cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Planeten Neptun
Neptun (symbol: ) er den åttande planeten frå sola og den ytste av dei fire store gassplanetane. Han vart oppdaga i 1846 og har namnet sitt frå den romerske havguden. Dvergplaneten Pluto har ein avlang bane som kryssar banen til Neptun, slik at Pluto i periodar er nærare sola enn Neptun. Dette var tilfelle i åra 1979–1999.
Med ein maksimal lysstyrke på 7,8 er ikkje Neptun synleg med det blotte auga, men synest i teleskop som ei lita, djupt blå skive. Neptun har ein ekvatordiameter på 49 528 km og inneheld 17 147 jordmassar. Middelavstanden frå sola er 30,06 jordbaneradiar. Det er observert eit svakt magnetfelt rundt Neptun. Kunnskapane våre om planeten kjem i stor grad frå observasjonar av den amerikanske romsonden Voyager 2, som flydde nær opptil Neptun i august 1989. Fleire av bileta som Voyager 2 tok, viste ein stor mørk flekk som i storleik kunne minne om den raude flekken på Jupiter. Men denne mørke flekken er ikkje ein storm som på Jupiter, men heller eit område med anna atmosfæresamansetting. Da romteleskopet Hubble vart retta mot Neptun i 1994 hadde den mørke flekken forsvunne. Til gjengjeld var det ein tilsvarande flekk ein annan stad på planeten.
Neptun liknar mykje på Uranus.
Historie
Neptun vart oppdaga i 1846 av Johann Galle etter rettleiing av Urbain Le Verrier, som rekna ut plasseringa til planeten på grunn av uregelmessig rørsle i banen til Uranus. Ei uavhengig utrekning av gjort av John Couch Adams.
Indre struktur
Den avgrensa kjennskapen til det indre av Neptun er basert på modellutrekningar på grunnlag av målingar av samansetjinga til atmosfæren, storleiken, forma, rotasjonen, massen og gravitasjonsfeltet til planeten. Ein trur at planeten har ein liten kjerne av silikat, omgjeve av ei blanding av silikat og vassis og hydrogen og helium lengst ute. Planeten har inga fast overflate. Planetskiva som framtrer i teleskop, er ei avbilding av det øvste atmosfærelaget.
Ringar og månar
Neptun har éin stor måne: I tillegg har han 12 små satellittar. Somme av desse går i bane same vegen som planeten roterer, og somme går i motsett retning. Dei satellittane (i tillegg til Triton) som har fått endelege namn, er:
Kjelder
Aksnes, Kaare. (31. mars 2016). Neptun: planet. I Store norske leksikon. Henta 2. juli 2016 frå https://snl.no/Neptun%2Fplanet.
Bartre
Bartre (Pinophyta) er nakenfrøplantar som finst mest overalt i verda (unnateke polane, ørken og nokre øyer.) Bartrea er kjenneteikna av nål- eller skjelforma blad. Rekkja inneheld dei største, lengstlevande og høgste levande organismane i verda.
Det er ikkje fullstendig semje om den innbyrdes klassifiseringa av bartre. Alle er samde om at rekkja Pinophyta inneheld berre éin klasse, Pinopsida. Denne klassa har berre éin nolevande orden, Pinales, som inneheld seks eller sju familiar. Somme foreslår at familiane Taxaceae og Cephalotaxaceae skal vera i sin eigen orden.
Alle bartre har ved. Flestalle er tre, nokre få er buskar. Bartre har korkje blomar eller frukter i rett biologisk forståing, men dei hannlege og holege kjønnsorgana vert ofte omtalte som blomar, og arillus som blir danna kring frøet hjå somme artar (særleg barlindfamilien) er ofte kalla for frukt. Det er likevel viktig å skilja mellom desse sokalla blomane og fruktene og ekte blomar og frukter, som berre finst hjå dekkfrøplantar.
I likskap med andre nakefrøplanterekkjer er det relativt få bartreartar, ca. 600.
Bartre i Noreg
I Noreg finst ca. 30 bartreartar, frå ti slekter i tre familiar (barlindfamilien, furufamilien og sypressfamilien).
Helge Jordal
Helge Jordal er ein bergensk skodespelar som er kjend for tolkinga si av Jeppe på bjerget og i norske filmar som Orions Belte.
Prisar og utmerkingar
Helge Jordal vann Amandaprisen i klassen beste mannlege hovudrolle i 1985 for rolla hans i Orions belte. I 2009 vann han òg Amandaprisen sin heiderspris saman med Kjersti Holmen og Sverre Anker Ousdal
Kong Harald V utnemnde den 8. juni 2006 Helge Jordal til riddar av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden. Han fekk utmerknaden for den lange og omfattande skodespelarkarrieren hans. Sjølve overrekkinga fann stad 20. juni 2006 i Den Nationale Scene Jordal sin heimby, Bergen.
Mysuholta
Mysuholta er ei lita elv i Ringsaker kommune i Innlandet. Ho kjem frå sørenden av Båshaugtjernet, går først mot sør og så mot aust, og munnar ut vest i Næra. Ho dannar Langtjern, Ertstjern og Lontjern og tar imot ein del mindre tilløp. Breidda er frå 5–8 m. og ho kan vadast inntil myrene på vestsida av Lontjernet.
Klassisk retorikk
Klassisk retorikk vil seie antikkens greske og romerske retorikk.
Ruhr
Ruhr er ei elv i Ruhrområdet i Nordrhein-Westfalen, vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 217 km. Det nærliggande industriområdet er kalla opp etter elva.
Ruhr har utspring i ei høgd på 674 meter over havet nær byen Winterberg i fjellområdet Sauerland, og munnar ut i Rhinen i ei høgd på berre 19 meter nær Duisburg. Ved Mülheim, nær munningen, har elva ei middelvassføring på 79 m³/s.
Elva vert nytta til drikkevatn og har god vasskvalitet, noko som er ironisk sidan ordet «ruhr» på tysk tyder dysenteri. Elvebreidda vert stort sett nytta til fritidsaktivitetar.
Byar
Ruhr renn først gjennom byane Meschede, Arnsberg, Wickede, Fröndenberg, Holzwickede, Iserlohn og Schwerte.
Så markerer elva den sørlege grensa til Ruhrområdet, og renn gjennom Hagen, Dortmund, Herdecke, Wetter, Witten, Bochum, Hattingen, Essen, Mülheim og Duisburg.
Innsjøar
Det er fem reservoar på elva, som ofte vert nytta til fritidsaktivitetar.
Sheikh Ali Al-Thani
Sheikh Ali Al-Thani er ein qatarsk ryttar som konkurrerer i sprangriding.
