cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ar-Raqqah
Al-Nusra-fronten tok kontroll over byen i mars 2013, under Den syriske borgarkrigen. Han kom seinare under styret til Den islamske staten i Irak og Levanten (ISIL), som gjorde han til hovudkvarteret sitt i Syria. Ar-Raqqah er derfor blitt utsett for luftåtak frå dei syriske styresmaktene, USA og andre arabiske land.
Tidleg islamsk tid
Kring 8 km vest for ar-Raqqah låg det uferdige sigersmonumentet Heraqla frå Harun al-Rashid-perioden. Det er sagt å vere til minne om erobringa av den bysantinske byen Herakleia i Vesleasia i 806. Andre teoriar knytt det til kosmologiske hendingar. Monumentet er bevart i understrukturen til ein firkanta bygning i midten av ei sirkelforma mur som er 500 meter i diameter. Den øvre delen av monumentet vart aldri gjort ferdig då Harun al-Rashid brått døydde i Khurasan.
2000-talet
Den al Qaida-tilknytte Al-Nusra-fronten innførte sjarialover og reiste det svarte flagget til jihad på det sentrale torget i byen. Tidleg i juni, sa «emiren av Raqqa» frå Den islamske staten Irak og Levanten (ISIL) sa dei var opne for å ta i mot klagar ved hovudkvarteret deira i Raqqa, og at dei tiltalte «ville bli sendt til sjariaretten for Irak og Al-Sham».
Sidan mai har ISIL teke eit fastare grep om byen, på kostnad av Den frie syriske armeen og Al-Nusra-fronten. ISIS held ofte avrettingar på offentlege plassar i byen av alawittar eller mistenkte støttespelarar til Bashar al-Assad. Dei har òg angripe og vandalisert kyrkjer som den armensk-katolske Martyrkyrkja, som sidan har blitt omgjort til hovudkvarter for ISIS. Dei kristne i Ar-Raqqah, som før borgarkrigen starta var kring 10%, har stort sett flykta frå byen.
Tidleg islamsk tid
Etter at hoffet vart flytta attende til Bagdad i 809, vart ar-Raqqah verande hovudstad i den vestlege delen av riket, som inkluderte Egypt.
Nedgang og beduin-perioden
Ar-Raqqah vart mindre viktig seint på 800-talet på grunn av stadige krigar mellom abbasidane og tulunidane og så med sjia-rørsla til karmatittane. I perioden under hamdanidane i 940-åra, var byen i rask nedgang. Mot slutten av 900-talet til byrjinga av 1100-talet, var al-Raqqah kontrollert av beduin-dynasti. Banu Numayr hadde beitemarkene sine i Diyār Muḍar og uqalidane hadde senteret sitt i Qal'at Ja'bar.
Ny bløming
Ar-Raqqah opplevde ei ny velstandstid, basert på jordbruk og industriproduksjon, under zangidane og Ajjubide-dynastiet på 1100-talet og første halvdel av 1200-talet. Mest kjend er den blåglaserte Raqqa-keramikken. Bāb Baghdād (Bagdadporten) og den såkalla Qasr al-Banāt (Kvinneborga) frå denne perioden står framleis. Den kjende herskaren 'Imād ad-Dīn Zangī, som vart drepen i 1146, vart først gravlagd her. Ar-Raqqah vart øydelagd under mongolkrigane i 1260-åra. Det finst ein rapport om drapet på den siste innbyggjarane i byruinane i 1288.
1900-talet
Veksten til byen gjorde derimot at arkeologiske spor vart fjerna. Palassområdet er i dag nesten heilt dekt av busetnader, i tillegg til det første området med den antikke ar-Raqqa (i dag Mishlab) og det første industriområdet til abbasidane (i dag al-Mukhtalţa). Berre delar av området er arkeologisk utgrave. Festninga frå 1100-talet vart ferjan i 1950-åra (i dag Dawwār as-Sā'a, klokketårnssirkelen). I 1980-åra vart det sett i gang redningsutgravingar av palassområdet i tillegg til at bymurane frå abbasidane med Bāb Baghdād og dei to hovudmonumenta, Abbaside-moskéen og Qasr al-Banāt vart bevarte.
2000-talet
I mars 2013, under den syriske borgarkrigen, gjekk islamistiske jihadistar frå Al-Nusra-fronten og andre grupper inn i ar-Raqqa og dreiv ut regjeringsstyrkane. Dei tok kontroll over sentrum av byen og reiv ned statuen av den tidlegare presidenten i Syria Hafez al-Assad,
Hellenstisk og bysantinsk Kallinikos
Selevkidekongen Selevkos II Kallinikos (regjerte 246–225 fvt.) grunnla ar-Raqqah som Kallinikos (på gresk Καλλίνικος), kalla opp etter seg sjølv. I bysantinsk tid var byen ei kort stund kalla Leontoupolis (Λεοντόπολις eller «Løvebyen») av keisar Leo I (regjerte 457–474 evt.), men namnet Kallinikos vart hengande ved. I 542 vart byen øydelagd under invasjonen til dei persiske sasanidane under sjahansjah Khusrau I Anushirvan (regjerte 531–579), men vart bygd opp att av den bysantinsk keisaren Justinianus I av Austromarriket I (regjerte 527–565).
På 500-talet vart Kallinikos eit senter for syrisk kristendom. Deir Mār Zakkā, eller St. Zacchaeusklosteret, ligg på ein tell like nord for byen, i dag Tall al-Bi'a, vart kjend. Ein mosaikkinskripsjon der er datert til år 509, truleg frå perioden då klosteret vart grunnlagd. Deir Mār Zakkā er nemnt i forskjellige kjelder fram til 900-talet. Det andre viktige klosteret i området var Bīzūnāklosteret eller 'Dairā d-Esţunā', 'Søyleklosteret'. På 800-talet, då ar-Raqqah tente som hovudstad for den vestlege halvdelen av Abbaside-kalifatet, vart dette klosteret setet for den syriske patriarken av Antiokia.
Tidleg islamsk tid
Mellom 771–772 bygde abbaside-kalifen al-Mansur ein garnison i byen kring 200 meter vest for ar-Raqqah for ei avdeling av den persiske armeen hans. Han vart kalla ar-Rāfiqah, «følgjesveinen». Styrken til abbaside-militæret er framleis tydleg i dag i den imponerande bymuren i ar-Rāfiqah.
