cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
London
Transport
All transport i London er underlagd borgarmeisteren. Hans forvalting har likevel avgrensa kontroll over økonomiske forhold, og ingen kontroll over jernbanenettverket, bortsett frå jernbanelinene som utgjer London Overground. Transport for London (TfL) har fått ansvaret for å administrere både undergrunnsbanen (London Underground), bussnettet, drosjeløyve, Docklands Light Railway, London Overground og all annan offentleg transport i byen.
Respirator
Respirator eller pustemaskin er ein maskin som heilt eller delvis overtek pustearbeidet (ventilasjonen) for eit menneske eller dyr. Han overtek ikkje gassutvekslinga (respirasjonen), då nyttar ein ECMO- eller hjarte-lungemaskinar. Om respiratoren er del av eit anestesiapparat nyttar ein ofte nemninga ventilator.
Bayonne
Bayonne (oksitansk og baskisk Baiona) er ein by og kommune sørvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Pyrénées-Atlantiques i regionen Nouvelle-Aquitaine og har om lag 45 000 innbyggjarar. Byen ligg der elvane Nive og Adour renn i hop.
I lag med Anglet, Biarritz, Saint-Jean-de-Luz og fleire småkommunar, dannar Bayonne eit storbyområde på 178 965 innbyggjarar.
Bayonne er den største byen i Labourd i den franske delen av Baskarland.
Historie
På 200-talet låg det eit romersk castrum her kalla Lapurdum. Det var ein militærstad, men ikkje ei hamn. I 840 kom det vikingar til Lapurdum. I 842 starta dei eit åtak innover i landet frå området utanfor byen. Lapurdum var ein oppidum og dei trengde ei hamn. Bayonne (frå det baskiske ordet «bai» som tyder «elv») vart ein viktig stad på ruta mellom elvane Adour og Ebro, som fungerte som eit ledd mellom Atlanterhavet og Middelhavet. Denne kommersielle ruta var målet til dei danske inntrengjarane i Frankrike. Med denne ruta kunne dei lett nå Tortosa, som var den største kjøpstaden i Europa som handla med slavar.
På 1100-talet hadde byen vorte ein viktig hamneby med ei blanding av baskisk og gaskognsk folkesetnad. Som ein del av Aquitaine vart byen styrt av England mellom 1151 og 1452 og var eit viktig kommersielt senter i den sørlege enden av det engelske kongeriket.
Byen vart noko mindre viktig då den franske kongen Karl VII tok byen mot slutten av Hundreårskrigen og då Adour like etter endra elveleiet slik at Bayonne ikkje lenger hadde tilgang til sjøen. Franskmennene skjønte derimot at Bayonne var ein strategisk viktig by nær den spanske grensa og i 1578 grov dei ein kanal for å få elva gjennom byen igjen.
Bayonne stod imot fleire omleiringar frå Plantagenet fram til slutten av Det første riket i 1814. På 1600-talet bygde Vauban festningsverk i og rundt byen. Desse viste seg å verte viktige i 1813 og 1814 då Wellington sin hær omleira byen under Napoleonkrigane. Han klarte berre å ta byen ved å bruke ei samanhengande rekkje av skip på tvers av Adour for å plassere artilleri rundt byen. Bayonne si plassering nær grensa, i tillegg til at han låg i Baskarland, som dekkjer både Frankrike og Spania, gav han ein stor fordel kommersielt sett. Baskiske seglarar reiste verda rundt og tok med seg tilbake varer som kanel, rikdom frå sjørøveri og handel med kval og torsk. Det utvikla seg ein våpenfabrikk i byen, som gav verda bajonetten. Jødiske flyktningar frå Den spanske inkvisisjonen førte frå 1560 med seg nye handelsvarer, hovudsakleg sjokolade, som framleis er viktig i Bayonne. Spanske baskarar søkte òg tilflukt i Bayonne på 1900-talet under Francisco Franco si undertrykking, og Petit Bayonne er framleis eit senter for baskisk nasjonalisme
På midten av 1800-talet hadde Bayonne vorte mindre viktig på grunn av sentralisering av makt til Paris og Pau, som var hovudstad i departementet etter 1790. Jernbanesamband med Paris frå 1854 og ein veksande turisme nær Biarritz førte derimot til industrialisering og utvikling.
Fjell i Romania
Dette er ei liste over nokre av fjella i Romania. Det er 12 fjelltoppar over 2500 meter over havet i Romania.
Tidssone
Tidssonene fylgjer tilnærma kvar 15. meridian. Dei fleste landa fylgjer berre ei tidssone, sjølv om dei dekkjer fleire meridianar. Kina, Russland og USA har interne soneinndelingar. I Europa har Asorane (Portugal) og Kanariøyane (Spania) ei anna tidssone enn fastlandet.
London
Bane
London har eit stort t-banenett, nemleg London Underground. Dette er det eldste t-banenettet i verda; planlegginga starta allereie i 1854, og i 1863 kunne banen frakta dei første passasjerane. Nettet har tolv liner, og blir stadig utvida. Det er dagleg meir enn tre millionar reisande i nettverket, noko som gjev nesten ein milliard passasjerar i året. Undergrunnsbanen er spesielt godt utbygt i sentrum og i dei nordlege bydelane, medan ein sørover er meir avhengig av jernbanenettet. På trass av namnet er 55 % av linene over bakken.
Tidssone
Koordinert universaltid (UTC) vert ofte nytta for å gje tidssoner.
London
Bane
Docklands Light Railway er eit eige metrosystem med små, lette, førarlause togsett som særleg dekker det austlege London.
Tidssone
Tidssoner i forhold til Greenwich
Nullpunktet er nullmeridianen som går gjennom Greenwich i England. Ut frå denne er det sett opp 24 tidssoner, kvar med 15 grader mellom, som representerer ein time.
London
Bane
Jernbanetrafikken er fordelt på fjorten endestasjonar som er spreidd rundt i sentrum. Det har sidan starten av 1990-åra blitt arbeidd med ei jernbanetilknyting som skal kryssa byen mellom aust og vest, slik at passasjerane slepp å reisa med andre transportmiddel mellom stasjonar for å kryssa byen. Attåt pendlar- og intercitytog har London også togsamband til Frankrike og Belgia.
Strilelandet
Strilelandet er eit ikkje klårt definert område kring Bergen, nordvest i Hordaland fylke. Ein ofte nytta geografisk avgrensing er at Strilelandet omfattar kyst- og fjorddistrikta frå Selbjørnsfjorden og Bjørnefjorden i sør til Fensfjorden og grensa mot Ytre Sogn i nord, og frå skjergarden i vest til bygdene inst i fjordane mot aust, såleis at Strilelandet i det store og heile tilsvarar distrikta Nordhordland og Midhordland. Det er òg døme på at Stord og dei omliggjande øyene i sør vert tekne med i omgrepet, medan Hardanger og Voss i alle høve ikkje er med i Strilelandet.
