cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deceptionøya
Geografi
På den austlege kysten frå Macaroni Point i nordaust til Baily Head i søraust finn ein den åtte kilometer lange og nesten snorrette stranda Costa Recta, ei av fleire svarte lavasandstrender på øya, og fleire av dei er dampande grunna den termiske aktiviteten.
Geologi
Deceptionøya er ein aktiv basaltvulkan og det største av dei tre vulkanske sentera på Sør-Shetlandsøyane. Ho har ein nedsøkkt basal diameter på omtrent 30 km og reiser seg 1 500 meter over havbotnen.
Haaf Gruney
Geografi og geologi
Det var tidlegare eit krombrot på øya.
Deceptionøya
Geologi
Eit valdsamt og eksplosivt vulkanutbrot for bortimot 10 000 år sidan fjerna omtrent 30 km³ steinmassar frå Deceptionøya. Vulkanen kollapsa og danna ein kaldera, nemleg Port Foster. Påfølgjande oskenedfall og tsunamiar hadde stor miljøinnverknad på området rundt den antarktiske halvøya, og utbrot frå dei siste 8 700 åra er daterte frå oskelag i innsjøsediment i området.
Haaf Gruney
Historie
Namnet på øya kjem frå det norrøne hafgröney, gröney som tyder «grønøya». Haaf tyder «hav» og er sett føre for å skilje ho frå ei nærliggande øy som heiter Sound Gruney.
Deceptionøya
Geologi
Vulkanen var særleg aktiv på 17- og 1800-talet. På 1900-talet var det utbrot i to periodar – omkring 1906–1910 og frå 1967 til 1970. 4. desember 1967 førte eksplosive utbrot i Telefon Bay i nordenden av Port Foster til danninga av den nye øya Yelcho Island, 900 m lang, 250 m brei og 120 m høg. Tefravolumet frå utbrota vart rekna til å vere 50 millionar kubikkmeter. 21. februar 1969 førte eksplosive utbrot vest for Mount Pond til is- og gjørmestraumar som øydela forskingsstasjonane til Chile og Storbritannia. Tefravolumet var om lag 30 millionar kubikkmeter, og det vart registrert jordskjelv med styrke 5,3 på Richters skala i samband med utbrota. Det førebels siste utbrotet fann stad nord for Telefon Bay 12. august 1970 og spreidde oske over store delar av Antarktishalvøya og Sør-Shetlandsøyane. I 1992 utløyste aukande seismisk aktivitet deformasjonar i grunnen og høgare vasstemperaturar. Botnen av Port Foster hevar seg raskt i geologisk perspektiv, om lag 30 cm per år, og kalderaen er klassifisert som uroleg med rimeleg stor vulkansk risiko.
Den spanske forskingsstasjonen Gabriel de Castilla overvakar seismografane på øya årleg frå slutten av november til slutten av februar, perioden med størst menneskeleg aktivitet på øya. Det er etablert eit varslingssystem og ein evakueringsstrategi i tilfelle aukande fare for vulkansk aktivitet.
Planteliv
Deceptionøya har ein sparsam flora, som likevel er eksepsjonell i antarktisk samanheng. Mellom anna finst det på øya minst 18 artar mose og lav som ikkje er observerte andre stader i Antarktis, og to av dei er endemiske. Av spesiell viktigskap er plantelivet på dei geotermiske områda på øya, der den største kjende førekomsten av den moseliknande nellikblomen antarktisk perleurt finst mellom Baily Head og South East Point. Planta vart nesten utrydda av dei siste vulkanutbrota i perioden 1967–1970, men har teke seg opp att, og har no ein del større utbreiing enn før utbrota. Viktige er også områda der overflata vart danna av desse utbrota, og som har vorte raskt koloniserte. Kroner Lake inneheld ein unik koloni med brakkvassalgar.
Dyreliv
Åtte artar av sjøfuglar hekkar på øya. På Baily Head finn ein den største kolonien i verda med ringpingvinar. Bestanden var omkring 100 000 par i 1989, men har seinare sokke til truleg under 75 000 par. Totalt hekkar det mellom 140 000 og 191 000 par ringpingvinar på øya, i tillegg til eit mindre tal gulltoppingvinar.
Andre sjøfuglar som hekkar i området er sørhavsjo, taremåse, flekkpetrell, oseanstormsvale, sørhavsterne og antarktisslirenebb.
Børgefjell nasjonalpark
Børgefjell nasjonalpark er ein nasjonalpark som omfattar land i kommunane Grane, Hattfjelldal, Røyrvik og Namsskogan i Nordland og Trøndelag fylke. Nasjonalparken vart oppretta i 1963 og utvida i 1973 og 2003.
Deceptionøya
Dyreliv
Det er òg store førekomstar av sel, men dei ynglar ikkje på øya. Antarktisk pelssel, weddellsel, elefantsel og leopardsel trekkjer opp på strendene både på den indre og ytre kysten. Også krabbeetarsel oppheld seg sporadisk ved Baily Head.
Børgefjell nasjonalpark
Vern og bruk
Formålet med vernet av nasjonalparken er å ta vare på trua og sårbare artar, mellom dei fjellreven, og å ta vare på geologiske førekomstar og kulturminne.
Naturgrunnlaget innanfor nasjonalparken er viktig for samisk kultur og næring. Området skal kunne brukast til reindrift.
Området er ikkje tilrettelagt for friluftsliv. Statskog og jeger- og fiskarforeiningane i området har nokre hyttar det let seg gjere å leige. Leirskolen Børgefjellskolen ligg i utkanten av parken, på vestsida.
Turmål
Vil ein gå tur i Børgefjellet, kan ein ta toget til Majavatn eller Trofors. Frå Trofors går av og til buss til Børgefjellskolen i Fiplingdalen. Frå Børgefjellskolen er det ein kort ettermiddagstur til Simskardhytta, ei open hytte som Statskog har. Hytta ligg ved grensa til nasjonalparken. Statskog har nokre opne hytter inne i parken òg.
Haaf Gruney
Ei reise til Karmøy
Den 4. august 1745 rodde to jenter frå Uyea til denne øya for å mjølke kyrna som beita her. Dei vart råka av eit kratig uvêr og båten deira vart ført til havs og så heile vegen over til Karmøy i Noreg. Jentene enda opp med å gifte seg her og etterkomarane deira finst her framleis.
Deceptionøya
Dyreliv
Av virvellause landdyr og ferskvassdyr er det registrert éin flugeart, 18 artar midd, 14 rundormar, ni artar spretthalar, fem artar hjuldyr, tre artar bjørnedyr, tre artar krepsdyr og éin art Gastrotricha.
Haaf Gruney
Dyreliv
Haaf Gruney er eit nasjonalt naturreservat på grunn av stormsvalen som hekkar her.
