cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Puglia
Historie
I antikken var det berre den nordlege delen av regionen som vart kalla Puglia (eller Apulia), medan den sørlege halvøya vart kalla Calabria, eit namn som seinare, og i dag, vert nytta om «tåa» på den italienske «støvelen». Området er ein av dei stadane i Italia med flest arkeologiske funn og regionan har vore busett sidan det første tusentalet fvt. av fleire illyriske og gamle italiske folk. Seinare utvida grekarane områda sine til Taranto og Salento.
Puglia var eit viktig område for romarane, som erobra det på 300-talet fvt. Det var derimot her dei tapte slaget ved Cannae mot Hannibal. Etter at kartagarane forlet området erobra romarane hamnene Brindisi og Taranto og oppretta styret over regionen. Under Romarriket blømde Apulia med produksjon av korn og olje og vart den viktigaste eksportøren til dei austlege provinsane.
Etter Romarriket sitt fall vart Puglia tatt av gotarar, langobardar og frå 500-talet og utover av Austromarriket. Bari vart hovudstad i ein provins som dekte det moderne Basilicata og vart styrt av ein catapanato (guvernør). Frå år 800 tok sarasenarar over området for ei stund før austromarane igjen tok over fram til 1000-talet, då normannarar erobra det. Robert Guiscard oppretta hertugdømet Puglia i 1059. Etter normannararne erobra Sicilia seint på 1000-talet vart Palermo det nye maktsenteret for normannarane i staden for Melfi (like vest for dagens Puglia) og Puglia vart berre ein del av provins, først som ein del Kongedømet Sicilia, så av Kongedømet Napoli. Frå seint på 1100-talet til tidleg på 1200-talet var Puglia residens for Hohenstaufen-keisarane, som Fredrik II. Etter at arvingen hans, Manfred fall under Angevine og Aragon sitt styre av Puglia, vart regionen meir og meir dominert av fleire mektige landeigarar (Baroni). Kysten vart okkupert tre gonger av Det osmanske riket og Republikken Venezia. Franskmennene kontrollerte òg regionen i 1806-1815, noko som førte til at føydalismen vart avskaffa og rettsvesenet vart gjenoppretta.
Fridomsrørsler byrja å spreie seg i 1820-åra. I 1861 då Begge Siciliar fall, vart regionen ein del av Italia. Samfunns- og jordbruksreformer hadde utvikla seg sakte på 1800-talet, men skaut fart på midten av 1900-talet.
Swedish Touring Car Championship
Swedish Touring Car Championship (STCC) var ein svensk motorsportserie med standardbilar som vart arrangert frå 1996 til 2010. Det var inspirert av britiske BTCC og interessa som denne serien hadde blant svenske TV-sjåarar. Serien vart grunnlagt av Per-Gunnar «Peggen» Andersson.
Flyfotografi
Eit flyfotografi, eller flyfoto, er eit fotografi teke frå lufta ved hjelp av eit fly, ein varmluftsballong eller annan flygande farkost.
Ferske flyfotografi av landskap er ein kopi av fasiten. Dei er nøyaktige og etterrettelege og har dermed mykje å seia for fleire viktige samfunnsoppgåver både innanfor dokumentasjon, analyser, forsking, vitskap og ikkje minst kartlegging. Moderne kartografar baserer seg i stor grad på flyfoto.
Regelviss flyfotografering gjer det lettare å dokumentera og analysera endringar i terrenget og gjev grunnlag for forsking og kunnskap om utvikling av arealbruk over tid.
Frå og med 2006 vert heile Noreg flyfotografert med jamne mellomrom (omløpsfotografert). Første omløp er planlagt til seks år og skal kosta 42 millionar kroner. Det er Statens kartverk som har gått saman med Norsk institutt for jord- og skogkartlegging og Moderniseringsdepartementet om programmet, og dei tre partnarane vil dekkja halvparten av kostnadene. Den andre halvparten skal koma frå forvaltningssamarbeidet Norge digitalt og frå inntekter frå den kommersielle marknaden.
Den nye fotograferinga vil gje fotogrammetriske stereomodellar (som satellittfoto ikkje kan gje) og orienteringsdata med minst to meters grannsemd for heile landet. Det vert òg laga ortofoto med ei bakkeoppløysing på ein halv meter, som vil verta tilgjengelege på http://www.norgeibilder.no.
Sjå òg
Fotografía
Leopold og Astrid Kyst
Leopold og Astrid Kyst er den delen av kysten av Antarktis som ligg mellom vestenden av West isbrem, ved 81° 24' E, og Cape Penck, ved 87° 43' E. Han ligg i den austlege halvdelen av Princess Elizabeth Land. Han vart oppdaga og utforska frå lufta frå det norske skipet «Thorshavn» den 17. januar 1934 av løytnant Alf Gunnestad og kaptein Nils Larsen.
Leopold og Astrid Kyst vart namngjeven av Lars Christensen, den norske kvalfangstmagnaten og leiaren for ekspedisjonen, etter kong Leopold og dronning Astrid av Belgia.
Ishockey
Ishockey er ein lagidrett av hockeytypen som vert spelt på is. To lag med seks spelarar kvar medrekna målvakta kjempar om å få ei gummiskive, pucken, inn i målet til motstandarlaget. Profesjonelle ishockeylag finst i Canada, USA, og ei rekkje nordeuropeiske land, mellom anna Noreg. 66 land er med i det internasjonale ishockeyforbundet.
Skien prosti
Skien prosti er eit tenestedistrikt i Agder og Telemark bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten har sete i Skien.
I geografisk utstrekking svarar prostiet til kommunane Porsgrunn, Siljan og Skien. Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn. Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.
Porirua
Porirua er ein by Regionen Wellington på New Zealand, like nord for hovudstaden Wellington. Dei sentrale forretningsområda i desse to byane ligg 20 km frå kvarandre. Ein stor del av innbyggjarane pendlar til arbeid i Wellington, så byen vert sett på som ein satellittby. Porirua ligg nesten kring heile hamna Porirua Harbour ved den sørlege delen av Kapiti Coast. Folketalet i byen var 50 800 i eit estimat 30. juni 2008.
Historie
Namnet «Porirua» er av maoriopphav. Det er kanskje ein variant av Pari-rua («to tidevatn»), som viser til dei to armane i Porirua Harbour. Namnet vart brukt i det nittande hundreåret på eit område som strekte seg frå Kaiwharawhara (eller Kaiwarra) på den nordvestlege breidda til Wellington Harbour nordover til og rundt Porirua Harbour. Vegen som kliv over åsane frå Kaiwharawhara mot Ngaio og Khandallah vert enno kalla Old Porirua Road.
