cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wollert Konow
Møllar
Utetter i det neste tiåret var det mølledrifta og økonomiske investeringar heller enn politikk som kom til å opptake han. Han vitja ofte Bergsdalen om somrane, og kjøpte fleire vassdrag og fossefall der. Seinare vart desse investeringane truleg ein av grunnane til at Konow vende attende til politikken, jamfør striden om vasskraftutbygging, konsesjonslover og heimfallsrett. Arbeidet med å lage konsesjonslover for å få nasjonal kontroll over naturresursane starta lovande i etterkant av unionsoppløysinga. Alle var samde om å hindre at den utanlandske kapitalen vart for stor, striden kom til å handle om konsesjonslovene skulle femne om både utlendingar og nordmenn, og dei som berre ville verne norske interesser mot utanlandske kapitalkrefter. Venstre og sosialdemokratane ønskte konsesjon også overfor nordmenn, medan Høgre og det seinare Frisinna Venstre heldt noko slikt for å vere eit åtak på den private eigedomsretten.
Når Venstre, som hadde kvitta seg med konservative og moderate krefter ved konsolideringa i 1908, vedtok strenge konsesjonslover, vekte det harme hjå mange konservative, også Konow. Mange talte om at dei borgarlege veljarane måtte samlast i eit parti igjen, på same måten som med Samlingspartiet før unionsoppløysinga. I mars 1909 vart Frisinna Venstre skipa i Kristiania. Mellom skiparane var Christian Michelsen, Wollert Konow og elleve stortingsmenn. Seinare slutta også kjende personlegdomar som Johan Hjort, William Nygaard, Ernst Sars, Richard With, Gerhard Henrik Armauer Hansen og ikkje minst Fridtjof Nansen seg til partiet.
Konow hadde no stabilisert økonomien ved møllebruket, og den seinare politiske utviklinga hadde samstundes gjeve han ein ny gjev og eit ønske om å tre inn i politikken igjen. Ved stortingsvalet i 1909, der ein opererte med direkte val i einmannskrinsar, var han nominert i Voss krins, men tapte valet, og hadde dermed tenkt å gje seg. Valordninga var derimot konstruert slik at det var mogleg med omval, og etter tidlegare statsminister Christian Michelsen sin inngripen, vart Konow nominert og vald frå Midhordland krins.
Statsminister
Då Frisinna Venstre vart skipa vart dei ønskte som samarbeidspartnarar av Høgre, og før valet fann det stad eit uformelt valsamarbeid mellom dei to partia i fleire valkrinsar. Partia hadde mange samanfallande synspunkt. Båe var for parlamentarismen og ville verne den private eigedomsretten. Det fanst også ulikskapar mellom partiprogramma, til dømes andsynes målsaka, der Frisinna Venstre stilte krinsane sine fritt, medan Høgre støtta riksmålet.
Stortingsvalet medførte ein reduksjon av Venstre si stortingsgruppe frå 53 til 46 mann. Høgre fekk 41 mandat, Frisinna Venstre 21, Arbeiderdemokratene to og DnA 11. Høgre og Frisinna Venstre hadde vunne eit snautt fleirtal med 64 av 123 mandat. Det var uvisst om stortingsfleirtalet skulle medføre at det eine partiet danna regjering med støtte frå det andre, eller om ein skulle skipe ei samarbeidsregjering. Konow sjølv tykte at partia skulle unngå å danne ein koalisjon og at Høgre som største parti heller skulle danne regjering med parlamentarisk støtte frå Dei Frisinna. Dette var også hovudsynet til dei andre leiarane i Frisinna Venstre, mellom anna fordi ein ottast at Høgre ville komme til å dominere for sterkt i ei eventuell koalisjonsregjering og føre til ei svekking av Frisinna Venstre. I Høgre såg ein derimot annleis på det, og frykta at ein med Dei Frisinna som støtteparti måtte legge politikken sin lenger mot venstre for at heile den Frisinna stortingsgruppa skulle kunne godta han. Utanom dette var heller ikkje tilliten til stades slik at ein kunne skipe eit samarbeid som ikkje tok form av ei koalisjonsregjering, fordi ein ikkje kjende seg trygg på støtte frå Frisinna Venstre frå sak til sak.
Den fyrste oppgåva som melde seg ved regjeringsskipinga var kven som skulle vere regjeringssjef. Det var ulike omsyn som talte for at båe partia kunne få statsministeren, men hovudønsket innan dei to partia var å finne ein «Personlighet, som av seg selv utpeker sig til nu at ta Ledelsen». Jens Michelsen hadde ein status som gjorde at han stod øvst på lista i båe leirar, men sidan han orsaka seg med dårleg helse, stod høgremennene Jens Bratlie og Fredrik Stang d.y. og Konow fram som sannsynlege kandidatar. Dei Frisinna trong ein førar med appell, og Konow hadde både politisk røynsle og oratoriske eigenskapar. Sentralt for at han til slutt vart statsminister er den støtta han fekk frå Michelsen, som meinte ein frisinna statsminister ville meistre den parlamentariske situasjonen betre enn ein høgremann. Mange venstreorienterte hjå Frisinna Venstre kunne dessutan ikkje godta Bratlie sitt kandidatur, fordi dei tykte han låg for langt til høgre, medan Konow hadde eit godt rykte i båe parti. Høgre sleit dessutan med å slutte seg unisont til ein av sine to kandidatar, og vart kløyvd mellom ein liberal Stang-fløy og ein konservativ Bratlie-fløy.
Masato Koga
Masato Koga er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Wollert Konow
Statsminister
Det vart avtalt at kvart parti skulle få fire representantar i regjeringa, men denne balansen var skipla når det vart kjend at Konow stilte krav om å utvide regjeringa frå 8 til 9 mann. Han ville ikkje ha noko ansvar for eit av fagdepartementa som statsminister, slik sedvanen hadde vore tidlegare. Han var i det heile ikkje oppteken av å oppretthalde partibalansen, men la heller vekt på å få ei regjering med dyktige fagfolk. Dette viste seg til dømes når han tilbaud venstremannen Carl Geelmuyden om å ta plass i regjeringa. Høgre vart sterkt kritiske når dei oppdaga at Konow valde ut høgremenn med svake band til partiet. Betre vart det ikkje av at styrkeforholdet i regjeringa enda med 4 høgremenn og 5 frisinna. Regjeringsskipinga fekk ei dårleg mottaking hjå dei konservative, spesielt i byane. Morgenbladet sa til dømes at dei sakna ein «Ordfører for Høires Politik». C.J. Hambro skreiv at det innan Høgre i Kristiania rådde «en overordentlig sterk misnøie med regjeringen».
