cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Varme
Varmetransportmekanismar
Som nemnt over vil varme flytte seg frå eit område med ein gjeven temperatur til eit område med lågare temperatur. Denne varmetransporten føregår enten via konduksjon (direkte kontakt), konveksjon, stråling eller som ein kombinasjon av desse.
Konduksjon
Termisk konduksjon er den vanlegaste måten varme blir transport i eit fast stoff. På mikroskopisk skala skjer varmeoverføringa ved at atom eller molekyl i rørsle vekselverkar med naboatom og/eller molekyl, og på den måten overfører noko av sin energi (varme) til desse. I isolatorar vil varme hovudsakleg blir overført ved Fononvibrasjonar.
Metall i fast form har stor termisk konduktivitet eller varmeleiingsevne. Det er dei frie elektrona som medverker til det meste av varmeleiinga. (Ein har òg fononstraumar, men desse medverkar med mindre enn 1 %). Dei frie elektrona leiar òg elektrisk struam i metall, og det kan forklare kvifor termisk konduktivitet og elektrisk konduktivitet om lag har same verdiar for alle metall. Det betyr at metall som er gode til å leie elektrisitet òg er gode til å leie varme, t.d. kopar.
Peltier-Seebeck-effekten omhandlar fenomenet om at ein temperaturgradient set opp eit elektrisk felt i eit elektrisk leiande fast stoff. Termoelektrisitet oppstår i ein vekselverknad mellom elektrona, varmestraumar og elektriske straumar.
Konveksjon
Konveksjon er normalt den dominerande varmetransport-mekanismen i væsker og gassar. Konveksjon er omrøring i ei væske som oppstår ved at ei varm væske har mindre tettleik enn kaldare væske, og dermed vil stige. T.d. når vatn blir varma opp i ein kjele på ein komfyr, vil varmt vatn frå botn av kjelen stige opp slik at det blandar seg med det kaldare vatnet i overflata, eller tvingar dette ned mot botn. Eit anna døme finn vi i atmosfæren der sola varmar opp jordoverflata, og lufta nær overflata byrjar å stige oppover i lufta. Dette kan føre til konvektive skyer og etter kvart nedbør.
Det er vanleg å skilje mellom to typar konveksjon, fri konveksjon (eller naturleg konveksjon) driven av tyngde/oppdrifts-krefter, og tvungen konveksjon som krev ei mekanisk kraft, som ei vifte eller ei pumpe.
Stråling
Varmestråling er òg en varmeutvekslingsmekanisme. Det er den einaste varmeutvekslinga som ikkje treng eit transportmedium, og derfor den einaste måten varme kan transporterast gjennom vakuum. Varmestråling er eit direkte resultat av atom/molekyl-rørsler i materialet. Sidan desse atoma og molekyla inneheld lada partiklar (proton og elektron), vil rørsla deira føre til ein elektromagnetisk stråling som fraktar energi vekk frå overflata. Samtidig vil den same overflata motta stråling frå omgivnadane. Mengda av utsend stråling aukar med temperaturen. Netto strålingsutveksling vil gå i pluss eller minus avhengig av temperaturskilnadane mellom dei forskjellige mediuma som medverkar.
Ved romtemperatur (~300 K) vil strålinga høyre til den infraraude delen av spekteret. Det betyr ikkje at dette er det einaste frekvensområdet som medverkar til strålinga. Frekvensane som blir sende ut følgjer i stor grad lova for stråling frå ein svart lekam, som inneber at strålinga fordelar seg over eit stort frekvensområde med eit intensitetsmaksimum som er temperaturavhengig (Wien si forskyvingslov). For varme lekamar vil dei mest intense frekvensane ligge i den synlege delen av spekteret. Dette er årsaka til at visse lekamar blir raudglødane når dei blir svært varme. Kvar gong elektromagnetisk stråling blir sendt ut og så blir absorbert, har det skjedd ei varmeoverføring. Dette prinsippet vert brukt i mikrobølgjeomnar og ved laserskjering.
1569 Evita
1569 Evita er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. august 1948 av Miguel Itzigsohn ifrå La Plata Astronomical Observatory i La Plata.
Roskilde domkyrkje
Oktogonen
Gravplassen vart innvia 23. september 1985 og var den fyrste gravplassen utanfor sjølve domkyrkja. Det var to grunnar til bygginga; det hadde vore kongens ynske å bli gravlagd utanfor katedralen og i tillegg var det ikkje plass att i Kristian IX sitt kapell. Gravplassen er teikna av arkitekt Vilhelm Wohlert i samarbeid med Inger og Johannes Exner. Den inneheld ein enkel åttekant av murstein utan tak med ein inngangsportal av bronse teikna av Sven Havsteen-Mikkelsen. Gravsteinen er av grønlandsk granitt av bilethoggaren Erik Heide. Grava blei permanent forsegla etter gravlegginga av dronning Ingrid i 2000.
Kapellet hennar Sankt Birgitte
Dronning Margrethe II har peika ut kapellet hennar Sankt Birgitte som framtidig gravplass for seg sjølv og prins Henrik med ein dobbeltsarkofag av kunstnaren Bjørn Nørgaard. Kapellet ligg på nordsida av domkyrkja og er frå 1485.
Det ligg fleire gravlagd i kapellet både i golvet og i eigne kryptar. I ein av kryptane ligg tre av borna til Kristian IV og Kirsten Munk. To av desse vart opna i 1980.
Sankt Andreas sitt kapell
Kapellet ligg på nordsida av domkyrkja og blei bygd i 1396. Det blei ominnreidd og smykka ut av kunstnaren Peter Brandes i 2010. Kapellet fekk mellom ann ny altartavle. Det er meininga at kapellet skal fungere som ein meir intim plass for bryllaup og dåp og nyttast til utstillingar. Kapellet har sitt eige litle orgel.
Eva Kolstad
Eva Lundegaard Kolstad, fødd Hartvig, var ein norsk politikar og kvinnesaksforkjempar. Ho starta eiga revisjonsforretning i Oslo i 1944, og blei ei av dei første kvinnene i landet som fekk kalle seg statsautorisert revisor i 1946. Ho var den første kvinnelege partileiaren i Noreg då ho blei leiar for Venstre i 1974. Ho blei i 1978 også det første likestillingsombodet i verda.
Eva Kolstad leia Oslo Kvinnesaksforening (1950-1952 og 1954-1956), var leiar for Norsk Kvinnesaksforening (1956-1968), og medlem av FN sin kvinnekommisjon frå 1969.
Eva Kolstad sat i Oslo bystyre og formannskap i åra 1960-75.
