cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johannes Reuchlin
Fortsette studiar
Livlegen til keisaren introduserte han for studiar i hebraisk, og Reuchlin byrja deretter med stor inspirasjon å studera Kabbala. Resultatet av desse studiane kom i 1494 i det før nemnde verket De verbo mirifico. Det var dette verket som i stor grad la grunnen for det litterære omdømet hans.
På denne tida var Reuchlin mest opptatt av hebraisk og litteratur. Han blei ikkje berre den fyrste verkeleg greskkunnige tyskaren, men også den fyrste hebraiskkunnige i renessansen. Som trespråkleg lærd blei han verdsett som den fremste lærde humanisten.
Då grev Eberhard døydde i 1496 flytta Reuchlin frå Stuttgart til Heidelberg, der han fekk innpass ved hoffet til kurfyrste Filip av Pfalz (1448-1508). I 1498 blei han send av kurfyrsten til Roma, og blei verande der heile året for å halda fram dei klassiske studiane sine.
I 1499 reiste han tilbake til Stuttgart. I 1502 blei han vald til dommar ved den sveitsiske forbundsdomstolen, men då domstolen blei plassert i Augsburg, forlét han embetet sitt, og vigde seg i staden til advokatyrket og vitskapleg arbeid. I 1506 kom det banebrytande verket hans De rudimentsis linguce hebraicce ut.
Solmyrås sportskapell
Solmyrås sportskapell er eit kapell frå 1972 i Skien kommune i Vestfold og Telemark. Kapellet ligg berre et par kilometer frå Porsgrunn by.
Oslo lufthamn, Fornebu
På flyplassen var det oppstillingsplassar for til saman tjue fly, men berre fem bruer for beinveges tilgang til flya, slik at ferdafolket for det meste måtte gå på marknivå i all slags vêr mellom utgangsportane og flya.
Johannes Reuchlin
«Kampen om bøkene» og protest mot brenning av jødiske skrifter
I 1510 blei Reuchlin innblanda i ein langvarig strid med den jødiske konvertitten Johannes Pfefferkorn på grunn av det fanatiske jødehat denne hadde. Reuchlin hadde gitt seg i kast med å studere hebraisk, anspora av den humanistiske overtydinga si om at alle filosofiar og religionar, ikkje berre kristendommen, rommar moral og åndelege sanningar. Pfefferkorn, som nylig var omvendt frå jødedommen og gått inn i dominikanarordenen, gjekk til åtaka på Reuchlin sin bruk av jødiske tradisjonar til å belysa kristen teologi. Tyske universitet støtta for det meste synspunkta til Pfefferkorn, medan humanistane støtta Reuchlin.
Oslo lufthamn, Fornebu
Av dei to rullebanane var berre den lengste på 2370 meter i dagleg bruk, og under vanlege vêrtilhøve skulle flytrafikken gå mest mogleg over Oslofjorden for å skåne dei tettfolka områda kring flyplassen for støyen frå flya. Ikkje minst støyplaga, men òg skorten på areal, var avgjerande for at Fornebu ikkje kunne byggjast vidare ut som hovudflyplass.
Solmyrås sportskapell
Byggverket er i tre og glas. Det vart teke i bruk 6. februar 1972 og formelt inngvigd av biskop Kaare Støylen den 16. april same året.
Johannes Reuchlin
«Kampen om bøkene» og protest mot brenning av jødiske skrifter
Pfefferkorn hadde foreslått at alle jødiske skrifter skulle brennast, og lykkast i å få keisar Maximilian I og dominikanarmunkane i Köln på si side. Då Reuchlin protesterte mot forslaget, blei han utsett for veldige angrep frå dominikanarane. Først trekte han seg unna konflikt, men gjekk sidan inn i ein sterk polemikk, «kampen om bøkene», dvs. to brevsamlingar.
Etter kvart som frontane hardna, gav Reuchlin ut Epistolae clarorum virorum (‘Brev til opplyste menn’), korrespondansen sin med andre som delte hans syn. Dette utløyste eit svar i den satiriske brevsamlinga Epistolae obscurorum virorum (‘Brev til formørkte menn’), som kom ut i 1515/16 og var ført i pennen av anonyme skribentar og gav seg ut for å vera brev frå ulike trongsynte skolastikarar som støtta dominikanarane. Sjølv om debatten dreidde seg om den eventuelle verdien av hebraisk-studiar i kristen-teologisk samanheng, markerte han tydeleg skiljet mellom livssyna til humanistane og skolastikarane. Derfor mistolka mange den byrjande reformasjonen som eit forbigåande framhald av denne usemja mellom humanistar og skolastiske teologar om hensikta med hebraisk-studiar i kristen-teologisk samanheng.
I samtida såg Luther og tilhengarane hans tiltalane mot Reuchlin som opptakta til reformasjonen. Historikarar på 1800-talet skildra Reuchlin som ein forsvarar av dei undertrykte jødane. Dette har dempa seg, basert på den skepsis Reichlin sjølv uttrykte mot jødar.
Forhøyrsleiaren til dominikanarane, Jacob Hoogstraaten (1460–1527) fekk ryggdekning frå universiteta, det franske kongehuset, den seinare keisaren Karl 5. og den seinare paven Hadrian 6. I starten gjaldt kritikken Reuchlin sin bruk av jødisk stoff, og berre sekundært eit forsvar for skolastisk teologi mot humanistiske angrep. Hoogstraaten opna sak mot Reuchlin for kjetteri i 1513, på bakgrunn av skriftet Augenspiegel frå 1511. Reuchlin på si side appellerte til pave Leo X, som utnemnde eit tribunal til å bedømma saka. I 1514 blei ho henlagd, og Hoogstraaten bel dømt til å betala 111 gulldukatar i sakskostnad. I 1516 blei han avsett av dominikanarane, men heldt fram skribentverksemda si. Medan saka utvikla seg, tok humanistar i Europa lojalt parti for Reuchlin mot dominikanarane, og i 1516 frikjende ein pavelig kommisjon Reuchlin for kjettartiltalen.
Dei siste åra
I 1519 blei Stuttgart ramma av hungersnød, borgarkrig og pest. Frå november dette året og til våren 1521 var Reuchlin professor i hebraisk og gresk dels i Ingolstadt og dels i Tübingen. Han hadde fått eit høgt omdømme både som intellektuell og som menneske. Han rørte aldri direkte ved ideane til reformasjonen, men gjennom dei grammatikalske studiane sine og arbeid i gresk og hebraisk gagnet han i høg grad saka til reformasjonen. Våren 1522 følte den aldrande lærde det nødvendig å besøka bada ved Liebenzell, og der blei han smitta med gulsott, som han kom til å døy av. Namnet hans innanfor filologien var då så stort at det berre var den yngre samtidige, Erasmus av Rotterdam, som kunne ta opp arven.
