cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cuenca i Spania
Historie
Dei siste åra har byen hatt moderat vekst, både i folketal og økonomi, særleg på grunn av auka turisme og betre vegtilhøve og togsamband. Cuenca har ei sterk kulturarv og vart derfor erklært ein verdsarvstad i 1996. Fleire av dei gamle klostra og andre religiøse bygg i og kring gamlebyen har vorte sett i stand og ombygd til hotell. Det mest kjende av desse er San Pablo-klosteret, som har vore hotell i Paradores de Turismo de España, eit selskap som driv ei rad hotell i slott, og andre historiske praktbygg i Spania.
Kvenvær kommune
Kvenvær er ein tidlegare kommune på øya Hitra i Sør-Trøndelag. Kommunen var ein del av Hitra formannskapsdistrikt då dette blei oppretta i 1837, og som då omfatta dei noverande Hitra kommune og Frøya kommune. 1. januar 1877 blei Frøya utskild som eigen kommune. Kvenvær blei skild ut frå Hitra 1. januar 1913. Kvenvær hadde då 1.157 innbyggjarar.
1. januar 1964 blei Kvenvær slått saman med Fillan kommune, Hitra kommune og Sandstad kommune til den nye Hitra kommune. Kvenvær hadde ved samanslåinga 840 innbyggjarar.
DS «Jonas Lie»
DS «Jonas Lie» (kallesignal JQLW) var eit dampskip bygt i 1875 som eit passasjer- og lasteskip for Wollert Konow Ltd. og Krohn-linjen. Skipet vart bygt for fart mellom Bergen og Tromsø.
Marte Høie Gjefsen
Marte Høie Gjefsen er ein norsk freestyleutøvar frå Lillehammer. Ho representerer Lillehammer Skiklubb.
DS «Jonas Lie»
I 1906 var det lugarplass til 21 passasjerar på 1. plass og 18 passasjerar på 2. plass.
Marte Høie Gjefsen
Karriere
Gjefsen fekk NM-gull i frestylegreina skicross i 2009. I 2010 deltok ho i sitt første OL, då ho konkurrerte i skicross under vinter-OL 2010.
DS «Jonas Lie»
Historie
I 1871 overtok ei rekkje kjøpmenn og andre parthavarar i Bergen, som vart sett inn i fart mellom Bergen og Nord-Noreg. Det første året gav dette eigarane eit utbytte på 30 %, og dei sette derfor i gang med å få bygt eit nytt skip. vart bygt i 1872 og året etter kom «Jonas Lie». Samstundes hadde Arent Schønings Sønner starta fart i same ruta med. Då sildeboomen var over i 1878 kom det til eit fast samarbeid mellom Schøning og Krohn-linjen, som i lag skipa eit nytt selskap, Det Bergensk-Nordlandske Dampskibsselskab. I 1883 hamna både «Michael Krohn» og «John Schøning» i alvorlege havari. Begge skipa vart berga, men selskapet hama i så store økonomiske problem at dei byrja å forhandle med Det Bergenske Dampskibsselskab om ei overtaking. Sidan Bergenske samarbeidde tett med Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab på denne tida, var det naturleg å ta dei med i forhandlingane. Ved loddtrekning fekk Bergenske overta «Jonas Lie» i april 1884 for 165 000 kroner. Dei fekk òg eit anna skip, «Johan Schøning», medan Nordenfjeldske tok over to andre skip.
I 1899 fekk skiet ny donkeykjel og mannskapsseksjonen vart utbetra. I 1902 vart det utført ein større reparasjon ved verftet til Bergenske på Lakesvågsneset. Det fekk då ny innreiing, ny stocklessanker og ny compoundmotor. Ein annan, ny donkeykjel vart sett inn i 1913 og i 1915 vart skipet ombygd til eit reint lasteskip.
I 1922 vart skipet selt til Nord Ostsee Rederei i Danzig og det fekk namnet «Danzig». Alt året etter vart det selt vidare til Sarmacja i Danzig og det vart omdøypt «Warta». Skipet vart opphogd i første kvartalet i 1927.
Romeriksporten
Tunnelen er ein del av Gardermobanen som går frå Oslo Sentralstasjon til Eidsvoll stasjon via Oslo lufthamn på Gardermoen. Gjennom tunnelen går alle persontog med unnatak av lokaltoga som har Lillestrøm som endestasjon. Desse toga og godstoga nyttar Hovedbanen.
Tunnelen har fått namn etter området Romerike som startar ved tunnelopninga ved Lillestrøm. Denne tunnelopninga ligg like ved der Lille Strøm stasjon låg då Hovedbanen vart opna i 1854.
Tunnelen vart opna i 1999 eit år etter at Oslo lufthamn vart opna. Under drivinga av tunnelen vart det ein stor vasslekkasje som førte til at Nordre puttjern vart drenert for vatn. Det polymerbaserte tettingsmiddelet Rhoca-Gil vart brukt under utbygginga for å hindre inntrenging av vatn, men på grunn av feil bruk klarte ein ikkje å få full polymerisering av dei injiserte væskene. Dette førte til at Rhoca-Gil vart forbode nytta i Noreg i 1997.
Gaderdalen
Gaderdalen (slovakisk Gaderská dolina) er ein lang dal i fjellkjeda Store Fatra i Sentral-Slovakia. Dalen ligg mellom fjella Tlstá og Ostrá. Oppfor botnen av sidedalen Selenec vert Gaderdalen kalla Dedošová.
Kåfjorden
Kåfjorden (samisk Gáivuotna) er ein fjordarm av Lyngen i Kåfjord kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 20 km søraustover til Birtavarre eller Kåfjordbotn.
Fjorden har innløp mellom Ystebyneset i nord og Nordnesodden i sør. Bygda Olderdalen ligg på nordsida like innanfor munningen og frå her går det ferje ut fjorden, over til Lyngseidet på andre sida av Lyngen. Her ligg òg Kåfjord kyrkje. På sørsida av Kåfjorden ligg ei bukt, berre kalla Bukta, der ein finn tettstaden Løkvoll. Bygda Skardalen ligg litt lenger inn i fjorden på sørsida.
E6 går inn og ut fjorden langs begge sider.
Morskie Oko
Morskie Oko (slovakisk Morské oko; tyder «auge i sjøen») er den største og fjerde djupaste innsjøen i Tatrafjella. Han ligg i Veslepolske voivodskap i Polen, i Rybi Potok-dalen, ved foten av Mięguszowieckifjella og djupt i Tatra nasjonalpark.
Innsjøen
Toppane rundt innsjøen stig om lag 1000 meter opp frå overflata. Eit av dei er Rysy (2499 moh), den høgaste toppen i dei polske Tatrafjella. I tillegg til Mięguszowieckie Szczyty (inkludert Mięguszowiecki Wielki, 2438 moh), som ligg lenger borte og litt til venstre, finn ein Mnich («Munken» 2068 moh). Mykje sveitsisk furu veks rundt innsjøen.
