cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Figaros bryllup
Sjølv om skodespelet til Beaumarchais først vart bannlyst i Wien sidan det var ein satire om aristokratiet og vart rekna som farleg i tiåret før den franske revolusjonen, vart operaen eit av dei mest suksessfulle verka til Mozart. Overturen er særleg kjend og vert ofte spelt som eit konsertstykke. Musikken i overturen vert ikkje nytta seinare i verket, bortsett frå korte frasar i greven sin del av terzettoen Cosa sento! i Akt 1.
The Thin Ice
Filmutgåva
Filmen viser tusenvis av menn i krig, anten skada eller daude, før ein så går til Pink i eit symjebasseng fullt av blod, der han lid på grunn av faren sin død.
Figaros bryllup
Komposisjon
Operaen var den første av tre samarbeid mellom Mozart og Da Ponte. Dei to andre operaene dei skreiv i lag var Don Giovanni og Così fan tutte. Det var Mozart som opphavleg valde skodespelet til Beaumarchais og tok det med til Da Ponte, som brukte seks veker på å skrive librettoen, og skreiv det om i poetisk italiensk og fjerna alle politiske referansar i originalen. Særleg erstatta Da Ponte Figaro sin klimatiske tale mot arveadelen med ein sint arie mot utrue koner. I motsetnad til kva populære myter seier, vart librettoen godkjend av keisar Josef II, før noko musikk vart skriven av Mozart.
Det keisarlege italienske operaselskapet betalte Mozart 450 florinar for verket; som var tre gonger den (låge) løna hans for eit år, då han arbeidde som hoffmusikar i Salzburg. Da Ponte vart betalt 200 florinar.
Framføring
Figaro hadde premiere i Burgtheater i Wien den 1. mai 1786. Mozart sjølv var dirigent på dei to første framsyningane, som han dirigerte frå klaverstolen, som var vanleg på den tida. Seinare framsyningar vart dirigert av Joseph Weigl. Det vart gjort åtte framsyningar i 1786.
Etter den første framsyninga førte applaus frå publikum til fem ekstranummer. Joseph Haydn likte operaen særs godt og skreiv til ein ven at han hadde høyrt operaen i draumane sine.
Operaen vart sett opp i Praha frå desember 1786 og vart ein enorm suksess. Avisa Prager Oberpostamtszeitung kalla verket «eit meisterverk», og skreiv at «ikkje noko stykke har nokon gong skapt slik ein sensasjon». Lokale musikkinteresserte betalte for at Mozart skulle kome til Praha og høyre produksjonen, noko han gjorde 17. januar 1787, og 22. januar dirigerte han framsyninga sjølv. Den store suksessen i Praha gjorde at den neste Mozart/Da Ponte-operaen, Don Giovanni, fekk premiere i Praha i 1787.
Verket vart igjen sett opp i Wien i 1789 og Mozart hadde då erstatta begge ariane til Susanna med nye komposisjonar, som betre høvde til stemma til Adriana Ferrarese del Bene som tok rolla.
Operaen i dag
Figaros bryllup vert i dag rekna som ein av grunnsteinane i standardrepertoaret i operaen, og er lista som nummer fem på lista til Operabase over dei mest framførte operaene verda over.
Instrumentering
Figaros bryllup er instrumentert for to fløyter, to oboar, to klarinettar, to fagottar, to valthorn, to trompetar, pauke og strykarar; Resitativa er med tangentinstrument, vanlegvis fortepiano eller cembalo, og ofte med ein cello.
Ei typisk framføring varer kring 3 timar.
Siris på Sardinia
Siris (sardisk Sìris) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 230 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 6 km² og ligg i ei høgd på 161 meter over havet.
Roseau
Roseau er hovudstaden i Dominica i Det karibiske havet. Han har eit folketal på 14 847 (folketeljing 2001) Roseau er ein liten og kompakt by ved Roseauelva og Morne Bruce. Byen er bygd over den gamle Kalinago-indianarlandsbyen Sairi, og er den eldste og viktigaste busetnaden på øya.
Roseau ligg på vestsida av Dominica, og er i dag ein kombinasjon av moderne bygningar og ein arkitektstil frå kolonitida (fransk stil). Byen eksporterer bananer, grønsaker, grapefrukt, appelsiner og kakao.
Den urbane strukturen i sentrum har eit tett og uregelmessig rutenettsystem, som gjer at byen vert uoversiktleg og lett for vitjande å gå seg vill i. Rutenettet er derimot ikkje særleg stort, og dekkjer om lag 80 kvartal over eit område på 30 mål. Til samanlikning har andre karibiske hovudstader, som Kingstown og Castries, har 50-60 kvartal over 40 mål.
I tillegg til dagleg ferjesamband med Guadeloupe og Martinique, legg fleire cruiseskip til i hamna. Roseau har òg ein liten flyplass, Canefield Airport (IATA-kode: DCF).
Roseau er utgangspunkt for utfluktar til fleire attraksjoner, mellom anna Trafalgar-fossane og Boilingsjøen.
In the Flesh?
«In the Flesh?» er ein song av det britiske rockebandet Pink Floyd frå albumet deira The Wall frå 1979.
Komposisjon
Songen er forholdsvis høglytt, og er om lag 3 minutt og 20 sekund lang. Dei første 15 sekunda av songen er roleg, og inneheld melodi frå songen «Outside the Wall». På albumet vert dette brukt til å lage ein «syklus», eit konsept Roger Waters brukte ein god del medan han hadde styringa i Pink Floyd. Ein vert oppmerksam på syklusen gjennom Waters si stemme dei første to sekunda av albumet og songen, der han seier «...we came in?». Første del av denne setninga finn ein i dei to siste sekunda av albumet (slutten av «Outside the Wall») der han seier «Isn't this where...»
Songen «eksploderer» så inn i sjølve «In the Flesh?» med høglydt gitar og vrengd orgellyd. Dette varer det neste minuttet, før første vers byrjar. Musikken er rolegare under verset, og etter verset returnerer melodien til den eksplosive intromelodien, som varer resten av songen. Under dette siste partiet kan ein høyre scenetilvisingar som vert ropt ut og heilt mot slutten eit stupbombefly i angrep, før alt vert stilt og berre lyden av eit gråtande barn er att.
Innhald
Som dei andre songane på The Wall fortel «In the Flesh?» ein del av historia til Pink, som har hovudrolla. Songen uttrykker byrjinga på showet, fortalt av Pink sjølv, og sceneanvisningane vert brukt for å vise at Pink skal fortelje oss historia om bygginga av muren. Teksten fortel at sjølv om det ikkje ser sånn ut, er ting heilt annleis «behind these cold eyes» og at viss tilhøyraren (sunshine) ville finne ut av desse tinga, så må han «claw his way through this disguise». Songen indikerer òg, gjennom lyden av stupbombeflyet, at faren til Pink døydde under Andre verdskrigen.
