cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Talord
Ordenstal - Rekkjetal
36 - Trettisjette - Seks og trettiande
37 - Trettisjuande - Sju og trettiande
38 - Trettiåttande - Åtte og trettiande
39 - Trettiniande - Ni og trettiande
40 - Førtiande
41 - Førtifyrste - Ein og førtiande
42 - Førtiandre - To og førtiande
43 - Førtitredje - Tre og førtiande
Hjarte
Religion
Hjartet har spelt fleire roller i ulike religionar. I egyptisk mytologi blei hjartet til avdøde vegne mot fjøra til Ma'at i dødsriket Duat. Hjarte som blei funne for lette blei etne opp av monsteret Ammit, medan dei andre fekk koma til Osiris i Aaru.
Talord
Ordenstal - Rekkjetal
45 - Førtifemte - Fem og førtiande
46 - Førtisjette - Seks og førtiande
Hjarte
Religion
I Aztekarriket og andre førkolumbiske mesoamerikanske kulturar var hjartet ofte ein viktig del av menneskeofring. I mange ritual skar ein ut hjartet medan offeret endå levde og tilbaud det til gudane, til dømes ved å kasta det på elden.
Talord
Ordenstal - Rekkjetal
47 - Førtisjuande - Sju og førtiande
48 - Førtiåttande - Åtte og førtiande
Hjarte
Religion
Innan kristendommen, særleg katolisismen, er hjartet eit symbol på guddommeleg kjærleik for menneskja. Det heilage hjartet til Jesus (og av og til også Jomfru Maria) blir minna med Jesu hjartefest i den katolske kyrkja, og Jesus blir ofte framstilt med eit tydeleg hjarte utanpå bringa.
Talord
Ordenstal - Rekkjetal
50 - Femtiande
60 - Sekstiande
70 - Syttiande
Hjarte
Religion
I hinduismen finn ein framstillingar av guden Hanuman som held open bringa si slik at ein kan sjå hjartet hans, der ein finn Rama (og i nokre versjonar også Sita). Dette biletet kjem frå ei soge om at Hanuman viste fram hjartet sitt for å visa kor trugen han var til den høgare guden Rama.
Talord
Ordenstal - Rekkjetal
80 - Åttiande
90 - Nittiande
Datoar og årstal
Årstal kan skrivast på fleire måtar; til dømes:
Datoar kan òg skrivast på fleire måtar; til dømes:
Ordu
Ordu er ein hamneby ved Svartehavet i Tyrkia og administrasjonssenter i provinsen Ordu. Han har kring 145 000 innbyggjarar.
Klima
Ordu ligg i grenseland mellom maritimt og fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfb/Cfa);  som det meste av svartehavskysten aust i Tyrkia er somrane varme og fuktige og vintrane kjølige og fuktige. Ordu får ein god del nedbør, jamt fordelt utover året, men det regnar likevel mest om våren og hausten.
Det er forholdsvis vanleg med snø mellom desember og mars, og snøen ligg gjerne ei veke eller to.
Vasstemperaturen er alltid låg og varierer mellom 8° og 20 °C gjennom året.
Piz Gannaretsch
Piz Gannaretsch er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, oppfor landsbyen Sedrun i Graubünden. Fjellet har ei høgd på 3 040 moh og toppen er det høgaste punktet i fjellrekkje mellom St. Gotthard-passet og Lukmanierpasset. Piz Gannaretsch-massivet skil dalane med Lai da Nalps (vest) og Lai da Sontga Maria (aust).
Isbreen Glatscher da Gannaretsch dekker nordvestskråninga av Piz Gannaretsch.
Øystese
Øystese er ein tettstad og eit sokn ved Hardangerfjorden i Kvam herad, om lag 7 km aust for Norheimsund. Fylkesveg 7 går gjennom bygda.
Kultur
I Ystese ligg skulpturmuseet etter bilethoggaren Ingebrigt Vik, og kunst- og konserthallen Kabuso som er tusenårsstadi Hordaland.
Natur og friluftsliv
Fire kilometer nord for tettstaden ligg Skårsvatnet med fem fiskeartar: Gullvederbuk, karuss, aure, ål og trepigga stingsild. Vatnet har ei flatevidde på 82 dekar og ligg 113 meter over havet. Gullvederbuk og karuss vart utsett i vatnet i 1914, og førstnemnde har gjort Skårsvatnet kjent som "Gullfiskvatnet".
Øystese sokn
Øystese sokn har om lag 2 750 (2013) innbyggjarar og femnar om dels sjølve tettstaden med omgjevand, dels bygdene runt Fyksesund, og i tillegg Kvamsøy ute i Hardangerfjorden. Tidlegare høyrde også Ålvik til Øystese, men det er i dag eit eige sokn.
Kaland skole
Kaland skole er ein barneskule på Kalandseid i Fana i Bergen kommune. Skulen her vart oppretta i 1861 og han fekk eige skulehus i 1893. Ei ny tomt vart skilt ut til nytt skulebygg i 1916 og i 1925 stod ein ny, påbygd skule klar.
Heilt ny skulebygning kom til i 1964, teikna av Øyvin Lien. Den gamle skulebygningen vart då klubbhus for Kalandseid idrettslag som har fotballbane like ved.
I 1996 vart det føreteke vidare utbygging og siste tilbygg stod ferdig i 2003.
Evans Butte
Evans Butte er eit markant, snødekt platåfjell, 2570 moh, som ligg ved toppen av Albanusbreen og markerer søraust i Tapley Mountains i Antarktis. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter løytnant Eldon L. Evans i U.S. Navy militærlege av Byrd-stasjonen vinteren 1962.
Eurovision Song Contest 2005
Eurovision Song Contest 2005 vart helde i Kiev i Ukraina 21. mai 2005. Dette var den 50. gongen det vart arrangert Eurovision Song Contest. Finalen dette året vart vunnen av den svenskfødde grekaren Helena Paparizou med songen «My Number One». Det innebar at Eurovision Song Contest 2006 skulle haldast i Hellas. Noreg vart representert med Wig Wam som framførte songen «In My Dreams».
Semifinalen
I semifinalen deltok 25 land: Dei ti dårlegaste plasserte landa frå finalen i 2004 og dei tolv landa som ikkje kvalifiserte seg frå semifinalen i 2004. I tillegg deltok debutantlanda Bulgaria og Moldova samt Ungarn som kom tilbake etter sju års fråvær.
Finalen
I finalen deltok 24 land: «deI fire store» (Frankrike, Storbritannia, Spania og Tyskland), dei ti beste landa frå semifinalen og dei ti beste landene frå finalen i 2004.
PRP-4
PRP-4 NARD (russisk: Podvizjnyj razvedyvatel'nyj punkt/подвижный разведывательный пункт ПРП-4 «Нард») (GRAU-indeks — 1V121 er ein radar for oppdaging av mål for feltartilleriet.
