cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Den russisk-ortodokse kyrkja
Den russiske ortodokse kyrkja i Noreg
Etter oktoberrevolusjonen grunnla ei gruppe russiske emmigrantar ei ortodoks kyrkjelyd i Oslo, «Hellige Nikolai menighet», men denne er ikkje underlagt Moskvapatriarkatet. Kyrkjelyden har heile tida vore underlagt erkebiskopen for russiske kyrkjelydar i Vest-Europa med sentrum i Paris, som igjen er ein del av Det økumeniske patriarkatet i Konstantinopel. «Hellige Treenighet Kirkeforening» vart danna i 2002 for å bidra til å gjere trua og tradisjonane til den russisk-ortodokse kyrkja tilgjengelege for norskspråklige. Foreininga er òg eit kontaktpunkt for norskspråklege i dei russisk-ortodokse kyrkjelydene i Noreg.
I Noreg er det tre kyrkjelydar underlagt Moskvapatriarkatet:
«Hellige Olga menighet» i Oslo, som er Den russisk-ortodokse kyrkja (Moskvapatriarkatet) sin fyrste kyrkjelyd i Noreg i moderne tid, skipa i 1996, har som si kyrkje Vår Frelsers ortodokse kirke, som ligg i Akersveien 33, inne på Vår Frelsers gravlund, rett attmed ein av portane til gravlunden. Presten i Oslo forrettar òg gudstenester i kapellet som er vigd til Heilage Nikolai i Tromsø bymisjon sine lokaler i Tromsø.
«Kristi åpenbaringsmenighet» i Bergen har sitt eige kyrkjebygg som ligg i Grimstadvegen 38 Søreidgrend, men halde til i Mariakyrkja og tidligare St. Sunniva kapell.
«Hellige Irina menighet» i Stavanger feirar gudstenester i den katolske St. Svithuns kirke i Stavanger.
Biskopen av Murmansk og Montsjegorsk har ansvaret for den russisk-ortodokse kyrkjelyden i Kirkenes, «Hellige Trifons menighet»
Comfortably Numb
«Comfortably Numb» er ein song av det britiske bandet Pink Floyd på albumet deira The Wall frå 1979. Musikken er komponert av David Gilmour (med små medverknadar av Waters), medan teksten er skrive av Roger Waters.
Tralling
Tralling, tulling, eller hulling, tyder til vanleg å framføre ein slått eller ein annan melodi utan instrument. I Hallingdal blir dette kalla å Låte med kjafte. Teknikken er utbreidd over heile verda, men er avpassa etter lokale skikkar.
I trallinga vert det nytta eit sett med meiningslause stavingar og lydar for å markere slåtten. Eit slåttestev høyrer ofte, men ikkje alltid til. Stavingane som oftast vert nytta i norsk folkemusikk krinsar mykje kring "su" og "du" og "dei", slik at ei tralla frase kan sjå slik ut i skrift: Sudeli-dudeli-dei eller sua-dua-dei. Konsonanten L vert ofte nytta som grunnlag for songen.
Comfortably Numb
Plott
Som resten av songane på albumet, fortel «Comfortably Numb» ein del av historia om hovudrolla Pink. Pink kjenner seg totalt isolert frå samfunnet, og mislikar sterkt presset med å vere ei rockestjerne. Så han kollapsar på hotellrommet like før han skal dra til konserten sin. Ein lækjar vert henta til rommet og gjev Pink ei sprøyte, som gjev han nok energi til å framføre konserten. Teksten er skrive som ein samtale, der Waters si stemme er lækjaren, og Gilmour si stemme er Pink.
Tralling
Den som trallar ein slått freistar ofte å ta etter spelemannen si bogeføring og takt, og konsonantane blir ofte nytta for å merke ut strokskift.
Comfortably Numb
Bakgrunn
Medan dei fleste songane på The Wall er skriven av Waters aleine, er det meste av musikken til «Comfortably Numb» laga av David Gilmour. Opphavleg hadde Gilmour tenkt å spele songen inn for sitt første soloalbum, David Gilmour. Gilmour valde å ikkje bruke songen på albumet, og tok i staden demoen med seg til innspelingane av The Wall.
Tralling
Det vert og tralla i høve bånsull og huving.
Comfortably Numb
Bakgrunn
Songen er ein av berre to spor på The Wall som ikkje glir inn eller ut av songane før og etter (den andre songen er «Mother»). Dette kjem av at det på den originale LP-versjonen var ein pause i musikken då side tre av albumet var ferdig. På enkelte CD-utgåver av tidlegare Pink Floyd-album som The Dark Side of the Moon og Wish You Were Here vart desse pausane tatt bort ved at slutten på eine sida og byrjinga på andre sida vart miksa inn i kvarandre.
Tralling
Sjå og scatsong.
Comfortably Numb
Bakgrunn
I følgje musikkmagasinet Rolling Stone vart Roger Waters inspirert av ei sprøyte han fekk for hepatitt av ein lækjar før ein Pink Floyd-konsert i Philadelphia. Waters skal ha sagt at det var dei to lengste timane i livet hans, og at det var særs vanskeleg å gjennomføre ein konsert når det var så vidt han kunne lette på armane. Denne opplevinga gav han ideen som til slutt utgjorde teksten til songen.
Waters og Gilmour var svært ueinige om korleis songen skulle spelast inn og høyrast ut, og Gilmour ville at lydbilete i versa skulle vere meir skittent. Til slutt vart Waters sitt ønskje brukt i versa, medan Gilmour fekk lage gitarsoloen som han ville. Gilmour har seinare fortalt at han og Waters krangla svært lenge om korleis songen skulle høyrast ut.
Songen inneheld to gitarsoloar av David Gilmour, og er ein av favorittsoloane til Pink Floyd-tilhengjarane. Den siste soloen i songen vert sett på som ein av Gilmour sine beste soloar og som ein klassikar innan gitarsoloar i rocken. Soloen kjem ofte svært høgt på kåringar over dei beste gitarsoloane nokon sinne.
I 1984 då Gilmour spelte nokre solokonsertar vart songen ofte kalla «Come on Big Bum» i setlista. Gilmour gjorde dei endringane han opphavleg ville ha med på albumet under desse konsertane, og i dei seinare utgåvene av songen under konsertane til Pink Floyd på 80- og 90-talet var det denne versjon dei brukte.
