cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lyn
Moderne forsking
Når ein av desse fangladingane møter førarlynet på veg ned frå skya blir kretsen lukka og sjølve hovudlynet blir utløyst. Hovudlynet går gjennom lufta med 10 % av lyset sin snøggleik (30 millionar m/s) og den maksimale straumen varer nokre mikrosekund. Etter straummaksimumet minkar straumen gradvis i løpet av ti til eit par hundre mikrosekund.
Positivt ladde lyn (ein sjeldnare form for lyn som oppstår frå dei positivt ladde områda av ei toresky) følgjer vanlegvis ikkje dette mønsteret som er skildra over.
Korleis lyn oppstår
Den første prosessen i å generere lyn er utstrøyming av ladde partiklar frå sola i det som blir kalla solvinden. Jorda blir elektrisk ladd i dei ytre atmosfærelaga av desse partiklane, særleg i ionosfæren. Desse ladingane vil prøve å nøytralisere seg sjølv ved å nå ned til overflata, og kan hjelpe til med å separere positive og negative ladingsberarar i ei sky eller i lufta og på den måten hjelpe til å få danna lyn.
Polariseringsmekansimar
Korleis ladinga blir fråskilt i ei sky er eit emne ein framleis forskar på, men ein teori er polariseringsmekanismar som har to komponentar:
Elektrostatisk induksjonsteori
Ein annan teori er at motsette ladingar blir drivne frå kvarandre av polariseringsmekansimar og at energien lagar eit elektrisk felt mellom dei. Det verkar som om elektrifisering av skyer krev kraftige oppoverretta luftrørsler som lyfter vassdropar oppover slik at dei blir underkjølte med temperaturar mellom -10 og -20 °C. Desse kolliderer med iskrystallar og dannar ein mjuk blanding av is og vatn kalla sprø hagl. Kollisjonen fører til at litt positiv lading blir overført til iskrystallen, og litt negativ lading til det sprø haglet. Den stigande luftstraumen tar dei lettare iskrystallane med seg oppover slik at skytoppen får aukande positiv lading. Dei tyngre negativt ladde hagla fell mot midten og dei lågare områda av skya og byggjer opp negativ lading her. Fråskiljinga av ladingar held fram til det elektriske potensialet blir stort nok til at det oppstår ei utlading i form av eit lyn.
Gammastråleteori
Ein har oppdaga dei siste 15 åra at det blant lynprosessane er ein mekanisme som kan generere gammastrålar. Desse forlet atmosfæren og er observert av romfartøy. I 1994 blei desse gammastrålane (Terrestrial Gamma-Ray Flashes, TGF) tilfeldigvis observert av NASA, og i 1996 blei gammastrålane observert i samband med eitt individuelt lynnedslag. Vidare forsking har vist at desse gammastrålane har høgare energi enn gammastrålane som kjem frå sola. Etter å ha overvaka Karibia i fire månader i 2004 oppdaga forskarar at gammastrålane måtte kome frå innsida av toreskyene. Overraskande nok viste det seg òg at gammastrålane oppstår 1,24 millisekund før lynnedslaget, men dette kan ha vore på grunn av unøyaktige klokker i romfartøyet som observerte gammastrålane. Seinare målingar har vist at strålane kjem 1-3 ms etter lynnedslaget, og indikerer med det at strålane kjem som eit resultat av lynnedslaget, og truleg oppstår mykje høgare i atmosfæren, kanskje fleire titals km over toreskya der gammastrålane kan forlate den svært tynne atmosfæren utan å bli absorberte.
Utlading
Når nok negativ og positiv lading er samla opp, og det elektriske feltet har blitt kraftig nok, oppstår det ei elektrisk utlading (lyn) i skya eller mellom skyer og bakken. I samband med lynet vil delar av lufta bli straumførande når elektron og positive ion av luftmolekyl blir dregne frå kvarandre og strøymer i motsette retningar.
Ein teori sett fram av Alex Gurevich frå Lebedev Fysisk Institutt i 1992 foreslår at lynnedslag blir utløyste av kosmisk stråling som ioniserer atom. Dette frigjev elektron som blir aksellerert i det elektriske feltet, ioniserer andre luftmolekyl og gjer lufta straumførande. Dette fører så til eit lynnedslag.
Når ei sky flyttar seg over jordoverflata, vil ei like stor og motsett retta lading bli indusert på jordoverflata under skya. Den induserte ladinga på overflata følg rørsla til skya. Når eit førarlyn nærmar seg overflata, vil den motsette ladinga på overflata forsterke det elektriske feltet. Det elektriske feltet er størst i tre og høge bygningar. Visst det elektriske feltet er sterkt nok, vil ei konduktiv utlading (kalla ei fanglading) utvikle seg frå desse høge punkta. Denne teorien blei først sett fram av Heinz Kasemir. Når feltet aukar, vil fangladingane bli varmare og meir straumførande og til slutt møte førarlynet som er på veg nedover frå skya. Det er òg mogeleg at fleire fangladingar blir danna frå forskjellige lekamar samtidig, men berre ei av desse vil knyte seg saman med førarlynet og danne hovudkanalen til lynet. Fleire bilete er tatt der ein kan sjå fangladingar som ikkje er knytte til sjølve lynet. Når dei to ladingane møtes, aukar den elektriske straumen kraftig. Området med høgast straum forplantar seg tilbake, oppover førarlynet, og inn i skya før eit «returlyn», som har kraftigast lys, slår tilbake mot bakken.
Lyn kan òg oppstå frå oskeskyer i samband med vulkanutbrot eller frå kraftige skogbrannar der støvpartiklar skapar statisk elektrisitet.
Ein har observert at eit lynnedslag består av fleire (opp til 12) utladingar med ulik intensitet, og dette skapar den blafrande effekten ein kan sjå i samband med lynnedslag. Kvar utlading brukar den same lynkanalen som den første straumpulsen brukte. Den elektriske utladinga overoppvermer kanalen, og får lufta til å utvide seg svært raskt. Dette produserer ei sjokkbølgje som ein kan høyre som eit torebrak. Den rullande og gradvise rumlinga kjem av forskjellig oppvarming og avkjøling av lynkanalen. At kvar straumpuls har forskjellig intensitet kjem av at forskjellige område av skya blir tappa for elektrisitet i dei forskjellige straumpulsane.
Eit gjennomsnittleg negativt lyn har vanlegvis 30 til 40 kiloampere (kA), men enkelte lyn kan ha opp til 120 kA og overfører ei lading på 5 coulomb og 500 megajoule (nok til å gje lys til ei lyspære på 100 watt i 2 månader). Desse lyneigenskapane kan derimot variere frå stad til stad, avhengig av samansetninga i jordoverflata og lufta i atmosfæren. Dette vil igjen påverke både utsjånaden av lynet og korleis torebraka kan høyrast ut.