Kil i Värmland
Kil i Värmland er ein svensk tettstad som er administrasjonssenter i Kils kommun. Han har 7 842 innbyggjarar (2011). Kil er eit viktig jernbaneknutepunkt med trafikkerte jernvegar i fem ulike retningar.
Fylkesveg 6790
Fylkesveg 6790 går mellom europaveg 14 og Flornes i Stjørdal kommune. Vegen er 0,4 km lang.
Kil i Värmland
Utdanning
I tettstaden Kil er det fire skolar: Vikstaskolan, Dallidenskolan, Stenåsenskolan og Sannerudsskolan. Sannerudsskolan har elevar på trinna F-6, 7-9. Dei andre skolane har trinna F-6.
Fylkesveg 6790
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 27 i Nord-Trøndelag.
Kil i Värmland
Utdanning
Det er ikkje gymnas i Kil og dei fleste gymnaselevar dreg til Karlstad- og Hammaröområdet.
The Isaac Hayes Movement
The Isaac Hayes Movement er det tredje studioalbumet til den amerikanske soulmusikaren Isaac Hayes. Det kom ut i 1970 og var oppfølgjaren til Hot Buttered Soul, milepålalbumet til Hayes frå 1969. Marvell Thomas hadde kome opp med «The Isaac Hayes Movement» som namn på bandet til Hayes. Han baserte namnet på Jimi Hendrix Experience. Albumet har ein liknande struktur som Hot Buttered Soul og har berre fire lange songar, alle med sirlege, komplekse og tungt orkestrerte arrangement. Men i motsetnad til det førre albumet, er alle dei fire songane omarbeidde versjonar av andre sine songar. Desse var Jerry Butler sin «I Stand Accused», med ein nesten fem minuttar lang monolog før sjølve songen startar, og The Beatles sin «Something», med ein fiolinsolo av John Blair. Dei to andre songane er Bacharach-David-songen «I Just Don't Know What to Do with Myself» og Chalmers og Rhodes sin «One Big Unhappy Family».
The Isaac Hayes Movement kom ut i april 1970 låg i alt sju veker på toppen av Billboard Soul Albums-lista og låg inne på topp 10 til den siste veka av november det året. Albumet gjekk òg til topps på Jazz Albums-lista og låg 75 veker på Billboard 200-lista, der det nådde ein åttandeplass. Ein redigert versjon av «I Stand Accused» vart gjeve ut som singel i juli 1970 og denne nådde 23. plassen på Soul Singles-lista og 42. plassen på Pop-lista.
Stax Records gav ut The Isaac Hayes Movement på SACD-format i 2004.
Marj al-Saffar
Marj al-Saffar (arabisk مرج الصفر, Marj Aṣ-Ṣafar) er ei stor slette sør for Damaskus. Marj al-Saffar grensar i nord til høgrebreidda av elva al-A'waj, som flyt frå Hermon til Bahr al-Hijana. Den sørlege delen av sletta grensar til lavasletta Laja. I søraust ligg vulkanområdet Al-Safa som markerer grensa til sletta. Marj al-Saffar grensar i vest til landsbyen Kanakir og i nordvest til lavastraumen (wa'r) Zakiya. Jernbanelinja frå Damaskus til Daraa grensar til Marj al-Saffar i aust.
Marj al-Saffar i militærhistoria
På grunn av god vassforsyning og gode beitemarker har det vorte utkjempa mange slag på Marj al-Saffar.
Raudspette
Raudspette er ein art i flyndrefiskordenen. Arten er lett kjenneleg på den brune, glatte oversida med dei karakteristiske raude «spettene».
Skildring
Fisken vert normalt ca. 50 cm lang og veg kring eitt kg, men individ på opp til ein meter med vekt på heile sju kg er observert. Raudspetta kan likne på sandflyndre, som også har raude flekkar, men skil seg frå denne på at skinnet er glatt og slimete, medan sandflyndra sitt skinn har større skjel og tynt slimlag, og gir ei ru kjensle. På hovudet har raudspetta fire til sju beinknutar på ei rekkje frå auga bak til den fremre delen av sidelinja. Raudspetta lever på sandbotn ned til ca. 250 m djupn langs heile norskekysten. Ho lever særleg av børsteormar.
Fiske
Raudspetta er ein svært god matfisk som i enkelte land, mellom andre Danmark, er mykje ettertrakta og viktig økonomisk. Det går føre seg eit stort fiske etter arten i Nordsjøen. Langs norskekysten er det lite yrkesfiske etter raudspetta, men ein god del vert teken som bifangst, særleg i rekefiske, og av hobbyfiskarar. Største fisken som er teken i Noreg vart fanga i Dalsfjorden i Bygstad i Sunnfjord. Fisken, som vog 5,2 kg og var 69 cm lang, vart teken på sportfiskereiskap.
Freding
Grunna overfiske er raudspetta freda mot alt fiske i delar av året i Noreg. Fredingstida startar 1. mars over heile landet. I Sør-Noreg varer fredinga ut mai, lengre nord ut heile juni eller til og med august. Fredingsperiodane fell grovt sett saman med arten sine gytetider.
Bouqaia
Bouqaia er ein dal ved Homskløfta i Syria, ved foten av Marmaritaåsane.
Det er blitt gjort mange arkeologiske og paleomiljøundersøkingar i området. Eit arkeologisk funn frå yngre steinalder eller mogelegeins førkeramikktida er Tell Marj som ligg på toppen av ein ås med utsikt over Bouqaia, vest i området. Tell Ezou er eit anna funn lenger aust.
Hartmut Briesenick
Hartmut Briesenick var ein tysk friidrettsutøvar frå Luckenwalde i forbundslandet Brandenburg. Han tevla i kulestøyt, der han representerte Aust-Tyskland. Briesenick vart europameister i kulestøyt i 1971 og 1974, samt vinnar av bronsemedaljen under OL i München 1972. Hans personlege rekord i øvinga var på 21,67 meter.
Spådom
Å spå handlar om å forutseie, profetere eller varsle hendingar i framtida. Det finst fleire metoder til dette, til dømes bruk av spelkort, kaffigrums og krystallkuler. Dette er ingen vitskap, men vert sett på som pseudovitskap av forskarar.
Hartmut Briesenick
Aktiv
Briesenick vart austtysk meister i kulestøyt 1970, 1971, 1973 og 1974. Allereie i 1970 fekk han notert 20,55 m, då han på seinsommaren i Stockholm vann kule-tevlinga under finalen Europacupen for landslag med ein meters margin til andremann. Resultatet var det beste i Europa det året, ni centimeter bak den årsgamle europarekorden til landsmannen Hans-Peter Gies.
