cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mimi Berdal
Ho er nestleiar i styra i Rocksource og Itera Consulting Group og styremedlem i allmennaksjeselskapa Gjensidige Investeringsrådgivning, Synnøve Finden, Copeinca, 24SevenOffice, Q-Free, Hansa Property Group, Hafslund Infratek, DNB NOR Eiendomsinvest I-IV og Stx Europe. Berdal er òg styreleiar i Stabæk Fotball og Norsk Helsetelefon 24.
Tyngdebølgje
Tyngdebølgjer er i væskedynamikk ei bølgje i ei væske eller i grenseflata mellom to medium (t.d. atmosfæren og havet) der tyngdekraft eller oppdrift er den gjenopprettande krafta.
Når ein væskepakke blir forskyvd på ei grenseflate eller internt i område med forskjellig tettleik, vil tyngdekrafta trekke pakken tilbake til likevekt, noko som fører til ei svinging om likvektspunktet. Tyngdebølgjer mellom luft-sjø grenseflata blir kalla overflate tyngdebølgjer eller overflatebølgjer, medan interne tyngdebølgjer vert kalla interne bølgjer. Havbølgjer eller tsunamiar er døme på tyngdebølgjer.
Atmosfærisk dynamikk
Sidan ei væske er eit kontinuerleg medium vil ei forstyrring forflytte seg i væska. I jordatmosfæren blir momentum flytta frå troposfæren til mesosfæren ved hjelp av tyngdebølgjer. Tyngdebølgjer oppstår i troposfæren i samband med frontsystem eller når luft strøymer over fjell. I starten vil bølgjene forplante seg gjennom atmosfæren utan at den midla farten blir endra. Men når bølgjene kjem opp i tynnare luft i høgda aukar amplituden deira og ikkje-lineære effektar får bølgjene til å bryte, noko som overfører momentum til den midla luftstraumen. Denne prosessen spelar ei viktig rolle for dei dynamiske prosessane i midlare område av atmosfæren.
Kattegat
Geografi
I nord går Kattegat over i Skagerrak og i sør leiar Øresund, Storebælt og Lillebælt til Austersjøen. Sjælland og Fyn er grenseøyar i aust.
På dansk side dannar Grenen ved Skagen grensa mellom Kattegat og Skagerrak. Derfrå trekker ein grenselinja austover til Marstrand i Sverige. Grensa mellom Kattegat og Øresund vert drege som ei line mellom Gilbjerg Hoved ved Gilleleje på Sjælland (det nordlegaste punktet på Sjælland) og Kullen i Höganäs kommun på nordvestkysten av Skåne i Sverige.
Miljø
I 2004 vart Kattagat, saman med 146 andre område i verdshava, peika ut som ein "daud sone" av FN sitt miljøprogram, UNEP. Mykje tilføring av nitrogen har ført til oksygenmangel for livet i havområdet.
Etymologi
Namnet Kattegat kjem frå det nautiske uttrykket katt, om ein trong passasje, og gat, som tyder hòl. Sidan det finst fleire store grunner i Kattegat, vart bukta rekna som særs vanskeleg å segla i.
Ingebjørg
Ingebjørg og Ingeborg er nordiske kvinnenamn av norrønt opphav. Dei har namnedag den 14. september.
Namna er sett saman av gudenamnet inge (Yngve-Frøy) og bjorg, 'vern'.
Bruk
I tillegg til i dei nordiske landa, er Ingeborg også brukt i Tyskland. Ingibjörg er eit utbreidd namn på Island.
I Noreg var namna kjende som Ingbor og Ingebor på 1700-talet. Ingeborg var mykje brukt i Noreg fram mot rundt 1900, då bruken tok til å gå ned. Namnet blei noko meir populært frå midten av 1990-talet.
Herman Friele (1763-1843)
Herman Friele var ein norsk kaptein og kjøpmann som i 1799 skipa Kaffehuset Friele i Bergen.
Herman Friele og kona Bergitha Morup Friele dreiv sal av importerte næringsmiddel som rosiner, korintar, sitronar og humle på torget i Bergen på 1790-talet. Handelsbrevet deira var gjeve Herman Friele, men kona dreiv verksemda medan ektemannen var ute og siglde. I 1799 kom Friele tilbake frå Brasil med eit lass kaffi. Han kjøpte Stenkjelderen der kunne driva handel, lagra varer, brygga øl og brenna kaffibøner. Etterkvart blei kaffien den viktigaste vara.
Herman Friele hadde 18 ungar. Den yngste av dei, Berent Friele, tok over drifta av Kaffehuset Friele i 1835. Ein annan, Joachim Friele, dreiv som kjøpmann på eiga hand. Han slo seg ned i Frankrike, men verka framleis som velgjerar for bergensbuar.
Svensk (fleirtyding)
Svensk er eit omgrep som kan syna til:
Nesodden Idrettsforening
Nesodden Idrettsforening (stifta 24. juli 1920) er eit norsk idrettslag frå Nesodden i Akershus. Klubben har ca. 1 850 medlemmar og er eit fleridrettslag med tilbod innan basketball, bordtennis, fotball, friidrett, orientering, fekting, ski og skøyter. Klubben har òg ein moderne idrettspark med friidrettsstadion, grasbane, ballbinge, undervarma kunstgrasbane, lysløype, og tilhøyrande klubbhus.
Fotball
Klubben spelar denne sesongen i 2023.
I 2009 spelte laget i 3. divisjon. Dei låg godt an til å opprykk, men ein dårleg haustsesong gjorde at dei måtte spele i 3. divisjon òg i 2010, då dei vann avdelinga si og rykte opp til 2. divisjon. I 2011 slo Nesodden ut i første runde av cupen. Follo hadde vore cupfinalist i 2010.
Skøyter
Laget var arrangør av den tidlegare offisielle Noregsmeisterskapen for Menn Senior B Allround i 1972, på Berger stadion. Meister vart Kai Roger Olsen, frå Arbeidernes Skøyteklubb, som vann meisterskapen etter tre distansesigrar og fall på 5000 m.
Løparar med medalje i senior-NM
Nordfjord prosti
Nordfjord prosti er eit tenestedistrikt i Bjørgvin bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten har sete på Nordfjordeid.
Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn. Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.
Nicolai Nessa
Nicolai Nessa var ein mekanikar, vaktmeister, målar og fotograf frå Stavanger.
Nessa voks opp som fosterson til ein fabrikk-/hermetikkarbeidar i Stavanger. Han tok i 1922 eksamen som nest beste elev ved Stavanger tekniske aftenskole. Etter han gifta seg i 1929, budde han mange år på Boganes i Stavanger. Han arbeidde ei tid som mekanikar i firmaet Rydberg & Pettersson, seinare var han vaktmeister ved Salem i Stavanger.
