cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gresk geografi
Klima
Det er ikkje så enkelt å skildre klimaet i eit land som har 2000 øyer, høge fjelltoppar og luftmassar som kjem frå både subtropiske og polare strøk. Middelhavet styrer likevel det meste av klimaet og gjev store delar av landet middelhavsklima med den våtaste tida på året om vinteren. Somrane er så godt som heilt tørre, og størst sjans for regnbyger har ein lengst nord, men sjølv Thessaloníki får berre nokre få våte dagar kvar månad. Temperaturen i låglandet vert ofte svært høg (30-35 °C), og nattetemperaturen i Aten går normalt ikkje under 22 °C i juli og august. Hellas sine varmaste område er det indre låglandet i Peloponnes og Thessalía. I kystområda vert som regel varmen dempa av ein lett sjøbris, og mange område får ein vedvarande nordleg vind kalla etesian. Som dei fleste andre stader i verda minkar temperaturen med høgda, men i Hellas kanskje meir enn andre stader. På ein varm ettermiddag kan temperaturen faktisk søkke med så mykje som 8 °C per 1000 m.
Nedbøren tar seg litt opp på hausten, og ein kan få enkelte torebyer. Sjølv midtvinters har ein likevel lengre periodar med sol, kalla «dei lykkelege dagane». Mest nedbør får vestsida av Píndos- og Peloponnesfjella, ofte i form av snø. På grunn av alle fjellområda og alle øyane har kaldlufta frå nord problem med å trenge langt sør. Det betyr at kystbyane i nord er mykje kaldare enn Aten og dei sørlege områda om vinteren. Kraftig kulde er sjeldan, men eit par gonger om vinteren kan snøbyene gå så langt sør som til Peloponnes, og ein har ofte frost i enkelte dalstrøk. Om våren minkar nedbøren igjen, men i Thessaloníki byrjar den tørre perioden først i juni.
Aten har ein årleg nedbørsnormal på 402 mm, medan Thessaloníki i nord har 470 mm. Aten har derimot berre normalt 27 mm frå juni og ut august.
Dyre- og planteliv
50 % av Hellas er dekt av skog med ein variert vegetasjon som strekkjer seg frå alpine bartre til middelhavsvegetasjon.
Selar, havskjelpadder og andre sjeldne sjødyr held til i områda rundt Hellas, medan ein i dei greske skogane kan finne brunbjørn, gaupe, ulv, rådyr, villgeit, rev og villsvin, i tillegg til mange andre.
Areal
Totalt:
Ekstremvêret Kristin
Kristin var det første ekstremvarselet som vart sendt ut av Meteorologisk Institutt på grunn av store nedbørmengder på Vestlandet. Fleire stader fekk godt over 100 mm nedbør i løpet av 24 timar frå 13. til 14. september 2005, og enkelte stader fekk over 200 mm. Fleire stader kom mykje av nedbøren på berre 12 timar. I Bergen vart det sett ny nedbørsrekord for eit døgn med 156,5 mm og mange andre stasjonar sette ny rekord for september. Mest nedbør vart det målt på Opstveit i Matre i Kvinnherad med 179,5 mm på 24 timar. Dette er det meste som nokon gong er målt i Noreg i september. Prognosar i forkant viste derimot at område der det ikkje står målingar kunne få så mykje som 210 mm. NVE sendte ut flaumvarsel, og opplyste at spesielt Bergensområde var utsett, men rekna berre med 100 mm nedbør på det meste. .
Dei store nedbørmengdene i løpet av så kort tid førte til ras fleire stader, mellom anna ved Hatlestad i Bergen der to personar mista livet då huset deira vart råka.
Utvikling og verknad
Årsaka til den kraftige nedbøren var at restane av dei tropiske orkanane Maria og Nate gjekk nordover i Atlanterhavet, omforma seg til vanlege lågtrykk og førte med seg mykje fukt sørfrå. Sterkt medverkande til at det fall så mykje nedbør var at fronten i samband med lågtrykka vart liggande i ro over Vestlandet, og flytta seg ikkje austover slik dei som oftast gjer.
Gresk geografi
Areal
Land:
Fastlandet og øyane utgjer 130 860 km²
Ekstremvêret Kristin
Utvikling og verknad
Utover ettermiddagen og kvelden den 13. oktober sette nedbøren i gang for fullt og skapte problem mange stader. Mange vegar vart stengd på grunn av så mykje vatn i vegen at bilane risikerte å få vatnet inn. Alle stader voks små bekkar til elvar og mange stader rann vatnet inn i kjellarane til folk.
Gresk geografi
Areal
Vatn:
Ekstremvêret Kristin
Utvikling og verknad
Natt til 14. september tok nedbøren ytterlegare til og det gjekk etter kvart mange ras. Fleire vegar vart øydelagde, men verst gjekk det ved Hatlestad i Fana der eit ras i ein bratt skråning råka eit rekkehus. Tre personar omkommer og sju andre vart skadde
Gresk geografi
Areal
1. Elvar og innsjøar: 1 140 km²
Ekstremvêret Kristin
Utvikling og verknad
Ved Nesttun i Bergen gjekk Nesttunvassdraget langt over sine breidder og strøymde gjennom eit parkeringshus og kjøpesenter som er bygd over elva. Ei stund var det frykta at delar av kjøpesenteret skulle rase saman fordi ein av berebjelkane i bygget hadde falle 50 cm. Sikringsarbeidet kom derimot raskt i gang og faren vart avblåst.
Mest nedbør
På stadane der det står oppført gammal septemberrekord vart det sett ny septemberrekord under Kristin. Nedbøren er målt frå kl. 08 13. september til kl. 08 14. september.
Gresk geografi
Areal
2. Sjø: 177 050 km²
Grenser
Land:
1 935 km
Gabriel Fauré
Gabriel Fauré, var ein fransk komponist, pianist og organist, fødd i Pamiersog død i Paris. Han er spesielt kjend for verka Requiem, Cantique de Racine, Après un rêve, Sicilienne og Pavane.
Gresk geografi
Grenser
Albania 282 km, Bulgaria 494 km, Tyrkia 931 km (206 km langs elva Évros (Maritsa) nordaust i Hellas og 725 km i Egearhavet frå Thráki til Ródos), Nord-Makedonia 228 km Kystlinje: 15 021 km
Maritime krav:
Til djup på 200 meter eller til djup som kan utnyttast.
