cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Theresienstadt
I dag fungerer konsentrasjonsleiren i fortet som eit museum. Garnisonsbyen er atter ein sivil by med knapt 3 000 innbyggjarar.
Skridudokki
Skridudokki er ein botn nord for Bitdalsvatnet i Vinje kommune i Vestfold og Telemark.
Bomveg
Ein bomveg er i utgangspunktet ein veg som er stengd med ein bom.
Dei fleste bomvegar er private vegar med lite trafikk, for eksempel skogsvegar som er laga for å frakte ut tømmer. Slike vegar er vanlegvis ikkje dimensjonert for særleg stor trafikk, og blir stengde med ein bom slik at slitasjen på vegen blir avgrensa til eit nødvendig minimum. I kor stor grad desse vegane er opne for annan ferdsel varierer. Nokre er fysisk låst og kan berre brukast av personar som har nøkkel. Andre er ikkje låst, og er tillatne å bruke dersom ein betalar ei avgift når ein passerer bommen.
Somme bomvegar er offentlege eller private vegar meint for allmenn ferdsel, og er ikkje stengde med bom, men har i staden ein bomstasjon der det blir kravd inn ei avgift for bruk av vegen. Slike bomvegar blir også kalla bompengefinansierte vegar. Fleire bompengefinansierte vegar kan danne ein bomring. Bompengefinansierte vegar har ofte ein bom som sperrar vegen inntil avgifta er betalt, men av praktiske årsaker har som regel desse vegane automatiske betalingssystem i eigne filer som ikkje er stengde med bom.
Andre vegar blir finansiert på alternative måtar, som bensinavgift, bilavgift eller alminneleg skatt.
Filter
Filter kan visa til:
Slaget ved Hattin
Slaget ved Hattin var eit sentralt slag under krosstoga. Det fann stad i perioden mellom det andre og tredje krosstoget, og den muslimske sigeren la vegen open for Saladin si erobring av kongedømet Jerusalem, som i sin tur førte til det tredje krodstoget.
Slaga stod rundt 8,5 km vest for byen Tiberias i dagens Israel, i eit pass ved ein utdøydd vulkan kjend som Hattins horn. Staden ligg mellom Tiberias og vegen mellom Akko og dei vestlege delane av Det heilage landet.
Saladin hadde teke Tiberias 2. juli 1187 med ein mindre del av styrkane sine. Raymond III av Tripoli og Guy av Lusignan, som gjennom ekteskapet sitt med Sibylla var konge av Jerusalem, var i Acre med størsteparten av krossfararhæren, kring 1200 riddarar og opp mot 20 000 fotsoldatar. I tillegg hadde dei ei stor mengd leigesoldatar betalte av Henrik II av England. Raymond meinte at Saladin ynskte at krossfararane skulle dra frå Acre til Tiberias, og meinte at Sephoria ville vera ein god stad å møta ein tallessig overlegen styrke. Men Guy gav ordre om å marsjera mot Saladin straks. Saladin hadde ganske rett hadde håpt å møta riddarane i felt framfor å måtta kringsetja borgene deira.
Avmarsjen frå Sephoria tok til 3. juli, og hæren blei etter kort tid angripen av små muslimske kavaleriavdelingar. Saladin slutta seg til styrkane sine ved Cafarsett (Kfar Sabt) same dagen, og sende hæren sin for å møta dei utslitne krossfararane. Krossfararhæren var delt i tre, og den bakarste avdelinga måtte stoppa sidan ho var under konstant angrep. Dette sinka heile hæren, og soldatane blei gåande utan vatn ein heil dag. Dei måtte så slå leir midt på ei slette, omgjevne av den muslimske hæren. I løpet av natta tende styrkane til Saladin bål på alle kantar, noko som må ha svekka moralen i den kristne hæren ytterlegare.
Om morgonen 4. juli braut krossfararane opp og gjekk mot kjeldene ved Hattin. Saladin blokkerte vegen, og angreip slik at dei kristne styrkane ikkje kunne trekkja seg tilbake. Raymond sende to angrepsbølgjer for å bryta gjennom, og blei avskoren i det andre angrepet og tvinga til retrett. Størsteparten av fotsoldatane til krossfararane deserterte ved å søkja tilflukt ved Hattins horn. Riddarane blei omringa, og utførte tre desperate angrep for å slå seg ut. Dei blei slått ned, og muslimane tok Guy, Raynald av Châtillon, Gerard de Ridefort og ei rekkje andre som fangar.
Saladin avretta personleg Raynald, noko han hadde lova tidlegare då Raynald angreip muslimske karavanar og pilegrimfølgje. Muslimane tok òg Den sanne krossen, som krossfararane hadde bore med seg i slaget. Dette er siste gong denne krossen opptrer i historia, og ein veit ikkje kva som skjedde med han etterpå. Rundt 3000 krossfararar kom seg unna; resten blei tekne til fange eller drepne. Riddarar blei anten frigjevne mot løysepengar eller avretta. Andre blei frigjevne mot løysepengar dersom dei hadde nokon som kunne betala for seg, eller dei blei selde som slavar.
Etterspel
Innan midten av september hadde Saladin tatt Acre, Nablus, Jaffa, Toron, Sidon, Beirut og Ashkelon. Han tok så Jerusalem den 2. oktober.
Nyhenda om slaget, som var ein katastrofe for den kristne verda, førte til at det blei sett igang førebuingar for det tredje krosstoget.
Elektrisk pantograf
Pantograf er ei innretning for å overføre elektrisk energi frå køyreledningar som går over ein jarnbane eller eit sporvognspor til toget eller sporvogna. Ordet er lånt frå pantograph som vert nytta for å kopiera teikningar frå eit ark til eit anna.
VM i fotball 2002
Turneringsformatet var uendra frå 1998: 32 lag vart delte inn i åtte grupper à fire lag. Åtte gruppevinnarar og dei åtte gruppetoarane kvalifiserte seg til cupsluttspelet.
Mange av førehandsfavorittane til meisterskapen vart slegne ut tidleg i turneringa. Verken Frankrike, Portugal eller Argentina overlevde den fyrste runden, og Italia og Spania vart slegne av Sør-Korea. Tre lag kom til kvartfinalen for fyrste gong: Tyrkia, Senegal og Sør-Korea. Tyrkia og Sør-Korea gjekk heilt til semifinalen.
