cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kongsberg kyrkje
Altarparti
Altarpartiet består av altar, preikestol og orgel og er bygd mot veggjen i vestre krossarm. Utkastet til dette var ved den dansk-tyske bilethoggaren Johann Friedrich Hännel og det har ein del likheitstrekk med Christians kyrkje i København. På kvar side av altaret og preikestolen er det søyler som ber orgelgalleriet ovanfor. Ein del av arbeidet med dette vart gjort av Rantzau, og Henrik Bech stod for ornamentikken og skulpturane. Måleria er ved Johan Diderich von Dram og Niels Thaanning. Det store måleriet i taket er av Eric Gustav Tunmarck.
Orgel
Kyrkja er vidgjeten for det historiske orgelet frå 1765, laga av den tyske orgelbyggjaren Gottfried Heinrich Gloger etter at kontrakt om dette vart underskrive 19. juli 1760. Bygginga av orgelet, som er plassert over alteret i kyrkja, tok mange år og førte til store økonomiske overskridingar. Men etter at orgelet fekk store vasskadar som fylgje av ein brann på kyrkjeloftet i 1880-åra, vart det demontert, slik at berre den barokke orgelfasaden var att av orgelet. Resten av det vart erstatta i 1928 med dåtidas nye tekniske løysingar. Men i 1994 måtte orgelet takast ut av bruk av di det var mykje feil med instrumentet, og det vart rekna som brannfarleg. Etter ei innsamlingsaksjon for å få pengar til eit gjennomgripande restaureringsarbeid som skulle sette det i stand slik det hadde vore opphavleg, fekk den tyske orgelbyggjaren Jürgen Ahrend oppgåva, og orgelet vart demontert i mai 1999. Det kunne takast i bruk att i januar 2001.
Superretometerfordelar
Ein superretometerfordelar er ei fiktiv oppfinning laga av Reodor Felgen kjend frå Flåklypa-universet. Den gjer det mogleg å auka «karadialeffekten» (nokon gonger kalla «korrealeffekten») med over 110 prosent (nærare avgjort 112 prosent) og gjev «sprut til tusen». Felgen har ikkje publisert detaljar oppfinninga si virkemåte, men delen kan sjå ut til å fungera som ein slags elektrisk fordelar. Oppfinninga vart fyst lansert i Flåklypa Tidende som ei sensasjonell oppfinning som det var uklart kva kunne brukast til. I spelefilmen Flåklypa Grand Prix kjem det fram at Rudolf Blodstrupmoen har stole oppfinninga og brukt den som ein svært sentral del i sin raserbil Boomerang Rapido. Blodstrupmoen sleng med leppa og utfordrar kven som helst til å stilla opp mot han i billøp, og Felgen svarar ved å byggja sin eigen raserbil Il Tempo Gigante kvar hans eigen implementasjon av superretometerfordeleren òg er ein svært sentral del. Diverre vert Felgen utsett for sabotasje før løpet.
Kongsberg kyrkje
Døypefont
Sjølv om det meste av innreiinga er av «imitert marmor», det vil seia måla treverk, er døypefonten av ekte marmor henta frå Kommersøya ved Holmestrand, kor han vart hogd av marmorbrytaren Johan Christoffer Hægemann, og skreve Hagemann. Døypefonten har låg kum med blad under botnen og rund fot. Den er 103 cm høg og har ein diameter på 71 cm. Den er plassert rett ut frå altarringen.
Kyrkja har to døypefat; eit i messing frå 1500-tallet og eit i sølv. Sølvfatet blei kjøpt etter at kyrkja mottok eit gåvebrev i 1752. Gåvebrevet inneheldt ei anvising på kva som skulle stå gravert inn på fatet. Det blei ikkje følgt og døypefatet fekk ein annan inskripsjon og med årstalet 1769. Fatet er laga av Jacob Smith i Drammen og har ein diameter på 43,3 cm.
Lysekroner
Lysekronene i krystall som heng i kyrkja vart laga ved Nøstetangen glassverk ved Hokksund. Kunstnaren og gravøren Heinrich Gottlieb Köhler har stått for formgjevinga. Den største er tre meter høg, og lysarmane er rifla og vridde, med spir og pendelokkar i klart, manganraudt og koboltblått glas. Arbeidet med kronene tok til i 1759, men dei vart ikkje hengt opp i kyrkja før i 1771.
Kyrkjeklokkene
Kyrkja har to kyrkjeklokker; den største med eit tverrmål på 157 cm og med ei vekt på om lag 2,5 tonn; den vesle med tverrmål på 77 cm og vekt på om lag 250 kilogram.
Dessutan er det i samband med at kyrkja var 250 år vorte montert eit klokkespel på 24 klokker støypt hjå Olsen Nauen Klokkestøperi. Klokkespelet er finansiert av det lokale næringslivet og av privatpersonar, som har fått namna sine prega inn i klokkene, og vart teke i bruk 18. september 2011 under ein folkefest på torget framfor kyrkja.
Valkyrkje
Kongsberg kyrkje var valkyrkje i 1814 og bergmeister, leiar av Kongsberg jarnverk, Paul Steenstrup blei 4. mars vald til å representere Kongsberg på Riksforsamlinga på Eidsvoll.
Joe B. Mauldin
Mauldin vart innlema i West Texas Walk of Fame i Lubbock og Musicians Hall of Fame and Museum i Nashville i Tennessee, som originalt medlem av The Crickets. I 2012 vart han innlemma i Rock and Roll Hall of Fame.
Crawley
Crawley er ein by og eit administrativt distrikt i West Sussex, England. Han ligg ved grensa til Surrey. Byen er ikkje inndelt i mindre einingar som kretsar eller verdslege sokn.
Byen nådde eit folketal på noko under 10 000 før andre verdskrigen, ein vekst som for det meste skulda nærleiken til hovudvegen mellom London og Brighton, som i dag er M23 / A23. I 1950- og 1960-åra byrja han å vekse kraftig, etter at han i 1947 hadde vorte klassifisert som ein New Town, ein by som skulle byggjast opp for å avlaste storbyane i nærleiken, spesielt London. Folketalet nådde i løpet av 1960-åra 60 000, og han har halde fram å vekse. Under økonomiske oppgangstider i 1980-åra hadde byen det lågaste arbeidsløysenivået i Storbritannia.
Bydelar
Crawley er inndelt i 13 bydelar, som ikkje har noka administrativ rolle.
Distriktet omfattar òg området Gatwick, der London Gatwick Airport ligg.
Gripenberg
Gripenberg er ein svensk tettstad i Tranås kommun i Jönköpings län i Småland. I 2005 hadde tettstaden 282 innbyggjarar.
Heni kyrkje
Heni kyrkje er ei langkyrkje frå 1864 i Gjerdrum kommune i Viken fylke. Det var vore andre kyrkjer på staden før dagens, noko inventaret vitnar om. Domenico Erdmann restaurerte det overmåla inventaret i 1924.
