cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wilhelmus van Nassouwe
Teksten
7. (Achtste couplet) Als David moeste vluchten voor Sauel den tiran, zo heb ik moeten zuchten als menig edelman. Maar God heeft hem verheven, verlost uit alder nood, een koninkrijk gegeven in Israël zeer groot.
9. (Negende couplet) Na 't zuur zal ik ontvangen van God mijn Heer dat zoet, daarna zo doet verlangen mijn vorstelijk gemoed: dat is, dat ik mag sterven met eren in dat veld, een eeuwig rijk verwerven als een getrouwen held.
10. (Tiende couplet) Niet doet mij meer erbarmen in mijnen wederspoed dan dat men ziet verarmen des Konings landen goed. Dat u de Spanjaards krenken, o edel Neerland zoet, als ik daaraan gedenke, mijn edel hart dat bloedt.
11. (Elfde couplet) Als een prins opgezeten met mijner heires-kracht, van den tiran vermeten heb ik den slag verwacht, die, bij Maastricht begraven, bevreesde mijn geweld; mijn ruiters zag men draven zeer moedig door dat veld.
12. (Twaalfde couplet) Zo het den wil des Heren op dien tijd had geweest, had ik geern willen keren van u dit zwaar tempeest. Maar de Heer van hierboven, die alle ding regeert, die men altijd moet loven, en heeft het niet begeerd.
14. (Veertiende couplet) Oorlof, mijn arme schapen> die zijt in groten nood, uw herder zal niet slapen, al zijt gij nu verstrooid. Tot God wilt u begeven, zijn heilzaam woord neemt aan, als vrome christen leven,- 't zal hier haast zijn gedaan.
15. (Vijftiende couplet) Voor God wil ik belijden en zijner groten macht, dat ik tot genen tijden den Koning heb veracht, dan dat ik God den Heere, der hoogsten Majesteit, heb moeten obediëren in der gerechtigheid.
Sjukepleie
Sjukepleie er aktivitet for å hjelpe einskilde menneske og familiar å få, få attende og vedlikehalde normal helse og funksjon. Det er både eit yrke og ein vitskapeleg disiplin. Ein kan og bruke sjukepleie om all pleie av sjuke, til dømes det foreldre gjer for eigne sjuke born. Som yrke blir det utøva av sjukepleiarar, hjelpepleiarar og andre. Som vitskapeleg disiplin blir det kalla sjukepleievitskap.
Sjukepleiar er ein verna tittel.
Historie
I tidlegare tider var det vanleg at nær familie eller religiøse, særleg nonner, utførte sjukepleie. Under Krimkrigen byrja Florence Nightingale å utvikla eit moderne sjukepleievesen, som seinare voks til som følgje av dei to verdskrigane.
Bjartmar Gjerde
Bjartmar Alv Gjerde var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han vart fødd på Larsnes i Sande på Sunnmøre.
Bjartmar Gjerde hadde ikkje formell utdanning ut over folkeskulen. 16 år gammal byrja han som journalist i Sunnmøre Arbeideravis. Seinare var han i mange år redaktør i AUF si avis Fritt slag, før han vart leiar for Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF) frå 1958 til 1961. Han vart sjefssekretær i Arbeidernes Opplysningsforbund (AOF) frå 1963, ei stilling han hadde til 1980. Frå 1971 hadde han stort sett permisjon, for å vere statsråd i fleire regjeringar:
Han var statsråd for Kyrkje- og undervisingsdepartementet i Trygve Bratteli si første regjering frå 17. mars 1971 til 18. oktober 1972 og i Trygve Bratteli si andre regjering frå 16. oktober 1973 til 15. januar 1976. Han hadde deretter to statsrådpostar i Odvar Nordli si regjering. Først i Industridepartementet frå 15. januar 1976 til 11. januar 1978, og deretter var han den første statsråden i det nyoppretta Olje- og energidepartementet frå 11. januar 1978 til 3. oktober 1980.
Han var kringkastingssjef i NRK frå 1981 til 1989. Frå 1989 til 1994 var han arbeidsdirektør.
Kjelder
.
8. divisjon fotball for herrar
Det er berre fotballkrinsane Akershus, Oslo og Vestfold som har avdelingar i 8. divisjon i 2013.
Thorhild Widvey
Thorhild Widvey er ein norsk politikar for Høgre. Ho var kulturminister i regjeringa Solberg frå 16. oktober 2013 til 16. desember 2015 og statsråd for Olje- og energidepartementet i Bondevik II-regjeringa frå 18. juni 2004 til 17. oktober 2005.
Utdanning, yrke og verv
Etter vidaregåande skule studerte Thorhild Widvey eitt år ved Idrætshøjskolen i Århus. Ho har tidlegare vore stortingsrepresentant for Rogaland fylke (1987–97) og var vararepresentant stortingsperioden før dette. I tillegg har ho vore statssekretær i både Fiskeridepartementet (juni 2002–januar 2003) og Utanriksdepartementet (januar 2003). Ho har òg sete i Karmøy kommunestyre og har delteke i politikken på fylkeskommunalt plan.
Riksveg 93
Riksveg 93 (Rv93) er stamveg mellom Bossekop i Alta og riksgrensa i Kautokeino. Vegen er 172,5 km lang.
5 desember 2017 vart vegen del av europaveg 45.
Alfred Kastler
Alfred Kastler var ein tysk-fødd fransk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1966 «for oppdaginga og utviklinga av optiske metodar for å studere Hertzian-resonans i atom», såkalla optisk pumping.
Etter å ha fullført studiane i 1926 byrja han å undervise i fysikk ved Lycée i Mulhouse før han seinare underviste ved Universitetet i Bordeaux der han var universitetsprofessor fram til 1941. Georges Bruhat bad han kome tilbake til École Normale Supérieure der han til slutt fekk ein plass i styret i 1952.
Kastler tilbrakte det meste av forskarkarrieren sin ved École Normale Supérieure i Paris der han saman med studenten sin Jean Brossel starta ei lita forskingsgruppe på spektroskopi etter andre verdskrigen.
Forskaling
Forskaling er ein mellombels konstruksjon som formar den ferske betongen og held han på plass til han har hardna.
Forskaling vert delt inn i fleire typar:
Ei forskaling vert bygd etter to prinsipp:
Ragna
Ragna er eit kvinnenamn kjend frå norrøn tid. Det kan enten vera den kvinnelege forma av det gamle nordiske mannsnamnet Ragnar, eller ei kortform av lengre kvinnenamn som byrjar på Ragn-. Det har difor truleg tydinga råd eller guderåd.
Ragna har namnedag 25. mai i Noreg og 1. oktober i Sverige.