Til slutt var det likevel to store fotballnasjonar som møttest i finalen. Den mestvinnande nasjonen, Brasil, møtte nasjonen med nest best VM-resultat, Tyskland. Brasil vann 2-0, og sikra seg sin femte tittel, ny rekord. Finalen i 2002 var utruleg nok fyrste gong Brasil hadde møtt Tyskland i ein VM-kamp. Ronaldo vart toppscorar med sine åtte mål.
Stadion
Kvart land stilte 10 stadionar til disposisjon, fleire av dei var nye og spesielt bygde for turneringa.
Gruppe A
-
---
Gruppe B
-
---
Gruppe C
---
--
-
Gruppe D
--
-
---
Gruppe E
-
--
Åttandedelsfinalane
--
-
---
Finalen
Utdjupande artikkel: VM-finalen i fotball 2002
Toppscorarar
8 mål 5 mål 4 mål 3 mål
1465
1465 (romartal MCDLXV)
Tevsoppar
Tevsoppar eller åtselsoppar, også kalla stanksoppar, er ein familie soppar som produserer ei illeluktande, stangforma vekst. Dei høyrer til ordenen Phallales. Formeiringsmetoden deira er forskjellig frå dei fleste soppar, som nyttar lufta til å spreie sporane. Dei produserer i staden sporar på toppen som har ei lukt som kan minne om åtsel eller avfall. Dette trekkjer til seg fluger som dermed tar sporene med seg.
Soppane byrja å gro som nokre små runde knollar eller «egg». Desse har inga lukt, og kan i enkelte tilfelle etast. Dei har stundom vorte forveksla med fugleegg. Ut av desse veks seinare seinare den høge soppen, som kan ha ein viss likskap med ein penis. Han har ofte ei kvalmande lukt.
Eivindssteinen
Eivindssteinen  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1574 meter over havet og er det 13. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1466
1466 (romartal MCDLXVI)
Dagbok
Mange kjente personar har skrive dagbok, nokre av dei kjende nettopp som dagbokskribentar. Tysk-jødiske Anne Frank skreiv medan ho låg i skjul for nazistane under andre verdskrigen, medan engelskmannen Samuel Pepys dokumenterte stort og smått om det som skjedde han på 1600-talet.
Oppdikta dagbøker
Oppdikta verk kan òg ta form som dagbøker for å gje dei ei meir truverdig form. Som litterær sjanger blir desse kalla for dagbokroman. Både Daniel Defoes Robinson Crusoe og Jonathan Swifts Lemuel Gulliver var nedteikna i eit dagbokliknande format. I moderne tid peiker melloma anna Bridget Jones dagbok av Helen Fielding seg ut.
Vincent Jay
Vincent Jay er ein fransk tidlegare skiskyttar frå Saint-Martin-de-Belleville i departementet Savoie. Han vart olympiameister på 10 km under Vinter-OL 2010, der han fylgde opp med å ta bronsen i jakstarten.
Jay sigra i to renn i verdscupen i skiskyting. Vinteren 2009 vann han 20 km normalprogram i Vancouver i Canada. Nær eitt år seinare overraska han med å vinne gullmedaljen på 10-kilometeren då dei olympiske vinterleikane fann stad i dei same kanadiske løypene. Dagen etter måtte han sjå seg forbigått av svenske Björn Ferry og Christoph Sumann frå Austerrike på jakstarten, men lukkast berge bronsemedaljen i tevlinga. Til sist i leikane vart Jay nummer 8 på fellesstarten. Han tok totalt 4 (2-0-2) individuelle pallplassar i verdcupen.
Juvikfjellet
Juvikfjellet  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1571 meter over havet og er det 14. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1376
1376 (romartal MCCCLXXVI)
1828
1828 (romartal MDCCCXXVIII) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit skottår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Néssonas
Néssonas (gresk Νέσσωνας) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Néssonas inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Témbi.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Néssonas 4 750 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 94 innbyggjarar.
Internettleverandør
Ein internettleverandør (ofte kalla ISP, frå engelsk Internet Service Provider) er ei verksemd som gjev personar eller organisasjonar tilgang til (leige av) Internett.
Tenestene blir leverte frå NIX og heilt fram til kunden. Ein ISP kan anten ha eiga NIX-tilknyting og eige IP-nett mellom tenarmaskinane sine og aksessnodane, eller han kan leige tilknyting og IP-transport av ein annan ISP. IP-netta til internettleverandørane utgjer i praksis ryggraden av Internett i Noreg.
Ruchstock
Ruchstock er eit fjell i Urner Alpane. Det ligg i nærleiken av Engelberg i Sveits. Toppen er eit trippelpunkt mellom kantonane Nidwalden, Obwalden og Uri.
Provinsen Treviso
Provinsen Treviso (italiensk Provincia di Treviso) er ein provins i regionen Veneto i Italia. Hovudstaden er byen Treviso. Han har eit areal på 2 477 km² og totalt 796 171 innbyggjarar (2001). Det er 95 kommunar i provinsen og dei største av desse er:
Riksveg 658
Riksveg 658 (Rv658) går mellom Ålesund og Vigra i Giske kommune. Vegen er 17,1 km lang.
Før 1. januar 2010 var fylkesveg 658 del av riksvegen.
Ziggurat
Ein zig·gu·rat (zĭg`ə-răt) er eit tempel-tårn i Mesopotamia og Persia i antikken, som har forma av ein pyramide med terrasser.
Skildring
Ein av dei flottaste gjenverande er Choqa Zanbil vest i Iran, som har overlevd trass i ein øydeleggjande åtte år lang krig mellom Iran og Irak i 1980-åra, då mange arkeologiske stader vart øydelagd. Den eldste overlevande zigguraten er i Kashan i Iran og er datert tilbake til det 4000-talet f.Kr. Forma på zigguratane varierer frå enkle grunnmurar som det var plassert eit tempel på, til matematisk kompliserte konstruksjonar som strekte seg fleire etasjar med terrasser og som hadde eit tempel plassert på toppen for ein gud.
Eit døme på ein enklare ziggurat var det kvite tempelet i Uruk, i Sumer i antikken. Sjølve zigguraten er basen som tempelet stod på. Føremålet til denne er å løfte tempelet nærare himlane, og gjeve tilkomst frå grunnflaten via trapper.
