cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joseph Greenberg
Joseph Harold Greenberg var ein framståande, men òg kontroversiell lingvist. Han er kjend både for arbeidet sitt innan språkfamilieinndeling og språkinndeling, og innan språktypologi. Joseph Greenberg vart fødd i Brooklyn i New York og var i mange år tilknytt Stanford University.
Joseph Greenberg er mest kjend for arbeidet sitt innan synkron lingvistikk og arbeidet med språkuniversal. Han føreslo òg fleire såkalla makrofamiliar, og prøvde å prova at mange språk som vanlegvis vert rekna for å høyra til ulike språkfamiliar, er i slekt med kvarandre.
Reichenbachtal
Reichenbachtal er ein dal i Oberhasli i kantonen Bern i Sveits. Han ligg i kommunen Schattenhalb, og knyter Meiringen med Grosse Scheidegg-passet mot Grindelwald. Elva som renn gjennom dalen, Reichenbach, dannar Reichenbachfalla før ho munnar ut i Aare i Meiringen.
Rosenlaui er den høgastliggande busetnaden i dalen, om lag halvvegs opp i dalen på 1328 moh. Dalen er òg kjend som Rosenlauital etter busetnaden. Rosenlaui hotell er av dei eldste i regionen og vitnar om tidleg turisme i Sveits på midten av 1800-talet.
På austsida av dalen ligg Wetterhorn (3692 m), Engelhörner (2782 m), Wellhorn (3m), i tillegg til Rosenlauibreen. Aust for dalen ligg Rosenlauischlucht, ei djup og smal kløft danna av smeltevatnet frå Rosenlauibreen.
Lenger opp i dalen ligg Schwarzwaldalp.
Junín-regionen
Junín-regionen (spansk Región Junín, quechua Hunin suyu) er ein region i det sentrale Andes i Peru. Han har grenser mot Pasco-regionen i nord, mot Ucayali og Cuzco i aust, mot Ayacucho og Huancavelica i sør og mot Lima-regionen i vest.
Junín-regionen er på 44 197 km² og har 1 133 183 innbyggjarar (1996). Regionhovudstaden er Huancayo.
Geografi
Regionen har eit mykje ueinsarta landskap med ei fjellkjede og høge platå i vest og lågtliggande tropisk regnskog, delar av det under 500 moh. lengst nord og aust. Meir enn halve arealet av regionen er rekna som tropisk. Som Huánuco og Pasco ligg Junín aust for vatnskiljet. Det største elvesystemet i regionen endar i nordaust som elva Tambo kor ho sluttar seg saman med Urubambaelva frå Cuzco-regionen til Ucayalifloden på grensa til Ucayali. Ucayalifloden er ein del av Amazonasbassenget. Høgste fjella er snødekte: Tunsho (5730 moh.), Antachape (5700 moh.), Sullcón (5650 moh.) og Huaytapallana (5557 moh.). Vegen mellom provinshovudstaden Tarma i Tarmaprovinsen og hovudstaden Lima går gjennom passet Abra de Anticona på 4818 moh. som ligg på regiongrensa berre ca 120 km aust for Lima.
Junín (ca 30 km lang og 14 km brei, 4 082 moh.) ligg i det nordvestlege hjørnet av regionen mot Pasco. Innsjøen er den største som er omkrinsa av peruansk land, men har langt mindre flatemål enn Titicaca som ligg mest på boliviansk territorium.
Junín-regionen har ein gjennomsnittleg temperatur på 13 °C over året med ein gjennomsnittleg maksimum på 17 °C og minimum på 0 °C. Regntida er frå november til april, i tropiske strøk frå desember til mars.
Historie
Regionen har hatt folkesetnad frå amazonasindianarar og andre folkeslag som tarumas og huancas. Det er usemje om kva grad inkariket fekk kontroll over alle folkegrupper i regnskogen, til dømes er det få teikn på at yaneshafolket (i dag berre i Pasco-regionen) var påverka av inkaene. Inkavegen gjekk gjennom regionen og Huancayo var ein viktig stad langs vegen mellom Cuzco og nordlege del av riket.
I kolonitida var her ulltekstilproduksjon i såkalla obrajes, og veving og strikking er framleis tradisjon i regionen. Byen Huancayo erklærte sjølvstende i november 1820. Junín-regionen vart tufta av Simón Bolívar i 1825.
Politisk inndeling
Regionen er delt inn i 9 provinsar som igjen er delt inn i til saman 123 distrikt. Liste av namn på provinsane med provinshovudstadnamn i parentes:
Politisk union
Ein union er formelt eit statssamband mellom likeverdige partar, ofte synonymt med ein føderasjon av statar (delstatar).
I den verkelege verda er unionar ikkje alltid likeverdige samband, men skjuler reell dominans der sterkare partar har herredømme over svakare.
Døme på noverande unionar er Sambandsstatane, Forbundsrepublikken Tyskland og Det sameinte kongedømmet UK. I den sistnemnde finst det sjølvstenderørsler i Nord-Irland, Wales og Skottland på grunn av påstått engelsk dominans.
Sovjetunionen vart oppløyst i 1991, og dei fleste vil meine at denne unionen i røynda var dominert av Russland. Det noverande Russland er elles òg ein føderasjon, der særleg Tsjetsjenia synest å vere ein uvillig del.
Den europeiske unionen EU er ikkje enno rekna som ein stat, men får stadig fleire føderale trekk, og er truleg i ferd med å bli ei slags statsdanning. Dette sjølv om statsdanningsprosessen fekk eit tilbakeslag da folket i Frankrike og Nederland sa nei til den foreslåtte EU-grunnlova i mai og juni 2005.
Bue Digre
Bue Digre var son av jarlen Vesete på Bornholm, og bror til Sigurd Kappe.
Bue Digre leia jomsvikingane under slaget i Hjørungavåg rundt år 986, men hardt medferen sprang han av borde og drukna. Sonen Sigurd overlevde slaget.
Politisk union
Noreg var i unionar med Danmark og Sverige frå 1300-talet til 1905. Særleg frå 1536 til 1660 var Noreg ikkje eingong formelt rekna som likeverdig del av unionen med Danmark, og i 1905 var det stort fleirtal i det norske folket for å seie ja til fullt sjølvstende og oppheving av unionen med Sverige.
Martin Linge
Martin Linge var fødd i Negarden på Linge i Norddal på Sunnmøre. Han var son av bonden Jens Linge og Gunhild Muldal. Linge var gift med Margit F. Vogt (søster av samfunnsøkonomiprofessoren Johan Vogt), dei var foreldre til båtkonstruktøren Jan Herman Linge og besteforeldre til forfattaren Espen Haavardsholm.