Piz Giuv
Piz Giuv (eller Schattig Wichel) er eit fjell i Glarus-Alpane, på grensa mellom kantonane Uri og Graubünden. Fjellet har ei høgd på 3096 meter over havet og er det høgaste fjellet i Glarus-Alpane vest for Oberalpstock. Toppen ligg mellom tre dalar: Fellital og Etzlital på nordsida og Val Giuv (Surselva) på sørsida. Det litt lågare Piz Nair ligg på austsida.
Lene
Lena og Lene er kvinnenamn danna som kortformer av namn som Magdalena, Malene, Helene og liknande. Begger har namnedag den 28. september.
Cecil Rhodes
Cecil John Rhodes var ein britisk forretningsmann, politikar og imperialist, kjend for å ha grunnlagd staten Rhodesia, seinare Zambia og Zimbabwe. Rhodes var statsminister for Kappkolonien frå 1890 til 1896, organiserte diamantgruveselskapet De Beers og grunnla Rhodes-stipendet til Oxford.
Oliver Dahl-Goli
Oliver Dahl-Goli var ein predikant, organisasjonsleiar og politikar frå Sandar i Vestfold. Perioden 1961-65 representerte han Kristeleg Folkeparti på Stortinget.
Dahl-Goli utdanna seg til møbeltapetserar i 1912/13 på ein teknisk fagskule i Tønsberg. Han praktiserte så yrket frå 1913 til -16. Deretter gjekk han skulevinteren 1916/17 på Vestlandske Indremisjonsforbund sin bibelskule og var frå 1918 reisesekretær for Det Vestlandske Indremisjonsforbund. Perioden 1921-23 hadde han Finnmark som arbeidsfelt, og 1923-26 Romsdal krins. I 1927 byrja han arbeide i Den indre Sjømannsmisjon, fyrst som reisesekretær i to år. Sidan var han sekretær for landsstyret, frå 1932 med tittel generalsekretær. Han var dagleg leiar i Sjømannsmisjonen heilt fram til 1963. Dessutan disponerte han dei to hospitalskipa til Sjømannsmisjonen i over 30 år, og nesten like lenge var han redaktør for organisasjonsbladet 'Fiskerens Venn'.
Jon B. Higgins
Jon Borthwick Higgins var ein musikar og musikkakademikar frå USA som særleg var kjend si utøving og formidling av karnatisk musikk.
Jon Higgins var fødd i Andover i Massachusetts og studerte ved Wesleyan University i Connecticut. Her tok han gradene B.A. i musikk og historie i 1962, M.A. i musikkvitskap i 1964 og Ph.D. i etnomusikologi i 1973 med ei avhandling om musikken til den klassiske danseforma bharatanátyam. Saman med mridangamspelaren Trichy Sankaran grunnla han eit studieprogram for indisk musikk ved York University i Toronto i 1971.
Higgins studerte karnatisk musikk i Chennai i 1964-67 og debuterte som songar den store Tjagaradjafestivalen i 1965. Han heldt fram med studia og blei etter kvart sett på som ein kjenslevar tolkar av karnatisk musikk. Av somme blei han kalla Higgins Bhagavatar, ein tittel gjeven til store musikarar. I tillegg til å vinna tilhengarar i India hjelpte songaren òg til med å gjera karnatisk musikk kjend og kjær i USA.
Ein full bilførar køyrde på Jon Higgins då han gjekk tur med hunden, og songaren døydde, berre 45 år gammal.
Eilif Peterssen
Hjalmar Eilif Emmanuel Peterssen, kjend som Eilif Peterssen, var ein norsk kunstmålar. Han laga fleire historiske, religiøse og mytologiske måleri, men måla òg landskap og personar.
Utdanning
Som ung dreiv Peterssen med avteikning av segl. Folk som Hans Gude og Peter Christen Asbjørnsen oppfordra han til å studera. Han var elev ved Statens håndverks- og kunstindustriskole (1866-1870), og hadde òg korte opphald ved målarskulane til Johan Fredrik Eckersberg, Knut Bergslien og Morten Müllers malerskole.
I 1871 drog han utanlands for å studera. Det blei opphald ved kunstskulen i København, i Karlsruhe (1871–73) der han både lærte av Hans Gude og ved kunstskulane i Karlsruhe og München (1873–75), der han var elev av Wilhelm von Diez, og Roma (1879). Seinare vitja Peterssen både Paris, London og fleire italienske byar, slik at han fekk ein større inspirasjonsbreidde enn mange samtidige norske kunstnarar.
Kunstnar
Peterssen debuterte på Haustutstillinga i 1882, og hadde si første separatutstilling hjå Blomqvist i 1902.
Etter at kunstnaren vende tilbake til Noreg, busette han seg i Bærum og blei medlem av Fleskummålarane (1886). Seinare var han med i den såkalla Lysakerkretsen, og bygde hus i same området, Villa Pjåka, på Lagåsen (1897). Han var òg oppfatta som ein av Skagensmålarane.
Kunstverk
Historiske måleri av Eilif Peterssen er mellom anna Corfitz Ulfeldts død (1874) og Christian den 2. undertegner dødsdommen over Torben Oxe (1874-76), som begge heng i Nasjonalgalleriet.
Her finn ein òg Sommernatt (1886) og Nocturne (1887) med motiv frå Dælivannet i Bærum.
Styx II
Styx II er det andre studioalbumet av det amerikanske bandet Styx, gjeve ut i juli 1973.
Bakgrunn
Etter at dei gav ut debutalbumet, som bestod av mange coversongar, ønskte bandet å skrive fleire originale songar. Dennis DeYoung var særskild for dette. DeYoung hadde skrive ein song sjølv på eit elektrisk piano i garasjen til bandet, og han ønskte opphavleg å ha denne med på det første albumet. Han valde seinare å spele denne på eit akustisk piano. Bill Traut ønskte å flytte denne songen til det andre albumet. Resultet vart «Lady», som var skriven om kona til DeYoung, Suzanne.
Hoggestabben
Hoggestabben er eit markant platåfjell, 2410 meter over havet, som ligg 3 nautiske mil nord for Hochlinfjellet og er den høgaste nordlege utstikkaren, i Mühlig-Hofmannfjella i Dronning Maud Land i Antarktis. Det vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Den sjette norske antarktisekspedisjonen (1956–60).
Styx II
Bakgrunn
«Lady» vart ikkje ein hit då han først kom ut i 1973, men etter at bandet gav ut det fjerde albumet sitt, «Man of Miracles» i 1974, fekk dei radiokanalen WLS i Chicago til å spele songen. Han vart etter kvart mykje spelt på radio i Chicago, og i mai 1975 slo songen gjennom nasjonalt og klatra til slutt til sjetteplassen på Billboard-lista.