Tidssone
Tidssoner i forhold til Greenwich
På den motsette sida av jorda, i forhold til Greenwich, går datolinja. Det er altså i tidssona aust for datolinja at årsskiftet kjem fyrst.
London
Buss
Bussnettet er svært omfattande, med meir enn 700 ruter. Det er over seks millionar passasjerar dagleg, og i rekneskapsåret som enda i mars 2005 var det blitt frakta 1,79 milliardar passasjerar på Londonbussane.
Strilelandet
I 1832 veit vi det var vanleg å rekna også Gulen i Ytre Sogn med til "Strilelandet". Då skreiv Henrik Wergeland sitt kjende dikt "Eivindvig", der dei siste linjene går slik: "Brød af Steen og Aand af Striler Dahl i Eivindvigen tvang."
Tidssone
Tidssone i Noreg
Normaltid i Noreg fylgjer ei tidssone som går 15 grader aust for Greenwich (UTC+1).
London
Luft
London har åtte lufthamner, der dei fem største er London City Airport, Stansted, Luton, Gatwick og Heathrow. Sistnemnde er den største, og blir rekna som ei av verdas travlaste lufthamner. Dei tre mindre flyplassane Ashford, Biggin Hill og Northolt, har langt mindre trafikk. Ashford og Northolt har berre innanrikstrafikk, medan dei andre seks er internasjonale flyplassar.
Strilelandet
Den mest brukte definisjonen er "der folk kan ro til Bergen på ein dag". Ut frå det faktum at heile noverande Lindås kommune iallfall var ein del av Strilelandet, kan ein då komma noko nærare ei klar avgrensing. Dersom ein ror i 3 knop i 10 timar, klarer ein å leggja bak seg om lag 55 km, eller altså 30 nautiske mil. Dette er ein relativt høg gjennomsnittsfart, og ein lang dag bak årene, men det må til for at ein skal kunna klara å ro til Bergen frå heilt nord på Lindåslandet. Likevel blir ikkje Fedje med etter denne definisjonen, heller ikkje dei aller nordlegaste øyane i Austrheim. Grensa vil då gå ein stad i Mofjorden før ein er heilt inne på Mo, ved Kallestadsundet bru før Stamnes, og mellom Vaksdal og Stanghelle. Ein del av Fusa blir med, rundt Strandvik, og Reksteren i Tysnes kommune. Heile Austevoll utanom Stolmen og vestlege Selbjørn er også ein del av "Strilelandet". I Fana, Åsane, Arna og Samnanger budde det "overlandsstrilar" eller "søtmjelksstrilar", der brukte dei heile eller delar av dagen til fots eller med hest på veg til byen. Den første bygrensa ved Stadsporten går ironisk nok slik at overklassestroket Kalfaret ligg på utsida. På Hedlo (Hellen), oppe i Hardbakkadalen og på Landås og vidare sørover var det strilebønder fram til om lag 1900. I dag er berre stadnamna att. Den indre gule grensa på kartet øvst til høgre illustrerer kor nær strilane budde for om lag hundre år sidan. På kartet omfattar Bergen det som var bykommunen frå 1837, med tillegg av områda Møhlenpris, Nygård og Kalfaret, som fram til 1877 hørte til Bergen landdistrikt.
Tidssone
Tidssone i Noreg
Ved sommartid flyttar ein seg ei tidssone mot aust, og sola står i sør ein time tidlegare.
London
Veg
Medan dei fleste vel kollektivtilbod i det sentrale London, er det i ytre bydelar bilar som dominerer. Byen har fleire ringvegar — ein indre ring som går rundt sentrum, A406 og A205 i forstadane og M25 rundt Stor-London. Det var i 1960-åra planar om å forlenge fleire motorvegar inn i sentrale område, men det blei gått bort frå det meste av dette i 1970-åra. I 2003 blei det innført ei rushtrafikkavgift, Congestion Charge, som hadde som mål å minske personbiltrafikken i sentrum.
Underhaldning og uteliv
I City of Westminster kan ein finne West End. Dette området, som ligg rundt Leicester Square og Piccadilly Circus, er det viktigaste underhaldningsdistriktet i London, med mellom anna teatergata Shaftesbury Avenue og kultursenteret Covent Garden. London blir rekna som ein av dei viktigaste musikal- og teaterbyane i verda. På austkanten, særleg i Shoreditch og Hoxton, finn ein eit underhaldningsdistrikt med ein noko mindre eksklusiv karakter. Den to kilometer lange Upper Street i Islington har fleire barar og restaurantar enn noko anna gate i Storbritannia.
Tidssone
Klokka 12
Klokka 12 middag som tidspunkt har to tydingar: kalendarisk og astronomisk.
Strilelandet
Stril
Stril vart av bergensarane brukt som ei nedlatande nemning på folket som bur på Strilelandet. Frå avisa Strilen kom med si første utgåve i 1961 og fram til i dag, har strilane tatt meir og meir over definisjonsmakta bak omgrepet. I dag kan det i mange samanhengar vera ei ære å verta kalla "ein ekte stril".
London
Underhaldning og uteliv
Oxford Street blir gjerne rekna som den travlaste handlegata i Europa. Med ei lengd på nesten to kilometer kan den også seiast å vere den lengste handlegata i verda. Meir eksklusive butikkar finn ein særleg i Knightsbridge, med Harrods som den mest kjende. Det er også ei rekkje gatemarknadar, som Camden Market, Portobello Road Market og Borough Market.
Tidssone
Klokka 12
(Tidspunkta er gjennomsnittlege og varierer med ±15 minutt gjennom året. Eksakte tidspunkt for når sola står i sør kan finnast i ein almanakk.)
London
Underhaldning og uteliv
Den store etniske spennvidda mellom folk i byen gir det resultatet at ein finn mat frå dei fleste av landa i verda. Nokre område er blitt gastronomiske senter, som Chinatown med sine mange kinesiske restaurantar, Brick Lane med mange bangladeshiske og Edgware Road med mange libanesiske og arabiske restaurantar. London har også svært mange indiske restaurantar, med mattradisjonar frå alle delar av landet representert. Mange stader avslørar restaurantar og butikkar kva etniske grupper som dominerer i området.
Tradisjonelle engelske pubar finn ein alle stader i byen. Fleire av dei er kjende og tradisjonsrike stader, som Ye Olde Cheshire Cheese der Samuel Johnson var stamgjest og Pillars of Hercules som Charles Dickens nemner i ei av sine bøker.
