cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Franz Liszt
Bakgrunn
Frå svært ung alder viste Liszt eit stort talent, og spelte lett avanserte komposisjoner frå bladet. Dei fyrste leksjonane hans vart gjevne av faren. Franz sin fyrste profesjonelle pianolærar var Johann Nepomuk Hummel, men far hans kunne til slutt ikkje lenger betale for timane. Lokale aristokratar la merke til det unge talentet og gav han eit stipend så han kunne reise til Wien med familien. Dette førte til at Liszt aldri lærte morsmålet ungarsk, noko han angra svært på i seinare brev og dagbøker.
Wien og Paris
I Wien fekk Liszt undervising i klaverteknikk av Carl Czerny, og av Antonio Salieri lærte han improvisasjon. 13. april 1823 gav han en konsert, og det vert sagt at 53 år gamle Beethoven gav han eit kyss for sitt glimrande spel. Same år forlet han Wien for å reise rundt og bli populær.
I Paris var Liszt på ein konsert med fiolinvirtuosen Paganini. Dette skal ha motivert han til å setje seg som mål å bli si tids største pianist. Han var stort sett åleine på sitt rom, og øvde ofte i over 10 timar dagleg. I denne perioden skreiv han 12 etydar, den mest berømte av dei er La Campanella, ein oktavstudie. Han var mykje saman med store samtidige komponistar som Frederic Chopin, Robert Schumann og Richard Wagner. Han fekk også impulsar frå forfattarar som Victor Hugo og George Sand.
Familie
Frå 1835 til 1839 budde Franz Liszt saman med Marie Catherine Sophie de Flavigny, betre kjend under pseudonymet Daniel Stern. Dei fekk to døtrer og ein son. Dottera Cosima gifta seg seinare med Richard Wagner.
I 1847 trefte Liszt Prinsesse Carolyne zu Sayn-Wittgenstein, og dei budde saman resten av livet hans.
Dirigent og komponist
I 1848 slutta Liszt å opptre offentleg på piano og reiste til Weimar i Tyskland, der han budde seg fram til 1861. I denne perioden arbeidde som dirigent på konsertar, og ved spesielle anledningar underviste han òg fleire pianistar, skreiv artiklar om Berlioz og Wagner, og produserte orkester- og koralstykka som hans omdøme som komponist hovudsakleg kviler på. Innsatsen hans på vegne av Wagner, som då var i eksil i Sveits, kuliminerte med den fyrste oppsetninga av Lohengrin i 1850.
Komposisjonane frå Weimar-perioden omfattar to pianokonsertar, i Ess-dur og A-dur, Totentanz, Concerto pathetique for to piano, solosonaten An Robert Schumann, diverse etydar, 15 ungarske rapsodiar, 12 symfoniske dikt, Dante-symfonien, Faust-symfonien, den 13. salme for solotenor, kor og orkester, samt koret til Herders dramatiske scener Prometheus, og Graner Fest Messe.
Liszt drog til Roma i 1861, og vart teken opp i fransiskanarordenen i 1865. Frå 1869 og utover fordelte Liszt si tid mellom Roma og Weimar, der han om sommaren heldt fram med å undervise utan å ta betalt. Frå 1876 til han døydde i Bayreuth i Tyskland i 1886, underviste Liszt i fleire månadar ved det ungarske konservatoriet i Budapest.
Karasukelva
Karasuk (russisk Карасук) er ei elv i Novosibirsk oblast i Russland. Elva er 531 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Karasuk spring ut 100 km sørvest for Novosibirsk, på 190 moh. Ho renn sørvestover gjennom ein vid dal sør på Barabasteppene, til ho munnar ut i eit endorheisk bekken med små sjøar og myrområde rundt 105 moh, på grensa til Kasakhstan. Ved høg vasstand renn noko vatn frå aust for byen Karasuk sørover over Tsjuman (russisk: Чуман) til elva Burla (russisk: Бурла), og ein annan del i nordleg retning over greina Baganjonok (russisk: Баганёнок) til elva Bagan (russisk: Баган). Karasuk har ingen større sideelvar.
I den nedre delen av elva ligg byen og jernbaneknutepunktet Karasuk.
Kjeldeområdet til Karasuk vart 26. mars 2007 erklært som spesielt verneverdig område.
Vitskap i 2000
Vitskapsåret 2000 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 2000.
Siena
Siena er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Siena i regionen Toscana og har om lag 55 000 innbyggjarar.
Det historiske senteret i Siena er ein del av verdsarvlista til UNESCO. Byen er også kjend for Palio di Siena, eit årleg hesteløp på sentrumsplassen Piazza del Campo med lange tradisjonar.
Historie
Siena vart først busett av etruskarar (om lag 900 fvt. til 400 fvt.) og ei stamme kalla Saina. Under keisar Augustus vart han ein romersk by kalla Saena Julia . Dei første skriftlege kjeldene som nemner byen er frå 70 evt. Siena kan ha vore under gallarane sin kontroll då dei plyndra Roma i 390.
Byemblemet til Siena viser ein houlv som gjev mat til spedborna Romulus og Remus. I følgje segna vart Siena grunnlagd av Senius, sonen til Remus. Forskarar meiner at namnet kjem frå den etruskiske stamma kalla Saina, det romerske familienamnet Saenii eller det latinske ordet senex ('gamal') eller seneo ('å vere gamal').
Siena voks ikkje stort under romarane. Han låg ikkje nær nokre større vegar og handelen gjekk derfor tregt. Det var først då langobardar erobra området at byen byrja å vokse. Sidan dei gamle romarvegane låg utsett til for åtak frå Austromarriket, la langobardane frå Roma og nordover til Siena. Siena blømde då som ein handelsstasjon og den konstante straumen av pilegrimar på veg til Roma var ei fast inntekt i hundreåra som følgde.
Susannah Melvoin
Susannah Melvoin er ein USA-amerikansk songar og låtskrivar, mest kjend for arbeidet med Prince i midten av 1980-åra. Ho kjem frå ein musikalsk familie og er tvillingsystera til musikaren Wendy Melvoin, systera til Jonathan Melvoin og dottera til jazzpianisten Michael Melvoin.
Siena
Historie
I 774 erobra Karl den store byen og området. Fleire familiar fekk makt i området og då Matilda av Toscana døydde i 1115 vart markgrevskapet Tuscia, som hadde vore i familien hennar, Kanossa, sin eigedom, delt opp i fleire sjølvstyrte område.
Susannah Melvoin
Susanna arbeidde mykje med Prince i midten av 1980-åra i då systera Wendy' var medlem av The Revolution. På denne tida var ho solovokalist for eit av sideprosjekta til Prince, The Family. Prince skreiv The Family-songen «Nothing Compares 2 U» frå 1985, om Melvoin. Denne songen vart ein stor hit då Sinéad O'Connor spelte han inn i 1990. Melvoin var trulova med Prince, og medan dei var saman skreiv han fleire songar om ho.
