cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Dié-des-Vosges
Historie
Under krigane frå 1400- til 1600-talet vart byen fleire gonger plyndra. Han vart òg delvis øydelagd av brannar i 1065, 1155, 1554 og 1757. Stanislas, siste hertug av Lorraine, gav mildar til å bygge byen opp att etter den siste bybrannen.
Universitet og høgskular
Tekniske Høgskole : IUT (Institut universitaire de technologie)
Thanduyise Khuboni
Thanduyise Khuboni er ein sørafrikansk fotballspelar som spelar for Golden Arrows i den sørafrikanske fotballigaen. Han har òg spelt landskampar for Sør-Afrika.
Sigurd Kolsrud
Sigurd Kolsrud var ein norsk filolog og målføregranskar som verka som professor ved Universitetet i Oslo i over tretti år (1923-1957).
Kolsrud var fødd på Østre-Toten, og var bror til kyrkjehistorikaren Oluf Kolsrud.
Den første arbeidsplassen til Kolsrud var Riksarkivet, og han heldt fram med å dyrke dei arkivariske interessene sine da han fekk skipa Norsk Målførearkiv i 1936. Samstundes var han ein av dei første styrarane av Norsk Ordbok.
Som professor i nynorsk skreiv han om norske målføre, særleg på Austlandet, og gav ut kjeldeskrifter til målsoga og kultursoga elles.
Det har vorte innvendt at Kolsrud var noko av ein tradisjonalist og at han hadde eit konservativt fagleg syn. Dette blir mellom anna brukt til å forklare kvifor det junggrammatiske teorigrunnlaget fekk eit lengre liv innanfor den norske målføregranskinga enn det gjorde i mange andre land.
Birger Anneus Hall
Birger Anneus Hall var ein norsk prest og forfattar.
Han var fødd i Vefsn som son av Hans Hall og Paulina Irgens Holboe Stoltenberg, og bror til presten Anton Christian Hall. Frå 1902 var han tredjeprest ved Trefoldighetskyrkja i Kristiania. Seinare vart han sjømannsprest og forfattar av oppbyggelege småskrift. I 1914 vart han sokneprest på Ila i Trondheim. Han vart gift fyrste gong på Hamar 11. desember 1883 med Ellen Falk (1862–1910), annan gong 16. mars 1912 med Augusta Jacoba Klem (f. 1868).
Happy to Meet – Sorry to Part
Happy to Meet – Sorry to Part er debutalbumet til det irske rockebandet Horslips. Det vart først gjeve ut i Irland mot slutten av 1972. Før dette hadde dei same året gjeve ut tre singlar: "Johnny's Wedding" og "Green Gravel" i Irland og "The High Reel" oversjøs. Happy to Meet – Sorry to Part vart òg gjeven ut året etter i Storbritannia, Tyskland, Frankrike og USA. I 1978 vart plata gjeven ut på ny i Storbritannia i lag med «The High Reel» som ekstra spor.
Albumet vert generelt rekna som det første keltisk rock-albumet. Med dette tok Horslips føringa i irsk musikk på den tida og skapte ei original blanding av tradisjonell irsk musikk og rock.
Den originale vinylutgåva kom ut i eit oktagonalt plateomslag.
Mount Everest
Mount Everest ligg i fjellkjeda Mahalangur Himal i Himalaya, på grensa mellom Folkerepublikken Kina og Nepal, og grensa mellom dei to landa går midt gjennom toppunktet.
Administrativt ligg den nepalske delen av Mount Everest i Sagaramatha nasjonalpark i Provins nr. 1. Den kinesiske delen tilhøyrer den autonome regionen Tibet.
Høgd
Den offisielle høgda til Mount Everest er 8848 m, og er anerkjend av både Kina og Nepal. Denne høgda blei funnen ved ei indisk oppmåling i 1955 og stadfesta ved ei kinesisk oppmåling i 1975. I 2005 måla Kina høgda til sjølve fjellet, og kom fram til at det var 8844,43 m. Etter dette diskuterte Nepal og Kina kva som skulle vera den offisielle høgda. I 2010 blei dei einige om at den offisielle høgda framleis skulle vera 8 848 m, medan Nepal anerkjenner den kinesiske oppmålinga av berghogda på 8 844 m.
I 1999 blei fjellet målt av National Geographic til 8,850 moh.
Klatring
Toppen blei nådd for første gong den 29. mai 1953 av Edmund Hillary frå New Zealand og Tenzing Norgay frå sherpa-folket i Nepal, via søraustryggen.
Ved slutten av klatresesongen 2010 hadde rundt 3,142 klatrarar nådd toppen i 5,104 ekspedisjonar. 77 % av deese klatringane hadde funne stad sidan 2000. I 2007 blei det registrert eit rekordtal på 633 klatringar utført av 350 tilreisande klatrarar og 253 sherpaer. Deretter blei det gjort 426, 462, 543 og 537 oppstigningar dei neste åra i høvesvis 2008, 2009, 2010 og 2011.
I mars 2020 satte nepalske og kinesiske styresmakter stopp for klatring den sesongen på grunn av risiko for sjukdommen covid-19.
Hovudklatreruter
To hovudklatreruter er
Den fyrste klatringa til topps gjekk via Stilledalen (eller Western Cwm), Lhotse-veggen og vidare til Søraustryggen. «Leir 4» på denne ruta ligg i Sørskaret (South Col), i 7920 meters høgd.
Nye klatreruter er mellom anna den via sørvestveggen i 1975.
Dei sameinte Nederlanda
Republikken Dei sameinte Nederlanda (nederlandsk Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden/Provinciën, Republikken dei sju sameinte provinsane, òg kalla Den nederlandske republikken eller Dei sameinte provinsane; latin Foederatae Belgii Provinciae eller Belgica Foederata) var ein republikk i Europa mellom 1581 og 1795 om lag same stad som det moderne Kongedømet Nederland.
Mount Everest
Hovudklatreruter
Femten ruter (inkludert variasjonar) vart nytta før 1997.
Dei sameinte Nederlanda
Historie
Før 1581 bestod området Nederlanda av fleire hertugdøme, grevskap og sjølvstendige bispedøme og ikkje alle av desse var ein del av Det tysk-romerske riket. I dag er dette området delt mellom Nederland, Belgia, Luxembourg og delar av Frankrike og Tyskland. Nederlanda utgjorde på 1500-talet om lag same området som Dei sytten provinsane dekte etter Den pragmatiske sanksjonen i 1549 av Karl V av Det tysk-romerske riket.