Osmansk og moderne tid
På 1500-talet var ar-Raqqah ein osmansk tollstasjon ved Eufrat. ar-Raqqah eyalet (den osmanske forma er stundom Rakka) vart oppretta. Hovudstaden i denne eyaleten og setet for valien var ikkje ar-Raqqah, men ar-Ruhā' kring 200 km nord for ar-Raqqah. På 1600-talet såg den osmanske reisande og forfattaren Evliya Çelebi berre arabisk og turkmenske nomadetelt i nærleiken av ruinane. Festninga vart delvis bygd opp att i 1683 og husa igjen ei janitsjaravdeling. Dei neste tiåra vart provinsen ar-Raqqah senteret for den osmanske stammebusetnadenpolitikken (iskân).
Byen ar-Raqqah vart folkesett på ny frå 1864 og framover, først som ein militær utpost, så som ein busetnad for tidlegare beduinske arabarar og tsjetsjenarar, som kom som flyktningar frå krigane i Kaukasus på midten av 1800-talet.
1900-talet
I 1950-åra, etter Koreakrigen, førte eit verdsomspennande bomullsoppsvinging til stor vekst i byen, og denne delen av det midtre Eufrat-området vart igjen dyrka opp. Bomull er framleis den viktigaste avlinga i regionen.
Bygningar
Uwais al-Qarni-moskéen står i byen.
2000-talet
I januar 2014 vart det rapportert at ISIS-militante i byen fekk kontroll over den vestlege delen av ein syrisk militærbase, medan gruppa stengde alle utdanningsinstitusjonar i byen, der ho har stått imot åtak frå opprørarar.
Det katolske bispedømet Callinicum
Callinicum er eit erkebispesete i den katolske kyrkja overført til Den syrisk-maronittiske kyrkja.
Tidleg islamsk tid
Ar-Raqqah vart strategisk viktigare i krigsåra mot slutten av Umayyade-kalifatet og byrjinga av Abbaside-regimet. Ar-Raqqah låg i krossvegen mellom Syria og Irak og vegen mellom Damaskus, Palmyra, den mellombelse kalifatresidensen Resafa, ar-Ruha' og dei bysantinske og kaukasiske krigsskodesplassane.
Det katolske bispedømet Callinicum
Den første biskopen som hadde denne tittelen var Francis Mansour Zayek, den første apostoliske eksarken som tente maronittiske katolikkar utanfor Libanon. Han vart utpeikt den 30. mai 1962. Den noverande erkebiskopen er Samir Mazloum, ein avgått hjelpebiskop frå patriarkatet i Antiokia.
Quneitra
Tidleg historie
I 1868 stod det i ei reisehandbok at staden var ein «ruinert landsby med kring 80 til 100 hus» og at ein stor khan stod blant ruinane.
Midtaustenkonflikten
Då dei moderne statane Syria og Israel fekk sjølvstendet sitt frå Frankrike og Storbritannia etter andre verdskrigen, vart Quneitra ein ny strategisk by sidan han låg berre 24 km frå grensa. Han vart ein blømande marknadsby med ein militær garnison og over 20 000 innbyggjarar, hovudsakleg arabarar.
Tidleg historie
Den moderne byen voks på siste halvdelen av 1800-talet kring ein gammal osmansk karavanserai, som vart bygd ved hjelp av stein frå ruinane av ein eldgammal busetnad. Midt i 1880-åra var Quneitra hovudbyen og setet for guvernementet Jaulân. Schmacher skreiv at han «bestod av 260 bygningar, som er stort sett solid bygd med basaltsteinar og har 1300 innbyggjarar, hovudsakleg tjerkessarar».
Under fyrste verdskrigen slo det australske kavaleriet osmanske tyrkarar der den 29. september 1918, før dei tok Damaskus (sjå òg slaget ved Megiddo i 1918). Quneitra var åstad for fleire slag under Syria-Libanon-felttoget under andre verdskrigen, inkludert slaget ved Damaskus og slaget ved Kissoué.
Seksdagarskrigen
Det vart semje om våpenkvile seinare på ettermiddagen, og Quneitra vart verande under israelsk kontroll. I juni 1967 rapporterte magasinet Time: «Byen El Quneitra var ein spøkjelsesby, butikkane var stengde, dei tomme gatene var patruljerte av israelarar som søkte frå hus til hus etter våpen og ammunisjon. Åsane gav gjenklang etter eksplosjonane då dei israelske sappørane systematisk øydela den vesle Maginot-linja som syrarane hadde bomba kibbutzar frå på andre sida av Genesaretsjøen».
Israelsk okkupasjon
Den tomme byen vart verande under Israel i nesten seks år. Israel og Syria var i krigstilstand gjennom denne perioden (og er det framleis i dag). Byen fekk ein symbolsk verdi og vart av syrarane sett på som «merket på nederlaget til Syria, eit emblem av hat mellom Syria og Israel og ein kross [den syriske presidenten Hafez al-Assad] måtte bere.» Syria bomba byen fleire gonger tidleg i 1970-åra. I juni 1970 gjekk ei pansra styrka til åtak, og i november 1972, annonserte radio i Damaskus at syrisk artilleri igjen hadde bomba Quneitra.
Seksdagarskrigen
Quneitra var det syriske hovudkvarteret for Golanhøgdene. Då israelarane erobra byen skjedde det under kaotiske høve den 10. juni 1967, den siste dagen av seksdagarskrigen. Israelske styrkar rykka fram mot Quneitra frå nordvest og syriske soldatar tok stilling nord for byen, under kraftig bombardement, for å forsvare vegen til Damaskus. Klokka 8:45 om morgonen erklærte syrisk radio feilaktig at byen hadde falle. Den syriske hæren trekte seg så kaotisk attende langs vegen til Damaskus. Sjølv om den feilaktige meldinga vart retta opp att to timar seinare, utnytta israelarane situasjonen som oppstod og erobra Quneitra. Ein panserbrigade under oberst Albert Mandler gjekk inn i Quneitra kl. 1430 og fann byen tom, med mykje militærutstyr att.
Den 10. juni 1967, den siste dagen av seksdagarskrigen kom Quneitra under israelsk kontroll. Han vart ei kort stund gjenerobra av Syria under Yom Kippur-krigen i 1973, men Israel tok attende kontrollen i ein motoffensiv. Byen vart nesten heilt øydelagd før israelarane trekte seg attende i juni 1974. Han ligg no i den demilitariserte United Nations Disengagement Observer Force Zone mellom Syria og Israel, ein kort veg frå den de facto grensa mellom dei to landa, og er folkesett av berre nokre få familiar. Syria nekta å bygge byen opp att og har aktivt gått i mot nyinnflytting i området. Israel var kraftig kritisert av Dei sameinte nasjonane for øydelegginga av byen, medan Israel har kritisert Syria for ikkje å ha bygd Quneitra opp att.