Prostitusjon i Bergen
Prostitusjon i Bergen har lange tradisjonar attende til mellomalderen. I ein handels- og sjøfartsby som Bergen var det mange folk innom som ville nytta seg av eit mangfaldig uteliv. Bergen var fram til godt ut på 1800-talet den største byen i Noreg, med mykje handelsverksemd mellom anna med Nord-Noreg. Ein uoffisiell del av utelivet er prostitusjon, eller sal av seksuelle tenester. For mange kvinner har slikt sal gjeve meir inntekter enn meir offisielle yrke. Hanseatane på Bryggen i Bergen hadde ikkje lov til å stifta familie medan dei var i teneste. I Øvregaten, bak Bryggen, hadde dei tyske hanseatane sine norske kvinner. Huset Steinkjelleren vart i 1455 omtala både som vertshus og som bordell. I 1556, det første året Christoffer Valkendorf var slottsherre på Bergenhus festning, «lodt hanndt nederbryde mannge af de Horrehuus som stode paa Offuergaden».
Gåsværfjorden
Gåsværfjorden er namnet på to fjordar i Noreg, begge ligg i Nordland.
Oddfjorden
Oddfjorden er ein fjord i Herøy kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 11 km frå området vest for Øksningan ved Sør-Herøya og nordover mellom Gåsvær i vest og Måsvær i aust.
Fjorden startar i sør ved holmane vest for Øksningan og går først mellom holmane Steinan i vest og Vardøya i aust. Vest for Oddfjorden, mellom Steinan og Gåsvær ligg Gåsværfjorden. Aust for Gåsværfjorden går Sildøyfjorden vidare austover.
Cremona
Cremona er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Cremona i regionen Lombardia og har om lag 70 000 innbyggjarar. Han ligg på venstresida av elva Po midt på Posletta.
Antikken
Cremona vart først nemnd som ein busetnad for kenomanarar, ei keltisk stamme som kom til Posletta rundt år 400 fvt. Namnet Cremona vart truleg gjeve til staden av tidlegare busetjarar. I 218 fvt. oppretta romarane ein militærutpost nord for Po. Cremona og den nærliggande Placentia (i dag Piacenza, sør for Po), vart grunnlagd same året. Cremona voks raskt til ein av dei største byane i Nord-Italia sidan han låg langs vegen mellom Genova og Aquileia, Via Postumia. Han gav troppar til Julius Cæsar og hadde drog fordel av styret hans, men sinare støtta dei Marcus Iunius Brutus og det romerske senatet i konflikten deira med Augustus, som vann striden og i år 40 fvt. konfiskerte landområda til Cremona og gav det til mennene sine. Byen haldt fram med å vekse fram til år 69, då han vart øydelagd under det andre slaget ved Bedriacum av troppane til Vespasian. Cremona vart gjenoppbygd med hjelp frå Vespasian sjølv, men klarte ikkje å verte like velståande som tidlegare og forsvann frå historia fram til 500-talet, då han var ein utpost for Austromarriket under gotarkrigen.
Mellomalderen
Då langboardane invaderte det meste av Italia på den andre halvdelen av 500-talet var Cremona framleis ein by i Austromarriket som ein del av Eksarkatet Ravenna. I 603 vart han erobra av den lombardiske kongen Agilulf og igjen øydelagd. Området til byen vart delt mellom dei to hertugdøma Brescia og Bergamo. I 615 fekk dronning Theodelinda, som var katolsk og ønskte å vende om folket sitt, bygd opp att byen og gjeninnsette ein biskop der. Biskopen fekk stadig meir makt og vart etter kvart ein vasall under Det tysk-romerske riket etter Karl den store erobra Italia. På denne måten fekk Cremona meir makt og velstand og nokre av biskopane i byen fekk viktige roller på 900- og 1000-talet. Biskop Liutprand av Cremona var eit medlem av keisarhoffet under Sachsen-dynastiet og Olderic fekk gode privilegium for byen sin frå keisar Otto III. Dei økonomiske tilhøva vart enno betre då det vart danna ei hamn ved elva ut av ein tidlegare austromersk festning.
Under Henrik IV nekta Cremona å betale dei harde skattane som riket og biskopen kravde. I følgje segna skal den store gonfaloniere (borgarmeisteren) Giovanni Baldesio av Cremona ha møtt keisaren sjølv i ein duell. Då Henrik vart slått av hesten sin slapp byen å betale skatt i eit år. Første gong ein høyrer om eitt fritt Cremona er i 1093 då byen vart medlem av eit forbund som var mot riket, leia av Mathilde av Kanossa, i lag med Lodi, Milano og Piacenza. Denne konflikten endra med tap for Henrik IV og hans kjende Kanossagang til pave Urban II i 1098. Cremona fekk Insula Fulcheria, området rundt byen Crema som området sitt.
Frå denne tida var den nye kommunen stadig i krig med dei nærliggande byane for å utvide området sitt. I 1107 erobra Cremona byen Tortona, men fire år seinare vart hæren deira kraftig slått nær Bressanoro. Som i mange andre italienske byar var innbyggjarane delt inn i dei to motståande partia, Welf, som var sterkast i den nye bydelen, og Ghibellini, som stod sterkast i den gamle bydelen. Desse to partia var så uforsonlege at førstnemnde bygde eit nytt rådhus, Palazzo Cittanova.
Då Fredrik Barbarossa kom til Italia for å utøvde makta si valde Cremona hans side for å få hans støtte mot Crema, som hadde gjort opprør med hjelp frå Milano. Sigeren som fylgde og den lojale haldninga til keisaren gjorde at Cremona fekk retten til å prege sine eigne myntar i 1154.
Nokre år seinare tok Cremona hemn ved å slå Parma sin hær. Cremona sin hær, under Umberto Pallavicino sin kommando, erobra Parma sin carroccio og i fleire hundreår hang buksene til fienden frå taket på domkyrkja som eit teikn på fienden si audmjuke.
I denne perioden blømde Cremona og nådde eit folketal på 80 000 (til samanlikning er det kring 70 000 i dag) og var ein av dei største byane i Europa.
I 1266 vart Pallavicino kasta ut frå Cremona og Ghibellini-styret enda. I 1276 tok Cavalcabò-familien over styret som signore og dei hadde makta til 1322. I denne perioden vart det bygd fleire flotte bygg i byen, i tillegg til eit nettverk av kanalar som hjelpte jordbruket. 29. november 1322 tok ein mektigare familie over styret, Visconti-familien, og styrte byen dei neste 150 åra, bortsett frå kortare periodar som i 1327 då Ludvig av Bayern styrte, i 1331 då Johan av Böhmen styrte og eit kort avbrekk i 1403 då makta gjekk tilbake til Cavalcabò ein liten periode. 25. juli 1406 vart kaptein Cabrino Fondulo drepen av sin eigen tilsette Ubaldo Cavalcabò i lag med mannlege medlemmer i familien hans. Cavalcabò tok kontroll over Cremona. Seinare måtte han gje byen tilbake til Visconti for 40 000 gylden etter at han ikkje var i stand til å takle oppgåva med å styre byen. Cremona vart så ein del av Hertugdømet Milano, noko dei utanom korte periodar var fram til samlinga av Italia.