Lyn oppstår ikkje like ofte om vinteren fordi det ofte ikkje er like mykje instabilitet og fukt i atmosfæren som om sommaren. Utan instabilitet og fukt er det usannsynleg at lyn vil oppstå.
Positive lyn
Positive lyn utgjer om lag 5 % av alle lyn. Det skjer når førarlynet blir danna i den positivt ladde delen av skytoppen, og fører til at negative fangladingar går opp frå overflata. Dette skapar ei positiv utlading mot overflata. Forsking etter at desse lyna blei oppdaga på 1970-talet har vist at desse lynnedslaga typisk er seks til ti gonger kraftigare enn negative lyn, og varer om lag ti gonger så lenge. I tillegg kan dei slå ned fleire titals kilometer frå sjølve skya. Spenningsskilnaden for positive lyn er mykje større enn for negative sidan lynet må gå ein mykje lenger avstand (frå øvre del av skya) ned mot overflata. Under eit positivt lynnedslag blir det generert ELF (ekstremt låge frekvensar) og VLF (veldig låge frekvensar) radiobølgjer.
Sidan positive lyn er kraftigare er dei òg farlegare. Fly i dag blir ikkje laga for å kunne motstå slike lyn sidan desse lyna ikkje var kjende då standarden blei sett og fordi faren ikkje var kjend før eit glidefly blei råka i 1999. Ein trur òg at eit positivt lyn var årsaka til at eit Boeing 707 fly eksploderte og styrta i USA i 1963.
Ein har vist at positive lyn har utløyst lyn i øvre del av troposfæren, noko som skjer oftare om vinteren og når eit torevêr går mot slutten.
Eit vanleg positivt lyn kan innehalda straum opp til 300 kiloampere (om lag ti gonger så mykje straum som eit negativt lyn), overføre opp til 300 coulomb, ha ein potensialskilnad på opp til 1 gigavolt, og vare i fleire hundre millisekund med ein utladingsenergi på opp til 3x1011joule.
Lyntypar
Enkelte lyn skil seg ut frå andre, og desse har fått forskjellige namn.
Interne lyn
Lyn internt i ei sky er den mest vanlege lyntypen og skjer inni cumulonimbusskyer. Elektriske utladingar kan gå opp på sidene av skya og spreier seg utover i den amboltforma toppen. Sjølve lynet er ikkje synleg, men ein kan sjå heile skya lyse opp.
Sky-til-bakke lyn
Sky-til-bakke lyn er eit kraftig lyn mellom cumulonimbusskya og bakken, som startar med at eit førarlyn fer nedover gjennom lufta. Dette er den nest mest vanlege lyntypen. Av og til kan lynet kome frå sjølve ambolten, som er ei form for positivt lyn, sidan ambolten består av iskrystallar som er positivt ladde. Når lynet kjem frå ambolten vil førarlynet starte ut nesten horisontalt før det vrir seg ned mot bakken. Desse lyna oppstår vanlegvis kilometer før sjølve torevêret, og i visse tilfelle kan dette sjå ut som lyn frå klår himmel.
Sky-til-sky lyn
Sky-til-sky lyn er ei sjeldnare form for lyn som oppstår mellom to eller fleire heilt separate cumulonimbusskyer.
Bakke-til-sky lyn
Bakke-til-sky lyn er eit lyn mellom bakken og ei cumulonimbussky som oppstår ved at førarlynet går frå bakken og opp i skya. Slike lyn blir som regel danna når ein har kraftige vertikale rørsler i skya, og fukta i skya når opp i eit nivå under frysepunktet.
Perlesnorlyn
Perlesnorlyn er ei sjeldan form for lyn som ser ut som ei rekkje samankjeda lyspunkt og minnar om eit perlekjede. Det er truleg ei overgangsform mellom vanleg lyn og kulelyn.
Kornmo
Kornmo er lyn på så stor avstand at ein ikkje kan høyre torebraket. Ofte kan ein sjå fenomenet som lysglimt i horisonten, og det kan vere eit teikn på at eit torevêr nærmar seg.
Kulelyn
Kulelyn er skildra som ei svevande opplyst kule i samband med torevêr. Dei kan flytte seg raskt eller seint eller stå nesten heilt i ro. Nokre lagar ein kvesande lyd, andre sprakande, medan andre igjen er heilt lydlause. Enkelte har gått gjennom vindauge og nokre har forsvunne med eit stort smell. Mange augevitne har observert kulelyn, men sjeldan, og kanskje aldri, av meteorologar.
Ein har fleire teoriar som prøver å skildre kulelyn, men ingen har blitt universelt akseptert, sidan ingen kan forklare dei vidt forskjellige eigenskapane til kulelyn.
Typisk diameter på eit kulelyn er 20-30 cm, men det skal ha vore observert kulelyn som har vore fleire meter i diameter. Eit bilete som blei vist i Transaction of the Royal Society viser eit kulelyn som er om lag 1 m i diameter. Ein har observert kulelyn i samband med tornadoar, og dei har delt seg opp i to eller fleire kuler og gått saman igjen.
Ein teori som tar omsyn til mange av desse eigenskapane omhandlar forbrenning i område med låg fart i sfæriske virvlar etter nedbryting av naturlege virvlar. Ein annan teori er at kulelyn er bygt opp av plasma, men plasma skal i utgangspunktet vere så varmt at dei skulle ha stige rett til vêrs i stor fart.
St. Elms eld
St. Elms eld kan oppstå i samband med torevêr. Når spenninga mellom bakken og skya er stor nok til å rive molekyla i lufta frå kvarandre blir gassane i lufta omforma til plasma. Plasma er ein god leiar av elektrisitet og gjev frå seg fluorescerande grønt, blått eller fiolett lys i vanleg luft (plasma frå andre gassar gjev andre fargar). Fenomenet oppstår oftast på skarpe lekamar som stikk opp frå bakken, t.d. skipsmaster og flaggstenger. Ofte kan dei sjå ut som kulelyn, men det er ikkje det same.
Andre lynfenomen
Høgt over cumulnimbusskyer kan det oppstå elektriske utladingar (på engelsk kalla sprites som tyder 'andar'). Dei ser ut som lysande raud-oransje neon-liknande glimt, varer lengre enn vanlege utladingar i den lågare stratosfæren, og oppstår som regel i samband med positive lyn mellom sky og bakke. Dei kan dannast opp til 50 km frå lynnedslaget og opp til 100 millisekund seinare. Som regel oppstår dei i grupper på to eller fleire samtidige vertikale utladingar og vanlegvis strekker dei seg 65 til 75 km over jordoverflata. Ofte kan ein først sjå ein «halo», som oppstår som følgje av oppvarming og ionisering av lufta mindre enn 1 millisekund før lysfenomenet. Ei forklaring på fenomenet kan vere ei nøytralisering av oppsamla lading frå jorda som tar til seg partiklar frå solvinden
Blå jettar skyt ut frå toppen av cumulonimbusskyer i torevêr til dei lågare nivåa av ionosfæren 40-50 km over jorda. Dei er lysare enn andane, og har ein blå farge. Eit romfartøy som passerte over Australia festa fenomenet til film i 1989. Fenomenet kan kanskje oppstå på grunn av potensialskilnadar i den øvre atmosfæren skapt av ladingar i solvinden.
