cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ibsen-museet i Grimstad
Historia til museet
Museet opna som «Ibsenhuset og Grimstad Bymuseum» den 6. juni 1916, i samband med Grimstad si hundreårsmarkeing som by. Då hadde ein komité arbeidd med tilskipinga sidan 1909. Museet tok over delar av gjenstandsamlinga til Dahlske skole, som var blitt skipa allereie i 1796.
Komiteen hadde opphavleg tenkt å kjøpa Reimannsgården i Storgata, der Ibsen hadde vore læregut frå 1843 til 1847. Under planlegginga kom det fram at også «Catilinahuset», der Ibsen var medhjelpar frå 1847 til 1850, var til sals. Dette blei kjøpt i 1914 for 5000 kroner. Huset blei endra til å få ei utforming meir liknande den som hadde vore på Ibsen si tid.
Det blei samla inn gåver til museet, utstyr som frakk, flosshatt, paraply, blekkhus, briller, duk og fotografi. I tillegg skjenka Sigurd Ibsen inventaret frå Ibsen si spisestove i Kristiania til mseet. Då museet opna hadde det ei blanding av rekonstruert innreiing frå apoteket på Ibsen si tid, og minne frå dei eldre dagane til forfattaren.
Museet formidla også lenge historia til Grimstad by, men i 2006 blei det eit reint Ibsen-museum. Det fekk også sterkare fokus på Ibsen si tid i Grimstad, og sende spisestovemøblementet på lån til Ibsenmuseet i Oslo, der det først hadde stått. Anita Estensen blei dagleg leiar av museet i 2007.
Nettverket «Ibsenmuseene i Norge»
Ibsenmuseene i Norge er eit nettverkssamarbeid mellom dei tre Ibsen-musea i Noreg. Henrik Ibsen Museum på Venstøp like utanfor Skien har fokus på barndomsåra til Henrik Ibsen og oppveksten, skulegangen og familietilhøva hans. Ibsenmuseet i Grimstad tek for seg ungdommen, dei første forelskingane og diktardebuten hans, medan Ibsenmuseet i Oslo har ansvar for den gamle, verdskjende diktaren som vende tilbake til Noreg i 1891 etter 27 år i utlandet.
Magnificat av Bach
Magnificat i D-dur, BWV 243, er ein magnificat komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1728-1731 for pinsen den 2. juni 1733. Bach vart utnemnd til musikkdirektør i Leipzig og kantor ved Tomaskyrkja i mai 1723. I desember hadde han alt komponert 30 kantatar og på juledag presenterte koret hans tre nyskrivne verk, Christen, ätzet diesen Tag BWV 63, Sanctus i C for morgontenesta og ein Magnificat i Ess-dur for aftansongen. Det siste av desse tre stykka danna grunnlaget for Magnificat i D-dur og har blitt eit av dei mest kjende korverka til Bach.
Teksten er henta frå Evangeliet etter Lukas 1: 46-55.
Temaet er basert på salmen «Meine Seele erhebet den Herren» (Tysk Magnificat). Den tidlegare kjende kjelda til denne melodien kjem frå regionen Soest i 1532.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, to tverrfløyter, to oboar, to oboar d'amore, to fiolinar, bratsj og basso continuo (+ fiolonsell, violone, fagott), samt fem songsolistar (sopran 1 og 2, alt, tenor, bass) og femdelt kor (SSATB).
Det består av tolv satsar:
Styltrer
Styltrer er kunstige forlengingar av føtene for å koma høgare opp og få betre utsyn.
Styltrer er vanlegvis laga av tre eller metall. Høgda er ofte frå 20-30 cm til 3-4 meter, men det finst høgare stryltrer og verdsrekoden er på fleire titals meter.
Bruk
Det er ikkje kjendt kvar eller til kva styltrer fyrst var nytta. Kanskje har dei vorte teke i bruk fleire plassar, uavhengig av kvarandre. Ein kjenner heller ikkje når dei fyrst vart tekne i bruk.
Forutan leik har styltrer vore nytta til mange ulike typar arbeid. I det flate landskapet i Landes i Gascogne i Frankrike har gjetarar nytta styltrer for å sjå sauene på lengre hald. Å gå på styltrer hadde òg den føremonen at gjetarane ikkje stakk seg på piggane til gulltornene som veks i området. Høgda på styltrene til gjetarane var frå 90 til 120 cm. I Marokko og California har dei vore nytta for å plukka frukt.
Styltrer er populære innslag ved festlege høve og fleire stader i Europa, som til dømes i Nederland og i Nord-Spania vert dei nytta av danseoppvisningar. I Namur i Belgia har det vorte heldt stylteturneringar heilt frå 1400-talet.
I Vest-Afrika har styltrer vore i bruk i Togo, Benin, Mali, Ghana, Elfenbeinskysten, Senegal med fleire, men bruken har vore heilt forskjellig frå stad til stad. Hjå dogonarane i Mali vert dei nytta i spesielle seremoniar, der dei har ei stor symbolsk tyding, medan dei i Togo fyrst og fremst vert nytta i samband med festar og oppvisningar, der styltrer på to til fire meter er vanlege.
Styltrer vert òg nytta i Asia og Amerika. I Sør-Amerika ser det ut for at styltrer kan ha vorte importerte av folk som har arbeidd på sirkus i USA. I Bolivia, til dømes, tykkjest styltrer å ha ein stutt tradisjon.
Sjølv om styltrer har vore i bruk i samband med ymse typar arbeid er det i samband med sirkus og teater at dei har utvikla seg mest. Bruk av styltrer, og av og til forlenging av armane, har gjort det lett å skapa nye framtoningar. Mange gateteater har òg nytta seg av figurar på styltrer for å tiltrekkja seg merksemd.
Zoologi
Fuglar med lange føter har på fleire språk fått namn etter styltrer. På fransk vert ofte fuglar med lange føter, som stork, traner og hegre kalla oiseaux échassiers (styltrefuglar).
Kjelder
<References/>
Storlom
Storlom (Gavia arctica) er ein mellomstor lom med utbreiing i Eurasia. Han hekkar ved innsjøar, gjerne på småøyar der. Vinterstid beitar han langs kystar i Europa og Asia, også i Svartehavet og Kaspihavet. I Noreg hadde storlommen stor tilbakegang for meir enn 20 år sida som var eit resultat av kraftutbygging men er no på raudlistestatus som livskraftig LC frå 2021.
Skildring
Storlommen er litt større enn ei stokkand, men meir langsmal og han flyt tyngre i vatnet. Kroppslengda er 63-75 centimeter og vengespennet 100-122 centimeter. Kjønna er like. Nebbet er dolkforma, og han held det oftast horisontalt under symjing. Overgangen mellom hovudet og halsen er uklår. I sommardrakta har han oskegrått hovud og hals. Strupen og framhalsen er svart med fiolettglans. Sidene av halsen og brystet har svarte og kvite strek i lengdretninga. Oversida av kroppen er svart med to avlange felt med firkanta kvite flekker. Undersida er kvit, og veng og stjertfjørene er svarte.