Døme på ein omfattande og massiv ziggurat er Marduk-zigguraten, eller Etemenanki, i Babylon i antikken. Dessverre er det ikkje mykje att, sjølv av grunnflata, av denne massive konstruksjonen, men arkeologiske funn og historiske skildringar plasserer tårnet på sju mangefarga etasjar, med eit flott tempel på toppen. Tempelet er trudd å ha vore måla og vedlikehalde i fargen indigo, som stod i stil med flata på etasjane. Det er kjent at der var tre trapper som førte til tempelet, to på kvar side var trudd berre å nå halvparten opp på zigguraten.
Etemenanki er sumerisk og tyder «grunnlaget for himmelen og jorda». Han er mest truleg bygt av Hammurabi og ein fann ut at kjernen i zigguraten hadde restane av tidlegare ziggurater og strukturar. Den siste etappen bestod av 15 meter med herda mursteinskappe konstruert av kong Nebukadnesar II.
For tida er det kjent at 32 zigguratar eksisterte i frå og rundt Mesopotamia. Fire av dei er i Iran, og resten er hovudsakleg i Irak. Den siste som vart oppdaga var Sialk, i det sentrale Iran.
Den bibelske skildringa om Babels tårn kan ha vore basert på skildringar om mesopotamiske zigguratar.
Tyding
Dei mesopotamiske zigguratane var ikkje staden for offentleg tilbeding eller seremoniar, men ein meinte at det var opphaldsstaden for guddommen. Gjennom zigguratane kunne gudane vere nærare menneskeheita og kvar by hadde sin eigen vernar, gud eller gudinne. Berre prestane hadde lov til å gå inn i zigguraten og det var deira ansvar å ta seg av guden og sørgje for deira behov. Resultatet var at prestane var mektige medlemmer av det sumeriske samfunnet.
Det har òg vorte foreslått at zigguraten var ein symbolsk representasjon av den opphavlege haugen som universet hadde vorte skapt av. Zigguraten kan ha vorte bygd som ei bru mellom himmelen og jorda. Templa til sumerarane var trudd å vere aksar, eit vertikalt band mellom himmel og jord, og jorda og underverda, og eit horisontalt band mellom landa. Bygt på sju etasjar representerte zigguraten sju himlar og eksistensnivå, dei sju planetane og dei sju metalla vart assosiert med dei og deira tilsvarande fargar.
Moderne arkitektur
Ziggurat-stilen innan arkitektur vert framleis nytta og kopiert rundt om i verda. Kanskje er det beste dømet det sentrale biblioteket til Universitetet i Tennessee i Knoxville. Eit anna er zigguraten ved elva nær sentrum i Sacramento i California, brukt som kontor.
I Europa er studentbustadane Norfolk Terrace og Suffolk Terrace ved University of East Anglia i Norwich velkjente døme.
Oxfjella
Ox-fjella (Ox Mountains eller Slieve Gamph (irsk Sliabh Gamh) er ei fjellkjede i County Sligo på vestkysten av Irland. Dei er også kjende som Saint Patrick's Mountains etter heilage Patrick, som bygde kyrkjer i fjellsidene og fekk vasskjelder her kalla opp etter seg.
Geografi
Den høgaste toppen i Ox-fjella er Knockalongy, som er 544 m høg.
Fjellkjeda tek til like sørvest for Ballysadare, og går vest-sørvest i rundt 65 km til grensa til County Mayo. Der fortset ho i sørvest som Slieve Gamph-fjella, som først går langs grensa mellom dei to grevskapa og deretter inn i Mayo. Fjella har fleire toppar på mellom 360 og 550 meter. Slieve Gamph er 415 meter høgt.
Geologi
Gneis, glimmerskifer og granitt er bergartane som dannar Ox-fjella. Opplandet er for det meste dekt av teppemyr. Nokre delar er skogdekte, medan andre har bar stein. I nord og sør er grunnen av kalkstein og sandstein, og blir brukt til jordbruk. Tidlegare hadde ein bly- og kopargruver i Ox-fjella, men desse var blitt nedlagde i 1900.
Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir
Aus der Tiefen rufe ich, Herr, zu dir, BWV 131, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Mühlhausen i 1707, kanskje for ei botsmesse etter ein brann. Det er ein av dei første kantatane Bach skreiv.
Teksten er henta frå Salme 130 og Bartholomäus Ringwaldt (andre og fjerde sats)
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for obo, fagott, fiolinar, tobratsjar og basso continuo, samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av fem satsar:
Kielbukta
Kielbukta (tysk Kieler Bucht; dansk Kiel Bugt) er ei bukt sørvest i Austersjøen utanfor kysten av Schleswig-Holstein i Tyskland og øyane i Danmark. Ho er forbunde til Mecklenburgbukta i aust til Lillebælt i nordvest og Storebælt i nord.
Sjøtrafikk som skal til og frå Austersjøen gjennom dei to danske sunda må òg gjennom bukta. Vidare ut frå bukta på veg til Austersjøen må trafikken gjennom eit nytt sund kalla Fehmarn Bælt og inn i Mecklenburgbukta, som opnar seg ut i Austersjøen. Trafikk ut frå Austersjøen kan anten gå gjennom Storebælt med øya Langeland til babord, eller gå inn i Kielfjorden og gjennom Kielkanalen direkte mot munningen til elva Elbe og Nordsjøen. Inst i Kielfjorden ligg Kiel, hovudstaden i Schleswig-Holstein.
Geografi
I sørvest av bukta ligg kysten av Schleswig-Holstein. Her ligg òg innløpet Schlei, ein elvemunning med brakkvatn, og inst i denne vika ligg byen som er kalla opp etter ho, Schleswig. Her finn ein òg to mindre bukter, Eckernfördebukta og Flensburgfjorden. I nord ligg dei danske øyane Als, Ærø og Langeland.
Kielfjorden
Kielfjorden, som går sørover frå bukta, er om lag 17 km lang og 1 km brei på det smalaste. Grunnleggarane av Holstein såg den strategiske plasseringa, og det var meininga at Kiel skulle byggast til ein storby. Det vart oppretta eit viktig skipsverft her, som var eit av dei viktige bombemåla til dei allierte under den andre verdskrigen. Før Kiel vart grunnlagd i 1242 og bymurane vart bygd, heldt vikingar til i området, men arkeologiske spor etter dei ligg i så fall under byen.
Eckernfördebukta
Eckernfördebukta er om lag 16 km lang, der den sørlege delen om lag utgjer 10 km av Kielbukta. Grensa til Kielfjorden går ved fyret Bülker. Den ein gong skogkledde halvøya mellom Kielfjorden og Eckernfördebukta danna grensa mellom saksarane og danskane i mellomalderen. Byen Eckernförde ligg i denne bukta.
