cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Blue Hawaii av Elvis Presley
Innhald
Albumet Blue Hawaii vart nominert til ein Grammy i 1961 i kategorien beste album med musikk frå film eller fjernsyn.
Paparoa
Historie
I 1890-åra hadde Paparoa 35 familiar og kring 200 busette, Dei fleste hadde slått seg ned langs breiddene til Paparoa-elva. Medrekna Pahi var der 400 pmenneske i området. Til 1906 var folketalet i Paparoa dobla. Det vart rydda beiteland i området, og eit meieri vart opna i Paparoa i januar 1895. Jarnvegslinja North Auckland railway line nådde Huarau, aust for Paparoa, tidleg på 1920-talet. Det var planlagt eit spor gjennom Paparoa, men dette vart det aldri noko av.
Blue Hawaii av Elvis Presley
Innhald
Suksessen til filmen og føregjengaren G.I. Blues, som begge selde mykje meir enn dei to vanlege albuma til Presley på denne tida, Elvis Is Back! og Something for Everybody, sette standarden for resten av tiåret. Parker og Presley fokuserte på filmkarrieren til Elvis, og gjennom 1960-åra vart det berre gjeve ut seks vanlege album og heile seksten filmmusikkalbum blant dei 27 filmane Presley spelte i og fjernsynsprogrammet hans frå 1968. Fem songar frå dette albumet kom ut i 1995 i filmmusikkboksen Command Performances: The Essential 60s Masters II: «Can't Help Falling in Love», «Rock-a-Hula Baby», «Blue Hawaii», «Hawaiian Wedding Song» og «Beach Boy Blues».
1997-utgåva
Den 29. april 1997 gav RCA ut ei nymastra og utvida utgåve av albumet på CD. Spor 1-7 var sju songar frå side ein av den originale plata, og spor 8-14 var frå side to. Spor 15-22 var bonusspor som vart spelt inn under innspelinga, men ikkje tidlegare gjevne ut, utanom «Steppin' Out of Line» som kom ut på albumet Pot Luck with Elvis (1962).
Mumiar
Mumiar er lik av eit dyr eller menneske som er blitt bevart gjennom mumifisering. Dette vil seia at den naturlege rotninga har stogga gjennom fysikalske og/eller kjemiske tilhøve. Uttørking, sterk kulde, lite oksygen og bruk av visse kjemiske stoff kan alle hindra den naturlege bakterienedbrytinga av leivningar og dermed bidra til mumifisering. I tillegg kan inngrep som å ta ut lettrotnande innvolar og vernande bandasjering bidra til mumifisering.
Mumifiseringsprosessen blei reindyrka gjennom balsamering i det gamle Egypt, der ein meinte kroppen trongst i livet etter døden, og mumiar derfrå er blitt best kjende. Innan arkeologien utvida ein etter kvart mumieomgrepet til å gjelda dei mumifiserte leivningane ein måte finna, både dei som var laga til kunstig og dei som hadde blitt mumiar naturleg.
Ordsoge
Ordet mumie kjem frå det latinske mumia som igjen stammar frå det arabiske ordet for bitumen, mūmiyyah (مومية). Dette viser til den svarte huda mumiane hadde, som ein meinte kom av bitumenbruk i egyptiske mummifiseringsritual. Ord som mumie, momie og mommie blei brukt i Mellomalder-Europa om mumiepulver.
Naturlege mumiar
Mumiar kan skapast naturleg gjennom særskilde miljø:
Naturleg mumifisering har vore forklart med at den døde er særskilt rein eller heilag, til dømes i samband med bevarte kristne helgenar og buddhistmunkar si sjølvmumifisering gjennom meditasjon og faste. I andre høve, som med ridder von Kahlbutz, er mumifiseringa forklart som ei straff for ein falsk eid.
Fleire stader der ein dreiv med mumifisering, som i Egypt og ved Atacama-ørkenen i Sør-Amerika, er det også funne ei rekke naturlege mumiar.
