cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Take the Lead
Take the Lead er ein amerikansk dramafilm frå 2006. Rollene vert spelte av m.a. Antonio Banderas, Rob Brown, Alfre Woodard, Dante Basco, Marcus T. Paulk, Jenna Dewan og Lauren Collins. Filmen er skriven av Jay Lavender og Jeremy Garelick og regissert av Peyton Reed. Han handlar om ein danselærar som melder seg frivillig til å lære amerikanske skuleelevar å danse. Saman kjem dei fram til ein heilt ny dansestil, og dei vert inspirert til å vere med i ein dansekonkurranse. Take the Lead er basert på ei sann historie.
Okaihau
Okaihau er ein liten by i regionen Northland på Nordøya i New Zealand, like nord for Kaikohe. Han ligg i Far North District. Ved folketeljinga i 2006 var innbyggjartalet 717, i 2001 690, og i 1996 642. Kartkoordinatar: -35.31667°N, 173.78333°W
Kommunikasjon
I 33 år vart passasjerane frakta i kombinerte togsett for passasjer- og godsfrakt på denne sidelinja, fram til det vart sett inn skjenebussar i passasjertransporten i 1956. Dette vart ein svært populær reisemåte, men vognene var ofte utsette for mekaniske feil, og vart tekne ut av trafikken i 1967. Passasjertrafikken heldt fram med kombinerte togsett til 1976, godstrafikken til 1987.
Det har kome framlegg om å opna linja på nytt til transport i skogindustrien, men dette er det hittil ikkje vorte noko av.
Sæbø i Ørsta
Sæbø er eit bygdesentrum og ein matrikkelgard som ligg nedst i Bondalen i ei bukt midt i Hjørundfjorden. Sæbø i Sæbøvikja er ein strandstad og kyrkjestad, og var administrasjonssenteret i tidlegare Hjørundfjord kommune, som sidan 1. januar 1964 er ein del av Ørsta kommune og Sykkylven kommune i Møre og Romsdal fylke.
Sentrumsfunksjonar
Hjørundfjord kyrkje ligg på Sæbø. Sæbø har fleire andre sentrumsfunksjonar:
Kommunikasjonar
Sæbø er også ein ferjestad, for ferjeruta Sæbø-Leknes og den tilhøyrande ferjeruta Sæbø - Leknes - Trandal - Store-Standal.
Matrikkelgarden
Sæbø har namnet etter matrikkelgarden Sæbø, gardsnummer 169 i Ørsta kommune.
David Goodier
David Goodier er ein engelsk musikar. Han er for tida bassist i rockebandet Jethro Tull.
Goodier har spelt med mange artistar frå jazz og pop til rock og musikalar.
Sidan 2002 har han turnert verda over med Ian Anderson.
Sommaren 2006 spelte han med den britiske sopranen Lesley Garrett på den utselde turneen hennar i Storbritannia.
I 2011 og 2012 arbeidde han med Ian Anderson på soloalbumet hans Thick As A Brick 2: Whatever happened to Gerald Bostock?''.
Jarle Aarbakke
Jarle Aarbakke er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet og professor emeritus i farmakologi (legemiddellære) ved Institutt for medisinsk biologi ved Det medisinske fakultetet ved Universitetet i Tromsø. Han var rektor ved Universitetet i Tromsø frå 2002 til 2013, og var  leiar av Universitets- og høgskolerådet. Han var Arbeidarpartiets ordførarkandidat for Tromsø i kommunevalet 2015, og vart vald som varaordførar 14. oktober 2015. Ordførar Kristin Røymo er løyvd permisjon for å fungera som byrådleiar fram til 1. juli 2016, då formannskapmodellen vert gjeninnført etter fire år med byparlamentarisme. I denne perioden ville Aarbakke fungera som ordførar.
Karriere
Aarbakke vart etter examen artium frå Bergen Katedralskole, utdanna ved Universitetet i Oslo og Universitetet i Bergen. Han tok doktorgraden i Tromsø i 1978. I 1982 vart han professor ved Universitetet i Tromsø og dei neste 20 åra leidde han farmakologisk avdeling på universitetet, han vart overlege ved klinisk farmakologisk avdeling og deretter dekan ved det medisinske fakultetet. Forskinga hans er særleg retta mot lækjemiddel som handsamar kreft og personleg tilpassa medikamentell handsaming. Han har publisert rundt 150 orginalarbeid og oversynsartiklar, i all hovudsak i internasjonale tidsskrift.
Etter oppfordring frå eit samla Storting, vart han i april 1997 oppnemnd av Sosial- og helsedepartementet til å leia eit utval («Aarbakke-utvalet») for å greia ut ulike sider ved alternativ medisin. Rapporten til utvalet resulterte i NOU 1998:21. Arbeidet til utvalet leidde òg til oppheving av "Kvakksalverloven" frå 1936, og gjorde at alternativ medisinsk verksemd vart teke inn i Lov om helsepersonell.
Rektor
Aarbakke vart vald til rektor 1. oktober 2001 og tiltredde i januar 2002. Han vart attvald i 2005. Aarbakke var lenge ein forkjempar for å slå saman Høgskulen i Tromsø og Universitetet i Tromsø. Ein lang prosess kulminerte i 2008 med at Kunnskapsdepartementet godkjende samanslåing. Den nye sammenslåtte institusjonen, som heldt på namnet Universitetet i Tromsø, har fungert sidan 1. januar 2009. Jarle Aarbakke har sete to periodar som rektor for det gamle Universitetet i Tromsø og skulle eigenleg gå av 1. august 2009. Etter oppfordring frå valkomiteen stilte han likevel til val som rektor for det samanslåtte universitetet. Team Aarbakke, som bestod av Jarle Aarbakke, Curt Rice og Britt Vigdis Ekeli, vann valet 3. november 2008 med 51% mot 49% av røystene. Då han takka av som rektor 31. juli 2013, hadde han sete lengst som rektor ved eit norsk universitet nokosinne. Han hadde då leidd arbeidd med nok ein fusjon, og 1. august 2013 tredde fusjonen mellom Høgskulen i Finnmark og Universitetet i Tromsø i kraft, og UiT Noregs arktiske universitet var eit faktum.
Jarle Aarbakke har vore leiar for «ekspertgruppa for nordområda», nedsett av regjeringa Stoltenberg II. Leiinga av ekspertutvalet til regjeringa for nordområda skjedde i tett samarbeid med utanriksminister Jonas Gahr Støre, og avtrykket av arbeidet finst i nordområdestrategien til regjeringa, presentert i Tromsø 1. desember 2006, seinare i Nordområdemeldinga frå regjeringa Stoltenberg II november 2011. Nokre konkrete resultat har vore regjeringa sin stragegi for marin bioprospektering, BarentsWatch til Tromsø og Vardø, Regionale forskingsfond, og Barents 2020-midlar på årlege statsbudsjett med føringer til bruk i Nord-Noreg. Nytt isgående havforskningsfartøy, nytt teknologibygg ved UiT, nytt MHII-bygg ved UiT. Det strategiske samarbeidet mellom Universitetet i Tromsø, Umeå universitet og Northern Federal Arctic University (NarFu) i Arkhangelsk og Oulu Universitet er òg eit resultat av dette arbeidet.
