cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Ozark Mountain Daredevils
Starten
Bandet spelte inn ein demo i Top Talent Studios i Springfield (som kort tid etter fekk namnet American Artists) og demoen, med tidlege songar som «Rhythm of Joy», hamna hos musikksjefen John Hammond i New York via ein ven av bandet, Steve Canaday, som var medeigar i New Bijou Theater. I juli 1972 sende Hammond ein produsent, Michael Sunday, til Ruedi-Valley Ranch i Aldrich i Missouri, der bandet leigde eit hus. Sunday tilbaud dei 500 dollar for å lage ein demo til i American Artists, men enda til slutt opp med å ikkje gje dei kontrakt. Mange av songane på demoen kom ut 13 år seinare på plata The Lost Cabin Sessions.
Bandet sende seinare eit lydband til managerane til Brewer & Shipley, Paul Peterson og Stan. Dei gav bandet ein sjanse og vart managerane deira òg i oktober 1972. Bandet endra namn til The Ozark Mountain Daredevils og Campanelli og Jones slutta, medan Buddy Brayfield kom inn som pianist. Anderson, som framleis var kjæraste med Dillion, slutta òg i bandet. Campanelli slutta for å studere musikk. Jones kom seinare inn att i The Daredevils for ei kort stund seinare og var så sidan gjesteartist på mange av konsertane deira og somme av plateinnspelingane.
1970-åra med A&M
Demolydbandet deira fanga etter kvart merksemda til A&M Records-produsenten David Anderle, som såg seg om etter eit Eagles-aktig countryrockband for selskapet. Anderle og den første produsenten til Eagles, Glyn Johns, flydde til Missouri for å sjå dei spele i Cowtown Ballroom den 10. mars 1973. Men bandet var nervøse med Johns og Anderle i publikum og spelte ikkje sitt beste. Seinare inviterte Paul Peterson dei to mennene heim til seg for å høyre bandet spele akustisk. Anderle og Johns vart overtydde og signerte dei for A&M den 1. mai 1973, og vart send til England i juni og juli for å spele inn den første plata si i Olympic Studios i London med Johns som produsent.
Den første plata, The Ozark Mountain Daredevils (òg kalla «The Quilt Album»), kom ut i desember 1973 og fekk ein topp 30-hit med «If You Wanna Get to Heaven» sommaren 1974. Albumet introduserte den unike blandinga deira av rock, country, bluegrass og pop og vert framleis rekna som eit av favorittalbuma deira blant fansen.
For det andre albumet, It'll Shine When It Shines (oktober 1974) kom Johns og Anderle til Missouri for å spele inn albumet med eit mobilt platestudio utafor øvingslokalet deira. Under innspelinga overhøyrde Johns pianospelinga og songen til Larry Lee om ein mystisk ven av seg som stundom selde dop på sida. Johns elska melodien og meinte at songen kunne bli ein hit om dei berre endra teksten litt til å handle om ei jente og tone ned dopreferansane. Lee og Cash gjorde som Johns føreslo og songen, «Jackie Blue», vart signaturlåten til The Daredevils og ein stor hit. Songen nådde tredjeplassen på Billboard-lista våren 1975.
Det tredje albumet til The Ozark, The Car Over the Lake Album (september 1975) vart spelt inn i Nashville, og produsert av Anderle aleine. Dei fekk med seg det tidlegare bandmedlemmet Bill Jones, som spelte og arrangerte songane deira. Han turnerte òg med dei i 1975-1976. Albumet selde ganske godt, men gav dei ingen hittar. Ei av årsakene til at bandet ikkje gjorde det betre kan ha kome av dei var motvillige til å flytta til Sør-California etter forslag frå A&M-sjefen Jerry Moss. Ei anna årsak var at dei ikkje ønskte å turnere så mykje som mange av kollegaene deira gjorde. Dei ønskte heller ikkje å skape ein ny hit i same stil som «Jackie Blue» eller kopiere det andre grupper gjorde på denne tida. A&M mista derfor etter kvart noko av entusiasmen for gruppa.
Endringar i besetninga gjorde òg at kjemien i gruppa byrja å endre seg. våren 1976 la bandet ut på ein turné i Europa. Då dei utslitne skulle spsle den siste konserten i København i Danmark var lyden særs dårleg. Ein sint Randle Chowning skrudde derfor opp forsterkaren sinn så høgt at dei andre i bandet vart misnøgde. Det heile enda i ein stor krangel. Då dei kom heim nekta Chowning å snakke med dei andre eller svare på telefonane deira. Nordmannen Rune Walle, som bandet hadde møtt då dei spelte i Europa med bandet hans Flying Norwegians, vart så kontakta i juni for å erstatte han. Den første konserten til Walle med gruppa var i Arrowhead Stadium i Kansas City den 23. juli 1976, same kveld som The Beach Boys, The Doobie Brothers, Jeff Beck og Firefall spelte. Chowning skipa sitt eige band, Randle Chowning Band
Hausten 1976 slutta Buddy Brayfield for å studere medisin og Ruell Chappell (vokal, klaverinstrument) frå bandet Spillwater Junction kom inn i staden. Men dei neste albuma deira, Men From Earth (september 1976), Don't Look Down (oktober 1977, produsert av David Kershenbaum på Caribou Ranch) og It's Alive (september 1978), selde mindre enn dei tidlegare platene deira hadde gjort. Jerry Mills vart droppa frå bandet etter It's Alive, sidan bandet spelte færre akustiske songar på konsertane sine på den tida.
Sommaren 1978 varma The Daredevils opp for Fleetwood Mac på enkelte konsertar. Granda var ikkje med på desse konsertane då han var heime for å hjelpe kona med ein fødsel, så bassisten Larry Van Fleet frå Randle Chowning Band kom inn som vikar.
I 1978 medverka John Dillon og Steve Cash på albumet White Mansions, som dokumenterte livet i Sørstatane under den amerikanske borgarkrigen. Waylon Jennings, Eric Clapton, Jessi Colter, Bernie Leadon og fleire andre musikarar deltok òg på denne plata.
I 1978 spelte Larry Lee inn eit soloalbum for A&M, som ikkje vart gjeve ut.
I september 1978 spelte gruppa på TV-showet The Midnight Special. Då A&M-sjefen Jerry Moss såg dei fulle bandmedlemmane rase gjennom songane dei skulle spele, valde han å drope dei frå selskapet og i 1979 var The Ozarks utan platekontrakt.