Konsertutgåve
Under The Wall-turnéen vart songen framført av eit band med masker som likna på dei verkelege medlemmane i Pink Floyd, noko som spelte på tekstlinjene «Tell me, is something eluding you sunshine? Is this not what you expected to see?», i tillegg til referansen om eit «surrogatband» i reprisen av songen seinare på albumet og på konserten.
Filmutgåva
I byrjinga av filmen sit Pink på eit hotellrom, medan ei menneskemengd bryt gjennom døra hans i det musikken «eksploderer». Filmen viser så klipp av folk under eit opprør som vert vist seinare i filmen, og har så ein krigsscene der eit tysk Ju-87 Stuka bomber ein bunkers, noko som indikerer dødsfallet til Pink sin far.
Scenetilvisingar
Som nemnd over skrik Roger Waters ut scenetilvisingar mot slutten av songen:
Lights!
Roll the sound effects!
Action!
''Drop it! Drop it on 'em!''
Drop it on 'em!
Konsertutgåva på Is There Anybody Out There? The Wall Live 1980-81 hadde små endringar:
Medverkande
med:
Kenguruøya
Kenguruøya er den tredje største øya i Australia, etter Tasmania og Melvilleøya. Øya ligg 112 km sørvest for Adelaide ved innløpet til Saint Vincent-bukta. På det næraste ligg Kenguruøya 13 km frå det australske fastlandet, det er Cape Jervis på odden av Fleurieu-halvøya i delstaten South Australia. Øya høyrer til den same delstaten. Heile øya er samla i ein kommune.
Øya er 153 km lang og dekker ei flatevidd på 4 405 km². Ho er mellom 900 m og 57 km brei. Kysten er 540 km lang og den høgste toppen på øya ligg 307 meter over havet. I fylgje ei folketeljing halden i 2011, budde 4 417 menneske på Kenuguruøya. Folketilveksten har minka i dei seinare åra, då mange av dei unge flyttar over til fastlandet.
Historie
Kenguruøya vart skild frå Australias fastland ved at havnivået steig for om lag 9 000 år sidan. Reiskapsfunn av stein tyder på aboriginar hadde busett seg på staden seinast for 11 000 år sidan; ein reknar med at dei forsvann kring 200 år før Kristi fødsel. Teoriar om sjukdom, innavl, krig, klimaendring og utflytting har vore nemnt som forklaring til at folket forsvann.
Aboriginarar på fastlandet kalla øya «Karta» ('Daudeøya').
Øya fekk det engelske namnet sitt i 1802 av den britiske oppdagaren Matthew Flinders som gjekk i land på nordkysten av Dudley-halvøya. Kort etter kom den franske oppdagaren Nicolas Baudin, som kartla mykje av øya. Trass i at Frankrike og Storbritannia då var i krig, møttest mannskapa på skipa på fredeleg vis. Begge ekspedisjonane bunkra ferskvatn frå same kjelda nær Frenchman's Rock.
Største byen på Kenguruøya er Kingscote. Byen vart oppretta på Reeves Point i 1836, og var det fyrste statsgodkjende, europeiske busetjinga i delstaten South Australia. I den nest største byen på Kenguruøya, Penneshaw, bur kring 300 personar. Han ligg på nordaustspissen av Dudley-halvøya, ved austenden av øya. Viktigaste båtsambandet med fastlandet går over Penneshaw.
Klima
Vintrane mellom juni og september er milde og våte, somrane vanlegvis varme og turre. Maksimumstemperaturane om sommaren når berre sjeldan opp i 35 grader Celsius. Middeltemperaturen i august ligg mellom 13 og 16 grader, medan den i februar, den heitaste månaden, er mellom 20 og 25 grader. To tredjedelar av årsnedbøren fell i tida mai-september, årsnedbøren varierer frå 450 mm i Kingscote til kring 900 mm på toppen av sentralplatået. Juli er våtaste månaden.
Dyreliv
Grunna isoleringa frå fastlandet finst det korkje rev eller kanin på Kenguruøya, og det er forbod mot å føre dei inn. Registrering og microchipping av kattar er påbode. Kjempekenguru, tammarwallaby, pungrev, kortnebba maurpiggsvin og nyzealandsk pelssel er stadeigne artar, til liks med seks artar skinnvengjer og frosk. Den einaste ryggrads-arten (vertebraten) som ikkje er funnen nokon annan stad på kloten er ei lita kjøtetande pungmus kalla kenguruøy-pungmus. Kenguruøya hadde ein særeigen bestand av emu, kalla dvergemu. Denne døydde ut kring 1827, kanskje grunna skogbrannar eller etter jakt frå sel- og kvalfangarar.
Koala, vanleg pungikorn og nebbdyr har vorte innført og lever der framleis. Koalaen har trivst på øya, så mykje at hovudretten Manna Gum (ein art eukalyptustre), står i fare for å verte utrydda. Koalaen har difor vorte tvinga til å beite på artar som er tyngre å fordøye.
Kenguruøya har den einaste bestanden i South Australia av den utryddingstruga arten glanssotkakadu.
Meir enn halvdelen av øya er dekt av vegetasjon som aldri har vore rydda. Ein fjerdepart av landområdet er utlagt til nasjonalparkar og verneområde av ulik status.
Økonomi
Landbruk er dominerande næringsgrein, med produksjon av vin, honning, ull, kjøt og korn. Tidlegare var sauehald viktigast i landbruket, i seinare år har ein sett auka avlingar av til dømes poteter og raps. Kvegdrift har også auka på, då helst i område med tilstrekkeleg nedbør. Framstilling av vin kom i gang frå 1982. Turisme og fiske er andre viktige næringar.
Kenguruøya er særleg kjend for honning, og har den eldste verna bistammen i verda. Bier vart innført frå den italienske provinsen Liguria i 1881. Stammen på Kenguruøya er den einaste reinrasa som finst att. For å verne denne stammen er import av bier og honningprodukt til Kenguruøya forbode.
Turisme
Kenguruøya er eit av dei mest populære turistmåla i South Australia, med over 140 000 besøkande årleg. Meir enn ein fjerdepart av desse er utlendingar, i hovudsak frå Europa.
Grevling
Grevling eller svintoks er eit mårdyr som finst i tempererte strok i mesteparten av Eurasia. Han er spesielt talrik på Dei britiske øyane. I den norske faunaen er han lett å kjenne att på dei svarte og kvite teikningane i andletet.
Skildring
Pelsen til grevlingen er vanlegvis grå på oversida og svart på undersida, med eit karakteristisk kvitt hovud med svarte striper over augo. Dei vert om lag 70 cm lange med ein 20 cm lang hale, og veg gjennomsnittleg 10 kg. Vekta kan likevel variera; i delar av Russland kan dyret vega opp mot 32 kg om hausten før det går i dvale.