Det er mange årvisse festivalar og hendingar. Notting Hill-karnevalet i august er ein gatefest av karibisk opphav. I november held ein Lord Mayor's Show, ein fleire hundreår gamal seremoni i samband med utnemninga av ny overborgarmester i City of London. Trooping the Colour i juni er ein militær parade med mykje pomp og prakt, i samband med den offisielle fødselsdagen til monarken.
Litteratur og film
London har vore scene i mange litterære verk. Blant dei forfattarane som blir sterkast forbundne med byen er Samuel Pepys, som i dagboka si blant anna gir ei augevitneskildring av bybrannen i 1666, og Charles Dickens som skreiv om skyggesidene i det viktorianske London. I den biografiske Life of Johnson (James Boswell) føregår handlinga i London, og boka er kjelda til eit kjent sitat om byen: Samuel Johnson sa at «Når ein mann er trøytt av London, er han trøytt av livet; for i London finst alt livet kan ønskje». Daniel Defoe var også frå London, og skreiv i sin Journal of the Plague Year ei skjønnlitterær forteljing om pesten i London i 1665. William Shakespeare levde store delar av livet sitt i byen, noko også hans samtidige kollega Ben Jonson gjorde. Romanar om Sherlock Holmes, skrive av Arthur Conan Doyle, har sett tydelege spor, blant anna er adressa 221b i Baker Street, der den fiktive hovudpersonen budde, innreidd som eit museum.
Den britiske filmindustrien har vore sentrert omkring London, med større studio i Pinewood, Shepperton, Elstree og Leavesden, kort veg utanfor byen. Svært mange filmar har handling lagt til London. London Film Festival blir halden kvart år i oktober.
Det er også ei rekkje skular innan teaterkunst, som Central School of Speech and Drama, London Academy of Music and Dramatic Art og Royal Academy of Dramatic Art. Mange av dei mest kjende britiske skodespelarane er utdanna ved ein av desse høgskulane.
Musikk
London er ein av musikkhovudstadane i verda, både innan klassisk musikk og moderne musikkformer. Eitt av dei fem største musikkforlaga i verda, EMI, har hovudkvarteret sitt i byen.
Innan klassisk musikk har byen fleire verdskjente konsertsalar og orkester:
Det er to store operahus i London: Royal Opera House og Coliseum Theatre. Ein finn også Royal Ballet og English National Ballet, som opptrer på Royal Opera House, Sadler's Wells Theatre og Royal Albert Hall.
Dei største konsertarenaene innan moderne musikk er Earls Court Exhibition Centre og Wembley Arena. Det er også fleire kjente, meir intime salar, som Brixton Academy og Hammersmith Apollo. Området rundt Charing Cross Road er kjent for å ha mange butikkar som sel moderne instrument og lydutstyr.
Byen har, som det største urbane området i landet, vore sentral i utviklinga av britiske musikkstilar som drum and bass, UK garage, grime og dubstep.
Ifølgje ei undersøking tatt blant 600 internasjonale DJ-ar av DJ Magazine i 2006, hadde London tre av dei beste nattklubbane i verda: Fabric, The End og Turnmills. I 2007 hadde Fabric falle til andreplass og The End til fjerdeplass. Seks andre klubbar i London var med blant dei femti beste.
Idrett
London har vore vertskap for sommar-OL to gonger, i 1908 og i 1948. I juli 2005 blei byen tildelt sommar-OL 2012, og London blir med det den første byen som har arrangert OL tre gonger. Den var også vertskap for British Empire Games i 1934.
Den mest populære idretten i London er fotball. Byen har fleire klubbar i The Football League og i FA Premier League (som Arsenal, Chelsea, Fulham, Tottenham Hotspur, West Ham), og andre i dei lågare divisjonane (som Barnet, Brentford, Charlton Athletic, Crystal Palace, Leyton Orient, Millwall, Queens Park Rangers og Watford). Det er også mange klubber utanfor ligaen.
Ein har spelt fotball i London sidan mellomalderen. Den første dokumentasjonen for dette er frå 1314, då spelet blei forbode. På 1500-talet skal Richard Mulcaster, rektoren på St Paul's School, ha organisert den tidlege mobbfotballen til eit regulert spel med lag og dommarar. Londonborgaren Ebenezer Cobb Morley var i 1863 blant grunnleggarane av Football Association, og var ein av dei første som foreslo eit styrande organ innan idretten. Han skreiv dei første moderne fotballreglane i sin heim i Barnes.
London har også fire rugbyklubbar i Guinness Premiership (London Irish, Saracens, Wasps og NES Harlequins); rett nok er det nå berre Harlequins som har heimebane i Stor-London, medan dei andre har flytta ut. Byen har fleire rugbylag i lågare ligaer.
Wembley Stadium er den nasjonale fotballarenaen, og er også finalebane for FA-cupen og Challenge Cup. Twickenham Stadium er den nasjonale rugbyarenaen, med ein kapasitet på 82 000 tilskodarar.
Dei viktigaste cricketbanane er Lord's i St John's Wood og The Oval i Kennington.
Wimbledon Tennis Championships er eitt av dei mest kjende årlege idrettsarrangementa i London. Andre årvisse arrangement er London Marathon med rundt 35 000 deltakarar og Oxford vs. Cambridge Boat Race på Themsen mellom Putney og Mortlake.
Sommar-OL 2012
Sommar-OL 2012 blei arrangert frå 27. juli til 12. august 2012, og var den tredje gongen London arrangerte sommar-OL. Olympiaparken blei bygd i Stratford i Aust-London.
Utdanning og forsking
London har eit stort tilbod innan høgare studium, med ei rekkje universitet og høgskular. Det er omkring 390 000 studentar i byen og byen er også eit sentrum for forsking innan mange område. Grunnskulesystemet er praktisk talt det same som i resten av England, med ei blanding av offentlege og private skular.
University of London er med 125 000 studentar det største universitetet i Europa ut frå kor mange som studerer der. Det består av tjue kollegi og fleire mindre institutt som har ein høg grad av autonomi. Studentane blir knytt direkte til ei av desse mindre einingane. Nokre av dei, som Imperial College London og London School of Economics, er blitt rekna med blant dei beste lærestadene i verda; mellom anna blei Imperial rangert som nummer 9 og LSE som nummer 17 i Times Higher Education Supplement. Det finst også andre universitet, som Brunel University, City University, London Metropolitan University, Middlesex University, University of East London, University of Westminster og London South Bank University. Nokre av dei er svært gamle, medan andre er høgskular som fekk universitetsstatus i 1992.
Cristiano da Silva
Cristiano da Silva er ein brasiliansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Tochigi SC, Ventforet Kofu og Kashiwa Reysol (2019).
