cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sámiid Riikkabellodat
Valresultat og regjeringsperiodar
1993 fekk partiet 23,8 % (7 mandat i sametingsfullmäktige) av røystene i sametingsvalet, og danna regjering med fire andra parti. I 1997 tapte partiet regjeringsmakta, med berre 19,1% (6 mandat) av røystene, men i 2001 kunne dei på nytt danne regjering. Denne gongen i lag med Skogssamerna, Min Geaidnu og Laahkoeh. I valet 2005 fekk partiet 8 mandat.
Sjøar på Titan
Sjøane på Titan er fylte med hydrokarbon, som etan og metan. Utanom jorda er Titan den einaste kjende verda i solsystemet med væskefylte sjøar på yta. Dei aller fleste sjøane finst i den nordlege halvkula til Titan: berre 3 prosent av all væske på Titan fell utanfor eit område stort. Meir enn 1,6 millionar kvadratkilometer av titanyta er dekt av væske, noko som svarar til nesten to prosent av heile ytearealet til Titan.
Desse sjøane på Titan har fått namn:
County Galway
County Galway (irsk Contae na Gaillimhe) er eit grevskap i Republikken Irland vest på Irland i provinsen Connacht. Grevskapet er kalla opp etter byen Galway. Det er det neste største grevskapet i Irland etter County Cork. Grevskapet har fleire gaeltachtaí, område der irsk språk er spesielt utbreidd.
Fleire busette øyar er ein del av grevskapet, inkluder Aranøyane og Inishbofin. Her ligg òg Lough Corrib, den største innsjøen i Republikken Irland og fjellkjedene Twelve Bens og Maumturkfjella.
County Galway grensar til Mayo i nord, Roscommon og Offaly i aust, Tipperary og Limerick i sør og Galway Bay og Atlanterhavet i vest.
Kastrakí i Kastoriá
Kastrakí (gresk Καστρακί) er ein tidlegare kommune i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Kastrakí inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kastoriá.
Bjarte Vatlestad
Bjarte Vatlestad er ein norsk fotballspelar frå Sogndal som for tida spelar for Kaupanger. Han har elles spelt for m.a. Fredrikstad FK og Sogndal IL.
Stedje kyrkje
Stedje kyrkje står på øvre Stedje i Sogndal kommune i Sogn og Fjordane, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1867. Arkitekt for bygget var Christian Christie.
Ho erstatta Stedje stavkyrkje, som var vorte for lita, og er soknekyrkje i Stedje sokn i Sogn prosti.
Fylkesveg 154
Fylkesveg 154 (Fv154) går mellom Nordby i Ås og Vik i Enebakk.
Søndre Tverrvei mellom Nordby og Søndre Finstad i Ski vart opna 30. september 2007. Gamleveien mellom Nordby og Ski vart då nedgradert til.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
La elva leve!
La elva leve! er ein norsk dokumentarfilm frå 1980 om Alta-aksjonen i 1979 og 1980. Uttrykket "La elva leve!" vart brukt som slagord under aksjonen.
Filmen fokuserer på problema med vasskraftutbygginga i Alta- Kautokeinovassdraget. Samane sine rettar står særleg i fokus. Folk frå Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget er med i filmen.
Filmregissør var Bredo Greve.
Blåbærlyng
Blåbærlyng, blåbærris eller blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som høyrer til lyngfamilien. Han dannar frukta blåbær.
Skildring
Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantete greiner som blir brunaktige og vedete etterkvart, med tynne, elliptiske, takkete, lysegrøne blad som blir felte om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlege, krukkeforma blomstrar. Desse utviklar seg vidare til saftige bær som vanlegvis er mørkeblåe til svarte på farge eller kvitaktig blåe. Dei ulike fargane kjem av eit tynt vokslag. Fruktkjøtet er fiolett.
Utbreiing
Blåbærlyng er ein vanleg plante i store delar av Europa, med unntak av området kring Middelhavet. Han veks nord på det europeisk fastlandet, på Dei britiske øyane og over Kaukasus inn i nordlege Asia. Planten finst også som introdusert art i vestlege delar av Canada og USA. I Noreg veks det blåbærlyng i store mengder i låglandet, og særleg i fuktig, sur jord ved skog eller heier. Blåbæra finst opp til 1700 moh.
Kozaburo Shigeno
Kozaburo Shigeno er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Nordisk familjebok
Tredje opplag (20 + 3 band) vart utgjeve mellom 1923 og 1937 var eit sterk konsentrering av leksikonmaterialet. I 1942 overtok Svensk uppslagsbok AB (det seinare Förlagshuset Norden AB), rettane til Nordisk familjebok og gav i åra 1951 til 1957 ut det fjerde opplaget i 22 band.
Indisk historie
Indisk historie omfatter hovudsakleg den historiske utviklinga i den delen av Sør-Asia som i dag er India.
Dreiemoment
Dreiemoment (kraftmoment, torsjonsmoment) er i fysikken ei nemning for ei kraft si evne til å endra rotasjonen til ein lekam.
Indisk historie
Sivilisasjonar
Frå rundt 2600-1900 f. Kr. utvikla indussivilisasjonen med landbruk, byar, handel og eit skriftsystem seg langs elvane Indus og Sarasvati. Denne kulturen blei avløyst av vedisk tid, då indoariske innvandrarar til Nord-India la grunnlaget for mykje av hinduismen. Det blei danna ei rekkje rike, som mahajanapadarika, ulike stader på subkontinentet. På 200-talet f.Kr. dekte Mauryariket store delar av Sør-Asia, med leiarar som Chandragupta Maurya og Asjoka den store. Asjoka var ein tidleg buddhist, og gjorde sitt til at buddhismen blei spreidd til store delar av Sør-Asia. Mauryadynastiet blei etterfølgd av fleire andre storrike, som Gupta, Chalukya, Chola, Pallava og Pandya. Fleire av rika skapte tilhøve for å utvikla kunst, kultur og vitskap på høgt nivå, og er rekna som gylne tidsaldrar i India.
Ytre påverknad
Sørvestkysten av India hadde teke imot kristendommen frå 4/500-talet og islam på 600-talet, men muslimar nordfrå større omveltingar frå 700-talet. Delhisultanatet blei danna først på 1200-talet og Mogulriket, som dekte store delar av India, på 1500-talet. Dei fleste rika hadde muslimske herskarar, men ofte mange ikkje-muslimske innbyggjarar. Berre Vidjayanagara i sør og Radjputrika i nordvest var framleis hinduisk styrt.