Briesenick tok tilbake europarekorden 25. august 1972. Han støytte kula 21,54 m og var største favoritten til å vinne gull i kule-tevlinga under dei tilstundande leikane i München. Den 9. september var det klart for olympisk finale, som utvikla seg til ei svært tett og spennande tevling. Polske Władysław Komar slo til med polsk rekord i fyrste omgang; 21,18 m. Ingen av konkurrentane makta å overgå han, George Woods frå USA hamna ein centimeter bak, medan Briesenick fekk bronse med 21,14 m, same lengda oppnådde hans landsmann Gies, som måtte gå medaljelaus frå tevlinga.
Briesinick forbetra europarekorden sin til 21,67 m i 1973. Året etter støytte han som lengst 20,77 m, men lukkast likevel å vinne EM-gull i Roma med 20,50 meter.
Åra 1970-72 vann Briesenick tre år på rad gullmedaljen i kulestøyt under der europeiske innandørsmeisterskapen. Han slutta som aktiv utøvar i 1978, og arbeidde deretter som trenar i SC Dynamo Berlin. Etter DDR-staten gjekk i oppløysing, var han tilsett i firma som laga sportsutstyr.
Fylkesveg 6792
Fylkesveg 6792 går mellom Leirfall og Moen i Stjørdal kommune. Vegen er 11,5 km lang.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 28 i Nord-Trøndelag.
John King Davis
John King Davis var ein engelskfødd australsk oppdagar og navigatør, kjend for arbeidet sitt som kaptein på ekspedisjonsskip i antarktiske farvatn så vel som for etableringa av meteorologiske stasjonar på Macquarieøya i Sørishavet og på Willisøya i Korallhavet.
Davis avslutta utdanninga si ved Colet Court, London og ved Burford School i Oxfordshire i 1900, då han og faren hans forlét London til fordel for Cape Town i Sør-Afrika.
Ved utbrotet av første verdskrigen i august 1914 meldte Davis seg til aktiv teneste, og vart ansvarleg for transport av troppar og hestar til Egypt og England.
Han teenestegjorde òg som kaptein for «Discovery» under British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition i 1929–1930. Davis var Commonwealth Director of Navigation i Australia frå 1920 til 1949, og det var i byrjinga av denne perioden at han meldte seg frivillig til personleg å sette opp den eksterne meteorologiske stasjonen på Willisøya i 1921–1922.
Davis var president i Royal Society of Victoria i perioden 1945–1946, i tillegg til at han var medlem i Royal Geographical Society. Davisbasen i Antarktis, etablert i 1957, er kalla opp etter han. Han vart òg utnemnd til Commander of the British Empire (CBE).
Follobanen
Follobanen er ei 22 kilometer dobbeltspora, elektrifisert jernbane for høgfartstog mellom Oslo sentralstasjon og Ski stasjon på Østfoldbanen, der banen vert tilkopla Østfoldbanen. Byggjearbeidet tok til i juni 2015 og banen vart opna i desember 2022, men stengt att på grunn av ein teknisk feil.
Follobanen, som har namn etter distriktet Follo, kjem i tillegg til den sterkt trafikkerte Østfoldbanen på strekninga Oslo-Ski og er den siste strekninga inn til Oslo sentralstasjon som får fire spor. Dette vil auke kapasiteten og regulariteten på strekninga monaleg. Banen er lagt i tunnel, Blixtunnelen, på så godt som heile strekninga, utan stasjonar. Det er bygd atskilde tunnelløp for kvart av dei to spora, i motsetnad til det som har vore vanleg her i landet til no.
Traipu
Traipu er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Leyton
Leyton er eit område aust i London og ein del av London Borough of Waltham Forest, 10 km nordaust for Charing Cross. Han grensar til Walthamstow og Leytonstone; Stratford i Newham og Homerton og Lower Clapton i London Borough of Hackney.
Conradine Dunker
Conradine Birgitte Dunker, fødd Hansteen, var ein norsk kulturarbeidar som fekk stor tyding i samtida si. Ho er kjend for memoara sine, som kom ut i bokform og blei mykje lesne.
Dunker var dotter av konsumptionsdirektør Johannes Mathias Hansteen og Anne Cathrine (fødd Treschow), og syster av vitskapsmannen Christopher Hansteen. Ho var gift to gangar, første gang bortgifta med kaptein Ulrik Aamodt (1758–1806) som ho fekk ei dotter med, Elisabeth «Lisette» Aamodt. Den andre ektemaken hennar var bergassessor Wilhelm Dunker (1755–1844), som ho fekk fire barn med, Jacobine Dunker (1808–1857), pedagogen Vilhelmine Ullmann, juristen Bernhard Dunker og Gustav Dunker (1826–1892).
Paret budde i Tyskland 1807–1810 før dei flytta til Christiania og starta gruveforretning, losji og jenteskule. I hovudstaden var ho engasjert i kulturliv, spesielt innan teatermiljøet, som skodespelar. I 1831 flytta dei til Trondheim. Etter at ektemannen døydde i 1844 budde ho med dottera Jacobine og dreiv jenteskule. Etter at dottera døydde i 1857 flytta Conradine Dunker tilbake til Christiania og blei mellom anna leiar for Det Dramatiske Selskab.
Ho var modell for «Oldemor» i Bjørnstjerne Bjørnson sitt skodespel Leonarda (1879). Sjølvbiografien sin frå Christiania og Trondheim skreiv ho sjølv, i brevform: Gamle dage; Erindringer og tidsbilleder, først utgitt 1871 og trykt i nye opplag 1877, 1909 og 1985.
Sukhinitsji
Sukhinitsji (russisk Сухи́ничи), er ein by i Kaluga oblast i Russland med om lag 16 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Bryn, ei sideelv til Zjizdra, rundt 75 km sørvest for Kaluga.
Busetnaden vart grunnlagd som ein landsby på første halvdel av 1700-talet. Han fekk bystatus i 1840. Han har hovudsakleg vokse i takt med utviklinga av jernbanen.
Manbijsletta
Manbijsletta (arabisk سهل منبج) er ei stor slette aust på Aleppoplatået i det nordlege Syria og søraustlege Tyrkia. Sletta ligg langs vestsida av Eufrat og strekkjer seg 140 km frå Nizip til Maskanah, med ei breidde på 15–30 km. Ho ligg innanfor Manbij og Jarābulus-distrikta i Aleppo guvernement i Syria, og Nizip- og Karkamış-distrikta i provinsen Gaziantep i Tyrkia.
Grenser og skildring
Middelhøgda på sletta er kring 400 meter over havet. Ho heller slakt frå aust til vest. Sletta kan delast i ein nordlege og ein sørleg del. Den nordlege delen strekkjer seg frå Nizip til Manbij. Denne delen er omgjeven av Aintabplatået i nord og vest. Elvane Nizip, Merzimen (Bozatlı) og Sajur kryssar sletta frå aust til vest. Sletta er busett av ein tyrkisk folkesetnad i tillegg til arabarar og andre etniske minoritetar. Tyrkarane kalla sletta Barak etter namnet på eit tyrkisk folk. I Syria vert ho kalla den nordlege Manbijsletta.