Juvikfolket
Juvikfolket er ein serie bøker som utkom frå 1918 til 1923, og som vert rekna for å vere Olav Duun sitt hovudverk. Serien omfattar dei seks bøkene: Juvikingar, I blinda, Storbrylloppet, I eventyret, I ungdommen og I stormen.
Romanane skildrar livet til seks, sju generasjonar juvikingar på 1800-talet og den første delen av det 20. hundreåret. Odin Setran er hovudpersonen i dei tre siste bøkene.
Gaisberg
Gaisberg er eit fjell aust for Salzburg i Austerrike. Det høyrer til Osterhorngruppe (ein del av Dei nordlege kalksteinsalpane) mellom Lammertal og Wolfgangsee. Det går ei bussrute frå Salzburg til fjellet, som er ein populær vintersportsstad, og som kan tilby andre fritidsaktivitetar som turgåing, fjellsykling og paragliding. På toppen av fjellet står ein 100 m høg TV- og radiosendar, som vart bygd i 1956. Frå 1887 til 1928 gjekk det ein tannhjulbane, Gaisbergbahn, frå byen og til toppen av fjellet, men i 1929 vart denne lagt ned då dei bygd veg til toppen.
Gaisberg-løpet
Gaisberg-løpet var eit bil- og motorsykkelløp mellom 1929 og 1969, som ein del av det europeiske meisterskapen i bakkeløp. Det første løpet gjekk 8. september 1929 med 83 deltakarar. Fleire kjende Formel 1-førarar og andre billøp-førarar har deltatt i løpet.
I 2003 starta ein opp att det historiske løpet, og i 2004 feira ein 75-årsjubileum. .
Yosuke Yuzawa
Yosuke Yuzawa er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tochigi SC og Mito HollyHock.
Trebukken tømmermann
Tømmarmannen er ei bille i trebukkfamilien. Han er med sine ekstremt lange antenner mellom dei mest karakteristiske artane i gruppa. Ein finn dei vanleg i barskogsområde i heile Europa og nordlege delar av Asia.
Hüniken
Hüniken er ein kommune i distriktet Wasseramt i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 471 meter over havet.
Trebukken tømmermann
Levesett
Tømmarmannen går først og fremst på furu, men ein finn dei òg på fleire andre bartre. Larvane lever under barken i dei nedre delane av stammer og stubbar, og øvst i røtene på daudt og ferskt trevirke. Dei gneg ut eit puppekammer ytst i veden eller i sjølve borken. Her overvintrar dei, før dei kjem ut mellom mai og juli ein gong.
Hüniken
Kommunen ligg ved ein morene. Bygningane er spreidd rundt St. Michael-kapellet og strekkjer seg mot Etziken.
Trebukken tømmermann
Kjelde
Norges biller
Kriegstetten
Kriegstetten er ein kommune i distriktet Wasseramt i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 453 meter over havet.
Estland
Estland (Eesti), offisielt Republikken Estland (Eesti Vabariik), er eit land i den baltiske delen av Nord-Europa. Det grensar til Finland i nord, skilt av Finskebukta, i vest til Sverige, skilt av Austersjøen, i sør til Latvia (343 km) og i aust til Russland (338,6 km). Landet dekkjer eit område på 45 227 km² og har eit temperert klima.
Kriegstetten
Kommunen ligg langs austkanten av Gerlafinger-sletta.
Estland
Estarane er i nær slekt med finnane, og estisk språk har mange likskapar med finsk. Det moderne namnet på Estland kjem truleg frå den romerske historikaren Tacitus, som i boka Germania (frå om lag 98 e.Kr.) skildra eit folkeslag han kalla Aestii og Aestiorum gentes. På same måten viser gamle skandinaviske soger til eit land som heiter Eistland. Tidlege latinske og namn på området var Estia og Hestia.
Estland er ein demokratisk parlamentarisk republikk og er delt inn i 15 fylke. Hovudstaden og den største byen er Tallinn. Med eit folketal på berre 1,4 millionar, er det eit av dei minst folkesette EU-medlemslanda. Estland har vore medlem av Folkeforbundet sidan 22. september 1921, av SN sidan 17. september 1991, av Den europeiske unionen sidan 1. mai 2004 og av NATO sidan 29. mars 2004. Landet har også signert Kyoto-protokollen.
Busetjinga på det området som i dag er Estland, byrja rundt 8500 f.Kr., rett etter den siste istida. Gjennom hundreåra har estarane vore under Danmark, Den tyske riddarordenen, Sverige, Russland, Sovjetunionen og Nazi-Tyskland. Landet hadde den fyrste sjølvstendeperioden sin frå 1918–1940, etter Den russisk-estiske Tartu-traktaten, der Russland godkjende estisk sjølvstende. Under den andre verdskrigen vart Estland fyrst annektert og okkupert av Sovjetunionen og deretter av Nazi-Tyskland, før det igjen vart okkupert av Sovjetuionen i 1944.
Mangerfjorden
Mangerfjorden er ein fjordarm av Hjeltefjorden i Alver kommune i Vestland. Han har ei lengd på 7,5 km og held fram som Radfjorden på andre sida av øya Bongno.
Mangerfjorden har innløp mellom Eidsneset på Holsnøy i sør og Klubbsøyni ved øya Toska i nord. Halvvegs inn i fjorden ligg tettstaden Manger på nordsida av fjorden. Rett over fjorden ligg grenda Husebø.
Den totale lengda til Mangerfjorden, Radsfjorden og den vesle Kvernafjorden lengst søraust, som er i same fjordsystem, er 21 km.
Estland
Topografi
Estland har over 1 400 innsjøar. Dei fleste av dei er svært små, men den største av dei, Peipus (Peipsi på estisk), har ei flatevidd på 3 555 km² og er dimed ein av dei største i Europa. Det er også mange elvar i landet. Dei lengste er Võhandu (162 km), Pärnu (144 km) og Põltsamaa (135 km). Estland har også store myrområde og ei kystline på 3 794 kilometer med mange bukter, sund og vikar. Talet på øyar og holmar som høyrer til Estland er om lag 1 500, og to av desse er så store at dei utgjer eigne fylke: Saaremaa og Hiiumaa.
Oljeskifer (eller kukersite) og kalkstein, i lag med skogområda som dekkjer 47 % av landet, spelar ei viktig økonomisk rolle i Estland, som elles har få naturressursar.