Alvar (elves på engelsk som står for Emissions of Light and Very Low Frequency Perturbations from Electromagnetic Pules Sources) er flate, svakt lysande ringar på om lag 400 km i diameter som varer om lag eit millisekund. Dei oppstår i ionosfæren, 100 km over torevêr. Ein har vore usikkert på fargen, men trur no at fenomenet har ein raudaktig farge. Alvar blei først observert frå eit romfartøy i 1990. Det engelske namnet refererer til prosessen som skapar lyset, som er magnetisering av nitrogenmolekyl på grunn av elektron som kolliderer.
Forskarar har spekulert på om slike lyn i den øvre atmosfæren spelar ei rolle i danninga av ozonlaget. Men dei kan òg kome av potensialskilnadar som kjem av straum frå ozonlaget.
Kunstige lyn
Ein har fleire gongar observert menneskeskapte lyn. Eit lyn slo ned i Apollo 12 like etter den tok av. Lyn har òg oppstått som følgje av termonukleære eksplosjonar. Ein har òg skapt lyn ved å sende rakettar med ståltrå hengande etter inn i toreskyer. Desse lyna er som regel veldig rette.
Lyn i samband med vulkanutbrot
Kraftige vulkanutbrot, som spyr ut gassar og faste lekamar høgt opp i atmosfæren, kan skape lynnedslag. Dette fenomenet blei dokumentert av Plinius den eldre under utbrotet til Vesuv i år 79 e.kr.
Lyn i solsystemet
Lyn krev elektrisk nedbryting av gass, slik at den kan ikkje oppstå visuelt i vakum. Men ein har observert lyn i atmosfæren til andre planetar, som Venus og Jupiter. Lyn på Jupiter er estimert til å vere 100 gonger kraftigare enn på jorda, men oppstår femten gonger sjeldnare. Lyn på Venus er derimot meir diskutabelt. Det sovjetiske Veneraprosjektet og det amerikanske Pionerprosjektet fanga opp signal som tydde på at det kunne vere lyn i den øvre atmosfæren, men Cassini-Huygens romsonden som fauk forbi Venus på veg til Saturn fann ingen slike signal.
Vern mot lyn
Lyn oppstår som oftast i samband med torevêr. Menneske har blitt treft lyn fleire kilometer unna torevêr, så er ein på utsette plassar er det viktig å kome seg til tryggare stader når eit torevêr nærmar seg. Det er blitt sagt at det finst trygge plassar utandørs, men det er det eigentleg ikkje. Ein av dei beste plassane er inni ein bil (som verkar som eit slags Faradaybur. Ein tilrår derimot folk å halde seg unna metallkomponentar inne i bilen (nøklar i tenninga t.d.)
Ein har fleire lekamar, som lynavleiar, som blir brukt for å unngå skadar av lyn ved å leie lyna i andre retningar.
Om lag 2000 menneske blir skadde av lynnedslag på verdsbasis kvart år, og mellom 25 og 33 % av desse døyr. Lynskadar kjem av tre faktorar: Elektrisk skade, intens varme og mekanisk energi som lynnedslaga skapar. Ein brå død er vanleg på grunn av den høge spenninga, men det går som regel betre med overlevande etter lynnedslag enn offer for andre elektriske skadar som ofte er skapt av mykje mindre spenning.
Lyn kan skade menneske på fire måtar:
I eit direkte treff går den elektriske ladinga inn i offeret først. Intuitivt skulle ein tru at dette var svært skadeleg for offeret, men visst den elektriske motstanden i huda til offeret er stor nok, vil straumen gå på utsida av huda eller kleda og ned i bakken. Dette kan medføre overraskande små skadar. Lyn kan av og til gå frå ein lekam og inn i eit menneske (med lågare straummotstand) på veg ned til bakken. Lyn som treffer bakken i nærleiken av eit offer, og som dermed får mykje straum i seg (t.d. gjennom føtene) på grunn av stor spenningskilnad i jorda kan føre til store skadar.
Dei mest kritiske skadane er på krinsløpssystem, lungene og sentralnervesystemet. Mange offer får hjartestans og vil ikkje overleve utan hjelp i løpet av kort tid. Andre får hjarteinfarkt eller hjarterytmeforstyrringar, som begge kan få dødeleg utfall. Den intense varmen frå eit lynnedslag kan brenne huda og føre til lungeskadar. Brystet kan òg bli øydelagt ved den mekaniske krafta frå lufta som raskt utvidar seg. Både den elektriske og mekaniske krafta kan føre til at offeret mistar medvitet, som er vanleg etter eit lynnedslag. Amnesi og forvirring er òg vanlege verknader etter å ha blitt treft av lyn. Trommehinna kan bli øydelagt i tillegg til at ein kan utvikle grå stær, av og til fleire år etter hendinga.
Av og til kan ein få spektakulære og uventa skadar av lyn. Varme lyn (med stor straumstyrke) kan vare i fleire sekundar og frigje enorme energimengder og smelte eller karbonisere store lekamar. Eit døme er ein isolator som blei øydelagt i kjellaren på ei 250 m høg radiomast i Orlunda i Sverige, og førte til at masta kollapsa.
Avstanden til eit lyn
Lynet og torebraket oppstår om lag samtidig. Men lyset har ein fart på 300 000 km/s, om lag ein million gongar raskare enn lydfarten, som er 330 m/s. Så dermed vil ein sjå lynet før ein høyrer torebraket. Ved å telje sekund mellom blinken og torebraket og dele på tre, kan ein estimere avstanden til lynet (i kilometer)
Fakta
Eit lyn kan kome opp i ein temperatur på 28 000 °C på brøkdelen av eit sekund. Dette er om lag fem gonger varmare enn soloverflata. Når eit lyn treffer laus jord eller sand, kan overflata bli omforma til glas kalla fulguritt.
Tre blir ofte treft av lyn. Kvae er dårlege straumleiarar og straummotstanden fører til at kvaa blir varma opp eksplosivt, fordampar og sprenger seg ut av barken på treet. Dette fører ofte til eit vertikalt arr i trestamma. Viss skaden er stor nok kan det òg øydelegge treet eller treet kan eksplodere. Det er vanleg å tru at eit tre som står aleine oftare vil bli treft av lynet, men i enkelte skogområde kan ein sjå arr etter lyn på nesten alle tre.