Territorialfarvatn: 12 nautiske mil
Naturressursar
Bauksitt, brunkol, magnesitt, petroleum, marmor, sink, nikkel, bly, vasskraft, kveite, frukt og grønsaker, tobakk, oliven, salt, sukkerroer, druer, bomull og buskap
Arealbruk og miljø
Dyrkbar mark: 19%
Permanente avlingar: 8%
Skogar: 50%
Anna: 23% (1993 est.) Irrigert land: 13 140 km² (1993 est.) Farar i naturen: Kraftige jordskjelv, tørke, skogbrann Miljøproblem: Luft- og vassforureining Miljøvern - internasjonale avtalar:
Delaktig i avtalar som omhandlar: Luftforureining, Antarktis miljøvernsprotokoll, Antarktisavtalen, biologisk mangfald, klimaendringar, ørkenspreiing, utryddingstruga dyreartar, miljømodifisering, miljøfarleg avfall, havrett, marine dumping, forbod mot atomprøvesprengingar, vern av ozonlaget, skipsforureining, tropisk tømmer, våtmarksområde.
signert, men ikkje ratifisert: Luftforureining ved vedvarande og flyktige organiske stoff, Kyotoavtalen
31. august
31. august er den 243. dagen i den gregorianske kalenderen (244. under skotår). Det er 122 dagar att av året.
Kation
Eit kation er eit positivt lada ion, det vil seie at det er fleire proton enn elektron i partikkelen. Ionet kan vera eit atom eller eit molekyl med færre elektron enn den nøytrale varianten av stoffet.
Ioneradiusen til eit kation er mindre enn atomradiusen til eit nøytralt atom av det same grunnstoffet.
Døme på kation
Det er vanleg å skriva Fe+++ og Mg++ som Fe3+ og Mg2+
Brynhild
Brynhild er eit kvinnenamn av norrønt opphav. Det har namnedag den 16. august.
Opphavet er norrønt, av brynja, 'brynje', og hildr, 'strid'. Namnet er kjent frå rundt 1180, truleg gjennom soga om Sigurd Fåvnesbane. Valkyrja Brynhild er kjend frå denne soga og frå eddadiktet «Helreið Brynhildar». Ho er blitt kjend som Brünnhilde i Nibelungenlied og operaverket Nibelungenringen.
I Can't Tell You Why
«I Can't Tell You Why» er ein song av det amerikanske rockebandet Eagles frå 1979 på albumet The Long Run. Songen vart skriven av bandmedlemmane Timothy B. Schmit, Glenn Frey og Don Henley. Han vart spelt inn i mars 1978 og var den første songen som var ferdig for albumet og den første Eagles-songen med Schmit på solovokal. Studioversjonen vart ein Billboard Top 10-hit i april 1980, og nådde åttandeplasen på Hot 100 og tredjeplassen på Adult Contemporary-lista.
Background
Timothy B. Schmit – som skildra «I Can't Tell You Why» som «laust basert på mine eigne erfaringar» – skreiv kjernen av «I Can't Tell You Why» som han så presenterte for Glenn Frey og Don Henley: Schmit – «Eg hadde nokre stunder saman med Don og Glenn og kasta ut idear som eg hadde og denne [for «I Can't Tell You Why»] vart verande. Eg hadde skrive ein god del av han, ikkje ein stor del, men nok til at dei tenkte 'den var bra' og gå vidare med han. Så Don, Glenn og eg skreiv ferdig songen dei neste kveldane.» «Då han byrja å utvikle seg i studio, visste eg at det vart ein flott song. Eg tenkte 'Yes! Dette er ein fantastisk debut for meg'. Då me miksa den endelege versjonen hadde med ein liten fest i studio. Då folk høyrte på songen snudde Don seg til meg og sa 'Der er den første hitten din'.
Schmit song òg «I Can't Tell You Why» på turné som medlem av Ringo Starr & His All-Starr Band i 1992. Denne versjonen vart gjeven ut i 1993 på konsertalbumet Ringo Starr and His All Starr Band Volume 2: Live from Montreux.
Rastorgujevøya
Rastorgujevøya eller Rastorgujevaøya (russisk Остров Расторгуева, Ostrov Rastorgujeva), er ei øy i Karahavet nordaust for Sjturmanovhalvøya i eit område med mange skjer sør for Nordenskiöldøyane i Russland. Samanlikna med ander store øyar i området har ho ei forholdsvis jamn form. Ho er 21 km lang og 6,5 km på det breiaste. Ho er dekt av tundravegetasjon om sommaren, men det meste av året ligg ho under eit snødekke.
Øya ligg 40 km frå vestenden av Tajmyrbukta og berre 14 km sørasut for Tajmyrøya. Mellom øya og fastlandet er sundet berre ein kilometer på det smalaste.
Klimaet i området er hardt med lange, bitre vintrar og mange snøstormar. Havet omkring Rastorgujevøya er fylt med pakkis om vintere og det er mykje isflak sjølv om sommaren. Det meste av året er ho derfor landfast med fastlandet.
Rastorgujevøya høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, som er det største naturreservatet i Russland og Europa.
Historie
Toll sende Rastorgujev i lag med kapteinen på skipet hans «Zarja», N. N. Kolomejtsev på ein lang sledetur for å opprette koldepot for «Zarja» på Kotelnyøya og Dikson, i tillegg til å føre post frå ekspedisjonen til Dudinka. Dette hjelpte på det dårlege forholdet mellom Baron Toll og Kaptein Kolomejtsev.
I 1937 vart ei anna øy, Koltsjakøya i Kamennyjeøyane lenger vest langs kysten av Tajmyrhalvøya kalla opp etter Stepan Rastorgujev. Så i eit par tiår var det to Rastorgujevaøyar i Karahavet. 23. august 2005 vart dei tidlegare namna gjeninnsett for å lette på forvirringa.
Eruh
Eruh (Kurdisk Dihê) er ein liten by og eit distrikt i provinsen Siirt i Tyrkia. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2010).
Acarlar
Acarlar er ein by i distriktet İncirliova i provinsen Aydın i Tyrkia. Han ligg 4 km frå İncirliova og 12 km frå Aydın. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2011). .
Ytste Tindefjellfossen
Ytste Tindefjellfossen er den 15. høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Bødalen i Stryn kommune i Vestland. Vatnet i fossen kjem frå Tindefjellbreen. Fossen har to fall, det øvste kjem direkte frå breen, og det andre er ein hestehalefoss som stupar 380 meter ned i dalen.
Selhus
Selhus eller sel (norrønt sel, samanheng med sal) er ein støl eller seterhus med soverom, kjøken og mjølkerom.
