cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dill
Dill har vore i bruk lenge blant menneska. Det eldste funnet er frå yngre steinalder i Sveits. Ein har også funne kvastar i faraograva til Amenhotep II.
Systematikk
Til dill reknar ein med følgjande underartar eller variantar:
Beit Ras
Beit Ras (i oldtida Capitolias) er ein landsby i Jordan. Han var ein av ti byar i Dekapolis i oldtida, lengst aust i Romarriket i Judea og Syria. Landsbyen ligg nord for byen Irbid.
12. mai
12. mai er den 132. dagen i den gregorianske kalenderen (133. under skotår). Det er 233 dagar att av året.
Døde
mai
Bishop Rock
Bishop Rock (kornisk Men an Eskob) er eit lite skjer heilt vest i Scillyøyane. Det står eit fyr på skjeret.
Skjeret har ikkje plass til anna enn det 44 meter høge fyret. Bygginga av det opphavlege fyret starta i 1847, men vart vaska bort før det vart ferdig. Det noverande tårnet stod ferdig i 1858 og vart tent 1. september same år.
Bishop Rock var startpunktet for skipsrutene over Nord-Atlanteren på første halvdel av 1900-talet. Skip som segla raskast (i vilkårleg retning) mellom skjeret og innløpet til Lower New York Bay i USA fekk bere Atlanterhavets blå band for raskast overfart.
Byar i Jordan
Dette er ei liste over byar i Jordan.
Ruth Frøyland Nielsen
Ruth Frøyland Nielsen var ein norsk barnehagelærar og lektor, fødd i Eau Claire i delstaten Wisconsin i USA.
Prestedottera Nielsen vart student i 1921 og utdanna seg 1922-23 til barnehagelærar i Berlin. Attende i Oslo praktiserte ho som barnehagelærar nokre år, truleg i eit sokalla settlement i bydelen Sagene. Kanskje var det barneasylet i Fossveien 19 på Grünerløkka, ein institusjon retta mot mødrer som arbeidde på Seilduksfabrikken. Staden var driven etter kristen-sosiale settlement-prinsipp, med mykje bruk av frivillige studentar.
Seinare i 1920-åra tok Nilsen lærarprøva og underviste i Oslo-skulen frå 1929 til -39. På 1930-talet hadde ho ei viktig rolle i forsøka på Sagene skole, forsøk leia av Anna Sethne. Nielsen var sidan lærar i psykologi]9 ved Statens sløyd og tegnelærerskole 1938-50 og timelærar ved Barnevernsakademiet 1942-45. Til sist var ho lektor ved [[Universitetet i Oslo åra 1961-70.
I 1951 gav Nielsen ut Le development de la sociabilite chez l’enfant, ei bok som i 1954 kom på dansk som Barnets sosiale udvikling. År 1972 skreiv ho Barnepsykologiens historie i Europa.
273 Atropos
273 Atropos er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. mars 1888 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Øya St. Ivan
St. Ivan øy (bulgarsk Свети Иван) er den største bulgarske øya i Svartehavet med eit areal på 0,66 km². Ho ligg nær Sozopol, ein by med ei rik historie og ein populær turiststad, og berre eit par meter frå naboøya St. Peter øy.
Johan Filseth
Johan Martinusson Filseth var ein pressemann frå Romedal i Hedmark.
Øya St. Ivan
St. Ivan er kjend for St. Johannes Kloster, som låg her på 1100- til 1300-talet. Kyrkja til klosteret ligg på sørsida av øya og har same namn som klosteret ((Ivan er den bulgarske utgåva av namnet Johannes (eller John)). Kyrkja vart bygd i 1263.
Johan Filseth
Gardbrukarsonen Filseth tok eksamen ved lærarskulen på Hamar i 1881 og underviste i skulestova i 5 år. I 1894 grunnla han Gudbrandsdølen, ei avis som kom ut Lillehammer og som han styrte livet ut. Filseth var elles oppteken av både folkehøgskulen og målsaka, i 1899 var han såleis mellom skiparane av Austmannalaget. Han gav i 1907 ut boka Bjørnstjerne Bjørnson og Aulestad.
Filseth var dansk gift, og døydde på eit sanatorium i Danmark.
Groß-Enzersdorf
Groß-Enzersdorf er ein by og ein kommune i distriktet Gänserndorf i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 83,9 km² og 11 000 ibuarar. Byen Groß-Enzersdorf ligg 18 km aust om sentrum av Wien, 156 meter over havet.
Øya St. Ivan
I 1884 vart det bygd eit fyr på øya av franske ingeniørar, som peikar utover Burgasbukta, og som framleis er bevart. Restane av eit gamalt romersk fyr frå det 1. hundreåret er òg funne på same stad.
Øya er òg eit naturreservat der 72 forskjellige fugleartar, som hekkar på berga på og rundt kysten. Tre av desse er utryddingstrua på verdsbasis, medan 15 av dei er utryddingstrua i Europa. St. Ivan er òg busett av andre sjeldne dyreartar, som munkselar. Berga på øya er dekte av svarte blåskjel.
Ambjørg Sælthun
Ambjørg Sælthun var ein norsk bonde og senterpartipolitikar.
Sælthun var medlem i talrike lag, som Norske Kvinners Nasjonalråd, og leiar i fleire av dei, som Sogn og Fjordane Bondekvinnelag, Senterkvinnene og Nordens lands kvinner.
Ho var stortingsrepresentant i tidsrommet 1973-1985, og varapresident i Stortinget i 1981 til 1982.
Sæthun var opphavleg frå Ål i Hallingdal, men busette seg på Seltun i Lærdal. I tillegg til politikken var ho engasjert i målrørsla, mellom anna som styremedlem i Det Norske Samlaget og i det målpolitiske rådet til Det Norske Teatret.
Ambjørg Sælthun er mor til politikaren Lasse Sælthun og NRK-medarbeidaren Ragnhild Sælthun Fjørtoft.
Åreknutar
Åreknutar eller varicer er ein vanleg sjukdom som inneber at venene i føtene, under huda utvidar seg og dannar tjukkare årer som slynger seg under huda og eventuelt dannar små felt som eit nøste av blodårer.
Barnebok
Ei barnebok er ei bok som er skriven med barn som hovudmålgruppe. Det som særmerker barnebøker er at forfattaren må ta høgde for lesaren sitt utviklingsnivå, og tilpasse innhaldet til det. Dei kan til dømes ha rikare illustrasjonar, klarare handlingsmønster og enklare personskildringar. Dei skil seg også frå vaksenbøker ved at ein ofte finn barn, dyr eller fantasivesen i hovudroller heller enn vaksne.