I 1933 fekk Nessa vist ut ei kolteikning på Statens 50. Kunstutstilling, 1933.
Nessa vart gravlagd på Hinna kyrkjegard i Stavanger.
Berger stadion
Berger stadion er eit stadion i Nesodden kommune. Anlegget består av ein grasbane med løpebane som vert nytta til friidrett. Berger kunstgressbane er heimebanen til.
Kirkebirkeland
Kirkebirkeland er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på sørsida av Birkelandsvatnet og nord for Vallaheiane
Garden har fått namnet sitt etter kyrkja som låg her før, Birkeland gamle kyrkje, for å skilje garden frå Fjellbirkeland som ligg lenger aust. Garden var truleg opphavleg ein del av storgarden Birkeland, som truleg vart delt alt i vikingtida. Sidan mellomalderen høyrte garden til presteembetet ved Birkeland kyrkje, og seinare embetetet ved Fana kyrkje. Brukarane på garden vart sjølveigarar i 1855.
Geografi
Kirkebirkeland ligg på sørsida av Birkelandsvatnet og like vest for Birkelandsfjellet langs Osvegen frå Nesttun og like før ein kjem til Vallaheiane.
Garden grensar til Ulsmåg og Øvre Dyngeland i nord, Lilletvedt i nordvest, Smørås i vest, Valle i sør og Myrdal i aust.
Hideki Matsunaga
Han har trenar Verdy Kawasaki, Ventforet Kofu, Vissel Kobe og FC Gifu.
A Hard Day’s Night
«A Hard Day’s Night» er ein song av det britiske bandet The Beatles. Han vart skrive av John Lennon og kreditert til Lennon/McCartney. Songen kom ut som filmmusikken til filmen med same namn i 1964. Han vart seinare gjeve ut som singel med «Things We Said Today» som B-side i Europa og «I Should Have Known Better» i USA.
Songen toppa listene i Storbritannia og USA og fleire veker på topp i begge land, samt ei veke på toppen av VG-lista i Noreg. Songen har ein særeigen og framtredande opningsakkord. Begge stader låg både albumet og singelen på topp samstundes, noko som aldri hadde skjedd tidlegare.
Songen vart spelt inn i Studio 2 i Abbey Road Studios den 16. april 1964. Songen vart først gjeve ut i USA på albumet den 13. juni 1964. Albumet vart ein hitt og selde over to millionar eksemplar.
«A Hard Day’s Night» var den første Beatles-singelen som vart gjeve ut i Storbritannia utan eit pronomen i tittelen. Her vart songen gjeve ut 10. juli 1964, både på albumet og som singel. I løpet av fjorten dagar hadde albumet seld 1,5 millionar eksemplar i heimlandet. Singelen vart gjeve ut i USA 13. juli med «I Should Have Known Better» som B-side.
Musikkmagasinet Rolling Stone plasserte songen på 154. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene.
Opningsakkorden
«A Hard Day’s Night» er gjenkjenneleg alt på opningsakkorden spelt på George Harrison sin Rickenbacker 360/12 12-strengars gitar. I følgje George Martin visste dei at songen skulle opne både albumet og filmen, så dei trengde ein sterk og effektiv introduksjon, og gitarakkorden gav dei nettopp det.
Medverkande
Personell per Ian MacDonald
Andre versjonar
Av andre artistar som har spelt songen finn mellom anna Peter Sellers og Billy Joel.
Steinbrot
Steinbrot er å bryte ut eller å ta ut stein frå fjellet, alternativt nemning på stden dette vert gjort. Steinbrotsverksemd er det arbeid som må til for å ta ut ein bergressurs frå der han ligg i fast fjell til han er klar for sal. Det kan vere lausmasse eller steinblokker.
Fjellmassar har frå uminnelege tider vore utsette for naturkrefter, som samandragingar i storkningsperioden og belastingar som trykk og temperaturendringar. Vulkansk aktivitet og nedsekkingar ved foldingar i jordskorpa (mantelen), istider og breflyttingar som har gitt mekaniske påverknadar. Desse påverknadane betyr mykje og avgjer om natursteinsførekomsten kan drivast økonomisk forsvarleg.
Bergartar har ulik struktur og spalteeigenskapar, noko som medfører at det må takast ulike omsyn, derfor føregår brotverksemd på mange måtar etter kva slags bergart som vert teken ut.
Fredrik VI av Danmark-Noreg
Fredrik VI (dansk Frederik VI) var konge av Danmark frå 1808 til 1839 og av Noreg frå 1808 til 1814. I røynda regjerte han frå 1784.
1311 Knopfia
1311 Knopfia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 24. mars 1933 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Fredrik VI av Danmark-Noreg
Liv og gjerning
Fredrik var son til Christian VII og Caroline Mathilde. Han vart fødd på Christiansborg slott. Far hans var sinnssjuk og mora vart forvist frå hovudstaden då Fredrik var fire år gammal. Guten voks sidan opp under oppsyna av enkedronninga Juliane Marie.
Krigsallianse
I 1804 vart Napoleon Bonaparte keisar av Frankrike, og i dei fylgjande åra erobra han størsteparten av det europeiske fastlandet i Napoleonskrigane. Berre Storbritannia og Russland heldt stand av dei store monarkia. I 1807 allierte Russland seg med Storbritannia. Storbritannia kravde at Danmark skulle gå med alliansen mot Frankrike. Om ikkje så skjedde så måtte dei danske marineskipa verte utleverte til britane. Danmark nekta å godta vilkåra, og den britiske flåten gjekk til åtak på København. Etter tre døgns bombardering kapitulerte byen. Under tvang utleverte ein den danske flåten. Kronprins Fredrik gjekk to månadar seinare inn i eit forbund med Frankrike. Forbundet skulle få mykje å seie for Danmark og for Noreg.
Etter at faren Christian VII døydde i 1808 vart Fredrik VI konge også i namnet. Då Napoleon i 1812 gjekk til åtak på Russland var russarane alliert med Storbritannia. Sverige gjekk også med i alliansen, etter å ha fått løfte om å få Noreg som erstatning for Finland. Russland hadde erobra Finland i 1809. Russland prøvde å få Danmark med i alliansen, men Fredrik sa nei då den russiske tsaren stod fast på at Sverige skulle få Noreg. Danmark under Fredrik VI var det siste kongeriket som var alliert med Napoleon.
