cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quechuaspråk
Quechua (runasimi, 'folkespråket') er ein språkfamilie i Sør-Amerika med 46 ulike variantar, som blir snakka av quechuafolk i Andes, frå Colombia og Ecuador og sørover til Argentina. Quechua er tradisjonelt blitt sett på som eitt språk, men det er betre å sjå det som eit makrospråk med fleire beslekta variantar. Ser ein det som eitt språk, er quechua det største av alle dei søramerikanske urfolkspråka.
Quechuaspråka har ein grammatikk som minnar ein god del om tyrkiske og uralske språk, med regelmessig suffiksering. Morfologien er komplisert, quechua har til dømes objektskonjugasjon.
Klassifisering
Dei mange ulike variantane av quechua utgjer saman ein eigen språkfamilie. Nokre språkforskarar har foreslått eit språkleg slektskap mellom quechua og aymara som medlemmer av ei større språkgruppe, men dette er omstridd. Ei alternativ forklaring er at likskapen kan vere skapt av kontakt meir enn av eit felles opphav. Bortsett frå dette har ikkje quechuaspråka kjende slektningar.
Offisiell status
Quechua er i dag offisielt språk i Peru og Bolivia, saman med spansk og aymara.
Dei ulike quechuaspråka
Det finst to hovudgrupper av dialektar, waywash og wanp'un. Waywash eller quechua I vert snakka i det sentrale høglandet i Peru. Det er den eldste og mest utbreidde greina av quechua og har ofte vore halde fram som eit sjølvstendig språk.
Wanp'una eller quechua II er vidare delt inn i tre grupper. Yunkay er sporadisk brukt i vestlege høgland i Peru. Quichua (runashimi, nordleg quechua) er den avgreininga som blir nytta i Colombia og Ecuador. Sørleg quechua blir snakka i sørlege høgland av Peru, Bolivia, Argentina og Chile.
Sørleg quechua blir rekna for å vere den viktigaste greina fordi den har flest brukarar og grunna kulturell og litterær arv i språket.
Alfredo Torero klassifiserer dei slik:
Slektstre for dei ulike språka
Willem Adelaar følgjer oppdelinga i quechua I / quechua II. Men han flyttar delar av quechua II-A til quechua I:
Skriftsystem
Quechua hadde ikkje noko eige skriftsystem, men brukte quipu, farga trådar med knutar, til å kommunisera over avstand med. Tydinga av desse trådane er i ein stor grad ukjend, men me veit at dei blei brukt til å føra rekneskap med og kanskje òg til ein slags brev.
Grammatikk
Quecua er eit agglutinerande språk, som tyrkisk og finsk, og eit SOV-språk.
Substantiv
Substantiv i quechua blir bøygd i to numerus, singular og plural. Plural blir markert med suffikset -kuna. Substantiva får også kasussuffiks: genitiv -p(a), akkusativ -ta, "gjennom" -nta, "til" -man, "frå" -manta, "for" -paq, "i" -pi, "med" -wan.
Pronomen
I quechua er det sju personlege pronomen. For første person plural ("vi") har quechua to ulike pronomen, eitt for inklusiv "vi" (eg og du og evt. andre), og eitt for eksklusiv "vi" (eg og andre, men ikkje du).
Eigedomstilhøve uttrykker quechua gjennom possessivsuffiks:
wasi = hus; wasiy = huset mitt; wasiyki = huset ditt; wasin = huset hans/hennes; wasinchik = vårt (også ditt) hus; wasiyku = vårt (ikkje ditt) hus; wasiykichik = dykkar hus; wasinku = deira hus.
Viss eigaren er eit substantiv, står det i genitiv (-p(a)), og substantivet som uttrykker det eigde har eit possessivsuffiks: intip churin = solas son.
Dei viktigaste demonstrativpronomena i quechua er kay (denne), chay (det) og wak (det der).
Arvid Nilssen
Arvid Nilssen var ein norsk revy-skodespelar.
Quechuaspråk
Verb
Endingane til verbet i indikativ er:
Arvid Nilssen
Han debuterte i 1935 ved Scala Teater og var med korte avbrot knytt til Chat Noir og Edderkoppen. Han debuterte på film med Bør Børson jr og hadde seinare biroller i fleire norske filmar.
Quechuaspråk
Verb
Verbet kan stå i eintal når subjektet står i fleirtal: Runakunaqa llaqtakunapim kawsan. = Menneska bur i (lands)byar.
Sekstanten
Sekstanten (frå latin Sextans) er eit stjernebilde rundt ekvator på himmelkvelvinga. Stjernebiletet vart innført i 1687 av Johannes Hevelius.
Arvid Nilssen
I dag blir Arvid Nilssen kanskje best hugsa for rolla som den umælande mannen til Kari Diesen i sketsjen «Uteliggerne» (skriven av Bias Bernhoft og Bjørn Sand). NRK har ved fleire høve sendt dette nummeret der Nilssen utfaldar seg i nokre av sine spesialitetar, ein helt særeigen mimikk og framstilling av dei små i samfunnet gjort med eit snev av tragedie og melankoli.
Quechuaspråk
Verb
Quechua har objektskonjugasjon, dvs. at verbet kongruerer ikkje berre med subjektet, men også objektet. Døme:
Opphav og vekst
Nokon teoriar om opphavet peikar i retning av ei første territorial utbreiing i dei sentrale kystområda i det moderne Peru, kan hende der oldtidsbyen Caral låg tilbake til ca. 2600 år før Kristus. Inkaherskaren Pachacútec i Cuzco gjorde quechua til det offisielle språket i Inkariket, dermed blei språket dominerande frå Ecuador og langt ned i dagens Chile.
Sekstanten
Kjende objekt
Sekstanten dekkjer eit heller lyssvakt område av himmelen. Det har berre ei stjerne over femte storleiksklasse, nemleg α Sextantis på 4,49m. Stjernebiletet inneheld eit par dobbeltstjerner, inkludert γ, 35, og 40 Sextantis. Det er nokre få variable stjerner, inkludert β, 25, 23 Sextantis og LHS 292. NGC 3115 er ein galakse som er eit av djupromsobjekta i stjernebiletet. Biletet ligg nær ekliptikken, som gjer at månen, og somme av planetane stundom passerer gjennom biletet.
Quechuaspråk
Opphav og vekst
Då spanske misjonærar kom til landet, var språket blitt til eit lingua franca der. Den katolske kyrkja som etter kvart blei etablert i landet brukte quechua mykje som kyrkjespråk, og spreidde det endå vidare enn det gamle inkariket hadde vore.
Sekstanten
Kjende objekt
Sextans B er ein forholdsvis lys irregulær galakse med storleik 6,6, 4,3 million lysår frå jorda. Ho høyrer til Den lokale gruppa.
