cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Internasjonalen
Historie
Originalteksten er fransk, og skriven av Eugène Pottier. Pottier tok del i Pariskommunen i 1871, og måtte flykte frå Frankrike da denne blei slått ned med vald av den borgarlege regjeringa. Etter amnestiet i 1880 kunne han fare tilbake til heimlandet, der han straks melde seg inn i det nydanna sosialistpartiet. Pottier skreiv dikt, også politiske dikt. I ei samling av dei politiske dikta hans gitt ut i 1887, etter han døydde, finn vi den opphavlege teksten til Internasjonalen under tittelen «Chant du depart», 'Oppbrotssongen'.
Det som gjorde dette diktet til ein song, var at det fekk ein melodi, komponert av Pierre Degeyter, opphavleg frå Belgia. Han budde i den nordfranske byen Lille og var der medlem i eit arbeidarsongkor. Han blei oppfordra om å setje melodi til nokre av dikta i Pottier si diktsamling, og festa seg særleg ved 'Oppbrotssongen'. Natta til den 17. juni 1888 blei melodien skapt. Han blei urframført alt neste dag, på den folkelege kafeen «Liberté» (Fridom) i Lille. Så øvde arbeidarkoret inn songen og framførte han på ei større tilstelning, og sosialistpartiet i Lille prenta han som flygeblad, som så blei spreidd over heile landet. Oppbrotssongen var ein «hit».
På kongressen til den Andre Internasjonalen i Paris i 1900 blei Internasjonalen som songen no blei kalla sungen offisielt for første gongen. Før kongressen i København i 1910 hadde teksten blitt omsett til mange språk og fått stor symbolverdi i heile den internasjonale arbeidar- og sosialistrørsla.
Frå 1922 til 1944 var «Internasjonalen» elles bruka som «nasjonalsong» for Sovjetunionen.
Norske omsetjingar
«Internasjonalen» blei omsett til norsk bokmål i 1904, av Olav Kringen, den gongen redaktør i «Social-Demokraten», hovudorganet til Det norske Arbeidarpartiet. Han hadde vore utsending ved den Andre Internasjonalen sine kongressar i Paris i 1900 og Amsterdam i 1904, og hadde høyrt songen begge plassar. Den nynorske omsetjinga er av Ola Martinus Høgåsen.
Nord-Korea
Den demokratiske folkerepublikken Korea er eit land i Asia. Det grensar til Sør-Korea, Kina, og Russland.
Nord-Korea (eller offisielt Den demokratiske folkerepublikken Korea, (koreansk: Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk; hangul: 조선민주주의인민공화국), hanja: 朝鮮民主主義人民共和國; ofte forkorta DPRK) opptek den nordlege halvdelen av den koreanske halvøy i austlege Asia. Nord-Korea grensar mot Sør-Korea i sør, og mot Kina og Russland i nord. Nordkoreanarar refererer til sitt eige land som Pukchosŏn («Nord-Chosŏn», 북조선), sjå Korea på koreansk.''
Nord-Korea fylgjer Kim Il-sung sin politiske filosofi, Juche (sjølvberging), og sidan 1990-talet òg Kim Jung-il sin eigen Songun-politikk (militæret fyrst). Offisielt held dei val, og etter konstitusjonen i landet respekterer dei menneskerettane. Den politiske makta er plassert hjå Det koreanske arbeidarpartiet. Om lag 200 000 nordkoreanarar sit i konsentrasjonsleirar, der ein og familien i tre generasjonar kan verta fengsla og sett til tvangsarbeid; jamvel for dei mest atterhaldne systemkritiske ytringane. Landet prøver å vera sjølvstendig frå andre land, men har hatt store problem sidan stønaden frå Sovjetunionen fall bort i byrjinga av 1990-talet. Landbruksproduksjonen dekkjer ikkje trongen på mat, og dette har ført til svolt fleire stader i landet. Korrupsjon er utbreidd.
Deling av Korea
Korea var mellom 1905 og 1945 okkupert av Japan. Då Japan kapitulerte, overgav nordkoreanarane seg til Sovjetunionen, medan sørkoreanarane overgav seg til USA. Landet vart delt ved den 38. breiddegrada. I 1947 oppretta kommunistane, leidd av Kim Il-sung, ein kommunistisk stat i nord med Pyongyang som hovudstad. Opprettinga vart gjord gjort med stønad frå det kommunistiske Sovjetunionen og Kina, medan Sør-Korea danna ei mellombels nasjonalforsamling støtta av USA. SN oppmoda til forsoning og sameining av heile Korea.
Berre i Sør-Korea lét SN-godkjende val seg gjennomføra, der høgresida vann. Etter eigne val i Nord-Korea proklamerte Kim Il-sung opprettinga av «Den demokratiske folkerepublikken Korea».
Koreakrigen
25. juni 1950 åtok og hærtok Nord-Korea det meste av Sør-Korea. Ein FN-styrke vart oppretta under amerikansk leiing og med deltaking av 16 nasjonar, deriblant Noreg, for å slå åtaket attende. Dette var starten på Koreakrigen.
Dei fyrste månadene av krigen vart utkjempa i eit blodbad langs grensa mellom nord og sør, omtrent på den 38. breiddegrada. SN-styrken tok i oktober 1950 attende byen Seoul og okkuperte Pyongyang. I 1951 strøymde ein kinesisk hær av væpna bønder over grensa og pressa SN-styrken attende. I januar 1951 hadde Nord-Korea teke Seoul og store delar av Nord-Korea. USA byrja ein kraftig offensiv og pressa dei nordkoreanske soldatane attende til den 38. breiddegrada, der frontlina stabiliserte seg i 1953. USA og Nord-Korea forhandla seg fram til ei semje om å danna ei demilitærisert sone langs den 38. breiddegrada som grense mellom Nord- og Sør-Korea. Inga fredsavtale er vorten underteikna, så formelt sett er Nord- og Sør-Korea framleis i krig med kvarandre.
1953-1991
I 1954 vart ein treårsplan oppretta for å byggja opp att industrien etter krigen. Denne treårsplanen fungerte godt, og ein femårsplan vart oppretta frå 1957 til 1961 og ein sjuårsplan frå 1961 til 1967. Planøkonomien var bygd på at folket sjølv fekk avgjera kor mykje dei skulle produsere. Nord-Korea lente seg mot Sovjetunionen, og presidenten «i all æve», Kim Il-sung, tok avstand frå den store og proletariske kulturrevolusjonen til Mao Zedong.
På 1970-talet innførte Kim Il-sung ein politisk doktrine, kalla Juche. Juche går i hovudsak ut på sjølvforsyning av varer og tenester. Juche er framleis i bruk, og per i dag prøver Nord-Korea å vera sjølvforsynt med mat. Økonomisk vart landet heilt avhengig av stønad frå Sovjetunionen.
