cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fysisk oseanografi
Den generelle sirkulasjonen i havet
Havstraumar er i stor grad driven av vinden på overflata, og den storskala atmosfæriske sirkulasjonen er derfor viktig for å forstå havsirkulasjon. Hadleysirkulasjonen fører til austavind i tropane og vestavind på midlare breidder, og dette skaper eit antisyklonsk vindstress over det subtropiske havet. Dette fører vidare til ein sakte straum mot ekvator gjennom det meste av dei subtropiske havbassenga (sverdrupbalansen). Returstraumen skjer i ein intens, smal vestleg grensestraum mot polane. Som i atmosfæren er havet langt meir utstrekt horisontalt enn vertikalt, og den horisontale rørsla er generelt mykje raskare enn den vertikale. På den sørlege halvkula er det eit kontinuerleg havbelte rundt jorda, og den vestlege vinden på midlare breidder skapar derfor her den kraftige antarktiske cirkumpolarstraumen. På den nordlege halvkula hindrar landmassane ein liknande straum og havsirkluasjonen her vert broten ned i mindre kvervlar i Atlanterhavet og Stillehavet.
Corioliseffekten
Corioliseffekten fører til at straumane bøyer av (til høgre på den nordlege halvkula og til venstre på den sørlege). Sidan avstanden rundt jorda minkar når ein flyttar seg bort frå ekvator, og fordi jorda roterer mot klokka segg frå nordpolen, bøyer luft- og vassmassar austover når dei flyttar seg frå ekvator til polane, og vestover når dei flyttar seg frå polane til ekvator. Dette har stor effekt på straummønsteret i havet. Mellom anna fører det til at straumen går rundt høg- og lågtrykkssystem, og gjer at desse kan vare lenge. Som følgje av dette kan små variasjonar i trykket skape målbare straumar. Ein høgdeskilnad i havoverflata på 1 cm over ei lengd på 10 000 km vil til dømes skape ein straum på 1 cm/s på midlare breidder. At corioliseffekten er størst ved polane og svakast ved ekvator gjer at ein får ein relativt skarp, jamn vestleg grensestraum som ein ikkje ser på austsida av hava.
Corioliseffekten fører òg til oppvelling ved kysten, sidan vinddrivne straumar vert bøygd av til høgre for vindretninga på den nordlege halvkula og til venstre for vindretninga på den sørlege halvkula. Når vinden bles anten mot ekvator langs den austlege havgrensa eller mot polane på vestsida, vil vatn strøyme bort frå kysten (såkalla ekmantransport), og tyngre vatn frå djupet strøymer opp (oppvelling) for å erstatte det.
Ekmantransport
Ekmantransport fører til ein nettotransport av overflatevatn 90º til høgre for vindretninga på den nordlege halvkula, og 90º til venstre for vindretninga på den sørlege halvkula. Når vind bles over havoverflata, tar han «tak i» eit tynt overflatelag på vatnet. Dette tynne vasslaget tar så tak i eit tynt vasslag under seg og overfører rørsleenergien til dette laget, og så vidare. På grunn av corioliseffekten vil vasslaga sakte flytte seg lenger og lenger til høgre nedover i djupna på den nordlege halvkula, og til venstre på den sørlege halvkula. I dei fleste tilfelle går det nedste vasslaget som er påverka av vinden i ei djupne 100 - 150 meter i ei retning 180º i forhold til vindretninga, altså motsett veg. Den totale nettotransporten av vatnet vil derfor vere 90º frå den opphavlege vindretinga.
Langmuirsirkulasjon
Langmuirsirkulasjon skapar tynne, synlege striper, kalla ranker på havoverflata parallelt til vindretninga. Om vinden bles meir enn 3 m/s, kan han skape parallelle ranker med oppvelling og nedvelling mellom seg i ein avstand på 5 til 300 meter. Desse rankene er skapt av tilstøytande vassceller (som er om lag 6 meter djupe) der annakvar celle roterer med og mot klokka. I konvergenssonene samlar det seg avfall, skum og sjøvekster, medan plankton vert fanga i divergenssonene og ført til overflata. Om det er mange plankton i divergenssonen kan ein ofte finne fisk her som livnærer seg på desse.
Grenseflata hav-atmosfære
I grenseflata mellom hav og atmosfære utvekslar dei to fluksar av varme, fukt og rørslemengd.
Den enorme varmekapasiteten til havet moderer klimaet i områda nær hava, og medfører maritimt klima i slike områda. Dette kan kome av varmelagring om sommaren og frigjeving av varme om vinteren, eller transport av varme frå varmare stader. Eit godt døme på sistnemnde er Vest-Europa som delvis vert oppvarma av Golfstraumen.
Overflatevind har ein storleiksorden på meter per sekund, medan havstraumane har ein storleiksorden på centimeter per sekund. Sett frå atmosfæren kan ein nærast rekna havet som stasjonært, medan atmosfæren sett frå havet utøver ei viktig vindspenning på overflata som medfører storskala havstraumar.
Vinden skaper havbølgjer. Dei lengste bølgjene har ein fasefart nær vindfarten. Rørslemengda til overflatevinden vert overført til ein energifluks av havbølgjene. Denne auka ruheita til havoverflata som bølgjene skapar, endrar vinden nær overflata.
Havet kan få tilført fukt gjennom nedbør eller tape fukt gjennom fordamping. Fordamping fører til at havet vert saltare. Middelhavet og Persiabukta er døme på havområde med kraftig fordamping som har gjort desse områda saltare enn andre havområde. Dette kan ein observere som ei fane med saltare vatn ut av Gibraltarsundet i Atlanterhavet. Tidlegare trudde ein at fordamping og nedbør var ein av dei store drivkreftene bak havstraumar, men i dag veit ein at desse berre har ein særs liten innverknad.
Planetære bølgjer i havet
Ei kelvinbølgje er ei løpande bølgje som vert kanalisert mellom to grenseflater eller motsette krefter (vanlegvis corioliskrafta og ei kystlinje eller ekvator). Det er to typar kelvinbølgjer, kystbølgja og ekvatorbølgja. Kelvinbølgjer er drivne av tyngdekrafta til jorda og er ikkje-dispersive, som tyder at fasefarten til bølgja for alle frekvensar er lik gruppefarten til bølgjeenergien for alle frekvensar. Dette tyder at kelvinbølgjer kan oppretthalde forma og retninga si over lange tidsperiodar. Dei vert vanlegvis danna av ei brå endring i vindretning, slik som endringa av passatvinden i starten på ei El Niño-hending.
Kystforma av kelvinbølgjene følgjer kysten og vil alltid forplante seg mot klokka på de nordlege halvkula (med kysten til høgre for bølgjeretninga) og med klokka på den sørlege halvkula.
Ekvatorforma av kelvinbølgjene forplantar seg austover på den nordlege halvkula og vestover på den sørlege, med ekvator som bølgjeleiar.