Eik er det treet som oftast blir treft av lyn. Det har røter som går djupt ned i bakken, og har vassfylte celler som går opp langs heile stamma. Desse to eigenskapane gjer at treet er betre jorda og har høgare straumleiingsevne enn tre med grunnare røter og lukka celler.
Terje Venaas
Terje Venaas er ein norsk bassist og jazzmusikar frå Molde. Venaas er svært allsidig og har spelt med ei rekke norske og utanlandske musikarar. Mellom desse kan ein nemne samarbeidet med den norske lyrikaren Jan Erik Vold.
Stamsund kyrkje
Eit kapell på Steine var bygd i 1853, men blåste ned under ein storm den 28. januar 1905. Under diskusjonen om oppbygging av kapellet vart det dragkamp om stadvalet. Etter meir enn 30 år vart Stamsund kyrkje bygd som erstatning for Steine kapell. Kyrkja vart bygd som naudsarbeid.
Søre Urdevatnet
Søre Urdevatnet eller Søndre Ulevann er eit lite vatn i Ringerike kommune. Vatnet ligg i Strømsoddbygda i Soknedalen, like aust for Blankvann ved Urdevassfjell, på vestsida av Ådalsfjella. Vatnet får tilførsel i nord gjennom Blankvannselva. I sørvest startar Ulevasselva, som renn sørvestover ned til nordenden av Øvre Kollsjø.
Denges
Denges er ein kommune i den sveitsiske kanton Vaud, i distriktet Morges. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 399 meter over havet.
Artilleri
Artilleri refererer vanlegvis til maskineriet som vert brukt for å avfyre store prosjektil under krig, styrt av eit mannskap. Uttrykket vert òg brukt om våpenarta, som består av soldatar utrusta med slike våpen. Uttrykket dekkjer kystartilleri, som vanlegvis vernar kystområda for angrep frå sjøen og kontrollerer passerande skip, feltartilleri, og luftvernsartilleri, som kom i samband med flya på byrjinga av 1900-talet.
Denges
Kommunen ligg på høgresida av elva Venoge.
Artilleri
Etymologi
Eldre maskineri som katapult, onager, trebuchet og ballist er artilleri, men det moderne uttrykket går tilbake til 1400-talet med bombekastarar og kanonar.
Ordet vart først brukt i denne samanhengen i mellomalderen frå gammalfransk artelliér som tyder å stille opp eller arrangere utstyr. Frå 1200-talet refererte artillier til ein som bygde krigsutstyr, og dei neste 250 åra dekte ordet alle former for militære våpen.
Historie
Bombekastarane er dei tidlegaste artilleria som brukte krut. Dei var vanskeleg, om ikkje umogeleg, å flytte på og var ofte upålitelege. Då kanonen kom var desse montert på forstell som kunne dragast rundt av hestar, slik at ein kunne flytte dei rundt og støtte ein hær i kamphandling, i staden for å berre verte brukt i omleiringar og statiske forsvar. Kanonane måtte alltid ladast i munningen, og etter kvart utvikla jarnstøypinga seg slik at det ofte farlege botnstykket vart fjerna. Å operere ei kanon var likevel komplisert, og ofte måtte dei settast raskt opp og i stressande situasjonar, der feil ofte kunne vere fatale. Sjølv om dei kunne flyttast på var dette ofte vanskeleg, særleg om ein skulle opp ei skråning som var meir enn eit par grader bratt, og ofte måtte det mykje mannskap til for å skubbe kanonane oppover. Det var òg svært utmattande å trekke seg tilbake under slag.
Første gong artilleri med krut vart dokumentert på ei slagmark var 28. januar 1132. General Han Shizhong frå Songdynastiet brukte stormstigar og artilleri for å ta byen Fujian frå mongolarane.
Kombinasjonen av skot og krut på ein gong, ei skarp patron, oppstod på 1620-talet med ein enkel pose av tøy, og denne vart raskt tatt opp av alle nasjonar. Det gjorde det raskare og sikrare å lade, men fragment frå posane smussa til kanonløpet og det vart utvikla ein ny reiskap, ei krafse, for å fjerne smusset. Granatar, prosjektil som var fylt med eksplosiv, vart òg utvikla, men det var ofte problem med avfyringsmekanismane. Etter kvart utvikla ein meir spesielle artillerivåpen, skipsartilleri, haubitsar og bombekastarar, som og vart utvikla i denne perioden. Enkelte hemmelege våpen vart òg utvikla, som fleirløpskanonen ribauldequin.
Merkeleg nok stoppa nesten utviklinga av kanonen på 1800-talet, sjølv om ein gjorde store framsteg i metallurgi, kjemi, fabrikkindusti og andre vitskapar. På 1860-talet utvikla teknologien seg raskt for handskytevåpen. Dette gjorde at geværmenn kunne angripe dei store kanonmannskapa og ammunisjonslagra. Derfor kunne ein ikkje lenger bruke kanoner på slagmarka, og dei måtte anten bli mindre og lettare, eller dei måtte halde seg lenger unna. Det andre valet, med å bruke indirekte eld, førte til utviklinga av teknologiane og doktrinane som har produserte det moderne artilleriet.
Moderne artilleri
Moderne artilleri er som regel større og kan avfyre eksplosive granatar eller rakettar, og er av ein slik storleik og vekt at dei krev spesielle kanonlavettar for og avfyrast og transporterast. Våpen som kjem inn under artilleri i dag er «kanoner» som haubitsar, bombekastarar, feltkanoner og rakettartilleri. Visse bombekastarar er derimot laga som handvåpen i staden for artilleri.
Uttrykket «artilleri» har vanlegvis ikkje vorte brukt om prosjektil med indre fjernstyringssystem, sjølv om enkelte artillerisystem brukar bakke-til-bakke missilar. Framskritt med fjernsstyringssystem for lette våpen har etter kvart gjort at uttrykket er vorte noko utviska.
Nederlandsk geografi
Nederlandsk geografi er uvanleg sidan mange landområde er demd opp av mange dike og ligg under havnivå. I tillegg er landet eit av dei tettast folkesette landa på jorda, rangert på 15. plass, men av desse har berre tre land meir enn 10 millionar innbyggjarar. Nederland er derfor særs urbanisert.
Artilleri
Typar
Dei forskjellige typane kanonartilleri vert vanlegvis skilt frå kvarandre ut i frå farten dei kan fyre av prosjektil. Skipskanonar eller støttekanoner for infanteri har vanlegvis lange løp, låg trajektorie og høg fart, og er hovudsakleg laga for episodar der ein treng direkte eld. Vanlegvis er lengda på kanonløpet meir enn 25 gonger kaliberet (den indre diameteren i løpet).