Sytten år gamal kom han inn på underoffiserskulen i Trondheim og vart etter tre år korporal. Hausten 1914 tok han til på Katedralskulen i Trondheim. Der var han mellom anna formann i Fraternitas Nidrosiensis og skreiv ein del for Minerva (på nynorsk). Etter artium gjekk Linge krigsskulen, då denne var fullført byrja han i skodespelarlære hos fru Movinckel. Han debuterte på Centraltheateret i 1921, før han gjekk over til Det Norske Teatret.
Mai
Mai er den femte månaden i året i både den julianske og gregorianske kalenderen, og har i båe kalenderane 31 dagar. I den førjulianske romerske kalenderen var månaden Maius den tredje månaden i året.
Martin Linge
Andre verdskrigen
Heile vinteren 1940 stod ryggsekken hans ferdigpakka slik at han kunne dra ut i felten på kort varsel. Ved invasjonen 9. april reiste han til Setnesmoen ved Åndalsnes, der vart han skada av ein granatsplint og kom til England med eit hospitalskip. Linge vart utpeika til ei ny avdeling med namnet «Norwegian Independent Company No 1», betre kjent som Kompani Linge. Svolværraidet i 1941 var det første allierte strandhogget i det okkuperte Europa. I desember 1941 leidde Linge den norske avdelinga under Måløy-raidet, men vart skoten og drepen på trappa til Ulvesund Hotell i Måløy. Kronprins Olav avduka minnebauta på heimstaden Linge 17. juni 1946.
Mai
Namnet kjem truleg frå den greske gudinna Maia, som seinare blei identifisert som den romerske grødegudinna Bona Dea eller Maia Maiestas. Høgtida for den romerske gudinna blei halden i mai.
I Finland heiter månaden toukokuu, ‘såmånaden’. I Slovenia heiter han veliki traven, ‘månaden med høgt gras’.
Viktige hendingar i mai
mai
Randabygda
Randabygda er ei bygd i midtre Nordfjord på nordsida av Nordfjorden. Bygda er ein del av Stryn kommune. Innbyggjartalet er kring 180 (2007). Randabygda er tradisjonelt ei jordbruksbygd, men jordbruket har i seinare tid gått attende her som i bygdene elles på Vestlandet. Inntil midten av 1960-åra hadde ikkje bygda bilvegsamband med grannebygdene. No er det bra veg både austover til Stryn og vestover til Nordfjordeid. Postkontoret er nedlagt, men bygda har butikk og grendahus/skule, og Randabygd kyrkje ligg her.
Taro Hasegawa
Taro Hasegawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashiwa Reysol, Albirex Niigata, Ventforet Kofu, Tokushima Vortis, Yokohama FC og Giravanz Kitakyushu.
Gaetabukta
Gaetabukta er ei bukt på vestkysten av Italia og er ein del av Det tyrrenske havet. Det grensar til neset Circeo i nord, Ischia og Napolibukta i sør og Dei pontinske øyane i vest.
Bukta er kalla opp etter den nærliggande italienske byen Gaeta. Volturno er den største elva som munnar ut i bukta.
Det låg ein NATO-base i bukta frå 1967 til 2006.
Fylkesveg 462
Fylkesveg 462 (Fv462) går mellom Hægelandskrossen i Vennesla og Bjelland i Marnardal. Veglengda er 15,2 km. Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Egon Schiele
Egon Schiele var ein austerrikske målar, i ettertid rekna som ein av dei store figurative målarane i det tidlege 1900-talet. Mellom verka hans finst ein stor del intense sjølvportrett. Figurane i bileta hans er vanlegvis vridde og skeive, noko som gjer han til ein representant for ekspresjonismen. Hans intense og korte liv og målestil gjorde han også til eit ikon mellom bohemar i samtida.
Schiele vert, ved sida av Gustav Klimt og Oskar Kokoschka, halde for å vere den viktigaste figurative kunstnaren i Wien i tida straks før og under fyrste verdskrigen.
Liv og gjerning
Schiele var fødd i Tulln i Austerrike. Han var femten år gammal då far hans døydde av syfilis. Straks etter, i 1906, byrja han på Kunstgewerbeschule, Wiens kunstfagskule, men allereie same året klarte han opptaksprøva til det meir prestisjefylte Wiens kunstakademi, og tok til der i staden.
På akademiet kom han etter kvart i konflikt med leiinga, og Schiele slutta skulen i 1909. Då deltok han allereie på utstillingar med eigne arbeid. Samstundes pleia han vennskapleg omgang med Gustav Klimt, hans store inspirasjonskjelde og venn. Etter Schiele hadde fridd seg frå det konservative miljøet i akademiet, byrja han i kunsten sin å utforske mennesket og seksualiteten. I samtida var mange sjokkerte over det direkte og openberre uttrykket i bileta hans, særleg det erotiske uttrykket. Schiele var mest oppteken av streken, forma i bileta sine, fargebruken vart nedtona. Mange måleri og teikningar er prega av ein kvass strek, som tidvis får figurane til å framstå som deformerte.
Ein av Schieles modellar, Wally Neuzil, vart med tida elskarinna hans. Saman flytta dei to til Neulengbach, 35 kilometer vest om Wien. I landskapet på staden hadde han fri tilgang til inspirerande motiv og samstundes billeg losji. Men den ukonvensjonelle livsstilen deira vekte mishag hos mange ibuarar på staden og Schiele sat 24 dagar i fengsel, etter å ha vorte skulda for å ha forført mindreårige. I staden for å verte dømt i samsvar med skuldingane, vart han dømt for å «spreidd pornografisk materiale til born». Schiele braut i 1915 sitt fireårige forhold til Neuzil for å gifte seg med Edith Harms, ei kvinne som budde tvers overfor ateliéret hans.
Gjennom den fyrste verdskrigen viste Schiele seg å vere ein fantastisk produktiv kunstnar med nyskapande bilete. Utstillinga til Wiener Sezession i 1918, der Schiele var ein av dei mest framståande deltakarane og til og med utforma utstillingsplakaten, vart hans store gjennombrot som målar. Og under sitt siste leveår stilte han deretter ut i både Zürich, Praha og Dresden.
Den gravide kona hans døydde seinsommaren 1918 i spanskesykja. Schiele sjukna sjølv av same sjukdomen og døydde i Wien, tre månader etter kona si.
I 1930 vart ei gate i Wien, Egon Schiele-Gasse, kalla opp etter han. Nokre år seinare, etter nazistane hadde kome til makta i Tyskland i 1933 og gjennom Anschluss av Austerrike i 1938, vart Schiele sin kunst stempla som "Entartete Kunst", til liks med heile kunstretninga ekspresjonismen.
Robert Koch
Robert Koch var ein tysk lege. Han var den første til klart å demonstrera ein samanheng mellom bakterieinfeksjonar og sjukdom, og vert saman med Louis Pasteur rekna som grunnleggjar av mikrobiologien som vitskap. Han var den første til å isolera og dyrka Bacillus anthracis (miltbrann, 1877), Mycobacterium tubercolosis (tuberkolose, 1882) og Vibro cholerae (kolera, 1883) i kultur, i tillegg til å formulera Koch-postulata som framleis er i bruk.