Masato Koga
Han spela for klubbane Yokohama Marinos og Sagan Tosu.
Wollert Konow
Politisk strid
Konow si regjeringsfråsegn var svært generelt utforma, og han valde å ikkje nemne omstridde saker som til dømes målsaka og alkoholpolitikken med eit einaste ord. Konow ønskte med dette å avpolitisere desse stridsspørsmåla, men allereie på dette tidspunktet var det usemje om kva stilling ein skulle ta til mellom anna målspørsmålet. Når spørsmålet om den niande statsrådsposten var teke opp i Stortinget, måtte Konow til slutt stille kabinettspørsmålet for å vere sikker på at kravet hans vann fram. 1910 var i høve til det komande året politisk roleg, jamvel om regjeringa opplevde å verte svekka etter at Sofus Arctander trekte seg frå stillinga som handelsminister fordi Stortinget vedtok almenn røysterett for kvinner ved kommuneval.
Utetter i 1911 hamna regjeringa i langvarige feidar om vasskraftutbygginga. Det viste seg at opposisjonen i båe partia ikkje var så stor, og at fleirtalet ikkje hadde noko hast med å endre reguleringslovene, slik spesielt industrieigarar i Høgre ivra for. Likevel arbeidde ein for å få i stand eit lovverk som samsvara med den private eigedomsretten. Justisminister Herman Scheel kom med eit utkast som svekka staten si stilling. Ei tverrpolitisk spesialnemnd vart så nedsett for å forbetre utkastet. Nemnda la nokre månader seinare fram eit lovforslag som hamna på det standpunktet som Venstre forfekta. Reguleringslova vart utetter våren og sommaren vedteke i både Lagtinget og Odelstinget, og Konow og Scheel møtte sterk kritikk frå Høgre, jamvel av dei som i utgangspunktet ikkje ville endre reguleringslovene med det fyrste, fordi ein meinte at Konow hadde lete seg presse av venstresida i Frisinna Venstre. Høgre aksepterte til slutt nederlaget, men forholdet mellom koalisjonspartia vart permanent skadelidande.
På nyåret 1912 takka Konow ja til ein festinvitasjon frå Bondeungdomslaget i Kristiania. På festen vart Konow hylla av Marius Hægstad, og når Konow heldt ein tale for å kvittere sa han mellom anna at «ingen opportunistiske politiske hensyn skal formaa mig til at fornegte den opfatning at maalsaken har været den sak, som sterkest har baaret det norske folk frem i det siste halve hundreaar». Denne utsegna provoserte ikkje berre Høgre, men også delar av Frisinna Venstre. Hovudorganet til Frisinna Venstre, Tidens Tegn kritiserte Konow for å ha brote den nøytralitetslina som regjeringa hadde følgt i målspørsmålet, og meinte at «hans evne som politisk leder har faat et knæk, som ikke kan repareres». Få dagar seinare kravde avisa Konow sin avgang. Høgre såg no sitt snitt til å kvitte seg med Konow, som spesielt etter striden kring konsesjonslovene hadde vorte upopulær. Konow hadde likevel enno støtte frå fleirtalet i Frisinna Venstre si stortingsgruppe, men Høgre kom fram til at han hadde undergrave stillinga som regjeringssjef. Konow nekta likevel å gå frivillig. Han sjølv meinte at talen han heldt var som privatmann, ikkje statsminister, og at framferda frå Høgre var «et indgrep, en indskrænkning i ytringsfriheten, i retten til at hævde sit personlige liv, som ikke statens tjenestemænd maa være unddrat mere end de øvrige borgere». 9. februar vart avskilssøknadane frå 5 statsrådar levert inn, og av dei alle Høgre sine statsrådar. Konow prøvde i ettertid i det lengste å rekonstruere regjeringa. Mellom anna vart diplomaten Fritz Wedel Jarlsberg tilboden stillinga som utanriksminister, men avslo etter å ha rådspurd stortingspolitikarar, som meinte at ei regjering ikkje ville vore levedyktig. Til slutt kunne ikkje Konow gjere noko anna enn å trekkje seg som statsminister.
Etter at han trekte seg som statsminister vende Konow attende til Stortinget, og vart vald til stortingspresident etter Jens Bratlie, som no var statsminister. Denne stillinga hadde han fram til enden på stortingssesjonen i august 1912, då han trekte seg ut av politikken.
Utanfor politikken
Etter at Konow trådde ut av politikken mottok han fleire helsingar frå folk som ønskte han attende til den politiske arenaen. Han fekk endåtil tilbod frå Frisinna Venstre om å stille til val i Midhordaland krins, men avslo tilbodet, fordi han tykte han var for gammal. Sjølv om han var ute av politikken tok han stundom del i offentlege ordskifte. I 1915 heldt han ein tale i Det Norske Studentersamfund om «vor stilling som nøitrale». Jamvel om han ønskte å verne om norsk nøytralitet under første verdskrigen, uttrykte han sympati for Storbritannia, ein sympati han meinte også fanst i befolkninga. Med åra vart likevel den politiske aktiviteten mindre. Til gjengjeld han vart mellom anna styrar for Bergens-avdelinga av Noregs Bank, kvar han arbeidde i fleire år før han vart sjuk i slutten av 1923. Han gav også ofte kunstnarar økonomisk støtte, mellom dei Gustav Vigeland. Wollert Konow døydde i mars 1924 av strupekreft.
Jakupitsa
Jakupitsa (makedonsk Јакупица) er ei fjellkjede i Nord-Makedonia. Den høgaste toppen er Solunska Glava på 2 540 meter over havet. Andre store toppar er Karadzitsa (2 473 m), Popovo Brdo (2 380 m), Ostar Breg (2 365 m), Ubava (2 353 m), Ostar Vrv (2 275 m) og Dautitsa (2 178 m).
Ein kan lett nå fjellet frå hovudstaden Skopje eller frå byen Veles og mange landsbyar i området.
På klåre dagar kan ein frå Solunska Glava sjå byen Thessaloníki i Hellas og dette har gjeve fjelltoppen namnet sitt. Solun tyder Thessaloníki og Glava tyder «hovud» på makedonsk, «hovudet til Thessaloníki»).
Burmesisk historie
Monfolket
Det har budd menneske i det som no blir rekna som Myanmar så tidleg som for 11 000 år sidan, men den første sivilisasjonen ein veit om er monfolket. Dei migrerte truleg til området rundt år 3000 f. Kr, og det første kongedømet deira, Suwarnabhumi, voks fram kring Thaton rundt 300 f. Kr. Munnlege historieoverføringar tyder på at dei støtte på buddhismen gjennom oversjøisk kontakt omtrent 100 år før, og seinast rundt 300 f. Kr, då dei møtte ei utsending av misjonerande munkar frå Asjoka. Mykje av dei skriftlege nedteikningane deira er vorte øydelagde av krigar. Mon-kulturen blei etter kvart sterkt påverka av indisk kultur. I løpet av 800-talet kom denne blandinga til å dominere heile det sørlege Myanmar.
