cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arthur Conan Doyle
Biografi
Frå 1876 til 1881 studerte han medisin ved Edinburgh University, og var ei tid utplassert i byen Aston, no eit distrikt under Birmingham. Som ein del av studiet hadde han òg praksis som skipslege på ei ferd til Vest-Afrika. I 1882 etablerte han ein legepraksis i Plymouth. Han fekk eksamensbevisa sine i 1885. Den medisinske praksisen hans var ikkje særleg innbringande. Medan han venta på pasientar, byrja han å skrive forteljingar.
Bolt Tail
Bolt Tail er eit nes i Devon i England. Det ligg like sørvest for Hope Cove i distriktet South Hams.
Arthur Conan Doyle
Biografi
Doyle hadde debutert med ei forteljing i Chambers's Edinburgh Journal i studietida, men det var etter at han flytta praksisen sin til Southsea at han byrja å skrive skjønnlitteratur for alvor. Grunnen var at det var langt mellom pasientane, så langt at likningsvesenet sende sjølvmeldinga hans attende med påskrifta '«Særs utilfredstillande»'. Han skreiv tilbake: «Eg er heilt einig!»
Bolt Tail
Det står eit åsfort frå jernalderen på Bolt Tail, men det er få spor att etter denne strukturen.
Arthur Conan Doyle
Den fyrste forteljinga
Det fyrste betydelege verket hans var «A Study in Scarlet» (En studie i rødt) som vart trykt i Beeton's Christmas Annual i 1887. Det er her Sherlock Holmes stig fram fyrste gong. Figuren var inspirert av den tidlegare universitetsprofessoren til Doyle, Joseph Bell, som Doyle hadde vore assistent for.
Medan han budde i Southsea, var han med og skipa Portsmouth Football Club, der han sjølv var den fyrste målmannen.
Bolt Tail
På klåre dagar er det mogeleg å sjå nedover kysten og inn i Cornwall, så langt som til Dodman Point.
Arthur Conan Doyle
Ekteskap
I 1885 gifta han seg med Louise Hawkins, som leid av tuberkulose og døydde av det i 1906. Året etter gifta han seg med Jean Leckie, som han hadde møtt og vorte forelska i allereie i 1897. Han heldt forholdet platonisk til den fyrste kona døydde. Doyle fekk fem born, to med sin den fyrste kona (Mary og Kingsley), og tre med den andre kona si (Jean, Denis og Adrian).
Holmes må døy!
I 1890 studerte Doyle optikk og augemedisin i Wien, og i 1891 flytta han til London for å opprette praksis augelege. Det gav han også meir tid til skriving.
I november 1891 kunne han nemne i eit brev mor si at «Eg tenkjer på å ta livet av Holmes ... og setje han i skåpet for godt. Han tek merksemda mi frå betre ting.»
I desember 1893 gjorde han dette for å kunne bruke meir tid «viktigare ting», nemleg historiske romanar.
Doyle lét Holmes møte erkefienden sin, professor Moriarty. Dei fall begge utfor ein foss i Sveits i «The Final Story» (Det siste problem). Doyle visste ikkje kor viktig Holmes hadde vorte for lesarane, og han kjende seg pressa til å la Holmes kome attende i forteljinga «The Adventure of the Empty House» (Historia om det tomme huset). Doyle forklarte at det var berre Moriarty som hadde falle i døden, og sidan Holmes hadde andre dødelege fiendar, hadde han sett seg tent med å «spele død».
Sherlock Holmes var hovudpersonen i 56 noveller og fire romanar. (Det finst òg andre forfattarar enn Conan Doyle som har skrive bøker om han.)
Inn i politikken
Boarkrigen i Sør-Afrika og fordømminga av britisk imperialisme fekk Doyle til å skrive ein pamflett med tittelen «The War in South Africa: Its Cause and Conduct» (Krigen i Sør-Afrika; årsak og gang) som vart omsett til mange språk. Den forsvarte rolla til Storbritannia i krigen. Doyle meinte sjølv at denne pamfletten var grunnen til at han vart slegen til riddar og utnemnd til visestatthalder i Surrey i 1902.
Han skreiv òg ei lengre bok, The Great Boer War, i 1900. Tidleg på 1900-talet stilte Sir Arthur to gonger til val i det britiske parlamentet som Liberal Unionist, ei gong i Edinburgh og ein gong i Border Burghs, men sjølv om han fekk ein god del røyster, vart han ikkje innvald. Han vart derimot den fyrste æresmedlemmen av Ski Club of Great Britain, Den britiske skiforeininga.
Conan Doyle var involvert i kampanjen for å reformere Fristaten Kongo, ein kampanje som vart leia av journalisten Edmund Dene Morel og diplomaten Roger Casement. Han skreiv «The Crime of the Congo» i 1909, ein lang pamflett som fordømde overgrepa i Kongo. Han var ven med både Morel og Casement, og vart inspirert til å bruke dei begge som hovudfigurar i romanen The Lost World i 1912. Han braut kontakten med dei begge då fyrste verdskrigen braut ut. Morel var på venstresida i politikken og vart ein av leiarane i pasifistrørsla, medan Casement «sveik» England for å skaffe våpen til den irske sjølvstendestriden. Då Casement vart arrestert for landssvik og fekk dødsstraff, stilte Conan Doyle likevel opp og hevda at Casement hadde vorte galen og ikkje var ansvarleg for handlingane sine.
Møte med rettssystemet
Doyle var òg ein ivrig talsmann for juridisk rettferd, og personleg etterforska han to kriminalsaker i 1906; den fyrste involverte ein sky britisk-indisk advokat, George Edalji, som var tiltala for å ha skrive trugande brev og mishandla dyr. Politiet var overbeviste om at Edalji var skuldig, og at mishandlinga hadde skjedd etter at han var vorte arrestert. Det var på grunnlag av denne saka at Court of Criminal Appeal (Ankedomstolen for kriminalsaker) vart skipa i 1907.
Den andre saka gjaldt Oscar Slater, ein tysk jøde og spelar som var dømd for å ha plyndra ei 82 år gammal dame i 1908. Det som var uklart og motseiande i prosedyrane, pirra forvitenskapen til Doyle og gav han mistanke at Slater var tiltala på falskt grunnlag. Både Edalji og Slater vart sett fri mellom anna som resultat av Conan Doyles arbeid for dei.
Møte med det overnaturlege
Mot slutten av livet vart Conan Doyle interessert i spiritisme (trua på det overnaturlege) og skreiv romanen The Land of Mist (Tåkens land) om dette emnet. Han trudde dessutan på alvar, og skreiv boka The Coming of the Fairies (1921). Det går fram at han trudde at dei såkalla Cottingley-bileta, som han trykte i boka, var ekte. Cottingley-bileta vart avslørte som falsum etter at Doyle var død.
