cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berezanøya
Zaporosje-kosakkar fornya fortet på Berezan under striden deira mot krimtatarane og Det osmanske riket på 1500- og 1600-talet. Etter at nærliggande Otsjakov fall til russarane vart øya i lag med resten av Ny-Russland innlemma i Det russiske imperiet.
Den greske kolonien og den tilhøyrande nekropolisen har periodevis vorte grave ut sidan 1800-talet.
Fylkesveg 857
Fylkesveg 857 (Fv857) går mellom Heia i Balsfjord kommune og Øverbygd i Målselv kommune. Vegen er 20,8 km lang.
Vegen går i retning søraust som sambandsveg mellom E6 og fylkesveg 87.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Kiss av Kiss
Kiss er debutalbumet til den USA-amerikanske hardrock-gruppa Kiss. Albumet kom ut 8. februar 1974, litt over eitt år etter at gruppa vart stifta. Mykje av materialet på albumet var skrive av Gene Simmons og Paul Stanley medan dei var medlemmer av gruppa før Kiss, Wicked Lester.
Vetrhus i Odda
Vetrhus er ein gard og eit etternamn i Oddadalen i Hardanger.
Dzjarylgatsj
Dzjarylgatsj er ei øy i Kherson oblast nær Krimhalvøya i Ukraina.
Øya har eit areal på 56 kvadratkilometer og er 42 km lang. Ho er dermed den største øya i Svartehavet og ligg i Karkinitbukta. Øya har reine sandstrender og mineralkjelder. Midt på øya er det ei ferskvasskjelde og meir enn fire hundre små saltsjøar ligg spreidd på øya. Det unike plante- og dyrelivet på Dzjarylgatsj er godt bevart. Her finst villsvin, hjort, muflon, samt mange artar måsar og skarv som jaktar krabbar, sniglar og reker.
Rosfjorden
Rosfjorden er ein fjord som ligg i kommunane Lyngdal og Farsund i Agder fylke. Frå innløpet mellom Ullerøya i vest og Herreholmen i aust, i nærleiken av Hausvik, og inn til Agnefest i sjølve Lyngdal er fjorden om lag 12 km lang.
Den ytre delen av fjorden inn til Børøy fungerer som kommunegrense mellom dei to kommunane, medan resten av fjorden ligg innanfor Lyngdal kommune. Grensa Ytre Skarstein ligg rett ovanfor Børøy på Farsundsida. Lenger inne i fjorden, på austsida, ligg bygda Austad og grenda Hakestad. På vestsida, rett ovanfor Hakestad, ligg grenda Svenevik.
Lyngdal hamn, som ligg ved Holmsundet er den nest største hamna i Vest-Agder etter Kristiansand. Fjorden har høgt saltinnhald og frys derfor sjeldan.
Barbro Lindgren
Barbro Lindgren er ein svensk forfattar. Ho er best kjend for bøkene sine for born og ungdom, men ho har òg skrive eit titals bøker for vaksne. Ho gjekk ut frå Konstfack i 1958 og har teikna sjølv i nokre av bøkene sine. Sidan 1980-talet har ho samarbeidt med andre illustratørar, som Eva Eriksson i Mammaen og den ville ungen. Ho har ofte vore nyskapande og har mellom anna laga ei peikebok for vaksne, Titta Max grav!.
Yuncheng
Yuncheng (kinesisk: 运城; pinyin: Yùnchéng) er det sørvestlegaste byprefekturet i provinsen Shanxi i Folkerepublikken Kina. Det grensar til byprefektura Jincheng og Linfen i aust og nord, og til provinsane Shaanxi og Henan i vest og sør. Byprefekturet har eit areal på 14 106 km² og vel 5,1 millionar ibuarar i 2010.
Byprefekturet Yuncheng omfattar eitt distrikt (区 qū), to byfylke (市 shì) og ti fylke (县 xiàn).
Samferdsle
Kinas riksveg 209 går gjennom området. Han tek til i Hohhot i Indre Mongolia, kryssar gjennom provinsane Shanxi, Henan, Hubei, Hunan og endar opp i hamnebyen Beihai i Guangxi.
Miracle Mile av Tangerine Dream
Miracle Mile er det 36. albumet og det 12. filmmusikkalbumet til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream. Det kom ut i juli 1989 og inneheld musikk frå filmen med same namn.
Etter at Chris Franke hadde slutta i Tangerine Dream i 1987, laga den attverande duoen Edgar Froese og Paul Haslinger musikken til denne apokalyptiske filmen frå 1988. Filmen var regissert av Steve De Jarnatt.
Den fullstendige musikken i rekkjefølgja han vart nytta i filmen kom ut i 2017 og representerte musikken slik Tangerine Dream presenterte det for regissøren. Denne utgåva inneheld òg ni spor med musikkeffektar for filmen. Utgåva kom berre ut i eit avgrensa opplag på 1000 eksemplar. Dei første 100 eksemplara kom med eit ekstra hefte signert av Paul Haslinger og regissøren Steve De Jarnatt. I høve Records Store Day i 2018, vart det originale albumet gjeve ut på oransje vinl i eit avgrensa opplag. Ei ny utgåve på CD kom ut i juni same året.
Mayrhofen
Mayrhofen er ein kommune i distriktet Schwaz i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 178,7 km² og i kring 3 800 ibuarar. Landsbyen Mayrhofen ligg øvst i Zillertal og på austbreidda av elva Ziller, 633 meter over havet.
Turisme er hovudnæring i Mayrhofen. Næringa voks fram etter det frå 1879 vart bygt redningshytter i fjellområda kring Zillertal. Og med opninga av Zillertalbahn i 1902 steig tilførsla av fjellturistar.
Skiheisane Penkenbahn og Ahornbahn, i drift frå høvesvis 1954 og 1969, gjorde Mayrhofen til eit internasjonalt kjent feriemål. Ein ny Ahornbahn frå desember 2006 med plass til 160-personar i kvar vogn, gjer gondolbanen til den største i Austerrike.
Vinter-, sommar- og kongressturismen gjer Mayrhofen til det nest største turistmålet i Tirol. Årleg overnattar ein million turistar i kommunen, der det finst 630 km skiløyper, heilårs skianlegg, og stigar for terrengsykling og fjellvandring.
Fjellklatraren Peter Habeler er frå Mayrhofen.
Tørking
Det finst ulike tørkemetodar. Den enklaste er å utsetja overflaten til det som skal tørkast for luft. Døme på dette er klesvask på ei line, gras på ei hesje og tørrfisk på hjell. I tørre omgjevnader som er varme eller vindfulle vil dette vera nok til å tørka i løpet av rimeleg tid. I område med mykje sollys kan ein nytta varmen frå dette til rask soltørking, til dømes av tomatar, kaffi og druer til rosiner. Elles kan ein sjølv tilføra varm eller blåsande luft for å påskunda tørkeprosessen. Tørkerom og tørkeskap, tørkeri og tørketrommel er døme på innreiingar laga for å tørka raskare.