Gjennom giftarmål, krig eller sal, enda alle desse statane opp i hendene til Habsburg-keisaren Karl V av Det tysk-romerske riket og sonen hans, kong Filip II av Spania. I 1568 gjorde Nederlanda opprør omt Filip II, leia av Vilhelm I av Orange, sidan Filip II prøvde å modernisere og sentralisere den mellomalderske styreforma som gjekk i arv, innførte høgare skattar og forfølgde protestantar. Dette var starten på åttiårskrigen.
Dei sameinte provinsane prøvde først å velje sin eigen herskar, og dei spurte hertugen av Anjou (1581-1583) om han kunne styre over dei. Seinare, etter mordet på Vilhelm av Orange (10. juli 1584), avslo både Henrik III av Frankrike og Elizabeth I av England tilbodet om å ta over området. Dronninga av England foreslo derimot å gjere om Dei sameinte provinsane til eit protektorat under England (Nonsuchtraktaten i 1585) og sende jarlen av Leicester som guvernørgeneral. Dette vart ikkje ein suksess og i 1599 vart provinsane ein republikk.
Ut frå eit økonomisk perspektiv gjorde Dei sameinte Nederlanda det langt betre enn forventa, noko som var overraskande for andre nasjonar, sidan dei ikkje var basert på ei kyrkje eller ein kongeleg leiar. Denne perioden vert i Nederland kalla gullalderen. Nederlendingane dominerte verdshandelen på 1600-talet, erobra eit stort kolonirike og hadde den største handelsflåten i den vestlege verda. Grevskapet Holland var den rikaste og mest urbaniserte regionen i Europa. Det vart utvikla ein moderne aksjemarknad i Nederlanda og dette var med på auke handelen ytterlegare. Den første aksjemarknaden vart oppretta i Rotterdam og seinare i Amsterdam. I Amsterdam fann moderniseringa av den finansielle institusjonen stad og den eldste aksjemarknaden som er basert på desse prinsippa eksisterer framleis her i dag. Banksystemet utvikla seg i Nederlanda, men vart raskt tatt opp i England og stimulerte den engelske økonomien.
Dei sameinte Nederlanda vart offisielt respektert med freden i Westfalen (1648) og varte fram til dei franske revolusjonsstyrkane invaderte landet i 1795 og oppretta ein ny republikk kalla Den bataviske republikken, som så vart erstatta av det franskkontrollerte Kongedømet Holland.
Nederlanda fekk sjølvstende frå Frankrike i 1813. I den engelsk-nederlandske avtalen frå 1814 vert namna «Dei sameinte provinsane i Nederland» og «Dei sameinte Nederlanda» nytta. I 1815 vart det slått saman med Austerriksk Nederland, Luxembourg og Liège (som utgjorde Dei sørlege provinsane) og vart Det sameinte kongedømet Nederland for å opprette ein sterk bufferstat nord for Frankrike. Etter at Belgia fekk sjølvstende vart staten til slutt kjend som Kongedømet Nederland, som framleis eksisterer i dag.
Mellom 1590 og 1712 hadde nederlendingane òg den mektigaste marinen i verda. Dette gjorde at dei kunne erobre områda dei gjorde og utfordre makta til Portugal i Vestindia og Orienten.
Anna Politkovskaja
Anna Stepanovna Politkovskaja, russisk Анна Степановна Политковская var ein russisk journalist og forfattar som var kjend som kritikar av Putin-styret.
Politkovskaja var fødd i New York i 1958, der dei ukrainske foreldra hennar var diplomatar i SN. Ho studerte journalistikk ved Universitetet i Moskva og tok eksamen i 1980 og så byrja ho å arbeide for avisa Izvestija. Frå juni 1999 skreiv ho ei eiga spalte for nettstaden Novaja Gazeta. Ho skreiv fleire prisa bøker om Tsjetsjenia og Putin sitt styre i Russland, den nyaste er Putins Russland som kom ut i Noreg i 2005.
Politkovskaja vart funnen ihelskoten i Moskva laurdag 7. oktober 2006 i heisen i bustadblokka ho budde i.
1051 Merope
1051 Merope er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 16. september 1925 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Anfield
Anfield (òg kalla Anfield Road) er ein fotballbane i Liverpool i England. Liverpool F.C. spelar heimekampane sine der.
Banen vart bygd i 1892 og Everton F.C. brukte han til 1892, då Liverpool F.C. tok over banen etter ein krangel om leiga. Anfield har ein kapasitet på 53 394 tilskodarar.
The Kop er ei vidgjeten tribune på Anfield, der dei mest aktive Liverpool- tilhengjarane står.
Ryuji Akiba
Ryuji Akiba er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight og Vegalta Sendai.
128 Nemesis
128 Nemesis er ein veldig stor og mørk hovudbelteasteroide av med ein karbonhaldig samansetnad. Han roterer heller sakte og bruker omtrent eitt og eit halvt jorddøgn på gjennomføra ein rotasjon. Nemesis er den største medlemen av asteroidefamilien Nemesis som ber namnet hans. Han blei oppdaga av J. C. Watson den 25. november 1872 og er namnsett etter Nemesis, gudinna for gjengjelding i gresk mytologi.
Koichi Hirono
Koichi Hirono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus og Yokohama FC.
Janez Janša
Janez Janša, fødd Ivan Janša er ein slovensk politikar. Han har vore statsminister i Slovenia frå 2004 til 2008, frå 2012 til 2013 og igjen frå 2020.
Janša vart først kjent i 1980-åra som forsvarsekspert for bladet Mladina, som opphavleg var organet til ungdomsavdelinga til det slovenske kommunistpartiet. I slutten av 1980-åra starta ein demokratiseringsprosess i Slovenia, og Mladina utnytta denne til å trykkja artiklar meir kritiske til det kommunistiske regimet enn det som før hadde vore mogleg. Janša stod bak ein serie artiklar kritiske mot den jugoslaviske hæren. I mai 1988 vart han arrestert, saman med tre andre, og stilt for retten i ein militær domstol tiltalt for å ha røpt militære løyndomar. Dei fire tiltalte vart dømde til fengselsstraffer på mellom seks månader og fire år.
I 1989 var Janša med på å stifta det første slovenske opposisjonspartiet, Den slovenske demokratiske unionen (Slovenska demokratična zveza - SDZ). Under det første frie valet i 1990 tok SDZ del i opposisjonskoalisjonen DEMOS (Demokratične Opozicijske Stranke - Dei demokratiske opposisjonspartia), som vann valet. Han vart forsvarsminister i Slovenia, ein posisjon han hadde under den slovenske sjølvstendekrigen i juni/juli 1991. Etter at SDZ vart splitta i 1992 vart han med i Slovenias sosialdemokratiske parti (Socialdemokratski stranki Slovenije - SDS) og heldt posten som forsvarsminister til mars 1994. Han måtte då gå av etter skuldingar om at han hadde misbrukt posisjonen sin. Han var igjen forsvarsminister frå juni 2000 til november 2000 i den kortvarige statsministerperioden til Andrej Bajuk.
