cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Den norrøne gruppa
Den norrøne gruppa er ei gruppe saturnmånar som truleg har sams opphav. Alle månane i gruppa har prograde banar, og kan vera bitar av fleire objekt som vart knuste ved kollisjonar. At dei kan ha opphava sine i fleire ulike objekt gjer at Den norrøne gruppa skil seg frå dei andre gruppene, som ein reknar med at har opphav i kvar sine objekt. Det er den store ymsinga i baneparametrar som gjer at ein trur at dei norrøne månane ættar frå fleire objekt.
Desse månane vert rekna til gruppa:
Romsdal Mållag
I 2004 hadde laget 149 medlemer.
Medlemslag:
Ekarmasundet
Ekarmasundet( er eit sund som går mellom øyane Ekarma i søraust og Sjiasjkotan i nordvest i Kurilane i Russland. På det smalaste er sundet 8 km.
Objektmikrometer
Objektmikrometer er ein skala i hundredels millimeter som er rissa inn på eit objektglas og vert nytta til kalibrering av måleokular, som er okular med innlagt skala.
Bárðarbunga
Bárðarbunga er ein aktiv vulkan på Island som ligg under isbreen Vatnajökull. Han har ei høgd på 2 000 meter over havet og er med det det nest høgaste fjellet på Island, berre 110 meter lågare enn Hvannadalshnjúkur.
Fylkesveg 105 i Hordaland
Fylkesveg 105 i Hordaland går mellom Jondal og Krossdal i Jondal kommune. Vegen er 9,8 km lang.
Johan Jørgen Holst
Johan Jørgen Holst var norsk forskar og politikar (Ap) frå Oslo. Han var forsvarsminister frå 1986 til 1989, og frå 1990 til 1993, og deretter utanriksminister frå 1993 til han døydde i 1994. Han var styremedlem i Europarørsla frå 1973, der han var formann frå 1982 til 1986. Som utanriksminister er Holst truleg mest kjend for medverknaden til Oslo-avtalen i 1993. Han hadde eit mangfaldig internasjonalt kontaktnett, mellom anna med nøkkelpersonar som var med på å forme diplomatiet under den den kalde krigen, spesielt innan NATO, men også i nøytrale land og i Warszawapakta. Holst hadde bakgrunn som forskar på tryggingspolitikk, men han tok aldri nokon doktorgrad. Stilen hans var intellektuell, men forskinga var meir prega av interesse for det praktiske, for det som kunne bidra til ein framsynt politikk. Særleg galdt det rustingskontroll.
Bakgrunn
Holst hadde examen artium frå Oslo katedralskule frå 1956, gjennomførte Forsvaret sitt russiskkurs 1956–1958, og vart uteksaminert med bachelor (B.A.) i statsvitskap frå Columbia University i 1960. Holst blei mag. art. i statsvitskap ved universitetet i Oslo i 1965. Han var vitskapeleg assistent ved Forsvarets forskningsinstitutt 1960–1962, forskningsstipendiat ved Center for International Affairs ved Harvard University, 1962–1963, forskar ved FFI 1963–1967, og ved Hudson Institute i USA 1967–1969. Deretter var han forskingssjef ved Norsk utanrikspolitisk institutt (NUPI) 1969–1976. Holst fekk tilbod om stilling som direktør for International Institute of Strategic Studies (IISS) i London i 1970. Han blei då oppfordra av Trygve Bratteli til å bruke kompetansen sin i eit norsk miljø.
Arbeidarpartipolitikar og statssekretær
Allereie på 1960-talet vart Holst brukt som taleskrivar og rådgivar for arbeiderparti-politikarar. I 1969 blei han medlem av Arbeiderpartiets internasjonale utval.
Han var statssekretær i Forsvarsdepartementet under Rolf Hansen i perioden 28. januar 1976 - 8. oktober 1979. Etter at Knut Frydenlund blei utanriksminister i 1974, var Holst, Frydenlund og Thorvald Stoltenberg nøkkelpersonar i arbeidet med å forme og gjennomføre Arbeidarpartiet sin utanrikspolitikk. Holst flytte til Utanriksdepartementet som statssekretær, der han var frå 15. oktober 1979 - 14. oktober 1981.
Medan Arbeiderpartiet var ute av regjeringskontora i Kåre Willoch si regjeringstid frå 1981 til 1986, var Holst direktør ved NUPI, noko han også var under Regjeringa Syse 1989-1990.
Statsråd
Då Arbeidarpartiet fekk tilbake regjeringsmakta i 1986, vart Johan Jørgen Holst statsråd i Gro Harlem Brundtland si andre regjering 1986-1989 og deretter i Gro Harlem Brundtland si tredje regjering frå 1990 til han døydde i januar 1994:
Fredsprosessen i Midt-Austen
«Johan Jørgen Holst skreiv forordet til mi bok The New Middle East. I dette forordet omtalte Johan Jørgen Holst ein annan person med følgjande ord: «Som menneske er han uvanleg energisk, alltid søkjande, interessert, entusiastisk og overtydd om at noko  kan gjerast også med den mest gjenstridige realitet». Denne skildringa passar betre enn noko anna på han som skreiv desse orda, for Johan Holst viste verkeleg at noko kan gjerast med «også den mest gjenstridige realitet». Det er ingen tvil om at den palestinsk-israelske konflikten høyrer inn under kategorien «mest gjenstridige realitet». [...] Johan Holst kom med sine mange verdifulle eigenskapar, noko som gjorde innsatsen hans i dette dramaet så avgjerande og positiv: Ein ekstraordinær, ungdommeleg energi; ein personleg, utrøytteleg arbeidsinnsats; ein norsk, kompromisslaus ansvarskjensle; alvor, djupne og stor tru. Alle var overraska over at fredsprosessen fann stad i Noreg. [...] Også Holst overraska oss. I utgangspunktet hadde han enda til gode å etablere seg, som fersk utanriksminister. Ny, nesten ukjend – men då dette høvet dukka opp, heva han seg med dette til å bidra til forhandlingane på ein måte som kravde respekt.»
Dødsfall
I slutten av november 1993 vart Holst innlagd på sjukehus. Kort tid etter at han vart utskriven i desember, fekk han hjerneslag. Etter nokre veker på Rikshospitalet blei han overført til rehabilitering på Sunnaas sjukehus utanfor Oslo, der han døydde brått dagen etter at han vart innlagd, og medan han framleis var utanriksminister. Marianne Heiberg uttalte seinare at Holst hadde arbeidd seg i hel med fredsprosessen.
Få dagar før han døydde vart han nominert til Nobels fredspris for 1994. Ettersom prisen berre kan gå til levande personar kunne han ikkje få prisen post mortem. Yasir Arafat, Shimon Peres og Yitzhak Rabin, dei tre viktigaste aktørane frå partane i Oslo-prosessen fekk Nobelprisen i desember 1994.