Geografi og demografi
I mellomkrigstida skreiv den amerikanske turisten Harriet-Louise H. Patterson om Quneitra
Plasseringa til byen langs ei viktig handelsrute gjorde at folkesetnaden var variert. På starten av 1900-talet var han dominert av muslimske tjerkessarar frå Kaukasus. Folketalet voks til kring 21 000 innbyggjarar, hovudsakleg arabarar, etter det syrisk sjølvstendet frå Frankrike i 1946. Etter han vart fråflytta i 1967 og sidan øydelagd, flytta innbyggjarane til andre delar av Syria.
Tidleg historie
Det omliggande området har vore busett i tusenvis av år. Jeger-samlarar skal ha halde til her, noko funn av flintreiskapar i nærleiken viser. Ein busetnad vart grunnlagd minst så tidleg som romersk og bysantinsk tid, og tente som stoppestad på vegen frå Damaskus til det vestlege Palestina. Apostelen Paulus skal sagt å ha vitja busetnaden på veg frå Jerusalem til Damaskus. Staden der omvendinga av Paulus tradisjonelt skal ha gått føre seg var den vesle landsbyen Kokab, nordaust for Quneitra, på veg til Damaskus.
Geografi og demografi
Quneitra ligg i ein høg dal i Golanhøgdene, 942 meter over havet. Han er overskugga i vest av den israelsk-kontrollerte delen av Golanhøgdene og fjellet Har Bental. Området rundt er dominert av gamle vulkanske lavastraumar med sovande vulkanar innimellom, som stig 150-200 meter over den omliggande sletta. Dei vulkanske åsane i regionen har spelt ei nøkkelrolle som observasjonspunkt og naturlege anslagsstillingar i konflikten om regionen, som i Yom Kippur-krigen. I meir fredlege tider har det frodige vulkanske jordsmonnet vorte utnytta til korndyrking og beitemarker.
Yom Kippur-krigen
Under dei første dagane av Yom Kippur-krigen i 1973, vart Quneitra ei kort stund gjenerobra av den syriske hæren før dei vart drivne attende av eit israelsk motåtak. Midt i oktober 1973 starta eit israelsk motåtak. Syrarane hadde samla nesten 1 000 stridsvogner langs ein 100 km lang front. Med ein massiv samling av stridsvogner, hamra israelarane laus på dei syriske styrkane. Syrarane fall først attende, men klarte å få i stand eit motåtak og presse seg inn at i dei okkuperte områda. Kven som hadde kontrollen over Quneitra endra seg fleire gonger. Til slutt klare israelarane med pansra styrkar, og støtte frå Phantom- og Skyhawk-jagarfly som nytta napalm mot dei syriske styrkane, å stoppe det syriske åtaket og drive arabarane attende.
Attende til syrisk kontroll
"I dag er ikkje byen til å kjenne att. Husa med taka sine ligg på bakken som om dei er gravsteinar. Delar av grusen er dekt av fersk jord med spor av bulldosarar. Overalt er det bitar av møblar, kasserte kjøkenutstyr, hebraiske aviser frå den første veka av juni, her ei sundriven madrass, der nokre fjører frå ein gammal sofa. På dei få veggane som framleis står, står det på hebraisk: «Det vil bli ein ny runde»; «Vil du ha Quneitra, skal du få han øydelagd»."
Yom Kippur-krigen
Israelarane hadde kontroll over byen til tidleg i juni 1974, då han vart gjeven attende til syrisk, sivil kontroll etter at det vart signert ein frigjeringsavtale den 31. mai 1974. Overgjevinga av Quneitra var kontroversiell, med israelske nybyggjarar, både Likud og Mafdal var i mot det og det vart oppretta ein busetnad i utkanten for ein kort periode. I følgje Michael Mandelbaum, skulle i følgje avtalen byen blir folkesett på ny for å syne dei fredlege intensjonane til syrarane ved at god oppførsel frå syrarane ville oppfordre israelarane til å trekkje seg vidare attende. Overgjevinga tredde i kraft 6. juni. Den 26. juni reiste den syrisk presidenten Hafez al-Assad til Quneitra der han bad om å overgje resten av dei okkuperte områda til syrarane.
Attende til syrisk kontroll
Vestlege reporterar følgde syriske flyktningar heim til byen tidleg i juli 1974 og skildra det dei såg på bakken. Korrespondenten i magasinet Time rapporterte at «dei fleste bygningane er slått heilt flate, som om det er nytta dynamitt, eller merka med granateld.» Le Monde sin Syria-korrepsondent, skreiv i ein rapport for The Times ein detaljert skildring av øydeleggingane:
Byen hadde visstnok systematisk blitt ribba av israelske styrkar, alt som kunne flyttast og seljast til israelske leverandørar. Dei tomme bygningane vart så riven sundt av traktorar og bulldosarar. I spekulasjonane på kva som kunne vere mogelege årsaker til raseringa av byen, skreiv korrespondenten i The Times i 1974 at «den israelske evakueringa av Quneitra fann stad kort tid etter israelske krigsfangar kom attende frå Damaskus med mange forteljingar om tortur».
U.S. Committee for Refugees and Immigrants rapporterte: «Før dei drog, jamna israelarane byen med bulldosarar og dynamitt.»
Israel hevda at det meste av øydeleggingane hadde skjedd i løpet av dei to krigane og under artilleriduellane mellom dei. Fleire rapportar frå før tilbaketrekkinga refererte til byen som «ruinert» og «utbomba». The Times-korrespondenten såg byen sjølv den 6. mai, ein månad før israelarane trekte seg attende og skildra han som «i ruinar og fråflytta etter sju år med krig og forfall. Det ser ut som ein westernby råka av jordskjelv og om syrarane får han attende må dei i gang med ei stor gjenoppbygging. Nesten alle bygningane er kraftig øydelagd eller med store granathol.»
Byen kan vitjast av turistar, men ein treng først løyve frå innanriksdepartmentet i Syria, og følgje av ein militærguide. Dei største attraksjonane er restane av sjukehuset i Quneitra, ein moské og den gresk-ortodokse kyrkja. Eit museum har gjenstandar frå antikken og mellomalderen og ligg i den første osmanske karavanseraien i byen. Vestenden av byen markerer starten på «ingenmannsland» og på andre sida ligg det israelskkontrollerte området. Fordi grensa er stengd, er det ikkje mogeleg å vitje Quneitra frå Israel.
I 2012 er byen framleis totalt øydelagd. Syria har late ruinane liggje og bygd eit museum til minne om øydelegginga. Det er sett opp tavler ved ruinane av mange bygningar og har bevart byen slik den israelske hæren forlet han. Dei syriske innbyggjarane i byen har ikkje flytta attende og Syria har prøvd å hindre folk i å flytte inn i området att. Likevel synte folketeljinga til Statistisk sentralbyrå i Syria i 2004 at 153 menneske i 28 hushaldningar budde her, alle i nabolaget Rasm al-Rawabi. Boka Rough Guide to Syria skildrar den noverande byen slik: «Det første synet av husa som er jamna med jorda i utkanten av Quneitra er mest dramatisk. Mange av dei uskadde taka ligg berre oppå ein haug med grus, og gjev eit inntrykk av at bygningane har implodert.»