Han var nestleiar i Universitets- og høgskolerådet (UHR) frå 1. august 2005 til 1. august 2007, og var frå 1. august 2007 til 1. august 2009 leiar av rådet. Frå 2011 er han nestleiar i Noregs forskningsråds hovudstyre.
Ei undersøking gjennomført av Cicion viste at Jarle Aarbakke var den rektoren i høgare utdanning som hadde vore desidert mest i media i 2008. Både i papiraviser og i nettmedia hadde Jarle Aarbakke svært mange fleire oppslag enn dei andre rektorane. I papirmedia hadde Aarbakke nesten tre gongar så mange oppslag som nummer to, Sigmund Grønmo.
Utmerkingar
I 2014 vart Aarbakke utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for «innsats for forsking og utdanning i nord.»
Verv
Viktigaste fagpolitiske verv: Nasjonale og internasjonale verv
Karatsjaj
Karatsjaj (russisk Карачай) er ein liten innsjø sør i Uralfjella vest i Russland. Frå 1951 starta Sovjetunionen å dumpe radioaktivt avfall i Karatsjaj frå Majak, det nærliggande lageret og opparbeidingsanlegget for radioaktivt avfall, nær byen Oziorsk (då kalla Tsjeljabinsk-40).
I følgje Worldwatch Institute frå Washington, D.C. sin rapport om radioaktivt avfall er Karatsjaj «den mest forureina staden på jorda». Innsjøen tok opp om lag 4,44 exabecquerel (EBq) med radioaktivitet, inkludert 3,6 EBq av cesium-137 og 0,74 EBq av strontium-90. Til samanlikning førte Tsjernobylulukka til eit utslepp på 5 til 12 Ebq radioaktivitet, men denne strålinga var ikkje konsentrert på ein stad.
Det radioaktive avfallet i Karatsjaj truar Nordishavet og kan flytte seg rundt halve jorda om det for alvor kjem ut i havet.
Historie
I 1960-åra byrja innsjøen å tørke ut og arealet fall frå 0,5 km² i 1951 til 0,15 km² mot slutten av 1993. I 1968 etter ein tørkeperiode i regionen, førte vinden med seg radioaktivt støv bort frå dei uttørka områda av innsjøen og bestrålte ein halv million menneske med 185 petabecquerel stråling.
Mellom 1978 og 1986 vart innsjøen fylt med nesten 10 000 hole betongblokker for å hindre at sedimenta flytta seg. Innsjøen er i dag heilt dekt med betong.
Chick Corea
Armando Anthony «Chick» Corea var ein amerikansk jazzpianist som hovudsakleg var kjend for nybrottsarbeidet sitt innanfor fusion-sjangeren. Han har spelt med mellom anna Miles Davis og Herbie Hancock, og spelte i grupper som Return to forever og Elektric Band.
Nynodata
Nynodata er eit norsk firma som har spesialisert seg på ein viss type språkteknologi, nemleg maskinomsetjing frå bokmål til nynorsk. Nynodata ligg i Bø i Telemark.
Nynodata var m.a. sentral då Microsoft omsette MsOffice 2003 til nynorsk, det vart gjort med hjelp av programmet Nyno.
Nynodata har også laga eit søkemotortillegg, Norsøk, som gjer det mogleg å søkje etter informasjon i språkblanda (nynorsk/bokmål) tekst, og å få fram informasjon, uavhengig av kva målform det er skrive på.
Dagleg leiar i Nynodata er Bjørn Seljebotn.
Johan Turi
Johan Turi var ein norsk-svensk samisk jeger og reineigar rekna for å vere den første samiske forfattaren. Han første bok Muitalus sámiid birra frå 1910 var den første sekulære boka skriven på samisk, og den første boka av ein same som tok for seg samiske tilhøve. Muitalus sámiid birra er framleis sannsynlegvis det mest kjende samiske verket, det er omsett til over 10 ulike språk, m.a. til svensk, dansk, norsk, engelsk, tysk og japansk.
Turi var fødd i Kautokeino i 1854. Far hans hadde vore innblanda i Kautokeino-opprøret i 1852, på sida mot opprørarane. I 1870-åra flytta familien til Sverige på grunn av stenginga av grensa mellom Noreg og Finland for reinflytting. Familien slo seg ned i Talma sameby ved Kiruna. Her fekk Johan Turi rykte som ein dyktig ulvejeger.
Johan Turi fekk ingen skulegang, men lærte seg sjølv å lesa og skriva finsk og samisk.
Ei viktig inspirasjonskjelde for Turi var den danske antropologen Emilie Demant Hatt, som sette han på ideen om å skrive ei bok om samane, og som også omsette henne til dansk. Dei to utgåvene blei gjevne ut parallelt på nordsamisk og dansk i København i 1910. Boka fortel om livet til reindriftsamar i Jukkasjärvi-området nord i Sverige på byrjinga av 1900-talet. Ho tek mellom anna for seg samiske tradisjonar knytte til barneoppseding, jakt, lækjing, joik og folkeminne.
I tillegg til å skriva laga også Turi illustrasjonar til boka. Seinare laga han også fleire andre bilde.
Dei siste åra har det vore meir merksemd om Johan Turi, m.a. hadde universitetet i Umeå symposiumet Indigenous Author - Indigenous Authority med Turi som tema i april 2004, og ein film om han hadde premiere i Kiruna 3. november 2005. I 2011 kom den første norske omsetjinga av boka, Min bok om samene omsett av Harald O. Lindbach. Same året kom også den første ordrette omsetjinga på engelsk, An Account of the Sami omsett av Thomas A. DuBois.
Harris i Ytre Hebridane
Harris (skotsk gælisk Na Hearadh) er den sørlege delen av øya Lewis og Harris, som er den største øya i Hebridane på vestkysten av Skottland.
Harris er truleg øya Adru (som tyder den store eller sterke) på Klaudios Ptolemaois (90-168 e.Kr.) sitt kart over dei britiske øyane. På norrønt var hérað eit administrativt distrikt, og namnet kan komma frå dette (herad kjem av urnordisk *harja-raiðō - hær-område). Eit anna mogleg opphav er norrønt hárri, som tyder "høgare" - i motsetnad til det mykje flatare Lewis i nord. Dei fleste stadnamna på Harris er norrøne, gjort om til skotsk-gæliske former. Trass i at Harris ofte vert omtalt som Isle of Harris (øya Harris), er det altså ikkje ei eiga øy etter geografisk definisjon.