Tidlegare vart Morskie Oko kalla «Rybie Jezioro» (Fiskevatnet) på grunn av fiskebestanden som var her, noko som er uvanleg i Tatrasjøane. I det klåre vatnet er det lett å få auge på aure. Namnet Morskie Oko tyder «Auge i sjøen», som kjem av ei gammal segn som hevdar at innsjøen var forbunde til sjøen via ein undergrunnspassaje.
Hytta til den polske turistforeininga (PTTK) står ved morenen som lukkar innsjøen i nord. Hytta ligg 1405 meter over havet og er den eldste i fjella. Hytta er kalla opp etter Stanislaw Staszic, som utforska innsjøen i 1805.
Historie
Morskie Oko vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1575. I 1637 gav den polske kongen Władysław IV Wladyslaw Nowobilski rettane til å nytte engene rundt innsjøen. I 1824 vart Morskie Oko privateigd då eigedomen Zakopane, inkludert Dolina Rybiego Potoku, vart kjøpt frå austerikske styresmakter av Emanuel Homolacs.
Mot slutten av 1800-talet oppstod det ein grensestrid mellom Galicia og Ungarn om rettane til innsjøen og det omliggande området (den såkalla Morskie Oko-striden). Forliksrådet i Graz dømde i Polen sin favør.
Morskie Oko vart «oppdaga» som turiststad av Dr. Tytus Chałubiński på 1800-talet. Den første hytta vart bygd i 1836, men brende ned i 1865. Ei anna hytte vart bygd i 1875, men også denne brende ned. Det skjedde i 1898. I 1902 vart det bygd ein veg frå Zakopane, kalla Oswald Balzer-vegen. Sidan 1933 har innsjøen vore eigd av den polske staten.
Storfjorden i Lyngen
Storfjorden (samisk Omasvuotna, finsk Omasvuono, Isovuono) er den inste delen av fjorden Lyngen i Storfjord kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 17 km sørvestover til Hatteng i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom bygda Rasteby i vest og Falsnesodden i aust. Skibotn ligg like aust for Falsnesodden. Litt inn i fjorden ligg bygda Elvevoll på austsida og litt lenger sør ligg grenda Sandøyra. Tvers over fjorden for desse ligg dei to grendene Elsnes og Horsnes.
Inst i fjorden ligg tettstaden Hatteng og her munnar Signaldalelva ut i fjorden. Frå botn av Storfjorden er det om lag berre 20 km langs Balsfjordeidet til Nordkjosbotn inst i Balsfjorden.
E6 går langs heile austsida av fjorden, medan Riksveg 868 går langs vestsida.
Lyngenfjorden
Lyngenfjorden eller Lyngen (samisk Ivgovuotna) er ein fjord i Troms og Finnmark langs kommunegrensa mellom Lyngen i vest og Skjervøy, Nordreisa, Kåfjord og Storfjord i aust. Fjorden er den lengste i Troms og strekkjer seg 85 km sørover langs austsida av Lyngsalpane til Hatteng i botn av Storfjorden.
Ved Årøya ligg bygda Koppangen på vestsida av fjorden. Litt lenger sør ligg Rottenvika, Lyngseidet og Karnes. Ved Lyngseidet er det berre om lag 3 km over til botn av Kjosen på vestsida av Ullsfjorden. Frå Lyngseidet går det ferje over til Olderdalen på austsida som ein del av Riksveg 91. Litt sør for Lyngseidet går Pollneset ut i fjorden frå vest. Polleidet ligg mellom to viker og to bygder på kvar side av neset, Kvalvik i nord og Lyngspollen i sør. Litt sør igjen for Lyngspollen ligg bygda Furuflaten.
Pangea
Pangea, Pangaea eller Pangæa (frå gresk παν, pan, som tyder «heile», og Γαῖα, Gaea, som tyder «jorda») var eit superkontinent som eksisterte i paleozoikum og mesozoikum for om lag 250 millionar år sidan, før dei forskjellige landmassane braut opp og danna dagens kontinent.
Kontinentaldriftteorien
Teorien om Pangea vart sett fram geofysikaren Alfred Wegener i 1912, der han hevda at kontinenta heilt fram til triasperioden (om lag 200 mill. år sidan) utgjorde ein enkel landmasse, eit superkontinent, som han gav namnet Pangæa. Dette vart splitta opp i fleire landmassar som dreiv frå kvarandre. Teorien bygde på likskapar i dei forskjellige verdsdelane, kystlinje som passa i saman på begge sider av Atlanterhavet, like fossile dyr og planter og like bergartar dukka opp på begge sider av hava. Teorien vart avvist av dei fleste forskarar på den tida fordi han ikkje forklarte korleis slik kontinentaldrift føregjekk.
Forklaringa på kontidentaldrifta vart funne i 1960-åra etter omfattande forsking av havbotn, jf. platetektonikk og havbotnspreiing.
Paleogeografi
I byrjinga av tertiærtida opna Nord-Atlanteren seg, då Nord-Amerika dreiv bort frå Vest-Europa og Grønland dreiv bort frå Noreg, og samstundes skilde Australia og Antarktis lag. Raudehavet opna seg for 30 millionar år sidan, og Island byrja å vekse «over skrevs» på den midtatlantiske ryggen for 20 millionar år sidan. Nord-Amerika og Europa fjernar seg framleis frå kvarandre, slik at Atlanterhavet stadig vert breiare, om lag 2 cm i året. Raudehavet vert tolka som eit byrjande verdshav.
Pangea oppstod ved ei samanføying av eit nordleg superkontinent, Laurasia, og eit sørleg, Gondwana. Pangea var omgjeve av urhavet Panthalassa. Kontinenta slik vi kjenner dei i dag oppstod ved fragmenteringa av Pangea, som byrja i jura.
Det norske U21-herrelandslaget i fotball
Det norske U21-herrelandslaget i fotball er eit landslag for spelarar som er 21 år eller yngre. Noverande trenar er Tor Ole Skullerud.
Laget tok bronse under EM for U21 i 1998.
1978-1996
Noreg deltok i 10 kvalifiseringar på rad utan å kvalifisere seg til sluttspel. Eit høgdepunkt var likevel sigeren over Italia 5. juni 1991, der Noreg vann 6-0 over laget som seinare vann heile turneringa.
EM 1998
Laget tok bronse under EM i 1998 med Nils Johan Semb som trenar. Det er elles fram til 2013 einaste gongen laget som klarte å kvalifisere seg til eit EM.
Tabell kvalifiseringsgruppe 3
Noreg kvalifiserte seg som puljevinnar.
