cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edvald Boasson Hagen
Proffdebut
Sesongen 2008 vart innleia med femteplass på prologen i Tour of California. I mars følgde han opp med si fyrste proffsiger på tempoetappen (8,3 km) i Critérium International. Den første ProTour-sigeren hans kom 26. august 2008 på den 6. etappen av Eneco Tour. Nokre veker seinare vann han også tre etappar i Tour of Britain.
2009-sesongen
Edvald Boasson Hagen hamna på sjetteplass på UCI-rankinga for 2009.
<!---
Sesongen 2011
I 2011 ble Boasson Hagen igjen norgesmester i tempo. I Tour de France 2011 vant han den sjette og lengste) etappen, Dinan–Lisieux, foran Matthew Goss og Thor Hushovd, og den syttende, og han kom på andreplass på den sekstende bak Thor Hushovd. Boasson Hagen vant for andre gang sammenlagt i Eneco Tour, denne gang 22 sekunder foran Philippe Gilbert. Han vant også den siste etappen, poengtrøya og ungdomstrøya. Gjennom 2010 og 2011-sesongen var Boasson Hagen gjenkjennbar i feltet med sine karakteristiske gule sykkelsko, levert gjennom en privat sponsoravtale med den franske hjulprodusenten Mavic.
Sesongen 2013
Sesongen 2013 fikk en tøff start med manglende resultater i vårsesongen. Hans første seier for året kom under Tour of Norway, da han vant sammenlagt og 4. etappe. Hans andre seier for sesongen var under 3. etappe av Critérium du Dauphiné. I Tour de France 2013 gjorde han en fenomenal jobb for sin kaptein, Chris Froome på Team Sky. Like før innspurten på den 12. etappen var Boasson Hagen involvert i en stygg velt som førte til to brudd i skulderbladet og at han måtte bryte touren. Han var tilbake i konkurranse under Vuelta a España 2013, der han kom på andreplass på to etapper. Under VM i landeveissykling 2013 i Firenze tok han bronsemedalje i lagtempo sammen med sine lagkamerater i Team Sky, mens han kom på 20. plass i landeveisrittet.
Sesongen 2014
2014-sesongen ble preget av manglende resultater, skader og spekulasjoner om hvilket lag Boasson Hagen skulle sykle for kommende sesong. Etter en grei start i vår-klassikerne, måtte han trekke seg fra Giro d'Italia 2014 etter den andre hviledagen på grunn av skader han hadde pådratt seg tidligere i rittet. I forkant av norgesmesterskapet på Eidsvoll i juni trakk Boasson Hagen seg fra alle øvelser på grunn av vedvarende skadeproblemer. Dermed var han heller ikke aktuell for Tour de France 2014, siden det endelige laguttaket ville bli gjort med bakgrunn i resultatene fra de nasjonale mesterskapene.
I 2007-sesongen tok han 15 sigrar, og fekk kontrakt med (dåverande) Team High Road for 2008-sesongen. Han hadde ein bra sesong som førsteårsproff. I 2009 fekk han sitt verkelege internasjonale gjenombrot med siger i klassikaren Gent–Wevelgem, og etappesiger og to andreplassar i Giro d'Italia. Under Eneco Tour i august vann han to etappar, var på pallen på ytterlegare fire av dei åtte etappane, og tok samanlagtsigeren med klar margin. I 2011 vann han to etappar i Tour de France, og i 2012 tok han sølv i landevegsrittet i VM.
Han er norsk meister på tempo i 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 og 2013. --->
Norsk entomologisk forening
Norsk entomologisk forening er eit lag for insekt-interesserte menneske i Noreg. Organisasjonen har som føremål å fremja interessa for og studiet av entomologi i Noreg og å knyta kontakt mellom dei interesserte.
Entomologi er læra om insekt.
Dei fleste større norske byar har lokallag. Desse arrangerer utflukter til stadar med særskild spanande insektfauna og rettleier i samband med artsbestemming og preparering av innsamla materiale.
Historie
Institusjonar kunne bli medlemmar frå om lag 1921, og først ut var Noregs Landbrukshøgskole på Ås. I 1922 fekk foreininga òg sine første utanlandske personlege medlemmar. Medlemstalet auka gradvis, og i 1930 var det om lag 40 personlege medlemmar i laget.
Kartlegging av insekt i Noreg
For å kunna kartlegga utbreiinga til norske insekt vart det naudsynt med eit enkelt system for å plassera funn geografisk. Münster utarbeidde Norges biografiske kretser, for botanikarar og zoologar. Her vart landet delt inn i område med talkodar.
Haakon Koch
Haakon Koch var ein norsk kjøpmann og politikar. Han var ordførar i Bodø i fleire periodar på 1930-talet og 1940-talet og bystyrerepresentant for Bodø Høgre på 1940-talet.
Norsk entomologisk forening
Kartlegging av insekt i Noreg
Systemet vart revidert i 1981 av Karen Anna Økland, fordi kommunegrensene òg hadde vorte revidert. Dette systemet er i dag tilrådd av foreininga, og vert nytta i alle publikasjonane deira.
Frå 1960-talet vart UTM-rutenettet nytta for kartlegginga. Ikkje nok med det vart EIS-systemet (European Invertebrate Survey) tilrådd frå 1978. Her vert Europa delt inn i kvadratiske ruter på 50x50 kilometer. I eit eige avgrensa system for Noreg er rutene tilpassa noregskartet og nummerert frå 1 til 189. Oslo ligg til dømes i ruta EIS 28.
Halvor Halvorsson Ophus
Halvor Halvorsen Ophuus var ein norsk handverkar, gardbrukar og stortingsmann.
Norsk entomologisk forening
Tidsskrift og annan litteratur
Naturleg nok fanst det ingen eigne norske entomologiske tidsskrift dei første åra. Dei første norske entomologiske publikasjonane vart difor trykt i det svenske Entomologisk Tidskrift, noko som var naturleg i og med at Noreg på denne tida var i union med Sverige. I dei norske magasina Videnselskapets serier og Nyt magazin for Naturvidenskaberne vart det òg publisert stoff.
Dette var ikkje nokon tilfredsstillande situasjon. Det første eigne norske entomologiske tidsskriftet vart difor skipa i 1921. Det heitte då Norsk entomologisk Tidskrift, og kjem etter fleire namnebyte framleis ut. I dag heiter bladet Norwegian Journal of Entomology og kjem ut to gongar i året.
I 1939 vart den første fullstendige katalogen over utbreiing av insekt i Noreg gitt ut. Denne heitte Catalogus Coleopterorum Daniae et Fennoscandiae og tok for seg billene.