Påskekylling
Påskekylling er ein kylling brukt som symbol og pynt i samband med påsken. Som påskeegg er kyllingar eit symbol på grøderikdom og nytt liv, både innan heidensk og kristen tradisjon. Kyllingar er også eit vårteikn ettersom både egg- og kyllingproduksjon tidlegare gjerne stoppa opp om vinteren.
Dekorasjon
Kyllingar, høns og hanar har vore vanlege motiv på påskekort på heile 1900-talet. Ein kan avbilda naturlege eller meir menneskeleggjorte kyllingar.
Mange bruker også kyllingar som påskepynt. Dei kan til dømes vera laga av garn, stoff, fiber, piperensarar eller ståltråd med gult syntetisk fiber som dun.
Levande kyllingar
Ein kan også markera påsken med levande kyllingar. Nokre klekker ut kyllingar til påsken, til dømes som eit barnehageprosjekt eller til ein besøksgard. Mange slike gardar og ein del utandørsmuseum feirar påske med mellom anna levande kyllingar.
Andre gjev kyllingar som gåve til born. Nokre stader farger ein tilmed kyllingane slik at dei skal bli like fargerike som påskeegga. Skikken med å behandla levande dyr som leiker eller dekorasjon er blitt kraftig kritisert, og ein blir sterk frårådd å kjøpa kyllingar om ein ikkje har ein plan for dei seinare.
Mat
Som med andre motiv er det vanleg å ha kyllingforma mat og godteri til påske. Mange stader kan ein laga ulike kaker forma som kyllingar. I tillegg til sjokoladeegg blir det også laga mange kyllingar og kaninar av sjokolade til påske. I USA og Canada er Peeps, fargerike marshmallowgodteri, utbreidde til å ha i påskekorger.
Ein kan også ha kylling som påskerett i staden for til dømes lam.
Skulebuss
Skulebuss er ein buss som transporterer skuleelevar til og frå skulen der det er for langt, eller for farleg, at dei går langs vegen. I byar og tettbygde strøk er det ofte så stor trafikk at det ikkje er trykt at ungane går etter vegen. I grissgrendte strøk kan grunnen til det dei vert køyrde vera at skulevegen er for lang. Skuleruter er vanlegvis finansiert av kommunen, så foreldra slepp å senda med ungane pengar til billett.
Amen
Amen (hebraisk, arabisk ἀμήν, amên; آمین, āmīn(a); arameisk/, 'amīn) ) er ein liturgisk sluttformel som tyder 'det står fast'.
Ordet vert bruka til å avslutte bøner, som i Salmane 41,14: «Lova vere Herren, Israels Gud, frå æve til æve! Amen, amen.» Ordet kan stå uomsett i Bibelen, eller det kan vere omsett med 'sanneleg', som når Jesus innleier ei utsegn med eitt eller to amen: «Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd på nytt, kan ikkje sjå Guds rike.»
Innanfor kristen liturgi vert ordet bruka til å avslutte Fadervår og når kyrkjelyden skal slutte seg til ei bøn eller velsigning.
I eit folkeleg munnhell heiter det «sikkert som amen i kyrkja» om ting vi kan kjenne oss sikre på at vil inntreffe.
Thomas Moles
Oppvekst, utdanning og journalistisk liv
Moles vart fødd i Belfast i 1871, men gjekk på skule i Ballymena, nordvest for Belfast. Som journalist var han leiarskribent for unionistavisa Belfast Telegraph frå 1909 til 1924, då vart han sjefredaktør. I 1911 var han irsk representant i ein britisk pressedelegasjon på vitjing i Kanada. Saman med Robert Lynn frå Belfastavisa Northern Whig, vart Tomas Moles rekna som dei to mest framståande unionistfolkevalde journalistpolitikarane i den nyskipa provinsen Nord-Irland.
Politisk karriere
Thomas Moles var folkevald representant for Ulster Unionist Party både i Westminsterparaementet og i det regionale nordirske parlamentet. I Westminster frå Belfastvalkrinsen Ormeau frå 1918 til 1922 og frå valkrinsen Belfast sør frå 1922 til han trekte seg i 1929. Han var vald til underhuset i Belfastparlamentet frå Sør-Belfast frå 1921 til 1929 og frå valkrinsen Ballynafeigh frå 1929 til han døydde i 1937.
Før kløyvinga hadde unionistane vanskelege interne tautrekkingar kring om dei skulle akseptera at seks grevskap vart ekskludert frå irsk sjølvstende, eller om dei skulle gå for ni. Argumentasjonen hadde politisk-demografiske hovudpremiss. Utsiktene til unionsvenleg fleirtal var avgjerande. 10. mars 1920 aksepterte Ulster Unionist Council ei kløyving med eit eige parlament for seks grevskap med 52 representantar. Thomas Moles var blant dei tydelege pådrivarane for å akseptera dette britiske tilbodet.
Ingelheim am Rhein
Ingelheim am Rhein er ein by og ein kommune aust i forbundsstaten Rheinland-Pfalz i Tyskland. Kommunen har 35 486 ibuarar og eit flatemål på 73,3 km². Byen, som ligg ved Rhinen, ei 15 kilometer vest om Mainz, er krinssete for Landkreis Mainz-Bingen.
Lipenbreen
Lipenbreen er ein 5 km lang og 3,5 km brei isbre som drenerer austsida av Trojan Range på Île Anvers i Antarktiske Arkipel i Antarktis. Det ligg aust for Iliadbreen og nord for Rhesusbreen. Han flyt nordaustover og inn i enden av Patagonia Bay aust for Gourdon Peninsula og vest for Thompson Peninsula.
Isbreen er kalla opp etter busetnaden Lipen nordvest i Bulgaria.
Skjelryggmaurfugl
Skjelryggmaurfugl, Willisornis poecilonotus, er ein maurfugl i den biologiske familien Thamnophilidae. Han er monotypisk i slekta Willisornis. Han er ofte eit medlem av slekta Hylophylax.
Skjelryggmaurfugl er ca. 13 centimeter lang, hannen har ei mørk gråleg fjørdrakt, hoa er meir raudbrun. Vengene er svarte med lyse kantar på dekkfjører og flygefjører - skjelmarkeringar. Det finst variantar av drakta med underartar i utbreiingsområdet, til dømes har hannen av W. p. gutturalis i nordaustre Peru og tilstøytande vestre Brasil ein svart strupe.
Denne arten er ein typisk maurfølgjar.
Arten har habitat i tropiske våte låglandsskogar med utbreiingsområdet i Amazonas innanfor landa Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Fransk Guyana, Guyana, Peru, Surinam og Venezuela.
Charles Mingus
Mingus blei fødd på ein militærbase i Arizona, men voks stort sett opp i Watts, Los Angeles.
Av albuma til Mingus finn ein blant andre The Clown (1957) og Mingus Ah Um (1959). Han skapte ein heilt eigen, unik form for jazzmusikk og unngikk bevisst å bli plassert i ein kategori.
