cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ungarsk geografi
Topografi
Det meste av landet har ei høgd under 200 meter over havet. Sjølv om Ungarn har fleire moderat høge fjellkjeder er berre 2 % av landet over 300 meter. Det høgaste punktet i landet er Kékes på 1 014 meter over havet. Det ligg i Mátrafjella nordaust for Budapest. Det lågaste punktet er 77,6 meter over havet og ligg sør i Ungarn, nær Szeged.
Landet sin beste naturressurs er dyrkbar mark, sjølv om kvaliteten på jordsmonnet varierer mykje. Om lag 70 % av det totale landarealet kan nyttast til jordbruk og av dette igjen er 72% dyrkbar mark. Ungarn manglar dei store energikjeldene og råmateria som ein treng for industriell utvikling.
Sletter og åser
Den vesle ungarske sletta eller Vesle-Alföld er ei slette på om lag 8 000 km² nordvest i Ungarn, sørvest i Slovakia og aust i Austerrike der elva Rába renn over.
Transdanubia-regionen ligg vest i landet og grensar til elvane Donau og Drava og resten av landegrensa med Slovenia og Kroatia. Han ligg sør og vest for Donau. Her ligg Neusiedlersjøen og Balatonsjøen og området består stort sett av åsar. Transdanubia er hovudsakleg eit jordbruksområde. Funn av mineral og olje er òg gjort i fylket Zala nær grensa til Kroatia.
Den store ungarske sletta dekkjer nedslagsfeltet til elva Tisza og sideelvane hennar. Ho dekkjer meir enn halvparten av arealet til Ungarn. Det grensar til fjell på alle sider og har eit variert terreng, inkludert regionar med frodig jord, sand, audemark og myrområde. Ungarar har budd på den store sletta i minst tusen år. Her finn ein puszta, ei lang og udyrka vidde der mange ungarske segner er knytte til. I tidlegare hundreåra var ikkje den store sletta passande for jordbruk fordi det ofte var flaum her. I staden vart ho nytta som beitemark for hordar av kveg og hest. På siste halvdel av 1800-talet utførte regjeringa prosjekt for å kontrollere elvane og hindre flaum. Dermed vart store delar av sletta dyrka og buskap var ikkje lenger ein av hovudnæringane i landet.
Fjell
Sjølv om mesteparten av Ungarn er lågare enn 300 meter over havet så har Ungarn fleire mellomhøge fjellkjeder. Dei kan delast inn i fire geografiske område, frå vest til aust: Alpokalja, Dei transdonaiske mellomfjella, Mecsek og Dei nordungarske mellomfjella. Alpokalja (som tyder foten av Alpane) ligg langs grensa til Austerrike og det høgaste punktet her er Írott-kő med ei høgd på 882 moh. Dei transdonauske mellomfjella strekkjer seg frå vestlege område av Balatonsjøen til Donausvingen nær Budapest, der dei møter Dei nordungarske mellomfjella. Den høgaste toppen her er den 757 meter høge Pilis. Mecsek er den sørlegaste fjellkjeda i Ungarn og ligg nord for Pécs. Det høgaste punktet her er Zengő med 682 meter.
Dei nordungarske mellomfjella ligg nord for Budapest og går nordaustover sør for grensa til Slovakia. Dei høgare ryggane, som stort sett er dekte av skog, har rike førekomstar av kol og jern. Mineral er ein stor ressurs i området har lenge vore ei av hovudnæringane til byane i området. Vindyrking er òg viktig der ein produserer den kjende vinen Tokaji. Den høgaste toppen i Ungarn er Kékes, som ligg i fjellkjeda Mátra.
Klima
Dei store slettene i Ungarn utgjer store delar av klimaet i Ungarn, som ikkje er ulikt det ein kan finne på Prærien i USA. Alpane i vest hindrar fuktig luft frå Atlanterhavet å strøyme inn over Ungarn. Dermed har Ungarn større temperaturskilnadnar mellom sommar og vinter enn ein har lenger vest i Europa.
Geografiske ytterpunkt
Den vestlagste busetnaden i Ungarn er Felsőszölnök i Vas fylke, den austlegaste er Garbolc i Szabolcs-Szatmár-Bereg, den nordlegaste er Hollóháza i Borsod-Abaúj-Zemplén og den sørlegaste er Kásád i Baranya fylke.
Finn-Erik Vinje
Finn-Erik Vinje er pensjonert professor i nordisk språkvitskap, oppvaksen i Bærum. Han var frå 1975–2006 professor i moderne norsk språk ved Universitetet i Oslo, og frå 1971 til 1975 professor i nordisk ved Universitetet i Trondheim. Han har òg vore lektor i norsk språk og litteratur ved Stockholms universitet (1962-1967).
Ungarsk geografi
Geografiske ytterpunkt
Det høgaste punktet er Kékes (1 014 m), medan den lågaste er ved elva Tisza nær Szeged (78 m).
Finn-Erik Vinje
Fagområdet til Vinje er nyare språkhistorie og språknormering. Vinje har drive språkleg konsulentverksemd, særleg gjennom vervet som språkkonsulent for bokmål i NRK (1971–1993) og som medarbeidar i NRKs radioprogram Språkrøret (1974–1989). Vinje har dessutan hatt språkspalte i Arbeiderbladet, Programbladet og Skole-fokus. På 1970-talet vart Vinje engasjert av Forbrukardepartementet til å lage kurs i praktisk språkbruk, og har sidan den tid halde ei rad kurs som han òg har laga lærebøker til.
Ungarsk geografi
Jordbruk
Ungarn er med sine sletter og åsar særs eigna for jordbruk.
Dyrkbar mark
Åkerland er utan tvil den største naturresursen i Ungarn. Det dekkjer om lag 49,58 % av landet som er svært unikt på verdsbasis. Mesteparten av åkerlandet har god kvalitet.
Det viktigaste jordbruksområdet er Den vesle ungarske sletta, Transdanubia og Den store ungarske sletta. Sistnemnde dekkjer halve landet, men jordsmonnet varierer mykje og inneheld til og med ein liten graskledd halvørken, den såkalla pusztaen (steppe på norsk). Puszta vert beita av sau og kveg.
Barsa-Kelmes
Barsa-Kelmes (frå kasakhisk) var den største øya i Aralsjøen og utgjer Barsa-Kelmes naturreservat. Uttørkinga av Aralsjøen har derimot gjort Barsa-Kelmes til ei halvøy. I 1980-åra hadde øya eit areal på 133 km². På grunn av alt saltet som ligg att etter sjø kan det vere særs ubehageleg i støvstormar og kraftig vind.
Ungarsk geografi
Dyrkbar mark
Dei viktigaste jordbruksprodukta frå Ungarn er mellom anna mais, kveite, bygg, havre, solsikke, valmue, potet, hirse, sukkerroe, lin og mange andre planter. Valmue er ein del av tradisjonelt ungarsk kjøken.
Borgarfjörður
Borgarfjörður er ein fjord vest på Island nær byen Borgarnes. Vatnet i Borgarfjörður ser roleg ut, men fjorden har eigentleg farlege undervasstraumar.