Halvor Halvorsson Ophus
På stortinget 1815-16 var Ophus 4. representant frå Romsdals amt. Han var medlem av fire komitear, mellom anna av komiteen som forhandla om finans-, skatte-, bank- og pengevesenet. I 1815 vart Ophuus vald inn på Stortinget. På tinget 1815-1816 kom han med forslag om tvungen utskifting av garder med teigblanding. Han meinte at utskiftinga burde vore gjort før utgangen av 1816, og at bøndene burde få ei bot på 1 spesidalar for kvar månad til arbeidet var unnagjort. Utskiftingslova vart derimot ikkje vedteken før i 1821. Han nådde ikkje opp ved valet til 1818-tinget.
Ophuus var ein nær venn av Hans Nielsen Hauge.
Norsk entomologisk forening
Tidsskrift og annan litteratur
Medlemsbladet til laget heiter Insekt-Nytt, og er skrive populærvitskapleg. Tidsskriftet vart først gitt ut i 1976, og kjem som regel ut fire gongar i året. Det inneheld stoff om innsamling og preparering, litteratur om norske insekt, korte presentasjonar av insekt eller insektgrupper og nye funn. Andre leddyrsgrupper som edderkoppdyr får òg spalteplass.
Halvor Halvorsson Ophus
Han døydde på Mjelva 6. februar 1852. Ole Halvorsson Mjelva var einaste son. Industripioneren Ole Andreas Devold i Ålesund var ein dotterson.
1601
1601 (romartal MDCI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.
Norsk entomologisk forening
Tidsskrift og annan litteratur
Trykkserien Insecta norvegiae vert òg gitt ut av foreininga. Ho kjem ut uregelmessig og gjev ut større arbeid som til dømes monografiar, sjekklister og bibliografiar.
Norske Insekttabeller er ein serie billige norskspråklege hefte med bestemmingstabellar over ymse grupper i norsk insektfauna.
I 2002 kom Catalogus Lepidopterorum Norvegiae ut. Denne var basert på rundt 125 000 registreringar av sommarfuglar i Noreg. Desse opplysningane ligg i ein søkbar database som jamleg vert oppdatert.
Apokalypse
Apokalypse (gresk Ἀποκάλυψις, 'løfting av sløret') tydde opphavleg ei openberring som berre nokre utvalde fekk ta del i, men viser i dag gjerne til valdelege endetidsdagar, truleg som ei kortform av orda apokalupsis eschaton, 'openberringa av endetida'. Apokalyptikk som litterær sjanger blei først utvikla av jødiske forfattarar på 200-talet f.Kr., og blei sidan brukt innan gnostisismen, kristendommen og parsismen.
Anders Aukland
Anders Aukland vart tildelt Egebergs Ærespris i 2001.
Forsand bygdemuseum
Forsand bygdemuseum er ei avdeling av Ryfylkemuseet. Samlinga tel om lag tusen gjenstandar som er sett i stand og systematiserte. I tillegg finst om lag 500 større og mindre gjenstandar som ikkje er registrerte. Gjenstandane har opphavet sitt i bonde- og fiskarsamfunnet i Forsand.
Volgadeltaet
Volgadeltaet har vokse kraftig det siste hundreåret på grunn av endringar i vassnivået til Kaspihavet. I 1880 hadde deltaet eit areal på 3222 km², og i dag dekker det eit område på 27 224 km² og er om lag 160 km på tvers. Det har eit klassisk «deltamønster». Deltaet ligg i ei tørr klimasone og får særs lite nedbør. Kraftig vind sveipar ofte over deltaet og skaper sanddyner. I deltaet finn ein gjørmete sandgrunner, mudderflater og coquinabreidder.
Forsand bygdemuseum
Hovuddelen av gjenstandane er frå garden Bakken i Lysefjorden. Museet rommar også arbeid etter treskjeraren og folkemusikaren Leif Mæhle.
Volgadeltaet
Endringar i nivået til Kaspihavet har ført til tre særeigne soner i deltaet. Det høgare område vert kalla «Behr-haugane», og er ein rettlinja rygg med leirig sand med lengder på 400 meter til 10 km og ei gjennomsnittleg høgd på åtte meter. Mellom Behr-haugane er eit søkk fylt med vatn og bukter med anten ferskt eller salt vatn. Den andre sonen er sjølve deltaet, som generelt er særs flatt, vanlegvis mindre enn ein meter høgt, og som består av fleire aktive og gamle vasskanalar, små dyner og algeflater. Den tredje sonen er eit breitt område som strekkjer seg opp til 60 km utover i sjøen og er den undersjøiske delen av deltaet.
Deltaet har vore verna sidan tidleg på 1900-talet og var ein av dei første russiske naturreservata (Astrakhan naturreservat, russisk Астраханский заповедник) oppretta i 1919. Mykje av det lokale dyrelivet vert likevel rekna som utryddingstrua. Deltaet er stoppestad for mange trekkfuglar.
Industri og jordbruk har endra deltasletta og ført til at store våtmarksområde har gått tapt. Mellom 1984 og 2001 mista deltaet 277 km² våtmarker, eller i snitt 16 km² per år, av både naturlege og menneskeskapte årsaker. Volga fører med seg store mengder industrielt avfall og sediment til den relativt grunne nordlege delen av Kaspihavet. Dette har ført til oppblomstring av alger i denne delen av havet.
Forsand bygdemuseum
Det meste av samlinga blir i dag oppbevart i kommunehuset i Forsand. Det blir arbeidd med å bruke denne samlinga som grunnlag for eit integrert museum og bibliotek i kulturhuset på Forsandmoen. Her er tanken å byggje opp ei utstilling kring livet i Lysefjorden og Pilt-Ola. Forsand kommune har dessutan ønskt å utvikle ein nettportal med tilgang til digitale utgåver av samlingane.
Gjennom avtale med Forsand kommune, har Ryfylkemuseet tatt på seg ansvaret for dei samlingane som i dag finst i kommunehuset og i Sjøhuset i Bergevik i Forsand.
Frode Estil
Frode Estil er ein norsk langrennsløpar frå Lierne i Nord-Trøndelag. Han fekk dei første verdscuppoenga sine i 1996 med ein niandeplass i eit sprintrenn i Reit im Winkl. Estil sin første verdscupsiger kom i Davos i desember 1999, der han vann ei klassisk tremil.
Estil er kjent for sine raske taktomslag i bratte motbakkar, denne evna har han bruka til å avgjera fleire spurtduellar i sin favør. I 2007 vart Frode Estil tildelt Holmenkollmedaljen saman med Simon Ammann, Odd-Bjørn Hjelmeset og Dronning Sonja.
Lunningprisen
Lunningprisen var ein nordisk formgjevingspris, oppkalla etter den danskfødde forretningsmannen Frederik Lunning, eigaren av Georg Jensen Inc., New York.