Dreiemoment
Definisjon
Dreiemoment er definert som kraft gongar arm, der arma er kortaste avstand mellom angrepslinja til krafta og rotasjonssenteret. Symbolet \tau (den greske bokstaven tau) vert ofte nytta for dreiemoment. SI-eininga for dreiemoment er Nm (Newtonmeter).
Indisk historie
Ytre påverknad
Europearar byrja å etablera seg i India på 1600-talet for å driva handel, og koloniinteressar og ulike lokale rike kjempa med og mot kvarandre om større herredøme. Britane vann Bengal frå mogulane i 1757 og erobra Marathariket i 1818, og var ved midten av 1800-talet direkte eller indirekte herskarar over størsteparten av India, kjend som Britisk India. Det britiske austindiakompaniet styrte kolonien fram til opprøret i 1857, då den britiske krona tok over.
Sjølvstende
På 1890-talet byrja ein kampanje for indisk sjølvstyre. Denne rørsla blei svært populær på 1920-talet under Mahatma Gandhi si leiing. Særmerket til Gandhi si lære var bruk av ikkje-valdelege måter for å stå imot den britiske regjeringa. I 1947 lykkast frigjeringskampen endeleg, og India blei sjølvstendig med sosialisme, demokrati og sekularisme som grunnprinsipp.
Dreiemoment
Definisjon
Til dømes gjev ei kraft på 2 Newton som verkar 5 meter frå rotasjonssenteret like stort dreiemoment som ei kraft på 10 Newton som verkar 1 meter fra rotasjonssenteret, under føresetnad om at kraft og arm står normalt (vinkelrett) på kvarandre. Formelt kan ein uttykkja dreiemoment som kryssproduktet av kraft og arm:
Indisk historie
Sjølvstende
Sjølvstendet medførte delinga av Britisk India i India og Pakistan og utbreidd vald mellom ulike religiøse grupper. Gjennom si moderne historie har India opplevd fleire liknande opptøyar mellom religiøse, språklege og kastebaserte grupperingar. Landet såg også opprør frå naxalittar og separatistrørsler, og terrorisme frå ulike hald. Konfliktar over territorium førte til krigar mot Pakistan i 1947, 1965, 1971 og 1999 og mot Kina i 1962. Landet utvikla sitt eige atomvåpenprogram med ei undergrunnssprenging i 1974 og fire nye testar i 1998.
India har spelt ein viktig rolle i Organisasjonen av alliansefrie nasjonar. Økonomisk vekst og større deltaking i den globaliserte økonomien har auka India sin påverknad på det internasjonale samfunnet.
Dreiemoment
Definisjon
Dreiemoment kan òg definerast som endringsrate per tid for dreieimpulsen L,
Eining
Eininga for dreiemoment må ikkje forvekslast med eininga for arbeid som òg er Nm (som tilsvarer 1 joule). Arbeid er definert som skalarproduktet av kraft og strekning,
medan dreiemoment er definert som kryssproduktet av kraft og arm. Skilnaden ligg i at meter (m) i eininga Newtonmeter (Nm) står vinkelrett på krafta (N), medan for arbeid har strekning og kraft (m og N) samanfallande retning. Eit dreiemoment på 1 N·m påført gjennom ein heil omdreiing vil tilsvara nøyaktig 2π joule.
Dreiemoment som funksjon av tid
Dreiemoment er den tidsderiverte av dreieimpulsen, akkurat som kraft er den tidsderiverte av fart:
der L er dreieimpulsen. Dreieimpulsen på ein stiv lekam kan uttrykkast ved tregheitsmoment I og vinkelhastigheita \omega til lekamen:
Om I er konstant, har ein at
der α er vinkelakselerasjonen.
Korleis er det lettast å løysa skruen?
Ein ynskjer å finna ut kvar det er best å plassera krafta for å løysa ein skrue som sit godt fast, som vist i Fig. 1. Definisjonen på dreiemoment er kraft gonger arm. For å løysa skruen er det difor best å plassera krafta så langt frå rotasjonssenteret O som mogleg. Det løner seg med andre ord å plassera krafta i punkt B i staden for i punkt A. Dreiemomentet til krafta F_B om punkt O er større enn dreiemomentet til krafta F_A om punktet O. Mekanikarar nyttar ofte ein lang arm (om lag ein halv meter), for å løysa eller dra til skruar med stort moment. Av di ein ikkje treng så stor kraft når arma er lang vert ho kalla «latmannsarm».
Skruar, mutterar og boltar bør festast med eit bestemt moment for at delane ikkje skal losna ved vanleg belastning, og for at materialet ikkje skal verta øydelagt av at delane vert stramma for hardt. Til dette føremålet kan ein nytta ein momentnøkkel, som syner momentet ein dreg til med på ein skala, eller han kan gje etter ved eit moment som er innstilt på førehand. Eit typisk døme på bruk av momentnøkkel er for å trekkja til skruane som festar topplokket på motorar.
Leinster
Leinster (irsk Laighin eller Laigin) er ein av dei fire provinsane på Irland, og utgjer den austlege delen av øya. Det består av grevskapa Carlow, Dublin, Kildare, Kilkenny, Laois, Longford, Louth, Meath, Offaly, Westmeath, Wexford og Wicklow. Leinster har flest innbyggjarar av dei fire provinsane. Det tradisjoneelle flagget til Leinster viser ei gullharpe på ein grøn bakgrunn.
Opphavleg var det fem provinsar i Irland, men den minste provinsen Meath vart ein del av Leinster.
Skipet «Leinster» forliste i Dublin Bay i 1918 og 501 personar omkom. Skipet sitt anker ligg i dag på kaia i Dun Laoghaire.
Byar
Den største byen i Leinster er Dublin, som er hovudstad i Republikken Irland. Storbyområdet til Dublin har 1 661 185 innbyggjarar (2006). Nokre av forstadane til Dublin er Tallaght (64 282), Blanchardstown (60 000), Clondalkin (43 929) og Lucan (37 622). Byen Kilkenny har 23 967 (2006).
Fellingsreaksjon
Ein fellingsreaksjon er ein kjemisk reaksjon som skjer når løysingar vert blanda slik at stoff dei inneheld reagerer og dannar ei tungtløyseleg kjemisk sambinding. Det tungtløyselege stoffet vert då synleg i løysinga, og søkk ofte til botnen. Ein seier at det fell ut. Slik felling kan òg skje i ei overmetta løysning.
