cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skip
Soge
Fram mot 1800-talet blei det bygd stadig større og raskare seglskip, som klipperar og linjeskip. Desse blei i stor grad erstatta av dampskip, skip bygde av metall og drivne med nyvinninga dampmaskina. Seinare er det utvikla store skip, til dømes tankskip, kontainerskip og ulike militærskip, med ulike slag olje som drivstoff.
Annan bruk av ordet
Kyrkjeskip, ein del av ei kyrkje, er også avleidd av ordet «skip».
Cecilia Brækhus
Cecilia Brækhus er ein norsk profesjonell boksar og tidlegare kickboksar. Ho var regjerande verdsmeister i boksing i weltervekt (63,5-66,7 kg) i alle dei fire store bokseforbunda World Boxing Association (WBA), World Boxing Council (WBC), World Boxing Organization (WBO) og International Boxing Federation (IBF), fram til 2020. Ho er fødd i Cartagena i Colombia, men vart adoptert og er oppvaksen og busett i Bergen.
Brækhus er tilknytt den tyske boksepromotøren Sauerland Event. Som profesjonell boksar har ho per september 2014 resultata 26-0-0, det vil seia at ho har vunne 26 kampar og enno ikkje tapt eller gått ein uavgjort kamp. Sju av kampane har enda med knockout.
Oppvekst og tidleg karriere
Cecilia Brækhus starta med kickboksing då ho var 14 år. Ho vart i 2003 europameister og verdsmeister i kickboksing. Etter dette byrja ho med boksing, fordi ho ynskte å kunna delta i Dei olympiske leikane.
I 2004 tok Brækhus sølvmedalje i 63 kg-klassen i Europameisterskapen i amatørboksing, der ho vart slått av Vinni Skovgaard frå Danmark i finalen. I mars 2005 vart ho noregsmeister i boksing i 75 kg-klassen, to månader seinare vart ho europameister i 63 kg-klassen.
I Verdsmeisterskapen i amatørboksing i 2005 fekk ho sølv etter å ha tapt mot Julya Nemtsova frå Russland. I denne meisterskapen slo ho Vinni Skovgaard. Ho heldt fram med å kiva med Skovgaard om å vera den beste kvinnelege boksaren i Norden, og vann nordisk meisterskap i 2006 etter å ha slått henne i finalen.
Tørvikbygd
Tørvikbygd er ei bygd i Kvam herad i ytre Hardanger i Vestland. Staden ligg på vestsida av Hardangerfjorden, ved riksveg 49, og har ferjesamband med Jondal på austsida av fjorden. Frå Tørvikbygd er det om lag 13 km. til kommunesenteret Norheimsund.
Cecilia Brækhus
Oppvekst og tidleg karriere
Ho gjekk til saman 80 kampar som amatørboksar, og vann 75 av dei.
Tørvikbygd
I Tørvikbygd ligg Tørvikbygd Bygdemuseum og barneskulen Tørvikbygd skule.
Cecilia Brækhus
Profesjonell boksing
I januar 2007 hadde Brækhus sin første profesjonelle boksekamp, som gjekk føre seg i Basel i Sveits. Ho gjekk fire rundar mot Ksenija Koprek frå Ukraina, og vann ved samrøystes dommaravgjerd. I februar gjekk ho mot Jana Matisova frå Slovakia, som ho slo på knockout. I mai gjekk ho fire rundar mot Olga Bojare frå Latvia, og vann med samrøystes dommaravgjerd. I juni gjekk ho ein kamp på seks rundar mot Borislava Goranova frå Bulgaria, og vann med samrøystes dommaravgjerd.
Bystrzyckiefjella
Bystrzyckiefjella (polsk Góry Bystrzyckie, tysk Habelschwerdter Gebirge) er ei fjellkjede i Polen og ein del av Sentral-Sudetane.
Cecilia Brækhus
Profesjonell boksing
Hausten 2007 tok Brækhus ein pause frå boksinga, før ho kom attende fire månader seinare og skreiv kontrakt med Sauerland Event i Tyskland. Hjå Sauerland vert ho trena av Ulli Wegner. Frå ho starta å jobba med Sauerland har ho brukt kunstnarnamnet «First Lady».
I januar 2008 vann Brækhus over Wanda Pena Ozuna frå Den dominikanske republikken på teknisk knockout. I mars vann ho etter seks rundar mot Tatjana Dieckman frå Tyskland. 17. mai 2008 vann ho etter seks rundar mot Adelita Irizarry frå Sambandsstatane. I juni vann ho ein noko jamnare kamp mot Nicole Woods frå Sambandsstatane. Denne kampen varte òg i seks rundar, og ho vann med samrøystes dommaravgjerd. I september vann ho etter åtte rundar mot Kimberly Harris frå Sambandsstatane. I oktober var ho attende i Europa att, og vann nok ein kamp mot Borislava Goranova.
Tørvikbygd
Kommunesoge
Fram til 1846 høyrde Tørvikbygd til Strandebarm kommune, då vart Tørvikbygd med i den delen som vart skild ut som Jondal kommune. I 1965 vart Tørvikbygd-krinsen overførd til Kvam i ei kommuneregulering.
Cecilia Brækhus
Profesjonell boksing
14. mars 2009 gjekk Brækhus den første tittelkampen sin som proffboksar. Etter ti rundar mot Vinni Skovgaard i Kiel i Tyskland vart Brækhus utropt til vinnar, og fekk WBA- og WBC-titlane i weltervekt. Ho vart med det den første nordmannen som har vorte verdsmeister i eitt av dei store proffbokseforbunda.
I mai 2009 forsvarte ho titlane sine for første gong, mot Amy Yuratovac frå Sambandsstatane. I september gjekk ho mot Lucia Morelli frå Italia. Begge kampane vann ho på poeng, med samrøystes dommaravgjerd.
15. mai 2010 gjekk ho mot Victoria Cisneros, som var regjerande weltervektmeister i WBO. Kampen gjekk føre seg i Danmark. Brækhus vann klårt etter ti rundar i ein relativt enkel kamp.
30. oktober 2010 møtte Brækhus den svenske boksaren Mikaela Laurén i Rostock i Tyskland, i det som var venta å vera Brækhus sin så langt hardaste kamp. Brækhus vann på knockout i sjuande runden, og vart med dette den første som sigra over Laurén i ein proffkamp. 20. november forsvarte ho titlane sine igjen, med knockout i tredje runde mot Eva Halasi. 2. april 2011 slo ho Jill Emery og 7. mai slo ho Chevelle Hallback, begge med samrøystes dommaravgjerd. Brækhus sa etter kampen mot veteranen Hallback at dette var den tøffaste kampen ho hadde gått. .
Prisar og utmerkingr
Sommaren 2011 vart ho den første norske boksaren etter Svein-Erik «Spiker'n» Paulsen som fekk spalteplass i det verdskjende boksebladet The Ring Magazine.