Familie
Kona til Holst, Marianne Heiberg, var syster til Karin Stoltenberg, og Holst var dermed svoger med forgjengaren Torvald Stoltenberg og onkel til Jens Stoltenberg.
Kjelder
Johan Jørgen Holst på Stortinget.no
Fjellhug natur- og friluftslivlag
Fjellhug natur- og friluftslivlag blei skipa i 1981 og har base i Sykkylven kommune. Fjellhug har gjeve ut Fjellhugboka. Fjellhugboka presenterer detaljerte ruter for 56 fjelltoppar med i alt 134 forskjellige vegalternativ.
Christer Fuglesang
Arne Christer Fuglesang er ein svensk astronaut som jobbar hjå den europeiske romfartsorganisasjonen ESA. Fuglesang vart den første skandinaven i verdsrommet då han reiste med romferja Discovery til Den internasjonale romstasjonen 10. desember 2006. Med seg hadde han ein iPod med gamle ABBA-låtar.
Christer Fuglesang er fødd i Stockholm i Sverige. Han har norsk far, medan mora er svensk. Han byrja studere teknisk fysikk ved Kungliga tekniska högskolan i 1975 og vart sivilingeniør i 1981. Han tok vidaregåande studiar i eksperimentell partikkelfysikk ved Stockholms universitet, gjekk ut i 1987 og vart førelesar i 1991. Han jobba nokre år ved CERN før han han vart vald ut til å verte ein av romfartsorganisasjonen ESA sine astronautar.
I august 1993 vart Christer Fuglesang vald ut som ein av to ESA-astronautar som skulle trene til oppdraget Euromir 95 ved romfartssenteret utanfor Moskva saman med tyske Thomas Reiter. Fuglesang vart ikkje utpeikt til primærbesetninga, men vart i staden Crew Interface Coordinator ved bakkestasjonen i Kaliningrad.
I august 1996 byrja Fuglesang treninga med NASA sine oppdragsspesialistar og vart ferdig med utdanninga i april 1998, då han vart godkjend som astronaut og kunne vere med om bord på ei romferje.
Seim kyrkje
Seim kyrkje står på Hoplandsleitet i Seim i Alver kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1878. Arkitekt for kyrkja var Johannes Øvsthus.
Det har vore kyrkje i Seim sidan mellomalderen. Fyrste gongen Seimskyrkja er nemnd i kjeldene er i Bergen kalvskinn frå kring 1360. Denne kyrkja var mest truleg ei stavkyrkje som har vorte avløyst av ei tømmerkyrkje på 1600-talet. 1600-talskyrkja vart riven etter at den noverande kyrkja stod ferdig. Dagens kyrkje står kring 500 meter nordom den gamle kyrkjestaden.
Seim kyrkje er soknekyrkje i Seim sokn i Nordhordland prosti. Seim høyrde til Hamre prestegjeld til 1749. Då vart Seim saman med sokna Hosanger og Mo skilde ut som Hosanger prestegjeld. I 1885 vart Seim overført frå Hosanger til Alversund prestegjeld. Ho høyrde til Alversund prestegjeld fram til prestegjeldsordninga vart nedlagd i 2004.
Ussuribukta
Ussuribukta (russisk: Уссурийский залив – Ussurijskij zaliv) er ei bukt i den inste og nordlegaste delen av Peter den store-bukta på nordkysten av Japanhavet. Ho er rundt 67 kilometer lang. Breidda ved munningen er rundt 55 kilometer og djupna er mellom 51 og 69 meter. Om vinteren, frå slutten av desember til midt i mars, er Ussuribukta dekke av eit tynt islag.
På vestsida av bukta ligg hamnebyen Vladivostok og på austsida ligg byen Bolsjoj Kamen. På vestsida av bukta, rundt 20 km nordaust for sentrum av Vladivostok, ligg Sjamora, med den største og mest populære badestranda i Vladivostok.
Xiantao
Xiantao (kinesisk: 仙桃; pinyin: Xiāntáo) er ein subprefektur-by søraust i provinsen Hubei i det sentrale Kina. Han er direkte understilt provinsregjeringa. Xiantao har eit areal på 2 538 km² og hadde 1,5 millionar ibuarar i 1999.
Dei to turnarane Li Xaoshuang og Yang Wei er begge frå Xiantao.
Samferdsle
Jarnvegen Hankou–Yichang, ein snøggbane opna i 2012, stoppar i Xiantao.
Kinas riksveg 318, ein av Folkerepublikken Kinas lengste hovudvegar, går gjennom området. Vegen tek til i Shanghai og er mellom anna innom Wuhan og Chengdu før han går inn i Tibet og Lhasa, og heilt fram til ein kinesisk grenseovergang mot Nepal i Zhangmu.
Hallgrímur Pétursson
Hallgrímur Pétursson var ein islandsk prest og diktar.
Hallgrímur var fødd i Hólar nord på Island der onkelen var biskop og far hans ringde kyrkjeklokkene. Som ung rømde han heimefrå og til fastlands-Europa, der han blei smedlærling. Den omreisande islandske presten Brynjólfur Sveinsson kom over Hallgrímur i Glückstadt, då ein del av Danmark, og hjelpte han til å koma inn ved Vor Frue Skole i København.
Under det siste skuleåret fekk Hallgrímur Pétursson i oppgåve å gje kristendomsundervising til ei gruppe islendingar som var henta heim frå eit niårig fangenskap ved Barbareskkysten (dei var blitt røvde under Tyrkjaránið, 'tyrkarrana'). Ei av desse var den gifte kvinna Guðríður Símonardóttir, som han hadde eit tilhøve med og gjorde gravid. Hallgrímur blei med dei lauskjøpte fangane tilbake til Island, der Guðríður fekk vita at mannen var død, og dei to gifta seg snøgt med kvarandre. Det uvanlege tilhøvet deira, medrekna at Guðríður var 16 år eldre enn han, vekte oppsikt.
Herøya i Herøy
Herøya er ei øy i Herøyfjorden på Vestlandet. Ho ligg i Herøy kommune i Møre og Romsdal fylke. Øya har hatt ein sentral plass på Sunnmøre i over 1000 år. Her var det kyrkjestad frå 1100-talet til 1916. Den marmordekte mellomalderkyrkja var ei av dei 4 hovudkyrkjene på Sunnmøre. Staden er nemnd som tingstad og med gildestove tilbake i mellomalderen. Herøy Gard var prestegard fram til 1761, og handelsstad frå den tid og fram til 1916.
Museet syner i dag den gamle handelsstaden slik den voks fram på 1800-talet, med restaurerte bygningar, interiør, båtar og fiskereiskapar. Rekonstruksjonar av Kvalsundbåten frå 600-talet, og ei sunnmørsjekt frå 1700-talet er ein del av samlingane. På øya ligg også dei gamle ruinane av dei to kyrkjene som stod her med gravplass ikring.