Flensburgfjorden
Flensburgfjorden er om lag 50 km lang. Han dannar delar av grensa mellom Tyskland og Danmark, og markerer den nordlege grensa til Angeln.
Sackhorn
Sackhorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Bægjuvnuten
Bægjuvnuten er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1558 meter over havet og er det 18. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
King Talal-dammen
King Talal-dammen er ein stor demning i åsane nord i Jordan, over Zarqaelva. Bygginga av King Talal-dammen starta i 1971 og stod ferdig i 1978 med ei høgd på 92,5 meter. Den opphavlege dammen kosta 46 millionar dollar. I 1984 byrja arbeidet med å heve dammen til 106 meter, for å møte det aukande vassbehovet i landet, og prosjektet stod ferdig i 1988. Dammen er kalla opp etter kong Talal av Jordan. Hovudføremålet med dammen er å lagre regnet som fell om vinteren og handsama avløpsvatn frå Amman og Zarqa i As Samra-verket for å vatne Jordandalen. Dammmen gjev vatn til eit kring 17 000 mål stort område og buskapen til 120 000 personar.
Nephin Beg-fjella
Nephin Beg-fjella eller Nephin-fjella (engelsk Nephin Beg Range eller Nephin Mountains) er ei fjellkjede i County Mayo i Republikken Irland. Ho går vest frå fjellet Nephin (806 m) til Claggan Mountain (383 m), nord for Mulranny.
Kjeda omfattar mellom anna toppane Nephin (den høgaste toppen), Nephin Beg, Slieve Carr, Birreencorragh og Corranabinnia/Cushcamcarragh. Nephin-skogen er ein skog på 4 843 hektar forvalta av skogbruksverksemda Coillte.
Det går fleire turruter gjennom fjellkjeda, som Bangor Trail, Letterkeen loop walks og The Great Western Greenway.
1377
1377 (romartal MCCCLXXVII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Aiskylos
Aiskylos (ca. 525 f.Kr.-456 f.Kr.) er ein av dei store greske tragediediktarane, ved sidan av Sofokles og Evripides.
Aiskylos vart fødd i Elevsis i Attika, og budde det meste av livet i Aten. Han hadde byrja med dramatisk dikting alt 500 f.Kr., ti år seinare deltok han i slaget ved Marathon, der han kjempa i flåten, og etter nye ti år deltok han ved slaget ved Salami. Han var den første som brukte to skodespelarar, og let dialogen få ein berande plass. Emne for diktinga var henta frå segner om gudar og heltar.
Sju av verka hans er bevarte:
Sistnemnde skodespel har heilt sidan antikken vore tileigna Aiskylos sin forfattarskap, men i seinare år har mange trekt dette i tvil på stilistisk grunnlag.
Ravensbrück
Ravensbrück var ein illgjeten konsentrasjonsleir for kvinner i Nazityskland 90 km nord for Berlin. Leiren blei påbegynt i november 1938 etter ordre frå SS-leiaren Heinrich Himmler, og han stod klar til opning i mai 1939. Våren 1941 blei det oppført ein mindre leir for menn attmed hovudleiren.
I perioden 1939-45 passerte over 130 000 kvinnelege fangar gjennom leiren, og av desse overlevde berre 40 000. Fangane kom frå heile det tyskokkuperte Europa, men den største nasjonale gruppa var frå Polen.
Også fleire skandinaviske kvinner var i leiren, som var eitt av måla for redningsaksjonen med Dei kvite bussane våren 1945. I alt blei omkring 7 000 kvinner redda på den måten, ikkje berre skandinaviske, då Folke Bernadotte hadde forhandla seg fram til at aksjonen måtte ta alle sjuke fangar med.
Leiren blei frigjord 30. april av sovjetiske styrkar, og dei fann endå omkring 3 500 sjuke kvinner og barn pluss nokre hundre menn i leiren. Mange av desse var då så avkrefta at dei døydde i vekene etterpå.
Etter frigjeringa fungerte leiren som kaserne for sovjetiske soldatar heilt fram til 1994. Attmed kasernen blei det reist eit minnesmerke for leiren i 1959. Ved 50-årsfeiringa for slutten på andre verdskrigen i 1995 blei heile området opna for publikum, etter at dei sovjetiske soldatane hadde fare heim.
1378
1378 (romartal MCCCLXXVIII)
Fylkesveg 665
Fylkesveg 665 (Fv665) går mellom Øydegarden i Molde og Angvik i Gjemnes. Vegen var ein av de siste riksvegane i landet som fekk asfalt - den siste strekninga opna i 2003. I hovudsak fylgjer vegen same trasé som Den Trondhjemske postvei. Veglengda er 19,8 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, men har no status som fylkesveg etter at forvaltingsreforma trod i kraft.
Sofokles
Sofokles (496-406 f.Kr.) er ein av dei store greske tragediediktarane, ved sidan av Aischylos og Evripides. Sofokles er rekna som den fremste representanten for den klåre, harmoniske greske diktarkunsten, og kalla ein spenningsmeister.
Det som kjenneteiknar diktinga til Sofokles er bruken av tre skodespelarar i tragedien – før hadde dei berre bruka to. Vidare er det dialogen som ber handlinga og tar den største plassen i skodespelet. Vakre korsongar gjev at tankar og kjensler som tilskodaren kan ha. Kvinneskikkelsane er viktige i diktinga hans, dei kan representere det kompromisslause moralske kravet, eller dei kan representere kvinneleg godskap og kjærleik eller kvinneleg veikskap.
Sofokles skal ha skrive om lag 120 tragediar, den første i 468 f.Kr. Sju av dei er bevarte til notida:
Breiddalseggi
Breiddalseggi  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1568 meter over havet og er det 15. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1379
1379 (romartal MCCCLXXIX)
Stjerne
Stjerner er store, lysande kuler av plasma i verdsrommet. På hovudserien fusjonerer stjerner hovudsakleg hydrogen og dannar helium. Denne kjernereaksjonen frigjer energi og får stjerna til å senda ut elektromagnetisk stråling. For sola ligg mesteparten av denne stålinga innanfor den synlege delen av det elektromagnetiske spekteret og blir oppfatta som lys.
Cape Kidnappers
Cape Kidnappers eller på maori Te Matua-a-Maui ('fiskekroken til Maui') er eit nes heilt søraust i Hawke Bay på austkysten av Nordøya på New Zealand. Det ligg 20 km søraust for byen Napier.