I gamal tid var ordet nytta om overnattingsplassar. Mange norske stadnamn, som Sel og Salhus, kjem av ordet.
Tegners Museum og Statuepark
Tegners Museum og Statuepark er eit kunstmuseum som ligg midt i eit freda hedeområde med lyng og einer sør for Dronningmølle på nordkysten av Sjælland i Danmark, i Gribskov Kommune. Området er kalla Rusland, og det er fri tilgang til det for ålmenta heile året.
Tegner byrja arbeidet sitt med å kombinere kunst og natur etter å ha kjøpt det sentrale området av Rusland i 1916, der han først plasserte skulpturen 'Kong Ødipus og Antigone. I 1924 kom skulpturgruppa Kærlighedens Mysterium, som femner om skulpturane Kysset, Hengivenhed og Ofringen, og seinare skulpturane De tørstige Børn, I Mulmets Skød, Reden og fleire. Rudolph Tegners skulpturar er særs iaugefallande ved sine monumentale former, og provoserte i si tid på grunn av sin storleik og ofte teatralske uttrykk. Han vart møtt med forvirring og motstand i den danske kunstverda, og måtte tole ei offentlig merksemd som skulle komme til å prege heile hans kunstneriske virke. Men han henta seg ny styrke og inspirasjon ved å reise i Hellas, Italia, Spania, Nære Austen, Nord-Afrika og Frankrike mellom dei slaga han måtte utkjempe heime. Den siste parten av livet hadde han vinterbustad og atelier i Frankrike, og han hausta meir heider og ros for arbeida sine her enn i heimlandet.
Tegners kunstinteresse og talent for å skape skulptur vart vekt då han som15-åring kom i kontakt med den antikke kulturen under ei vitjing på Akropolis i Aten i Hellas, og den antikke verda skulle komme til å engasjere og oppta han i hele hans kunstnariske arbeid. Etter kunstutdanning på Kunstakademiet i København budde han i Paris i Frankrike nokre år, der han vart kjent med symbolistisk kunst og art nouveau, og vitja seinare Italia og let seg imponere av Michelangelos verk Dag og natt og Morgen og kveld, som etter hans syn var «gigantiske i Form og Udtryk, tungt hvilende i deres Marmorpragt».
Routanøyane
Routanøyane er to øyar på austsida av Tsjaunskajabukta i Aust-Sibir-havet i Tsjukotka autonome okrug i Russland. Dei ligg like utanfor Pevek og mellom Pevekhalvøya og øyane går eit 4,7 km breitt sund. Ajonøya ligg på andre sida av Tsjaunskajabukta, 24 km mot vest.
Det er ein liten polarstasjon på Bolsjoj Routan.
Vitskap i 1823
Vitskapsåret 1823 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1823.
Putifigari
Putifigari (sardisk Potuvìgari) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 729 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 53.1 km² og ligg i ei høgd på 267 meter over havet.
(Marie's the Name) His Latest Flame
«(Marie's the Name) His Latest Flame» er ein song som vart spelt inn av Elvis Presley og publisert av Elvis Presley Music i 1961. Han vart skriven av Doc Pomus og Mort Shuman og opphavleg spelt inn av Del Shannon for albumet Runaway With Del Shannon, som kom ut i juni 1961. Den meir kjende og suksessrike innspelinga til Presley kom ut i august 1961. Den relativt intense melodien, med ein Bo Diddley-rytme, gjorde det godt på både pop- og easy listenening-stasjonane og nådde fjerdeplassen på Billboard Hot 100 og andreplassen på Easy Listening-lista. Singelen (gjeven ut som ei dobbel A-side med «Little Sister», som i Statane) og låg fire veker på toppen av UK Singles Chart — ein av ni Presley-songar på toppen av den britiske singellista mellom 1960 og 1962.
Medverkande
Songen vart spelt inn i RCA Studio B i Nashville i Tennessee, 25. juni 1961.
Andre versjonar
Songen vart spelt av det alternative rockebandet The Smiths (som ein del av ein live medley med songen «Rusholme Ruffians», noko ein finn på albumet Rank), punkbandet Misfits, heavy metal-bandet Scorpions og det italienske alternative rockebandet Verdena, i tillegg til Brian May. El Vez gav ut ein singel med songen, og endra tittelen til «Maria's the Name (of His Latest Flame)».
Songen vart òg spelt inn av R. Stevie Moore i 1984 på albumet Everything. I 1987 gav Marco T ut ein spansk versjon av songen i Colombia.
• 1961: Bobby Stevens
• 1961: Jerry Kennedy (instrumental)
• 1966: Boots Randolph
• 1973: Sha Na Na
• 1975: Cliff Richard
• 1975: Rupert
• 1977: Rock Odyssey
• 1979: Freddie Falcon
• 1979: Jack Jersey
• 1981: Danny Mirror & The Jordanaires
• 1983: R. Stevie Moore
• 1985: Little Bob Story
• 1986: The Raymen
• 1987: Easter
• 1988: The Smiths
• 1992: Peter Hofmann
• 1992: Big Daddy
• 1992: Wickströms
• 1993: Scorpions
• 1994: Doyle Bramhall
• 1994: Attrition
• 1996: The Paralyzers
• 1996: Willie Logan
• 1997: Crazy Cracker's
• 1998: Tanz Orchester Klaus Hallen
• 1999: The Sun Gods
• 1999: Aaron Sutcliffe
• 2000: Tom Green
• 2001: Colin Paul
• 2002: Bernie Clarke & The Rhythm Sharks
• 2002: Little Gerhard
• 2002: Terry Buchwald
• 2003: Memo Gonzalez & The Bluescasters
• 2003: Pete Hutton & The Beyonders
• 2007: Flemming Bamse Jørgensen
• 2007: Tor Brynildsen
• 2007: Verdena
• 2010: Svenne Hedlund
• 2010: James Reyne
• 2011: Peter Williams
• 2015: Bobby Prins
• 2015: Roy Black
• Les Chats Sauvages
Ein tysk versjon kalla «Sie war all' sein Glück» vart skriven av Camillo Felgen og framført av Ted Herold i 1961.
Ein fransk versjon kalla «Sa grande passion» vart skriven av Lucien Morisse og André Salvet, og framført av Richard Anthony, Les Champions, Jackie Seven, François Deguelt, alle i 1961, og Dalida i 1991. Ein annan fransk versjon vart kalla «Mon vieux copain» og skriven av Bertrand Bédard. Han framførte denne versjonen sjølv i 1970, og ein annan versjon med denne teksten vart framført av Johnny Farago.