Kunstige mumiar
Dei best kjende mumiane er dei som er blitt mumifisert med vilje. Dei egyptiske mumiane er best kjende, men ein mumifiserte òg lik i stor stil på Kanariøyane, i Sør-Amerika og i Oseania.
Sør-amerikanske mumiar
Mumiane frå Chinchorro er dei eldste mumifiserte menneskeleivningane som er funne. Svarte og raude mumiar blei laga gjennom kompliserte prosessar av eit fiskarfolk i det tidlegare Inkariket, no nordlege Chile og sørlege Peru. Ein tok truleg til å laga mumiar rundt 5000 f.Kr., med eit høgdepunkt i det fjerde tusenåret f.Kr. Dei siste blei truleg laga på 1800-talet f.Kr. Skikken synest å ha omfatta alle menneske som døydde, uavhengig av alder og sosial stilling. Sidan fleire av mumiane er nedslitne ser det ut til at dei har vore vist fram og dyrka.
I den eldste mumifiseringsteknikken, som gav svarte mumiar, blei kroppen tatt frå kvarandre, beina reinska for kjøtt, og så sett saman igjen ved hjelp av pinnar. Innvolane blei erstatta med leire, dyrehår og tørka sjøgras. Ein trekte huda over, tetta igjen hol med sjøløvehud, og dekte så heile kroppen med ei smørjing av oske eller mangan. Mange mumiar blei utstyrt med fint utforma masker og kjønnsorgan av leire og forseggjorte hjelmar eller parykkar.
Seinare Chinchorro-mumiar, frå om lag 2500 f.Kr. av, blei gjort raude ved hjelp av oker. No tok ein ut hjernen, musklar og innvolar gjennom små hol i hovud, armar, føter og hovud. Kroppen blei truleg tørka med vamre kol og så fylt av leire, pinnar og lamahår, før hola blei sydd igjen med menneskehår på ei kaktuspiggnål. Leirefjesa hadde opne munnar og auge til forskjell frå dei tidlegare «sovande» mumiane.
Paracas-folk som levde ved stillehavskysten rundt 400 f.Kr. mumifiserte dei døde ved å vikla dei inn i vove bomullsklede, binda dei saman i ei sitjande stilling, setja dei i ei korg og plassera dei i eit gravkammer. Det er ukjend om dei gjorde dette for at lika skulle mumifiserast, eller om dette berre skjedde av seg sjølv.
Chachapoya-folket frå nord i dagens Peru mumifiserte også døde. På 1990- og 2000-talet er det oppdaga nokre hundretals av deira mumiar, men fleire av desse er skada.
Inkariket, som erobra chapachoyafolket, produserte to typar mumiar, av barn og av herskarar. Den eine var naturleg mumifisering av barn som var blitt ofra og lagd til kvile høgt i Andesfjella, der dei blei frosne av kulda og ofte tørka av vind.
Inkaherskarane blei truleg mumifiserte ved ein ukjend metode. Dei blei sette samankrøkte på ei spesiell trone med armane over brystet. Det var lagt gull- og sølvstykke på brystet, i hendene og i munnen. Då dei katolske conquistadorane erobra Inkariket på 1500-talet, blei dei forarga over tilbedinga av dei døde, og brann mumiane. Me veit derfor ikkje korleis inkaene laga mumiar.
Egyptiske mumiar
Dei gamle egyptarane meinte at kroppen var heimen til ka, sjela, og var nødvendig i livet etter døden. Ein mumifiserte faraoar og andre kongelege eller høgtståande personar, i tillegg til dyr ein såg på som heilage. Det er funne millionar av mumiar av dyr knytte til egyptiske gudar, og av visse viktige kjæledyr.
