cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vestmannalaget
Historie
Vestmannalaget hadde frå skipingstida stor innverknad på det kulturelle miljøet i Bergen, og merkte seg ut med å ha med folk frå borgarskapet i medlemsstokken. Laga hadde fast møteverksemd, føredragsrekkjer, gav ut tidsskriftet Fraa By og Bygd og målmedvite arbeid for atterreising av Håkonshallen.
Laget har arbeidt for å fremje samband og samarbeid mellom Noreg og Island og mellom Noreg og Færøyane.
Karplantar
Ut frå formeiringsmåten kan ein dela karplantane inn i to grupper, karsporeplantar og frøplantar, ut frå om dei formeirar seg med sporar eller frø. Berre frøplantane er ei naturleg eller monofyletisk gruppe. Karsporeplantane er svært forskjelligarta, til dømes er bregnane nærare i slekt med blomsterplantar enn med karsporegruppa kråkefotplantar.
Karplantane har utvikla seg over 350–500 millionar år, og er dermed langt eldre enn pattedyra og like gamle som fuglane og dei eldste attlevande insekta. Den vitskaplege grupperinga av karplantane er vanskeleg og omstridd, og blir stadig endra. Dei siste 200 åra har sett eit titals ulike måtar å gruppera dei etter eigenskapar og innbyrdes slektskap. I tillegg er enno mange grupper og artar dårleg kartlagt og forstått, og det fullstendige talet på artar er ukjent.
Karplantane er svært suksessrike. Dei har kolonisert heile jordkloden bortsett frå polområda. Størst suksess har dei einfrøblada grasartane hatt, og dei har enorm økonomisk verdi. Plantar i grasfamilien Poaceae – som ris, kveite, bygg, mais og hirse – har metta store delar av folkesetnaden på jorda dei siste 10 000 åra.
Eigenskapar
Som namnet tyder på, har karplantar leidningsvev (kar), med eit ytre silvev (floem) som fraktar næringsstoff, sukkerartar og sevje, og eit indre vedvev (xylem) som fraktar vatn og mineral. Karfunksjonen er likevel ein eigenskap som er eldre enn den siste felles stamarten til karplantane. Også systergruppa bladmosar har sil- og vedvev.
Vatn er nødvendig for karplantane. Dei kan ha lite eller stort (sukkulent) vassinnhald i stamme og blad. Transpirasjonen til plantane (fordamping) av vatn frå blada bidreg saman med røtene sin osmosen (vassopptak) til å driva vatn gjennom planten. Dei treng nesten ingen energi til å frakta vatnet oppover stammen, sidan hydrogenbinding mellom vassmolekyla sørgjer for at det sist fordampa molekylet straks trekkjer neste molekyl oppover via elektronbindinga. Men fordampinga representerer ein fare for uttørking, og difor har fleire artar eit feittlag på blada som reduserer vasstapet.
I formeiringa er karsporeplantar (bregnar, kråkefotplantar og nokre mindre grupper) spore-dannande med to synlege generasjonar av planta. Motsett er frøplantar (bartre, blomstrande tofrøbladingar og grasaktige einfrøbladingar) frø-dannande, der den eine generasjonen blir gjennomlevd inne i frøet, og planten berre har éin synleg generasjon. Nokre plantar er eittårige, der kvart individ døyr om hausten og frøspreiinga dannar ein ny populasjon kvar vår, medan andre er fleirårige «staudar» som overvintrar og spirer i årevis. Staudane veks anten fram på ny av rotsystemet om våren, eller dei står heilårig som eviggrøne eller lauvfellande plantar.
I motsetnad til hos mosar og grønalgar er den sporeproduserande generasjonen (sporofytten) til karplantar blitt uavhengig av den kjønna generasjonen (gametofytten). Denne eigenskapen er eineståande for karplantane. Sporofyttane er nesten alltid diploide, med to sett av identiske kromosom i cellekjerna – eitt frå hocellene og eitt frå hanncellene. I dei fleste gruppene av karplantar er det sporofytten som er den dominerande, synlege generasjonen. Hjå mosar og mange algar, er det den haploide, kjønna gametofytten som er det mest framtredande livsstadiet.
Utbreiing og artar
Karplantane er etablert på alle kontinent og i slags klimasoner heilt opp til 6–7 000 moh. Medan det er om lag 275 000 artar av karplantar i verda, kjenner ein til ca. 12 000 artar i Europa og 2 880 artar i Noreg.
Artsrikdommen avtek mot polane i sør og nord, og er størst i tropane. Til dømes har Montenegro i Sør-Europa med eit areal på berre 13 800 km² fleire artar enn Noreg har på 30 gonger større areal, og til dømes Estland i Nord-Europa berre har 1 440 artar på sine 45 200 km². Kjem ein heilt opp i den arktiske floraen, har Island berre 485 artar av karplantar på 103 000 km². Svalbard ligg endå lengre mot nord og har endå færre artar, berre 165-170 artar av karplantar på 61 022 km², og av desse er heile 50 artar truga.
Talet på artar for dei ulike gruppene av grøne plantar er slik:
Evolusjon
Dei viktigaste delingane som førte til spore- og frøberande karplantar fann stad i devontida, for dryge 400 millionar år sidan. Bregnar og andre karsporeplantar var spesielt talrike i karbontida for dryge 300 millionar år sidan, medan dagens typiske frøplantar utvikla seg seinare. Dei eldste plantefossila ein kan kalla karplantar er slektene Cooksonia og Rhynia, enkle plantar utan rettelege røter eller blad. Andre plantar frå same tidsrom som kan vera bindeledd mellom mosane og karplanten er Aglaophyton og Horneophyton.
Fylogenien til karplantane, det vil seia den evolusjonære slektskapsutviklinga deira, kan framstillast i hierarkiske skjema som viser dei relative tidspunkta for kva tid ulike plantegrupper skilde lag og vidareutvikla seg frå felles stamformer til nye, sjølvstendige grupper med innbyrdes slektsskap (klader). Nedanfor vert karplantane sin fylogeni presentert, etter Kenrick & Crane med plassering av bregnane (Polypodiopsida) etter Smith et al.:
Taksonomien til karplantane
Taksogrupperinga av karplantane har som mål å skapa system i den store mengda grupper og artar, uavhengig av den tidsmessige utviklinga av gruppene. Den botaniske systematikken er eit kompromiss mellom mange omsyn, der gruppene som blir sett opp aldri blir perfekte i høve til enkeltkriterium som til dømes slektskap. Nokre grupper har heilt klart separate eigenskapar, slik som einfrøblada plantar kontra tofrøblada. Vidare kan ein klade – ei gruppe artar med felles stamfar – avgrensast innan fylogenien, men blir ofte splitta opp i ulike grupper for å gje handterlege, mindre grupper i taksonomien. Det skjer raske endringar i taksonomien, og sjølv om DNA-analyse bidreg til opprydding har taksonomien ein blanda status i forskarkretsar. Han fungerer likevel som ein felles ståstad og er framleis det einerådande grunnlaget for skriftlege floraer og felthandbøker.
