cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uttale av nordsamisk skriftspråk
Uttale av nordsamisk skriftspråk er ikkje eit direkte samband mellom bokstav og lyd, som i finsk, men ulikskapane er regelmessige.
Bokstavane har (nesten) alltid same lydverdi.
Vokalane
Så har samisk ein bokstav vi ikkje finn i norsk, bokstaven á. Han blir uttalt ulikt i dei austlege og dei vestlege nordsamiske dialektane
I aust, t.d. i Karasjok, blir han uttalt omtrent som norsk æ men berre viss det i neste staving er ein av bokstavane i, e, á. Døme på dette er sápmi, áigi (/sæpmi/, /æjəgi/). Viss det derimot kjem ein annan lyd i neste staving blir á uttalt som a. Døme på dette er sávza "sau", som blir uttalt /savdsa/.
I vest, derimot, som i Kautokeino, blir á derimot uttalt som lang a, uavhengig av vokalen i neste staving.
i blir uttalt j viss han kjem etter ein vokal, altså: biila = «bijla», áigi = «æjəgi».
Konsonantane
Dei fleste konsonantane blir uttalte som på norsk. Merk bokstaven h, som verkeleg blir uttalt h, også før konsonant, som i ordet johka (elv). Dei som veit korleis nordgudbrandsdølar seier «sukker» (suhker) forstår prinsippet. Konsonantane som blir bortimot rett viss vi latar som om dei er norske er desse: b, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v .
c blir uttalt som ts i det norske ordet vits, t.d. i ordet ciellat (å skjelle ut). z blir uttalt ds, t.d. i ordet sávza («sau», uttalt savdsa).
ŋ blir uttalt som den siste lyden i norsk song, og lydane bak bokstavane đ og ŧ finn vi att i engelsk. Engelsk this thing med ei samisk rettskriving blir ''đis ŧiŋ. š representerer lyden som blir skrive sj på norsk, stasjon blir skrive stašuvdna'' på samisk.
Når c er kombinasjonen av t og s, blir č kombinasjonen av t og š. På same måten minner ž om z; der z blir uttalt som d + s, blir ž uttalt som d + š. Dette speglar eit system, sett opp i skjemaet nedanfor. Orda i parentes er norske ord, bokstavane med halvfeite typar representerer lyd som tilsvarer den samiske lyden.
Tabellen er systematisk sett opp: Lydane over kvarandre i kvar kolonne i dei to linjene er identiske, bortsett frå at lydane i første rad uttalast med tungespissen i overkant av 1 cm lengre fram i munnen enn lydane i 2. rad.
Diftongar
Nordsamisk har fire diftongar, ea, ie, oa og uo. Av desse kan ea bli uttalt som ea, æ, eæ, ie, ia, til dømes i ordet heasta (hest). Dei andre diftongane blir uttalt akkurat som dei blir skrive (hugs! u som i norsk god og o som i godt!), altså giella (språk), oarji (vest), guovža (bjørn). Ein i etter ein vokal blir uttalt som j. Andre vokalsamband dannar ikkje diftongar, men står i ulike stavingar.
Konsonantsamband
Hovudregelen for konsonantsamband er at to like konsonantar uttalast som ein lang konsonant. Skilnaden på viessu (huset) og viesu (husets) er med andre ord at viessu har ein lengre s enn viesu. Dei doble stemte konsonantane bb dd gg uttalast med siste del ustemt, dvs. som'' bp, dt, gk. Ordet oabbá'' (søster) bør dermed bli skrive «åabpæ» på norsk.
Der h står framfor ein dobbeltkonsonant (hcc/hčč/hpp/htt/hkk…) er det h-en som er lang, og ikkje dobbeltkonsonanten. Det heiter såleis bihhtá, sjølv om det blir skrive bihttá. Der h står framfor j, l, m, n, r blir resultatet ikkje uttalt som hj, hl, hm, hn, hr, men som ustemt j, l, m, n, r (dvs. som når du kviskrar desse lydane, eller, for dei som kan trøndersk, som den tredje lyden i ordet tatlat. Sjølv om c er ts, blir ikkje cc til tsts, men til tts, og det same gjeld čč, zz og žž, som blir ttš, dds og ddš. Døme ovcci (ni, åvtsi), vižžet (hente, viddšet).
Bakgrunnsstoff
For å sjå nordsamisk tekst som lydskrift, gjer følgjande: Gå til denne sida, lim eller skriv inn tekst, kryss av for Transkriber under, og trykk Send skjema. Resultatet er den same teksten på IPA-lydskrift.
Bardu kommune
Bardu kommune (nordsamisk Bearddu suohkan, kvensk Perttulan komuuni) er ein innlands- og fjellkommune i Troms-området i Troms og Finnmark fylke. Kommunen grensar til kommunane Sørreisa og Målselv i nord, til Salangen og Lavangen i vest og til Narvik kommune i sør. I sør og aust ligg Kiruna kommune i Sverige. Namnet Bardu skal komme frå det norske mannsnamnet Bardo som igjen kjem frå det gammalnorske namnet Bergþórr. At eit vanleg personnamn har fått ein slik omfattande bruk blir forklart med at namnet Bardu står som ei forkorting for Bardudalen og at ein av dei første nybyggarane i denne dalen må ha hatt dette namnet.
Bardu kommune ligg i fleire samanhengjande dalføre mellom fjella i Indre Troms og har nærare 4000 innbyggjarar. Den administrative og politiske leiinga er i kommunesenteret Setermoen.
Forsvaret har sidan 1898 hatt ei omfattande verksemd i kommunen og er den største arbeidsgjevaren. Bardu er også vasskraftkommune med fleire store kraftverk langs Barduelva.
Historie
Bardu kommune vart oppretta som eigen kommune i 1854, då han vart skild ut frå Ibestad kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Bardu kommune frå 1855:
Kyrkjer, kapell og kyrkjegardar
Bardu kyrkje som stod ferdig i 1829, er den einaste kyrkja i kommunen. Eit kyrkjelydshus vart ført opp i tilknyting til kyrkja i 1993.
I tillegg er det tre kapell i kommunen, eitt i kvart dalføre; Nedre Bardu kapell, Øvre Bardu kapell og Salangsdalen kapell.
Yoshinori Furube
Yoshinori Furube er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Bardu kommune
Kommunevåpenet
Kommunevåpenet viser ein svart jerv på gul botn. Jerven er eit symbol på dei store skogane og det rike dyrelivet i kommunen.
Yoshinori Furube
Han spela for klubbane Kagawa Shiun, Avispa Fukuoka, FC Tokyo og Sagawa Express Tokyo.
Zacharias Topelius
Zacharias Topelius eller Zachris Topelius var ein finlandssvensk forfattar, bladmann og historikar. Han var professor i historie ved Helsingfors universitet. Gjennom ei rekkje dikt i romantisk stil, eventyrforteljingar, skulebøker, historiske spenningsromanar og presseverksemda si vart Topelius svært viktig i finsk samfunns- og kulturliv.