Prisen vart oppretta ved Fredrik Lunnings 70-årsdag i 1952 av Kaj Dessau. Han vart utdelt årleg fram til 1970.
Kvart år valde ei gruppe sakkunnige frå Danmark, Finland, Noreg og Sverige ut to talentfulle og framståande formgjevarar eller kunsthandverkarar frå dei same landa.
Drużno
Drużno (polsk Jezioro Druzno; tysk Drausensee) er ein tidlegare innsjø, stundom framleis rekna som ein innsjø, nord i Polen på austsida av Wisładeltaet, nær byen Elbląg. Sidan han ikkje er djup nok til å hydrologisk verte rekna som ein innsjø og tidvis får tilsig av sjøvat frå Wisłalagunen via elva Elbląg, vert det stundom kalla eit estuar. Det vart nyleg ein del av eit naturreservat. Ein forholdsvis ny by kalla Druzno ligg ved innsjøen.
Det tyske namnet Draussensee, tidlegare kalla Drusensee, er knytt til den gamle handelsnbyen Truso, som låg der Elbląg i dag ligg. Innsjøen er langt mindre i dag enn han tidlegare var på grunn av at han er fylt ut for å gje plass til nye bygg, i tillegg til at innsjøen er fylt att med sediment.
Geografi
Innsjøen ligg aust for Nogat, den viktigaste høgre greina til Wisła, ved enden av det lågare deltaet (Żuławy Wiślane), som er ein region med sediment som flyttar på seg og kanalar som delvis er kontrollert av dike, demningar og grøfter og eit areal på om lag 181 km². Enkelte stader i regionen ligg 1,8 meter under havnivå. Deltaet ender ved Wysoczyzna Elbląska, som stort sett er skogkledd. Sjølve deltaområdet er tynt folkesett, trass i fleire store byar i nærleiken (Gdansk, Elblag og andre).
Claudius I av Romarriket
Claudius, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus, fødd 1. august 10 fvt., død 13. oktober år 54. Claudius var den fjerde keisaren av Romarriket frå 24. januar 41, av den julisk-claudiske ætta. Claudius vart utropa til romersk keisar av pretorianargarden, nærast ved eit slumpehøve. Han etterfylgde Caligula av Romarriket. Han var den fyrste keisaren som ikkje vart fødd i Italia. Claudius vart fødd i Lugdunum i Gallia, som son av Drusus og Antonia Minor. Han var òg den fyrste keisaren som vart utnemnd av Pretorianargarden i motsetnad til det romerske senatet. Claudius synte seg å vera ein god keisar som lét byggja imponerande byggverk og tok nye provinsar opp i Romarriket. På Claudius si tid vart riket utvida mellom anna på dei britiske øyane. Kona Messalina har vorte skulda for mange illgjerningar. Claudius lét henne til slutt avretta. Claudius si andre kone, Agrippina d.y., forgifta han slik at han døydde i år 54. Ho ville sikra trona til sin son Nero av Romarriket. Ho hadde fått Nero i sitt fyrste ekteskap med Cnaeus Domitius Ahenobarbus.
Drużno
Geografi
Innsjøen har eit areal som varierer frå 13 til 29 km² og har eit gjennomsnittleg djup på om lag 1,2 meter og eit djup på opp til 3 m. Innsjøen har utsig gjennom Elbląg. Det er berre ein høgdesklinad på 0,1 meter mellom innsjøen og Elbląskabukta, som er ein del av Wisłalagunen. Årsaka til høgdeskilnaden er at periodar med vedvarande nordleg vind i bukta så stuvar vatnet seg opp og renn inn i innsjøen.
Claudius I av Romarriket
Claudius vart ikkje rekna som noko keisaremne. Omdømet fortel at han leid av nokre vanskar med førleiken, og slekta hadde halde han utanfor alle offentlege embete til Caligula gjorde han til romersk konsul i 37. At han var noko vanfør, kan ha berga livet hans under utreinskingane i åra Tiberius og Caligula rådde. Det at han overlevde førte til at han vart utropa til keisar etter at Caligula vart snikmyrda i 41. Då var han den siste som var att på mannssida i heile slekta. Sjølv om han mangla politisk røynsle, synte han seg snart som ein dugande styrar. Medan han rådde voks imperiet, og romersk Britannia vart lagt under Roma. Han var personleg oppteken av lovverket, var til stades ved rettstingingar, gjerne så mange som tjue om dagen. Men han vart rekna som sårbar, særskild av adelen i Roma. Han var støtt tvungen til å rette opp stillinga si i høve til det romerske senatet, og avretta mange senatorar. I privatlivet leid han òg nederlag, og dette førte sistpå til at han vart forgifta. Desse hendingane skada omdømet hans hjå samtidshistorikarane, men nyare forsking har retta på dette.
Drużno
Geografi
Innsjøen er omgjeve av myrområde og orskogar.
Guineamynt
Ein guinea var ein engelsk og seinare britisk gullmynt som vart slått mellom 1663 og 1816. Guineaen var den første britiske gullmynten som vart slått med maskin. Opphavleg var den eit gullpund med verdi 20 shilling. Under Karl II vart gullverdien oppjustert, og mynten fekk ein verdi på 21 shilling, det vil seie 1 pund og 1 shilling. Guinea var den viktigaste denominasjonen ved større transaksjonar. Ved myntreforma Great Recoinage i 1816 overtok pundet som viktigaste mynteininga.
Sjølv etter at guineamyntane vart tekne ut av sirkulasjon, vart omgrepet lenge brukt for om 21 shilling, tilsvarande 1,05 pund i desimalisert valuta. Guineaen hadde ein aristokratisk overtone; særleg prisar for kjøp av fast eigedom, hestar og kunst vart ofte oppgitt i guineas heilt til desimaliseringa i 1971. Eininga vert enno brukt ved sal av veddeløpshestar.
Saga
Saga eller soge (norrønt saga) er ein litterær sjanger frå norrøn tid som særleg er kjende frå Island. Ein eller ei saga er ei prosaforteljing om eit historisk eller mytologisk emne, og handlar typisk om ætter og heltar. Islendingesogene og kongesogene er kjende undertypar av sagaene. Sagalitteraturen bygger i stor grad på munnleg overleverte forteljingar, og blei skriven ned mellom 1120 og 1400-talet.
Ættesagaer er forteljingar om slekter. Av dei mest kjende islandske ættesagaene finn ein Egilssoga (frå 1220) og Njålssoga (frå 1280). I Noreg er Heimskringla av Snorre Sturlasson, ei samling kongesoger, best kjend. Medan Snorre og Sturla Tordarson er kjende sagaforfattarar, er dei fleste sagaane skrivne av ukjende.
