cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aserbajdsjansk historie
Den demokratiske republikken Aserbajdsjan
Etter at Det russiske imperiet braut saman i 1917, vart ein sjølvstendig republikk utropt i Ganja den 28. mai 1918, etter at eit forsøk på å opprette ein føderal transkaukasisk republikk med Armenia og Georgia vart stoppa. Dette var den første demokratiske republikken oppretta i den islamske verda. I Baku kjempa derimot ein koalisjon av bolsjevikar, dasjnakar og mensjevikar mot ein tyrkisk-islamsk arme leia av Nuru Pasha. Denne koalisjonen vert kalla «Bakukommunen» og inspirerte eller i det stille oversåg massakrane av lokale muslimar av dei godt utrusta dasjnak-armenske styrkane. Denne koalisjonen braut derimot saman og vart erstatta av eit britisk-kontrollert styre kalla Det sentralkaspiske dikaturet i juli 1918. Britiske styrkar under general Dunsterville okkuperte Baku og hjelpte dei dasjnak-armenske styrkane med å forsvare hovudstaden. Baku fall derimot den 15. september 1918 og ein aserbajdsjank-tyrkisk arme gjekk inn i byen, noko som fekk dei britiske styrkane og det meste av den armenske folkesetnaden til å flykte. Det osmanske riket kapitulerte derimot den 30. oktober 1918 og den britiske okkupasjonsstyrken gjekk inn att i Baku.
Aserbajdsjan vart utropt til ein sekulær republikk og det første parlamentet opna den 5. desember 1918. Den britiske administrasjonen anerkjende først ikkje republikken, men samarbeidde i det stille med dei. Midtvegs i 1919 hadde situasjonen i Aserbajdsjan vorte meir eller mindre stabil og dei britiske styrkane forlet landet i august 1919. Tidleg i 1920 rykte derimot bolsjevikane fram, etter å ha sigra i den russiske borgarkrigen og truga den unge republikken, som òg var i krig med Armenia om Karabakh.
Med støtte av aserbajdsjanske dissidentar i det republikanske styret, invaderte den raude armeen Aserbajdsjan den 28. april 1920. Mesteparten av den nyoppretta aserbajdsjanske hæren var oppteken med å slå ned eit armensk opprør som nettopp hadde brote ut i Karabakh. Aserbajdsjanarane overgav seg ikkje lett, og så mange som 20 000 døydde i det som i røynda var ei russisk gjenerobring av landet. Innføringa av Den aserbajdsjanske sovjetiske sosialistrepublikken vart gjort lettare av det var ei viss støtte for bolsjevikane i Aserbajdsjan, særleg hos industriarbeidarane i Baku. Same dagen vart eit sovjetisk styre danna under Nariman Narimanov. Før året var omme, hadde Armenia møtt same lagnad, og i mars 1921 Georgia òg.
Sovjetisk Aserbajdsjan
Etter at den nasjonale regjeringa overgav seg til bolsjevikane utan kamp, vart Aserbajdsjan erklært ein sovjetisk sosialistrepublikk den 28. april 1920. Kort tid etter vart kongressen for folket i austen halden i september 1920 i Baku. Sjølv om Aserbajdsjan SSR formelt sett var ein sjølvstendig stat, var dei avhengig av og kontrollerte av regjeringa i Moskva. Han vart innlemma i Transkaukasiske SFSR i lag med Armenia og Georgia i mars 1922. Med ein avtale signert i desember 1922, vart TSFSR ein av dei fire originale republikkane i Sovjetunionen. TSFSR vart oppløyst i 1936 og dei tre regionane vart igjen eigne republikkar i Sovjetunionen.
Som andre unionsrepublikkar, vart Aserbajdsjan råka av utreinskingane til Stalin i 1930-åra. I denne perioden, stundom kalla «den raude terroren», vart tusenvis av folk drepne, mellom anna kjende aserbajdsjanarar som Huseyn Javid, Mikail Mushvig, Ruhulla Akhundov, Ayna Sultanova og andre. Leiaren for utreinskingane i Aserbajdsjan var Mir Jafar Baghirov, den første sekretæren i Kommunistpartiet i Aserbajdsjan, som følgde ordrane til Stalin utan spørsmål. Det spesielle målet hans var dei intellektuelle, men han tok òg kommunistleiarar som hadde sympatiar med opposisjonen eller som kunne ha lent seg mot pan-turkisme eller hadde kontaktar i opprørsrørsla i Iran og Tyrkia.
I 1940-åra forsynte Aserbajdsjan SSR mykje av Sovjetunionen med gass og olje under krigen mot Nazi-Tyskland og var derfor ein strategisk viktig region. Den tyske invasjonen av Sovjetunionen i juni 1941 nådde Store Kaukasus i juli 1942, men tyskarane gjekk aldri inn i Aserbajdsjan. Mange aserbajdsjanarar kjempa i den sovjetiske armeen (kring 600–800 000) og den aserbajdsjanske generalmajor Azi Aslanov vart to gonger æra som helt av Sovjetunionen. Kring 400 000 aserbajdsjanarar omkom i andre verdskrigen. Tyskarane hadde òg eit mislukka forsøk på å samarbeide med politiske emigrantar som Mammed Amin Rasulzade.
Ei av-stalinisering og betre tilhøve etter 1950-åra førte til betre utdanning og velferd i det meste av Aserbajdsjan. Dette skjedde samstundes med ei rask urbanisering og industrialisering. I denne perioden vart ei ny bølgje med russifisering utført for å slå alle innbyggjarane i Sovjetunionen saman til ein ny einskapleg sovjetisk nasjon.
I 1960-åra byrja ein å sjå teikn på sturkturkriser i det sovjetiske systemet. Den viktige oljeindustrien i Aserbajdsjan vart mindre viktig for sovjetisk økonomi, delvis fordi andre område av Sovjetunionen starta å produsere olje og delvis fordi dei kjende oljeressursane på land byrja å verte tomme, medan ein såg det som for dyrt å starte oljeboring til havs. Som følgje av dette hadde Aserbajdsjan den lågaste veksten i produktivitet og økonomisk utbytte av sovjetrepublikkane, med unntak av Tadsjikistan. Etniske spaningar, særleg mellom armenarar og aserbajdsjanarar byrja å gro, men valden vart undertrykt.
Seint i 1980-åra var det aukande uro i Kaukasus, først om Nagorno-Karabakh-saka. Ei politisk oppvakning skjedde i februar 1988 med ei fornying av den etniske konflikten, der Armenia ønskte å innlemme den aserbajdsjanske Nagorno-Karabakh autonome oblast i Armenske SSR. Armenarane dreiv ut hundretusenvis av aserbajdsjanarar frå Karabakh og Armenia i mars 1988, medan pogromar av den armenske folkesetnaden i Baku og Sumgait fann stad. Russland påførte militærstyre ved fleire høve, men uroa heldt fram å spreie seg.