Charles Mingus opptredde med og spelte inn album med mange av det mest namngjetne i jazzen: Dizzy Gillespie, Miles Davis, Lionel Hampton, Dave Brubeck, Duke Ellington og Charlie Parker.
Mingus leid i periodar av depresjon. Han kunne til tider arbeide frenetisk og skape mykje musikk, men desse periodane blei ofte følgd av ganske lange periodar men minimal produksjon. Han var kjent for å ha eit notorisk dårleg temperament på scenen og det kunne gå ut over både orkestermedlemmene og publikum.
I 1977 fekk Mingus diagnosen ALS – amyotrofisk lateralsklerose – ein motorisk nervesjukdom som innebar att både konsertverksemd og skapande arbeid tok slutt. I 1979 blei hans siste album gitt ut, Mingus, som han gjorde saman med Joni Mitchell. Han døydde før plata var ferdig, men Mitchell la siste hand på verket.
Nipahvirussjukdom
Nipahvirussjukdom er ein virussjukdom valda av nipahviruset. Sjukdomen drep av dei som får han. Menneske kan smittast av dyr, andre menneske og mat som har vore ureina av infiserte dyr. Det har vore fleire utbrot av sjukdomen i Asia, der fruktskinnvengjer i slekta Pteropus, reservoaret til nipahviruset, lever.
Symptom på sjukdomen kjem vanlegvis mellom 4 og 14 dagar etter kontakt med viruset. Sjukdomen byrjar med feber og hovudverk, og ofte med teikn på luftvegssjukdom. Dette kan fylgjast av hjernebetennelse som snøgt kan føra til koma etter 24 til 48 timar.
Per januar 2021 er det ingen godkjende lækjemiddel for nipahvirussjukdom.
Europameisterskapen på skeiser 1960
Europameisterskapen på skeiser 1960 vart avvikla på Bislett stadion i Oslo helga 23. og 24. januar 1960. 29 utøvarar frå 9 land deltok i meisterskapen, av dei fire frå Noreg. Dei norske utøvarane var Knut Johannesen, Torstein Seiersten, Nils Aaness og Roald Aas. Deltakarane elles kom frå Danmark, Finland, Frankrike, Nederland, Sovjetunionen, Storbritannia, Sveits, Sverige.
Tittelforsvararen Knut Johannesen vann suverent, på andreplass kom Boris Stenin frå Sovjetunionen og norske Roald Aas vart tredjemann. Johannesen fekk bestetid 5 000 m og 1500 m, Sovjets Lev Zajtsev gjekk fortast på 500 meter og svenske Ivar Nilsson det same på 10 000 m.
Skeise-EM 1960
Dato: 23./24. januar 1960
<br style="clear:both;" />
1500 meter
<br style="clear:both;" />
10000 meter
<br style="clear:both;" />
Reed-Prentice
Reed-Prentice var eit føretak i Danbury i New Hampshire i USA, som produserte verktøy og snikkarmaskinar. Føretaket vart stifta i 1912, då dei to føretaka F.E. Reed og Prentice Brothers gjekk saman. Frå 1912 til 1942 produserte dei motorsager for Wolf. Frå 1940 til 1942 produserte dei òg sine eigne motorsager.
Opphavet til at Reed-Prentice tok til å produsera motorsager var at Don J. Smith i Vancouver i Canada i 1937 fekk agenturet for Nord-Amerika på Stihl motorsager. På denne tida tok det stundom lang tid å få reservedelar levert frå Tyskland, så Smith tok til å laga dei delene han hadde bruk for på eiga hand. Då 2. verdskrig braut ut vart det slutt på leveransane både av deler og nye sager frå Tyskland. Smith tok då til å produsera sagene på eiga hand i Vancouver, under merkenamnet D.J. Smith. Den fyrste saga, som var ein kopi av Stihl BDK, vart kalla modell A.
I 1940 kjøpte Reed-Prentice føretaket til Smith og tok til å nytta merkenamnet Reed-Prentice på motorsagene. Men det var framleis Smith som leia produksjonen. Det var produsert fleire modellar, alle tomannssager. Den best kjente modellen var modell K Timberhogg.
Då USA kom med i 2. verdskrig laut Reed-Prentice produsera krigsmateriale, så dei hadde ikkje kapasitet korkje til å produsera sine eigne motorsager, eller til å halda fram med produksjonen av Wolf-sagene. Med dette vart det slutt på Reed-Prentice motorsager, men ei samanslutning av forretningsfolk i Vancouver kjøpte motorsagavdeling til Reed-Prentice og endra namnet til Industriel Engineering Limited (IEL), og dette føretaket heldt fram med å produsera motorsager i Vancouver. Smith, som hadde tent ein god slump med pengar då han selde føretaket sitt til Reed-Prentice, flytta til Guelph i Ontario og stifta Hornet Industries, og tok til å produsera motorsager att på eiga hand.
Grundsund
Grundsund er ein svensk tettstad i Lysekils kommun i Västra Götalands län i landskapet Bohuslän. I 2005 hadde tettstaden 663 innbyggjarar. Grundsund ligg cirka 25 kilometer sør for Lysekil.
Niki Sullivan
Niki Sullivan var ein USA-amerikansk rock and roll-gitarist. Han var ein av dei fire originale medlemmane i bandet til Buddy Holly, The Crickets. Han mista interessa etter eit par år i bandet, men gitarspelinga hans vert likevel rekna som ein viktig del av den tidlege suksessen til Holly. Han spelte på 27 av 32 songar som Holly spelte inn i løpet av den korte karriere sin, og var medlåtskrivar på fleire av songane. I 2012 vart Sullivan innlemma i Rock and Roll Hall of Fame som medlem av The Crickets av ein spesialkomité som retta opp mistaket ved å ikkje innlemme The Crickets då Buddy Holly kom inn i æresgalleriet i 1986.
Biografi
Sullivan hadde aldri planlagt ein musikkarriere, men møtte tilfeldigvis Buddy Holly under ein jam i 1957 og Holly bad han om å bli med i bandet. Sullivan var med på versjonen av «That'll Be the Day» som sette Holly og bandet hans, The Crickets, på kartet, og spelte med gruppa på det første albumet, The Chirping Crickets, med klassiske songar som «Oh, Boy! av The Crickets», «Not Fade Away» og «Maybe Baby». Etter fleire kranglar med Holly slutta Sullivan i bandet seint i 1957, like etter dei først hadde spelt på The Ed Sullivan Show.
Medan han spelte i The Crickets, vart han stundom beden av Norman Petty, produsenten til Holly, om å spele eller syngje kor for andre artistar som spelte inn musikk med Petty. Sullivan spelte sidan inn musikk for Dot Records, men innan 1960-åra kom hadde han gjeve opp musikarkarrieren.
