cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angelsaksisk litteratur
Gammalengelsk poesi
Gammalengelsk poesi var ein muntneg kunstart, og den moderne forståinga vi har av han i skriven form er ufullstendig. Til dømes veit vi at poeten (referert til hos angelsaksarar som «scop», tilsvarande omgrep som det norrøne «skald») kunne bli fylgt av harpespel, og det kan ha vore andre lyttetradisjonar som nå er ukjende.
Poetane
De fleste av dei gammalengelske poetane er ukjente og anonyme, tolv er kjent ved namn frå mellomalderkjelder, men berre fire av desse er kjente frå verka deira på morsmålet: Cædmon, Bede, kong Alfred og Cynewulf. Av desse er det berre Cædmon, Bede, og Alfred som har biografiar.
Cædmon er den mest kjente og har blir kalla faren til gammalengelsk poesi, til tross for at den litterære kvaliteten i dag ikkje er like iaugnefallande. Han levde i klosteret ved Whitby i Norminiria på 600-talet. Berre eitt enkelt dikt på ni linjer, kalla Hymne eller tradisjonelt for Cædmons hymne, er bevart etter han. Det er også den eldste bevarte teksten på engelsk (frå manuskriptet St Petersburg Bede):
Aldhelm, biskop av Sherborne (død 709), er kjent via William av Malmesbury (død ca 1143) som skreiv at Aldhelm framførte verdslege dikt på morsmålet akkompagnert av ei harpe. Ein god del av den latinske prosaen hans har blitt bevart, men om han skreiv eigne dikt eller berre framførte andre sine, er ukjent, da ingenting av han er blitt bevart på gammalengelsk.
Cynewulf er eit namn som ligg heilt i mørker og har vist seg umogleg å identifisera, men nyare forsking har føreslått at han levde på den fyrste delen av 800-talet. Ei rekkje dikt er blitt tilskrivne han, blant anna Skjebnane åt Apostlane og Elene (begge funne i Vercelliboka), og Kristus II og Juliana (begge funne i Exeterboka).
Heroiske dikt
Den angelsaksiske poesien som har fått mest merksemd handlar om den germanske, heroiske fortida. Det lengste og viktigaste verket er Beowulf på 3182 linjer. Verket finst òg i den øydelagde Nowellkodeksen. Diktet fortel historia om den legendariske helten Beowulf frå Gøtaland som diktet også har fått namnet sitt etter. Forteljinga er plassert i Norden, i Sverige og Danmark, og forteljinga har såleis eit nordisk opphav. Forteljinga er biografisk og sette tonen for det meste av den øvrige angelsaksiske poesien. Det har fått status som nasjonalepos i England på same vis som Illiaden har det for Hellas. Verket er av stor interesse for historikarar, antropologar, litteraturforskarar og studentar verda over.
Ved sida av Beowulf eksisterte det også andre heltedikt. To heroiske dikt har blitt bevart i fragmentar: Finnsborgstriden, ei gjenforteljing av eitt av slaga i Beowulf (sjølv om tilknytinga til Beowulf er omdiskutert), og Waldere, ein versjon av hendingane i Walter av Aquitaines liv. To andre dikt nemner heroiske figurar: ein trur at Widsith er svært gammal i delar av verket, og han blir datert tilbake til hendingar på 300-talet som omhandlar Ermanarik og austgotarane. Det inneheld ein katalog av namn og stader assosiert til tapre dådar. Diktet Deor er lyrisk, i stil med Filosofiens trøyst av Boëthius. Dette brukar eksempel på berømte heltar, blant anna Ermanarik og Weland (som au finst i norrøn dikting som Volund smed), til forteljarens eige føremål.
Den angelsaksiske krønika inneheld ulike heltedikt spreidd gjennom teksten. Det tidlegaste er frå år 937 og er kalla Slaget ved Brunanburh. Det markerer sigeren til kong Adalstein av England over ein felles hærstyrke av skottar og norrøne menn. Det finst også fem kortare dikt: erobring av dei fem burghane (942); kroninga av kong Edgar (973); døden til prins Alfred (1036); og døden til Edvard Vedkjennaren (1065).
Det 325 linjer lange diktet Slaget ved Maldon omtaler jarl Byrhtnoth og mennene hans som fall i eit slag mot vikingar i år 991. Det er betrakta som eit av dei vakraste dikta, sjølv om både byrjinga og slutten har gått tapt, og det einaste gjenverande manuskriptet blei øydelagt i ein brann i 1731 (framleis bevart i avskrift). Hovudemnet i diktet er truskapen krigaren har til herren og føraren sin, noko som er eit av dei mest sentrale temaa innanfor angelsaksisk dikting. Ein karakteristisk og velkjent tale er den som Byrhtwold heldt mot slutten av diktet:
Angelsaksisk heltedikting blei overlevert munnleg frå generasjon til generasjon. Etter kvart som kristendomen blei innført begynte forteljarane å leggja kristne motiv inn i dei gamle heroiske forteljingane.
Elegisk poesi
Knytt til heroiske forteljingar er eit tal kortare dikt frå Exeterboka som er blitt skildra som «elegiar» (klagesongar) eller «visdomspoesi».
Dei er lyriske og lik diktinga til Boëthius i beskrivingane deira av lagnaden: hell og ulukker i livet. Dyster og tungsindig er diktet Ruinen som det er verdt å leggja merke til. Det fortel om inntrykket av forfallet av ein fordums storarta by i romersk Britannia (dei engelske byane forfall etter at romarane trekte seg ut tidleg på 400-talet mens dei tidlege engelskmennane fortsette jordbrukslivet sitt), og Vandringsmannen (The Wanderer), der ein eldre mann talar om eit åtak som skjedde i ungdomen hans og der venene og ætta hans blei drepne; minna om slakting har vore med han heile livet. Han tvilar på klokskapen i den valdsame beslutninga om å gå imot ein mogleg overlegen hærstyrke: den vise deltek i krigen for å bevara samfunnet og spring ikkje hovudstups ut i krigen, men søkjer forbundsfeller når stridspartane er av ulik styrke.