Ein balsamerte typisk kroppar gjennom å ta ut innvolane og tørka kroppen, ofte ved bruk av salt, som natron. Innvolane blei ofte plassert i kanopiske krukker, bortsett frå hjartet, som blei sett tilbake. Hjernen blei derimot rekna som ubrukeleg, og kasta. Kroppen blei så innsett med stoff som harpiks, olje og parfyme. Kroppen blei kledd med kvitt lin som skulle verna han mot skade, og det blei lagt amulettar inni og rundt han som skulle gje magisk vern. Eit seinare ritual kunne vera opninga av munnen slik at mumien kunne pusta og tala.
Egyptarane balsamerte dyr som katt, hund, bavian, okse, ibis, hauk, firfisle, fisk og biller på om lag same måte som menneske, det vil seia ved å setja dei inn med ei harpiksblanding. Ein tok derimot ikkje alltid ut innvolane, og mumiane er ofte krøka saman eller pressa ut i ei menneskeaktig ståande stilling.
Politikar
Ein politikar er ein person som driv med politikk, anten ved sida av anna arbeid eller på heiltid. Politikarar er ofte anten tillitsvelde (ikkje berre medlemmer) i eit politisk parti, eller utmerkar seg sjølv offentleg med til dels klåre politiske haldningar og meiningar.
Mumiar
Kanariske mumiar
Guanchefolk, urfolket på Kanariøyane, mumifiserte nokre av dei daude. På Gran Canaria og Tenerife var det vanleg å kle liket i geite- og saueskinn. På andre øyar brukte ein ei harpiksblanding for å bevara kroppen. Lika blei deretter lagt i holer eller gravrøyser. Mange av dei er svært uttørra og kan vega så lite som 3 kg.
Mumifisering i Søraust-Asia og Oseania
Fleire kulturar i Oseania dreiv med mumifisering, typisk gjennom uttørking ved hjelp av sol eller eld. Ofte oppbevarte ein berre mumien i ein viss periode før ein brende eller la vekk liket på anna vis. Slik praksis er dokumentert på fleire filipinske og indonesiske øyar, Papua Ny-Guinea, Torressundøyane, Australia, New Zealand, Cook-øyane, Tahiti og Samoa, og skikkane skil seg frå andre kulturar ved at dei har vore haldne i hevd fram til moderne tid og skildra av augnevitne.
Forteljingar frå oppdagingsreisande på 1800- og 1900-talet skildrar korleis øybuarar på cook-øya Mangaia tørka lik gjennom å ha dei ute i sola med jamne mellomrom, og i mellomtida rulla inn i tøy og oppbevart i ei hole eller grave ned.
Folda i Namdalen
Folda eller Folla er namnet på eit havområde og ein fjord i Trøndelag. Fjorddelen vert stundom kalla Foldafjorden eller Foldfjorden. Havområdet har ei lengd på om lag 50 km frå Buholmråsa fyr til innløpet til Foldafjorden. Folda passerer kommunane Flatanger, Namsos og Fosnes og endar ved Nærøy. Den indre delen av Folda, til botn av Innerfolda, er 75 km lang.
Mumiar
Mumifisering i Søraust-Asia og Oseania
Ei liknande tørking fann stad på Tahiti, men her tok ein også ut innvolane, og ifølge James Cook pressa ein òg ut væske frå kroppane.
På Samoa blei herskarane mumifisert ved at ein fjerna alt hår, tok ut innvolar og skar og pressa ut væske frå huda. Magen blei fylt med klede og kroppen blei sett inn med olje, noko som bevarte han i lang tid, men ikkje for alltid. Det finst ikkje gjenverande mumiar frå nokre av desse øyane.
Folda i Namdalen
Strekninga er kjend for å vere vêrhard og har vorte kalla «havet sin kyrkjegard» på grunn av dei mange skipsforlisa langs strekninga.
Mumiar
Mumifisering i Søraust-Asia og Oseania
Ei antropologisk skildring av munkanfolket frå Queensland frå 1930-talet fortel at dei tørka lik ved å ha dei oppå ein platting eller Y-forma greiner og brann bål under. Den tørka mumien blei bunden til ein stokk, kledd i bark og hengd opp igjen. Etter ei viss tid, som kunne vara i fleire år, blei kroppen teken ned og brend. To eldre bevarte mumiar frå Queensland var blitt dekte med raud oker. Lemmene deira var bundne saman til ein bylt som kunne berast mellom leirplassar.