Ein nederlandsk versjon vart omsett av Stijn Meuris og kalla «Zijn laatste vlam». Denne vart framført av Noordkaap i 1992.
Kari Kukkola skreiv ein finsk song kalla «Pois raiteiltaan» og framført av Johnny & The Dodgers i 2010.
2. august
2. august er den 214. dagen i den gregorianske kalenderen (215. under skotår). Det er 151 dagar att av året.
Kveåfossen
Kveåfossen er den 17. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Fortunsdalen i Luster kommune i Vestland. Fossen stupar ned mot Eidsvatnet i botn av Lustrafjorden. Fossen har relativt lite volum, men kan vekse seg stor under snøsmeltinga på våren.
Fossen vert stundom kalla Lingafossen.
Primorskij kraj
Primorskij kraj, òg kalla Primorje, på norsk òg Primorsk (russisk Приморский край) er eit territorium (kraj) i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Vladivostok, arealet er 165 900 km² og innbyggjartalet er 1 956 500 (2010). Territoriet ligg ved Stillehavskysten, og grensar til Nord-Korea og Kina.
Folkesetnad
Dei største byane er Vladivostok (592 000 ibuarar), Nakhodka (159 700), Ussurijsk (158 000) og Artjom (102 600).
Fleirtalet av folket er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:
Wehrmacht
Wehrmacht (tysk for 'væpna styrkar', bokstaveleg 'forsvarsstyrke') var namnet på Tyskland sine vepna styrkar i Tyskland i tida frå 1935 til 1945. Wehrmacht var bygd opp av «das Heer» (hæren), «die Kriegsmarine» (marinen) og «die Luftwaffe» (luftvåpenet). Waffen-SS, som starta som ein liten paramilitær seksjon av Heinrich Himmler sin Allgemeine SS, men som voks til nesten ein million under 2. verdskrigen, var ikkje ein del av Wehrmacht, men var underlagt Wehrmacht sin kommando.
Jean-Max Bellerive
Jean-Max Bellerive er ein haitisk politikar som var statsminister i Haiti frå 2009 til 2011.
Den haitiske presidenten, René Préval, nominerte etter ordre frå senatet Bellerive til å erstatte tidlegare statsminister Michèle Pierre-Louis 30. oktober 2009. Dagen før stemde 18 av dei 29 senatorane i Senatet for å avsetje Pierre-Louis etter skuldingar om for dårlege resultat i leiinga av den økonomiske utviklinga i Haiti, ettersom ho òg var finansminister.
Bellerive er gift, og er far til to jenter. Som son av ein framståande lege forlét han heimlandet i svært ung alder for å studere i Sveits, Frankrike og Belgia. Han er utdanna innan statsvitskap og internasjonal politikk, og flytta tilbake til Haiti i 1986, rett før diktatoren Jean-Claude Duvalier vart styrta.
Seksuelt overførbare sjukdommar
Seksuelt overførbare sjukdommar er sjukdommar som typisk blir overførte gjennom seksuell omgang, som samleie, eller ved at infeksjon kjem i kontakt med uinfiserte slimhinner gjennom annan kontakt, som fødsel og amming. Mange av sjukdommane kan også smitta gjennom infisert blod eller blodprodukt, eller ved bruk av infiserte sprøyter. Andre kan ganske enkelt smitta gjennom hudkontakt.
I denne gruppa sjukdommar finn ein typiske kjønnssjukdommar som syfilis, gonoré, klamydia, blaut sjanker (ulcus molle), lymfogranuloma inguinale og granuloma venerum. Virus som hiv/aids, hepatitt B, herpes og papillomavirus, som kan føra til kjønnsvorter og fleire former for kreft, er også seksuelt overførbare
Seksuell omgang med fleire aukar risikoen for smitte av seksuelt overførbare sjukdommar, men ein kan også få dei gjennom ein enkelt kontakt med ein infisert person. Rett bruk av kondom ved samleie senker risikoen.
Sjukdommar som er forårsaka av bakteriar kan behandlast med antibiotika. Det finst vaksinar mot nokre av virusa, som ellers ofte kan hemmast med antivirusmedisin, sjølv om ein ikkje blir kvitt viruset.
Gölmarmara
Gölmarmara er ein by og eit distrikt i provinsen Manisa i Egearregionen i Tyrkia, 66 km frå Manisa. Byen har namn etter den nærliggande Maramarasjøen.
Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 18 000. Gölmarmara ligg 91 meter over havet.
Walkersirkulasjonen
Walkersirkulasjonen er ein atmosfærisk sirkulasjon over ekvator i Stillehavet. Dette fører til den austlege passatvinden langs havoverflata, og skapar ein havstraum som går vestover. Utanfor kysten av Peru og Ecuador fører dette til oppvelling av kaldt og næringsrikt vatn til overflata, for å erstatte vatnet som strøymer vestover. Dette gjev gode forhold for fiskerinæringa i området. Sirkulasjonen vart oppdaga av den norske meteorologen Jacob Bjerknes i 1969 og kalla opp etter den britiske fysikaren Sir Gilbert Walker, som oppdaga den sørlege oscillasjonen.
El Niño
Walkersirkulasjonen oppstår på grunn av ei trykkgradientkraft mellom høgtrykk over austlege delar av Stillehavet og lågtrykk over Indonesia. Av og til, på grunn av effektar ein ikkje kjenner til, vert Walkersirkulasjonen svekka eller til og med reversert, og dette fører til ein El Niño episode. Under slike hendingar strøymer det varme vatnet som vinden og havstraumen har stuva opp i vest tilbake mot aust, og oppvellinga av det kalde vatnet utanfor kysten av Sør-Amerika forsvinn, noko som får konsekvensar for fiskeindustrien i området. Når Walkersirkulasjonen er kraftigare enn vanleg fører dette til ein La Niña-episode, som fører til enno lågare havoverflatetemperatur i aust på grunn av auka oppvelling.
Rudolph Tegner
Rudolph Tegner var ein dansk skulptør (bilethoggar), som i første halvpart av 1900-åra var sterkt omdiskutert og møtte stor motstand i heimlandet, men etter kvart kunne hauste heider og ros utanlands, særleg i Frankrike. Han var son av Signe Elisabeth Puggaard og premierløjtnant, kammerjunker, grosserer og bankdirektør Jørgen Henry August Tegner, og gift i 1911 med kunstmålaren Elna Jørgensen (1889 – 1976), som vart hans viktigaste støttespelar livet gjennom.