American Meteorological Society
American Meteorological Society (AMS) er ein organisasjon for utvikling, informasjonsformidling og utdanning av meteorologiske og tilknytte oseanografiske og hydrologiske vitskapar. AMS vart skipa i 1919 og har i dag meir enn 11 000 medlemmar som består av yrkesaktive meteorologar, professorar, studentar og vêrentusiastar. Enkelte medlemmar har fått status som «Certified Consulting Meteorologist (CCM)» («sertifisert meteorologkonsulent»),.
Tørking
Frysetørking er ein prosess der ein tørker gjenstandar gjennom fordamping etter at dei er frosne. Frysinga gjer at det som skal tørkast blir betre bevart under tørkeprosessen.
823 Sisigambis
823 Sisigambis er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. mars 1916 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Tørking
Superkritisk tørking er ein teknikk der ein fører væska til eit kritisk punkt som gjer at ho kan sublimera til gass, heller enn å fordampa. Prosessen blir brukt til å tørka krydder, gel til aerogel, mikroelekromekaniske system (MEMS) og biologiske spesimen til rasterelektronimkroskop.
American Meteorological Society
AMD gjev ut ni atmosfæriske og tilknytte oseanografiske og hydrologiske tidsskrift og dekkjer økonomisk meir enn 12 årlege konferansar, samt tilbyr mange program og tenester.
Hovudkvarteret til AMS ligg i Boston.
Tidsskrift
American Meteorological Society gjev ut følgjande vitskaplege tidsskrift:
Bleie i Hardanger
Bleie er ei grend på vestsida av Sørfjorden i Ullensvang kommune, Hardanger. Ungane frå Bleie går barneskuleåra sine på Vikebygd skule. Bleie er eit gardsnamn, namnet vert nytta som etternamn.
Sophisticated Lady
Den tidlege vokalisten til Ellington, Adelaide Hall, spelte inn to versjonar av «Sophisticated Lady». I 1944 på Decca-etiketten (Decca – F. 8467) og til filmen frå 1989-1990 om livet hennar, kalla Sophisticated Lady. Hall spelte med Ellington ved fleire høve — i 1927, 1932 og 1933. Ein annan versjon av Adelaide Hall som syng «Sophisticated Lady» finst på britisk TV i 1987 på Terry Wogan Show.
Arild Andresen på piano med gitar og bass spelte han inn i Oslo den 11. mars 1955, som den første melodien i medleyen «Klaver-Cocktail Nr. 3».
Jakob Sande
Jakob Sande var ein norsk forfattar og visesongar. Han vart fødd i Dale i Fjaler kommune i Sunnfjord. Sande debuterte i 1929 med diktsamlinga Svarte næter.
Liv
Jakob Sande avla Cand.philol.-eksamen i 1932, og reiste deretter til sjøs. I 1935 vart han lektor i Fredrikstad, og etter andre verdskrigen arbeidde han som lektor i Oslo. I 1963 slutta Sande som lærar og byrja skrive på heiltid. Han fekk eit stipend på 15 000 kroner og var lova den same summen for dei neste to åra.
Jakob Sande henta det meste av stoffet frå sjømannslivet og livet i vestlandsbygdene. Dikta han skreiv vekslar mellom burlesk og til tider grotesk humor (til dømes i «Kallen og katten» og «Likfunn») til sterkt kjensleladde dikt som «Fløytelåt» og «Vesle Daniel». Jakob Sande har òg skrive seg inn i salmebøker med «Det lyser i stille grender», «Salme» og «Åndeleg sjømannssong».
Dei siste åra var Sande mykje sjuk, og han døydde natt til 16. mars 1967, 60 år gammal, av komplikasjonar etter eit slag. Han vart bisett frå Vestre Krematorium 21. mars på Gyldendals rekning. Under bisetjinga las ein to av dikta til Sande: «Julekveld» og «Åndeleg sjømannssong», og det var helsingar frå Den norske forfattarforeining, Gyldendal, Ullern Høyere Skole, Norsk Bokmannslag, Oslo mållag, Visens venner og NRK. Sjølve grava fekk han i Dale.
Heider
Til minne om Jakob Sande vart det i 2001 avduka ein statue av Vesle Daniel i Dale sentrum. Daniel er ein sentral person i to av Sande sine dikt. Statuen er utforma av Sivert Donali. I 1966 vart det avduka ei byste av forfattaren, og Sande var sjølv til stades ved denne markeringa. Bysta står i dag ved Fjaler Ungdomsskule.
Jakob Sande-selskapet vart stifta i 1991 i Dale. Bak stiftinga stod Jakob Sande-vener frå heile Noreg.
Innspelingar og framsyningar
Mange av Jakob Sande sine dikt er blitt til kjende og kjære songar. På 1950-talet gjorde «Radiofantomene», Kurt Foss og Reidar Bøe mange fine innspelingar med dikt av Jakob Sande, som «Fabel», «Tusselåt» og «Stubb» (1951), «Fantefylgje» (1953), «Flyttelasset», «Kallen og katten», «Ola Jungmann» og «Sjømannsvise» (1954), «Da Daniel drog», «Musa i orgelet» (1956), «Kleppe-Marit» og «Den vesle jenta og folungen» (1957) og «Grannar» (1957).
Jon Eikemo fekk Spellemannprisen 1979 i opa klasse for albumet Leser Jakob Sande.
I 1991 kom Jon Eikemo med framsyninga «Jakob Sande & Jon Eikemo, trur eg...», som vart ein stor suksess på Det Norske Teatret i Oslo, Den Nationale Scene i Bergen og seinare på turné i 1991-1992. Tekstane var sette saman av Vidar Sandem og musikken av Egil Monn-Iversen. Eikemo fekk kritikarprisen i 1992 for framsyninga.
Seinare har både Aftenlandet og Jubelhornet vore med å gjere Jakob Sande sine dikt kjende gjennom musikken. Ein annan som har tonesett og gjeve ut CD med tekstar av Jakob Sande er den færøyske visesongaren Hanus G. Johansen.
2006 var hundreårsjubileum for Jakob Sande, og det vart feira gjennom heile året.
Milo Đukanović
Milo Đukanović er ein montenegrinsk politikar og president i Montenegro. Han var statsminister i Montenegro frå februar 1991 til februar 1998, 2003 til 2006 og februar 2008 til desember 2010, og frå 2012 til 2016. Han var president i Montenegro frå januar 1998 til november 2002 og igjen frå mai 2018.