Coppermine Peninsula
Coppermine Peninsula er ei klipperik halvøy heilt nordvest på Alfatar Peninsula og Robert Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Ho er 1,7 km lang, 500 m brei og har ei høgd på 105 moh. Halvøya ligg mellom English Strait i vest og Carlota Cove i aust. Ho er landfast med Alfatar Peninsula mot søraust via eit smalt eid som grensar til Carlota Cove i nord og den 1 km breie og 460 m djupe Coppermine Cove i sør. Coppermine Peninsula har status som særskild verneområde under Antarktistraktaten.
Nannestad kyrkje
Nannestad kyrkje er ei langkyrkje i Nannestad kommune i Viken fylke — opphavleg frå mellomalderen, men bygd om i 1693. Kyrkja er bygd i mur og utvida dels med tre.
Historie
Den noverande kyrkja inneheld delar av ei romansk steinkyrkje som er nemnt i soga om Håkon Håkonsson, men ho vart vesentleg bygd om og utvida i 1693. Etter tradisjonen vert døra på sørveggen kalla Birkebeinerporten etter at Lodin Gunnesson flykta inn i kyrkjerommet (som var ein gridstad) i spissen for ei gruppe tapande birkebeinarar etter slaget på Låke. Men heile sørveggen vart bygd i 1692–93, så han fanst ikkje i 1240, då slaget stod. Portalen var i bruk nokre år etter ombygginga i 1693, men vart murt igjen tidleg på 1700-talet.
Bygningen
Då kyrkja vart utvida, vart det opphavlege grunnplanet med einskipa, rektangulært skip og eit lågare og smalare kor teke vare på. Ved inngangen i vest vart det oppført eit våpenhus i utmurt bindingsverk. I 1721 vart det bygd eit sakristi på nordsida av koret. Kyrkja har ein åttekanta takryttar med høg hjelm oppført av Andreas Holsteiner.
Interiør
I 1946 fekk kyrkja nye farger etter ei restaurering under leiing av arkitekt Ragnar Nilsen og målar Ulrik Hendriksen. Dei bøygde benkevangane frå 1800-talet vart òg skifta ut med rette vangar, og preikestolen vart forsynt med eit tak.
Inventar
Altartavla er frå 1693 og preikestolen frå 1692 — begge av tre og snikra av Povel Erichsen. Døypefonten i kleberstein har runeinnskrift og er frå 1140-åra. Over døypefonten er ei due som kjem frå ein tidlegare døypefonthimling. Krusifikset over korbogen, som er laga etter mønster av krusifikset i Mosvik kyrkje i Trøndelag, vart gjeve i gåve av gardbrukar Karl Laache i 1954. Krusifikset er laga av ein biletskjerar ved Nidaros Domkirkes Restaureringsarbeider.
Orgel
Orgelet vart bygd av Rieger Orgelbau Gmbh i Austerrike i 2007. Det erstatta eit elektropneumatisk orgel frå 1954, bygd av J.H. Jørgensen i Oslo. Dette orgelet erstatta i sin tur eit orgel frå 1873 som vart bygd av Brantzæg. Orgelet i Nannestad er mellomstort med 23 stemmer fordelt på to manual og pedal. I tillegg er svellverket frå det gamle orgelet tatt i bruk som fjernverk. Til saman har organisten 30 stemmer til disposisjon.
Orgelet er bygd med mekanisk traktur, det vil seie med mekanisk overføring frå tangentane til ventilane som slepp luft til pipene, med unntak av fjernverket, som er elektrisk betjent. Registreringa av orgelet er Riegers eigen konstruksjon, og er datastyrt. Orgelfasaden frå Jørgensenorgelet frå 1954 er behalden.
Jacob Stang
Hans Georg Jacob Stang var ein jurist, embetsmann og politikar. Han var statsminister i Stockholm 1888-89. Han var gift med Anna Stang og dei var foreldre til Georg Stang.
Stang vart trekt inn i politikken som medlem av regjeringa Sverdrup i 1884. Han var statsråd frå 1884 til 1889. Fyrste tida, 1884-85, var han ved statsrådsavdelinga i Stockholm. Sidan, 1885-86, var han indreminister, 1886-87 atter i Stockholm, 1887-88 justisminister og til sist Noregs statsminister i Stockholm 1888-89.
Etter regjeringsskiftet i 1889 var Stang stiftamtmann i Kristiansand og amtmann i Lister og Mandals amt til 1906.
Stang var stortingsrepresentant for Høgre frå Flekkefjord 1892-94. Han var medlem av Lagtinget samt gasje- og pensjonskomiteen.
Han vart i 1885 av kongen utnemnd til riddar av St. Olavs orden, 1891 forfremja til storkors «for fortjenstlig Embedsvirksomhed». Stang var 1888-89 kanslar for St. Olavs orden. Han var også innehavar av storkors av Dannebrogordenen og storkors av Nordstjerneordenen.
Randy Rhoads
Randell William Rhoads var ein gitarist frå USA som har spelt med heavy metal-gruppa Quiet Riot, men som er best kjend som den første gitaristen til Ozzy Osbourne då den tidlegare Black Sabbath-vokalisten byrja si solokarriere.
Liv
Randy Rhoads blei fødd i Santa Monica i California. Faren, William Arthur Rhoads, flytta heimefrå då Randy var 2 år, men heldt kontakt med barna gjennom brev. Mora, Delores Violet Rhoads, dreiv ein musikkskole, slik at barna tidleg fekk tilgang til instrument og musikkunne. Randy starta å spele gitar på bestefaren sin gamle kassegitar då han var sju år. Han tok opphavleg timar i amerikansk folkemusikk, men gjekk seinare over til hard rock/heavy metal. Samstundes var Rhoads interessert i klassisk gitarspel.
Den første gruppa Randy Rhoads spelte i heitte Violet Fox ('Lilla rev'). Han danna gruppa med storebroren og nokre andre skolekameratar då han var 14 år. Bandet spelte for det meste songar som andre band hadde laga, eit såkalla coverband. Seinare, etter fleire bytte av bandnamn og medlemmer, stod dei i 1977 med bandet Qiet Riot.
Quiet Riot gav ut to album med Randy Rhoads, Quiet Riot I og Quiet Riot II. Bandet var på vegen til suksess og begynte å bli vidkjend. I 1983, etter at Randy hadde slutta i bandet kom dei til førsteplassen på Billboard-lista med singelen «Cum on Feel the Noize», som eigentleg var ein song frå bandet Slade.
Ida Stein
Som 20-åring gav ho ut sin første singel «The Darkest Eyes», som gjorde at ho blei lovprisa av den norske musikkbransjen. «Et nytt stjerneskudd» skreiv WiMP på bloggframsida si i 2013. Våren 2013 budde Stein i Tyskland og gav ut EP-en Remnants Of A Dream. To år seinare, i 2015, kom den firespora EP-en Changing. Året etter blei ho finalist i NRK P3 sin Urørtfinale med låta «Are We Changing» frå same EP.
