cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Telt
Kulturell tyding
Telt er viktige i jødisk historie. Første Mosebok nemner Jabal, som var «stamfar til dei som bur i telt og held buskap.» Andre Mosebok skildrar teltheilagdommen, eller tabernakelet, som blei brukt til å husa paktkista. Denne skal vera av «ti teltdukar [...] av fint, tvinna lin og purpurblått, purpurraudt og karmosinraudt stoff [med] kjerubar i kunstvevnad.» Deretter skulle ein ha elleve jamstore «dukar av geiteragg til eit telt over bustaden.»
Stormogulane i India, som nedstamma frå nomadar, hadde reisande hoff som ein sette opp omfattande teltbyar for. Leirane hadde toetasjes telt for keisaren, markert med skarlagensraude skiljeveggar, eit avsondra teltområde for haremet, og store baldakinar for kongelege audiensar. Det fanst også telt for adelege, soldatar, arbeidarar, musikarar og for ulike føremål som å husa våpen, klede, hestar og elefantar, alle plasserte etter fastlagde planar.
Mot slutten av 1700-talet byrja «den store oppvakninga» i USA. Her slo folk seg ned i teltleirar for å oppleva utandørs preiker og kristenliv. Etterkvart blei det vanleg å halda vekkingsmøte i store telt.
Ron McClure
Ron McClure er ein USA-amerikansk jazzbassist.
McClure byrja å spele i Buddy Rich Sextet i 1963. Han vart så med i bandet til Maynard Ferguson og sidan Herbie Mann i 1964; før han tok over rolla som bassist i Wynton Kelly Trio. Frå 1966 til 1969 var han medlem av kvartetten til Charles Lloyd med pianisten Keith Jarrett og trommeslagaren Jack DeJohnette, som vart stemt fram til «årets gruppe» i 1967 av magasinet Downbeat.
I 1970 var han med å skipe jazzrockgruppa The Fourth Way. Han spelte òg med Carla Bley og saksofonisten Joe Henderson. I 1974 vart McClure med i Blood, Sweat & Tears, der han var fram til 1975 og spelte på tre album med dei: Mirror Image, New City og In Concert.
I 1980-åra var han medlem av Quest. Han spelte òg inn eit album i lag med pianisten Michel Petrucciani. I 1990- og 2000-åra spelte McClure hovudsakleg med Lee Konitz, og så i ei ny utgåve av
Som sidemann
Med Burak Bedikyan Med Carla Bley Med Paul Bley Med George Cables Med Stanley Cowell Med Joe Henderson Med Lee Konitz Med David Liebman Med Charles Lloyd Med Michel Petrucciani Med Julian Priester Med George Russell Med Jarmo Savolainen Med James Spaulding Med Wynton Kelly
Fylkesveg 252 (fleirtyding)
Fylkesveg 252 finst i fleire fylke i Noreg:
Den vesle istida
Den vesle istida er ei nemning på ein kjøligare periode som fann stad etter Den varme perioden i mellomalderen. Det var ikkje ei eigentleg istid, men termen har vore nytta sidan han blei introdusert i vitskapleg litteratur av François E. Matthes i 1939. Konvensjonelt har ein definert den vesle istida til ein periode mellom 1500- og 1800-talet,  men nokre ekspertar føretrekk ein alternativ periode frå rundt 1300 til rundt 1850.
Den vesle istida sette i gang til ulike tider rundt på jorda og det meste tyder på at den nordlege halvkula vart hardast råka. Perioden var prega av strenge vintrar og mykje nedbør, men vår- og hausttemperaturane var òg lågare enn normalt. Kor mykje temperaturen fall med i snitt er det ulike oppfatningar av, men nokre anslag er inntil ei grad i tilhøve til dagens temperatur. Sjølv om folk ikkje kjende det så godt på kroppen, merkte ein det på avlingane med kortare vekstperiodar.
Forsking på Den vesle istida
François E. Matthes innførte omgrepet Den vesle istida i 1939. Matthes omtalte isbrear i Sierra Nevada i California som han trudde ikkje kunne ha overlevd atlantikum. Bruken hans av omgrepet er blitt avløyst av «neoglasiasjon».
Den vesle istida er vorte dokumentert på ulike vis. Før 1600-talet skreiv ein ned informasjon som ein har funne i annalar. Nokre få gardsbrukarar skreiv ei slags dagbok med dato for årets innhausting o.l. Nokre noterte seg når isen eller snøen kom og forsvann. Temperatur-, nedbør- og vindmåling kom noko seinare.
Tidsbestemming
På grunn av dette er det mange moglege startdatoar for Den vesle istida over ein periode 400 år:
Den vesle istida enda i andre del av 1800-talet eller tidleg på 1900-talet.
Årsaker
Forskarar har trekt fram tre årsaker som kvar for seg eller i kombinasjon kan vere årsaka til den vesle istida.
Jordbanesyklusar
Endringar i aksehelling og jordbanen rundt sola har gjennom dei siste 2000 åra forårsaka ein langvarig kjølingstrend på den nordlege halvkula. Denne var ved i mellomalderen og Den vesle istida. Raten i nedkjøling av Arktis har vore på rundt 0,02 °C per hundreår.
Solaktivitet
Ein har framleis lite kunnskap til samanhengen mellom låg solflekkaktivitet og kjøligare temperaturar. Det er kjent at det i perioden frå 1675-1715, i midten av Den vesle istida, var veldig få solflekkar. Dette er kjend som Maunder-minimumet. Ein har også identifisert Spörer-minimumet med ein viktig nedkjølingsperiode mellom 1460 og 1550. Andre indikatorar på låg solaktivitet i denne perioden er nivåa på isotopane karbon-14 og beryllium-10.
Ein hadde òg eit minimum i solflekkaktivitet i perioden 1780-1829.
Martin Hannestad
Martin Hannestad var ein norsk prest og stortingsmann fødd på Voss.
Hannestad var son til ein prest. Han var student i 1827 og cand. theol. i 1836. Tida 1829-33 livnærte han seg som huslærar. Frå 1841 var han residerande kapellan i Stod. År 1846 sokneprest i Hvaler, dernest i Idd frå 1856 til 1877. Hannestad var medlem av forlikskommisjonen i både Stod (4 år), Hvaler (10 år) og Idd (20 år). Han var ordførar i Stod i tre år og i alle dei ti åra han var på Hvaler.
Hannestad var 1. representant frå Smaalenenes amt på Stortinget 1854, sekretær i gasje- og pensjonskomiteen. Tre år seinare var han 2. varamann.
Han døydde i Kristiania i 1891.
Smithbreen
Smithbreen er ein slak isbre i Antarktis, som er over 160 km lang, og som flyt frå Toney Mountain og aust-nordaustover til Amundsenhavet. Ein nordleg sidebre er Kohlerbreen flyt til Dotsonisen, men hovudstraumen flyt til sjøen mellom Bear Peninsula og Mount Murphy, som endar ved Crossonisen.