I mai 1993 vart han leiar for SDS. Partiet vert rekna som eit sentrum-høgre parti og skifta i 2002 namn til Det slovenske demokratiske partiet (Slovenska demokratska stranka - SDS). Ved parlamentsvalet 3. oktober 2004 vart SDS det største partiet med 29,1 % av røystene. Den liberale regjeringa gjekk av, og Janša vart statsminister, 9. november 2004. Han sat i ein valperiode, til november 2008. Ved parlamentsvalet i 2011 vart SDS det nest største partiet, med 26,2 % av stemmene. Janša vart statsminister i ein koalisjon med tre mindre parti.
Derhatsji
Derhatsji (ukrainsk Дергачі, russisk Дeргaчи, Dergatsji) er ein by i Kharkiv oblast (provins) aust i Ukraina. Han er det administrative senteret i Derhatsji rajon (distrikt) og ligg 12 ;km nordvest for Kharkiv. Byen har kring 20 000 innbyggjarar. (2012).
Blankvann i Oslo
Blankvann er eit tjern i Nordmarka i Oslo kommune. Vatnet ligg 351 moh., rett nord for Tryvannshøgda og litt aust for Langlielva
Områdevern
Rundt Blankvann vart det i 2002 oppretta to verneområde for å ta vare på den spesielle floraen som finst rundt tjernet.
Landskapsvernområde med plantelivsfreding
Landskapsvernområde med plantelivsfredning (55 da) vart freda den 14. juni 2002 for å gje eit strengare vern for dei urterike engene som finst rundt Blankvann. Dette vernet gjeld to engparti; eit sørvest for tjernet og eit søraust for tjernet.
Nordend
Nordend er det nordlegaste (namnet tyder «nordenden») fjellet i Monte Rosa-massivet på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 4 609 meter over havet. Nordend er den fjerde høgaste toppen i massivet etter Dufourspitze (4 634 m), Ostspitze (4 632 m) og Grenzgipfel (4 618 m).
Besserudtjernet
Besserudtjernet var eit kunstig tjern i botn av Holmenkollbakken, laga kring 1890 ved oppdemming av ein bekk ved Holmensetra. Besserudtjernet hadde vatn frå juni til oktober og då låg det ein scene på vatnet. Om vinteren blei vatnet tappa ut av tjernet, og botnen av tjernet danna sletta i hoppbakken. Med den nye storbakken i Holmenkollen har Besserudtjernet forsvunne.
I tjernet levde det småsalamander, som overvintra i jord og mudder om vinteren. Om sommaren arrangerte ein mellom anna show-rennet Ta sjansen her. Under bygginga av ein ny storbakke i Holmenkollen blei Besserudtjernet fjerna. Det blei bora eot 585 meter langt hol frå skåla i Holmenkollbakken og ned til Midtstulia, for å leia naturleg innsigsvatn ned til eit 20 000 kubikkmeter stort vassagasin som kan nyttast til snøproduksjon.
1052 Belgica
1052 Belgica er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 15. november 1925 av Eugène Joseph Delporte ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Gribbar
Gribbar er ein del av haukefamilien Accipitridae, som òg inkluderer ørner, våkar, glentar og haukar. Dei lever av åtsel med utbreiingsområde i Afrika, Asia og Sør-Europa.
Termen gribbar har tradisjonelt vore nytta om to ulike grupper, ekte gribbar i «den gamle verda» og den nye verdas gribbar i Amerika, sist nemnte no oftast kalla kondorar. Likskapen mellom desse to gruppene skyldast konvergerande evolusjon snarare enn eit nært slektskap. Begge gruppene er åtseletarar, men ekte gribbar finn åtsel utelukkande med hjelp av synet i motsetnad til kondorar som nyttar ein god luktesans i tillegg til synet.
Eit særskilt kjenneteikn ved mange gribbar er eit skalla hovud fritt for fjør. Hovudet blir sølt til av blod og andre væsker når gribbane et kjøtt av kadaver. Fjører på hovudet ville vore vanskelege å halde reine.
Artsliste gribbar
Gribbar i rekkjefølgje etter Clementslista frå desember 2008 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Commodore CBM-II
Commodore CBM-II serien var meint som ein oppfylgjar til Commodore pet/CBM-maskinane. Dei første utgåvene kom ut i 1982. CBM-II kom i to utgåver. P-serien var meint for bruk i heimen, medan B-serien var til kontorbruk.
P-serien nytta VIC-II, den same grafikkbrikka som var i Commodore 64. B-serien hadde ein monokrom skjerm, sidan ein ikkje trong kraftig grafikk til kontorbruk.
Ettersom Commodore 64 vart så populær som den var, vart aldri P-serien lansert i Amerika. P 500 vart gjeven ut i Europa, men selde berre i små antal. Den mest vanlege modellen var B128, men heller ikkje den vart nokon stor suksess.
Sanday
Sanday kan visa til:
Centern i Finland
Centern (fi. Suomen Keskusta, Kesk.; i daglegtale Kepu, kortform for Keskustapuolue «Senterpartiet») er eit finsk politisk parti. Det vert gjerne rekna som systerpartiet til det norske Senterpartiet. I og med at partiet er medlem i Den liberale internasjonale, den same internasjonale paraplyorganisasjonen som det norske Venstre, kan det òg reknast som eit systerparti til dette partiet. Dei sit i regjering med Dei finske sosialdemokratane og Svenska Folkpartiet.
Johan
Johan eller Johann er mannsnamn danna som ei kortare form av Johannes. Det har namnedag den 29. august.
Johannes er ei latinsk form av det greske Ioannes (Ιωαννης) som kjem frå hebraisk Yochanan og betyr 'Gud er nådig'. John, Jan, Jens, Hans og Hannes er nokre av fleire andre variantar av namnet.
Centern i Finland
Kepu skil seg på mange vis frå det norske søsterpartiet sitt. Delvis er det meir konservativt enn det norske partiet, det er t.d. ikkje like profilert som miljøparti og som distriktspolitiskparti som det norske søsterpartiet sitt. På den andre sida har det i etterkrigstida hatt ei svært sentral rolle i finsk politikk, meir lik den som dei sosialdemokratiske partia har hatt i dei andre nordiske landa. Der sosialdemokratane i dei andre landa regjerte i tiåra etter krigen, var regjeringskontora stengde for dei finske sosialdemokratane på grunn av at Sovjetunionen ikkje hadde tillit til dei etter rolla deira før Vinterkrigen. I staden var det Kepu som spelte denne rolla, personifisert i rolla til Urho Kekkonen. Den finske velferdsstaten er altså bygd opp under leiing av regjeringar dominert av Kepu sin politikk.
