cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Renaud Lavillenie
Aktiv
Lavillenie vart europameister i 2010 og forsvarte EM-tittelen i 2012. Ein månad etter EM 2012 vart han olympisk meister i London, begge gongane svinga han seg over 5,97 meter og klarde dermed ei høgde meir enn tyske Björn Otto, som begge gongane var hans sterkaste konkurrent. Den 27. juli 2013 forbetra Lavillenie sin personlege rekord til 6,02 m. Under VM 2013 i Moskva stoppa Lavillenie på 5,89 m og vart overraskande slått av Raphael Holzdeppe frå Tyskland, som gjekk over same høgda i eit tidlegare forsøk.
Den 15. februar 2014 sette Lavillenie innandørs verdsrekord med 6,16 m under ei tevling i Donetsk og sletta dermed Serhij Bubka sin rekord, som vart sett i same hallen 21 år tidlegare. Under EM i friidrett 2014 i Zürich vann Lavillenie sin tredje strake EM-tittel.
Østersstuing
Den typiske sørstatsstuinga blir laga med mjølk og fløyte. Ho blir ofte servert med ein type kjeks kalla oyster crackers, som kan ha fått dette namnet gjennom tilknytinga til stuinga.
Wolfgang Schmidt
Aktiv
Schmidt vart junior-europameister i diskoskast i 1973. I 1974 sette han personleg rekord med 64,10 m og deltok for DDR i europameisterskapen, der han vart nummer åtte. To år seinare tok han sølvmedaljen i diskostevlinga under sommarleikane i Montreal. I 1978 vann han gullmedaljen i diskos under friidretts-EM i Praha, der han i tillegg kom på fjerdeplass i kuletevlinga. Same sesongen sette han verdsrekord i diskoskasting med 71,16 meter.
I 1982 mislukkast Schmidt i å gjennomføre eit fluktforsøk frå Aust-Tyskland. Han sat fengsla eit års tid, men fekk i 1987 utreiseløyve. Schmidt busette seg i Vest-Tyskland og representerte landet i friidrett til 1992. Han tok ein EM-bronse i diskoskast i Split i 1990.
Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
Schmidt utvandra seinare til USA og delstaten California.
Glen Vella
Glen Vella er ein maltesisk songar. Han representerte Malta i Eurovision Song Contest 2011 med songen «One Life». og kom på 11. plass i 1. semifinale. Songen fekk eitt poeng for lite til å kvalifisera seg til finalen.
Skogeitermaur
Skogeitermaur (Myrmica ruginodis) er ein eitermaur som finst i mange ulike naturtypar og den einaste som finst i lukka skog. Han er òg den vanlegaste eitermauren i Noreg.
I tillegg til i lukka skog finst skogeitermaur på meir open mark i ulike kantsoner og på myr, men er ikkje so vanleg på sterkt kulturpåverka mark. Han dannar ofte koloniar i særs morken ved av stubbar, stokker og røter, men òg i mose og porøs jord.
Pugatsjov
Pugatsjov (russisk Пугачёв) er ein by i Saratov oblast i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Bolsjoj Irgiz, ei sideelv til Volga, rundt 200 km aust-nordaust for Saratov.
Skogeitermaur
Skogeitermaur kan leva i samfunn med ei einskild stor dronning eller med fleire mindre dronningar. Samfunna med fleire dronningar er mindre aggressive og finst gjerne i meir stabile leveområde. Samfunn med éi dronning er større og finst gjerne i meir mellombels leveområde.
Pugatsjov
Byen vart grunnlagt som slobodaen Metsjetnaja (russisk: Мечетная) i 1764 av gammaltruande som vendte tilbake frå Polen. I 1835 fekk han byrettar og nytt namn, Nikolajevsk (russisk: Никола́евск), etter den dåverande tsaren Nikolai I. I 1918 vart namnet igjen endra og byen vart kalla opp etter Jemeljan Pugatsjov, leiaren for kosakk-opprøret.
Morgan Island
Morgan Island er ei lita øy som er den største øya i ei øygruppe som ligg 1 nautisk mil (1,9 km) aust for Cape Bidlingmaier, utanfor nordsida av Heardøya. Øygruppa vart kartlagd over «Morgan Bay» på eit kart frå 1860 av kaptein H.C. Chester, ein amerikansk selfangar, og «Morgan Islands» var med på eit kart frå 1874. Ho vart kartlagd i 1948 av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions), som avgrensa namnet Morgan til den største øya i gruppa.
Skogeitermaur
Skogeitermaur liknar ein del på hageeitermaur, og på småeitermaur og sumpeitermaur.
Mariner Islands
Mariner Islands er ei gruppe klipperik øyar og skjer som utgjer den nordlege, sentrale gruppa i Highjump Archipelago, og grensar til Edisto Channel i vest, Gossard Channel i sør og Remenchusbreen i aust. Dei vart kartlagde frå flyfoto teken av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946–47, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) til minne om oppdaginga av eit stort isfritt område i vestenden av Knox Coast av mannskapet på eit sjøfly av typen PBM-Martin Mariner. Under fotograferinga av denne kysten i januar 1947, landa flyet i ei av buktene ved Bunger Hills og tok bilete frå bakken og henta inn vassprøvar.
Pugatsjov
Kjelder
Uoffisiell side av Pugatsjov
Mahatah
Mahatah er ein landsby i Jizan-regionen, sørvest i Saudi-Arabia.
Neot Golan
Neot Golan (hebraisk נְאוֹת גּוֹלָן) er ei israelsk busetjing og ein moshav sør i Golanhøgdene, administrert av Israel. Moshaven vart grunnlagd i 1968 og er ein del av Golan regionale kommune. Det internasjonale samfunnet reknar israelske busetjingar i Golanhøgdene som ulovlege etter folkeretten, men dei israelske styresmaktene motset seg dette.
Steven Hooker
Steven Leslie Hooker er ein australsk tidlegare stavhoppar frå Melbourne. Han vart olympisk meister i øvinga i 2008 i Beijing og året etter verdsmeister i Berlin. Hooker sette sin personlege rekord på 6 meter jamnt i Perth 27. januar 2008, innandørs tok han seg over 6,06 m i Boston i Massachusetts 7. februar 2009.
Khon Kaen-fylket
Khon Kaen er eit fylke i Thailand. Hovudstaden i fylket er Khon Kaen. Innbyggartalet er 1 790 049 per 2014.