Kelvinbølgjer er kjende for å ha særs høg fart, typisk rundt 2-3 meter per sekund. Dei har bølgjelengder på fleire tusen kilometer og ein amplitude på fleire titals meter.
Rossbybølgjer eller planetære bølgjer er store, saktegårande bølgjer som vert skapt i troposfæren av temperaturskilnader mellom havet og kontinenta. Den store gjenoppretttingskrafta er endringa i corioliskrafta med breiddegraden. Amplituden på desse bølgjene er vanlegvis fleire titals meter og dei har særs lange bølgjelengder. Ein finn vanlegvis slike bølgjer på låge eller midlare breiddegrader.
Det finst to typar rossbybølgjer, barotrope og barokline. Barotrope rossbybølgjer er dei raskaste og varierer ikkje vertikalt. Barokline rossbybølgjer flyttar seg mykje saktare.
Det spesielle med rossbybølgjer er at fasefarten til kvar individuelle bølgje alltid har ein komponent vestover, men at gruppefarten kan gå i all retningar. Vanlegvis har dei kortare rossbybølgjene ein austlegretta gruppefart, medan dei lengre har ein vestlegretta.
Arenarock
Arenarock (òg kalla album-orientert rock [AOR], anthemrock, bedriftsrock, papparock, melodisk rock, pomp-rock og stadionrock er ein type rock som oppstod i midten av 1970-åra. Då hardrockband og dei som spelte ein lettare, men likevel skingrande type poprock vart stadig meir populære, byrja grupper å skape songar meint for store publikum, og arenarocken utvikla seg ved å bruke ein meir kommersiell og radiovenleg stil. Musikken var ofte kraftig produsert, med ofte livlege, dramatiske songar og langsame powerballadar, med sterk vekt på melodi og ofte allsongvenlege refreng. Andre kjennetiekn var bruken av gitareffektar og klaverinstrument.
Mange av merkelappane nemnde over er brukt nedsettande, og diskusjonane til kritikarane går ofte inn på spørsmål om musikarane fokuserer for mykje på show-delen og masseappellen enn den kunstnarisk kvaliteten, særskild med tanke på skilnadane mellom dei store lyttarmassane versus andre lyttarar. Interessa i arenarock er stereotypisk rekna som noko kvite menn i arbeidarklassen og middelklassen i Canada og USA høyrer på, som er blitt sitert som grunnlag for nedlatande fordomar over sosial status av somme kritikarar. Musikkstilen er derimot populær verda over, særleg i samband med store turnear.
Ola Dekko
Ola Amundsson Dekko var ein norsk spelemann frå Ål i Hallingdal. Han budde mange år på Torpo. Sidan han hadde ein yngre bror som òg spela fele og heitte Ola, er han ofte vore kalla Store-dekken (dette er og namnet på ein springar som er etter han).
Ola Dekko fekk mykje spel etter Myreguten, og var mykje i lag med Tor Grimsgard på Nes. Grimsgard og Dekko møttest fleire vender i Ål med, og mykje av nedredalsspelet vart soleis omplanta til Ål. Ola Dekko var nyskapande, og bygde ut eldre og knappare slåttar til dei storformene som har vore nytta i dalen seinare. Han vart ei viktig kjelde for både Sevat Sataøen og Olav Sataslåtten. Spelet etter han er ofte kalla Dekkaspel, og har tydelege kjenneteikn. Slåttane Dekken nytta har ofte skyldskap nedetter dalen og i andre dalføre.
Ola Dekko var ein drivande dansespelemann. I mange år pla han halde ope hus på sundagskvelden, slik at ungdomen i bygda kunne koma inn og danse. Dekken spela då så lenge han makta. Når han så gjekk lei, kasta han gjestene ut utan meir snakk. Han skal òg ha vore ein medveten spelemann, og var ikkje støtt nøgd med korleis dei yngre spelemennene tolka slåttane hans. Elles kunne Dekken vera ein vrien spelemann å nytta, av di han ofte drakk seg full og kunne bli valdeleg. Men han hadde ord på seg for å vera den beste i Ål i si tid.
To av sønene, Knut Dekko og Botolv Dekko spela òg hardingfele, og sistnemnte var til stor hjelp då Arne Bjørndal kom innom Dekko etter slåttar i 1937. Bror til Ola, Vesle-dekken, var bestefar til stortingspolitikaren Hallgrim Berg.
Slåttar som Skinntrøya, Krullafuru og Basken er spela i tradisjon etter Dekken i øvre Hallingdal.
Col de Granon
Col de Granon (lokalt òg Col du Granon) er eit 2 413 moh. høgt fjellpass i Dei franske Alpane. Passhøgda ligg i Département Hautes-Alpes. I følgje andre kjelder er ikkje passhøgda høgare enn 2 404 moh.
To vegar fører opp på passet. Frå sør går vegen 234T frå Saint-Chaffrey, strekninga er 11,5 km lang og stigninga i snitt rundt 9 % opp. Frå aust går det ein ikkje-asfaltert militærveg opp til passet som med utgangspunkt i Val-des-Prés stig knapt 7 % i snitt over 15,3 km.
Tour de France
Passhøgda var målgangsstad for ei klatreetappe under Tour de France 1986. Strekninga blei då plassert i Hors catégorie, den hardaste kategorien. Eduardo Chozas vann denne etappen. Col de Granon var lenge den høgastliggande målstaden i Touren inntil Col du Galibier for første gong blei brukt som målgangsstad i 2011.
Damsgårdsfjellet
Damsgårdsfjellet (317 moh.) er eit av dei sju fjella kring Bergen og ligg vest for sentrum. Det har namnet sitt frå Store og Lille Damsgård, gnr. 153 og 154 i Bergen. Tidlegare heitte garden Hásteinar og var truleg oppkalla etter fjellet.
På Bergen Turlag sin årlege sjufjellstur er Damsgårdsfjellet andre fjellet ein går over. Då har ein gått over Lyderhorn, og har att Løvstakken, Ulriken, Fløyfjellet, Rundemanen og Sandviksfjellet.
Carl Nielsen
Carl Nielsen var ein dansk komponist og dirigent.
Carl Nielsen var fødd i Sortelung ved Nørre Lyndelse på Fyn, der han voks opp. Faren var gardsarbeidar, men tente litt ekstra som landsbymusikant. Han lærte barna sine å spele fiolin. Her viste Carl Nielsen sitt store talent seg. Han fekk plass som trombonist i eit militærorkester. Her lærte han å spele på ei rekkje instrument, og blei forfremja til korporal. Dette opna sjansane for ein friplass på musikkonservatoriet.
Som komponist er Carl Nielsen blitt karakterisert som det største nordiske musikktalentet i si tid. Han skreiv alt frå enkle melodiar til symfoniar og operaer. Carl Nielsen sitt portrett pryder dei danske 100-kronersetlane.