Sluttspel
På laget spelte seinare landslagsspelarar som Espen Baardsen, Vegard Heggem, Frode Kippe, Eirik Bakke, Thorstein Helstad, Andreas Lund, Erik Nevland og Steffen Iversen.
2000-2011
Noreg klarte ikkje å kvalifisere seg til nokon av dei sju sluttspela frå 2000 til 2011. Laget gjekk vidare frå puljepelet både i 2000 og 2004, men tapte play-off mot høvesvis Spania og Serbia og Montenegro
Kvalifisering
Per Joar Hansen var trenar då laget for andre gong kvalifiserte seg til eit EM-sluttspel. Kvalifiseringa for EM 2013 vart spelt i perioden mars 2011 til oktober 2012, medan sluttspelet skal spelast i Israel i perioden 5.-18. juni 2013.
Tabell kvalifiseringsgruppe 8
Noreg enda som tredje beste andrelag og kvalifiserte seg med det til play-off om éin av sju ledige sluttspelplassar. Motstandarar var Frankrike. Noreg tapte 1-0 borte, men vann 5-3 (Singh, Nielsen, Rogne, Konradsen, Berget) heime på Marienlyst og kvalifiserte seg til sluttspelet i Israel.
Sluttspel
Tor Ole Skullerud overtok som trenar før sluttspelet, då Per Joar Hansen vart tilsett som ny -trenar.
Trenarar
Lista er ikkje fullstendig.
Solskjelsvatnet
Solskjelsvatnet ligg på Solskjeløya i Aure kommune på Nordmøre. Vatnet ligg 21,5 meter over havoverflata. Det er kring 200 meter på det breiaste og kring 600 meter langt.
Fiske
I Solksjelsvatnet finst det bra med aure. Fisk opp til 600-700 gram er ikkje uvanleg. Det er to variantar av auren, ein er nesten heilt blank, den andre varianten er brunleg med raude prikkar. Han gyt i ein bekk ved sørsida av vatnet om hausten. Sjø-auren kan gå heilt opp i vatnet om hausten ved stor vassføring.
Jezioro Roś
Jezioro Roś (tysk Roschsee) er ein av Dei masuriske sjøane i Ermelandskmasuriske voivodskap i Polen. Den S-forma bresjøen har eit areal på 18,9 km² og eit største djup på 31,8 meter. Swięcek og Konopka er elvar som renn ut i innsjøen, medan Pisa renn vidare. Den største busetnaden ved innsjøen er Pisz.
Napoli
Napoli (napolitansk Nàpule, òg kalla Naples på fleire språk) er den største byen sør i Italia. Han er hovudstad i provinsen Napoli og i regionen Campania og har om lag 975 000 innbyggjarar. I antikken vart byen kalla Neapolis, som tyder «den nye byen». Storbyområdet til Napoli er det nest største i Italia og eit av dei største i Europa. Napoli ligg midt mellom vulkanen Vesuv og vulkanområdet Campi Flegrei, som begge er ein del av den campanianske vulkanbogen.
Langfjorden i Skjervøy
Langfjorden er ein fjord på sørsida av Arnøya i Skjervøy kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 8,5 km nordover til Langfjordbotn.
Napoli
Sjølve byen har nesten ein million innbyggjarar, som vert kalla napolitanarar (italiensk napoletani). Byen har ei rik historie og rike tradisjonar innan kunst, kultur og mat, og i følgje tradisjonen var det i Napoli at den italienske matretten pizza oppstod. I Napoli ligg San Carlo, det eldste operahuset i verda som framleis er i drift. Det vart opna 4. november 1737. Det historiske sentrumet av byen er ein del av UNESCO si verdsarvliste. Den napolitanske språket er eit av dei geografiske mest spreidde språka i Italia og ein har variantar av napolitanske dialektar ('o napulitano) dei fleste stader i Sør-Italia.
Langfjorden i Skjervøy
Fjorden har innløp mellom Innerbergneset i vest og Haugnesodden i aust. Grenda på austsida av fjorden heiter berre Langfjorden og er tynt befolka. Den vesle grenda Akkarfjord høyrer saman med grenda Akkarvik og ligg på vestsida av fjorden ved innløpet. Frå her går Akkarvika nordvestover og inn til bygda Akkarvik. Vidare innover i fjorden er det særs få busetnader.
Napoli
Mellom 1266 og 1861 var Napoli hovudstad i Kongedømet Napoli (seinare Begge Siciliar). På grunn av dette vert Napoli uoffsielt rekna som hovudstad i Sør-Italia (Il Mezzogiorno).
Langfjorden i Skjervøy
Fv347 går langs heile austsida av fjorden, medan Fv348 går langs vestsida.
Napoli
Historie
Napoli vart grunnlagd mellom 600- og 500-talet fvt. av grekarar (eigentleg innbyggjarar i den greske kolonien Cuma) og fekk namnet Neapolis, som tyder «ny by» på gresk. Under romarane heldt byen på det greske språket og dei greske skikkane. Etter romartida vart byen styrt av fleire folkegrupper (gotarar, austromarar, langobardar, normannarar, schwabarar, angevinar, aragonesarar, spanjol, austerikarar, bourbonarar og franskmenn). I dag kan ein sjå spor etter alle dei forskjellige herskarane i monumenta, i kulturen og i skikkane til byen. I 1266 flytta angevinarane hovudstaden i Kongedømet Sicilia frå Palermo til Napoli. Sicilia braut snart ut og danna det sjølvstendige Kongedømet Sicilia. Etter Wienerkongressen (1814-1815) etter Napoleonskrigane vart Napoli hovudstad i det samle Begge Siciliar. Etter ein lang periode med nedgang etter danninga av Italia i 1860-åra har byen igjen vorte eit kultursenter.
Musikk i Napoli
Napoli har spelt ei viktig rolle i mange hundreår for musikken ikkje berre i Italia, men generelt for heile den vesteuropeiske musikktradisjonen. Dette strekkjer seg tilbake til dei tidlege musikkonservatoria på 1500-talet gjennom musikken til Alessandro Scarlatti i barokken og operettane til Pergolesi, Piccini og etter kvart Rossini og Mozart. Songar som «'O Sole Mio» og «Funiculì Funiculà» frå seint på 1800-talet er verdskjende songar som svært mange kjenner til.
Mat og drikke
Napolitansk mattradisjonar nyttar lokale ingrediensar som er lett å få tak i. Av typiske matrettar og produkt frå Napoli finn ein pizza, mozzarella, spaghetti, sfogliatelle, casatiello, tortano, struffoli, pastiera, babà og mange andre. Av napolitansk vin og brennevin finn ein Lacryma Christi, raud og kvit Vesuvio-vin og limoncello.