Siena
Historie
Siena blømde under desse nye tilhøva og vart eit stort senter for banktenester og ein viktig aktør på ullmarknaden. Han vart først styrt av ein biskop, men adelen i byen fekk stadig meir makt og då dei gav biskopen hjelp i ein strid med Arezzo enda det heile med at Siena erklærte seg sjølvstendig frå bispedømet i 1167.
Susannah Melvoin
Som låtskrivar har ho vore medlåtskrivar på songar framførte av Madonna, Eric Clapton og Doyle Bramhall II frå Arc Angels.
Ho var gift med Doyle Bramhall II frå 1997 til 2010 og har to døtrer med han.
Siena
Historie
4. september 1260 slo dei senesiske ghibellinarane med støtte frå kong Manfred av Sicilia dei florentinske guelfarane i slaget ved Montaperti. Hæren frå Siena mønstra 20 000 mann, medan florentinarane hadde 33 000. Florentinarane gjorde fleire forsøk på å ta byen før hæren til Siena slo til med eit motåtak. Forrædarar i styrkane til Firenze tok livet av flaggberarane og i kaoset som følgde braut den florentinske hæren saman og flykta frå slagmarka. Om lag halvparten av den florentinske hæren mista livet. Nederlaget var så stort at sjølv i dag når dei to byane møtes innan idrett så kan supporterane frå Siena ofte rope «Husk Montaperti!» til Firenze sine supporterar.
Universitetet i Siena vart grunnlagd i 1203 og er kjend for fakulteta innan jus og medisin og er framleis eit av dei viktigaste universiteta i Italia. Siena var ein rival til Firenze innan kultur på 1200- og 1300-talet og den viktige mellomaldermålaren Duccio di Buoninsegna (1253–1319) var frå Siena. Siena vart hardt råka av Svartedauden i 1348 og uheldige økonomiske verksemder. Byen hamna til slutt under Gian Galeazzo Visconti av Milano for å forsvare seg mot utvidingane til Firenze.
I 1404 vart Visconti-familien kasta ut og eit styre av ti forstandarar vart oppretta i allianse med Firenze mot kong Ladislas av Napoli. Då Pius II frå Siena vart vald til pave, kom Piccolomini-familien og andre adelsfamiliar til makta, men då han døydde vart byen igjen folkestyrt. I 1472 oppretta republikken Monte dei Paschi, ein bank som framleis er aktiv i dag og er ein av dei eldste bankane i verda i drift. Adelen kom igjen til makta under Pandolfo Petrucci i 1487 med støtte frå Firenze og Alfonso av Calabria. Petrucci, som styrte byen effektivt fram til han døydde, var ein kunst- og vitskapselskar som forsvarte byen mot Cesare Borgia. Pandolfo vart etterfølgd av sonen Borghese, som vart fjerna av søskenbarnet Raffaello med hjelp frå Medici-paven Leo X. Den siste frå Petrucci-slekta var Fabio som vart jaga bort av innbyggjarane i 1523. Dei indre stridane starta igjen og folkestyret i byen dreiv bort Noveschi-familien som var støtta av pave Klemens VII. Paven sende ein hær for å hjelpe adelen, men hæren vart slått ved Camollia i 1526. Keisar Karl V nytta den kaotiske situasjonen og sette ein spansk garnison i byen. Innbyggjarane jaga denne ut i 1552 og allierte seg med Frankrike. Karl aksepterte ikkje dette og sende generalen Gian Giacomo Medici for å kringsetje byen med ein samla hær frå keisaren og Firenze.
Styret i Siena lét Piero Strozzi forsvare byen. Han vart slått i slaget ved Mariciano i august 1554 og alt håp var ute. Etter 18 månader med motstand overgav dei seg til Firenze den 17. april 1555, noko som markerte slutten på Republikken Siena. Den nye spanske kongen Filip skulda store summar til Medici, avstod byen til storhertugdømet Toscana, der han vart verande fram til samlinga av Italia på 1800-talet.
Wishing You Were Here
«Wishing You Were Here» er ein song skriven av Peter Cetera for gruppa Chicago og spelt inn for albumet deira Chicago VII (1974), med solovokal av Terry Kath, medan Cetera song mellomspelet. Det var den tredje singelen frå albumet og han nådde 11. plassen den amerikanske Billboard Hot 100, niandeplassen på Cash Box Top 100 og toppen av Easy Listening-lista. Kath og Cetera nyta dei vanlege instrumenta sine på denne innspelinga, slik at Kath spelar bass og Cetera gitar.
The Beach Boys var ved Caribou Ranch då «Wishing You Were Here» vart spelt inn og tre av medlemmane i bandet, Al Jardine, Carl Wilson, and Dennis Wilson song korvokal på songen.
The Beach Boys fortsette å samarbeide med Chicago i 1975, då dei to banda samarbeidde på «Beachago»-turneen. «Wishing You Were Here,» og andre Chicago-songar som «Feelin' Stronger Every Day,» vart spelt av dei to banda i lag.
Tajmyrøya
Tajmyrøya (russisk Остров Таймыр, Ostrov Tajmyr) er ei stor øy langs kysten av Karahavet i Russland. Ho er 33 km lang og i snitt om lag 10 km brei. Øya ligg vest for Tajmyrbukta i eit område med mange skjer vest for Tajmyrhalvøya. Det smale sundet mellom Tajmyrøya og kysten av Sibir heiter Proliv Tajmyrskij og er om lag 3 km breitt.
Kysten av Tajmyrøya og nokre av dei større naboøyane, som Nansenøya, Bonevi og Pilota Makhotkina er forreven med mange viker. Sunda mellom Tajmyrøya og naboøyane er òg noko labyrintaktig. Geologisk er alle desse kystøyane ei fortsetjing av Nordenskiöldøyane som ligg lenger nord.
Havet omkring Tajmyrøya er dekt av pakkis med noko polynja gjennom den lange og bitre vinteren og det er sjølv isflak i farvatnet om sommaren.
Tajmyrøya høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.
Historie
I oktober 1900, under den skjebnesvangre siste ekspedisjonen til Baron Eduard von Toll, vart det oppretta vinterkvarter for skipet hans «Zarja» på Nabljudenijøya og det vart bygd ein forskingsstasjon her. Dette er ei lita granittøy som ligg sørvest for Tajmyrøya i bukta som Baron Toll kalla Bukhta Kolin Artsjera (Colin Archer-bukta), etter skipsverftet der «Zarja» vart bygd.
På mange kart står Tajmyrøya berre oppført som Tajmyra. Ho må ikkje forvekslast med øya Malyj Tajmyr, som ligg i Laptevhavet utanfor søraustkysten av Severnaja Zemlja.
