cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tor Jonsson
Forfattarskap
Tor Jonssons forfattarskap omfattar alle sjangrar, men det er lyrikken og essaya han er mest anerkjent for. Han vart sterkt prega av oppveksten, noko som pregar mange av dikta hans. Poesien hans vert ofte omtala som brukslyrikk, ettersom dei er fri for abstrakt leik med språkbilete og ikkje prøver ut meir avanserte og abstrakte verkemiddel. Mange av dikta hans dreiar seg om to hovudtema. Det eine handlar om spenninga mellom individet og fellesskapen, det siste representert ved det heimekjende bygdesamfunnet, eit miljø han ofte opplevde som knugande.
Siste diktsamlinga hans var Ei dagbok for mitt hjarte (1951), ei kjenslefylt, gripande vedkjenningsbok, med inderlege uttrykk for kjærleik, livstru og dødslengt. I 1956 vart Dikt i samling gjeve ut. Samlinga hadde eit etterord av Tore Ørjasæter og eit minnedikt av Jan-Magnus Bruheim. Boka vart heidra med Kritikarprisen.
Prosaforfattaren Tor Jonsson gav i 1950 ut artikkelsamlinga Nesler, ei bok som inneheld avisartiklar og essay som han hadde skrive dei fem føregåande åra, mange av dei med livfulle og kritiske skildringar av bondelivet. Etter at Jonsson var død, kom ei ny samling Nesler med liknande innhald. Jonsson er blitt kalla ein arbeidardikting som skildra gardsarbeidarlivet «med bitter ironi». Han kjempa mot undertrykking, urett og ei idyllisering av den norske landsbygda.
Med einaktaren Siste stikk vann Tor Jonsson i 1950 førstepremien i ein amatørkonkurranse utlyst av Kyrkje- og undervisningsdepartementet. Dramaet vart sendt som høyrespel i NRK året etter, i samband med eit større minneprogram om den då nyleg avdøde forfattaren.
Tor Jonsson markerte seg lite i målstriden. Han skreiv tradisjonell nynorsk. Han var varsam med å bruke dialektformer og ord frå bygdemålet; han ville at den språklege lokalkoloritten skulle vike for ord som var brukande over heile landet. Han brukte hokjønnsformer på -a, perfektum på -e og kløyvd infinitiv.
Songtekstar
Mange av tekstane hans har inspirert komponistar til å setje tone til dikta, både i samtida hans og under den norske visebølgja på 1970-talet. Blant desse er Sparre Olsen, Ivar Frønes som sette tone til «Nærast er du når du er borte» og Hans M. Borchgrevink som sette tone til «Ordet». I 2000 gav multikunstnaren Andrej Nebb ut CD-en Kvite fuglar, der 14 av Tor Jonsson sine tekstar er sett musikk til.
1922
1922 (romartal MCMXXII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske.
Masayoshi Hirano
Masayoshi Hirano er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashima Antlers.
101
101 (romartal CI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Osamu Chiba
Osamu Chiba er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Honda, Kashima Antlers, Kashiwa Reysol og Brummell Sendai.
Wahlenbergfjorden
På sørsida av fjorden går fjordarmen Palanderbukta sørvestover
Fjorden er kalla opp etter den svenske botanikaren Göran Wahlenberg.
Dzūkija
[[Fil:Liet-etno-regionai.png|mini| Regionar innanfor grensene til det moderne Litauen
Dzūkija eller Dainava er ein av fem etnografiske regionar i Litauen. Historisk sett dekkjer regionen dei sørlege delane av Litauen, nordlege område av Polen og vestlege område av Kviterussland. Vilnius, Lyda og Alytus er dei største byane i regionen og sistnemnde vert rekna som hovudstad, sjølv om regionen aldri har vore ei politisk eining.
Murchisonfjorden
Murchisonfjorden er ein fjord på vestsida av Nordaustlandet på Svalbard. Han ligg mellom Storsteinhalvøya i nord og Gothiahalvøya i sør og strekkjer seg om lag 15 km austover.
Søre Russøya er ei øy som ligg på sørsida heilt ute i fjorden. I vest grenser fjorden til Hinlopenstretet.
Fellesliste mot framandinnvandring
Fellesliste mot framandinnvandring (Fellesliste mot fremmedinnvandring) var ei liste som stilte til val i Oslo ved stortingsvalet 1993. Lista konkurrerte med Fedrelandspartiet, som òg stilte liste i Oslo, om dei innvandringsfiendtlege røystarane i hovudstaden ved dette valet. Felleslista vart størst av dei to, med 1 828 røyster, eller 0,7 % av røystene i Oslo.
Lady Franklinfjorden
Lady Franklinfjorden er ein fjord på nordvestsida av Nordaustlandet på Svalbard. Han strekkjer seg om lag 30 km sørover til munningen av Franklinbreane, som går i hop her.
Fjorden har innløp mellom Purchaneset på Lågøya i vest og Kapp Hansteen i aust. Fjorden ligg mellom Lågøya i vest og Botniahalvøya i aust. Mellom Nordaustlandet og Lågøya ligg Franklinsundet. Aust for Botniahalvøya ligg Brennevinsfjorden.
Oldany Island
Oldany Island (tidlegare Oldney Island) er ei busetnadslaus øy i Assynt i Sutherland, nordvest i Skottland. Namnet har norrønt opphav.
Oldany Island er ei stor tidvassøy sørvest i innløpet til Eddrachillis Bay/Kylescu. Ho har eit areal på to kvadratkilometer og det høgaste punktet er Sidhean nan Ealachan på 104 meter over havet. Handa Island ligg i nord, på andre sida av Eddrachillis Bay; Eilean Chrona ligg i sørvest og Sgeir nan Gall («Arret til nordmannen») ligg i nord.
Saaremaa
Saaremaa eller Ösel (estisk: Saaremaa; svensk og eldre tysk: Ösel; eldre dansk: Øsel) er den største øya i Estland. Øya ligg i Austersjøen, sør for øya Hiiumaa. Saaremaa har eit areal på 2 673 km². Administrasjonssentrum på øya er byen Kuressaare med 15 000 innbyggjarar. Heile øya har om lag 39 000 innbyggjarar.
Jacksonville
Jacksonville er den største byen i delstaten Florida, både etter folketal og areal. Folketalet er estimert til 805 605 innbyggjarar i 2007. Jacksonville ligg nordaust i Florida langs begge sidar elva St. John's.