1980-åra
I 1979 flytta gruppa over til Columbia Records og gav ut det sjølvoppkalla Ozark Mountain Daredevils i mai 1980. Dette albumet vart spelt inn i Los Angeles og produsert av John Boylan utan Chappell og Canaday. Walle bidrog berre med slidegitar på eit par songar, sidan Boylan insisterte på å bruke studiomusikarar for å få ein meir typisk «tilbakelendt California-countryrock-stil», som var populær på den tida. Countryrocken var derimot på ei dalande kurve i starten av 1980-åra og grupper som The Ozarks, Poco og Firefall såg salstala sine droppe. På dette albumet gjekk albumet bort frå country mot ein hardare rockestil. Men det var ikkje mange som kjøpte plata og Columbia droppa gruppa etter berre eitt album.
I 1980 slutta Walle i The Daredevils og vart erstatta av Terry Wilson (som hadde spelt med Granda i eit sideprosjekt kalla The Dog People).
Larry Lee slutta i bandet og flytta til Nashville for å satse på ein solokarriere, etter å ha gjeve ut soloalbumet Marooned i mars same året. Han arbeidde òg som låtskrivar og produsent for (for Alabama, Juice Newton og andre) og spelte stundom trommer med andre artistar. I midten av 1980-åra spelte han òg ei kort stund med Jimmy Buffett sitt Coral Reefer Band. Chappell slutta òg i 1982, og gruppa vart ein kvintett.
Seinare same året valde i tillegg Dillon og Cash å slutte i gruppa. Etter å ha tenkt seg om valde gruppa å halde fram med Granada og hente inn att Randle Chowning i ei besetning som då bestod av Bobby 'Lloyd' Hicks (vokal, trommer, perkusjon, eks-Steve Forbert), Joe Terry (vokal, klaverinstrument frå gruppa The Couch Dancers) og gitaristen Gary Smith. Canaday vart verande og vart igjen turnémanageren deira.
Den nye gruppa varte berre eitt og eitt halvt år før Chowning slutta, og Hicks tok ein jobb med Kerry Cole & The Lefty Brothers, medan Joe Terry vart med i bandet The Morells. På dette tidspunktet valde Dillon og Cash å kome attende i bandet, og Gary Smith vart verande eit par månader fø rhnr han flytta til Branson i Missouri. Så i midten av 1984 var besetninga i Ozarks: John Dillon, Steve Cash, 'Supe' Granda, Steve Canaday og Jason LeMasters (gitar). LeMasters slutta kort tid etter for å spele med Kris Kristofferson og vart erstatta av Chowning, som var attende for tredje gongen.
I 1984 la manageren deira, Stan Plesser og Paul Peterson, med føretaket sitt, Good Karma Productions, og bandet byrja å styre seg sjølv.
I 1985 følgde bandet songaren og trommeslagaren Larry Lee til Nashville for å spele inn eit nytt album produsert av Wendy Waldman, som vart spelt inn med studiomusikarar. Lee kom inn i bandet for ein kort periode for dette albumet, men det var ikkje noko interesse for albumet frå nokon av selskapa i Nashville. Eit lite fransk selskap, Dixiefrog Records, tok til slutt opp plata og gav det ut i Frankrike som Heart of the Country i 1987. Mange av dei same songane kom ut i England i 1989 som Modern History på selskapet Conifer.
I mellomtida heldt The Daredevils fram med Morells-gitaristen Don Clinton Thompson i 1985 etter at Chowning nok ein gong slutta.
I 1985 kom det ut eit samlealbum med tidlege demoinnspelingar på Varèse Sarabande Records som The Lost Cabin Sessions. Ei utvida utgåve av denne plata kom seinare ut på CD.
Det var fleire besetningsendringar då Canaday, som hadde vore manager for gruppa og spelt trommer, hamna i ekteskapsproblem og klussa til nokre av forretningane til gruppa, og valde å slutte i gruppa for å flytte til Nashville i 1988 fo rå arbeide som turnémanager for Lee Roy Parnell, Tammy Wynette og Marshall Chapman.
Mot slutten av 1989 slutta Thompson for å skipe det gamle bandet sitt, The Skeletons, og Davidson flytta til Branson for å ta jobb som lydmiksar i teateret til Ray Stevens. I 1990 kom gitaristen Bill Brown (frå sidebandet til Supe, Supe & the Sandwiches) og Morells-trommeslagaren Ron 'Rongo' Gremp inn i bandet.
1990-åra
I 1990 kom albumet Now Hear This! ut, men berre på kassett.
I 1991 valde Granda, som Lee og Canaday før han, å slå seg ned i Nashville der han prøvde å få plateavtale for sidesprosjektet sitt, Supe & the Sandwiches, og vart involvert i andreprosjekt, mellom anna ein periode som bassist for Michael Clarke sitt The Byrds.
Kelly O'Shea frå The Titanic Blues Band var stundom vikar for Brown på sologitar frå 1992 til 1994.
I 1996 vart The Ozarks kontakta av den tidlegare manageren deira, Stan Plesser, for å spele inn att somme av dei mest kjende songane deira på nytt for eit selskap kalla Eclipse Records. Dette vart gjort i Nashville med produsenten Bob Wright med berre Dillon, Cash og Granda (Larry Lee og Steve Canaday var gjest på korvokal), medan resten vart framført av studiomusikarar. Plata fekk namnet Jackie Blue og kom ut i mars 1997 som eit budsjettprosjekt som hovudsakleg vart seld på rasteplassar. Plata har sidan kome ut fleire gonger på ny under forskjellige titlar, mellom andre Our Most Dangerous Stunts i juni 2006.
New Era Productions gjekk med på å betale for eit nytt album med nye songar i 1996 kalla 13. Denne vart spelt inn i heimebyen deira Springfield og miksa av Larry Lee, hovudsakleg i Nashville. Lee var òg med og song og spelte på albumet, og det same gjorde Chowning, men då bandet ikkje klarte å sikre seg ein større platekontrakt, fekk han seg sjølv fjerna frå innspelinga. 13 kom ut i juni 1997. Same året kom Archive Alive, som var eit konsertopptak frå mars 1973 i Cowtown Ballroom i Kansas City og Kiel Opera House i St Louis.
Den 25. september 1999 mista Steve Canaday livet, 55 år gammal, då det vesle flyet han flydde i styrta i Nashville, medan han arbeidde som flyfotograf.
2000-åra
23. juli 2004 døydde gitaristen Bill Brown av røykskadar etter ein husbrann i Springfield, som òg tok livet av ein annan populær gitarist frå Springfield, Don Shipps (frå Supe & the Sandwiches, The Titanic Blues Band og tidlegare Granny's Bathwater). 16. oktober same året spelte gruppa og fleire andre band frå Springfield ein minnekonsert for Brown og familien hans.
