cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Black Sabbath
Innverknad og nyskapning
Lamb of God-medlemmen Chris Adler sa: «Viss nokon som speler heavy metal seier at dei ikkje er påverka av musikken til Black Sabbath, trur eg dei lyg. Eg trur at all heavy metal på ein eller annan måte er påverka av det Black Sabbath gjorde.» Judas Priest-vokalisten Rob Halford kommenterte: «Dei var og er framleis eit banebrytande band ... du kan setja på det første Black Sabbath-albumet, og det høyrest framleis like friskt ut i dag som for over 30 år sidan. Og det er fordi god musikk har ei tidlaus evne: For meg er Sabbath i same liga som Beatles eller Mozart. Dei er i forkant av noko ekstraordinært.» Om statusen til Black Sabbath seier Rage Against the Machine-gitarist Tom Morello: «Dei tyngste, skumlaste, kulaste riffa og det apokalyptiske Ozzy-vrålet er utan sidestykke. Du kan høyra fortvilinga og trusselen frå arbeidargatene i Birmingham som dei kom frå, i kvart einaste råsterke, vonde groove. Framkomsten deira måla hippie, flower-power-psykedelia til pinneved og sette standarden for alle kommande heavyband.» Phil Anselmo frå Pantera og Down uttalte at «Berre ein tosk ville utelate det Black Sabbath brakte til heavy metal-sjangeren».
Ifølgje Tracii Guns frå L.A. Guns og tidlegare medlem av Guns N' Roses var hovudriffet i «Paradise City» av Guns N' Roses, frå Appetite for Destruction (1987), påverka av songen «Zero the Hero» frå albumet Born Again. King Diamond-gitaristen Andy LaRocque stadfesta at det reine gitarpartiet i «Sleepless Nights» frå Conspiracy (1989) er inspirert av Tony Iommi sitt spel på Never Say Die!.
Bandmedlemmar
Original besetning
Diskografi
Studioalbum
1002
1002 (romartal MII)
Vildanden
Vildanden er eit skodespel av Henrik Ibsen, skrive ferdig i 1884. Stykket hadde verdspremiere 9. januar 1885 ved teateret Den Nationale Scene i Bergen. Oppsetninga vart ein suksess, mykje takka vera regissør Gunnar Heiberg. Dei fyrste planane Ibsen hadde til Vildanden, stammar frå vinteren 1882-1883. Eit fyrsteutkast til stykket blei imidlertid ikkje byrja på før 20. april 1884, og 11. november 1884 kom Vildanden ut på Gyldendalske Boghandels Forlag i København og Kristiania i eit opplag på 8 000 eksemplar.
Missa Brevis nr. 6 av Mozart
Missa Brevis No. 6 i G-dur, K. 140, K3 Anh. 235d, K6 Anh. C 1.12, kan ha vorte skriven av Wolfgang Amadeus Mozart i 1773 for Salzburg. Messa er instrumentert for solistar, kor, strykarar og orgel, og seinare vart det lagt til besifra bass. Dei tidlegaste manuskripta vart førebudd av ein avskrivar, med «ferdiggjering og korreksjonar av Mozart» Desse vart funnen i eit kloster i Augsburg i Tyskland.
Verket er delt inn i seks satsar.
Kjelder
''
Julius Grasåsen
Julius Grasåsen var ein norsk bonde og politikar frå Vegårshei.
Tartu-traktaten
Det er to traktatar underteikna i Tartu:
Julius Grasåsen
I yngre år gjekk Grasåsen to år ved Holt landbruksskule og eitt år på Voss folkehøgskule. Elles arbeidde han på farsgarden, og han styrte Arendals-kontoret til Agder Tidend frå 1927 til 1929. Han tok deretter til som bureisingsmann og gardbrukar i heimbygda Vegårshei.
Šar Planina
Šar Planina (albansk Malet e Sharrit, makedonsk Шар Планина) er ei fjellkjede i Nord-Makedonia og Kosovo. Fjellkjeda er om lag 80 km lang og 10-20 km brei. Ho har fleire høge toppar:
Šar strekkjer seg til Korab (2 764 m) i sørvest og vidare nordaustover til Albania.
Av vegetasjon på fjellet finn ein avlingar opp til kring 1 000 meter, skog opp til 1 700 meter og over dette fjellenger som dekkjer rundt 550 km². Šar Planina er det største kompakte området i Europa med slike enger.
Julius Grasåsen
Grasåsen var gjennom heile livet oppteken av lokalhistorie og skipa i 1985 Vegårshei Bygdetun, som i tillegg fekk namnet Julius Grasåsens Samlingar.
Šar Planina
Šar nasjonaplark er eit område i Kosovo og dekker 380 km² på nordsida av Šar. Nasjonaparken vernar mellom anna om den endemiske makedonske furua og kvitbarka furu, i tillegg til alperose. Av dyreliv finn ein gaupe, bjørn, gemse, ulv, rådyr, villsvin og andre artar.
Mavrovosjøen
Mavrovo (makedonsk Маврово) er ein innsjø i Nord-Makedonia. Han ligg i regionen Mavrovo i Mavrovo og Rostuša kommune. Han er full av aure og vert mykja nytta til bading, båtturar og fiske om sommaren. Ein attraksjon i innsjøen er den halvvegs nedsøkte kyrkja som ligg her.
Šar Planina
Nasjonalparken inneheld mange elvar som renn gjennom komunane Štrptse, Theranda, Kaqanik og Prizren, Jegunovtse, Teartse, Dzeptsiste, Tetovo og Gostivar (i Nord-Makedonia).
Den russisk-estiske Tartu-traktaten
Den russisk-estiske Tartu-traktaten, au kalla Freden i Tartu eller Freden i Dorpat (estisk: Tartu rahu), er namnet på fredsavtalane som i 1920 blei inngått mellom Sovjet-Russland og Estland der sjølvstendet til desse landa blei anerkjent. Avtalen mellom Sovjet-Russland og Estland blei inngått i byen Tartu 2. februar 1920. Den russisk-finske Tartu-traktaten mellom Sovjet-Russland og Finland blei underteikna 14. oktober 1920.
Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Estland
Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Estland blei inngått 2. februar 1920. I avtalen går Russland god for Estlands sjølvstende «for evig tid». Godkjenninga var den fyrste de jure internasjonale godkjenninga av Estland og bana veg for godkjenning frå andre land. Fredsavtalen trekte opp grensa mellom Estland og Russland. Avtalen la vidare til rette for at estarar i Russland fekk høve til å vende tilbake til Estland, med tilsvarande rettar for russarar i Estland. Russland gjekk i avtalen med på å slette all estisk gjeld. Traktaten forplikta også Russland til å betale Estland ein sum tilsvarande landets del av Russlands gullreservar. Estland fekk rettar til utnytting av skog i Russland, samt å bygge ei jernbanelinje frå grensa til Estland og til Moskva. mens Russland fekk etter avtalen rett til å etablere ei frihamn i Estland og til å bygge ein kraftstasjon i Narvaelva. Etter avtalen skulle også Russland tilbakeføre kulturgods som hadde blitt ført frå Estland til Russland i løpet av krigsåra.
