cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fagott
Fagott er eit treblåseinstrument som gir ein djup tone. Ein speler på fagotten med eit dobbelt røyrblad. Ulike tonar blir til ved at ei opnar eller tettar fingerhol og klaffar. Fagotten er eit ganske stort instrument, ca 1,3 meter høgt. Det har stort toneomfang, 3,5 oktavar, og det finst òg ein kontrafagott som kling ein oktav djupare enn ein fagott, men har nesten same omfang. I undervisninga av barn kan ein nytta ein fagottino, ein liten fagott, som enten er stemt ein kvart, ein kvint eller ein oktav høgare enn ein vanleg fagott.
Fagotten har utvikla seg frå eit instrument som blei kalla «curtal» eller «dulcian». Ein har veldig lite konkret kunnskap om opphavet til instrumentet. Ein trudde lege at den fyrste fagotten blei konstruert på 1400-talet under namnet bombard, men ein har seinare funne ut at dette var ei slags sekkepipa. Det er i alle fall klart at forgjengarane til dagens instrument kom til Europa med tyrkarane, som organiserte militærkorps der musikarane blei kalla janitsjarar.
Hildre
Hildre er ei bygd i Ålesund kommune.
Namn
Hildre er òg eit etternamn, brukt av mellom anna
Fylkesveg 194 i Hordaland
Fylkesveg 194 i Hordaland går mellom Loddefjord og Leirvikåsen i Bergen kommune. Vegen er 4,2 km lang.
Karsten Alnæs
Karsten Alnæs er utdanna cand.philol med hovudfag i nordisk frå Universitetet i Oslo (1963). Han debuterte som forfattar i 1975 med novellesamlinga Veps. Alnæs slo gjennom med Felttoget i 1976. Forfattarskapen hans rommar historiske romanar, fagbøker, barnebøker og romanar med handling frå lokalmiljø i hovudstaden. I 1992 fekk han Brageprisen og Bokhandlarprisen for romanen Trollbyen. Romanen Sabina (1994) er omsett til ei rekkje språk.
Alnæs har arbeidd som lektor i vidaregåande skule og undervist ved Journalisthøgskulen. Han var formann i Den norske Forfatterforening frå 1985 til 1987 og igjen frå 1999 til 2001. Han var dessutan kulturredaktør i Dagbladet frå 1987 til 1991.
Alnæs vart brukt som konsulent for fjernsynsserien Kvardagsliv som gjekk på NRK i jula 2000. I 2003 var han programleiar for fjernsynsserien Historien om Norge som var basert på hans eigen bokserie.
I 2006 fullførte Karsten Alnæs det historiske storprosjektet sitt i fire bind, Historien om Europa. Han har tidlegare gjeve ut det historiske verket Historien om Norge i fem bind (1996–2000).
Strandebarm
Strandebarm er eit område og ei bygd i Kvam herad.
I området Strandebarm er det 4 bygder:
Strandebarm kyrkje er ei langkyrkje bygd i 1876. Byggverket er i tre og har 550 plassar.
Fjellstrand AS er eit skipsverft som held til på Omastrand.
Tidlegare kommune
Strandebarm er også ein tidlegare sjølvstendig kommune i Hordaland, oppretta i 1837 som Strandebarm formannskapsdistrikt. I 1862 vart Strandebarm delt i to, då Jondal vart skilt ut som eige herad. Strandebarm hadde etter frådelinga 1 663 innbyggarar. 1. januar 1902 skjedde ei ny deling i det Varaldsøy vart skilt ut som eigen kommune. Strandebarm hadde etter denne delinga 1 661 innbyggarar. 1. januar 1965 vart det meste av Strandebarm med 1 545 innbyggere slått saman med delar av Varaldsøy, Jondal og Kvam til det nye Kvam herad. Samtidig vart området Kysnesstranda i Strandebarm med 100 innbyggjarar slått saman med det meste av Jondal til den nye Jondal kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Strandebarm kommune frå 1902 til 1965:
Veolia Transportation
Veolia Transportation (før 1. mars 2006 Connex) er eit fransk internasjonalt trafikkselskap som driv kollektivtrafikk på over store delar av verda. Selskapet vert eigd av Veolia Environnement.
Selskapet har verksemd i ei rekkje land, m.a. Australia, Belgia, Colombia, Tsjekkia, Danmark, Finland, Frankrike, Irland, Israel, Nederland, Noreg, Sverige og USA.
Veolia Transport Norge
Veolia Transport Norge AS er den norske avdelinga av Veolia-konsernet og har hovudkontor i Stavanger. Selskapet driv rutetrafikk i m.a. Rogaland og i Finnmark der det er heileigar av Finnmark Fylkesrederi og Ruteselskap. I 2005 overtok selskapet Gråkallbanen i Trondheim og transportselskapet Helgelandske i Sandnessjøen.
Hausten 2006 kjøpte Veolia Transport Norge AS opp buss- og ferjeselskapet Nordtrafikk i Vesterålen. I mars 2007 vann Veolia Transport Sør AS anbudsrunde for fylkeskommunale bussruter i Rogaland. Kontrakten tok til 1. januar 2008 og skulle vara i fem og eit halvt år.
Veolia Transport Sør køyrer også ruter for SL (Ruter) i Oslo og Akershus, med hovudkontor i Lommedalen i Bærum.
Svein Alsaker
Svein Alsaker er ein norsk offentleg tenestemann, jurist og politikar for KrF. Han vart vald inn på Stortinget frå Hordaland i 1985, og der sat han til 1993. Før det hadde han vore vararepresentant i periodane 1977–1981 og 1981–1985 og møtt fast som representant frå 1983 til 1985 for Asbjørn Haugstvedt. På Stortinget sat han mellom anna i Energi- og industrikomiteen, Finanskomiteen og Justiskomiteen, i tillegg til at han i perioden 1989–1993 var parlamentarisk nestleiar for KrF.
Av utdanning har han Bergen Handelsgymnasium frå 1959, i tillegg til at han er utdanna jurist (cand. jur.) frå Universitetet i Oslo (1964). Før han vart politikar arbeidde han mellom anna som dommarfullmektig i Hammerfest (1965–1966), politifullmektig i Vest-Finnmark (1966–1968) og Bergen (1968–1975) og statsadvokat og leiar for påtalemakta i Bergen og Hordaland (1975–1981). Han har også undervist i straffeprosess ved Universitetet i Bergen. Alsaker var fylkesmann i Finnmark frå 1993 til 1998 og fylkesmann i Hordaland frå 1998 til 2010.
Han har også sete i fleire styre, mellom anna i NSB, Statskog og Statens Landbruksbank. Som ung var Svein Alsaker med på det norske landslaget i friidrett.
Conchobar mac Nessa
Conchobar mac Nessa eller Conor mac Nessa var ein segngjeten irsk konge, som er mykje omtala i Ulster-segnkrinsen.