Harris omfattar vel ein fjerdedel (ca 400 km²) av Lewis og Harris, som er den tredje største av Dei britiske øyane etter Storbritannia og Irland. Den nordlege og største delen heiter Lewis. Grensa mellom Harris og Lewis går frå botn av fjorden Loch Reasort på vestkysten til fjorden Loch Shiphoirt på austkysten.
Harris vert òg delt i ein nordleg og sørleg del, ved det smale eidet ved Tarbert. Tarbert er òg den største landsbyen på Harris. Ved folketeljinga i 2001 hadde Harris 1 984 innbyggjarar. Andre større tettstader er Rodel og Leverburgh.
Harris, og då særleg den nordlege delen, består for det meste av fjellandskap, med 30 topper som er over 300 meter over havet. Det høgaste fjellet er Clisham som er 799 moh. Dette er òg det høgaste fjellet på dei ytre Hebridane.
Paasselkä
Paasselkä (tidlegare Paasivesi) er ein oval innsjø i eit nedslagskrater i Södra Savolax i Finland. Innsjøen, som er ein del av Orivesi, som igjen er ein del av den store innsjøen Saimaa, har ingen øyar, noko som er uvanleg for innsjøar i området. Paasselkä er òg uvanleg djup, 75 meter på det djupaste.
Alderen på det mykje eroderte og 10 km breie nedslagskrateret er ukjend, men det må ha skjedd for mindre enn 1,885 milliardar år sida, sidan grunnfjellet vart danna på denne tida. På grunn av den uvanlege forma og dei magnetiske anomaliane ein har målt i området, mistenkte ein lenge at Paasselkä var blitt danna på grunn av eit nedslag, og dette vart stadfesta ved hjelp av boreprøvar i 1999. Dermed vart krateret det niande kjende krateret i Finland. I motsetnad til andre finske krater ser det ikkje ut til å ha vorte gravlagd under lag med sediment.
Lysfenomen
Päässelän pirut, eller Paasselkä-djevlane, er eit lysfenomen ein hevdar stundom oppstår ved innsjøen og i myr- og skogområdet like i nærleiken. Ein har skildra lyset som ei kule som flyttar seg med forskjellig fart, eller står heilt i ro, og stundom er det fleire kuler. Fenomenet har vore kjend i lang tid, og er ein del av dei lokale segnene, som har gjeve det namnet «djevlar». Dei lokale innbyggjarane trudde dei lysande kulene var skapt av onde vesen. Dei magnetiske anomaliane i samband med nedslagskrateret kan kanskje vere noko av årsaka til fenomenet.
Khalkidóna
Khalkidóna (gresk Χαλκηδόνα) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Khalkidóna ligg nordvest for Thessaloníki og grensar i vest mot periferieiningane Imathía og Pélla, i nord mot Kilkís.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 33 673 innbyggjarar, medan kommunaleininga Khalkidóna hadde 8 341 og tettstaden med same namn 3 094 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Glenveagh
Glenveagh (Gleann Bheatha på irsk) er ein innsjø (på engelsk lough) i County Donegal i Republikken Irland. Innsjøen ligg ved Glenveagh Castle, om lag 20 km frå Gweedore og dannar hjartet i Glenveagh National Park (irsk Páirc Naisiúnta Gleann Bheatha). Nettverket av hagar inneheld mange eksotiske og flotte planter frå område så langt borte som Chile, Madeira og Tasmania. Plantene er verna frå vinden av furutre og dekorative rhododendronar.
Gleann Bheatha tyder på norsk «Livsens dal».
Hagane og borga vart kjøpt av den irske staten i 1981 frå Henry P. McIlhenny frå Philadelphia, som hadde kjøpt eigedomen i 1937.
Parken har i dag den største flokken kronhjort på Irland og kongeørn, som tidlegare var utrydda på Irland, men sett tilbake i parken i 2000.
Lough Swilly
Lough Swilly (Loch Súilí på irsk) er ein fjord (sea lough på engelsk) på vestsida av halvøya Inishowen i County Donegal i Republikken Irland.
Lengst nord i fjorden ligg Fanad Head og Dunaff Head. Av byar langs fjorden finn ein Buncrana på Inishowen og Rathmullan på vestsida. Heilt innerst i fjorden i sør ligg Letterkenny.
Etter eit opprør som slo feil i september 1607 la Hugh O'Neill, den andre jarlen av Tyrone og Rory O'Donnell, den første jarlen av Tyrconnell frå land ved Rathmullan med nitti av etterfølgjarane sine i det som er vorte kalla flukten til jarlane og kom aldri tilbake til Irland igjen. Ein fransk flåte som hadde med seg Wolfe Tone og troppar til å assistere i opprøret i 1798 vart avskore og slått ytterst i Lough Swilly i oktober 1798. Tone vart tatt til fange i Letterkenny.
Fjorden vart nytta som ankerplass for Royal Navy under den første verdskrigen. Britane bygde òg fleire fort for å forsvare fjorden og restane av desse kan ein sjå ved Lenan Head, Dunree (i dag eit museum) og Buncrana. Fjordane var òg ein av traktathamnene spesifisert i den anglo-irske avtalen.
1556
1556 (romartal MDLVI)
Piaśnica
Piaśnica er ei elv i Polen i Puck fylke i Pommerske voivodskap. Ho har ei lengd på 28,6 km og eit nedslagsfelt på 325 km². Elva renn gjennom Żarnowiecsjøen og munnar ut i Austersjøen nær landsbyen Żarnowiec.
Namnet Piaśnica kjem frå landbyane Piaśnica Mała og Piaśnica Wielka.
1501
1501 (romartal MDI)
Ian Anderson
Ian Scott Anderson, MBE,, er ein skotsk songar, låtskrivar og multi-instrumentalist, mest kjend som frontmann og fløytist i det britiske rockebandet Jethro Tull. Anderson spelar fleire andre instrument, som akustisk og elektrisk gitar, bass, bouzouki, balalaika, saksofon, munnspel, og forskjellige typar fløyter.
Tidleg liv
Ian Anderson vart fødd som den yngste av tre barn. Faren hans, James Anderson, styrte RSA Boiler Fluid Company i East Port i Dunfermline i Fife i Skottland. Anderson voks opp i Edinburgh i Skottland. Han var påverka av faren sine storband- og jazz-plater og rocken som var på veg opp, men likte ikkje «show biz»-stilen til tidlege amerikanske rock and roll-stjerner som Elvis Presley.