Wellmanbreen
Wellmanbreen er ein isbre som flyt inn i nordaustlege delar av Recess Cove i Charlotte Bay, på vestkysten av Graham Land. Han vart kartlagt av Belgica-ekspedisjonen under Gerlache, 1897-99. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1960 etter Walter Wellman (1858–1934), ein amerikansk arktisfarar som prøvde å nå Nordpolen utan hell i eit halvstivt luftskip i 1907 og 1909.
Glenn Davis
Glenn Ashby Davis frå Follansbee i Vest-Virginia i USA, var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som spesialistere seg på 400 m hekk. Han vann til saman tre gullmedaljar under sommar-OL 1956 i Melbourne og sommar-OL 1960 i Roma. Frå 1950 var han for det meste busett i Barberton i delstaten Ohio, der han også døydde.
Aktiv
Under uttaket til sommar-OL i 1956 sette Davis verdsrekord på 400 meter hekk med tida 49,5, og vart dermed den fyrste som sprang distansen på under 50 sekundar. I olympiaden i Melbourne, seint i 1956, levde han opp til favorittstempelet og tok gull på 400 meter hekk med tida 50,1, sju tidelar føre landsmannen Silas Southern som hadde imponert i semifinalane med tida 50,1 og heatsiger over Davis.
I 1958 forbetra Davis sin eigen verdsrekord til 49,2 sekundar under ei tevling på Nepstadion i Budapest. Same sesongen imponerte han med å springe 100 meter på 10,3, verdsrekorden var då 10,1, og 400 meter flatt på 45,5, noko som plasserte han på andreplassen på rekordlista over 400-meterløparar.
Fire år etter triumfen i Melbourne tok Davis nytt OL-gull under Roma-OL, då på tida 49,3. Under leikane avslutta han si tid som friidrettutøvar med å springe tredjeetappen på USAs vinnarlag på 4x400 m stafett, saman med Jack Yerman, Earl Young og Otis Davis.
I 1960 og -61 spela Glenn Davis i to sesongar amerikansk fotball for Detroit Lions. Etter nokre år som trenar for universitetslag, slo han seg ned i heimbyen Barberton, der han var lærar og trenar.
Nelly Island
Nelly Island er den største og austlegaste av Frazier Islands, som ligg i Vincennes Bay. Frazier Islands vart kartlagd frå flyfoto teken av U.S. Navy Operasjon Highjump i februar 1947. Nelly Island vart vitja den 21. januar 1956 av eit arbeidslag frå Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) som oppretta ein astronomisk kontrollstasjon der. Ho fekk dette namnet av ANARE fordi det var fleire kjempestormfuglar som hekkar på øya, som heiter giant petrell eller nelly på engelsk.
Terroråtaka 11. september 2001
'''Terroråtaka 11. september 2001''' var ei rad sjølvmordsåtak mot mål på austkysten av USA som al-Qaida tok på seg skulda for. Fire passasjerfly vart kapra av sjølvmordsaksjonistar, der to av flya vart styrta mot kvart sitt tårn i Verdshandelssenteret i New York og eitt mot The Pentagon. Det fjerde flyet styrta på eit jorde i Pennsylvania etter at passasjerane gjorde oppreist mot kaprarane.
Dei to tårna i New York vart so skadde av åtaka at dei rasa saman innan ein time og 42 minutt. Både treffet til det andre flyet og samanrasinga av tårna vart dekte av sanntidsend fjernsyn. Åtaka drap 2753 menneske i verdshandelssenteret, 184 ved Pentagon og 40 i flystyrten. Åtaka førte dessutan til invasjonen av Afghanistan. 11. september 2001 er ofte rekna som det fyrste viktige tidsskiljet i det 21. hundreåret.
Bakgrunn
Terroråtaka 11. september 2001 vart i stor grad initiert av Osama bin Laden, leiaren i den militante, islamistiske organisasjonen al-Qaida. I åra før åtaka skal Bin Laden ha blitt stadig meir overtydd om at USA var ein papirtiger. Ifølgje egyptaren Abu Walid al-Masri, ein sambandsfelage av Bin Laden på 1980- og 1990-talet, trudde Bin Laden at USA var mykje veikare enn det folk i krinsen rundt han gjekk ut frå. Som prov peikte Bin Laden på åtaket på den multinasjonale styrken (MNF) i Beirut i 1983, kvar 241 amerikanske soldatar vart drepne, og som vart etterfølgd av ei amerikansk tilbakedraging frå Libanon fire månader seinare. Bin Laden fann også støtte for dette synet i tilbakedraginga av amerikanske styrkar frå Mogadishu i 1993 og den amerikanske evakueringa frå Vietnam på 1970-talet.
Hamburg-cella
Komplottet gjekk føre seg over heile kloten, med planleggingsmøter i Malaysia, flygetrening gjennomført i USA, koordinering utført av komplottleiarar med tilhald i Hamburg, pengeoverføringar frå Dubai og rekruttering av terroristar frå fleire land i Midtausten – aktivitetar som al-Qaida-leiarane i Afghanistan heile vegen heldt overoppsyn med. I sum demonstrerte dette at al-Qaida var ein organisasjon med internasjonal rekkjevidde.
Mohammed Atta, leiaren mellom terroristane som utførte åtaka 11. september, var ein del av den sokalla «Hamburg»-cella. Atta hadde ein grad innan arkitekt- og ingeniørstudiar frå Universitetet i Kairo, og vart radikalisert etter at han flytta til Hamburg for å studere byplanlegging ved Technische Universität Hamburg. Atta hadde eit tilfeldig møte med ein islamist under ei togreise i Tyskland, og denne islamisten sette Atta i kontakt med al-Qaida i Afghanistan. Atta og dei andre medlemane i Hamburg-cella reiste til Afghanistan i 1999 nett på den tida då planane for terroråtaka 11. september 2001 vart lagde. Bin Laden og den militære kommandanten hans, Muhammad Atef, skjønte snart at medlemane av Hamburg-cella var langt betre rusta for å utføre åtaka enn sjølvmordsaksjonistane dei allereie hadde rekruttert, av di dei hadde utdanning frå vesterlanda. Difor tok Bin Laden ei avgjerd om å utnemne Atta til leiar av operasjonen.
Terroristane som utførte åtaka slo seg ned i USA, mange av dei i god tid før sjølve operasjonen gjekk av stabelen. Dei reiste i små grupper, og sume av medlemane mottok pilottrening for kommersielle fly. I løpet av opphaldet i USA heldt Atta ein av planleggjarane av åtaka, Ramzi Binalshibh, orientert om progresjonen via e-post skrive i kodespråk. På morgonen 29. august 2001 ringde Atta til Binalshibh og gav ei koda melding om at åtaket kom til å finne stad 11. september. Binalshibh reiste så til Pakistan den 5. september, og sende ein bodberar til Bin Laden for å informere han om tidspunktet for operasjonen.