Pyongyang vart svært øydelagd under Koreakrigen. Etter krigen vart han bygd opp at som ein utstillingsby i stalinistisk stil. Store byggjeprosjekt vart gjennomførte i åra framover; til dømes byrja dei i 1987 bygging av det som etter planen skulle verta det høgaste hotellet i verda, Ryugyong Hotel, men etter at dei miste finansiering frå Sovjetunionen etter 1991, vart hotellet aldri ferdigbygt.
Tilhøvet til Sør-Korea heldt seg spent heile tida. Attentatforsøk på sørkoreanske statsleiarar i 1968, 1974 og 1983 vart tilskrivne Nord-Korea. Tunnelar frå nord under den demilitariserte sona for ein eventuell invasjonsstyrke vart oppdaga fleire gonger.
Etter 1991
Med Sovjetunionen si oppløysing i 1991 miste Nord-Korea ein heilt naudsynleg økonomisk stønad, som markerte eit tidsskilje for økonomien. Kim Il-sung sin daude på den 8. juli 1994 hadde liten innverknad på økonomien, men han hadde enorm innverknad på den nordkoreanske propagandaen. Son til Il-sung, Kim Jong-il vart utnemnd til statsoverhovud og overtok styringa av landet.
Den dårlegare økonomiske situasjonen gjorde seg gjeldande i åra frå 1995 til 1998. Då vart Nord-Korea råka av ei omfattande hungersnaud. Nordkoreanske styresmakter stadfeste at over 200 000 av innbyggjarane i landet døydde av svolt i denne perioden. Meir truverdige aktørar og organisasjonar oppgav langt høgare tal; frå 600 000 til 3,5 millionar daude. Nord-Korea vart nøydd til å beda omverda om hjelp, og framleis er landet avhengig av internasjonal hjelp for å fø folket sitt. Ifylgje Amnesty International leid 13 millionar nordkoreanarar av underernæring i 2003.
Som den fyrste sørkoreanske leiaren, vitja Kim Dae-jung i 2000 Nord-Korea og fekk møte Kim Jong-Il. Same haust fekk Kim Dae-jung Nobels fredspris.
Den 9. oktober 2006 testa Nord-Korea atomvåpen i ein underjordisk detonasjon. Dette møtte på kraftig motstand frå SN og store delar av verda (les meir: Nord-Koreas atom- og rakettprogram). Nord-Korea skreiv det same året under på ei avtale med Sør-Korea, USA, Russland, Kina og Japan, der Nord-Korea forplikta seg til å stengja ned Yongbyon-reaktoren i byte mot økonomisk hjelp og energi.
Demografi
Om lag 23 millionar menneske er busette i landet. I utgangspunktet er Korea eit etnisk og lingvistisk sett ekstremt homogent land med nesten utelukkande koreanarar og med koreansk språk som det einaste offisielle språket. Dette er styrkt av Nord-Korea sin ekstreme isolasjon; Kinesarar, Japanarar og andre utlendingar er ekstreme minoritetar og oftast innom landet på svært korte opphald.
Politikk
Nord-Korea er ein kommunistisk stat med eit lukka, totalitært styresett som er delt inn i ni provinsar og tre andre administrative regionar. Attåt finst dei to direkte styrte byane, hovudstaden Pyongyang og den store grensebyen Rason.
Nord-Korea har eit eittpartistyre. (Arbeidarpartiet i Korea), under leiing av Kim Il Sung, kom til makta i den okkuperte nordlege delen av den koreanske halvøya i 1946. Kim Il-sung vart statsminister i 1947 og president i 1972. Han innførte eit kommunistisk styresett og styrte landet fram til han døydde i 1994. Så lenge Kim Il-sung levde, vart han i alle offisielle samanhengar omtala som «Den store leiaren» og han vert ofte rekna som «Nord-Korea sin president i all æve».
Formelt sett ligg den politiske makta i Nord-Korea hjå folket. Folket utøver makta si gjennom den valde folkeforsamlinga, som berre vert vald inn på dei lågare administrative nivåa. Den øvste forsamlinga har 687 medlemer og vert vald i såkalla «frie val» kvart femte år. Røysteretten vert gjeven ved 17 fylte år. Forsamlinga har offisielt den lovgjevande makta, og ho står fritt til å velja statsoverhovudet og mange andre sentrale politiske leiarar, mellom anna leiaren for kabinettet (statsministeren) og dei øvste domarane for høgsterett. I røynda skjer likevel desse vala etter framlegg som kjem frå Kim Jong Il, som sit på den faktiske makta i landet.
Den utøvande makta ligg hjå kabinettet, som er leidd av statsministeren og fungerer som den folkevalde regjeringa. Dette kabinettet har ansvaret for ei rekkje kommisjonar og ministerium, og kabinettet er formelt ansvarleg overfor den øvste valde folkeforsamlinga. Statsministeren leiar kabinettet sine møte, og fungerer òg som leiar for den nasjonale forsvarskommisjonen.
Det koreanske arbeidarpartiet nominerer, gjennom «Den demokratiske fronten for sameining av fedrelandet», alle personane som stiller som politiske kandidatar og som vert valde inn til den nordkoreanske folkeforsamlinga. Desse vert valde utan motkandidatar fordi det ikkje finst andre lovlege politiske parti, og uavhengige kandidatar har ikkje løyve til å stilla til val, korkje på lokalt plan eller til parlamentet. Difor får dei einaste kandidatane som er tillatne å stilla, enorme røystetal.
Økonomi
Nord-Korea har ein økonomi som er organisert etter stalinistisk modell, og staten kontrollerer meir enn 90 prosent av alt arbeidet. Økonomien i landet er ein av dei mest sentralstyrte og isolerte i verda. 95 prosent av alle varene som finst i landet kjem frå den statsåtte industrien, og jordbruket er organisert i store kollektiv. Nord-Korea eksporterer tekstil, metall og jordbruksprodukt. Viktige importvarer er råolje, kull, transportutstyr og maskiner. Viktige handelspartnerar er Kina, Japan og Russland.
Ettersom landet heile tida har hatt fokus på sjølvforsyning, er både eksporten og importen etter måten liten. Landet vart hardt råka då Sovjetunionen vart oppløyst. Sovjetunionen var den viktigaste handelspartneren til landet, og subsidierte i tillegg Nord-Korea med billeg olje. Energimangelen er i dag eit stort problem for landet, og er den viktigaste årsaka til at industrien sidan 1990 berre er gått for halv kapasitet.