Johan
Bruk
Johan er eit vanleg namn i Sverige, Finland, Belgia og Noreg. På Island finst forma Jóhann, og på Færøyane både Jóhan og Johan. I Tyskland er Johann utbreidd.
Centern i Finland
Statsminister Matti Vanhanen representerer Kepu, det same gjorde forgjengaren hans Anneli Jäätteenmäki.
Johan
Bruk
Namnet var særs ubtreidd ved slutten av 1800-talet. Rundt 1880 fekk over 4,5 % av nyfødde gutar namnet Johan. Fram til 1950-talet var bruken minkande, og har sidan halde seg på eit lågare nivå.
Lydisk
Lydisk var språket i oldtidsriket Lydia i Vesleasia. Lydisk vert rekna til dei anatoliske språka, ei undergruppe av dei indoeuropeiske språka.
Piero Meriggi la fram sterke bevis for at språket var indoeuropeisk i 1936, og Onofrio Carruba viste i 1959 at språket viste likskapar med språka i den anatoliske språkgruppe. Lydisk språk er attestert i skribleri og graffiti og på myntforklaringar frå slutten av 700- eller byrjinga av 600-talet f.Kr. og ned til 200-talet f.Kr., men velbevarte inskripsjonar lange nok til å lese er avgrensa til 400- og 300-talet f.Kr., det vil seia til perioden av persisk overherredømme. Lydiske tekster er såleis samtidige med dei i lykisk.
Aftansong
Aftansong eller vesper, av latin vesperae, 'aftan', er dagens nest siste tidebøn, eller ei gudsteneste halden om kvelden, med liturgi som byggjer på den katolske vesperen.
Lydisk
Innanfor den anatoliske gruppe har lydisk ein spesiell posisjon fordi det er  eit svært avgrensa material, og mange trekk som ikkje er delt med andre anatoliske språk. Det er ikkje kjent om desse trekka eller eigenskapane representerer særskilde før-lydiske trekk som sidan har gått tapt i andre anatoliske språk.
Aftansong
I den katolske kyrkja vert feiringa av dei kyrkjelege høgtidene innleia med vesperen den føregåande dagen.
Lydisk
Det er noko over hundre lydiske tekster, alle unntatt nokre få har vorte funne i eller i nærleiken av den lydiske hovudstaden. Mindre enn tretti av inskripsjonane består av meir enn nokre få ord og er rimeleg fullstendige. Eit fleirtal av inskripsjonane er på stein, og er gravmonument i konteksten, men fleire er avgjerder/forordninger på av einkvan måte, og rundt eit halvt dusin tekstar synast å vera poesi med eit trykkbasert versemål og vokalt halvrim på slutten til linja. Gravinskripsjonar omfattar mange gravskrifter som typisk sett byrjar med orda eś wãnaś («denne grava»), omfram òg korte graffitiar.
Aftansong
Liturgi
Aftansongen har fått plass i Gudstenestebok for den norske kyrkja. Liturgien for aftansongen inneheld følgjande ledd:
Lydisk
Strabon nemner at i hans tid, det vil seia på 100-talet f.Kr., hadde det lydiske språk døydd ut i Lydia, men at det enno vart snakka blant  folkesetnaden i Kibyra (dagens Gölhisar) i sørvestlige Anatolia av etterkommarane av dei lydiske kolonistane som hadde grunnlagt byen.
Aftansong
Liturgi
I anglikansk tradisjon har evensong ein seintral plass.
Musikk
Delar av vesperen vart alt i mellomalderen framført fleirstemmig, spesielt «Marias lovsong» (Magnificat). Kjende tonsetjingar er Monteverdis «Mariavesper» (1610) og Mozarts «Vesperae soleennes de confessore» (1781).
Innan luthersk tradisjon er det komponert festvesper med rike musikalske innslag, men med lausare tilnyting til den opphavlege vesperen.
Masayuki Maegawa
Han spela for klubben Kyoto Purple Sanga.
Vågsøy kommune
Kommunikasjon
Byen Måløy ligg ved Ulvesundet, og byen og øya er knytte til fastlandet med Måløybrua på 1224 meter over til Degnepoll. Etter 5 mil langs Riksveg 5 og Riksveg 15 til Nordfjordeid følgjer vegsambandet sør og nordover Europaveg 39 medan Riksveg 15 fortset austover om Stryn og møter Europaveg 6 ved Otta.
Hurtigruta går innom Måløy fast. Det er snøggbåtsamband nordover til Selje og sørover til Florø og Bergen.
Næring
Hovudnæringane er fiskeri, fiskeoppdrett og skipsverft. Det er meir enn 1 000 arbeidsplassar i fiskerinæringa på sjø og land, og her er eit av dei mest moderne fiskeindustrianlegga i Noreg. Kommunen er den største fiskerikommunen i landet når det gjeld landa kvantum i året (350 000 tonn (2002)). Målt i fyrstehandsverdi er han nr. 3 (etter Ålesund og Tromsø).
Kommunen i dag
I 1900 vart Vågsøy skilt ut som eige kyrkjesokn og i 1910 vart òg kommunegrensene lagde om. Det vart oppretta to nye kommunar: Sør-Vågsøy og Nord-Vågsøy. Måløy vart administrasjonssenter for Sør-Vågsøy, Raudeberg i Nord-Vågsøy.
I 1965 vart dei to kommunane slått saman, kommunegrensene vart justerte noko og Måløy vart felles administrasjonssenter.
Samisk språkteknologi
Med samisk språkteknologi meiner vi ulike teknologiske løysingar for samiske språk. Introduksjonen av datamaskina fall i tid saman med ein ny språkpolitikk for samiske språk i Norden.
Vågsøy kommune
Store hendingar
Måløy var hovudhamn for Tall Ships’ Race i 2008.
Samisk språkteknologi
Lokalisering
Med lokalisering i datasamanheng meiner vi alt som har med tilpassinga av maskina til lokale tilhøve å gjere, dvs. ting som kjem av at vi snakkar ulike språk, men også konvensjonar som ulike valutaforkortingar (kr. eller €), ulike desimalseparatorar (12 345,67 eller 12,345.67) og ulike datoformat (9/11 eller 11/9). For samisk er det framforalt dei samiske bokstavane som er relevant i lokaliseringssamanheng.
Teiknsett
Av dei seks samiske skriftspråka er det berre sørsamisk som klarer seg med dei same bokstavane som det majoritetsspråka har (det einaste unntaket er bokstaven ï, men han finst i fransk og er dermed alltid vore tilgjengeleg i språkteknologiske produkt i Noreg og Sverige. Lulesamisk har hatt bokstaven ń, som kan skrivast utan problem på manuell skrivemaskin. Før innføringa av Unicode kunne ikkje norske og svenske operativsystem skrive ń, og lulesamar skreiv ñ i staden.