Hallgrímur Pétursson
Hallgrímur arbeidde som fiskar og arbeidar, men blei etter sju år tilbake på Island utnemnd til prest av Brynjólfur Sveinsson, som no var blitt biskop ved Skálholt. Også dette var noko uvanleg, ettersom Hallgrímur ikkje hadde fullført utdanninga si i København. Han skikka seg likevel godt som prest, først ved Hvalsnes og deretter ved den ettertrakta Saurbær i Hvalfjörður frå 1651 til 1669.
Hallgrímur Pétursson skreiv ei rekkje dikt, som Aldarháttur, Rímur af Lykla-Pétri og Magellónu, Króka-Refs rímur og ei samling moralske barnerim.
Herøya i Herøy
Tyding av namnet Herøy
Tydinga av namnet Herøy er uviss. Det har vorte sett i samband med her i tydinga folkesamling, krigsher, og med herre etter dei mange stormennene som skal ha budd på øya. Namnet har også vorte sett i samband med Hern eller Hørn, eit namn på gudinna Frøya. Går vi hundre år tilbake i tid var den vanlege uttalen av Herøy, Hørei. Ei eller ey er det norrøne ordet for øy. Fyrste delen av namnet kan vere nettopp frå Hørn. Kanskje har øya i førkristen tid vore ein stad der dei ofra til Hørn. Det var nettopp på slike hovsete dei la kyrkjene for å få slutt på den heidenske trua.
Hallgrímur Pétursson
Då Hallgrímur blei spedalsk skreiv han eit verk på 50 Passiusálmar, salmar der han hans eiga liding og Jesus si glei saman. Samlinga blei svært populær på Island, og er blitt rekna blant den beste religiøse diktinga i verda. Salmesamlinga blei først trykt i 1666 og var i 1999 kome ut i 68 opplag. Hallgrímur heldt seg populær på Island, og blei også trykt den danske salmeboka.
Herøya i Herøy
Sagaøya Herøy
I Herøyfjorden ligg ei klynge av små øyar og holmar. Lengst sør mot Flåvær, ligg øya Herøy. Ho er nemnd i soga fleire gongar, m.a. fordi ho ligg ved skipsleia og var ei god hamn for dei sjøfarande. Olav Haraldson låg ved Herøy med skipa sine i 1027 og venta på leidangsmannskapet frå Sunnmøre. Snorre fortel om møtet med vikingen og ransmannen Karl Mørske som baud seg til å vere kongens mann og fare til Færøyane og krevje inn skatt.
Kyrkjestad frå mellomalderen
I kristentid vart øya kyrkjestad for Herøy prestegjeld og kyrkja var ei av dei fire hovudkyrkjene på Sunnmøre. Kong Sverre Sigurdsson var innom Herøy fleire gongar på veg langs kysten sist på 1100-talet, og i 1263 var kong Magnus Håkonson her. Clæmith i Herøyom er nemnd på 1200-talet. Han må ha vore ein høgboren mann og var truleg eigar av Herøy kyrkje, marmorkyrkja frå tidleg 1100-talet. På 1300-talet møter vi Håkon i Herøyom, og Bjarne Simonson, den første namngjevne presten i Herøy. Gildestova på Herøy er nemnd i 1433 då erkebisp Aslak Bolt var her og «hadde samtalar med ålmugen» i prestegjeldet.
Hallgrímur Pétursson
Hallgrimúr Pétursson døydde i Ferstikla. Hallgrímskirkja i Reykjavík er bygd til minne om han.
Herøya i Herøy
Kyrkjestad frå mellomalderen
Det har gått ord om at her har vore eit kloster på øya. Klosteret skal ha vore vigt til Alban den heilage, som var den fyrste kristne martyren i England. Klosterhaugen på Herøy ligg eit par hundre meter vest for der våningshuset i dag står. På denne haugen finn me ei tuft etter ei steinbygning med restar etter marmor.
Prestegard
På Herøy var det prestegard, truleg frå første kristentid. Øya var lita, med snaue berg og ikkje så godt eigna til åker og eng. Det var problem med ferskvatn og på kyrkjegarden var det altfor lite jord og ein kunne ofte kjenne lik-teven. Dette var truleg årsaka til at prestane ikkje ville bu på Herøy og mange av husa rotna ned på slutten av 1600-talet. I 1752 vart ny prestegardsbygning likevel sett opp. Eldste delen av hovudbygningen som står her i dag, er frå den tid. I 1761 vart det gjort makebyte med garden Raftenes i Stokksund, og prestegarden skulle no ligge der sjølv om det var nytt hus på Herøy.
Handelsstad
Herøy steig no fram som handelsstad, gjestgjeveri og skyss-skifte, særleg frå 1770. Sivert Olsen kjøpte då Herøy Gard og etterkvart Herøy kyrkje med tilhøyrande kyrkjegods. Seinare vart han også eigar av Sande kyrkje, Rovde kyrkje og ein tredje part i Volda kyrkje med tilhøyrande jordgods. Handelsstaden vart verande i Olsen-familia fram til 1830-åra, då Peter Wilhelm Lorange frå Kragerø tok over. I 1854 kjøpte Knut Olai Simonsen frå Bergen, Herøy Gard, og eigedomen vart i Simonsen-ætta til 1917.
Ei ny tid
I mellomkrigsåra vart det drive med sildesalting og trankoking i tillegg til sjølvberging på garden. I 1941 kjøpte Erik Venja frå Haugesund garden og dreiv jorda utover etterkrigstida. Herøy kommune kjøpte Herøy Gard i 1973 og det vart sett i gang med eit omfattande restaureringsarbeid. I 1981 vart Herøy kystmuseum opna.
Elisabeth Bakke
Elisabeth Bakke i Lom) er ein norsk statsvitar som for tida er fyrsteamanuensis ved Universitetet i Oslo (UiO).
I 1989 tok Bakke hovudfag i statsvitskap ved UiO med temaet jugoslavisk nasjonalitetspolitikk mellom 1945 og 1980. I 1999 avla ho doktorgraden same stad med ein avhandling om nasjonalitetsproblema i Tsjekkoslovakia i mellomkrigstida. Frå 1989 til 1993 var Bakke informasjonssjef i Senterpartiet.
Dei faglege hovudinteressene hennar knyter seg til nasjonalisme, nasjonal identitet og nasjonalitetspolitikk, Sentral- og Aust-Europa (med unntak av det tidlegare Sovjetunionen), europeisk identitet, samt demokratisering og partiutvikling.
Sogn og Fjordane Mållag
Sogn og Fjordane Mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Sogn og Fjordane.
I 2004 hadde laget 669 medlemer.
Medlemslag:
Jan Berset
Jan Gerhard Berset er ein norsk politikar. Han var ordførar i Ulstein kommune i Møre og Romsdal frå 1995 til 2003. Jan Berset representerer Høgre. Han vart vald på nytt som ordførar i Ulstein kommune i 2011 og sat til 2015.
1712
1712 (romartal MDCCXII)
Waiblingen
Waiblingen er ein by sørvest i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 52 000 innbyggjarar. Byen høyrer til regionen Stuttgart like ved byen Stuttgart. Waiblingen er administrasjonssete i landkreisen Rems-Murr.