Jelsa
Jelsa er ein strandstad og eit sokn i Suldal kommune i Ryfylke i Rogaland fylke. Det har før i tida også vore ein kommune.
Strandstaden Jelsa
Staden ligg på ei halvøy ved Jelsafjorden. Her finst barneskule, barnehage, daglegvarebutikk, bensinstasjon, bu- og omsorgssenter (lagt ned i 2018) og eit steinknuseri. Tidlegare var det og ein tønnefabrikk her men denne blei lagt ned vinteren 2009. Kvar sommar er det mykje folk som ferierer i sommarhus, hytter eller båt. Jelsa krins, som omfattar strandstaden med næraste omgjevnad, har 184 innbyggjarar (2013)
Jelsa sokn
Soknet femnar i dag om bygdene på kvar side av ytre Sandsfjorden. I 1877 blei Erfjord sokn utskilt frå Jelsa, og det innebar at flatevidda til soknet blei halvert. Jelsa sokn høyrer til Ryfylke prosti.
Jelsa kommune
Då dei norske kommunane blei oppretta ved formannskapslovene i 1837 femna Jelsa kommune om sokna Jelsa og Sand. Sand blei frådelt som eigen kommune i 1858, og den gjenverande kommunen hadde då 2 606 innbyggjarar. I 1914 blei også Erfjord frådelt som eigen kommune, og etterlét Jelsa med 1 539 innbyggjarar. I 1965 blei endeleg Jelsa kommune med i alt 1 025 innbyggjarar nedlagd og storparten blei ein del av Suldal kommune. Unnataka var Kaltveit krins (89 innbyggjarar) og Buer krins (8 innbyggjarar) som blei lagde til høvesvis Finnøy og Hjelmeland kommunar.
Historikk
I seglskutene si stordomstid på slutten av 1600-talet var Jelsa ein langt meir sentral stad. Dette vesle neset var då ein naturleg stoppestad for båtar som skulle innover i fjordane og ut att. På 1700-talet blei det bygd dampskipskai på Bjergsted, der det òg etterkvart kom gjestgjeveri og bakeri. Handverkarane budde tett i tett i små kvite hus på Noresjøen, og blei kalla strandsitjarar fordi dei reiste frå strand til strand i Ryfylke for å få arbeid. I 1775 opna ei rik dame med namn Marcille Riiberg ein skule for strandsitjarbarna på Noresjøen. Det skulle også vere ein gratis lærarskule som skulle gi utdanning som omgangsskulelærar for to ungdommar kvart andre år. Marcille Riiberg var allereie eigar av Jelsa kyrkje, og ville sette arva si i eit fond som skulle drive skulen og halde kyrkja ved like. Det fondet blei kalla Den Riibergske Stiftelse, og framleis er kyrkja i privat eige under ho. Skulen er no gjort om til museum med omvising kvar laurdag og søndag i sommarmånadene.
Vasilij Maksimov
Bakgrunn
Maksimov vart fødd inn i ei bondefamilie i landsbyen Lopino nær Novaja Ladoga. Tidleg vart han foreldrelaus, arbeidde så i ein verkstad der dei framstilte og selde ikonmåleri. Der lærte han å måle. I 1863 tok han til ved Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg. Året etter vart han medlem av eit kunstnarartell danna av P.N. Krestonovtsev, etter døme av Ivan Kramskoj. Artellet eksisterte berre eit år og vart så oppløyst. Maksimov måla Sjukt barn (1864) på den tid, eit bilete som akademiet belønna med ein gullmedalje.
Maksimov fullførte alle kursa ved akademiet på berre tre år. I 1865 avslo han (slik gruppa på 14 leia av Ivan Kramskoj tidlegare hadde gjort) å take del i tevlinga til akademiets store gullmedalje. Han argumenterte med at han ikkje trong studere utlands (det var ein del av prisen), han ville heller studere den russiske landsbyen. Etter han hadde avlagt alle prøvene ved kunstakademiet flytta han til landsbyen Sjubino i Tver-guvernementet. Han måla der bilete frå bondelivet, og tente elles til livets opphald som målerilærar i ein høgadelsfamilie.
Bondemålar
Maksimovs måleri Bestemors forteljingar (1867) vart vist på ei Peredvizjnikij-utstilling, der det vann ein pris og vart kjøpt av Pavel Tretjakov. I 1872 fekk han innpass i Peredvizjnikij-gruppa, og vart snøgt eit av gruppas mest prominente og urikkelege medlemer. Ilja Repin omtala Maksimov som «den mest unknuselege steinen i fundamentet til peredvizhnechestvo». Maksimov måla mange bilete frå bondebefolkningas kvardag.
Måleri i den realistiske stilen var ikkje lengre mote i Maksimovs seinare leveår. Han heldt likevel fram med å måle bilete som i all hovudsak henta motiv frå bondelivet. Til desse fanst det knapt kjøparar, og kunstnaren levde eit liv i fattigdom og sjukdom.
Han døydde i St. Petersburg.
Call on Me av Chicago
«Call on Me» er ein song skriven av Lee Loughnane for gruppa Chicago og spelt inn for albumet deira Chicago VII (1974), med Peter Cetera på solovokal. Det vart den andre singelen frå albumet, og han nådde sjetteplassen på den amerikanske Billboard Hot 100 og toppen av Easy Listening-lista.
«Call on Me» var den første Loughnane-songen som bandet gav ut.
Svalbard radio
Svalbard radio (LGS) er ein norsk kystradiostasjon som ligg i Longyearbyen. Spitsbergen radio/LFG var den fyrste radiostasjonen i arktisk område da han blei starta 22. november 1911. Dette var før Svalbardtraktaten, og stasjonen blei lagt på norsk okkupert territorium i Green Harbour i Grønfjorden.
Etter Svalbard kom under norsk herredøme i 1925, blei namnet endra til Svalbard radio/LGS og etter kvart flytta til Skjeringa i Longyearbyen. Den lange vinteren utan båtkommunikasjon var hovudmotivet for å opprette trådlaus forbinding med fastlandet. Stasjonen var den fyrste i arktisk område og dekte det meste av Ishavet. Han blei eit knutepunkt for kommunikasjon frå dei arktiske områda til resten av verda. Gruvedrifta var ansvarleg for ni av ti telegram fyrste vinter. Snart blei Spitsbergen radio au til stor nytte for fangstflåten som kvar sesong var i havområda rundt Svalbard.
Bjørnøy radio/LJB blei starta i 1919. Frå 1996 er han fjernstyrt frå Bodø radio. Isfjord radio/LML blei sett i gang i 1933 på Kapp Linné og på Hopen blei Hopen radio/LMR grunnlagt like etter andre verdskrigen. Au i Ny-Ålesund var det ei tid kystradio: Ny-Ålesund radio/LJN. I tillegg hadde dei sovjetrussiske gruvebyane radiostasjonar: Barentsburg radio/UKS2, Pyramiden, Grumant og Coles Bay, med russiske kallesignal.