På 1800-talet voks det fram ein liten europeisk busetnad her, delvis fordi det var bruk for ei ferje over hamna herfrå. På den tida var her alt ein liten maoribusetnad.
Wellington and Manawatu Railway Company opna ei jarnvegslinje til Porirua i 1885, og band byen saman med Wellington. Jarnvegen nådde fram til Longburn, sør for Palmerston North i 1886, og fekk her samband med dei statlege linjene til Taranaki og Napier. Då staten overtok jarnvegsselskapet i 1908, vart linja til Porirua ein del av hovudjarnvegsnettet på Nordøya, North Island Main Trunk railway. Jarnvegen hadde mykje å seia for voksteren til busetnadane Plimmerton og Paremata ved å gjera dagsutflukter til strendene frå dei nordlege forstadane til Wellington relativt lett. Linja til Porirua vart elektrifisert i 1940.
I 1880- og 1890-åra vart eit asyl for sinnlidande, Porirua Lunatic Asylum, reist i åsen sørvest for byen. Etter ei lovendring i 1911 fekk asylet namnet Porirua Mental Hospital.
Dei opphavlege planane frå sist på 1940-talet var at Porirua skulle verta ein satellittby ved Wellington gjennom offentleg bustadbygging. Byen har no vakse til eit innbyggjartal kring 51 000, og den offentlege bustadbygginga er ikkje lenger den mest vanlege. I 1973 og 1988 vart større kringliggjande område lagde til byen i samband med reduksjonen og til slutt nedlegginga av Hutt County. På 1960- og -70-talet vart det oppretta større industriområde, for det meste vest for byen.
I 1976 opna den første McDonald's-etestaden på New Zealand i sentrum av byen, og låg der fram til i april 2009, då han vart flytta.
Transport
Hovudvegen State Highway 1 går i nord-sørleg retning rett gjennom byen og bind Porirua saman med Wellington sørover, og nordover til Kapiti Coast og resten av Nordøya. Porirua er det nordlege endepunktet til motorvegen Johnsonville-Porirua motorway, som er ein del av State Highway 1. State Highway 58 gjev samband med Paremata via Whitby og Pauatahanui med Haywards i Hutt Valley i aust.
Jarnvegslinja North Island Main Trunk railway line går gjennom Porirua, for det meste nær State Highway 1, med seks stasjonar i byen og ein på grensa til Wellington City. Det går forstadsbane mellom Paraparaumu og Wellington, stort sett to gonger i timen utanom rushtidene. Dei næraste flyplassane er Wellington Airport mot sør, og Paraparaumu Airport i nord.
I korte periodar gjekk det ferjesamband mellom Paremata og Picton, men dei viste seg ikkje å vera tevlingsføre samanlikna med Wellington-baserte samband, trass i kortare reiselengde.
Administrasjon
Distriktet, som er eit av distrikta på New Zealand som har nemninga City, vert administrert av Porirua City Council, og funksjonane til regionstyret ligg under Greater Wellington Regional Council.
Namnet «Porirua» vart først brukt på eit distrikt i 1961 då Makara County, vest for Wellington, vart oppløyst, det meste av den vestlege delen vart til Makara Ward i Hutt County og den snøgt veksande austlege, urbane delen (medrekna Titahi Bay) vart til Borough of Porirua. Fire år seinare vart folketalet rekna til å ha nådd over 20 000, den dåverande grensa for å gje Porirua status som city.
1. april 1973 vart større område i nordaust (og nokre få andre) overførte til byen frå Hutt County etter ei folkeavrøysting. Mana Island vart innlemma i byen samstundes. I 1988 vart enno eit landområde lagt til.
Namnet, byen og byrådet har bestått inn i det 21. hundreåret, trass i framlegg om å endra namnet til Mana; dessutan har det vore fleire mindre freistnadar på å slå distriktet saman med Wellington.
Kringsjå
Kringsjå, som vanlegvis er eit geografisk namn med meininga «ein stad med vidt utsyn», kan vere eit oppslagsord for fleire ting:
Dataspelutviklar
Ein dataspelutviklar er ein person eller eit føretak som utviklar og designar dataspel. Ein utviklar kan spesialisera seg på ein type spelkonsoll som Microsoft Xbox 360, Sony PlayStation 3 eller Wii, eller laga spel for fleire system, medteke persondatamaskiner.
Nokre utviklarar spesialiserer seg på særskilte typar spel, som datarollespel eller ego-skytarar. Somme fokuserer på å portera spel frå eit system til eit anna, andre omset spel til ulike språk, særleg frå japansk til engelsk.
Dei fleste dataspelutgjevarane har utviklingsstudio, som Nintendo EAD hjå Nintendo og Polyphony Digital hjå Sony. Sidan desse føretaka hovudsakleg driv med publisering er dei vanlegvis heller omtalte som «utgjevarar» enn «utviklarar».
Hiroshi Sowa
Hiroshi Sowa er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Cerezo Osaka, Sagan Tosu og Kataller Toyama.
Abruzzo
Abruzzo er ein region i Italia aust for Roma. Det grensar til Marche i nord, Lazio i vest og sørvest, Molise i søraust og Adriahavet i aust. Sjølv om han geografisk ligg sentralt i Italia, reknar ISTAT (det italienske statistikkbyrået) reknar det som ein del av Mezzogiorno eller Sør-Italia.
Fram til 1963 var det ein del av Abruzzi e Molise i lag med Molise. Namnet Abruzzi kjem frå tida då regionen av ein del av kongedømet Begge Siciliar og området vart administrert som Abruzzo Citeriore (Nær-Abruzzo) og Abruzzo Ulteriore I og II (Fjernare Abruzzo I og II ), som var nærmare og fjernare frå Napoli, hovudstaden i kongedømet. Abruzzo Citeriore utgjer i dag provinsen Chieti. Abruzzo Ulteriore I utgjer provinsane Teramo og Pescara, medan Abruzzo Ulteriore II utgjer provinsen L'Aquila.
Regionshovudstaden i Abruzzo er L'Aquila. Regionen er delt inn i fire provinsar: L'Aquila (den største), Teramo, Chieti (med flest innbyggjarar) og Pescara, det økonomiske senteret i Abruzzo. Dei fire provinsane er vidare delt inn 305 kommunar.
Namnet Abruzzo kjem frå det latinske Aprutium. Namnet Aprutium vart derimot ikkje nytta i romartida då regionane gjekk under namna Picenum, Sabina et Samnium, Flaminia et Picenum og/eller Campania et Samnium. Namnet Aprutium vart nytta frå mellomalderen. Mange meiner det er ei omvandling av Praetutium, eller namnet på folket praetutiarane, som vart nytta om hovudbyen deira, Interamnaes, som i dag er Teramo. Andre mogelege opphav er frå det latinske «aper» (villsvin) der Aprutium tyder «villsvinlandet», eller frå «abruptum» (kupert, bratt). Det kan òg ha kome frå det latinske uttrykket «a Bruttiis» (frå bruttiarane) som tyder landet til folket frå Bruzi, som flytta sørover til Calabria.