Åreknutar
Når vi står roleg utan å forandre tonus (stramminga) i muskulaturen vert det eit auka trykk i venene i føtene for å få blodet opp til hjartet. Når vi nyttar muskulaturen i føtene, til dømes ved gange, vil ventilar i venene i føtene hindre at blodet i venene renn nedover og samantrykking av venen mellom ventilane pumper blodet oppover. Denne effekten kan medverke til utviding av blodårene i føtene om vi står mykje i ro.
Åreknutane gjev høve for at mykje blod står i ro og gjev fare for at blodet kan koagulere, levre seg, i blodåra. Dette kan vere årsak til og resultat av ein årebetennelse, tromboflebitt. Dette gjev raudheit og kraftig ømheit der blodåra er betent.
Eit sår over ein åreknute kan gje ei kraftig bløding.
Dei kraftige teikningane av tjukkare blodårer kan pasienten føle som kosmetisk skjemmande og det kan hindre pasienten i livsutfolding som bading og sport/treningsaktivitetar der kortbukser er det naturlege antrekket. Åreknutar er særs vanleg og opptrer hos 20-60 % av den vaksne folkesetnaden. I ein britisk folkestudie fann ein førekomst på 40% hos menn og 32% hos kvinner, men kvinner søker oftare lege slik at tilstanden vert oppfatta som hyppigare hos kvinner av den grunn.
Christiaan Huygens
Liv og utdanning
Huygens kom frå ein velståande familie. Faren hans, Constantijn Huygens, var diplomat og diktar. Gjennom faren kom Christiaan i kontakt med den tidas beste matematikarar, blant andre René Descartes, som fekk stor betydning for han når det gjaldt matematikken.
Åreknutar
Hos nokre pasientar skapar åreknutane smerter.
Christiaan Huygens
Liv og utdanning
Christiaan Huygens studerte jus og matematikk ved Universitetet i Leiden frå 1645 til 1647. Etter dette heldt han fram med studiet ved eit Oranje-instituttet i Breda.
Åreknutar
Behandling
Tidlegare var det nytta injeksjon av steroidar for å redusere storleiken på åreknutar.
Christiaan Huygens
Vitskapleg arbeid
I 1651 og 1654 publiserte Huygens sine første verk over matematiske problem. Etter kvart gjekk interessa hans meir til astronomi og sannsynsteori.
Åreknutar
Behandling
Elastiske strømper kan redusere plagene med åreknutar.
Ved årebetennelse med «overflatisk tromboflebitt» kan det vere aktuelt å bruke ein salve «Hirudoid» som inneheld eit blodfortynnande medikament «heparin».
Christiaan Huygens
Matematikk
Etter eit framlegg frå Blaise Pascal publiserte han den fyrste kjende boka om sannsynsteori.
Åreknutar
Behandling
Det vanlege tiltaket no er operasjon det ein fjernar dei aktuelle blodårene. Det går ei stor vene, Vena Saphena Magna, under huda frå foten, like føre den indre ankelknoken, mediale malleol, oppover like bak kanten av skinnleggen, like bak innsida av kneet, før ho går oppover, framover mot framsida av låret. Ved operasjon kan heile denne venen fjernast ved å tre igjennom ein ståltråd som det vert festa ein liten «kopp» i enden på, som så vert trekt slik at venen vert liggande i "koppen". Andre årer vert fjerna igjennom små sår som vert skjert i huda.
1254
1254 (romartal MCCLIV) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Åreknutar
Behandling
Den store Vena Safena Magna kan òg nyttast dersom pasienten treng operasjon på årene i hjartet, bypass-operasjon eller shunt-operasjon.
Når pasienten ligg på operasjonsbordet, klapper årene saman og er vanskelege å sjå. Derfor opplever pasientane at kirurgen teiknar opp åreknutane med tusjpenn på huda før operasjonen, eventuelt dagen før.
Operasjonen er ofte vellukka når det er smerter av åreknutane. Operasjon av omsyn til det kosmetiske er av og til mislukka.
Christiaan Huygens
Fysikk
Det han er mest kjend for i fysikk, er framlegget om at lys består av bølgjer, og Huygens–Fresnel-prinsippet om bølgjeutbreiing.
Astronomi
I 1655 oppdaga Huygens saturnmånen Titan med eit sjølvbygd teleskop. Titan var den første månen som blei oppdaga som ikkje gjekk rundt jorda eller Jupiter. Titan-landaren Huygens er oppkalla etter han.
Boge for strykeinstrument
Ein boge er ein musikalsk reiskap, hovudsakleg nytta til å skapa musikk ved å stryka over strengene til strykeinstrument. Han er gjort av tre delar: taglet, som dannar lyden i møtet med strengene, bogeryggen, og froschen (frosken), der utøvaren har grepet sitt.
Christiaan Huygens
Eksperiment med ein forbrenningsmotor
Det er kjent at Huygens eksperimenterte med ein krutdriven atmosfæremotor. I eit brev til bror sin i 1673 hadde han teikna ei skisse av motoren. Eit stempel i ein sylinder var festa til eine enden av eit tau, som gjekk over ei trinse på ein påle, med ei last som skulle lyftast i den andre enden av tauet. Lasta i tauet lyfta stemplet til øvre posisjon i sylinderen. Med stemplet i øvre posisjon vart ein krutladning i sylinderen sett av. Ventilar i sylinderen, laga av fuktig lêr og utforma som korte røyr som stakk ut, sleppte ut overskotsgassen, slik at trykket i sylinderen vart om lag likt med trykket på utsida. Når gassen i sylinderen vart avkjølt, vart volumet av gassen mindre og atmosfæretrykket på toppen av stemplet pressa det nedover i sylinderen. Krafta i tauet lyfta lasta i andre enden og det vart utført arbeid. Når det vart sleppt luft inn i sylinderen att, ville lasta i andre enden av tauet lyfta stemplet til øvre posisjon att. Ein ny krutladning måtte plasserast i sylinderen for kvar gong stemplet skulle lyfta. Huygens kom fram til at ein krutladning på ein halv kilo kunne lyfta ein masse på 1360 kg til ei høgd på 9 m. Ifylgje The Early History of Combustion Engines fekk Huygens motoren til å fungera og demonstrerte han i 1680. Det er ikkje kjent om Huygens visste om framlegget til Abbé Hautefeuille, som om lag på same tid som Huygens kom med framlegg om å laga ein krutdriven atmosfæremotor. Så langt ein veit, var Huygens den fyrste som laga ein «stempelmotorar med innvendig forbrenning» som fungerte. Assistenten hans, Denis Papin, gjekk seinare over til å arbeida med dampdrive atmosfæremotorar.
Boge for strykeinstrument
Skildring
Moderne felebogar er om lag 75 cm lange, og ikkje særleg boga. At reiskapen framleis er kalla boge, skuldast at forma på han var meir boga før i tida. Formgjevinga har endra seg dei siste 150 åra, og lengda på bogen har auka. Ein stuttboge, nytta på tidlegmusikk-instrument, er gjerne meir runda, og kan vera ned i 60 cm på lengd. Denne er ofte nytta i autentisk barokkmusikk og folkemusikk.