Før det kom offisielle standardar som inkluderte samisk, vart mange ulike kodetabellar endra for å inkludere samiske bokstavar på privat basis, på ulike vis. Den enklaste måten var å ha typesnitt som gav samiske bokstavar dei same talverdiane som dei latinske bokstavane dei erstatta på tastaturet hadde, slik at der den vanlege kodetabellen hadde qxw@¨y<, la den modifiserte tabellen áčđŋšŧž. Fordelen var at ein ikkje spesielte tastaturprogram (tastaturet «trudde» det skreiv q, x, osb.), men ulempa var at det vart umogleg å skrive t.d. Wexelsen og Nystad. Andre kodetabellar lot samiske bokstavar erstatte bokstavar som var i bruk i t.d. spansk og fransk, som det vart gjort i kodetabellane Samtast og Winsam. Den første tabellen som offisielt hadde samiske bokstavar var ISO/IEC 8859-4, eller Latin 4. Denne tabellen var eit resultat av ISO sitt forsøk på å dele språka som brukte latinsk alfabet i Europa i fire grupper, vest, aust, sør og nord. Den fjerde av desse standardane var altså Latin 4. Denne standarden vart hemma av at dei nordiske landa tok i bruk den vesteuropeiske Latin 1 i staden for Latin 4, og Latin 4 vart dermed lite brukt, i samisk samanheng mest i Finland.
I juni 1996 gjekk ein konferanse i Karasjok inn for ein ny samisk standard, som skulle inkludere alle dei latinskbaserte samiske skriftspråka. Konferansen resulterte også i stiftinga av Samisk datautval, som gjennomførte ein anbodskonkurranse for typesnitt til den nye standarden, inkludert tastatur og lokalisering. Denne standarden vart aldri med i 8859-serien, men vart registrert som ISO/IR 197. Standarden vart i liten grad brukt, framforalt fordi Microsoft gjekk imot ein samisk standard basert på ISO-standardane i 8859-serien i staden for på Microsofts eigen cp 1252. Resultatet av Microsoft sin motstand mot ISO-løysinga vart at Samisk datautval i staden gjekk inn for ein Microsoft-basert-standard, den såkalla Levi-standarden. Levi vart eit mellomspel, m.a. fordi Microsoft sjølv ikkje innførte han.
For Macintosh var situasjonen enklare. Der var det berre ein åttebitsstandard, (den uoffisielle) Macintosh Sámi Standard. Denne standarden var ikkje kompatibel med ASCII, og kunne dermed ikkje bli lagt til grunn for den samiske fellesstandarden, men data kunne i praksis bli konvertert mellom Macintosh-standarden og den Linux- og/eller Windowsstandarden som skulle vejast.
Det var heile tida klårt at arbeidet med 8-bitsstandardar berre var eit mellomspel før Unicode ville slå gjennom, men gjennnombrotet for internett på midten av 1990-talet gjorde det viktig å få ein felles standard, sjølv om det berre var for ein overgangsperiode på nokre år.
Frå og med innføringa av Unicode har alle dei latinskbaserte samiske skriftspråka vore tilgjengelege for alle databrukarar, frå og med Macintosh OS X og Windows XP. Linux-system var i utgangspunktet klår for Unicode, via multi-byte-formatet UTF-8.
Kildinsamisk skil seg noko frå dei andre skriftspråka. Det kjeldematerialet som ISO hadde brukt då dei laga den kyrilliske delen av Unicode, var såpass gammalt at det ikkje hadde fått med seg at kildinsamisk hadde vorte tatt i bruk att på 1970-talet. Dei spesielle kildinsamiske bokstavane mangla dermed i dei første versjonane av Unicode, og vart ikkje tekne med før i versjon 3.0.
Tastatur
For skoltesamisk, enaresamisk og kildinsamisk var det heile tida berre ein tastaturstandard. For nordsamisk eksisterte det på byrjinga av 1990-talet fleire standardar, m.a. Vplan, Samisk språkråd og JL-types sine tastatur. På venstre sida av tastaturet var alle versjonane like (bortsett frå språkrådet sitt tastatur, som ikkje hadde Ž på B00). Á og Š låg på D01 og D02, Ž på B00 og Č på B02. På høgre side var det meir variasjon. Dei ulike tastatura hadde brukt posisjonane C10, C11 og D11 (posisjonane til dei skandinaviske bokstavane) i varierande grad, og på ulik måte.
Samisk datautval gjorde frekvensstudium av samisk tekst, og fann ut at i samisk tekst på finsk side var ä relativt vanleg, og på norsk side var ø og å det same. Datautvalet gjekk dermed inn for ei tastaturløysing med bevart æøå, og med dei samiske bokstavane đ og ŋ på C12 og D12. (đ var vanlegare og fekk dermed den beste posisjonen (C-lina).
Datautvalet sitt tastatur vart, med mindre endringar, gjort til nordisk standard for samisk tastatur, og er i dag del av standarddistribusjonane for både Linux, Macintosh og Windows. Nordsamisk er det minste språket i verda som er i den posisjonen.
Sortering
Alle dei latinskbaserte samiske språka sorterer bokstavane sine på same måte (parentes markerer sortering på nivå 2, og semikolon på nivå ein.
Grammatisk basert språkteknologi
Universitetet i Tromsø har utarbeidd ein morfologisk analysator og generator for nordsamisk, og ein for lulesamisk, dei er basert på endelege tilstandsautomatar. Ein morfologisk disambiguator og syntaktisk analysator er under utarbeiding, dei byggjer på føringsgrammatikk.
Med utgangspunkt i desse analysatorane gjennomførte det norske sametinget eit prosjekt som ordretteprogram for nord- og lulesamisk, dei vart ferdig hausten 2007.
Samiske typesnitt
Grafisk industri har heilt sidan Rasmus Rask innførte spesielle bokstavar for nordsamisk vore i stand til å lage lause blytypar for samiske bokstavar. Dermed var det for gode trykkeri fullt mogleg å trykke vakre samiske bøker og trykksaker heilt fram til innpå 1970-talet, då lause blytypar etter kvart vart fasa ut. Deretter kom det ein vanskeleg periode, fram til innføringa av Unicode.
Samiske skrivemaskiner
Med ei manuell skrivemaskin var det mogleg å produsere dei samiske bokstavane áčđŋšŧž, om enn på ein svært tungvint måte. Caron (ˇ) vart produsert med å skrive både akutt og grav aksent før sjølve grunnbokstaven vart skrive, đ og ŧ kunne bli produsert med å skrive bindestrek og steg attende, og ein svært stygg ŋ kunne bli skrive med hjelp av å skrive j oppå n.
