cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sørstatskonføderasjonen
Økonomi
Sørstatane var i lita grad industrialiserte. Statane som hadde gått inn i konføderasjonen stod for under 10 % av den samla industriproduksjonen i USA. Mesteparten av industrien i sør foredla råvarer frå jordbruket. Industrien til konføderasjonen stod berre for 3 % av våpenproduksjonen og 1 % av krutproduksjonen i USA.
Oppløysing
Den 9. april 1865 kapitulerte sørstatsgeneralen Robert E. Lee og hæren hans. President Davies vart pågripen 10. mai, og i løpet av sommaren kapitulerte dei gjenverande konfødererte styrkane.
Risøyhamn
Risøyhamn er ein mindre tettstad som ligg søraust på Andøya i Vesterålen. Staden ligg i Andøy kommune i Nordland. I Risøyhamn er det hamn med moderne kaianlegg som kan ta imot større fartøy.
Risøyhamn har to daglege vitjingar av Hurtigruta. Her ligg også den 750 meter lange Andøybrua, som går over Risøysundet og bind Andøya saman med Hinnøya.
Risøyhamn er det sørlege utgangspunktet for Risøyrenna, som vart opna i 1922 og som er 4,8 km lang. Risøyrenna gjer det mogleg for større fartøy å passere mellom Andøya og Hinnøya, og vart utvida i 2001.
Yuto Suzuki
Yuto Suzuki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Mito HollyHock og Montedio Yamagata.
Gaute Myklebust
Gaute Myklebust er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Sand i Suldal. I tida 2005-2012 vann han norske meisterskap sju gullmedaljar i diskoskasting og tre gullmedaljar i kulestøyting. Perioden 2002-12 tok han 20 (10-9-1) NM-medaljar, likt fordelt på dei to øvingane. Myklebust var etter tur medlem i Sand Idrettslag, Norna-Salhus og IK Tjalve.
Myklebust sitt personbeste i kulestøyt på 18,78 meter oppnådde han i USA i 2003. Han satsa mest i diskoskast og sette sin siste personlege rekord på 64,08 meter i eit stemne i Helsingborg 18. juni 2012.
Spárti
Spárti (gresk Σπάρτη) eller Sparta er ein by og kommune i periferieininga Lakonía, der han er hovudstad, i periferien Peloponnes i Hellas.
Byen var av dei mest kjende polisa i antikkens Hellas, og den mektigaste på Peloponnes. Ruinane av den antikke byen ligg i utkanten av den moderne. Spartanarane var truleg etterfylgjarar av det folkeslaget som slo seg ned i Lakedaimondalen, om lag 1000 f.Kr. I motsetnad til dei fleste andre polis, ekspanderte Sparta over land, i motsetnad til å ekspandera over sjø, ved å grunnleggja nye polis i kystområde. Det einaste unntaket var kolonien Taras eller Tarentum i Sør-Italia (Magna Graecia), som vart grunnlagd kring 708 f.Kr. Sparta sitt landområde var i stordomstida på storleik med eit middels norsk fylke. Sparta vart utgjort av perioikarane, helotane og borgarane. Perioikarane budde i landsbyar utanfor byen og hadde ingen politiske rettar i Sparta. Dei kunne difor ikkje eiga jordlottar på borgarane sitt land. Perioikarane kjempa lojalt for Sparta i krigar. Helotane var ufrie, men ikkje slavar. Dei kunne ikkje kjøpast og seljast, dei levde i sine eigne familiar og dei hadde visse rettar. Helotar som kjempa tappert i krig kunne få borgarrett, men utan fulle rettar.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei sju tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 35 259 innbyggjarar, medan kommunaleininga Spárti hadde 19 854 og tettstaden med same namn 16 239 innbyggjarar.
Historie
Rundt midten av 500-talet fvt. var det sørlege Peloponnes eit spartansk område. Det var den største staten i Hellas med eit areal på 8 050 km². Området var delt i to delar, Lakonía og Messenía som var delt av Taýjetosfjella. I motsetnad til andre greske byar kontrollerte Sparta mykje dyrkbar jord. Dei tidlegaste arkeologiske bevisa for busetnad i Sparta er datert til rundt 950 f.Kr. Klassiske kjelder fortel oss at Sparta vart grunnlagd på 900-talet fvt. Det bestod av dei fire landsbyane Pitane, Mesoa, Limnai og Konooura som seinare vart sameint under eit styre. Sparta byrja ekspansjonen sakte men sikkert. Den underlagde folkesetnaden i Lakonía vart anten helotar eller perioikar. Helotane fekk halde sitt jordbruksland, men måtte levere halvparten av det dei dyrka til den spartanske staten, medan perioikane var innbyggjarar i byane som vart verande autonome, med unntak av utanrikspolitikk og militærpolitikk. Perioikane utgjorde ein vital del av det spartanske samfunnet. Perioikane arbeida som handelsmenn, handverkarar og kunstnarar sidan spartanarane hadde forbod mot å drive med ikkje-militære syslar. Frå 650 til 620 f.Kr. tok Sparta kontroll over Messenia. Sparta vart erobra av byen Árgos og seinare av Tejéa. Det var i etterkant av den messenianske krigen og dei påfølgjande nederlaga at den unike spartanske livsforma utvikla seg og som gjorde Sparta vidkjend i Antikkens Hellas. Frå 550 f.Kr. og framover ser det ut til at måla til Sparta, om ei sterk og effektiv militærmakt, vart oppnådd. Sparta leid ikkje under styret til nokre tyrannar eller diktatorar, og falanksane deira vart rekna som umogeleg å slå. Sparta hadde den mektigaste hæren i antikkens Hellas og var den mektigaste staten før Athen voks fram, og mange hevdar at han òg var det etterpå. Sparta og Athen var nølande allierte mot persarane, men vart rivalar deretter. Den største rekka med konfliktar mellom dei to statane som enda i det athenske imperiet sin undergang vert kalla peloponnesarkrigen. Athenske forsøk på å kontrollere Hellas, og å ta over Sparta si rolle som «hellenismen sin vaktar», var mislykka. Det første nederlaget til ein spartansk hoplitthær i full styrke skjedde i slaget ved Leuktra i 371 f.Kr.. Etter dette mista Sparta sin status som den dominerande greske bystaten, mykje på grunn av tapet av helotane. Då Aleksander den store dukka opp, var Sparta berre ein skugge av sin tidlegare stordom, og dei klamra seg til eit isolert sjølvstende. Under punarkrigane var Sparta alliert med Romarriket. Spartansk politisk sjølvstende tok slutt då byen vart overmanna av sin gamle rival Argos og tvunge inn i Det akhaiske forbundet. Spartanarane heldt fram sin levemåte sjølv etter den romerske erobringa av Hellas. Byen vart ein turistattraksjon for den romerske eliten, som kom for å observere dei «uvanlege» spartanske tradisjonane. Etter katastrofen som den romerske imperielle hæren opplevde i slaget ved Adrianopel (378) skal ein spartansk falanks ha møtt og sigra over ein styrke av plyndrande vestgotarar i eit slag. Det finst ingen handfaste bevis for at dette verkeleg skjedde.