Han er mellom.anna kjent for Fältskärns berättelser (5 band, 1853–67), som med patriotisk begeistring skildrar finsk og svensk historie frå Gustav II Adolf til Gustav III.
Parque nacional natural Sumapaz
Parque nacional natural Sumapaz er ein colombiansk naturpark på 1540 kvadratkilometer, skipa i 1977. Han dekker delar av tre departement i Colombia, dette er Cundinamarca, Meta og han går òg litt inn i Huila. Parken ligg like sør for Bogotá, D.C., i den austlege fjellkjeda av Andes. Høgdeprofilen trekkjer seg frå 1500 m opp til ei høgd på 4360 moh. Lufttemperaturen varierer mellom 2° og 19° C. Landskapet er prega av planteartar i slekta Espeletia. I tillegg til vern av fauna og flora i parken, skal han òg verne arkeologiske funn frå tida før tilkoma av spanske conquistadorar.
Tallause lagunas, som samlar vatn frå mange små elver, ligg innanfor grensene til Parque nacional natural Sumapaz. Innsjøane er vidare kjelder til større elvesystem.
Fauna og flora
Flora utgjer i tillegg til representantar for slekta Espeletia frå korgplantefamilien, også 40 til 50 cm høge grasartar frå slekta Paspalum. Utanom desse finst tallause andre planteartar. Det er til dømes funne 55 representantar for korgplantefamilien, 20 for grasfamilien, 15 i  skjermplantefamilien, 14 i rosefamilien og 12 i brunrotfamilien ved Chisacá-sjøen åleine. Faunaen omfattar forutan mange froskar, reptil og fugleartar, òg pattedyr som til dømes puma og tigerkatt.
Fylkesveg 306
Fylkesveg 306 (Fv306) går mellom Rien i Larvik og Undrumsdal i Re.
Knudstadveien Hengsrudveien Fossanveien
306
Hedrumveien
Lancashire
Lancashire vart grunnlagd på 1100-talet. I Domesday Book (1086) vert landområda her omtalte som ein del av Yorkshire. Området mellom elvane Mersey og Ribble var ein del av Cheshire. Då dei opphavlege grensene vart fastsett, grensa Lancashire til Cumberland, Westmorland, Yorkshire og Cheshire.
Lancashire steig fram under den industrielle revolusjonen som ein stor kommersiell og industriell region. Grevskapet bestod av fleire hundre møllebyar og bergverk. I 1830-åra vart om lag 85 % av all bomull i verda handsama i Lancashire. Accrington, Blackburn, Chorley, Darwen og Burnley var store bomullsspinneri-byar på denne tida. Blackpool var eit stort turistsenter for innbyggjarane i møllebyane i Lancashire, særleg under ferietida wakes week.
Grensene vart endra ein god del under reforma i 1974, då Liverpool og Manchester og områda rundt vart omgjort til dei metropolitanske grevskapa Merseyside og Stor-Manchester. På demme toda vart Furnesshalvøya ein del av Cumbria. I dag grenser grevskapet til Cumbria, Stor-Manchester, Merseyside og North og West Yorkshire. Hertugdømet Lancaster utøver retten til Krona i området kalla pfalzgrevskapet Lancaster.
Jerusalem
Jerusalem er ein by i Midtausten i det historiske landskapet Israel/Judea/Palestina. Byen ligg på vasskiljet mellom Middelhavet og Dødehavet, på eit høgdedrag frå 650 til 840 meter. Jerusalem ligg aust for Tel Aviv, sør for Ramallah, vest for Jeriko og nord for Betlehem. Jerusalem har opp gjennom åra vore ein omstridd by. Byen har ei fortid som hovudstad i det sjølvstendige Israel under David si ætt, Israel/Judea, seinare hovudstad for Hasmonearane sitt rike og for Herodes sitt kongerike, noko som gjer byen viktig for jødane og for dei kristne. Byen er òg religiøst viktig for muslimane då det var her profeten Muhammed skal ha utført si himmelreise frå.
Jerusalem har sidan 1950 vore de facto hovudstad i staten Israel. Fram til 1967 var berre Vest-Jerusalem ein del av Israel. Sidan Seksdagarskrigen i 1967 har Israel òg styrt over Aust-Jerusalem. Israel gjer krav på heile byen som sin hovudstad, men det er ikkje internasjonalt anerkjent. Nesten alle ambassadar ligg difor i Tel Aviv. Palestinarane gjer krav på Aust-Jerusalem som hovudstad for dei palestinske sjølvstyresmaktene i ein framtidig palestinsk stat. Etter SN sin delingsplan frå 1947 skal Jerusalem vera ein internasjonal by under SN-styre. Israel vedtok ei lov der det vart slege fast at Jerusalem var Israel sin «evige og udelelege hovudstad».
I Jerusalem ligg mellom anna den jødiske heilagdommen Vestmuren, òg kjend som «Klagemuren» blant ikkje-jødar, Gravkyrkja, som etter tradisjonen er bygd over Jesu grav, og den muslimske Klippedomen frå 700-talet.
Namn
Ein by kalla Rušalimum eller Urušalimum er omtalt i egyptiske tekstar frå ca. 2000 f.Kr. og 1330 f.Kr. Namnet tyder truleg 'grunnen åt Sjalim', der Sjalim er ein semittisk gud. Jødisk tradisjon knyter namnet til hebraiske sjalom, 'fred'. Fyrste Mosebok nemner Salem, som truleg er den same byen.
Klassisk hebraisk יְרֽוּשָׁלִַֽם [jərūšā'laim] er ei seinare fom av namnet. På moderne israelsk hebraisk Yerushalayim [jərūšā'lajim]. Ūršalīm er ei arabifisert form av dette namnet. På arabisk er byen mest kjend som Al-Quds القدس [al-qūds], 'den heilage', eller Bayt al-Muqaddas, 'heilag stad'.
På bibelsk gresk blir byen kalla Ιερουσαλήμ, Hierousalēm/Ierousalēm eller Ιεροσόλυμα Hierosolyma/Ierosolyma, som har påverka europeiske namn på byen. Eit norrønt namn på byen er Jorsal, kjend frå kongsnamnet Sigurd Jorsalfare.