Miljø
Grevlingen held seg helst på utbeita enger og i skog med mykje meitemark i dei øvste laga av jorda. Han mislikar område med mykje leire i jordsmonnet, sidan det er så tungt å grava i.
Jakt og føde
Grevlingen er ein altetar, med hovudvekt på mindre dyr. Hovudbestanddelen av kosthaldet er meitemark, men han et òg gjerne insekt, små pattedyr, egg, små fuglar, røter og bær, frukt, nøtter og liknande, avhengig av årstid. I tettbygde strok finn mange grevlingar mat i hagar og bosspann.
Åtferd
Grevlingar er nattaktive dyr som ligg i hia sine om dagen. Desse er ofte særs omfattande tunnelnettverk, som hjelper dei å overleva gjennom særs varmt så vel som særs kaldt vêr. Grevlingar i den nordlege delen av utbreiingsområdet, til dømes dei norske bestandane, ligg i dvale om vinteren.
Grevlingen er eit territorialt dyr, men somme bestandar held seg til såkalla klanar på opp til 12 dyr. Som regel vert desse leidde av eit alfa-par, som i dei fleste høva er dei einaste klanmedlemmane med rett til å formeira seg.
1029
1029 (romartal MXXIX)
Grevling
Åtferd
Paring finn stad når som helst på året, men ikkje om vinteren i kalde strok. Hoa kan lagra sæd i fleire månader, og ber fram dei 1-5 ungane først når tilhøva ligg til rette for det. Ho går drektig i 7-8 veker, før ho føder i hiet.
Grevlingen kan leva i opp til 15 år, men dei færraste vert stort eldre enn 3. I fangenskap har einskilde eksemplar vorte heile 19 år gamle. Etter det første året er den vanlegaste dødsårsaka til grevlingen å bli drepen i trafikken.
Sun Microsystems
Sun Microsystems er eit internasjonalt teknologifirma som blei skipa i 1982. Hovudkvarteret er i Santa Clara i California, som også er kjend som Silicon Valley.
Sun er ein stor bidragsytar til fri programvare og eigar fleire store og frie programvareprodukt som OpenOffice.org, Java, Solaris, MySQL med meir.
Den 20. april 2009 blei det annonsert at Oracle Corporation skulle kjøpe Sun Microsystems for 7,4 milliard US-dollar.
Veles
Veles (makedonsk Велес) er ein by ved elva Vardar og ein kommune i regionen Vardar i Nord-Makedonia. Kommunen fekk sitt noverande omfang i 2004, då landsbyane, og  vart overførde til kommunen Tsjasjka.
Kommunen har eit areal på 427,45 km2 og hadde 48 463 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021.
I 2002 hadde kommunen 55 108 innbyggjarar, medan sjølve byen Veles hadde 43 716 innbyggjarar.
Pau på Sardinia
Pau (sardisk Pàu) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 300 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 13,82 km² og ligg i ei høgd på 315 meter over havet.
Stuley
Stuley er ei øy aust for South Uist i Ytre Hebridane langs kysten mellom Loch Eynort og Loch Boisdale. Øya er 0,45 km² stor og det høgaste punktet ligg 40 meter over havet.
Blackwater
Blackwater vert nytta som namn på ein rekke stader og elvar i engelskspråklege land.
Stuley
Geografi og geologi
Berggrunnen på øya er intermediær og grunnleggande lewis-gneis med grønaktig farge.
Mellom Stuley og South Uist ligg Stuley Sound. Utanfor austsida ligg tre små holmar - Dubh-Sgeir Mhòr & Dubh-Sgeir Bheag og Glas-Eilean Mòr. Glas-Eilean Beag ligg i vest.
Blackwater
Elvar
I USA:
Stuley
Historie
Frå lokale stadnamn som Creag na h-Oraide («preikeklippa» på Stuley) og Creag an t-Sagairt («presteklippa» på South Uist), tyder dette på at øya har ei kyrkjeleg tilknyting, truleg til culdee.
Blackwater
Elvar
På Dei britiske øyane:
Stuley
Historie
Namnet på øya er av norrønt opphav og tyder «Stulaøya». Stula-namnet finn ein òg att som namnet på eit fjell på South Uist, Stulaval.
Det er aldri registrert busetnad på øya og ho vert i dag nytta som beitemark. Haswell-Smith skriv derimot at spor etter jordbruk og ruinar av sommarfjøs tyder på at øya var eit offer for Highland clearances.
Brun geitost
Brun geitost, òg kalla ekte geitost eller, litt mindre presist, geitost, er ein brunost (mysost) av geitemjølk.
Elvar på Irland
Den største elva på Irland er Shannonelva med ei lengd på 386 km. Ho er òg den lengste elva på alle Dei britiske øyane, og skil Irland i ein vestleg og ein austleg del. Elva renn gjennom dei tre store innsjøane Lough Allen, Lough Ree og Lough Derg. Ho munnar ut i Atlanterhavet ved byen Limerick. Andre store elvar er Liffey, Lee på Irland, Swilly, Blackwater, Nore, Suir, Barrow og Boyne
Sylvester Sivertson
Sylvester Sivertson var ein norsk diktar og redaktør frå Skjåk.
Elvar på Irland
Dei irske vassvegane har vorte nytta som transport sidan tidleg i historia. Vikingane nytta elvane til plyndringstokt langt inne i landet. På 1800-talet vart det bygd kanalar frå Shannonelva til Dublin. Dei var viktige transportårer før jernbanen tok over. Av store kanalar på Irland finne in Grand og Royal kanal.
Sylvester Sivertson
Liv
Han var son av bonden Sivert Sivertson og Anne Olsdotter. Faren var ein streng haugianar, og sonen kom ogso til å gjeva ut eit verk om haugianismens historie (1833). Den fyrste utdanninga fekk han av stortingsmannen og kyrkjesongar Lars Jensen frå Hedmark. Omkring 1828 kom han til Trondheim, der han byrja i handelslære hjå kjøpmann Ole H. Dahl, men han fann fort ut at dette yrket ikkje passa han, og hjå stortingsmannen Michel Grendahl fekk han pengar til å studere. So fekk han undervising hjå sokneprest N. B. Flood i Kvikne og hjå adjunkt A. H. Kaurin i Trondheim, og kunne i 1835 ta artium med haud.
Elvar på Irland
Elvar
Dette er ei liste over elvar på heile Irland, dvs både i Nord-Irland og i Republikken Irland.
Bakgrunnsstoff
Guide til irske elvar
Sylvester Sivertson
Liv
Same år byrja han å publisere dikt i avisene og å ta del i offentlege diskusjonar, blant anna med eit anonymt innlegg i «Demringsfeiden». Frå no av til sin død livde han av sin penn. I Kristiania vart han formann i Studentersamfundet, og medarbeidar i «Statsborgaren». Seinare var han redaktør for «Lillehammer Tilskuer (1841–42) og «Drammens Adresseefterretninger» (1845–47).