Medverkande
med:
Personell per Fitch/Mahon
Scissor Sisters-versjonen
Scissor Sisters spelte ein radikalt omarrangert disco-aktig versjon gjeven ut i januar 2004 på Polydor, med B-sida «Rock My Spot (Crevice Canyon)». Denne nådde tiandeplassen på UK Singles Chart. David Gilmour og Nick Mason har begge sagt at dei likte versjonen, og Roger Waters skal ha gratulert Scissor Sisters for versjonen. Jake Shears, frontmann og songar i bandet, vart invitert av Gilmour til å syngje «Comfortably Numb» med han på somme konsertar i 2006, men ideen vart droppa i siste augneblink, til Shears sitt store vonbrot. Denne versjonen vart nominert til Grammyprisen for beste dance-song, men tapte for «Toxic» av Britney Spears.
Naftoylindol
Naftoylindolar‎ er ein klasse syntetiske cannabinoid.
Pointe du Grouin
Pointe du Grouin er eit nes som stikk ut og vernar inngangen til bukta Mont Saint Michel.
Winston Churchill
Sir Winston Leonard Spencer Churchill var ein britisk politikar, offiser og forfattar, mest kjend som statsminister i Storbritannia under andre verdskrigen. Han vann nobelprisen i litteratur i 1953 for bøkene sine om britisk historie og andre verdskrigen.
Pointe du Grouin
Grande Randonnée går langs klippeveggen på neset og det finst ein fotsti som går kring neset ut frå Cancale.
Winston Churchill
Winston Churchill tente under seks monarkar, var medlem av 16 parlament og arbeidde under fem statsministrar, og han var sjølv statsminister to gonger. Han blei handelsminister i 1908 og marineminister i 1911. I 1917 blei han ammunisjonsminister, i 1919 krigs- og luftfartsminister og i 1921 koloniminister. 1924-29 var han finansminister. I 1939 blei han utnemnd til marineminister, og i 1940 blei Churchill statmininister etter Neville Chamberlain.
Pointe du Grouin
På denne gåturen kan ein sjå Île des Landes, eit langt og bert frambrot (no eit fuglereservat), fyret, Îles Chaussey, Granville på kysten av Normandie, og på ein klår dag kan ein sjå konturane av Mont Saint Michel.
Winston Churchill
Bakgrunn
Churchill var fødd på Blenheim Palace i Oxfordshire. Han var son av politikaren Randolph Churchill, den tredje sonen til hertugen av Marlborough, og Jeanette (Jennie) Jerome, dotter av den amerikanske millionæren Leonard Jerome. Det fullstendige etternamnet hans var Spencer-Churchill, men som far sin sløyfa han Spencer og brukte berre Churchill. På farssida stamma han frå den store engelske generalen John Churchill, den første hertugen av Marlborough. Det at han var halvt amerikansk var noko Churchill seinare ofte spøkte med, særleg i selskap med Franklin Roosevelt.
I 1876 blei farfaren til Churchill, John Spencer-Churchill, utnemnd til visekonge av Irland, som då var del av kongeriket Storbritannia. Randolph blei privatsekretæren hans, og familien flytta til Dublin. Bror til Winston, Jack, blei fødd der i 1880. Gjennom mesteparten av 1880-talet var Randolph og Jennie i røynda separerte, og gutane blei stort sett oppseda av barnepassaren Elizabeth Everest. Då ho døydde i 1895 skreiv Churchill at ho hadde vore den kjæraste og næraste venen hans i alle dei tjue åra han hadde levd.
Churchill blei sendt til kostskulen St George's School i Ascot i Berkshire som sjuåring. Her meinte dei han var lite akademisk og hadde dårleg oppførsel. I 1884 flytta han til Brunswick School i Hove, der han gjorde det betre på skulen. I april 1888, som 13-åring, kom han såvidt inn ved den prestisjefylte Harrow School. Faren ønskte å førebu han til ein karrierer i militæret, og dei siste tre åra ved Harrow gjekk han på krigslinja deira. Etter to mislukka forsøk på å koma inn ved Royal Military Academy, Sandhurst, lukkast han på det tredje. Han blei teken opp som kadett i kavaleriet, og byrja i september 1893. Faren døydde i januar 1895, ein månad etter at Churchill gjekk ut frå Sandhurst.
Rubicon
Rubicon (Rubico, på italiensk Rubicone) er eit gamalt latinsk namn på ei lita elv nord i noverande Italia. I romartida rann elva ut i Adriahavet mellom Ariminum og Caesena. Ein er ikkje viss på kva elv dette var, men vert rekna å ha vore den seinare Pisciatelloelva øvst og så Fiumicinoelva ned mot havet.
Winston Churchill
Inn i hæren
I 1895, 20 år gammal, blei han utnemnd til fenrik ved 4th Queen's Own Hussars. Dette regimentet var stasjonert i Bangalore i India, og då Churchill kom dit med båt fekk han ved eit uhell skuldra ut av ledd ved ilandstiginga. Skuldra kom til å gi han problem sidan, tidvis gjekk ho igjen ut av ledd.
Rubicon
Elva markerte grensa mellom den romerske provinsen Gallia Cisalpina i nord og det romerske kjerneområdet i sør. Lova hadde såleis som føremål å tryggja den romerske republikken mot militære trugsmål frå eigne styrkar.
Megalitt
Megalitt er i arkeologisk og kulturhistorisk språkbruk ei fellesnemning for forhistoriske monument og byggverk av ulike slag, kjenneteikna av at det er nytta sers stor stein som ikkje er tilhoggen eller berre grovt tilhoggen. Ordet megalitt skriv seg frå gresk μέγας mégas «stor» og λίθος líthos «stein», og tydar såleis «stor stein», kampestein, altså ein stor naturleg stein. Megalittar finst i Georgia, Tyrkia, Syria, Palestina, India, Vietnam, Korea, Nord-Afrika, Sør-Amerika, på Madagaskar og i Europa, utan at det har vore noko samband eller annan påverknad mellom alle desse stadane.
Rubicon
Hærføraren Gaius Julius Cæsar gjekk over elva Rubicon i år 49 fvt. Hendinga skal ha funne stad den 10. januar etter romersk kalender. Cæsar forfylgde Gnaeus Pompeius Magnus med hæren sin, men braut samstundes romersk lov. Såleis var ei militær konflikt med det romerske senatet ikkje til å unngå.
Winston Churchill
Inn i hæren
I India var den viktigaste aktiviteten til regimentet polo, noko som ikkje tiltrekte Churchill; han ivra for meir militære aktivitetar. Churchill brukte ein god del tid på å utdanna seg sjølv ved hjelp av bøker han fekk sende av mor si.