Tvillingtårna
Om morgonen 11. september 2001 vart i alt fire passasjerfly kapra av 19 terroristar frå al-Qaida. To av flya tok av frå Boston, eitt frå Newark og eitt frå Dulles i Virginia, like utanfor Washington, D.C.. Straks etter utflyging uskadeleggjorde terroristane flymannskapet og tok kontroll over flyet. Alle flya var på veg til vestkysten og fulle av drivstoff. Klokka 08.46 lokal tid styrta det fyrste flyet (American Airlines flight 11) inn i nordtårnet i Verdshandelssenteret i New York (World Trade Center), det eine av to tårn som saman går under nemninga «tvillingtårna». Terroråtaket vart dekt direkte på fjernsyn etter at det fyrste flyet hadde styrta i World Trade Center, og vart dimed kjent over heile verda straks det var eit faktum. Dei fleste trudde på dette tidspunktet at det måtte vere ei ulukke, men då eit anna fly (United Airlines flight 175) styrta inn i sørtårnet på direktesendt fjernsyn 17 minutt seinare, vart det snøgt klårt at det dreidde seg om eit åtak på amerikansk jord. Båe tårna vart sterkt skadde i samanstøyten og byrja å brenne kraftig.
Hilmar Stigum
Stigum reiste ikring i heile Noreg for å auke samlingane ved Norsk Folkemuseum. Han var særleg oppteke av handverksfag, husflidsteknikkar og eldre jordbruksmetodar som var i ferd med å døy ut. Han var ikkje berre oppteke av sjølve gjenstandane han samla inn, men òg av den kulturelle samanhengen dei stod i og fungerte innanfor. Det var viktig for han å dokumentere på eit forståeleg vis for ettertida korleis gjenstandane vart brukt. Han tok difor fotografi og film til hjelp i tillegg til skriftlege nedteikningar, og vart med det ein pioner i si tid på dette fagfeltet. Med dette arbeidet fekk han eit framifrå godt kjennskap til arbeidslivet og levetilhøva i dei tradisjonelle bygdesamfunna og til laugstilhøva i byane.
Terroråtaka 11. september 2001
Pentagon og Shanksville
Det tredje flyet (American Airlines flight 77) styrta inn i den sørvestre delen av Pentagon rett utanfor Washington, D.C. klokka 09.37 og sette i gang ein brann i bygget. Berre nokre minutt seinare gav det amerikanske luftfartstilsynet ordre om å setje alle fly på bakken, og ein snau time seinare styrta det fjerde flyet (United Airlines flight 93) nær Shanksville i Pennsylvania etter at passasjerane braut inn i cockpiten og freista å ta kontroll over flyet. Målet for terroristane som kapra det fjerde flyet var sannsynlegvis Det kvite huset eller kongressbygget i USA. Undersøkingane i ettertid konkluderte med at terroristane styrta flyet for å hindre at passasjerane fekk kontroll over det.
Hilmar Stigum
Stigum tok fatt i ei lang rad historiske og etnologiske emne frå det norske bondesamfunnet, og gav eit samla oversyn i samlingsverket Norsk kulturhistorie (1938–39), og saman med Kristofer Visted (1873-1949) i verket Vår gamle bondekultur (2 band, 1951–52), med utgangspunkt i Visteds verk Vor gamle Bondekultur frå 1907, 2. utgåva i 1923.
Terroråtaka 11. september 2001
Omkomne
Redningsoperasjonane kom i gang beinveges etter åtaka, medan verda og USA freista å ta innover seg det enorme tapet av menneskeliv åtaka førte til. Til saman døydde nesten 3000 menneske. Ifølgje det nasjonale minnesenteret for 11. september, mista 2753 menneske livet i New York, 184 i Pentagon og 40 i flystyrten i Pennsylvania. Alle ombord i flya, inkludert dei 19 terroristane, mista livet. Dei døde kom frå 93 forskjellige land. Meir enn 400 brann- og politifolk som hadde rykka ut til åstaden var mellom dei drepne. Det samla talet på avlidne i terroråtaket har blitt endra fleire gongar og er ikkje definitivt fastslått, men etter fleire revideringar har ein sett talet på omkomne til 2 977 (Dette talet er ikkje medrekna dei 19 terroristane). Kontorarbeidarar som var innestengde over innslagspunktet for flya valde i nokre tilfelle å hoppe frå tårna heller enn å døy i det varme flammehavet som herja på innsida. Kor mange som valde å hoppe eller fall er eit omstridt spørsmål, men offisielt vart 104 fallande menneske fanga på kamera.
Internasjonale reaksjonar
Internasjonalt vart terroråtaka møtt med sterk fordøming av dei ansvarlege og støtteerklæringar til USA. I Noreg, Sverige og Finland stod til dømes bussar og trikkar stille for å vise respekt for dei omkomne, i Storbritannia vart the The Star-Spangled Banner spelt under vaktskiftet ved Buckingham Palace, og i Beijing la tusenvis av menneske ned blomar og kondolansekort utanfor den amerikanske ambassaden. Leiarane i dei fleste landa i Midtausten fordømde terroraksjonen, mellom andre den egyptiske presidenten Hosni Mubarak, den palestinske leiaren Yasir Arafat og den syriske presidenten Bashar Assad. Det einaste unnataket var Irak og den eineveldige irakiske presidenten Saddam Hussein, som i ei fråsegn sa at «dei amerikanske cowboyane haustar frukta av ugjerningane sine». Seinare synte Hussein sympati i ein e-post sendt til ein privat, amerikansk borgar. Hamas-leiaren Ahmed Yassin og Qais abu Leila, leiar i Den demokratiske fronten for frigjering av Palestina, kom også med fråsegner der dei hevda at amerikanarane hadde seg sjølve å takke for terroråtaka.
Brit Sandaune
Brit Sandaune er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Skatval i Nord-Trøndelag som vart olympisk meister med Noreg i 2000 og vann OL-bronse i 1996. I tida 1993-2003 sanka ho heile 15 nasjonale pokalar med Trondheims-Ørn. Ho var mange sesongar kantspelar, seinare oftast høgreback.