Sidan den gongen har bandet delvis trekt seg attende, men har som regel spelt nokre konsertar kvart år.
I seinare år har det kome ut fleire konsertalbum og arkivopptak, og tidleg i 2018 annonserte bandet at dei gav ut eit nytt, sjølvfinansiert album, Off the Beaten Path.
Medlemmar
(Opphavlege medlemmar er utheva)
Mount Drygalski
Mount Drygalski er ein isfri ås, 210 meter over havet, som ligg 0,7 nautiske mil søraust for Atlas Cove, nær nordvestenden av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Åsen vart grovt kartlagd på eit skissekart frå 1882 teikna av fenrik Washington Irving Chambers ombord på USS «Marion» i løpet av redninga av det forliste mannskapet på den amerikanske selskuta «Trinity». Han vart meir nøyaktig kartlagd og namngjeven av Den første tyske antarktisekspedisjonen i 1902. Professor Erich von Drygalski, leiaren for den tyske ekspedisjonen, var eit medlem av laget som gjekk i land og undersøkte området mellom Rogers Head og toppen av dette fjellet.
Sotíra
Sotíra (gresk Σωτήρα, tyrkisk Sotira) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Ammókhostos i Republikken Kypros. Kommunen vart oppretta i 2011.
Kordofanske språk
Den kordofanske språkfamilien er ei undergruppe av niger-kongo-språka. I Joseph Greenberg si originale klassifisering var dei ein av to hovudgreiner i det han kalla den nigerkordofanske språkfamilien, etter Thilo Schadeberg si inndeling frå 1981 er dei sett på som ei av seks grupper i niger-kongo-familien. Språkfamilien har namn etter regionen Kordofan, ei tidlegare administrativ eining i Sudan.
Den kordofanske språkfamilien blir snakka i Nubafjella i Sør-Sudan, og består av fire undergrupper:
Greenberg rekna ei femte gruppe, kadu-språka, til dei kordofanske språka, Thilo Schadeberg argumenterte for at dei heller burde bli rekna som ei grein i den nilosahariske språkfamilien.
Carruthers Cliff
Carruthers Cliff er ein markant nesten vertikal klippevegg som utgjer søraustsida av Vaureal Peak. Klippa strekkjer seg kring 700 meter inn over land til ei høgd på kring 180 meter over havet. Fossil skog og lauv vart funne ved foten av desse klippene i 1996. Klippa vart kalla opp etter Robert George Carruthers, ein engelsk stratigraf, paleontolog og geolog i British Geological Survey. Han var opphavet til teorien om at britiske isbreavsetningar vartg avsette under ei enkel nedising.
Inner Rothorn
Inner Rothorn er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet har ei høgd på 3455 meter over havet. Fletschhorn ligg like mot aust og mellom dei ligg Grüebubreen.
A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap
A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap (NBDS) var eit reiarlag som hovudsakleg dreiv med passasjertrafikk på strekninga mellom ferjekaiene på Rådhusplassen i Oslo og Nesoddtangen i Nesodden kommune. Frå 2008 vart 51 % av reiarlaget overteke av Fosen Trafikklag, 38 % av Nesodden kommune og resten av einskildpersonar og av velforeiningar.
The Wizard av Black Sabbath
«The Wizard» er ein song av det engelske heavy metal-bandet Black Sabbath frå albumet Black Sabbath frå 1970. «The Wizard» vart vald ut som debutsingelen deira i Frankrike, med «Evil Woman» som vart vald ut som A-sida i mange andre land. Han var òg B-sida til singelen «Paranoid» i 1970, som nådde fjerdeplassen på UK Singles Chart og 61. plassen på Billboard Hot 100.
A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap
I 2009 eigde A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap seks passasjerbåtar, fire av dei var konvensjonelle eldre båtar, og to av dei var snøggbåtar bygd i 1990 og 1999. Båtane hadde namna MF «Bamse Brakar», MF «Smørbukk», MF «Huldra», MF «Dronningen», MS «Prinsen» og MS «Prinsessen».
The Wizard av Black Sabbath
Informasjon
«The Wizard» handlar om ein trollmann som bruker magien sin til å oppmuntra folk han møter. I eit intervju med Metal Sludge i 2005 sa Black Sabbath-bassist og tekstforfattar Geezer Butler at songteksten var påverka av trollmannen Gandalf frå Ringenes Herre.
A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap
A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap hadde òg nokre seglingar på kvardagar på strekninga Nesoddtangen – Lysaker og mellom Oslo og Slemmestad i Røyken kommune via Vollen i Asker kommune. Om sommaren dreiv selskapet dessutan ei rute mellom Oslo og Drøbak via fleire av øyane i Indre Oslofjord og stader på vestsida av Nesodden.
The Wizard av Black Sabbath
Overskrifter og innverknad
Songen vart spelt av Bullring Brummies, eit kortvarig prosjekt med Black Sabbath-grunnleggjarane Geezer Butler og Bill Ward, på hyllestalbumet Nativity in Black frå 1994.
A/S Nesodden-Bundefjord Dampskipsselskap
Etter at alle desse båtrutene vart langt ut i tilbodskonkurranse i 2007, vart det Tide Sjø AS som overtok trafikken frå 1. juli 2009 med nybygde ferjar i moderne stil. MF «Smørbukk» og MF «Huldra» vart overteke av Tide Sjø AS som reservebåtar.
Fylkesveg 180 i Buskerud
Fylkesveg 180 i Buskerud (Viulvegen) går mellom Hvalsmoen og Viul i Ringerike kommune. Vegen er 3,4 km lang.
Før 1. januar 2010 vart vegen kalla fylkesveg 165 i Buskerud.
Gjærsag
Gjærsag er ei sag med utstyr til å kappe lister og anna smådimensjonert virke i nøyaktige vinklar for å kunne sette to delar saman som eit hjørne i høve til kvarandre. Dette kallast å gjære.
EP-en Peace in the Valley
Innhald
I 1950-åra hadde heimbyen til Presley i Memphis i Tennessee blitt eit gospelsenter i USA. Presley voks opp med denne musikken og likte godt gospelmusikken resten av livet sitt. Denne EP-en var første gongen Presley gav ut denne musikken. Han spelte sidan inn fleire religiøse plater, som albuma His Hand In Mine, How Great Thou Art og He Touched Me.
Alle fire songane er gospelklassikarar, med to songar av Thomas A. Dorsey, «faren til svart gospel». Seks månader etter EP-en kom ut, kom dei fire songane ut på julemusikkalbumet Elvis' Christmas Album.
Provinsen Çorum
Provinsen Çorum (tyrkisk Çorum Devleti) er ein provins i Svartehavsregionen i Tyrkia, men han er ein av dei indre provinsane i regionen og har meir til felles med regionen Sentral-Anatolia enn svartehavskysten.