Geografi
Regionen har eit aral på 10 794 km² og om lag to tredjedelar er dekte av fjell. Resten av regionen består av åsar som heller ned mot ei smal slette som strekkjer seg 120 km langs kysten av Adriahavet. Appenninane går langs Abruzzo, og det er her ein finn ein dei høgaste fjella i heile fjellkjeda og på Den italienske halvøya. Den høgaste toppen er Corno Grande i Gran Sasso-massivet (2 914 moh) og Monte Amaro (Maiella-gruppa) (2 795 moh). Dei største elvane i regionen er Aterno-Pescara, Sangro og Tronto.
Demografi
Byar i Abruzzo med meir enn 50 000 innbyggjarar:
Skorve
Skorve er eit fjell i Seljord kommune i Vestfold og Telemark. Fjelltoppen (Gøysen) har ei høgd på 1370 moh og ein primærfaktor på 760 meter. Austsida av fjellet er avgrensa av Flatdal og på vestsida av Kivledalen.
Spådomsnuten
På austsida av Skorve ned mot Flatsjå er det ein del av fjellet som vert kalla Spådomsnuten. Og det vert sagt at den dagen tre systrer frå Flatdal gifter seg på same dagen vil denne delen av fjellet rase ut i Flatsjå. Andre seier at det skal skje når det har vorte by mellom Vallaråi og Bygdaråi. Då vil det oppstå ei flodbølgje som skyler innover heile Flatdal og heilt opp til Nutheim, i følgje segna.
Flyvrak
Under den andre verdskrigen den 9. september 1944 styrta eit alliert fly av typen B24 Liberator like under Gøysen. Flyet skulle levere forsyningar til heimestyrkane.
16. oktober 1944 styrta eit tysk passasjerfly av typen Ju52-3/m på Hestnutan. 15 personar omkom.
Voulisméni
Voulisméni (gresk Λίμνη Βουλισμένη, Límni Voulisméni) er ein tidlegare innsjø som i dag er forbunde med havet. . Han ligg i sentrum av byen Ájos Nikólaos på Kreta og er sirkelforma med ein diameter på 137 meter og eit djup 67 m. . Dei lokale kallar han berre «innsjøen». Innsjøen er forbunde til havet via ein kanal som vart grave ut i 1870.
I følgje segna skal gudinna Athene ha bada her. Kvart år rundt midnatt før den ortodokse påskedagen samlar mange innbyggjarar i byen seg rundt innsjøen for å feire med fyrverkeri.
René Desaeyere
René Desaeyere er ein belgisk fotballspelar og -trenar.
Voulisméni
Ei anna lokal urban legende fortel at innsjøen er botnlaus. Basert på at innbyggjarar merka forstyrringar i overflata på vatnet under jordskjelvet på Santoríni i 1956, meinte mange at det var ein geologisk samanheng mellom dei to stadane, men dette har aldri vorte stadfesta vitskapleg.
René Desaeyere
Han har trenar Cerezo Osaka.
Fagerliåsen/Poverudbyen
Fagerliåsen/Poverudbyen er ein tettstad i Lier kommune i Viken. Staden har og ligg to km frå Sylling.
Oddevall/Sjåstad
Oddevall/Sjåstad er ein tettstad i Lier kommune i Viken. Staden har og ligg elleve km nordom kommunesneteret Lierbyen, og sju km frå Sylling ved Tyrifjorden. Elva Glitra renn gjennom staden.
På Sjåstad ligg Sjåstad kyrkje.
1340 Yvette
1340 Yvette er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Themis. Han blei oppdaga den 27. desember 1934 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Olsberg i Sveits
Kommunen ligg i nedre Fricktal. I 1882 vart Olsberg slått saman med Arisdorf.
Loveleen Rihel Brenna
Loveleen Rihel Brenna er ein norsk forfattar. Ho vart fødd i India i 1967 og kom til Kristiansand i 1972 saman med foreldra sine.
Ho er utdanna i pedagogikk, psykologi, sosialpedagogikk med vidareutdanning i migrasjon og fleirkulturell forståing, og driv eit eige konsulentfirma for fleirkulturelle spørsmål. Ho driv også føredrags- og kursverksemd kring dette. tidlegare har ho mellom anna arbeidt ved innvandrarkontoret og barnevernstenesta i Kristiansand kommune og vore prosjektleiar for frukostseminar i samband med Groruddalssatsinga til Husbanken.
Loveleen Rihel Brenna har vore rådsmedlem i Verdikommisjonen, ho har fått Ole Vig-prisen for brubyggjarinnsats (1997) og i 2000 fekk ho Integreringsprisen for innsatsen sin for å skape betre føresetnader for integrering.
Frå januar 2004 har Loveleen Rihel Brenna vore leiar for Foreldreutvalet for grunnskulen, først for perioden til 2007, og deretter utnemnd på nytt for fire nye år. Ho sit også i styret for Universitetet i Agder og Raudekrossen i Noreg. Tidlegare har ho vore fagrådsmedlem i Norsk Filminstitutt og sete i styret for VOX-instituttet.
Tuddal stavkyrkje
Namnet Tuddal stavkyrkje kan nyttast om to kyrkjer. Kyrkjestaden er ved Øverland (gnr./bnr. 105/1), men Jan Brendalsmo meiner at Tuddal kan ha vore namnet på opphavsgarden då det først vart oppført kyrkje. «Kirkian j Tuthdale» brann i 1369 eller like før, og ein kar kalla Kjetil Karlsson, som skal ha tent ljos i ein kove ved kyrkja den dagen, vart frikjend av biskopen for brannstifting.
Lorentz Dietrichson kallar kyrkja som vart oppført etter brannen, «Tuddals yngre kirke», og han trur at ho vart oppført rundt 1370. Denne kyrkja vert av Nicolay Nicolaysen omtala som «den oprindelige kirke» og skal ifølgje ein synfaringssrapport frå 1668 ha vore «en stavbygning med svalgang og mange skruv om og lig Vinjes». Andre skildringar av stavkyrkja finst ikkje. Dei nærare omstenda omkring rivinga synast ukjende, men ein trur at kyrkja vart riven kort tid før dagens kyrkje vart oppført.