For å halde på Noreg, sende kong Fredrik arveprinsen Kristian Fredrik av garde som statthaldar. Ein kort periode i 1814 var Kristian Fredrik konge av Noreg, før Noreg vart pressa til å gå inn i ein personalunion med Sverige.
Konge over Dannmark
Etter Napoleon leid nederlag og vart fjerna som herskar over Frankrike, vart Danmark under Fredrik VI den 15. januar 1814 tvungen til inngå Kieltraktaten med Storbritannia og Sverige. Ved denne avtalen vart Noreg avstått til Sverige etter 444 års personalunion og seinare ledveldestatus under kongen av Danmark-Noreg.
Familie og død
Den 31. juli 1790 vart kronprins Fredrik vigd på Gottorp Slott til Marie Sofie Frederikke af Hessen-Kassel, dotter av landgreve Karl av Hessen. Dei fekk åtte born, to døtrer voks opp medan seks av borna døydde i spedabarnsalderen. Frederik var den siste kongen som hadde ei "offisiell" elskarinne; Bente Rafsted.
Fredrik VI døydde den 3. desember 1839 på Amalienborg slott og vart gravlagd i Fredrik V-kapellet i Roskilde Domkyrkje. Han vart etterfylgd av Christian VIII (Kristian Fredrik).
Atlantiske språk
Atlantisk er ei føreslått hovudgrein i språkfamilien niger-kongo, i klassifikasjonen som den amerikanske lingvisten Joseph Harold Greenberg presenterte i boka The Languages of Africa (1963). Det er vanleg å dele inn dei atlantiske språka på dette viset:
Næra
Næra er ein innsjø som ligg i Ringsaker kommune i Innlandet. Han er 5 km lang frå nordvest til søraust, og på det breiaste om lag 1 km. Han har låge, langgrunne og mest skogkledde sider med nokre oppdyrka stader. Grunna dette og det milde været i Hedmark, har Næra gode badetemperaturar heile sommaren. I 2009 fekk sjøen ein ny varmerekord med 27,6 Celsius. Særleg i den vestlege delen er det ein del holmar. På vinterhalvåret kan det bli så solide kuldegrader at sjøen har så mykje som 2 meter solid islag. Frå april til og med september er innsjøen gjest til hekkande canadagjæser. I sjøen finst gjedde, åbor og ørekyt.
Dei små elvane Mysuholta og Bøvra munnar ut i Næra. Sjøen har utløpet sitt i austenden og frå her renn vatnet gjennom Moelva ut i Mjøsa ved Moelv.
Lori Sandri
Lori Sandri var ein brasiliansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Tokyo Verdy.
Leandro Machado
Leandro Machado er ein brasiliansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Tokyo Verdy.
Tilpassa opplæring
Tilpassa opplæring er eit viktig prinsipp for norsk skule, og handlar om å gi ei opplæring som passar for den einskilde eleven og som er tilpassa hans evner og føresetnader. I Opplæringslova vert tilpassa opplæring formulert som ein del av føremål med skulen og i Kunnskapsløftet er tilpassa opplæring vorte eit av dei mest sentrale omgrepa.
Kunnskapsløftet legg vekt på fremje tilpassa opplæring gjennom desentralisering. Skulen og lærarane får større handlingsrom til å lage lokale og individuelle læreplanar som så skal operasjonalisere dei større nasjonale læreplanane.
Tilpassa opplæring må ikkje forståast som spesialundervisning. Ideen er heller at ein gjennom tilpassa opplæring skal minske trongen for spesialundervisning.
Det rår brei politisk semje om at tilpassa opplæring er viktig og bør styrkjast. Usemja er langt større når det gjeld korleis ein kan eller skal få til tilpassa opplæring. Her kjem det òg inn ulike tydingar av sjølve omgrepet og om ein legg vekt på tilpassinga til einskildindivid eller på korleis tilpassing går inn som del av den sosiale samhandlinga.
Referansar
1. Bachmann, Kari og Peder Haug. 2006. Forskning om tilpasset opplæring i Norge. Volda: Høgskulen i Volda-Møreforsking.
Can’t Buy Me Love
«Can’t Buy Me Love» er tittelen på ein song skrive av Paul McCartney (kreditert til Lennon/McCartney) og gjeve ut av The Beatles som deira sjette britiske singel med «You Can’t Do That» som B-side
«Can’t Buy Me Love» vart spelt inn 29. januar 1964 i EMI sitt Pathe Marconi Studios i Paris i Frankrike, der Beatles spelte 18 dagar på Olympia Theatre.
Songen nådde òg førsteplassen i heimlandet og vart her den tredje singelen deira som selde over ein million. I Noreg, låg songen 14 veker på Topp 10 på VG-lista, men gjekk aldri høgare enn 3. plass.
Musikkmagasinet Rolling Stone plasserte «Can’t Buy Me Love» på 295. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene.
Anthony Holborne
Anthony Holborne (fødd kring 1545, død 29. november 1602 i London) var ein engelsk renessansekomponist av lutt-, cister- og consortmusikk på Elisabeth I si tid.
Laufenburg i Sveits
Laufenburg er ein kommune i den sveitsiske kantonen Aargau. Han er setet i distriktet med same namn. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 315 meter over havet.
Anthony Holborne
Holborne studerte ved Cambridge University frå 1562 og vart teken opp i Inner Temple Court (ei samanslutning av juristar) i 1565.
Laufenburg i Sveits
1. januar 2010 vart kommunen Sulz slått saman med Laufenburg.
Romleg statistikk
Romleg statistikk eller romleg analyse er ein formell teknikk i statistikk der ein studerer objekt ved hjelp av dei topologiske, geometriske eller geografiske eigenskapane deira. Mange av teknikkane er enno på eit tidleg utviklingsstadium der ein nyttar forskjellige analytiske metodar i felt så forskjellige som astronomi, for studiar av plasseringa av galaksar, til produksjon av databrikker, der ein nyttar spesielle algoritmar for å bygge kompliserte leidningsnett. Omgrepet vert ofte nytta meir spesifikt om teknikkar som omfattar strukturar på menneskeleg skala, og kanskje mest innan analysar av geografiske data. Omgrepet vert til og med stundom berre nytta om eit enkelt forskingsområde, som til dømes geostatistikk.
Historia til romleg statistikk starta med tidleg kartlegging, landmåling og geografi, men teknikkane innan romleg analyse vart ikkje formaliserte før på siste halvdel av 1900-talet. Moderne romlege analysar fokuserer på datamaskinbaserte teknikkar på grunn av store mengder data. Ein har utvikla romlege analyseteknikkar innan geografi, biologi, epidemologi, sosiologi, demografi, statistikk, geoinformatikk, fjernanalyse, informatikk, matematikk og vitskapleg modellering.
Det oppstår mange kompliserte faktorar i romlege analysar, og mange av dei er ikkje klårt definerte eller heilt oppløyste, men er eit område som i dag vert forska på. Det mest grunnleggande av desse problema er å definere plasseringa til objekta ein studerer. Til dømes kan eit studium av helsa til menneske skildre ei romleg plassering ut frå kvar menneska bur, eller ut frå kvar dei arbeider, eller ved å nytte ei linje mellom heimen og arbeidsplassen. Kva ein vel kan ha dramatiske effektar på teknikkane ein nyttar i analysearbeidet og resultata ein kjem fram til. Andre problem som dukkar opp i romleg analyse er at ein ikkje kjenner godt nok til dei matematiske verktøya, føresetnadane som finst i eksisterande statistiske teknikkar og problem som oppstår med datastyrte utrekningar.
Klassifisering av teknikkane innan romleg analyse er vanskeleg på grunn av dei mange områda som vert forska på, dei fundamentalt forskjellige framgangsmåtane ein kan nytte, og dei forskjellige metodane resultata kan synast på.
Laufenburg i Sveits
Kommunen ligg ved elva Rhinen og på andre sida ligg Laufenburg (Baden) i Tyskland. At dei har same namn er ikkje tilfeldig, sidan dei brukte å vere same by. Tidleg på 1800-talet delte Napoleon Bonaparte byen. To bruer knyt i dag dei to byane saman.
Anthony Holborne
Han nøyt stor respekt hos samtidige komponistar, til dømes tileigna John Dowland «I saw my lady weepe», den første songen i Second Booke til Holborne.
Cittarn Schoole frå 1597 er den første kjente boka hans, og 1599 kom Pavans, Galliards, Almains and other short Aeirs, both grave and light, in five parts, for Viols, Violins, recorders or other Musicall Winde Instruments. Samlinga inneheldt 65 av hans eigne komposisjonane og er den største bevarte samlinga i sitt slag. Dei fleste er pavane-galliard kombinasjonar, ein del allemander og resten er uklassifisert.
Johannes
Variantar
Namnet finst i mange former på ulike språk. Norske kortformer er til dømes Jo, Jon, Johs, John, Johans, Jens, Jøns, Jan og Hans. Frå engelsk kjem formene John, Johnny og Jonny. Andre former av namnet er Heinz (tysk), Juan (spansk), Giovanni (italiensk), Jean (fransk) og Ivan (russisk).
Anthony Holborne
«The Fairie Round» frå denne samlinga er med på dei amerikanske romsondane Voyager 1 og Voyager 2 som vart sende opp i 1977.
Johannes
Variantar
Ei rekkje etternamn er avleidde av namnet, til dømes Johannessen/Johannesen, Johansen, Jonsen og Jonsdotter.
Bruk
Johannes var mykje brukt i Noreg ved slutten av 1800-talet, då over 1,5 % av nyfødde gutar blei gjevne namnet. I 1900 hadde 22 702 nordmenn namnet Johannes. Namnebruken sokk kraftig fram mot 1970-åra, før han tok til å auka igjen. I 2007 hadde 6 848 nordmenn namnet i den fulle forma Johannes, men fleire personar hadde også namneformene Hans, Johan, Jon eller Jan.
Bakgrunnsstoff
Jóhannes
Jens Glad Balchen
Jens Glad Balchen var ein norsk sivilingeniør og professor, rekna som far til norsk kybernetikk.
Biografi
Jens Glad Balchen var fødd i Kristiansand som som av elektroingeniør Jens Glad Balchen (1892–1977) og Ingeborg Svendsen (1895–1976). Etter eksamen artium studerte han frå 1945 ved Norges tekniske høgskole (NTH) og vart sivilingeniør (elektro) i 1949. Han tok deretter mastergrad ved Yale University i 1951.
Fagfeltet vart omdøypt til teknisk kybernetikk i 1970-åra. Han vart professor i 1962 og underviste fram til 1996. Balchen var professor emeritus i reguleringsteknikk ved NTNU i Trondheim fram til han døydde.
Fagleg innsats
Jens Glad Balchen som bygde opp kybernetikkfaget ved NTH, og det vart ein spydspiss for den grunnleggjande forskinga og langsiktige studium innan automatiseringsfaget. Dei fleste norske sivilingeniørane i faget fekk utdanninga si under han og opplevde han som ein stor inspirator og ideskapar.
Jens Glad Balchen var chartermedlem og ein av medunderskrivarane på papira som førte til danninga av International Federation of Automatic Control (IFAC) då han deltok på eit møte i Heidelberg i 1956. Denne organisasjonen er mororganisasjon for Norsk Forening for Automatisering (NFA).
Balchen kombinerte det praktiske, intuitive og det teoretiske i konseptutvikling innan faget både når det gjaldt FoU-prosjekt på instituttet og i tekniske innretninger på hytta i Høvåg. I over 30 år var han oppteken av forsking og produktutvikling innan havforsking og akvakultur, og bidrog til storskalamodellar for større havområde, estimering av fiskebestandar og til å utvikla teknologi for hummaroppdrett.
Heider
Balchen vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1996 og i 2000 vart han tildelt Rosingakademiets hederspris. I 2006 vart han Fellow of IFAC. Han hadde òg vorte tildelt IEEE Centennial Medal Award, docteur honoris causa ved Université de Liège i Belgia, NFA æresmedlem og NTNF ærespris.
Kompostmaur
Levesett
Kompostmauren er varmekjær, og finst helst innandørs i hus, bakeri, drivhus eller liknande. Utandørsbestandar heldt seg helst til komposthaugar eller sagflis.
Ein reknar med at kompostmauren sitt opphav ligg i Middelhavsområdet. Arten har derifrå spreidd seg til heile Europa og saman med menneske til tropiske og subtropiske delar av verda. I Noreg er han registrert i Lysaker i Akershus og ved Bergandammen i Vestfold.
Pátrabukta
Pátrabukta (gresk Πατραϊκός Κόλπος, Patraikós Kólpos) er ei bukt i Det joniske havet i Hellas. I aust ligg Ríosundet mellom nesa Río og Andírio med Korintbukta på andre sida. Río-Andírio-brua går over dette sundet. I nord ligg periferieininga Etoloakarnanía ut mot bukta, medan Akhaía ligg i sør. I vest endar bukta ved ei linje frå øya Oxía til Kapp Áraxos. Ho er 40–50 km lang og 10-20 km brei med eit areal på 350–400 km².
Hamnebyen Pátra ligg i søraust og er den einaste større hamna i bukta. Frå her går det ferjer til Ancona og Brindisi i Italia i tillegg til Kefaloniá. Mesolóngi har òg ei hamn. Det ligg strender i sør, i aust og enkelte stader i nord. Dei gamle hamnene i Río og Andírio ligg aust i bukta. Det er mykje fisk i Pátrabukta.
Tre slag kalla slaga ved Lepanto vart utkjempa i denne bukta i 1499, 1500 og 1571, sjølv om Lepanto (i dag Návpaktos) er ein del av Korintbukta.
Skipet Vivi trefte ei sjømine og sokk på 30 meters djup den 11. september 1940.
Rocky Mountains
Rocky Mountains er ei brei fjellrekkje i dei vestelege områda av Nord-Amerika. Ho strekkjer seg meir enn 4800 km frå dei nordlegaste områda av British Columbia i Canada til New Mexico i USA. Den høgaste toppen er Mount Elbert i Colorado på 4 401 m. Mount Robson i British Columbia er med sine 3 954 m den høgaste toppen i den kanadiske delen av fjellrekkja.
Geografi
Rocky Mountains er definert til å strekkje seg frå Liard River i British Columbia til Rio Grande i New Mexico. Andre fjellrekkjer strekkjer seg vidare frå desse to elvene, Selwyn Range i Yukon, Brooks Range i Alaska, og Sierra Madre i Mexico. Desse er ikkje ein del av Rocky Mountains, men er ein del av den amerikanske kordilleren. I USA vert derimot Cabinetfjella og Salishfjella i Idaho og Montana rekna som ein del av fjellkjeda, medan den kanadiske delen av desse fjella vert rekna som eit anna system i Canada.
Alle formene av vatn har vore med på å forme det noverande landskapet i Rocky Mountains. Snøsmelting og smeltevatn frå isbrear gjev vatn til elvane og innsjøpane rundt fjellkjeda, som utgjer om lag ein fjerdel av alle vasskjeldene i USA. Elvene som strøymer ut frå Rocky Mountains renn til slutt ut i tre av verdshava: Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet. Desse elvene er:
Det kontinentale vasskillet ligg i Rocky Mountains, og er ei linje der vatnet anten strøymer ut i Atlanterhavet eller Stillehavet. Triple Divide Peak (2 444 m) i Montana har fått dette namnet fordi nedbøren som fell på fjellet renn ut i både Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet.
Fjellkjeder i Noreg
Norsk geografi er dominert av store fjellkjeder med dalar og fjordar innimellom. Mindre enn 10 % av arealet i landet er dyrkbart og resten er fjellkledd. Isbrear er den største årsaka til erosjonen, så terrenget i norske fjell består av fjelltoppar med platå og innsjøar. Desse områda har rikt og variert plante- og dyreliv.
Høgda for tregrensa vert gradvis lågare jo lenger nord ein kjem. Nord i Finnmark er tregrensa ved havnivå. Tregrensa er òg lågare ved kysten og høgare i dei austlege fjellområda.
Fjellkjedene dannar òg dei fleste grensene mellom fylka i Noreg. Dei går typisk frå nord til sør. Fleire av fjellkjedene har hatt veg- og jernbaneovergangar i lange tider. Enkelte av dei er av nyare dato og mange vert stengd om vinteren. Dei norske fjella er ein av dei mest populære rekreasjonsområda i Noreg, både om sommaren og om vinteren. Hytter og turstiar vert handsama av Den norske turistforening. Hyttene ligg gjerne med slike avstandar at ein kan gå til fots eller på ski i vekevis frå hytte til hytte.
Raudstilk
Raudstilk (Tringa totanus) er ein vadefugl av familien sniper.
Taksonomi
Raudstilken sin taksonomi er komplisert og oppdeling i ulike underartar er uklar, men det vanlege er å rekne med seks slike. :
Utbreiing
Raudstilken hekkar i store delar av Europa og Asia, nord for Himalaya og så langt aust som til Kina. Storparten av verdspopulasjonen er trekkfuglar, og dei overvintrar i Midtausten, India og Søraustasia. Arten overvintrar også lokalt ved store delar av Afrika sine kystar. Storparten av populasjonen i Storbritannia og Vest-Europa er standfuglar eller flytter korte strekningar ut til havet.
Førekomst i Noreg
Raudstilken er utbreidd over heile landet med unntak av somme fjellstrok i vest, og eit belte på Austlandet som ligg mellom fjella og kysten, der arten er mindre vanleg. Tettaste bestanden finst langs kysten. Hekkebestanden kan reknast til 60 tusen par, derav over halvparten i Nord-Noreg. Som hekkeplassar er fuktige område best egna, og fuglen vel seg grasmarkar både ved salt- og ferskvatn. Myrområde i skogen og til fjells høver også godt, og fuglen hekkar til opp i vierregionen.
Hekking
Hekkeplassane ligg nær vatn, og ofte ligg reira nær kvarandre. Raudstilkane legg 4 egg i likskap med mange andre vadefuglar. Desse vert lagde i ei grop fora med strå, som gjerne er godt gøymd i vegetasjonen. Begge fuglane rugar, og etter 24 døgn klekker egga. Ungane dreg frå reiret så snart dei er turre, dvs. etter eit halvt døgn. Dei finn maten på eiga hand, medan foreldra forsvarer dei mot rovdyr. Om ein kjem for nær reiret flyg fuglane engsteleg rundt og varslar med sine einstava ”kly, kly, kly”.
Foreldra passar ungane til dei er 27 dagar gamle og nesten flygedyktige. I blant legg raudstilken reiret nær vipa sine koloniar for å nyte godt av desse sine åtak på rovdyra.
Trekktilhøve
Raudstilken er trekkfugl og kjem til hekkeplassane frå slutten av april fram til midt i mai. Om hausten reiser den skandinaviske bestanden sørover til Afrika sin vestkyst.
Utsjånad og læte
Vaksne fuglar har raude bein og raud nebbrot med gråsvart nebbspiss. Både nebb og bein er ganske lange. Den vaksne fuglen er gråbrunt spraglete på oversida i sommardrakta. Brystet og gumpen er vatra i lyst grått. I flukt kjem det fram ein tydeleg kvit kile langs ryggen og breie kvite bakkantar på vengane, som også har svarte handsvingfjør. I vinterdrakt er fuglen mindre vatra, og litt gråare enn om sommaren. Totallengda er om lag 28 cm, og vengespennet 59-66 cm. Vekta er rundt 130 gram. Unge individ har guloransje bein og mest grå nebb. På desse er oversida vatra i gult, gråsvart og brunt medan undersida er lys med gråsvarte strekar på langs
Fluktlæta er eit tostava ”tju-hu”, eller ”tju-hu-hu”. Varsellæte er eit hamrande ”kly-kly-kly…”. Fuglen har også eit jodlande spel med innslag av fluktlæta. Raudstilken gir i det heile mykje læte frå seg.