Đukanović var ein sterk forkjempar for sjølvstende for Montenegro, noko han oppnådde i juni 2006. I november same året gjekk han av som statsminister, sjølv om partiet hans nettopp hadde vunne parlamentsvalet. Han erklærte at han hadde fått nok av politikk, og ville prøva seg som forretningsmann. 31. januar 2008 gjekk etterfylgjaren hans, Željko Šturanović, av av helsegrunnar, og Đukanović kom tilbake som statsminister for ein tredje periode.
1788
1788 (romartal MDCCLXXXVIII)
Døde
1751 – 1800
Kjekkas-rap
Kjekkas-rap er eit omgrep om den bergenske hiphop-scena si norske gangsta-rap-avart. Uttrykket vart skapt av platemeldaren Øyvind Holen i 2004 i samband med mixteipen "Frykt og avsky i Bergen" med Tier'n & Lars, og har seinare vorte hengande først og fremst på musikken til hiphopkollektivet ATP.
Omgrepet vert stort sett brukt om rapmusikk frå Bergen, men folk som Kleen Cut har òg nytta det i omtale av musikken sin.
Kjenneteikn
Kjekkas-rappen er, som mange andre skandinaviske rap-sjangrar, inspirert av rapmusikk frå både Austkysten, Vestkysten og Sørstatane. Tekstmessig dreiar han seg mykje om å kjekka seg og framstå som kul, men ei rekke songar har òg vorte laga om personlege problem og ting artisten uroar seg over.
Musikalsk er kjekkas-rappen allsidig, men dei tendenserar til å bruka synthbeats oftare enn samplebasert produksjon.
Koronautlading
Koronautlading er ei elektrisk utladning som oppstår på grunn av at ein gass eller ei væske som omgjev elektriske leiarar vert ionisert. Fenomenet vert kalla «koronautlading» og oppstår når gradienten til det elektrisk feltet overstig ein viss verdi.
Ionisering i elnettet
I høgspenningsnettet kan lufta mellom leiarane verta ioniserte, når elektronar frigjer seg frå den negative leiaren og vert akselerert mot den positive leiaren. Det går ein elektrisk straum gjennom den ioniserte lufta, slik at det oppstår eit effekttap. Grenseverdien for når lufta vert ionisert er relatert til feltstyrken, og av ujamnheiter på leiaroverflata, som til dømes rimfrost, fuktig snø, vassdropar i regnvêr og skodde. Når det er rimfrost eller fuktig i vêret kan ein av og til høyra ein fresande lyd frå leiarane i høgspenningsnettet.
824 Anastasia
824 Anastasia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. mars 1916 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Kerið
Kerið er ein vulkansk kratersjø sør på sentrale delar av Island ved ein populær turistveg kalla Den gylne sirkelen. Han er ein av fleire kratersjøar i området, danna då landområdet flytta seg over eit lokalt varmepunkt, men han er ein av dei mest synlege kalderaane som framleis er intakt. Kalderaen, som anna vulkansk stein i området, består av raud vulkansk stein. Kalderen er om lag 55 meter djup, 170 meter brei og 270 meter lang. Kalderan er estimert til å vere om lag 3 000 år gamal, berre halvparten så gamal som det omliggande vulkanske landskapet.
Det meste av krateret har bratte sider med lite vegetasjon, men ein vegg er slakare og er dekt av eit teppe med djup mose. Sjølve vatnet er forholdsvis grunt, 7-10 meter avhengig av regnfall og andre faktorar, men på grunn av mineral i jordsmonnet er han ikkje gjennomsiktig og kraftig blågrøn.
Lys
Synleg lys har ei bølgjelengd i området frå kring 380 nanometer til kring 740 nm – mellom usynleg infraraudt lys, med lengre bølgjelengder og usynleg ultrafiolett lys, med kortare bølgjelengder.
Dei viktigaste eigenskapane til synleg lys er intensitet, forplantingsretning, frekvens eller bølgjelengd og polarisering. Lysfarten i vakuum er 299 792 458 meter per sekund og er ein av dei fundamentale konstantane i naturen. I daglegtalen seier ein oftast at lyset har ein fart på 300 000 km i sekundet. Både synleg lys og all anna elektromagnetisk stråling flyttar seg alltid med denne farten i vakuum.
Som alle former for elektromagnetisk stråling, vert synleg lys emittert og absorbert i små «pakkar» kalla foton, og har eigenskapar som både bølgjer og partiklar. Denne eigenskapen vert kalla bølgje-partikkel-dualiteten. Studiet av lys vert kalla optikk og er eit viktig forskingsområde i moderne fysikk.
I fysikk kan stundom «lys» syne til elektromagnetisk stråling med alle slags bølgjelengder, same om det er synleg eller ikkje. Denne artikkelen fokuserer på synleg lys. For meir generell handsaming, sjå elektromagnetisk stråling.
Lysfarten
Lysfarten i vakuum er definert til å vere nøyaktig 299 792 458 m/s. Den faste verdien av lysfarten i SI-einingar kjem av at meteren no er definert i høve til lysfarten. Ein trur at alle former for elektromagnetisk stråling flyttar seg med nøyaktig denne farten i vakuum.
Mange fysikarar har prøvd å måle lysfarten gjennom historia. Galileo prøvde å måle lysfarten på 1600-talet. Eit tidleg eksperiment for å måle lysfarten vart utført av Ole Rømer, ein dansk fysikar, i 1676. Ved hjelp av eit teleskop, observerte Rømer rørslene til Jupiter og ein av månane til planeten, Io. Han fann avvik i den tilsynelatande perioden til banen til Io, og rekna seg fram til at lyset brukte kring 22 minuttar på å passere ei lengd som svara til diameteren av banen til jorda rundt sola. Kor stor denne diameteren er, var derimot ikkje kjend på den tida. Om Rømer hadde kjend diameteren til jordbanen, så hadde han kome fram til at farten var 227 000 000 m/s.
Ei anna, meir nøyaktig måling av lysfarten vart gjort i Europa av Hippolyte Fizeau i 1849. Fizeau retta ein lysstråle mot ein spegel fleire kilometer unna. Eit roterande tannhjul vart plassert i lysstrålen, slik at lyset passerte tannhjulet både på veg til spegelen og attende igjen. Fizeau fann ut at når hjulet roterte med ein viss snøggleik, så passerte stråla eit hakk i hjulet på veg ut, og det neste hakket i hjulet på veg attende. Sidan han kjende avstanden til spegelen, kor mange tenner det var på tannhjulet og kor raskt tannhjulet roterte, kunne Fizeau rekne seg fram til ein lysfart på 313 000 000 m/s.