Turisme
Det er råd å reisa til landet, men krev at ein er saman med av minst éin guide, éin partirepresentant og éin sjåfør. Dette gjeld jamvel om ein fer åleine. Alle, sett bort frå sørkoreanske statsborgarar og journalistar kan fara til Nord-Korea. Tidlegare kunne amerikanske statsborgarar berre vitja Nord-Korea på ferder som inkluderte Arirang Mass Games, men denne regelen er ein gått bort frå. Nord-Korea er det minst vitja turistlandet i verda, og berre om lag 1500 vestlege turistar vitjar landet kvart år, attåt nokre tusen frå ymse land i Asia.
Nord-Koreas atom- og rakettprogram
Atom- og rakettprogrammet til Nord-Korea er nemninga på det programmet som Nord-Korea har hatt for å utvikla kjernekraft, og truleg atomvåpen i dei seinare åra. Det heile byrja i 1993 då Nord-Korea melde seg ut av Ikkjespreiingsavtalen.
Nord-Korea og USA skreiv i 1994 under på ei avtale der regimet i Pyongyang gjekk med på å frysa og demontera atomvåpenprogrammet sitt, i byte mot internasjonal hjelp til å byggja opp atomreaktorar for elektrisk kraft. I 1998 sende Nord-Korea ein rakett 2000 kilometer over Japan og ned i Stillehavet. USA forhandla fram ei ny avtale om økonomisk hjelp til bygging av atomkraftverk mot at Nord-Korea la ned atomprogrammet. Sidan atomkraftverkhjelpa ikkje var komen etter 2 år, og den tidlegare presidenten George W. Bush stogga kontakt i vanlege relasjonar, tok Nord-Korea opp att atomprogrammet.
Etter internasjonal fordømming vart atomprogrammet på nytt lagt på is, og i 2007 er ifylgje IAEA alle dei fem reaktorane i Nord-Korea stengde.
Connie Willis
Constance Elaine Trimmer Willis er ein  amerikansk science fiction- og fantasy-forfattar kjend under namnet Connie Willis. Ho har vunne elleve Hugo-prisar og sju Nebula-prisar for særskilde verk — fleire høgthengande prisar enn nokon anna forfattar. I 2009 blei ho teken inni Science Fiction Hall of Fame, og i 2011 blei ho utnemnd til SFWA Grand Master av Science Fiction Writers of America.
Fleire av verka hennar tek for seg tidsreiser utført av historiestudentar ved Universitetet i Oxford i framtida. Denne såkalla Time Travel-serien omfattar novella «Fire Watch» (1982), romanane Doomsday Book og To Say Nothing of the Dog (1992 og 1998) og den todelte romanen Blackout/All Clear (2010). Alle fire vann Hugoprisen og alle bortsett frå To Say Nothing of the Dog vann også Nebulaprisen.
Bakgrunn
Willis blei fødd i Denver i Colorado. Ho studerte engelsk og pedagogikk ved Colorado State College (no University of Northern Colorado) som ho gjekk ut frå i 1967. Ho gifta seg med Courtney Willis, som ei tid var fysikkprofessor ved University of Northern Colorado, og busette seg i Greeley i Colorado. Dei har ei dotter, Cordelia.
Willis arbeidde først som lærar. Ho gav ut si første novelle, «The Secret of Santa Titicaca», i bladet Worlds of Fantasy vinteren 1970 (desember). Minst sju noveller følgde (1978–81) før debutromanen Water Witch, som ho skreiv med Cynthia Felice og gav ut på Ace Books i 1982. Same året fekk ho eit stipend frå National Endowment for the Arts og slutta som lærar for å skriva på heiltid.
Bibliografi
(utval)
Hugoprisen
Vann
Nomineringar
Nebulaprisen
Vann
Nomineringar
Locusprisen
Vann
Nominering
Stifjorden
Stifjorden eller Stigfjorden er ein fjord i Dønna og Nesna kommune i Nordland. Fjorden ligg mellom øyane Dønna i vest og Tomma i aust og strekkjer seg 13 km søraustover til dei ytre områda av Ranfjorden.
Connie Willis
Arthur C. Clarke–prisen
Nomineringar
Elva Etna
Etna er ei elv i Nord-Aurdal, Etnedal og Nordre Land kommunar i Innlandet. Ho kjem ut frå Etnsenn og Røssjøen i Nord-Aurdal, og Steinsetfjorden, nord i Etnedal, og renn søraustover til ho når Bruflat og dreier austover. Etter nokre fall er ho ute i den flate dalbotn i vestlege område av Nordre Land og flyt relativt stille til ho når Randsfjorden.
Stifjorden
Fjorden har innløp mellom Nordøyneset på Dønna i vest og Kervan på Tomma i aust. I sør går fjorden mellom øyane Løkta i vest og Hugla i aust. Mellom Løkta og Dønna går Skipfjorden sørover.
Connie Willis
World Fantasy Awards
Nomineringar
Stifjorden
Fv186 går langs vestsida av fjorden på Dønna, mellom anna gjennom Dønnes.
Ved det nordlege innløpet grenser han til Tomfjorden i nordaust, Nordåsværfjorden i nord og Søråsværfjorden i vest.
Elva Etna
Ved utløpet i Randsfjorden dannar ho eit delta som er verna naturreservat.
Ved Møllerstufossen er det helleristingar.
Jon Gunnar Pedersen
Jon Gunnar Pedersen er ein norsk finansmann, rådgjevar for det offentlege og politikar for Høgre. Han var politisk rådgjevar for statsråd Kristin Clemet 1989–1990, rådgjevar for Høgre 1990–1994, arbeidde i Orkla Finans frå 1994 til 2002, var rådgjevar i eigarskapssaker for staten 2002–2007, statssekretær i Finansdepartementet 2013–2015, og partner i Arctic Securities frå 2007. Han er leiar for ekspertutvalet «», utnemnd i 2020.
Han voks opp i Grue i Hedmark i Innlandet fylke.
Connie Willis
John W. Campbellprisen for beste roman
Vann
Britiske Science Fiction Association sin pris
Nominering
Malyj Kirzjatsj
Malyj Kirzjatsj (russisk Малый Киржач) er ei elv i Vladimir oblast i Russland og ei av kjeldeelvane til Kirzjatsj frå høgre.
Ho spring ut frå eit myrområde nær landsbyen Berendejevo. Elva renn hovudsakleg frå nord til sør og har ei lengd på om lag 70 km. På det breiaste er elva 15 meter.
Ved landsbyen Ivansjevo renn Malyj Kirzjatsj (Vesle Kirzjatsj) saman med Bolsjoj Kirzjatsj (Store Kirzjatsj) og dannar elva Kirzjatsj.
Den største sideelva hennar er Malenkajaelva (Vesleelva) som har ei lengd på om lag 10 km.