Quechuaspråk
Opphav og vekst
I eit viss mon kan ein seie at den katolske kyrkja styrkte utbreiinga av quechua og styrkte kulturen fordi ho valde å forkynne på språket i Andesregionen. På den andre sida må ein tru at quechuaspråka vart sett under press av spansk då spansk vart administrasjonsspråk etter erobringa av Inkariket og dominant i høve til urfolket sitt språk.
Påverknad på Europa
Quechua-kulturen har påverka Europa, både språkleg og materielt. Desse orda kom frå quechua til europeiske språk, i lag med kunnskap om tinga dei viser til: alpakka, quipu, pampas, poncho, potet, lama, inka, kondor, koka og guano.
Utbreiing i dag
Quechua er det eine av dei to store blant urfolk i Andesregionen, saman med aymara. Geografisk er quechua i dag nytta over store delar av Peru og Bolivia, i sørlege Ecuador og Colombia, nordlege Chile og nordvestlege delar av Argentina. Når det gjeld talet på brukarar finst det ingen pålitelege kjelder. Boka Lingüística quechua frå 1987 reknar at 8,35 millionar menneske snakka språket den gongen, i dag kan talet ha auka grunna vekst i folkesetnaden, men på den andre sida er språket sterkt truga av det dominante spanske språket, særleg når folk flyttar inn i urbane område.
Adelsö-Munsö
Adelsö-Munsö er eit sokn i Stockholms län, i Ekerö kommune.
Hallarøya på Frøya
Hallarøya er ei øy i Frøya kommune i landskapet Fosen i Trøndelag fylke.
Samodivski
Samodivski (Самодивски езера) er ei lita gruppe fjellvatn i Pirinfjella sørvest i Bulgaria, og ein del av den større gruppa Popovsjøane mellom fjelltoppane Dzjengal, Momin Dvor og Kralev Dvor. Dei ligg i ei høgd på rundt 2 375 m. Dei tre vatna har storleik som varierer frå 3,2 mål til 1 mål. Samodivskivatna vert rekna for å vere dei vakraste i Pirin mellom høge fjell og små bekkar som renn mellom dei og dannar små fossefall. I følgje segnene møtes satyrar her om natta, og i følgje ei anna legende var området heim til den slaviske guden Perun.
Jakobsberg
Jakobsberg er ein svensk tettstad i Stockholms län i Uppland. Han er administrasjonssenter i Järfälla kommun og i 2005 budde det 24 046 innbyggjarar der.
Hkon
Hkon er kunstnarnamnet til ein ung norsk hiphop-produsent frå Fyllingsdalen i Bergen. Han arbeider tett med rapparar som Area, Ovelution, Jave, Broder Jo, Jonas V og Eventuelt Problem, og har dessutan gjort beats for m.a. Tier'n & Lars, Kompani 69, Skurke Sprett og Gutta På Skauen. Han er tilknytt Grind Entertainment og ATP Music.
Diskografi
2005 2006 2009 2008 2011
Adolf Fredrik av Sverige
Adolf Fredrik var konge i Sverige frå 1751 til 1771.
Fyrstesonen Adolf Fredrik var fødd på Gottorp-slottet i Holstein-Gottorp i Tyskland. 17 år gammal tok han over som fyrstebiskop av Lübeck, ein posisjon far hans hadde hatt tidlegare.
Ettersom svenskekongen Fredrik I ikkje hadde legitime arvingar, vart Adolf Fredrik i 1743 svensk tronfylgjar. Avgjerda kom i stand etter sterkt press frå Tsar-Russland. Åtte år seinare, i 1751, tok Adolf Fredrik over som svensk konge. Ved hoffet let ein seg imponere av den storvyrdige veremåten hans, men han hadde inga reell makt. Han klarte slett ikkje å hevde kongemaktas stilling i den vedvarande striden mellom dei politiske grupperingane som gjekk under nemningane hattarna og mössorna (huvene).
Adolf Fredrik var gift med Lovisa Ulrika, ei syster til Fredrik den store av Preussen.
Adolf Fredrik døydde vinteren 1771 på Stockholms slott. Sonen hans, Gustav III, vart då ny svensk konge.
Daniels bok
Daniels bok (hebraisk Sefer Daniel) er ei av bøkene i det gamle testamentet. Ho har namn etter protagonisten i skriftet, ein Daniel som i følgje boka skal ha arbeidd i Babylonia i tida frå om lag 605 fvt. til kort etter 539 fvt. (eksiltida).
I den eldste tradisjonen vert Daniels bok rekna som profetisk, men i den jødiske Tanakh vert Daniels bok rekna med i «skriftene», ikkje profetane. I kristen tradisjon fylgjer ein vanlegvis rekkjefølgja frå Septuaginta, der Daniels bok er plassert mellom Esekiel og Hosea.
6. februar
Namnedag
Helgendag i den katolske kyrkja:
Quechuaer
Quechuaer er ei folkegruppe av amerikanske urfolk og utgjer eit etnisk mindretal i Sør-Amerika som snakkar quechua. Dei er etterkommarar etter inkafolket.
Paris av Supertramp
Paris er eit konsertalbum av det engelske rockebandet Supertramp, gjeve ut i 1980. Det vart spelt inn på Breakfast in America-turneen deira under ein konsert i Paris i Frankrike, og dei fleste songane var spelte inn 29. november 1979 i Pavillon de Paris, ein spelestad som ein gong var eit slakteri. Albumet skulle opphavleg få tittelen Roadworks. Paris nådde åttandeplassen på Billboard 200-lista i USA seint i 1980 og selde raskt til gullplate. Konsertutågva av songen «Dreamer» vart gjeve ut på singel og nådde topp 20 i USA.
Innhald
Alle songane skrivne av Rick Davies og Roger Hodgson.
Landsorganisasjonen
Landsorganisasjonen (LO) er den største hovudsamanslutninga av fagforbund i Noreg. Desse fagforbunda omfattar igjen ei rad fagforeiningar. I LO-familien er det 24 fagforbund, som til saman har over 900 000 medlemmer.
Medlemskap i LO er ope for alle, same kva politisk syn dei har, men historisk er LO ein del av den sosialistiske arbeidarrørsla og har eit politisk program basert på sosialdemokratiske tankar.
Historie
Gjennom den industrielle revolusjonen på 1800-talet vart det skapt ei heilt ny samfunnsklasse; arbeidarklassa. Denne hadde i byrjinga få eller ingen rettar, og etter kvart vart trongen til organisering sterkare for å rette på dette. I 1870-åra såg dei første fagforeiningane dagens lys. LO vart stifta den 1. april 1899 under namnet «Arbeidernes faglige landsorganisasjon», som i 1957 endra namn til Landsorganisasjonen i Norge.
Dei første åra var dei viktigaste krava til fagrørsla 8 timars normalarbeidsdag og aksept av organisasjonsretten og retten til kollektive tariffavtalar. Ikkje før Hovudavtalen kom i 1935, samtidig med at Johan Nygaardsvold skipa den første varige regjeringa utgått av DNA, vart det ordna tilhøve i heile arbeidslivet, der rettane og pliktene til motpartane vart slegne fast.