The Angiosperm Phylogeny Group opererer i APG II-systemet (2003) med 83 ordenar og 461 familiar av karplantar. Dette avløyser det eldre APG-I (1998–2003) og Cronquist-systemet (1981–98). Prosjektet Plant Systematics ved University of Maryland og Cornell University har identifisert 6 550 tidlegare og noverande grupper av karplantar i bruk over slekts-nivået, i tillegg til tusenvis av slekter. Berre om lag 10 % av dei 6 550 historiske gruppenamna er i bruk i dag, eit teikn på omfattande flytting og redefinering av grupper gjennom dei siste to hundreåra.
Taksonomien opererer i stigande hierarki. Definisjonen av art (species), er allment akseptert, og slekt (genus) er ei relativt handterbar gruppe. Derimot skjer det oftare endringar i grupperinga av familie og orden, for ikkje å seia underklasse og klasse. På høgare nivå (underdivisjon, divisjon, fylum) blir samanhengane langt meir usikre – som når ein opererer med store grupper som «bregneplantar» eller Rosidae. Det faktiske slektskapet mellom artane blir gradvis meir usikkert når gruppene blir gjort meir omfattande.
Dei karsporeplantane som nedanfor er merka med «(usikker taksonomi)», har usikker gruppetilhøyring. Taksonomien til bregneplantane byggjer her på Smith et. al. (2006).
For dei 5 klassane og 155 familiane som er vanlege i Norden, er utbreiinga merka med landkode i feit skrift med basis i det norske standardverket (2005) og det nyaste nordiske standardverket (2007).
Landkodane for nordisk utbreiing er: d Danmark, f Finland, i Island, n Noreg, sv Svalbard og s Sverige.
Mitsuhiro Iga
Mitsuhiro Iga er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Urawa Reds.
Sugawara no Michizane
Sugawara no Michizane, også kjend som Kan Shōjō (菅丞相) eller Kanke (菅家), var ein japansk statsmann, forfattar, hofftenestemann og kinesisk klassisist som var verksam i Heian-tida. Han er kjend som ein framifrå diktar, særleg innnan kanshi-dikting. Han er vyrda innan shinto som guden for lærdom, Tenman-Tenjin (天満天神) eller berre Tenjin.
Michizane kom frå den framståande ætta Sugawara, og oppnådde raskt høg rang ved hoffet. Han var ein viktig motstandar av Fujiwara-ætta, som utvida makta si på denne tida gjennom dei nære sambanda sine med keisarfamilien. I 901 blei Sugawara skulda for eit komplott mot keisaren og forvist til Kyushu, der han døydde to år seinare. Då Kyoto blei ramma av naturkatastrofar etter dødens hans blei det sett på som hemn frå ånda til Sugawara no Michizanes. Derfor blei han posthumt opphøgd til høge embete og blei gjort til ein kami med namnet Kitano Tenjin. Som Tenjin er han verneånd for skrivekunst og skular. Det blir fortald at han var særleg glad i eit særskilt plommetre i Kyoto, som skal ha rykka seg sjølv opp av jorda og floge til Kyushu for å vera nær Sugawara. På grunn av dette bruker ein å finna plommetre ved heilagdomar vigd Tenjin, og han blir ofte avbilda med ei blømande plommegrein i handa.
Dikting
Michizane hadde eit framifrå talent innan dikting, både for kanshi (lyrikk på kinesisk) og waka (lyrikk på japansk). Han var mest interessert i kanshi, ettersom det på den tida var rekna som eit teikn på lærdom og danning å beherska kinesisk kultur.
Ryet hans for kanshi-dikting blei velkjend ved hoffet, og keisar Daigo bad han om å laga ei samling av dei kinesiske dikta. I år 900 gav han ut Kanke Bunsō (菅家文草) og dedikerte samlinga til keisaren. Etter å ha blitt send i eksil fortsette han å dikta kanshi, og samla dei i Kanke Kōshū (菅家後集). Dette verket inneheldt 46 kanshi, og blei fullført ein gong før han døydde i 903. Han sende samlinga til Ki no Haseo (紀長谷雄) like før han døydde.
Eit av dikta hans blei teke med i Fujiwara no Teika sin antologi Ogura Hyakunin Isshu:
Diktet var opphavleg nummer 420 i Kokin Wakashū.
Eit kjend waka-dikt skrive i 901 like før han forlet Kyoto for å dra i eksil til Daizaifu. Han følte djup sorg for å aldri få sjå plommetreet i hagen sin i Kyoto igjen, så han tala til det:
Île du Levant
På 1400-talet levde munkar på øya, og ruinane etter klosteret deira ligg her framleis.
I 1931 oppretta legane Gaston og André Durville Héliopolis, den første busetnaden i Europa som var tileigna naturisme. Byen vart bygd i åssida og er dominert av Fort Napoleon. Bain de Diane og Plage des Grottes er to nudiststrender reservert for naturistar. Bortsett frå Héliopolis, ligg naturreservatet Domaine des Arbousiers på øya.
Det går båtruter til øya frå Hyères og Le Lavandou.
Forfattaren Robert A. Heinlein skreiv begeistra om øya i romanen Glory Road.
Omleiringa av Malta i 1940
Første fase
Malta var ein nøkkelposisjon for begge sider i krigen, sidan øygruppa låg midt i Middelhavet, nær både Afrika, Italia og Tyrkia. Italia gjekk til åtak på den britiskstyrte øya same dag, 11. juni 1940, som dei erklærte krig mot Storbritannia. I starten hadde britane nesten gjeve opp Malta, sidan dei rekna med ein italiensk storoffensiv raskt ville ta øya. Britane hadde då berre 4 000 mann på øya og nokre få dobbeltdekkarar. Italienarane var derimot meir opptatt av invasjonen av Hellas, så berre nokre få bombefly gjekk til åtak på Malta. Sjølv med dei små ressursane dei hadde, klarte britane stort sett å ta nokre av dei italienske flya i kvart av dei italienske tokta. Då britane såg kor effektivt sjølv det svake forsvaret deira av Malta var, avgjorde dei å sende langt større styrkar til øya, og ved byrjinga av juli vart forsvaret av øya kraftig forsterka.