Handlinga i dei fleste sagaene hovudsakleg går føre seg i Noreg eller på Island, men Grǿnlendinga saga og Eiríks saga rauða fortel om norrønt liv på Grønland og i Nord-Amerika, medan Hervors saga og Gutasagaen har handling frå Sverige.
778
778 (romartal DCCLXXVIII)
León
León er provinshovudstaden i provinsen León i den autonome regionen Castilla y León, nordvest i Spania. Han har kring 135 000 innbyggjarar og er den største kommunen i provinsen med over ein fjerdedel av innbyggjarane. . Storbyområdet kring byen tel i overkant av 200 000 innbyggjarar. León er kjend for den gotiske León-katedralen og mange andre monumentale byggverk, som Real Colegiata de San Isidoro (der kongane av kongedømet León vart gravlagd), Casa de Botines (tidleg arbeid av den spanske arkitekten Antoni Gaudí, i dag ein bank); San Marcos frå 1500-talet og det nye MUSAC, eit museum for moderne kunst.
León er òg kjend for festivalen eller «fiestas», som påskefeiringa.
Historie
León vart grunnlagd i det første hundreåret fvt. av den romerske legionen Legio VI Victrix. I 68 evt. oppretta Legio VII Gemina ein permanent militærleir her, som seinare vart opphavet til byen. Det moderne namnet på byen kjem frå det latinske namnet Legio, som igjen kjem av den romerske legionen som heldt til her. Legionen oppretta staden for å verne gulltransporten i området.
Etter Romarriket har historia til byen i stor grad følgd historia til Kongedømet León. León stod imot åtak frå vestgotarane fram til 586 då han omsider vart erobra av Leovigild, og han var ein av få byane som fekk lov å behalde festningsverka sine av vestgotarane. Under kampane mot dei muslimske inntrengarane vart dei same festningane som romarane bygde, nytta som ein del av forsvaret av området.
I 846 kom ei gruppe av mozarabarar (kristne som ikkje flykta frå muslimane og levde under det muslimske regimet) og prøvde å gjenoppbygge byen, men eit muslimsk åtak hindra dei i dette. I 856 gjorde den kristne kongen Ordoño I eit nytt forsøk på å gjeninnta byen og klarte det. Alfonso III av León og García I av León gjorde León til hovudstad i Kongedømet León og han vart på denne tida den viktigaste kristne byen på Den iberiske halvøya.
Byen vart plyndra av Almanzor rundt 987, og byen vart gjenoppbygd av Alfonso V.
Kongedømet León erobra det leonesiske Extremadura og vart ført saman av Fernando III, kongen av Castilla i 1230. Sonen hans Alfonso X delte kongedømet igjen i testamentet sitt, men dette vart ikkje godteke av kongen av Castilla, som slo saman begge kongedøma igjen. Frå 1296 til 1301 var León eit sjølvstendig kongedøme igjen, og igjen fram til 1833 då Spania vart delt inn i regionar og provinsar.
På 1500-talet vart det økonomiske nedgangstider i byen og mange folk flytta. Denne trenden heldt fram til 1800-talet. I juli 1936 under den spanske borgarkrigen gjekk León inn i krigen på republikanarane si side.
I 1983 vart León ein del av naboregionen Castilla då den autonome regionen Castilla y León vart oppretta.
Kirovohrad oblast
Kirovohrad oblast (ukrainsk: Кіровоградська область) er ein provins (oblast) i Ukraina. Provinsen har eit areal på 24 588 km². I 2006 hadde Kirovohrad oblast 1 057 951 innbyggjarar og administrasjonssenteret ligg i byen Kropyvnytskyj.
Provinsen ligg i dei sentrale delane av Ukraina og grensar til Tsjerkasy oblast i nord, Poltava oblast i nordaust, Dnipropetrovsk oblast i aust, Mykolajiv oblast i sør og til Odessa oblast i sørvest
779
779 (romartal DCCLXXIX)
Maria Goeppert-Mayer
Maria Goeppert-Mayer (Göppert-Mayer) var ein tysk-amerikansk fysikar og den einaste kvinna, i tillegg til Marie Curie, som har fått Nobelprisen i fysikk (per 2011).
Gunna
Gunna (gælisk Gunnaigh) er ei busetnadslaus øy i Indre Hebridane i Skottland.
Maria Goeppert-Mayer
Ho underviste ved Johns Hopkins University (1930–1939), Columbia University (1939–1946), University of Chicago (1946–1960) samt ved University of California.
Gunna
Gunna ligg mellom Coll og Tiree, nærare Coll. Ho har eit areal på 0,69 km² og det høgaste punktet ligg 35 meter over havet. Ingen stader på øya er meir enn 500 meter frå sjøen.
Maria Goeppert-Mayer
Goeppert-Mayer delte halvparten av Nobelprisen i fysikk med J. Hans D. Jensen i 1963 for oppdagingane sine innan skalstrukturen til atomkjerner og såkalla magiske tal. (Den andre halvparten gjekk til Eugene Paul Wigner for teorier om strukturen til atomkjernen).
Gunna
Det ligg fleire mindre øyar rundt Gunna, som Eilean Frachlan, Eilean nan Gamhna, Soy Gunna og Eilean Bhoramull.
«Gunni» er eit norrønt førenamn, men ein veit ikkje kven øya er kalla opp etter.
Roar Nøstvik
Roar Nøstvik var representant for Bodø Høgre i bystyret i Bodø i perioden 1967-1987 og ordførar i Bodø i perioden 1978-1982.
Sjakkspelaren Arne Vinje
Arne Vinje, tidlegare Arne Vinje Gulbrandsen, var ein norsk sjakkspelar, Noregsmeister i sjakk 1965 og 1968, Internasjonal Meister i sjakk (IM) 1981 og Stormeister i fjernsjakk i 2001.
Sjakk-karriere
Arne Vinje vann junior-NM i sjakk i 1959.
Han spelte seg deretter raskt inn i den norske eliten, og debuterte på det norske landslaget i Sjakk-OL (lag-VM i sjakk) i 1962. Han deltok i sjakk-OL også i 1964, 1970 og 1982, på 4. bord dei to første gongane og 3. bord dei to siste. Han klarte +19 =11 -13, 24,5 poeng på 43 parti, 57,0 % skår.
Utanom dei to Noregsmeister-titlane i 1965 og 1968 hadde han ei rekkje gode plasseringar i Noregsmeisterskapen i sjakk.
Internasjonal Meister i sjakk
IM-tittelen kom etter sterke prestasjonar i tre internasjonale sjakkturneringar i 1980-1981:
Han blei dermed den sjuande frå Noreg som klarte krava til denne tittelen.