Det er bevart ni mumiar frå Torressundøyane, mellom Australia og Papua Ny-Guinea, der ein mumifiserte for å gje ånda fred. Ein studie frå rundt 1900 skildrar mumifiseringa: Kroppen til den avdøde blei lagt oppå ei plattform og eit seremonielt bål blei tend under. Etter nokre dagar blei den tørka huda teke av kroppen og på nokre øyar tekne ut på sjøen. Gjennom eit kutt i magen eller skrittet tok ein ut innvolane, medan hjernen blei drenert gjennom eit hol i skallen. Tunga blei skoren ut og auga stukne hol på for å sleppa ut væske.
Etter alle inngrepa blei kroppen spent opp på ei ramme, sydd igjen og dekt med oker. Ein stakk hol på underhud og ledd og masserte kroppen dagleg for å få ut all væske. Så blei kroppen dekorert, med blekksprutskjel i auga, og eit lag med kokosnøttolje og meir oker. Til slutt blei han bunden til midtstolpen i ei rund hytte. Etter eit halvt til eitt år, der ein utførte ulike seremoniar, rekna ein med at ånda hadde forlate kroppen, og kvitta seg med mumien. Hovudet blei teke av og gjeve til enkja etter den døde, som også kunne få handflatane og fingertuppane til smykke.
Anna moderne mumifisering
Visse enkeltpersonar er blitt mumifiserte også i moderne tid. Grunnleggjaren av utilitarismen, Jeremy Bentham (d. 1832), bestemte i testamentet sitt at kroppen hans skulle visast fram offentleg, i kleda og stillinga han vanlegvis hadde når han tenkte. Bentham sitt «auto-ikon», med vokshovud fordi det opphavlege hovudet blei skada under prepareringa, er no utstilt ved University College London.
I Sovjetunionen hadde Nikolaj Fjodorov, talsmann for kosmismen, lagt fram tanken om at ein kunne vekka til live døde. Ideen blei populær, og då Lenin døydde i 1924 blei det føreslått å frysa han for å kunne gjenoppliva han seinare. Planen blei ikkje fullført, og Lenin blei i staden balsamert og lagt til skode i Leninmausoleet. Også den kinesiske kommunistleiaren Mao Zedong (d. 1974) og den koreanske Kim Il-sung (d. 1994) er blitt balsamerte og lagt til skode i mausoleum, Mao trass i at han sjølv ønska å bli kremert.
Bruk av mumiar
Mumiar har tidvis vore sett på som nyttige råstoff. I mellomalderen var det vanleg å nytta mumiepulver laga ved å kverna mumiar som medisin fordi det inneheldt bitumen. Ved manglande tilgang på mumiar kunne kjøpmenn i staden selja pulveriserte tørka lik av kriminelle, slavar og sjølvmordarar. Praksisen var vanleg fram til slutten av 1500-talet.
Ein brunleg målingfarge kalla «caput mortuum» eller «mummy brown» som var laga av mumiebandasjar, var utbreidd blant kunstnarar på 1600-talet, men gjekk ut av bruk tidleg på 1800-talet. Dei engelske pre-rafaelittane var særskild glade i fargen, men blei sjokkerte og slutta då dei fekk vita kva han faktisk var laga av.
Fleire tonn kattemumiar frå Egypt blei brukte som gjødsel i England på 1800-talet.
Mumiar som underhaldning og kjelde til kunnskap
Medan mumiar ofte har blitt sett på som heilage og urørelege av dei som laga dei, har folk frå seinare kulturar teke fram og selt, opna, stilt ut og forska på mumiar.
På 1800-talet kjøpte gjerne europeiske aristokratar med seg mumiar for å stilla dei ut heime. Dei kunne finna på å halda «mumiselskap» der dei opna opp ein mumie. Underhaldninga førte som regel til at det bevarte liket blei øydelagd.