Mellom 1880 og 1905 blei over 1 % av nyfødde jenter gjevne dette namnet, men bruken gjekk kraftig ned deretter, og er blitt lite vanleg. Ved byrjinga av 2009 var det 1 818 norske kvinner som heitte Ragna, mot 2 068 i 2006 og 2 265 i 2004.
Volyn oblast
Volyn oblast (ukrainsk Волинська область) er ein provins (oblast) i Ukraina. Provinsen har eit areal på 20 200 km². I 2006 hadde Volyn oblast 1 036 891 innbyggjarar og administrasjonssenteret ligg i byen Lutsk.
Provinsen ligg nordvest i Ukraina og grensar til Kviterussland i nord og til Polen i vest og Rivne oblast i aust og til Lviv oblast i sør.
Melkisedek
Melkisedek var ifølgje Bibelen ein konge som levde på Abraham si tid.
9. divisjon fotball for herrar
9. divisjon i fotball for herrar er det tiande og lågaste nivået i seriesystemet for norsk herrefotball. Talet på avdelingar vert avgjort av den enkelte fotballkrins.
Melkisedek
Melkisedek blir omtalt som konge og prest i Salem, som seinare blei til Jerusalem. Han gav Abraham ei signing etter sigeren over fire kongar som hadde teke Lot til fange.
9. divisjon fotball for herrar
I 2013 er det berre fotballkrinsen Akershus som har avdelingar i 9. divisjon.
Melkisedek
I Salmane heiter det:
I Det nye testamentet blir det sagt at Jesus skal vera prest «prest av same slag som Melkisedek». Hos Dei siste dagars heilage blir ein del av organisasjonen kalla Melkisedeks prestedøme. Melkisedeks prestedøme blir rekna for prestedømet etter sonen til Gud sin orden som israelittane ikkje fekk del i, men som har er blitt gjenoppretta for dei kristne. Alle verdige menn blir innvigde til dette prestedømet etter først å ha vore innvigd til Arons prestedøme.
Klimpreinstrument
Klimpreinstrument er strengeinstrument som normalt blir spela ved at ein klimprar på strengene med fingrane eller med eit eller fleire plekter. Eksempel på klimpreinstrument er harpe, gitar og mandolin. Cembalo er både klimpreinstrument og tangentinstrument. Instrument som fiolin og kontrabass, der ein både klimprar på strengene og stryk på dei med ein boge, blir kategoriserte som strykeinstrument.
= Klimpreinstrumenttypar =
Sicán
Sicán er rekna som ein regional kulturell stilart som blomstra opp i Lambayeque-regionen i Peru etter at Moche braut saman kring år 700–750. Perioden heldt fram til år 1350 då chimúsivilisasjonen erobra området. Sicán vert igjen delt inn i 3 periodar — tidleg, mellom og sein, der mellomperioden er kring år 900–1100. Batán Grande var det viktigaste senteret i mellomperioden.
Solfrid Borge
Solfrid Borge har vore ordførar i Ullensvang herad sidan 2003. Ho representerer Senterpartiet.
Etter å ha vorte sitjande som ordførar etter Kommunevalet 2011, sit Borge no i sin tredje periode som ordførar i heradet.
-ar
Namneendinga -ar (tidlegare -arr) er mykje brukt i norrøne namnesamansetjingar. Det er ei maskulin ending som ein finn i mannsnamn som Agnar, Ragnar, Magnar, Jardar, Joar og Reidar, Steinar. Vidare er nokre kvinnenamn avleia av desse, til dømes Ragna.
Endinga kjem truleg frå harjaR som tyder hærførar eller krigar.
Karl XI av Sverige
Karl XI,, var konge av Sverige frå 1660. Han var son av kong Karl X Gustav av Sverige og Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp. Gift 6. mai 1680 på Skottorp i Halland med Ulrika Eleonora av Danmark (1656-1693).
Diamant
Diamant er eit mineral som i likskap med grafitt er sett saman av reint karbon og er ein av dei allotrope formene til karbon. I diamant er karbonatoma kovalent bundne til kvarandre i eit nettverk slik at kvart atom har binding til fire andre.
Eigenskapar
Diamantar er uløyseleg i alle løysemiddel og er det hardaste stoffet som finst, medan grafitt er særs bløytt. Diamantar er som regel fargelause, eller med eit blåleg til gulaktig skjer, men kan òg vere mørkebrune, oransje, raude, grøne, blå eller svarte. Dei kan vere vassklåre, men òg ugjennomsiktige på grunn av ureinleikar eller blærer. Sjølv om diamantar er det hardaste stoffet som finst, er ikkje hardleiken lik i alle retningar, og dei kan difor slipast ved hjelp av diamantpulver.
Diamantar har relativt høg tettleik og sterk glans (adamantin). Lysbrytingsindeksen er særs høg og er med på å skape eit kraftig fargespel hjå slipte diamantar. Diamantar er ikkje uknuselege og er relativt sprø. Ein kan til dømes slå av ein bit av eit hjørne om ein slår mot noko hardt, men slipte diamantar vert sjeldan knuste på grunn av forma og storleiken dei vert slipte i.
Førekomst
Høg temperatur og høgt trykk er naudsynt for at diamantar skal verte danna, vel 4 millionar kPa (kring 40 000 atm). Dei vert danna i i mantelen til jorda, 150-200 km ned i jordskorpa, i bergartane peridotitt eller eklogitt. Dei vert så førte til jordyta gjennom vulkanske eksplosjonsrøyrer av kimberlitt og stundom lamporitt. Diamantar er dessutan kjende frå meteorittar.
Utvinning av diamantar er kjend frå India i antikken, truleg frå ca 600 f.Kr, men produksjonen herifrå er no liten. Frå 1725 tok Brasil over marknaden, då ein fann diamantar i elvegrus. Hovudproduksjonen kjem frå Minas Gerais og Bahia. Sør-Afrika er òg ein viktig produsent, og kring 50 % av verdsproduksjonen kjem frå Afrika. 1/3 av verdsproduksjonen går i dag føre seg i Australia der førekomstane vart oppdaga i 1979. Canada er forventa å utvikle seg til ein viktig produsent.
Internasjonale selskap leitar etter førekomstar i Karelen (Karelia), nordlege Finland og Kola, i tillegg til Finnmarksvidda og Sør-Varanger. Det er òg funne mikrodimanatar på Sunnmøre og ved Gardnos i Hallingdal, som er eit gamalt nedslagsfelt etter ein kjempemeteoritt, som danna ørsmå diamantar.
Kjende diamantar
I 1905 vart den største kjende diamanten funnen. Han fekk namnet Cullinan-diamanten og var opphavleg på 3106 karat. Dei nest største er Excelsiordiamanten (Sør-Afrika, 1893), 995 karat og Star of Sierra Leone (1972), 969 karatar. Andre kjende diamantar frå Sør-Afrika er: Imperial (469 karatar), Jubilee (651 karatar), Jonker (726 karatar). Alle desse vektene gjeld den uslipte rådiamanten.