Han vart kartlagt av USGS frå landmålingar og USN sine flyfoto 1959–65. Han vart namngjeven av US-ACAN etter Philip M. Smith (Smith Bluffs) som var nestleiar ved Office of Polar Programs ved National Science Foundation, som i perioden 1956–71 deltok på mange ekspedisjonar til Antarktis.
Den vesle istida
Vulkanutbrot
Gjennom heide Den vesle istida hadde verda høg vulkanaktivitet. Vulkanutbrot hemmar solinnstrålinga ved at små partiklar svevar rundt i lufta over lengre tid. Ved eit vulkanutbrot kan oska frå vulkanen bli send høgt opp i atmosfæren og bli spreidd utover heile jorda. Oskeskya kan stenga ute mykje av sollyset, og føra til ei global nedkjøling som kvar vara i opptil to år etter utbrotet. Utbrota slepp også ut svovel i form av svoveldioksid. I stratosfæren blir denne gassen omdanna til svovelsyrepartiklar, som kan reflektera sollyset og redusera solstrålinga som når jorda endå meir.
Romsås kyrkje
Romsås kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1995 i Oslo kommune. Ho vart oppført nokre år etter at den tidlegare kyrkja på staden brann i 1986. Det har vore store problem med grunnforholda ved Romsås kyrkje.
Den vesle istida
Vulkanutbrot
Eit nyleg studium fann at ein stor tropisk vulkan hadde utbrot i 1257, kanskje Samalas nær Rinjani, begge på Lombok i Indonesia, følg av tre mindre utbrot i 1268, 1275 og 1284 som hindra klimaet frå å koma seg att. Dette kan ha forårsaka den grunnleggjande nedkjølinga, medan utbrotet av Kuwae på Vanuatu i 1452–53 forårsaka ein neste omgang av nedkjøling. Andre vulkanar som hadde utbrot på denne tida og kan ha bidrege til nedskjølinga er mellom anna Billy Mitchell (ca. 1580), Huaynaputina (1600), Mount Parker (1641), Long Island på Papua Ny-Guinea (ca. 1660) og Laki (1783). Tambora i Indonesia hadde eit stort utbrot i 1815, og spreidde oske utover heile atmosfæren. I ettertid har 1816 vorte kjent som året utan sommar, det vart rapportert om frost og snøfall fleire gonger i Nord-Europa både i juni og juli.
Romsås kyrkje
I 2012 vart soknet slått saman med fleire andre sokn til Grorud sokn. .
Den vesle istida
Svartedauden
Svartedauden som herja i verda på 1300-talet er nemnt som ei medverkande årsak til den vesle istida. Folkesetnaden i Europa og Asia vart redusert med mellom 25 % og 45 %, noko som førte til ein nedgang i jordbruket. Dette førte igjen til at gardar og dyrka mark grodde igjen, og den auka skogen førte til at CO2- og metannivået atmosfæren sokk. Drivhuseffekten vart då svakare.
Samemøtet i 1917
Samemøtet i 1917 var det første samiske landsmøtet. Møtet hadde deltaking av samar både frå Noreg og Sverige. Møtet vart halde i Metodistkyrkja i Trondheim frå 6. til 9. februar 1917. Datoen for byrjinga av dette møtet er i dag samane sin nasjonaldag Møtet samla ca. 150 deltakarar, der dei fleste var sørsamar frå Nordland, Trøndelag og Hedmark.
Ann Possible
Ann Possible er ein oppdikta figur i den amerikanske teiknefilmserien Kim Possible, som vert send på Disney Channel. Ho er mor til Kim, Jim og Tim Possible, og gift med James Possible.
Sollefteå
Sollefteå er ein svensk by og centralort i Sollefteå kommun i Västernorrlands län i landskapet Ångermanland. I 2005 hadde byen 8,530 innbyggjarar.
Samemøtet i 1917
Elsa Laula Renberg (1877–1931) frå Helgeland og Brurskanken samiske kvinneforening var initiativtakarar til møtet. Renberg var formann for møtet, og heldt opningstalen. Den andre store samiske leiaren i samtida, Daniel Mortenson frå Røros/Elgå, var møteleiar og heldt eit foredrag på møtet om reindrift og korleis ho hadde vorte hemma av Felleslappeloven av 1883. Foredraget utløyste ein debatt som førte til at landsmøtet valde ein eigen reindriftslovkomité. Komiteen la seinare fram eit framlegg til ny reindriftslov som påverka den endelege utforminga av lova i 1919. Den andre hovudsaka på møtet var krava om ein eigen samisk skule, og at borna måtte få undervising i og på samisk.
Sollefteå
Sollefteå fekk bystatus i 1917 og ligg ved Ångermanälven.
Samemøtet i 1917
Bakgrunn
I åra før møtet hadde samar både i Noreg og Sverige opplevd at kultur og næringsgrunnlaget deira var truga. Difor oppstod det i åra 1904–10 både samiske organisasjonar og tidsskrift.
Arealpress og fornorskning
Felleslappelova av 1883 var det første større forsøket frå styresmaktene si side på å «få kontroll med samenes reindrift». Lova gjaldt både for Noreg og Sverige, derav namnet. Loven etablerte ordninga med reinbeitedistrikt og innførte prinsippet om kollektivt erstatningsansvar for alle som hadde del i reinbeitedistriktet for skadar reinen påførte landbruket. I 1894 vart grensene for reinbeitedistrikt fastlagt slik at viktige beiteområde som Trollheimen og Gauldalsvidda fall utanfor. Med Tilleggslappelova i 1897 fekk grunneigarane rett til å forby reindrift utanfor reinbeitedistrikta. Hevd og sedvanerett vart dermed sett bort frå. Den rettslege reguleringa av reindrifta var likevel i stadig rørsle, og fleire kommisjonar arbeidde med reindriftsspørsmål fram til den neste reindriftslova kom i 1933.
Sentral-Zagóri
Sentral-Zagóri (gresk Κεντρικό Ζαγόρι, Kendrikó Zagóri) er ein tidlegare kommune i periferieininga Ioánnina i Ípiros i Hellas. Sentral-Zagóri inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Zagóri.
Samemøtet i 1917
Arealpress og fornorskning
I Sverige hadde «odlingsgränsen» frå 1867 gjeve flyttsamar bruksrett til beiteland i dei delane av landet som låg høgare enn jordbruksbygdene. Areala vart likevel etter kvart tekne i bruk av nybyggjarar, ein prosess som har vorte karakterisert som «jordbrukskolonisering», slik at reinflokkane vart pressa bort frå dei kjende beiteområda. Erstatningsansvaret til samane for skadane reinen eventuelt gjorde stod fast.