Diktargjerningar
Som diktar gjorde Syvertson ei omsetjing av Tegnérs Svea (1835), og offentleggjorde ei rekkje dikt under pseudonymet «Urdsongis». Etter hans død lét broren Ole Sivertson i 1848 trykke eit utval av dikta saman med ein biografi om diktaren. Han vert kanskje best hugsa for sine dikt om Polens sak: «Polonia», «Grevinde Platers Kampsang» og «Grevinde Platers Kampbøn».
Trivia
Sylvester Sivertson har fått «Sylvester Sivertsons gate» i Trondheim oppkalla etter seg.
Bensin
Bensin er eit handelsnamn for eit petroleumsdestillat som hovudsakleg vert utgjort av hydrokarbonar. Hydrokarbonane er alkan med mellom 4 til 12 karbonatom. For det meste ulike oktan, men òg heptanar og heksanar. I tillegg inneheld bensin ulike tilsettingsmiddel som til dømes antibankemiddel og vassabsorberande middel.
Bensin er flytande ved ved normal temperatur og trykk. Bensin er brannfarleg, då bensindamp vert spreia fort og er lettenneleg.
Bensin er eit av produkta ved oljeraffinering og vert utvunne frå råolje.
Når bensin vert nytta som drivstoff, er det ikkje helt reint, men tilsett ei rad stoff for å forbetra eigenskapane. Det såkalla oktantalet vert nytta til å oppgje kor gode desse eigenskapane er.
Bensin kan nyttast til andre ting enn drivstoff. Til dømes kan bensin nyttast som rensemiddel, såkalla rensebensin.
Munster Blackwater
Blackwater eller Munster Blackwater (irsk An Abhainn Mhór, «Den store elva») er ei elv som renn gjennom grevskapa Kerry, Cork og Waterford i Republikken Irland. Ho har utspring i Mullaghareirkfjella i County Kerry og renn så austover gjennom County Cork, Mallow og Fermoy. Ho renn inn i County Waterford og gjennom Lismore, før ho brått snur sørover ved Cappoquin og til slutt munnar ut i sjøen ved Youghal hamn. Blackwater er 120 km lang og er kjend som ei av dei beste lakseelvane i landet, sjølv om laksebestanden har fall drastisk dei siste åra. Mange fiskarar i elva må like vel betale ei avgift til hertugen av Devonshire, som eig elva. Hertugen eig òg Lismore Castle.
Ben Nevis
Ben Nevis (skotsk-gælisk Beinn Nibheis) er det høgste fjellet i Storbritannia og Skottland. Det ligg i den vestlege enden av Grampianfjella i Lochaber-området i Skottland, nær byen Fort William.
Henrik Kauffmann
Henrik Kauffmann var Danmarks ambassadør i Washington i 1941. 9. april 1941 skreiv han "på kongens vegne", og med tilslutning frå landsfogedane i Grønland under på ein avtale med USA om forsvaret av Grønland. Avtalen gav USA rett til å bygge militære anlegg i den dåverande danske kolonien. Den danske regjeringa protesterta mot avtalen, gav Kauffmann avskjed og sikta han for landsforræderi. Dei danske generalkonsulane i USA erklærta seg likevel solidariske med Kauffmann, og dei vart dermed også sagt opp.
Ben Nevis
Som mange andre fjell i Skottland, er det for den lokale folkesetnaden og turistar best kjent som berre The Ben. Det har om lag 100 000 besøkjande kvart år, og rundt tre fjerdedelar av dei nyttar den velhaldne hestestigen frå Glen Nevis på sørsida av fjellet. For fjell- og alpinklatrarar er det dei 700 m høge klippene på nordsida som er tiltrekkjande. Desse er elles nokre av dei høgste klippene i Storbritannia, og har vore mykje brukt til klatring både med og utan tau i ulike vanskegradar, og er ein av dei viktigaste stadene i Storbritannia for isklatring. Denne sida av fjellet er dekt av snø til langt på året.
På toppen (1 344 meter over havet) finn ein ruinane av eit observatorium, som var permanent bemanna frå 1883 til 1904. Dei meteorologiske dataa som vart samla inn i denne perioden er framleis viktige for å forstå vêret i dei skotske fjella. C.T.R. Wilson vart inspirert til å finne opp skykammeret etter å ha arbeidd i observatioriet ein periode.
Henrik Kauffmann
Henrik Kauffmann vart rehabilitert straks etter frigjeringa av Danmark i mai 1945, og han var minister utan portefølje i Befrielsesregeringen frå 12. mai 1945 til 7. november 1945.
Ben Nevis
Etymologi
Namnet Ben Nevis er ei anglifisering av det skotsk-gæliske Beinn Nibheis. Beinn er det vanlegaste gæliske ord for «fjell». Nibheis er gjeve fleire tydingar, men vert vanlegvis omsett til «trugande». Ei alternativ tolking er at Beinn Nibheis er avleidd frå beinn-neamh-bhathais, der neamh tyder «himmel»/«skyer» og bathais «toppen av eit mannshovud». Ei litterær tolking vert difor «fjellet med hovudet i skyene», eller «Himmelfjellet»
1031
1031 (romartal MXXXI)
Ben Nevis
Historikk
Toppen av Ben Nevis vart fyrst nådd 17. august 1771 av James Robertson, ein botanikar frå Edinburgh som var i området for å samle botaniske prøvar. Ein annan som var tidleg ute, var John Williams, som gav den fyrste oppteikninga av den geologiske strukturen til fjellet, i 1774. John Keats klatra fjellet i 1818 og samanlikna det med å klatre ti St. Paul-katedralar, men utan tilgjengelege trapper. Det var ikkje før i 1847 at Ben Nevis vart stadfesta av styresmaktene som det høgste fjellet i Storbritannia (1344 moh.) og dermed høgre enn det konkurrerande Ben Macdui.
Serramanna
Serramanna (sardisk Serramànna) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 9 178 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 83,84 km² og ligg i ei høgd på 30 meter over havet.
Così fan tutte
Così fan tutte, ossia La scuola degli amanti (Slik gjer alle kvinner, eller skule for elskarar) K. 588, er ein opera buffa av Wolfgang Amadeus Mozart frå 1790. Librettoen vart skriven av Lorenzo Da Ponte.
Unionstida
Unionstida i norsk historie er tida frå 1319 til 1905. Unionstida byrja med personalunion som leia opp til Kalmarunionen mellom Noreg, Danmark og Sverige fram til 1523. Deretter var Noreg og Danmark i union som Danmark-Noreg, før Noreg kom i union med Sverige frå 1814 til 1905.