Terroråtaka 11. september 2001
Invasjonen av Afghanistan
Hendingane 11. september fekk store globale konsekvensar. Terroråtaka var den direkte årsaka til invasjonen av Afghanistan i oktober 2001, som førte til at det fundamentalistiske Taliban-regimet vart velta. USA kravde å få Osama Bin Laden utlevert frå Afghanistan, eit krav Taliban nekta å godta. USA stødde seg på retten til sjølvforsvar etter terroråtaka, og i samarbeid med allierte afghanske styrkar styrta amerikanarane Taliban-regimet i løpet av to månader. Dei førte også til at kampen mot internasjonal terror vart intensivert og til skjerpa tryggings- og overvakingslover i mange land. I tillegg medverka terroråtaka til den amerikanske avgjerda om å gå til krig mot Irak i 2003.
Brit Sandaune
Sandaune spelte på Stjørdals-Blink til og med 1989. Sidan var ho frå 1990 til 2004 aktiv i toppserielaget Trondheims-Ørn, eit lag ho gjennom desse 15 sesongane vann åtte cupfinalar og sju seriemeisterskap med. Ho spelte 258 toppseriekampar og skåra 127 mål.
Sandaune var landslagsspelar frå 1995 til 2003. Ho deltok i samtlege norske meisterskapstroppar i tida 1996-2003. På sine 119 landskampar noterte ho seg for 9 nettkjenningar. I bronsefinalen under Sommar-OL 1996 kom ho inn på bana etter ein halv times spel i staden for skadde Heidi Støre, medan ho i 2000 i Sydney spelte heile OL-finalen som enda med norsk triumf etter «golden goal».
Terroråtaka 11. september 2001
Guantánamo Bay og Abbottabad
Den amerikanske hæren og etterretningstenestene samarbeide i tida etterpå om å pågripe mistenkte medlemar av al-Qaida, både i Afghanistan og andre stader i verda. Fleire hundre mistenkte – mellom dei Khalid Sheikh Mohammed – vart fengsla utan rettargang og plassert i ein fangeleir på den amerikanske militærbasen i Guantánamo Bay på Cuba. Osama Bin Laden vart drepen av amerikanske spesialstyrkar i 2011 i den pakistanske garnisonsbyen Abbottabad etter ein over ni år lang menneskejakt.
11. september-kommisjonen
For å kartleggje hendingane 11. september 2001 og korleis styremaktene handsama dei, sette kongressen ned ein uavhengig, tverrpolitisk undersøkingskommisjon (den sokalla 11. september-kommisjonen) som i 2004 leverte ein rapport og gav ei rad tilrådingar for å styrke den nasjonale vernebuinga i framtida. I USA opplevde ein i kjølvatnet av terroråtaka ei stuttvarig kjensle av nasjonal samhøyrsle. Flagget vart eit samlande symbol for amerikanarar flest: folk gjekk med patriotiske jakkemerke, og tallause hus hadde store flagg hengande frå vindauge og terrassar. Med tida vart denne symbolbruken fyrst og fremst halden oppe av den politiske høgresida.
Bush-doktrinen
Åstaden i New York, som tidleg vart omtala som «ground zero», eller «nullpunktet», er seinare blitt gjord om til ein omfattande, nasjonal minnestad med eit eige museum. I 2014 vart ein ny skyskrapar med namnet One World Trade Center opna like ved staden der dei opphavlege tårna stod.
Konspirasjonsteoriar
I likskap med andre skjelsetjande hendingar har åtaka 11. september 2001 blitt knytte opp til ymse konspirasjonsteoriar om kven som stod bak. Desse konspirasjonsteoriane går til dømes ut på at dei amerikanske styremaktene sjølve var ansvarlege for åtaka, at amerikanske styremakter visste om åtaka og let dei skje, eller at heile terroraksjonen i røynda vart uført av jødar.
Desse spekulasjonane har til felles at dei ikkje på noko vis er dokumenterte og kan motprovast ved hjelp av informasjon som er ålment tilgjengeleg. Dei inneheld elles mykje av det tankegodset som er typisk for konspirasjonsteoriar kring denne typen hendingar. I 2017 publiserte det norske, venstreradikale nyhendemagasinet Ny Tid ein artikkel som hevda at det er «...innlysende at 9/11 var en eksplosjon», ein påstand som møtte sterk kritikk i andre delar av norsk presse og snøgt vart avsanna av faktasjekkingsnettstaden Faktisk.no. Oppslaget førte til at Klassekampen sa opp distribusjonsavtalen avisa hadde med Ny Tid.
You’ve Got to Hide Your Love Away
«You've Got to Hide Your Love Away» er ein song av det engelske rockebandet The Beatles. Han vart skriven og sungen av John Lennon (tilskriven Lennon–McCartney) og gjeven ut på albumet Help! i august 1965.
Komposisjon og innspeling
Lennon sa om songen, «Det er meg i Dylan-perioden min igjen. Eg er som ein kameleon, inspirert av kva som helst som føregår. Om Elvis kan, så kan eg òg. Om The Everly Brothers kan det, så kan meg og Paul òg. Same med Dylan.» Songen er eit tidleg døme på ein sjølvreflekterande Lennon, som hadde byrjar med songar som «I'm a Loser» sommaren 1964. Lennon skreiv songen heime under det han kalla «Dylan-perioden», og ønskte ein song til for filmen Help!. Denne songen «er berre John som gjer Dylan», sa Paul McCartney.
Det grunnleggande rytmesporet vart spelt inn først, etterfølgd av gitaren til George Harrison og noko ekstra perkusjon. John Scott spelte tenorfløyte somme stader, og i tillegg ei altfløyte.
Lærdalsferda
Lærdalsferda var reisa dei fem delegatane frå Bergen tok frå Lærdal og vidare til Riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814.
Dei fem delegatane drog 25. mars 1814 frå fløttmannsbryggen i Dreggen i Bergen i vengebåten kjend som «Eidsvollsbåten». Båtturen på 120 nautiske mil var første etappe av reisa frå Bergen til Eidsvoll, og tok 4 dagar.
Delegatane
Med i båten var fire folkevalde delegatar frå Søndre Bergenhus amt og ein delegat som representerte Artillerie-Corpset.
Båten
Vengebåten som frakta Eidsvollsmennene til Lærdal i 1814 vart bygd på Svanøy ca 1780 og kom til Damsgaard Hovedgaard ca 1800. Båten vart brukt til å frakte embetsmenn som futar og biskopar. Båten vart gitt i gåve til Bergen museum ca 1900. I mai 1940 brann båten i ein eksplosjon ved Marineholmen. Ein replika vart laga etter teikningar og mål i 1992/3 og denne fekk namnet «Enigheten» då han vart sjøsett. Bergen kystlag står for vedlikehald.