Provinsen har fleire arkeologiske stader som går attende 5000 år og ein unik, og vakker natur.
Provinsen er ei blanding av fjell og høge platå med elvane Kızılırmak og Yeşilırmak.
Musikkgruppa Savoy
Savoy er ei musikkgruppe som vart starta opp av ekteparet Paul Waaktaar-Savoy (frå A-ha) og Lauren Waaktaar-Savoy og Frode Unneland rundt 1994. På denne tida hadde A-ha ein pause som skulle vara fram til år 2000.
Savoy debuterte med plata Mary Is Coming i 1996, som m.a. inneheldt songen Velvet. Denne vart seinare gjeven ut av A-ha på plata Minor Earth, Major Sky, som kom ut etter gjenforeininga deira. Mary Is Coming selde til gull i Noreg, dvs. over 15,000 selde eksemplar.
Neste plate, Lackluster Me kom ut allereie i 1997, før Mountains of Time kom i 1999. Savoy vann Spellemannprisen 1999 i klassa popgruppe for denne. Det gjekk ikkje dårlegare med neste plate, Reason to Stay Indoors frå 2001 som vann Spellemannprisen 2001 i same klasse. Plate nummer fem, Savoy frå 2004, inneheldt m.a. duetten Whalebone som vart brukt som filmmusikk i Hawaii, Oslo.
Savoy er så langt det siste studioalbumet til gruppa. I 2007 gav dei ut ei samleplate som fekk tittelen Savoy Songbook Vol. 1, med tre nye songar og sju nyinnspelingar.
Pulverkaffi
Pulverkaffi, eller snøggkaffi, er kaffi som er laga ved å løyse opp kaffipulver i kokande vatn. Pulveret er laga på fabrikkar ved at ferdiglaga kaffi vert turka inn til pulver, anten ved å fryseturka kaffien, det vil seie å fryse kaffien under særs låg tempertaur og deretter å fjerne vatnet (isen) ved hjelp av sublimasjon i vakuum, eller ved å sprayturke kaffien, det vil seie å spreie den flytande kaffien ut i eit kammer gjennom dyser under høgt trykk og turka alle dei ørsmå dropane til pulver ved hjelp av varm luft. Slikt kaffipulver held seg betre under lagring enn malne kaffibøner.
Zemen Knoll
Zemen Knoll (Zemenska Mogila) er eit fjell på 453 moh i Vidin Heights på Varna Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Knausen ligg oppom Kaliakrabreen mot søraust, og Saedinenie snømark i nordvest og vest. Fjellet er kalla opp etter byen Zemen vest i Bulgaria.
Det vart først klatra av Ljubomir Ivanov frå Camp Academia den 25. desember 2004.
Knausen ligg 280 m nord for Radnevo Peak, 840 m sørvest for Miziya Peak og 1,59 km vest for Ahtopol Peak.
Harald Grieg
Harald Vollan Grieg ) var ein norsk forleggjar. Han var saman med blant andre Knut Hamsun sentral i skipinga av Gyldendal Norsk Forlag i 1925 og var tilsett som administrerande direktør i forlaget frå 1925 og heilt til 1970 (med eit avbrot 1941-1945, då Tore Hamsun for det meste fungerte i stillinga). Han vert rekna som den leiande forlagsmannen i norsk historie, ved sida av Henrik Groth ved Cappelen.
Berti Vogts
Hans-Hubert Vogts, kjend som Berti Vogts, er ein tidlegare tysk fotballspelar og -trenar frå Büttgen i Nordrhein-Westfalen, som vart verdsmeister med Vest-Tyskland i 1974 og vann VM i fotball 1990 og EM i fotball 1996, dei to siste som trenar. I perioden 1967-78 deltok han i 96 landskampar og skåra eitt mål. På klubbplan spelte han i alle år på Borussia Mönchengladbach, ein klubb han vann to UEFA-cupar og fem vesttyske seriemeisterskapar med.
Klubbspel
Vogts debuterte på Borussia Mönchengladbach i 1965 og vart verande i klubben til 1979. Gjennom desse sesongane vart han vesttysk seriemeister fem gongar; 1970-71 og 1975-77. Dessutan vann han den vesttyske cupfinalen 1973 då Borussia vann 2-1 over FC Köln etter ekstraomgangar. Både i 1975 og i 1979 var han med då klubben sikra seg trofeet i UEFA-cupen.
Landslagsspel
Vogts landslagsdebuterte 3. mai 1967. I den etterfylgjande sesongen la han beslag på høgrebackplassen til Vest-Tyskland, og hadde nærast klippekort på denne i ti år. Med det vesttyske landslaget vann han ein bronsemedalje i fotball-VM 1970 i Mexico.
Han var ikkje med fotball-EM 1972, men spelte alle kampane i VM i fotball 1974, eit meisterskap som fann stad i Vest-Tyskland. I finalen på olympiastadion i München takla han på seg eit gult kort inne i straffefeltet allereie i det 3. minutt av kampen. Nederland tok leiinga på straffesparket, men Vest-Tyskland kom tilbake og vann 2-1.
Vest-Tyskland nådde også finalen i EM 1976, men tapte kampen mot Tsjekkoslovakia etter straffeskyting. Vogts var lagkapten for Vest-Tyskland i sine 20 siste kampar i landslagstrøya. Han spelte sin 96. og siste landskamp i fotball-VM 1978.
Trenar
Etter elleve år som sjef for det vesstyske ungdomslaget tok Vogts våren 1990 over som landslagssjef i Vest-Tyskland. Samme sommaren leia han det vesstyske mannskapet til siger i VM i fotball 1990 i Italia. Han heldt fram som Tyskland landslagssjef til -98, og var såleis også med då Tyskland slo Tsjekkia på «golden goal» i EM-finalenn 1996. Sidan var han trenar for Bayer Leverkusen 2000/01, og landslagssjef for Kuwait 2001-02, Skottland 2002-04 og Aserbajdsjan 2008-14.
Svoge Knoll
Svoge Knoll (Svogenska Mogila) er ein isdekt ås med ei høgd opp mot 560 moh i Bowles Ridge på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Han ligg oppom Perunikabreen i sør og vest.
Knausen er kalla opp etter byen Svoge vest i Balkanfjella i Bulgaria. Knausen ligg 620 m sørvest for Mount Bowles, 3,1 km nordaust for Orpheus Gate, 3,57 km nord for Rezen Knoll og 1,12 km søraust for Chirpan Peak.
Got Live if You Want It!