Christiaan Huygens
Ettermæle
Romsonden Huygens og romferda Cassini-Huygens er kalla opp etter Christiaan Huygens.
Boge for strykeinstrument
Skildring
Taglet på bogen er oftast henta frå rova på ein hest, og vert innsett med harpiks for å gripe betre på strengen.
Utføring
Alle bogar stryk over strengene i ein kombinasjon av trykk og fart. Til saman gjev dette nok vibrasjon til at strengene svarar med rett klang. Trykket varierer og lydstyrken, og er avstemt etter tjukkleiken på strengen. Fiolinspeling treng meir trykk enn hardingfele, og sameleis mindre trykk enn bratsj eller cello.
Urinblære
Urinblæra (vesica urinaria) er eit blæreforma organ som er del av urinvegane. Ho har veggar som utvendig hovudsakleg består av muskelvev med bukhinne og innvendig av slimhinne. Organet samlar opp og lagrar urin, eit avfallstoff som kroppen skil ut frå nyrene. Urinblæra blir danna på fosterstadiet frå allantois, ei av fosterhinnene. Berre landlevande virveldyr har urinblære.
Tømming av urinblæra er styrt av urinblæremuskelen, som sender eit signalstoff (hormon) via sentralnervesystemet til hjernen. Når signalet vender tilbake derfrå vil blæremuskelen trekka seg saman slik at urinen blir pressa ut, samtidig som urinlukkemuskelen opnar seg og slepp urinen ut i urinrøyret.
Overaktiv blære fører til oftare vasslating og kan vera eit symptom på sjukdom eller koma av medikament med vassdrivende effekt. Dersom det ikkje finst ei openberr årsak bør ein søke medisinsk råd.
Ei gjennomsnittleg menneskeblære kan halda på ca. 300–500 ml væske. Når innhaldet blir større enn dette, får ein kraftig trang til å tømma blæra.
Kiberg
Kiberg er ein tettstad i Vardø kommune i Finnmark. Staden ligg på nordsida av munningen til Varangerfjorden, nær det austlegaste punktet på fastlandet i Noreg, Kibergsneset, og om lag 10 km frå Vardø by. E75 går gjennom Kiberg.
Konsern
Konsern er ei samanslutning av fleire sjølvstendige føretak til ei økonomisk eining.
Kiberg
Kiberg har vore eit viktig fiskevær i fleire hundre år og er det framleis i dag.
Historie
Under den tyske okkupasjonen under andre verdskrigen flykta meir enn 50 menn og kvinner frå Kiberg over grensa til Sovjetunionen. 45 av mennene gjekk inn i Den raude arméen, og fleire av dei var på spionoppdrag attende i det nazi-okkuperte Nord-Troms og Finnmark. Ei av oppgåvene var å overvake den tyske skipstrafikken og rapportere attende til Sovjet om det som skjedde. Dette arbeidet førte til at sovjetarane klarte å finne og senke ca. 80 tyske lasteskip. Nær halvparten av dei 45 partisanane frå Kiberg vart fanga og drepne av tyskarane. Etter krigen reiste nesten alle dei overlevande attende til Kiberg. I etterkrigstida vart mange av dei misstenkte for å vere spionar for Sovjet og utsett for overvaking, og Kiberg vart kalla «Lille Moskva». Det tok lang tid før Kiberg-partisanane vart heidra for innsatsen sin for Noreg. I 2000 vart Partisanmuseet opna i det tidlegare skuleinternatet i Kiberg.
Windscoop Nunataks
Windscoop Nunataks er ei gruppe av fire gavl-forma nunatakar i Antarktis med ei høgd opp mot kring 400 moh. Dei ligg mellom Porphyry Bluff og Tower Peak på Nordenskjöld Coast i Graham Land. Gruppa fekk namn av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter geologarbeid i British Antarctic Survey (BAS) i 1978–79, etter snøskavlar som fanst på kvar nunatak.
Bryher i Scillyøyane
Bryher er den minste av dei fem busette øyane i Scillyøyane. Ho har 83 innbyggjarar (nov. 2009) og eit areal på 1,32 km².
Bryher ligg vest for Tresco og mellom dei ligg Trescokanalen, der sandflater kjem til syne ved lågvatn. Sør for Bryher ligg den folketomme øya Samson. Det er mogeleg å gå mellom dei tre øyane når tidvasstilhøva er dei rette til visse tider av året.
Kilpola
Kilpola (finsk Kilpolansaari) er ei øy nordvest i Ladogasjøen. Ho er 8 km lang og 6 km brei og ligg mellom mange skjer i Lakhdenpokhskij distrikt i Republikken Karelen i Russland. Ho har brusamband til fastlandet. Ho består av granitt og er opp mot 60 meter over havet (55 meter over vassflata i innsjøen). Øya er dekt av furu. Det er fleire innsjøar på øya.
Bryher i Scillyøyane
Bryher er kornisk for «ås-staden» og det er fleire åsar på øya, mellom anna Watch Hill, som er eit utkikkspunkt, og Samson Hill heilt sør på øya. Øya har fleire sandsstrender, som Rushy Bay. Great Pool har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særleg vitskapleg interesse).
Gerede
Gerede er ein by og eit distrikt i provinsen Bolu i Svartehavsregionen i Tyrkia. Han ligg langs hovudvegen mellom Istanbul og Ankara (om lag 150 km frå Ankara). Han har kring 20 000 innbyggjarar (2009), medan distriktet har kring 40 000. Byen ligg 1450 meter over havet.
Bryher i Scillyøyane
Den kjende Hell Bay ligg på Bryher. I denne bukta, som vender ut mot det opne Atlanterhavet, forliste mange skip på 1700- og 1800-talet. .
Gerede
Gerede ligg i eit fjellområde med furukledde fjellsider. Klimaet er kaldt og vått, med ein del snø om vinteren. Vegane kring Gerede er ofte plaga med tåke, regn og glatte vegar.
Gerede vart grunnlagd under Det osmanske riket og vart på 1500-talet vitja av reisaren Evliya Çelebi, som då skildra at byen hadde 1000 hus, 10 moskear og ein militærbase.
1255
1255 (romartal MCCLV)
274 Philagoria
274 Philagoria er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. april 1888 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Landkreis
Ein Landkreis eller ein Kreis (i Nordrhein-Westfalen og Schleswig-Holstein) er etter tysk kommunalrett ei samanslutning av kommunar (Gemeinde) og samtidig eit offentleg føretak som forvaltar eit område (Gebietskörperschaft). Landkretsen forvaltar sitt område i samsvar med prinsippet om kommunalt sjølvstyre. Samanlikna med norsk forvaltning svarer Landkreis best til fylke eller fylkeskommune.