Dagbok frå turen
Delegat Fredrik Meltzer skreiv dagbok i 1814, og her er det han skreiv dei fire dagane det tok å kome seg med båt frå Bergen til Lærdal:
Glashytta i Setesdal
Glasshytta i Setesdal var i drift i perioden 2000 til 2019 på Bygland i Agder. Glashytta låg like ved bygdetunet som er ein del av Setesdalsmuseet. Hytta vart driven av glasblåsarane Inger Tone Homme og Tor Birger Egge. I 2015 vart glashytta heidra av Norsk kulturminnefond for arbeidet med å re-etablere av kronglas-produksjon til restaureringsformål.
Russisk rock
Tidleg i 1960-åra: Lokal bard-musikk og dei første vestlege impulsane
Før slutten av 60-åra var musikken i Sovjetunionen delt inn i to grupper: Musikk publisert av det statlege plateselskapet Melodija, og alt anna. I denne andre gruppa fann ein bardane, visesongarar i undergrunnen.
Bardar som Vladimir Vysotskij og Bulat Okudzjava vart av dei mange artistanr som skapte ein stil som vart kalla «forfattarsongar» (авторская песня), hovudsakleg spelt med akustisk gitar og sterk vekt på tekstar som stundom bar ei nedbrytande meining. Musikken vart ofte undertrykt av styresmaktene, men var likevel særs populær, og Vysotskij vart ein særs populær film- og teaterskodespelar og var til tider eit ikon.
Samstundes vart noko vestleg musikk anten smugla over grensa eller gjeven ut av Melodija som ein del av det som i røynda var ei statleg piratkopiering, med The Beatles i ein viktig posisjon i sovjetisk populærkultur, medan artistar som The Rolling Stones og Deep Purple var med på å gje eit noko forvridd bilete på vestleg musikk. Dei første rockebanda i Sovjetunionen dukka opp i tidleg i 60-åra i Moskva, og dei var kraftig inspirert av The Beatles.
Seint i 1960-åra og 1970-åra: Dei første teikna
Fleire band vart populære trass i restriksjonar frå styresmaktene. Dette heldt fram inn i 1980-åra, då band vart fekk noko suksess, men vart hindra av statlege reguleringar som ikkje tillet banda å spele inn musikk offisielt, og plasserte restriksjonar på kva tekstane kunne handle om.
Gitar-drivne band utvikla seg på denne tida, som Leningrad-baserte Pojusjtsjie Gitary ('dei syngande gitarane') og kviterussiske Pesnjarij. Desse banda starta VIA-rørsla (Вокально-Инструментальный Ансамбль Vokalno-Instrumentalnyj ansambl) og andre følgde, som Tsvety, Golubije Gitary og Sinjaja Ptitsa. Samstundes starta Masjina Vremeni i Moskva og Akvarium i Leningrad som amatørband som raskt vart populære, og heldt undergrunnskonsertar.
Tidleg i 1970-åra fann Jurij Morozov opp ei form av russisk psykedelisk rock, med element av progressiv rock og russisk folkemusikk. Stilen hans påverka DDT, Akvarium, Tsjizj & Co, og mange andre, medan han arbeidde med dei som lydteknikar.
Andre kjende artistar som starta i denne tida var Aleksander Gradskij, som blanda bard-musikk med rock. Det var ingen protestar mot det sovjetiske styret i tekstane han song, så han klarte å få ut plater via Melodija og millionar av dei vart selde over heile landet.
1980-åra: «Klassisk» russisk rock
Russisk rock vart òg påverka av den russiske kunstgruppa Mitki og vestlege hippiar.
I 1980 vart det halde ein stor rockefestival i Tbilisi i Georgisk SSR, kalla Vårrytmar. Tbilisi-80. Nesten alle artistane og prisvinnarane på festivalen var rockegrupper frå Russisk SFSR. Det var den første offisielle rockefestivalen i Sovjetunionen.
Sovjetiske rockeband vart ignorert av dei store radiokanalane og fjernsyn, og nådde ofte berre publikum via rykte. Melodija hadde monopol på musikkutgjevingar i Sovjetunionen og hadde ei streng linje mot å gje ut vanleg rockemusikk eller undergrunnsartistar. Somme av artistane (Jurij Sjevtsjuk, Jegor Letov og mange andre) hadde til og med problem med KGB på grunn av dei offentlege aktivitetane sine. Tidleg i 1980-åra byrja sovjetiske styresmakter å utøve hardt press mot amatørband. Undergrunnskonsertar vart bannlyste som ein slags ulovleg kommersiell aktivitet, medan somme arrangørar og lydteknikarar vart fengsla for å ha tent pengar på undergrunnskonsertar. Samstundes vart det oppretta fleire rockeklubbar som tillet amatørband å halde lovlege konsertar.
Mange av banda frå 1980-åra er framleis aktive og populære blant russisk ungdom. Omgrepet russisk rock vert ofte nytta om den særeigne stilen til desse banda.
Forskjellige musikkmiljø
Tidleg og på midten av 1980-talet vart det oppretta fleire rockeklubbar i Moskva, Leningrad (i dag St. Petersburg) Sverdlovsk (no Jekaterinburg). Desse tre byane hadde sine eigne rockemiljø og samarbeid mellom artistane var vanleg.
Vikran
Fylkesveg 286 passerer gjennom bygda. Vegsambandet til Kvaløya og Tromsø går om Ryatunnelen og Fylkesveg 858. Avstanden til Tromsø sentrum er rundt 14 kilometer i luftlinje og 35 km i køyrelengd.
Russisk rock
Forskjellige musikkmiljø
Band frå Sverdlovsk, som Nautilus Pompilius, Tsjaif, og Agata Kristi, produserte meir melodisk musikk ved hjelp av klaverinstrument og synthesizerar.
Rockeband frå Moskva, som Aria, Masjina Vremeni, Voskresenije, Center, Krematorij og Zvuki Mu, vart heller forskjellige frå kvarandre og stundom meir diskret.
Det sibirske rockemiljøet byrja seint i 1980-åra med låtskrivarar som Jegor Letov (Gradzjdanskaja Oborona, Omsk), Kalinov most, Aleksander Basjlatsjov og Janka Djagileva. Musikken varierte frå enkel lo-fi punk til indie-rock (stundom akustisk), og kjernen i songane var teksten. Mange album vart gjeve ut banda av sjølv og distribuert til fansen via byting, så offisielt gjeve ut år seinare. Tekstane var ofte obsøkne og musikarane hadde store problem med dei sovjetiske styresmaktene og KGB. Kjende artistar som ikkje høyrte til dei tre rockeklubbane, men som var særs populære var Secret.