Saaremaa
Saaremaa er hovudøya i Saare maakond. Fylket omfattar òg Muhu, Vilsandi, Abruka, Ruhnu og fleire andre, mindre øyar. Namnet Saarema tyder «Øyland».
Jacksonville
Staden vart oppkalla etter Andrew Jackson, som var den sjuande presidenten i USA frå 1829 til 1837.
Saaremaa
Historie
Arkeologiske funn viser at Saaremaa har vore busett i minst 5000 år. I dei gamle skandinaviske sogene vart øya kalla Eysysla, som betyr det same som øyas estiske namn.
I 1645 overtok Sverige øya frå Danmark etter freden i Brömsebro. I 1721 vart Saaremaa saman med resten av det svenske Estland avstått til det russiske imperiet ved Freden i Nystad.
Tyskland okkuperte Saaremaa og dei andre estiske øyane i oktober 1917 og fram til slutten av den første verdskrigen. Etter Oktoberrevolusjonen og då det russiske imperiet fall vart Estland sjølvstendig, men ved Molotov–Ribbentrop-pakta i juni 1940 vart Estland okkupert av Sovjetunionen. I 1941 okkuperte Tyskland igjen dei estiske øyane, og var der til Den raude arméen kasta dei ut i november 1944.
Deportasjon av tyskarar og russarar og utflytting av etniske svensker under den andre verdskrigen gjorde at folketalet på Saaremaa sokk med over 30 %, frå 56 000 i 1939 til 38 000 i 1945. Folketalet har halde seg relativt stabilt sidan.
20. august 1991 vart Estland igjen sjølvstendig, då Sovjetunionen braut saman.
Natur
Saaremaa har eit relativt mildt klima og variert jordsmonn, og øya har difor eit rikt planteliv. Om lag 40 % av øya er dekt av skog.
Av dyrelivet på Saaremaa er sel-bestanden viktig. Mange trekkfuglar rastar på øya om våren og hausten. Men Saaremaa og dei andre øyane har eit noko fattigare dyreliv enn fastlandet i Estland.
Ein spesiell attraksjon på øya er Kaali-kratera, ei gruppe på ni meteor-krater som vart til for om lag 4000 år sidan. Det største av kratera er 110 meter i diameter og er fylt med vatn. Vatnet er kjent som Kaalisjøen (Kaali järv).
Saaremaa er ei ganske flat øy, og det høgaste punktet er berre 54 moh.
Kommunikasjon
Frå Virtsu på fastlandet går det ferje til Kuivastu på øya Muhu, som er knytt saman med Saarema med ei vegfylling. Det går òg ferje mellom Triigi på Saarema og Sõru på øya Hiiumaa.
Det går rutebussar til Saaremaa frå Tallinn, Pärnu og Tartu på fastlandet.
Kuressaare har ein flyplass med flysamband til Tallinn, Ruhnu og Stockholm.
Ingvar Nistad
Ingvar Nistad er ein norsk forfattar, lærar og keramikar frå Fjaler i Sogn og Fjordane, busett i Strandvik i Hordaland. Nistad gjekk ut frå lærarhøgskulen i Sogndal i 1977, og studerte ved Kunsthøgskolen i Bergen frå 1979 til 1983.
Han debuterte i 2000 med diktsamlinga Eg les denne steinen.
Masaaki Furukawa
Masaaki Furukawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Honda, Honda Luminozo Sayama, Kashima Antlers og Avispa Fukuoka.
Palanderbukta
Palanderbukta er ein fjordarm på sørsida av Wahlenbergfjorden på Nordaustlandet på Svalbard. Fjorden strekkjer seg om lag 22 km søraustover i Gustav Adolf Land.
Fjorden ligg på austsida av Scaniahalvøya og har innløp ved Zeipelodden. Isbreen Glitnefonna ligg på vestsida av fjorden, medan Vegafonna ligg langs den inste delen. Vegafonna er ein del av Austfonna.
199
199 var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Annullianus og Fronto var konsular, eller sjeldnare, 952 ab urbe condita.
Inishtooskert
Inishtooskert (Inis Tuaisceart på irsk) er den nordlegaste av Blasketøyane i County Kerry i Irland. Namnet tyder «Nordøya». Øya vert òg kalla An Fear Marbh (Den døde mannen) på grunn av utsjånaden når ein ser øya frå aust. Inishtooskert har viktige koloniar med sjøfugl og mange ruinar av gamle steinbygningar.
Av fuglar i kolonien finn ein mellom anna havsvaler. Med over 27 000 par i 2000 er dette den største kolonien med denne fuglearten på Dei britiske øyane og ein av dei største i verda.
Didier Auriol
Sigrar i WRC
! # ! Rally ! Sesong ! Kartlesar ! Køyretøy
Samogitia
Samogitia (litauisk Žemaitija, samogitisk Žemaitėjė, «låglandet») er ein av fem etnografiske regionar i Litauen.
Regionen ligg vest i Litauen. Den største byen er Šiauliai, eller Klaipėda om han vert rekna som ein del av regionen. Telšiai er hovudstad, men Medininkai (i dag Varniai) var ein gong hovudstad i eldsteskapet Samogitia. Dei største byane er:
1923
1923 (romartal MCMXXIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Døde
1901 – 1950
200
200 var eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Severus og Victorinus var konsular (eller sjeldnare, år 953 ab urbe condita).
Riksveg 111
Riksveg 111 (Rv111) går mellom Bergenhus i Rakkestad og Øra i Fredrikstad.
Sarpsborgveien
Rakkestadveien Iseveien Hafslunds gate Statsminister Torps vei
Sarpsborgveien Habornveien Løytnant Don's vei
Triandriá
Triandriá (gresk Τριανδρία) er ein tidlegare kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Triandriá inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Thessaloníki.
Eiji Gaya
Eiji Gaya er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Auståa
Auståa er ei sideelv til Glomma i Innlandet. Elva har utspring i Vestmarka i Hedmark og renn gjennom kommunane Grue, Åsnes, Våler og Stange.
Eiji Gaya
Han spela for klubbane Kashima Antlers, Yokohama Marinos, Kyoto Purple Sanga og Vegalta Sendai.
Unsetåa
Unsetåa er ei elv i Innlandet fylke. Elva renn gjennom kommunane Rendalen, Tynset og Tolga.
Ved Elvål i Øvre Rendalen renn elva saman med elva Tysla og dannar elva Rena.