Ei av novellesamlingane til Doyle, The Adventures of Sherlock Holmes, vart forbodne i Sovjetunionen i 1929 fordi styresmaktene meinte ho inneheldt okkultisme. Forbodet vart seinare heva.
Doyle var i tid ven med den amerikanske tryllekunstnaren Harry Houdini som var ein framståande motstandar av spiritistrørsla og avslørte spiritistiske medium som bløffmakarar. Doyle trudde at Houdini sjølv måtte ha overnaturlege krefter, og skreiv om det i boka The Edge of the Unknown ('På kanten av det ukjente'). Houdini greidde ikkje å overbevise Doyle om at han berre brukte triks.
Ettermæle
Arthur Conan Doyle døydde i Crowborough i England og er gravlagd på kyrkjegarden Minstead i New Forest i Hampshire.
Det er reist ei statue av han ved Crowborough Cross i Crowborough i East Sussex, der Sir Arthur budde i 23 år. Det er òg ei statue av Sherlock Holmes i Picardy Place i Edinburgh, rett ved huset der Conan Doyle vart fødd.
Utvald bibliografi
Sherlock Holmes-historiene:
Professor Challenger-historiene:
Andre verk:
Viranşehir
Viranşehir er ein marknadsby i bomullsområdet i provinsen Şanlıurfa, søraust i Tyrkia, 93 km aust for Şanlıurfa og 53 km nordvest ved grensa til Syria ved Ceylanpınar. Seint i antikken vart han kalla Konstantina eller Konstantia (gresk Κωνσταντίνη) av romarane og austromarane, og Tella av dei lokale assyrarane. . I dag er byen hovudsakleg busett av etniske kurdarar. Byen har kring 90 000 (2010) innbyggjarar.
Guden Merkur
Mercurius, kalla Merkur på norsk, var ein romersk gud. Han var særleg viktig for handel og vinning, og namnet hans kjem truleg frå dei latinske orda merx eller mercator, som tyder kjøpmann. Han fekk òg mange av kjenneteikna til den greske guden Hermes, som høg fart og skor med venger. Merkur var ein svært populær gud, og germanarane likna han gjerne med sin gud Wodan, eller Odin.
1600
1600 (romartal MDC) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Guden Merkur
Eit tempel til Merkur vart bygd i Circus Maximus i 495 f.Kr. Dette passa bra til guden for handel og fart, ettersom ein både dreiv mykje handel her og feira fart ved å halda veddeløp her.
Merkur har mykje til felles Hermes frå gresk mytologi og Turms som etruskarane trudde på. Mange av dei mytologiske skildringane og dikta som er skrive om Merkur kunne like gjerne vore skrivne om, og var truleg mest inspirert av, Hermes.
Merkur har gitt namn til planeten Merkur, som ligg nærast sola og er liten og rask. På mange språk har han òg gitt namn til kvikksølvet.
Åsskardfjorden
Åsskardfjorden er ein fjordarm av Halsafjorden og ei fortsetjing av Bøfjorden i Surnadal kommune på Nordmøre. Fjorden strekkjer seg 5,5 km austover til Åsskard i botn av fjorden.
Fjorden har innløp ved Bøsundet i vest. Bøfjorden ligg på vestsida av fjorden. Bøsundet ligg mellom Bølandet i sør og Settemsøran og vert kryssa av ei om lag 300 meter lang bru.
Riksveg 65 går langs dei indre delane av fjorden
Kornkråke
Kornkråke (Corvus frugilegus) er ein fugl i kråkefamilien.
Kornkråka lever i store delar av Europa og Asia. Fuglen hekkar i heile Danmark og Skåne. I Noreg er fuglen observert i dei fleste fylke, men hekkar berre i Mjøstraktene, Rogaland og ved Trondheim.
Schneestock
Schneestock er eit fjell i Urner Alpane i Sveits. Fjellet har ei høgd på 3608 meter over havet og ligg langs same ryggen som Dammastock i sør og Eggstock i nord. På vestsida ligg Eggfirn, som er den øvre delen til Rhonebreen. På austsida ligg Dammabreen.
Smelteomnen
Smelteomnen (frå latin Fornax) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Det vart namnsett av den franske astronomen Nicolas Louis de Lacaille i 1756. Smelteomnen er eit av dei 88 moderne stjernebileta.
Stjerner
Alfa Fornacis er ei dobbeltstjerne som er mogeleg å sjå i små amatørteleskop. Primærstjerna er ei gulaktig hovudseriestjerne med storleiksklasse 3,9 og den sekundære er ei gul stjerne med storleiksklasse 6,5; den sekundære kan vere ei variabel stjerne. Ho har ein periode på 300 år og ligg 46 lysår frå jorda. Beta Fornacis er ei gul kjempestjerne med storleiksklasse 4,5, 169 lysår frå jorda.
Djupromsobjekt
Smelteomnen har vore eit mål for undersøkingar inn i dei mest fjerntliggande områda av universet. Hubble Ultra Deep Field ligg i Smelteomnen og Smelteomnhopen, ein liten galaksehop, ligg hovudsakleg i Smelteomnen. Her finst fleire ultrakompakte dverggalaksar som er mykje mindre enn tidlegare kjende dverggalaksar, kring 120 lysår på tvers.
NGC 1049 er ein kulehop 500 000 lysår frå jorda. Han ligg i Smelteomnen dverggalakse.
UDFj-39546284 er ein mogeleg protogalakse i Smelteomnen,   men nyare analysar har indikerat han truleg har lågare raudforskyving, og derfor ikkje ligg så langt borte (og attende i tid).
HIP 13044 b er ein eksoplanet i stjernebiletet, rapportert i november 2010, og det vart oppdaga at denne hadde opphav utafor galaksen.
NGC 1097 er ein stavspiralgalakse i Smelteomnen, kring 60 millionar lysår frå jorda. Han er ein seyfertgalakse med sterke spektralband som indikerer ionisert gass og eit sentralt supermassivt svart hòl.
NGC 1365 er ein annan stavspiralgalakse som ligg 60 millionar lysår frå jorda. Som NGC 1097, er han òg ein seyfertgalakse.
Smelteomnen A er ein radiogalakse. Han er ein av dei nærmare aktive galaksane til jorda i ein avstand på kring 80 millionar lysår.