Det har vore drive jordbruk med kunstig vatning på sletta sidan antikken. Arkeologiske funn frå yngre steinalder har blitt oppdaga i Sajurdalen. Zeugma ved Eufrat er ein stad frå antikken som vart oppdaga i nordenden av sletta.
Kils kommun
Kils kommun er ein svensk kommune i Värmlands län. Administrasjonsstaden er Kil. Kommunen grensar til Karlstad i sør, Forshaga i aust, Arvika i vest, Grums i sør og Sunne i nord.
Administrativ historie
Kils kommun vart oppretta ved kommunreformen i 1971 gjennom samanslåing av landskommunane Stora Kils og Frykeruds landkommunar i tillegg til Boda landskommun frå den oppløyste Brunskogs landskommun. Resten av Brunskogs landskommun vart lagt til Arvika kommun. I Stora Kil fanst det i 1901-1962 eit municipalsamhälle med namnet Kil.
Kommunevåpen
Våpenet til Kil kommune viser ein blå kile på sølvfarga bakgrunn. Dette er eit såkalla talande våpen. Det vart godkjent for dåverande Stora Kil i 1963 og vart overtatt av den nye kommunen i 1971. Nyregistrering etter den nye lova om skydd for kommunale våpen hende i 1974.
Skolar
Sannerudsskolan er ein barne- og ungdomsskule i Kils kommun. Han er ein av dei største ungdomsskulane i Värmland. Andre skular i Kil er Stenåsen, Viksta og Dalliden. Det finst andre skolar i dei andre tettstaden med namn etter staden (til dømes Tolitaskolan, Fageråsskolan og Bodaskolan), i tillegg til at det finst ein ekstra skole (SPG).
Stader i kommunen
{| width=400
Foreiningsliv
I Kil finst det mange aktive foreiningar. Eit døme er Kils slalomklubb som er ein stor og populær skiskole for både barn og vaksne. Stefan Holm tevla i sin aktive karriere for Kils AIK friidrott.
Anna
Første jernvegen i Sverige blei bygd i Kil. Sjå Frykstadbanan.
Venskapsbyar
Kils kommun har desse venskapsbyane:
I Norden: Utanfor Norden:
Bakgrunnsstoff
ᑭᓪ
Mount Nagata
Mount Nagata er eit stort sett snødekt fjell med ei høgd opp mot 2140 moh, 2 nautiske mil (3,7 km) aust for Mount Gow i Bowers Mountains. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1984 etter Takesi Nagata (1913–91), ein pioner i studiet på paleomagnetisme; og direktør i det nasjonale instituttet for polarforsking i Japan.
Fayd
Fayd eller Fa'idah er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
Troitse-Sergijeva Lavra
Troitse-Sergijeva Lavra (russisk Тро́ице-Се́ргиева ла́вра, som tyder «Treeiningsklosteret til Sergius den heilage») er eit kloster i Russland, det åndelege senteret for den russisk-ortodokse kyrkja. Klosteret ligg i byen Sergijev Posad, rundt 70 kilometer nordaust for Moskva på vegen mot Jaroslavl.
Klosterbygningane
Klosteret vart grunnlagt i 1345 av den høgt akta russisk helgenen Sergius av Radonezj, som fekk bygt ei trekyrkje på Makovetsåsen til ære for Den heilage treeininga. I 1355 innførte Sergius eit påbod som kravde bygging av tilstøytande bygningar, så som refektorium, kjøken og bakeri.
I 1422 vart heilage Sergius erklært for vernehelgen for den russiske staten. Same året tok eit arbeidslag av serbiske munkar til å bygge den fyrste steinkatedralen, munkane hadde flykta frå Serbia etter slaget ved Kosovo. Relikviane etter St. Sergius finst framleis i denne katedralen, som er tileigna Den heilage treeininga. Dei fremste ikonmålarane i Russland, Andrej Rubljov og Daniil Tsjornyj, vart tilkalla for å dekorere katedralen med freskar.
I 1476 inviterte Ivan III fleire handverksmeistrar frå Pskov for å bygge Den heilage ånds kyrkje. Denne bygningen er eit av få gjenverande døme på ei russisk kyrkje med klokketårn i toppen. Interiøret i kyrkja inneheld den tidlegaste kjende bruk av glaserte fliser for dekorasjon.
Det tok 26 år å bygge den seks-søyla Maria Himmelfarts-katedralen, som Ivan den skrekkelege bestilte i 1559. Katedralen er mykje større enn modellen sin, 'namnebroren' i Kreml i Moskva. Den storslegne ikonostasisen i katedralen er frå 1500- til 1700-talet og viser Simon Usjakovs meisterverk. Dei innvendige veggene vart måla i fiolette og blå freskar i 1684 av eit meisterlag frå Jaroslavl.
Seinare har mange fleire bygningar vorte bygt. Der i mellom eit lite barokkpalass for patriarkane, kjend for sitt luksuriøse interiør, og eit kongeleg palass med fasadar måla i sjakkbrettmønster. St. Sergius refektorium, med et areal på 510 kvadratmeter og eit iaugefallande sjakkbrettmønster, var i si tid den største hallen i Russland. Den femkupla kyrkja, bygt 1693-99 og vigd Johannes døyparen, var bestilt av Stroganov-familien og bygt over ein av portane. Andre 1600-tallsbygningar er munkecellene, eit sjukehus toppa med ei teltforma kyrkje, og eit kapell bygt over ein heilag brønn oppdaga i 1644.
Historie
Moskovittiske kongelege vart tradisjonelt døypt i denne katedralen, og dei heldt også sine takkegudstenester her. Krypta inneheld gravstadene til Boris Godunov og fleire patriarkar frå 1900-talet.
Persetorsk
Persetorsk er tradisjonsmat frå Bergen. Retten blir laga av ferske filetar av torsk med skinnet på. Filetane blir sukra og salta og lagt i press over tid på ein kjølig stad. Gravinga er ein gammal metode for å konservere maten, men i prosessen får òg fisken ein annan tekstur og smak.
Bergen bystyre har vedtatt at retten skal heidrast med eigen dag. 28. januar er vald til persetorskens dag. Dagen vart første gong markert i 2020 under 950 års-jubileet til byen.
Troitse-Sergijeva Lavra
Historie
Etter som klosteret voks til å verte ein av dei største landeigarane i Russland, vart skogane i kring hogde ned. Nær klostermurane voks ein landsby (posad) fram og utvikla seg gradvis til den noverande byen Sergijev Posad. Klosteret var på 15-1600-talet eit kjent senter for krønikeskriving og ikonmåling.