10. mars
10. mars er den 69. dagen i den gregorianske kalenderen (70. i skotår). Det er 296 dagar att av året.
Mundilfare
Mundilfare var i norrøn mytologi far til gudane Sol og Måne. Mundilfare var sjølv truleg ein mann, men ungane hans var så vakre at han likna dei med dei lysande himmelekamane. Kanskje Som straff for dette tok æsene ifrå han ungane og sette dei til å køyra den rette sola og månen over himmelen.
Spellemannprisen 1982
Spellemannprisen 1982 vart delt ut i januar 1983. Jazzgitaristen Jan Erik Kongshaug fekk diplom som spesialpris frå juryen medan plateprodusenten Erik Hillestad fekk bransjeprisen, som var den fyrste bransjeprisen delt ut på fem år. Etter to år med todelt rocke-pris, vart det denne gongen berre delt ut éin pris i klassen. Vinnar av prisen var Stavangerensemblet.
Zistersdorf
Zistersdorf er ein by og ein kommune i distriktet Gänserndorf i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 88,8 km² og i kring 5 400 ibuarar. Landsbyen Zistersdorf ligg ei 60 km nordaust om Wien og hyser i kring 2 800 personar. Resten av ibuarane i kommunen fordeler seg på 8 mindre landsbyar og grender.
Grande Lui
Grande Lui er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Sveits.
Skipsfjorden i Dønna
Skipfjorden er ein fjordarm av Stifjorden i Dønna kommune i Nordland. Fjorden ligg mellom sjølve Dønna i vest og øya Løkta i aust og har ei lengd på 5,5 km.
I nord startar fjorden mellom Vardhaugneset på Dønna og Jordfastholmen på Løkta. Bygda Glein ligg på vestsida av fjorden. I sør endar fjorden mellom Gullsneset i vest og Kopardal i aust. Frå Kopardal går det ferje sørover til Bjørn.
Fv186 går langs vestsida av fjorden.
INTSOK
INTSOK er ei norsk ideell stifting som vart grunnlagt i 1997 av Olje- og energidepartementet, Næringsdepartementet og Utenriksdepartementet i samarbeid med Hovudorganisasjonen til næringslivet, Rederiforbundet og Norsk Olje og Gass i tillegg til oljeselskapa Statoil, Saga Petroleumar og Norsk Hydro.
Hovudoppgåva til organisasjonen er å hjelpe olje- og gass leverandørindustrien i Noreg med internasjonalisering gjennom å skapa møteplassar der norsk industri kan møta kundar i utlandet. Kundane er i hovudsak dei store internasjonale oljeselskapa, nasjonale oljeselskap og store ingeniørselskap. Verdien av eksporten frå denne industrisektoren var ved INTSOKs oppstart i 1997 på ca. 16 milliardar NOK og var i 2015 på over 200 milliardar NOK.
INTSOK sine partnarføretak består av mange små og mellomstore føretak (SMB), men òg store internasjonale aktørar som Statoil, Kværner og Aker Solutions. For å kunna verta partnar i INTSOK må føretaket mellom anna bidra til norske arbeidsplassar og at overskotet frå den norske verksemda vert skattlagd i Noreg. Per 1. januar 2016 hadde INTSOK ca. 230 partnarføretak, men mengda ser ut til å verta noko redusert grunna fallet i oljeprisen og dei påfølgjande endringane i bransjen.
Hovudmarknadene er oljerike nasjonar, slik som Storbritannia, Brasil, Canada, Kina, Mexico, Russland og USA.
I 2016 bad Olje- og energidepartementet INTSOK om å overta verksemda til Intpow og slå saman dei to organisasjonane. Den nye organisasjonen, Norwegian Energy Partnar sin, vil frå 2017 arbeide med leverandørindustrien innanfor fornybart (vind, vatn, sol) i tillegg til olje og gass som tidlegare.
Administrerande direktør er Sjur Bratland.
Dans
Dans er menneskelege rørsler knytte til musikk eller rytme. Det er eitt av dei eldste uttrykka for menneskeleg kultur, og finst i alle samfunn. Dansen kan utførast i samband med ein religiøs rite eller for å underhald dansarer eller tilskodarar. Dei fleste dansar har fastsette reglar for korleis ein skal utføra dei. Koreografi er kunsten å laga eller iscenesetta dansar for framføring.
Inndeling
Som med musikk kan ein grovt dela dans inn i to grupper: Folkedans, som tradisjonelt har vorte dansa av folk flest i det miljøet han kjem frå, og klassisk eller scenisk dans, som vert dansa av profesjonelle utøvarar. Midt imellom ligg vestleg selskapsdans, som vert dansa av både amatørar og profesjonelle. Denne og liknande typar dans har òg blitt til eigne idrettsgreiner. Andre typar idrett, som synkronsymjing og ein del kampsportar, kan òg seiast å slekta på dans.
Bruk og syn
Dans er blitt brukt frå førhistorisk tid til å styrka samfunnsband og uttrykka religiøse førestillingar eller myter. Han har òg vorte brukt som opprørsform, til dømes capoeira-dansen frå Brasil, og som erotisk uttrykksform, som den argentinske tangoen. Mellom anna på grunn av dette har ein andre stader sett på han som syndig, og bannlyst all dans eller ei viss danseform. Dette gjeld mellom anna visse pietistiske miljø i Noreg, men òg rave-dansen, på grunn av at ein oppfattar han som tett knytt til narkotikaforma MDMA.
Mytologi
I hinduismen er guden Sjiva sterkt knytt til dans, både i samband med den evige dansen til universet og i forma som øydeleggjar ved slutten av kvar verdssyklus, når han danser den øydeleggjande dansen tandava.
I den greske antikken hadde dans ei særskild stilling som ein viktig del av teateret og i oppsedinga av unge. Han hadde òg si eiga muse, Polyhymnia.
Forsking
Danseforsking er eit relativt nytt fag. Medan ein lenge har studert kunstgjenstander, litteratur og teaterforma, byrja ein berre å studera dans systematisk for rundt femti år sidan. Før dette hadde ein likevel samla inn og skildra danseformer ein var redd skulle døy ut, til dømes norsk folkedans.
Raí Oliveira
Raímundo Souza Vieira de Oliveira er ein brasiliansk tidlegare fotballspelar frå Ribeirão Preto som spelte fleire kampar under VM i fotball 1994, der Brasil tok Rimet-pokalen. I klubbfotballen var han med om å vinne Copa Libertadores to gongar med São Paulo FC. Han var ein offensiv midtbanespelar, ofte i ei playmaker-rolle. Raí vart kåra til årets fotballspelar 1992 i Sør-Amerika. Fotballspelaren Sócrates var hans eldre bror.