1318
1318 (romartal MCCCXVIII)
Anne Bøe
Anne Bøe er ein norsk lyrikar. Bøe er misjonærdotter og budde mellom anna i Tanzania då ho voks opp. Ho gjekk i det første kullet på forfattarstudiet i Bø ved Høgskulen i Telemark.
Bøe debuterte i 1984 med diktsamlinga Silkestein, som ho fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for.
DesRoches Nunataks
DesRoches Nunataks er to nunatakar som står 3 nautiske mil (6 km) aust for Postel Nunatak i sørvestlege Patuxent Range i Pensacolafjella. Dei vart kartlagde av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjevne av Advisory Committee on Antarctic Names etter Joseph DesRoches, ein meteorolog ved Amundsen-Scott-stasjonen, vinteren 1967.
1319
1319 (romartal MCCCXIX)
Kontra-revolusjonær
Kontrarevolusjonær betyr 'mot-revolusjonær', og kan visa til personar og grupper som er imot ein revolusjon som har skjedd eller er under gjennomføring. Ein kontrarevolusjonær kan vera ein tilhengjar eller støttespelar for ein motrevolusjon eller kontrarevolusjon, men omgrepet kan også visa til det å vera opprørsk mot eit regime som er kome til makta gjennom eit opprør.
Historisk sett er døme på verkeleg kontra-revolusjonære dei som ville gjenopprette det i prinsippet eineveldige monarkiet og makta til adelen og den katolske kyrkja etter den store revolusjonen i Frankrike frå 1789 og frametter, og dei som ville gjenopprette tsarstyret og godseigarmakta etter revolusjonane i 1917 i Russland. Men ekstremistar og maktmisbrukarar i revolusjonære situasjonar og i nye revolusjonære regime har og somtid hatt ein tendens til å kalle kontra-revolusjonære andre revolusjonære som ikkje ville gå like langt eller gå i ei noko anna retning enn dei sjølve.
Utreinskingr mot folk skulda for å vera kontrarevolusjonære var vanlege under den kinesiske kulturrevolusjonen. Seinare er sjølve kulturrevolusjonen blitt klassifisert som kontrarevolusjonær av det kinesiske kommunistpartiet. Etter opprøret på Himmelfredplassen i 1989 blei mange opposisjonelle sikta for kontrarevolusjonær verksemd. I 1991 blei den kinesiske dissidenten nobelprisvinnaren Liu Xiaobo dømd for «kontrarevolusjonær propaganda».
Kjelder
Counterrevolutionary
Orewa
Byen Orewa ligg på Nordøya på New Zealand, ved Hibiscus Coast (Hibiscuskysten), 30 kilometer nord for Auckland City, og på nordsida og nær byrjinga på halvøya Whangaparaoa Peninsula. Byen hadde 7326 innbyggjarar ved folketeljinga i 2006; elles kjem mange menneske hit for å tilbringa fritid og ferie her. Orewa er òg ein av dei stadane på New Zealand som veks snøggast, og byen ligg i eit av dei mest kostbare områda i landet å busetja seg i. Byen er administrasjonssenter i Rodney District i Regionen Auckland.
Orewa ligg på austkysten til halvøya North Auckland Peninsula, i Rodney District, ved motorvegen State Highway 1. Denne motorvegen nordover frå Auckland endar no like nord for Orewa. Ei 7,5 kilometer forlenging av vegen er under bygging, og er venta ferdigstilt i 2009. Denne nordlege motorvegen vil då nærma seg Puhoi, og leia State Higway 1 utanom Orewa.
Landemerke
Orewa beach, ei om lag tre kilometer lang sandstrand, er ei av dei lengste og tryggaste strendene i Auckland.
Strinda Idrettslag
Strinda Idrettslag, stifta 23. januar 1898, er eit idrettslag i Trondheim. Skigruppa i laget vart medlem i Norges Skiforbund i 1908. Andre avdelingar er fotball, friidrett, handball og skøyter.
Friidrett kom med som aktivitet i 1909. I 1910 vart Strinda Fotballklubb innlemma i idrettslaget, i 1915 Jonsvatnet Idrettslag.
Ved 50-årsjubileet i 1948 arrangerte Strinda IL andre del av Noregsmeisterskapen på ski; tevlingane i 4x10 km stafett og 50 km. Det var fyrste gongen eit ski-NM vart avvikla nordafjells. I 1954 arrangerte laget Ski-NM på 50 km og 3x10 km stafett, i samarbeid med den lokale skikrinsen.
Espen Holm
Espen Holm er ein norsk forfattar og siviløkonom busett på Kolbotn.
1320
1320 (romartal MCCCXX)
Jennifer Oeser
Jennifer Oeser er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Brunsbüttel i Schleswig-Holstein. Ho vann sølvmedaljen i sjukamp under VM 2009 og bronsen i øvinga ved EM 2010. Også under verdsmeisterskapen 2011 fekk ho bronse, i 2017 omgjort til sølv.
Aktiv
Oeser flytta sitt personbeste til 6 376 poeng ved europameisterskapen 2006 i Göteborg, ein prestasjon som heldt til fjerdeplass, 44 poeng unna bronsemedaljen. Året etter forbetra ho seg med 2 poeng til 6 378 poeng då ho deltok i verdsmeisterskapen i Osaka og vart nummer sju.
I 2009-sesongen flytta Oeser sin personlege rekord fyrst til 6 442 poeng i eit stemne i Ratingen. Der etter vann ho sølvmedaljen under verdsmeisterskapen i Berlin med sine 6 493 poeng, trass i eit fall på den avsluttande 800-meteren. Ved europameisterskapen 2010 i Barcelona gjorde ho unna sitt livs beste sjukamp då ho sanka heile 6 683 poeng, dermed vann ho bronsemedaljen.
Også i VM 2011 i Daegu kom Oeser med 6 572 poeng på tredjeplass, bak russiske Tatjana Tsjernova og tittelforsvarar Jessica Ennis. Fem år seinare annullerte Det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) Tsjernova sitt resultat, og i 2017 vart Oeser tildelt sølv då Friidretts-VM vart avvikla i London.
Brorson
Brorson kan vise til
Nøttekråke
Nøttekråke (Nucifraga caryocatactes) er ein fugl i kråkefamilien.
Nøttekråka lever i barskogbeltet frå Skandinavia til Stillehavet og i fjellskogar i Mellom- og Sør-Europa. I tillegg finst det Nøttekråker i Himalaya og Taiwan.
Nøttekråka er ein standfugl.
Supertramp av Supertramp
Supertramp er det sjølvoppkalla debutalbumet til det engelske rockebandet Supertramp, gjeve ut i juli 1970. Det har stundom blitt gjeve ut under tittelen Now and Then.