Slike reaksjonar kan brukast i kjemisk analyse. Til dømes kan halid som klorid og iodid påvisast i ein reaksjon med sølvnitrat. Med kaliumklorid vert reaksjonen: AgNO3(aq) + KCl(aq) ---> AgCl(s) + KNO3(aq) (aq) tyder at stoffet er i vassløysning, (s) at det er i fast form. Slik viser reaksjonslikninga at sølvklorid fell ut viss ein blandar ei løysning av sølvnitrat og ei løysning av kaliumklorid. Kaliumionet og nitrationet held seg løyst etter reaksjonen.
Andre fellingsreaksjonar kan brukast til å påvisa kation. Fargen på botnfallet gir informasjon om kva ion det inneheld.
Dreta
Dreta er ei elv i Slovenia. Ho er 29 km lang og har eit nedslagsfelt på 126 km². Ho munnar ut i elva Savinjo ved landsbyen Nazarje.
Dravinja
Dravinja er den største sideelva til Drava i Slovenia. Kjelda hennar ligg i Pohorjemassivet sørvest for fjellet Rogla, om lag 1200 meter over havet. Elva renn gjennom byane Zreče, Slovenske Konjice, Poljčane, Makole og Majšperk til Videm, der ho munnar ut i Drava. Den største sideelva hennar er Polskava.
Dravinja er den best bevarte låglandselva i Slovenia og har vorte verna som ein del av det europeiske nettverket Natura 2000. I tillegg ligg Pečnikmølla ved elva, som er erklært eit etnologisk monument.
Trollstigen
Trollstigen (også kalla Trollstigvegen eller berre Stigen) er ein del av fylkesveg 63 (tidlegare riksveg 63) i Rauma kommune i Romsdalen i Møre og Romsdal. Vegen med elleve hårnålssvingar i ei bratt fjellside utgjer ein stor del av fjellovergangen til Sylte i Norddal kommune. Trollstigen går frå Knutsetra i Isterdalen til Stigrøra (700 moh.), medan sjølve fjellovergangen fortset over Alnesreset (høgaste punkt 850 moh.) over Slettvikane til setra Øvstestølen i Valldalen. Trollstigen inngår i den 106 km lange nasjonale turistvegen frå Langvatn på Strynefjellet til Sogge bru i Romsdalen. Trollstigen er ein av dei mest besøkte turistattraksjonane i Noreg.
Vegen er vinterstengd mellom garden Langdal i Valldalen og Isterdalen, normalt frå seint i oktober til siste del av mai. Vegen har ei stigning på opp mot 10 %. I høgsesongen passerer på det meste 3000 køyretøy på ein dag, medan gjennomsnittet for juli 2012 var 1860 køyretøy dagleg. I juni, juli og august 2012 passerte til saman 130 000 køyretøy.
Området er verna som del av Trollstigen landskapsvernområde. Vernet omfattar fjellområde i både Rauma og Norddal kommunar. Ved Trollstigen er høgfjellet vest for fylkesveg 63 (kring Finnan, Bispen, Kongen og Dronninga) del av landskapsvernet. I tillegg er høgfjellet aust for fylkesveg 63 (Trolltindane, Stigbotnhorn, Alnesdalen og Langfjelldalen) del av Reinheimen nasjonalpark.
Historie
Den noverande vegen blei opna av kong Haakon VII den 31. juli 1936 etter ein åtte års anleggsperiode, og går i sikksakk frå Isterdalen opp til Stigrøra. På grunn av steinras og skader på køyrebanen, vart tredje og fjerde sving (nedanfrå) lagt om i 2005. Samtidig vart det bygd to nye bruer. På Alnesreset stod tidlegare vertshuset Trollstigheimen, etter snøskred vart dette rive og eit nytt serveringstilbod på Stigrøra vart etablert i 1979.
Trollstigen, eller «Stigen» som den vart kalla før 1936, er ein gamal fjellovergang mellom Valldal på indre Sunnmøre og Veblungsnes ved Romsdalsfjorden. Frå 1533 var det ein stor årleg marknad på garden Devoll. Denne Romsdalsmarknaden var ein viktig grunn til at valldalingane ivra for eit samband over «Stega-fjellet». I eldre tider gjekk her ein gangveg som berre såvidt var farande med hest. Ifølgje Hans Strøm kring 1766 var vegen over Stegafjell og gjennom «Isdal» eit alternativ til vegen om Innfjorden der ein til slutt måtte i båt. Den tredje fjellovergangen gjekk til Brøste i Lesja og blei nytta ved reise til bergverka på Lesja og Røros, der bøndene selde smør og ost.
I åra 1905-1913 vart det bygd ein rideveg (berre kløvsti i det brattaste partiet) over fjellet. Allereie i 1916 var det oppstart på bygginga av den noverande køyrevegen. Store delar av den opphavlege «Kløvstigen» mellom Slettvikane i Valldal og Knutsetra i Isterdalen er godt synleg og farbar. Medan køyrevegen kryssar Stigfossen med bru frå 1935, kryssar Kløvstien Istra nede i dalbotnen.
Då Stortinget 26. juni 1916 gav første løyvinga til vegen omfatta det arbeid på den 41 km lange strekninga frå Holsbrua i Valldal til Soggebrua i Romsdalen. Raumabanen med endestasjon på Åndalsnes vart bygd samstundes og Statsbanen gav tilskott til bygging av køyrevegen. På Setnesmoen ved Åndalsnes var det ekserserplass slik at militære omsyn også vart vektlagt. Køyrevegen var i 1936 3 til 4 meter brei, men vart seinare utvida til mellom 4 og 6 meter med noko breiare møteplassar. Køyrevegen kryssar Stigfossbrua frå 1935. Våren 2012 vart dei sju trongaste svingane utvida og forbetra slik at lange bussar ikkje set seg fast. Maksimal lengde for bussar er etter denne utvidinga 13,1 meter.
På Slettvikane i Valldal er det sett opp ein stein til «Minne om valldølene Ole M. Alstad og Lars M. Omenås. Dei fyrste som i 1776 gjorde opptaket til vegsamband Valldal - Romsdal». Like ved er ein stein med innskrifta «Kong Håkon bilte denne veg 1936».
Nasjonal turistveg
Med 535 250 besøkande (2005) er Trollstigen den nest best besøkte naturbaserte turistattraksjonen i Noreg, etter Vøringsfossen, og den tredje best besøkte totalt.