Medan han var stasjonert i India søkte han større utfordringar. I 1895 fekk han og Reggie Barnes permisjon for å reisa til Cuba for å observera kampen til spanske styrkar mot cubanske geriljastyrkar. Churchill fekk ein avtale med avisa Daily Graphic der han skulle skriva om konflikten. Til Churchills store glede kom han for første gang under beskyting, og det på sin tjueeinårsdagen sin. På veg til Cuba besøkte han USA for første gong og blei introdusert for New York-sosieteten av ein av elskarane til mora, William Bourke Cockran. I 1897 hadde Churchill igjen fått permisjon og var på reise for å observera den gresk-tyrkiske krigen, men konflikten enda før han kom ftam. Han fortsette derfor til England, men fekk undervegs høyra om pathanopprøret i Den nordvestlege grenseprovinsen (i dag ein del av Pakistan), og hasta tilbake til India for å delta i felttoget for å slå ned opprøret.
Sjefen for ekspedisjonen, Bindon Blood, lét Churchill delta. Han var med i det seks veker lange felttoget og skreiv samtidig artiklar for avisene The Pioneer og The Daily Telegraph, for ein pris av 5 pund per artikkel. I oktober 1897 var Churchill tilbake i Storbritannia og den første boka hans, The Story of the Malakand Field Force basert på ekspedisjonen han nettopp hadde deltatt i, kom ut i desember same året.
A Well Respected Man
«A Well Respected Man» er ein song av det britiske bandet The Kinks. Han kom først ut på den britiske EPen Kwyet Kinks i september 1965. Han vart gjeven ut som singel i USA i oktober og nådde 13. plassen der. Musikalsk markerte han starten på nye retningar for The Kinks med inspirasjon frå britisk varieté-tradisjonar, samt amerikansk rhythm and blues som i seinare songar som «Dedicated Follower of Fashion». Etter at singelen oppnådde suksess i USA, vart han òg gjeven ut som singel i Europa i mars 1966.
Winston Churchill
Inn i hæren
I 1899 forlét Churchill hæren og byrja freista på ein politisk karriere. Han stilte som kandidat for det konservative partiet i Oldham i eit mellomval det året. Han kom på ein tredjeplass (Oldham hadde på den tida to plassar i underhuset) og blei ikkje vald inn.
Den 12. oktober 1899 braut den andre boarkrigen ut mellom Storbritannia og boarar i Sør-Afrika. Churchill reiste ut som krigskorrespondent for Morning Post med eit honorar på 250 pund for fire månader. Vel framme fekk han plass på eit britisk armert togsett (pansertog). Dette togsettet blei avspora i eit bakhold av boarane. Sjølv om Churchill ikkje var i uniform tok han kommandoen, fekk rydda linja og fekk lokomotivet og halvparten av vognene avstad med såra. Churchill sjølv var ikkje så heldig at han slapp unna, men blei tatt til fange saman med andre offiserar og soldatar og halden i ein krigsfangeleir i Pretoria.
A Well Respected Man
Han var ein av tre songar av The Kinks som vart med på lista til Rock and Roll Hall of Fame over 500 songar som forma rock and roll, i lag med «You Really Got Me» og «Lola».
Winston Churchill
Inn i hæren
Churchill klarte å rømma frå fangeleiren, og med hjelp frå ein engelsk gruvesjef flykta han over 480 kilometer til portugisisk område i Lourenço Marques (dagens Maputo). Flukta gav han ein viss heltestatus i Storbritannia, samtidig som han fekk kritikk for å ikkje ha venta på to andre som hadde planlagt å flykta saman med han. Churchill reiste med skip til Durban og slutta seg til general Redvers Henry Buller sin hær som var på veg for å komma dei britiske styrkane i Ladysmith til unnsetning, og deretter innta Pretoria.
Denne gangen hadde Churchill ein beordring til The South African Light Horse Regiment, og fortsette samtidig som krigskorrespondent. Han deltok i slaget ved Spion Kop og var blant dei første britiske troppane som braut omleiringa av Ladysmith. Winston og fetteren hans Charles Spencer-Churchill rei i front og tok over ein fangeleir der 52 boarar overgav seg. Churchills to bøker om boarkrigen, London to Ladysmith via Pretoria og Ian Hamilton's March kom ut i mai og oktober 1900. Begge bøkene fekk gode kritikkar og selde godt.
Politisk karriere
Vel tilbake frå Sør-Afrika stilte Churchill igjen som parlamentskandidat for dei konservative i Oldham i valet år 1900. Han vann, men i staden for å delta i opninga av Parlamentet drog han ut på foredragsturné i Storbritannia og USA; noko han tente ti tusen pund på. På den tida var parlamentsmedlemmer ikkje betalte, og Churchill var ikkje ein rik mann. Medan han var i USA blei eit av foredraga introdusert av Mark Twain. Han åt middag med Theodore Roosevelt, men dei to fekk ingen nærare kontakt.
Rubicon
I fylgje Suetonius sa Cæsar «terningen er kasta» (latin: iacta alea est) då han hadde teke avgjerda om å kryssa elva.
A Well Respected Man
Davies komponerte songen baserte på negative opplevingar med overklassen på ein lukusferie han hadde i 1965.
Rodrigo Batata
Rodrigo Batata er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Duft
Duft er namnet på ein gangar i 6/8-takt, som skal vera forma ut av spelemannen Lars Fykerud. Somme kallar og slåtten for Musehaugen. Namnet Duft vart sett på slåtten av spelemannen Halvor Borgen frå Bø i Telemark, etter ein god tråvarhest han åtte. Slåtten har venteleg kome til Hallingdal gjennom Gamle-Kleven, som møtte spelemenn frå dalen på Drammensmarken. I Hallingdal er slåtten nytta til lausdans.
Rodrigo Batata
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Duft
Dei fleste formene av slåtten er kjenneteikna av ein akkordisk melodiline, som er typisk for den hardingfelestilen som vart utvikla i andre halvdelen av 1800-talet. I Hallingdal er det vanleg å skifte mellom 6/8 og 2/4 midt i slåtten.
A Well Respected Man
Andre versjonar
Ein norsk versjon av songen vart omsett av Helge Grønhaug som «En veldig respektabel mann» og spelt inn av De musikalke dvergene og Frode Alnæs.