Avtalen blei frå estisk side underteikna av Jaan Poska, frå sovjet-russisk side av Adolf Ioffe.
Den amerikanske sjølvstenderesolusjonen
Den amerikanske sjølvstenderesolusjonen, gjerne kalla Lee-resolusjonen, er eit vedtak som vart fatta av den andre amerikanske kontinentalkongressen etter eit framlegg gjort av Richard Henry Lee frå Virginia. Teksten i resolusjonen vart grunnlag for utforminga av Den amerikanske sjølvstendeerklæringa av 4. juli 1776. Resolusjonen kravde lausriving frå det britiske imperiet, og vart første gong lagt fram for kongressen 7. juni 1776. Teksten vart seinare innarbeidd i den fulle sjølvstendeerklæringa.
Bakgrunn
Krava om sjølvstende for dei amerikanske koloniane vart gradvis styrkte etter at den amerikanske sjølvstendekrigen braut ut i 1775. I kontinentalkongressen vart krava målbore først og fremst av John Adams og Samuel Adams, båe frå Massachusetts, og Richard Henry Lee frå Virginia. Krava om sjølvstende vart og styrkt etter at Thomas Paine kom med skriftet Common Sense på vinteren 1776.
Virginiakonvensjonen møttest i mai 1776, og den første resolusjonsteksten vart lagt fram og vedteke her 15. mai. Lee la fram resolusjonen på vegner av Virginia i kongressen 7. juni.
Teksten
Resolusjonen let slik:
Resolusjonsforslaget vart stødd av John Adams, mellom andre. Kongressen var i det store og heile ikkje budde på å stø opp under lausrivingstanken enno, av di mange delegatar frå ei rekkje koloniar ikkje hadde røysta over forslaget i sine eigne forsamlingar. Avrøystinga vart difor oppsett i tre veker, medan dei som tala for sjølvstende arbeidde for å få dei ulike delegatane over på si side. I mellomtida vart det sett ned ein komité på fem mann for å forfatte ei lengre fråsegn, bygd på resolusjonen, slik at ei formell erklæring låg framme til røysting når tida var mogen. På dette tidspunktet skjøna alle at full lausriving var einaste løysing for koloniane. Den lengre fråsegna vart for det meste skriven av Thomas Jefferson og lagt fram for kongressen 28. juni 1776.
Avrøysting
Den lengre fråsegna låg på vent medan delegatane drøfta sjølve resolusjonen i endå nokre dagar. 2. juli vart resolusjonen vedteke av 12 av dei 13 koloniane. New York avstod frå røysting av di staten ikkje hadde fått bod frå si eiga forsamling denne dagen. Dei slutta seg til veka etter.
Etter å ha røysta over resolusjonen, gjekk kongressen gjennom erklæringa, og gjorde nokre brigde i den opphavlege teksten før delegatane godkjende teksten 4. juli 1776.
Dagen før skreiv John Adams til kona si, Abigail Adams at den andre dagen i juli skulle haldast i minne med stor høgtid i alle år sidan. Det vart til at den store dagen som vart mint, blei den fjerde, dagen for godkjenning av den endelege fråsegna.
Tåke
Her i Noreg varierer det frå landsdel til landsdel kva tid på året det kjem mest tåke. Kysten av Barentshavet, Norskehavet og sørover til Jæren er mest utsett for tåke om sommaren, medan Sørlandskysten er mest utsett om våren. Om våren strøymer kaldt vatn frå Austersjøen ut Skagerrak, samstundes som mild luft strøymer nordover frå kontinentet. Lufta vert då avkjølt i Skagerrak og bles tåke innover kysten av Sørlandet. Innlandet og enkelte kyststrøk med mykje strålingståke er Oslo-området eller Kirkenes. Austlandet får som regel mest tåke om vinteren, og er særleg utsett i periodar med sørleg, mildt luft som kjem inn over eit snødekt landskap.
Kjenneteikn
Dei fleste typar tåke oppstår når relativ fukt når 100 % på bakkenivå. Tåke kan dannast brått, og løysast opp like brått, avhengig av på kva side av doggpunktet temperaturen er.
Eit viktig unntak til denne generelle regelen er havtåke. Dette kjem av effekten salt har på tåke. Alle skyer krev eit minimum av hygroskopiske partiklar som vassdamp kan kondensere på. Over havoverflata er dei vanlegaste partiklane salt som kjem av brytande bølgjer. Utanom i område med mykje kraftig vind, er kysten det vanlegaste området med brytande bølgjer, og derfor har kystområda stor tettleik av saltpartiklar i lufta. Det har vore observert kondensasjon på saltpartiklar ved så låg fukt som 70 %, så tåke kan oppstå sjølv i relativt tørr luft. Vanlegvis fører slik tåke i luft med lågare fukt til ein gjennomsiktig dis, fordi kondensasjonen konkurrerer med fordampinga.
Tåke kan produsere nedbør i form av yr. Yr oppstår når fukta i tåka når 100 %, og dei ørsmå skydropane koaliserer til større dropar. Dette kan skje når tåka blir løfta og tilstrekkeleg avkjølt, eller visst den blir pressa saman ovanfrå. Yr kan bli underkjølt visst temperaturen fell under frysepunktet. I så fall kan tåka fryse direkte til is om den kjem i kontakt med ei flate. Dette er kjend som frosttåke.
Forskjellige typar tåke
Tåke kan oppstå på fleire forskjellige måtar, alt etter korleis avkjølinga fører til kondensasjon.
Strålingståke
Strålingståke oppstår når jordoverflata blir avkjølt ved langbølgja (infraraud) utstråling etter solnedgang i stille vêr med klar himmel. Den kalde overflata fører til kondensasjon i luftlaget like over bakken ved varmekonduksjon. Ved vindstille forhold kan tåkelaget vere mindre enn ein meter tjukt, men turbulens kan gjere laget tjukkare. Strålingståke er vanleg over flatland og i dalbotnar om hausten, og varer vanlegvis ikkje lenge etter soloppgang (lokal morgontåke). Her til lands oppstår tåka typisk i indre strøk om hausten.
Adveksjonståke
Adveksjonståke oppstår når fuktig luft strøymer over ei kald overflate ved adveksjon (vind) og blir nedkjølt. Det er vanleg når ein varmfront passerer over eit område dekt av snø, når varm luft strøymer over kaldt hav på høgare breiddegrader, eller over havområde med oppvelling.