I vinterdrakta er han ljosgrå på oversida av hovudet og baksida av halsen, jamt  brunaktigt, svartgrå på oversida av kroppen  og kvit hake, strupe, bryst og underside. Storlom i vinterdrakt har eit kvitt felt bak på flanken som er meir synleg når han ligg på vatnet enn på nokon annan lomart.
Storlom kan skiljast frå smålom i flukt ved at føtene stikk lengre bakover og gjev inntrykk av at vengene er festa midt på kroppen till skilnad frå smålommen. Han held òg beina og halsen godt utstrekt, oftast hovudet stille og lågt og han gjev ikkje same inntrykk av pukkelrygg som smålommen.
Karl I av England
Karl I av England, var konge av England, Skottland og Irland frå 1625 til 1649. Han var son av og etterfylgde kong Jakob I av England. Karl I regjerte utan parlament frå 1629 til 1640. Regimet utvikla seg i retning av einevelde.
Storlom
Skildring
Jamført med andre sjøfuglar ligg storlommen ganske lågt i vatnet, særskilt om han kjennner seg uroa. Lætet er mangfoldig, revirropet er eit klagande skrik, og åtvaringslætet er djupt knarrande. Rett før dukking kan ein høyre eit «kuikk».
Karl I av England
I 1640 måtte Karl I kalla inn det engelske parlamentet for at få løyvingar til å finanisera kampen mot eit opprør i Skottland. Striden utvikla seg til den engelske borgarkrigen. Borgarkrigen braut ut i 1642. Parlamentshæren leia av Oliver Cromwell sigra og tok over makta i 1649. Kongen fekk dødsdom og var halshoggen, og overhuset avskaffa.
Storlom
Hekking
Storlommen dannar oftast par for livet. Reiret ligg gjerne på ei tuve i strandkanten eller litt opp på land, ofte på same plassen år etter år. Hoa legg 1 til 3 egg i kullet, oftast 2. Egga blir ruga i 28-30 dagar. Paret tar saman hand om ungane som blir flygeferdige etter cirka 60 til 65 døgn, og ungane følger deretter foreldra til trekket. Ungane er bra symjarar og dukkar utan problem direkte etter klekking. Ofte samlast dei vaksne fuglane før dei startar fangst etter fisk på felles fiskeplassar tidleg om morgonen.
Utbreiing
Hekkeområdet for storlommen er frå Skottland i vest, austover over Fennoskandia, og over det meste av Russland til Beringsundet, vidare litt inn på Sewardhalvøya i nordvestlege Alaska. Området dekker Estland og går òg litt inn i nordlege delar av Kviterussland, Kasakhstan, Kirgisistan, Mongolia og Kina. Arten er ein sterk flyttfugl, som utanom hekketida trekker til kyst og havområde eller til store isfrie, fiskerike innsjøar. Overvintringsområdet dekker kystområda i Nordvest-Europa, nordlege Middelhavet, Svartehavet og Kaspihavet. Det austlege utbreiingsområdet strekker seg frå austkysten av Sakhalin, sørover rundt heile Japan, i Japanhavet, Gulehavet og Austkinahavet sør til Taiwan. Fuglane som overvintrar i asiatiske havområde høyrer til underarten G. a. viridigularis. Dei hekkar grovt regna aust for elva Lena og Transbajkal. Denne underarten er monaleg mindre enn den europeiske storlommen og har eit langt ljosare læte. Utbreiingsområdet til amerikastorlom overlappar hekkeområdet til underarten G. a. viridigularis.
Storlommen i Noreg
Generelt finn storlommen hekkehabitat i den nordlege barskogregionen og på tundraen. I Noreg hekkar han spreidd over mykje av landet, men med tyngdepunkt på Austlandet. Dei vil helst ha store fiskerike vatn. Bestanden av storlom i Noreg gjekk sterkt tilbake på 1900-talet. Dette mykje på grunn av vassdragsregulering, garnfiske, jakt, ufred i hekketida og forsuring med fiskedaud. Fuglar som hekkar i Sør-Noreg overvintrar truleg på kysten av Vest-Europa men fuglane frå Nord-Noreg trekker sannsynlegvis lenger aust, til Svartehavet og Kaspihavet. Nokre få overvintrar langs norskekysten, langt dei fleste av dei utanfor Sør-Noreg, men somme blir observert spreitt nord til Finnmark.
Status og vern
Storleiken på populasjonen er uklår, men under 1,5 millionar individ, og talet er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.
Huseby
Huseby eller Husby er eit stadnamn som finst mange stader:
Miguel Indurain
Miguel Ángel Indurain Larraya er ein tidlegare spansk syklist som vert rekna for ein av dei beste syklistane i historia.
Vassgraut
Vassgraut er graut koka på vatn i staden for mjølk. Graut og flatbrød var dei to rettane som var historisk kvardagsmat i Noreg. Til kvardags vart grauten i dei fleste heimar koka på vatn. Vassgraut vart rekna som skral kost i høve til graut koka på mjølk. Det var ikkje uvanleg at tenestefolk måtte eta vassgraut, medan sjølfolket åt graut koka på mjølk.
Miguel Indurain
Frå 1991 til 1995 vann Miguel Indurain Tour de France fem gongar på rad, noko ingen andre hadde greidd før. I 1992 og 1993 vann Indurain dessutan etapperittet Giro d'Italia. I 1994 sette han verdsrekord i 1 times sykling ved å leggje bak seg 53,040 kilometer.
Vassgraut
Tillaging
Når vassgraut vart kokt over open eld, var det vanleg å bruke jarngryte og tvore. Først måtte vatnet, mange stader kalla mokket, koke. Så dryste ein mjølet i med eine handa medan ein rørte med tvora. Dette skulle hindre at det vart klumpar i grauten. Ein måtte røre til ein var sikker på at alt mjølet var kokt. Då vart det heller ikkje mjølsmak av grauten. I tillegg til vanleg røring, kunne tvora haldast mellom båe handflatene og vert snurra rundt, medan ho vart ført rundt i grauten. Når grauten tok til å stivne, stampa ein med tvora. Då vart han og salta med grovsalt. Han var ferdig når tvora stod i grautgryta.
Skikkeleg kokt graut måtte ikkje få sprekker, skirne, når han kom i grautfatet. Det oppnådde ein med iherdig stamping.
Miguel Indurain
I 1996 forsøkte Indurain å vinne Tour de France for sjette gongen, men måtte då sjå seg slått av den danske syklisten Bjarne Riis, som seinare har medgjeve at han brukte doping for å kome til topps. Under dei olympiske leikane i Atlanta same år, tok Indurain gull i temporittet. Etter denne OL-sigeren la Indurain opp som syklist.