Denne poeten finn lita ære i byrgskap for byrgskapens skuld. Sjøfararen (The Seafarer) er forteljinga om ein melankolsk avskjed frå heimen på sjøen, der det einaste håpet om forsoning er gleda i himmelen. Andre visdomsdikt inkluderer Wulf og Eadwacer, Hustruas klagesong (The Wife's Lament), og Ektemannens beskjed (The Husband's Message). Kong Alfred av England skreiv eit visdomsdikt over forløpet til regimet hans, laust basert på den nyplatoniske filosofien til Boëthius som kongen kalla for songane til Boëthius (Lays of Boethius). Samtlege titlar over er av seinare dato. Dei angelsaksiske dikta brukte ikkje titlar.
Klassisk og latinsk poesi
Fleire gammalengelske dikt er tilpassingar av seinklassiske filosofiske tekstar. Det lengste er ei omsetting av Boëthius’ Filosofiens trøyst som blei bevart i Cotton-biblioteket. Et anna er Føniks (The Phoenix) i Exeterboka, ein allegorisering av De ave phoenice av Lactantius.
Andre kortare dikt er avleia frå den latinske tradisjonen med bestiarier, det vil seia dyrefablar. Nokre eksempel er Panteren (The Panther), Kvalen (The Whale) og Åkerhøna (The Partridge).
Kristen poesi
Helgenanes liv
Vercelliboka og Exeterboka inneheld fire lange forteljande dikt om helgenanes liv, hagiografi. I Vercelliboka er dikta Andreas og Elene, og i Exeterboka er Guthlac og Juliana.
Guthlac var eigentleg to dikt om sankt Guthlac, ein engelsk helgen frå 600-talet, medan Juliana er forteljinga om jomfrumartyren Juliana av Nikomedia.
Bibelske parafraser
Junius-manuskriptet inneheld tre parafrasar frå Det gamle testamentet. Desse var omskrivningar av bibelske avsnitt til angelsaksisk, og er ikkje nøyaktig omsettingar, men ein parafrase, stundom overført til vakker poesi i sin eigen rett. Det fyrste og lengste er Genesis (frå fyrste Mosebok), det andre er Exodus (frå andre Mosebok), og det tredje er Daniel (frå Daniels bok).
Nowellkodeksen inneheld ein bibelsk parafrase som kjem rett etter Beowulf som blir kalla Judit. Det er ei gjenforteljing av Judits bok. Denne må ikkje forvekslast med Ælfric av Eynshams homilie Judit som gjenfortel den same bibelforteljinga i prosa med stavrim.
Dei bibelske Salmane 51-150 er bevart og etterfylgjer ein prosaversjon av dei fyrste 50 salmane. Dette var truleg ein gong ei fullstendig utgåve av Davids salmar, men berre dei siste 100 har overlevd.
Det er eit tal omsettingar på vers av Gloria in Excelsis Deo (Ære vere Gud i det høgste), Fader vår, og Den apostoliske truvedkjenninga, forutan ei rekkje hymner og ordtak.
Kristne dikt
I tillegg til bibelske parafrasar er ei rekkje originale religiøse dikt, hovudsakleg lyriske (ikkje-forteljande).
Exeterboka inneheld ei rekke dikt med tittelen Kristus, delt inn som Kristus I, Kristus II og Kristus III.
Drøymaren vel å stola på krossen, og draumen endar med ein visjon om himmelen.
Det er eit tal religiøse diskusjonsdikt. Det lengste er Kristus og Satan i Junius-manuskriptet som handlar om konflikten mellom Kristus og Satan i løpet av dei førti dagane i ørkenen. eit anna diskusjonsdikt er Salomo og Saturn, bevart i ei rekke tekstfragment. Saturn er portrettert som ein trollmann som diskuterer med den vise kong Salomo.
Andre typar dikt
Exeterboka har ei samling på 95 gåter. Svaret fylgjer ikkje med gåtene, nokre av dei er kjende og blir framleis bruka som gåter i dagleglivet, men somme av dei har ukjende svar.
I margane på manuskripta har ein funne korte vers som tilbyr praktiske råd. Her er bøtemiddel mot tap av krøter, korleis å handtera ein forseinka fødsel, om bisvermar, og anna. Det lengste blir kalla Ni urtetrolldommar (Nine Herbs Charm), og er sannsynlegvis av førkristent og heidensk opphav.
Det finst også ei gruppe av mnemoniske dikt som vart skrivne ned for å hjelpa med å pugga namnelister. Desse dikta er kalla for Menologium, Skjebnane åt Apostlane (The Fates of the Apostles), Runediktet (The Rune Poem), Fastesesongane (The Seasons for Fasting) og Instruksjonar for kristne (Instructions for Christians).
Likningar, synonym og allegoriar
Angelsaksisk poesi er markert av ein særeigen bruk av likningar eller synonym, noko som er ein konsekvens av både strukturen og den hyppige bruken av tekstbilete. Den utstrekte synonymbruken hadde sin grunn i dei krava som bokstavrimet kravde av poeten, men variasjonen var eit anna verkemiddel ved at det blei brukt fleire ord for same meininga.
Angelsaksisk poesi har ein dramatisk stil med rask gangart, og er fylgjeleg ikkje samanliknbar med eksempelvis den vidstrakte, dekorative stilen i den irsk-keltiske poesien frå same perioden. Der ein irsk poet kunne bruka tre eller fire samanlikningar for å understreka eit poeng var den angelsaksiske poeten fornøgd med ei enkelt kjenning før diktet sprang vidare (sjå irsk poesi).
Dette kjem også til uttrykk i avhengnaden angelsaksisk dikting har til metaforar, spesielt bruken av kjenningar. Eit døme på dette finst i Vandringsmannen (The Wanderer) der ei slagscene blir referert til som ein «storm av spyd». Denne referansen til eit slag gir lesaren høve til å sjå korleis angelsaksarane såg på krig: uberekneleg, kaotisk, brutal, og kanskje også som ein naturfunksjon. Det er desse stilistiske og tematiske elementa ein bør ha i minne når ein fyrste gongen tilnærmar seg angelsaksisk eller gammalengelsk poesi.
Digresjonar og eigne poetiske ord
Digresjonar har i dag negativ klang, men når forteljaren av Beowulf trår ut av hovudhandlinga skjer det av god grunn for å opplysa personane, handlingane deira, og den verda diktaren står i. Det finst to typar digresjonar: forteljinga-innanfor-forteljinga, og når ei forteljing fyrst blir fortalt kort og nedsettande av ein person, og deretter fortalt på nytt av ein annan, lengre og meir ærefullt.
