cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Modena
Antikken
I det 1. hundreåret fvt. vart Mutina omleira to gonger. Den første omleiringa var av Pompeius i 78 fvt., då Mutina vart forsvart av Marcus Junius Brutus (far til personen med same namn som tok livet av Cæsar). Byen vart til slutt utsvelt og overgav seg. Brutus flykta men vart myrda i Regium Lepidi. I borgarkrigen etter Cæsar døydde vart byen omleire på ny, denne gongen av Marcus Antonius i 44 fvt., og forsvart av Decimus Junius Brutus. Augustus frigav byen med hjelp av Senatet.
Fram til 200-talet evt. hadde byen status som den viktigaste byen i det nyoppretta Aemilia, men då Romarriket fall, gjekk det òg nedover med Mutina, sidan han vart nytta som militærbase både mot barbarane og i borgarkrigane. Det vart sagt at Mutina aldri vart plyndra av Attila fordi ei tjukk tåke gøymde byen (eit mirakel som visstnok St. Geminianus var skuld i, han var biskop og i dag vernehelgen for Modena), men vart til slutt råka av flaum på 600-talet og forlaten.
Mellomalderen
Innbyggjarnae frå Modena grunnla ein ny by nokre kilometer lenger nordvest, som i dag er landsbyen Cittanova. Mot slutten av 800-talet vart Modena gjenoppretta og nye festningsverk vart bygd av biskopen Ludovicus. Seinare vart byen ein del av grevinne Matilda av Toscana sin eigedom og vart ein fri kommune frå byrjinga av 1100-talet. I krigane mellom keisar Fredrik II og pave Gregorius IX tok Modena keisaren si side.
Este-familien vart herrar over Modena frå 1288 (Obizzo d'Este). Etter Obizzo sin etterfølgjar (Azzo VIII i 1308) tok byen igjen over styringa på eiga hand, men i 1336 hadde Este-familien styringa igjen. Under Borso d'Este vart Modena eit hertugdøme.
Moderne tider
Byen vart utbygd med fleire bustadar og festningsverk av Ercole II og han vart hertugen sin residens då Ferrara, hovudsetet til Este, fall til paven i 1598. Francesco I d'Este (1629-1658) bygde citadellet og starta bygginga av palasset, som stort sett vart gjort ferdig av Francesco II. På 1700-talet vart Rinaldo d'Este to gonger driven bort frå byen av franske invasjonar, og Francesco III bygde mange av Modena sine offentlege bygg. Bileta til Este vart seld og mange av dei enda opp i Dresden. Ercole III døydde i eksil i Treviso etter å ha avslått Napoleon sitt tilbod om kompensasjon for at Modena vart ein del av det napoleonske Den cispadanske republikken. Den einaste dottera hans, Maria Beatrice d'Este, gifta seg med Ferdinand av Austerrike, som til Maria Theresa, og i 1814 tok den eldste sonen deira, Frans IV, tilbake eigedomane til Este. Alt i 1816 tok han ned forsvarsverka, som kunne ha vorte brukt mot han, og starta Modena sine år under austerrikske styre. Styret hans var reaksjonært og tyrannisk og han nytta den austerrikske hæren til å slå ned eit opprør i 1830. Den like tyranniske sonen hans Frans V vart mellombels kasta ut frå Modena under den europeiske revolusjonen i 1848, men vart sett tilbake igjen av austerrikske troppar. Ti år seinare, 20. august 1859, erklærte leiarane i Modena området deira som ein del av det samla Kongedømet Italia, ein avgjerd som vart stadfesta med ei folkeavstemming i 1860.
Anders Zorn
Anders Zorn var ein svensk kunstnar fødd i Mora i Sverige.
Utdanning
Frå dødsboet til faren fekk Anders Zorn 3000 kroner som var brukt opp etter tre år med studiar ved Kunstakademiet i Stockholm, men med det store talentet sitt kunne han raskt fø seg sjølv og familien og flytta inn i eige atelier i Stockholm som 20-åring. Her måla og teikna han portrett og illustrasjonar. Det kunstnariske gjennombrotet hans kom våren 1880, då han deltok i elevutstillinga til Kunstakademiet med akvarellen «I Sorg».
Snipefamilien
Snipefamilien er ein stor biologisk familie Scolopacidae av små til mellomstore vadefuglar med kosmopolitisk utbreiing. Dei omfattar flest artar med fellesnamnet sniper, dessutan steinvendarar, spovar, bekkasinar, rugder og symjesniper. Dei fleste av desse artane et små virvellause dyr plukka ut av gjørme eller jord. Ulike nebb frå art til art gjer det mogleg for fuglar av mange artar å beite i same habitat, særleg på kysten, utan direkte konkurranse om føda mellom artane.
Anders Zorn
Reiser
I januar 1881 møtte han Emma Lamm (1860-1942) frå Dalarö nær Stockholm og inngjekk ein hemmeleg truloving same år. Fram til 1889, då Zorngarden i Mora ved sjøen Siljan i Dalarna stod ferdig, gjorde han fleire reiser rundt i Europa, der han levde av å måle portrett. I 1889 gifta han seg så med Emma Lamm.
Snipefamilien
Skildring
Sniper lever i strandsoner, langs kystar og i våtmarker. Berre få artar er tilpassa tørrare habitat. Kjenneteikna er generelt relativt lange bein og ofte middels til lange nebb for å søkje føde i jord, gjørme, tang eller under steinar. Dei lever av makk, blautdyr, krepsdyr, småfisk, insekt og insektlarver, og dels av føde frå planter. To symjesnipartar lever pelagiske utanom hekkesesongen. Nebba hos mange er kjenslevare, slik at fuglane føler seg fram når dei søkjer etter mat. Dei fleste artane har tynnt nebb, men elles er nebbform og lengd ganske variabel.
Anders Zorn
Reiser
Zorn reiste mykje og vitja mellom anna Spania, Nord-Afrika og England. I 1893 reiste han til USA for å vitje Verdsutstillinga og for å måle portrett av kjende politikarar og andre viktige personar. Mest kjend frå denne reisa er portrettet av president Grover Cleveland.
Snipefamilien
Skildring
Sniper varierer i storleik frå pygmésnipe, på så lite 11 centimeter og 18 gram, til austspove, som kan bli opptil 66 centimeter i lengd og vege 1 kg. Dei har generelt lite iaugefallande fjørdrakter, med kryptiske brun, grå eller stripa mønster, sjølv om nokre viser klårare farger i hekkesesongen.