Deceptionøya
Klima
Deceptionøya har ifølgje Köppen si klimaklassifisering eit tundraklima, karakterisert ved ein temperaturnormal under 10 °C i alle månadene, men over 0 °C i dei varmaste månadene. Longyearbyen på Svalbard ligg i same klimasone.
Haaf Gruney
Dyreliv
Øya vert ikkje lenger nytta til beite, men det lever oter og sel der.
Deceptionøya
Klima
Øya ligg like langt frå ekvator som Færøyane, men nærleiken til Antarktis medfører at klimaet er mykje kaldare. Lufttemperaturen varierer mellom 11 °C og –28 °C med ein årsnormal på –3 °C, og årleg nedbør er om lag 500 mm. Dei rådande vindretningane er frå nordvest og frå aust. Port Foster frys til frå juni til midten av november. Det er registrert aukande temperaturar i regionen, spesielt sommartid.
Deknepollen
Deknepollen vart oppretta som poststad i Vågsøy kommune i Sogn og Fjordane fylke 11. januar 1957. Han har postnummeret 6718 for kundar med eiga postkasse og postnummeret 6704 for kundar med postboks. Postkontoret i Deknepollen vart lagd ned 11. mai 1998, men det er oppretta Post i butikk på ein bensinstasjon i området. Poststaden omfattar alle bygdene på fastlandet av kommunen inn til Almenningen.
Deceptionøya
Klima
Ekstremt mikroklima finst rundt dampande fumaroler og geotermisk oppvarma vatn, der temperaturar opp mot 70 °C er registrerte.
Oppdaginga av øygruppa
Det er uvisst kven som observerte Deceptionøya fyrst, men Sør-Shetlandsøyane vart oppdaga av kaptein William Smith på handelsskipet «Williams» 19. februar 1819. Han fekk auge på det som i dag heiter Williams Point, den nordaustlegaste spissen av Livingston Island, etter å ha kome ut av kurs sør for Kapp Horn. Han returnerte seinare same år og steig i land på King George Island 16. oktober 1819 og gjorde krav på øyane for kong Georg III. Den britiske marinen sende deretter ein ekspedisjon som var leidd av Edward Bransfield med Smith som kaptein på «Williams» for å utforske og kartleggje øyane. 22. januar 1820 vart det igjen gått i land på King George Island, og 4. februar vart det stige i land på Clarence Island. Øyane vart igjen gjorde krav på, men no for den nye kongen, Georg IV. Deretter vart fleire øyar utanfor den antarktiske halvøya kartlagde.
Selfangst
Frå slutten av 1700-talet dreiv britiske og amerikanske selfangarar ein intensiv fangst på antarktisk pelssel i Sørishavet. Etter oppdaginga av Sør-Shetlandsøyane tok det ikkje lang tid før dei fyrste selfangarane var på plass – allereie 25. desember 1820 var ein av mannskapsmedlemmene frå «Williams» tilbake for å gjere forteneste.
Uyea
Uyea er namnet på fleire øyar i Shetlandsøyane:
Deceptionøya
Selfangst
I sesongen 1820–1821 var det ikkje mindre enn 91 selfangstskuter som opererte ved Sør-Shetlandsøyane. Deceptionøya vart då brukt som hamn av den amerikanske selfangaren Nathaniel Palmer, truleg fyrstemann som brukte kalderaen som hamn. William Smith deltok også i seljakta dette året, og returnerte med 60 000 skinn. Det gjekk ikkje meir enn eit par sesongar før pelsselen var nærast utrydda i området, og det skulle gå eit halvt hundreår før eit større tal selfangarar oppsøkte øyane att. I perioden 1871–1874 fanga ei handfull amerikanske selfangarar omkring 33 000 pelssel frå den langsamt aukande bestanden. I 1888–1889 rapporterte ei skute om berre 39 skinn, to år seinare 41.
Uyea
Uyeasound er ein landsby på Unst nær Uyea.
Deceptionøya
Kvalfangst
I sesongen 1912–1913 etablerte kvalfangstselskapet Hektor A/S frå Tønsberg ein landstasjon i Whalers Bay, Hektor Hvalfangststasjon, med bygningar som vart tekne med frå Noreg. Medan kvalspekket vart teke hand om bord i kokeria, vart kvalskrottane kokte på landstasjonen og lagra på store jerntankar. Fram til då hadde kvalskrottane berre vorte liggjande langs skutesidene etter flensing og låg i tusental langs stranda og rotna.
Ein kyrkjegard vart laga i 1908, og denne inneheldt 35 graver og ti minnesmerke over menn som vart borte på sjøen. Av desse var 38 nordmenn, tre svenskar, ein brite, ein chilenar, ein russar og ein av ukjent opphav. Gravene vart i likskap med mykje anna sterkt øydelagde av vulkanutbrotet i 1969.
Mesteparten av den antarktiske kvalfangsten gjekk føre seg ved Sør-Shetlandsøyane fram til 1926–1927, då den pelagiske fangsten for alvor var i ferd med å gjere landstasjonane overflødige. Då kvaloljeprisane sokk under den store depresjonen, vart drifta ved stasjonen ulønsam. Han vart stengd i 1931, men framleis finst det spor etter rustne kjelar og oljetankar, i tillegg til fleire bygningar.
Suverenitet og konfliktar
Storbritannia har gjort formelt krav på Sør-Shetlandsøyane sidan 1908, og i 1962 vart dei ein del av bilandet Britisk Antarktis. Argentina og Chile gjer òg krav på øygruppa. Argentina innlemmar øyane i provinsen Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur, medan chilenarane definerer dei som ein del av Provincia dei Antártica Chilena. Ifølgje Antarktistraktaten skal dei tiltredde partane verken hevde, støtte eller fornekte territoriale krav om suverenitet over området, som kan nyttast fritt til ikkje-militære føremål.
Frå sesongen 1912–1913 vart det av guvernøren på Falklandsøyane utnemnt ein magistrat som også fungerte som postmeister, med tilhaldsstad på landstasjonen i Whalers Bay. Den fyrste magistraten var Edward B. Binnie.
I februar 1942 segla det argentinske skipet «Primero de Mayo» til Deceptionøya og andre øyar i området, samstundes som styresmaktene proklamerte at området sør for 60° S og mellom 25° og 68°34' V høyrde til Argentina. Dette vart formelt rapportert til dei britiske styresmaktene sju dagar seinare. Britane reagerte ved å sende skipet HMS «Carnarvon Castle» for å fjerne alle argentinske markeringar og setje opp britiske markeringar og heise unionsflagget. I mars 1943 returnerte «Primero de Mayo» og fjerna dei britiske merka. Denne gongen svara britane med å setje i verk Operasjon Tabarin, ein militærekspedisjon med føremål å etablere permanente basar i Antarktis. 3. februar 1944 vart Basa B etablert nær den forlatne norske landstasjonen.