Nielsen var gift med bilethoggaren Anne Marie Carl Nielsen.
Anybody Seen My Baby?
«Anybody Seen My Baby?» er ein song av det engelske rockebandet The Rolling Stones frå albumet Bridges to Babylon frå 1997.
Ape
Aper eller apar (Haplorrhini) høyrer til primatane. Dei finst opphavleg i tropisk og subtropisk klima over heile verda (unnateke Madagaskar, der halvapene er dei einaste primatane). Gruppa omfattar òg mennesket, som i løpet av dei siste 100 000 år har spreidd seg til resten av klimasonena.
Spøkelsesapene har tidlegare vore rekna til halvapene, men er søstergruppa til resten av apene. Denne resten vert gjerne samanfatta som ekte aper (breinaseaper eller vestaper, menneskeaper og smalnaseaper eller dyreaper.)
Anybody Seen My Baby?
Han er skriven av Mick Jagger og Keith Richards, men er òg tilskriven K.D. Lang og Ben Mink. Refrenget på songen er særs likt songen «Constant Craving» av K.D. Lang frå 1992. Jagger og Richards hevda dei aldri hadde høyrt denne songen før, og då dei oppdaga dette før songen deira kom ut, vart dei forbløffa over kor like dei var. Dei gjorde då slik at songen òg vart tilskriven Lang og medlåtskrivaren hennar Mink, for å unngå mogelege søksmål. Seinare har Lang sat ho vart smigra og då ho oppdaga dette.
Ape
Apene har til felles mellom anna at synet har teke over for luktesansen som den viktigaste sans. Morfologisk gir dette seg utslag i (a) tørre nasar (i motsetnad til halvaper og andre pattedyr, som har fuktige nasar) og (b) forholdsvis tettsitjande og framoverretta auge (som gir mindre synsfelt, men tredimensjonalt syn). Vidare er overleppa bevegeleg og ikkje todelt, men lukka.
Anybody Seen My Baby?
«Anybody Seen My Baby?» er ein typisk song for Bridges to Babylon-perioden til Stones. Han syner fleire inspirasjonskjelder og inneheld ei sampling av hip-hop-gruppa Biz Markie, som ein av få songar av The Rolling Stones. Bass og keyboard på songen vart spelt av Jamie Muhoberac, medan Waddy Wachtel spelar akustisk gitar. Songen har ei særeigen R&B-kjensle, driven fram av bassen til Muhoberac. Jagger, Richards og Wachtel spelar elektrisk gitar.
Songen vart ein stor hit i 1997 og nådde Topp 20 i Europa og tredjeplassen på Billboard Mainstream Rock Tracks. Musikkvideoen vert kanskje best hugsa for ei topplaus Angelina Jolie, like før ho vart kjend som skodespelarinne. Ho spelar ei stripperske som vandrar rundt i New York City.
Ape
Dei ekte apene har mellom anna til felles at livmora er enkel (ikkje lenger delt i to «armar») og at talet patter er redusert til to.
Tú alfagra land mítt
Tú alfagra land mítt er Færøyane sin nasjonalsong. Tittelen tyder O du mitt vene land. Teksten er skriven av Símun av Skarði (1872-1942), melodien er ved Peter Alberg (1823-1892).
Lomvi
Lomvi (Uria aalge) er ein sjøfugl i alkefamilien. Han har ei svart og kvit fjørdrakt. Arten er representert i holarktis og hekkar i dei boreale og subarktiske områda. Dei lever året rundt i Nord-Atlanteren og det nordlege Stillehavet. Lomviar er tilpassa eit liv til havs og søker til land med fjellklipper berre i hekketida.
Dette er den største arten blant nolevande alkefuglar. Eit karakteristisk trekk ved alkefuglar i Uria-slekta er evna til å dukke djupt etter føde, ned til 180 meter for lomvi.
Skildring
Lomvien er 38–46 cm lang pluss føtene som stikk ut om lag 4 cm. Vengespennet er 61–73 cm og ein vaksen fugl veg kring 1 kg. Kjønna er like. Om sommaren er fuglen brunsvart på hovud, rygg, vele, oversida på vengane og undersida av svingfjørene. Undersida er kvit liksom dekkfjørene under. Nebben er lang og spiss (spissare enn hos alke) og når fuglen flyg stikk dei gråsvarte føtene ut bakom fuglen. En viss prosent (som aukar dess lengre nord ein kjem) har ein kvit ring rundt auga og ein kvit strek bakover kinna. Desse vert kalla ringvi. Om vinteren er haka og området bakom auga kvite.
Føde og beiting
Lomviar lever hovudsakleg av småfisk som dei fangar nær vassoverflata, slik som sandål, brisling, lodde, småsild og ålekvabbar. Ved høve kan dei ta krepsdyr, børsteormar og blautdyr. Det daglege inntaket av føde er mellom 90 og 300 gram, som svarar til ca. 10 til 30 % av kroppsmassen. Avhengig av tilgjenge av føda, kan lomviar flyge langt frå kolonistaden i hekketida for å ta byttedyr. Typisk kan rekkevidda variere mellom 8 og 60 kilometer som i Alaska. På Newfoundland derimot, søker fuglane ulike beiteområde i hekketida, maksimalt 120 km frå reiret. I rugetida på Newfoundland tilbakelegg dei gjennomsnittleg 38 kilometer kvar veg per flygetur. Etter klekking, på 1990-talet, vart avstanden redusert til under 5 kilometer.
Under dukket sym lomvien med vridande og flapprande vengerørsler. Maksimal djupne registrert er 180 meter, men fuglane dukkar vanlegvis til monaleg grunnare djupner, normalt til mellom 20 og 50 meter. Saman med polarlomvi er dei alkefuglane som kan dukke djupast. Dette skyldast kroppsmassen deira. Typisk for jaktåtferda til lomvien er at han først berre stikk hovudet i vatnet opp til over auga og dermed observerer fisken. Gjennomsnittleg dukketid er rundt eitt minutt per dukk. Likevel har dukk på over 3 minutt for denne arten òg vorte registrert.
Læte
Ved koloniane er det mykje læte i lomviane. Det vanlegaste er eit oppatteke nasalt wha wha wha som går over i eit langtrekt rautande eller brusande læte. I flukt er lomvien stille.
Göttingen
Göttingen (plattysk Chöttingen) er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 130 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Leine og er administrasjonsstad for landkreisen Göttingen.
Kristian IX av Danmark
Kristian IX vart fødd på Gottorp slott i Schleswig-Holstein som hertug Frederik Wilhelm av Glücksburg.
Göttingen
Göttingen har sitt opphav i ein landsby med namn Gutingi. Landsbyen vart først nemnd i dokument i 953. Byen vart grunnlagd mellom 1150 og 1200 nordvest for denne landsbyen og tok same namn. I mellomalderen var byen medlem av Hansaen og derfor ein rik by.