Kunstige diamantar
General Electric Company klarte i 1955 å framstille kunstige diamantar, og aksjane til konsernet steig på éin dag med meir enn 300 mill. dollar.
Årsproduksjonen av syntetiske diamantar er på over 500 mill. karat. Dei vert nytta i borekroner, sager og andre skjerande reiskapar. Dei industrielle diamantane er som regel gule, og fargelause, kunstige diamantar er ikkje enno kommersielt tilgjengelege.
Bruk
Diamantar vert brukte teknisk til borkroner og liknande.
Inessa Kravets
Inessa Mykolajivna Kravets er ein tidlegare lengdehoppar og tresteghoppar frå Ukraina. Det er framleis Kravets som held verdsrekorden i tresteg på 15,50 meter. Hennar personlege rekord i lengdehopp er på 7,37 meter.
Karriere
Inessa Kravets tevla for Sovjetunionen under sommar-OL 1988 i Seoul. Tresteg var enno berre ei øving for menn under desse leikane, men i lengdehopptevlinga hoppa Kravets 6,46 meter. Dette var nok til ein tiandeplass. Under EM i friidrett 1990 i Split forbetra ho resultatet til 6,85 meter og klatra opp på ein sjetteplass. I innandørs-VM i Sevilla året etter greidde ho ein fjerdeplass. Trestegtevlinga for kvinner vart avhalden som ei prøvetevling her, og Kravets gjekk av med sigeren. Den 10. juni 1991 forbetra ho verdsrekorden med 41 centimeter til 14,95 m.
I innandørs-EM i Genova i 1992 representerte Inessa Kravets Det sameinte laget, som hadde vorte skipa for å gjera det mogleg at utøvarar frå den tidlegare Sovjetunionen kunne få delta i OL i 1992. I EM vann ho trestegtevlinga og blei nummer fire i lengdehopp. Deretter deltok ho under sommar-OL 1992 i Barcelona, der ho hoppa 7,12 meter i lengdehopp og fekk sølvmedalje. Ho hoppa 2 cm kortare enn vinnaren Heike Drechsler, og slo verdsrekordhaldaren Jackie Joyner-Kersee frå USA.
Ukraina
Frå og med 1993 representerte Kravets Ukraina. Dette året vart ho utestengd frå idretten på grunn av bruk av stimulerande stoff. Ho deltok ikkje i VM i friidrett i Stuttgart dette året. Ho fekk likevel delta under innandørs-VM i Toronto, der ho tok bronse i lengdehopp og vart fyrste offisielle kvinnelege verdsmeister i tresteg. Ho fekk også ei bronsemedalje i lengdehopp frå innandørs-EM i Paris i 1994 med eit hopp på 6,72 m. Under EM i friidrett 1994 i Helsingfors vann ho sølv i lengdehopp (6,99 m) bak Heike Drechsler og bronse i tresteg (14,67 m).
I 1995 deltok Inessa Kravets under VM i friidrett i Göteborg. Her sette ho ny og gjeldande verdsrekord i tresteg med 15,50 meter. Dette vart hennar fyrste VM-medalje. Året etter tevla ho for Ukraina under sommar-OL 1996 i Atlanta. Ho kom ikkje til finalen i lengdehopptevlinga, men i trestegtevlinga vann ho med eit hopp på 15,33 meter. Sølvvinnaren frå Russland hoppa 14,98.
Derifrå gjekk det nedover med idrettskarrieren hennar. Under VM i friidrett 1997 i Athen deltok ho berre i tresteg, men starta ikkje. Under VM i friidrett 1999 i Sevilla vart ho slått ut i kvalifiseringa til tresteg. I juli 2000 vart ho teken for bruk av steroidar og vart utestengt frå idretten i to år. Etter at denne tidsfristen var gått ut, vann ho likevel sølv i lengdehopp under innandørs-VM i Birmingham 2003.
The Heart of Chicago 1967–1998 Volume II
The Heart of Chicago 1967–1998 Volume II er det sjette samlealbumet og det 24. albumet i alt av det amerikanske rockebandet Chicago, gjeve i 1998. Det var ein oppfølgjar til The Heart of Chicago 1967-1997 frå 1997 og inneheld ei blanding av songar frå heile karrieren til Chicago.
Som den første utgåva, inneheld The Heart of Chicago 1967-1998 Volume II, to nye songar. «All Roads Lead to You» og «Show Me a Sign» var begge produserte av Roy Bittan frå Bruce Springsteen sitt E Street Band.
Albumet kom ut i mai 1998 og var ikkje ein like stor suksess som føregjengaren. Det nådde berre 154. plassen på lista i USA. Begge utgåvene av The Heart of Chicago er liknande den doble Rhino Records-plata frå 2002, The Very Best Of: Only the Beginning.
Engelske regentar
Engelske regentar er ei liste over personar som har hatt stillinga som regent av England eller noko tilsvarande i tida før det sameinte kongariket eksisterte. Den første personen som tok tittelen Rex Anglorum ('konge over engelskmennene', engelsk King of the English) var Offa av Mercia, men tittelen døydde med han. På 800-talet blei kongane av Wessex, som erobra Kent og Sussex frå Mercia i 825, stadig sterkare i høve til dei andre  engelske kongedøma. Den ubrotne engelske kongerekkja byrjer tradisjonelt med Egbert av Wessex 829. Alfred den store og sonen hans Edvard den eldre nytta tittelen konge av angelsaksarane (engelsk King of the Anglo-Saxons). Etter at Athelstan hadde erobra Northumbria i 927 tok han tittelen Rex Anglorum. Frå Henrik II kom på trona i 1154 blei tittelen Rex Angliae ('Konge av England', engelsk King of England).
Fyrstedømet Wales blei del av Kongeriket England gjennom Rhuddlanstatuttane frå 1284. I 1301 gav Edvard I tittelen Prins av Wales (engelsk Prince of Wales) til eldstesonen sin, den framtidige Edvard II. Sidan dette har eldstesonen til alle engelske monarkar, bortsett frå Edvard III, hatt denne tittelen.
Etter at Elisabet I hadde døydd utan  arvingar i 1603 blei den engelske og skotske krona sameint i personalunion under Jakob VI av Skottland, som blei Jakob I av England. Gjennom ei kongeleg kunngjering kalla Jakob seg sjølv Konge av Storbritannia (engelsk King of Great Britain), men eit slikt kongerike eksisterte ikkje før 1707, då England gjekk i realunion med Skottland gjennom unionsaktene og skipa Det sameinte kongeriket Storbritannien (engelsk United Kingdom of Great Britain). Regentar frå og med skipinga av denne unionen er derfor lista opp på lista over britiske regentar.