Got Live If You Want It! er det første konsertalbumet til The Rolling Stones. Det vart gjeve ut i USA seint i 1966. Det vart ikkje offisielt gjeve ut i Storbritannia, som i staden fekk ei EP-utgåve i 1965. Albumet vart gjeve ut for å oppfylle kontrakten med det amerikanske plateselskapet London Records. Bandet sjølv var ikkje nøgd med albumet og såg heller på Get Yer Ya-Ya’s Out! (1970) som deira første verkelege konsertalbum.
Konsertane som songane er henta frå, vart visstnok haldne 1. og 7. oktober 1966 i Newcastle upon Tyne og Bristol under den siste britiske turneen deira på tre år. På plateomslaget står det derimot at songane vart spelte inn i Royal Albert Hall oppført. Sjølv om bandet gjekk i studio i oktober 1966 for å fikse på innspelinga, vart Got Live If You Want It! rekna som eit tamt og temmeleg dårleg konsertalbum. Studioinnspelingane «Fortune Teller» og «I’ve Been Loving You Too Long» vart med på albumet med lyden av skrikande jenter lagt oppå.
Albumet kom ut i desember, medan gruppa nærma seg slutten på innspelinga av Between the Buttons'. Albumet nådde sjetteplassen i USA tidleg i 1967 og selde til gull. Decca Records gav ut plata i Storbritannia som Have You Seen Your Mother Live!, medan King Records Japan gav ut albumet som Hits LIVE.
Al Hamriyah
Al Hamriyah er namnet på ein kystbusetnad i Sharjah nord i Ajman i Dei sameinte arabiske emirata. Det er kjend for den populære lagunen med fritidsaktivitetar og lokale fiskarar som fortøyer båtane sine der.
Landsbyen må ikkje forvekslast med Hamriyah hamn, som ligg like sør for byen.
Det er den tradisjonelle heimstaden til familiane frå Darawishah-delen av Al Bu Shamis Na'im. Desse er knytte til det moderne emiratarabiske slektsnamnet Al Shamsi.
Historie
Sjølv om det aldri formelt vart rekna som eit emirat i Traktatstatane av britane, fekk Hamriyah sjølvstendet sitt hos herskaren av Sharjah, sjeik Khalid bin Saqr Al Qasimi, den 9. august 1923. I brevet frå Khalid bin Saqr, sa han frå seg alle rettar til skatteinntekter frå Hamriyah.
Sjeik Khalid bin Saqr Al Qasimi av Sharjah vart avsett året etter og etterfølgjaren hans, sjeik Sultan bin Saqr Al Qasimi, følgde ikkje opp avtalen. Britane var derimot klare til å respektere Hamriyah som eit eige emirat, og vart berre stoppa av at sjeik Abdulrahman bin Saif vart drepen av nevøen Saif bin Abdullah i april 1931. Det følgde ein periode med kupp og motkupp (som enda med mordet på sonen til sjeik Abdulrahman bin Saif, Humaid bin Abdulrahman) og sjølv om sjølvstendet til Hamriyah igjen vart diskutert i 1937, då oljekonsesjonane vart forhandla fram gjennom Traktatstatane, vart det ingenting av og Hamriyah vart ein del av Sharjah.
Bogerud
Bogerud er ein drabantby (bustadsstrøk) søraust for Østensjøvannet og har namnet sitt etter Bogerud gard.
Historie
Utbygginga av Bogerud kom etter at Østensjøbanen vart forlengd til Bøler i 1958 under prossessen med forlenginga til Bogerud og Skullerud i 1967. OBOS og Ungdommens selvbyggerlag stod for utbygginga av bustadsstrøket. Arkitektane bak bygginga var Thomas Tostrup og Tage Westh Christensen. Den norske Eterfabrikken vart grunnlagd på Bogerud i 1900. Sjølve garden tilhøyrde Laurentius kyrkje og hospital til han vart delt i 1831. Nordre Bogerud som vart frådelt i 1840 følgde seinare med i Bøler område. Søndre Bogerud eksisterer framleis som dagheim.
Busetnad
Dei største gatene på Bogerud er Martin Linges veg, Paal Bergs veg, Bogerudveien og Stallerudveien. Barn som veks opp på Bogerud, går anten på Rustad eller Nøklevann barneskule. På Skullerud ungdomsskule vert desse blanda saman.
Lewisgun
Lewisgun vart oppfunne av den amerikanske obersten Isaac Newton Lewis i 1911, basert på eit designar av Samuel Maclean. Våpenet vart ikkje teke i bruk av den amerikanske hæren, men vart brukt i stort mengd av britiske og samveldetroppar under første verdskrigen. I mellomkrigstida vart våpenet utfasa til fordel for Brengun, men likefullt vart det brukt under heile andre verdskrigen, blant anna på køyretøy, og erobra eksemplar vart brukt av Volkssturm heilt til slutten av krigen. Under andre verdskrigen vart Lewisgun òg brukt på fiskebåtane til Shetlandsgjengen.
Lett maskingevær
Den viktigaste eigenskapen som bidrog til gjera Lewis-maskingeværet populært var den låge vekta. I motsetnad til Vickers maskingevær var Lewis sin konstruksjon luftavkjølt, og vog med det berre 12 kilo. Den hadde òg eit flatt tallerkenmagasin i staden for ammunisjonsbelte, som bidrog til at det var mogleg å bringa med seg for ein enkelt mann under framrykking. Sjølv om det først og fremst var tenkt brukt til framrykkande troppar, heldt den portugisiske soldaten Aníbal Milhais tilbake to tyske regiment med ein enkelt lewisgun under slaget ved Lys i 1918.
Ein anna viktig årsak til populariteten var at det var raskare å produsera enn andre maskingevær på den tida. Det var noko dyrare enn ein Vickers, men det var stor etterspurnad etter det lette og lett-tente våpenet frå soldatane på slagmarka.
Mekanisme
I motsetnad til andre samtidige maskingevær som brukte rekylmekanisme, hadde konstruksjon til Lewis gassmekanisme. Gass-stempelet låg under løpet og var tanna på undersida. Eit tannhjul dreiv stempelet og sluttstykket framover igjen etter kvart skot. Rekylfjøra var ikkje ei spiralfjør, men ei flat klokkefjør som låg i eit lite rom under sjølve glidekassen. Etterkvart som løpet vart varmare, endra spenninga i fjøra seg. Ein liten knast på utsida av fjørhuset tillét skyttaren å heile tida stramma inn eller slakka fjøra, og ei velstilt rekylfjør var avgjerande for at våpenet skulle fungera godt.