Léon Foucault nytta eit eksperiment med roterande speglar for å kome fram til verdien 298 000 000 m/s i 1862. Albert A. Michelson utførte eksperiment for å finne lysfarten frå 1877 fram til han døydde i 1931. Han betra metodane til Foucault i 1926 og nytta roterande speglar til å måle tida det tok lyset å gjere ei rundreise frå Mt. Wilson til Mt. San Antonio i California. Den nøyaktige målinga gav han resultatet 299 796 000 m/s.
Den effektive lysfarten i forskjellige gjennomsiktige stoff er mindre enn i vakuum. Til dømes er lysfarten i vatn kring 3/4 av lysfarten i vakuum. At lyset verkar å gå langsamare kjem ikkje av at lyspartiklane faktisk går treigare, men at dei vert absorbert og reemittert frå ladde partiklar i stoffet.
Eit ekstremt døme på denne prosessen var då to forskjellige grupper klarte å få lyset til å stå «heilt i ro» ved å la det gå gjennom eit Bose-Einstein-kondensat av grunnstoffet rubidium. Den eine gruppa var frå Harvard University og Rowland Institute for Science i Cambridge i Massachusetts, og den andre frå Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, som òg ligg i Cambridge. Den populære skildringa om at lyset vart «stoppa» i desse eksperimenta syner berre til at lyset vart lagra i eksiterte atom, så reemittert ved eit vilkårleg tidspunkt seinare. I tida lyset hadde «stoppa» kunne det ikkje lenger kallast lys.
Elektromagnetisk spektrum og synleg lys
Generelt vert EM-stråling eller EMR (frå engelsk electromagnetic radiation der «radiation» eller «stråling» utelukkar statisk elektrisitet og magnetisme og nære felt) delt inn etter bølgjelengd i radio, mikrobølgje, infraraud, det synleg området som me oppfattar som lys, ultrafiolett, røntgenstråling og gammastråling.
EMR i synleg lys består av kvant (kalla foton) som er i den lågare enden av energiar som har høve til å få molekyl til å bli elektrisk eksitert, noko som fører til endringar i bindingane eller kjemien i molekylet. I den nedre enden av det synleg lysspektrumet vert EMR usynleg for menneskeauget (infraraud), fordi fotona ikkje lenger har nok individuell energi til å skape ei varig molekylær endring i molekyla i netthinna. Det er desse endringane som utløyser det me sansar som syn.
Det finst dyr som er sensitive til forskjellige typar infraraudt lys, men ikkje på den måten at dei absorberer foton. Infraraud sansing hos slangar baserer seg på ein slag naturleg termografi, der ørsmå pakkar med cellulært vatn vert varma opp av den infraraude strålinga. EMR fører i dette tilfellet til vibrasjonar og oppvarmingseffektar i molekyla, og det slik levande dyr oppfattar den infraraude strålinga.
I andre enden av skalaen går synleg lys over i ultrafiolett lys, som òg er usynleg for mennesket, hovudsakleg fordi det vert absorbert av vevet i auga og særleg i linsa. I tillegg klarar ikkje stavane og tappane på baksida av menneskeauget å fange opp dei korte ultrafiolette bølgjelengdene, og er faktisk øydelagde av ultrafiolett stråling. Mange dyr med auge som ikkje krev linser (som insekt og reker) klarar å sanse ultrafiolett direkte, som synleg lys, via absorpsjon av foton, som er mykje likt måten mennesket sansar synleg lys på.
Optikk
Studiet av lys og vekselverknaden mellom lys og materie vert kalla optikk. Observasjon og studie av optiske fenomen som regnbogar og polarlys gjev oss mange peikepinnar på korleis lyset fungerer.
Lysbryting
Lysbryting er bøying av lysstrålar når det passerer gjennom ei flate mellom to gjennomsiktige stoff. Dette er skildra av Snell-lova:
der \theta_1 er vinkelen mellom strålen og flatenormalen i det første mediet, \theta_2 er vinkelen mellom strålen og flatenormalen i det andre mediet, og n1 og n2 er brytingsindeksane, n = 1 i vakuum og n > 1 i gjennomsiktige stoff.
Når ein lysstråle kryssar grenseflata mellom eit vakuum og eit anna medium, eller mellom to forskjellige medium, endrar bølgjelengda til lyset seg, men frekvensen er framleis den same. Om lysstrålen ikkje er ortogonal (eller normal) på grenseflata, fører endringa i bølgjelengda til at lystrålen endrar retning. Denne endringa vert kalla lysbryting eller refraksjon.
Linser har god brytingskvalitet og vert ofte nytta til å manipulere lys, slik at ein kan endre den tilsynelatande storleiken til biletet. Forstørringsglas, briller, kontaktlinser, mikroskop og refraktorar er alle døme på slik manipulering.
Lyskjelder
Det finst mange lyskjelder. Dei vanlegaste lyskjeldene er varmebaserte. Ein lekam ved ein gjeven temperatur sender ut eit karakteristisk spektrum av svartlekamstråling. Ei enkel varmekjelde som sollys, der strålinga kjem frå kromosfæren til sola med ein temperatur på kring 6000 Kelvin, har størst energi i den synlege regionen av det elektromagnetiske spekteret når det er plotta i bølgjelengder og kring 44 % av solstrålingsenergien når bakken som synleg lys. Eit anna døme er glødelys, der berre 10 % av energien vert send ut som synleg lys og resten som infraraudt, som altså er varmestråling. Ei vanleg termal lyskjelde gjennom historia er dei glødande partiklane i ein eld, men òg desse sender det meste av strålinga ut som infraraudt lys, og berre ein brøkdel i det synlege spekteret. Toppen i svartlekamspekteret er djupt i det infraraude, ved ei bølgjelengd på kring 10 mikrometer, for relativt kjølige lekamar som menneske. Etter kvart som temperaturen aukar, vert denne toppen flytta mot kortare bølgjelengder, og ein lekam vert først raudglødande, så kvit, og til slutt blåkvit før han går ut av det synlege spekteret og inn i det ultafiolette. Desse fargane kan ein sjå når eit metall vert varma opp til raudglødande og så til kvitglødande. Blåkvit varmestråling er sjeldan å sjå, utanom i stjerner. Dei reine blåfargane ein ser i ein gassflamme eller sveiseflamme er ikkje døme på dette, men heller utstråling frå særskile molekyla, hovudsakleg CH-radikalar.
Atom emitterer og absorberer lys ved karakteristiske energiar. Dette skapar emisjonslinjer i spekteret til kvart atom. Emisjonen kan skje spontant, som i lysdiodar, gassutladingslampar (som neonlampar og neonskilt, kvikksølvlampar osv.) og flammar (lys frå den varme gassen i seg sjølv, som til dømes at natrium gjev ein karakteristisk gulfarge i ein gassflamme). Emisjonen kan stimulerast, som i ein laser eller maser.