Gjenstandar frå stavkyrkja
Eit par portalplankar frå stavkyrkja er bevarte. Desse var seg ifølgje Dietrichson å finne på ein lokal gard fram til 1870-åra, men skal så ha funne vegen til Nordiska museet i Stockholm. Dietrichson har ikkje høge tankar om treskurden: «...og udskjæringerne er forfærdelig slette. De frembyder kun et og samme motiv: et ensforrnigt, stadig gjentaget plantemotiv [...] Det hele maa betegnes som vor middelalderske træskjærerkunsts dybeste forfald, der saaledes kan betegnes ved tiden kort efter den sorte død omkring 1370.»
Elles finst eit beslag og ein lås frå stavkyrkja.
Yuji Tsukada
Yuji Tsukada er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Ventforet Kofu og Cerezo Osaka.
Øyvind Rimbereid
Øyvind Rimbereid er ein norsk forfattar og lyrikar frå Stavanger.
Mawson Coast
Mawson Coast er den delen av kysten av Mac. Robertson Land som ligg mellom William Scoresby Bay, ved 59° 34'E, og Murray Monolith, ved 66° 54' E. Kysten vart oppdaga under British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE), 1929–30, leia av sir Douglas Mawson. Seinare gjekk BANZARE i land ved Cape Bruce og Scullin Monolith 1930-31. Mawson Coast vart namngjeven av Antarktis Names Committee of Australia (ANCA) og kalla opp etter Sir Douglas Mawson.
Fuad Muzurović
Fuad Muzurović er ein bosnisk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Cerezo Osaka.
Rivsfjell
Rivsfjell er eit fjellområde i Tinn kommune i Vestfold og Telemark. Området ligg sør-sørvest for Vegglifjell og nordvest for Blefjell. Rivsfjell ligg som ei fjellrygg i nord–sør-retning. Vestsida heller slakt ned mot Austbygde og Tinnsjå, medan austsida stupar bratt ned mot Skirvdalen.
Dei høgaste toppene er Helletjørnnutan (1220 moh.) og Haugefjellet (1214 moh.).
Det er ingen turisthytter på Rivsfjell. Den næraste er Daggrøhytta, nokre kilometer lenger aust.
Skirveggin
Skirveggin (også Skirveggen) (1 381 moh. ) er det høgaste fjellet på Vegglifjell. Toppen ligg i Nore og Uvdal kommune i Viken, men grensa mot Tinn kommune i Vestfold og Telemark er berre eit par hundre meter mot nordaust. Fjellet har ei bratt austside, medan dei andre sidene er slakare. Toppen av fjelelt er flatt og det høgaste punktet kan vere vanskeleg å finne.
Nybufjell
Nybufjell er eit fjell som ligg i kommunane Skien og Midt-Telemark i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 637 moh. Sør for toppen ligg ein heller med bålplass og sengebrisk. Helleren ligg berre nokre titalls meter nord for traktorvegen austover frå Mordartjønn, men lett å oversjå.
Arild Nyquist
Arild Nyquist var ein norsk forfattar, musikar, biletkunstnar og sceneartist, fødd i Oslo, son til forfattaren Gerd Nyquist. Han byrja på Statens håndverks- og kunstindustriskole for å verta målar, men debuterte som forfattar i 1963 med romanen Ringer i et sommervann. Han utdanna seg ved Statens Lærerskole i forming og frå 1968 til 1976 arbeidde han som formingslærar i Lofoten, kvar han hadde budd sidan 1963. Den første diktboka hans ''Nå er det jul igjen! og andre dikt'' frå 1972 fekk kritikarane til å ta fram dei store orda, om ikkje nett godorda. Nonsensdikta fall ikkje i god jord hjå kritikarstanden, sjå til dømes: Bokmeldinga til Nils Magnus Bugge i Aftenposten. Etterkvart skulle både kritikarane og lesarane like bøkene hans betre. I tillegg til bøker av mange ulike slag laga han også plater der han framførte eigne tekstar til musikk.
Bosnia-Hercegovina
Bosnia-Hercegovina er eit land sør i Europa. Det grensar til Kroatia i nord, vest og sør, til Serbia og Montenegro i aust, og har ei kort kystline til Adriahavet ved byen Neum.
Geografi
Landet har stort sett fjellandskap og ligg sentralt i Dei dinariske Alpane. Den nordaustlege delen av landet strekkjer seg inn i sørlege område av Den pannoniske sletta, medan sørlege delar av landet grensar til Adriahavet. Landet har berre 20 km kystline rundt byen i Neum i Hercegovina-Neretva kommune, men er innelåst mellom kroatiske landområde og territorialfarvatn.
Namnet på landet kjem frå dei to regionane Bosnia og Hercegovina, som aldri har hatt noko definert grense mellom seg. Bosnia utgjer den nordlege delen av landet (om lag 80 %), medan Hercegovina utgjer den sørlege middelhavsregionen.
Store byar er hovudstaden Sarajevo, Banja Luka, Bijeljina, Tuzla, Zenica og Mostar, som er hovudstad i Hercegovina.
Nær 50 % av Bosnia-Hercegovina er dekt av skog. Dei største skogane finn ein sentralt og i austleg og vestlege delar av Bosnia. Nordlege område av Bosnia har svært grøderike jordbruksområde langs elva Sava.
Det er sju store elvar i Bosnia-Hercegovina: Una, Sana, Vrbas, Bosna, den lengste elva innanfor Bosnia, Drina, som dannar grense mellom Bosnia og Serbia, Neretva og Sava, som er den lengste av elvene som er innom Bosnia-Hercegovina, men ikkje den lengste elva i sjølve landet. Sava renn gjennom Serbia, Bosnia-Hercegovina og Kroatia. Ho dannar den naturlege grensa mellom Bosnia-Hercegovina og Kroatia.
Klima
Bosnia-Hercegovina har eit variert klima der vêrtilhøva kan endre seg mykje over korte avstandar. Lågtrykk i Middelhavet pøser mild og fuktig luft inn mot denne fjellrekkja om vinteren, og vestsida er eit av dei våtaste områda av Europa. Somme stader langs vestsida av Dei dinariske alpane kan få 4000 mm på eit år, medan kystbyane berre får om lag 1000 mm. Midtsumars er det stort sett berre sol, og dei indre områda kan få svært høge temperaturar. Mostar, ved Neretva, er ein av dei varmaste byane i Europa.
Industri
Bosnia har mykje militærindustri, men også stålindustri, forsvarsindustri, og industri som lagar reiskapar.
Ressursar
Brunkol, jernmalm, bly, sink, mangan og bauxitt er vanlege ressursar.
1341 Edmée
1341 Edmée er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. januar 1935 av Eugène Joseph Delporte ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Egon Krenz
Egon Krenz er ein tidlegare kommunistisk politikar i DDR, som han leidde etter partifellen sin Erich Honecker frå 18. oktober til 6. desember 1989.
