cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hetland herad
Hetland herad er ein tidlegare landkommune på Nord-Jæren og Riska i Rogaland fylke fram til avvikling 1. januar 1965. Heradet blei etablert etter formannskapsloven i 1837, og var dei første tiåra ein jordbrukskommune. Hetland overførte areal for vekst til Stavanger kommune i fleire omgangar både på 1800 og 1900-talet. Randaberg herad blei fråskilt frå Hetland som eigen kommune i 1922. Dei siste tiåra opplevde Hetland industrialisering, vekst og fortetta busetting nær Stavanger, men det låg òg gardar innåt bygrensa. Mange frå heradet hadde arbeidsplassar i byen, til dømes låg delar av kommuneadministrasjonen for Hetland inne i Stavanger sentrum.
Namnet Hetland kjem frå garden som ein gong dekte det meste av Hetlandshalvøya, dagens Stavanger aust, gardstunet er ikkje sikkert lokalisert, men kan ha vore nær staden der Frue kyrkje blei bygd. Første leddet i namnet er norrønt hesli, 'stad med hasselskog'; hatl er nemning for hassel i vestnorske dialektar. Stadnamnet Hetland er òg brukt som etternamn.
Heradet og kyrkja
Dei kyrkjelege institusjonane var vektige i Stavanger, og det geografiske området som kommunen rådde over frå 1837 blei eit landherad innanfor Stavanger prestegjeld. Det fall saman med utbreiinga til Frue og Randaberg sokn til saman. Dette strekte seg over begge sider av ytre Gandsfjorden frå grensa mot dagens Sandnes kommune over Forussletta og nordover til og med Tungenes. Dessutan øyane i Gandsfjorden nord til og med Austre Åmøy på grensa mot Rennesøy herad. Grensa mot vest var Håland herad som inkluderte den seinare Madla kommune ein del av heradet. Aust for Gandsfjorden var Dale og Riska i heradet, inkludert Li, austover mot grensa til Høle herad. Eit mindre området rundt Vågen i Stavanger var ein eigen kommune, Stavanger, bykommunen vart omslutta av Hetland, og i nord mot sjøen.
I 1848 blei Hetland prestegjeld utskild frå Stavanger med to sokn, Randaberg og Frue sokn. Frå 1876 fekk prestegjeldet eit tredje sokn, Riskekverven, i samband med at Riska gamle kyrkje blei reist. Riskekverven blei omdøypt til Riska og Frue blei omdøypt til Hetland sokn i 1936.
Først i 1855 fekk Frue sokn soknekyrkje, Frue kyrkje òg kalla Hetlandskyrkja.
Næringsliv og samvirke med Stavanger
Folketalet i Hetland var 2864 i år 1835 og hadde vakse til 5076 fastbuande i heradet ved første folketeljinga etter 1837 som kom i 1866.
Meieridrift i Stavanger amt kom i gang frå 1876 med Stavanger meieri. Frue meieri blei etablert i 1891, og Hetland meieri i 1905, alle tre med lokale innanfor bykommunen. Desse blei samla til eit felles meieri med namnet Frue meieri frå 1909. I 1912 hadde meieriet 750 leverandørar og tok i mot 9,39 millionar liter mjølk. Det var då rekna som landets nest største meieriforretning.
Industriell verksemd i heradet på 1800-talet og tidleg 1900-talet inkluderte skipsverft med 50 tilsette frå 1830, dampbakeri, spinneri og veveri, møllebruk, sardinfabrikkar på Hundvåg frå 1907, samt brenneri og bryggeri. I 1936/1937 var det 2467 skatteytarar i Hetland, av desse 570 fabrikk- og anleggsarbeidarar, 431 gards- og småbrukarar, 354 tenarar og 217 fiskarar og sjøfolk. Fleire tettstader vaks fram og det største senteret blei Hillevåg. I 1948 hadde Hillevåg sykkelfabrikk, ullvarefabrikk, fleire møbelfabrikkar, hermetikkfabrikkar og verksemder av mange andre slag, mellom dei Maskinhuset A/S.
I 1901 fekk Hetland sin eigen bank, Hetland sparebank. Banklokalet blei plassert i gata Østervåg, frå 1928 i Øvre Holmegate og i eiget bygg på Domkirkeplassen 1962, alle adresser i Stavanger by.
På 1950-talet 1960-talet brukte heradet leigde lokale i ein nedlagd hermetikkfabrikk i Nedre Strandgate i Stavanger sentrum til heradsstyresal og delar av kommuneadministrasjonen. Ein arkitektkonkurranse for eit permanent Hetland rådhus i Hillevåg vart avgjort i 1962, men rådhuset blei ikkje reist.
I perioden frå 1930 til 1946 auka folketalet i heradet med 65 % til 13 176, av desse budde to tredelar innanfor tettstader i heradet. Fram mot avviklinga av heradet ved årsskiftet 1964-1965 var folketalet vakse til 22 474.
Hetland herad vart den 1. januar 1965 slegen saman med Stavanger kommune. Ein mindre del av heradet, området aust for Gandsfjorden, gjekk inn i Sandnes kommune.
Grensereguleringane
Ved grenseregulering den 1. juli 1953 vart 831 personar overførte frå Hetland kommune til Stavanger kommune.
Manakinar
Manakinar, Pipridae, er ein familie med omkring 56 artar av små sporvefuglar, ordenen Passeriformes. Familien har utbreiing i topisk Amerika.
Fonologi i prærie-cree-språket
Stavingsstruktur
Prærie-cree har desse seks stavings-typane, der C = einskild-konsonant, V = kort eller lang vokal:
Stavingstype 1 og 2, som manglar opptakt, finst berre i framlyd (dvs. fremst i ord), slik at vokalane i to stavingar som fylgjer rett etter einannen, alltid er skilde med éin eller to konsonantar. Stavingstype 5 og 8, med to konsonantar i koda, finst berre i utlyd (dvs. i slutten av ord). Her er nokre døme på ulike stavings-typar, der stavingsgrenser er markerte med eit punktum:
Vokalar
Prærie-cree har tre korte og fire lange vokal-fonem; vokallengd er markert ortografisk med ein makron over vokal-symbolet: Av di det ikkje finst nokon kort e, er det vanleg å utelate makronen på ē. I denne artikkelen tek vi makronen med også på ē.
Manakinar
Skildring
Syrinxen er karakteristisk hos manakinar og skil manakinar frå dei næraste slektningane, kotingaer og tyrannar. Syrinxen er så distinktiv for grupper og slekter av manakinar at til og med artar kan bli identifisert av syrinxen aleine, i motsetnad til artar av songfuglfamiliar. Lydane er fløytetonar, trillar, og summing.