Napoli vert tradisjonelt rekna som heimstaden til pizza. Dei to klassiske napolitanske pizzaene er «pizza marinara» med tomat, kvitlauk, oregano, fersk olivenolje og vanlegvis basilikum og «pizza Margherita» med tomat, basilikum og mozarella. Margherita er kalla opp etter Dronning Margherita som fekk servert retten då ho vitja byen i 1889. La vera pizza («ekte pizza») vert bakt i ein vedfyrt steinomn. Det finst eit sertifiseringsorgan som reiser rundt til pizzastader i verda for å godkjenne at dei lagar ekte napolitansk pizza.
Pizzelle fritte eller montanare er ein variant av pizza der ein lagar små, steikte bitar av pizzadeig med tomatsaus og parmesanost oppå. Pasticcio di Carnevale er pasta som er bakt i omn med tomatsaus, ricotta og mozzarellaost, små kjøtbollar, og stundom pølse og kokt egg.
For påsken er casatiello ein spesialitet i Napoli. Det er ei rund, salt kake med salami inni og heile egg på toppen. Aubergine vert mykje nytta i napolitansk matlaging, og vert anten stekt, grilla og ete som ein grønsak ved sida av hovudretten. Parmigiana di melanzane er eit bakverk med lag av stekte auberginer (ofte dekt med egg og mjøl) og som oftast med mozarella, tomatsaus og parmesan. Ein annan karakteristisk grønsak i napolitansk matlaging er friarielli, ein slags liten brokkoli, steikt i lag med olivenolje, kvitlauk, salt og chili.
Napoli har òg fleire unike kaker og den mest kjende av dei er truleg babà, choux (skrive sciù i Napoli) og Pastiera. Andre typiske bakverk er Sfogliatella (riccia eller frolla). Napoli er òg kjend for iskremen sin.
Klima
Napoli har eit typisk middelhavsklima med milde og våte vintrar og varme til steikande, tørre somrar. Det milde klimaet og den frodige og vakre Napolibukta har gjort staden til ein ynda feriestad sidan dei romerske keisarane ferierte her.
Diklordifenyltrikloretan
Diklordifenyltrikloretan (DDT) er eit fargelaust, krystallinsk, smaklaust og nesten luktfritt organoklorid som er nært uløyseleg i vatn, men godt løyseleg i feitt. Bruk av DDT er no forbode i fleire land.
Historie
DDT vart først laga i 1873. Sveitsaren Paul Hermann Müller oppdaga at det eigna seg som insektmiddel i 1939.
Bruk
Stoffet har òg vore nytta i landbruket.
DDT i naturen
Rovfuglar som har fått i seg DDT legg egg med så tynne skal at dei ikkje toler ruging. Sjølv om stoffet aldri har blitt brukt i nærleiken av Nordpolen, har det blitt funne svært store mengder av gifta i isbjørnar. Dette viser at når gifta først har kome inn i næringskjeda vil det få store konsekvensar, særskild for dei store rovdyra våre.
I elvar har stoffet ei halveringstid på 26 dagar, men det vert verande lenge i jord. DDE og DDD er nedbrytingsprodukt.
Morské oko
Morské oko (tidlegare Veľké Vihorlatské jazero) er ein innsjø i Vihorlatfjella aust i Slovakia. Han ligg 618 meter over havet og har eit areal på 0,13 km². På det djupaste er han 25,1 m. Innsjøen har vore omfatta av eit nasjonal naturreservat sidan 1984 og er ein del av Vihorlat verna landskapsområde. Aure er ein av fleire fiskeslag i vatnet.
Cuauhtémoc Blanco
Cuauhtémoc Blanco Bravo er ein mexicansk fotballspelar som har spela for Veracruz i den mexicanske fotballigaen, og for det mexicanske landslaget.
Blanco har blitt kåra til beste spelar i den mexicanske toppdivisjonen fem gonger. Han er den spelaren som har skåra nest flest mål for Mexico sitt landslag gjennom tidene. Han har spelt det meste av karrieren sin i klubbar i Mexico, og var tilknytt Club América i 15 år, frå 1992 til 2007. To av desse åra, frå 2000 til 2002, var han lånt ut til Real Valladolid i Spania. Han har òg spelt to år, 2007 til 2009, for Chicago Fire i den amerikanske proffligaen Major League Soccer.
Læresvein
Læresvein er eigentleg ein mannleg elev eller ein lærling. Ordet vert helst brukt om Jesu læresveinar frå Bibelen. Det kan brukast om ein mannleg elev, disippel eller apostel.
Kristendomen
«Læresvein» vert gjerne brukt om Jesu læresveinar, anten dei er kvinner eller menn, men eldre bibelomsetjingar brukar òg ordet 'læresyster' eller 'læremøy'. Ordet «læresvein» kan også brukast i overført tyding om folk som er lojale mot læremeisteren sin slik Jesu læresveinar var.
I den nyaste bibelomsetjinga frå Det Norske Bibelselskap, brukar dei det latinske ordet disippel istaden for det norske ordet læresvein, sidan ordet disippel i dag er best innarbeidd på norsk.
Læresveinar er nemnde både i Det gamle (Jes. 8,19) og Det nye testamentet.
Dei fyrste læresveinane åt Jesus var i fylgje Johannesevangeliet Johannes, son åt fiskaren Sebedeus, og Andreas. Desse to var opphavleg blant døyparen Johannes sine læresveinar. Same dag slutta Simon, bror til Andreas, seg til dei; det var han Jesus kalla Peter. Dagen etter gjekk dei frå Jordanelva til Galilea. Då fekk dei fylgje av Filip og Natanael.
Etter dei synoptiske evangelia var Jesu fyrste læresveinar fiskarar ved Genesaretsjøen; fyrst kalla Jesus Simon Peter og Andreas, bror hans, lenger framme fekk han fylgje av brørne Jakob og Johannes og Sebedeus, far deira.
Elleve av dei tolv fyrste læresveinane vart sidan valde ut til apostlar.
Talet på læresveinar auka etterkvart som Jesus forkynte; og det auka endå meir etter den fyrste pinsedagen, då kyrkja vart organisert. Evangeliet etter Lukas 10,1–24 nemner sytti disiplar eller apostlar sende ut i par av Jesus. Desse blir feira som helgenar i austleg kristendom. Blant dei kvinnelege læresveinane namngjev Apostelgjerningane i 9,36 Tabita (Dorkas), som tok seg av dei fattige.
Swingdans
Swingdans eller swing er eit samnamn på fleire pardansar som blir dansa både som konkurransedans og sosial dans over store delar av verda. Swingdansen oppstod saman med swingjazzen på 1920- og 30-talet i USA. Swingdansen som internasjonalt fenomen heng særleg saman med utbreiinga av rock and roll-musikken frå 1940-talet. Nokre swingtypar er standardiserte og blir undervist på danseskular, medan andre er folkelege former som hovudsakleg blir lært gjennom sosial dans.