I 1905 fekk Koch Nobelprisen i fysiologi og medisin for å ha isolert tuberkolosebakterien.
Liv
Etter at Casimir Davaine viste den direkte overføringa av anthraxbakterien mellom kyr, studerte Koch anthrax nærare. Han fann opp metodar å isolera bakterien frå blodprøver og dyrka han i reinkultur. På denne måten oppdaga han at sjølv om ikkje anthrax kunne overleva utanfor vertsorganismen over lengre tid, produserte bakterien endosporar som kunne klara seg over lang tid.
Det var desse sporane, gøymd i jord, som var årsak til dei uforklarte, «spontane» miltbrann-utbrota. Koch publiserte resultata sine i 1876, og vart løna med ei stilling ved det keisarlege helsekontoret i Berlin i 1880. I 1881 innførte han her varmesterilisering av kirurgiske instrument.
Det var i Berlin Koch forbetra metodane han brukte frå Wollstein, mellom anna ulike fargings- og reindyrkingsteknikkar. Han arbeidde saman med folk som Fannie Eilshemius Hesse og Julius Richard Petri, og var med på å utvikla ei rekkje fundamentale mikrobiologiske arbeidsmetodar og utstyr, mellom anna agarplatar og petriskåler. Det var med dette utstyret han oppdaga bakterien som stod bak tuberkolose, som på den tida stod for eitt av sju dødsfall i Europa.
I 1883 studerte Koch kolera i lag med ei fransk forskingsgruppe i Alexandria i Egypt. Koch identifiserte Vibrio-bakterien som forårsaka sjukdomen, men klarte ikkje å bevisa det gjennom eksperiment. Den italienske anatomen Filippo Pacini hadde alt isolert bakterien i 1854, men resultata hans var lite kjende sidan ein ikkje trudde bakteriar og sjukdom hadde noko særleg med kvarandre å gjera på den tida. Koch kjende ikkje til arbeidet til Pacini og gjorde oppdaginga på eiga hand, og sidan han hadde eit større namn vart oppdaginga spreidd vidt og brukt i sjukdomsbekjemping. I 1965 fekk bakterien likevel attende namnet Pacini gav han, Vibrio cholerae.
Erlend Skjetne
Erlend Skjetne (fødd 1988 i Trondheim) er ein norsk forfattar og bridgespelar frå Melhus. Skjetne har ein mastergrad i nordisk litteratur, og har dei fire siste åra arbeidd med norskopplæring for nye nordmenn. Han debuterte i 2019 med diktsamlinga "Skare" som blei nominert til Tarjei Vesaas' debutantpris.
Robert Koch
Liv
I 1885 blei Koch professor i hygiene ved universitetet i Berlin, seinare i 1891 vart han òg direktør for instituttet for infeksjonssjukdommar. Denne stillinga sa han opp i 1904 for å reisa rundt i verda og studera ymse sjukdommar i Sør-Afrika, India og Java.
Erlend Skjetne
I 2021 vann han Brageprisen for ungdomsboka Eit anna blikk
Robert Koch
Liv
Koch døydde 27. mai 1910 av eit hjarteattakk i Baden-Baden.
Hjørungavåg
Hjørungavåg er ei grend i Hareid kommune på Sunnmøre. Dei tettbygde delane av Hjørungavåg er ein del av tettstaden Hareid.
Robert Koch
Koch-postulata
Koch-postulata er eit sett på fire teser som fortel om kva krav ein må setja for at ein organisme skal kunne reknast som årsak for ein sjukdom.
Hjørungavåg
Grenda og vågen hadde tidlegare namnet Liavåg. På 1700- og 1800-talet vart det etablert ein teori om at det var Liavågen ved Hareid som var slagstaden for Jomsvikingslaget, og denne løysinga vart rekna for sanning i lang tid. I 1897 vart det oppretta eit postopneri i Liavåg, men namnet vart då sett til «Hjørungavaag». Som ein konsekvens av dette var namnet på sjølve vågen seinare offisielt endra til Hjørungavåg.
I følgje Snorre Sturlason var det her Håkon jarl leia slaget mot Bue Digre og jomsvikingane. Slaget i Hjørungavåg er tidfest til rundt år 986. Teorien om kvar helst den historiske vågen Hjörungavágr låg, er særs omdiskutert.
Robert Koch
Arv
Etter at Koch vart ein kjend og vidgjeten vitskapsmann, gjekk kvaliteten på forskninga hans ned. Særleg nemneverdig er tuberkulosekuren tuberkulin, som var mislykka. Likevel heldt Koch sine arbeidsmetodar stand, og elevane hans oppdaga snart bakteriane bak ei rekkje sjukdommar: difteri, tyfoidfeber, gonore, lungebetennelse med meir.
Sidan 1960 har Koch-stiftinga delt ut gullmedaljar til grensesprengande mikrobiologar. Frå 1970 har det òg vorte delt ut ein pris til mikrobiologar og immunologar som har gjort store oppdagingar.
Koch-krateret på Månen er oppkalla etter han.
Dvergdukkar
Dvergdukkar (Tachybaptus ruficollis, der ruficollis tyder 'med raud hals') er den minste arten av dukkarfamilien i Europa. Fuglen er sjeldsynt i Noreg, og finst berre nokre få stader, helst i Oslofjordområdet, nord til stroket ikring Mjøsa, på Jæren og Sunnmøre, men vert å sjå ganske ofte i våtmarker og langsetter kysten om hausten og vinteren. Fyrste gongen fuglen vart observert hekkande i Noreg, var i 1973. Han er utbreidd i Afrika og Asia
Dvergdukkaren er 23-29 centimeter, hovudsakleg med grå fjørdrakt, men med tydeleg rustraude kinn og hals, og dessuten ein markert gulkvit flekk ved nebbrota. Om vinteren er fjørdrakta dominert av grått. Båe kjønna er like.
Reiret vert plassert i takrøyrskog i små tjern eller dammar.
Dvergdukkar er ført opp som sterkt truga på norsk raudliste for artar, 2021.
Evangervatnet
Evangervatnet er eit vatn som ligg i Voss herad i Vestland. Den største tilførsleelva er Vosso som kjem frå Vangsvatnet, og vatnet tømmer seg i Bolstadelva som renn ut i Bolstadfjorden. Evangervatnet er uregulert. Evanger kraftverk ligg ved øvre ende av vatnet, i berget ved tettstaden, kraftstasjonen har avløp til vatnet ved Fadnes.
Eventyrsamlar
Eventyrsamlarar er folk som får andre til å fortelja eventyr og anna folkedikting og deretter skriv dei ned. Velkjende eventyrsamlarar er Asbjørnsen og Moe og brørne Grimm.