Oppbremsing av frie ladde partiklar, som eit elektron, kan skape synleg stråling: syklotronstråling, synkrotronstråling og bremsestråling er alle døme på dette. Partiklar som teoretisk sett kan flytte seg raskare gjennom eit medium enn lysfarten kan produsere synleg tsjerenkovstråling.
Somme kjemikaliar produserer synleg stråling via kjemoluminescens. I levande skapningar vert denne prosessen kalla bioluminescens. Til dømes skapar eldfloger lys på denne måten, og båtar som flyttar seg gjennom vatn kan forstyrre plankton slik at dei skapar moreld.
Somme stoff produserer lys når dei vert opplyst av meir energirik stråling, ein prosess kalla fluorescens. Somme stoff sender ut lys langsamt etter å ha vorte eksitert av meir energirik stråling. Dette vert kalla fosforescens.
Fosforescente stoff kan òg eksiterast ved å bombardere dei med subatomiske partiklar. Katodeluminescens er eit døme. Denne mekanisme vert nytta i katrodestrålerøyr fjernsynsapparat og dataskjermar.
Somme andre mekanismar kan produsere lys:
Einingar og måling
Lysmåling går føre seg med to hovudmetodar: radiometri går ut på måling av lyseffekten ved alle bølgjelengder, medan lysmåling eller fotometri måler lys med bølgjelengder vektlagt med omsyn til ein standardisert modell for korleis menneske oppfattar lyset. Lysmåling er til dømes nyttig til å kvantifisere belysning meint for menneske. SI-einingane for begge systema kan oppsummerast i dei følgjande tabellane:
Lysmålingseiningane er forskjellige frå dei fleste systema baserte på fysiske einingar, fordi dei tek omsyn til korleis menneskeauga reagerer på lys. Tappane i auget består av tre typar som reagerer forskjellig over det synlege spekteret, og den totale effekten av desse er størst for ei bølgjelengd på kring 555 nm. Derfor vil to lyskjelder som produserer same intensitet (W/m2) av synleg lys, ikkje nødvendigvis oppfattast som like lyse. Einingane for lysmåling er utforma for å ta dette med i rekninga, og er derfor betre til å syne kor «lyst» lyset verkar enn den reine intensiteten. Dei er knytte til den reine effekten via ein storleik kalla lysutbytte, og vert nytta til å avgjere korleis ein kan oppnå best belysning for forskjellige oppgåver innandørs og utandørs. Belysning som vert målt med sensorar med fotoceller samsvarar ikkje nødvendigvis med oppfatninga til menneskeauget, og utan filter, som kan vere kostbare, har fotoceller og lyskjenslege kretsar (CCD) ein tendens til å reagere på noko infraraudt, ultrafiolett eller begge.
Lystrykk
Lys utøver eit fysisk trykk på ein lekam som blir belyst, eit fenomen ein kan avleie frå Maxwell-likningane, men som enklare kan forklarast av partikkeleigenskapen til lys: fotona treffer og overfører rørslemengda si. Lystrykket er lik effekten til lysstrålen dividert på c, lysfarten. På grunn av storleiken til c kan ein sjå bort frå effekten av lystrykket for daglegdagse lekamar. Til dømes utøver ein laserpeikar på 1 milliwatt ei kraft på om lag 3,3 piconewton på lekamen som blir opplyst. Det tyder at ein for å kunne løfte ein liten mynt med ein laserpeikarar på 1 mW, treng kring 30 milliardar av laserpeikarar. Men for system som er på nanometerskala, som NEMS, byrjar lystrykket å verte viktig, og ein kan utnytte lystrykket til å drive NEMS-mekanismar og det å skru av og på fysiske brytarar på nanometerskala i integrerte kretsar er i dag eit aktivt forskingsområde.
På større skala kan lystrykket få asteroidar til å rotere raskare, der sollyset verkar på den uregelmessige forma deira som vinden gjer på vengjene på ei vindmølle. Det vert i dag forska på om det er mogeleg å lage eit solsegl for å drive fram romskip i verdsrommet.
Antikken
På 400-talet fvt. postulerte Empedokles at alt bestod av dei fire elementa eld, luft, jord og vatn. Han trudde at Afrodite hadde skapt menneskeauga ut av dei fire elementa og at ho hadde sett ein eld som skein ut av auga slik at ein kunne sjå. Om det hadde vore slik, ville ein kunne sett like godt om natta som om dagen, så Empedokles postulerte ein vekselverknad mellom strålane frå auga og strålane frå kjelder som sola.
Kring 300 fvt. skreiv Evklid verket Optika, der han studerte eigenskapane til lys. Evklid postulerte at lys flyttar seg i rette linjer og han skildra lovene for refleksjon og studerte dei matematisk. Han sette spørsmålsteikn ved om syn verkeleg kom av ei stråle frå auga, for han spurt seg korleis det var mogeleg å sjå stjernene om natta så snart ein opna augo. Dette ville sjølvsagt ikkje vore noko problem om strålane frå auga flytta seg uendeleg raskt.
I 55 fvt. førte romaren Lucretius vidare ideane frå dei tidlege greske atomistane og skreiv:
«Lyset og varmen frå sola; desse består av ørsmå atom som når dei vert dytta av stad, ikkje taper tid på å fosse rett gjennom mellomrommet i lufta i same retninga som dei vart dytta i.» – Om naturen i universet
Sjølv om synet til Lucretius minna om seinare partikkelteoriar, vart det ikkje akseptert på den tida.
Klaudios Ptolemaios (ca. 100-talet) skreiv om lysbryting i boka si Optikk.
India i antikken
I det gamle India utvikla hinduskulane Samkhya og Vaisheshika teoriar om lys frå tidleg hundreår evt. I følgje Samkhya var lys ein av fire grunnleggande «små» element (tanmatra) som dei større elementa oppstod frå. Desse elementa vert ikkje omtalt som atomaktige og storleiken verkar å verte rekna som kontinuerleg.
Dei indiske buddhistane, som Dignāga på 400-talet og Dharmakirti på 600-talet utvikla ein type atomisme som er ein filosofi om røyndom der atomiske objekt er forbigåande glimt av lys eller energi. Dei såg på lys som ein atomisk lekam ekvivalent til energi.
Descartes
René Descartes (1596–1650) meinte at lys var ein mekanisk eigenskap ved ein lysande lekam, og forkasta «formene» til Ibn al-Haytham og Witelo i tillegg til «artane» til Bacon, Grosseteste og Kepler. I 1637 publiserte han ein teori om lysbryting der han feilaktig rekna at lys går raskare i eit tett medium enn eit mindre tett medium. Descartes kom fram til denne konklusjonen fordi lydbølgjer nettopp gjer dette. Sjølv om Descartes tok feil om den relative farten, hadde han rett i at lys oppfører seg som ei bølgje og i at lysbrytinga kjem av lysfarten er forskjellig i to forskjellige medium.