I januar 1941 kom tyskarane til Sicilia medan Afrika Korps gjekk i land i Libya. Med tyske Luftwaffe i nærleiken auka bombinga av Malta i stor grad. Den tyske stjernepiloten obserløytnant Joachim Müncheberg og pilotane hans tok mange britiske fly og i januar 1941 gjekk stupbombarane Junkers Ju-87 (Stuka) til åtak på hangarskipet HMS «Illustrious» i Grand Harbour og gjorde stor skade. 126 av mannskapet mista livet, medan 91 vart såra. I midten av 1941 frakta britane fleire fly til Malta.
I løpet av året vart det færre tyske åtak fordi dei tyske ressursane vart fokusert mot austfronten. I desember 1941 auka derimot dei tyske åtaka igjen. Øya var så godt som isolert og det var særs vanskeleg å få inn nye forsyningar. Dei allierte mista 31 skip i desse bombeåtaka. Åtaka var på sitt maksimale i midten av 1942 då tyskarane sende inn 520 jagarfly og italienarane 300. Etter kvart såg aksemaktene på Malta som nøytralisert og bombetokta minka. Det første halvåret av 1942 var det berre eit heilt døgn utan luftåtak. Luftwaffe sine dokument syner at det mellom 20. mars og 28. april 1942 vart utført 11 819 enkeltflygingar og 6 557 bomber vart slept over Malta.
Andre fase
Hungersnauda var stor på Malta i denne perioden, og då det vart færre flyåtak nytta britane høvet til å fly inn fleire fly til å forsvare Malta med. Mat, ammunisjon og flybensin var der derimot framleis særs lite av. Operasjon Pedestal var eit omfattande forsøk på å få inn fleire forsyningar til Malta der ein konvoi på 14 handelsskip, verna av 44 store krigsskip, inkludert slagskip og hangarskip og eit avleiande åtak i andre enden av Middelhavet. Konvoien vart likevel utsett for kraftige åtak frå Aksemaktene og berre 5 av dei 14 handelsskipa kom fram til Malta. I tillegg mista dei allierte eitt hangarskip, to kryssarar og ein jagar. Luftwaffe svarte med nye åtak på Malta i oktober, men dei allierte sine felttog i Midtausten byrja å få effekt og fleire og fleire forsyningar nådde fram til Malta. Då aksemaktene etter kvart mista grepet om Nord-Afrika vart omleiringa av Malta heva.
Gummi
Gummi er fleire elastiske eller klistrete stoff som kan koma frå plantar eller framstillast syntetisk. Dei høyrer til ei gruppe av polymerar kjend som elastomerar. Historisk har ein vunne ut ulike typar gummi av sekret frå plantar, som akasie, mjelt eller gummitre. Plantesafta lateks er opphavet til naturgummi, som hovudsakleg er danna av polyisopren. Syntetisk gummi er polyisopren som er danna gjennom polymerisasjon av isopren.
Ordet «gummi» kjem frå latin gummi eller cummi, avleidd frå gresk kommi (κόμμι). Gjennom tidene har ein brukt harde, vassløyselege gummitypar som gummi arabicum og tragant til ulike føremål, som bindemiddel i farging og trykking, naturmedisin, tekstilstivar eller som stabilisator i næringsmiddel.
Ytre Sula
Ytre Sula kan vise til fleire stader i Noreg:
Fylkesveg 708
Fylkesveg 708 (Fv708) går mellom Melhus sentrum og Korsvegen i Melhus. Veglengda er 20,5 km.
Han tar av frå Europaveg 6 i Melhus og går sørover på vestsida av Ånøyen til Korsvegen.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Pål Breen
Pål Breen blei direktør i Vålerenga Fotball i desember 2006. Han kom då frå jobben som direktør for Hafslund Sikkerhet Bedrift.
Nirrti
Nirrti (sanskrit निरृति, nirṛti, 'øydelegging, vondskap') eller Nirriti er ei vedisk gudinne for død, forderving og ulukke. Ho er nemnd i Vedaene og i seinare hindulitteratur, som Mahabharata.
Mjølkesyre
Mjølkesyre er ei karboksylsyre med kjemisk formel C3H6O3. Det kjemiske namnet er 2-hydroksypropansyre.
Nirrti
Nirrti er også sett i samband med jorda. Ho held til i underverda eller ved røtene av jorda. I Satapatha Brahmana blir det sagt at ein skal ofra til Nirrti gjennom naturlege groper eller sprekker i jorda, eller ufruktbare flekkar.
Til forskjell frå for velgjerande gudar, som ein påkallar og ber om vern og velsigningar frå, bruker ein utføra ritual for å støyta vekk eller blidgjera Nirrti. I vediske ritual kan ein til dømes gje gudinna ein del av offeret. Ein kan også be henne ta illgjerningsmenn eller folk som ikkje følgjer loven eller ofrar.
Namnet «Nirrti» er sett saman av nir, truleg ein nektande preposisjon, og ṛti/ṛta, ‘sanning, orden’. I Mahabharata er Nirrti omtalt som kona til Adharma ('urettvise') og mor til Bhaya ('sjukdom', 'fare', 'redsle'), Mahābhaya (‘frykt’) og Mṛtyu (‘død’). I den seinare puranaen Markandeyapurana er ho kalla dotter av Adharma og Hiṁsā ('skade') og mor til Naraka og Bhaya. Ho er også opphavet til Nairrta-demonane.
Liknande gudar
Nirrti er blitt sett i samband med den mørke dødsguden Jama som herskar over retningen sør. Ho har også visse likskapar med den norrøne dødsgudinna Hel, som er delvis mørk og held til i ei underverd, men som ein finn mot nord.
Det finst òg fleire nyare hindugudinner som liknar Nirrti. Nyare gudinner er blitt nemnde som vidareføringar av Nirrti, og fleire har visse likskapar. Kali er til dømes også svart på farge og knytt til død, men er meir aktiv og blodig enn Nirrti. Ho har også svart, utflidd hår medan Nirrti er skildra som gyldenlokka. Dhumavati, ei av ti tantriske gudinner, er også knytt til ulukke, nød og død, og er ofte avbilda som mørkhuda og med mørke klede.