Nederlandsk geografi
Nederland er særs flatt, og ein finn berre moderate høgder heilt søraust i landet.
Artilleri
Typar
Haubitsar er forholdsvis korte, og kan avfyre skot i både høg og låg vinkel. Dei vert oftast brukt i samband med indirekte eld (avfyring mot mål som er utanfor mannskapet si synsvidde) og kan brukast til gje vern mot eld frå sida. Vanlegvis er lengda på ein haubitskanon mellom 15 og 25 gongar større enn kaliberet. Det norske forsvaret brukar motoriserte felthaubits M109 A3GN.
Nederlandsk geografi
Landskap
Landet kan generelt delast inn i to område :
Tetijiv
Tetijiv (ukrainsk Тетіїв) er ein by i Kiev oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 15 000 innbyggjarar (2011).
Artilleri
Typar
Bombekastarar er mindre, med låg fart og avfyrer med høg vinkel som gjer at at dei har forholdsvis kort rekkevidde. Vanlegvis er bombekastarløpet mindre enn 15 gonger kaliberet.
Nederlandsk geografi
Flaumar
I tidlegare år har kystlinja langs Nederland vorte endra mange gonger, både på grunn av menneskeskapte endringar og på grunn av naturkatastrofar. Flaumen som kanskje gjorde størst innverknad i historisk tid var stormen i 1134 som danna øygruppa Zeeland i sørvest. St. Elizabeth-flaumen i 1421 førte til at fleire dike brast og danna den 72 km² store flodsletta Biesbosch i sør. Den mest nylege flaumen var Nordsjøflaumen i 1953 der 1 836 menneske mista livet. Etter dette vart Deltaprosjektet sett i verk.
Katastrofane vart delvis verre på grunn av menneskeleg påverknad. Innbyggjarane drenerte relativt høgtliggande myrområde for å dyrke dei opp. Dette førte til at den opptørka torva vart pressa saman og heile terrengnivået sokk. Sidan overflata sokk måtte bøndene utføre meir drenering og torva vart enno meir samanpressa. Dette er enno eit problem i dag. Fram til 1800-talet vart torva i tillegg tatt opp, tørka og nytta til brensel, noko som berre auka problemet.
Artilleri
Typar
Moderne feltartilleri kan delast inn i to andre kategoriar: Dei som ein må taue, og dei som er motoriserte og kan flytte seg på eiga hand.
Artilleriammunisjon
Artilleriammuinsjonen er bygd opp av fire komponentar
Nederlandsk geografi
Flaumar
For å verne mot flaum har det vorte gjort ei rekkje tiltak heilt sidan tidleg i mellomalderen. På det første 1000-talet e.kr. vart landsbyar og gardar bygd på menneskeskapte åsar kalla terps. Seinare vart desse kopla saman med hjelp av dike. På 1100-talet dukka det opp lokale byrå kalla waterschappen eller hoogheemraadschappen som hadde som virke å oppretthalde vassnivået og verne ein region mot flaum. Desse byråa eksisterer framleis. Etter kvart som terrenget sokk, voks dika og etter kvart vart dei ein del av eit innfløkt system. På 1200-talet vart vindmøller nytta til å pumpe vatn ut av området under havnivå. Vindmøllene vart seinare nytta til å drenere innsjøar og dei vidkjende polderane vart oppretta. I 1932 vart Afsluitdijk bygd ferdig og stengde den tidlegare Zuiderzee frå Nordsjøen og oppretta IJsselmeer. Han vart ein del av det større Zuiderzeeprosjektet der fire polderar på totalt 2 500 km² vart danna.
Artilleri
Artilleriammunisjon
Alle former for artilleri krev ei drivkraft som fører prosjektilet til målet, og ein mindre ladning til å starte drivladningen. Det vanlege har vore at kruteksplosjonar inne i kanonløpet har drive prosjektilet ut av løpet og framover. Dei siste 50 åra har ein også utvikla rakettdrivne prosjektil og rekylfrie våpen med opne bakstykke.
Dizy i Sveits
Kommunen ligg i ein ås mellom elvane Venoge og Veyron.
Artilleri
Artilleriammunisjon
Granaten er sjølve prosjektilet i artilleriet. Den kan innehalde alle moglege former for eksplosiv, som høgeksplosiv, panserbrytande holladningar, plastiske eksplosiv, eller det kan vere cargoammunisjon som inneheld brannstiftande materiale, røyk, brennande lys, delladningar (bomblets), miner, giftige kjemiske og biologiske stoff (forbode etter Geneve-konvensjonane) og tilmed atominnretningar.
Nederlandsk geografi
Deltaprosjektet
Etter Nordsjøflaumen i 1953 vart Deltaprosjektet oppretta for å gjere slutt på flaumfaren ein gong for alle. Prosjektet starta i 1958 og stod først ferdig i 2002. Det offisielle målet med prosjektet var å redusere flaumfaren i Zeeland til ein gong per 10 000 år, og for resten av landet til ein gong per 4 000 år. Dette fekk ein til med å byggje 3 000 km lange dike ute ved kysten og 10 000 km med indre dike, kanalar, elvedike og «deltahøgder», og i tillegg lukke alle estuara i Zeeland. Deltaprosjektet er eit av dei største byggprosjekta gjennom historia og vert av American Society of Civil Engineers rekna som eit av dei sju moderne underverka i verda.
Nederland er eit av dei landa som har lide mest av klimaendringar. Ikkje berre er stigande havnivå eit problem, men endringar i vêrmønsteret har ført til oftare flaum i elvane.
Elvar
Landet er delt inn i to delar av dei tre store elvane Rhinen, hovudgreina hennar Waal og Maas. Desse elvane fungerer som naturlege barrièrar mellom tidlegare len og er derfor ofte kulturelle skilje. Fram til nyleg har elvane òg vore eit religiøst skilje med katolikkar i sør og kalvinistar i nord.
The Killing Jar
«The Killing Jar» er ein song av det engelske rockebandet Siouxsie and the Banshees. Han kom ut i 1988 som den andre singelen frå det niande albumet deira, Peepshow.
Nederlandsk geografi
Elvar
Den sørvestlege delen av Nederland er faktisk eit massiv elvedelta frå desse elvane og to av sideelvane til Schelde (Westerschelde og Oosterschelde). Berre ei større grein av Rhinen renn nordover og det er IJssel som munnar ut i IJsselmeer, den tidlegare Zuiderzee.
Klima
Nederland er kjend for kanalane og vindmøllene sine, men landet er verken spesielt fuktig eller vindfullt. Det er hovudsakleg kystområda som har noko vind å snakke om, og dei kan om vinteren få storm når lågtrykka går inn over Nordsjøen. Dei indre områda har derimot lite vind, og i middel har Utrecht mindre vind enn Paris. Vinden merkar ein likevel mest om vinteren når temperaturane ligg like over frysepunktet. Den fuktige lufta gjer sitt til at det kjennest enno kaldare enn det er.
