cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katalansk
Historie
Katalansk hadde utvikla seg på 800-talet frå folkeleg latin, på begge sider av den austlege delen av Pyreneeane. I mellomalderen vart katalansk eit viktig språk i Middelhavsområdet. Barcelona var ein svært viktig hamneby i det mektige såkalla aragonesiske imperiet, og språket vart kalla katalansk. Men kring 1500 var det Valencia som dominerte, og nemninga valensiansk vart òg bruka om språket. I løpet av 1500-talet begynte overklassen i Valencia å bruke kastiljansk, men morsmålet overlevde i lågare sosiale lag og på bygdene.
På 1800-talet, under romantikken, fekk katalansk/valensiansk ein renessanse, også i dei urbane elitane. Effekten av dette ser ein i dag. Under Franco-regimet (1939-1975) var katalansk og andre regionale språk i Spania forbodne. Men etter 1975 har katalansk vorte mykje bruka i politikken, skulen og media i dei områda der han har vorte offisielt språk.
Somme har sett mange likskapspunkt i historia til katalansk og nynorsk. Men ein viktig skilnad som gjer at katalansk foreløpig har lukkast betre, er at den katalanske målreisinga fekk innpass i byar som til dømes Barcelona.
Leirbreen
Leirbreen er ein isbre i Jotunheimen på vestsida av Smørstabbtindan og like nord for Smørstabbreen og Storebjørn. Han ligg i Lom kommune i Innlandet, like aust for Sognefjellhytta.
Breen har eit areal på 4,9 km² og er 3,8 km lang.
Toljatti
Toljatti eller Togliatti (russisk Толья́тти) er ein by i Samara oblast i Russland. Han er det adminsitrative senteret i Stavropolskij rajon og har like over 700 000 innbyggjarar. Han er den største byen i Russland som ikkje er hovudstad i eit føderasjonssubjekt.
Han vart grunnlagd i 1737 som ei festning kalla Stavropol-na-Volge (russisk Ста́врополь-на-Во́лге) av den russiske politikaren Vasilij Tatisjtsjov. Under bygginga av Volga vasskraftverk i 1950-åra vart byen lagt under vatn av Kujbysjovreservoaret ved Volga og byen vart flytta og heilt bygd opp att på ein ny stad. I 1964 fekk byen namnet Toljatti (etter Palmiro Togliatti, ein minister i det italienske kommunistpartiet.
Toljatti er eit stort industrisentrum. Mest kjend er bilfabrikken Lada, den største bilfabrikken i Russland. Byen har òg maskin-, kjemi- og næringsmiddelindustri, seks universitet og høgskular, fleire museum, eit filharmoniorkester, teater og kulturhus. Han er òg kjend som ein idrettsby.
Sachio Nakagoe
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Nord-Rana
Nord-Rana er ein tidlegare kommune i Nordland fylke, del av Mo formannskapsdistrikt frå 1837.
Nord-Rana vart skild ut som eigen kommune frå Mo den 1. januar 1923.
Den 1. januar 1964 vart kommunane Nord- og Sør-Rana og Mo med tillegg av eit område frå Nesna kommune slegne saman til den nye Rana kommune. Nord-Rana hadde ved samanslåinga 11 636 innbyggjarar.
Namnet Nord-Rana vert òg nytta om den inste delen (frå Hemnesberget til Mo i Rana) av Ranfjorden.
Echternach
Echternach (luxembourgsk Iechternach) er ein by aust i Luxembourg. Han ligg i Echternach i Grevenmacher nær grensa til Tyskland og er den eldste byen i landet.
Byen voks opp rundt murane til Echternach kloster, som vart grunnlagd i 698 av Willibrord, ein engelsk munk frå Ripon, som vart den første biskopen i Utrecht og som arbeidde for å kristne frisarane. Som biskop styrte han klosteret fram til han døydde i 739.
Elva Sûre som renn forbi byen dannar no grensa mellom Luxembourg og Tyskland, men under Romarriket og merovingarane var det ikkje eit grenseland i det heile tatt. Det er funne spor etter ein romersk villa i byen.
Den vakre byen er framleis omgjeve av mellomaldermurar med tårn, som vart kraftig øydelagd under den andre verdskrigen og bygd opp att.
Zimnica
Zimnica er ei elv sørvest i Polen. Ho har ei lengd på 20 km og er ei av sideelvane til Oder. Elva har utspringet sitt nær byen Lubin.
Coricancha
Coricancha (quechua Qurikancha, 'gullplassen') var eit tempelkompleks i Cuzco, i dag kalla soltempelet på norsk. Det var hovudsakleg vigd til solguden Inti, og var det viktigaste tempelet i Inkariket.
Her var òg gjenstandar i reint gull, til dømes altar og lamafigurar. Soltempelet var kledd innvendig med 700 plater av gull som kvar vog om lag 2 kg. Den oktogonale fontsteinen er 1,5 meter i diameter og 1,3 meter djup. Han var dekt med 55 kg gull.
Berre tre europearar skal ha sett soltempelet i all si prakt. Dei demonterte kunstskattane og andre verdisaker og førte dei til Cajamarca som del av løysepengane for Atahualpa. Men mange gjenstandar vart attlatne. Mellom andre «Den gylne sola», som seinare aldri har kome til rettes.
I dag er kyrkja og klostret Santo Domingo bygd på Coricancha; steinmurar frå Coricancha er bevart og er kanskje det finaste dømet på murhandverk frå Inkatida.
Kinsarvik-Utne-Kvanndal
Kinsarvik-Utne-Kvanndal er eit ferjesamband over Hardangerfjorden i indre Hardanger. Sambandet går mellom Kinsarvik på austsida av fjorden, Utne på Folgefonnhalvøya og Kvanndal på vestsida av fjorden. Det gjev samband mellom Fylkesveg 7, Riksveg 13 og Riksveg 550, og mellom Ullensvang og Granvin herad. Strekkja Kvanndal-Utne er òg del av Riksveg 550. Overfarten mellom Kinsarvik og Utne varer 25 minutt, medan det tek 20 minutt mellom Utne og Kvanndal. Det er trafikkselskapet Norled som driv ruta.
Det fyrste bilferjesambandet over indre delen av Hardangerfjorden opna 2. juni 1938. Då gjekk ferja mellom Ålvik i Kvam herad og Kinsarvik. Det vart bygd ferjekai til sambandet i Kinsarvik i 1938, like ved Skiparstò, restane etter naustet til leidangsskipet til Kinsarvik-leidangen. Snart etter vart det bygd provisorisk ferjekai på Utne slik at reisande til og frå Folgefonnhalvøya òg kunne nytte ferja. Ruta var driven av Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap og det var tinga eiga, nybygd ferje, M/F «Folgefonn», til ruta.
Då ferjesambandet opna var det eit monaleg framsteg for bilsambandet mellom Bergen med omland og Austlandet. Det hadde vore frakta bilar og bussar over fjorden tidlegare, men då på dekket på fjordabåtar som M/S Tyssedal, M/S «Granvin» og andre.
Historie
I 1929 starta den første ferjetrafikken langs Hardangerfjorden mellom Ringøy i Ullensvang og Eidfjord med innleigde motorbåtar. I 1930 fekk Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD) levert MK «Kinsarvik», ein kombinert fraktebåt og bilferje. Det var plass til nokre bilar på dekk, tvers over lastelukene. Då det vart oppretta vegsamband mellom Bergen og Kvam i 1932, vart ferjeruta forlenga til Norheimsund og lastebåten MS «Tyssedal» sett inn i ruta. Frå 1936 gjekk den privateigde kutteren MK «Jondal» i konkurransefart mellom Norheimsund og Kinsarvik, noko som gav dårleg økonomi i ferjeruta for HSD. Dette gjekk føre seg til 1937 då det vart innført konsesjonskrav for å drive passasjer- og biltransport på sjøen.
Fyksesund bru opna i 1937 med veg vidare til industristaden Ålvik. Med ny ferjekai vart endepunktet flyttet hit og ferjeruta vart slik halvert frå ca. 20 nm til 10 nm. 1938 var eit merkeår, då fekk HSD levert MF «Folgefonn» frå BMV, den første verkelege bilferja med på-/avkjøring forut og akter. Og med ny ferjekai i Kinsarvik vart det første bilferjesambandet over Hardangerfjorden etablert mellom Kinsarvik-Ålvik frå 2. juni 1938. Det var òg sterke krav frå Folgefonnhalvøya om ferjestopp på Utne, men dette dette let seg foreløpig ikkje gjere på grunn av kaitilhøva der.
I åra før krigen var det berre sommardrift for «Folgefonn» i rutene på fjorden, men etter eit opphald i rutefarta i samband med krigsutbrotet i 1940 kom ferja i fast heilårsdrift frå hausten 1940. Då var vegen vidare til Kvanndal ferdig og ferjesambandet korta ned til til Kvanndal-Kinsarvik, ca 7 nm. Frå 1941 fekk Utne rutebåtstopp, og fekk i 1945 ein provisorisk ferjekai der bilane vart køyrt ombord på «Folgefonn» gjennom sideporter. «Folgefonn» gjekk i ruta Kvanndal-Utne-Kinsarvik frem til juni 1953 då ho vart avløyst av MF «Hardangerfjord», også den levert frå BMV.
Frå 1963 til 1968 gjekk MF «Kinsarvik» i ruta.
Ashley Olsen
Ashley Fuller Olsen er ei amerikansk skodespelar. Ho og tvillingsystra Mary-Kate Olsen starta karrieren i fjernsyns-serien Full House (Under samme tak) då dei var 9 månadar gamle. Der delte dei rolla som vesle Michelle Tanner.
Etter kvart fekk tvillingane Robert Thorne som manager. Som 6-åringar spelte dei inn sin fyrste film, To Grandmother's House We Go. Seinare, då systrene vart eldre spelte dei inn ein ny fjernsynsserie kalla Two of a Kind (Tvillingtrøbbel). Då tvillingane vart 14, spelte dei inn fjernsyn-serien So Little Time. 15 år gamle kom dei i Guinness rekordbok for høgste inntekt for ei barnestjerne på fjernsyn.
I 2004 fylte Mary-Kate og Ashley Olsen atten, og fekk dermed kontroll over heile formua si. Dei vart òg presidentar i selskapet sitt, Dualstar. Same året fekk dei ei stjerne på den prestisjetunge Hollywood Walk of Fame, og dei starta studie på New York University,
Håvard Thørring
Håvard Thørring er ein norsk musikar og kjemikar.
Han er busett i Oslo.
Solveig Berg Lofnes
Solveig Berg Lofnes er ein norsk museumsstyrar. Ho er frå Jølster. Lofnes har arbeidd ved Astruptunet sidan 1983, og er no avdelingsleiar for Astruptunet og Eikaasgalleriet, som er ein del av Sogn og Fjordane Kunstmuseum. I 2016 fekk Lofnes kulturprisen i Jølster.
Exokhí i Ioánnina
Exokhí (gresk Εξοχή) er ein distriktsby i periferieininga Ioánnina i Ípiros i Hellas. Exokhí høyrer til kommunaleininga Ioánnina i kommunen Ioánnina.
Jevpatoria
Jevpatoria er ein by på Krimhalvøya i Ukraina. Han ligg 65 km nord for Sevastopol. Byen har kring 125 000 innbyggjarar (2011).
Byen er ein bade- og kurstad og har ein næringsmiddelindustri. Byen har ein stor moské frå 1552 og ei gresk-ortodoks domkyrkje.
Naoki Hirano
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Njuk
Njuk (russisk Нюк, finsk Nuokkijärvi) er ein stor innsjø i Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 214–230 km². Det er mange øyar i innsjøen.
Rumelange
Rumelange (luxembourgsk Rëmeleng, tysk Rümelingen) er ein by sørvest i Luxembourg, nær grensa til Frankrike.
Tidlegare låg det jerngruver i nærleiken i byen, men desse er ikkje lenger i drift. Rumelgange vart grunnlagd 25. september 1891, då han vart fråskild kommunen Kayl.
Elfquest
Elfquest (Alvefolket på norsk), er ei amerikansk teikneserie som vart påbyrja i 1978, og opphavleg skapt av ekteparet Wendy Pini og Richard Pini. Serien kan reknast til fantasy-sjangeren, med ein dose science fiction blanda inn.
Elfquestverda
Handlinga i teikneserien går føre seg på ein planet med to månar, der det først og fremst bur menneske, men attåt mytiske vette som alvar, troll og andre vesen. Alvane er skilde i ulike stammar, og handlinga i serien følgjer lagnaden til ulveryttarane, ei særskild grein av alvar, og hovdingen deira, Cutter (Skarpegg på norsk). Nemninga «quest» viser til den opphavlege soga, som er ei leiting etter opphavet til alvane på den tomåna planeten, og kvifor dei er der.
Samandrag
Alvane, trolla og dei fe-liknande spinnarane kom opphavleg frå ein annan planet. Folket der, som liknar noko på klassiske romvesen, med langstrakte kroppar, kjegleforma skallar og store auge, lærde seg å nytte ulike slag trolldom før dei laga til store romskip dei nytta for å leite etter liv på andre planetar. Eit av desse skipa tok med seg dei siste levande skapnadene på den opphavlege verda, jordgravande apar og små fivreld-liknande dyr. Trolldomskrafta i skipa gav desse skapnadene vit og æveleg liv likt med dei som styrde, og utvikla seg til troll og spinnarar.
Om bord på dette skipet var det ei gruppe som ville vita om lagnaden til dei andre skipa, og valde den vesle planeten med to månar som mål for ei utforsking. Dei skjøna at menneska der nede åtte eit folkeminne der det levde skapnader like med dei sjølve, og dei valde å lande skipet i det som var mellomalder på den planeten. Nett då di skulle lande tok trolla over og sende skipet kvervlande utor leia. Det landa mange tusen år før dei hadde tenkt det, i tidleg steinalder.
Ulveryttarane
Ei alvekvinne av Dei høge, var ein hamskiftar dei kalla Timmain. Ho skjøna det var naud for mat, av di det med tida vart meir og meir istid nord i den verda der folket hennar budde. Ho gjorde seg om til Ho-ulv for å berge folket sitt, men omskiftet var så godt gjort at alvane ikkje makta kalle ho attende i opphavleg form. Timmain fekk ungar med ein ekte ulv, eit blandingsbarn som var kalla Timmorn. Han vart den første ulveryttarhovdingen, og fekk ei etterslekt som bar i seg blod av både alvar og ulvar. Dette folket lever etter skikken til indianarane i Nord-Amerika, veider med spjut og pil og boge, fangar dyr og lever av det dei finn. I løpet av ti ættleder voks dei under hovdingane sine: Timmorn Yellow-eyes (Gulauge), Rahnee Ho-ulven, Prey-pacer (Viltjeger), Two-spear eller Swiftspear (Tvespjut), Huntress Skyfire (Hojeger skyloge), Tanner (Garvar), Goodtree (Godtre), Mantricker (Mannesnarar), Bearclaw (Bjørneklo) og endeleg Cutter (Skarpegg), hovudpersonen i serien.
Menneska i skoglandet der ulveryttarane bur er ikkje glade for å ha dei der. Med tida vert det til fiendskap mellom stammane, og på byrjinga av den opphavlege soga brenn sjamanen til menneska av skogen for å jage dei ut. Ulveryttarane søkjer ly hjå trolla, som lurer dei vidare til ein stor sandmo eller ørken, der det er meininga dei skal gå under. Dei greier seg, og kjem fram til ei anna alvegruppe, Solfolket, som bur midt i ørkenen. Cutter vert hugteken av dottera til ein av desse, Leetah, og som soga held fram, må han tevle om handa hennar med den fremste jegeren i gruppa, Rayek. Rayek reiser bort, og dei to får eit tvillingpar, Embers og Suntop.
Den første soga handlar om korleis Cutter og venen hans, Skywise (Lille Vismann i Semic si utgåve), tek ut for å finne andre alvar. Dei møter mellom anna Svevarane, eit gamalt alvefolk med stor kraft og kunne, og dei meir stridshugne Snøkrigarane. Saman med desse vinn dei det opphavlege slottet attende, og møter att Timmain, stammora si.
Solfolket
Solfolket slog seg ned midt i sandmoa, i ein oase dei kalla Sorrow`s End (Sorgenfri hjå Semic). Desse alvane er gjestfrie, fredsæle og av eit anna slag enn dei meir stridlynde ulveryttarane. Attåt er dei mørke i huda. Dei fremste er:
Svevarane
Svevarfolket slog seg til i eit høgt berg, kalla Blåberget. Her stelde dei med evnene sine og oppdaga at dei vart sjuke av det. Heile folket gjekk under i forteljinga Siege at Blue Mountain. Dei vart førte av Voll, førstefødd av dei høge. Han vart drepen av troll mot slutten av den opphavlege soga.
Alle svevarane kunne fly, utan heilaren Winnowill, som oppdaga at ingen trong lækjedom i Blåberget. Då vart ho sjuk, og med tida galen og vondhuga. Winnowill er rekna som hovudfienden til ulveryttarane. Ho vart endeleg drepen mot enden av forteljinga Shards. Sjela hennar var likevel så farleg at ho vart fanga inne i kroppen til Rayek, som bar ho innom seg frå då. Soga om dette kan lesast i Rogue`s Curse. Winnowill er mor til halvtrollet Tveegg, ein ravgalen smed som steller i stand mykje illskap for å hemne seg på mora. Hovdingen over svevarane valde ut åtte jegerar, dei einaste som nokon gong fór ut frå berget. Ein av desse, Aroree, overlevde og vart med ulveryttarane (Kings of...).
Snøkrigarane
Snøkrigarane slo seg ned nordpå ikkje langt frå det opphavlege slottet. På engelsk er dei kalla Go-backs, noko som inneber at dei vil attende til opphavet sitt. Dei er likevel det mest hardføre og minst danna av alle alvegruppene. Dei vert førte at Kahvi, dotter av ulveryttarhovdingen Two-spear, og difor kan ein rekne dette folket som ein utbrytargruppe av ulveryttarane. Ho er mor til Venka, ei jente med særskilde evner. Far hennar var Rayek. Venka er det einaste som kan stogge Winnowill og far sin. Ho vart oppfostra hjå ulveryttarane.
Bølgjedansarane
Denne gruppa fekk sin eigen forteljing, og som namnet seier har dei slege seg til i havet. Ei av jentene herfrå vart «gift» med Soltopp, sonen til Cutter.
Trolldom i Elfquest
Trolldomen hjå alvane er knytt til særskilde evner som einskilde alvar har med seg frå dei vert fødde, og som veks fram med tida. Slik er det somme av dei som har evner som Steinformarar eller treformarar, og andre kan lækje sår (healers). Ei særskild evne er evna til å reise i tanken ut av lekamen, og kommunisere med folk langt av lei. Alle alvar (stort sett) kan samtale med tankane sine, «sende», utan at nokon andre høyrer dei. Nokre utviklar denne evna til ein stor viljekraft for å tøyme og tvinge andre alvar. Til denne gåva er det òg knytt ein tanke om at alvar finn kvarandre gjennom «sjele-einskap», slik at barn vert avla gjennom «Recognition» (Vedkjenning eller attkjenning). Nokre gonger hender det at barn vert fødde utan at dette grip inn. Desse borna er stort sett mindre evnerike enn dei andre.
Motsett vanleg folkeminne, har alvane i Elfquest sjel. Denne sjela lever vidare etter at lekamen døyr, og om avane ikkje vert drepne, lever dei æveleg. Ulveryttarane er unnataket, av di dei er av blanda ætt, og kan døy av alderdom. Døyr ein «vanleg» alv, fer sjela attende til opphavsstaden, Romskipet. Ein ulveryttar vel om sjela skal halde seg der eller fara vidare til den staden der dei andre sjelene fer i Elfquest-verda. Tankegangen syner at ein tenkjer seg at dyra (ulvane, til dømes) òg har sjel i denne verda. Ulveryttarane, og andre alvar, ber løynlege «sjelenamn» attåt dei namna dei nyttar til vanleg, og desse indre namna vert berre avdekte av dei som kjenner dei best, eller av dei som er «vedkjende». Som tida har gått, er dei fleste av ulveryttarnamna avdekte slik, for vanlege lesarar.
Utvikling av serien
Med tida vart Elfquest svært populært, og serien fekk mange avleggarar, og det vart tilsett nye teiknarar. Serien hadde ein topp om lag midt på 1990-talet. Etter det har interessa dala noko, men det vart laga teiknefilmar av serien, og mellom anna vart det freista på ein TV-serie i same ånda. I dag har serien ein trufast fan-skare.
Distribusjon i Noreg
Semic satsa på utgjeving av serien på norsk svært tidleg, og omsette heile den opphavlege soga. Prosjektet vart avslutta av økonomiske grunnar, og det meste er å få på engelsk i dag. Elles kan ein nemne at ein av dei nyare forteljingane, om Bjørneklo og hans tid, vart omsett og kom ut tidleg på 2000-talet. Mykje er elles omsett til dansk.
Liste over utgjevingar
(lista er ikkje fullstendig).
Attåt kjem ei rekkje romanar og småforteljingar som ikkje er i teikneserieform.
Bakelsprest
Ein bakelsprest er på nordmøring eit utnamn på ein prest som ein meiner hovudsakleg rek gardtales for å drikke kaffi og eta bakels (vaflar).
Cirrus uncinus
Cirrus uncinus er ei type cirrussky. Namnet kjem av latin, og betyr «krokar». Eit norsk namn for denne typen skyer er meiskyer, kommaskyer eller kroka cirrus fordi dei er forma som ski eller meier eller eit komma. På engelsk er dei også kjent som «mares' tails» som tyder hestehalar. Desse skyene er som regel spreidd utover himmelen og er svært tynne.
Skyene oppstår høgt i troposfæren der temperaturen er -40-50 °C, og mønsteret oppstår på grunn av sterk vind i nivået under skyene. Når iskrystallane i skya fell ned i den sterke vinden, blir dei dradd raskt utover og dannar det karakteristiske mønsteret. Det kan i somme tilfelle drysse lett snø frå skyene, men den fordampar lenge før den når bakken.
Skyene er, som med vanleg cirrus, vanlegvis eit teikn på at ein varmfront eller okkludert front nærmar seg. Desse skyene vil då vere den øvste toppen, lengst borte frå fronten, og er som regel eit teikn på at nedbør er i vente innan det neste døgeret. Sidan slike skyer oppstår i samband med kraftig vind i høgda, kan det òg tyde på ein jetstraum. Dette gjer igjen at flygarar assosierer desse skyene med lett turbulens. Som oftast fører derimot ikkje denne turbulensen til særleg ubehag for mannskap eller passasjerar.
Tåpe
Ei tåpe er ein person som ter seg på uvitugt (tåpeleg) vis. Ordet er synonymt med ord som dumming, idiot eller fjols.
Ordet tåpe har samanheng med det norrøne ordet tæpr, som tyder varsam, knapp.
Aimée Beekman
Aimée Beekman er ein estisk forfattar og kinematograf.
Aimée Beekman vart i 1956 uteksaminert frå Allunionsinstituttet for kinematografi. Frå 1956 til 1960 arbeidde ho ved det sovjetiske filmselskapet Tallinnfilm. Sidan 1956 har ho også verka som forfattar.
Etter nokre noveller og ei reisebok oppnådde ho det litterære gjennombrotet sitt med den fyrste romanen sin, Väikesed inimesed («Små menneske»). Her skildrar ho barndomsminne frå ein arbeidarbydel i Tallinn i 1930-åra. I 1970-åra tok ho opp feministiske emne, noko som var nytt i det dåverande Sovjetunionen.
Aimée Beekman var gift med den estiske forfattaren og litteraturomsetjaren Vladimir Beekman (1929–2009).
Strykekvintett nr. 3 av Mozart
'''Strykekvintett nr. 3''' i C-dur, K. 515 er skriven av Wolfgang Amadeus Mozart. Som alle strykekvintettane til Mozart, er han ein "bratsjkvintett" fordi han er skriven for ein strykekvartett og ein ekstra bratsj (to fiolinar, to bratsjar og cello).
Verket var ferdig den 19. april 1787, mindre enn ein månad før den stormaktige G-moll-kvintetten, K. 516.
Denne kvintetten inspirerte Schubert til å skrive sin eigen strykekvintett i same toneart. .
Satsar
Verket består av fire satsar:
Den første satsen er massiv i omfang og er den største «sonata-allegro»-satsen før Beethoven, og tar vanlegvis eit kvarter å framføre.
Brenndalsbreen
Brenndalsbreen er ein brearm av Jostedalsbreen i Stryn kommune i Vestland. Han er nabobrearmen til den meir kjende Briksdalsbreen, som ligg i dalen lenger sør på andre sida av Svartenibba.
Toru Morikawa
Toru Morikawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Ivar Aasen-tunet
Ivar Aasen-tunet på Hovdebygda i Ørsta kommune er eit nasjonalt dokumentasjons- og opplevingssenter for nynorsk skriftkultur. Nybygget, som blei opna i juni 2000, er teikna av den internasjonalt kjende arkitekten Sverre Fehn. Tunet ligg ved fødestaden til Ivar Aasen og inneheld store boksamlingar og utstillingar.
Toru Morikawa
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Ivar Aasen-tunet
Nynorsk kultursentrum eig og driv tunet.
Grevenmacher
Grevenmacher (luxembourgsk Gréiwemaacher) er ein by aust i Luxembourg nær grensa til Tyskland. Han er administrasjonssete i kantonen og distriktet med same namn, og ligg ved venstre breidda av Mosel i eit vinområde.
Strykekvintett nr. 4 av Mozart
'''Strykekvintett nr. 4''' i G-moll, K. 516, vart skriven av Wolfgang Amadeus Mozart. Som alle strykekvintettane til Mozart, er han ein «bratsjkvintett» fordi han er skriven for ein strykekvartett og ein ekstra bratsj (to fiolinar, to bratsjar og cello).
Verket var ferdig den 16. mai 1787, mindre enn ein månad etter den store C-dur-kvintetten, K. 515.
Stemninga i stykket er mørkt og melankolsk, og typisk for G-moll-verka til Mozart.
Satsar
Verket består av fire satsar:
Solfrid
Solfrid er eit kvinnenamn sett saman av sol, som kan visa til sola eller til det norrøne namneleddet sǫl 'sal, hus', og frid, 'vakker'. Solfrid har namnedag den 14. juli.
Tommy Skjerven
Tommy Skjerven er ein norsk fotballdommar frå Kaupanger i Sogn og Fjordane. Han debuterte som dommar i 1984, og har vore FIFA-dommar sidan 2001. Skjerven representerer Kaupanger Idrettslag. Skjerven var òg hovuddommar i cupfinalen mellom Odd Grenland og Vålerenga i 2002. Til dagleg jobbar han på noreg.no på Hermansverk i Leikanger kommune.
Kłodzkodalen
Kłodzkodalen (polsk Kotlina Kłodzka, tysk Glatzer Tal) er ein dal sør i Polen og aust i Sudetane. Han er omgjeven av Stołowefjella, Bardzkiefjella og Bystrzyckiefjella. Dei største busetnadane i dalen er Długopole Zdrój, Duszniki Zdrój, Kłodzko, Lądek Zdrój og Polanica Zdrój.
Dalen er ein populær turistregion både sommar og vinter med fleire hotell og sanatorium.
Glitterbreen
Glitterbreen er ein isbre på søraustsida av Glittertind, den nest høgaste fjelltoppen i Noreg, i Jotunheimen i Lom kommune i Innlandet. Breen grensar til Gråsubreen i nordvest og på nordsida av Glittertind ligg Grotbreen.
16. juli 2001 fall ein 50 år gammal britisk mann på isen og glei 250 ned den bratte breen, trefte eit område med steinar og omkom.
Croghan
Croghan (irsk Cruachán) er eit fjell på grensa mellom Wicklow og Wexford i Republikken Irland. Fjell ligg i Wicklowfjella. Elva Bann i Wexford har sitt utspring på sørsida av fjellet.
Hiroki Azuma
Hiroki Azuma er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka, Yokohama Flügels og Vissel Kobe.
August Sabbe
August Sabbe var ein av dei siste overlevande estiske medlemmene av Skogbrørne, ei gruppe borgarar frå Estland, Latvia og Litauen som modarbeidde og kjempa mot den sovjetiske okkupasjonen av dei tre landa. Sabbe gøymde seg i skogane i Estland og levde frå dag til dag som andre skogbrør.
I 1978, i ein alder av 69, vart Sabbe funnen av to KGB-folk. Han hadde kledd seg ut som fiskar. Då dei forsøkte å fange han, hoppa han i ei elv, vart spidda av eit skjult tre og døydde.
Edgar Savisaar
Edgar Savisaar var ein estisk politikar. Savisaar var partileiar for det estiske senterpartiet Eesti Keskerakond i ein lang periode. Han sat som statsminister i Estland frå 1990 til 1992, og var dermed også den fyrste etter samanbrotet til Sovjetunionen då Estland igjen kunne opprette nasjonalt og sjølvstendig styre. I åra 2001–2004 og 2007–2017 var han borgarmeister i Tallinn.
Bakgrunn
Edgar Savisaar vart fødd i kvinnefengselet i Harku. Foreldra hadde sommaren 1949 vorte arresterte av dei sovjetiske okkupasjonsstyresmaktene. Faren vart dømd til sju år lang forvising til Sibir, medan mora fekk fengselsstraff.
Politikk
I perestrojka-åra engasjerte Savisaar seg for estisk lausriving frå Sovjetunionen, og gjekk inn for demokrati og menneskerettar. I 1989 vart Edgar Savisaar konstituert formann for ministerrådet for Estiske SSR, og i 1990 vart han næringsminister.
Den 3. april 1990 vart han formann for ministerrådet og dermed regjeringssjef. Då Estland igjen vart sjølvstendig den 20. august 1991, vart han statsminister. Han hadde dette embetet fram til januar 1992.
Frå 1992 til 1995 var Savisaar konstituert president for den estiske nasjonalforsamlinga (Riigikogu), og frå april til oktober 1995 var han innanriksminister. Han måtte fråtre stillinga grunna ein avlyttingsskandale. Frå 1996 til 2001 var Savisaar formann for byrådet i hovudstaden Tallinn, og frå 2001 til 2004 borgarmeister i byen.
Han vart i april 2005 nærings- og samferdsleminister i Andrus Ansip si fyrste regjering. Etter Riigikogu-vala i mars 2007 vart Eesti Keskerakond det nest største partiet i landet, men likevel var konstellasjonane slik at det ikkje lukkast Edgar Savisaar å halde fram som medlem av regjeringa. Dermed gjekk han tilbake til embetet som borgarmeister i Tallinn.
Fuenlabrada
Fuenlabrada er ein by og ein kommune i den autonome regionen Madrid i Spania. Han ligg sørvest for sentrum av byen Madrid og er ein del av storbyområdet til hovudstaden med like i underkant av 200 000 innbyggjarar.
Av kjende folk frå Fuenlabrada finn ein fotballspelaren Fernando Torres.
Solrun
Solrun er eit kvinnenamn sett saman av sol, som kan visa til sola eller til det norrøne namneleddet sǫl 'sal, hus', og run, 'løynd'. Solrun har namnedag den 14. juli.
Namnet er kjend frå Noreg, Island og Færøyane. Det blei brukt i romanane Solrun og hendes bejlere av Jónas Guðlaugsson frå 1913.
Ivar Aasen-instituttet
Ivar Aasen-instituttet ved Høgskulen i Volda var fram til 2013 eit forskingsinstitutt med knutepunktfunksjon for nynorsk skriftkultur. Frå 1. januar 2013 vart instituttet omgjort til Forskingssenter for skriftkultur, og underlagt Ivar Aasen-instituttet for språk og litteratur ved Avdeling for humanistiske fag og lærerutdanning, Høgskulen i Volda.
Forskingssenteret tilbyr mastergradsstudium i nynorsk skriftkultur, som er eit kulturstudium der det nynorske eksempelet vert brukt for å vise korleis menneska har forma skrifta, og skrifta har forma menneska. Instituttet arrangerer seminar og fagmøte, har eigen skriftserie og samarbeider med Nynorsk kultursentrum i Hovdebygda i Ørsta. Instituttet har fire tilsette.
Stephen J. Walton er professor ved senteret.
Strykekvintett nr. 5 av Mozart
'''Strykekvintett nr. 5''' i D-dur, K. 593 vart skriven av Wolfgang Amadeus Mozart. Som alle strykekvintettane til Mozart, er han ein "bratsjkvintett" fordi han er skriven for ein strykekvartett og ein ekstra bratsj (to fiolinar, to bratsjar og cello).
Satsar
Verket består av fire satsar:
Utvidingspakke
Ettersom ei ekspansjonspakke vanlegvis berre inneheld tilleggsmateriale, må brukaren ha originalspelet i tillegg, for at det skal vere mogleg å bruke det. Somme gonger er utvidingspakkane likevel tilgjengeleg både med og utan originalspelet inkludert, slik som t.d The Sims: Livin' Large. Slike pakkeløysingar gjer spelet meir tilgjengeleg for nye spelarar. Spel som etterkvart har nådd slutten på si kommersielle levetid, kjem ofte ut i utgåver der originalspelet ligg saman med alle dei utgjevne utvidingspakkane. Slike spel er påtrykt "Complete" eller "Gold edition" etter namnet på originalspelet.
Frittståande utvidingspakkar
Nokre utvidingspakkar, slik som Half-Life: Blue Shift og Sonic & Knuckles, treng ikkje originalspelet for at det nye materialet skal kunne nyttast. Under installeringa av Blue Shift, vert naudsynte komponentar lasta ned frå Steam-nettverket. Sonic and Knuckles for Sega Mega Drive var uvanleg på den måten at spelekassetten fungerte som eit frittståande spel aleine, samstundes som den fungerte som utvidingsspakke for både Sonic the Hedgehog 2 og Sonic the Hedgehog 3.
Maskinhuset
Maskinhuset A/S (1920 – 1990) var ei norsk verksemd med hovudsete i Hillevågsvegen i Stavanger. Verksemda blei etablert av sørlendingen Thorvald Veire, med verkefelt innanfor produksjon, import, distribusjon og eige butikksal i et bredt spekter av produktområde i den norske marknaden. Verksemdas eiget varemerke var Svithun. Verksemda hadde også registrert eit eige patent for feste av ryggsekk på sykkel. Elles dreiv Maskinhuset import og sal av utanlandske produkt med varemerke som Puch og NSU samt sal av Mazda bilar. Dei var representant for Durkoppwerke AG, Francis&Barnett Ltd og Veloce Ltd.
Nokre salsprodukt:
Remich
Remich (luxembourgsk Réimech) er ein by søraust i Luxembourg med litt under 3 000 innbyggjarar. Han ligg i kantonen med same namn i Grevenmacher distrikt. Remich ligg på venstre sida av Mosel, som dannar grensa mellom Luxembourg og Tyskland. Kommunen er den minste i Luxembourg ut i frå areal.
Moseldalen har mange vindområde og vindproduserande byar og Remich er ein av desse.
Gylne altar
Gylne altar eller gylne alter er den kunsthistoriske nemninga på ein eigen type forgylla bilete som har vore nytta på framsida av altarbordet (altarfrontale), og som tavle over altarbordet (retabel), i somme mellomalderkyrkjer. Bileta er framstilt på den måten at ein bakgrunn av tilforma eikeplankar med motivet grovt skore ut, vart dekt av tynne, forgylte koparplater med motivet hamra eller pressa detaljert fram i relieff. Somme detaljar vart dessutan føydde til med måling, og kontrastane likeins framheva med farge. Bergkrystall på ein bakgrunn av farga pergament eller tøy, som på fråstand gav inntrykk av å vere kosteleg edelstein, har vore sett inn fleire stader, men er no som oftast falle ut.
Dei fleste av dei gylne altra som er teke vare på, finst i Danmark, og det same gjeld fragmenta av slike altar. Tre gylne altar pryder framleis kyrkjene sine: Sahl (i Holstebro Kommune) og Stadil kyrkjer i Vest-Jylland, og Lyngsjö kyrkje i Skåne (som var dansk land i mellomalderen). På Nationalmuseet i København finst fem gylne altar, som alle er frå austjyske kyrkjer: Lisbjerg, Odder, Ølst, Sindbjerg og Tamdrup; det gylne altaret frå Tamdrup er klippa opp av di bileta seinare har vore nytta på preikestolen i kyrkja. Frå Kværn i det tidlegare danske Sydslesvig, som no er tysk område, kjem eit gyllent altar som er å sjå på Germanisches Nationalmuseum i Nürnberg. På Statens historiska museum i Stockholm finst eit gyllent altar frå den nedrivne Broddetorp kyrkje i Västergötland i Sverige. Dei forgylte relieffbileta i Bergen museum som har gått under namn av Flåværaltaret, skriv seg truleg frå eit relikvieskrin, ikkje eit gyllent altar.
I nokre høve har kjernen av tre gjeve grunnlag for ei etter måten nøyaktig tidfesting ved hjelp av dendrokronologi. Slik har det gylne altaret frå Lisbjerg, som har fått påsett eit eldre krusifiks på eit no ukjend tidspunkt, kunne tidfestast til om lag 1135.
Sjølv om Norden, særleg Danmark, dominerer når det gjeld talet på gylne altar og fragment av slike altar som er tekne vare på, går det fram av ulike skriftlege kjelder at denne altartypen har vore nytta andre stadar òg i Europa i mellomalderen.
Vinkelfrekvens
Vinkelfrekvens eller angulær frekvens, ω, (òg skrive vinkelfart, radialfrekvens, sirkelfrekvens, omløpsfrekvens eller radianfrekvens) er i fysikk (særleg mekanikk og elektroteknikk) eit skalart mål på rotasjonsrate. Vinkelfrekvens er storleiken til vektorstorleiken vinkelfart. Uttrykket vinkelfrekvensvektor vert stundom nytta som eit synonym for vektorstorleiken vinkelfart.
I SI-einingar vinkelfrekvensen målt i radianar per sekund, med dimensjonane s−1.
Ein runde rundt ein sirkel er lik 2π radianar, dermed
der
Vinkelfrekvens er difor ein enkel multippel av vanleg frekvens. Det er likevel ofte meir nyttig å nytte vinkelfrekvens i mange høve for å unngå at \pi dukkar opp for mange gonger i uttrykket. Faktisk vert han nytta i mange felt innan fysikk som omfattar periodiske fenomen, som kvantemekanikk og elektrodynamikk.
Til dømes:
Ved å nytte «vanleg» frekvens, vert denne likninga:
Eit anna uttrykk som er mykje brukt når ein held på med små svingingar eller der dempinga er neglisjerbar er:
Dette vert kalla den naturlege frekvensen.
Hochfilzen
Hochfilzen er ein kommune i Pillersee-dalen i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen er den aller austlegaste i distriktet Kitzbühel og i Nord-Tirol, den grensar i aust mot forbundslandet Salzburg. Hochfilzen har eit landareal på 32,7 km² og vel 1100 ibuarar.
Næringslivet er prega av magnesitt, som både vert utvunne og tilverka i kommunen. Elles er Hochfilzen kjend som ein snørik vintersportsstad, med vekt på langrenn og skiskyting. Verdsmeisterskapen i skiskyting har vorte arrangert i Hochfilzen i 1978, 1998 og 2005.
Maungaturoto
Maungaturoto er ein liten by i regionen Northland på New Zealand. Sjølv om folketalet i byen ved folketeljinga i 2006 berre var 837, er han den nest største busetnaden i Kaiparadistriktet.
Busetnaden ligg nær elva Otamatea River som munnar ut i Kaipara Harbour 25 km nord for Wellsford og 45 km sør for Whangarei.
Historikk
Staden vart danna i første halvdel av 1860-åra då the Albertland Company skipa inn 3 000 nybyggjarar til Port Albert, på den sørlege breidda til elva Ōruawharo River. Dei fleste av desse starta med jordbruk. Tidlegare, alt kring 1840, kom dei første europearane til distriktet for å hogga tømmer i dei store kauriskogane som fanst her. No er produksjon av mjølk og mjølkeprodukt den viktigaste næringsvegen til byen.
Anna
Ein stad om lag fem km sørvest for Maungaturoto er antipodepunktet til Gibraltar.
Nynorsk kultursentrum
Nynorsk kultursentrum er ei ideell stifting som arbeider for nynorsk skriftkultur i gjensidig samarbeid med Ivar Aasen-instituttet i Volda. Stiftinga eig og driv Ivar Aasen-tunet i Ørsta, Haugesenteret i Ulvik og Vinjesenteret i Vinje der dei gjennomfører eit breitt kulturprogram året rundt. Høgdepunktet er Dei Nynorske Festspela i slutten av juni, ei årleg feiring av den nynorske skriftkulturen.
Stiftinga vart skipa 31. august 1993 og er organisert med eit styre og eit råd. Frå 1999 til 2018 var Ottar Grepstad direktør. Sidan 2018 har direktøren vore Per Magnus Finnanger Sandsmark.
Ole Amundsen Buslett
Ole Amundsen Buslett var ein norsk-amerikansk forfattar, diktar, bladmann og politikkar, som er rekna som faren til norsk-amerikansk litteratur.
Liv
Buslett vart fødd i Gausdal i Noreg. Familien hans flytta til USA i 1868 då han var 13 år gammal. Dei busatte seg i Wisconsin, der Buslett budde til han døydde den 5. juni 1924.
Ein trur ikkje at Buslett fekk høve til å gå på skolen, men han las mykje. Han trudde at han stamma frå Magnus Brostrup Landstad og hadde derfor ein spesiell skyldnad til å gjeva røyst til det norsk-amerikanske samfunnet, på den same måten som dei romantiske forfattarane i Noreg — særleg Wergeland og Bjørnson — hadde gjort. På 1880-talet byrja han å skriva dikt og historier.
Buslett prøvde to gonger på 1890-talet å starta aviser på norsk, som både kunne gjeva ut norsk-amerikansk litteratur og ordskiftast om amerikansk politikk frå eit konservativt norsk perspektiv. Han lykkast ikkje. Den første gjekk konkurs og den andre måtte seljast til Peer Strømme, som han mislikte.
På 1920-talet prøvde Buslett igjen å starta eit norsk blad som heitte Busletts. Han håpte å gjeva ut førti utgåver og publisera på ny mange tidlegare norskamerikanske verk som hadde blitt gløymd. Men den 5. juni 1924, nokre månader etter den fjerde utgåva kom ut, døydde han, 70 år gammal.
Verk
Dei fleste av Buslett sine tidlege verk gjekk føre seg i Noreg og var ikkje særleg opptekne av norsk-amerikanarar sitt liv og røynsle, bortsett frå eit dikt skrive i 1882 som heitte Skaars skjæbne som mange seier er den beste av alle verka hans. Einar Skaar er ein norsk-amerikanar som blir soldat i den amerikanske borgarkrigen. Etter krigen sluttar vendar Skaar heim igjen, men finn at huset og garden ligg i ruinar, og kona hans er dødssjuk. Han blir ikkje bitter, og byggjer eit nytt liv i lag med dottera si.
I 1894 skreiv Buslett eit historieverk om norskamerikanske soldatar i den amerikanske borgarkrigen, som heitte Det Femtende Regiment Wisconsin Frivillige. Med dette verket fekk han meir sjølvtru og på 1900-talet byrja han å skriva historier med norsk-amerikanarar som hovudpersonar. Den første av desse var Sagastolen, fortælling fra det norske Amerika, ei samling av tre historier, som blei gjeven ut i 1908. I desse verka utvikla Buslett idéane sine om norsk-amerikanarar og framtida deira. Norsk-amerikanarar stod ved eit vegskilje, sa han. Smeltedegel-ideologien ville få dei til bli vanlege «yankeear», som tydde at dei kom til å mista kulturen og identiteten sin. Men på den same tida var det ikkje mogleg eller ønskeleg å bli norske nordmenn. I «Veien til Golden Gate», ei novelle som han skreiv i 1915 seier han at vegen heim over havet er «hjemlængselens» som «ingen ville lægge om». Vegen som norsk-amerikanarar må ta er «utlængselens, som blev vor almindelige landevei, vor vei i vort land». Denne vegen må lagast av nordmenn, ikkje andre folk, men vegen vil endeleg gå til Golden Gate isaman med andre vegar som andre folkegrupper i USA lagar. Integreringa sin veg, på den andre sida, tok ein berre til «Yankeemyren». Ein som fell n edi «Yankeemyren» blei borte. Men viss norsk-amerikanarar, tysk-amerikanarar, fransk-amerikanarar og andre grupper bygde samfunna sine på sida av «Yankeemyren» kunne ho fyllast inn og bli til eit rikt land.
Buslett sitt siste verk var Fra min ungdoms nabolag, ei halvt sjølvbiografisk historie om ein norsk innvandrar i USA som blei gjeven ut i 1918. Han fekk årslitteraturprisen frå Det norske selskap for denne boka.
Karavorden
Å vera karavorden (utt. «karavorinn» (ndm.) eller «kar(a)voḷinn» (ndm.)) tyder det same som å vera kry. Det vert gjerne nytta om halvvokstringar som freistar å gje inntrykk av at dei er meir vaksne enn dei er. Ein kan òg seie at nokon er «vorinn» og meine at han tøffar seg, iallfall blir dette uttrykket bruka slik i Sunndal.
Croagh Patrick
Ein fløts med gull vart oppdaga på fjellet i 1980-åra, om lag 14 gram per tonn i minst 12 kvartsårer. Dette kunne gjeve om lag 700 000 tonn med gullmalm. Lokale styresmakter valde derimot å ikkje grave det ut og avgjorde at gullet «låg fint der det låg».
Pilegrimsstaden
Croagh Patrick har vore ein pilegrimsstad sidan før kristendomen kom til Irland, kanskje til og med før keltarane kom her. I dag er fjellet kalla opp etter St. Patrick, som visstnok fasta på toppen i førti dagar på 400-talet og bygde ei kyrkje der. Det vert sagt at etter fasta skal han ha kasta kyrkjeklokka ned fjellsida og forvist alle slangar og ormar frå Irland.
Romanske språk
Romanske språk er ei undergruppe av dei italiske språka, nærmare bestemt etterkomarane av dei latinske dialektane som vart tala av vanlege folk i det som blir kalla Det latinske Europa, kjende som folkeleg latin, som utvikla seg i ulike område etter Romarriket braut saman.
Dotterspråka til latin er ulike av ymse årsaker: Historisk isolasjon, innverknad av tidlegare språk i dei områda som kom under romarstyre, invasjonar og kontakt med andre kulturar, for å nemne nokre faktorar. Ordet romansk kjem frå det latinske ordet romanice, bruka i uttrykk som parabolare romanice, å tale på romersk.
Dei mest bruka romanske språka er spansk (kastiljansk), portugisisk, fransk, italiensk og rumensk. Det er mykje dialektvariasjon, og det er ikkje noko klårt skilje mellom eit «språk» og ein «dialekt». Somme variantar er privilegerte i dét at dei er hovudspråket i media og utdanning i sine respektive land. Det gjeld nettopp fransk, italiensk, spansk (kastiljansk), portugisisk, rumensk og etter 1975 også katalansk.
Språkoversyn
''Dette språktreet er ordna hovudsakleg i retning frå vest mot aust (der det lèt seg gjere). ''
Devilsmother
Devilsmother høyrer til Partryfjella. Det ligg ved Killary Harbour, med utsyn over turstien Western Way.
Marcos Antonio Menezes Godoi
Marcos Antonio Menezes Godoi er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yanmar Diesel og Gamba Osaka.
Monitor
Monitor kan syne til:
Pøse
Ei pøse (ndm. «pø’s») er eit dialektord for ‘behaldar’ eller ‘dunk’. Døme frå nordmørsdialekten «bænsinpø’s».
Kazuaki Koezuka
Kazuaki Koezuka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Kelvin-Helmholtz-instabilitet
Kelvin-Helmholtz-instabilitet kan oppstå når det eksisterer eit vertikalt skjer i væske eller når det er stor nok fartsskilnad i grenseflata mellom to væskelag. Teorien kan brukast til å slutte seg til når ei væske blir instabil og når ein straum går over til å bli turbulent i ei væske alt etter kva tettleik og fart væskestraumen har. Herman von Helmholtz studerte dynamikken i to væsker med forskjellig tettleik når det oppstår ei lita forstyrring, som ei bølgje, på grenseflata mellom væskene.
Vi kan tenkje oss to væsker med forskjellig tettleik som beveger seg parallelt med forskjellig fart. Viss ein ignorerer overflatespenninga og har bølgjer med kort nok bølgjelengde, vil grenseflata mellom væskene vere ustabil uansett farten til væskestraumane. Men sidan det eksisterer ei overflatespenning, vil grenseflata vere stabil for korte bølgjelengder, og teorien kan då brukast til å rekne ut kva fart væskene må ha for å bli ustabile. Når ein har overflatespenning med i teorien kan ein lage prognose for kva tid det blir danna bølgjer i tilfellet vind over vatn.
Når fordelinga av tettleik og fart stadig endrar seg (med det lettare laget øvst, slik at væska er Rayleigh-Taylor-stabil) kan ein bruke Richardsontalet, Ri, for å rekne ut kva tid det oppstår KH-instabilitet. Vanlegvis er eit lag ustabil for Ri<0,25.
Desse effektane er forholdsvis vanlege i skylag.
Øystein Wormdal
Øystein Wormdal er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Orkdal, kjend for sine 14 sesongar i Rosenborg BK. Høgrebacken spelte fem landskampar for Noreg i 1974 og 1979.
Klubbspel
Wormdal spelte i yngre år på Orkdal IL. Men då laget hausten 1970 rykte ned i fjerde-divisjon, melde han seg inn i Rosenborg BK i Trondheim. Frå september 1971 til august 1984 spelte han 201 seriekampar for Rosenborg, 17 av dei 2. divisjon. Han skåra eitt einaste seriemål.
Landslagsspel
Wormdal spelte fem landskampar på backplass for Noreg, tre av dei i 1974 og to hausten 1979. Dei to sistnemnde kampane gjaldt kvalifisering til Sommar-OL 1980 i Moskva, og Noreg vann begge oppgjera mot Vest-Tyskland sitt amatørlandslag, 2-0 heime og 1-0 borte. Våren 1980 nekta Norges Idrettsforbund å delta i sommarleikane, grunngjeve med at arrangørlandet hadde invadert Afghanistan.
Jenakijeve
Jenakijeve (ukrainsk Єнáкієве; russisk Ена́киево, Jenakijevo) er ein by i Donetsk oblast (provins) aust i Ukraina. Byen ligg ved elva Krynka kring 60 km frå Donetsk. Sidan 2014 har byen vore kontrollert av den såkalla folkerepublikken Donetsk.
Jenakijeve er eit viktig regionssenter for kolgruvedrift, metallurgi, kjemikalieproduksjon og annan produksjon. Den utdaterte industrien i byen har ført til ulukker som gasseksplosjonen i juni 2008 i ei av kolgruvene i Jenakijeve.
Jenakijeve vart grunnlagd i 1898 då fleire arbeidsbusetnader kring Peter jerk- og stålverk, vart samla til ein enkelt busetnader som fekk namn etter Fjodor Jenakijev. Dei første kolgruvene vart bygde alt i 1883. Busetnaden fekk bystatus i 1925.
I Jenakijeve ligg ein av dei eldste metallurgiske fabrikkane i Ukraina - Jenakijeve jern- og stålverk.
Byen har like over 100 000 innbyggjarar. Kring 14 % av innbyggjarane har ukrainsk som morsmål, medan resten snakkar russisk. Byen er kjend som fødestaden til president i Ukraina, Viktor Janukovytsj.
Den masoviske sletta
Den masoviske sletta (polsk Nizina Mazowiecka) er ei stort geografisk område sentralt i Polen, som hovudsakleg dekkjer den historiske regionen Masovia. Det ligg i dalane til dei tre store elvane Wisła, Bug og Narew. Sjølv om ho er relativt tett folkesett og urbanisert har Den masoviske sletta fleire store skogar som ein gong var ein del av den tett urskogen som dekte det meste av Polen; Kampinosskogen, Kurpieskogen, Den kvite skogen, Kozieniceskogen og Den grøne skogen.
Tektonisk er Den masoviske sletta eit stabilt og trygt område, eit område som består av fleire lag av sedimentære bergartar og sand. Området var dekt av is under den siste istida. Sidan isen stoppa her i dette området er det store skilnader mellom dei sørlege og nordlege delane av sletta. I nord finn ein vide opne sletter, medan ein i sør finn meir kupert terreng. I sør finn ein òg fleire raviner danna under tidlegare istider.
Sidan jordsmonnet i området stort sett er dårleg, er mykje av jordbruket fokusert på fruktproduksjon.
Elvenettverket i området er omfattande og av elvar finn ein mellom anna Wisła, Narew, Bug, Pilica, Wieprz og Wkra. Alle desse har kjeldene sine utanfor regionen.
Klimaet på Den masoviske sletta er temperert kontinentalt med middeltemperaturar om sommaren omkring 18 til 18,5 °C. Nedbørsmengdene er av dei lågaste i Polen og stig som regel ikkje over 500 mm i året i dei sentral delane og 600 mm i grenseområda.
Ufsdrope
Ufsdrope, òg skrive ufsdråppe i dialektlitteratur, er nordmørsk for mønsdrope eller drypp frå takskjegget. Slikt drypp kan vera til skade for veggen, så derfor har dei fleste husa takrenner for å ta unna vatnet og leie det i røyr ned i jorda.
John Krogh
John Olav Krogh var ein norsk fotballspelar frå Trondheim. Han spelte 11 landskampar for Noreg i 1962-63. Krogh var ein senterløpar av den tradisjonelle engelske typen med stor gjennombrotskraft og tunge skot.