På denne tida vart det russiske Heavy metal-miljøet skapt takka vere band som Aria, Tsjornyj Kofe og Master (danna av tidlegare medlemmar av Aria).
Glam metal-bandet Gorky Park vart populære i vesten og vart til og med vist på MTV.
Den unike stilen til russisk punk vert rekna for å vere mest idealisert av Gradzjdanskaja Oborona og Jegor Letov sine prosjekt. Musikken blandar vestleg punk med tradisjonell russisk musikk, grumsete produksjon og ekstremt politisk ladde tekstar.
Frå undergrunnen til massane
Seint i 1980-åra fekk mange sojvetiske rockeband gjennombrotet sitt for det store publikum. Politiske og samfunnsmessige endringar i landet var særs viktige for denne prosessen.
Det var framleis sensur, men det var ikkje så strengt som i 1970- og tidleg i 1980-åra. Det tok år før dei første sovjetiske rockebanda fekk vise seg i media, turnere store konserthallar i Sovjetionen eller gje ut albuma sine offisielt.
Etter initiativ frå Joanna Stingray vart samleplata Red Wave gjeve ut i USA i 1986. Dette var eit dobbelt album med ei side kvar til fire band frå Leningrad: Akvarium, Kino, Alisa og Strannje Igry. Samlinga var den første offisielle russiske utgjevinga i vesten.
Stingray sendte kopiar av plata til Ronald Reagan og Gorbatsjov med eit notat om at musikarane alt gjorde det musikarane ikkje klarte å få til diplomatisk.
Melodija svarte med ei offisiell utgjeving av ei Akvarium-plate for å skape ein illusjon av at bandet òg vart distribuert i heile Sovjetunionen.
1990-åra: Tida etter Sovjetunionen
Byrjinga av 1990-åra vert rekna som slutten på den «klassiske» russiske rockeperioden. To hendingar som markerer slutten er dødsfallet til Viktor Tsoi i 1990, og oppløysinga av Sovjetunionen i 1991. Den russiske rockestilen levde likevel vidare og nye russiske rockestilar i 1990-åra var basert på den klassiske stilen. I 1996 starta plateselskapet Moroz å gje ut ein særs populær serie kalla Legends of Russian Rock.
I midten av 1990-åra vart radiostasjonen Nasje Radio skapt for å fremje russiske rockeartistar, og sendte i alle dei store russiske byane. Nasje Radio var med på å forme smaken til publikum og gjorde mange artistar populære. Radiostasjonen grunnla Nasjestvije, ein stor utandørs rockefestival med russisk rock som er halde kvart år sidan 1999 og alltid har med dei mest kjende artistane.
På Nasje Radio kunne ein ofte høyre band som Splean, Notsjnije Snaiperi, Smislovije Galutzinatzij, Tsjitserina og Bi-2 som skapte ein moderne russisk rockestil som nytta element frå alternativ rock. Dolphin skapte ei blanding mellom alternativ rock, elektronisk musikk og rapcore.
Seint i 1990-åra slo fleire punk, pop-punk og grungeband gjennom. Det mest populære av desse var truleg Sektor Gaza, eit russiske folkemusikk og horror punk-band. Sektor Gaza var det første russiske bandet som nytta ufine ord og ufine soger i tekstane sine. Stilen til Sektor Gaza vart vidareført av Korol i Sjut, eit horror punk-band (leia av Mikhail Gorsjeniov og Andrei Knjazov) med fantasi-drivne tekstar, men utan ufine ord og utan russiske tekstar i songane. Ska punk vart populært med bandet Leningrad, som nytta mykje mat - russisk bannskap - i tekstane sine. Andre kjende punkartistar var Pilot, Lumen, 7Rasa, Naiv, Tarakany!, Distemper og Nogu Svelo!. Mange av dei utvikla ein original stil og nytta uvanlege instrument som fiolin.
Den russiske instrumental rock-artisten Victor Zintsjuk oppnådde internasjonal suksess med solokarrieren sin, og førte russisk instrumental rock til eit større publikum.
Vestleg poprock vart introdusert av Ilja Lagoutenko sitt Mumiy Troll, som spelte inn platene sine i Storbritannia med britiske produsentar. Tekstane var mindre viktige og den meir energiske stilen vart ofte omtalt som rockapops, som òg vart nytta av andre band som Zemfira, og som hovudsakleg vart populært hos det yngre publikumet.
Dei særs populære russiske filmane Brat (Bror), med filmmusikk av det klassiske russiske rockebandet Nautilus Pompilius, og oppfølgjaren Brat 2, med musikk av fleire russiske rockeartistar, førte rocken til mange unge fans.
2000-åra: Vidare utvikling
Russisk rock i 2000-åra var både eit framhald av utviklinga i 1990-åra og eit slags comeback for den klassiske 80-talsstilen.
Alternative metal og metalcore vart populært på denne tida med band som Amatory, Grenouer, Tracktor Bowling, Slot, som var marknadsført på den nye TV-kanalen A-One channel. Kanalen gav mange av dei Den russiske alternative musikkprisen.
Russisk alternativ rock og elektronisk musikk vart lagt merke til internasjonalt med popduoen t.A.T.u., som nytta element frå begge stilane og fekk internasjonal suksess. t.A.T.u vert likevel ikkje rekna som ein del av den russiske rockekulturen. Dei fleste russiske rockeband er (i det minste i starten) sjølvstyrte, medan t.A.T.u var eit reint kommersielt prosjekt sett saman av pop-produsentar og vert av russiske rockefans rekna som «popsa».
Det russiske heavy metal-miljøet utvikla seg vidare med power metal-band som Shadow Host, Catharsis og Epidemia, starta i 1990-åra. I 2002 gav Valerij Kipelov seg i Aria, og i lag med andre tidlegare medlemmar i Aria danna han det nye bandet Kipelov, som raskt vart like populært som Aria.
Pagan metal-miljøet, basert på slaviske heidenske tradisjonar har vokse seg ut av undergrunnen med band som Temnozor, Arkona, Pagan Reign og Butterfly Temple, som òg har fans utanfor Russland.
Folkrock har fått eit nytt oppsving med Pelageja og Melnitsa. Somme band (Bugotak, H-Ural, etc.) har vorte populære med minoritetsspråk som burjatisk og khanti.
Sjølv om det russiske progrock-miljøet hadde eksistert sidan 1970-åra var det først i 2000-åra det vart oppdaga for fullt med band som Little Tragedies og The Gourishankar. Sidan 2001 har det vorte halde ein prog-festival kalla InProg nesten årleg i Moskva.