The Killing Jar
Musikk og mottaking
Songen er livleg og syner popretninga til Siouxsie and the Banshees på denne tida. Songen har òg element av alternativ rock og ein krytpisk tekst som er typisk for bandet. I følgje Siouxsie var songen inspirert av teknikken nytta av sommerfuglsamlarar for å bevare venleiken til dyra. «The Killing Jar» vart noko remiksa for radioutgåva, mellom anna i introen og perkusjonen som er nytta gjennom songen. Singelversjonen av «The Killing Jar» kom ut på samleplata Twice Upon a Time: The Singles i 1992.
Nederlandsk geografi
Klima
Nederland er flatt og har ingen store fjellkjeder aust eller sør for seg, så landet er òg utsett for den kalde Sibirlufta frå aust om vinteren. Desse kuldeperiodane kan vare fleire veker, og kanalane kan fryse til. Dei er derimot mest vanleg i nordaustlege delar av landet, mot grensa av Tyskland. Delar av Nederland ligg lågare enn havoverflata, og er berre verna av dika på kysten og i kanalane. Ved særs kraftig uvêr i Nordsjøen har dette tidlegare ført til stormflod og store flaumkatastrofar, den siste var Nordsjøflaumen i 1953.
Nærleiken til Nordsjøen hindrar som regel høge temperaturar om sommaren, men når den sørlege kontinentallufta strøymer nordover kan det bli varmt sjølv på kysten. Dei sørvestlege kystområda får som regel mest nedbør om hausten, men dei våtaste områda i Nederland er nasjonalparken Hage Veluwe som har 800-900 mm i året.
Natur
Nederland har 20 nasjonalparkar og hundrevis av andre naturreservat. Dei fleste er eigd av Staatsbosbeheer og Natuurmonumenten og inkluderer innsjøar, lyngheilandskap, skogar, sanddyner og andre habitat.
The Killing Jar
Musikk og mottaking
Etter den amerikanske suksessen til den førre singelen deira, «Peek-a-Boo», som gjekk til topps på Billboard Modern Rock Tracks-lista, klarte «The Killing Jar» nesten det same og nådde andreplassen. Singelen nådde 41. plassen på UK Singles Chart.
Nederlandsk geografi
Natur
I 1871 vart den siste gamle originale skogen (Beekbergerwoud) hogd ned og dei fleste skogane i dag er planta monokulturar av tre som furu og tre som opphavleg ikkje høyrde heime i Nederland.
The Killing Jar
I andre media
«The Killing Jar» vart nytta på filmmusikkalbumet til den kanadiske filmen Haunter.
Danmarks Kommunistiske Parti
Danmarks kommunistiske parti (DKP) er eit dansk kommunistisk politiskt parti som blei grunnlagt i 1919 som Venstresocialistisk Parti. Det noverande namnet er frå 1920. Partiet braut ut frå Socialdemokraterne.
I åra 1945 til 1990 hadde partiet ei dagsavis som var kalla Land og Folk. Partiet hadde ein ungdomsorganisasjon som heitte Danmarks kommunistiske ungdom.
Samans med partia Venstresocialisterne og Socialistisk Arbejderparti danna DKP Enhedslisten i 1989, og i 1994 kom det partiet med i Folketinget.
Partiet har vore representert i folketinget 1932-1941, 1945-1960, 1970-1971 och 1973-1979.
Uthaug
Uthaug er ei hamn og ein tettstad i Ørland kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Uthaug ligg på sørsida av Bjugnfjorden og nordom Ørland hovudflystasjon.
Søren Knudtzon
Søren Christian Knudtzon var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Kristiansund. Han var bror til Nicolai Knudtzon og William Knudtzon.
Knudtzon var sjef for familiefirmaet Nicolai Henrich Knudtzon og Sønner i Kristiansund. Han representerte Kristiansund på Stortinget i 1827 og på overordentleg storting 1828. I 1827 var han sekretær i protokollkomiteen og medlem av tollkomiteen og komiteen om kjøpstadskateen. I 1828 var han medlem av komiteen om auke av setelmassen.
Solvor
Solvor eller Solvår er kvinnenamn av norrønt opphav. Solvor har namnedag den 1. september.
Hustveit
Hustveit er ein gard som ligg opp frå riksveg 520 om lag midtvegs mellom Ropeid og Sauda. Ryfylkemuseet eig husa på Jonegarden, det eine av dei to gardsbruka på Hustveit. Marka kring bruket er verna som naturreservat og blir forvalta av Fylkesmannen i Rogaland. Friluftsrådet Vest legg til rette for friluftsliv i området.
Solvor
Namna er sett saman av dei norrøne delane salr, 'hus', og vor, 'varsam' eller 'årvaken'. I moderne norsk kan delane knytast til sola og våren.
Hustveit
Bygningane på Jonegarden er sette i stand slik dei stod på slutten av 1800-talet. Løa er flytta frå Tysseland, men står på murane til den opphavlege løa på garden. Ved Kvednafossen ein liten spasertur langs den gamle ferdselsvegen mellom Ilstad og Honganvik er eit fint anlegg av kvernhus, korntørke, sag og buhus som i seinare tid blei brukt til verkstad.
Området er særleg godt eigna til friluftsliv og turar. Stølen som ligg eit par timar gange frå garden er restaurert, har eit par sengeplassar og er ope for publikum.
Letalitet
Letalitet (frå latin lethum død ), fatalitetsrate eller dødsfalltal er talet på dødsfall mellom dei som er råka av ein viss sjukdom eller tilstand. Letalitet er gjerne oppgjeve i prosent eller promille. Letaliteten ved ein sjukdom fortel om sjansen for å døy om ein først er smitta. For å vurdere kor farleg ein sjukdom er må ein òg sjå på kor ofte nokon blir smitta, insidensen.
Ein kan sjå på letaliteten som mortalitetsraten i ei pasientgruppe. Omgrepet mortalitet eller mortalitetsrate blir difor ofte nytta der ein kunne ha nytta letalitet.
William Knudtzon
William Leslie Knudtzon var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Kristiansund. Søren Knudtzon og Nicolai Knudtzon var brørne hans.
Knudtzon var kjøpmann i heimbyen Kristiansund. Han var i 1830 stortingsrepresentant for Kristiansund, medlem av tollkomiteen, desisjonskomiteen og komiteen om kjøpstadskatten.
Knudtzon døydde i Kristiansund i 1847.
Havoter
Havoter (Enhydra lutris) er eit rovdyr i mårfamilien som er lever mykje av tida i havet. Han vart lenge jaga på grunn av pelsen, og var nær utrydda. Oteren har no status som sterkt truga, og er freda.