Historie
Med tanke på den sentrale stillinga byen har i både jødisk nasjonalisme (sionisme) og palestinsk nasjonalisme vert oppsummeringa av den meir enn 5 000 år gamle historia til Jerusalem ofte påverka av ideologiske fordommar eller bakgrunn. Til dømes er dei jødiske periodane av byhistoria viktige for sionistane, som snakkar om at dei moderne jødane ættar frå israelittane og makkabearane, medan islamske, kristne og andre ikkje-jødiske periodar i byen har vore viktig for palestinsk nasjonalisme, som snakkar om at moderne palestinarar ættar frå alle dei forskjellige folkegruppene som har levd i regionen. Som følgje av dette, hevdar begge sider at historia til byen har blitt politisert av den andre for å styrke sine eigne krav på byen,  og at ho er boren fram av fokuset kvar forfattar har på forskjellige hendingar og epokar i byhistoria.
Den første tida
Keramiske funn indikerer at Davidsbyen, som ligg innafor dagens Jerusalem, var busett så langt attende som koparalderen (ca. 3000-talet fvt.), med bevis for ei permanent busetnad tidleg i bronsealderen (ca. 3000–2800 fvt.). Forbanningstekstane (ca. 1800-talet fvt.), som referer til ein by kalla rwš3lmm, transkribert på forskjellige måtar som Rušalimum/Urušalimum/Rôsh-ramen og Amarnabreva (ca. 1300-talet fvt.) kan vere første gongen byen er nemnt. Somme arkeologar, inkludert Kathleen Kenyon, meiner Jerusalem vart grunnlagd av nordvestlege semittar med organiserte busetnader frå kring 2600 fvt. Nadav Na'aman hevdar at festningsverka var senteret i eit kongedøme datert til kring 1700-talet fvt. Den første busetnaden låg på Ophelhøgda. Bibelen nemner først Jerusalem («Salem») som styrt av Melkisedek, ein alliert av Abraham.
Seint i bronsealderen var Jerusalem hovudstaden i ein bystat som var vasall under egyptarane, og var då ein liten busetnad som styrte over eit par kringliggande landsbyar og beitemarker, med ein liten egyptisk garnison styrt av herskarar utpeikt av kong Abdi-Heba, På tida til Seti I og Ramses II vart det gjort store utbyggingar medan velstanden auka.
Denne perioden, då Kanaan var ein del av det egyptiske riket, samsvarar i Bibelen med invasjonen til Josva. I Bibelen vert det skrive at Jerusalem låg i området som høyrte til Benjamin-stamma men var okkupert av jebusittane. Kong David er sagt å ha erobra desse i omleiringa av Jebus, og flytta hovudstaden sin frå Hebron til Jerusalem, som då vart hovudstaden i eit samla Kongedømet Israel, og eit av fleire religiøse senter. Valet kom kanskje av at Jerusalem ikkje var ein del av stammesystemet i Israel, og dermed høvde godt som eit senter for føderasjonen. Meiningane er delte om ein stor stein struktur og ein nærliggande trappeforma steinstruktur kan ha vore ein del av palasset til kong David, eller er datert til ein seinare periode.
Då assyrarane erobra Kongedømet Israel i 722 fvt., vart Jerusalem styrkt ved at mange flyktningar drog hit frå dei nordlege kongedøma. Perioden med Det første tempelet enda kring 586 fvt., då babylonarane erobra Judea og Jerusalem, og la Salomotempelet i ruinar.
Antikken
I 538 fvt. inviterte persar-kongen Kyros den store jødane i Babylon attende til Judea for å bygge opp att Tempelet. Bygginga av Det andre tempelet var ferdig i 516 fvt., under regjeringstida til Darius den store, 70 år etter øydelegginga av Det første tempelet. Kring 445 fvt. skriv kong Artaxerxes I av Persia eit skriv som tillet at ein kunne bygge byen (og bymurane) opp att. Jerusalem tok igjen rolla som hovudstad i Judea og senter for jødisk tilbeding. Det er oppdaga mange jødiske graver frå Den andre tempelperioden i Jerusalem. Eit døme, oppdaga nord for Gamlebyen, har restar av menneske i eit ossarium dekorert med den arameiske inskripsjonen «Simon tempelbyggjaren.» Abbagrava, som òg ligg nord for Gamlebyen, har ein arameisk inskripsjon med paleo-hebraiske bokstavar som seier: «Eg, Abba, son av presten Eleaz(ar), son av Aaron den høge (presten), Abba, den undertrykte og forfølgde, som var fødd i Jerusalem og reiste i eksil i Babylonia og ført (attende til Jerusalem) Mattathi(ah), son av Jud(ah), og gravlagd i ei grotte som eg kjøpte eit skøyte for» Benei Hezir-grava ligg i Kidrondalen og er dekorert med monumentale doriske søyler og hebraiske inskripsjonar, og er indentifisert som gravstaden til prestar frå Det andre tempelet. Sanhedrin-gravene er eit underjordisk kompleks av 63 graver skore ut i fjellet, som ligg i ein offentleg park nord i Jerusalem i bydelen Sanhedria. Desse gravene, som truleg var for medlemmar av Sanhedrin  og gravert med gamle hebraiske og arameiske skriveri, er datert til mellom 100 fvt. og 100 evt.
Då Aleksander den store erobra Persia, kom Jerusalem og Judea under makedonsk kontroll, og etter kvart under Det ptolemaiske dynastiet under Ptolemaios I. I 198 fvt. tapte Ptolemaios V Epiphanes Jerusalem og Judea til selevkidane under Antiokhos III. Selevkidane prøvde å gjere om Jerusalem til ein hellenisert bystat, men det tilspissa seg i 168 fvt. då makkabearen Mattathias og fem av sønene hans gjorde opprør mot Antiokhos IV Epiphanes og opprettinga deira av eit hasmonsk kongedøme i 152 fvt. med Jerusalem som hovudstad.
I 63 fvt. gjekk Pompeius den store inn i ein kamp om den hasmonske trona og erobra Jerusalem, og Den romerske republikken fekk eit tak over Judea. Etter ein kort invasjon av parthiarar, som støytta dei rivaliserande hashmoneiske herskarane, var Judea åstad for kampar mellom pro-romerske og pro-parthiske styrkar, noko som etter kvart førte til at ein edomitt kalla Herodes steig fram.
På 400-talet heldt den austlege vidareføringa av Romarriket, Austromarriket, styrt frå Konstantinopel, framleis kontroll over byen. I løpet av få tiår gjekk Jerusalem frå bysantinsk til persisk styre og så attende til romersk-bysantinsk styre. Etter den sassanidiske Khosrau II tidleg på 600-talet pressa seg gjennom Syria, gjekk generalane hans Shahrbaraz og Shahin til åtak på Jerusalem med hjelp av jødar frå Palaestina Prima, som hadde gjort opprør mot bysantinarane.
I omleiringa av Jerusalem i 614, etter 21 dagar med nådelaus omleiring, vart Jerusalem erobra. Bysantinske krøniker skriv at sassanidane og jødane slakta ned tusenvis av kristne i byen, mange ved Mamillabassenget, og øydela monumenta og kyrkjene deira, inkludert Den heilage grav-kyrkja. Denne episoden er mykje omdiskutert blant historikarar. Den erobra byen vart verande under sassanidane i femten år, før den bysantinske keisaren Heraklios erobra han attende i 629.