Učka
Učka (italiensk: Monte Maggiore) er det høgaste fjellet på halvøya Istria nord i Kroatia. Fjelltoppen Vojak er det høgaste punktet med 1 401 m.
Učka er synleg stort sett alle stader frå halvøya og har snødekke enkelte månadar av året. Byen Opatija (italiensk Abbazia) skal ha vore ein populær feriestad i Habsburgmonarkiet sidan han låg «i skuggen» til Učka, som i følgje ei segn skal verne mot den steikande middelhavsvarmen om sommaren.
Dnepr-Bug-estuaret
Dnepr-Bugestuaret (ukrainsk Дніпровсько-Бузький лиман) er eit ope estuar, eller liman, av dei to elvane Dnepr og Sørlege Bug. Det ligg på nordkysten av Svartehavet, sør i Ukraina. Den viktigaste byen ved estuaret er Otsjakiv.
Estuaret består av to delar, det breie Dneprestuaret (55 km langt, opp til 17 km breitt), og det smale Bugestuaret (47 km langt, frå 5 til 11 km breitt). I snitt er djupna 6–7 m og den største djupna er 12 m.
Estuaret vert nytta som skipslei, som fritidsområde og fiske.
André Gorz
André Gorz var ein austerriksk/fransk venstreradikal filosof. Han blei fødd i Wien og emigrerte til Frankrike i 1949, der han blei ein del av det eksistentialistiske miljøet rundt Jean-Paul Sartre og tidsskriftet Les Temps Modernes.
Virke
Han debuterer i 1957 med den sjølvbiografiske roman Le Traitor (Svikaren). Om lag samtidig tek arbeidet hans ei meir politisk retning og frå og med utgivinga av Stratégie ouvrière et néocapitalisme i 1964 og frametter er han kjend som ein av den nye venstresida sine viktigaste tenkjarar.
Etter ein økologisk fase i 1970-åra kom Gorz sitt store internasjonale gjennombrot i byrjinga av 1980-åra, då han gav ut dei to små bøkene Adieux au prolétariat (1980) og Les Chemins du Paradis (1983). Frå og med desse to bøkene og fram til i dag kan Gorz sitt overordna prosjekt seiast å vere ein freistnad på å bringe den Marxske eller marxistiske samfunnsteorien og venstresosialistisk politikk med inn i det postindustrielle samfunnet, eller, som ein ofte seier i dag, kunnskapssamfunnet.
Gorz har blant anna ein visjon om eit samfunn med borgarløn. Sentrale tema i dette prosjektet er ideen om frigjering som ei frigjering frå lønsarbeidet, som han meinte er på veg ut som ei følgje av den aukande automatiseringa av produksjonen, og ein tilhøyrande analyse av kapitalismen som ein kriseramma og døyande produksjonsmåte/samfunnsform. I motsetning til mange andre venstreorienterte tenkjarar heldt Gorz såleis fast på forestillinga om at eit postkapitalistisk samfunn (sosialisme/kommunisme) ikkje berre er ønskjeleg, men òg mogleg.
Sjølv om Gorz i Skandinavia er mest kjend for dei ovannemnde utgivingane frå 1980-åra, har han sidan då gitt ut fleire viktige bøker. Særleg kan nemnast: Métamorphoses du travail frå 1988 (engelsk utgåve frå 1989: Critique of Economic Reason), Misères du présent, richesse du possible frå 1997 (engelsk utgåve frå 1999: Reclaiming Work) og L'immateriel frå 2003 (tysk utgåve frå 2004: Wissen, Wert und Kapital).
I den sistnemnde boka tok Gorz for seg tilhøvet mellom kunnskapsøkonomi og kapitalisme. I motsetning til det herskande synet hevda Gorz at overgangen til kunnskapsøkonomien kastar kapitalismen ut i krise, ettersom det er eit avgrunnsdjupt motsetningstilhøve mellom kunnskap på den eine sida og dei grunnleggjande kategoriane i kapitalismen på den andre — verdi, lønsarbeid og kapital. Ifølgje Gorz peikar kunnskapsøkonomien såleis i retning av det han omtalar som eit «kunnskapskommunistisk» samfunn. Med L'immateriel kan ein såleis seie at Gorz har skapt ein «kunnskapsmarxisme». (I det danske tidsskriftet Social Kritik nr. 107, 2006, finst det eit lengre intervju der Gorz gjer greie for desse tankane).
Seinast (i 2006) har André Gorz gitt ut ei lita skjønnlitterær-biografisk bok, Lettre à D, som ut over å vere eit kjærleiksbrev til kona hans, Dorine, rommar skildringar av og refleksjonar over det intellektuelle virket og utviklinga hans sidan 1950-åra. Lettre à D blei den siste boka hans. Ho kom på norsk i 2008, med tittelen Brev til D. En kjærlighetshistorie (Pax forlag).
666 Desdemona
666 Desdemona er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. juli 1908 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Norfolk
Norfolk er eit lågtliggande grevskap i Aust-England. Det grensar til Lincolnshire i vest, Cambridgeshire i vest og sørvest og Suffolk i sør. I nord og aust ligg kysten av Nordsjøen, mellom anna The Wash. Norfolk er det femte største seremonielle grevskapet med eit areal på 5371 km².
Av 34 ikkje-metropolitanske engelske grevskap er Norfolk den sjuande mest folkerike i England med 850 000 innbyggjarar. Området er stort sett landleg og har derfor låg folketettleik.
38 % av innbyggjarane grevskapet bur i Norwich, Great Yarmouth og King's Lynn. The Broads er eit nettverk av elvar og innsjøar, og ligg på austskysten av grevskapet ved grensa til Suffolk. Området har status som nasjonalpark. Historiske stader som sentrum av Norwich medverkar òg til turisme.
Kargatelva
Kargat (russisk Каргат) er ei elv i Novosibirsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Tsjulym frå høgre. Elva er 387 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Kargat spring ut i dei sørlege delane av Vasjuganmyrene, på 143 moh, og renn sørvestover over Barabasteppene, og munnar ut i Tsjulym på rundt 110 moh. Ein stor del av vassføringa fordampar og forsvinn i bakken, og middelvassføringa (ved landsbyen Nizjnij Kargat, 36 km frå munningen) er på berre 8,54 m³/s. I den nedre delen av elva er ho rundt 30 m brei og 2 m djup med ein straum på 0,1 m/s. Kargat har ingen større sideelvar.
Ved midtre delar av elva ligg byen Kargat, der elva vert kryssa av den transsibirske jarnvegen og hovudvegen M51. Kargat frys til i november og er dekt av is til vårløysinga i slutten av april.
Ekhinéi
Ekhinéi (gresk Εχιναίοι) er ein tidlegare kommune i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Ekhinéi inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Stylída.