Noreg inn i union
Den norske stordomstida var kort og hektisk, og på 1300-talet blei Noreg ramma av ei krise som fekk store økonomiske, politiske og sosiale konsekvensar. Fram til 1380 var Noreg berre ute av union med Sverige eller Danmark i kortare periodar.
Così fan tutte
Così fan tutte er ein av tre Mozart-operaer Da Ponte skreiv librettoen for. Dei to andre var Figaros bryllup og Don Giovanni.
Unionstida
Noreg inn i union
I 1319 kom Noreg i personalunion med Sverige under Magnus Eriksson, som er blitt rekna som den første unionskongen. Det var stor misnøye med styret til Magnus, og både norske og svenske stormenn gjorde opprør. Etter Magnus blei dei to sønene hans konger av kvart sitt rike: Håkon av Noreg og Erik Magnusson av Sverige. Håkon blei gift med danske Margrete Valdemarsdotter, som blei den første regenten i Kalmarunionen ettersom sonen Olav Håkonsson var mindreårig. Etter at Olav døydde blei systerdottersonen hennar Erik av Pommern krona til konge av Danmark, Noreg og Sverige.
Così fan tutte
Sjølv om det er allment akseptert at Così fan tutte vart skriven og komponert etter forslag frå Josef II, støttar ikkje nyare forsking denne ideen. Det er bevis for at Mozart sin samtidig, Antonio Salieri, prøvde å setje musikk til librettoen men ikkje gjorde han ferdig.
Unionstida
Noreg inn i union
Sverige gjorde opprør mot unionen i 1520-åra og valde Gustav Vasa til konge. For Noreg kom unionen med Danmark til å vare heilt fram til 1814. Noreg var klart den svakaste parten i unionen. Norsk adel hadde aldri vore økonomisk sterk og var blitt ytterlegare svekka under svartedauden. I tillegg var adelen her i landet inngifta i danske og svenske adelsslekter og hadde derfor oftare skandinaviske interesser å hevde framfor reint nasjonale.
Così fan tutte
Framsyningar
Den første framsyningar fann stad i Burgtheater i Wien den 26. januar 1790. Det vart berre fem framsyningar før det vart stoppa då keisar Josef II døydde og hoffet gjekk inn i ein sørgeperiode.
Unionstida
Kjelder
Bibliografi
Così fan tutte
Framsyningar
Temaet i operaen uroa ikkje Wien på denne tida, men utover 1800- og tidleg på 1900-talet vart han rekna som for vågal. Operaen vart sjeldan framført.
Etter andre verdskrigen fann han igjen ein stad i standardrepertoaret i operaen og er i dag den 11. mest spelte operaen verda over i følgje lista til Operabase.
Kjelder
''
Botn
Viss breen trekkjer seg bakover eller forsvinn kan endemorena nedst i botnen demme opp ein liten innsjø.
Glaciar
1063
1063 (romartal MLXIII)
Fylkesveg 44
Fylkesveg 44 (Fv44) går mellom Stavanger og Sandnes, og mellom Sandnes og Flekkefjord.
Han går parallelt med europaveg 39, men ved kysten. Han er ein del av Nordsjøvegen som består av riksveg 47 og fylkesveg 44 og som går mellom Haugesund og Kristiansand.
Før 1. januar 2010 var vegen del av riksveg 44, saman med den noverande riksveg 44.
Teaterveien Lagårdsveien Hillevågsveien Marieroveien Vaulenveien Hinnasvingene Boganesveien Gauselveien Forusveien
Forussletta Stavangerveien Strandgata Elvegata Elveplassen Oalsgata
Hallad Ragnvaldsson
Hallad Ragnvaldsson (Hallað son Rögnvalds) var jarl på Orknøyane, truleg omkring år 890.
Fylkesveg 44
Erstatta av fylkesveg 325
Jærveien
Hallad Ragnvaldsson
Familie
Far til Hallad var Ragnvald Mørejarl og mora var ei frillekone som vi ikkje kjenner namnet på. I Orknøyingasoga er det nemnt at han hadde fire brør, eller halvbrør, dei var: Rollaug, Einar, Rolv (Gange-Rolv) og Tore (Tore Teiande). Berre dei to siste var ektefødde søner av Ragnvald jarl. Ein femte bror var Ivar som fall på ei hærferd saman med Harald Hårfagre.
Fylkesveg 44
Jærvegen Utan namn Jærvegen
Nordsjøvegen
Hallad Ragnvaldsson
Orknøyjarl
På denne tida var det stor plage av vikingar som rana og drap folk, både på Orknøyane og på Katanes. Bøndene klaga seg til Hallad jarl, men han tykte det var vanskeleg å hjelpe dei, og til sist vart han lei av å vere jarl. Han sa frå seg tittelen og drog heim til Noreg for å bli bonde, og det blir sagt i soga at folk tykte at dette var ei skammeleg framferd (ferdð hin hæðiligsta).
Fylkesveg 44
Mellom Eide og Egersund sjå riksveg 44
Hallad Ragnvaldsson
Orknøyjarl
Det er ikkje kjent verken når Hallad var fødd, eller når han vart jarl, men truleg må opphaldet hans på Orknøyane ha vore nokså kort og må kunne tidfestast til omkring 890.
Notar
<references group="Note"/>
Fylkesveg 44
Jernbaneveien Nytorget Bøckmans gate Mosbekk plass Sokndalsveien
''Utan namn Eigersundsveien Åna-Sira-veien Utan namn Åna Siraveien
Svegeveien Tjørsvågstrand Bekkeveien Brogaten Trolldalen Austadveien
Galleri Skjæveland
Galleri Skjæveland er eit galleri som blei etablert i 2007. Det ligg på Jørpeland i Strand kommune og blir drive av kunstmålaren Stian Heimlund Skjæveland. Galleriet viser både separat -og kollektivutstillingar med etablerte kunstnarar med hovudvekt på figurative uttrykk.
Restauranten Stratos
Stratos er eit selskapslokale på toppen av Folketeaterbygningen på Youngstorget i Oslo. Folketeaterbygningen blei reist i 1935 og Stratos var opphavleg ein fråhaldskafé. På 1980-talet blei drifta lagt ned. Lokalet er kjend for sin funkis-arkitektur.
San Vito
San Vito (sardisk Santu Ìdu) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 3 659 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 231,64 km² og ligg i ei høgd på 10 meter over havet.
Strilamål
Strilamål (rettskriving, nyn.: strilemål) er den dialekta som strilane snakkar. Dei som vert kalla strilar bur på Strilelandet, som er namnet på områda omkring Bergen — hovudsakleg Nord- og Midhordland.
Kjenneteikn ved strilamålet
Analyse:
Andre kjenneteikn:
Substantiv
Merknad: Einstava hannkjønnsord som endar på ein vokal får eit tillegg av ein d i bestemt form, eintal: ein sjø -> den sjødn, ein by -> den bydn, ein sko -> den skodn osb.