Statsorganisering
Etter at eforane vart introdusert, var dei saman med dei to kongane den utøvande greina av staten. Eforane hadde meir makt enn nokon andre i Sparta, sjølv om det at dei berre hadde makta i eitt enkelt år reduserte deira evne til kome i konflikt med allereie etablert makt i staten. Sidan det ikkje var mogeleg å bli gjenvald, ville ein efor som misbrukte makta si eller konfronterte eit etablert maktsentrum, bli utsett for hemnaksjonar. Skilnaden frå dagens statar er at Sparta hadde eit eige råd som utforma staten sin politikk. Dette var Gerousia, eit lite råd som bestod av 28 eldre som var vald på livstid og vanlegvis var del av den kongelege hushaldet, og dei to kongane. Viktige avgjersler i statens politikk vart diskutert av dette rådet som føreslo forskjellige løysingar for spartanske borgarar (kalla Damos på spartansk dialekt). Damos måtte velje eit av alternativa gjennom stemmegiving. Ikkje alle innbyggarane i den spartanske staten vart rekna som borgarar (del av Damos). Berre dei som hadde følgt militær trening, kalla agoge, var borgarar. Men dei einaste av innbyggarane som kunne få agoge var spartanarar eller menneske som kunne spore sitt opphavlege opphav til byen. Andre i staten var perioikane som kan skildrast som sivile og helotar som var statseigde slavar. På grunn av at etterkomarar av ikkje-spartanske sivile ikkje kunne få agoge og spartanarar kunne miste sitt borgarskap dersom dei ikkje kunne betale utgiftene til agogen, vart det faktiske talet spartanske borgarar stadig redusert, kjent som oliganthropia.
Utanrikspolitikk
Sparta var innan det 400-talet f.Kr. den mektigaste staten i hele Hellas. I motsetnad til mange av dei greske bystatane hadde han berre ein koloni, og det meste av makt hans kom frå alliansar med andre regionar. Sparta var ikkje eit imperium. Ingen skatt vart betalt med unntak av krigstider. Det Sparta i praksis danna var eit forbund, og dei valde sine allierte strategisk. Sparta føretrekte til dømes Korint på grunn av deira marine. Dei allierte måtte sverje å ha dei same venene og fiendane, følgje Sparta overalt dei vart førte til og ikkje gå til krig utan at alle dei allierte var einige. Forbundet sin styringsstruktur var nokså demokratisk. Dei møttest i Korint og vart leia av Sparta. Kongressen som den vart kalla, bestod av representantar frå kvar av dei allierte bystatane som kvar hadde ei stemme.
Samfunnet
Sparta var framfor alt ein militærstat, og det vart lagt vekt på militær emne nesten frå fødselen av. Kort tid etter fødselen bada mora barnet i vin for å sjå om barnet var sterkt. Dersom barnet overlevde vart det ført fram føre dei eldste i stamma av faren. Dei eldste avgjorde så om det skulle behaldast. Dersom det vart funne defektar eller vart sett på som svakt, vart barnet etterlate i dei ville bakkane ved fjellet Taýjetos. På denne måten forsøkte spartanarane å oppretthalde høg fysisk standard i folkesetnaden sin. Frå dei tidlegaste tidene til spartanske borgarar var statens krav på borgaren sitt liv absolutt og strengt gjennomført. Det var vanleg i Sparta at før mennene drog i krig, ville konene deira eller ei anna viktig kvinne gje dei skjold deira og si: «ē tan ē epi tas» (ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς) som vert omsett med «med dette eller på det». Ideen var at spartanarar berre kunne returnere til Sparta på ein av to måtar, sigrande eller døde. Dersom ein spartansk hoplitt skulle returnere til Sparta i live og utan skjoldet sitt, vart det trudd at han kasta skjoldet sitt på fienden i eit forsøk på å flykte. Dette var straffbart med døden eller bannlysing. Gravferder i Sparta vart òg rekna som ein æressak. Merka hovudsteinar ville berre bli gjeve spartanske soldatar som døydde i kamp under eit sigrande felttog eller, for kvinnene sin del, i teneste for eit guddommeleg embete eller i barnefødsel. Det vart lagt stor vekt på ære og å utføre handlingar på grunn av at det var «det riktige å gjere». Xenofon skreiv om spartanarane slik han observerte dei under olympiske leikar: «''Ein eldre mann prøvde å finne ein stad å sitte for å sjå på dei olympiske leikane. Han gjekk frå seksjon til seksjon. Alle dei andre grekarane lo då han prøvde å presse seg veg gjennom folkemengda. Nokre ignorerte han. Då han nærma seg den spartanske seksjonen, reiste alle spartanarane seg og tilbaud mannen sine seter. Plutseleg applauderte hele stadionet. Alle grekarane visste kva som var det rette å gjere, men spartanarane var dei einaste som gjorde det.''»