Elles kan Alaksjmi, motsatsen til lykkegudinna Laksjmi, likna eller vera ei vidareutvikling av Nirrti. Også ho har ei ugle som symbol og ulukke som spesialfelt. Jyestha er ei anna ulukkesgudinne som også er rekna som syster til Laksjmi, som ein kan verna seg mot ved å tilbe henne. Det finst ulike soger som seier at både desse to gudinnene og Nirrti kom til verda før Laksjmi under kjerninga av mjølkehavet då verda blei til.
Det finst fleire liknande landsbygudinner som kan føra til ulukke om ein ikkje blidgjer dei, som koppargudinna Sittaladevi.
Nelson Angelo Piquet
Nelson Ângelo Tamsma Piquet Souto Maior, også kjend som  Nelson Piquet Junior eller Nelsinho Piquet, er ein brasiliansk motorsportutøvar. Han er son åt Nelson Piquet, ein av dei mest sukksessfulle Formel 1-utøvarane frå Brasil med tre verdsmeisterskapsigrar. Junior kom frå GP2 til Renault F1 i 2007 som testkøyrar for det franske formel-1 laget. For 2008-sesongen vart han forremma til eit konkurransesete hjå Renault.
Husøya
Husøya er namnet på fleire øyar kringom i Noreg, og kan vise til:
Fiskarkapellet
Fiskarkapellet er eit lafta kyrkjebygg frå 1459 som står på Maihaugen i Lillehammer. Det vart opphavleg oppført på Øyra ved Gudbrandsdalslågen i Fåberg.
Etter reformasjonen vart det flytt til prestegarden i Fåberg og gjorde der nytten som stabbur til det vart kjøpt av Anders Sandvig og flytt til Maihaugen i 1896. Kapellet er det einaste bevarde norske trekyrkjebygget frå mellomalderen som ikkje er bygd i stavverk.
Byggjeåret og at kapellet var vigd til Maria møy og Heilag-Olav veit ein frå ei latinsk innskrift som er skoren i veggen på kapellet. Innskrifta fortel også at det var Hamar-bispen Gunnar som fekk kapellet reist.
All Along the Watchtower
«All Along the Watchtower» er ein song skriven og spelt inn av Bob Dylan for albumet John Wesley Harding i 1967. Songen er spelt av mange andre artistar i mange sjangrar, mest kjend av Jimi Hendrix Experience. Det er mange spekulasjonar om kva songen eigentleg handlar om.
Bob Dylan-utgåva
Dylan skriv «All Along the Watchtower» i lag med dei andre songane på John Wesley Harding i løpet av året etter motorsykkelulukka hans sommaren 1966. Ulukka gjorde at Dylan måtte trekke seg tilbake frå artistlivet. Han fekk to born i løpet av 1966-1967 og slo seg ned som familiemann. I denne peridoen fekk han interesse for Bibelen og fleire av songane på albumet har bibelske referansar, særleg på songar som «All Along the Watchtower», «Dear Landlord», «I Dreamed I Saw St. Augustine» og «The Wicked Messenger».
Dylan spelte inn songen 6. november 1967 i Columbia Studio A i Nashville i Tennessee. Med seg på innspelinga hadde han Charlie McCoy på bassgitar og Kenneth Buttrey på trommer. Produsent var Bob Johnston.
Den uvanlege strukturen og forteljinga vart omtalt av ein engelsk litteraturprofessor, Christopher Ricks, som sa at songen var eit døme på Dylan som prøvde å manipulere kronologisk tid: «Ved slutten av siste verset, er det som om songen på merkeleg vis endeleg startar og som om myta startar om att.»
John Wesley Harding kom ut 27. desember 1967. Songen var den andre singelen frå albumet og kom ut 22. november 1968, men gjekk ikkje inn på listene. Ei konsertutgåve av songen finst på albumet Before the Flood og vart gjeven ut som B-side til «Most Likely You Go Your Way (And I'll Go Mine)» i 1974. På konsertane sine har Dylan spelt songen mykje nærare Hendrix-utgåva enn si eiga orignalutgåve. Michael Gray skriv at dette er den songen Dylan har spelt oftast og i følgje ei eiga teljing har Dylan spelt songen 1393 gonger mot slutten av 2003.
Den originale innspelinga av «All Along the Watchtower» finst på dei fleste samleplatene til Dylan.
The Jimi Hendrix Experience
Jimi Hendrix Experience spelte inn si eiga utgåve av «All Along The Watchtower» den 21. januar 1968, i Olympic Studios i London. Den første utgåva av songen vart miksa den 26. januar, men Hendrix var ikkje nøgd med resultatet og spelte seinare inn delar av gitaren på ny sommaren 1968 i Record Plant i New York. Den endelege utgåva vart gjeven ut på albumet Electric Ladyland i september 1968. Singelen nådde femteplass i Storbritannia og 20. plass i USA, den høgaste plasseringa til Hendrix i heimlandet. Songen vart òg rangert på 5. plass av Gitar World på lista deira over dei 100 beste gitarsoloane gjennom tidene.
Dylan skildra reaksjonen sin då han høyrte Hendrix-utgåva: «Det var verkeleg overveldande. Han hadde slikt talent. Han kunne finne ting i ein song og verkeleg utvikle dei. Han fann ting som andre aldri ville tenke på å finne der. Han betra truleg songen med mellomromma han brukte.» Dylan sa i heftet som følgde med Biograph-albumet: «Eg likte Jimi Hendrix si innspeling av denne og sidan den gong har eg prøvd å gjere han på same vis. Det er merkeleg at når eg syng songen, så føler eg at det på eit vis er ei hyllest til Hendrix»
Andre utgåver
Mange andre artistar har spelt songen, mellom desse U2, Dave Matthews Band, Dionysis Savvopoulos, Neil Young, Grateful Dead, Bryan Ferry, Pearl Jam, Chris de Burgh, Lisa Gerrard, Indigo Girls, Lenny Kravitz, John Mellencamp, Bobby Womack, Paul Weller, Phish, Richie Havens, Spirit, Taj Mahal, The Allman Brothers Band, The Fratellis, The Killers og XTC
Hendrix-utgåva av songen er nytta i mange filmar, som Withnail and I, Rush, Land of the Lost, Private Parts, Forrest Gump, A Bronx Tale, Vegas Vacation, Tupac: Resurrection, Brian's Song og Watchmen.
1953
1953 (romartal MCMLIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.
Fylkesveg 170
Fylkesveg 170 (Fv170) går mellom Tangen i Aurskog-Høland og Klokkerud i Fet. Veglengda er 38,9 km.