Stormeister i fjernsjakk
Arne Vinje vart etter kvart mindre aktiv i nærsjakk, og satsa i staden på fjernsjakk, med svært gode resultat. Han blei Internasjonal Meister i fjernsjakk ved å vinne den 51. Europameisterskapen i fjernsjakk 1994-1998, med 12 poeng på 14 parti. . og deretter Stormeister i fjernsjakk i 2001 ved å dele førsteplassen i 3/4-finala til det 17. VM i fjernsjakk, med 10,5 poeng på 16 parti.
Gardno
Bakgrunnsstoff
Bilete:   og
Burtnieks
Burtnieks er den fjerde største innsjøen i Latvia. Breidda av innsjøen er stort sett grunn, består hovudsakleg av sand og er somme stader nokså gjørmete. I søraustlege delar av innsjøen er det derimot fast grunn av sandstein der breidda kan verte nokså bratt.
Innsjøen er rik på fisk og det finst område der ein driv jakt på and. Innsjøen inneheld tre øyar med eit totalt areal på 14 000 m².
Vindskie
Vindskie, av norrønt vindskeið, er eit bord som er festa på høgkant langs taket over ein gavl, for å hindre vinden i å få tak mellom taktroet og taktekkinga.
Ofte ligg det fleire vindskier utanpå kvarandre, og ofte er det spikra på eit vassbord som overlappar taktekkinga.
Christian Sinding
Christian August Sinding var ein norsk komponist.
Liv
Sinding vart fødd i Kongsberg den 11. januar 1856. Han byrja å studere musikk i Oslo og flytte så til Tyskland, der han studerte under Salomon Jadassohn ved konservatoriet i Leipzig. Han budde i Tyskland det meste av livet sitt, men fekk regelmessig økonomisk stønad frå Noreg. I 1920 og 1921 var han i USA for å undervise i komposisjon ved Eastman School of Music i Rochester i New York.
Han var bror av målaren Otto Sinding og bilethoggaren Stephan Sinding, og er bestefar til Tone Sinding Steinsvik.
I 1941, to månadar før han døydde melde han seg inn i Nasjonal Samling. Han hadde då våre dement i fleire år, så det er uvisst om han var klar over kva NS stod for. Dette førte likevel til at musikken hans i etterkrigstida sjeldan vart framført i Noreg.
Verk
Dei mange lyriske pianostykka og songane hans fekk mange til å sjå på Sinding som Edvard Griegs etterfølgjar. Sinding blir i dag særleg hugsa for eitt av desse stykka, «Vårbrus» («Frühlingsrauschen» på tysk, ofte omsett til «Rustle of Spring» på engelsk) frå 1896. Mellom dei andre verka hans, som sjeldan blir spela i dag, er fire symfoniar, tre fiolinkonsertar, ein pianokonsert, ymse kammermusikk og operaen Det hellige Bjerg frå 1914.
Prisar og utmerkingar
Sinding vart mellom anna utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1899 og mottok storkrossen av same orden i 1938.
Åsmund Sveen
Åsmund Sveen var ein norsk forfattar frå Sørskogbygda i Elverum. Lyrikken hans er tydeleg inspirert av vitalismen.
Sveen var medlem av Nasjonal Samling og ein sentral kulturpolitikar under den andre verdskrigen. Etter krigen var han lenge hindra i å gje ut bøker.
Sveen var forholdsvis ope homofil.
Bibliografi
Det finst også ei brevsamling etter Sveen i familien si eige.
1602
1602 (romartal MDCII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.
Veslemøy
Veslemøy er eit norsk kvinnenamn sett saman av vesle og møy (ungjente). Det har namnedag 1. november.
Skjoldlus
Skjoldlus er ei stor gruppe insekt innanfor nebbmunnane. Dei er særs små og lever stort sett som parasittar på plantar, bortsett frå somme som et sopp. Det er skildra rundt 8 000 artar i 28 familiar på verdsbasis. I Noreg er 36 av desse registrert, fordelt på sju familiar. Sannsynlegvis er det reelle talet ein del høgare; i Danmark har ein funne heile 63 ulike artar.
Veslemøy
Veslemøy blei skapt av Arne Garborg til diktsyklusen Haugtussa og er tonesett av T. Raugstad.
Skjoldlus
Kjenneteikn
Skjoldlus er små insekt med stor skilnad på kjønna. Hoene er som oftast trege med utydeleg leddelingo og reduserte bein og augo. Dei manglar både vengjer og antenner. Ullskjoldlushoer er bevegelege gjennom heile livet, medan artar som utviklar skal eller ekte skjold er fastsitjande bortsett frå i første larvestadium.
Hannane er mykje mindre enn hoene og er ganske smale. Dei har trådforma antenner og eit nåleforma paringsorgan bakst på kroppen. Nokre artar har to par vengjer, andre har eitt eller ingen. Hann-skjoldlus har særs korte liv; det varierer frå nokre timer til nokre dagar.
Larvane er papirtynne og flate, og er like for begge kjønn. Dei har antenner, og eitt fotledd med klo på beina.
Levesett
Skjoldlus lever på plantar og syg saft av dei. Dei fleste artane går på mange ulike forskjellige planteartar, og mange er farlege skadedyr. Saftsuginga får blada til å bli misfarga eller få nekroseflekkar. Ein del artar skil i tillegg ut store mengder honningdogg - ekskrement med særs høgt sukkerinnhald - og gjev med det grobotn for svertesopp.
Skjoldlus formeirar seg stort sett kjønna, men partenogenese skjer òg. Ein del artar føder levande ungar. I Noreg er livssyklusen vanlegvis på ein generasjon i året, men det kan vera fleire i drivhus og på stoveplantar.
Desse insekta har mange naturlege fiendar. Særleg snyltekvefsar er viktige, men òg marihøner er vanlege predatorar på skjoldlus.
Grøn
I additiv fargeblanding, det vil seia når ein blander farga lys, er grøn ein av de tre grunnfargane (saman med raud og blå) som til saman dannar kvitt. I denne samanhengen er grønt komplementet til magenta.
I subtraktiv fargeblanding, det vil seia blanding av målarfargar og anna som absorberer eller speglar fargane i lyset, oppstår grønt når ein blander primærfargane gult og blått. Grønt er der altså ein sekundærfarge.
Nero av Romarriket
Den første delen av keisartida hans var prega av stabilitet og velstand, mykje takka vera rådgjevarane hans, som filosofen Seneca. Men Nero sette i gang mange kostbare byggeprosjekt som etter kvart førte til økonomisk krise.
I år 62 skilde Nero seg frå kona Octavia, som han seinare skal ha fått myrda, og gifta seg med Poppaea Sabina.
Grøn
Ordsoge
Medan norsk skil mellom fargane grøn og blå, er det mange språk som ikkje gjer det. Vietnamesisk bruker til dømes ordet xanh om både blå og grøn. Dersom dei vil skildra fargen nøyare, kan dei seia «xanh som himmelen» eller «xanh som blada». Også i språk som skil mellom dei to fargane kan det vera skilnader på kor ein set grensa. Er til dømes turkis blå eller grøn?