Ho var partileiar i Venstre 1974-76, leiar av arbeidsutvalet for Hovudkomiteen for FN sitt internasjonale kvinneår 1975 i Noreg og likestillingsombod 1979-88.
Eva Kolstad var kommandør av St. Olavs Orden, fekk St. Hallvardsmedaljen i 1986 og var æresmedlem i International Alliance of Women og i Unge Venstre.
Yoshinori Katsumata
Yoshinori Katsumata er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane FC Machida Zelvia, Tochigi SC og AC Nagano Parceiro.
Takumi Ogawa
Han spela for klubbane FC Machida Zelvia og Fujieda MYFC.
Lomseggje
Lomseggje er eit fjell i Lom og Skjåk kommune i Innlandet. Den høgaste toppen heiter Storivilen og har ei høgd på 2068 meter over havet. Dette er det 137. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
L'incoronazione di Dario
L'incoronazione di Dario er ein dramma per musica av Antonio Vivaldi med ein italiensk libretto av Adriano Morselli. Operaen hadde premiere ved Teatro Sant'Angelo i Venezia den 23. januar 1717.
Styrkår Almenning
Styrkår Almenning var ein norsk lærar og forfattar frå Vågsøy. Han var også klokkar i Breim kyrkje i mange år.
Svartholshøe
Svartholshøe er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2067 meter over havet og er det 139. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Ruthenium
Ruthenium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Ru og atomnummer 44. Det er eit transisjonsmetall.
Bruk
Ruthenium vert brukt som katalysator og i legering med palladium eller platina.
Historie
Ruthenium vart oppdaga av Karl Karlovich Klaus i 1844.
Kjemi
Rutheniumsambindingar har ofte eigenskapar liknande dei sambindingar av osmium har.
Tryggleik
Rutheniumtetroksid (RuO4) er giftig og kan eksplodera.
Generalløytnant
Generalløytnant (dvs. avløysar for (verkeleg) general) i Hæren og Luftforsvaret er den nest høgaste offisersgrada i det norske forsvaret. Den tilsvarande like høgt rangerte grada i Sjøforsvaret er viseadmiral.
Symbolet for grada er tre stjerner på gul-(gull)farga bakgrunn. Før 1997 blei den symbolisert med to stjerner på gul-(gull)farga bakgrunn.
Mons Espelid
Mons Espelid i Askøy i Hordaland var ein norsk tannlege og politikar for Venstre. Han sat på Stortinget frå Hordaland frå 1981 til 1985. Han var nestleiar i Venstre frå 1982 til 1984. Han var bror til Ingrid Espelid Hovig.
Espelid vart uteksaminert frå Norges tannlegehøgskule i 1951. Han jobba som tannlege fleire stader, mellom anna to år i Sverige, før han kom attende til Askøy i 1959. Han var ordførar i Askøy i periodane 1975–1977 og 1979–1981, og varaordførar i 1978–1979.
Dragan Dimić
Dragan Dimić er ein serbisk fotballspelar.
Han spela for klubben FC Machida Zelvia.
Johan Kvistad
Johan Kvistad var ein norsk lærar og forfattar. Han hadde også embetseksamen i geologi. Kvistad var lærar i Vågsøy frå 1965-1995.
1570 Brunonia
1570 Brunonia er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Koronis. Han blei oppdaga den 9. oktober 1948 av Sylvain Julien Victor Arend ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Isolinje
Isolinjer er linjer ein trekk gjennom punkt som har same verdi.
På kart kan ein bruka isolinjer til å visa høgdedata gjennom punkt med same høgd. I denne samanhengen er dei kjende som høgdekurver eller koter.
Kart med meteorologiske data kan ha isobarar gjennom punkt med same lufttrykk, isotermar for temperatur, isohyetar for nedbør eller isotakkar for vindstyrke. Sjå også isoplett.
Ryuto Otake
Ryuto Otake er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben FC Machida Zelvia.
Viseadmiral
Viseadmiral (Admiral frå arabisk «amir al bahr», «hovding på havet») er i Noreg den nest høgaste militære grada i Sjøforsvaret. Grada tilsvarar Generalløytnant i Hæren og Luftforsvaret. I NATO sitt gradsystem tilsvarar det OF-8.
Ein kjend norsk viseadmiral er Thore Horve som stod i spissen for at norske krigsseglarar skulle få sin rettmessige del av Nortraship sitt hemmelege fond.
Coronel Fabriciano
Coronel Fabriciano (offisielt namn Município de Coronel Fabriciano) er delstatshovudstaden i Minas Gerais i Sør-Brasil.
Kvitingskjølen
Kvitingskjølen er eit fjell i Lom i Innlandet. Den høgaste toppen på fjellet heiter Store Kvitingskjølen og har ei høgd på 2064 meter over havet. Dette er det 142. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Vestre Kvitingskjølen er ein anna topp med ei høgd på 2060 meter over havet.
Da capo-arie
Da capo-arie er ei musikkform som vart mest nytta i barokken. Han vart sungen av ein solist med akkompagnement, ofte eit lite orkester. Ein da capo-arie var vanleg i musikksjangrane opera og oratorium.
Händel sitt oratorium Händels Messias (1742), omfattar tre velkjende da capo-ariar, «Rejoice Greatly» (for sopran), «He Was Despised» (for alt) og «The Trompet Shall Sound» (for bass). J. S. Bachs kjende kantate Jauchzet Gott in allen Landen frå 1730 startar med ein rikt ornamentert da capo arie for sopran, solisttrompet og strykarar.
Châteaudun
Châteaudun er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Eure-et-Loir i regionen Centre, og har om lag 15 000 innbyggjarar.
Geografi
Châteaudun ligg om lag 45 km nordvest for Orléans, og om lag 50 km sørvest for Chartres, ved elva Loir, ei sideelv til Sarthe.
Attraksjonar
Slottet er kjend for å vere det første i Loiredalen når ein køyrer frå Paris.
Chartres
Chartres er by og kommune nordvest i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonssenter) i departementet Eure-et-Loir i regionen Centre, og har om lag 40 000 innbyggjarar.
Geografi
Chartres er bygd ved den venstre breidda til elva Eure på ein liten ås med den vidkjende domkyrkja. Spiret på kyrkja er eit landemerke for dei omliggande områda. I søraust strekker den frodige sletta seg i Beauce, «matlageret i Frankrike», der byen er det kommersielt senteret.