Vaksne havotrar veg typisk mellom 14 og 45 kg, noko som gjer dei til dei tyngste dyra i mårfamilien, men nokre av dei minste havpattedyra.
Joleklokkor yver jordi
«Joleklokkor yver jordi» er ein julesong skriven av Anders Hovden i 1923.
Songen er ei bøn for fred. Andreverset, som ikkje er teke med i salmebøkene, viser direkte til verdskrigen:
Havoter
Havoteren lever langs kystane nord i Stillehavet. Dyra lever hovudsakleg av blautdyr som dei dykkar etter, men fangar også nokre typar fisk.
Joleklokkor yver jordi
Han vart teken inn i med fire vers i Nynorsk Salmebok (1925), som nr 674 i bolken Åndelege songar. I Gymnasiets sangbok (1939) vart teksten kombinert med ein melodi av Rikard Nordraak. I Norsk Salmebok (1985) er han omarbeidd ved at to vers er slått saman til eitt, slik at salmen framstår med tre vers i ein språkdrakt etter læreboknormalen: «Joleklokker over jorda» (nr. 69). I Norsk salmebok 2013 er han på nytt tatt inn med fire vers, som nr. 76. Salmen er òg med i Song for deg og meg (red.: Odd Nordstoga), også her i nyare nynorsk rettskriving, men elles med ordvalet til Anders Hovden.
Meloditilvisninga i Nynorsk Salmebok er «Overmåde fullt av nåde». I Norsk Salmebok (1985) er han oppført til ein melodi frå omkring 1860, skriven av Rikard Nordraak. Denne melodien er i høyringsframlegget til ny norsk salmebok karakterisert som storslått og «pompøs i en positiv betydning av ordet».
Kurol
Kurol, Leptosomus discolor, er ein middels stor fugl som har leveområde i skogshabitat på Madagaskar og Komorane. Han er monotypisk i den biologiske familien Leptosomatidae, i ordenen Leptosomiformes, ein ny monotypisk orden. Det er skildra tre underartar av kurol.
Skildring
Kurol har ei totallengd på 40-50 cm, storleiken varierer med underart. I motsetnad til råkar og markråkar, der begge kjønn har same utsjånad, viser kurol kjønnsdimorfisme. Hannfuglar har stort sett fløyelsaktig grått bryst og hovud, skiftande gradvis til kvitt ned mot undersida. Oversida, hale og dekkfjørene er mørke iriserande grøne med lilla skjær, spesielt på dekkfjørene, og krona og augestripa er svarte. Hoene er stort sett brune med bleikare, mørkflekket underside. Ungfuglar er generelt skildra som hofuglliknande. Nebbet er tjukt og auga sit langt tilbake i andletet. Beina og føtene er små, og føtene har ein uvanleg struktur som har forvirra mange ornitologar, men er no anteke å vere zygodaktyl, to tær framover og to bakover.
Det finst få undersøkingar av hekkebiologien til kurol. Han har tidlegare vore skildra som ein polygam hekkefugl, men det er ikkje prov for dette. Reiret ligg i høge tre, 4-6 meter opp frå bakken, i naturlege holrom. Det finst ikkje reirmateriale plassert inne i holrommet, dei kvite egga vert lagt direkte på botnen. Den vanlege storleiken på eit kull er rundt fire egg. Hofuglen gjer all ruginga, og får mat frå hannen medan ho ligg i reiret. Rugetida er ca. 20 dagar, og ungane held seg i reiret i om lag 30 dagar til dei er flygeferdige.
Tilhøvet til menneske
Kurol er skildra som veldig tam, og blir generelt ikkje forstyrra av innbyggjarane på Madagaskar, der mange kjenner legender og mytar om arten. Av mange blir han rekna som eit godt omen, og bringer bod om klårt vêr. Tendensen til å bli observert parvis har òg ført til samband til par og kjærleik. Arten er vanlegvis ikkje jakta og har vist seg motstandsdyktig mot habitatendringar som har truga andre innfødde fuglar. IUCN har i 2009 klassifisert arten som livskraftig.
Taksonomi
Familien Leptosomatidae var tidlegare vanlegvis plassert i ordenen råkefuglar, Coraciiformes. Plasseringa av Leptosomatidae var uklår og omstridt. Frå revisjon 6.10 av Clementslista, blei familien lagt inn i ein ny monotypisk orden Leptosomiformes. Det er tre underarter, nominalforma L. d. discolor er funnen på Madagaskar og Mayotte Island, L. d. intermedius på Anjouan, og L. d. gracilis på Grand Comoro. Den siste har mindre storleik, har skilnader i fjørdrakt, og mindre skilnadar i lydytringar jamført med nominalarten.
Tetrapodar
Tetrapodar, firfotingar eller firbeinte virveldyr er ei gruppe virveldyr som stammar frå dei første firlemma virveldyra som byrja gå opp på landjorda. Gruppa omfattar klassane amfibium, fuglar, reptilar og pattedyr.
Det vitskaplege namnet Tetrapoda kjem av gresk τετραποδη og er sett saman av tetra, 'fire' og podes, 'føter'.
I nolevande tetrapodar er det framleis vanleg å ha fire lemmar, men dei kan vera omdanna til til dømes armar eller venger. Nokre dyr har også mista nokre eller alle lemmene att, som kvalar, delfinar, sirenedyr, ormepadder og slangar. Tetrapodar pustar med lunger som vaksne, men amfibia pustar med gjeller når dei er heilt unge (sjå rumpetroll).
Tetrapodar utvikla seg frå kjøtfinnefiskar for rundt 395 millionar år sidan, under devontida.
Tunhovdfjorden
Tunhovdfjorden er ein innsjø i Nore og Uvdal kommune i Viken fylke. Sjøen er regulert og vasspeilet ligg 734–716 moh. Tunhovdfjorden er vassagasin for kraftverket Nore 1. Tunhovdfjorden er ein del av vassdraget Numedalslågen. Tunhovdfjorden sitt største innløp kjem frå Pålsbufjorden.
Nicolai Henrik Knudtzon
Nicolai Henrik Knudtzon var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Kristiansund. Nicolai Knudtzon var far hans.
Knudtzon utdannna seg til forretningsmann gjennom eit lengre utanlandsopphald. Etter faren døydde i 1837, styrte han familiefirmaet i fire år, før han overtok det i 1841. Firmaet dreiv i hovudsak med tilverking og utførsel av klippfisk, eit felt der Knudtzon vart leiande og bygde opp ei stor forretning. Gjennom sin posisjon som Kristiansunds største forretningsmann, fekk han mange verv og ombod. Han var medlem av formannskapet i mange år, sameleis styreleiar i sparebanken og i over 50 år formann i handelsforeininga.