Merknad: På strilamål heiter det eigentleg ikkje buksa, men brok (ei brok, den brokjæ, fleire brøkje, dei brøkjena).
Merknad: I strilamålet finst det både svake og sterke hokjønnssubstantiv. Dei svake endar alltid på -a i ubestemt form, eintal. I bestemt form, eintal vil dei svake hokjønnsorda anten enda på -o eller -å, alt etter kvar på Strilelandet ein kjem frå. ''Kommentar: Om eit svakt hokjønnsord endar på 'å' i bestemt form er det neppe strilamål. men indre midhordlandsmål - t.d. Os eller Fusa. I strilamåla vil sterke hokjønnsord alltid enda på 'æ' medan svake alltid endar på 'o'. Dette er eit av dei sikraste kjenneteikna på strilamål og som skil det frå indre midhordlandsmål som ein finn i Os og Fusa.''
For einstava, sterke hokjønnssubstantiv som endar på ein vokal, vil ordet i bestemt form, eintal få eit tillegg av ein n før endinga; ei bru -> den brunæ, ei øy -> den øynæ, ei to -> den tonæ (berghylle) osb. Dette er ein såkalla hiatushindrande lyd og gjeld berre striladialektane i Nordhordland.
Merknad: For alle inkjekjønnsord i bestemt form, fleirtal finst det to moglege endingar; -æ og -(e)na. Det er ofte slik at blant eldre personar nyttar ein helst -æ, og blant yngre er det helst -(e)na som er mest nytta.
Andre kjenneteikn
Strilamålet har forøvrig sterk adjektivbøying: "sjetæ", "litæ" for hokjønn i uttrykk som "ei sjetæ skjorta" og "ei litæ jenta".
Eit anna karakteristikum for strilamåla er at ein skil mellom påstad og fråstad når ein skal skildra noko som står nært (her) eller fjernt (der borte). Dette finn ein i "Denne(Dinne)/denna/detta/den her" og "Danne/danna/datta/dan dar" (tilsvarar engelsk "This" og "That"). Dette gjeld òg for fleirtalsuttrykk: "Desse/Dessi her" og "Dasse/Dassi dar" (jfr. engelsk "These" vs. "Those"). Dette er nedarva frå norrønt mål.
Sula Sgeir
Sula Sgeir (skotsk-gælisk frå norrønt súlasker som tyder 'suleskjeret') er ei lita øy i Ytre Hebridane i Skottland, 18 km vest for North Rona. Ho er ei av dei mest fjerntliggjande av Dei britiske øyane og ligg meir enn 60 km nord for Lewis. Ho er mest kjend for havsulene som held til her, og som ho er kalla opp etter.
Sjølv om det ikkje ser ut til å vera råd å bu på øya, finst det ruinar av ei lita steinhytte, kalla Taigh Beannaichte ('Det velsigna huset'), på austsida. Havet har grave seg rett gjennom sørsida av øya og danna fleire samanhengande grotter, som ein kan utforska i roleg sjø. Det vesle fyret på sørsida av øya vert ofte øydelagt av kraftige bylgjer som bryt over øya.
Det finst om lag 5000 hekkande havsulepar på Sula Sgeir, i tillegg til andre fuglar som krykkje, teist, lundefugl, havhest og ein meiner òg at her finst albatross.
Charlotte Perrelli
Anna Jenny Charlotte Perrelli er ein svensk songar. Ho vann Melodifestival 1999 og representerte Sverige i Eurovision Song Contest 1999 i Jerusalem i Israel der ho vann. I 2008 vann ho igjen Melodifestivalen og representerte Sverige i Eurovision Song Contest for andre gong. I 2012 deltok ho for tredje gong i Melodifestivalen, der ho enda på femteplass i den fjerde deltevlinga.
Berbice-nederlandsk
Berbice-nederlandsk er eit nyleg utdøydd kreolspråk som vart brukt i kystområda av Guyana. Som negerhollandsk og skepi er berbice-nederlandsk ikkje basert på den nederlandske dialekten hollandsk, men på zeeuws. Ordforrådet til språket er dels basert på det vest-afrikanske språket ijaw. Berbice-nederlandskspråklige og skepi-språklege kunne ikkje forstå kvarandre.
Etter at engelsk Guyana vart erobra av dei sameinte Nederlandene i 1664 og området offisielt vart overdrege til nederlendarame av engelskmennene i byte for Nieuw-Amsterdam, kom Berbiceregionen under nederlandsk innverknad. Plantasjar kom i eige av menneske frå Zeeland, og språket til slavane deira vart merkt av dette. Dette språket vart verande i bruk etter at området vart overdrege til britane i 1815. Så seint som i 1993 var det framleis rundt fem menneske som snakka berbice-nederlandsk sjølv om andre kjelder rapporterer titalls brukarar. I kva grad desse framleis lever er ikkje stadfesta.
Berbice-nederlandsk er på mange måtar unikt, og gjev kunnskap om korleis kreolspråka vart til. Desse språka oppstod blant anna som følgje av den atlantiske slavehandelen. Berbice-nederlandsk er det einaste kreolspråket som har halde på så mange ord frå eit enkelt afrikansk språk (ijaw, frå Niger-deltaet) at det var mogleg å fastslå kor slavane vart henta frå, og dermed gje etterkommarane deira noko av historia deira, identiteten og herkomsten attende.
Dokumentasjon av språket
Språket vart mellom 1986 og 1990 dokumentert av Silvia Kouwenberg, ho fann ho med mye møye elleve personar i dei meste fjerne delene av regnskogen som framleis kunne hugsa og snakka det. Dei eldste berbice-nederlandsktalende var då Hennie Hartman (fødd 1895 ?, død 1990) og Alberta Klokke (fødd 1903), medan den yngste var Hilda Adolph (fødd 1923), som rett nok ikkje beherska språket flytande lengre. I løpet av forskinga lærte òg Silvia Kouwenberg språket, fordi dette var den einaste måten ho kunne få dei siste menneska som beherska språket til å bruka det. Di verre døydde viktige personar som kjende mange gamle eventyr og historier medan ho forska på språket.
Vokalar
Vokalane har ein stor grad av fri variasjon, der fleire fonem kan ha sammenfallende allofonar.
Martin i Slovakia
Martin (fram til 1950 Turčiansky Svätý Martin, ungarsk Turócszentmárton, tysk Turz-Sankt Martin, latinsk Sanctus Martinus/ Martinopolis) er ein by nord i Slovakia ved elva Turiec nedanfor fjella Vesle Fatra og nær byen Žilina. Han har om lag 60 000 innbyggjarar og er den åttande største byen i landet.
Berbice-nederlandsk
Vokalar
// og // har nesten komplementær distribusjon, og var truleg allofonar i eit tidlegare stadium.