Walkersirkulasjonen
El Niño
Eit vitskapleg studie som vart publisert i journalen Nature i mai 2006 indikerer at Walkersirkulasjonen har blitt svakare dei siste tiåra, og forfattarane spekulerer i om global oppvarming er ein av faktorane til dette.
Circulation atmosphérique
Rudolph Tegner
Rudolph Tegners skulpturar er særs iaugefallande ved sine monumentale former, og provoserte i si tid på grunn av sin storleik og ofte teatralske uttrykk. Han vart møtt med forvirring og motstand i den danske kunstverda, og måtte tole ei offentlig merksemd som skulle komme til å prege heile hans kunstneriske virke. Men han henta seg ny styrke og inspirasjon ved å reise i Hellas, Italia, Spania, Nære Austen, Nord-Afrika og Frankrike mellom dei slaga han måtte utkjempe heime.
I 1898 fekk Rudolph Tegner seg eit atelier på Lemchesvej 6 i Hellerup, som mora hans finansierte oppføringa av. Der budde han saman med systra si, Signe, frå 1904 og fram til han og Elna gifta seg i 1911. Frå 1926 og fram til Tegner døydde, budde ekteparet i eit hus i Meudon utanfor Paris i Frankrike, der Tegner òg hadde atelier.
Agdenes kyrkje
Arkitekt for bygget, som er i tre, var Christian Heinrich Grosch. Inventaret er frå byggeåra ellet seinare. Kyrkja hadde frå starten ein takryttar midt over skipet. I 1869 vart det bygd tårn ved vestre enden av skipet. Hundre år seinare, i 1969, vart det bygd til sakristi og bårerom.
Rudolph Tegner
I 1916 kjøpte Rudolph Tegner det særeigne naturområdet i Rusland ved Dronningmølle mellom Hornbæk og Gilleleje på nordkysten av Sjælland i Danmark. Her fekk han oppførte sit eige museum og mausoleum, Tegners Museum og Statuepark, planlagt av han sjølv, opna i 1938, og seinare overdrege til det offentlege.
Agdenes kyrkje
Kyrkja er soknekyrkje i Agdenes kyrkjesokn i Orkdal prosti.
Buvik kyrkje
{{Infoboks kyrkje
Jøran Kallmyr
Jøran André Smedal Kallmyr er ein norsk jurist og politikar for Frp som sidan 29. mars 2019 er norsk justis- og innvandringsminister. Han har tidlegare vore statssekretær i Justisdepartementet, byråd for miljø og samferdsle i Oslo og har jobba som advokat. Kallmyr tok over posten frå Tor Mikkel Wara som trekte seg etter at sambuaren hans vart sikta for å ha dikta opp ei straffbar handling.
Tidlegare har Kallmyr hatt fleire verv i FpU. Han har vore formann i Møre og Romsdal FpU og i Oslo FpU, og sat i sentralstyret frå 2004–2006.
Buvik kyrkje
Bygget vart i hovudsak sett opp på dugnad. Det åttekanta grunnplanet ga laftehogg på 135° som var ei utfordring for arbeidsfolket. Preikestolen vart sett over alteret («preikestolsalter»). Preikestolen vart i 1880 satt ned i skipet, men i 1930 vart den igjen sett over alteret. Preikestolen over alteret blir lite brukt og presten brukar i staden ein laus talarstol på golvet. Fire kraftige, marmorerte søyler ber tårnet og sperrar utsynet mot koret frå deler av skipet (Klæbu har ingen slike støtter under tårnet ). Den åttekanta forma ga bygget tilnamnet «stappklubba». Bygget vart pussa opp til jubileet i 1969. Kyrkjebygget mangla opphavleg sakristi og fekk i 1978 sakristi i eit tilbygg på austsida. Tårnet hadde opphavleg ein rund kuppel som vart øydelagt av lynnedslag i 1861 og kyrkja fekk då eit åttekanta klokkehus i staden. Taket fekk i 1920 altaskifer i staden for det raude teglsteinstaket.
Rasmussen nemner Svend Aspås og Forseth som arkitektar.
Inventar
Kyrkja har preikestolsalter. Døypefonten er laga i 1934 og er i tre.
Agdenes kyrkje
Altertalvla
Altertavla har Kristus i Getsemane som motiv og er ein kopi etter Hoffman måla av Wilhelm Bjørknes i 1915. Før det var det ein svart kross med gylde kantar som stod på alteret og tende som altertavle.
Preikestol
Preikestolen er frå byggeåret og er i tre.
Døypefont
Døypefonten er i tre og vart laga i 1951.
Kyrkjeklokke
Det er ei klokke i kyrkja. Ho er frå 1856.
Irak
Irak (arabisk العراق, al-‘Irāq; kurdisk عێراق, Eraq), offisielt Republikken Irak (arabisk جمهورية العـراق, Jumhūrīyyat al-‘Irāq; kurdisk كۆماريى عێراق, Komari Eraq) er eit land i Vest-Asia. Det grensa til Tyrkia i nord, Iran i aust, Kuwait i søraust, Saudi-Arabia i sør, Jordan i sørvest og Syria i vest. Hovudstaden og den største byen er Bagdad. Dei største folkegruppene er arabarar og kurdarar, og andre grupper er assyrarar, turkmenarar, shabakar, jesidiar, armenarar, mandearar, tsjerkessarar og Kawliya. Kring 95 % av landet, 36 millionar innbyggjarar, er muslimar, men kristendom, yarsanisme, jesidisme og mandeisme finst òg. Det offisielle språket i Irak er arabisk og kurdisk.
Irak har ei 58 km lang kystlinje heilt nord i Persiabukta og omfattar den mesopotamiske elvesletta, nordvestenden av Zagrosfjella og den austlege delen av Den syriske ørkenen. To store elvar, Tigris og Eufrat renn sørover gjennom Irak og ut i Shatt al-Arab nær Persiabukta. Desse elvane dannar viktig jordbruksland i Irak.
Regionen mellom Tigris og Eufrat, historisk kjend som Mesopotamia, vert ofte omtalt som vogga til sivilisasjonen. Det var her mennesket først byrja å lese, skrive, skape lover og bu i byar under eit organisert styre - særleg Uruk som namnet «Irak» kjem frå. Fleire siviliasjonar har følgd kvarandre i dette området sidan 5000-talet fvt. Irak var senteret i Dei akkadiske, sumeriske, assyriske og babylonske rika. Det var òg ein del av dei medeiske, akamenidiske, hellenistisk, partiske, sasanidiske, romerske, Rashidun, omajadiske, abbasidiske, ajjubidiske, mongolske, safavidiske, afsharidiske og osmanske rika.