Karakteristisk for angelsaksisk poesi er bruken av arkaiske ord, og desse orda vart einast brukt i poesien; i daglegtalen brukte ein andre ord for det same. Dei poetiske orda kan vera einskildord, samansetningar eller lengre konstruksjonar. I norrøn litteratur blir dette kalla heiti.
Bokstavrim
Bortimot all angelsaksisk poesi er komponert utan rim på fire trykkbetonte stavingar («toppar»). Desse veksla med ubestemte tal trykksvake stavingar («senkingar»), samanknytt med bokstavar som likna på kvarandre, såkalla bokstavrim. Alle vokalane rimar med alle andre, mens alle konsonantane berre rimar med andre konsonantar. Dette høyrest framand ut for moderne øyre i høve til det vante poesimønsteret vårt med rim og eit fast tal på ubetonte stavingar. Tilsvarande også med allitterasjon eller bokstavrim.
Gammalengelsk poesi brukte bokstavrim ved at den innleiande konsonantlyden blir gjentatt gjennom linja. Eit døme på dette finn vi i ei verselinje frå Beowulf: «weras on wil-siþ wudu bundenne», «Man on desired journey bound the ship». Her rimar dei fleste orda på konsonanten «w». Så gjennomgåande og viktig er allitterasjonen i linja at poeten sannsynlegvis begynte med ordkombinasjonen «wil-siþ» («ønskt reise») som den viktigaste ideen i linja. Deretter lèt han dei påfylgjande orda bokstavrima med dette og lèt bokstavrimet forma setninga.
Munnleg-formularisk dikting
Angelsaksisk poesi har blitt studert omfattande for å prova teorien om at han var resitert i samsvar med «munnleg-formularisk skjema» (engelsk «oral-formulaic»). Grunnlaget ligg i at mange uttrykk og vendingar går igjen i andre dikt, til dømes er det ikkje mindre enn elleve av dei 18 halvlinjene i Cædmons hymne som har parallellar i andre dikt. Det er også funne tilsvarande tilfelle i Beowulf og andre dikt.
Under arbeidet sitt med diktinga til Homer framsette Milein Parry teorien om at den klassiske episke diktinga blei skapt gjennom ein munnleg-formularisk prosess der skaldane skaper diktinga direkte og utan ein fastlagt tekst. Parry fekk sidan støtte frå Albert Bates Lord i hans arbeid med sørslavisk dikting. Lik ein impresjonistisk jazzkonsert, gav kvar framføring ei heilt ny gjenskaping av diktet, men basert på eit stort forråd av «formlar» i samsvar med kravet til versemålet. I motsetnad til denne teorien står Bedes eige vitnemål om at Cædmon skapte sitt dikt og at Bede sjølv tilsynelatande la stor vekt på diktet som ei nyskaping. Eit problem med teorien er at det er berre den skriftlege utgåva som er bevart, ikkje den munnlege tradisjonen som ein går ut ifrå ligg til grunn. Teorien har også kritikarar som hevdar at dikta blei komponert delvis i høve til ein moderne ord-for-ord-prosess, og delvis også i høve til å setja saman tema og formular.
Kristen prosa
Den mest kjente forfatteren av gammalengelsk var kong Afred som omsette mange bøker frå latin og til gammalengelsk. Desse omsettingane var blant anna Pastoral omsorg (Liber Regulae Pastoralis) av pave Gregor I den store, ei handbok for prestar om korleis ein skulle handtera pliktene sine. Dessutan skreiv han Filosofiens trøyst av Boëthius; og Soliloquies av Augustin av Hippo. Alfred var også ansvarleg for ei omsetting av femti salmar frå Salmane.
Andre viktige gammalengelske omsettingar blei skrivne av, assosierte til kong Alfred, blant anna eit rettleiarstykke av Gudsstaten (De civitate Dei) av Augustin, Dialogane av Gregor den store, og 'Kyrkjehistoria til anglarfolket' (Historia ecclesiastica gentis Anglorum) av Beda den ærverdige. Det som kanskje er det viktigaste verket var omsettinga av Orosius’ Verdshistorie, spesielt sidan det blei betydeleg utvida med originale bidrag, blant anna forteljinga til nordmannen Ottar frå Hålogaland som gir eit av dei dei fyrste skriftlege vitnesbyrda om Noreg som nasjon.
Ælfric av Eynsham, som skreiv på slutten av 900-talet og starten på 1000-talet, var den mest profilerte forfattaren av angelsaksiske preiker, og som blei kopiert og tilpassa for bruk til langt inn på 1200-talet. Han skreiv ei rekkje helgenbiografiar, eit gammalengelsk verk om tidsutrekning, pastorale brev, omsettingar av dei fyrste seks bøkene i Bibelen, ordbøker og omsettingar av andre delar av Bibelen, blant anna Salomos ordtøke, Visdommens bok og frå 5. mosebok (Det gamle testamentet).
I same kategorien som Ælfric var den samtidige Wulfstan, erkebiskopen av York. Preikene hans var svært stilistiske, skrivne i ei rytmisk form med allitterasjon. Preikene blei skrivne på gammalengelsk, sjølv om dei er kjende under dei latinske namna sine, blant anna Sermo Lupi ad Anglos (Ulvens preik til anglarane) der han legg skulda for invasjonane og herjingane vikingane gjorde på dei eigne syndene til engelskmennane. Han skreiv ei rekkje kyrkjerettslege tekstar, Regjeringsforma til institusjonane (Institutes of Polity) og Kyrkjelovane til Edgar (Canons of Edgar).
Den eldste samlinga av preiker er Blicklinghomiliene i Vercelliboka og blir datert til 900-talet.
Det finst ei rekkje prosaverk om livet til helgenane. Utover dei som er skrivne av Ælfric finst det prosastykke om sankt Guthlac i Vercelliboka, livet til Margareta av Antiokia og livet til sankt Chad av Mercia. Det er fire biografiar i Juliusmanuskriptet: De heilage sju sovarane, sankt Maria av Egypt, sankt Eustachius og sankt Euphrosyne.