Neset ligg heilt i enden av ei åtte km lang halvøy som stikk ut i Stillehavet. Det fekk namn etter ei hending der lokale maoriar freista å bortføra ein av mannskapet - ein tolk frå Tahiti som dei meinte vart halden der mot sin vilje - på skipet til kaptein James Cook, «Endeavour» i 1769. Maorinamnet kjem frå legenda om Nordøya som vart fiska opp or havet av halvguden Maui.
Store Kaukasus
Store Kaukasus (russisk Большой Кавказ, aserbajdsjansk Böyük Qafqaz Dağları, georgisk დიდი კავკასიონი) er den største fjellkjeda i Kaukasusfjella.
Ho strekkjer seg om lag 1 200 kilometer frå vest til aust, og litt sørover, mellom Tamanhalvøya i Svartehavet, i nærleiken av Sotsji til Absjeronhalvøya i Kaspihavet, i nærleiken av Baku.
Rekkja vert hovudsakleg delt i tre delar:
Grensa mellom Russland i nord og Georgia og Aserbajdsjan i sør går langs nesten heile kjeda.
Byar i Hellas
Dette er ei liste over byar i Hellas med meir enn 10 000 innbyggjarar. For dei tre største byane omfattar byområdet fleire kommunar. 1 Til byområdet for Aten er rekna dei fire periferieiningane Sentral-Aten, Nord-Aten, Vest-Aten og Sør-Aten, i alt 35 kommunar.
2 Til byområdet for Thessaloníki er rekna kommunane Thessaloníki, Kalamariá, Neápoli-Sykiés, Pávlos Melás, Ambelókipi-Meneméni, Kordelió-Évosmos og kommunaleininga Pyléa i kommunen Pyléa-Khortiátis.
3 Til byområdet for Pireus er rekna periferieininga Pireus, i alt 5 kommunar.
1829
1829 (romartal MDCCCXXIX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Nobbune
Nobbune  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1551 meter over havet og er det 19. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Verk av Henrik Wergeland
Dette er ei liste over verk av Henrik Wergeland.
Sjå òg verk om Henrik Wergeland.
Som forfattar
«I folkeopplysningens tjeneste» utga Wergeland fra 1839 til 1845 tidsskrifta:
Lydbøker
Dommersnes, Liv (2008), Henrik Wergeland : Dikt i utvalg (i alt 17 dikt), Lydbokforlaget.no
Provinsen Venezia
Provinsen Venezia (italiensk Provincia di Venezia) er ein provins i regionen Veneto i Italia. Hovudstaden er byen Venezia. Han har eit areal på 2 467 km² og totalt 829 418 innbyggjarar (2005). Det er 44 kommunar i provinsen.
Vilsesnuten
Vilsesnuten  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1547 meter over havet og er det 20. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Masseproduksjon
Masseproduksjon (eller serieproduksjon) er industriell tilvirking av store mengder standardiserte varer, oftast på en fabrikk og gjerne på samleband. Masseproduksjon vart særleg gjort kjend av Henry Ford tidleg på 1920-talet, med utviklinga av bilen Ford Model T ("T-ford").
Masseproduksjon involverer gjerne bruk av samleband for å transportera produkta gjennom produksjonsprosessen. Langs samlebandet kan det stå arbeidarar, robotar eller andre maskinar Gjennom standardisering og repetisjon vert det sett saman ei stor mengder produkt på etter måten kort tid, og dermed til lågare kostnad enn ved annan type produksjon.
Hadselbrua
Hadselbrua vart opna 1. juli 1978, og er ei av Vesterålsbruene. Desse vart oppførte på 1970-talet som ein del av eit interkommunalt samarbeid mellom kommunar i Vesterålen og Statens Vegvesen, og gav kommunane ferjefritt vegsamband. Vesterålsbruene vart til største delen finansiert gjennom bompengar.
Hadselbrua og dei andre Vesterålsbruene vart prosjektert av firmaet Aas-Jakobsen AS i Oslo.
Dei andre Vesterålsbruene er Sortlandsbrua, Kvalsaukan bru og Andøybrua. Hadselbrua var den siste som vart ferdig av desse.
Hadselbrua avløyste ferjestrekninga mellom Sandnes på Langøya og Stokmarknes.
Strid om brutraséen
Hadsel kommune kjøpte Børøya i 1963, og prosjekterte bustad- og industriområde på øya. Kommunen finansierte og bygde brua over til øya; ho vart offisielt opna 1. juli 1967.
Då brusambandet mellom Hadseløya og Langøya skulle planleggast, ynskte Hadsel kommune at brua skulle byggjast rett over Langøysundet frå Børøya til Hov ved Sandnes på Langøya. Eit anna alternativ var å byggje bru frå Skagen eller Bitterstad lenger aust på Langøya, til Hadselhamn eller Andvågen aust for Stokmarknes. Hadsel kommune var negative til det forslaget, sidan det ville leide trafikken utom både Stokmarknes og Børøya. Traséen som til slutt vart vald, etter mykje debatt i Hadsel kommunestyre, gjekk frå Bitterstad på Langøya til austsida på Børøya, og med veg over Børøya fram til Børøybrua. Striden om trasévalet forseinka bygginga av Hadselbrua, slik at ho vart ferdig etter dei andre Vesterålsbruene.
Kaliumjodid
Kaliumjodid er eit kvitt krystallsalt med den kjemiske formelen KI som ofte blir bruka i samband med fotografi og strålebehandling. Kaliumjodid er mykje bruka som jodkjelde – blant anna i koksalt.
Stonehenge
Stonehenge er eit forhistorisk monument i Amesbury rundt 13 km nordvest for Salisbury i Wiltshire i England. Det består av ei sirkelforma steinsetting, omgitt av ei ringgrav og ein rund jordvoll. Steinsettinga blei truleg reist mellom 2500 f.Kr. og 2000-talet f.Kr., det vil seia i bronsealderen, medan vollen og grava er frå rundt 3100 f.Kr., altså yngre steinalder. Stonehenge, Avebury og omgjevnadene blei sette på UNESCO si verdsarvliste i 1986.
1381
1381 (romartal MCCCLXXXI)
Bereitet die Wege, bereitet die Bahn
Bereitet die Wege, bereitet die Bahn!, BWV 132, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Weimar i 1715 for fjerde sundag i advent, som dette året var den 22. desember.
Teksten er skriven av Salomo Franck (sats 1-5) og Elisabeth Kreuziger (sjette sats).