Nedbørfeltet rommar mange sjeldne plante- og fugleartar, og har varierte og verdfulle kulturminne, mellom anna med fangstgropsystem. Spekdalen har hatt både samisk, norsk og finsk busetjing.
Elva er verna mot kraftutbygging gjennom Verneplan IV for vassdrag til og med samløpet med Neka.
Saadjärv
Saadjärv er ein innsjø sentralt og aust i Estland med eit areal på 7,08 km². Innsjøen ligg om lag 53 meter over havnivå.
Rabbit Islands
Rabbit Islands eller Eileanan nan Gall er tre små øyar i Tongue Bay utanfor nordkysten av Sutherland i Skottland. Øyane høyrer til Tongue sokn. Dei er ein populær stad for dykking.
Geografi
Rabbit Islands består av sandstein. Jordsmonnet er sandhaldig, og høver godt til å grava gangar i for dei mange kaninane som held til på øyane, og står bak det moderne engelske namnet deira. «Rabbit Islands» tyder 'kaninøyane'. Kaninane blei introdusert til øyane på 1700-talet for kjøtproduksjon. Ein har også brukt øyane som beite til andre husdyr.
Det skotsk-gæliske namnet «Eileanan nan Gall» tyder 'framandøyane'. Namnet skal visa til dei framande vikingane som steig iland øyane, som gjev ei god naturleg hamn.
Den nordlegaste øya heiter Sgeir an Òir, 'gullskjeret'. Visstnok skal eit skip som førte gull til «Bonnie Prince Charlie» ha forlist i nærleiken. Nord på denne øya finst ein naturleg boge kalla Claigeann na Sgeir ('Bjølla på skjeret').
Seiichi Negishi
Seiichi Negishi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Honda og Kashima Antlers.
Kopa Bukowska
Kopa Bukowska er ein fjelltopp i Bieszczady sør i Polen. Det har ei høgd på 1320 meter over havet.
Konstantin Päts
Konstantin Päts VR I/1 og III/1 var ein estisk politikar og den fyrste presidenten i Estland.
Livssoge
Päts betyr «brød» på estisk og var namnet på ein av forfedrane hans, som var møllar av yrke. Päts sine forfedrar var protestantar, men far hans konverterte til den ortodokse kyrkja og gifta seg med ein russar.
Utdanning
I 1898 tok Päts avgangseksamen frå Fakultet for jus ved Universitetet i Tartu som cand.jur. Seinare fekk han æresdoktorgradar ved Universitetet i Tartu, Tekniske Universitet i Tallinn og ved Andhra Universitet, og ein æresmedlemskap av Det estiske vitskapsakademiet.
Militær- og litterær røynsle
Päts tenestegjorde i det russiske 96. infanteriregiment av Omsk i Pskov, der han seinare vart utnemnd til fenrik. I 1901 byrja han å arbeide som redaktør av avisa Teataja i Tallinn. I 1904 vart han leiar av den estisk-russiske blokka i kommunevalet i Tallinn, men vart avvist stillinga som ordførar i Tallinn fordi han ikkje var etnisk russar, og vart difor berre nestleiande ordførar. Han omsette fleire verk om sjølvstyre og birøkt til estisk. Han deltok i revolusjonen i 1905 og vart dømt i fråvær, sidan han hadde flykta til Sveits og deretter til Finland. Han vende attende til det russiske imperiet i 1909 og vart fengsla i eitt år i St. Petersburg.
Tidleg politisk karriere
Päts var ein av dei tre medlemane av Frelseskomiteen (Päästekomitee eller Eestimaa Päästmise Komitee) som sende ut den estiske sjølvstende-erklæringa den 24. februar 1918. Same dag vart Päts utnemnd til leiar av regjeringsrådet og innanriksminister i den nyleg proklamerte Republikken Estland. Under den påfølgjande tyske okkupasjonen vart han arrestert av tyske myndigheiter, og oppheldt seg i tida mellom juni og november i ein fangeleir i Polen. Etter å ha kome attende til Estland, vart han utnemnd til postane som statsminister og krigsminister i den provisoriske regjeringa, og desse stillingane heldt han fram til 8. mai 1919.
Päts heldt posten som Estlands rikseldste (statsoverhovud) ved fleire høve:
I 1922 reiste Päts på den første estiske statsvitjinga til Finland. Her la han fram eit forslag om ein estisk-finsk personalunion frå 1918, og han bar på dette forslaget gjennom resten av si levetid, noko som vert stadfesta i hans såkalla politiske testament, skrive i juli 1940. Seinare vart han ein nær ven av den finske presidenten Pehr Evind Svinhufvud, og Päts reiste to gongar til på statsvitjing til Finland under Svinhufvud sin regjeringsperiode (1935 og 1937).
Gjennom heile den politiske karrieren var han ein entusiast og tuftar av sjølvstendige lokale og profesjonelle sjølvstyreorgan og yrkesfaglege skular. Han var overtydd om at mennesketlivet var for kort til å sikre ein stabil statleg organisasjon, og frå 1918 byrja han å utforme eit rammeverk for sjølvstyre for ulike fagmiljø og etniske minoritetar, for å finne ein godt balansert stat basert på proporsjonal representasjon og samarbeid mellom ulike grupper.
Det liberale 1920-talet var ikkje ein god periode for ideane hans. Forslag til konstitusjonelle reformer vart avviste. Men, to profesjonelle sjølvstyrte ministerium (Handelskabinettet og Landbrukskabinettet) og to sjølvstyrande kulturelle ministerium som var samansette av etniske minoritetar (tyskarar og jødar) vart grunnlagt i denne perioden.
Reformene til Päts
På byrjinga av 1930-talet, trass den økonomiske og konstitusjonelle krisa, vart han kalla av Kaarel Eenpalu til å ta på seg rolla som Estlands statsoverhovud igjen.
Han leidde to regjeringar og vart den 21. oktober 1933 vald som leiaren av overgangsregjeringa til den nye grunnlova, der statsoverhovudet var president. I denne stillinga innførte han ein unntakstilstand over heile landet (ein delvis unntakstilstand hadde vore i bruk i visse delar av Estland heilt sidan 1918), og byrja ei grundig statleg reform der han fekk innført dei politiske ideane sine, som han hadde tala for i fleire tiår. I løpet av den neste tida vart mange nye bygningar, i hovudsak nye skular av alle slag, regjeringskontor, sjølvstyreinstitusjonar, attåt bruer og kraftverk, bygt. Fordi Grunnlova av 1934 vart sett på for å vere for diktatorisk, organiserte han ei ny grunnlov gjennom ei folkeavrøysting og ein nasjonalt deltakande forsamling. I overgangen til grunnlova vart han Riigihoidja (President-Regent) i Estland den 3. september 1937, og president i republikken, under den nye grunnlova, den 24. april 1938. Grunnlova var tufta på dei moderne polske og belgiske grunnlovene.