Vegstrekninga Geiranger–Trollstigen blei somrane 2005-2008 rusta opp til å ta imot ei stor mengd turistar. Vegen er ein av 18 utvalde vegstrekningar i Turistvegprosjektet til Statens vegvesen som har fått status som Nasjonal turistveg. Prosjektet har «Trygt og vakkert» som motto, og alle stoppestader og rasteplassar skal harmonera med naturen og landskapet. Utsiktspunktet «Trollstigfoten» nedst i Trollstigen er utvida. På Stigrøra er det bygd eit nytt turistsenter med kafé og souvenirutsal. Dei tradisjonelle små hyttene som dreiv souvenirsal blei rivne då det nye senteret opna sommaren 2012. Samferdsleminister Magnhild Meltveit Kleppa stod for opninga av Nasjonal turistveg Geiranger-Trollstigen 16. juni 2012. «Dette er eit monument som blir ståande som historisk inn i framtida», sa Kleppa om det nye besøkssenteret på Stigrøra. I 2012 fekk det nye anlegget på Stigrøra pris av Norsk Betongforening og Norske arkitekters landsforbund for «betong brukt på framifrå vis miljømessig, estetisk og teknisk».
Tidlegare var Trollstigen del av reiselivsproduktet The Golden Route.
Geografi
Vegen er omkransa av fleire fjell på godt over 1 000 meter. Blant dei er Stigbotnhornet og Bispen, og mot nord Dronninga og Kongen. Litt lenger mot nordaust er dei kjente Trolltindan med Trollklørne og vestsida av Trollveggen.
Det går merkt sti til toppen av Trollveggen (Bruraskaret) som byrjar på Stigrøra. På Stigrøra er det oppført eit turistsenter med kafé og souvenirutsal som opna i 2012.
Gimsøy kyrkje i Lofoten
Kyrkja er ei langkyrkje i tre. Ho blei bygd i 1876 og skal ha 300 plassar. Arkitekt for kyrkja var Carl Julius Bergstrøm. Kyrkja er bardunert mot sterke vindkast frå fjellet.
Weisshorn
Weisshorn er eit 4 505 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais.
I april og mai 1991 fann to påfølgjande steinras stad ved landsbyen Randa på austsida av massivet.
Geografi
Weisshorn ligg på ei nord-sør-gåande fjellrekke som skil dalen Val d'Anniviers i vest frå Mattertal i aust. Etter Dom er Weisshorn den nest høgste alpetoppen som i sin heilskap ligg heilt utanfor hovudfjellkjeda I Alpane og som på begge sider høyrer til elva Rhone sitt nedslagsfelt. Fjellet har frå tre kantar form som ei pyramide. Nordaustsida er bredekt medan vest- og sørsidene består av mestedelen nake berg. Fjellet er langs nordegga knytt til Bishorn (4 153 m), på denne egga ligg også Grand Gendarme (4 331 m).
Weisshorn-massivet er delvis bredekt: Turtmanngletscher og Bruneggletscher nord for toppen av Bishorn og Momingletscher i vest.
Weisshorn er ein av mange tindar som ligg kring Zermatt-distriktet, saman med Dent Blanche, Dent d'Hérens, Matterhorn og Monte Rosa.
Geologi
Weisshorn er det øvste punktet i Dent Blanche nappe, ei klippe som høyrer til dei austroalpine nappes. Fjellet består av gneisar; på vestsida er sedimentære bergartar frå krittida innblanda.
Klatresoge
Fjellet vart klive fyrste gongen den 19. august 1861 av den 29 år gamle fysikaren John Tyndall, og fjellførarane J.J. Bennen og Ulrich Wenger. Vegen dei vandra fell saman med normalruta for dagens klatrarar av fjellet. Ein startar frå Weisshorn-hytta og kliv opp austryggen.
I 1877 vart ei anna rute opna av W.E. Davidson, J.W. Hartley, Seymour King, P. Rubi, Johann Jaun og A. Pollinger. Etter å ha klatra den nedre delen av søraustsida ovan om Schaligletscher, nådde dei Schaligrat (sørvestryggen) og heldt fram til toppen. Heile ryggen vart fyrst klatra i 1895 av J.M. Biner, A. Imboden og E. Broome. Søraustsida vart klatra heile vegen i 1906 av Geoffrey Winthrop Young, V. J. Ryan, Lochmatter og Peter Knubel.
Den snø- og isdekte nordaustsida vart fyrste gongen kliven i 1871 av J.H. Kitson samt fjellførarane Christian Almer og sonen hans. Almer ynskte å nå toppen i nitida på føremiddagem, samstundes som kona til Kitson skulle sjå dei frå fjellryggen Gornergrat. Vanskane med å kome opp var større enn venta, så dei kom ikkje opp før i 12-tida. Dei klatra opp fjellsida under Grand Gendarme og heldt fram nær nordegga. I 1909 klatra G. W. Young og Josef Knubel opp hovudpillaren i fjellsida.
Vestsida var klatra fyrste gongen i 1879 av George Passingham, Ferdinand Imseng og L. Zurbrücken. Andre ruter i den sida vart gått i 1883 og 1889. Lettaste passasjen på austsida vart funnen i 1890 av G. W. Young, som kleiv pillaren under Grand Gendarme saman med L. og B. Theytaz på ei rute kjend som Younggrat.
Toppen av Grand Gendarme på nordegga vart nådd fyrste gongen i 1898. 21. september 1898, ein månad etter den fyrstebestiginga, traverserte H. Biehly og H. Burgener heile nordegga frå Bishorn til Weisshorn.
Yasushi Mizusaki
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Weisshorn
Klatreruter
Alle rutene er vanskelege. Normalrute startar frå Weisshorn-hytta på austsida og går langs den kvasse austryggen.
Weisshorn kan klivast frå Bishorn via nordryggen, med avgang frå Cabane de Tracuit ovan om Zinal. Fyrste tre timane består av relativt grei gange over breen og fører til toppen av Bishorn. Den andre delen av oppstiginga er svært utsett og tek nye fem timar, herunder bestiging av Grand Gendarme.
Maltesisk geografi
Malta er ei øygruppe av kalkstein i Middelhavet, om lag 93 km sør for Sicilia i Italia, og om lag 300 km nord for Afrika. Berre dei tre største øyane er busett, øya Malta, Gozo og Comino. Av andre øyar finn ein Cominotto, Filfla og St. Paulus-øya. Landet dekkjer eit areal på om lag 316 km². Fleire bukter ligg langs kysten på øyane og fungerer som gode naturlege hamne. Landskapet er kjenneteikna av låge åsar og sletter i fleire nivå. Det høgaste punktet er Ta' Dmejrek på 253 meter over havet på øya Malta. Hovudstaden Valletta, ligg òg på denne øya.
Geografiske koordinatar:
Framski potok
Framski potok er ei elv i Slovenia. Ho er 26 km lang.