Urdal
Urdal er eit etternamn samt ein grunnkrets i delområdet Ostereidet i Lindås kommune i Hordaland.
Giles Farnaby
Giles Farnaby (fødd kring 1563, gravlagd 25. november 1640) var ein engelsk komponist og og virginalist i renessansen og barokken.
Liv
Giles Farnaby vart fødd kring 1563, kanskje i Truro i Cornwall i England eller nær London. Faren hans, Thomas, var borgar av London og Giles kan ha vore i slekt med Thomas Farnaby (ca. 1575–1647), den kjende skulemeistaren frå Kent. Men det var syskenbornet hans, Nicholas Farnaby (ca. 1560–1630), som kan ha fått han inn på musikk. Nicholas lagde virginalar, eit ord som på denne tida omfatta heile familien av plukka tangentinstrument: cembalo, virginal, muselar og kanskje klavikord og det er for desse instrumenta musikkverka til Farnaby er mest kjend. Som faren var Giles òg opplært som snikkar eller skapmakar, og starta læretida si kring 1583 og oppgav dette faget som yrket hans resten av livet.
Han gifta seg med Katherine Roane den 28. mai 1587 og budde først i soknet St. Helen's, Bishopsgate, i London. Paret hadde ei
Trass i den sosiale bakgrunnen hans, som ikkje gav mykje tid til universitetsutdanning, tok han eksamen ved University of Oxford den 7. juli 1592, og fekk bachelor i musikk. Dette var same dag som John Bull, hans samtidige komponist, òg fekk graden sin. Bull kjende openbert Farnaby og påverka musikkstilen hans mykje.
I 1602 flytta familien til Aisthorpe i Lincolnshire, der dei vart verande fram til minst 1610. Farnaby fekk ei stilling i husstanden til Sir Nicholas Saunderson i Fillingham, som musikklærar for borna hans. I 1615 hadde Farnaby flytta attende til London, der han døydde i 1640 og vart gravlagd 25. november.
Verk
Farnaby vert rekna som ein av dei største engelske virginalistane, i lag med William Byrd, John Bull, Orlando Gibbons, Peter Philips og Thomas Tomkins og fleire. I motsetnad til desse, er han den einaste som ikkje ser ut til å ha vore profesjonell musikar.
Leif Gunnar Smerud
Leif Gunnar Smerud er ein norsk tidlegare fotballspelar, no fotballtrenar og psykolog. Sidan 1. januar 2011 har Smerud vore hovudtrenar i Hønefoss Ballklubb. Han tok laget opp til Tippeligaen på første forsøk, og vart for dette kåra til årets unge trener av Norsk Fotballtrenerforening. I 2009 var han assistenttrenar for Norges kvinnelandslag i fotball som tok bronse i EM i Finland. Han har tidlegare vore hovudtrenar for Mandalskameratene og Vikings jr-elite lag. Smerud er utdanna psykolog frå Københavns Universitet, og han har òg bakgrunn frå Norges Idrettshøgskole. Han har UEFA-A-lisens, og har heldt mange foredrag- og kurs for idrett og næringsliv.
Den galne måndagen
Den galne måndagen eller Galne-Måndagen var eit uvêr som slo inn over Vestlandet 11. mars 1822. Truleg mista rundt 300 mann livet på havet under stormen.
Uvêret kom særs brått på og dagen hadde starta med stille og fint vêr og blankt hav, og mange fiskarar skal ha kome frå fjordbygdene for å vere med på fisket, som hadde vore særs godt så langt det året. Ein gamal fiskar skal ha meint at han kunne sjå teikn på at det var uvêr i emne, men ingen valde å høyre på han og la ut til havs. Ut på dagen skya det til og det byrja å sludde og snø. Vinden auka raskt på til orkan. Munnlege overleveringar tydar på at 300 menneske drukna til havs og i tillegg omkom fleire på land då bygningar raste saman eller dei fraus i hel. I kyrkjebøkene kan ein telje opp om lag 150 menneske som omkom i stormen, men truleg vart berre dei som vart funne igjen skrivne opp i bøkene.
Uvêret levde lenge i lokale tradisjonar og mellom anna på Utsira vart det på folkemunne sagt: «Gud bevare oss for 11. mars!»
Vitskap i 2001
Vitskapsåret 2001 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 2001.
Den galne måndagen
Gjest Bårdsen
Gjest Bårdsen, meistertjuven og forfattaren, sat i arrest hos lensmannen på Byrknesøy i Gulen under hendinga og er kanskje den personen som har gjeve den mest detaljerte skriftlege skildringa av det som hende og det han kallar «Skrækkens Dag». Han skriv om at ingen hadde mistanke om vêret som var i vente då dei la utpå om morgonen. Medan dei vaksne mennene drog til sjøs, drog seks ungdommar ut på holmane for å skjere lyng, som vart nytta som fôr for dyra. Då uvêret slo til på føremiddagen skjøna alle på land at dette var særs ille for dei som var ute på fiske og på øyane. Mødrene var særs uroa over borna sine som var på øyane for å skjere lyng og prøvde desperat å få nokon til å redde dei, men ingen ville leggje ut på sjøen i dette uvêret. Til slutt kom dei til lensmannsgarden, og sidan lensmannen var borte prøvde dei å overtale lensmannskona om å sleppe fangane ut om dei ville dra til øyane å henta borna. Gjest klarte å overtale seks fastbuande til å dra ut i lag med han. Etter to timar med hardt slit kom dei fram til holmen, fann borna sterkt forkomne og tok dei med heim att.
Vêrsituasjon
Soknepresten i Kvinnherad, Peder Harboe Hertzberg (1775-1830) skildra òg vêret denne dagen og dagane før, og skildringane hans gjev eit bilete på kva vêrsituasjon som var over Nordsjøen og Sør-Noreg desse dagane. 10. mars, dagen før, skal det ha regna og blese storm frå sør, noko som tyder på at det mest truleg var eit kraftig lågtrykk var på veg inn mot Vestlandet. 11. mars skal det ha vore roleg vêr, men Hertzberg skriv vidare:
Bonden og lokalpolitkaren Ingebret Gulliksen på Klepp på Jæren hadde òg for vane å notere ned vêret. Han skildra at orkanen byrja om morgonen kl. 8 frå sørvest og var på det sterkaste kl. 11-12 og enda frå nordvest. Han skreiv at orkanen var så sterk at «ingen nulevende kan erindre sig», og at folk ikkje kunne «gå paa marken», «og nedrev på Jæderen en stor mængde Huse.» «I Stavanger blev Skibe og Pakhuse sønderslagne til en Værdi af over 20000 Species».
Dagen før stormen skal trykket ha vore så lågt over England at «folk gik paa Havbunden og opsamlede kostbarheder, som var tabte for 100 Aar siden». Om trykket verkeleg var så lågt må dette ha vore eit omfattande lågtrykk som må ha ramma heile Nordsjøen, Danmark og Nord-Tyskland.