Ei av dei største samlingane av angelsaksiske tekstar er rettslege tekstar sett saman og tatt vare på i klostra. Desse inkluderer mange ulike tekstar: oppteikningar av donasjonar frå adelen, testament, dokument om emansipasjon (frigivingar), boklister og lister over relikvie, hoffsaker og reglar for lauga. Alle desse tekstane gir verdifull innsikt i den sosiale historia i den angelsaksiske epoken, men er også av litterær verdi. Til dømes er nokre av hoffsakene forteljingar som er interessante for deira bruk av retorikk.
Verdsleg prosa
Den angelsaksiske krønika har truleg opphav frå tida til kong Alfred og heldt fram i over 300 år som ei årbok over angelsaksisk historie.
Berre ein klassisk romanse er bevart. Teksten er eit fragment av ei forteljing om Apollonius frå Tyr (må ikkje forvekslast med den stoiske filosofen Apollonius av Tyr) og vart truleg omsett på 1000-talet, frå ein gresk tekst som no har gått tapt.
Den lærde munken Byrhtferth av Ramsey, som levde på same tid som Ælfric og Wulfstan, skreiv bøkene Enchiridion og Handboc, som handla om matematikk og retorikk. Desse finst både på latin og angelsaksisk.
Ælfric skreiv også to nyvitskapelege verk, Hexameron og Interrogationes Sigewulfi, som handla om skaparforteljingar. Han skreiv vidare ei grammatikkbok og ei ordliste i angelsaksisk som blei kalla Latin. På grunn av at ho inneheldt ei gammalfransk ordliste blei ho seinare nytta av studentar av gammalfransk.
Mange av dei bevarte tekstane inneheld reglar og utrekningar for å bestemma religiøse festivalar, og tabellar for å rekna ut tidevatn og månefasar.
Nowellkodeksen handlar om Austens underverk (The Wonders of the East) som inkluderer eit storslått verdskart og andre illustrasjonar. Dette manuskriptet inneheld òg brevet Aleksander sendte til Aristoteles. Ettersom dette er det same manuskriptet som inneheld Beowulf har somme forskarar spekulert på om det kan ha vore meint som ei samling av eksotiske stader og vesen.
Det finst òg nokre interessante medisinske verk. Ei av desse er ei omsetting av Apuleius’ Herbarium, med illustrasjonar, som vart funne saman med Medicina dei Quadrupedibus. Ei anna tekstsamling er Legeboka til Bald (Bald's Leech book) frå 900-talet som handlar om planter og urter og nokre kirurgiske bøtemiddel. Ei tredje samling, kjent som Lacnunga, tek for seg verkemiddel som vernar mot trolldom, sverjingar og kvit magi.
Angelsaksiske rettslege tekstar utgjer ein stor og viktig del av dei bevarte manuskripta. På 1100-talet blei dei sett saman til to store samlingar (sjå Textus Roffensis). Dei inkluderer lovene til kongen, som tek til med lovene til Aethelbert av Kent, og tekstar som handlar om bestemte saker og stader rundt om i landet. Eit interessant døme er Gerefa som tek for seg dei viktigaste pliktene til ein tenestemann, ein «reeve», ved eit større landgods. Det er òg eit omfattande band med rettslege dokument relatert til klostra.
Forskingshistorie
Gammalengelsk eller angelsaksisk litteratur forsvann ikkje med den normanniske erobringa av England i 1066. Mange preiker og verk blei framleis lese og var delvis eller heilt i bruk, fram til 1300-talet og blei vidare katalogisert og organisert. I løpet av reformasjonen i England, då klosterbiblioteka blei spreidd, blei manuskripta samla av oldtidsforskarar og lærde. Blant desse var Laurence Nowell, Matthew Parker, Robert Bruce Cotton og Humfrey Wanley, derav namna på ein del av manuskripta i moderne tid. På 1600-talet begynte ein tradisjon med å skapa litterære ordbøker og referansar av angelsaksisk litteratur. Den fyrste var William Somners Dictionarium Saxonico-Latino-Anglicum (1659). Ordbokforfattaren Joseph Bosworth begynte å skriva ei ordbok på 1800-talet som blei fullført av Thomas Northcote Toller i 1898 som fekk tittelen An Anglo-Saxon Dictionary, og som også sidan blei oppdatert.
Ettersom gammalengelsk var eit av dei fyrste morsmåla som blei skrive ned, leitte forskarane på 1800-talet etter røtene til ein europeisk «nasjonalkultur» (sjå Romantisk nasjonalisme) og hadde såleis ei særinteresse for angelsaksisk litteratur. Gammalengelsk blei dermed ein del av universitetsstudia. Etter den andre verdskrigen har det vore ei aukande interesse for de fysiske manuskripta i seg sjølv. Neil Ker, ein paleograf, utgav den banebrytande Catalogue of Manuscripts Containing Anglo-Saxon (Katalog av manuskript som inneheld angelsaksisk) i 1957, og ved 1980 var bortimot alle dei angelsaksiske manuskripta blitt gjenutgitt på engelsk. J.R.R. Tolkien, kjent som ein forfattar av fantastisk litteratur, er kreditert for å ha skapt ei rørsle for å sjå på gammalengelsk som eit emne for litterær teori i forelesningane sine frå 1936. Desse blei sidan gitt ut av sonen hans i 1983 i form av essaysamlinga Beowulf: The Monsters and the Critics.
Angelsaksisk litteratur har òg påverka moderne litteratur. Mellom dei mest kjende omsetjingane har ein William Morris' si omsetting av Beowulf og Ezra Pound si omsetting av Sjøfararen. Påverknad på poesien er tydeleg hos moderne poetar som T. S. Eliot, Ezra Pound og W. H. Auden. Mange av emnevala og terminologien i heroisk poesi er synlege i populære verk som Hobbiten, Ringdrotten og mange andre.
Norden
Norden eller norderlanda er nemninga på dei nord-europeiske landa Noreg, Sverige, Danmark, Finland og Island. Ein reknar vanlegvis også med dei sjølvstyrte områda Færøyane, Grønland og Åland i somme høve. Sidan dei fleste samane bur i nordiske land, er dei òg ei viktig folkegruppe i området. Til saman bur det rundt 27 millionar menneske i Norden.
Dei nordiske landa har mange felles trekk, såleis har dei blant anna nærskylde språk, med unntak av fleirtalsmålet i Finland (og Grønland), og til ei viss grad Island. Dei er alle parlamentariske demokrati, og har alle utvikla ein velferdsstat som skal sikre innbyggjarane mot sosial naud.
