cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Golden Earring av Golden Earring
Golden Earring er det sjette studioalbumet til det nederlandske rockebandet Golden Earring, gjeve ut i 1970. Fansen har ofte omtalt det som Wall of Dolls etter biletet på framsida av omslaget. Dette er det første Golden Earring-albumet med trommeslagaren Cesar Zuiderwijk som medlem. Alle dei fire medlemmane som var med i bandet på denne tida er framleis medlemmar i bandet.
Gruppa gjekk her mot ein post-psykedelisk FM-rock med eit markant element av hardrock. Fleire av songane har atmosfæren og dei utførlege arrangementa ein assosierer med progressiv rock men likevel med nokså stramme arrangement og utan særleg lange songar. . Fleire av songane, som «Big Tree, Blue Sea» har fløyte og stil som kan minne om Jethro Tull.
Mottaking
Allmusic var lunken til albumet og skreiv: «Det største problemet for gruppa på dette stadiet er tekstane: 'I'm Gonna Send My Pigeons to the Sky' er eit ærleg, men sløvt forsøk på ein protestsong som ikkje seier noko særleg i det heile tatt og dei mektige riffa på 'The Loner' vert oppvegd av ein teikneserieaktig og melodromatisk tekst. Den sterke musikken og dei dugande musikarane veg dels opp for dette problemet og Golden Earring er framleis eit stramt, melodiøst album som er verdt tida til ein kvar Golden Earring-fan.»
S/2011 J 1
S/2011 J 1 er ein av månane til Jupiter. Han vart oppdaga 27. september 2011 av Scott S. Sheppard med Magellan-Badde-teleskopet ved Las Campanas-observatoriet.
Det Kongelig Allernaadigst Octrojerede Nordske Compagnie
Det Kongelig Allernaadigst Octrojerede Nordske Compagnie, også kalla Fabrikkkompani, Det norske kompani og Sorte kompani, var eit føretak som fekk sine privilegium 21. mai 1739 av kong Kristian VI. Det hadde i praksis rett til å utnytte alle naturherlegheiter, bortsett frå det som var nytta av andre.
Formålet med føretaket var «at præparere og til Nøtte føre Landets Producter samt udi den lovligste og reelleste Intention (hensikt), ikke alleene at beholde alle Penge i Landet saavidt mueligt, men endog aarligen anseelige Penge Summer fra fremmede Lande at indtrække, at forskaffe mange Undersaatter Næring, at opdyrke øde Strækninger, at befordre Handelens Flohr, og mærkelig (betydelig) at forøge Vores Told samt landsherrelige Indkomster.»
Konvensjonsgarden
Konvensjonsgarden eller Konvensjonsgården er den gamle administrasjonsbygningen til Moss Jernverk i Moss. I 1814 var bygningen hovudkvarter for den norske regjeringa under krigen med Sverige og Mossekonvensjonen blei forhandla og underteikna her.
Det Kongelig Allernaadigst Octrojerede Nordske Compagnie
Aktiviteten som føretaket skulle drive med var lista opp i 30 artiklar.
Mitchell Feigenbaum
Mitchell J. Feigenbaum er ein amerikansk fysikar.
Det Kongelig Allernaadigst Octrojerede Nordske Compagnie
Foretaket klarte aldri å oppnå noko større økonomisk overskott og i 1776 måtte kongen overta majoriteten av aksjane. Namnet vart samstundes endra til «De Kongelige Octroyerede Norske Glasværker».
Mitchell Feigenbaum
Han var forskar ved Lós Alamos Scientific Laboratory frå 1974 til 1981 og professor ved Cornell University frå 1982. Ved hjelp av datamaskinar oppdaga han i slutten av 1970-åra mønster oppstått ved forgreiningar vil gjenta seg periodisk med ein avgjort skaleringsfaktor av universell natur. Dette fenomenet vert kalla eriodisk dobling og mønsteret som oppstod er seinare kalla fraktalar. Oppdaginga er knytt saman med skildringar av ikkje-likevektsfenomen i termodynamiske system. Studiar av fraktalar har sidan blitt viktig for å forstå korleis system langt frå likevekt utviklar seg.
Butikkmuseet «Gammelbua på Voll»
Butikkmuseet på Voll («Gammelbua») er ein del av Rennebu bygdemuseum. Det består av tre bygningar som står ved riksveg 700 på Voll i Rennebu.
Butikklokalet vart oppsett i samband med tilskipinga av Rennebo Nedre Forbrugsforening i 1871. Samstundes vart det kjøpt to stabbur som fungerte som lager for butikkvarene. I 1970 vart drifta flytta til eit nybygg om lag 150 m unna, og «Gammelbua» vart ståande ubrukt. Etter dette fekk Rennebu historielag hovudbygninga i gåve av Ingebrikt O. Bakk, og den delen av varesortimentet som var høveleg til museumsbruk (og dei to stabbura), vart kjøpt av historielaget for 55 000 kroner. Seinare har det museale varespekteret vorte komplettert med gåver frå andre enkeltpersonar.
Det kanskje mest unike med samlingane på «Gammelbua» er at alle dokument frå hundre års butikkdrift er lagra. Ei mengd lister og anna bokførsel er ordna og katalogisert og gjev interessant innsikt i det daglege livet i ei trøndersk bygd gjennom hundre år.
Det Kongelig Allernaadigst Octrojerede Nordske Compagnie
Glasverk
Majoren Caspar Hermann von Storm vart sjef for føretaket i 1753. Han fekk orden på glasverket på Nøstetangen og la ved det grunnlaget for ein levedyktig norsk glasindustri.
Konvensjonsgarden
Kristian Fredrik budde på verket frå 21. juli og hadde bygningen som si base til han reiste herfrå og til Bygdøy 17. august.
Den eldste delen av bygningen er frå rundt 1770 da Erik Anker var eigar.
I 1995 vart ei statue av Kristian Fredrik avduka ved bygget.
Bygninga er freda og er eit kulturminne.
Ewer Pass
Ewer Pass er eit pass med ei høgd opp mot kring 200 moh, som går nord-nordvest til sør-søraust mellom Browns Bay og Aitken Cove på Laurie Island i Sør-Orknøyane. Det vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1987 etter John R. Ewer, ein vêrobservatør i Falklands Islands Dependencies Survey ved Cape Geddes på Laurie Island, januar–mars 1947, og på Deceptionøya 1947–48. Han var ein del av gruppa som kryssa Laurie Island via dette passet.
Tsjuktsjarar
Tsjuktsjarar (russisk tsjuktsji, чукчи (fleirtal), tsjuktsja, чукча (eintal)) er eit urfolk frå Tsjukotka, aller lengst nordaust i Sibir, ved kysten av Nordishavet og Beringhavet. Dei snakkar eit paleosibirsk språk, tsjuktsjisk. I den siste sovjetiske folketeljinga i 1989 oppgav 15 183 at dei var tsjuktsjarar og 70,3 % snakka språket.