Den syriske borgarkrigen
Den 13. november 2012, under den syriske borgarkrigen som byrja i mars 2011, gav president Bashar al-Assad ein resolusjon som oppretta ei grein av Universitetet i Damaskus i Quneitra. Den 6. juni 2013 vart grenseovergangen nær Quneitra angripen av opprørsstyrkar og ei kort stund okkupert. Regjeringsstyrkane klarte raskt å ta attende overgangen. Ein filippinsk fredsbevarar frå UNDOF vart skadd under kampane. På grunn av dette trekte Austerrike ut sine fredsbevarande styrkar frå SN-oppdraget. Opprørarane gjekk òg til åtak på ein militær kontrollstasjon i byen, og dagen etter vart fleire syriske stillingar i Quneitra angripen i eit forsøk på å erobre byen.
Attende til syrisk kontroll
Dei sameinte nasjonane sette opp ein Spesialkomité for å undersøke israelsk praksis som påverka menneskerettane til folkesetnaden i dei okkuperte områda, som konkluderte med at dei israelske styrkane med vilje hadde øydelagd byen før dei trekte seg ut. Konklusjonen vart så godteken av Generalforsamlinga i SN. Eit vedtak frå generalforsamlinga den 29. november 1974 skildra øydeggjinga av Quneitra som «eit alvorleg brot på den [fjerde] Genevekonvensjonen» og «fordømmer Israel for slike handlingar,» med ein margin på 93 stemmer mot 8, og 74 som unnlet å stemme. SNs menneskerettskommisjon stemte òg for å fordømme «tilsikta øydelegging» av Quneitra i eit vedtak frå 22. februar 1975, med ein margin på 22 stemmer mot éin (USA) og ni som unnlet å stemme.
Direkte bevis på tilstanden i byen kom då byen vart filma den 12. mai 1974 av britisk fjernsyn med den erfarne journalisten Peter Snow, som rapporterte for Independent Television News. Rapporten hans vart send på News at Ten. I følgje The Times-korrespondenten Edward Mortimer, «fekk sjårane eit panoramabilete av byen, som hadde stått tom nesten sidan den syriske hæren evakuerte han i 1967. Ein kunne sjå at mange av bygningane var øydelagde, men dei fleste var framleis ståande.» Etter byen vart overgjeven, «særs få bygningar stod att. Dei fleste av dei som var øydelagde synte ikkje dei taggete konturane og tilfeldige haugane med grus som ein vanlegvis har med artilleri- eller flybomber. Taka låg flate på bakken, 'pannekakeflate' på ein slik måte eg vart fortalt berre kan oppstå om ein systematisk sprengjer dei indre veggane med dynamitt.» Mortimer konkluderte med at bileta viste «utan rimeleg tvil at det meste av øydelegginga fann stad etter 12. mai - på ei tid då det ikkje var kampar nær Kuneitra.»
Mange viktige utlendingar har vitja byen, som den sovjetiske utanriksministeren Aleksej Kosygin i juni 1976 og pave Johannes Paul II i mai 2001. Berre nokre få familiar bur i dag bi byen, og lever av å yte tenester for SN-soldatane som patruljerer den demilitariserte sonen. I følgje The Times, «har den bevarte ruinbyen vorte ein pilegrimsstad for ein generasjon av syrarar.»
Maltesisk historie
Maltesisk historie byrjar kring 5200 f.Kr., då dei maltesiske øyane – den største øya Malta, den litt mindre Gozo og fire andre små øyar sør for Italia (som også samla vert kalla for «Malta») – vart folkesett frå Sicilia. Seinare kom fønikarar og grekarar til Malta. Dei sistnemnde kalla øya for Μελίτη (Melite) i tyding «søt honning» eller «honningbie». Talrike folk og makter har hærteken øya gjennom hundreåra. Rundt 200 f.Kr. vart Malta lagt inn under Romarriket. Sidan var øya vunne og åtte av arabarar og normannar. I 1530 vart øya gjeven til krossfararordenen Malteserordenen for å verja Roma mot tyrkarar.
Kristendomen
Då keisar Theodosius den store døde i 395 vart Romarriket delt mellom sønene hans i ein vestleg og ein austleg del. Malta låg geografisk og politisk innanfor den vestlege delen, men kyrkja tilhøyrde den austlege delen, det seinare bysantinske imperiet.
Germansk og bysantinsk styre (395–870)
Særs lite er kjent frå maltesisk landssoge dei fire hundreåra etter 400 e.Kr. Det var stor uro etter Vestromerrikets samanbrot. Middelhavet var dominert av piratar som forstyrra handel, og Nord-Afrika var utsette for krig, uro og folkevandringar. Til og med Italia vart herja. Truleg gjekk Malta inn i ein nedgangsperiode med minka produksjon og handel. På midten av 500-talet vart dei ulike landområda under Austromerriket organisert i ei rekkje militære provinsar kalla themes.
Arabarar
Muslimske åtak på Malta byrja på 800-talet, og Malta vart okkupert av arabarar frå Sicilia som høyrde til det islamske Aghlabidar-dynastiet i Ifriqiya (dagens Tunisia) i år 870, endå Austromerriket freista å taka øyane att. Dei fylgjande 220 åra med arabisk påverknad påverka i stor grad dei innbyggjarane som ikkje vart tekne som trælar.
Mange maltesiske stadnamn oppstod i denne perioden. Den nest største øya vart kalla for Ghawdex, som har vorte til det noverande Gozo. By en Mdina (som er eit arabisk ord for by) vart omfattande ombygd, fekk òg ein ytre likskap med andre byar i Nord-Afrika. Arabarane bygde i tillegg ei festning på staden der Fort St. Angelo ligg i dag.
Den arabiske perioden fjerna alle spor av romersk fortid, men arabarane introduserte òg nye jordbruksteknikkar, mellom anna for vatning og overrisling som noria eller sienja, eit vasshjul med dyr som dragkraft. Dei innførte truleg òg nye jordbruksprodukt som sitrusfrukter som appelsinar og sitronar, og ikkje minst bomullsplanta som vart den viktigaste vare for det maltesiske økonomiet dei komande århundra.