Det har vore vanleg å stilla ut mumiar på sirkus og museum. Egyptiske mumiar er stilt ut ved ei rekkje europeiske museum, som Louvre i Paris og British Museum i London.
Mumiar i folkekulturen
Utgravingar og borttaking av mumiar har blitt sagt å vera knytt til forbanningar. Særleg gjekk det lenge rykte om ei forbanning over gruppa som opna grava til Tutankhamon, som skulle gjera at dei døydde tidleg. Rykta spreidde seg på grunn av det sensasjonelle funnet og døden til ein av arkeologane, Lord Carnarvon, kort tid etter.
I tillegg til faraoforbanninga tok populærkulturen opp tropen om mumien som vakna til live att. Mellom anna skreiv Bram Stoker ein skrekkroman i The Jewel of Seven Stars (1903), der ein arkeolog har planar om å vekka ein egyptisk mumie til live. I filmen The Mummy frå 1932 opptredde Boris Karloff som Imhotep, ein mumie som blir vekka til live av ein gammal trylleformel. På 1940-talet laga Universal Studios fire skrekkfilmar om mumien Kharis, som også opptredde i filmen The Mummy frå 1959 og ein nylaga film med same namn frå 1999.
Mumiar har også opptredd i fleire komiske samanhengar, som i The Three Stooges-filmen We Want Our Mummy frå 1939.
Trefjorden
Trefjorden er ein liten fjord i Flatanger kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 2 km sørover til garden Trefjord i botn av fjorden, like aust for tettstaden Flatanger.
Fjorden har innløp mellom Strandafjellet i vest og grenda Hillstad i aust.
Riksveg 766 går langs austsida av fjorden.
Anton L. Alvestad
Anton L. Alvestad kom tidleg med i arbeidarrørsla. I 1904 deltok han ved stiftinga av Ålesund Arbeiderparti. Han vart ordførar i Ålesund i åra 1920-1921, den første Arbeidarparti-ordføraren i byen. I 1921 blei han vald inn på Stortinget som representant for Mørebyane (Ålesund, Molde, Kristiansund). Dette blei starten på ein lang karriere som stortingsmann. Han var stortingsmann fram til 1936. I 1950 var han vald på nytt og var representant fram til han døydde i 1956. Frå 1954 representerte han Møre og Romsdal fylke. Alvestad var medlem av Regjeringa Hornsrud i januar–februar 1928, då som statsråd i Handelsdepartementet.
Volumprosent
Volumprosent viser til mengda av verkestoff per hundre volumdelar av ei blanding, til dømes kor mange milliliter reint verkestoff ein finn i 100 ml. Det blir særleg brukt om etanolinnhaldet i alkoholdrikkar, og er i Noreg eit standardmål for dette. Til dømes har desinfeksjonssprit ein volumprosent på 70, altså er det 70 ml etanol per 100 ml løysing.
Keşan
Keşan er ein by og eit distrikt i provinsen Edirne i Tyrkia. Byen har kring 55 000 innbyggjarar (2010), byen har derimot stort innsig av turistar om sommaren.
Distriktet Keşan grensar til İpsala og Uzunköprü i nord, Malkara i aust, Şarköy i søraust, Gelibolu og Egearhavet i sør og Enez i vest.
Jordbruk og handel er dei to viktigaste næringane i Keşan.
Tête Ronde
Tête Ronde er eit fjell i Bern-Alpane, i kantonen Vaud, nær toppen av Diablerets.
Duncansby Head
Duncansby Head fyr står på neset.
Det går ein smal veg frå John o' Groats til Duncansby Head. Duncansby Head er dermed den staden som ligg lengst borte frå Land's End via veg.
Lyra
Lyra (frå latin Lyra) er eit stjernebilde på den nordlege himmelhalvkula. Det var eit av dei 48 stjernebileta som astronomen Klaudios Ptolemaios skreiv ned på 100-talet og er eit av dei 88 stjernebileta i dag. Den mest kjende stjerna, Vega ligg i hjørnet av Sommartreknanten, og er ei av dei mest lyssterke stjernene på himmelen. Frå nord grensar Lyra til Draken, Herkules, Reven og Svana.