Historie
Chartres var ein av dei viktigaste byane i Carnutes, og vart av romarane kalla Autricum av elva Autura (Eure), og seinare civitas Carnutum. Han vart brend ned av normannarar i 858, og omleira av dei i 911 utan hell. I mellomalderen vart byen den viktigsate i Beauce, og gav namnet til eit grevskap, som vart halde av grevane av Blois og Champagne, og så av huset Chatillon. Eit medlem av dette huset selde byen i 1286 til krona. Frans I gjorde byen til hertugdøme i 1528. Etter regjeringstida til Louis XIV gjekk tittelen hertug av Chartres i arv hos familien av Orleans.
I 1417 vart byen erobra av England, men kom tilbake til Frankrike igjen i 1432. Under Hugenottkrigen vart byen i 1568 fleire gonger åttaka av protestantar utan at dei klarte å ta han. I 1591 vart byen tatt av Henry IV, som vart krona her tre år seinare.
I den fransk-prøyssiske krigen vart byen omleira av tyskarane den 2. oktober 1870, og var under resten av krigen eit viktig operasjonssenter.
Byen vart hardt råka av bomber under den andre verdskrigen.
Thomas Roth
Thomas Arne Roth ( er ein norsk friidrettsutøvar frå Sand i Ullensaker. Perioden 2010-18 vart han norsk meister på 800 meter fem gongar og ein gong på 400 meter. Roth er medlem i Ullensaker/Kisa.
Roth vann gullmedaljen på 800 meter i noregsmeisterskapen åra 2010, 2012, 2014, 2017, 2018. Under NM i friidrett 2012 vart han dobbeltmeister då han gjorde personbeste på 400 meter med tida 47,93 sekund. Roths personlege rekord på 800 meter er frå Bislett Games 2018 der han fekk sluttida 1.45,75.
Shohei Yanagizaki
Han spela for klubbane FC Machida Zelvia og Kagoshima United FC.
Kapteinløytnant
Kapteinløytnant er ein offiser i Sjøforsvaret med grad mellom løytnant og orlogskaptein.
NORCCIS
NORCCIS (Norwegian Command and Control Information System) er eit system for kommando og kontroll i militær stridsleiing. Systemet er utvikla av det norske forsvaret i samarbeid med den norske forsvarsindustrien. Forsvarets Logistikkorganisasjon er ansvarleg for systemet. Systemet har vore i bruk sidan 1992 og vert nytta i heile det norske forsvaret. I tillegg er det nokre installasjonar av systemet i NATO-samanheng. Dei norske spesialstyrkane – Forsvarets Spesialkommando – vart også utstyrt med dette systemet då dei var i Afghanistan i 2002–2003.
Palladium
Palladium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Pd og atomnummer 46. Det er eit transisjonsmetall.
Bruk
Pulver vert brukt som katalysator.
Kvitt gull er ein legering som inneheld palladium og gull.
Historie
Palladium vart oppdaga av William Hyde Wollaston i 1803.
Elva Arpa
Arpa (armensk Արփա) er ei elv som renn gjennom Armenia og Nakhitsjevan-eksklaven til Aserbajdsjan. Ho har sitt utspring i Vayots Dzor-provinsen (marz) til Armenia og er ei av sidelvene til Aras. Ho renn gjennom mange byar og landsbyar, og er kjend for å vere vakker og ha flotte omgivnadar.
Yoshihiro Shoji
Yoshihiro Shoji er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane FC Machida Zelvia og Renofa Yamaguchi FC.
1571 Cesco
1571 Cesco er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1950 av Miguel Itzigsohn ifrå La Plata Astronomical Observatory i La Plata.
Aphrodisiac
«Aphrodisiac» var det greske bidraget i Eurovision Song Contest 2012, framført på engelsk av Elefthería Eleftheríou.
Ellinikós Telikós 2012
Songen vann over tre andre songar i Ellinikós Telikós 2012 og fekk dimed representere Hellas i Eurovision Song Contest 2012.
Eurovision Song Contest 2012
Songen starta som nummer tre i den fyrste semifinalen, etter Island med «Never Forget» av Gréta Salóme og Jónsi og før Latvia med «Beautiful Song» av Anmary. «Aphrodisiac» gjekk vidare til finalen, der han til slutt enda på ein 17. plass.
Fosdalens Bergverk
Fosdalens Bergverk var eit bergverk som blei etablert i 1906, i Malm i Nord-Trøndelag. Gruva henta ut jernmalm fram til 1989, da ho gjekk konkurs. Ho blei drive vidare fram til 1999 under namnet «Nye Fosdalen Bergverk». Gruva i Malm er den djupaste i Nord-Europa.
Tieteberga
Tieteberga er ein tapt dramma per musica av Antonio Vivaldi. Den italienske librettoen var skriven av Antonio Maria Lucchini.
Europaveg 5
Europaveg 5 (E5) går mellom Greenock i Skottland, Storbritannia og Algeciras i Andalusia, Spania. Lengda er 2 960 km, derav 730 km i Storbritannia, 1 000 km i Frankrike, og 1 230 km i Spania.
Tieteberga
Operaen vart først framført ved Teatro San Moisè i Venezia den 16. oktober 1717. Operaen inneheld ni ariar av andre komponistar.
Europaveg 5
Det er ikkje ferjesamband frå Southampton til Le Havre, men frå Portsmouth, som ligg om lag 26 km lenger aust.
Moldulhøi
Moldulhøi er eit fjell i Lom og Skjåk kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2044 meter over havet og er det 156. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Vinjeronden i Rondane er like høg.
Zaleilah
«Zaleilah» var det rumenske bidraget i Eurovision Song Contest 2012, framført av Mandinga. Songen er med på det femte studioalbumet til Mandinga, Club de Mandinga. Teksten er skriven på spansk og engelsk.
Selecţia Naţională 2012
Songen vann den rumenske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012 med 22 poeng og fekk dimed representere Romania.
The Social Network Song (OH OH - Uh - OH OH)
Eurovision Song Contest 2012
San Marino måtte kvalifisere seg til finalen gjennom éin av dei to semifinalane. Landet fekk plass i den fyrste semifinalen 22. mai 2012.
Semifinale 1
Songen starta som nummer elleve, etter Israel med «Time» av Izabo og før Kypros med «La La Love» av Ívi Adámou. San Marino fekk til saman 31 poeng og enda på 14. plass av totalt 18 bidrag. Landet fekk sin beste plassering sidan debuten i 2008, men gjekk ikkje vidare til finalen av di dei ikkje var mellom dei ti beste. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget fått 25 poeng og enda på 13. plass og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget fått 48 poeng og enda på 14. plass.
Mottaking
Songen fekk blanda og negativ mottaking. Ewan Spence, skribent på Forbes.com, skildra det sanmarinske bidraget som «den mest flaue Eurovision-songen på mange år. Komponist Ralph Siegel, som tidlegare har skrive 19 Eurovision-bidrag, skulle visst betre».