Anders Zorn
Reiser
Sommaren 1897 reiste Zorn til Russland der har fekk ein varm velkomst. Han vitja St. Petersburg og Moskva der han vart ven med kunstnarane Ilja Repin og Konstantin Korovin. Under opphaldet budde han stort sett hos Korovin.
Snipefamilien
Skildring
Mange artar hekkar på opent land og på den arktiske tundraen i Nord-Europa og Sibir, i resten av Europa finn ein sniper berre under fugletrekk og om vinteren i tette flokkar ved kysten og i våtmarker.
Anders Zorn
Renomme
Anders Zorn, hans nære ven Bruno Liljefors og Carl Larsson vert rekna for nokre av dei største kunstnarane i Sverige og Anders Zorn meistra oljemåling, akvarellar, etsningar, teikningar og skulpturar, og var ut over portrett kjend for sine nakenstudiar av kvinner ved Dalarö og sjøen Siljan. Zorn og Rembrandt vert rekna som dei to fremste etsarane i verda.
Snipefamilien
Artslista
Snipefamilien i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Slekt Bartramia
Slekt Numenius
Slekt Limosa
Slekt Arenaria
Slekt Prosobonia
Slekt Calidris
Slekt Limnodromus
Slekt Lymnocryptes
Slekt Scolopax
Slekt Coenocorypha
Slekt Xenus
Slekt Phalaropus
Slekt Actitis
Slekt Tringa
Karak guvernement
Karak (arabisk الكرك) er eit guvernement i Jordan, sørvest for Amman, hovudstaden i Jordan. Det administrative senteret er Al Karak. Det grenser til Madaba og Amman guvernement i nord, Ma'an guvernement i aust, Tafilah guvernement i sør og Daudehavet i vest.
Oldtida
Området som Karak guvernement dekkjer var ein gong ein del av Kongedømet Moab, i det første tusenåret fvt. Ein trur hovudstaden deira låg nær byen Al Karak, som vart kalla Qir av Moab.
Ei kort stund var området til Karak guvernement under persisk styre, før nabatearane tok kontroll over det fram til romarane invaderte Levanten og okkuperte hovudstaden deira Petra. Etter at bysantinarane fekk kontroll over området, oppretta dei ein vasallstat styart av ghassanidane. Byen Mu'tah var åstad for det første slaget mellom dei muslimske arabarane og Austromarriket i slaget ved Mu'tah i 629.
Då krossfararane kom hit, vart fyrstedømet Kerak grunnlagd, som vart eit senter for kampane mellom ajjubidane og krossfararane.
Geografi
Karak guvernement ligg langs søraustkysten av Daudehavet og fjellkjeda kjend som Moabfjella. Wadi Mujib vart i Bibelen kalla Arnonelva og flyt gjennom fjella i Karak guvernement og ut i Daudehavet. Byane i guvernement ligg i høgder som varierer frå over 1000 meter over havet i sør, til 800 meter over havet i nord, til kring 350 meter under havnivå i Gour Al Safi nahiya.
Demografi
I 2004 hadde Karak guvernement 204 185 innbyggjarar, som er 4 % av folketalet i Jordan. Det estimerte folketalet i 2010 er kring 239 000.
Kronisk bronkitt
Kronisk bronkitt er eit eldre namn på kronisk obstruktiv lungesjukdom. Diagnosen kronisk bronkitt blir stilt ved bronkitt som varar i minst tre månader per år i fleire år på rad, og der symptoma i liten grad er reversible. Kronisk bronkitt skil seg slik sett ut frå kronisk astmatisk bronkitt, der symptoma i noko større grad er reversible.
Bronchite
Stormogul
Stormogulane var herskarane over Mogulriket, som dekte store delar av Sør-Asia (noverande Afghanistan, Bangladesh, India og Pakistan). Riket blei oppretta i 1526 og annektert av Storbritannia som Britisk India i 1858.
Ordet «mogul» kjem frå persisk og har samanheng med ordet «mongol».
Kjelder
Stormogul
Saltgruve
Saltgruver er stader der ein vinn salt ut frå berggrunnen. Medan dette tidlegare var hardt slave- eller straffearbeid med høg gevinst for gruveeigarane, er saltgruver i dag ein mindre viktig kjelde til både salt og inntekter som hovudsakleg blir drivne av fleirnasjonale selskap.
Gruverabeid
Før ein fann opp forbrenningsmotoren og andre moderne gruvemaskinar var gruvedrift ein dyr og farleg oppgåve. Ettersom salt tradisjonelt har vore eit sjeldan og etterspurd produkt, har ein likevel utvikla store gruvekompleks for å få tak i stoffet, like frå førhistorisk tid og til våre dagar.
Ofte brukte ein slave- og fangearbeid i saltgruvene. Forbrytarar i Romarriket var mellom dei som kunne bli dømde til slikt livsforkortande arbeid. Straffeforma blei og brukt i Nazi-Tyskland og Sovjetunionen på 1900-talet.
Saltgruver og helse
Gruvearbeid er i seg sjølv farefullt, men det vinna ut salt har ein ekstra helsekostnad. Salt kan tæra på huda og føra til sår som det så kan gå koldbrann i fordi saltet hindrar dei i å gro.
I nyare tid har ein likevel funne ut at gruvene og kan vera gunstige for helsa. På 50-talet la polske legar merke til at arbeidarar i saltgruvene hadde få lungesjukdommar, slik som tuberkulose, samanlikna med befolkninga elles. På grunnlag av dette laga dei ei ny behandlingsform, speleoterapi, der pasientar tilbrakte tid i saltgruver. Denne blir i dag brukt i heile Aust-Europa mot astma og andre luftvegssjukdommar. Saltet i lufta skal løysa opp slim og drepa bakteriar i lungene.
Saltgruver i verda
Ulike stader i verda med høgt saltinnhald i grunnen har hatt saltgruver. Dette gjeld mellom anna Polen, som lenge baserte økonomien sin på dei mange saltgruvene sine. Ei av desse, saltgruva og verdsarvstaden i Wieliczka har vore i drift frå 1200-talet, og inneheld i tillegg til mange hallar og gruvegangar kyrkjerom og skulpturar.
Andre kjende gruvestader er Salzkammergut i Austerrike og Avery Island i Louisiana.
Fachhochschule Münster
Mellom anna utdannar denne skulen kunsthandverkarar, og særleg på 60- og 70-talet hadde institusjonen mange kunstfagstudentar frå Noreg. Dåverande rektor, Fritz Reese var noregsven, og med sine mange kontakter i Noreg, særleg ved kunsthandverkskulane, gjorde han kunststudiet på høgskulenivå i Tyskland populært. Nordmenn med utdanning frå Fachhochshule Münster arbeider hovudsakleg som biletkunstnarar, som lektorar i forming eller i reklamebransjen.