Klubbspel
Raí spelte på São Paulo FC frå 1987 til 1993. Saman med Cafu og Müller var han ein sentral aktør då klubben i 1992 vann Copa Libertadores for fyrste gong, og då laget forsvarte meistertittelen året etter. Raí skåra eit finalemål både i 1992 og 1993. Dei neste fem åra var han aktiv for Paris Saint-Germain. Den fyrste sesongen med det franske hovudstadslaget enda med ligapokal, året etter med nasjonal cuptriumf. Han vart skadd tidleg i Cupvinnarcupfinalen 1996, då laget hans slo Rapid Wien 1-10. Våren 1997 tapte derimot PSG finalen i cupvinnarcupen mot FC Barcelona med 0-1. Hausten 1998 reiste Raí tilbake til São Paulo FC, men der hadde han lite å tilføre laget og la opp i 2000.
Landslagsspel
Raí deltok i 51 av Brasil sine landskampar i tida 1987-98. I 1989 var han med om å vinne Copa América. Han deltok i fleire kampar under Fotball-VM 1994 i USA, skåra på straffe då Brasil vann opningskampen 2-0 over Russland. Han var innbytar i semifinalen mot Sverige, heile finalen såg han han frå reservebenken. Raí skåra 16 landslagsmål.
Sacco og Vanzetti
Nicola Sacco (1891–23. august 1927) og Bartolomeo Vanzetti (1888–23. august 1927) var to italienske anarkistar som blei avretta i elektrisk stol for påstått væpna ran og drap i Massachusetts i USA. Mange både i USA og andre land meinte dei to arbeidarane var uskuldige og offer for politisk forfølging. Da dei blei arresterte i 1920 var det ein sterk frykt for «kommunisme» i USA («The Red Scare»). Verken Sacco eller Vanzetti var kommunistar, men dei var kjende for styresmaktene som anarkistar, fagforeiningsforkjemparar og krigsmotstandarar. Og i tillegg var dei innvandrarar.
Vanzetti sa det slik i sin siste tale under rettssaka
Det var ein stor internasjonal kampanje for å få sett dei fri, med mange kjende namn, men utan resultat. Etter sju år i fengsel blei dei to avretta med elektrisitet. Det er sidan blitt påstått at Sacco kan ha vore skuldig, men Vanzetti uskuldig. Rettssaka heldt likevel ikkje mål, da begge blei dømde etter dei same påståtte bevisa. Den 23. august 1977, akkurat 50 år etter avrettinga, erklærte guvernør Michael Dukakis i Massachusetts dommen oppheva.
I 1971 blei saka filmatisert under leiing av den italienske regissøren Giuliano Montaldo, i ein film med tittelen Sacco e Vanzetti.
Norsk ytre språkhistorie
Norsk ytre språkhistorie er historia til det norske språket og språksamfunnet ut frå eit sosialt synspunkt.
Norrønt språk
Norrønt er ei samnemning for det språket som vart snakka i Noreg, på Island, Shetland, Færøyane og Grønland i perioden frå ca. år 700 til ca. år 1370. I Noreg endra norrønt, eller gammalnorsk, seg kraftig frå og med midten av 1300-talet, og målet gjekk inn i den mellomnorske perioden.
Union med Danmark
Frå 1389 til 1450 var Noreg i union med Sverige og Danmark, og frå 1450 til 1814 med Danmark. Då blei det norske språket lite påverka av dansk, sjølv om dansk blei bruka i skulen og i konfirmasjonsundervisninga. Skriftspråket som blei bruka var reint dansk frå 1530-åra. Men framleis snakka dei fleste norsk i Noreg. Under reformasjonen frå år 1536 blei det spreidd reformasjonslitteratur som Bibelen og salmebøker. Her i Noreg blei dette spreidd på dansk, ikkje på norsk. Mot slutten av dansketida oppstod den dansk-norske danna daglegtala i Christiania som seinare skulle bli normeringsgrunnlaget for riksmål.
Språkstoda 1814-1900
I 1814 kom Noreg ut av unionen med Danmark og inn i ein friare union med Sverige. Landet fekk òg ei eiga grunnlov. No ynskte mange nordmenn å framheve det som var norsk. Somme ville òg forandre språket. Talespråket blant embetsmenn og overklassen i byane på den tida, såkalla "danna daglegtale", var dansk med norsk uttale. I distrikta brukte dei sine eigne dialektar, og det same gjorde vanlege folk i byane. Skriftspråket i Noreg var framleis dansk.
Somme ville fornorske skriftspråket, endre skriftspråket i norsk retning ved å ta inn norske ord, lydar og bøyingsformer. Det var òg folk som ville behalde det danske skriftspråket slik det var. Andre ville ha ei målreising, det vil seie å skape eit nytt norsk skriftspråk på grunnlag av dialektane. Alt dette førte frå 1830-åra til ein hissig språkdebatt. Dei viktigaste personane under denne diskusjonen var Henrik Wergeland, Johan Sebastian Welhaven, Knud Knudsen, Peter Andreas Munch og Ivar Aasen.
Henrik Wergeland og Johan Sebastian Welhaven var bitre fiendar under debatten. Wergeland gjekk inn for å fornorske språket. Han stod for at eit sjølvstendig folk måtte ha sitt eige språk, at nordmenn måtte skrive slik det var naturleg for dei og at dette ville gjere det lettare å lære å lese og skrive. Sjølv brukte han mange særnorske ord i diktinga si. Welhaven ville derimot bevare det danske skriftspråket slik det var. Han meinte det ville vere sunt å behalde den danske kulturen.
Knud Knudsen stod, som Wergeland, for fornorsking. Han meinte at skriftspråket skulle vere så likt det munnlege språket som mogleg. I 1845 gav han ut ein artikkel om rettskrivinga i det norske språk. Ei viktig sak for han var å innføre harde konsonantar, «p», «t» og «k» i staden for «b», «d» og «g» som i dansk. For eksempel ville «tab» bli til «tap» og «mad» til «mat». Knudsen døydde i 1895, så han fekk ikkje oppleve at dansk i Noreg fekk blant anna desse forandringane, i 1907.
Språkforskaren og historikaren Peter Andreas Munch meinte at to språk aldri kunne blandast, og at dansk med norske ord aldri kunne bli norsk. Han ville ha det danske skriftspråket slik det var, og han ville at eit nytt, norsk språk skulle lagast frå den dialekta som var mest lik norrønt.