Utanom «Lady», inneheld albumet nokre livlege progrocksongar, som «You Need Love» og «I'm Gonna Make You Feel It», som vart skriven av DeYoung og sungen av James «JY» Young.
Dette var det første albumet der John Curulewski skreiv og song på to songar: Den progressive og jazz-aktige «A Day», som var ein uvanleg stil for bandet, og ein komisk boogie-song, «You Better Ask», med ei avslutning som inneheld eit klipp av «Strangers in the Night» på eit calliope-orgel og ein vond latter.
Side 2 opnar med ei utgåve av Liten fuge i g-moll av Bach, spelt på kyrkjeorgel i domkyrkja i Chicago, som glir over i den rolege progrocksongen «Father O.S.A.»
Rockesongen «Earl of Roseland» var skriven av DeYoung, basert på barndomsminner frå då han voks opp i Roseland i Chicago, der han hadde skipa bandet med Panozzo-brørne.
Etter at Styx flytta til A&M Records og fekk nasjonal suksess i USA, selde Styx II til gullplate. Albumet vart gjeve ut på ny i 1980 med ny tittel, Lady, og plateomslag. Det er det einaste albumet til Styx som ikkje har songar skrivne av Young (utanom coveralbumet deira Big Bang Theory frå 2005).
Browns Butte
Browns Butte er eit nakent platåfjell ved nordsida av munningen av Koskibreen i Dominion Range. Det vart namngjeven (utan apostrof) av Advisory Committee on Antarctic Names etter Craig W. Brown, ein meteorolog i US Antarctic Research Program ved Amundsen-Scott-stasjonen, 1963.
Byen Pella
Pella (gresk Πέλλα, Pélla) var ein antikk by i Makedonia i Hellas. Han har gitt namn til den moderne landsbyen Pélla, til kommunen med same namn og til periferieininga Pélla.
Gallia Cisalpina
Mellom 224 fvt og 220 fvt vart landsluten hærteken av romarane. I 218 fvt hærtok kartagaren Hannibal området saman med keltiske leigesoldatar og samband, før han trengde fram mot Roma. Mellom 198 fvt og 191 fvt vann romarane området att, etter at dei keltiske folkeslaga insubres og boii var slegne.
Nokre stader fekk ikkje romersk borgarrett før 49 fvt. I 42 fvt var heile området ein lut av Italia.
Skaldane Vergil og Catull var fødde i Gallia Cisalpīna.
Sim sala bim
Sim sala bim eller simsalabim er ein kjend trylleformel brukt i eventyr og av tryllekunstnarar.
Ordet er brukt i Grimm-soga «Bord dekk deg», og er kome til norsk frå tysk. Det kan vera avleidd av det arabiske «bismillah», 'i namnet åt Gud', som gjerne blir sagt av muslimar. Ein kan tenka seg at orda, framført av teknologisk og vitskaplege overlegne muslimar i mellomalderen, framstod som trollmenn for andre europearar. Ein annan teori er at det liknar på eit anna trylleord, «sesam», som blir brukt i eventyret om Ali Baba.
Dragon 32/64
Dragon 32 og Dragon 64 var heimedatamaskiner som vart produsert på 1980-talet av det walisiske selskapet Dragon Data Ltd. Den britiske marknaden for heimedatamaskiner var i eksplosiv vekst, og nye maskiner vart lansert omtrent kvar månad. I august 1982 kasta Dragon Data seg på karusellen med Dragon 32. Dragon 64 kom året etter. Skilnaden på dei to datamaskinane var talet på kilobytes i minnet.
I marknaden for private heimedatamaskiner der spel var ein viktig drivkraft, var Dragon underlegen andre maskiner som Sinclair ZX Spectrum og Commodore 64.
Dragon-maskina var heller ikkje i stand til å vise små bokstavar på ein enkel måte. Dette stengte maskina ute frå skulemaskinmarknaden som i staden vart dominert av den Acorn-bygde BBC Micro.
Cinnamomum
Cinnamomum er ei planteslekt i laurbærfamilien. Ho omfattar rundt 350 artar som er utbreidde i tropiske og subtropiske delar av Asia, Australia, stillehavsøyane og tropisk Amerika. Nokre av artane er nyttevekstar, som kaneltre, kamfertre og kassiakanel. Mange av treslaga i slekta har såleis stor økonomisk verdi.
Artane i Cinnamomum er eviggrøne tre og buskar. Bork, kvistar og bladverk har ei sterk lukt. Blada sit spreidd, nesten motsett eller motsett. Dei er lêraktige og som regel likenerva med tre hovudnervar, men kan også vera fjørnerva. Blomestanden er ein topp som består av fleire kvastar. Blomane er tvikjønna og gule eller kvite. Frukta er kjøtfull og sit i ein kopp som er danna av blomedekket.
Utvalgte arter
Noen av kaneltre-artene omfatter:
Rambouillet
Rambouillet er ein kommune i dei sørvestlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by. Han ligg 44,3 km frå sentrum av Paris, og er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Yvelines.
Rambouillet er kjend for den store Rambouilletskogen, i tillegg til Château de Rambouillet, som har vore vertskap for fleire internasjonale toppmøte. Sidan han ligg nær både Paris og Versailles har Rambouillet stundom vore sete for regjeringa.
Historie
Rambouillet var i søkelyset under Kosovokrigen då partane møttest her i lag med NATO. Møte skulle gjere slutt på krisa, der Kosovo skulle få sjølvstyre, dei jugoslaviske paramilitære styrkane skulle legge ned våpna og NATO sin fredsstyrke skulle få lov å kome inn i Kosovo. Dei jugoslaviske styresmaktene nekta derimot å skrive under på Rambouillet-avtalen, og ville utsetje sjølvstyre til Kosovo. Dette starta Kosovokrigen og NATO sin reaksjon på at Jugoslavia ikkje skreiv under var å bombardere Jugoslavia mellom mars og juni 1999.
Piz Grevasalvas
Piz Grevasalvas er eit fjell i Albulafjella i Graubünden i Sveits.
Skoltesamisk fonologi
Skoltesamisk fonologi, eller skoltesamisk lydlære, er grammatikken til språklydane i skoltesamisk.
Vokalar
Skoltesamisk har eit rikt vokalsystem, med 10 vokalar fordelt over 4 ulike opningsgradar. Alle vokalane kan i tillegg vere korte eller lange.
Vokalane kan danne 12 ulike diftongar. Alle diftongane er fallande. Dei har enten i, u eller e som initial vokal. Åtte av diftongane dannar to parallelle system, der dei høge vokalane i og u har dei fremre og midtre halvtronge og halvopne vokalane e, ɛ, ɘ, ɐ som andre komponent.