Vegen vart bygt som ein statleg kompensasjon for den nedlagde Urskog–Hølandsbanen, og stod ferdig i 1970. På folkemunne vert vegen framleis kalla Kompveien.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Anne Ludvigsen Kaldestad
Anne Ludvigsen Kaldestad er ein norsk lærar og kyrkjelydspedagog som vann Bibelprisen for 2006.
Kontaktlinse
Ei kontaktlinse er ei linse som blir lagt direkte på auga for å justere synsevna åt ein person, slik som briller gjer, eller for å forandra utsjånaden på irisen
Anne Ludvigsen Kaldestad
Anne Ludvigsen Kaldestad har jobba som kyrkjelydspedagog i Fjell kommune på Sotra utanfor Bergen. Ho fekk Bibelprisen for arbeidet sitt med eit bibelkunnskapsopplegg for born som fekk tittelen «Vandring gjennom Bibelen for barn». Opplegget blei til med inspirasjon frå eit liknande pedagogisk opplegg i England, og baserer seg på rørsle og leik. Det har vorte utvikla kurs med dette som i 2006 hadde vorte vist fram over 1300 gonger, med over 23. 000 deltakarar på landsbasis. «Vandring gjennom Bibelen for barn» har også vorte tilrettelagt for RLE-faget i 5. klasse på grunnskulen.
Bibelprisen vart gjeven henne i 2006 for hennar arbeid med å formidla bibelkunnskap og bibelglede til born. Anne Ludvigsen Kaldestad har også vore med i trusopplæringsprosjektet Gudsrikeleiken i Bjørgvin bispedøme.
I august 2011 slutta Anne Ludvigsen Kaldestad i jobben sin i Fjell og gjekk saman med ektemannen inn i ny jobb i den norske sjømannskyrkja på Lanzarote.
Neuss
Neuss er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 155 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den vestlege breidda til elva Rhinen med Düsseldorf på andre sida. Byen har gjennom alle tider nytt godt av å ha vore plassert ved kryssingspunktet til både moderne og historiske handelsruter.
Eiji Hanayama
Eiji Hanayama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Neuss
Historie
Neuss voks gjennom mellomalderen sidan han låg ved fleire handelsruter og ved eit kryssingspunkt over Rhinen. På 900-talet vart leivningane av martyren og tribunen Quirinus flytta til Neuss. Dette førte til at pilegrimar reiste til heilagdomen sjølv frå land utanfor Det tysk-romerske riket. Neuss vart først dokumentert som ein by i1138.
Eiji Hanayama
Han spela for klubbane Urawa Reds, Gamba Osaka, Vegalta Sendai og Tochigi SC.
Neuss
Historie
Ein av dei største hendingane i byen si historie er omleiringa av byen i 1474/1475 av Karl den modige, hertug av Burgund, som nesten varte eitt år. Innbyggjarane stod imot omleiringa og som løn fekk byen av keisar Friedrich III rett til å prege sine eigne myntar og vise det keisarlege våpenskjoldet, keisarørna og krona i sitt eige byvåpen. Neuss vart eit medlem av Hansaen, sjølv om han aldri vart akseptert av dei andre medlemmane av handelslauget.
I 1586 vart meir enn to tredjedelar av byen øydelagd av brann, og fleire krigar under regjeringstida til Louis XIV av Frankrike førte til dårlege økonomiske kår for Neuss. Byen vart gradvis ein mindre viktig handelsby og frå midten av 1600-talet var Neuss stort sett berre viktig for jordbruket sitt.
Frå 1794 til 1814 var Neuss ein del av Frankrike under regjeringstida til Napoleon. I 1815 vart Neuss ein del av Preussen, og vart omorganisert som ein del av ein kreis med kommunane Neuss, Dormagen, Nettesheim, Nievenheim, Rommerskirchen og Zons. På den tida hadde byen 6 333 innbyggjarar.
Neuss vart igjen eit økonomisk senter på 1800-talet då hamna vart utvida i 1835 og den industrielle aktiviteten auka. Bygrensene vart utvida i 1881.
I 1968 vart namnet på byen endra frå Neuß til Neuss. I 1975 vart byen Neuss og landkreisen Grevenbroich slått saman til Rhein-Kreis Neuss med eit innbyggjartal på 440 000 og administrasjonssete i Neuss.
County Cavan
County Cavan (irsk Contae an Chabháin) er eit grevskap i Republikken Irland nordaust på Irland i provinsen Ulster. Grevskapet er eit av tre grevskap i Ulster som ikkje ligg i Nord-Irland. Administrasjonsbyen er Cavan.
County Cavan grensar til Fermanagh i Nord-Irland i nord, Monaghan i aust, Meath og Westmeath i sør, og Longford og Leitrim i vest.
Cavan danna tidlegare den austlege halvdelen av kongedømet Breifne.
Call of Duty: Modern Warfare 2
Call of Duty: Modern Warfare 2 (òg kalla for Modern Warfare 2) er eit fyrstepersonsskytespel utvikla av Infinity Ward og publisert av Activision på Microsoft Windows, PlayStation 3 og Xbox 360. Spelet vart annonsert 11. februar 2009, og lansert globalt 10. november 2009. Det er det sjette spelet i Call of Duty-serien, og den direkte oppfølgjaren til Call of Duty 4: Modern Warfare, der det held fram på handlinga til føregangaren. Modern Warfare 2 vart lansert i samband med to andre Call of Duty-spel; Call of Duty: Modern Warfare: Mobilized på Nintendo DS, og ei omlaging av Call of Duty 4: Modern Warfare utvikla for Wii.
Sigurd Vengen
Sigurd Vengen er ein norsk prest. Han er frå Selje. Vengen vart Cand.theol. 1976. Han har vore akademilektor ved NLA, Bergen, prost i Sunnfjord prosti og sokneprest i Førde frå 1992. Frå 2005-2007 var han prost i Midhordland prosti. Han vart i 2007 tilsett som prostiprest i Nordfjord prosti kor han var fram til 2015.
Steinhausen i Sveits
Steinhausen er ein by og ein kommune i kantonen Zug i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 427 meter over havet.
Eilen
Eilen er eit kvinnenamn, ei mindre utbreidd form av det irske Eileen. Dette namnet er ei anglifisering av Eibhlín, som igjen truleg kjem frå fransk Aveline, men kan også reknast som ei irsk form av Helen. Evelyn er ei anna form av namnet.
Eilen har namnedag i Noreg den 18. april.