Seinare har Lance Armstrong slått Indurains rekord ved å vinne Tour de France sju gongar, frå og med 1999 til og med 2005.
Der Zauberberg
Der Zauberberg (norsk Trolldomsfjellet) er ein roman av Thomas Mann som fyrst kom ut i 1924. Boka handlar om mogningsprosessen åt ein ung mann ved namn Hans Castorp. Me fylgjer han gjennom eit sju år langt opphald ved eit tuberkulosesanatorium. Ved dette treffer Castorp menneske av alle slag, som konfronterer han med politikk og filosofi, men òg med kjærleik, sjukdom og daud.
Castorp kjem til sanatoriet
Castorp, einebarnet åt ein hamburgsk kjøpmannsfamilie, er etter foreldra døydde oppvaksen dels hjå bestefaren og dels hjå onkelen Tienappel, og har etter ein del vingling byrja på eit studium i skipsbyggjeteknikk. Planen er at han skal ta til som lærling ved eit skipsverft, men før dette dreg han til dei sveitsiske alpane for der å vitja syskenbarnet sitt Joachim Ziemßen i sanatoriet Berghof i nærleiken av Davos.
I utgangspunktet var tanken å berre verta der i tre veker. Likevel utøver atmosfæren åt tuberkuloseanstalten, som vert leidd av Hoffråd Behrens og psykoanalytikaren Dr. Krokowski, ein underleg fascinasjon på Castorp. Ved middagsmåltidet møter han menneske som er i andenaud eller hostar blod, òg Hermine Kleefeld, som lagar ein pipande ljod med sin pneumothorax frå lunga. Han får det inntrykket at sjukdom opphøgjer og foredlar, medan personar med «jarnhelse» ofte heller er prega av einfald og trongsyn. Nettopp på grunn av dette finn han kombinasjonen «sjuk og dum» fråstøytande, særleg slik han manifesterer seg i den «mordarisk udanna» Karoline Stöhr.
Settembrini
Snart lærer Castorp litteraten Lodovico Settembrini å kjenna, ein humanist, frimurar og «individualistisk stemd demokrat» som nesten umerkeleg vert ein faderleg ven. I tallause små talar og føredrag om filosofiske og politiske spørsmål av alle slag tek italienaren innsatsviljug på seg den pedagogiske rolla det er å utvikla Castorps kunnskapar og erkjenningsevner. Settembrini, med sin kombinasjon av smidig-elegant åtferd og slitne klede, minner Castorp om ein «lirekassemann». Humanisten, som erklærer at leiestjerna hans er «opplysingis sol», ærer og elskar «kroppen (...), det vakre, fridomen, lidenskapen og nytingi». Han set seg sjølv som forkjempar for «livsens interesser (...) mot sentimental verdsflukt» og sameleis mot romantikken. Fylgjeleg finn han den etterklassiske musikken «fordekt politisk», i og med at han meiner at musikken kan koma til å manipulera tilhøyraren. To prinsipp ligg i evig kamp om verdi, «makti og retten, tyranniet og fridomen, overtrui og vitskapen, bakstrevariet og framsteget», Europa og Asia. I fylgje med familietradisjonen i familien hans, tek Settembrini del i kampen i namnet åt «opplysingi, den fornuftborne fullbyrdingi». Analyse duger "som eit opplysingis og sivilisasjonens verktøy (...) i det at det vernar dumme overtydingar, utløyser naturlege fordomar og underkastar autoritetar (...)
Smolenskhøgdene
Smolenskhøgdene er eit langstrekt høgdedrag i Belarus og Russland med ei høgd på opp til 320 meter over havet.
Smolenskhøgdene er ein del av Den austeuropeiske sletta og er den austlege fortsetjinga av Det belarusiske høglandet. Om lag ved Moskva går dei over i Moskvahøgdene, den austlege fortsetjinga. Sørvest for den russiske hovudstaden glir høgdene over i Det sentralrussiske høglandet.
Landskapet i Smolenskhøgdene er kjenneteikna av åsar og berg, som enkelte stader er gjennomskjært av djupe elvedalar.
Frå Smolenskhøgdene renn mellom anna elvane Desna, Moskva og Ugra. Dei største byane er Vorsja, Smolensk og Vjazma.
Haukedalen
Haukedalen er ei bygd i Sunnfjord kommune. Bygda ligg i starten på Gaulardalføret, og eitt av hovedløpa til Gaularvassdraget renn igjennom bygda. Haukedalsvatnet startar i bygda. Ut frå kor bygda ligg burde kanskje Haukedalen høyrt til Gaular kommune, sidan bygda er skild frå Førde med fjellovergangen over Rørvikfjellet. Veikryss ved Rørvikflåten på Rv 13 fører innover mot Haukedalen.
Bygda har eiga kyrkje, Haukedalen kyrkje, som ligg ved Gjerland i den austlege enden av Haukedalsvatnet. Bygda er mykje prega av landbruk og bygda har 25 aktive gardsbruk. Ein del av innbyggjarane er pendlarar, der dei fleste pendlar til kommunesenteret Førde.
Bygda er og kjend for å huse ordføraren i Førde, Nils Gjerland. Haukedalen har eigen barneskule, Frøysland skule, som rommar 1.-7. trinn. Haukedølingane må reise til Førde for å gå på ungdomsskule.
Komponisten Johannes Haarklou var frå Haukedalen.
Jakobsstav
Ein jakobsstav (vanleg namn i samband med navigasjon) eller ein radius astronomicus (som måleinstrument i samband med astronomi) er eit enkelt måleinstrument som blir bruka til å måle vinkelavstanden mellom to objekt. I samband med navigasjon galdt dette i all hovudsak måling av høgda til sola eller polarstjerna over horisonten. Andre namn på jakobsstaven inkluderer gradboge og baculus Jacob.
Historie
Opphavet til namnet «jakobsstav» er uvisst. Enkelte viser til staven til den bibelske patriarken Jakob, nemnd i 1. Mos. 32,10. Han kan òg ha fått namnet sitt på grunn av likheita med stjernebildet Orion, som på ein del stjernekart frå mellomalderen blir kalla «Jakob». På skandinaviske språk, så vel som på engelsk, blir dei tre stjernene som i dag er mest kjende som «Orions belte» framleis stundom kalla «Jakobsstaven».
Pascale Baudonnel
Pascale Baudonnel er ein fransk-norsk ystar og bonde som har vunne fleire prisar for produkta sine og for arbeidet med tradisjonar.
Jakobsstav
Historie
Den opphavlege jakobsstaven vart utvikla som ein enkel reiskap med éin tverrstav på 1300-talet og vart bruka til å gjera astronomiske målingar. Jakobsstaven vart først skildra av den jødiske matematikaren, astronomen og filosofen Leví ben Geresjón (òg kjend som «RaLBaG» og «Gersonides»). frå Provence. Truleg vart ikkje jakobstaven oppfunnen av han, men av Jangakób ben Makhír som òg levde i Provence på same tida. Enkelte har tillagt astronomen Georg Purbach denne oppfinninga, men det er klårt at han ikkje kan ha vore den opphavlege oppfinnaren, ettersom han ikkje vart fødd før 1423 — 79 år etter at Leví ben Geresjón døydde. Det kan vera at Purbach verkeleg fann opp ein «jakobsstav», men at oppfinninga hans med same namnet faktisk var ein annan type instrument. May hevdar at ein kan spora opphavet til jakobsstaven heilt attover til chaldearane kring 400 fvt.