Kommandørkaptein
Kommandørkaptein er ei offisersgrad i Sjøforsvaret. Den svarar i Noreg til grada oberstløytnant i Hæren og Luftforsvaret. I NATO sitt system er kommandørkaptein rangert på nivå OF4.
I den britiske og den USA-amerikanske marinen svarar kommandørkaptein til Commander og i den tyske marinen til Fregattenkapitän.
Spiterhøe
Spiterhøe òg Spiterhøi, er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2033 meter over havet og er det 165. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Kommandør
Kommandør (avleidd av fransk commander, som betyr 'å kommandere') er ei militær grad som først og fremst blir brukt i marine og våpengreiner med tilknyting til sjøen.
I Noreg er grada kommandør i bruk i Sjøforsvaret, som grada over kommandørkaptein, og under flaggkommandør.
Kommandør svarar i Royal Navy og U.S. Navy til Captain og til Kapitän zur See i Bundesmarine.
Orlogskaptein
Orlogskaptein er ei militær offisersgrad i Noreg mellom kapteinløytnant og kommandørkaptein i Sjøforsvaret. Opphavleg blei grada gitt kapteinar i handelsflåten som blei innkalla til teneste i Marinen i krigstid. Grada tilsvarar major i Luftforsvaret og Hæren.
1572 Posnania
1572 Posnania er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. september 1949 av Jerzy Dobrzycki og Andrzej Kwiek ifrå Poznań Observatory i Poznań.
Kyrkja i Jotunheimen
Kyrkja er eit fjell i Lom i Innlandet. Det har ei høgd på 2032 meter over havet og er det 166. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Nogent-le-Rotrou
Nogent-le-Rotrou er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Eure-et-Loir i regionen Centre, og har om lag 12 000 innbyggjarar.
Han ligg ved elva Huisne og var tidlegare hovudstad i hertugdømet Perche. Den største attraksjonen i Nogent-le-Rotrou er Château Saint-Jean.
Jauchzet Gott in allen Landen
Jauchzet Gott in allen Landen, BWV 51, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach. Ein trur han kjem frå rundt 1730 og er ein av Bach sine mest kjende kantater.
Kantaten er i fire satsar (eller fem om ein reknar den avsluttande «Alleluja» som ein eigen sats):
Kven som har skrive teksten til den første og tredje satsen er ukjend. Det kan ha vore Bach sjølv.
Begge sopranpartia, der ein må opp på ein høg C i første og siste sat, og solotrompetpartiet, som til tider byter melodilinjer med sopranen, er ekstremt virtuose. Det har vore spekulert i kva songar Bach skreiv kantaten for og kvifor han vart skriven. Kvinner song ikkje i kyrkja i Bach sine dagar, men partiet er likevel altfor komplisert for at dei fleste gutesopranane kan klare det. Trompetpartiet vart truleg skriven for Gottfried Reiche, førstetrompetisten til Bach i Leipzig.
Falsche Welt, dir trau ich nicht
Han vart komponert i Leipzig i 1726 for den 23. sundagen etter treeiningssundag, som dette året var den 24. november.
Kai Miki
Kai Miki er ein japansk fotballspelar.
Falsche Welt, dir trau ich nicht
Teksten er skriven av Adam Reusner (sjette sats), medan resten er av ukjend diktar.
Södra
Södra Skogsägarna eller berre Södra har hovudkontor i Växjö, i Sverige. Södra er Sveriges største skogeigarforening. Södra hadde i 2003 35 000 medlemmar som eigde over 2,1 millionar hektar skog i Götaland. Same år omsette foreininga for 13 milliardar svenske kroner.
Södra er delt inn i Södra Cell, Södra Skog, Södra Skogsenergi, Södra Timber og Gapro. I Noreg hadde konsernet to massefabrikkar; Södra Cell Folla, som produserer CTMP og vart overteke av det austeriske papir- og emballasjekonsernet Mayr-Melnhof Karton AG i september 2013 og gjeve namnet FollaCell, og Södra Cell Tofte, som produserte sulfatmasse, men vart lagd ned i 2013 og deretter demontert. Gapro er representert i Brumunddal, Dal og Drammen.
Falsche Welt, dir trau ich nicht
Instrumentering og struktur
Det består av seks satsar:
Kai Miki
Han spela for klubben FC Machida Zelvia.
Black & White 050505
Black & White 050505 er det fjortande studioalbumet til det skotske rockebandet Simple Minds, gjeve ut 12. september 2005. Albumet kom ikkje ut offisielt i USA.
Oversyn
Arbeidet på denne oppfølgjaren til Cry byrja i 2002 og var særs inspirert av konsertane deira på denne tida. Då albumet kmo ut sa Jim Kerr: «Me syns albumet er klassisk Simple Minds, men med ein heilt ny energi. Men kan ærleg sei at me gleder oss over resultatet og ser fram til ei totalt revitalisert utsikt til denne neste fasen av den pågåande kreativiteten vår.»
Innspeling
Innspelinga av Black And White 050505 gav dei nok materiale til eit og eitt halvt album. Spora «Light Travels» og «Fortune Teller» vart ikkje tekne med på albumet fordi Jim Kerr ikkjeønskte å øydeleggje strukturen eller den totale kjensla på albumet.
Ein demo for Black And White 050505, «Light Travels», vart seinare spelt inn på ny og gjeven ut på Graffiti Soul (2009).
Ein musikalsk idé som først kom opp under innspelinga for Good News from the Next World (1995) og spelt inn for Black And White 050505 (2005) som «Fortune Teller», vart så vurdert for Graffiti Soul (2009) men vart heller ikkje denne gongen gjeven ut, før han til slutt vart spelt inn på ny med ny tittel som «Magic» for Walk Between Worlds (2018).
Innspelinga av albumet enda 5. mai 2005 (05/05/05), som er nummeret i tittelen på plata.
Takafumi Suzuki
Takafumi Suzuki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane FC Machida Zelvia og Fagiano Okayama.
Schlage doch, gewünschte Stunde
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert to fiolinar, bratsj, cello, orgel og klokker, samt ein songsolist (alt).
Idun Anderssen Husabø
Idun Anderssen Husabø er ein norsk forskar og forfattar. Ho har vore busett i Sogndal og i Leikanger. Husabø har cand. mag. i samfunnsvitskap frå Universitetet i Bergen, graden MSc Asian Politics frå School of Oriental and African Studies ved University of London. Frå 2003-2005 var ho journalist i NRK Sogn og Fjordane, i 2004/2005 var ho i Kina i regi av Fredskorpset og Røde Kors Nordisk United World College. I 2006 vart Husabø tilsett som trainee i Vestlandsforsking i Sogndal, der ho seinare vart forskar. I 2011 vart ho tilsett som rådgjevar i Distriktssenteret i Sogndal.