LO har alltid hatt sterke band til Arbeidarpartiet, tidlegare blant anna gjennom at fagforeiningar hadde kollektive medlemskap i DNA. Sjølv om dei formelle banda har blitt svakare har LO og AP framleis tette band, for eksempel ved LOs valkampbidrag og representasjon i AP sitt sentralstyre. Dette har blitt kritisert frå fleire hald.
Organisering
LO er ei hovudsamanslutning av ei rad fagforbund. Fagforbunda omfattar gjerne ei eller fleire yrkesgrupper; eit døme på dette er Hotell- og restaurantarbeidarforbundet. Enkelte fagforbund omfattar fleire yrke, til dømes Handel og Kontor i Noreg.
På den einskilde arbeidsplassen er arbeidstakarane organisert i klubbar, som i eit geografisk avgrensa område til saman utgjer ei fagforeining, og desse fagforeiningane er igjen medlem av dei landsomfattande fagforbunda. I alt er 21 ulike fagforbund tilslutta hovudsamanslutninga LO (sjå liste).
LO sine 860 000 medlemmar tilsvarer 35 % av lønnstakarane i landet. Avgjerdsorgana i LO-systemet består av Kongressen som møtest kvart fjerde år, representantskapet som møtest normalt to gonger årleg og sekretariatet som vanlegvis møtest kvar måndag. LO si valde leiing består av seks personar. Desse opptrer på vegne av organisasjonen og medlemmene i kontakt med arbeidsgjevarane og styresmaktene.
Gerd-Liv Valla vart vald til den første kvinnelege leiaren av organisasjonen på LO-kongressen i 2001, og vart gjenvald på kongressen i mai 2005. Ho trekte seg 9. mars 2007 etter granskinga av Yssen-saka. Nestleiar Roar Flåthen vart konstituert leiar, og seinare vald til ny leiar. Etter at Flåthen gjekk av i 2013, vart Gerd Kristiansen vald til ny leiar. I 2017 vart Hans-Christian Gabrielsen ny leiar.
LO-leiarar
Under den andre verdskrigen gjekk Landsorganisasjonen i illegalitet. Leiarar for det «legale» LO, den delen av organisasjonen som aksepterte samarbeid med okkupasjonsmakta, var:
Mariar
Mariar er ei finsk-ugrisk folkegruppe som tradisjonelt har butt langs elvane Volga og Kama i Russland. Flesteparten av dagens mariar bur i republikken Mari El, og ein del bur også i Tatarstan og Basjkortostan.
Ein kan dela mariane i tre grupper: engmariar, som bur langs austbreidda av Volga, fjellmariar langs vestbreidda og austmariar i Basjkortostan. Ved folketeljinga i 2010 var det 548 000 menneske som definerte seg sjølve som mariske. 57 % av desse var busett på landsbygda.
Mixteip
Mixteip var opphavleg det engelske ordet for samlekassett — ei samling ulike musikkstykke festa til lydband. I seinare tid har uttrykket vorte teke opp av hiphopmiljøet, der det som regel tyder «uoffisiell samleplate/album». Her nyttar artistane ofte beatar frå kjende songar og lagar sine eigne versjonar.
Hardangerkutter
Hardangerkutter er nemninga på ein lokal variant av båttypen kutter som særleg vart bygd i Hardanger og Sunnhordland. Hardangerkutterane skil seg frå mørekutterane ved meir utlagd hekk, flatare botn og meir langsmal skrogform.
Mange kutterar vart innførte frå England og var eit førebilete for dei norske skipsbyggjarane. Men det var òg folk frå Noreg som fekk stipend og vart sende til Holland for å læra å byggja sluppar slik dei bygde dei der.
Dei eldre norske kuttarane eller sluppane som dei òg vart kalla i Hardanger og Sunnhordland var frå gamalt av «dryge» i skroget, men etterkvart vart dei smekrare akter og til sista vart dei òg smekrare i baugen. Desse fartøya utvikla seg jamt med jakta, truleg frå 16–1700-talet.
Spesielt for kutterane frå Sunnhordland og Hardanger den siste tida var at dei var bygde for rask seglas, «sildasegling», i motsetnad til t.d. mørekutterane som vart bygde for å tola meir grov sjø, med brattare hekk og meir spring og gjerne meir kubben form. I Sunnhordland og Hardanger var hovudtrekka at hekken låg meir utover og botnen/botnreiset flatare og meir strekt i lengda. Bakdelen med desse skroga var at dei slo meir både framme og akter i grov sjø; dei dreiv òg meir enn mørekutterane og dei engelske kutterane når dei låg «bakka på» i dårleg vêr.
Dei fleste hardangerkutterane vart bygde i Sunnhordland. Nokre av dei mest kjende stadene er Ølve, Rosendal, Sunde, Halsnøy, Sagvåg og Jondal. Men det vart bygt fartøy ved kvar strand der dei hadde tilgjenge på materiell og fagfolk til å leia arbeidet. Desse reiste mykje rundt i byrjinga.
Solan
Solan eller Soland er mannsnamn med ukjend opphav, kanskje nylaga etter mønster av namn på -land, som Roland og Erland.
Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart sju personar manntalsførte med namnet Solan(d), seks av dei budde i Tolga, den sjuande i Røros.
I teljinga frå 1900 var det 15 personar som het Solan(d), flest i Sør-Trøndelag.
I 2008 er det 25 menn som har Solan til første fornamn.
Filament i tekstilfag
Filament (av latin filum, ‘tråd’) er eit enkelt fiber som er særs langt i høve til tverrsnittet. I tekstilfag blir nemninga brukt om silke- og kunstfibrar.
Filamentgarn er garn fremstilt av eit eller fleire filament. Kunstfibrar kan lagast både som filamentgarn og stapelgarn (garn spunne av korte fibrar).
Lindåsslusene
Lindåsslusene er eit sluseanlegg i Skallestraumen i Alver kommune i Vestland.
Stefanovíkio
Stefanovíkio (gresk Στεφανοβίκειο) er ein landsby i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Stefanovíkio var hovudsete i den tidlegare kommunen Kárla, som no er ei kommunaleining i kommunen Rígas Feréos.
Lovö
er ei sokn i Stockholms län, i Ekerö kommune.
Herta Müller
Herta Müller er ein rumensk-tysk forfattar og nobelpristakar i litteratur.
Med sine sjølvbiografisk farga romanar skildrar Herta Müller den tyske minoriteten sitt liv i det kommunistiske Romania, og tilpassinga til dei ekstreme forhalda der. Ho har vorte kalla ein kronikør over kvardagen i diktatura, og verka er prega av opprør til forsvar for tanke- og ytringsfridom. På grunn av kritikken hennar mot regimet måtte ho flykte heimlandet 1987, og ho bur no i Berlin. Ved sidan av virket som forfattar er ho verksam som forelesar ved universitet. Ho vart tildelt Nobelprisen i litteratur for 2009 med grunngjevinga at ho «med poesins förtätning och prosans saklighet tecknar hemlöshetens landskap.»