Med innføringa av elektriske kulehovudmaskiner vart det også produsert nokre (svært få) kulehovud for nordsamisk.
Monte Nuovo
Monte Nuovo er ein sinderkjeglevulkan vest for Napoli i Italia. Fjellet hare ei høgd på 458 meter over havet og er ein del av Campi Flegrei-kalderaen og hadde det siste utbrotet sitt i 1538. Kalderaen er igjen ein del av Den campanianske vulkanbogen.
Skallar
Skallar (nordsamisk gállohat eller nuvttohat ) er tradisjonelt samisk vinterfottøy av reinsdyrskinn der håra vendar ut. Ein bruker helst skallar i tørr snø og innandørs.
Framstilling og bruk
Skallar er laga av reinbellingar, altså hud frå føtene til reinsdyr, i nokre høve også skinn frå dyret sin skalle. Ein treng typisk skinn frå fire bein og ein skalle til eit par skallar.
Den tradisjonelle tillaginga går ut på at ein gnir lêrsida med seljebork dyppa i seljeborkekstrakt. Dette gjer lêret haldbart og noko stivt, slik at det held fasongen. Det får også ein raudbrun farge. Skorne blir sydd for hand med senetråd frå rein. Skorne kan dekkja ankelen eller gå noko høgare. Tåtuppen stikk gjerne ut og krøllar seg litt tilbake, som ein snabelsko.
Skallane kan pyntast rundt kanten med skinn- eller tekstilband. Ein kan også ha farga kledestrimlar i saumane. Skorne kan ha snøring øvst, gjerne av tvinna garn. Dei pleier også ha hemper der ein kan festa skalleband.
Bellingskallar har sole med to skinnstykke der håra er vendt mot kvarandre slik at ein ikkje så lett skal gli på underlaget.
Saint Kitts og Nevis
Saint Kitts og Nevis er ein øynasjon i Karibia. Han er den minste sjølvstendige staten i Amerika både i folketal (51 300 i 2005) og utstrekking og utstrekking (261 km²). Hovudstaden Basseterre ligg på den største øya, Saint Kitts. Denzil Douglas er statsminister i landet.
Øyane var opphavleg folkesette av ulike amerikanske urfolk der den siste bølgja var karibar. Saint Kitts var ei av dei første karibiske øyane som blei koloniserte av europearar, og danna utgangspunkt for britiske koloniar på fleire øyar rundt. Føderasjonen fekk sjølvstende frå Det britiske imperiet i 1983, men er framleis eit samvelderike med Elisabeth II som statsoverhovud.
Historie
Saint Kitts og Nevis blei først folkesette rundt 3000 f.Kr. av jakt- og sankarfolk som vandra inn frå noverande Florida. Desse folka tilhøyrde ein kultur kjend som arcaico ('arkaisk'), og forsvann etter nokre hundreår.
Rundt 1000 f.Kr. kom saladoidfolk som dreiv med jordbruk og laga keramikk frå Orinocoelva i noverande Venezuela. Rundt år 800 kom arawakfolket igneri same vegen. Rundt 1300 kom kalinagofolk, eller karibar, truleg også frå Orinoco-området, og fortrengde igneriane nordover. Kalinagoane kalla Saint Kitts Liamuiga, 'Grøderik øy', og Nevis Oualie, 'Øy med vakre vatn'. Begge øyane var viktige handelslenkjer og utgangspunkt for raid mot dei noverande Jomfruøyane og Puerto Rico, der tainoar heldt til.
Kristoffer Columbus kom til øyane under si andre ferd til «Den nye verda» i 1493. Han kalla den største øya Sant Jago (Heilage Jakob), men ei samanblanding med øya Saba i nord overførte hennar namn, San Cristobal, til denne øya. Namnet blei seinare omsett til engelsk (Saint Christopher) og forkorta til Saint Kitts. Nevis blei kalla Nuestra Señora de las Nieves, 'Vår frue av snøen', etter skydekket rundt vulkantoppen på øya. Nievis blei forenkla til Nevis.
I 1623 kom den engelske kapteinen Thomas Warner med familien sin til øya og blei teken imot av lokale kalinagoar leia av ouboutou Tegremante. I 1624 hadde Warner henta fleire folk frå England og grunnla med dei den første engelske kolonien i Karibia, Old Road Town. I 1625 kom eit fransk skip leia av kaptein Pierre Belain d'Esnambuc til øya, og fekk løyve av Warner til å busetja seg.
I 1626 fann Kalinagomassakren stad. Europearane hadde fått høyra at kalinagoane skulle samla seg for å overfalla dei. Dei valde å gå til åtak i forkant, og drap tallause kalinagoar frå Saint Kitts og naboøya Waitikubuli (Dominica). Dei overlevande blei anten tekne som slavar eller bannlyste til Waitikubuli.
Etter massakren delte engelskmennene og franskmennene Saint Kitts mellom seg. Midten av øya kom under engelsk kontroll, medan Capisterre i nord og Basseterre i sør blei franske. Begge maktene koloniserte fleire øyar herfrå: Engelskmenn slo seg ned på Nevis (1628), Antigua (1632), Montserrat (1632), Anguilla (1650) og Tortola (1672), medan franskmenn grunnla koloniar på Martinique (1635), Guadeloupe (1635), St. Martin (1648), Saint Barthélemy (1648) og Saint Croix (1650).
Under Den anglo-spanske krigen (1625-1630) tok ein spansk ekspedisjon kontroll over øyane i 1629 og deporterte busetjarane tilbake til Europa. Fredstraktaten i 1630 gav herredømet tilbake til Storbritannia, og busetjarane kunne venda tilbake. Nybyggjarane dyrka først tobakk, men då dei blei utkonkurrert av Virginia gjekk begge øyane over til sukkerrøyrdyrking rundt 1640. Til det harde plantasjearbeidet henta dei inn store mengder slavar frå Afrika. Slaveriet blei først oppheva i Det britiske imperiet i 1834.
Saint Kitts og Nevis blei lenge styrte fråskilt frå kvarandre, men ved slutten av 1800-talet kom dei to og Anguilla inn under felles kolonistyre. Dei gjekk inn i Den vestindiske føderasjonen i 1958, men denne braut saman i 1962. I 1967 fekk territoriet Saint Christopher-Nevis-Anguilla. Anguilla braut ut i 1971 medan Saint Kitts og Nevis fekk sjølvstende frå Storbritannia i 1983. I 1998 røysta ei fleirtal på Nevis for lausriving, men sidan eit to-tredjedelsfleirtal mangla blei øya verande i føderasjonen.