Fonologi i prærie-cree-språket
Konsonantar
Språket har ti konsonant-fonem, som her er attgjevne ortografisk:
Manakinar
Utbreiing, habitat, og diett
Vi finn manakinar frå det sørlege Mexico ned til Nord-Argentina, Paraguay, og det sørlege Brasil, dessutan på Trinidad og Tobago. Dei er svært arboreale fuglar, finst nesten utelukkande i skog og skogsterreng. Dei fleste artane lever i fuktig tropisk lågland, med få artar i tørr skog og elveskog. Nokre artar i høglandet gjer vertikale fugletrekk. Føda er små frukter, bær og i mindre grad insekt. Dei kan plukke frukt i flukt, difor trur ein dei kan ha utvikla seg frå instektetande fuglar. Somme tider dannar dei fleirartsflokkar for matauk.
Fonologi i prærie-cree-språket
Konsonantar
Plosivane og affrikatane p t c k er stemde mellom vokalar og mellom ein vokal og ein halvvokal, og ustemde elles. C blir uttala [ʧ] eller [ʦ] når han er ustemd og [ʤ] eller [ʣ] når han er stemd, som vist i desse døma:
Manakinar
Forplanting
Mange manakinartar har spektakulære ritual i paringsleiken, som er særleg omstendelege hos slektene Pipra og Chiroxiphia. Medlemmene av slektene Machaeropterus og Manacus har spesielle vengfjør som dei nyttar til å lage summelydar og klappelydar. Reiret er skålforma og ligg generelt lågt i terrenget. Hoane utfører ruging i 18 til 21 dagar, og sørgjer for føde til ungane i 13 – 15. Hjelmmanakin dannar stabile par, men bidraget frå hannen er avgrensa til å forsvare territoriet. Normalt er det er to egg i kvart kull, dei er mattgule eller skittenkvite med brune markeringar.
Artslista
Manakinar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Slekt Tyranneutes
Slekt Chloropipo
Slekt Antilophia
Slekt Chiroxiphia
Slekt Ilicura
Slekt Masius
Slekt Corapipo
Slekt Xenopipo
Slekt Cryptopipo
Slekt Lepidothrix
Slekt Heterocercus
Slekt Manacus
Slekt Pipra
Slekt Machaeropterus
Slekt Dixiphia
Slekt Piprites
Korake ti znam
«Korake ti znam» er ein song av den bosniske songaren MayaSar. Songen vann den bosniske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 og representerte Bosnia-Hercegovina i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen gjekk vidare til finalen, der han enda på 18. plass. Teksten er skriven på bosnisk.
464 Megaira
464 Megaira er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. januar 1901 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Kjelder
Lista de asteroidi
Sydney - February 22nd 1982
Sydney - February 22nd 1982 er det 85. albumet totalt og det 17. konsertalbumet til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream, utgjeven i april 2004 som eit dobbeltalbum. Dette var det fjerde av i alt ni album i den såkalla Bootmoon-serien til bandet, som i stor grad bestod av piratkopiopptak frå publikum. Alle desse platene vart berre utgjeve i eit avgrensa opplag på 10 000 eksemplar og selde til ein ganske høg pris.
Materialet på dette albumet er identisk til Tangerine Tree Volume 37: Sydney 1982, som var ein del av ein serie piratkopiplater som Tangerine Dream gav ut offisielt.
Emine Sevg Özdamar
Emine Sevgi Özdamar er ein tyrkisk-tysk skodespelar og forfattar.
Ho har vore ein viktig representant for innvandrarforfattarar som skriv på tysk. Mest kjend er ho for den surrealistiske barndomsromanen Das Leben ist eine Karawanserei frå 1992 (omsett til norsk i 1995).
Torolf Fossland
Torolf Fossland var ein norsk tollar og biletkunstnar som spesielt arbeidde med akvarell og grafikk.
Torolf Fossland vart fødd og voks opp på øya Tomma i Nesna, der foreldra Joakim Sørensen og Anna Kristensdotter levde av fiske og gardsdrift på hennar heimgard Forsland. Sjølv gjekk han underoffiserskole på Vardøhus, og arbeidde lenge som tollassistent i Svanvik. I 1937 vart han gift med Lulla EInrid Melvik. Dei flytta til Lierne i 1945 og til Karmøy i 1958. Som pensjonist flytta han i lag med kona til Rakkestad.
Målarkunsten var ein fritidssyssel som han utvikla gjennom arbeidet med kunsten, sidan gjennom kurs delfinansiert av stipend frå UNESCO. Han debuterte som utstillar i HTAL Galleries i New York i 1967. Sidan hadde han to separtutstillingar i New York, i 1970 og 1974. Den første separatutstillinga si hadde han i Haugesund kunstforening i 1968. Han hadde sidan fleire separatutstillingar både i Noreg, Danmark og Frankrike; den siste i Paris 1983.
Bileta hans utvikla seg ut over 1960-åra frå eit naturalistisk uttrykk i retning av det abstrakte. Kunsten hans heng i dag mellom anna ved Høgskolen i Nesna, Svanvik folkehøgskole og Petter Dass-museet.
Turri
Turri (sardisk Tùrri) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 422 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 9.6 km² og ligg i ei høgd på 164 meter over havet.
Jelgava
Jelgava (tysk Mitau, Mitaw, Mītava; litauisk Mintauja; polsk Mitawa; russisk Елгава/Митава) er ein by sentralt i Latvia, om lag 41 km sørvest for Riga med 65 000 innbyggjarar. Han er den største byen i Zemgale. Jelgava var òg tidlegare hovudstad i Hertugdømet Kurland (som Mitau) og var hovudstad i Kurland-regionen fram til 1919.
Jelgava ligg på ei frodig slette som berre ligg 4 meter over havnivå på høgresida av elva Lielupe (tidlegare Kurländische Aa). I periodar med særs høg flo kan sletta og stundom byen verte oversvømd. Jelgava er omringa av Jacobskanalen (starta av Jacob Kettler) som tidlegare verna dei tidlegare festningsverka.
Byen er eit jernbaneknutepunkt og ein viktig marknad for korn og tømmer. Det ligg òg ein flybase ved byen.
Historie
I 1795 annekterte Det russiske keisardømet byen i lag med heile Kurland under oppdelingane av Polen. I 1868 kom jernbanen til Jelgava og byen voks ytterlegare og i 1914 hadde han over 45 000 innbyggjarar. Jelgava vart hardt råka av den første verdskrigen og etter krigen i 1919 vart Jelgava ei slagmark mellom sovjetarane, det tyske Freikorps og latviske fridomsforkjemparar. Etter at sistnemnde vann vart Jelgava ein viktig by i det sjølvstendige Latvia.