I desember same året vart ho tildelt «Folkets idrettspris» av Dagbladet.
Log-trykkoordinatar
Log-trykkoordinatar er eit koordinatsystem der den naturlege logaritmen til lufttrykket er nytta i staden for høgd eller geopotensiell høgd. Vertikalkoordinaten i dette systemet er definert som
Her er p luftrykk, p_s eit referansetrykk, ofte sett til 1000 hPa, og H er standard skalahøgd.
Katekismetavle
Katekismetavle er i utgangspunktet ei altartavle med tekst, utan bilete. Tanken bak dei var å føre fokuset til kyrkjelyden bort frå sjølve kyrkja til Bibelen og katekismelæra.
Log-trykkoordinatar
Den vertikale farten i dette systemet vert definert som
Arranmore
Arranmore (Árainn Mhór på irsk) er den største busetta øya i County Donegal, og den nest største i heile Irland. I 2006 hadde øya 528 innbyggjarar. Øya er ein del av Gaeltacht, området på Irland der ein framleis snakkar irsk. På engelsk vert øya òg kalla Aran Island. På irsk vert øya vanlegvis kalla Árainn, og adjektivet mór (stor) vart lagt til ganske nyleg. Ho vert òg stundom kalla Árainn Uí Dhomhnaill på irsk, som tyder «O'Donnells si Aran».
Katekismetavle
Katekismetavler i Noreg
Fleire av dei lutherske prestane på slutten av 1500-talet var påverka av Calvin frå Professor Niels Hemmingsen i København og difor imot bilete i kyrkjene. Den fyrste norske katekismetavla kom i 1589, same året som ein prestesynode i Bergen anbefalte slike tavler. Denne katekismetavla står i Gaupne gamle kyrkje og har alle dei fem katekismetekstane. Men alt på byrjinga av 1600-tale kom de mange blandingstavler med både tekst og bilete.
Doonesbury
Doonesbury er ein amerikansk avis-teikneserie som har halde fram mest utan avbrekk sidan 1970. Serien er ei vidareføring av student-teikneserien Bull`s tales som vart påbyrja i 1968. Han er laga og teikna av Gary Trudeau. Serien er kjend for sin politiske satire, og har følgd amerikansk politikk i ei årrekke. Soleis var Doonesbury den første teikneserien som vann Pulitzer-prisen. Reaksjonane på dette var heller blanda.
Arranmore
Øya ligg 5,5 km utanfor Burtonport og to ferjer går regelmessig frå fastlandet til øya. Turen tar om lag 25-30 minutt, men i 2007 vart ei ny ferje sett i drift, som gjer unna turen på berre 5 minutt. Turen ut til øya går forbi mange småøyar og kryssa eit stykke med ope hav i Atlanterhavet.
Innbyggjarar
Dei fleste innbyggjarane bur sør og aust på øya. Ho har vore busett sidan førkeltisk tid og ei av dei få restane etter den tidlege busetnaden er ei festning på eit av nesa (så kalla promontory fort) og møddingar på strendene. Sidan øya ligg nær skipsrutene i Atlanteren vart det bygd ein kystvaktstasjon og eit fyr heilt nordvest på øya. Under den andre verdskrigen vart det sett opp ein stasjon får å halde utkikk etter u-båtar.
Mange husa på øya er sommarhus og om sommaren stig derfor folketalet ofte til godt over 1000 menneske.
Doonesbury
Innhald
Doonesbury krinsa frå byrjinga kring eit studentkollektiv knytt til det fiktive Walden College i Massachusetts, der hovudpersonen Michael Doonesbury studerte. Han og venene hans er typisk amerikanske sekstiåttarar, og fram til om lag 1982 var serien tufta på "student"-konseptet. Då tok Trudeau seg ein pause på to år, frå nyåret 1983 til januar 1985. I denne tida skreiv han ein musikal over same emnet, der han let hovudfigurane ta eksamen frå Walden.
Arranmore
Infrastruktur og økonomi
Øya vart den første øya i Republikken Irland som fekk elektrisitet, i 1957, men var av dei siste stadane i landet som fekk påliteleg innlagd vatn (i 1980-åra).
Hovudnæringa på øya er hovudsakleg turisme. Fiske var opp til 1980-åra den viktigaste næringa, men er ikkje i dag ein særleg stor industri.
Doonesbury
Innhald
Då han tok opp serien att, let han dei tidlegare studentane flytja frå Walden, stifte familie og heim, og let dei følgje med i tida. Soleis er Mike og venene hans i dag godt vaksne, midt i livet med unge vaksne born. Teiknestilen vart fornya etter denne "ferien", med meir skuggelegging og perspektiveffektar. Det vart og fleire som var saman om å teikne serien.
Mangrove
Mangrovar er tre og buskar som veks i tropiske og subtropiske kystområde med flo og fjøre. Omgrepet vert berre nytta om vekstform; reint systematisk har desse plantane lite til felles. Mangrovar dannar mangroveskog eller mangrovesumpar.
Doonesbury
Innhald
Forutan Mike, venen Zonker Harris (ein avdanka Hippie) og den tidlegare fotballstjerna, trafikkonstabelen og reservisten B.D. (som aldri gjekk utan hjelm før han miste beinet i Irak-krigen i 2004), er serien fylt med meir eller mindre truverdige karakterar som alle kommenterer utviklinga i det amerikanske samfunnet. Med åra har serien fått fleire tilvokstrar, som dottera til Mike, Alex, fødd inn i serien og som no tek over rolla som samfunnskommentator etter faren.
Walden
Gary Trudeau tok namnet Walden frå boka med same namn av forfattaren Henry David Thoreau, ein av dei store amerikanske romantikarane. Sjølve Walden Commune ligg landleg til, og livet figurane levde der har spela inn mot denne boka, med undertittelen "Livet i skogane" (ei romantisk stemning som tiltalte Hippie-ånda i tida). Inne på eigedomen finst dei ein pytt, der Zonker Harris hadde det med å leike dykkar i fleire år. Pytten kalla han "Walden Puddle", ein referanse til Walden Pond som er nemnd i Thoreaus bok. Då Zonker flytte attende til Walden i lag med B.D. og huslyden hans, kom han og attende til pytten sin.
Walden University har og stått sentralt i utviklinga i serien, støtt leia av President King. Trudeau har utnytta universitetet for å kunne ytre seg satirisk om amerikansk høgare utdanning og stigande karakterinflasjon. Universitetsstandarden på Walden sokk med tida slik at Jeff Redfern, son av Joanie Caucus, kom inn der før han var ferdig på High School, og utan skikkeleg vitnemål. Universitetet kasta plassar etter folk.