Pyufolket
Pyuane kom til Myanmar i løpet av det første hundreåret før Kristus, og grunnla «by-kongerike» i Binnaka, Mongamo, Sri Ksetra, Peikthanomyo og Halingyi. I denne perioden låg Myanmar på handelsruta mellom Kina og India. Kinesiske kjelder stadfester at pyuane styrte 18 kongedømme, og omtaler dei som eit humant og fredeleg folk. Krig var praktisk tala ukjend for pyuane, usemje vart ofte løyst ved duellar eller byggjetevlingar. Dei gjekk til og med med mjuk bomull i staden for silke for å sleppe å drepe silkeormane. Kriminalitet vart straffa med piskeslag og fengsel fanst ikkje, men alvorlege brotsverk kunne gje daudsstraff. Pyuane praktiserte theravadabuddhisme, og alle barn virka som noviser frå dei var sju til dei var 20 år gamle.
Bystatane slo seg aldri saman til eitt kongerike, men dei mektigaste byane dominerte og kravde bistand eller gåver frå dei mindre. Den klart mektigaste byen var Sri Ksetra, arkeologiske funn tydar på at dette er den største byen Burma har sett nokon gong. Det er usikkert når han vart grunnlagt, men krøniker seier noko om eit maktskifte rundt år 94 e. Kr, så det var før det. Byen vart etter det ein fortel forlate rundt år 656 til fordel for ein ukjend by lenger nord. Denne byen mista makta på midten av 800-talet, då kongedømmet Nanzhao overtok regionen og gjorde slutt på maktdagane for pyuane.
Kongedømmet Pagan
I nord var nok ei folkegruppe, burmanarane, på ferd inn i området. Før 849 hadde dei danna eit mektig kongedømme med sentrum i byen Pagan, og fylte tomrommet etter dei falne pyuane. Det her kongedømmet voks i relativ isolasjon fram til kong Anawrahta sin regjeringsperiode (1044-1077). Han lukkast i å samle heile Myanmar ved å overvinne monhovudstaden Thaton i 1057. Samlinga fortsette under etterfølgjarane hans, Kyanzittha (1084-1112) og Alaungsithu (1112-1167), og på midten av 1100-talet var mesteparten av Søraust-Asia anten under kongedømmet Pagan eller under Khmerriket. Pagan gjekk gradvis under etter kvart som meir land og ressursar kom i hendene på det mektige sanghaen (munkeskapen), og mongolarane trua i nord. Den siste herskaren i Pagan, Narathihapate (1254-87), stolte på evna si til å stå imot mongolarane, og rykte inn i Yunnan i 1277 for å erklære krig mot dei. Han vart ettertrykkeleg knust og motstanden i Pagan braut saman. Kongen vart avretta av sin eigen son i 1287, og dette førte til mongolsk siger i slaget om Pagan; mongolarane lukkast i å erobre mesteparten av kongeriket, inkludert hovudstaden, og gjorde ende på dynastiet i 1289 då dei innsette ein mongolsklojal herskar i Myanmar.
Ava og Pegu
Etter at Paganriket braut saman vart Myanmar igjen delt. Burmanarane hadde reetablert seg i byen Inwa rundt 1364, der pagansk kultur vart gjenoppliva. Ei glanstid for burmesisk litteratur fylgde. Men kongedømmet hadde grenser som var vanskelege å forsvare, og riket vart overvunne av shan-folket i 1527.
I sør etablerte monfolket seg igjen i byen Pegu, og under kongen deira, Dhammazedi (regjerte 1427-1492) gjekk også dette riket inn i ein gullalder og vart eit viktig sentrum for handel og theravadabuddhisme.
Toungoodynastiet
Overlevande etter øydelegginga av Ava danna etter kvart eit nytt kongerike med sentrum i Toungoo som i 1531 var leia av Tabinshwehti (regjerte 1531-50). Nok ein gong var mesteparten av Myanmar samla. No hadde den geopolitiske situasjonen i Søraust-Asia endra seg drastisk. Shanfolket hadde aukande makt i eit nytt kongerike i nord, kalla Ayutthaya (seinare Siam), medan portugisarane hadde kome i sør og erobra Malacca. Europearane handla, og nok ein gong var Myanmar eit viktig handelssentrum. Tabinshwehti flytta hovudstaden til Pegu for å få utbytte av handelsfordelane.
Svigerbroren hans Bayinnaung (regjerte 1551-81) overtok trona etter han og fortsette rekka av erobringar med fleire statar, mellom anna Manipur (1560) og heile Ayutthaya (1569). Men desse krigane tyna Myanmar for ressursar og begge dei ovannemnde statane braut fri etter relativt kort tid. Konfrontert med opprør i mange byar og militære framstøyt frå portugisisk hald, trekte herskarane av Toungoo seg vekk frå det sørlege Myanmar og grunnla eit nytt dynasti ved Ava. Barnebarnet til Bayinnaung, Anaukpetlun, samla nok ein gong Myanmar i 1613, og følgjeleg overvann han portugisarane som prøvde å ta over Myanmar. Etterfølgjaren hans, Thalun, gjeninnførte dei gamle prinsippa frå Pagan, men konsentrerte seg for mykje om religiøse investeringar og brydde seg for lite som kva som gjekk føre seg i sør. Oppmuntra av franskmenna i India gjorde Pegu til sist opprør mot Ava, og det førte til at staten vart svekka og til sist fall i 1752.
Konbaungdynastiet
Det gjekk ikkje lang tid før eit nytt dynasti, konbaungdynastiet, reiste seg og leia Myanmar til sitt mektigaste så langt. Ein populær burmesisk leiar, Alaungpaya, dreiv styrkane frå Pegu ut av nordområda i løpet av 1753, og i 1759 hadde han nok ein gong erobra Pegu og det sørlege Myanmar, i tillegg til Manipur. Han la hovudstaden til Rangoon. I 1760 fekk han mellombels kontroll over Tenasserim og marsjerte mot Ayutthaya, men denne invasjonen var mislukka, og han døydde i forsøket. Sonen has, Hsinbyushin (regjerte 1763-76) kom tilbake til Ayutthaya (seinare Thailand) i 1766 og overvann det i løpet av eitt år. Til og med Kina merkte seg no ved Myanmar men Hsinbyushin lukkast i å halde unna fire kinesiske invasjonasforsøk mellom 1766 og 1769. Ein annan son av Alaungpaya, Bodawpaya (regjerte 1781-1819), tapte Ayutthaya, men innlemma Arkan (1784) og Tenasserim (1793) i kongedømmet. I januar 1824, under kong Bagyidaw (regjerte 1819-37) klarte ein general med namnet Maha Bandula å erobre Assam, og sette med dette Myanmar i kontakt med britiske interesser i India.