Grunnsteg
Swing blir dansa til musikk i 4/4-takt. Avhengig av swingtype går grunnstega over 4, 6 eller 8 slag, dvs. 1, 1½ eller 2 takter i musikken. Normalen er at den som fører (tradisjonelt mannen) begynner med å trø på venstre fot på fyrste slag, den som blir ført begynner på høgre fot.
Gåsteg
Gåsteg går på kvart slag i takta, vekselvis venstre og høgre fot. Ein spesiell type gåsteg er gyngesteg (eng. rock step), der ein tek eit steg (ofte bakover) på den fyrste foten på fyrste slag og så tilbake på den andre foten utan å flytte han på andre slag.
Trippelsteg
Trippelsteg er tre steg på to taktslag slik at ein byter fot i høve til like og odde taktslag. I den originale swingdansen blir det gjort ved at ein legg inn eit kort hjelpesteg rett før det andre slaget, slik at ein trør på same fot på sjølve slaga. Dette hjelpesteget er synkopert, det vil seie at det ikkje kjem midt mellom taktslaga, men noko seinare. Synkopering er ein grunnleggjande eigenskap ved musikkforma swing: det er det sjølve uttrykket swing eigenleg viser til. Synkopering er òg karakteristisk for mykje anna musikk det blir dansa swing til, til dømes boogie woogie.
Det finst mange alternativ til trippelsteg i swingdans. Alle har det til felles at ein byter fot i høve til like og odde taktslag. Ein vanleg variant er å i praksis hoppe over det fyrste steget ved å redusere det til ei lett berøring av golvet (eng. tap) eller den andre foten, eller til eit spark i lufta. Dette inneber at ein utset vektoverføringa til andre slaget, så ein får heller ikkje noko hjelpesteg. Det kan og gjerast slik at ein tek steget på fyrste slag og anten ventar på det andre slaget eller marker det på anna vis utan å byte fot.
Rock'n'roll
Med rock and roll-musikken kom rock'n'roll-dansen. Rock'n'roll har heldt fram med å utvikle seg som koreografert konkurransedans og showdans, og er no kjenneteikna av høge spark og heftig akrobatikk i form av løft, hopp og kast. Rock'n'roll i dag har lite til felles med 50-tals-swingen han har som utgangspunkt.
Boogie woogie
Dansen boogie woogie er ein swingtype som vart utvikla som konkurransedans i Europa på 1980-talet. Førebiletet er nordamerikansk swing frå 1950-talet. Grunnstega går over seks slag slik: gå, gå, trip-pel-steg, trip-pel-steg. Kraftig fotarbeid med høge kneløft kombinert med relativt roleg overkropp er karakteristisk. Dansen er ikkje koreografert, heller ikkje i konkurransesamanheng, det vil seie at mannen fører og dansen blir til spontant i samsvar med musikken. Fyrste konkurranse i Noreg vart arrangert i 1994.
Kvifor dansen har fått namnet boogie woogie er usikkert. Sjølv om ein kan danse boogie woogie til boogie woogie-musikk, er det inga sterk kopling mellom dansen og musikksjangeren, det er vanlegare å danse til rock and roll.
Jive
Jive er ein av latindansane innan sportsdans. Grunnstega går over seks slag: gå, gå, trip-pel-steg, trip-pel-steg. Trippelstega for den som fører går fyrst mot venstre, deretter mot høgre, for den som blir ført er det omvendt.
Folkeswing
Folkeswing, blant nordmenn flest berre kalla swing, er ei av folkeformene for swingdans. Folkeswingen er utvikla i Noreg med utgangspunkt i amerikansk swing, og truleg under påverking av bygdedans og gammaldans. Medan både lindy hop og boogie woogie er sosiale dansar i sine miljø, er det folkeswing som er den norske «folkedansen» over alle. Folkeswing blir dansa til nesten all slags musikk, ikkje minst rock and roll og dansemusikk i danseband-tradisjonen.
Grunnstega i folkeswing går over fire slag og byggjer på trippelstega, men oftast redusert tapp-steg, tapp-steg eller liknande. Det blir òg brukt gåsteg, noko som gjer at ein ofte vekslar mellom venstre, høgre og høgre, venstre. Partnarane treng ikkje byte steg samstundes, så stega vekslar mellom å vere like og motsette. Hovudstega på slag 2 og 4 blir markert med svikt, noko som står i kontrast til mange andre swingformer, der idealet er å halde overkroppen mest mogleg i ro. Svikten korresponderer til skarptromma si utheving av slag 2 og 4 som er karakteristisk for rockemusikk. Folkeswing blir så godt som berre dansa i open posisjon, dvs. at ein held einannan i ein eller to nevar.
Sidan 1999 har folkeswing vore eiga konkurransegrein i Norges Danseforbund. Styret i greinseksjon Swing & Rock'n roll arbeider for tida (primo 2009) med å definere kva folkeswing er.
Bugg
Bugg har sitt opphav i Sverige kan kallast den svenske folkeswingen, men har etter kvart vorte ein stor dans i Noreg. Bugg har mykje til felles med norsk folkeswing, men grunnstega er berre gåsteg: gå, gå, gå, gå. Som konkurransedans i Noreg vart bugg fram til 2007 dansa i same grein som folkeswing, men er frå 2008 skild ut som eiga grein.
Vestlandsswing
Vestlandsswing er ei norsk folkeform med grunnsteg over seks slag. Ho er særleg knytt til ungdomslag og folke- og gammaldans-miljø.
Tidvassøy
Ei tidvassøy er eit stykke land som er forbunde til fastlandet ved lågvatn og som er ei øy ved høgvatn. Mange tidvassøyar har vore heilage stader, som Lindisfarne i Northumberland, St Michael's Mount i Cornwall og Mont Saint Michel med benediktinarklosteret i Normandie. Mange av dei har hatt festningar, sidan dei har vore lette å forsvare.
Obec
Obec er det tsjekkiske og slovakiske ordet for kommune (både i Tsjekkia, Slovakia og i utlandet). Han er den minste administrative eninga som vel representatar. Ein obec består av matrikkelområde (katastrální území/katastrálne územia). Obec kan ha fleire mindre område, som eigne landsbyar, men som er styrt frå andre landsbyar eller byar.
I lovenen til Tsjekkia og Slovakia er ikkje ein by ("město/mesto") strengt tatt ein kommune (obec) - ein by er ein tidlegare obec som har fått bystatus etter å ha oppfylt visse krav.
Kjelder
Gemeinde (Slowakei)
Tydingsskifte
Eit tydingsskifte er eit fenomen studert i semantikk kor eit uttrykk tek på seg ei tyding som avviker frå den leksikalske tydinga. Typiske tydingsskifte er metafor, metonymi og differensiering.