Som alle land i mellomalderen som vart vunne av muslimar, konverterte store delar av innbyggjarane etter kvart. Dei var ikkje naudsynt tvinga til det, men ikkje-muslimar vart avvist frå høgre stellingar og fekk tunge skattebyrdar som muslimar slapp. Etter ei segn var der 6 339 kristne og 14 972 muslimske familiar på øyane i 991. Ein kan trygt gå ut ifrå at kristendommen vart praktisert i løyndom, kanskje i katakombane. Endå i dag finst det stadnamn på Malta som kan peika på samningsplassar for religionsutøving, til dømes Wied IR-Rum, som tyder «Kristnedalen».
Mellomalderen
Malta var eit politisk og geografisk vedlegg til Sicilia i 400 år, og i denne perioden vart Malta selt og selt på nytt til ulike føydale herrar og baronar, og vart dominert i rekkefølgje av Schwaben (1194), Angevin (1266), Aragón (1282), deretter Castilla og Spania. Aragón, som då styrde Malta, vart slått saman med Castilla i 1479, og Malta vart då ein del av det spanske riket..॥॥79. Administrasjon i Malta vart då valda av den lokale adelen, mest av siciliansk og spansk opphav, som danna eit styreorgan kalla Università.
Riddarane av Malta
Tidleg på 1500-talet byrja Det osmanske riket å spreia seg over regionen til det nådde søraust Europa. Den spanske kongen Karl V ottast at Roma ville falla i hendene på dei muslimske tyrkerne, noko som ville enda det kristne Europa. I 1522 dreiv sultan Suleiman I den store den kristne munkeordenen johanittarordenen ut av Rhodos. Deretter flakka ordenen ikring i Europa, før paven og spanskekongen gav han løyve til å slå seg ned på Malta i 1530 for å verna Europa og spesielt Roma frå muslimsk invasjon frå sør. Som symbolsk leie for øya skulle ordenen gi kongen ein maltesarfalk kvart år på helgemesse. Etter 1530 vart ordenen kjent som Malteserordenen, og han kom til å spela ei viktig rolle i landssoga. Dei neste 275 åra gjorde desse kjende «riddarane av Malta» øyane til maktområdet sitt. Dei bygde byar, palass, kyrkjer og festningar, og flidde øyane med talrike kunstverk, noko som berre tente til å auka den kulturelle arven. Johannittarordenen var opphavleg grunnlaga for å setja opp utpostar langs ruta til Det heilage landet som stødde pilegrimane på ferdene deira. På grunn av dei mange strida som oppstod, vart ein av dei viktigaste oppgåvene deira å gjeva medisinsk hjelp, og enno i dag er det åttekanta maltesarkorset framleis i bruk på ambulansar og organisasjonar som gjev fyrstehjelp. Til gjengjeld og takk for dei mange liva som dei berga mottok ordenen mange av dei landområda som krossfararane hadde hærteke, og desse måtte verjast. Saman med trongen for å verna pilegrimane, gav dette grunnlag for å byggja ut ordenen til ein sterk militær organisasjon. Då størsteluten av det området dei verna låg i Middelhavet vart medlemene i ordenen òg dyktige sjøfolk med ein otteleg marine.
Tyrkarane gjekk til åtak mot øyane to gonger fyrst i 1547 og å nyo i 1551, og spesielt det siste åtaket vart katastrofalt. Tyrkarane herja landområda på øyane medan dei oversåg dei styrkte byane før dei gjekk til åtak på den mindre øya Gozo og førte bort alle eller mesteparten av av innbyggjarane i trældom. Samstundes dreiv tyrkarane ordenen ut av Tripoli i Libanon. Desse åtaka fekk riddarane til å skjøna kvar utsette dei var og dei sette i gang eit veldig byggjetiltak for å betra forsvarsverket på øyane mot komande og større åtak.
Arabarar
Det er uklårt om maltesarane enno tala ei form for fønikisk dialekt under romartida, men språket vart uansett påverka av arabisk, mellom anna sidan begge språk er semittiske.
Mellomalderen
Normannisk overherredøme merkte ei gradvis endring frå ein arabisk-kulturell påverknad av øyane til ein kristen-europeisk, men religiøs toleranse var det vanlege. Roger I og Roger II bygde og restaurerte kristne kyrkjer på Malta. Ein monaleg del av dei muslimske innbyggjarane vart på øyane fram til ut på 1200-talet, og liksom på Sicilia freista ikkje normannarane å tvangskonvertera dei. Ein muslimsk adelsmann, Al-Idrisi, arbeidde i hoffet til Roger II og skreiv ei geografibok som vart dedisert til han, Al-Kitab Al Rujari (الكتاب الروجري), det vil seia Boka til Roger. Etter kvart forsvann dei muslimske folka på øyane, kanskje då dei kom inn under det harde styret til spanjolane. Den religiøse toleransen tydde òg at jødar for ei tid fann ein fristad på Malta i dei neste tre hundre åra, der dei jødiske innbyggjarane auka til eit tal dei ikkje har nått sidan. På byrjinga av mellomalderen budde rundt 500 jødar på Malta, med ein tredjepart i Mdina. På Gozo levde rundt 350 jødar. Flestalle var handelsmenn, men mange var bønder og levde side om side med dei kristne naboane sine og ikkje i ghettoar. Normannarane gav dei maltesiske jødane ei eiga oppgåve med å framstilla banner og faner for galeiane og lamper for palassa. Jødane var likevel ikkje utan avgrensingar, og dei måtte betala rike gåver kvart år. Den mest velkjende maltesiske jøden var nok den spanskfødte mystikaren Abraham Abulafia, som skapte seg ein heim i Comino der han døydde ein gong etter 1291.
Fønikarar og grekarar
Kartago synest å ha gjeve ein økonomisk oppgang for Malta. Øya var eit viktig vegemot for handelen med linstoff, olivenolje og honning. Egypt var ein handelspartnar, noko som er vist ved at det er funne skarabéamulettar på Malta frå den aktuelle perioden. I hamnene vart det reist skipsverv for å byggja og vøla puniske skip.
Riddarane av Malta
Riddarane vedtok at Mdina, Maltas hovudstad, låg for langt inne i landet, og etablerte seg i staden i ein liten landsby som hadde vakse opp bak den gamle sjøfestninga, Castel a Mare. Avgjerda var likleg til stor lette for den maltesiske adelen. I Birgu skipa riddarane seg under det same regelverket som dei utvikla under opphaldet deira på Rhodos, og den fyrste bygninga dei reiste var eit sjukehus som etterkvart vart vurdert som eitt av dei beste i Europa. Orsaka til den låge døyinga til pasientane var at lækjarane i ordenen vyrde reinsemd.
Romarriket (217 f.Kr. – 395 e.Kr.)