Situasjonen spissa seg til igjen då Argentina og Chile i 1952 oppførte kvar sin bygning ved britane si flystripe i Whalers Bay. Britane sende i 1953 marinefartøy og fekk fjerna bygningane og tok deretter med seg to argentinarar til Sør-Georgia. Desse vart utviste og returnerte til Argentina. Året etter var det stasjonert britiske marinesoldatar ved basen.
I 1961 besøkte presidenten i Argentina, Arturo Frondizi, Deceptionøya for å vise at landet var interessert i området.
Nina Frisak
Nina Frisak er ein norsk jurist og embetskvinne. Ho var regjeringsråd ved Statsministerens kontor frå 2001 til 2016.
Deceptionøya
Ekspedisjonar og forsking
Den fyrste vitskaplege ekspedisjonen til Deceptionøya vart gjord i 1829 med orlogsskipet «Chanticleer» under leiing av kaptein Henry Foster, som har gjeve namnet sitt til hamnebassenget Port Foster. Ekspedisjonen gjennomførte gravitasjonsmålingar, gjorde magnetiske observasjonar og kartla øya.
Nina Frisak
Yrkeskarriere
Nina Frisak voks opp på Nøtterøy utanfor Tønsberg. Ho blei cand. jur. ved Universitetet i Oslo i 1977, og har sidan hatt studieopphald i London og gjennomgått Forvaltingshøgskolen og Forsvarets Høgskole.
Deceptionøya
Ekspedisjonar og forsking
Den franske polarforskaren Jean-Baptiste Charcot vitja Deceptionøya på sin andre antarktisekspedisjon i 1908. Han skildra den hektiske aktiviteten i Whalers Bay og var imponert og forbløffa over det han såg. Det låg då fire kvalkokeri og ei rekkje kvalbåtar og flensebåtar i bukta, og stanken var uuthaldeleg. Her møtte han kaptein Andresen og overleverte verdifull informasjon med omsyn til kvalførekomstar, nye kartlagde farvatn og hamnemoglegheiter og dessutan vêrobservasjonar.
Nina Frisak
Yrkeskarriere
Nina Frisak har arbeidd som advokat hos Kommuneadvokaten i Oslo og som dommarfullmektig i Fredrikstad. Ho var tilsett i Justisdepartementet frå 1981 til 1988, mellom anna som lovrådgjevar ved lovavdelinga. Deretter arbeidde ho som advokat i Nordisk Skibsrederforening fram til 1991 då ho blei lagdommar, og seinare lagmann, i dåverande Eidsivating lagmannsrett. I 1995 blei ho ekspedisjonssjef ved Statsministerens kontor med ansvar for administrativ avdeling. Frå 2000 til 2001 var ho høgsterettsdommar. Deretter blei ho departementsråd ved Statsministerens kontor. Dette embetet blei frå då av kalla regjeringsråd.
Deceptionøya
Ekspedisjonar og forsking
Under Endurance-ekspedisjonen i 1916 gjorde Ernest Shackleton eit forsøk på å nå Deceptionøya med livbåtane sine, etter at ekspedisjonsskipet «Endurance» hadde vorte skrudd ned i isen og knust i Weddellhavet. Ugunstige vind- og straumforhold førte dei likevel til Elefantøya, der mannskapet var stranda medan Shackleton og seks andre segla til Sør-Georgia for å varsle norske kvalfangarar.
Nina Frisak
Yrkeskarriere
Sjølv om Nina Frisak er relativt usynleg i det offentlege bildet, har ho hatt stor innflyting ved statsministerens kontor, som er samordningsleddet i regjeringsarbeidet. Ho leia arbeidet i den faste staben ved kontoret i meir enn 14 år og vart difor rekna som ein av dei mektigaste personane innan den offentlege forvaltinga i Noreg. .
Deceptionøya
Ekspedisjonar og forsking
16. november 1928 tok australiaren George Hubert Wilkins av frå ei flystripe som var laga til eit par hundre meter vest for landstasjonen i ein Lockheed Vega og drog ut på ein 20 minutt lang flytur. Ein månad seinare, 20. desember, gjennomførte han ei flyging på 2 100 kilometer langs Antarktishalvøya til omtrent 71°20'S. Sommaren 1933–1934 var Deceptionøya utgangspunkt for Lincoln Ellsworth og Bernt Balchen sitt forsøk på å fly tvers over det antarktiske kontinentet, frå Weddellhavet til Rosshavet, men på grunn av vanskelege vêrforhold og motorproblem måtte dei gje opp forsøket. Året etter lukkast det Ellsworth å gjennomføre den fyrste kryssinga av kontinentet med flyet sitt, «Polar Star», denne gongen med Dundee Island som utgangspunkt.
I 1944 etablerte britane ein permanent base (Basa B) ved den forlatne kvalstasjonen som ein del av Operasjon Tabarin. Etter at krigen var slutt vart basen overlevert til Falkland Islands Dependecies Survey, som seinare vart omdøypt til British Antarctic Survey (BAS), og sesongen 1946–1947 vart stasjonen bygd opp att etter at han hadde vorte øydelagt av brann i september 1946. Sommaren 1961–1962 vart det bygd ein hangar ved flystripa vest for landstasjonen. Hangaren er verna, men flykroppen til ein de Havilland Otter vart fjerna i 2004 fordi det vart frykta at han ville verte stolen. 5. desember 1967 gjorde eit vulkanutbrot til ei mellombels fråflytting. Basen vart igjen nytta frå 4. desember 1968 til 21. februar 1969, då meir vulkansk aktivitet medførte at britane gav opp basen. Forskingsaktivitetane omfatta mellom anna meteorologi og geologi.
Nina Frisak
Yrkeskarriere
Nina Frisak er gift med den tidlegare industrimannen og miljøvernaren Øystein Dahle (fødd 1938).
Utmerkingar
Frisak er innehavar av storkross (første klasse) av den estiske Terra Mariana-krossens orden.
Deceptionøya
Ekspedisjonar og forsking
I sesongen 1947–1948 sende Norsk Hvalfangstselskapers Forbund ein ekspedisjon under leiing av Holger Holgersen og kaptein Nils Larsen med «Brategg» for å gjennomføre oseanografiske undersøkingar vestover frå Peter I Øy til 174°31'. Dei gjekk i land på Peter I Øy og Deceptionøya for geologiske og zoologiske undersøkingar.
I 1955 etablerte Chile ein stasjon, Pedro Aguirre Cerda, ved Pendulum Cove for å auke nærværet sitt i området som landet gjer krav på. Ein de Havilland Beaver vart nytta for å skaffe forsyningar frå Punta Arenas. Chile oppretta òg forskingsstasjonen Gutierrez Vargas på 1960-talet, men stasjonane vart øydelagde under vulkanutbrota i 1967 og 1969 og er ikkje bygde opp att.