Doğubeyazıt
Doğubayazıt (armensk Դարոյնք, Դարենից, Bazîd) er ein by og eit distrikt i provinsen Ağrı i Tyrkia, og det austlegaste distriktet i Tyrkia ved grensa til Iran. Byen ligg 1625 meter over havet og har kring 70 000 innbyggjarar (2010). Byen ligg 15 km sørvest for fjellet Ararat, 93  km aust for byen Ağrı og 35  km frå grensa til Iran. Byen ligg på ei slette kring nokre av dei høgaste fjella i Tyrkia med Ararat (5137 m), Vesle Ararat (3896 m), Tendürek Dağı (3533 m), Kaletepe (3196 m) Arıdağı (2934 m) og Göllertepe (2643 m).
Vêret på sletta er varmt og tørt om sommaren og kaldt og tørt om vinteren.
Brattjerfjorden
Brattjerfjorden er ein fjord i Osen kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 2 km sørover til Setran i botn av fjorden.
Aust for Straumholet, eit smalt sund, ligg bukta Osen og tettstaden og kommunesenteret Osen.
Biokjemi
Biokjemi er studiet av kjemiske prosessar i levande organismar. Vitskapen tek for seg struktur og funksjon av ulike biomolekyl, til dømes protein, lipid, sukker, DNA og RNA.
Studiet av biomolekyl er nært knytt til cellebiologi, genetikk, mikrobiologi og organisk kjemi. Det er stor variasjon innanfor desse molekyla, men mange av dei har det til felles at dei er bygd opp som polymerar av mange mindre partiklar (monomerar). Protein er til dømes bygd av lange kjeder med ulike aminosyrer.
Molekylærbiologi
Molekylærbiologi er ei grein i biologien som tek føre seg det molekylære grunnlaget for biologisk aktivitet. Feltet overlappar med andre område i biologi og kjemi, særleg genetikk og biokjemi. Molekylærbiologi fokuserer på forståinga av dei ulike systema i celler, medrekna vekselverknadar mellom ulike former av DNA, RNA og proteinsyntese, og korleis desse blir regulert.
Ajía Paraskeví
Ajía Paraskeví (gresk Αγία Παρασκευή) er ein kommune i forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga Nord-Aten i periferien Attikí.
Ajía Paraskeví ligg nordaust for Aten, om lag 10 km frå sentrum av byen. Fram til 1950-åra var forstaden tynt folkesett og dei fleste innbyggjarane dreiv med jordbruk. I 1960-åra opplevde Hellas rask økonomisk vekst og mange emigrerte til storbyane, noko som førte med seg rask utviding av desse. Dermed auka folkeveksten dramatisk i forstadane til Aten. I dag er Ajía Paraskeví tett folkesett med mykje trafikk og luftforureining.
Ajía Paraskeví ligg ved foten av Ymittós og er ein av få forstadar i Aten som har mange tre og grøne område. Byen strekkjer seg oppover i høgda og ein kan sjå store delar av Aten og heilt til Pireus.
Bokbyen ved Skagerrak
Bokbyen ved Skagerrak er oganisert som ei stifting der dei fleste utsala blir drivne av eigne eigarar, men er alle er medlemsbedifter i bokbyen.
Stelli
Stelli er eit fjell i Plessurfjella (Alpane), i nærleiken av Arosa i kantonen Graubünden i Sveits.
Başiskele
Başiskele er eit distrikt i provinsen Kocaeli og ein del av Kocaeli storbykommune i Marmararegionen i Tyrkia. Byen har kring 60 000 innbyggjarar (2009).
Başiskele er eit nytt distrikt, oppretta i 2008.
Thompson Nunataks
Thompson Nunataks er tre nunatakar som ligg 4 nautiske mil (7 km) sør for Navigator Peak og oppom den sentrale delen av White Escarpment i Heritage Range i Ellsworth Mountains. Han vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1961-66. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Russel W. Thompson, ein meteorolog i US Antarctic Research Program (USARP) ved Wilkes-stasjonen i 1963.
Singet dem Herrn ein neues Lied
Singet dem Herrn ein neues Lied!, BWV 190, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1724 for første nyårsdag. Stykket vart framført på nytt i perioden 1735-1740 i Leipzig.
Teksten er henta frå Salme 149: 1, Salme 150: 4, Salme 150: 6 (første sats), Martin Luther (sats 1, 2) og Johannes Herman (sats 7), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar (truleg Christian Friedrich Henrici (Picander)).
Ålgård/Figgjo
Ålgård/Figgjo er ein tettstad i kommunane Gjesdal og Sandnes i Rogaland fylke. Ålgård, som utgjer det meste av tettstaden med 7 374 innbyggjarar (2008), ligg i Gjesdal, medan Figgjo, med 1 553 innbyggjarar (2008), ligg i Sandnes kommune. I fylgje SSB sin definisjon av tettstad har området vorte eitt samanhengande tettbygd område og vert difor rekna som ein tettstad.
Singet dem Herrn ein neues Lied
Koraltemaa er basert på salmane «Herr Gott, dich loben wir» og «Jesu, nun sei gepreiset». Førstnemnde er basert på den tidlege kristne songen «Te deum laudamus», som igjen kjem frå ein aftansong frå den greske kyrkja. Denne melodien kjem igjen frå aftansong frå jødiske eller særs tidlege kristne messer. Truleg går melodien attende til 200- eller 100-talet e.Kr. Martin Luther omgjorde salmen til den noverande forma i Geistliche Lieder, publisert av Joseph Klug i Wittenberg i 1529. Den andre salmemelodien kom først på trykk i Ein schön geistlich Gesangbuch av Melchior Vulpius, trykt i Jena i 1609.
Ålgård/Figgjo
Tettstaden har.
Singet dem Herrn ein neues Lied
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, tre oboar, obo d’amore, fagott, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt tre songsolistar (alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av sju satsar:
Hopen i Osen
Hopen er ein fjord i Osen kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 3 km søraustover til Botnenget i botn av fjorden.
Fjorden har innløp sør for Vingsandholmen i nord. Bygda Vingsand ligg like innanfor innløpet på vestsida. På austsida ligg grenda Ytterhopen.
Insolvens
Insolvens betyr at skuldnaren har problem med å innfri sine økonomiske plikter etter kvart som dei forfell.
Insolvens består av to faktorar, insuffisiens og illikviditet, som begge må vere oppfylt. Insuffisiens har ein når skuldnaren sine eigedelar ikkje er tilstrekkelege til å dekke pådratt gjeld. Illikviditet har ein når skuldnaren ikkje er i stand til å betale sine plikter ved forfall. Ein føreset vidare at betalingsvanskane ikkje er forbigåande.