Stjerner
Dei mest lyssterke stjernen er:
Kuiper 90 eller 17 Lyrae C (Gliese 747AB), ein raud dverg nær 17 Lyrae, men 26 lysår frå sola.
Djupromsobjekt
M57, òg kjend som «Ringtåka» og NGC 6720, har ein diameter på eitt lysår og ligg 2 000 lysår frå jorda. Ho er ei av dei mest kjende planetariske tåkene og den andre somv art oppdaga. Ho har ein integrert storleiksklasse på 8,8. Tåka vart oppdaga i 1779 av Antoine Darquier, 15 år etter Charles Messier oppdaga Manualtåka. Astronomerar har avgjort at ho er mellom 6 000 og 8 000 år gammal; og er kring eitt lysår i diameter. Den ytre delen av stjernetåka verkar raud på bielte på grunn av utstråling av ionisert hydrogen. Den mindre regionen er grøn. Den varmaste regionen, nær stjerna i midten, verkar blå på grunn av utstråling frå helium. Den sentrale stjerna er i seg sjølv ein kvit dverg med ein temperatur på 120 000 Kelvin. I teleskop kan ein sjå stjernetåka som ein synleg ring med ein grøn farge, noko elliptisk på grunn av den tredimensjonale torusforma som er sett litt på skrått. Ho ligg halvvegs mellom Gamma Lyrae og Beta Lyrae.
NGC 6745 er ein irregulær spiralgalakse i Lyra som ligg 208 million lysår unna. For fleire millionar år sidan, kolliderte med ein mindre galakse, som skapte ein region med unge, varme og blå stjerner. Astronomane veit ikkje om dei to galaksane berre har streifa kvarandre eller om dei i ferd med ein full frontkollisjon der resultatet kan bli ein stor elliptisk galakse.
Eksoplanetar
Ein har oppdaga fleire eksoplanetar i Lyra, inkludert WASP-3b, HAT-P-5b, GJ 7,8 b og c, HD 178911 Bb, HD 177830 b, TrES-1 og HD 173416 b. I januar 2010 annonserte Kepler-prosjektet at dei hadde oppdaga planetane Kepler-7b, Kepler-8b og tre planetar kring Kepler-9 dei første av mange venta oppdagingar av prosjektet.
I april 2013 vart det annonsert at det var funne fem planetar kring Kepler-62, og at minst to, Kepler-62e og Kepler-62f, ligg innafor den habitable sonen til stjerna, der forskarar trur det kan finnast flytande vatn som jordliknande planetar. Eksoplanetane er kring 1,6 og 1,4 gonger så stor som jorda. Stjerna deira, Kepler-62, ligg 1200 lysår frå jorda.
DnaB
DnaB er ein helikase i bakteriar. Ved byrjinga av replikasjonen i Escherichia coli dannar han eit kompleks med helikaselastaren DnaC. I E. coli er DnaB ein heksamer.
DnaB bind dårleg eller ikkje i det heile til totråda DNA og eintråda DNA dekt med eintrådsbindande protein.
Irsk historie
Denne artikkelen tek for seg historia til øya Irland fram til opprettinga av den irske fristaten og den politiske delinga av øya i 1921.
Tidleg historie
Den eldste identifiserte folkegruppa på Irland er keltarar. Desse trengde truleg ut eit urfolk, kanskje etter å ha vandra inn frå Spania.
Vikingane i Irland
I vikingtida var norske vikingar mykje i Irland, og bortsett frå og etter perioden med ran og vald busette truleg ein god del norske seg der og blanda seg med keltarane. Det var norske vikingar som grunnla byen Dublin, som er hovudstaden i Republikken Irland.