Militæret
Den vanlege spartanaren var krigar, trena til å lyde og holde ut. Han vart politikar berre dersom han vart vald til efor i eitt einaste år. Han kunne bli vald som livsvarig medlem av rådet etter hans sekstiande år som var same år som han vart fritatt frå militærtenesta. Tjue år gamal starta spartanaren si militærteneste, og han vart medlem i ein syssitia (matmesse eller klubb) som kvar bestod av rundt femten medlemmar. Alle borgarar var påkravd å vere medlem. Her lærte kvar av gruppene til å knyte seg til og stole på kvarandre. Spartanaren hadde alle rettar og plikter då han vart tretti år. Berre innfødde spartanarar vart rekna som fullstendige borgarar og trong å gjennomføre treninga slik det var påkravd etter lova og delta i og medverke til ein av matklubbane. Dei som oppfylte desse vilkåra vart sett på som «likemenn» (homoioi), borgarar, medan dei som mislukkast vart kalla «mindre menn» og heldt berre dei sivile rettane i borgarskapet. Spartanarane var hindra gjennom lova å drive med handel eller produksjon som derfor kvilte på perioikane og hadde i teorien forbod mot å ha gull eller sølv. Spartansk valuta bestod av jernbarrar. Dermed var tjuveri og utanlandsk handel svært vanskeleg, noko som òg talte mot akkumulering av rikdom. Rikdom kom frå, i det minste i teorien, landeigedomar og bestod i årleg avkasting frå helotane som kultiverte landområdet som spartanarane eigde. Men dette forsøket på å utlikne eigedom hadde ein svakheit: Frå dei tidlegaste tider var det markerte skilnadar innanfor staten, og desse vart til og med alvorlegare etter lova til Epitadevs som vart innført ein gong etter peloponnesarkrigen og som fjerna forbodet mot gåver eller arv. Helotane vart nådelaust kontrollert, hovudsakleg gjennom det hemmelege politiet eller krypteia. Fulle borgarar, sett fri frå ein kvar økonomisk aktivitet, fekk eit stykke land (kleros) som vart kultivert og drive av helotane. Ettersom tida gjekk, vart større delar av land konsentrert i hendene på store landeigarar, men talet på fulle borgarar gjekk ned. Det var rundt 8000 borgarar i byrjinga av 400-talet f.Kr., men dette hadde gått ned til mindre enn 1000 i Aristoteles sine dagar (384-322 f.Kr.), og gjekk vidare nedover til 700 då Agis IV vart konge i 244 f.Kr. Forsøk vart gjort på å betre denne situasjonen ved å opprette nye lover. Visse straffer vart lagt på dei som vart verande ugifte eller som gifta seg for seint i livet. Desse lovene kom derimot for seint og var ineffektive i å snu trenden. Den kanskje mest kjende hendinga som viste effektiviteten til den spartanske krigsmaskinen, skjedde i persarkrigane. Den spartanske motstanden i slaget ved Thermopylae har fleire gonger vorte sitert i ein militær Grand strategy-kontekst som rollemodell for fordelen med trening, strategi og mot overfor ekstremt overveldande odds.
Det sosiale liv
Trass i kva mange trur i dag var homoseksualitet i Hellas berre avgrensa til nokre få bystatar. Ein kan ikkje nekte for at dei moralske linjene for seksualitet var mindre definerte i antikken enn dei er no. Biseksuelle forhold var vanlege blant spartanske kvinner, og det var ofte rekna som akseptabelt for spartanske kvinner å ha affærar med ugifte kvinner i alderdommen. Dette ville etter dagens standard bli rekna som ekteskapsbrot, men spartanarane rekna det ikkje som det, og derfor var Sparta òg ein av dei mest monogame bystatane i den kjende greske verda. Der var eit unntak til den normale regelen om ekteskap i Sparta. Kvinner var meir sjølvstendige enn i andre greske samfunn og kunne klare å forhandle med ektemennene om å ta med seg elskarar inn i heimen deira. Ifølge Plutark i verket hans Lykurg sitt liv, tillét og oppmuntra mennene konene sine til å bere fram andre menns barn, på grunn av den generelle fellesetikken, som sa at det var viktigare å bere fram mange barn til byen sitt beste, enn å vere sjalu og uroe seg for si eiga familieeining. Nokre historikarar hevdar derimot at denne «konedelinga» berre var reservert for dei eldre mennene, som ikkje hadde skaffa seg ein arving. Av den årsak, hevdar Plutark, var konseptet om «ekteskapsbrot» framand for spartanarane. Vidare fortel Plutark at ein gamal spartanar hadde sagt at det var like sannsynleg å finne ein okse, med ein nakke lang nok til å stå på ein fjelltopp og drikke frå ein elv nedanfor, som å finne ein ekteskapsbrytar i Sparta.
Dagens Spárti
Før moderne tid var området til det gamle Sparta okkupert av ein relativt liten landsby som låg i skuggen av Mystrás, ein viktigare mellomaldersk gresk busetnad i nærleiken. Etter den greske sjølvstendekrigen avgjorde kong Otto av Hellas at landsbyen skulle bli bygd opp att til ein by og bere same namn. Byen vart forma med tanke på å skape ein av dei flottaste byane i Hellas gjennom bruken av trelinja bulevardar og parkområde. Under monarkiet vart tittelen hertug av Sparta brukt for den greske kronprinsen. I dag er Spárti det administrative senteret for Lakonía. Eit lakonisk dorisk (spartansk) språk kjent som tsakonisk har overlevt i den lakoniske regionen i Peloponnes fram til i dag, men talet på dei som snakkar språket har gått kraftig ned. Sparta er sentrum for ei landbruksslette med fokus i Evrótasdalen. Ho er det lokale senteret for produksjon av varer som sitrusfrukter og oliven.
Veslebjørn
Veslebjørn er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2150 meter over havet og er det 89. høgaste fjellet i landet. Fjellet ligg like nord for Storebjørn, aust for Smørstabbreen og er ein del av Smørstabbtindan.
Spárti
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Pyrénées-Orientales
Pyrénées-Orientales er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Languedoc-Roussillon ved grensa til Spania ved Middelhavet.
Historie
Pyrénées-Orientales er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna av den tidlegare provinsen Roussillon og ein liten del av Langeudoc.
Før Traktaten i Pyreneane i 1659 vart det meste av departementet ein del av fyrstedømet Catalonia innanfor Krona av Aragon, så dei fleste innbyggjarane her har snakka katalansk gjennom historia. Stundom vert området framleis referert til som Nord-Catalonia.
Departementet vart invadert av Spania i april 1793, men området vart erobra tilbake tretten månader seinare.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Languedoc-Roussillon og grensar til departementa Aude og Ariège, i tillegg til Spania og Andorra i sør og vest.
Pyrénées-Orientales har eit areal på 4 115 km² og eit folketal på om lag 400 000, der om lag ein fjerdedel bur i hovudstaden Perpignan. Andre byar er Argelès-sur-Mer, Thuir, Elne (Illiberis i antikken) og Prades, som alle har 6-10 000 innbyggjarar.
Pyrénées-Orientales består av tre elvedalar i Pyreneane og den austlege sletta i Roussillon der dalane møtes. Frå nord til sør er desse Agly, Têt og Tech. Størsteparten av folkesetnaden og jordbruksproduksjonen er konsentrert på sletta, som berre dekkjer ein tredjedel av arealet i departementet.
Den øvre Techdalen er den vestlegaste, og har berre ein tiandedel av folkesetnaden i departementet. I søraust ligg Têtdalen og Côte Vermeille med om lag 100 000 innbyggjarar. Agly ligg i nordaust og har meir tilfelles med nabodepartementet Aude.