Klima
Estland ligg i den tempererte klimasonen og i eit overgangsområde mellom maritimt og kontinentalt klima. Austersjøen medverkar i stor grad til dette, og fører til kjølig og fuktig vêr året rundt, og vintertemperaturane er relativt milde samanlikna med andre område på same breiddegraden. Dei nordlege kystområda kan derimot få kraftig vind innimellom som gjev ganske så sure tilhøve, i tillegg til den kalde austavinden frå Russland. Klimaet er elles ikkje ulikt det ein finn i Skandinavia.
Fagernes
Fagernes er ein tettstad i dalen Valdres, og har eit folketal på omkring 1800. Fagernes er kommunesenter for Nord-Aurdal kommune i Innlandet fylke, og er handels- og kommunikasjonssentrum for heile Valdres.
Geografi og samferdsle
Tettstaden ligg knappe 200 km frå Oslo, og det er vel 300 km til Bergen via Filefjell. Det er også vegsamband over Golsfjellet til Gol i Hallingdal. I sommarhalvåret er det veg over Valdresflye til Gudbrandsdalen.
Fagernes lufthamn, på Leirin, vart opna i 1987.
Næringsliv og turisme
Fagernes har besøk av hyttefolk og turistar frå inn- og utland. Det er hotelldrift og andre overnattingstilbod med lange tradisjonar på staden.
Friluftsmuseumet Valdres Folkemuseum har tilhald på halvøya Storeøya ved Fagernes.
Estland
Klima
Lett snøfall er vanleg over heile landet om vinteren, men smelteperiodar som kjem med jamne mellomrom hindrar snødekket i å verte for djupt. Snøen kjem vanlegvis i midten av desember og varer til seint i mars. Om sumaren har ein regn og regnskurer om lag kvar andre eller tredje dag. Årsgjennomsnittstemperaturen i Estland er på 5,2 °C. Gjennommsnittstemperaturen i februar, den kaldaste månaden i året, er -5,7 °C, medan han i juli, som vert rekna som den varmaste månaden, er 16,4 °C. Mai og juni er den turraste tida på året. Hovudstaden Tallinn har ein normal årsnedbør på 585 mm.
Fagernes
Næringsliv og turisme
Tingnes kyrkje ligg på Fagernes.
I 2012 vart det vedteke at nye Valdres Lokalmedisinske Senter (LMS) skulle oppførast.
Estland
Plante- og dyreliv
Plantegeografisk ligg Estland mellom den sentraleuropeiske og den austeuropeiske inndelinga. Ifølgje WWF høyrer Estland til økoregionen sarmatisk blandingsskog. Om lag 48 % av landet er dekt av skog. Det meste av skogen har gran og furu, men her finst òg bjørk, osp, eik, alm og andre lauvtre. Ein stor del av landet er òg myrlendt. Dei vestlege områda av landet, som øyane Hiiumaa og Saaremaaa, har steppeliknande vegetasjon, som ein òg finn på Öland og Gotland.
Fagernes
Næringsliv og turisme
Rett ovanfor sentrum ligg idrettsanlegget Blåbærmyra. Valdreshallen som er tilknyttet ungdomsskulen, inneheld handballbane og 25 m symjehall.
Ambert
Ambert er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Puy-de-Dôme i regionen Auvergne-Rhône-Alpes og har om lag 7 000 innbyggjarar.
Fagernes
Historie
Otto Larsen Stuve fekk det fyrste statlege handelsløyve på staden i 1857, og han starta snart også hotelldrift her. Folk tok til å kalle staden Stuvenes, men Stuve fann sjølv på namnet Fagernes. Stuve vert rekna som grunnleggjar av Fagernes.
Staden fekk eit kraftig oppsving i samband med at Valdresbanen i 1906 vart bygd ferdig fram til endestasjonen Fagernes. Byggjeakteviteten og veksten har halde fram gjennom heile 1900-talet.
Den 8. september 2007 tok Fagernes bystatus samstundes med at 150-årsjubileumet for grunnlegginga av staden vart feira.
Ambert
Ambert ligg ved elva Dore, ei av sideelvane til Allier.
Estland
Plante- og dyreliv
Det etter måten låge talet på innbyggjarar og dei store skogområda har gjort til at det har oppstått store bestandar av mellom anna gaupe, villsvin, brunbjørn, elg, bever og flygeekorn. Ein trur at talet på ulvar i Estland er om lag 200, noko som vert rekna som litt over det som er optimalt (100–200). Fuglelivet inkluderer mellom anna kongeørn, stork, lom, kvitkinngås, sjøorre og havelle. Landet har litt over ti nasjonalparkar og større verna område, mellom andre Lahemaa nasjonalpark, som er den største og ligg på nordkysten. Soomaa nasjonalpark, nær Pärnu, er kjend for dei gamle våtmarksområda sine. Reservat som Käinabukta fuglereservat og Matsalu naturreservat (ei våtmark av internasjonal viktigskap under Ramsar-konvensjonen) er òg populære blant den lokale folkesetnaden og turistar, og inneheld eit mangfaldig fugleliv.
Historie
På 1300- og 1400-talet voks hovudstaden Tallinn (tysk: Reval) mykje, og han vart ein hansaby i Hansaforbundet. Namnet på byen tyder «Danskeborga». Estland vart protestantisk i 1524.
Danmark si historiske tilknyting til Estland er bakgrunnen for myten om opphavet til det danske flagget Dannebrog. Ifølgje myten skal Dannebrog ha dala frå himmelen under slaget ved Felin i Estland under krosstoget som kong Valdemar II leidde mot dei heidenske estarane. Danskane var nær ved å lide nederlag då flagget som eit mirakel dala ned og gav dei nytt mot og siger. Ulike versjonar tidfestar hendinga anten til 1207 eller til 1219, og slagstaden vert sagt å vere Lyndanisse.
I 1625 kom heile fastlands-Estland under svensk herredøme. Svenskane heldt fram med den administrative inndelinga i to provinsar. Estland var nemninga på kyststripa i nord langs Finskebukta, medan Livland i sør omfatta delar av det noverande Latvia òg. Denne inndelinga vart halden ved lag til innpå 1900-talet. Kong Gustav II Adolf tvinga den tyske adelen til å gje bøndene større fridom, og oppretta eit trykkjeri og eit tyskspråkleg universitet i Tartu (tidlegare Dorpat) i 1632.
Under den store nordiske krigen vart Sverige knekt som stormakt då Russland erobra Estland og Livland i 1710, ei erobring som vart stadfesta ved freden i Nystad i 1721. Men godseigarane og byborgarane snakka framleis tysk så lenge det russiske styret varte, og estisk vart stort sett berre snakka av dei liveigne bøndene. Dei fekk betre kår då Russland oppheva liveigenskapen i Estland i 1816 og i Livland i 1818.
Etter samanbrotet til det russiske keisarriket under Oktoberrevolusjonen sa Estland seg sjølvstendig 24. februar 1918.