Jan Berset
Berset var rektor ved Ulstein vidaregåande skule til 2010.
Waiblingen
Historie
Waiblingen vart først nemnd i karolingiske dokument i 885 på Karl den tjukke si tid. Waiblingen fekk byrettar i 1250.
Waiblingen høyrde til dei saliske kongane, som hertugane og kongane av Hohenstaufen arva han frå. Ein meiner at det italienske namnet på Hohenstaufen party, Ghibelline, kjem av Waiblingen.
Byen vart nesten heilt øydelagd i 1634 under trettiårskrigen, og innbyggjarane vart anten drepne eller deporterte. Han vart bygd opp att etter krigen, og gamlebyen som i dag eksisterer kjem frå åra mellom 1640 og 1700. Festningsverka er framleis godt bevart.
Heggen vidaregåande skule
Grunna innføringa av ein ny regionmodell for dei vidaregåande skulane i Troms blei Heggen den 15. februar 2007 slått saman med Skånland vidaregåande skule under det nye namnet Vågsfjord vidaregåande skule.
Christer Torjussen
Christer Torjussen er ein norsk standup-komikar. Han vann Stå Opp-Prisen i 2004, og opptrer fast på klubbscenar som Latter, Reis Deg Komikerklubb-kveldar på Lille og Prøverøret i Oslo.
Polarlomvi
Polarlomvi (Uria lomvia) er ein sjøfugl i alkefamilien. Fuglen liknar lomvi i fargar. Begge artar kan hekka på same stad samtidig. Egget vert lagt rett på bakken i mai.
Arten har sirkumpolar utbreiing.
Det fjerde Kurilsundet
Det fjerde Kurilsundet (russisk Четвёртый курильский пролив - Tsjetvjortyj kurilskij proliv) er eit sund ved mellom øyane Onekotan og Paramusjir i Kurilane i Russland.
Verneplan II for vassdrag
Verneplan II for vassdrag er den andre av fire verneplanar for vassdrag. Som verneplan I bygde òg denne på ei tilråding frå kontaktutvalet for kraftutbygging og naturvern, leidd av vassdragsdirektør i NVE, Hans Sperstad.
Dette resulterte i at Stortinget i 1980 vedtok varig vern av 51 nye vassdragsobjekt og at 133 vassdrag vart verna mellombels fram til 1985 i lag med dei 51 frå Verneplan I.
Verna vassdrag
Desse vassdraga vart verna i Verneplan II for vassdrag:
Bakgrunnsstoff
Liste over verna vassdrag frå NVE
Sunnmøre Mållag
Sunnmøre Mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Sunnmøre i Møre og Romsdal.
I 2004 hadde laget 558 medlemer.
Medlemslag:
Terje Kjøde var leiar i mange år. Etter han har Solveig Linge Stakkestad og Knut Falk vore leiar. Leiar frå 2017- er Magnar Storøy.
Filmen Kautokeino-opprøret
Filmen hadde premiere på norske kinoar den 18. januar 2008. Same året vann han prisen Folkets Amanda på utdelinga av Amandaprisen.
Dvergstjerne
Ei dvergstjerne eller berre dverg er forskjellige typar stjerner, som ikkje nødvendigvis har noko med kvarandre å gjere.
Omgrepet vart først nytta i 1906, då den danske astronomen Ejnar Hertzsprung merka seg at dei raudaste stjernene som var klassifisert som K og M i Harvard-skjemaet, kunne delast inn i to særeigne grupper. Dei er anten mykje meir lyssterke enn sola, eller mykje svakare. For å skilje desse to gruppene, kalla han dei «kjemper» eller «dvergar», der dvergstjernene var meir lyssvake og kjempene meir lyssterke enn sola. Omgrepet «dverg» er seinare utvida til å gjelde:
Sarytsj
Sarytsj (ukrainsk Са́рич; russisk Са́рыч; krimtatarisk Sarıç) er eit nes (russisk Мыс, mys) ved kysten av Svartehavet på Krimhalvøya i Ukraina.
Kring 5 km frå Sarytsj ligg feriebyen Foros. Byen i Sevastopol ligg kring 30 km frå neset og Jalta er kring 40 km. Lengda frå Sarytsj til neset Kerempe på kysten av Tyrkia er 227 km, det smalaste punktet i Svartehavet.
Det ligg eit fyr på neset som sidan 2005 har vore eit ømt punkt i forholdet mellom Ukraina og Russland. Sidan 3. august 2005 har fyret vore okkupert av russiske styrkar trass i store protestar frå ukrainske aktivistar.
Slaget ved Sarytsj
Den 18. november 1914 møttest russiske og tyrkiske styrkar til slag utanfor Sarytsj. Tyrkarane hadde med seg den tyske slagkryssaren SMS «Goeben» og den lette kryssaren SMS «Breslau». Begge skipa vart formelt kjøpt av Det osmanske riket og gjeve namna Yavuz og Midilli, sjølv om dei framleis hadde tysk mannskap. Russarane hadde fem slagskip. Under slaget vart det berre utveksla fem salvar. Den tyske admiralen Wilhelm Souchon avslutta kampan etter at Goeben vart treft. Det osmanske riket hadde ikkje anlegg til å reparere eit moderne skip som Goeben, så han måtte sikre at skipet var i stridsdyktig stand.
Nanopartikkel
Ein nanopartikkel er kunstig produserte partiklar som består av ei samling atom frå 1 til 100 nanometer i diameter. 10 hydrogenatom ved sidan av kvarandre utgjer 1 nm. Desse ørsmå partiklane vert nytta innan mange område av nanoteknologi. Til dømes kan nanopartiklar av jernatom nyttast til reinsing av forureina jord eller vatn, og 5 nm store partiklar av cerium og oksygen kan binde frie radikalar i cellevev.
Etter kvart som teknologien vert betre reknar ein med at nanopartiklar kan nyttast til transport av medikament i kroppen og annan medisinsk behandling.
Palm
Palm er ei gammal engelske måleining for lengd, lik 3 tommer eller 7,62 cm.
I Noreg vart palm eller palme òg nytta ved eksport av rundtømmer, og vart då rekna som lik 3,5 engelske tommer eller 3 7/18 norske tommer, som er 8,9 cm.
Palm eller liknande einingar vert òg nytta i andre land. I Nederland er ein palm lik 10 cm, medan ein i Italia nyttar palmo som er like langt.
Romarane nytta palmus minor som var lik 4 digitus eller fingrar, lik 7,4 cm. Den romerske palmus major var 12 digitus eller 22,4 cm, og skulle tilsvare lengda av ei handflate. Dette er opphavet til den spanske palmo, som er lik 20,9 cm, og den portugisiske og latinamerikanske palmo på 22,2 cm.