1573 Väisälä
1573 Väisälä er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. oktober 1949 av Sylvain Julien Victor Arend ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Idun Anderssen Husabø
Husabø har mellom anna skrive tekstane i bøkene Kjartan Slettemark – kunsten å falle (Skald 2009) med foto av Brita Olsson og i Balestrand (Skald 2011) med foto av Knut Bry og levert to bidrag til dokumentarboka Det fleirspråklege Noreg (2013). I boka Rabalder - kontroversielle ytringer gjennom 100 år, som kom ut på Aschehoug i 2022, har ho bidrege med ein tekst om Kjartan Slettemarks Vietnam-verk.
Husabø er dotter til Anders Anderssen.
Kloster
Kloster (frå latin claustrum, 'innhegna stad') viser til område der menn eller kvinner som har gjeve visse religiøse løfte lever meir eller mindre avsondra frå verdsleg levnad. Det finst døme på klostervesen i fleire ulike religionar; skikken er særleg kjend frå kristendommen og buddhismen. Faste medlemmer i kloster blir kalla munkar og nonner; medlemmer på prøve eller i lære noviser, og medlemmer som ikkje er ordinerte lekbrør.
Ofte vil dei som bur i kloster ha lova å leva i sølibat, kle seg i visse klede og ha svært få (eller ingen) eigedelar. Klosterlivet kan legga vekt på sjeleleg utvikling gjennom utføring av religiøse rituale, som gudstenester, bøn og meditasjon, eller gjennom å tena omverda, til dømes gjennom undervising, helsepleie eller misjonering. Fleire kloster gjennom tidene har drive jordbruk, og nokre har spesialisert seg til å laga visse produkt, som ost, vin eller øl.
Ein kan gå i kloster for resten av livet, eller for kortare tidsrom, frå nokre dagar til månader. I daglegtale kan «å gå i kloster» visa til ein som trekker seg tilbake frå omverda, utan nødvendigvis å ha nokon religiøs grunn til det.
<!--
Kristne kloster
Den første, primitive formen for kristent klosterliv er beskrevet i Apostlenes gjerninger, der det fortelles at en del av de første kristne ga bort alt de eide og levde i fellesskap. Disse menneskene levde dog i familier, og uten å ha noen andre regler eller løfter enn de som var gjeldende for alle kristne.
Fra det 3. århundre begynte framveksten av munkevesenet, i form av eneboere som slo seg ned i ørkenen; derav navnet de er kjent under, Ørkenfedrene. I eller omkring år 271 la egypteren Antonius den store, også kjent som Antonius abbeden, grunnlaget for framveksten av en ny form for vigslet liv. Han hadde tidligere gitt bort alt han eide og bosatt seg eneboer i ørkenen, men begynte så å samle flere eneboere i et løst sammenknyttet fellesskap, som skulle bli kimen til det senere klostervesenet. verdens første kloster var St. Antony klosteret. Omkring år 320 ble dette videreført av egypteren Pakhomios, som grunnla det kenobittiske klosterliv (fra gresk koinos og bios, «felles liv»). Munkene ble samlet i et kloster, og levde under en felles regel skrevet spesielt for formålet. Originalteksten til denne første klosterregel er tapt, men en oversettelse til latin fra år 404 er bevart.
Den neste store utviklingen kom da Basilios den store sammen med Gregor av Nazianz skrev en mer omfattende klosterregel. Hovedpunktene er vektlegging av en kombinasjon mellom kroppslig arbeid og bønn, den enkeltes innordning i helheten, og muligheten for utadrettet arbeid som almissevesen, hospitaler og gjestehus. Basilios er på grunn av denne regelen kjent som det greske klostervesens far, og ortodokse klostre har fortsatt denne regelen som sitt grunnlag, selv om den er endret gjennom århundrene.
I vest ble klosterlivet kjent gjennom Athanasius av Alexandria (død 373), som blant annet hadde stor innflytelse på Augustin. Det var Augustin som skrev den første vestlige klosterregel, kjent som Augustins regel. Eksisterende versjoner av denne er sterkt omarbeidet.
Den som skulle bli det vestlige klostervesenets mest innflytelsesrike person var Benedikt av Nursia (ca. 480 - 21. mars 547). Da han begynte sitt virke fantes en utbredt klosterregel, kjent som Regular Magistri, «Mesterens regel». Benedikt omarbeidet og fornyet denne, og skapte Regula Benedicti, «Benedikts regel», som sammen med Augustins regel har vært definerende for utviklingen av det vestlige klosterliv.
De første klostrene i Norge var benediktinerklostrene på Selje (slutten av 1000-tallet), Nidarholm / Munkholmen (ca 1100, og Munkeliv (ca 1110. I tillegg fantes det i middelalderen cistercienserklostre, med Lyse kloster som det første (1146). I skyggen av Ekebergskrenten i Oslo ble det etablert et Fransiskanerkloster i 1290, nærmere bestemt der Gamlebyen kirke og Oslo hospital ligger. Omtrent samtidig fikk Oslo også et dominikanerkloster. Klostrene i Norge ble oppløst i forbindelse med Reformasjonen. I moderne tid er det opprettet flere klostre, slik at det nå er flere ordener som er representert i Norge.
Andre kristne kloster
Både innenfor den anglikanske kirke og enkelte lutherske kirker finner man klostre. De er basert på den vestlige klostertradisjon, med regler inspirert av Augustins eller Benedikts regel.
Normalt lever menn og kvinner adskilt i forskjellige klostre, men det finnes også eksempler på dobbeltklostre, f.eks. i Vadstena i Sverige. -->
Ole Myrvoll
Ole Myrvoll var ein norsk økonom og politikar for Venstre og Det Nye Folkepartiet.
Utdanning og yrkeskarriere
Myrvoll blei fødd i Kragerø. Han blei uteksaminert som cand. oecon. i 1935, og tok mastergrad ved University of Virginia i 1937. Han arbeidde ved Norges Handelshøyskole i Bergen og fullførte doktorgrad der i 1957. Han var professor i teoretisk samfunnsøkonomi ved NHH frå 1957, og var gjesteprofessor ved Colgate University New York (1958–1959) og Bowdon College i Maine (1962).
I 1947 kom han inn i formannskapet i Bergen for Venstre.
Variabel stjerne
Variable stjerner er stjerner som endrar lysstyrke med tida. Det finst to hovudtypar av variable stjerner – hjå den fyrste typen skuldast variasjonane eigenskapar til sjølve stjerna eller stjerneatmosfæren, medan at noko skuggar for stjerna er årsaka til den andre. Vidare vert dei delte inn i ei rad undergrupper.