Dette er den hyppigaste tåkeforma langs norskekysten. Sidan temperaturendringa i havet skjer mykje tregare enn i lufta, vil tåka oppstå oftast om våren eller tidleg på sommaren. Milde sørlege luftstraumar fører då til tåke i Nordsjøen og Skagerrak, eller om sommaren i Barentshavet og Aust-Finnmark ved nordleg og austleg vind. Adveksjonståka kan så flytte seg inn mot kysten på fleire måtar. Ein kaldfront kan presse det marine luftlaget mot kysten, noko som vanlegvis skjer om våren eller seint på hausten. På varme dagar med tåke i havet kan solgangsbrisen føre til at tåke om ettermiddagen og kvelden bles inn over land.
Fordampingståke
Fordampingståke er den mest lokale forma for tåke og oppstår når kald luft strøymer over eit mykje varmare vatn eller fuktig overflate. Vassdamp fordampar raskt inn i atmosfæren, og kondenserer visst temperaturen er under doggpunktet. Det blir då danna ei tynn tåke. Fordampingståke er mest vanleg i polare strøk og rundt store innsjøar seint på hausten og tidleg om vinteren medan innsjøane og havet framleis er varmt. Tåka blir ofte til frosttåke som då medfører rim.
Fronttåke
Nedbørståke eller fronttåke oppstår når nedbør fell inn i eit tørrare luftlag under skya, og vassdropane fordampar til vassdamp. Vassdampen blir avkjølt til under doggpunktet og kondenserer til tåke.
Orografisk tåke
Orografisk tåke blir danna når luft bles opp ein skråning (kalla orografisk heving) og blir adiabatisk avkjølt medan ho stig. Dette får lufta til å kondensere. På fjelltoppar der skyene ikkje er låge nok til å lage tåke, fører denne stiginga ofte likevel til frosttåke.
Daltåke
Daltåke oppstår i fjelldalar, ofte om vinteren. Den kjem som eit resultat av at tung, kald luft søkk ned i dalbotn og dannar ein temperaturinversjon der varmare luft passerer over fjella ovanfor. Dette er altså eigentleg strålingståke som er styrt av lokal topografi. I rolege vêrsituasjonar kan den vare i fleire dagar.
Iståke
Iståke er ei form for tåke der dropane har frose til ekstremt små iskrystallar. Vanlegvis må ein ha temperaturar under -35 °C for at dette skal skje, og tåka er derfor mest vanleg i arktiske og antarktiske strøk, og då gjerne i urbane område. Vassdamp som finst i eksos frå køyretøy eller røyk frå oppvarming og kraftstasjonar frys til is, og denne urbane iståka kan bli svært tett og vare ved dag og natt til temperaturen stig. Iståke kan føre til eit spesielt halofenomen, som ein kallar lyssøyler.
Frosttåke
Frosttåke oppstår når vassdropar frys på overflater og dannar kvit rimis. Dette er vanleg på fjelltoppar som er eksponert for låge skyer. Dette er same prinsipp som underkjølt regn.
Kunstig tåke
Kunstig tåke blir danna ved å fordampe vatn og glykol- eller glyserol-baserte væsker. Væska blir sprøyta inn i ein oppvarma boks, og fordampar raskt. Trykket som oppstår pressar dampen ut ein opning. Når dampen kjem i kontakt med den kjøligare lufta utanfor, fordampar den til tåke – sjå røykmaskin.
Oppløysning av tåke
Det har vore eksperimenter med å løyse opp tåke for å betre sikta på flyplassar, i hoppbakkar og liknande. Ein har oppnådd ein avgrensa effekt med å varme opp tåkelufta med ei rekkje brennarar, særleg i FIDO-systemet utvikla i Storbritannia under den andre verdskrigen. Denne metoden kan i gunstige tilfelle ha ein viss verknad lokalt på strålingståke, men vert ikkje rekna som egna for adveksjonståke, som er den typiske tåketypen til dømes i Holmenkollbakken.
Gunn Marit Helgesen
Gunn Marit Helgesen var fylkesordførar i Telemark fylke frå 2003 til 2011. Frå 1995 var ho fylkesvaraordførar. Ho representerte Høgre og er òg fungerande leiar for Telemark Høgre. Helgensen er 3. varamann til Stortinget for Telemark Høgre.
1003
1003 (romartal MIII)
Bridge
Bridge er eit kortspel for fire spelarar der to og to speler på lag mot kvarandre. Til spelet blir det brukt ein vanleg kortleik med 52 kort. Alle korta blir delt ut slik at kvar spelar sit med 13 kort på handa når spelet tar til. Spelet er ei vidareutvikling av whist, og i si enklaste form kan det minne om kortspelet amerikanar.
Skildring
Spelet har to hovudfasar: Ein auksjon og sjølve speledelen. Under auksjonen byr eller melder spelarane for å fastsette kva kontrakten blir. Kontrakten avgjer kor mange stikk eit par skal ta for å vinne spelet og kva som skal vere trumf. Ein kan og spele utan trumf - grandspel. På engelsk blir grand kalla «no trump» og kortforma (NT) blir ofte brukt i Noreg og, spesielt under spel på nettet. Den som delte ut korta startar bydinga. Bydinga held fram rundt bordet heilt til ingen er villig til å by høgare og alle har passa.
Det lågaste ein kan melde/by er sju stikk, altså eitt meir enn halvparten. I bridge blir det ikkje rekna poeng for det første seks stikka dersom ein er speleførar. Speleføraren er den som skal spele kontrakten. Alle stikk etter dei første seks er såkalla trekk. Det høgaste ein kan melde er sju trekk, altså 13 stikk. Det er ein såkalla storeslem.
Ei melding eller eit bod skal innehalde ei farge og ein trekkverdi. Unntaket er at ein kan doble og redoble om ein trur at kontrakten ikkje er mogleg å spele heim. I bridge er det fire farger pluss grand. Fargene er rangert frå kløver, ruter, hjarter, spar til grand. Ei melding må ha høgare verdi enn den siste. Anten ved å melde like mange trekk i ei høgare rangert farge, eller ved å melde fleire trekk i ei lågare rangert farge.
Auksjonen eller meldefasen tar slutt anten når alle fire spelarane passar i opninga (då blir det ikkje rekna poeng), eller når tre spelarar passar etter kvarandre etter at nokon har opna. Det paret som melde det høgaste eller siste bodet bodet skal spele kontrakten. Spelaren på kontraktslaget som først melde den farga som vart kontrakten, blir speleførar, makkeren til speleføraren blir blindemann. Blindemann sine kort blir lagt opne på bordet slik at alle kan sjå dei. Speleføraren kontrollerer blindemann sine kort. Til dømes, dersom vest delte ut korta kan meldingane gå slik som dette:
I dette spelet blir Aust og Vest forsvaret og Sør blir speleførar, sidan han melde spar først. Nord blir blindemann, og spar blir trumf.