Färingsö församling
er ei sokn i Ekerö kommun i Stockholms län.
Herta Müller
Biografi
Herta Müller vart fødd i den rumenske delen av Banatet og høyrer til schwabane, den tyskspråklege minioriteten i landet. Far hennar hadde til liks med mange andre rumenarar ei fortid i SS. Mor hennar vart deportert til ein sovjetisk arbeidsleir i Ukraina i 1945 og var der i fem år. Foreldra hennar var bønder.
Herta Müller studerte germanistikk og rumensk litteratur ved Universitetet i Timişoara og deltok i Aktionsgruppe Banat, ei gruppe rumenarar og tyskarar som kjempa for ytringsfridom. I 1976, etter studia, fekk ho arbeid som omsetjar på ein fabrikk, men fekk sparken i 1979 fordi ho nekta samabeide med Securitate, den rumenske tryggingstenesta. Ho byrja arbeide som lærar og skreiv det som kom til å verte novellesamlinga Niederungen. Boka vart utgjeven i Romania i sensurert form, men det usensurerte manuskriptet vart smugla ut av landet og boka utgjeven i Vest-Europa der boka vart svært godt motteke. I korte prosastekstar vert eit landbygdsmiljø skildra frå synsvinkelen til eit barn. 1984 gav Müller ut Drückender Tango. Ho vitja så bokmessa i Frankfurt der ho snakka ope om diktaturet i Romania, og etter det fekk ho ikkje lenger gje ut bøker i Romania.
5 Astraea
Astraea var den femte asteroiden som blei oppdaga, den 8. desember 1845 av K.L. Hencke. Asteroiden er kalla opp etter oppkalt gudinna for rettferd i romersk mytologi, Astraea.
Herta Müller
Biografi
Ho har gjeve ut fleire romanar etter at ho busette seg i Tyskland. I 1995 vart ho medlem i Deutschen Akademie für Sprache und Dichtung. Ho melde seg ut or PEN i 1997 i protest mot att den vest-tyske avdelinga skulle slåast saman med den aust-tyske.
I 2009 vart Herta Müller tildelt Nobelprisen i litteratur.
Forfattarskap
Bakgrunnen for forfattarskapen til Müller er erfaringane med forfølginga og undertrykkinga under regimet til Ceauşescu. Ho tek opp problema den tyske minoriteten hadde, men òg fascisme og korrupsjon hjå den tyske minoriteten.
Beat
Som musikalsk omgrep kan beat ha fleire tydingar. I det engelske språket viser det først og fremst til pulsen eller taktslaga i musikken. På norsk nyttar vi hovudsakleg omgrepet for å syne til ei form for rytmisk figur.
Det musikalske grunnlaget i ein hip hop-song vert gjerne kalla «beat». Som regel består dette av ein kort melodi med trommer til, som vert repetert ei rekkje gongar. Melodiane vert ofte sampla frå kjende eller ukjende musikkstykke, men mange produsentar nyttar òg musikkinstrument, særleg synthesizarar.
Ole Vig
Ole Vig, fødd i Vikmarka i Stjørdal, var ein norsk skule- og folkeopplysingsmann som arbeidde for utdanning for alle. I Rune Slagstad si bok De nasjonale strateger vert han skildra som «En folkeopplysningsmann og nasjonsbygger som har hatt stor betydning for utviklingen av vårt demokrati».
Liv
Vig voks opp i ein fattig småbrukarheim med haugiansk preg. Han lærte tidleg å lese og kom med presten F.A. Widerøe si hjelp til seminaret i Klæbu i 1841. Sidan hadde han lærarstillingar i Åfjord og Kristiansund. Gjennom presten Frederik Wexelsen kom han i kontakt med Grundtvig-rørsla i Trøndelag. Sommaren 1851 fekk han moglegheit til å kome til Sorø akademi i Danmark, der han òg møtte denne danske presten og skulemannen.
Som sekretær for Selskabet til Folkeoplysningens Fremme og redaktør i Den norske Folkeskole tok han opp arven etter Henrik Wergeland. Han kom som medlem av styret for det som seinare vart Det norske Theater i kontakt med Bjørnson og Ibsen. Han var med i Teaterslaget i 1856, og han samarbeidde med Knud Knudsen om arbeidet for å få eit norsk språk. Han var òg oppteken av å få folkeboksamlingar på bygdene og for å få folkehøgskuleetablering også i Noreg. Han var redaktør i Folkevennen frå 1851 til 1857.
Ole Vig døydde av tuberkulose julekvelden 1857 i Henrik Wergeland sin bustad Hjerterum, berre 33 år gamal. Mange av visjonane hans vart realisert etter døden hans. Då den fyrste folkehøgskulen i Noreg, Sagatun Folkehøyskole på Hamar vart innvia i 1864, minna grunnleggarane Olaus Arvesen og Herman Anker om innsatsen og inspirasjonen hans.
Dikting
Etter Ole Vig lever diktet «Blant alle lande», som han skreiv som ein fedrelandssong. Men han gav òg ut fleire bøker og skreiv ei rekkje dikt.
Arven etter Ole Vig
Ole Vig videregående skole i Stjørdal er oppkalla etter han.
Line
Line og Lina er kvinnenamn som opphavleg var kortformer for Karoline og Karolina. Namna har dermed same tyding som mannsnamnet Karl, altså «fri» eller «kraftfull». Dei har begge norsk namnedag den 20. januar.
Ole Vig
Arven etter Ole Vig
Ole Vig-prisen har blitt delt ut årleg sidan 1979 til minne om han. Den inneheld ein diplom, eit bilete av Ole Vig og ein sjekk på 10 000 kroner.
Furzey Island
Furzey Island er ei øy i Poole Harbour i Dorset i England. Øya ligg sør for den større Brownsea Island. Sett frå sjøen eller tilstøytande landområde, ser øya ut som nok ei aude, furukledd øy, men gøymd mellom trea ligg ein oljebrønn og ein stasjon knytt til Hamble på Southampton Water via ei røyrleidning. Den høge oljeriggen er eit stort landemerke i Southern Poole Harbour og det største landemerke mellom Brownsea og Furzey.
Furzey Island ligg i kommunen Corfe Castle i Purbeck distrikt.
Veitastrondkanalen
Veitastrondkanalen er ein kanal mellom Veitastrondsvatnet og Hafslovatnet i Luster kommune.
Strandvindel
Strandvindel er ein fleirårig art i vindelfamilien. Planta har ei kosmopolitisk utbreiing i tempererte strok. Stengelen kliv høgt i andre plantar. Bladet har trongt skar ved skaftet. Tett under begeret sit to hjarteforma forblad, 2 cm lange. Oftast kvit krone, trompetforma, 5 cm brei. Strandvindelen blømer kring juli månad på steinete stader, havstrender og avfallsplassar. Finst i Noreg nord til Trøndelag.