Bakgrunn
Krenz var fødd i Kolberg (no Kołobrzeg i Polen). Familien hans slo seg ned i Damgarten i Nordvorpommern etter at tyskarar blei utviste frå Hinterpommern i 1944.
Politikk
Krenz gjekk inn i Sozialistische Einheitspartei Deutschlands i 1955. Han var lenge leiar av den kommunistiske ungdomsorganisasjonen i DDR FDJ, og også av barneorganisasjonen Junge Pioniere (1971-1974). I 1989 var han leiar for DDR i tre månader, fram til landet og «jernteppet» braut saman.
Etter den tyske gjenforeninga vart han stilt for retten for brotsverk som hadde hendt under den kalde krigen, spesielt drapa på personar som freista flykta over muren i Berlin, og for å ha vore ansvarleg for dei vala DDR-regimet hadde manipulert og andre kriminelle aktivitetar. Etter lange rettssaker vart han i 1997 dømd til seks og eit halvt år i fengsel. Sidan han anka dommen vart han likevel sett fri frå varetekt medan ein venta på behandlinga av anken. I 1999 stadfesta den tyske høgsteretten dommen. Krenz skildra det som «sigersjustis» og «kald krig i rettssalen». 11. januar 2000 avviste forfatningsdomstolen ei klage frå Krenz, og 13. januar byrja han soninga i Berlin-Spandau. Han vart sett fri før tida etter å ha sona i tre år jula 2003, og etter at ei psykiatrisk undersøking slo fast at det var forsvarleg å sette han fri. Etter frigjevinga slo han seg stilt ned i Dierhagen i Mecklenburg.
Vestnes
Vestnes er ein tettstad og administrasjonssenteret i Vestnes kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg vest for munningen av Tresfjorden, på begge sidene av Vestnesstraumen som frå Tresfjorden fører inn til den tre kilometer lange og ein kilometer breie bukta Flatevågen. Vestnes er den største tettstaden i kommunen og har.
Vestnes tettstad har atskilleg handels- og tenesteverksemd, i tillegg til industri. Her ligg mellom anna industribedrifta Aas mekaniske verksted. Båtbygging har stått særleg sterkt på Vestnes, og sør for tettstaden ligg det eit båtbyggarmuseum.
Delen av tettstaden som ligg sør for Vestnesbrua er kalla Helland. Her ligg mellom anna Helland skule og Helland barnehage. Avisa Vestnesavisa kjem ut ein dag i veka på Vestnes. Vestnes kyrkje i sentrum er ei langkyrkje i tre frå 1872 og er den tredje kyrkja som vart reist på staden. Den første var ei stavkyrkje som vart riven i 1680.
Vestnes tettstad har hurtigbåtsamband med Vikebukt, Sekken og Molde. Europaveg 39 går gjennom Vestnes, med bilferje til Molde frå Furneset rundt tre kilometer nord for tettstaden. Fram til 1986 gjekk ferja til Molde frå Vestnes sentrum, men ferjestaden har framleis namnet «Vestnes». Europaveg 136 (Dombås–Åndalsnes–Ålesund) går i bru over Tresfjorden direkte sør for tettstaden.
Albert Pobor
Albert Pobor er ein kroatisk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Cerezo Osaka.
Norske Folkeeventyr
Norske Folkeeventyr er ei gruppe norske folkeeventyr samla inn og gjevne litterær form av Asbjørnsen og Moe, Peter Christen Asbjørnsen og Jørgen Moe. Eventyra byrja å koma ut heftevis frå hausten 1841 (postdatert til 1842), men stoppa med første hefte av andre bind 1844. Andreutgåva frå 1851 (postdatert til 1852) var den første avslutta samlinga. Ho kom med kommentarar til kvar eventyrtype av Jørgen Moe, og blir derfor også omtalt som den vitskaplege utgåva. Etter dette kom ei rekkje utgåver etter gjennom innsats frå Asbjørnsen.
Inspirert av Grimm-brørne sitt arbeid reiste Peter Christen Asbjørnsen og Jørgen Moe omkring med akademiske stipend for å samla inn og skriva ned folkeleg prosa, som dei seinare samordna, restituerte og gjenfortalde gjennom felles bokutgjevingar. Samlingane blir derfor ofte omtalte som Asbjørnsen og Moe. Asbjørnsen åleine gav ut serien Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn I-II (1845-48). Samlinga innheldt ikkje eigentlege eventyr, men memorat (= «huldreeventyr») og segner. Seinare kom dei såkalla einesamlingane, ''Norske Folke-Eventyr. Ny Samling (1871) og Norske Folke-Eventyr. Ny Samling. Anden Udgave'' (1876). Dessutan gav Asbjørnsen ut den første gjennomillustrerte utgåva, Norske Folke- og Huldre-Eventyr i Udvalg (1879), der kunstmålaren Hans Gude tok ansvaret for å koordinera bidrag frå yngre kunstnarar.
Norske folkeeventyr og sagn
Lista er eit alfabetisk oversyrn over norske folkeeventyr, segner og memorat som er med i P. Chr. Asbjørnsens Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn i den versjonen som kom i 1879.
Fortejlingar gjevne ut i Asbjørnsens Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn 1845-1866:
Forteljingar gjevne ut i andre verk, men lagt til blant folkeeventyra i seinare samlingar:
<!--
De norske folkeminnearkivene
Utover på 1800-tallet ble innsamlingene av mer vitenskapelig karakter i det staten, gjennom Det akademiske Collegium ga stipendier til innsamling av folkeminner. Samlerne måtte planlegge reiser og begrunne sine reisemål og hensikter gjennom skriftlige søknader om bevilgninger. Etterpå ble det også forlangt at samlerne gjorde rede for nytten av virksomheten gjennom å skrive innberetninger som ble publisert i skoleanalene.
Stofftilfanget gikk med tiden inn i det nasjonalarkivet som i 1914 ble etablert ved Universitetet i Kristiania under navnet Norsk Folkeminnesamling (NFS). Samlingene til Asbjørnsen og Moe, Sophus Bugge og Moltke Moe dannet like siden etableringen grunnstammen i arkivet. Noen eldre samlinger, f.eks. etter Johan Th. Storaker, Peder Fylling og Ivar Aasen kom til Universitetsbiblioteket, og finnes fremdeles ved Nasjonalbibliotekets håndskriftsamling i Oslo. Rikard Berges enorme samlinger finnes ved Telemark museum. Også ved Universitetet i Bergen finnes det en større samling ved Etno-folkloristisk arkiv (EFA). Blant samlere fra det 19. århundre kan nevnes Henrik Ibsen, August Schneider, Thrond Sjursen Haukenæs og Johannes Skar, og fra det 20. århundre Knut Loupedalen, Henry Delgobe, Edvard Grimstad, Halldor O. Opedal, Knut Hermundstad, Erling Vegusdal Eriksen, Ragnvald Mo og Richard Bergh.