Rivers Cuomo
Cuomo blei fødd i byen New York og voks opp i Connecticut. I oppveksten brukte han namnet Peter Kitts etter stefar sin, som heitte Kitts.
Supertramp av Supertramp
Det kom ikkje ut i USA før seint i 1977, men kunne importerast frå Storbritannia. I 1977 nådde albumet 158. plassen på den amerikanske Billboard 200.
1500
1500 (romartal MD) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
Supertramp av Supertramp
Bakgrunn og innspeling
Alle tekstane på albumet var skrivne av Richard Palmer, sidan ingen av dei andre medlemmane i bandet ønskte å skrive noko. Palmer sa sjølv at han såg på det å skrive tekstane som «å få lekser» han måtte gjere. Musikken til songane var komponert av Rick Davies og Roger Hodgson i lag.
Albumet vart spelt inn i løpet av i natt frå midtnatt til kl. 06 om morgonen. Dette kom av ei overtru om at det var noko «magisk» å spele inn på natta, noko dei hadde fått høyrt av Traffic og Spooky Tooth. Hodgson sa seinare «Lydteknikaren vår, Robin Black, sovna fleire gonger midt under innspelinga, som var ganske intens fordi me heile tida krangla med Richard Palmer.» Han var glad i resultatet og sa over eit tiår seinare at «det var alt særs naivt, men det var ei god stemning.»
Songar frå dette albumet, som «Words Unspoken» og «I Am Not Like Other Birds of Prey», vart nytta i filmen Extremes (1971), i lag med musikk frå andre grupper.
Mottaking
Kritikarane har generelt vore positive til albumet. Ei melding av Judith Simons i Daily Express sa: «Denne debutplata av ei gruppe lovande musikk-poetar, er noko meir melodisk enn dei fleste platene som kjem ut under kategorien 'progressiv pop.'» Trass i dette selde albumet dårleg.
Lushaugen
Lushaugen er eit fjell på grensa mellom Gran kommune i Innlandet og Hurdal kommune i Viken. Det har ei høgd på 812,16 meter over havet og er det nest høgaste fjellet i Akershus av fjella med primærfaktor på minst 50 meter, berre 13 cm lågare enn det høgaste, Fjellsjøkampen på 812,29 m.
Supertramp av Supertramp
Mottaking
I ei seinare melding skreiv AllMusic at albumet «strøymer over av pretensiøs musikk som svingar hit og dit, med større vekt og merksemd til klaverinstrumenta og gitar enn til tekstane og den totale heilskapen.» Men dei innrømde at «blanding av iver og finesse» på albumet var appellerande.
Innhald
Alle songar skrivne av Rick Davies, Roger Hodgson og Richard Palmer.
All solovokal av Roger Hodgson, utanom der andre er nemnde. Solovokal skriven av Richard Palmer.
Salslister
Billboard (USA)
Arne Arntzen
Arne Arntzen var fødd på storgarden Grinder i Grue i Hedmark. Etter å ha blitt student i 1801 tok han juridisk embetseksamen med laud i København i 1807. I 1808 busette han seg på garden sin Stolpestad i Ringsaker, og hadde heim der i åtte år. Same året vart han utnemnd til regimentskvartermeister og auditør ved Opplandske dragonregiment, tok avskjed i 1812. I 1813 vart han overrettsprokurator og september 1815 president i Christianias magistrat. Han vart i 1818 utnemnd til sorenskrivar i Solør og Odalen. Frå 1833 budde han på garden sin, Oppaker i Grue, der han døydde etter 28 år i embetet sitt.
Arntzen var 2. representant for Hedemarkens amt på det overordentlege storting i 1814. Han kom inn att på Stortinget i 1827, då som 1. representant, og sat også på det overordentlege stortinget 1828. Både 1827 og -28 hadde han sete i Lagtinget. I 1827 var han formann i komiteen for handels- og næringsfridom.
Arntzen vart i 1818 riddar av Vasaordenen og i 1832 riddar av Nordstjerneordenen.
Han var ein yngre bror av statsråd Andreas Arntzen.
DeWitt Nunatak
DeWitt Nunatak er ein nunatak, 1295 moh, langs ein isskrent 7 nautiske mil vest for Snake Ridge i Patuxent Range i Pensacolafjella. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Steven R. DeWitt, ein meteorolog ved Palmer-stasjonen, vinteren 1966.
Hope Cove
Hope Cove er ein liten landsby ved sjøen i South Huish i distriktet South Hams, som ligg i Devon i England. Landsbyen ligg 8 km vest for Salcombe og 8 km sørvest for Kingsbridge. Det ligg to strender her som ligg lunt til bak neset Bolt Tail.
Benevento
Benevento  er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Benevento i regionen Campania og har om lag 65 000 innbyggjarar. Han ligg 50 km nordaust for Napoli og ligg på ein 130 meter høg ås der elva Calore Irpino (eller Beneventano) og Sabato renn saman. Byen er òg sete for ein katolsk erkebiskop.
Benevento ligg på same stad som den antikke byen Beneventum, opphavleg Maleventum eller Malowent. «Vent» i namnet refererer truleg til ein markedsplass og var mykje brukt i stadnamn i antikken. Romarane meinte at han visstnok vart grunnlagd av Diomedes etter trojanarkrigen.
I antikken
Benevento, som Maleventum, var ein av dei viktigaste byane i Samnium, og seinare av dei viktigaste byane i heile Sør-Italia. Han låg ved vegen Via Appia 50 km aust for Capua ved breidda av elva Calore. Dei gamle romerske geografane skriv at byen er særs gamal og meinte han kunne vere grunnlagd av Diomedes etter trojanarkrigen og var ein by som høyrte til samnittarane. Byen var truleg godt verna for romarane gjekk ikkje til åtak på han under dei to første krigane med samnittarane. Romarane tok truleg byen under den tredje samnittarkrigen. Som ein romersk koloni blømde byen og under den andre punarkrigen var ofte dei romerske generalane her for å vakte over byen og Campania. To av dei mest avgjerande slaga under krigen stod i nærleiken av byen, slaget ved beneventum i 214 fvt., der den kartagiske generalen Hanno vart slått av Tiberius Gracchus. Det andre stod i 212 fvt. då leiren til Hanno, der han hadde samla store mengder korn og andre ting, vart storma og tatt av den romerske konsulen Quintus Fulvius Flaccus.