Centrum
Centrum var eit norsk politisk parti som stilte til val 1894–1900. Ofte sett på som ein austnorsk avleggjar av Moderate Venstre. Ideologisk var partiet nært knytt til den konservative delen av folkehøgskulerøyrsla. Formann var Frits Hansen. Etter 1900 gjekk partiet inn i Høgre.
Trångsund
Trångsund er ei sokn i Stockholms län, i Huddinge kommune.
Nina Skeime
Nina Skeime Kostøl er ein norsk tidlegare langrennar frå Oslo, medlem i Kjelsås Idrettslag.
Skeime var med på Noregs lag som vann sølv i 4 x 5 km stafett under Ski-VM 1987 i Oberstdorf, og på laget som to år seinare tok bronse under Ski-VM 1989 i Lahtis. Ho vart noregsmeister på 20 km i 1984, 1985 og 1989, tildelt kongepokalen for triumfane i 1985 og 1989. Saman med Marit Wold og Trude Dybendahl var Skeime med om å vinne NM-gull for Kjelsås IL i 3 x 5 km stafett heile sju gongar i tida 1985-92.
Piz Macun
Piz Macun er eit fjell i Sesvennafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Ekerö
Ekerö er ein tettstad og kommunesentrum (centralort) i Ekerö kommun i Stockholms län. Tettstaden ligg på øya Ekerön i austre Mälaren og er fyrst og fremst ein stad der folk bur. Mange reiser dagleg til Stockholm på arbeid. Den største lokale arbeidsgjevaren er kommunen.
Tettstaden Ekerö var opphavleg to tidlegare tettstader, Tappström og Träkvista, men frå 1975 vart desse stadane rekna for å vere samanvekste. På slutten av 1980-talet vart Ekerö centrum bygd i Tappström. Folketalet har auke snøgt; i 1960 hadde dåverande Tappström 343 innbuarar og Träkvista 582, i 1970 var talet 1111 respektive 1068. Deretter steig det til fleire enn ti tusen innbuarar i den noverande tettstaden Ekerö.
Rilasjøane
Dei sju Rilasjøane (Седем(те) Рилски езера) er ei gruppe fjellvatn i dei nordvestlege Rilafjella i Bulgaria. Dei er dei mest vitja innsjøane i landet. Innsjøane ligg i ei høgd mellom 2 100 og 2 500 meter over havet.
Kvart vatn har fått namn etter deira mest karakteristiske eigenskap eller form. Den høgaste vert kalla Salzata (Tåra). Den neste heiter Okoto (Auge) på grunn av den nesten perfekte ovale forma. Okoto er den djupaste av denne type vatn i Bulgaria med eit djup på 37,5 m. Babreka (Nyra) er vatnet med brattaste skråningar ned til strandlinja. Bliznaka (Tvillingen) er vatnet med størst flatevidd. Trilistnika (Trekløver) har ei ujamn form og låge breidder. Det grunnaste vatnet er Ribnoto Ezero (Fiskevatnet), og det lågastliggande vatnet er Dolnoto Ezero (Det lågare vatnet), der vatnet frå dei andre vatna i gruppa sig ut i elva Dzjerman.
Brandsøy
Brandsøy er ein tettstad i Kinn kommune i Vestland. Staden har og ligg på begge sidene av Brandsøysundet som skil Brandsøya frå neset Klaven på fastlandet. Brandsøysundet går mellom Klavfjorden og Solheimsfjorden. Riksveg 5 kryssar sundet på bru i tettstaden. Frå Brandsøy er det 6,5 kilometers køyring vest til Florø sentrum.
Gustav
Gustav eller Gustaf er opphavleg svenske mannsnamn, truleg frå norrønt Gautstafr, danna av gautr, 'mann frå Götaland', og stafr, 'stav'. Ei anna tolking er at det er ei svensk form av det nordvestslaviske Gostislav der namnedelane tyder 'venn' og 'ære, rykte'.
Gustav har namnedag den 6. juni i Noreg og Sverige.
Namnet har spreidd seg til fleire andre språk. På norsk og tysk er skrivemåten framleis Gustav eller Gustaf og på fransk Gustave. Den latinske forma av namnet er Gustavus, og på italiensk, portugisisk og spansk er ho Gustavo.
Ei seinare svensk form av namnet er Gösta. På finsk er namnet Kustaa.
Kongeterne
Kongeterne (Thalasseus maximus) er ei stor terne og ein sjøfugl måsefamilien Laridae. Ho er sterkt knytt til kystar og er utbreidd langs vestkysten av Afrika, og langs austkysten og vestkysten av Amerika, men avgrensa til tropisk og subtropisk klima.
Skildring
Kongeterna er ein kystfugl, og finst berre nær saltvatn. Ho har ein tendens til å beite nær kysten, stranda eller inn i bukter. Hekkeområdet på den amerikanske atlanterhavskysten strekkjer seg nord til staten Virginia, tidvis nordover til Maryland i USA. Sør for Virginia kan ho treffast året rundt, og utbreiinga strekkjer seg sør og aust til Texas, og via Karibia til atlanterhavskysten av Sør-Amerika sør til Argentina. Men nordlege og austleg kystar av Brasil er berre overvintringsområde. Eit anna overvintringsområde er den karibiske kysten av Mellom-Amerika. På stillehavskysten har kongeterna hekkeområde frå den amerikanske delstaten California til Baja California Sur og Californiabukta i Mexico, dei overvintrar sørover langs stillehavskysten frå Mexico til og med Peru. I Afrika hekkar kongeterner frå kysten av Mauritania sør til Guinea, unntaksvis og usikkert vidare sør og aust. Dei har i tillegg overvintringsområde langs kysten frå Marokko sørover til Namibia. Kongeterna opptrer vanlegvis ikkje i Europa sjølv om det finst sporadiske observasjonar i Spania og Gibraltar. Ho har òg vore observert i Vest-Europa, dette er trudd å vere streiffuglar frå Nord-Amerika.
Coreca
Coreca er ein italiensk by med cirka 500 innbyggjarar i Calabria. Byen ligg i provinsen Cosenza, med kyst mot Tyrrenhavet.
Kongeterne
Skildring
Kongeterner beitar vanlegvis ved elvemunningar, mangrovar, og laguner. Sjeldnare over opent hav, og då typisk innanfor ca. 100 meter frå land. Berre i særs sjeldne tilfelle søker dei føde innover i breie elver. Men dei kan flyge ut frå hekkekolonien opptil 40 kilometer langs land for å hente føda. Oftast flyg dei i høgder under 10 meter og stupdukkar. Vanlegvis beitar dei einslege, nokre gonger i små grupper. Småfisk er den viktigaste matkjelda, men dei et òg blekksprut, reker og krabbar.