Descartes var ikkje den første til å nytte mekaniske analogiar, men fordi han tydeleg hevdar at lys ikkje berre er ein mekanisk eigenskap av den opplyste lekamen, men i tillegg til mediet som lyset forflyttar seg i, så vert lysteorien til Descartes rekna som starten på moderne fysisk optikk.
Partikkelteori
Pierre Gassendi (1592–1655) var ein atomist som foreslo ein partikkelteori for lys, som vart publisert etter han var død i 1660-åra. Isaac Newton studerte tidleg verket til Gassendi, og føretrekte denne teorien føre teorien til Descartes. Han hevda i sin Hypothesis of Light frå 1675 at lys består av korpusklar (partiklar av stoff) som vert sendt ut i alle retningar frå ei kjelde. Eit av argumenta til Newton mot bølgjeeigenskapen til lys var at bølgjer var kjend å kunne flytte seg rundt hindringar, medan lys berre flytta seg i rette linjer. Han forklarte fenomentet med diffraksjon av lys (som hadde vorte observert av Francesco Grimaldi) ved å la lyspartiklar skape ei lokal bølgje i eteren.
Teorien til Newton kan nyttast til å føresjå refleksjon av lys, men kan berre forklare lysbryting ved å feilaktig tenke seg at lys vert akselerert når det går inn i eit tettare medium fordi gravitasjonskrafta då er større. Newton publiserte den endelege versjonen av teorien sin i Opticks i 1704. Det gode ryktet hans var med på å forsterke teorien om lys som partikkel og denne vart den dominerande teorien gjennom 1700-talet. Partikkelteorien førte til at Laplace hevda at ein lekam kunne bli så massiv at lyset ikkje kunne kome ut av lekamen. Med andre ord skildra han det ein i dag kallar eit svart hol. Laplace trekte derimot dette attende seinare, etter at ein bølgjeteori for lys tok over som den dominerande teorien. Som forklart tidlegare er verken partikkel- eller bølgjeteorien fullstendig korrekt.
Bølgjeteori
For å forklare fargar, utvikla Robert Hooke (1635-1703) ein «puls-teori» og samanlikna lysspreiing med spreiing av bølgjer i vatn i verket Micrographia ("Observation XI") frå 1665. I 1672 foreslo Hooke at vibrasjonar i lyset kunne vere vinkelrett på forplantningsretninga. Christiaan Huygens (1629-1695) utvikla ein matematisk bølgjeteori for lys i 1678 og publiserte denne i sin Treatise on light i 1690. Han foreslo at lys vart emittert i alle retningar som ei rekkje bølgjer i eit medium han kalla lysspreiande eter. Sidan bølgjer ikkje vert påverka av tyngdekrafta, vart det trudd at dei ville gå seinare i eit tettare medium enn eit mindre tett medium.
Bølgjeteorien føresåg at lysbølgjer kunne interferere med kvarandre slik lydbølgjer gjer (som Thomas Young merka seg kring 1800), og at lys kunne polariserast, om det var ei tverrbølgje. Young synte ved hjelp av eit diffraksjonseksperiment at lys oppfører seg som bølgjer. Han foreslo òg at forskjellige fargar vart skapt av forskjellige bølgjelengder hos lys, og forklarte fargesyn ved hjelp av tre farge-reseptorar i auget.
Ein annan som støtta bølgjeteorien var Leonhard Euler. Han hevda i Nova theoria lucis et colorum (1746) at diffraksjon vart enklare å forklare med ein bølgjeteori.
Seinare kom Augustin-Jean Fresnel på eiga hand fram til sin eigen bølgjeteori for lys, og presenterte denne for Académie des Sciences i 1817. Simeon Denis Poisson la til eit overtydande argument til det matematiske arbeidet til Fresnel til fordel for bølgjeteorien, noko som var medverkande til at ein gjekk bort frå korpuskel-teorien til Newton. I 1821 klarte Fresnel med hjelp av matematiske metodar å vise at polarisasjon berre kan forklarast av bølgjeteorien for lys og berre om lys flyttar seg som tverrbølgjer, heilt utan langsgåande vibrasjonar.
Svakheita med bølgjeteorien var at lysbølgjer, som lydbølgjer, ville trengt eit medium å forplante seg i. Det vart skapt stor tvil om det hypotetiske stoffet lysførande eter, som Huygens foreslo i 1678, i det heile eksisterte seint på 1800-talet med Michelson-Morley-eksperimentet.
Korpuskelteorien til Newton impliserte at lys ville flytte seg raskare i eit tettare medium, medan bølgjeteorien til Huygens og andre impliserte det motsette. På den tida kunne ein ikkje måle lysfarten nøyaktig nok til å finne ut kva teori som var korrekt. Den første som gjorde nøyaktige nok målingar var Léon Foucault, i 1850. Resultatet hans støtta bølgjeteorien, og den klassiske partikkelteorien vart skrinlagd, før han delvis vart henta fram att på 1900-talet.
Kvanteteori
I 1900 prøvde Max Planck å forklare svartlekamstråling og foreslo at sjølv om lys var bølgjer, kunne desse bølgjene berre ta imot eller miste energi i endelege mengder etter kva frekvens dei hadde. Planck kalla desse «klumpane» av lysenergi for «kvantar» (frå det latinske ordet quanta som tyder «kor mykje»). I 1905 nytta Albert Einstein ideen om lyskvant til å forklare den fotoelektriske effekten og foreslo at desse lyskvanta faktisk eksisterte som partiklar. I 1923 viste Arthur Holly Compton at endringa av bølgjelengda ein ser når røntgenstråling av låg intensitet vert spreidd av elektron (såkalla Comptonspreiing) berre kan forklarast om røntgenstrålene består av partiklar, og det kan ikkje forklarast ved hjelp av ein bølgjeteori. I 1926 kalla Gilbert N. Lewis desse lyspartiklane for foton.
Etter kvart har moderne kvantemekanikk utvikla seg der lys vert skildra både som partiklar og bølgjer på den eine sida, og på den andre sidan som verken bølgjer eller partiklar. I staden for ser moderne fysikk på lys som noko som det matematisk høver seg å skildre som anten bølgjer eller partiklar, men at det i røynda er noko ein ikkje fullt ut kan forestille seg. Når fysikarar har undersøkt radiobølgjer og røntgenstråling, har dei merka seg at elektromagnetisk stråling oppfører seg meir som klassiske bølgjer ved låge frekvensar, men meir som klassiske partiklar ved høgare frekvensar, men at strålinga aldri heilt mistar eigenskapane til nokon av dei. Synleg lys, som tar opp den midtre delen av frekvensområdet, kan lett visast i eksperiment å ha både bølgje- og partikkeloppførsel, og stundom begge samstundes.