Tydingsskifte er veldig vanlege blant språkbrukarar, og tillet stor fleksibilitet når det gjeld ordbruk. Men det bør ikkje blandast med leksikal tvitydigheit; ord ytra i ein spesifikk kontekst kan ha fullstendig presise tydingar sjølv om dei kan uttrykkje vidt forskjellige tydingar i ulike kontekstar.
Differensiering
Differensiering vert av definert som eit tydingsskifte som me får ved å «leggje til konsept til dei originale konsepta». Dømet hans er James Joyce er vanskeleg å forstå, kor forstå vert differensiert frå «oppfatte tydinga» til «tolke teksta si meining».
Differensiering kan likne på metonymi, eit tydingsskifte kor ein byggjer eit nytt konsept frå element i det originale konseptet. I det nemnde dømet vil James Joyce mest sannsynleg peike på «dei skrivne verka av James Joyce» og ikkje på forfattaren — eit metonymisk skifte. Om namnet skulle referere til sjølve mannen, ville forstå vorte differensiert på ein annan måte, kanskje ville ein lese ordet «forstå» i tydinga «tolke taleartikulasjonen» eller «skjøne handlingane» til personen James Joyce.
Ekofiskfeltet
Ekofiskfeltet er eit olje- og naturgassfelt i den sørlege delen av norsk sektor i Nordsjøen. Ekofisk var det første feltet på norsk sokkel som kom i produksjon (1971). Feltet er eit knutepunkt for petroleumsaktivitet sør i Nordsjøen. Felta kring nyttar seg av transportsystemet til Ekofisk for transport til kontinentet og Storbritannia. Desse felta utgjer til saman det som vert kalla Ekofiskområdet. Felta Ekofisk, Eldfisk, Embla og Tor ligg på Ekofiskområdet. I tillegg kjem dei nedstengde felta Albuskjell, Cod, Edda og Vest Ekofisk.
Havdjupna i området er 70–75 meter.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1902
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1902 var den første Noregsmeisterskapen i fotball for menn, og vart vunnen av Grane frå Nordstrand i Oslo.
Molta
Molta er namnet på to holmar utanfor øya Tustna i Aure kommune på Nordmøre. Den største holmen heiter Stormolta og den minste heiter Litjmolta. Dei ligg vest for utløpet av Nordheimsundet.
OGAE Second Chance Contest 2007
OGAE Second Chance Contest 2007 (OGAE SCC 2007) var den tjuefyrste gongen OGAE Second Chance Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Ljubljana i Slovenia, etter at Slovenia vann tevlinga i 2006, med songen «Mandoline» av Saša Lendero.
Molta
Stormolta som ligg lengst vest, er kjent for sine gravplassar, og det var her eit av slaga i Harald Hårfagres tid gjekk føre seg. På Stormolta er det funne forskjellige oldtidsfunn, som no ligg i Vitskapsmuseet i Trondheim. Det finst òg ei drikkevasskjelde. Det er eit naturleg oppkomme som aldri vert tørt om sumaren, med eit svært blankt drikkevatn. Stormolta vert òg brukt som sumarbeite for sau. Her var det sumarbeite til tre sauer med lam. Av hekkande fugl så var det mykje ærfugl, men etter at havørna vart freda og det vart ein tett bestand av havørn, så er det nesten ikkje hekkande ærfugl igjen på Stormolta og omkringliggjande øyar og holmar.
OGAE Second Chance Contest 2007
For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2007, måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2007; men om eit bidrag hadde vunne ein nasjonal finale, kunne ikkje bidraget deltake i OGAE Second Chance Contest.
Tjue land deltok i tevlinga. Opprinneleg skulle tjueto land deltake i tevlinga, deriblant Finland og Moldova i Eurovision Song Contest. Moldova vart tvungen til å trekkje seg frå tevlinga, sidan opptak frå deira nasjonale finale ikkje var tilgjengeleg. Finland vart diskvalifisert frå tevlinga, etter at OGAE Finland vart utvist frå OGAE 17. september 2007. Dimed kunne ikkje deira bidrag deltake i tevlinga. Serbia deltok for fyrste gong som sjølvstendig nasjon i OGAE Second Chance Contest, medan Estland, Frankrike og Spania returnerte til tevlinga. Belgia og Serbia og Montenegro, som deltok i 2006, deltok ikkje i 2007-utgåva av OGAE Second Chance Contest.
Martin Lewis Perl
Martin L. Perl, er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt 1995 «for oppdaginga av tau, og for banebrytande bidrag til leptonfysikk». Perl delte prisen med sin landsmann Frederick Reines.
Perl tok eksamen som kjemiingeniør ved Polytechnic Institute i Brooklyn i 1948. Deretter gjekk han over til fysikk og tok ein filosofisk doktorgrad ved Columbia University i 1955.
Perl oppdaga tauonen som er ein tyngre slekting av elektron. Oppdaginga innebar det første teiknet på at ein tredje «familie» av fundamentale partiklar eksisterte. Eksistensen av den tredje familien har stor tyding for fysikarnes tiltro til dagens teoretiske modell, den såkalla standardmodellen. Utan den tredje familien skulle modellen ha vore ufullstendig.
I 2009 mottok Perl ein æresdoktorgrad frå Universitetet i Beograd.
Det estiske flagget
Det estiske flagget eller Den estiske trikoloren inneheld tre like horisontale striper med fargane svart, blå og kvit. Storleiksforholdet i flagget er 7:11.
Fargane
Forklaringa av fargane på flagget har variert gjennom tidene. Ei av dei mest utbreidde tolkingane ser i den blå fargen himmelen og folket si tru på ei lysare framtid, samtidig som blått også står for einskap og venskap. Svart vert då tolka som eit symbol på den vanskelege historia det estiske folket har gjennomlevd, samtidig som fargen også representerer jorda og den svarte fargen i folkedraktene. Kvit uttrykkjer håp, ærlegdom og søking etter åndeleg opplysing.
Opphavet til flagget
Flagget vart til i 1881 og vart fyrst brukt som flagget til den estiske studentforeininga Vironia ved Universitetet i Tartu. Flagget vart fyrste gong brukt 29. september 1881, då Vironia vedtok fargane som sine. Etter påtrykk frå tyske studentforeiningar vart både Vironia og flagget nekta anerkjenning. Flagget vart deretter overteke av den estiske universitetsstudentforeininga og teke i bruk som deira flagg i Otepää 4. juli 1884. Denne datoen vert også rekna som fødselsdagen til det estiske nasjonalflagget. Flagget vart etter kvart assosiert med estisk nasjonalisme og vart nytta av estarar i sjølve Estland, men også i Russland og i utvandrarmiljø i USA.