Okkupasjon og seinare liv
Etter byrjinga på andre verdskrigen hadde han erklært Estland nøytralt, men vart tvungen til å tillate sovjetiske militære basar i Estland. Ein komplett okkupasjon og innlemming i Sovjetunionen følgde det neste året. Etterfølgjarane hans i eksil, Jüri Uluots og August Rei, vurderte han som det juridiske estiske statsoverhovudet og seg sjølve som hans midlertidige erstattarar inntil han døydde. Han vart arrestert og deportert til Sovjetunionen, og døydde på eit psykiatrisk sjukehus i Kalinin (noverande Tver) i 1956.
Kjelder
.
Inishvickillane
Inishvickillane, òg kalla Inishvickillaun eller Inishvickillaune, (Inis Mhic Uileáin på irsk) er ein av Blasketøyane i County Kerry i Irland. Innbyggjarane på Blasketøyane brukte å kalla ho The Inis. Inishvickillane var busett i periodar på 1800-talet og tidleg på 1900-talet av ein eller fleire familiar. Det er mange ruinar av gamle steinbygningar på øya og eit hus vart bygd i 1970-åra av tidlegare taoiseach (statsminister) Charles Haughey, som eigde øya og nytta ho som feriestad.
Inishvickillane har viktige koloniar med sjøfugl, særleg viktig er havhest, havsvale og lundefugl. Ein flokk med kronhjort vart sett ut på øya av Haughey.
Rijpfjorden
Rijpfjorden er ein fjord på nordsida av Nordaustlandet på Svalbard. Han strekkjer seg 40 km sørover frå Nordenskjoldbukta og er opp mot 12 km brei.
Sidan fjorden berre er open i nord er han lite påverka av det varme vatnet frå Atlanterhavet som kjem opp langs vestsida av Spitsbergen. Fjorden er derfor dekt av tjukk is til ut i juni eller juli.
Krzemień
Krzemień er eit fjell i fjellkjeda Bieszczady sør i Polen. Det har ei høgd på 1335 meter over havet.
Brennevinsfjorden
Brennevinsfjorden er ein fjord på nordvestkysten av øya Nordaustlandet på Svalbard og er 22 km lang. Brennevinsfjorden er truleg den same fjorden som er teikna inn på Hendrick Doncker sitt kart frå 1663 som Brandewyns Bay. Ein engelsk ekspedisjon oppførte hytta «Oxfordhuset» på Depotodden i Brennevinsfjorden i 1936. Hytta vert i dag eigd av den norske staten og er i god stand.
Dei yngste bergartane på Nordaustlandet er gangar av doleritt frå jura-krit i grunnfjellet på mellom anna Lågøya og i munningen av Brennevinsfjorden.
Zorgdragerfjorden
Fjorden har innløp mellom Kapp Wrede i vest og Kapp Platen i aust. Vest for Kapp Wrede ligg Rijpfjorden, medan Duvefjorden ligg aust for Kapp Platen.
Fonologi i blackfoot-språket
Fonologi i blackfoot-språket.
Vokalar
Blackfoot-språket har tre korte og tre lange monoftongar og tre diftongar:
Monoftongane er realiserte slik:
På slutten av eit ord er ein vokal med låg tone ustemd (jamfør avsnittet Tonar nedanfor).
Diftongane utgjer alle dei mogelege stigande diftongane, når diftongane er kombinasjonar av monoftongar som finst i systemet. Desse diftongane varierer mykje fonetisk, og ikkje alle allofonane er diftongar, her attgjevne ortografisk:
Konsonantar
Blackfoot har ti konsonantar, her attgjevne ortografisk:
Tre bokstavar har andre verdiar enn i IPA: Konsonantane  ' , h, w og y er alltid korte, medan alle det ved alle dei andre er distinktiv opposisjon mellom korte og lange. Dei lange blir skrivne ved fordobling av bokstavane for dei korte, som er attgjevne i tabellen over. Lang ts blir skriven tts.
Konsonantane k /k/ og h /x/ har palatale allofonar – høvesvis [c] og [ç] – føre fremre vokalar og velare allofonar – høvesvis [k] og [x] – i andre omgjevnader.
Tonar
Blackfoot er eit tonespråk, med ein distinktiv opposisjon mellom ein høg tone og ein låg tone. Høg tone er markert ortografisk med ein akutt aksent (´), medan låg tone ikkje er markert. Jamfør desse to orda, som inneheld dei same fonema, men der det fyrste har høg tone (H) på fyrste stavinga og låg tone (L) på andre og tredje stavinga, medan det andre har låg tone på fyrste og siste stavinga og høg tone på andre stavinga: Proto-algonkinsk er ikkje rekonstruert som eit tonespråk, og det er berre dei tre prærie-algonkinske språka (blackfoot, cheyenne og arapaho-språkgruppa) som har utvikla tonar.
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Den austerrikske arvefølgjekrigen (1740–1748) involverte nesten alle stormaktene i Europa. Krigen starta med påskotet om at Maria Teresia av Austerrike ikkje kunne ta over trona til Habsburgmonarkiet fordi den saliske lova utelukka kvinner i arverekkefølgja.
Den lengste og viktigaste delen av krigen var kampane mellom Preussen og Habsburgmonarkiet om regionen Schlesien. Forskjellige andre stormakter deltok i krigen til forskjellige tider, men det som etter kvart vart overraskande var kvaliteten til dei prøyssiske styrkane, som var ein profesjonell hær og ikkje berre ein flokk leigesoldatar slik soldatvesenet stort sett hadde vore før. Sjølv Gustav Adolf, som enkelte gjev æra for å ha funne opp den moderne krigføringa med å kombinere forskjellige våpengreiner, hadde nytta leigesoldatar i stort omfang. Permanente profesjonelle hærar var dyrt då som no.
Det sørvestlege Tyskland, Nederlanda og Italia var, som vanleg, slagmarker mellom Frankrike og Austerrike. Dei vanlege allierte til Frankrike og Preussen, som hadde kjempa saman sidan trettiårskrigen og til ein viss grad lenge før den tid, var Spania og Kongedømet Bayern.