Finn-Erik Vinje
Språkpolitisk var Finn-Erik Vinje samnorsk-tilhengjar på 1960- og 1970-talet. På 1980- og 1990-talet vart Vinje meir talsmann for usus-prinsippet, og han har orientert seg mot riksmålet og Riksmålsforbundet, m.a. gjennom skriving i Riksmålsforbundets blad Ordet og som formann for Litteraturpriskomitéen.
Borgarfjörður
Det ligg mange flate øyar i fjorden, men dei er stort sett ikkje busett.
Finn-Erik Vinje
Vinje har markert seg for meir bruk av normert talespråk og imot obligatorisk sidemålsopplæring i skulen. I tillegg meiner han at nynorsken vil døy ut.
Borgarfjörður
Nær Borgarnes går hringvegur over ei halv kilometer lang bru.
Finn-Erik Vinje
Vinje er juryformann for Riksmålsforbundets litteraturpris (2006–) og vart innvald i Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur i 2005. Han var medlem av Norsk språkråd frå skipinga i 1972, var med på liberaliseringsvedtaket og sat i det såkalla særutvalet som førebudde rettskrivinga av 1981. Han vart i 1992 heidra av UiO med Det historisk-filosofiske fakultets pris for populærvitenskapelig formidling.
Barsa-Kelmes
Historie
Øya vart oppdaga i august 1848. Geografen A. Maksjejev og topografen A. Akisjev gjorde ei topografisk undersøking av øya og skildra landskapet her.
Ein springedderkopp, Sitticus barsakelmes, vart kalla opp etter øya i 1998.
Borgarfjörður
Namnet på fjorden ser ut til å ha kome frå garden Borg, som i følgje sogene vart grunnlagd av far til Egil, Skallagrímur, som tok landet rundt fjorden og dermed gav fjorden namnet Borgarfjörður.
Ungarsk geografi
Dyrkbar mark
Landet er kjend for paprikaen. I tillegg finn ein frukt som eple, pære, fersken, drue, vassmelon og kantalupp.
Ungarn dyrkar ikkje genmodifisert mat.
Vindyrking
Vinproduksjon har ei lang historie i Ungarn. Det er to språk i Europa der ordet for «vin» ikkje har latinsk opphav, og dei er gresk og ungarsk. Det ungarske ordet er bor.
Ein har drive vindyrking i Ungarn sidan romarane tok med seg kunnskapane til området i romartida. Då ungararane kom til området tok dei over vindyrkinga og har oppretthalde produksjonen sidan den gong.
I dag er det mange vinområde i Ungarn, som produserer både kvalitets- og billigvin. Størstedelen av vinområda i landet ligg i fjella eller i åsane, som i Dei transdonauske mellomfjella, Dei nordungarske mellomfjella og Villányfjella. Dei viktigaste vinområda er Eger, Hajós, Somló, Sopron, Villány, Szekszárd og Tokaj-Hegyalja.
Skogbruk
19 % av landet er dekt av skog. Desse områda er hovudsakleg fjellområde, som Dei nordungarske og Dei transdonauske mellomfjella og Alpokalja. Skogane er varierte med tre som gran, bøk, eik, piletre og akasie.
Cramond Island
Cramond Island (skotsk-gælisk Eilean Chathair Amain) er ei av fleire øyar i Firth of Forth aust i Skottland, nær Edinburgh. Øya ligg utanfor Cramond og er 500 meter lang og 7,7 hektar stor. . Cramond Island er i røynda ei tidvassøy og er landfast ved lågvatn. Det går ein brulagt sti over til øya, som går an å nytte ved fjøre. Ved høgvatn er det derimot ikkje mogeleg å nytte stien.
Gjennom det meste av historia vart Cramond Island nytta til jordbruk, særleg sauehald. Øya var ein gong kjend for østers, men desse vart utrydda i området etter overfiske. Då den andre verdskrigen braut ut, vart det bygd festningsverk på øya. Fleire av desse bygningane står framleis.
Abramovka
Abramovka (russisk Абра́мовка) er ei elv i Primorskij kraj i Russland og ei av sideelvane til Melgunovka frå venstre. Elva er 102 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva spring ut i fjella like nordvest for landsbyen Priluki. Ho munnar ut i Melgunovka 95 km frå munningen hennar.
Dei største sideelvane hennar er Kozlovk, Okhotenka, Lipovtsy og Osinovka.
Haggis
Haggis blir vanlegvis servert med «neeps and tatties» (kålrabi- og potetstappe). Elles kan haggis i lag med blant anna blodpølse, steikt egg og flesk inngå i den solide skotske frukosten, ofte marknadsført som highland breakfast.
Tradisjonar
Den skotske nasjonaldiktaren Robert Burns skreiv eit hyllingsdikt, «Address to a Haggis», som tilhengjarar gjerne les i samband med Burns-dagen 25. januar, der dei også gjerne et haggis.
Below the Salt
Below the Salt er det fjerde studioalbumet til Steeleye Span og det første etter dei fekk kontrakt med selskapet Chrysalis. Bandet blandar musikk frå mellomalderen med britisk folkrock. Bob Johnson og Rick Kemp spelte med bandet for første gongen på dette albumet. No hadde Ashley Hutchings slutta i bandet, og Tim Hart og Maddy Prior var dei einaste originale medlemmane som var att.
Albumet vart spelt inn i mai og juni 1972 i Sound Techniques i Chelsea i London. Songane vart valde ut av Hart og Prior, men det var Johnsom som føreslo å spele julehitten deira, «Gaudete». Dei produserte albumet på eiga hand, etter at dei ikkje klarte å finne ein erstattar for Sandy Roberton, som hadde produsert dei førre albuma.
«Gaudete» vart den første hitten til bandet og nådde 14. plassen på den britiske singellista. For å gje eit inntrykk av at korsongarane nærma seg og så forsvann bort, nytta dei ei lang inntoning og uttoning på albumet. Singelutgåva hadde ikkje desse inn- og uttoningane.
Sjølve albumet nådde 43. plassen på den britiske albumlista.
Innhald
Alle songane på albumet er tradisjonelle, tilpassa av Steeleye Span.
Fylkesveg 198 i Hordaland
Fylkesveg 198 i Hordaland går mellom Skogsvatnet og Klokkarvik i Sund kommune. Vegen er 7,3 km lang.
Kalium
Kalium er eit grunnstoff med kjemisk symbol K og atomnummer 19. Det er eit alkalimetall.
Bruk
Kaliumklorid vert brukt i mineralsalt.
Nokre kaliumsalt vert brukt som gjødsel.
Historie
Sir Humphrey Davy isolerte kalium i 1807.
Varangerbotn
Varangerbotn (nordsamisk Vuonnabahta) er ei bygd og administrasjonssenter i Nesseby kommune i Aust-Finnmark i Troms og Finnmark fylke. Staden ligg inst i Varangerfjorden. Grunnkrinsen Varangerbotn hadde 341 innbyggjarar den 1. januar 2017.