Maltesisk geografi
Klima
Malta har eit middelhavsklima (Köppen si klimaklassifisering Csa), med milde, regnfulle vintrar og varme, tørre somrar. Plantene går aldri i dvale, sjølv om planteveksten kan stoppe opp i kort periodar under unormalt kalde vintrar og tørre, varme somrar kan få plantene til å visne. Det er i røynda berre to årstider på øyane og dei er derfor populære turistmål i dei tørre månadane. Kraftig vind om våren kan derimot kjennast kald ut på Malta.
Vassforsyningane er eit problem på Malta sidan sommaren både er utan regn og den tida på året med størst vassforbruk. Regnet om vinteren kjem ofte i form av kraftige regnbyer der vatnet renn rett ut i havet og ikkje samlar seg opp på overflata. Malta er avhengig av grunnvatn for å få ferskvatn.
I january 2007 valde International Living Malta som det landet med best klima i heile verda.
Den lågaste temperaturen nokon gong vart registrert i januar 1905 med 1,1 °C. Den høgaste temperaturen nokon gong er på 43,8 °C i august 1999. Snø er så godt som ukjend på Malta, men det vart registrert snøflak i lufta i februar 1895, januar 1905 og mars 1949.
Areal og grenser
Areal:
totalt: 316 km²
land: 316 km²
Landegrenser: 0 km
Kystlinje: 140 km
Maritime krav:
tilstøytande sone: 24 nautiske mil (44 km)
kontinentalsokkel: 200 m djup eller til djup som kan utnyttast
økonomsisk sone: 25 nautiske mil (46 km)
territorialfarvatn: 12 nautiske mil (22 km)
Naturressursar og arealbruk
Naturressursar : Kalkstein, salt, dyrkbar mark
Arealbruk:
dyrkbar mark: 38 %
permanente avlingar: 3 %
permanente enger: 0 %
skogområde: 0 %
Irrigert land: 10 km² (1993 est.)
Naturfarar: Ingen
Miljø
Miljøproblem:
Miljøvernsavtalar:
delaktig i avtalar som omhandlar: Luftforureining, klimaendringar, ørkenspreiing, utryddingstrua dyreartar, havrett, marin dumping, forbod mot atomprøvesprengingar, vern av ozonlaget, skipsforureining, våtmarksområde.
signert, men ikkje ratifisert: Biologisk mangfald, Kyotoavtalen
Talmúd
Talmúd (hebraisk [talmūd]) er fellesnamnet på to bokverk som inneheld bokverket Misjná og eit kommentarverk (i to ulike utgåver — éin for kvart bokverk) til Misjná. I nyare tid blir den delen av Talmúd som utgjer den primære kommentaren til Misjná kalla Gemará. Dei to bokverka som går under namnet Talmúd er:
I vanleg språkbruk blir «Talmúd» gjerne bruka som namn spesifikt på Talmúd Bablí — sjå dette for meir informasjon.
Ieropijí
Ieropijí (gresk Ιεροπηγή) er ein landsby i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Ieropijí var hovudsete i den tidlegare kommunen Kastrakí, som no er ei kommunaleining i kommunen Kastoriá.
Samiske valkrinsar
Valkrinsar
Frå og med Sametingsvalet i 2009 er det 7 valkrinsar til det norske sametingsvalet.
Valkrinsar 1989-2005
Ved vala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005 vart det vald inn tre medlemmer frå kvar av desse valkretsane:
Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget
Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget vart stifta 12. juli 1978 i Alta i Finnmark fylke. Folkeaksjonen vart leiande i kampen mot vasskraftutbygging i Altaelva. På det meste hadde dei 20 000 medlemer. Til saman 10 000 deltok i demonstrasjonar. Etter demonstrasjonane delte staten ut bøter, og kraftutbygginga vart gjennomført. Trass i dette hadde aksjonen oppnådd å få merksemd særleg om samane sine rettar.
Masato Otake
Masato Otake er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Rikiya Kawamae
Han spela for klubbane Cerezo Osaka, Sagan Tosu, Mito HollyHock og ALO's Hokuriku.
Føynland
Føynland, tidlegare òg skrive Foynland, er ei lita øy mellom Nøtterøy og Husøy i Færder kommune i Vestfold og Telemark. Øya har rundt 1400 innbyggjarar fordelt på 450 husstandar. Føynland har brusamband til Nøtterøy og til Husøy over Myrasundet. Den eine brua til Nøtterøy er særs gammal og verneverdig. Føynland har sidan tidleg på 1990-talet vore prega av sterk utbygging. Om sommaren finn mange turistar vegen til Fjærholmen sør på øya, der det er badeplass, campingplass og båthamn for seglforeininga i Tønsberg og andre.
Historikk
Frå gammalt av var øya delt mellom tre gardar, Bjørnebu og Nordre og Søndre Foyn (Føyn). Heile øya, det vil sei alle dei tre gardane, skal ha høyrt til St. Olavs kloster i Tønsberg fram til reformasjonen. Då vart gardane overdratt til krona, som pantsette gardane i 1644 til rådmann og kjøpmann Anbjørn Lauritsen. Tidleg på 1700-talet vart dei tre gardane seld til tre forskjellige eigarar. Alle gards- og bruksnummer på øya, òg andre småbruk, er seinare utskild frå desse tre gardane.
Øya har skifta namn oppgjennom historia. Frå gammalt av har namnet på øya vore Føenland (skal ha kome frå «féøy»), seinare Føienland, for så i moderne tid ha vore Foynland, før det frå departementalt hald vart fastslått at namnet på øya skulle vere Føynland. Namnet Foynland er derimot framleis i bruk på folkemunne.
Liberalistisk Ungdom
Liberalistisk Ungdom er ungdomspartiet til Det Liberale Folkepartiet.
Organisasjon
Organisasjonen vart stifta 19. mai 2004 under namnet Det Liberale Folkepartiets Ungdom, men det konstituerande landsmøtet i januar 2005 vedtok at namnet skulle vere Liberalistisk Ungdom. Øvre aldersgrense er 25 år.
Mont Fort
Mont Fort er eit 3 328 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet er det høgste i kantonen som der det det går kabelbane heilt til topps.
Frå fjelltoppen ser ein over femti fjelltoppar, der i mellom Matterhorn, Dent Blanche, Dent d'Hérens og Mont Blanc. I dei næraste omgjevnadene ligg dei bredekte toppane av Rosablanche og Grand Combin med isbreen Glacier de Corbassière.
Om ein reiser i retning Siviez via Tortin eller i retning Verbier via La Chaux, kjen ein til Col des Gentianes. Herifrå har ein tilgang til det relativ flate breområdet kalla Glacier de Tortin.