Nero av Romarriket
Bybrannen i Roma i år 64 blei skulda på dei tidlege kristne, som blei forfølgde. Etter at brannen var sløkt blussa han opp igjen i eit område eigd av Tigellinus, ein rådgjevar til Nero. Tacitus insinuerte på grunn av dette at den andre og verre fasen av brannen var blitt starta etter ordre frå Nero. Seinare er det òg blitt sagt at Nero spelte fiolin under brannen. I 66 la Nero tittelen Imperator til namnet sitt. Riket kom i opprør på grunn av dei økonomiske problema. Etter at folket hadde reiste seg i år 68 og det romerske senatet avsettte han. Han rekna med at senatet ville avretta han, og tok difor livet sitt med hjelpa til skrivaren sin. Han vart etterfylgd av dei såkalla revolusjonskeisarane: Galba, Otho og Vitellius.
Kolkabreen
Kolkabreen er ein isbre i Nord-Ossetia i Russland, nær Kazbek. Breen er kjend for bresurge-hendingane, og den siste og mest alvorlege skjedde 20. september 2002 då minst 125 menneske omkom.
Gruinard Island
Gruinard Island (skotsk-gælisk Eilean Ghruinneard) er ei lita øy i Skottland, om lag 2 km lang og 1 km brei. Ho ligg i Gruinard Bay, om lag halvvegs mellom Gairloch og Ullapool i Indre Hebridane. Det vart utført eksperiment her med miltbrannbakteriar, og ho var derfor lenge farleg for alle pattedyr, før ho vart reinsa seint på 1900-talet.
Kolkabreen
Det er fleire isbrear i nedbørsområdet til elva Genaldon. Den største er Maili på om lag 6,8 km². Kolkabreen, ved sida av Maili, er ein dalbre med nokre hengande delar. Kolka veks ved hjelp av snøras og firn som kollapsar og is året rundt. Breen strekkjer seg frå 3000 til 3450 meter over havet. Meir enn to tredjedelar av isavsmeltingssonen er dekt av eit morenelag opp til ein meter tjukt. Dette og andre trekk, som ei forholdsvis slak helling, ein djup dalbotn og sidemorener, hindrar brestraumen og tvingar han i ein skarp sving, som gjer at det lett samlar seg opp smeltevatn under breen.
Gruinard Island
I 1942 under den andre verdskrigen var Gruinard ein teststad for biologisk krigføring. Det vart nytta miltbrann til å teste kor sårbare britane var frå tyske biologiske åtak, og om det var mogeleg å angripe tyskarane på same måten. Gruinard vart vald ut som teststad fordi ho låg aude nok til at folk og fe ikkje vart skadde. Åtti sauer vart sett ut på øya og ho vart så bombardert med miltbrannsporar. Sauene fekk det i seg og døydde etter eit par dagar. Enkelte av eksperiementa vart filma.
Grøn
Politisk
Den grøne fargen er viktig i symbolbruken til dei fleste miljørørsler, og politiske parti som legg miljø og økologi til grunn for arbeidet sitt; til dømes Senterpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Miljøpartiet Dei Grøne.
Gruinard Island
Øya vart sett i karantene og det vart strengt forbode å gå i land. I 1986 starta arbeidet med å reinse øya og heile øya vart spreia med ei 280 tonn stor formaldehydblanding blanda med sjøvatn, samt at delar av det øvste jordsmonnet vart fjerna. Ein saueflokk vart plassert ut på øya og klarte seg utan å verte sjuke.
Grøn
Religiøst
Grønt blir ofte brukt som symbol for islam. Dette kan ha fleire grunnar. Først og fremst var feltflagget til Mohammed grønt. Seinare brukte etterkomarane hans grøne turbanar, og var dei einaste som fekk bruka desse. Grønt er òg assossiert med Paradiset i islam - når ein ser for seg det arabiske ørkenlandskapet, er det lett å skjøna kvifor.
Flagg med minst 50 % grøn botnfarge inkluderer organisasjonsflagga for Den arabiske ligaen og Den islamske konferansen og nasjonalflagga for dei hovudsakleg muslimske landa Afghanistan, Algerie, Bangladesh, Mauritania, Pakistan, Saudi-Arabia og Turkmenistan. Det libyske flagget er heilt grønt.
I den kristne kyrkja er grøn ein av dei liturgiske fargane. Han blir brukt som normalfarge, for å symbolisera håp og vekst.
Nasjonalt
Grønt er fargen til øya Irland, som gjerne blir kalla smaragdøya på grunn av dei mange grøne markene sine. Fargen blir brukt både av Republikken Irland, til dømes på postkassar, og av utvandra irar, som på St. Patrick-dagen.
781
781 (romartal DCCLXXXI)
Arkeikum
Arkeikum er eit geologisk eon som kom før proterozoikum og paleoproterozoikum, i tida eldre enn 2,5 milliardar år sidan. I staden for å basere seg på stratigrafi er denne datoen definert kronometrisk. Den nedre grensa (starttidspunktet) er ikkje offisielt godkjend av International Commission on Stratigraphy, men vert vanlegvis sett til 3,8 milliardar år sida, ved slutten av eonet hadeikum. I eldre litteratur vart hadeikum rekna som ein del av arkeikum. Namnet kjem frå det gammalgreske Αρχή (arkhē) og tyder 'byrjing, opphav'.
Jorda i arkeikum
Ved byrjinga av arkeikum var varmestraumen frå jorda om lag tre gonger så høg som i dag, og var framleis dobbelt så høg som på byrjinga av proterozoikum (2,5 milliardar år sidan). Den ekstra varmen kan ha vore restar av varmen frå då planeten vart danna, delvis varme frå danninga av jernkjerna, og delvis på grunn av større radiogen varme produsert av kortvarige radionuklidar som uran-235.
Jorda i tidleg arkeiukum kan ha hatt ei forskjellig tekotonisk form. Enkelte forskarar meiner at fordi jorda var varmare, var platetektonikken meir aktiv enn i dag, og dette førte til større resirkulering av jordskorpa. Denne kan ha hindra kratonisering og danning av kontinent før mantelen vart avkjølt og konveksjonen minka. Andre meiner den subkontinentale litosfæriske mantelen var for flytande til å subdusere, og at mangelen på bergartar frå arkeikum i dag kjem av erosjon frå tektonisk aktivitet i nyare tid. Problemstillinga om det eksisterte platetektonikk eller ikkje i arkeikum er i dag eit forskingsområde innan geovitskap.