Den etniske striden synte at Kommunistpartiet ikkje kunne hamle opp med nasjonale interesser og med glasnost-anda, byrja sjølvstendige publikasjonar og politiske organisasjonar å tre fram. Av desse organisasjonane var den klårt viktigaste Populærfronten i Aserbajdsjan (PFA), som hausten 1989 var klar til å ta over makta frå Kommunistpartiet. PFA vart derimot raskt splitta av ein konservativ islamsk ving og ein moderat ving. Splittinga vart etterfølgd av eit utbrot av vald mot armenarar i Baku og sovjetiske soldatar som gjekk imellom.
Uroa kulminerte i valdeleg konfrontasjon då sovjetiske soldatar drap 132 sivile i Baku den 20. januar 1990. Aserbajdsjan erklærte seg sjølvstendig frå Sovjetunionen den 30. august 1991 og vart ein del av Samveldet av sjølvstendige statar. Mot slutten av 1991 hadde kampane i Nagorno-Karabakh eskalert til full krig, som enda med ein spent våpenkvile som framleis varer per 2012. Sjølv om ein oppnådde våpenkvile, har begge sidene nekta å forhandle sidan armenske soldatar framleis held stillingane sine i Karabakh samt korridorar som knyter enklaven til Armenia.
President Mutalibov (1991-1992)
Sjølv om Aserbajdsjan i 1990-1991 kanskje ofra meir i kampen for sjølvstende frå Sovjetunionen enn nokon annan sovjetrepublikk, vart sjølvstendet innført av president Ayaz Mutalibov den 30. august 1991 etterfølgd av det sovjetiske kuppforsøket i 1991. Mütallibov vart den einaste sovjetleiaren utanom Zviad Gamsakhurdia som støtta det sovjetiske kuppforsøket med å sende ut ei melding frå Teheran, sjølv om han seinare oppløyste Kommunistpartiet i Aserbajdsjan og føreslo grunnlovsendringar for direkte landsdekkjande presidentval.
Den 8. september 1991 vart det første presidentvalet i landet halde, der Mutalibov var den einaste kandidaten. Valet var verken fritt eller rettferdig ut frå internasjonale standardar og Mutalibov vart formelt den valde presidenten i Aserbajdsjan. Då Øvste sovjet av Aserbajdsjan SSR godkjende sjølvstendeerklæringa den 18. oktober 1991, vart Det aserbajdsjanske kommunistpartiet oppløyst. Dei tidlegare medlemmane i partiet, inkludert president Ayaz Mutalibov heldt dei politiske stillingane sine.
I desember 1991 vart det halden ei landsdekkjande folkeavstemming der aserbajdsjanarane støtta sjølvstendeerklæringa og med oppløysinga av Sovjetunionen vart Aserbajdsjan anerkjent som sjølvstendig stat, først av Tyrkia, Israel, Romania og Pakistan.
Samstundes heldt konflikten om Nagorno Karabakh fram, trass i forsøk på fredsforhandlingar. Tidleg i 1992 utropte det armenske leiarskapet i Karabakh ein sjølvstendig republikk. I det som no var full krig mellom Armenia og Aserbajdsjan fekk armenarane overtaket, med støtte frå den russiske hæren. Begge sider deltok i grusame handlingar, som Khojaly-massakren av sivile aserbajdsjanarar den 25. februar 1992, som førte til opprør over at regjeringa ikkje føretok seg noko. Mütallibov vart tvungen til å tre av for Den aserbajdsjanske nasjonalforsamlinga den 6. mars, etter press frå Den aserbajdsjanske populærfronten.
Mutalibov hadde ikkje bygd ein god nok hær, for han frykta han ville miste kontroll over hæren, og dette førte til at styret hans vart styrta. Den 6. mai fall den siste byen med aserbajdsjansk folkesetnad i Nagorno-Karabakh, Shusha, til armenarane. Den 14. mai var Khojaly-massakren til høyring i Det aserbajdsjanske høgsterådet og Mütallibov vart friteken for alt ansvar og gjeninnsett som president, men dagen etter, 15. mai, tok armerte styrkar leia av Den aserbajdsjanske populærfronten kontroll over kontora i Det aserbajdsjanske parlamentet og Aserbajdsjanske statsradio og televisjon, og avsette dermed Mütallibov, som reiste til Moskva. Høgsterådet i Aserbajdsjan vart oppløyst og overlet oppgåvene sine til Den aserbajdsjanske nasjonalforasmlinga likt representert av medlemmar av Den aserbajdsjanske populærfronten og tidlegare kommunistar. To dagar seinare tok armenske styrkar kontroll over Lachin, Isa Gambar vart vald til ny formann i Nasjonalforsamlinga og vart mellombels aserbajdsjansk president fram til det nye valet vart halde 17. juni 1992.
President Elchibey (1992-1993)
Dei tidlegare kommunistane klarte ikkje å finne ein dugande kandidat til presidentvalet i 1992 og Abulfaz Elchibey, leiaren for Den aserbajdsjanske populærfronten (PFA) og tidlegare dissident og politisk fange, vart vald til president med meir enn 60 % av stemmene. I programmet sitt var han mot medlemskap i Samveldet av uavhengige statar, nærare tilknyting til Tyrkia og eit ønske om å knyte nærare band til iranske aserbajdsjanarar.
Heydar Aliyev, som hadde vorte hindra i å stille til president på grunn av ei aldersgrense på 65 år, gjorde det godt i Nakhichevan. Han måtte kjempe mot ein armensk blokade av Nakichevan, men Armenia leid av at Aserbajdsjan stoppa all jernbanetrafikk inn og ut av Armenia og skar av dei fleste sambanda mellom landet og verda utanfor. Dei negative økonomiske effektane av den armensk-aserbajdsjanske konflikten såg ut til å illustrere kor avhengige nasjonane i Kaukasus var av kvarandre.
I løpet av eit år etter valet sitt, måtte president Elchibey møte den same situasjonen som hadde ført til at Mutalibov måtte gå av. Kampane i og kring Nagorno Karabakh gjekk stadig i favør av Armenia, som erobra kring ein femtedel av territoriet til Aserbajdsjan og førte til at meir enn ein million innbyggjarar måtte flytte. Eit militært opprør mot Abulfaz Elchibey braut ut tidleg i juni 1993 i Ganja leia av obserst Surat Huseynov. Leiarskapen i Den aserbajdsjanske populærfronten var brått utan politisk støtte som følgje av tilbakeslaga i krigen, ein stadig dårlegare økonomi og motstand frå grupper leia av Heydar Aliyev. I Baku tok Aliyev kontroll over makta og styrkte raskt stillinga si. Ei tillitsavstemming vart halden i august og Elchibey måtte gå av.