Coreca
Den viktigaste næringa i byen er turisme. Han har også ein del mindre fabrikkar som produserer matvarer, møblar og maskineri.
Kongeterne
Skildring
Kongeterner hekkar på øystrender eller andre isolerte strender med avgrensa tilkomst. Vanlegvis er kullet på berre eitt egg, to egg i opptil 10 % av tilfella. Rugetida er frå 25 til 31 dagar. Når ungane er ein månad gamle når dei blir flygedyktige og dei får omsut frå foreldra i opptil 8 månader. Kongeterner blir er kjønnsmodne typisk etter 4 år og har ein levealder på opptil 17 år eller høgare.
Storleiken på populasjonen er trudd å ligge på nokre titals tusen par, han er globalt sett stabil, men minkande i California.
7. februar
7. februar er den 38. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 327 dagar att av året (328 under skotår).
Piz Lunghin
Piz Lunghin (2780 moh) er eit fjell i kantonen Graubünden i Sveits. Det ligg i Albulafjella oppfor Malojapasset. Fjellet kan reknast som «taket i Europa», sidan vatn som renn av fjellet kan nå både Atlanterhavet, Middelhavet og Svartehavet.
Geografi og hydrografi
Piz Lunghin ligg i den øvre enden av dalane Engadin (aust) og Bregaglia (vest). Malojapasset, mellom dei to dalane, ligg 2 km søraust for toppen. Nordsida av fjelelt ligg i det verna området Parc Ela.
Det kjende triple vasskiljet, som ligg berre 600 meter frå sjølve toppen, ved Lunghinpasset, på 2645 moh. Nordvestsida er starten på ei elv som endar i Gelgia, ei sideelv til Albula, som igjen renn ut i Rhinen. Frå sørvestsida renn vatnet ut i Mera i Val Bregaglia, ei sideelv til Po. Inn spring ut frå Lägh dal Lunghin nedanfor toppen, aust for passet. Inn er ei sideelv til Donau.
Dvergplaneten Makemake
Makemake (småplanetnemning 136472 Makemake, symbol: ), tidlegare , (tidlegare uoffisielt òg kalla easterbunny, engelsk for påskeharen) er den tredje største kjende dvergplaneten i solsystemet, berre slege av Pluto og Eris. Makemake er òg kvalifisert som ein plutoide, ei undergruppa av dvergplanetane som har ein stor halvakse (snittavstand) større enn Neptun.
Gyda
Gyda er eit norrønt kvinnenamn, opphavleg skrive Gyða og danna som kortform av namn som byrja med Guð-, som tyder 'Gud, gudar'. Andre former er Gjøa, Jødda og Jåddå.
Dvergplaneten Makemake
Makemake vart oppdaga 31. mars 2005 av eit lag leitt av Michael Brown og er namnsett etter skaparguden Makemake frå mytologien på Påskeøya. Han har éin kjend måne (S/2015 (136472) 1) som vart oppdaga på bilete tekne av Hubble-teleskopet i april 2015.
Gyda
Gyda har norsk namnedag den 6. juni.
Saudi-Arabia
Saudi-Arabia (arabisk السعودية, as-Su‘ūdiyyah eller as-Sa‘ūdiyyah), offisielt kalla Kongedømet Saudi-Arabia (arabisk المملكة العربية السعودية al-Mamlakah al-‘Arabiyyah as-Su‘ūdiyyah) er eit arabisk land i Vest-Asia som dekkjer det meste av Den arabiske halvøya. Med eit landareal på, er Saudi-Arabia geografisk sett det neste største landet i Den arabiske verda etter Algerie. Saudi-Arabia grensar til Jordan og Irak i nord, Kuwait i nordaust, Qatar, Bahrain og Dei sameinte arabiske emirata i aust, Oman i søraust og Jemen i sør. Det er det einaste landet som grensar både til Raudehavet og Persiabukta, og det meste av terrenget er turr, ugjestmild ørken eller aude landformer.
Dagens Saudi-Arabia var tidlegare fire fråskilde regionar: Hejaz, Najd, og delar av Aust-Arabia (Al-Ahsa) og Sør-Arabia ('Asir). Kongedømet Saudi-Arabia vart grunnlagd i 1932 av Ibn Saud. Han samla dei fire regionane til ein einskild stat gjennom ei rekkje erobringar frå og med 1902 med erobringa av Riyadh, der familien hans stamma frå; huset Saud. Landet har sidan vorte eit absolutt monarki, i røynda eit arveleg diktatur som vert styrt langs islamske liner. Wahhabi-islam har vorte kalla «det dominerande trekket ved saudisk kultur». Saudi-Arabia vert stundom kalla «landet med dei to heilage moskeane», som viser til Al-Masjid al-Haram (i Mekka) og Al-Masjid an-Nabawi (i Medina), dei to heilagaste stadene i islam. Kongedømet har i alt 28,7 millionar innbyggjarar, der 20 millionar er saudiarabiske nasjonale og åtte millionar er utlendingar.
Dvergplaneten Makemake
Fysiske eigenskapar
Makemake er etter Pluto det visuelt lysaste kuiperbelte-objektet og har ein tilsynelatande storleiksklasse på nesten 17; lyst nok til at ein ved hjelp av eit kraftig amatørteleskop kan sjå det.
Spektumet til Makemake liknar på Pluto sitt i synleg og nærinfraraudt lys. Spektrumet er raudleg i den synlege delen, motsett til Eris som har eit grått og nøytralt spektrum. Det infraraude spektrumet er merkt av tilstadeveringa av metan (CH4) likt dei til Pluto og Eris. Tilstadeveringa av metan, meir synleg end den på Pluto, hintar til at òg Makemake har ein atmosfære nær perihel (punktet der Makemake er nærast sola) som frys til etter kvart som objektet flyttar seg lengre vekk ifrå sola.
Saudi-Arabia
Saudi-Arabia er den største oljeprodusenten og eksportøren i verda, og kontrollerer det nest største oljereservoaret i verda. Med hjelp av fossile brensler har kongedømet vorte kategorisert som eit høginntektsland med høg Human Development Index (HDI), og er det einaste arabiske landa blant G-20-landa. Men Saudi-Arabia har den minst spreidde økonomien av landa i Golfrådet (GCC). Det er eit monarkisk einevelde og er rangert som «Ikkje fritt» av Freedom House. Saudi-Arabia er nummer fire i verda i høve til militære utgifter, og i 2010–14 hadde SIPRI Saudi-Arabia som den nest største våpenimportøren i verda. Saudi-Arabia vert rekna som ei regional- og mellommakt. I tillegg til GCC, er landet ein aktiv medlem i Organisasjonen for islamsk samarbeid og OPEC.