Tsjuktsjarane har tradisjonelt levd av reindrift. Dei heldt sannsynlegvis tidlegare til lengre sør, og dei har fordrive andre folkeslag som yupikar og jukagirarar. Då russarane kom til området på 1700-talet, braut det ut krig der tsjuktsjarane forsvarte seg kraftig. I 1778 gjekk russarane over til ein meir fredeleg politikk der dei handla med tsjuktsjarane, men elles lét dei vera i fred.
På 1950-talet blei reindrifta tvangskollektivisert, sjølv om tsjuktsjarane kjempa mot KGB og hæren med våpenmakt. Mange tsjuktsjarar har no store helseproblem knytte til alkoholisme, feilkosthald og forureining frå gruvedrift og prøvesprengingar.
Crewe Rock
Crewe Rock er eit skjer, 3 moh, som ligg 200 meter aust for Cape Crewe, utanfor nordkysten av Sør-Georgia. Han er kalla opp etter nærliggande Cape Crewe.
Vuoggatjålmejaure
Vuoggatjålmejaure er ein innsjø utanfor Vuoggatjålme i Sverige. Innsjøen ligg omtrent midt på polarsirkelen.
Fylkesveg 131 i Buskerud
Fylkesveg 131 i Buskerud går mellom Kolsrud i Sigdal kommune og Jerpetun i Flesberg kommune. Vegen er 13,7 km lang.
Leimen i Baden-Württemberg
Leimen er ein by og ein kommune nordvest i forbundslandet Baden-Württemberg i Tyskland. Kommunen omfattar 20,6 km² og eit folketal på 27 000. Byen, som fekkk byrettar i 1881, ligg 7 kilometer sør om Heidelberg.
Tennisspelaren Boris Becker er frå Leimen.
Thomas Wegner Haaland
Thomas Wegner Christiansson Haaland var ein norsk bankmann, skipsreiar og stortingsmann frå Torvastad i Rogaland.
Haaland var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han lærarskule i Kopervik i 1880, og lærte seg sidan språk og ymse anna i Haugesund og Stavanger. Frå 1883 var han assistent i Torvastad og Skåre Sparebank, bankkasserar frå 1885 og banksjef frå 1892. I 1906 tok han til som sjef i den nyoppretta Haugesunds Privatbank, ei stilling han hadde til han døydde. Haaland dreiv elles som skipsreiar.
Haaland var medlem av bystyret i Haugesund frå 1889 og var ordførar nokre år. Valbolkane 1903-06 og 1906-09 var han bykrinsen Haugesund sin varamann til Stortinget. Både i 1904 og 1906 møtte han frå ut i februar månad, og resten av sesjonane, medan han i 1907 møtte tre veker i februar-mars og frå juli til sesjonen var over. I år 1908 møtte han ein månad i mai-juni. Alle gongane på tinget var han medlem av næringskomite nr 1.
Han døydde i Haugesund sommaren 1913.
Hiendertelltihorn
Hiendertelltihorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg like nordom Hienderstock og Bärglistock.
Følbar varme
Følbar varme er potensiell energi i form av termal energi eller varme. Dette er energi som er knytt til molekylrørsla i ein lekam, som er ein del av den indre energien. Om trykket eller volumet til ein «pakke med tørr luft» er konstant, er temperaturen eit direkte mål for den indre energien i pakken.
Den termale lekamen må ha ein temperatur som er høgare enn omgjevnadane (sjå òg latent varme). Denne varmen kan transporterast via konduksjon, konveksjon, stråling eller ein kombinasjon av desse. Mengda eller storleiken av den følbare varmen er eit produkt av massen til lekamen, den spesifikke varmekapasiteten til lekamen og temperaturen til lekamen over ein referansetemperatur. I mange tilfelle er referanse temperaturen rekna som lufttemperaturen i omgjevnaden eller «romtemperaturen».
der Q er følbar varme, m er massen til lekamen, c er spesifikk varmekapasitet, T er temperaturen til lekamen og T0 er referansetemperaturen.
Dette tyder meir eksplisitt varmen som vert tilført ein lekam når lekamen er i ein slik tilstand at denne varmen ikkje vert omforma til latent varme, eller energi som vert tilført ikkje vert brukt opp til å endre tilstanden til systemet (som i latent varme).
I atmosfæren vert storskala transport av varme frå tropane til polområda påverka av følbar varme i form av varmluft som flyttar seg mot polane, og av latent varme i form av kaldluft som flyttar seg mot ekvator. Denne rørsla vert hovudsakleg driven av syklonisk blanding i ferrelcellene på midlare breidde. Sistnemnde er assosiert med faseendringar i atmosfærisk vassdamp, hovudsakleg fordamping og kondensasjon.
Varmen som vert tilført eller fjerna kan målast ved temperaturendringa i ei væske i ein varmemålar.
Varmen som må til for å endre temperaturen i eit stoff vert kalla følbar varme.
Emirates City
Emirates City er eit bustad- og handelsdistrikt under utvikling i emiratet Ajman i Dei sameinte arabiske emirata. Denne utviklinga ligg langs Emirates-vegen tvers ovanfor Humaid City. Her finst 72 høge bustadblokker med 20 til 60 etasjar.
Fylkesveg 6512
Fylkesveg 6512 går mellom Kjønnan og Lund i Rennebu kommune. Vegen er 11,1 km lang.
Fylkesvegen går langs vestsida av Orklaelva, parallelt med fylkesveg 700 som går på austsida.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 510 i Sør-Trøndelag.
Jim Fielder
Jim Fielder er ein amerikansk bassist, mest kjend for å vere ein av dei originale medlemmane i Blood, Sweat & Tears.
Fielder gjekk på Loara High School i Anaheim i California. Medan han var ved Loara, vart den unge Fielder ven med klassekameratane Tim Buckley og Larry Beckett, eit venskap som fekk Fielder inn i musikkindustrien. Før han vart med i BS&T arbeidde han med Buckley, og spelte i fleire andre kjende band som Mastin & Brewer med Mike Brewer og Billy Mundi, The Mothers of Invention og Buffalo Springfield.
Etter han slutta i BS&T, arbeidde Fielder mykje som studiomusikar. Han har ofte spelt i bandet til Neil Sedaka.
Diskografi
Alle albuma er med Blood, Sweat & Tears utanom der andre er nemnde.
S/2011 J 2
S/2011 J 2 er ein av månane til Jupiter. Han vart oppdaga 27. september 2011 av Scott S. Sheppard med Magellan-Badde-teleskopet ved Las Campanas-observatoriet.