Sovjetunionen tvinga Estland til å tillate opprettinga av militærbasar i oktober 1939 som følgje av dei hemmelege tillegga til Molotov-Ribbentrop-pakta med Tyskland. I juni 1940 vart landet fullstendig okkupert, og Sovjetunionen tok full kontroll over styret. Ved «valet» same året fekk kommunistane fleirtal i nasjonalforsamlinga, og oppmoda om at landet måtte verte innlemma i Sovjetunionen som Estiske SSR. Det hende formelt i august 1940, men annekteringa vart ikkje anerkjend av andre statar enn Tyskland og dei allierte. Mange politikarar, militære og intellektuelle vart avretta eller deporterte.
I 1941 kom Estland under tysk okkupasjon då Tyskland gjekk til åtak på Sovjetunionen. Sovjetiske styrkar gjenerobra landet i 1944. Terrorpolitikken vart gjenoppteken med deportajonar og tvangskollektivisering. Tilhøva betra seg gradvis etter at Stalin var død. Takk vere naboskapen med Finland og tilgangen til å ta inn finsk fjernsyn, var Estland den av sovjetrepublikkane som vart sterkast påverka av vestlege verdiar og vestleg kultur. Under den sovjetiske «avspenninga» med glasnost og perestrojka voks det fram ei politisk rørsle for nasjonalt sjølvstende. Samanbrotet til Sovjetunionen gjorde lausrivinga mogleg.
Den sovjetiske okkupasjonen av Estland varte til 20. august 1991, og dei siste tidlegare sovjetiske troppane forlét Estland 31. august 1994.
Estland vart medlem i EU 1. mai 2004 og i NATO 29. mars 2004.
Politikk
Politikk i Estland skjer under rammeverket til ein demokratisk parlamentarisk republikk, der statsministeren er regjeringssjef og ein har eit fleirpartisystem. Presidenten har ei meir seremoniell rolle.
Nasjonalforsamling
Nasjonalforsamlinga i Estland, Riigikogu, har den lovgjevande makta i landet vert vald for ein periode på fire år gjennom eit proporsjonalt valsystem. Estland er ein demokratisk parlamentarisk republikk. Det politiske systemet i landet er basert på eit rammeverk i grunnlovsdokumentet frå 1992. Den estiske nasjonalforsamlinga har 101 medlemmer og har innverknad i styringa av staten på område som pengebruk (ved å vedta skattar, avgifter og statsbudsjettet). I tillegg har nasjonalforsamlinga høve til å leggje fram utgreiingar, erklæringar og høyringar for folket i Estland, godkjenne eller underkjenne internasjonale avtalar og organisasjonar og avgjere regjeringslån.
Riigikogu vel og oppnemner fleire høge stillingar i staten, mellom anna presidenten i landet. I tillegg oppnemner Riigikogu, etter framlegg frå presidenten i Estland, leiaren for domstolane, styreleiaren for den estiske nasjonalbanken, leiaren for den estiske riksrevisjonen, lovkanslaren og forsvarssjefen. Ein medlem av Riigikogu kan krevje forklaring frå regjeringa og medlemmene i henne. Dette gjer at medlemmene av nasjonalforsamlinga kan følgje med på den utøvande makta og statsstillingane som er nemnde ovanfor.
Regjering
Den estiske regjeringa, Vabariigi Valitsus, eller den utøvande makta i Estland, vert danna av den estiske statsministeren, som vert oppnemnd av presidenten og godkjend av nasjonalforsamlinga. Regjeringa representerer den utøvande makta under den estiske grunnlova og lovene i Republikken Estland, og er samansett av tolv ministrar, inkludert statsministeren. Statsministeren har òg rett til å oppnemne andre ministrar som han eller ho gjev ei oppgåve, men ikkje noko departement å administrere. I dag (2009) er regionsministeren i Estland denne typen minister. Statsministeren kan oppnemne opp til tre slike ministrar, slik at det høgaste talet på ministrar som kan vere med i ei regjering er 15.
Júnior Alves
Júnior Alves er ein brasiliansk fotballspelar.
Estland
Tilhøve til andre land
Sidan landet vart sjølvstendig, har Estland hatt ein utanrikspolitikk der dei har samarbeidd nært med vesteuropeiske land. Dei to viktigaste måla med dette har vore å få verte medlem i NATO og EU, noko dei fekk i høvesvis mars og mai 2004. Estland si omstilling for å kome nærare Vest-Europa, har kome saman med eit dårlegare tilhøve til Russland.
Júnior Alves
Han spela for klubben Thespakusatsu Gunma.
Estland
Tilhøve til andre land
Ein viktig del av omstillinga Estland har vore gjennom etter at landet vart sjølvstendig, har vore tettare band med dei nordiske landa, og då spesielt Finland og Sverige. Mange estarar ser faktisk på seg sjølve som eit nordisk folk, og ikkje eit baltisk, basert på dei historiske banda til Sverige, Danmark og spesielt Finland. I desember 1999 heldt den estiske utanriksministeren (og sidan 2006, presidenten i Estland) Toomas Hendrik Ilves ein tale med namnet «Estonia as a Nordic Country» ('Estland som eit nordisk land') på Utrikespolitiska Institutet i Sverige. I 2003 hadde det estiske utanriksdepartementet ei utstilling som var kalla «Estonia: Nordic with a Twist» ('Estland: nordisk med ein vri'). Og i 2005 vart Estland med i Nordic Battlegroup i EU. Landet har også vist interesse for å vere med i Nordisk råd.
Bolstadfjorden
Bolstadfjorden er ein 12 km lang fjordarm av Veafjorden og ei fortsetjing av Vikafjorden i Vaksdal kommune i Vestland. Vikafjorden har innløp ved Stamnes og etter 4,5 km møter han Bolstadstraumen ved Straume, der Bolstadfjorden byrjar.
Estland
Tilhøve til andre land
Medan Russland i 1992 stod for 92 % av den internasjonale handelen til Estland, er det i dag eit stort økonomisk samkvem mellom Estland og dei nordiske naboane; tre fjerdedelar av utanlandsinvesteringane i Estland har opphav i dei nordiske landa (for det meste i Finland og Sverige), der eksporten frå Estland i dag er på 42 % (mot 6,5 % til Russland, 8,8 % til Latvia og 4,7 % til Litauen). På den andre sida er det politiske systemet i Estland, systemet med flat skatt og ikkje-velferdsstat-modellen ein motsetnad til dei andre nordiske landa, i tillegg til mange andre europeiske land.