Dei moderne grensene til Irak vart stort sett trekte i 1920 av Folkeforbundet då Det osmanske riket vart delt etter Sèvres-traktaten. Irak vart sett under styret til Storbritannia som Det britiske mandatet for Mesopotamia. Eit monarki vart grunnlagd i 1921 og Kongedømet Irak fekk sjølvstende frå Storbritannia i 1932. I 1958 vart monarkiet styrta og den irakiske republikken vart skapt. Irak vart kontrollert av det arabiske, sosialistiske Ba'ath-partiet frå 1968 til 2003. Etter USA og deira allierte invaderte landet i 2003, vart Ba'ath-partiet til Saddam Hussein fjerna frå makta og eit parlamentarisk val for fleire parti vart halde i 2005. Amerikanarane trekte seg ut av Irak i 2011, men det irakiske opprøret heldt fram og intensiverte seg då kampane under den syriske borgarkrigen spreidde seg inn i landet. Ut av opprøret kom ein av dei mest destruktive gruppene gjennom tidene, ISIL, som tok over store delar av nord og vest. Gruppa har sidan stort sett blitt fjerna og har berre att små område. Striden om suvereniteten over Irakisk Kurdistan har halde fram.
Irak har vore medlemsland i Dei sameinte nasjonane frå starten av, i tillegg til Den arabiske ligaen, Organisasjonen for islamsk samarbeid (OIC), Organisasjonen av alliansefrie nasjonar og Det internasjonale pengefondet (IMF). Landet er ein føderal parlamentarisk republikk som består av 19 guvernement (provinsar) og ein sjølvstyrt region (Irakisk Kurdistan). Statsreligionen er islam. Kulturelt har Irak ei særs rik arv og hyllar bragdene som vart gjort i førislamsk tid og er kjend for diktarane sine. Målarane og biletkunstnarane er blant dei beste i Den arabiske verda.
Namn
Det arabiske namnet العراق (al-ʿIrāq) har vore i bruk sidan før 500-talet. Det finst fleire forslag til namneopphavet. Eit går attende til den sumeriske byen Uruk (I Bibelen Erek) og vil dermed ha eit sumerisk opphav, sidan Uruk var det akkadiske namnet på den sumeriske byen Urug, med det sumeriske ordet for «by», Ur. Ein arabisk folketradisjon er at namnet tyder «med djupe røter, godt vatna, frodig».
I mellomalderen var det ein region kalla ʿIrāq ʿArabī («Arabisk Irak») i Nedre Mesopotamia og ʿIrāq ʿajamī («Utanlandsk Irak»), for regionen som no ligg i det sentrale og vestlege Iran. Omgrepet omfatta historisk sletta sør for Hamrinfjella og omfatta ikkje dei nordlegaste og vestlegaste delane av dagens Irak. Før midten av 1800-talet vart omgrepet Eyraca Arabic ofte nytta for å skildre Irak.
Omgrepet Sawad vart òg nytta i tidleg islamsk tid om regionen på elvesletta mellom Tigris og Eufrat, som stod i kontrast til den tørre arabiske ørkenen. Som arabisk ord, عراق, tyder det «breidd» eller «kant», så på folkemunne vart tolkinga «skrenten», som ligg sør og aust for Jazira-platået, nord og vest i «al-Iraq arabi»-området.
Førhistorisk tid
For 65 000 til 35 000 år sidan budde det neandertalar nord i Irak, og det er gjort arkeologiske funn etter dei i Shanidargrotta Det er gjort funn av fleire graver frå før yngre steinalder, kring 11 000 år fvt.
Sidan kring 10 000 fvt. var Irak (i lag med Vesleasia og Levanten) eit av sentera for ein kaukasisk yngre steinalderkultur (kjend som før-keramisk yngre steinalder A) der ein først byrja med jordbruk og kvegavl i verda. Den neste perioden (før-keramisk yngre steinalder B) er representert av firkanta hus. Folk i denne tida brukte ilåt av stein, gips og brend kalk. Funn av reiskap av obsidian frå Anatolia er bevis på tidleg handel.
Andre viktige stader for tidlege menneskelege framsteg var Jarmo (kring 7100 fvt,), Halaf-kulturen og Ubaid-perioden (mellom 6500 fvt. og 3800 fvt.). I desse periodane vart det gjort stadige framsteg innan jordbruk, reiskap og arkitektur.
Irak i antikken
Den historiske perioden i Irak byrjar truleg under Uruk-tida (4000 fvt. til 3100 fvt.) då fleire sumeriske byar vart grunnlagde, og det vart nytta biletskrift, sylindersegl og masseproduserte varer.
Språket til sumerarane er eit isolert språk. Dei store bystatane i den tidlege sumeriske perioden var Eridu, Bad-tibira, Larsa, Sippar, Shuruppak, Uruk, Kish, Ur, Nippur, Lagash, Girsu, Umma, Hamazi, Adab, Mari, Isin, Kutha, Der og Akshak.
Byar i nord, som Ashur, Arbela (dagens Irbil) og Arrapkha (dagens Kirkuk) eksisterte òg i det som kom til å bli Assyria frå 2400-talet fvt., men i den første tida var dei sumeriske bystatar.
Bronsealderen
På 2500-talet fvt. skapte Eannatum av Lagash det kanskje første riket i historia, sjølv om det var kortvarig. Seinare styrta Lugal-Zage-Si, prestekongen av Umma, overhovudet i Lagash-dynastiet i området, og erobra så Uruk, som vart hovudstaden hans, og gjorde krav på eit rike som strekte seg frå Persiabukta til Middelhavet. Det var på denne tida at Gilgamesj oppstod med soga om Syndefloden.
Frå 2800-talet fvt. byrja akkadiske, semittiske namn å dukke opp på kongelister og administrative dokument i dei forskjellige bystatane. Opphavet til Akkadia er ukjend, som heilt nøyaktig kvar det låg og korleis det kom til makta. Folket her snakka akkadisk, eit aust-semittisk språk.
På 2000-talet fvt., utvikla det seg ein kulturell symbiose mellom sumerarane og akkadiarane, som mellom anna med ein omfattande bilingvisme. Påverknaden frå sumerisk og akkadisk er tydeleg i alle område, mellom anna ordlåning på massiv skala - og syntaktisk, morfologisk og fonologisk samanfall. Denne felles påverknaden har gjort at forskarar omtalar sumerisk og akkadisk på 2000-talet fvt. som eit sprachbund. Frå denne perioden vart sivilisasjonen i Irak kalla sumer-akkadisk.