Jerusalem nådde størst storleik og folketal på slutten av Den andre tempel-peiorden, då byen dekte to kvadratkilometer og hadde eit folketal på 200 000.
Mellomalderen
I 1244 vart Jerusalem plyndra av tartarar frå Khwarazmi-dynastiet, som tok livet av den kristne folkesetnaden i byen og dreiv ut jødane. Khwarezmi-tartarane vart drivne ut av ajjubidane i 1247. Frå 1260 til 1517 vart Jerusalem styrt av mamelukkane. I denne perioden var det mange kampar mellom mamelukkane på den eine sida og krossfararne og mongolane på den andre. Området vart òg råka av fleire jordskjelv og svartedauden. Somme europeiske kristne vart verande i byen for Ridderordenen av Den heilage grava i Jerusalem.
1500–1800-talet − Osmansk styre
I 1517 kom Jerusalem og området rundt under osmanske tyrkarar, som generelt heldt kontrollen over området fram til 1917. Jerusalem opplevde ei blømande tid med fred under Suleiman den store – og dei storslåtte murane kring Gamlebyen vart bygd opp att. Gjennom det meste av osmansk styre, vart Jerusalem verande ein provinsby, men likevel eit viktig religiøst senter, men låg ikkje langs hovudvegen mellom Damaskus og Kairo. Den engelske referanseboka Modern history or the present state of all nations skriven i 1744 skriv at «Jerusalem vert framleis rekna som hovudstaden i Palestina».
Osmanarane førte med seg mange nyskapingar. Moderne postsystm styrt av forskjellige konsular og faste skysstenester var av dei første teikna på modernisering i byen. Midt på 1800-talet byde osmanarane den første asfalterte vegen frå Jaffa til Jerusalem, og i 1892 hadde jernbanen kome til byen.
Med annekteringa av Jerusalem av Muhammad Ali av Egypt i 1831, vart det oppretta ambassadar og konsulat i byen. I 1836 tillet Ibrahim Pasha dei jødiske innbyggjarane i Jerusalem å få bygge opp att fire store synagoger, mellom anna Hurva. I arabaropprøret i Palestina i 1834 leia Qasim al-Ahmad styrkane sine frå Nablus og gjekk til åtak på Jerusalem og med hjelp av Abu Ghosh-klanen gjekk han inn i byen den 31. mai 1834. The kristne and jødar of Jerusalem were subjected to attacks. Ibrahim's Egyptian army routed Qasim's forces in Jerusalem the following month.
I 1860-åra oppstod det nye bydelar utafor murane til Gamlebyen for å huse pilegrimar og utbetre dei dårlege sanitære tilhøva inne i byen. Migraš ha-Rusim og Mishkenot Sha'ananim vart grunnlagde i 1860, etterfølgd av mange andre som Mahane Israel (1868), Nahalat Shiv'a (1869), HaMoshava HaGermanit (1872), Beit David (1873), Mea Shearim (1874), Shimon HaZadiq (1876),  Beit Ya'aqov (1877), Abu Tor (1880-åra), Den svensk-amerikanske kolonien (1882), Yemin Moshe (1891) og Mamilla, Wadi al-Joz kring hundreårsskiftet. I 1867 rapporterte amerikanske misjonærar at det estimerte folketalet i Jerusalem var 'over' 15 000, med 4 000 til 5 000 jødar og 6 000 muslimar. Kvart år var det 5 000 til 6 000 russiske, kristne pilegrimar. I 1874 vart Jerusalem senteret i eit spesielt administrativt distrikt, sjølvstendig frå Syria vilayet og direkte underlagt Istanbul, kalla Jerusalem mutasarrifat.
Fram til 1880-åra var det ingen formell barneheimar i Jerusalem, sidan familiar generelt tok vare på kvarandre. I 1881 vart Diskin barneheim grunnlagd i Jerusalem då foreldrelause jødiske barn etter ein russisk pogrom kom til byen. Fleire barneheimar vart grunnlagd i Jerusalem på byrjinga av 1900-talet som Zion Blumenthal barneheim (1900) og Den generelle israelske barneheimen for jenter (1902).
1917–1948 − Det britiske mandatet
I 1917 etter slaget ved Jerusalem, vart byen erobra av den britiske arméen, leia av general Edmund Allenby. I 1922 gav Folkeforbundet ved Lausannekonferansen Storbritannia styret over Palestinamandatet, nabomandatet Transjordan i aust på andre sida av Jordanelva, og Irakmandatet bortafor der.
Frå 1922 til 1948 vart forholdet mellom dei arabiske kristne og muslimane og den aukande jødiske folkesetnaden i Jerusalem dårlegare, og det førte til mykje uro. I Jerusalem var det arabiske opprør i 1920 og i 1929. Under britane vart det bygd nye hagebydelar i vest og nord i byen og institusjonar for høgare utdanning, som Hebraisk universitet vart grunnlagd.
Etter 1948
Då Palestinamandatet gjekk mot slutten, tilrådde Dei sameinte nasjonane ein delingsplan som skapte «eit særskild internasjonalt regime i Jerusalem som består av eit Corpus separatum styrt av SN.» Det internasjonale regimet (som òg omfatta byen Betlehem) skulle vare i ti år, før det skulle haldast ei folkeavstemming som skulle avgjere framtida til byen. Planen vart ikkje sett i verk, sidan det braut ut krig i 1948, medan britane trekte seg attende frå Palestina og Israel erklærte sjølvstende.
Etter krigen 1948–49 blei byen delt mellom Jordan og Israel. I 1949 proklamerte Israel Jerusalem som hovudstad. Dette førte til protestar frå SN og mange land, som ikkje anerkjende proklamasjonen. Under krigen i 1967 okkuperte Israel resten av Jerusalem og erklærte at den jordanske delen av byen var integrert i israelsk område, noko som førte til nye protestar frå SN. Sidan 1967 har konflikten om Jerusalem vore eit kjernepunkt i Midtausten-konflikten. Israel har i praksis annektert Aust-Jerusalem, og inga israelsk regjering har vore villig til å gje opp byen. I Oslo-avtala frå 1993 utsette ein Jerusalem-spørsmålet, og seinare fredsforhandlingar har ikkje ført saka vidare. I 2000 sprakk forhandlingane i Camp David nettopp på statusen til Jerusalem. Om lag 170 000 israelarar bur i busetjingar innanfor dei illegalt utvida grensene til Aust-Jerusalem (berekna tal for 2005).