Etymologi
Etter samlinga av kongedøma Hejaz og Nejd fekk den nye staten namnet al-Mamlakah al-ʻArabīyah as-Suʻūdīyah (العربية السعودية) etter ein kongeleg resolusjon den 23. september 1932, av grunnleggjaren Abdulaziz Al Saud (Ibn Saud). Sjølv om dette normalt vert omsett som «Kongedømet Saudi-Arabia» tyder det bokstavleg «Det arabiske Saudi-kongedømet».
Ordet «Saudi» kjem frå as-Suʻūdīyah som på arabisk er eit adjektiv kalla ein nisba, som kjem av familienamnet til den saudiarabiske kongefamilien, Al Saud (آل سعود). At familienamnet er med i namnet på landet syner at det er ein personleg eigedom for kongefamilien. Al Saud er eit arabisk namn danna av ordet Al, som tyder «familien» eller «huset» til personnamnet til ein stamfar. I tilfellet Al Saud, er denne stamfaren personen som grunnla dynastiet på 1700-talet, Muhammad bin Saud.
Dei som ikkje anerkjenner det saudiarabiske styret (særleg Den islamske staten) kallar nasjonen «Haramayn-landet (dei to heilage stadene)» som refererer til Mekka og Medina.
Før grunnlegginga av Saudi-Arabia
I før-islamsk tid, utanom nokre få urbane kjøpstader (som Mekka og Medina), var det meste av det som skulle verta Saudi-Arabia busett av nomadiske stammesamfunn i den ugjestmilde ørkenen. Den islamske profeten Muhammed var fødd i Mekka kring 571 evt. Tidleg på 600-talet samla Muhammed dei ulike stammene på halvøya og skapte ei enkel, islamsk, religiøs eining. Etter at han døydde i 632 utvida fylgjarane hans snøgt området under muslimsk styre til utanfor Arabia, og tok enorme landområde (frå Iberia i vest til dagens Pakistan i aust) i løpet av berre tiår. Med dette vart Arabia snøgt ein politisk perifer region i den muslimske verda då fokuset skifte til meir utvikla, erobra land. Frå 900-talet til tidleg på 1900-talet var Mekka og Medina kontrollert av ein lokal arabisk herskar kalla sharifen av Mekka, men det meste av tida svor sharifen truskap til herskaren i eit av dei store islamske rika basert i Bagdad, Kairo eller Istanbul. Det meste av resten av det som skulle verta Saudi-Arabia gjekk attende til tradisjonelt stammestyre.
På 1500-talet la Det osmanske riket under seg kysten av Raudehavet og Persiabukta (Hejaz, Asir og Al-Ahsa) til riket sitt og kravde overherredøme i dei indre områda. Ei av årsakene var å hindra portugisiske freistnader på å åtaka Raudehavet (difor Hejaz) og Indiahavet. Kor mykje kontroll osmanane hadde over desse områda varierte dei neste fire hundreåra i takt med styrken og veikskapen til den sentrale styresmakta. Det som skulle verta den saudiarabiske kongefamilien, kjend som Al Saud, kom til i Nejd i det sentrale Arabia i 1744, då Muhammad bin Saud, grunnleggjaren av dynastiet, slo seg saman med den religiøse leiaren Muhammad ibn Abd al-Wahhab, som grunnla Wahhabi-rørsla, ei streng, puritansk form for sunniislam. Denne alliansen oppstod på 1700-talet og gav den ideologiske drivkrafta til den saudiarabiske ekspansjonen og er framleis grunnlaget til det saudiarabiske dynastiet i dag. Den fyrste «Saudi-staten» vart skipa i 1744 i området kring Riyadh, og utvida seg snøgt og ei kort stund kontrollerte dei det meste av området som er dagens Saudi-Arabia, men vart øydelagd i 1818 av den osmanske statthaldaren i Egypt, Mohammed Ali Pasha. Ein mykje mindre, andre «Saudi-stat», som hovudsakleg låg i Nejd, vart grunnlagd i 1824. Gjennom resten av 1800-talet, kjempa Al Saud om å få kontroll over dei indre områda av det som skulle verta Saudi-Arabia med ein annan arabisk herskarfamilie, Al Rashid. Innan 1891 hadde Al Rashid sigra og Al Saud-familien vart drivne i eksil til Kuwait.
Maptaphut
Maptaphut (thai มาบตาพุด, engelsk Map Ta Phut/Maptaput) er eit tambon-distrikt i Thailand. Det blir administrert av  amphoe-distriktet Mueang Rayong, som igjen er underlagt provinsen Rayong. I 2006 var innbyggjartalet i Maptaphut 19 746.
Industri
Maptaphut er ein viktig industrisone i Thailand, særleg for petrokjemiske stoff. På 1990- og 2000-talet opplevde innbyggjarane i området fleire døme på forureining, utan at fabrikkane eller politikarane såg ut til å gjera noko med det. Etter protestar frå innbyggjarar i kommunane Mapthaphut og Ban-chang blei ny utbygging av industriområde i Rayong stansa av dei thailandske styresmaktene i juni 2009, «inntil de lokale myndigheter har laget en utviklingsplan for hvordan de håndterer forurensning i fremtiden».
Mazorakopf
Mazorakopf eller Falknishorn (2451,5 moh) er eit fjell på grensa mellom Sveits og Liechtenstein. Det er det sørlegaste punktet i Liechtenstein.
Saudi-Arabia
Før grunnlegginga av Saudi-Arabia
I 1916, etter oppfordring og støtte frå Storbritannia (som kjempa mot osmanane i den fyrste verdskrigen), leia sharifen av Mekka, Hussein bin Ali, eit pan-arabisk opprør mot Det osmanske riket for å skapa ein samla, arabisk stat. Sjølv om det arabiske opprøret frå 1916 til 1918 ikkje oppnådde målet sitt, førte sigeren til dei allierte i den fyrste verdskrigen til slutten for osmansk overherredøme og kontroll i Arabia.
Ibn Saud slapp å verta involvert i det arabiske opprøret, og heldt i staden fram kampen sin mot Al Rashid. Etter at Al Rashid omsider tapte kampen, tok Ibn Saud tittelen sultan av Nejd i 1921. Med hjelp frå Ikhwan vart Hejaz erobra i 1924–25 og den 10. januar 1926, erklærte Ibn Saud seg som konge av Hejaz. Eit år seinare la han til tittelen konge av Nejd. Dei neste fem åra styrte han dei to delane av det doble kongedømet sitt som to fråskilde einingar.
Etter erobringa av Hejaz byrja Ikhwan å sjå seg om etter høve til å utvida wahhabist-styret inn i det britiske protektoratet Transjordan, Irak og Kuwait, og byrja å raida desse territoria. Dette møtte motstand hjå Ibn Saud då han innsåg faren med ein direkte konflikt med britane. Samstundes mislikte Ikhwan innanrikspolitikken til Ibn Saud, som verka å favorisera modernisering og auka talet på ikkje-muslimske utlendingar i landet. Dei vende seg difor mot Ibn Saud og etter ein to år lang kamp vart dei slegne i 1930 i slaget ved Sabilla, der leiarane deira vart massakrerte. I 1932 vart dei to kongedøma Hejaz og Nejd slegne saman til Kongedømet Saudi-Arabia.