Europaveg 6 går gjennom staden, medan Europaveg 75 startar her på veg austover mot Vardø.
Historie
Under andre verdskrigen skipa okkupasjonsmakta ein fangeleir i Vesterelv.
Dei siste kampane mellom sovjetiske og tyske styrkar i Noreg stod i Varangerbotn den 6. november 1944.
Craigleith
Craigleith er ei lita øy i Firth of Forth utanfor North Berwick i East Lothian i Skottland. Namnet kjem frå det skotsk-gæliske Creag liath som tyder «grå stein». Ho er 24 meter over havet på det høgaste.
Norges Friidrettsforbund
Norges Friidrettsforbund (NFIF) er ein norsk idrettsorganisajon for friidrett. Han blei stifta den 1. mai 1896, under namnet Norsk Idrætsforbund. Wilhelm Baastad var den fyrste presidenten i forbundet.
NFIF er medlem av Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité (NIF), Det europeiske friidrettsforbundet (EAA) og Det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF). NFIF leier all organisert friidrett i Noreg og legg til rette for både breiddeidrett og toppidrett. Friidrettsforbundet består av 19 friidrettskrinsar, nær 750 medlemsklubbar og ca 55.000 medlemmer (per 2006). Forbundet er knytt til tidsskriftet Friidrett.
Craigleith
Kjelder
''
Norges Friidrettsforbund
Presidenten i NFIF er Anne Farseth og generalsekretær er Kjetil Hildeskor.
Neil Jordan
Neil Patrick Jordan er ein irsk filmregissør, filmprodusent og forfattar fødd i Sligo.
Neil Jordan er forfattar, men truleg mest kjend som filmregissør. Han har laga film med emne frå Irland og Storbritannia, òg om konflikten landa imellom. Han fekk Oscar for manus til The Crying Game.
Søvik i Os
Søvik er ein tettstad i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke. Staden ligg nordvest for Osøyro. Tettstaden har.
Neuwied
Neuwied er ein by i Tyskland i delstaten Rheinland-Pfalz med om lag 65 000 innbyggjarar. Byen ligg der elva Wied munnar ut i Rhinen ved den høgre breidda til Rhinen, 12 km nordvest for Koblenz, på jernbanelinja frå Frankfurt am Main til Köln.
Neuwied vart grunnlagd av grev Fredrik av Wied i 1653, nær landsbyen Langendorf, som vart øydelagd under trettiårskrigen. Sidan byen tok imot alle mogelege religiøse samfunn voks han raskt. Mellom anna søkte det herrnhutiske brorskapet tilflukt i byen.
Nær Neuwid har ein grav ut ein av dei største romerske festningane (castra) langs Rhinen.
I april 1797 slo den franske generalen Louis Lazare Hoche austerrikarane nær Neuwied, noko som var den første avgjerande suksessen i den franske revolusjonskrigen. Neuwied var heimbyen til Vilhelm av Wied, som ei kort tid i 1914 var konge av Albania.
Brian Deane
Brian Deane er ein tidlegare fotballspelar frå England som er hovudtrenar for Sarpsborg 08 Fotballforening frå sesongen 2013.
Deane starta karrieren sin i Doncaster før han vart kjøpt av Sheffield United i 1988, og scora tosifra mengder mål i alle sine fem sesongar på Bramall Lane. Samarbeidet hans med Tony Agana var spesielt fruktbart, etter ein klassisk engelsk formular for spissradarpar (ein stor hovudsterk spelar + ein mindre, kjapp). Deane fekk blant anna æra av å score det aller første målet i den nystarta engelske ligaen Premier League i august 1992. Han spelte òg tre landskampar for i den første perioden sin i Sheffield United.
I 1993 vart Deane selt til Leeds. Etter fire sesongar i klubben, returnerte han til Sheffield United sommaren 1997, der han spelte ein halv sesong før han drog til Benfica. Hausten 1998 returnerte Deane til England, og signerte denne gongen for Middlesbrough. Han har òg spelt for Leicester, West Ham, Sunderland og eit nytt opphald i Leeds.
Avvakumovka
Avvakumovka (russisk Аввакумовка ) er ei elv i Primorskij kraj i Russland. Elva er 67 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva oppstår der elvane Furmanovka og Kazakovskoj renn saman og renn søraustover til ho munnar ut i Oligabukta i Japanhavet.
Årbø
Garden ligg mellom Stordfjella i aust og Storavatnet i vest. I sør ligg nabogardane Liarbø og Røydland, medan Tveita ligg i nord.
Historie
På 1300-talet vart gardsnamnet skrive Am, som er dativ fleirtal av Å som i elv. Seinare vart garden rydda på nytt og fekk namnet Årbø. Dette tyder på at garden låg øyde ei stund seinmellomalderen. Elvene som namnet syner til er Røydlandselva, som garden ligg ved, og Tveitaelva.
Fylkesveg 200 i Hordaland
Traséar: Hamre – Hummelsund 6,2 km, Steinsland – Hammaren 0,5 km.
Årbø
Historie
Årbø hadde same eigarar som Liarbø og Sæterbø fram til 1837, då eine brukaren tok over ein del av garden. I 1879 gjekk resten av garden til brukarane, som sidan då har vore sjølveigarar.
Sarpsborg stadion
Sarpsborg stadion  er heimebanen til Sarpsborg 08. Stadionet vart bygt i 1930. I 2000 vart ny sittetribune med garderobar bygt og i 2006 vart anlegget renovert. Det er 1178 sitteplassar på hovudtribunen. Klokkesvingen avdeling aust er tribunen for bortesupportarar. Der er det plass til om lag tusen tilskodarar, og innfrir kravet til Norges Fotballforbund om eigen inngang, kiosk og toalett for gjestende supporterar. Hausten 2012 vart stadion ytterlegare utbygd og tribunekapasiteten vart auka til 5500.
Søre Øyane
Søre Øyane er ein tettstad og en samling øyer sør i Bjørnafjorden kommune mot Bjørnafjorden i Vestland fylke. Tettstaden har. Søre Øyane består hovudsakleg av øyane: Lepsøya, Sunnøya, Bruarøya og Røtinga.
På Lepsøy ligg Lepsøy Gartneri og privatskulen Kongshaug Musikkgymnas. På Røtinga ligg eit kvitfiskmottak som tar imot fisk frå sjarkfiskarar og mindre fiskebåtar. På Bruarøy finn du lokalbutikk med marina, drivstoff og Post i butikk.
Nordlandsekspressen
Nordlandsekspressen er ei snøggbåtrute drive av reiarlaget Boreal Sjø. Ruta går frå Sandnessjøen i sør til Svolvær i nord, med Bodø som knutepunkt. Til dagleg vert skipa MS «Regine Normann» og MS «Elsa Laula Renberg» nytta, medan MS «Jernøy» er reservefartøy. Ruta har lange tradisjonar, og vert omtala som ei livsnerve for kystsamfunna langs Nordlandskysten. Det er mange korrespondansar undervegs, mellom anna korresponderer nattoget på Nordlandsbanen frå Trondheim med nordgåande båt frå Sandnessjøen via buss frå Mosjøen. I tillegg korresponderer båten med ei rekkje båt- og bussruter.