Krig med Storbritannia - Myanmar fell
Som respons på den stadige utvidinga og til og med direkte angrep frå burmesisk side, gjekk britiske og siamesiske styrkar saman i 1824. Den første anglo-burmesiske krigen (1824-26) enda med britisk siger, og i fredsavtala i Yandaboo mista Myanmar Assam, Manipur, Arakan, og Tenasserim.
Utover hundreåret byrja britane å sikle på naturressursane i Myanmar, og ønskte også å sikre forsyningsruta til Singapore. Den hemnlystne burmesiske kongen braut med fredsavtala og tillét vald mot britiske skip og mannskap, noko som førte til den andre anglo-burmesiske krigen i 1852 som enda med at britane overtok Pegu og døypte det om til Lower Burma. Dette førte til revolusjon i Myanmar, der kong Pagin Min vart erstatta av halvbroren sin Mindon Min (regjerte 1853-78). Kong Mindon prøvde å modernisere stat og økonomi for å kunne stå imot den gradvise britiske overtakinga, og han flytta hovudstaden til Mandalay, som han sette mykje inn på å styrke. Men dette var ikkje tilstrekkeleg til å stogge britane, som påstod at sonen til Mindon, Thibaw Min (regjerte 1878–85) var ein tyrann som hadde til hensikt å alliere seg med franskmennene, at han hadde mista kontrollen i landet - dette skapte uvisse ved frontlinjene - og at han gjekk tilbake på ein fredsavtale som faren hans hadde signert. Deretter erklærte dei krig nok ein gong i 1885 og erobra dei resterande områda av landet i den tredje anglo-burmesiske krigen.
Britisk styre
Frå 1886 styrte Storbritannia Myanmar som ein indisk provins med hovudsete i Rangoon. Det tradisjonelle burmesiske samfunnet vart drastisk endra då kongedømmet tok slutt og kyrkja vart skild frå staten. Sjølv om den tredje anglo-burmesiske krigen offisielt var slutt i løpet av eit par veker, fortsette motstanden i nordområda fram til 1890 då britane til slutt gjekk inn for ei systematisk øydelegging av landsbyar og peikte ut nye lokalleiarar for å få ein endeleg slutt på all geriljaverksemd.
Økonomistrukturen endra seg også drastisk. Etter opninga av Suezkanalen auka etterspurnaden etter burmesisk ris raskt, og store delar av landet vart lagt ope for kultivering. Men for å få råd til å gjennomføre kultiveringsprosessen, vart mange gardbrukarar tvinga til å låne pengar frå indiske utlånarar til høg rente, og dei vart ofte drivne frå gard og grunn av di dei ikkje makta å betale tilbake lånet. Importerte indiske arbeidarar fekk etter kvart dei fleste jobbane, og heile byar vart lovlause hol fulle av arbeidslause burmesarar. Sjølv om økonomien voks, var det britiske handelsselskap som sat med makta, og det burmesiske folket fekk ikkje hauste av fruktene. George Orwell sin roman Burmese Days er ei oppdikta, men realistisk skildring av britane si framferd i Burma.
Ein ny generasjon burmesiske leiarar voks fram tidleg på 1900-talet i dei laga av folket som fekk høve til å reise til London og studere. Dei kom ofte heim med ei oppfatning av at det var mogleg å endre situasjonen i Myanmar til det betre gjennom fredelege protestar og forhandlingar. Ei rekkje fredelege streikar i 1920-åra førte til ein grunnlovsreform i 1923, og ei eiga lovgjevande forsamling med avgrensa fridom vart danna.
Men mange meinte at endringane ikkje skjedde raskt nok og at dei var for lite omfattande. Nokre av desse misnøgde studentane danna ei gruppe kalla Thakin (eit ironisk namn av di «thakin» tydar «meister» på burmesisk, som var det studentane var pålagde å kalle dei britiske professorane som dei etter kvart kom til å forakte). I 1930 starta eit opprør bland bønder og fattige, leia av Saya San. Opprøret varte i to år, og Thakin nytta høvet til å vinne tillita til dei fattige, sjølv om dei ikkje deltok aktivt i opprøret sjølv. Dei tvinga den eldre, «londoninspirerte» generasjonen vekk frå topposisjonane i den burmesiske nasjonalistrørsla.
Ein storstreik i 1936 som indirekte førte til at Myanmar året etter vart lausrive frå India, er første gongen vi ser dei viktige nasjonalistane Aung San og Thakin Nu i organisasjonen Thakin. I 1937 fekk Myanmar innvilga ei ny grunnlov, som sikra at heile styret var folkevald, men mange burmesarar meinte at denne nye ordninga berre tente til å hindre burmesarane i å ta del i gode som India fekk nyte godt av. Ba Maw vart den første burmesiske presidenten, men han vart tvunge ut av posisjon av U Saw i 1939, som var president 1940-42.
Andre verdskrigen
Dei burmesiske nasjonalistane såg utbrotet av andre verdskrigen som ei moglegheit til å tyne britane for økonomiske kompensasjonar som takk for militær støtte. Men britane godtok ikkje dette, og gav ordre om å arrestere Aung San, som på denne tida var leiar for Thakin. Aung San flykta til Kina, der han oppsøkte eller vart oppsøkt av (her er historikarar usamde) japanarane og gjekk i allianse med dei. Til disposisjon stilte han den militante organisasjonen «Thirty Comrades», som han saman med eit knippe andre nasjonalistar (mellom andre seinare president og general Ne Win) stod i spissen for. Til gjengjeld skulla Japan ta Burma av britiske hender og gjere dei sjølvstendige.
Då japanarane okkuperte Bangkok i 1941, annonserte Aung San danninga av Burma Independence Army (BIA), og avventa frigjeringa. Japanarane rykte inn i Burma som planlagt, løyste opp BIA og erstatta det med Burma Defense Army, framleis med Aung San på toppen. Ba Maw var statsleiar, og både Aung San og Thakin Nu var med i regjeringa.