Pascale Baudonnel
Sør-Frankrike
Baudonnel voks opp i fjella i Sør-Frankrike, i heimlandet til roquefort-sauane. Jordbrukskollektivet ho budde på var basert på Gandhis ikkje-valdslære. Baudonnel flytta til Noreg som 17-åring i 1977 og gjekk to år på folkehøgskule, først eitt år i Rauland for å lære seg husflid og etter det på Fosen Folkehøgskule. I 1994 flytta Baudonnel tilbake til Frankrike med to små born og fullførte ei toårig utdanning innan ysteteknolog på eitt år ved franske ENILIA (École Nationale d'Industrie Laitière et des Industries Agroalimentaires) i Surgères.
Jakobsstav
Historie
Den frisiske matematikaren, kartografen og instrumentmakaren Gemma Frisius (Reiner Gemma, 1508–1555) og den nederlandske matematikaren og landmålaren Metius (Adriaan Adriaanszoon, 1571–1635) skal ha laga sine eigne, forbetra utgåver av jakobsstaven.
Konstruksjon
På den originale forma av jakobsstaven var skalastaven (hovudstaven) markert med lengdegraderingar. Tverrstaven (B–C på teikninga til høgre), òg kalla transversalen, blir skoven opp og ned etter hovudstaven. På eldre instrument var endane på tverrstaven platt avskorne. På nyare instrument hadde tverrstavendane messingbeslag med hol i messingen til å sikte gjennom. I marinarkeologi er desse beslaga ofte dei einaste spora etter jakobsstaven som finst att.
Stjernebiletet Føniks
Føniks (frå latin Phoenix) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Det er kalla opp etter den mytiske fugl føniks, og vart først avbilda i eit stjerneatlas av Johann Bayer i 1603 i hans Uranometria. Den franske oppdagaren og astronomen Nicolas Louis de Lacaille kartla dei lyssterke stjernene og gav dei bayernemningar i 1756. Stjernebiletet strekkjer seg frå kring −39° til −57° deklinasjon, og frå 23,5h til 2,5h rektascensjon. Føniks, Trana, Påfuglen og Tukanen vert kalla dei sørlege fuglane.
Pascale Baudonnel
Upasteurisert ost
Baudonnel ville produsere ostar av upasteurisert mjølk, noko dei norske styresmaktene ved Mattilsynet hadde strenge reglar mot. Desse reglane vart innført på 1930-talet då ein skulle varmebehandle mjølk både av omsyn til dyrehelse og folkehelse. Grunnen til det er at det er bakteriar i upasteurisert mjølk. Men det er også den naturlege bakteriefloraen som set smak og særpreg på osten. Ysting med upasteurisert mjølk er den tradisjonelle måten å lage ost på. For å stå sterkare i kampen mot styresmaktene slo Baudonnel seg saman med andre små, uavhengige gardsystarar og danna foreininga Norsk Gardsost.
Stjernebiletet Føniks
Den mest lyssterke stjerna, Alfa Phoenicis, heiter Ankaa, eit arabisk ord som tyder «føniks». Ho er ei oransje kjempe med tilsynelatande storleik 2,4. Den neste er Beta Phoenicis, som er ei dobbeltstjerne med to gule kjemper med ein samla tilsynelatande storleik på 3,3. Nu Phoenicis har ei støvskive, medan stjernebiletet har ti stjernesystem med kjende planetar og i nyare tid er galaksehopane El Gordo og Fønikshopen oppdaga — høvesvis 7,2 og 5,7 millardar lysår unna, to av dei største objekta i det synlege universet. Føniks er opphav til to årlege meteorsvermar: Phoenicidane i desember og juli-phoenicidane.
Jakobsstav
Konstruksjon
Det var vanleg å ha fleire tverrstavar av ulik lengd. Alt etter lengda kunne desse tverrstavane måle ulike vinkelspenn. Tre tverrstavar var vanleg. Seinare vart det vanleg å ha berre éin tverrstav, men da med utståande pluggar som markerer endane. Desse pluggane er monterte i ein serie av parvise, symmetrisk plasserte hol utetter kvar side av tverrstaven. Dette gjorde at ein fekk fordelen av fleire tverrstavsett med éin tverrstav. Tverrstaven på Frisius sin versjon hadde glidande endestykke.
Desna
Desna spring ut frå Smolenskhøgdene i nærleiken av Jelnja. Elva renn gjennom Smolensk og Brjansk oblast i Russland og Tsjernigov og Kiev oblast i Ukraina. Elvebreidda i den øvste delen av elva er myrlendt, men i Brjansk vert breiddene høgare. Elva er isdekt frå desember til tidleg i april. Middelvassføringa hennar ved munningen er 360 m³/s.
Jakobsstav
Bruk
Navigatøren plasserer eine enden av skalastaven mot kinnet sitt rett nedom eine auga. Han peilar inn horisonten med nederenden av tverrstaven (eller gjennom holet i messingbeslaget) (B) og justerer så tverrstaven langs skalastaven til sola (eller nordstjerna eller eit anna objekt) er peila inn ved øverenden av tverrstaven (C). Høgda kan da avgjerast ved å lesa av tverrstavposisjonen på skalastaven. Denne verdien kunne så bli konvertert til vinkelmål ved å slå opp verdien i ein tabell.
Stjernebiletet Føniks
Karakteristikk
Føniks er eit lite stjernebilete som grensar til Smelteomnen og Bilethoggaren i nord, Trana i vest, Tukanen i sør, og eit hjørne av Den sørlege vasslangen i sør, og Floda i aust og søraust. Den lyssterke stjerna Achernar ligg i nærleiken. Dei offisielle grensene til stjernebiletet vart sett av Eugène Delporte i 1930. Stjernebiletet ligg under horisonten for alle som bur nord for 40 ºN, og er lågt på himmelen for alle nord for ekvator. Det er best synleg frå stader som Australia og Sør-Afrika seint på den sørlege våren.
Safranbolu
Safranbolu er ein by og eit distrikt i provinsen Karabük i Svartehavsregionen i Tyrkia. Han ligg kring 200 km nord for Ankara og kring 100 km sør for kysten av Svartehavet, og 9 km nord for byen Karabük. Tidlegare tyrkiske namn på byen er Zalifre og Taraklıborlu og på gresk Saframpolis, Σαφραμπολις. Han var ein del av provinsen Kastamonu fram til 1923 og provinsen Zonguldak mellom 1923 og 1995. Byen har kring 35 000 innbyggjarar (2009).