Spinoza
Spinoza er eit portugisisk og sefardisk slektsnamn. Namnet, som òg finst i forma Espinoza, kjem frå byen Espinosa som ligg nær Burgos i Spania.
Tula på Sardinia
Tula (sardisk Tùla) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 1 569 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 66.19 km² og ligg i ei høgd på 275 meter over havet.
Jørpeland
Jørpeland er ein by og administrasjonssenteret i Strand kommune i Rogaland fylke. Jørpeland har, og fekk bystatus den 1. april 1998.
Motortorpedobåt
Motortorpedobåt (MTB) er eit hurtiggåande, lite krigsfartøy som fører torpedovåpen og har bensin-, dieselmotorar eller gassturbin. MTBar vart utvikla og nytta med stort hell under den første verdskrigen. MTBane var overlegen forgjengaren, den dampdrivne torpedobåten (TB), både i hastigheit og manøvreringsevne. Nemninga missiltorpedobåt har no i stor grad overtatt.
Jørpeland
Jørpelands Brug
Inst i Vågen i Jørpeland ligg Jørpelands Brug i eit bygg frå 1883. Frå starten var det ein møbel- og trevarefabrikk i huset, men det har vorte bygd om til selskapslokale og historisk utstilling.
Motortorpedobåt
I mellomkrigstida var interessa for desse båtane avgrensa, men utover på 1930-talet auka interessa igjen, og både Tyskland og Storbritannia hadde eit stort tal motortorpedobåtar ved krigsutbrotet i 1939. Noreg hadde bestilt sine første motortorpedobåtar hjå Vosper Ltd i Portsmouth, England, men då Noreg kom med i den andre verdskrigen den 9. april 1940, var desse båtane båtane ikkje levert.
Jørpeland
Preikestolen Golfklubb
Den lokale golfklubben Preikestolen Golfklubb har ein golfbane med ni hòl like ved Preikestolen. Næraste store by er Stavanger, som ein kjem til ferjesamband frå Tau i Ryfylke eller Oanes.
Galleri Skjæveland
Galleriet viser skiftande utstillingar med etablerte kunstnarar. Kunstgalleriet vert drive av den figurative målaren Stian Heimlund Skjæveland.
Fjellstyre
Fjellstyra skal administrere bruken og utnyttinga av rettar og lunnende i statsallmenningane. I hovudsak gjeld dette bruksrettar tilknytte jordbruk, som setring og beite, og bygdefolks rettar til jakt, fangst og innlandsfiske. I kvar kommune der det er statsallmenning, skal det vere|eit fjellstyre. Det er kommunestyret som velmedlemmene i fjellstyret.
Det er 94 fjellstyre i Noreg, og dei er organiserte i Norges Fjellstyresamband.
465 Alekto
465 Alekto er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 13. januar 1901 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Jūrmala
Jūrmala er ein by i Latvia, ikkje langt frå Riga. Jurmala er ein ferieby med strender langs Rigabukta ved munningen til Lielupe.
Byen fekk først bystatus i 1959 og under Sovjetunionen var byen ein populært feriestad om sommaren for leiarane av kommunistpartiet. Både Brezjnev og Khrusjtsjov var mykje her. Det ligg mange store strandhus og store hotellkompleks att etter denne tida, men mange har forfalle. I tillegg finn ein romantiske trehus i art nouveau-stil.
Imants Ziedonis, ein av dei viktigaste diktarane og folkloristane under og etter sovjetperioden, vart fødd her.
Griseofulvin
Griseofulvin er eit antimykotikum som vert produsert av ymse artar i slekta penselmuggsoppar. Arten Penicillium griseofulvum vert rekna som den penselmuggsopparten som er best for framstilling av griseofulvin, og er òg arten griseofulvin fyrst vart funne i.
Griseofulvin vert nytta i handsaming av ei rad ulike soppinfeksjonar, som ringorm. Griseofulvin er verksam mot dermatofyttar som har kitin i selleveggen, og har ikkje nokon effekt på andre soppar og heller ikkje på bakteriar.
Olav Orheim
Olav Orheim er ein norsk klimaforskar, glasiolog og polarekspert.
Orheim er Cand.real. frå Universitetet i Bergen i 1968 og tok Ph.D.-grad ved The Ohio State University i USA i 1972. Han vart patentførar for Den Norske Turistforeining som 18-åring.
Orheim var forskar og leiar av Antarktisavdelinga ved Norsk Polarinstitutt frå 1972–93, og direktør same stad frå 1993 til 2005. Frå 1989 til 2005 var han professor II, Universitetet i Bergen. Han har i perioden publisert om lag 80 vitskaplege artiklar. Orheim var pådrivar for at den norske forskingsstasjonen Troll vart bygd i Dronning Maud Land i Antarktis 1989–90 og sidan oppgradert til heilårs forskingsstasjon 2003. Orheim har vore aktiv som fag- og forskingsformidlar; mellom anna i kraft av å vere styreleiar ved Frammuseet, Polaria og i Tilsynskomiteen for Roald Amundsens Hjem. I tillegg var han heilt sentral i etableringa og utviklinga av Bremuseet i Fjærland. Han har fleire sentrale verv nasjonalt og internasjonalt. Orheim har vore i Arktis og Antarktis 30 sesongar, 10 gonger som leiar for norske og internasjonale ekspedisjonar. Han leia ekspertutvalet for Nordområda (Orheimutvalet), nedsett av regjeringa i 2003. Utvalet leverte NOU 2003:32 Mot Nord! same år. Orheim leia den norske komiteen for Det internasjonale polaråret 2007–2008. I 2005 vart han seniorrådgjevar i Norges forskingsråd.
I 1981 mottok Orheim Framkomiteen sin Nansen-pris for innsatsen for polarforsking. I 2007 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.
Orheim gav i 2009 ut boka Norske isbreer saman med fotograf Pål Hermansen.
Lulla Fossland
Lulla Einrid Fossland var ein norsk politikar og stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet.
Fossland vart fødd i Harstad med foreldra Elvine og Gerhard Melvik. Ho tok middelskoleeksamen i 1933, folkehøgskole 1936/37 og arbeidde i grensepolitiet frå 1937 til 1945. I 1937 var ho blitt gift med Torolf Fossland, og ho flytta i 1945 med han til Lierne, der ho arbeidde som ekspeditrise, og i 1958 til Karmøy, der ho arbeidde som typesettar og syerske. Her tok ho òg utdanning gjennom LO.