Mellom 2800- og 2300-taet fvt., byrja fleire kongedøme og bystatar i Irak å ha akkadisktalande dynasti, inkludert Assyria, Ekallatum, Isin og Larsa.
Men sumerarane vart verande den dominerande makta før Det akkadiske riket (2335–2124 fvt.) tok over, basert i byen Akkad ssentralt i Irak. Sargon av Akkad, opphavleg ein rabshakeh for ein sumerisk konge, grunnla riket, og erobra alle bystatane i det sørlege og sentrale Irak, og tvang under seg kongane av Assyria. Slik vart sumerarane og akkadiarane samla i ein stat. Han byrja så å utvide riket sitt, erobra Gutium, Elam og hadde sigrar som ikkje førte til ei full erobring mot amorittane og eblaittane i Syria.
Etter Det akkadiske riket kollapsa seint på 2100-talet fvt, okkuperte gutianarane dei sørlege områda eit par tiår, medan Assyria på nytt fekk sjølvstende i nord. Dette vart følgd av ein sumerisk renessanse i form av Det nysumeriske riket. Sumerarane under kong Shulgi erobra nesten heile Irak, utanom dei nordlegaste områda av Assyria, og hevda seg over gutianarane, elamittane og amorittane ved å drepe dei første og halde andre borte.
Ein elamittisk invasjon i 2004 fvt førte til slutten for sumerarane. Midt på 2000-talet fvt. hadde det akkadisktalande kongedømet Assyria teke over nord i Irak. Assyria utvida områda sine inn i den nordaustlege Levanten, sentrale Irak og austlege Anatolia, og danna Det gammalassyriske riket (kring 2035–1750 fvt.) under kongar som Puzur-Ashur I, Sargon I, Ilushuma og Erishum I. Erishum I skreiv ned den mest detaljerte lovsamlinga verda hadde sett til då. Dei sørlege områda braut saman til fleire akkadisktalande statar, der Isin, Larsa og Eshnunna var dei største.
På 1900-talet fvt. byrja dei kanaanittisktalande amorittane å flytte inn i det sørlege Mesopotamia. Etter kvart byrja dei å sette opp små småkongedøme i sør, og reiv til seg trona i eksisterande bystatar som Isin, Larsa og Eshnunna.
Eit av desse små, amorittiske kongedøma vart grunnlagd i 1894 fvt. og med den vesle administrative byen Babylon innafor grensene sine. Han vart verande ein uviktig by i over eit hundreår, og stod i skuggen til eldre og mektigare statar som Assyria, Elam, Isin, Ehnunna og Larsa.
I 1792 fvt. kom ein amorittisk herskar kalla Hammurabi til makta i denne staten, og byrja raskt å utvide Babylon til ein storby, og erklærte seg sjølv konge. Hammurabi erobra heile det sørlege og sentrale Irak, i tillegg til Elam i aust og Mari i vest, og starta ein langvarig krig med den assyriske kongen Ishme-Dagan om heile regionen. Slik skapte han det kortvarige babylonske riket. Han vann til slutt krigen over etterfølgjaren til Ishme-Dagan og la under seg Assyria og koloniane deira i Antolia.
Det mellomassyriske riket (1365–1020 fvt.) vart den mektigaste nasjonen i den kjende verda. Frå og med felttoga til Ashur-uballit I, øydela Assyria det rivaliserande riket til hurrittane og Mitanni, og annekterte store område som hadde høyrt til hittitane, det nordlege Babylonia frå kassittane, tvang Det egyptiske riket bort frå området og slo elamittar, frygarar, kanaanittar, fønikarar, kilikiarar, gutianarane, dilmunittar og aramearar. På det største strekte Det mellomassyriske riket seg frå Kaukasus til Dilmun (dagens Bahrain) og frå Fønikia ved kysten av Middelhavet til Zagrosfjella i Iran. I 1235 fvt. tok Tukulti-Ninurta I av Assyria over trona i Babylon, og vart der med den aller første innfødde mesopotamiaren som styrte staten.
Under bronsealderkollapsen (1200–900 fvt) var Babylonia i ein kaostilstand, og var i lange periodar dominert av Assyria og Elam. Kassittane vart drivne frå makta av Assyria og Elam, og tillegg innfødde, sørmesopotamiske kongar å styre Babylonia for første gongen, sjølv om dei var underlagt dei assyriske og elamittiske herskarane. Men dese austsemittisk-akkadiske kongane, klarte ikkje å hindre nye bølgjer av vestsemittiske innflyttarar å kome inn i Sør-Irak, og på 1000-talet fvt. kom aramearar og suteanarar inn i Babylonia frå Levanten, og desse vart etterfølgd seint på 900- til tidleg på 800-talet fvt. av immigrantar frå Khaldea, som hadde nære band til dei tidlegare aramearane.
Jernalderen
Etter ei nedgangstid i Assyria, byrja riket på ny å vekse med Det nyassyriske riket (935–605 fvt.). Dette var det største riket som hadde vore til då i regionen, og under herskarar som Adad-Nirari II, Ashurnasirpal, Shalmaneser III, Semiramis, Tiglath-pileser III, Sargon II, Sennacherib, Esarhaddon og Ashurbanipal, vart Irak senteret i eit rike som strekte seg frå Persia, Partia og Elam i aust, til Kypros og Antiokia i vest og frå Kaukasus i nord til Egypt, Nubia og Arabia i sør.
Arabarar og khaldearar er først nemnde i skriftleg historie (kring 850 fvt) i annalane til Shalmaneser III.
Det vart på denne tida at ei akkadisk-påverka form av austarameisk vart teken opp av assyrarane som fellesspråk i det vidstrekte riket, og mesopotamisk arameisk byrja å fortrengje akkadisk som talespråk i den generelle ålmogen i både Assyria og Babylonia. Etterkomande dialektar av dette språket har overlevd blant mandearar i Sør-Irak og assyrarar i Nord-Irak heilt fram til i dag.
Seint på 600-talet fvt., vart Det assyriske riket rive sunt av ei rekkje brutale borgarkrigar,, og svekte seg sjølv så mykje at ein koalisjon av tidlegare undersåttar, babylonarar, khaldearar, medearar, persarar, partarar, skytarar og kimmeriarar, klarte å gå til åtak på Assyria, og styrta riket i 605 fvt.