Bodø - Sandnessjøen - Bodø
Denne ruta går kvar dag kl. 06.25 om morgonen frå Sandnessjøen, og er framme i Bodø kl. 11.10. Sørover går båten kl. 16.15 frå Bodø på kvardagar og er framme i Sandnessjøen kl. 21.10. Desse hamnene kan vitjast frå sør til nord:
Bodø - Svolvær - Bodø
På kvardagar går denne ruta kl. 06.00 om morgonen frå Svolvær og er framme i Bodø kl. 09.15. Frå Bodø går ho kl. 18.00 på kvardagane og er framme i Svolvær ca. kl. 21. Desse hamnene kan vitjast av ruta (frå sør til nord):
Hepatitt A
Hepatitt A gjekk tidlegare under namnet epidemisk hepatitt. Sjukdomen vert framkalla av hepatitt A-virus (HAV) som gjev leverinfeksjon med gul hud og gule bindhinner i auga (ikterus) som typiske symptom. Infeksjonen er smittsam og vert difor ofte omtala som «smittsam gulsott».
Historikk
På grunn av dårlege hygieniske tilhøve brukar risken for gulsott auka i krigstider. Både under hærtoget til Napoleon i Egypt i slutten av 1700-talet, i den amerikanske borgarkrigen og seinare under burkrigane i Sør-Afrika fekk mange utav soldatane gulsott. Under fyrste verdskrigen var ordet «krigshepatitt» eit kjent omgrep. Det er ikkje klart om det alltid var virus som var årsak til «krigshepatitt» eller om slik gulsott i nokre tilfelle kan ha vore framkalla av bakteriar òg. Sambandet mellom epidemisk, smittsam gulsott og sporadisk, såkalla «katarral ikterus» tok til å klarna fyrst på 1920- og 1930-talet. Med elektronmikroskopisk teknikk kunne virus påvisast for fyrste gong i 1973. 1976 kunne serologiske testar utviklast med hjelp av antigen frå både infiserte apar og humant feces. Kommersielle serologiserologiske testar kom etter at virus kunne isolerast i cellekultur 1979.
Nikolaj N. Kruglov
Nikolaj Nikolajevitsj Kruglov er ein russisk tidlegare skiskyttar. Han vart verdsmeister i mix-stafett med Russland i 2005 og 2006, og i stafett i 2007 og 2008. Kruglov er son til skiskyttaren Nikolaj K. Kruglov.
Hepatitt A
Sjukdomssymptom
Hepatitt A har ei inkubasjonstid på 2 – 6 veker (i gjennomsnitt 4 veker). Sjukdomen plar starta med hovudverk, kvalme og leddverk. Snart får sjuklingen vondt i epigastriet med dårleg mathug og oppkast, verk i heile kroppen og måteleg feber som held seg på 38 - 39º C i nokre døger. Etter 4 – 5 dagar brukar det ikteriske stadiet koma. Pasienten får ikterus (gulsott) - fyrst får sclerae og sidan huda gul farge. Samstundes vert urinen mørk og avføringa ljos. Ofte kan ei hoven og verkande lever kjennast. Pasientane har ofte kløe. Som blodkjemiske teikn på leverskade er det høge verde for bilirubin, alkalisk fosfatase og transaminasar (ALAT, ASAT). Det er dårleg samband mellom transaminaseverde og sjukdomsgrad. Dei kliniske symptoma ved akutt viral hepatitt kan vera rett skiftande. Somme pasientar kan utan prodromalsymptom gå rett inn i det ikteriske stadiet. Hjå andre kan det ikteriske stadiet saknast (anikterisk hepatitt). Det kan på klinisk grunnlag vera vanskeleg å skilja hepatitt A frå andre former for virushepatitt i akutt stadium.
Nikolaj N. Kruglov
Aktiv
Kruglov tok fleire medaljar under junior-verdsmeisterskapane i skiskyting i 2001 og 2002. Han fekk sitt internasjonal gjennombrot i 2005. Den sesongen sikra han seg sin første verdscupsiger i Pokljuka. Under VM 2005 i Hochfilzen gjekk han på det russiske stafettlaget som tok sølv, medan han under VM 2005 i Khanty-Mansijsk vart verdsmeister på Russlands lag i mix-stafett.
Hepatitt A
Sjukdomssymptom
Framfor alt er det stor skilnad mellom ulike aldersgrupper. Klinisk sjukdom med feber og ikterus ser ein framfor alt hjå vaksne og eldre menneske. Om lag 70% av vaksne hepatitt A-pasientar vert ikteriske. Mindre born har som oftast atypisk eller subklinisk sjukdom. Under 6 års alder er hepatitt A anikterisk i opp til 90% av tilfella.
Nikolaj N. Kruglov
Aktiv
I 2006-sesongen kopierte han prestasjonane frå VM 2005. Under OL i Torino, han var med på laget som tok sølv på stafetten, noko seinare vart han verdsmeister i mix-stafett i Pokljuka. Både i 2007 og 2008 gjekk han Russland inn til gullmedaljar i 4 x 7,5 km stafett i verdsmeisterskap i skiskyting. Begge gongane hadde han Ivan Tsjerezov, Dmitrij Jarosjenko og Maksim Tsjudov med seg på triumfane.
Hepatitt A
Hepatitt A-virus
HAV er eit enterovirusliknande picornavirus og er genusklassifisert som Hepatovirus. Det er eit einskiltstrenga RNA-virus utan kappe som replikerast i hepatocyttar. HAV kan dyrkast i cellekultur og er syrestabilt. Virus toler 60º C i 1 time og 25º C i 1 månad ved 42% luftfukt. I eksperiment kan det overleva i fleire månader både i ferskvatn, kloakkvatn, sjøvatn og i levande musling. HAV toler reingjeringsmiddel, men det vert inaktivert av formalin, klor og koking i 5 minutt. Viruset har 7 genotypar. Berre éin serotype er påvist. Genotypane I, II, III og VII finst berre hjå menneske, medan genotypane IV, V og VI berre er isolerte frå apar. Genotypane I og III ligg som oftast bak humane hepatitt A-tilfelle.
Nikolaj N. Kruglov
Aktiv
Han la opp som skiskyttar i 2010.
Hepatitt A
Smittevegar
Med molekylærbiologisk teknikk (PCR) har ein kunna påvisa virus i pasientblod frå 25 dagar føre og opp til 30 dagar etter ikterus. Når pasienten er viremisk kan det òg finnast risk for parenteral smitte via blod, t.d. mellom misbrukarar.
Nikolaj N. Kruglov
Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap
Kruglov vann tre verdscuprenn; eitt i 2005 og 2007, og kleiv på sigerspallen i til saman 14 renn i tida 2004-09. Han vart nummer åtte i verdscupen både i 2005- og 2007-sesongen.