Koraltemaet er basert på salmen «Herr Christ, der einge Gottessohn». Denne koralmelodien vart skriven som den verdsleg songen «Mein Freud möcht sich wohl mehren», som finst i samlinga til Wolflin Lochamer av verdslege songar trykt i Nürnberg kring 1455. Han vart endra litt av Elisabeth Kreuziger for den kyrkjelege songen/koralen i Geystlich Gesangk Buchleyn (redigert av Johann Walter), som vart trykt i Wittenberg i 1524.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av sju satsar:
MS «Atløy»
MS «Atløy» er eit motorskip som vart bygd ved Bergen Mekaniske Verksted for Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane (FSF), det som no er Fjord1 Fylkesbaatane. Båten vart kontrahert i 1930, og levert Fylkesbaatane den 31. oktober 1931. Båten, som var laga i jern, var eit kombinert laste- og passasjerfartøy og hadde sertifikat for 120 passasjerar. Den gjekk i rute kysten mellom Bergen og Sogn og Fjordane fram til 1960. I 1974 vart båten seld til diverse eigarar under namnet «Latøy».
Etter å ha ligge i opplag i mange år, vart «Latøy» kjøpt opp vinteren 1981 av Solund Mekaniske Verkstad. Dåverande disponent, Jostein Eldøy, kjende godt til båten som no var den siste jernbåten etter FSF. Fram til 1983 prøvde ein på dugnad å gjere i stand båten, men arbeidet viste seg å verte for krevjande. Fylkeskultursjefen fekk båten til Florø, der Ankerløkken Verft fekk sysselsetjingsmidlar øyremerka til oppussinga. Etter eit ferjesal gav FSF frå seg namnet, og MS «Atløy» kunne igjen sigla under gamlenamnet. I tre sesongar vart MS «Atløy» leigd ut til FSF, som nytta den i turistrute, men dette gav ikkje nok inntekter, og båten forfall på ny.
I 1995 tok stiftinga Atløys Venner over drifta av båten, og med støtte frå Riksantikvaren og fylkeskomunen vart båten sett i stand att. Våren 1999 mista Atløys Venner passasjersertifikatet, men fekk det tilbake før Nordsteam 2000.
Det er andelslaget Atløy som eig MS «Atløy», medan Kystmuseet i Sogn og Fjordane representerer eigar i det daglege. Atløys Venner driv båten, i tett samarbeid med Kystmuseet.
Zinken
Zinken har fleire tydingar:
Fylkesveg 666
Fylkesveg 666 (Fv666) går mellom Batnfjordsøra i Gjemnes og Toven i Nesset. Veglengda er 46,9 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, men har no status som fylkesveg etter at forvaltingsreforma trod i kraft.
Litle Kaukasus
Litle Kaukasus (armensk Լեսսեր Ցաուցասուս, aserbajdsjansk Kiçik Qafqaz Dağları, georgisk მცირე კავკასიონი, russisk Малый Кавказ) er ei av to fjellkjeder i Kaukasus, og har ei lengd på om lag 600 km.
Ho går parallelt med Store Kaukasus, som ligg om lag 100 km lenger nord og avgrensar Det armenske høglandet frå nord og nordaust.
Ho er knytt saman med Store Kaukasus ved Likhikjeda (Surami-kjeda), og fråskild av låglandet Kolkhida i vest og Kurasletta (ved elva Kura) i aust.
Den høgaste toppen er Gjamysj på 3 724 m.
Grensene mellom landa Georgia, Armenia, Aserbajdsjan og Iran går alle gjennom fjellkjeda, sjølv om ryggen ikkje alltid definerer grensa.
Fotoelektrisk effekt
Den fotoelektriske effekten opptrer når eit metall gjev frå seg elektron under påverknad av lys.
Hallwachseffekt er ei lita brukt nemning på den fotoelektriske effekten. Namnet er etter oppdagaren av effekten, den tyske fysikaren Wilhelm Hallwachs (1859–1922).
Korleis greier lys å få eit metall til å produsere frie elektron?
Det viste seg at den klassiske fysikken hadde store problem med å gje ei vitskapleg forklaring av den fotoelektriske effekten. Spesielt dette at dei frie elektrona først vart produsert når lysfrekvensen låg over ein viss minimumsfrekvens, valda store problem for dei foreslegne klassiske forklaringsmodellane. I 1905 framsette Albert Einstein den berømte forklaringa si av den fotoelektriske effekten, som sidan er vorte ståande som den utan tvil riktige forklaringa. Forklaringa til Einstein av den fotoelektriske effekten utgjorde eit radikalt brot med den klassiske fysikken, og danna sjølve utgangspunktet for kvantemekanikken, som igjen vart den viktigaste teknisk-vitskaplege oppdaginga på 1900-talet.
Forklaringa til Einstein var eigenleg særs enkel, sidan han tok opp ein idé som Max Planck allereie hadde lansert i 1900, der strålingsenergien til lyset vart diskretisert ved å la energien opptre i form av kvantar, der kvart lyskvant skulle ha ein energi som han – og Planck – meinte måtte vere proporsjonal med lysfrekvensen. Men denne enkle tanken utgjorde eit særs radikalt brot med den då allereie så veletablerte Hertz-Maxwellske elektromagnetiske teorien for eigenarten til lyset. Ifølgje denne er lys nemleg ikkje noko anna enn svingingar i dei elektriske og magnetiske felta, som forplantar seg gjennom rommet som eit kontinuerleg bølgjefenomen. Og ein slik teori, veletablert som han var, til dømes gjennom arbeidet til Marconi med å nytte Maxwells elektromagnetiske bølgjer til signaloverføring, tillét ikkje at lyset eller dei elektromagnetiske bølgjene, skulle kunne opptre i diskrete energibuntar, som såkalla lyskvant. For kvantane var diskrete, medan dei bølgjene var kontinuerlege. Og det var ein umogleg tanke at ein ting kunne vere både diskret og kontinuerleg samstundes. Like vel var det denne sjølvmotseiinga som sidan skulle danne sjølve grunnlaget for kvantemekanikken. Dette blir for kalla komplementaritet, eit heilt nytt prinsipp i fysikken.