Austerrike vart nærast som ei sjølvfølgje støtta av Storbritannia og Dei sameinte Nederlanda, tradisjonelle fiendar av Frankrike. Andre som i periodar støtta Austerrike var mellom andre Kongedømet Sardinia og Sachsen.
Den saliske rekkefølgja
I 1740 prøvde Maria Teresia å overta etter faren sin som dronning av Ungarn og Böhmen, erkehertuginne av Austerrike og hertuginne av Parma. Planen hennar var å arve Habsburg-områda, og at mannen hennar Frans I av Lorraine skulle verte vald til tysk-romersk keisar. Ein hadde i lang tid sett kva problem ein kvinneleg herskar over Habsburgmonarkiet kunne medføre og Karl VI hadde derfor overtalt dei fleste statane i Tyskland til å godkjenne Den pragmatiske sanksjonen av 1713.
Problema starta då Kong Fredrik II av Preussen, som ikkje hadde godkjent sanksjonen, invaderte Schlesien den 16. desember 1740 med påskot om eit territoriekrav. Maria Teresia, som ei kvinne, vart sett på som svak, og andre herskarar, som Karl Albert av Bayern, gjorde sjølv krav på trona hennar. Dette gjorde han med bakgrunn i at han var mann og hadde ei klår stamtavle som gjorde at han kunne verte vald til tysk-romersk keisar.
Europa i 1740
Maria Teresia høyrde til den austerrikske greina av huset Habsburg. Området ho rådde over hadde aldri eit offisielt namn, men vart ofte kalla Habsburgmonarkiet eller Det austerrikske monarkiet, sjølv i hennar tid, og var samansett av ei rekkje hertugdøme og grevskap. Erkehertugdømet Austerrike var ein del av Habsburgmonarkiet, men namnet Austerrike vert stundom òg nytta om heile monarkiet. Dette området dekte mellom anna det som i dag er Austerrike, Ungarn, Tsjekkia, Slovakia, i tillegg til mindre område av det sørvestlege Polen og det søraustlege Tyskland og store område aust og sør for Ungarn. I denne perioden hadde Habsburgmonarkiet òg eit område i Dei sørlege Nederlanda, kalla Dei austerrikske Nederlanda. Det vi kjenner som Tyskland i dag var eit lappeteppe av meir eller mindre sjølvstendige småstatar som i stor grad var ein del av Det tysk-romerske riket, som òg inkluderte Habsburgmonarkiet. Nokre av dei tyske statane hadde status som kurfyrstedøme og det var dei som valde ny keisar når ein keisar hadde gått bort, men keisaren var nesten utan unntak alltid vald frå huset Habsburg. Kongedømet Preussen oppstod i 1701 og var samansett av områda nordaust i dagens Tyskland og austover langs kysten av Austersjøen til og med dagens Kaliningrad oblast i Russland.
Det schlesiske felttoget i 1740
Preussen var i 1740 eit lite, men godt organisert land på veg til å verte ei stormakt. Sidan landet til då berre hadde medverka i den polske arvefølgjekrigen utan å gjere stor inntrykk, vart ikkje hæren i landet rekna som særleg mektig av dei mange hærane i Europa og dei tyske statane.
Berre eit fåtal trudde at hæren kunne stille opp mot dei moderne styrkane til Austerrike og Frankrike. Kong Fredrik Vilhelm I hadde på si side drilla hæren til eit nivå som ein tidlegare ikkje hadde sett, og dei prøyssiske infanteristane var så godt trena og så godt utstyrte at dei kunne avfyre fem skot på same tid som ein austerriksk infanterist avfyrte tre. Det prøyssiske kavaleriet og artilleriet var derimot mindre effektivt, men dei hadde òg nokså høg kvalitet, for Preussen hadde kjempa mot det dyktige kavaleriet til Polen og møtt det harde svenske artilleriet tidleg og midt på 1600-talet.
Den store fordelen for hæren til Fredrik var at han hadde fått vere i fred i mange år, og slik opparbeidd seg ein profesjonell ståande hær. Dette var avgjerande i starten då austerrikarane måtte kalle inn folk for å fylle opp styrkane, medan prøyssarane alt var klar til strid. Slik klarte Fredrik å ta Schlesien nesten utan motstand.
Hæren hans hadde roleg samla seg langs elva Oder tidleg i desember. 16. desember 1740, kryssa dei grensa til Schlesien utan at dei erklærte krig. Dei lokale austerrikske styrkane klarte ikkje anna enn å leggje eit par festningar i garnison, medan resten fall tilbake til fjellområda i Böhmen og Mähren.
I det nye territoriet deira organiserte den prøyssiske hæren seg for vinterforlegning, heldt heile Schlesien og tok sterke stader som Glogau, Brieg og Neisse. Som følgje av dette hadde Preussen med eitt enkelt grep dobla innbyggjartalet sitt og fått store fordelar med auka industriell produktivitet.
Nasjonalisme som vi kjenner han i dag, var ikkje ein faktor, men eit fenomen ein berre så vidt hadde sett starten på. Preussen fekk store fordelar av den apolitiske haldninga til samfunnet på denne tida, sidan folkemassane sentralt i Tyskland stadig leid under krigførande nasjonar som ramponerte landområda deira igjen og igjen.
Det schlesiske felttoget i 1741
Medan dei austerrikske garnisonane i Neisse og Brieg heldt ut mot dei prøyssiske troppane, hadde prøyssarane storma Glogau natt til 9. mars 1741. Dei prøyssiske styrkane under fyrst Leopold (den yngre) av Anhalt-Dessau utførte oppgåva på ein time med stor presisjon, og vart etter dette sett opp til av mange. I februar 1741 hadde austerrikarane samla ein armé under grev Neipperg og gjort seg klare til ei gjenerobring av Schlesien. Den austerrikske hæren tok seg inn i Mähren på eit tidspunkt då forlegningane til Fredrik var spreidde over heile Øvre Schlesien. Det var vanskeleg å samle saman hæren på grunn av djupt snødekke, og før hæren vart samla, avslutta prøyssarane omleiringa av Neisse og var under marsjen frå Neisse til Brieg avskorne frå sitt eige land. Etter å ha kome tregt i gang, braka dei to armeane etter kvart i saman i slaget ved Mollwitz den 10. april 1741. Dette var det første feltslaget til Fredrik og hæren hans. Austerrikarane klarte å avskjere høgrevingen av det prøyssiske kavaleriet, men infanteriet til Fredrik klarte seg og vann slaget.