Elektromagnetisk teori som forklaring for alle typar synleg lys og all EM-stråling
I 1845 oppdaga Michael Faraday at polarisasjonsplanet for lineært polarisert lys er rotert når lysstrålane flyttar seg langs retninga til eit magnetfelt når det ligg nær ein isolator, ein effekt som no vert kalla Faradayrotasjon. Dette var det første beviset på at lys var knytt til elektromagnetisme. I 1846 spekulerte han i om lys kunne vere ei form for forstyrring som forplanta seg langs magnetiske feltlinjer. Faraday foreslo i 1847 at lys var høgfrekvente elektromagnetiske vibrasjonar, som kunne forplante seg sjølv utan medium som eteren.
Arbeidet til Faraday inspirerte James Clerk Maxwell til å studere elektromagnetisk stråling og lys. Maxwell oppdaga at sjølvforplantande elektromagnetiske bølgjer flytta seg gjennom rommet med konstant fart, som synte seg å vere lik lysfarten. Ut frå dette konkluderte Maxwell med at lys var ei form for elektromagnetisk stråling. Han publiserte dette resultatet i 1862 i On Physical Lines of Force. I 1873 publiserte han A Treatise on Electricity and Magnetism, som inneheld den fulle matematiske skildringa av korleis elektriske og magnetiske felt oppfører seg. Dette vert framleis kalla Maxwell-likningane. Kort tid etter stadfesta Heinrich Hertz teorien til Maxwell eksperimentelt med å skape og påvise radiobølgjer i laboratoriet, og demonstrerte at desse bølgjene oppførte seg heilt likt synleg lys, med eigenskapar som refleksjon, refraksjon, diffraksjon og interferens. Teorien til Maxwell og eksperimenta til Hertz førte direkte til utviklinga av moderne radio, radar, fjernsyn, elektromagnetisk avbilding og trådlaus kommunikasjon.
I kvanteteori vert foton rekna som bølgjepakkar av bølgjene skildra i den klassiske teorien til Maxwell. Kvanteteorien måtte til for å forklare effektar for synleg lys som den klassiske teorien til Maxwell ikkje kunne forklare (som spektrallinjer).
Sing, Sing, Sing (With a Swing)
«Sing, Sing, Sing (With a Swing)» er ein song frå 1936 skriven av Louis Prima, som først spelte han inn med New Orleans Gang og gav han ut i mars 1936 som Brunswick 7628, med «It's Been So Long» som B-side. Han er sterkt identifisert med storband og swingtida. Sjølv om han har tekst, som Prima skreiv, vart han framført som ein instrumental av Fletcher Henderson og mest kjend av Benny Goodman.
Benny Goodman-innspelinga
Den 6. juli 1937 vart «Sing, Sing, Sing» spelt inn i Hollywood med Benny Goodman på klarinett; Harry James, Ziggy Elman og Chris Griffin på trompetar; Red Ballard og Murray McEachern på trombonar; Hymie Schertzer og George Koenig på altsaksofonar; Art Rollini og Vido Musso på tenorsaksofon; Jess Stacy på piano; Allan Reuss på gitar; Harry Goodman på bass og Gene Krupa på trommer. Songen vart arrangert av Jimmy Mundy. I motsetnad til dei fleste storbandarrangementa på den tida, som var avgrensa til tre minuttar slik at songen kunne spelast inn på ei standard 10-tommars 78-rpm-plate var versjonen til Goodman eit lengre verk. Innspelinga frå 1937 varer minst 8 min 43 sek, og tok opp begge sider på ein 12-tommar 78-plate. Dei lengste konsertopptaka av songen (med soloar) var 12 og eit halvt minutt lange. Mundy sitt arrangement nytta ein del av «Christopher Columbus», eit stykke skriven av Chu Berry for bandet til Fletcher Henderson, i tillegg til Prima sitt verk.
I boka deira frå 1966, Hear Me Talkin’ To Ya: The Story Of Jazz As Told By The Men Who Made It, siterte Nat Shapiro og Nat Hentoff Goodman som skal ha sagt «'Sing, Sing, Sing' (som me starta å spele i Palomar den andre gongen me var der i 1936) var ein stor sak, og ingen konsertkveld var komplett utan han.» Jazzkonserten til Goodmann i 1938 i Carnegie Hall var forskjellig frå den kommersielle utgjevinga og seinare innspelingar med Goodmann-bandet. Musikarane i bandet til Goodman var dei same som i 1937, utanom Vernon Brown som var erstatta av Murray McEachern på trombone og Babe Russin som erstatta Vido Musso på tenorsaksofon.
Soloen til Goodman er meir sjølvgranskande i Carnegie-versjonen, med større variasjon i dynamikk og farge og Krupa speler eit pulserande tom-tom-akkompagnement der det tredje slaget er aksentuert bak Goodman for den første halvdelen av soloen, medan Jess Stacy set inn mollakkordar her og der.
Alfa Centauri
Stjernene
Proxima Centauri er ein raud dverg og ligg 4,22 lysår unna solystemet til jorda. Centauri A og B utgjer ei binærstjerne og ligg båe omtrent 4,36 lysår unna. Ifrå jorda vil eit menneskeauga utan eit teleskop oppfatta binærstjerna som eitt enkelt lyspunkt og ikkje kunna skjelna mellom dei to stjernene. Eksoplaneten i systemet går i bane kring Alfa Centauri B.
Fylkesveg 55 i Hordaland
Fylkesveg 55 i Hordaland går mellom Dimmelsvik og Myklebust i Kvinnherad kommune. Vegen er 3,9 km lang.
Før 1. januar 2010 vart vegen kalla fylkesveg 49 i Hordaland.
Ørjar Øyen
Ørjar Øyen er ein norsk professor i sosiologi og tidlegare rektor ved Universitetet i Bergen.
Etter lærarutdanning ved Nesna lærarskole og arbeid som lærar i Glomfjord studerte Øyen sosiologi ved Universitetet i Oslo og sidan University of Washington i USA der Øyen tok mastergraden i 1953 og doktorgraden i 1962. Etter å ha vore vitskapleg assistent og universitetslektor ved Universitetet i Oslo, vart Øyen i 1968 professor ved Universitetet i Bergen. Han har vore professor emeritus sidan 1998. Øyen har hatt ei rad universitetsverv. Frå 1971-1973 var han dekanus ved Det samfunnsvitskaplege fakultetet, Universitetet i Bergen, og frå 1978-1983 rektor for Universitetet i Bergen.