Stjernebiletet Føniks
Stjerner
Ei boga linje stjerner med Alfa, Kappa, Mu, Beta, Nu og Gamma Phoenicis vart sett som ein båt av dei gamle arabarane. Den franske oppdagaren og astronomen Nicolas Louis de Lacaille kartla og spesifiserte 27 stjerner med bayernemningane Alfa til Omega i 1756. Ankaa er den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet. Ho er ei oransje kjempe med tilsynelatande storleiksklasse 2,37 og spektralklasse K0.5IIIb, 77 lysår frå jorda og krinsar rundt eit sekundærobkekt ein veit lite om. Nær Ankaa ligg Kappa Phoenicis, ei stjerne i hovudserien med spektralklasse A5IVn og tilsynelatande storleik 3,90. Ho ligg sentralt i asterismen, Beta Phoenicis er den nest mest lyssterke stjerna i stjernebiletet og ei dobbeltstjerne. Dei to stjernene, begge gule kjemper med spektralklasse G8, skin med ein tilsynelatande storleik 3,31, og kvar for seg har dei tilsynelatande storleik 4,0 og 4,1 og krinsar rundt kvarandre kvar 168. år. Zeta Phoenicis er ei Algol-type formørkande dobbeltstjerne, med ein tilsynelatande storleik som svingar mellom 3,9 og 4,4 med ein periode på kring 1,7 dagar (40 timar). Dimminga kjem av to blåkvite klasse B-stjerner, som krinsar og blokkerer ut kvarandre sett frå jorda. Dei to stjernene ligg 0,05 AU frå kvarandre, medan ei tredje stjerne ligg kring 600 AU unna paret, og har ei omlaupstid på meir enn 5000 år. Systemet ligg kring 300 lysår unna. I 1976 vart det kalkulert at ei nærliggande stjerne med storleiksklasse 7 er eit fjerde medlem i systemet.
Pentti Kahma
Pentti Aatos Kahma er ein finsk, tidlegare diskoskastar frå Alavieska. Han vart europameister i øvinga i 1974. Mellom 1970 og -78 vann han sju finske meisterskap i diskoskasting. Hans lengste diskoskast målte 66,82 meter og vart oppnådd 24. mai 1975 i Modesto i USA. I kule presterte han 18,19 m i 1974, og i lengdehopp landa han på 7,21 m då han vann eit stemne i 1969. Kahma er 188 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på 112 kg.
Stjernebiletet Føniks
Stjerner
Gamma Phoenicis er ei raud kjempe med spektralklasse M0IIIa og varierer mellom storleiksklassane 3,39 og 3,49. Ho ligg 235 lysår unna. Psi Phoenicis er ei anna raud kjempe, denne med spektralklasse M4III, og har ein tilsynelatande storleik som varierer mellom 4,3 og 4,5 over ein periode på kring 30 dagar. Ho ligg 340 lysår unna, og har kring 85 gonger så stor diameter, men berre 85 % av massen til sola vår. W Phoenicis er ein Mira-variabel, som varierer i storleike frå 8,1 til 14,4 over 333,95 dagar. Ho er ei raud kjempe, og spekteret varierer mellom M5e og M6e. 6,5 grader vest for Ankaa ligg SX Phoenicis, ei variabel stjerne som varierer frå storleik 7,1 til 7,5 over ein periode på berre 79 minutt. Spektraklassen varierer mellom A2 og F4. Ho har gjeve namn til ei gruppe stjerner kalla SX Phoenicis-variable. Rho og BD Phoenicis er Delta Scuti-variable— pulserande stjerner med kort periode (seks timar på det meste) som har blitt nytta som standardlyskjelde og vert studerte innan astroseismologi. Rho er spektralklasse F2III, og varierer med storleik 5,20 og 5,26 over ein periode på 2,85 timar. BD har spektralklasse A1V, og varierer i storleik mellom 5,90 og 5,94.
Jakobsstav
Jakobsstaven som navigasjonsinstrument
Jakobsstaven var opphavleg berre bruka til astronomi og vart ikkje bruka på sjøen. I 1514 foreslo Johannes Werner at jakobsstaven kunne brukast om bord på skip, og forbetra utgåver av jakobsstaven vart utvikla for navigasjon. John Dee introduserte han til England i 1550-åra. Dei forbetra versjonane var graderte direkte i grader.
Pentti Kahma
Aktiv
Under sommar-OL i München i 1972 kvalifiserte han seg greitt til finalen, men i denne lukkast han lite og kom på niandeplass med 59,66 meter. Kahma vart finsk meister i 1973 med 62,30 m framom Markku Tuokko som nådde 60,98 m. Dei to forbetra resultata i 1974-meisterskapen, 64,00 m og 61,50 m, og fekk kvar sitt nye gull og nye sølv.
Lodve Solholm
Lodve Solholm er ein norsk politikar for FrP, og fylkesmann i Møre og Romsdal frå  2009 til 2018.
Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart
Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart, engelsk International Civil Aviation Organization (ICAO) er SN sin organisasjon for luftfart. ICAO utarbeider standardar og råd til framgangsmåtar for sikker luftfart mellom statar på alle fagområda innan luftfarten. Han bidreg òg på andre måtar til å utvikla internasjonal luftfart på ein sikker og effektiv måte.
ICAO har hovudkvarter i Quartier international de Montréal i Canada.
Historie
I november 1944 vart 55 land og styresmakter invitert til ein luftfartskonferanse i Chicago. Vertskapet var den amerikanske regjeringa, i samarbeid med allierte land. 54 land møtte til konferansen, der Chicago-konvensjonen om sivil luftfart vart underteikna av 52 land den 7. desember 1947. Dette var starten for ICAO, som vart offisielt oppretta i 1947 etter at konvensjonen var ratifisert av ei tilstrekkeleg mengd land. Noreg ratifiserte konvensjonen den 5. mai 1947.
Jakobsstav
Jakobsstaven som navigasjonsinstrument
Jakobsstaven slik han var på denne tida var vanskeleg å bruke. For å få konsistente resultat laut navigatøren plassere enden av skalastaven i akkurat rett posisjon på kinnet. Han eller ho laut observere horisonten og ei stjerne i to ulike retningar utan å skiple instrumentet medan blikket vart flytta frå det eine målet til det andre. I tillegg var navigatøren nøydd til å sjå rett på sola for å måle solhøgda. Dette kunne vera heller smertefullt, og det var vanskeleg å oppnå nøyaktig høgd for sola. Heldigvis tok sjøfolk snart til å sette sota glas på endane av tverrstaven for å skjerme augo frå det skarpe sollyset.