Under det andre triumviratet vart området delt opp av triumvirane til veteranane sine og til slutt vart det oppretta ein ny koloni her av keisar Augustus. Ein tredje koloni vart oppretta her av Nero. Byen blømde under Romarriket og var truleg den nest største byen i Sør-Italia etter Capua, og plasseringa ved Via Appia var truleg sterkt medverkande til dette. Det var i denne perioden at den romerske bogen, Trajanbogen, vart reist av keisar Trajan. Bogen står framleis og er ein av dei best bevarte strukturane frå denne tida i heile Campania.
Beneventum var ein viktig heilt til Romarriket sitt fall og under gotarkrigane vart han erobra av Totila og bymurane vart fjerna, og så bygd opp att kort tid etter.
Hertugdømet Benevento
Ikkje lenge etter byen vart plyndra av Totila og bymurane rive ned (545), vart Benevento sete for eit mektig langboardisk hertugdøme. Ein meiner at hertugdømet vart grunnlagd i 576 av soldatar leia av Zotto. Etterfølgjaren hans var Arechi I (døydde i 640) og han erobra Capua og Crotone, plyndra den austromerske byen Amalfi, men klarte ikkje å erobre Napoli. Etter regjeringstida hans hadde berre Austromarriket Napoli, Amalfi, Gaeta, Sorrento og enden av Calabria, i tillegg til kystbyane i Puglia att.
Dei neste tiåra erobra Benevento fleire område frå austromarane, men hovudfienden vart no sjølve Lombardia i nord. Kong Liutprand blanda seg inn fleire gonger og la fram eit eige forslag om kven som skulle ta over hertugdømet. Etterfølgjaren hans, Ratchis, erklærte hertugdøma Spoleto og Benevento for framand land der det ikkje var lov å reise utan løyve frå kongen.
Då det lombardiske kongedømet kollapsa i 773 vart hertug Arechi II opphøgd til fyrste under det nye riket til frankarane som kompensasjon for at nokre av områda hans vart gjeve tilbake til Kyrkjestaten.
Det såkalla Langobardia vart samla ein siste gong under hertug Pandolfo Testa di Ferro, som utvida makta si i Mezzogiorno frå basen sin i Benevento og Capua. Før han døydde (mars 981) fekk han òg tittelen Hertug av Spoleto av keisar Otto I. Både Benevento og Salerno gjorde derimot opprør mot sonen hans og arvingen Pandulf II.
I 1022 erobra Henrik II både Capua og Benevento, men reiste tilbake etter at han ikkje klarte å ta Trioa. Om lag det same skjedde med Konrad II i 1038. Desse åra var dei tre statane (Benevento, Capua og Salerno) ofte i krigar med kvarandre, noko som var til fordel for normannarane som fekk auka makt i området. Normannaraen Robert Guiscard erobra Benevento i 1053 etter keisar Henrik III hadde gjeve løyve til det. Desse fyrstane vart seinare kasta ut av byen og så kalla tilbake då paven ikkje klarte å forsvare byen mot Guiscard. Byen var ein paveby fram til 1801.
Det pavlege Benevento
Benevento gjekk over til Kyrkjestaten utan kamp då keisar Henrik III avstod byen til Leo IX i byte for Bispedømet Bamberg (1077). Benevento var maktsenteret til Kyrkjestaten i det sørlege Italia fram til byrjinga av 1800-talet då Napoleon gav byen til ministeren sin Talleyrand med tittelen Fyrste. Talleyrand slo seg aldri ned her eller styrte det nye fyrstedømet sitt og i 1815 gjekk Benevento tilbake til Kyrkjestaten. I 1860 vart han ein del av Italia.
Beisfjordbrua
Beisfjordbrua er ei bru som kryssar Fagernesstraumen i Beisfjorden i Narvik kommune i Nordland. Brua er 375 meter lang og er ein del av europaveg 6. Brua blei opna i 1959 av Bue Fjermeros.
Massékhet Tamíd
Massékhet Tamíd (hebr. מַסֶּכֶת תָּמִיד [massekhe t tāmī d ]) er den niande traktaten i Séder Kodasjím i det rabbanittisk-jødiske bokverket Misjná. Denne traktaten blir handsama i Talmúd bablí, men ikkje i Talmúd jerusjalmí. Massékhet Tamíd tek for seg morgonritualet i Tempelet i Jerusalem, inkludert førebuinga og ofringa av det faste brennofferet (sjå 2. mos. 29:38–42), røykjelsesofferet (sjå 4. mos. 28:2–8) og resten av sjaharít (morgongudstenesta) med framseiinga av Sjemá‘ Jisraél med sine tilhøyrande velsigningar.
1321
1321 (romartal MCCCXXI)
Nach dir, Herr, verlanget mich
Nach dir, Herr, verlanget mich, BWV 150, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Arnstadt i 1704-1707 for ei botsmesse eller ei anna hending. Kantaten er ein av dei første Bach komponerte.
Teksten er henta frå Salme 25: 1-2 (andre sats); Salme 25: 5 (fjerde sats); Salme 25: 15 (sjette sats), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for fagott (fagott), to fiolinar og basso continuo, samt to songsolistar (sopran, bass) og firedelt kor.
Det består av sju satsar:
Dolgijøya
Dolgijøya (russisk Долгий Остров eller Dolgij ostrov) er ei øy i Petsjorahavet aust i Khajpudyrbukta i Russland. Ho er lang og smal med ei lengd på 38 km og ei breidde på 2,8 km i snitt. Ho strekkjer seg hovudsakleg frå nordvest til søraust og det er fleire mindre øyar i kvar ende. Matvejevøya ligg i nord og Bolsjoj Zelenets og Malij Zelenets ligg i sør.
Sørenden av Dolgijøya ligg berre 12 km frå fastlandet. Øya høyrer til Nenetsia autonome okrug, som høyrer til Arkhangelsk oblast.
Øya må ikkje forvekslast med øyane Dolgij, ei av dei ligg i bukta søraust for Khodovarikha i sjølve Barentshavet, og ei anna i Karelen. Diksonøya vart òg tidlegare kalla Dolgij.
Historie
Stepan Malygin starta ei reise frå Dolgijøya i 1736-1737. Det var to skip på denne tidlege ekspedisjonen, «Pervij» under Malygin og «Vtoroj» under kaptein A. Skuratov. Etter å ha kome inn i det lite utforska Karahavet segla dei til munningen av elva Ob.
Malygin observerte nøye denne nesten ukjende kystlinja og klarte å teikne eit forholdsvis nøyaktig kart over kysten mot Nordishavet mellom elvane Petsjora og Ob.