Fylkesveg 132 i Buskerud
Fylkesveg 132 i Buskerud går mellom Prestfoss og Kolsrud i Sigdal kommune. Vegen er 11,6 km lang.
Indra Øverland
Indra Nobl Øverland er ein norsk forskar med energispørsmål som spesialfelt. Han tok PhD-graden ved Scott Polar Research Institute ved University of Cambridge i 2000 og har utgjeve eit vidt spekter av publikasjonar knytte til energipolitikk, bistand og urfolk i det tidlegare Sovjetunionen. For doktoravhandlinga si mottok han Toby Jackman-prisen ved Cambridge.
Han har tidlegare arbeidd i Kommunal- og regionaldepartementet, Flyktninghjelpen (tidlegare Flyktningerådet) og i NordForsk. Han er fungerande leiar av Avdeling for Russland og Eurasia ved Norsk utanrikspolitisk institutt (NUPI) og førsteamanuensis II ved Universitetet i Tromsø.
Han har mellom anna gjeve ut Energy Politics: Azerbaijan, Kazakhstan and Turkmenistan (Routledge, 2010), Russian Renewable Energy: The Potential for International Cooperation (Ashgate, 2009), Caspian Sea Region towards 2025 (Eburon, 2010).
Mest kjend er han kanskje for å ha bidrege til teoretiseringa av ressursforbanninga med omgrepet «slippery slopes». Omgrepet viser til dei vanskelege avgjerdene autoritære og halvautoritære statsleiarar må treffa i valet mellom å slå ned på opposisjon eller tillata misnøye å ulma, og kva for ei rolle inntekter frå naturressursar spelar når slike avgjerder blir tekne.
Verdscupen i alpine greiner 2000/Menn
Verdscupen i alpine greiner for menn i 2000-sesongen tok til 30. oktober 1999 i Tignes i Frankrike og vart avslutta 19. mars 2000 i Bormio i Italia. Turneringa omfatta 38 renn og 40 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 11 slalåmrenn, 9 storslalåmrenn, 7 super-g-renn, 11 utforrenn og 2 kombinasjonstevlingar, dei siste baserte på allereie avvikla enkeltrenn i slalåm og utfor.
Hermann Maier frå Austerrike tok ein suveren fyrsteplass i turneringa, hans andre siger i den årlege verdscupen. Norske Kjetil Andre Aamodt kom på andreplass som året i førevegen. Austerrikaren Josef Strobl vart nummer 3.
Magne J. Rongved
Magne Jonsson Rongved var ein gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Haus i Hordaland. Han representerte Søndre Bergenshus amt på Stortinget frå 1903 til 1906.
Frå 1. september 1909 var Rongved lensmann i Hamre til han i desember 1927 slutta i ombodet. Jamsides var han ei tid formann i forliksrådet og formann i forstandarskapet i Hamre og Åsane Sparebank, samt medlem i heradsstyret.
Det bulgarske herrelandslaget i fotball
Det bulgarske herrelandslaget i fotball vert leia av Georgi Dermendzhiev (2020).
Noverande spelarar
Følgjande spelar på landslaget
Daniel Naumov, nummer 3 (andre kvartal 2020)
Ivan Goranov
Viktor Popov
Angel Lyaskov
Stefan Velkov
Andrea Hristov
Georgi Milanov
Aleksandar Tonev
Todor Nedelev
Kristiyan Malinov
Galin Ivanov
Slavia Sofia
Valentin Antov
Dimitar Iliev]]
Spas Delev
Ismail Isa
Jane Col
Jane Col er eit skard vest for Jane Peak ved toppen av Limestone Valley på Signy Island i Sør-Orknøyane. Det vart namngjeven i samband med Jane Peak av UK Antarctic Place-Names Committee.
Det bulgarske herrelandslaget i fotball
Noverande spelarar
Martin Minchev
Bircent Karagaren
Hadhf
Hadhf er ein busetnad i Ajman i Dei sameinte arabiske emirata.
Det bulgarske herrelandslaget i fotball
Noverande spelarar
Svetoslav Kovachev
Dette avsnittet vart sist endra i juni 2020.
Cruiser Rocks
Cruiser Rocks er ei gruppe skjer 13 km sør for Cape Lindsey på Elefantøya i Sør-Shetlandsøyane. Skjera var kjend for selfangarar så tidleg som 1822, og dukka opp på kart i same perioden med namnet «Cruisers».
Sporeskuten
Sporeskuten er eit fjell på Spitsbergen på Svalbard. Det har ei høgd på 866 meter over havet.
Fylkesveg 133 i Buskerud
Fylkesveg 133 i Buskerud går mellom Prestfoss og Hole bru i Sigdal kommune. Vegen er 13,5 km lang.
Skorpehøgda
Skorpehøgda er eit fjell på Spitsbergen på Svalbard. Det har ei høgd på 565 meter over havet.
Auvergne-Rhône-Alpes
Auvergne-Rhône-Alpes er ein administrativ region i Frankrike langs grensa mot Italia og Sveits. Lyon er regionshovudstad.
Mioveni
Busetnader
Mioveni er ein oraș (mindre bykommune) med desse busetnadane:
Auvergne-Rhône-Alpes
Regionen blei skipa 1. januar 2016 gjennom ei samanslåing av dei to tidlegare administrative regionane Auvergne og Rhône-Alpes. Regionen omfattar dei tretten departementa Ain, Allier, Ardèche, Cantal, Drôme, Isère, Loire, Haute-Loire, Puy-de-Dôme, Rhône, Métropole de Lyon, Savoie, og Haute-Savoie.
Don Preston
Donald Ward Preston, òg kjend som Dom DeWilde eller Biff Debrie, er ein amerikansk jazz- og rockemusikar.
Biografi
Preston vart fødd i ein musikarfamilie i Detroit og byrja å studere musikk i tidleg alder. Faren var komponist for Detroit Symphony Orchestra.
Preston gjekk seinare inn i forsvaret og tente i Trieste i Italia. Då han kom attende til Detroit tidleg i 1950-åra vart Preston kjend med pianist Tommy Flanagan. Han spelte òg med Elvin Jones og andre ved West End Cafe i byen, der Yusef Lateef heldt jammar to gonger i veka med broren til Milt Jackson, bassisten Alvin Jackson.
Preston flytta til Los Angeles i 1957 der han slo seg saman med pianisten Paul Bley, bassisten Charlie Haden, og andre som høyrte jazz på nye måtar.
Preston hadde eit langt samarbeid med Frank Zappa som klaverspelar i det originale Mothers of Invention. Preston spelte i lag med Zappa til 1974. På den tida var han musikkleiar for Meredith Monk (som han tidlegare hadde delt hus med) og starta innspeling og framføring av elektronisk musikk.
Han var med på å starte the Grandmothers og er framleis aktiv i bandet, og var på turné med bandet i 2000 til 2011.