Økonomi
Pyrénées-Orientales er eit vinområde og ein populær turiststad.
Demografi
Heile folkesetnaden snakkar fransk, men mindre grupper talar òg katalansk og oksitansk.
Decazes Island
Decazes Island er ei øy som er 0,5 nm lang og som ligg 1,5 nm sørvest for Belding Island heilt sørvest i Biscoe Islands. Øya er ei av dei største av mange små øyar og skjer som ligg langs nordsida av Matha Strait. Området i nærleiken vart kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Jean-Baptiste Charcot, som nytta namnet «Pointe Decazes» om sørenden av øya. Seinare har dette namnet vorte nytta om heile øya.
Céret
Céret (katalansk Ceret) er ein liten by og kommune sør i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Pyrénées-Orientales i regionen Languedoc-Roussillon, og har om lag 7 747 innbyggjarar (2016).
Byen ligg ved foten av Pyreneane, og er mest kjend for eit museum med moderne kunst, som har mange bilete og skulpturar av Pablo Picasso og andre impresjonistar. Cafe Pablo i byen er tileigna Picasso, og Grand Cafe, som framleis finst i dag, var ein møtestad for mange kjende kunstnarar på byrjinga av 1900-talet.
Området rundt Céret er ein stor produserer mykje frukt, og er særleg kjend for kirsebæra. Dei første bæra som vert plukka kvar sesong vert etter tradisjonen sende til den franske presidenten. Céret har ein årleg kirsebærfestival, og ein konkurranse i å spytte kirsebærsteinar så langt som mogeleg.
Céret har òg eit årleg okseløp, der unge oksar spring etter menn og damer i gatene. Personar, gjerne fyrt opp på den lokale vinen med tradisjonelle katalanske klede i raudt og gult, spring etter oksane i eit forsøk på å få tak i halen til oksane og å halde fast så lenge som mogeleg.
Geografi
Byen strekkjer seg mellom 175 og 1 400 meter over havet, og ligg 200 km frå Montpellier, 250 km frå Toulouse og 180 km frå Barcelona.
Kohei Uchida (1993)
Kohei Uchida er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Mito HollyHock.
Chardonne
Chardonne  er ein kommune i distriktet Riviera-Pays-d'Enhaut i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 586 meter over havet.
Kommunen ligg mellom Genfersjøen og Mont-Pèlerin.
Cornet Island
Cornet Island er ei øy som ligg 1,5 nautiske mil nordaust for Milnes Island langs vestsida av Grandidier Channel i Biscoe Islands. Ho vart først kartlagd av British Graham Land Expedition under Rymill, 1934–37. Namnet vart gjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1959 etter forma øya har frå lufta.
Smørstabbtindan
Smørstabbtindan er ein rygg i Jotunheimen i Lom i Innlandet. Tindane ligg rundt isbreen Smørstabbreen. Den høgaste toppen er Storebjørn på 2222 meter over havet.
Fjelltoppar:
Tolv sonatar for to fiolinar og basso continuo, Opus 1
Opus 1 er ei samling sonatar som Antonio Vivaldi komponerte i 1705.
Den siste sonaten er ei samling variasjonar over det kjende 'La Folia'-temaet.
Yuki Yamamura
Yuki Yamamura er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Mito HollyHock.
Akhurjan
Akhurjan er ei elv i dei sørlege områda av Kaukasus. Ho har sitt utspring i Armenia, og strøymer langs grensa til Tyrkia, og fungerer som den geografiske grensa mellom dei to landa. Til slutt munnar ho ut i elva Aras, som ei sideelv, nær Bagaran. Akhurjan har eit nedslagsfelt på om lag 9 500 km2 og er 186 km lang.
Gjumri, den nest største byen i Armenia, ligg på austsida av elva. Langs Akhurjan finn ein også fire av dei tolv tidlegare hovudstadane i Armenia: Ani, Bagaran, Jervandasjat og Sjirakavan.
Soge
Då den bysantinske hæren kom til provinsen Sjirak i 1041, samla armenske adelsmenn (nakhararar) seg i lag mot dei, kommandert av Pahlavuni-generalen Vahram Pahlavouni. Vahram samla saman 30 000 infanteristar, og eit kavaleri på 20 000 og danna tre divisjonar som kjempa mot bysantinarane. Slaget som følgde enda med at bysantinarane vart slakta. Kampane skal ha vore så kraftige at all blodet som rann ut i Akurjan farga vatnet raudt. Bysantinarane etterlét 20 000 omkomne. Sigeren gjorde at Vahram Pahlavuni i lag med katolikos Petros Guedadarts kunne krone Gagik II som konge av Armenia og så ta festninga i Ani, som var i hendene på Vest Sarkis.
Brua over Akhurjan
Brua over Akhurjan kan gå heilt tilbake til Bagratuni-dynastiet. , men sannsynlegvis er ho frå 1200-talet. Ein inskripsjon ein har funne i nærleiken seier at det vart gjort arbeid på vegen fram til brua tidleg på 1300-talet.
Brua var bygd opp av ein enkel boge, som i dag har fall ned, og berre høge landfeste, som kan ha vore del ein av ein kraftig port, står igjen. På 1800-talet fortalte reisande om eit vakthus like ved brua, men dette har gått tapt.
Nao Iwadate
Han spela for klubbane Arte Takasaki, Mito HollyHock og Urawa Reds.
Arthur Waskow
Arthur Waskow er ein amerikansk rekonstruksjonistisk rabbinar som av svært mange blir rekna som ein av leiarane av Jewish Renewal-rørsla. Han har vore involvert i Renewal-rørsla sidan 1969, og han er ein «stifinnar» i ALEPH: the Alliance for Jewish Renewal. Han er grunnleggjar og leiar av The Shalom Center, ein organisasjon som arbeider for å «verne og heile jorda» på måtar funderte på jødisk tankegods og praksis.
Analfabetisme
Analfabetisme er ei nemning for manglande eller for dårleg lese- og skrivedugleikar hjå personar over skulepliktig alder. I år 2000 fanst det ifølgje UNESCO 800 millionar vaksne analfabetar, og 100 millionar born utan skuletilbod i verda. Av desse budde 95 prosent i u-land. Ca. 42 millionar menneske som bur i i-land er funksjonelle analfabetar, dvs. personar som ikkje meistrar skriftspråket bra nok til å kunne klare seg i kvardagen.