Konsonantar
Konsonantane i skoltesamisk går fram av denne tabellen. Skriftspråket sin versjon av lydane står i parantes.
Konsonantane kan vere både korte og lange (geminatar) ordmedialt og -finalt, begge er vanlege. Konsonantlengd er det mogleg å skilje også i konsonantrekkjer, ikkje berre mellom vokalar: kuõskkâd ’røre’ : kuõskâm ’eg rører’.
Suprasegmental fonologi
Ein suprasegmental fonologisk prosess er ein prosess som involverer meir enn eitt segment, dvs. meir enn ein lyd.
Skoltesamisk stavingsstruktur
Den sentrale suprasegmentale prosessen i skoltesamisk er palatalisering. Stavingar kan vere palataliserte eller upalataliserte. Viss dei er palatalisert er dei markert med palataliseringsteiknet ´ mellom kjerne (vokal) og koda (utlyd) i stavinga.
Naturreservat
Naturreservat er naturområde som er rettsleg verna. Slike reservat kan lagast for å verna om visse artar, landformer eller økosystem og kan vera viktige for forsking og biologisk mangfald.
Noreg
Naturreservat er den strengaste forma for områdevern som finst i Noreg. Mildare former for områdevern er landskapsvernområde og til ei viss grad nasjonalparkar. Freding som naturreservat skjer med heimel i Naturvernlova og på Svalbard med heimel i Svalbardmiljølova.
Per 1. januar 2006 hadde Noreg 1 753 naturreservat med eit samla areal på 3 846 km², noko som svarar til 1,2 % av arealet i Noreg. I tillegg har Svalbard 21 reservat på til saman 25 314 km², 41,5 % av arealet på øygruppa. Det største naturreservatet i Noreg ligg på Svalbard, Nordaust-Svalbard naturreservat. Dette blei oppretta 1. juli 1973 og omfattar eit areal på 55 354 315 dekar, inkludert havområda.
Naturreservat blir oppretta ved kongeleg resolusjon. Fylkesmennene er forvaltningsmynde for dei fleste av verneområda. På Svalbard er reservata forankra i Svalbardmiljøloven, og her er det sysselmannen som er forvaltningsmynde.
Havoverflatetemperatur
Havoverflatetemperatur (òg kalla SST etter «Sea surface temperature» på engelsk) er temperaturen i vassoverflata. I praksis vil tydinga av overflata variere litt etter kva målemetode som er brukt.
Måle SST
Forskjellige måleteknikkar av SST kan av og til gje forskjellige resultat. Dei tidlegaste teknikkane gjekk ut på å sette eit termometer i ei bøtte med vatn ein hadde tatt opp frå sjøen. Dei første automatiske teknikkane gjekk ut på å måle temperaturen i vatnet som blei tatt om bord på store skip. Desse målingane er derimot inkonsistente, sidan vatnet som blir pumpa inn blir teke frå forskjellige djup frå båt til båt og kan òg variere etter kor tungt eit skip er lasta.
Dei mest eksakte målemetodane er nok målingar frå stasjonære bøyer der målingane vert tatt om lag 1 m under havoverflata. Det finst òg mange bøyer som driv rundt med havstraumane, og desse målingane blir sendt opp til satellittar for vidare distribusjon. Data frå desse drivande bøyene kan derimot vere noko uåplitelege. Særleg i Stillehavet er det plassert ut mange bøyer for å studere og varsle El Niño-fenomenet.
SST og tropiske syklonar
SST over 26,5 °C er rekna for å vere ideelle temperaturar for å danne tropiske syklonar, og som regel får ein kraftigare syklonar jo høgare havoverflatetemperaturen er. Det er derimot fleire faktorar som skal til for å danne tropiske syklonar.
Ein tropisk syklon tar til seg så pass mykje varme og rører om overflatelaget i havet så pass mykje at havoverflatetemperaturen ofte er lågare enn i omgivnadane etter at ein tropisk syklon har passert. Dette kan av og til hindre at nye tropiske syklonar oppstår.
Endringar i SST kan vere viktig for livet i havet. Organismar som plankton, sjøgras, skaldyr, fisk og pattedyr kan alle verte påverka av slike endringar, men ein har enno ikkje full oversikt over kor stor rolle slike endringar spelar.
Mantes-la-Jolie
Mantes-la-Jolie (ofte berre kalla Mantes) er ein kommune i dei vestlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by. Han ligg 48,4 km frå sentrum av Paris, og er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Yvelines.
Historie
Mantes låg halvvegs mellom maktsentera til hertugane av Normandie i Rouen og kongane av Frankrike i Paris. I lag med det meste av Nord-Frankrike skifta området eigar mange gonger under hundreårskrigen. Filip Augustus døydde i Mantes 14. juli 1223.
Louis XIV oppretta ein fabrikk for musikkinstrument i Mantes, og han vart vald til senter for produksjon av messing- og treblåsarinstrument. På 1800-talet kom det mange målarar til byen, særleg Corot, som måla kjende bilete av brua og katedralen. Prokofiev var her sommaren 1920 og orkestrerte balletten Chout.
Byen vart opphavleg kalla Mantes-sur-Seine (som tyder «Mantes ved Seinen»), men då Mantes vart slått saman med kommunen Gassicourt i 1930 vart den nye kommunen kalla Mantes-Gassicourt.
Under den andre verdskrigen var Mantes det første allierte bruhovudet over Seinen den 9. august 1944. Byen vart hardt råka av krigen.
7. mai 1953 fekk kommunen offisielt namnet Mantes-la-Jolie (som tyder 'Mantes den vakre'), visstnok som ein referanse til eit brev kong Henrik IV skreiv til elskarinna si, Gabrielle d'Estrée, som budde i Mantes: «Eg er på veg til Mantes, mi vakre».
Laugssosialisme
Laugssosialisme er ei politisk rørsle som går inn for arbeidarkontroll med industrien gjennom fagtilknytta laug. Rørsla oppstod i Storbritannia, og hadde størst innverknad i første firedelen av 1900-talet. Ho var sterkt assosiert med G. D. H. Cole.
Laugssosialismen var delvis inspirert av lauga av handverkarar og andre faglærte arbeidarar som hadde eksistert i mellomalderen. Tidsskriftet The New Age vart forkjempar for laugssosialisme i den nye settinga av moderne industri. I 1914 gav S. G. Hobson, ein leiande bidragytar til The New Age, ut verket National Guilds: An Inquiry into the Wage System and the Way Out. I dette verket vart lauga presenterte som eit alternativ til statskontrollert industri eller vanleg fagforeiningsverksemd. Lauga skulle da ikkje avgrense seg til løns- og arbeidsforhold slik dei eksisterande fagforeiningane oftast gjorde, men freiste å få kontroll over industrien. Til slutt ville da industri-lauga fungere som dei styrande organa for industrien i eit framtidig sosialistisk samfunn.