Preston har òg vore gjesteartist med Zappa-hyllestbandet Project/Object (i lag med andre Zappa-musikarar som Ike Willis og Napoleon Murphy Brock) på fleire konsertar i 2001 og 2002.
Don har spelt med artistar som Frank Zappa, Lou Rawls, Al Jarreau, Nat King Cole, Billy Daniels, Johnnie Ray, Vaughn Monroe, Connie Francis, Herbie Mann, Elvin Jones, Charlie Haden, Art Davis, Paul Bley, Carla Bley, Joe Beck, Shorty Rogers, Leo Sayer, Charles Lloyd, Nelson Riddle, J.R. Monterose, Flo & Eddie (Howard Kaylan & Mark Volman of The Turtles) Yusef Lateef, Don Ellis, Meredith Monk, Bobby Bradford, Michael Mantler, John Lennon og Yoko Ono.
Skalpellen
Skalpellen er eit fjell på Spitsbergen på Svalbard. Det har ei høgd på 862 meter over havet.
Don Preston
Biografi
Don Preston må ikkje forveklast med Don Preston som spelte sologitar for Joe Cocker og Leon Russell i 1970-åra.
I 2010 starta Preston i lag med den langvarige venen Bunk Gardner eit samarbeid med gitaristen og låtskrivaren Jon Larsen og Zonic Entertainment. Dei første innspelingane var ein sjølvbiografi, The Don Preston Story, etterfølgd av elektronisk musikk og romdramaet Colliding Galaxies. På denne tida byrja Preston og Bunk Gardner å turnere som Don & Bunk Show. .
Diskografi
Som skodespelar har Don Preston spelt i: Som Don Preston Trio
Som Don Preston's The Akashic Ensemble
Som The Don & Bunk Show
Med Frank Zappa/Mothers Of Invention/The Mothers
Med The Grandmothers
Cesar Zuiderwijk
Cornelis Johannes «Cesar» Zuiderwijk, er ein nederlandsk trommeslagar, mest kjend som medlem i det nederlandske rockebandet Golden Earring sidan 1970.
Biografi
Zuiderwijk byrja å spele gitar som barn, men byta til trommer då han var 14 år gammal. Han var i ungdomsåra trommeslagar i ei rekkje band, frå René & His Alligators, til Hu & the Hilltops og Livin' Blues.
Han vart spurt om å erstatte Sieb Warner i Golden Earring i 1970. Sidan den gongen har han vore fat medlem av bandet.
I september 1992 spelte Zuiderwijk og hans Golden Earring i lag med minst tusen andre trommeslagarar på «Radar Love» i Maasvlakte i Rotterdam. I 1999 vart han invitert av War Child til å lære barn i den bosniske byen Mostar om å spele trommer. I 2000 drog han på turné med Percossa Percussion då Golden Earring tok eit års pause.
Ma'ali
Ma'ali er ein by i Ajman i Dei sameinte arabiske emirata.
Moksja-mordvinsk
Moksja-mordvinsk eller moksja (мокшень кяль) er eit finsk-ugrisk språk som høyre til den volgafinske greina. Det blir tala av rundt 300,000 personar i den autonome republikken Mordovia i Russland, der det er offisielt språk. Språket er nært i slekt med ersia-mordvinsk, men dei to språka er ikkje gjensidig forståelege.
Språket har tidlegare vore rekna som ein dialekt av mordvinsk. Det blir skrive med det vanlege russiske alfabetet.
Galileo Ferraris
Galileo Ferraris var ein italiensk fysikar og elektroingeniør, mest kjend for studiat og oppdaginga av roterande magnetfelt, som dannar grunnlaget for induksjonsmotoren.
Fordøyingssystem
Fordøyingssystemet er ein slangeforma kanal som fordøyar mat. Han byrjar ved munnhòla og sluttar i endetarmsopningen (anus) hjå dei fleste fleircella dyr, og er såleis ein del av anatomien til dei fleste dyra, sjølv om både utforming og lengd varierer med arten. Fordøyingssystemet blir òg omtalt som fordøyingskanalen, fordøyingstrakta og i zoologien ofte som tarmen. Hjå mennesket er totallengda ca. 8 meter. Alle pattedyr har ein liknande fordøyingskanal, men oppbygginga av organa kan variera noko. Hjå andre dyr kan både samansetjinga og oppbygginga til organa variera.
Oppdeling
Fordøyingssystemet inkluderer sju organ og seks kjertlar eller cellevev med kjertelliknande funksjon (kjertelceller eller cellekjertlar). Dette er i tillegg til munnhòla (Cavum oris) og endetarmsopningen (anus) òg (i rekkjefølgje) svelget (Farynx), spiserøyret (Oesofagus), magesekken (ventrikkelen), tynntarmen (duodenum, jejunum og ileum), tjukktarmen (colon) og endetarmen (rectum). I samband med fordøyingskanalen finst òg ei mengd kjertlar, som spyttkjertlane, levra, galleblæra og bukspyttkjertelen. I tillegg finst det magekjertlar og tarmkjertlar, som begge eigenleg er cellevev med kjertelfunksjonar (kjertelceller) som sit i slimhinnene i høvesvis magesekken og tynntarmen.
Primæroppgåve
Primærfunksjonen til fordøyingssystemet er å fordøya mat. Sjølve fordøyinga er ein prosess for å bryta ned næringsstoff til så små einingar (molekyl) at dei kan takast opp i sirkulasjonssystem og spreiast ut til cellene i kroppen, som nyttegjer næringseiningane som energi og byggeklossar til å reparera, vedlikehalda og danna nye celler og nytt vev som kroppen treng.
Munnhòla, spyttkjertlane, svelget og spiserøyret
Munnhola (latin cavum oris) er starten på fordøyingssystemet. Hjå mennesket startar fordøyinga gjennom at maten blir delt opp i mindre bitar av tennene og tilsett spytt frå spyttkjertlane. Spyttet blandar seg med dei stadig mindre matbitane ved hjelp av tunga og tygginga. Mange dyr slukar maten heil (til dømes reptil), medan andre berre såvidt deler han opp (som hundedyr), utan å tilsetja særleg spytt som inneheld fordøyingsenzym.
John McVie
John Graham «Mac» McVie er ein britisk bassgitarist som er mest kjend som medlem i John Mayall & the Bluesbreakers og Fleetwood Mac. Etternamnet hans, i lag med etternamnet til Mick Fleetwood, var inspirasjonen til bandnamnet. Han kom med i Fleetwood Mac kort tid etter bandet vart danna av gitaristen Peter Green i 1967, og erstatta bassisten Bob Brunning.