Heydar Aliyev (1993-2003)
Presidentvalet den 3. oktober 1993 vart ein knusande siger for Aliyev. I mars 1994 klarte Aliyev å kvitte seg med nokre av motstandarane sine, inkludert Surat Huseynov, som vart arrestert i lag med andre rivalar. I 1995 vart det tidlegare militærpolitiet skulda for å ha planlagt eit kupp og vart oppløyst. Kupplanleggarane vart linka til MHP-vingen av tyrkiske nasjonalistar. Seinare, i 1996, drog Rəsul Quliyev, tidlegare talar i parlamentet, i eksil. Så mot slutten av 1996 styrte Heydar Aliyev Aserbajdsjan som absolutt herskar.
Etter nokre mindre reformer og signeringa av den såkalla «Hundreårskontrakten» i oktober 1994 (om det enorme oljefeltet Azeri-Chirag-Guneshli) som førte til auka oljeeksport til vestlege marknader, byrja økonomien og betre seg. Dei ekstreme nivåa av korrupsjon og nepotisme i statssystemet skapt av Aliyev, hindra Aserbadsjan frå ei meir berekraftig utvikling, særleg i sektorar som ikkje hadde med petroleumsindustrien å gjere.
I oktober 1998 vart Aliev vald på ny som president. Den svekka opposisjonen skulda han for valfusk, men valet vart ikkje fordømd internasjonalt. Den andre perioden hans var prega av mindre reformer, auka oljeproduksjon og dominansen til British Petroleum som det største utanlandske oljeselskapet i Aserbajdsjan. Tidleg i 1999 vart det enorme Shah Deniz-gassfeltet oppdaga og gjorde Aserbajdsjan til ein potensiell storleverandør av gass. Ein gasseksportavtale vart signert med Tyrkia i 2003. Arbeidet på den etterlengta Baku-Tbilisi-Ceyhan-røyrleidninga og Baku-Tbilisi-Erzerum-gassrøyrleidninga vart starta i 2003. Oljerøyrleidninga stod ferdig i 2005 og gassrøyrleidninga i 2006. Aserbajdsjan er òg delaktig i den planlagde Nabucco-røyrleidninga.
Heydar Aliyev vart sjuk, og i april 2003 kollapsa han på scenen og kunne ikkje lenger delta i det offentlege. Sommaren 2003 vart han lagt inn på sjukehus i USA, der han vart erklært død 12. desember 2003.
Ilham Aliyev (2003)
I nok eit kontroversielt presidentval, vart sonen Ilham Aliyev vald til president same året. Valet var prega av massevald og vart kritiserte av utanlandske observatørar. Kort tid etter var den politiske motstanden mot Alyev-administrasjonen sterk. Mange var misnøgd med den dynastiske suksesjonen og pressa på for eit meir demokratisk styre. Ilham Aliyev vart gjenvalt i 2008 med 87 % av stemmene, medan opposisjonen boikotta valet. I ei folkeavstemming i 2009 vart grensa for der lenge presidenten kunne sitte avskaffa og trykkefridomen var innskrenka.
Det aserbajdsjanske paralmentsvalet i 2010 danna eit parlament som var fullstendig lojale til Aliyev. For første gong i aserbajdsjansk historie vart ingen medlemmar av opposisjonen frå partia Den aserbajdsjanske populærfronten eller Musavat valt. The Economist merka Aserbajdsjan som eit autoritært regime og plasserte det på 135. plass på ei demokrati-indeks liste av 167 land.
I 2011 oppstod protestaksjonar mot styret til Aliyev og eit ønske om demokratiske reformer og eit nytt styre. Aliyev svarte med strenge tryggingsrestriksjonar og nytta makt til å knuse forsøka på opprør i Baku, og nekta å gjere konsesjonar. Godt over 400 aserbajdsjanarar har vorte arresterte etter protestane starta i mars 2011. Opposisjonsleiarar, som Isa Gambar i Musavat, har sagt at demonstrasjonane vil halde fram, sjølv om politiet har hatt få vanskar med å stoppe protestaksjonar så snart dei har byrja.
Den 24. oktober 2011 vart Aserbajdsjan vald inn som ikkje-permanent medlem i Tryggingsrådet i SN.
Bakgrunnsstoff
Atropatene (res publica)
Fylkesveg 333 i Troms
Fylkesveg 333 i Troms går mellom Birtavarre og Kåfjorddalen i Kåfjord kommune. Vegen er 7,7 km lang.
Kumla kyrkby
Kumla kyrkby er ein svensk tettstad i Sala kommun i Västmanlands län i landskapet Västmanland. I 2005 hadde tettstaden 210 innbyggjarar.
Porto Alegre
Porto Alegre er hovudstaden i delstaten Rio Grande do Sul i Brasil. Folketalet ved folketeljinga i 2007 var 1 420 667 innbyggjarar.
Hang on to Yourself
«Hang On to Yourself» er ein song skriven av David Bowie i 1971 og gjeven ut som singel under namnet Arnold Corns. Ei ny-innspeling av songen vart gjeven ut på albumet The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars. Hovudriffet er ganske representativt for korleis glamrock knytte ei bru mellom rock and roll frå fortida og punk i (då) framtida. Han er i liknande stil som Eddie Cochran, me har likevel den særeigne stilen som skulle nyttast i mange punksongar, som «Teenage Lobotomy» av Ramones.
Arnold Corns-versjonen
I 1971 reiste Bowie til Amerika for første gongen, og «Hang Onto Yourself» var eit resultat av denne første reisa. Det er ein rock and roll, groupie sex-song som først vart spelt inn på ei innspeling der Bowie møtte Gene Vincent. Tom Ayers hadde introdusert Bowie og Vincent i Los Angeles, og ifølgje somme kjelder skal Vincent ha jamma med Bowie på ein studiodemo av «Hang Onto Yourself», medan andre kjelder hevdar han ikkje spelte med Bowie. Uansett skulle Bowie nytte ein av scenerørslene til Vincent, der han sit på huk ved mikrofonen med ein fot bak seg, under Ziggy Stardust-konsertane. Vincent døydde av eit magesår kring åtte månader seinare.
Då Bowie kom attende til Storbritannia med demoen sin av «Hang Onto Yourself», som då berre var ei skisse med eit enkelt vers, eit refreng og det som skulle bli gitarriffet i songen. Bowie nytta songen i det første utkastet til prosjektet hans om å lage ei «falsk rockestjerne», der han skreiv og produserte songar for eit collegeband frå Dulwich kalla The Arnold Corns. Både demoen og Corns-versjonen er blitt kalla uferdig og med eit minutt med stønn og grynting i slutten av songen kan det verke som om Bowie igjen parodierte Marc Bolan.
Hovudriffet i «Hang Onto Yourself» verkar å vere stolen frå «Fire Brigade» av The Move, som igjen stal riffet frå Eddie Cochran sin «Something Else». Tradisjonen fortsette då Sex Pistols nytta delar av «Hang Onto Yourself» på «God Save the Queen».
Arnold Corns-versjonen av «Hang Onto Yourself» vart spelt inn i Radio Luxembourg studio den 25. februar 1971 og først gjeve ut av B&C som B-side til singelen «Moonage Daydream» i Storbritannia den 7. mai 1971. Den 11. august 1971 vart han gjeven ut på ny, denne gongen som A-side med B-sida «The Man in the Middle».
Arnold Corns-versjonen vart gjeven ut som bonusspor på Rykodisc/EMI-utgåva av The Man Who Sold the World i 1990. I 2002 vart Arnold Corns-versjonen gjeven ut på bonusdisken på Ziggy Stardust 30th 2CD Anniversary Reissue.
Albumversjonen
Bowie sette saman bandet sitt med Mick Ronson, Woddy Woodmansey og Trevor Bolder og gjennom det meste av 1971 øvde bandet hardt, ofte heile natt i eit rom over ein pub i Beckenham. Gjennom månadane forma dei Bowie sine forsøksvise rockesongar som «Hang Onto Yourself» til hardare rockesongar. Albumversjonen av «Hang Onto Yourself» for Ziggy Stardust er raskare og meir dynamisk. Akkordstrukturen er flytta opp eit toneart. Teksten til Bowie er frekkare («she’s a funky-thigh collector», «we move like tigers on vaseline») og Bowie hintar meir i refrenget i staden for å rope det ut.
Albumversjonen av songen vart spelt inn i november 1971 i Trident Studios i London.
Koloshbreen
Koloshbreen (bulgarsk ледник Колош, ‘Lednik Kolosh’) er ein 6,7 km lang og 3,6 km brei isbre på Magnier Peninsula på Graham Coast på vestsida av Den antarktiske halvøya, som ligg sør for Neslabreen. Han drenerer vestsida av Lisiya Ridge nord for Mount Bigo og flyt nordvestover og ut i Bigo Bay like sør for fronten Neslabreen.
The Night Has a Thousand Eyes
«The Night Has a Thousand Eyes» er ein popsong skriven av Benjamin Weisman, Dorothy Wayne og Marilyn Garrett og først spelt inn av Bobby Vee. Han vart gjeven ut som singel seint i 1962, og nådde tredjeplassen på Billboard Hot 100, andreplassen på Easy Listening-lista, og niandeplassen på R&B-lista. Han nådde òg tredjeplassen på den britiske singellista i mars 1963 og var med på Liberty Records-albumet The Night Has a Thousand Eyes i 1963.
Koloshbreen
Isbreen er kalla opp etter Kolosj i Konjavska vest i Bulgaria.
The Night Has a Thousand Eyes
I 1963 vart det gjeve ut ein versjon i Storbritannia av Jimmy Justice, og The Angels gav ut ein versjon på albumet My Boyfriend's Back. I 1973 spelte The Carpenters ein versjon, som finst på Now & Then. Songen vart i 1982 av spelt inn av glamrockband Mud på albumet Mud featuring Les Gray, og i 1988 spelte den danske jazzsaksofonisten Lars Møller inn ein versjon på albumet Copenhagen Groove. I 2005 spelte Gary Lewis and the Playboys songen for debutalbumet This Diamond Ring,. Ein langsamare versjon av songen finst i filmen Dark City, sungen av Anita Kelsey.
Fylkesveg 333
Fylkesveg 333 finst i fleire fylke i Noreg:
Matriks i geologi
Matriks eller grunnmasse er den finkornige massen som større partikler er omgjeve av. Omgrepet vert nytta innan mineralogi om matriks rundt mineralkorn, innan paleontologi om massen rundt fossil og innan sedimentologi om finkorna masse rundt større partikler (til dømes grus og stein].
Skeise-VM 1992 for kvinner
Verdsmeisterskapen på skeiser 1992 for kvinner vart avvikla i Heerenveen i Nederland helga 7. og 8. mars 1992. 32 utøvarar frå 14 land deltok i stemnet, av dei to frå Noreg. Meisterskapen i firkamp bestod av dei fire øvingane 500 m, 1500 m, 3 000 m og 5 000 meter.
Tittelforsvarar, tyske Gunda Kleemann, vart verdsmeister etter å ha fått bestetid på dei to lengste distansane. På andreplassen kom Emese Hunyady frå Austerrike og som sigra på 1500 m, medan kinesiske Ye Qiaobo gjekk den snøggaste 500-meteren.
Skeise-VM 1992
Dato: 7./8. mars 1992
Kungsäter
Kungsäter er ein svensk tettstad i Varbergs kommun i Hallands län i Halland. I 2005 hadde tettstaden 360 innbyggjarar.
Tunis
Tunis (arabisk تونس, Tūnis) er hovudstaden i Tunisia. Han ligg nær middelhavskysten i den nordlege delen av landet. Talet på innbyggarar er berekna til 767 000 ie år 2010, med 2,4 millionar innbyggarar i heile storbyområdet. Tidlegare vart namnet Tunis feilaktig nytta om heile Tunisia.
Geografi
Tunis ligg ved Tunissjøen, ei grunn lagune. Sentrum i Tunis med den historiske gamlebyen (medina) og nybyen, den siste oppbygt under kolonitida, ligg mellom Tunissjøen og innsjøen Sebkhet Sedjoumi. Kring bysenteret ligg dei indre forstadene; i vest villa- og regjeringskvartalet Le Bardo med mange ulike museum, i nord kvartalet Belvédère-Hügel og dei nyare bustadområda El Menzah og Ariana, i sør industriområda Megrine og Ben Arous. Under kolonialtida bygde franskmennenene ei 10 km lang bybane over Tunissjøen, ei vidareføring av Avenue Habib Bourguiba midt i gamlebyen heilt fram til hamnebyen La Goulette. Nord for La Goulette strekker forstadene Qartāj, med den internasjonale lufthamna, og Sidi Bou Said, La Marsa og Gammarth langsved kysten. Badebyen Hammam-Lif ligg i søraust.
Historie
Tunis, på gresk Tynes, vart grunnlagd av fønikarar og er truleg eldre enn Kartago, som byen låg under. Då Kartago vart øydelagd i år 146 f.Kr., vart også Tunis lagt i ruinar. Byen vart bygt oppatt av romarane under namnet Thuni, som seinare vart til Tunes. Fyrst etter arabarane erobra byen, vart han økonomisk og politisk makt. Han var landingsplass for pilgrimar frå Andalusia til Kairouan, og ein av dei aghlabidiske fyrstane sine residensstader. På 900-talet vart Tunis fleire gonger plyndra, då fatimidar låg i strid mot sunnittar. På 1200-talet var byen eit viktig sentrum i hafsidane sitt rike.
År 1534 vart Tunis ein del av det ottomanske riket, og mellom 1535 og 1569 samt 1573-74 høyrde det til Spania. I 1705 gjorde beyen av Tunis byen de facto-sjølvstendig frå ottomanarane og grunnla eit lokalt dynasti. Etter at Frankrike invaderte Tunisia i 1881 vart byen sete for ein fransk generalguvernør. Under 2. verdskrigen okkuperte Tyskland byen vinteren 1942-1943. År 1956 vart byen hovudstad i det sjølvstendige Tunisia.
Næringsliv og kommunikasjonar
Tunis er det store handels- og industrisenteret i Tunisia; halvdelen av industrien ligg i og ikring byen. Framstilling av kjemikaliar, sement, konserves og tekstilar er store næringar. Ei anna viktig næring er turisme,, mellom anna til dei helsebada som finst. Frå hamnebyen La Goulette, som har samband med Tunis via ein kanal, går transportar ut i Middelhavet og vidare ut i verda. Tunis har flyplass med utlandsruter.
Richard Festinger
Richard Festinger er ein USA-amerikansk komponist, pianist og lærar.
Han skipa kammermusikkensemblet Earplay. Tidleg i karrieren spelte Festinger gitar og turnerte med visesongaren Joan Baez, mellom anna på Woodstockfestivalen. Kort tid etter spelte han jazz før han frå 1972 og utover byrja å få ei aukande interesse for klassisk musikk og komponering.
Manboy
«Manboy» er ein song av Eric Saade. Han var med i Melodifestivalen 2010. Teksten er skriven på engelsk.
Krapetsbreen
Krapetsbreen (bulgarsk ледник Крапец, ‘Lednik Krapets’) er ein 3,5 km lang og 1,4 km brei isbre på Pefaur Peninsula på Danco Coast på vestsida av Den antarktiske halvøya, som ligg aust for Agalinabreen og vest for Zimzelenbreen. Han drenerer nordover og flyt inn i den austlege armen av Salvesen Cove.
Isbreen er kalla opp etter busetnadane Krapets nordvest og nordaust i Bulgaria.
Kronblad
Hos plantar som vert pollinerte ved hjelp av insekt, er kronblada ofte farga, medan dei hos plantar som vert pollinerte ved hjelp av vind eller vatn, er lite å sjå til.
Rømlingane
Rømlingane er ei rekkje fjell som strekkjer seg frå vestsida av Vendeholten i H. U. Sverdrupfjella i Dronning Maud Land. Det vart fotografert frå lufta av Den tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Det vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og flyfoto av den norske ekspedisjonen (1958–59) og namngjeve av dei.
Fylkesveg 347
Fylkesvei 347 (andre betydninger)
Svenska skidspelen 1992
Svenska skidspelen 1992 vart avvikla i Funäsdalen helga 7. og 8. mars 1992. Grunna snømangel i Falun vart langrenna flytta vestover til Funäsdalen i Härjedalen. Tevlingane i skihopp og kombinert vart avlyst då Gällivare kommun i Norrbottens län takka nei til å overta renna.
30 km
Dato: 7. mars <br style="clear:both;" />
4 x 10 km stafett
Dato: 8. mars <br style="clear:both" />
5 km klassisk stil
Dato: 7. mars <br style="clear:both" />
4 x 5 km stafett
Dato: 8. mars <br style="clear:both" />
Krebsbreen
Krebsbreen er ein isbre som flyt vest og ut i enden av Charlotte Bay på vestkysten av Graham Land. Han vart kartlagt av Belgica-ekspedisjonen under Gerlache, 1897-99. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1960 etter Arthur C. Krebs (1850–1935), som i lag med C. Renard, bygde og flydde det første styrbare luftskipet som ein klarte å halde kontroll over, i 1884.
Bygningsarbeidar
Bygningsarbeidar er ein person som har som yrke å byggje eller gjere anna arbeid på alle typar byggverk og bygningar. Bygningsarbeidarane er vanlegvis spesialiserte i fag, som tømrarfaget, murarfaget, snikkarfaget, målar- og tapetserarfaget, elektrikarfaget og så bortetter, og er vanlegvis utdanna i faget på vidaregåande skule og som lærling i ei verksemd. Læretida vert då avslutta med ei fagprøve eller svenneprøve som gjev fag- eller svennebrev.
Dei fleste bygningsarbeidarar er tilsette i ei verksemd. Men det vert stendig meir vanleg at dei er sjølvstendige næringsdrivande som tek på seg oppdrag for verksemder på eige ansvar, og vert då såkalla kontraktørar.
Roger Waters: The Wall
Roger Waters: The Wall er eit konsertalbum av Roger Waters, eit tidlegare medlem av Pink Floyd. Det eit konsertutgåve av rockeoperaen til Pink Floyd frå 1979, The Wall.
Innhald
Albumet kom ut som ei dobbel CD-plate og ei tredobbel LP-plate. All tekst er av Roger Waters.
One Day at a Time
One Day at a Time er eit album frå 1970 av Joan Baez. Det vart spelt inn i Nashville og Baez fortsette her å eksperimentere med country, som ho byrja med på David's Album året før. Albumet inneheld ein av dei første songane Baez skreiv sjølv, «Sweet Sir Galahad» og «A Song for David». Den førstnemnde songen var ei ballade for den yngre syster hennar, Mimi Fariña, og den sistnemnde for den dåverande ektemannen hennar David Harris, som på den tida sat i fengsel som militærnektar. One Day at a Time inneheld òg songar av The Rolling Stones, Willie Nelson og Pete Seeger.
Albumet inneheld tre songar som Baez framførte på Woodstockfestivalen fire månader tiddlegare, «I Live One Day At A Time», «Joe Hill» og «Sweet Sir Galahad».
Vanguard si nyutgjeving inneheld to bonusspor frå innspelinga av One Day at a Time: «Sing Me Back Home» og «Mama Tried», begge duettar med Shurtleff, og begge skrivne av Merle Haggard. Desse to var først gjevne ut i plateboksen Rare, Live & Classic frå 1993.
Petter Smart
Petter Smart (originalt namn Gyro Gearloose) er ein figur som inngår i Andeby-univeriset, som vi finn i Walt Disneys Donald Duck & Co. Petter Smart er oppfinnar.