Ole Myrvoll
Ordførar i Bergen
Frå 1972 til 1973 var han den første ordføraren i den samla storkommunen Bergen.
Variabel stjerne
I det vitskaplege arbeidet rundt variable stjerner spelar amatørastronomar ei viktig rolla sidan profesjonelle astronomar einast kan observera nokre få stjerner. Amatørastronomane kan rapportera inn lysstyrkeobservasjonar dei har gjort av utvalde stjerner, og desse observasjonane hjelper astronomane med å velja kva for stjerner som dei sjølve skal observera.
Ole Myrvoll
Seinare yrkeskarriere
Etter tida si på Stortinget hadde Myrvoll ei rekkje styreverv, mellom anna som styreleiar for NORAD frå 1977 til 1983. Han døydde i Bergen.
Variabel stjerne
Pulserande stjerner
Pulserande stjerner er stjerner som periodisk trekk seg saman og utvidar seg.
Varmekapasitet
Varmekapasiteten C for ein gjenstand er forholdet mellom den varmen Q me tilfører gjenstanden, og den temperaturstiginga gjenstanden får,
Eininga for varmekapasitet er joule per kelvin, [C] = J/K.
Varmekapasitet er ein målbar eigenskap. Sidan varmekapasiteten er avhengig av storleiken til gjenstanden er det ein ekstensiv eigenskap.
Dersom ein gjenstand er homogent samansett av eit gitt stoff, er forholdet mellom varmekapasiteten og massen lik den spesifikke varmekapasiteten til stoffet. Den spesifikke varmekapasiteten er ein intensiv eigenskap. Han er uavhengig av mengda stoff ein har.
Rhodium
Rhodium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Rh og atomnummer 45. Det er eit transisjonsmetall.
Særskilde eigenskapar
Rhodium er motstandsdyktig mot korrosjon og ekstremt reflekterande.
Rhodium vert rekna som eit edelmetall og vert omsett på verdas råvaremarknadar saman med gull, sølv, platina og palladium til prisar litt over fem gonger prisen på gull (feb. 2006). Sør-Afrika produserer om lag 60 % av verdas forsyningar med Russland på andreplass.
Bruk
Rhodium kan brukast i legeringar, og vert nytta i elektriske kontaktar og turbinmotorar på fly.
Metallet vert brukt i smykker og dekorasjonar. Det blir nytta på kvitt gull og platina for å gi ei skinande kvit overflate.
Rhodium er ein nyttig katalysator i ein del industrielle prosessar.
Stoffet vert brukt ved framstilling av salpetersyre og ved hydrogenering av organiske sambindingar. Saman med platina og palladium vert det nytta i bilkatalysatorar.
Historie
Rhodium vart oppdaga av William Hyde Wollaston i 1803.
Kjemi
Rhodium reagerer ikkje med oksygenet i lufta, sjølv ikkje når det vert varma opp.
Metallet toler syrer godt, men fint oppdelt metall kan løysast i svovelsyre.
Tryggleik
Rhodiumsambindingar er giftige.
Riyadh
Riyadh (arabisk الرياض, ar-Riyāḍ) er hovudstaden og den største byen i Saudi-Arabia. Han er òg hovudstad i Riyadh-provinsen og ligg i dei historiske regionane Najd og Al-Yamama. Byen ligg midt på Den arabiske halvøya på ei stor høgslette, og har 5,7 millionar innbyggjarar. Medrekna storbyområdet rundt byen bur det nær 7,3 millionar innbyggjarar her.
Byen er delt inn i 15 kommunale bydelar. Riyadh husar det største kvinneuniversitetet i verda, Prinsesse Nora bint Abdulrahman universitet. Riyadh har status som ein global by.
Tidleg historie
I før-islamsk tid var staden der byen ligg kalla Hajr (arabisk حجر), og skal ha blitt grunnlagd av stamma Banu Hanifa. Hajr var hovudstaden i provinsen Al Yamamah, og frå her styrte guvernørane det meste av det sentrale og austlege Arabia under omajadane og abbasidane. Al-Yamamah braut ut av Abbasideriket i 866 og området kom under styret til ukhaydhirittane, som flytta hovudstaden frå Hajr til nærliggande Al Kharj. Byen hamna så i ei lang nedgangstid. På 1300-talet skreiv den nordafrikanske reisande Ibn Battuta om då han vitja Hajr, og skildra han som «hovudbyen i Al-Yamamah, og namnet er Hajr». Ibn Battuta skildra vidare kanalane og trea i byen og at dei fleste innbyggjarane høyrte til Bani Hanifa-stamma. Han skal ha reist vidare med leiaren deira til Mekka for hajj.
Seinare vart Hajr broten opp i fleire mindre busetnader og eigedomar. Den mest kjende av desse var Migrin (eller Muqrin) og Mi'kal, men namnet Hajr fortsette å dukke opp i lokale folkeviser. Den tidlegaste kjende referansen til området som Riyadh kom frå eit dokument frå 1600-talet som skildra ei hending her frå 1590. I 1737 tok Deham ibn Dawwas, ein flyktning frå nabobyen Manfuha, kontroll over Riyadh. Ibn Dawwas bygde ein enkel mur kring dei forskjellige delane av Riyadh, og gjorde dei slik til ein enkel by att.
Dei tre saudiarabiske statane
I 1744 danna Muhammed ibn Abdel Wahhab ein allianse med Muhammed ibn Saud, herskaren i den nærliggande byen Diriyah. Ibn Saud tok så til å erobre dei omliggande områda, for å bringe dei inn under styret til ein enkel, islamsk stat. Ibn Dawwas frå Riyadh ytte hard motstand, alliert med styrkar frå Al Kharj, Al Ahsa og Banu Yam-klanen frå Najran. Ibn Dawwas flykta og Riyadh kapitulerte til saudiarabarane i 1774, og enda fleire år med krig. Dette førte til opprettinga av Den første saudiarabiske staten med Riyadh som hovudstad.