I 2009 var det 199 kvinner som heitte Eilen i Noreg.
Musikkstykket A Saucerful of Secrets
«A Saucerful of Secrets» er ein instrumental og tittelsporet til albumet med same namn laga av det britiske bandet Pink Floyd i 1968. Sporet varer 11:56 og er komponert av bandmedlemmane Roger Waters, Richard Wright, Nick Mason og David Gilmour. Mykje av songen er eksperimentell og avantgarde med hylande feedback, truande perkusjon og uhyggeleg ordlaus vokal.
Sjølv om songen står omtalt på omslaget som «A Saucerful of Secrets» hadde enkelte opplag songen delt inn i fire ulike parti:
Stykket var spelt mykje på konsertar av Pink Floyd i perioden frå 1968 til 1972, og i starten vart songen kalla «The Massed Gadgets of Hercules». Ei konsertutgåve vart gjeven ut på albumet Ummagumma i 1969, og ein kan sjå ein versjon av songen på filmen Live at Pompeii: Directors Cut, som av mange vert rekna for å vere den definitive versjonen. I 1969 vart den fjerde satsen «Celestial Voices» tatt med i konsertkonseptet The Man and the Journey som «The End of the Beginning».
Roger Waters har ein gong fortalt i eit intervju med musikkmagasinet Rolling Stone at songen handlar om eit slag og etterverknadane av slaget. «Something Else» representerer klargjeringa av slaget. «Syncopated Pandemonium» representerer sjølve slaget. «Storm Signal» representerer synet av dei omkomne etter slaget, og «Celestial Voices» representerer sorga etter dei døde.
Songen representerer den første av ei rekkje lange komposisjonar som etter kvart leidde fram til dei klassiske albuma som The Dark Side of the Moon via «Atom Heart Mother» og «Echoes».
Dalen på Fitjar
Dalen er ein gard på øy Ålforo i Fitjar kommune. Garden ligg nord på øya i ein liten dal, som har gjeve namn til garden. Namnet var i 1725 skrive Aalforen etter øya, og Dahlen i 1744. Seinare har berre namnet Dalen vorte nytta, som òg er dagleguttalen.
Opphavleg var Dalen ein husmannsplass under Fitjargarden til 1755 då eigaren Ola Michelsen Tosche selde han til ein av brukarane. Seinare har brukarane sjølv eigd garden.
Ein har mellom anna funne ein flintodd frå steinalderen på Dalen.
Taichi Sato
Taichi Sato er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds, Omiya Ardija og Montedio Yamagata.
Bălțisteppa
Bălțisteppa (rumensk Stepa Bălțiului) er ei vid trelaus slette nord i Moldova, Ho har namn etter byen Bălţi.
Ho dekkjer eit område på 1 920 km², der 2,7 % (51,1 km²) av ho er dekt av skog. Sletta er dominert av gras og kratt med svart jordsmonn innimellom kalla svartjord. Det einaste skogområde ligg langs elvane Dnestr og Răut.
Steppa ligg mellom 150 og 200 meter over havet og har ustabile årstider med generelt særs varme somrar og kalde vintrar.
På 400-talet fvt. vitja Herodotos området mellom dei to elvane Dnster og Prut og skildra det som «ei slette med djup svartjord, rik på gras og godt vatna». Naturressursane frå Bălțisteppa har alltid trekt til seg nomadar, som ofte har drive bort dei innfødde.
Arkeologiske funn på Bălțisteppa
Arkeologiske utgravingar har gjeve spor etter tidlege busetjingar på Bălțisteppa så tidleg som frå steinalderen.
Gatas Parlament
Sjå òg Avisa Gatas parlament Gatas Parlament er ei rap-gruppe frå Oslo. Medlemmane er Elling Borgersrud, Jester og DJen Don Martin. Tidlegare var og bror til Elling, Aslak Borgersrud, med i gruppa. Dei lagar samfunnskritisk hip-hop og rap. I 2003 vann dei Alarmprisen i klassen hip-hop/rap. Dei var med i Melodi Grand Prix 2011 men kom ikkje vidare frå den fyrste delfinalen i Ørland. Aslak varsla 13. april 2011 at han skal slutta i gruppa.
Diskografi
Mykje av musikken til Gatas Parlament ligg på bandets offisielle nettsider til gratis nedlasting.
Shinji Jojo
Shinji Jojo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Pave Pius XII
Pius XII var pave frå 2. mars 1939 til han døydde i 1958.
Livssoge
Den framtidige paven var fødd i Roma i Italia som Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli, son av advokaten og adelsmannen Filippo Pacelli og Virginia Graziosi. Han studerte teologi og tok dessutan doktorgraden i juss før han lèt seg prestevie. Før Pacelli vart vald til pave i 1939 gjorde han karriere i teneste hjå kurien. Mellom anna var han professor i kanonisk rett ved det pavelege instituttet Apollinaire og frå 1909 til 1914 professor i kyrkjeleg diplomati ved det pavelege diplomatakademiet. Han var nuntius i Bayern (1917), og i 1920 vart han den fyrste pavelege nuntius for (heile) Tyskland. Han forhandla fram konkordata mellom Vatikanet og Bayern (1924) og Preussen. Frå 1925 var han nuntius i Preussen (konkordat 1929). Då han vart utnemnd til kardinal vart han kalla heim etter 12 år i Tyskland. Pacelli hadde deretter stillingar som kardinalstatssekretær og kardinalkammerherre. I denne funksjonen fylte han den politiske lina til pave Pius XI, der han viste seg som ein dyktig diplomat. I dei fylgjande åra vart han førebudd av Pius XI som paveetterfylgjar. Han deltok i rikskonkordatet i 1933 og ved utarbeidinga av encyklikaen Mit brennender Sorge.
Paveval
Konklavet 2. mars 1939 valde han etter det som vert sagt med 61 av 62 stemmer (utan hans eiga) i tredje valomgang til pave, og han vart innsett 12. mars det året.
I encyklikaene sine, mellom anna Mystici corporis Christi (1943) om kyrkja og Humani generis (1950) om tru og teologi, tok han stilling til aktuelle spørsmål. Under jubelåret 1950 proklamerte han dogmet om jomfru Marias opptaking i himmelen, i encyklikaen Munificentissimus Deus. Det var einaste gong i det tjuande hundreåret ein pave gjorde bruk av retten til å erklære paveleg feilfridom.
Ettermæle
Pave Pius døydde i Vatikanbyen. Han vart helgenkandidat på 1990-talet, og er no gjeven status som venerabilis (ærverdig), eit tidleg stadium i heilagkåringsprosessen.