Fordøyingssystem
Munnhòla, spyttkjertlane, svelget og spiserøyret
Spytt frå menneske er basisk (pH høgare enn 7) og inneheld enzymet amylase som spaltar stivemolekyl frå polysakkarider til disakkarider. Spyttet drep bakteriar og bidreg òg til å bløyta opp maten slik at han blir lettare å svelgja. Når oppdelinga er ferdig og maten togge, blanda og fordelt, blir han skoven (bolus) ned i svelget av tunga.
John McVie
I 1968 gifta han seg med bluespianiste og songaren Christine Perfect, som vart medlem av Fleetwood Mac to år seinare. John og Christine McVie skildra seg i 1977. På denne tida spelte bandet inn albumet Rumours, som vart ein enorm suksess. Tittelen kom av uroa i forholdet til McVie-familien og forholda til andre bandmedlem. Han vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1998 for arbeidet sitt i Fleetwood Mac.
Dei første åra
John Graham McVie vart fødd i Ealing vest i London av Reg og Dorothy McVie og gjekk på Walpole Grammar School. 14 år gammal byrja han å spele gitar i lokale band, som spelte songar av The Shadows. Han forstod raskt at venene hans var betre på sologitar, og valde derfor å i staden å spele bassgitar. I starten fjerna han berre dei to lysaste strengane frå gitaren og spelte bass på denne, før faren kjøpte han ein rosa Fender bassgitar, same type og farge som ein av dei store, tidlege inspirasjonskjeldene til McVie, Jet Harris, som var bassist i The Shadows. John gjekk i klasse 3J med Roger Warwick, ein saksofonist som gjekk i lære hos Don Rendell og byrja å spele i rock-jazz-miljøet i London. Læraren deira, Mr. Howell (som var pianist), gav elevane tid og rom til å bruke skuleutstyret til å øve og lære seg den nye musikken, som han sjølv ikkje likte.
Fordøyingssystem
Munnhòla, spyttkjertlane, svelget og spiserøyret
Svelget er den delen av fordøyingssystemet som ligg bak munnhòla og framfor spiserøyret. Hjå pattedyr er svelget der fordøyingskanalen og luftvegane kryssar kvarandre, populært kalla strupen (eit ord som gjerne òg omfattar stemmebandet).
Etter at maten er toggen, dyttar tunga han bakover til svelget. Dette set i gang ein svelgjerefleks, der mange musklar samarbeider om å pressa maten ned i spiserøyret. Opninga opp til nasehòla blir stengd, og strupeloket legg seg over luftrøyret.
John McVie
Tidleg musikk
McVie byrja å lage musikk i lag med ei gruppe i bakrommer i eit hus i Lammas Park Road i Ealing og venene John og Peter Barnes, som seinare danna ei gruppe kalla The Strangers med venene Tony Wells og Ken Pollendine.
Fordøyingssystem
Munnhòla, spyttkjertlane, svelget og spiserøyret
Spiserøyret bind svelget saman med magesekken. Det er omtrent 25 cm langt. Spiserøyret passerer gjennom mellomgolvet (diafragma) før det endar opp i magesekken. Akkurat der spiserøyret går over i magesekken er spenninga i det sirkulæret muskulaturen særskild stor, og mageringmuskelen (sfinkter) blir berre slappa av når mat skal passera inn i magesekken. Dette hindrar at mageinnhaldet renn attende (refluks) til spiserøyret og skapar såkalla halsbrann.
John McVie
Tidleg musikk
Den første jobben John McVie fekk som bassist var i eit band kalla Krewsaders, danna av gutar som budde i same gata som McVie i Ealing. «Krewsaders» spelte hovudsakleg i bryllaup og på festar, og spelte songar av The Shadows.
John Mayall's Bluesbreakers
Samstundes som McVie byrja å arbeide som skatteinspektør, starta John Mayall eit Chicago-bluesband kalla John Mayall's Bluesbreakers. I starten ønskte Mayall bassisten Cliff Barton frå Cyril Davies All Stars med seg i det nye bandet. Barton avslo, men gav han telefonnummeret til John McVie, og bad Mayall å undersøkete denne talentfulle, unge bassisten. Mayall tok kontakt med McVie og bad han prøvespele for bandet hans. Kort tid etter fekk McVie jobben som bassist i the Bluesbreakers. McVie tok i mot tilbodet, men fortsette i dagjobben sin dei neste ni månadane, før han vart heiltidsmusikar. Under Mayall lærte McVie, som ikkje hadde hatt noko formell musikkopplæring, å spele blues ved å lytte til plater av B.B. King og Willie Dixon som han fekk av Mayall.
Fordøyingssystem
Magesekken
Magesekken, eller ventrikkelen, er den romlegaste delen av fordøyingskanalen. Han er forma som ei sterkt krumma, noko flatklemt pære og sit i andre enden av spiserøyret. Hjå mennesket har magesekken eit volum på ca. 50-150 ml når han er tom, men han utvidar seg til ca. 1-1,5 liter når ein har ete. I ekstreme tilfelle kan han utvida seg til å romma heile 4 liter. Dyr kan ha betydeleg mindre eller større magesekk. Nokre dyr har òg ein magesekk som er inndelt i kammer, til dømes drøvtyggjarar og kvalar. Andre dyr igjen, som ulvar og hundar, har ein magesekk med to delar som gjer at magesekken kan auka volumet når dyret et tilstrekkeleg med mat.
Jørg Berge
Jørg Berge var ein norsk sjømann, lærar, journalist, fyrvaktar og stortingsmann frå Arendal.
Fordøyingssystem
Magesekken
I celleveggene sit det musklar (magemusklane) og små celler (magekjertlar) som skil ut magesyre, ei sur (pH 1-3 hos menneske, ofte noko surare hos rovdyr) væske som består av saltsyre (pH 0,9), enzym (pepsin), slim og vatn. Den sure magesyra nøytraliserer det basiske spyttet som blir tilført maten i munnhòla. Enzyma i magesyra bryt ned store molekyl til mindre einingar, samstundes som rørslene til magemusklane eltar og fordeler maten. Enzymet pepsin byrjar å spalta protein til aminosyrer. Dette pågår normalt i 3-4 timar, før den no tyntflytende kymusen (blandinga) gradvis blir tilført byrjinga av tynntarmen (tolvfingertarmen).