Hepatitt A
Epidemiologi
HAV-infeksjonar er vanlegast i land der dei hygieniske tilhøva er skrale, framfor alt der det skortar reint drikkevatn. I slike område er hepatitt A ofte ein endemisk sjukdom. Dei fleste vert smitta i barnealderen og får som oftast ein subklinisk infeksjon som gjer dei immune mot hepatitt A for resten av livet. I land med høg insidens er hepatitt A såleis endemisk med høg infeksjonsrate og låg manifestasjonsindeks.
Forbetring av dei hygieniske tilhøva gjer at færre småborn vert smitta med HAV. Desse får då ingen immunitet og vert i staden sjuke i klinisk hepatitt A i ungdomsåra eller i vaksen alder. Dette kunne ein sjå i mange vestlege land etter andre verdskrigen. Her har den hygieniske standarden etter kvart vorten god, hepatitt A har fått låg insidens, og yngre menneske er sjeldan immune. Skilnaden er framleis stor mellom ulike industriland, men stort sett er prevalensen for antikroppar mot HAV (som teikn på gjennomgått infeksjon) her mykje høgare i eldre aldersgrupper enn i yngre.
I industriland har HAV såleis no låg infeksjonsrate og høg manifestasjonsindeks. Sjukdomen manifesterer seg fyrst og fremst som importtilfelle med småepidemiar kring ein indekspasient, t.d. i misbrukarmiljø og hjå personale og andre vaksne i barnehagar om uvaksinerte innvandrarborn har vitja skyldfolk i eit endemisk område og der fått hepatitt A (som hjå born som oftast er subklinisk).
Diagnostikk
Antikroppsproduksjonen (både IgM og IgG) kjem i gang tidleg. IgM kan som oftast påvisast 5 - 10 dagar før pasienten får symptom. Båe antikroppstypar kan som oftast påvisast med kjenslege radioimmunologiske (RIA - radioimmuno assay) eller enzymimmunologiske (ELISA - enzyme linked immunosorbent assay) metodar når pasienten vert ikterisk. IgM-antikroppar mot hepatitt A-virus (anti-HAV IgM) er påviselege i berre nokre få månader og er prov på fersk infeksjon. Som teikn på gjennomgått HAV-infeksjon og livsvarig immunitet kan totalt anti-HAV (eigentleg berre anti-HAV IgG) påvisast livet ut. I land der dei fleste har hatt ein HAV-infeksjon i barne- eller ungdomsåra, er det normalt med påviselege IgG-antikroppar (anti-HAV IgG) i vaksen alder.
Viruspåvising vert ikkje nytta i vanleg rutinediagnostikk, men om smittevegar skal klarleggjast, kan HAV-RNA (hepatitt A-virus ribonukleinsyre) detekterast for jamførande genotyping både i ferske og nedfrosne serum- og fecesprøver.
Behandling
I dag finst det ingen antivirale lækjemiddel for behandling av hepatitt A. Pasienten bør kvila og unngå alkohol og leverskadelege medikament (t. d. paracetamol). Dehydrering kan av og til krevja innlegging på sjukehus. Etter 2 veker frå fyrste sjukedagen er elles friske pasientar ingen infeksjonsrisk. Barn og personar med nedsett immunitet kan vera infeksiøse i opp til 6 månader.
Førebygging
A. Preeksposisjonsimmunisering
Til immunisering innan ein vert utsett for smitte finst vaksine mot hepatitt A. Vaksinen inneheld inaktivert HAV som skal injiserast intramuskulært (musculus deltoideus). To veker etter den fyrste dosen får 37% av unge, friske personar immunitet, etter eit halvår så godt som alle. Overvektige og personar over 40 år svarar langsamare. Dette vernet held seg berre eit års tid, men etter ein påfyllingsdose (boosterdose) 6–12 månader etter primovaksinasjonen har vaksne personar eit vern som varer i minst 25 år (born i minst 15–20 år). Ei internasjonal ekspertgruppe har slege fast at vi i dag ikkje har haldepunkt for å krevja ytterlegare boosterdosar. Av di vaksinen er heller ny, kan betre kunnskapsunderlag koma med åra.
Kontroll av vaksinasjonssvaret er ikkje naudsynt. For det fyrste er vaksinesvikt særs sjeldsynt. For det andre er ikkje grensene for protektiv antikroppsmengde fastlagde. Derimot kan det i einskilde tilfelle vera kostnadseffektivt å testa personar som truleg har gjennomgått ein HAV-infeksjon innan dei skal vaksinerast. Det er ikkje mogeleg å avgjera om IgG-antikroppar mot HAV i serumprøver kan tilskrivast tidlegare sjukdom eller vaksinasjon.
B. Posteksposisjonsprofylakse
Immunglobulin bør gjevast så fort som mogeleg, seinast 2 veker etter smittetilfellet. Om immunglobulin ikkje alltid kan hindra serokonversjon, hindrar det i alle fall klinisk sjukdom i 85% av tilfella.. Med redusert utskiljing av HAV i feces minskar samstundes risken for smitte til nærmiljøet. Posteksposisjonsimmunisering med vaksine seinast 2 veker etter smittetilfellet har langt på veg gjeve like bra resultat som immunglobulin. I motsetnad til immunglobulin gjev vaksinen dessutan langvarig immunitet. Som eit alternativ kan friske personar mellom 1 og 40 år posteksposisjonsimmuniserast med vaksine mot hepatitt A. Injeksjonen lyt då gjevast seinast 1 veke etter smittetilfellet. Andre aldersgrupper og immunnedsette personar skal ha gammaglobulin.
Litteratur
http://www.akademika.no/node/10810401
Nils Henrik Smith
Nils Henrik Smith er ein norsk forfattar frå Bryne. Han debuterte i 2007 med romanen Manhattan Skyline. For den fekk han Tarjei Vesaas' debutantpris.
Fylkesveg 201 i Hordaland
Fylkesveg 201 i Hordaland går mellom Eide og Glesnes i Sund kommune. Vegen er 5,8 km lang.
Tveita på Fitjar
Tveita er ein gard i Fitjar kommune som ligg på austsida av Storavatnet, på ei smal stripe mellom vatnet i vest og Tveitafjellet i aust. I sør ligg garden Årbø og i nord ligg garden Vik
Historie
Garden er truleg opprydda frå Vik og er ikkje særs gammal, men truleg eldre enn Årbø. Namnet kjem av tveit, som tyder eit bøstykke som ligg noko for seg sjølv.
Person
Person er ein grammatisk kategori ved pronomena, som i språk med rik morfologi også kan bli uttrykt på verb og substantiv. Dei fleste person-systema har tre trekk, første person, som refererer til talaren, andre person som refererer til tilhøyraren, og tredje person, som refererer til nokon som er verken talar eller tilhøyrar.