Det vart snart klart at dei japanske lovnadene om sjølvstende berre var ein bløff for å få militær støtte, og at Ba Maw spelte etter japansk pipe. Aung San vart etter kvart klar over at han ikkje kunne rekne med japanarane, og etter at dei i 1943 for andre gongen hadde late vere å følgje opp ei erklæring om sjølvstende, vendte han seg mot britane og Lord Mountbatten. I mars 1945 slo han seg offisielt saman med britane. Då hadde han brukt dei to siste åra til å mobilisere ein brei koalisjon av politiske parti, som til saman danna Anti-Fascist Organization, seinare Anti-Fascist People's Freedom League (AFPFL), som skulla styre landet. Japanarane vart drivne ut frå Burma i mai 1945.
Etter sigeren over Japan villa den militære administrasjonen stille Aung San for retten for forræderi, av di han hadde vore alliert med japanarane. I tillegg verserte det historier om ei bestialsk avretting av ein landsbyleira som Aung San skal ha tatt del i under krigen. Men Aung San hadde BNA i ryggen, dessutan var han ein populær frigjeringshelt. Lord Mountbatten var redd for folkeopprør dersom han skulla dømme Aung San. I tillegg hadde frigjeringskampen i India den ringverknaden at Mountbatten ikkje fekk bruke indiske soldatar for å slå ned på uro i Burma. Dermed hadde han lite å stille opp med dersom det kom til eit stort opprør. Han unnlot å stilla Aung San for retten, og i staden byrja forhandlinga om vilkår for frigjeringa mellom Aung San og guvernøren i Burma, Sir Hubert Rance. Dei vart avslutta i januar 1947, men både kommunistar og konservative i AFPFL var misnøgde med avtalen. Det var også U Saw, han meinte Aung San hadde vore for ettergivande. 19. juli 1947 vart Aung San og seks kolleger frå regjeringa, skotne utanfor regjeringsbygningen. U Saw vart seinare avretta, dømd for å stå bak morda. Sao Shwe Thaik vart bede om å danne ei ny regjering, og han stod ved roret då Burma offisielt vart sjølvstendig 4. januar 1948.
Sjølvstendig Burma
Burma var ruinert og totalt øydelagt etter krigen, og gjekk difor inn for ei nøytral linje i internasjonal politikk. Landet hadde mange interne vanskar dei første åra, mellom anna opprør frå både kommunistar, Aung San-tilhengarar og karenske stammefolk. Jungelområda i nord husa ei stund kinesiske nasjonaliststyrkar på flukt etter at kommunistane tok over makta der i 1949. Burma tok imot noko økonomisk hjelp til gjenoppbygging av landet de første åra, men vedvarande amerikansk støtte til Taiwan førte til at landet etter kvart avslo all utanlandsk hjelp. Burma streva etter å vere upartiske i verdspolitikken, og var eitt av dei første landa som anerkjente Israel og Folkerepublikken Kina.
Fram mot 1958 bedra økonomien seg synleg, men den politiske leiinga hadde byrja å slå sprekker. Toppleiinga i AFPFL var stadig usamde og situasjonen vart etter kvart så ustabil av U Nu inviterte høgstkommanderande i hæren, Ne Win til å overta leiinga. Ne Win lukkast i å stabilisere situasjonen såpass at det var mogleg å kalle til val i 1960, eit val U Nu vann med stort fleirtal. Men alt i mars 1962 kom Ne Win tilbake, denne gongen som leiar for eit statskupp. Han arresterte U Nu og mange andre statstilsette, og erklærte Burma for ein sosialiststat, styrt av et «revolusjonsråd» av militære senioroffiserar.
U Ne Win (som han no vart kalla) innførte raskt endringar som skulla gjere om Burma til ein ekte sosialiststat. Han innførte eit eittpartisystem der Burma Socialist Program Party (BSPP) hadde all makt. Handel og industri vart nasjonaliserte, men økonomien voks ikkje i byrjinga, av di dei satsa for mykje på å utvikle industrien i staden for jordbruket. I 1972 trekte Ne Win og resten av Revolusjonsrådet seg tilbake frå militæret, men han fortsette å styre landet som sjef for BSPP. I 1974 proklamerte han ei ny grunnlov, som førte til danninga av ei folkeforsamling (Pyithu Hluttaw) som hadde all makt, både lovgjevande, utøvande og juridisk, og danninga av lokale Folkeråd. Ne Win vart president i den nye regjeringa.
I desember 1974 braut det ut massive demonstrasjonar mot regjeringa, dei største så langt i burmesisk historie. Høvet var bisetjinga av tidlegare generalsekretær i FN, U Thant. Han hadde vore U Nu sin næraste rådgjevar på 1950-talet, og var eit symbol for motstanden mot militærregimet.
På 1980-talet voks økonomien etter som regjeringa letta på restriksjonane for å motta utanlandsk hjelp, men mot slutten av tiåret fall prisane, og saman med aukande gjeld førte det Burma inn i ei økonomisk krise. Økonomiske reformer letta på det sosialistiske styret og freista utanlandske investorar, men dette var ikkje nok til å hindre den aukande misnøya i landet. Ne Win gjekk av som president i 1981, men heldt på makta som leiar for BSPP fram til juli 1988. Denne sommaren kom det til massive demonstrasjonar over heile landet, spesielt i dei urbane områda. Landet var på randen av revolusjon. Militæret, under kommando av general Saw Maung, trådde til for å gjenopprette orden, og SLORC (State Law and Order Restoration Council) vart oppretta og tok over makta etter regjeringa, med Saw Maung som leiar og statsminister.
SLORC-perioden (1988-1997)
Militærregjeringa endra det offisielle namnet på landet frå Burma til Myanmar i 1989. Dei fortsette dei økonomiske reformene som det gamle regimet hadde starta, og oppretta ei grunnlovsforsamling som skulla revidere grunnlova frå 1974. Dei lyste til såkalla frie og rettferdige fleirpartival i 1990. Partiet National League for Democracy (NLD) leia av Aung San Suu Kyi (dotter av Aung San) vann med overveldande fleirtal (82 %)over National Unity Party (NUP) (etterkommaren etter BSPP), men vart nekta å danne regjering. Aung San Suu Kyi og nestleiar U Tin, som hadde sete i husarrest sidan 1989, vart ikkje sloppe fri. Fleire av dei folkevalde parlamentsmedlemma vart utsette for forfølging, arrestasjon og tortur, og mange flykta. Dei danna eksilregjeringa National Coalition Government of the Union of Burma (NCGUB) i Manerplaw i 1990.
Myanmar kom etter kvart under aukande internasjonalt press for å godta den folkevalde regjeringa, særleg etter at Aung San Suu Kyi vart tildelt Nobels Fredspris i 1991. I tillegg leid dei under økonomiske sanksjonar frå mange land. Saw Maung gjekk av i april 1992 og var erstatta av general Than Shwe. Han sette U Nu fri frå fengsel og letta på nokre av restriksjonane rundt Aung San Suu Kyi sin husarrest. I 1995 vart ho sloppe fri, men ho vart framleis nekta å forlate Rangoon.