Etter samlinga
Det nye kongedømet var eit av dei fattigaste landa i verda, avhengig av avgrensa inntekter frå jordbruk og pilegrimar. Men i 1938 vart det funne olje i Al-Ahsa-regionen langs kysten av Persiabukta, og oljeutvinning i stor skala byrja i 1941 under det amerikansk-kontrollerte Aramco (Arabian American Oil Company). Olja betra dei økonomiske tilhøva i Saudi-Arabia og gav dei stor politisk makt internasjonalt. Kulturlivet utvikla seg snøgt, hovudsakleg i Hejaz, som var senteret for aviser og radio. Det store inntoget av utlendingar som arbeidde i oljeindustrien auka det alt eksisterande framandhatet. Samstundes vart styret i landet stadig meir øydslande og drusteleg. I 1950-åra hadde dette ført til store statlege underskot og store utanlandslån.
I 1972 fekk Saudi-Arabia kontroll over ein del (20 %) av Aramco, og minka dimed den amerikanske kontrollen over den saudiarabiske olja.
I 1973 leia Saudi-Arabia ein oljeboikott mot vestlege land som støtta Israel i Yom Kippur-krigen mot Egypt og Syria. Oljeprisane firedobla seg. I 1975 vart Faisal myrda av nevøen prins Faisal bin Musaid og vart etterfylgd av halvbroren kong Khalid.
I 1976 hadde Saudi-Arabia vorte den største oljeprodusenten i verda. Under Khalid vart det ekstremt snøgt økonomisk og sosial framgang, og infrastrukturen og utdanningssystemet vart endra i landet; i utanrikspolitikken vart det danna tette band til USA. I 1979 kom det til to hendingar som skapte djup uro hjå styresmaktene og som hadde langvarig innverknad på saudiarabisk utanriks- og innanrikspolitikk. Det fyrste var den iransk-islamske revolusjonen. Ein frykta at sjia-minoriteten i Austprovinsen i landet (der oljefelta ligg) skulle gjera opprør etter å ha vorte inspirert av sine iranske, religiøse brør. Og det kom til fleire antistatlege opprør i regionen i 1979 og 1980. Den andre hendinga var erobringa av Stormoskeen i Mekka av islamittiske ekstremistar. Dei militante som var involverte var til dels arge på det dei rekna for å vera fordervet og den uislamske karakteren til Saudi-regjeringa. Styresmaktene fekk kontroll over moskeen etter ti dagar, og ekstremistane vart avretta. Ein del av svaret til kongefamilien var å utøva mykje strengare oppsyn av tradisjonelle religiøse og sosiale normer i landet (til dømes vart kinoane stengde) og å gje Ulema ei større rolle i regjeringa. Ingen av delane verka skikkeleg sidan islamismen voks seg sterkare.
I 1980 tok Saudi-Arabia full kontroll over Aramco frå USA.
Kong Khalid døydde av eit hjarteinfarkt i juni 1982, og vart etterfylgd av broren sin, kong Fahd, som la til tittelen «verjar for Dei to heilage moskeane» i namnet sitt i 1986 etter at fundamentalistar la press på han for å unngå å bruka «majestet» i noko som hadde tilknyting til Gud. Fahd heldt fram med å dyrka eit tett samband til USA og auka kjøpa av amerikansk og britisk militærutstyr. Den enorme rikdomen som oljeinntektene skapte var i ferd med å få endå større innverknad på det saudiarabiske samfunnet. Det førte til snøgg teknologisk (men ikkje kulturell) modernisering, urbanisering, meir offentleg utdanning og framkome av nye medium. Dette og stadig fleire utanlandske arbeidarar råka dei tradisjonelle saudiarabiske normene og verdiane. Sjølv om det var dramatiske endringar i sosialt og økonomisk liv i landet heldt kongefamilien framleis monopol på den politiske makta noko som førte til misnøye hjå mange saudiarabarar som ynskte ei breiare regjering.
I 1980-åra nytta Saudi-Arabia 25 mrd. dollar i støtte til Saddam Hussein i den iransk-irakiske krigen. Men Saudi-Arabia fordømde den irakiske invasjonen av Kuwait i 1990 og bad USA om å gå mellom. Kong Fahd tillét amerikanske troppar og koalisjonstroppar å verta stasjonerte i Saudi-Arabia. Han gav den kuwaitiske regjeringa og mange av borgarane opphald Saudi-Arabia, men dreiv ut borgarar av Jemen og Jordan fordi regjeringane deira støtta Irak. I 1991 var saudiarabiske styrkar involverte i bombetokt i Irak og i landinvasjonen som var med å frigjera Kuwait.
Tilhøvet mellom Saudi-Arabia og vesten byrja å skapa aukande uro hjå somme medlemer av ulemaen og studentar av sjarialova og var ei av sakene som førte til auka islamsk terrorisme i Saudi-Arabia, i tillegg til islamske terroriståtak i vestlege land av saudiarabiske borgarar. Osama bin Laden var saudiarabar (før han vart fråteken borgarskapet i 1994). 15 av 19 flykaprarar som var involverte i 11. september-åtaka mot New York, Washington og Virginia var saudiarabarar. Mange saudiarabarar som ikkje støtta islamsistiske terroristar var likevel særs misnøgd med politikken til regjeringa.
Islamisme var ikkje den einaste kjelda til fiendskap mot regjeringa. Sjølv om landet no var ekstremt rikt var økonomien i Saudi-Arabia nær stagnert. Høge skattar og veksande arbeidsløyse medverka til misnøye mot kongefamilien. Som svar vart fleire avgrensa «reformer» sett i verk av kong Fahd. I mars 1992 introduserte han «grunnlova», som framheva pliktene og ansvarstilhøva til ein herskar. I desember 1993 vart Samarbeidsutvalet skipa. Det hadde ein rådmann og 60 medlemer, alle valde av kongen. Målet til kongen var å stogga misnøya, men samstundes gjera så få endringar som råd. Fahd gjorde det klårt at han ikkje hadde demokrati i tankane: «Eit system basert på val er ikkje konsistent med den islamske trua vår, som [tykkjer om] styring via rådlegging [shūrā].»
I 1995 vart Fahd råka av hjerneslag og kronprinsen Abdullah tok over rolla som de facto regent, og tok over den daglege drifta av landet. Autoriteten hans vart hindra av ein konflikt med brørne til Fahd (i lag med Fahd kalla «dei sju Sudairi»). Frå 1990-åra heldt misnøya mot regjeringa fram og i 2003 og 2004 var det ei rekkje bombeåtak og væpna vald i Riyadh, Jeddah, Yanbu og Khobar. I februar-april 2005 vart dei aller fyrste kommunale vala haldne i Saudi-Arabia. Kvinner hadde ikkje røysterett.