Fleire detaljar
Grunnen til dette er at når eit foton treffer eit elektron, gjev det heile energien sin til det eine elektronet, og dette elektronet får berre energi frå det eine fotonet. Denne energien må vere større enn arbeidsfunksjonen til metallet for å kunne lausrivast frå metallet. Når lysfrekvensen er f vil fotonet ha energien E=hf, der h er Planckkonstanten. Fotonet må utføre eit arbeid W på elektronet for å lausrive det, og viss fotonenergien E er større enn lausrivningsarbeidet W, vil elektronet bli frigjort. Energien som eventuelt er til overs blir overført som kinetisk energi til elektronet, og vil avgjere kva for eit snøggleik elektronet får.
Sidan berre éit foton kan gje energi til éit elektron i ein slikt støyt, har lysintensiteten ikkje noko å seie for om den fotoelektriske effekt oppstår; berre frekvensen er avgjerande, då energien per foton berre er avhengig av frekvensen.
Intensiteten har noko å seie for kor mange elektron som blir frigjort i løpet av ei tid; høgare intensitet tyder fleire foton, som medfører fleire samanstøyt med elektron, som fører til fleire vellykka lausrivingar.
Når eit foton treffer eit elektron vil han ikkje automatisk overføre all energien sin; vi må regne på det som ein støyt mellom to partiklar. Dette tyder at sjølv om eit foton har frekvens over grensefrekvensen til metallet og dermed òg nok energi, vil det ikkje nødvendigvis seie at fotonet får slått laus elektronet: Blir det ein skeiv støyt, vil ikkje all energien bli overført. Dette vil seie at grensefrekvensen og lausrivingsarbeidet til eit metall er den/det minste frekvensen/arbeidet som skal til for å slå laus eit elektron. Med desse minimumsverdiane meinast det at det er desse verdiane som skal til for å slå ut elektronet når støyten er optimalt med tanke på vinkel og fart i tilhøve til partiklane, og at det då gjeld dei elektrona som er enklast å slå ut, det vil seie dei som ligg langt utanfor kjernen.
Ein slikt støyt kallast ein Compton-støyt. Vi må likevel hugse på at Comptoneffekten omhandlar vekselverknad mellom ljos og frie elektron, medan den fotoelektriske effekt omhandlar vekselverknaden mellom lys og bundne elektron, nemleg elektron som er bunde til eit metall, altså bunde til å måtte opphalde seg inni metallet, der dei vanlegvis ikkje så lett slepp unna. Dette gjeld om dei då ikkje skulle sendast ut termisk, som frå katoden i eit radiorøyr, eller ved at dei blir treft av foton som har tilstrekkeleg energi/frekvens til å få dei lausrive frå metallet. Der er stor skilnad på bundne og frie elektron.
Albert Einstein fekk Nobelprisen i fysikk i 1921 for oppdaginga av den fotoelektriske effekten.
Stoleggi
Stoleggi  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1546 meter over havet og er det 21. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Piz Saliente
Piz Saliente er eit fjell i Livignofjella (Alpane), på grensa mellom Italia og Sveits. Fjellet er ein del av Sveits nasjonalpark.
Lagmannsrett
Lagmannsretten er det andre nivået i det norske domstolsystemet, og tek for seg anke over avgjerder frå den lågare rettsinnstansen, tingretten, både i straffesaker (saker som gjeld straff for lovbrot) og i sivile saker (det vil seie saker som gjeld tvistar mellom partar). Dommane i lagmannsretten kan ankast inn for Høgsterett, og orskurdar kan påkjærast til kjæremålsutvalet i Høgsterett. Avgjerder i lagmannsretten av sjølve skuldspørsmålet i straffesaker kan ikkje ankast inn for Høgsterett, og det er elles avgrensa kva som kan krevjast avgjord av Høgsterett.
Under førehaving og avgjerd av sakene vert lagmannsretten sett med lagmann (formannen i retten) og to lagdommarar, som alle er fagdomarar, juridiske dommarar.
I sivile saker tek som regel berre dei tre juridiske domarane del, men i visse saker skal meddommarar (ikkje-juristar) vere med, og i andre saker kan det vere med anten to eller fire meddomarar dersom partane krev det, eller retten meiner det er ynskjeleg.
Det gjeld særlege regler for førehavinga av anke over avgjerda i tingretten av skuldspørsmålet i straffesaker der strafferamma for lovbrotet er meir enn seks års fengsel. Då vert lagmannsretten supplert med ei lagrette av lekfolk (ikkje-juristar) – ein jury – på ti medlemmer, fem av kvart kjønn, som har som einaste oppgåve å avgjere sjølve skuldspørsmålet. For at påtalemakta kan få medhald i påstanden om at den tiltalte skal straffast, må sju eller fleire av dei ti lagrettemedlemene seie seg samd i at vedkomande er skuldig, elles skal lagmannsretten seie frikjennande dom.
Lagretta avgjer skuldspørsmålet i form av svar på eit spørsmålsskrift som er formulert på grunnlag av tiltaledokumentet frå påtalemakta. Drøftingane mellom lagrettemedlemene og avrøystinga om svara skal gjerast i løynd, og lagretten skal deretter svare på spørsmåla i open rett utan å grunngje avgjerda si. Før lagretta dreg seg attende frå rettssalen for drøfting og røysting i einerom, har lagmannen gått gjennom det spørsmålsskriftet som lagretta skal svare på, summert opp dei viktigaste prova i saka så lagt det er naudsynt, og gjort greie for korleis lova skal tolkast. Lagretta står heilt fritt i korleis dei vil vurdere dei prova som er lagt fram, og kan sjå bort frå eventuelle ymt eller ytringar frå lagmannen om kor sterke eller svake prova er. Men lagretta er bunde av det lagmannen seier om dei rettslege spørsmåla som saka reiser. Partane i straffesaka kan difor krevje å få protokollert konkrete delar av utgreiinga, for seinare å kunne nytte det protokollerte som grunnlag for ei anke til Høgsterett over den lovtolkinga som lagretten har lagt til grunn for avgjerda si.
Eit unnatak frå reglane om at skuldspørsmålet skal avgjerast av ei lagrette når lovbrotet har høg strafferamme, er gjort for dei straffesakene som vert definert som såkalla spionsaker. Sjølv i dei sakene som er alvorlege med omsyn til strafferamma for lovbrotet, vert alt, inklusive skuldspørsmålet, avgjord i lagmannsretten av fire lekdomarar saman med dei tre juridiske domarane.