Pave Pius XII har vorte skulda for passivitet i forhold til jødeforfylgingane under andre verdskrigen.
Helena i Montana
Helena er hovudstad i den amerikanske delstaten Montana. I år 2000 hadde den 25 780 innbyggjare, men da bur over 70 000 innbyggjararar i storbyområdet. Den ligg i fylket Lewis and Clark County. Her finn vi mellom anna Carroll College fra 1909.
Święty Krzyż-voivodskapet
Święty Krzyż-voivodskapet (polsk województwo świętokrzyskie eller berre świętokrzyskie) er ein av 16 voivodskap i Polen. Det ligg sør i sentrale område av Polen i den historiske provinsen Veslepolen. Det har fått namn etter Świętokrzyskiefjella og hovudstad og største by er Kielce.
Voivodskapet vart oppretta 1. januar 1999 av dei tidlegare voivodskapa Kielce og vestlege delar av Tarnobrzeg. Det dekkjer eit areal på og er det nest minste av voivodskapa etter Opole. I 2006 hadde voivodskapet innbyggjarar.
Byar og landsbyar
1. Kielce (207 718)
2. Ostrowiec Świętokrzyski (73 937)
Fylkesveg 66 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 66 i Møre og Romsdal (Fv66) gjekk mellom Store-Standal og Lekneset i Ørsta kommune. Vegnummeret bestod hovudsakleg av eit ferjesamband. Sjølve vegen på Store-Standal var 41 meter lang.
Święty Krzyż-voivodskapet
Byar og landsbyar
3. Starachowice (53 092)
4. Skarżysko-Kamienna (49 131)
5. Sandomierz (25 088)
7. Busko-Zdrój (17 297)
8. Jędrzejów (16 577)
10. Pińczów (11 886)
11. Włoszczowa (10 782)
12. Suchedniów (8 911)
13. Połaniec (8 316)
14. Opatów (6 846)
15. Sędziszów (6 813)
16. Stąporków (5 986)
17. Kazimierza Wielka (5 730)
18. Ożarów (4 816)
19. Chęciny (4 252)
21. Małogoszcz (3 943)
22. Ćmielów (3 172)
23. Kunów (3 127)
24. Daleszyce (2 800)
Talet 33
Talet trettitre (33) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 32 og før talet 34.
Święty Krzyż-voivodskapet
Byar og landsbyar
25. Wąchock (2 760)
Talet 33
Ordenstalet som svarar til talet trettitre er trettitredje (33.).
Święty Krzyż-voivodskapet
Byar og landsbyar
26. Koprzywnica (2 531)
27. Bodzentyn (2 241)
28. Osiek (1 955)
29. Zawichost (1 853)
30. Skalbmierz (1 323)
31. Działoszyce (1 068)
Administrativ inndeling
Święty Krzyż-voivodskapet er delt inn i 14 fylke (powiat), som er eitt byfylke og 13 landfylke. Desse er igjen delt inn i 102 kommunar (gmina).
Nord
Nord er ei av dei fire himmelretningane, kompassretningane eller verdshjørna og vert som oftast forkorta med N. Ho er motsett av sør og har rette vinklar til aust og vest. Nord vert i vestleg kultur sett på som hovudretninga og brukt, eksplisitt eller implisitt, til å definere alle andre retningar.
Rett nord er rekna som retninga mot den nordlege enden av aksen som jorda roterer rundt, kalla Nordpolen eller den geografiske nordpolen. Nordpolen ligg i Arktis.
Magnetisk nord er retninga mot den magnetiske nordpolen som ligg eit stykke unna den geografiske, og den retninga der jorda sitt horisontale magnetfelt har den mest positive verdien. Ujusterte kompass peikar mot den magnetiske nordpolen, men då dette kan verte feil dersom ein vil rett nord, vert kompassa justerte slik at dei utliknar differansen.
Ein seier gjerne at ein skal nordover, eller er på reise nordover, sjølv om ein kanskje reiser like mykje austover. Ein kan til og med reise sørover eit stykke, så lenge ein til slutt endar opp lenger nord.
Nord si rolle som hovudretning
Den synlege rotasjonen av nattehimmelen rundt den synlege himmelpolen gir ein levande metafor om den retninga som opp. Dermed var valet om å kalle nord opp på den nordlege halvkula, eller sør i same rolla på den sørlege, langt i frå tilfeldig før ein fekk verdsomspennande kommunikasjon. Til dømes meinte ein i kinesisk kultur at sør skulle vere øvst på karta.
I vestleg kultur er
Aust og vest sine roller som subretninger
Det er verdt å merke seg at medan valet av nord over sør som hovudretning er teke på grunnlag av tilfeldige historiske faktorar, er aust og vest mykje mindre naturlege val enn ein skulle tru. Dei tradisjonelle definisjonane er der sola går opp, og der den går ned. Utanom på ekvator, ville desse definisjonane bety at
Nokolunde nøyaktig folkeastronomi, slik som ein til dømes reknar med at steinalderkelterane brukte, definerte aust og vest ved å velje ei av retningane ut i frå staden for soloppgang og solnedgang, og den andre som den motsette av den første. Hovudretninga vart deretter vald som å ligge midt i mellom aust og vest. Den verkelege folkeastronomiske definisjonen av aust og vest er «retningane som står vinkelrett på hovudretninga, og som er nærast soloppgangen og solnedgangen (eventuelt månen)».
Geografi
Nord kan nyttast om den nordlege halvkula som ein motsetnad til den sørlege, og viser då ofte til dei rike og industrialiserte områda. På dette viset hender det at Australia ver definert som eit nordleg land, sjølv om det ligg på den sørlege halvkula.
I Europa viser ein gjerne til Norden eller Nord-Europa når ein snakkar om Danmark, Finland, Island, Noreg og Sverige. Nordland er eit fylke i Noreg og Nord-Noreg er den nordlegaste landsdelen.
Symbolikk
I norrøn tid meinte ein at dødsriket Hel låg mot nord. Uttrykket «nord og ned» fortel eigentleg vegen til Hel.
Billy Talent III
Billy Talent III er det fjerde studioalbumet frå den kanadiske rockegruppa Billy Talent, lansert i Noreg den 13. juli 2009.
Demoversjonen av songen «Turn Your Back» frå plata vart sloppe som ein singel i september 2008. Den første offisielle singelen frå Billy Talent III er «Rusted from the Rain», lansert mai 2009.