John McVie
Peter Green og Mick Fleetwood
I 1966 kom ein ung Peter Green med i Mayall's Bluesbreakers som den nye sologitaristen i bandet, etter Eric Clapton, den tredje gitaristen i bandet (etter Bernie Watson og så Roger Dean), hadde slutta. Ei stund seinare, etter innspelinga av A Hard Road, vart trommeslagaren Aynsley Dunbar erstatta av Mick Fleetwood. Green, McVie og Fleetwood danna raskt eit sterkt venskap, og då John Mayall gav Green gratis studiotid i bursdagsgåve, fekk Green med seg McVie og Fleetwood til å spele inn musikk med han. Innspelinga vart produsert av Mike Vernon, og dei spelte inn tre spor i lag, «Curly», «Rubber Duck» og ein instrumental kalla «Fleetwood Mac». Seinare same året, etter å ha blitt erstatta av Mick Taylor i the Bluesbreakers, danna Peter Green sitt eige band, som han kalla «Fleetwood Mac» etter rytmeseksjonen hans ønskte å ha med (Fleetwood og McVie). Mick Fleetwood vart med med ein gong, etter at han hadde fått sparken i Bluesbreakers fordi han drakk for mykje. McVie var derimot motvillig til å bli med Fleetwood Mac, og ønskte ikkje å gje opp den trygge og godt betalte jobben i the Bluesbreakers. Green var derfor nøydd til å hente ein annan bassist, Bob Brunning. Eit par veker seinare ombestemte McVie seg, sidan han følte at den musikalske retninga til The Bluesbreakers gjekk for mykje mot jazz, og han vart med i Fleetwood Mac på bass i september 1967.
Fordøyingssystem
Tynntarmen
Tynntarmen er ca. 4-6 meter lang hos menneske, men lengda kan variera mykje hos andre dyr. Han består av tre delar: Duodenum (tolvfingertarmen) er den første (innleiande) delen av tynntarmen og utgjer ca. 25-30 cm. Han blir kalla tolvfingertarmen kalla fordi han utgjer tverrbreidden av tolv fingrar. Jejunum er den andre delen av tynntarmen, og ileum den siste delen. Tynntarmen utgjer den viktigaste delen av fordøyingskanalen.
Jørg Berge
Berge var son til ein skipper og navigasjonslærar. Sjølv tok han styrmannseksamen og reiste til sjøs i fleire år. Då han vart sjuk, mønstra han av i Montreal i Canada. Der gjekk han, 1873-76, på eit fransk seminar, heldt så fram studiane i Paris. Han arbeidde på eit meklarkontor i Spania i to år, sidan i Narbonne i Frankrike. Åra 1883-89 underviste han ved katolske skular i Kristiania og i Alta, og vart kateket i Harstad. Sidan arbeidde han i avis, også som redaktør, og som agent for fråhaldssaka. I 1907 fekk han stilling som fyrvaktar på Måholmen i Vikna.
John McVie
Fleetwood Mac
Med McVie no i Fleetwood Mac spelte bandet inn det første albumet sitt, Fleetwood Mac dei neste månadane. Albumet kom ut i februar 1968 og vart ein stor nasjonal hit, og gjorde Fleetwood Mac til ein stor del av den engelske bluesrørsla. Fleetwood Mac byrja å spele konsertar i bluesklubbar og pubar over heile England. Dei neste tre åra gav bandet ut ei rekkje store hittar i Storbritannia og fekk òg stor suksess elles i Europa.
Jørg Berge
Berge representerte krinsen Tromsø, Bodø og Narvik på Stortinget 1903-06, der han var medlem av kyrkjekomiteen. På tinget representerte han Arbeidarpartiet, og var ein av dei fire, aller første representantane dette partiet hadde på Stortinget. Dei andre tre var Alfred Eriksen, Meyer Foshaug og John Lind-Johansen.
Tunnelfuglar
Tunnelfuglar er ei biologisk slekt, Geositta, med elleve sporvefuglartar i omnfuglfamilien, Furnariidae. Slekta har utbreiing frå nordlegaste Peru til Eldlandet i sørlegaste Chile og Argentina. Eit fleirtal av tunnelfuglartane er heimehøyrande i Andesfjella. Geositta er ei av ca. 70 slekter av omnfuglar, og gjer ut for 3,6 % av artane i familien.
Har Brakha
Har Brakha (hebraisk skrift הַר בְּרָכָה, tyder Velsigningsfjellet) er ein kollektiv landsby og ei israelsk busetjing langs sørkanten av Gerisim på den okkuperte Vestbreidda. Han ligg i Samariafjella nær Nablus, i ei høgd på 870 meter over havet. Har Brakha er kalla opp etter to fjell som er nemnde i Femte mosebok.
Fordøyingssystem
Tynntarmen
Frå cellevegane i tynntarmen blir det skild ut enzym som fullfører nedbrytingan av næringsstoff, som i denne delen av tarmen blir så små at dei kan absorberast. Den folda slimhinna i tynntarmen er besett med millionar av små utvekstar som blir kalla tarmtottar (villi). Tarmtottane syg opp næringsstoffa og overfører desse til cellene i kroppen via blod- og lymfekarnettet.
Har Brakha
Busetjinga vert, saman med dei andre israelske busetjingane på Vestbreidda, rekna som ulovleg etter folkeretten.
Fordøyingssystem
Tolvfingertarmen, levra, galleblæra og bukspyttkjertelen
Tolvfingertarmen kan seiast å vera eit blande- og nøytraliseringspunkt øvst i tynntarmen. Nedbrytinga av feitt byrjar i denne delen av tarmen, medan nedbrytinga av karbohydrat og protein held fram her. Når den no tyntflytande næringsblandinga forlèt magesekken kjem ho først inn i tolvfingertarmen, der ho blir tilsett bukspytt frå buksypyttskjertelen via bukspyttkanalen. Dette skjer gjennom at kroppen sender ut signalstoff (hormon) til bukspyttkjertelen, som så tømmer produktet sitt i tolvfingertarmen.
Har Brakha
Har Brakha vart først grunnlagds som ein Nahal-utpost og demilitarisert i 1983. I dag bur det over 300 familiar her. Staden høyrer til Shomron regionale kommune.
Mikroklima
Mikroklima eller lokalklima er eit lokalt atmosfærisk område der klimaet er forskjellig frå det omliggande området. Området kan variere i storleik frå nokre få kvadratcentimeter (mikroklima) til fleire kvadratkilometer (som ein dal, då kalla lokalklima). Dei fysiske lovene som styrer prosessane mellom jordoverflata og atmosfæren er dei same over heile jorda, men verknaden på klimaet kan variere mykje frå ein stad til ein annan. Karakteristiske trekk i mikro- og lokalklimaet vert avgjort av dei storstilte vêr- og klimatilhøva, kva overflater ein har i området og topografien til området.
Forrest Pass
Forrest Pass er eit breitt, isfyllt pass mellom Mount Bursey i Flood Range og den sørlege delen av Ames Range i Marie Byrd Land i Antarktis. Det vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1959–65, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Robert B. Forrest, ein kartkonstrukturø i US Antarctic Research Program, som var landmålar og leiar for ei isrørsleundersøking for National Science Foundation ved Byrd-stasjonen i 1962-63.