1322
1322 (romartal MCCCXXII)
Korpehaugen
Korpehaugen er eit fjell i Hurdal kommune i Viken. Det har ei høgd på 762 meter over havet og er det tredje høgaste fjellet i Akershus av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Håkon Grjotgardsson
Håkon Grjotgardsson (døydde om lag 910) er den første, historisk sikre personen i Håløygeætta, og han var truleg den første i denne ætta som busette seg på Lade og han var den første Ladejarlen. Frå hans tid, og i dei neste hundre åra, er det denne ætta som kom til å bli dei reelle makthavarane i Trøndelag.
Familie og bakgrunn
Han var son av Grjotgard Herlaugsson som budde på Selva (norrønt: Sǫlvi) i Agdenes ved innlaupet av Trondheimsfjorden, og han var far til Grjotgard Håkonsson, Herlaug Håkonsson, Sigurd Håkonsson Ladejarl og Åsa Håkonsdotter. Han er nemnd i skaldediktet Håløygjatal av Øyvind Finnson Skaldespille, og i sogelitteraturen finn vi opplysningar om han i Soga om Harald Hårfagre. og i Fagerskinna Han vart truleg særs gamal og i Fagerskinna blir han kalla Håkon gamle (norrønt Hákon gamli).
Sonen Sigurd er i Fagerskinna omtala som hyrna-jarl (tolka som yrna-, til norrønt Yrjar, dvs. Ørlandet), og det kan difor tenkjast at Håkon og folket hans ei tid, før dei kom til Lade, budde på Ørlandet, på nordsida av Trondheimsfjorden.
Herredøme over Trøndelag og Hålogaland
I sogene blir det fortalt at kong Harald Hårfagre kom over fjellet frå Opplanda og la under seg Trøndelag, og at Håkon Grjotgardsson då gjekk i forbund med han. Han skal ha blitt kong Harald sin jarl i Trøndelag (Fagerskinna nemner òg Sygnafylke) og han skal ha gift bort dotter si, Åsa, til kongen. Men det som blir fortalt om dette i Heimskringla, er truleg ein konstruksjon av Snorre, og viser berre kva for oppfatning sogeforfattarane på 1200-talet hadde av historia om Harald Hårfagre og «rikssamlinga». Det må leggjast til grunn at all historieforteljing om Harald Hårfagre i Trøndelag, bygger på usikre kjelder, i røynda er det like sannsynleg at Håkon jarl sjølv skaffa seg herredøme over Trøndelag og Hålogaland, kanskje i strid med kong Harald. (Om jarle-tittelen, sjå Norges Historie v/Bugge )
Håkon Grjogardsson er òg nemnt i den islandske Landnåmaboka, der vi kan lese at fleire mektige menn reiste til Island, fordi dei kom i usemje med han. Mellom desse var Vebjørn Sygnakappe (Vébjörn Sygnakappi) frå Sogn, Torolf Fasthaldi (Þórólfur fasthaldi) frå Sogn, Tore Tussesprange (Þórir þursasprengir) frå Åmd i Hålogaland, Lodin Angel (Loðinn öngull) frå Hålogaland og lendmann Ølve Kvite (Ölvir hinn hvíti) frå Almdal i Vefsen. Vi ser av dette at Håkon Grjotgardsson jarl må ha gjort seg gjeldande langt utanom Trøndelag.
Slaget ved Stavenes
Håkon Grjotgardsson ladejarl døydde i eit slag ved Fjaler, i ein våg som blir kalla Stavenesvågen (i dag: truleg Stongfjorden). Truleg stod slaget mellom ei hær frå Hålogaland og Trøndelag og hærstyrkane til Firdajarlen Atle Mjove, om herredømet over Vestlandet (Sygnafylket). I dette slaget fekk Atle jarl banesår og Håkon jarl fall. Ein reknar med at slaget stod omkring år 910.
Slik er det nemnt i Håløygjatal (nørrøn tekst med dansk omsetjing ):
Etter at Håkon Grjotgardsson døydde, vart sonen hans, Sigurd Håkonsson, den nye ladejarlen.
Notar
<references group="Note"/>
Åsgardfeltet
Åsgardfeltet er eit oljefelt og naturgassfelt på norsk kontinentalsokkel. Feltet er kalla opp etter Åsgard i norrøn mytologi. Feltet ligg i Norskehavet. Hovudforsyningsbasen for feltet ligg i Kristiansund, medan driftsorganisasjonen ligg i Stjørdal. Statoil er operatør for feltet. Utvinning frå feltet starta i 1999
Feltet ligg på 240-300 meters havdjup og er bygd ut med utvinningsutstyr på havbotnen. Utvinningsbrønnane er knytt til produksjons- og lagerskipet Åsgard A FPSO. Den halvt nedsenkbare oljeplattforma Åsgard B handsamar naturgasskondensat og naturgass. Til Åsgard B er det knytt eit lagerskip for naturgasskondensat, Åsgard C.
Foreland Point
Foreland Point er eit nes i Devon nær Lynmouth og det nordlegaste punktet langs kysten av Devon og Exmoor. Den høgaste klippa er 89 meter over flo sjø, men det høgaste punktet på neset ligg nær Countisbury med 302 meter over havet.
Det står eit fyr på neset frå 1900, automatisert i 1994. Lyset står 67 meter over havet og blinkar fire gonger kvart 15. sekund.
Neset er eigd av National Trust.
Schnidehorn
Schnidehorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
1323
1323 (romartal MCCCXXIII)
Schopfenspitz
Schopfenspitz er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Anders Reitan
Reitan var fødd i Ålen i Sør-Trøndelag fylke. Han var bror av dialektgranskaren Jørgen Reitan, brorson av diktar og stortingsmann Anders Jørgensen Reitan. Vinteren 1878-1879 gjekk han på Vonheim folkehøgskole og deretter på Klæbu seminar. Dei første åra som lærar i heimbygda vikarierte Reitan for far sin, Jon Jørgensen Reitan (1822-1903), som då sat på Stortinget og i Riksretten 1883-84. Han fekk lærarposten etter far sin, og var lærar i den barneskolen han sjølv hadde gått til han slutta som lærar i 1929.
Resten av levetida arbeidde Reitan med bygdeboka Ålen. Ho kom i første opplag i 1936, har seinare vore verdsett som hovudkjelda for kunnskap om rørosregionen i eldre tid. Mange har uttrykt si takksemd, ikkje minst forfattaren Johan Falkberget.