Duft
Hardingfeleverket har lista opp slåtten under nr 107, band I. Slåtten er skriven ned i fleire variantar:
Supplementsnedskrifter band VII:
Megalitt
Europeiske megalittar
I europeisk arkeologisk samanheng vert omgrepet megalitt, megalittiske monument og byggverk berre nytta om dei typane innretningar av stor stein som finst særleg i middelhavslanda, Vest-Europa og Sør-Skandinavia, og som er tidfesta til yngre steinalder og bronsealderen. Dette kan vere alt frå store frittståande bautastein, menhirar, store steinar plassert i radar eller sirklar, eller bygningsliknande konstruksjonar av slik stor stein som har tent som gravkammer. Slike storsteins-gravkammer kan vere alt frå fleire store gravkammer bundne saman med gangar og dekte med kuplar (falske kvelv), til enklare såkalla dyssar (frå dansk med opphav i islandsk), dolmar (frå bretonsk) og ganggraver. I dyssane og dolmane dannar ståande steinar veggane i gravkammeret, medan taket er ein stor stein (i somme høve fleire store steinar) på toppen av dei. Slike gravkammer står no vanlegvis fritt i terrenget, men ein reknar med at dei opphavleg har vore dekte av ein jordhaug, eventuelt ei røys og såleis vore gravkammer i store gravhaugar og gravrøysar, vanlegvis til bruk for fleire gravleggingar over tid. I Noreg er det berre funne leivningar av nokre få og små slike konstruksjonar, tidfest til den seinaste parten av steinalderen.
Duft
Alle desse formene av slåtten er nytta i Hallingdal.
1967
1967 var eit år i 1960-åra.
Duft
.
Det økumeniske patriarkatet i Konstantinopel
Det økumeniske patriarkatet i Konstantinopel er ei av dei femten sjølvstendige ortodokse kyrkjene. Ho er leidd av den økumeniske patriarken, som har status som «den fremste blant likemenn» av biskopane i den ortodokse kyrkja. Han er talsmann for den ortodokse kommunionen. Kyrkja har hovudsete i Istanbul. Sidan 1991 har Bartholomeos I vore økumenisk patriark.
Megalitt
Dysse
Dysse er ei grav som vanlegvis er bygd av fire-fem store steinar med ein tung dekkstein over, i somme høve fleire steinar, og som kan ha vore dekt av ein sirkulær eller avlang jordhaug (runddysse, langdysse). Dei minste er meir som ei gravkiste bygd av steinar og lagd for berre ei einskild gravlegging, medan dei større er lagde for fleire gravleggingar over tid, på same måte som megalittgraver elles. Golvet i gravkammeret kan vere dekt av ei steinlegging eller av sand. I Sør- og Vest-Sverige, Danmark og Nord-Tyskland finst slike graver i etter måten store mengder, tidfesta til den seinare bolken i den eldste perioden av yngre steinalder. Dei har òg vore nytta samstundes med yngre typar megalittgraver. Dyssar som er bygde med ein stutt gang framfor sjølve inngangen til gravkammeret, har truleg hatt dei såkalla ganggravene som førebilete. Liknande og heilt like megalittiske gravbygningar (dolmen) er kjente over heile Vest-Europa, i Nederland, Frankrike, England, Spania, Portugal, og i dei fleste av landa innover langs Middelhavet og i den søraustlege luten av Europa.
Det økumeniske patriarkatet i Konstantinopel
Til det økumeniske patriarkatet høyrer dei ortodokse kyrkjelydane i Tyrkia (unntatt provinsen Hatay) og dessutan dei ortodokse i Vest-Europa, Amerika og Australia. I Hellas høyrer Kreta, Dodekanesa og Berget Atos under patriarkatet i Konstantinopel. Dessutan er delar av Nord-Hellas underlagt det økumeniske patriarkatet, men desse vert etter ei avtale frå 1928 mellombels administrert av Den greske ortodokse kyrkja.
Megalitt
Megalittkultur(ar)
Tidlegare teoriar gjekk ut på at megalittmonumenta har si bakgrunn i ein megalittkultur (såkalla arkeologisk kultur), eller eventuelt fleire nærskyld megalittkulturar. Analysar av form, byggemåten og bruken av megalittgravene skulle kunne gje opplysningar om geografisk opphavsområde, spreiing og utvikling av denne kulturen, som ein gjekk ut frå hadde sitt opphav i sør og deretter hadde spreidd seg i kystområda nordover i Europa. Men ein rad med radiologiske dateringar (C-14-dateringar) syner at det finst eldre megalittmonument i Vest-Europa enn i områda kring Middelhavet, så desse moderne tidfestingsresultata motseier denne gamle teorien. Det tykkjer difor vere meir truleg at det er einskildgrupper som kvar for seg har utvikla denne typen monument, og at likskapen skuldast at desse folkegruppene har hatt stor likskap i sin tru og sine førestillingar om korleis verda hang i hop. På grunn av likskapen i synet på den plassen og dei funksjonane som maktar og menneske hadde i denne og den komande verda, vart det òg likskap i måten dei gav sine førestillingar uttrykk på i sine kultiske handlingar, i sine gravferdsritual, og så bortetter. Slik vart det òg likskap mellom dei monumenta og byggverka som kulthandlingane deira kravde. Men likskapen var kan hende ikkje så stor over heile dette geografiske området den gongen monumenta var i rituell bruk i sine opphavlege omgjevnader og med sitt opphavlege og forgjengelige utstyr, som dei framstår for oss i vår tid.
Megalittar i Afrika
Megalittar er særs talrike i Afrika, og har ofte med graver å gjere, men kan òg markere landområde eller vere prestisjesymbol. Alderen på megalittgraver varierer, frå meir enn 5000 år f.Kr. for nokre megalittgraver nord i Niger, til å kunne vere så unge som frå 1800-talet etter Kr.f. i sentrale deler av Angola.
Winston Churchill
Politisk karriere
I februar 1901 kom Churchill tilbake til Storbritannia for å delta i Parlamentet og blei del av ei gruppe dissidentar leia av Hugh Cecil, omtalt som «hooligans». Churchill fekk merksemd ved å imøtegå regjeringsforslaget om løyvingar til hæren der han argumenterte mot unødvendig bruk av pengar på forsvaret. I 1903 fjerna han seg frå gruppa til Cecil, og var samtidig skeptisk til dei liberale leiaren i unionistane Joseph Chamberlain som var for ein proteksjonistisk politikk. Då dei liberale var i koalisjon med dei konservative blei resultatet at hans eigne distanserte seg frå han: konservative forlét salen når han talte. Valkrinsen hans Oldham tok avstand frå han, men han fortsette å representera han fram til neste val.