Randy Rhoads
Karriere med Ozzy Osbourne
I 1978 blei vokalisten Ozzy Osbourne sparka frå heavy metal-bandet Black Sabbath, som var eitt av dei mest kjente banda på den tida. Året etter byrja han å setja saman ei gruppe til ein solokarriere. Bassisten Dana Strum tala varmt om Rhoads, og han kom på audition for Osbourne. Etter å ha spelt eit par riff blei han tilsett. Osbourne omtalte spelinga til Rhoads som «God entering my life» ('Gud som kom inn i livet mitt'). I november det året spelte gruppa, som kalla seg Blizzard of Ozz, inn eit album med same namn.
Blizzard of Ozz kom ut i 1980 og blei det mestseljande albumet til Ozzy Osbourne. Etter utgjevinga blei Randy Rhoads kalla ein av verdas beste gitaristar. Mange av songane på albumet liknar symfoniar, med piano, fiolin og klassisk gitar. Eit godt eksempel på dette er songen «Relevation (Mother Earth)», der songen startar vanleg med vers og refreng heilt til rundt midten av songen. Resten av songen er klassisk i forma med piano og fiolin, men blir avslutta med gitarsolo på elektrisk gitar.
Ida Stein
Stein har varma opp for artister som Veronica Maggio, Seinabo Sey og Jonas Alaska, og spelt på scener som Rockefeller, Sentrum Scene, Slottsfjellfestivalen og By:Larm.
Diskografi
Album/EP
Randy Rhoads
Karriere med Ozzy Osbourne
I 1981 gav Ozzy ut albumet Diary of a Madman. Det blei selt om lag ein tredjedel mindre av dette albumet enn Blizzard of Ozz. På dette albumet er det også mykje klassisk, som på det førre.
Grycksbo
Grycksbo er ein tettstad i Falu kommun i Dalarnas län, om lag 15 kilometer nordvest for Falun i Sverige. Staden er best kjend for bandyklubben sin, og den store papirfabrikken Grycksbo pappersbruk. Grycksbo har ca. 1800 innbyggjarar (2000).
Randy Rhoads
Død
19. mars 1982, under Diary Of a Madman-turneen, døydde Randy Rhoads berre 25 år gammal i ei flyulykke i eit privatfly. Piloten hadde kokain i blodet. Osbourne tok tapet tungt, både personleg og musikalsk. Det første året etter at Rhoads døydde hadde han tre forskjellige gitaristar. Han spelte inn eit konsertalbum til minne om gitaristen, Tribute, fem år etter at han døydde.
Innverknad på andre gitaristar
Randy har hatt innverknad på mange gitaristar, der den best kjende er Dimebag Darrel.
Grycksbo
Langrennsløperen Daniel Tynell, som har vunne Vasaloppet tre gonger, kjem frå Grycksbo.
Gjerdrum kyrkje
Gjerdrum kyrkje er ei krosskyrkje frå 1686 i Gjerdrum kommune i Viken fylke. Kyrkja er fleire kilometer utanfor kommunesenteret Ask, ved det som var bygdesenteret i gamal tid. Kyrkja vart gjenreist av Anders Simonsen på Søndre Gjerdrum gard etter at ho vart treft av lynet og brann i 1684 eller 1685.
Osuga Valles
Osuga Valles er eit 164 kilometer langt system av dalformasjonar som sannsynlegvis vart danna av fleire store flaumar. Det ligg sør for Eos Chaos, og har opphavet sitt i kaosterreng på kanten av denne regionen.
Fußach
Fußach er ein kommune i distriktet Bregenz i forbundslandet Vorarlberg i Austerrike. Kommunen dekker eit areal på 11,9 km² med i kring 3 800 ibuarar i 2016. Fußach ligg 398 meter over havet, på deltaet som elva Rhinen har danna før ho renn ut i Bodensjøen. Distriktshovudstaden Bregenz ligg fire kilometer aust for kommunen.
43% av landarealet er dyrkamark og landbruk er ei viktig næring i Fußach.
Marjorie Estiano
Marjorie Dias de Oliveira er ein brasiliansk skodespelar fødd i Curitiba.
Willisornis
Willisornis er ei biologisk slekt i maurfuglfamilien, Thamnophilidae. Dette er små maurfuglar med sterk kjønnsdimorfisme. Dei har leveområde i Guyanaregionen og i regnskogen i Amazonas i Sør-Amerika, og er ofte maurfølgjarar.
Artslista
Willisornis i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Boggs Valley
Boggs Valley er ein dal fylt med moreneavsetninga, på austsida av Helliwell Hills mellom Mount Van der Hoeven og Mount Alford. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–63 og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter William J. Boggs, ein biolog i US Antarctic Research Program ved McMurdo-basen i 1967–68.
Grytgöl
Grytgöl er ein svensk tettstad i Finspångs kommun i Östergötlands län i Östergötland. I 2005 hadde tettstaden 301 innbyggjarar.
The Picks
The Picks var ein USA-amerikansk vokalkvartett som song for Buddy Holly og The Crickets på ni av dei første tolv Crickets-utgjevingane på Brunswick i 1957, i tillegg til at dei song på Buddy Holly sine soloinnspelingar. Dei originale medlemmane var John Pickering (førstestemme), Bill Pickering (tenor), Alex Pickett (hype man) og Bob Lapham (baryton).
Grythyttan
Grythyttan er ein svensk tettstad i Hällefors kommun i Örebro län i landskapet Västmanland. I 2005 hadde tettstaden 916 innbyggjarar.
Rick Shlosser
Rick Shlosser er ein USA-amerikansk trommeslagar. Han vart utdanna ved Berklee College of Music og har vore medlem av bandet til Van Morrison og The Nitty Gritty Dirt Band. Han har òg vore mykje nytta som studiomusikar.
Joe Zawinul
Josef Erich «Joe» Zawinul var ein austerriksk-amerikansk jazzpianist, keyboardspelar, komponist, bandleiar og arrangør.
Oppvekst
Zawinul var fødd i Wien som son av Josef Zawinul, ein maskinarbeidar ved gassverket i Wien, og Maria Hameder som var kokke hos ein rik jødisk familie. Farfaren var frå Sør-Mähren, mens farmora var ungarsk sintiza. Mora var amatørsongar, spelte klaver og hadde absolutt gehør. Faren spelte munnspel på fritida, løfta vekter og boksa, og boksing blei ei livslang interesse for sonen òg. Zawinul kom frå små kår men han var stolt av den fleirkulturelle familien sin, som han beskreiv som ein fellesskap av hardt arbeidande, smålåtne og venlege menneske.
Zawinul fekk eit trekkspel i seksårsgåve og tok musikktimar. Snart kunne han spele tsjekkiske og slovenske viser, ungarske sinti-songar, polkas og ländler. På grunn av det store talentet fekk han friplass på konservatoriet der han studerte klaver, fiolin og klarinett.