Ut frå opplysningane er det heilt klart snakk om eit uvanleg kraftig lågtrykk og vinden har truleg vore på rundt 35 m/s, og på Utsira kanskje sterkare. Lågtrykka i våre område kjem vanlegvis inn frå vest og dette lågtrykket var ikkje noko unntak. Sidan lufta blæs mot klokka rundt eit lågtrykk på den nordlege halvkula stemmer det bra med observasjonane om at det bles kraftig frå sør dagen før, då lågtrykket låg vest i havet. At det var fint vêr på Vestlandet først på dagen tyder på at det kan ha vore austleg vind. Dette er ein «godvêrsvind» og den vindretninga som oftast gjev fint vêr på Vestlandet. I så fall kan lågtrykkssenteret ha vore sørvest for Vestlandet og gått uvanleg raskt nordaustover.
Det er derimot ikkje vanleg at store lågtrykk flyttar seg så raskt og dette kan tyde på at det kanskje har vore snakk om eit hissig sekundært lågtrykk. Desse sekundære lågtrykka dannar seg stundom på kaldfronten som kjem i lag med hovudlågtrykket. Stundom kan desse sekundære lågtrykka utvikle seg særs raskt, flytte seg raskt avgarde og gje særs kraftig vind. I dette tilfellet kan då eit slikt sekundært lågtrykk ha flytta seg nordover langs kysten. Denne typen lågtrykk har den kraftigaste vinden sør og vest for senteret, medan det kan blese forholdsvis roleg austavind nord for senteret. Dette stemmer nokså bra med observasjonane om at det bles sterkt på Jæren alt kl. 09, medan det i Gulen og Kvinnheard tilsynelatande var fint vêr på dette tidspunktet. Etter kvart som lågtrykket då gjekk nord-nordaustover vil austavinden ha gått over på sørvest og etter kvart nordvest og samstundes ha auka brått på.
Stefan Ishizaki
Ishizaki er fødd i Stockholm og har ein japansk far.
Han har spelt for
Antoine Forqueray
Antoine Forqueray (fødd september 1672 i Paris, død 28. juni 1745 i Mantes-la-Jolie) var ein fransk komponist og kongeleg kammermusikar, og ved sidan av Marin Marais den viktigaste gambisten ved hoffet til Ludvig den 14.
Biografi
Familien Forqueray stamma frå Chaumes-en-Brie i Seine-et-Marne. Antoine Forqueray er den andre i ei line av komponistar som omfattar faren Michael I (1650-1714), broren Michael II (1681-1757) og Nicolas Gilles (1703-1761), alle organistar, og ikkje minst sonen Jean-Baptiste (1699-1782) som lik faren var gambist og komponist.
I aprilnummeret 1682 av tidsskriftet Mercure Galant vert det sagt at den særs unge bassgambespelaren Forqueray fekk æra av å spele for Ludvig den 14, og kongen avgjorde at unge musikaren skulle oppfostrast ved hoffet og få opplæring i gambespel. Etter at Forqueray hadde utvikla seg til ein virtuos gambist vart han utnemnd til musikar (musicien ordinaire) ved det kongelege kapellet (La Chambre du Roy).
I kapellet musiserte han saman med François Couperin, Robert de Visée og andre. Under hans framføringar akkompagnerte kona hans han på cembalo fram til 1710. Han vart ved hoffet til han trekte seg tilbake i 1730, og busette seg då i Mantes-la Jolie. Sonen Jean-Baptiste Forqueray overtok stillinga hans ved hoffet i 1742.
I Versailles fekk han ikkje berre ry for improvisasjonane sine, men han skreiv òg gambemusikk. Sonen samla ein del av musikken i Pièces dei Viole (1747), som i tillegg til gambestykka inneheldt ein versjon av stykka for cembalo. Musikken hans er av ein ganske robust italiensk karakter i motsetnad til den affekterte og sterkt ornamenterte stilen som var vanleg i Frankrike den gongen, og som til dømes pregar verka til Marin Marais.
Lucas Cranach den eldre
Lucas Cranach den eldre var ein tysk målar og grafikar under renessansen. Han var fødd i Kronach og døydde i Weimar.
Liv og gjerning
Lucas Cranach var son til målaren Hans Maler. Truleg lærde han i fyrste omgang å måle av faren, deretter reiste han rimelegvis rundt som lærling hos sørtyske målarar, slik hans samtidige Matthias Grünewald gjorde.
Frå januar 1508 høyrde Cranach til eliten i Wittenberg, med rett til å føre familievåpen. Same året sende kurfyrsten han på eit diplomatisk oppdrag til Mechelen i Nederlanda, der han og andre familiemedlemmer laga portrett av keisar Maxmilliam I og den seinare keisaren Karl V.
Árni Gautur Arason
Árni Gautur Arason er ein islandsk fotballspelar. Han er målvakt og kjend for sine snøgge reaksjonsredningar. Han spela fast på det islandske landslaget fram til 2007.
Lucas Cranach den eldre
Liv og gjerning
Kringom 1512 gifta Cranach seg med Barbara Brengebier, dotter til borgarmeisteren i Gotha. År 1512 opna Cranach ei skjenkestove for vin, og i 1520 var han i stand til å kjøpe eit apotek i Wittenberg, nokre få år dreiv han bokhandel, papirhandel og var forleggar. Cranach møtte i 1524 den store målaren Albrecht Dürer i Nürnberg. Dürer teikna då eit sølvstiftportrett av Cranach.
I perioden 1519/20 og gjentekne periodar frå 1535 sat Cranch som bykasserar for Wittenberg. Vidare var han medlem av byrådet i perioden 1528/29, og var borgarmeister i fleire bolkar frå 1537 til 1544. Åra 1523-32 var han elles i teneste hos 'Johan den standhaftige', den dåverande kurfyrsten over Sachsen.
I Wittenberg var Cranch ein nær venn av Philipp Melanchthon og Martin Luther. Cranach og kona hans var trulovarar då Luther gifta seg med Katharina von Bora, og Cranach stod fadder for Luthers eldste son. Cranach var den viktigaste målaren for den tyske reformasjonen, og gjennom grafikken som vart distribuert i reformatoriske skrifter over heile Tyskland deltok han også i den samtidige, religiøse debatten.
Frå 1532 gjekk Cranach for enno ein Sachsen-fyrste, Johan Fredrik I. Då kurfyrsten i 1547 var teken til fange, etter å ha tapt den schmalkaldiske krigen, fylgde Cranach, på oppfordring, den tilfangetekne fyrsten til Augsburg og deretter til Innsbruck. Også medan herren hans sat i fangenskap arbeidde han både for han og for folk som vitja han. Sonen Lucas Cranach den yngre hadde då teke over målarverkstaden i Wittenberg. I Augsburg vart Cranach elles kjend med Tizian.