Alle kretsar og landkretsar i Tyskland er delt inn i kommunar (kreisangehörige Gemeinden). Talet på kommunar i ein krets varierer frå 6 til 235. Byar med meir enn 100 000 innbyggjarar (i somme forbundsland òg mindre byar) er i dei fleste forbundsland kretsfrie (kreisfreie Städte), det vil seie at dei ikkje høyrer inn under nokon krets.
Kva for offentlege oppgåver kretsane har, kan variere. Bustadbygging, vegar (Kreisstraßen), helsevesen, katastrofeberedskap, mattilsyn, avfallshandsaming, kollektivtransport og sosialhjelp er oppgåver som til vanleg ligg til kretsen. I tillegg til å yte tenester på vegne av kommunane fungerer kretsen òg som staten sin forlenga arm i distrikta og fører tilsyn med kommunane. Enkelte kretsar er fullkommunalisert, det vil sei at det statlege overoppsynet er overdratt kretsen. Kretsen finansierar si verksemd ved å krevje ein avgift (Kreisumlage) av kommunane.
Administrasjon og politisk leiing av kretsen er lagt til ein Kreisstadt. Her har den politisk valde Kreistag sitt sete, vald for fem år (i Bayern seks). Dette vert leia av ein Landrat.
Ordet Kreis går tilbake til det tsjekkiske ordet kraj («land»). Tidleg på 1800-talet prøvde den prøyssiske statsmannen Freiherr vom Stein å innføre ei form for lokalt styre òg i landdistrikta. Først mot slutten av hundreåret vart forslaget realisert, og dei første kretsordningane innført i dei prøyssiske provinsane Westfalen (1886) og Rheinprovinz (1887).
Alle Tyskland sine 295 landkretsar er tilslutta forbundet Deutscher Landkreistag.
Pic Tyndall
Pic Tyndall er ein mindre fjelltopp nedanfor Matterhorn (vestryggen) i Wallis-Alpane, på grensa mellom Aostadalen (Italia) og Sveits. På grunn av den vesle skardhøgda er fjellet med på ei utvida liste over fjelltoppar i Alpane på over 4000 moh. Fjellet er kalla opp etter John Tyndall som klatra til topps første gongen.
Ragnhild Sælthun Fjørtoft
Ragnhild Sælthun Fjørtoft er ein norsk fjernsynsmedarbeidar som er særleg kjend som kanalvert. Ho nyttar nynorsk i arbeidet sitt.
Biografi
Fjørtoft er frå Seltun i Lærdal. Ho kjem frå ein politikarfamilie; mor hennar Ambjørg Sælthun har vore aktiv bondesaks- og senterpartipolitikar, og var Stortingsrepresentant frå 1973 til 1985. Bror hennar Lasse Sælthun har gått same politiske vegen, og er rådmann i Lærdal.
Ho fekk jobb i Norsk rikskringkasting i 1969, der ho har vore programmedarbeidar sidan. Ho har vore produsent, programleiar, kommentatorlesar, omsetjar og det dei fleste kjenner henne best som, kanalvert. Ho har fått fleire prisar for sin sikre nynorske språkbruk,og i 2006 fekk ho Gullrute-heidersprisen. Ho har vore leiar for språkutvalet i kringkastinga. Ho er òg leiar i laget Venner av Det Norske Teatret.
Fjørtoft interesserer seg mellom anna for poesi, og gav i 2002 ut ei samling av yndlingsdikta sine, med kommentarar. Boka heiter Under bergfall og kom ut på Det norske samlaget.
Fjørtoft har opp gjennom åra vore engasjert i utviklingshjelparbeid og har vore styremedlem i organisasjonar som UNICEF, Strømmestiftelsen, Forut og Antislaveriselskapet.
Eurovision Song Contest 1996
Fjørtoft delte ut poenga frå Noreg i Eurovision Song Contest 1996 i Oslo i Noreg, men kom ut på scena under poengutdelinga i staden for å verte syna fram i ei rute ved sida av programleiar Ingvild Bryn. Ho er dimed den fyrste og einaste poengutdelaren som har entra scena under tevlinga.
Eurovision Song Contest 1997
Òg under Eurovision Song Contest 1997 i Dublin i Irland fekk Fjørtoft dele ut poenga frå Noreg.
Toccata og fuge
Toccata og Fuge kan syne til fleire klassiske komposisjonar
Ragnhild Sælthun Fjørtoft
Eurovision Song Contest 1998
Under Eurovision Song Contest 1998 i Birmingham i Storbritannia delte Fjørtoft ut dei norske poenga for tredje år på rad.
Eurovision Song Contest 1999
Fjørtoft delte ut dei norske poenga for fjerde og siste gong under Eurovision Song Contest 1999 i Jerusalem i Israel.
Trenagle
Ein trenagle er oftast ein tilnærma sylinderforma nagle av tre som hovudsakleg vert brukt til å binde saman trekonstruksjonar. Naglen har ofte hovud. Han kan verka på same måte som ein spikar, ved å halda saman to trestykke, og som ein bolt, ved å halda saman fleire enn to stykke.
Trenaglar har vore i bruk til bygging sidan førhistorisk tid fordi treverk tradisjonelt var lettare tilgjengeleg og lettare å jobba med enn metall. Naglar hadde òg den fordelen framfor metall at dei ikkje rusta, noko som kunne gjera dei meir haldbare i visse høve, til dømes i båtar.
Bruk i båt
Ved bygging av trebåtar vert det brukt trenaglar. Når det trekkjer til seg vatn vidar treet seg ut slik at naglane bind plankane betre saman. Ein viktig grunn til å bruke dei i vikingskip og andre båtar som vrid seg mykje i sjøen, er at dei ikkje skadar trevirket på same måten som metall vil gjere. Båtkyndige hevdar at trenaglar egnar seg best til festemiddel i trebåtar.
Klinkerbygging
I ein klinkerbygd bruksbåt vert innveden negld til bordinga. Med innved vert meint grovare emne som stør båthuda innvendig: esing, band, betar og renger. Innveden vert klemd fast på sin plass. Så vert det bora gjennom band og bord med navar eller bor. Det vert bora innanfrå. Utvendig vert det så skore ut for naglehovudet. Til det har delvis vorte brukt ein særskild reiskap: Naglehovudutskjer eller verar. Han har ein jarnbolt som passar inn i nagleholet, og ei kjegleforma jarnhylse med ei kvass egg vert vreda rundt utvendig. Den tilsmia naglen vert så slegen inn i holet frå utsida. Hovudet må vere passeleg stort, så det ikkje går for langt inn eller klovnar. På innsida vert naglen låst. Det skjer ved at ein kile, ei årette, vert slegen inn i enden av naglen, slik at nagleenden vert splitta og pressa hardt ut i holet. Trebåtar vrir seg ofte i sjøen, og det er viktig med naglar som sit godt.