Martin i Slovakia
Historie
Frå andre halvdel av 900-talet til 1918 var Martin ein del av Kongedømet Ungarn. Den første skriftlege kjelda som nemner Martin er frå 1264, då byen vart omtalt som Zenthmarton. Busetnaden vekk status som fri kongeleg by i 1340.
Berbice-nederlandsk
Konsonantar
// og // førekjem berre i ord lånt frå guyansk kreolsk.
Martin i Slovakia
Historie
Sidan 1700-talet vart Martin senter i Turóc fylke.
Byen vart det fremste slovakiske kultursenteret på 1800-talet. Fleire kulturinstitusjonar (som Matica slovenská og Det slovakiske nasjonalmuseet) vart grunnlagd her. Dei fleste politiske aktivitetane til den slovakiske nasjonale frigjeringa på 1800-talet og tidleg på 1900-talet, vart organisert frå Martin. Byen vart òg industrialisert i denne perioden. Det første trykkeriet vart bygd her i 1869, og i 1890 kom møbelfabrikken Tatra nábytok.
Byen vart mindre viktig etter at Pressburg (dagens Bratislava) vart hovudstad i Slovakia i 1919. I dag ligg Det slovakiske nasjonalbiblioteket og Matica slovenská her.
Det slovakiske nasjonalrådet erklærte Martin senteret for nasjonalkulturen til slovakane den 24. august 1994.
Matrjosjka
Matrjosjka (òg skrive matruska eller matrusjka; etter russisk 'матрёшка') er i russisk tradisjon ei hol, dekorativt måla tredokke. Dokkene kan delast i to, og inni kvar dokke er det ei mindre, liknande dokke. Matrjosjkaene er typiske suvenirartiklar i Russland. Ordet матрёшка er i russisk eit kjælenamn for kvinner, avleia av latin mater, mor.
Tradisjonen kom til Russland frå Japan på slutten av 1800-talet. Her vart den japanske tradisjonen kombinert med russisk handverkstradisjon – russiske handverkarar hadde hundreårig tradisjon med å måle påskeegg av tre. Den første kjende matrjoskja-målaren var Sergej Maljutin. Han teikna ei skisse og bad tredreiaren Vasilij Zvjozdotsjkin om å lage eit sett dokker. Den ytste vart måla som ei vaksen bondejente, systrene hennar vart stadig yngre – den inste var berre eit spedbarn.
Med verdsutstillinga i Paris i 1900 vart dokkene kjende i vesten, og dei vart snart populære.
Frå slutten av 1980-åra vart det det òg produsert satiriske matrjosjkadokker, gjerne slik at den russiske presidenten var måla ytst, og tidlegare statsleiarar følgde på – den minste var gjerne Lenin.
Matrjosjka-dokker er gjerne skorne i lindeved.
Feale
Feale (irsk An Fhéil eller Abhainn na Féile) er ei elv på Irland. Ho har utspring nær Rockchapel i Mullaghareirkfjella i County Cork sørvest i Republikken Irland og renn nordvestover i 75 km gjennom Abbeyfeale og Listowel i County Kerry før ho til slutt munnar ut i Shannon-estuaret ved Ballyduff. Elva og bielvane hennar dannar til saman over 160 kmav vassvegar. I dei siste 10 km er elva kjend Cashen. Ho inneheld store populasjonar av laks og sjøaure.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1971
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1971 vart vunnen av Rosenborg etter å ha sigra over Fredrikstad med 4-1 i cupfinalen. Finalen vart spelt 24. oktober 1971 på Ullevaal Stadion framfor 25 180 tilskodarar. Det var tredje gong Rosenborg vann ein noregsmeisterskap.
Rosenborg vinnarlag: Geir Karlsen, Erling Meirik, Kåre Rønnes, Bjørn Rime, Knut Jenssen, Jan Christiansen, Erling Næss, Arne Hanssen, Tore Lindseth, Bjørn Wirkola og Terje Mørkved.
Fredrikstad sitt finalelag: Per Haftorsen, Tom Zakariassen, Bjørn Drillestad, Robert Nilsson, Erik Karlsen, Kai Nilsen, Yngve Nilsson, Terje Høili, Jan Fuglset, Åge Johansen og Bjørge Sandhaug.
1032
1032 (romartal MXXXII)
Koma (fleirtyding)
Oppslagsordet koma kan visa til:
Lee på Irland
Lee (An Laoi på irsk) er ei elv i Republikken Irland. Ho har sitt utspring i Shehyfjella ved den vestlege grensa til County Cork og renn austover gjennom byen Cork før ho munnar ut i Cork Harbour på sørkysten av Irland. Oppfor Cork er det bygd eit vasskraftverk ved elva, og i denne delen av elva ligg no reservoara Carrigadrohid og Inniscarra.
Bensinstasjon
Bensinstasjon er eit utsal som i hovudsak sel drivstoff som bensin og diesel. I tillegg vert det gjerne seld ymse utstyr til personbilar. Større bensinstasjonar kan ha ein vaskehall og ved nokre høve ein verkstadhall for personbilar. Mange bensinstasjonar sel i tillegg ymse matvarer. På sjølvbetjente bensinstasjonar kan bilistane tanka bilen sin sjølv og betala med betalingskort.
Suldal Reiselivslag
Suldal Reiselivslag og Turistkontor
Marjatta Kajosmaa
Marjatta Kajosmaa er ein finsk tidlegare langrennar frå Vehkalahti heilt sør og langt aust i Finland. I tida 1970-76 vann ho fire OL-medaljar og to VM-medaljar, fire i sølv og to i bronse.
Kajosmaa meisterskapsdebuterte med to femteplassar i dei individuelle tevlingane under Vinter-OL 1968 i Grenoble. To år seinare vann ho sølvmedaljen på 10 km og ho gjekk Finland inn til bronse i 3 x 5 km stafett då Ski-VM 1970 vart arrangert i Strbske Pleso i dåverande Tsjekkoslovakia. Under vinterleikane 1972 i Sapporo tok ho medaljar i alle tre langrennsøvingane for kvinner. Etter bronsemedalje på 10 km sikra ho seg sølvmedaljen på 5 km, fem sekundar bak vinnaren Galina Kulakova, og ho avslutta med å gå Finland inn til sølv i 3 x 5 km stafett etter at Helena Takalo og Hilkka Kuntola hadde gått gode etappar. Fire år seinare tok dei same tre finske langrennarane, pluss Liisa Suihkonen, eitt nytt stafettsølv ved OL 1976 i Innsbruck, då øvinga heitte 4 x 5 km stafett. Både i 1972 og -76 vart Sovjet-kvinnene for sterke.
Valdajsjøen
Valdajsjøen (russisk Валдайское озеро - Valdajskoje ozero; Валдай) er ein innsjø midt i Valdajhøgdene i Novgorod oblast i Russland. Han har eit areal på 19,7 km² utan øyar. Han er i snitt 12 meter djup og på det djupaste 60 meter. Han frys til tidleg i desember og er isdekt til tidleg i mai. Byen Valdaj ligg ved breidda av innsjøen. På ein av øyane i innsjøen ligg Iverskij kloster.