Persetorsk
Etymologi
Omgrepet «perse» er kome inn i bergensk talemål frå nedertysk og betyr 'å presse'. Kombinasjonen av sukker og salt gjer at fisken blir fastare og skiver seg i fine flak, samtidig gir det fisken ein rund smak som er heilt særegen for denne delikatessen.
Framgangsmåte
Det finst mange oppskrifter på persetorsk. I dei ulike oppskriftene varierer tida for kvar lenge torsken skal pressast frå nokre timar til eit par døgn. I ei oppskrift står det at «noen velger å la den stå bare et par timer, noen over natten, mens andre foretrekker å la torsken perses to, tre dager. Om du velger det siste bør du snu filetene etter et døgns tid». Nokre oppskrifter inneheld ikkje sukker.
Troitse-Sergijeva Lavra
Historie
I 1744 gav tsarina Elisabet klosteret status som lavra. Metropolitanen av Moskva vart deretter erkemandritt for lavraen. Elisabet var særleg oppteken av treeininga, og gjekk kvart år til fots frå Moskva til klosteret.
Ruqqad
Ruqqad er ein wadi som flyt sørvest i Syria. Han munnar ut i Yarmouk og dannar austgrensa til Golanhøgdene.
Tinseltown Rebellion
Tinseltown Rebellion er eit dobbelt konsertalbum av Frank Zappa frå 1981. Albumet kom til etter at Zappa skrinla dei planlagde albuma Warts and All og Crush All Boxes, og består av songar som var meint for desse albuma.
Troitse-Sergijeva Lavra
Historie
Lavraen var gjennom heile 1800-talet det rikaste klosteret i Russland. Eit seminar grunnlagt i 1742 vart erstatta av eit eklesiastisk akademi i 1814. Klosteret rådde då over ei sjeldan samling av manuskript og bøker, og var ein leiande lærestad.
Tinseltown Rebellion
Tekstane fokuserer på seksualitet, popkultur og andre tema. Tittelsporet er ein satirisk tekst om punkrockmiljøet, og skildrar eit band som prøver å tilpasse stilen sin for å få ein platekontrakt. Albumet inneheld òg omarbeidingar av tidlegare Zappa-songar, som «Love of My Life», «I Ain't Got No Heart», «Tell Me You Love Me», «Brown Shoes Don't Make It» og den tredje utgåva av «Peaches En Regalia», kalla «Peaches III».
Persetorsk
Persetorskens dag 28. januar
Bystyret i Bergen vedtok 30. januar 2019 at persetorsk som tradisjonell bergensk fiskerett skulle markerast med ein eigen dag. Vedtaket vart gjort mot éi stemme.
Troitse-Sergijeva Lavra
1900-talet
Etter oktoberrevolusjonen i 1917 vart lavraen i 1920 stengd av den sovjetiske regjeringa. Klosterbygningane vart tildelt ulike offentlege institusjonar, eller erklært som museum. Klosterklokkene, inkludert den 65 tonn tunge tsarklokka, vart øydelagde i 1930.
Tinseltown Rebellion
Produksjon
Tinseltown Rebellion vart laga ut av to album som Zappa opphavleg hadde planlagt etter at han bygde sitt eige heimestudio, Utility Muffin Research Kitchen, Warts and All og Crush All Boxes. Warts and All var meint som eit trippelt konsertalbum, medan Crush All Boxes i hovudsak skulle bestå av studioinnspelingar. Då Warts and All nærma seg slutten, fann Zappa ut at prosjektet var «uhandterleg» på grunn av lengda, og skrinla det, og starta så på Crush All Boxes. Mot slutten av produksjonen av Crush All Boxes, valde Zappa å redde det skrinlagde Warts and All og gje ut ei rekkj album som nytta songane frå dette albumet: You Are What You Is, Tinseltown Rebellion og to seriar med konsertalbum, Shut Up 'N Play Yer Guitar og You Can't Do That On Stage Anymore.
Persetorsk
Persetorskens dag 28. januar
Vedtaket har følgjande ordlyd:"«Bystyret ber byrådet i samarbeid med aktører i bransjen og andre relevante aktører markere persetorsken under Bergens 950-årsjubileum i 2020, og arbeide for en fast, årlig markering av persetorskens dag.»"Saman med næringa i byen kom byrådet i Bergen fram til datoen 28. januar som Persetorskens dag. Dagen vart første gong markert i 2020. I vintermånadene er òg torsken ofte på sitt beste.
Teotônio Vilela
Teotônio Vilela er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Tinseltown Rebellion
Produksjon
Opningssporet «Fine Girl» er ei studioinnspeling opphavleg meint for Crush All Boxes, i lag med ein tidleg miks av konsertopptaket «Easy Meat». Tinseltown Rebellion-versjonen av «Easy Meat» har mange fleire lydspor frå studio, enn versjonen som var meint for Crush All Boxes.
Troitse-Sergijeva Lavra
1900-talet
I 1945, som utslag av Josef Stalin sin mellombels toleranse overfor kyrkja under andre verdskrigen, vart lavraen returnert til den russisk-ortodokse kyrkja og det vart halde gudstenestet frå 1946 i Maria himmelfarts-katedralen. Lavraen heldt fram som sete for Moskva-patriarkatet til 1983, då patriarken fekk løyve til å busetje seg i Danilovklosteret i Moskva.
Persetorsk
Persetorskens dag 28. januar
Bakgrunnen for vedtaket var eit initiativ frå ein lokal restaurant, Bien, som i 2018 hadde ei uoffisiell markering av 5. desember som persetorskens dag. Dette initiativet vart sidan fremma som ein interpellasjon i Bergen bystyre. Forslagsstillarane viste til at andre matrettar i Noreg allereie hadde fått eigne dagar. Bergen vart i 2015 medlemmer av UNESCOs nettverk av kreative matbyer. Byane som deltar i dette nettverket skal fokusere på lokalmat, lokal matidentitet og berekraft.
Neall Massif
Neall Massif er eit fjellmassiv som ligg mellom Salamander Range og West Quartzite Range. Det vart namngjeve av New Zealand Antarctic Place-Names Committee (NZ-APC) etter V.E. Neall, leiaren for og geolog i geologigruppa frå New Zealand (NZGSAE), 1967-68.
Henrik Angell
Henrik August Angell var ein norsk offiser, eventyrar, skipionér og forfattar.
Tinseltown Rebellion
Produksjon
På omslaget for Tinseltown Rebellion kan ein framleis sjå tittelen Crush All Boxes med den nye albumtittelen måla over. Omslaget vart designa av Cal Schenkel, og inneheld stillbilete frå filmen Freaks, regissert av Tod Browning.
Henrik Angell
Militær karriere
Angell vart offiser 1882, tenestegjorde ei tid i generalstaben og tok generalstabseksamen i 1898. Han vart major og bataljonssjef i infanteriet i 1910, og oberst og regimentsjef i 1911.