I båt har naglane ulik utsjånad og grovleik alt etter bruksområde. For naglane som held banda og rengene er ein vanleg regel at naglen skal ha same tjukkleik som bordet, og at bandet er tre gonger nagletjukta. Til å lage tiljer i båten vert det brukt mjukare nagler utan hovud. Dei har markerte kanter som pressar naglen fast når han vert inndreven.
Kravellbygging
Til kravellbygging av båtar og skip har det og vore brukt trenaglar. Når garnering og hud skal festast til spanta, går det med store mengder naglar. Til bygging av ei jakt på 75 fot går det til døms med om lag 4000 naglar, med ei samla lengd på om lag 1500 meter.
Etter at spanta vart reiste vart garneringa festa mellombels med tynne firkanta naglar, som vart kilte i koniske navarhol som gjekk eit stykke inn i spanta. Når huda skulle festast vart det bora gjennom hud, spant og garnering. Så vart det slege inn trenaglar. Dei var oftast utan hovud. Dei vart avsaga utvendig og innvendig. Så vart dei festa. Innvendig vart dei festa med årette. Til utvendig sikring har det i Noreg vore vanleg å slå inn ein døytel (dutle). Det er ein pyramideforma kile som vert innslegen sentralt i nagleenden, som vart pressa ut i huda. Andre stader har det vore vanleg å slå inn eit kryss av ein tynn drevtråd. Naglar til kravellbygging er gjerne 8-kanta. Dei krev mindre kraft til innslåing enn runde.
Smiing av naglar
Det har vore vanleg at naglar både til hus og båt har vore ferdigsmia før bygginga tek til. Det har ofte vore innahus kveldsarbeid. For å få naglen passe grov, vert den tilpassa i ei naglelo.
Main
Main er ei stor elv i Bayern og Hessen i Tyskland, og ei av dei store sideelvane til Rhinen med ei lengd på 524 km (574 km inkludert Kvite Main. Ho renn gjennom Bayern og Hessen, men nokre kilometer dannar ho grensa mellom Bayern og Baden-Württemberg. Ho har eit nedslagsfelt på over 27 000 km², som grensar til Donau sitt nedslagsfelt. Denne grensa er derfor ein del av det europeiske vasskiljet.
Trenagle
Nagleved
I Noreg er furu det dominerande treslaget til nagleved. Unntaksvis kan eine verte brukt. Beste nagleveden finn ein i den ytre malmveden eit stykke opp på furua. Han skal vere beinkløyvd og jamgåra. Kvist må unngåast. Når båtnaglen vert brukt, vert han helst sett med årringane på tvers av bordet og parallelt med bandet som vert festa til bordet. Åretta kjem alltid på tvers av bandet, så ho ikkje kan kløyve det.
Main
Main har sitt utspring nær Kulmbach der dei to elvane Raude Main og Kvite Main renn i hop. Raude Main er den lengste av dei to med ei lengd på 50 km, og ho har sitt utspring i Frankisk Alb og renn gjennom Creussen og Bayreuth. Kvite Main har utspring i fjella Fichtelgebirge og er 41 km lang. Store sideelvar til Main er Regnitz, Fränkische Saale, Tauber og Nidda.
Den største byen langs Main er Frankfurt am Main. Frå kjelda renn Main gjennom følgjande byar og landsbyar: Burgkunstadt, Lichtenfels, Staffelstein, Eltmann, Haßfurt, Schweinfurt, Volkach, Kitzingen, Marktbreit, Ochsenfurt, Würzburg, Karlstadt, Gemünden, Lohr, Marktheidenfeld, Wertheim am Main, Miltenberg, Obernburg, Aschaffenburg, Seligenstadt, Hainburg, Hanau, Offenbach, Frankfurt, Hattersheim, Flörsheim og Rüsselsheim. Main munnar ut i Rhinen ovanfor Mainz i landkreis Wiesbaden (Mainz-Kostheim), og er då ei svært stor elv.
Trenagle
Nagleved
Til kravellbygging kunne ulike tresortar verte brukte til naglar: Eik, furu, einer eller lucust.
Main
Transport
Main er framkommeleg for transport frå munningen i Rhinen via Rhine-Main-Donau-kanalen og den regulerte elva Altmühl og heilt til Donau. Elva er kanalisert med 34 sluser (300 m x 12 m) slik at elvebåtane kan gå heile elva. Dei 16 slusene i Rhinen-Main-Donau-kanalen har same dimensjon, og det same har slusene i Donau.
Spellemannprisen 2005
Utdelinga av Spellemannprisen 2005 blei heldt i Chateau Neuf i Oslo laurdag 28. januar 2006. Vertskapet for kvelden var Harald Rønneberg og Thomas Numme, medan rockegruppa Madrugada blei dei store vinnarane etter å ha motteke heidringstroféane Årets spellemann, klassen rock og årets hit (saman med Ane Brun).
Main
Transport
Elva er forholdsvis svingete, og om ho hadde vore rett hadde ho berre vore om lag halvparten av lengda. Sidan elva er forholdsvis smal i dei øvre delane er skipsfarten derfor krevjande her. Elva har ein posisjon som ein svært viktig del av den indre vassvegen mellom Nordsjøen og Svartehavet.
Victory Nunatak
Victory Nunatak er ein kjenneleg øyliknande nunatak med tre klipperik toppar, den sørlegaste og høgaste med ei høgd opp mot 360 moh. Han stig opp av isen søraust i Mobiloilfjorden 8 nautiske mil (15 km) søraust for Kay Nunatak på austkysten av Den antarktiske halvøya. Nunataken vart først kartlagd av W.L.G. Joerg frå flyfoto tekne under Lincoln Ellsworth den 23. november 1935. Han vart så fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS) i september 1940. Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i august 1947, og Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) (trimetrogonbilete) i desember 1947. Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1961; sett frå lufta ser han ut som tre prikkar og ein strek, som er morsekoden for bokstaven «V».
Trenagle
Anna bruk av naglar
Når ein vil ha ein nagle godt festa, kan ein bruke ein blindnagle. Då vert holet for naglen bora eit stykke inn i stokken den skal festast i. Så vert ei årette festa laust i enden på naglen. Når naglen vert dreven inn i holet, vert åretta pressa inn i nagleenden, som vert pressa fast i holet.
Når ein laftar, vert stokkane avstiva og samanbundne med dimlingar. Det er trenaglar som går ein stykke inn i to stokkar som ligg over kvarandre.
Sulitjelma
Sulitjelma (pitesamisk: Sulisjælbmá, Sulidælbmá; lulesamisk: Sulisjielmmá; svensk: Sulitelma, populært kalla «Sulis») er ein tettstad i Fauske kommune i Nordland. Sulitjelma har vegsamband til Fauske.