Conchobar var son av Fachtna, kongen i Ulster, og Nessa, dotter av Echid med den gule hælen. Fachtna var son av Ross den raude og Maga, som òg var bestemor av Cúchulainn. Då Fachtna døydde, vart Ulster styrd av halvbroren Fergus mac Roch, so lenge Conchobar var liten. Fergus ville gjerne ha Nessa til kone, men som vilkår bad Nessa han la Conchobar rå for riket eit år. Fergus gjekk inn på dette, og Conchobar vart konge. I denne tida rådde han så godt og dømde så vist at folket i Ulster ville ha han som konge for seg, og Fergus let han ha kongestolen.
Helten Cúchulainn var i teneste hjå Conchobar, og mykje av segnene om kongen er òg knytt til helten. Conchobar er mest framståande i segna om Deirdre og Usna-sønene. Her vert det fortald korleis kongen bela til Deirdre, og korleis ho vart hugteken av Naise, son av Usna. Forteljinga ber bod om at kongen på denne tida var noko gamalvoren, og korleis han jaga Usna-sønene ut av landet av di dei ville berge Deidre frå kongen. Forteljinga minnar i mangt om Tristan og Isolde.
Namnet til Conchobar lever att i fylket Connaught i Irland.
Vangen kyrkje
Vangen kyrkje er ei einskipa steinkyrkje midt på Aurlandsvangen i Aurland kommune i Vestland. Kyrkja vert òg kalla Sognedomen og har vore omtala som Sogn domkyrkje. Ho er den største mellomalderkyrkja i Sogn. Ein reknar med at kyrkja er bygd tidleg på 1200-talet, men at det då var det som sidan vart kor som var heile kyrkja, og at det store kyrkjeskipet vart bygd til på slutten av 1200-talet. Under restaurering i 1860 vart det funne eit skinnbrev datert 1202 i altaret, det er seinare kome bort. Døypefonten frå 1200-talet er i Bergen Museum.
Kyrkja er soknekyrkje i Vangen sokn i Sogn prosti. Fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg ho i Aurland prestegjeld.
Tømmerneset fangeleir
Tømmerneset fangeleir var ei tysk fangeleir på Tømmereneset i Hamarøy kommune som blei nyttja under andre verdskrigen. Fangeleira vorte teken i bruk i 1943, og hadde på det høgste 1 500 russiske krigsfangar som blei satt til tvungen arbeid på Polarbanen.
Vebjørn
Vebjørn er eit mannsnamn avleidd av norrønt Vébjǫrn. Det er sett saman av ve-, som tyder 'heim' eller 'heilag stad', eller vér, 'kamp', og 'bjørn'.
Vebjørn har namnedag den 31. mars.
ʿArbít
ʿArbít er ei av dei tre daglege gudstenestene for vanlege dagar i rabbanittisk jødedom. Ho vert sagt om kvelden.
Engelsbergs bruk
Engelsbergs bruk ligg om lag 10 km søraust for Fagersta i Västmanlands län i Sverige.
Engelsbergs bruk vart bygd opp frå 1681 og vart eit av dei mest moderne jarnbruka på 1700-talet. I nærleiken finst det herregard, park, brukskontor, arbeidarbustadar og industribygg. Engelsberg er det einaste jarnbruket i Sverige som har att både bygg og det meste av den tekniske utrustinga.
På 1700-talet vart bruket eigd av familien Söderhielm og på 1800-talet av familien Timm. Generalkonsul Axel Axelson Johnson kjøpte bruket i 1916, og lét det gå inn i Avesta Jernverk si forvalting. Tre år seinare vart bruket lagd ned. Bruket vart etter kvart overteke av Nordstjernan AB. Riksantikvarieämbetet restaurerte bruket i 1970-åra.
Engelsbergs bruk er av UNESCO teke med på verdsarvlista over kulturarv, som eit viktig industriminne.
Milits
Ein milits er ein organisasjon av stridande som består av folk som elles er sivile, i motsetning til ståande hærar av heiltidssoldatar, anten dei er vernepliktige eller yrkessoldatar. Å avskaffe ståande hærar har vore ein ide på venstresida heilt sidan slutten av 1700-talet, fordi dei ståande hærane ofte har vore lydige reiskapar for udemokratiske makthavarar. Tanken var at ein milits av vanlege folk med eit sivilt liv ikkje på same måten kunne brukast mot eiga befolkning eller til angrepskrig. Mellom andre tyske Rosa Luxemburg og franske Jean Jaures har gått inn for omdanning av det tradisjonelle militærvesenet til ein milits, som ledd i ei gjennomgripande demokratisering av samfunnet.
Haga i Samnanger
Haga er ein tettstad i Samnanger kommune i Vestland. Statistisk sentralbyrå reknar med dei tettbygde områda på Tysse og Steinsland til tettstaden Haga. Tettstaden har. Staden ligg inst i Samnangerfjorden. Fylkesveg 5132 går gjennom Haga.
Hjellefossen
Hjellefossen er den 68. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Utladalen i Årdal kommune i Vestland.
Henrik Anton Heltberg
Henrik Anton Heltberg var ein norsk pedagog.
I 1846 oppretta han ein toårig latinskule kalla Heltbergs studentfabrikk. Han hjelpte elevar som av ulike grunner hadde slite med å koma seg vidare. Blant elevane hans finn ein namn som Bjørnson, Ibsen, Lie og Vinje. Bjørnson nemer han i diktet «Gamle Heltberg».
Arne Garborg gjekk òg på studentfabrikken, men opplevde ikkje sjølv læraren. Heltberg var likevel førebilete for den geniale latinskulelæraren i Garborg sin roman Bondestudentar (1883).
Niger
Niger er ein stat i Vest-Afrika, og har grense i nord mot Algerie og Libya, i aust mot Tsjad, i vest mot Burkina Faso og Mali og i sør mot Nigeria og Benin. Niger er eit av verdas varmaste land og 80 % av landet er i ørkenen Sahara.
Niger er eit fattig land og har også i vår tid sveltekatastrofar.
Geografi
Niger har eit rikt planteliv med mange ulike tre, og med daddelpalmar i utkanten av ørkenen. Av større ville dyr finst antiloper, løver, bøflar og eit fåtal elefantar. Det finst også nokre få sjiraffar som utgjer den siste flokken i Vest-Afrika. Langs Nigerelva finst det krokodillar og flodhestar. Mange av artane er truga.
Klima
Dei sørlege områda er ein del av savannelandskapet Sahel, som får regntid mellom mai og september. Regnmengdene kan derimot variere ein god del frå år til år og berre kring 10 % av landet har ein årsnedbør over eller omkring 500 mm. Niamey, som ligg heilt sør i landet, har ein årleg nedbørsnormal på 554 mm. Årstemperaturen i savannestrøket er omkring 28 °C, medan middeltemperaturen i januar går ned i 22–25 °C. Både dei daglege og årlege temperatursviningane er store. Niamey har til dømes ein årsamplitude på 10 °C og ein dagleg middelamplitude på 16 °C.