Arthur Waskow
Waskow har skrive fleire bøker — mellom anna Godwrestling (1978), Seasons of our joy (1982) og Down-to-earth Judaism (1995). Han var ein av skaparane av fridomssederen i 1969 og er grunnleggjar og redaktør for tidsskriftet New Menorah. Waskow har òg undervist ved the Reconstructionist Rabbinical College og i religionsdepartementa ved fleire amerikanske universitet. Han underviser òg ved Elat Chayyim, det transdenominasjonelle jødiske retreat-sentret i Catskills.
Corseaux
Corseaux  er ein kommune i distriktet Riviera-Pays-d'Enhaut i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 445 meter over havet.
Kommunen ligg ved Genfersjøen ved foten av Mont-Pèlerin.
Storm
Storm (norrønt stormr) er eit uttrykk for styrken til vind med fart frå 20,8 m/s (41 knop) til 32,5 m/s (63 knop) målt over ein periode på ti minutt. Storm er ein vindstyrke som få folk har og får oppleve, og i såfall er det som regel på havet, heilt ute ved kysten eller på høgfjellet. Liten storm er til dømes så kraftig vind at det byrjar å bli vanskeleg å halde seg oppreist. Når vinden bles over land vert han raskt svekka på grunn av friksjon mot bakken, så når ein meteorolog melder om storm på kysten bles det ofte berre kuling litt innanfor kysten med unntak av visse utsette stader i visse vindretningar. Eit av unntaka er til dømes fjordane på Vestlandet som i austleg vind kan få storm, medan det berre bles bris heilt ute ved kysten.
Ein har tre graderingar av storm: Liten storm, full storm og sterk storm.
Så sterk vind som storm kan føre til øydeleggingar, spesielt om han oppstår i område som sjeldan har så kraftig vind. Bygningar og infrastruktur er då gjerne ikkje dimensjonert for å tole slike vindstyrkar. På havet vert det danna store bølgjer. Med full og sterk storm over ein lengre periode kan ein få signifikant bølgjehøgd opp mot 15 m. Bølgjehøgder over dette er svært sjeldan, men er teoretisk mogeleg. Bølgjene vert ikkje nødvendigvis høgare i vind av orkan styrke, som er vindstyrken over storm. Årsaka til dette er at vindkrafta vert så stor at bølgjene vert pressa saman, og dermed mindre bølgjehøgd.
Storm i Noreg
Vind av storm styrke er langt frå uvanleg i Noreg, og då hovudsakleg langs kysten eller i fjellet. Storm oppstår oftast om vinteren og våren då lågtrykka er på sitt kraftigaste. Mest utsett er områda nær Stad i vind frå sør og sørvest, og til dels Jæren i vind frå vest og nordvest. Årsaka til dette kjem av Bernoulli-prinsippet eller den såkalla «hjørneeffekten». Når vinden bles rundt eit hjørne vert lufta pressa saman, og sidan meir luft skal igjennom eit smalare område enn i omgivnadane aukar vinden. Stad og Jæren er på sett og vis to av «hjørna» i Sør-Noreg. Vêrstasjonen på Kråkenes fyr i nærleiken av Stad er den stasjonen som oftast måler vind av storm styrke.
Som regel får ein berre storm ved vindretningar mellom sør, vest og nord, medan vindretningar mellom søraust og nordaust sjeldnare gjev så kraftig vind. Aust-Finnmark er derimot eit unntak frå denne tommelfingerregelen. Under ekstremvêret Narve i januar 2006 bles det storm frå søraust og aust i Nord- og Midt-Noreg, noko som er svært sjeldan og uvanleg. Dette førte til at stader som vanlegvis ligg verna frå stormane som normalt kan herje kysten fekk den kraftigaste vinden, t.d. Saltdal i Nordland og Verdal i Nord-Trøndelag.
Tu bisjbát
Tu bisjbát, hebraisk ט"ו בשבט, er ei jødisk høgtid som blir feira den femtande sjebát. Dagen blir også kalla «nyår for tre». Han blir gjerne feira med signingar og eit måltid der ein et særskild frukt og annan grøde.
Storm
På engelsk
Det engelske ordet «storm» vert ikkje berre brukt om vindstyrke. På engelsk vert «storm» ofte brukt om det me norsk kan kalle «uvêr». Døme på dette er «thunder storm» (torevêr) eller tilfelle med kraftig nedbør. Ein «ice storm» kan endatil vera vindfri og relativt nedbørsfattig, men er heller særteikna med uvanleg sterk isdanning.
Semelholstinden
Semelholstinden  er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2147 meter over havet og er det 91. høgaste fjellet i landet. Store Dyrhaugstinden er like høgt.
Store Dyrhaugstinden
Store Dyrhaugstinden er eit fjell i Hurrungane i Jotunheimen i Luster kommune i Vestland. Fjellet er det største av Dyrhaugstindane og har ei høgd på 2147 meter over havet. Det er dermed det 91. høgaste fjellet i landet. Semelholstinden er like høgt.
DuBois Island
DuBois Island er ei av Biscoe Islands, som ligg 1 nautisk mil (2 km) vest for Krogh Island nær sørenden av øyane. Ho vart kartlagd frå flyfoto under Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57), og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Eugene F. DuBois, ein amerikanske fysiolog som speisaliserte seg på målingar av stoffskiftet og kroppstemperatur hos mennesket.
Musikkverk av Vivaldi
Dette er ei liste over musikkverka til barokkomponisten Antonio Vivaldi (1678–1741).
Grateful Dead av Grateful Dead
Grateful Dead er eit konsertalbum av rockebandet Grateful Dead. Det kom ut i oktober 1971 på Warner Bros. Records og var det andre konsertalbumet deira. Sjølv om det kom ut utan tittel, vert det ofte kalla Skull and Roses (på grunn av omslaget) og Skull Fuck (namnet bandet ønskte å gje albumet, men som vart avvist av plateselskapet). Det var det første albumet deira som selde til gullplate i USA og var det bestseljande albumet deira før det vart forbigått av Skeletons from the Closet.
Musikkverk av Vivaldi
Verk med opusnummer
Dette er ei liste over musikkverk av Antonio Vivaldi som vart publiserte i levetida hans og gjeve eit opusnummer.
Grateful Dead av Grateful Dead
Innspeling og utgjeving
«Playing in the Band» vart ein del spelt på radio, og vart ein av dei mest spelte songane til Grateful Dead på konsertane deira. Ein studioversjon av songen kom ut året etter på rytmegitaristen Bob Weir sitt soloalbum Ace). Avslutningssporet der «Not Fade Away» glir over i «Goin' Down The Road Feeling Bad» vart òg ein del spelt på radio og vart ein fan-favoritt.