I sesongen 1989–1990 etablerte Spania forskingsstasjonen Gabriel de Castilla i nærleiken av Argentina sin stasjon, Decepción, for å oppretthalde nærværet sitt i regionen og drive polarforsking. Sidan 2000 har Gabriel de Castilla og Decepción vore drifta i sommarhalvåret. Forskinga fokuserer hovudsakleg på overvaking av vulkansk aktivitet og bentiske studium.
Vern og turisme
Deceptionøya vart i 2005 vedteke som eit Spesielt forvaltingsområde i Antarktis (Antarctic Specially Managed Area, ASMA) for å setje omsyn til natur, forsking, turisme og kulturvern i fokus. Ei gruppe som var samansett av representantar for Argentina, Chile, Noreg, Spania, Storbritannia og USA vart etablert for å overvake implementeringa av ein forvaltingsplan for øya.
Deceptionøya er mellom dei mest besøkte stadene i Antarktis, fyrst og fremst på grunn av nærleiken til Sør-Amerika, dei kulturhistoriske minna og vulkansk opphav og aktivitet. I løpet av sesongen 2006–2007 var om lag 20 000 turister i land, ein firedobling på 15 år. Turistane kan stige i land i Whalers Bay, Pendulum Cove, Baily Head og Telefon Bay. Deceptionøya gjev dei besøkjande ei unik moglegheit til å lære om vulkanar, geotermisk aktivitet, antarktisk forsking og kvalfangsthistorie. Det er utarbeidd reglar for korleis ein skal oppføre seg for dei som gjestar øya.
30. januar 2007 grunnstøytte hurtigruteskipet MS «Nordkapp» ved Deceptionøya. Det ytre skroget vart skadd og sprang lek, og det vart sleppt ut om lag 500–750 liter lett dieselolje. Grunna dårleg vêr vart ikkje dei 294 passasjerane evakuerte før 24 timer seinare. Dei vart tekne om bord i systerskipet MS «Nordnorge» som var i farvatnet, og tekne med til Argentina. Det er ikkje observert teikn som tyder på at dyrelivet er skadd som følgje av utsleppet.
Ei rekkje taggingar på bygningane og tankane i Whalers Bay har i den siste tida vorte rapporterte. Skribleri på desse historiske minnesmerka er forbode og vert sett på som å øydelegge den historiske verdien av området.
Uyea ved Northmavine
Uyea er ei folketom tidvassøy nordvest for Shetland Mainland i Shetlandsøyane. Uyea ligg utanfor Northmavinehalvøya og ein kan nå øya til fots ved lågvatn. Det høgaste punktet på ligg 70 meter over havet, og ho har eit areal på 0,45 km².
Det er fleire naturlege bogar langs den klippete kysten, samt fleire utfordrande klatreruter. Rundt øya ligg skjera Big Nev, Dorra Stack, Little Nev, Out Shuna Stack, Robert Irvine's Skerry og The Burrier.
Regjeringa Quisling I
Vidkun Quislings si fyrste regjering vart proklamert gjennom ei radiotale i Norsk rikskringkasting (NRK) den 9. april 1940. «Regjeringa» vart ikkje sitjande lenge, for allereie 15. april oppretta Høgsterett mot Quisling sitt ynskje det såkalla Administrasjonsrådet. Josef Terboven vart innsett som tysk administrator (Reichskommissar). Quisling si regjering vart i røynda avsett. På hausten 1940 fekk Quisling trass i dette rolla som politisk leiar for Josef Terboven sine kommissariske statsrådar.
Breggia
Breggia er ei elv i Sveits og Italia. Ho har sitt utspring ved Monte Generoso og Monte d'Orimento i Val d'Intelvi i ei høgd på 1 389 moh. Ho renn inn i Sveits mellom Erbonne og Scudellate og langs Muggiodalen fram til Chiasso/Vacallo, der ho igjen renn inn i Italia i Maslianico. Breggia renn så ut i Comosjøen nær Villa Erba mellom Como og Cernobbio i ei høgd på 198 m.
Kalávryta
Kalávryta (gresk Καλάβρυτα) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Akhaía i periferien Vest-Hellas i Hellas. Kalávryta ligg søraust for Pátra og grensar i vest mot periferieininga Ilía, i aust og sør mot Korinthía og Arkadía i Peloponnes.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 11 045 innbyggjarar, medan kommunaleininga Kalávryta hadde 6 011 og tettstaden med same namn 1 674 innbyggjarar.
Rago nasjonalpark
Rago nasjonalpark er ein liten nasjonalpark som saman med dei svenske nasjonalparkane Padjelanta, Sarek og Stora Sjöfallet utgjer eit verneområde på til saman 5 400 km².
Rago nasjonalpark vart oppretta i 1971 og omfattar areal i Sørfold kommune i Nordland fylke.
Vern og bruk
Formålet med parken er å verne eit representativt urørt nordlandsk fjellandskap med eigenarta dyreliv i grenseområdet mot den svenske nasjonalparken Padjelanta.
Den naturlege innfartsåra for fotturistar er frå Lakshola via Storskogdalen til Storskogvatnet. Det er eit lite nettverk av merka stier egna for fjellvandring. To små ubetente hytter er opne for vandrarar.
Det er fin aure og røye i fleire av vatna i Rago, og det er mogleg å jakte småvilt i nasjonalparken.
Langesjå
Langesjå er ein innsjø som ligg i Tinn kommune i Vestfold og Telemark. Vatnet renn over i vatnet Gåsos som så renn ut i elva Hondle. Hondle munnar igjen ut i Møsvatnet. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
I Langesjå føregår det næringsfiske etter rakfisk.
Fylkesveg 5892
Fylkesveg 5892 går mellom Kalvatn og Viddal i Volda.
Frem til 2019 hadde vegen nemninga fylkesveg 41. Vegen er 16,5 km lang.
Knutepunkt
Kalvatn
Shohei Kamada
Shohei Kamada er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tokushima Vortis og Banditonce Kobe.
Vidkun Quisling
Vidkun Abraham Lauritz Jonssøn Quisling var ein norsk politikar og offiser. Han prøvde å styra Noreg under den andre verdskrigen frå 9. april 1940 til 8. mai 1945. Maktstillinga hans var tufta på samarbeid med den tyske okkupasjonsmakta. Quisling var leiar eller «førar» for partiet Nasjonal Samling. Partiet vart skipa etter mønster av det tyske nazipartiet NSDAP.
Etter den andre verdskrigen har ordet «quisling» vorte brukt likt med landssvikar i mange europeiske språk.
Bakgrunn
Quisling var først på 1920-talet med Fridtjof Nansen i Russland for å utføre humanitært arbeid, ettersom han snakka russisk. Seinare vart han forsvarsminister i ei Bondeparti-regjering.