Familien hans flytta til Blackpool i Lancashire i 1959, der han gjekk på Blackpool Grammar School. Han studerte sidan kunst på Blackpool College of Art frå 1964 til 1966.
Karriere
Som tenåring jobba Anderson som salsassistent for Lewis' varehus i Blackpool, så som seljar i ein aviskiosk. Han har seinare fortalt at det var då han las Melody Maker og New Musical Express i pausane sine her at han fekk inspirasjon til å starte eit band.
I 1963 starta han The Blades i lag med skulevenene Barriemore Barlow (trommer), John Evan (tangentinstrument), Jeffrey Hammond (bass) og Michael Stephens (gitar). Dette var eit soul- og bluesband, med Anderson på vokal og munnspel – han hadde ikkje byrja å spele fløyte enno.
På denne tida gav Anderson opp ambisjonen om å spele elektrisk gitar, visstnok fordi han meinte han aldri kom til «å bli så god som Eric Clapton». Som han sjølv fortel i videoen til Live at the Isle of Wight, byta han den elektriske gitaren sin mot ei fløyte, og etter nokre veker med øving, klarte han å spele rock og blues forholdsvis bra. I følgje teksten i plateomslaget til det første Tull-albumet This Was, hadde han berre spelt fløyte nokre få månader før albumet vart spelt inn. Han var likevel ikkje ein dårleg gitarist og heldt fram å spele akustisk gitar og nytta gitaren både som eit melodisk og rytmisk instrument. I løpet av karrieren sin spelte han òg sopransaksofon, mandolin, tangentinstrument og andre instrument.
Anderson har spelt inn fleire eigne prosjekt under sitt eige namn og har ofte spelt for andre artistar.
Anderson har spelt inn fleire songar der han sjølv spelar alle instrument, i tillegg til å vere lydteknikar og produsent. I 1990-låra byrja han å spele enkle bambusfløyter.
I 2003 spelte Anderson inn ein komposisjon kalla «Griminelli's Lament» til ære for venen, den italienske fløytisten Andrea Griminelli.
Keta
Keta (russisk Кета) er ein stor innsjø i Krasnojarsk kraj, nord i sentrale område av Russland. Han ligg ved og har eit areal på 452 km². Elva Rybnaja har kjelda si frå Keta.
Keita Yoshizumi
Keita Yoshizumi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Ichizo Nakata
Ichizo Nakata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Flügels, Avispa Fukuoka, Oita Trinita, JEF United Ichihara, Vegalta Sendai og Ventforet Kofu.
Päijänne
Päijänne er den nest største innsjøen i Finland med eit areal på 1 080 km². Vatnet frå innsjøen renn ut i Kymmene elv og Finskebukta. Dei største øyane i innsjøen er Virmailansaari, Salonsaari, Judinsalo, Onkisalo, Paatsalo, Muuratsalo, Haukkasalo ja Vuoritsalo. Ein undergrunnsakvedukt knyter innsjøen til Helsingfors, og forsyner hovudstaden med vatn.
Akihiko Ichikawa
Akihiko Ichikawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Dikken Zwilgmeyer
Dikken Zwilgmeyer eller Barbara Hendrikke Daae Zwilgmeyer var ein norsk forfattar. Ho er særleg kjend for Inger Johanne-serien.
Ho var fødd i Trondheim, men flytta til Risør då far hennar, Petter Gustav Zwilgmeyer vart beordra dit som byfogd i mai 1861. Ho flytta som vaksen til Oslo og døydde under eit besøk i Kongsberg i 1913.
Zwilgmeyer skreiv forteljingar for barn, mellom anna om Inger Johanne som gjekk føre seg i Risør. Ho skreiv òg novellesamlinga Som kvinder er (1895) og romanen Emerentze (1906).
Det står ein statue av Zwilgmeyer på utsida av kulturhuset i Risør, Risørhuset. Her er òg begge kinosalane kalla opp etter forfatteren.
Ordtak
Ordtak, ordspråk eller ordtøke er korte, velformulerte og poengterte setningar som på ein konkret måte uttrykkjer livsvisdom, allmenngyldige sanningar, røynsler, levereglar eller vurderingar av forskjellig slag. Omgrepet «ordtak» vert særleg brukt om folkelege uttrykk utan kjend forfattar. Dei kan vere internasjonale, nasjonale og regionale, og finst i ei nærast uendeleg mengd og variantar. Ordtøke vert rekna som ein del av folkediktinga, og gir uttrykk for kultur og verdisyn i ei folkegruppe.
Historikk
Ordspråka representerer ein svært gammal og populær tradisjon, og ei stor mengd ordspråk, òg dei vi bruker i dag, kan sporast attende til India og høgkulturane rundt Eufrat og Tigris for fleire tusen år sidan. Det same gjeld for det gamle Egypt og Hellas, der blant andre filosofen og vismannen Anakharsis blei berømt for ordspråka sine. Bibelen har mange ordspråk, særleg i boka Salomos ordtøke i Det gamle testamentet. Dei jødiske samlingane Talmúd og Midrasj er fulle av ordtak og ordspråkliknande levereglar og praktiske råd. I oldtida kunne vismenn ha slik visdomsdikting innan denne litterære sjanger som leveveg, og mange bibelord blei difor nedteikna som ordspråk. Vi kjenner òg ei mengd latinske motto og ordspråk frå Romerriket, både omsetjingar og nye. Norrøn visdomsdikting finst i rikt monn i Den eldre Edda, blant anna i Håvamål.
I mellomalderen kom det ei rekkje ordspråk til Spania og Europa frå arabarane. Då blei ordspråk brukt i homiliar og preiker for å understreke moralske poeng. Den engelske poeten Geoffrey Chaucer (1343-1400) brukte derimot ordspråk humoristisk.
Kjenneteikn
Både form og innhald i ordspråka femner vidt. Det kan vere praktiske råd og fornuftige levereglar, allmenne vurderingar og religiøse pålegg uttrykt som vakker poesi eller kvikk satire. Dei fleste vitnar likevel om ein munnleg forteljartradisjon. Dei er korte, velklingande og lette å hugse. Mange ordspråk vender seg dessutan direkte til tilhøyraren, dei er poengterte sitat frå forteljingar eller heile historier fortalte i ei kort setning.
Som skaldekunst og anna dikting inneheld ordspråka fleire diktarlege og språklege verkemiddel. Særleg vanleg er samanlikningar og metaforar, bokstavrim (brende barn skyr elden), oppattak og rytme. Andre retoriske og metriske greip kan vere bruk av hyperbol, besjeling, paradoks, ordspel og tropar, særleg i nyare sitat og aforismar.