Insolvens ligg ikkje føre når ein må rekne med at skuldnaren sine eigedelar og inntekter til saman vil kunne gi full dekning for skuldnaren sine plikter, sjølv om dette vil kunne ta tid fordi dekning må skje ved sal av eigedelane.
Insolvens er ikkje eit synonym for konkurs, men ein føresetnad for å få opna ein konkurs.
Det motsette av å vere insolvent er å vere solvent.
Zoonose
Zoonose eller zoonotisk sjukdom er namnet på infeksjonssjukdommar som kan overførast frå menneske til dyr og omvendt. Smitten vert overført direkte, eller via mat, forureining, vatn eller biologisk vektor (som insekt). Smittestoffa er bakteriar, virus, prionar, sopp og parasittar.
Døme på sjukdommar er dei årsaka av salmonella (som salmonellose), bakteriegruppa campylobactar (kam gje diaré), bakterien yersinia entercolitica (kan gje yersiniose), listeria-bakterien (som gjev listeriose), bakterien e.coli.
Tuberkulose, tricinose, kugalskap, rabies og brucellose er òg zoonotisk.
Three Sails
Three Sails er tre små, isolerte nunatakar som ligg på rekkje, 6 nautiske mil (11 km) aust for Redpath Peaks heilt sør i Heritage Range i Ellsworth Mountains. Det skildrande namnet vart nytta av geolog-gruppa frå University of Minnesota i området, 1963-64.
Pulpit Rock på Isle of Portland
Pulpit Rock er ei klippe nær sørenden av Isle of Portland i Dorset i England. Den kunstige klippa stod att etter at steinbrytarar hogg ned ein naturleg steinboge ved Bill Quarry i 1870-åra på Portland Bill.
2MASX J09133888-1019196
2MASX J09133888-1019196 eller IRAS F09111-1007 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 700 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Vasslangen. Galaksane er rundt 130 000 lysår frå kvarandre, noko som tyder på at dei nett har starta å smelta saman. Saman utgjer dei to galaksane eit ultralyssterkt system i det infraraude, noko som er uvanleg i dei tidlege stadiuma i samansmelting av galaksar. Ei mogleg forklaring er at begge galaksane allereie har smelta saman eller vekselverka med andre galaksar. Begge galaksane har massive svarte hòl i kjernane.
Gudrun Ensslin
Gudrun Ensslin, frå Bartholomä, Baden-Württemberg, Tyskland, i Stuttgart, Baden-Württemberg, var venstreekstremistisk terrorist, og vert rekna som ei av dei som grunnla Rote Armee Fraktion, også kjend som Baader Meinhof-gruppa.
Oppvekst
Gudrun Ensslin voks opp i Bartholomä der faren Helmut Ensslin var prest. Ho var rekna som ei snill og god jente, som gjorde det godt på skulen og likte å lese i Bibelen. I familien diskuterte ein ofte samfunnsspørsmål, og Gudrun Ensslin skal tidleg ha vore oppteken av sosial utrettferd i Tyskland og verda elles. Atten år gamal hadde ho eit skuleopphald i Pennsylvania i USA.
Frå 1960 til 1963 studerte Ensslin engelsk, germanistikk og pedagogikk i Tübingen, og tok lærareksamen. I 1964 tok ho studiar i Berlin.
Medan ho var student, grunnla ho eit lite forlag i lag med Bernward Vesper, som ho gifte seg med i 1965. Dei fekk ein son, Felix, før Ensslin i 1968 forlet Vesper og flytte i lag med kjærasten Andreas Baader til Frankfurt am Main
Politisk aktivisme
Gudrun Ensslin var aktiv i studentdemonstrasjonane i Berlin den 2. juni 1967 då pasifisten Benno Ohnesorg vart skoten til døde av politiet. Denne hendinga gjorde eit sterkt inntrykk på henne, og ho engasjerte seg i fleire politiske aksjonar.
Terrorisme
I 1968 freista Ensslin og bl.a. Andreas Baader å brenne ned to varehus i Frankfurt, og vart dømde til tre års fengsel. Dei vart sette fri i samband med ein anke, men då anken vart avvist, hadde Ensslin og Baader rømt til utlandet. Då Baader seinare vart arrestert, klarte Gudrun Ensslin å overtale Ulrike Meinhof om å vere med på å frigjere han i mai 1970. Etter frigjeringa av Baader var Rote Armee Fraktion skipa med Ensslin og Baader som leiarar.
I lag med andre i RAF var ho med på ein palestinsk leir i Jordan for å få våpenopplæring. Etter tilbakevendinga til Tyskland kom der fleire bankran og aksjonar med bruk av sprengstoff mot politiske og militære mål. Gudrun Ensslin var leiande i planlegginga og gjennomføringa av rana og aksjonane.
Arrestasjon
Den 7. juni 1972 vart Gudrun Ensslin arrestert i Hamburg. Etter ei langvarig rettssak vart ho 28. april 1977 dømd til livsvarig fengsel for fire mord og mange mordforsøk.
Til liks Baader gjorde ho natt til 18. oktober 1977 sjølvmord på cella si i Stammheim-fengslet i Stuttgart. Ein tredje RAF-medle, Jan Carl Raspe, var såra av sjølvmordsforsøk, og døydde seinare på sjukehus. Sympatisørar av RAF har hevda at Ensslin, Baader, Raspe og Ulrike Meinhof ikkje døydde av sjølvmord.
Gloria in excelsis Deo
Gloria in excelsis Deo, BWV 191, er ein messekantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1743-1746 (på latinsk) for første juledag. Det er den einaste kyrkjekantaten hans med latinsk tekst. Han vart truleg framført i Leipzig til jul 1745 for å feire slutten på den andre schlesiske krigen.
Teksten er basert på Evangeliet etter Lukas 2: 14 (første sats) og ein trinitarianar frå 300-talet.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, to fløyter, to oboar, strykarar og basso continuo, samt to songsolistar (sopran, tenor) og firedelt kor.
Det består av tre satsar:
Hegga
Hegga eller Skithegga er ei lita elv i Asker kommune som har utløpet sitt i Grodalselva få meter etter at ho renn ut frå Gjellumvannet og ovanfor Kistefossdammen i Heggedal. Hegga startar i Kjekstadmarka ved Heggsjøen og renn forbi Åsåker og gjennom Røyken sentrum. Så renn elva vidare forbi Hallenskog før ho kjem til Heggedal.