Troitse-Sergijeva Lavra
1900-talet
Troitse-Sergijeva Lavra vart i 1993 oppført på UNESCO si verdsarvliste.
Tinseltown Rebellion
Produksjon
Det meste av Tinseltown Rebellion består av konsertopptak utan lydspor frå studio frå 1979 til seint i 1980. Albumet var første innspelinga til gitaristen Steve Vai. Albumet introduserer òg trommeslagaren David Logeman, som spelte trommer frå mars til juli 1980, på spora «Fine Girl» og «Easy Meat». Han spelte òg trommer på heile albumet You Are What You Is.
Henrik Angell
Militær karriere
Han var på fleire stipendreiser på Balkan i 1912 og 1914 for å studere fri-skarenes bruk i Balkankrigen. Før dette hadde han eit lengre opphald i Montenegro frå 1897 og studerte krigen der.
Tinseltown Rebellion
Utgjeving
Albumet vart gjeve ut som ein enkel CD av Rykodisc i 1990. Ein uautorisert CD hadde tidlegare vore gjeve ut av EMI i England i 1987. Lydkvaliteten på CD-utgåva var dårleg og han vart mastra på ny av Spencer Chrislu i 1998.
Henrik Angell
Militær karriere
I 1918 gjekk han av som norsk offiser for å delta på fransk side i krigen. Han vart løytnant i Fremmedlegionen og deltok først ei kort tid på vestfronten. Seinare i krigen mot bolsjevikane i Nord-Russland, der han på «kvit» side fekk kraftige forfrysningar og måtte amputere - dette tok til slutt livet hans.
Idrett
Same året (1884) som Fridtjof Nansen gjekk på ski frå Bergen til Kristiania gjekk Angell også over fjellet på ski.
På oppdrag frå prins Nikola I av Montenegro fekk han i gang landets første skiskule, og blir rekna som grunnleggjar av skisporten i Montenegro. Han medverka også til at den første skiskulen i dei franske Alpene vart skipa (1903). Angell var medlem av den internasjonale olympiske komité frå 1905 til 1907.
Heidersteikn
Angell vart tildelt ei rad ordenar og heidersteikn for sitt arbeid. I 1903 vart han tildelt 1. klasse av den norske Medaljen for edel dåd. Han vart dekorert med 4. klasse av den montenegrinske Danilo Is orden, 2. klasse av den serbiske Sankt Savas orden og 3. klasse av den osmanske Mecidi-ordenen. Han vart også ridder av 1. klasse av den svenske Sverdordenen og til ridder av den danske Dannebrogordenen. Angell var offiser av den greske Frelserens orden og ridder av den franske Æreslegionen. I Frankrike vart han også utnemnd til officier des académies.
Market Harborough
Market Harborough er ein marknadsby i grevskapet Leicestershire i England. Han har kring 21 000 innbyggjarar og ligg på grensa til Northamptonshire.
Demingbreen
Demingbreen er ein sidebre som flyt langs nordsida av Novasio Ridge og ut i Man-o-Warbreen i Admiralty Mountains i Victoria Land. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–63, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Ralph A. Deming i US Navy, som var flyelektrikar i skvadron VX-6 ved McMurdo-basen i 1967.
Tinseltown Rebellion
Salslister
Album - Billboard (Nord-Amerika)
Taquarana
Taquarana er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
The Clash
The Clash var ei britisk punkrock-gruppe som var aktiv i perioden 1976 til 1986.
Konsertar i Noreg
mzn:کلش (نمین)
Tanque d'Arca
Tanque d'Arca er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Charles Francis Hall
Charles Francis Hall var ein amerikansk polarforskar. Hall var smed og forleggjar, men hadde ei stor interesse for Arktis, som han hadde tre ekspedisjonar til. Han døydde under den siste ekspedisjonen sin av det som kan ha vore arsenikkforgifting.
Bakgrunn
Hall var fødd i Vermont. Familien hans flytta til Rochester i New Hampshire då han var gut, der han fekk arbeid som lærling hos ein smed. På 1840-talet gifta han seg og drog vestover til Cincinnati i Ohio, som han kom fram til i 1849. Der starta han eige selskap med tilverking av segl og koparstikk. Seinare byrja han å gje ut dei to små blada The Cincinnati Occasional og The Daily Press.
Interesse for Arktis
Hall fatta Hall interesse for Arktis kring 1857, og brukte dei følgjande åra til å studera rapportane frå tidlegare polarforskarar og prøvde å få ein ekspedisjon finansiert. I 1860 la han ut på den fyrste ekspedisjonen sin (1860-1863) då han reiste ut frå New Bedford med kvalfangstfartøyet «George Henry» under kaptein Sidney O. Budington, som hadde berga Edward Belcher sitt forskingsfartøy HMS «Resolutte». Dei tok seg til Baffinøya, der «George Henry» blei nøydd til å overvintra. Inuittane har fortalde for Hall om restane etter Martin Frobisher sitt gruveeventyr i Frobisher Bay på Baffinøya. Hall reiste dit for å sjå det sjølv, saman med dei nyfunne inuittvennane og guidane sine Ebierbing («Joe») og Tookoolito («Hannah»).
Hall fann òg det han tolka som bevis for at nokre medlemmer frå John Franklin si besetning kunne vera i livet. Dette blei grunnen for den andre ekspedisjonen hans (1864-1869) til Qikiqtaq, der han fann leivningar og gjenstandar frå den tapte Franklineskpedisjonen, og dessutan utførte fleire utspørjingar blant lokalbefolkninga om lagnaden til ekspedisjonen. Hall innsåg til slutt at forteljingane til inuittane og det han sjølv kunne lesa seg til, var villeiande og ikkje truverdig, då dei gav ei altfor optimistisk tolking. Han blei òg desillusjonert av inuittane gjennom oppdaginga av at mange i Franklinekspedisjonen forsettleg hadde blitt forlatne for å svelta ihel. Han kunne ikkje forstå at det kunne ha vore umogleg for lokalbefolkninga å hjelpa ei så stor gruppe som ekspedisjonen utgjorde.
Polarisekspedisjonen
For den tredje polferda si blei Hall løyvd 50 000 dollar for å leia ein ekspedisjon med mål om å nå Nordpolen med fartøyet «Polaris». Besetninga på 25 personar bestod av blant anna den gamle vennen hans Budington som kaptein, George Tyson som navigatør og dessutan den tyske fysikaren og naturbiologen doktor Emil Bessels, som leiar for forskingspersonalet. Ekspedisjonen fekk problem allereie frå byrjinga då besetninga var delt opp i ulike rivaliserande fraksjonar. Hall si leiing over ekspedisjonen blei ignorert, og moralen sokk.