Kjøling
Kjøling er eit vedvarande problem for maskingevær. For å gjera luftavkjølinga meir effektiv hadde løpet ein serie med kjøleribbar i aluminium rundt løp og gasstempelet. Desse var omgjeven av ei tynn kappe (òg i aluminium), omtrent som eit omnsrøyr. Når våpenet vart avfyrt, drog kruttgassane frå skotet med seg luft ut frå kappa føre, medan ny kald luft vart soge inn i kappa bak. Aluminium har mykje lågare varmekapasitet enn stål, slik at løpet vart kjølt ned fortare.
På fly der det berre vart skutt korte byer vart òg kjølekappa og ribbane fjerna. Desse våpna fungerte òg heilt greitt på bakken, sjølv om dei vart noko raskare varme enn kjølekappe. I mellomkrigstida kom nye versjonar utan kjølekappen. Berre Royal Navy heldt på kjølekappene på sine gjennom heile andre verdskrigen.
Historie
I opptakta til andre verdskrigen vart våpenet med klokkefjøra og tallerkemagasinet sitt sett på som forelda, men store mengder vart teke ut av reservane og etter at British Expeditionary Force måtte la nesten alle sina nyare Brenguns verta igjen ved Dunkerque under Operasjon Dynamo. Den siste versjonen kom med vanleg spiralfjør i kolben i staden for klokkefjøra, og med eit Brengun-typa bøygt boksmagasin i staden for tallerkenmagasin, men det nye våpenet hadde ingen fordeler i forhold til Brengun.
Mistake Crag
Mistake Crag er ein lett boga fjellknaus i Antarktis som strekkjer seg nord frå Cinder Spur og stig til kring 90 meter over ein namnlaus isbre på vestsida. Namnet kjem av at ein feilaktig trudde at Cinder Spur hovudsakleg bestod av sinderar frå det ein meinte var ein nærliggande vulkanventil, men som etter snøen trekte seg attende viste seg å vere ein dalbotn. Klippa består i røynda av sedimentære bergartar, medan Cinder Spur er ein gang.
DS «Leo» (1924)
DS «Leo» (kallesignal LDSF - LDLW) var eit dampskip bygt i 1924 som lasteskip for Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS).
Det Bergenske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på natthimmelen, og dette skipet vart kalla opp etter stjerneteiknet Løva, eller Leo på latinsk.
Historie
Skipet vart bygt ved Ateliers et Chantiers de la Seine Maritime i Le Trait i Frankrike og kosta nesten 800 000 kroner då det vart levert i desember 1924. Skipet skulle opphavleg starte i rute mellom Bergen og Antwerpen i Belgia, men gjekk i staden inn i Hamburgruta mellom Trondheim og Hamburg. Seinare vart ruta utvida nordover til Vadsø.
I april 1925 vart det meldt at sju mann ombord på «Leo» fekk bøter for smugling av brennevin. 7. september 1925 kom skipet frå Vaksdal med 400 tonn mais og skulle leggje til ved Skoltegrunnskaien i Bergen då akterfortøyinga kom om propellen på skipet. Ved hjelp av ein dykkar fekk ein laus trossa. 29. september 1931 var det tett tåke på Byfjorden og «Leo» brukte over ein time frå Kvarven og inn til hamna. Her vart skipet teke av straumen og rørte grunnen ved Nordnespynten, men det fekk ikkje noko skade.
8. mars 1932 vaska dekksguten Adolf S. Falck masta, då han mista taket og fall ned på dekket ved Bratøren i Trondheim. Han vart raskt køyrd til sjukehuset, men var hardt skadd. Nokre dagar seinare, den 11. mars, hadde MS Canis (1888) under manøvreringa si i hamna i Bergen kome borti «Leo» på grunn av strid straum. «Leo» fekk noko skade på dekket akter, medan «Canis» vart skadd i baugen.
Forliset
6. februar 1941 segla «Leo» i konvoien WN 81 til Methil. «Leo» segla frå Alexandra Dock i Hull den 11. mars 1941 med ei last på kring 300 tonn is og 7 000 tomme fiskekassar for Reykjavik på Island. Skipet hadde òg kring 140 tonn med bunkerkol i reserve. Skipet var blitt utrusta med ein Lewisgun, eit maskingevær, som var plassert på taket av framre dekk. Skipet hadde òg fått ein drake, men denne var ikkje klar til bruk enno. Etter at kompasset var blitt justert, ankra dei opp i Hull Roads, og fortsette til Grimsby Roads den 12. mars for å vente på konvoien.
13. mars heldt konvoien fram til Methil, der dei kom ettermiddagen etter. På grunn av tjukk tåke kunne ikkje konvoien dra vidare før 17. mars, men denne ettermiddagen la konvoien i veg. Dette var konvoi EN 86A. Då skipet passerte 12 nautiske mil utafor Butt of Lewis den 19. mars, forlet «Leo» konvoien, slik planane hadde vore. Aleine vart skipet angripen av maskingeværeld og bomber frå eit tysk fly og sokk kring 75 nautiske mil nordvest av Butt of Lewis. To eller tre bomber råka framdekket og ei detonerte i sjøen nær midtskipet. Kort tid etter fekk det kraftig, babord slagside og framdekket kom under vatn. Dei 21 ombord forlet skipet i to livbåtar og heldt seg i nærleiken fram til skipet sokk, 15 minuttar etter åtaket.
Dei overlevande rodde rundt og fann nokre flåtar, som dei tok mat og klede frå, før dei sette segl mot Hebridane. Dei hadde òg funne motorbåten, men denne var knust og kollsegla, og kunne ikkje brukast. Dei vart plukka opp etter kring 4,5 time av eksortefartøyet HMS «Echo» og ført til Scapa Flow, der dei den 23. mars vart sett på eit skip som tok dei til Thurso dagen etter. Frå her reiste dei til Glasgow, der dei kom fram 25. mars. Sjøforklaringane vart halde 28. mars med kapteinen, andrestyrmannen, ein matros (som stod ved roret) og ein tømrar (som stod på utkikk).
Skipet
Tonnasjen til skipet var ved levering 1 367 brt, 791 nrt og lasteevna var 1 385 dødvekttonn. Volumet i lasterommet var 1988 m³ og av dette var 480 m³ kjølerom. Hovudmaskinen var ein kolfyrt tresylindra ekspansjon dampmaskin, levert av Worms & Cie i Middlesborough. Oppgjeven yting var 900 iHk (indikerte hestekrefter) og 189 nominelle hestekrefter som gav ein toppfart på 10,5 knop. Skipet hadde òg rom til fire passasjerar.
I 1929 fekk skipet nytt kjølerom som kunne halde ein temperatur på 12 minusgrader, og i 1936 vart fleire lasterom isolert slik at kjølekapasiteten auka. Nytt straumlinjeror vart sett inn i 1930 og i 1939 fekk skipet ny radio.