Det fanst ingen store kontinent før seint i arkeikum. Små protokontinent var vanleg, men stor geologisk aktivitet hindra dei i å samle seg saman. Desse felsiske protokontinenta oppstod truleg rundt heiteflekker og ikkje ved subduksjonssoner. Dei oppstod ved magmadifferensiering av mafiske bergartar som produserte intermediære eller mafiske bergartar, mafisk magma som smelta meir felsisk stein og tvinga granittisering av intermediære bergartar, delvis smelting av mafiske bergartar, og metamorfisk endring av felsiske sedimentære bergartar. Slike bitar av kontinent har truleg ikkje vortne bevart, med mindre dei var flytande nok eller heldige nok til å unngå kraftige subduksjonssoner.
Ei forklåring på den generelle mangelen på bergartar frå hadeikum (eldre enn 3,8 milliardar år) er dei store mengdene av stoff frå utanfor solsystemet som fanst i det unge solsystemet. Sjølv etter planeten oppstod eksisterte det store mengder asteroidar og meteorittar og desse bombarderte Jorda fram til om lag 3,8 milliardar år sidan. Ein periode med særleg store impaktorar vert kalla det seine tunge bombardementet og dette kan ha hindra danninga av jordskorpe ved at dei tidlege protokontinenta rett og slett vart knuste sunde.
Miljø i arkeikum
Atmosæren under arkeikum ser ut til å ha mangla fritt oksygen. Temperaturane ser ut til å ha vorte nær dagens temperaturar frå om lag 500 millionar år etter jorda oppstod. Det eksisterte flytande vatn, noko ein ser på den sterkt deformerte gneisen produsert av omskaping av sedimentære protolittar. Astronomar trur sola var om lag ein tredel svakare enn i dag, og dette kan ha medverka til lågare globale temperaturar enn ein elles kunne forventa. Dette trur ein kan ha ført til større mengder drivhusgassar enn seinare i historia til Jorda.
Mot slutten av arkeikum, for om lag 2,6 milliardar år sidan, kan den platetektoniske aktiviteten ha vore ganske lik det ein ser i dag. Det finst godt bevarte sedimentbasseng og spor av vulkanbogar, rifter på kontinent, kollisjonar mellom kontinent og omfattande global orogenese, som tyder på at eitt eller kanskje fleire superkontinent oppstod og vart øydelagde. Det eksisterte flytande vatn og ein veit det eksisterte djupe havbasseng på grunn av lagdelte jernrike bergartar, lægje av chert, kjemiske sediment og putebasalt.
Geologi i arkeikum
Sjølv om ein kjenner til enkelte mineralkorn frå hadeikum, er dei eldste bergartane på jordoverflata frå arkeikum eller noko eldre. Bergartar frå arkeikum har ein funne på Grønland, Grunnfjellsskjoldet, Det baltiske skjoldet, Skottland, India, Brasil, Vest-Australia og det sørlege Afrika. Sjølv om dei fyrste kontinenta oppstod under dette eonet, utgjer bergartar frå denne tidsalderen berre 7 % av dei noverande kratona i verda, og erosjon og øydelegging av eldre bergartar kan ha skjedd. Spor tyder på at kontinental skorpe tilsvarande 5-40 % av den noverande jordskorpa oppstod under arkeikum.
I motsetnad til proterozoikum, er bergartane frå arkeikum ofte kraftig omforma djuphavssediment, som gråvakke, leirstein, vulkanske sediment, og lagdelte jernrike bergartar. Karbonatbergartar er sjeldne, noko som indikerer at hava var surare på grunn av oppløyst karbondioksid enn i proterozoikum. Grønsteinbelta er typiske formasjonar frå arkeikum og består av ulike lag av omforma mafiske vulkanske- og sedimentære bergartar.
I Noreg finn ein grunnfjellbergartar frå arkeikum i Lofoten og Finnmark.
Liv i arkeikum
Fossil av cyanobakterielle matter (stromatolittar) er funne gjennom heile arkeikum, men vert særleg vanleg seint i eonet, medan det ein meiner er fossil av bakteriar er funne i chertlag. I tillegg til bakteriar har ein òg funne mikrofossilar av ekstremofilar i arkeikum.
Det fanst truleg liv gjennom heile arkeikum, men var truleg avgrensa til enkle eincella organismar kalla prokaryota (tidlegare kalla monera). Det er ingen kjende fossil av eukaryotar, men dei kan ha utvikla seg gjennom arkeikum utan å ha etterlate fossil. Ein har enno ikkje funne spor etter ultramikroskopiske intracellulær replikatorar som virus.
Ved
Det er vanleg å bruka tre som ikkje passar til andre føremål, som tynne eller krokete greiner og avkapp frå treindustrien, til brensel. Før han kan brennast bør veden delast opp i mindre stykke slik at han har ei stor overflate elden kan ta fatt i. Dette gjer ein gjerne ved å saga han opp eller kløyva han med øks på ein hoggstabbe.
Ved er den eldste kjelda til energi ein kjenner til, og vedfyring er framleis vanleg i store delar av verda. Om lag halvparten av hushaldningane i Noreg fyrer med ved og den årlege avverkinga til ved frå norske skogar utgjer kring to millionar kubikkmeter. Ved kjøp og sal av skieved har ein i Noreg tradisjonelt nytta eit vedmål tufta på famn.
Ved er ein fornybar ressurs så lenge ein ikkje tek ut meir enn det som veks til. Mangel på ved i nokre område har ført til avskoging og ørkenspreiing.
Historie
Før kolet som vart brukt etter den industrielle revolusjonen, det vil seia det meste av historia til menneskja, var veden den viktigaste kjelda til hydrokarbonbrensel. Tilgang til ved var såleis ein verdsett ressurs, og retten til å samla inn ved var ein viktig del av leigeavtalar under mellomalderen. Så seint som på 1800-talet i Amerika meinte Henry David Thoreau at det var «påfallande kva for ein verdi som framleis er sett på tre, sjølv på denne tida og i dette landet … prinsen og bonden, den lærde og villmannen, krev båe framleis like mykje nokre pinnar frå skogen for å varma dei og laga maten sin.»
Innhausting
Hausting eller innsamling av ved varierer etter region og kultur. Nokre stader har spesifikke område for innsamling av ved. Ein kan driva skogbruk med jamn klipping eller styving av tre som gjev rask tilvekst av trevyrke som kan brukast til mellom anna ved. Andre stader kan ein samla inn ved medan ein førebur eit stykke land for å dyrka mat. Ved kan også sankast frå falne greiner på bakken. Det finst fleire verktøy og metodar for å hausta ved, og innsamlinga kan gjerast som del av ei gruppe, ein familie eller individuelt.