Historie
Sjølv om det meste av det som i dag er Niger er blitt underordna den barske Saharaørkenen dei siste to tusen åra, bestod den nordlige delen av landet stort sett av fruktbare sletter fram til for 5000 år sidan. Pastoralistar og jordbruksfolk har etterlate seg måleri av rikt dyreliv, domestiserte tamdyr, vogner og ein kompleks kultur som har opphav tilbake til 10 000 f.Kr. Det finst fleire tidlegare nordlege landsbyar og arkeologiske funnstader frå den neolittiske grøne Sahara-perioden frå rundt 7 500-7 000 til 3 500-3000 f.Kr.
Dei eldste folkeslaga ein kjenner til som slo seg ned i Niger var fulani- og tuaregno-nomadar fra nord, og hausaer frå aust. Dette er også i dag dei største folkegruppene i landet. Mot slutten av 1800-talet tok Frankrike gradvis over kontroll over landet. I 1922 blei Niger ein del av Fransk Vest-Afrika, og i 1946 blei området eit fransk oversjøisk territorium.
Etter frigjeringa i 1960 bestemte den fyrste presidenten Hamani Diori seg for å halda på det økonomiske sambandet med Frankrike. I 1974 gjennomførte oberst Seyni Kountche eit kupp i landet, og innførte militærdiktatur. Han døydde i 1987, etter ei rekkje kuppforsøk utført av kollegar i hæren. Han blei etterfølgd av den meir moderate og populære general Ali Seybou. Den republikanske grunnloven i Niger var blitt avskaffa i 1974, og all politisk verksemd blei forboden. I 1988 blei det sett i gang arbeid med å innføra ein ny grunnlov basert på eit eittpartisystem, og i 1989 blei sivilt styre gjeninnført. I 1992 blei det kunngjort at det skulle innførast fleirpartisystem, som en reaksjon på uro i landet. I 1993 blei det fyrste demokratiske presidentvalet i historia til Niger gjennomført.
I 1999 blei Tandja Mamadou vald til president, og i 2004 blei han gjenvald. I august 2009 oppløyste han nasjonalforsamlinga og innførte endringar i grunnloven slik at han kunne sitja i meir enn to periodar. Dette var tidlegare erklært grunnlovsstridig av høgsteretten, noko som førte til at presidenten oppløyste høgsteretten og utnemnde ein ny rett med nye medlemmer nokre dagar seinare. Det følgde protestar og uro, og forhandlingar mellom opposisjonen og regjeringa braut saman 14. februar 2010. Fire dagar seinare blei det meldt om skyting i hovudstaden Niamey, og grensene blei stengde. Militære leiarar kunngjorde at presidenten og regjeringa var tatt til fange, og at det var innført unntakstilstand og portforbod om natta. Ein militærjunta leia av Salou Djibo tok makta. Etter frie val i 2011 overtok Mahamadou Issoufou presidentmakta.
Etter at Issoufou hadde kunngjort at han kom til å trekka seg gjekk blei det halde val 27. desember 2020 i forkant av den fyrste fredelege maktoverføringa i landet nokonsinne. Ingen av kandidatane vann absolutt fleirtal. Mohamed Bazoum kom nærast med 39,33 %. Etter grunnlova blei det halde eit oppfølgjarval 20. februar 2021 der Bazoum fekk 55,75 % av stemmene og opposjonskandidaten (og tidlegare president) Mahamane Ousmane fekk 44,25 %.
Vekselstraum
Vekselstraum er ein elektrisk straum der polaritet vekslar som funksjon av tid, slik at middelverdien til straumen i leiaren er lik i begge retningar.
Pyramidekabal
Pyramidekabal, ofte kalla berre pyramiden, er ein kabal der målet er å bli kvitt alle korta. Ein legg ut korta i form som ein pyramide, med eit kort på toppen, to i rada under, tre i neste og så vidare, til ein har sju kort i botnrada.
Sæterbø
Sæterbø eller Sætrabø er ein gard sør i Fitjar kommune.
Garden grensar til Stordfjella i aust, Stord kommune i sør, Røydland i vest og Liarbø i nord. Garden var truleg opphavleg ei seter for gardane som låg lenger vest, før ein mann seinare har busett seg her og rydda garden.
Historie
Garden vart kalla Sætre i 1350-åra, men heiter Setterbøe på 1500-talet. Dette tyder på at garden låg øyde i seinmellomalderen, men er blitt nytta til slåtteland eller liknande.
Namnet vert no skrive Sæterbø, som òg er daglegnamnet
Waimakaririelva
Waimakaririelva er den største av elvene nord i Canterbury-regionen, på Sørøya på New Zealand. Ho renn i 151 km i stort sett søraustleg retning frå Søralpane, gjennom slettene Canterbury Plains til Stillehavet.
Elva har utspringet sitt i dei austlege flankane av Søralpane, åtte km sørvest for Arthur's Pass. Gjennom ein stor del av det øvre løpet er elva forgreina med vide, sanddekte elvebreidder. Etter som ho nærmar seg Canterbury Plains, går ho gjennom eit fjellområde og vert pressa inn i eit trongt elvegjel (Waimakariri Gorge), før ho går attende til den forgreina forma der ho renn over slettene. Elva munnar til sist ut i Stillehavet nord for Christchurch, nær byen Kaiapoi.
Chinooklaks (Oncorhynchus tshawytscha) vart innført frå California på 1900-talet og finst enno i elva.
Joshua Redman
Joshua Redman er ein framståande jazz-saksofonist frå USA. Han er son til tenorsaksofonisten Dewey Redman.
Waimakaririelva
På maori har Waimakariri fleire tydingar, ei av dei er 'elva med kaldt, fossande vatn'. På 1850-talet gav europeiske nybyggjarar elva namnet Courtenay River, men dette gjekk ut av bruk.
Joshua Redman
Redman vann Thelonious Monk International Jazz Saxophone Competition i 1991. Framover 1990-talet utvikla han ein personleg stil, fyrst på innspelinga til faren i 1992, Choices. På si fyrste innspeling som bandleiar, Wish, hadde han med seg ein rad stjerner. Dei var gitaristen Pat Metheny, bassisten Charlie Haden og trommeslagaren Billy Higgins. Han fortsette med ulike kvartettar fram til han saman med tangentspelaren Sam Yahel og trommeslagaren Brian Blade danna trioen Elastic.
Waimakaririelva
Geologiske granskingar tyder på at elvemunningen har flytta svært mykje på seg. Til tider har elva runne i det løpet ho har no gjennom Christchurch, og til og med runne ut i Lake Ellesmere/Te Waihora sør for Bankshalvøya i ein periode.
Joshua Redman
Han er òg kunstnerisk leiar i SF Jazz Collective i San Francisco. Dette blir av mange rekna som eit geografisk og filosofisk motstykke til det ny-klassisistiske Lincoln Center Jazz Orchestra under leiing av Wynton Marsalis.