Ernst Wigforss, som var ein leiande teoretikar i det svenske sosialdemokratiet, var òg inspirert av og stod ideologisk nær ideane til Fabian Society og laugssosialismen, inspirert av folk som R. H. Tawney, L.T. Hobhouse og J. A. Hobson. Han kom sjølv med bidrag i dei tidlege skriftene sine om industrielt demokrati og arbeidarsjølvstyre.
Laugssosialistisk teori vart utvikla og popularisert av G. D. H. Cole, som skipa National Guilds League i 1915 og gav ut fleire bøker om laugssosialisme, mellom dei Self-Government in Industry (1917) og Guild Socialism Restated (1920).
Trubadur
Trubadur er ei nemning for oksitanske diktarar og musikarar i høgmellomalderen, og seinare om andre visediktarar og songarar.
Trubadurane verka ved fyrstehoffa i Sør-Europa i perioden 1100-1350. Dei framførte songane sine til eige akkompagnement på eit instrument som ei harpe. Diktinga deira om riddarliv og høvisk kjærleik fekk internasjonal tyding.
Ein kjenner til namna på rundt 450 mellomaldertrubadurar, som Vilhelm av Poitiers, Bertran de Born, Bernart de Ventadour og Peire Vidal. Innan trubadurdiktinga finst det fleire ulike sjangerar, som canso d'amor, pastorela (song til ei gjetarjente), alba (åtskilling ved daggry) og tenso (dialog om vesenet til kjærleiken).
Adel
Adel var særleg innan føydalismen ei nemning på den øvste samfunnsklassa. Adelen utvikla seg ved at hovdingar eller stormenn vart gjevne adelstitlar av til dømes ein konge eller keisar. Etter kvart vart adelstittelen og rettane knytt til denne gjort arveleg. Slik utvikla det seg adelsslekter. Om ei adelsslekt var særleg mektig, kunne ho verta kalla fyrstehus.
Europeisk høgadel er ordna etter denne rangordninga:
Andre adelstitlar er t.d. konge og dronning, prins, emir, kalif, jarl og riddar.
Ein adelskalender er ei oversikt over dei levande medlemane av adelen i eit land. Fleire europeiske land gjev ut slike oversikter.
Nesset kommune
Nesset kommune er ein tidlegare norsk kommune i Romsdal i Møre og Romsdal fylke som eksisterte frå 1838 til 2020. Kommunen grensa til Rauma i vest, til Gjemnes og Molde i nordvest, til Sunndal i aust og til Lesja i Oppland fylke i sør. I nord grensa han mot Tingvoll kommune på nordsida av Sunndalsfjorden.
Historikk
Nesset kommune blei oppretta ved formannskapslovene av 1837.
1. januar 1964 blei Eresfjord og Vistdal kommune igjen slått saman med Nesset kommune. Eresfjord og Vistdal hadde ved samanslåinga 1289 innbyggjarar og dåverande Nesset kommune hadde 2360 innbyggjarar. Til saman fekk den nye Nesset kommune 3649 innbyggjarar.
Kyrkjer
Det var tre kyrkjer i Nesset kommune, Sira kyrkje i Eresfjord, Vistdal kyrkje og Nesset kyrkje i Eidsvåg.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Nesset kommune frå 1900:
Kondensasjonseffekten
Kondensasjonseffekten er eit fenomen som skjer når eit fly flyg i Transsonisk hastigheit som er 0,75 til 1,2 gonger lydhastigheita (ca 1000 - 1500 km/t). Fly blir utsett for store materielle belastningar når dei er i denne fasen. (Fenomenet har ingenting med å bryta lydmuren å gjera.)
Piz Grisch i Flims
Piz Grisch er eit fjell i Glarus-Alpane, på grensa mellom kantonane Glarus og Graubünden i Sveits.
Talet 51
Talet 51 (femtiein) er eit oddetal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 50 og før talet 52.
Fabian Society
Fabian Society er ei britisk intellektuell sosialist-rørsle, med det formålet å fremje sosialdemokratiske prinsipp på gradualistisk og reformistisk vis.
Også i dag er organisasjonen «tenkjetank» for Labour, og ein av 15 sosialistiske organisasjonar knytte til dette partiet.
Historie
Gruppa fekk namn etter den romerske generalen Quintus Fabius Maximus, som var kjend for sin forsiktige taktikk i krigen mot Karthago. Ho vart skipa 4. januar 1884 i London. Fabian Society voks og vart det viktigaste akademiske samfunnet i Storbritannia på den tida. Gruppa fekk straks mange framståande personar som medlemer, menneske som delte dei sosialistiske målsetjingane ho hadde, mellom dei George Bernard Shaw, H.G. Wells, Annie Besant, Graham Wallas, Hubert Bland, Edith Nesbit, Sydney Olivier, Oliver Lodge, Leonard Woolf og Virginia Woolf, Ramsay MacDonald og Emmeline Pankhurst. Også Bertrand Russell var medlem ei kort stund.
Kjernen i Fabian Society var nok Sidney og Beatrice Webb. Saman skreiv dei mange skrifter om det britiske industri-samfunnet, mellom dei òg skrifter som omhandla ein alternativ samvirkeøkonomi med kooperativt eigarskap av kapital og jord.
Av tidlege kampsaker for fabianarane kan nemnast minimumsløn, sosialisert helsevesen og skulevesen, og avskaffing av arvelege adelstitlar. Dei gjekk òg inn for sosialisering av jorda, da dei meinte at leigeinntektene til jordeigarane ikkje var rettmessige.
Tor Even Svanes
Tor Even Svanes er ein norsk forfattar. Han debuterte i 2006 med romanen Den andre sønnen. Boka vart vald ut som tilleggsbok i Cappelen bokklubb og i Den norske Bokklubben. Hans andre roman Hotel Eldorado kom ut hausten 2011. Svanes er medlem av Den norske Forfatterforening og bur i Oslo.
Fabian Society
Historie
Mange fabianarar deltok i skipinga av Labour-partiet i 1900, og programmet til partiet, skrive av Sidney Webb, var mykje prega av fabianisme.
I perioden mellom dei to verdskrigane, hadde òg fabianarar som R. H. Tawney, G. D. H. Cole og Harold Laski stor innverknad på sosialdemokratisk tankegang.
Blant mange noverande og tidlegare fabianarar er statsvitaren Bernard Crick, dei no avdøde økonomane Thomas Balogh og Nicholas Kaldor, og sosiologen Peter Townsend.