Knudtzon representerte Kristiansund på Stortinget i 1862-63 og på overordentleg storting 1864. Han var medlem av tollkomiteen i 1862-63 og komiteen om Scheldetollen i 1864.
Markråkar
Markråkar, Brachypteraciidae, er ein liten fuglefamilie av ikkje-trekkjande fuglar endemiske for Madagaskar. Dei er knytt til isfuglar, bietarar og råkar. Dei liknar mest på sistnemnte gruppe, og blir somme tider sett på som ein underfamilie av dei eigentlege råkar. Markråkar har storleik som kråker, 25-49 centimeter i lengd, og kroppsbygging som råkar. Som råkar jaktar dei reptil og store insekt. Dei er meir bakkelevande enn artar av råkar, og dette er reflektert med lengre bein og kortare, meir avrunda venger.
Samanlikna med råkar er markråkar mindre fargerike, og dei har stripete eller flekka fjørdrakt. Dei er mykje meir unnvikande og sky enn slektningane sine, og er vanlegvis vanskelege å finne i dei gassiske skogane. Ofte er det song i spel som røper nærværa deira.
Artsliste
i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Slekt Brachypteracias
Slekt Atelornis
Slekt Uratelornis
Adolf Arctander
Adolf Maurits Steenbuch Arctander var ein norsk teolog, folkehøgskulestyrar og omsetjar. Han var syskenbarn av statsråd Sofus Arctander (1845–1924).
Arctander vart cand.theol. ved Universitetet i Kristiania i 1872, men helsa hans gjorde til at han i staden for å praktisere teologi veksla mellom skulearbeid, hagestell og litterært arbeid gjennom livet sitt. Han gjekk også den tredelte naturkunnskapslinja, der eit av faga var botanikk. I perioden 1877–1880 var han lærar ved Ullensvang folkehøiskole, frå 1887–92 styrte han Telemarks folkehøgskule og frå 1888 eit friseminar i Seljord saman med Viggo Ullmann. I 1901 starta han opp Lofotens og Vesteraalens folkehøiskole på farsgarden.
Windows 7
Windows 7 er ei tidlegare utgåve av operativsystemet Microsoft Windows som kom på marknaden i 2009. Windows 7 erstatta Windows Vista og vart erstatta av Windows 8 i 2012. Frå og med 14. januar 2020 har ikkje Microsoft retta feil i Windows 7.
Utviklinga
Blackcomb skulle eigentleg vere etterkomaren til Windows XP (Whistler). Store funksjonar var planlagde for Blackcomb, men ei mindre utgåve ved kodenamn «Longhorn» vart gjort kjend. Denne skulle koma i 2003 og Blackcomb-utviklinga var utsett. I 2003 hadde Longhorn teke over nokre av funksjonane som var planlagde for Blackcomb. Etter at det kom tre store virus for Windows i 2003, måtte Microsoft leggja om prioriteringa for utvikling og Longhorn vart sett på vent slik at Microsoft fekk tid til å laga nye oppdateringar til Windows XP og Windows Server 2003. Longhorn-utviklinga vart dessuten starta opp att frå botnen i august 2004 og soleis utsett igjen. Fleire funksjonar måtte kuttast ut.
Maskinvarekrav
Microsoft spesifiserte minstekrava til maskinvare for Windows 7. Krava for 32-bitarsutgåva er ganske uendra, men krava for 64-bitersutgåva er høgare.
Ekstra krav til å nytta somme funksjonar:
Tiburonhalvøya
Tiburonhalvøya (fransk: Le Tiburon) er den største halvøya på øya Hispaniola i Karibia. Politisk høyrer til halvøya Haiti, og heile departementa Grand’Anse, Nippes og Sud og dei vestlege delane av departementa Ouest og Sud-Est ligg på halvøya.
Tiburonhalvøya dannar den sørvestlege delen av Hispaniola, og strekkjer seg 250 km inn i Det karibiske havet. Ho avgrensar Gonâvebukta i nord frå Det karibiske havet. Halvøya er på det breiaste 60 kilometer brei, og på det smalaste knapt 30 kilometer. Ho har eit areal på rundt 9 000 km² og omfattar dermed nærare ein tredjedel av Haiti. Det høgste punktet er Pic Macaya på 2 347 m, som ligg i Massif de la Hotte vest på halvøya. Den største byen er Les Cayes på sørkysten med om lag 60 000 innbyggjarar (2005).
Den austlege delen av halvøya vart ramma av jordskjelvet i Haiti 2010.
Leinster House
Leinster House er den tidlegare bustaden til hertugen av Leinster. Frå 1922 har bygnaden husa Dáil Éireann og sida 1937 Oireachtas, den lovgjevande forsamlinga i Republikken Irland.
Genki Nagasato
Genki Nagasato er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Shonan Bellmare, Tokyo Verdy, Avispa Fukuoka, Ventforet Kofu, FC Tokyo og Gainare Tottori.
Echandens
Echandens er ein kommune i Morges i kantonen i Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 432 meter over havet.
Han består av landsbyen Echandens og grenda Les Abbesses.
Olav Gøytil
Olav Aasmundsson Gøytil var ein norsk skulelærar og bonde i Lårdal i Telemark. Han var far til Olav Groven og Eivind Groven.
Liv
Olav A. Gøytil var son av omgangsskulelærar og bonde Åsmund Gøytil og Margit Særen. Han var yngst av ti søsken, og vart gjerne kalla Vesle-Olav, av di ein eldre bror og heitte Olav. Han voks opp på garden Uppigard Gøytil, Gøytilsgrend i Lårdal. Det var stor musikalsk givnad i heimemiljøet, sjølv om det ikkje var lov å spela fele. Stor-Olav, seinare Olav Sandok, spela salmodikon, og søstrene i huset song. Olav lærte seg litt felespel, men i seinare år tralla han mest.
Etter konfirmasjonen gjekk han og eit år på Ullmanns Folkehøgskule (1881). Her vart han medveten om målsaka. På Folkehøgskulen møtte han Aslaug Rikardsdotter Berge frå Rauland, dotter av Rikard Aslaksson Berge. Etter folkehøgskulen gjekk han til presten for å få vandelsattest så han kunne emigrere til USA. Presten såg at Olav var gåverik og fekk han i staden til å ta lærarutdaning i Kviteseid. Han var ferdig utdanna då han var 21 år. I 1887 kjøpte han garden Groven i Gøytil grend av broren Olav Sandok. Her var han fødd, og her døydde han. Han verka som lærar i fleire skulekrinsar, i Høydalsmo, Flektveit og på Gøytil, I 1890 gifte han seg med Aslaug R. Berge. Dei fekk dei fem søner, Åsmund, Rikard, Olav, Sverre, og Eivind Groven. Sverre blei far til munnspelvirtuosen Sigmund Groven.