Lulla Einrid Fossland vart vald til 1. vararepresentant til Stortinget for Rogaland Arbeidarparti i periodane 1969-73 og 1973-77. I den første perioden rykte ho opp til fast representant 25.11.1969 etter at Peder Næsheim døydde. I 1967-71 representerte ho Arbeidarpartiet i Karmøy kommunestyre.
Kristian Lofthus
Kristian Jenssøn Lofthus (død 1797) var ein framståande bonde frå Lillesand i Nedenes amt, i dag Aust-Agder. Han vart ståande som hovudmannen bak Lofthusreisinga.
Lofthus vart offentleg kjend i 1786, då han som ung bonde hadde teke over farsgarden Lofthus i Vestre Moland. På denne tida vart han vald av sambygdingane som sendemann til kongen i København, for å klage inn ei skattlegging av allmenta i amtet som dei meinte var svært urettvis. Forutan skattlegginga galdt klagen kjøpmennene i dei kringliggjande byane, som dreiv ei monopolverksemd som gjekk ut over næringane i bygdene innanfor. Det var lagt store avgifter på innføringa av korn, og mykje av pengane gjekk til kjøpmennene i Kristiansand og Arendal. Resultatet var at bøndene lenger inne i landet vart påført store gjeldsbyrder.
Etterkvart som konflikten vart hardare, prøvde myndigheitene å arrestere Lofthus, men bøndene stilte opp for han. Han vart etterkvart likevel gripen, og send til Frederiksvern, og deretter til Drøbak. Med tida vart han sett i forvaring på Akershus festning. Dei som greip Lofthus fekk kongeleg påskjøning, medan Lofthus fekk straffarbeid på livstid. Han døydde etter ti års fangenskap på festninga. Lofthus-saka vart handsama av juristen Enevold Falsen, far til Eidsvoldsmannen Christian Magnus Falsen.
Patriotar i samtida var ikkje seine om å hylle Kristian Lofthus som ein martyr for bøndene si sak, og Lofthus-saka vart ein nasjonal symbolsak i åra som følgde fram mot 1814.
I eit personleg brev til ein ætting i Fjære finn ein ein av dei fyrste kjende tankar mellom norske bønder om at Noreg kunne fungere som ein eigen stat.
Rau'e Århanen spelle
«Rau'e århanen spelle» er ei novelle som Ingeborg Refling Hagen skreiv i 1921. Novella er nytta i novellesamlinga Svartsnær, og seinare oppatt i Livsfrisen frå 1949.
Hovudpersonane i boka er ungjentene Ymgjerd og Åshild, ei gardjente og ei husmannsjente. Dei har fått høyre ei rad med soger og segner av legdkjerringa på heimegarden, og mykje om dei mystiske haukakarane, som ingen veit kvar kom frå, men som er glupe spelemenn. Tittelen på novella er eit rop som kjem i det det bryt laus skogbrann, og heile bygda lyt hjelpe til. Haukafolket kjem nedetter til hjelp, etter at brannen er sløkt, og syner ei haldning som er mest avvisande og kynisk. Dei dreg jentene til seg med haldninga si og med spelet sitt. Først reiser Ymgjerd på skogen ei toreverskveld, og ingen finn ho att. Året etter blir Åshild bergteken av haukafela, reiser til skogs, og blir nærast valdteken av Gedron, sonen til gamlehauken.
Tema
Novella handlar mykje om driftar og lengt. Ingeborg Refling Hagen freista seinare å klårgjera kva fare dragninga mot haukafolket kunne tyde, og samanstilde brannen med røynsler frå andre verdskrigen. I eit seinare perspektiv kan ein slik lesa inn åtvaringar mot fascismen i denne forteljinga. Samstundes er det og eit folkeminneperspektiv i novella, der haukafolket mest er framstild som underjordiske eller varulvar. Hundemetaforikken heng ved dei novella gjennom, og Ymgjerd tek over dette "bikkjesmilet" før ho vert borte i skogen. Stilistisk kan denne soga minne mykje om tilsvarande forteljingar av Hans E. Kinck.
Fastelavn
Fastelavn (frå mellomplattysk vastel-avent, eigentleg 'fasteaftan') er dei tre dagane før faste i nordeuropeisk tradisjon.
Tidlegare vart nemninga brukt på kvelden før fasta, som byrjar oskeonsdag. Deretter vart ho utvida til å omfatte heile fastelavnssøndag, blåmåndag og feittysdag.
I mange land brukar dei ordet karneval på tida før faste. I Noreg vil dei fleste likevel vise til utkledingsfestar, ein av skikkane knytt til fastelavn, når dei seier «karneval». Fastelavnssøndag vil alltid falle på ein søndag 49 dagar (7 veker) før 1. påskedag, det vil seia i tidsrommet 1. februar til 7. mars, eller i skotår 2. februar til 7. mars.
Heidenske skikkar
Fleire heidenske skikkar vart tekne med i fastelavnsfeiringa. Desse skikkane spelte på overgangen frå vinter til vår. Best bevart er fastelavnsriset, som vart bruka som ein fruktbarheitsvekkar. Både jorda framom plogen, tre, dyr og kvinnene i familien fekk seg ein runde med riset.
Andre skikkar var utkledningsleikar, våpenkampar, brenning av rituelle bål, og det noko sære med å spenne nakne jomfruer framom plogen.
Fastelavn i dag
Fastelavn blir ofte forbunde med karneval, både i Noreg og i utlandet. Her heime er det gjerne ungane som kler seg ut. Nokre av dei mest kjende karnevala utanlands finst i Rio de Janeiro, New Orleans, Venezia og Luzern.
Det er vanleg å plukke inn bjørkegreiner og laga fastelavnsris. Typisk kosemat under fastelavn er fastelavnsbollar og berlinerbollar.
Absorpsjonsspektrum
Absorpsjonsspektrumet til eit stoff syner brøkdelen av innkommande elektromagnetisk stråling som vert absorbert av stoffet over ei rekkje frekvensar. Eit absorpsjonsspektrum er på sett og vis det motsette av eit emisjonsspektrum.
Alle kjemiske stoff har absorpsjonslinjer ved visse bølgjelengder som samsvarar med skilnadane mellom energinivåa til atombanane. Ein lekam som absorberer blått, grønt og gult lys vil sjå raud ut når ein ser lekamen i kvitt lys. Absorpsjonsspektrumet kan derfor nyttast til å identifisere stoff i ein gass eller ei væske. Denne metoden vert nytta for å finne ut kva stjerner er bygd opp av og andre gasslekamar som ein ikkje kan måle direkte.