Satire
Forutan dei reint fiktive karakterane i serien, har ei rekkje samfunnstoppar og fenomen fått sine kommentarar. Satiren elles strekkjer seg heilt attende til Watergate-tida, og mellom anna er og Enron-saka, alle krigane USA har ført frå Vietnam og frametter, terroråtaka på New York, Miltbrann-redsla og mykje anna kommentert i serien. Nokre gonger syner stripa berre ein dialog som kjem utor det kvite huset, knytt til ei av desse sakene. Stundom har stripa greidd å føregripe politiske hendingar, slik som våren 1974, då Doonesbury greidde å avblåse den internasjonale oljekrisa 1973-74 fleire veker før den amerikanske presidenten sa noko om det. Den tidvis kvasse samtidskommentaren i stripa har ført til at serien har vore sensurert ei rekkje gonger. Ei av dei mest kontroversielle stripene synte at figuren Andy Lippincott døydde av AIDS i 1990. Dette har og ført til mykje diskusjon kring serien, utan at Trudeau har halde opp av den grunn. Serien er elles kjend for å gripe pulsen på den amerikanske politiske debatten temmeleg rett på. Då President George Bush lanserte ei ny flagglov i 1989, svara Trudeau med å trykke det amerikanske flagget i ei sundagsstripe, medan Mark Slackmeyer viste til lova, som no gjorde det beint umogleg å kaste avisa, brenne ho eller rive ho i filler, alt på grunn av flagget på siste side.
Dei fleste figurane(forutan B.D. og den noko spekulative Uncle Duke) held seg på venstresida i amerikansk politikk. Alex Doonesbury har i ung alder vore med på kampanje for ei rekkje demokratiske presidentkandidatar som ikkje vann, mellom dei John Edwards. Mike dreiv med tida frå venstre til det moderate høgre, og har stemt republikansk i dei seinare åra.
ikonar
Dei amerikanske presidentane frå Richard Nixon og frametter er vortne parodierte, gjerne med eit ikon som syner kva slag menneske dei er.
Meta-kommentering
Frå om lag midt på 80-talet og frametter vart det meir og meir vanleg at figurane blanda seg i kvarandres forteljartrådar, kommenterte meir og meir direkte til lesarane, og dreiv gjøn med både stripeformatet og forfattaren, for ikkje å snakke om produksjonsmåten. Ein sekvens vart til dømes forstyrra av ei mengd skjemmande blekkflekker overalt i stripa heile veka til endes (Juni 1989). Mike og Zonker, som hadde ordet, klaga jamnt til Trudeau, sidan dei ikkje fekk sagt sitt. Ei sundagsstripe noko seinare vart tilsvarande skjemt av ein smultring og eit krus kaffi. Det har og vore vanleg at Mike og Zonker har teke pause for å svara på fanbrev og møte eventuelle spørsmål frå lesarane (gjerne ved årsskiftet). Under miltbrann-krisa vinteren 2002 stilte dei båe i vernedrakter.
Ved eitt høve lest Trudeau som han var nøydd til å bytte teiknar, og la om stilen sin, slik at Mike og dei andre klaga både på utforming og utsjånad.
Når det kjem eit omslag i politikken, gjerne i høve val, kan det og hende at ein figur (gjerne Zonker), vil kommentere på den som vann, men lyt medgje at han ikkje kan det, sidan stripa i røynda vart teikna føre valet. Ved eitt høve (sommaren 2010), byrja Boopsie og B.D. å halde avis, og dottera Samantha laut få instruksjon i korleis ein nyttar dette mediet. Ho treiv etter teikneseriesida, men Zonker råda ho frå det, sidan dei sjølve var med der, og det berre ville forvirre ho.
Ein gong handla stripa om konspirasjonsteoriar kring drapet på John F. Kennedy, der det synte seg at Unkle Duke meinte å ha noko med saka å gjera. Nett før han avslørte den store løyndomen, greip Zonker inn og hevda at teiknaren hadde fått taleforbod.
Stundom har serien hatt reprise-sekvensar, og ved eitt høve (1993) dukka Zonker opp i ei sundagsstripe for å drøfte Bill Clinton med Mike. Mike svara at han ikkje kjende til Clinton, og Zonker skjøna han hadde brote inn i ei reprise. Mike svara med å sjekke årstalet, og stadfesta at dei var i 1989. Eit meir ekstremt tilfelle synte ein repriseside frå 1929, med tidsriktig slang og klesdrakter.
Sundagsstripene har elles vore plass for vid eksperimentering og mange direkte kommentarar, forslag til utklippsleikar eller parodi på ulik reklame (produktplassering har vore parodiert). Då det vart knapt med varer og snakk om resirkulering, svara sundagsstripa med store kvite felt, og Mike som viste til at dette ville spara på blekket.
Ved eit høve (vinteren 1994) følgde stripa uteliggarane Alice og Elmont i Washington D.C., og etter fire dagar på ein nedsnødd benk, sette stripa inn eit fotografi frå Washington, for å stadfeste at det var nett så mykje snø som stripa viste. Alice kommenterte at dette vart gjort for at lesarane skulle skjøna det var sant. Ulike fotografi har dukka opp med ujamne mellomrom.
Det har vore fleire freistnader på å stogge serien på grunn av denne satiren, men kvar gong har lesarane tvinga han attende til avisene. Utdrag frå serien gjekk ei tid i bladet Larsons gale verden i Noreg, mest som ei smaksprøve.
figurar
Figurgalleriet spenner over så godt som alle sider av det amerikanske samfunnet frå øvst til nedst, med lekkjer til film- og plateindustri, politikk, internasjonal spionasje og korrupsjon, og sosial velferd og fattigstell. Kvar einaste president frå Nixon og frametter har hatt ei rolle i stripa, som i dag er lesen av mange framståande politikarar i USA.
Nord-Fron kommune
Nord-Fron er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar i nord til Sel, i aust og sør til Sør-Fron, i sør til Gausdal og Øystre Slidre og i sørvest til Vågå. Ein person frå Fron vert kalla frøning.
Tettstaden Vinstra som ligg i kommunen fungerer som regionalt utdannings og handelssenter. På Vinstra blir det også arrangert ymse festivalar, med Peer Gynt-stemnet som det største arrangementet.
Litt lenger nord i kommunen finn vi tettstaden Kvam.
Kultur og idrett
Gudbrandsdal krigsminnesamling ligg i Kvam.
I den vesle fjellbygda Skåbu har dei eit lokalt idrettslag med namn STEIL. STEIL er ei forkorting for Skåbu Tverrbygda Espedalen Idrettslag. Dei driver blant anna med langrenn og hundekøyring. I mars 2007 arrangerte Nord-Fron og STEIL i samarbeid med Asker Trekkhundklubb EM og NM i hundekøyring.
Utdanning
Vinstra vidaregåande skule ligg på Vinstra.
Gro Espeseth
Gro Espeseth er ein tidlegare norsk fotballspelar frå Stord som har vore både verdsmeister og olympisk meister i fotball.