Øyen har særleg arbeidd med sosiologiske spørsmål knytt til økologi og befolkning, samt interaksjon og sosial diffusjon. Mot slutten av karrieren har Øyen i vore oppteken av studentutveksling, internasjonalt universitetssamarbeid og forskningsetikk. Han har gjeve ut bøker som Sosiologien i Bergen (1994), Forskningsetikk i forskerhverdag: Vurderingar og praksis (saman med Bente Gullveig Alver, 1997), og med medforfattar Berta Dragicevic boka Beyond Frontiers: 30th Anniversary of Inter-University Centre Dubrovnik (2002).
Frå 1988 til 1995 var han generaldirektør ved Inter-University Centre i Dubrovnik, Kroatia og frå 1988 til 1991 president i Board of Directors, European Coordination Centre for Research and Documentation in Social Sciences i Wien. Vidare har Øyen vore formann for rådet for Chr. Michelsens Institutt.
Øyen har motteke mange norske, utanlandske og internasjonale utmerkingar. Han har fått Norsk sosiologiforenings Hederspris, Western Society of Criminologys President's Award og er æresmedlem av Inter-University Centre i Dubrovnik. Øyen er Kommandør av St. Olavs Orden, og han er tildelt Kroatias Stjerneorden. Vidare er han Distinguished Honorary Citizen av Staten Washington i USA.
6. serierunde i Adeccoligaen 2013
6. serierunde i Adeccoligaen 2013 vart spelt 8. mai. Alle kampane vart spelte same dagen og tok over tabelltoppen etter å ha vunne 4–1 over  på bortebane.
Kjevemunnar
Kjevemunnar (Gnathostomata) er eit samleomgrep for virveldyr som har kjevar, det vil seia alle virveldyr unnateke slimålar og niauge.
Dynamisk geologi
Dynamisk geologi er ei grein innan geologi som omhandlar dei geologiske kreftene som virkar på jordoverflata og i jordskorpa. Dette er dels dei indre eller endogene kreftene og dels dei ytre eller eksogene kreftene som virkar på jordoverflata.
Ljósufjöll
Ljósufjöll er ei vulkankjede vest på Island. Systemet hadde sitt siste utbrot for om lag 1000 år sidan og består mellom anna av ei sinderkjegle.
Jerome Froese
Jerome Froese er ein tysk musikar. I 1990 vart han offisielt medlem i Tangerine Dream, bandet som faren Edgar Froese starta tjue år tidlegare. Han vart verande medlem i bandet fram til 2006. Froese var avbilda på somme av plateomslaga til bandet opp gjennom åra, som i 1973 på albumet Atem, då han var to år gammal.
I 2000 byrja Froese å gje ut soloplater under namnet TDJ Rome. I 2011 samarbeidde han med Johannes Schmoelling, eit anna tidlegare medlem av Tangerine Dream. I lag skipa dei gruppa Loom, som gav ut nokre EP-ar i lag.
Krýsuvík
Krýsuvík er eit geotermisk område på halvøya Reykjanes på Island. Det ligg sør på Reykjanes i midten av ei sprekksone på Den midtatlantiske ryggen.
Krýsuvík er eit område med mange svovelhaldige kjelder og varmekjelder, som ved Seltún. Her kan ein finne ein tursti med skilt som forklarar fenomena ein ser. Stien fører opp til fjellet Sveifluháls lenger bak.
Den største innsjøen i området, Kleifarvatn, byrja å forsvinne etter eit stort jordskjelv i 2000 og 20 % av overflata har forsvunne dei siste åra. Nokre mindre innsjøar viser òg påverknad frå vulkanisme, som til dømes Grænavatn med sin lysande grønfarge.
Det låg nokre gardar i området fram til 1800-talet, men dei vart gjeve opp og fråflytta. Berre eit lite kapell, Krísuvíkurkirkja bygd i 1857, står igjen.
Ånund
Norrøne Ǫnundr eller Anundr var truleg danna av urnordisk ánu, 'aner', og winduR, 'vinnar'. Ånon, Ånen, Anund og Ånond er andre skrivemåtar av namnet.
825 Tanina
825 Tanina er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. mars 1916 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Namnet Nanna
Nanna er eit gammalt nordisk namn som kjem frå norrønt nenna, 'djerv'. Det kan også vera ein variant av andre namn, sjå Nana. Nanna kan også vera eit slektsnamn.
I norrøn mytologi var Nanna kona til Balder. Namnet var lenge gløymd i Skandinavia, men blei teke i bruk tidleg på 1800-talet. Nanna er også namnet på ein sumerisk gud, sjå guden Sin.
Nanna har namnedag i Noreg den 4. april. I 1901 kom det med i den svenske almanakken og fekk namnedag den 5. april, flytta til 3. april i 2000. Nanna har også namnedag den 15. august i Estland.
Europaveg 16 i Noreg
Europaveg 16 i Noreg (E16) er ein norsk stamveg som går mellom Bergen og riksgrensa ved Kongsvinger (og vidare inn i Sverige. Til hausten 2012 var Sandvika i Bærum vest for Oslo endepunkt for vegen, strekninga frå Hønefoss til Sandvika er no berre ei arm av E16. Vegen var 493,8 km lang før forlenginga til riksgrensa, og han er del av Europaveg 16.
E16 er ein av hovudvegane aust-vest, og heile strekninga ligg nord for Oslo (med unntak av arma Hønefoss-Sandvika). På Filefjell (det høgaste vegpunktet) passerer i gjennomsnitt 700 køyrety i døgnet (trafikken er dobbel så stor i juli), av dette om lag 20 prosent tungtrafikk. Ved Nygårdstangen i Bergen passerer om lag 32000 køyrety i døgnet, medan det i Sandvika i Bærum passerer om lag 35 000 køyrety i døgnet (tal for 2005-2011.
Den lengste vegtunnelen i verda, den 24 509 meter lange Lærdalstunnelen, ligg på E16. Det gjer også den over 11,4 kilometer lange Gudvangatunnelen, som er den nest lengste tunnelen i Noreg. Mellom Gudvangen og Lærdal er det 51,5 km, og av det 43,0 km i tunnel.
Mellom Bergen og Åsane deler vegen trasé med Europaveg 39.
Traseen over Filefjell vart allereie i 1793 etablert som hovudveg mellom Oslo og Bergen, den såkalla Bergenske Kongevei. Den gongen gjekk vegen langs Randsfjorden om Etnedal (ikkje Begnadalen) og den enda på Lærdalsøyri der det var båt til Bergen.
Lengd i dei einskilde fylka
E16 har ei samla lengd i Noreg på 493,8 km (pr. 31. juli 2006) mellom Bergen og Sandvika, fordelt på:
E16
Kongsvingervegen
Kongsvingervegen Motortrafikkvei (fire felt, 14 km)
Masterudvegen Finnskogvegen Torsbyvegen