Det russiske instrumental rock-miljøet med band som EXIT project, Disen Gage, Dvar og Kostarev Group har òg fått meir merksemd i 2000-åra.
Weyerhaeuserbreen
Weyerhaeuserbreen er ein stor isbre som flyt nord og ut i Mercator forlandsbre like vest for Mobiloilfjorden på austkysten av Den antarktiske halvøya. Denne breen ligg i området først utforska frå lufta av sir Hubert Wilkins i 1928 og Lincoln Ellsworth i 1935, men han vart først detaljert skissert frå flyfoto tekne av U.S. Antarctic Service (USAS) i 1940. Isbreen vart sett på ny i 1947 av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) under Finn Rønne. Han namngav han for F. K. Weyerhaeuser frå Weyerhaeuser Timber Co., som medverka med tømmer og isolasjonsmateriale til ekspedisjonen.
Rystraumen
Rystraumen (òg kalla Storstraumen) er eit sund lengst aust i Straumsfjorden mellom Kvaløya og Ryøya i Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Sundet er berre rundt 500 meter breitt og relativt grunt, og dannar ein tidevasstraum som kan gå med ein fart på opptil åtte knop.
Noreg under fyrste verdskrigen
Noreg under fyrste verdskrigen var nøytralt, og måtte gå ein ofte vanskeleg balansegang mellom krava til dei krigførande maktene og sine eigne forpliktingar som nøytral stat. Sjølv om landet ikkje deltok i verdskrigen i 1914–1918, lei Noreg likevel stor skade på menneskeliv og materiell gjennom senkinga av norske handelsskip. Over 2000 nordmenn omkom på havet under krigen. Gjennom heile krigen vart landet styrt av statsminister Gunnar Knudsen.
Nov i Golanhøgdene
Nov (hebraisk נוֹב) er ei israelsk busetjing og ein religiøs moshav sør i Golanhøgdene, administrert av Israel. Busetjinga vart grunnlagd i 1974 og er ein del av Golan regionale kommune. Det internasjonale samfunnet reknar israelske busetjingar i Golanhøgdene som ulovlege etter folkeretten, men dei israelske styresmaktene motset seg dette.
Noreg under fyrste verdskrigen
Noreg i åra før krigen
Noreg hadde fyrst vorte eit sjølvstendig land i 1905, men sjølv etter dette hadde landet ikkje eigenleg ført nokon sjølvstendig utanrikspolitikk. Fyrst og fremst ynskte ein å sikra Noregs sjølvstende og unngå utanrikspolitiske vanskar. Til dømes vedtok den norske regjeringa å halde seg utanfor Nordsjøtraktaten, endå denne direkte gjaldt norske interesser. Men under den andre marokkokrisen i 1911 vart det klårt at òg det avsidesliggande Noreg kunne koma til å verte trekt inn i storpolitikken. Då den britiske finansministeren Lloyd George under krisa retta ei kraftig åtvaring mot Tyskland, trekte den tyske høysjøflåten seg uventa inn i dei norske fjordane.
Nov i Golanhøgdene
Nov er kalla opp etter ein landsby som er nemnt i Jerusalem Talmud. Arabarane som bur i ormådet kallar han Nab.
Noreg under fyrste verdskrigen
Noreg i åra før krigen
Desse hendingane gjorde det klårt at nøytraliteten til Noreg kunne koma til å krenkjast dersom det braut ut krig. Dessutan vart det klårt at ein kunne risikere at tilførsla frå utlandet kunne verte brote av. Noreg var nemleg svært avhengig av tilførslar frå utlandet, særleg av korn og kol. Det norske militæret gjorde difor for greie for behovet av ei opprusting av det norske forsvaret. I dei siste åra før krigsutbrotet vart det òg drive ein del agitasjon i pressa for ein styrking av forsvaret. Stortinget ga pengar til kjøp av to nye panserskip, og våren 1914 vart tenestetida for vernepliktige utvida frå eit halvt til eitt år.
Sjølv om enkelte stemmar åtvara mot ein kommande krig mellom stormaktene i Europa, var stemninga blant folk flest optimistisk heilt fram til berre nokre dagar før krigsutbrotet. Òg statsminister Gunnar Knudsen, som hadde danna si andre regjering i 1913, meinte at den utanrikspolitiske himmelen var skyfri, slik han heldt fram i ei berømt tale i februar 1914. Og då krigen fyrst braut ut, meinte dei fleste at den ikkje kunne koma til å vara lenge.
''For tiden er den politiske himmel verdenspolitisk sett skyfri i en grad som ikke har vært tilfelle på mange år. Statsminister Gunnar Knudsen, februar 1914. ''
Sumaren 1914 vart lenga hugsa for det gode vêret. Samstundes var det 100 år sidan riksforsamlinga på Eidsvoll, eit jubileum som vart feira med ei stor utstilling på Frogner i Kristiania. I juli var det ein stor regatta på Kristianiafjorden.
Panikken
Den austerrikske tronfølgaren vart myrda 28. juni 1914, men denne hendinga vakte ikkje synderleg uro i Noreg. Fyrst etter Austerrike-Ungarns krigsfråsegn til Serbia 28. juli byrja ein å merka panikken. Frå 31. juli var det stor uro på børsane, og kornprisane skaut kraftig i vêret. Store menneskemengder stod utanfor Noregs Bank i Kristiania for å veksla inn sedlar i gull. Det vart hamstra mat og andre varer i butikkane.
Noregs nøytralitet
Når det gjaldt tilhøvet til dei krigførande maktene, var det sjølvsagt at Noreg skulle vera nøytralt. Sverige og Danmark hadde same haldning. Alt 29. juli tok den svenske ambassadøren i Kristiania, Fredrik Ramel, initiativ til eit svensk-norsk samarbeid, som leidde til ei felles norsk og svensk nøytralitetsfråsegn av 8. august 1914. Seinare kom Danmark med i samarbeidet, som førte til trekongemøtet i Malmö i desember 1914. I løpet av krigen skulle det fleire gonger arrangerast møter mellom kongane og utanriksministrane i dei tre landa.
Åtgjerda til regjeringa
I slutten av juli 1914 var statsminister Gunnar Knudsen på seiltur, og rakk ikkje attende til hovudstaden før seint 2. august. De fyrste åtgjerda til regjeringa vart difor teken utan han i statsrådet 2. august. Då lét regjeringa innkalle nøytralitetsvernet, og ein la grunnlaget for den økonomiske politikken til regjeringa under krigen. For å få orden i pengetilhøva under panikken vart setelinnløysinga til Noregs Bank stansa 4. august. Dessutan vart det innført ein månads moratorium for pengekrav. For å sikre statfinansane vart det teke opp to dyre statslån i Storbritannia og i USA.