Fylkesveg 181 i Buskerud
Fylkesveg 181 i Buskerud går mellom Sætrang og Hvalshaugen i Ringerike kommune. Vegen er 3,7 km lang.
Før 1. januar 2010 vart vegen kalla fylkesveg 167 i Buskerud.
Gilchrist Aiguilles
Gilchrist Aiguilles er ei rekkje spisse fjelltoppar like sør for Mount Olsen på Laurenshalvøya på Heardøya.
Dei vart kartlagde av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) i 1948. Rekkja vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter dr. A.R. Gilchrist, ein militærlege frå ANARE på Heardøya i 1948 og 1963.
Fylkesveg 183 i Buskerud
Fylkesveg 183 i Buskerud går mellom Kullebunn og Solum i Ringerike kommune. Vegen er 1,1 km lang.
George Gabriel Stokes
'''Sir George Gabriel Stokes, 1. Baronet''' var ein britisk matematikar og fysikar.
Han var professor i matematikk i Cambridge frå 1849. Stokes var dugande både i teoretisk og eksperimentell fysikk og fleire viktige fysiske lover er kalla opp etter han. Mest kjend er truleg lova om motstanden ein kuleforma lekam møter når det går med liten fart gjennom ein gass eller ei væske. Av den lova kan ein til dømes finne fallhastigheita for små regndropar.
Fortune Teller
«Fortune Teller» er ein song skriven av Allen Toussaint under pseudonymet Naomi Neville og vart først spelt inn av Benny Spellman som ei B-side på Minit Records i 1962.
The Rolling Stones spelte inn ei studioutgåve av songen på det første konsertalbumet deira, Got Live if You Want It!, med lyden av skrikande jenter lagt oppå. Ei utgåve utan dei skrikande jentene finst på samleplata More Hot Rocks (Big Hits & Fazed Cookies). Andre artistar som har spelt songen er The Hollies, The Who (på konsertalbumet Live at Leeds), The Merseybeats, Tony Jackson, the Hardtimes, the Stellas og fleire andre. I 2007 gav Robert Plant og Alison Krauss ut songen på det kritikarroste albumet Raising Sand.
Innerer Fisistock
Innerer Fisistock er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg like sør for Kandersteg.
Stenhouse Bluff
Stenhouse Bluff er ein klippevegg på sørsida av Visca Anchorage i Admiralty Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Han vart først kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Charcot. Han er kalla opp etter J.R. Stenhouse i Royal Navy Reserve, kaptein på «Discovery» i desse farvatna i 1927.
Al Heera
Den opphavlege fiskarlandsbyen, som hovudsakleg bestod av adobe- og korallhus, låg langs cornichen i området like bak Al Heera politistasjon, men vart fråflytta og så heimstaden til taxisjåførar og ulovlege arbeidsinnvandrarar gjennom 1990-åra, før det vart rive ned. Det er lite att av den originale busetnaden i dag.
Den norske legion
Den norske legion, på tysk SS-Freiwilligen-Legion Norwegen, var ei avdeling i den tyske militære eliteavdelinga Waffen-SS under andre verdskrigen som bestod av norske soldatar. Legionen vart oppretta etter initiativ frå NS-leiaren Vidkun Quisling og Josef Terboven etter at Det tredje riket gjekk til åtak på Sovjetunionen den 22. juni 1941. Den norske legion vart nedlagd i mai 1943.
Historikk
Opphavleg var det planar om å stilla med ein styrke på 30 000 mann, men etter to månader hadde 1 700 meldt seg, og ved årsskiftet 1941/42 hadde 1 900 allereie meldt seg. Av desse var 1 000 mann allereie under opplæring ved Celle i Niedersachsen i Tyskland. Verving vart vanskelegare etter at USA kom med i krigen. Frå januar 1942 vart det oppretta ein eigen rekruttskole på Grefsrud i Holmestrand, opphavleg for fire kompani, men detta vart same året redusert til eitt kompani, før skulen vart lagd ned året etter.
Det var ulike grunngjevingar for å melda seg til frontteneste. Mange la, i kvart fall i ettertid, stor vekt på Finlands utsette situasjon og ynskte om å hjelpa nabolandet og slik sikra Noregs østgrense mot Sovjetunionen. Detta vart sterkt framheva i vervingsarbeidet. Vidare vart dei meir ideologiske aspekta, som kampen mot bolsjevismen og bidrag til etableringa av ein ny norsk hær òg mykje brukt. Det var vidare ei utbreidd oppfatning at krigen med fulle krigshandlingar ville koma til Noreg, og at ein ved å melda seg til Den norske legionen kunne få stoppa kampane og spara landet.
Tyskarane la ned den sentrale staben i Oslo og setja avdelinga under tysk kommando.
Den norske legion vart i propagandaen framstelt som å skulla vera ei rein norsk avdeling med norske uniformer, norske offiserar og norsk språk. Vidare vart Finlands sak køyrt fram i propagandaen. Desse framstillingane var verdiløse, ved at avdelinga vart sett under tysk kommando, med då tysk militærlov, tysk tenestespråk og tyske uniformer. Det eine Waffen-SS-merket var likevel bytt ut med den norske løva. Den norske legion kom til Krasnoje Selo ved Leningrad 18. februar 1942 og vart sett under kommando av 2. SS-Infanteri-Brigade.
Seint i februar 1943 gjekk kontraktstida ut for dei fleste og avdelinga vart trekt ut frå fronten med 180 falne. Avdelinga vart send til ein militærleir i Bayern, kor dei som ikkje ynskte ny kontrakt vart sendt tilbake til Noreg, medan 300 mann vart igjen og same sommar gjekk inn i den nyoppretta SS-Panzergrenadier-Regiment 23 Noreg saman med det attverande Regimentet Nordland og vart ein del av den nyoppretta divisjonen 11. SS-frivillige-pansergrenaderdivisjon Nordland. Restane av denne avdelinga deltok i sluttkampane om Berlin og gjekk i russisk krigsfangenskap i mai 1945.
Hayter Peak
Hayter Peak er eit fjell, 565 moh, som ligg 0,2 nautiske mil vest for Mount Olsen langs ryggen av Laurenshalvøya, ved nordvestenden av Heardøya. Fjellet vart kartlagd i 1948 av Australian National Antarctic Research Expeditions, og vart namngjeven av dei etter Alfred J. Hayter, ein pågripelsesbetjent på ekspedisjonsskipet HMAS «Labuan».