I fleirtal refererer første person til talaren og ein eller fleire andre, andre person til tilhøyraren og ein eller fleire andre (men ikkje talaren), og tredje person til nokon som er verken talar eller tilhøyrar. I visse språk finst det eit meir samansett personsystem i fleirtal, der dei skil mellom inkluderande første person og ekskluderande første person, der den første refererer til talar og tilhøyrar (og kanskje andre), mens den andre refererer til talar og andre personar, men ikkje til tilhøyraren.
Bugøynes
Bugøynes (finsk/kvensk Pykeijä, nordsamisk Buođggák) er ein stad og det einaste fiskeværet i Sør-Varanger kommune i Troms og Finnmark fylke. Det bur om lag 200 personar i Bugøynes.
Bugøynes vert òg gjerne kalla «Vesle-Finland» (Pikku-Suomi). Den lokale forfattaren Alf Salangi har omtalt henne som «Pikku-Finland».
Historie
Bygda vart folkesett av finske innvandrarar på 1800-talet. Finsk er eit språk som enno er i dagleg bruk i bygda, men etterkvart er det berre blitt eldre folk som snakkar bugøynesfinsk.
Bugøynes er ein av få stader som unngjekk å verte nedbrent av tyske soldatar då dei trekte seg tilbake frå Nord-Troms og Finnmark under den andre verdskrigen. Staden er derfor prega av tett trehusbusetnad. Bugøynes kapell vart innvigd i 1989.
Då fiskebruket vart seld på tvangsauksjon i 1989, averterte folket heile bygda til sals i dei største avisene i landet. Det var eit rop om hjelp. I den seinare tida har kongekrabben vorte ein viktig ressurs for bygda, og har snudd pessimismen til optimisme. Her finst òg slipp og steintak for Statens hamnevesen.
Gradbøying
Grad er ein grammatisk kategori ved adjektivet. Kategorien har tre trekk, positiv, komparativ og superlativ, som i norsk fin, finare, finast.
Komparativ samanliknar to storleikar og finn at karakteristikken er meir treffande på den eine enn på den andre (Arne er tristare enn Bjørn). Superlativ plukkar ut ein medlem av ei gruppe som karakteristikken passar best på (Cato er tristast av dei alle). Positiv inneber òg ei samanlikning. Arne er trist inneber at han er tristare enn nokon som ikkje er trist, og kanskje tristare enn ein skulle vente.
Hvalfjörður
Hvalfjörður ('Kvalfjorden') er ein fjord vest på Island mellom Mosfellsbær og Akranes. Fjorden er om lag 30 km lang og 5 km brei.
Namnet Hvalfjörður kjem av dei mange kvalane som finst her. Fram til 1980-åra låg ein av dei største kvalstasjonane på Island i fjorden. Tidlegare låg det òg mange sildefiskeri her.
Under den andre verdskrigen låg det ein marinebase for den britiske og den amerikanske marinen i fjorden. Eit av kaianlegga som vart bygd av den amerikanske marinen vart seinare nytta av kvalselskapet Hvalur fram til kommersiell kvalfangst vart nedlagd i åttiåra.
Fram til seint på 1990-talet måtte reisande med bil ta ein lang omveg 62 km rundt fjorden for å kome seg frå Reykjavík til byen Borgarnes. I 1998 opna tunnelen Hvalfjarðargöngin, som gjorde reisa mykje kortare. Tunelen er om lag 5,7 km lang og kuttar reisetida med bil rundt fjorden med om lag ein time. Tunnelen går til eit djup på 165 meter under havoverflata.
Reisande mistar derimot ein del vakker natur på vegen. Innerst i fjorden finn ein ei blanding av vulkanske fjell og grøn vegetasjon om sommaren. Ved Botnsá kan ein t.d. sjå lupinar, forskjellige andre blomar og mose, i tillegg til ein liten skog av bjørk og bartre. Denne skogen er planta, eit prosjekt som har pågått på Island i nokre år.
Turen til det høgaste fossefallet på Island, Glymur, startar frå botn av fjorden.
Haifa
Haifa (hebraisk skrift, arabisk حيفا) er den største byen nord i Israel, og den tredje største i landet, med eit folketal på over 272 181. Kring 300 000 til bur i mindre byar like nær Haifa, som Daliyat al-Karmel, Krayot, Nesher, Tirat Carmel og somme kibbutzar. I lag dannar desse områda eit samanhengande urbant område med nesten 600 000 innbyggjarar, som utgjer den indre kjernen i Haifa storbyområde. Her ligg òg Bahá'í verdssenter, ein verdsarvstad.
I dag er byen ein viktig hamneby ved kysten av Middelhavet i Haifabukta. Han ligg kring 90 km nord for Tel Aviv og er eit stort regionssenter i det nordlege Israel. To akademiske institusjonar, Universitetet i Haifa og Technion, ligg i Haifa, i tillegg til den største k-12-skulen i Israel. Byen spelar ei viktig rolle i israelsk økonomi. Han er heimstaden til Matam, ein av dei eldste og største høgteknologiparkane i landet. Haifabukta er eit senter for tungindustri, petroleumsraffinering og kjemikalsk prosessering. Haifa var tidlegare den vestlege enden av ei oljerøyrleidning frå Irak via Jordan.
Etymologi
Det første namnet som er nemnt for ein busetnad innafor dagens Haifa var ein by kalla Sycaminum. Tel Shikmona med den hebraiske tydinga «fikenhaugen» (arabisk Tell el-Semak eller Tell es-Samak, som tyder «fiskehaugen») bevarte og omforma det gamle namnet og dette er nemnt i Mishnah (skriven kring 200 evt.)
Namnet Efa dukka først opp under styret til romarane, ein gong på 100-talet evt, då ei romersk festning og ein liten jødisk busetnad vart grunnlagd ikkje langt frå Tell es-Samak. Haifa er òg nemnt meir enn 100 gonger i Talmud, ei sentral bok i jødedomen.
Hefa eller Hepha i Onomasticon (Onom. 108, 31) av Eusebius av Caesarea på 300-talet, er sagt å vere eit anna namn for Sycaminus. Dette vert forklart av Moshe Sharon som skriv om to busetnader, som han kalla Haifa-Sycaminon, som gradvis voks inn i kvarandre, og vart ein tvilling by som på gresk vart kalla Sycaminon eller Sycaminos Polis.
På 500-talet er Porphyreon eller Porphyrea nemnt i skriveria til Vilhelm av Tyr, og sjølv om han låg i området som i dag er dekt av moderne Haifa, var det ein busetnad som låg sør for Haifa-Sycaminon.
Etter den arabiske erobringa på 600-talet, vart namnet Haifa nytta om ein stad på Tell es-Samak der ruinane av Sycaminon (Shiqmona) då låg. Haifa (eller Haifah) er nemnt på midten av 1000-talet av den persiske historikaren Nasir Khusraw, og på 1100- og 1200-talet av dei arabiske historikarane Muhammad al-Idrisi og Yaqut al-Hamawi.
Krossfararane, som erobra Haifa for ein kort periode på 1100-talet, kalla han Kaifas, og namnet er trudd å vere knytt til Kefas, det greske namnet på Simon Peter. Eusebius er sagt å ha referert til Hefa som Caiaphas civitas, og Benjamin av Tudela, ein jødisk reisande og historikar på 1100-talet, skreiv at byen vart grunnlagd av Kaiafas, den jødiske høgstepresten då Jesus levde.