Elva har tilsig frå ein del småbekkar langs ruta si som Hengefoss ved Hallenskog. Hegga har normalt liten vassføring, men om våren etter snøsmeltinga eller etter kraftig nedbør flyt ho over breiddene sine fleire stader, spesielt mellom Hallenskog og Heggedal der fleire jorde vert ståande under vatn.
Namnet stammar kanskje frå trenamnet Heggr.
Biologisk familie
Familie viser i biologien til ei eining sett saman av ei eller fleire biologiske slekter. Ein familie kan òg delast inn vidare i underfamiliar og stammar. Overordna vil ein eller fleire familiar delast inn i ordenar.
Som i andre kategoriar (bortsett frå arten) er det eit skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalla familie. Dagens systematikk er derfor meir oppteken av slektskap mellom organismar eller stamtre enn av kategoriar.
Tabellen under viser tilknytinga mellom biologiske familiar og dei næraste inndelingane, i tillegg til dei ulike suffiksa ein vil finna i kvart familienamn.
Ergani
Ergani, tidlegare kjend som Arghni eller Arghana, er eit distrikt i provinsen Diyarbakır i Tyrkia. Byen har kring 60 000 innbyggjarar (2008)
Ein har funne restar etter ein busetnad på den nærliggande åsen Çayönü, som først vart busett kring 7500 fvt. Det vert drive arkeologiske utgravingar kring byen i dag.
Výronas
Výronas (gresk Βύρωνας, katharevousa Βύρων, Vyron eller Viron) er ein kommune i dei austlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til i periferieininga Sentral-Aten i periferien Attikí.
Výronas er kalla opp etter George Gordon Byron, den kjende engelske diktaren og forfattaren, som var ein nasjonalhelt i Hellas.
Schweriner See
Vatnet i Schweriner See renn i sør ut gjennom Störkanal til elva Elde og vidare til Elbe, og i nord ut gjennom Wallensteingraben.
Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland
Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland, på engelsk United Kingdom of Great Britain and Ireland vart skipa den 1. januar 1801. Kongeriket kom til som ei samanslåing av Kongeriket Storbritannia og Kongeriket Irland. Kongeriket Storbritannia var i si tid ei samanslåing av kongedøma Skottland og England i 1707. Det irske Parlamentet gjorde i august 1800 vedtak om å leggja seg sjølv ned. Lov av 1801 om union mellom Storbritannia og Irland, den såkalla "Act of Union" vart då vedteken. Den irske fristaten fekk sjølvstende i 1922. Kongeriket "Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland" hadde sitt gamle namn fram til 1927 då det vart vedteke å skifta namn til Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland). Ei eiga lov vart vedteke om namneskiftet.
Irland skulle verta representert av kring 100 medlemer i det sameinte parlamentet. I tillegg vart det lova trusfridom for dei irske katolikkane. Katolsk trusfridom vart stogga av kong Georg III. Han meinte at å gje trusfridom til tilhengjarar av den romersk-katolske kyrkja ville føra med seg at han braut kroningseiden sin.
Fleire generasjonar av irske leiarar argumenterte for sjølvstyre i Irland. Daniel O'Connell klarde å få den britiske regjeringa til å innvilga trusfridom for dei irske katolikkane i 1829. Freistnaden på å få ein slutt på unionen fall i fisk. Seinare leiarar, som Charles Stewart Parnell, argumenterte for eit heimestyre innanfor unionen.
I 1919 etablerte dei irske medlemene i det britiske parlamentet eit eige irsk parlament, Dáil Éireann. Eamon de Valera vart vald til president av Dáil Éireann. Ein krig, kalla den irske sjølvstendekrigen, mellom irske og britiske styrkar vart utkjempa mellom 1919 og 1921. I desember 1922 gjekk 26 av fylka i Irland ut av unionen og etablerte ein eigen irsk fristat. Seks fylke, kalla Nord-Irland, vart verande i unionen.
Flagget til det sameinte kongeriket
Flagget frå 1801 er framleis flagget til det noverande sameinte kongeriket. Flagget er kjend som "Union Jack". Flagget kombinerte dei dåverande flagga til England og Skottland med det irske St. Patrick flagget.
Darling Be Home Soon
«Darlin' Be Home Soon» (eller «Darling Be Home Soon») er ein song skriven av John Sebastian for The Lovin' Spoonful. Han kom ut på filmmusikkalbumet til Francis Ford Coppola-filmen You're a Big Boy Now frå 1966. Han er blitt skildra som «...ein av dei mest hjartelege songane om å vere borte frå sin kjære, skriven frå synspunktet til ein musikar på turné som skriv eit brev.» Songen vart gjeven ut på singel og nådde 15. plassen på den amerikanske poplista. Same året nådde ein versjon av Bobby Darin 93. plassen på den amerikanske lista. Saksofonisten Bud Shank gav ut songen på albumet sitt A Spoonful of Jazz, og Billie Davis gav han ut på B-side på ein singel i Storbritannia.
Sebastian framførte denne songen på Woodstockfestivalen som den fjerde av fem songar han spelte der i 1969.
I 1969 vart «Darlin' Be Home Soon» gjeven ut av Joe Cocker på albumet Joe Cocker! og vart ein standard for han. Songen vart framført av Slade og finst på konsertalbumet deira Slade Alive! frå 1972. Same året nådde The Association nesten topp 100 i USA med ein singel (104. plassen) henta frå albumet Waterbeds in Trinidad!
Andre hitversjonar av songen vart gjeven ut av The Barra MacNeils (1993, 23. plassen i Canada) og Let Loose (1996, 65. plassen i Storbritannia).
Jødeparagrafen
Jødeparagrafen vil seia siste passus i § 2 i Grunnlova av 1814 som lydde «Jøder ere fremdeles udelukkede fra Riget.»
I grunnlova §2, religionsparagrafen, kom det inn eit forbod mot jesuittar, munkeordnar og jødar. Det var den siste setninga som inneheldt forbodet mot jødar, som seinare vart kalla Jødeparagrafen. Jødeforbodet gjekk attende på Christian Vs norske lov frå 1687.
Soge
Ved skrivinga av den norske grunnlova i 1814 var pådrivarane for ordlyden i §2 om å halda Noreg fritt for jødar særleg fronta av Christian Magnus Falsen, Georg Sverdrup og Nicolai Wergeland.