Kristian IX av Danmark
I 1853 vart han peika ut som dansk tronfylgjar, då kong Fredrik VII av Danmark ikkje hadde nokon direkte tronarving. I røynda var det kona, Louise av Hessen-Kassel, som hadde arverett til trona. Ho var niese av kong Kristian VIII Fredrik av Danmark.
Den 15. november 1863 vart han konge då Fredrik VII av Danmark døydde. Samstundes vart det ei ny danske kongeslekt, Glücksborgarane på den danske trona.
Dubrovnik
Dubrovnik (tidlegare kalla Ragusa) er ein gamal by på kysten av Adriahavet i Dalmatia i Kroatia. Han vart grunnlagd i 639, og trekk i dag til seg mykje turisme. Byen vert ofte kalla Adriahavets perle. Den gamle delen av byen er ført opp på UNESCO si verdsarvliste.
Göttingen
I dag er Göttingen kjend for det gamle universitetet sitt (Georgia Augusta eller Georg-August-Universität), som vart grunnlagd i 1737 og vart det mest vitja universitetet i Europa. I 1837 protesterte sju professorar her mot den totale suvereniteten til kongane av Hannover og mista kontora sine. Dei vart kjend som «Göttinger Sieben», og var mellom anna kjende personar som Grimm-brørne, Heinrich Ewald, Wilhelm Weber og Georg Gervinus. Dei tyske kanslarane Otto von Bismarck og Gerhard Schröder studerte jus ved universitetet i Göttingen. Karl Barth hadde sitt første professorat her. Nokre av dei mest kjende matematikarane gjennom historia, Carl Friedrich Gauss, Bernhard Riemann og David Hilbert var professorarar ved Göttingen.
Dubrovnik
Historie
Byen vart grunnlagd av folk som flykta fra avarane. Etter at avarane øydela den greske kolonien Epidauros, som ligg i Den saroniske bukta, flytta innbyggjarane seg nordover og slo seg ned i området som vart Dubrovnik. Byen vart allereie i 896 underlagt Austromarriket og vart ein svært viktig handelsby med ein flåte på over 300 fartøy.
Göttingen
Som så mange andre universitetsbyar har Göttingen utvikla sine eigne skikkar. Dagen då studentar får utdelt doktorgraden sin, vert dei trekt i handkjerrer frå rådhuset til Gänseliesel-fontenen føre det gamle rådhuset. Her må dei klatre på fontenen og kysse statuen Gänseliesel (Gåsejenta). Dette er eigentleg ulovleg, men noko ein vanlegvis ser gjennom fingrane med i desse tilfella. Ho er rekna som ein av dei mest kyssa jentene i verda.
Dubrovnik
Historie
I mellomalderen var byen ein rival til Venezia, som den einaste frie bystat i det austlege Adriahavet. På 1400- og 1500-talet fekk byen eit merkverdig nivå, takka vere sin velstand og diplomatiske evner.
Kristian IX av Danmark
Han var konge av Danmark frå 1863 til 1906. Kongeparet fekk borna: Fredrik VIII, Vilhelm (Georg I av Hellas), Valdemar, Alexandra, Dagmar og Thyra. Kristian IX er kjend som «Europas svigerfar». Heile fire av borna kom til å sitja på europeiske tronar. Alexandra vart dronning av Storbritannia, gift med kong Edvard VII av Storbritannia. Dagmar vart keisarinne av Russland, gift med tsar Alexander III av Russland (under namnet Maria Feodorovna). I 1887 avslo prins Valdemar å eit tilbod om å verta konge av Bulgaria.
Göttingen
Dei allierte sine bombetokt under den andre verdskrigen rørte nesten ikkje Göttingen i det heile tatt. Ein uskriven regel mellom britane og nazistane var at nazistane ikkje skulle bombe Cambridge og Oxford mot at dei allierte ikkje skulle bombe Heidelberg og Göttingen. Dei indre områda av Göttingen er i dag ein attraktiv stad å bu med mange butikkar, kafear og barar. Mange studentar buset seg her og gjev Göttingen eit ungt andlet.
Kristian IX av Danmark
Kristian IX døydde, 87 år gamal, den 29. januar 1906 på Amalienborg og vart gravlagd i Roskilde domkyrkje i kapellet til Glucksborgarane.
Dubrovnik
Historie
Seinare kom byen under osmansk herredøme, og frå 1815 underlagt Keisardømet Austerrike og seinare Austerrike-Ungarn. I 1918 vart byen ein del av Kongeriket Jugoslavia då det vart oppretta.
Göttingen
Økonomisk er Göttingen kjend for produksjon av optisk og finmekanisk maskineri, inkludert Carl Zeiss lysmikropskop.
Dubrovnik
Historie
Dubrovnik har vore sentral i utviklinga av det kroatiske språket. Han var heimstad for mange viktige poetar, forfattarar, matematikarar, fysikarar og andre forskarar.
Dubrovnik er rekna som ein av dei vakraste og best bevarte byane i Middelhavsområdet, men vart utsett for eit kraftig bombardement under krigen i det tidlegare Jugoslavia i 1991, som skada store delar av Gamlebyen, trass i at denne var heilt utan militær verdi. Gamlebyen er i ettertid rehabilitert.
Lomvi
Utbreiing og taksonomi
Fuglen hekkar i det nordlege Europa; på Island, i kystbandet i Skandinavia, Storbritannia og langs store delar av atlanterhavskysten, i Asia; i Russland, Nord-Korea og Japan, i Nord-Amerika; i Alaska, Canada, USA og på Grønland.
Den globale populasjonen var ca. 18 millionar individ per 1996. Dei største populasjonane finst i farvatn ved USA inkludert Alaska, totalt 6 millionar individ i 1990. I Noreg var det opp til 15000 par i år 2000. Den globale populasjonen er trudd å auke, medan hekkebestanden i Europa inkludert Noreg er minkande.
Arten vert delt inn i fem underartar:
Førekomst i Noreg
I Noreg hekkar fuglen spreidd i fuglefjell frå Rogaland til Finnmark. Dei største koloniane er på Røst og nordover og femnar om meir enn 90 % av den norske bestanden. Lomvien er svært sosial og hekkar i tette koloniar i fuglefjell. Fuglane bygg ikkje reir og legg egga direkte på fjellet. Lomviane likar opne, breie fjellhyller og større, flate areal på toppen av fuglefjellet. I Noreg har det vore store endringar i lomvibestanden, og på 1990-talet hekka det mindre enn 30 000 par på fastlandet. Hjelmsøy i Vest-Finnmark var ein gong den desidert største kolonien i landet, og i 1965 vart talet hekkande par rekna til 110 tusen, men sidan den gongen har talet minka kraftig: 70 tusen par i 1975, 5 000 par i 1986 og 1000 par året etter. Også på Nord-Fugløy og Røst har fugletalet gått kraftig attende. Nedgangen kjem m.a. av at lomviar har drukna i fiskegarn. Lengre aust, i Aust-Finnmark, var det ein mindre tilbakegang fram til 1975, og så ein liten auke. Deretter vart bestanden redusert med 80-90 % som følgje av kollaps hos lodda. Lomvi er ført opp som kritisk truga på norsk raudliste for artar, 2021.