Ho har spela for dei norske klubbane Sandviken og Trondheims-Ørn. I 1991 debuterte ho på det norske kvinnelandslaget i fotball, der ho spela til saman 105 kampar.
Då Kina arrangerte VM i fotball for kvinner i 1991, skaffa det norske landslaget som Espeseth spela på søvmedalje. Ved VM i 1995 som vart spelt i Sverige vann Espeseth og resten av landslaget gullmedaljen. Ved Sommar-OL 1996 i atlanta vann landslaget bronsemedalje og gullmedaljen fire år seinare ved Sommar-OL 2004 i Sydney.
Ambrosius Holbein
Ambrosius Holbein (fødd ca. 1494 i Augsburg, død ca. 1519 i Basel) var ein tysk målar og grafikar.
Ambrosius Holbein var son til Hans Holbein d.e. og eldre bror til Hans Holbein den yngre. Han fekk truleg utdanning i verkstaden til faren i Augsburg før han nokre år reiste rundt og tok målaroppdrag og gjorde studiar. I 1515 deltok han i utsmykkinga av hovudhallen i eit kloster i Stein am Rhein. Frå seint i 1515 var han og broren, Hans Holbein d. y., truleg tilknytt verkstaden til Hans Herbst i Basel. I 1517 vart Ambrosius Holbein teken opp i kunstarlauget Zum Himmel i Basel, og i 1518 fekk han borgarstatus i byen. Han utførte illustrasjonsoppdrag for forleggjarane i Basel, og han måla portrett og tok på seg utsmykkingsoppdrag, på same viset som faren og broren.
Det finst ingen spor etter han verken i arkiv eller andre stader etter 1519, og ein held det for truleg at han må ha døydd det året eller kanskje året etter.
Eggjasteinen
Eggjasteinen er ein runestein som vart funnen i 1917 på garden Eggja i Sogndal i Sogn. Han vart tidlegare også kalla «Eggjumsteinen». Steinen er 160 × 70 × 10 cm stor, og har vore takhelle over eit lite gravkammer på flat mark. Gravgodset var ein liten jarnkniv, eit eldstål og ei flintflekke. Grava har truleg aldri innehalde noko lik og kan vera eit minnesmerke over folk som har døydd ein annan stad.
Innskrifta er på rundt 200 runer og den lengste vi har i den eldre runerekkja. Språket er frå synkopetida. I tillegg til runene er det rista ein hestefigur på steinen. Grava er arkeologisk datert til andre halvdelen av 600-talet.
Tolking
Steinen har vore gjenstand for ulike tolkingar gjennom tidene. I samsvar med Ottar Grønvik (1985) kan vi lesa han slik:
I klammer i innskrifta står gjettingar der delar av teksten er borte.
Dette gir i norrøn språkform:
Omsetjing:
Del A1 handlar om eit skipsforlis i uver. Masta vart svekka i holet gjennom mastetoppen (honbora), der vantet var festa. Ein mytisk skapnad *Vil får skulda for forliset. Det er kanskje havguden Æge.
Kyotoprotokollen
[[Fil:Kyoto_Protocol_participation_map_2009.png|mini|Medverkande i Kyotoaprotokollen 2009.:
Eggjasteinen
Tolking
Del A2, A3 og B handlar om den vidare skjebnen for dei omkomne. A2 spør: Korleis kom de til det hinsidige landet? A3 svarar: Det er ein sjeleførar i form av ein fisk som hjelper dei og fører dei til ei lykkeleg øy ute i havet. Del B er ei religiøs bøn om at dei omkomne skal få denne hjelpa.
Kyotoprotokollen
Kyotoprotokollen (eller Kyotoavtalen) er ei oppfølging av Klimakonvensjonen. Protokollen fastset bindande og talfesta rammer for utslepp av klimagassar for landa som i konvensjonen er kalla vedlegg-1-partar, dvs industriland og land med overgangsøkonomi.
Eggjasteinen
Tolking
Del C1 og C2 fortel korleis ein skal oppføra seg overfor grava og dei døde. C1 fortel at ein kan oppsøkja grava for å få dei døde i tale, men det skal ikkje skje i dagslys eller væpna. C2 er ei våbønn (forbanning) mot dei som prøver å vekkja opp dei døde med trolldom (for å tvinga dei døde til å tala og få kunnskap på den måten). Heller ikkje skal sinnsjuke koma til grava.
Kyotoprotokollen
Kyotoprotokollen vart vedtatt 11. desember 1997 og trødde i kraft 16. februar 2005.
Eggjasteinen
Andre tolkingar
Magnus Olsen meinte i 1921 og 1924 at innskrifta byrja med C-delen. C1 fortalde at runeinnskrifta ikkje var laga i dagslys, og at det ikkje var brukt jernreiskapar. A-delen skildra ei rituell handling ved ei heiden gravferd.
Kyotoprotokollen
Hovudelementa i avtalen
Hovudelement i Kyotoprotokollen er:
Eggjasteinen
Andre tolkingar
Lis Jacobsen meinte i 1931 at A-delen skildra korleis ein høvding som var blitt drepen, vart ført i båt til Sogndal, og deretter med hestar til gravstaden.
Kyotoprotokollen
Noregs plikter
Noreg er etter Kyotoprotokollen forplikta til å sørgje for at dei totale klimagassutsleppa i perioden 2008-2012 ikkje er meir enn 1 prosent høgre enn i 1990, då utsleppa var 52,0 millionar tonn CO2-ekvivalentar.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1932
Fredrikstad vart Norgesmester etter at dei vann over Ørn med 6-1 den 16. oktober. Målskårarar for Fredrikstad var Arne Børresen i det 8. minutt, Sverre Moe i det 15., 24., 48 og i det 82 minutt. Oscar Thorstensen skåra for Ørn i det 10. minutt. Dette var første gongen Fredrikstad vann ein Noregsmeisterskap. Mellom 16 000 og 17 000 tilskodarar såg kampen på Marienlyst stadion. Dommar var Oscar Arvid Carlsen.
Fredrikstads vinnarlag: Ivar Olsen, Ragnvald Olsen, Egil Brenna Lund, Oscar Nilsen, Håkon Johansen, Just Johannesen, Finn Johannesen, Sten Moe, Sverre Moe, Arne Børresen og Morten Pettersen.
Det var totalt 151 lag påmeldte til NM dette året, så NFF avgjorde at det skulle arrangerast ein kvalifiseringsrunde med 23 kampar før første ordinære runde.
Ex tunc
Ex tunc er eit latinsk juridisk omgrep. Det betyr frå den gong, frå først av. Alternativet vil ofte vere ex nunc, som betyr frå no.
Sjå også
Ex nunc
Baptisme
Baptisme er ei kristen trusretning som har utgått frå protestantismen.