Geografi
Landet har to hovudøyar, Saint Kitts på 168 km² og Nevis på 93 km². Dei er skilde av eit tre kilometer breitt sund kalla The Narrows. Øyane er av vulkansk opphav. Den høgste fjelltoppen i landet er Mount Liamuiga, på 1 156 moh.
Klima
Klimaet er tropisk maritimt, men noko friskare enn øyane lenger sør. Middeltemperatur er kring 26 °C, med berre små variasjonar gjennom året. Årsnedbøren er 1300–1400 mm.
Naturkatastrofar
Øyane ligg i eit område som er plaga av jordskjelv og syklonar. I 1690 øydela eit jordskjelv og påfølgjande tsunami i Jamestown, hovudstaden på Nevis, og byen blei forlaten til fordel for Charlestown.
I september 1998 øydela orkanen Georges, den verste i regionen dette hundreåret, for store verdiar.
Valcolla
Valcolla er ein kommune i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 972 meter over havet.
Centern på Åland
Åländsk Center (C) er eit sentrumsorienterte politisk parti på Åland. Det har sidan danninga den 22. februar 1976 vore eit av dei meir dominerande partia i Ålands lagting, der partiet frå 2011 er størst med 7 av 30 mandat. Åländsk Center er danna etter mønster frå systerpartia dets i Norden. Partileiar sidan 2010 er Harry Jansson.
I 1977 vart ungdomsorganisasjonen Åländsk Ungcenter stifta, og i 1988 kom kvinneorganisasjonen Centerkvinnorna, som seinare er vorte nedlagt. I dag finst òg pensjonistorganisasjonen Centerveteraner.
Noregs statsbaner
Noregs statsbaner eller Norges Statsbaner (NSB), også omtalt som Statsbanene, var frå 1883 til 1996 ei norsk forvaltingsbedrift som bygde og dreiv jernbaner i Noreg. 1. desember 1996 vart trafikkdelen av selskapet vidareført i særlovselskapet NSB BA, medan infrastrukturdelen vart vidareført i forvaltingsorganet Jernbaneverket.
Zimina
Zimina er ein vulkan som ligg sentralt på Kamtsjatkahalvøya i Russland. Han består av to toppar Ovalnaja Zimina og Ostraja Zimina.
Noregs statsbaner
Historie
NSB vart oppretta i 1883 som eit forvaltningføretak. Før den tida hadde den norske jarnbanen vore driven av ulike føretak, som i nokre tilfelle var utanlandske.
Endringar
NSB gjekk gjennom store endringar i 1996, då NSB vart delt opp i NSB BA og Jarnbaneverket. Dette førte mellom anna til at Jarnbaneverket fekk ansvaret for infrastrukturen, medan NSB BA heldt fram med på vere trafikkoperatør. Godstrafikkdelen til NSB vart skild ut under namnet NSB Gods AS. Før dette hadde jarnbaneforvaltninga i Noreg vore uendra i fleire tiår og NSB hadde hatt alt ansvaret for drift, materiell, stasjonar og anna infrastruktur.
2002 var i likskap med 1996 eit lite vendepunkt for NSB, då føretaket 1. juli vart omforma til aksjeselskap. Same året vart teknisk vedlikehald skild ut til eit eige aksjeselskap, det same med ekspressgodsdelen. NSB Gods vart eit eige aksjeselskap under namnet CargoNet.
Frå april 2017 vart alle persontoga som NSB eigde (med nokre få unnatak) overteke av det statseigde aksjeselskapet Norske Tog AS, som vart skild ut frå NSB-konsernet. Denne ordninga var ein konsekvens av den såkalla jarnbanereforma, som går ut på å privatisere jarnbanedrifta i Noreg. Selskapet Norske tog skal leige ut persontog på like vilkår til dei jarnbanselskapa som vinn anbodskonkurransar for å drive persontransport på linenettet i Noreg. NSB må såleis leige toga sine frå selskapet Norske Tog for dei linene NSB får høve til å drive persontrafikk på. Selskapet Norske Tog skal òg vere dei som har ekspertisen på jarnbanekjøretøy som kan nyttast på det norske linenettet, skal hjelpe togselskapa i tekniske spørsmål, og forvalte eit lager av naudsynte ting som operatørane kan leige når dei treng det.
Frå april 2019 endra NSB og Nettbuss namn til Vy.
Omdøme
NSB opplevde mykje motgang i løpet av dei første åra i det nye årtusenet. Åstaulykka, mangel på lokførarar, hyppige forseinkingar og leverandørane sine problem med det nye togmaterialet gav selskapet eit dårleg omdøme. Men betre tider fylgde, og selskapet er no på god veg til å bygge opp att tilliten hjå kundane og i samfunnet generelt.
På BI si årlege rangering av kor nøgde kundane er med norske føretak, vart NSB plassert som nr. 97 i 2006, opp frå ein 132. plass i 2005 og 135. plass i 2004.
State of Confusion
State of Confusion er det 19. studioalbumet til det engelske rockebandet The Kinks, gjeven ut i 1983. Det inneheld singelen «Come Dancing», som nådde sjetteplassen på Billboard Hot 100 og var ein av dei største hittane deira i USA, med ein like høg plassering som «Tired of Waiting for You» i 1965. Sjølve albumet vart òg ein stor suksess og nådde 12. plassen på albumlista i USA.
Det har vore minst sju nyutgjevingar av albumet på CD i forskjellige land (alle med fire bonusspor), men ingen av dei hadde med 12"-miksen av «Come Dancing», som aldri har blitt gjeve ut på CD. I tillegg har ikkje 12"-versjonen av «Noise» blitt gjeven ut på CD nokon gong. Den britiske 12"-versjonen av «Bernadette» har skilnader, og inneheld ekstra tekst av Davies i den midtre delen.
Produksjon
Albumet vart spelt inn mellom september 1982 og mars 1983 i Konk Studios i London, og var produsert av Ray Davies.
Palaisk
Palaisk er eit utdøytt indoeuropeisk språk i Anatolia som er dokumentert i kileskrifttavler frå  bronsealderbyen Hattusa, hovudstaden til hettittane. Namnet til språket på hettittisk er palaumnili, eller «av folket frå Pala»; Pala låg antakeleg nordvest for det hettittiske kjerneområdet, dvs. nordvest av dagens Tyrkia. Regionen hadde stor innvandring av kaskarar på 1400-talet f.Kr., eit ikkje-indoeuropeisk stammefolk frå fjella i pontoske Anatolia mot Svartehavet. Det er sannsynleg at palaisk døydde ut i denne perioden.
