cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hæren
Danmark-Noreg
Christian IV frykta at tyske soldatar skulle invadera Noreg, og ville sikra seg for militært overfall. Men kort tid etter, i 1629, stansa planlegginga av hæren opp, då det vart fred mellom Danmark-Noreg og Det tyske keisarriket. Under hærordninga av 1641 vart den norske hæren reetablert. I motsetnad til Danmark-Noreg, hadde Sverige stor suksess under Trettiårskrigen. Hærordinansen frå 1628 regulerte fleire forhold ved organiseringa av legdshæren; troppane vart oppsett i regiment og kompani. Fem regiment skulle opprettast: I tillegg vart 4 faner oppretta utanfor regimentforbandet: Stavangerske frie fane og Agdersiden frie fane. Desse danna i 1641 grunnlag for eit sjette regiment, Stavangerske regiment. I 1645 bestod den norske hæren av 10 000 mann. Sidan regimenta var knytt til distrikta, vart Hæren ein lokal institusjon, med forankring og rekruttering frå nærområda. Dei seks regimenta i Hæren bestod hovudsakleg av infanteri; andre våpengreiner kom noko seinare, først eit nasjonalt kavaleri i 1663 og artilleri i 1658.
Krigsførebyggande brigade i Tyskland
For meir om dette emnet, sjå Tysklandsbrigaden
Avdelingar
Hæren er samansett av mange ulike avdelingar; mange av desse er utdanningsinstitusjonar, medan det er kampavdelingane som utgjer den største delen. Hæren består av 6 manøveravdelingar: Porsanger bataljon, Hans Majestet Kongens Garde, Garnisonen i Sør-Varanger, Panserbataljonen, 2. bataljon og Telemark bataljon.
Materiell
Materiellet i Hæren er veldig variert; noko er veldig moderne og
PBU
(PBU)
Mark Antokolskij
Mark Matvejevitsj Antokolskij, eigentleg Mordechai Matisovitsj Antokolskij, ) var ein russisk bilethoggar.
Liv og gjerning
Antokolskij var fødd i Vilnius, som son av fattige jødar. Han kom inn på kunstakademiet i heimbyen etter at kona til den dåverande russiske guvernøren la inn eit godt ord for han. Det første kjende verket hans som bilethoggar var trefiguren Jødiske skreddarar (1864). Med skulpturen Ivan den skrekkelege vart han i 1870 kjend i Russland. Tsar Aleksander II erverva verket for 8000 rublar, den gongen ein stor sum. Året etter vart han utnemnd til akademikunstnar. Då han hadde fullført studiane, la han ut på ei lengre utanlandsreise der han mellom anna vitja Roma og Paris. I tida etterpå vart han i St. Petersburg ein av dei mest etterspurde bilethoggarane. År 1878 stilte han ut arbeida sine på verdsutstillinga i Paris. To år seinare vart han utnemnd til professor i bilethogging.
Litani
Eit litani (frå gresk litaneia 'bøn om hjelp') er ei kyrkjebøn som blir vert sungen eller lesen skiftevis slik at ein eller to leier bøna, medan kyrkjelyden fell inn i eit fast omkved.
Litaniet spelar ei viktig rolle i gudstenester i den ortodokse kyrkja. Også i Den katolske kyrkja vert det bruka forskjellige litani. I lutherske kyrkjer har litaniet ein mindre framtredane plass. I Den norske kyrkja vert ei avkorta utgåve av det katolske allehelgenslitaniet bruka som kyrkjebøn i fastetida og på bots- og bededag. Dette litaniet står i Norsk salmebok på nr. 951. På dei følgjande nummera har salmeboka andre litani som kan brukast ved visse høve.
Mark Antokolskij
Liv og gjerning
Antokolskij døydde i Frankfurt am Main i Tyskland. Liket vart ført til St. Petersburg og gravlagd på gravlunden Preobrasjenskij.
Glitregga
Glitreegga  er eit fjell i kommunane Stryn og Stad i Vestland. Det har ei høgd på 1297 meter over havet.
Boyle-Mariotte-lova
Boyle-lova eller Bolye-Mariotte-lova er ei lov i fysikken som seier at produktet av trykket, t, og volumet, v av ein gass ved konstant temperatur er konstant.
Lova er oppkalla etter engelskmannen Robert Boyle, som kom fram til forholdet i 1660 og av franskmannen Edmé Mariotte som kom fram til det same resultatet uavhengig av Boyle i 1676. Lovene vert ofte kalla Boyle-lova i England og Mariotte-lova i Frankrike.
Lova kan utleiast frå idealgasslova
Lova gjeld i røynda berre for ein idealgass, men kan nyttast for verkelege gassar ved lågt trykk (under nokre få atmosfærar).
Vear
Vear er ein tettstad i Tønsberg kommune i Vestfold og Telemark. Staden har og ligg mellom Vestfjorden og Akersvannet.
Adnan Haidar
Adnan Haidar er ein norsk fotballspelar som spelar på midtbanen til Stabæk. Haidar kom til Vålerenga i 2001 og rykte opp frå juniorspelar til A-laget i 2008. Han spelar på aldersavgrensa landslag for Noreg. I 2009-sesongen var Haidar på utlån til Skeid for å få nok speletid på høgt nivå før han kom til Stabæk i 2012.
Kyrkjelyd
Ein kyrkjelyd (av norrønt lýðr, 'folk') er folk som er til stades ved ei gudsteneste i kyrkja eller som soknar til ei kyrkje.
I den siste tydinga kan ordet brukast i ei vid tyding, og omfatte alle medlemmene i soknet, eller det kan brukast i ei snevrare tyding, om ein «kjernekyrkjelyd», det vil seie dei personane som plar søkje til kyrkja eller som er aktive innan det kristelege arbeidet i kyrkjelyden.
Orda forsamling eller menigheit blir, etter mønster frå svensk og dansk, ofte brukt synonymt med omgrepet kyrkjelyd.
Erfjord kommune
Erfjord var tidlegare ein sjølvstendig kommune i Rogaland fylke. Kommunen vart oppretta då Jelsa kommune vart delt i to 1. januar 1914. Erfjord hadde 617 innbyggjarar ved opprettinga.
1. januar 1965 vart Erfjord slegen saman med Sand og Suldal kommunar og delar av Jelsa og Imsland til den nye Suldal kommune. Erfjord hadde på dette tidspunktet 610 innbyggjarar.
Smøla kommune
Smøla er ein øykommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Over Ramsøyfjorden i aust ligg øya og kommunen Hitra, og over Edøyfjorden i sør ligg Aure og øya Tustna. Ein person frå Smøla blir kalla «smølaværing» eller «smølværing».
Kommunevåpenet frå 1989 viser to oppflygande sølvmåsar på raud bakgrunn.
Geografi
Kommunen er den nordlegaste på Nordmøre. Han ligg tre mil nord for Kristiansund. Heile kommunen omfattar over 5 800 øyar, holmar og skjer. Den største øya, Fast-Smøla, dekkjer 214 km² av den totale flatevidda av kommunen på 275 km².
Næringsliv
Dei viktigaste næringane i kommunen er landbruk og fiske, men sørvisnæringane har hatt aukande omfang. Smøla vart den fyrste store vindkraftkommunen med opninga av Smøla vindpark i i 2002. Smøla vindpark II vart opna i 2005. Reiselivsnæringa har òg vorte viktig.
Historie
Kulisteinen på Kuløya er ein godt ivareteken runestein som nemner kristninga av Noreg, og er den eldste kjende skriftlege bruken av namnet «Noreg».
Gamle Edøy kyrkje på Edøya vart bygd på 1100-talet.
Ny Jord starta eit omfattande bureisingsfelt på Frostadheia på 1930-talet
Fylkesveg 331 i Finnmark
Fylkesveg 331 i Finnmark går mellom Båtsfjorddalen og Båtsfjord lufthamn. Vegen er 2,2 km lang.
Storvasstinden
Storvasstinden  er eit fjell i Steigen kommune i Nordland. Det har ei høgd på 1180 meter over havet.
Piz Quattervals
Piz Quattervals er eit fjell i Livignofjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits. Det er ein del av Sveits nasjonalpark.
Tinglysing
Tinglysing er ei offentleg registrering av dokument om eigedomsrett, bruksrett, panterett og andre rettar i fast eigedom. I registeret har kvar eigedom i landet eit grunnboksblad der dokumenta vert noterte. Ansvaret for tinglysinga har lege hos sorenskrivarkontora i mange hundre år, men er nyleg overført til Statens Kartverk på Hønefoss.
Turgutlu
Turgutlu er ein stor by og eit distrikt i provinsen Manisa i Egearregionen i Tyrkia. Byen har kring 115 000 innbyggjarar (2009) og ligg 68 meter over havet. Distriktet er det største i provinsen etter Manisa.
Byen vert stundom kalla Kasaba, som berre tyder «byen».
Emil Jönsson
Aktiv
Jönsson slo gjennom internasjonalt i Kuusamo i Finland i desember 2006. Etter å ha overraska med bestetid i sprint-prologen tok han seg heilt til finalen i tevlinga. Under Ski-VM 2007 i Sapporo vart han sjettemann i øvinga. Samanlagt kom han på tredjeplass i verdscupen 2007 i sprint. 26. januar 2008 vann Jönsson i kanadiske Canmore den fyrste av i alt 13 sigrar i individuelle renn i verdscupen. Størstedelen av 2008-sesongen låg han an til å vinne sprint-verdscupen, men enda på andreplass, to poeng bak nordmannen Ola Vigen Hattestad. Den 16. januar 2009 vann Jönsson eit verdscuprenn i fristil i Vancouver, i ein sesong der han vart sjuandemann totalt i sprintcupen.
OL-sesongen 2010 var Jönsson verdas beste sprint-langrennar. Han vann tre av renna i verdscupen og fekk verdscup-premien ved sesongslutt. Derimot lukkast han ikkje å ta seg til finale i dei olympiske vinterleikane. Også i 2011 vann han verdscupen i sprint og han toppa resultatlista i fire renn. I Ski-VM 2011 i Oslo tok han bronsen på sprinten, landsmannen Marcus Hellner vann tevlinga. Topprestasjonane til Jönsson kom sjeldnare vinteren 2012, men han vann sprinttevlinga i Lahti.
Skisesongen 2012/13 var Jönsson atter beste sprint-langrennaren i verda, etter han vann tre sprintrenn i fristil. Under Vinter-OL 2014 i Sotsji kom han i mål til bronse både i den individuelle sprinttevlinga, bakom Ola Vigen Hattestad og Teodor Peterson, og i sprintstafetten der han gjekk i par med nettopp Peterson.
Jönsson, som er gift med Anna Haag, la opp i 2018.
Lens i Frankrike
Lens høyrer til ei samling komunar kalla Lens-Liévin, som samlar saman 36 kommunar med eit folketal på om lag 250 000 innbyggjarar.
Lens dannar òg eit storbyområde i lag med Douai som har eit folketal på 552 682 innbyggjarar (1999).
Økonomi
Byen er eit industrielt senter og har ei lang historie som gruveby der ein dreiv gruvedrift etter kol. Rundt byen ligg det mange store slagghaugar
Ymse
Byen sitt fotballag, Racing Club de Lens, ligg i den øvste divisjonen i Frankrike, Ligue 1.
Fylkesveg 341 i Finnmark
Fylkesveg 341 i Finnmark går mellom Svartnes i Vardø kommune og Hamningberg i Båtsfjord kommune. Vegen er 40,0 km lang.
Týrnavos
Týrnavos (gresk Τύρναβος) er ein by og ein kommune i periferieininga Lárisa i periferien Thessalía i Hellas. Týrnavos ligg nord for Lárisa og søraust for Elassóna og grensar i sørvest mot periferieininga Tríkala.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Piz Radun
Piz Radun er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Ilanz i kantonen Graubünden i Sveits.
Tverrbakktinden
Tverrbakktinden er eit fjell i Lyngen kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1390 meter over havet.
Rune Rafaelsen
Rune Gjertin Rafaelsen er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet som har vore ordførar i Sør-Varanger kommune sidan valet i 2015, sist attvald i 2019.
Rafaelsen har vore medlem av Arbeidarpartiet sidan 2002, men har to periodar bak seg som uavhengig kommunestyrerepresentant i Sør-Varanger for Raud Valallianse frå 1979-87. Sjølv har han aldri vore medlem av verken Raud Valallianse eller AKP(m-l).
Boulogne-sur-Mer
Béthune (Bonen på flamsk) er ein by og kommune nord i Frankrike ved Den engelske kanalen. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 45 000 innbyggjarar. Storbyområdet til byen hadde etter ei folketeljing i 1999 135 116 innbyggjarar.
Namm
Namnet Boulogne vart først nedteikna i romartida som Bononia, som kom av det keltiske ordet bona (tyder «fundament», «busetnad», «festning»). Det same opphavet har òg namnet på den italienske byen Bologna.
Historie
Opphavleg var byen kalla Gesoriacum, men på 300-talet vart han kalla Bononia av romarane, og hadde ei stor hamn som knytte resten av riket til Storbritannia. Keisar Claudius nytta byen som base då han invaderte Dei britiske øyane i år 43, og fram til 296 var han base for Classis Britannica (den romerske flåten i britisk farvatn).
På 1800-talet vart Notre-Dame de Boulogne rekonstruert av presten Benoit Haffreingue etter han fekk eit syn frå Gud om å rekonstruere den ruinerte basilikaen i byen. Under Napoleonskrigane samla Napoleon La Grande Armée i Boulogne for å invadere Storbritannia i 1805. Planane hans vart derimot utsett på grunn av andre saker i Europa og den sterke marinen til britane.
Boulogne-sur-Mer er ei av dei viktigaste fiskehamnene i Frankrike.
Montreuil-sur-Mer
Attraksjonar
Byen er omringa av festningsvollar frå mellomalderen og ein del av festningsverket som den kjende franske militæringeniøren Vauban bygde på 1600-talet.
Aleksander den store
Aleksander den store (fødd i Pella 20-30 juli, 356 fvt., død i Babylon 10. juni 323 fvt.) var konge av Makedonia. Dei greske bystatane var alt samla under far hans, Filip II av Makedonia. Aleksander den store erobra Persia, Egypt og ei rekkje andre kongedømme. Han nådde heilt fram til det nordlege India. Erobringane førte til ei rask spreiing av gresk kultur til fleire kontinent.
Bakgrunn
Alt som gut deltok Aleksander i Filip sine kampar for å få makta i Hellas, men kom i strid med far sin, som hadde sett Aleksander si mor til sides som dronning. Etter at Filip hadde vorte myrda i 336 fvt. tok Aleksander straks kongemakta, styrkte herredømmet sitt i Hellas, og knuste blant anna bystaten Theben (Thíva) heilt då dei sette seg imot han.
Felttog
Etter den endelege sigeren over persarane vart Aleksander utnemnd til storkonge, og arbeidde for å styrkje makta si. Han heldt likevel fram med felttoget heilt til det nordlege India, der eit trugande mytteri tvinga han til å avbryte vidare framrykking. Tilbake i Persia bringa han orden i administrasjon og styre og kvalte eit byrjande mytteri hos eigne soldatar. Under planlegginga av ein ny ekspedisjon døydde han med eitt, kanskje av òv-drikking eller ein feber.
På høgda av makta si omfatta Aleksander sitt rike – bortsett frå Hellas – det noverande Egypt, Syria, Libanon, Israel, Jordan, Tyrkia, Irak, Iran, Afghanistan og Pakistan. Som eineherskar gjorde han mykje for å passe inn i dei ulike kulturane og la seg hylle som gudefyrste av dei lokale folkeslaga. Om dette var ein freistnad på å skapa tverrkulturelt samhald om herskaren, eller berre var uttrykk for eiga maktlyst, er ikkje klårt. Dessutan tok han i stort omfang lokale offiserar og stormenn inn i tenesta si, om dei synte seg lojale. Kursen hans var ikkje populær hos dei makedonske landsmennene hans – dei meinte at han svikta sin eigen bakgrunn. Aleksander gjennomførte òg ein hektisk aktivitet med omsyn til grunnlegging av byar.
Etter Aleksander sin død braut riket saman ganske raskt, på grunn av strid mellom makedonske generalar som alle ville vera arvtakarane hans.
Aleksander synest å ha vore ein dristig og energisk hærførar som nådde store resultat, men viste seg òg omsynslaus i krig og despotisk overfor undersåttane sine, etter kvart som makta hans auka.
Namn
Dei greske namna til Aleksander den store er Aléxandros o Mégas (Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας), Mégas Aléxandros (Μέγας Aλέξανδρος) eller  Aléxandros o Trítos ho Hellēn Makedōn (Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Ἕλλην Μακεδών).
Planetært grenselag
Navier-Stokes-likningane gjev at turbulensen i det planetære grenselaget oppstår i det området nær bakken med dei største snøggleiksgradientane. Dette laget vert kalla overflatelaget og er om lag 10 % av heile grenselaget. På solrike dagar kan overflatelaget bli om lag 50 m høgt, medan det på stille, klåre netter berre er eit par meter tjukt. Over overflatelaget vil turbulensen gradvis løyse seg opp og miste kinetisk energi til friksjon, i tillegg til at noko av den kinetiske energien vert omforma til potensiell energi i ein lagdelt straum. Balansen mellom danninga av turbulent kinetisk energi og dissipasjonen av den avgjer kor høgt (eller djupt) det planetære grenselaget er. Høgda på grenselaget varierer ein god del. Ved ein viss fart, t.d. 8 m/s og turbulensen denne vinden fører til vil grenselaget i arktiske strøk vere så grunt som 50 m. Om natta på midlare breidder er grenselaget vanlegvis rundt 300 m, medan tropiske grenselag i passatvindområda i teorien kan bli så høgt som 2000 m.
I tillegg til overflatelaget består det planetære grenselaget av kjernen (mellom 10 % og 70 % av høgda på grenselaget) og toppen av grenselaget, som òg vert kalla medrivingslaget eller inversjonstoppen (mellom 70 % og 100 % av høgda på grenselaget). Laget som er aller nærmast overflata er eit svært tynt lag der varme og vassdamp vert overført ved molekylær diffusjon. Lufta i dette laget er ofte mindre enn 1 mm tjukt, og vindfarten er derfor svært liten, og straumlinjene er parallelle med overflata. Dette laget vert kalla det laminære grenselaget.
Obbukta
Bukta munnar ut i Karahavet som er ein del av Nordishavet. Bukta er om lag 1000 km lang og mellom 50 til 80 km brei. Ho går hovudsakleg frå nord til sør og er relativt grunn med eit gjennomsnittleg djup på 10-12 meter. Tazestuaret er ei bukt på austsida av Obbukta danna av elva Taz.
Planetært grenselag
Det er fire eksterne faktorarar som avgjer kor djupt grenselaget er og den midla vertikale strukturen. (1) vindfarten i den frie atmosfæren; (2) varmebalansen på overflata (oppdrifta); (3) lagdelinga i den frie atmosfæren; (4) vertikalt vindskjer eller baroklinitet i den frie atmosfæren.
Obbukta
Øyar
Det er fleire øyar nær munningen av Ob inst i estuaret, som Khalej. Alle desse øyane ligg nær kysten og er hovudsakleg flate og låge. Dei er verna under Ramsarkonvensjonen. Lenger nord, bortsett frå eit par øyar nær kysten som Khaljevigo og Njavigo, er Obbukta stort sett fri for øyar før ho når Karahavet.
Planetært grenselag
Det finst to grupper av planetære grenselag:
Fysiske lover og rørslelikningane som styrer mikrofysikk og dynamikk i det planetære grenselaget er ikkje-lineære og er avhengig av eigenskapar av overflata og prosessar i den frie atmosfæren. Dei kompliserte likningane gjer at det er svært vanskeleg å få nøyaktige utrekningar av prosessar i grenselaget, og likningane må forenklast med tilnærmingar.
Obbukta
Økonomi
Det er oppdaga store førekomstar av gass og olje i regionen. Olje og gass frå brønnane vert sendt sørover via røyrleidningar og jernbanetransport. Jamburg gassfelt vart i 2001 rekna som det største i verda og ligg mellom den sørlege delen av bukta og Tazestuaret i aust.
Planetært grenselag
Grenselaget si viktigaste rolle i atmosfæriske modellar er turbulent transport av fukt (evapotranspirasjon) og luftforureining. Skyer i grenselaget påverkar passatvindane, vasskrinslaupet og energiutvekslingar.
Sjå òg
Couche limite
Fylkesveg 342 i Finnmark
Fylkesveg 342 i Finnmark er ein kort sambandsveg mellom europaveg 75 og Vardø lufthamn, Svartnes. Vegen er 480 meter lang.
Arne Lyngås
Arne Odd Lyngås var ein norsk diktar, bonde og skogsarbeidar som var fødd og busett i Målselv i Troms.
Logaritmisk vindprofil
Logarimisk vindprofil er ein matematisk samanheng som vert brukt for å finne den logaritmiske profilen til vindfarten som aukar med aukande høgde frå bakken.
Det logaritmiske vindprofilet er vanlegvis avgrensa til dei nedste 2000 metrane av atmosfæren (friksjonslaget eller grenselaget i atmosfæren). I den frie atmosfæren kan ein bruke den geostrofiske tilnærminga.
Likinga for å estimere vindfarten (uz) i høgda z (meter) over bakken er:
der u* er friksjonsfarten (eller skjerfarten) (m s-1), κ is von Karman sin konstant (~0.41), d er forflyttinga frå nullplanet, z0 er ruheitslengda (i meter), and φ er ein stabilitetsparameter der L er Obukhovlengda. Når atmosfæren er nøytral stabil (når lufta har same tettleik som omgivnadane) er z/L = 0 og φ fell bort.
Nullplanforskyvinga (d) er høgda i meter over bakken der vindfarten er null på grunn av hindringar som tre og bygningar. Den vert vanlegvis sett til å vere tilnærma 2/3 av den mindla høgda (h) av hindringane. Til dømes visst ein estimerer vinden over ein skog med høgda h = 30 m, så er nullplanforskyvinga d = 20 m.
Ruheitslengda (z0) er eit mål på ruheita til overflata vinden strøymer over, og er mellom 1/10 og 1/30 av den midla høgda av hindringane på bakken. Over flatt, ope vatn er denne verdien om lag 0,0002 m, medan den over ei flat og ope grasflate er om lag 0,03 m, ein åker om lag 0,1-0,25 m og i skoglandskap 0,5-1,0 m. Verdiar over 1 m er sjeldan og indikerer svært ujamnt terreng.
Arne Lyngås
Han var mangeårig medlem i Mellembygd Mannskor i Målselv, og dette koret har ei rekkje av dikta og songane hans på reportoaret.
Dale amatørfilmfestival
Dale amatørfilmfestival går gjerne under namnet daff, og er ein amatørfilmfestival som har funne stad i Dale i Sunnfjord kvar sommar sidan 2005. Festivalen har hovudfokus på amatørfilmar laga av unge filmskaparar i Sogn og Fjordane, men òg filmar frå andre delar av Noreg, samt utlandet, har vorte vist på festivaldagen.
Bakgrunnsstoff
daff sine heimesider
Lavangstinden
Lavangstinden  er eit fjell i Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1215 meter over havet.
Terpenibukta
Terpenibukta (russisk Залив Терпения - Zaliv Terpenija «Tolmodsbukta», japansk 多来加湾, Taraika wan) er ei bukt på søraustkysten av øya Sakhalin i Russland.
Ale Möller
Ale Möller er ein svensk musikar, komponist og multiinstrumentalist.
Möller lærte å spele bouzouki i Hellas, der han i spelte i Neo Minore sitt orkester i tre år, som ofte vart dirigert av den kjende komponisten Mikis Theodorakis. Etter at han drog heim til Sverige for å konsentrere seg fullt og heilt om svensk folkemusikk heldt han fram med å bruke bouzoukien, og utvikla ein eigen spelestil og ein tilnærmingsmåte for å akkompagnere den tradisjonelt feledominerte spelemannsmusikken. Han har i dei seinaste åra gått over til å bruke ein spesialtilpassa variant av strengeinstrumentet mandola, utvikla i samarbeid med instrumentmakaren Christer Ådin.
Möller har mange musikalske prosjekt, blant anna trioen Frifot, der han samarbeider med songaren Lena Willemark og felespelaren Per Gudmundson. Han har gitt ut fleire plater på plateselskapet ECM, med prosjektet Nordan. Det nyaste prosjektet hans, Ale Möller Band gav ut plata Bodjal i 2004. Möller har òg jobba mykje med norsk folkemusikk, og samarbeider med hardingfelespelaren Gunnar Stubseid frå Setesdal. Saman gav dei ut plata Reisaren i 1997.
Piz Ravetsch
Piz Ravetsch er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i Graubünden nær grensa til Ticino. Piz Ravetsch er den høgaste toppen i ei fjellkjede som skil Val Maighels og dalen til Lai da Curnera. Den relativt store breen Glatscher da Maighels ligg på vestsida.
Fylkesveg 355 i Finnmark
Fylkesveg 355 i Finnmark går mellom Brannsletta i Nesseby kommune og Bugøynes i Sør-Varanger kommune. Vegen er 19,7 km lang.
Beit Lahia
Beit Lahia (arabisk بيت لاهيا) er ein by som ligg på Gazastripa nord for Jabalia, nær Beit Hanoun og våpenkvilelinja frå 1949 med Israel. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde byen eit folketal på 59 540 i 2006. Hamas, eit islamist-parti, tok kontroll over byen under kommunevala i 2005, og styrer framleis byen og heile Gazastripa.
Historie
Beit Lahia ligg ved ruinane av ein oldtidsbusetnad på ei høgd. Det har vore foreslått at det var Bethelia, heimstaden til Sozomen, der det òg låg eit tempel. Ein har òg funne bysantinsk keramikk på staden. A mihrab, or mosque alcove indicating the direction of salaah (prayer), is all that remains of an ancient mosque vest for Beit Lahia dating to the end of the Fatamid period and beginning of the ajjubidane Dynasty of Saladin, and two other mosques dating to osmansk period.
Mamelukkane
Ei marmorplate, som ligg ved maqamen Salim Abu Musallam i Beit Lahia har ein inskripsjon frå den seinare tida under mamelukkane. Det er ei gravskift for fire søner av guvernøren av Gaza, Aqbay al-Ashrafi, som alle døydde i byrjinga av mai 1492. Ein trur at borna døydde av pest, slik det var skidlra av Mujir al-Din. Pesten herja i Palestina in 1491-2.
Det osmanske riket
I 1517 vart landsbyen ein del av Det osmanske riket i lag med resten av Palestina, og i 1596 stod Beit Lahia oppført i osmanske skattelister som ein del av i Gaza nahiya i Gaza liwa'. Han hadde eit folketal på 70 muslimske hushaldningar og betalte skatt for kveite, bygg, sommaravlingar, vindruer, frukttre, geiter og/eller bikubar.
Seint i osmansk tid, i mai 1863, vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen. Han skildra staden som «busett av 250 innbyggjarar. Han ligg i ein avlang dal, godt oppdyrka, og omgjeve av høge sanddyner, som skapar ein sterk varme. Det er ein liten oase, stadig truga av dei flyttande sanddynene, som ligg på kvar side, og sanden ville ha dekt heile området, om ikkje folk stadig kjempa for å hindre dette». I 1883 vart staden skildra av Palestine Exploration Fund i Survey of Western Palestine som ein «liten landsby med fine hagar og lundar med store og gamle oliven, i midten av sanden. Han har ein brunn i sør. Det ligg ein liten moské i landsbyen.»
Palestinamandatet
I folketeljinga i 1922 utført av Det britiske mandatet styresmaktene, hadde Bait Lahia eit folketal på 871, alle muslimar, og dette auka i folketeljinga i 1931 til 1133, framleis alle muslimar, i 223 hus. I 1945 var folketalet i Beit Lahiya på 1700 arabarar og landarealet var 38 376 mål, i følgje ei offisiell landmåling. Av dette var 134 mål var for sitrus og bananar, 1 765 for plantasjar og irrigert land, 15 185 for korn, medan 18 mål var utbygde område.
Reinviktinden
Reinviktinden  er eit fjell i Steigen, Sørfold kommune i Nordland. Det har ei høgd på 1215 meter over havet.
Mile
Mile er ei måleining for lengd som blir brukt i nokre engelsktalande land. Ho svarar til rundt 1.609 meter på land og 1.852 meter til sjøs og i lufta.
Då Romarriket fall, stod steinane igjen. Dei blei etter kvart tekne i bruk av nye herskarar, saman med ei eller anna form av eininga. Det norske ordet mil kjem òg opphavleg frå romarane sine tusen skritt.
Fanitullen
«Fanitullen» er nemninga på ein slått og ei historisk segn, stadfest til Øvre Hallingdal på 1700-talet.
Bakgrunn og variantar
Samtidige rettsvitnemål fortel at det retteleg var eit drap på Larsgard i Hovet under eit barsøl i 1724. Drapsmannen var, som segna seier, Ådne Sindrol. I dei fleste variantane er det fortald at tønna der fanden sat og spela slåtten, låg i kjellaren under huset, og at kjøgemeisteren kom oppatt og fann Levord daud med det same slåtten tona ut. I denne varianten sit den vonde på tønna «ute i garde», slik at heile laget ser og høyrer.
Det skal og finnast ein variant av segna frå Hemsedal, som truleg er knytt til eit bryllaup. Denne varianten vart grunnlaget for det kjende diktet Jørgen Moe skreiv over segna, og som er den mest kjende attgjevinga. Moe skreiv sin versjon i 1850-åra, mens nasjonalromantikken var på sitt sterkaste. Her foregår handlinga i eit bryllaup i Hemsedal, og Jørgen Moe har lagt til ekstra dramatiske effektar, som beltespenning. Moe har truleg også hatt tilgang på andre kjelder og forteljarar.
Motivet med Fanden på tønna er ein variant av segna om faen på bordlasset, som er knytt til ei rekkje ulike slåttar, gjerne gangarar. Det er berre i segna om Fanitullen ein finn ei slik dramatisk oppbygging av segna, og at det heile endar med drap. Difor har og segna fest seg uvanleg godt.
Fylkesveg 357 i Finnmark
Fylkesveg 357 i Finnmark går mellom Sandnes og Langfjorden i Sør-Varanger kommune. Vegen er 1,2 km lang.
Fanitullen
Slåtten
Slåtten som er knytt til segna er ein lausslått i 2/4-takt, for det meste spela på trollstilt, men og på høg ters (A-E-A-E). I Telemark finst slåtten som lyarlått, mellom anna spela av Eivind Groven. Den mest kjende forma i dag er etter Odd Bakkerud, som laga ei storform som har vore svært populær som konsertnummer. Denne forma var mellom anna kjenning for Norsktoppen i fleire år, spela av Christiania Fusel & Blaagress, leia av Øystein Sunde (innspeling 1968).
Johan Halvorsen laga eit tonedikt over slåtten og segna, som og er kalla Fanitullen. Opningstaket i dette verket er i røynda henta frå gangaren Førnesbrunen.
Slåtten finst som nr 165 i hardingfeleverket, med to variantar: a etter Sevat Sataøen, og b etter Odd Bakkerud. Elles finst det ein variant av slåtten på Grålysingsstille, nr 63 etter Sevat Sataøen, og i tillegg ein variant frå Valdres, Fan på Øltunna, etter Andreas Hauge (nr 121), på meir vanleg felestille (A-D-A-D).
Kaland i Bergen
Kaland er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på austsida av Kalandsvatnet ved Kalandseidet.
Garden høyrte til Lyseklostergodset før brukarane sjølv tok over garden frå 1874.
Geografi
Kaland ligg på austsida av Kalandsvatnet og strekkjer seg austover mot Hauglandsvatnet og byrjinga på Hauglandsdalen. I sør ligg Bahusvatnet og Eidatjørna.
Kaland Smådal i vest, Kismul i sørvest, Fortunet, Bahus og Lyngbø i sør, Engevik i aust, Austevoll i nordaust og Almeland i nord. I tillegg grensar han til ei utmark som ligg under Indre Hamre.
Bandırma
Bandırma (frå gresk Πάνορμος, Panormos) er ein by nordvest i Tyrkia med 115 000 innbyggjarar (2009). Han ligg ved Marmarahavet og er eit distrikt i provinsen Balıkesir.
Byen er eit handelssenter og har ei hamn som vert nytta til handel mellom Istanbul og Izmir. Det er jordbruk i området kring byen.
Byen har veg- og jernbanesamband til andre store byar og Balıkesir ligg 90 km unna, Istanbul er 100 km nordaustover, Bursa 100 km mot aust, İzmir 270 km sørvest og Canakkale 170 km vestover.
Chonburi-fylket
Chonburi er eit fylke, eller ein provins (changwat), i Thailand.
Chonburi grensar til fylkaChachoengsao, Chanthaburi og Rayong. I vest ligg Bangkok-bukta.
Fylkesveg 361 i Finnmark
Fylkesveg 361 i Finnmark går mellom Bekkevoll og Stenbakk i Sør-Varanger kommune. Vegen er 10,5 km lang.
Mungofamilien
Mungofamilien (Herpestidae) er ein familie som høyrer til rovpattedyra, og som fyrst og fremst er å finne i Afrika, men éin av artane er også spreidd over Sør-Europa og Asia. Fleire slekter finst berre på Madagaskar (gassiske mungoar). I alt finst det 20 slekter og 36 kjende artar.
Skildring
Mungoane er små rovpattedyr, som i lengde varierer frå om lag 23 cm til om lag 75 cm. Dei veg normalt frå i underkant av 1 kg til om lag 5–6 kg. Dei fleste artane i denne familien er frå brun til gråbrune eller grå i fargen. Nokre artar har stripemønster, men dei fleste er tilnærma einsfarga. Berre nokre få artar har ringmønster på halen. Dei har vanlegvis forholdsvis små hovud med spisse snutar og små runde øyre. Skallen er vanlegvis lang og flat.
Mungoane et ein variert rovdyrkost som mellom anna omfattar små pattedyr, reptil, fuglar, krabber, fisk, insekt og egg. Nokre artar et også frukt og bær og anna vegetabilsk føde. Nokre artar er selskapelege og lever i store flokkar på opp mot 50 dyr, medan andre for det meste lever i einsemd utanom paringstida.
Mungoane er mellom anna kjende for det umåtelege pågangsmotet sitt og evnene sine som slangedreparar. Dei er ikkje immune mot slangegift, slik mange trur, men har lynkjappe refleksar som set dei i stand til å unngå å verte bitne.
Vanntinden
Vanntinden  er det høgaste fjellet på Vanna i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1031 meter over havet.
Mungofamilien
Systematikk
Dei gassiske mungoane (Galidiinae) høyrer til dei gassiske snikekattane, ikkje til mungoane.
Erfjord
Erfjord er ein tettstad i Suldal kommune. Erfjord var tidlegare sentrum i Erfjord kommune
Piz Riein
Piz Riein er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Laax i kantonen Graubünden i Sveits.
The Pearl-Qatar
Når øya er ferdig utbygd vil The Pearl danne over 32 km med ny kystlinje med 18 831 bustader for 45 000 innbyggjarar. Øya er blitt utvikla av United Development Company og planlagt og designa av Callison. Øya ligg 350 meter frå kysten ved West Bay Lagoon-området i Doha.
Piz Rondadura
Piz Rondadura er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, på grensa mellom kantonane Graubünden og Ticino. Det ligg oppfor Lukmanierpasset på austsida.
Mikael
Mikael, Michael, Mikal og Michel er mannsnamn av hebraisk opphav. Mikael, Mikal og Mikkel har namnedag den 29. september, som også er mikkelsmesse frå gammalt av.
Det hebraiske Mīkāēl tyder 'kven er som Gud?'. Det er namnet på engelen Mikael, ein av dei fire erkeenglane i jødisk og kristen tru.
Namnet har vore brukt i Noreg sidan 1300-talet.
Mjauing
Mjauing er ein kommunikasjonsmåte for kattar. «Mjau» er eit lydord som skildrar lyden kattar lagar med stemmebanda sine mellom anna for å få merksemd. Alle kattar mjauar, men kjæledyr mjauar meir enn villkattar.
Nawaz Sharif
Nawaz Sharif er ein pakistansk politikar og tidlegare statsminister, fødd i Lahore i Punjab. Han er blitt vald til statsminister to gonger, og leia mellom anna landet då det prøvesprengde si første atombombe i 1998.
Sharif blei avsett i eit militærkupp av general Pervez Musharraf i 1999, og året etter stilt for retten for mellom anna korrupsjon, kapring og terrorisme, dei to siste punkta i samband med forsøket hans på å avsetja Musharraf som militærleiar. Høgsteretten i Pakistan dømde han til livstid i fengsel, ei bot på 20 millionar rupiar og forbaud han å delta i pakistansk politikk og å ha ei offentleg stilling dei neste 21 åra. Fengselsstraffa blei seinare omgjort til landsforvising til Saudi-Arabia.
Jabalia
Jabalia eller Jabalya (arabisk جباليا ), er ein palestinsk by som ligg 4 km nord for Gaza by. Han er under Nord-Gaza guvernement på Gazastripa. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde Jabalia eit folketal på 82 877 i 2006. Jabalia flyktningleir ligg like ved byen i nord. Den nærliggande byen Nazla er ein del av Jabalia kommune. Byen vert for tida styrt av Hamas.
Arkeologi
Ein har funne ein stor gravplass datert til 700-talet fvt. nær Jabalia. Denne indikerer at det var eit kristen samfunn i Gaza under den første islamske tida i Palestina.
Medan ein arbeidde på Salah al-Din-vegen, avdekte arbeidarane tilfeldigvis eit koster frå bysantinsk tid. Staden vart grave fram av det palestinske antikvitetsdepartementet. I dag er den bysantinske mosaikken i klosteret dekt med sand for å verne dei frå erosjon skapt av vinterregnet.
Historie
Jabalia var kjend for den frodige jorda og sitrustrea sine. Mamelukk-guvernøren i Gaza, Sanjar al-Jawli, regjerte i området tidleg på 1300-talet og gav delar av landområdet til Jabalia som gåve til al-Shamah-moskeen han bygde i Gaza. I Jabalia ligg Omeri-moskeen frå mellomalderen. Alt som finst att av den gamle moskeen er søylegangen og minareten. Resten er frå moderne tid.
Seint i 2006 var han åstad for massedemonstrasjonar mot israelske åtak, då store menneskemassar danna eit menneskeleg skjold for å verne eit hus som var i ferd med å bli rive ned av israelske styrkar.
Venskapsby
Jabalia er venskapsby med Groningen i Nederland.
Telthus
Telthus er nemninga på eit militært lagerhus for lokale avdelingar i mobiliseringshæren. Telthusa, som er knytte til hærordninga av 1628, var som oftast plassert på sentrale plassar i bygda, og låg difor vanlegvis attmed kyrkja. I Oslo har ei gate, Telthusbakken, fått namn etter eit telthus som låg attmed Gamle Aker kyrkje.
Telthusa vart mykje like kvarandre. Dei var bygde i tre og hadde likskap med den bygningstypen som vert kalla stabbur, men var i to høgder. Mange telthus er teke vare på og plassert på museum, mellom anna på Maihaugen på Lillehammer og Glomdalsmuseet i Elverum.
Mil
Mil er i dag ei lengdeeining som svarer til 10 000 meter, eller 10 km. Mil er ikkje med i SI-systemet, men er avleidd av det. Ordet mil har opphav i dei romerske mille passus, tusen skritt, sjå romersk mil og engelsk mile.
Opphavleg hadde ein fleire typar mil i Skandinavia:
Landmilene blei markerte med milepålar, som òg blei sette opp på kvar fjerdedel av mila.
I Sverige blei ei einheitleg mil innført i 1699. Før dette hadde ho hatt ulik lengd ulike stader i landet. Nå blei ho definert til å utgjera 3600 stenger = 6000 famnar = 18 000 alner = 36 000 fot, som altså svarer til ca 10 688,54 meter.
Då det metriske systemet blei innført i Noreg i 1875 blei det for gamle avtalar o.a. bestemt at ei gammal mil skulle reknast lik 11 km. Samstundes blei det innført ei ny mil som skulle vere 10 kilometer eller 10 000 meter. Denne «nymila» er enno i bruk i Noreg og i Sverige, men ingen andre stader. Den danske mila er til dømes gått heilt ut av bruk.
Spanstinden
Spanstinden  er eit fjell i Lavangen kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1457 meter over havet.
M.p.p.
m.p.p. er ei avkorting for med påhalden penn. Omgrepet var vanleg den gongen mange ikkje kunne skrive. For likevel å kunna underteikne brev og andre dokument, heldt personen handa si på pennen medan namnet hans vart skrive, med (m.p.p.) bak namnet. Underteikninga vart då rekna som gjeldande. Signaturar med (m.p.p.) bak treng ikkje å vere prov for at personane som har signert ikkje kunne skrive namnet sitt. Pennen kunne verte send rundt til alle som skulle signere, slik at dei hadde halde i han. Så skreiv den som var mest skrivedyktig signaturane.
Det er ikkje eit vilkår for gyldigheita av ei slik underskrift at personen har halde i pennen. Det er tilstrekkeleg at han eller ho samtykker i at ein annan skriv under på hans eller hennar vegne.
Underskrift gjort med påhalden penn er også no ein gyldig måte å skrive under på eit dokument. Dette førekjem frå tid til anna, særleg når den som skal skrive under av helsegrunnar ikkje er i stand til å halde ein penn, men har full forståing av kva han eller ho skriv under på.
Diogo Dias
Diogo Dias var bor av Bartolomeu Dias, sjøfararen kjend for å ha runda Kapp det gode håp. På 1460-talet oppdaga Diogo Dias nokre av Kapp Verde-øyane vest for det afrikanske kontinentet saman med António Noli. I 1500 deltok han i Pedro Álvares Cabral sin ekspedisjon som oppdaga Brasil. På tilbakevegen blei Dias sitt skip skild frå dei andre, og dei kom til Madagaskar, som Dias kalla São Lourenço, den 10. august 1500.
UTF-8
UTF-8 er ein algoritme for å overføre talverdien til teikna i Unicode-standarden til sekvensar av 8-bits bytes. UTF-8 er definert i Annex R, "UCS Transformation Format 8 (UTF 8)" i ISO/IEC 10646, og i kapittel 3.9 av versjon 4.0 av Unicode-standarden.
Litteratur
Unicode
Jean-Jacques Rousseau
Jean-Jacques Rousseau var ein fransk-sveitsisk forfattar, politisk filosof og autodidakt komponist som verka i opplysningstida. Han fekk stor innverknad på politikk, pedagogikk og litteratur. Rousseau hadde mykje å seie for jødane. Han bidrog til at dei ikkje vart forfølgde.
Rousseau vart fødd i Genéve, men virka mykje av livet sitt i Frankrike.
Rousseau var ein av dei fyrste som formulerte folkesuverenitetsprinsippet, og fekk stor innverknad på politisk filosofi gjennom verket Du contrat social (samfunnskontrakta). Verket kom til å ha avgjerande tyding for den amerikanske sjølvstendeerklæringa, Den norske grunnlova og særleg for den franske revolusjon, som braut ut 11 år etter at Rousseau døydde.
Hans syn på barnet og barndommen (jf. Émile ou De l'éducation, 1762) har fått enorme følger i ettertida, for barneoppseding og verdsetjing av barndommen. Hans udogmatiske religiøse syn, basert på hans inderlege og grensesprengjande kjensle for naturen og samanheng i altet, har og fått uoverskueleg tyding i etterkant av hans død.
Piz Rosatsch
Piz Rosatsch er eit fjell i Berninafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Storrobinia
Det kan verte opp til 25 m høgt. Treet har ei uregelmessig vekstform. Stamma er ofte delt i fleire toppskot. Skota på unge tre har tornar. Barken er først olivengrå og glatt. Seinare vert han meir grå og ru, og til sist er han lysegrå og fura. Blada er litt matt mørkegrøne med lysegrøn underside. Haustfargen er gul, men blada fell tidleg av. Blomane er kvite og sit samla i korte klasar. Frøa sit i små brune belgar. Storrobinia høyrer heime på tørr kalkbotn eller sandsteinsbotn i Allegheny-fjella i det austlege USA. Planta vart først dyrka i Europa av gartnarane til den franske kongen Ludvig 13., Jean og Vespasien Robins. Etter dei har planta fått namnet Robinia. Treet vart lenge rekna som ein slags akasie, og Linné gav det namnet «falsk akasie», eit namn som lenge vart brukt i Noreg. Storrobinia kan dyrkast i låglandet i Sør-Noreg. Her vert frøa sjeldan mogne.
Kjerneveden er svært tung, 7-800 kg/m³. Han er hard, seig og bøyeleg. Han er haldbar mot luft, vatn og jord. Og har på alle område betre tekniske eigenskapar enn eik. Til Noreg har det vorte importert ein del til båtbygging. Tidlegare kom mykje av importen frå Nord-Amerika, noko som har ført til at namnet «black locust» har vorte ein del brukt om dette treslaget. Fordi treet oftast er krokete og treviket har mange feil, vert det levert i korte lengder. Til trenaglar har locust vorte etterspurd. Heilt opp til 1955 heitte det i Det Norske Veritas sit regelverk for bygging av skip at fartøy kunne få eit år lenger klassing med trenaglar av «god amerikansk locust». I USA har heile fartøy vorte bygde av dette treslaget.
Undersjøisk tunnel
Undersjøisk tunnel er ein tunnel for bil- eller jarnbanetrafikk som går under eit sund, ei elv eller ein innsjø. Nemninga undersjøisk tunnel vert i somme høve òg nytta av tunnelar som på det djupaste ligg under nivået for havoverflata jamvel om heile tunnelen ligg i landfast grunn. Eit av momenta som taler for undersjøisk tunnel i staden for bru, er at terrenget i området ville gjere at ei bru ville måtte byggjast særs høg av omsyn til skipsleia som brua kryssar. Kostnadene er soleis ofte avgjerande for om det vert bygd bru eller tunnel. Somme stader vert bru og tunnel kombinert av omsyn til skipstrafikken, som til dømes på Øresundsambandet mellom Amager i Danmark og Malmø (Limhamn) i Sverige, der strekninga mellom Amagar og ei kustig øy, Peberholm, ligg i tunnel og resten på bru.