Forklaring
Atom og molekyl kan endre tilstand når dei absorberer visse mengder energi. Tilstanden til eit atom er definert ut frå korleis elektrona som krinsar rundt atomkjernen er arrangert. Eit elektron i bane kan verte anslått til eit høgare energinivå ved absorbere nøyaktig eitt foton med energimengd nøyaktig lik energiskilnaden mellom dei to banane.
Tilstanden til eit molekyl er definert ut frå forskjellige vibrasjons- og rotasjonsmodusar. Desse vibrasjons- og rotasjonsmodusane er kvantivfisert på liknande måte som elektronbanane rundt atoma, og kan verte anslått til eit høgare nivå ved å absorbere eit enkelt foton.
For både atom og molekyl varer ikkje den anslåtte tilstanden og etter ei tilfeldig tid går atoma og molekyla tilbake til den opphavlege, lågare energitilstanden. I atom går elektrona til ein lågare bane nærare atomet, medan vibrasjons- og rotasjonsmodusane forsvinn for molekylet. I begge tilfellet sender atomet og molekylet ut eit foton.
Når dette skjer vert ikkje fotonet nødvendigvis sendt ut i same retning som det opphavlege fotonet. For alle tilfelle der gassar ligg mellom ei lyskjelde og observatøren, vil observatøren sjå spalter i spektrumet til lyset som tilsvarer bølgjelengdene til det fotonet som vart absorbert. Desse spaltene oppstår trass i at fotonet vert sendt bort at fordi fotonet som regel vil sendast ut i ein annan retning enn den det opphavleg hadde. Det er statistisk sett usannsynleg at fotonet vil halde halde fram i same retning mot observatøren. Desse spaltene ser ein som svarte linjer i eit spektrum.
Røvær
Under den andre verdskrigen var øya okkupert av tyskarane og det er framleis bunkersar att etter dei.
Penicillium griseofulvum
Penicillium griseofulvum er ein penselmuggsopp som mellom anna er knytt til mugg på eple under lagring. Han finst over heile verda.
Ei sekvensering av genomet til P. griseofulvum vart publisert i 2016 og var på 29,3 megabasar. Samanlikning med andre penselmuggsoppgenom fann at P. griseofulvum vart ein eigen art etter Penicillium oxalicum, men før penicillinmugg.
P. griseofulvum produserer molekyla patulin, griseofulvin, roquefortin C, penicillin, syklopiasonsyre og kanoklavin I.
Akkarfjorden
Akkarfjorden er namnet på tre fjordar i Noreg. Alle tre ligg i Finnmark:
Utlading
Utlading er ein prosess der ein elektrisk ladd lekam gjev frå seg ladinga si. Utlading kan henda ved ein straum gjennom ein elektrisk leiar, i form av gassutlading eller som gneisteutlading ved elektrisk gjennomslag gjennom eit dielektrikum.
Døme på forskjellige former for elektriske utladingar er:
Øyskjeggar
Øyskjeggar (eyjarskeggjar) var namnet på flokken som i 1193 gjorde opprør mot kong Sverre. Flokken bestod av hærstyrken til Sigurd Erlingsson på Orknøyane og vart knust i slaget ved Florvåg i 1194
Ottawa - June 20th 1986
Ottawa - June 20th 1986 er det 86. albumet totalt og det 18. konsertalbumet til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream, utgjeven i april 2004 som eit dobbeltalbum. Dette var det fjerde av i alt ni album i den såkalla Bootmoon-serien til bandet, som i stor grad bestod av piratkopiopptak frå publikum. Alle desse platene vart berre utgjeve i eit avgrensa opplag på 10 000 eksemplar og selde til ein ganske høg pris.
Opptaket vart gjort 20. juni 1986 i Ottawa i Canada.
Materialet på dette albumet er identisk til  Tangerine Leaves Volume 12: Ottawa 1986., som var ein del av ein serie piratkopiplater som Tangerine Dream gav ut offisielt.
Aga på Bømlo
Aga er ein gard og ei øy i Bømlo kommune som fram til 1995 høyrte til Fitjar kommune. Garden er ei samling øyar som ligg vest for Nyleio, mellom Ålforo, Bømlalandet og Vedøy i sør og Brendøyosen i nord.
Garden er ikkje særleg gammal og var opphavleg ein husmannsplass under Fitjargarden. Garden vart sjølvstendig då Ole Michelsen Tosche selde Fitjargarden i 1755.
Det er funne ei krossforma steinhakke frå steinalderen på Aga.
Namn
Ein er ikkje sikker på opphavet til namnet. Ein teori er at namnet kan kome av «agg», som tyder noko «kvasst». Det er fleire nes som stikk fram på Aga, så denne tydinga kan passe. Ein anna teori er at namnet kan kome av «agi», som tyder «beite», og at Fitjargarden såleis har nytta øya som beite i gammal tid.
Gardsnamnet har vore skrive mykje likt opp gjennom åra. Variantar er Age i 1756 og Agøen i 1801. Namnet vert i dag skrive Aga og er likt med daglegnamnet.
Historie
Aga låg under Fitjargarden, som var eigd av Ole Michelsen Tosche fram til 1755. Han selde til gjestgjevaren i Folderøyhamn. Øyana Aga, Vedøyo og Øsparøyo kom då under Føyen skipreide i 1784, men høyrde framleis til Fitjar kyrkjesokn. Seinare gjekk garden tilbake til Jonas Tosche, son til Ole Michelsen Tosche, som igjen selde tilbake til gjestgjevaren i Folderøyhamn. Utover 1800-talet har bruka på garden stort sett vore i sjølveige. I 1867 kom garden tilbake til Fitjar herad i lag med Vedøyo, medan Øsparøyo vart verande under Bømlo.
Andre øyar
Agasøster er ei lita øy som ligg nordom Aga og som høyrer til garden Aga. Namnet har vore særs lite brukt i Noreg og må tyde «syster til Aga». Opphavleg var Agasøster eit plass under Aga.
Orrøyo, Brennholmen, Øspøyo med Farholmen og Jørgensholmen, Klaksøyo og Grunnasundsholmen har òg bruk som ligg under Aga.
Dardiske språk
Dardiske språk utgjer ein av dei fire hovudgreinene i den indoariske språkfamilien, som sjølv høyrer til dei indoeuropeiske språka. Språka blir snakka i austre Afghanistan, nordre Pakistan og dei omstridde, hovudsakleg indiske områda Jammu og Kashmir. Dei er alle lite kjende minoritetsspråk, bortsett frå kasjmiri, som er eit offisielt nemnd språk i India.