Ein kan uavhengig av meldesystem melde kva ein vil i bridge. Men alle avtalane ein har med makkeren om meldesystem og signalisering (saking av kort som fortel noko om styrken di i den farga) skal vere tilgjengeleg for motspelarane.
Denne regelen gjer at bridge blir mindre tilfeldig og meir basert på dyktigheit enn dei fleste andre kortspel.
Speledelen
Når auksjonen er over og eit av laga har fått kontrakten, startar speledelen. Spelaren til venstre for speleføraren speler ut det første kortet.
Spelet er eit stikkspel lik mange andre spel. Kortfarga i utspelet avgjer kva farge dei andre må spele. Det høgaste kortet vinn stikket. I trumfspel kan alle spelarane legge på ein trumf dersom dei er fri for den utspelte farga. Det høgaste trumfkortet vinn då stikket.
Speledelen blir avslutta når alle 13 stikk er blitt spelt og fordelt.
I konkurransebridge blir den same kortfordelinga spelt av andre spelarar for å kunne samanlikne resultata. Det blir ofte brukt maskinar for å duplisere korta.
Å melde utgang (det vil seie høgare enn tre i grand, fire i majorfargene hjarter og spar eller fem i minorfargene kløver og ruter) og å klare det gjev ekstra bonus. Det same gjeld vesleslem (6 kløver, ruter, hjarter, spar eller grand, 12 stikk) eller storeslem (7 ruter, hjarter, spar eller grand, alle 13 stikk).
Du må altså melde utgang, vesleslem eller storeslem for å få bonus.
Eitt trekk i kløver og rute er verd 20 poeng, eitt trekk i hjarter og spar er verd 30 poeng, medan i grand er det første trekket verd 40 poeng og dei resterande verd 30 poeng. Ein får utgangsbonus dersom ein melder og klarer ein trekkverdi på 100 poeng. Det vil seie tre grand, fire i hjarter og spar og fem i kløver og ruter. Utgangsbonusen er på 300 poeng utanfor sona. Dersom ein kontrakt blir dobla kan ein oppnå utgang på eit lågare nivå. Dersom to spar blir dobla og speleføraren klarer kontrakten får han dobla trekkverdien og kjem dermed over 100 poeng og han får utgangsbonus. Det er ein eigen bonus for å melde og klare lilleslem eller storeslem.
Rekneskap
Makkerparet som vinn ein kontrakt, får poeng etter talet på melde og vunne trekk. Når eit makkerpar har vunne ein utgang, er dei i faresonen – Det inneber at dei kan få høgre bonus, men også at eventuelle beiter vil gi motparten fleire poeng. Poengtabellen nedanfor gjeld i utgangspunktet for vanleg robberbridge.
Ein total trekkverdi på 100 eller meir gjeld som utgang.
Makkerparet får bonus etter denne tabellen:
Det blir berre gitt bonus for utgang eller slem når kontrakten er meld.
Om spilleføraren skulle gå beit, får motparten poeng etter denne tabellen:
Når eit makkerpar har to utgangar, har det vunne ein robber.
Hjelpemiddel for meldingar og rekneskap i bridge:
Historia
Mange kortspel som liknar whist kjenner vi så langt tilbake som tidleg i det 16. hundreåret. Dette var ulike variantar av spel der ein skulle ta stikk. Det er eit utal variasjonar av slike spel. Whist vart etterkvart den dominerande forma.
I følgje Oxford English Dictionary, kjem ordet bridge frå biritch, eit eldre spel frå Midtausten. Den eldste kjente regelsamlinga er frå 1886 og kallar spelet «Biritch, or Russian Whist». Det blir spekulert i Oxford English Dictionary om at ordet kjem frå det tyrkiske uttrykket bir-üç, eller «ein-tre». Dette skal vise til den eine opne handa og dei tre skjulte. Dette spelet vart populært i vesten på 1890-talet.
Biritch var ulikt whist på fleire punkt: trumffarga vart anten vald av delaren eller han kunne overlate valet til makkeren sin. Korta til delaren sin makker vart alltid lagt på bordet som blindemann, og utdelaren vart alltid speleførar. Det var og andre trekk som finst i moderne bridge, poeng over og under linja, slembonusar og utgang.
Den moderne utgåva av kontraktbridge er eit resultat av idear utvikla av Harold Stirling Vanderbilt og andre. Den største endringa var at ein slem måtte meldast for å gje ekstra bonus. Vanderbilt skreiv ned reglane sine i 1925 og i løpet av kort tid fortrengte reglane til Vanderbilt andre former for bridge. Den første offisielle verdsmeisterskapen i bridge vart arrangert i 1937.
Den russisk-finske Tartu-traktaten
Den russisk-finske Tartu-traktaten, Freden i Tartu eller Freden i Dorpat, er namnet på fredsavtalen som blei inngått mellom Sovjet-Russland og Finland i 1920. Her blei uavhengigheita til desse landa anerkjent. Avtalen blei underteikna 14. oktober 1920. Ein tilsvarande avtale for Sovjet-Russland og Estland, Den russisk-estiske Tartu-traktaten blei underteikna 2. februar 1920.
Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Finland
Avtalen mellom Finland og Sovjet-Russland fastsette grensa mellom dei to landa. Finland sikra seg ved avtalen tilgang til havet i nord ved ein korridor til Petsamo. Russland sikra seg på sin side kommunane Repola og Porajärvi, som aust-karelske nasjonalistar med støtte frå finske jegerkorps hadde prøvd å få tilslutta Finland.
Den finske delegasjonen blei leia av Juho Kusti Paasikivi.
Frieden von Dorpat Traktato de Tartu タルトゥ条約
Missa Brevis nr. 3 av Mozart
Missa Brevis i F-dur, K. 192 (186f), vart komponert av Wolfgang Amadeus Mozart og gjort ferdig i Salzburg den 24. juni 1774. Det er skriven for solistar, kor, to trompetar (som Mozart la til sidan), tre trombonear, to fiolinar, bass og orgel.
Credoet i messa har eit «Do-Re-Fa-Mi»-motiv som Mozart seinare nytta som hovudtema i finalen i Jupitersymfonien hans.
Twelve Bens
Twelve Bens eller Twelve Pins (irsk Na Beanna Beola) er ei fjellkjede i Connemara vest på Irland. Fjellkjeda er nabokjeda til Maumturkfjella som ligg på andre sida av dalen Glen Inagh.