Moderne tider
Frå 1499 til 1509 var Cremona underlagd Republikken Venezia. Sigeren til Det italienske forbundet ved Agnadello gav byen tilbake til Hertugdømet Milano. Hertugdømet kom så under Spania etter Noyon-traktaten (1513). Cremona kom først inn under nye herskarar i 1524 då borga Santa Croce overgav seg. Franskmennene vart kasta ut frå hertugdømet to år seinare etter Madrid-traktaten, og Cremona vart så i ein lang periode styrt av utlendingar. Det spanske styret vart middelmådig og etter at hertugdømet kom dårleg ut av svolten i 1628 og pesten i 1630 klarte dei ikkje stå imot ei fransk erobring i 1701 under den spanske arvefølgjekrigen. Hertugdømet vart så underlagt Austerrike 10. april 1707.
Idrettsfag
Idrettsfag er eit utdanningsprogram i den vidaregåande skulen. Programmet er treårig (Vg1, Vg2 og Vg3). Programmet leier til generell studiekompetanse som trengst for å søkje på Høgskule og Universitet. Sentrale idrettsfag i dette Utdanningsprogrammet er dei felles programfaga Treningslære, Aktivitetslære, Treningsleiing og Idrett og samfunn. I tillegg er det dei valfrie programfaga Toppidrett, Breiddeidrett, Friluftsliv og Leiarutvikling. Elevene kan ersatte dei valfrie programfaga med fag frå studiespesialiserande programområde. Tilbodet innan dei valfrie programfaga vil variere frå skule til skule, men dei fleste vil ha Toppidrett, Breddeidrett og studiespesialisarende valfag.
Moelva i Ringsaker
Moelva er ei elv i Ringsaker kommune i Innlandet.
Moelva er verna med omsyn til Verneplan I for vassdrag.
Studentmållaget i Tromsø
Studentmållaget i Tromsø (SmiT) er eit lokallag av Norsk Målungdom (NMU), ungdomsorganisasjonen til Noregs Mållag. Laget femner om fylka Nordland, Troms og Finnmark, men har hovudsakleg aktivitet i Tromsø, knytt til Universitetet i Tromsø (UiT) Noregs arktiske universitet.
Mållaget Heimhug (1898-1980)
Mållaget Heimhug vart skipa ved lærarskolen i Tromsø i 1898, som eit av dei aller første studentmållaga. Dei gav mellom anna ut eit blad som heitte Lauvsprett. Laget var svært aktivt og gav ut eit eige 25-årsskrift i 1923.
Tromsø lærarskole låg nede i 1929-30, men i åra 1930-35 var Heimhug igjen i verksemd. I 1935 var det berre ein klasse ved lærarskolen, og året etter ingen. Det kom ikkje liv att i Heimhug etter 1935. Men i 1946 vart mållaget Heimhug skipa opp att, og laget var i verksemd til 1958
Hausten 1978 vart Heimhug på nytt skipa opp att, men det ser ut til at laget berre var i verksemd eit par år.
Tromsø Student- og Elevmållag (1972-1975), Tromsø Målungdom (1975-2000)
Tromsø Student- og Elevmållag blei skipa i 1972. Laget endra namn til Tromsø Målungdom på årsmøtet sitt 12. februar 1975. Tromsø Målungdom var i verksemd til rundt 2000. Laget rekrutterte medlemmar både frå vidaregåande skolar, høgskole og universitet.
Studentmållaget i Tromsø (1990-2000 og 2014-)
Studentmållaget vart skipa opp att i 2014.
Henry Johansen
Henry Høgfeldt Johansen var ein norsk fotballspelar, landslagsmålvakt i tida 1926-38, samt skihoppar frå Oslo. Han var med på Bronselaget i 1936, og gjekk under kallenamnet «Tippen».
Johansen vart medlem av Vålerengen IF i 1918, då idrettslaget Olymp vart innlema i VIF. Frå 1923 til 1946 spelte han på A-laget til Vålerengen. To kvartfinalar, i 1936 og 1938, var høgdepunkta i hans tid som klubbspelar.
Johansen debuterte på Noregs landslag i 1926, og spelte sin 48. og siste landskamp i 1938. Det store høgdepunktet var fotballturneringa under Sommar-OL 1936 i Berlin, då Noreg overraska stort og vann bronsemedaljen etter sigrar over høvesvis Tyrkia, Tyskland og Polen. Også i fotball-VM 1938 i Frankrike var han Noregs målvakt. «Mange keepere hadde noe å lære av ... hans sikre grep, fine plas[s]eringer og utspill og hans glimrende feltarbeide.», og «det var ikke få landskamper han faktisk vant for Norge». Særleg ry fekk han for sitt spel då Sverige vart slått 4-1 i Göteborg i 1932, og i 2-0-sigeren over Ungarn på heimebane i 1935.
«Tippen» Johansen vart i 1938 tildelt Egebergs ærespris for sine prestasjonar på fotballbana og i hoppbakken.
Årstad Idrettslag
Årstad Idrettslag er eit idrettslag i Bergen, stifta 8. november 1918. Idrettslaget er heimehøyrande i bydelen Årstad, og er aktiv i fotball, handball og orientering.
Poliomyelitt
Poliomyelitt, ofte kalla polio, er ein sjukdom forårsaka av polioviruset. Sjukdommen gjev ofte influensaaktige symptom, men kan i nokre høve gje muskelsvekkingar som fører til lammingar, og kan av og til vera dødeleg. Det finst ingen kur for polio, men på 1950-talet blei det utvikla vaksine. Årlege epidemiar av polio som tok til på slutten av 1800-talet førte til tusentals lammingar, og etterkvart store tiltak mot viruset. I dag er polio utrydda i fleire land, medan WHO, UNICEF og Rotary driv program som har som mål å utrydda sjukdommen.
Oppstadåa
Oppstadåa er ei av to elvar i Noreg som renn begge vegar. Når Glomma mellom Funnefoss kraftverk og Kongsvinger kraftverk ligg høgt renn ho mot nord og når Glomma ligg lågt mot sør. Elva renn frå Storsjøen sørover mot Skarnes.
Poliomyelitt
Årsak og sjukdomsutvikling
Poliovirus er eit RNA-virus av typen Enterovirus som hovudsakleg held til i fordøyingssystemet. Det er svært smittsamt, og kan smitta heile befolkningar i område der det er endemisk. Vanlegvis smitter det gjennom at ein får i seg mat eller vatn som er infisert med avføring, og det har derfor større moglegheit til å spreia seg i område med dårleg kloakk og sanitasjon. Ein får gjerne større symptom jo eldre ein er når ein får sjukdommen. Andre faktorar som kan auka risikoen for infeksjon eller graden av sjukdom er nedsett immunforsvar, underernæring, tonsillektomi, graviditet, muskelskadar og fysisk aktivitet like etter at lamming har oppstått.