Namnet Sulitjelma er av pitesamisk opphav, med uklar tyding. Ei mogleg tolking er «terskelen til øyane», ei anna er «Sola sitt auga».
Historie
Arkeologiske funn syner at Sulitjelma i meir enn tusen år har vore eit samisk område. Sommarbeite for tamrein er dokumentert attende til slutten av 1500-talet.
Først i 1848 slo dei norske rydningsfamiliane seg ned i Sulitjelma.
I 1858 vart det funne kopar- og svovelkis i området og det vart sett i gang ei avgrensa prøvedrift. Først då den svenske industrimannen Nils Persson i 1887 sikra seg rettane til førekomsten, vart det sett i gang gruvedrift av større omfang. Då undersøkingsarbeidet slo fast at førekomsten var drivverdig, vart Sulitelma aktiebolag etablert i 1891. Etter dette opplevde bedrifta og staden ei nærast eksplosjonsarta utvikling. Allereie tidleg på 1900-talet var gruveselskapet det største bergverket, og den nest største industribedrifta i Noreg.
Gruveselskapet produserte både svovelkis og kopar. På det meste hadde selskapet 1750 tilsette, dette var i 1913.
I 1983 heimfall bergverkskonsesjonen til staten som med det overtok gruvedrifta. Den siste resten av bergverksdrift i Sulitjelma var lagt ned i 1991.
Brusen
Brusen er eit einsamt fjell 3 nautiske mil vest for Gjeita i Hansenfjella. Han vart kartlagd og namngjeven av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936–37.
16. april
16. april er den 106. dagen i den gregorianske kalenderen (107. under skotår). Det er 259 dagar att av året.
Kinzig ved Main
Kinzig er ei elv sør i Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå høgre med ei lengd på 82 km. Ho har utspring i Spessart nær Schlüchtern. Kinzig munnar ut i Main i Hanau. Landkreisen Main-Kinzig-Kreis er kalla opp etter elva. Byar langs Kinzig er Schlüchtern, Steinau an der Straße, Bad Soden-Salmünster, Gelnhausen og Hanau.
Denne elva spelte ei viktig rolle i slaget ved Hanau i oktober 1813, då Napoleon I trekte seg tilbake til Rhinen etter han tapte slaget ved Leipzig.
Elva Nidda
Nidda er ei elv i Hessen i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå høgre. Ho har sitt utspring i Vogelsberg i Taufsteinfjella nær byen Schotten og renn gjennom Niddastausee og byane Nidda, Niddatal, Karben og Bad Vilbel. Ved Harheim når ho Frankfurt am Main og etter 98 km munnar ho ut i Main i Höchst i Frankfurt.
På 1920- og 1960-talet vart Nidda regulert for å redusere fare for flaum. Dei mange buktingane i elva vart verande att som små vatn, medan elveleiet vart gjort rettare og djupare. Sidan 1993 har ein delvis arbeidd for å tilbakeføre Nidda til det naturlege elveleiet.
Sideelvane til Nidda er Eichelbach og Nidder frå venstre og Horloff, Wetter, Erlenbach, Eschbach, Kalbach, Urselbach, Steinbach og Sulzbach.
Devrek
Devrek er ein by og eit distrikt i provinsen Zonguldak i Svartehavsregionen i Tyrkia. Han vart grunnlagd som Hamidiye i sanjaken Bolu. Devrek vart ein del av provinsen Zonguldak den 14. mai 1920. Devek ligg 86 meter over havet og har kring 20 000 innbyggjarar.
Devrek er kjend for sin simit, som er eit slags rundstykke med sesamfrø på.
Øya Kozloduj
Kozloduj (bulgarsk Козлодуй) er den nest største bulgarske øya (etter Belene) i elva Donau. Ho ligg like oppfor landsbyen Kozloduj, er 7,5 km lang og mellom 0,5 og 1,6 km brei med eit areal på 6,1 km².
Øya stig 3-4 meter over elva og er dekt av poppeltre. Av fuglar som hekkar på øya finn ein villgås og villand.
Øya ligg 200 meter frå elvebreidda, og er berre tilgjengeleg via båt.
Lakselv
Lakselv (nordsamisk Leavdnja, kvensk Lemmijoki) er ein tettstad og administrasjonssenteret i Porsanger kommune i Midt-Finnmark i Troms og Finnmark fylke. Staden ligg inst i Porsangerfjorden, der Lakselva renn ut i havet. E6 går gjennom staden og Banak flyplass/North Cape Airport ligg like ved. Frå Lakselv går Riksveg 98 til Tana bru.
Antigen
Antigen (frå eng. antibody generating substance) er molekyl som antistoff og reseptorar på T-celler kan kjenna att og reagera med. Eit antigen kan, men lyt ikkje vera immunogent og kunna framkalla eit immunsvar. Enda om t.d. fleire lågmolekylære substansar kan reagera med ferdige antistoff, lyt dei fyrst koplast til eit berarmolekyl om dei er immunogene og framkalla eit immunsvar (hapten). Eit antigenmolekyl kan ha fleire ulike antigene determinantar (epitopar) for ulike antistoff. Enda om kvar einskild epitop berre kan bindast til sin særskilde antistoff, kan eit antigen ha bindingsstader for ulike antistoff på eitt og same molekyl.
Litteratur
Delves PJ, Martin SJ, Burton DR, Roitt IM (red., 2006) Roitt´s Essential Immunology, 11. utg., Blackwell Publishing Ltd., Oxford. ISBN 9781405136037.
1256
1256 (romartal MCCLVI)
Unterbächhorn
Unterbächhorn er det høgaste fjellet oppfor Belalp i kantonen Valais. Det ligg i Bern-Alpane, sør for Nesthorn, på ein rygg som består av fleire høgare, men namnlause toppar.
På søraustsida ligg breen Unnerbächgletscher.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 538
Toccata og fuge i d-moll, BWV 538, er eit orgelstykke av Johann Sebastian Bach. Som den meir kjende BWV 565 har BWV 538 òg tittelen Toccata og fuge i d-moll, men vert ofte omtalt ved kallenamnet Dorisk - ein referanse til at stykket er skriven med eit forteikn (ingen svarte tangentar) som ikkje er vanleg for d-moll-nøkkelen og i staden ser ut til å indikere ein dorisk kyrkjetoneart.
Tauber
Elva renn gjennom Rothenburg ob der Tauber, Weikersheim, Bad Mergentheim, Tauberbischofsheim og munnar ut i Main i Wertheim am Main.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 538
Dei to stykka er ganske musikalsk forskjellige. Som Fantasia og fuge i c-moll, BWV 562, er han nesten monotematisk. Han opnar med ein motorisk, sekstandenote-tema som held fram nesten utan stopp til slutten av stykket og inneheld uvanlege utførlege concertato-effektar. Bach noterte til og med dei manuelle endringane for organisten, noko som var uvanleg i dei dagar, og i tillegg uvanleg for Bach å vere.