Geografi
Jerusalem ligg på ein sørleg utstikkar av eit platå i Judeafjella, som omfattar Oljeberget (aust) og Skopusfjellet (nordaust). Høgda til Gamlebyen er kring 760 meter over havet. Heile Jerusalem er omgjeve av dalar og tørre elveleie (wadiar). Kidron, Hinnom og Tyropoeondalen kryssar området sør for Gamlebyen i Jerusalem. Kidrondalen går aust for Gamlebyen og skil Oljeberget frå sjølve byen. Langs sørsida av det gamle Jerusalem ligg Hinnomdalen, ei bratt kløft knytt til Bibelen med konseptet om Gehenna eller Helvetet. Tyropoeondalen ligg i nordvest nær Damaskusporten, og går sør-søraustover gjennom sentrum av Gamlebyen og ned til Siloambassenget, og deler den nedre delen av to åsar, Tempelhøgda i aust, og resten av byen i vest (den lågare og den øvre byen er skildra av Josefus). I dag er denne dalen gøymd av avfall som har samla seg opp i løpet av hundreåra. I bibelsk tid var Jerusalem omgjeve av skogar av mandel, oliven og furu. Hundrevis av år med krigføring og vanskjøtte, har øydelagd desse skogane. Bøndene i Jerusalem-området bygde steinterrassar langs åssidene for å halde fast på jorda, noko ein framleis kan sjå spor av i landskapet.
Vassforsyning har alltid vore eit problem i Jerusalem, som ein kan sjå på nettverket av gamle akvedukter, tunnelar, basseng og cisterner i byen.
Wexford
Wexford (irsk Loch Garman) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Wexford og ligg nær søraustspissen av Irland.
Jerusalem
Geografi
Herzlfjellet ligg på vestsida av byen nær Jerusalemskogen og er nasjonalgravplassen i Israel.
Wexford
Byen ligg på sørsida av Wexford Harbour, ved ein fjord danna av elva Slaney. Han vart grunnlagd av vikingar omkring år 800, og fekk då namnet Waesfjord, 'fjorden ved mudderslettene'. Dette namnet har vorte forvrengd til det engelske namnet i dag. På grunn av dei vanskelege forholda med stadige endringar i sandbankane har hamna ikkje hatt stor kommersiell suksess. Derfor vart det på byrjinga av 1900-talet laga til ei ny hamn om lag 20 km lenger sør. Opphavleg heitte denne Rosslare Harbour, men i dag har ho namnet Rosslare Europort. Ho er ei djupvasshamn, som ikkje vert påverka av tidvatn og straumar. Alle store skip nyttar denne hamna, medan Wexford hamn berre vert nytta av fiskebåtar og andre mindre fartøy.
Jerusalem
Klima
Byen har eit middelhavsklima (Köppen: Csa), med varme, tørre somrar og milde, våte vintrar. Ein kan som regel sjå snøflag i lufta eit par gonger om vinteren, men kraftige snøfall går det gjerne 3-4 år mellom. Januar er den kaldaste månaden av året, med ein normal temperatur på 9,1 °C; juli og august er dei varmaste månadane med ein normal temperatur på 24,2 °C, og sommaren er vanlegvis heilt utan regn. Årsmiddelnedbøren er kring 550 mm, og nesten alt regnet kjem mellom oktober og mai.
Demografi
I mai 2007 hadde Jerusalem eit folketal på 743,000, av dette var 68 % jødar, 30 % var muslimar og 2 % var kristne, og folketettleiken var på 5,750.4 innbyggjarar pr. kvadratkilometer (14,893.5/km²) I 2005 kom det 2,850 immigrantar til Jerusalem, av dette nesten tre fjerdedeler av dei frå USA og Frankrike, i tillegg til tidlegare innbyggjarar i Sovjetunionen. Innan Israel overgjekk emigrantar frå Jerusalem innvandrarar til byen. I 2005 emigrerte over ti tusen israelarar til Jerusalem, medan seksten tusen forlét byen. Folketalet i Jerusalem held likevel fram å stige på grunn av høge fødselsrater, særskild blant arabarane og harediske jødiske samfunn (der fødselsraten er høgare enn gjennomsnittet i Israel). På grunn av dette er den totale fødselsraten i Jerusalem (4,02) mykje høgare enn andre byar i regionen, som Tel Aviv (1,98) og òg ganske mykje høgare enn landsgjennomsnittet på 2,90. På same måte er den gjennomsnittlege storleiken på hushaldningane i Jerusalem 180,000 3,8 menneske.
Wexford
Byen følgjer hamna langs fjorden og elva, med ei hovudgate som går meir eller mindre parallelt med vasskanten. Hovudgata er om lag halvannan kilometer lang, og har fleire namn i løpet av denne strekninga. Nesten alle butikkar i sentrum av byen ligg langs denne gata.
Wexford er forbunde til Dublin via jernbane og hovudvegen N11 (E1). Det er ei stor bru, ei av dei lengste i Irland, som går frå Wexford by til den andre sida av fjorden.
Birs
Biletgalleri
<Gallery> Fil:2010-09-05 Birsquelle bei Tavannes.jpg|Kjelda til Birs sør for Tavannes Fil:Birs.JPG|Kjelda til Birs ved Tavannes Fil:2010-09-05 Birs bei Court.jpg|Birs sør for Court (Gorges de Court) Fil:Picswiss BE-97-02 Blick hin zur Klus von Moutier (Gorges de Moutier).jpg|Gorges de Moutier Fil:Birs bei Münchenstein.jpg|Den ny-naturaliserte Birs i Münchenstein Fil:Birs bei münchenstein (ebm).jpg|Birs ved Elektra Birseck Münchenstein Fil:2009-09-13 birswasserfall.jpg|Birsfossen i Neue Welt, Münchenstein Fil:Picswiss BL-52-03.jpg|Birs ved Birsfelden Fil:London2007zurich img 5738.jpg|Flyfoto av samløpet mellom Rhinen og Birs </Gallery>
Fisterøyane
Fisterøyane er ei øygruppe i Boknafjorden i Ryfylke i Rogaland. Den største øya er Halsnøy. Mindre øyar er Sør-Bokn og Byre. Øyane høyrde tidlegare til Fister kommune, som først blei samanslegen med Finnøy kommune, i dag ein del av Stavanger kommune.
Grytten
Grytten er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Møre og Romsdal oppretta som Grytten formannskapsdistrikt i 1837.
1. januar 1964 blei Grytten slått saman med Eid, Hen og Voll kommunar, samt det meste av Veøy kommune til den nye Rauma kommune. Grytten hadde ved samanslåinga 3 683 innbyggarar.
Siste ordførar i Grytten kommune var dåverande stortingsrepresentant Hans Hjelle.
Fuglevik
Fuglevik er ein tettstad i Moss kommune i Viken. Han ligg ved Ytre Oslofjord og har.