Ordspråka fortel ikkje berre om menneskelivet og naturen, men òg om historie, kultur og skiftande skikkar. Svært ofte tek dei utgangspunkt i ein situasjon som er lett å kjenne att. Dei fortel noko generelt i form av eit konkret bilete eller handling. Likevel kan gamle ordtak vere vanskelege å forstå når tidene endrar seg. Somme blir òg forvanska, som for eksempel «Morgenstund har gull i munn» (frå tysk Morgenstunde hat Gold im Munde), som er kjend frå før 1600-talla. Det skal visstnok ha oppstått som ei feiltolking av den latinske auroraen, det vil seie morgonroda, som aurum in ore, altså «gull i munn». Tilsvarande er det med munnhellet «ugler i mosen», som betyr noko mistenkjeleg eller truande, ei språkleg mistyding av det danske «ulve i mosen», det vil seie «ulvar i myra».
Utanlandske eller framand ordspråk og ordtak som er mindre kjende, kan verke særleg treffande fordi dei blir opplevde som friskare og mindre klisjefylte. Når for eksempel omgrepet heimlengt vert biletgjort med det persiske munnehellet «slik elefanten draumar om India», vil mange i Noreg oppleve dette som spesielt poetisk og spanande.
Ordtak og munnhell
I Norske Ordsprog skil Ivar Aasen mellom fullkomne ordtak, fullstendige uttrykk som gjev ei sjølvstendig meining utan å trenge noka vidare forklåring (til dømes «Alderen gløymer ikkje mannen»), og ufullkomne ordtak, som treng ein kontekst for å gje meining (til dømes «Han har mange jarn i elden»). Ufullkomne ordtak, eller munnhell, nemner ofte opphavsmannen, og slike vert kalla «hermestev» eller «hermer». Innhaldet i eit fullkomme ordtak er gjerne ein viss observasjon eller ei røynsle, framsagt med så få ord som råd, i ei form som festar seg i minnet, og som kan takast opp att utan forandring. Det inneber at ordtaka ofte har god ordrytme, rim, helst då bokstavrim, og ei dobbel tyding som både gjeld bokstavleg og biletleg.
Ordspråk i litteratur og kunst
Mange kjende forfattarar har late seg inspirere av enkeltordspråk og ordspråk som litterær sjanger. Dei har sitert gamle ordtak direkte, skrive dei om eller funne på nye i gammal stil. Enkelte har òg basert forteljingar og songar på innhaldet i kjende ordspråk. Den nederlandske diktaren Jacob Cats (1577-1660) skreiv til dømes folkelege, moralske ordspråk og anna som blei svært populært i samtida si. Russaren Ivan Krylov (1769-1844) skreiv folkelege, ofte satiriske fablar bygde over russiske ordspråk, populære historier som fekk tyding for russisk språk. Alfred de Musset (1810-1857), fransk romantisk forfattar, utgav på 1830-talla fleire komediar under namnet Proverbes («ordspråk»), eit ord som på den tida òg vart brukt om ein dramatisk sjanger. I nyare tid har den tyske poeten Franz Mon (1926-) brukt bitar av ordspråk, sitat og talemåtar i den såkalla konkrete poesien sin. Det same gjeld nigerianaren Gabriel Okara som i 1964 gav ut romanen Voice der han leikar med afrikanske ordspråk og anna. I moderne norsk kan diktaren Georg Johannesen (1931-2005) nemnast. I Danmark laga Piet Hein (1905-1996) sin eigen ordspåksjanger gjennom sine «gruk», rima, poengterte smådikt.
Fleire sitat frå kjende litterære verk har gått inn i språket som ordtak. I den engelskspråklege kulturen blir særleg verselinjer av William Shakespeare (1564-1616) ofte sitert. I Noreg er Henrik Ibsen (1828-1906) den forfattaren som blir oftast sitert. Skodespela hans har gjeve oss munnhell som «Evig eies kun det tapte», «Om jeg hamrer eller hamres, - likefullt så skal der jamres» og «Tar De livsløgnen frå et gjennemsnittsmenneske, så tar De lykken fra ham med det samme».
Dei alvorlege ordspråka har òg blitt parodiert i ironiske nyskapningar - «betre å vere frisk og rik enn sjuk og fattig.»
Eksempel frå Håvamål i Edda
Norrøn visdomsdikting er representert i Den eldre Edda, ei samling oldnordiske gude- og heltedikt som blei nedskrivne på Island på 1200-talet. Edda inneheld blant anna Håvamål, det vil seie «den høge sin tale», der guden Odin gjev gode råd og levereglar. Særleg rommar ordspråkdikta i Håvamål visdomsord og sentensar om etikk og livsyn i eldre tider. Nokre døme herifrå er :
Eksempel frå Peder Laales Ordsprog
Ordspråka frå Peder Laales samling av latinske og danske ordspråk frå 1300-talet inneheld gamle fellesnordiske talemåtar og ordtak som stadig er i bruk. Eksempla her er framstilte i nyare dansk språkdrakt:
Eksempel frå Peder Syvs Almindelige danske Ordspog
Den danske presten og språkforskaren Peder Pedersen Syvs klassiske Almindelige danske Ordspog, som kom i to band i 1682 og 1688, inneheld både danske og norske ordspråk:
Norske ordspråk samla av Ivar Aasen
Ivar Aasen gav ut samlinga Norske Ordsprog med utgåver frå 1856 og 1881. Med samlinga ville han auke vørdnaden for allmugen ved å vise fram noko av visdomen i folkedjupet.
Ordspråksamlingar
Heilt sidan visdomslitteraturen i oldtida har ordspråk vore populære i talar, forteljingar og i daglegspråket. Diktarar og forfattarar har skrive og spreidd nye ordspråk samtidig som folkeminnegranskarar og andre har samla inn og utgjeve både klassiske og folkelege ordspråk.
Ordspråksamlingar blei utgjeve med særleg iver frå 1500-talet, delvis på grunn av auka interesse for folkedikting, og sidan som ledd i styrkinga av dei europeiske nasjonalstatane frå 1700- og 1800-tala. Dansken Peder Laale samla alt på midten av 1300-talet nesten 1200 nordiske ordspråk og talemåtar, og skreiv dei ned både på dansk og latin. I Noreg utgav språkforskaren Ivar Aasen Norske Ordsprog først i 1856, seinare ei omarbeidd og meir folkeleg utgåve i 1881. I Finland samla mellom andre Henrik Florinus (1633-1705) og i Sverige Richard Dybeck (1811-1877) inn ordspråk.
Kjende ordspråksamlingar
Det har dei siste hundreåra blitt utgjeve svært mange samlingar med ordspråk og sitat på forskjellige språk, til dømes:
Bakgrunnsstoff
Det er elles mange nettstader på internett som lister opp ordtak og sitat på forskjellige språk.
Johannes Aavik
Johannes Aavik var ein estisk språkforskar og forfattar.