Hekking
Lomvi hekkar ikkje før fuglen er 4-5 år gammal. Hoa legg eitt egg i mai eller juni. Lomvi lagar ikkje reir, men legg egga direkte på berget. Eggeskalet er sjølvreinsande. Egga er også pyramideforma i eine enden, noko som kan hindra dei i å rulla ned frå fugleklippene.
Begge foreldra rugar i 32 døgn. Ungen er sjølvstendig etter kort tid. Han har tett dundrakt og vert mata med småfisk. I løpet av dei første to vekene treng ungane 27-49 gram fisk per døgn.
Musikknøkkel
Innanfor musikken er ein nøkkel eit symbol på notelinja som markerer namna på dei skrivne notane. Han blir plassert på starten av kvar notelinje, og bestemmer kva notane som ligg på same linja som nøkkelen skal heite. Frå dette blir dei andre notane også bestemt, der nøkkellinja blir brukt som eit haldepunkt, og notane sitt namn blir bestemt frå kor langt dei er frå nøkkellinja.
Det finst mange forskjellige nøklar, men de fire som oftast er i bruk i dag er:
G-nøkkel G-nøkkelen er den nøkkelen som til vanleg dekker det høgaste toneregisteret. Nøkkelen sin krøll (sjå illustrasjon) svingar rundt tonen éinstrøken G.
C-nøkkel (eller altnøkkel, tenornøkkel) C-nøkkelen sitt register er mellom G- og F-nøkkelen. Den karakteristiske knekken midt på nøkkelen markerer tonen éinstrøken C Plassert på tredje notelinje vert C-nøkkelen kalla altnøkkel. På fjerde notelinje, tenornøkkel. Tidlegare har C-nøkkelen òg vore brukt som soprannøkkel, på første linje, og mezzosoprannøkkel, på andre linje.
F-nøkkel F-nøkkelen har to prikkar som ligg på over- og undersida til tonen lille F.
Fearnleys olympiske ærespris
Fearnleys olympiske ærespris er oppkalla etter skipsreiaren Thomas Fearnley som oppretta prisen. Den består av en statuett modellert av Per Palle Storm etter den antikke hellenske diskokasteren. Prisen vert gjeve for «fremragende prestasjoner» av ein norsk OL-deltakar, vanlegvis ein for sommarleikane og ein for vinterleikane. Det er Norges Olympiske Komité som deler ut prisen til norske idrettsutøvarar som har utmerkt seg utover det vanlege i OL, og ingen kan vinna prisen to gonger.
Kaniv-reservoaret
Kanivreservoaret er eit reservoar i Dnepr i Ukraina. Det er kalla opp etter byen Kaniv, og dekkjer 674 kvadratkilometer i Tsjerkasy og Kiev oblast. Det vart skapt i 1972 då demningane ved Kaniv vasskraftverk vart bygd i Dnepr.
Reservoaret er 162 km langt, opp mot 5 km breitt, og har ei middeldjupne på 5,5 meter. Vassvolumet er 2,6 km³.
Stamfugl
Stamfugl er nytta i tydinga standfugl i delar av landet.
Fylkesveg 314 i Hordaland
Fylkesveg 314 (Fv314) går mellom Bulken i Voss og Dale i Vaksdal kommune i Hordaland. Vegen har ei lengd på 45,0 km.
Vegen var tidlegare del av riksveg.
CBeebies
CBeebies er BBC sin fjernsynskanal for born under fire år. Den sender frå 06:00 til 19:00; om kvelden og delar av natta sender BBC Four på same bandbreidde hjå Freeview. Kanalen blei starta opp den 11. februar 2002 og sender i dag eit tre-timars radioprogram (CBeebies Radio)) hjå radiokanalen BBC 7 i tillegg.
Kotelnyjøya
Kotelnyjøya (russisk Остров Котельный) og Faddejevskijøya (О. Фаддеевский) er namn på to delar av ei øy i Anzjuøyane, ei undergruppe av Nysibirøyane i Russland. Dei vert ofte oppførte som to separate øyar på mange kart. Ei flat, lågtliggande slette knyter dei to delane saman. Denne sletta vert kalla Bunge Land (Бунге Земля; Bunge Zemlja).
Som ei enkelt øy er Kotelnyj/Bunge/Faddejevskij ei av dei 50 største øyane i verda. Øyane høyrer til republikken Sakha og er nesten heilt folketomme.
Geologi
Kotelnyjøya består av sedimentære bergartar og sediment frå tidleg paleozoikum til sein kenozoikum. Dei eldste bergartane er bergartar med forsteiningar, kalkstein og dolomitt frå ordovicium til tidleg devontid. Frå nyare devontid finn ein karbonhaldig bergartar med innlagra kalkstein, dolomitt, sandstein og konglomerat over det sedimentære laget. Laget frå permtida og juratida består av innlagra leirstein, siltstein og sandstein. Alle desse sedimentære bergartane er forkasta og folda i komplekse antiklinalar og synklinalar, med innslag av tynne gangar av grønstein. Elveavleiringar frå Sediment frå kvartærtida til holocen som er frå 1500 til meir enn 55 000 radiokarbonår gamle ligg under elveterrassar i elvedalane til Balyktakh og Dragotsennaja. Tjukk permafrost har utvikla seg i desse avleiringane.
På Bunge Land og den sørvestlege delen av Kotelnyjøya er det relativt lause sediment frå tidleg krittid til kvartærtid over folda og forkasta sedimentære bergartar. Dei eldste av desse sedimenta er leire, silt og sand frå tidleg krittid som inneheld konglomerat, tuff, tuffaktig sandstein, kol og på toppen rhyolitt. Sedimenta frå sein krittid ligg under elvesand frå eosen til pliocen og inneheld lag av leire, silt, grus, brunkol og forkola tre.
Faddejevskijøya og Bunge Land består av lause sediment frå tidleg krittid til kvartærtid. Over desse sedimenta ligg elveleire og lakustrin leire og silt frå eosen som inneheld sjeldne leier av sand, brunkol og grus. I nord går desse sedimenta gradvis over til marin lerie med fossile muslingar. Eosensedimenta ligg under fossilhaldige, jordsand og marin sand frå oligocen til miocen som inneheld lag av leire, gjørme, grus og brunkol. Denne sanden var danne i elva, innsjøar eller i havet og over denne sanden ligg tilsvarande gjørme, silt og sand frå pliocen.