Fredrik sjølv forsvann bort under slaget. Han hadde kjempa i kavaleriet, men då slaget såg ut til å vere tapt hadde han vorte overtalt av feltmarskalk Schwerin til å ri bort. Schwerin, som marskalk Moritz av Sachsen ved Fontenoy, vart verande att for å vinne slaget, og kongen klarte berre så vidt å sleppe unna austerrikske husarar til fots.
Etter slaget sikra prøyssarane Brieg, og Neipperg fall tilbake til Neisse, der han deltok i ei rekkje samanstøytar i løpet av sommaren. Europa oppdaga denne nye militærmakta, og Frankrike sende marskalk Belle-Isle til Fredrik sin leir for å forhandle om ein allianse, som førte til at det schlesiske felttoget utvikla seg til ein storkrig. Kandidaturet til Kurfyrsten av Bayern for keisartrona vart støtta av ein fransk «reservearmé», og andre franske styrkar vart sende for å overvake Hannover. Sachsen var alt under oppsikt av ein prøyssisk hær under fyrst Leopold av Anhalt-Dessau, «den gamle Dessauer», som hadde trena opp den prøyssiske hæren til den dyktige hæren han no hadde vorte.
Under den russisk-svenske krigen 1741-1743 hadde Sverige som oppgåve å hindre at Russland gjekk til åtak på Preussen, men dei svenske troppane vart slegne den 3. september 1741 ved Villmanstrand av ein langt større og sterkare russisk hær. I 1742 opplevde den fransk-prøyssiske alliansen eit nytt nederlag då russarane erobra Helsingfors frå Sverige.
Allierte i Böhmen 1741
Franskmennene hadde i mellomtida storma Praha den 26. november 1751, og storhertug Frans, gemalen til Maria Teresia som kommanderte austerrikarane i Böhmen, reagerte for seint til å redde festninga. Kurfyrsten av Bayern, som no kalla seg sjølv erkehertug av Austerrike, vart krona til konge av Bøhmen den 9. desember 1741, og valt til keisartrona som Karl VII den 24. januar 1742.
I Bøhmen var det fleire små samanstøytar i desember 1741. Ved Donau rykte Khevenhüller, den beste generalen til austerrikarane, fram den 27. desember og dreiv raskt tilbake dei allierte, sperra dei inne i Linz, og pressa på inn i Bayern. München sjølv overgav seg til austerrikarane dagen då Karl VII vart krona.
Mot slutten av den første delen av felttoget opprettheldt franskmennene, under den gamle marskalken de Broglie, eit vaklande fotfeste i sentrale område av Bøhmen, truga av hovudhæren til austerrikarane, og Khevenhüller dreiv utan motstand rundt i Bayern, medan Fredrik, som følgde den hemmelege avtalen, låg i ro i Schlesien.
Felttoga i 1742
Fredrik håpa at han med våpenkvilen skulle sikre Schlesien, som berre han kjempa for. Men med suksessen til Khevenhüller og det entusiastiske «opprøret» i Ungarn, vart motstanden frå Maria Teresia hardare. Ho kunngjorde våpenkvileavtalen for å avsløre planane til Fredrik for hans allierte. Krigen kom då i gang igjen. Fredrik hadde ikkje kvilt på laurbæra. I løpet av den rolege sommaren 1741 omorganiserte han kavaleriet sitt og gjorde det meir effektivt enn infanteriet. Keisar Karl VII, som hadde fått områda sine invadert av austerrikarane, bad han skape ei avleiing ved å invadere Mähren. I desember 1741 hadde derfor Schwein kryssa grensa og erobra Olomouc. Glatz vart òg omleira, og den prøyssiske hæren konsentrerte seg om Olomouc i januar 1742. Ein felles plan vart lagt av franskmennene, saksarane og prøyssarane for å redde Linz. Men Linz fall raskt. Broglie ved Vltava var svekka av at dei bayerske styrkane som hadde drege for å ta Khevenhüller, og av at saksarane slo seg saman med Fredrik, og dei var ikkje i stand til å ta offensiven. I tillegg låg store styrkar under fyrst Karl av Lorraine føre han frå Budweis til Jihlava (Iglau). Fredrik marsjerte først mot Iglau. Brno vart omleira omtrent samstundes i februar, men Fredrik endra etter kvart retning og i staden for å gå mot fyrst Karl, pressa Fredrik på sørover via Znojmo og Mikulov. Dei ytste utpostane til prøyssarane dukka opp utanfor Wien. Men framrykkinga til Fredrik var berre eit plyndringstokt, og fyrst Karl, som let nokre troppar vere att føre Broglie, marsjerte bort for å avskjere prøyssarane frå Schlesien, medan ungarske vernepliktige strøymde inn i Øvre Schlesien ved Jablunkovpasset. Saksarane vart raskt misnøgde og demoraliserte og marsjerte heim til sitt eige land, og Fredrik med prøyssarane sine fall tilbake via Svitavy og Litomyšl til Kutná Hora i Bøhmen, der han hadde kontakt med Broglie på eine handa og Schlesien på den andre. Det vart ikkje gjort forsøk på å forsvare Olomouc, og det vesle prøyssiske korpset i Mähren fall tilbake til Schlesien.
Det franske Donau-felttoget i 1742
Då fyrst Karl vende attende og signerte Breslau-traktaten enda offensiven til Broglie. Fyrsten kalla tilbake dei franske utpostane og hæren hans samla seg rundt Praha mot slutten av juni 1742. Broglie hadde gjeve hard motstand med den underlegne hæren sin, og synte framleis teikn til stor aktivitet, men stillinga hans var i stor fare. Dei franske styresmaktene innsåg omsider at dei hadde gjeve generalen for små styrkar. Den franske hæren ved den nedre delen av Rhinen, som til no hadde overvaka Hannover og andre mogelege fiendtlege statar, vart raskt flytta til Franken. Fyrst Karl enda med ein gong omleiringa av Praha (14. september) og kalla fram Khevenhüller som sat med den største delen av den austerrikske hæren ved Donau, og marsjerte mot Amberg for å møte den nye motstandaren.