Quisling er rekna for å vera den fyrste til å utføra eit kuppforsøk ved hjelp av radio. 9. april 1940 troppa han opp i Norsk rikskringkasting (NRK) og las opp eit skriv om at han danna ny regjering. Kong Haakon VII, stortinget og Johan Nygaardsvold si regjering hadde på grunn av det tyske åtaket flykta nordover mot Elverum. Regjeringa til Quisling hadde lite oppslutnad i folket. Etter fem dagar vart ho avsett og Josef Terboven vart innsett som tysk styrar.
I februar 1942 fekk Quisling tittelen ministerpresident. Han skipa ei regjering med folk frå Nasjonal Samling. I røynda var det tyskarane og deira Reichskommisar Terboven som sat med overordna makt.
Quisling vart dømd for landssvik og avretta ved skyting etter krigen i 1945.
Privatliv
Quisling budde ei tid i Villa Grande på Bygdøy i Oslo. Bygningen huser no Holocaustsenteret i Oslo.
Maria Vasilijevna, Quisling si russiske kone, budde i Oslo fram til ho døydde i 1980. Dei hadde ingen born.
Regjeringa Quisling II
Vidkun Quisling si andre regjering vart utnemnd etter Statsakta på Akershus festning den 1. februar 1942, medan Noreg var okkupert av Tyskland. Regjeringa var i stor grad ei vidareføring av Josef Terboven sine kommissariske statsrådar. Quisling si regjering sat inntil slutten på krigen den 8. mai 1945.
Gråsporv
Gråsporv (Passer domesticus) er ein fugleart og medlem av sporvefamilien. Arten er ein er standfugl som held seg nær matkjelder som fuglebrett heile vinteren, og er kjend for å kunne legge fleire kull kvart år. Han trivst nær hus og menneske, og særleg i byar. Han lever dei fleste delar av verda med folkesetnader.
Dette er ein liten fugl, ca. 16 cm, hoer og ungfuglar er farga bleikbrune og grå, og hannane har lysare svarte, kvite og brune teikningar. Han er ein av rundt 30 artar i slekta Passer, gråsporven har naturleg utbreiing i det meste av Europa, Middelhavsbassenget og i ein stor del av Asia. I tillegg har menneske tilsikta eller utilsikta innført gråsporven til fleire verdsdelar og mange regionar, inkludert delar av Australasia, Afrika og Amerika, dette gjer han til ein av dei mest utbreidde fugleartane.
Haarlemmermeer
Den største byen i kommunen Hoofddorp. Han er ein av dei største byane i Nederland (70 030 innbyggjarar) som ikkje er ein eigen kommune. Denne byen, i lag med Nieuw Vennep og Badhoevedorp, er ein del av storbyområdet Randstad.
History
Haarlemmermeer skal visstnok ha vore ei gammal grein av Rhinen, som rann gjennom området i romartida. I 1531 hadde innsjøen eit areal på 26 km² og i nærleiken låg tre mindre innsjøar, Leidsche Meer, Spiering Meer og Oude Meer.
Dei fire innsjøane vart slått saman til ein etter fleire store flaumar. Fleire landsbyar forsvann i prosessen og ein av desse var Vennep, som den moderne byen Nieuw Vennep er kalla opp etter. I 1647 hadde Haarlemmermeer eit areal på 150 km² og hundre år seinare hadde han vokse til 170 km². Prosessen ved at innsjøar veks over tid vert på nederlandsk kalla «waterwolf».
Gråsporv
På grunn av den store bestanden, vide utbreiinga og tilknyting til menneskelege busetjingar, er gråsporven kulturelt framtredande. Han har vore handsama som eit landbruksskadedyr. Han har òg ofte vorte halde som kjæledyr, i tillegg til å vere ei matkjelde. Vernestatusen for arten er sett til livskraftig på IUCN si raudliste jamvel om bestanden gått ned i nokre område. I 2021 kom arten inn på den norske raudlista for artar i kategorien nær truga, NT.
Haarlemmermeer
History
I 1643 vart det gjort framlegg om å byggje dike og drenere innsjøen, men det var først då ein kraftig storm i november 1836 førte til flaum i Amsterdam, og seinare same år i Leiden på andre sida av innsjøen, at ein for alvor sette til verks planane.
Gråsporv
Skildring
Gråsporven har ei typisk lengde på 16 cm og ein masse på rundt 30 gram. Hannen har oskegrå hette, kastanjebrun nakke og stor svart strupeflekk. Hoa er meir einsfarga og har ikkje det brunraude nakkepartiet og den svarte strupeflekken. Gråsporven er svært selskapeleg og er titt og ofte på fuglebrettet. Han kan ofte bli forveksla med pilfinken, men han er litt mindre enn gråsporven og har ein svart flekk på kinnet.
Haarlemmermeer
History
Det vart bygd ein 61 km lang kanal rundt innsjøen og jorda som vart grave ut vart nytta til å byggje eit dike. Tidlegare vart det nytta vindmøller til å pumpe ut vatn frå innsjøar, men ein var no kome så langt at ein kunne nytta maskindrivne pumper i stadenfnor. Tre dampmaskinar vart bygd rundt innsjøen og pumpinga starta i 1848. 1. juli 1852 var innsjøen tørrlagt etter at om lag ein milliard tonn vatn var vorte pumpa ut.
Gråsporv
Skildring
Gråsporven er ein av dei best kjende fuglane i verda. Han lever i tettbygde strok over nesten heile Noreg. Om våren kan du sjå han i store flokkar i buskar og hekkar der han syng av all si lyst.
Haarlemmermeer
History
Det nye området vart statseigd og kommunen Haarlemmermeer vart så oppretta og innlemma i provinsen Noord-Holland den 16. juli 1855. Den første kyrkja vart bygd same året og i 1877 var der sju. I 1860 hadde kommunen 7237 innbyggjarar og i 1900 hadde han 16 621.
Gråsporv
Skildring
Gråsporven er ein selskapeleg fugl, uredd, men samstundes vaktsam på farar. Han held saman i livsvarige par. Reira legg han gjerne under takstein og i fuglekasser. Dei er laga av strå, fjør, ull og hår. Fuglen legg 4-6 gråvorne egg. Fargen varierer, dei kan vere grønlege, kvite eller grågrøne med grå, brune eller grønbrune flekkar. Gråsporven rugar på egga sine i 10-14 dagar. Dei legg 2-3 kull i løpet av april, mai og juli. Ungane er i reiret i rundt 15 dagar.
Haarlemmermeer
History
I 1917 vart det bygd ein militær flyplass nær den gamle festninga Schiphol. I dag er denne ein stor sivil flyplass, som utgjer 15 % av flatevidda til Haarlemmermeer. I 1926 tok Amsterdam over styret av Schiphol.
Gråsporv
Mat
Gråsporven er ein fugl som er tilpassingsdyktig når det gjeld å finne mat. Han lever av plantefrø og er spesielt glad i korn, som havre og kveite. Om sommaren et han mykje insekt.