For å sikre tilførsla av forsyningar vart det innført utførselsforbod for ei rekkje varer, og det vart gjeve høve til å innføre maksimalprisar. Ein provianteringskommisjon vart sette ned for å leia provianteringspolitikken. Denne kommisjonen innførte maksimalprisar på varer som korn, mais, kaffi, sukker, kol, koks, olje og bensin. Maksimalprisane vart likevel avskaffa etter at panikken hadde lagt seg utover hausten 1914. Det vart òg oppretta ein komité for arbeidsløyse, fordi ein frykta auka arbeidsløyse, men denne frykta viste seg å vera grunnlaus.
Noreg var heilt avhengig av skipssambandet med utlandet. Ved krigsutbrotet gjekk likevel alle norske skip i hamn, fordi det vart risikabelt å seile, og det var for dyrt å forsikre skipa mot krigsskadar. Regjeringa satte difor ned ein krigsforsikringskomité, som føreslo ein gjensidig, men tvinga forsikring av norske skip. Krigsforsikringa vart oppretta ved lov av 21. august 1914, og førte til at norske skip snart kunne gå ut igjen og oppretthalde skipssambandet til Noreg gjennom heile krigen.
Regjeringa innkalla straks Stortinget, som kom saman 8. august og vart sitjande i nokre veker for å godkjenne regjeringas forslag til til åtgjerder. I pressa vart det teke til orde for å danne ei samlingsregjering i staden for Knudsens Venstre-regjering, men dette vart avvist av Venstre.
Noregs tilhøve til dei krigførande maktene
Etter kvart som krigen trekte i langdrag, vart det vanskelegare for Noreg å halde seg fullstendig nøytralt. Noreg var nemleg avhengig av tilførslar frå både Tyskland og Storbritannia, og ynskte å handle med både to. Samstundes var det i interessa til dei krigførande maktene at Noreg handla så lite som mogleg med motparten. I byrjinga av 1915 innførte Tyskland sperring av Nordsjøen, medan Storbritannia på sin side innførte blokade av Tyskland. Dermed kom kontrabandeavgjerdene og folkeretten til å stå sentralt. Kva for varer kunne norske skip i eigenskap av nøytrale frakte fritt omkring på havet? Storbritannia, som kontrollerte hava, var tilbøyeleg til å hevde ein temmeleg brei definisjon av kva som var kontrabande, til protestar frå Noreg og andre nøytrale land.
Blokaden til Storbritannia førte i praksis til at Noreg vart heilt avhengig av vestmaktene, sidan det var dei som kunne skaffe dei fleste av dei varene Noreg trong. For å få importere varer frå vestmaktene, måtte norske firma gå med på vilkår om ikkje å selja til Tyskland. Desse uoffisielle avtalene vart kalla bransjeavtalene. Ordninga førte til at Noreg vart forsynt med varer, men var til stor skade for tilhøvet til Tyskland, sjølv om regjeringa formelt ikkje hadde noko med dei å gjera.
Fiskepolitikken
Blokaden til vestmaktene førte til matmangel i Tyskland. Tyskarane var difor særs interesserte i å kjøpe norsk fisk. I det første krigsåret kjøpte dei all den fisken dei kom over i Noreg, slik at det vart høgkonjunktur for det norske fisket. Men Storbritannia freista snart å hindre dette salet, fyrst og fremst ved å truga med å stanse tilførsla av kol og olje. Dei norske styresmaktene gjekk då med på å la britane kjøpe fisken i staden for tyskarane. Våren 1916 kjøpte dei opp 70–80 % av den norske produksjonen. Men i lengda ynskte ikkje britane å kjøpe fisk dei ikkje trong til marknadsprisar. 5. august måtte Noreg gå med på ei løynleg fiskeavtale, som kravde at den norske regjeringa innførte eksportforbod for norsk fisk. Til gjengjeld skulle Storbritannia kjøpe all norsk fiskeproduksjon til faste prisar. Då avtala lakk ut, vakte den stor forarging i Tyskland.
Kopareksporten og kolforbodet
I tillegg til fisk ynskte Tyskland å kjøpe norsk koparkis og svovelkis, som dei trengde til ammunisjonsfabrikkane sine. Samstundes var Noreg heilt avhengig av raffinert kopar, og marknaden for detta var kontrollert av Storbritannia. Noreg måtte difor i august 1916 gå med på koparavtala og etter usemje om ordlyden i denne avtala Rio Tinto-avtala av oktober 1916. Noreg innførte eksportforbod for koparkis og svovelkis, og for å dekka importen av raffinert kopar måtte norsk kis seljast gjennom det britisk-spanske selskapet Rio Tinto. Avtala stridde mot lovnader Noreg tidlegare hadde gjeve Tyskland, og førte til ei rekkje diplomatiske vanskar. 2. januar 1917 innførte Storbritannia forbod mot eksport av kol til Noreg, ei vare Noreg var heilt avhengig av. På omtrent same tid innførte tyskarane sin uinnskrenka ubåtkrig, og det såg ut som om tilhøvet til Tyskland ville verta kraftig forverra. Men 23. januar 1917 lukkast det å inngå ei handelsavtale med Tyskland, samstundes som Noreg 14. februar gav etter for kravet til Storbritannia. Dermed vart kolforbodet oppheva 17. februar.
Spionasje
Tilhøvet til Tyskland vart òg forsura av fleire store spionsaker, som òg bidrog til å vende opinionen mot sentralmaktene. Den største av desse var Rautenfels-affæra i 1917, då det vart oppdaga eit stort bombelager på Grünerløkka i Kristiania, og den tyske diplomatkureren baron von Rautenfels vart avslørt som ansvarleg. Tyske agentar vart mistenkte for å spionere på tyske handelsskip eller for regelrett sabotasje. Tysk etterretningsteneste nytta det nøytrale Noreg som ein kanal for spionar og meldingar inn og ut av Storbritannia. Ved fleire høve vart òg nordmenn rekruttert som spionar, det mest kjente tilfellet var malaren Alfred Hagn. Tyskarane hadde òg agentar som heldt auge med skipstrafikken i norske hamner, særleg etter at Tyskland erklærte uavgrensa ubåtkrig i 1917. Britane hadde likevel òg agentar i Noreg, som førte kontroll med norske firma.