Andre stavingar har vore Caipha, Kaipha, Caiffa, Kaiffa og Khaifa.
Haifa al-'Atiqa (arabisk «Gamle Haifa») er eit anna namn nytta av lokale om Tell es-Samak, sidan det var her Haifa låg då han var ei grend med 250 innbyggjarar, før han vart flytta i 1764-5 til ein ny festningsforsterka stad grunnlagd av Daher el-Omar 2 km mot aust. Den nye landsbyen, som dannar kjernen i det moderne Haifa, heitte opphavleg al-imara al-jadida (arabisk for «det nye byggverket»), men lokale kalla han Haifa al-Jadida (arabisk «Nye Haifa») først og sidan berre Haifa. Tidleg på 1900-talet vart Haifa al 'Atiqa folkesett på ny av hovudsakleg arabiske kristne, etter kvart som Haifa utvida seg ut frå det nye senteret.
Det endelege opphavet til namnet Haifa er framleis uklårt. Ein teori er at det kjem frå namnet til høgstepresten Kaifas. Somme kristne meiner han vart kalla opp etter St. Peter, som på arameisk heiter Keifah. Ein annan teori er at det kan kome frå den hebraiske verbrota חפה (hafa), som tyder dekke eller verne, t.d. slik Karmelberget dekkjer Haifa; medan andre peikar på eit mogeleg opphav i det hebraiske ordet חוֹף (hof), som tyder kyst, eller חוֹף יָפֶה (hof yafe), som tyder vakker kyst.
Tidleg historie
Ein liten hamneby som i dag vert kalla Tell Abu Hawam vart grunnlagd seint i bronsealderen (1300-talet fvt.). På 500-talet fvt. skreiv den greske geografen Skylax at byen låg mellom bukta og Zevsneset (Karmel), som kan ha vore ein referanse til Shikmona, ein stad i Haifaområdet, under persarane. I hellenistisk tid hadde byen blitt flytta til ein ny stad lenger sør som i dag vert kalla Bat Galim, fordi hamna var blitt blokkert av sand. Kring 200-talet evt. vart byen først nemnt i Talmud-litteratur, som ein jødisk fiskelandsby og heimstaden til rabbien Avdimi og andre jødiske lærde. Ein gresktalande folkesetnad budde langs kysten på denne tida og dreiv med handel.
Haifa låg nær byen Shikmona, som var eit senter for produksjon av den tradisjonelle Tekhelet-fargen som vart nytta i kleda til øvsteprestane i Tempelet. Den arkeologiske staden Shikmona ligg sørvest for Bat Galim. Karmelberget og Kishonelva er òg nemnde i Bibelen. Ei grotte på toppen av Karmelberget vert kalla Eliasgrotta, og er tradisjonelt knytt til profeten Elias og læresveinen hans Elisa. På arabisk heiter den høgaste toppen på Karmelberget Muhraka, eller «den brennande staden», og syner attende til ofringane som vart brend her i kanaanittisk og tidleg israelittisk tid.
Ein trur den tidlege Haifa dekte området der Rambam sjukehus og den jødiske gravlunden på Yafo-gata ligg i dag. Innbyggjarane levde av fiske og jordbruk.
Under austromersk styre heldt Haifa fram å vokse, men var ikkje ein viktig stad. Etter den arabiske erobringa av Palestina i 630- og 640-åra, vart Haifa i stor grad oversett til fordel for hamnebyen Akko. Under Rashidun-kalifatet byrja Haifa å bløme. På 800-talet under Omajjade- og Abbaside-kalifatet oppretta Haifa handelssamband med egyptiske hamnebyar og byen hadde fleire skipsverft. Innbyggjarane, som var arabarar og jødar, dreiv med handel. Glassproduksjon og fargemaking frå havskjel var den mest lukrative industrien i byen.
Krossfarar, ajjubidane og mamelukkane
Velstanden enda i 1100, då Haifa vart kringsett og utsett for ein blokade av krossfararane og så erobra etter ein hard kamp mot dei jødiske og muslimske innbyggjarane. Under krossfarane vart Haifa redusert til ein liten fiske- og jordbrukslandsby. Han var ein del av Fyrstedømet Galilea i Kongedømet Jerusalem. Etter sigeren slaget ved Hattin erobra ajjubidehæren til Saladin Haifa i midten av juli 1187. Krossfararane under Richard Løvehjarte tok attende Haifa i 1191. Karmelittane grunnla ei kyrkj på Karmelfjellet på 1100-talet. Under muslimsk styre vart bygningen omgjort til ein moské, og seinare eit hospital. På 1800-talet vart det restaurert til eit karmelittkloster over ei grotte knytt til profeten Elias.
Krossfararborga i byen vart øydelagd i 1187 av Saladin. I 1265 kapra armeen til the mamelukken Baibars Haifa og øydela festningsverka, som var bygd opp att av kong Ludvig IX av Frankrike, i tillegg til dei fleste husa, for å hindre at dei europeiske krossfararane kom attende. Gjennom det meste av styret til mamelukkane frå 1200- til 1500-talet, var byen i ruinar. Ein har lite informasjon om byen i denne tida. På 1300-talet, under mamelukkane, skreiv al-Idrisi at Haifa tente som hamna til Tiberias og hadde ei fin hamn med ankerplass for galeiar og andre fartøy.
Osmansk tid
I 1596 var Haifa oppført i osmanske skattelister som ein del av Sahil Atlit nahiya i Lajjun liwa. Han hadde då 32 muslimske hushaldningar og betalte skatt for kveite, bygg, sommaravlingar, oliven og geiter eller bikubar.
Haifa var ei grend på 250 innbyggjarar i 1764-1765. Han låg ved Tell el-Semak, der Sycaminum hadde lege i antikken. I 1761 flytta Daher el-Omar, den arabiske herskaren i Akko og Galilea, folkesetnaden til ein ny festningsforsterka stad, 2 km mot aust, og la den gamle staden aude. Dette var starte på den moderne byen og den plasseringa som byen har i dag. Etter al-Omar døydde i 1775 vart byen verande under osmansk styre fram til 1918, med unntak av to korte periodar.
I 1799 erobra Napoleon Bonaparte Haifa under det mislukka forsøket hans på å erobre Palestina og Syria, men måtte raskt trekkje seg attende. Då han trekte seg ut raserte han festningsverka i «Kaïffa» (som namnet vart skriven på den tida) i lag med festningsverka i Gaza, Jaffa og Akko.
Mellom 1831 og 1840 styrte den egyptiske statthaldaren Muhammad Ali Haifa, etter sonen hans Ibrahim Pasha hadde rive til seg kontrollen frå osmanarane. Då den egyptiske okkupasjonen enda og Akko vart mindre viktig, blømde Haifa.