Jacobs Douwe Egberts Norge
Jacobs Douwe Egberts Norge (JDE) er frå 2015 namnet på det tidlegare Kaffehuset Friele og House of Coffee i Bergen etter at dette selskapet vart seld av dei lokale eigarane. Firmaet har lange tradisjonar i Bergen, og har arbeidd seg opp til å verte ein viktig fabrikant og grossist av kaffi på den norske marknaden, med eit moderne kaffibrenneri på Midtun i Fana i Bergen.
Kaffehuset Friele har sine røter attende til 1799, då skipskaptein Herman Friele gjekk i land i Bergen for å satse på handelsverksemd. I røynda var det kona hans som var den drivande krafta i ein butikk som vart etablert i sentrum av Bergen. Frå å importere ulike varer som vart selde i denne butikken, utvikla verksemda seg gjennom fleire generasjonar av den same familien til å verte ein leiande importør av råkaffi og drivar av eit kaffebrenneri som fram til midt på 1980-talet selde kaffi som ein velkjend merkevare framfor alt på Vestlandet og i Nord-Noreg, seinare over heile landet.
Al Jazirah i Sharjah
Al Jazirah (arabisk الجزيرة) er ein busetnad i Sharjah, eit emirat i Dei sameinte arabiske emirata
Den unge Werthers lidelser
Den unge Werthers lidelser (tysk originaltittel Die Leiden des jungen Werthers) er ein laust sjølvbiografisk brevroman av Johann Wolfgang von Goethe som fyrst kom ut i 1774. Dette var den fyrste store suksessen til Goethe, og gjorde han til ein berømt og feira forfattar over natta. Romanen fekk stor tyding i samtida, og blir rekna som det viktigaste verket innan den litterære rørsla Sturm und Drang. På den andre sida var romanen òg svært kontroversiell fordi han handlar om sjølvmord, og det blei hevda at mange lesarar identifiserte seg med helten romanen i ei slik grad at dei sjølv tok liva av seg. Ingen av dei seinare verka til Goethe oppnådde same popularitet i samtida, sjølv ikkje meisterverket Faust.
Bakgrunnshistorie
I 1772, etter fullførte jusstudiar, blei Goethe dommarfullmektig i byen Wetzlar. Her møtte han Charlotte Buff, som med den personlege utstrålinga si (nett som Lotte) gjorde eit sterkt inntrykk på han. Som Lotte var ho trulova med ein annan, som elles var ein god venn av Goethe. Dette førte han etter kvart inn i ei djup krise. Om nettene sov han med ein dolk ved sida si, og han tenkte på å ta livet av seg. Men han valde livet, forlét byen og drog heim til mora si i Frankfurt am Main. Samtidig hadde ein annan venn av Goethe, Jerusalem, lide den same skjebnen som han. For Jerusalem endte det med sjølvmord. Dermed skreiv Goethe romanen Den unge Werthers lidelser på nokre få veker.
Gjennom skrivinga fekk Goethe omarbeidd sin eigen depresjon, og tanken var at også andre menn i same situasjon skulle klara det same gjennom å lesa romanen. Men etter at boka kom ut skal ho ha skapt ei sjølvmordsbølgje blant unge menn som var i situasjonar som Goethe, Jerusalem og rollefiguren Werther. Neppe noko verk i europeisk litteratur har hatt ein veldigare verknad på lesarane. Dette førte til at romanen blei forboden i mange land, mellom dei i Danmark-Noreg. I Noreg blei ikkje romanen gjeven ut før i 1820. I den andre utgåva av romanen skreiv Goethe følgjande åtvaring på tittelbladet: «Vis deg som ein mann, og ikkje følg meg etter».
Komposisjon
Romanen blir innleidd med eit ord frå «utgjevaren», som kal ha sett seg føre å samla alt tilgjengeleg materiale om den avdøde Werther for å leggja det fram for lesaren til trøyst og hjelp.
Hovuddelen av romanen består av ein serie med daterte brev frå Werther til vennen Wilhelm over ein periode på halvtanna år. Mellom breva er det innskote kortare avsnitt som må vera Werther sine dagboksnotat. Det er òg eit par brev til Lotte. Fyrste bok dekker perioden 4. mai til 10. september 1771, og fortel om korleis han møter Lotte, og korleis han til slutt tar avgjerda om å dra til ein annan by for å koma bort frå henne og gløyma. Andre bok dekker perioden frå 20. oktober 1771 til 6. desember 1772, og fortel om korleis han vansmektar i den nye livssituasjonen sin – skilt frå den tilbedne – og korleis han oppsøker henne på nytt, berre for å erfara at lidinga blir forsterka gjennom dei håplause møta med Lotte etter at ho er gift.
Siste del av romanen har tittelen «Utgjevaren til lesaren». Her rekonstruerer forteljaren dei siste vekene og dagane til Werther ut frå tilgjengelege brev og dagboksnotat, og ut frå samtalar med personar rundt han. Til tider går utgivaren ut av rolla som medfølande etterforskar, og nærmar seg ein allvitande forteljar som kjenner tankane og kjenslene til både Lotte og Werther.
Provinsen Düzce
Provinsen Düzce (tyrkisk Düzce ili) er ein provins nordvest i Tyrkia. Han ligg ved kysten av Svartehavet og vert kryssa av hovudvegen mellom Istanbul og Ankara. Hovudbyen er Düzce. Det ligg antikke greske ruinar i provinsen.
Den unge Werthers lidelser
Handling
Romanen tek til med at Werther fortel vennen sin Wilhelm om ei barndomsvenninne som var djupt forelska i han, og har tatt livet av seg. Werther seier han sit att med dårleg sjølvkjensle etter hendinga. Men etter som vekene går, vender livet tilbake og han syslar med dei vanlege tinga sine som å teikna og lesa Homer. Han held til ei tid i landsbyen Wahlheim. Så ein dag, då det er ball i byen, hentar han og dansepartnaren hans ei kvinne som heiter Lotte og som også skal dit. På trass av åtvaringar mot å bli forelska i henne, sidan ho er trulova med ein annan, fell Werther for Lotte.
Dei to føler eit sterk sjelelig samhøyr, og møter kvarandre nesten dagleg for å ha lange samtalar. Lotte sin trulova Albert kjem tilbake, og dei blir tre. Albert gir eit behageleg og fordelaktig inntrykk på Werther, sjølv om han representerer dei borgarlege fornuftsmenneska som Werther elles ikkje har mykje til overs for. Werther meiner at menneska i det store og heile gjer livet mindre enn det burde vera ved at dei stenger av for sine eigne kjensler og for inntrykk frå naturen rundt seg, lever etter reglar og konvensjonar og ikkje veit å leva i augneblinken.