Dei to romerske keisarane Marcus Mausaeus Carausius (285–293) og Caius Allectus (293–296), som styrte over den romerske provinsen Britannia, er ikkje med på lista under ettersom dei var pretendentar til den romerske keisartrona og ikkje regentar over eit engelsk rike.
Slekta Mercia
Ifølgje visse kjelder skal den første som tok tittelen Rex Anglorum ha vore Offa 774, som hadde vore konge av Mercia sidan 757. Dette byggjer på dokument som truleg blei forfalska på 900-talet. Offa omtalar likevel seg sjølv som Of Rx A på nokre av myntane sine, noko som kan stå for Offa Rex Anglorum. På denne tida hadde dette truleg ei anna tyding enn det det fekk seinare, det vil seia konge over anglarane og ikkje nødvendigvis over saksarane. Fleire tidlegare kongar blei kalla rex anglorum eller ein variant av dette omgrepet i overlevande kjelder: Aldfrith av Northumbria av Aldhelm; Æthelred av Mercia i Felix si Vita sancti Guthlaci (Sankt Guthlacs liv); og Æthelbald av Mercia av sankt Bonifatius.
Slekta Wessex
Den ubrotne lista byrjar tradisjonelt med Egbert, som var konge av Wessex frå 802. Han var den første kongen av dette riket som hadde overhøgheit over størsteparten av England. Han sigra over Mercia i 825 og blei bretwalda i 829, men mista seinare makta over Mercia. Alfred den store og sonen hans Edvard den eldre nytta tittelen 'konge over anglosaksarane' (engelsk king of the Anglo-Saxons). Etter at Æthelstan hadde erobra Northumbria i 927 tok han tittelen rex Anglorum ('konge over engelskmennene', engelsk King of the English).
Det finst visse bevis for att Ælfweard av Wessex kan ha vore konge i to veckor 924, mellom faren Edvard den eldre og broren Athelstan, sjølv om han ikkje blei krona. Dette er ikkje godteke av alle historikarar.
Dansk styre
Etter den danske invasjonen i 1013 kom England under dansk styre under og etter regeringstida til Ethelred den villrådige.
Slekta Wessex (gjeninnsett første gongen)
Etter at Sven Tviskjegg døydde vende Ethelred den villrådige tilbake frå eksil og blei gjenutropt til konge den 3. februar 1014. Sonen hans etterfølgde han etter å ha blitt vald til konge av innbyggjarane i London og ein del av Witenagemot, trass i pågåande danske forsøk på å ta tilbake krona frå vestsaksarane.
Slekta Wessex (gjeninnsett andre gongen)
Etter at Hardeknut hadde døydd følgde ei kortvarig saksisk gjentaking av krona mellom 1042 og 1066. Etter det avgjerande slaget ved Hastings blei Vilhelm II av Normandie konge av England.
Den normanniske ætta
Hertug Vilhelm II av Normandie, som var vasall til kongen av Frankrike og søskenbarn til Edvard vedkjennaren, invaderte og erobra England i 1066 og gjorde då flyttinga av den engelske hovudstaden frå Winchester til London permanent. Etter at Harald Godwinson døydde i det avgjerande slaget ved Hastings den 14. oktober, valde den angelsaksiske witanen Edgar den fredlause til konge i staden for Harald, men han lukkast ikkje å stå imot invasjonen og blei aldri krona. Vilhelm blei krona til konge av England på juledagen (25. desember) 1066, og er i dag kjend som Vilhelm erobraren, Vilhelm den uekte eller Vilhelm I.
Frå og med Vilhelm og etterkomarane hans tok dei engelske regentane tok ordenstal på fransk vis, men den eldre tradisjonen med å skilja monarkane ved hjelp av kallenamn døydde ikke ut på grunn av dette.
Omstridd pretendent
Keisarinne Matilda blei utnemnd til tronfølgjar av far sin, Henrik I, og anerkjend av baronane. Då Henrik døydde tok likevel fetteren hennar Stefan av Blois makta. Deretter følgde det engelske anarkiet. Matilda var de facto herskar nokre månader i 1141, men ho blei aldri krona og blir sjeldan teken med på lister over engelske regentar. Tittelen keisarinne kjem av at ho i det første ekteskapet sitt var gift med den tysk-romerske keisaren Henrik V.
Slekta Plantagenet
I november 1153 inngjekk Stefan og Matilda avtalen i Wallingford, der Stefan anerkjende sonen hennar Henrik som tronarving, ettersom hans eigen son hadde døydd.
Slekta Plantagenet utforma det engelske kongelege våpenskjoldet, som vanlegvis viste andre kongarike som dei eller etterkomarane deira hadde erobra eller gjorde krav på, men i lang tid ikkje representerte Irland.
Ludvig VIII av Frankrike styrte kortvarig over halve England frå 1216 til 1217 i slutten av den første  baronkrigen mot kong Johan. Då han marsjerte inn i London med troppane sine blei han ope teken imot av dei opprørske baronane og innbyggjarane i London og utropat (men ikkje krona) til konge i Sankt Paul-katedralen. Mange adelsmenn, mellom dei Alexander II av Skottland for dei engelske besittingane sine, kom saman for å hylla han. Då han underteikna Lambeth-traktaten i 1217 godtok Ludvig imidlertid at han aldri hadde vore legitim herskar over England.
Slekta Lancaster
Denne ætta stamma frå Edvard III sin tredje overlevande son Johan av Gent.
Slekta York
Slekta York stamma frå den fjerde overlevande sonen til Edvard III, Edmund av Langley, 1. hertug av York. Under rosekrigane (1455–1485) veksla trona mellom dei rivaliserande ættene Lancaster og York.
Slekta Tudor
Slekta Tudor stamma på morssida frå John Beaufort, som var ein av dei uekte sønene til Johan av Gent (Johan var i sin tur den tredje overlevande sonen til Edvard III) med Katherine Swynford. Dei som berre stamma frå engelske monarkar gjennom uekte barn kunne vanlegvis ikkje gjera krav på trona, men situasjonen blei komplisert av at Johan og Katherine gifta seg i 1396 (25 år etter at John Beaufort blei fødd). Etter inngåinga av ekteskapet erklærte kyrkja barna til Johan og Katherine retroaktivt ektefødde gjennom ei paveleg bulle same året, og parlamentet gjorde det same gjennom ein lov i 1397. Sidan anerkjende også den ektefødde sonen til Johan, kong Henrik IV, dei andre barna som ektefødde, sjølv om han også erklærte at dei aldri nokonsinne kunne arba trona. Barna og etterkomarane deira, Beaufortætta, heldt seg nært allierte med dei andre etterkomarane til, Lancasterætta.