Lars S. Vikør
Lars Sigurdsson Vikør er professor i nordisk språkvitskap, særleg nynorsk leksikografi, ved Norsk Ordbok, Universitetet i Oslo, og har det faglege ansvaret for manuskripta til Norsk Ordbok.
Faxaflói
Faxaflói er ei bukt sørvest på Island mellom halvøyane Snæfellsnes og Reykjanes.
Lars S. Vikør
Vikør har skrive bøker og artiklar om språkplanlegging, språkpolitikk, språknormering, leksikografi og moderne språkhistorie. Han har òg engasjert seg for samnorsk-saka gjennom Landslaget for språklig samling. Vikør har vore representant i Norsk språkråd.
Faxaflói
Hovudstaden på Island, Reykjavík, ligg på sørsida av bukta. Frå Reykjavik er det mogeleg å sjå halvøya Akranes i nordaust og til og med Snæfellsjökull som er 120 km borte.
Lars S. Vikør
Vikør har per 2007 omsett seks skjønlitterære bøker frå nederlandsk, den første var Men Marte då! av Veronica Hazelhoff (1986). Han fekk Bastianprisen for barne- og ungdomsbøker 1994 for Kvifor sa vi ingenting? av Jan de Zanger (1993), og Kulturdepartementets oversetterpris 2001 for Bror av Ted van Lieshout (2001). Andre representative omsetjingar er Om så med vald av Jan de Zanger (1990), Evolusjonsteorien og ost av Bas Haring (2003) og Bryllaup ved havet av Abdelkader Benali (2005).
Fylkesveg 197 i Hordaland
Fylkesveg 197 i Hordaland går mellom Bjørndalsøyra og Håkonsvern i Bergen kommune. Vegen er 10,8 km lang.
Kommunar og knutepunkt
Lyderhornsvegen Olsvikskjenet Godviksvingene Alvøvegen Håkonshellavegen Hillerenvegen
Waimakaririelva
I staden for å vera ubygd statleg land, slik dei fleste av elvebreiddene på New Zealand er, er breiddene til Waimakariri River underlagt administrasjonen til Canterbury Regional Council.
Sandnes stadion
Fotballbanen måler 105 x 67 meter, medan åtte løpebanar ligg kring grasmatta. Stadionet var godkjent til Tippeliga-spel i 2013.
Waimakaririelva
I Canterbury vert elva stort sett omtala som «The Waimak».
Sandnes stadion
Historie
Historia til Sandnes stadion byrjar med skipinga av Sandnes Ulf, den gongen kjent som «Sportsklubben Ulf». I klubben sine styrereferat frå 15. juni 1911 nemnast det at mangelen på ein eigen idrettsplass førte til uregelmessige treningstider. Den kommunale idrettsplassen var ubrukeleg som fotballbane, og klubben måtte difor leige ulike jorde frå gardeigarar til å drive fotballtrening. I desember 1919 fekk klubben tilbod frå fabrikkeigar Nielsen om å leige det som vart kjent som Pilesletta – same stad der Gand vidaregåande skule ligg i dag. Dette var stort sett heimebana til klubben i mange år framover, medan ein sparte pengar og arbeidde med å få på plass ein meir permanent stadion.
Hildegunn Dale
Hildegunn Dale er ein norsk forfattar og redaktør frå Modalen.
Waimakaririelva
Utbygging
I 1923 vart elva undersøkt med tanke på å byggja ein dam for å gje hydroelektrisk kraft til Christchurch. Dette fekk støtte frå lokalsamfunna, men dammen vart aldri bygd etter som staten tilbaud rimeleg straum frå anlegget ved Coleridgesjøen.
Hildegunn Dale
Dale har mastergrad i litteraturvitskap frå Universitetet i Bergen og har studert kunsthistorie og samfunnsfag. Ho har også utdanning i grafisk design frå MI i Oslo og har gått årsstudiet ved Skrivekunstakademiet i Hordaland.
Sandnes stadion
Historie
I bresjen for dette arbeidet gjekk dipl. ing. Jac Petersen, òg kjent som «faren til stadionet». Etter to års bygging kunne endeleg Sandnes stadion opnast sommaren 1927. Sundag 19. juni 1927 vart det arrangert opningsstemne for byen sin nye idrettsarena med fotballkamp mellom dei to Sandnes-laga SK Ulf og Frøya, ein kamp Ulf vann 4–3. Etter kvart kom det både garderobar, tribune og fleire treningsbanar.
Hildegunn Dale
Ho bur på Misje og er redaktør for Samlaget sin gjendiktingserie av omsett klassisk og moderne poesi.
Sandnes stadion
Historie
I løpet av åra har Sandnes stadion vorte brukt til mykje ulikt og har vore vertskap for arrangement innan fotball, friidrett, turn, sykling, skøyter, trav og speedway.
Faxaflói
Faxaflói har alltid vore ei næringskjelde for folk som har budd langs kysten her. I tidlegare tider reiste fiskarar ut i småbåtar for å fiske nær kysten. I dag er skipa mykje større, men må lengre til havs for å fange fisk.
Like nord for Reykjavík i Kollafjörður ligg den vesle øya Viðey. Ho har vore busett sidan 1943, men ein har vist at det òg har budd folk her tilbake til 900-talet. På 1100-talet vart det bygd eit kapell her og ei kloster vart grunnlagd i 1225 og eksisterte fram til reformasjonen på slutten av 1500-talet. Øya og restane av busetnaden kan vitjast ved å ta båt frå hamna i Reykjavik.
Nemi
Nemi er ein norsk teikneserie som handlar om den metal-aktige kvinna Nemi. Serien er skriven og teikna av Lise Myhre, som signerer med berre fornamnet, Lise. Han heitte opphavleg Den svarte siden og blei først utgjeven i Larsons gale verden i 1997. Serien skifta etter kvart namn til Nemi, etter hovudpersonen i serien, og debuterte som fast stripeserie i Dagbladet 23. mars 1999.
Nemiteikneserien blir gjeven ut ikkje berre i Noreg, men også i utlandet, mellom anna England i gratisavisa Metro, og Finland.
Sandnes stadion
Stadion i dag
I 2005 vedtok bystyret i Sandnes kommune å endre namn på anlegget til Sandnes idrettspark, utanom sjølve hovudbanen, som enno skal vere kjent som Sandnes stadion.
Nemi
Innhald
I byrjinga var Nemi ein dyster serie om metal-miljøet, men han har vorte litt lysare etter kvart, sjølv om han framleis kan ta opp alvorlege emne.
Sandnes stadion
Stadion i dag
Året 2009 og deler av 2010 gjennomgjekk Sandnes stadion store oppgraderingar i samband med Adeccoliga-spel for Sandnes Ulf og NM i friidrett som vart arrangert i 2010. Sandnes Ulf sitt opprykk til Tippeligaen i 2011 medførte fleire oppgraderingar, mellom dei utviding av publikumskapasiteten og eit nytt mediehus midt på den gamle tribunen. Stadionet framstår i dag som eit moderne multifunksjonsanlegg med godkjende flaumlys, åtte løpebanar, VIP-lokale og over 4 100 sitteplassar.