Årstad Idrettslag
Fotballaget Årstad spelte i Hovedserien i fire sesongar på 1950-talet: 1951/52 og 1952/53, samt 1956/57 og 1958/59. Etter nedrykk frå 2. divisjon i 1965 har Årstad alltid spelt i lokale seriar. Landslagsspelaren Trygve Andersen var Årstad-spelar fram til 1960.
Poliomyelitt
Årsak og sjukdomsutvikling
Viruset kjem inn i kroppen gjennom munnen, der det infiserer svelget og slimhinnene i heile tarmkanalen. Etter om lag ei veke spreier det seg frå fordøyingssystemet til mandlane, lymfevev og lymfeknutar. Deretter blir det teke opp i blodet. Viruset kan fortsetja å formeira seg i blod- og lymfesystemet i fleire veker. I nokre høve kan viruset gå inn i sentralnervesystemet. 1 % av infeksjonane fører med seg skade på motoriske nervar i ryggmergen, hjernestammen og hjernebarken. Dette fører til lammande polio.
Oppstadåa
Flaum
Det er gjerne to vårflaumar i elva, ein når låglandssnøen smeltar, og ein når vatnet kjem frå fjellet, gjerne kalla Hegge-flaumen.
Poliomyelitt
Kamp mot sjukdommen
Polio blei erklært utrydda i Amerika i 1994, ei gruppe stillehavsland som omfatta Australia og Kina i 2000, og i Europa i 2002. I 2006 var sjukdommen utbreidd i berre fire land: Afghanistan, Pakistan, India (delstatane Uttar Pradesh og Bihar) og Nigeria. I Amerika har det også oppstått mindre nye utbrot.
Oppstadåa
Flaum
Området rundt elva vart sterkt råka av flaumen Vesleofsen i 1995. Kor høgt vatnet stod kan ein sjå avmerkt på kyrkjemuren ved Oppstad kyrkje, som ligg ved elvekanten.
Frida
Frid, Frida og Fride er kvinnenamn danna som kortformer av namn med desse endingane, og finst som namnedelar i ei rekkje namn, der Frid òg kan vera førsteledd. Frida har namnedag den 10. oktober i Noreg.
Oppstadåa
Historie
Det var tidlegare tømmerfløyting på Oppstadåa, og nokre stader kan ein sjå rester etter der ein har velta tømmeret uti og der det har vore opplagsplasser for tømmeret.
Frida
Ordsoge
Namna kan koma frå det norrøne fríðr, 'vakker' eller fröðr, 'fred'. Denne namnedelen finn ein som førsteledd, men særleg som sisteledd i kvinnenamn som Annfrid, Eldrid, Kjellfrid, Målfrid, Møyfrid, Solfrid og Snefrid, og i mannsnamn som Fridtjof og Fridgeir.
Oppstadåa
Historie
Elva var i gamle dagar ei viktig ferdselsåre mellom Sør-Odal og Nord-Odal, og rutebåtane «Odølingen» og MS «Storsjø» frakta folk og varer.
Traktorgravar
Traktorgravar er ein robust traktor med bakmontert gravemaskin og frontlastar. Dei skil seg frå landbrukstraktorar med at dei har ein meir robust byggemåte. Skilnadane i høve til rundtsvingande gravemaskiner er at traktorgravarar er utstyrte med frontlastar og at den horisontale arbeidsvinkelen er avgrensa til om lag 180°.
Oppstadåa
Anna
I ei grein av Oppstadåa - Vesleåa - ligg ei småbåthamn ved Ringås. Elva har òg god tilkomst til bade- og fiskeplassar.
Traktorgravar
Byggemåte
Traktorgravarar er oppbygde med ein hydraulisk manøvrert hovudbom, med ein mindre hydraulisk manøvrert vippebom på enden. På enden av vippebommen sit skuffa, som òg vert operert med ein hydraulisk sylinder. Hovudbommen kan dreiast til sida, som vist i figur 2. For at traktoren skal stå stødig under gravearbeidet er dei utrusta med hydraulisk manøvrerte støttelabbar, figur 3.
Frida
Ordsoge
Frida eller Frieda kan òg vera danna av tyske namn som inneheld fried, 'fred'. Desse har òg gjeve kortnamnet Fred.
Traktorgravar
Byggemåte
Traktorgravarar vert ofte nytta til mindre arbeid i samband med vegarbeid, på byggeplassar, og liknande. Ofte er det viktig å vera i stand til å grava tett inntil veggar og murar. Mange mindre traktorgravarar er difor utstyrte med hydraulisk sidevegs forflytting av graveaggregatet, som vist i figur 3.
Soge
Dei fyrste traktorgravarane var monterte på ei vogn som vart slepa etter traktoren og vart opererte med vinsjar og ståltau. På 1950-talet vart det vanleg med hydraulisk opererte bakmonterte gravemaskinar.
I Noreg var det både importerte og norskproduserte traktormonterte gravemaskinar i sal. Eikmaskin AS i Stavanger produserte gravemaskiner og frontlastarar under varemerket Sesam og Hamjern på Hamar produserte i fleire år gravemaskiner for traktor. Hymas-maskinene var òg populære og hadde ein stor marknadsdel.
Frida
Kjelder
Frida Frida Frida (desambiguación) Frida
Traktorgravar
Soge
På 1950-talet var det vanleg å utstyra traktorgravarar med frontmontert skjer, som kunne nyttast for attfylling av grøfter, flytting av jord- og steinmassar, o.l. På 1960-talet vart det meir vanleg med kraftige frontlastarar, som i tillegg kunne nyttast for å lessa jord- og steinmassar på lastebilar og traktortilhengarar, eller for transport over korte avstandar.
Poliomyelitt
Poliotilfelle
Fleire kjende menneske har hatt polio, mellom anna idrettsfolka Ray Ewry, Wilma Rudolph og B.S. Chandrasekhar, forfattaren Bapsi Sidhwa, musikaren Itzhak Perlman, målaren Frida Kahlo og skodespelaren Mia Farrow. Den amerikanske presidenten Franklin D. Roosevelt var også lenge kjend for å ha blitt lamma av polio, men seinare diagnosar har peikt på Guillain-Barrés syndrom som meir sannsynleg.
Pteleós
Pteleós (gresk Πτελεός) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Pteleós inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Almyrós.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Pteleós 2 485 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 140 innbyggjarar.
Traktorgravar
Soge
Utover 1960-talet tok mange traktorprodusentar til med å levera forsterka industriversjonar av jordbrukstraktorane sine. Det var i fyrste rekke akslingar og dekk som var kraftigare enn på jordbrukstraktorane, med det var òg vanleg å utstyra industritraktorane med beskyttelsesplater, hydraulisk hjelpestyring, innkledde førarhus, arbeidsljos, osb. Mange industritraktorar vart òg leverte med hydrodynamiske dreiemomentomformarar og hydraulisk manøvrerte snøggir. Fleire traktorprodusentar leverte traktorgravarar baserte på slike industritraktorar. Desse vart etter kvart meir og meir spesialiserte og utvikla seg etter kvart til dagens moderne traktorgravarar. I dag er så godt som alle traktorgravarane bygde for føremålet heilt frå starten av. Det er vanleg med firehjulsdrift og medan somme er utstyrte med rammestyring, som Huddig-maskina vist i figur 1, har andre framhjulstyring, som Hidromek-maskina vist i figur 4.