Arven
På heile 1900-talet hadde gruppa stor innverknad i Labour, med medlemer som Ramsay MacDonald, Clement Attlee, Anthony Crosland, Richard Crossman, Tony Benn, Harold Wilson, Tony Blair og Gordon Brown. Fabian Society er framleis tilslutta partiet som ei sosialistisk foreining. Gruppa har om lag 6000 individuelle medlemer, og i tillegg kjem tilknytte grupper, som Labour-partilag, samvirkelag, bibliotek, og fagforeiningar.
Veselin Topalov
Veselin Topalov er ein bulgarsk sjakkspelar. På Verdssjakkforbundet FIDE si ratingliste per 1. januar 2009 låg han på førsteplass med ein FIDE-rating på 2796.
Verdsmeister i sjakk
I 2005 vann han FIDE si turnering om Verdsmeisterskapen i sjakk i San Luis i Argentina og vart dermed offisiell verdsmeister i sjakk.
Denne tittelen tapte han i «gjenforeiningskampen» mot Vladimir Kramnik i 2006.
Eit av vilkåra i gjenforeningskampen var at vinnaren - altså Kramnik - skulle delta i VM-turneringa i Mexico City i september 2007. Som eit plaster på såret tildelte FIDE Topalov ein tvikamp mot vinnaren av Verdscupen i sjakk 2007 Gata Kamsky, USA, om retten til å utfordre verdsmeisteren i sjakk Viswanathan Anand til VM-kamp.
Tvekampen Kamsky-Topalov gjekk i Sofia, Bulgaria over 8 parti 16. til 28. februar 2009. Topalov vann kampen den 26. februar etter 7 parti, etter å ha vunne det andre, femte og sjuande partiet - Kamsky vann det fjerde, dei andre tre partia vart remis. Dermed 4,5-2,5 til Topalov.
Tvekampen om verdsmeisterskapen mot Anand er ikkje tidfesta enno, men er planlagt til seinare i 2009.
Tidleg karriere
Topalov lærte å spele sjakk av far sin då han var åtte år gamal. Han viste snart stor framgang, og 1989 vann han VM for ungdom under 14 år i Aguadilja i Puerto Rico. Han blei stormeister i sjakk i 1992.
Topalov har vore førstebordspelar på Bulgaria sitt lag i sjakk-olympiaden (lag-VM i sjakk) sidan 1994. Under sjakkolympiaden i 1994 i Moskva slo han verdsmeisteren Garri Kasparov (sjå under). Dette medverka sterkt til at Bulgaria fekk ein fjerdeplass i meisterskapen.
Sjakkturneringar
Topalov har vunne mange store sjakkturneringar. Her er lista opp dei viktigaste sigrane, i tillegg til plasseringane i VM 2000 og 2004.
Sjakk-Oscar
Topalov vann Sjakk-Oscar for året 2005. Sjakk-Oscar blir gitt til den beste spelaren siste år, etter ei avstemming blant sjakkjournalistar og sjakkekspertar verda over. Det russiske sjakkbladet 64 har delt ut prisen sidan 1995.
Gallia
Gallia er ein for det meste historisk region i Europa. Gallia vart utgjort av Frankrike, Belgia, dei vestlege delane av Sveits og delar av Nederland og Tyskland. Innbyggjarane, gallarane, var eit keltisk folk som tala forskjellige galliske talemål.
Veselin Topalov
Sjakk-parti
Topalov har spelt mange gode parti. Han klarte mellom anna å vinne mot Kasparov i det siste sjakkpartiet Kasparov spelte før han la opp i 2005, i siste runde i turneringa i Linares i Spania. Eit av dei mest minneverdige var det ovanfor nemnde partiet mot Kasparov frå sjakk-olympiaden i Moskva i 1994, der Topalov berre var 19 år gamal:
Gallia
Romersk Gallia
I 390 f.Kr. plyndra gallarane Roma, og i meir enn tre hundre år var dei sterkare enn romarane. Det var først i åra 58–51 f.Kr. at Julius Cæsar slo dei og erobra Gallia. Området vart delt i fleire provinsar. Gallia Cisalpīna – Gallia på denne sida av Alpane, hitanfor Alpane - svara i romersk tid til Nord-Italia, landet kring elva Po, som i gamal tid var busett av keltarar. Motsett svara Gallia trānsalpīna - Gallia på hi sida av Alpane - til landet mellom Pyreneane, Alpane og Rhinen. Elva Rubicon markerte grensa mellom den romerske provinsen Gallia Cisalpina i nord og det romerske kjerneområdet i sør.
Vandalar, alanarar og suebiearar kryssa Rhinen og invaderte Gallia den 31. desember 406. I ettertid markerer dette byrjinga til slutten på det romerske styret. Styret tok slutt då guvernøren Syagrius vart slegen av frankarane i år 486.
Veselin Topalov
Sjakk-parti
1.e4 c5 2.Nf3 d6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nf6 5.Nc3 a6 6.Be3 e6 7.g4 h6 8.f4 Nc6 9.Be2 e5 10.Nf5 g6 11.Ng3 exf4 12.Bxf4 Be6 13.Rf1 Rc8 14.h3 Qb6 15.Qd2 Bg7 16.Bxd6 Nxg4 17.Bxg4 Qxb2 18.e5 Nxe5 19.Rb1 Qxc3 20.Qxc3 Rxc3 21.Bxe6 fxe6 22.Rxb7 Nc4 23.Bb4 Re3+ 24.Ne2 Be5 25.Rff7 Rxh3 26.Nd4 Re3+ 27.Kf1 Re4 28.Rfe7+ Kd8 29.Nc6+ 1-0
Al Khor-øya
Al Khor, òg kalla Jazirat bin Ghanim, er ei øy og ein arkeologisk funnstad utafor nordaustkysten av Qatar. Det er den einaste staden i landet der det er gjort arkeologiske funn som går heilt attende til det andre tusenåret fvt. Øya har vore busett i fire hovudperiodar, datert så tidleg som kring 2000 fvt. til så seint som 1900-talet. Øya er mest kjend for drifta av ein kassittisk-kontrollert purpurfargeindustri på 1000-talet fvt.
Steinalderen
Ein har ikkje funne avgjerande spor på at øya var busett i yngre steinalder. Ein har derimot oppdaga fleire steinalderleirar og potteskar frå Ubaid kring 6 km aust for øya. Ein har gjetta på at øya vart vitja av desse steinaldermenneska.
Kassitt-tida
Kassitane dreiv ein purpurfargeindustri på øya frå kring 1400 til 1100 fvt. Det var òg handelssamband mellom innbyggjarane i Qatar og kassittane. Ein har funne kring tre millionar knuste snigleskal og kassittiske potteskar. Det er påstått at øya er den tidlegaste kjende staden for denne typen purpurfargeproduksjon. Fargen kom frå sniglen Murex og fekk namnet «tyrisk fiolett». Den raudbrune fargen i det qatarske flagget vart dels vald på grunn av purpurfargeindustrien på denne øya.