Arealspørsmåla og beiterettane var i særleg grad eit problem i dei sørsamiske områda. I dei nordsamiske områda i Troms og Finnmark var det fornorskingspolitikken som var den største utfordringa, gjennom «skole, næringer, kirke, forsvar og etterretning – gjerne i tett (og intimt) samarbeid». Presset var særleg retta mot samar i «overgangsdistrikta» i kyststrøka og fjordbotnane. Ein del av biletet var at skuledirektøren ikkje ville at samiske lærarar skulle undervisa i samiske bygder der dei kunne «være til skade med sine samiskkunnskaper»; dei skulle sendast til ikkje-samiske bygder.
Utanfor Namsos hadde Sameskolen i Havika starta i 1910 som internatskole for barn frå sørsamiske familiar; skulen var på mange måtar ein «fornorskingsskole», men han var òg ein møteplass. Finnemisjonen vart stifta i 1888, og brukte frå byrjinga av medvite samisk språk. Etter landsmøtevedtak i 1912 og 1913 tok misjonen inn i vedtektene sine at «organisationen maa i ingen henseende komme i strid med statens arbeid i kirke og skole». Dette vart tolka som støtte til fornorskingsarbeidet.
I Sverige hadde styresmaktene gjennom ei skulereform i 1913 delt samiske born i to grupper, den såkalte «kategoriklyvningen»: barn av reindriftssamar fekk gå på «nomadskolan», medan barn av fastbuande samar måtte gå på vanlege skular, der dei mista den samiske identiteten sin. Dette vert kalla «lapp-ska-vara-lapp»-politikk, der «ekte samar» vart definerte slik at store grupper av samane fall utanfor.
Ann Possible
Fornamnet hennar har aldri vorte avslørt i serien, og ho har difor vorte kalla «fru Possible», «fru Dr.P», «Possible» eller variasjonar av mamma.
Samemøtet i 1917
Organisering
I Sverige vart Lapparnas Centralförbund stifta 5. august 1904, som den første samiske organisasjonen i verda. Samstundes utkom Elsa Laulas kampskrift Inför lif eller död og Torkel Tomasson byrja å utgje Lapparnas egen tidning. Bladet kom med 5 nummer i 1904–05 før det gjekk inn. Den same hausten starta Fatmomakke samesamskipnad nær Vilhelmina, og samesamskipnader i Tärnaby, Glen og Sorsele.
No More Looking Back
«No More Looking Back» er ein song av The Kinks frå 1975 på konseptalbumet Schoolboys in Disgrace. Som alle songane på albumet vart han skriven av Ray Davies.
Den vesle istida
Temperaturar
Kring 1850 byrja klimaet å bli varmare, og den vesle istida slutta. Nokre klimaendringskritikarar meiner at klimaet til jorda enno er i ein omstillingsfase etter den vesle istida, og at menneskeleg aktivitet ikkje spelar ei avgjerande rolle i den globale oppvarminga,  men denne oppfatninga har ikkje større oppslutning. Den vanlege vitskaplege oppfatninga av klimaendringane dei siste 50 åra, er at desse er knytte til auken av CO2 i atmosfæren som kjem av menneskeleg aktivitet. Det er mindre semje om årsaksforholda for tidsperioden før 1950.
No More Looking Back
Bakgrunn
Som resten av songane på Schoolboys in Disgrace skildrar «No More Looking Back» bakgrunnssoga til Mr. Flash, hovudpersonen i rockeoperaen Preservation. Songen omhandlar Flash som går ned ei travel gate og ser ting som minnar han om den tidlegare kjærasten hans.
Songen vart gjeven ut på ein maxisingel i Storbritannia (den einaste singelen frå albumet) med «Jack the Idiot Dunce» og «The Hard Way» (begge albumspor) på B-sida. Singelen selde dårleg. Han var sidan den einaste songen frå albumet som kom ut på samlealbumet Picture Book.
Den vesle istida
Temperaturar
Som til alle tider har temperaturen òg før 1750 variert ein god del. Ein har hatt kalde og varme periodar. Det som likevel er interessent er om temperaturen gjennomgåande avveik vesentleg frå middelforholda slik vi kjenner dei i dag. det manglar norske temperaturmålingar før 1761, så for å få instrumentelle data må ein sjå til utlandet. Ser ein på temperaturmålingar i Midt-England frå 1700 og fram til i dag, kan temperaturen ikkje ha vore så låg at han kan ha påverka kornproduksjonen i Noreg i nemneverdig grad. Ser ein på sommartemperaturen (juni-august) for Midt-England for perioden 1698-1750 er middelverdien nøyaktig den same som for perioden 1698-1950. Det einaste året med verkeleg dårleg sommar i Midt-England var i 1725. Det er i Noreg likevel rapportert om ein del kalde somrar i einskilde år som i 1740-42, utan at ein finn tilsvarande tilhøve i England.
Tameo Ide
Tameo Ide var ein japansk fotballspelar.
Den vesle istida
Nedbørstilhøve
Veksten i breane er styrt av to tilhøve. Det eine er kor mykje nedbør som fell som snø i løpet av vinteren og av kor mykje som smeltar i løpet av sommaren (sommartemperaturen). Når glasiologane skal forklare veksten i breane har dei ofte rekna nedbørsmengdene som konstante, og prøvt å forklare veksten ved å endre på temperaturen. Ei historisk temperaturutvikling basert på eit slikt utgangspunkt treng ikkje å vere rett. Den store jordrasaktiviteten kan ha årsaka si i ein auke av grunnvasstanden som har gjort at skråningar som tidlegare har vore stabile, har vorte ustabile. Når grunnvasstanden har auka kan det skulde auka middelverdiar for nedbøren. Når det i denne tida ofte var store flaumar må ein tru at òg spreiinga av nedbøren har vore større enn i dag.
Istilhøve
Isprøvar henta frå innlandsisen på Grønland seier ikkje noko spesielt kaldt klima der.
Erik Pontopidan skreiv i 1752-53 ein stad at havet var ope for drivis til 80-82 grader N og ein annan stad til 80 grader N. Dette må ein tru er basert på fleire års røynsle frå ishavsfiskarar som Pontopidan har snakka med. Samanliknar ein med isobservasjonar frå 1970-88 låg drivisen i Barentshavet i middel så langt nord som 80 grader N om lag ein månad i året. Ei isgrense så langt nord som ved 82 grader N er ei uvanleg hending i våre dagar. «Den vesle istida» kan i så fall ikkje ha vore uvanleg kald her.
Isbrear
Det har vorte rapportert om at isbreane i Noreg voks, og at fleire gardar måtte fråflyttast. Liknande rapportar kjem frå Alpane, New Zealand og Andesfjella. I denne perioden vart dei norske koloniane på Grønland og i Nord-Amerika fråflytta, og på Island fall folketalet kraftig. Det finst mange historier om dårlege år frå både Noreg og Skottland. Charles Dickens skreiv på 1800-talet om kvit engelsk jul som det mest naturlege ein kunne tenkja seg.
Europa
Den vesle istida gav kaldare vintrar i delar av Europa og Nord-Amerika. Gardar og landsbyar i Dei sveitsiske Alpane blei øydelagde av veksande isbrear på midten av 1600-talet. Kanalar og elvar i Storbritannia og Nederland fraus ofte med tjukke nok islag til at ein kunne stå på skøyter og halda vinterfestivalar oppå dei. Den første frostmarknaden på Themsen blei halden 1607 og den siste 1814. I 1622 fraus sundet Det gylne hornet og den sørlege delen av Bosporos. I 1658 kunne den svenske hæren gå over islagde Lillebælt og Storebælt til Danmark og gå til åtak på København. Vinteren 1794/1795 var særleg hard. Ein fransk invasjonshær under Pichegru kunne marsjera på dei frosne elvene i Nederland, medan den nederlandske flåten var frosen fast i isen ved hamna i Den Helder.
Havis rundt Island strekte seg over 6 km i kvar retning, og stengde hamnene for handel. Landet leid også av at kornavlingane slo feil, og folket gjekk bort frå eit kornbasert kosthald. Folketalet på Island blei halvert, men dette kan også ha vore forårsaka av fluoroppsamling i knoklane etter utbrotet til Laki i 1783.
Samemøtet i 1917
Organisering
I Noreg medverka Daniel Mortenson til etableringa av Søndre Trondhjems Amts lappeforening – truleg i 1907, og Nordre Trondhjems Amts lappeforening i 1908. Mortenson etablerte òg avisa Waren Sardne i 1910, etter initiativ frå Søndre Trondhjems Amts lappeforening. Denne vart skriven på norsk, med innslag av samisk i notisar. Saman med John Eliassen Boere frå Grong og Martin Jonassen frå Haltdalen utgjorde Mortenson ein delegasjon som i 1908 drog til Oslo for å diskutera sameinast sak med kong Haakon, statsminister Gunnar Knudsen og landbruksminister Foosnæs. Møta skjedde 26. oktober 1908.
Den vesle istida
Europa
Dei norrøne busetjarane på Grønland svelta og forsvann tidleg på 1400-talet. Avlingar feila, buskap kunne ikkje klara seg gjennom stadig hardare vintrar, og Grønland var hovudsakleg isolert av is frå 1410 til 1720-åra.
Samemøtet i 1917
Organisering
Etter at Elsa Laula og Thomas Renberg gifta seg i 1908, flytta dei til Brurskanken reinbeitedistrikt i Vefsn på Helgeland. Dei bidrog til danninga av Brurskanken samiske lag i 1907 og Brurskanken samiske kvinneforening i 1910.
I nordsamiske område hadde Anders Larsen si avis Saǥai Muittalægje vore ein viktig aktør i dei åra ho kom ut, frå 1904 til 1911. Avisa hadde blant anna støtta den samiske stortingsrepresentanten Isak Saba. Nordsamiske samskipnadsforsøk i 1910 og 1911 stranda før samskipnadene hadde kome ordentleg i gang.
Samane i Trøndelag og Helgeland hadde kome saman til møte i Namsos 15. mars 1910 og 22. februar 1915, og møttest jamleg på Stevneplassen ved Majavatn. Under møtet i 1910 vart Det lappiske forbund freista stifta med utgangspunkt i dei fire samesamskipnadene i Trøndelag og Helgeland, med det er få spor etter denne paraplyorganisasjonen i ettertid.
Den vesle istida
Europa
Uver forårsaka kraftige flaumar og tap av liv. Den andre marcellusflaumen førte i 1362 førte til tap av fleire titusen liv og permanent tap av landområde i Danmark, Tyskland og Nederland. Ifølgje klimaforskaren Hubert Lamb var snøfallet større enn det hadde vore før eller sidan, og snøen låg i fleire månader enn han har gjort seinare. I Lisboa i Portugal var snøstormar mykje vanlegare enn dei er i dag; ein vinter på 1600-talet opplevde byen åtte snøstormar.
Samemøtet i 1917
Førebuingar til møtet
Renberg skreiv 5. mai 1916 eit brev til reindriftsinspektør Kristian Nissen, der ho fortalde at ho i lang tid hadde freista å få til eit større møte for å drøfta «sociala politiske förhold og da i ser paa rendriftens omraade». Brevet vart skrive ombord på hurtigruteskipet «Midnatsol» frå Trondheim til Sandnessjøen, og viser at Renberg i meir enn to år hadde hatt kontakt med journalisten Ellen Lie i Trondheim. Av brevet til Nissen går det fram at mykje verka avklart allereie: «I samraad med en del framstaaende mend og kvinder i Tronhjem samt en del lappar har jeg besluttet at arrangere till et felles lappemöte i Tronhjem till kommande vinter, exp. i jannuar eller februar maaned.»
Den vesle istida
Europa
Mange vårar og somrar var kalde og våte, men med stor variasjon frå år til år. Dyrkingsmetodar gjennom heile Europa måtte endrast for å tilpassa seg dei kortare, mindre pålitelege vekstsesongane, og i mange år var det uår og svolt. Ifølgje Elizabeth Ewan og Janay Nugent tok hungersnaud i Frankrike 1693–94, Noreg 1695–96 og Sverige 1696–97 rundt 10 prosent av folketalet i kvart land, medan tap i Estland og Finland i 1696–97 kan ha vore mellom ein femtedel og ein tredel av folketalet i kvart land. Vindruedyrking forsvann frå nordlege område.
Samemøtet i 1917
Førebuingar til møtet
I november 1916 var Renberg på nytt i Trondheim. Her vart ho intervjua av Dagsposten 10. november 1916, og skreiv på ny brev til Nissen.
Den vesle istida
Noreg
Gerhard Schøning rapporterte i 1761 om vêrtilhøve i tilknyting til kornveksten i Trøndelag generelt og einskilde bygder i Trøndelag for kvart år i tida 1670-1707. Han skildrar vanskelege år i 1673 (årsak: kraftig hagl), 1674 (regn og kulde), 1675 (flaum), 1684 (hagl), 1685 (kulde), 1687 (tidleg frost), 1691 (sterk og vedvarande varme), 1695 (frost 20.august -«det store froståret»), 1696 (kaldt), 1701 (mykje og langvarig regn), 1702 (mykje regn), 1703 (sterk heite, mykje storm), 1704 (regn og kulde), 1705, 1706 (snø i mars, regn og kulde, hausten var tåkefull og vindfull). Ser vi på årsaker til missvekst er det i åtte år nemnt nedbør i ulike former, sju år kulde og to år heite. Ein har nok i Trøndelag hatt meir å gå på når det gjeld varme enn kalde somrar. Så fordelinga mellom kalde og varme somrar har nok vore noko meir jamn enn desse tala syner. Totalt sett er det nedbøren det vart klaga mest over.
Samemøtet i 1917
Førebuingar til møtet
På dette tidspunktet var det meste av programmet klårt, men det sto att å setja datoar for møtet. I brevet til Nissen skreiv ho at Brurskankens samiske kvinnesamskipnad hadde vorte den formelle arrangøren av møtet; at det vart nedsett ein arbeidskomité med fire medlemmar, der ho var leiar og Ellen Lie var sekretær. Heller ikkje då programmet vart presentert i Dagsposten 17. desember 1916 var møtedatoane avgjort; møtet skulle «avholdes omkring 15de februar og varer i 3 dage.» Tidfestinga måtte både ta omsyn til årsrytmen i reindrifta, og at Nissen hadde høve til å delta.
Den vesle istida
Noreg
Jostedalen hadde frå 1680-talet til 1706 ein jamn nedgang i busetjinga. Talet på bønder var i første halvdelen av 1700-talet det lågaste på hundre år. På same måte var fleire gardar på Veitastrandi og Mollandsmarki i Luster fråflytta. Problema kring 1706 omfatta heile Luster. Det kan ha vore uår kvart år i perioden 1701 til 1706. Krisa kan vi i tillegg forklare med dei to alvorlege epidemiar i 1701 og 1704 med mange daude. Folk flytta frå dei gardane som låg høgast og var minst robuste mot dårleg vêr. Når folk døydde baud òg høvet seg for bøndene på smågardar å flytte til større og betre gardar. Dette var då ein mekanisme som førte til at verknaden av uåra og epidemiane forsterka seg i Jostedalen, - og i andre delar av Luster med mange små gardar. I 1707 ser ein igjen at det er nye folk på nesten alle smågardane, men ikkje før på 1720-talet var det igjen like mange bønder som på 1680-talet. Neste gong det var uår og epidemiar var i åra 1740 til 1742. No vart barkebrødet teke i bruk igjen i Luster. Frå januar til mars 1744 var det igjen mange daude, med mange vaksne og eldre som døydde.
Samemøtet i 1917
Førebuingar til møtet
Møtet vart lagt til Trondheim av fleire praktiske omsyn: reiseveg, innkvartering, møtelokale og nærleik til fleire avisredaksjonar. Den direkte, praktiske årsaka var truleg samarbeidet med den engasjerte journalisten Ellen Lie. I intervjua sa Renberg at føremålet med møtet var å vekka samane «fra deres sløvhet til selvtænkning og varetagelse av sine interesser, og for at nordmændene skal lære at kjende os som vi er og kjende os som et folk og derved bli mere interessert for os og vor sak. Det tror jeg best vil ske ved møte i en stor by.»
I byrjinga av januar 1917 vart det klårt at Landbruksdepartementet løyvde 1000 kr i reisestøtte til deltakarane, løyvd gjennom ein kongeleg resolusjon 5. januar 1917. Reindriftsinspektøren var skeptisk til løyvinga, fordi han var redd statsstøtta ville koma i konflikt med rolla til møtet som frie, politiske ytringer. Trondheim kommune løyvde 500 kr til ei kommunal mottaking for møtedeltakarane.
Den vesle istida
Noreg
Vêrskadane kom ofte òg i form av skred, flaumar og brear som voks. Frå 1670-talet hadde nedbørsmengdene auka mykje i tilhøve til tidlegare. Valde i Gaupne var nedlagt i 1704 på grunn av flaumskadar og vinteren 1712-1713 tok elva store delar av Tandle. Stor avsmelting av breen og stor vassføring er nok grunnen til at Jostedalselva tok eit nytt løp i Gaupne i 1748. Denne gongen gjekk det ut over Røneid og Kalhagen. I 1701 var det eit stort fjellras på Leri som gjorde massive skadar. I 1727 vart garden til Torleif på Haganes særs skadd av ras. I 1741 var der flaum og mykje skade på Ormberg, i Åsen, i Elvekrok og på Mjelvær i Jostedalen. I 1743 var det fleire stein- og snøsras og flaum fleire stader på Hafslo. I denne tida auka Jostedalsbreen og vart større enn nokon gong sidan den siste istida. I 1735 var breen eit steinkast frå garden til Guttorm Mjelvær. På Berset øydela Tverrbreen husa i 1743. Dei neste åra tapte Bjørkehaug heile jorda. Omkring 1748 nådde breen den største utbreiinga si og har sidan ikkje vore så stor. Frå omkring år 1690 til 1748 rykte Tverrbreen (Tuftebreen), fram om lag 2 km med eit gjennomsnitt på om lag 35 meter i året.
I Sogn var det ikkje nokon større skilnad i økonomisk vekst mellom dei indre og ytre strøka i perioden 1666 til 1723, men noko større vekst i indre enn ytre strauk. Det var sterk vekst både i folketal, husdyrtal og kornproduksjon.
Samemøtet i 1917
Førebuingar til møtet
Valet av Metodistkyrkja i Trondheim som møtestad var delvis naturleg, og delvis tilfeldig. Samane var vane til å halda møte i samband med kristelege stemne og i kristne forsamlingslokale. Praktiske spørsmål som plassering, storleik og leigepris kan ha spelt inn, og det kan òg ha hatt tyding at kasserene for møtet, hotelleigaren Anna Löfwander Jarwson, hadde ei tilknyting til Metodistkyrkja. Forutan Metodistkyrkja vart Festsalen til handverkarsamskipnaden brukt under møtet.
Den vesle istida
Noreg
Ser ein derimot på Sunnfjord og Nordfjord minka husdyrtalet i same perioden. I Sunnfjord og Nordfjord er det vist at det òg her var hyppige flaumskadar i tida 1650-1760. Flaumskadane kom ofte og i eit omfang som ein ikkje har sett korkje før eller seinare. Det var òg ekstremt mange fjell-, jord- og snøras i desse områda.
Samemøtet i 1917
Førebuingar til møtet
Møtet var tenkt å vara i tre dagar – og skulle avsluttast med ein fest i Handverkarsamskipnaden torsdag kveld 8. februar – men vart forlenga med ein dag, og diskusjonane heldt òg fram fredag 9. februar.
Den vesle istida
Noreg
I Odda er det vist at det òg her var hyppige flaumskadar i tida 1650-1760. Flaumskadane kom oftare og i eit omfang som vi ikkje har sett korkje før eller seinare. Det var òg ekstremt mange fjell-, jord- og snøras i desse områda.
Samemøtet i 1917
Deltakarar
Det finst ikkje noko samla oversyn over dei ca. 150 deltakarane på møtet. Gjennom referata, avisreportasjar, komitélister, fotografi, Astri Aasens måleri med meir, er det likevel mogleg å danna seg eit inntrykk av deltakargruppa.
Den vesle istida
Noreg
I Rogaland er flaumskadar berre i lita grad omtalt i bygdebøkene. I Årdal vert flaumar omtalte som ein ikkje har sett maken til seinare. Det var i 1727 og 1743. Flaumen i desember 1743 kom av eit valdsamt regnvêr som gav omfattande flaumskadar over store delar av Vestlandet.