Det finst framleis nokre mindre bakmonterte gravemaskiner tilpassa jordbrukstraktorar på marknaden. Dette er små maskiner monterte i trepunktsopphenget til traktoren. Dei er konstruerte for å utføra lettare gravearbeid, som det ikkje svarar deg å nytta større maskiner til.
Bruksområde
Dei fyrste traktorgravarane vart for det meste nytta til grøfting og lettare planeringsarbeid. Etter kvart vart dei teke i bruk til vegarbeid, tomtegraving, o.l. Andre viktig arbeidsoppgåver har vore dyrkingsarbeid, grøfting av myr for å auka tilveksten av skog, opparbeiding av skogsvegar, osb. På 1950-talet vart mange traktorgravarar utstyrte med halvbelte, noko som auka framkomlegheita i terrenget og auka bereevna på myr. Halvbelta hadde nokre ulemper, som dårlegare manøvreringsevne og auka slitasje på bremsane på grunn av at det var naudsynt å nytta styrebremsane. Då det mot slutten av 1960-talet vart vanleg med firehjulsdrift vart det difor slutt på å nytta halvbelte.
Traktorgravarar kan ikkje konkurrera med sjølvgåande gravemaskinar for større arbeidsoppgåver, men for mindre oppgåver der større maskiner ofte ikkje kjem til er dei konkurransedyktige. Kombinasjonen med bakmontert gravemaskin og frontlastar gjev dei òg ein føremon i mange samanhengar. Dessutan er dei lette å flytta frå plass til plass. Dei møter likevel sterk konkurranse frå små rundtsvingande gravemaskiner på hjul.
Ekstrautstyr
Det vert produsert mange forskjellige spesialskuffer til traktorgravarar: smale skuffer for legging av kabel, breie planeringsskuffer, skuffer med rist i botnen for fjerning av stein, vridbare skuffer, osb. Slaghammarar vert òg ofte monterte på traktorgravarar.
Volme
Volme er ei elv i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Ruhr frå høgre med ei lengd på 50 km, der 21 km er innanfor bygrensene til Hagen. Ho har sitt utspring 480 meter over havet i den søraustlege delen av Ruhrområdet og renn gjennom kommunane Meinerzhagen og Hagen og 91 meter over havet munnar ho ut i Ruhr. I byen Hagen er Volme stort sett kanalisert, og har vorte renovert sidan 2004.
Industriell utvikling
I førindustriell tid var det mange møller, smier og støyperi langs Volme, der jernindustrien utvikla seg på 1800- og 1900-talet.
Ali-garn
Ali-garn (også kalla adii) er ei gruppe ghanesiske fiskegarn. Aligarna vart truleg først introdusert av europearar og så først teke i bruk av fiskarar frå ga-folket (frå Labadi eller Teshie) ein gong på slutten av 1800-talet eller byrjinga av 1900-talet. Garnet blir bruka til å fiska sild, men har også blitt modifisert til å kunna fanga annan fisk.
Saman med andre nye garn var aligarnet ei stor forbetring i forhold til det som hadde blitt brukt før, og var mykje meir effektivt. Aligarnet blir bruka i alifisket, saman med store havkanoar.
Fram til 1950-åra vart alifisket dominert av Fante-folket, men det vart også praktisert av Ga-folket. Frå 1920-åra og fram til midten på 1900-talet vart alifisket etterkvart ein av dei dominerande fiskemetodane i Ghana.
Størrelsen på aligarn har auka heilt sidan ein byrja å bruka dei. På midten av 1930-åra vart den rapportert til å vera 210-302 meter (230-330 yard) lange og 8,7 meter (9,5 yard) vide; tidleg i 1950-åra auka dette til 366 meter (400 yard) · 36,6 meter (40 yard) og seint i 1970-åra vart det rapportert om 1097 meter (1200 yard) lange garn. Samtidig med dette var tendensen at garnlykkjene vart mindre.
Løvhaugsåa
Løvhaugsåa er ei aureførande elv som renn mellom Rotbergsjøen (Mellom Røgden) og Røgden i Grue kommune i Innlandet.
Uwe-Jens Mey
Mey kom på åttandeplass på 500 meter under Vinter-OL 1984 i Sarajevo. I OL-sesongen 1988 vart han andremann etter Dan Jansen i sprint-VM i Milwaukee. Under vinterleikane i Calgary straks etterpå fall storfavoritt Jansen, medan Mey gjekk ein framfifrå 500 meter og sette ny verdsrekord med tida 36,45, ein rekord som gjaldt i fire år. På 1000-meteren tok han så sølvmedaljen bakom Nikolaj Guljajev frå Sovjetunionen.
Både under sprint-VM 1989 i Heerenveen og sprint-VM 1991 i Inzell vart Mey nummer to, i begge meisterskapane fann han sin overmann i Igor Zjelesovskij. Den 19. januar 1992 forbetra han sin eigen verdsrekord på 500 m med to hundredels sekund til 36,43 sekund. Under Vinter-OL 1992 i Albertville forsvarte Mey OL-tittelen på 500 m. Han la opp som skeiseløpar då OL-sesongen var over.
Ropeid
Ropeid er ein ferjestad på vestsida av Sandsfjorden i Suldal kommune i Rogaland. Frå Ropeid går det ferje til Sand. Ferjesambandet er del av Fylkesveg 46. Riksveg 520 går frå Hordalia ved Røldal via Sauda til Ropeid.
Namnet Ropeid kjem av at folk tidlegare måtte rope over fjorden etter båtskyss.
Jærbu
Ein jærbu er anten ein som bur på Jæren, eller som kjem derifrå. Ein jærbu snakkar gjerne jærsk.
Staple Island
Staple Island er ei lita steinete øy i dei ytre Farne Islands i Northumberland i England. Ho er mest kjend for dei store fuglekoloniane som hekkar her, som lundefugl, alke og krykkje. Øya er ikkje busett lenger, men tidlegare var her eit lite klostersamfunn knytt til Lindisfarne. Frå øya kan ein sjå sørover heilt til Dunstanburgh Castle og nordover til Bamburgh Castle.
Gåsværfjorden i Herøy
Gåsværfjorden er ein fjord i Herøy kommune i Nordland. Fjorden ligg på sørsida av øygruppa Gåsvær, som han er kalla opp etter, og nord for holmane Steinan. Fjorden har ei lengd på om lag 5 km frå sørvest til nordaust.
I vest ligg nokre spreidde holmar og småøyar mellom fjorden og Norskehavet. I vest grenser fjorden til Oddfjorden som skil han frå Sildøyfjorden som held fram austover.