Overflata av Faddejevskijøya og Bunge Land består stort sett av avleiringar frå kvartærtida. Eit lag av elve- og innsjøavleiringar frå sein kvartærtid til holocen dekker sentrale og sørlege delar av Faddejevskij. Avleieringa frå mellom - og sein kvartærtid dekker den nordlege delen av øya. Permafrosten er om lag 400-500 meter tjukk. Den sentral sletta på Faddejevskij har stort sett vorte endra av termokarstprosessar. Han inneheld djupe snitt danna av smeltinga av permafrosten om sommaren. Mange bajdzjarakhar, termokarsthaugar, ligg rundt i landskapet. Desse har oppståt som følgje av smelting av mangekanta iskiler i permafrosten.
Vegetasjon
Gras og tundra dekker heile Faddejevskij og det meste av Kotelnyj. Tundraen består av lågtveksande gras, siv, mosar, lav og levermosar. Desse plantene dekker det meste av overflata. Jordsmonnet er typisk fuktig, finkorna og ofte bakka.
Dvergkratt og urtetundra dekker heile Bunge Land og den austlege delen av Kotelnyjøya. Denne typen tundra består av tørr tundra som dekkjer delar av overflata (20-80 %). Dei dominerande plantene er dvergkratt og urter som reinroser og tundravier (Salix arctica), som er mindre enn 5 cm høge. Lav er òg vanleg.
Historie
På oppdrag frå Semen og Lev Syravatskij utførte Jakov Sannikov fleire jakt- og kartekspedisjonar mellom 1800 og 1810. På ein av desse ekspedisjonane oppdaga han Faddejevskijøya. I 1809-1810 reiste Jakov Sannikov og Matvej Gedensjhtrom til Nysibirøyane på ein kartografisk ekspedisjon. Jakov Sannikov rapporterte om eit «nytt land» han såg nord for Kotelnyj i 1811. Dette var opphavet til det myteomspunne Zemlja Sannikova eller Sannikov Land.
I 1886 meinte baron Eduard Von Toll at han òg hadde sett eit ukjent land nord for Kotelnyj og rekna med at det var det såkalla Sannikov land.
Orune
Orune (sardisk Urùne, Orùne) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 2 353 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 128.45 km² og ligg i ei høgd på 745 meter over havet.
Rick Wakeman
Richard Christopher «Rick» Wakeman er ein engelsk musikar innan progressiv rock og spelar alle typar tangentinstrument. Han har utdanning som klassisk pianist og er kjent for sin virtuositet. Han er òg kjent som ein mykje nytta studiomusikar, med kallenamnet «One-take-Wakeman».
I unge år eksperimenterte han med elektronisk keyboard og synthesizerar og blir rekna som oppfinnaren av «keyboard-rack'et», då han tidleg på 1970-talet byrja å stable ulike tangentinstrument oppå kvarandre for å lettare ha tilgjenge til dei ulike instrumenta. Dei instrumenta han ser ut til å føretrekke er Minimoog, Mellotron og Hammondorgel, og desse tangentinstrumenta er vorte dei klassiske «kjenneteikna» for progressiv rock.
Strawbs og Yes
Wakeman fekk eit stort namn då han i 1970 spelte med Strawbs, men fekk i 1971 tilbod om å ta over etter Tony Kaye i Yes. Wakeman var først medlem frå og med albumet Fragile i 1971 til og med albumet Tales from Topographic Oceans og den påfølgjande turneen, og han slutta i bandet i 1974, på 25-års dagen sin. Seinare vart han på sein-hausten 1976 på ny medlem i Yes, og vart der til 1979 då han etter «Golden Age (Paris-innspelingane)» forlét bandet for andre gongen.
Han vart så med i bandet Anderson Bruford Wakeman Howe (ABWH) i 1989, òg kalla Yes East, i motsetnad til Chris Squire (som hadde retten til band-namnet Yes), Trevor Rabin, Alan White, Tony Kaye og Billy Sherwood som på folkemunne heitte «Yes West». Dei to fraksjonane vart samla til albumet Union med påfølgjande turné 1991 og 1992 med begge fraksjonane på scena. Etter dette slutta han nok ein gong i Yes. Så var han medlem i 1996 under innspelingane av Keys to Ascension og Keys to Ascension 2 og forsvann i 1997 ut av bandet igjen.
I 2002 var Wakeman for femte gongen blitt medlem i Yes, som no turnerte verda rundt som ein del av 35-års jubileet sitt. På grunn av sviktande helse måtte han i 2006 for kanskje siste gongen slutte i Yes. Han medverka på totalt åtte studioalbum med Yes, i tillegg til eit studioalbum med ABWH.
Soloartist
Rick Wakeman har hatt ein lang og merittert karriere, men har berre delvis hatt kommersiell suksess som soloartist. Han har spelt saman med mange andre kjende musikarar som Cat Stevens, John Williams, Brotherhood of Man, Elton John, Lou Reed, David Bowie og Black Sabbath. M.a. var det Wakeman som laga arrangementet av, og spelte piano på, Cat Stevens' populære versjon av hymna Morning Has Broken frå 1971 (ei innspelning Wakeman ikkje fekk betalt for før i 2000, då han mottok ein sjekk på $15 for jobben).
Soloprosjekta hans kan plasserast i fire kategoriar:
Utanfor musikken
Borna hans har òg vorte musikarar: Adam Wakeman, Oliver Wakeman, Oscar Wakeman, Jemma Wakeman, Ben Wakeman og Manda Wakeman. Rick Wakeman har vore direktør for fotballklubben Brentford F.C., men etter uvenskap med styret har han seinare registrert seg som supporter av Manchester City F.C..
Camille Saint-Saëns
Charles Camille Saint-Saëns var ein fransk komponist og pianist frå romantikken. Han skreiv 12 operaer, som Samson et Dalila (1877), 5 symfoniar, 5 pianokonsertar, fleire andre konsertar, korverk, kammermusikk og oratorier, og den humoristiske suiten Le Carnaval des animaux (Dyrenes karneval'', 1886).
Bakgrunn
Saint-Saëns blei fødd i Paris. Han var eit vedunderbarn, og kunne lese og skrive frå han var to år gamal. På denne tida byrja han med pianotimar og å komponere. Fem år gammal hadde han si første framføring for eit mindre publikum. I ein alder av 10 spelte han verk av Bach, Beethoven og Mozart i offentlege recitaler. Då han var 16, skreiv han sin første symfoni.
Rick Wakeman
Utanfor musikken
På 1970- og 1980-talet sleit han med alkoholisme, men sidan 1985 har han halde seg unna sterke drikkevarer. Han har dei siste åra fått ein del helseproblem, og har vorte beordra av legane sine å kutte ned på turnéverksemda. Han er òg kjent som ein humoristisk mann og litt av ein «practical joker». I England har han vorte ein TV-personlegdom for deltakinga si i diverse talkshow. Han blir rekna som ein av dei mest produktive artistane i rocken.