Kommunar på Færøyane
Sidan 1. januar 2017 er det 29 kommunar på Færøyane:
Tidlegare kommunar
Kommunesamanslåingar før 2005
(blei 1. august 1948 skild ut frå Gjáar kommuna) (blei 1. januar 1997 lagt saman med Tórshavn kommuna)
Kommunesamanslåingar i 2005
(blei 1. januar 2005 lagt saman med Sørvágs kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Runavíkar kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Runavíkar kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Runavíkar kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Tórshavns kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Sunda kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Tórshavns kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Klaksvíkar kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Sørvágs kommuna) (blei 1. januar 2005 lagt saman med Tórshavns kommuna) (blei 1. januar lagt 2005 saman med Sunda kommuna)
Kommunesamanslåingar i 2009
(danna 1. januar 2009 til saman Eysturkommuna) (danna 1. januar 2009 til saman Vága Kommuna) (blei 1. januar 2009 lagt saman med Klaksvíkar kommuna) (blei 1. januar 2009 lagt saman med Runarvíkar kommuna)
Kommunesamanslåing i 2017
(blei 1. januar 2017 lagt saman med Klaksvíkar kommuna)
Elmers Nunatak
Elmers Nunatak er ein markant nunatak, 5 nautiske mil søraust for Mount Hawkes i Neptune Range i Pensacolafjella i Antarktis. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Elmer H. Smith, ein flyfotograf i gruppene som overvintra ved Ellsworth-basen i 1958 og McMurdo-basen i 1961.
Ferrell Nunatak
Ferrell Nunatak er ein nunatak som stikk opp av isflata på Iroquois Plateau, 5 nautiske mil nordaust for Elmers Nunatak i Pensacolafjella i Antarktis. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter James T. Ferrell, ein mekanikar ved Ellsworth-basen, vinteren 1958.
Onegaelva
Onega (russisk Онега) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland. Ho er 416 km lang og renn frå Latsja til Onegabukta i Kvitsjøen.
Elva har eit fall på 118 meter frå kjelda til munningen, der ho har ei middelvassføring på 505 m³/s. Elva frys til mellom seint i oktober og tidleg i desember og vert isfri att i midten av april eller i mai.
Dei største sideelvane hennar er Kena, Iksa og Kozja frå venstre, og Volosjka, Mosja og Kodina frå høgre.
Byane Kargopol og Onega ligg ved Onegaelva. Langs breidda ligg og bevarte monument av gammal trearkitektur.
Hiddensee
Hiddensee er ei bilfri øy i Austersjøen, vest for øya Rügen ved kysten av Tyskland.
Øya har like over 1 000 innbyggjarar og var ein populær feriestad for Aust-Tyskland, og er det framleis i dag. Her ligg mellom anna den ornitologiske stasjonen til Universitetet i Greifswald, medan Gerhart Hauptmann og Walter Felsenstein er gravlagd her.
Den tyske ekspressjonistiske målaren Walter Grammatté målte fleire bilete av øya. Dei heng for tida i Brücke Museum i Berlin.
Ei vandresoge under DDR-tida var at arbeidarar og bønder på øya skreiv brev til Stalin der dei kravde å verte annektert av Sverige (Hiddensee var ein del av Svensk Pommern i 1648-1815). Sjølvsagt var det ikkje noko i dette ryktet, men viser den typiske humoren folk hadde i DDR for å overleve den sosialistiske kvardagen.
1400
1400 (romartal MCD)
Helgoland
Helgoland (helgolandsk deät Lun, engelsk Heligoland) er ei lita øygruppe utanfor kysten av Tyskland.
Øya har tidlegare vore ein del av både Danmark og Storbritannia og ligg i Helgolandbukta (ein del av Tyskebukta) søraust i Nordsjøen. Dei er dei einaste tyske øyane som ikkje ligg like i nærleiken av fastlandet, og båtturen frå Cuxhaven ved munningen av elva Elbe tar om lag 2 timar.
I tillegg til tysk snakkar den lokale busetnaden, som er etniske frisarar, ein helgolandsk dialekt av nordfrisisk kalla Halunder. Helgoland vart tidlegare kalla Heyligeland, eller «heilag land», sannsynlegvis på grunn av at øya var tilknytt guden Forsete.
Geografi
Helgoland ligg 70 km frå den tyske kysten og består av to øyar: Den busette og trekanta hovudøya (Hauptinsel) i vest med eit areal på 1 km², og Düne («sandyne», helgolandsk: de Halem) i aust med eit areal på 0,7 km². Den sistnemnde øya er ikkje busett.
Hovudøya er vanlegvis delt i Unterland («nedre land», helgolandsk: deät Deelerlun) ved sjøen, Oberland («øvre land» helgolandsk: deät Boperlun), som består av eit platå, og Mittelland («mellomland») mellom dei på ei side av øya.
Hovudøya har òg små strender i nord og i sør, og har høge klipper med fall på 50 meter ned til havet i nord, vest og sørvest. I sørvest er sjøen over 50 meter djup nedanfor dei bratte klippene. Nordvest på øya finn ein det mest kjende landemerke i Helgoland, Lange Anna, som er ein frittståande klippe eller søyle av raud sandstein. Ho er 47 m høg og veg 25 000 tonn.
Dei to øyane var forbunde fram til 1720, då øya vart broten i to av stormflod. Det høgaste punktet på hovudøya er 61 meter over havet.
Sjøv om øya er kulturelt nærmare Nordfriesland, høyrer dei to øyane til landkreis Pinneberg i delstaten Schleswig-Holstein. Hovudøya har ei god hamn, og vert ofte vitja av seglbåtar.
Klima
Helgoland har eit maritimt klima. Ho er nesten fri for pollen, og er derfor ein ideell stad for allergikarar. Sidan det er lite landmasse i nærleiken, vert temperaturen sjeldan lågare enn -5 °C, og på vinteren kan det vere opp til 10 grader varmare her enn i Hamburg. Våren er relativt kjølig, medan hausten ofte er lengre og varmare enn på fastlandet, og statistisk sett har området meir sol.
På grunn av det milde klimaet har det vorte dyrka fiken her sidan 1920-talet, og det er framleis gamle morbærtre i Den øvre byen.