Samemøtet i 1917
Deltakarar
Dei fleste deltakarane kom frå det sørsamiske området i Nordland, Trøndelag og Hedmark. Dagsposten nemner representantar frå «lappedistrikterne Finmarken, Tromsø, Helgeland, Grong, Snaasen, Meraker og Røros.» Omtrent 20 av deltakarane kom frå Sverige. Frå Finnmark kom to deltakarar, Ap-politikaren og heradskasseraren Johan Roska frå Nesseby og reineigaren Klemet Somby frå Karasjok, og frå Troms éin: Henrik Persen Heikka. Den låge nordsamiske deltakinga kan dels forklarast med avstandar, men like gjerne med at problemstillingane i kampen til finnmarksamane var annleis: Medan samane i Finnmark var opptekne av folkerettslege spørsmål knytte til fornorskingspolitikken, var det først og fremst interessene til reindrifta som opptok det sørsamiske møtet.
Influensavirus A (H5N9)
H5N9 er ein undertype av influensavirus A.
Samemøtet i 1917
Deltakarar
Reindriftsinspektør Nissen skreiv i evalueringa si av møtet til Landbruksdepartementet at det var «140 a 150 deltagere, hvorav ca. 90 a 100 norske nomadelapper eller i rendrift interesserte fastboende norske lapper», i tillegg ca. 20 svenske samar og «resten forskjellige interesserte nordmænd og svensker». Nissen skreiv at berre dei norske samane deltok i møtet sine vedtak og røystingar over resolusjonar. Andre har peikt på at Nissen sjølv var aktiv i diskusjonane.
Influensavirus A (H5N9)
Ei høgpatogen stamme av viruset utløyste eit mindre utbrot hjå kalkunar i Ontario og Manitoba i 1966.
Den vesle istida
Noreg
På Sola finn ein eit anna fenomen, nemleg sandflukt som gjorde at mange gardar vart skadd og i dei verste tilfella lagt øyde i 1668 til 1730. Dei nedlagde bruka på Byberg og Dysjeland vart teke i bruk igjen frå om lag 1760. Vi må tru at sandplaga då var over. Det er nærliggande at årsaka var klimaendringa. Det ut frå at sandflukta fell i tid saman med dei andre endringane i klimaforholda på Vestlandet. For å få sandflukt må vi ha hatt sterk vind. Dette for at sanden frå strendene skulle kunne flyttast inn over dyrka mark. Talet på forlis på Jæren voks utover 1700-talet. Ut frå det så treng ikkje stormhyppigheita å ha vore høg i første halvdelen av hundreåret, men auken i forlis kan òg ha forklaringa si i den auka skipstrafikken. Dersom sandflukta ikkje kom i særs kraftige stormar, må sandflukta ha kome i tørre periodar med framherskande sterke vestlege (sørvest til nordvest) vindar. Dette fordi tørr sand lettare blir transportert av vinden enn våt sand. Dominerande vestlege vindar understøtter òg at temperaturane har vore moderate i denne tida.
Samemøtet i 1917
Deltakarar
Det var 40 kvinnelege deltakarar, ein høg del på den tida.
Av styresmaktspersonar var særleg reindriftsinspektør Kristian Nissen aktiv både før og under møtet. Han sørgde òg for at alle lappefogdane i Noreg vart invitert til møtet. Andre styresmaktspersonar som deltok som spesielt innbodne var stiftamtmann Bothner i Sør-Trøndelag, biskop Bøckman, amtmann Guldahl i Nord-Trøndelag, ordførar, magistrat, politimeister, avisredaktørane i byen og formennene for lappemisjonane.
Den vesle istida
Noreg
Truleg var klimaet medverkande til stagnasjonen på Jæren, men ikkje heilt avgjerande. Skilnaden mellom indre og ytre strøk i Rogaland kan forklarast med klimaet.
Samemøtet i 1917
Deltakarar
Arrangementskomiteen for møtet bestod av Renberg, Ellen Olsen Toven og Anna Renfjell frå Brurskanken samiske kvinnesamskipnad. I tillegg deltok journalist Ellen Lie i Dagsposten i komiteen som førebudde møtet og var sekretæren til møtet. Anna Löfwander Jarwson var kasserar for møtet. Under møtet vart Daniel Mortenson vald til møteleiar medan Johan Roska var visedirigent.
Den vesle istida
Nord-Amerika
Tidlege europeiske utforskarar og busetjarar i Nord-Amerika rapporterte om særskild harde vintrar. Samuel Champlain rapporterte til dømes om berande is ved kysten av Lake Superior i juni 1608. Dagboka til Pierre de Troyes, som leia ein ekspedisjon til Jamesbukta i 1686, fortel at bukta framleis hadde så mykje drivis den 1. juli at han kunne gøyma seg bak han i kanoen sin. Vinteren 1780 fraus New York Harbor til slik at folk kunne gå frå Manhattan til Staten Island.
Samemøtet i 1917
Foredrag og diskusjonar på møtet
Det var fire hovudsaker på møteplanen: reinbeitesaken, lovgjevinga, skulesaka og organisasjonsspørsmålet. I tillegg var det eit foredrag om tuberkulose, eit lysbiletforedrag av reindriftsinspektør Kristian Nissen om «Lapper og ren i Norge» og eit historisk foredrag av «overlærer Prytz» om rørossamane, med vekt på overfallet på samane ved Dalbusjøen i 1811.
På programmet stod òg ei kommunal mottaking, ein middag i Handverkarsamskipnaden, teaterbesøk og omvising i Domkyrkja.
Den vesle istida
Nord-Amerika
Både europearar og urfolk leid av uvanleg stor mortalitet i Maine vinteren 1607/1608, og same tid blei det rapportert om ekstrem frost frå Jamestown i Virginia. Amerikanske urfolk skipa samband som svar på matmangel.
Ein analyse av geografi og historiske nedteikningar frå Yucatanhalvøya viser at klimaet blei tørrare og kaldare på 1400-talet, noko som tyder på at Den vesle istida også kan ha råka dette området.
Samemøtet i 1917
Foredrag og diskusjonar på møtet
Møtet vart gjennomført på norsk, dels av omsyn til norsktalande gjester, og dels på grunn av skilnaden mellom nordsamisk og sørsamisk. Johan Roska beklaga under diskusjonane at ein ikkje kunne bruka sitt eige språk under møtet.
Den vesle istida
Asia
Også Asia var råka av endringar i klima, sjølv om det er uklart om dette var knytt til klimaendringane i Europa og Nord-Amerika eller om det var separate endringar.
Samemøtet i 1917
Reindriftsspørsmålet
Mortenson heldt foredraget om reindrift. Emnet vart drøfta både ut frå «innenrikske forhold» og «mellomrikske forhold». Diskusjonen om innanrikske tilhøve handla for det første om tap av beiteland som følgje av bureising og annan ekspansjon i landbruket. Vidare diskuterte dei beiteskader og erstattingsprosedyrane for dei, og mistillit mellom samar og «bumenn»/bønder/bygdefolk. Mortenson argumenterte for ein meir næringsretta kjøttproduksjon i reindrifta, med større reinflokkar. Renberg var usamd; ho «fremholdt at hovedbetingelsen er en rational rendrift, hvad enten den gaar ut paa melking eller produktion av kjøt.» «La de lapper som vil producere kjøt faa gjøre det, men la ogsaa os med hjorder paa ca. 100 ren faa ret til at leve paa gammel lappisk vis. » Mortenson var òg oppteken av ein nyleg høgsterettsdom om beiterett og erstatning i Rørosdistriktet som hadde gått samane imot. Dei mellomrikske tilhøva gjaldt spørsmålet om reinbeite over grensa mellom Sverige og Noreg.
Møtet vedtok ein resolusjon der det vart bede om at sedvaneretten til fritt beite vart oppretthalden, og at staten måtte kjøpa eller ekspropriera nytt reinbeiteland til erstatning for beiteland som no hadde vorte bygd ut. Dei kravde òg endringar i reglane for erstatning etter beiteskadar av rein. Dei ynskte òg endringar i reglene om sal av umerka rein; slik at inntektene frå dette i framtida kunne gå til samiske fellesføremål.
Den vesle istida
Asia
I Kina slutta ein å dyrka varmeelskande avlingar, som appelsiner, i Jiangxi, der ein hadde dyrka dei i fleire hundreår. Dei to tidsromma då taifunar var vanlegast i Guangdong fell saman med to av dei kaldaste og tørraste periodane i Nord- og Sentral-Kina (1660–1680 og 1850–1880).
Scottbreen i Dei transantarktiske fjella
Scottbreen er ein stor isbre, som er 190 km lang og som drenerer Den austantarktiske innlandsisen gjennom Dronning Maudfjella til Rossisen. Scottbreen er ein av fleire store brear som flyt gjennom Dei transantarktiske fjella, med Amundsenbreen i vest og Leverett- og Reedybreane i aust.
Den vesle istida
Asia
I noverande Pakistan blei Balutsjistan kaldare og balutsjar byrja flytta og slå seg ned langs Induselva i Sind og Pandjab.
Scottbreen i Dei transantarktiske fjella
Geografi
Scottbreen startar på Polarplatået i nærleiken av D'Angelo Bluff og Mount Howe og flyt ned mellom Nilsen Plateau og fjellet ved Watson Escarpment og ut i Rossisen like vest for Tapley Mountains.
Den vesle istida
Afrika
I Etiopia og Nord-Afrika blei det rapportert om fast snødekke på fjelltoppar der det ikkje finst i dag. Timbuktu, ein viktig by i transsaharahandelen, blei oversvømd minst 13 gonger av Nigerelva; det finst ingen nedteikningar om liknande flaumar før eller sidan.
Samemøtet i 1917
Reindriftsspørsmålet
Advokat Ole Tobias Olsen jr. frå Mosjøen deltok òg på møtet og var aktiv i diskusjonane om reindriftslova, i tillegg til at han var éin av to innleiarar til emnet «Lovgivningen». Olsen hadde samarbeidd med Renberg tidlegare, og vart vald som juridisk konsulent i komiteen som skulle arbeida vidare med reindriftsspørsmålet. Dei andre i komiteen vart Thomas Renberg (mannen til Elsa Laula Renberg) og Nils Kappfjeld frå Helgeland, Nils Andersen Nursfjeld og Per Larsen Jomafjeld frå Nord-Trøndelag og Johan Barrok og Mortenson frå Sør-Trøndelag. Denne komiteen møttest igjen i Mosjøen få veker etter landsmøtet, og leverte i 1919 eit eige forslag til ein ny reindriftslov.
Den vesle istida
Afrika
I det sørlege Afrika har sedimentprøvar frå Malawisjøen vitna om kaldare tilhøve mellom 1570 og 1820, noko som kan tyda på ei større utstrekking av Den vesle istida enn ein tidlegare trudde. Ein ny temperatur-rekonstruksjon over ein periode på 3000 år som byggjer på stalagmittvekstraten i ei kald grotte i Sør-Afrika tyder også på ein kald periode frå 1500 til 1800.
Scottbreen i Dei transantarktiske fjella
Geografi
Tapley Mountains, Watson Escarpment, Mount Blackburn og La Gorce Mountains grensar mot Scottbreen i aust, medan Karo Hills, Hays Mountains, Faulkner Escarpment og Rawson Mountains ligg langs vestkanten.
Den vesle istida
Oseania
Havinvådata for stillehavsøyar tyder på at havnivået i området gjekk ned, moglegvis i to omgangar, mellom 1270 og 1475. Dette er blitt knytt til eit fall i temperaturen på 1,5 °C (funne gjennom oksygen-isotopeanalyse) og ein observert auke i El Niño-hendingar. Tropisk stillehvavskorall tyder på ein høgfrekvent og intens El Niño-Sør-oscillasjon på midten av 1600-talet.
Scottbreen i Dei transantarktiske fjella
Historie
Scottbreen vart oppdaga i desember 1929 av eit geologisk lag under Byrd-ekspedisjonen leia av Laurence Gould. The Scottbreen vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter den britiske polfararen Robert Falcon Scott, som aldri såg Scottbreen, men i staden klatra opp Beardmorebreen i vestleg rute til Sørpolen i 1911-12.
Den vesle istida
Oseania
På vestkysten av Søralpane på New Zealand auka Franz Josef-breen raskt i løpet av Den vesle istida. Breen nådde ei maksimumutbreiing tidleg på 1700-talet, i eit av dei få døma på ein isbre som møtte ein regnskog.
Samemøtet i 1917
Lappelova
Olsen drøfta reglene for erstatning etter beiteskader av rein; gjeldande praksis var ofte at skadane vart skjønnstaksert av naboane til den skadelidde bonden og vener. Dei same bøndene og venene deira sat òg i meddomsrett, meinte Olsen. I diskusjonen etter desse foredraga vart det òg trekt fram dei skadane bygdefolk sine laushundar gjorde på reinen.
Den vesle istida
Oseania
Det finst avgrensa prov på klimaendringar i Australia på denne tida. Funn frå sjøar i Victoria tyder på at tilhøva, i det minste sør i delstaten, var våte og/eller uvanleg kjølege. I nord tyder prov på nokså tørre tilhøve, men korallkjernar frå Great Barrier Reef tyder på liknande nedbørsmengd som i dag, men med mindre variasjon. Ein studie av isotopar i korallar frå Great Barrier Reef tyda på at auka transport av vassdamp frå sørlege tropiske havområde til polane bidrog til Den vesle istida.
Samemøtet i 1917
Organisasjonsspørsmålet
Til å innleia om oppbygging av ein samisk organisasjon hadde dei invitert Martin Tranmæl, dåverande redaktør i Trondheimsavisa Ny Tid. Han rådde til ein struktur med distriktssamskipnader, fylkesforeninger og ei landssamanslutning eller eit skandinavisk forbund.
Den vesle istida
Sør-Amerika
Årringdata frå Patagonia viser kalde episodar mellom 1270 og 1380 og frå 1520 til 1670, på liknande tidsrom som på den nordlege halvkula. Åtte sedimentprøvar frå Puyehuesjøen er blitt tolka som prov på ein fuktig periode frå 1470 til 1700, noko forskarane som utførte studien skildra som ein regional markør for byrjinga på Den vesle istida.
Samemøtet i 1917
Organisasjonsspørsmålet
Johan Roska frå Nesseby tok til orde for at det vart starta ei samisk avis. Han meinte ho burde koma ut på norsk, medan Gunnar Johnsen Vesterfjeld frå Helgeland meinte at ei slik avis kunne bli skriven på både norsk og samisk.
Komiteen som skulle koma med eit framlegg til ny reindriftslov, vart òg beden om å vurdera organisasjonsspørsmålet.
Den vesle istida
Kritikk
Frosne elver og enorme isbrear treng ikkje å ha direkte samanheng med den vesle istida. Det avheng av kor varme somrar ein har og kor nedbørsrike vintrane er. Så store brear provar ikkje at det var så frykteleg mykje kaldare.
Samemøtet i 1917
Skulespørsmålet
Ei merkesak under møtet var kravet om ein eigen samisk skule, og at borna måtte få undervising i og på samisk. Saka vart innleidd med eit foredrag av den svenske nomadskola-inspektøren Vitalis Karnell, som gjorde greie for den nye skuleordninga i Sverige. Møtet meinte likevel at denne løysinga ikkje var aktuell i Noreg. Diskusjonen var elles prega av kritikk av Sameskolen i Havika, ein kritikk som både var oppteken av praktiske og prinsipielle spørsmål.
Etter at det ordinære møtet var avslutta på fredag, vart det – i tråd med diskusjonen fredag – halde eit særleg møte laurdag 10. februar rundt skulespørsmålet. Sanna Jonassen frå Fosen/Namsos hadde teke initiativ til dette møtet. Diskusjonen konkluderte med ein resolusjon som vart vedlagt protokollen for møtet. Her kravde ein at «staten bør ha pligt til at sørge for lappernes undervisning med bibehold av lappisk sprog i skolerne, med lappiske tilsynsmænd og undervisning i saadanne emner, som er nødvendige for lapperne at kjende, hvis de skal kunne eksistere som rendrivende folk.» Resolusjonen peikar på at dette bør ordnast på ulike måtar i sørsamiske og nordsamiske trakter, i og med at ein i sørsamiske område «holder paa at gaa over til fastboende». Dei meinte òg at det måtte vera staten, ikkje misjonen, som skulle ha ansvar for undervisinga.
To parti under møtet
Mortenson og Renberg vart oppfatta som førarar for kvar si gruppe. Dei to hadde røynsler med ulike former for reindrift. På Røros hadde Mortenson allereie i 1902 byrja skiftet frå intensiv reindriftsnomadisme til ekstensiv reinkjøttproduksjon. Renbergs reinbeitedistrikt på Helgeland tilhøyrde den delen av den sørsamiske reindrifta som seinast gav opp det tette, nære nomadiske livet saman med reinen. Mortenson argumenterte for ei modernisering av reindrifta. ««Det var altså representanter for to ulike reindriftsformer som møttes, med til dels ulike interesser i forhold til hva de ønsket å oppnå med hensyn til revideringen av reindriftsloven. Mortenson ønsket reindriften integrert i det norske samfunnet og en lov i henhold til dette. Renberg var dypt forankret i den tradisjonelle, nomadiske reindriften og var opptatt av å bevare samiske verdier og tradisjoner.»
Mortenson var heller ikkje oppteken av samiskundervising i skulen. Renberg hadde dei motsette standpunkta. Standpunkta har vorte skildra som «særkrav» frå Renberg si side, og «generelle krav» frå Mortenson si side. Det var klårt under møtet at representantane for styresmaktene føretrekte generelle, uspesifiserte krav. Nissen lukkast med å avvisa eit resolusjonsforslag frå dei to finnmarksamane med den grunngjevinga at det gjaldt «særinteresser».
Etter møtet
Møtet førte til ein ny giv i samerørsla. Gjennom lovkomitéarbeidet som vart lagt fram i 1919 «tok samene initiativ på en måte de tidligere ikke hadde makta», ifølgje historikaren Regnor Jernsletten. Eit anna viktig resultat var at avisa Dagsposten i åra framover gav spalteplass til samiske spørsmål og vart eit forum for samisk samfunnsdebatt.
Sámi Sentralsearvis forsøk på eit nytt samisk landsmøte i Tromsø i februar 1921 hadde lita oppslutning og effekt. Då møtet seinare vart arrangert i Trondheim 18.–21. juni 1921, var det ifølgje Regnor Jernsletten «fullt kontrollert av embetsmenn». Skuledirektør Bernt Thomassen og reindriftsinspektør Nissen hadde kontroll over eit møte som berre samla 40–50 samar.
Gneisten frå 1917 vart likevel kortvarig. Røynslene frå 1921 førte til at samisk organisasjonsliv og -danning låg i dvale i heile mellomkrigstida. Då klimaet for samisk organisasjonsdanning vart betre i etterkrigsåra, deltok barn av både Renberg og Mortenson i dette arbeidet. Landforbundet til Norske Reindriftssamar vart danna gjennom møte i Trondheim i 1947 og Tromsø i 1948, og vart den første varige samiske organisasjonen i Noreg.
Stiftinga av samane sin nasjonaldag
Etter kvart som den samiske politiske organiseringa i Noreg og Norden skaut fart i etterkrigstida, vart det naturleg å rekna møtet i Trondheim som eit startpunkt for samisk organisasjonsarbeid. Dåverande sametingpresident Ole Henrik Magga skreiv i 1997 at «det historiske ved [møtet i 1917] er at samiske representanter for første gang samles fra store deler av Sápmi for å fremme vår sak som ett folk.»
Under den 15. nordiske samekonferansen i Helsingfors i 1992 vart det semje om å la opningsdatoen for møtet – 6. februar – vera grunnlaget for samane sin nasjonaldag.
80-årsjubileet i 1997
80-årsjubileet i 1997 vart markert i Trondheim, blant anna med Mathis Nangos minneplakett på veggen av Metodistkyrkja i Trondheim, og med jubileumsdager som omfatta konsertar, teater, gudstenester og ei jubileumutstilling. Samerådet og sametinga i Sverige, Finland og Noreg møttest, saman med utsendingar frå Kola samesamskipnad. Frode Fjellheim og Ulla Pirtijärvi heldt konsert, og Sørsamisk teatergruppe sette opp ei teaterførestilling om Elsa Laula Renberg. Sametingmedlem Åsta Vangberg sat i arrangementskomiteen i 1997, saman med representantar for Samesamskipnaden og Metodistkyrkja i Trondheim.