Shinya Tanoue
Shinya Tanoue er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Eventyrsamlar
Nedskriving og bearbeiding
Etter at eventyra er skrivne ned, ønskjer samlarane som regel å gjeva dei ut. Det er noko ulikt korleis dei gjer dette. Ein kan velja å retta litt på eventyra, eller til og med skriva dei om, slik at dei blir «perfekte». Dette var særleg vanleg for nokre hundreår sidan. Ein av dei tidlege eventyrsamlarane, Charles Perrault, gjorde store endingar i materialet sitt. Også brørne Grimm skal ha skrive om litt på eventyra sine, mellom anna ved å leggja inn moralar der det passa. Asbjørnsen og Moe var meir tru til folketradisjonen, men også dei gjorde mindre endringar, og let vera å gjeva ut eventyr dei meinte kunne vera støytande, til dømes erotiske eventyr. Slike omarbeidde eventyr er blitt folkeskattar, men mange meiner dei har mista mykje av krafta si i og med at dei er blitt gjort om til ufarlege barnehistoriar.
Vitskapleg innsamling
Ein annan innfallsvinkel er å vera så tru mot forteljaren som råd er. Ein skal ta med munnleg språk, sjølv om det er repeterande og ugrammatisk, ein skal få med dialekten forteljaren bruker og helst ta med så mange detaljar som mogleg rundt sjølve forteljinga av eventyret, til dømes kven som fortalde det, kvar, og kven dei hadde lært det frå. Desse innsamla eventyra får dermed eit meir munnleg og mindre formfullendt preg, men dei er meir tru til tradisjonen dei kom frå. Ein kan dermed bruka dei i forskingsarbeid der ein gjerne vil samanlikna nøyaktig ulike variantar av eventyr. I dag er ein eventyrsamlar gjerne ein antropolog eller ein folkorist.
Jarlsberg
Jarlsberg var opphavleg namnet på eit grevskap, etablert på 1600-talet som Griffenfeld grevskap og som i 1684 fekk namnet Jarlsberg grevskap som omfatta mesteparten (den nordlege delen) av Vestfold fylke. Jarlsberg og Larvik (Laurvig) amt var i tida frå 1821 til 1919 namn på Vestfold fylke.
Namnet Jarlsberg knytt til:
Sundbreien
Springaren Sundbreien, som og er kalla Heksedansen eller Epleskjularen, er mykje nytta i Hallingdal og Valdres. Det er og skriven ned ei nærskyldt form av slåtten på Voss. Eit anna namn på slåtten i Valdres er Kjeglesmeden. Slåtten skal ha vore nytta av Jørn Hilme. Sundbrei er ein gard i Voss, høyrande under Breievaldet lengst nord i kommunen. Slåtten skal ha namnet sitt etter ein dansar frå denne garden. I Hallingdal er slåtten knytt til strandaspelet. Torleiv Bolstad meinte slåtten var laga av Jørn Hilme. Kjeglesmeden var ein kar som egla seg inn på han Jørn, fortalde Olav Moe, og Hilmin svara med å spela denne slåtten, som før hadde hatt eit anna namn. Medan han spela, tok eit drammeglas til å krype bortetter bordet han sat ved, og dette skremde Kjeglesmeden slik at han tok til gråten. Sidan hadde slåtten namn etter han.
Om Heksedansen kunne Olav Moe fortelja at Hekkenfjell var den staden heksene samla seg jonsokeftan. Ola Bøe sa ein gong han hadde «leita over heile Valdres, men enno ikkje funne noko fjell med det namnet». Hekkenfjell svarar vel til Bloksberg.
Variantgruppa
Hovudgruppa har nr 473 i hardingfeleverket. Varianten etter Isak Rokne, skriven ned etter Ola Mosafinn har nr 108. Det finst og ein variant frå Sogn, etter Anders Sagen.
473:
Fylkesveg 463
Fylkesveg 463 (Fv463) går mellom Vanse og Borhaug i Farsund via Farsund lufthamn, Lista. Veglengda er 7,8 km. Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Stortingsrepresentantar 1985-1989
Stortingsrepresentantar 1985-1989 er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden 1. oktober 1985 til 30. september 1989. Stortinget hadde totalt 157 representantar, fordelt med 71 til Arbeidarpartiet, 50 til Høgre, 16 til Kristeleg Folkeparti, 12 til Senterpartiet, 6 til Sosialistisk Venstreparti og 2 til Framstegspartiet.
Mérida i Yucatán
Mérida (T'hó' ella Ichkanzihóo på yucatekisk maya) er hovudstaden og den største byen i delstaten Yucatán. Byen ligg den austlege delen av Mexico og har eit folketal på 734 153. Byen er det økonomiske og kulturelle sentrumet i delstaten. Mérida vart grunnlagd av spanske conquistadorar i 1542.
Per Knut Aaland
Per Knut Aaland frå Randabygda i Stryn i Nordfjord er kjend som elitelangrennsløpar frå 1970-åra og framover. Han var femmilsspesialist og stafettløpar med uvanleg stor kapasitet. Etter karrieren som langrennsløpar, vart han spesialist på skismørjing og var i fleire år nytta av det norske landslaget i langrenn.
Aaland var med på det norske laget som tok sølv på stafetten under OL 1980 i Lake Placid. Fire år tidlegare, under vinterleikane 1976 i Innsbruck, kom han på sjetteplass på femmila.
Aaland tevla for Hardbagg idrettslag, Øyer Idrettslag og Lillehammer Skiklub.
Aldieres Joaquim dos Santos Neto
Aldieres Joaquim dos Santos Neto er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashiwa Reysol.
Saastal
Saastal eller Saasdalen er ein dal i kantonen Valais i Sveits. På andre sida av fjellet Dom ligg Mattertal.
Fram til 1893 var kommunane Almagell, Balen, Fee og Grund eit enkelt sokn.
Mattmarksee er eit reservoar i dalen bygd i 1960-åra.
Regionen har fleire store vintersportstader, som Saas-Fee, Saas-Grund og Saas-Almagell.
Schächental
Schächental er ei fjelldal i Uri i Sveits, danna av elva Schächen. Dalen strekkjer seg 10 km austover frå Altdorf.
I Schächental ligg kommunane Bürglen (525 m), Spiringen (923 m) og Unterschächen (995 m). Dalen endar ved Klausenpasset (1948 moh), som går over til Urnerboden og Glarus. Ein sidedal, Hinter Schächen har greiner sør for Unterschächen, og strekkjer seg 4 km. Han endar brått i den bratte nordsida til Gross Windgällen.
På veg ut av dalen renn Schächen forbi Altdorf og munnar ut i Reuss ved Attinghausen.
Fjerding
Ein fjerding var i mellomalderen ei administrativ eining, ofte fjerdedelen av eit prestegjeld eller fjerdedelen av eit futesokn. Ordet kjem frå norrønt fjórðungr, som tyder 'fjerdedel'.
Fjerdingane vart hovudsakleg bruka av dei verdslege styremaktene, blant anna ved inndeling av skattedistrikt.