Nemi
Innhald
Serien handlar om Nemi som har bleik hud, langt svart hår og svarte klede, og liker metal-musikk, Ringenes herre og diktarar som André Bjerke. Ho har eit sterkt hat til pelsbrukarar og folk ho oppfattar som dumme, til dømes blondiner eller folk som har ein svært ulik musikksmak frå henne. Noko av det ho likar best er tequila, sjokolade og å spela x-boks. Ho er ofte på pub der ho treffer mange ulike typar.
Cyan er namnet på Nemi si beste venninne, ei blåhåra jente med namn frå gifta cyanid. Cyan er nokså ulik Nemi på mange måtar. Til å byrja med i teikneserien prøvde Cyan å få Nemi til psykolog, noko som enda med ein psykolog som slukte smertestillande tablettar for å gløyme det fæle besøket. Cyan har seinare blitt meir vant med at Nemi aldri kjem til å finne seg ein fast jobb og slutte å gå på pub til uvanlege tider på døgnet.
Tim var saman med Cyan ei ri, men det gav seg etter kvart fordi han hadde seg med ei anna dame. Tim har pønkefrisyre og er no saman med ei stygg blondine.
I serien har Myhre mellom anna illustrert dikt av Edgar Allan Poe og André Bjerke med figurane sine.
Serieskaparen
Lise Myhre har ein del likskapar med hovudfiguren sin. Ho kler seg òg gjerne i svart og er glad i metal-musikk. Myhre byrja å arbeida i bladet Larsons gale verden etter vidaregående, der fekk ho ei side der ho kunne teikne stort sett kva ho ville. Denne sida vert kalla «Den Svarte Siden», som først var i svart-kvitt. Den første figuren som kunne likne på Nemi kom i 1997.
Bladet Nemi
Nemi har i dag eit eige blad der det også blir trykt striper som Rex Rudi, Lenore og Reservatet.
Jan Roar Leikvoll
Jan Roar Leikvoll var ein norsk skjønnlitterær forfattar frå Frekhaug i Nordhordland.
Leikvoll gjekk i 2002/2003 årskurset ved Skrivekunstakademiet i Hordaland. Han skreiv på nynorsk og debuterte på Det Norske Samlaget i 2008 med romanen Eit vintereventyr. Før det hadde han i 2000 gitt ut diktsamlinga Balanse på eige forlag. For andreromanen Fiolinane fekk Leikvoll Nynorsk litteraturpris i 2010. Han har også motteke Sigmund Skard-stipendet, Bjørnsonstipendet og Stig Sæterbakkens minnepris.
Jan Roar Leikvoll etterlét seg fleire ufullenda tekstar. Ein av desse tekstane vart redigert av David Aasen i forlaget Det Norske Samlaget på grunnlag av mellom anna samtalar han hadde hatt med forfattaren, og utgjeven i 2015 som boka Forkynnaren.
Bøker
Alle bøkene er utgjevne på Det Norske Samlaget i Oslo:
Worms
Worms er ein by sørvest i Tyskland i delstaten Rheinland-Pfalz med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen ligg ved Rhinen og er eit industrisenter kjend for den lokale vinen Liebfraumilch.
Namnet har keltisk opphav, Borbetomagus, som tyder «busetnad i fuktig område». Dette vart etter kvart til Vormatia på latinsk, som har vore nytta sidan 500-talet.
Geografi
Worms ligg ved den vestlege breidda til Rhinen mellom byane Ludwigshafen am Rhein og Mainz. Nord i byen renn sideelva Pfrimm ut i Rhinen, og i sør ei anna sideelv kalla Eisbach.
Historie
Byen vart grunnlagd av keltarar før romartida. Drusus erobra byen for romarane i år 14 fvt. Dei gav byen eit regulert gatemønster og bygde forum og tempel for Jupiter, Juno, Mars og Minerva (det siste vart bygd om til kyrkje då kristendomen vart innført). Worms var katolsk bispesete frå seinast 614 til 1801.
Karl den store, konge i Frankarriket, hadde eit palass i Worms. Biskopane administrerte byen og området rundt. Den mest vidkjende av biskopane i tidleg mellomalder var Burchard av Worms.
Domkyrkja i Worms vart bygd i romansk stil, og er ein av de viktigaste romanske kyrkjene i Tyskland. Saman med dei romanske domkyrkjene i nabobyane Speyer og Mainz er ho ei såkalla «keiserkatedral» (Kaiserdom).
Worms var åstad for mange viktige hendingar i Tyskland si historie. I 1122 vart Wormskonkordatet underteikna her. Og her Reichstag hadde sesjonar her i 1521, som enda med at keisar Karl V leverte ut det vidkjende ediktet i Worms, som erklærte Martin Luther fredlaus og ein kjetter. Worms var eit tidleg senter for boktrykkarkunsten. I 1689 vart byen nesten heilt øydelagt av franske troppar. Under den andre verdskrigen vart byen hardt bombardert.
Worms hadde i hundreår ein stor jødisk folkesetnad, og har ein synagoge, som først vart nemnd i 1034, i tillegg til den eldste bevarte jødiske gravplassen i Europa. Den kjende jødiske tenkaren rabbi Meir av Rothenburg er fødd i byen.
Byen er òg ein av dei såkalla Nibelungen-byane (sjå Nibelungenlied).
Rwanda
Rwanda er ein republikk sentralt i Afrika. Landet er eit av dei minste på det afrikanske fastlandet, og grensar mot Den demokratiske republikken Kongo (DR Kongo), Uganda, Tanzania og Burundi. Rwanda har over tolv millionar innbyggjarar fordelt på 26 338 km², noko som gjer landet til eit av dei tettast folkesette i Afrika. Hovudstaden er Kigali, som ligg sentralt i landet. Rwanda ligg like sør for ekvator, og landskapet er prega av fjell i vest og savannar i aust, og over heile landet finst det mange innsjøar. Landet har eit tropisk klima, med to regntider og to tørketider kvart år.
Hugleik Alvsson
Hugleik Alvsson var ein konge av Ynglingeætta, som rådde etter at Alrekssønene Yngve og Alv hadde drepe kvarandre. Han var son av Alv, og rådde på vegner av Yngvesønene Jorund og Eirik.
Ynglingesoga fortel at Hugleik var ein fredeleg konge, rik, men «knipin på gods». Han hadde mange spelemenn i følgjet sitt, som spela harpe, fele og gigje. Han var og i lag med seidmenn og trollmenn, skriv Snorre. Han vart jaga ut og felt av kongane Hake og Hagbard, og fall på Fyrisvollane. Hake sjølv felte han, fortel Snorre. Etter dette rådde Hake for Uppsala i tre vintrar, og kjempene hans var ute på hærferd. Søskenbarna til Hugleik, Jorund og Eirik, kom sidan attende og hemna han.