Omgrepet «dardisk» kjem frå Herodot sitt namn på landet i dagen nordaustre Afghanistan, Dardikae. Fleire folk som kjem frå nærliggande område er blitt kalla dardarar.
Dardiske språk er typisk blitt definerte som ei undergruppe av indoariske språk med sterk påverking frå nuristanske og iranske språk. Nuristanske språk blei lenge rekna med til den dardiske gruppa, men er etter studium av den norske lingvisten Georg Morgenstierne på 1970-talet blitt rekna som ei eiga gruppe.
Alle dei dardiske språka har blitt påverka av mektigare nabospråk, slik at dei kan vera vanskelege å klassifisera samla. Dei blir gjerne tala av mindre grupper i område som kan vera uframkomelege på grunn av fjellterreng eller på grunn av væpna konfliktar.
Kaland
Kaland kan visa til:
Stader i Noreg:
Stader i resten av verda:
Ula Tirso
Ula Tirso (sardisk Ula) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 570 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 18.85 km² og ligg i ei høgd på 348 meter over havet.
1613
1613 (romartal MDCXIII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.
Akkarfjorden på Sørøya
Akkarfjorden er ein fjord på Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km vestover til tettstaden Akkarfjord i botn av fjorden.
Turgut Özal
Turgut Özal var ein tyrkisk liberal politisk leiar, statsminister og den åttande presidenten av Tyrkia. Då partiet hans, Moderlandspartiet (ANAP) vann parlamentsvalet i 1983 vart han den tredje demokratisk valde leiaren i tyrkisk historie etter Adnan Menderes og Süleyman Demirel. Som statsminister og frå 1989 president omforma han den tyrkiske økonomien ved å privatisere mange statlege føretak. Dette betra forholda til den vestlege verda, særleg til USA. I 1991 tok han personleg initiativ til Tyrkia sin medverknad i koalisjonen mot Irak under Golfkrigen.
Akkarfjorden på Sørøya
Fjorden har innløp mellom Akkarfjordnæringen i nord og Borvikklubben i sør. I tillegg til Akkarfjord ligg gardsbruka Ytre Akkarfjord og Bismarkvika på nordsida av fjorden. Fjorden er 62 meter på det djupaste, om lag midt i fjorden.
Fv112 går langs delar av fjorden.
Ulassai
Ulassai (sardisk Ulàssa) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 1 457 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 122.41 km² og ligg i ei høgd på 775 meter over havet.
Biskop
Biskop er ein tittel på dei øvste prestane innan kristne kyrkjer. Ein biskop er gjerne leiar for eit bispedøme og har oversyn over fleire prestar. Ordet «biskop», også forkorta til bisp, kjem frå gresk episkopos (επισκοπος), som betyr 'tilsynshavande'.
Statsallmenning
Jordbruksegedommar i bygdelag som frå gammalt har utøvd hogstrett i ein statsallmenning, har rett til skogsvyrke eigedommen treng ved jordbruksdrifta. Slike bruksrettar er regulerte i statsalmenningslova.
Biskop
Symbol for ein biskop kan vera bispelue (mitra), bispering (annulus), bispestav (krumstav), brystkross og korkåpe.
Statsallmenning
Andre bruksrettar, som rett til jakt, innlandsfiske, beite og seterbruk er regulerte gjennom fjellova. Etter fjellova skal kvar kommune der det er statsallmenning ha eit fjellstyre. Fjellstyret skal administrere bruken og utnyttinga av rettar og lunnende i statsallmenningen.
Historie
Dei første skrivne lovreglar om allmenningsbruk finn vi i landskapslovene, især i Gulatingslova og Frostatingslova. Seinare vart rettsreglane tekne med i Magnus Lagabøtes landslov av 1284, Kristian den fjerdes norske lov av 1604 og Kristian den femtes norske lov av 1684.
På 1600-talet selde Kongen ut allmenningar til privatpersonar og til bygder med bruksrettar, og det oppstod bygdeallmenningar. Allmenningar som ikkje vert selde, vart kalla kongeallmenningar, ei nemning som i moderne tid gjekk over til statsallmenningar.
På 1800-talet vart skogsdrifta i statsallmenningane lovregulert. I 1920 kom den fyrste fjellova som regulerte annan bruk av allmenningane og som samstundes innførte fjellstyra.
Statslandet i Nord-Noreg har ikkje vore definert som statsallmenning. Forslaget om å etablere «Hålogalandsallmenningen» i Nordland og Troms har teke opp trekk av lovgivinga som gjeld for statsallmenningane.
Ivar Mauritz-Hansen
Ivar Lauritz Lund Mauritz-Hansen var ein av pionerane i norsk teikneseriekunst. Han markerte seg som ein framståande reklameteiknar, avisteiknar, serieteiknar, og bokillustratør. Særleg vert han hugsa for teikneserien Nils og Blåmann, men skapte og den populære seriefiguren "Professor Tanke". Signaturen hans var ein enkel “M-”.
Liv og gjerning
Mauritz-Hansen voks opp i Drøbak. Etter examen artium i Kristiania i 1917 studerte han ved Norges tekniske høgskole i Trondheim. Han avla arkitekteksamen i 1922. Arkitekt vart han ikkje, han byrja i staden som teiknar og illustratør. I 1924 vart han medlem av Tegnerforbundet, i 1927-28 var han formann i forbundet.
Åra 1922-27 teikna han for Oslo Aftenavis og Tidens Tegn. For den fyrste var han teaterteiknar, i den siste laga han mellom anna teikneseriar. I 1926 kom han i Tidens Tegn med serien Professor Tanke, ein serie som sidan kom ut i eigne album.
Teikneserien Nils og Blåmann kom fyrste gongen på trykk i Illustrert Familieblad i 1927. Dette vekebladet, som seinare skifta namn til "Illustrert", hadde denne serien gåande i 40 år. Serien, som heile tida var i fargar, vart teikna av Mauritz-Hansen fram til 1952. Då tok Christian Kittilsen over. Kompanjongen Sigurd Wisnes stod for teksta. Eigne julehefte med Nils og Blåmann kom i over 30 utgåver.
Verk
Teikneseriar (eit utval)
Bokillustrasjonar (eit utval)
Acton Town undergrunnsstasjon
Acton Town undergrunnsstasjon er ein stasjon på Piccadilly-linja i London. Han er ein del av London Underground og ligg i London Borough of Ealing. Stasjonen sameiner Uxbridge-greina og Heathrow-greina, før linja går vidare mot Cockfosters undergrunnsstasjon. District-linja har òg stoppestad ved stasjonen.