Nemninga har i somme område overlevd heilt opp til vår tid. Tilsvarande kan områdeinndelinga frå mellomalderen falle saman med moderne områdegrenser eller kommunegrenser.
Sønnost
Sønnost er ein norsk ost laga av møsså som er kvit av let.
Henrique Arlindo Etges
Henrique Arlindo Etges er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Verdy Kawasaki.
Kepa i Karvankane
Kepa (tysk Mittagskogel) er eit fjell vest i Karavankane på grensa mellom Slovenia og Austerrike med ei høgd på 2139 meter over havet.
Det er det tredje høgaste fjellet i Karavankane etter Stol og Vrtača. Den bratta nordsida, der fjellet ser ut som ein stor pyramide med avrunda topp, er eit landemerke i Kärnten. Beste tilkomst er frå landsbyen Belca på den slovenske sida.
Kaitangata på New Zealand
Kaitangata er ein by nær kysten av South Otago i regionen Otago på New Zealand. Han ligg på den venstre breidda til elva Clutha River, ti km søraust for Balclutha. Innbyggjarane i byen kallar han rett og slett Kai.
Byen ligg nær kysten ved ei av greinene til Clutha River sitt delta. Den vesle øya Inch Clutha ligg like sørvest for byen. Nær Kaitangata, på nordsida, ligg den vesle Tuakitotosjøen, som har avløp til Clutha gjennom ei lita sideelv vest for byen.
Namn
Opphavet til maorinamnet til byen er usikkert. Det er rett nok namnet på ein figur i polynesisk mytologi, men kjem meir truleg frå kannibalske festar som vart haldne etter kampar mellom stammane i distriktet, mellom iwiane Kāi Tahu og Kāti Mamoe. Namnet kan lauseleg omsetjast frå māori som: «Drep ein mann og et han».
Historie og framvokster
Den europeiske historia til Kaitangata er nær knytt til utvinning av kol. Ei av dei tidlegaste større industriulukkene på New Zealand fann stad i Kaitangata-gruva i 1879, då 34 gruvearbeidarar miste livet i ein underjordisk eksplosjon.
Kolgruvene var den bærande næringa i byen sin økonomi frå 1870-åra til 1972, då den siste underjordiske statseigde kolgruva vart stengd. Fleire dagbrotgruver (både statlege og private) har halde oppe drifta fram til i dag, som til dømes Kai Point Mine. Kai Point Coal Company har drive ut kol i Kaitangata sidan 1951, og produserer kol til den lokale industrien og til oppvarming i heimar. Frå 1876 til 1970, sørgde jarnvegslinja Kaitangata Line for transporten frå gruvene. Linja var frå først av privateigd, men kom seinare i eige til det statlege gruvedepartementet. Lokomotivet som i mange år vart brukt på linja, vart donert til ei interessegruppe i Shantytown i Westland, der det no trekkjer veterantog og enno ber namneplata «Kaitangata» til ære for den tidlegare staden der det var i drift.
Dei underjordiske gruvene produserte ei blanding av stein- og brunkol av høg kvalitet, og dette vart i første rekkje nytta til drivstoff til lokomotiv på New Zealand fram til 1960-åra. Då jarnvegane gjekk over til diesellokomotiv, starta nedgangen for gruvedrifta. Dagbrotgruvene produserer brunkol, som for det meste vert brukt til hushaldsføremål. Den stadige nedgangen i hus som har kolfyrte eldstadar, saman med det miljøbaserte kravet om å skifta ut attverande eldstadar, gjer at ein må rekna med at dagane til dagbrotsgruvene også snart er talde.
Av kjende personar frå Kaitangata er All Blacks-rugbyspelaren Tony Brown.
Sør-Hidle
Hidle eller Sør-Hidle er ei øy i Ryfylke. Sør-Hidle ligg i Strand kommune i Rogaland fylke. På øya er det bygd opp eit hage- område, som vert kalla Flor & Fjære.
Øya vert kalla Sør-Hidle for å skilje ho frå Nord-Hidle som ligg i Sjernarøyane litt lenger nord. Sør for Sør-Hidle ligg Horgefjorden, medan Hidlefjorden ligg på nordsida.
Sauropod
Sauropodar (Sauropoda) er ein utdøydd underorden av dinosaurar som levde for 188-208 millionar år sidan. Gruppa omfatta dei største landdyra som nokonsinne har levd; Supersaurus er rekna til å ha kome opp i ei lengd på heile 40 meter. Alle medlemmane av gruppa var planteetarar med lang hale og hals.
Sauropodane sin stordomstida var i juratida, men titanosaurane overlevde heilt ut i slutten av krittida.
Nokre kjende sauropode-artar:
Ingunn Laumann
Ingunn Jofrid Laumann er ein norsk politikar og ordførar i Dønna kommune frå 2007 til 2011. Ho vart innvald ved direkte ordførarval, som representant for Arbeidarpartiet. Ho fekk godt over 50 % av røystene ved ordførarvalet. Laumann vart vald til kommunestyret første gong i 1983, og sidan har ho vore representert, med unntak av i ein kommunestyreperiode.
Asbjørnsen og Moe
Namneparet Asbjørnsen og Moe er vorte som eit anna ord for norske folkeeventyr. Peter Christen Asbjørnsen og Jørgen Moe var to eventyrsamlarar. Dei leitte opp, skreiv ned, tolka og gav ut eventyr tidleg på attenhundretalet. Resultatet vart ei stor samling av eventyr. Mykje i desse eventyra liknar på andre indoeuropeiske forteljingar, men noko i dei er særskilt for Noreg.
Dei to trefte kvarandre på Norderhov (gamle) prestegard i 1826. Dei var båe vortne sende dit på eit artiumsførebuande kurs som prosten Støren heldt. Asbjørnsen og Moe oppdaga at dei båe to var interesserte i folkediktinga i landet. I 1830-åra byrja dei å reisa rundt og samla inn stoff. Det meste høyrde dei i innlandsbygdene på Austlandet, men særleg Moe drog òg lenger. Dei klarte å vitja store delar av Sør-Noreg, frå fjorddalar til høgfjellsbygder.
Berit Berthelsen
Berit Berthelsen (fødd Tøien) var ein norsk tidlegare friidrettsutøvar. Ho var den leiande på sprintdistansane og i lengdehopp i Norden på 1960-talet. Under nordisk meisterskap i 1965 vann ho fem gullmedaljar (100 m, 200 m, 400 m, lengdehopp og 4 x 100 m stafett). Hennar fremste enkeltprestasjon var bronsemedaljen i lengdehopp under europameisterskapen i 1969. I norske meisterskap på bane vann ho i alt 31 gullmedaljar. Fire gongar vart Berthelsen tildelt kongepokalen. Ho var medlem av Hakadal IL fram til 1965, sidan IL Tyrving. Berthelsen budde i Bærum.