Ivar Aasen var einig med Munch i at Noreg skulle ha sitt eige skriftspråk, og at dette måtte skje ved målreising. Han meinte derimot at det måtte byggje på fleire av dei norske dialektane, ikkje berre éin. Han reiste rundt i 250 kommunar i Noreg for å undersøkje korleis folk snakka, og han samla inn ord og grammatikk frå dei ulike dialektane. Stoffet han samla, arbeidde han vidare med. Dette resulterte i ei grammatikkbok og ei ordbok. Desse bøkene heitte begge Det norske Folkesprog. I byrjinga av 1850-åra føreslo han at landsmål, som han kalla språket han hadde utforma, skulle bli eit offisielt språk. I 1864 gav han ut Norsk grammatikk, og i 1873 Norsk Ordbog. Dette var byrjinga til det som i dag blir kalla nynorsk. Landsmål, dagens nynorsk, blei i 1885 sidestilt med det almindelige skrift- og bogsprog, som var det same som dansk. Aasen døydde i 1896.
Gjennom 1870- og 80-åra skjedde mykje viktig innanfor skriftspråkutviklinga i Noreg. Fleirtals-endinga for verb blei endra. Før heitte det: «jeg er», men «vi ere». No skulle det heite: «jeg er» og «vi er». Store forbokstavar i substantiv blei borte, og dei latinske bokstavane som blir bruka i dag, kom inn for dei gotiske trykkbokstavane. Frå 1879 fekk elevar og lærarar snakke daglegmålet sitt på skulen. Elevane måtte framleis skrive skriftspråket, men dei var ikkje lenger nøydde til å prøve å snakke det. Lærarane skjønte at det blei ein for stor skilnad mellom tale- og skriftspråket, og kravde at noko måtte gjerast.
I 1885 blei altså landsmål likestilt med det almindelige skrift- og bogsprog. I 1892 vedtok Skulestyret at opplæringa i skulen kunne skje på anten det almindelige boksprog, eller på landsmål. Alle elevar måtte lære å lese begge språka. Frå då av hadde Noreg to offisielle skriftspråk. Året etter kom valformer som «bold» – «ball» og «raabe» – «rope». Mange meinte at slike valfrie former skapte rot i rettskrivinga.
Språkstoda etter 1900
I 1901 fekk landsmål for fyrste gong ei offisiell rettskriving, med di det vart turvande etter som alt fleire skular tok det i bruk. Denne rettskrivinga fekk namnet Hægstadnormalen, og midlandsnormalen var sideform. Ved dette høvet fall òg store bokstavar i substantiv og fleirtalsendingar i verb bort. I tillegg fekk a-verb a-ending i fortid. Til dømes vart «kastade» til «kasta».
I 1905 blei den 91 år gamle unionen med Sverige oppløyst. Frå 1800-talet hadde dansk i Noreg vorte kalla både "det almindelige bogsprog" og "rigsmaal". For etter at Aasen hadde sett opp eit alternativ til dansk, ottast tilhengjarane av dansk at norsk landsmål skulle ta over. Difor organiserte dei seg i riksmålsforeningar frå 1899. Slik vart namnet rigsmaal til (seinare vart namnet, som fylgje av språkendringar riksmålsfolket ikkje klarte å hindre, endra til riksmål), og i 1907 vart dette namnet offisielt. Dei to skriftspråka i Noreg skulle frå då av heite rigsmaal og landsmål. 1907 var også den fyrste språkendringa som gjorde at det dominerande skriftspråket i Noreg fjerna seg frå dansk. Fordi Noreg hadde vorte ein sjøvstendig stat i 1905 skulle det særnorske igjen framhevast. Reforma som kom i 1907 møtte derfor ingen stor motstand. Den kanskje mest synlege endringa var at «p», «t» og «k» vart innført der danske ord hadde hatt «b», «d» og «g», men viktigare var det at bøyingsklassene for både substantiv og verb vart endra frå dansk til austnorsk mønster. Det vart òg valfri skrivemåte i fleire ord, kortformer som «fjær» i staden for «fjeder», og valfrie kortformer.
Reforma i 1907 slo fast at skriftspråket i Noreg skulle byggje på norsk tale. Samstundes byrja ein å nærme riksmål og landsmål til einannan. Dette var det ulike syn på. Somme meinte at riksmål og landsmål saman skulle danne eitt språk etter kvart, medan andre ville ha større skilnader.
Ei ny rettskrivingsreform kom i 1917, rettskrivinga av 1917. Denne galdt både riksmål og landsmål. Etter reforma blei avstanden mellom skriftspråka endå mindre, difor blir reforma kalla ei samnorsk-reform. Reforma møtte stor motstand blant både riksmåls- og landsmålstilhengjarar. Landsmålet stod faktisk i fare for å bli kløyvd i fleire landsdels-skriftspråk. Dei viktigaste endringane i riksmål var at bokstaven «å» erstatta «aa», og at det blei dobbelkonsontantar i ord med kort vokal, for eksempel blei «tak» til «takk». Bokstaven «æ» forsvann òg i ord søraustnorsk bymål delvis uttala med «e», for eksempel blei «trætt» til «trett». Landsmål hadde òg nokre forandringar. Blant anna kom det nye valfrie former i samnorsk leid.
Dei viktigaste endringane i nynorsken i 1938 var at somme tidlegare reelle hovudformer vart sideformer eller heilt uttekne, og tidlegare sideformer vart hovudformer, attåt at nye samnorskformer kom inn. Mange målfolk var lite nøgde med det, særleg med at det såkalla i-målet etter dette ikkje lenger var tillate i lærebøker.
Samnorskvennlege bokmålsfolk godtok reforma i 1938, medan tilhengjarar av riksmålet protesterte. Mange nynorsktilhengjarar var òg misnøgde med at tradisjonelle bøyingsformer forsvann. 1938-reglane gjaldt ikkje under andre verdskrigen, for då innførte Vidkun Quisling si regjering spesielle reglar, rettskrivinga av 1941.
På 1950-talet fekk samnorskformene fleire og fleire motstandarar. Riksmålsforbundet gav ut si eiga ordliste i 1952. Nokre av dei nye reglane som kom i bokmålet i 1938 blei forandra tilbake igjen. I 1951 blei det òg innført ein ny teljemåte. No skulle det heite «tjueto» og «trettitre» i staden for «toogtjue» og «treogtredve».
Same året blei Norsk språknemnd oppretta av Stortinget. Denne nemnda skulle arbeide for tilnærming mellom nynorsk og bokmål. Den første oppgåva til nemnda var å fastsetje skrivemåten i lærebøkene i skulen.
Først i 1959 hadde Norsk språknemnd nye reglar for lærebokspråket klart. Dei viktigaste endringane i bokmål var sidestilte former som «dokke» og «dukke», «golv» og «gulv». Bokstaven «h» blei borte framfor bokstaven v i ord som «valp» og «verken». Regelen for bruk av a-endingar i hokjønnssubstantiv blei igjen endra. I nynorsk blei fleire former sidestilte, og somme vokalar blei endra med sikte på å nærme seg bokmål.