Nasjonalflagg for det sjølvstendige Estland 1918–1940
Etter at Estland vart sjølvstendig 24. februar 1918, vart flagget offisielt gjort til nasjonalflagg. Vedtaket kom 21. november 1918, og 12. desember 1918 vart flagget for fyrste gong offisielt heisa som Estland sitt nasjonalflagg over tårnet Pikk Hermann i Tallinn. Flagget vart seinare regulert i flagglova av 21. juni 1922. I tillegg til å fastsetje storleiksforholdet i nasjonalflagget til 7:11, vart det då også gjort vedtak om presidentflagget. Dette fekk riksvåpenet i midten. Flagglova gav vidare høve til å danne andre flagg ved tillegg av emblem i nasjonalflagget. Dette vart gjort for postflagget, tollflagget og flagget til grensevaktene.
Krig og okkupasjon, 1940–1990
Etter den sovjetiske invasjonen i juni 1940 vart flagget forbode. Under den tyske okkupasjonen under den andre verdskrigen (1941–1944) vart flagget akseptert som det etniske flagget til estarane, men ikkje som nasjonalflagg. Då tyskarane forlét landet i september 1944 vart flagget igjen brukt i ein kort peride før det igjen forsvann som følgje av Sovjetunionen sin okkupasjonen av Estland og innlemminga av landet i unionen som sovjetrepublikk. Den estiske sovjetrepublikken fekk sitt eige flagg etter sovjetisk mønster: Raudt med kommuniststjerna, hammar og sigd i kantonen. Som særleg merke for den estiske sovjetrepublikken fekk flagget eit maritimt mønster i blått og kvitt i den nedre delen av flaggduken.
Nytt sjølvstende
Den estiske trikoloren i blått, svart og hvitt vart ikkje nytta att før på slutten av 1980-talet, då den syngande revolusjonen i dei tre baltiske landa innvarsla samanbrotet til Sovjetunionen og nytt sjølvstende for dei tre landa. Under den syngande revolusjonen vart flagga til dei tre landa henta fram att og nytta under demonstrasjonar for demokrati og sjølvstende. Eit anna døme på denne forma for symbolsk bruk av flagget i politisk samanheng på denne tiden, er dei fire skuleborna som på 71-årsdagen til den estiske republikken, 24. februar 1989, heisa Estland sitt flagg over tårnet Pikk Hermann i Tallinn. Denne symbolske gjenopprettinga av symbola til den fyrste republikken fekk rettsleg oppfølging 8. mai 1990, då det estiske øvste sovjet vedtok å avskaffe namnet riksvåpenet og flagget til sovjetrepublikken Estland, for i staden å gjeninnføre lovene om namn, våpen og flagg frå den estiske grunnlova av 1938. Prosessen vart fullført med vedtaking av lova om nasjonalflagget og riksvåpenet av 7. august 1990, kort tid før Estland fekk fullt sjølvstende. I praksis har dette medført at Estland har gjeninnført så godt som heile flaggsystemet frå sjølvstendeperioden i mellomkrigstida.
Andre flagg
I tillegg til nasjonalflagget, som også gjer teneste som handelsflagg, fører Estland ei rekkje andre flagg. Orlogsflagget har splitt og tunge og riksvåpenet i lita utgåve (berre våpenskjoldet) i midten. Orlogsgjøsen har kvit duk med ein blå kross over ein svart andreaskross. Presidentflagget brukar det store riksvåpenet til landet (med eikegreiner omkring skjoldet), til sjøs også med splitt og tunge. Postflagget har eit gult posthorn i den svarte stripa. Tollflagget har eit raudt felt i kantonen, der det står ein svart merkurstav og bokstaven T i kvitt. Flagget til grensestyrkane har ein gulkanta grøn trekant med bokstavane «PV» (for Piirivalve) basert på stangsida til flagget.
Pablo Barrera
Pablo Edson Barrera Acosta er ein mexicansk fotballspelar som hausten 2011 spela for Real Zaragoza i spansk Primera Division på lån frå West Ham i engelsk Premier League, og for det mexicanske landslaget.
Barrera debuterte for Mexico sitt A-landslag 17. oktober 2007 i ein venskapskamp mot Guatemala. Han skåra det første landslagsmålet sitt mot Nicaragua i CONCACAF Gold Cup 5. juli 2009.
Midgard
Midgard (norr. Miðgarðr) er i norrøn mytologi menneska sin buplass, som æsene bygde av Yme sin lekam. Midgard ligg utanfor Åsgard, mellom gudeheimen og jotunheimen. Midgard ligg midt i det norrøne verdsbiletet.
Niels Bohr
Niels Henrik David Bohr var ein dansk fysikar som har gjeve avgjerande bidrag til forståinga av atomet sin struktur og utviklinga av kvantemekanikken. Niels Bohr fekk Nobelprisen i fysikk i 1922. Eit bilete av han pryder den danske femhundrekronesetelen i serien frå 1997.
Midgard
Omgrepet Midgard er svært gamalt. Ein finn det i fleire germanske språk, og tidlegast i Codex Argenteus frå 333. Her nyttast ordet Midjungard, som er gotisk for Midgard, i Juleevangeliet. På Gamalengelsk er omgrepet Middangeard, som vart til Middle-earth i Tolkien si diktarverd. Vi får tru at ordet tyder på ein sams grunnleggjande verdsoppleving for dei germanske folka.
Niels Bohr
Biografi
Bohr blei fødd den 7. oktober 1885 i København. Foreldra hans var Christian Bohr og Ellen Adler. Han døydde same stad den 18. november 1962.
I ungdomen sin spelte han fotball for Akademisk Boldklub, og var ein ivrig seglar. Bohr blei utdanna ved Universitetet i København i 1911, deretter fór han til Manchester i England og forska hos Ernest Rutherford. I 1913 offentleggjorde han ei skildring av atomet sin struktur. Denne skildringa er seinare blitt kjent som Bohr-modellen. Bohr blei i 1916 utnemnd til professor ved Universitetet i København. I 1921 kunne ein innvie det nyoppretta Universitetets Institut for Teoretisk Fysik på Blegdamsvej, med Niels Bohr som leiar. Han åt middag med kongefamilien i Noreg den 8. april 1940, rett før invasjonen av Noreg og Danmark. Han elska å gå på ski i fjella, spesielt i Noreg. Saman med Werner Heisenberg og andre arbeidde han i åra frå 1924 til 1927 med det som har vorte kalla København-tolkinga av kvantemekanikken.
Niels Bohr sin son Aage Niels Bohr blei sjølv tildelt Nobelprisen i fysikk i 1975.