Marjatta Kajosmaa
Kajosmaa vann sju tevlingar under Holmenkollrenna, med dobbeltsigrar i 1969, -72 og -73, samt siger på 10 km i 1971. Ho vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1971.
Georges Danton
Georges-Jacques Danton var ein fransk advokat og politikar.
Asuka
Asuka-tida (飛鳥時代) var ein periode i japansk historie som varte frå 538 til 710 (eller 592 til 645), men byrjinga kan seiast å overlappa med den føregåande Kofun-tida. Tida har namn etter Asuka-kyō, som var hovdustaden i riket då.
Asuka-tida er kjenneteikna av store kunstnariske, sosiale og politiske endringar. Desse hadde opphav i slutten av Kofun-tida, men var særleg påverka av at buddhismen blei innført frå Kina. Asuka var ein del av Yamatotida, då klanar frå Yamato utvida makta si over riket.
I denne tida blei også namnet på landet endra frå Wa (倭) til Nihon (日本).
Amherst i Massachusetts
Amherst er ein by som ligg i Hampshire County i Massachusetts i USA. Byen hadde 34 874 innbyggjarar i 2000.
Amherst College, Hampshire College og University of Massachusetts Amherst ligg i byen. Amherst er elles kjend som heimstaden til diktaren Emily Dickinson.
Kometkoma
Komaen (frå latinsk: hår) er den tåkete innpakninga rundt kometkjernen. Ho blir danna når kometen passerer nære sola på sin særs elliptiske bane rundt ho, då delar av overflata sublimerer.
Komaen er generelt sett saman av is og støvpartiklar. Større partiklar blir verande att langs kometbanen medan dei mindre blir skuvde vekk av solvinden og strålingstrykket til sollyset.
Komaen gjev kometen ein uklar utsjånad i teleskop og gjer han der merkbart forskjellig ifrå stjerner.
NASA sin Stardust-sonde hadde som føremål å samla prøver av ein koma.
Spoiler
Ein spoiler er ein veng som forbetrar veggrepet til ein bil når farten er stor.
Ein spoiler er ein veng som gjev ei nedoverretta kraft når køyretøyet er i rørsle. Krafta er proporsjonal med farten, så spoilerar er berre effektive i stor fart. Den nedoverretta krafta aukar marktrykket, og dermed friksjonen mellom dekka og vegbanen. Dette gjev betre veggrep og stabiliserer bilen, slik at ein kan halda større fart i sving utan at dekka slepper taket.
På bilar er spoilerar utforma som venge som er montert på bakre del av bilen, normalt på bagasjelokket til sedanar. Spoilerar kan også monterast framme på bilar, som ein kan sjå innan racing, ved at ein anten har frittståande venger eller venger montert i samanheng med bilen sin fremre støytfangar. Spoilerar er oftast produsert i plast, aluminium eller komposittmaterial som kolfiber.
Ein annan type spoilerar leiar luftstraumen slik at bakruta vert halden fri for støv. Spoilerar er ofte òg inkludert i stylingkit, som hovudsakleg vert nytta av estetiske omsyn. Rånarar brukar ofte spoilerar for å utsmykke bilane sine.
Tahay
Tahay (skotsk-gælisk Taghaigh) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Namnet kjem frå norrønt, tagg-øy. Øya har eit areal på 53 hektar og det høgaste punktet ligg 65 meter over havet. Ho er den største øya i ei gruppe nordaust for North Uist.
Månelandar
Månelandaren eller Månemodulen (eng: Lunar Excursion Module eller berre Lunar Module) var den delen av Apollo-fartøyet som gjennomførte landingane på månen.
Tahay
Øya vert nytta til beite for sau og for torvhausting.
Historie
I 1846 levde seks familiar på øya. Dei vart drivne bort frå Pabbay under Highland clearances for å gje rom til sauehald der. Sjølv om det ikkje var dyrkbar mark på øya, håpte dei å livnære seg av fiske. Dette viste seg å verte for hardt for dei, og i 1850-åra gav dei opp og flytte til Australia.
Tahay er i dag eigd av dei skotske styresmaktene.
San José
San José eller San Jose er spansk for heilage Josef. I følgje GEOnet sin namneservar er det det mest vanlege stadnamnet i verda.
Mange mindre byar, tettstadar eller adminstrative område har òg same namn:
Kaliumnitrat
Kaliumnitrat eller salpeter er ei kjemisk sambinding med kjemisk formel KNO3. Kaliumnitrat er eit oksiderande salt av salpetersyre. I fast form er det eit kvitt, krystallinsk stoff.
Bruk
Kaliumnitrat er ein viktig del av kunstgjødsel.
Saltet vert nytta i nokre typar sprengstoff, mellom anna svartkrutt.
Kaliumnitrat har E-nummer 252 og vert nytta til konservering av mat.
Biologisk rolle
Nitrationet, med formelen NO_3^-, blir nytta av planter i oppbygginga av klorofyll og aminosyrar. Ionet blir òg nytta av bakteriar i jorda som nyttar den kjemiske energien som blir løyst ut når nitrat blir omdanna til nitritt. Nitritt blir av andre bakteriar omdanna til nitrogen i gassform.
Oshiwambo
Over halvparten av innbyggjarane i Namibia snakker oshiwambo Det blir særleg tala av ovambofolk.
Paul Grice
Herbert Paul Grice, som òg er kjend under forfattarnamna H. P. Grice, H. Paul Grice eller Paul Grice, var ein britisk språkforskar og språkteoretikar som i dei to siste tiåra av karrieren sin hadde tilhald i USA. Han vart fødd i Birmingham i England og døydde i Berkeley i USA. Utdanninga tok han hjå University of Oxford i Oxford i England, og hadde arbeidet sitt der fram til 1967, då han flytta til University of California i Berkeley. Arbeida hans om kva som ligg i omgrepa meining og kommunikasjon har vore viktig innanfor semantisk forsking.
Paul Grice er kjend for å ha formulert dei to omgrepa konvensjonell implikatur og konversasjonell implikatur (implikatur tyder den underliggjande eller underforståtte meininga i ei ytring), der han mellom anna introduserer sine fire maksimar for forståing. Konvensjonell implikatur er uavhengig av konteksten, det vil seie at meininga ligg i språket. Men når det gjeld konversasjonell implikatur, er konteksten heilt avgjerande for korleis bodskapen vert forstått. I dette høve gjelde det eit samarbeidsprinsipp mellom avsendar og mottakar av bodskapen, ettersom mottakaren må freiste å forstå kva avsendaren seier. Dei fire maksimane, som altså berre har med konversasjonell implikatur å gjere, går difor ut på: