cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elfriede Jelinek
Temaval og stil
Elfriede Jelinek tek i tekstane sine opp mistilhøve i det offentlege, politiske og private livet i det austerrikske samfunnet. Ho nyttar ein sarkastisk, provoserande stil som gjer at motstandarane karakteriserer henne som ein «brønnpissar». Stilen blir òg – til dels av ho sjølv – beskriven som obskøn, blasfemisk, vulgær og hånande.
Howardbreen
Howardbreen er ein liten fjellbre like vest for Crescentbreen, som flyt ut i Taylor Valley i nord frå Kukri Hills i Victoria Land i Antarktis. Isbreen vart undersøkt i desember 1957 av den amerikanske geologen T.L. Pewe, som namngav han etter Arthur D. Howard, ein geomorfolog ved Stanford University som var glasiolog i Antarktis i løpet av U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47.
Elfriede Jelinek
Temaval og stil
Språkhandsaminga syner tydelege spor av den musikalske bakgrunnen hennar – ho er utdanna organist – ved at språket inneheld særeigne rytmiske strukturar; jamfør nobelprisgrunngjevinga. Eit anna grunnelement er behandlinga av klangen i det tyske språket og dei fonetiske kvalitetane til orda; ho arbeider flittig med ulike slag assonansar, ikkje berre innan lyrikken og dramatikken, men òg i prosatekstane. Dette gjer at ho reknast som særs vanskeleg å omsetje.
Kontroversar
Det har i årevis rasa ein kontrovers mellom dei som blir provosert av dei krenkande og aggressive tekstane og politiske meiningane ho har gått ut med, og dei som reknar henne som ein språkkunstnar.
Jelinek provoserer ikkje berre i Austerrike: i 2005 forlét Knut Ahnlund Svenska Akademien i protest mot at ho blei tildelt Nobelprisen. Han karakteriserte blant anna forfattarskapen hennar slik: «Det rör sig om ett monomant och enkelspårigt författarskap, en textmassa som synes hopskyfflad utan spår av konstnärlig strukturering.»
Dødsfall i 2018
Oversyn over dødsfall i 2018.
Sandbakken kapell
Sandbakken kapell er ei langkyrkje frå 1974 i Senja kommune i Troms og Finnmark.
Byggverket er i tre og har 148 sitjeplassar. Arkitekt for kapellet var Torgeir Renland.
Thierry Vigneron
Aktiv
Vigneron sette europarekord då han 1. mai 1980 hoppa 5,67 meter, ein rekord som polske Władysław Kozakiewicz forbetra seinare i månaden då han sette verdsrekord med 5,72 m. Den 1. juni flytta Vigneron verdsrekorden til 5,75 meter ved den franske meisterskapen i Colombes. I løpet av sommaren 1980 tok fyrst franske Phillipe Houvion seg over 5.77 m, og deretter Kozakiewicz seg over 5,78 m. Under Sommar-OL i Moskva enda Vigneron på ein skuffande sjuandeplass.
Den 20. juni 1981 vart Vigneron verdsrekordhaldar på ny då han svinga seg over 5,80 m. Korkje ved EM 1982 eller Friidretts-VM 1983 makta han å melde seg på i medaljestriden. Kort etter den sistnemnde meisterskapen, den 28. august 1983 i Roma, forbetra han verdsrekorden sin til 5,83 meter. Den rekorden stod til 26. mai 1984, då Serhij Bubka byrja si lange tid som verdsrekordhaldar.
Vigneron kom på delt tredjeplass og fekk bronse under Sommar-OL 1984 i Los Angeles. Tre år seinare tok han sølvmedaljen då verdsmeisterskapen vart avvikla på Stadio Olimpico i Roma. Elles sigra han i stavhopp-tevlingane i hall-EM 1981, 1984 og 1987. Han var aktiv til 1996.
MS «Delfinus» (1948)
MS «Delfinus» (kallesignal LNDY) var eit motorskip bygt i 1948 som lasteskip for Det Bergenske Dampskibsselskap (BDS). Det Bergenske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på nattehimmelen, her det latinske namnet på stjernebiletet Delfinen. Det var det andre av to båtar under BDS med dette namnet etter som krigsforliste i 1940.
Skipet gjekk i Nederlandsruta til BDS i lag med systerskipet MS Arcturus (1947).
Historie
Skipet vart bygt ved Bergens Mekaniske Verksted i Bergen. og vart levert i april 1948.
Skipet skulle inn i ruta til Rotterdam, Amsterdam og Antwerpen frå Trondheim, Bergen og Stavanger i lag med systerskipet «Arcturus», men etter prøveturen på Byfjorden gjekk jomfruturen til Haugesund for å laste 11 000 tønner saltsild til Lübeck. Det hadde eit par turar til til Tyskland, før det 25. juni starta i ruta til Nederland. Stundom, som i februar 1949, gjekk turen til Nederland via England, og stundom segla det òg noko vidare sørover til vestkysten av Frankrike.
28. september 1948 rørte «Delfinus» så vidt botnen i Vatlestraumen under oppseglinga til Bergen då styremaskinen slo klikk. Skipet kunne derimot fortsette til Trondheim og tilbake til Nederland, før skipet fekk ein kort reparasjon. 6. oktober 1954 gjekk «Delfinus» på grunn ved Måløy på veg til Nederland. Skipet gjekk på ved lågvatn og vart ståande høgt på land. Skipet var likevel tilsynelatande tett. Bergingsdamperen «Draugen» vart tilkalla for å assistere frå Ålesund, men klarte ikkje å dra av skipet ved flo sjø. Etter at bergingsbåten «Uller» òg kom til, fekk dei dratt skipet av grunnen, etter at ein del av lasta, som mellom anna bestod av cellulosemasse, vart lossa over på ein lekter. Skipet vart dykkarundersøkt og det vart oppdaga ein skade midtskips og ein liten lekkasje i ein av tankane. 16. desember 1957 kolliderte «Delfinus» med to mindre fartøy då det skulle legge til kai ved Farsund. Skipet hadde fått klarsignal om at alle småbåtar var borte frå kaien, men då skipet nærma seg viste det seg at dette likevel ikkje var tilfelle. Sundet var for smalt til å manøvrere i, så «Delfinus» hadde ikkje anna val enn å halde fram framover og slå full akter på maskinen. Skipet råka dei to mindre båtane, mellom anna akter då skipet bakka inn i sementkaien. Dei to småbåtane fekk ein heil del skade.
11. april 1962 gjekk «Delfinus» i dokk ved Bergen Mekaniske Verksted for å forlengast med 14 fot. Det vart delt i to like framom overbygget og fekk ny kjøleseksjon. Det skulle stå klart i juli same året, men natt til 7. juni vart det råka av ein kraftig brann midtskips. Brannen var særskild kraftig i overgangen mellom førre og akter lasterom, som var isolert med kork. Det vart trudd at gnistar frå sveising frå tidlegare på dagen hadde lege og ulma fram til det tok fyr. Først i midten av september 1962 var skipet klart att, og gjekk frå no av i ruta mellom Trondheim og Hamburg.
Natt til 20. desember 1963 dreiv «Delfinus» inn i kaien i Ålesund og fekk ein del skadar på skroget. Det kunne derimot halde fram mot Hamburg og vart sidan reparert i Bergen. 8. juli 1965 kolliderte «Delfinus» ved Rongevær i Fedjefjorden med fraktebåten MS Brettingen frå Kristiansund i tett tåke. «Brettingen» var lasta med kvarts på veg til Mo i Rana og fekk store skadar. Nær klokka fem om morgonen såg dei to fartøya kvarandre på radaren og at dei var på kollisjonskurs. «Brettingen» endra kurs nokre grader mot styrbord og gav halv fart. Det vart plassert ut utkikk på bakken, og då konturane av «Delfinus» vart oppdaga endra det kurs ytterlegare og sette fulle fart for å kome framom «Delfinus», samstundes som «Delfinus» gav full fart akterover, men kollisjonen var ikkje til å unngå og «Brettingen» vart råka like framom styrhuset. Frå maskinen vart det meldt at det tok inn vatn og då ein ikkje kunne sjå kor stor skaden var frå dekk, gjekk alle mann i livbåten. Dei fekk kontrollert skaden frå sjøen og kom fram til at det ikkje var så alvorleg, så mannskapet gjekk igjen ombord. Lekkasjen vart stoppa med tvist og margarin, og «Brettingen» gjekk inn til Sildevågen på Fedje. Det vart slept til Bergen med MS Achilles. «Delfinus» slapp uskadd frå kollisjonen og kunne halde fram turen til Trondheim. I februar 1968 var det rettssak om kollisjonen og Backers Rederi, som eigde «Brettingen», kravde 169 000 kr i erstatning av BDS. «Delfinus» vart i retten dømt til å ha 2/3 av skulda for kollisjonen og BDS måtte betale 174 839 kroner i erstatning.
Frå 4. oktober 1967 vart «Delfinus» sett attende i 14-dagleg rute til Rotterdam og Amsterdam, som året etter vart ei hyppigare rute samordna med London-ruta. Sommaren 1969 var skipet attende i ruta til Hamburg, der det gjekk fram til februar 1970.
Skipet
I 1951 fekk skipet innsett radar. I september 1962 vart skipet forlenga med 12 fot ved Bergen Mekaniske Verksted og fekk dei nye måla på 1 980 dwt, 1 466 brt og 791 nrt.
Skipet hadde plass til 8-10 passasjerar.
Nossebro
Nossebro er ein svensk by og centralort i Essunga kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde byen 1,774 innbyggjarar.
Siste onsdag i kvar månad er det ein stort marknad i Nossebro, Nossebro marknad. På torget står den største fungerande saksa i verda som blei brukt for å innvie Storgaten.
Simpson Crags
Simpson Crags er ei rekkje knausar som strekkjer seg nedover frå Mount Baxter i Eisenhower Range og dannar sørveggen av O'Kanebreen i Victoria Land. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1955-63. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter kapteinløytnant William A. Simpson jr. i US Navy, flykaptein i skvadron VX-6 i løpet av U.S. Navy Operasjon Deepfreeze 1967.
Vladislav I av Polen
Vladislav I den korte (fødd 1260 eller 1261, død 2. mars 1333) var konge av Polen frå 1320. Han var hertug fram til 1300, og seniorhertug av Kraków frå 1306 til 1320.
Med kroninga til Vladislav I tok den polske oppløysingstida slutt. Vladislav klarte å samle landet og gjenoppretta det som eit sjølvstendig kongedøme, endå med visse landtap. Han danna grunnlaget for det framgangsrike styret til sonen Kasimir III den store seinare i hundreåret.
Fres
Fres (gresk Φρες) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Fres inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Apokóronas.
Mabel Gay
Mabel Gay er ein kubansk tidlegare tresteghoppar frå Santiago de Cuba som vann VM-sølv i 2009 og fyrsteplassen i IAAF-finalen same året.
Fres
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Fres 895 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 326 innbyggjarar.
Mabel Gay
Aktiv
Gay sette personleg rekord med eit på 14,52 meter og vart nummer 5 i VM-finalen 2003. Seks år seinare forbetra ho seg til 14,61 m i Berlin-VM 2009 og sikra kubansk dobbeltsiger bak landskvinna Yargelis Savigne. Same sesongen sigra Gay ved IAAF-finalen i Thessaloniki med eit bestehopp på 14,62 m. Under verdsmeisterskapen 2011 i Daegu sette ho livsbeste med 14,67 meter, noko som gav henne fjerdeplassen i tevlinga.
13. serierunde i Adeccoligaen 2013
13. serierunde i Adeccoligaen 2013 vart gjennomført med ein kamp laurdag 22. juni, seks kampar søndag 23. juni og ein kamp måndag 24. juni.
Distriktet Zofingen
Zofingen er eit forvaltingsdistrikt (Bezirk) i kantonen Aargau i det nordlege Sveits. Distriktet har namn etter bykommunen Zofingen, som er administrativt sentrum for distriktet. Distriktet Zofingen dekker eit areal på 142,01 km² og hadde 64 746 innbyggarar i 2010. Distriktet grensar i nord mot kantonen Solothurn, i vest mot kantonen Bern og i sør mot kantonen Luzern.
Kastrí på Gávdos
Kastrí (gresk Καστρί) er ein landsby på øya Gávdos sør for Kreta i Hellas. Han er hovudsete i kommunen Gávdos i periferieininga Khaniá i periferien Kreta.
Hank Williams the Roy Orbison Way
Hank Williams The Roy Orbison Way er eit studioalbum av Roy Orbison for MGM Records, gjeve ut i august 1970. Albumet er ei hyllest til countryartisten Hank Williams, som var ei av dei store inspirasjonskjeldene til Orbison. Albumet vart spelt inn i løpet av tre innspelingar tidleg i 1969, og ingen av songane vart gjevne ut som singlar.
Hollies' Greatest
Hollies' Greatest er eit samlealbum av The Hollies og det einaste albumet deira som gjekk til topps på albumlista i Storbritannia. Det kom ut etter at Graham Nash slutta i bandet og var meint å innehalde alle dei britiske hitsinglane med Nash. Berre tre av 14 songar på albumet – «Stay», «I Can't Let Go» og «Stop! Stop! Stop!» hadde tidlegare vore gjevne ut på britiske album.
Albumet låg sju veker på toppen av lista i 1968. Totalt låg det 27 veker på den britiske albumlista og er det mest suksessrike albumet til The Hollies.
Versjonen av «Yes I Will» som er på monoversjonen av albumet, er ikkje singelversjonen frå 1965, men ei tidlegare ikkje utgjeven innspeling frå 1964.
Dej
Dej (ungarsk Dés, tysk Desch, jiddisk דעעש, Desh) er ein by i Cluj fylke i Romania.
Busetnader
Dej er ein municipiu (større bykommune) med desse busetnadane:
Enniskillen
Namnet Enniskillen kjem frå Inis Ceithleann, 'øya til Cethlenn'. Dette viser til Cethlenn, ein figur frå irsk mytologi som ifølgje soga blei såra i slag av ei pil og prøvde å symja over elva Erne, men ikkje kom seg over. Øya i midten av elva blei difor kalla opp etter henne. Det finst talrike engelske stavemåtar gjennom historia – Iniskellen, Iniskellin, Iniskillin, Iniskillen, Inishkellen, Inishkellin, Inishkillin, Inishkillen og så vidare.
Bombinga av Enniskillen
Fram til 1987 hadde Enniskillen vore nokså lite råka av konflikten i Nord-Irland. På Remembrance Sunday, i november 1987, sprengde Det provisoriske IRA ei bombe i byen som drap 11 tilfeldige sivile. Eit av offera var sjukepleiaren Anne-Marie Wilson, og faren hennar Gordon Wilson blei etter tragedien ein leiar i arbeidet for fred i Nord-Irland. PIRA hevda seinare at målet deira hadde vore ei avdeling britiske soldatar som deltok i markeringa av Remembrance Sunday. Enniskillenbomba har i ettertid blitt sett på som eit vegskilje i den irske fredsprosessen, ettersom ho førte til ei isolering av den mest radikale delen av PIRA og ei styrking av meir moderate krefter som ønskte å forhandla. I 1997 kom Sinn Féin-leiaren Gerry Adams med ei offentleg orsaking for bomba.
Hughesbreen
Hughesbreen er ein liten fjellbre som flyt mot Lake Bonney i Taylor Valley frå Kukri Hills sør i Victoria Land i Antarktis. Han vart kartlagd av den vestlege geologgruppa leia av Thomas Griffith Taylor under Terra Nova-ekspedisjonen, og kalla opp etter professor McKenny Hughes, ein geolog ved University of Cambridge.
Bowie at the Beeb
Bowie at the Beeb er eit samlealbum av den engelske musikaren David Bowie, først gjeve ut i 2000. Opphavleg vart han gjeven ut på tre CD-plater, der den tredje var ei bonusplate med eit konsertopptak frå 27. juni 2000 i Portland BBC Radio Theatre. Seinare utgåver av albumet inneheld berre dei to første platene.
Den første utgåva inneheld feilaktig den andre (plate 2, spor 13) versjonen av songen «Ziggy Stardust» to gonger på plate to, og mangla den første (plate 2, spor 5) versjonen. EMI nekta å gje ut erstatningsplater med den rette versjonen og sende i staden ut CD-plater med den eine songen i posten til kundar som ba om det.
Horë-Vranisht
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande landkommunen Horë-Vranisht 2 080 innbyggjarar.
Bowie at the Beeb
Samlinga inneheld ein song som ikkje var gjeven ut tidlegare, «Looking for a Friend» (plate 1, spor 15), som John Peel sa var ein singel av Arnold Corns. Singelen vart seinare skrinlagd og kom aldri ut.
Horë-Vranisht
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Horë-Vranisht ein del av distriktet Vlorë. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
Bowie at the Beeb
Innhald
Alle songane skrivne av David Bowie utanom der andre er nemde.
Plate ein (Mai 1968 - juni 1971)
Plate to (September 1971 - mai 1972)
Plate tre (27. juni 2000, 'Hours')
Merknader
Spora referer til den japanske CD-versjonen som inneheld eit eksklusivt spor
Medverkande
Sporanummera referer til den japanske utgåva av albumet, som inneheld ein eksklusiv song.
Gorokhovets
Gorokhovets (russisk Гороховец) er ein by i Vladimir oblast i Russland med om lag 13 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kljazma, rundt 150 km aust for Vladimir.
Namnet på byen kjem av det russiske ordet gorokh (kyrillisk горох), som betyr 'erter' og byvåpenet inneheld òg eit bilete av erteplanter.
Historie
Før austslaverarane vandra inn i området var det folkesett av den finsk-ugriske Merja-stammen. Gorokhovets vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1239, da han vart øydelagd av mongolane. Ein meiner at det har vore ei festning der i fleire tiår før dette.
I 1539 var tatarar frå Kazan klare til å brenne ned byen men trekte seg tilbake etter å ha sett eit spøkelse i form av ein gigantisk riddar med et sverd. Etter dette vart fjellet der dette vart observert kalla Puzjalovo, dvs. «Den skremmande».
1600-talet vert rekna som gullalderen til Gorokhovets. Byen var då handelssenter for eit stort område, som omfatta dagens oblastar Vladimir og Ivanovo. Mange kyrkjer, kloster og andre bygningar vart bestilt og oppført av lokale handelsmenn på den tida. Spesielt verd å merke seg er klokketårna frå 1600-talet.
Transport
Byen ligg ved hovudvegen frå Moskva til Nizjnij Novgorod. Han er òg ein elvehamn ved elva Kljazma.
Kamesjkovo
Kamesjkovo (russisk Камешково) er ein by i Vladimir oblast i Russland med om lag 14 000 innbyggjarar. Han ligg 41 km nordaust for Vladimir.
Byen vart grunnlagd på slutten av 1800-talet som ein busetnad ved eit spinneri og veveri. Han fekk bystatus i 1951.
Lagertha
Lagertha var ei norsk skjoldmøy (frå gamalnorsk skjaldmær) i fylgje soga. Ho var kona til den vidgjetne vikingen Ragnar Lodbrok. Historia om henne vart dokumentert av danske krønikeskrivaren Saxo Grammaticus på 1100-talet. Dagens historikarar meiner at Lagertha truleg ikkje var ein historisk skapnad, men er historier om vikingkrigarkvinner eller om den norrøne guddommen Thorgerd.
Soga om Lagertha
Soga om Lagertha som formidla av Saxo Grammaticus er slik, etter Fr. Winkel Horn si danske omsetjing:
Han forlet Lagertha for Thora, dotter av kong Herrød, men ho kjem likevel for å hjelpa han når folket hans gjer opprør:
Skew Peak
Skew Peak er eit fjell, 2535 moh, like vest for toppen av Frazierbreen i Clare Range i Victoria Land. Det fekk dette namnet i 1957 av den nordlege landmålingsgruppa under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition (1956–58) fordi toppen er asymmetrisk sett frå alle retningar. Skew er eit engelsk ord for «skakk» eller «skeiv».
Lagertha
Soga om Lagertha
Ifølgje redaktøren av den engelske Saxo-omsetjinga The history of the Danes Hilda Davidson er det mogleg, og ifølgje filologen Nora K. Chadwick svært sannsynleg, at Lagertha er den same som Thorgerd (Þorgerðr Hölgabrúðr), ei krigargudinne nemnd i fleire soger.
I overleveringane blei Thorgerd tilbeden av, og var i nokre høve gift med, den norske herskaren Håkon Sigurdsson (ca. 937–995), som budde på Hlaðir (Lade). Dette kan vera opphavet til namnet Hlaðgerðr. Gaulardal, Gauladalen – der Lagertha budde ifølgje Saxo – ligg i nærleiken, og var eit sentrum for Thorgerd-kulten. Ifølgje Snorri Sturluson var det også her Haakon si kone Thora heldt til. Skildringa av Lagertha som kjem Ragnar til unnsetjing med flaumande hår minner om korleis Flateyjarbók skildrar at Thorgerd og systera Irpa hjelper Håkon.
Framstilling i kulturen
Christen Pram sitt historiske drama Lagertha (1789) byggjer på forteljinga til Saxo.
Koreografen Vincenzo Galeotti bygde balletten sin Lagertha (1801), den fyrste balletten med nordisk tema, på Pram sitt verk. Balletten var tonesett av Claus Schall, og var ein stor suksess for Galeotti ved Den Kongelige Ballet. Dette var meint som eit Gesamtkunstwerk som inneheldt song, pantomime, dans og opphavleg også dialog.
I nyare tid var Lagertha (spelt av Katheryn Winnick) ein hovudperson laust basert på soga til Saxo i TV-serien Vikings frå 2013. Ho blir framstilt som ei skjoldmøy og den fyrste kona til Ragnar som blir jarl for sitt eige jarledøme etter at dei skil seg.
Namnet Lagertha
Namnet hennar som skrive av Saxo Grammaticus, Lathgertha, er truleg ei latinisering av det norrøne namnet Hlaðgerðr (Hlathgerth). Det kan skrivast Ladgerd på nyare dansk, og er gjerne kjent som Lagerta eller Lagertha på norsk. I engelskspråklege kjelder finst det andre variantar av namnet som Ladgertha, Ladgerda og liknande. Hilda Ellis Davidson noterer også i sin kommentar til Gesta forslag om at namnet blei brukt av frankarane, til dømes av Luitgarde av Vermandois (ca. 914–978), og at soga om Lagertha kunne ha kome frå frankisk tradisjon.
Kjende personar med dette namnet:
Demetrios Poliorketes
Demetrios Poliorketes (337/36–283 f.Kr), var ein konge i Makedonia som levde eit krigersk liv. Namnet Poliorketes er eit tilnamn som tyder «kringsettar av byar», og vart gjeve han under ei kringsetting av Rhodos i 305 f.Kr.
Lagertha
Namnet Lagertha
I 2020 blei ei kvinne omtalt i media då ho ønskte å bytta namn til Lagertha for å ikkje bli forveksla med namnesystera Erna Solberg.
Megálo Khorió på Agathonísi
Megálo Khório (gresk Μεγάλο Χωριό) er ein landsby på øya Agathonísi i øygruppa Dodekanesane i periferien Dei sørlege egeiske øyane i Hellas og hovudsete i kommunen Agathonísi i periferieininga Kálymnos.
Lagertha
Namnet Lagertha
Lagerta er namnet på hovudpersonen i romanen Kjøp ikke Dondi (1958) av Cora Sandel, og Lagertha er ein person i Ellen Andrea og Mormor-serien av Anne-Cath. Vestly.
Demetrios Poliorketes
Faren til Demetrios, Antigonos den einauga, var ein av generalane til Aleksander den store, og etter at Aleksander døydde, kjempa Demetrios saman med faren sin for at Aleksanderriket skulle halde fram som ei samla eining. Etter at faren vart drepen i 301, vart Demetrios først ein sjøkonge uten land. I 294 sikra han seg kongemakta i Makedonia, men vart driven vekk i 288, og døydde altså ikkje lenge etter, i 283.
Onfim
Bakgrunn
Då Onfim levde skal det ha vore veldig vanleg å kunne lese og skrive i Republikken Novgorod, sjølv på tvers av både samfunnsklassar og kjønn, samanlikna med resten av Europa. Byen Novgorod er også omringa av bjørkeskogar, og borken frå desse trea har i fleire hundre år vore i bruk som skrivemateriale, ettersom han er mjuk og dimed relativt lett å skrive på. Sidan 1951 har over 1100 neverdokument vorte funne. Dette, i tillegg til den tilsvarande mengda skriveverktøy som også er funne, er ein av grunnane til at det verkar som at Republikken Novgorod hadde ein uvanleg sterk skriftkultur.
Demetrios Poliorketes
Demetrios hadde han fleire born i ulike ekteskap som han hadde inngått av politiske årsaker. Sonen Antigonos vant att kongemakta i Makedonia i 276. Deretter sat Antigonideætta etter Antigonos den einauga med makta i landet fram til nederlaget mot romarane i 168.
Onfim
Verk av Onfim
Onfim etterlet seg 17 neverdokument. Tolv av desse har illustrasjonar på seg, mens fem av dei har tekst på seg. Ei av teikningane avbildar ein riddar på ein hest som stikk nokon på bakken med ei lanse. Ein går ut frå at riddaren skal vere Onfim sjølv, ettersom namnet hans står skrive til høgre for figuren. Fleire av tekstene er typiske lese- og skriveoppgåver, som viser at han øvde blant anna på å skrive alfabetet, gjenta stavingar, i tillegg til å skrive diverse utdrag frå diverse salmar som han kunne. Tekstene hans inkluderer blant anna frasar som for eksempel «Herre, hjelp din tenar Onfim», men mesteparten av tekstene hans er utdrag frå Salmane, blant anna 6,2 og 27,3.
Teikningane til Omfin inkluderer blant anna riddarar, hestar, pilar og fiendar sigra over i kamp. På dokument nummer 199, eit av bileta som skal avbilde han sjølv forkledd som eit fantasidyr, viser eit bilete av eit dyr med ein lang hals, spisse øre og ein hale. Dyret skal også ha ei pil med fjør på enden i munnen, men det kan også hende at dette skal avbilde at dyret pustar ut eld. Teksta gitt saman med bilete seier «eg er eit villdyr» og «Helsingar frå Onfim til Danilo», som truleg var ein ven eller medelev til Onfim. Talet på fingrar avbilda på teikningane hans varierer mellom tre og åtte per hand, kanskje fordi han ikkje hadde lært å telle endå.
På den andre siden av dokument nummer 199 er det ei alfabetoppgåve. På dokument nummer 205 skreiv Onfim ut det kyrilliske alfabetet og signerte det med «On[f]». Under det er ei teikning som ein går ut frå er ein båt med årar. Dokument nummer 204 har endå ein alfabetoppgåve og avbildar Onfim og fleire av venane hans.
I tillegg til at tekstene hans viser korleis utdanning foregjekk i Novgorod, har tekstene hans også verdi frå eit lingvistisk perspektiv. I teksta han sjølv skriv brukar Onfim aldri bokstavane ъ og ь; dei vart konsekvent erstatta med о og е, til trass for at han skriv ъ og ь i alfabetoppgåvene sine. Dette tyder på at uttalen til ъ og ь har falle saman med о og е. ъ og ь førekom framleis, men berre i tekster skrivne i eit høgare register. For enkle og uformelle neverdokument, var tydelegvis dette ortografiske skiljet ikkje verdt å få fram. Men trass i dette, vart Onfim lært opp til å kunne dei gamle bokstavane også, for å også kunne lese eldre tekster.
Det kongelege observatoriet i Belgia
Det kongelege observatoriet i Belgia, offisielt namn på fransk Observatoire Royal de Belgique og på nederlandsk Koninklijke Sterrenwacht van België, har lege i Uccle (Ukkel på nederlandsk) sidan 1890.
Observatoriet blei først skipa i Saint-Josse-ten-Noode i 1826 av Vilhelm I under påverknad av Adolphe Quetelet. I første halvdelen av 1900-talet hadde dette observatiriet ein Zeiss-reflektor med 100 cm i diameter, eit av dei største teleskopa i verda på dette tidspunktet. Det hadde òg fleir andre astronomiske instrument, slik som astrografar og ei rekkje seismografar.
Observatoriet har som hovudaktivitetar:
1800-talet
Adolphe Quetelet bad regjeringa av Det sameina kongeriket Nederlanda om å danna eit astronomist observatorium i Brüssel i 1823. William I innvilga ønsket hans i 1826 og bygginga starta i 1827 i Saint-Josse-ten-Noode. Meteorologiske observasjonar starta tidleg, men leveranse og installasjon av astronomisk utstyr gjekk sakte. Quetelet vart utnemnt til astronom i 1828.
Under den belgiske revolusjonen gjekk føre seg det kamphandlingar i og rundt sjølve observatoriet. Quetelet beheldt stillinga si under den nye regjeringa og starta òg med vitskaplege observasjonar. Bygningar og instrument var endeleg på plass i 1834. Adolpe Quetelet vart følgd av sonen sin når han døydde i 1874.
1900-talet
Georges Lecointe blei utnemnd til direktør i 1900 etter F. Folie og A. Lancaster. Under leiarskapen hans byrja seismologiske målingar i 1901, og dei første vêrballongane blei sende opp i 1906. Belgia deltok i Carte du Ciel og Astrographic Catalogue. Observasjonane blei utførte fram til 1964. I 1913 blei den meteorologiske avdelinga endeleg ein eigen entitet, Det kongelege meteorologiske instituttet. Etter første verdskrigen blei Central Bureau for Astronomical Telegrams lagt til Uccle frå 1920 til 1922, medan det var leidd av Lecointe.
Sjukdom tvinga Georges Lecointe til å trekka seg i 1925. Han blei etterfølgd av Paul Stroobant.
Sidan 1981 har Sunspot Index Data centar, datasenteret i verda for Solflekkindeksen, vore lagt til observatoriet.
Mercy Cherono
Mercy Cherono er ein kenyansk langdistanseløpar som vann VM-sølv på 5 000 meter i 2013.
Det kongelege observatoriet i Belgia
1900-talet
Asteroiden 1276 Ucclia har fått namn etter byen og observatoriet.
Mercy Cherono
Aktiv
Cherono utmerkte seg særleg i terrengløping i unge år. Perioden 2011-16 representerte ho jamt Kenya i dei store meisterskapane på 5 000 meter. Under verdsmeisterskapen 2013 kneip ho sølvmedaljen på distansen, like framom Almaz Ayana, vinnaren Meseret Defar makta dei ikkje gjere noko med. Året etter vart Cherono samveldemeister 2014 i Glasgow på tida 15.07,2. Sommaren 2016 sette ho personbeste med 14.33,9 i eit stemne i Roma. I sommarleikane 2016 enda ho på fjedeplass, langt unna medalje.
Det kongelege observatoriet i Belgia
1900-talet
Planetariumet ligg i Heysel, i den nordre reginonen av hovudstatsområdet Brüssel.
Kong Baudouin var ein amatørastronom og hadde ei stor interesse for det Det kongelege observatoriet. Etter at han døydde blei det sett opp ein statue til ære for kongen utanfor inngangen til observatoriet.
Krokstadøra
Krokstadøra er ein stad på nordsida av Snillfjorden i Orkland kommune i Trøndelag. Krokstadøra var administrasjonssenter i Snillfjord kommune til og med 2019, då kommunen blei nedlagd. Staden har postadresse Snillfjord.
David Guzmán
David Alberto Guzmán Pérez er ein kostarikansk fotballspelar som i 2018 spela for Portland Timbers i Major League Soccer og for det kostarikanske landslaget.
Krokstadøra
Personar som kjem frå Krokstadøra blir kalla for krokstadøring.
Al Perkins
Al Perkins er ein USA-amerikansk gitarist mest kjend som steelgitarist. Gitarfabrikanten Gibson kalla Perkins «den viktigaste dobro-spelaren i vertda» og byrja å lage ein signaturversjon av ein dobro i 2001.
Krokstadøra
Fylkesveg 714 gikk tidlegare gjennom Krokstadøra, før vegen blei lagt om den 22. februar 2019.
Al Perkins
Tidlege år
Al Perkins vart fødd og voks opp i Texas og lærte seg å spele hawaiisk steelgitar ni år gammal. I 1950-åra vart Perkins rekna som eit vedunderbarn og spelte med regionale countryband, spelte på TV og radio, og vann fleire talentkonkurransar. Tidleg i 1960-åra byrja Perkins å spele elektrisk gitar med rockeband i Texas, og vart oppdaga av Mickey Jones og Kenny Rogers frå The First Edition. I 1966 var han i nasjonalgarden og var ferdig med militærtenesta i 1970.
1970-åra
Medan Stills arbeidde med Crosby, Stills and Nash, slo Perkins og Hillman seg saman med Richie Furay (Buffalo Springfield og Poco) og J.D. Souther i Souther–Hillman–Furay Band. Perkins byrja med musikkproduksjon i midten av 1970-åra, men turnerte igjen med Michael Nesmith og McGuinn & Hillman. Som studiomusikar spelte Perkins på mange kjende album, som Eagles sittOn the Border.
Han vart med i det britiske bandet Ark i 1976 og spelte på albumet The Angels Come.
1980-åra
Perkins fortsette produksjonsarbeidet inn i 1980-åra og turnerte òg med Chris Hillman som ein duo, før han vart med i bandet til Dolly Parton i 1986, og turnerte og spelte inn plater med ho i fleire før han flytta til Nashville.
I Nashville skipa Perkins eit nytt prosjekt kalla The Nash Ramblers med Emmylou Harris, som han tidlegare hadde arbeidd med på dei to soloalbuma som Gram Parsons spelte inn. Live at the Ryman album gav Perkins den første Grammyprisen sin i 1992.
Sidan 1990-åra
Al Perkins har halde fram å turnere og spele inn musikk. Så langt har Al Perkins spelt med mellom andre James Taylor, Bob Dylan, Tori Amos, Garth Brooks, Dwight Yoakam, Dan Fogelberg, Joe Walsh, Mike Love, Solomon Burke, Patty Loveless, Cher, Rita Coolidge, Iris DeMent, Michael Martin Murphey, Buddy Miller og Jim Lauderdale.
Suggestopedi
Suggestopedi er ein pedagogisk metode utarbeidd primært for språkopplæring. Metoden, som har vorte kritisert for å vere pseudovitskap, er utvikla av hjerneforskaren og psykiataren Georgi Lozanov (1926-2012), som opphavleg kom frå Bulgaria.
Ordet suggestopedi kjem av det engelske ordet suggest i tydinga «å tilby» eller «å foreslå».
Kreativitet i en heilskapleg samanheng er sentralt. Elevane nyttar musikk, fantasi, humor, rollespell, songer, spel, dialogar og plakatar med grammatiske element.
Metoden har blitt evaluert av 20 professorar frå heile verda, og UNESCO utarbeidde ein rapport om metoden i 1982. Dei tilrådde at det vart oppretta opplæring i metoden, og at lærerar fekk opplæring i denne. Då kommunistane vart klar over denne suksessen, vart arbeidet til Dr. Lozanov stoppa. Dei tok frå han passet da han skulle reisa utenlands, og han fekk husarrest i 10 år. I denne tida vart det vanskeleg for vesten å få ut informasjon om metoden. Det kom mange myter og mange imitatorar som dukka opp, og metoden vart kobla til «superlæring» og «akselerert læring», retningar som dukka opp i USA.
Dr. Lozanov har oppretta Lozanovs International Trainer’s Association (LITA), som skal spreia arbeidet hans. Han har utdannet ca. 30 trainarar i metoden i ulike land i verda. Desse skal mellom anna arbeide for spreiing av metoden. I Noreg eksisterer Norsk suggestopediforening for utdanna suggestopedilærarar med rundt 50 medlemmer.
Tettstaden Stongfjorden
Stongfjorden er ein tettstad og tidlegare industristad inst i Stongfjorden i Askvoll kommune i Vestland.
Ingvar Wixell
Karl Gustaf Ingvar Wixell, var ein svensk barytonsongar. Han debuterte i 1955 og var knytt til operaen i Stockholm fram til 1967. Frå 1967 vart han fast engasjert ved Deutsche Oper i Berlin. Han gjesta ofte andre operascener, mellom anna Bayreuth, Metropolitan og Salzburg. Av roller hadde han hovudroller som Falstaff og Simon Boccanegra, grev Almaviva i Figaros bryllup og Scarpia i Tosca.
Tettstaden Stongfjorden
I Stongfjorden ligg Stongfjorden bedehuskapell, Stongfjorden skule og Stongfjorden barnehage.
Den fyrste aluminiumsfrabrikken i Norden, Stangfjorden Elektrokemiske Fabriker, ligg i Stongfjorden og var i drift mellom 1908 og 1945.
Civilization Phaze III
Civilization Phaze III er det 63. albumet til Frank Zappa, gjeve ut posthumt som eit dobbeltalbum den 31. oktober 1994.
Albumet markerer den tredje delen av ein konseptuell kontinuitet som starta med We're Only in It for the Money (1968), medan den andre delen er den redigerte versjonen av albumet Lumpy Gravy frå 1967. Soga på Civilization Phaze III involverer ei gruppe folk som lever inne i eit piano og den truande røyndomen i verda utafor. Temanet på albumet er personleg isolering og nasjonalisme.
Mykje av den improviserte dialogen var opphavleg spelt inn som ein del av innspelinga for We're Only in It for the Money og Uncle Meat, som består av noko dialog av dei same personane og noko av dialogen på dette albumet finst òg på den redigerte versjonen av Lumpy Gravy som kom i 1968. Ny dialog vart spelt inn av Zappa i 1991 og består av ein liknande improvisert dialog av medlemmmar i Ensemble Modern, dottera til Zappa, Moon Unit og skodespelaren Michael Rapaport.
Civilization Phaze III har blitt hylla som eit av dei beste verka til Zappa, særleg for den utfordrande og komplekse musikken framført på Synclavier.
Utgjeving
Frank Zappa døydde etter at albumet var ferdig. Det vart gjeve ut posthumt på Barking Pumpkin Records den 31. oktober 1994, først som eit postordrealbum, utan marknadsføring. Rykodisc fekk høvet til å distribuere albumet nasjonalt, men valde å ikkje gjere dette.
Albumet vart heller ikkje gjeve ut saman med dei andre platene til Zappa under nyutgjevinga av katalogen hans i 2012.
Mottaking
Albumet vart godt motteke som eit av dei beste verka til Zappa. Allmusic sin François Couture skreiv, «Det høyrer til den 'seriøse musikken' hans [...] Det originale omslaget og innpakninga er makelaust og luksuriøst, noko som passar musikken, som er noko av det beste Zappa skreiv utafor rocke-verda». Somme kritikarar meinte likevel at «piano people»-soga var for tynt for eit dobbeltalbum.
Dansk-norsk slavehandel
Dansk-norsk slavehandel gjekk føre seg i perioden ca. 1670–1802. Om lag 100 000 slavar blei transporterte over Atlanterhavet på norske eller danske skip.
I 1792 kom loven Forordning om negerhandelen frå kong Kristian VII, som forbaud handel med slavar. Forordninga vart gjort gjeldande i 1803. Med det blei Danmark-Noreg det første landet i Europa som sette forbod mot handel med slavar. Sjølve slaveriet blei først forbode i 1848.
Lake Malawi
Lake Malawi er eit tsjekkisk indie pop-band frå Třinec i Tsjekkia og vart skipa i 2013. Bandet består av hovudvokalist, gitarist og keyboardist Albert Černý, bassist og keyboardist Jeroným Šubrt og trommeslagaren Antonín Hrabal. Lake Malawi vart skipa av Černý, etter at han forlét sitt førre band, Charlie Straight. Debut-EP-en We Are Making Love Again vart sloppen i 2015, etterfulgt av debutalbumet Surrounded by Light i 2017. Gruppa representerte Tsjekkia i Eurovision Song Contest 2019 med songen «Friend of a Friend», der dei kom på ellevteplass i finalen.
Bakgrunn
Lake Malawi vart skipa av frontfigur Albert Černý etter at hans førre band, Charlie Straight, vart oppløyst september 2013. Bandnamnet Lake Malawi er inspirert av songen «Calgary» av Bon Iver, frå bandet sitt selvtitulerte album frå 2011. Gruppa gav seinare ut debutsingelen «Always June» i 2014, og framførte han live under eit intervju med BBC London. I 2014 opptredde Lake Malawi ved fleire store tsjekkiske musikkfestivalar som Colours of Ostrava og Rock for People, og dessutan The Great Escape Festival i Storbritannia. I 2015 gav gruppa ut sin første EP, We Are Making Love Again. Lake Malawi har vore oppvarmingsband for fleire internasjonale artistar som har hatt konsertar i Praha, blant andre The Kooks, Mika og Thirty Seconds to Mars. I 2016 forlét trommeslagar Pavel Palát bandet og vart erstatta av Antonín Hrabal.
I 2017 slapp Lake Malawi debutalbumet Surrounded by Light på eige merke. To singlar vart utgjeven frå albumet, tittelsporet «Surrounded by Light» og songen «Paris», som begge tok seg inn på hitlisten Rádio – Top 100 i Tsjekkia. Hovudgitarist Patrick Karpentski forlét bandet seint i 2017.
I 2019 vart Lake Malawi vald til å representere Tsjekkia i Eurovision Song Contest med songen «Friend of a Friend».
Angel (fleirtyding)
Angel kan visa til:
Jurjev-Polskij
Jurjev-Polskij (russisk Ю́рьев-По́льский) er ein by i Vladimir oblast i Russland med om lag 20 000 innbyggjarar. Han ligg ved det øvre løpet til elva Koloksja, ei sideelv til Kljazma, rundt 60 km nordvest of Vladimir.
Historie
Jurjev-Polskij vart grunnlagd av Jurij Dolgorukij i 1152. Første del av namnet er frå Jurijs vernehelgen, Sankt Georg. Andre del av namnet kjem av ordet polskij som tyder «på markene» (sjå Opolje for detaljar). Denne spesifiseringa var naudsamt for å skilje byen frå den tidlegare festninga Jurjev (no Tartu), som låg i skogane i det noverande Estland.
Det store slaget ved Lipitsa vart utkjempa i nærleiken av byen i 1216. I 1238 vart Jurjev øydelagd av mongolane. Eit hundreår seinare vart han ein del av Storfyrstedømet Moskva. Det viktigaste fortidsminnet frå den moskovittiske perioden er festningsklosteret til erkeengelen Mikael, opphavleg grunnlagd på 1200-talet og som inneheld fleire bygningar frå 1600- og 1700-talet.
Sladen Summit
Sladen Summit er eit markant fjell med ei høgd opp mot 3395 moh ved samløpet mellom Johns Hopkins Ridge og Rampart Ridge i Royal Society Range i Victoria Land. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1994 etter William J.L. Sladen, ein britisk-amerikanar som var militærlege i Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) ved Hope Bay (1948–49) og Signy Island (1950–51). Han undersøkte pingvinar for US Antarctic Research Program (USARP) ved Cape Crozier i mange år.
Eurabia
Eurabia er ei nemning på det framtidige Europa ifylgje ein kvasivitskapleg og fascistisk prega teori som påstår at Europa vert absorbert av den arabiske verda og underlagt muslimsk leiarskap, religion og lovgjeving innan stutt tid som fylgje av at innvandringa frå muslimske land kjem til å gjere muslimane til dei talmessig dominerande ved at dei er meir fruktbare enn dei opphavlege innbuarane i Europa.
Eurabia-teorien er ein konspirasjonsteori som i stor mon byggjer på førestillingar om at det står løynde samansverjingar attom ei framtidig muslimsk overtaking av Europa, og at dagens europeiske elitar eigenleg går inn for dette ved å tillate eller godtake innvandring. Slik det mellom anna framgår av Anders Behring Breivik si grunngjeving for å gjere dei terroråtaka han gjorde 22. juli 2011 på Regjeringskvartalet i Oslo og på Arbeidaranes Ungdomsfylkings sumarleir på Utøya, har mange tilhengjarar av denne teorien som ein av sine premissar at europeiske elitar forråder det folket dei høyrer til. Sjølv om tilhengarar av teorien hevdar at saka gjeld religion, og ikkje rase, er det nettopp rase som vert brukt som markør i ordet, sistelekkjen viser til Arabia og arabarar, ikkje til islam.
Ryde & Berg Orgelbyggeri
Ryde & Berg Orgelbyggeri vart skipa av orgelbyggjarane Jan Ryde og Nils Olof Berg i 1985. Verksemda held til i Fredrikstad og har per 1. september 2013 12 tilsette. Orgelbyggeriet er eit aksjeselskap leia av Jan Ryde.
Hepburn-systemet
Hepburn-systemet er eit romaniseringssystem for å skriva japansk med latinske bokstavar. Det er det mest brukte transkripsjonssystemet for japansk. Systemet blei utvikla av den amerikanske misjonæren James Curtis Hepburn og kom fyrst i bruk gjennom ordboka hans frå 1887.
I Hepburn-systemet har vokalar same lydverdi som på spansk, medan konsonantane følgjer engelsk uttale.
Lyttelton på New Zealand
Lyttelton (Ōhinehou på maori) er ein hamneby på den nordlege breidda til den naturlege hamna Lyttelton Harbour ved Bankshalvøya på austkysten til Sørøya på New Zealand. Han ligg 12 km langs vegen frå Christchurch,
Etter som staden kom til å verta ein landingsstad for sjøfararar til Christchurch, har Lyttelton historisk vorte sett på som «innfallsporten til Canterbury» for innvandrarane til kolonien. Hamna er eit vanleg reisemål for cruiseskip og er den viktigaste godsterminalen på Sørøya. Ho tek hand om 34 % av eksporten og 61 % av importen rekna etter verdi. I 2009 fekk Lyttelton status som historisk område i kategori I av New Zealand Historic Places Trust (NZHPT), og definert som «eit område med særskilt eller framståande historisk eller kulturell arv».
Ved folketeljinga i 2006 var innbyggjartalet i byen (inkludert nærliggjande bukter som Rapaki og Corsair Bay) 3072, mot 3042 ved teljinga i 2001.
Geografi
Lyttelton er den største busetnaden ved Lyttelton Harbour. Hamna er eit innløp på den nordvestlege sida av Banks Peninsula, og strekkjer seg 18 km innover frå den sørlege enden av Pegasusbukta. Ho er omgjeven av bratte skråningar som er danna av eit utsløkt vulkankrater som hevar seg til ei høgd av 500 m. Byen ligg i dei nedre skråningane til Port Hills, som dannar den nordlege sida av hamna og skil Lyttelton frå Christchurch. Den bratte kraterkanten dannar eit naturleg amfi og er ei avgrensing for urban vokster. Fleire mindre busetnadar ligg spreidde langs strendene i hamna, mellom desse Governors Bay og Diamond Harbour. Ei lita ubygd øy, Quail Island, ligg i den øvre delen av hamna sørvest for Lyttelton.
Ein tunell gjennom Port Hills gjev direkte vegsamband med Christchurch, 12 km mot nordvest. Småbyen Sumner, om lag seks km mot nordaust, er tilgjengeleg over Evans Pass. Ein annan busetnad ved Governors Bay ligg ti kilometer mot vest, og ei ferjerute knyter forstaden Diamond Harbour til den sørlege breidda i hamna.
Huntbreen
Huntbreen er ein liten isbre i ein djup dal på austkysten av Victoria Land i Antarktis, som går inn i Granite Harbour nord for Dreikanter Head. Han vart kartlagt under Terra Nova-ekspedisjonen, og truleg kalla opp etter H.A. Hunt, ein australsk meteorolog som hjelpte til med å skrive dei vitskaplege rapportane frå Nimrod-ekspedisjonen.
Lyttelton på New Zealand
Historie
Lyttelton hadde vore busett av maoriar kring 700 år før staden vart oppdaga av europeiske nybyggjarar 16. februar 1770 på «Endeavour» si første reise til New Zealand. Dei eldste vitneprova på menneskeleg tilhald i området er bein frå moafuglen som skriv seg frå kring år 1250.
I august 1849 fekk staden offisiell status som hamneby.
Lyttelton vart tidlegare kalla Port Cooper og Port Victoria, og var den første busetnaden i distriktet. Byen fekk namnet Lyttelton til ære for George William Lyttelton i Canterbury Association, som hadde leia koloniseringa av området.
Lyttelton Times var ei av dei viktigaste avisene i Canterburyregionen i 80 år, og vart utgjeven frå 1851 til 1929, då ho fekk namnet Christchurch Times. Utgjevinga vart avslutta i 1935.
Samskipnaden Canterbury Association vart grunnlagd i 1848, og tok sikte på å danna ein koloni på New Zealand med stønad frå den engelske kyrkja. Sidan Lyttelton hadde ei hamn og der låg store område med flate landområde i nærleiken, høvelege for jordbruk og busetnad, var dette ideelle føresetnadar for ein koloni.
I 1862 vart den første telegrafoverføringa på New Zealand gjort frå postkontoret i Lyttelton.
I 1870 vart alle trebygningane på Norwich Quay, langs hovudgata i Lyttelton øydelagde av brann.
Den 1. januar 1908 drog Nimrodekspedisjonen, leia av Ernest Shackleton for å utforska Antarktis, ut frå hamna her.
Lyttelton Harbour Board (Lyttelton hamnestyre) vart danna i 1877 for å ivareta styringa av hamna. Det vart oppløyst i 1989 etter at lova 1988 Port Companies Act vart vedteken. Lova førte til at styret vart delt i to separate organisasjonar, ein kommersiell (Lyttelton Port Company, for tida eigd av Christchurch City Holdings, den kommersielle greina av byrådet) og ein ikkje-kommersiell. I 1996 vart Lyttelton Port Company registrert på New Zealand Stock Exchange (Den newzealandske børsen).
Transport
Byen har samband med Christchurch ved jarnvegs- og vegtunellar gjennom Port Hills. Den 1,9 km lange vegtunellen, som vart opna i 1964, er den lengste vegtunellen i landet, og jarnvegstunellen, som vart offisielt opna den 9. desember 1867, den eldste.
Hamna i Canterbury
Lyttelton har lenge vore den viktigaste hamna i Canterbury- / Christchurchområdet. Til tider hadde hamna så stor trafikk at Kaiapoi, på kysten nord for Christchurch, i ein kortare periode opna det stengde hamneanlegget i eit tiår mellom 1958 og 1967, for at mindre fartøy kunne unngå den overfylte hamna i Lyttelton. Seinare vart hamna utvald til ei av dei viktigaste på Sørøya, og vart mudra og oppgradert som kontainerhamn. Store mengder kol frå Sørøya har vorte skipa gjennom denne hamna gjennom dei siste 100 åra. Hamneanlegga har i dei siste 50 åra også sørgja for tilførsle av naturgass og bensin. Målt etter mengdene av innført og utskipa material, er det grunnlag for å sjå på denne hamna som den viktigaste for energitransport på Sørøya.
Attraksjonar
Ein særmerkt ting i Lyttelton var tidskulestasjonen (Timeball station - som gav eit optisk tidssignal ved at ei kule fall nedetter ei stong). Stasjonen vart bygd i 1876, og var ein av berre fem attverande fungerande tidskulestasjonar i verda. Den slottsliknande bygningen ligg høgt oppe på ein åskam med utstrekt utsyn over hamna. Han vart driven som eit museum av New Zealand Historic Places Trust, men vart sterkt skada av jordskjelvet i 2011. Etter jordskjelvet i Christchurch i februar 2011 valde Historic Places Trust å riva stasjonen.
Pilgrim's Rock (Pilegrimsklippa) viser staden der dei første europeiske innvandrarane sette foten i land i hamna. Klippa ligg no eit stykke inne på land fordi mykje av landet har heva seg noko sidan pilegrimane kom.
The Holy Trinity Church (Den heilage treeiningskyrkja), den eldste steinkyrkja i Canterbury, vart bygd av stein som vart transportert frå Quail Island, berekna på katedralen i bispedømet.
Dei fleste av eksteriørscenene i Peter Jackson sin skrekkfilm frå 1996, The Frighteners, vart tekne opp i Lyttelton.
Jordskjelva i 2010 og 2011
Jordskjelvet i Canterbury i 2010 skada somme av dei historiske bygningane som til dømes tidskulestasjonen. Der var ein del skadar på infrastrukturen i byen, men hamna og vegtunellen vart snøgt reparerte. Dei totale skadane av jordskjelvet var mindre enn i sjølve Christchurch, på grunn av den dempande verknaden av det solide fjellet som byen kviler på, og ein større fråstand frå episenteret.