Spisslønn
Spisslønn  (Acer platanoides) er ein art i lønnslekta med naturleg utbreiing i Europa aust til Kaukasus.
Utbreiing
Spisslønnen veks i tørr skog og på rasmark.
Utsjånad
Spisslønnen blomstrar på berr kvist med blomstrar i opprette halvskjermar. Spisslønnen har høg, kuppelforma krone, i Noreg vert treet opp til 20 m høgt. Kvistar og blad er snaue. Blada har fem lappar spisse tenner, flikane mellom lappane er buttare enn hos platanlønnen.
Spisslønn har karakteristiske frø med to venger som lett spreier seg med vinden. Vinkelen mellom frøvengene er butt.
Veden til spisslønn minner mykje om veden til bjørk og er verdifull som snikkarmaterial.
Verdas språk etter utbreiing
Dette er ei liste over dei 46 mest tala språka i verda. Talet på brukarar av dei einskilde språka er frå rundt 1995. Tala inkluderer morsmålstalarar og dei som har språket som fyrstespråk.
Mistra
Mistra er ei elv i Rendalen kommune i Innlandet. Ho har kjelder i traktene vest for fjellet Sølen, og munnar ut i Rena ved tettstaden Åkrestrømmen. Mistra renn i den midtre delen delvis i djupe gjel, delvis i ein bratt V-forma dal. Mistra er kjend for det gode fiske.
Mistra er vernet med omsyn til Verneplan II for vassdrag.
Fotballklubben Kvik
I 1915 nådde Kvik semifinalen i cupmeisterskapen, der vart tap 0-3 for namnebror Kvik Halden. Klubben har spelt tre sesongar på norsk toppnivå; 1947/48 i Norgesserien, samt 1951/52 og 1955/56 i Hovedserien. Etter nedrykk frå 2. divisjon i 1967 har klubben aldri sidan vore på dei to høgste nivå i norsk fotball.
Kvik spelar i 2015-sesongen på nivå fire i norsk fotballserie.
Magnar Kvalvik
Magnar Kvalvik er ein norsk journalist frå Årdal.
Han har jobba som TV-kommentator i norsk TV 2. Han har også jobba som fotballkommentator for Canal+. Kvalvik kjem opphavleg frå Årdal kommune i Sogn, men han er no busett i Oslo. Han har mastergrad i medievitskap. Våren 2007 vart han fotballkommentator på TV 2 Sport, og han har dessutan arbeidd med synstolking, og vore kanalsjef for nettradioen RadioFres.
Fiji
Republikken Fijiøyane er ein øystat i Stillehavet, aust for Vanuatu, vest for Tonga og sør for Tuvalu.
Historie
Dei fyrste innbyggjarane på Fiji kom frå Søraust-Asia lenge før øyane vart oppdaga av europeiske oppdagarar på 1700-talet. Øyane vart ein britisk koloni i 1874. I 1970 vart Fiji uavhengig.
Politikk
Fiji sitt statsoverhovud er presidenten som er vald av Stammerådet i ein femårsperiode. Presidenten har for det meste berre ei seremoniell rolle, basert på det britiske systemet. Den utøvande makt ligg hjå regjeringa. Statsministeren er utpeika av presidenten, men må ha støtte frå Representantane sitt hus. Fiji sitt parlament består av to kammer, Representantane sitt hus og Senatet.
Geografi
Fiji består av 322 øyar der ca. ein tredel er folkesette. Dei to største og viktigaste øyane er Viti Levu og Vanua Levu. Hovudstaden Suva ligg på Viti Levu der omtrent tre fjerdedelar av befolkninga bur. Andre viktige byar er Labasa, Lautoka, Nadi og Savusavu. Øyane er fjellrike med toppar opp til 1200 moh.
Klima
Fiji har eit tropisk havklima der den søraustlege passatvinden verkar modererande på den fuktige varmen. Suva har ein middeltemperatur på 23 °C i juli og august og 27 °C i januar og mars. Årsmiddelnedbøren varierer på dei forskjellige øyane og er 1400 mm i vest til over 5000 mm i aust. Nedbøren er størst på kystane som ligg vendt mot passatvinden i søraust, medan dei nordvestleg delane av øyane ligg i regnskugge. Suva har 2975 mm nedbør i året. Mars er den våtaste månaden, medan juli er den tørraste.
Fiji vert i snitt råka av 10-15 syklonar kvart tiår, men av desse er kanskje berre ein av orkanstyrke. Sidan 1985 har derimot orkanane kome oftare.
Lokale myndigheiter
Fiji er inndelt i fire delar (område) som igjen er delt opp i provinsar. Områda har lita makt og er meir som ei samling av provinsar. Øya Rotuma som ligg 465 kilometer nord for Viti Levu har indre sjølvstyre, men blir offisielt rekna som ein del av det austre området av statistiske omsyn. Kommunar har vorte oppretta rundt Suva, Lautoka og ni andre landsbyar med byråd og borgarmeister.
Osmancık
Osmancık er eit distrikt i provinsen Çorum i Svartehavsregionen i Tyrkia, 59 km nord for byen Çorum. Byen har kring 25 000 innbyggjarar.
Byen ligg ved ein stad der det i antikken var mogeleg å krysse elva Kızılırmak langs Silkevegen.
I dag er Osmancık kjend for risproduksjonen.
Den nordanatoliske forkastinga går gjennom dalen og Osmancık er særleg utsett for jordskjelv.
Ennepe
Ennepe er ei elv i nord i Sauerland i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Volme frå venstre med ei lengd på 42 km. Ho har utspring i Märkischer Kreis søraust for Halver i ei høgd på 425 meter overhavet, og renn mot Ennepetalsperre. Elva renn gjennom Gevelsberg og Hagen-Haspe og så inn i Hagen der ho munnar ut i Volme. Elva er delvis kanalisert.
I førindustriell tid vart det bygd møller langs elva, og på 1800- og 1900-talet vart det bygd jernverk.
Offshore
Offshore er opphavleg eit engelsk adjektiv for om det å vera ute på sjøen eller til havs. Omgrepet vert mykje nytta i tilknyting til petroleumsrelatert verksemd til havs. Omgrepet er teke opp i norsk språk med tilsvarande tyding, sjølv om Norsk Språkråd har rådd til å bruka det norske alternativet utaskjers. Omgrepet offshore finn ein ofte nytta i ymse samansettingar, til dømes:
Sjå òg
Offshoring Offshore Offshore
Zichyújfalu
Zichyújfalu er ein landsby i Fejér fylke i Ungarn. Landsbyen har jernbanesamband gjennom linje 44 (Székesfehérvár–Pusztaszabolcs).
Historie
Det fyrste nedskrivne om Ecser stammar frå 1239.
Monaco
Fyrstedømmet Monaco (Munegu på det lokale talemålet) er den nest minste sjølvstendige staten i verda. Berre Vatikanstaten er mindre. Monaco ligg mellom Frankrike og Middelhavet på den franske rivieraen (Cote d'Azur). Landet er hovudsakleg ein bystat. Monaco er det tettast folkesette landet i verda med litt over 32 500 innbyggjarar fordelt på berre 1,96 km².