Jerusalem
Demografi
I 2005 hadde det totale talet busette i Jerusalem auka med omtrent 13,000 (1,8 %, like mykje som det israelske gjennomsnittet. Medan byen har fortsett å vekse, har den religiøse og etniske samansetnaden i Jerusalem likevel framleis endra seg. Sjølv om jødane utgjer majoriteten i Jerusalem, tilhøyrer berre kring 31 % av barna under 15 denne gruppa. Dette stadfester observasjonar om at den jødiske prosentdelen i Jerusalem har falle dei siste fire tiåra. I 2004 utgjorde jødar 66 % av folkesetnaden, mot 74 % i 1967 då Seksdagarskrigen fann stad. Denne nedgangen blir forklart med den stiande bukostnaden i Jerusalem, den mindre jobbmarknaden og den aukande religiøse karakteren av byen. Mange unge menneske flyttar til forstadene for å skaffe seg billigare bustader og meir verdsleg livsstil, som ein finn i andre byer.
Demografi og skiljet mellom den jødisk-arabiske folkesetnaden spelar framleis ei stor rolle i striden om Jerusalem. I 1998 foreslo utviklingsinstansen i Jerusalem å utvide bygrensene mot vest for å inkludere fleire område med høg jødisk folkesetnad.
Lokalstyre
Bystyret i Jerusalem (i Israel) har 31 valde medlemmer, og av dette er ein av dei borgarmeisteren. Borgarmeisteren har vervet i ein periode på fem år, og peikar ut seks varamenn. Guvernøren for palestinsk Jerusalem er Adnan al-Husayni. Utanom borgarmeisteren og varamennene, får medlemmene av bystyret inga løn og jobbar frivillig. Teddy Kollek er borgarmeisteren i Jerusalem som har innehatt vervet lengst, i 28 år – i seks periodar. Dei fleste av møta i bystyret til Jerusalem er private, men kvar månad vert det halde eit møte som er open for ålmenta. Innan kommunestyret utgjer religiøse politiske parti ein særskild sterk faktor, og desse utgjer ein stor del av kommunestyret.
Det israelske kommunestyret og kontoret til borgarmeisteren i Jerusalem er på Safraplassen (Kikar Safra) ved Jaffa-gata. Det nye rådhuset består av to moderne bygg og ti renoverte historiske bygninger som ligg kring ein stor plass, og vart opna i 1993. Byen fell under Jerusalem-distriktet (i Israel) og Jerusalem guvernement (i dei palestinske områda), med Jerusalem som administrasjonssenter i distriktet.
Samferdsle
Jerusalem er i gang med bygginga av første del av eit bybanesystem (hebraisk, Rakevet kala) som i alt vil omfatte åtte linjer med 75 stasjonar fordelt på eit banenett på 50 km om utbygginga blir fullført. Den første linja, frå Pisgat Ze'ev i nord til Herzlfjellet passerer nær Gamlebyen (Damaskusporten) og opna 19. august 2011. Traséen er 13,9 km lang med 23 stasjonar.
Idrett
Dei to mest populære idrettsgreinene i Jerusalem er fotball og basketball. Beitar Jerusalem Football Club er eit av dei mest kjende fotballaga i Israel. Blant Beitar Jerusalem sine tilhengjarar er det kjende politikarar, som ofte er tilskodarar til fotballkampane til klubben. Det andre store fotballageti byen, og ein av dei største rivalane til Beitar Jerusalem, er Hapoel Jerusalem. Medan Beitar Jerusalem har vunne den israelske cupen sju gonger, har Hapoel Jerusalem berre vunne cupen ein gong. Beitar Jerusalem har vunne den israelske serien seks gonger, medan Hapoel Jerusalem aldri har vunne denne. Sidan Teddy Stadion vart opna i 1992, har denne vore den største fotballstadionen i Jerusalem med ein tilskodarkapasitet på 21 600. Den mest populære palestinske fotballklubben er Jabal Al Mukaber, som spelar i Vestbreidda Premier League. Klubben, med base på Skopusfjellet i Jerusalem, og er ein del av Asian Football Confederation. Dei spelar heimekampane sine ved Faisal Al-Husseini Internasjonale Stadion i Al-Ram, på andre sida av Israel si sperring på Vestbreidda.
I basketball spelar Hapoel Jerusalem i den øvste divisjonen, Ligat HaAl. Klubben har vunne den israelske cupen i basketball tre gonger, og vann òg europaligaen i basketball i 2004.
Jerusalem maraton er ei årleg hending med løparar frå heile verda i ei løype som passerer nokre av dei mest kjende stadane i byen.I tillegg til maraton vert det arrangert ein halvmaraton på 21,0975 km, ti kilometer og fem kilometers løp.
Heilage stader
I Jerusalem ligg mellom anna heilagdomane:
Tempera
Tempera er måling med emulsjonar som bindemiddel. Emulsjonar er blandingar av stoff som ikkje løyser seg i kvarandre, så som vatn og olje. Ordet tempera kjem frå latin temperare, som tyder 'blande i rett forhold'.
Temperamåling er brukt i måleri frå antikkens Hellas og i ikon frå Bysants. Den eldste temperamåinga er eggtemperaen, ein mager tempera utan tilsett olje. Frå 1400-talet vart det vanleg å tilsetje linolje i eggtemperaen. Eggeplomma verka da som ein emulgator som hjelpte til å blande vatn og olje.
Yoshiyuki Shinoda
Han spela for klubbane Kofu SC og Avispa Fukuoka.
Tempera
Ulike temperablandingar
Emulsjonane kan blandast på ymse vis, til dømes med
Linolje er vanlegast, men andre planteoljer kan og verte bruka.
Eggeplomme er eit vanleg limstoff i tempera, men kasein og limstoff framstilt av kjøtt- eller fiskeprodukt vert òg bruka.
Temperaen vert farga med naturlege pigment.
Bruk av temperamåling
Tempera tørker i to fasar: Først fordampar vatnet, sidan tørker olja. Målinga vert sterkare etterkvart som målinga vert herda, og ho kan bli svært slitesterk. Det er vanskeleg å blande fargane rett, men når biletet er måla, får det ein matt glans og held lenge på fargen.
Ein stor fordel ved temperamåling er at ho er vassbasert, slik at målaren unngår skadelege løysemiddel. Men målinga er ikkje så fleksibel som rein oljemåling.
Gladbeck
Gladbeck er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Recklinghausen.
Historie
Gladbeck var opphavleg ein liten landsby på 300 innbyggjarar fram til det vart funne kol her i 1870-åra. Han voks raskt då emigrantar frå dei omliggande prøyssiske provinsane Westfalen og Rheinland og austlegare provinsar i Preussen, inkludert innbyggjarar med polsk som morsmål, flytta til staden. Gladbeck vart hardt råka under den andre verdskrigen.
På 1960-talet vart nedgangen for kolindustrien stor, noko som resulterte i omfattande arbeidsløyse.