Skippernesfjorden
Skippernesfjorden er ein fjord på Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3,5 km nordvestover til Skippernesfjordbotn.
Fjorden har innløp mellom Skippernesodden i nord og Nordnes i sør. Det ligg to eigedomar med nokre hus langs fjorden. Markusjord ligg på nordsida og Sætra på sørvestsida. Oterbukta er ein våg på vestsida av fjorden. Fjorden er 81 meter på det djupaste ved munningen.
I'll Be Home for Christmas
«I'll Be Home for Christmas» er ein julesong spelt inn i 1943 av Bing Crosby som fekk ein hit med songen. Han vart skriven til ære for soldatar som var ute i krigen og lengta heim til jul. «I'll Be Home for Christmas» har sidan blitt ein julestandard.
Tema
Songen vert sungen frå synspunktet til soldatar som var ute i krigen under andre verdskrigen, eit brev heim til familien. I brevet fortel han at han kjem heim til jul og at han ønskjer seg snø, misteltein og gåver under treet. Songen endar melankolsk då soldaten syng «I'll be home for Christmas, if only in my dreams.»
Låtkriving
Songen vart skriven av tekstforfattaren Kim Gannon og komponisten Walter Kent. Buck Ram, som skreiv eit kjent dikt og song med same tittel, vart oppført som medlåtskrivar av songen etter eit søksmål av forlaget til Ram, Mills Music. Den originale innspelinga frå 1943 av Bing Crosby på Decca Records hadde berre Walter Kent og Kim Gannon oppført som låtskrivarar. På seinare utgjevingar vart Buck Ram lagd til som låtskrivar.
Bing Crosby-innspelinga
Crosby spelte inn songen den 4. oktober 1943 under tittelen «I'll Be Home For Christmas (If Only In My Dreams)» med the John Scott Trotter Orchestra for Decca Records, gjeven ut på singel som Decca 18570A, Matrix #L3203, og på ny i 1946 som Decca 23779. I løpet av ein månad etter songen kom ut, låg han elleve veker inne på singellista og nådde tredjeplassen. Året etter nådde songen nittandeplassen på lista.
U.S. War Department gav innspeligna til Bing Crosby av «I'll Be Home For Christmas» frå 7. desember 1944 i Kraft Music Hall med the Henderson Choir, J.S.T. ut på V-Disc. Songen frå sendinga finst òg på fleire samleplater med Bing Crosby.
Songen rørte hjarta til amerikanarane, både soldatar og sivile, som var midt i andre verdskrigen, og gav Crosby den femte gullplata hans. «I'll Be Home for Christmas» vart den mest etterspurte songen på forskjellige juleshow. Magasinet Yank sa at Crosby «gjorde meir for militærmoralen enn nokon annan på den tida».
Trass i populariteten hos amerikanarane, bannlyste BBC songen i Storbritannia, fordi dei frykta at teksten ville føre til dårleg moral hos dei britiske soldatane.
Surville Cliffs
Surville Cliffs er det nordlegaste punktet på hovudøyene på New Zealand. Klippene ligg ved North Cape på Nordøya, 30 km aust for Cape Reinga, og tre km lenger nord. Tidlegare har klippene stundom vorte kalla Kerr Point, men det verkelege Kerr Point ligg eit kort stykke unna ved den vestlege enden av North Cape.
Den første europeiske oppdginga av klippene vart gjort av den franske handelsmannen og navigatøren Jean-François-Marie de Surville i desember 1769, då han segla skipet sitt, «St Jean Baptiste», til New Zealand for å finna ein trygg ankringsstad der han kunne ta hand om sjuke mannskap.
Klippene utgjer 1,2 km² med vulkanske bergarter. Dei dannar eit unikt miljø som er viktig for fleire trua og utsette plantar som er endemiske for området.
Ådne Søndrål
Ådne Søndrål på Notodden) er ein norsk skøyteløpar.
Søndrål var blant verdas beste 1500-meterløparar gjennom det meste av 1990-talet. Han fekk sølv i Vinter-OL 1992 i Albertville, 0,04 sekunder bak Johann Olav Koss. I OL på Lillehammer i 1994 kom han på 4. plass. Han vann OL-gull på 1500 meter i 1998 i Nagano, på ny verdsrekord (1.47,87). Etter desse olympiske leikane vart han tildelt Fearnleys olympiske ærespris. Seinare i sesongen forbetra han verdsrekorden på nytt (1.46,43) i Calgary.
Komle
Komle er ein matrett som òg er kjend som raspeball, klubb eller kompe. Namnet på matretten varierer etter talemål og landsdelar i Noreg. Matretten vert laga til av raspa poteter som saman med mjøl vert knadd til ein ball. Komlene vert så kokt.
Ådne Søndrål
Han var også blant favorittane før OL i 2002, men måtte nøye seg med bronsemedalje etter skadeproblem i vekene før OL. Dermed har han medaljar i samtlege valørar på 1500 meter, pluss fjerdeplassen frå 1994.
Komle
Komler kan serverast saman med ulike typar kjøt og pølser. Ein kan òg ha noko inni komlene når ein lager dei, såkalla komle med dott i. Det kan vera at ein har inni ein bit flesk eller kjøt. Somme et retten saman med kålrabi, nokon likar å ete dette med sukker, sirup eller duppe.
Ådne Søndrål
Han starta karrieren som allroundar, men hadde ikkje suksess i dei internasjonale samanlagtmeisterskapa. Frå 1996 valde han å spesialisere seg på 1000 og 1500 meter. I 1999 prøvde han seg på allround igjen, og oppnådde si beste plassering i eit internasjonalt allroundmeisterskap - 6. plass i VM på Hamar.
I løpet av karrieren tok Søndrål 4 gull og 6 sølv i VM på enkeltdistansar. Han har 26 enkeltsigrar i verdscupen (7 på 1000 meter og 19 på 1500), og han vann verdscupen samanlagt to gonger (1500 meter i 1999 og 2000.
Komle
Gamle komler kan varmast opp att ved å steikast. Då vert dei ofte servert i små steikte bitar saman med steikte pølser.
Ådne Søndrål
Søndrål vart noregsmeister på skøyter allround i 1995 og sprint i 1998, og han har to NM-titlar på 500 m, 6 på 1000 m og 4 på 1500 m.
Under Vinter-OL 2002 vart han vald som utøvarane sin representant i den internasjonale olympiske komitéen.