Mikroklima
Dei lokale kontrastane vert ofte størst i klårvêr med vindstille eller svak vind, og av den grunn vert mikro- eller lokalklimaet ofte kalla eit «godvêrsklima». I denne typen vêr er det lokale skilnader i strålings- og varmeomsetninga som påverkar lokalvêret, og ein kan seie at dette er strålingsbestemt. I skya vêr med vind vert skilnadane i lufttemperatur og luftfukt som regel små og lokalvêret vert då dominert av luftmassar som vert advektert frå andre område. Ein kan då seie at lokalvêret er advektivt bestemt. I slike tilfelle kan ein sjølvsagt framleis få store skilnader i nedbør- og vindfordelinga.
Årsakene til dei lokale skilnadane i klimaet er skilnader i overflatetype (skog eller anna plantedekke, snaufjell, vatn, busetnad, tørr eller fuktig overflate osv.) og den lokale topografien (fjell som skuggar for sola, helling, orientering av bakkar og lier, vid eller trong dal osv.)
Hausen
Hausen er eit fjell på Spitsbergen på Svalbard. Det har ei høgd på 901 meter over havet.
John McVie
Christine Perfect
Medan dei var på turné, spelte Fleetwood Mac ofte på same stader som eit anna bluesband, Chicken Shack. Det var ved eit slikt høve at McVie møtte den framtidige kona si, songaren og pianisten i Chicken Shack, Christine Perfect. Etter berre to veker saman, gifta McVie og Perfect seg, med Peter Green som forlovar. Sidan paret spelte i kvar sitt band, såg dei sjeldan kvarandre, så Christine (no McVie) slutta i Chicken Shack og vart husmor for å kunne vere meir saman med John. Då Peter Green slutta i Fleetwood Mac i 1970, fekk McVie overtydd Christine til å bli med han i Fleetwood Mac.
Flaggermuspetrell
Flaggermuspetrell (Pterodroma cookii) er ein pelagisk fugl og ein medlem av slekta Pterodroma-petrellar, ein av dei minste petrellane. Som hekkefugl er han endemisk for New Zealand. Han er ein flyttfugl som migrerer til austre og nordlege Stillehavet.
Fuglen er 26 til 29 centimeter i kroppslengd, og han veg ca. 200 gram. I hovudtrekk er denne arten kvit på undersida med lys grå overside. Det kvite nedst på framhovudet går over i lyst grått øvst på panna. Han har ein mørk flekk rundt auga. Oversida viser ein mørk markert 'M' i flukt. Undersida av vengknoken har berre ei kort svart linje i retning kroppsida. Nebbet er lite og svart, men beina er blålege med gult på symjehuda.
Hekkekoloniane ligg på tre små øyar i New Zealand, langt dei fleste hekkar i store koloniar på Little Barrier Island, nokre få par på Great Barrier Island og Codfish Island. Frå april månad migrerer flaggermuspetrellane til havområdet utanfor og mellom Chile og California, somme spreier seg nord til Alaskabukta. Dei er attende i New Zealand omkring august. Nokre få kan overvintre ved hekkekoloniane. Flaggermuspetrellen hekkar i djupe hòler, opp til fem meter inn i bakken. Rugetida for det eine kvite egget er ca. 47 dagar og ungen er flygedyktig etter ca. 88 dagar, frå midten av mars til midten av april.
Flaggermuspetrellar et mest blekksprut, men tar òg noko småfisk og krepsdyr.
John McVie
Internasjoal suksess og personleg liv
I åra som følgde gjekk Fleetwood Mac gjennom mange endringar i besetninga, som stundom førte til friksjon og uro i bandet. I tillegg førte det store alkoholkonsumet til John McVie og det stadige turnélivet til at forholdet til Christine byrja å skrante. I 1974 flytta McVie-familien og resten av Fleetwood Mac til Los Angeles, der dei ei kort stund budde hos John Mayall. I 1975 fekk Fleetwood Mac enorm verdsomfattande suksess etter å ha henta inn den amerikanske duoen Stevie Nicks og Lindsey Buckingham. Samstundes som populariteten auka, gjekk ekteskapet til McVie-familien mot slutten og i 1976, under innspelinga av Rumours, skilde John og Christine McVie seg. For å legge sorga bak seg og få ein endeleg slutt, handla fleire av songane til Christne på albumet om John McVie, særleg songen «Don't Stop». John McVie gifta seg på ny i 1978 med Julie Ann Reubens, men fortsette å drikke tett.
Flaggermuspetrell
Populasjonen er estimert til totalt 670 000 individ og er aukande.
John McVie
Internasjoal suksess og personleg liv
I 1981 gjekk McVie med på å turnere med Bluesbreakers igjen for den såkalla «Reunion Tour» med John Mayall, Mick Taylor og Colin Allen. I 1982 turnerte bandet i Amerika, Asia og Australia.
Alkoholmisbruket førte i 1987 til at McVie fekk eit anfall, og dette fekk han endeleg til å bli tørrlagd, noko han har vore sidan. I 1989 vart McVie far for første gong, i lag med kona Julie Ann, då dei fekk dottera Molly McVie.
I 2013 annonserte McVie at han hadde fått kreft og gjekk til behandling for dette. Han har halde fram å spele med Fleetwood Mac i 2014, etter at behandlinga gjekk bra.
Tunnelfuglar
Det feminine generiske namnet Geositta er ein samansetting av det greske ordet 'geō': «jord» samt slektnamnet Sitta, som artar av denne slekta vart trudd å likne på det tidspunktet Geositta først vart skildra. Sitta er òg opphavleg gresk med tydinga hakkespettliknande fugl, av Linné brukt for spettmeiser. Den norske fellesnemninga «tunnelfugl» er skildrande for plasseringa av reiret for alle artane i slekta. Dei grev ein tunnel inn til eit reirkammer i bakken, kanalen kan vere opp til 3,5 meter lang for patagoniatunnelfugl. Direkte omsetting av det spanske namnet 'minero' er «gruvearbeidar».
Skildring
Artane av denne slekta er einsarta, korthala, terrestriske omnfuglar, som måler mellom 12 og 19 cm i kroppslengde. Utsjånaden er einsarta i grått og brunt gjennom slekta, men mange artar har i tillegg raudbrunt i vengene og halefjørene, berre godt synlege under flukt. Vengene er relativt store og breie. Det kontrastrike mønsteret i venger og hale blir iaugefallande i oppvisingsflukta under kurtisen. Nebbet er generelt svakt nedkurva med unnatak: kortnebbtunnelfugl har kort rettpeikande nebb og langnebbtunnelfugl har langt, nedbøygd nebb.