I 1549 fylgde Cranach kurfyrsten til hans nye residens i Weimar. Fire år seinare døydde Cranach i Weimar, men då i heimen til dottera. Huset står enno og vert framleis kalla Cranachhaus.
Tara
Tara har fleire tydingar:
Diamond League
Samsung Diamond League er eit årleg friidrettsstemne som vert arrangert av det internasjonale friidrettsforbundet kvart år. Diamond League vart skipa fyrste gongen i 2010 som erstatning for den tidlegare Golden League.
I motsetnad til Golden League, der målet var å auka profilen til dei leiande europeiske friidrettstevlingane, prøver Diamond League å styrkja friidrett på verdsbasis. Diamond League er fordelt på ulike stemne i dei ulike medlemslanda over ein periode på fleire månader. I 2012 gjekk Diamond League frå mai til september. Noreg er også eit medlemsland i Diamond League og Bislett Games var i 2012 ein del av Diamond League.
Barbus
Barbus er ei slekt av karpefiskar. Typearten er den mellomeuropeiske flodbarben (Barbus barbus, først kalla Cyprinus barbus). Namnet viser til skjeggtrådane rundt munnen og er avleidd frå latin barba, 'skjegg'.
Slekta Barbus er blitt brukt som eit oppsamlingstakson for hundrevis av ulike karpefiskar som eigenleg ikkje er så nært i slekt. Desse fiskane omfatta dei fleste artene i gruppa barbar. Berrebi et al. snevra i 1996 Barbus inn til berre å omfatta arter frå Europa, Vest-Asia og Nord-Afrika. Alle barbar frå Afrika sør for Sahara og sørlege og austlege delar av Asia er flytta til andre slekter, mellom anna Puntius.
Barbus i Berrebi si tyding frå 1996 omfatta to grupper. Ei nordleg med fem svelgtenner i hovudraden og papillar på underleppa, og ein sørleg med fire svelgtenner og ingen papillar. Gruppene skil seg òg genetisk. Den sørlege gruppa er no skild ut som slekta Luciobarbus med utbreiing frå Marokko og Den iberiske halvøya austover til Aralsjøen.
Barbus i snever tyding er tetraploid med 2n = 4x = 100 kromosom. Dei er mellomstore fiskar med fire skjeggtrådar rundt den overbitne munnen. Kroppen er langstrekt og sylindrisk. Storleiken på skjela varierer mykje. Det vanlegaste habitatet er elver med klart, rennande, men ikkje for kaldt vann, men fiskane finst òg i innsjøar.
Isfjord radio
Isfjord radio er ein fjernstyrt norsk radiostasjon på Svalbard. Han er plassert heilt ytst i Isfjorden, på Kapp Linné. No er stasjonen automatisert og fjernstyrt frå Bodø radio. Bygga som høyrer til radiostasjonen blir om vintrane nytta til overnatting for turistar. Sommarstid er han for det meste ikkje i bruk, bortsett frå enkelte mastergradskurs i regi av UNIS. Stasjonen vert driven med energi frå eit dieseldrive generator.
Stasjonen blei oppretta i 1933 etter spørsmål frå Sovjetunionen, av di vanskelege is- og vêrforhold stendig skapte problem for skipsfarten til gruvebyane i Isfjorden. Eit sovjetisk skipsforlis var den utslagsgivande faktoren, og ein bemanna radiostasjon med eit fyr var på plass i trettiåra. Da Svalbard blei evakuert i 1941 blei bygga rivne/brente ned. Rett etter at krigen var over blei radiostasjonen gjenoppbygd på same plass som før. I det geofysiske året 1957 58 blei stasjonen utvida med eit nytt hovudbygg og nytt generatorrom.
Etter Svalbard fekk fiberoptisk kabelsamband til fastlandet har Isfjord radio utspelt rolla si som hovudrelestasjon for telekommunikasjonen til og frå Svalbard. Stasjonen er likevel viktig for Telenor blant anna som fjernstyrt kystradiostasjon (frå Bodø Radio) og for flysikringstenesta. Sommaren 2011 vert det sett opp nye master for kringkasting av maritim tryggleiksinformasjon i Arktis (Navtex - NBDP), noko som er et samarbeid mellom Telenor maritim radio, Kystverket og Det norske meteorologiske institutt. Dette anlegget vert fjernstyrt frå Vardø radio. Telenor selde i 2006 bygga til Store Norske Spitsbergen Kulkompani, som leiger dei ut til turistformål. Frå 1. januar 2008 er turistselskapet Basecamp spitsbergen leigetakar.
KV Åhav
KV Åhav er eit norsk kystvaktfartøy som opererer i indre kystvakt, og ligg under KV Nord. KV Åhav har ansvaret for området mellom Bodø og Rørvik.
Mangan
Mangan er eit grunnstoff med kjemisk symbol Mn og atomnummer 25. Det er eit transisjonsmetall og ligg i gruppe 7 i periodesystemet.
Flodbarbe
Flodbarbe eller skjeggkarpe (Barbus barbus) er ein fisk i karpefamilien. Han er tilpassa hurtigstrøymande vatn og høyrer heime i midtre elveløp i Mellom-Europa, som av og til blir kalla barberegionen. Som mange andre karpefiskar har han skjeggtrådar (fire), av dette kjem namnet barbe (frå latin for 'skjegg'). Vanleg storleik er 30-50 cm, men dei blir opptil 120 cm lange og 16 kg tunge. Dei største eksemplara er tekne i Dnepr og tilhøyrer underarten B. b. borysthenicus (Borysthenes = Dnepr).
Mangan
Særlege kjenneteikn
Mangan kan ha mange oksidasjonstrinn i sambindingar. Sambindingar der mangan har oksidasjonstrinn +7 er sterke oksidasjonsmiddel.
Flodbarbe
Utbreiing
Arten finst i midtre Europa, frå Aust-England og Vest-Frankrike og austover til Dnepr. Han manglar i Sør-Europa (der han blir erstatta av nærstående artar) og i Norden. Han finst både ved elvebotnen og i ope vatn i midtdelen av elvene.
Mangan
Bruk
Kaliumpermanganat vert brukt som reagens i redokstitreringar. Permanganationet har sterk farge medan sambindingar der mangan har andre oksidasjonstal er fargelause. Dette gjer det lett å finna endepunktet for titreringa.
Mangan(IV)oksid kan brukast i batteri.
Wolfram
Wolfram er eit transisjonsmetall. Det er plassert i gruppe 6 i d-blokka i det periodiske systemet.
Mangan
Bruk
Metallet vert brukt i ulike legeringar.
Flodbarbe
Levevis
Flodbarber lever av krepsdyr, insektlarvar og blautdyr og rogn av andre fiskar. Dei kan òg ta småfisk og eta plantekost.
Mangan
Biologisk rolle
Mangansambindingar er viktige for funksjonen til nokre enzym.