I regjering
I desember 1905 tok dei liberale under Henry Campbell-Bannerman over regjeringsmakta, og Churchill kom inn i regjeringa som viseminister for koloniane (Under-Secretary of State for the Colonies). Av det Churchill arbeidet med var forfatningar for boarrepublikkane og spørsmålet om bruk av kinesarar i den sørafrikanske gruveindustriet. Churchill blei òg ein leiande talsmann for frihandel, og han blei raskt den leiande medlemmen i regjeringa utanfor kabinettet. Då statsminister Campbell-Bannerman blei avløyst av Herbert Asquith var det inga overrasking at Churchill gjekk inn i kabinettet som leiar av «Board of Trade» (handels- og industridepartementet). På den tida var det eit krav at ein nyutnevnt kabinettminister måtte søka attval ved eit mellomval. Churchill tapte plassen sin for Manchester til ein konservativ representant, men blei kort tid etter vald inn i eit anna mellomval for Dundee. Som leiar for Board of Trade gjekk Churchill, saman med finansministeren David Lloyd George, inn for radikale sosiale reformer.
I 1910 blei Churchill forfremma til innanriksminister (Home Secretary), der han blei kontroversiell ved den aktive deltakinga si i Sidney Street-omleiringa. Eit berømt fotografi viser ein ivrig Churchill som personleg tar kommando over ei gruppe soldatar. I kampens heite tok bygningen der anarkistane hadde forskansa seg fyr, og Churchill nekta brannvesenet tilgang: anarkistane måtte overgje seg eller døy. Mange var kritiske til Churchill si rolle, mellom anna Arthur Balfour som sa:
I 1910 var Churchill òg involvert i Tonypandyopptøyane i Wales. Churchill heldt først tilbake bruken av troppar ettersom han frykta ei gjentaking av «Bloody Sunday» i 1887 på Trafalgar Square. På trass av det blei troppar etter kvart utplasserte for å verna gruva opptøyane dreidde seg om, og som ei sikring då tretten streikande blei stilte for retten. Dette braut med tradisjonen om å ikkje bruka militære styrkar i slike sivile konfliktar og gjorde Churchill upopulær i Wales.
I 1911 blei Churchill marineminister og engasjerte seg ivrig i utvikling og reform; mellom anna bruk av fly, utvikling av stridsvogner og overgang frå bruk av kol som drivstoff til olje. Utviklinga av stridsvogner skulle visa seg å vera ein genistrek, men i utviklingsperioden blei ho av nokre sett som misbruk av midla til staten.
Fyrste verdskrigen braut ut i 1914. I 1915 var Churchill ein av pådrivarane for den katastrofale landinga ved Dardanellane og Slaget om Gallipoli. Churchill måtte ta mykje av kritikken for fiaskoen, og då statsminister Asquith danna ein koalisjonsregjering var eit av krava frå dei konservative at Churchill skulle gå av som marineminister. I fleire månader hadde han ei mindre betydeleg stilling fram til han tok avskjed. Han gjekk tilbake til hæren og tenestegjorde i fleire månader på vestfronten som sjef for infanteribataljonen 6th Batallion Royal Scots Fusiliers med rang som oberstløytnant.
I desember 1916 gjekk Asquith av som statsminister og blei erstatta av David Lloyd George. I 1917 blei Churchill utnemnd til ammunisjonsminister, i 1919 krigs- og luftfartsminister og i 1921 koloniminister. I 1920 hadde Churchill ansvaret for å slå ned opprøret frå kurdarar og arabarar i britisk-okkupert Irak. Eit av midlene han støtta for å halda kontrollen over det oljerike landet var flybombing, også med gass. I 1921 var han med på å underskriva den anglo-irske traktaten som etablerte Den irske fristaten.
Churchill blei med i Stanley Baldwin si regjering og var finansminister frå 1924 til 1929. Storbritannia forsøkte no å gå tilbake til «gullstandarden». Dette resulterte i deflasjon, arbeidsløyse og streikar som munna ut i generalstreiken i 1926. Forsøket på å gjenoppretta «gullstandarden» møtte sterk motstand også frå økonomar, blant anna frå John Maynard Keynes. Churchill skulle seinare sjå dette som ei av dei dårlegaste avgjerslene sine. Han var ingen økonom, og handla etter råd frå guvernøren for Bank of England. Han kom òg med positive utsegner om styret til fascistleiaren Benito Mussolini. Mellom anna sa han at ein «i Italia hadde vist heile verda korleis undergravande krefter skulle behandlast». Churchill såg på den tida Mussolini som ein garantist mot kommunistisk revolusjon i Italia.
I 1929 tapte dei konservative valet. I åra som følgde fekk Churchill konfliktar med partiet over spørsmål om vernetoll og sjølvstyre for India. Churchill var framleis ein ivrig forkjempar for frihandel, og var sterkt imot indisk sjølvstyre. Han hadde berre forakt for leiaren av sjølvstyrerørsla, Mahatma Gandhi. Han uttalte at Gandhi var:
Då Ramsay MacDonald saman med dei konservative danna ei nasjonal regjering i 1931 var Churchill ikkje invitert til å delta. Han var no på det lågaste punktet i den politiske karrieren sin, kjent som «åra i villmarka». Han brukte dei neste åra på å skriva, mellom anna ein biografi om stamfaren til slekta Marlborough, John Churchill; Marlborough: His Life and Times, og byrja A History of the English Speaking Peoples (den siste boka kom fyrst ut på 1950-talet). Han markerte seg offentleg med kampen sin mot sjølvstyre for India.
Andre verdskrigen
Etter den nasjonalsosialistiske maktovertakinga i Tyskland i 1933 blei Churchill opptatt av faren for tysk gjenopprusting. Ei stund var han ein av få som arbeidde for å styrka britisk forsvar mot tysk opprusting. Churchill var sterkt kritisk til Neville Chamberlain sin tilpassingspolitikk til Hitler sine framstøyt på kontinentet, og leia den delen av det konservative partiet som var mot Chamberlain sin avtale med Hitler i München. Churchill var òg ein støttespelar for kong Edvard VIII. Etter at Edvard abdiserte førte sambandet til at han blei om mogleg endå meir politisk isolert.