Utbreiing
Det naturlege leveområdet er Eurasia, Europa austover til Mongolia, sørlege og sentrale Sibir austover mot Amurbukta og nordaustlegaste Kina, dessutan små isolerte bestandar på Sakhalin og Kamtsjatkahalvøya. Frå Nordvest-Afrika til Midtausten, det meste av Den arabiske halvøya, over vestlege og sørlege Asia til Laos. Landa i og rundt Sentral-Asia og Den transkaspiske regionen: Kasakhstan, Afghanistan og nordvestre Pakistan, Turkmenistan, Himalaya med Nepal og sørvestre Tibet. I Afrika finst dei dessutan sørover langs Nildalen til Sudan. I Europa finst dei på Island og Færøyane, men har fråvære frå det meste av Italia der romarsporv (Passer italiae) dominerer.
Gråsporv er innført av menneske til andre område med busetnader, mellom anna til Sør- og Nord-Amerika, sørlege Afrika og vestlege Australia og New Zealand. Ein teori som kan forklare den snøgge ekspansjonen med menneske dei siste hundreåra er at gråsporvar følger med matvaretransport, til dømes i lasterom på båtar og bilar.
Vern og status
Den globale populasjonen er stor, men minkande og estimert til ca. 900 millionar-1 310 millionar individ. Bestanden i Noreg trudd å vere 260 000 og 520 000 individ per 2015 og har minka med ca. ein tredel i perioden 2008 til 2019. Arten er klassifisert som nær truga på den norske raudlista.
Rettskjeldefaktor
Rettskjeldefaktorar eller rettskjelder er tilhøve brukt som argument for å løysa rettslege problemstillingar og avgjera kva ein rettsregel går ut på. Rettskjeldeprinsippa fastset korleis rettskjeldefaktorane skal nyttast og vektleggjast.
Etter at Torstein Eckhoff først innførte ei slik kategorisering av rettskjeldefaktorane, er det i norsk rett vanleg å dela dei inn i om lag sju grupper:
Lista er ikkje uttømmande, og rekkjefølgja er ikkje bestemmande for vekta til kvar av faktorane. Internasjonale rettskjelder som folkerett og EU-/EØS-rett kan også vera faktorar.
Zalisjtsjyky
Zalisjtsjyky (ukrainsk Залiщики, polsk Zaleszczyki) er ein liten by ved elva Dnestr sør i Ternopil oblast (provins), vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Zalisjtsjytskyj rajon (distrikt). Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2011).
Kristin Normann
Kristin Normann, fødd i Oslo, er ein norsk jurist, tidlegare professor i jus og advokat. Ho blei 12. februar 2010 utnemnd til dommar i Noregs Høgsterett. Ho tiltredde som høgsterettsdommar 9. august 2010.
Kristin Normann vart uteksaminert cand.jur. frå Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo i 1982, og vart dr. juris i 1994. Ho har arbeidd som advokatfullmektig i Advokatfirmaet BA-HR 1983-1984, forskar, førsteamanuensis og professor ved Institutt for privatrett, Universitetet i Oslo 1985-2007, konstituert lagdommar i Borgarting lagmannsrett i 2003, og som advokat og partner i Advokatfirmaet Selmer frå 2006.
Kristin Normann har vore styremedlem ved Oslo Børs, og i privateigde norske selskap. Ho har også vore medlem av kontrollkomitéar for private og offentlege finansinstitusjonar. Ho har også vore valdgiftsdommar, og var med i granskingsutvalet i Valla-saka.
Kristin Normann sitt fagområde har vore selskapsrett.
Akira Oba
Akira Oba er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Tokushima Vortis.
Modem
Eit modem er eit apparat som modulerer analog eller digital informasjon slik at han kan overførast over ein fysisk kommunikasjonskanal, som til dømes telefonnettet. Ordet modem er samansett av «modulasjon» og «demodulasjon», som syner at apparatet er i stand til å utføra begge desse operasjonane.
Ulike typar modem
Det finst mange typar modem, for ulike føremål og bitratar. Mange uloke modulasjonstypar er i bruk, som BFSK, BPSK, QPSK, QAM, COFDM, osb.
Telefonmodem
Telefonmodem er modem som vert nytta for å overføra digital data over analoge telefonlinjer. Tidlege versjonar, som V.21, hadde ein bitrate på berre 300 bps og nytta BFSK, med bærebølgjefrekvensar på 1.070 og 1.270 Hz for opprop og 2.025 og 2.225 Hz for svar. Seinare versjonar auka bitraten til 1200 bps og 2400 bps.
ADSL-modem
ADSL-modem nytta COFDM, er i stand til å tilpassa seg eigenskapane til kanalen (linja) og har mykje høgare bitrate enn eldre modem.
Influensa
Influensa er ein infeksjonsjukdom som rammar svært mange menneske kvart år i sesongen. Han er ein viktig grunn til akutt sjukdom, og ofte blir det ei tydeleg overdøying i befolkninga i sesongen.
To typar av viruset, Influensa type A og B, gir årlege utbrot eller epidemiar av skiftande styrke hos menneske. Når det vert utvikla nye influensavirus som menneske ikkje har opparbeidd immunitet mot, kan det oppstå verdsomspennande pandemiar; den første vart skildra i 1580.
Stockhorn
Stockhorn er ein 3 532 meter høgt fjell kantonen Valais i Sveits. Fjelltoppen ligg mellom isbreen Triftjigletscher, som går heilt mot toppen av fjellet, og breen Gornergletscher. Stockhorn er det austlegaste punktet på fjellryggen som går frå Zermatt over Riffelhorn og Gornergrat. I aust skil Stockhornpass (3 387 moh) Stockhorn frå Weissgrat.
Steintrævegen
Steintrævegen er ein veg på Smørås i Fana i Bergen. Han går sørover frå Smøråsvegen til Steintræbakken. Han er om lag 200 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1961.
Bengt Eriksen
Bengt Eriksen er ein norsk fotballekspert som jobbar for TV2. Eriksen er utdanna økonom og fotballtrenar. Han har spela for Vålerenga og trena Drøbak/Frogn og Skeid i Adeccoligaen og Tippeligaen. Han har også vore bankmann i Nordea, journalist i Dagens Næringsliv, redaktør i Skattebetalarforeininga, redaktør i FireFireTo og fotballspaltist i Dagbladet, VG og Nettavisen.
I 2008 var han ønskt som ny sportsdirektør i Vålerenga, men takka nei til stillinga.
Ånderdalen nasjonalpark
Ånderdalen nasjonalpark er ein norsk nasjonalpark som ligg på øya Senja, i Senja kommune i Troms og Finnmark.
Nasjonalparken er karakteristisk for den varierte nordlege kystnaturen. Golde fjell med heier og glissen bjørkeskog pregar mykje av nasjonalparken. Mellom fjella ligg vatn og breie elvar med hissige stryk og fossar. Skogen av kystfuru inneheld opptil 500 år gamle tre.