Fugen, skriven i eolisk i staden for den doriske tonearten, er lang og kompleks og består av eit heller gammaldags tema. Fugen i BWV 538 er særs lik fugen i BWV 540. Dei inneheld begge eit alla breve-tempo, begge nyttar heilnotar og forkorta halvnotar, med ein rytme som består av konstante åttandedelsnotar, i staden for ein konstant sekstandedelsnote, som ein finn i dei fleste av fugene til Bach. Dei nyttar begge kromatisisme og harmoniske forhaldningar.
Bach komponerte dei fleste av orgelverka sine i Weimar, der han arbeidde mellom 1708 og 1717.
Stavroúpoli
Stavroúpoli (gresk Σταυρούπολη) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas med like over 40 000 innbyggjarar. Stavroúpoli inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Pávlos Melás, der han er hovudsete.
275 Sapientia
275 Sapientia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 15. april 1888 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Slăntsjev brjag
Slăntsjev brjag (bulgarsk Слънчев бряг, engelsk Sunny Beach) er ein busetnad på svartehavskysten i Bulgaria ca. 35 km nord for Burgas i kommunen Nesebăr i provinsen Burgas. Slăntsjev brjag har ei heller lita lokalbefolkning, men i sommarmånadene vert byen vitja av mange tusen turistar. Staden har meir enn 120 hotell som har over 300,000 sengeplassar. Sunny Beach ("solfylt strand") er den direkte engelske omsetjinga av namnet, og er det namnet byen vert marknadsført under på den internasjonale reiselivsmarknaden.
Dwyer Nunataks
Dwyer Nunataks er ei spreidd gruppe låge toppar og ryggar som strekkjer seg over kring 6 nautiske mil lang og 3 nautiske mil brei, og som ligg 2 nautiske mil søraust for Gjeita i Hansenfjella i Antarktis. Dei vart kartlagd frå flyfoto tekne av Australian National Antarctic Research Expeditions, og han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter V. Dwyer, ein radiotelegrafist ved Mawson-stasjonen i 1964, og medlem av ei landmålingsgruppene som kartla Hansenfjella i 1965.
Vest-Lyskamm
Vest-Lyskamm er ein mindre fjelltopp på Lyskamm med ei høgd på 4479 meter over havet.
Véria
Véria (gresk Βέροια), òg skrive Veroia, er hovudsete i kommunen med same namn og hovudstad i periferieininga Imathía i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Byen er òg sete for eit bispedøme i den gresk-ortodokse kyrkja.
Historie
Véria ligg same stad som den antikke byen Berøa (òg kalla Berea eller Beroea), som var viktig på 300-talet fvt. og som var ein del av Kongedømet Makedonia. Som ein del av Romarriket frå 168 fvt. talte Paulus og Silas her i år 54 eller 55 evt. Diocletian gjorde den store og folkerike byen til ein av to hovudstadar i den romerske provinsen og vart ein av dei første byane som vart sete for ein biskop. Byen vart invadert av slavarar og erobra av Det osmanske riket i 1361, som gav han namnet Kara Ferye. Han vart ein del av Hellas igjen i 1912 etter den første balkankrigen.
Véria hadde ein ganske stor jødisk fellesskap i det 1. hundreåret evt. Paulus trekte seg tilbake til Véria med Silas og Timoteus frå jødisk forfølging i Thessaloníki. Då forfølgjarane følgde etter han trekte han til sjøs og reiste til Aten (Apg 17:10-15). Jødane i Véria var derimot meir villige til å lytte til Paulus enn i Thessaloníki, og ein av dei, Sopater eller Sosipater, vart ein av følgjesveinane til Paulus.
Administrativ inndeling
Frå 2011 omfattar kommunen Véria òg dei tidlegare kommunane Verjína, Makedonída, Dovrás og Apóstolos Pávlos. Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 66 547 innbyggjarar, medan kommunaleininga Véria hadde 48 306 og tettstaden med same namn 43 158 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Illyrarkrigane
Illyrarkrigane var to krigar i 229 fvt. og 219 fvt. der Den romerske republikken gjekk til åtak på illyriske busetnader i dalen Neretva og gjorde slutt på sjørøveriet som hadde gjort Adriahavet til utrygt farvatn for italiensk handel. Illyrarkrigane bestod av to krigar, den første mot Teuta og det ander mot Demetrius av Faros. Det første felttoget i 229 fvt. var første gong den romerske marinen kryssa Adriahavet for å gjere ein invasjon.
1257
1257 (romartal MCCLVII)
Illyrarkrigane
Den første illyrarkrigen
Romarane sette òg Demetrius av Faros til makta i Illyria som ei motvekt til Teuta si makt.
Den andre illyrarkrigen
Den andre illyrarkrigen varte frå 220 fvt. til 219 fvt. I 219 fvt. var Den romerske republikken i krig med keltarane i Gallia Cisalpina og Den andre punarkrigen mot Kartago var i ferd med å byrje. Dette gav Demetrius tida han trong til å byggje ein ny illyrisk krigsflåte. Demetrius førte flåte på 90 skip sør for Lissus og braut dermed den tidlegare avtalen sin og starta med det krigen.
Demetrius sin flåte gjekk til åtak på Pýlos der han tok 50 skip etter fleire forsøk. Frå Pýlos segla flåte så til Kykladane og slo ned all motstand dei møtte på vegen. Demetrius var så dumdristig nok til å sende ein flåte over Adriahavet og delte flåten i to. Den illyriske byen Dimale vart erobra av den romerske flåten under Lucius Aemilius Paulus. Frå Dimale segla flåten mot Faros. Dei romerske styrkane sende bort illyrarane og Demetrius flykta til Makedonia, der han vart ein tiltrudd rådgjevar i hoffe ttil Filip V av Makedonia fram til han døydde i Messene i 214 fvt.
Changemaker
Changemaker er ein ungdomsorganisasjon som arbeider for ei rettferdig verd. Changemaker er Kirkens Nødhjelp sin ungdomsorganisasjon, men har demokratisk sjølvstyre. Gjennom å spre informasjon om nord-sør-problematikk og gi ungdom handlingsalternativ, vil Changemaker til livs med dei grunnegjande strukturane som skapar og opprettheld fattigdom og urett. Changemaker har lokalgrupper over heile landet. Frå sommaren 2016 er Tuva Krogh Widskjold leiar i Changemaker.
Fem hovudtema
Changemaker meiner at urettferdighet er eit problem skapt av menneske, og det er menneske som kan løysa det. Organisasjonen jobbar med å setja søkelyset på problema, finna løysingane, og påverka politikarane til å gjennomføra dei. Changemaker jobbar med fem hovudtema dei meiner opprettheld dei urettferdig strukturane i verda.