Flere av samlerne konsentrerte seg i likhet med Sophus Bugge om å nedtegne folkeviser. De mest sentrale var ved siden av ham Olea Crøger, Magnus Brostrup Landstad, Ludvig Mathias Lindeman og Catharinus Elling, men både Bugge, Landstad og Lindeman skrev også ned sagn og andre prosafortellinger. Det var dessuten vanlig at innsamling av språk- og dialektprøver gikk parallelt med tradisjonsinnsamlingen. Også Oskar Braaten og Regine Normann har syslet med innsamling av folkeminner. -->
Skodje
Skodje, ofte uttala Skøye, er ein tettstad i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke, med. Staden var administrasjonssenter i tidlegare Skodje kommune.
Tettstaden Skodje var den eine av to tettstadar i Skodje kommune etter Statistisk sentralbyrå sine kriterium. Den andre var Valle.
Skodje kyrkje ligg på Skodje.
Bård Breivik
Biografi
Bård Breivik var utdanna frå Bergens Kunsthåndverksskole (1967-1970), og Central Saint Martins College of Art and Designs i London (1970-1971). Han var ein av dei mest internasjonale og markante biletkunstnarane i Noreg, oppteken av handverkstradisjonar. Gjennom åra, etter fleire reiser verda rundt, studerte og brukte han ulike handverksteknikkar i arbeida sine. Han har om lag 70 utstillingar over heile verda bak seg, og verka hans er innkjøpt av museum og samlingar i Norden, Vest-Europa og Nord-Amerika. Dessutan har han utført ei rekkje offentlege og private utsmykkingar. Eit større arbeid av Breivik i det offentlege rom er søylerekkjene av granitt som held oppe taka over fortauga langsetter husa på Torgallmenningen i Bergen. Då han døydde var i ferd med å utforme nye søyler i rustfritt blankt stål, ettersom dei opphavlege søylene ikkje motstod det bergenske klimaet.
Breivik stod òg bak utsmykkinga av Peter Egges plass i Trondheim, der mellom andre verka «Nålen», «Munken» og «Nonnen» inngår, og Klosterenga skulpturpark i Gamlebyen i Oslo, med «Den flerkulturelle plass» med skulpturar og basseng i austenden. Breivik har òg utforma Tusenårsstaden Gulatinget, som er eit monument over tingstaden der Gulatinget vart halde. Monumentet består av «Tingveggen», «Tinghella» og «Eldsirkelen», og vart høgtideleg opna siste helga i august i 2005. Bård Breivik har vore professor i skulptur ved Kunstakademiet i Stockholm 1982-85. Han har budd og arbeidd i Oslo, Sibbhult i Sverige, New York og i Xiamen i Kina.
William Blake
Liv
Blake kom frå ein dissenterfamilie som budde nær Golden Square i Soho i London. Faren hans dreiv med trikotasje, medan mora gav William undervising heime.
William Blake viste tidleg eit kunstnartalent, og i tiårsalderen utførte han si første gravering. Han følgde vanleg praksis i samtida ved å kopiera meisterleg antikk kunst, i staden for å teikna etter røyndommen. Han utforska også dikting på denne tida. Tidlege dikt syner kjennskap til Ben Jonson og Edmund Spenser.
Träskända
Träskända (finsk: Järvenpää) er ein by og kommune i det finske landskapet Nyland i Södra Finlands län. Staden ligg rundt 38 km nord for Helsingfors. og har rundt 37 450 innbyggjarar og ei utstrekking på 39,88 km². Träskända grensar til kommunane Tusby og Sibbo.
William Blake
Liv
I 1779 begynte Blake eit seksårig studium ved Royal Academy of Arts. Her stod han sterkt imot den gjeldande smaken, dyrka av akademipresidenten Joshua Reynolds, av målarar som Rubens. Blake såg på denne stilen som uferdig, og føretrekte den klassiske perfeksjonen til renessansekunstnarar som Michelangelo og Rafael.
Träskända
Träskända er i første rekkje kjent som komponisten Jean Sibelius sin heimstad frå 1904 og fram til han døydde.
William Blake
Liv
I 1782 blei William Blake kjend med nyklassisisten John Flaxman, som skulle bli beskyttaren hans. Same året trefte han og gifta han seg med fem år yngre Catherine Boucher, ei fattig jente som ikkje kunne lesa eller skriva. Blake lærte henne både dette og å gravera. På denne tida blei Blake også kjent med George Cumberland, ein av grunnleggjarane av London National Gallery, som blei ein stor beundrar av arbeida hans.
William Blake gav ut si første diktsamling, Poetical Sketches, om lag 1783. I 1784, etter at faren døydde, starta han og broren Robert eit trykkeri. Gjennom samarbeid med den radikale utgjevaren Joseph Johnson kom Blake i kontakt med leiande opprørske intellektuelle i England, til dømes vitskapsmannen Joseph Priestley, filosofen Richard Price, kunstnaren Henry Fuseli, den tidlege feministen Mary Wollstonecraft og den revolusjonære amerikanaren Thomas Paine. Blake hadde store forventingar til den amerikanske og den franske revolusjonen, og kledde seg i ei frygisk hue som dei franske revolusjonære. Han hadde også vore innblanda i dei engelske Gordonopptøyane i 1780, der ei folkemengd storma Newgate fengsel. Blake illustrerte Wollstonecraft sitt verk Original Stories from Real Life (1788; 1791), og delte truleg fleire av hennar synspunkt på likestilling og ekteskap. I Visions of the Daughters of Albion frå 1793 fordømde han til dømes tvungen kyskskap og kjærleikslause ekteskap.
I 1788 tok Blake til å prøva ut gravering med relieffetsing, der han teikna og skreiv med syremotståande materiale på koparplater før han behandla platene med syre, slik at motivet blei ståande igjen som eit relieff. Dette var ei nyvinning som var motsett frå tradisjonell trykking, og blei seinare mykje brukt. Trykka han laga var i svart kvitt, og blei målte for hand med vassfargar og sydde saman til bøker. Kjende verk av Blake, Songs of Innocence and Experience, The Book of Thel, The Marriage of Heaven and Hell og Jerusalem blei til på dette viset.