I 1981 kom ei reform som berre gjaldt bokmål. Nå fekk elevane velje mellom hokjønns- og hankjønnsbøying av hokjønnsord, til dømes «kua» og «kuen». Tidlegare former som «frem» og «syd» blei òg godtekne att. Desse endringane utgjorde ei tilnærming av bokmål i retning riksmål, og samnorskprosjektet var med dette i praksis over.
Språket i Noreg har gått gjennom ei lang utvikling frå 1814 og fram til i dag. Det har alltid vore snakka norsk, men skriftspråket var i byrjinga dansk. Personar som Knud Knudsen og Ivar Aasen gjorde at landet enda opp med to ulike skriftspråk, nynorsk og bokmål. Fleire språkreformer har òg bidrege til utviklinga av språket. I løpet av dei siste åra har det også utvikla seg ein markant ungdomssjargong i storbyane.
Dysmenoré
Dysmenoré eller dysmenore er den medisinske termen for bekkensmerte i samband med menstruasjon, populær kalla mensmerte. Dysmenorré kan opptre saman med premenstruelt syndrom (PMS).
Dysmenoré blir delt inn i primær type (vanleg menssmerte) og sekundær type (som opptrer på grunn av sjukdom).
Symptom
Dysmenoré byrjar vanlegvis i samband med første menstruasjon (menarke) om det er av primær type. Smerteutbrotet byrjar nokre dagar før menstruasjonen eller i samband med at han byrjar. Det kan pågå i litt over 72 timar, men kan også vera meir kortvarig. Smerta er lokalisert til bekkenregionen og kan stråla ned mot beina og ut mot ryggen. Smerta ved primær type minnar om den ved fødsel og kan vera krampearta eller malande. Dysmenorré, som ikkje kjem av ein underliggande sjukdom kan opptre saman med andre symptom, som kvalme, veikskapskjensle, diaré med meir.
Førekomst
Annakvar kvinne lir av menssmerte i ei viss grad. Det er vanlegast før 30 års alder, blant røykarar og blant personar som ikkje har fødd barn. Hos unge kvinner finst studiar som viser at over 90 prosent lir av dysmenoré. Ei stor årsak er endometriose, ein sjukdom som rammar 10 prosent av alle kvinner.
Årsaker
Mensmerte kjem av samantrekkingar i livmora, stimulert av eit prostaglandin (F2α (PGF2α)) dei første dagane i menstruasjonen eller dei påfølgjande dagane. Rolla til prostaglandin i samband med tilstanden er veldokumentert, og nivåa av F2α samsvarar med intensiteten til smerta, utbrot og varaighet. Hormonet vasopressin kan også vera involvert. Det finst fleire ulike slag prostaglandin. Det som forårsakar dysmenoré blir danna i livmorslimhinna i samband med menstruasjonen, og når livmorslimhinna blir utsondra frå kroppen blir mengda prostaglandin raskt redusert og smerta forsvinn.
Resultatet av samantrekkingane er ei form for stølheit i livmormuskulaturen: samantrekkingane blir så kraftige at det oppstår oksygenmangel (iskemi).
Om menssmerta stammar frå ei form av sjukdom eller anatomisk avvik blir ho kalla sekundær dysmenoré. Sekundær dysmenorré kan til dømes førekoma på grunn av endometriose, myom, ovarialtorsjon (eggstokkvriding), eller på inflammasjon i dei indre kjønnsorgana, til dømes kjønnssjukdom eller eggleiarinflammasjon.
Risikofaktorar
Risikoen for primær type aukar av å ha hatt tidleg pubertet (menarke før 12 års alder), ikkje å ha fødd barn, å vera røykar, å ha kraftige menstruasjonar, av overvekt og av å ha nære slektningar med dysmenoré. Om livmorhalsen er tett, livmora feilplassert eller det finst andre anatomiske særeigenheiter aukar risikoen å bli ramma. Ettersom smerta handlar om at livmorslimhinna skal støytast ut, aukar òg risikoen av å vera stillesittande og at ikkje få tilstrekkeleg mosjon før utbrotet.
Førebyggande tiltak
Mange kan lindra mensmerkert med reseptfrie smertestillande medisinar eller gjennom å leggja noko varmt på magen eller mot ryggen. Å ta ein tur eller trena før mensen tek til kan hjelpa ein del kvinner til å førebygga smerte. Det finst derimot ikkje forsking som tyder på at trening under sjølve menstruasjonen skal kunna påverka smerta.
Gibraltar
Gibraltar er eit britisk oversjøisk territorium som ligg sørvest i Europa. Territoriet har ei 1,2 km lang grense mot Spania og ei 12 km lang kystlinje. Høgaste punkt er 426 m, på kalksteinsfjellet som utgjer mestedelen av Gibraltar. Gibraltar ligg på ein strategisk stad. Gibraltarsundet er eit smalt havstykke over til Afrika. Sundet bind saman Atlanterhavet med Middelhavet.
Namnet Gibraltar kjem frå arabisk جبل الطارق Ġabal al-Ṭāriq, som tyder «Ṭāriq-fjellet» (oppkalla etter feltherren Ṭāriq ibn Ziyād). Tidlegare kalla fønikarane det Calpe, ei av søylene til Herakles. I dag er Gibraltar òg kjent som «Gib» eller «the Rock».
Historie
Gibraltar vart overført til Storbritannia frå Spania i 1713 gjennom Freden i Utrecht.
Formelt vart Gibraltar erklært britisk kronkoloni i 1830.
Der er halde to folkerøystingar, i 1967 og 2002, der gibraltararane hadde høve til å røysta om kva land Gibraltar skulle høyra til. Trass i stort spansk press røysta eit stort tal av folket på Gibraltar for framleis å vera under den britiske krona.
Folkesetnad
I juli 2004 hadde Gibraltar om lag 28.000 innbyggjarar frå fleire etniske grupper: Spanjolar, italienarar, engelskmenn, maltesarar, portugisarar, sefardiske jødar og andre. Dei fleste som bur på Gibraltar høyrer til den romersk-katolske kyrkja.
Styre
Gibraltar høyrer til Storbritannia, som formelt vert representert av ein guvernør utpeika av den britiske krona.
Den praktiske lovgjevinga vert fastsett av eit lokalt råd. Rådet har 18 folkevalde medlemmer.
Buzja
Buzja (russisk Бужа) er ei elv i Vladimir oblast i Russland og ei av kjeldeelvane til Pra frå venstre i nedslagsfeltet til Oka.
Buzja spring ut frå innsjøen Isikhra i ei høgd på 134 meter over havet og renn sørover gjennom fleire våtmarksområde, myrområde og skogar før ho munnar ut i innsjøen Svjatoje 112 meter over havet. Buzja har ei lengd på 88 km.