John Beaufort sitt barnbarn lady Margaret Beaufort gifta seg med Edmund Tudor. Han var son av den walisiske hoffmannen Owain Tewdr (anglisert til Owen Tudor) og Katarina av Valois, som i sin tur var enke etter den lancastriske kong Henrik V. Edmund Tudor og syskena hans var anten uektefødde eller fødde innanfor eit hemmeleg ekteskap, og var avhengige av godvilja til halvbroren kong Henrik VI. Då Lancaster-ætta tapte makta tok Tudor-ætta over. Sonen til Edmund Tudor blei konge under namnet Henrik VII etter at han hadde sigra over Rikard III i slaget ved Bosworth Field i 1485, som enda rosekrigane.
Gjennom brotet mellom Henrik VIII og den katolske kyrkja blei monarken leiar for den anglikanske kyrkja i England og Irland. Tittelen til Elisabet I blei 'overguvernør for den anglikanske kyrkja' (engelsk Supreme Governor of the Church of England).
Edvard VI utnemnde lady Jane Grey til tronfølgjar. Fire dagar etter at han døydde den 6. juli 1553 blei Jane utropt til regjerande dronning. Ni dagar etter utnemninga, den 19. juli, bytta det kongelege rådet (engelsk Privy Council) side og utropte den katolske halvsystera til Edvard VI, Maria, til dronning i staden. Jane blei avrettae i 1554, 16 år gammal. Få historikarar reknar henne som ein legitim monark.
Ifølgje vilkåra for ekteskapet mellom Filip I av Napoli (Filip II av Spania frå og med 15. januar 1556) og dronning Maria I, skulle Maria sine titlar og privilegium tilfalla Filip så lenge ekteskapet varte. Alle offisielle dokument, medrekna lovar stifta av parlamentet, skulle underskrivast med namna til begge og parlamentet skulle samankallast under autoriteten til paret saman. Ein parlamentslov gav han tittelen konge og sa at han "shall aid her Highness ... in the happy administration of her Grace’s realms and dominions") (sjølv om loven andre stader oppgav at Maria skulle vera dronning åleine). Uansett skulle Filip regjera saman med kona si. Ettersom den nye kongen av England ikkje kunne lesa engelsk, blei det gjeve ordre om at alle statsaffærer skulle omtalast på latin eller spansk.  Myntar blei prega med ansikta til både Maria og Filip og det engelske riksvåpenet sett saman med våpenet til Filip for å visa til samregjeringa deira.  Lovar som gjorde det til høgforræderi å fornekta den kongelege autoriteten til Filip blei innførte i England og Irland. I 1555 gav pave Paulus IV ut ein bulle der Filip og Maria blei erkjende som rettmessig konge og dronning av Irland.
Slekta Stuart
Etter at Elisabet I døydde utan arvingar i 1603 blei ho etterfølgd av den skotske kongen Jakob VI, som blei Jakob I gjennom kroneunionen. Jakob stamma frå Tudor-ætta gjennom oldemora Margaret Tudor, som var eldste dotter av Henrik VII. I 1604 tok han tittelen konge av Storbritannia, men dei to parlamenta (det engelske og det skotske) blei verande separate.
Samveldet
Det var ingen regjerande monark mellom avrettinga av Karl I i 1649 og gjeninnsetjinga av kong Karl II i 1660. I staden hadde følgjande personar makta under tittelen lordprotektor frå 1653, under perioden kalla protektoratet.
Slekta Stuart (gjeninnsett)
Etter at monarkiet blei gjeninnsett i 1660 hadde Karl II ei relativt fredeleg regjeringstid, men det var framleis gnissingar mellom protestantar og katolikkar. Då den katolske broren til Karl, Jakob II, kom til makta, braut det ut eit opprør som kulminerte med den ærerike revolusjonen i 1688, då parlamentet tok retten til å godkjenna monarken.
Unionslovane
Unionslovane var eit par lovar vedtekne av det engelske og det skotske parlamentet som sameinte Kongeriket England og Kongeriket Skottland, to tidlegare suverene statar, til eit land med namnet Kongeriket Storbritannia.
Dei to landa hadde hatt same regent i rundt 100 år (sidan sameiningar av kronene i 1603, då kong Jakob VI av Skottland arva den engelske trona frå Elisabet I). Fram til 1707 var det likevel snakk om to separate kroner på same hovud. Ein hadde gjort tre forsøk, i 1606, 1667 og 1689, på å sameina dei to landa gjennom lovar, men det var ikkje før tidleg på 1700-talet at tanken hadde støtte i begge parlamenta.
Titlar
Standardtittelen for alle monarkar frå Alfred den store på slutten av 800-talet til kong Johan i byrjinga av 1200-talet var Rex Anglorum ('konge av engelskmennene', engelsk King of the English). I tillegg tok mange av dei førnormanniske angelsaksiske kongane andre titlar:
Under normannartida blei Rex Anglorum verande standard, men tidvis nytta ein også Rex Anglie (Konge av England, engelsk King of England). Keisarinne Matilda kalla seg Domina Anglorum ('frue av engelskmennene', engelsk Lady of the English).
Frå kong Johans tid og seinare blei alle eldre titlar avskaffa til fordel for Rex Anglie, eller Regina Anglie ('dronning av England', engelsk Queen of England) for kvinner.
I 1604 tok Jakob I, som hadde arva den engelske trona året før, tittelen (no vanlegvis skriven på engelsk heller ennn latin) 'Konge av Storbritannia' (engelske King of Great Britain). Det engelske og skotske parlamentet anerkjende likevel ikkje denne tittelen før Unionslovane frå 1707 under dronning Anna.
Fiskegarn
Fiskegarn eller fiskenett er ein type fangstgarn ein bruker ved garnfiske. Det er eit nett som kan fanga eller sperra inne og samla fisk. Fiskegarn blei tradisjonelt laga ved å knyta relativt tynn tråd til eit nett av maskar. Nyare fiskegarn er normalt laga av nylon eller andre polyamid. Nett av organiske polyamid, slik som ull eller silke, var vanlege inntil nyleg, og er fortsatt i bruk i nokre område.
Eit fiskenett har typisk søkker nedst og flytarar øvst for å stå loddrett i vatnet. Ein kan også festa det til ei flyteline i toppen og synkeline i botnen. Søkker i dag er som oftast av bly og flytarane, kavlene, av plastskum eller hole plastsylindrar. På eldre garn var flytarane ofte laga av kork eller glaskuler (kjende som garnkuler).
Nokre typar garn er fjordgarn/torskegarn, trollgarn og krabbegarn.
NM i roing 1969
Noregsmeisterskapen i roing 1969 fann stad i Horten sundag 3. august 1969. Mennene tevla i åtte ulike båtklassar og kvinnene i tre. Ormsund Roklubb vart tildelt kongepokalen for sigeren i Firar med styrmann.