Religiøse og politiske visjonar
Blake var særs oppteken av religion, og gjekk til åtak på kristendommen i samtida si, samstundes som han prøvde å finna sin måte å utøva trua på. Blake var såvidt ein veit aldri medlem av eit religiøst samlag så lenge han levde, men vurderte på eit tidspunkt å melde seg inn i kyrkja til Swedenborg. Då Swedenborg-tilhengjarane tufta «The New Jerusalem Church» i april 1789 finn ein William og Catherine Blake mellom dei innskrivne deltakarane på konferansen.
Blake trudde ein kunne finna «sanninga» gjennom sjølvransaking heller enn innprenting av lærdom. Det han kalla sine «visjonar», var opplevingar han såg på som vegleiande for korleis han skulle leva. Desse opplevingane gav han ei sterk og kompromisslaus tru på si eiga kunstnariske innstilling, men dei gjorde også at andre kallar han eksentrisk eller galen.
Blake såg på seg sjølv som ein profet for ei ny tid. Mytane han laga skildrar ofte kampen mellom opplysing og fri kjærleik på eine sida, og begrensa utdanning og moral på den andre. Blake beundra arbeida til John Milton, og prøvde som Milton å skapa sin egen definisjon av himmel og helvete.
Nicolai Cleve Broch
Nicolai Cleve Broch er ein norsk skodespelar.
Cleve Broch har vore tilsett ved Oslo Nye Teater og Det Norske Teatret, frå hausten 2005 har han vore tilsett ved Nationaltheatret. Han har særleg utmerkt seg på filmlerretet, og vert rekna som ein av dei fremste unge filmskodespelarane i landet. Han er gift med skodespelaren Heidi Gjermundsen og har to born. Cleve Broch var «Shooting Star» ved filmfestivalen i Berlin i 2007.
I 2008 spela han i Torshovteatret Et drømspill og dessutan i filmane Den siste revejakta og Max Manus.
SK Frigg
Frigg Oslo Fotballklubb er ein fotballklubb på Majorstua i Oslo. Idrettslaget vart stifta i 1904. Klubben har bandy og fotball på programmet, og spelar heimekampane sine på Bislett stadion.
Fotball
Laget spelar i 3. divisjon avdeling 4 (2020).
Klubben vann noregsmeisterskapen i fotball i 1914, 1916 og 1921. Klubben hadde òg ei glanstid på 1960-talet, då laget spela i Hovedserien. Frigg kom til cupfinalen i 1965, der det vart tap mot Skeid etter omkamp. I sesongen 2005 rykte laget ned til 3. divisjon.
Klubben sin trenar frå 2001 til i dag er den tidlegare Vålerengaspelaren Viggo Strømme. Dagleg leiar er Tor Røste Fossen, som tidlegare har vore trenar for det norske landslaget og Rosenborg BK.
Grå
Grå er ein vanleg farge i naturen som ein kan framstilla ved å blanda svart og kvitt i ulike mengder.
I lite lys ser menneskeauget dei fleste fargar som grå, ettersom det berre er stavane i auget som verker då.
Fargelære
To fargar blir kalla komplementærfargar dersom dei lagar grått når dei blir blanda. I tillegg til paret svart og kvitt er òg gult og blått, raudt og grønt, oransje og sjøblått og lime og lilla slike komplementærfargar. Grått er sin eigen komplementærfarge.
Grått som symbol
Grått kan stå for noko som er keisamt og gjennomsnittleg. Me snakkar om den grå kvardagen, om ein keisam eller usynleg grå person. Grått kan stå for depresjon og einsemd. Hausten med mykje skodde og regnvêr blir omtala som ei grå årstid med triste grå dagar. Grått er òg ein byfarge som minner om stål, betong og granitt og blir sett opp som ein negativ kontrast til den grøne naturen.
Når det gjeld moralske spørsmål kan grått brukast for å skildra ein situasjon som ikkje har klare svar i staden for ei klar god (kvit) og dårleg (svart) løysing.
Grå dyr
Gråtass og gråbein er omskrivingar som er blitt brukte om ulv.
Klimaendring
Klimaendring viser til endringar i globalt eller lokalt klima og medfører av «gjennomsnittsvêret» over ei tid får ein annan karakter, til dømes gjennom endring i nedbørsmengda eller i temperaturen.
Klima er ingen statisk storleik, derfor har klimaendringar funne stad til alle tider. Auken i den globale gjennomsnittstemperaturen som har pågått i om lag 100 år no, er derimot i stor del menneskeskapt.
Terminologi
Den mest generelle definisjonen på ei klimaendring er ei endring i dei statistiske eigenskapane i klimasystemet når ein ser over ein lang tidsperioden, uavhengig av årsaka. Derfor vil ikkje svingingar over ein kortare periode enn eit par tiår, som El Niño, reknast som ei klimaendring.
Uttrykket vert stundom nytta til å vise direkte til klimaendringar skapt av menneskeleg aktivitet, i motsetnad til endringar i klima som kjem av naturlege prosessar på jorda. Det vert derfor stundom nytta spesifikt i miljøpolitikken som synonymt med menneskeskapt global oppvarming. I vitskaplege tidsskrift syner derimot global oppvarming til auke i overflatetemperaturen, medan klimaendring omfattar global oppvarming og alt anna som aukar drivhuseffekten.
Årsaker
Klimaendringane kjem av endringar i den globale energibalansen. På vidast skala avgjer energimengda me får frå sola og kor mykje energi som går tapt til verdsrommet likevektstemperaturen og klimaet på jorda. Denne energien vert så fordelt rundt kloden av vindar, havstraumar og andre mekanismar som påverkar klimaet i dei forskjellige regionane.
Klimapådraga kan vere anten «interne» eller «ytre». Interne klimapådrag er naturlege prosessar innanfor sjølve klimasystemet (til dømes termohalin sirkulasjon). Ytre klimapådrag kan vere naturlege 8til dømes endringar i effekten frå solstrålene) eller menneskeskapte (til dømes utslepp av drivhusgassar).
Uavhengig om klimapådraget er internt eller eksternt, så kan klimasystemet svare raskt (til dømes ei brå avkjøling på grunn av vulkansk oske i lufta som reduserer sollyset), langsamt (til dømes termisk ekspansjon av oppvarming av havvatn), eller ein kombinasjon (til dømes brått tap av albedo i polhava når sjøisen smeltar, etterfølgd av ein meir gradvis termisk ekspansjon av vatnet). Derfor kan eit klima system svare raskt, men den fulle effekten av pådraga er kanskje ikkje fullt utvikla før fleire hundreår seinare.
Indre pådrag
Naturlege endringar i klimasystemet til jorda og vekselverknadane dei i mellom er årsaka til indre klimavariasjonar, eller «indre pådrag». Vitskapsfolk definerer generelt dei fem komponentane i klimasystemet til jorda som atmosfæren, hydrosfæren, kryosfæren, litosfæren (avgrensa til jordsmonn, berg og sediment) og biosfæren.