«Polaris» segla inn i Thank God Harbor (no Hall Bay) den 10. september 1871 for å overvintra på den grønlandske nordkysten. Same haust, då Hall vende tilbake etter ei sledereise i lag med ein inuittisk guide, blei han plutseleg sjuk etter at ha drukke ein kopp kaffi. Han kollapsa ,og veka etter leid han av oppkast og delirium. Deretter såg han ut til å bli betre, og skulda samtidig doktor Bessels og fleire andre frå besetninga for å ha forgifta han. Kort etter dette fekk han tilbake dei tidlegare symptoma, og gjekk bort 8. november 1871. Han blei transportert til land og gitt ei formell gravlegging.
União dos Palmares
União dos Palmares er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil. Han har eit folketal på 59,369 (2005) og ein flatevidd på 428 km². Omlandet er hovudsakleg jordbruksland der ein dyrkar sukkerrøyr og held storfe.
Tidlegare, då staden hadde jamlege togavgangar, blei han kalla União fordi to jernbanelinjer som band saman Alagoas og Pernambuco møtte kvarandre her. Namnet blei endra i 1944 for å visa til den historiske tydinga hans. Byen har blei eit turistmål på grunn av historiske og naturlege attraksjonar som mellom anna er verna i Parque Nacional Serra da Barriga og Parque Memorial Quilombo dos Palmares.
Ski stasjon
Ski stasjon er ein jernbanestasjon på Østfoldbanen, opna i 1879. Her deler Østfoldbanen seg i ei austre line som går til Sarpsborg over Askim, Mysen og Rakkestad, og ei vestre line som går til Sarpsborg over Moss, Rygge, Råde og Fredrikstad. Det er den vestre lina som vert nytta for tog frå Oslo til Halden og vidare til Göteborg i Sverige.
União dos Palmares
Historie
Staden har ei viktig historisk tyding for afro-brasilianarar. På ein ås i nærleiken låg ein såkalla mocambo eller i nyare tid ein quilombo. Desse var senter for afrikanske slavar som flykta frå og stod imot slaveri. Staden var kjend som Quilombo dos Palmares, og var den største og mest organiserte av denne typen i Brasil. Den best kjende personen frå Quilombo dos Palmares var leiaren Zumbi dos Palmares. Quilomboen nådde eit folketal på rundt 30,000 danna av tidlegare slavar og ein del amerindiske allierte. Mellom 1672 og 1696 stod han imot stadige åtak frå kolonistyrkar før han fell for militære med artilleri.
Ski stasjon
Ski stasjon ligg 128,9 meter over havet og 24,290 kilometer frå Oslo Sentralstasjon.
Charles Francis Hall
Polarisekspedisjonen
Den offisielle gjennomgangen kom fram til at Hall hadde døydd av slag. I 1968 drog likevel livlegen til Hall, Dartmouth College-professoren Chauncey C. Loomis, på ein ekspedisjon til Grønland for å undersøka liket til Hall. Takka vera permafrosten var kroppen, likkledet og kleda til Hall vel bevarte. Prøvar frå bein, neglar og hår viste at han hadde fått i seg store dosar arsenikk dei siste to vekene av livet. Dette stemte godt overeins med symptoma besetningsmedlemmane hadde vitna om. Det er mogleg at Hall gav seg sjølv dei giftige dosane, ettersom arsenikk var ein vanleg del i mange kvakksalvemedisinar på denne tida. Han kan òg ha blitt drepen av nokon frå besetninga, men ingen blei skulda for å ha forårsaka døden til Hall.
União dos Palmares
Nasjonalpark
I dag ligg Parque Memorial Quilombo dos Palmares innanfor Parque Nacional Serra da Barriga og er omtalt som A Terra da Liberdade ('Fridomslandet'). Parker er eit naturområde som vernar om den truga atlantiske halv-lauvfellande skogen i Mata Atlântica. Parken blei opna 20. november 2003 av presidenten av Brasil.
Hadda'
Hadda' er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
Terry Manning
Terry Don Manning er ein USA-amerikansk songar-låtskrivar, komponist, multi-instrumentalist, plateprodusent, fotograf, lydteknikar og biletkunstnar. I ein karriere på over 50 år har han arbeidd med Led Zeppelin, Iron Maiden, Bryan Adams, ZZ Top, Jay Boy Adams, Booker T. & the MG's, Shakira, Isaac Hayes, Otis Redding, Rhino Bucket, Johnny Winter, Johnny Taylor, Jason and the Scorchers, the Staple Singers, Molly Hatchet, George Thorogood, Al Green, Widespread Panic, Shania Twain, Joe Cocker, Joe Walsh og Lenny Kravitz, og fleire.
I 2013 vart Manning innlemma i International Rockabilly Hall of Fame, West Texas Music Hall of Fame og Bobby Fuller Four and Border Legends Cultural Center i El Paso, Texas. I oktober 2013 gav ECR Music Group ut Manning-albumet West Texas Skyline, ei hyllest til Bobby Fuller.
Tidlege år
Terry Manning var fødd i El Paso i Texas. På vidaregåande var Manning eit gryande idrettstalenet og sprang på bane og spelte quarterback på det amerikanske fotballaget. Han gjekk på Memphis State University (i dag University of Memphis), der han var kaptein for fotballaget og spelte basketball. Manning byrja å arbeide i musikkindustrien då han budde i El Paso, der han spelte gitar og song i fleire lokale band, mellom anna Bobby Fuller and The Wild Ones.
Musikkarriere
Etter at Manning flytta til Memphis i Tennessee, arbeidde han i fleire år både for Stax Records og Ardent Studios som lydteknikar og produsent. Han var ein av dei viktigaste partane i produksjonsteamet til Al Bell for The Staple Singers, og var ansvarleg for hittar som «Heavy Makes You Happy,» «Respect Yourself» og «I'll Take You There».
I 1970 gav Manning ut sitt eige soloalbum, Home Sweet Home, på Stax-etiketten Enterprise. I midten av 1980-åra flytta Manning til London, der han arbeidde for EMI i Abbey Road Studios. I 1992 flytta han til Nassau på Bahamas, der han slo seg saman med Chris Blackwell i Compass Point Studios, som han dreiv i over tjue år.
Fotografikarriere
Manning har fotografert Chuck Berry, Procol Harum, Steppenwolf, Terry Reid, Jimi Hendrix, Dusty Springfield, Lenny Kravitz og mange andre musikkartistar innan rockemusikken, både som sjølvstendig fotograf og som journalist og fotograf for New Musical Express. Han arbeidde som fotojournalist for NME og var ein av dei siste som fotograferte Martin Luther King jr., dagen før han vart myrda.
I august 2015 vart fotografiverka til Manning stilt ut i kunstgalleri i fleire byar i USA.