Tunnelfuglar lever i opne og typisk tørre, trelause og karrige habitat i Andes, Pampas og Patagonia, samt ein art i cerrado økosystem i Brasil. Arten kysttunnelfugl lever lågt i ei smal kyststripe frå Tumbes til Arequipa-regionen i Peru. Andre artar tar andre høgdnivå, mørkvengtunnelfugl i sentrale Peru mellom 3700 og 4900 moh., medan patagoniatunnelfugl har funne leveområde i varierande høgd frå nær havnivå til 5000 moh. To artar hekkar langt sør og er trekkfuglar, dette er isabellatunnelfugl og kortnebbtunnelfugl. Begge trekker nordover i den sørlege vinteren. Andre tunnelfuglartar kan vere delvis streiffuglar og trekkfuglar. Dei hekkar generelt i hòler som er gravne ut i bakken. Storleiken på kullet er to eller tre egg.
Tunnelfuglar rører seg snøgt på bakken, og bråstoppar når dei jaktar etter byttedyr. Dietten består av leddyr som dei plukkar frå bakken. For ein art, gråtunnelfugl, er det funne frø saman med insekt i dietten.
Fordøyingssystem
Tolvfingertarmen, levra, galleblæra og bukspyttkjertelen
Bukspyttet er sterkt basisk bikarbonat som nøytraliserer den sure magesafta, som elles ville kunna skada tarmen. Bukspyttet inneheld dessutan ulike basiske enzym. Trypsin spaltar protein til aminosyrer, amylase spaltar polysakkarid og disakkarid til monosakkarid, og lipase spaltar feitt til alkoholen glyserol og feittsyrer.
I same punkt i tolvfingertarmen blir òg galle tilført via gallekanalen frå galleblæra. Gallen blir laga i levra som overfører han til lagring i galleblæra. Der blir gallen konsentrert og overført til tolvfingertarmen etter behov. Også dette skjer gjennom at kroppen sender ut signalstoff (hormon) til galleblæra, som så tømmer produktet sitt i tolvfingertarmen.
Drury Rock
Drury Rock er ein holme, kring 37 moh, som ligg 500 meter sør-søraust for Shag Island og 11 km nord for Heardøya. Denne klippa, som vart feilaktig plassert på kartet fleire kilometer for langt vest, ser ut til å ha først vorte nedteikna på eit skissekart frå 1860 teikna av kaptein H.C. Chester, ein amerikansk selfangar som opererte i området i denne perioden. Han vart meir nøyaktig kartlagt på eit kart frå 1874 av ein britisk ekspedisjon under George Nares på «Challenger». Holmen vart kartlagt i 1948 av Australian National Antarctic Research Expeditions, som namngav han etter Alan Campbell-Drury, ein radiotelegrafist og fotograf i gruppa.
Fordøyingssystem
Jejunum og ileum
Jejunum utgjer ca. 2,5-4 meter av tynntarmen hjå mennesket og følgjer direkte etter den 25-30 cm lange tolvfingertarmen. Størstedelen av den kjemiske fordøyinga og absorpsjonen skjer her, sjølv om absorpsjon skjer i heile tarmen. Slimhinnefoldene er størst og mest talrike i jejunum og forsvinn omtrent i nedre del av ileum.
Ileum utgjer ca. 1,5-2 meter av tynntarmen hjå mennesket og følgje etter jejunum. Han endar opp i ileocøkalklaffen, koplingpunktet mellom tynntarmen og tjukktarmen. Ca. 95 % av mage-tarminnhald blir absorbert i tynntarmen. Innhaldet i tarmen rører seg gjennom han med såkalla kontraksjon, ei rytmisk samantrekking og avslapping som blir etterfølgd av nye. Innhaldet vlir flytta på denne måten både fram og attende i tarmen (mange gonger), samstundes som det sakte blir pressa framover. Rørslene til tarmen er òg kjende som motilitet. Når mesteparten av tarminnhaldet er absorbert, blir segmenteringsrørslene erstatta av svake peristaltiske rørsler som fører til at tarminnhaldet blir ført ganske langsamt vidare.
Tjukktarmen
Tjukktarmen består av dei fire delane colon ascendens (første del, den oppstigande tjukktarmen), colon transversum (andre del, den tverrgåande tjukktarmen), colon descendens (tredje del, den nedgåande tjukktarmen) og colon sigmoideum (siste del, den S-forma tjukktarmen). Hjå menneske utgjer denne tarmen ca. 1-1,5 meter.
Hillehorn
Hillehorn er eit fjell i Dei lepontinske Alpane med ei høgd på 3 181 meter over havet. Det ligg i kantonen Valais i Sveits.
Fordøyingssystem
Tjukktarmen
Rørsla i tjukktarmen liknar på den i tynntarmen, men er mykje langsamare. Det er individuell variasjon mellom menneske, men innhaldet kan opphalda seg i tjukktarmen i opp mot 18-24 timar. Hjå andre dyr er variasjonen endå større. Hjå menneske opptrer den gastrokoliske refleksen gjerne 3-4 gonger om dagen, ofte i samband med måltid, og utløyser kraftige kontraksjonar der 20-30 cm lange segment av tarmen trekkjer saman seg og pressar innhaldet framover mot endetarmen. Refleksen blir sett i gang ved at utviding av magesekken og tolvfingertarmen utløyser lange refleksar som påverkar tjukktarmen.
I tjukktarmen blir størstedelen av væska frå fordøyingskanalen absorbert. Tarmen tek òg opp salt. Fordi tjukktarmen er forholdsvis roleg gjennom store delar av døgnet, særleg når ein søv, skapar miljøet grobotn for bakteriar, for det meste såkalte kolibakteriar. Kolibakteriane produserer K-vitamin og B-vitamin som òg blir absorberte frå tarmen.
Endetarmen og endetarmsopningen
Endetarmen (rectum) er kring 10-15 cm lang og nedre del er utvida (rektumampullen). Her blir avføringa lagra til ho forlèt kroppen via analkanalen og endetarmsopningen.
Tarmen bøyer seg nedanfor halebeinet før han går over i den trongare analkanalen (canalis analis), som gjerne er ca. 4 cm lang. Analkanalen har to kraftige lukkemusklar ved endetarmsopningen (anus). Den indre analringmuskelen tilsvarar det indre sirkulæret laga av glatt muskulatur i fordøyingskanalen. Den ytre analringmuskelen er ein viljestyrt tverrstripa muskel. Kanalen gjennomborar bekkenbotnen og opnar seg på overflata gjennom endetarmsopningen (anus).
Fylkesveg 134 i Buskerud
Fylkesveg 134 i Buskerud går mellom Lampeland i Flesberg kommune og Sandsbråten i Sigdal kommune. Vegen er 29,2 km lang.
Fordøyingssystem
Plager og sjukdommar
Dei fleste sjukdomar i fordøyingssystemet råker berre ein del av systemet. Til dømes kan ein ha ulike plager i spiserøyret, i magesekken, i tolvfingertarmen, i tynntarmen, i tjukktarmen, i levra, i gallevegane og i bukspyttkjertelen.