Wolfram
Bruk
Wolfram vert brukt til glødetråd i lyspærer.
Mangan
Førekomst
Mangan finst for ein stor del i pyrolusitt. Metallet vert utvunne i Burkina Faso.
Wolfram
Namnet
Grunnstoffet wolfram er kalla opp etter mineralet wolframitt, som det utgjer ein del av. Wolfram er òg eit tysk mannsnamn.
Mangan
Kjemi
Mangan kan ha mange ulike oksidasjonstal i sambindingar, og dannar mellom anna:
Flodbarbe
Levevis
Hannen blir kjønnsmogen etter tre til fire år, hoa etter fem til åtte år. Dei vandrar oppover i elvene for å gyta og gyter i juni-juli. Dei slepp 8-12 tusen egg per kilo kroppsvekt. Egga mæler ca. 2 mm og er giftige.
Mangan
Tryggleik
Permanganat er sterke oksidasjonsmiddel.
Flodbarbe
Barbe og mennesket
Flodbarben er ein populær sportsfisk. Han blir òg teken på nót og ruser.
Slekta Barbus
Flodbarben høyrer til ei stor slekt. Det er svært omdiskutert kva for artar som høyrer til slekta, og i kva grad ulike bestandar skal reknast som eigne arter eller underartar av ein art. Etter ei inndeling finst det 308 artar.
Friaren
Friaren, òg kalla Friarfossen, Geitfossen eller Skageflåfossen, er den 58. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Fossen ligg tvers over fjorden for Dei sju systrene og det vert sagt at Friaren gjer kur på dei.
Fossen vert stundom omtalt med ei høgd på 440 meter, men fossen er ikkje høgare enn om lag 275 meter.
Muzio Clementi
Muzio Clementi var ein italiensk komponist, pianist og musikkpedagog under klassisismen. Han er rekna som ein av grunnlegjarane av moderne klaverspel, og den første til å skrive spesielt tilpassa pianomusikk. Clementi var også pianoprodusent og notegutgjevar.
Liv
Muzio Filippo Vincenzo Francesco Saverio Clementi vart fødd i Roma, men verka hovudsakleg i England. Han var ei tid dirigent for den italienske operaen i London. Han er best kjend for samlingane av pianostudiar, Gradus ad Parnassum, som Claude Debussy sin komposisjon Doctor Gradus ad Parnassum (første sats i suiten Children's Corner) er ein referanse til. Clementi skreiv eit sekstitals klaversonater som påverka utviklinga av denne sjangeren. an skreiv også vokal og kammermusikk og fleire symfoniar.
Muzio Clementi døydde i Evesham i England, 80 år gammal. Han er gravlagd i Westminster Abbey i London.
Rákhes i Fthiótida
Rákhes (gresk Ράχες) er ein landsby i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Rákhes var hovudsete i den tidlegare kommunen Ekhinéi, som no er ei kommunaleining i kommunen Stylída.
Velebit
Velebit er den største, men ikkje høgaste fjellkjeda i Kroatia. Den høgaste toppen i fjellkjeda er Vaganski Vrh på 1 757 m. Fjellkjeda er ein del av Dei dinariske Alpane, og ligg langs kysten av Adriahavet, og Lika i indre strøk. Velebit byrjar nær Senj i nordvest ved fjellovergangen Vratnik, og endar opp 145 km lenger søraust nær kjelda til elva Zrmanja og byen Knin.
Velebit vert vanlegvis delt inn i fire område:
Ein gangsti kalla Premužićeva staza (Premužić sin sti) går gjennom dei nordlege og midtre delane av Velebit. Gangstien vart bygd mellom 1930 og 1933 og knyter saman nordlege og sørlege delar av Velebit. Han er 50 km lang, og mange område i Velebit hadde vore utilgjengeleg utan denne.
Velebit har òg den lengste og djupaste grotta i Kroatia. Den tredelte «Lukina jama»-grotta er 1 392 meter djup, medan «Slovačka jama» er 1 320 m.
Den imponerande naturen på Velebit har gjort det til eit nasjonalsymbol i Kroatia. Det finst ei patriotisk folkevis kalla Vila Velebita, som personifiserer ein slavisk fe som Velebit.
På Velebit kan ein sjå Degenia velebitica, ein endemisk og verna planteart av hundesennepfamilien.
Vladimir Lenin
Vladimir Iljitsj Lenin var grunnleggjaren av den moderne kommunismen og den sovjetiske staten. På Karl Marx si tid og frametter blei omgrepa sosialistisk, kommunistisk og sosialdemokratisk ofte bruka om kvarandre, men frå og med Lenin er kommunisme ei særskild retning i politikken.
Bolsjevikane tok makta i Russland i oktober/november 1917. Lenin stod i brodden for denne maktovertakinga, etter at han hadde komme tilbake til Russland frå eksil i utlandet. Statsmakta skulle no byggjast på arbeidarråda (sovjeta), men i løpet av borgarkrigen 1918-1920, som også vestlege land blanda seg inn i, mista desse råda mykje av makta si. Etter at både andre sosialistiske parti og organiserte fløyer i kommunistpartiet blei forbodne, låg heile den reelle makta i den nye sovjetstaten i leiinga for kommunistpartiet. Lenin var likevel tilhengar av eit visst fritt ordskifte innanfor partiet, men etter at han døydde i 1924, og Josef Stalin gradvis tok all makt i parti og stat, blei det slutt på dette. Då blei det politiske politiet bruka mot opposisjonen i partiet, der Lev Trotskij var ein leiande figur.
American Le Mans Series
American Le Mans Series er ein motorsportserie som går føre seg i USA og Canada. Serien nyttar dei same reglane som 24-timarsløpet i Le Mans og følgjeleg nyttar serien dei same fire bilklassane: Le Mans Prototypes 1 og 2, som er særbygde sportsvognprototypar, og 2 GT-klassar for produksjonsbaserte sportsbilar. Lengda på løpa varierer frå 2 timar til opptil 12 timar. American Le Mans Series vart skipa av den amerikanske forretningsmannen Don Panoz og var arrangert for fyrste gong i 1999.
Girolamo Frescobaldi
Det mest kjende verket hans er Fiori Musicali (1635) - 'Musikalske blomar', orgelmusikk til bruk i messa. Johann Sebastian Bach hadde ein kopi av dette verket.
Johann Jakob Froberger (1616-1667) var elev av Frescobaldi. Louis Couperin, Georg Böhm, Dietrich Buxtehude, Johann Sebastian Bach og Johann Pachelbel er komponistar som gjennom Froberger har vorte påverka av Frescobaldi. Påverknaden går heilt til vår eiga tid, György Ligeti (1926-2006) skreiv i 1951 ein ricercar han kalla Ommagio a Girolamo Frescobaldi.
Vitskap i 2006
Vitskapsåret 2006 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 2006.