Då dei tyske tempelriddarane kom til byen i 1868, slo dei seg ned i det som vart kalla Den tyske kolonien i Haifa, og dette vart eit vendepunkt i utviklinga til Haifa. Dei bygde og dreiv eit dampbasert kraftverk, starta fabrikkar og transporttenester til Akko, Nasaret og Tiberias, og spelte ei viktig rolle i moderniseringa av byen.
Amba
Amba (russisk Амба) er ei elv sør i Primorskij kraj i Russland. Elva er 63 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Haifa
Osmansk tid
I 1909 vart Haifa viktig for Bahá'í-trua då leivningane til Báb, som grunnla Bábí-trua og forløparen til Bahá'u'lláh i bahai-trua, vart flytta frå Akko til Haifa og lagt i eit skrin på Karmelberget. Bahaitruande reknar heilagdomen som den nest heilagaste staden på joda etter Bahá'u'lláh-heilagdomen i Akko. Den nøyaktige plasseringa på Karmelberget vart synt av Bahá'u'lláh sjølv for den eldste songen hans, `Abdu'l-Bahá, i 1891. `Abdu'l-Bahá planla byggverket, som vart teikna og bygd ferdig fleire år seinare av barnebarnet, Shoghi Effendi. I eit separat rom, vart leivningane til `Abdu'l-Bahá gravlagd i november 1921.
Amba
Elva renn søraust frå austlege område av Borisov-platået og ut i Amurbukta i Japanhavet.
Haifa
Det britiske mandatet
Haifa vart erobra frå osmanarane i september 1918 av indiske ryttarar i den britiske hæren, etter å overrumpla osmanske stillingar væpna med spyd og sverd. Den 22. september var britiske troppar på veg til Nasaret då rapportar kom inn om at tyrkarane var på veg bort frå Haifa. Britiane førebudde seg på å gå inn i byen og kom under eld i bydelen Balad al-Sheikh (i dag Nesher). Etter at britane omgrupperte seg, vart indiske elitesoldatar til hest sendte inn for å angripe dei tyrkiske stillingane på flankane og køyre over artillerikanonane på Karmelberget.
HVAC
HVAC er basert på dei grunnleggjande prinsippa om termodynamikk og væskemekanikk.
Haifa
Det britiske mandatet
Under det britiske mandatet vart Haifa ein industri-hamneby. Dei neste få tiåra auka talet på jødar i byen stadig, særleg på grunn av immigrasjon frå Europa. Den arabiske immigrasjonen auka òg, hovudsakleg frå landsbyane rundt Haifa og frå syriske Hauran. Den arabiske immigrasjonen skjedde på grunn av fall i prisar og løn. Mellom folketeljingane i 1922 og 1931, auka talet på muslimar, jødar og kristne høvesvis med 217 %, 256 % og 156 %.
HVAC
HVAC-styringa må ta omsyn til temperatur, luftkvalitet, HMT og estetikk i tillegg til at kostnadane ved installasjon og vedlikehald skal vera lågast mogleg. I eit anlegg med krav til eksplosjonssikkert elektrisk utstyr har ein vanlegvis eit lite overtrykk i alle bygg, for å hindra eksplosjonsfarlege gassar (hydrokarbongassar) i å trengja inn gjennom dører o.l. Dette overtrykket vert då ei av oppgåvene til HVAC-anlegget.
Haifa
Det britiske mandatet
Mykje av utviklinga til Haifa kom som følgje av dei britiske planane om å bruke byen som den sentrale hamna for utskiping av råolje frå Midtausten. Det britiske styret i Palestina utvikla hamna og bygde raffineri og byen voks raskt som eit senter for tungindustri i landet. Haifa var av dei første byane som vart heilt elektrifisert. Palestine Electric Company starta opp Haifa elektriske kraftstasjon alt i 1925 og opna døra for omfattande industrialisering. Det statlege Palestine Railways bygde òg hovudverkstada sine i Haifa.
I 1945 hadde folkesetnaden endra seg til 33 % muslimar, 20 % kristne og 47 % jødar. I 1947, budde kring 70 910 arabarar (41 000 muslimar, 29 910 kristne) og 74 230 jødar i byen. Det kristne samfunnet var hovudsakleg gresk-melkittiske katolikkar.
HVAC
I eit HVAC-anlegg inngår:
Haifa
Det britiske mandatet
Delingsplanen til SN for Palestina frå 1947 plasserte Haifa i det som var den føreslått jødiske staten. Den 30. desember 1947 kasta medlemmar av Irgun, ein jødisk undergrunnsmilits, bomber mot ei gruppe arabarar utafor portane til eit raffineri i Haifa, og tok livet av seks medan 42 vart skadde. Som svar tok arabiske tilsette i selskapet livet av 39 jødiske tilsette i det som vart kalla Haifa oljeraffineri-massakren. Den jødiske Haganah-militsen tok hemn med eit raid mot den arabiske landsbyen Balad al-Shaykh, der mange av dei arabiske arbeidarane på raffineriet budde. Dette er blitt kalla Balad al-Shaykh-massakren. Å få kontroll over Haifa var kritisk under den arabisk-israelske krigen, sidan han var eit stort industrisenter og oljehamna i Palestinamandatet.
Det vart sett ut britiske styrkar i Haifa den 21. april 1948, men dei trekte seg attende frå det meste av byen, medan dei heldt kontroll over hamna. To dagar seinare vart sentrum, som var kontrollert av ein kombinasjon av lokale og utanlandske, arabiske, irregulære soldatar angripne av jødiske styrkar i operasjon Bi'ur Hametz, av Carmeli-brigaden til Haganah, kommandert av Moshe Carmel. Operasjonen førte til ei massiv forflytting av den arabiske folkesetnaden i Haifa. I følgje The Economist var berre 5 000–6 000 av 62 000 arabarar att i byen den 2. oktober 1948.
Arabarane drog frå Haifa i ein kombinasjon av trugslar frå sionistane og oppfordring frå dei arabiske leiarane. Shabtai Levy, borgarmeisteren i byen, og somme andre jødiske leiarar, bad arabarane bli verande, medan andre jødar ønskte dei bort. I følgje britiske kjelder vart rundt 100 arabarar drepne og 100 skadde under kampane 22. og 23. april.
Staten Israel
Etter sjølvstendet til Israel den 14. mai 1948, vart Haifa inngangsporten for jødisk immigrasjon til Israel. Under den israelsk-arabiske krigen i 1948 var det kampar i bydelane i Haifa. Etter krigen slo jødiske immigrantar seg ned i nye bydelar, som Kiryat Hayim, Ramot Remez, Ramat Shaul, Kiryat Sprinzak og Kiryat Eliezer. Bnei Zion sjukehus (tidlegare Rothschild sjukenhus) og Den sentrale synagoga i Hadar Hacarmel er frå denne perioden. I 1953 vart det lagt ein disposisjonsplan for samferdsle og framtidig byplan.
I 1959 gjorde ei gruppe sefardiske og mizrahiske jødar, hovudsakleg frå Marokko, opprør i Wadi Salib, og hevda at staten diskriminerte dei.