Karasundet
Karasundet (russisk Пролив Карские Ворота; Proliv Karskije Vorota) er eit 56 km breitt sund mellom sørenden av Novaja Zemlja og nordenden av Vajgatsj. Sundet går frå Karahavet i aust og Barentshavet i vest, nord i Russland.
Legend av Tangerine Dream
Legend er det 28. albumet og det åttande filmmusikkalbumet til det tyske electronicabandet Tangerine Dream. Det kom ut i 1986 for den nordamerikanske filmen Legend. Albumet kom berre ut i USA og Canada. Filmen var skriven av William Hjortsberg, med Tom Cruise, Mia Sara og Tim Curry i rollen, og var regissert av Ridley Scott for Universal Studios. Albumet kom ut på CD 15. august 1995 på Varese Sarabande.
Karasundet
Karasundet var ein viktig vassveg under den tidlege utforskinga av Nordaustpassasjen.
Legend av Tangerine Dream
Bakgrunn
Etter ei skuffande testframvising med orkestermusikken Jerry Goldsmith skreiv for filmen, valde Scott å gjere endringar på filmen. Sidney Sheinberg, direktør i MCA (eigarane til Universal på den tida), meinte at musikken til Goldsmith ikkje appellerte til ungdomen og la press på Scott for å få ny musikk. Tangerine Dream fekk jobben med å skrive eit nytt, meir moderne lydspor - ein jobb dei fullførte på tre veker. Fram til 2002 kunne europeiske publikum berre sjå Legend med musikken til Goldsmith.
Musikk
«Loved by the Sun» er ein vokal versjon av «Unicorn Theme» med tekst skriven og sungen av Jon Anderson frå Yes. Vokalen vart lagt til eter Tangerine Dream hadde komponert musikken. Han vart opphavleg spelt inn med vokal av Susanne Pawlitzki basert på eit William Blake-diktet «The Angel», men vart avvist til fordel for versjonen til Jon Anderson. «Unicorn Theme» er blitt framført på fleire konsertar i forskjellige variantar.
«Is Your Love Strong Enough?», som vart spelt under rulleteksten, er skriven og sungen av Bryan Ferry med David Gilmour (frå Pink Floyd) på gitar, Guy Pratt på bass og Iain Ballamy på saksofon. Alle dei andre spora er instrumentale spor av Tangerine Dream.
Tangerine Dream hadde spelt inn eit anna stykke som ikkje kom med på det offisielle albumet, men som var med i filemn. Denne finst berre på piratkopiplater. Denne fekk tittelen «Prologue» eller «Once Long Ago».
Mottaking
Daevid Jehnzen frå AllMusic gav albumet 4,5 av 5 stjerner, og hylla det «atmosfæriske, elektroniske lydlandskapet» på albumet. Men han meinte òg at det ikkje heilt nådde opp til dei tidlegare albuma deira, og kritiserte popsongane til Bryan Ferry og Jon Anderson. Keyboard roste albumet for at det var brukt mørkare spor, og meinte at det synte at dei «hadde meir ballar enn noko T. Dream har gjort før», men kritiserte albumet for å bruke for mykje av shakuhachi-lyden frå Emulator II-synthesizeren.
Slaget ved Helgeå
Slaget ved Helgeå i Skåne var eit sjøslag mellom ein engelsk/dansk flåte leia av kong Knut den store, og ein norsk/svensk flåte leia av kongane Olav Haraldsson og Anund Jakob. Årstalet er omdiskutert, men mest truleg skjedde det omkring september i 1026.
Bakgrunn
I år 1026 var kong Knut den store herskar over England og Danmark. I Noreg var Olav Haraldsson (den heilage) konge etter at han erobra landet i 1016. Kong Anund Jakob var blitt konge over Sverige etter at faren, Olof Skötkonung døydde i 1022. I Danmark hadde kong Knut sett Ulf Torgilsson jarl til riksforstandar, han var gift med Estrid, kong Knut si syster.
Kong Knut hadde før denne tida sendt sendemenn til kong Olav og hadde gjort krav på Noreg, truleg med tanke på å gjenopprette ladejarlen sitt herredøme over Noreg og gi styret attende til sin systerson, Håkon Eiriksson jarl. Men kong Olav hadde gitt avslag, og ikkje lenge etter fekk han i stand eit forbund med den svenske kongen Anund Jakob og i fellesskap gjekk dei til åtak for å legge under seg Danmark. Kong Olav hadde bydd ut leidangen til denne krigsferda, men leidanghovdingane ville ikkje vere med på ein strid utanom landegrensene og drog heim att då kong Olav gjorde det kjent at han ville gå til åtak på danske områder. Kong Olav hadde likevel ein stor flåte og fekk støtte av mange av stormennene i landet. Då kong Knut i England fekk høyre at norske og svenske hærstyrkar var i ferd med å gjere angrep på Danmark, samla han ein stor flåte og drog til Danmark for å verje landet. Snorre skriv at Håkon Eiriksson jarl var hovding i denne hæren og fleire norske stormenn hadde slutta seg til flåten hans, mellom andre Tore Hund og hersen Erling Skjalgsson. Det er i denne samanhengen at Snorre fortel at kong Knut hadde eit drakeskip på seksti rom og Håkon jarl ein drake på 40 rom.
Både eldre og nyare historieskriving vil gjerne gjere gjeldande at kongane Olav og Anund gjekk til åtak mot Danmark som ein forsvarskrig, fordi kong Knut skulle ha hatt planer om å legge under seg alle dei skandinaviske landa. Dei eldste kjeldene gir likevel inga støtte for ein slik konstruksjon, og det er liten tvil om at det var dei to kongane, med kong Olav i spissen, som starta ein erobringskrig. Danmark hadde på denne tida ei svak styring, kong Knut sin son Hardeknut var då berre om lag åtte år gamal og dei danske stormennene kivast om makta i landet.
Kong Olav og kong Anund for hardt fram med herjing i bygdene i Skåne (dansk område), og Snorre skriv at «dei la landet under seg vidt og breitt». Men då dei fekk høyre at kong Knut var komen frå England og hadde samla ein stor flåte i Limfjorden, drog dei seg austover langs med landet, til dei kom til elva Helgeå. Der samla dei styrkane sine for å halde slag mot danskane.
Stad og tid for slaget
Det er nemnt fleire stader i dei norrøne kjeldene at slaget stod ved ei elv som vart kalla Helgeå. I Den angelsaksiske krønika, er det òg skrive at slaget stod ved «holmen ved den heilage elva» (Þam Holmeæt ea Þare halgan). I ei dråpa til kong Knut nemner skalden Ottar Svarte at slaget stod ved ei heilag elv (þars ô en helga). I nyare historieskriving har det vore diskusjon omkring lokaliseringa av slagstaden, men den vanlegaste oppfatninga er at slaget stod i Hanöbukten, ved utløpet av elva Helgeå (Helgeån) i nærleiken av Åhus i Kristianstad kommune på austkysten av Skåne.