Aschaffenburg
Aschaffenburg er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 70 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den høgre breidda til Main og ved foten av Spessart. Byen Aschaffenburg er ikkje ein del av landkreisen Aschaffenburg, men er det administrative setet. Han vert òg kalla Tor zum Spessart eller «døra til Spessart». Sjølv om byen i dag ligg i Bayern, reknar dei seg sjølv som ein by av Franken, trass i at byen aldri var ein del av det historiske Franken, men høyrte til erkebispedømet Mainz.
Historie
Byen vart hardt råka av trettiårskrigen og vart halde av fleire krigførande makter. I 1842-1849 bygde kong Ludvig I av Bayern ein landstad vest for byen kalla Pompejanum, sidan det var ei etterlikning av huset til Castor og Pollux i Pompeii. I 1866 vann Preussen eit stor siger mot Austerrike i nærleiken av byen under den austerriksk-prøyssiske krigen.
Under den andre verdskrigen vart Aschaffenburg kraftig bombardert av allierte bombefly, inkludert Schloss Johannisburg.
Landkreisein Aschaffenburg hadde eit areal på 1 694 km². Han var ein del av kurfyrstedømet til erkebiskopen Mainz, og i 1803 vart han gjeve over til kanslaren, erkebiskopen Karl von Dalberg. I 1806 vart han annektert av storhertugdømet Frankfurt og i 1814 overført til Bayern.
Reinfjorden
Reinfjorden (samisk Boazovuotna) er ein fjordarm av Kvænangen i Kvænangen kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5 km nordover til garden Fjordbotn i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Reinfjordneset i vest og Innerneset i aust. Grenda Reinfjord ligg på austsida av fjorden. Ingen av busetnadane ved fjorden har vegsamband til resten av kommunen.
Lorca
Lorca er ein by søraust i Spania i den autonome regionen Murcia 50 km sørvest for byen Murcia. Han har om lag 90 000 innbyggjarar og er den nest største kommunen i Spania ut frå areal med 1675,21 km².
Tord Asle Gjerdalen
Tord Asle Gjerdalen er ein norsk langrennsløpar. Han går for klubben Holeværingen. Gjerdalen har ein fjerdeplass frå Tour de Ski 2007/08 som beste resultat.
Lorca
Historie
Regionen rundt Lorca var alt busett av iberarar under bronsealderen (El Argar-kulturen). Lorca var truleg kalla Eliocroca av romarane og Lurka av arabarane. Den gamle delen av byen består av smale gater og smau, og vart forma slik under maurarane.
Under reconquista vart Lorca ein farleg grenseby, fanga mellom det spanske kongedømet Castilla og det mauriske kongedømet Granada. Det firkanta tårnet er ei hyllest til festninga i byen og er synleg frå mange stader i byen. Tårnet er kalla «Torre Alfonsina» etter kong Alfonso X av Castilla.
Gondwana
Dei andre kontinenta, Nord-Amerika og Eurasia var samla i superkontinentet Laurasia. Saman danna Gondwana og Laurasia superkontinentet Pangea.
Paleogeografi
Delar av Gondwana låg der Antarktis ligg i dag, men under mesozoikum var den globale middeltemperaturen langt høgare enn i dag, og på Gondwana var derfor det biologiske mangfaldet stort. Under juratida, for om lag 160 millionar år sidan, reiv Afrika seg laus frå superkontinentet og byrja å drive nordover. Under eldre krit, for 125 millionar år sidan, reiv India seg laus, og under yngre krit for 80 millionar år sidan reiv New Zealand seg laus. 15 millionar år seinare skjedde det noko som gjorde at halvparten av alle artane på jorda døydde ut, den såkalla KT-grensa der mellom anna dinosaurane forsvann.
Under tertiær for 55 millionar år sidan byrja det australske kontinentet å rive seg laus frå Gondwana. Sidan kontinentet i starten roterte omkring sin eigen akse, heldt det ein viss kontakt med det som var igjen av Gondwana i lengre tid. For omkring 45 millionar år sidan kolliderte det indiske subkontinentet med Asia, noko som førte til at Himalaya vart danna. Omtrent samstundes reiv dei sørlege delane av Australia, dagens Tasmania, seg laus frå det som i dag er Antarktis. Havvatn byrja å strøyme inn mellom dei to kontinenta, og dette førte til lågare temperatur og tørrare klima.
Viktigare for det globale klimaet var lausrivinga til Sør-Amerika under oligocen (30 millionar år sidan). Då Drakessundet opna var det ikkje lenger noko som tvinga det kalde vatnet i Sørishavet nordover, der det tidlegare hadde blanda seg med det varme tropiske vatnet. I staden oppstod den Antarktiske sirkumpolarstraumen som gjorde Antarktis til dagens kalde kontinent. Ein stor del av ferskvatnet på jorda finst bunde som is på Antarktis. Havtemperaturen minka nesten 10 grader, og det globale klimaet vart mykje kaldare.
For omkring 15 millionar år sidan kolliderte Ny-Guinea med det sørlege Asia, som igjen skapte høge fjell. For berre 3,5 millionar er sidan vart Sør-Amerika knytt saman Nord-Amerika gjennom Panamaeidet.
Bergen (fleirtyding)
Bergen kan visa til:
Trafalgar Square
Trafalgar Square er ein stor plass i City of Westminster i London, bygd til minne om slaget ved Trafalgar i 1805. Den skulle eigentleg ha heitt King William the Fourth's Square, men George Ledwell Taylor føreslo Trafalgar Square.
Escherichia coli
Escherichia coli (ofte forkorta som E. coli) er ein gram-negativ bakterie som er fakultativt anaerob. Enkelte patogene E. coli-stammar produserer enterotoksin. E. coli finst òg i vanleg tarmflora i tykktarmen. Han er ein vanleg patogen tarmbakterie ved infeksiøse gastroenterittar. E. coli er truleg den bakterien som er best dokumentert i den vitskaplege litteraturen.
Våren 2006 vart E. coli godt kjent for folk flest i Noreg, da mange ungar vart lagt inn på sjukehus med nyresvikt etter å ha vorte utsett for giftige stammar av bakterien.
E. coli og sjukdom
Det er tre moglegheiter for at den elles harmløse E. coli kan forårsake sjukdom:
Laurasia
Namnet er ein kombinasjon av Laurentia og Eurasia.
Opphav
Sjølv om ein hovudsakleg tenker på Laurasia som eit kontinent frå mesozoikum, meiner ein at det same kontinentet som seinare danna Laurasia òg eksisterte som eit samanhengande kontinent etter at Rodinia braut opp for rundt 1 milliard år sidan. For å ikkje forvekslast med kontinentet i mesozoikum vert dette eldre kontinentet kalla Proto-Laurasia. Ein meiner at Laurasia ikkje braut opp før det slo seg saman med dei sørlege kontinenta seint i prekambrium og danna superkontinentet Pannotia, som varte fram til tidleg kambrium.