Fred
Changemaker meiner at væpna konfliktar er eit hinder for utvikling, men det er òg våpenhandel, utviklinga av autonome dronar for militært bruk og kjønnsbasert vald. Changemaker ser på begripen fred som meir enn berre fravær av krig. Difor jobbar Changemaker for ein fredssituasjon som inneber demokrati, rettferd, berekraftig utvikling og respekt for menneskerettane.
Gjeld og kapitalflukt
Over tusen milliardar dollar forsvinn årleg ut av fattige land i form av ulovleg kapitalflukt. I tillegg brukar dei same landa meir pengar på gjeldsbetjening enn dei mottek i bistand. Det er eit strukturelt problem. Difor jobbar Changemakers politiske utval for gjeld og kapitalflukt med å endra dagens situasjon.
Global helse
Changemaker meiner at god helse er ein menneskerett og noko alle menneske er avhengige av for å kunna leva eit godt liv. Likevel manglar ein stor del av folkesetnaden i verda tilgjenge til reint vatn, helsetenester og livsnødvendige medisinar.
Dette rammar dei fattige hardast, og er grunnleggjande urettferdig fordi det er ofte er økonomiske interesser og strukturelle skjevheter som hindrar menneske frå å få oppfylt denne retten. Dårleg helse er òg ei viktig årsak til at menneske vert verande fattige.
Handel
Changemaker jobbar med dei urettferdig strukturane i det internasjonale handelssystemet som gjer at fattige land vert verande fattige og rike land vert rikare. Til dømes ser ein at det er dei økonomiske sterkaste partane som får gjennomslag for sakane sine i WTO, og fattige land får mindre høve til å påverka det internasjonale systemet på ein måte som kan vera fordelaktige for dei.
Klima og miljø
Changemaker meiner at klimaendringane er eit stort urettferdighetsproblem. Sjølv om rike land har størstedelen av ansvaret for klimagassutslippene, er det verda si fattige som opplever konsekvensane sterkast. Changemaker jobbar for at Noreg skal ta delen sin av arbeidet med å løysa klimaproblemet i verda. Som ein rik oljenasjon har vi eit ansvar med å kutta klimagassutslipp nasjonalt, og bidra til det globale grøne skiftet.
Crim Rocks
Crim Rocks (kornis An Creeban) er ei lita øygruppe i Scillyøyane i England.
Fränkische Saale
Fränkische Saale er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå høgre med ei lengd på 136 km. Ho må ikkje forveklsast med Saale i Sachsen, som er ei sideelv til Elbe.
Fränkische Saale renn gjennom Bad Königshofen, Bad Neustadt, Bad Kissingen, Hammelburg og munnar ut i Main i Gemünden am Main. Ho har sitt utspring i fjella Rhön i landkreis Rhön-Grabfeld. To stader vert hevda som kjelda til Saale. Den første er Alsleben (Fränkische Saale Quelle) og den andre er mellom Sternberg og Obereßfeld ( Saale Quelle). Kjelda aust for Alsleben er ei stor kjelde, medan ei tredje mogeleg kjelder er Brennhausen.
Kevin
Kevin er eit engelsk mannsnamn av irsk opphav. Det har norsk namnedag den 11. oktober.
Kevin er ei form av det gæliske namnet Caoimhín, danna av det eldre Cóemgein, som er sett saman av cóem 'ven, mild, snill' og gein, 'fødsel'.
Andre skrivemåtar av namnet er Kevan, Keven og Kevyn. Kevan kan òg knytast til gæliske Caoimheán ('vakker' + 'fødsel'). Den heilage Kevin (Caoimhín), som er vernehelgenen for Dublin, gjorde truleg at namnet blei utbreidd på Irland.
Bruk
Kevin var først brukt på Irland. Det blei teke i bruk i resten av den engelskspråklege verda frå byrjinga av 1900-talet, og spreidde seg deretter vidare. Det er også blitt populært i fransktalande område.
Namnet blei først brukt i Noreg på 1940-talet. Bruken steig kraftig på 1990-talet, med ein topp rundt 2000. I 2009 var det 2 967 norske menn som heitte Kevin.
276 Adelheid
276 Adelheid er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 17. april 1888 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Vårknipe
Vårknipe viser til den mangelen på fôr som kan finna stad mot slutten av vinteren og byrjinga av våren, før vekstsesongen har kome i gang. I dag kan ein også bruka omgrepet om matsituasjonen for ville dyr, som også kan ha problem med å finna føde mot slutten av vinteren.
Til forskjell frå ein praksis som sveltefôring var denne hendinga utilsikta, og kunne koma av ein dårleg haust eller ein langvarig vinter. For å hjelpa dyra kunne ein bruka uvanlege fôrtypar, som mose, tang, tare og bork.
Vårknipa kan finna stad i høve der ein berre bruker eigendyrka fôr til husdyr, men blir i dag hindra av kraftfôrbruk og liknande.
Jetmotor
Oppbygning og verkemåte
Jetmotorar arbeider etter Braytonsyklusen og det finst fleire typar. Dei vanlegaste typane har ei vifte, eller ein radialkompressor i framenden som syg inn luft, som vert komprimert i eit komprimeringsseksjon. I denne seksjonen aukar trykket kraftig, samstundes som farten til luftstraumen vert redusert og temperaturen aukar. At farten vert redusert er ein føresetnad for at det skal verta nok tid til forbrenninga før brenngassane forlet brennkammeret (i neste trinn).
Etter komprimeringsseksjon går luftstraumen inn i brennkammeret, der oksygenet i lufta reagerer med drivstoffet som vert sprøyta inn gjennom dyser. Under oppstart vil tennarar setje fyr på drivstoffet, som etterkvart går av seg sjølv. Ein har alltid to slike tennarar i eit brennkammer. Årsaka til det er først og fremst for å få betre forbrenning i startfasen, men det er òg ein ekstra tryggleik om motorane må startast medan eit fly er i lufta. Berre rundt 25 % av luftstraumen frå kompressoren vil gå rett inn i brennkammeret. Dei resterande 75% vil til å byrje med gå på utsida av brennkammeret, og verta ført inn i brennkammeret gjennom små «luftehol» i veggen. Luftstraumen er utforma slik at forbrenninga vert lokalisert til midten av brennkammeret, slik at veggane ikkje vert for varme, noko som ville svekka materialet. Lufta som kjem inn vil òg vere med å kjøle veggane. Forbrenninga frigjev terminsk energi som fører til ei kraftig temperaturauke av brenngassane. Forbrenninga er ideelt ein isobar prosess (ved konstant trykk). Trykket er difor tilnærma konstant under forbrenninga.
Etter brennkammeret går brenngassane (eksosen) inn i ein turbin, som står på same aksling som kompressoren og driv denne. I kompressoren vert trykket og temperaturen til brenngassane redusert, samstundes som farten aukar.