Årstalet for slaget varierer sterkt i dei ulike kjeldene og tolkingane, frå år 1022 til 1031. I Den angelsaksiske krønika er opplysningane om slaget ført opp under året 1025. Det som synes å vere mest truverdig er likevel år 1026, noko som òg stemmer best med hendingane før og etter slaget. Mest pålitande er opplysningane om at kong Knut i 1027 hadde vore på ei reise til Roma, der han mellom anna var med på kroninga av keisar Konrad 26. mars 1027. På bakgrunn av eit brev (sjå nedanfor) han skreiv under heimreisa våren 1027, har ein kome fram til at slaget må ha funnet stad året før.
Slaget
Då kong Knut gjekk til angrep på inntrengarane kom det til kampar både på land og sjø. Det skal ha vore ei mindre trefning på ein stad som Saxo Grammaticus kallar Stangeberg, og eit slag ved Gårdstånga nær Lund er omtala. Det avgjerande sjøslaget stod likevel utan tvil i Hanöbukta.
Snorre fortel at det var seint på dag då flåten til kong Knut nådde fram til Helgeå. Den norske og svenske flåten hadde då reist ut frå hamna og låg reiuge til slag, ute i rom sjø. Kong Knut let då skipa sine ligge i ro over natta, og mange av skipa vart lagt inn i bukta framfor elvemunninga. Om natta, eller om morgonen skal det ha kome ei stor flaumbølgje ned gjennom elva og mange av danskeskipa vart skadde, medan andre vart tekne av straumen og ført ut på havet. I dette kaoset byrja slaget og mykje tyder på at kong Knut vart påført skade og stort mannetap i byrjinga. Men etter kvart fekk kong Knut organisert styrkane sine, og det kom til eit stort slag der mange fall på begge sider. Sogene er samstemte om resultatet av slaget: kong Olav og kong Anund innsåg at dei ikke kunne vinne nokon siger over kong Knut, og dei let skipa drage ut or slaget og rømde deretter austover langs med landet, til svensk område. Kong Knut, på si side, gjorde ingen freistnader på å følgje etter flyktningane, men styrte med heile flåten sin attende til Sjælland.
Det er i Heimskringla vi finn den mest detaljerte skildringa av slaget ved Helgeå, men Snorre si prosaiske forteljing kan truleg ikkje reknast som historisk pålitande i alle detaljar. Det kan likevel ikkje vere tvil om at slaget verkeleg skjedde og dei fleste, samtidige kjeldene er einige om at det var kong Knut som gjekk av med sigeren. Den angelsaksiske krønika opplyser at det var størst mannefall mellom dei danske og engelske styrkane og at det var svenskene som sigra, men i ly av det som hende seinare, verkar dette ikkje truverdig. Skalden sa dette i «Knutsdråpa» (siste verset): Kampraske konge, du slo Svearne, der det heiter Helgeå. Verken kong Olav eller kong Anund gjorde fleire freistnader på å gjere hærferd mot Danmark.
Skadeflaumen
Snorre fortel at kong Olav og mennene hans bygde ei demning oppe i elva og skapte deretter ein ofseleg flaum som gjorde stor skade på kong Knut sine skip, til og med den store draken til kong Knut skal ha blitt teken av flaumen og ført ut på havet, der fiendeflåten låg og venta. Det verkar lite truverdig at dei, på kort tid, var i stand til å forårsake ein så stor flaum som er skildra. Topografien rundt elva er òg slik at ein vanskeleg kan tenke seg korleis ein slik skadeflaum kunne bli skapt, og truleg er Snorre si forteljing rein dikting, eller i beste fall ei sterk overdriving. I dei samtidige skaldekvada finn vi ingen antydingar til verken oppdemminga av elva eller flaumen.
I krønika til Saxo Grammaticus er det ikkje nemnt noko om ein skadeflaum, men der finn ein ei fantasifull forteljing om hærmenn som samla seg på ei bru over elva, og om brua som brått brast under dei slik at mange danske hærmenn drukna.
Etter slaget
Kong Knut let skipa sine halde vakt ved Øresund, slik at den norske flåten vart hindra i å segle heim att. Kong Olav og dei norske hovdingane hadde difor ikkje noko anna val enn å la skipa bli verande i Sverige og Snorre skriv at dei vart sett på land «aust for Kalmar». Deretter gjekk dei norske hærstyrkene over land, opp gjennom Småland, deretter til Vika der dei fikk seg vinteropphald ved Sarpsborg. Kong Olav hadde reelt sett ikkje kongsmakt i Noreg etter denne ferda, han hadde mist heile skipsflåten sin og hadde trulig lite med folk. Sigvat Skald nemner dette i eit skaldevers, han hadde for få folk og mindre av skip. Etter det sogene fortel om det som skjedde seinare, brukte han truleg det neste året på skaffe seg nye skip og nye hærstyrkar, som han deretter nytta i den mislukka hærferda nordover mot Trøndelag, i desember 1028.
Kong Knut vart liggande med flåten sin i Danmark den hausten. Han konsoliderte si makt i Danmark, mellom anna let han drepe Ulf Torgilsson jarl, fordi han hadde vore illojal. Truleg hadde Ulf gitt en viss stønad til den norsk/svenske styrken då åtaket på Danmark vart innleidd. Ikkje lenge etter reiste Håkon jarl attende til England og kong Knut reiste på pilegrimsferd til Roma. Våren 1028 rusta dei ut ein ny, stor flåte og segla nord til Trøndelag. Då vart kong Knut vald til konge over Noreg, og han gav deretter styringa av landet til han som skulle kome til å bli den siste ladejarlen, Håkon Eiriksson jarl.
== Brevet våren 1027 == Brevet som kong Knut skreiv under heimreisa fra Roma, har gitt grunnlag for utdjupande opplysingar i tilknyting til slaget ved Helgeå. I brevet finn vi ei formulering om at  ''… eg (kong Knut) vil returnere den same vegen som eg reiste, eg reiser no til Danmark, for å gjere fredsavtale …. med dei nasjonar og folk som ville ha teke mitt liv og mi krone, om det hadde vore mogeleg (for dei) …'' Av dette forstår ein at kong Knut, rett etter slaget ved Helgeå, la ut på Roma-ferda, med avreise frå Danmark,.
Brevet er innleia slik: CANUTE, king of all England, and of Denmark, Norway, and part of Sweden.
Sjølv om det er nokså sikkert at han vart vald til konge over Noreg først i 1028, ser det altså ut til at han rekna sigeren ved Helgeå som avgjerande, og at kong Olav etter dette ikkje lenger var å rekne som herskar over Noreg. Formuleringa «del av Sverige» gjer det sannsynleg at kong Knut etter slaget utnytta si militære overmakt og la under seg svenske landområde. Eit moment som styrker denne teorien, er at det er gjort funn av myntar med teksten CNVT REX SV, som då skulle tyde: Cnut Rex Sveorum.