Byparken i Mosjøen
Byparken i Mosjøen er ein park i sentrum av Mosjøen, sør for Mosjøen vidaregåande skole. Parken vart etablert i tida 1900-1905 som eit klassisk hageanlegg med element frå ulike epokar innan hagekunsten. Etter plan utarbeidd av Sverre Pedersen 1925 vart parken utvida til det arealet han har i dag. Parken vart freda av Riksantikvaren som kulturminne i 2009, ei freding som vart markert som ein del av feiringa av kulturminneåret 2009.
Pentti Kahma
Aktiv
Sommaren 1974 slengde Kahma diskosen til ny pers på 66,52 meter. Høgdepunktet for han kom likevel to månader seinare, under EM i Roma. Med 63,62 meter slo han både den regjerande olympia- og europameisteren Ludvík Daněk, som tok sølvmedaljen, og verdsrekordhaldaren Ricky Bruch, som fekk bronsen. Til dags dato er Kahma den einaste finlendaren som har vunne ein internasjonal meisterskapstittel i diskoskasting.
Kahma forbetra den personlege rekorden til 66,82 m i Modesto i 1975. Han og Tuokko heldt fram tvekampen om å vere Finlands beste diskoskastar; både i 1975 og 1976 sigra Kahma med høvesvis 63,94 m mot 62,14 m, og 66,14 m mot 62,34 m. Under dei olympiske leikane i Montreal kom han sjetteplass med 63,12 meter. Endeleg i 1977 vart det FM-gull til Tuokko og sølv til Kahma i diskostevlinga, men i 1978 tok Kahma atter ein nasjonal gullmedalje. Etter 1978 trappa han ned, men heldt fram å tevle lokalt til 1983.
Pascale Baudonnel
Bunad
I tillegg til å vere geitebonde har Baudonnel engasjert seg i produksjon av sognebunadar. Ho var den første som rekonstruerte kvinnebunaden i Sogn etter Bunad- og folkedraktrådet sine retningslinjer.
Desna
Desna munnuar ut i Dnepr nord i Kiev.
Statsleiarar i Folkerepublikken Kina
Folkerepublikken Kina har ein person med tittelen zhuxi som statsleiar. Dette kinesiske ordet tyder 'formann', og blei brukt som tittel på leiarane fram til ein ny grunnlov i 1982 slo fast at den offisielle omsetjinga var president. Presidenten blir formelt vald av den nasjonale folkekongressen, som i praksis stemmer over éin kandidat lagt fram av partileiinga.
Byparken i Mosjøen
Gjennom eit arbeid som vart sluttført i 2008, vart halvdelen av parken restaurert med utgangspunkt i bilete og teikningar av parken slik han var i 1905. Ein fjerdedel av parken vart restaurert i samsvar med planane for parken i byplanen av 1948, og ein fjerdepart er utbygd i samsvar med moderne parkideal. Eit fjerde element i parken er paviljongen frå byplanen av 1925. Restaureringa av parken er leia av bygartnar Ragna Berg. Arbeidet er mellom anna finansiert ved at organisasjonar og einskildpersonar har betalt for utplanting av tre i parken.
Lodve Solholm
Solholm tok lærarskuleeksamen i 1972 og tok statsvitskap grunnfag ved Høgskolen i Molde i 1995.
Jakobsstav
Jakobsstaven som navigasjonsinstrument
Som navigasjonsreiskap vart jakobsstaven etterkvart utskifta — først med kvadranten, som ikkje krev at navigatøren ser rett på sola, og seinare med oktanten og sekstanten. Truleg førte bruken av kvadrantar, inkludert daviskvadrantar, til at ein del navigatørar modifiserte jakobsstaven slik at han fungerte meir som kvadrantane. Diopter vart tillagte på endane av tverrstaven og på enden av skalastaven. Instrumentet vart reversert slik at skyggen av diopteret på øverenden av tverrstaven fall på diopteret på enden av skalastaven. Navigatøren heldt instrumentet slik at han eller ho såg horisonten frå diopteret på enden av skalastaven gjennom diopteret på nederdelen av tverrstaven. Ved å samordne horisonten med skyggen av sola på enden av skalastaven kunne solhøgda fastsettast. Dette gjorde faktisk instrumentet meir presist, siden navigatøren ikkje lenger trong å plassere skalastavenden på ein konsistent stad på kinnet sitt. Ein sein variant av jakobsstaven og ein forløpar til oktanten var Joost van Breen sin «spiegelboog» (reflekterande jakobsstav), oppfunnen i 1660.
Lodve Solholm
Han var etatsjef for opplæring, kyrkje og kultur i Ørskog kommune 1995-1997 (permisjon frå 1997).
46 Hestia
46 Hestia er ein stor og mørk hovudbelteasteroide. Han er også hovudlekamen i hesta-familien. Den vart oppdaga av Norman Robert Pogson 16. august 1857 og er namnsett etter Hestia, den greske gudinna for eldstaden og familien.
Jakobsstav
Jakobsstaven som navigasjonsinstrument
På sikt viste det seg umuleg for jakobsstaven å konkurrere med kvadrantane i mange land, ettersom kvadrantane var mykje enklare å bruke. Men samtidig har fleire forfattarar påvist at jakobsstaven var betre enn kvadranten når det galdt målepresisjon. Kvadrantar var ikkje lenger tillatne ombord på Det nederlandske austindiakompaniet (Vereenigde Oostindische Compagnie) sine fartøy i 1731, medan oktantar ikkje vart tillatne der før 1748.
Lodve Solholm
Han vart innvald på Stortinget frå Møre og Romsdal i 1989. Han var president i Lagtinget i perioden 2001-2005. Som stortingsrepresentant var han medlem i Løvebakken mållag. Solholm vart i statsråd 19. desember 2008 utnemnd til ny fylkesmann i Møre og Romsdal, han tok over embetet Ottar Befring då stortingsperioden gjekk ut. Solholm er styreleiar i Nynorsk kultursentrum og var styreleiar i Allkunne AS 2014-2016.
Desna
Sidan antikken har Desna vore ei viktig transportåre mellom Kiev og nedslagsfeltet til Don (via Sejm) og Oka (via Bolva)
Sphaerocarpos donnellii
Sphaerocarpos donnellii er ein levermose som veks i Florida og Georigia. I likskap med andre artar i slekta er thallus dekt av kuleforma utvekstar. Som hjå andre artar i slekta sit sporane i tetradar, men ulikt dei andre artane skil dei seg når dei er fullt utvikla.
Stjernebiletet Føniks
Stjerner
Nu Phoenicis er ei gulkvit hovudseriestjerne med spektralklasse F9V og storleik 4,96. Ho ligg 49 lysår unna, og er kring 1,2 gonger så massiv som sola vår, og er truleg omringa av ei støvskive. Ho er den næraste stjerna i stjernebiletet som er synleg for det nakne auga. Gliese 915 er ein kvit dverg berre 26 lysår unna. Ho har storleiksklasse 13,05, og er for svak til at det nakne auga kan sjå ho. Kvite dvergar er ekstremt tette stjerner som er pressa saman til eit volum like stort som jorda. Med ein masse på kring 85 % av massen til sola, har Gliese 915 ein overflategravitasjon på 108.39 ± 0.01 (2.45 · 108) cm·s−2, eller kring 250 000 gonger gravtiasjonen til jorda.