Kayleigh
«Kayleigh» er ein song av det britiske neo-progressive rockebandet Marillion frå 1985. Songen nådde andre plassen på den britiske singellista. Han er den mest suksessrike singelen til bandet og nådde òg Topp 10 i Irland, Noreg og Frankrike. «Kayleigh» er den einaste songen til bandet som gjekk inn på Billboard Hot 100 i USA og nådde ein 74. plass der i 1986.
Baptisme
Opphav
Baptismen oppstod i kjølvatnet av reformasjonen i England på 1600-talet. Dei første baptistane var grupper som var opptekne av å gå mykje lenger enn dei andre protestantane når det galdt brotet med den katolske kyrkja. Baptismen er altså ein reaksjon på brotet med katolisismen, og han kjem sjølv frå protestantismen.
Kayleigh
Songen vart mykje spelt på radio i Storbritannia og bandet framførte songen på fjernsynsprogram som Wogan og Top of the Pops. Songen er òg med i videospelet Grand Theft Auto IV på den fiktive radiokanalen Vice CIty FM og i filmen Late Night Shopping.
Baptisme
Opphav
På 1600-talet var det fleire engelske religiøse grupper som vart påverka av læra til nederlandske anabaptistane eller atterdøyparar, medan dei sjølve ofte hadde eIn puritansk bakgrunn.
Kayleigh
Musikkvideoen vart spelt inn i Berlin, der albumet Misplaced Childhood, som songen er henta frå, vart spelt inn. I videoen kan ein sjå Tamara Nowy, ei tysk kvinne som sidan gifta seg med songaren Fish, og Robert Mead, guten ein kan sjå på album- og singelomslaget.
Baptisme
Særpreg
Det som særpregar baptismen er vekta på personleg tru, vaksendåp og fridom. Baptistane meiner at den som trur på Gud og Jesus, sjølv av fri vilje lyt ha vald å tru på dei. Dei viser til at dei første kristne, apostlane, hadde vald å tru på Jesus av eigen vilje. Dei hadde vedkjent seg ei personleg tru, altså teke eit standpunkt sjølve. Av den grunn har baptistane forkasta barnedåpen og innført vaksendåp. Dette er for at den som blir døypt sjølv skal kunna vera klår over sitt religiøse val.
Ut frå dette prinsippet om å vedkjenne ei personleg tru, meiner baptistane at alle menneske skal ha full religionsfridom. Dei er også opptekne av tanke- og ytringsfridom. Eit anna viktig moment er at kvar baptistmeinigheit styrer seg sjølv, med eit demokratisk råd som øvste organ. Baptistane er aktive innanfor sosialt arbeid, arbeid for sosiale rettar og kampen for trusfridom. Eit eksempel er den kampen som Martin Luther King jr. førte for borgarrettar for afroamerikanarar i USA i 1950- og 1960-åra.
Utbreiing
I dag finst det kring 100 millionar baptistar i verda; 5 100 av dei bur i Noreg. Dei fleste baptistane bur i USA, og det er særleg afroamerikanarar som høyrer til baptismen. Afroamerikanarane var opphavleg fattige, og baptismen er dermed ei trusretning som først og fremst har fattige og middelklassen i meinigheitene sine. Det er tradisjonelt stor vekt på deltaking frå både kvinner og menn. Kvinner fekk tidleg tillitsverv og er òg sosialt aktive innanfor baptismen. Baptismen er det største protestantiske samfunnet i USA, men i resten av verda er ikkje baptistsamfunna tilsvarande dominerande.
Mange av kyrkjene følgjer ei ordning der dei enkelte meinigheitene har stor grad av sjølvstyre, men mange av dei er òg organiserte i større unionar; ein av dei mest kjende — og den største — er Southern Baptist Convention i USA. Baptistane har sett sitt preg på kulturen fleire stader i Statane.
I Noreg er baptistane representerte ved Det norske baptistsamfunn og ved enkelte uavhengige meinigheiter.
Yngve Sundvor
Yngve Sundvor er ein norsk sceneinstruktør, regissør og manusforfattar. Han voks opp i Norheimsund i Hardanger, og er utdanna ved Det russiske akademiet for scenekunst i Moskva. Han har sidan laga eit førtitals produksjonar både i Noreg og utanlands. Yngve Sundvor har fleire gonger handsama og iscenesett tekstane til Knut Hamsun.
I perioden 2001-2003 markerte Sundvor seg som kunstnarisk leiar for «Utan filter»-prosjektet ved Det Norske Teatret, eit dogmeteaterprosjekt han dreiv saman med regissør og produsent Odd Christian Hagen - i eit ensemble som særleg satsa på nyskriven norsk dramatikk og med ein fast kjerne av skodespelarar. «Utan filter» var skodespelarbasert teater med minimal scenografi – mest mogleg frigjort frå teatermaskineriet og med fantasien, skodespelarane og tilskodarane som sin viktigaste ressurs.
Verk regisserte av Sundvor
(Utval)
Groß Gerungs
Groß Gerungs er ein by og ein kommune i distriktet Zwettl i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 105,9 km² og i kring 4 500 ibuarar. Byen Groß Gerungs ligg 675 meter over havet i eit skoglandskap i grenselandet mot Tsjekkia i nord.
Kongsfjorden i Berlevåg
Kongsfjorden er ein fjord på nordsida av Varangerhalvøya i Berlevåg kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 15 km sørvestover til Austerbotn.
Fjorden har innløp mellom Nålneset i vest og Vestneset i aust. Risfjorden er ein liten fjordarm på vestsida av fjorden like sør for Nålneset. Like sør for Risfjorden ligg tettstaden Kongsfjord. Myrvoll er ei lita grend på vestsida heilt inne i fjorden ved Vesterbotn.
Reker
Reker høyrer til tifotkrepsane. Dei er vanlegvis ganske små dyr som opptrer i store tal. Forskjellige slags reker held til på forskjellige djupner.
Kongsfjorden i Berlevåg
Det ligg ei rekkje øyar og holmar i fjorden. Av desse finn ein Grønøya, Helløya, Kongsøya og Skarvholmen. Veidenesodden er eit nes som strekkjer seg om lag 5 km utover i fjorden frå vestsida. Den indre delen av fjorden vert kalla Straumen, som igjen deler seg i vågane Vesterbotn og Austerbotn. Innløpet til Straumen er eit smalt sund.
Riksveg 890 går langs vestsida av fjorden.
Reker
Dei er særleg kjent som matnyttige og kan nyttast på mange forskjellige måtar, til dømes kokt, bakt eller frityrkokt. Ein finn dei til dømes i rekesalat, spansk paella de marisco, ulike asiatiske karrirettar og jambalaya.
Mange artar vert òg haldne i akvarium.
Løns- og prisdepartementet
Løns- og prisdepartementet er eit tidlegare norsk departement.
Departementet vart oppretta under Regjeringa Gerhardsen III med verknad frå 1. august 1955.