Bakgrunnsstoff
Yes
Camille Saint-Saëns
Virke
I 1871 var han med på å stifte Société Nationale de Musique, ei foreining for å fremje ein fransk nasjonal musikkstil, som bestod av tidas leiande franske komponistar. Samtidig skreiv han dramatiske verk, blant anna fire symfoniske dikt og 13 operaer, der Sanson eit Dalila og det symfoniske diktet Danse Macabre er blant hans mest berømte. Totalt komponerte han over 300 verk og han var den første store komponisten til å skrive musikk spesielt for kino.
Saint-Saëns gifte seg med Marie Truffot i 1875, og blei far til to barn som døydde med seks vekers mellomrom i 1881. Han forlét kona si same året. Dei to blei aldri skilt, men levde resten av liva sine fråskilde. Det er blitt hevda at Saint-Saëns skal ha hatt homoseksuelle forhold, men dette har aldri vore prova.
I 1886 skreiv han sin tredje symfoni, «avec orgue» ('med orgel'), truleg dei mest berømte verka hans. Med monumentale symfoniske orgel bygd i Frankrike av Aristide Cavaillé-Coll, den tids største orgelbyggjar, passar symfonien perfekt inn i det 19. hundreårs «gigantisme», og står fint ved Eiffeltårnet, verdsutstillinga i Paris i 1889 og byrjinga på «belle-epoken». Maestoso-delen i andre sats er eit tydeleg uttrykk for europearen si tru på seg sjølv, teknologien, sin og vitskapen sin. Saint-Saëns blei ofte kalla «den tyskaste av alle franske komponistar», kanskje grunna dei fantastiske evnene sine til å konstruere melodiske passasjer.
Same år fullførte han Dyrenes karneval, som fekk si uroppføring 9. mars 1886. Dette verket er svært populært i dag, men Saint-Saëns gav forbod mot framføring av dette verket etter premiera, og let berre éin av satsane, Svanen, eit stykke for cello og piano, bli gjeven ut i si levetid. Han skreiv òg seks preludium og fuge for orgel, tre i op. 99 og tre i op. 109, der det mest framførte er preludium og fuge i Ess-dur, op. 99, nr. 3.
Aage Andersen
Aage Andersen er ein norsk næringslivsmann og fagforeiningsleiar. Han er (per 2009) konserntillitsvald i Borregaard fabrikker og styremedlem i Orkla ASA.
Han har i tillegg hatt mange andre verv i Orkla-konsernet og elles i næringslivet. Mellom anna har han vore leiar Borregaard Jern & Metallarbeiderforening, leiar av Styre- og Representantskapet for dei LO-organiserte i Orkla, leiar av Internasjonalt Faglig Representantskap i Orkla, leiar av Europeisk Samarbeidsutvalg og Europeisk Konsernutvalg i Orkla, leiar av A/S Folkets Hus i Sarpsborg og leiar av samarbeidskomiteen mellom LO og Ap i Sarpsborg.
Boliden Odda AS
Boliden Odda AS er ei verksemd i Odda. Nemninga blei til då Norzink AS skifta namn den 19. august 2004. Norzink vart grunnlagd i 1924. No eig svenske New Boliden verksemda.
Boliden Odda ligg på Eitrheimsneset, om lag 4 kilometer nord for Odda sentrum. Hovudproduksjonen er sink og aluminiumsfluorid. Boliden Odda AS har 370 tilsette.
Jokkmokks kommun
Jokkmokk (nordsamisk Jåhkåmåhkke) ligg i det svenske länet Norrbottens län i landskapet Lappland. Administrasjonssenter i kommunen er Jokkmokk. Kommunen er den nest største kommunen etter Kiruna ut frå flatevidd. Kommunen grenser mot Noreg i vest og har grenser mot dei svenske nabokommunane Gällivare, Boden, Älvsbyn, Arvidsjaur og Arjeplog.
Jokkmokk vart grunnlagt på byrjinga av 1600-talet då kong Karl IX av Sverige valde å skape kyrkje- og marknadsplassar i det nordlege Sverige. Vintermarknaden Jokkmokks marknad som vert halde kvart år i februar vart først gongen halden i 1605.
Sidan 1950-talet har Jokkmokk opplevd ein storstilt utbygging av vasskraftsressursane i kommunen og kraftprodusenten Vattenfall har vore hjørnestensbedrifta i kommunen. Kommunen står for 10% av vasskraftproduksjonen i Sverige, og Harsprånget er det største vasskraftverket i landet.
Geografi
Jokkmokk har store urørte naturområde, og nasjonalparkane Stora Sjöfallets nasjonalpark, Padjelanta, Sarek og Muddus ligg heilt eller delvis innanfor kommunegrensene. I Sarek ligg fjellmassivet Sarektjåkkå med det nest høgaste fjellet i Sverige, Stortoppen på 2089 moh. Det er fleire store innsjøar i kommunen, som Virihaure, Vastenjaure, Akkajaure, Stora Lulevatten, Saggat og Skalka som vert drenert av Lule älv eller sideelva Lilla Luleälven. Fjellbyen Kvikkjokk ved innsjøen Saggat er eit ofte brukt utgangspunkt for turar inn i nasjonalparkane Sarek og Padjelanta.
E45 går gjennom kommunen, det same gjer jernbanestrekninga Inlandsbanan.
Samisk språk og kultur
Ein stor del av innbyggjarane i Jokkmokk kommune har samisk som heimespråk eller kunnskap i samisk. Ein av dei fem sameskulane i Sverige og sameskulestyret held til i Jokkmokk. Samisk har status som offisielt minoritetsspråk i kommunen. Ájtte fjäll- och samemuseum er hovudmusset for samisk kultur i Sverige og ligg i kommunen.
Tettstader
Jokkmokk kommune hadde tre tettstader i 2005. Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.
Akrotíribukta
Akrotíribukta (gresk Κόλπος Ακρωτηρίου, Kólpos Akrotiríou; tyrkisk Limasol Körfezi) er ei bukt aust for Akrotírihalvøya på søraustkysten av Kypros, og ein del av Middelhavet. Byen Lemesós ligg nord i bukta. Den sørlege enden av bukta er forma av Gátaneset.
Fylkesveg 315 i Hordaland
Fylkesveg 315 i Hordaland (Fv315) går mellom Uttrågata og Voss Jordbruksskole i Voss kommune. Vegen har ei lengd på 3,4 km.
Trasé: Vangsgata - Skulegata - Ringheimsvegen
Osidda
Osidda (sardisk Osìdde) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 257 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 25.68 km² og ligg i ei høgd på 650 meter over havet.
Kvartventil
Ein kvartventil er ein ventil som på messingblåseinstrument senkar tonehøgda ein kvart, det vil seie fem halvtonar. Kvartventilar er vanleg på bass- og tenortrombonar der den blir styrt med venstre tommel. Han er også ofte å finne som ventil nummer fire på tuba, eufonium, horn og pikkolotrompet.