Musikkverk av Vivaldi
Etterlikning av Nicolas Chédeville
"Opus 13" - Il pastor fido (Den trufaste gjetaren)
Grateful Dead av Grateful Dead
Innspeling og utgjeving
Plateomslaget, laga av Alton Kelly og Stanley Mouse, er basert på ein illustrasjon av Edmund Joseph Sullivan for ei gammal utgåve av Rubaiyat of Omar Khayyam. Sjølv om albumet stort sett vert kalla «Skull & Roses», kunne det originale omslaget brettast ut slik at heile skjelettet vart synleg. Biletetet vart eit av dei som er nærast knytt til bandet.
Opningssporet «Bertha» vart opphavleg tona inn på originalutgåva av albumet, men heile songen er nytta på CD-utgåva og digitale utgåver av albumet. Fleire songar frå dei same konsertane vart sidan gjevne ut på Ladies and Gentlemen... the Grateful Dead.
Musikkverk av Vivaldi
Etterlikning av Nicolas Chédeville
Seks sonatar for musette, viella, blokkfløyte, fløyte, obo eller fiolin og basso continuo - 1737
Grateful Dead av Grateful Dead
Innspeling og utgjeving
Singelen «Johnny B. Goode» (ein delt singel med Elvin Bishop) var i røynda versjonen frå albumet Fillmore: The Last Days. Versjonen på albumet vart sidan nytta som B-sida til nyutgjevinga av singelen «Truckin'».
Albumet vart ommastra og utvida med bonusspor for plateboksen The Golden Road i 2001.
Medverkande
Grateful Dead
Musikkverk av Vivaldi
Etterlikning av Nicolas Chédeville
I 1737 gjorde Nicolas Chédeville ein hemmeleg avtale med Jean-Noël Marchand om å publisere ei samling av sine eigne komposisjonar som Vivaldi sine. Chédeville betalte publiseringa og fekk inntektene, noko som vart nedskrive i notarialforretningar av Marchand i 1749.
Kyrkjemusikk
Ein mogeleg setting, eller kanskje settingar av Miserere kan ha eksistert, noko dei to introduksjonane gjev hint om. Desse er i så fall tapte.
Grateful Dead av Grateful Dead
Medverkande
Andre medverkande
Teknisk
Salslister og salstrofé
Billboard RIAA i USA
Indusdelfin
Indusdelfin (Platanista gangetica minor) eller bhulan er ein elvedelfin som er endemisk for Induselva i Pakistan. Han er i nær slekt med gangesdelfin, og medan han av nokre biologar er blitt rekna som eigen art, er han sidan 1990-talet stadig oftar blitt rekna som ein underart av denne.
Dei to populasjonane av sørasiatiske elvedelfinar er fråskilde, men treng ikkje ha vore det så lenge. Fram til sein pliocen levde dei i det same elvesystemet, og tilmed i historisk tid kan det ha funne stad utveksling av individ mellom elvane.
Hemsedal stavkyrkje
Hemsedal stavkyrkje i Hemsedal i Viken er ei av dei mange stavkyrkjene her i landet som vart rivne på 1800-talet. Stavkyrkja, som ein reknar med vart bygd i første halvparten av 1200-talet, låg ved garden Kyrkjebøen i Hemsedal. Ho vart riven i 1882 etter at ei ny og meir tidsmessig kyrkje var bygd om lag ein kilometer unna, og materialane vart selde på auksjon. Vangane frå to av portalane i kyrkja vart tekne vare på og sende til Oldsaksamlingen i Oslo.
Stavkyrkja var av den typen som har høgt midtrom i både skipet og koret, til liks med til dømes Borgund stavkyrkje i Lærdal i Sogn, og med to kyrkjeklokker i ein frittståande stopul. Kyrkja har hatt ein takryttar på midtskipsmønet av same type som på Borgund stavkyrkje, og klokkene frå stopulen vart plassert her i 1675, etter at takryttaren var forsterka. Koret med apsiden vart rive i 1714 og erstatta med eit nytt kor i lafta tømmer med større grunnflate, slik det går fram av ein kontrakt frå 26. mai 1714, og samstundes vart takryttaren reparert og truleg ytterlegare forsterka. I 1816 vart kyrkja ombygd og utvida både i breidda (mot nord og sør) og lengda (vestover), slik at mellom anna alt av svalgangar, veggar og portalar vart fjerna; berre den indre reisinga, med midtskipsstavane, stod att av den opphavlege stavkyrkja.
Portalane
Kvar av dei to portalane som vart tekne vare på, er samansett av to plankar som utgjer kvar av vangane, og ein planke som utgjer det tverrstilla overstykket, og alt er dekt av skurd. Den eine, som ikkje er komplett, har vore sørportalen i skipet, og er dekt av av ein etter måten alminneleg ornamentikk for stavkyrkjeportalar, med rankar, ormar og såkalla «drakar».
Motivet har vore tolka som ei skildring av dei tre vismennene eller kongane som kom for å tilbe Jesusbarnet. Men ikkje minst av di Sankt Olav har ein særs framståande plass i motivet, er det langt meir truleg at det er meint å gje ei framstilling av kong Olavs død under slaget på Stiklestad, og hans påfølgjande status som den himmelske helgenkongen Sankt Olav. I røynda samsvarer portalmotivet særs godt med den framstillinga som Snorre Sturlason gjev av kongens død i soga om Olav den heilage i sogesamlinga Heimskringla.
På venstre vangen er framstilt tre ryttarar over kvarandre; dei er væpna og på veg mot høgre vangen. Desse ryttarane har vore tolka som dei tre vismennene på veg til Maria med sin nyfødde son, men må vere dei tre heidne krigarane som er på veg til slaget på Stiklestad, der dei drap kong Olav med kvart sitt hogg eller stikk. Nedst på vangen er det djevelske ved dei poengtert ved at det er synt tre djevelhovud, eller dei tre hovuda til ein og same djevelen; resten av djevelkroppen eller dei tre djevelkroppane må ein tenkje seg er under jorda. Denne djevelen kontrollerer dei tre ryttarane på ein måte som syner at heidendomen er djevelens verk.
Øvst i sjølve biletfeltet på høgre vangen er det ei scene som syner Maria med Jesus på fanget. Under desse to sit Sankt Olav som ein himmelkonge med helgenattributten sin, den lange stridsøksa. I mellomalderen vart Sankt Olav sett på som ein kristusliknade helgen, og det er dette som vert framheva ved den plasseringa han har fått rett under Maria og sonen hennar.