Lisbet
Lisbet og Lisbeth er kortformer av Elisabeth som igjen kjem frå hebraisk Elisjeba, 'Gud er fullkomen'. Lisbet har norsk namnedag den 19. november.
Namnet er utbreidd i dei nordiske landa, særleg i Danmark, der 14 525 eller 0,5 % av kvinnene heitte Lisbeth i 2008. I Noreg heitte 5930 Lisbeth og 852 Lisbet i 2008. På 1700-talet var både Lisbet og Lisbeth utbreidde namn. Forma Lisbeth var også populær i 1950- og 1960-åra.
Hudinja
Hudinja  er ei elv i Slovenia. Ho er 32 km lang og ligg i distriktet Celje.
Byar på Malta
Dette er ei liste over byar på Malta.
I tabellen under finn ein byar med meir enn 5 000 innbyggjarar med folketeljingar frå 1985, 1995 og 2005, i tillegg til kva distrikt byen høyrer til. -
Tatsuya Morishige
Tatsuya Morishige er ein tidlegare japansk fotballspelar.
County Leitrim
County Leitrim (irsk Contae Liatroma) er eit grevskap i Republikken Irland nordvest på Irland i provinsen Connacht. Namnet kjem frå liath druim, som tyder grå åsrygg.
Grevskapet er av dei tynnast folkesette i Republikken Irland. Av kystgrevskapA har det òg den kortaste kystlinja, berre omkring 3 km med strand ved Bundoran. Administrasjonsbyen er Carrick-on-Shannon, ein liten by med berre 2 237 innbyggjarar (2002). Grevskapet fekk sitt første lyskryss i 2003, då eit slikt vart sett opp i Carrick-on-Shannon.
County Leitrim grensar til Donegal Bay og Donegal i nord, Fermanagh i Nord-Irland og Cavan i aust, Longford og Roscommon i sør og Sligo i vest.
Historie
I keltisk tid utgjorde Leitrim den vestlege halvdelen av kongedømet Bréifne. Regionen var lenge underlagt O'Rourke-familien frå Dromahair og den heraldiske løva deira er framleis med i våpenet til grevskapet. Leitrim var nært knytt til den austlege delen av Breifne, i dag i Cavan.
Grevskapet Leitrim vart oppretta av Sir John Perrott i 1565. Omkring 1583 definerte han grensene slik dei er i dag.
Fram til 1600-talet skal det ha vore fem store skoger i Leitrim. Desse områda er no dekte av myr. Då trea forsvann var det ikkje lenger noko som kunne halde på vatnet, og mykje av jordbruksområda er svært våte. Lokale bønder seier at jorda «ikkje vert seld i hektar, men i gallons». Dermed er kveg og poteter dei einaste landbruksprodukta som er egna i Leitrim, og potetnøden råka derfor området særs hardt. Det skulle ta 60 år før folkesetnaden byrja å vokse igjen etter hungersnøden.
Fylkesveg 155
Fylkesveg 155 (Fv155) går mellom Ljanskollen i Oslo og Vestby i Enebakk. Veglengda er 24,3 km, av dette 8,8 km i Oslo og 15,5 km i Akershus.
Vegen forlet E18 ved Ljanskollen passerer E6 ved Klemetsrud og går vidare i retning søraust forbi Ødegården til Vestby. Trasé i Oslo: Ljabrudiagonalen - Ljabruveien - Enebakkveien.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg, i Oslo som kommunal veg.
Ljabrudiagonalen Ljabruveien Enebakkveien
Toru Kishimoto
Toru Kishimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Birkirkara
Birkirkara (maltesisk B'Kara) er den største byen på Malta med 21 775 innbyggjarar (2005).
Birkirkara er heimstad til president Edward Fenech Adami, opposisjonsleiaren Alfred Sant og den første presidenten på Malta, Anthony Mamo.
Det er mange attraksjonar i Birkirkara, mellom anna den gamle jernbanestasjonen, som i dag er ein offentleg hage. Tog vart nytta som transportmiddel fram til 1931. Andre attraksjonar er akveduktane nær Mriehel og St. Helena-kyrkja.
Birkirkara er ein av dei eldste byane på Malta og vart nemnd i skriftlege kjelder i 1436.
Jacques Faure
Jacques Marie Alfred Gaston Faure var ein fransk general i hæren og idrettsmann. Faure kjempa i Dei frie franske styrkane under andre verdskrigen. Han utmerkte seg i slaget om Narvik og vart for dette tildelt Krigskrossen, Noregs fremste utmerking for krigsteneste. Faure er òg kjent som deltakar i eit kuppforsøk i Algerie i 1961.
Alpejegar
Jacques Faure vart fødd i Bordeaux.
Han gjorde militærteneste som alpejeger og fallskjermsoldat og tok deretter militær utdanning ved militærakademiet École spéciale militaire de Saint-Cyr. Han tenestegjorde ved den 13. alpejegerbataljon og var frå 1932 til 1938 leiar for Frankrikes militære skilandslag. Han deltok i øvinga militært patruljeløp under Dei olympiske vinterleikane i Garmisch-Partenkirchen i 1936.
Andre verdskrigen
Under andre verdskrigen tenestegjorde Faure i general Béthouarts stab. Han vart med det fransk-polske ekspedisjonskorpset send til Noreg og kom i mai i kamp mot tyske invasjonsstyrkar i Nord-Noreg. Faure utmerkte seg i slaget om Narvik og vart etter krigen dekorert òg frå norsk side.
Etter den allierte tilbaketrekkinga frå Noreg i juni 1940 kom Faure til Storbritannia, men reiste vigde London tilbake til Frankrike. Han var frå november 1940 til 1942 i Marokko og i mars 1943 vart han stasjonert i Alger. Faure deltok i kampane i Italia og deretter i frigjeringa av Frankrike.
Etter verdskrigen
Faure tenestegjorde til 1946 i generalstaben. Han hadde så oppgåver knytt til dei franske fallskjermjegeravdelingane. Frå 1952 til 1953 var han militærguvernør ved generalstaben i Wien i det alliertkontrollerte Austerrike. I september 1956 vart han beordra til Algerie, der Frankrike kjempa ein krig mot arabiske nasjonalistar.
Faure var ein del av kretsen som planla statskupp mot president Charles de Gaulle for å forhindre Algeries sjølvstende. I 1956 vart kupplanane avslørte og Faure vart fengsla i 30 dagar. Han deltok òg i det såkalla generalkuppet i april 1961 og vart dømd til 10 års fengsel for dette. I 1968 fekk han nåde.