Den første saudiarabiske staten vart øydelagd av styrkar sende av Muhammed Ali av Egypt, som handla på vegner av Det osmanske riket. Osmanske styrkar raserte den saudiarabiske hovudstaden Diriyah i 1818. Dei hadde heldt ein garnison i Najd. Dette markerte ein nedgang for huset Sa'ud for ein kort stund. Turk bin Sa'ud vart amiren av saudiarane og var syskenbarn av Sau'd bin Sau'd. Han styrte i 19 år fram til 1834, og førte til ei forsterking av området, sjølv om dei framleis var underlagt Muhammed Ali, statthaldaren i Egypt. I 1823 valde Turki ibn Abdallah, som grunnla Den andre saudiarabiske staten, Riyadh som den nye hovudstaden sin. Etter attentatet på Turki i 1834, tok den eldste sonen hans, Faisal, livet av attentatsmannen og tok kontroll. Han nekta å bli kontrollert av statthaldaren av Egypt. Najd vart så invadert og Faisal vart teken til fange og ført til Kairo. Då Egypt vart sjølvstendig frå Det osmanske riket, rømde Faisal etter å ha sete fanga i fem år. Han kom attende til Najd og tok attende kontrollen, og regjerte fram til 1865.
Etter Faisal døydde, var det rivalisering mellom sønene hans, og dette vart utnytta av Muhammed bin Rashid som tok det meste av Najd, signerte ein avtale med Tyrkia og erobra Hasa i 1871. I 1889 fekk Abdul Rahman bin Faisal, den tredje sonen til Faisal igjen kontroll over Najd og styrte til 1891, før Muhammed bin Rashid igjen tok over kontrollen.
Abdul Rahman bin Faisal Al-Saud søkte tilflukt hos eit stammesamfunn i utkanten av Najd og drog så i eksil til Kuwait med familien. SOnen hans, Abdul Aziz, tok igjen kontroll over Najd i 1902 og forsterka styret sitt i 1926 då han utvida kongedømet sitt til å dekke nesten «heile Den arabiske halvøya». Han kalla kongedømet sitt Saudi-Arabia i september 1932 med Riyadh som hovudstad. Kong Abdul Aziz døydde i 1953 og sonen Saud tok over.
Moderne historie
Frå 1940-åra spreidde Riyadh seg utover frå ein relativt, smal og isolert by til ein vidstrekt metropol. Då kong Saud kom til makta, hadde han som mål om å modernisere Riyadh og byrja å utvikle Annasriyyah, kongedistriktet i 1950. Han følgde dømet frå amerikanske byar og nye busetnader og heile bydelar vart laga i eit rutenett og knytte hovudvegar til indre område. Rutenettet i byen vart introdusert i 1953. Folkeveksten i byen frå 1974 til 1992 var i snitt 8,2 prosent i året.
Sidan 1990-åra har det vore ei rekkje terroriståtak mot lokale og utlendingar, i tillegg til demonstrasjonar mot kongefamilien. Den 13. november 1995 detonerte ei bilbombe utafor eit klasserom for den saudiarabiske nasjonalgarden, og seks personar omkom, medan over 60 vart såra. Den 12. mai 2003 døydde 34 personar i eit sjølvmordsåtak mot amerikanske sivile. Den 8. november 2003 gjekk ein sjølvmordsbombar på ein lastebil av i bustadområde Muhiya der saudiarabarar og arabiske utlendingar tok ansvaret for å ta livet av 18 personar, medan 122 vart såra. al-Qaida tok på seg skulda får åtaket. Den 23. juni 2006 storma saudiarabiske tryggingsstyrkar det dei meinte var ein gøymestad for al-Qaida i bydelen al-Nakhil. Det oppstod blodige kampar der seks ekstremistar og ein politimann mista livet.
Bydelar
Riyadh er delt inn i femten underkommunar, i tillegg til det diplomatiske kvarteret. Kvar underkommune er igjen delt inn i fleire bydelar, i alt 130, men somme av bydelane er delt mellom meir enn ein underkommune. Underkommunane er Al-Shemaysi, Irqah, Al-Ma'athar, Al-Olayya, Al-Aziziyya, Al-Malaz, Al-Selayy, Nemar, Al-Neseem, Al-Shifa, Al-'Urayja, Al-Bat'ha, Al-Ha'ir, Al-Rawdha og Al-Shimal («Nord»). Olaya-distriktet er det kommersielle hjartet i byen, med hotell, underhaldning, restaurantar og shopping. Kingdom Center, Al Faisalyah og Al-Tahlya-gata er dei mest kjende landemerka. Sentrum av byen, Al-Bathaa og Al-Dirah, er òg den eldste delen.
Somme av hovudbydelane i Ryadh er:
Klima
Klimaet i byen er klassifisert som varmt ørkenklima (Köppen: BWh), og temperaturane om sommaren vert ekstremt høge. Den normale maksimumstemperaturen i august er 43,6 °C. Vintrane er varme, med kjølige, vindfulle netter. I alt er klimaet tørt og byen får særs lite regn, særleg om sommaren, men kan få noko regn i mars og april. Byen er òg kjend for å få mange sandstormar. Støvet er ofte så tjukt at sikta er under 10 meter. I april 2015 råka ein massiv sandstorm Riyadh og førte til at mange skular vart stengde og hundrevis av flyavgangar vart kansellerte.
Demografi
Folketalet i byen var 40 000 i 1935 og 83 000 i 1949. Byen har vokse særs raskt, frå 150 000 innbyggjarar i 1960-åra til over fem millionar i nyare tid. I folketeljinga i 2010 bestod folkesetnaden i byen av 65 % saudiarabiske familiar, medan resten av ikkje-saudiarabiske.
Tradisjonell arkitektur i Gamle Riyadh
Gamlebyen i Riyadh innafor bymurane var ikkje større enn 1 km2, så særs få viktige arkitektoniske element få den originale oasebyen finst i dag. Det mest tydelege er Masmak-fortet og somme delar av den originale bymuren, der ein port er restaurert og rekonstruert. Det finst òg fleire tradisjonelle leirsteinshus innafor gamlebyen, men dei er i stor grad forfalne.
Utvidinga av byen utafor bymurane gjekk treigt til å byrje med, men det var nokre mindre oasar og busetjingar kring Riyadh. Den første store utbygginga utafor murane var Murabba-palasset til kong Abdulaziz. Det vart bygd frå 1936 til 1938 og ein hushaldning på 800 menneske flytta inn i 1938. Palasset er i dag ein del av eit større kompleks kalla «Kong Abdul Aziz historiske senter».
Det er andre tradisjonelle landsbyar og byar i området kring den tradisjonell Riyadh, som den urbane utvidinga har vokse rundt. Desse er mellom andre Diriyah, Manfuha og Wadi Laban. I motsetnad til dei tidlege åra, då utviklinga av Riyadh ikkje tok omsyn til dei gamle bygningane, som vart rivne ned, er set ein i dag pris på å ta vare på tradisjonell arkitektur. Det saudiarabiske rådet for turistme og antikvitetar prøver å revitalisere den historiske arkitekturen i Riyadh og andre delar av landet.