Ein har så langt funne ti stjerner med planetar, og fire planetsystem vart oppdaga med SuperWASP-prosjektet. HD 142 er ei gul kjempe med tilsynelatande storleik 5,7, og har ein planet (HD 1,2 b) 1,36 gonger massen til Jupiter som med ei omlaupstid på 328 dagar. HD 2039 er ei gul subkjempe med ein tilsynelatande storleik på 9,0 rundt 330 lysår unna og med ein planet (HD 2039 b) som er tre gonger så massiv som Jupiter. WASP-18 er ei stjerne med storleiksklasse 9,29 som vart oppdaga å ha ein varm Jupiter-liknande planet (WASP-18b) med ei omlaupstid på mindre enn ein dag. WASP-4 og WASP-5 er sol-liknande gule stjerner kring 1000 lysår unna med storleiksklasse 13, kvar med ein enkel planet som er større enn Jupiter. WASP-29 er ein oransje dverg med spektralklasse K4V og tilsynelatande storleiksklasse 11,3, og har ein planet med liknande storleik og masse som Saturn. Planeten har ei omlaupstid på 3,9 dagar.
WISE J003231.09-494651.4 og WISE J001505.87-461517.6 er to brune dvergar oppdaga av Wide-field Infrared Survey Explorer, og ligg høvesvis 63 og 49 lysår unna. Brune dvergar objekt som er meir massive enn planetar, men med for liten masse til hydrogenfusjonen som stjernene har.
HE0107-5240 ligg i Føniks og er kanskje den eldste stjerna som er oppdaga. Ho har kring 1/200 000 av metallisiteten til sola og må derfor ha blitt danna særs tidleg i historia til universet. Med ein tilsynelatande storleiksklasse på 15,17, er ho kring 10 000 gonger meir lyssvak enn dei mest lyssvake stjernene ein kan sjå med det nakne auga, og ligg kring 36 000 lysår unna.
Djupromsobjekt
Stjernebiletet ligg ikkje i det galaktiske planet til Mjølkevegen, and there are no prominent star clusters. NGC 625 er ein liten irregulær galakse med tilsynelatande storleik 11,0 som ligg kring 12,7 millionar lysår unna. Ho er berre 24 000 lysår i diameter, og er eit ytre medlem i Bilethoggargruppa. Ein trur NGC 625 har vore involvert i ein kollisjon og opplevd eit utbrot med aktiv stjernedanning. NGC 37 er ei linseforma galakse med tilsynelatande storleik 14,66. Ho er kring 137 000 lysår i diameter og kring 12,9 milliardar år gammal. Robert-kvartetten (består av ei irregulær galakse NGC 87, og tre spiralgalaksar NGC 88, NGC 89 og NGC 92) er ei gruppe på fire galaksar som ligg kring 160 million lysår unna og som er i ferd med å kollidere og slå seg saman. Dei ligg innafor ein radius på 1,6 bogeminutt, som tilsvarar 75 000 lysår. I galaksen ESO 243-49 ligg HLX-1, eit mellommassivt svart hòl—det første av sitt slag som er funne. Ein trur det er restane av ein dverggalakse som vart absorbert i ein kollisjon med ESO 243-49. Før denne oppdaginga, vart denne klassen av svarte hòl berre ein hypotese.
Innafor stjernebiletet ligg den enorme Fønikshopen, som er kring 7,3 millionar lysår brei og 5,7 milliardar lysår unna. Dette er ein av dei mest massive galaksehopane. Ho vart først oppdaga i 2010, og den sentrale galaksen er estimert å produsere 740 nye stjerner kvart år. Enno større er El Gordo, eller ACT-CL J0102-4915, som vart oppdaga i 2012. Han ligg kring 7,2 mrd. lysår unna, og består av to undergrupper som er i ferd med å kollidere, og resultatet er at det vert spydd ut varm gass, som ein kan sjå i røntgenstråler og infraraude bilete.
Sphaerocarpos donnellii
Mosen veks på blaut sandhaldig jord.
Arten er rekna som utryddingstrua, men det er grunn til å tru at han er meir utbreidd enn det som er dokumentert.
Desna
I Smolensk oblast ligg Desnogroskoje-reservoaret, som vart bygd får å gje vatn til Smolensk atomkraftverk i Desnogorske.
Sideelvar
Frå høgre:
Frå venstre:
Hans Rasmus Astrup
Namnet Hans Rasmus Astrup kan vise til to ulike personar:
Iput
Iput (russisk Ипуть) er ei elv i Mogilev oblast i Belarus og Smolensk og Brjansk oblast i Russland, og ei av sideelvane til Sozj frå venstre.
Dei største sideelvane hennar Voronitsa og Unetsja frå venstre.
Av byar langs elva finn ein Surazj og Dobruzj. Elva munnar ut i Sozj ved Gomel.
Alberta
Alberta er ein av provinsane i Vest-Canada. Han vart erklært provins frå 1. september 1905. Alberta er avgrensa av provinsane Britisk Columbia i vest, Saskatchewan i aust, Nordvestterritoria i nord og av Montana, Sambandsstatane i sør. Alberta er saman med Saskatchewan einaste provinsar i landet utan grense mot havet. Arealet for provinsen er 661 190 km².
Hovudstaden i Alberta er Edmonton, han ligg nær det geografiske midtpunktet i provinsen. Calgary er eit trafikkhovudknutepunkt og det vektigaste finanssenter i landet. Edmonton er base for forsyningar og tenester til petroleumsverksemda i Canada og til annan ressursindustri. Etter siste overslag for folketal har desse to metropolane i området over ein million menneske, og Calgary har noko større folkesetnad enn Edmonton.
Andre vektige, men langt mindre byar i provinsen er Reed Deer, Lethbridge, Medicine Hat, Fort McMurray, Grande Prairie, Camrose, Lloydminster, Wetaskiwin, Banff og Jasper.
Alberta har namn etter prinsesse Louise Caroline Alberta (1848-1939), den fjerde dottera åt Victoria av Storbritannia. Prinsesse Louise var ektefellen til John Campbell, guvernør i Canada frå 1878 til 1883. Prinsessa har òg gjeve namn til innsjøen og staden Lake Louise og til byane Caroline og Mount Alberta.
Geografi og klima
Med unntak av regionar i søraust har denne provinsen gode vassforsyningar. Alberta har tre store innsjøar og mengder av sjøar under 260 km². Delar av Athabascasjøen (7898 km²) ligg innanfor Saskatchewan.