Chamberlain sin autoritet var allereie svekka, og den tyske erobringa av Noreg blei banen hans. Under den berømte Norway Debate fekk han Underhuset mot seg, og den 10. mai 1940 trekte han seg tilbake. Lord Halifax blei beden om å ta over stillinga som statsminister, men sa nei. Etter møte med dei to andre partia i parlamentet blei Churchill beden om å ta over stillinga og danna ei samlingsregjering med dei konservative, dei liberale og Arbeidarpartiet. Churchill blei statsminister den 13. mai 1940. Han var då 66 år gammal.
Churchill sine taler var viktige middel i kampen hans for å halda den britiske moralen oppe. I den fyrste talen sin som statsmnister uttalte han at han kunne ikkje lova det britiske folket anna enn «blod, sveitte og tårer». Kort tid etter denne kom to andre velkjende talar som han gav rett før slaget om Storbritannia. Ein av talane hadde den kjente setningen «Me skal forsvara øya vår, uansett kva det vil kosta. Me skal kjempa på strendene, me skal kjempa på landingsplassane, me skal kjempa på markene og i gatene, me skal kjempa på åsae; me skal aldri overgje oss.» Medan slaget om Storbritannia var på det mest intense kom han med den berømte vurderinga av situasjonen: «Aldri i historia om menneskeleg konflikt har så mange hatt så få å takka for så mykje.» Eit anna av dei velkjende oratoriske meisterverka hans blei halde den 10. november 1942 då amerikanske og britiske troppar hadde omringa Casablanca i Afrika. Mange meinte dette var slutten på krigen, men Churchill sa: «Dette er ikkje slutten. Det er ikke ein gong byrjinga på slutten. Men det er, kanskje, slutten på byrjinga.»
Chamberlain si regjering var blitt kritisert for å ikkje ha ein minister som var ansvarleg for krigføring. Som statsminister overtok Churchill også stillinga som forsvarsminister. Han gav den gode venen sin Max Aitken (Lord Beaverbrook), ein kjend industrimann, ansvaret for flyproduksjon. Dette viste seg å vera eit heldig val, og flyproduksjonen auka raskt.
Churchill hadde stor sjølvtillit, og meinte sjølv at han var ein like stor hærførar som forfaren John Churchill. Dette gav utslag i spektakulære planar som ikkje alltid var kopla til røyndommen. Stabssjefen hans, general Alan Brooke, fekk i oppgåve å forklare krigsrealitetane for Churchill. Han var en stor strateg og lojal i høve til statsministeren sin, men fann oppgåva særs vanskeleg.
Etter at Frankrike kapitulerte var det heilt avgjerande for Storbritannia å få støtte frå det nøytrale USA. Landet forsynte Storbritannia med mat, olje og krigsmateriale, frakta på skip over Atlanterhavet. Churchill gjorde mykje for å pleia det personlege forholdet til den amerikanske presidenten Franklin D. Roosevelt, og blei svært letta då Roosevelt blei gjenvald i presidentvalet i 1940.
I løpet av krigsåra hadde Churchill i alt tolv strategiske konferansar med Roosevelt. Møta blei stort sett haldne i USA, men dei hadde òg konferansar i Casablanca, Kairo, Teheran og Jalta. Av sakene dei diskuterte og bestemte var «Atlanterhavserklæringa», strategien med Europa fyrst, og Fråsegna om Dei sameinte nasjonane som skulle opprettast etter krigen. For å kunna slå til mot tyskarane tidlegast mogleg tok Churchill initiativet til Special Operations Executive, ein styrke som planla og gjennomførte sabotasjeaksjonar i tyskokkupert Europa. Churchill var òg pådrivar for etablering av såkalla commandos, spesielt utvalde og trente soldatar som danna grunnlag for det ein i dag kallar spesialstyrkar.
Helsa til Churchill tok skade av arbeidspresset. Under eit besøk i USA i desember 1941 fekk han eit lite hjarteinfarkt, og i desember 1943 blei han sengeliggende grunna influensa.
Churchill var delaktig i utarbeiding av avtalar som skulle få vidtgående konsekvensar for landegrenser i Europa og Asia. Reviderte europeiske grenser blei offisielt bestemte av Truman, Churchill og Stalin ved Potsdamkonferansen i juli 1945. Dei nye grensene som dei allierte dikterte for Polen (Curzonlinjen mellom Polen og Sovjetunionen og Oder-Neisse-linja mellom Tyskland og Polen) blei sett på som eit svik av polakkane. Churchill var likevel overtydd om at den einaste måten ein kunne unngå framleis spenning mellom dei to landa på var ei blanding av grensejustering og etnisk reinsing. I ein debatt i underhuset i 1944 sa han:
Som statsminister fortsette Churchill å motarbeida den indiske sjølvstyrerørsla leia av Mahatma Gandhi. I 1943 var det ei katastrofal hungersnaud i Bengal. Den kjente økonomen Amartya Sen har anslått at rundt tre millionar døde, og at katastrofen var eit resultat av ulik distribusjon av mat og manglande kjøpekraft, ikkje av faktisk matmangel. Då spørsmålet om naudhjelp til dei hungersramma blei diskutert i kabinettet, kom Churchill med eit utbrot om «indarar som formeira seg som kaninar og blei betalte millionar kvar dag av oss utan å gjera nokon innsats i krigen». India deltok med rundt 2 millionar soldatar, hadde om lag 36 000 døde, 64 000 såra. Indiske soldatar fekk i alt 30 victoriakrossar.
Fredstid
Sjølv om det ikkje var tvil om Churchills rolle som leiarskikkelse i kampen mot nazi-diktaturet, hadde han mange fiendar i heimlande. Den velformulerte forakten hans for ei rekke populære forslag, særleg offentleg helseteneste og betre utdanning for fleirtalet av befolkninga, skapte mykje misnøye; særleg blant dei som hadde kjempa i krigen. Rett etter at krigen i Europa var over, blei Churchill grundig slått i parlamentsvalet av arbeidarpartiet under Clement Attlee. Nokre historikarar meiner at mange britar meinte at denne mannen som hadde leia nasjonen så godt i krig, ikkje var den beste leiaren i fredstid. Andre ser nederlaget til Churchill som ein reaksjon retta mot politikken til dei konservative i mellomkrigstida.
Winston Churchill var ein tidleg tilhengjar av dei paneuropeiske strøymingane som etter kvart førte fram til danninga av Den europeiske unionen; som ei anerkjenning av dette blei ein av dei tre bygningane til Europaparlamentet kalla opp etter han. EU reknar han som ein av grunnleggjarane sine.