Utmerkingar
I 1946 vart Faure gjeven det norske Krigskorset med sverd for innsatsen sin under kampane mot dei tyske invasjonsstyrkane i 1940. Han vart òg dekorert med det franske Croix de guerre med fem palmar, Croix dei la Valeur militaire med palme og Médaille de l-en'Aéronautique. Han var kommandør av Æreslegionen og av Ordenen for sportsfortenester.
Šiauliai fylke
Šiauliai er eit av dei ti fylka i Litauen. Det ligg i den nordre delen av landet, og har byen Šiauliai som hovudstad. Innbyggjartalet er 349,876, og arealet er på 8,540 kvadratkilometer. Distriktsguvernøren heiter Alvydas Šedžius.
Kommunar
Det ligg sju kommunar i fylket:
County Mayo
County Mayo (irsk Contae Mhaigh Eo) er eit grevskap i Republikken Irland vest på Irland i provinsen Connacht. Administrasjonsbyen er Castlebar.
Pilegrimsmålet Knock ligg i Mayo, nær grensa til Roscommon. I grevskapet finn ein òg Croagh Patrick, der St. Patrick skal ha fasta i førti dagar og førti netter; òg dette er eit populært pilegrimsmål.
Den største øya ved Irland, Achill, ligg utanfor vestkysten av Mayo.
County Mayo grensar til Sligo og Roscommon i vest og Galway i sør. Atlanterhavet ligg nord og vest for grevskapet.
Automatteori
I teoretisk datavitskap og diskret matematikk er automatteori studiet av abstrakte maskinar og dei problema dei er i stand til å løyse. Automat kjem frå det greske ordet αὐτόματα som tyder «sjølvhandlande».
Figuren til høgre illustrerer ein endeleg tilstandsmaskin, ein vanleg automattype. Denne automaten består av tilstandar (vist ved sirklane i figuren) og overgangar (vist ved pilane). Når automaten ser eit inn-symbol, skjer ein overgang (eller eit hopp) til ein annan tilstand, avhengig av overføringsfunksjonen (som gir ein ny tilstand basert på ein gammal tilstand og eit symbol).
Automatteori er nært knytt til teoriar om formelle språk, og automatar er ofte klassifisert etter klassen av formelle språk dei er i stand til å kjenne att.
Grunnleggjande skildring
Dei følgjande avsnitta introduserer automatar ved hjelp av ein av dei «enklaste» variantane: endelege tilstandsmaskinar (eng. finite state machine, FSM).
Ein FSM er ein maskin som les (ein streng av) symbol som input og hoppar gjennom ei serien av tilstandar, etter ein overføringsfunksjon (som kan bli uttrykt som ein tabell). I den vanlege «Mealy-varianten» av FSM-ar, kan overføringsfunksjonen fortelje maskinen kva tilstand han skal gå til i neste steg, gjeve ein tilstand og eit symbol.
Input blir lese, symbol for symbol, til det er lese til slutt (vi kan tenke på input som ein tape med eit ord skrive på tapen, ordet er lese med automaten sitt lesehovud, som flyttar seg framover på tapen, og les eit symbol i gangen. Med ein gong (mogleg) input er lese, eller brukt opp, seier vi at automaten har stoppa.
Formell skildring
Vi definerer først ein del konsept
Med alt dette definert kan vi seie at språket L, akseptert av ein deterministisk endeleg tilstandsautomat er: Det er med andre ord mengda av alle orda w, over alfabetet \Sigma, som, viss vi gjev det som input til M vil få M til å gå til ein aksepterande tilstand frå F.
Klassar av automatar
Avhengig av kva me utstyrer ein automat med, vil dei få ulike eigenskapar og vera i stand til å gjenkjenna ulike typar formelle språk.
Fordelen med enklare automatar er at dei ofte er enklare å implementera i dataprogram, enklare å avlusa, og at det finst provbart raskare algoritmar for køyring, og algoritmar som kontrollerer om dei kjem til å stoppa eller ikkje.
Ulempen er altså at visse formelle språk ikkje lar seg gjenkjenna av dei enklare automatane, t.d. vil ein maskin utan minne ikkje kunna sjekka om ein vilkårleg lang streng med parentesar er balanserte.
Endelege tilstandsautomatar
Dette er tre typar av endelege tilstandsautomatar:
Det er mogleg å vise at alle desse automatane kan akseptere dei same språka. Det er alltid mogleg å konstruere ein DFA M' som aksepterer det same språket som det ein NFA M gjer.
Automatar med minne
Mengda av språk akseptert av automatane som er skildra ovanfor, kallar vi mengda av regulære språk. Kraftigare automatar kan akseptere meir kompliserte språk. Slike automatar er m.a.
Alle automatane over kan implementerast med fysiske datamaskinar, viss me ser forbi kravet til uavgrensa minne i turingmaskinar. Det finst matematiske modellar for endå kraftigare automatar, t.d. Büchi-automatar som kan gjenkjenna uendelege strengar (og representerer aksept ved å gå innom aksepterande tilstandar uendeleg mange gongar), men desse kan av naturlege grunnar ikkje implementerast i fysiske datamaskinar.
Formelle språk gjenkjent av automattypane
Dette er ei ufullstendig liste over automattypar og kva formelle språk dei kan gjenkjenna:
Bruksområde
Automatar blir brukt i mange ulike samanhengar.
Innanfor språkteknologi er dei brukt til å modellere naturleg språk.
Podlasie-voivodskapet
Podlasie-voivodskapet (polsk Województwo podlaskie eller berre Podlaskie) er ein av 16 voivodskap i Polen. Det ligg nordaust i landet.
Voivodskapet vart oppretta 1. januar 1999 av dei tidlegare voivodskapa Białystok og Łomża, og halvparten av Suwałki. Namnet kjem frå den historiske regionen Podlasie og voivodskapet med same namn under Det polsk-litauiske samveldet (1569-1795).
Geografi
Podlasie har den lågaste folketettleiken av dei seksten polske voivodskapa og består av store område med urørt natur. Rundt 30 % av området er verna. Den polske delen av Białowieżaskogen ligg i Podlasie. Det er fire nasjonalparkar (Wigry, Biebrza, Bialowieża og Narew), tre landskapsparkar (Suwałki, Łomża-Narew-dalen og Knyszynskogen), 88 naturreservat og 15 verna landskapsområde i voivodskapet.
Byar
Voivodskapet inneheld 36 landsbyar og byar. Folketala i lista under er frå 2006 ):
1. Białystok (295 210)
2. Suwałki (69 234)
4. Augustów (30 054)
5. Bielsk Podlaski (26 876)
8. Hajnówka (22 072)
Glomfjord kyrkje
Glomfjord kyrkje er ei langkyrkje frå 1957 i Meløy kommune i Nordland fylke. Ho høyrer til Glomfjord sokn i Bodø domprosti.