Dei nordiske landa samarbeider i det rådgivande organet Nordisk Råd. I 1948 blei det forsøkt å få i stand eit skandinavisk forsvarsforbund, men dette lukkast ikkje på grunn av at sterke krefter i Danmark og Noreg heller ville slutte seg til dei vestlege stormaktene i NATO. Sidan 1949 har Island, Noreg og Danmark vore medlemmer i NATO, mens Sverige og Finland har vore alliansefrie land.
Heller ikkje i høve til EU har dei nordiske landa stått saman, da Danmark, Sverige og Finland har valt å gå inn, mens Island og Noreg har valt å ikkje bli medlemmer av EU. Trass i desse ulike internasjonale organisasjonstilknytingane, er det svært mykje praktisk samarbeid mellom dei nordiske landa, og innbyggjarane føler seg nært knytte til kvarandre, ikkje minst når dei treffest i andre delar av verda.
Under Kalmarunionen frå 1397 til 1523 var heile Norden samla i eit tronfellesskap som sameinte dei tre kongedøma Danmark, Noreg (med Island, Grønland og Færøyene), og Sverige (med Finland).
Motsett «Norden» omfattar omgrepet Skandinavia vanlegvis berre dei tre landa Noreg, Danmark og Sverige, slik omgrepet blir bruka på norsk.
Oskoreia
Oskoreia eller berre Reia er ein flokk av troll og daude folk frå skandinavisk folketru. Tradisjonen står i Noreg sterkast i dei sørlege fjell- og dalbygdene. Oskoreia er i slekt med den ville jakta som ein trudde på i store delar av Europa.
Tradisjonar
Ein meinte at følgjet herja når det var mørkt, særleg rundt juletider. Då bråka dei rundt omkring og kunne ta med seg både mat og ting, folk og dyr. Dersom Oskoreia hadde vore i nærleiken kunne ein venta seg slåsting, drap og sjølvmord, medan ein som hadde sett henne kunne tolka det som at han snart skulle døy. Reia forlét ofte garden på trettandedagen.
Sjølv om det var om å gjera å ikkje få auge på Reia, var det mange som kunne skildra henne. Det var ofte sagt at Guro Rysserova leia følgjet, men Tostein Langbein, med lang nase og bein, er òg nemnd som leiar. Julebukken kunne vera med i følgjet. Daudingane som var med var ofte ugjerningsmenn, som tjuvar, mordarar og sjølvmordarar.
Namn
Oskoreia er og kjend som Jolereia og Imberkulludn på norske dialektar. På bokmål kan namnet òg skrivast Åsgardsreia eller Åsgårdsreia. På svensk blir ho kalla Odens hundar eller Odens jakt.
Ordet 'oskorei' har truleg opphav i oska, jf. svensk åska ('tore') av åsekja, 'gudeaking' og reið, 'ritt'. Åsgårdsrei er ei nylaging som byggjer på orda oskorei og Åsgard, gudeborga i norrøn mytologi. Det er hevda at det kan vera samband mellom ordet Oskoreia og æsene frå norrøn gudetru gjennom eit mogleg norrønt ord *ásgoðreið ('åsgudfølgje').
Talles Cunha
Talles Cunha er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben SC Sagamihara.
Kyosuke Narita
Kyosuke Narita er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben SC Sagamihara.
Okken
Okken er eit fjell i Lærdal kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1689 meter over havet og er det 807. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Ein annan topp er Nordre Okken på 1680 meter over havet. Dette er den 853. høgaste toppen i landet.
Det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet
Det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet, russisk Российская социал-демократическая рабочая партия (Rossijskaja sotsial-demokratitsjeskaja rabotsjaja partija) med forkortinga RSDRP på russisk og RSDAP på norsk, blei danna i Minsk i Belarus (Kviterussland) i 1898. Namnet på partiet signaliserte at det var eit parti for alle folkeslag i det russiske storriket, ved at dei brukte den territorielle nemninga rossijskaja og ikkje den etniske nemninga russkaja. Mellom dei fremste medlemmene var Julius Martov, Lev Trotskij og Vladimir Lenin. Partiet var illegalt, for Russland var styrt av ein eineveldig tsar og hans handplukka folk.
Dei russiske sosialdemokratane blei snart kløyvde i to hovudretningar, bolsjevikar og mensjevikar, som etter kvart fungerte meir og meir som to sjølvstendige og ulike parti. Mensjevikane stod for ei linje lik den arbeidarrørsla i Vest- og Sentral-Europa representerte, medan bolsjevikane under leiing av Lenin utvikla den moderne kommunismen. Bolsjevikane droppa da også namnet RSDRP(b) i 1918, etter revolusjonen året før, og tok til å kalle partiet sitt kommunistisk i staden. Mensjevismen blei forboden i Sovjet-Russland frå 1920.
Etter at kommunistleiaren Mikhail Gorbatsjov oppheva det sovjetiske kommunistpartiet sitt maktmonopol på slutten av 1980-talet, blei det oppretta fleire sosialdemokratiske parti i Russland og andre tidlegare sovjetrepublikkar. Eit av dei russiske sosialdemokratiske partia har den same Gorbatsjov som framståande medlem, men ingen av dei har blitt store parti i det etter-kommunistiske Russland.
Pont-en-Ogoz
Pont-en-Ogoz er ein kommunar i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 726 meter over havet.
Han består av landsbyane Pont-en-Ogoz, Villars-d'Avry, Avry-devant-Pont og Gumefens.
Junki Mawatari
Junki Mawatari er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Basal-lamina
Basal-lamina er eit tynt lag som ligg mellom overflatevevet (epitel) og andre organiserte cellegrupper (t.d. musklar) og bindevev). Membranen er samansett av eit tynt nettverk av ECM-komponentar, hovudsakleg protein som er skilde ut frå epitelceller. Basal-lamina skil dei ulike vevstypane frå kvarandre, og inneheld fleire aktive signalmolekyl. Basal-lamina er normalt ikkje meir enn 60-120 nm tjukk.
Dei fleste ECM-komponentane i basal-lamina blir syntetisert av cellene som ligg oppå den.
Mange av funksjonane til matriks treng adhesjonsreseptorar som bind seg direkte til ECM-komponentar, og som integrerar med cytoskjeletta gjennom adapterprotein.