Nun danket alle Gott
Nun danket alle Gott, BWV 192, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Jødeparagrafen
Avskaffing
Henrik Wergeland, rett nok sonen til Nicolai Wergeland, tok opp jødespørsmålet i Statsborgeren i 1837, og i 1839 hadde han utarbeidd eit grunngjeve framlegg for å slette siste passus i Grunnlova. Det vart opplese i Stortinget i 1839 og sidan innarbeidd i Wergelands skrift Indlæg i Jødesagen. Stortingspresidenten, Wilhelm Anton Sørenssen, fremja Wergelands framlegg som sitt eige. Saka kom opp i Stortinget første gong i 1842 og fekk simpelt fleirtal. Grunnlovsendring treng 2/3 fleirtal. Det vanta 11 stemmer. Framlegget var oppe også i 1845 og i 1848. I 1851 vart jødeparagrafen sletta, seks år etter Wergelands død.
Nun danket alle Gott
Han vart komponert i Leipzig i 1730 for reformasjonsdagen eller ei ukjend bryllaupsfeiring.
Teksten er skriven av Martin Rinckart.
Jødeparagrafen
Avskaffing
Dei to diktsamlingane Jøden (1842) og Jødinden (1844) er poetiske innlegg i jødesaka. Her tek Wergeland mellom anna opp religiøs toleranse i vidt perspektiv, motarbeider fordomar og kritiserer kristne som vil stengje folk med anna tru ute. Religionsfridom er òg eit tema i Nordmandens Kathekisme (1845).
Nun danket alle Gott
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to tverrfløyter, to oboar, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt to songsolistar (sopran, bass) og firedelt kor.
Oratorium
Eit oratorium, av italiensk oratorio, eigentleg 'bønnesal', er eit episk-dramatisk musikkverk komponert for solostemmar, kor og orkester. Teksten i eit oratorium har oftast religiøst innhald, og kan vere henta direkte frå Bibelen eller gjendikta i poetisk form.
Klassiske oratorium er ikkje skrive for scenisk bruk, og for å bøte på dette, kan dei ha ein forteljar (italiensk testo) som referer handlinga.
Oratoriet oppstod i Italia og har røter i religiøse madrigalar og laudes som vart sette opp som eit motreformatorisk initiativ, først av Filippo Neri i Congregazione dei preti dell' Oratorio ('samanslutninga for bønesalprestane') på 1500-talet. Desse oppsetjingane følgde ikkje kyrkjeleg liturgi, og dei vart framførte på folkespråket. Omkring 1640 vart oratorium nytta som nemning for musikkverk, anten som oratorium vulgare, med italiensk tekst, eller som oratorium latino på latin.
Bach komponerte fleire vokalverk med karakter av oratorium, som «Johannespasjonen» og «Matteuspasjonen», men det einaste verket han sjølv karakteriserte som oratorium, var samlinga på seks kantatar for juletida, kjent under namnet «Juleoratoriet»
På 1700-talet komponerte Händel ei rekkje oratorium med engelsk tekst og handling henta frå Det gamle testamentet. Han komponerte òg oratorium med handling frå gresk antikk og mytologi. Det mest kjente oratoriet hans er «Messias», som forkynner den kristne forsoningslæra.
I England utvikla oratoriet seg vidare på 1800-talet gjennom Felix Mendelssohns oratorium «Paulus» (1836) og «Elias» (1846).
Fram mot vår tid er det komponert oratorium som ligg i grenselandet mot sceniske verk, t.d. med innslag av dansescenar.
Gotarkrigen 535–554
Krigen hadde røter i ønsket til den romerske keisaren Justinian om å ta tilbake provinsane til det tidlegare Vestromarriket, som hadde gått tapt til barbariske stammer hundreåret før (sjå folkevandringstida). Sidan krigen varte så lenge var Italia øydelagd og avfolka og ressursane til Riket var utarma. Så med den dyrekjøpte sigeren klarte ikkje austromarane å stå imot den langobardiske invasjonen i 568, som førte til at dei tapte dei fleste områda sine på Den italienske halvøya.
Cixi
Enkjekeisarinne Cíxi, kinesisk 慈禧太后, cíxi tàihòu var ein mektig og karismatisk person som var de facto-leiar av Qing-dynastiet og styrte Kina i det meste av perioden frå 1861 og fram til 1908. Historikarar meiner at ho sannsynlegvis gjorde sitt beste for å handtere sine tids problem, men dei konservative haldningane hennar var ikkje til gagn for henne. Vestlege stormakter kunne dermed utnytte landet.
Liv
Cixi var av mandsju-opphav, og blei konkubine til den nye Xianfeng-keisaren i 1851. Ho steig i gradene då ho fekk ein son med keisaren, den einaste mannlege arvingen hans. Då keisaren døydde i 1861 var sonen berre 5 år gamal, og Cixi blei derfor regent saman med enkjekeisarinne Cian. Dei to enkjekeisarinnane, med bror til den avdøde keisaren som rådgjevar, hadde denne posisjonen fram til 1873 då Cixi sin son Tongzhi-keisaren blei myndig.
To år seinare døydde den 19 år gamle Tongzhi utan å ha fått søner. Cixi braut med den normale arvefølgja og utnemnde den tre år gamle nevøen sin til etterfølgjer. Dei to enkjekeiserinnane heldt fram som regentar inntil Cian døydde i 1881. Då blei Cixi dei facto leiar av Kina.
Då nevøen, keisar Guangxu blei myndig forlét Cixi Den forbodne by, men ho heldt fram med å følgje med i kva som skjedde via nettverket sitt av spionar. Etter at Kina hadde tapt Den første kinesisk-japanske krigen (1894-1895) byrja Guangxu å implementere mange reformer som blei kjende under namnet «Dei hundre reformdagane». Som motreaksjon planla og gjennomførte Cixi saman med dei militære og konservative krefter eit kupp som på nytt gjorde henne til aktiv regent. Som ei følgje av dette blei keisaren fange i sitt eige palass.
Under dei følgjande åra låg Cixi for det meste under for hoffraksjonen Jernhattane, ei tradisjonalistisk og utlendingefiendleg gruppering blant dei mandsjuriske prinsane. Dei var dei fremste kreftene bak Boksaropprøret (1899-1900), som var eit opprør mot dei kristne og mot utlendingar. Cixi var blitt overtydd om særleg vondskapen og sedløysa til dei kristne, og trudde på historiene om at katolske nonner grov ut augeepla til barn ved barneheimen deira for å framstille medikament. Hennar støtte til Jernhattane sin kurs var ikkje konsekvent, og det kan sjå ut til at det som fungerte politisk som ei stillteiande støtte var meir realpolitisk motivert av det tilhøvet at ho ikkje hadde moderate politiske krefter rundt seg som ho kunne stole på.