Babylonarar og persarar
Det kortvarige Nybabylonske riket (620–539 fvt.) overtok etter Assyria. Det klarte ikkje å bli like stort, mektig og langvarig som føregangaren, men dominerte Levanten, Kanaan, Arabia, Israel og Judea og slo Egypt. I starten vart Babylon styrt av nok eit anna utanlandsk dynasti, det frå Khaldea, som hadde flytta inn i regionen seint på 900- eller tidleg på 800-talet. Den største kongen, Nebukhadnezzar II, rivaliserte med ein annan utanlandsk herskar, den amorittiske kongen Hammurabi, om å vere den største kongen i Babylon. Men i 556 fvt hadde khaldearane blitt fjerna frå makta av den assyrisk fødde Nabonidus og sonen hans og regenten Belshazzar.
På 500-talet fvt. slo Kyros den store frå nabostaten Persia Det nybabylonske riket i slaget ved Opis og Irak vart ein del av Akamenide-dynastiet i nesten to hundreår. Akamenidane gjorde Babylon til hovudstaden sin. Khaldearane og Khaldea forsvann på denne tida, men både Assyria og Babylonia bestod og treivst under akamenide-styret (Akamenidsk Assyria). Lite endra seg under persarane, som hadde vore tre hundreår under assyrisk styre, og kongane deira såg på seg sjølv som etterfølgjarane til Ashurbanipal, og dei heldt assyrisk arameisk som språk i riket.
Seint på 300-talet fvt. erobra Aleksander den store regionen og la det under det hellenistisk selevkidstyre i over to hundreår. Selevkidane innførte det indoanatoliske og greske omgrepet Syria om regionen. Dette namnet hadde i mange hundreår vore det indoeuropeiske ordet for Assyria og hadde berre denne tydinga. Men selevkidane brukte òg omgrepet om Levanten (Aramea), slik at både Assyria og assyrarane i Irak og aramearar og Levanten vart kalla Syria og syrarar i den greskromerske verda.
Partiarar (247 fvt. – 224 evt.) frå Persia erobra regionen under regjeringstida til Mithridates I av Partia (regjerte 171–138 fvt.). Frå Syria invaderte romarane vestlege delar av regionen fleire gonger, og grunnla for ein kort periode Assyria Provincia i Assyria. Kristendom byrja å få feste i Irak (særleg i Assyria) mellom det første og tredje hundreåret, og Assyria vart eit senter for gammalsyrisk kristendom, den austlege kyrkja og gammalsyrisk litteratur. Fleire innfødde, sjølvstendige nyassyriske statar utvikla seg i nord under Partia, som Adiabene, Assur, Osroene og Hatra.
Sasanidane frå Persia under Ardashir I øydela det partiske riket og erobra regionen i 224 evt. I 240- og 250-åra evt. erobra sasanidane gradvis dei vesle nyassyriske statane og kulminerte med Assur i 256 evt. Regionen var dermed ein provins i Sasanideriket i over fire hundreår, og vart eit grenseområde og slagmark mellom Sasanideriket og Austromarriket, og begge rika svekte kvarandre, og bana veg for den arabisk-muslimsk erobringa av Persia midt på 600-talet.
Mellomalderen
Den arabisk-islamske erobringa midt på 600-talet etablerte islam i Irak og mange arabarar flytta inn i området. Under Rashidun-kalifatet flytta syskenbarnet og svigersonen til Muhammed, Ali, hovudstaden til Kufa der han vart den fjerde kalifen. Omajadekalifatet styrte provinsen Irak frå Damaskus på 600-talet.
I 1257 samla Hulagu Khan ein uvanleg stor armé, ein stor del av dei mongolske styrkane, for å erobre Bagdad. Då dei kom fram til den islamske hovudstaden, kravde Hulagu Khan at dei overgav seg, men den siste abbaside-kalifen Al-Musta'sim nekta. Hulagu vart sint og som mongolane ofte gjorde for å hindre motstand, kringsette han Bagdad, plyndra byen og massakrerte mange av innbyggjarane. Estimat på dødstala varierer frå 200 000 til ein million.
Mongolane utsletta abbasidane og øydela Visdomshuset i Bagdad, som inneheld tallause dyrebare og historiske dokument. Byen fekk aldri attende den tidlegare stordomen som eit stort kultursenter med stor påverknad. Somme historikarar meiner at den mongolske invasjonen øydela mykje av vatningssystemet som hadde gjort Mesopotamia berekraftig i tusenvis av år. Andre historikarar meiner at jordforsalting førte til nedgang i jordbruket.
Midt på 1300-talet herja svartedauden det meste av den islamske verda. Dei beste estimata for Midtausten er at kring ein tredjedel av folkesetnaden døydde.
I 1401 invaderte ein krigsherre av mongolsk avstamming, Timur Lenk, Irak. Etter Bagdad var erobra, vart 20 000 av innbyggjarane massakrerte. Timur gav ordre om at kvar soldat måtte kome attende og vise han han minst to avhogde menneskehovud kvar. Fleire av soldatane var så redde at dei drap fangar fanga tidlegare i felttoget for å sikre eg at dei hadde hovud å vise Timur. Timur utførte òg massakrar på dn innfødde assyriske, kristne folkesetnaden, som fram til då framleis var den største folkesetnaden i det nordlege Mesopotamia, og det var på denne tida at den gamle assyriske byen Assur omsider vart fråflytta.
Osmansk Irak
Seint på 1300- og tidleg på 1400-talet styrte dei tyrkiske Kara Koyunlu området som i dag vert kalla Irak. I 1466 slo Aq Qoyunlu Kara Koyunlu og tok kontroll. Frå tidleg på 1500-talet, i 1508, hamna alle områda til dei tidlegare Aq Qoyunlu, inkludert Irak, i hendene på dei iranske safavidane. I den over hundre år lange tyrkisk-iranske striden mellom safavidane og dei osmanske tyrkarane i naboområdet, var Irak ofte slagmark i dei mange osmansk-persiske krigane.
Etter Zuhab-traktaten i 1639 hamna det meste av dagens Irak til slutt under Det osmanske riket som Bagdad eyalet. Gjennom det meste av perioden under osmansk styre (1533-1918) var dagens Irak ei slagmark mellom rivaliserande regionale rike og stammealliansar.
På 1600-talet hadde dei mange konfliktane med safavidane tappa Det osmanske riket for krefter og svekt kontrollen dei hadde over provinsane sine. Den nomadiske folkesetnaden auka då mange beduinar frå Najd kom inn i området. Beduinraid mot busetjingar vart umogeleg å hindre.