Vegetasjonen i Ånderdalen har relativt få artar. Det er fordi berggrunnen er av lys, hard granitt som gjev dårleg jordsmonn når han forvitrar. Klimaet, med mykje nedbør og låge temperaturar, gjer òg sitt til at berre dei mest hardføre artane trivst her. Etter at nasjonalparken vart utvida ned mot Selfjorden er han ein av få nasjonalparkar på det norske fastlandet som grensar mot havet.
Takehiro Hayashi
Takehiro Hayashi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Tokushima Vortis.
Maude Abbott
Maude Elizabeth Seymour Abbott var ein kanadisk lege frå Quebec. Ho var ein av dei fyrste kvinnelege legane i Canada og si tids leiande ekspert på medfødde hjartefeil. Hennar kapittel om medfødde hjartefeil i William Oslers System of Medicine (1908) kan reknast som starten på pediatrisk kardiologi (barnekardiologi) som ein subspesialitet. Det viktigaste verket hennar er boka Atlas of Congenital Heart Disease frå 1936.
Abbott var i det tredje opptaket av kvinnelege studentar til Faculty of Arts ved McGill University i Montreal. Ho blei deretter nekta opptak ved det medisinske fakultet der av di ho var kvinne, og byrja derfor ved Bishop's University. Som einaste kvinne det året blei ho uteksaminert i 1894. Deretter blei det forskingsopphald i Zürich, Wien, Edinburgh og Glasgow før ho blei assisterande kurator ved McGill Pathological Museum i 1899, kurator i 1901.
Ilytsj
Ilytsj (russisk Илыч) er ei elv i Republikken Komi i Russland og ei av sideelvane til Petsjora frå høgre. Ho har ei lengd på 411 km og eit nedslagsfelt på. Ilytsj frys til tidleg i november og er islagd til seint i april. Dei største sideelvan hennar e Kogel og Palju.
Maude Abbott
Maude Abbott blei tatt inn i Canadian Medical Hall of Fame etter sin død, i 1994. Ho er den einaste kvinna blant dei femti avbilda i det store veggmåleriet til Diego Rivera, La Historia de la Cardiología, i Mexico by.
Aker Solutions
Aker Solutions (tidl. Aker Kværner) er eit norsk, multinasjonalt industri-konsern som vart til etter ei samanslåing av Aker Maritime og Kværner. Hovudaksjonær er Kjell Inge Røkke gjennom selskapet Aker ASA, som han kontrollerer. Selskapet har om lag 24 000 tilsette i 30 land og omsetnaden i 2004 var på 35,6 milliardar kroner. Fram til 3. april 2008 heitte konsernet Aker Kværner.
Forretningsområda i selskapet er innanfor petroleumsverksemd, raffinering og kjemikaliar, gruvedrift og metall, papirmasse og papir, kraftforsyning. I tillegg driv selskapet innan farmasi og bioteknologi.
Ilytsj
Petsjora-Ilytsj naturreservat ligg på venstresida av Ilytsj.
Aker Solutions
I Noreg har Aker Solutions verksemd på desse stadene: Stord, Verdal, Ågotnes, Arendal, Kristiansund, Mongstad, Oslo (inkl. Lysaker), Stavanger (inkl. Hinna), Bergen (inkl. Sandsli), Stjørdal, Trondheim, Høyanger, Mosjøen, Odda, Kristiansand, Egersund, Lier og Moss.
I 2005 stilte Amnesty International spørsmål om Aker Solutions sitt engasjement i den omstridde amerikanske fangeleiren på Guantanamo. Ei rekkje andre aktørar, mellom andre OECD har òg kritisert Aker Solutions for innblandinga i denne basen.
Aker Solutions sin marknadsverdi på Oslo Børs var per 21. juli 2009 på 14,1 mrd NOK (ned frå toppen før finanskrisa hausten 2008 på om lag 33,5 mrd NOK).
Steintræbakken
Vegen fekk namn i 1961 etter ein bekk som renn gjennom området. «Træ» tyder rydning, og «stein» viser til at rydningen anten var steinrik eller gjerda inn av stein.
Sjøfart
Skipsfart viser til ferdsle og transport med fartøy til vatn, medan sjøfart kan visa spesifikt til slik ferdsle til sjøs. Skipsfart kan gå føre seg på havet, men også på innsjøar, elvar og kanalar. Han kan ha ulike føremål, som fiske, transport av folk eller varer, militære tokt og sjøforsvar, fritidsliv og turisme; oppdaging, forsking og forvalting av havressursar.
Historie
Menneske har drive med skipsfart sidan førhistorisk tid. Folkesetjinga av Australia for rundt 50 000 år sidan var truleg hjelpt av båtar. Dei eldste båtane ein har funne er likevel ikkje mykje eldre enn 10 000 år gamle. Dette er stokkebåtar, ein båttype laga av ein uthola trestamme som er kjend frå heile verda. Dei eldste plankebåtane ein kjenner frå Europa er frå midten av 1000-talet f.Kr., men byggjer truleg på eldre tradisjonar. Piktogram frå Kina tyder på at ein brukte segl på 1000-talet f.Kr.
Både Babylonia og Det gamle Egypt hadde viktig skipsfart langs kysten og elvene sine. Fønikarane er tillagde ei vidareutvikling av den antikke galeien med to årerekkjer på kvar side. Dei var kjende som særs gode navigatørar, og siglde rundt heile Middelhavet og ut i Raudehavet og Atlanterhavet.
Helge
Helge er eit mannsnamn som kjem av det norrøne namnet Helgi, som igjen har opphav i ordet heilagr med tydinga ‘heilag’. I før-kristen tid var tydinga ‘heldig’ eller ‘sunn’, noko som kan vera knytt til det gammalhøgtyske ordet heil. Kvinnenamna Hege og Helga har same opphav.
Sjøfart
Historie
På andre sida av kloden, truleg mellom 3000 f.Kr. og 1000 f.Kr., byrja forfedrane til dagens polynesiarar å folkesetja spreidde øyar i Stillehavet. Dei utvikla utriggarkanoar og katamaranar som var stabile og sjødyktige. Dei kunne navigera trygt over store avstandar ved hjelp av eit system som bygde på erfaring og observasjon av bølgjemønster, vind, himmellekamar, fisk og sjøfugl. På liknande vis sigled vikingar over store avstandar med få eller ingen tekniske hjelpemiddel, kanskje bortsett frå solstein.
Helge
Helge har namnedag 30. september i Noreg og Sverige.