I ankesaker som berre gjeld påståtte feil ved måten saksførehavinga har gått føre seg i tingretten, eller den lovtolkinga tingretten har lagt til grunn for avgjerda, vert saka avgjort i lagmannsretten utan at lekdomarar tek del. Lekdomarar deltek heller ikkje når ankesaken gjeld spørsmålet om straffutmålinga i saker med ei strafferamme som ikkje er over seks års fengsel.
Kjæremål vert avgjord i lagmannsretten av tre fagdomarar, til dømes kjæremål over avgjerder om varetektsfengsling og krav om mellombels åtgjerd, som ofte er saker det haster med å få avgjorde.
Lagmannsrettane i Noreg
Det er seks lagmannsrettar i Noreg:
1830
1830 (romartal MDCCCXXX) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
1382
1382 (romartal MCCCLXXXII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Bolinder
Bolinder kan syna til:
Store Kolsnuten
Store Kolsnuten  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1542 meter over havet og er det 22. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Ejlert Bjerke
Ejlert Bjerke var ein norsk forfattar. Han var fødd i Oslo. Ejlert Bjerke skreiv både romanar, dikt, noveller, skodespel, essay og reiseskildringar, og han omsette også verk av andre forfattarar til norsk — til dømes Johann Wolfgang von Goethe, Charles Dickens og Oscar Wilde. Ejlert Bjerke var far til André Bjerke.
Han debuterte som forfattar med novellesamlinga Mennesker og fauner i 1909.
Antestor
Antestor er eit norsk, kristent metalband stifta i 1990. Før det brukte namnet «Antestor» heitte det «Crush Evil». Jan Axel Blomberg frå blant anna Mayhem var studiomusikar på trommer på albuma Det tapte liv og The Forsaken.
Aserbajdsjansk geografi
Aserbajdsjan ligg i sørvestlege område av Asia med Kaspihavet i aust, Iran i sør, Russland og Georgia i nord, og Armenia i vest. Tre geografiske trekk dominerer Aserbajdsjan: Kaspihavet, der kystlinja dannar den naturlege grensa mot aust, Store Kaukasus i nord, og eit utstrekt lågland i sentrale område.
Aserbajdsjan har eit totalt landareal på om lag 86 000 kvadratkilometer, mindre enn 1 % av arealet til tidlegare Sovjetunionen, som landet var ein del av. Av dei tre transkaukasiske statane har Aserbajdsjan det største landarealet. Aserbajdsjan har to autonome republikkar, Nakhitsjevan som ligg sørvest for Armenia og Nagorno-Karabakh, som ligg innanfor Aserbajdsjan. Ein liten del av Nakitsjevan har òg grense til Tyrkia i nordvest. Hovudstaden i Aserbajdsjan er den eldgamle byen Baku, som har den største og beste hamna i Kaspihavet, og som lenge har vore senteret for republikken sin oljeindustri.
Topografi og drenering
Høgda endrar seg over ein relativt kort avstand frå låglandet til høglandet, og om lag halvparten av landet vert rekna som fjellområde. På den subtropiske søraustkysten har ein eit åslendt landskap med teplantasjar, appelsin- og sitronlundar. I ravinar i fjellet Kobustan nær Baku ligg fleire slamvulkanar og mineralkjelder. Kystterrenget ligg så mykje som 28 meter under havnivå.
Bortsett frå den austlege kystlinja og grenseområda mot Georgia og Iran, er Aserbajdsjan omringa av fjell. I nordaust, på grensa til Russland sin autonome republikk Dagestan, ligg fjellkjeda Store Kaukasus, og i vest, ved grensa til Armenia, ligg Litle Kaukasus. Lengst søraust dannar fjella Talysj grensa med Iran. Det høgaste fjellet i Aserbajdsjan ligg i Store Kaukasus der fjellet Bazarduzu Dagi stig til 4 485 meter (på grensa til Russland).
Åtte store elvar renn frå Kaukasus og ut på det sentrale Kura-Aras-låglandet, ei avleiringsslette og lågt deltaområde langs kysten som har fått namnet sitt frå elvene Kür (Kura) og sideelva hennar Aras. Kür er den lengste elva i Kaukasusområdet, og dannar eit delta som renn ut i Kaspihavet like etter ho renn saman med elva Aras. Mingetsjaur-reservoaret, med eit areal på 605 kvadratkilometer, er den største innsjøen i Aserbajdsjan (om ein ser bort frå Kaspihavet), og vart danna då ein demma opp Kür i vestlege område av landet. Vatnet frå reservoaret vert brukt til vasskraft og vatning av Kura-Aras-sletta. Dei fleste elvene i landet kan ikkje seglast på. Om lag 15 % av Aserbajdsjan er dyrkande.
Klima
Klimaet i landet er nesten tropisk om sommaren i låglandet, medan vintrane er milde. Ein kan derimot få periodar med kulde frå nord. Fjellområda mot vest er derimot kalde og snørike. Baku har milde vintrar med ein middeltemperatur på 4 °C i januar, og 25 ºC i juli. Det meste av landet får lite nedbør, i snitt mellom 150 og 250 millimeter i året, og jordbruket krev derfor kunstig vatning. Dei største nedbørsmengdene får ein i dei høgare områda av Kaukasus, og i lågareliggande områda i Lenkoran lengst søraust, der den årlege middelnedbøren går over 1 000 millimeter.
Miljøproblem
Kaspihavet, inkludert Bakubukta, har vorte forureina av oljelekkasjar og dumping av rein eller dårleg handsama kloakk. Dette har redusert mengda av kaviar og fisk i området. I Sovjet-perioden vart Aserbajdsjan pressa til å bruke store mengder sprøytemiddel for å auke dei subtropiske avlingane for resten av Sovjetunionen. Særleg ille var utbreidd bruk av DDT på 1970- og 1980-talet, sjølv om kjemikalien offisielt var forbode i Sovjetunionen sidan det var giftig for menneske. Utbreidd bruk av slike kjemikaliar og sprøytemiddel har ført til omfattande forureining av grunnvatnet, og aserbajdsjanske forskarar har knytt nyfødde born med forskjellige sjukdommar og skadar til dette. Vassnivået i Kaspihavet er i ferd med å stige, hovudsakleg på grunn av menneskelege påverknadar, og inntørkinga av innsjøen som skjedd i fleire tiår er reversert. Dette truar no kystområda, og vassnivå har i snitt stige 1,5 meter mellom 1978 og 1993. På grunn av Nagorno-Karabakh-konflikten, vart store skogområde hogd ned, vegar vart bygd gjennom urørte område, og store jordbruksområde vart okkupert av militære styrkar.