Hugleik kan knytast til namnet Hygelac. Hygelac er nemnd som hærkonge i Béowulf, og var konge over gautane noko seinare. Han er elles berre nemnd i Ynglingesoga, og ikkje i andre kjelder. Hake er bror av Hagbard, kjend frå forteljinga om Hagbard og Signe, og moglegvis same mann som Hoc Healfdene, nemnd i Béowulf. Her er han far til Hnæf og Hildeburh, som båe var blanda inn i Finnsborgstriden. Hnæf er omtala som hocing ('son av Hoc'), eller healfdene, eit namn som sidan feste seg som eigennamn (Halvdan).
Rwanda
Folkesetnaden er ung, og dei fleste av innbyggjarane i landet bur i landlege område. Innbyggjarane er i hovudsak samansett av dei tre etniske gruppene hutu, tutsi og twa. Den største religionen i landet er kristendom, og det meste utbreidde språket er njaruanda. Engelsk, fransk og swahili har òg offisiell status. Landet er ein republikk med presidenten som statsoverhovud. Den sitjande presidenten er Paul Kagame, som har sete i vervet sidan 2000. Rwanda er eitt av berre tre land i verda med kvinneleg fleirtal i parlamentet, saman med Bolivia og Cuba. Landet har sidan 2006 vore inndelt i fem provinsar.
Området blei folkesett av jegerar og samlarar i stein- og jernalderen, og seinare av bantufolk. Rwanda var opphavleg eit kongedøme, og var styrt av eit aristokrati av tutsiar. Landet blei kolonisert av Tyskland i 1884 som ein del av Tysk Austafrika saman med Tanzania og Burundi, og deretter av Belgia, som invaderte landet i 1916 under fyrste verdskrigen. Etter første verdskrigen blei området som dekker dagens Rwanda og nabolandet Burundi avstått som krigsutbytte til Belgia. Begge dei europeiske nasjonane støtta tutsiane, og i 1959 gjorde hutuane opprør, som enda med at mange tutsiar blei drepne. I 1962 blei det skipa ein sjølvstendig, hutu-dominert republikk. Aukande etniske konfliktar mellom hutuane og tutsiane førte fram til folkemordet i Rwanda i 1994, der eit anslått tal på 500 000–1 000 000 tutsiar og moderate hutuar blei drepne.
Økonomien i landet leid kraftig som følgje av folkemordet i 1994, men har sidan henta seg opp. President Kagame gjennomførte fleire tiltak for å modernisera økonomien i landet. Omtrent 90 % av innbyggjarane er sysselsette i landbruket, som for det meste er sjølvbergingsjordbruk. Dei viktigaste eksportvarene er kaffi og te. Landet har få naturressursar og lite utvikla industri. Fleire turistar har byrja å koma til Rwanda, særleg for å oppleva naturen i landet. Musikk og dans er sentralt i den rwandiske kulturen, med trommer som det viktigaste instrumentet. Tradisjonell kunst og kunsthandverk blir produsert over heile landet.
Geografi
Med sine 26 338 km² er det fjerde minste landet på det afrikanske fastlandet etter Gambia, Eswatini og Djibouti. Rwanda er på storleik med nabolandet Burundi, eller med Haiti og Albania. Heile landet er høgland; det lågaste punktet er elva Ruzizi, 950 meter over havet. Rwanda ligg i det sentrale Aust-Afrika, og grenser mot Den demokratiske republikken Kongo i vest, Uganda i nord, Tanzania i aust og Burundi i sør. Landet ligg like sør for ekvator, og er ein innlandstat. Hovudstaden Kigali ligg omtrent midt i landet.
Grensa mellom nedbørsfelta til elvene Nilen og Kongo går gjennom Rwanda frå nord til sør. Rundt 80 % av landet er del av nedbørsfeltet til Nilen, medan resten (20 %) tilhøyrer nedbørsfeltet til Kongo. Dei fleste større elvene i landet ligg på austsida av vasskiljet mellom Kongo og Nilen. Unntaket er Ruzizi, som munnar ut i Tanganyikasjøen. Den lengste elva i landet er Nyabarongo, som byrjar i den nordvestlige delen av landet, renn nordover, austover og deretter søraustover før ho renn saman med Ruvubu og dannar Kagera, som vidare renn nordover langs grensa mot Tanzania. Nyabarongo–Kagera munnar omsider ut i Victoriasjøen og dannar Nilen. Kjelda i Nyungweskogen er blant stadane som kan reknast for å vera den fjernaste kjelda til Nilen.
Den største innsjøen er Kivusjøen som dekkjer botnen av den vestre delen av Riftdalen (Albertinerifta) langs grensa mot DR Kongo. Med ei maksimal djupne på 480 meter er han blant dei tjue djupaste innsjøane i verda. Andre store innsjøar er Burerasjøen, Ruhondosjøen, Muhazisjøen, Rwerusjøen og Ihemasjøen.
Knud Enemark Jensen
Knud Enemark Jensen var ein dansk syklist.
Rwanda
Geografi
Sentrale og vestlege Rwanda er fjell- og åslendt. Difor blir landet nokre gonger gjeve den franske nemninga Pays des mille collines ('Landet med tusen åsar'). Dei høgaste toppane ligg i den vulkanske fjellkjeda Virunga i nordvest. Fjellkjeda strekkjer seg inn i nabolanda Kongo og Uganda, og består av åtte større vulkanar. Ein av desse er Karisimbi, det høgaste punktet i landet på 4507 meter over havet. Den vestlege delen av landet er ein del av ein økoregion som består av fjellskogen i Albertinerifta. Området ligg mellom 1 500 og 2 500 meter over havet. Sentrale delar av Rwanda er prega av bølgjande åsar og dalar, medan den austre delen av landet i hovudsak består av savannar, sletter og sumpar som strekkjer seg ned mot Kageradalen, 1 220 meter over havet.
Knud Enemark Jensen
Sommar-OL 1960
Enemark deltok under sommar-OL 1960 i Roma, der han var del av det danske laget på 100 kilometer lagtempo. Laget var bestod i tillegg av Vagn Bangsborg, Niels Baunsøe og Jørgen B. Jørgensen. Dei kjempa om bronsemedaljen då Enemark berre ti kilometer før mål ropte til dei andre at han var svimmel. Etter eit par kilometer til sakka han farten, vingla litt, kolta og uveta. Få timar seinare døydde han på sjukehuset utan å ha kome til att. Fyrst trudde ein at temperaturen på over 40 grader og eit heteslag var årsaka, men visse kjelder seier at obduksjonen viste spor av amfetamin og at den danske trenaren hadde gjeve Enemark og eit par av lagkameratane eit preparat som skulle forbetre blodsirkulasjonen. Tidlegare i laupet vart òg lagkameraten Jørgen B. Jørgensen dårleg, han braut og vart frakta til eit sjukehus i Roma, men klarte seg utan varige men. Det har aldri vore ført prov for at Enemark tok amfetamin før laupet. Trass mangelen på bevis var det dødsfallet hans som sette i gang arbeidet mot doping, og som fekk Den internasjonale olympiske komitéen (IOK) til å reagere på dopingproblema.