Asbjørnsen og Moe
Dei to kunne reisa saman, men for å dekkja eit så stort område som råd skilde dei oftare lag. Dei hadde òg ulike interessefelt; Asbjørnsen likte best soger og folketru, medan Moe satsa på folkeviser. Men eventyra brann dei for, båe to. Asbjørnsen likte kortare skjemteeventyr betre, medan Moe såg etter undereventyr og kristne legender. Asbjørnsen og Moe var ein del av den norske nasjonalreisinga. Dei leitte etter ein særnorsk kulturskatt, og var særleg interesserte i gamle dialektord og anna som gjorde eventyra dei fann, typisk norske. I utgjevingane deira var likevel eventyra skrivne på dansk, men med mange norske ord som mykje danna folk på den tida såg på som vulgære. Norsk rettskriving på denne tida låg tett opp til dansk. Språket var dermed lite egna til ei eventyrsamling som både var særnorsk i tradisjon, og som hadde kjeldene sine i lokaldialektar som var endå meir ulike og særprega enn i dag. Asbjørnsen og Moe løyste problemet ved å bruka prinsippet til Grimm-brørne: Ein enkel språkstil i staden for dialektane, men dei heldt på den opphavlege forma til forteljingane.
Berit Berthelsen
Hoppar og sprintar
Berit Tøien markerte seg første gongen under noregsmeisterskapen 1960 i Sarpsborg. Der vann ho, 16 år gammal, sølvmedalje i lengehopp med eit hopp på 5,28 m. Året etter hoppa ho 5,62 m under noregsmeisterskapen i Bergen, men vart atter vist til sølvplass. Ei anna talentfull idrettsjente, Oddrun Lange (Hokland) vann tevlinga (og kongepokalen) med resultatet 5,81 m. Tøien fekk elles med seg ein bronsemedalje på 200 m frå meisterskapen i Bergen. Sine første NM-gull vann ho i 1962 i Drammen. Her vann ho både 100 m, 200 m og lengdehopp. Ved noregsmeisterskapen 1963 vann ho for eit lengdehopp på 5,92 m sin første kongepokal. Same sesongen vart ho den første norske (og nordiske) kvinna som hoppa over 6 m i lengde.
Seeztal
Seeztal er ein dal i kantonen St. Gallen i Sveits, som strekkjer seg 10 km aust for Walensee, danna av elva Seez. Dalen ser ut som ei venstre grein av Rhinendalen ved Sargans, men det er eit vasskilje ved Mels. I Seeztal ligg kommunane Walenstadt (425 m), Flums (453 m) og Mels (500 m).
Motorvegen A3 og Chur-Zürich-banen følgjer dalen.
Berit Berthelsen
Hoppar og sprintar
Frå 1964 høyrde Berit Berthelsen, ho gifta seg på slutten av året med lengdehopparen Roar Berthelsen, med i verdseliten i lengdehopp. Ho vart norsk meister og kongepokalvinnar med eit hopp på 6,39 m. Under sommar-OL i Tokyo nådde ho ikkje opp mot sitt beste og vart nummer ni.
Asbjørnsen og Moe
Samlinga Norske folkeeventyr vart gjeven ut i åra frå 1841 til 1844 og vart seinare omsett til fleire språk. Ho vart då, og er framleis, sett på som eit viktig tilskot til komparativ mytologi i Europa.
Berit Berthelsen
Hoppar og sprintar
I 1965 vann Berthelsen dei fire individuelle øvingane ho stilte opp i under nordisk meisterskap i Helsingfors, og var så med å springe det norske stafettlaget inn til siger. Sesongen 1966 vart ho nummer seks i finalen på 400 m under europameisterskapen på tida 54,1, hennar aller snøggaste 400 m. Ho var då på sitt aller beste i sprintløp, for alle hennar personlege rekordar på 100 m, 200 m og 400 m vart sett i 1966.
Asbjørnsen og Moe
Etter utgjevinga av Norske folkeeventyr skilde dei to lag. Jørgen Moe blei prest og sidan biskop, medan Asbjørnsen fortsette innsamlinga.
Eventyra til Asbjørnsen og Moe kom først ut i små hefte. Det første var på 96 sider. Deretter blei dei gjevne ut i ei samling i 1845 og ei anna samling i 1848. I 1870 blei samlinga som er kjend i dag gjeven ut for første gong.
Berit Berthelsen
Hoppar og sprintar
10. september 1968 forbetra ho sin norske lengderekord til 6,56 m under eit stemne på Bislett stadion. Ho klarte ikkje heilt å nå same lengdene i hoppegropa under OL ein månad seinare, og vart nummer sju.
Berthelsen vann heile fem gullmedaljar under noregsmeisterskapen 1969 i Fana; på 100 m, 200, 400 m, lengdehopp og så den då nye øvinga 100 m hekk (tidlegare 80 m hekk). Under EM i Athen i september 1969 stod ho for det som må haldast for hennar beste tevlingsprestasjon. Med eit bestehopp på 6,44 m vann ho bronsemedaljen i lengdehopp. Ho var berre fem centimeter bak vinnaren Miroslava Sarna frå Polen.
Berthelsen var aktiv fram til 1974, men på 1970-talet låg ho på eit lågare resultatnivå enn tidlegare. I lengdetevlingane hoppa ho noko i overkant av 6 m. Sitt siste NM-gull vann ho i 1974 med eit hopp på 6,09 m.
Medaljar norske meisterskap
Dessutan fire gongar norsk meister i 1000/1500 m terrengløp.
Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
Ho vann innandørs-EM i lengdehopp i 1967 og 1968 (tevlingar med låge deltakartal, samanlikna med utandørsmeisterskap).
Personlege rekordar
Berthelsen sette og forbetra norske rekordar 33 gonger. Lengderekorden frå 1968 på 6,56 m var norsk rekord fram til 1. august 2009 då Margrethe Renstrøm hoppa 6,64 m.
Ymse
Berthelsen var norsk flaggberar i sommar-OL 1968 i Mexico by.
Akropolis
Akropolis (frå gammalgresk ἡ ἀκρόπολις: ἄκρος - ákros («høgast, øvst») og ἡ πόλις (gammalgr. fleirtal -εως) - ʰē pólis («bystat, stad»)), er eit ord som tyder «den øvre staden” eller «byen på toppen», og kjem av at greske bønder i løpet av dei mørke hundreåra bygde små forsvarsverk på høgder i landskapen for å kunne rømme dit når framande hærar marsjerte over jorda deira.
Den nye greske sivilisasjonen var ikkje sentralstyrt, som den gamle høgkulturen, men delt inn i mange små, sjølvstyrte samfunn som voks opp kring det lokale forsvarsverket (borga), akropolis.
Lokomotivet Rocket
Rocket (engelsk 'Rakett') var eit tidleg damplokomotiv utforma av Robert Stephenson i 1829. Det er rekna som det første moderne lokomotivet.