Lake Claire (1436 km²) ligg rett vest for Athabascasjøen i Wood Buffalo National Park. Litle Slavesjø (1168 km²) ligg nordvest for Edmonton. Fordi Alberta spenner meir enn 1200 km frå nord til sør, og er kring 600 km på sitt breiaste i aust-vestaksa, vil klimaet naturleg nok variere mellom 49. og 60. breiddegrad. Provinsen ligg på eit høgt platå, som òg påverkar klimaet. Høgda over havnivået varierer frå 650 meter i nord til 1000-1200 moh. i sør. Rocky Mountains som ein vegg i sørvest, og den opne prærien i resten av territoriet påverkar òg vêret her.
I nord er Alberta for det meste dekt av taiga og har færre frostfrie dagar enn Sør-Alberta som har eit halvtørt klima. Spesielt i det søraustlege hjørnet av provinsen opplever ein betre sommarvarme og mindre regn enn i resten av provinsen. Vestre Alberta er beskytta av fjella og nyt godt av mildt vêr som kjem av chinooken, medan søraustlege Alberta jamt over er flat, tørr prærie med nokre åsar kor sommartemperaturane ligg på det høgste i provinsen.
Ghana
Ghana er ein stat i Vest-Afrika med grense til Elfenbeinskysten i vest, Burkina Faso i nord, Togo i aust, og med kyst til Guineabukta i sør. Landet er kalla opp etter det mektige Ghanariket. Dette tidlegare riket låg nord og vest for dagens Ghana, men mange etterkomarar av medlemmene i riket bur nå i republikken Ghana.
Alberta
Geografi og klima
I det søraustlege Alberta, der Red Deer River kryssar den flate prærien og jordbrukslandet, finn ein erodert land med djupe juv og dramatiske landformer.
Ghana
Historie
Området blei først kolonisert av Storbritannia som Gold Coast, Gullkysten, og Britisk Togoland. Då desse territoria blei slått saman og fekk sjølvstende i 1957 tok dei namnet Ghana. Det var det første vestafrikanske landet som fekk sjølvstende frå ei europeisk kolonimakt, og det først landet i Afrika etter Sudan.
Etter ei rekke statskupp blei grunnloven til landet oppheva og politiske parti forbodne i 1981. Ein ny grunnlov og fleirpartipolitikk blei innført i 1992.
Geografi
Landet ligg nokre få grader nord for ekvator, og har tropisk klima. Mot Guineabukta i sør har det sandstrender som blir kryssa av elver og bekkar. Nord for kysten ligg sletter og krattland som så går over i regnskog med mange skogdekte åsar. Vidare nordover er landet savanne med låge buskar og grassletter.
Ghana er delt inn i ti regionar. Greater Accra Region, Central, Western, Eastern, Ashanti, Volta, Brong-Ahafo, Northern, Upper West og Upper East. Dei fleste av innbyggjarane i Ghana bur langs kysten og i dei to viktigaste byane Accra og Kumasi. Tamale er den tredje største byen, og ligg i Northern Region. Voltasjøen, den største menneskeskapte innsjøen i verda, ligg i store delar av austre Ghana. Sjøen er blitt danna av Akosombodemninga.
Kultur
Ghana er sett saman av fleire små folkegrupper som til saman snakkar over femti ulike språk. Dei viktigaste språkgruppene er akan, der mellom anna fantiane frå kystområda og ashantiane frå litt lenger nord høyrer til, guan, som kjem frå sletteområda rundt Voltaelva, kwaspråka ewe og ga frå sør og søraust i landa, og moshi-dagomba-språka i nord. Som tidlegare britisk koloni er engelsk språket for styring og handel, og det finst fleire ghanesiske forfattarar som skriv på engelsk. Ghanesarane kan som oftast ikkje berre språket som høyrer til der dei bur, men gjerne eit, to eller fleire av dei andre språka i landet. Det mest utbreiddte språket er twi. Twi blir brukt i heile landet av omkring 90 % av befolkninga, anten som første eller andre språk. På skulen lærer ungane twi i tillegg til morsmålet. Sjølv om så mange snakkar twi så er det ikkje berre dette som blir brukt når ghanesarar som kan engelsk treffest. Då er det engelsk, som er det offisielle språket i Ghana, som blir mykje brukt. Ghanesarane fører òg samtalar der dei byter frå det eine språket til det andre.
Religion
Kristendommen er den største religionen i landet, med rundt 63 % av folket, og dominerer særleg i sør. Islam er hovudreligionen i nord, og rundt 16 % av ghanesarane høyrer til denne religionen. Dei siste om lag 21 % av folka har ulike stammereligionar. Medlemmer av dei ulike religionane lever saman utan konfliktar.
Islam har røter i Vest-Afrika frå 800-talet, då Ghanariket og deretter Mali- og Songhairika blei påverka av dei muslimske samfunna i Nord-Afrika. Religionen kom til dei nordlege områda av dagens Ghana på 1400-talet.
Piz Alpetta ved Curnera
Piz Alpetta er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av landsbyen Sedrun i Tujetsch i kantonen Graubünden i Sveits.
Watzmann
Watzmann er det tredje høgaste fjellet i Tyskland (Zugspitze er det høgaste med 2 962 m og Hochwanner det nest høgaste med 2 746 m). Dei tre tindane er Hocheck (2 651 m), Mittelspitze (2 713 m) og Südspitze (2 712 m). Watzmannmassivet inkluderer òg Watzmannfrau (òg kalla Kleiner Watzmann) på 2 307 m og Watzmannkinder, fem mindre tindar mellom hovudtoppen og Watzmannfrau.
Fjellklatring er ein populær aktivitet på fjellet.
Fotnotar
Det har vore mykje diskusjon om rangeringa av dei tyske fjella, og hovudsakleg dreiar spørsmålet seg om «Kortid kan ein topp kallast eit fjell?». Det er brei konsensus om at Watzman ikkje er det nest høgaste fjellet i Tyskland. Mittelspitze på Watzmann er derimot den høgaste toppen i Tyskland som ikkje ligg i Wettersteinmassivet.
Linsa i auga
Linsa (lens crystallina) er ein glasklår, bikonveks lekam i auga som i lag med hornhinna bidreg til å bryte og fokusere lys over på netthinna. Gjennom å endre form kan ho justere brennvidda i auga og tilpasse fokus på objekt med varierande avstand. Dette gir eit klårt og reelt bilete av objektet på netthinna. Denne linsejusteringa blir kalla akkommodasjon. Linsa hos menneske har i naturlege omgjevnadar ei brytingsevne på om lag 18 dioptriar, eller éin tredel av den totale brytingsevna til auga. Linsa er flatare på framsida enn på baksida.
Pireusløva
Pireusløva er ein av fire løvestatuar i Arsenale di Venezia. Statuen stod opphavleg i Pireus, hamnebyen til Athen, og vart teken til Venezia av doge Francesco Morosini i 1687 etter ei plyndring under den den store tyrkiske krigen då venezianarane kringsette Athen. Det står kopiar av statuen i Pireus og i Statens historiska museum i Stockholm. Statuen er kjend for runeinnskriftene som er på han.