Adhesjonreseptorar bind seg til tre typar molekyl som det finst mykje av i ECM i alle vev:
Proteoglykanar – ei gruppe glykoprotein som verkar som «puter» rundt cella og som bindar saman ei rekkje ekstracellulære molekyl.
Struktur
Fire proteinkomponentar er funne i basal-lamina:
Funksjon
Bygnaden til basal-lamina varierer mellom ulike celletypar. I nyrene verkar basal-lamina som eit molekylært filter. Der muskel og nerve møter kvarandre skil basal-lamina nerve frå muskel ved at den omsluttar muskelen. Den hjelper også med å regenerere synapsar etter skade. Basal-lamina gir støtte til epitelvevet som ligg over, og fungerer som eit filter som berre slepp gjennom vatn og små molekyl.
Seiji Shindo
Seiji Shindo er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Vetle Liahovden
Vetle Liahovden er eit fjell i kommunane Lærdal og Aurland i Vestland. Det har ei høgd på 1670 meter over havet og er det 892. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Yusei Kayanuma
Yusei Kayanuma er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Kenzo Nambu
Kenzo Nambu er ein japansk fotballspelar.
NM i orientering 1974/langdistanse
Noregsmeisterskapen i orientering 1974 i langdistanse vart arrangert 18. august i Selbu i Nord-Trøndelag med Selbu Orienteringsklubb som arrangør.
Pont-la-Ville
Kommunen ligg ved breidda av Saane og Gruyèresjøen.
NM i orientering 1974/langdistanse
Menn
<br style="clear:both;" />
Kvinner
<br style="clear:both;" />
Radosław Kamiński
Radosław Kamiński er ein polsk fotballspelar.
Han spela for klubben Fujieda MYFC.
Bidlesteinnosi
Bidlesteinnosi er eit fjell i Lærdal kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1657 meter over havet og er det 969. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Nobuhisa Furukawa
Nobuhisa Furukawa er ein japansk fotballspelar.
Riaz
Riaz er ein kommune i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 720 meter over havet.
Nobuhisa Furukawa
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Riaz
Kommunen ligg ved distriktshovudstaden Bulle. Landsbyen ligg langs vegen frå Bulle til Fribourg.
Hundhus
Hundhus er eit fjell i kommunane Lærdal og Aurland i Vestland. Det har ei høgd på 1669 meter over havet og er det 896. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Nikolaikyrkja i Oslo
Nikolaikyrkja var ei kyrkje i Oslo i mellomalderen. Kyrkja låg i Gamlebyen, like vest for Clemenskyrkja og nordaust for kongsgarden, om lag der Follobanen går i dag.
Kyrkja var vigd til Nikolas av Myra. Ho er omtala i eit brev fra 1297 der det går fram at det området ein no kallar Bekkelaget, tilhøyrde Nikolaikyrkja sokn. Få detaljar er kjende om utsjånaden til kyrkja, til dømes om ho hadde tårn. Ein trur at ho var lita.
Kyrkja skal ha lege i ruinar mot slutten av 1500-talet. Ved arkeologiske utgravingar i 1877 leia av Peter Andreas Blix vart det funne murrestar frå ei steinkyrkje og graver. Ein trur at dette dreidde seg om Nikolaikyrkja. I dag er det ingen synlege restar på staden, men under utgravinga av Follobanen fann ein skjelett frå menneske som truleg var spedalske.
Takashi Soeda
Takashi Soeda er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Fujieda MYFC.
Shota Tajima
Shota Tajima er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Fujieda MYFC.
Ryoji Mano
Ryoji Mano er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane FC Machida Zelvia, Azul Claro Numazu og Fujieda MYFC.
Sorens
Sorens er ein kommunar i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 800 meter over havet.
Kommunen ligg nær vegen mellom Bulle og Fribourg aust i Gibloux.
Bodø Aktiebryggeri
Bodø Aktiebryggeri er eit tidlegare bryggeri i Bodø som verka 1897-2006.
Takuya Mihashi
Takuya Mihashi er ein japansk fotballspelar.
Bodø Aktiebryggeri
Historie
Bryggeriet vart grunnlagd i 1897. Det vart overtatt av E. C. Dahls Bryggeri i 1976 og skifta namn til Norlandsbryggerier i 1978. Bryggeritet skifta navn igjen til Ringnes Norlandsbryggerier i 1998.
Takuya Mihashi
Han spela for klubben Fujieda MYFC.
Rev
Revar (Vulpini) er altetande landlevande rovdyr i hundefamilien. Revane er inga systematisk gruppe, men er sett saman av fleire liknande hundedyr.
Det finst ulike reveartar i nær alle verdsdelane. Den best kjende reven i Noreg er raudrev, men det finst òg ei mindre gruppe fjellrev i landet.
Skildring
Revar er mindre enn dei fleste andre hundedyra, med ein storleik typisk lik den til ein huskatt. Dei lever som regel åleine innanfor strengt oppdelte territorie, og held til i revehi. Dei kan bli 10–12 år, men dette er uvanleg i naturen.
Kultur
Revar blir gjerne rekna som slu og smarte dyr. Han er kjend som den lure vennen til den dumme bjørnen i norsk folkedikting, og som lurefiguren Reynard i fleire europeiske tradisjonar.
Eit stjernebilde på den nordlege himmelhalvkula er kalla reven.
Koki Nakamura
Koki Nakamura er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Fujieda MYFC.
Sâles
Sâles er ein kommunar i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 825 meter over havet. Kommunen vart skapt i 2001 då Maules, Romanens, Rueyres-Treyfayes og Sâles (Gruyère) vart slått saman.
Kommunen består av landsbyane Maules, Romanens, Rueyres-Treyfayes og Sâles (Gruyère).
Little Big
Little Big er eit russisk band som spelar musikk innan sjangrar som rave, hiphop, punk og pop. Bandet vart skipa i St. Petersburg i 2013 og består av Ilja Prusikin, Sonja Tajurskaja, Anton Lissov og Sergej Makarov. Gruppa er kjend for sine vulgære låtar og dristige og kontroversielle musikkvideoar. Gruppa skulle ha representert Russland i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland med songen «Uno», men 18. mars 2020 avlyste EBU tevlinga på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.