Trisector
Trisector er det tiande studioalbumet til den engelske progressive rockegruppa Van der Graaf Generator. Det kom ut på Virgin/EMI Records i mars 2008. Albumet var det første albumet dei gav ut som trio, etter at saksofonisten David Jackson slutta etter ein turné i 2005.
Allmusic skreiv om albumet: «Vanlegvis er det første comeback-albumet eit påskot for ein comback-turné, og det er det andre comebackalbumet som er den verkelege testen. Og Van der Graaf Generator klarte testen, sjølv om fansen kjem til å krangle om det i årevis. Dette er ikkje god, gammal VdGG, og høyrest meir ut som eit soloalbum av Peter Hammill enn nokre av albuma til VdGG frå 1970-åra.»
Île de Sein
Île de Sein er ei øy i Atlanterhavet ved kysten av Frankrike, utanfor Finistère. Øya ligg 8 km frå pointe du Raz på andre sida av sundet Raz de Sein. På bretonsk er namnet på øya Enez Sun. I lag med småøyane i nærleiken dannar øya kommunen Île-de-Sein, ein del av departementet Finistère i regionen Bretagne.
Øya ligg langs sjøvegen sørover frå Den engelske kanalen, og er kjend for det farlege farvatnet Chaussée de Sein, eit stort område med mange rev som strekkjer seg meir enn 50 km frå aust til vest. Dette krev mange fyr og bøyer. Farvatnet er òg kjend for mange skipsvrak.
Nenetsarar
Nenetsarar, som tidlegare vart kalla jurakar og juraksamojedar, er eit urfolk som held til på den vestlege delen av den russiske taigaen, særleg i Nenetsia og Jamalo-Nenetsk i Russland. Nenetsarane er eit samojedisk folk, og den viktigaste næringsvegen deira er reindrift.
Dei aller fleste nenetsarane held til i nord, på tundraen, og snakkar tundranenetsisk. Viss det blir referert berre til «nenetsisk» er det som regel tundranenetsisk det blir referert til. Den andre gruppa held til i taigabeltet vest i Sibir, dei snakkar skogsnenetsisk.
Nenetsarane er, attmed evenkiane, den største urfolksgruppa i dei russiske nordområda, og dei er dei som har bevart språket sitt lengst.
Wicklow
Wicklow (irsk Cill Mhantáin, tyder «kyrkja til den tannlause») er ein by i i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Wicklow og ligg sør for hovudstaden Dublin på austkysten av Irland. Han har 6 835 innbyggjarar (2006), men inkludert innbyggjarar i landsbygda rundt byen kjem talet opp i 12 675.
Byen ligg langs hovudvegen N11 mellom Dublin og Wexford, og er òg forbunde til jernbanenettverket til Dublin. I tillegg har byen samband med Arklow, Wexford og Rosslare og har ei stor ferjehamn. Byen har òg ei kommersiell hamn, som hovudsakleg importerer tømmer.
Like sør for byen ligg Wicklow Head, det austlegaste punktet på fastlandet i Republikken Irland.
Historie
Byen vart grunnlagd av vikingar rundt 870, og namnet på byen kjem av «Vikinglow» (Vikingenga) eller «Wykynlo», som tyder «Viking Loch» eller «Viking innsjø».
Det irske namnet er Cill Mhantáin. Dette er knytt til St. Patrick, som skal ha prøvd å gå i land på stranda Travailhawk, sør for hamna. Fiendtlege innbyggjarar gjekk til åtak på dei og slo ut framtennene på ein i Patrick sitt følgje, som vart kjend som Manntach, «Den tannlause». Manntach vendte tilbake der seinare og grunnla etter ei tid ei kyrkje, derfor Cill Mhantáin, «Kyrkja til den tannlause». Det finst ingen skriftlege kjelder som støttar segna, og namnet kan òg ha eit geografisk opphav.
Normannarane slo seg ned i området etter å ha invadert Irland. Maurice FitzGerald fekk byen, og byrja å byggje ei festning kjend som Black Castle. Ruinane av denne ligg ved kysten rett sør for hamna.
Den eldste bevarte bygningen er fransiskanerklosteret. Andre kjende bygningar er rådhuset og fengselet som vart reist i 1702. Det er no renovert og innreidd som eit vitjingssenter. Ein finn òg East Breakwater, ein bygning som vart reist av Wicklow Harbour Commissioners i 1880-åra.
Motonobu Tako
Motonobu Tako er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Avispa Fukuoka.
Fylkesveg 307
Fylkesveg 307 (Fv307) går mellom Bergan og Gravdal i Sandefjord kommune. Vegen er 10,6 km lang.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Samanslutninga av søraustasiatiske statar
Samanslutninga av søraustasiatiske statar (engelsk Association of Southeast Asian Nations, forkorta ASEAN) er ein internasjonal organisasjon med dei fleste landa i Søraust-Asia som medlemmar. ASEAN har som føremål å styrka den økonomiske, sosiale, og kulturelle utviklinga i regionen. Hovudkontoret ligg i Jakarta i Indonesia.
Brunei vart medlem i 1984, Vietnam i 1995, Laos og Myanmar i 1997 og Kambodsja i 1999.
Alle medlemslanda har underskrive SEANWFZ-avtalen, som slår fast at Søraust-Asia skal vera fri for kjernevåpen. Avtalen vart verksam i 1997.
Kokarde
Ein kokarde er eit rundt eller ovalt merke som ein oftast finn på ein hatt eller andre hovudplagg. Kokardar har fargar med særleg symbolikk, typisk nasjonalfargar.
Rock Island av Jethro Tull
Rock Island er det 17. studioalbumet til det britiske rockebandet Jethro Tull, gjeve ut i 1989. Albumet tok bandet i same hardrockretninga bandet tok på det førre albumet, Crest of a Knave frå 1987. Besetninga bestod no av Ian Anderson, Martin Barre, Dave Pegg og den nye trommeslagaren Doane Perry. Utan ein permanent klaverspelar, spelte Fairport Convention-medlemmet Maartin Allcock og det tidlegare Tull-medlemmet Peter Vettese.
Kokarde
Opphavleg var kokardar sløyfer festa til hovudplagg, seinare blei dei laga av band i ein rosett. Kokarden var eit uniformselement frå 1600- og 1700-talet, og ein viste ein lojalitet eller tilhøyrsle med ein kokarde på hatten, på tøyet eller i håret. Det var særleg populært å bruke kokarder på 1700-talet, dels som militært, dels som nasjonalt symbol. Under den franske revolusjonen var det ei tid påbode å bruka revolusjonær trikolorkokarde. Med nasjonalstatane sitt frambrot blei det elles vanleg å nytte kokardar i fargane til flagget. Slike kokardar finn ein framleis som element i mange uniformer og i nokre andre samanhengar, som på norske russeluer og svenske studentluer.