Sjøfart
Historie
Europeisk sjøfart utvikla seg i vitskapleg retning frå 1300-talet, då ein tok i bruk kompass med kompassrose; etterkvart tok ein også i bruk astrolabium, sekstantar og sjøkart, som gjennom Mercator-projeksjon blei meir presise. Etter at Columbus hadde kryssa Atlanterhavet i 1492 og ein seinare fann sjøvegen til India skaut trafikken på verdshava fart. I løpet av hundre år hadde verdsflåten vokse kolossalt; rundt 1650 hadde Nederland åleine ca. 1500 handels- og fiskefartøy, mange av dei særs store, i fart mellom Europa og Asia. Etterkvart overgjekk England Nederland som sjømakt gjennom vedtak av lovar til hjelp for engelsk handel, opprettinga av eit losvesen, bygging av fyr og utdanning av navigatørar. Verdsomseglingane til Francis Drake og Thomas Cavendish auka det britiske folket si interesse for maritime bedrifter, og med øydelegginga av den spanske armadaen i 1588 byrja det britiske herredømet på havet.
Helge
Utbreiing
«Helge» er eit vanleg namn i Noreg og Sverige, og «Helgi» er vanleg på Island.
Sjøfart
Historie
Dampskipet blei introdusert til skipsfarten i 1807, då Robert Fulton utførte ei reise med dampskipet «Clermont» på Hudsonelva. Dette førte skipsfarten inn på eit heilt nytt spor, då damp slo gjennom som framdriftsmiddel for skip. I 1812 fekk Skottland sitt første dampskip, «Comet», i regelmessig fart på Clyde, og i 1819 gjekk det første dampskipet, «Savannah», over Atlanterhavet. I 1826 fekk Noreg sitt første dampskip, «Constitutionen»; Danmark hadde fått sitt første, Caledonia, nokre år tidlegare. I 1823 blei verdas første dampskipsselskap, City of Dublin Steam Packet Co., grunnlagd. Frå 1836 blei propellen tatt i bruk og fortrengde gradvis skovlhjul.
Helge
Utbreiing
Tabellen nedanfor gjev eit detaljert oversyn over populariteten til fornamnet Helge i nokre av dei det finst tilgjengeleg statistikk for.
Sjøfart
Historie
Med seglskipsflåten gjekk det temmeleg fort tilbake etter 1850. Stadig fleire skipsreiarar gjekk over til dampskip, og tre blei etterkvart erstatta av jern som skipsmateriale. I 1875 var det fleire fartøyer av jern under bygging enn av tre. Samstundes som ein innførte jern som materiale (stålet kom først sist i 1880-åra), blei skipa bygd større. I 1852–58 bygde dampskipselskapet til Samuel Cunard «Great Eastern», som var verdas største skip fram til hundreårsskiftet. Det var på 18 914 tonn, men blei ein økonomisk fiasko.
Helge
Utbreiing
I Noreg var Helge eit vanleg namn på 1700-talet. Det var også mellom dei mest populære namna på gutar fødde i perioden frå om lag 1940 til 1955.
Kjente personar med namnet
Personane i lista er ordna kronologisk etter fødselsår.
Sjøfart
Historie
Frå 1920-åra blei tankskip eit nytt trekk i utviklinga. I 1939 utgjorde tanktonnasjen 16 % av verdstonnasjen. Dessutan blei det bygd ei rekkje andre, nye spesialskip i mellomkrigstida, som frukt-, malm- og trelastskip. På denne måten blei tonnasjen tilpassa dei ulike behova til verdshandelen.
I åra etter den andre verdskrigen gjekk passasjerskipsfarten over lengre strekningar raskt tilbake, ettersom flya tok over. Epoken til dei store passasjerskipa kulminerte i 1930-åra med «Queen Elizabeth» og «Queen Mary» frå Cunard. Skipa var på ca. 80 000 bruttotonn og gjorde ca. 30 knop. Også på 1930-talet blei varetransport vidareutvikla med konteinarar av standard storleik som kunne fraktast med bilar, tog eller skip. Det første spesialbygde konteinarskipet, SS «Fairland», blei bygd i 1956. Konteinarfrakt forenkla transport av tørre vare over heile verda, og har bidrege til auka globalisering. I dag står dei bak rundt kring 90 % av frakta av slike varer. Kvart år blir rundt 200 millionar konteinarar frakta mellom ulike hamner.
Bilytske
Bilytske (ukrainsk Білицьке, russisk Белицкое, Belitskoje) er ein by i Donetsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2011).
Aroánia i Akhaía
Aroánia (gresk Αροάνια) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Akhaía i Vest-Hellas i Hellas. Aroánia inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kalávryta. Den tidlegare kommunen hadde namn etter fjellet Aroánia.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Aroánia 1 619 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 46 innbyggjarar.
Steintrælia
Steintrælia er ein veg på Smørås i Fana i Bergen. Han går nordaust- og søraustover frå Steintræbakken og er om lag 200 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1961. «Træ» tyder rydning, og «stein» viser til at rydningen anten var steinrik eller gjerda inn av stein.
Koji Kataoka
Koji Kataoka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Tokushima Vortis.
Hundekjeks
Hundekjeks (Anthriscus sylvestris) er ei fleirårig plante i skjermplantefamilien. Arten er utbreidd over Europa, Asia og det nordlege Afrika.
Planta er kring 70 cm høg, med kvasstagga stengel som er stivhåra nedst. Blada er blanke og lysgrøne. Planten har småsveip med 5-6 blad. Blomstrane er kvite eller bleikt grøngule. Frukta er 6-7 mm lang og brunsvart på farge. Hundekjeks blømer kring juni i eng og open skog.
Hundekjeks er vanleg over heile Noreg. Han er funnen opp til 1280 moh. i Oppdal.
Planta breier seg lett, og vert sett på som eit ugras i jordbrukslandskapet. Plantene vert då sprøytte med gift enkeltvis.
Uynarey
Namnet har norrønt opphav og tyder 'ærerik øy'. Dette kan syne til at ho har hatt samband med irske munkar.
Irva
Irva er ei elv i Republikken Komi og i av sideelvane til Mezen frå venstre.
Ho er 174 km lang og har eit nedslagsfelt på 2260 km². Den største sideelvane hennar er Piju.
Irva har utspring i skogområda nord for Emva. Ho renn først nordaustover og seinare nordvestover. Elva enn ut i Mezen ved landsbyen Glotovo.
Mikroutbrot
Eit mikroutbrot («microburst») er ei lokal luftsøyle med søkkande luft som fører til eit kraftig vindkast som bles ut til alle kantar frå eit sentralt punkt på bakken. Som regel oppstår fenomenet i samband med cumulus congestus eller cumulonimbusskyer.
Uttrykket blei først definert av Tetsuya Theodore Fujita (kanskje mest kjend for å ha introdusert Fujitaskalaen for gradering av tornadoar), som ein type fallvind som skapar kraftig horisontal vind innanfor eit område på 4 km i diameter. Viss vinden dekte eit område større enn 4 km i diameter kalla Fujita det for «makroutbrot».