Historie
Monaco har opphavet sitt som ein fønikisk gresk koloni på 500-talet fvt. og kolonien vart kalla Monoikos frå det greske Μόνοικος som tyder «enkelt hus». I følgje ei myte i antikken passerte Herkules gjennom Monaco. Det vart reist eit tempel her av fønikarane ti ære for Herkules, kalla Herkules Monoikos.
Wylie-translitterering
Konsonantar
Etter Wylie-translittereringa blir dei tibetanske konsonantane representert på denne måten:
Den siste bokstaven i det tibetanske alfaberet, «nullkonsonanten», blir ikkje translitterert, i og med at han berre opptrer i vokalinitiale stavingar, og dermed kan rekonstruerast.
Monaco
Historie
Keisar Henrik VI av Det tysk-romerske riket gav landområdet til Republikken Genova i 1191, som grunnla staden på nytt i 1228 som ein koloni. Monaco har vore styrt av Huset Grimaldi sidan 1297, då François Grimaldi («Malizia», italiensk for «den vondskapsfulle») kledde seg ut som ein fransiskanarmunk, fekk snike seg inn i festninga på den kjende Roche de Monaco og opna portane for soldatane sine.
Wylie-translitterering
Vokalar
Dei fire vokalteikna blir representert på denne måten:
Viss ei staving ikkje har vokalteikn, blir bokstaven a lagt til, for å vise den inherente vokalen a. (t.d. <font size="+2">ཨ་ = a).
Monaco
Historie
Frå 1793 til 1814 var Monaco under fransk kontroll. Wienerkongressen gav Monaco som eit protektorat til Kongedømet Sardinia frå 1815 og fram til 1860 då området rundt Nice (og Savoie) etter Torinotraktaten vart avstått til Frankrike. På denne tida var det uro i byane Menton og Roquebrune, som erklærte seg sjølvstendige og håpa på annektering frå Sardinia. Uroa heldt fram til den herskande fyrsten gav opp kravet sitt over dei to byane (om lag 95 % av landet) mot ei betaling på fire millionar franc. Denne overføringa og suvereniteten til Monaco vart respektert gjennom den fransk-monegaskiske avtalen i 1861
Wylie-translitterering
Store bokstavar
I tidlegare translittereringssystem for tibetansk vart det brukt store bokstavar, for å vise kva som er rotbokstav. Med desse rotbokstavane var det mogleg å slå opp ord i ordbøker. Metoden vart likevel ikkje brukt konsekvent, og derfor innførte Wylie ein praksis med å skrive første bokstav i eit ord som stor bokstav.
Monaco
Historie
Fram til grunnlova i 1911 var fyrstane av Monaco eineherskarar. I juli 1918 vart det signert ein avtale om avgrensa fransk vern av Monaco. Avtalen, ein del av Versaillestraktaten, gjorde at den monegaskiske utanrikspolitikken vart styrt av franske politiske, militære og økonomisk interesser.
I 1943 invaderte og okkuperte den italienske hæren Monaco og innførte ein fascistisk administrasjon. Kort tid etter kollapsa styret til Mussolini i Italia og Nazi-Tyskland okkuperte Monaco og deporterte kort tid etter dei jødiske innbyggjarane, mellom anna René Blum (Paris, 13. mars 1878 - Auschwitz, 30. april 1943), som grunnla Ballet de l'Opera i Monte Carlo.
Anávra
Anávra (gresk Ανάβρα) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Magnisía i Thessalía i Hellas. Anávra inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Almyrós.
Monaco
Historie
Rainier III av Monaco tok over trona etter at bestefaren Ludvig II døydde i 1949. Ei ny grunnlov, erklært i 1962, avskaffa dødsstraff, gav kvinnene stemmerett og oppretta ein høgsterett for å garantere for fundamentale fridomar. I 1993 vart Monaco eit medlemsland i Dei sameinte nasjonane med full stemmerett.
Anávra
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Anávra 584 innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.
Ivar Kvite
Ivar Kvite var ein lendmann på Opplanda som levde i første halvdelen av 1000-talet.
Monaco
Historie
I 2002 vart det signert ein ny avtale mellom Frankrike og Monaco som avklarte at om alle arvingar til fyrstedømet skulle falle bort, skulle fyrstedømet bli verande sjølvstendig og ikkje gå tilbake til Frankrike. Forsvaret av Monaco vart framleis verande Frankrike sitt ansvar.
Ivar Kvite
Far til Håkon Ivarsson jarl
I Soga om Håkon Ivarsson er dette fortalt om Ivar Kvite: Han hadde rike på Opplanda, han var lendmann og farsætta hans kom frå ei opplandsk lendmannsætt. Mor hans var Sigrid, dotter åt Håkon jarl den mektige. Ivar var gjævare enn andre menn, han var kvit både på hår og kropp, klok og vennesæl og rik på gods.
Monaco
Historie
31. mars 2005 hadde fyrst Rainier III vorte for sjuk til å halde fram oppgåvene sine og gav dei vidare til son sin fyrst Albert, marki av Baux. 6. april 2005 døydde fyrst Rainier. Fyrst Albert II av Monaco tok formelt over trona den 12. juli 2005. Albert II er son av den avlidne skodespelarinna og fyrstinna Grace Kelly.
Ivar Kvite
Far til Håkon Ivarsson jarl
I Heimskringla, i soga om Harald Hardråde, er det sagt om lag det same, og der blir han skildra som den vakraste mannen som nokon kunne sjå.
Monaco
Politikk
Sidan 1911 har Monaco vorte styrt som eit konstitusjonelt monarki med fyrsten som statsoverhovud. Statsministeren er den utøvande makta, han styrar ei regjering på fire personar. Statsministeren er ein fransk statsborgar utnemnd av Fyrsten blant kandidatar føreslått av dei franske styresmaktene. Etter 1962-grunnlova deler fyrsten makta si med det tokamra nasjonalrådet, som vert vald for fem år av gongen.
Ivar Kvite
Far til Håkon Ivarsson jarl
Ivar Kvite er blitt kalla «Kong Olav den heilage sin lendmann på Opplanda». Men det finst ikkje historisk grunnlag for ei slik utsegn, i røynda var han truleg ein motstandar av kong Olav. Sidan han var i Danmark med kong Knut i 1026, må han truleg ha vore mellom dei stormennene som reiste frå landet og drog til kong Knut i England, etter at Olav Haraldsson i 1016 vart konge i Noreg. Det er elles særs lite vi veit om Ivar Kvite, men sogene er sameinte om at han var far til den norske stormannen Håkon Ivarsson som vart jarl i Sverige og til sist kong Svein Estridsson sin jarl i Halland.
Monaco
Politikk
Byen Monaco vert styrt av kommunestyret med 15 valde representantar leia av borgarmeisteren.