Under scena med Sankt Olav er det synt to ståande personar, og mellom dei ein person som ligg på magen på marka. Denne scena har vore tolka som vismennene i ferd med å hylle Jesus og Maria på ein særeigen måte, med Sankt Olav som ein slags mellommann, men er ei framstilling av den døde kong Olav mellom dei to kristne personane, far og son, som Olav hadde avtalt med på førehand skulle hente liket hans om han vart drepen i slaget. Kong Olav ligg på magen i ei stilling som er meint å markere dei tre såra han fekk av dei tre heidne og djevelske krigarane som er synt på den venstre vangen.
1561 Fricke
1561 Fricke er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Hygiea. Han blei oppdaga den 15. februar 1941 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Corsier-sur-Vevey
Kommunen ligg på høgresida av Veveyse. Han består av landsbyen Corsier-sur-Vevey og grenda Les Monts-de-Corsier.
Anders Anundsen
Anders Anundsen er ein norsk Frp-politikar frå Stavern, som frå 16. oktober 2013 til 20. desember 2016 var justisminister i regjeringa Solberg.
Liv og gjerning
Frå 2005 til 2017 representerte Anundsen valkrinsen Vestfold og Framstegspartiet på Stortinget. I den andre valperioden, 2009-13, markerte han seg ein aktiv medlem i Kontroll i konstitusjonskomitten, og tok iniativ til fleire høyringar der statsrådar måtte forsvare seg mot nærgåande kritikk.
Ved danninga av Solberg-regjeringa i oktober 2013 fekk Anundsen leiinga av Justisdepartementet. Som justisminister vart han utsett for sterk kritikk frå stortingsopposisjonen for handteringa av fleire saker. I ei sak som gjaldt utsending av såkalla asylbarn, hevda han at det var politiet som hadde gått ut over instruksane, medan Kristeleg Folkeparti og Venstre, dei to støttepartia til regjeringa, meinte han handla i strid med samarbeidsavtalen frå 2013. Seinare vart han også til lått i det politiske miljøet, då han fekk laga ein film som skulle syne alt Justisdepartementet hadde fått gjort i hans styringstid.
Våren 2015 måtte justisminister Anundsen stå til ansvar for mangelfull oppfylgjing av tryggings- og beredskapstiltak, etter at Riksrevisjonen i ein rapport peika på sterk svikt frå Justis- og beredskapsdepartementet si side. I fylgje Riksrevisjonen var det ikkje retta opp i vedvarande svak styring og samordning mellom offentlege etatar i beredskapsarbeidet. Også under den såkalla flyktningkrisa hausten 2015 måtte Anundsen tole kritikk for mangelfull leiarskap. Han vart skifta ut i desember 2016, då Per-Willy Amundsen vart ny statsråd i Justisdepartementet. Anundsen sa elles nei til å verte nominert til stortingsvalet 2017.
Ryggjehøe
Ryggjehøe er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2142 meter over havet og er det 95. høgaste fjellet i landet.
Tjønnholsoksle
Tjønnholsoksle eller Tjørnholsoksle er eit fjell i Vågå kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2145 meter over havet og er det 93. høgaste fjellet i landet. Fjellet ligg like sør for det større Tjønnholstinden
Asiatisk løve
Asiatisk løve (Panthera leo persica) er den einaste nolevande underarten av løve (Panthera leo) som lever vilt utanfor Afrika. I dag finst asiatiske løver berre i Gir-skogen nasjonalpark vest i India. Tidlegare levde dei i eit større område i Sørvest-Asia. og før det igjen så langt vest som til Hellas og Nord-Afrika.
Skildring
Asiatisk løve skil seg frå den afrikanske gjennom mindre storleik, forskjellar i hårdekket, hudfoldar under magen og utforminga av kraniet.
Hoene er normalt 140-175 cm lange veg ca. 120-180 kg. Hannane er 170-250 cm lange og veg ca. 150-250 kg.
Asiatisk løve skil seg anatomisk gjennom utforminga av skallen. Asiatiske løver har to små hol på kvar side av skallen til nervebanar og blodkar til augo. Hjå afrikanske løver har skallen berre eitt hol på kvar side. Langs lengderetningen på magen har asiatiske løver typisk fleire hudfoldar, noko som er uvanleg hjå den afrikanske.
Asiatisk hannløve har eit større mankedekke enn den afrikanske løva, med meir hår på halen og olbogen av framfoten. Håret oppå hovudet er derimot kortare. Ein kan dermed sjå øyrene til hannløva, medan manken dekkjer dei hjå den afrikanske løva.
Levesett
Løvene lever i små flokkar, typisk ein eller to hann og to-tre hoer saman. Både desse og territoria deira er mindre enn dei til afrikanske løver.
Asiatisk løve tek gjerne store byttedyr som vassbøffel, villsvin, hjort og antilope, men det vanlegaste byttedyret deira er den vesle aksishjorten. Dei tek også husdyr som storfe, noko som har skapt konflikt med lokalbefolkninga.
Fostertida er 100-119 dagar, med eit gjennomsnitt på 103 dagar. Løveungar blir vaksne etter 18 månader til 2 år.
Leveområde
Då asiatisk løve blei vitskapleg klassifisert i 1826 skildra ein eit eksemplar frå Persia, følgd av eit frå Panjab og eit frå Basra-provinsen. Jakt med skytevåpen stod bak ein sterk tilbakegang, og ved slutten av 1800-talet var løvene utrydda i Tyrkia. I 1963 blei den siste flokken drepen i Iran. Det store utbreiingsområdet deira i India skrumpa inn til nawaben av Junagarh sitt jaktreservat i Gir-skogen i Gujarat. Dette er ein teakskog som også inneheld kratt og småskog. Ein del løver har slått seg til i nærliggjande område (Girnar, Bali Tana og ved kysten) ettersom skogen er full.
Populasjon
Etter at asiatisk løve fekk status som «kritisk truga» i 2000 har bestanden vore stabil, og hovudtrugsmålet mot dyra er det låge talet på dei og det at det berre finst éin populasjon. Ei teljing i 2004 fann 327 individ i den verna Gir-skogen. Det er gjort forsøk på å etablera koloniar for å sikra underarten mot plutseleg sjukdom eller katastrofar. Det finst rundt 80 individ i fangenskap, men desse har liten genetisk variasjon.
Fizkin Island
Fizkin Island er ei øy som ligg 2,5 nautiske mil søraust for Pickwick Island i Pitt Islands i Biscoe Islands. Ho var med på eit argentinsk kart frå 1957, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1959 etter Horatio Fizkin ein figur i Charles Dickens sin The Pickwick Papers.