Marskalk Maillebois, den franske kommandanten, flytta seg så frå Amberg mot Egerdalen, for å oppnå kontakt med Broglie. Marskalk Belle-Isle, den politiske leiaren for franske gjeremål i Tyskland og ein særs kapabel general, hadde halde seg saman med Broglie heile vegen, og det ser ut til at Belle-Isle og Broglie trudde at Maillebois sitt oppdrag var å oppnå eit permanent fotfeste for hæren i Bøhmen. Maillebois trudde derimot at han berre skulle frigjere hæren til Broglie frå den farlege posisjonen deira, og dekke tilbaketrekkinga. Handlingane hans var ikkje noko meir enn ein skinmanøver og Broglie vart sendt etter i all hast for å ta over kommandoen hans, medan Belle-Isles samstundes tok styringa over hæren ved Praha.
Felttoget i 1743
1743 starta katastrofalt for keisaren. Dei franske og bayerske hærane gjekk ikkje så godt saman, og Broglie og Seckendorf hadde krangla. Ingen samanhengande motstand vart ytt mot hæren til fyrst Karl langs Donau, Khevenhüller frå Salzburg mot Sør-Bayern, og fyrst Lobkowitz frå Bøhmen mot Naab. Bayerane leid eit stort nederlag nær Braunau den 9. mai 1743. No avanserte ein engelsk hær under kong Georg II, som hadde samla seg ved nedre Rhinen etter at Maillebois trekte seg bort, sørover til områda rundt Main og Neckar. Ein fransk hær under marskalk Noailles, samla seg ved midten av Rhinen for å ta seg av denne nye styrken. Men Broglie var no i full tilbaketrekking, og dei sterke stadane i Bayern overgav seg ein etter ein til fyrst Karl. Franskmennene og bayerane hadde nesten vorte pressa heilt til Rhinen då Noailles og kongen møtte kvarandre i kamp. Georg vart totalt utmanøvrert av den rutinerte motstandaren og var i stor fare mellom Aschaffenburg og Hanau i ein trong passasje danna av elva Main i Spessartåsane. Noailles blokkerte utgangen og hadde postar rundt heile passasjen, men dei allierte troppane tvinga seg gjennom og påførte franskmennene store tap. Slaget ved Dettingen den 27. juni er derfor rekna som ein stor siger for den britiske hæren.
Broglie var utsliten av alderdom og slit og vart raskt etter erstatta av marskalk Coigny. Både Broglie og Noailles var no i stramt forsvar på andre sida av Rhinen. Ikkje ein einaste soldat vart verande att i Tyskland, og fyrst Karl klargjorde ei forsering av elva i Breisgau medan kongen av Storbritannia rykte framover via Mainz for å trekke til seg merksemda til begge dei franske marskalkane. Den engelske hæren tok Worms, men etter fleire mislukka forsøk på å krysse Rhinen sette fyrst Karl i staden i stand vinterforlegninga. Kongen gjorde det same og trekte troppane sine nordover for om naudsynt å ta seg av franskmennene som samla seg nær grensa til Dei sørlege Nederlanda. Austerrike, Storbritannia, Nederland og Sardinia var no allierte. Sachsen skifta side, og Sverige og Russland nøytraliserte kvarandre (Freden i Åbo, august 1743). Fredrik var framleis passiv. Frankrike, Spania og Bayern heldt aktivt fram kampen mot Maria Teresia.
Felttog i 1744
Med 1744 starta den andre schlesiske krigen. Fredrik av Prøyssen, som var uroleg etter den omfattande suksessen til austerrikarane, gjekk i løyndom inn i ein ny allianse med Ludvig XV av Frankrike. Frankrike hadde til no berre fungert som støtte og offiserane deira i Tyskland hadde bore den bayerske kokarden, og landet var berre offisielt i krig med Storbritannia. Frankrike erklærte no krig mot Austerrike og Sardinia (april 1744). Eit korps vart samla saman ved Dunkerque og Ludvig XV sjølv gjorde seg med 90 000 mann klar til å invadere Austerriksk Nederland, og tok Menin og Ypres. Den slegne motstandarden var den allierte hæren som kong Georg II hadde kommandert, og som no bestod av britar, nederlendarar, tyskarar og austerrikarar. Ved Rhinen stod Coigny andlet til andlet med fyrst Karl, og ein ny hær under Prince de Conti skulle støtte spanjolane i Piemonte og Lombardia. Denne planen vart derimot endra då Karl, som fekk hjelp av den rutinerte marskalk Traun, fekk hæren sin over Rhinen nær Philippsburg (1. juli), erobra Weissenburglinjene, og avskar Coigny frå Alsace. Coigny klarte å bryte seg gjennom fienden ved Weissenburg og sette opp hæren sin nær Strasbourg. Ludvig XV hadde no avbrote invasjonen av Dei sørlege Nederlanda, og flytta hæren sin sørover for å ta ein avgjerande del i krigen i Alsace og Lorraine. Samstundes kryssa Fredrik den austerrikske grensa (august).
Felttoget i 1745
I 1745 oppstod dei tre største slaga under krigen: Hohenfriedberg, Kesselsdorf og Fontenoy. Den første hendinga dette året var Kvadruppelalliansen til Storbritannia, Austerrike, Holland og Sachsen, som vart stadfesta i Warszawa den 8. januar 1745. Tolv dagar seinare døydde Karl VII og ein ny keisar måtte veljast. Arvingen hans i Bayern var ikkje ein kandidat. Den bayerske hæren var igjen uheldige då den spreidde vinterforlegninga vart driven frå stad til stad og slegen i slaget ved Pfaffenhofen. Den unge kurfyrsten Maximilian III Josef måtte forlate München nok ein gong. Füssen-traktaten følgde 22. april, der han sikra landområda han hadde arva mot at han støtta kandidaturet til storhertug Frans, gemalen til Maria Teresia. «Keisarhæren» forsvann grunna dette og Fredrik vart igjen isolert. Han kunne ikkje vente seg støtte frå Frankrike som fokuserte på felttoget i Flandern. Før Fredrik la ut på slagmarka igjen hadde Ludvig XV og Saxe omleira Tournai og slege støttehæren til hertugen av Cumberland i det store slaget ved Fontenoy.
I Schlesien hadde småkriginga halde på ei stund og samlinga av den prøyssiske hæren gjekk ikkje til utan harde kampar. Mot slutten av mai låg Fredrik med om lag 65 000 mann i leir ved Frankenstein, mellom Glatz og Neisse, medan fyrst Karl hadde 85 000 austerrikarar og saksarar på andre sida av Karkonosze ved Landeshut. 4. juni vart slaget ved Hohenfriedberg eller Striegau utkjempa, og dette vart den største sigeren til Fredrik i karrieren hans, og av alle slaga hans kanskje berre forbigått av Leuthen og Rossbach. Fyrst Karl gjekk på eit komplett nederlag og trekte seg tilbake til fjella han hadde kome frå. Fredrik følgde forsiktig og planmessig etter, for landområdet var vanskeleg og aude, og han viste ikkje i kor stor grad fienden var demoralisert.