Barndom og utdanning
Johannes Aavik vart fødd i Randvere i Kõiguste i Pöide på øya Saaremaa som son av kommuneskrivar Mihkel Aavik (1844-1909) og av Ann Aavik (1849-1918). Han voks opp i hovudstaden på øya, Kuressaare. Frå 1898 til 1902 gjekk han på gymnaset for gutar på Kuressaare. Etter artium studerte han språk og språkvitskap ved Universitetet i Tartu (1902/03), på historisk-filologisk institutt i Nizjyn (1903-1905) og ved Universitetet i Helsingfors (1906-1910).
Språklærar
Frå 1919 til 1926 arbeidde Aavik som språklærar ved gymnaset ved Kuressaare; deretter i Tartu (1919-1922) og Jalta (1910/11). Han publiserte jamleg i Tartu-avisa Postimees i åra 1912-1914. Frå 1926 til 1934 var Aavik lektor for estisk ved Universitetet i Tartu og lærar ved eit gymnas i Tartu. Frå 1933 til 1940 var han privatdosent ved Universitetet i Tartu. Frå 1934 var han også språkreferent (overinspektør for skolane) i det estiske utdannings- og sosialdepartementet. I 1940/41 arbeidde han i eit forlag i Tallinn. I Tallinn budde Aavik i bydelen Nõmme.
Eksil
Etter den sovjetiske okkupasjonen av Estland flykta Aavik til Sverige (1944). I Stockholm arbeidde han som arkivar. Frå 1945 til 1952 var han dosent i estisk ved Stockholms universitet. I tillegg arbeidde han som omsetjar og gav ut språkvitskaplege artiklar. Aavik døydde i eksilet i Stockholm.
Språkvitskapsmann
Johannes Aavik høyrer til dei viktigaste grunnleggjarane av estisk språk. Sentralt for Aavik var fornying av ordforrådet, morfologien og syntaksen. Han presenterte det språkpolitiske programmet sitt i 1912 i pamfletten Tuleviku Eesti-keel («Det estiske språket i framtida»). Aavik innførte mange omsetjingslån frå finsk, og programmet hans kan karakteriserast som ei dreiing bort frå den tyske påverknaden estisk var prega av, og i meir finsk-ugrisk lei.
Forfattar og omsetjar
Aavik var også aktiv i den litterære rørsla Noor-Eesti (Det unge Estland). Han var ein nær ven av dei estiske forfattarane Friedebert Tuglas og Gustav Suits.
Johannes Aavik var kjend som omsetjar av verk frå finsk, fransk, engelsk og russisk (m.a. sette han om verk av Aino Kallas, Juhani Aho, Guy de Maupassant, Paul Bourget, Edgar Allan Poe og Ivan Turgenjev).
The Fast and the Furious: Tokyo Drift
The Fast and the Furious: Tokyo Drift er ein amerikansk spenningsfilm frå 2006. Hovudrollene vert spelte av m.a. Lucas Black, Bow Wow og Sung Kang. Filmen er skriven av Chris Morgan og regissert av Justin Lin. Han er oppfylgjaren til filmane The Fast and the Furious og 2 Fast 2 Furious, men ingen av dei opphavlege figurane frå dei fyrste filmane er med i oppfylgjaren, og handlinga skjer ein annan stad (i Tokyo i Japan).
Handling
Shaun Boswell, ein einstøing frå skulen, har som einaste sosiale knutepunkt ulovleg gatebilracing, ein sport som har gjort han høgst upopulær hjå dei lokale autoritetane. For å unngå å hamne i fengsel vert Shaun sendt på landet for å bu med far sin i militæret, i ei trong leilegheit i ein dårleg bydel i Tokyo.
På landet der dei fleste modifiserte gatebilane kjem frå er gatebilracing bytta ut med «drift racing», ein dødeleg kombinasjon av fart og svingete baner. I sitt aller fyrste forsøk på å køyre «drift» møter Shaun D.K. («The Drift King»), som har knytt tette band til Yakuzaen, ein japansk krimliga. Den einaste måten å verte kvitt gjelda han opparbeider seg på tapet er ved å ta jobbar i underverda i Tokyo, der han set livet som innsats.
Europaveg 14 i Noreg
Europaveg 14 (Noreg) (E14) er ein norsk stamveg som går mellom Stjørdal og Skurdalsvollen grense i Trøndelag. Vegen er 67,1 km lang, og han er del av europaveg 14.
RER
RER (Réseau Express Régional) er eit nettverk av lokaltog i Paris. Nettverket fungerer som eit metrosystem, men dekkjer eit større område enn den eigentlege Parismetroen. RER-toga har færre stasjonar i det sentrale Paris, men fleire forbindingar til metroen både rundt og i sjølve bykjernen. Dei to systema utfyll kvarandre difor på ein effektiv måte.
Bergen ungdomslag Ervingen
Bergen ungdomslag Ervingen er eit frilynt lag i Bergen som er med i landssamskipnadene Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag. Laget vart skipa 2. mars 2005 gjennom at Bondeungdomslaget i Bergen og Bondeungdomslaget Ervingen slo seg saman. Laget har om lag 230 medlemer i alderen 5-90 år. Arbeidet i det nye laget går føre seg i Gimle i Kong Oscars gate, medan kontorlokalet er i Fensal i same gata. Torbjørn Bergwitz Lauen vart vald til leiar i laget i 2014.
Aktivitetar
Laget har ei rekke ulike særlag som driv med ulike aktivitetar.
Dei to første særlaga, spellaget (no teaterlaget) og songarlaget (no Kor e' tonen), vart skipa allereie to veker etter skipinga i 1900 og held framleis koken. Kor e' tonen er eit blandakor med sopran, alt, tenor og bass i stemmerekkja.
Folkedanslaget har lenge vore dei største særlaget med fire faste grupper, Måndagsringen, Onsdagsringen, Folkedans for Seniorar og Hallinggruppa. I tillegg driv Barnelaget og Ungdomsgruppa med folkedans som hovudaktivitet.
Spelemannslaget består av Bergen Juniorspelemannslag og Audhilds, sistnemnde eit spelemannslag for studentar og unge vaksne.
Koneklubbar, handarbeidsgrupper, saumarlag og samlingar av menneske som ynskjer å treffast og verta kjente på tvers av aktivitetar har lang tradisjon i ungdomslaget. I dag har laget to slike grupper: Selsvikklubben som er for eldre medlemmar laget, og Skostredet spøt og slarv for både unge medlemmar og andre interesserte.
Laget skipar òg til lagsmøter med foredrag og ordskifte, og dei ulike særlaget byr inn til festar, konsertar og framsyningar med jamne mellomrom.