Ivar Kvite
Drapet på Ulf jarl
I berre ein episode er Ivar Kvite omtala i sogene, frå den tida (om lag år 1026) då kongane Olav Haraldsson og Anund Jakob gjekk til åtak for å hærta Danmark. Han var då truleg med kong Knut den mektige og Håkon Eiriksson jarl då dei kom med ein hærstyrke frå England for å verje riket, det som enda med slaget ved Helgeå i Skåne. Det er noko uvisst kven som sigra i dette slaget, men i alle høve vart konsekvensen at dei to kongane gav opp åtaket på Danmark. Ulf Torgilsson jarl hadde ved dette høvet gitt ei viss grad av støtte til angriparane, sjølv om han til sist, på slutten av slaget tok kong Knut sitt parti. Kongen var likevel særs misnøgd med det som han tykte hadde vore eit svik, og han baud at Ulf skulle drepast. Snorre dikta ei heil forteljing om denne hendinga, slik det var vanleg i norrøn historieskriving, og forteljinga har òg ei særs interessant side, då Snorre vov inn det som truleg er den første skildringa av eit sjakkspel i den norrøne litteraturen. Dei var komne attende til Roskilde etter slaget, og kong Knut og Ulf jarl sette seg i lag for å spele eit parti sjakk. Då dei hadde halde på ei stund, gjorde kongen eit uheldig trekk og jarlen tok ein riddar (springar), men kongen tok att brikka og bad han gjere eit anna trekk. Snorre held fram:
Monaco
Geografi
Monaco er etter Vatikanstaten det minste landet i verda. Det ligg ved Middelhavet, nær grensa til Italia og er omringa av Frankrike på tre sider.
Monaco består nesten berre av byområde. Monaco er delt inn i fire bydelar (quartiers), Monaco-Ville (gamlebyen), La Condamine (hamneområdet), Monte Carlo (det viktigaste bustadområdet og kasinoet) og Fontvieille (nybygd). Det høgaste punktet i Monaco (161 m.o.h.) ligg langs gangvegen Chemin des Révoires.
Quartiers
Areal og folkemengd (ved folketeljinga 23. juli 2000)
Heile Monaco: 1,948 km² - 32 020 innb.
Års
Års (dansk Aars) er ein by i Vesthimmerlands kommune i Region Nordjylland med 7328 innbyggjarar (2004). Før regionreforma 2007 var Aars administrasjonssenteret i Aars kommune.
Her ligg Vesthimmerlands Gymnasium, som opna i 1960. Mange kunstnarar, særleg Per Kirkeby, har sett sitt preg på byen med forskjellige skulpturar og byggverk.
Namnet kjem truleg frå frå det norrøne ordet árr eller ármadr - på gammalengelsk ar, som på dansk tyder ombodsmannen eller jarlen til kongen.
Tidlegare har Aars òg vorte nytta om Aarhus som då Ludvig Holberg lèt Peder Paars – i skjemtediktet av same namn – reise frå Kalundborg til Aars.
Historie
Himmerland var i romartida landet til kimbrarane, men området har arkeologiske funn ved Tolstrup og Svendstrup frå 3200 f.Kr. Ei rekke gravfunn vitnar om stor aktivitet i bronsealderen. I keltisk jernalder starta det såkalla kimbrartoget - ei storstilt folkevandring av kimbrarar sørover omkring 120 f.Kr, der kimbrarar og teutonarar herja i Europa og slo romarane i seks store slag før hærføraren Marius slo kimbrarane i Nord-Italia den 29. juli 101 f.Kr..
Aars kyrkje har ein runestein frå vikingtida. På steinen står det skrive:
Namnet Aars dukkar første gong opp i 1345, i Repertorium Diplomaticum Regni Danici Mediævalis. Men staden var ikkje stor i mellomalderen og renessansen, med kanskje 300 menneske i heile soknet. I 1688 var kongen fremste godseigar i soknet. Liveigenskapen hemma landbruksutviklinga, men landreforma 23. april 1781 gav høve for utskifting av jord og oppheving av adels- og landsbyforpliktingane.
Dette medførte et oppsving fordi kvar bonde tok meir økonomisk initiativ. Den store veksten kom særleg 1848-1901, med stor vekst i korneksporten og opphevinga av laugsplikta i 1857. Nye heiområde vart pløgd opp og dyrka. I 1875 budde det 782 menneske i Aars sokn. Jernbanen som opna 1893 og 1899 gav ein enno større vekstimpuls og då starta for alvor industrialiseringa av handverket i området.
1250
1250 (romartal MCCL)
Skrewdriver
Skrewdriver var eit punk/skinhead/Oi!-band fra Blackpool i England. Dei vart stifta av Ian Stuart Donaldson i 1976. Bandet starta som eit vanleg punkband, men gjekk etterkvart over til nazistiske og nasjonalistiske tekstar. Dei knytte også sterke band til britiske National Front. Frontmannen Ian Stuart Donaldson vart drepen i ei bilulykke i 1993. Skrewdriver er rekna som pionerar innan «white power» musikken.
Internet
ISD Records/Blood & Honour/Combat 18
Gerry Daly
Gerard Anthony Daly, kjend som Gerry Daly, er ein irsk tidlegare fotballspelar frå Dublin som vart kjend for sine sesongar i Manchester United, Derby County og Coventry City. Han deltok i 48 landskampar og skåra 13 mål for Irland.
Klubbspel
Daly var i 1972-73 Bohemians-spelar heime i Dublin. Sommaren 1973 vart han overført til Manchester United mot £20 000. Han fekk sin ligadebut allereie i sesongstarten 25. august, i ein kamp på bortebane mot Arsenal FC, eit oppgjer som United tapte 0-3. Gjennom ein sesong som enda med eit historisk nedrykk til 2. divisjon, fekk Daly lite speletid før nedrykket nærma seg. Sesongen etter var han ein av dei sentrale spelarane då Manchester United rykte oppatt i 1. divisjon. Våren 1976 spelte han finale i FA-cupen, men måtte sjå at Southampton FC stakk av garde med pokalen etter siger 1-0. På tampen av 1976 hamna Daly på reservebenken i Manchester United.
Den 7. mars 1977 la Derby County £175 000 på bordet, og Daly var Derby-spelar til klubben rykte ned frå 1. divisjon i 1980. Der etter gjekk turen til Coventry City, der han vart verande i fire sesongar, medrekna nokre månader med Leicester City i divisjonen under. Etter 1984 var Daly etter tur andredivisjons-spelar for Birmingham City, Shrewsbury Town, Stoke City. Til sist gjorde han 1988-89 teneste hos Doncaster Rovers i fjerdedivisjon og 1989-91 hos Telford United, ein klubb utanfor den engelske ligaen.
Landslagsspel
Frå mai 1973 til november 1986 spelte Daly i 48 av Irlands landskampar i fotball. Gjennom desse vel 13 åra skåra han 13 mål, noko som gjer han til ein av dei mest målfarlege midtbanspelarane på irske landslag.