Rock Island av Jethro Tull
Rock Island selde til gullplate i Storbritannia og selde òg godt i Tyskland, der det nådde femteplassen på albumlista. Det var òg gode salstal for singelen «Kissing Willie», som nådde sjetteplassen på singellista.
Under turneen for Rock Island i 1989 vart det nytta skuggespel med smidige dansarar under songen «Kissing Willie», som enda med eit bilete som var på grensa til pornografisk. Songen «Big Riff and Mando» omhandlar livet på vegen for harde turnémusikarar og fortel mellom anna soga om då ein tilhengjar stal mandolinen til Barre.
Kokarde
Kokardar på 1700-talet
For britiske jakobinarar var ein kvit kokarde eit viktig symbol, og skotske Robert Burns skreiv eit dikt kalla «The White Cockade».
Under den franske revolusjonen blei kokardar i ulike fargar brukte til å markera tilhøyrsle:
Militær bruk
Kokardar blir framleis ein del brukt i militær samanheng, då på hovudplagg som er del av uniformer. I nokre høve er dei blitt endra frå merke av stoff til å vera laga av metall. Stiliserte kokardar blir også ofte brukt som nasjonalmerke på militærfly. Det er derimot ikkje alle flymerke som liknar kokardar.
Utdanningssamanheng
Kokardar blir brukt i nokre tradisjonelle studentuniformer, som den nordiske studentlua og i uniforma ved den franske École polytechnique.
Daiji Nii
Daiji Nii er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Avispa Fukuoka.
Feøy
Feøy er ei populær ferieøy med skjergardsliknande viker og kanalar, og idylliske friluftsområde. Mange har bygd hytte eller skaffa seg eldre hus som dei nyttar til feriebustad. Det er òg mogeleg å leige hytte eller hus her om sommaren. Ved kaien der rutebåten legg til kai ligg det ein liten landhandel etter gammal stil.
Raundalen kyrkje
Raundalen kyrkje står på Øyeflaten i Raundalen i Voss herad i Vestland, og er ei langkyrkje frå 1921.
Ho er teikna av Haldor Larsen Børve og er bygd i tre. Veggane er i bindingsverk kledd med panel og trestolpar (søyler) i kyrkjerommet ber midtskipsveggane. Kyrkja er treskipa med forhøga midtskip. Sideskipa har form noko nær ein omgang. Dette gjev kyrkja eit preg som fører tanken til stavkyrkjene.
Kyrkja er den fyrste på staden. Før dei fekk henne sokna folk i området til Vangskyrkja på Vossavangen.
Altertavla
Altertavla er måla av Lars Osa og syner Jesu gravlegging. Målarstykket er frå 1952. Før denne tavla kom på plass var det ein utskoren trekross i ramme som tente som altertavle.
Gravstad
Gravstaden i Raundalen vart teken i bruk i 1905. Klokkestøpulen som står ved kyrkja er truleg frå same tida og såleis eldre enn kyrkja.
Balsfjord kommune
Balsfjord kommune (nordsamisk Báhccavuona suohkan, kvensk og finsk Paatsivuonon komuuni) er ein fjord- og landbrukskommune i Troms-området i Troms og Finnmark fylke.
Kommunegrenser
Balsfjord grensar i nord til Tromsø kommune, i aust til Storfjord, i sør til Målselv, og over fjordane i vest til Senja kommune.
Kommunen ligg på begge sidene av Balsfjorden, og det meste av Malangshalvøya høyrer til kommunen. I søraust strekker kommunen seg nesten til svenskegrensa.
Kommunereguleringar
Balsfjord kommune blei oppretta i 1860, då han blei skild ut frå Tromsøysund kommune. Kommunen hadde då 3610 innbyggarar. I 1871 blei Malangen skilt ut som eigen kommune. I 1875 blei eit område med 7 innbyggarar overført til Balsfjord frå Lyngen kommune. I 1904 blei eit område med 5 innbyggarar overført frå Balsfjord til Målselv kommune. 1. januar 1964 blei Malangen slått saman med Balsfjord igjen, men ein del av gamle Malangen kommune, med 118 innbyggarar, og ein del av gamle Balsfjord kommune, med 2 innbyggarar, blei samtidig overført til Målselv kommune. Eit ubebygd område blei òg overført til Storfjord kommune. 1. januar 1966 blei også Sørelvmo krins overført frå Balsfjord til Målselv kommune.
Malangen i den vestlege delen av kommunen var eigen kommune fram til 1964.
Fjordar
Kommunen er dominert av dei to fjordane Balsfjorden og Malangen. Rundt fjordane er slake, fruktbare lier som gir gode forhold for jordbruk.
Vatn
Dei sørlege delane av kommunen, mot Målselv, har mange store vatn: Sagelvvatnet, Josefvatnet, Indre og Ytre Fiskelausvatn, Takvatnet (samisk: Dávkajávri) og Fjellfrøsvatnet (samisk: Geatkejávri).
Fjell og dalar
Austover fører Balsfjordeidet over til Storfjord. Nord for dette eidet ligg dei sørlegaste fjella i Lyngsalpan (samisk: Ittugáddi) der den 1505 meter høge Piggtinden står på grensepunktet mellom Balsfjord, Tromsø og Lyngen kommunar. Heilt i søraust ligg Tamokdalen (samisk:Dápmotvuovdi) omkransa av dei massive fjella som er karakteristisk for Indre Troms.
Dei høgaste fjella i Balsfjord er:
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Balsfjord kommune frå 1910: a ''Dette talet omfattar Naveren og Målsnes, som var del av gamle Malangen kommune fram til kommunesamanslåingane i 1964, då dei blei overførte til Målselv kommune. Dette området hadde då 118 innbyggarar. Det omfattar òg garden Skogli ved Heia, som var del av gamle Balsfjord kommune fram til 1964, då det blei overført til Målselv kommune. Dette området hadde då 2 innbyggarar. Det omfattar òg Sørelvmo krins, som blei overført til Målselv kommune i 1966. Dette området hadde då 131 innbyggarar.''
Grunnkrinsar
Balsfjord kommune er delt inn i tre statistiske delområde (innbyggertal 2013):
Gardar
Innafor kvar av dei tre grunnkrinsane finn vi dei ulike matrikkelgardane (gnr)i Balsfjord (sjå òg snl.no)
Tettstader
Kommunen har to tettstader:
Europavegar
E6 går gjennom kommunen. Frå Nordkjosbotn går E8 til Tromsø (73 km), han går òg austover mot Finland, med felles trasé med E6 frå Nordkjosbotn til Skibotn.
Riksvegar og fylkesvegar
Rv 87 går frå Øvergård på Balsfjordeidet gjennom Tamokdalen til Øverbygd og Rundhaug i Målselv kommune og endar i Brandmo-krysset i Bardu der han møter E6.