Lagshytta på Eidsholmen i Fana vert ofte nytta til turar, og blir elles òg leid ut til andre.
Laget er med i Bygdelagsnemndi i Bergen og gjennom mororganisasjonane (Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag tilmelde Hordaland Ungdomslag og Hordaland Mållag. Dei einskilde særlaga i ungdomslaget er så medlemer i ulike andre organisasjonar.
Lagsbruk
Som mange andre ungdomslag har Bergen ungdomslag Ervingen eit aktivt lagsbruk. Det første lagsbruket, “Skytningsstova aat Ervingen” i Strandgaten 77, kom i gang allereie i 1903.
I dag er laget eineeigar av aksjeselskapet Ervingen Lagsbruk a/s, som er morselskap i eit konsern med fleire dotterselskap.
Dotterselskapa er Ervingen Kulturhus a/s, Hordaheimen a/s, og Ervingen Eigedom a/s. Desse selskapa har røter attende til 1920-talet, då båe dei to tidlegare bondeungdomslaga dreiv ulike forretningstiltak. Målet med lagsbruka har alltid vore todelt; å skaffe midlar til lagsdrifta og dei ideelle måla for laget, og å profilere laget utad.
I dag er Ervingen Kulturhus eit selskap som eig og driv dei to kulturhusa i Kong Oscars gate; Gimle og Fensal. Målet med selskapet er å skaffe husrom til lagsaktivitetar og vere eit kultur- og aktivitetshus for amatørar og profesjonelle utøvarar i Bergen sentrum. På gateplan er lokala utleigd til vanleg forretningsverksemd. Båe husa er bygd kring 1900, og har vore brukt som forsamlingslokale frå starten. Det er stor festsal i båe husa med plass til om lag 200 personar, i tillegg er det fleire mindre lokale i husa òg.
Hordaheimen driv hotelldrift på reine kommersielle vilkår i kjeda Best Western Hotels. Hotellet nyttar nynorsk som administrasjonsspråk, men stør elles ikkje opp om ideane til laget i den daglege drifta. Selskapet eig og driv òg hotellet Sandviken Brygge hotell.
Ervingen Eigedom a/s eig og driv eigedomane i C. Sundtsgate der hotell Hordaheimen held til. Bygget, som eigentleg er fire eigedomar bygd på ulike tidspunkt, framstår etter siste ombygging og påbygging i 2007 som ein heilskapleg hotellbygning. Bygningsmassen er leigd ut til hotell Hordaheimen på langtidsleige.
Hygerta Sako
Hygerta Sako er ei albansk venleiksdronning som vann Miss Albania 1995 og representerte Albania i Miss Europe 1996. Saman med Enkeleida Zeko og Nik Xhelilaj var ho programleiar for Festivali i 50-të i Këngës në RTSH.
Bergen ungdomslag Ervingen
Historie
Bondeungdomslaget Ervingen vart skipa 20. mars 1900, med Olav Hoprekstad som fyrste formannen. Laget skulle vere ein samlingsstad for bygdeungdom i Bergen og arbeide for ”norskt maal, sed og skikk”. Der var jamt over 14 foredrag i året på lagskveldar dei første 10 åra. Målsak var ofte emne for foredraget. I tillegg kom folkedans, amatørteater og korverksemd i gang.
Svarte Ernz
Svarte Ernz (luxembourgsk Schwaarz Iernz, fransk Ernz noire, tysk Schwarze Ernz) er ei elv som renn gjennom Luxembourg. Ho munnar ut i Sauer ved Grundhof. Ho passerer byane Junglinster og Mullerthal.
Bergen ungdomslag Ervingen
Historie
I 1903 sette Ervingen i gang første kaffistova si, ei ny kom til i 1907. Desse gav inntekter for laget, og det same gjorde marknader som laget sette i gang frå 1902. I 1915 hadde laget midlar til å kjøpe huset ”Gimle”.
I 1902 vart det vedteke at ”rusdrykk maa ein ikkje njota der lage er samla”.
Leikarringen kom i gang i 1902, med Hulda Garborg som fødselshjelpar. Songlaget starta opp hausten 1900. Interessa for korsong har variert i laget. Glansperioden var under krigen da songlaget stadig var i drift, medan hovudlaget låg nede i bortimot tre år. Frå hausten 1978 vart koret drive saman med Bondeungdomslaget i Bergen, då under namnet Kor e tonen. Spellaget starta også opp hausten 1900, og det spela òg ei rolle for inntektene.
Ved sida av spørsmålet om målmarknad og Hordaland Ungdomslag er det grunn til å sjå personstrid og maktkamp som grunnar til striden i laget. Striden gjekk fyrst og fremst mellom Olav Hoprekstad og Erik Hirth.
Litauisk geografi
Litauisk geografi tek for seg geografien til Litauen, det største og folkerikaste landet i Baltikum. Litauen ligg mellom Latvia og Russland med ei 100 km lang sandete kystlinje mot Austersjøen i vest. Den store isfrie hamnebyen til Litauen, Klaipėda, ligg ved den smale inngangen til Den kuriske bukta, ein grunn lagune som strekkjer seg sørover til Kaliningrad. Mellom bukta og Austersjøen ligg Den kuriske landtunga der Kuršių Nerija nasjonalpark vart oppretta for å bevare dei merkverdige sanddyner.
Elva Nemunas og nokre av sideelvane hennar vert nytta som transportårer innanlands (i 2000 førte 89 innlandsskip 900 000 tonn varer, som er mindre enn 1 % av den totale godstrafikken). Litauen er skurt flatt av isbreane under den siste istida, bortsett frå moreneåsar i vest og i aust, og ingen område høgare enn 300 meter over havet. Terrenget er dominert av mange små innsjøar og myrer og ei sone med blandingsskog dekkjer om lag 30 % av landet. Vekstsesongen varer normal 169 dagar i aust og 202 dagar i vest og det meste jordbrukslandet består jord av anten sand eller leire. Kalkstein, leire, sand og grus er dei største naturressursane i Litauen, men på kontinentalsokkelen er det kanskje 1,6 millionar m³ (10 millionar tønner) med olje, og i søraust er det mogeleg store førekomstar av jernmalm og granitt. I følgje enkelte geografar er det geografiske sentrumet i Europa like nord for Vilnius, hovudstaden i Litauen.
Geografiske koordinatar:
Fysisk geografi
Litauen ligg på austkysten av Austersjøen. Grensene til landet har vorte endra fleire gonger sidan 1918, men dei har vore stabile sidan 1945. I dag dekkjer Litauen eit areal på 65 200 km², som er litt større enn Belgia, Danmark, Latvia, Nederland eller Sveits.