Akropolis
Akropolis vart, etterkvart som den greske kulturen hevda seg igjen, ein viktig samlingsstad i polisstaten. Rett nedanfor akropolisen oppretta dei ofte små handelsstader eller marknader, agora, der varer vart bytta mellom bøndene og kanskje til og med med framandlandske handelsmenn. Byen vart med andre ord det militære og økonomiske maktsenteret i staten, trass i at det greske samfunnet framleis var eit jordbrukssamfunn, og at makta hovudsakleg låg i henda på menn med store landeigedomar.
I heile det greske området reknar ein med at det fanst om lag 600 skilde polisstatar som ofte låg i konflikt med kvarandre om kvar grensene burde gå.
Lokomotivet Rocket
Rocket var ikkje det første damplokomotivet til å bli laga, men førte saman mange ulike oppfinningar som gjorde det til det mest avanserte lokomotivet i samtida, og eit mønster for damplokomotiv gjennom dei neste 150 åra.
Lokomotivet vart konstruert av Robert Stephenson and Company i Newcastle-upon-Tyne i 1829. Toppfarten til lokomotivet med full last var cirka 46 km/t. Originalen var i bruk til 1862. Han var utstilt på London Science Museum fram til 2018, med ei framsyning i Japan i høve Festival UK 98 i 1998. Deretter blei lokomotivetlånt ut til Newcastle Discovery Museum frå 22. juni til 9. september 2018, og så til Science and Industry Museum i Manchester frå 25. september 2018 til 8. september 2019. Deretter skal det vera ved National Railway Museum i York.
Ein kjørbar kopi av «Rocket» vart bygd i 1979, og tilhøyrer National Railway Museum.
José Fernando Fumagalli
José Fernando Fumagalli er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Verdy Kawasaki.
Lovozerskij rajon
Dei fleste samane i Russland bur i Lovozero, etter at den sovjetiske sentraliseringspolitikken på slutten av 1950-talet samla dei fleste av dei frå Kolahalvøya og hit. I tillegg bur det komiar og nenetsar der, etterkommarar av komiar og nenetsar som kom over Kvitsjøen på slutten av 1800-talet.
Maloško Poldne
Maloško Poldne (tysk Mallestiger Mittagskogel) er eit fjell vest i Karavankane på grensa mellom Slovenia og Austerrike med ei høgd på 1794 meter over havet.
Aleksandr Pusjkin
Aleksandr Sergejevitsj Pusjkin var ein russisk forfattar, ofte rekna som den største diktaren Russland har hatt og grunnleggjaren av moderne russisk litteratur. Pusjkin la grunnen for ein ny forteljarteknikk som blanda drama, romantikk og satire, og som sidan har vore eit særskilt trekk ved mykje litteratur. Han var også banebrytande ved å bruka folkeleg språk i verka sine, og skapte nyord der han såg manglar i språket.
Liv
Aleksandr Pusjkin var fødd i Moskva i ein aristokratisk, men utarma familie. Gjennom faren stamma han frå ein av dei eldste adelsfamiliane i Russland, bojarar som kunne spora anane sine tilbake til 1100-talet. Mora stamma frå tysk og skandinavisk adel, og var sonedotter av Ibrahim Petrovitsj Gannibal (Abram Hanibal), ein afrikanar teken som slave i barndommen som hadde fått ei framståande stilling under Peter den store.
Pusjkin-familien snakka fransk heime, slik det var vanleg for russiske aristokratar på denne tida, og borna lærte både å snakka og lesa fransk. I barndommen høyrde han russiske folkeeventyr frå barnepassaren sin, familiesoga si frå mormora, og lærte å kjenna bønder og einsemd ved landeigedommen hennar. Aleksandr Pusjkin nytta også faren sitt bibliotek, og møtte husgjestar med litterær bakgrunn.
Aleksandr Pusjkin byrja ved det nyleg grunnlagde lyceet i Tsarskoje selo i 1811, og gav ut sine første dikt som femtenårig elev der, i 1814. Den tidlege lyrikken hans slekta på dei romantiske diktarane Zjukovskij og Batiusjkov og franske diktarar som Vicomte de Parny. Endå viktigare påverkingar var truleg Voltaire og den franske nyklassisismen. Eposet Ruslan og Ljudmila, som var påbyrja i skuleåra, heldt Voltaire sin stil, men hadde samstundes motiv henta frå russisk folkedikting. Då diktet kom ut i 1820 vekte det stor merksemd, og fekk kritikk for å bryta dei litterære reglane i samtida, men også ros frå mellom anna Zjukovskij.
Pusjkin fekk ein post ved tsaren sin utanriksteneste i St. Petersburg i 1817. Her kom han med i den eksklusive litterære kretsen Arzamás og ei diskusjonsgruppe kjend som «Grøn lampe», som utvikla seg til eit hemmeleg forbund med sosial reform for auget. Pusjkin sine opprørske politiske dikt førte til at han blei forvist til sørlege Russland i 1820.
Åra i forvising
Aleksandr Pusjkin blei først plassert i Jekaterinoslav (no Dnipropetrovsk i Ukraina), der han blei sjuk. Under rekonvalesensen reiste han til nordre Kaukasus, og seinare til Krimhalvøya saman med krigshelten Rajevski og familien hans.
I denne perioden var Pusjkin blitt påverka av Byron, og skreiv dikt inspirert både av den engelske diktaren og opplevingane sine under forvisinga, i dikt som «Fangen i Kaukasus» (1821), «Fontenen i Bakhtsjisaraj» (1823) og «Sigøynerne» (1824). I mai 1823 byrja Pusjkin på eit større meisterverk, ein roman på vers som skulle bli til Jevgenij Onegin (1833).
Etter opphald i Kisjiniov (1820–23; no Chişinău i Moldova) og Odessa (1823–24) blei han send til mora sin eigedom Mikhailovskoje nær Pskov, der han budde frå 1824 til 1826. Pusjkin klaga bittert over eksilet i brev til venner, som seinare er blitt rekna som meisterstykke innan russisk prosa. Han deltok likevel i det utsvevande livet i Kisjiniov, og forelska seg i kona til ein overordna i Odessa, der han også utkjempa fleire duellar. På Mikhajlovskoje levde han meir isolert, men kunne dermed fordjupa seg i studie av russisk historie og folkelitteraturen på landsbygda og utvikla si eiga skriving. Han frigjorde seg frå Byron sin subjektive diktarstil og utvikla sin eigen poetiske realisme med tydelegare russisk preg. Blant verka skrivne her var den historiske tragedien Boris Godunov, som først fekk koma ut i sensurert utgåve fem år etter at det var ferdig, i 1831.
Tilbakekome
Etter det mislukka Dekabristopprøret i desember 1825 blei Pusjkin utsett for sensur, ettersom bøkene hans var blitt funne hjå fleire opprørarar. Etter eit langt møte med den nye tsaren Nikolaj I fekk han venda tilbake til Moskva og St. Petersburg hausten 1826, og fekk løfte om at tsaren personleg skulle sensurera verka hans.