Alt vi veit om språket er frå CTH 750-754 frå Emmanuel Laroches katalog av hettittiske tekster, og hettittiske tekstar andre stadar som siterer avsnitt på palaisk i referanse til guden Zaparwa (hettittisk Ziparwa); totalt sett 21 avsnitt. Av reine palaiske tekster utgjer CTH 750 ei utgreiing av ein festival for Zaparwa, og CTH 752 viser til eit anna religiøst ritual. I tillegg til Zaparwa dyrka dei som snakka palaisk òg ein himmelgud ved namn Tiyaz (luvisk: Tiwaz).
Palaisk er eit typisk døme på eit indoeuropeisk språk. Gammelhettittisk (av rundt 1600 f.Kr.) har genitivendi ng i eintal -as, samanlikn med urindoeuropeisk -os. Luvisk nytta i staden -ssa som adjektivisk endelse. Palaisk ved den nordlege grensa av dei begge, som seinare hieroglyfisk luvisk, har både eit -as-genitiv og ein -asa-adjektivisk ending. Palaisk viser òg same kjønnsskilje som i hettittisk, og har tilsvarande former for pronomen. Det er difor sannsynleg at palaisk tilhøyrer dei anatoliske språka, men om det er eit systerspråk til gammelhettittisk eller hieroglyfisk luvisk er ukjent.
Daigo Watanabe
Daigo Watanabe er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kyoto Sanga FC, Omiya Ardija, Busan IPark og Kamatamare Sanuki.
Distrikt i Wales
Eit distrikt var den minste regulære administrative eininga i Wales mellom 1974 og 1996. Kvart av dei åtte grevskapa var inndelt i fleire distrikt, omtrent på same måte som norske fylke er inndelt i kommunar.
I 1996 vart ordninga avskaffa, og landet vart delt inn i 22 hovudområde.
Pisidisk
Pisidisk er medlem av ei utdøydd anatolisk grein av den indoeuropeiske språkfamilien som vart snakka i Pisidia, ein region i i Vesleasia i antikken. Språket er kjent frå to dusin korte inskripsjonar, og det tyder på at det var nært nærskyldt med lykisk. Det kan hende at språket hadde vorte påverka av frygisk og sidetisk.
Singel
Singel er småstein, sortert i ulike storleikar, som 4–8 mm, 8–11 mm og 11–16 mm. Singel kan oppstå naturleg gjennom forvitring, men vart vanlegvis framstilt ved knusing av stein i ein steinknusar. Det vert nytta som vegdekke i parkar, på gangvegar, o.l., men òg i nokon grad som fyllmasse,
Alnsjøen
Alnsjøen, feilaktig òg kalla «Alunsjøen», er eit vatn som ligg i Lillomarka nord i Oslo. Vatnet har vore drikkevasskjelde for Oslo sidan 1930. Vatnet er demd opp og er regulert av vass- og avløpsetaten (VAV).
Alnsjøen tømmer vatn til Alnaelva som renn gjennom Ammerud, og ned i Groruddalen der han følgjer Alnaparken og ut i Oslofjorden.
I 2007 vart vatnet tappa ned for opprustingsarbeid. På grunn av dette kunne ikkje Alnsjøen nyttast som reservevasskjelde under vassforureininga av vatnet frå Maridalsvannet i oktober 2007.
Friluftsliv
Alnsjøen ligg i eit populært område for friluftsliv og rekreasjon. For å verne drikkevatnet mot forureining er Alnsjøen gjerda inn og merat «ta vare på drikkevasskjeldene dine». I vinterhalvåret vert det opna det portar fleire stader i gjerdet, og det finst oppkøyrte skiløyper over vatnet.
Byøkologisk program har opna for høve for å gjere Alnsjøen tilgjengeleg for ålmenta som badevatn og friluftsområde.
Himalaya
Himalaya er ei fjellkjede i Asia som omfattar fleire av verdas høgaste fjelltoppar. Fjellkjeda deler Sør-Asia (India og det nordlege Pakistan) i sør frå det store tibetanske platået (no ein del av Kina) i nord. To sjølvstendige land, Nepal og Bhutan, ligg i den sørlege delen av fjella.
Geografi
I Himalaya ligg verdas høgaste fjell Mount Everest (8850 moh.), K2 (8611 moh.) og Kantsjendjunga (8598 moh.).
Større elvar som Brahmaputra, Ganga, Indus, Jamuna og Yangtze har utspring i Himalaya.
Himalaya heng saman med fjellkjedene Hindu Kush i Afghanistan og Karakoram i Pakistan, som også kan reknast som delar av Himalaya.
Ordsoge og mytologi
Ordet Himalaya er av sanskrit-opphav og tyder «snøheimen» (sanskrit him, «snø», og aalaya, «heim»). I sanskrit og hindi vert Himalaya uttala med den første a-en lang og den siste kort, altså /himaal-ya/.
Fjellkjeda er viktig i hinduismen, som omtalar han i fleire hymne og held personleggjeringa av fjella, Himavat, som gud og far til gudinna Parvati. I tillegg er fleire enkeltfjell og stader heilage for hinduar, buddhistar og sikhar, mellom anna Kailasa, eit fjell som er heilag for buddhistar og hinduar, rekna som heimen til Sjiva og Parvati, Badrinath, eit hindutempel tileigna Visjnu, Vaishno Devi, eit tempel tileigna morgudinna Durga, og Sri Hemkund Sahib, der sikh-guruen Gobind Singh skal ha meditert i eit tidlegare liv.
Sherpaer
Sherpaer er ei etnisk gruppe frå fjellområda i Nepal og India høgt oppe i Himalaya. Dei snakkar sitt eige sherpaspråk som er i slekt med tibetansk. Sherpaene er kjende for å ofte vere fjellførarar, berarar og medhjelparar på klatreekspedisjonar på veg til dømes til Mount Everest.
Område
Dei fleste sherpaer held til i dei austre områda av Nepal, som i regionane Solu, Khumbu og Pharak. I India finst det mange sherpaer i byane Darjeeling og Kalimpong i delstaten Sikkim.
Kultur
Tradisjonelt har sherpaene levd som handelsfolk og fjellbønder, som særleg har dyrka bygg, kveite, bokkveite og poteter.
Dei følgjer som regel tibetansk buddhisme.
Det er vanleg blant sherpaer å gje ungar namn etter dagen dei blei fødd, i tillegg til eit religiøst namn, til dømes frå ein gud eller helgen.
Fjellklatring
Mange sherpaer er erfarne og hardføre fjellfolk som kan bera tunge bører, også i høge luftlag. Det er gjort framlegg om at dei har ein medfødd særskild god lungekapasitet som gjer at dei fungerer betre høgt oppe.
Den best kjende sherpaen er Tenzing Norgay, som saman med Edmund Hillary var den første til å nå toppen av Mount Everest i 1953.