Ho forhindra dermed ikkje at ein beordra dei militære styrkane til ikkje å gripe inn når boksarane gjekk til åtak på utlendingar og kristne og institusjonane deira, og under den lange kringsetjinga av Beitangkirken i Beijing i 1900 fekk dei keisarlege styrkane å forstå at dei godta kunne delta i åtaka.
Då dei utanlandske allierte rykkte nærmare Beijing for å berge dei utanlandske legasjonane, som trudde seg i stor fare, evakuerte enkjedronninga den forbodne byen og drog ut av byen, og etterhvert inn i Shanxi og Shaanxi.
Etter at utanlandske troppar gjorde gjengjeld då dei inntok Beijing og gjekk inn i Den forbodne by og gjennomførte store plyndringar, aksepterte Cixi dei tilbudte og svært onerøse fredsvilkåra. For å mildne situasjonen gjennomførte ho dei reformene som ho nokre år tidlegare hadde forhindra nevøen sin i å gjennomføre.
Ho var framleis leiande, men med mykje mindre makt, fram til døden sin den 15. november 1908. Keisar Guangxu døydde då ho sjølv låg for døden. Det var ein utbreitt antagelse at keisar Guangxu, som døydde dagen før henne, blei forgifta på ordren hennar. Det er likevel ikkje nokre haldbare historiske indisium som peikar mot eit slikt scenario.
Same dagen, men truleg utan å vite kor nær døden ho var, erklærte ho den vesle guten Pu Yi som etterfølgjar på keisartrona.
Ettermæle
Cixi har fått eit ettermæle som hard, herskesjuk og grufull. Ho utviste ifølgje den gjengse historieskrivinga eit utvilsamt talent kva gjaldt dei maktpolitiske og diplomatiske manøvrar som var nødvendig for å behalde makta, og var ikkje frøkenaktig i vala sine av verkemiddel for å verne interessene sine. Ikkje desto mindre var «keisarinneenkja» svært populær i det kinesiske folket.
Den britiske propagandaen gjorde mykje for å utvikle, og sterkt overdrive, biletet av henne som ei grufull, maktsjuk og sexhungrig kvinne. Særleg Peking-korrespondenten for The Times, George Ernest Morrison, skildra Cixi som monster og snikmordar. I dag står det fast at Morrison tildels lét seg narre av kjeldene sine, Edmund Backhouse var den viktigaste av desse velinformerte «kjennarane, hans av det kinesiske hoffet», og Morrison var klår over korleis dei puritanske orienterte britane sin skjulte fantasiar fungerte.
I dag er det snarare meint at Cixi knapt forlét Den forbodne By, slik at avgjerdene hennar i høg grad var prisgjeve dei nyheitene og analysane som blei ho fekk av informantar som til tider var nokså manipulerande.
Utover den påverknaden ho hadde på politikk i samtida si er ho òg hugsa for støtta si til kunst, inklusive operaen, og grunnlegginga av Pekings zoologiske hage (1906). Dette skulle seinare bli det første zoo der ein klarte å yngle panda.
Edmund Backhouses forfalskingar
Briten Sir Edmund Backhouse klarte i 1898 ved overdrivingar og bløff å få noko innpass hos evnukkane ved det keisarlege hoffet. Det han fekk tak i av informasjon derifrå gjorde han til gjenstand for omfattande og fantasifull omarbeiding etter boksaroppstanden, og det munna ut i to propagandatraktar som teikna eit vrengjebilete av enkekeisarinna Cixi og rettferdiggjorde den utanlandske militærintervensjonen, og som i stor grad blei trudd i Vesten. Dermed skapte han han grunnlaget for, eller han forsterka, ei mengd legender og mytar som seinare har vist seg å liggje milevidt frå fakta.
Konrad Adenauer
Konrad Adenauer var tysk kanslar i perioden 1949-1963.
Konrad Adenauer var ein djupt truande katolikk, noko som vart ein stor fordel i den politikken som skulle gjere samarbeidet, og oppmjuking i tilhøvet til Frankrike lettare, ettersom Charles de Gaulle også var katolikk.
Adenauer var jurist av yrke. Han vart politisk aktiv, og vart mellom anna borgarmestar i Köln og president for det prøyssiske statsrådet, men sidan han arbeidde mot nazistane vart han sett i fengsel under den andre verdskrigen.
Adenauer dreiv eit stort sjansespel i tida like etter andre verdskrigen. Han begynte å bli gammal, og satsa alt på samarbeid med dei allierte, altså okkupantane i Tyskland. Dette var risikabelt, då han var konfrontert med at han var ein landsforrædar. Trass i dette fekk Adenauer den største draumen sin oppfylt, eit fritt og etterkvart uavhengig Tyskland som var integrert og samarbeidde med dei andre nasjonane i Europa.
Stockhorn i Bern-Alpane
Stockhorn er eit fjell i Bern-Alpane, oppfor byen Erlenbach i Simmetal.
Stockhorn er 2 190 meter over havet og det går ei kabelvogn til toppen, der det ligg ein restaurant.
Frå toppen kan ein sjå dei omliggande Alpane med Eiger, Mönch, Jungfrau, Diablerets og Mont Blanc, samt dalane til Aare, Thun og Thunsjøen, Interlaken og Jurafjella.
Vingan
Vingan er ein fjord i Osen kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 6,5 km søraustover til Urddalen i botn av fjorden.
Fjorden har innløp sør for Fårøya i nord. Det ligg ingen busetnader eller vegsamband langs fjorden. Fjordsidene er forholdsvis bratte og høge med Vingheia (303 moh) på vestsida og Langstrandheia (364 moh), Nasen (284 moh) og Helvikkeipen (320 moh) på austsida.
Pizzo Straciugo
Pizzo Straciugo er eit fjell i Wallis Alpane på grensa mellom Sveits og Italia.
Dyirbal
Dyirbal er eit australsk språk i den pama-nyunganske språkfamilien. På grunn av R.M.W. Dixon si doktoravhandling frå 1968 er dyirbal svært godt kjend blant lingvistar, og det blir ofte brukt som døme på australske språk. Genussystemet i dyirbal har gjeve namnet til George Lakoff si kjende bok Women, fire and dangerous things, eit av dei sentrale verka innanfor kognitiv lingvistikk.
American National Standards Institute
American National Standards Institute forkorta ANSI er ein privat organisasjon i USA som koordinerar utvekling av standarder på ulike område.
Dyirbal
Avleidde språk
Tradisjonell dyirbal hadde eit avgrensa språk, eit såkalla svigermorspråk, som vart brukt når talarane var innom høyrevidde til personar i slekta dei ikkje kunne snakke til, som svigermor, svigerbarn, barna til fars søster eller morbror. Dyirbal sitt svigermorspråk vart kalla dyalŋuy, mens «vanleg» dyirbal vart kalla guwal. I følgje Dixon 1983 har dyalŋuy ikkje vore i bruk sidan 1930-talet.