Øyane blomstra under romersk styre, og dei vart vurderte som Municipium, den nest høgste klassifiseringa av ein romersk by, og ein Foederata Civitas. Dei mange romerske fornminne som er funne, vitnar om eit tett samband mellom dei maltesiske innbyggjarane og Roma. Romarane bygde òg byen Medina (no Mdina) på ei tidlegare punisk festning på den høgste staden på øya.Victoria på Gozo var ein bygdeborg i bronsealderen og utvikla vidare av punarar til ein liknande by, men han vart bygd om til eit kompleks Akropolis av romarane.
Fønikarar og grekarar
Det er funne gamle greske mynter, påteikningar og keramikk på Malta som viser at grekarane i antikken byrja å verta mektigare i det vestlege Middelhavet. I år 392 f.Kr. vart øya okkupert av den greske tyrannen Dionysios den yngre (ca. 397–337 f.Kr.). Grekarane kalla øya for Melite (frå det dorisk greske ordet for «søt honning» eller «honningbie»). Jamvel punarane var sjøfolk i beste lag, vart Malta likevel stødt herja av piratar som gjorde mange av innbyggjarane til slavar.
Kristendomen
I år 59 eller 60 e.Kr. var apostelen Paulus på øyane. Han hadde vore i fengsel på Kreta og vart deretter frakta til Roma for å verta dømt av keisaren, noko han hadde rett til som romersk borgar. I staden skal han ha forlist på barden av det som no heiter «Saint Paul's Bay» (Sankt Pauli bukt), noko ein kan lesa ein del om i Apostelgjerningane, men også av arkeologiske utgravingar ved San Pawl Milqghi. Granskingar av noverande og ålmenne vindar frå tida gjer det rimelegare at skipbrotet skjedde i eller i nærleiken av St. Thomas Bay i Marsaskala. På Malta heldt Paulus seg løynd i ei grotte ved Melita, men han skal samstundes ha konvertert fleire maltesarar til kristendommen. Ein viktig mann på Malta var Publius, den romerske guvernøren, som tok imot Paulus etter at han gjekk i land. Paulus skal ha lækt Publius' far for dysenteri, og av denne grunnen lét Publius seg kristne og vart seinare den fyrste biskopen på Malta. Sankt Publius gjorde Malta til det fyrste kristne landet i vest, og eitt av dei fyrste i verda. Etter tre månader skal havet ha vorte seglande att, og lasta med gåver frå dei maltesiske venene sine drog Paulus vidare til Roma og det fylgjande martyriet sitt.
Riddarane av Malta
Ordenen var ein fleirnasjonal styrke delt inn i Langues, språk, og ikkje inn i nasjonar (som ikkje fanst på same måten dei gjer i dag), mellom anna fransk, engelsk, tysk og italiensk. Kvart språk hadde sitt eige Auberge, hovudkvarter, forutan visse skyldnader og ansvar for å verja ein einskild seksjon eller bastion.
Etter napoleonskrigane vart Malta overteken av Storbritannia, og etter 164 år som britisk koloni fekk Malta sjølvstende frå Storbritannia i 1964. Malta vart medlem av Den europeiske unionen i 2004, og er i tillegg medlem av Samveldet av nasjonar og Dei sameinte nasjonane (FN).
Romarriket (217 f.Kr. – 395 e.Kr.)
Romarane gjorde Malta romersk, soleis det var for alle land dei hærtok. Dei endra namna frå Malet og Gol til Melita og Gaulus. Truleg har Melita opphavet sitt i det latinske ordet for honning, mel. Malta har ein strategisk posisjon i Middelhavet, og dette kan vera grunnen til at romarane gav innbyggjarane mange vedgåingar, som å halda på deira eige språk og gudar. Ved slutten av den tredje punarkrigen i 146 f.Kr. var Malta kringsett av romerske provinsar, og dei romerske installasjonane på Malta og Gozo gjorde øyane mykje tryggare, noko som hindra dei frå å verta hærtekne og herja av piratar.
Sjølvstende
Etter krigen fekk dei maltesiske øyane sjølvstyre. Det maltesiske arbeidarpartiet (MLP) leidde av Dom Mintoff ynskte tettare integrering med Storbritannia, men nasjonalistpartiet (PN) leidde av dr. George Borg Olivier ynskte auka sjølvstende. I desember 1955 vart det halde ein rundebordskonferanse i London om framtida for Malta, der dei ovannemnde og andre maltesiske politikarar deltok i lag med den britiske koloniministeren. Den britiske regjeringa var viljug til å gjeva Malta representasjon i Underhuset, og ein del andre vedgåingar som var eineståande jamført med andre britiske koloniar. Den katolske kyrkja i lag med nasjonalistpartiet meinte at forhandlingsresultatet likevel ikkje var godt nok, og samtalane braut saman i 1958. Dei maltesiske innbyggjarane stødde sjølvstende.
Fornsoge
Geologisk ligg Malta (og hine maltesiske øyane) på ein undervassrygg som strekkjer seg frå Nord-Afrika til Sicilia. Ein gong i fjern fortid låg Malta i kavet, noko ein kan sjå av sjøfossil i fjellet på det høgste punktet på øya. Etter kvart som ryggen vart pressa oppover og Gibraltarsundet enno var lukka, vart vasstanden i Middelhavet lægre. Malta var då lik ei bru av tørt land som strekte seg imellom dei to kontinenta Europa og Afrika, kringsett av store innsjøar. Sume grotter på Malta har synt fram bein frå elefantar, flodhestar og andre store dyr som no finst einast i Afrika, medan andre har vist bein frå dyr som berre finst i Europa. Etter kvart som havet steig, vart Malta til ei øy, og til liks med so mange andre isolerte øysamfunn vart då elefantane – i fråvær av rovdyr – mindre og meir beiteeffektive før dei til slutt døydde ut. Menneskja kom fyrst til Malta ein gong kring år 5200 f.Kr. Desse fyrste neolittiske folka innvandra truleg frå Sicilia som ligg om lag 100 km lengre nord. Dette var eit folk som mest livberga seg med jordbruk og fiskje, men det finst ikkje lite prov for jakt. Dei levde etter syne i hòler og utandørs. I hundreåra som fylgde, er det prov på møte med andre kulturar som påverka desse samfunna, mellom anna på utforminga av keramikk og bruk av fargar.
Sjølvstende
Den 21. september 1964 vart Malta ein sjølvstendig stat, og denne datoen vert feira som sjølvstendedag, eller på maltesisk «Jum l-Indipendenza». Malta vart verande i Samveldet av nasjonar, og godkjende den britiske dronninga (formelt) som overhovudet til staten. Maltesisk pund vart døypt om til maltesisk lire og avslutta sambandet til britisk pund.
Britisk styre av Malta
I 1800 vart Malta friviljug ein del av Det britiske imperiet, men britane var mindre interessert i dei maltesiske øyane med ein gong franskmennene var kasta ut. Fredstraktaten i Amiens i 1802 avslutta fiendskapen mellom Frankrike og Storbritannia, og som ein del av avtalen skulle Malta atter falla under styret av (den reformerte) maltesarordenen under vern av Kongedømet Dei to Sicilia og dei store maktene skulle vissa at Malta heldt på å vera nøytral. Fleirtalet av maltesarane var endå imot avtalen, men freden var stuttvarande og napoleonskrigane braut ut å nyo i 1803. Britane skjøna kjapt at Malta var avgjerande for den britiske flåten i Middelhavet. Dei byggverka som maltesarordenen hadde reist i hamna i Valletta gjorde henne til ein av dei mest styrkte hamnene i Europa. Britane bygde eit skipsverv, lagerhus og eit sjukehus på Malta. Endå maltesarordenen kravde Malta tilbake, heldt britane på øyane og Paris-traktaten av 1814 fastssette britisk overherredøme på øyane. Ein britisk guvernør vart sett på Malta, men Malta heldt på rettskrava sine og religionsfridom vart godteken.
Den franske hærtekta
Etter dette seglde han vidare til Egypt, medam han lét bakseg en monaleg garnison på Malta. Sidan malteserordenen i aukande grad hadde vorte mindre og mindre lika av dei lokale maltesarane, vart ikkke franskmennene sett på med utstengjande uvilje. Denne falske vona varte ikkje lenge. På berre nokre få månader hadde franskmennene stengt kloster og rana til seg krykjerikdomane, og dei ovreligiøse maltesarane gjorde oppstand. Den franske garnisonen til general Claude-Henri Belgrand de Vaubois drog seg attende åt Valletta. Etter fleire mislukka freistnader på å taka Valletta, bad maltesarane briteane om stønad. Kontreadmiral lord Horatio Nelson vedtok å gå til total blokade og i år 1800 overgav den franske garnisonen seg.
Fønikarar og grekarar
Då Roma byrja å utvida seg som ein militær jamgod motpart til Kartago vart Malta ein base mot romarane. I den første punarkrigen, som byrja 264 f.Kr., vart dei djupe, naturlege hamner på øya viktige for puniske krigsskip. På byrjinga av den andre puniske krigen i 218 f.Kr. vart punarane vist bort frå Malta av romarane.
Det samfunnet som bygde desse digre strukturane døydde knapt ut, men vart blanda med nye folkegrupper som kom til øya. Ein gong mellom 1100 f.Kr. og 800 f.Kr. kom eit handelsfolk på sjøvegen frå den austlege delen av Middelhavet til Malta. Dette var fønikarar frå byen Tyr i Midtausten. Fønikarane kalla den store øya for MLT (Malet) og den mindre øya for GL (Gol). Fleire tiår med ekteskap mellom lokalfolket og handelsfolket frå aust førte til ei etnisk blanding, der innbyggjarane tok opp fønikisk sed og skikk. På Malta vart det reist eit fønikisk tempel. Fønikarane nytta Malta som utpost for vidare gransking og kolonisering av den vestlege delen av Middelhavet, og dei bygde ut hamnene på øya òg. Det tykkjest at øyane var sjølvberga, men det finst ingen rapportar som tyder på kva varer det vart handla med. Truleg var olje eit viktig produkt, og fønikarane innførte produksjonen av keramikk ved hjelp av dreieskive. Då Tyr gjekk inn i ein nedgangsperiode, vart Malta overteke av punarar frå Kartago i Nord-Afrika, som sjølv var ein gammal fønikisk base, ein gong rundt år 400 f.Kr. Atter kom det nye gudar, og i ei hòle på Gozo er det funne symbolet for den puniske frævleiksguddommen Tanit, og ved Ras iL-Wardija i nærleiken av landsbyen Santa Lucija sørvest på Gozo er det funne ein punisk heilagdom hoggen ut av fjellet.
Fornsoge
Ein av dei mest oppsiktsvekkande tidbolkane i historia til Malta er tempelperioden som tok til kring 3600 f.Kr. Det forhistoriske tempelet Ggantia på Gozo, den nest største av dei seks øyane i Malta, er den eldste frittståande bygninga i verda. Mange av templa har form som fem halvsirkelforma rom sameinte i sentrum. Forskarar har lagt fram at desse kan ha representert hovud, armar og føtene til guddommen, sidan ein av dei vanlegaste typar statuar som er funnen i desse templa er av ei feit kvinne, eit symbol på frævleik. Tempelperioden varte fram til kring 2500 f.Kr., då det tykkjest at den sivilisasjonen som reiste desse store monolittane kvarv. Det er framleis diskusjon om dei vart jaga ut, eller om dei smelte saman men nye folk som innvandra. Etter tempelperioden kom bronsealderen. Frå denne perioden er det funne eit tal busetjingar og landsbyar forutan steindysjer – altarlike strukturar som vart sett saman av store steinplater og deretter dekt med jord (som no er forsvunne). Ein verna bautastein, som vart nytta for å byggja tempel, står på Kirkop, ein av dei få som framleis er i god stand.
Etter omleiringa
I motsetning til andre herskarar av dei maltesiske øyane hadde maltesarordenen ikkje eit heimland utanfor øyane. Malta vart heimen deira og dei investerte difor meir enn noka anna makt hadde gjort føre dei. Medlemene i ordenen kom frå adelsfamiliar og hadde i tillegg skaffa seg monaleg rikdom frå tenestene sine på ferder til og frå Det heilage landet. Dei kunstnariske og arkitektoniske vitnesbyrda frå denne perioden er sume av dei rikaste i maltesisk historie, og den nye hovudstaden, Valletta, er rekna som sjølve kronjuvelen.
Omleiringa av Malta i 1565
Etter at dei maltesiske øyane ved to høve var vorte overfalne og herja av tyrkarane, byrja maltesarordenen å slå attende ved å røyna på osmanske skip. Det varte ikkje lenge før sultan Suleiman I den store baud på eit endeleg åtak på den kristne utposten for å få han utrydda ein gong for alle. På denne tida hadde riddarane busett seg i byen Birgu som hadde utmerkte hamner for krigsflåten deira. Birgu var forutan den gamle hovudstaden Mdina ein av dei to viktigaste byane på øya. Forsvarsverka rundt Birgu var styrkte og nye festningar var bygde på den motsette enden som i dag er Senglea. I tillegg reiste dei ei mindre festning med namnet Fort St. Elmo på enden av halvøya som i dag er byen Valletta.
Kristendomen
Det er reist ei kyrkje på den staden der Paulus etter tradisjonen skal ha heila faren til Publius, og etter mange ombygningar har staden i dag ei katedralkyrkje dedisert Sankt Paulus ved Mdina. Kristendommen spreidde seg jamt på Malta, men utøvinga av religionen vart gjort i løyndom for å gjera forfylging mindre rimeleg. Dei store katakombane, mellom anna ved Mdina, tente som bønerom og gravplassar. I åra 305–311 rømde mange kristne frå Sicilia til Malta, men to år seinare gjorde keisar Konstantin den store kristendomen til statsreligion.