Komle
Ikkje-norske slektningar av potetballen er tysk Knödel og italiensk gnocchi.
Graeme Pollock
Pollock vart fødd i Durban i Natal i Sør-Afrika. Han spelte som slagmann for det sør-afrikanske landslaget og Eastern Province og Transvaal i den sørafrikanske serien. I 2000 utnemnde det sørafrikanske cricketforbundet Pollock til århundrets spelar i Sør-Afrika.
Pollock spelte sin fyrste landskamp mot Australia som 19-åring. Han spelte 23 landskamper mellom 1963 og 1970, då den internasjonale idrettsboikotten av Sør-Afrika byrja, og scora meir enn hundre poeng i sju av sine 41 omgangar. Pollock heldt fram med å spele for eit uoffisiellt landslag fram til 1987.
Pabay
Pabay er ei øy like utanfor Isle of Skye i Indre Hebridane i Skottland.
Geografi
Pabay ligg i Inner Sound of Skye, nord for Broadford. Ho ligg sør for Longay og aust for den større Scalpay.
Narvareservoaret
Narvareservoaret (estisk Narva veehoidla, russisk На́рвское водохрани́лище, Narvskoje vodokhranilisjtsje) er eit reservoar i Narva, delt mellom Russland og Estland.
Pabay
Historie
Pabay var busett på 1800-talet. Det står eitt enkelt hus på øya. Øya har likevel sine eigne frimerke.
Narvareservoaret
Reservoaret vart bygd i 1955–1956 i sovjettida. Det gjev vatn til Narva vasskraftverk (kapasitet 125 MW, eigd av Russland) og avkjølingsvatn til det estiske Narva kraftverk. Ved normalt vassnivå på 25 meter har reservoaret eit areal på 191 km², der 40 km² høyrer til Estland. Nedslagfeltet er 55 848 km².
Pabay
Planteliv
Pabay består av lyngheier, tørre grassletter, myrland og restar av skogar, samt 30,5 hektar med nyplanta skog.
Narvareservoaret
Utvekslinga av vatn i reservoaret er stor, om lag 30 gonger i året, men enkelte område har neste stilleståande vatn. Den økologiske statusen vert rekna som «god» (2007).
467 Laura
467 Laura er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. januar 1901 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Uras
Uras (sardisk Ùras) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 2 856 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 39.24 km² og ligg i ei høgd på 23 meter over havet.
1614
1614 (romartal MDCXIV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.
Baruch Spinoza
Benedictus de Spinoza kalla Baruch Spinoza i synagogeprotokollane og kjend som Bento de Spinoza eller Bento d'Espiñoza i samfunnet han voks opp i, vert saman med René Descartes og Gottfried Wilhelm Freiherr von Leibniz rekna som ein av dei store rasjonalistane i filosofien på 1600-talet. Han er rekna som grunnleggjaren av moderne bibelkritikk.
Bakgrunn
Baruch de Spinoza vart fødd i Amsterdam i ein spansk-portugisisk sefardisk familie og vart kjend for syna sine på panteisme og nøytral monisme, og dessutan av di Etikken hans er skriven i form av postulat og definisjonar som om det var ei geometriutgreiing. Sommaren 1656 vart han bannlyst av det jødiske samfunnet for påstandane sine om at Gud er mekanismen av naturen og universet og at Bibelen er eit metaforisk og allegorisk verk som vert bruka til å undervise om Guds natur. Begge desse påstandane er baserte på ei form for kartesianisme. Etter bannlysinga tok han i bruk førenamnet Benedictus – den latinske forma av det hebraiske namnet Baruch og det spansk-portugisiske namnet Bento.
Filosofi
Filosofien åt Spinoza har mykje til felles med stoisismen, men han skilde seg skarpt ut frå stoikarane i ein ting: Han nekta plent på synet deira at fornuft kunne vinne over kjensler. Tvert imot, hevda han, kan ei kjensle berre overvinnast av ei sterkare kjensle. For han stod det avgjerande skiljet mellom aktive og passive kjensler – der dei aktive kjenslene er dei ein rasjonelt sett forstår og dei passive kjenslene dei ein ikkje rasjonelt forstår.
Spinoza, som mellom anna er vorten kalla «den største kristne» (!) og «den største ateisten», hevda at «Gud» og «Naturen» er to namn for den same verkelegheita, nemleg den usamansette substansen som ligg under universet og som alle mindre entitetar berre er modus eller modifikasjonar av. Han hevda at Deus sive Natura («‘Gud’, eller ‘Naturen’») er eit vesen med uendeleg mange eigenskapar, og at utbreiing og tanke var to av desse. Hans skildring av eksistensen sin natur kan seiast å handsame dei fysiske og mentale universa som to ulike og parallelle underunivers som verken overlappar eller samhandlar med kvarandre. Denne formuleringa er ei historisk signifikant panpsykisk løysing på kropp og sjel-problemet som er kjend som nøytral monisme.
Spinoza var ein gjennomgåande determinist som meinte at absolutt alt som hender skjer som resultat av nødvendigheit. For han er menneskeleg framferd heilt ut regelbunden, og fridom er å forstå at vi er regelbundne og å forstå kvifor vi fer fram som vi gjer. Fridom er altså ikkje moglegheita til å seie «nei» til det som skjer med oss, men moglegheita til å seie «ja» og å fullt ut forstå kvifor ting lyt skje på det viset.
Spinoza avstod frå å gjeva ut verka sine etter reaksjonane på Teologisk-politisk utgreiing ikkje fall heldige ut for han og hans variant av kartesianismen. Etikken vart utgjeven etter at han døydde – som del av Opera postuma, redigert av venene hans.
Tandberg
Tandberg er eit etternamn.
Baruch Spinoza
Filosofi
Eit portrett av Spinoza fanst på den gamle 1000-gylden-seddelen, som var gyldig valuta i Nederland fram til euroen vart innført i 2002.
Mellomordovicium
Mellomordovicium er den andre epoken i perioden ordovicium, og varte frå 472 til 461 millionar år sidan. På denne tida dekte varmt, grunt hav det meste av landområda og inneheldt eit rikt dyreliv. Tradisjonelt har mellomordovicium vorte delt inn i aldrane llanvirn og llandielo, men desse har no vorte erstatta av to nyare aldrar kalla ordovivium III og darriwilium.
Nord-Amerika låg på denne tida på begge sider av ekvator, medan superkontinentet Gondwana nærma seg Sørpolen. Gondwana inkluderte Sør-Amerika, Afrika, India, Antarktis, Australia og Sør-Europa.