Podlasie-voivodskapet
Byar
9. Sokółka (18 888)
Glomfjord kyrkje
Byggverket er i mur og skal ha 250 plassar. Arkitektar for kyrkja var Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas.
Podlasie-voivodskapet
Byar
10. Łapy (16 583)
11. Siemiatycze (15 169)
14. Czarna Białostocka (9 596)
15. Wysokie Mazowieckie (9 257)
16. Wasilków (8 967)
17. Dąbrowa Białostocka (6 147)
18. Sejny (5 934)
19. Choroszcz (5 416)
20. Ciechanowiec (4 898)
Shinji Yamasaki
Shinji Yamasaki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Podlasie-voivodskapet
Byar
21. Supraśl (4 578)
Shinji Yamasaki
Han spela for klubbane NKK og Cerezo Osaka.
Podlasie-voivodskapet
Byar
23. Szczuczyn (3 564)
24. Knyszyn (2 835)
25. Lipsk (2 498)
26. Stawiski (2 442)
27. Zabłudów (2 400)
28. Suchowola (2 243)
29. Drohiczyn (2 086)
30. Nowogród (2 014)
31. Goniądz (1 910)
32. Jedwabne (1 901)
Topplokk
Topplokket på ein motor stenger av sylindtoppane. Omgrepet topplokk, eller sylindertopp, vert nytta sjølv om sylindrane er plasser horisontalt (som på ein horisontalt plassert rekkemotor, eller på ein boxermotor, står på skrå (som på n v-motor, eller heng opp-ned (som på ein stjernemotor).
Podlasie-voivodskapet
Byar
34. Rajgród (1 673)
Topplokk
På firetaktsmotorar har topplokket kanalar for tilførsel av innsugingsluft (dieselmotorar) eller luft/gass-blanding (ottomotorar) og innsugings- og utblåsingsventilane er plasserte i topplokket. Totaktsmotorar syg som oftast inn luft/gass-blandinga og bles ut eksosen gjennom opningar i sylinderveggen.
Podlasie-voivodskapet
Byar
35. Kleszczele (1 432)
Topplokk
På ottomotorar står tennpluggane i topplokket, medan dieselmotorar med direkte innsprøyting har innsprøytingsdysene i topplokket.
Podlasie-voivodskapet
Byar
36. Suraż (982)
Topplokk
På motorar med veskekjøling har topplokket kjølekanalar innvendig, medan det på luftavkjølte motorar har kjøleribber. Topplokket er ein av dei mest kompliserte delane på ein forbrenningsmotor og har stor betydning for eigenskapane til motoren.
Podlasie-voivodskapet
Administrativ inndeling
Podlasie-voivodskapet er delt inn i 17 fylke (powiat), der tre er byfylke og 14 er landfylke. Desse er igjen delt inn i 118 gmina eller kommunar.
Toftøy
Toftøy er namn på fleire norske øyar.
Av desse kan nemnast:
Kazunari Koga
Kazunari Koga er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Koordinatsystem
Eit koordinatsystem er eit system der kvart punkt i eit n-dimensjonalt rom vert tilvist eit tal eller ein skalar. Dette omgrepet er ein del av teorien kring mangfald. «Skalarar» tyder i mange tilfelle reelle tal, men ut i frå samanhengen kan dei òg vere komplekse tal eller element i ein annan kommutativ ring. For kompliserte rom er det ofte ikkje mogeleg å nytte eit konsistent praktisk koordinatsystem for heile rommet. I slike tilfelle må ein nytte forskjellige koordinatsystem, kalla grafar, i lag for å danna eit atlas som dekkjer heile rommet. Eit enkelt døme (som dominerer terminologien) er jordoverflata).
Sjølv eit spesifikt koordinatsystem er nyttig for numeriske utrekningar, eksisterer rommet i seg sjølv uavhengig av kva koordinatsystem ein vel å nytte. Slik sett er ein koordinat i eit rom berre ein funksjon frå rommet (eller ein del av rommet) til skalarane. Når eit rom har kompliserte strukturarar, vel ein (som regel) å sjå på funksjonane som høver med denne strukturen. Døme på slik er:
Koordinatar i eit rom kan transformerast naturleg under grupper av automorfiar i rommet, og settet med alle koordinatar er ein kommutativ ring kalla koordinatringen i rommet.
I uformell bruk kan koordinatsystem ha singularitetar: desse er punkt der ein eller fleire koordinatar ikkje er definerte. Til dømes er origo i planet i polarkoordinatsystemet (r,θ) ein singularitet, fordi at sjølv om den radielle koordinaten har ein definert verdi (r = 0) i origio, kan θ vere kva vinkel som helst, så funksjonen er ikkje definert her.
Døme
Det vanlegaste dømet på eit koordinatsystem er det kartesiske koordinatsystemet som skildrar posisjonen til eit punkt P i det euklidske rommet Rn av reelle tal Desse tala r1, ..., rn vert kalla dei lineære polynoma til koordinatane i punktet P.
Om ein ser på ein del av eit euklidsk rom som er lagt kontinuerleg på eit anna topologisk rom, så definerer denne koordinaten eit bilete av S. Dette vert stundom kalla ei parameterisering av biletet, sidan han gjev tal til punkta.
Systemet der ein gjev ein lengdegrad og ei breiddegrad til geografiske stader er eit koordinatsystem. I dette tilfellet er ikkje paramteriseringa unik for Nord- og Sørpolen.
Definere eit koordinatsystem basert på eit anna
I geometri og kinematikk vert ikkje koordinatsystem berre nytta for å skildre (den lineære) posisjonen til punkt, men òg for å skildre vinkelposisjonen til aksar, plan og faste lekamar. I det sistnemnde tilfellet er orienteringa til eit koordinatsystem nummer to (ofte kalla det «lokale» systemet) fastsett til ein node som er definert ut frå det første (ofte kalla det «globale» koordinatsystemet). Til dømes kan ein fastsette orienteringa til ein fast lekam ved hjelp av ei orienteringsmatrise der dei tre første kolonnane er dei kartesiske koordinatane til tre punkt. Desse punkta vert så nytta til å definere orienteringa til aksane i det lokale systemet. Dei er dei tre einingsvektorane som går langs desse aksane.
Transformasjonar
Ein koordinattransformasjon er ei omforming frå eit system til eit anna, for å skildre det same rommet.
Med kvar bijeksjon frå rommet kan ein knyte to koordinattransformasjonar: