cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
By
Ordsoge
Ordet «by» kjem frå norrønt býr, som tyder 'gard' eller 'plass med fleire bygningar'. Orda «by» og «bygd» har opphavleg nesten same tyding. «By» viser til busetnad som står tett på eit avgrensa område, medan bygd viser til spreidd busetnad i eit større geografisk landskap. Begge har likevel opphav i (bonde)gardsbusetnad, jfr. tydinga av det norrøne ordet býr. Dei første «byane» i Noreg var såleis korkje kaupangen i Skiringssal, Tønsberg eller Trondheim, men urgardar med det skildrande namnet By. Urgardane fekk korte einstavingsnamn som skildra det menneska der såg, namn som berg, fjell, haug, ås, stein, lund, bjørk, eik, ask, os, vik og by m.fl.
Belle-Île-en-Mer
Geografi
Dei to hamnene er Le Palais (med ferjesamband til Quiberon) og Sauzon (med ferjesamband til Quiberon og Lorient).
By
Ordsoge
Den moderne forståinga av omgrepet «by» på norsk er derimot ei ganske anna. Byen er i funksjon og opphav knytt til handel, og tidlegare nordbuar kalla dei gryande handelsstadane sine for kaupangar (kjøpstadar). Frå Noreg er kaupangen i Skiringssal kjend som den eldste og best utforska. Likeeins kjenner ein til Birka i Sverige og Hedeby (Haithabu) i Danmark. På norrønt blei desse stadane sikkert refererte til som kaupangar, men busetnaden der dei fanst blei truleg omtalt som býr, og det kan vera ein vesentleg del av forklaringa på kvifor danskar og nordmenn i dag kallar kjøpstadane sine for byar. Svensk har halde på den opphavlege tydinga og her blir ordet by brukt om landsbyen frå jordbrukssamfunnet, medan kjøpstaden blir omtalt som stad.
Belle-Île-en-Mer
Geografi
Det var tidlegare skog på øya, men denne forsvann for lenge sidan på grunn av aukande jordbruk.
By
Mellomalderen
Mellomalderhistorikarar brukar tre ulike definisjonar på ein by:
Moderne definisjonar
I dag brukar bygeografar – og andre som studerer fenomenet by – å referera til fire ulike typar kriterium som blir brukt til å definera byar og urbanitet: Busetnad og folkesetnad, samansetjinga av næringslivet, administrative kriterium og funksjonen i byen i høve til omlandet. Dei fleste definisjonane av by brukar eitt eller fleire slike kriterium.
Belle-Île-en-Mer
Historie
Belle Île vart separert frå fastlandet rundt 6000 fvt., tidlegare enn naboøyane Houat og Hœdic. Arkeologiske funn frå bronsealderen har vist at øya fekk auka folketal i denne tida, sannsynlegvis på grunn av betre sjøfaring.
By
Moderne definisjonar
Tett busetnad på eit avgrensa areal er den mest iaugefallande karakteristikken til byen. Det er samanhengar mellom busetnaden i byen og folkesetnaden i byen, i samtida og historisk. Ein viss folkesetnadsstorleik og ein viss folkesetnadstettleik innanfor eit avgrensa areal er viktige karakteristikkar for byar.
Belle-Île-en-Mer
Historie
På 800-talet høyrte Belle-Île til fylket Cornouaille.
By
Moderne definisjonar
Næringslivet i ein by er dominert av handel, handverk og industri, samferdsel og administrasjon (sekundær- og tertiærnæringar). Næringar som fiske, jordbruk og skogbruk (primærnæringar) er tilsvarande lite karakteristiske for byar. Slike kriterium blir brukt i mange land for å skilja landsbyar frå byar.
Belle-Île-en-Mer
Ymse
Om sommaren aukar folketalet på øya kraftig, då mange folk kjem til ferieheimane sine på øya, og på grunn av dei avsideliggande og rolege strendene og stadane.
By
Moderne definisjonar
Administrative kriterium dreier seg om juridiske tilhøve: Den historiske retten til ein stad til å kalla seg by. Retten til bystatus kunne gje visse rettar til innbyggjarane. Administrative kriterium kan tyda at fastsette bygrenser definerer urbanitet, sjølv om delar av området er landleg, medan andre urbane område fell utanfor fordi dei ligg utanfor bygrensene.
Longford
Longford (irsk An Longfort) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Longford og ligg sentralt på Irland. Byen har om lag 8 000 innbyggjarar, men med landsbygda rundt kjem folketalet opp i over 30 000.
By
Moderne definisjonar
Funksjonen som servicestad av byen for omlandet er ein fjerde type kriterium for ein by. Nivået på denne funksjonen vil avgjera kva for ein type by det er snakk om. Pendlingsomlandet er ein del av funksjonaliteten til ein moderne by.
Longford
Det opphavlege namnet var Longphort Uí Fhearghail (O'Farrell sin festning) og byen voks opp rundt slottet til O'Farrell-klanen, som var høvdingslekta i eit område kalla Anghaile. Slekta fekk grunnlagd eit dominikanarkloster i byen i 1400.
By
Byane og omlandet
Byar er som oftast eigne politiske einingar, eller dei er einingar som utgjer byen med omland. Fram til ganske nyleg (i Noreg til 1960, Sverige til 1970 og Finland til 2000) var interessene til byane rekna som så spesielle at byane berre styrte over sjølve byen, og aldri over omlandet. Slik er det framleis i mange land.
Belle-Île-en-Mer
Ymse
Lyrique en Mer/Festival de Belle Ile er den største operafestivalen vest i Frankrike. Han vart grunnlagd i 1998 av den amerikanske operasongen Richard Cowan, og festivalen set opp to operaer kvar sommar, dirigert av Philip Walsh og regissert av Cowan. I tillegg vert det halde religiøse konsertar i dei fire historiske kyrkjene på øya, i tillegg til mindre konsertar. Lyrique en Mer har brei støtte blant det franske foretningssamfunnet og frå Conseil General, Conseil Regional og Senatet i Paris.
Longford
Dei viktigaste næringsvegane er produksjon av matvarer, stål og medisinsk utstyr. Byen er òg eit handelssenter for området.
Belle-Île-en-Mer
Ymse
Ein del av handlinga til boka Musketerenes siste bedrifter (The Man in the Iron Mask) av den franske forfattaren Alexandre Dumas den eldre finn stad på øya.
By
Byar i ulike klasser
I England og enkelte land med engelske tradisjonar klassifiserer ein byar som anten city eller town. Det var opphavleg plassen til byane i kyrkjeleg rangering som var avgjerande; city var byar med katedral, ein town var ein mindre by som mangla katedral. I dag bruker ein village som nemning på tett folkesette stadar som ikkje er store nok til å kunna kallast town, men opphavleg var village ein landsby sterkt knytt til jordbruksnæringa.
I USA har kvar delstat eit lovverk om «hamlet», «village», «township», «town» og «city».
Landsby og by
Byar må ikkje forvekslast med landsbyar. Landsbyar er ikkje kjøpstadar, dei er knytte til jordbruksnæringa, og har ein høg del yrkesaktive innan jordbruk. Byane derimot er knytte til næringar som handel, handverk og administrasjon. Omgrepet landsby blir vanlegvis ikkje nytta om tettstadar i Noreg, men om bybusetnad ein finn andre stadar i verda. Byane hadde ofte sentralfunksjonar for eit større område med landsbyar eller spreidd jordbruksbusetnad.
Folketalet er ikkje avgjerande for å skilja byar og landsbyar. Det finst landsbyar i Ungarn med 50 000 innbyggjarar.
I industrialiserte land er landsbyen ikkje like dominert av jordbruk som før. Mange landsbyar er urbaniserte, og fungerer som små drabantbyar innan ein større byregion. I Danmark brukar Danmarks Statistikk nemninga landsby på små byar, med mindre enn 1000 innbyggjarar, og i England blir nemninga village brukt på omtrent same måte.
Danmark og Sverige hadde landsbyar, medan denne typen busetnad mangla i Noreg, der landbruksbusetnaden låg meir spreidd, og enkeltgardane var dominerande. Den mangebølte garden kunne berre i nokre få tilfelle samanliknast med ein landsby. Kring 1960 festa nemninga tettstad seg som omgrep for den norske småbyen som juridisk sett ikkje var by. Statistisk sentralbyrå hadde då teke i bruk detta omgrepet for å avgrensa det urbane Noreg.
Formell bystatus
I mange land er det eit krav at byen skal ha ein formell heimel frå ei styresmakt, eit charter. Dette kan vera førekomst av ein eller annan definert byfunksjon, slik som ei domkyrkje med eit bispesete. Det kan også vera eit kongeleg privilegiebrev, eller eit vedtak i lokale politiske eller administrative organ. I USA blir det siste kalla incorporation.
Ein veit òg at Håkon VI den 16. mars i 1358 skreiv ut eit privilegiebrev som sikra Skien kjøpstadsrettar. Etter reformasjonen i 1536 fekk stadig fleire tettstadar slike rettar i Noreg.
Frå 1850 til i dag har slike privilegium i næringsverksemda blitt oppheva. I Noreg har kommunar med meir enn 5 000 innbyggjarar sidan 1997 kunna ta i bruk nemninga by for heile kommunen eller ein del av kommunen.
Byomgrepet som varedeklarasjon
Kommuneloven av 1992 likestilte alle norske kommunar. Omgrepet by har ingen juridisk eller formell status i Noreg i dag. Omgrepet er likevel ikkje forsvunne.
Frå 1997 har alle kommunar med meir enn 5000 innbyggjarar og eit urbant sentrumsområde kunna kalla kommunen eller kommunesenteret for by. Dette kan skje etter vedtak i kommunestyret. Elverum (Leiret) er kommunesentrum i Elverum kommune, og dei valde å kalla seg by etter eige vedtak. Sandvika og Ski er andre døme på dette.
Omgrepet by blir mange stadar brukt til reklameføremål for handelsstanden. Levanger og Kolvereid er gode døme. Levanger var frå 1836 kjøpstad, men etter ei kommunesamanslåing i 1962 blei det bestemt at kommunen var ein landkommune. I 1996 vedtok Levanger kommunestyre at Levanger skulle kalla seg by, og ein la då vekt på at bynamn ville vera eit viktig moment i marknadsføringsamanheng, særleg for turistnæringa. Tilsvarande finn ein i Nærøy kommune ein av dei minste byane i landet, Kolvereid, med 1450 innbyggjarar. Ordføraren framhevar i eit intervju 2002 at det først og fremst er merksemda som er viktig. For det er ikkje til å koma frå at Nærøy er ein distriktskommune. Men regionsenteret Kolvereid har kvalitetar som ein by, ifølgje ordføraren.
Statistisk byomgrep
Ifølgje den nordiske tettstadsdefinisjonen er alle tettbygde område med ein viss maksimumavstand mellom husa og eit minimum folketal på 200 menneske å sjå på som ein tettstad i Noreg, ein tätort i Sverige eller eit byområde i Danmark. Maksimal avstand mellom husa er 200 meter, med unntak av Noreg som her opererer med 50 meter. Avstanden mellom husa kan overstiga dette der det er område som ikkje kan byggast ut, eller det er husklynger som naturleg høyrer med til ein tettstad.
SSB sitt omgrep blir òg kalla for eit dynamisk byomgrep fordi grensene til tettstadene har blitt justert frå folketeljing til folketeljing (kvart tiande år) etter 1950. No blir tettstadsgrensene justert årleg.
Urban area blir brukt på engelsk som det dynamiske statistiske byomgrepet.
Historia til byen
Det er vanskeleg å fastslå kva for føresetnader som var avgjerande for at dei første byane skulle oppstå. Nokre teoretikarar har likevel spekulert rundt kva dei meiner er passande tilhøve, og kva for grunnleggjande mekanismar som kan ha vore viktige drivkrefter.
Det konvensjonelle synet er at byar først blei danna etter den neolittiske revolusjonen. Denne omveltinga introduserte jordbruk som gjorde tettare folkesetnad mogleg og dermed støtta byutvikling. Utviklinga av jordbruk gjorde at jegerar og samlarar kunne gje opp den nomadiske livsstilen sin og busetja seg nær andre som levde av jordbruksproduksjonen. Den auka folketettleiken, gjort muleg av jordbruk og auka produksjon av mat per eining av land, skapte tilhøve som synest meir eigna for byliknande aktivitetar. Ifølgje Vere Gordon Childe må ei busetjing ha nok overskot av råvarer til å støtta handel og ein relativt stor folkesetnad for å kunna fungera som ein by.
Tradisjonelt blir Ur frå ca. 10 000 f.Kr. som den første byen. Det fanst byar i det som er dagens Pakistan med teglsteinsbygninger, innlagt vatn og avløp for 5 000 år sidan (Mohenjo-Daro). Enkelte fleire tusen år gamle byar finst enno i dag, slik som Istanbul, Jeriko, Bagdad, Damaskus, Jerusalem og Roma. I det som i dag er Noreg er den eldste byen som enno eksisterer, Trondheim, berre litt over 1 000 år gammal.
Geografi
Utsjånaden til ein by er prega av dei mange menneska som bur og arbeider der. Landskapet er dominert av store hus, medan det finst fleire vegar, parkar og plassar enn tomme område. Ofte er innsjøar og elver dei einaste uregulerte stadene i ein by.
Til gjengjeld ligg svært mange byar ved ei elv eller ein kyst, ettersom vassvegar alltid har vore viktige for transport av varer. Byane voks opp som handelssenter der ein tok imot og vidaresende varer. I dag er vegnettverk, jarnbanelinjer og flyplassar viktige transportmåtar som hjelp ein by til å veksa.
Ein annan funksjon byar har hatt, er å verna innbyggjarane sine. Eldre byar blei til innanfor bymurar, gjerne med soldatar på vakt og portar som blei stengde om kvelden. Ofte måtte ein ha borgarbrev eller tena for ein borgar for å kunna bu i byen.
Oppbygging
I gamle bydelar finn ein som regel smale gater og smug som er blitt til «av seg sjølv» ettersom byen voks. Planlagde byar har derimot rette, breie gater, etter kvart tilpassa moderne biltrafikk. Ein har drive med byplanleggjing i Kina i fleire tusen år, men i Europa blei det ikkje vanleg før på 1700-talet. Ein by kan leggjast langs eit rutenett av vegar, eller rundt eit sentralt punkt med vegar eller kanalar i sirklar rundt.
Bydelar
Byar er gjerne delte opp i bydelar med ulike særtrekk og ibuarar. Dei kan husa ei særskild folkegruppe, kalla gettoar viss dette er tydeleg. Dei kan ha særskilde område for visse yrkesgrupper, som sølvsmedar, eller for visse handelsstadar, som klesbutikkar. Pris og kvalitet på husvære varierer òg frå bydel til bydel, og byar blir ofte delt inn i «gode» og «dårlege» område ut frå dette.
Forma og funksjonen til byen
Byar er kjenneteikna av at dei ved sida av å ha bymessig busetnad òg har tenesteytande næringar som handel og handverksføretak. Ofte vil ein òg finna føretak innan industri og transport, og sentralstaten kan vera representert ved ordensmakt, domstol, skattestyresmakt og helsevesen. Jordbruk vil ikkje dominera i yrkesmessig samanheng.
Longford
Domkyrkja til Ardagh og Clonmacnoise bispedøme ligg i Longford.
By
Forma og funksjonen til byen
Historisk sett er byomgrepet knytt til handelsverksemd. Den europeiske byen var gjennom lang tid definert med kjøpstadsrettar, gjevne av styresmaktene i landet.
Longford
Byen ligg ved hovudvegen N5 mellom Dublin og Westport. N5 tar av frå N4 mellom Dublin og Sligo ved Longford. Medan N4 er lagt utanom byen, går N5 rett gjennom, noko som til tider fører til store trafikkproblem i sentrum.
Glenner
Glenner (retoromansk Glogn) er ei elv med mange stryk i Graubünden i Sveits. Glenner var òg namnet på eit distrikt i området, som vart ein del av Surselva i 2001.
By
Forma og funksjonen til byen
Kommunikasjonstilhøve er eit viktig aspekt ved byen. Ein by må ha intern kommunikasjon og samband til omlandet sitt. Utviklinga av transport frå gonge til bil har hatt enorm tyding for utviklinga av byar.
Glenner
Elva spring ut nær grensa til Ticino og er omgjeve av fjell opp til 3100 meter over havet. Elva renn gjennom Val Lumnezia. I Suraua munnar Valser-Rhinen ut i Glenner. Etter nokre kilometer munnar Glenner sjølv ut i Vorderrhein ved Ilanz. I dei øvre delane av elva har ho grave ut ei djup kløft, som har avdekt svartskifer enkelte stader. Under snøsmeltinga og etter regnvêrsperiodar, vert elvevatnet vanlegvis mørkt grått.
By
Forma og funksjonen til byen
Byomgrepet er knytt til ein urban kultur som står i motsetnad til det rurale, til bondekulturen og landbruksfolkesetnaden. Eksponentane for urban kultur ser vanlegvis på seg sjølv som eksponentar for noko forfina.
Også byfolk treng mat, men areala i ein by er ikkje store nok for tilstrekkeleg matproduksjon. Ein by er difor som regel avhengig av mattilførsel utanfrå. Ofte har byane vakse fram i gode jordbruksområde, der ressursane i dei nære omgjevnadane i byen var gode nok til å også fø ei stor bybefolkning. Mattransport til marknaden i byen har vore ein viktig del av kommunikasjonssystemet i byen.
Byar er bygde kring eit sentrum med hovudgate. Ofte er det sentralstasjonen og ei stor handlegate som utgjer sentrum i ein by.
I ein by er gjerne husa bygd slik at dei dannar gaterom og torgrom. Dette gjeld i mindre grad mange byar i USA, der parkeringsplassar rundt kvar bygning gjer byrommet dårleg definert. I ein by er det òg fleire handverkarar og utsalsstadar å velja mellom, ofte innan same bransjar. Det finst ofte politi, domstolar, fengsel, overnattings- og serveringsstadar. Gjerne parkar, og kanskje eit foreiningsliv som inneber fleire ulike klubbar og samskipnader.
Mullingar
Mullingar er kjend for innsjøane som ligg i nærleiken, Lough Owel og Lough Ennell, som trekkjer til seg mange fiskarar, i tillegg til Lough Derravaragh. Lough Lene ligg òg i nærleiken.
By
Fordelar og ulemper
Byar gjev mange fordelar til ibuarane sine, som ved at dei er så mange får eit rikt utval av arbeid, varer og underhaldning, og mange andre menneske dei kan velja å samhandla med eller ikkje.
På den andre sida gjer byane menneske anonyme og mindre interessert eller forståelsesfulle for kvarandre. Stadige gnissingar med andre kan leia til vald. Mange menneske fører òg til ureining av luft og nærområde gjennom trafikkstøv, søppel og kloakk.
Byplanlegging
Byane er aldri statiske, men endrar seg kontinuerleg i større eller mindre grad. Byplanlegging er vitskapen kring endring av byen, og korleis ein søkjer å styra dette.
Tidlegast i historia har byar vakse fram for ein stor del av seg sjølv. Etter ein del tid har samanstillinga av fleire bygningar og bustadseiningar på same stad gjeve utfordringar i tilhøve til å dela på infrastruktur og ressursar. Dei som styrte i busetjinga har så laga eit sett reglar for korleis den fysiske utforminga i byen skal styrast; avstand mellom bygningane, tilgang til vatn og så vidare.
Byplanlegging vidare opp gjennom historia har følgd den teknologiske utviklinga, og hatt nær kontakt med andre fagdisiplinar som har oppstått. Døme på dette er landmåling (opplysingstida) eller sosiologiske analysar (2. halvdel av 1900-talet).
Byplanlegging av i dag styrer i prinsippet byen på same måte som i dei tidlegaste busetjingane. Felles reglar, no gjennom lovverket i eit land, legg rammer for ein prosess. I denne prosessen har administrasjon, politikarar og innbyggjarar høve til å meina noko om nye grep som blir gjort for utvikling av byen. Dette blir filtrert gjennom overordna føringar på regionalt og nasjonalt nivå, og blir vedteke som regel av ein instans fastsett gjennom lovverk (i Noreg kommunestyret).
Byar i Noreg
Nyare arkeologiske utgravingar tyder på at Kaupang i Vestfold var den første bymessige busetjinga i det som i dag er Noreg, og at Tønsberg er den eldste eksisterande byen i landet.
Det blir ikkje ført statistikk i Noreg for stadar eller kommunar som kallar seg byar. Dei tre største kommunane med bystatus i Noreg etter innbyggjartal er Oslo, Bergen og Trondheim. Oslo er òg den største byen (tettstaden) rekna etter utstrekking, og strekkjer seg over fleire kommunar. Den største bykommunen etter areal er Alta. Tettstaden Oslo strekkjer seg langt ut over den administrative byen eller kommunen Oslo, medan tettstaden Tromsø berre utgjer ein liten del av kommunen Tromsø. Tettstadar veks og dei veks saman, slik som dobbeltbyane Skien/Porsgrunn, Fredrikstad/Sarpsborg og Stavanger/Sandnes. Bergen og Stavanger er dei to storbyane i Noreg som ligg nærast kvarandre utanfor Oslo-området, med 200 kilometer og 4 timar reisetid i avstand frå kvarandre.
Tidlegare hadde ein fleire typar tettstadar med ulike typar juridiske krav og lovgivning. Ein by kunne vera bergstad, ladested eller kjøpstad. Ofte har ein rekna at berre byar med kjøpstadsrettar var rette byar. Det var ein omstendeleg prosess å få slike rettar, fordi det var mange ulike krav ein by med formell bystatus måtte tilfredsstilla.
Eit kommunestyre kan i dag sjølv vedtaka å kalla kommunen for by viss dersom kommunen har minst 5 000 innbyggjarar, bymessig tettstad med til handels- og servicefunksjonar og konsentrert busetnad. Bynemninga medfører i dag ingen rettslege konsekvensar, og gjev ingen privilegium. I siste kapittel i boka om historia i dei norske byar gjennom 1300 år blir kriteria drøfta for kva ein by er i vår tid, og det er Kolvereid som blir diskutert i tilhøve til kriteria. Juridisk var det ikkje noko som lenger skilde bykommunar frå landkommunar. Det som gjenstod, var symbolverdien ved å kunna kalla seg ein by.
Bykommune
Omgrepet «bykommune» blir ofte brukt, men har inga formell tyding i administrativ samanheng. Det tyder anten ein kommune der i alle fall kommunesenteret hadde bystatus frå gammalt av, ein kommune som sjølv har vedteke at han vil kalla seg by eller bykommune, eller ein kommune som har eit sterkt urbant preg.
Det er likevel slik at statlege styresmakter framleis gjer skilnad på byar som hadde status som kjøpstad og dei som kallar seg by. Byar som er oppretta ved lov eller kongeleg forordning har kommunenummer som har «0» som tredjesiffer i kommunenummeret (Kongsvinger har til dømes kommunenummer 0402, så det er ein by ifølgje styresmaktene, medan den sjølverklærte byen Elverum har kommunenummer 0427).
Simulatorprosjektet Ptolemy
Ptolemy er eit open kjeldekodeprosjekt som omfattar fleire ulike simulatorar, kalla «domains», der «The synchronous dataflow» (SDF) «domain« er ei av dei mest interessante. Ptolemy har eit grafisk brukargrensesnitt der systemet som skal simulerast vert bygd opp ved å plassera og kopla saman grafiske symbol («stars»). Desse er realiserte i form av C++-objekt, så funksjonaliteten kan utvidast ved at ein kodar nye blokker. Det finst og ein Java versjon: Ptolemy II.
Pizzo Tambo
Pizzo Tambo er eit 3 279 meter høgt pyramideforma fjell på grensa mellom Sveits og Italia. Fjelltoppen er den høgste og nordlegaste i fjellrekka Adula-Alpane.
Tambo ligg mellom den sveitsiske dalen Misox og den italienske Valle San Giacomo. Fjellet stig opp vest for Splügenpasset.
Frå toppen er det vid utsikt for fjellklivarar og skigåarar. Toppen kan nåast frå Splügenpasset over ein bratt stig. Buskapar frå heile Felsberg har sommarbeite på Tambo-fjellet.
Flåm Utvikling
Flåm Utvikling AS er eit reiselivsselskap som har til mål å styrke og vidareutvikle reiselivsnæringa i Flåm i Aurland kommune. Selskapet er eit dotterselskap til Aurland Ressursutvikling og vart stifta i 1997. Flåm Utvikling overtok frå 1. januar 1998 drifts-, produktutviklings- og marknadsføringsansvaret for Flåmsbana. NSB er likevel framleis driftsmessig ansvarleg for sjølve togføringa, og Jernbaneverket har ansvaret for skjenegang og signalanlegg.
Charles A. Beard
Charles Austin Beard, var ein USA-amerikansk historikar. Han skreiv fleire hundre monografiar og lærebøker i både historie og politisk vitskap. Mellom anna stod han for ei radikal nyvurdering av dei amerikanske grunnlovsfedrene. Han hevda desse var opptekne av økonomiske interesser meir enn filosofiske prinsipp. Beard var fødd i Knightstown i midtveststaten Indiana og døydde i New Haven i delstaten Connecticut.
Progressiv historiografi
Som ein leiande representant for den progressive skulen innan historiefaget, introduserte Beard tema som økonomisk eigeninteresse og økonomisk konflikt i sine analysar av vedtakinga av den amerikanske grunnlova, konstitusjonen; og i dei tilhøva som utløyste den USA-amerikanske borgarkrigen og fylgjene av den same.
Monegaskisk geografi
Fyrstedømet Monaco er det nest minste landet i verda etter Vatikanstaten med eit totalt areal på 1,95 km² og 4,4 km lange landegrenser. Kysten av Monaco ved Middelhavet er 4,1 km lang. Bystaten ligg 18 km aust for Nice i Frankrike og er omgjeve av Frankrike på tre sider, medan Middelhavet utgjer den fjerde sida. Dei maritime krava til Monaco strekkjer seg 22,2 km ut frå kysten. Det høgaste punktet i Monaco er 161 meter over havet på sørsida av Mont Agel som stig til 1 109 meter over havet i Frankrike og som er ein del av Dei maritime Alpane. Landet har ingen naturressursar.
Charles A. Beard
Grunnlovsfedrane
Historikarar med band til den progressive rørsla avdekte at den statsstyringa som vart skapt gjennom forfatninga ikkje hadde teke særleg omsyn til folkeviljen, og langt frå tilstrekkeleg til eit demokrati å vere. Fleire kritiske studiar om grunnlova vart utarbeidd. Beard sjølv kom i 1913 med boka An Economic Interpretation of the Constitution. I boka vert det gjort greie for eigedom og formue til kvar og ein av dei 55 utsendingane, dei så kalla "founding fathers". Særskild merksemd la han på mengda av statsobligasjonar. Til ein viss grad let Beard materialet tale for seg sjølv, og avstod frå å kome med generelle klagemål mot grunnlovsfedrane. Likevel framstod det tydeleg at dei rike gjennom forfatningskonventet hadde omforma statsstyringa på eit vis som la til rette for å verne og fremje deira eigne økonomiske interesser. Verket vart kritisert for feilaktig bruk av det historiske materialet, trass i dette kom boka snart til å stå som eit av dei aller viktigaste skriftstykka om USA si historie.
Monegaskisk geografi
Monaco er delt inn i fire bydelar: Monaco-Ville, som er gamlebyen og som ligg på ei klippe i Middelhavet, La Condamine som er hamneområdet, Monte Carlo som er det viktigaste bustadområdet og Fontvieille, som er eit nybygd område ved sjøen.
Charles A. Beard
Grunnlovsfedrane
To år seinare kom Economic Origins of Jeffersonian Democracy. Beard nytta same metodane med mål om å påvise at det etter grunnlovskonventet si tid hadde pågått ein økonomisk klassekamp mellom dei rike plantasjeeigarane og dei rike kapitalistane, ein kamp som seinare vart den viktigaste stridsplassen for motsetninga mellom Jeffersons parti og det føderalistiske partiet. Merrill Jensen har lagt fram eitt omfattande materiale som stør denne tesen. Samstundes har Beards tese vorte utsett for skarpe angrep. Klarast og med størst verknad av Robert E. Brown i arbeidet Charles Beard and the Constitution (1956).
Monegaskisk geografi
Fyrstedømet er kjend for det vakre, åslendte og kuperte landskapet og det solrike middelhavsklimaet med milde, våte vintrar og varme, tørre somrar. Middeltemperaturen i januar og februar er 8 °C, og i juli og august 26 °C.
Charles A. Beard
Borgarkrigen
Mellom historikarane fanst to retningar som vende seg mot oppfatninga om at den US-amerikanske borgarkrigen vart framkalla av det moralske spørsmålet om slaveriet. Frederick Jackson Turner med si tese om the frontier, grensebygda var den eine. Den andre retninga la vekt på økonomiske konfliktar, og vart leia av Charles Beard og kona hans, Mary Ritter Beard. Desse to stod bak det verknadsfulle arbeidet The Rise of American Civilization. Begge retningane oppfatta krigen som eit utslag av mangel på jamvekt i nasjonen. For Beard handla det om ein strid mellom «sosiale grupperingar med livsvilkår betinga av ulikt klima, jordsmonn, industriar og organisering av arbeid.» År 1860 kom i ei tid då forretningsmennene i nordstatane snøgt utvida sitt herrevelde over landets økonomiske liv, medan plantasjeeigarane heldt på å feste sitt politiske maktgrep. Krigen var ein «andre amerikansk revolusjon», der dei økonomisk dominerande gruppene av forretningsmenn overtok den politiske makta i landet.
Monegaskisk geografi
Geografiske koordinatar:
Monaco
Charles A. Beard
Utdanningsverksemd
Beard engasjerte seg i opplysingsarbeid og vidareutdanning allereie i yngre år. I 1899 samarbeidde han med Walter Vrooman i å få grunnlagt Ruskin Hall, ein skule der også arbeidarar og andre hadde tilgang. Elevane kunne delta i drifta av skulen og dei næringsaktivitetane denne dreiv, og slik få sterk reduksjon i skulepengane.
Etter å ha gått av frå Columbia University i protest i 1917, var Beard delaktig i grunnlegginga av New School for Social Research i New York. Han var elles rådgjevar for Tokyo då byen skulle byggast opp att etter jordskjelvet i 1923.
Non-intervensjonist
Beard starta som ein leiande tilhengar av New Deal-politikken, men vende seg seinare mot Franklin D. Roosevelt og utanrikspolitikken hans. Mot Roosevelt sin aktive, tidvis aggressive utanrikspolitikk tala Beard for American Continentalism. Han hevda USA ikkje hadde vitale interesser i Europa, og åtvara mot at krigar utanlands kunne leie til diktatur i USA. Beard vart slik ein leiande talsmann for non-intervensjonisme i USA.
Etter verdskrigen kom Beards siste verk (President Roosevelt and the Coming of the War, 1948). I dette arbeidet skulda han Roosevelt for gjennom lygner å ha lurt USA inn i verdskrigen. Verket fekk mykje motbør, også frå mange liberal-progressive historikarar.
SS-29
SS-29, òg kjend som RT-24 Yars eller Topol'-MR «Ярс», NATO: SS-29 er eit russisk missil med fleire stridshovud (MIRV), kjernefysisk våpen interkontinental ballistisk missil som vart testa for første gong 29. mai 2007.
SS-29 er tyngre enn SS-27 og det er hevda at den kan ta ei nyttelast på opptil 10 stridshovud. Testskytinga i 2007 vart publisert som ein reaksjon på rakettskjoldet som USA planla utplassert i Europa. SS-29 har vore utplassert i avdelingar sidan 2010.
Missilet har ei rekkevidde på 11 000 kilometer og fleire stridshovud, kvar med uavhengig målsøk - kalla MIRV (Multiple Independently targetable Reentry Vehicle) - i ei mengd av tre til fire i kvart missil, pluss at missilet òg utløyser fire narrestridshovud for å gjera det vanskeleg for eventuelt missilforsvar eller rakettskjold i målområdet.
US-karabin M1
US-karabin M1 (på norsk ofte kalla berre US-karabin) er eit amerikansk, lett halvautomatisk gevær, som òg var i bruk i det norske forsvaret etter andre verdskrigen. Våpenet var laga for å vere eit sjølvforsvarsvåpen for «bakre-linje-styrkar», slik som for eksempel logistikkavdelingar. Dette etter at det amerikanske militærvesenet forstod behovet for eit våpen med større eldkraft enn pistolar i bakre linje. Samtidig var M1 Garand (det amerikanske militæret si halvautomatiske standardrifle frå og med andre verdskrigen) for tung og uhandterleg for styrkar i bakre linjer. Skota var i kaliber 7,62x33mm (.30). Våpenet hadde stavmagasin med høvesvis 15 eller 30 skot. Dette var eit sjølvforsvarsvåpen for bruk på relativt korte avstandar, og ikkje noko presisjonsvåpen på lange hold. Det vart blant anna bruka under andre verdskrigen, Koreakrigen og Vietnamkrigen.
MATLAB
MATLAB (Matrix Laboratory) er eit omfattande matematikkprogram med sitt eige scriptspråk bygt på C. MATLAB kan byggjast ut med mange verktøykasser (toolboxes), det heiter. I prinsippet kan ein gjera alt med MATLAB som ein kan gjera med C. Programmet er eit av dei mest brukte matematikkprogramma blant ingeniørar og mellom naturvitskaplege studentar.
Histori
Den fyrste versjonen av MatLab var eit tekstbasert brukargrensesnitt mot EISPACK og LINPACK. Han var programmert i Fortran av Clive Moler ved Standford University og kom ut i 1977. I 1979 tok Moler, saman med Jack Little, til å programmera ein ny versjon i C. Matworks vart stifta i 1984.
Une
Une kan vise til
Pasco-regionen
Pasco-regionen er på 25 319 km² og har 243 671 innbyggjarar (1996). Regionhovudstaden er Cerro de Pasco og ligg på 4338 moh.
Geografi
Grensa mot Lima-regionen i vest ligg på vasskiljet, elvene i regionen drenerer mot nord og mot aust til regnskogen i Amazonas. Unntaket er Lago Puarun som har avlaup til Rio Huaura i Huaura-provinsen i Lima.
Pasco-regionen er delt inn i tre provinsar: Oxapampa er ein stor provins i aust, Pasco ein noko mindre provins i vest og ein liten provins ligg i nordvest med namnet Daniel A. Carrión etter medisinstudenten.
Pasco, Daniel A. Carrión og dei vestlege delar av Oxapampa ligg høgt i Cordillera Occidental, medan terrenget fell mot aust i Oxapampa mot Pacheteaelva i nordaust på under 200 moh. Andre viktige elver Pozuzo og Mantaro. Regionen har fleire fjellpass på høgder frå 4800–4900 moh.
Klimaet er variert gjennom regionen. I høgd over 4000 moh. er det kaldt klima, til dømes har regionshovudstaden Cerro de Pasco ein årleg middeltemperatur på 4 °C, med maksimum rundt 10 °C og ein minimum på -11 °C. Det er regntid frå november til mars. I delar av Oxapampaprovinsen er det tropisk klima med årleg middeltemperatur på 18 °C.
Historie
Regionen var influert av wari under mellomhorisonten. Etter at wari gjekk attende kom det folk utanfrå (taramas, huancas og yarovilcas) og inn i sentrale fjellområda og i sør. Allereie under inkariket var her gull- og sølvgruver som gjorde regionen attraktiv. Ovnøgd frå gruvene trekte til seg tallause encomenderos og midt på 1600-talet kom også kyrkja som grunnla byane i Pascoprovinsen. Mellom anna fekk yaneshafolket i Oxapampaprovinsen tidleg vitjingar av fransiskanarmunkar. I 1635 måtte munkane trekke seg attende fleire gonger under uro i området. I moderne tid er yaneshafolket sett på med interesse av vestlege antropologar. Storskala gruvedrift kom ikkje i gang før på 1900-talet. I 1960 vart Pasco utnemnd til gruvehovudstaden i Peru.
Økonomi
Gruveverksemda er ein stor næringsveg med kopar som viktigaste mineral. I Oxapampadalen og Pichis-Palcazú finst rismarkar, det vert dyrka mais, bananar, appelsinar, yucca, kakao, papaya og bønner. Byen Villa Rica er rekna som kaffihovudstaden i Peru. I same område er det utvikla dyrehald med storfedrift og her finst bierøkt. Dei store vassmengda i Oxapampaprovinsen er utnytta i fleire vasskraftverk.
...All That Might Have Been...
...All That Might Have Been... er det 34. studioalbumet til den engelske musikaren Peter Hammill, gjeve ut på hans eige Fie! Records i november 2014. På liknande vis som Incoherence frå 2004 består standardutgåva av albumet berre av ein enkel, song, delt opp i fleire seksjonar. Spesialutgåva består av ein boks med to ekstra plater med bonusmateriale.
Innhald
Alle songar skrivne av Peter Hammill.
Hovudmål
Hovudmål er ei nemning bruka om den av dei to variantane av norsk (bokmål og nynorsk) som kvar og ein nyttar i personlege samanhengar til vanleg. Den andre varianten, som ein gjerne bruker mindre, blir kalla sidemål.
I grunnskolen kan ikkje elevane velje hovudmålet sitt sjølve, det blir i utgangspunktet avgjort av folket i skolekrinsen i røystingar med allmenn røysterett dersom det er strid om det. Der det finst parallellklassar kan barna/foreldra deira velje mellom bokmåls- og nynorskklassar. Viss foreldra til meir enn ti barn på eit klassetrinn krev det, har dei rett på parallellklasse med den andre målforma. I den vidaregåande skolen er det fleire som vel bokmål enn nynorsk som nytt hovudmål av dei som skiftar. Det er vanleg å rekne med at dominansen av bokmål i media er ein av grunnane. Men dei fleste held fast på hovudmålet frå grunnskolen, og nokre skiftar frå bokmål til nynorsk òg.
Usemje
Ordninga med hovudmål og sidemål blir kritisert med jamne mellomrom. Det blir frå somme hald ofte hevda at sidemålsopplæringa er sløsing med tid og ressursar som ein kunne bruka til å forbetre hovudmålet, eller på andre fag. Andre meiner at opplæringa må forbetrast om ho skal ha nokon verdi. Målrørsla er samd i at opplæringa i nynorsk sidemål må styrkjast, mellom anna med det at nynorsk blir nytta i andre fag òg, slik somme skolar har gode røynsler med, men går på det sterkaste imot avskaffing av skriftleg sidemålsopplæring med same vurderingsform som andre fag og emne.
Bakgrunnsstoff
Nynorsk i bokmålsland
Norsk Målungdom om hovudmål og sidemål:Sidemål
Makoto Nakayama
Makoto Nakayama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Masakazu Washida
Masakazu Washida er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Ichihara, Montedio Yamagata, Kyoto Purple Sanga, Tochigi SC og FC Ryukyu.
SS-27
SS-27 - RT-2UTTKh «Topol-M» (russisk: РТ-2УТТХ «Тополь-М») er eit av dei nyaste russiske interkontinentale ballistiske missila, og det første som er utvikla etter oppløysinga av Sovjetunionen. Missilet har av NATO fått NATO-kallenamn  STALIN. «Topol» (тополь) er russisk for poppel. Våpenet er utvikla av Moskvas Termoteknologiske institutt, og kjem i både silo-versjon (SS-27 silo) og for mobil avfyringsrampe (SS-27 M1).
Spesifikasjonar og nytte
Topol M-missila er 22,7 meter lange, og har ein diameter på 1,95 meter. Utskytningsmassen er på 47 200 kg, inklusive nyttelasta på 1000–1200 kg. I standardutgåva har missilet eit stridhovud på 550 kilotonn, men det kan modifiserast til å ta seks stridhovud. Rakettmissilet har ei estimert rekkjevidde på opptil 11 000 km.
Utviklinga av våpenet starta på slutten av 1980-talet, og missilet vart ferdig i 1992. Første utskytningstest vart utført 20. desember 1994, og dei første eksemplara vart utplassert i modifiserte SS-19-siloar i desember 1997. Det første silobaserte regimentet vart erklært stridsklare i 1998, og vart følgt av tre andre i 1999, 2000 og 2003.
Topol M er konstruert for anten å avfyrast frå ein forsterka rakettsilo eller frå ein sjølvdreven mobil rakettrampe med terrengkapasitet og høve for avfyring frå kvart og eit punkt på ruta sin.
Dei tre første mobile missileiningane vart sett i teneste nær byen Tejkovo i desember 2000.
Utvikling
Topol M har fått fleire nye system som skal gjera det i stand til å unngå rakettforsvarssystem. Raketten kan gjera unnamanøvrer for å unngå å treff av konvensjonelle våpen, og ber med seg ulike hjelpemiddel for å unngå varmesøkande våpen. Missilet er skjerma mot EMP, stråling og kjernefysiske detonasjonar utanfor ein radius på 500 meter, og er designa for å tola treff frå alle kjende laservåpen.
Ein versjon av missilet berekna på avfyring frå ubåtar.
Brukarar
Russland kjem til å vera det einaste landet som brukar missilet.
Sava Bohinjka
Sava Bohinjka er ei av kjeldeelvane til Sava nordvest i Slovenia.
Ho er 31 km lnag og er den kortaste av to kjeldeelvar som renn saman og dannar Savar i Radovljica. Den andre er den 45 km lange Sava Dolinka. Sava Bohinjka spring ut nedanfor Komarčaryggen i ei høgd på 805 meter over havet, frå kjelder i Triglavvassdalen. Fram til ho når Bohinjsjøen vert elva kalla Savica ('vesle Sava') og her finst den 60 meter høge Savicafossen. Ho renn så gjennom Ukanckløfta, der Savica kraftverk er bygd med ein kapasitet på 3 MW. Ho renn frå Bohinjsjøen som Sava Bohinjka gjennom Bohinjska Bistrica, Bohinjska Bela og nær Bledsjøen, før ho møter Sava Dolinka nær Radovljica.
Okkludert front
Ein okkludert front eller okklusjon er ein vêrfront som oppstår når ein kaldfront tar igjen ein varmfront. Varmsektoren mellom varmfronten og kaldfronten blir løfta oppover, fordi den varme lufta er lettare enn den kalde. Området der dei tre frontane møter kvarandre blir kalla okklusjonspunktet (òg kalla eit trippelpunkt). I sjølve punktet kan det vere ganske rolege vindforhold, men i nærleiken av punktet kan vinden bli ganske kraftig. Fronten fører nesten alltid til skya vêr og gir ofte litt regn. I tillegg er torevêr òg mogeleg.
Okkluderte frontar oppstår om lag alltid i samband med fullt utvikla lågtrykk, og når eit lågtrykk er i ferd med å døy ut er det ofte berre den okkluderte fronten som er igjen av frontsystemet.
Okkluderte frontar er avmerkte på eit vêrkart med fiolette linjer der ein halvsirkel og ein trekant annakvar gong markar retninga fronten flyttar seg i.
Fronttypar
Ein skil mellom to typar okkluderte frontar, kald okklusjon og varm okklusjon. Ein front blir kalla varmfront når varmluft erstattar kaldare luft, og kaldfront når kaldluft erstattar varmare luft. Området mellom ein kaldfront og ein varmfront blir kalla ein varmsektor. Når ein kaldfront tar igjen ein varmfront, blir varmsektoren løfta til vers, og kaldlufta bak kaldfronten kjem i kontakt med lufta føre varmfronten. Visst kaldlufta bak kaldfronten er kaldare enn lufta føre varmfronten blir det kalla ein kald okklusjon. Visst kaldlufta bak kaldfronten derimot er varmare enn kaldlufta føre varmfronten snakkar vi om ein varm okklusjon.
Temperaturskilnaden mellom lufta bak kaldfronten og lufta føre varmfronten er som regel liten. Likevel er tettleiksvariasjonane vanlegvis store nok til at ei av luftmassane blir heva. Visst temperaturskilnaden derimot blir for liten vil ingen av luftmassane klare å løfte den andre. Ein kan sjå på dette som ein tredje form for okklusjon. På midlare breidder, som over Europa, oppstår kald okklusjon oftast om sommaren, medan varm okklusjon oftast oppstår om vinteren.
MIRV
MIRV (Multiple Independently targetable Reentry Vehicle, - eller «fleire stridshovud med sjølvstendige målsøk i sluttfasen») er ei samling stridshovud som vert tekne fram til nærleiken av målet i ein ballistisk bererakett (ICBM).
[[Fil:Minuteman_III_MIRV_path.svg|venstre|mini|Diagram over MIRV-fasane.
1. Missilet vert skote ut frå silo eller transportkøyretøy ved bæreraketten sitt fyrste trinn (A). 2. Etter eitt minutt vert andre trinn tend (B) og første trinn vert droppa. 3. Etter 2 minutt vert tredje trinn tend (C) og andre trinn vert droppa. 4. 3 minutt etter utskyting vert òg tredje trinn droppa, og berre satellitten eller PBV (Post-boost vehicle) (D) held fram flukta. 5. PBV flyg til nærleiken av målet og førebur separasjon av det enkelte stridshovudet (E). 6. PBV skyt ut det enkelte stridshovudet (E) saman med narremål og metallstrimlar som forstyrrar radaren til eventuelle anti-missil-missil eller anna luftvern. 7. Det enkelte stridhovudet kjem inn i atmosfæren i høg fart og atomladningen vert avsikra slik at den er klar til detonasjon. 8. Den kjernefysiske ladninga detonerer, anten i gjeven høgd over bakken eller ved kontakt med bakken.]]
Institut royal de la culture amazighe
Institut royal de la culture amazighe (IRCAM) er eit institutt driven av den marokkanske regjeringa for å ta vare på og fremja tamazightisk kultur. Instituttet ligg i hovudstaden Rabat, og er organisert i fyljande einingar:
Kohei Inoue
Kohei Inoue er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Ichihara, Albirex Niigata og Sagawa Express Tokyo.
Øystein Langedrag
Øystein Langedrag, fødd 1786 og daud 1848, var ein spelemann frå Seljord i Telemark. Han var den førande spelemannen i Telemark i si tid, attmed Knut Lurås frå Tinn. Han var og lærar for Myllarguten.
Langedragen fekk mykje av spelet sitt beinveges frå Jon Kjos, men kom til å føre nye tonar inn i Telemarksspelet. Han "låg ute", som det heiter, under Napoleonskrigane åra 1807 til 1814, og kom attende med nye impulsar. Han råka på spelemenn frå andre dalføre, og kom til å høyre marsjorkester, noko som påverka tonekjensla. Spelet til Øystein vart meir klassisk durprega av dette. Samstundes er det rekna at det var Øystein som førte bruremarsjen inn i hardingfeletradisjonen i Telemark.
Gravhalstunnelen
Gravhalstunnelen på 5 311 meter er ein av dei lengste tunnelane på Bergensbanen. Tunnelen ligg mellom Upsete haldeplass og Myrdal stasjon i Aurland kommune i Vestland fylke, og er er bora gjennom fjellet Urdshovd som skil Flåmsdalen i aust frå Raundalen i vest. Tunnelen stod ferdig 7. april 1906, etter seks års arbeid. Han vart teken i bruk sommaren 1906, då linja frå Bergen til Myrdal vart sett i drift.
Øystein Langedrag
Øystein Langedrag lærte opp Myllarguten, men og sonen Leiv Sandsdalen. Frå Sandsdalen gjekk spelet etter Øystein vidare til mellom andre Torkjell Haugerud. Mykje av spel-tilfanget i Vinje er langedrag-spel. Gangarane Langedragen 1, 2 og 3 har namn etter han.
Gravhalstunnelen
Gravhalstunnelen var det største einskildprosjektet på Bergensbanen. Det vart bygd tilførselsvegar frå Flåm og Voss for å få frakta opp materiell til bygginga. Vegen frå Voss til Upsete stod ferdig i 1896. Deretter vart vegen frå Flåm til Vatnahalsen bygd. For å kunne bruke vegane vart dei brøytte av fleire hundre mann på våren. Etter brøytinga måtte vegane tørke fram til slutten av juni, før dei kunne nyttast i nokre hektiske månader.
Opphavleg vart tunnelen planlagd driven 1,8 km for hand frå austsida. Fjellet var av den harde fjelltypen gneis, så arbeidet gjekk svært seint. Det vart difor bygd eit kraftverk i Kjosfossen slik at ein fekk elektrisk kraft til å kunne nytte trykkluftbor. Frå vestsida nytta ein hydrauliske boremaskiner. Til trass for vanskane vart kostnadane til tunnelprosjektet tre millionar kroner, noko som var rekna som svært lågt.
Tunnelen var den lengste på Bergensbanen frå han vart opna i 1909 fram til Ulrikentunnelen vart sett i drift i 1964.
Naoki Yakushiji
Naoki Yakushiji er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Deanu giellagáddi
Deanu giellagáddi, eller Tana samiske språksenter, er ei avdeling av Sámi Ealáhus- ja Guorahallanguovddáš (Samisk Nærings- og Utredningssenter) i Tana. Språksenteret arrangerer samiskkurs, tar på seg tolkeoppdrag, og det står også bak ein samisk juridisk termbank.
Samisk Nærings- og Utredningssenter blir eigd av kommunane Tana, Utsjok, Enare, Sodankylä, og av forlaget Davvi Girji.
Osamu Matsumoto
Osamu Matsumoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Nightcap
Nightcap: The Unreleased Masters 1972-1991 er eit dobbelt samlealbum av Jethro Tull, utgjeve i november 1993 med eldre og tidlegare ikkje utgjeve materiale. Den første CDen inneheld songar spelte inn i august 1972, og mykje av dette vart spelte inn på nytt og omarrangert som det sjette albumet deira, A Passion Play (1973). «Scenario», «Audition» og «No Rehearsal» hadde tidlegare ikkje vore gjeve ut på 20 Years of Jethro Tull som ein del av eit enkelt spor kalla «The Chateau d'Isaster Tapes». Denne tittelen vert ò gnytta på heile disk ein av Nightcap. Den andre plata består av opptak frå 1974 til 1991. Albumet vart produsert i avgrensa opplag og inntektene gjekk til veldedige føremål.
Monolitt
Ein monolitt er ein geologisk formasjon som eit fjell, som består av ein enkel massiv stein eller klippe, eller eit monument eller ein stein plassert som eit monument. Erosjon er den vanlegaste årsaka til den geologiske formasjonen, som ofte består av særs hard eller solid metamorf eller sedimentær bergart.
Geologiske monolittar
Dei tre største på jorda er:
Av andre finn ein:
Antarktis
Mange av desse har segner knytt til seg.
Monumentmonolittar
Ein struktur som er hogd ut av stein.
Polarfronten
Polarfronten er grenseområdet mellom dei polare cellene og ferrelceller på kvar halvkule. Denne grensa markerer eit skarpt temperaturskilje mellom den kalde polarlufta og varm subtropisk luft. Denne temperaturskilnaden inneber mykje potensiell energi som kan gje energi til lågtrykk og vind (kinetisk energi). I desse frontsonene er det òg mykje fuktig luft som kan dannast om til nedbør. Dette òg frigjer energi som blir brukt til å drive lågtrykkssystema.
Ved polarfronten konvergerer (møtes) polarlufta og den subtropiske lufta ved overflata. Dette fører til stigande luftrørsler i fronten, som først stoppar å stige når dei når toppen av troposfæren. I dette nivået blir luftstraumen bøygd av, og på grunn av Corioliskrafta vil lufta her strøyme austover. Denne kraftige luftstraumen blir kalla den polare jetstraumen. Denne kraftige vestavinden er hovudårsaka til at lågtrykk som oppstår i polarfronten vanlegvis blir førte austover.
Det var Vilhelm Bjerknes og Bergensskulen som først påviste polarfronten og rolla han har i utviklinga av lågtrykk tidleg på 1900-talet, og danna med det grunnlaget for moderne vêrvarsling.
Cézembre
Cézembre er ei øy i departementet Ille-et-Vilaine i Frankrike, like utanfor Saint-Malo. Øya er ikkje busett og har eit overflateareal på om lag 17 hektar, ei lengd på 750 meter og ei breidd på 250 meter.
Øya har ei fin sandstrand mot Saint-Malo i sør, og ein bratt og steinete kyst rundt resten av øya.
Cézembre var busett av fleire eremittar i fleire hundreår, og hadde ei stund eit kloster. Vauban bygde festningsverk på øya mot slutten av 1600-talet, og øya vart seinare nytta som ein stad for karantene.