Sasanidane
Ein har funne lekamar frå seint i sasanidetida, frå kring 400 til 600.
Sein islamsk tid
Al Khor var busett i sein islamsk tid, frå kring 1700 til 1900.
Oppdaging
Mission Archéologique Français à Qatar, ein fransk team leia av Jacques Tixier, gjorde dei arkeologiske funna her i 1976.
Slettsnok
Slettsnok (Coronella austriaca) er ein orm i snokfamilien. Han er ein av dei tre ormeartane som lever fritt i Noreg, og trivst best i turre, varme område langs kysten frå Østfold til Jæren. Han finst elles i sørover til Sør-Europa og austover til Kaukasus. Slettsnoken kan bita, men er ikkje giftig.
Utsjånad
Slettsnoken blir inntil ca 80 cm lang og 200 gram tung, og hoene vert noko lengre og mørkare enn hannane. Den lengste slettsnoken som er målt i Noreg var 89 cm. Fargen er brun eller grå, med ein stor mørk flekk på hovudet. Han er lett å kjenna på runde pupillar, mørk stripe gjennom auga og dei to rekkjene med mørke flekkar langs ryggen. Dette skil han frå den større buormen med gule eller kvite nakkeflekkar, og hoggormen med det typiske sikksakk-mønsteret. Dessutan er skjela glatte i motsetnad til skjela til hoggorm og buorm. Snoken er varmekjær og vert rekna som ein sårbar art i norsk natur.
Åtferd
Slettsnoken er ein god klatrar, men trivst best nede på bakken der han kan gøyma seg mellom buskar og gras. Slangar er vekselvarme dyr, så dei må varma seg opp av sola. Er det kaldt i vêret, vert rørslene til snoken tregare. Slettsnoken lever av firfisler, stålorm, fugleungar, smågnagarar, fisk og insekt. Han er ein kvelarslange som slyngjer seg raskt og kraftfullt rundt bytet sitt. Tek du ein slettsnok i halen, klarar han ofte å sno seg opp og bita deg i handa.
Slettsnoken blir kjønnsmogen når han er 3-5 år gamal. I september - oktober legg han seg i vinterdvale som varer til april - mai. I mai skjer paringa, og snoken føder 2-14 ungar i august/september.
Slettsnoken er oppført på raudlista over trua artar. Alle frittlevande slangar i Noreg er freda etter viltlova.
Slettsnok er vurdert som nært trua NT på grunn av avgrensa førekomstareal, kraftig fragmenterte delpopulasjonar, pågåande nedgang av habitatet og talet til arten lokalitetar, og dessutan at det strenge habitatkravet til arten, små heimeområder, og korte vandreavstander gjer han til ein dårleg kolonisator.
Navajo Butte
Navajo Butte er ein sandsteinsbutte med store diagonalsjiktingar, som ligg frå sør i sentrale delen av Table Mountain i Royal Society Range i Victoria Land. Det vart namngjeve av Alan Sherwood som var leiar for ei geolog-gruppa frå New Zealand Geological Survey i området, 1987–88, etter den kjende Navajo-sandsteinen i Utah.
Det norske kongeflagget
Det norske kongeflagget har røter attende til mellomalderen, og er kjent frå eit banner i hertuginne Ingebjørg sitt segl frå 1318. Flagget har gull-løva frå riksvåpenet med sølv-øks på raud botn. Løva er eit bibelsk symbol for kongen. Øksa i framlabbane symboliserer øksa som drap Heilag-Olav på Stiklestad. Riksvåpenet symboliserer eit samband mellom Noregs evige Konge og riksstyret.
Det norske mellomalderflagget, som eigentleg var eit kongeflagg, vart òg bruka på festningsverk og på skip, inntil Dannebrog overtok på 1600-talet.
Kongeflagget i unionstida
Frå 1844 til 1905 var kongeflagget eit orlogsflagg med unionsmerke og splitt og tunge, med kongens personlege våpen sett inn midt i krossen. Kongevåpenet var identisk med unionsvåpenet, ein samanstilling i eitt skjold av Sveriges og Noregs. Over skjoldet stod to kroner for å markere at kongen regjerte over to separate kongerike, og det heile var omgjeve av ein våpenkappe med kongekrone over.
Unionskongane etter 1844 brukte det norske kongeflagget mår dei var i Noreg, og eit tilsvarande svensk kongeflagg i Sverige.
Det siste unionskongeflagget som vaia over Slottet i Kristiania er no ein del av Bernadotte-samlinga i Stockholm.
Kronprinsflagget
Kronprinsflagget er mindre enn kongeflagget og har ein butt splitt, elles er duken og våpenet det same. Det vart innført ved kongeleg resolusjon 26. desember 1924.
Bruk av kongeflagget
Fram til 2003 var det slik at kongeflagget vart heist på Slottet når kongen var heime. No er det slik at kongeflagget vert heist på Slottet når kongen er i landet.
Når kongen ikkje er i landet, er det kronprinsen som er regent, og då vaier kronprinsflagget over Slottet. Når både kongen og kronprinsen er utanlands, heisast statsflagget over slottet.
Kongeflagget vert òg bruka på kongeskipet, når kongen er om bord, og på stiftsgården i Trondheim når kongen bur der.
Kim Haugen
Kim Haugen er ein norsk skodespelar.
Haugen gjekk ut frå Statens Teaterhøgskole i 1982. Han er tilsett ved Nationaltheatret frå 1978.
Han er son av Per Theodor Haugen og Sissel Sellæg, og er gift med programleiaren Nadia Hasnaoui.
Piz Maler
Piz Maler er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av landsbyen Sedrun i kantonen Graubünden i Sveits.
Gölcük i Kocaeli
Gölcük er ein by og eit distrikt i provinsen Kocaeli i Marmararegionen i Tyrkia. Byen ligg på nordsida av Armutluhalvøya ved kysten av Marmarahavet og sør for provinsen.
Hilde Hagerup
Hilde Hagerup er ein norsk forfattar fødd i Tromsø. Ho er dotter av forfattaren Klaus Hagerup, Helge Hagerup var onkelen hennar og Inger Hagerup var bestemor hennar.
Etter barndom og ungdomstid i Fredrikstad drog Hilde Hagerup til Storbritannia, der ho m.a. har studert historia til den tredje verda ved University of London. Bøkene til Hagerup har fått stor merksemd og anerkjenning og er utgjevne i Danmark, Sverige, Island, Litauen, Tyskland, Frankrike, Thailand, Finland, Nederland og Kroatia.
Hilde Hagerup har også skrive ein biografi om Agatha Christie, fleire noveller samt skodespelet Kolibri. I 2005 kom romanen Lysthuset, den fyrste boka hennar for vaksne. I tillegg til sine eigne bøker har ho bidrege med noveller i ei rekkje antologiar.