Riyadh er stort sett ein låg by utan eit virrvar av skyskraparar. Det er likevel to skyskraparar som er kjende for den flotte arkitekturen, Al Faisaliyah Tower og Kingdom Tower.
Idrett
Fotball er den mest populære idretten i Riyadh. Byen har fire store fotballklubbar. Al-Hilal, som er den mest populære klubben i Saudi-Arabia, vart skipa i 1957 og har vunne tretten meisterskap i den saudiarabiske eliteserien. Al-Nasr er eit anna lag i den øvste divisjonen med mange fans kring landet. Han vart skipa i 1955 og har vunne serien sju gonger. Ein annan kjend klubb er Al Shabab, som vart grunnlagd i 1947 og har seks meisterskap. Den siste er Al-Riyadh Club, som vart skipa i 1954. I tillegg finst det fleire mindre klubbar.
Byen har òg fleire store stadion, som Kong Fahd internasjonale stadion med setekapasitet til 70 000. Stadionet har vore verstskap for FIFA Confederations Cup tre gonger, i 1992, 1995 og 1997. Det har òg vore vertskap for verdsmeisterskapen i fotball for U-20 i 1989.
Vegar
Byen har eit moderne motorvegsystem. Den austlege ringvegen knyter sørlege og nordlege delar av byen saman, medan den nordlege ringvegen knyter dei austlege og vestlege delane av byen saman. Kong Fahd-vegen går gjennom sentrum av byen frå nord til sør parallelt til den austlege ringvegen. Mekka-vegen går gjennom sentrum av byen frå aust til vest. Saudi Railway Authority driv to passasjer- og transportlinjer mellom Riyadh og Dammam og går gjennom Hofuf og Haradh.
Jernbane og metro
To framtidige jernbaneprosjekt skal knyte saman Riyadh med Jidda og Mekka i vest og Buraidah, Ha'il og det nordlege Saudi-Arabia. Ein metro er òg godkjend og seks linjer er planlagt opna i 2019.
Flaggkommandør
Flaggkommandør er ei offisersgrad i det norske Sjøforsvaret. Den svarar til brigadergrada i Hæren og Luftforsvaret. I NATO sitt system er flaggkommandør rangert på nivå OF6, den høgaste offisersgrada under admiralsgradene.
Flaggkommandør svarar i Royal Navy og US Navy til «commodore»; til «kommodore» i Bundesmarine, «flotilleadmiral» i det danske søvernet og «flottiljamiral» i den svenske flåten.
Grada flaggkommandør blei innført i Noreg i 1997 og erstatta då grada kommandør I. Dette blei gjort for at gradene skulle bli betre over eins med internasjonale grader.
Grada kommandør II blei samtidig erstatta av grada kommandør.
Max Roach
Max Roach var ein amerikansk trommeslagar, bandleiar og jazzmusikar.
Roach vart fødd i New Land i Nord-Carolina, og flytta som barn til New York. I 1942 fullførte han musikkstudiane ved Manhattan School of Music, og han kom raskt inn i bebopmiljøet. Her vart han særleg påverka av trommespelet til Kenny Clarke, og han byrja å spele med Coleman Hawkins i 1943. I løpet av 1940-åra spela han med mellom andre Dizzy Gillespie, Charlie Parker, Stan Getz og Miles Davis.
Saman med trompetisten Clifford Brown, starta Roach i 1954 eit band som skulle bli svært viktig for utviklinga av sjangeren hardbop. Med dette bandet etablerte han seg som ein av dei fremste trommeslagarane i etterkrigstida. Etter Brown og pianisten Richie Powell døydde i ei bilulukke i 1956, samla Roach eit nytt band. Trompetistane Kenny Dorham og Brooker Little, saksofonisten George Coleman og pianisten Ray Bryant er blant dei som var innom dette bandet i løpet av 1950-åra, og i 1960-åra spela han med mellom andre Freddie Hubbard, Cecil Bridgewater og Cedar Walton. Saman med Duke Ellington og Charles Mingus spelte han inn plata Money Jungle i 1962.
Roach markerte seg som ein forkjempar for afroamerkianarane sin plass i det amerikanske samfunnet. I 1960 komponerte han musikken til plata We Insist - Freedom Now!!, ein protest mot rasisme i USA. Tekstane var skrivne av Oscar Brown, Jr, og Abbey Lincoln, som seinare (1962-1970) var gift med Roach, song på plata.
I 1970-åra starta han perkusjonsensembelet M'Boom. I tillegg til dette bandet, spela han vidare med sin ordinære kvintett og opptredde med musikarar som Dizzy Gillespie, Anthony Braxton og Abdullah Ibrahim. Roach heldt den aktive karrieren i gang til rundt 2000, då Alzheimers sjukdom tvinga han til å trappe ned på spelinga. Roach døydde i New York City i 2007.
Føyno
Føyno er ei øy sør for øya Stord, i Bømlafjorden. Føyno høyrer til Stord kommune, og er knutepunkt for trekantsambandet, som knyter Stord og Bømlo saman med Sveio og fastlandet.
Øya vart landfast i desember 2000 mot Sveio gjennom Bølmafjordtunnelen og mot Stord i nord over Stordbrua. Bomstasjonen for trekantsambandet er lagt på Føyno.
Føyno hadde ein sentral plass i Sunnhordland i mellomalderen og gav namnet til skipsreidet Føyen.
Armida al campo d'Egitto
Roller
Namna på songarane gjeven i libretooen for den første framsyninga står i parentes.
Sally Field
Sally Margaret Field er ein amerikansk filmskodespelar fødd i Pasadena i California i USA som har vunne fleire høgthengande prisar.
Field slo gjennom i TV-seriane Gidget (1965) og The Flying Nun (1967-1968). Ho utvikla seg til ein dyktig dramatisk skodespelar og vann ein emmypris i 1977 for Sybil, ein TV-film om ei kvinne med 16 personlegdommar. Ho har vunne to oscarprisar for hovudrollane i Norma Rae (1979) og Places in the Heart (1984).
Dorothe Engelbretsdotter
Dorothe Engelbretsdotter frå Bergen var den første kjende kvinnelege forfattaren frå Noreg. Ho skreiv salmar, høvesdikt og rimbrev. Dikta hennar er barokke og sterkt religiøse, og var svært folkekjære då dei vart gjevne ut.
Forfattaren vert også kalla Dorothe Engelbretsdatter, medan førenamnet kan verta stava «Dorothe», «Dorthe» eller «Dorte». Sjølv kalla ho seg «Bergens Debora».
Livssoge
Dorothe var prestedotter, og vart seinare prestekone. Foreldra hennar var Anna Wrangel og Engelbret Jørgensen, som var domprest i Bergen domkyrkje.