Singlesculler
<br style="clear:both;" />
Heilage Marta, mor til Simeon stylitten
Marta, mor til Simeon stylitten, er ein helgen i ortodoks kristendom. Festdagen hennar er 4. juli (ofte etter den julianske kalenderen, som tilsvarer 17. juli i den gregorianske).
NM i roing 1969
Dobbeltsculler
<br style="clear:both;" />
Heilage Marta, mor til Simeon stylitten
Liv
Marta vart fødd i Antiokia og levde på 500-talet. Frå ungdomen skal ho ha ønska å bli nonne, men foreldra hennar overtalte ho til å gifte seg. Marta vart enkje ung, og strevde med å oppdra sonen Simeon. Gjennom flittig bøn og vitjingar til kyrkjer vart ho eit døme for etterfølgje for sonen. Ho var gjevmild mot fattige, vitja sjukehus, tente dei sjuke, gravla dei døde og hjelpte menneske som ønskt å bli døypte.
NM i roing 1969
Toar utan styrmann
<br style="clear:both;" />
Heilage Marta, mor til Simeon stylitten
Liv
Den heilage Marta døydde fredeleg i 551. Kroppen hennar vart gravlagd på fjellet Divnaja, ein stad der sonen hennar, søylehelgenen Simeon, utførte handlingar.
NM i roing 1969
Toar med styrmann
<br style="clear:both;" />
Firar utan styrmann
<br style="clear:both;" />
Firar med styrmann
<br style="clear:both;" />
Firar innriggar
<br style="clear:both;" />
Åttar
<br style="clear:both;" />
Singlesculler
Tidene vart ikkje registrert «grunna uhell» <br style="clear:both;" />
911 Agamemnon
911 Agamemnon er ein jupitertrojan og ligg i eitt av lagrangepunkta til Jupiter. Han blei oppdaga den 19. mars 1919 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
NM i roing 1969
Kjelder
Sportsboken 1969. Norsk kunstforlag. Oslo 1969.
Hans Bethe
Bethe vart i 1984 utnemnd til den tyske ordenen Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste.
NM i sykling 1969 på landeveg
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1969 fann stad i Horten laurdag 2. august 1969.
Kjelder
Sportsboken 1969. Norsk kunstforlag. Oslo 1969.
Langvatnet i Vefsn
Langvatnet (sørsamisk Guhkiesjaevrie) er ein langstrekt innsjø i Vefsn. Langvatnet er oppdemt og gjev drikkevatn til delar av Vefsn med Mosjøen. Frå Langvatnet renn elva Skjerva som har sine kjelder i vatna på Reinfjellet.
Langvatnet er òg namnet på garden som ligg for nordenden av vatnet, synst i Austerbygda i Vefsn kommune. Garden Langvatnet ligg 297 moh. Han fekk vegsamband til Mosjøen midt på 1960-talet. Til byen er det om lag 12 km etter kommunal veg og fylkesveg 249.
Langvatnet hadde tidlegare kaffiservering på søndagar i skisesongen, ein tradisjon eigarane har teke opp att i nyare tid. Frå Mosjøen er det ei snau mil på ski over Mosåsen. Langvatnet er eit høveleg utgangspunkt for skiturar til Tolvtuva på Reinfjellet.
Massakren ved Wounded Knee
Massakren ved Wounded Knee, også kalla «Slaget ved Wounded Knee», var den siste væpna samanstøyten mellom den innfødde lakota-nasjonen (sioux, dakota) og USA. Den skjedde ved Wounded Knee i Dakota-territoriet den 29. desember 1890. Den amerikanske hæren brukte Hotchkiss-maskinkanonar som skaut topunds eksplosive granatar femti gonger i minuttet, medan lakotakrigarane generelt var dårleg væpna.
Tak
Tak på ein bygning er fyrst og fremst den eller dei øvste tekkjande konstruksjonane på bygningen. Dessutan vert nemninga tak nytta i daglegtale om det som på fagspråket heiter himling, dei vil seie skiljet mellom rommet i bygningen og sjølve takkonstruksjonen, eller undersida av skilja mellom etasjane i bygningen. Til dømes vert nemninga kjøkentaket eller taket i kjøkenet nytta om himlingen i kjøkenet. Tilsvarande gjeld for andre rom, og for himlingane i dei einskilde etasjane høve til kvarandre, som taket i kjellaren, taket i fyrste etasje osb.
Det ytre taket kan ha særs ulike utformingar frå bygning til bygning, og med takflatene tekte med materialar av ulike slag for å halde dei tette mot vêr og vind, og dessutan kan hende gje eit særs staseleg inntrykk.
Ordet «tak»
Nemninga «tak» vert òg nytta på tilsvarande vis om anna enn taket i eller på bygningar: taket på ein bil, taket på vognene i eit jarnbanetog osb. Ein talar òg om tak i naturlege grotter eller holer, eller i utsprengde fjellrom og tunnelar.
Taket er eit av dei elementa i bygningen som vert nytta som bilete i ymse samanhengar for å gjere greie for noko: «Å stange hovudet i taket» tyder at ein ikkje kjem nokon veg med det ein har sett seg føre; at det er «stor takhøgd» eller «høgt under taket» i til dømes ein organisasjon eller eit politisk parti, tyder at det er rom for ulike meiningar og avvikande oppfatningar i organisasjonen, i motsetnad til i dei organisasjonane «der takhøgda er låg» eller «der det er lågt under taket»; «å setje eit tak på kostnadene» tyder å setje grensa for storleiken på kostnadene; «å bu under same tak» tyder å bu i same hus eller ilag med ein annan. I samband med høge fjell kan det verte tala i poetiske vendingar om tak, som til dømes at fjellmassivet Himalaya er «verdas tak», eller Galdhøpiggen er «Noregs tak».
Materiale
Som taktekking er nytta tilhogd skiferstein, metallplater (til dømes av koparblekk), takpanner av tegl (som kan vere farga og glaserte) eller av betong, takpapp i ymse variantar osb. Frå gamalt av har steinheller vore nytta som taktekking, eller høveleg tjukke, tilskorne trespon, som til dømes på taka på dei norske stavkyrkjene. Bjørkenever (bark frå bjørk) med eit lag grastorv over, såkalla torvtak, er òg ei taktekkingsmetode med lange tradisjonar, ikkje minst i Noreg. I moderne tid har ein omforma torvtak til ulike typar grønt tak med levande vekstar på.
Mange ulike plantemateriale har vore brukt oppå tak. Mange stader i Sør-Skandinavia og på kontinentet var det vanleg å tekke taka på bondegardane med takrøyr, eit to til tre meter høgt gras som veks i myrar, grunne sjøar og ved havstrender, og som under visse føresetnader er særs godt egna til taktekking om det vert handsama og lagt på plass på rett vis. I tropiske område der det veks palmetre har ein ofte nytta palmegreinene til å tekka tak med.