Petter Smart dukka første gong opp i ei Carl Barks-forteljing, Gladstone's Terrible Secret (norsk Antons hemmelighet) i mai 1952. Han var hovudpersonen i fire sider lange tilleggshistorier i Barks sine Uncle Scrooge-utgjevingar frå blad nummer 13 (mars 1956) og fram til nummer 41 (mars 1963).
Figuren hadde opphavleg namnet Goggen Skrueløs i norske Donald-blad, som han først opptredde i i 1953. Frå 1954 blei han kalla Petter Smart.
Med hjelp av ei tenkehette spekulerer han seg fram til fantastiske, men oftast ubrukelege oppfinningar. Han blir assistert av ein sjølvkonsturert assistent, «Lille hjeper».
Jæren tingrett
Jæren tingrett er ein førsteinstansdomstol under Gulating lagdømme. Han ligg i Sandnes i Rogaland fylke og har eit domssokn som dekker kommunane Forsand, Gjesdal, Sandnes, Hå, Klepp og Time. Domssoknet vart utvida då den tidlegare domstolen Sandnes tingrett vart nedlagd, oppgåvene vart overførte til den nye Jæren tingrett og Sola kommune vart overført til Stavanger tingrett 1.juli 2007.
Tingretten vart flytta frå Bryne til Sandnes.
Fylkesveg 348
Fylkesveg 348 finst i fleire fylke i Noreg:
Horatio Alger
Horatio Alger Jr. var ein amerikansk forfattar som skreiv ungdomsbøker om fattige gutar som oppnådde tryggleik og komfort gjennom gode gjerningar og ærlegdom. Slike forteljingar er kjende som «from-rags-to-riches», og er ein grunnleggjande del av amerikansk kultur knytt til den amerikanske draumen.
Alger grunnfesta den litterære karrieren sin i 1868 med den fjerde boka si, Ragged Dick, som fortel om ein ung skopussar som oppnår middelklassevelstand. Romanen blei ein stor suksess, og etter denne skreiv Alger ei rekkje bøker over same lesten. Desse bøkene hadde typisk ein modig, hardtarbeidande og ærleg ung gut som hovudkarakter, ein snobbete ungdom, ein vond, grådig rikmann og ein mystisk framand som viste seg å vera ein velgjerar. På 1870-talet føreslo forleggjaren til Alger at han skulle reisa til vestlege USA for å få nytt materiale til bøkene sine. Alger drog til California, men lite endra seg i mønsteret til bøkene. Einaste skilnaden var at bøkene hans føregjekk i den litt villare vesten enn dei urbane delane av Nordaust-USA.
Mot slutten av 1800-talet utvikla Alger ein røffare tone i samsvar med endra smak blant lesarane sine, som ønskte seg sensasjon og spenning. Vald, drap og liknande tema blei del av verka hans. Bibliotekarar ved offentlege bibliotek stilte spørsmål ved om slike bøker skulle vera tilgjengelege for barn. Trass i dette fekk bøkene til Alge fornya interesse dei fyrste tiåra av 1900-talet, og blei selde i tusental. Då han døydde i 1899 hadde Alger gjeve ut rundt hundre titlar. Han er gravlagd i Natick i Massachusetts. Sidan 1947 har Horatio Alger Association of Distinguished Americans gjeve stipend og prisar til verdige individ.
Trigonometrisk funksjon
I matematikken er trigonometriske funksjonar eller sirkulære funksjonar funksjonar av ein vinkel. Dei er viktige i studiet av trekantar og modellering av periodiske fenomen, blant mange andre bruksområde. Trigonometriske funksjonar er vanlegvis definert som tilhøve mellom to sider i ein rettvinkla trekant der vinkelen inngår, og kan på same måte definerast som lengder av ulike linjestykke i ein einingssirkel. Meir moderne definisjonar uttrykkjer dei som uendelege rekkjer eller som løysingar av bestemde differensiallikningar, noko som utvidar dei til å bruke positive og negative vinkelverdiar, og til og med komplekse tal.
I moderne bruk er det seks grunnleggjande trigonometriske funksjonar, som er nemnt her saman med likningane for korleis dei forheld seg til kvarandre. Spesielt i tilfellet med dei siste fire er desse tilhøva ofte rekna som definisjonane av dei funksjonane, men ein kan like godt definere dei geometrisk eller på andre måtar, og så utleie desse tilhøva.
Definisjonar i ein rettvinkla trekant
For å definere dei trigonometriske funksjonane for vinkelen A startar vi med ein vilkårleg rettvinkla trekant der vinkelen A inngår.
Vi brukar følgjande namn for dei tre sidene i trekanten:
Mikkel Escholt
Mikkel Pederson Escholt var ein norsk prest og vitskapsmann og var den første i verda som brukte ordet «geologi» i den noverande tydinga. Han var slottsprest på Akershus frå 1646 og sokneprest i Våler frå 1660.
I 1657 skreiv han Geologia Norvegica, som handlar om eit jordskjelv i sørlege fjellstrøk i Noreg den 24. april 1657. I tillegg er det tankar om andre geologiske emne. Dette er det første vitskaplege arbeidet som er trykt i Noreg og det første der ordet geologi vert nytta. Gjennom ei engelsk omsetjing i 1662 kom ordet inn i verdslitteraturen.
Trigonometrisk funksjon
Sinus, cosinus og tangens
Sinus til ein vinkel er forholdet mellom motståande katet og hypotenusen. I vårt tilfelle
Cosinus til ein vinkel er forholdet mellom hosliggande katet og hypotenusen. I vårt tilfelle
Tangens til ein vinkel er forholdet mellom motståande katet og hosliggande katet. I vårt tilfelle
Resiproke funksjonar
Dei tre gjenståande funksjonane vert best definert ut frå dei tre funksjonane over.
Cosekans csc A er det inverse talet til sin A, dvs. forholdet mellom hypotenusen og motståande side:
Sekans sec A er det inverse talet til cos A, dvs. forholdet mellom hypotenusen og hosliggande side:
Cotangens cot A er det inverse talet til tan A, dvs. forholdet mellom hosliggande side og motståande side:
Definisjonar i einingssirkelen
Dei trigonometriske funksjonane kan òg definerast ut frå ein einingssirkel, ein sirkel med radius lik 1 og sentrum i origo. Etter ein slik definisjon kan alle reelle tal brukast som argument.
Vi tenkjer oss ein vinkel med toppunkt i origo, og det eine vinkelbeinet langs x-aksen. Der det andre vinkelbeinet skjer sirkelen får vi eit punkt vi kallar vinkelpunktet. Cosinus til vinkelen er definert som x-koordinaten til vinkelpunktet og sinus som y-koordinaten. Dei andre funksjonane blir definert ut frå sinus og cosinus som nemnt ovanfor.
For vinklar større enn 2\pi eller mindre enn -2\pi, held ein berre fram rundt sirkelen. På denne måten blir sinus og cosinus periodiske funksjonar med periode 2\pi:
for alle vinklar θ og alle heiltal k.
Alternativt kan alle dei trigonometriske funksjonane definerast ut frå ein einingssirkel som vist i biletet til høgre, og tilsvarande geometriske definisjonar vart brukt i historia. For ein korde AB, der θ er halvparten av den utspente vinkelen, er sin θ = AC (halve korden). cos θ er den vassrette avstanden OC, og versin θ = 1 − cos θ = CD. tan θ er lengda av linjestykket AE som er tangenten gjennom A, derfor ordet tangens. cot θ er linjestykket AF. sec θ = OE og csc θ = OF er sekantlinjene. DE er exsec θ = sec θ − 1 (delen av sekanten som er utanfor, eller ex, sirkelen).
Rekkedefinisjonar
Ved å bruke berre geometri og grenseverdiar kan det visast at den deriverte av sin x er cos x og at den deriverte av cos x er −sin x. (Her, og generelt i kalkulus / (differensialregning), er alle vinklar målt i radianar.) Ein kan så bruke teorien for taylorrekkjer for å vise at følgjande identitetar held for alle reelle tal x:
der
Identitetar
Det finst mange identitetar som gjeld mellom dei trigonometriske funksjonane. Av dei mest nytta er einingssetninga, som seier at for alle vinklar, er kvadratet av sinus pluss kvadratet av cosinus alltid lik 1. Dette kan sjåast ved å lage ein rettvinkla trekant med hypotenus lik 1 og bruke Pythagoras’ læresetning. Einingssetningen er slik:
som vanlegvis vert skriven slik, utan parentesar:
Andre viktige forhold er formlane for sinus og cosinus av summen og differansen mellom to vinklar.
Utrekning
Utrekninga av trigonometriske funksjonar er eit komplisert emne, som i dag kan unngåast av dei fleste, pga datamaskinar og vitskaplege kalkulatorar. I dette avsnittet skildrar vi likevel fleire detaljar om utrekninga i tre viktige samanhengar: historisk bruk av trigonometriske tabellar, dei moderne teknikkane som blir brukt av datamaskiner, og eksakte verdi for nokre bestemde vinklar.
Før datamaskinene brukte ein tabellar, og fann mellomliggande verdiar ved interpolasjon. Slike tabellar har vore tilgjengelege så lenge som trigonometriske funksjonar har vore skildra (sjå Historie nedanfor), og vart vanlegvis utrekna ved gjenteke bruk av formlane for halve vinklar og summen av vinklar (sjå trigonometriske identitetar) ved å gå ut frå ein kjend verdi (slik som ).
For nokre enkle vinklar kan verdiane utrekna for hand ved hjelp av Pythagoras’ læresetning, som i dei følgjande døma. Eksakte verdier av sinus, cosinus og tangens for alle multipler av \pi / 60 radianer (3°) kan faktisk finnast for hand.
Vi tenkjer oss ein rettvinkla trekant der dei to andre vinklane er \pi / 4 radianar (45°). Sidene b og a er like; vi kan velje a = b = 1. Verdiane av sinus, cosinus og tangens til \pi / 4 radianar (45°) kan då finnast ved hjelp av Pythagoras’ læresetning:
Derfor:
Dei eksakte verdiane av sinus for vinklane 0°, 30°, 45°, 60° og 90° kan lett hugsast som. Den tilsvarande rekka for cosinus er rekka for sinus baklengs, og tangens er som nemnt sinus delt på cosinus.
Inverse funksjonar
Dei trigonometriske funksjonene er periodiske, og derfor ikkje injektive, så dei har strengt tatt ikkje ein invers funksjon. For å definere ein invers funksjon må vi avgrense definisjonsmengda så den trigonometriske funksjonen blir bijektiv. I det følgjande er funksjonane til venstre definert ved likninga til høgre; desse er ikkje beviste identitetar. Dei viktigaste inverse funksjonane er vanlegvis definerte som:
For inverse trigonometriske funksjonar blir skrivemåtane sin−1 og cos−1 ofte brukt for arcsin, arccos osv.
Akkurat som sinus og cosinus, kan dei inverse trigonometriske funksjonane òg defineres som uendelege rekkjer. Til dømes, Desse funksjonene kan òg definerast ved å bevise at dei er antideriverte av andre funksjoner. Funksjonen arcsin kan til dømes skrivast som følgjande integral: Analoge formlar for andre funksjonar kan finnast på Inverse trigonometriske funksjonar. Ved å bruke den komplekse logaritmen kan ein generalisere alle desse funksjonene til komplekse argument:
Sinussetninga
Sinussetninga seier at for ein vilkårleg trekant med sider a, b og c og vinklar A, B og C der a er motstående til A osv.:
Laugh, Laugh
«Laugh, Laugh» er ein song av den amerikanske rockegruppa The Beau Brummels, skriven av gitaristen Ron Elliott og produsert av Sylvester Stewart, seinare kjend som Sly Stone. Han kom ut i desember 1964 som debutsingelen deira og nådde 15. plassen på den amerikanske Billboard Hot 100-lista i februar året etter. «Laugh, Laugh» var den første hitsingelen som kom frå det gryande musikkmiljøet i San Francisco etter den britiske bølgja. Songen vart seinare gjeven ut på debutalbumet deira, Introducing the Beau Brummels, i april 1965.
Trigonometrisk funksjon
Sinussetninga
der R er radius til den omskrivne sirkelen til trekanten.
Olav Kringen
Olav Kringen var ein norsk journalist og redaktør og ein pioner innan arbeidarrørsla.
Trigonometrisk funksjon
Cosinussetninga
Cosinussetninga er ei utviding av Pythagoras’ læresetning:
Olav Kringen
Kringen var fødd i Vågå. I 1887 reiste han til USA, der han tok lærarutdanning. Seinare vigde han seg til journalistikken.
Laugh, Laugh
The Beau Brummels marknadsførte singelen med å framføre songen på fleire fjernsynsshow, som ein episode av The Flintstones i 1965, der bandet vart animert og kalla The Beau Brummelstones. I 1994 vart «Laugh, Laugh» vald ut av Rock and Roll Hall of Fame som ein av 500 songar som forma rock and roll. Solosongaren Sal Valentino omarbeidde songen i 2008 for soloalbumet sitt Every Now and Then.
Trigonometrisk funksjon
Cosinussetninga
òg kjent som
Olav Kringen
Frå 1901 til 1904 redigerte han bladet til Arbeidarpartiet, Det tyvende Århundrede. Frå 1903 til 1906 var han redaktør i Arbeidarparti-avisa Social-Demokraten, og frå 1909 til 1913 var han redaktør i ei anna Arbeidarparti-avis, den Hamar-baserte Demokraten.
Laugh, Laugh
Musikkritikaren Dave Marsh valde ut songen i 1989 for boka si The Heart of Rock & Soul: The 1001 Greatest Singles Ever Made.
Trigonometrisk funksjon
Cosinussetninga
I denne formelen er vinkel C motståande til side c. Denne setninga kan bevisast ved å dele trekanten inn i to rettvinkla trekantar og bruke Pythagoras’ læresetning.
Bathory
Bathory var eit svensk heavy metal-gruppe som blei stifta i 1983 av Thomas «Quorthon» Forsberg. Gruppa blei oppløyst då Forsberg tok livet av seg i 2004.
Olav Kringen
Utover redaktørverva sine er Kringen i ettertida mest kjend for den norske omsetjinga av «Internasjonalen».
Turkmeneli
Det strekkjer seg frå grensa til Syria i nord til Iran i det sentrale Irak. Regionen ligg mellom dei arabiske områda i sør og dei kurdiske områda i nord. Området er meint å omfatte Kirkuk, Tel Afar, Mandali, Mosul og Tuz Khormato, og Kirkuk vert rekna som hovudstaden. Somme kjelder meiner òg at Erbil og Salah ad-Din er ein del av kravområdet.
Trigonometrisk funksjon
Cosinussetninga
For å bruke cosinussetninga må vi kjenne tre opplysningar (vinklar/sidelengder) om trekanten, deriblant minst éi side.
Andre nyttige eigenskapar
Tangenssetninga finst òg:
Periodiske funksjonar
Trigonometriske funksjonar er nyttige i studien av generelle periodiske funksjonar. Desse funksjonane har karakteristiske bølgjeformer som grafar, og er nyttige for å modellere gjentakande fenomen slik som lydar eller lysbølgjer. Kvart signal kan skrivast som ein (vanlegvis uendeleg) sum av sinus- og cosinusfunksjonar av ulike frekvensar; dette er den grunnleggjande ideen i fourieranalyse. Firkantbølgja kan t.d. skrivast som Fourier-rekkja
I animasjonen til høgre framgår det at berre nokre få ledd alt lagar ei ganske god tilnærming.
Historie
Korde funksjonen vart oppdaga av Hipparkhos frå Nikea (180–125 f.Kr.) og Ptolemaios frå Egypt (90–165 e.Kr.). Sinus- og cosinusfunksjonane vart oppdaga av Aryabhata (476–550) og studert av Varahamihira og Brahmagupta. Tangensfunksjonen vart oppdaga av Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī (780–850), og secans-, cotangens- og cosecansfunksjonene vart oppdaga av Abū al-Wafā’ al-Būzjānī (940–998). Alle dei seks trigonometriske funksjonane vart så studert av Omar Khayyám, Bhaskara, Nasir al-Alen din-Tusi, Ghiyath al-Kashi (1300-talet), Ulugh Beg (1300-talet), Regiomontanus (1464), Rheticus og studenten til Rheticus, Valentin Otho.
Turkmeneli
Forslaget om ein tyrkisk/turkmensk autonom region vert rekna som særs kontroversielt. Den 17. juli 2017 føreslo tyrkarane at Tel Afar og Tuz Khurmatu skulle bli ein autonom irakisk-tyrkisk region og bad om at Kirkuk skulle få «spesialstatus».
Trigonometrisk funksjon
Historie
Madhava fra Sangamagramma (ca. 1400) gjorde tidleg arbeid i analysen av trigonometriske funksjonar som uendelege rekkjer. Leonhard Euler sin Introductio in analysin infinitorum (1748) hadde stor innverknad for at analytisk handsaming av trigonometriske funksjoner i Europa kom i gang, og han definerte dei òg som uendelege rekkjer og presenterte Eulers formel i tillegg til dei nesten-moderne forkortingane sin., cos., tang., cot., sec., og cosec.
Etymologisk sett stammar ordet sinus frå ordet jya-ardha (sanskrit), som tyder «halvkorde», forkorta til jiva. Dette vart translitterert i arabisk som jiba, skrive jb, i det vokalane ikkje vart skrive på arabisk. Så vart denne translitterasjonen feilomsett på 1100-talet til latin som sinus, ved at jb vart anteke å stå for ordet jaib, som tyder «bukt» eller «fold» på arabisk, som òg sinus gjer på Latin. Ordet tangens er latin og tyder «rørande», sidan linja «rører» einingssirkelen, medan secant kjem frå secans – «kuttande» – sidan linja kuttar sirkelen.
Dei moderne namna på funksjonane tangens og secans vart innført av den dansken matematikaren Thomas Fincke i hans Geometriæ rotundi (1583).
Bathory
Bathory, Venom, Mercyful Fate og Hellhammer var dei viktigaste gruppene i den første bølgja av black metal. Mens Venom namnga den nye sjangeren, var Bathory den viktigaste gruppa i utviklinga av black og viking metal. Forsberg tok utgangspunkt i thrash metal med satanistiske tekstar, lågkvalitetsproduksjon grunna lite penger, og ein skjerande stemme som alt ville bli kjenneteikn på black metal seinare.
Namnet på gruppa kom frå «blodgrevinna» Elizabeth Báthory, den best kjente seriemordaren i ungarsk og slovakisk historie.
Kungsgården
Kungsgården er ein tettstad i Sandvikens kommun i Gävleborgs län i landskapet Gästrikland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 998 innbyggjarar.
Fylkesveg 351 (fleirtyding)
Fylkesveg 351 finst i fleire fylke i Noreg:
Johannes Hudde
Johann(es) (van Waveren) Hudde var ein nederlandsk matematikar og politikar.
Han var i mange år borgarmeister i Amsterdam. Under den fransk-nederlandske krigen i 1672 leia han oppsynet med flaumane til hjelp for forsvaret.
Ceará
Ceará er ein delstat nordaust i Brasil og har eit tropisk klima. Han grensar mot delstatane Piauí, Pernambuco, Paraíba og Rio Grande do Norte. Delstadshovudstaden er Fortaleza.
Dove Cameron
Chloe Celeste Hosterman, kjend som Dove Cameron, er ein amerikansk skodspelar og songar. Ho har spelt hovudrolla i Disney Channel-serien Liv og Maddie og Mal i Descendants.
Ola Vangen
Ola Vangen var ein norsk bonde og lyrikar. Han var fødd på Østvangen i Vingelen i Tolga i Hedmark, og køyrde som dei fleste andre bønder i distriktet kol for koparverket på Røros.