Moderne jazz
Tolv år gamal høyrde Zawinul «Honeysuckle Rose»; det var første gongen han høyrde jazzmusikk. Han sa at «det var kjærleik frå første takt», og som syttenåring braut han av studia i klassisk musikk og tok til med jazz.
Frå 1952 arbeidde han som jazzmusikar og spelte inn plater i ulike konstellasjonar med andre austerrikske musikarar. Han fekk stipend til å studere ved Berklee i Boston, og reiste i januar 1959 til Amerika med tog og båt. Meininga var at han berre skulle vere i USA i fire månader, men han ønskte sjølv å bli verande. Snart vann han seg eit ry som ein god sideman og fekk ei lang rekke engasjement som gjorde at han snøgt vidareutvikla seg. Han ledsaga Ella Fitzgerald, og da han blei hyra som pianist i Maynard Ferguson Band, braut han av studia i Boston. Zawinul fann seg fort til rette i det afroamerikanske musikarmiljøet. Dinah Washington engasjert han som pianist og Miles Davis blei oppmerksam på han og inviterte han til å spele i bandet hans. Zawinul avslo invitasjonen sidan han meinte at tida ikkje var inne enno – og la til at når han ein gong aksepterte, ville dei begge skrive musikkhistorie.
Verda blei først merksam på Zawinul da han i tida 1961 til 1970 samarbeidde med saksofonisten Cannonball Adderley. Zawinul snakka alltid vørdeleg om læremeisteren sin, som han heldt for å vere den mest undervurderte musikaren på 1900-talet. Han komponerte nesten seksti låtar for Adderley sitt band, blant andre den første store hiten sin, «Mercy, Mercy, Mercy» (1966)
Artemis
Artemis var ei gudinne frå gresk mytologi, dotter til Zevs og Leto. I romersk mytologi vart ho kalla Diana. Artemis vart fødd saman med tvillingbroren Apollon på øya Dílos, dit Leto hadde flykta frå den vreide Hera, kona til Zevs.
Joe Zawinul
Elektrisk jazz
Jazzhistorikarar reknar samarbeidet mellom Zavinul og Miles Davis i åra 1969 og 1970 som ein avgjerande fase i utviklinga av den elektriske jazzen, det som òg blir kalla jazzrock eller fusion, ein nyskapande musikksjanger som kombinerer jazz med element frå rock og world music. Det banebrytande albumet var In a Silent Way (1969). Zawinul komponerte tittellåta, men Davis endra eit par akkordar og førte det opp under sitt eige namn. Albumet Bitches Brew (1970) fortsette der forgjengaren slapp og utvida rommet musikarane hadde til fri improvisasjon.
Artemis
Artemis bar pil og boge og var gudinna for jakt, læking, kyskleik og barnefødsel. Ho kunne også bera ein fakkel i handa, og vart då tenkt på som månegudinne. Ho verna om alle villdyr og villmarka. Artemis vart tilbeden som fruktbarheitsgudinne mange stader gjennom historia, særleg på Peloponnes. Ifylgje nokre mytar skal ho ha hjelpt mor si då hennar eigen tvillingbror, Apollon, skulle bli fødd.
Joe Zawinul
Elektrisk jazz
I november 1970 danna Zawinul, saksofonisten Weather Report og bassisten Miroslav Vitouš den legendariske jazz-rock-gruppa Weather Report. Bruken av perkusjon i tillegg til slagverk gav høve til større dynamikk og kompleks polyrytmikk. Zawinul gjorde seg fri frå det gamle 32-taktsystemet, braut med det tradisjonelle tema-solo-tema-skjemaet og innførte nye former. I 1976 overtok Jaco Pastorius som bassist, og perioden med han som bassist blir rekna til gruppa si beste tid. Pastorius slutta i Weather Report i 1982. Zawinul komponerte nokre av gruppa sine største kommersielle suksessar, som til dømes «Birdland».
Seinare danna Zawinul den world fusion music-orienterte Zawinul Syndicate. Han var òg ein pioner i bruken av elektrisk piano og synthesizer og lesarane av jazzmagasinet Down Beat kåra Zawinul til Best Electric Keyboardist heile 28 gonger.
Artemis
På Sparta vart Artemis kalla Orthia, og ved hennar altar vart dei spartanske gutane piska. Eit anna alternativt namn på henne var Hekate.
Joe Zawinul
Elektrisk jazz
Zawinul var alltid på leiting etter nye utfordringar og tok på seg temmeleg ulike oppgåver dei to siste tiåret av livet. I 1993 førte han opp sin første symfoni, Donaugeschichten («Donausoger»), for 80 000 tilskodarar ved den årlege friluftførestillinga under Brucknerfest i Linz, komplett med lys- og lasershow.
Artemis
Ei historie om Artemis fortel om Niobe, dronninga av Theben og kona til Amphion. Niobe var hånleg overfor Leto fordi ho hadde fjorten born, sju gutar og sju jenter, medan Leto berre hadde to. Som hemn drap Apollon sønene hennar medan dei trente friidrett, og Artemis drap døtrene med pil og boge.
Joe Zawinul
Elektrisk jazz
Joe Zawinul døydde av ein kreftsjukdom 11. september 2007.
Ettermæle
Etter mange musikarar og kritikarar si meining er Zawinul den einaste europeiske musikaren som over lengre tid har makta å sette preget sitt på ei av hovudstraumdraga i jazzen. I januarnummeret 2001 av musikkmagasinet Down Beat skreiv Josef Woodard at Weather Report, som Zawinul leia saman med saksofonisten Wayne Shorter, var det mest framståande jazzbandet dei siste 30 åra av 1900-talet. I ein lengre nekrolog i det austerrikske tidsskriftet jazzzeit skreiv forfattaren Robert Fischer at Zavinul var ein «musikalsk tungvektar» og avslutta med at «det som står att, er ei overveldande, i alle sine ulike fasettar utruleg inspirerande verkliste, som er ei stendig kjelde til nye oppdagingar.»
Artemis
Artemistempelet i Efesos vart rekna som eitt av dei sju underverka. Her vart Artemis identifisert med ei orientalsk fruktbarheitsgudinne og framstilt med mange bryst som ein nærande guddom.
Guesalaga Peninsula
Guesalaga Peninsula er ei lita, L-forma halvøy dekt av grus på austsida av Discovery Bay på Greenwich Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Ho dannar nordvestkysten av Iquique Cove og nordsida av innløpet. Halvøya strekkjer seg 700 meter sørvestover og er 300 meter brei, med den smale landtunga Reyes Spit som strekkjer seg 400 meter sørvestover frå enden Reyes Point og ut i Discovery Bay. Den chilenske basen Arturo Prat ligg on halvøya.
Guesalaga Peninsula er kalla opp etter kaptein Federico Guesalaga, leiaren for Den chilenske antarktisekspedisjonen i 1947 med fregatten «Iquique» og transportskipet «Angamos» som oppretta Arturo Prat-basen, medan Reyes Point og Reyes Spit er kalla opp etter sersjant Camilo som var navigatør ombord på «Iquique».