Bakgrunn
Little Big debuterte 1. april 2013 med debutsingelen «Every Day I'm Drinking». Dei hadde si fyrste offentlege framsyning 2. juli same år på clubbed A2, då dei opna for den sørafrikanske hiphopgruppen Die Antwoord.
19. desember 2015 slapp dei oppfylgjaralbumet, Funeral Rave. 21. mai 2016 vart musikkvideoen til gruppa til songen «Big Dick» kåra til den «mest trashy» videoen under Berlin Music Video Awards. Videoen er full av seksuelle bilete og hint. Hausten 2018 gjekk gruppa viralt med musikkvideoen til låten «Skibidi». Videoen har ein dans som vart populær då andre forsøkte å imiterte den gjennom «Skibidi Challenge».
Den russiske tv-en-kanalen Pervyj kanal kunngjorde 2. mars 2020 at Little Big skulle representere Russland i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. Gruppa skulle ha delteke med songen «Uno». På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020, valde EBU å avlyse tevlinga for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen COVID-19.
Bandet driv sitt eige platemerke, kalla Little Big Family. I tillegg til seg sjølve, har dei òg band som The Hatters, Tatarka, Khleb og Lizer i stallen.
Musikkstil
Little Big har vorte svært kjende i Russland, og er kjende for sin dristige og vulgære musikkvideoar, og dei vert ofte kalla det russiske svaret på Die Antwoord. Sjølv kallar Little Big seg for eit satirisk kunstprosjekt som støttar seg på musikken, det visuelle og på showet. Dei er kjende for å gjere narr av nasjonale stereotypiar om Russland. Bandet filmar og produserer alle sine musikkvideoar sjølv.
Sjølv om bandet ofte vert samanlikna med Die Antwoord, seier bandet sjølv at dei har henta inspirasjon av ei rekkje ulike musikarar – alt frå Cannibal Corpse, NOFX, Red Hot Chili Peppers, Rammstein og The Prodigy, til Mozart og Vivaldi.
Prahova fylke
Prahova er eit fylke (județ) i Romania (rumensk Județul Prahova). Det ligg i regionen Valakia. Administrasjonssenteret er byen Ploiești. Fylket ligg i utviklingsregion Sud – Muntenia i makroregion 3.
Demografi
Prahova fylke hadde 762 886 innbyggjarar ved folketeljinga i 2011. Folketalet i 2021 er estimert til 779 437, med 50,6 % av innbyggjarane busette i dei 14 bykommunane.
Etnisitet
Den etniske samansetjinga av befolkninga i fylket ut frå folketeljingane frå 1930 til 2011:
Språk
Morsmål ut frå folketeljinga i 2011:
Religion
Religiøs tilknytning ut frå folketeljinga i 2011:
Administrativ inndeling
Fylket har 2 municipiu, 12 oraș og 90 comună.
Masamichi Hayashi
Han spelar for klubben Gainare Tottori (2019).
Yoshiyuki Okumura
Han spela for klubben Gainare Tottori.
Kypros i Eurovision Song Contest
Kypros debuterte i Eurovision Song Contest i 1981 og har delteke i tevlinga 38 gongar. Kypros har aldri vunne Eurovision Song Contest, og er per 2022 det landet som har delteke flest gongar utan å vinne. Kypros har ein andreplass som beste plassering, i 2018 med Eléni Fouréira og songen «Fuego». Sidan innføringa av semifinalar i 2004, har Kypros kvalifisert seg til finalen 10 av 17 gongar.
Historikk
Det er den kypriotiske kringkastaren RIK som har ansvaret for å velje artist og song som skal representere Kypros i Eurovision Song Contest. Debuten kom i 1981, med gruppa Island og songen «Mónika». Det kypriotiske bidraget havna på ein sjetteplass, noko som framleis er eit av dei beste plasseringane til Kypros i Eurovision Song Contest. Kypros fekk nok ein god plassering året etter, då ein av det store songstjernane i Kypros, Ánna Víssi, fekk ein femteplass med songen «Móno i agápi». Songen fekk blant anna 12 poeng frå den norske juryen.
I Bergen i 1986, fekk Kypros sin fyrste og førebels einaste sisteplass med Elpída og «Tóra zo». To år seinare trekte Kypros seg frå tevlinga då det viste seg at vinnarlåten i den kypriotiske finalen «Thimáme» tidlegare hadde vore sendt inn til den kypriotiske finalen i 1984, noko som var eit brudd på dei kypriotiske tevlingsreglane. Kypros stod også over Eurovision Song Contest i 2001 på grunn av dårlege resultat åra før, og i 2014 på grunn av økonomiske problem. Kypros returnerte til tevlinga året etter og har delteke sidan.
Per 2019 har Kypros delteke 36 gongar og er det landet som har delteke flest gongar utan å vinne. Men i 2018 var Kypros svært nære ved å vinne for fyrste gong, då Eléni Fouréira kom på andreplass med songen «Fuego».
NM i orientering 1974
Noregsmeisterskapen i orientering 1974 vart arrangert 6. og 7. september ved Siljan i Telemark. Menn og kvinner tevla i såkalla normalprogram og i stafett.
Langdistanse-NM var avvikla tre veker tidlegare.
Menn
<br style="clear:both;" />
Stafett
<br style="clear:both;" />
Kvinner
<br style="clear:both;" />
Doppler Nunatak
Doppler Nunatak er ein nunatak som ligg sørvest for Mount Mende i Sky-Hi Nunataks. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1987 etter Christian Doppler, ein austerriksk forskar som oppdaga Doppler-effekten i fysikk.
Ryu Miyamoto
Ryu Miyamoto er ein japansk fotballspelar.
Daniels Hill
Daniels Hill er ein markant nunatak i Antarktis som stig over isen i austlege delen av Dyer Plateau i Palmer Land, kring 5 nautiske mil vest for toppen av Cliffordbreen. Han vart kartlagd av US Geological Survey i 1974, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Robert Daniels, ein biolog i US Antarctic Research Program ved Palmer-stasjonen i 1975.
Os
Os kan ha fleire ulike tydingar:
Os er òg namnet på to norske kommunar:
OS vert òg nytta som forkorting for:
Makito Hatanaka
Makito Hatanaka er ein japansk fotballspelar.
Vuadens
Vuadens er ein kommunar i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 803 meter over havet.