Helgeå ligg i det som ble kalla Skånelanda, eller dei skånske landskapa, og var alt dansk. Ein teori er det at kong Knut etter slaget la under seg landskapet Blekinge. I reiseskildringa til Wulfstan fra Hedeby frå slutten av 800-talet, blir Blekinge nemnt som svensk område, men må seinare ha blitt dansk då det vart overført frå Danmark til Sverige i Freden i Roskilde i 1658.
Kjelder
Slaget er nemnd i flere av dei norrøne sogene, mest detaljert i Heimskringla (kap.145-151) og Fagerskinna (kap.138-146). Slaget er òg omtala i Gesta Danorum (Danmarks krønike) av Saxo Grammaticus, men i ein versjon som er sterkt avvikande frå dei øvrige sogene. I krønika til William av Malmesbury er slaget omtala og der er òg referert (s.199) brevet som kong Knut skreiv under heimreisa frå Roma i 1027. Slaget ved Helgeå er òg nemnd i fleire skaldevers, både av Ottar Svarte, Sigvat Skald og Tord Sjåreksson.
Arne Bjørlykke
Arne Bjørlykke er ein norsk geolog og son av av Harald Bjørlykke.
Han tok utdanning som bergingeniør ved NTH (no NTNU) i Trondheim og var tilsett ved Noregs geologiske undersøkingar (NGU) frå 1968 til 1984. Frå 1984 og fram til 1994 var han tilsett som professor i mineralogiske ressursar ved Universitetet i Oslo og vart så administrerande direktør ved NGU i fram til 2006, då han vart seniorforskar ved NGU. I 2009 tok han over som direktør ved Naturhistorisk museum (NHM) i Oslo.
Bjørlykke har særleg drive innan ressursgeologi, mellom anna gullmineralisering. Han har delteke i mange offentlege utreiingar og vore delegat ved internasjonale havrettsforhandlingar.
MPC
MPC står for «MIDI Production Center» og er ein populær serie samplarar frå den japanske musikkutstyrsprodusenten AKAI. Den første modellen, MPC 60, vart gjeve ut i 1988 og var hovudsakleg konstruert av Roger Linn. Produktet vart ein suksess særleg i hiphop-krinsar, der innflytnadsrike produsentar som DJ Premier, J Dilla, Mannie Fresh, Pete Rock, DJ Quik og Just Blaze så vel som norske stordommar som Poppa-Lars og The Afterglow har omfamna det og basert produksjonsoppsettet sitt på det. Saman med Ensoniq ASR-10 vert MPC'en rekna som den beste samplaren i hiphopmusikk. Det finst seks hovudmodellar av MPC.
Kjelder
engelsk wikipedia
Geir Sverre Braut
Geir Sverre Braut er ein norsk lege som sidan 1985 har vore tilsett i den statlege helseforvaltinga. Frå 2014 er han seniorrådgjevar ved Stavanger universitetssjukehus og professor i helsefag ved Høgskolen Stord/Haugesund. Braut bur på Bryne på Jæren.
Braut var assisterande fylkeslege i Rogaland frå 1985 til 1994 og fylkeslege i Rogaland frå 1994 til 2001, avbrote av eit engasjement i Sosial- og helsedepartementet (1999). Han fungerte som fylkeslege i Telemark (2001). Han var assisterande direktør i Statens helsetilsyn i perioden 2001 – 2013. Han har tidlegare hatt deltidsstillingar som lektor (helseadministrasjon) ved NHV og som førstelektor II ved Høgskolen Stord/Haugesund (helse- og tryggleiksfag). Braut er cand. med. frå Universitetet i Oslo (1980) og godkjent spesialist i samfunnsmedisin (1997). Han har folkehelseutdanning frå Nordiska hälsovårdshögskolan (NHV) i Göteborg (1991). Han har dessutan følgjande verv:
Nokre tidlegare verv:
I 2020 vart han tildelt prisen Årets nynorskbrukar av Nynorsk kultursentrum.
Språklig Samling
Bladet har artiklar om normering og språkpolitikk. Nokre eldre nummer av bladet finst òg i digital utgåve.
Namsos kyrkje
Namsos kyrkje er ei kyrkje frå 1960 i Namsos kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg sentralt i Namsos by. Byggverket er i tegl og har 520 plassar.
Tidlegare kyrkjer
Den fyrste kyrkja i Namsos by var ei åttekantkyrkje i tre som vart innvigd i 1859. Ho gjekk med i bybrannen 27. juni 1872. Ei lafta langkyrkje teikna av Håkon Mosling vart innvigd i 1874 og gjekk med i bybrannen 30. mai 1897. Ei langkyrkje i gråstein teikna av Karl Norum vart innvigd 18. desember 1903. Den 20. april 1940 vart Namsos utsett for brannbombing, og alt brennbart i kyrkja brann, slik at berre murane stod att. Desse vart rivne, og ny kyrkje vart oppført etter krigen.
Nordli kyrkje
Nordli kyrkje er ei kyrkje frå 1873 i Lierne kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg ved tettstaden Sandvika ved Laksjøen.
Byggverket er i tømmer og har 250 plassar. Arkitekt for kyrkja var Carl Julius Bergstrøm.
Kyrkja er bygd i nygotisk stil og har altarutstyr frå 1695.
Telemark Mållag
Telemark Mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Telemark.
I 2004 hadde laget 553 medlemer.
Medlemslag:
Palmo
Palmo er ei gammal måleining for lengd. I Spania er målet 20,9 cm og i Portugal og latinamerikanske land 22,2 cm. I Italia er derimot ein palmo berre 10 cm.
Den romerske palmus major var 12 digits eller fingrar, som er 22,4 cm, og skulle tilsvare lengda av ei handflate. Dette er opphavet til palmo.
Fylkesveg 824
Fylkesveg 824 (Fv824) går mellom Elvemo i Skånland kommune og Lasletta i Tjeldsund kommune. Vegen er 22,7 km lang, av dette 8,5 km i Troms og 14,2 km i Nordland.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Luis Delís
Luis Mariano Delís Fournier er ein kubansk tidlegare diskoskastar frå Guantánamo. Han vann VM-sølv i øvinga i 1983 og bronse under Sommar-OL 1980 og Friidretts-VM 1987.
Aktiv
I 1980 vann Delís bronsemedaljen under dei olympiske sommarleikane med eit bestekast på 66,32 meter, like bak den uventa vinnaren, sovjetiske Viktor Rasjtsjupkin og Imrich Bugár frå Tsjekkoslovakia, utøvarar som vart mål til høvesvis 66,64 m og 66,38 m.
21. mai 1983 kasta Delís diskosen 71,06 meter i Habana, hans livs lengste kast og gjeldande landsrekord i Cuba også i 2020. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i Helsinki same året tok Delís med 67,36 m sølv, slått med 36 cm av Imrich Bugár. Delís deltok ikkje ikkje i Sommar-OL 1984, ei heller Sommar-OL 1988, då Cuba boikotta begge desse leikane.