Dei irske namna på fjelltoppane vert oftast nytta, særleg dei på engelsk har hatt forskjellige namn gjennom tidene (dei noverande engelske namna står i parentes):
Kristoffer Skåne Grytnes
Kristoffer Skåne Grytnes var ein norsk skulemann og politikar, fødd i Horten.
Grytnes var son til ein vognmann i Horten. Sjølv gjekk han skulevegen, og fullførte Notodden lærarskule i 1908. Same året vart han lærar i framhaldsskulen i Grue, åra 1909-13 ved folkeskulen i heimbyen. Frå 1913 til -20 underviste han ved den kristelege folkehøgskulen Danvik i Drammen, med unnatak for vinteren 1918/19, då han studerte ved Statens lærerhøjskole i København. Etter å ha vore lærar i tre år i Eidanger, fekk han i 1923 stillinga som styrar ved Fredheim ungdomsskole (=folkehøgskule) i Brønnøy på Helgeland, der han vart verande til 1952.
Allereie i sitt fyrste år i Brønnøy vart Grytnes vald inn i menigheitsrådet, sidan var han i mange år medlem av bispedømmerådet i Hålogaland. Han var også formann i Norsk søndagsskoleforbund. Ved stortingsvalet hausten 1949 erobra han åttandemandatet i Nordland for Kristeleg Folkeparti, og vart dermed partiet sin fyrste stortingsrepresentant frå Nord-Noreg. Heile tingperioden 1950-53 var han medlem av protokollkomiteen.
Skulemål i Trøndelag
I Nord-Trøndelag tok dei fyrste skulekrinsane på Innherad nynorsken allereie i 1898 og var såleis bland dei fyrste i heile landet. Den fyrste krinsen i Sør-Trøndelag var Havdal i Rennebu kommune, eit tiår seinare (1908), men fleire krinsar i Orkdalsføret og Gauldalen kom ikkje etter før kring 1920. Såleis vart fylket det nest siste i landet kor målet fekk monaleg innpass. I Nordfylket hadde målet ein kraftig framgang i 1909 og ytterlegare i 1939, såleis at kring andre verdskrigen hadde fylket den tredje høgaste delen nynorskelevar i heile landet, jamnvel betre enn Hordaland. I Sørfylket var det noko framgang i 1920 og ein god auke i 1938–39, såleis at målet hadde ein monaleg oppslutnad kring verdskrigen. Etter krigen byrja attergangen, allereie frå 1949 i Nordfylket og noko seinare frå 1953 i Sørfylket, såleis at delen nynorskelevar hadde minka til ein firedel på syttitalet i både fylka. I 1987 var delen nynorskelevar i Sør-Trøndelag under 1%, medan nynorsken heldt stand eit par tiår lenger i Nord-Trøndelag. Sidan har nynorsken vore marginalisert i både fylka, men det var ikkje fyre i 2010 at den siste nynorskkrinsen i Nord-Trøndelag gjekk tapt, medan det framleis er ein einskild krins i Sør-Trøndelag som held på målet.
Trøndske målføre, eller trøndersk vert rekna til austnorsk og omfattar dialektane som vert tala i heile Trøndelag, saman med Nordmøre og Sør-Bindalen på Helgeland. Ein skil mellom indre og ytre mål, Uttrøndsk vert tala langs kysten på Fosen og Ytre Namdal, medan Inntrøndsk vert tala i dei indre bygdene frå Oppdal, Kvikne og Røros i sør, Orkdalen i aust, til Lierne og Røyrvik i nord.
På 1960-talet vart kommunestrukturen i heile landet kraftig endra, i Trøndelag førte det med seg at mange mindre herad vart slegne saman til større einingar. Sidan Ålen og Haltdalen vart slegne saman til Holtålen i 1972 var det ikkje nokre endringar i desse fylka før 1.1.2012 då Mosvik og Inderøy vart slegne saman til ein kommune.
Sør-Trøndelag
Sør-Trøndelag fekk sin fyrste nynorskkrins i 1908 med den einskilde skulekrinsen i Rennebu, der stod læraren Anders Sunde sentral. Han kom frå Åmli i Aust-Agder og hadde gått seminaret på Elverum, som vart rekna som eit retteleg nynorskreir. Det kan forklare korfor denne krinsen var den fyrste i denne delen av Trøndelag. Fleire vart det ikkje føre i 1919 då målet med eit slag fekk innpass i Budal, Hemne, Hølonda, Malvik, Meldal, Melhus, Orkdal, Orkland, Osen, Snillfjord, Soknedal og Ørland og til saman 29 heradskrinsar (9%) hadde teke målet. Nokre fleire krinsar kom til dei neste åra mellom anna i Stadsbygd (1923), Singsås (1925), Heim (1930) og Rissa (1934), medan den heftigaste framgangen gjekk føre seg kring Verdskrigen. I 1950 hadde til saman 140 heradskrinsar, med 37% av elevane (29% medrekna Trondheim) nynorsk som skulemål. Målet stod særleg sterkt i Orkladalføret og delar av Gauldalen, noko svakare i Tydalføret og delar av Fosen, medan det ikkje fekk innpass i og kring Trondheim, bergstaden Røros og dei fleste kystherada. I til saman atten herad var nynorsken einerådande, tretten var delte mellom måla, medan bokmålet var einerådande i 24 herad og byen Trondheim.
Allereie føre 1950 byrja ei mindre attergang for nynorsken i Sør-Trøndelag, medan det frå 1953 vart stendig meir påtageleg at målet mista oppslutnad i fylket. Såleis på om lag eit tiår (1960) var delen redusert til helvta (15%), i 1965 til ein tredel (10%). Det var særleg i dei kystherada målet hadde vunne som fyrst gjekk tapt att, men òg i øvre Gauldalen og den tidlegare nynorskbastionen Oppdal. Fram mot 1975 gjekk det ikkje lenger fullt så raskt attende, framleis heldt om lag 5% av elevane i fylket på nynorsken. I seks kommunar i Orkladalsføret og nedre Gauldalen var det god oppslutnad, medan det i Melhus no var på slutten for målet. Rennebu var i 1965 den siste kommunen med nynorsk i alle krinsane, men målet vart med til dels stor strid røysta ut or krins etter krins dei neste 30 åra. Den siste krinsen, Voll, fall i 1993, etter at den fjerde målrøystinga gav monaleg fleirtal for bokmålet.