Dei største sideelvane hennar er Pol, Tasa og Karaslitsa.
Huayna Picchu
Huayna Picchu, ofte skrive Wayna Pikchu, er eit fjell ved ruinbyen Machu Picchu i Peru. Namnet tyder «det unge fjellet». Fjellet dannar ein kulisse på mange bilete frå Machu Picchu og kan vere av dei mest fotograferte fjella i Sør-Amerika.
Toppen av fjellet ligg på 2667 moh. og fjellformasjonen reiser seg bratt meir enn 500 meter opp frå Urubambadalen, og ca. 160 meter opp frå ruinområdet i Machu Picchu. Urubambadalen med elva slynger seg meir enn 180 grader rundt Huayna Picchu i ein U-form med svært bratte dalsider, noko som er med på å skape det dramatiske landskapet som kjem fram på mange bilete av Machu Picchu.
Det såkalla «månetemplet» ved Machu Picchu har truleg hatt ein viktig funksjon for byen då han var i bruk. Tempelet ligg på baksida og nordsida av Huayna Picchu og er ei grotte i fjellet. Innanfor opninga finst mura jukseveggar av hus med vindauge og dører og eit alter for ritual. Arbeidet er gjort i typisk inkaarkitektonisk stil. Det ligg andre ruiner rett ved tempelet og dette er ein av fleire stadar i fjellsida kort det er gjort arkeologiske funn. Ein kjenner ikkje det opphavlege namnet på templet og det er lite truleg at dette templet har hatt noko med månedyrking å gjere.
Det er mogleg å gå frå ruinområde i Machu Picchu rundt Huayna Picchu til «månetemplet» på ein forseggjort sti frå inkatida i den bratte fjellsida. Delar av stien er forseggjorte trappetrinn hogd ut i fjellet. Ein kan òg gå til «månetemplet» over toppen av Huayna Picchu langs ein sikksakksti ved sørkanten av fjellet som vender mot Machu Picchu, og ned på nordsida. Då får ein sett Machu Picchu frå fugleperspektiv på vegen samt eit oversyn over Urubambadalen som slynger seg rundt fjellet.
Grande Pointe des Planereuses
Grande Pointe des Planereuses er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Sveits.
Ma'an
Ma'an (arabisk معان) er ein by sør i Jordan, 218 km sørvest for hovudstaden Amman. Han er det administrative senteret i Ma'an guvernement. Folketalet er kring 50 000. Det har eksistert sivilisasjonar med namnet Ma'an sidan nabatearane og den moderne byen ligg like nordvest for oldtidsbyen. Byen er eit viktig trafikknutepunkt langs den eldgamle Kongevegen og den moderne Ørkenhovudvegen.
Historie
Ma'an vart grunnlagd av minaearane (kalla Ma'in på arabisk), eit arabisk oldtidsfolk frå Jemen, mellom 300- og 100-talet fvt. Staden låg ved ei stor handelsrute og vart busett av minaeiske handelsfolk og kjøpmenn. I følgje ei lokal segn vart byen kalla opp etter «Ma'an», sonen til Lot.
Islamsk tid
Då omajadane tok kontroll over kalifatet, gjekk Ma'an inn i ein relativt velståande perioden. I 951 evt. skildra Istakhri byen som «ein liten by ved grensa til ørkenen.» Ha nhevda at dei fleste innbyggjarane høyrte til omajade-familien eller klientane deira, sjølv om omajadane på den tida hadde blitt styrta av Abbasidekalifatet. Istakhri skreiv òg at Ma'an tente som ei festning i Sharah-distriktet (dagens Sør-Jordan) og «reisande vart godt mottekne». Det vart organisert ein marknad i byen der pilegrimar kunne lagre unødvendige eigedelar.
Då den arabiske geografen Yaqut al-Hamawi vitja tidleg på 1200-talet under ajjubidane, var Ma'an stort sett i ruinar i Balqa-distriktet i Bilad al-Sham (den islamske provinsen Syria.) Hajj-pilegrimsruta til Mekka passerte framleis gjennom byen, som òg hadde ein kvilestad. Mot slutten av 1200-talet gjorde dei nye herskarane i Syria, Bahri-mamelukkane, Ma'an og området kring til eit av fire distrikt i provinsen al-Karak. I følgje al-Dimashqi voks staden i denne tida til ein «liten by», med ein khan («karavanserai») som inkluderte ein «marknad for forsyningar» og eit herberge. Den muslimske geografen Ibn Batutah skreiv at Ma'an var «den siste plassen i Syria» før ein kom til Akaba as-Sawan i Hejaz.
Osmansk styre
Ma'an var delt inn i to fråskilde kvarter sidan omajadane: Ma'an al-Shamiyya og Ma'an al-Hijaziyya. Sistnemnde tente som hovudbyen, medan førstnemnde var eit mindre nabolag busett av syrarar frå nord. Byen fortsette å spele same rolle som ein by langs hajj-ruta og økonomien var i stor grad avhengig av pilegrimane. Den viktigaste handelspartnaren var kystbyen Gaza sør i Palestina, og frå her vart det ført forsyningar til Ma'an som vart selde til pilegrimane. Forsyningar vart òg importerte frå Hebron. I tillegg til forsyningar, eksporterte karavanane frå Ma'an buskap, særleg kamelar for transport og sauer for rituelle offer. Dei innkomande karavanane var kjøparen sin marknad for varer frå heile den muslimske verda. Kulturen i Ma'an var i stor grad påverka av rolla si langs hajj-ruta og i motsetnad til mange andre ørkenbyar, var dei fleste innbyggjarane lesekunnige og mante tente som imamar eller religiøse rådgjevarar for beduinstammene i området. Den sveitsiske turisten Johann Ludwig Burckhardt skreiv at folk i Ma'an «rekna byen som ein forpost til den heilage byen Medina.»
Seint på 1800-talet gjorde dei osmanske styresmaktene fleire forsøk på løfte den politiske statusen til Ma'an til fordel for al-Karak, men alle forsøka vart kortvarige eller mislukka. I 1868 klarte den osmanske guvernøren i Syria, Rashid Pasha, å gje Ma'an sin eigen kaza («underdistrikt») i al-Balqa sanjak (distrikt) i Damaskus vilayet (provins). Fire år seinare føreslo guvernøren Abdulletif Subhi Pasha at Ma'an skulle bli ein eigen sanjak som ville omfatte al-Karak, as-Salt og al-Jawf. Dette forslaget var populært hos regjeringa i Istanbul, men møtte stor motstand frå Midhat Pasha, ein leiande Tanzimat-reformator, som hevda at dei administrative kostnadene med å gjere Ma'an til distriktshovudstad, ville bli for store.