Wenche Andersen
Wenche Andersen er ein norsk kokk, kosthaldsøkonom, matjournalist og kokebokforfattar frå Lommedalen i Bærum. Ho er best kjend som fjernsynskokk i innslaget «Wenches kjøkken» på God Morgen Norge på TV2, noko ho har vore sidan 1994. Før det arbeidde ho ein del år som frilansjounalist innanfor matlaging.
Andersen har fagbrev som kokk frå 1976, i tillegg til at ho studerte to år ved Statens skole for kostholdsøkonomer. Ho har vore kjøkkensjef og husmor ved fleire institusjonar, og frå 1980 til 1986 arbeidde ho som fagkonsulent ved Opplysningskontoret for kjøtt. Wenche Andersen var også med på å starte opp firmaet SmåFOLK Barnemat i 1997. Dette firmaet satsa på barnemat basert på norske råvarer og vart i 2001 kjøpt opp av Tine.
Ho har vore forfattar, medforfattar, redaktør og omsetjar av ei rekkje kokebøker, i tillegg til at ho har vore fast bidragsytar i blada Kvinner og Klær, Mat & Drikke og Matlyst. Under fagmessa Buffet i Stavanger i 2003 fekk ho prisen «Årets matformidlar 2002». Og hausten 2006 vart ho utnemnd til nordisk matambassadør i prosjektet Ny Nordisk Mat, som skulle gå over tre år og skape internasjonal merksemd rundt nordisk mat og nordiske mattradisjonar.
Svein Sturla Hungnes
Svein Sturla Hungnes er ein norsk skodespelar frå Oslo og var teatersjef ved Oslo Nye Teater frå 2002 til 2009. For innsatsen sin for norsk scenekunst vart han i 2004 utnemnd til Ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden. Dessutan vart han tildelt Anders Jahres kulturpris i 2006.
Målselv Mållag
Målselv mållag er eit mållag i Målselv i Troms og Finnmark. Laget er med i Noregs Mållag og Troms og Finnmark mållag.
Styre og medlemmar
Målselv mållag blei stifta 18. desember 1947.
Leiarar i Målselv mållag har vore: Laget hadde i 2019 41 medlemmar. Leiar i 2021 er Nina Fjeldet.
Lagsarbeid
Målselv Mållag har heilt sia 1963 gitt ut årboka Jul i Bardu og Målselvdalen saman med Bardu Mållag.
I 1979 gav Målselv Mållag ut «Sildrebekken», dikt av Arne Lyngås (44 sider).
I 1997 gav Målselv Mållag ut heftet Dialekter i Målselv og Bardu, skrive av Brit Mæhlum. I samband med dette heftet gav mållaget i 1998 ut ein CD med Dialektprøver frå Målselv og Bardu.
I 1994 gav laget ut «Kuppulsten», dikt av Arne Lyngås.
I 1997 markerte Målselv mållag 50 år. Og i 2017 markerte Målselv Mållag 70-årsjubileet sitt.
Öræfajökull
Öræfajökull (islandsk uttale øraiva-jøkudl) er ein isdekt vulkan søraust på Island. Han er den største aktive vulkanen i landet og mot nordvest av fjellet ligg Hvannadalshnúkur, den høgaste toppen på Island. Geografisk er Öræfajökull ein del av isbreen Vatnajökull og området som er dekt av breen ligg innanfor Skaftafell nasjonalpark.
Öræfajökull har hatt to utbrot i historisk tid. I 1362 hadde vulkanen eit eksplosivt utbrot der store mengder med tefra vart kasta ut. Området Litla-Hérað vart øydelagt av flaum og tefranedfall. Meir enn 40 år gjekk før folk igjen slo seg ned i området som vart kalla Öræfi. Namnet tyder bokstavleg talt eit område utan hamn, men har fått ei tyding som audemark på islandsk. Vulkanen hadde eit mindre utbrot i august 1727, flaum i samband med utbrotet skal ha tatt tre menneskeliv.
Chicago XI
Chicago XI er det niande studioalbumet (det 11. i alt) av det amerikanske bandet Chicago, gjeve ut i 1977. Som oppfølgjaren til Chicago X markerte albumet slutten på ein æra for Chicago på meir enn ein måte. Det var det siste Chicago-albumet med gitaristen og det opphavlege medlemmet Terry Kath før han skaut seg sjølv i ei ulukke berre fire månader seinare, og det var det siste Chicago-albumet som vart produsert av James William Guercio.
Bakgrunn
Under innspelinga av Chicago XI, nådde den kunstnariske kontrollen til den langvarige produsenten deira James William Guercio smertepunktet for bandet, som ønskte større kontroll sjølv og enda samarbeidet med han då albumet var over.
Då Chicago XI (Columbia 34860) kom ut i september 1977, nådde det sjetteplassen i USA, og låg inne på lista i 20 veker, og selde til platina. Det gjekk ikkje inn på lista i Storbritannia.
I 2002 vart Chicago XI remastra og gjeve ut på ny av Rhino Records med øvingsinnspelingar av Pankow sin «Wish I Could Fly» og Lamm sin «Paris» som bonusspor.
Fjellskjeringa
Fjellskjeringa (1924) er det niande bindet i den episke kronologien til romanserien Dansen gjenom skuggeheimen av Kristofer Uppdal. Boka har undertittelen Basola Storbas og laget hans, og kom ut i mars 1924, eit halvt år før sistebindet. Dei fyrste kapittelutkasta til boka vart publiserte i 1910 og 1912. Den fyrste halvparten av boka vart også publisert som føljetong i avisene Demokraten på Hamar og Ny Tid i Trondheim våren 1913. . Før den endelege utgjevinga i 1924, hadde nokre avsnitt vorte trykte i Arbeiderbladet og Norig i november og desember 1923.
Handlinga i boka er lagd til eit jernbaneanlegg nokre haustmånader. Anlegget er ikkje stadfesta, men det er rimeleg å tenkje seg at handlinga går føre seg på Hell-Sunnanbanen, som i dei tidlegare bøkene. «Stiftsstaden» som vert nemnd i teksten er av forfattaren stadfesta å vere Trondheim. Hovudpersonane i boka har i liten grad vore synlege i dei andre bøkene, med eitt unntak: Øl-Kalle frå Vandringa er med her, no som eldre og erfaren slusk. Sjugur Rambern og livet og arbeidet hans, slik det vert skildra i Røysingfolke, vart nemnd og omtala i denne boka, utan at han medverkar i handlinga. Boka kan med ein viss rett kallast ein kollektivroman, der typen, miljøet og mentaliteten er hovudperson. Dei figurane som står tydelegast fram er Øl-Kalle, den gamle slitaren Gamal-Ola, og arbeidsformannen Basola, som svingar mellom barsk autoritet og redsla for å ikkje makte oppgåvene sine.