Bolstadfjorden
Bolstadfjorden går først søraustover og ved Dalseid snur han nordaustover. Frå her og inn til Bolstadøyri i botn av fjorden går E16 mellom Bergen og Voss langs sørsida av fjorden. Ved Trollkona må fjorden gjere ein stor sving nordover og så sørover, før han held fram nordaustover igjen og inn til Bolstadøyri. Her munnar Bolstadelva ut i fjorden, som kjem frå Evangervatnet.
Botn av Bolstadfjorden er så langt inn i landet fjordsystemet i Hordaland strekkjer seg om ein ser bort frå Hardangerfjorden. Frå her og kortaste veg ut til kysten via Veafjorden, Osterfjorden, Radfjorden og Hjeltefjorden til Fedje er lengda 93 km.
Estland
Fylke
Under Sovjet-styret vart Petserimaa annektert og overført til russiske SFSR i 1945, der det vart lagt under Pskov oblast. Fylka vart igjen innførte 1. januar 1990, då med same grenser som Sovjet-regionane hadde hatt. Grunna mange skilnader mellom dei noverande og historiske grensene (før 1940), vert dei historiske framleis brukte i etnologien, fordi dei viser kulturelle og lingvistiske skilnader betre enn dei nye.
Kommunar
Kommunane (omavalitsus) er den minste administrative inndelinga av Estland. Kvart fylke er delt inn i kommunar som anten er bykommunar (linn) eller landkommunar (vald). Kvar kommune har eit visst sjølvstyre med lovgjevande og utøvande makt. Kommunane i Estland dekkjer heile landet.
Ein kommune inneheld éin eller fleire tettstader. Nokre bykommunar er delt inn i distrikt (linnaosad) med avgrensa sjølvstyre. Til dømes inneheld Tallinn åtte distrikt (Haabersti, Kesklinn, Kristiine, Lasnamäe, Mustamäe, Nõmme, Pirita og Põhja-Tallinn).
Kommunane varierer i folketal frå Tallinn med 400 000 innbyggjarar til Ruhnu med berre 60. Sidan over to tredjedelar av kommunane har færre enn 3 000 innbyggjarar, har mange av dei funne det lurt å samarbeide om tenestetilbod og administrative oppgåver. Sidan mars 2008 har det vore 227 kommunar i Estland, og av dei er 33 bykommunar og 194 landkommunar.
Byar
Tallinn er hovudstaden og den største byen i Estland. Han ligg på nordkysten av landet, ved Finskebukta. Byen er eit viktig industrielt, politisk og kulturelt sentrum, i tillegg til at han har ei viktig hamn. Det er i dag (2009) 33 byar og fleire landsbyar i Estland. Meir enn 70 % av folkesetnaden i landet bur i byane. Nedanfor er det ei liste over dei største 20 byane.
Bakgrunnsstoff
🇪🇺
Ry Cooder av Ry Cooder
Ry Cooder er debutalbumet til den amerikanske rootsrock-musikaren Ry Cooder, gjeve ut i 1970.
Cooder var alt ein erfaren musikar i ein alder av 22 år då han steig ut av skuggen bak artistar han hadde spelt med som Jackie DeShannon, Taj Mahal, The Rolling Stones og Captain Beefheart, og fekk sin eigen platekonrakt med Warner Brothers i 1969. Debutalbumet hans kom ut året etter med ei blanding av blues, folk, rock & roll og pop, filtrert gjennom hans eigen intrikate og synkoperte gitar. Van Dyke Parks og Lenny Waronker var produsentar på innspelinga.
Ti av elleve spor på albumet er coversongar av songar heilt attende til 1920-åra av artistar som Woody Guthrie, Blind Blake, Sleepy John Estes og Leadbelly, i tillegg til nyare songar som ein song av Randy Newman.
Allmusic skreiv om albumet: Det er eit morosamt samspel mellom slidegitaren til Cooder, saloonpianoet til Van Dyke Parks og gatehjørnetromminga som skapar eit stykke som er både laust og ledig og sofistikert. Om «Available Space» er den mest leikne augneblinken på albumet, er siste sporet, «Dark Is the Night» det mogsette med den nakne, akustiske slidegitaren til Cooder som trekk ut kvart einaste gram av det sørgmodige meisterverket til Blind Willie Johnson.»
1665 Gaby
1665 Gaby er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. februar 1930 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Påskeegg
Påskeegg er dekorerte egg og eggforma pynt eller mat laga i samband med påske. Dei kan vera alt frå etande hønseegg eller sjokoladeegg til hole pynteegg av ei rekke ulike materiale, frå tre, papp og plastikk til glas, porselen og gull. Påskeegg blir brukte som påskepynt, til ulike leikar, og ikkje minst som påskemat. Egga har røter i både jødisk, heidensk og kristen tradisjon, og symboliserer framfor alt nytt liv.
Egg som påskesymbol
Egg er eit urgammalt symbol for nytt liv og grøde. Verda blei skapt eller klekt frå eit egg i fleire opphavsmyter, og egg er tradisjonelt blitt gjevne som gåve til nyfødde. Den gule plomma i egget kan stå for sola som gjev varme og liv om våren. Våren er også årstida då fuglar legg egg, og var tradisjonelt tide då høns tok til å verpa igjen etter vinteren.
Egg er blitt brukte i samband med vårhøgtider frå gammalt av, mellom anna i gammal slavisk tradisjon, der pynta egg fungerer som ein slags talisman for det nye året, persisk nyttår, der farga egg står som symbol for verda og lukke, og jødisk pesah, der ein dypper eit hardkokt egg i saltvatn under sedermåltidet som symbol på nytt liv og på feiringa i Tempelet i Jerusalem.
Den kristne kyrkja hadde også tidleg eit forbod mot å eta egg under fasten, eller i det minste den stille veka. Egg som blei lagde i denne tida blei tekne vare på og ofte pynta, til dømes farga raude, til minne om blodet Jesus ofra på krossen eller som eit uttrykk for gleda over oppstandinga hans. Med sitt løfte om liv innanfor skalet har egg i kristen tradisjon blitt ståande for gjenoppståinga til Jesus. Dei tre elementa — skal, plomme og kvite — som utgjer eit egg er også blitt sett på som eit symbol for treeininga.
Pynting av egg
Mange land har utvikla skikkar med å pynta egg til påske. Medan det er vanlegast å bruka hønseegg til dette, kan ein også pynta egg frå til dømes and og gås til påske. Egg kan fargast i fargebad, målast eller få mønster ved hjelp av voks, stensilar, forsiktig skraping i skalet eller ved at ein limer på dei småting. Ein kan pynta heile egg, gjerne medan ein hardkoker dei eller etterpå, og eta dei seinare, eller la dei tørka inn. Det er også vanleg å stikka hol i egg, blåsa ut innmaten, og dekorera dei. Slike egg kan hengast opp til pynt.