Variasjonar i havet
Korttidssvingingar (år til eit par tiår), som El Niño – sørleg oscillasjon, den tiårige svinginga i Stillehavet, den nordatlantiske oscillasjonen, og den arktiske oscillasjonen, er klimavariasjonar og ikkje klimaendringar. På lengre tidsskala kan endringar i havprosssar, som den termohaline sirkulasjonen, spele ei nøkkelrolle i fordelinga av varme i verdshava.
Omlaupsvariasjonar
Små variasjonar i jordomlaupet fører til endringar i fordelinga av sollyset som når jordoverflata i løpet av årstida og korleis sollyset vert fordelt over kloden. Det er svært lita endring i solskinet innanfor eit område frå år til år, men det kan vere store endringar geografisk og gjennom året. Dei tre typane omlaupsvariasjonar er variasjonar i jorda sin eksentrisitet, endringar i hellinga til rotasjonsaksen til jorda, og presesjonen til jordaksen. I lag skapar desse Milanković-syklusane som har stor innverknad på klimaet og er kjende for å samsvare med istider og mellomistider, samsvaret med kor stor Sahara har vore, og for å kome til syne i stratigrafiske arkiv.
IPCC skriv at Milanković-syklusane dreiv istidssyklusar; CO2 følgde temperatuendringane med «eit etterslep på nokre hundreår»; som ei tilbakekopling forsterka av temperaturendringar. Djuphavet har eit etterslep når det gjeld temperaturendringar (termisk tregleik på slik skala). Når havtemperaturen endra seg, vart oppløysinga av CO2 i hava endra, samt andre faktorar som påverkar utvesklinga av CO2 mellom hav og atmosfære.
Soleffekt
Sola er den viktigaste energikjelda på jorda. Både lang- og korttidsvariasjonar i solintensiteten er kjend for å påverke klimaet globalt.
Tre til fire milliardar år sidan strålte sola ut berre 70 % av energien ho gjer i dag. Om ein hadde hatt den same atmosfæriske samansetnaden på jorda då som i dag, ville det ikkje eksistert flytande vatn på jorda då. Det er likevel spor etter vatn i den tidlege historia til jorda, i hadeikum og arkeikum, det såkalla svak sol-paradokset. Hypotetiske løysingar til dette paradokset er at atmosfæresamansetnaden var heilt annleis, med mykje høgare konsentrasjonar av drivhusgassar enn i dag. I løpet av dei neste om lag fire milliardar åra, har effekten frå sola auka og samansetnaden til jordatmosfæren endra seg. Oksygentilførsla i atmosfæren for kring 2,4 milliardar år sidan var ein av dei viktigaste endringane. I løpet av dei neste fem millionar åra vil sola til slutt døy og verte ei raud kjempe og så ein kvit dverg, som vil ha enorme effektar på klima. Som raud kjempe vil sola truleg ende alt liv på jorda som overleverer fram til då.
Soleffekten varierer òg på kortare tidsskala, mellom anna ein 11 år lang solsyklus og lengre svingingar. Variasjonar i solintensiteten vert rekna for å ha vore viktig i utløysinga av den vesle istida, og for noko av oppvarminga ein har sett frå 1900 til 1950. Ein forstår enno ikkje fullt ut den sykliske karakteren til solenergien, og han skil seg frå den særs langsame endringa som skjer i sola etter kvart som ho eldast og utviklar seg. Forsking indikerer at solvariasjonen har hatt effektar, mellom anna på Maunder-minimumet frå 1645 til 1715 som var ein del av den vesle istida frå 1550 til 1850, som markerte ei relativt avkjøling og større isbredanning enn i hundreår før og etter. Somme studiar peikar på at auka solstråling frå syklisk solflekkaktivitet har påverka global oppvarming, og at klimaet kan vere påverka av summen av alle effektane (solvariasjon, menneskeskapt strålingspådrag etc.).
Ein studie frå 2010 indikerer, at «effekten av solvariasjon på temperaturen gjennom atmosfæren kan vere motsett av dei noverande forventingane.»
I august 2011 gav CERN ut ei pressemelding i Nature der dei synte til dei første resultata frå CLOUD-eksperimentet. Resultatet indikerer at ionisering frå kosmisk stråling i stor grad aukar danninga av aerosolar når ein har svovelsyre og vatn, men i den nedre atmosfæren, der ein òg krev ammoniakk, er ikkje dette nok til å stå for aerosoldanninga og ein må ha andre sporstoff i tillegg. Det neste steget er å finne ut meir om desse sporstoffa, mellom anna om dei er av naturleg eller menneskeleg opphav.
Vulkanisme
Vulkanutbrot slepp ut gassar og partiklar i atmosfæren. Vulkanar store nok til å påverke klimaet har hatt utbrot fleire gonger per hundreår, og ført til avkjøling (delvis ved å blokkere for solinnstrålinga til jordoverflata) i periodar på nokre få år. Utbrotet til Pinatubo i 1991, det nest største utbrotet på 1900-talet (etter utbrotet til Novarupta i 1912 ) påverka klimaet i stor grad. Den globale temperaturen fall med om lag 0,5 °C. Utbrotet til Tambora i 1815 førte til året utan sommar. Mykje større utbrot skjer berre nokre få gonger per hundre millionar år, men kan føre til store global klimaendringar og masseutryddingar.
Vulkanar er òg ein del av den omfattande karbonsyklusen. Over ein lang (geologisk) tidsperiode, slepp dei ut karbondioksid frå jordskorpa og mantelen, og motverkar opptaket av CO2 i sedimentære bergart og andre geologiske karbondioksidsluk. US Geological Survey estimerer at vulkanutslepp er på eit mykje lågare nivå enn effekten av den noverande menneskelege aktiviteten, som genererer 100-300 gonger meir karbondioksid enn det vulkanane slepp ut. Ein studie indikerer at dei årlege vulkanutsleppa av karbondioksid, inkludert det som kjem frå midthavsryggar, vulkanbogar og heiteflekkvulkanar, berre tilsvarar 3-5 dagar med menneskelege utslepp. Den årlege mengda som menneskeleg aktivitet medfører kan til og med vere større enn mengda eom ein supervulkan kan sleppe ut. Det siste utbrotet til ein supervulkan var Toba i Indonesia for 74 000 år sidan.
Sjølv om vulkanar teknisk sett er ein del av litosfæren, som i seg sjølv ein del av klimasystemet, definerer IPCC vulkanisme eksplisitt som eit ytre klimapådrag.