Livet i St. Petersburg var likevel prega av innskrenka fridom og ei kjensle av isolering. Pusjkin blei overvaka, både løynd og openlyst, av det hemmelege politiet, og tsaren viste seg å vera ein endå strengare sensor enn byråkratiet. Samstundes meinte mange av tilhengjarane hans at han svikte ideala sine i det han skreiv, slik at han måtte koma med eit forsvarsskrift i diktet «Druzyam» (1828, 'Til venene mine').
Tida var likevel fruktbar for Pusjkin som forfattar. Nesten alle verka han skreiv mellom 1829 og 1836 var nyvinningar innan russisk litteratur. Sommaren 1830, medan han var på familieeigedommen Boldino nær Nizjnij Novgorod, skreiv han mellom anna Malenkie tragedii ('Små tragediar'), Kamenny gost, Motsart i Salyeri ('Mozart og Salieri'), Skupoy rytsar ('Den gjerrige riddaren'), Pir vo vremja tsjumy ('Fest i pesttida') og fleire dikt og artiklar i ulike stilar.
I 1831 blei Pusjkin kjend med den andre store russiske forfattaren på denne tida, Nikolaj Gogol. Dei blei gode vennar og støttespelarar, og komediane til Gogol påverka Pusjkin sin prosa, som i dette tiåret blei den viktigaste uttrykksforma hans.
Dette året gifta han seg også med attenårige Natalja Gontsjarova, som han hadde forelska seg i to år tidlegare. og stifta bu i St. Petersburg. Dei fekk fire barn: Maria (f. 1832), Aleksandr (f. 1833), Grigorij (f. 1835) og Natalja (f. 1836). Pusjkin tok ei statleg stilling og fekk i oppdrag å skriva historia om Peter den store. I 1834 blei han gjeven tittelen Kammerjunker, kammertenar for tsaren, delvis slik at den omtykte kona hans skulle kunne koma til tilstellingar ved hoffet. Stillinga medførte at Pusjkin måtte delta mykje i sosietslivet, noko han mislikte sterkt. Fleire bøner om å få trekka seg tilbake til landet for å skriva blei forkasta.
Pianosonate i C-dur av Mozart
'''Pianosonate nr. 16''' i C-dur, med Köchel-nummer 545, er kanskje det best kjende slike verket av Wolfgang Amadeus Mozart. Sonaten blei skildra av komponisten sjølv som passande for amatørar, og han er også kjend under tilnamna sine, «Sonata facile» ('lett sonate') eller «Sonata semplice» ('enkel sonate').
Aleksandr Pusjkin
Tilbakekome
Pusjkin opplevde også problem i heimen, både ei aukande gjeld og mistankar om at kona var utru. Rykta om eit tilhøve mellom Natalja og Georges d'Anthès, som var blitt gift med søster til Pusjkin, førte til slutt til at dei to utkjempa ein pistolduell i 1837. Begge blei såra, og Pusjkin døydde to dagar seinare av skadane.
Pianosonate i C-dur av Mozart
Mozart skreiv inn verket i samlinga si den 26. juni 1788, same dagen som sin Symfoni nr. 39. Elles veit ein lite om kva tid og korleis sonaten blei til. Han blei ikkje gjeven ut medan Mozart levde, men kom først ut i noteform i 1805.
Aleksandr Pusjkin
Tilbakekome
Regimet frykta politiske demonstrasjonar ved Pusjkin si rekviemmesse, og kroppen hans blei derfor flytta frå Isakskatedralen til ei mindre kyrkje nær bustaden hans, før han blei transportert til Mikhailovskoje, der han blei gravlagd ved Svjatogorskij-klosteret i nærleiken. Tsaren sytte for å betala gjelda til Pusjkin, og gav enkja Natalja ein pensjon. Franskmannen d'Anthès blei forvist frå riket.
Pianosonate i C-dur av Mozart
Oppbygging:
Aleksandr Pusjkin
Forfattarskap og ettermæle
Forfattarskapen til Pusjkin var allsidig, og sameinte klassisisme, romantikk og russisk folkelitteratur. Pusjkin innleidde realismen og skapte med dette ein moderne russisk litteratur. Språkbruken hans var både enkel og djup, og la grunnen for stilen til seinare forfattarar som Turgenjev, Gontsjarov og Tolstoj. Av mange russiske forfattarar som kom etter han, er Pusjkin rekna som «byrjinga på byrjinga», som Maksim Gorkij sa det.
Pusjkin er omsette til dei fleste større språk, og har også påverka utanlandske forfattarar som Henry James. Lyrikken hans er rekna som svært kompleks og vanskeleg å omsetja — Vladimir Nabokov brukte to band for å få med heile meininga i si omsetjing av Jevgenij Onegin, som opphavleg er på rundt hundre sider.
Ei rekkje av verka til Pusjkin er blitt kalla «meisterverk». Pusjkin sin eigen favoritt var verseromanen Jevgenij Onegin, som starta ein ny tradisjon i russisk litteratur. Romanen skildra det samtidige russiske samfunnet, og følgde nokre få hovudpersonar, samstundes som tonen og fokus endrar seg kraftig i løpet av romanen.
Verka hans inspirerte også kjende russiske operaverk, som Ruslan og Ljudmila av Glinka, Jevgenij Onegin og Spar dame av Tsjaikovskij, og Boris Godunov av Mussorgskij. Ei rekkje andre verk blei gjort om til musikk- og ballettverk. Mozart og Salieri gav seinare inspirasjon til filmen Amadeus.
Pusjkin blei dyrka under sovjettida, som ein opprørar mot tsarmakta, og seinare. Det er reist ei rekkje statuar over Pusjkin, og plassar og metrostasjonar er kalla opp etter han.
Dikt
Pusjkin sine dikt gjendikta til norsk finst i Olav Rytter: Min bauta og andre dikt; Samlaget, 1973 ISBN 82-521-0266-2
Narita Takaki
Han spela for klubbane Blaze Kumamoto, Tokyo Verdy, Yokohama FC, Arte Takasaki, FC Gifu og MIE Rampole.
Sernftal
Sernftal eller Kleintal er ein dal i Glarus-Alpane i Glarus Süd i kantonen Glarus i Sveits. Han er danna av Sernf, ei sideelv til Linth frå høgre. I Sernftal ligg landsbyane Elm (977 m) og Engi (812 m). Panixpasset på 2407 moh går over til Sernftal med Vorderrheindalen i Graubünden.
I dalen ligg den viktige geologiske forkastinga Glarner Hauptüberschiebung. Det finst ein modell av forkastinga i American Museum of Natural History.
Sture Pedersen
Sture Pedersen (fødd 1956) er ein norsk politikar og ordførar i Bø i Vesterålen. Han vart innvald på lista til Høgre.