Det vart nedlagt under Regjeringa Bratteli I den 7. mai 1972. Arbeidsoppgåvene vart ved nedlegginga for ein stor del overført til Forbrukar- og administrasjonsdepartementet som vart oppretta frå 8. mai 1972.
Den siste statsråden i Løns- og prisdepartementet, Olav Gjærevoll, vart den første statsråden i Miljøverndepartementet som også vart oppretta frå 8. mai 1972.
Kjelde
[http://www.regjeringen.no/nb/om_regjeringen/tidligere/oversikt/departementer_embeter/regjeringssekr_dep/dep/lonns-og-prisdepartementet-1955-1972.html?id=426281 Regjeringen.no om Løns- og prisdepartementet, vitja 9. november 2009]
Ex nunc
Ex nunc er eit latinsk juridisk omgrep. Det betyr frå no. Alternativet vil ofte vere ex tunc, som betyr frå den gong, frå først av.
I kontraktsrett kan ein avtale vere ugyldig. Viss avtalen er ugyldig ex nunc, så er avtalen ugyldig først når dette blir slått fast, til dømes i ein dom. Avtalen vil såleis ha rettsverknad fram til det blir slått fast at den er ugyldig.
Sjå også
Ex tunc
Bamble kommune
Bamble er ein kommune i Telemark-området i Vestfold og Telemark fylke. Kommunen omfattar byane Stathelle og Langesund, og tettstadane Herre og Valle.
Bamble grensar til Kragerø, Drangedal, Skien og Porsgrunn kommune.
Kystområdet mot sør med sin skjergard er om sommaren rekreasjonsområde (med Skjærgårdsparken) for turistar, og har i overkant av 2000 hytter. Bamble har den lengste kystlinja i Telemark, frå Voldsfjorden i nordaust til Fossingfjorden i søraust.
Næring
Hovudnæringane i kommunen er petrokjemisk industri (Hydro Rafnes og Borealis Rønningen), skipsteknologifirmaet Skarpenord, mekaniske verkstadar, fiskeri, servicenæring, jord- og skogbruk.
Attraksjonar
Bamble har fleire attraksjonar som til dømes Wrightegaarden (med konsertar), bygdeborga på Storås, Olavskyrkja ruin (Skeidi), Bamble kyrkje, Langesundstangen (tidlegare Tangen HV-fort til 1993) og Cudrios sjøbod (museum Langesund).
Der er også Brevik bru (frå 1962) og Grenland bru (frå 1997) austover over Frierfjorden til Porsgrunn kommune. Grenland bru er den høgaste fastlandskonstruksjonen i Noreg med eit tårn på 166 m.
Termik
Stiftelsen Termik er ein organisasjon som bruker frivillige til hjelp og støtte for alvorleg sjuke som ønskjer å vere heime, og til deira pårørande. Termik har arbeidd i Vefsn kommune sidan 1995. Sjølvstendige Termik-organisasjonar med same formålet er etablert fleire andre stader i landet.
Sentral-Sudetane
Sentral-Sudetane (polsk Sudety Środkowe) er den sentrale delen av Sudetane på grensa mellom Tsjekkia og Polen. Dei strekkjer seg frå Nysa Kłodzka i aust til Bóbr i vest.
Skye
Skye eller Isle of Skye (skotsk-gælisk An t-Eilean Sgitheanach eller Eilean a' Cheó) er den største og nordlegaste øya i Indre Hebridane i Skottland. Øya består av fleire halvøyar som går ut i forskjellige retningar frå dei fjellendte, indre områda, som er dominert av Cuillin-åsane.
Øya har litt over 9 000 innbyggjarar. I motsetnad til mange av dei andre skotske øyane har folketalet auka noko dei siste åra. Om sommaren kjem mange turistar og vitjande til øya. Hovudnæringane er turisme, jordbruk, produksjon av whisky, ølbrygging og handverk som veving. Den viktigaste byen og hovudstaden på øya er Portree.
Skye er kjent for eit vakkert landskap, prega av høge, dramatiske fjell, eit rikt dyreliv, med kongeørn, hjort og oter, den levande kulturen, som omfattar gælisk språk og skotsk folkemusikk, og plassen sin i britisk historie under jakobittopprøra.
Namn
På gælisk vert øya kalla An t-Eilean Sgiatheanach der sgiath tyder 'med vengjer'. Øya vert òg stundom kalla Eilean a' Cheò, 'Den tåkete øya'. På norrønt heiter øya Skið. Det norrøne namnet kan like gjerne vere ei endring av det opphavlege piktiske namnet som er nedskrive i romerske kjelder som Scitis (Ravenna Kosmografi) og Scetis (på kart hos Klaudios Ptolemaios). Nokre segner knyter øya til den mytiske figuren Scáthach.
Risfjorden i Berlevåg
Risfjorden (samisk Miennavuotna) er ein fjordarm av Kongsfjorden i Berlevåg kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km sørvestover til botn av Øster-Risfjorden.
Skye
Geografi
Skye er med sine 1656 km² den nest største øya på Skottland etter Lewis og Harris (som er éi øy). Skye har noko av det mest dramatiske og utfordrande fjellandskapet i Skottland, inkludert Cuillin, samt ei rik kulturarv av gamle monument, festningar og minnesmerke.
Risfjorden i Berlevåg
Fjorden har innløp mellom Nordmanneset i nord og Veidnesodden i sør. Sør for Veidneset ligg tettstaden Kongsfjord. Risfjorden deler seg i to små armar i den indre delen, Vester-Risfjorden og Øster-Risfjorden.
Skye
Geografi
Den sørvestlege delen av Skye er ei rekkje halvøyer, inkludert Slet i sør, Strathaird, Minginish og Duirinish og Waternish i vest og Trotternish i nord. Dei omliggande øyane er Rona, Raasay, Scalpay og Soay. Merk at alle stadnamn i Skottland som ender med «-ay» er av norrønt opphav.
Risfjorden i Berlevåg
Riksveg 890 går langs botn og nordvestsida av fjorden.
Skye
Historie
Kristendommen nådde truleg øya på 500-talet og var truleg knytt til eit av dei nordlege piktiske kongedøma. Formelt sett vart det underlagt det skotske kongedømet i 843 då piktarane og skottane vart samla.
Det første åtaket frå norske vikingar på Skye er dokumentert frå år 794. Frå 875 kom mange norske innflyttarar og ved år 907 bestod øya av felles norrøn-gælisk kultur ved inngifte. Norrønt språk var truleg dominerande. Då ein norsk høvding vart drepen i 1098 invaderte det norske kongedømet øya representert ved kong Magnus Berrføtt. Det skotske kongedømet prøvde stadig å trenge inn og dominere dei norrøne områda ytst mot Atlanterhavet, noko dei først klarte i 1266 etter at kong Håkon Håkonsson døydde.