Rwanda
Klima og miljø
Klimaet i Rwanda er tropisk regnklima med nedbør fordelt over størstedelen av året, men minst i tida mai-august. Regelmessig årleg tørketid gjev savanneklima i delar av landet, mest utprega i aust. I blant kan det kome lengre tørkeperiodar. Den geografiske fordelinga av nedbøren er prega av den kompliserte topografien og årsnedbør på 1000–1500 mm er vanleg. Temperaturen varierer særs lite frå månad til månad og middeltemperaturen er kring 20 °C i omkring 1500 meters høgd, og i fjella kan det kome både frost og snø. Særleg i den tørre årstida kan det vere store skilnad på dag- og nattetemperaturen. Rubona har ein årleg nedbørsnormal på 1179 mm.
Rwanda har mildare temperaturar enn det som er typisk for område nær ekvator, noko som kjem av høgda landet ligg på. Temperaturen i hovudstaden Kigali, som ligg i sentrum av landet, varierer mellom 12 og 27 °C på dagleg basis, med lite variasjon gjennom året. Fjellområda i vest og nord er stort sett kjøligare enn den lågareliggande delen av landet i aust. Det er to regntider i løpet av året. Den første varer frå februar til juni, og den andre frå september til desember. Desse er skilde av to tørketider. Den lengste varer frå juni til september, då det ofte ikkje kjem nedbør i det heile, og ei kortare tørketid frå desember til februar. Klimaet er fuktigare vest og nordvest i landet enn i aust og søraust.
Syfteland
Syfteland, eller Søfteland, er ein tettstad i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke. Tettstaden har. Staden ligg nord for Osøyro. E39 går gjennom Syfteland.
Rwanda
Klima og miljø
Nokre av miljøproblema i Rwanda er avskoging med etterfylgjande jorderosjon, utarming av jorda og utbreidd tjuvjakt. Nesten all elektrisitet blir produsert av vasskraft.
Global oppvarming har forårsaka ei endring i mønsteret i regntida i Rwanda. Ifølgje ein rapport frå Strategic Foresight Group har klimaendringar redusert talet på regnvêrsdager i året, og har òg ført til hyppigare styrtregn. Begge endringane har ført til vanskar for bønder og redusert produktiviteten i landbruket. Ifølgje Strategic Foresight opplever Rwanda òg ei aukande oppvarming – gjennomsnittstemperaturen har auka på mellom 0,7 °C og 0,9 °C i løpet av dei siste femti åra, og det er estimert at dette vil auka til 2 °C innan 2050.
Flora og fauna
I forhistorisk tid var ein tredel av dagens Rwanda dekt av fjellskog. Slik urvegetasjon er no stort sett avgrensa til dei tre nasjonalparkane i landet – Nyungweskogen, Volcanoes og Akagera – medan område med terrassedyrking stort sett dominerer resten av landet. I 2007 var rundt 2 407,5 km² av landet dekt av skog. Det var ein nedgang på 64 % frå 1960, då landet hadde 6 590 km² skog. Det største gjenverande skogområdet, Nyungweskogen, har 200 ulike treslag, i tillegg til eit mangfald av orkidéar og begoniaer. Vegetasjonen i Volcanoes er stort sett bambus og lyngheier, med små skogområde. Akagera har derimot eit savanne-økosystem der akasietre dominerer floraen. Det er fleire sjeldne eller truga plantearter i Akagera.
Det er kjend rundt 670 fugleartar i Rwanda, og fuglelivet varierer mellom dei austlege og vestlege delane av landet. Nyungweskogen i vest har 280 registrerte arter, der 26 er endemiske for Albertinerifta. Fugleartane edelfrankolin og regnbueturako er endemiske for området. I det austlege Rwanda finn ein savannefuglar som svarthovudgonolek, i tillegg til fuglar som hovudsakleg held til i sumpar og innsjøar, som storkar og traner.
Edelkastanje
Edelkastanje (Castanea sativa) er eit lauvfellande tre som framfor alt veks i Middelhavslanda. Det kan vekse lengst sør i Skandinavia og iblant få mogne nøtter der. Kastanjetre liknar eik i form og storleik, og blir nesten like gamle, sjølv om dei veks raskare til full storleik. Blomstrane veks i store oppreiste klasar.
Rwanda
Flora og fauna
Entomologiske undersøkingar i landet har avslørt eit rikt mangfald av knelarar, mellom dei ein nyoppdaga art.
Eldre historie
Området som utgjer dagens Rwanda har vore grønt og fruktbart i mange tusen år, sjølv i løpet av den siste istida. Det er ikkje kjent når området først blei folkesett, men ein går ut frå at menneske flytta inn kort tid etter den siste istida, anten i neolittisk tid, for rundt ti tusen år sidan, eller i perioden som følgde, opp til rundt 3000 f.Kr. Ein rekner med at dei tidlegaste innbyggjarane i regionen var forfedrane til twa-folket, ei gruppe pygméfolk som framleis lever i Rwanda. Arkeologiske utgravingar utførte frå 1950-åra og seinare har funne bevis for sparsam busetjing av jegerar og samlarar i regionen i sein steinalder, følgd av ein større del busetjarar frå tidleg jernalder. Twa-folket blei seinare fordrivne av innvandrande bantufolk, fyrst hutuane på 1000-talet, som rydda jord for å driva jordbruk, og deretter tutsiane, som var eit kvegfolk, i løpet av 1400-talet.
Det første tutsikongedømmet skal ha blitt oppretta av kong Gihanga kring 1090, men det finst inkje bevis på at han faktisk eksisterte. Den tidlegaste forma for sosial organisering i området var klanar (ubwoko). Frå 1400-talet byrja klanane å samla seg til kongerike, og innan 1700 eksisterte rundt åtte kongerike i dagens Rwanda. Eit av desse var Kongeriket Rwanda, styrt av tutsi-klanen nyiginya, som blei stadig meir dominerande frå midten av 1700-talet. Riket nådde si største utstrekking på 1800-talet under kong Kigeli Rwabugiri, som erobra fleire mindre statar og utvida kongeriket mot vest og nord. Kongen innførte fleire administrative reformer som førte til at skilnadene voks mellom hutu- og tutsifolkesetnaden. Desse inkluderte uburetwa, eit system med tvangsarbeid som hutuane måtte utføra for å få tilgang til landområde som var blitt beslaglagt frå dei, og ubuhake, der hutuar hadde høve til å nytta kveg som tilhøyrte tutsiar i byte mot økonomiske og personlege tenester.