Føde
Fuglen et mest insekt, små krepsdyr, blautdyr, mark og småfisk. Med sin lange nebb når den ned til dei krepsdyra som ligg nede i sanden. I tillegg er ein god del av maten vegetabilsk.
Omega Centauri
Omega Centauri eller NGC 5139 er ein rundt 12 milliardar år gamal kulehop som ligg rundt 17 000 lysår unna jorda i stjernebiletet Kentauren.
I 2008 blei det av eit lag som hadde bruka Hubble-teleskopet og Gemini-observatoriet til observasjonar rapportert om ei mogleg oppdaging av eit mellomstort svart hòl i Omega Centauri. Det svarte hòlet har ein estimert masse på 40 000 solmassar, og ein antek at det finst av di stjernene nærare midten av hopen fer fortare rundt enn dei lengre ut. Astronomane har likevel eit par andre scenario som kan forklara dei uventa rørslene.
Det har lenge blitt spekulert i om at Omega Centauri kan vera kjernen til ein dverggalakse som har mista mesteparten av stjernene sine for lenge sidan.
Romsdalsposten
Romsdalsposten var ei norsk avis som vart utgjeven i Kristiansund. Ho gjekk inn i 1986, men heldt fram i nokre år som Nordmørsposten.
Petaliósbukta
Petaliósbukta (gresk Κόλπος Πεταλιών, Kólpos Petalión), er ei bukt som strekkjer seg frå Sør-Évvia-bukta nær Ajía Marína til Makrónisossundet ved den nordlege enden av øya Makrónisos. Ho har ei lengd på 50-60 km frå nord til sør og ei breidd frå aust til vest frå om lag 6-8 km i nord til 40-50 km i sør. Av øyar i bukta finn ein Stýra i nord og Megalónisos og Khersonísi i aust.
Fjella dominerer kring bukta i nordvest, i sør og i nordaust, medan Mesójasletta ligg i vest. Det går ferjesamband mellom Rafína og Kárystos og mellom Marmári og øya Kéa. Det ligg mange strender og hamner i bukta.
Melodi Grand Prix
Melodi Grand Prix er ei årleg, norsk musikktevling som blir arrangert av Norsk rikskringkasting. I tevlinga deltar eit utval nye songar, og vinnaren får representere Noreg i Eurovision Song Contest. Melodi Grand Prix er eit av dei eldste tv-programma i Noreg, og den første utgåva blei halden i 1960. Sidan har tevlinga blitt arrangert kvart år, med tre unntak: I 1970, då NRK boikotta Eurovision Song Contest; i 1991, då NRK avlyste tevlinga; og i 2002, då Noreg ikkje var kvalifisert til Eurovision Song Contest. Melodi Grand Prix, forkorta MGP, er det offisielle namnet på den norske konkurransen, men på folkemunne nyttast «Melodi Grand Prix», eller berre «Grand Prix», ofte om Eurovision Song Contest også.
Mettauertal
1. januar 2010 vart kommunane Hottwil, Etzgen, Mettau, Oberhofen og Wil slått saman til kommunen Mettauertal.
Melodi Grand Prix
Starten
Noregs første Melodi Grand Prix-sending gjekk torsdag 4. februar 1960 i NRK Radio. Det var ein semifinale der ein timannsjury skulle vurdere elleve songar og plukke ut seks av dei til finalen. Artistane Jens Book-Jenssen og Inger Jacobsen delte på å syngje dei elleve semifinalistane, og dei seks beste songane avanserte til finalen i Store Studio i Oslo laurdag 20. februar 1960. Finalen blei send i både radio og fjernsyn, sjølv om det enno var eit halvt år att til den offisielle opninga av fjernsynet i Noreg.
Vinnaren blei Georg Elgaaens «Voi Voi», framført av Nora Brockstedt. Dette ble såleis Noregs første bidrag til Eurovision Song Contest. Der enda Brockstedt på ein fjerdeplass, som framleis er eit av Noregs beste resultat i tevlinga.
Format
Melodi Grand Prix har vanlegvis blitt arrangert som ei enkelt finalesending i Oslo ein laurdag kveld i februar eller mars. Men det har vore fleire unntak. Nokre år har NRK arrangert semifinalar føre finalen: 1960, 1977, 1982, 1988, 1995 og 2014. I åra 2006–2013 gjorde også NRK om tevlinga til ein turné med delfinalar på ulike stader i landet, etter modell frå svenske Melodifestivalen. Finalen har funne stad i Oslo kvart år, med to unntak: 1986 og 1989, då Stavanger Forum husa sendinga. Sidan 2001 har finalen blitt send direkte frå Oslo Spektrum kvart år.
Syklogenese
Syklogenese er utviklinga eller forsterkinga av syklonsk sirkulasjon i atmosfæren. Vanlegvis blir uttrykket brukt om ekstratropiske syklonar som blir driven av divergens i høgda i område med store temperaturskilnadar og stort vertikalt vindskjer. Syklogenese i samband med tropiske syklonar er fullstendig annleis prosessane som skapar ekstratropiske syklonar, sidan dei tropiske syklonane blir driven av kraftig konveksjon i ikkje-barokline soner. Tropiske syklonar oppstår i baroptrope omgivnadar utan vertikale vindskjer. Syklogenese på midlare breidder fører til syklonar med kald kjerne, medan syklonane som oppstår i tropane har varm kjerne.
Meteorologisk skala
Det finst fire hovudskalaer eller storleikar på system i meteorologien: Planetær skala, synoptisk skala, mesoskala og mikroskala. Den planetære skalaen omhandlar system som dekker heile kloden. Synoptisk skala tar for seg system som kan dekke delar av eit kontinentet, slik som ekstratropiske syklonar, med dimensjonar på 1000-2500 km i diameter. Mesoskala alfa er litt mindre og dekker område på 200-2000 km, medan mesoskala beta er enno mindre med 10-200 km. Mikroskala er den minste av dei meteorologiske skalaene.
Melodi Grand Prix
Format
Opp gjennom åra har NRK prøvd seg på ei rekkje ulike tevlingskonsept. I 1979 fjerna NRK publikum, glitter og dekor og let artistane i staden framføre bidraga iført kvardagsklede. Poenget var å rette merksemda mot melodien, ikkje «innpakkinga» – ein tankegang som var gjennomgåande på 1960- og 1970-talet. I åra 1992–1994 gjorde NRK konkurransen om til temafestar: sirkus, varieté og OL-fest. Dette hadde varierande suksess, og frå 1995 droppa NRK tema-konseptet.
Syklogenese
Den norske syklonmodellen
Ein idealisert modell av korleis syklonar med kald kjerne oppstår blei utvikla av den norske meteorologen Vilhelm Bjerknes og Bergensskulen under den første verdskrigen. Den modellen blir vanlegvis kalla den norske syklonmodellen. Hovudkonseptet til denne modellen er at syklonar blir utvikla på vêrfrontar (som polarfronten) med dei mest utvikla syklonane i den nordaustlege enden av fronten og dei nyaste syklonane i den sørvestlege delen.
Dalane prosti
Dalane prosti er eit tenestedistrikt i Stavanger bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten har sete i Egersund. Prostiet har røter i mellomalderen, og har fått grensene endra forholdsvis få gonger. I dag femnar det om: Tidlegare har fleire sokn høyrt til Dalane prosti:
Syklogenese
Høve for utvikling
For å få utvikla ein syklon (lågtrykk) på midlare breidder, må det i utgangspunktet eksistere ein temperaturfront. Den syklonske utviklinga byrjar med at det oppstår ei forstyrring (eller bølgje) på fronten. Forstyrringa startar i høgda i gunstige område av jetstraumen.
Forskjellige utviklingar
Eit lågtrykk på bakken kan oppstå på fleire måtar. Topografi kan tvinge fram eit lågtrykk ved overflata når eit høgtrykkssystem stoppar opp aust for ei nord-sør orientert fjellrekkje. Mesoskala konvektive system kan danne lågtrykk ved overflata som i utgangspunktet har varm kjerne. Forstyrringa kan vekse til ei bølgje på ein front og rundt lågtrykket vil det per definisjon oppstå ein syklonsk luftstraum. Denne rotasjonen vil føre kald, polarluft mot ekvator vest for lågtrykket i samband med kaldfronten, og varmare luft mot polane aust for lågtrykket i samband med varmfronten. Vanlegvis vil kaldfronten flytte seg raskare enn varmfronten, fordi varmfronten har vanskelegare for å skubbe vekk kaldlufta som ligg føre. Den delen av varmfronten som kaldfronten har tatt igjen blir kalla ein okkludert front eller okklusjon.
Oppløysing
Det er når okklusjonen oppstår at lågtrykket er fullt utvikla og den syklonske straumen er på sitt sterkaste. Etter dette vil lågtrykket sakte svekkast, òg kalla syklolyse. Okklusjonen fører til at den varme luftmassen mellom varm- og kaldfronten blir løfta oppover i høgda, og atmosfæren sin stabilitet aukar samtidig som tyngdepuntket i systemet blir lågare. Når okklusjonen flyttar seg lenger og lenger ned varmfronten og vekk frå lågtrykkssenteret, blir meir og meir av den tilgjengelege potensielle energien til systemet brukt opp. Den kinetiske energien som oppstår av dette gjev lågtrykket ein siste energitilførsel. Når denne prosessen oppstår sluttar lågtrykket å utvikle seg vidare og blir gradvis løyst opp.
Tropiske syklonar
Tropiske syklonar oppstår innanfor mesoskala alfa området. Sjølv om danninga av tropiske syklonar er noko ein framleis ikkje fullt ut forstår og enno forskar på er det seks forskjellige vilkår ein må ha i tropisk syklogenese. Havtemperaturen må vere høg nok, ustabil atmosfære, mykje fukt i låge nivå av troposfæren, nok corioliskraft til å utvikle eit lågtrykkssenter, lite vertikalt vindskjer og i tillegg må ein i utgangspunktet ha ei forstyrring i låge nivå. Dei tropiske syklonane brukar å oppstå over hav mellom 10 og 30 grader frå ekvator.
Mesosyklonar
Mesosyklonar kan variere i storleik frå mesoskala beta til mikroskala. Uttrykket mesoskala blir derimot vanlegvis berre brukt om rotasjonar i midlare høgder i kraftige toreskyer. Ein meiner at mesosyklonar oppstår når ein har kraftige vindskjer, der anten vindretning og/eller vindstyrken endrar seg med høgda, som får område av toreskya til å rotere i ei horisontal søyle. Den konvektive vertikale luftstraumen tar så å vippar denne horisontale roterande søyla opp vertikalt, slik at heile oppdrifta òg byrjar å rotere. Når oppdrifta roterer kan det dannast eit traktforma nedheng frå skybasen. Dette nedhenget er eit roterande lag i skya som søkk nedover frå mesosyklonen. Dette er det første stadiet i utviklinga av ein tornado. Ein meiner at mesosyklonar er ein av hovudfaktorane som må til for å få danna tornadoar.
Tornadoar
Tornadoar eksisterer på mikroskala eller den lågare enden av mesoskala beta. Syklusen byrjar med at eit kraftig torevêr utviklar ein roterande mesosyklon eit par kilometer oppe i atmosfæren og blir ei supercelle. Når regnet i toreskya aukar dreg den med seg luft ned mot bakken. Denne søkkande lufta akselererer når den nærmar seg bakken og dreg den roterande mesosyklonen med seg nedover. Når mesosyklonen nærmar seg bakken kan ein sjå ei synleg traktforma sky som søkk ned frå skybasen, og når denne har nådd ned til bakken har ein tornado oppstått.
Skypumper
Skypumper eksisterer på mikroskala. Nokre skypumper er kraftige (tornadiske) som tornadoar på land, men er i dei fleste tilfelle svakare og oppstår ved andre dynamiske høve i atmosfæren. Dei oppstår som regel i fuktige omgivnadar med lite vertikalt vindskjer langs linjer med konvergens. Skyene dei oppstår frå kan både vere så pass små som moderate cumulusskyer til kraftige toreskyer. Skypumper oppstår som regel når skyene er i utviklingsfasen, og det finst teoriar om at dei oppstår når konvektive skyer utviklar seg over eit horisontalt vindskjer nær bakken. Vindskjeret fører til ein rotasjon nær bakken som så blir drege opp i skya av den stigande luftrørsla. Ein har observert svake tornadoar, kjend som tromber, utvikle seg på liknande måte.
Melodi Grand Prix
Format
Deltakartalet i konkurransen har svinga mellom 5 og 24 songar, og finalefeltet mellom 5 og 12 songar. I åra 1961–1968 og 1972–1976 blei også finalebidraga framførte i to versjonar: først ein gong med eit lite orkester eller band, så i ein ny versjon med stort orkester, vanlegvis Kringkastingsorkestret. Det var i tillegg ulike artistar som framførte dei ulike versjonane. Også her var inspirasjonen henta frå Sverige, og meininga var å gi jurymedlemmane eit breiare grunnlag for å vurdere låtane. Dei første åra var det NRK sjølv som valde ut artistane som skulle framføre songane. På 1960- og 1970-talet varte sendingane vanlegvis ein knapp time, mot nærmare 2,5 timar i 2017. Den kortaste finalen var i 1965, berre 34 minutt lang. Finalane blei ofte også spelte inn om ettermiddagen og sende i opptak på fjernsyn same kveld, for å kunne redigere bort tekniske feil og eventuelle andre problem. Den første finalen blei send i fargar i 1975, og to år etter blei den første finalen send i stereolyd på radio.
Sidan 1960 har det vore tre år utan ein norsk Melodi Grand Prix-finale. I 1970 trekte NRK seg frå Eurovision Song Contest for eitt år. Bakgrunnen var ei aukande misnøye og kritikk mot tevlinga i Noreg, og som ein protest mot at fire land måtte dele sigeren i Eurovision Song Contest 1969. I 1991 avlyste NRK den norske finalen og grunngav det med «låg kvalitet og manglande originalitet» blant dei innsende bidraga. I staden fekk NRK spesialskrive songen «Mrs. Thompson», som blei Noregs bidrag til Eurovision Song Contest 1991. I 2002 var det heller ingen norsk finale, sidan Noreg måtte stå over den internasjonale finalen etter å kome sist året før.
Per 2017 har det derfor vore 55 utgåver av Melodi Grand Prix, mens Noreg har deltatt 56 gongar i Eurovision Song Contest.
Val av bidrag
Dei andre reglane for Melodi Grand Prix har stort sett vore dei same som for Eurovision Song Contest. Det inneber mellom anna at songen ikkje må ha vore gitt ut tidlegare og vere toppen tre minutt. Fram til 1972 fekk heller ikkje grupper delta. Sidan har fleire reglar komne til, blant anna at artisten må ha fylt 16 år. Inntil 1998 måtte dessutan bidraga syngjast på norsk eller eit samisk språk. Men NRK opna for at nokre strofer og ord kunne vere på framande språk, noko som forklarar titlar som «Inkululeko» og «Je ne sais pas» frå 1986 og 1988.
Språkregelen blei oppheva i 1998, og allereie året etter hadde alle finalelåtane engelsk tekst. Sidan 1998 har det berre vore ein vinnar med norsk tekst i Melodi Grand Prix: «Alvedansen» frå 2006.
Talet på innsende bidrag til den opne tevlinga har variert kraftig – frå 120 songar i 1975 til over tusen i 2017. Spesialjuryar har lytta gjennom bidraga og plukka ut ein handfull av dei til finalen. Dei første åra var juryen som regel folk internt i NRK, men i seinare tid har NRK henta inn ekspertise utanfrå for å hjelpe til med å velje ut låtane.
Ved fleire høve, som i 1976 og 1998–2001, har NRK droppa ein open konkurranse. I staden har kringkastaren retta seg direkte til profesjonelle og erfarne musikarar og bede dei levere bidrag til den norske finalen. Fram til 1971 var også alle komponistar og tekstforfattarar hemmelege til etter at resultatet var klart. Dette blei gjort for å unngå at jurymedlemmane skulle bli påverka av namna bak songane.
Røysting
Ei rekkje ulike metodar har vore brukte for å kåre vinnaren i Melodi Grand Prix. Dei første åra var det som regel ein mannsdominert timannsjury som gav frå 1 til 10 poeng til kvar song. Dei sat i eit nabostudio til Store Studio og gav røystene sine derfrå. I 1960 var timannsjuryen forsterka med to tilfeldig utvalde publikummarar i Store Studio. Alle domarane sat bak ein vegg og synte poenga sine gjennom eit hol i veggen, for ikkje å la seg påverke av kvarandre.
Frå 1962 til 1964 bestod juryane av fem Oslo-journalistar – med konene sine, for «gi sitt votum ut fra et mer ikke-faglig synspunkt», som Aftenposten kalla det.
Postkort og ekspertar
I 1965 fekk publikum for første gong kåre vinnaren, då ved å sende inn postkort med nummeret på favorittmelodien sin. Året etter innførte NRK eit system med ti regionale juryar, eit system som blei brukt til 1969.
I åra 1971–1974 blei vinnaren kåra av 14 musikkinteresserte sjåarar frå ulike stader i landet. Halvparten av dei var under 25 år, og kvar medlem gav kvar song frå 1 til 5 poeng. Jurymedlemmane sat i eit nabostudio og synte poenga sine for open skjerm. I 1975 og 1978–1981 var folkedommarane bytta ut med profesjonelle musikarar.
Dei regionale jurygruppene kom attende i 1976 og 1977, og for fullt igjen frå 1982. I 1984 var det derimot ingen regionale juryar, men aldersdelte jurygrupper som sat i salen og røysta. Et liknande konsept blei brukt i 1989.
Lotto og telefon
Utover 1990-talet gjorde moderne teknologi det mogleg for tv-sjåarane å seie meininga si. I 1994 blei publikum invitert til å røyste, for første gong sidan postkort-røystinga i 1965. Det blei gjort ved å gå til næraste lottokommisjonær og røyste via Norsk Tippings datasystem i dagane før finalen. I 1995 kunne sjåarane for første gong røyste over telefon, men då berre i dagane før finalen.
1313 Berna
1313 Berna er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 24. august 1933 av Sylvain Julien Victor Arend ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Manawatū-Whanganui
Manawatū-Whanganui (uoffisielt Manawatu-Wanganui) er ein region i den sørlege halvdelen av Nordøya på New Zealand, kring byane Palmerston North og Wanganui. Palmerston North er administrasjonssenter i regionen.
Melodi Grand Prix
Lotto og telefon
I 1997 fekk sjåarane for første gong røyste under sjølve finalen. Interessa var så enorm at telefonnettet i ei rekkje norske byar blei kraftig overbelasta og ein telefonsentral i Oslo braut saman. Truleg prøvde rundt 400 000 å røyste, men berre 70 000 kom gjennom. Først i 1999 gjekk telefonrøystinga prikkfritt. Frå 1997 til 2001 blei vinnaren kåra av sjåarane sine røyster i kombinasjon med fagjuryar, men i 2003 blei fagjuryane fjerna, og sjåarane avgjorde heile resultatet aleine. Fagjuryane var attende i åra 2007–2013, men frå 2014 har resultatet igjen eine og aleine blitt avgjort av sjåarane.