I 1990-åra fekk regimet etter kvart problem med opprørarar frå ulike etniske grupperingar langs grensene. General Khin Nyunt forhandla fram våpenkvile mellom kinesiske fjellgrupper og kachin, men karenarane nekta å forhandle. Først våren 1995 kapitulerte dei karenske styrkane frå Manerplaw, men geriljagrupper herjar stadig trass i gjentatte forhandlingar. SLORC på si side sette i gang tunge kampanjar for etnisk reinsing, med landminer, brenning av landsbyar og massevaldtekt som middel, i sin tur fortsatt av det «renoverte» SLORC, SPCD (State Peace and Development Council). Ein anna trussel mot makta til juntaen, var Wa-krigsherren Khun Sa, som dreiv med omfattande opuimshandel i Shanstaten. Han overgav seg til samarbeid med SLORC i 1995 etter at press frå USA gjorde det umogleg for han å drive sjølvstendig lenger.
Grunnlovsdanning - the National Convention
I 1992 utlyste juntaen at dei ville nedsetje ein nasjonakonvensjon - eit organ som skulla konstruere ei ny grunnlov skipa på demokratiske prinsipp. Grunnlova skulla danne grunnlaget for at militærregimet kunna trå til side og overføre makta til dei folkevalde. The National Convention, NC, møttest første gongen i 1993, men vart avbrote etter to dagar då det kom fram at dei første sju paragrafane allereie var fastsette. Dessutan var berre 99 av 702 delegatar bland dei folkevalde frå valet i 1990, resten var plukka ut av juntaen. Arbeidet til konvensjonen vart kortliva, mange av dei folkevalde representantane flykta medan dei skylda prosessane for å vere udemokratiske, og konvensjonen vart etter kvart avfeia som eit forsøk på å pasifisere opposisjonen. I 1996 vart konvensjonen mellombels stoppa. Han vart opna igjen i 2003, i samband med dåverande statsminister Kin Nyunt si annonsering av «vegkartet til demokrati», men heller ikkje denne gongen vann han støtte i opposisjonen, som no var utestengde frå heile konvensjonen.
Situasjonen i dag
I dag er situasjonen spent. Shan-staten erklærte seg sjølvstendig i februar 2005, med basis i ein lovnad frå general Aung San om at dei skulla få sin eigen stat i løpet av ein tiårsperiode frå 1947 av. I mai same året eksploderte det tre bomber i Rangoon og etterlét (ifølgje dei offisielle tala) 11 daude og 162 skadde. Regjeringa legg skylda for dette angrepet på ein koalisjon av tre ulike geriljagrupperinger og eksilregjeringa NGCUB, men mange meiner at det var iscenesett av regjeringa sjølv for å legitimere aksjonar mot dei aktuelle geriljagruppene. Ingen har så langt tatt på seg skylda for åtaket. Den humanitære situasjonen er uoversiktleg, ettersom regjeringa held korta tett til brystet og ikkje slepp verken informasjon ut eller humanitære hjelpeorganisasjonar inn i landet.
Rapportar om brot på menneskerettene har ført til sanksjonar både frå USA og EU. Suu Kyi vart igjen sett i husarrest i 2000, frigjort i 2002, og igjen arrestert i 2003. Ho er framleis ikkje sloppe fri. Politiske opposisjonelle til regimet har blitt og blir utsette for forfølging, arrest utan rettssak, tortur, slavearbeid og avretting, og dei mange etniske minoritetane blir spelt opp mot kvarande og hindra tilgang på utdanning og infrastruktur for å hindre at opprøret blir farleg for regimet. Juntaen har i fleire omgangar drive, og driv framleis, systematisk etnisk reinsing av dei mange minoritetane i landet, noko som har skapt ein flyktningstraum på fleire hundre tusen til nabolanda, spesielt til Thailand. Dei estimerte tala på illegale burmesiske flyktningar i Thailand ligg i dag på mellom 900 000 og 1 million.
Kjelder
মায়ানমার
1492
1492 (romartal MCDXCII) var eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Trollhättan
Trollhättan er ein svensk by som ligg i lenet (fylket) Västra Götaland, i landskapet Västergötland. Trollhättan, tidlegare kalla Stora Edet, er administrasjonssentrum i Trollhättans kommun. Byen fekk bystatus så seint som i 1916 og har 46,264 (2009) innbyggjarar. Arbeidsløysa i byen er i 2005 på 10,3%, noko som er blant det høgaste i Göteborgsregionen.
Næringsliv
Dei to to største føretaka i Trollhättan er Saab Automobile AB og Volvo Aero Corporation med til saman drygt 10 000 tilsette. Filmindustri er ei ny verksemd som held på å vokse fram i Trollhättan, «Trollywood». Hos Film i Väst vert omtrent halvparten av all svensk langfilm spelt inn. Innovatum Kunskapens Hus, som blei innvigd i 1998, er ein ny møteplass for innovasjonar.
Attraksjonar
Natur- og kulturmiljøet i Göta älvs foss- og sluseområde med sluser frå 1800, 1844 og 1916 er ein turistattraksjon av internasjonal klasse. Her er fossen Trollhättefalla og Trollhätte kanal. Av andre attraksjonar kan nemnast SAAB-museet og Carl Johans Torg.
Utdanningsinstitusjonar
Högskolan Väst (HV) (før 1. januar 2006 kjend som Högskolan i Trollhättan/Uddevalla, HTU) har spesialisert seg på teknisk utdanning, og samarbeider med Saab og Volvo Aero.
Skotsk historie
Skotsk historie går svært langt tilbake i tid. Kongeriket Skottland blei sameint i 843 av kong Kenneth I av Skottland, og var eit sjølvstendig land fram til 1. mai 1707, då det gjekk i union med England.
Etter den siste istida byrja området lengst nord på øya Storbritannia å verta folkesett. Mange gjenstandar er funne frå steinalderen, bronsealderen og jernalderen.
Skriven historie om skottane kan førast attende til då Romarriket sine styrkar okkuperte det som seinare har vorte England og Wales. Det vart oppretta ein romersk provins, Romersk Britannia. Heilt i nord på øya var eit område som ikkje vart okkupert og styrt av romarane, Caledonia, og folket der kalla romarane for piktarar. Dei første skriftlege kjelder til skotsk historie er skildringar av utanforståande som observerte.