Statsminister igjen
Etter nederlaget i 1945 brukte Churchill mykje tid på å skriva, men han var samtidig leiar for den konservative opposisjonen i Parlamentet. Ved valet i 1951 tapte arbeidarpartiet valet og dei konservative kom igjen til makta med Churchill som statsminister, 76 år gammal. Den tredje regjeringa hans (etter samlingsregjeringa under krigen og ei kortvarig overgangsregjering i 1945) varte til han trekte seg tilbake, grunna dårleg helse, i 1955. I løpet av denne perioden fornya han det han kalla «det spesielle forholdet» mellom Storbritannia og USA, som hadde vore ein grunnpilar i den fyrste regjeringa hans.
Perioden vart prega av ei rekke utanrikspolitiske kriser, ofte eit resultat av at det britiske imperiet var i ferd med å gå i oppløysing. Som ein ivrig talsmann for Storbritannia som ei stormakt, freista Churchill vanlegvis å løysa slike problem med maktbruk.
I Kenya hadde det i fleire tiår vore stadig aukande misnøye med urettferdig distribusjon av jordbruksland og manglande demokratiske rettar for fleirtalet. Då reformforslag vart avviste i 1951, førte det til ei radikalisering av kampen. Utover i 1952 var det ei stadig aukande valdsbølgje. Den 17. august 1952 blei det erklært unntakstilstand og britiske troppar blei flogne inn for å møta opprøret. Både den britiske kolonimakta og opprørarane eskalerte angrepa sine, og det utvikla seg borgarkrig som er blitt kjent som Mau Mau-opprøret.
I 1953 fann det stad ein massakre i Lari: Mau Mau-opprørarar angreip kikuyuar som var lojale overfor kolonimakta. Massakren endra bildet av opprøret og gav britane eit overtak i opinionen. Churchill sin strategi var å bruka militær makt kombinert med å innføra mange av dei reformene regjeringa til Attle hadde avslått i 1951. Han beordra auka bruk av troppar som etter kvart fekk slått ned opprøret i Nairobi og ved bruk av harde middel som mellom anna konsentrasjonsleirer, blei det nøytralisert på landsbygda. Churchill tok initiativ til fredsforhandlingar, men desse braut saman kort tid etter at han forlét statsministerposten.
I Malaysia hadde eit opprør bygd seg opp sidan 1948. Nok ein gang arva Churchill si regjering ei krise og denne blei igjen møtt med «pisk og gulrot», militær makt og reformer. Samtidig som britane militært freista å slå til mot opprørarane, etablerte dei sikre landsbyar som utsette delar av befolkninga blei flytta til. Ein slik kontroll av befolkninga hadde røter tilbake til den britiske kampen mot boaropprøret ved hundreårsskiftet.
I 1953 var Churchill blitt ramma av hjerneslag som var alvorlege nok til å fråta han arbeidsevna i fleire månader. Anthony Eden hadde lenge vore utpeika som etterfølgjer til statsministerembetet, men han var sjølv alvorleg sjuk i denne perioden og kunne derfor ikkje tvinga fram ein avgang. Sjølv håpte Churchill å bli frisk nok til å kunna fungera i embetet igjen, og tviheldt derfor på makta. I mellomtida lét han svigersonen sin, Christopher Soames, ta hand om arbeidsoppgåvene til statsministeren, men i all løyndom, for å halda sjukefråveret til Churchill skjult for offentlegheita. Dette innebar at Soames underteikna alle papir i Churchill sitt namn. Churchill vende etter kvart tilbake i embetet, men var merkbart svekka. Eden blei frisk igjen og la nytt press på Churchill for å få han til å tre tilbake. Avgangen til Churchill kom omsider i april 1955, då han var over 80 år gammal, og han blei som venta følgd av Eden.
Winston Churchill var kjend som ein vittig og intelligent debattør og talar, og det finst tallause sitat, fråsegner og vittige merknader som kan tilskrivast han.
Grámos i Kastoriá
Grámos (gresk Γράμος) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Kastoriá i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Grámos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Nestório. Før samanslåinga var Grámos den minste av kommunane i Hellas i folketal.
Winston Churchill
Statsminister igjen
Churchill fekk Nobelprisen i litteratur etter at han gav ut The Second World War. I 1948 blei han òg tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.
Grámos i Kastoriá
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Grámos 18 innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.
Misao Yamatake
Misao Yamatake er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Aphra Behn
Aphra Behn var ein engelsk spion og forfattar, kjend som ei av dei første kvinnene i Storbritannia som levde av å skriva. Behn skreiv stort sett skodespel, men verka hennar omfattar også dikt, noveller og romanar, der den best kjende er Oroonoko.
Biografi
Livet til Aphra Behn er dårleg dokumentert. Ho blei ganske sikkert fødd den 10. juli 1640 i Wye nær Canterbury i England, som dotter av barberen Bartholomew Johnson og Elizabeth Denham, og døypt den 14. desember som Eaffry Johnson. Namnet hennar er også blitt stava Eaffrey, Affara og Aphara, i tillegg til Aphra og kallenamnet Astrea.
I 1663 var ho truleg i ein engelsk koloni ved Surinam-elva på austkysten av dåverande Venezuela, seinare del av den nederlandske kolonien Surinam, og kan allereie då ha vore spion. Tilbake i Europa gifta ho seg med ein herr Behn, ein «Dutch» (nederlandsk eller tysk) kjøpmann som kan ha heitt Johan, men elles er ukjend, og forsvinn ut av soga etter få år. Nokre forskarar reknar mannen som eit påfunn av Aphra for å få ein meir respektabel status som enkje.
I 1666 blei Aphra Behn send til Nederland, som England låg i krig med, som spion av den engelske kongen, Charles II. Ho slo seg ned i Antwerpen og tok kontakt med William Scot, ein republikanar som kongen håpte kunne overtalast til å bli dobbelagent. Ho lukkast, og skal ha brukt kodenamna Astrea og Celedon om seg sjølv og Scot, etter ei av favorittbøkene hennar, Astrée av Honoré d'Urfé.
Det er usikkert om Behn fekk betaling for arbeidet sitt av kongen. I alle høve sette ho seg i gjeld for å koma tilbake til England i 1668, og hamna i gjeldsfengsel, men slapp ut i 1669 etter at ein ukjend kjelde betalte gjelda hennar.