Historie
Det har vore busetnadar på øya sidan førhistorisk tid. I år 697 trekte den frisiske kongen Radbod seg tilbake til Helgoland etter å ha vorte slått av frankarane. I 1231 kom Helgoland inn under den danske kong Valdemar II, og fra då og frem til 1714 skifta ho hender ei rekkje gonger mellom Danmark og hertugdømmet Schleswig. Ein kort periode var ho òg underlagt den hanseatiske bystaten Hamburg. I august 1714 vart ho erobra av Danmark, og under Napoleonskrigane vart ho i 1807 erobra av Storbritannia. Den tyske nasjonalsongen vart skrive på den dåverande britiske øya i 1841 av August Heinrich Hoffmann von Fallersleben. Britane avstod Helgoland til Tyskland i 1890 i byte mot at tyskarane gav opp krav på Zanzibar i Afrika. I åra som følgde vart øya utbygd til ein viktig marinebase. Under den første verdskrigen vart busetnaden evakuert til fastlandet. Det første sjøslaget under den første verdskrig vart utkjempa ved Helgolandbukta den første månaden av krigen. Innbyggjarane vende tilbake i 1918, men i 1930-åra vart marinebasen reaktiviert. Under den andre verdskrigen vart innbyggjarane verande på Helgoland, men 18. april 1945 gjekk britiske bombefly til åtak på øya og la husa i grus. Dei sivile innbyggjarane søkte vern i naturlege bergformasjonar, og dei fleste av dei 128 menneska som omkom var anti-luftskytspersonell. Øyane vart evakuert den påfølgjande natta.
I etterkrigstida vart øya, fram til 1952, brukt som skytefelt for krigsskip. 18. april 1947 detonerte Royal Navy 6 800 tonn sprengstoff i forsøk på å rive heile hovudøya. Dei militære installasjonane der vart øydelagde, men øya stod att. I 1952 vart øya tilbakeført til tyske styresmakter, som sette i gang ein større opprydding. Mellom anna måtte store mengder udetonert ammunisjon fjernast.
Øya er no ein feriestad og nyt godt av skattefritak. Store delar av økonomien er tufta på taxfree-sal av tobakk, alkohol og parfyme til turistane. Øya er òg utanfor Schengenområdet. Helgoland er bilfri, og det går ferje til Hamburg. Kvar sommar vert det arrangert seglregatta ved Helgoland.
Den fjerde franske republikken
Den fjerde franske republikken (fransk Quatrième République) er ei nemning på tidsrommet i fransk historie mellom 13. oktober 1946 og 1958. I løpet av denne tida hadde Frankrike si fjerde grunnlov som republikk.
Toppåsen
Toppåsen er eit fjell i Hurdal kommune i Viken. Det har ei høgd på 753 meter over havet og er det fjerde høgaste fjellet i Akershus av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Vinduet
Vinduet er eit skjønnlitterært tidsskrift gjeve ut av Gyldendal Norsk Forlag. Bladet kjem ut fire gonger i året og tek for seg norsk og utanlandsk litteratur.
Det blei grunnlagt av Harald Grieg og Nic. Stang i 1947, og er dermed det eldste litteraturtidsskriftet som framleis kjem ut i Noreg. Det har hatt redaktørar som Johan Borgen, Brikt Jensen, Jan Erik Vold, Knut Faldbakken, Janneken Øverland, Jan Kjærstad, Merete Morken Andersen, Henrik Langeland, John Erik Riley, Audun Vinger, Kaja Schjerven Mollerin og Preben Jordal. Redaktør sidan januar 2018 er Maria Horvei.
Polsk złoty
Złoty er valutaen i Polen. 1 złoty = 100 groszy. Valutakoden er PLN.
Den erstatta den polske marken i april 1924, då Polen vedtok ei valutareform for å bøte på hyperinflasjon i etterkant av 1. verdskrig. Złotyen er ei tradisjonell polsk pengeeining som har vore i bruk sidan mellomalderen.
På byrjinga av 1990-talet var inflasjonen i Polen svært stor. Det vart difor tatt bort fire nullar i valutaen, slik at 10.000 gamle złoty vart 1 ny (noverande) złoty.
Myntane omfattar 1 grosz, 2 grosze, 5 groszy, 10 groszy, 20 groszy, 50 groszy, 1 złoty, 2 złote og 5 złotych, mens setlane har pålydande verdiar på 10, 20, 50, 100, 200 og 500 złotych.
Den tredje franske republikken
Den tredje republikken i Frankrike (fransk La Troisième Republique, ofte stava La 3ème Republique) varte frå 1870/75 til 10. juli 1940 og er ei nemning på det franske styresettet og i vidare tyding tidsrommet i fransk historie mellom det andre franske keisardømet og Den fjerde republikken. Det var eit republikansk parlamentarisk demokrati som kom til den 4. september 1870 etter at keisar Napoleon III måtte gå frå makta i samband med den fransk-prøyssiske krigen.
Det politiske livet i løpet av den tredje republikken var prega av svake koalisjonar og mange skifte av regjering. I tillegg bidrog Dreyfus-affæren til mange konfliktar.
Bakkels
Bakkels (frå mellomnedertysk backels, 'det som blir bakt på ein gong') er eit gammalt ord for mindre bakverk som kan vera kokte i smult. Det finst i namnet til fleire kaketypar, som bordstabelbakkels, fattigmannsbakkels, hjortebakkels, rosettbakkels, sandbakkels og vassbakkels.
Bakels, bakkels, bakelse eller bakkelse har i nordisk samanheng tradisjonelt vist til små bakverk. Ordet kan visa til ein type kake bakt frå gammalt av i ulike delar av Noreg til høgtider og festar. Dei var laga av mjøl, sukker, egg, fløyte og vatn og ofte steikte i særskilde jarn med fint mønster som kunne omfatta namn og årstal. Denne kaketypen er også kjend som jønnbrød, avletter og anna.
Andre typar er fattigmannsbakkels, ein frityrkokt bakkels laga av tynt kjevla og forma deig (sjå fattigmann), hjortebakkels, ei tradisjonell norsk form for smultringar laga med hornsalt (sjå hjortetakk), sandbakkels, eit anna namn på sandkake, laga med mjøl, smør, sukker, egg, mandlar og bakepulver, og vassbakkels, ein type bakkels laga med mjøl, smør, egg og vatn og ofte fylte med krem.
Diomedesøyane
Diomedesøyane (russisk острова Диомида eller ostrová Diomída, òg kalla острова Гвоздёва eller ostrová Gvozdjova, «Gvozdjovøyane»), er to steinete bordfjelløyar. Dei ligg på grensa mellom Russland og USA (Alaska). Store Diomedes høyrer til Tsjukotka i Russland og vert òg kalla Imaqliq, Nunarbuk eller Ratmanovøya. Vesle Diomedes høyrer til Alaska i USA og vert òg kalla Krusenstern Island eller Inaliq. Dei ligg midt i Beringsundet mellom Alaska i USA og Sibir i Russland. Tsjuktsjarhavet er i nord og Beringhavet i sør.
Øyane ligg både på tvers av landegrensa mellom dei to landa og den internasjonale datolinja, som er om lag 1 km frå båe øyane. På det næraste mellom dei to øyane er avstanden om lag 5 km. Den vesle busetnaden på Vesle Diomedes ligg på vestsida av øya.