Massakren ved Wounded Knee
Alt den 15. desember var hovdingen for lakotanasjonen, Sitting Bull, blitt drepen av føderale offiserar. Halvbror hans, Big Foot, blei vald til ny leiar. På veg for å hjelpe med-hovding Red Cloud med å få til fred med dei kvite amerikanarane, blei Big Foot avskoren av major Samuel Whitside frå det 7. kavaleriet (som tidlegare hadde blitt leidd av den berømte eller berykta general George Armstrong Custer, som fall i slaget ved Little Big Horn i 1876).
Tilsynelatande storleiksklasse
Tilsynelatande storleiksklasse vert nytta i astronomien og gir eit mål for kor sterkt lyset som når oss frå ei gitt stjerne er. Allereie i oldtida hadde Klaudios Ptolemaios klassifisert dei synlege stjernene i seks klassar, slik at dei 15 best synlege høyrte til klasse 1, medan dei svakaste stjernene, som så vidt kunne skimtast, høyrte til klasse 6. I det 19. århundre vart det så laga ein ny skala, som var basert på fotometrisk måling av lysintensitetar og som mest mogleg skulle avspeila den tradisjonelle skalaen frå ein til seks. Ein fann då ut at, sidan auget reagerte nokolunde logaritmisk på synsinntrykk av forskjellig styrke, kunne ein nytta ein logaritmisk skala til å definera storleiksklassane som funksjon av observert lysstyrke. Dersom lyset som blir motteke frå to stjerner har intensitetane I1 og I2, så definerte ein differansen mellom deira tilsynelatande storleiksklassar, m1 og m2, ved formelen
der \lg er logaritmen med grunntal 10. Faktoren 2,5 blei vald fordi ein hadde slått fast at lyset frå ein svak stjerne (klasse 6) hadde ein intensitet som var omtrent hundrendeparten av intensiteten av lyset som når oss frå ein klar stjerne (klasse 1). Set ein inn i formelen I1/I2 = 100, så får ein at dei to stjernene ligg akkurat 5 storleiksklassar ifrå kvarandre. Denne definisjonen blei innført av N. G. Pogson i 1854. På fransk heiter det «magnitude apparente», på engelsk «apparent magnitude», eller berre «magnitude», då det der er underforstått at det meines «apparent». På nederlandsk heiter det «schijnbare helderheid» og på tysk «scheinbare Helligkeit».
Tak
Hovudtypar av yttertak på bygningar
I arkitekturen er taket på bygningen ofte nytta som eit viktig arkitektonisk element som skal samsvare estetisk med bygningen elles, og i aktuelle høve gjere sitt til å signalisere eller framheve den funksjonen og statusen som bygningen er meint å markere. På eit prestisjebygg kan taka gjerne ha vorte gjort til ein særs synleg part av bygningen, utforma med stor fantasi innanfor visse meir eller mindre faste grenser og i samsvar med visse formelle eller tradisjonelle reglar, og gjerne med dei kuplar, tårn og ymse dekorativt utstyr som høyrde tida til. Men innanfor eit stort register av variasjonar, kan ein rekne opp eit fåtal hovudformer av tak, nokre med særs lange tradisjonar:
Tilsynelatande storleiksklasse
Absolutt storleiksklasse bygger på Pogsons formel, idet ein tenkjer seg stjerna observert frå ein standard astronomisk avstand på 10 parsec. Den tenkte, derfrå observerte, storleiksklassen kallast stjernas absolutte storleiksklasse, symbol M. Idet ei stjernes lysintensitet minker omvendt proporsjonalt med kvadratet av avstanden, får ein då følgjande formel for samanhengen mellom absolutt og tilsynelatande storleiksklasse:
der p er stjernas parallakse, som er stjernas avstand frå vårt solsystem målt i parsec.
Massakren ved Wounded Knee
Whitside overførte Big Foot til ein arme-ambulanse på grunn av alvorleg lungebetennelse, og eskorterte dei innfødde amerikanarane («indianarane») til ein foreløpig leir ved Wounded Knee Creek. Hæren gav lakotaene nokre telt og litt mat, og talde dei. Det var 120 menner og 230 kvinner og barn. Neste morgon såg laktoaene at fleire kavalerisoldatar med Hotchkisskanonar hadde komme i løpet av natta. Kanonane blei sett opp på ein låg ås rett over leiren. John W. Forsyth hadde no tatt kommandoen over soldatane. Han informerte om at lakotaene skulle takast til ein militærleir i Omaha i Nebraska.
Estisk litteratur
Estisk litteratur er folkedikting og kunstdikting frå Estland. Medan folkediktinga har lange røter, er det meste av kunstdiktinga frå 1800-talet og seinare. Den estiske litteraturen har fyrst i den siste tida vorte omsett til norsk. Særleg Turid Farbregd har gjort ein stor innsats for å formidle denne litteraturen i norsk språkdrakt. Det er berre om lag éin million estisktalande, så språket er eit lite språk.
Massakren ved Wounded Knee
Hæravdelinga fekk ordre om å avvæpne lakotaene, som no blei sedde på som fangar. Dei innfødde amerikanarane hadde valt å overgi seg utan motstand kvelden før. Soldatane gjorde ikkje forsøk på å avvæpne dei da. Men om morgonen blei lakotaene kalla inn til møte i leiren, fekk nokre soldatrasjonar og beskjed om å levere inn alle skytevåpen. Da soldatane ikkje var nøgde med mengda våpen dei fekk i den frivillige overleveringa, begynte dei å gjennomsøke telta, og fjerna alt som kunne brukast som våpen, blant anna ekstra teltstenger og småøksar til vedhogging. Så begynte soldatane å undersøke krigarane personleg. I denne prosessen blei lakotaene meir og meir irriterte og uregjerlege, ifølgje hæren sine eigne rapportar.
Estisk litteratur
Estisk folkedikting
Det finst folkedikting frå Estland som strekkjer seg tilbake til 500 f.Kr. Perioden 800–1200 hadde også mykje eldre folkedikting. På 1700–1800-talet oppstod det ei nyare folkedikting. Då skjedde det også ei nasjonal oppvakning i landet. Denne førte til eit innsamlingsarbeid som framleis er i gang. På grunnlag av folkelege dikt og prosaforteljingar skapte legen Friedrich Reinhold Kreutzwald (1803–1882) Kalevipoeg. Dette verket har fått status som nasjonalepos. Det innleidde nasjonalromantikken i Estland.