I verdsmeisterskapen 1987 vann Jürgen Schult frå Aust-Tyskland diskostevlinga med 68,74 m, klart føre John Powell frå USA som nådde 66,22 m. Delís sikra seg bronsen med 66,02 m, fattige 6 centimeter lengre enn Rolf Danneberg frå Vest-Tyskland.
Delís vann elles diskosøvinga ved universiaden i 1983 og 1985, samt i panamerika-leikane i 1983 og 1987.
Doping
I 1990 vart Delís sperra ute frå idrett i 2 år, grunna i doping. Han la då opp.
Ordførarar i Ulstein kommune
Ordførarar i Ulstein kommune er ei oversikt over dei som har vore ordførarar i Ulstein kommune i Møre og Romsdal:
1838-1841	Andreas Hofgaard Winsnæs 1842-1843	Nils Toresen Nedrelid
1844-1845	Martinus Mortensen Overaae
1846-1849	Hans Nicolai Wraamann 1850-1853	Martinus Mortensen Overaae 1854-1855	Hans Nicolai Wraamann
1855.	Jon Pedersen Brandal
1856-1859	Martinus Mortensen Overaae 1860-1867	Knut Guliksen Hareide 1868-1871	Johannes Pedersen Scheide 1872-1873	Elling Ellingsen Ulfsteen
1876-1881	Johannes Pedersen Scheide 1882-1883	Ole Johannessen Teigene
1884-1895	Martinus Bjørndal 1896-1897	Ole Johannessen Teigene
1898-1901	Martinus Bjørndal 1902-1904	Ole Johannessen Teigene
1914-1922	Hans B. Osnes 1923-1928	Knut Strand	V 1929-1931	Sverre J. Lynge
1932-1934	Knut Strand	V
1935-1945	Leif H. Saunes	V 1946-1947	Knut Strand V
1960-1963	Jan Remø	H 1964-1967	Per A. Dimmen	H 1967.	Peter K. Saunes	Ap
1968-1975	Oskar V. Sundgot	KrF 1976-1979	Olav B. Urke	KrF 1979-1987	Asbjørn Flø	Sp 1988-1993	Ottar Kaldhol	Ap 1993-1995	Arne Walderhaug	KrF
1995-2003	Jan Berset	H 2003-	Hannelore Måseide	Ap, uavhengig frå 28. januar 2008
2015-
Verneplan I for vassdrag
Verneplan I for vassdrag er ein av fire verneplanar for vassdrag.
Verneplanen bygde på ei tilråding frå kontaktutvalet for kraftutbygging og naturvern, leidd av vassdragsdirektør i NVE, Hans Sperstad. På bakgrunn av tilrådinga frå Sperstadutvalet vedtok Stortinget i 1973 varig vern av 95 vassdragsobjekt. 51 vassdrag vart mellombels verna i 10 år i påvente av betre dokumentasjon av verneverdiane og utbyggingsinteressane.
Verna vassdrag
Desse vassdraga vart verna i Verneplan I for vassdrag:
Laki
Laki eller Lakagígar (Lakikratera) er ein vulkan sør på Island, ikkje langt frå gjelet Eldgjá og tettstaden Kirkjubæjarklaustur i Vatnajökull nasjonalpark.
Laki er ein del av eit vulkansystem rundt Grímsvötnvulkanen og inkluderer Eldgjá og Katla, og ligg mellom isbreane Mýrdalsjökull og Vatnajökull, i eit område med vulkansprekker som går frå sørvest til nordaust.
I 934 produserte Lakisystemet eit svært stort vulkanutbrot, som sprøyta ut 19,6 km³ lava, eit av dei største vulkanutbrota i historisk tid.
I 1783-1784 hadde systemet eit nytt utbrot frå Lakisprekkane og den nærliggande Grímsvötnvulkanen og 15 km³ med basaltlava vart spydd ut i lag med ei giftsky av fluor/svoveldioksid som tok livet av over halvparten av buskapen på Island, som igjen førte svolt og at 21 % av folkesetnaden på Island mista livet.
1783-utbrotet og etterverknadene av dette førte til at over seks millionar menneske døydde globalt. Utbrotet er det verste i historisk tid. Temperaturen vart senka grunna av svoveldioksidgassar, og dette førte til feilslåtte avlingar i Europa, tørke i India og hungersnaud i Japan.
1783-utbrotet
8. juni 1783, opna ein sprekk med 130 vulkankrater seg eksplosivt fordi grunnvatnet reagerte med den stigande basaltmagmaen. Etter kvart vart utbrota mindre eksplosive og dei endra karakter frå plinisk til strombolisk og seinare hawaiisk der mykje lava strøymde ut. Dette utbrotet vert rekna som eit VEI-6 utbrot på vulkaneksplosivitetsindeksen, men dei åtte månadane med utslepp av svovelhaldige aerosolar i atmosfæren er ein av dei viktigaste klimatiske og samfunnsmessige hendingane dei siste tusen åra.
Utbrotet, som òg vert kalla Skaftáreldar («Skaftábrannane») eller Síðueldur, produserte om lag 15 km³ med basaltlava, og det totale volumet av tefra som vart kasta ut var 0,91 km³. Lavafontener er estimert til å ha hatt ei høgd på 800–1400 m. I Storbritannia er sommaren 1783 kjend som «sandsommaren» på grunn av all oska som fall ned. Gassane vart ført opp til ei høgd på om lag 15 km. Aerosolane som samla seg i stratosfæren skapte ein avkjølingseffekt på den nordlege halvkula.
Utbrotet varte fram til 7. februar 1784, men det meste av lavaen vart kasta ut dei første fem månadane. Grímsvötnvulkanen, der Lakisprekkene enda, hadde òg utbrot frå 1783 til 1785. Gassane som vart spydde ut, inkludert 8 millionar tonn fluor og 120 millionar tonn svoveldioksid, var opphav til det som vart kalla «Lakidisen» over Europa.
Konsekvensar på Island
Konsekvensane for Island var katastrofale. Rundt 21 % av folkesetnaden døydde av svolt i 1783-1784 etter at sprekkutbrota gav seg. Rundt 80 % av sauene, 50 % av kyrne og 50 % av hestane døydde som følgje av fluorforgifting.
Soknepresten Jón Steingrímsson vart kjend for eldmessa si. Heile samfunnet i bygda Kirkjubæjarklaustur var i kyrkja. Samstundes stod bygda i fare for å verte råka av ein lavastraum, men folket var i kyrkja og lavaen stoppa ikkje langt frå bygda.
Konsekvensar i Europa
Det er estimert at 122 millionar tonn med svoveldioksid vart spydd ut i atmosfæren, om lag tre gongar så mykje som industrien i Europa spyr ut kvart år, og like mykje som Pinatubo sitt utbrot i 1991 gjorde på tre dagar. Dette gav uvanlege vêrforhold og danna ein tjukk sovelhaldig dis over Vest-Europa, som førte til mange dødsfall i 1783 og vinteren 1784.