Stadsstadgorna
Stadsstadgorna var eit samleomgrep for bylover i Sverige som omfatta Ordningsstadgan (ordningslova) (frå 1868) i tillegg til Brandstadgan (brannlova), Byggnadsstadgan (bygningslova) og Hälsovårdsstadgan (lov for helsevesen) (frå 1874). Stadsplanelag (byplanleggingslova) frå 1907 brukar ein å inkludere i desse. Alle stadgorna (vedtektene) gjaldt obligatorisk i städer (byane) (derav nemninga). I köpingar gjaldt alltid brannlova og bygningslova, i tillegg til byplanleggingslova. Dei øvrige vedtektene kunne ein frivillig la gjelde. Om ein tettstad voks fram i ein landskommun kunne ein opprette eit municipalsamhälle, der ein eller fleira av stadsstadgorna skulle gjelde. Unnataksvis kunne stadsstadgor regulerast til å gjelde i heile landskommunen, som til dømes i Domnarvet 1929-1943.
Etter kommunreforma i 1952 vart med tida fleire av stadsstadgorna avskaffa og vart erstatta av allmenne lover som gjaldt i heile Sverige, uavhengig av kommunetype. Dette gjaldt ordningsstadgan (1958), hälsovårdsstadgan (1960) og brandstadgan (1963). Skilnaden mellom kommunetypane vart dermed mindre og staden og köpingen kunne til slutt heilt avskaffast i 1971.
Ski stasjon
Follobanen vert knytt til Østfoldbanen på Ski stasjon.
Tromsøpalme
Tromsøpalme (Heracleum tromsoensis, sjå òg avsnitt Usikkert opphav) er ein mangeårig urt i skjermplantefamilien.
Utbreiing
Planta finst naturleg i Vesleasia og i delar av Midtausten (Iran, Irak). Den står oppført på norsk svartelista som uønska og er utbreidd langs vegkantar, bekkekanter, og bakgårder i Nord-Noreg, frå Finnmark og sørover til Nord-Trøndelag, men den er òg funnen i Sør-Noreg, særleg i Osloområdet, men òg i Østfold og Vestfold.
Sao Vang lufthamn
Sao Vang lufthamn (IATA: VV01) er ein flyplass Sao Vang i Thanh Hoa, 45 km vest for byen Thanh Hoa.
Tromsøpalme
Giftig saft
Safta frå planta er giftig, og kan ved eksponering under sollys gje hudreaksjoner på utsette område (fytofototoksisk reaksjon). Dette gjev seg vanlegvis utslag i rauda, kløe, svie, eksem og i vondaste fall store blemmer (tredjegrads forbrenning) då giftstoffa gjer huda ømfintleg for UV-strålar. Denne ømfintligheten kan halda fram i inntil eitt år etter eksponeringen.
Kjende måtar å kjempa mot tromsøpalme på er konstant nedkutting av nye skot, og dessutan sauebeite. Ved nedklipping bør ein ha på seg vernutstyr, og dessutan huske på å vaska kutteredskaper i metall etter bruk, då safta verkar oksiderande.
I dei områda den veks, fortrenger den andre plantearter. I område der tromsøpalmen veks, er det færre plantearter og utbreiinga er òg mindre enn i område der tromsøpalmen ikkje voksar.
Historie
Opphavleg kjem planta truleg frå Kaukasus, der den veks vilt. Engelskmennene innførde denne planta som solitærstaude (dvs. at den er så stor at den står åleine, ikkje i eit bed), og den kom følgjeleg på moten.
Planta vart først innførd som frø med ein engelsk botaniker til gruvene i Kåfjord i Alta i 1838. På 1860-talet skal planta ha vorte teken med til Mack-familien sin sommerhus på Elvebakken i Tromsø av Nanna Sabine Mack (fødd Klerck). Planta voks raskt, og var dekorativ, og dermed vart den planta både i bysenteret og på «støkkan» (sommerhusene) rundt om på Sør-Tromsøya, som etterkvart vart omgjeve av veritable palmeskogar. Enno i dag er tromsøpalmen konsentrert der der det ein gong stod eit sommerhus.
Analyse av DNA viser at arta vart først innførd frå Iran til England. Historiske kjelder har antydd at den kan ha kome frå England til Noreg, men dei genetiske resultata tyder at på innvandringsveien har vore frå England via Finland til Noreg.
Usikkert opphav
Då det på grunn av storleiken til planta er vanskeleg å få tak i andre eksemplar å samanlikna den med, er det enno mange spekulasjonar om kva for ei art tromsøpalmen eigenleg tilhøyrar. Planta vart først innførd under namnet Heracleum asperum (sibirsk kupastinakk, frå engelsk Siberian Cowparsnip), men botanikere er endå samd i at dette namnet er feil. Då ingen med stor tryggleik har funne eit anna eksemplar av planta utanfor Noreg, er dens riktige namn enno omstridt. I bøker frå 1800-talet gjekk planta under namnet H. panaces, medan dei fleste nyare kjelder på vagt grunnlag kallar den H-EN. laciniatum. Nyleg er endå H. tromsoensis foreslegen som riktig namn i den norske standardfloraen, Lids flora. I tillegg er det foreslege fleire andre synonym på bakgrunn av meir eller mindre feilaktige antakelser. Den sterkaste kandidaten til no er sannsynlegvis den tyrkiske/iranske H-EN. persicum, men sjansen er større for at Tromsøpalmen er ein hybrid av denne og andre nært nærskylde planter, då planta vart innførd til Noreg som ei hageplante.
Tromsøpalmen kan vera vanskeleg å skilja frå den endå meir giftige kjempebjørnekjeksen (Heracleum mantegazzianum).
Skeise-VM 1973 for menn
Göran Claeson frå Sverige vart verdsmeister, etter å ha fått bestetid på dei to lengste distansane. Norske Sten Stensen vart andremann i meisterskapen, han overraska med å vinne 1500-meteren. Bill Lanigan frå USA gjekk fortast på 500 meter.
Ragnhild Gulbrandsen
Ragnhild Øren Gulbrandsen er ein norsk tidlegare fotballspelar, fødd i Narvik. Ho vart olympisk meister med Noreg under Sommar-OL 2000 i Sydney. Gulbrandsen var ein duellsterk midtspiss.
Mount Nansen
Mount Nansen kan syne til:
Ragnhild Gulbrandsen
Klubbspel
Gulbrandsen var midtbanespelar på Ranheim IL sitt fotballag på nivå 2 til og med 1996-sesongen. Sidan spelte ho på Trondheims-Ørn frå 1997 til 2005, med unnatak for 2002-03, då ho gjorde teneste for Boston Breakers i USA. På Trondheims-Ørn tok ho ei sentral rolle i angrepsspelet og var med å vinne tre seriemeisterskap; 1997, 2000 og 2001, samt fire cupmeisterskap, 1997–99 og 2001. Alle tre sesongane Trondheims-Ørn vann Toppserien var ho mestskårande i serien. Dei to siste sesongane som aktiv spelar, 2006 og -07, kledde Gulbrandsen seg i Asker-drakt.