Den enklaste måten å pynta egg på er å koka dei saman med fargegjevande matvarer eller konditorfarge. Dette er vanleg å gjera med egg som skal etast, medan ein bruker meir forseggjorte måtar med pynteegg. Slike egg kan også fargast med fargar som ikkje er etande.
Ein kan nytta ulike måtar for å få fram meir mønster enn éin enkelt farge. Laukskal surra rundt egget gjev ujamn farging som skaper mønster. Tråd, klede eller teip rundt egget kan gjera at visse område får liten eller ingen farge. Å pressa eit blad eller ein blome mot eggeskalet gjev eit lyst omriss av gjenstanden på det farga egget. Ulike former for voks, som bivoks, kan brukast til å skapa innvikla mønster på denne måten, på same måte som ved batikk-farging av klede.
Pynteegg
Svært fint dekorerte egg blir gjerne tekne vare på som påskepynt i staden for å etast. Det blir også laga imitasjonsegg av mange ulike materiale med det same føremålet. Både egg som skal etast seinare og andre egg kan leggast til pynt i ei skål. Blåste egg og imitasjonsegg kan også hengast opp etter ei snor, gjerne i tre eller greiner.
Imitasjonsegg kan lagast både som folkekunst og av profesjonelle. Dei best kjende juveléregga blei laga av Fabergé-huset for det russiske kongehuset mellom 1884 og 1917.
Godteegg
Påskeegg har også sterkt samband til godteri, særleg gjennom at ungar leiter etter dei påskemorgon og får eta godt som løn. Opphavleg var det gode ein åt sjølve egget. Etterkvart er eggeinnhaldet blitt bytta ut med smågodt, som då gjerne blir lagt inni eit papp- eller plastegg, eller sjølve egget er blitt til sjokolade eller marsipan forma som egg. Nokre sjokoladeegg er så forseggjorte at dei like gjerne kan kallast pynt enn mat.
Eggtradisjonar
Eggemat er sterkt knytt til påsken. Ein et særleg hardkokte og gjerne dekorerte egg. Til dømes et ein grønfarga egg på skjærtorsdag i Tyskland ; i Hellas et ein blodraude egg påskedag. Det finst retter, som den spanske hornazo av kokte egg, som tradisjonelt blir etne ved påsketider. Nordmenn et dobbelt så mange egg til dagen i påskeveka som elles.
Ein britisk tradisjon er å rulla egg ned bakkar eller strender til dei sprekk; dette er blitt mindre vanleg i etterkrigstida, men skjer fortsatt i stor til i Preston og Derby. I USA utfører ein eggeløp på flatmark, der ein dytter egg bortover med ei skei. Sidan 1878 har ein halde årlege eggeløp på plenen utanfor Det kvite huset.
Ein annan vanleg tradisjon er ein gøymeleik der ungar leiter etter påskeegg i ein hage eller eit anna naturområde, eller innomhus. Ein kan leita etter eitt egg fylt med godteri, eller fleire mindre sjokoladeegg eller liknande. Dette kan igjen vera ei tevling der det er om å gjera å finna flest egg. Egga skil seg ut frå omgjevnadane gjennom klare fargar. Det er også utvikla påskeegg som lager lyd for at svaksynte også skal kunne mora seg med å leita etter dei.
Forteljingar om påskeegga
Ofte seier ein at det er påskeharen som har lagt igjen dei uvanlege egga. Denne er først dokumentert i Tyskland etter reformasjonen, men kan ha eldre opphav som fruktbarheitssymbol — haren skal ha hatt samanheng med gudinna Ostara, som òg er knytt til påsken. Tyske utvandrarar tok med seg skikken til USA, der haren blei til ein kanin. Det finst også andre skikkar om kven som kjem med påskeegg. I Westfalen er det ein rev og i Sveits ein gauk, medan ein i norsk tradisjon også har ei påskehøne.
Det finst fleire ulike legender som forklarer kvifor ein bruker egg for å feira påska. Ein av dei går ut på at Jomfru Maria gav egg til dei romerske soldatane som krossfesta Jesus og bad dei vera mildare. Tårene hennar fall på egga og gav dei vakre flekkar i fleire fargar.
I andre historier blir Maria Magdalena knytt til egga. I ein av dei kom ho til Jesus si grav for å stella kroppen hans. Ho har med seg ei korg med egg til niste. Då ho kom fram til grava og såg på egga var dei blitt regnbogefarga. Eit liknande under skal ha hend då ho ville fortelja den romerske keisaren Tiberius at Kristus var gjenoppstått. Keisaren lo av henne og sa det ho fortalde var like truleg som at det kvite egget ho heldt i handa skulle bli raudt. I same augneblink fekk egget denne fargen.
Ei forteljing frå det vestlege Ukraina seier at verda skal fortsetja så lenge folk held på tradisjonen med påskeegg. Dersom dei sluttar med dette, skal ein forferdeleg orm, som til nå har vore lenka fast, øydeleggja verda. Kvart år sender han ut tenarar for å sjå kor mange pysanky (påskeegg) som er blitt laga. Dersom det er få, lausnar lenkene hans litt. Dersom det er mange, blir dei strammare, og det gode vinn over det vonde i nok eitt år.
Påskeeggsamling
Alt arbeidet og omtanken som blir lagt ned i å lage påske-egg, fører også til ei interesse for å samle dei vakraste eksemplara til seinare. Påske-egg er også kjend som nokre av verdas mest kostbare antikvitetar. Årlege utstillingar av dekorerte egg har vore arrangert ulike stadar i Noreg sidan 1993 i fleire større byar. Foreininga Tårnseilerne laga ei utstilling til 100-års jubiléet til Norsk Folkemuseum i 1994, kalla 1001 egg, som blei vist i Kunstindustrimuseet i Trondheim, i Grieghallen
Anna
Påskeegg, eller «Easter Eggs» på engelsk, blir også brukt om gøymde skattar i programvare, videospel, DVD-ar og liknande media, i form av uventa, gjerne underhaldande tillegg.
Det russiske alfabetet
Det russiske alfabetet er ein variant av det kyrilliske alfabetet som i dag blir brukt til å skriva russisk.
I tabellen nedanfor viser norsk transkripsjon Språkrådet sin tilrådde norske transkripsjon. Uttale viser den vanlegaste uttalen av bokstaven i Moskva-russisk, med norsk skrivemåte. For vokalar viser kolonnen uttalen i trykksterk posisjon.
(Ein hugseregel for norsk transkripsjon av russisk er at bokstaven 'h' aldri skal brukast, unntatt i kombinasjonen 'kh'.)
Kyrillisches Alphabet