I 2000 er det berre 0,3% av nynorskelevar i heile fylket, stoda er slik at målet er ute or samtlege skulekrinsar i Sør-Trøndelag utan ein: Jåren-Råbygda i Skaun. Her var det særs nære på å ryke ut i 1997, med ei røysts overtal vann nynorsken målrøystinga dette året. Det lukkast på denne tida å få nokre einstaka nynorskgrupper mellom anna på Singsaker i Trondheim, diverre eit kortvarig målframstøyt i Trønder-hovudstaden. Fram mot 2012 vert nynorsken ytterlegare marginalisert til 0,1% i heile fylket, men framleis held krinsen i Skaun på målet. Diverre er skulen nedleggingstrua, og det er mykje som talar for at nynorsken forsvinn som skulemål i Sør-Trøndelag, slik ein har sett andre stader kor stoda har vore likeins.
Sidan 1965 har det vore til saman 37 målrøystingar i Sør-Trøndelag: Hemne (2), Meldal (3), Melhus (1), Midtre Gauldal (4), Orkdal (5), Osen (1), Rennebu (9), Selbu (2), Skaun (6) og Snillfjord (4), og av dei har nynorsken vunne 11. Den seinaste målrøystingen var den nemnde i Skaun i 2014 og gav eit monaleg fleirtal for bokmålet, såleis at den siste krinsen i Trøndelag får bokmål frå 2015.
Nord-Trøndelag
Nord-Trøndelag fekk sine fyrste nynorskkrinsar allereie i 1898 då Sparbu (no Steinkjer) tok målet i alle fem krinsane og sameleis dei fire krinsane i Frol (Levanger). Året etter fylgde Beitstad, Egge, Kvam, Malm og Namdalseid. I 1902 tok Kvam målet i fire av fem krinsar og Stod i ein av to krinsar. Ein monaleg auke på krinsar kom i 1908 då Frosta, Inderøy, Leka, Nærøy, Ogndal, Røra, Sandvollan, Snåsa, Stod, Verdal, Vikna og Åsen fekk sine fyrste nynorskkrinsar. Såleis at i 1910 hadde ein tredel av heradskrinsane teke målet, med 35% av elevane - etter Sogn og Fjordane og saman med Hordaland den nest høgaste delen i heile landet.
I fylgje offisielle tal var det ei monaleg attergang for nynorsken det neste tiåret, såleis at i 1915 hadde delen nynorskkrinsar minka til kring ein firedel (26%), medan delen nynorskelevar var nede i 28%. Døme på herad kor målet gjekk attende fann ein i Frol og Leka, medan Beitstad og Snåsa gjekk frå reine nynorskherad til berre bokmålskrinsar på desse åra. Fram mot 1920 og vidare dei neste tiåra kom igjen nynorsken på offensiven, såleis at i 1920 hadde igjen kring ein tredel av krinsane og elevane teke målet.
Det store spranget framåt kom kring andre verdskrigen, då meir enn 2/3 av krinsane og elevane i heradsskulane hadde teke målet. Medrekna byane hadde kring 63% av elevane nynorsk i 1946, og målet hadde fått fotfeste i alle delane av fylket, frå Stjørdalen i sør til Namdalen i nord, frå kysten til Svenskegrensa. I nitten kommunar var nynorsken einerådande, sytten var delt mellom måla, medan bokmålet berre var einerådande i elleve kommunar. Målet stod så sterkt i Nord-Trøndelag at fram til midten av 50-talet var fylket det tredje sterkaste nynorskfylket, berre slegen av Sogn og Fjordane og Hordaland, og fram til 1965 det fylket utanom vestlandet kor målet hadde si største utbreiing (i prosent av elevane).
Diverre byrja attergangen for målet i Nord-Trøndelag på 1950-talet, og på eit tiår (1960) var delen med nynorsk minka med ein tredel til 40%, det neste tiåret (1970) redusert til kring 21% - ein tredel av toppåret 1946 på eit kvart hundreår. Ottar Grepstad uttrykkjer det som: Ikkje i noko fylke har nynorsken mista meir på desse åra. Attergangen held fram, såleis at i 1975 ligg fylket for fyrste gongen under snittet for heile landet. Målet er heilt ute or fleire delar av fylket, men held stand på Høylandet og herada i Innherred. I heile fylket hadde kring 15% av elevane nynorsk.
I 2000 er målet kraftig attende òg i desse herada, no er det berre storkommunen og tidlegare nynorskbastion Steinkjer som framleis har monaleg del nynorskelevar (9%) - i resten av fylket er målet marginalisert og no har berre 2% av elevane nynorsk. Utviklinga held fram og den siste nynorskkrinsen i fylket, Vålen i Steinkjer, har kasta målet ut. Såleis i 2010 er soga for nynorsk som opplæringsmål i Nord-Trøndelag avslutta etter 112 år.
Sidan 1965 har det vore til saman 72 målrøystingar i Nord-Trøndelag: Høylandet (2), Inderøy (8), Levanger (9), Namdalseid (2), Nærøy (3), Snåsa (3), Steinkjer (21), Stjørdal (5), Verdal (14), Verran (2), Vikna (3), av dei har nynorsken vunne 17. Den seinaste målrøystingen var nemnde Vålen i Steinkjer i 2010 og gav eit monaleg fleirtal for bokmål.
Samanfatning
Nord-Trøndelag var mellom dei fyrste fylka i landet kor nynorsken fekk innpass, og sjølv med eit atterslag og stogg etter den fine innleiinga på 1900-talet, vart det ny og kraftfull framgang mot andre verdskrigen. I Sør-Trøndelag fekk målet lågare og seinare oppslutnad enn i nordfylket, men det toppa seg her òg kring krigen. Dei fyrste tiåra etter krigen hadde vinden snudd, då vart det ein kraftig og stendig attergang for målet i båe fylka. I sørfylket var målet marginalisert på 1980-talet, i nord på 2000-talet. Det har sidan vore ein stendig attergang i begge fylka, såleis at den siste nynorskkrinsen i Nord-Tøndelag fekk bokmål i 2010 og i sameleis i Sør-Trøndelag i 2015.
Lars Svisdal
Lars Svisdal er ein norsk forfattar. Han er oppvaksen i Sunndal på Nordmøre. Han debuterte i 2018 med romanen Seg til inkjes. For denne vart han tildelt Tarjei Vesaas' debutantpris.
LHBT-relaterte filmar frå 2020
Dette er ei liste over LHBT-relaterte filmar frå 2020. LHBT tydar «lesbiske, homofile, bifile og transpersonar».
1004
1004 (romartal MIV)
Alan Rickman
Alan Sidney Patrick Rickman var ein britisk skodespelar frå London. Han var særleg kjend for rolla som Severus Slur i filmane om Harry Potter.