Frå 1670 skreiv Aphra Behn for å livnæra seg, og det første skodespelet hennar, den romantiske komedien The Forc'd Marriage, kom ut i 1671 som ein suksess. Ho gav ut fleire skodespel og romanar, i tillegg til dikt og pamflettar. Behn sjølv var rekna som sjarmerande og generøs, og fekk ein stor vennekrets, samstundes som ho som einsleg kvinne fekk eit noko skandaleprega omdøme. Det at ho var kvinne blei også brukt mot henne av kritikarar, men Behn gav ofte svar på tiltale.
Behn døydde den 16. april 1689 og blei gravlagd i Westminster Abbey. Gravskrifta hennar lyd: «'Here lies a Proof that Wit can never be/Defence enough against Mortality».
Forfattarskap
Stykka til Behn er realistiske med islett av sentimentale kjensler, og legg vekt på det eksotiske og overraskande. Dei handla gjerne om kjærleik og tok ofte opp tvangsekteskap eller griske giftarmål. I seinare tider blei dei rekna som altfor vulgære, og blei sjeldan lesne eller studerte. Interessa har sidan teke seg opp, både fordi Behn var ein tidleg kvinneleg forfattar og fordi verka hennar er litterært og kulturelt interessante.
Det mest populære skodespelet til Behn i samtida av The Rover (to delar, utgjevne i 1677 og 1681), om ei gruppe engelske rojalistar i Spania under eksilet til den framtidige kong Charles II. Seinare har romanen Oroonoko, or, the History of the Royal Slave overskugga skodespela, ettersom han hadde stor innverknad på utviklinga av romansjangeren, og fordi han tek opp afrikanarar fanga og transporterte for ä bli slavar i Amerika.
Skodespel
Framført posthumt
Cap Gris-Nez
Cap Gris-Nez er eit nes på Côte d'Opale i Pas-de-Calais département Nord-Frankrike. Det ligg mellom Wissant og Audresselles i kommunen Audinghen.
Klippene på Cap Griz Nez er det punktet i Frankrike som er nærast England - 34 km frå Dover i England. Dekte av strandnellik og fjærekoll er klippene eit flott utkikkspunkt for å sjå hundrevis av skip frå store oljetankarar til små trålarar i sjøen nedanfor.
På toppen av klippene ligg restane av ein engelsk festning bygd av kong Henrik VIII på byrjinga av 1500-talet. Under den andre verdskrigen bygde tyskarane eit blokkhus inn i ruinane, og staden vart frigjeven av kanadiarane i september 1944.
Edmund Harris Utne
Edmund Harris Utne er ein norsk næringslivsleiar frå Lofthus i Hardanger. Han er fjerdegenerasjons eigar av Hotel Ullensvang, som ligg på Lofthus, og som han overtok drifta av saman med kona Ina Torill i 1969.
St. Olavs Orden
Kongen utnemnde Utne til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden «for sin mangeårige innsats for norsk reiseliv» i 2006.
Overrekkinga fann stad den 20. april 2006 overrakt av fylkesmann Svein Alsaker. Han sa mellom anna i talen sin at Utne hadde "marknadsført Noreg, Vestlandet, Hardanger og sitt hotell til nasjonale og internasjonale gjester på stadig nye kontinent. Gjennom dei mange reisene sine til ulike land har han opp gjennom åra bygt opp eit stort nettverk. Det er full dekning for å seia at Edmund Utne i reiselivssamanheng har vore ein pionér og ein av dei mest engasjerte leiarane i landet."
Utne har òg motteke æresprisen til Norwegian Travel Workshop. Prisen vart overlevert av Dronning Sonja.
Kjernekraftverk
Kjernekraftverk (eller atomkraftverk) nyttar varmeenergien som vert frigjort ved ein kontrollert kjernereaksjon for å generere vassdamp. Denne vert så nytta for å driva gassturbinar, som i sin tur driv elektriske generatorar som omformar energien til elektrisk energi.
Mitralstenose
Mitralstenose er ein forsnevring av mitralklaffen, klaffen mellom venstre framkammer og hjartekammer. Dette kan vera ein medfødd hjartefeil eller ein erverva sjukdom, t.d. som ein følgje av ein revmatisk sjukdom. Det kan òg skje ei forkalking av klaffen som ein alderdomsendring.
Aortastenose
Aortastenose er ein hjartesjukdom kor utløpet frå venstre hjartekammer er forsnevra. Mellom 5 og 6 % av medfødde hjartefeil er aortastenosar. Den vanlegaste (75 til 80%) forma er valvulær stenose, kor sjølve aortaklaffen er misdanna. Forsnevringa kan òg sitte før (subvalvulært) eller etter (supravalvulært) klaffen.
Aortastenose kan òg vera ein degenerativ sjukdom hos vaksne, på ein i utgangspunktet frisk klaff. Han kan dessutan vekse fram på klaffar som har ein liten feil.
Axel Oxenstierna
Axel Oxenstierna var ein svensk greve og statsmann, rekna som Sveriges største statsmann i historia. Oxenstierna blei medlem av riksrådet 1609 og rikskanslar i 1612. I røynda vart han regent i 1632, ettersom dronning Kristina var umyndig, og han vert sett på som skiparen av det svenske statsapparatet. Han delte inn Sverige i jamstore län (fylke) med faste grenser som i hovudsaka er dei same framleis, og han skipa til eit embetsverk som kunne samarbeide.
Axel Oxenstierna var son til riksrådet Gustaf Gabrielsson Oxenstierna (1551-97) og Barbro Bielke, og bror til Gabriel Gustafsson Oxenstierna (1587-1640). Han gifta seg med Anna Bååt på Tidø i 1608.
Axel Oxenstierna blir betrakta som skaparen av det svenske postverket, i 1636. Han er den første svenske ikkje-kongen som har fått biletet sitt på eit svensk frimerke - i 1936, i samband med Postverket sitt 300-årsjubileum. Vidare vart han første svenske, ikkje-kongelege personen som vart portrettert på ein mynt, ein thalar mynta i Würzburg etter at kong Gustav II Adolf døydde i 1632.
Barn
Kuriosa
Axel Oxenstierna skal ha sagt til sonen sin Johan, som før reisa til Münster tvila på evna si til å forhandle for Sverige i freden i Westfalen: An nescis, mi fili, quantila prudentia mundus regatur ('Veit du ikkje, son min, med kor lite forstand verda blir styrt').
Earls Court Exhibition Centre
Earls Court Exhibition Centre, òg kjent som Earl Court Arena, er eit utstillingslokale og ein konsertarena i Earls Court i London. Bygningen ligg i Earls Court i Kensington and Chelsea.