Telen
Telen er ei dagsavis med hovudkontor på Notodden i Vestfold og Telemark.
Avisa vart grunnlagt i 1928 og er eigd av Edda Media. Ho kjem ut måndag til laurdag og er lokalavis for kommunane Notodden, Sauherad og Hjartdal.
Gerard ter Borch
Gerard ter Borch (Terborch) var ein nederlandsk sjangermålar frå Zwolle, aktiv under den såkalla nederlandske gullalderen i målarkunst.
Torgrim M. Kleppen
Torgrim Matiasson Kleppen var ein gardbrukar, lensmann og politikar frå Sauland i Telemark. Matias Matiasson Kleppen var far hans.
Liv og gjerning
Kleppen var gardbrukar på Leine i Sauland frå 1878. Han var ein iherdig gardbrukar, som også eigde gardane Tveitan i Melum, Natadal og Vindal i Seljord og farsgarden Kleppen i Sauland. Også bygarden Bellevue i hovudstaden eigde han ei tid.
Frå 1878 til 1907 var Kleppen lensmann i Hjartdal, ei stilling han tok over etter far sin. Det har vorte fortalt at han som lensmann tok ein heddøl, som ofte var mellom bråkmakarane og mest bar han ut frå dyrskuplassen. T. O. Mosebø sa det slik: «Kleppen var stor og sterk og heddølen ein liten vott, så det var løgleg å sjå på».
Kleppen var med å stifte ei rekke selskap som Sauland Varelag, Hjartdal Sparebank, Sauland Meieri og Ysteri og Øst-Telemarkens Automobilselskap. Han var også svært interessert i fèavl og var med på å få i stand dyrsku i Sauland som årleg vart halde frå 1875 til 1910. Frå 1900 var han leiar av Skien-Telemarkens dampskipsselskap.
Gerard ter Borch
Liv og gjerning
Borch var elev av faren Gerard. Frå seinast 1632 utdanna han seg vidare i Amsterdam, der Willem Cornelisz Duyster kan ha vore ein av læremeistrane hans. Eit par år seinare gjekk han i lære hos Pieter de Molijn i Haarlem, der han i 1635 vart medlem av Sint-Lucasgildet. I Haarlem vart han også påverka av Frans Hals.
I Can't Stand the Rain
«I Can't Stand the Rain» er ein song opphavleg spelt inn av Ann Peebles i 1973, og skriven av Peebles, Don Bryant og Bernard «Bernie» Miller. Andre hitversjonar vart seinare spelt inn av Eruption og Tina Turner.
Gerard ter Borch
Liv og gjerning
Han la ut på lengre reiser til både England, Tyskland og Frankrike. I 1640-41 var han i Roma, der han måla små portrett på kopar av Jan Six og Ei ung kvinne. Han var innom Münster medan Fredskongressen 1646-48 pågjekk, og måla Münster-avtalen vert underskriven.
Torgrim M. Kleppen
Liv og gjerning
Kleppen var 1. vararepresentant til Stortinget frå Bratsberg amt både 1895-97 og 1898-1900. Han møtte på Stortinget fyrste gongen i 1895 frå 16. juli og ut sesjonen. Også i 1896 møtte han som varamann, då i fleire korte bolkar. Dei to valperiodane mellom 1900 og 1906 var han 3. representant frå amtet på Stortinget. 1900-03 var han medlem av landbrukskomiteen, medan han 1903-06 var med i tollkomiteen. Elles var han medlem av Vestlandsbanekomiteen og 1906-09 av ein departemental pensjonskomite.
Kleppen var medlem av heradsstyret i Hjartdal 1875-1910, og frå 1913 til -20, derav i seks år ordførar. Medlem av forlikskommisjonen frå 1876. I 1919 fylte Kleppen 70 år og sa frå seg ordførarombodet, men heldt fram som medlem av heradsstyret. Kleppen var «på grunn av sitt rettlinjede, bramfrie vesen og sin greie opptreden, aktet og avholdt av alle han kom i berøring med».
Han vart tildelt 7. juni-medaljen.
Kleppen døydde av slag 12. juni 1920, knapt heimkomen frå forretningsreise til hovudstaden.
Gerard ter Borch
Liv og gjerning
Borch vart invitert til Madrid, der han fekk oppdrag og vart slått til riddar av kong Filip IV. Han vart rettnok nøydd å reise heim til Nederlanda, truleg vart han utsett for intrigar. Etter ei tid i Haarlem busette han seg i Deventer, der han fekk borgarrett i 1655 og jamvel sete i byrådet.
I måleria til Borch kan ein sjå påverknad frå både Rembrandt og spansk målarkunst av Diego Velázquez. Den spanske hoffportrett-stilen nytta Borch til å lage miniatyrar á la Hans Holbein.
I Can't Stand the Rain
Ann Peebles-versjonen
Songen vart produsert av Willie Mitchell og songen vart den største hitten til Peebles. I 1973 nådde han 38. plassen på poplista i USA og sjetteplassen på R&B/Black Chart. Han nådde òg 41. plassen på UK singles chart i april 1974. Orgelet vert spelt av Charles Hodges. Det var ein av favorittsongane til John Lennon og i eit intervju i Billboard sa han ein gong «Det er den beste songen gjennom tidene.» Ian Dury valde denne songen som ein av åtte songar då han var med i BBC Radio 4-progammet Desert Island Discs.
Bratina Valley
Bratina Valley er ein høgtliggande dal ved austsida av Harris Ledge i Olympus Range i McMurdo Dry Valleys; dalen munnar ut mot nord til McKelvey Valley. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (2004) etter Bonnie J. Bratina ved Department of Microbiologi ved Michigan State University i East Lansing i Michigan, som var med United States Antarctic Program i fire sesongar i Lake Vanda i 1990-åra.
Skeise-NM 1971 i firkamp
Noregsmeisterskapen på skeiser 1971 i firkamp for menn vart avvikla i Moss helga 16. og 17. januar. Dag Fornæss frå Hamar Idrettslag vart norsk meister i firkamp for tredje gong i rad.
NM på skeiser 1971
Dato: 16./17. januar 1971
I Can't Stand the Rain
Eruption-versjonen
I 1978 gav Eruption ut ein disco-versjon av songen som nådde sjetteplassen på discolista og vart den største hitten til bandet (18. plass på Billboard Hot 100).
Tina Turner-versjonen
I 1984 spelte Tina Turner inn «I Can't Stand the Rain» for det femte soloalbumet hennar, Private Dancer, og han vart gjeven ut på singel tidleg i 1985 i Europa. Versjonen vart ein liten suksess i Storbritannia, men vart populær i Tyskland, Austerrike og Sveits.