Nordaustpassasjen
Historie
Motivasjonen for å segle langs Nordaustpassasjen var opphavleg økonomisk. I Russlan kom ideen om ein mogeleg sjøveg mellom Atlanterhavet og Stillehavet først hos diplomaten Greasimov i 1525. Russiske kolonistar og handelsmenn langs kysten av Kvitsjøen, pomorane, hadde derimot alt utforska delar av ruta alt på 1000-talet. På 1600-talet oppretta dei ein samanhengande sjøveg frå Arkhangelsk og så langt aust som til munningen av Jenisej. Denne vegen, kalla sjøvegen Mangazeja etter den austlege endestasjonen og handelsstasjonen Mangazeja, var ein tidleg føregjengar for Nordaustpassasjen.
Undersjøisk tunnel
Vanlegvis vert undersjøiske tunnelar bygd der det er berggrunn, og tunnelen vert bora eller sprengd ut på same vis som fjelltunnelar på land vert bygde. Der vatnet ikkje er djupt og botntilhøva egnar seg, kan tunnelen byggjast i tørrdokk på land som seksjonar av store metallrøyr eller betongelement som slepast til staden og senkast ned i ei utgravd renne på botnen, der dei vert sette vasstett saman og halde ned med ballast av stein eller betong. Slike undersjøiske tunnelar vert vanlegvis kalla senketunnelar. Tunnelen under vatnet i Bjørvika i Oslo frå 2010 vart såleis laga av betongelement på dette viset, bygd i ei tørrdokk på Hanøytangen på Askøy ved Bergen og slept kring kysten til Bjørvika.
Stordal kommune
Stordal er ein tidlegare norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han grensa til Ørskog i nordvest, Vestnes i nord, Rauma i aust, Norddal i søraust, Stranda i sør og til Sykkylven i vest.
Undersjøisk tunnel
Vatn som sig inn i undersjøiske tunnelar vert pumpa ut. Av omsyn til tryggleiken, er det laga til store basseng på den lågaste staden som kan samle opp store mengder vatn dersom pumpene stoggar av straummangel eller andre årsaker, slik at det ikkje skal vere fare for at trafikantane i tunnelen vert hindra eller skada.
Nordaustpassasjen
Historie
Åtti år etter Dezjnev, i 1725, segla ein annan russisk utforskar, den danskfødde Vitus Bering, den motsette vegen i «Sviatoj Gvarijl». Han starta ved Kamtsjatkahalvøya og gjekk nordover til passasjen som i dag er kalla opp etter han, Beringsundet. Det var Bering som gav dei noverande namna til Dimodesøyane, som først vart oppdaga og skildra av Dezjnev.
Stordal kommune
Kommunen vart oppretta då han vart skild ut frå Stranda kommune i 1892. Han vart slått saman med Ørskog kommune og Skodje kommune i 1965, men den nye storkommunen vart oppløyst att i 1977, og Stordal vart eigen kommune igjen. Stordal var ved samanslåinga den minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Norddal til Fjord kommune.
Nordaustpassasjen
Historie
Bering sine ekspedisjonar i 1725-1730 var ein del av ein større plan starta av Peter den store og vart kjend som Kamtsjatkekspedisjonen eller Den store nordlege ekspedisjonen. Den andre Kamtsjatkaekspedisjonen fann stad i 1735-1742. Denne gongen var det to skip, «Sv. Pjotr» og «Sv. Pavel», sistnemnde kommandert av Bering sin nestkommanderande på den første ekspedisjonen, kaptein Aleksej Tsjirikov. På denne reisa vart følgjet dei første vestlege til å sjå (Bering) og gå i land (Tsjirkov) på nordvestkysten av Nord-Amerika etter at ein storm hadde ført dei to skipa frå kvarandre. På veg tilbake oppdaga Bering Aleutane, men vart sjuk og «Sv. Peter» måtte søke ly på ei øy utanfor Kamtsjatka der Bering døydde (i dag Beringøya).
Stordal kommune
Folketalsutvikling
Då Stordal kommune vart skild ut att som eigen kommune, vart han den minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal. Men folketalet minka raskare i Tustna kommune enn i Stordal, og i 1998 tok Stordal att Tustna. Frå då og fram til 2006 veksla dei to kommunane på å vera minst. Det året vart Tustna kommune slått saman med Aure kommune, og frå då var Stordal igjen minst i fylket. Per 2010 var Stordal den einaste kommunen i Møre og Romsdal etter dei store kommunesamanslåingane på 1960-talet som hadde hatt færre enn 1000 innbyggjarar. Talet var lågare enn dette i 2003-04 og 2006-08.
Nordaustpassasjen
Historie
Den russiske keisarmarinen tok på eiga hand del i den andre store nordlege ekspedisjonen. Ein av desse, leia av Semjon Tsjeljuskin nådde i mai 1742 det nordlegaste punktet på både Nordaustpassasjen og på det euroasiatiske kontinentet, Kapp Tsjeljuskin.
Seinare ekspedisjonar som utforska Nordaustpassasjen fann stad i 1760-åra (Vasilij Tsjitsjagov, 1785–95 (Joseph Billings og Gavril Sarjtsjev), i 1820-åra (Ferdinand Petrovitsj Wrangel, Pjotr Fjodorovitsj Anjou, grev Fjodor Litke og andre), og i 1830-åra. Det vart vist på midten av 1800-talet at det var mogeleg å segle heile ruta, men det var først i 1878 at den finsk-svenske utforskaren Nordenskiöld først klarte å segle heile Nordaustpassasjen frå vest til aust under Vegaekspedisjonen. Skipskapteinen på denne ekspedisjonen var løyntnant Louis Palander frå den svenske marinen. I 1915 segla ein russiske ekspedisjon leia av Boris Vilkitskij passasjen frå aust til vest.
Eit år før reisa til Nordenskiöld starta ei handelsrute med dei såkalla Karaekspedisjonane der det vart eksportert sibirske jordbruksprodukt via Karahavet. Av 122 konvoiar mellom 1877 og 1919 klarte berre 75 seg og det vart berre transportert 55 tonn varer. Frå 1911 gjekk dampskip frå Vladivostok til Koljma ein gong i året.
Nordenskiöld, Nansen, Amundsen, DeLong, Makarov og andre utførte fleire vitskaplege og kartografiske ekspedisjonar langs ruta.
Etter den russiske revolusjonen
Då radioen, dampbåtane og isbrytarane vart innført vart det mogeleg med ein sjøveg langs Nordaustpassasjen. Etter den russiske revolusjonen i 1917 vart Sovjetunionen isolert frå dei vestlege landa som var nødvendig for å nytte denne ruta. I tillegg til at ruta var den kortaste vegen frå vestlege til dei austlege område av Sovjetunionen var han den einaste som låg heilt innanfor sovjetiske farvatn.