Takashi Akiyama
Takashi Akiyama er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gainare Tottori.
Kazuki Tachibana
Kazuki Tachibana er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gainare Tottori.
Landsat
Landsat-programmet er ei rekkje satellittar som sidan 23. juli 1972 har teke bilete av jorda. Den første satellitten vart kalla Earth Resources Technology Satellite, men namnet vart etter kvart endra til Landsat. Den nyaste satellitten, Landsat 8, vart sendt opp 11. februar 2013. Instrumenta på Landsat-satellittane har teke millionar av bilete. Desse bileta, arkiverte i USA og ved Landsat-stasjonar rundt om i veda, er ein unik ressurs for forsking på globale endringar og vert bruk innan jordbruk, kartografi, geologi, skogbruk, områdeplanlegging, overvaking og utdanning.
Vaulruz
Vaulruz er ein kommunar i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 820 meter over havet.
Danmark
Danmark er eit land i Nord-Europa. Det er det sørlegaste av dei nordiske og skandinaviske landa, og ligg sørvest for Sverige og sør for Noreg. Danmark har landgrense til Tyskland, og grensar også til Nordsjøen og Austersjøen. Innbyggjartalet er på om lag 5,5 millionar, og hovudstaden er København.
Geografisk utgjer Danmark ei stor halvøy, Jylland, og ei rekkje øyar, der Sjælland, Fyn, Lolland, Falster og Bornholm er dei mest kjende. Kongeriket Danmark femner saman med sjølve Danmark bilanda Grønland og Færøyane.
Danmark er ein velferdsstat med blandingsøkonomi. Levestandarden i landet er høg, og samfunnet er prega av små økonomiske skilnader. Danmark er eit konstitusjonelt monarki med parlamentarisme. Landet vert delt inn i fem regionar og 98 kommunar. Danmark har vore medlem av FN og NATO sidan opprettinga og av EU sidan 1973, men er ikkje ein del av eurosona.
Etymologi
Danskar eller daner som etnisk gruppe vart omtalt allereie i antikken. På 600-talet skreiv både den greske historieskrivaren Prokopios og den gotiske historikaren Jordanes om eit folk i nord ved namn «danoi» og «dani». På norrønt vart folket i genitiv fleirtal kalla «danir», som kan tyde noko i retning av «flatlandsfolk». «Dane» er truleg ei avleiing av det indoeuropeiske *dhen-, som tyder «flate, flatt brett».
«Mark» vart i gamalhøgtysk og i gamalengelsk brukt i tydinga «grenseland». Ordet Danmark tydde altså «flatlandsfolkets grenseland» og var avgrensa til dagens Slesvig, altså danenes grenseland til tyskarane i sør. I frankiske riksårbøker (Annales Regni Francorum) vert det foltalt at frankiske utsendingar i 825 møtte kongane deira «på deira land» (in marca eorum). Det vert også fortalt at danene kom «til marken» (ad marcam) for å gå til åtak på saksarane ved elva Eider i den noverande tyske delstaten Schleswig-Holstein i 828.
1118
1118 (romartal MCXVIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Danmark
Etymologi
Av Jordanes får vi inntrykk av at danene høyrte til den gotiske stammen Suetidi og kom frå det noverande Sverige. Dei skal ha drive bort herulane frå landet. Danene vert ikkje nemnde av den romerske historikaren Tacitus i år 98, men han nemnde gotarane (gothones). Dersom danene ikkje eksisterte på 100-talet, og skildringa til Jordanes er riktig, kan danene ha oppstått som etnisk gruppe på 200- eller 300-talet.
Nokre eldre kjelder ymtar om at danene var identiske med «geatarane». Den galliske historikaren og biskopen Gregorius av Tours skildra på 600-talet korleis kongen over danane, Chochilaisus, vart drepen i året 515 under eit sjøslag langs den frankiske kysten. Gregorius kallar kongen for ein dane (dani), men i Beowulf vert han omtalt som ein konge over geaterane under namnet Hygelac. I Liber Monstrorum er han kalla «rex Getarum», og i Liber historiae Francorum vert han kalla «rege Gotorum». Problemet med denne identifiseringa er at andre kjelder som Prokopius og Jordanes skil mellom geaterane og danane. Lærde strir seg imellom om den etniske identiteten til geaterane, og det episke diktet Beowulf' kan ikkje ukritisk brukast som historisk kjelde.
Etterkvart som ordet «mark» gjekk over til å tyde heile landet, og ikkje berre det noverande Slesvig, vart dessutan namnet «Danmark» brukt om alle folka i området, uavhengig av etnisk tilhøyrsle.
Populært vert det sagt at ordet «Danmark» første gong vert nemnt på Jellingesteinen omkring år 985. Danmark (Denamearc) var likevel nemnt allereie rundt 890 av nordmannen Ottar i den gammalengelske krønika Orosius, i forteljinga om reisa hans frå Skiringssal i Vestfold til Hedeby. I vidareforteljinga til Alfred av England frå om lag same tid – skildringa til Wulfstan frå Hedeby av skipsferda si frå Hedeby eller Slesvig og inn i Austersjøen, vert Langeland, Låland, Falster og Skåne omtalt som ein del av Danmark (Þas land call hyrað to Denemearcan, «alle desse landa høyrer til Danmark»). Like etter 908 skreiv den austfrankiske krønika Regino av Prüm om eit folk «frå Danmark» (ex Denimarca) som gjekk til åtak på det noverande Nederland frå nord. Eit diplom frå 965 som tilhøyrde Otto I skildrar eit bispedømme som ligg in marca vel regno Danorum.
Geografi
Danmark er det minste og sørlegaste av dei nordiske landa, like nord for sitt einaste naboland, Tyskland, sørvest for Sverige og sør for Noreg. Danmark er rekna som eit skandinavisk land, sjølv om det ikkje høyrer til den skandinaviske halvøya. Vest for Danmark ligg Nordsjøen, mens Austersjøen ligg i søraust. Mellom Danmark og Sverige ligg Øresund og Kattegat, mens Skagerrak skil Danmark frå Noreg.
Danmark utgjer halvøya Jylland og 443 namngitte øyar. Per 2009 er 72 av desse busette, og dei største er Sjælland, Vendsyssel-Thy og Fyn. Øya Bornholm ligg aust for resten av landet i Austersjøen.