Omleiringa av Malta i 1565
Stormeister Valette gav ordre om at mennene sine skulle halshogga dei tyrkarane som fram til då hadde vorte tekne til fange. Hovuda vart deretter skotne av garde med den største kanonen over mot fienden. Bodskapen var berrsynt: «Det blir inga tinging, ingen kompromiss, inga overgjeving, inga attervende.». Tyrkarane tok på med ein styrke av rundt 48 000 mann. Verjarane av Malta hadde 6 100, der helvta var vanlege maltesarar.
Sjølvstende
Ein visjon om ein sosialistisk stat fekk Arbeidarpartiet til å endra undervisinga frå tradisjonell katolsk til ein statleg og langt meir radikal undervisingsform. Ei antikolonialistisk stemning førte òg til ein avvising av dei gamle militære banda til Storbritannia og USA, og dei siste britiske styrkane forlét Malta i 1979. I staden vende Malta seg mot den arabiske verda. Air Malta vart grunnlagt og flygarutdanninga vart utført i Saudi-Arabia. Same året søkte ein maltesisk delegasjon om investeringar frå Dei sameinte arabiske emirata. På 1980-talet snudde den politiske stemninga att. I 1982 vart Agatha Barbara den fyrste kvinnelege, og den tredje presidenten i landet. I 1987 kom det endelege skiftet då Nasjonalistpartiet kom til makta, og Eddie Fenech Adami vart statsminister.
Den andre store omleiringa av Malta: 1940–43
Malta hadde ein garnison på mindre enn fire tusen soldatar som vern. Luftvernet var samansett av 42 luftvernskanonar og fire jagarfly av typen Gloster Gladiator, men berre tre pilotar. Flya vart døypte «Faith», «Hope» og «Charity» (Tru, Von og Velgjerd). Luftstyrken til fienden var samansett av rundt 200 fly som var basert berre 100 km lengre nord, på Sicilia. Likevel tvinga dei tre maltesiske flya fienden til å sleppa bombene sine frå høgre opp. Maltesarane nytta dei antikke katakombane og ein nedlagd jernbanetunnel som tilfluktsrom under luftåtaka, men andre tunnelar vart grave ut av fjellet òg. Mange av bygningane, særleg dei ved hamna og flyplassen, vart jamna med jorda eller sterkt øydelagde.
Luftwaffe freista å auka bombinga i oktober, men dei allierte krafttaka i Midtausten byrja å syna verknadene sine. Stødt fleire forsyningar kom fram til Malta, og då aksemaktene i aukande grad vart overvunnen i Nord-Afrika vart omleiringa av Malta gjeven opp. Den infrastrukturen som var vorte bygd opp på Malta vart snudd frå forsvar til åtak. Jagarfly frå Malta deltok i den allierte invasjonen av Sicilia i byrjinga av juli 1943.
Omleiringa av Malta i 1565
Den 18. mai 1565 tok Suleiman I den store til åtak mot Malta. På den tida då den osmanske flåten på 193 skip kom - ein av dei største flåtane sidan antikken - var maltesarordenen so budde som dei kunne vera. Vallette hadde gjeve ordre om at alle avlinger måtte vera hausta, jamvel umogen korn slik at fienden ikkje skulle skaffa seg lokale matforsyningar. Alle brunnar var forgifta med plantar og daude dyr. Tyrkarane seglde sørover og slapp anker ved hamna i Marsaxlokk (Marsa Sirocco), kring 10 km frå Grand Harbour, den store hamna. Dei tok på den nybygde festninga Fort St. Elmo fyrst, men ikkje før ein heil månad hadde gått låg festninga øydde. Likevel kjempa soldatane inntil tyrkarane hadde drepe dei. Deretter byrja dei å røyna på Birgu og festningsverka ved Senglea, men utan resultat trass i at dei vart skote på med 65 omleiringskanonar i noko som truleg var den mest vedvarande bombardement i verdhistoria opp til den tida.
François Voltaire kan ha overdrive då han uttala at «Inkje er meir velkjent enn omleiringa av Malta», men ho sette utviksamt ein slutt på den europeiske trua om at osmanane var uvinnelege, og ho merkte overgangen til det spanske herredømet i Middelhavet. Europearane og maltesarane hadde grunn til å ottast Det osmanske riket. Berre fem år tidlegare hadde ein europeisk flåte vorte heilt gjort til inkjes utanfor dagens Tunis, ikkje langt ifrå Malta, i slaget ved Djerba
Fornsoge
Imellom dei meir mystiske leivningane frå denne tida, er «vognspora» som ein kan sjå på ein stad som heiter «Clapham Junction». Desse er par av parallelle kanalar som er skorne ned i fjellyta, og strekkjer seg over lange distansar, ofte i ei nøgjen rett line. Vi veit ikkje kva dei vart nøytt til. Eit framlegg er at desse kanalane vart nytta av dragdyr som drog vogner etter seg, slik at dei ikkje kunna villast. Eit anna er at varer vart ført på sledar som skura spor i fjellet. Dei kunne òg vera ei form for vatningssystem. I tillegg har langt meir fantasifulle framlegg kome.
Den andre store omleiringa av Malta: 1940–43
Det var avgjerande for at Malta skulle overleva at forsyningar kom fram. Til dømes hadde ein konvoi i mars 1942 på fire handelsskip overlevd italienske krigsskip berre for å møta tyske bombefly med ein gong dei nærma seg Malta. Eit skip vart søkkt berre 30 km frå Malta, det neste sokk 12 km unna, medan dei to som var att nådde fram til jubel frå maltesarane, berre for å verta søkkt i hamna. Lukka snudde i august same året, då det amerikanske tankskipet SS Ohio greidde å koma fram. Skipet var vorte treft av torpedoar, bomber og til og med ein stupbombar, men overlevde med eit naudrop. Kostnadene var store: berre 5 transportar av 14 kom fram.
Då Europa hadde vore i krig i ni månader, lyste Italia strid på sida av aksemaktene den 10. juni 1940. Malta kom då brått i frontlina. Det største uroa var vel at matlageret berre heldt nok til å strekka til ei fire-fem veker for eit innbyggjartal på om lag 300 000. Den 11. juni fall dei fyrste italienske bombene over skipsverva i Valletta. Det var til saman seks åtak berre den fyrste dagen, og deretter vart resten av byane bomba. Kring 6 700 tonn med bomber vart slept over Malta dei fyrste vekene åleine.