I dei fleste stadene i verda er veden først berre førebudd for transport medan han vert hausta inn. Deretter flyttar ein veden nærmare den staden han skal brukast som brensel, før veden kan kløyvast og gjerast klar til tørking.
Kløyving av veden gjer at han tørkar raskare av di ein større del av overflata til trevyrket vert eksponert. I dag kløyver ein oftast veden med ein hydraulisk vedkløyvar, men ein kan òg nytta øks eller kile og slegge til kløyving.
Lagring
Ved kan lagrast på fleire måtar, frå enkle stablar til meir spesialiserte strukturar. Vanlegvis er føremålet med lagringa av veden å halda vatn unna slik at tørkeprosessen kan halda fram.
Stablar: Den enklaste typen stabel er når kubbane vert lagde på sidene og oppå kvarandre, medan dei dannar ei line i kubbebreidda. Høgda på stabelen kan variera, generelt avhengig av korleis endekantane er konstruerte. Dersom ein ikkje lagar endekantar på stabelen, er lengda på kubbane og lengda på stabelen avgjerande for kor høg ein kan få stabelen.
Luhansk oblast
Luhansk oblast (ukrainsk Луганська область) er ein provins (oblast) i Ukraina. Provinsen har eit areal på 26 684 km². I 2006 hadde Luhansk oblast 2 409 000 innbyggjarar og administrasjonssenteret ligg i byen Luhansk.
Ved
Lagring
Det er usemje om veden vil tørke raskare når han vert dekt til. Det er ei avveging mellom at overflata til veden kan verta våt mot at så mykje sol og vind som mogeleg kjem til for å hjelpa til med tørkeprosessen. Stabelen kan dekkjast til med vasstette materiale for å hindra vatn å renna over veden, som presenning eller metallplater. Veden vil ikkje kunna tørka dersom han vert fullstendig isolert. Ideelt sett bør ein leggja pallar under stabelen for å redusera råte og gje betre luftsirkulasjon under veden.
Luhansk oblast
Provinsen ligg aust i Ukraina og grensar til Russland i aust, Donetsk oblast i sørvest og til Kharkiv oblast i nordvest. Russiske styresmakter har hatt den dominerande kontrollen over provinsen etter at dei annekterte han den 30. september 2022.
Ved
Lagring
Det finst fleire teknikkar for å byggja endane av ein vedstabel. Ein metode er å leggja nokre av dei ytste kubbane vinkelrett oppå kvarandre for å stabilisera enden av stabelen og hindra kubbane frå å trilla ut på sidene. Stenger i bakken kan òg nyttast til dette føremålet.
Under tak: Dersom veden vert stabla under tak treng ein ikkje uroa seg for nedbør og avrenning, men ein bør sørgja for god tilstrøyming av luft dersom veden vert lagra fuktig. Slik vert veden tørr på sikt og ein unngår kondens inne. Veden kan stablast avhengig av korleis ein ønskjer å ha han, anten han er kløyvd eller i runde kubbar, men helst på langs sidan dette gjev mest stabilitet.
Ved kan lagrast i eigne vedskjul eller i byggverk laga av stabla ved som kan vera rundt 3 meter høge.
Brennverdi
Vedfyring er den eldste måten for mennesket å generera varme til oppvarming av bustader og til matlaging. Varmeinnhaldet i trevyrket følgjer i stor grad densiteten til treet. Generelt har tre med høg tettleik, som bøk og eik, ei langsam forbrenning i trekolfasen. Ved med særleg høg tettleik må ofte brenna saman med ved med lågare tettleik for at ein skal få fullstendig forbrenning.
Alt trevyrke som er heilt tørt har ein effektiv brennverdi i området 18,5 til 19,0 MJ/kg. Fukta i veden reduserer den effektive brennverdien, som minkar med litt over 1 prosent ved ein auke i fuktinnhaldet på 1 prosent, men ikkje lineært. Den effektive brennverdien for nokre få ulike treartar med ulike tretettleikar er vist i tabellen under, med ein indikasjon på brennverdien per fast kubikkmeter (m³f) ved eit fuktinnhald på 20 prosent, som skal vera typisk nivå ved vedfyring. Vedtettleiken har nemninga kilogram tørr ved per fast kubikkmeter. Av di ein i varmesamanheng gjerne samanliknar med varme frå elektrisk kraft, viser tabellen òg varmeverdiane i eininga kWh/m³f.
Måleeiningar
Ved er som oftast seld i volum. Sjølv om ei spesifikk måleeining kan nyttast, kan det vera stor variasjon i kva ho tyder og kva måleeininga kan gje att som brensel. Eit mål på grønt, ubehandla trevyrke med 65 % fuktinnhald inneheld mindre anvendeleg energi samanlikna med ei tilsvarande mengd ved tørka ned til 20 %. Uavhengig av måleeininga, bør målet helst reknast som eit estimat.
I det metriske systemet sel ein ved i stère, som svarar til eit volum på 1 kubikkmeter. Dei vanlegaste lengdene på vedstykka er 33 cm og 50 cm. Ved kan òg seljast i kilogram eller tonn, som i Australia. I USA og Canada nyttar ein vanlegvis cord som vedmål.
I Noreg nyttar ein nemninga famn om oppstabla ved. For å laga 1 famn ved som er 4 meter lang, 1 meter høg og 60 cm brei, må ein ha 1,6 m³ fastkubikk råvyrke som ein kappar med motorsag eller kappsag, og deretter kløyver med øks eller elektrisk/hydraulisk vedkløyvar, og ferdig stabla famn vert då 2,4 m³. Fastmasseprosenten på stabla ved er kring 65 %.
1 famn kappa i 30 cm lengder og pakka i standard vedsekkar, gjev:
Ved i kulturen
Ved kan ha ei viktig tyding i religionar og ritar som nyttar eld. Kva type tre ein nyttar og korleis ein sankar han kan vera viktig. Innan hinduismen er til dømes treslaget Prosopis cineraria tett knytt til eldguden Agni, og ved frå dette slaget vert rekna som rett type til å laga rituelle bål med. Innan parsismen har ein føretrekt visse treslag som gjev lite røyk for den heilage elden sin, og inntil nyleg sandeltre, som gjev ein typisk god ange. Historisk var vedsanking eit viktig rituale der ein hausta inn nedfallsved, ikkje ved frå levande tre. Innan kristendommen har ein nytta eit særskilt vedstykke som julekubbe i samband med julefeiring.
Sidan ved har vore så viktig og vanleg gjennom historia, finst det ei rekkje ulike tradisjonar knytte til ulike typar ved. Jacob Grimm rapporterte nokre tyske tradisjonar knytte til ved i Deutsche Mythologie (bd. 3, 1835). Ein skulle ikkje hogga ved når det var nymåne. Ein slik ved ville sløkka raskt, medan ved hogd i ne ville brenna betre.