Ved at øya låg like langt frå maktsentera til både skottane og nordmennene, var innbyggjarane vant til å vere sjølvstendige og ønskte ikkje å verte dominert av Skottland. Skye var delt mellom fleire klanar, dei viktigaste av desse var MacDonald og McLeod, begge med norrøne aner, som i dei neste hundreåra kriga om makta. MacDonald fekk etter kvart overtaket og forsvarte seg mot den skotske trona inntil 1462 då lorden av øyane, John MacDonald, overgav landområda til kong Jakob IV av Skottland. Frå midten av 1400-talet kom store mengder gæliske innflyttarar til øya og norrønt språk vart ikkje lenger dominerande og døydde ut til fordel for skotsk gælisk, som framleis finst her.
Ein av dei mest kjende personane på øya er Flora MacDonald, heltinna som hjelpte prinsen som skottane kallar for «Bonnie Prince Charles» (Karl Edvard Stuart) å flykte etter det bitre nederlaget ved slaget ved Culloden i 1746. Ho døydde i 1790 og vart gravlagd på kyrkjegarden i Kilmuir. Tusenvis av øybuarar følgde ho til grava.
Skye lei tungt under hungersnaud og utreinsingar på den siste delen av 1700-talet, noko som førte til ein sterk og drastisk nedgang i folketalet.
Den moderne brua Skye Bridge som knyt Skye med fastlandet vart bygt på 1990-talet med ein særs upopulær avgiftstasjon ((£4.70 per bil om vinteren, £5.70 om sommaren) og akkurat som fleire stader i Norge danna innbyggjarane lokale protestaksjonar, mellom anna SKAT (Skye and Kyle Against Tolls). Dei nekta å betale avgift med grunngjevinga at dei har rett til fri passasje på alle hovudvegar innanfor kongeriket Skottland. Den 21. desember 2004 vart det annonsert at dei skotske styresmaktene hadde overteke brua frå eigarane og at avgifta var avskaffa.
Kultur
Av alle områda i Indre Hebridane er det Skye som har mest til felles med Ytre Hebridane og der bortimot halvparten av folkesetnaden snakkar gælisk. Mange høyrer òg til Free Church of Scotland, kjent for det strenge heilagdagshaldet.
Destilleriet Talisker, som produserer single malt whisky med same namn, er plassert ved sidan av Loch Harport på vestkysten av øya. Whiskyen «Isle of Skye» (ein blended whisky frå produsenten «Ian Macleod distillers ltd») vert ikkje produsert på øya.
Dunvegan Castle er ei festning som har vore setet til klanen MacLeod sidan 1200-talet.
Skye har vorte udødeleggjort i folkevisa «The Skye Boat Song» og i romanen To the Lighthouse av Virginia Woolf.
Byar og landsbyar
Dei fleste av innbyggjarane på øya er knytte til hovudvegen A87. Byen Portee har flest innbyggjarar, litt over 2000 menneske. Sconser og Broadford ligg på austsida av øya. Mindre landsbyar er:
Aust-Sudetane
Aust-Sudetane (polsk Sudety Wschodnie) er den austlege delen av Sudetane på grensa mellom Tsjekkia og Polen. Dei strekkjer seg frå Brama Morawska i aust til Nysa Kłodzka i vest.
Aust-Sudetane består av fleire fjellkjeder, inkludert
Reynolds-dekomponering
Reynolds-dekomponering er ein matematisk teknikk nytta i væskedynamikk og turbulensteori for å skilje middelet og dei fluktuerande delane av ein storleik. Ei slik dekomponering av ein storleik skriv ein slik:
der gjev tidsmiddelet av  (ofte kalla den stasjonære komponenten) og u'\, er den fluktuerande delen (eller perturbasjonar). Perturbarsjonane er definert slik at gjennomsnittet deira over tid er lik null.
Dette gjer at ein kan forenkle Navier-Stokes-likningane ved å erstatte summen av dei stasjonære komponentane og perturbasjonane til snøggleiksprofilet og ta gjennomsnittverdien av dette. Likninga ein då får inneheld eit ikkje-lineært ledd kalla reynoldsstress som er opphav til turbulens.
Matias Torheim
Matias Johan Torheim var ein norsk gardbrukar og politikar frå Vik i Kvæfjord. Han var stortingsmann 1931-33 for Bondepartiet.
Torheim gjekk skulevinteren 1904/05 på Lofoten og Vesterålens folkehøgskole og sidan to vintrar (1908–10) på Nordlands amts landbruksskole. Heilt frå ungdomsåra deltok han i sildefisket. Seinare var han notbas og disponent for Voktor og Vik notlag. I 1919 tok han over farsgarden i Vik og dreiv denne jamsides i lang tid.
Frå 1913 til -28 var Torheim medlem i Kvæfjord heradsstyre. Han var då varaordførar 1916-22 og ordførar 1922-28. Valbolken 1931-33 representerte han Troms og Bondepartiet på Stortinget, der han var medlem i Kyrkje- og skulekomiteen. Torheim var ei tid med i landsstyret til Bondepartiet, han var elles formann i Troms Sildefiskerlag, Nord-Norges Meierilag og i Nord-Norges Salgslag.
I august 1942 melde Torheim seg inn i Nasjonal Samling. Etter verdskrigen vart han dømd til fengsel i 12 månader.
Kjetteri
Galileo Galilei]], som blei dømd for kjetteri.]] Kjetteri er i teologisk meining ei læresetning eller ei samling av slike som er stempla som falske av ein kyrkjeleg autoritet.
Ordsoge
Ordet kjetter kjem gjennom mellomnedertysk ketter frå gresk katharos, som tyder «dei reine», og var eit namn på katarane, ei manikeisk sekt som var mykje utbreidd i Vest-Europa på 1000- og 1100-talet, og som vart skulda for vrang lære og forfølgd av kyrkja.
Kjetteri i kyrkjesoga
I kyrkjesoga skil ein gjerne mellom kjetteri før mellomalderen og i mellomalderen. I dei første hundreåra var den kristne trua enno ikkje utforma som einsarta teologi, og kyrkja hadde heller ikkje erobra stillinga si som institusjonelt uttrykk for den guddomlege openberringa. Derfor blei dei første kjettarane ofte først dømde som slike av ettertida, etter at læra deira ikkje hadde lykkast med å bli «den rette læra». Først da ortodoksien var fastlagd, og romarkyrkja sin autoritet etablert, blei usemje per definisjon kjetteri. Forfølginga av kjettarar tar til i seinmellomalderen, da kyrkja som forvaltar av trua hadde tolkingsmonopol på dei heilage skriftene. Ein kjettar er da ut frå den katolske kyrkja sin definisjon ein døypt person som gjenstridig nektar for og tvilar på ei kyrkjeleg sanning. Frå 1200-talet blei kjetteri så utbreidd at det blei oppretta ein permanent institusjon – inkvisisjonen – for å kjempe mot det. Sidan oppstod den spanske inkvisisjonen attåt den generelle, og denne hadde til formål på vegner av pavemakta å fjerne kjettarar, jødar og muslimar frå Spania. Kjetteriet har skifta frå periode til periode og frå gruppe til gruppe opp gjennom soga. Martin Luther -som sjølv var kjettar ei tid – erklærte i 1521 at kjetteri ikkje burde føre til fysisk straff i det heile. Ti år seinare foreslo han dødsstraff for blasfemi og statsundergravande kjetteri. Sjølv om kampen mot kjettarar har vore meir framme i katolisismen enn i protestantismen, har kyrkja i begge tradisjonar alltid vore på vakt mot avvikande meiningar. Mange er gjennom tida blitt skulda og straffa for kjetteri. I seinmellomalderen blei til dømes Jeanne d'Arc dømd og brend (1431). I 1920 blei ho derimot gjort til helgen. Også i renessansen var det folk som blei brende for kjetteri, såleis astronomen Giordano Bruno (1548-1600).