I nord grenser Litauen til Latvia. Dei to landa deler ei grense på 453 km. Den austlege grensa mot Kviterussland er lengre med 502 km. Grensa til Polen i sør er relativt kort, berre 91 km, men er særs travel på grunn av mykje internasjonal trafikk. Litauen har òg ei 227 km lang grense mot Russland og Kaliningrad oblast, som er den nordlege delen av det tidlegare tyske Aust-Preussen, inkludert byen Kaliningrad. Kysten mot Austersjøen består av sandstrender og furuskog som trekkjer til seg tusenvis av ferierande kvart år.
Topografi og drenasje
Litauen ligg i utkanten av Den austeuropeiske sletta. Landskapet vart forma av isbreane under den siste istida. Terrenget i Litauen består av moderate lågland og høgland. Det høgaste punktet er 297 meter over havet og ligg i aust. Mellom høglandet i aust og høglandet i vest ligg ei svært frodig slette. Landskapet har 2 833 innsjøar større enn 10 000 m² og 1 600 mindre vatn. Dei fleste innsjøane ligg i aust. Litauen har òg 758 elvar som er lengre enn 10 km. Den største elvar er Nemunas (total lengd 917 km), som har kjelda si i Kviterussland. Andre store elvar er Neris (510 km), Venta (346 km) og Šešupė (298 km). Berre 600 km av elvane i Litauen er derimot framkommelege.
Litauen var ein gong dekt av skog, men i dag er berre 28 % att, hovudsakleg furu, gran og bjørk. Ask og eik er sjeldan å sjå. Skogane er rik på sopp og bær, i tillegg til forskjellige planter.
Klima
Det meste av Litauen ligg berre eit par timars køyretur frå Austersjøen og har eit temperert og maritimt klima. Dei indre områda av landet, inkludert turistområda Vilnius og Trakai, har derimot større temperaturskilnader mellom sommar og vinter. Vinteren er kald over heile landet, men kystområda er ein god del mildare enn resten av landet, og kan ha periodar med plussgrader. Sørvestlege delar av kysten er opp til 2 °C varmare enn innlandet om vinteren. Ein har snøfall med jamne mellomrom, og på kysten av og til regn. Somrane er milde, og innimellom kan ein få nokså varme dagar i juli og august. Sommaren og våren er som regel den våtaste tida på året, sjølv om det ikkje kjem dei store mengdene. Vilnius har ein årleg nedbørsnormal på 662 mm.
Miljø
Dei litauiske styresmaktene har oppretta fleire nasjonalparkar og reservat for å verne om miljøet. Dyre- og plantelivet i landet har lidd på grunn av drenering av landområde som vert nytta til jordbruk. Miljøproblem har oppstått på grunn av utvikling av miljøfarleg industriar, som Ignalina atomkraftverk, som framleis har to reaktorar som liknar dei i Tsjernobyl og kjemiske og andre industriar som forureinar lufta og fører avfall ut i elvane og innsjøane. I følgje utrekningar gjort av ekspertar er meir enn ein tredjedel av Litauen dekt av forureina luft til kvar tid. Problema er største i byane, som Vilnius, Kaunas, Jonava, Mažeikiai, Elektrėnai og Naujoji Akmenė, som har gjødsels- og andre kjemiske fabrikkar, oljeraffineri, kraftstasjonar og ein sementfabrikk.
Miljøproblem: Forgifting av jordsmonnet og grunnvatn med petroleumsprodukt og kjemikaliar.
Naturressursar
Andre naturressursar er torv og dyrkbar mark.
Arealbruk:
Irrigerte landområde: 430 km² (1993 est.)
Areal og grenser
Area:
Landegrenser:
Kystlinje: 99 km
Maritime krav:
Geografiske ytterpunkt:
Rockville Centre
Rockville Centre er ein «village» (kommune) i Nassau County i staten New York i USA. Byen har eit folketal på 24 568 (2000). Setntrum, Village of Rockville Centre, ligg i den sørvestlege delen av Town of Hempstead i New York. Byen inneheld Molloy College og er bispesete for det romersk-katolske bispedømmet Rockville Centre. Byen, kjend som «RVC» blant innbyggjarane der, hevdar å ha det høgste talet restaurantar per person i USA.
Historie
Byen vart busett av europeiske kolonistar på 1600-talet, og vart da kalla «New Rockaway». Byen fekk kommunalt sjølvstyre i 1893.
Geografi
Rockville Centre ligg på 40° 39' 48" N 73° 38' 13" W og har ei flatevidd på 8,7 km²; av dette er 8,5 km² land og 0,2 km² vatn — ein vassflatedel på 2,38 %.
Per Willy Guttormsen
Guttormsen flytta til Oslo allereie 15 år gammal og var aktiv med sykling og skeiseløp. Langdistansespesialisten, med tilnamnet «Bettong», markerte seg i noregseliten på skeiser med sjetteplass i NM 1964 og fekk høve til å delta i firkamp-VM 1964, der han overraska med å gå inn til ein ny sjetteplass. I 1966 kom han på fjerdeplass ved skeise-NM i Drammen. Ved firkamp-VM i Göteborg ein månad seinare overraska han endå ein gong, då han vart nummer fire og beste nordmann. Året etter enda han på sjuandeplass i firkamp-VM 1967 på Bislett stadion.
I 1969 kom Guttormsen i mål til ein åttandeplass i firkamp-VM. To år seinare sikra han seg fjerdeplassen i NM, før han under EM 1971 i Heerenveen vann sin einaste internasjonale distansesiger då han kleiv til topps på 10 000 m og enda på sjuandeplass i meisterskapen. I sin siste sesong vart han nummer elleve på 10 000 m under Vinter-OL 1972 i Sapporo.
Masaaki Takada
Masaaki Takada er ein tidlegare japansk fotballspelar.
1502
1502 (romartal MDII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
Masaaki Takada
Han spela for klubbane Yokohama Flügels, Vissel Kobe, Yokohama FC og Sony Sendai.
Look Both Ways
Look Both Ways er ein australsk film frå 2005. Filmen er skriven og regissert av Sarah Watt. Hovudrollene vert spelte av William McInnes, Justine Clarke og Anthony Hayes. Filmen handlar om tre vanlege personar. Meryl vert vitne til at ein mann vert påkøyrd av eit tog, Nick får ein kreftdiagnose og Andy får vite at ho han har slått opp med er gravid.
Khaiyr
Khaiyr er ein vulkansk innsjø i Jakutsk, aust i Sibir. Han har eit overflateareal på om lag 0,29 km² og har lite fisk. Djupet i innsjøen er ukjend. Namnet kjem frå mongolsk og tyder 'å elske'.
Sjømonster
I 1964 hevda ei gruppe forskarar frå Moskva Universitet at dei hadde sett eit dyr med førhistorisk utsjånad under ein ekspedisjon ved innsjøen.