Biografi
Alan Rickman vart fødd inn i ein familie på fire born South Hammersmith i London, og gjekk på montessoriskule i barndommen. Faren døydde då Alan var åtte år gamal. Mora gifte seg opp att, men skilde seg etter tre års ekteskap med den nye ektemannen. Alan Rickman viste gode evner for kalligrafi og måleri med vassfargar. Sjølv om han hadde stor interesse for drama, utdanna han seg til grafisk designer. Han byrja i jobb for avisa Notting Hill Herald, og starta opp sitt eige designstudio med nokre kameratar. Etter eit par år bestemte han seg likevel for å søkja om plass ved Royal Academy of Dramatic Art og gjekk der frå 1972 til 1974. Han fordjupa seg i Shakespeare ved akademiet, og i 1978 fekk han si fyrste rolle for fjernsyn, i ei oppsetjing av Romeo og Julie. Rickman vart også med i Royal Shakespeare Company.
Alan Rickman vart seinare ein kjend skodespelar både på teater og på film og fjernsyn. Av større filmproduksjonar kan nemnast at han spelte skurken i Hollywood-filmen Die Hard i 1988 og i komedien Truly Madly Deeply i 1990. I 1991 var han med i Robin Hood - Tyvenes prins, og han spelte i filmoppsetjinga av Fornuft og følelser i 1995. I 2003 hadde han ei av hovudrollene i Love Actually (2003) og han var med i Sweeney Todd - Demonbarbereren fra Fleet Street i 2007. Alan Rickman var også ein dyktig stemmeskodespelar. Han spelte inn stemma til roboten Marvin i Haikerens guide til galaksen (2005), og til larven i Alice i Eventyrland i 2010.
Sepikspråk
`
Sepikspråka er ein språkfamilie beståande av rundt 50 papuaspråk som blir snakka i Sepik-elvedalen i det nordlege Papua Ny-Guinea. Familien vart etablert av Donald Laycock i 1965. Sepikspråka har ein enkel fonologisk struktur, med få konsonantar og vokalar, og som regel ingen tonar.
Det mest kjende sepikspråket er Iatmül. Språka med flest talarar er abelam og boiken, med omtrent 35 000 talarar kvar.
Sepikspråka har. tilliks med Ramu-språka attmed dei, trevokalsystem,  som berre skil mellom tre ulike vokalhøgder. Fonetiske lydverdiar [i e o u] er resultat av palaltal og labial assimilering til konsonantar før eller etter. Foley 1986 har gjort framlegg om at ndu-språka er i ferd med å redusere dette til eit tovokalsystem, der er redusert til å vere ein epenthetisk vokal (Foley 1986).
Klassifisering
Sepikspråka består av to av greinene i Laycocks framlegg til ein Sepik–Ramu-språkfamilie, nemleg sepikgreina og ei gruppe språk Leonhard Schultze har gjort framlegg om at skulle haldas saman.
I slektstreet nedanfor er dei små gruppene nederst i kvar grein heilt klårt gyldige. Dei høgare nodane (øvre sepik og mellomsepik, og Sepik Hills) er mindre sikre; Foley (2005) går t.d. berre inn for dei to siste greinene.
Pronomen
Ross rekonstruerer følgjande pronomen for proto-sepik:
Varde
Varde er ei nemning som vert nytta både om ein oppbygd haug av stein som markerar kvar eit vegfar eller ei grense går i terrenget, eller som siktemerke i samband med landmåling og kartkonstruksjon, og om ein slik stapel av vedtre som i tidlegare tider vart plassert på toppen av ein ås eller eit fjell for å setjast fyr på når det var naudsynt å varsle folket om åtak under ufred og krig. Ein slik varslingsvarde vert òg kalla vete.
Steinvardar
Steinvardar som nyttast som vegmerke er vanlegvis ikkje bygde etter serskilde normer. Dei er ofte små og står så tett at ein kan sjå frå den eine til den andre. Slik vegmerking er særleg nyttig på snaufjellet. Dei vardane som vart nytta som siktemerke til landmåling og kartlegging av Noreg i si tid, markerte trigonometriske punkt (trekantpunkt) og skulle kunne sjåast på lang lei, og vart difor helst plasserte på fjelltoppar med godt utsyn. Desse vardene var vanlegvis halvannan til to meter høge, og med tverrmål på ein eller halvannan meter, og anten kvadratiske eller sirkulære. Då fjellturismen skaut fart, oppstod òg den skikken at folk byrja markere fjelltoppar og det høgste punktet på åsar med vardar for å stadfesta at dei hadde vore der.
Standardiserte og skikkeleg oppmurte vardar, gjerne måla i svart og kvitt, har vore nytta som sjømerke på holmar og liknande under nemninga varde.
Vardesystemet for varsling av ufred
Vardane var del av eit varslingssystem basert på lyssignal. Som regel var dei konstruksjonar av stein eller tre som var plasserte på høgdedrag i terrenget. I ufredstid kunne vardane få eigne vardevaktar, og ved eit eventuelt åtak ville vardane verta tende. Då dei var plaserte i eit system med fri sikt frå den eine til den neste, kunne kvar av vardane i kjeden tennast straks vaktane såg at varden på den andre fjelltoppen eller åsen stod i flammar. På denne måten kunne meldinga sendast over store avstandar.
Systemet er kjend over heile verda. I Europa er det spesielt dei vardesystema som var i bruk i det klassiske Hellas og i Romarriket som er kjende.
Skandinaviske vardar
I Skandinavia vart vardar truleg nytta så tidleg som i den eldre jernalderen, men kan ha vore i bruk tidlegare. I Noreg er det spesielt to periodar som er kjend for vardebygging og vardeteneste. Den første er frå Håkon den gode si tid fram til byrjinga av 1300-talet, medan den andre er frå Kristian IV av Danmark-Noreg si tid fram til 1814. Vardetenning kunne vera eit signal på at leidangen skulle bu seg til strid. Leidangen var eit system der bøndene langs kysten utrusta skip og stilte mannskap.
Under kong Kristian IV på 1600-talet, vart eit mogleg åtak frå Sverige avgjerande for plasseringa av vardane. Systemet vart no laga til frå svenskegrensa innover Austlandet og Trøndelag, med avgreiningar innover dalføra. Enkelte vardar frå denne tida har vorte teke vare på fram til nyare tid. Ein varde vart stort sett utgjort av 3–3,5 meter lange trestokkar stabla i ein ring på mellom fire og fem meter. Ved vardane kunne det verta sett opp vardehytter av tre eller stein.
Olstikke
Olstikke, olpinne, ordepinne eller selpinne er ein låsepinne som vert nytta for å halda skjækene på plass. Olstikker vart tidlegare laga av tre, slik at stammen og ein avskoren kvist danna ei V-form. I dag er olstikker som oftast laga av stål.