Fylkesveg 709
Den byrjar ca 100 m nord for europaveg 39 ved Børsøra og går sørover til Hove der han møter riksveg 708.
Vegen gjekk tidlegare frå Nybrua, no fylkesveg 800 («gamle E39»). Då den nye motortrafikkvegen vart opna vart strekninga mellom Nybrua og Børskrysset nedgradert til fylkesveg 803.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Toshiya Ishii
Han spela for klubbane Urawa Reds, Vegalta Sendai, Kyoto Sanga FC, Roasso Kumamoto og Fujieda MYFC.
Fylkesveg 171
Fylkesveg 171 (Fv171) går mellom Gran i Sørum og Finstadbråten ved Aursmoen i Aurskog-Høland. Veglengda er 30,4 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Fylkesveg 5894
Fylkesveg 5894 går mellom Sjukehuskrysset i Volda kommune og Brautaset i Ørsta kommune. Vegen går over Krøvelseidet, og er 8,2 km lang.
Fram til 2019 vart vegen kalla Fylkesveg 45 i Møre og Romsdal.
Preterito-presentiske verb
Preterito-presentiske verb er i nynorsk språk verb med ei blanding av sterk og svak bøygning. Desse verba var opphavleg sterke, men har i preteritum og supinum fått nye, svake former, medan dei opphavlege preteritumsformene har fått ein presensfunksjon.
Kjelder
Germanic verb
Sautso
Sautso (nordsamisk Čávžu) er eit elvegjel eller ein canyon danna av Altaelva i Vest-Finnmark i Troms og Finnmark fylke. Det er om lag 10 kilometer langt og 300–420 meter djupt og er det største elvegjelet i Nord-Europa. Øvst i Sautso ligg Alta kraftverk.
Noam Chomsky
Avram Noam Chomsky er ein amerikansk professor i lingvistikk kjend for nyskapande språkteoriar. Chomsky er tilsett ved Massachusetts Institute of Technology og skapar av chomskyhierarkiet, ei klassifisering av formelle språk. Chomsky sitt arbeid innanfor generativ lingvistikk bidrog sterkt til behaviorismen sin nedgang og leidde til fremjinga av kognitive vitskapar. I boka Syntatic Structures introduserte han teorien om at delar av den menneskelege grammatikken er nedarva i hjernen. Teoriane hans har hatt stor innverknad, sjølv om fleire forskarar ikkje er samde i dei.
Biografi
Noam Chomsky var fødd i ein jødisk familie i Philadelphia i Pennsylvania. Far hans var forskar i hebraisk og fødd i Russland. I 1945 byrja Noam studium i filosofi og lingvistikk på University of Pennsylvania der han identifiserte seg politisk med lingvistikkprofessoren Zellig Harris. Politisk aktiv vart han i samband med Vietnamkrigen.
Politisk litteratur
Mest kjent for allmenta er truleg Noam Chomsky sin kritikk av USA sin utanrikspolitikk og korleis media fungerer. I ei bok han skreiv saman med Edward S Herman Manufacturing Consent -- The Political Economy of the Mass Media skildrar han fem filter for å sile fram godkjend informasjon i kapitalistiske system. Etter sleppet av boka 9-11 om åtaket mot World Trade Center 2001 fekk han for alvor plass i det amerikanske mediebruset.
Lingvistikk
Innanfor lingvistikken er Chomsky mest kjend som leiargestalt innanfor minimalismen, den chomskyanske retninga innanfor generativ grammatikk. Dei mest varig aksepterte bidraga hans til lingvistisk teori er frå formell lingvistikk og automatteori, særleg klassifiseringa av ulike typar formelle grammatikkar i det såkalla Chomskyhierarkiet.
Det ligg ein komplett bibliografi på Chomskys MIT-heimeside.
Politiske verk
Somme av desse bøkene er tilgjengelege online på engelsk.
Risch-Rotkreuz
Risch-Rotkreuz er ein kommune i kantonen Zug i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 442 meter over havet.
Kommunen, som omfattar dei fire landsbyane Rotkreuz, Risch, Buonas og Holzhäusern, ligg ved vestbreidda av Zugsjøen. Han grensar i nordvest mot Aargau, i sørvest og sør mot kantonen Luzern, og i søraust mot kantonen Schwyz. Kantonshovudstaden Zug ligg kring 10 km unna i luftlinje.
Kommunen ligg mellom Zugsjøen og elva Reuss.
Kadens
Ein kadens (av latin cadere, «falle») har to tydingar innanfor musikken: Det kan anten vere ein harmonisk formel (akkordrekke) innanfor ein komposisjon, eller eit solistisk innslag i ein komposisjon.
Kadens som slutning
I tonal musikk vert kadensar ofte brukte for å markere avslutninga av musikalske avsnitt, gjerne ved at ein via ulike akkordar går tilbake til tonika. Dei kan òg opptre som førebuingar til modulasjonar. I klassisk satslære vert ulike kadensar skildra. Ein skil ofte mellom ein fullkomen og ein ufullkomen kadens. Den fullkomne kadensen er kjenneteikna ved at den øvste stemma (i til dømes ein firstemt korsats) har grunntonen. I motsett fall vert kadensen kalla ufullkomen.
Kadens som solistisk del i ein konsert
Ein kadens kan òg vera ein notert eller improvisert solo som vert framført anten av ein songar eller av eit soloinstrument, der akkompagnementet har pause. Kadensen kjem gjerne på slutten av ein sats. Dette er ofte fyrste sats i kammermusikk, orkestermusikk eller andre konsertformer innanfor klassisk musikk. Denne kadensen oppstod rundt år 1700 for at solisten skulle kunne vise virituositeten i spelet sitt. Før Beethoven si tid vart kadensane berre antyda av komponistane, med ein fermate eller ordet «cadenza», slik at det var opp til musikaren å improvisere, men i seinare tid vert han oftast skriven på førehand, anten av musikaren sjølv, eller av komponisten.
Høgtalar
Ein høgtalar er ein akustoelektrisk omformar som konverterer frå elektrisk til akustisk energi (lyd). Høgtalarar arbeider i det høyrbare området for menneske, som grovt sett dekkjer frekvensintervallet 20 Hz til 20 kHz.
Innleiing
Dei fleste høgtalarane er spenningstyrte, slik at lydtrykket er proporsjonalt med drivspenninga. Straumstyrte høgtalarar (lydtrykket er proporsjonalt med drivstraumen) må drivast av straum- eller transkonduktansforsterkarar og har lita utbreiing.