Skottland sin lange strid og krigar med England var grunnen til den skotske fridomskrigen og tvinga Skottland til å basera seg på handel, kulturelle og ofte strategiske bånd med andre europeiske nasjonar, spesielt Frankrike. Deretter fylgde Unionspakta og den skotske opplysningstida og den industrielle revolusjonen, og Skottland vart ein del av det mektige britiske imperiet.
Den industrielle nedgangen etter den andre verdskrigen vart spesielt hard, men i dei siste tiåra har landet hatt ei kulturell og økonomisk oppgangstid, med bakgrunn i revitalisert økonomi i tenestesektoren og utvinning av olje og naturgass frå Nordsjøen. Det har òg vorte oppretta eit avgrensa sjølvstyre med eige parlament.
Serenade nr. 9 av Mozart
'''Serenade for orkester nr. 9 i D-dur' K. 320, Posthorn'', vart skriven av Wolfgang Amadeus Mozart i Salzburg, i 1779. Manuskriptet er datert 3. august 1779 og var meint som seremonimusikk ved Universitetet i Salzburg det året.
Serenaden er instrumentert for to fløytear, flautino, 2 oboar, 2 fagottar, 2 valthorn, 2 trompetar, posthorn, pauke og strykarar. Verket har sju satsar:
Concertanten og rondoen er dominert av fløyte og obo.
Den første trioen av den andre menuetten består av ein soloflautino (eller piccolo) spelt over strykarar. Den andre trioen i den andre menuetten har ein solo for posthorn og dette har gjeve serenaden kallenamnet sitt.
Ei typisk framføring varer om lag 42-45 minuttar.
Lange
Utbreiing
Langa lever i temperert klima i Nord-Atlanteren, Nordsjøen og Middelhavet og er vanleg ved Newfoundland, Island, Dei britiske øyane og langs heile norskekysten. Dei viktigaste gyteområda er i Bizkaia og nordvest for Dei britiske øyane.
Levevis
Langa lever i små stimar eller åleine. Hovudføda er andre fiskar som torsk, makrell, uer, sild og flyndre. Ho tek også krepsdyr og blekksprut.
Fisken blir kjønnsmogen i 6-8-årsalderen, hannfisken tidlegare enn hoa. Gytinga føregår i april-juni på 100-300 meters djupne. Hofisken gyt opptil 60 millionar egg som blir klekte etter 10 dagar.
Terje Kollbotn
Terje Kollbotn er ein fagforeiningsmann og Raudt-politikar frå Odda. Han har sete i kommunestyret i Odda sidan 1991, og har vore sentral i fagforeiningsmiljøa i Odda i 25 år. Han har mellom anna vore leiar for LO i Odda og omland og Odda Bygningsarbeidarforeining. Han har også vore leiar i Hardangeraksjonen mot EU, Hordaland RV og fagleg leiar i RV i Noreg. Kollbotn er i dag førstevara til fylkestinget og førstevara til Kultur- og ressursutvalet. Ved Stortingsvalet i 2013 er Kollbotn 3. kandidat for Raudt i Hordaland.
Sjakkturnering
Sjakkturnering er det vanlege namnet på ulike tevlingar (konkurransar) i sjakk.
Sjakkturneringar blir arrangert over heile verda, frå enkle lokale klubbturneringar til verdsmeisterskap. Det blir arrangert turneringar med ulik tenketid: Nærsjakk-turneringar med vanleg tenketid, og turneringar i hurtigsjakk og lynsjakk, og turneringar i fjernsjakk, som post, ebrev og via serverar på nettet.
Pga den ulike tenketida og dei ulike turneringsformene tar turneringane svært ulik tid: Somme turneringar i lynsjakk og hurtigsjakk tar frå ein halvtime og opptil nokre timar. Turneringar med vanleg tenketid kan vere helgaturneringar frå fredag til sundag eller laurdag til sundag, då blir det gjerne spela 5-6 runder med tenketid gjerne 1 time 30 minutt på 40 trekk og 30 minutt på resten for kvar av spelarane. Klubbturneringar kan gå over nokre månader, gjerne 7-9 runder, med eit parti på spelekvelden kvar veke. Internasjonale turneringar og Noregsmeisterskapen i sjakk blir spela med enda lengre tenketid, ofte 2 timar på 40 trekk, 1 time på 20 trekk og 30 minutt på resten for kvar av spelarane. Det blir då oftast spela med eit parti pr dag, og då vanlegvis med 9 rundar. Men av og til blir det spela med noko kortare tenketid, og ein eller fleire dagar med dobbeltrunder. Ved andre høve blir det også lagt inn fridagar, særleg i viktige turneringar, så som stormeisterturneringar, og turneringar som er lenger enn 9 rundar.
Det blir arrangert turneringar for spelarar av alle spelestyrker, frå nybegynnerar til turneringar for dei aller sterkaste stormeistrane i verda. Det blir arrangert turneringar for ulike aldersgrupper, og eigne kvinneturneringar. Det blir arrangert turneringar for lag, som skulelag, klubblag og landslag. Det blir også arrangert turneringar i ulike sjakkvariantar.
Turneringsformer
Sjakkturneringar kan arrangerast som alle-mot-alle-turneringar, slik at alle spelarane i løpet av turneringa spelar eit sjakkparti mot kvar av dei andre. Ein ordnar det då slik at spelarane får spele vekselvis med kvit og svart i anna kvart parti. Det vanlege systemet for oppsett av ei slik turnering blir kalla Berger-systemet, og ei slik alle-mot-alle-turnering blir dermed gjerne kalla ei Berger-turnering. Viss det ikkje er for mange spelarar, kan dette også bli arrangert som dobbel alle-mot-alle-turnering, det vil seie at alle spelar mot kvar dei andre to gongar. Då får alle spele eit parti med kvit og eit med svart mot kvar av dei andre. To av dei mest prestisjefylte sjakkturneringane i verda, Linares Chess Tournament og M-tel Masters i Sofia blir spelt som dobbel Bergerturnering.
Viss det er mange deltakarar, og det ikkje er tid til å spele mange runder, blir ulike system for rundeoppsett brukt. I Noreg har ein tradisjonelt brukt ein variant kalla Monrad-system, elles i verda blir dette gjerne kalla "Swiss", sveitsarsystem. Det finst mange sveitsarsystem, og Norges sjakkforbunds Monradsystem er i så måte eit sveitsarsystem. Det vesentlege poenget er at alle spelarane får spele alle rundane i turneringa. Ingen blir slått ut. Spelarar med same poengsum så langt i turneringa møter kvarandre. Ein kan ikkje møte same spelar meir enn ein gong. Det blir tilstreba at spelarane får like mange parti med kvit og med svart, og at fargane vekslar i anna kvar runde. Med slike system oppnår ein stort sett å få kåra ein rettferdig vinnar, og ei nokså rettferdig resultatliste, trass i at det kan vere mange deltakarar og få rundar. Og ein oppnår at alle spelarane får spele heile turneringa.