Ljusdals kommun
Ljusdals kommun er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Gävleborgs län. Desse er Hudiksvalls kommun i aust, Bollnäs kommun i søraust og Ovanåkers kommun i sør. Elles grensar han til Ånge kommun i Västernorrlands län i nord, Orsa kommun og Rättviks kommun i Dalarnas län i sør og Härjedalens kommun i Jämtlands län i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Ljusdal. Dette ligg 50 km vest for Hudiksvall.
Landskapet i kommunen er kupert og ligg på det meste på 400–600 moh. Ein finn store område med skogkledde morener med innslag av myrmark. I dalføra er det ein del dyrka mark. Elva Ljusnan renn gjennom kommunen frå nordvest til søraust. Jord- og skogbruk dominerer, i tillegg til skogbruksindustri og mekanisk industri.
Administrativ historikk
Ljusdals municipalsamhälle vart innlemma i Ljusdals kommun i 1889. I 1914 braut ein del av kommunen ut og vart Ljusdals köping, medan resten vart ein landskommune. Det vart ikkje gjort nokon samanslåingar under kommunereforma i 1952, men i 1963 vart Ljusdals landskommun og Ljusdals köping slegne saman att. 1. januar 1971 vart Ljusdals kommun oppretta, då köpingen vart slegen saman med landskommunane Färila, Los, Järvsö og Ramsjö.
Kommunevåpenet
Blasonering: På svart bakgrunn, eit bukkehovud i gull, med horn, tunge og tenner i raudt.
Bukkehovudet representerer bukken i landskapsvåpenet til Hälsingland. Ljusdals köping tok i 1958 i bruk eit vapen som aldri vart fastsett av kongen. Det liknar på det noverande våpenet, men hadde ein bord av gull. Etter kommuneopprettinga i 1971 var det fem våpen å velje mellom. Den namngjevande eininga, Ljusdal, fekk også bidra med våpen til den nye kommunen. Våpenet vart endra gjennom att borden vart teken vekk, og det vart registrert i Patent- och registreringsverket i 1974.
Tettstader
Det er åtte tettstader i Ljusdals kommun.
Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.
Barriemore Barlow
Barrie «Barriemore» Barlow er ein engelsk musikar, mest kjend som trommeslagar og perkusjonist for rockebandet Jethro Tull, frå mai 1971 til juni 1980.
Han vart kalla Barriemore då han kom inn i bandet i tråd med det eksentriske imaget til Jethro Tull. Bassisten Jeffrey Hammond kalla seg til dømes «Jeffrey Hammond-Hammond» i bandet.
Jethro Tull
Barlow var ein skulekamerat og tidlegare bandkollega av frontmannen Ian Anderson. Han kom inn i bandet då Clive Bunker slutta og spelte på følgjande album:
Barlow tok det tungt då bassisten John Glascock døydde. Dei to hadde vore nære vener og Barlow forlet Jethro Tull i 1980, etter at Stormwatch-turneen var over.
Etter Jethro Tull
Barlow spelte sidan som studiomusikar, inkludert for Robert Plant, John Miles og Jimmy Page, og han starta sitt eige band ein liten periode kalla Storm. Han spelte på Yngwie Malmsteen-albumet Rising Force og med Kerry Livgren på Seeds of Change.
Barlow har eit platestudio, The Doghouse, på eigedomen sin i Shiplake i Oxfordshire i England. Han er i dag manager for eit band frå Henley on Thames kalla The Repertoires, og han er knytt til fleire andre lokale band.
Barlow spelte perkusjon på «Artrocker», opningssporet på det kritikarroste albumet Get Your Mood On av punkbandet Dustin's Bar Mitzvah i 2006.
Bregalnitsa
Bregalnitsa (makedonsk Брегалница) er den nest lengste elva i Nord-Makedonia. Ho har kjelda si i fjella nær byane Delcevo og Berovo. Ho renn forbi byane Makedonska Kamenitsa, Kočani, Vinitsa og Štip før ho munnar ut i Vardar, som renn vidare mot Egearhavet. Mange fabrikkar langs elva i byane har forureina ho med giftige avfall, i tillegg til insektmidla som vert nytta på rismarkene nær Kočani.
1994
1994 (romartal MCMXCIV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen.
Tsrna
Tsrna eller Crna (makedonsk Црна Река) eller Tsrna Reka er ei elv som renn gjennom sørlege og vestlege delar av Nord-Makedonia. Namnet tyder «Svart elv» på makedonsk og har liknande variantar i andre slaviske språk.
Namnet på elva er ei slavisk omsetjing av det tidlegare thrakiske namnet Erigon, som tyder «svart», og som slektar på det greske érebos, som tyder «mørke», armenisk erek «kveld», norrønt røkkr «mørke», gotisk riqis «mørke». .
Den austeuropeiske sletta
Den austeuropeiske sletta, Det austeuropeiske låglandet eller Den russiske sletta er ei slette med ei rekkje store elvar i Aust-Europa. Det er det største fjellause området i Europa. Sletta dekkjer eit område på om lag 4 millionar km² og har ei gjennomsnittleg høgd på 170 meter over havet. Ho strekkjer seg frå Uralfjella og dekker det meste av den europeiske delen av Russland, Baltikum, Kviterussland, det meste av Ukraina, Moldova, austlege delar av Polen og vestlege område av Kasakhstan.
Ho grensar til Kvitsjøen og Barentshavet i nord, Uralfjella, Uralelva og Kaspihavet i aust, Kaukasus og Svartehavet i sør, Karpatane og andre fjell i Polen i vest. Sletta er vidare inndelt i fleire område, som Valdaiåsane, Det sentrale russiske høglandet, Volgahøglandet og låglandet rundt elva Dnepr, Svartehavet og Kaspihavet.
Under Det russiske keisardømet og Sovjetunionen vart sletta her kalla den russiske sletta (russisk Русская равнина eller Russkaja Ravnina). Dette namnet vert stundom òg nytta i dag.
I lag med Det nordeuropeiske låglandet dannar ho Den europeiske sletta.
Landformer
Av store landskapstrekk på Den austeuropeiske sletta finn ein:
Missa Brevis nr. 9 av Mozart
'''Missa Brevis nr. 9''' i H-dur av Wolfgang Amadeus Mozart, K. 275/272b, vart truleg skriven før september 1777 for Salzburg. Messa er instrumentert for solistar, kor, fiolin I, fiolin II, tre tromboner, kontrabass og orgel.
Messa er delt inn i seks satsar.
Premieren fann stad 21. desember 1777 med kastratsongaren Francesco Ceccarelli som ein av solistane. Andre stader vart kyrkjemusikarane fornærma, som i Wasserburg am Inn, fordi dei meinte at «Mozart gjorde narr av den heilage teksten»
Kjelder
''