Massakren ved Wounded Knee
Den siste krigaren soldatane prøvde å avvæpne var Black Coyote. Nokre skildringar hevdar han var døv eller hemma på anna vis, men same korleis det er med det, så var avvæpninga ikkje vellykka, og eit våpen blei avfyrt. Andre soldatar oppe på åsen begynte da å avfyre hotchkisskanonane. Det blei kaos, soldatane ned i leiren blei fanga i krysselden, og lakotakrigarane sprang for å finne att dei avleverte våpna sine.
Hussmett
Hussmett (Troglodytes aedon) er ein mykje liten songfugl i gjerdesmettfamilien, Troglodytidae. Leveområdet er frå Canada i nord ned til sørlegste Sør-Amerika, og fuglen finst i dei fleste forstadsområde eller område med folkesetnad der han ofte den mest vanlege gjerdesmettarten. Taksonomien er særs kompleks og nokre grupper av underartar vert ofte sett på som sjølvstendige artar.
Estisk litteratur
Estisk kunstdikting før 1917
Mot slutten av 1800-talet prega Eduard Vilde estisk litteratur. Han skreiv realistisk og med utgangspunkt i samfunnstilhøva på 1800-talet og var ein dyktig forteljar. Men frå 1880 var det ikkje lov å bruke estisk språk i administrasjon og undervisning i landet.
Massakren ved Wounded Knee
Da skytinga stansa, låg 153 lakotaer døde, og likeins 25 amerikanske soldatar. Big Foot var blant dei døde. Det er truleg at fleirtalet av dei døde soldatane blei drepne i såkalla «friendly fire», altså av sine eigne, men det blei ikkje gjort noka undersøking av dette etterpå. Såra soldatar og innfødde amerikanarar blei frakta i vogner til Pine Ridge. Om lag 50 lakotaer kom dit, men blei haldne utandørs i kulda i påvente av husly. Om lag 150 lakotaer kan ein ikkje gjere greie for. Dei fleste kjeldene trur at dei flykta, og eit ukjent tal av dei døydde av sår og kulde.
Estisk litteratur
Estisk kunstdikting før 1917
Under revolusjonen i 1905 vart estisk igjen eit lovleg språk, og det vart danna ei forfattargruppe som kalla seg «Noor-Eesti» ('Det unge Estland'). Ho var samansett av mellom andre lyrikaren Gustav Suits og Friedebert Tuglas, som skreiv noveller og utvikla ein moderne estisk prosastil. Då den nye bygningen til Vanemuine-teateret vart opna i Tartu i 1906, vart det til inspirasjon for dramatikaren August Kitzberg (1856–1927), som innførte psykologisk drama som sjanger i Estland; best kjend er Varulven (1912). Oskar Luts (1897–1953) er kjend for dei fargerike skuleskildringane sine i Vår (1912–13).
Massakren ved Wounded Knee
Dei døde lakotaene som låg att i den opphavlege leiren blei lagde i ei fellesgrav. Den amerikanske hæren erklærte at Forsyth ikkje hadde gjort nokon feil. Reaksjonane i den amerikanske offentlegheita var generelt sett positive. 20 soldatar fekk Kongressen sin æresmedalje. Redaktør L. Frank Baum, seinare berømt forfattar av «Trollmannen frå Oz», skreiv i Aberdeen Saturday Pioneer den 3. januar 1891:
Estisk litteratur
Sjølvstendetida 1917–1940
I denne perioden fekk estisk litteratur ein sterk vekst. Nokre av forfattarane som verka i denne perioden er Anton Hansen Tammsaare (1878–1940), Karl August Hindrey (1875–1947) og lyrikaren Marie Under (1883–1980). Ein annan lyrikar var Ants Oras, som redigerte antologien Arbujad (Sannsigerne) frå 1938. Tammsaare skreiv romanen Sannhet og rett i fem bind frå 1926 til 1933, og denne vert vurdert som eit høgdepunkt i estisk prosakunst.
Massakren ved Wounded Knee
Sist på 1900-talet var tonen blitt meir kritisk. Mange meiner hendinga er ein av dei verste massakrane i USA si historie. Hendinga er blitt minna i ein folkesong av Buffy Sainte-Marie, og i ei bok av historikaren Dee Brown kalla Bury My Heart At Wounded Knee. Både Sainte-Marie og Brown er elles av innfødd amerikansk opphav.
Estisk litteratur
Under sovjetisk okkupasjon
I 1940 vart Estland okkupert av Sovjetunionen og frå 1941 til 1944 av Tyskland. I denne tida flykta mange forfattarar. Nokre kom til Sverige. Lyrikaren Bernard Kangro var sjef for eit estisk forlag i Lund med mange utgjevingar. Det var også eit estisk forlag i Toronto i Canada. Fyrst mot slutten av 1950-åra kom det til ei fornying av litteraturen inne i landet. Denne var det Ain Kaalep (1926– ), Ellen Niit (1928– ) og Jaan Kross (1920–2007) som stod for.
Massakren ved Wounded Knee
Historisk sett er massakren ved Wounded Knee rekna som sluttpunktet på «Indianarkrigane», serien av konfliktar mellom kolonitroppar og US-amerikanske soldatar på den eine sida og urfolket på den andre sidan 1600-talet, konfliktar som enda med total US-amerikansk dominans i det såkalla grenselandet («The Frontier»).
Estisk litteratur
Under sovjetisk okkupasjon
På 1960-talet fekk Uku Masing (1909–1985) ei sentral rolle. Delar av den litterære produksjonen til Arthur Alliksaar kom ut posthumt. Betti Alver var ein annan viktig poet. Andre kvinner som skreiv lyrikk var Lilli Promet (1922–2007) og Aimée Beekman (1933– ). Viivi Luik (1946– ) sin roman Den sjuande fredsvåren vekte sensasjon i 1985 (omsett til norsk i 1988) med omtale av emne frå estisk historie under Stalin.
Massakren ved Wounded Knee
Meir enn 80 år etter massakren, frå 27. februar 1973, var Wounded Knee også åstad for ein konflikt som vara i 71 dagar mellom føderale styresmakter og medlemmer av American Indian Movement.
Arild Sandvold
Arild Edvin Sandvold var ein norsk organist og komponist frå Oslo. Størstedelen av virket sitt gjorde han som organist i Oslo domkyrkje og som orgellærar på Oslo Musikkonservatorium (no Noregs Musikkhøgskule) i meir enn 50 år.
Estisk litteratur
Eit sjølvstendig Estland
Etter 50 år som sovjetrepublikk vart Estland sjølvstendig i 1991. I åra etter lausrivinga frå Sovjetunionen har fleire forfattarar vorte omsette til norsk. Det gjeld mellom andre Andrus Kivirähk (1970– ), Emil Tode (1962– ), Mati Unt (1944– ), Jaan Kaplinski (1941– ) og Sofi Oksanen (1977– ).
912 Maritima
912 Maritima er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. april 1919 av Friedrich Karl Arnold Schwmann ifrå Hamburger Sternwarte.