Kolonitida
Under Berlin-konferansen i 1884 blei området tildelt Tyskland som ein del av Tysk Austafrika saman med Burundi og Tanzania, noko som markerte byrjinga på kolonitida. Den første europearen som vitja Rwanda var austerrikske Oskar Baumann tidleg i 1890-åra. Den tyske oppdagaren Gustav Adolf von Götzen var den første europearen som i betydeleg grad utforska landet, då han i 1894 reiste frå Tanganyika til Kivusjøen i vest, og møtte kongen på vegen. Den tyske kolonimakta styrte Rwanda indirekte gjennom det eksisterande monarkiet, og den sosiale strukturen i landet blei ikkje nemneverdig endra. Tyskarane fremja idéen om at tutsiane var den overlegne rasen i landet, noko som bidrog til auka skilje mellom hutuane og tutsiane.
Sjølvstende
Grégoire Kayibanda blei innsett som den fyrste presidenten i Rwanda etter valet den 26. oktober 1962, og landet blei styrt som ein hutu-dominert eittpartistat under Parti du Mouvement et dei l'émancipation hutu (Parmehutu), som hadde fått full kontroll over nasjonal politikk. I 1963 blei Rwanda invadert av ein tutsi-gerilja frå Burundi. Angrepet blei slått ned og nye, omfattande valdshandlingar mot tutsiane byrja, der over 10 000 tutsiar blei drepne mellom desember 1963 og januar 1964. Alle dei gjenverande tutsi-politikarane i landet blei avretta.
I juli 1973 tok forsvarsministeren Juvénal Habyarimana makta i eit militærkupp. All politisk verksemd i landet blei forboden, og diskriminering mot tutsiane heldt fram, sjølv om dei opplevde mindre vald enn tidlegare og landet naut større økonomisk velstand. I 1975 danna president Habyarimana partiet Mouvement révolutionnaire national pour le développement (MRND), med mål om å fremja fred, eining og nasjonal utvikling. Den nye regjeringa innførte ein ny grunnlov som gjorde landet til ein totalitær eittpartistat der alle innbyggjarar var nøydde til tilhøyra MRND. Grunnloven blei godkjend i ei folkerøysting i desember 1978. Det blei halde presidentval nokre veker seinare, og Habyarimana var som president for MRND den einaste kandidaten på stemmesetelen. Han blei gjenvald i 1983 og igjen i 1988, kvar gong som einaste kandidat.
Borgarkrig og folkemord
Den 6. april 1994 blei eit fly med presidentane Juvénal Habyarimana frå Rwanda og Cyprien Ntaryamira frå Burundi, skote ned då det var i ferd med å landa i Kigali. Begge presidentane døydde.
Kagame sine tutsi-leidde RPF-troppar gjenopptok raskt borgarkrigen etter at folkemordet starta, og tok gradvis kontroll over Rwanda. Innan juli 1994 hadde dei kontroll over heile landet. Opprørarane overvann hutu-regimet og avslutta folkemordet. Av frykt for represaliar etter RPF si overtaking flykta omtrent to millionar hutuar til nabolanda Burundi, Tanzania, Uganda og Zaire, noko som resulterte i ei større flyktningkrise i regionen.
Det internasjonale tribunalet for Rwanda (ICTR) blei oppretta av Tryggingsrådet i SN i 1995 for å dømma dei ansvarlege for folkemordet, og det tradisjonelle rwandiske rettssystemet gacaca blei gjeninnført i 2001.
Nyare historie
I 1996 invaderte militære styrkar frå Rwanda nabolandet Zaïre (dagens DR Kongo) for å slå ned på fleire opprørargrupper av hutuar som hadde flykta dit etter folkemordet og som brukte landet som ein base for å gjennomføra angrep i Rwanda. Saman med Uganda allierte Rwanda seg med Laurent-Désiré Kabila, ein opprørsleiar frå det austlege Zaïre som var motstandar av den mangeårige diktatoren i landet, Mobutu Sese Seko. Rwanda deltok aktivt i opprøret, som blei kjent som den fyrste krigen i Kongo. Seko fall i mai 1997 og Kabila blei innsett som leiar same året. I 1998 bad Kabila rwandiske og ugandiske styrkar om å forlata landet, men verken Rwanda eller Uganda gjekk med på dette, noko som resulterte i den andre krigen i Kongo. Etter mange forsøk på ei løysing av konflikten blei det i 2002 inngått ei fredsavtale som innebar tilbaketrekking av rwandiske troppar frå Kongo mot at ekstremistiske hutu-militsar blei avvæpna.
I 2000 blei Paul Kagame innsett som den nye presidenten i landet, og i 2003 vann han det første presidentvalet sidan 1994. Same året blei det vedteke ein ny grunnlov Rwanda etter ei folkerøysting. Kagame blei gjenvald igjen i 2010 og 2017. I løpet av 2000-talet har det blitt gjennomført fleire tiltak for å modernisera økonomien i landet, og landet har opplevd større økonomisk vekst og utvikling. Landet sin HDI (indeks for menneskeleg utvikling) har hatt kraftig vekst, og delen fattige i landet blei redusert frå 57 % i 2006 til 45 % i 2011. Den forventa levealderen har òg auka, frå 46,6 år i 2000 til 59,7 år i 2015.
Folkesetnad
I 2019 anslo National Institute of Statistics of Rwanda (NISR) folketalet i landet til 12 374 397. Ved folketeljinga i 2012 hadde landet 10 515 973 innbyggjarar.
Rwanda er eit av dei tettast folkesette landa i Afrika, med 470 innbyggjarar per kvadratkilometer (estimert 2019). Historikarar som Gérard Prunier trur at årsaka til den høge folketettleiken delvis kan tilskrivast folkemordet i 1994. Det meste av folkesetnaden i landet bur i landlege strøk, og landsbyar og bustadhus er jamt fordelt over heile landet. Det einaste tynt folkesette området i landet er savanneområdet i den tidlegare provinsen Umutara og Akagera nasjonalpark i aust.
Den største byen er hovudstaden Kigali sentralt i landet, med over éin million innbyggjarar. Den raske folkeveksten i byen har lagt press på infrastrukturen. I 2012 var grensebyen Gisenyi i nordvest den nest største byen, med 126 000 innbyggjarar. Andre større byar er Ruhengeri, Butare og Muhanga, som alle har under 100 000 innbyggjarar.
Delen folk som budde i tettbygde strøk steg frå 6 % i 1990 til 16,6 % i 2006, og var anslege til å vera 17,4 % i 2020.
Folkegrupper
Folkesetnaden er i hovudsak samansett av dei tre etniske gruppene hutu, tutsi og twa. Den største gruppa er hutuane, som i 1994 utgjorde omtrent 85 % av folkesetnaden. Tutsiane utgjorde omtrent 14 % og twaane omtrent 1 %.
Twa er eit pygméfolk som stammar frå dei tidlegaste busetjarane i landet. Korleis ein skil hutuar og tutsiar frå kvarandre er meir omstridd.