Båtsfjorden
Båtsfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Myrdal
Myrdal kan visa til:
Ansel Adams
Ansel Adams var ein fotograf frå Sambandsstatane. Han er kjend som ein av dei fremste naturfotografane i verda. Han utvikla sonesystemet, som er ein metode for å få god kontroll med eksponering og framkalling. Han har hatt stor innflytnad både som fotograf og i arbeidet med å få fotografi akseptert som kunstform. Han gav ut fleire bøker, mellom anna The High Sierra i 1927 og Illustrated Guide to Yosemite Valley i 1940.
Togo
Togo (tidlegare del av protektoratet Togoland) er ein republikk i Vest-Afrika, som grensar til Ghana, Burkina Faso og Benin.
Ansel Adams
Adams er kjend for svart-kvitt-bilete av villmarka i dei vestlege delane av Sambandsstatane. Han fekk mellom anna i oppdrag frå innanriksdepartementet å fotografera frå nasjonalparkane. Bileta til Adams er prega av fototeknisk dugleik og stor interesse for lyset sin verknad på biletet. Sonesystemet brukte han til å dela inn lyssjatteringane til motivet i ti sonar, frå svart til kvitt. Dette gjorde at han kunne visualisera gråtonane i det endelege fotografiet særs nøyaktig. Kontrollen han oppnådde med dette systemet gjorde at han kunne fanga inn fine endringar i lys og tone, slik at når han tok nye bilete av nett det same motivet, kunne resultatet verta heilt annleis.
I 1932 skipa Adams gruppa f/64 saman med mellom anna Edward Weston. Målet til denne gruppa var å gje ei mest mogleg naturtru bilete av den verkelege verda. Seinare utvikla Adams og dei andre medlemane seg i meir subjektive retningar.
Togo
Geografi
Togo er eit langt og smalt land, om lag 600 km langt og mellom 50 og 150 km breitt. Dei nordlege delane av landet er prega av savannar. Midtdelane har kupert terreng. Dei sørlege delane ved kysten er dominerte av marskområde, sletter og lagunar.
Større elver er Oti, Mono og Kara.
Klima
Kystområda av Togo har to regntider, ein frå april til juli, og den andre frå september til november. Dei nordlege områda har berre ei regntid som startar i mai eller juni. Kystområda har mindre nedbør enn områda like innanfor. Dette kjem av kalde havstraumar utanfor kysten og at den sørvestlege vinden i område er kystparallell. Minst sannsyn frå nedbør på kysten er det i perioden desember til februar. Årsnedbøren er likevel jamnt over 1000-1500 mm i landet.
Dei nordlege områda har tørketid mellom oktober og april, og temperaturane kan då bli ganske høge med middeltemperaturar over 30 °C og særs låg relativ fukt. Kjøligast er det i juli og august med middeltemperaturar kring 25 °C. Frå desember til februar kan den nordaustleg harmattanvinden påverke heile landet, bortsett frå kystområda. Denne vinden fører ofte med seg ein del støv.
Historie
Portugisarar var dei fyrste europearane som kom til Togo på 1400-talet. Saman med Benin hadde landet ei sentral rolle i slavehandelen i fleire hundre år, men det blei ikkje kolonialisert av europearar før på slutten av 1800-tallet. I 1884 blei delar av dagens Togo eit tysk protektorat. Dei neste åra blei det forhandla fram fleire avtalar med Frankrike og Storbritannia som definerte det eksakte grenseforløpet i den einaste tyske kolonien i Nordvest-Afrika. Kolonien omfatta også eit større område som i dag er del av Ghana.
Ved byrjinga av fyrste verdskrigen (1914) invaderte britiske troppar landet frå vest og franske troppar frå aust. Delen som blei kontrollert av britane blei til Britisk Togoland og blei ein del av Ghana etter ei folkerøysting i 1954. Den austlege delen var under fransk kontroll, og blei i 1918 eit fransk mandatområde (Fransk Togoland) og seinare til dagens Togo. Etter andre verdskrigen skifta mandatet for dei to områda frå folkeforbundsmandat til SN-mandat, men Frankrike og Storbritannia blei verande mandathaldarar. Togo oppnådde sjølvstende gradvis frå 1955 og til full uavhengighet 27. april 1960. Sylvanus Olympio vann presidentvalet i 1958 og blei den fyrste presidenten i landet.
Olympio prøvde etter kvart å undertrykke dei politiske motstandarane sine og forby konkurrerande parti. Det førte til eit kupp den 13. januar 1963 der Olympio blei drepen. Opposisjonspolitikaren Nicolas Grunitzky vende tilbake frå eksil og overtok regjeringsansvaret som statsminister (eit verv han også hadde hatt frå 1956 til 1958); han blei vald til president i mai 1963. Han støtta seg på militæret, men maktbasisen hans blei etterkvart svekka, og eit nytt kupp 13. januar 1967 førte til at oberstløytnant Étienne Eyadéma (seinare general Gnassingbé Eyadéma)]] blei president. Han grunnla eit militærdiktatur og blei verande president dei neste 38 åra.
I ein periode mellom 1990 og 1993 måtte Eyadéma gå med på at ein «nasjonalkonferanse» skulle laga ein overgangsgrunnlov som kunne ha ført til ein demokratisk stat. I maktspelet som gjekk føre seg i denne perioden greide Eyadéma etterkvart å få overtaket. I dei neste åra måtte han gje opposisjonen nokre rettar, men klarte å halda på makta til han døydde 5. februar 2005. Militæret utnemnde sonen hans Faure Gnassingbé til ny president. Dette blei bekrefta i eit svært omstridd val i april 2005.
Administrativ inndeling
Togo er delt opp i fem regionar, frå nord til sør Savanes, Kara, Centrale, Plateaux og Maritime.
Lynnwood i Pretoria
Lynnwood er ein forstad til Pretoria i Sør-Afrika. Den ligg aust for sentrum i Pretoria.