Yokohama
Yokohama (横浜市; -shi) er residensstad i Kanagawa prefektur på øya Honshu i Japan. Byen hadde 3,65 millionar innbyggarar i 2009. Yokohama ligg ved Tokyobukta si vestre side, ca. 25 km sør for sentrum av Tokyo, og er den nest største byen i Japan. Byen er ein del av Tokyoregionen og er saman med Kawasaki i nord og sentrum for Keihin, den viktigaste industriregionen i Japan. I byen finst det store stålverk, oljeraffineri, verft, bilindustri og ei omfattande tilverking av verktøymaskinar. Yokohama har fleire universitet og ei rad høgskolar. Den største importhamna i Japan ligg i Yokohama.
Robert Bjørk
Robert Bjørk er ein norsk lokalpolitikarar frå Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Verran kommune frå 2004 til 2007.
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (eigentleg Llanfairpwllgwyngyll, vert avstytt Lllanfair PG eller Llanfairpwll) er ein landsby i Anglesey i Wales. Namnet tyder Kyrkja til den heilage Maria i søkket ved den kvite hasselen nær ein sterk kvervelstraum og kyrkja til den heilage Tysilio nær den raude hola.
Namnet vart laga i 1860-åra i samband med opninga av jernbanestasjonen, for at ein skulle få det lengste stasjonsnamnet i Storbritannia og med det setja staden på kartet. Det er framleis det lengste stadnamnet i Storbritannia, og det tredje lengste i verda, etter dei fulle namna til hovudstaden Bangkok og Taumata på New Zealand.
Landsbyen er eit populært turistmål, og det er spesielt vanleg å la seg fotografera framfor stasjonsskiltet og å kjøpa «pass» som er stempla i ein lokal butikk.
Fleire andre stader har freista å ta ifrå Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch tittelen for det lengste stadnamnet, mellom anna med Gorsafawddacha'idraigodanheddogleddollônpenrhynareurdraethceredigion og Llanhyfryddawelllehynafolybarcudprindanfygythiadtrienusyrhafnauole, men ingen av desse har blitt offisielt godkjende.
Follafoss
Follafoss er ein tettstad i Steinkjer kommune i Trøndelag med. Staden ligg på nordsida av Beitstadfjorden. Follafoss er kjend for fabrikken Södra Cell Folla, som er Noregs einaste produsent av CTMP (kjemisk termo-mekanisk pulp).
Jairo Pereira Reis
Jairo Pereira Reis er ein brasiliansk fotballspelar.
Tropisk klima
Tropisk klima vert delt inn i tre kategorier: regnskogsklima, monsunklima og savanneklima.
Jairo Pereira Reis
Han spela for klubben Tochigi SC.
Tropisk klima
Tropane er den del av jordkloda der klimaet i regel er tropisk. Det vert definert som det området som ligg mellom Krepsens vendesirkel og Stenibukkens vendesirkel, med ekvator som midtlinje. Dette området omfattar alle delar av jorda der sola står i senit minst ein gong kvart år.
Jernporten
Jernporten eller Jarnporten (rumensk Porţile de Fier, serbisk Đerdapska klisura/Ђердапска клисура, ungarsk Vaskapu, tyrkisk Demirkapı, tysk Eisernes Tor, kviterussisk Железни врата) er ei stor kløft i Donau. Ho dannar delar av grensa mellom Serbia og Romania. Stundom vert Jernporten nytta som namn på ein 134 km lang del av elva, medan det i andre tilfelle berre vert nytta om den siste vesle biten, like etter den rumenske byen Orşova der det er bygd ei demning med to kraftstasjonar.
Kløfta ligg mellom Romania i nord og Serbia i sør. Langs dette stykket skil elva dei sørlege Karpatane frå dei nordvestlege lavberga ved Balkanfjella. Dei rumenske og ungarske namna, Porţile de Fier og Vaskapu, tyder bokstavleg talt «Jernporten» og vert nytta som namn på heile kløfta. Eit alternativt rumensk namn på den siste delen av kløfta er Clisura Dunării eller «Donaukløfta». På serbisk vert heile kløfta kalla Đerdap og den siste delen Đerdapska klisura. På den rumenske sida av kløfta ligg Jernporten naturpark og på den serbiske sida ligg Đerdap nasjonalpark.
Isadora Duncan
Isadora Duncan var ein amerikansk dansar, rekna som ein av skaparane av moderne dans. Duncan var lite kjend i USA bortsett frå i New York, men blei svært populær i Europa.
Isadora Duncan var fødd som Angela Duncan i San Francisco. Ho var den yngste av dei fire barna til bankmannen, ingeniøren og kunstkjennaren Joseph Charles Duncan (1819–1898) og Mary Isadora Gray (1849–1922), ei dotter av statssenatoren Thomas Gray. Foreldra skilde seg i 1880, og mora flytta med barna til Oakland, der ho livnærte seg som musikklærar.
Duncan blei medlem av teaterkompaniet til Augustin Daly i New York i 1895. She soon became disillusioned with the form. I 1899 forlét ho kompaniet og flytta til Europa, først til London og eit år seinare til Paris.
I løpet av dei neste to åra blei Duncan vidkjend for si nye danseform som la vekt på improvisasjon, kjensler og menneskekroppen og forkasta dei «stygge og unaturlege» rørslene i klassisk ballett. Ho fekk mange tilhengjarar og opna ein skule i Grunewald ved Berlin for å læra vekk sin moderne dans. Elevane hennar her blei kalla «Isadorables». Ho adopterte seks av dei, som alle fekk etternamnet Duncan. Tre av dei, Irma, Anna og Maria Theresa fortsette å dansa og undervisa i USA i fleire år.
I 1916 reiste Duncan til Brasil der ho hadde opptredenar i Rio de Janeiro og São Paulo. I 1922, inspirert av den russiske revolusjonen, busette ho seg i Moskva. Her grunnla ho endå ein skule, men vanskelege levekår og mangel på arbeid gjorde at ho vende attende til vesten to år etter.
Duncan blei kjend for eit skandaleprega privatliv. Ho fekk to barn, Deirdre (f. 1906) og Patrick (f. 1910) utanfor ekteskap. Begge barna døydde i 1913 då bilen dei sat i ved eit uhell rulla ut i Seinen. Duncan prøvde koma seg etter sorga gjennom opphald på Kérkyra (Korfu) med syskena sine og i Viareggio med den italienske skodespelaren Eleonora Duse, og gjennom eit nytt svangerskap. Den tredje sonen hennar døydde berre nokre timar etter fødselen.
I 1922 gifta Duncan seg med den 18 år yngre diktaren Sergej Jesenin, som leid av alkholisme og var psykisk ustabil. Han tok livet av seg i 1925.