Desse hendingane opptok begge leiarane i øvre Elbe heile sommaren, medan det politiske spørsmålet om kven som skulle verte ny keisar og dialogen mellom Preussen og Storbritannia låg på vent. Austerrikarane fokuserte på dalane i Main, Lahn og Frankfurt, der franskmennene og dei austerrikske hærane kappast om å imponere valorganet som skulle velje keisaren. Marskalk Traun imponerte mest og 13. september vart storhertugen keisar Frans I av Det tysk-romerske riket. Fredrik kom til semje med Storbritannia om å anerkjenne valet eit par dagar seinare, men Maria Teresia ville ikkje godta Breslau-traktaten utan vidare. Sachsen slo seg saman med austerrikarane på dette. Eit nytt framrykk frå fyrst Karl førte raskt til slaget ved Soor, på same slagmark som skulle verte kjend i den austerriksk-prøyssiske krigen i 1866. Fredrik sin posisjon var først i stor fare, men hæren hans endra standpunkt føre den framrykkande fienden og med stort mot og iherdig innsats vann dei ein uventa siger den 30. september.
Men feltoget var ikkje over. Ein austerriksk kontingent frå Main slo seg saman med saksarane under feltmarskalk Rutowsky (1702–1764). Både Rutowsky frå Sachsen og fyrst Karl frå Bøhmen flytta seg mot Berlin, som var i stor fare. Fredrik fekk fart på styrkane sine frå Schlesien og marsjerte så raskt som mogeleg mot Dresden, og vann slag ved Katholisch-Hennersdorf (24. november) og Görlitz (25. november). Fyrst Karl vart derfor tvungen tilbake, og samstundes flytta ein annan prøyssisk hær under Gamle Dessauer seg oppover Elbe frå Magdeburg for å møte Rutowsky. Sistnemnde sette opp ein god posisjon ved Kesselsdorf mellom Meissen og Dresden, men den rutinerte Leopold gjekk direkte til åtak utan å nøle (14. desember). Saksarane og deira allierte vart fullstendig drivne på flukt og Maria Teresia måtte til slutt gje seg. Med Dresden-traktaten (25. desember) anerkjende Fredrik keisarvalet og fekk behalde Schlesien, som han hadde gjort etter Breslau-traktaten.
Det italienske felttoget 1741–1747
I Sentral-Italia vart det samla ein hær av napolitanarar og spanjolar for å erobre Milano. I 1741 rykte den allierte styrken fram mot Modena, som hadde alliert seg med dei, men den vakne austerrikske kommandøren grev Traun klarte å kome før dei og erobra Modena, og tvinga hertugen av Modena til å gjere fred.
I 1742 klarte Traun seg godt på eiga hand mot spanjolane og napolitanarane. Napoli vart tvungen til å trekke heimover for å forsvare heimlandet av ein britisk eskadron, og Spania var no for svak til å rykke inn i Podalen. Spania sendte derfor ein ny hær til Italia via Frankrike. Sardinia hadde alliert seg med Austerrike, og på denne tida var ingen av dei i krig med franskmennene. Dette førte til komplikasjonar då det vart drive krigføring i Isèredalen mellom Sardinia og Spania, utan at franskmennene tok del.
I 1743 hadde spanjolane ved Panaro oppnådd ein pyrrhossiger over Traun i Campo Santo (8. februar 1743), men dei neste seks månadene var dei inaktive, og Lobkowitz, sende forsterkningar frå Tyskland til Traun og dreiv fienden tilbake til Rimini. Den spansk-piemontesiske krigen i Alpane heldt fram utan særleg resultat, og den einaste nemneverdige hendinga var det første slaget ved Casteldelfino (7.–10. oktober 1743), då ein fransk offensiv vart slegen tilbake.
I 1744 vart den italienske krigen meir alvorleg. Ein storslegen plan oppstod og dei franske og spanske generalane ved fronten vart styrt av ordre frå styresmaktene sine. Målet var å slå hæren i Dauphiné saman med den i nedre Po. Støtte frå Genova gav ein veg inn i sentrale område av Italia. Lobkowitz hadde på si side alt rykt fram og drive den spanske hæren til Count de Gages mot den napolitanske grensa, slik at kongen av Napoli måtte hjelpe spanjolane. Ein samla hær oppstod ved Velletri, og her slo dei Lobkowitz den 11. august. Lobkowitz drog så til Piemonte for å assistere kongen mot Conti, kongen av Napoli drog heim att, og de Gages følgde etter austerrikarane med ein svak styrke.
Krigen i Alpane og Appenninane hadde alt hatt hard konkurranse. Villefranche og Montalban vart storma av Conti den 20. april, ein desperat kamp som fann stad ved Peyre-Longue den 18. juli (det andre slaget ved Casteldelfino), og kongen av Sardinia vart slegen i eit stort slag ved Madonna dell'Olmo (30. september) nær Coni (Cuneo). Conti klarte derimot ikkje ta denne festninga, og måtte trekkje seg tilbake til Dauphiné for å opprette vinterforlegning. Dei to hærane hadde derfor mislukkast i å slå seg saman, og den austerriksk-sardinske hæren låg framleis mellom dei.
Resten av året var det berre små samanstøytar i Italia. I mars 1745 inngjekk Republikken Genova i ein hemmeleg allianse med Frankrike, Spania og Napoli. Ei endring i leiinga til austerrikarane førte til at dei allierte gjorde det første trekket. De Gages flytta frå Modena til Lucca, franskmennene og spanjolane i Alpane under marskalk Maillebois rykte fram gjennom Den italienske rivieraen til Tanaro, og i midten av juli hadde dei to hærane omsider samla seg mellom Scrivia og Tanaro, ein hær som var uvanleg stor, med 80 000 mann. Ein rask marsj mot Piacenza trekte den austerrikske kommandanten same veg, og medan han var borte slo dei allierte til mot, og knuste fullstendig, den sardinske hæren i Bassignano (27. september), ein siger som raskt vart etterfølgd av erobringa av Alessandria, Valenza og Casale Monferrato.