Det blir også unntaksvis arrangert vanlege cup-turneringar. Mellom anna har Verdssjakkforbundet FIDE arrangert Verdsmeisterskapen i sjakk som cup (utslagsturnering) fleire gongar, og to gongar har det blitt arrangert World Cup som utslagsturnering. Ulempa med dette er at halvparten av spelarane blir slått ut i kvar runde. Og det er heller ikkje alltid så enkelt å få til ei rettferdig utslagsturnering i sjakk: Ganske mange av tvekampane endar uavgjort, og ein må ty til hurtigsjakk og lynsjakk for å få kåra ein vinnar. Mange meiner at dette er ein alt for tilfeldig måte å kåre ein verdsmeister på. Eit par av verdsmeistrane som har blitt kåra har då heller ikkje vore rangert blant dei 40 beste spelarane i verda.
Fumitake Miura
Han spela for klubbane Yokohama Marinos, Kyoto Purple Sanga, Júbilo Iwata og FC Tokyo.
Glen Hardin
Glen Dee Hardin er ein USA-amerikansk pianist og arrangør. Han har spelt med mange kjende artistar som Elvis Presley, Emmylou Harris, John Denver og Ricky Nelson.
Karriere
Hardin vart fødd i Wellington i Texas. Då han vart ferdig i marinen i 1959, byrja Hardin den musikalske karrieren sin i Long Beach i California, og spelte kort tid etter i husbandet ved Palamino Club i North Hollywood, kalla «Country Music's most important West Coast club» av Los Angeles Times. Dei spelte med artistar som Buck Owens, Johnny Cash, Patsy Cline, Linda Ronstadt, Hoyt Axton og Willie Nelson.
Kort tid etter vart han medlem av The Shindogs, husbandet på TV-programmet Shindig! frå 1964 til 1966. Her spelte òg ein ung Glen Campbell, James Burton, Billy Preston, Delaney Bramlett, Joey Cooper og Leon Russell.
Hardin voks opp med trommeslagaren Jerry Allison og bassisten Joe B. Mauldin, so begge spelte i Buddy Holly-bandet The Crickets. Då Holly døydde i 1959 fortsette dei å spele og Hardin var stundom med dei, av og på i mange år. Hardin fekk først suksess som låtskrivar i 1965 med «Count Me In», spelt inn av Gary Lewis & The Playboys. «Where Will the Words Come From» og «My Heart's Symphony» var òg hittar skrivne av Hardin for Lewis. Han vart kort tid etter ein etterspurt studiopianist og spelte med mange artistar innan forskjellige sjangrar, som Bing Crosby, Nancy Sinatra, Dean Martin, Ricky Nelson, Buck Owens, John Denver, Linda Ronstadt, Kenny Rogers, Johnny Rivers, Merle Haggard, Michael Nesmith, Waylon Jennings og Dwight Yoakam.
Kazuto Saiki
Kazuto Saiki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Marinos og Ventforet Kofu.
Fox-språket
Fonologi
Fox-språket har fire korte og fire lange vokalar og ni konsonantar.
Dei fire vokal-fonema kan vere både korte og lange:
Konsonantar
Språket har elleve konsonant-fonem:
Alle konsonant-symbola har same verdi som i IPA, bortsett frå c š y, som representerer høvesvis [ʧ ʃ j].
Mellom ein vokal og ein vokal eller halvvokal kan p t c k s š vere stemde, slik at dei er uttala [b d ʤ g z ʒ], medan dei elles er ustemde (og alltid usapirerte), det vil seie [p t ʧ k s ʃ].
Fox har desse konsonantgruppene: hp ht hc hk hm hn sk. I tillegg kan dei fleste einskildkonsonantane og konsonantgruppene fylgjast av halvvokalane w y. Alternativt kan hp ht hc hk analyserast som preaspirerte motsvar til p t c k, det vil seie som ʰp ʰt ʰc ʰk.
Olympiske vinterleikar
Dei olympiske vinterleikane er eit stort internasjonalt stemne for vinteridrett. Leikane vart arrangerte for fyrste gong i 1924, same året som dei olympiske sommarleikane. Frå 1994 blei dei haldne to år tidlegare i høve til dei olympiske fireårsperiodane, og det blir nå arrangert sommar- eller vinterleikar anna kvart år.
Greiner
Det blir konkurrert i følgjande greiner (per 2006):
Werner Seeling
Werner Seeling var ein tysk lege i Luftwaffe, og tenestegjorde i Noreg under andre verdskrigen. Han vart stilt for alliert rett i Oslo 10. desember 1945 for medverknad til drap på krigsfangar (seks nordmenn og ein brite) med MTB345 i Bergen sommaren 1943. Han vart dømd til døden 13. desember 1945, og vart avretta på Akershus 10. januar 1946 saman med Hans Wilhelm Blomberg.
Robyn
Robin Miriam Carlsson, kjend som Robyn er ei svensk songar og låtskrivar.
Altocumulus lenticularis
Altocumulus lenticularis eller berre lenticularis er stasjonære linseforma skyer som blir danna i midlare høgder, vanlegvis rettvinkla på vindretninga. På norsk vert dei derfor òg kalla linseskyer. Skyene er ein variant av altocumulus.
Når stabil luft strøymer over eit fjellrekkje, kan fleire storskala ståande bølgjer oppstå på lesida av fjellet. Dette er ikkje alltid synleg, men visst lufta er fuktig nok kan skyer oppstå på bølgjetoppane av desse ståande fjellbølgjene. Fordi fjellrekkjene vanlegvis har ei uregelmessig form, og fordi vinden kan variere i forskjellige nivå, vil det ofte vere forskjellig avstand (bølgjelengde) mellom bølgjetoppane, og skyene oppstår i eit uregelmessig mønster. I visse tilfelle kan det derimot oppstå ei samanhengande rekkje med lenticularis kjend som bølgjeskyer. Av og til er det fuktige og tørrare lag om ein annan i lufta over fjellet, og skyene kan oppstå i fleire lag oppå kvarandre (sjå bilete øvst til høgre). Desse lagdelte skyene har innimellom blitt feilaktig tatt for å vere UFOar. Skyene kan oppstå over dei fleste fjell rundt om i verda, men dei mest dramatiske skyene blir danna over dei store fjellkjedene som Himalaya, Andesfjella og Rocky Mountains. Det må forholdsvis kraftig vind til å for å skape desse skyene, og derfor er skyene òg assosiert med kraftig vind på bakkenivå.