Grammatikk
Dyirbal er kjend for det ergative kasussystemet sitt.
Tavşanlı
Tavşanlı er ein by og eit distrikt i provinsen Kütahya in the Egearregionen i Tyrkia. Byen har kring 60 000 innbyggjarar.
Dyirbal
Genussystem
I moderne dyirbal er balam-genus forsvunne, orda herfrå er no i bala-genus IV. Genus I, bayi, er som før, balan-genus er berre for menneske av hokjønn, og bala-genus er som før genus for alt anna.
Tavşanlı
Byen er senter for kolgruveverksemd. Han er kjend for ein populær for matretten leblebi, som er steikte kikerter.
Dyirbal
Historie
I 1963, då R.M.W. Dixon starta arbeidet sitt med dyirbal, var det sneisvis med talarar, også barn. I løpet av tiåra etterpå har talet på talarar gått drastisk ned, og det er i dag berre eit par att. Allereie i starten av 1980-talet var dyirbal-grammatikken drastisk endra samanlikna med det Dixon kunne dokumentere i 1963.
Velie Nunatak
Velie Nunatak er ein nunatak som ligg 9 nautiske mil (17 km) nord for Mount Moses i Hudson Mountains. Han vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Edward C. Velie, ein meteorolog ved Byrd-stasjonen i 1967.
AM 0702-601
AM 0702-601 eller ESO 119-27 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Kjølen. Galaksane er i eit svært tidleg stadium av vekselverknad og har sannsynlegvis berre nett starta å vekselverka. Dei første teikna på vekselverknad er synlege i den eine galaksen der den ytre strukturen til spiralarmane har starta å utvida seg og strekker seg som ein tidevasshale av materie ut i rommet.
Irland
Irland er den vestlegaste øya i øygruppa Dei britiske øyane.
Redcliff Point
Redcliff Point er eit nes på sørkysten av England, aust for Weymouth i Dorset. Det ligg like aust for Weymouth Bay på Jurassic Coast, ein verdsarvstad kjend for dei geologiske tilhøva her. Ein kan finne fossil i dett området.
Irland
Historie
Befolkninga har i hovudsak keltisk opphav, og keltarane har budd i Irland så lenge ein veit. I vikingtida var norske vikingar mykje i Irland, og etter perioden med ran og vald busette truleg ein god del norske seg der og blanda seg med keltarane. Det var norske vikingar som grunnla byen Dublin, som er hovudstaden i Republikken Irland, eller Eire, som den sjølvstendige delen av Irland også heiter.
Seinare kom Irland under engelsk styre, og fekk mykje innvandring av engelskmenn og skottar. Engelsk språk tok etter kvart nesten over frå irsk, men irane heldt elles på mykje av den eldre kulturen sin, og den katolske religionen sin.
Redcliff Point
Like vest for neset ligg Bowleaze Cove. I aust ligg Black Head og landsbyen Osmington Mills.
Kaste
Kaste (frå latin castus, 'rein', gjennom portugisisk casta, 'rase, avstamming' ) er ei form for sosial lagdeling der kvart samfunnsmedlem er låst inn i ein kaste frå fødselen av, og der ekteskap mellom ulike kastegrupper er sterkt avgrensa. Det best kjende døme på kaste er det indiske kastesystemet, som forenkla kan seiast å ha fire hovudkastar.
Irland
Historie
Frå 1800-talet tok irane til å gjera krav på sjølvstende, men først i 1921 vart Den irske fristaten, seinare Republikken Irland, grunnlagd etter fleire blodige opprør og vanskelege forhandlingar. Dei seks nordlege fylka, Ulster eller Nord-Irland, heldt fram med å høyra til Storbritannia.
Kaste
Menneske i India i kolonitida blei fødde inn i kastar som dei høyrde til heile livet. Kasten bestemte kva arbeid dei kunne ta, kven dei kunne gifta seg med og kva sosiale normer dei måtte følgja, til dømes gjennom kosthaldsreglar, der til dømes vegetarianisme og fråhald frå alkohol er knytt til høgare kastar. Lågare kastar kunne gjera høgare kastar «ureine» gjennom å dela mat, drikkekar, røra dei eller la skuggen sin røra dei. Dei som braut normene kunne bli kasta ut av kasten sin og bli kastelause. Det indiske kastesystemet er kjenneteikna av fire hovudkastar (varna) og ei rekkje underkastar (jat, jati) som kan plasserast inn i hovudkastane.
Kastesystem har òg utvikla seg andre stader i verda, men få til å bli så systematiske som det indiske. Variantar av det indiske kastesystemet finst i heile Sør-Asia og på stader som har blitt kulturelt påverka av India, som Bali i Indonesia og Burma. Blant indiskætta innbyggjarar i Karibia er kastesystemet blitt sterkt utvatna av ulike grunnar, som at indarane kom enkeltvis frå ei mengd ulike kastar, og at plantasjeordninga dei arbeidde under la vekt på produksjon heller enn status. Japan under føydalsystemet var delt inn i ulike kastar, som samurai (krigarar) og burakumin (urørbare), som bestemte kva rettar ein hadde og kven ein kunne gifta seg med.
Forskarar har også rapportert om kastar i Jemen (al-akhdam, kroppsarbeidarar av afrikansk herkomst) og store delar av Afrika, som i Songhairiket i Vest-/Sentral-Afrika og mellom anna blant fulaniar og mandefolk i Vest-Afrika, wolofar i Senegal og igboar i Nigeria. I Vest-Afrika er det vanleg å skilla mellom ulike handverkarkastar og griotar (forteljarar), urørbare og frie eller adelege. Kaste går typisk i arv frå far til barn. Omdiskuterte studium av Sentral-Afrika på midten av 1900-talet skildra Rwanda som kasteinndelt med ei hierarkisk inndeling av tutsiar, hutuar og twafolk. I Aust-Afrika har ein skildra kastar blant klanane til somaliarar, oromofolk og dimefolk, som er delt inn i sju kastar.
I Europa er omgrepet «kaste» sjeldan brukt om dei ulike stendene eller samfunnsklassane, sjølv om ein kan finna trekk ved det i det arvelege aristokratiet. Omgrepet er likevel ein del brukt om grupper som stod utanfor samfunnet, som urørbare cagots/agottes i Spania og Frankrike, taterar/reisande i Nord-Europa og sigøynarar/romfolk i store delar av Europa.