Middendorffbukta
Middendorffbukta er omgjeve av forblåst tundra. Ho er full av småøyar og øygrupper, mellom anna Gavrilova, Sjrenøyane, Krusenternøyane og lenger ute i bukta Belukha og Prodolgovatij-øyane.
Klimaet i området er hardt med lange og bitre vintrar og mange stormar. Bukta er islagd ni månader av året og sjølv på sommaren er ikkje bukta fri for isflak.
Middendorffbukta og dei omliggande øyane høyrer til Krasnojarsk kraj og heile området er ein del av Det store arktiske nasjonale naturreservatet, det største naturreservatet i Russland.
Historie
Bukta vart utforska av den russiske geologen baron Eduard von Toll på den siste reisa hans under den russiske arktiske ekspedisjonen i 1900-1903. Ho er kalla opp etter Alexander Theodor von Middendorff, ein russisk zoolog, historikar og utforskar med baltisk-tysk opphav.
Piz Martegnas
Piz Martegnas er eit fjell i Oberhalbsteinfjella i Graubünden i Sveits.
Kalving
Ville og halvville dyr kalvar i visse sesongar, gjerne om våren eller tidleg om sommaren. Kyr i intenst dyrehald kan kalva året rundt. I eldre landbruk kunne ein til dømes syta for at ei «juleku» kalva i desember slik at ein fekk mjølk frå henne gjennom vinteren.
Peters Butte
Peters Butte er ein butte med flat topp og bratte sider på sørsida av McCarthy Valley i Long Hills i Horlick Mountains. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy, 1958-60. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Norman L. Peters, ein meteorolog ved Byrd-stasjonen i 1958.
Díðrikur í Kárastovu
Díðrikur í Kárastovu, også kalla Díðrikur á Skarvanesi, var ein færøysk kunstmålar fødd på Dímun. Han måla det eldste måleriet ein veit om frå Færøyane.
Pinet Butte
Pinet Butte er ein liten butte som består av den vestlegaste delen av Caudal Hills i Victoria Land. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960-64. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Paul R. Pinet, ein geolog ved McMurdo-basen, 1966-67.
Karaman
Karaman er ein by sør i det sentrale Tyrkia, nord for Taurusfjella, kring 100 km sør for Konya. Han er det administrative senteret i Karaman. Byen har kring 135 000 innbyggjarar (2009) og byen ligg 1039 meter over havet.
Karaman Museum er den største attraksjonen i byen.
Historie
Under antikken var byen kjent som Laranda som kjem frå luvisk. Byen var under romarane og seinare Austromarriket før han vart erobra av seldsjukkane tidleg på 1100-talet. Byen vart kringsett av Fredrik Barbarossa i 1190. I 1256 vart byen erobra av den tyrkiske beyen Karamanoğlu Mehmet Bey som byen seinare vart oppkalla etter. Frå 1275 var byen hovudstad for karamanidane som var eit tyrkisk fyrstedøme. I 1468 vart byen inntatt av osmanarane og hovudstaden vart flytta til Konya. Karaman har fleire ruinar frå Karamanid-tida.
Klima
Karaman har eit halvtørt klima med varme og tørre somrar og kalde vintrar. Karaman er ein solrik by året rundt.
Piz Mez
Piz Mez er eit fjell i Oberhalbsteinfjella i Graubünden i Sveits.
Reginald Dyer
Reginald Edward Harry Dyer var ein britisk general i den britisk-indiske hæren. Han er blitt kjend for ettertida som offiseren som gav ordre til å skyta på ein menneskeflokk i den panjabiske byen Amritsar. Denne handlinga, og den brutale nedtrykkinga hans elles av uroa i Amritsar, blei berømt av andre britar i India, men gjorde han til ein berykta mann blant indarar og liberale europearar.
Liv
Reginald Dyer var fødd i 1864 i Murree i India, no Pakistan. Han hadde skulegangen sin ved irske Midleton College i County Cork og tok offisersutdanning ved Royal Military Academy Sandhurst. I 1885 blei Dyer offiser i West Surrey Regiment i den britiske hæren, der han først var stasjonert i Belfast, før han blei teken inn i den britiske indiske hæren. I 1886-87 kjempa han i Burma og i 1901-02 var han med i ein blokkade av Waziristan i noverande Pakistan. Under første verdskrigen hadde Reginald Dyer ansvaret for å hindra tysk inntrenging til Afghanistan. For innsatsen sin blei han æra med ordenane Mentioned in Despatches og Companion of the Bath.
Uro i Punjab
I 1919 var Dyer brigadekommandør (brigade commander) ved Jullundur i provinsen Punjab. Arrestasjonen av to leiarar frå den ikkje-valdelege indiske fridomsrørsla hadde ført til vidspreidd uro, både demonstrasjonar og drap av indarar. Dette førte til valdelege demonstrasjonar. Rasande folkemengder drap fire europearar og gjekk den 9. april til angreip på ein engelsk misjonær, Marcella Sherwood, som blei mishandla og slått før ho blei redda av andre indarar. Hendinga sende Dyer i harnisk.
Som svar på valden og demonstrasjonane skaut hæren fleire gonger mot folkemengdar. Det blei erklært unntakstilstand i store delar av Punjab, med portforbod om kvelden og forbod mot samlingar av fleire enn tre folk. Dyer innførte også ein særskild regel for gata der frøken Sherwood var blitt mishandla: Kvar indar som ville gjennom henne måtte krypa heile vegen på magen. Påbodet, som var i kraft frå 19. til 25. april, førte i praksis til at dei fleste som budde der var innesperra i husa sine.
Dawda Leigh
Dawda Leigh er ein norsk fotballspelar med røter i Gambia. Han er kantspelar i Vålerenga, og kom til klubben som Bosmanspelar frå Skeid før 2009-sesongen.
Reginald Dyer
Reaksjonar
Reaksjonane på massakren var delte. Dei fleste indarar var sjølvsagt forferda, men mange britar meinte Dyer hadde gjort det nødvendige for å slå ned eit nytt opprør liknande oppreisten i 1857. Ei offisiell gransking av hendinga leia av William Hunter, Lord Hunter kom fram til at Dyer hadde gjort feil i gjennomføringa, men berre det indiske mindretalet i kommisjonen fordømde alt han hadde gjort. Dyer blei prisa i House of Lords, men fordømd i House of Commons. Ministeren for India, Edward Montagu, kalla handlinga «frightful», medan den lite indisk-vennlege Winston Churchill kalla massakren «a monstrous event». Andre meinte Dyer var blitt ein syndebukk som hadde følgd ordre om å hindra folkesamlingar for ein kvar pris. Guvernøren av Punjab, Michael O'Dwyer, hadde trass alt oppfordra til skyting mot folkemengder, og lovprisa massakren dagen etter.