Gerard ter Borch
Liv og gjerning
Borch er ein av dei fremste representantane for portrettkunst og sjangermåleri i Nederlanda. Han er korkje djuptloddande eller særleg mangesidig, men er ein meister på sitt vesle og avgrensa område. Figurane hans agerer stillferdig og er noko tilbaketrekte, men er både levande og truverdige som karakterar, Få målarar har så fint som Borch har hatt auge for korleis uttrykket fell til ro i eit ansikt, når personen er oppteken av eitt eller anna, ei dame som musiserer eller skreller eit eple.
Han døydde i Deventer.
Malpighibreen
Malpighibreen er ein isbre 5 nautiske mil (9 km) lang og 1 nautisk mil (1,9 km) brei, som flyt søraust frå Harvey Heights og saman med Mackenziebreen ved austkysten av Brabant Island i Antarktiske Arkipel. Han vart først grovt kartlagt av Belgica-ekspedisjonen, 1897–99, under Gerlache. Han vart fotografert av Hunting Aerosurveys Ltd. i 1956-57, og kartlagt frå desse bileta i 1959. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Marcello Malpighi (1628–1694), ein italiensk fysiolog og pioner innan histologi som først demomstrete eksistensen av kapillærårer.
Distriktet Dibër
Distriktet Dibër (albansk: Rrethi i Dibrës) var eit distrikt i Albania. Ved ei administrasjonsreform i år 2000 vart distrikta oppløyste som administrativ eining og erstatta av større regionar. I dag inngår området i regionen Dibër. Hovudstaden i distriktet var Peshkopi.
Gualöv
Gualöv er ein tettstad i Bromölla kommun i Skåne län i Sverige. I år 2005 hadde tettstaden 539 innbyggjarar.
Ynglingatal
Ynglingatal er eit kvad som skriv seg frå slutten av 800-talet, dikta av den norske skalden til Harald Hårfagre, Tjodolv frå Kvine. Kvine viser til fjorden og området rundt Kvinesfjorden, i dag Fedafjorden i Kvinesdal i Vest-Agder.
Diktet listar opp dei delvis mytiske og delvis historiske svenske fornaldarkongane. 30 av kongane blir nemnt, korleis dei døydde og kvar dei ligg gravlagt. Tittelen Ynglingatal viser til Ynglingeætta som hadde namn frå Yngve-Frøy, eit anna namn på Frøy, guden som vart dyrka i Svealand. Første kongen i kvadet er Fjolne, som Snorre reknar som stamfar til Harald Hårfagre, og som er son av Frøy og Gerd ifølgje Snorre. Diktet er kvede på oppdrag for Ragnvald Heidumhære, ein fetter av Harald Hårfagre, og dikta blir avslutta med Ragnvald. Snorre Sturlason nytta diktet som kjelde for si Ynglingesoga, den første soga i Heimskringla. Her gjev Snorre att om lag kvar einaste strofe. Harald Hårfagre er ikkje nemnd i diktet.
Versemål
Versemålet er kviðuháttr som byggjer fornyrdislag (fornyrðislag), som til dømes det angelsaksiske Beowulf er dikta i, men i kviðuháttr er strukturen strammare: han har åtte linjer (som málaháttr og fornyrdislag), og linjene på oddetal (1, 3, 5 og 7) har berre tre stavingar Nordic Prosody.
Kjelder
Ynglingatal er verna i tre versjonar der den best kjende utgåva er den som Snorre siterer frå i Ynglingesoga. Den andre versjonen finst i det norske historieverket Historia Norvegiæ der det er omsett til latin, men inneheld hovudsakleg den same informasjonen. Den tredje versjonen er den enklaste, og finst berre som ei namneliste i Íslendingabók frå tidleg på 1100-talet.
Skilnad frå Ynglingesoga
Ynglingatal tek til med kong Fjolne som drukna i Frodes bryggjekar. Etter dette listar kvadet opp ynglingekongane heilt ned til Olav Geirstadalv og Ragnvald Heidumhære. Diktet nemner soleis ikkje Odin, Njord og Frøy slik Snorre gjer. Soga om Frøy og Gerd, tolka som eit gudebryllaup av Gro Steinsland, finst først attgjeven i Skirnesmål, som har vore kjelda for denne delen av Ynglingesoga. Det er truleg Snorre som og har lete Fjolne vera son av Frøy og Gerd. I Grimnesmål er namnet Fjolne eit av dekknamna til Odin, som soleis blir å rekne som ættefar for ynglingane, etter Tjodolv. Den eldste Noregshistoria byrjar kongerekka med guden Ing, ættefar til ynglingane. Etter Bjarni Aðalbjarnarson er denne stammeguden slått saman med Frøy til entiteten Yngve-Frøy.
Tilvisingane til Halvdan Svarte er og lagt til av Snorre, som hadde politiske grunnar til å knyte Ynglingeætta til Hårfagreætta. Dette har ikkje vore så viktig for Tjodolv.
Claus Crag påpeiker i tidsskriftet Collegium Medievale at Gro Steinsland ikkje tek alle moment i det heidne samfunnet med i rekneskapen sin, og imøtegår teorien om sakralkongedømet. Slik sett meiner han og at det ikkje er grunnlag for å flette Skirnesmål saman med Ynglingatal for å grunngje teorien. Skirnesmål er Steinslands hovudargument, men Crag påpeikar at Skirnesmål beintfram ikkje nemner noko om kongeættene. Tolkinga sprikar mykje, meiner Crag, av di Snorre er å rekne som ei sein kjelde (1200-talet), medan Skirnesmål som sjølvstendig kvad inneheld stoff som er mange hundre år eldre. Ynglingatal nemner som vi ser ikkje Frøy i det heile. Og at Frøy skulle vera stamfar til Ynglingeætta finn ein berre hjå Snorre. Steinsland tolking elles skriv seg frå detaljar i Skirnesmål. Om ein og tek med Historia Norvegiæ i rekneskapen, der stamfaren er Ing, ikkje Frøy, og teoriane til Bjarni Aðalbjarnarson, blir Steinslands tanke om Frøy som stamfar di meir svekka.
Debatt om dateringa
Innhaldet i Ynglingatal har vorte flittig tolka og diskutert, ikkje minst på det nasjonalromantiske 1800-talet, spesielt i Sverige. Dateringa til slutten av 800-talet eller byrjinga av 900-talet har derimot ikkje vorte tvilt.
Den norske forskaren Claus Krag rekna på 1990-talet at opphavet til Ynglingatal burde daterast til 1100-talet og at han bygde på andre kongelister. I eit forskingsprosjekt som vart starta på slutten av 1980-talet var utgangspunktet til Krag å grunngje ein tvil om alderen til Ynglingatal, og den allmenne, ukritiske aksept av tradisjonen. Krag har såleis studert plassen til ynglingetradisjonen i segnhistoria, ynglingegenealogien i relasjon til kongelege genealogiar elles i Europa og til det lærde genealogiske arbeidet på Island.