Frigjeringskamp og nasjonalisme
Irane blei sterkt undertrykte. Religionen deira, romersk-katolsk kristendom, var i praksis forboden i lang tid, det meste av jorda var okkupert av engelske godseigarar og irar flest var landlause småbønder (peasants). I 1798 kom det til eit omfattande opprør organisert av rørsla United Irishmen, leia av protestanten Wolfe Tone. Opprørarane håpte på hjelp frå det revolusjonære Frankrike, men denne kom aldri, og opprøret vart brutalt slått ned. Dette opprøret vert ofte rekna som starten på den moderne irske nasjonalismen, og Wolfe Tone vart ein legendarisk figur innan irsk populærkultur, og ein inspirasjon for framtidige opprørsforsøk. I 1801 oppløyste det irske parlamentet seg sjølv og Irland vart del av det sameinte kongeriket (United Kingdom). Det irske parlamentet bestod på denne tida hovudsakleg av representantar for den britisk-ætta overklassa, då katolikkar ikkje kunne veljast.
Hungersnaud og emigrasjon
På førstninga av 1900-talet hadde det vakse fram ei organisert og radikal nasjonal rørsle i Irland, kalla Sinn Féin, som betyr «vi sjølv» på irsk. Dei gjekk inn for ein sjølvstendig irsk republikk, og kjempa mot det britiske monarkiet sitt herredømme i landet. Meir moderate katolske irar kunne vere viljuge til å godta indre sjølvstyre i union med Storbritannia («home rule»), og sverje lojalitet til den britiske krona. Den britiske regjeringa var rett før første verdskrigen innstilt på å gi irane «home rule», men da trua dei protestantiske loyalistane i Ulster med borgarkrig, så saka blei utsett. Så kom krigen, og saka blei utsett igjen.
Påskeopprøret og frigjeringskrigen
I påska 1916 tok ei gruppe væpna irske nasjonalistar frå rørsla Irish Republican Brotherhood (IRB) kontroll over fleire offentlege bygg i Dublin og erklærte den irske republikken. Dette «påskeopprøret» hadde lita støtte i befolkninga og blei slått ned av britiske soldatar etter berre nokre få dagar. Men da dei britiske styresmaktene avretta dei tilfangetekne leiarane for opprøret, blant dei den såra sosialistleiaren James Connolly, vekte dette stor avsky i den irske befolkninga, og støtta til den radikale republikanismen auka. Under militær leiing av Michael Collins dreiv irske nasjonalistar geriljakrigføring mot dei britiske styresmaktene, under namnet Irish Republican Army (IRA). Britane svarte med terror mot befolkninga. I 1921 meinte begge partar at dette måtte stanse, og det blei våpenkvile og forhandlingar. Desse førte til eit kompromiss som skulle vere mellombels, nemleg at dei 6 nordaustlege fylka med mange lojalistar førebels skulle bli verande under britisk styre, mens resten av landet blei til den irske fristaten, seinare Republikken Irland.
Borgarkrigen og delinga
Denne avtalen utløyste den irske borgarkrigen, der den nye fristaten sine styrkar, leia av Collins, utkjempa blodige kampar mot dei delane av Sinn Féin og IRA som ikkje ville godta fredsavtalen. Under desse kampane vart Michael Collins og fleire andre framståande leiarar frå uavhengigheitskampen drepne. Fristaten sine styrkar nedkjempa til slutt dei radikale nasjonalistane, som vart reduserte til ei undergrunnsrørsle, som beheldt namnet IRA.
Sidan har Nord-Irland vore under britisk styre, noko dei fleste av katolikkane der aldri har godteke.
Tysse
Tysse kan visa til:
Schleicht, spielende Wellen
Schleicht, spielende Wellen, und murmelt gelinde!, BWV 206, er ein kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1736 som Dramma per Musica for bursdagsfeiringa til Augustus III. Stykket vart framført på nytt 3. august 1740 i Leipzig.
Teksten er skriven av ein ukjend tekstforfattar, truleg Christian Friedrich Henrici (Picander).
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, to oboar d’amore, tre tverrfløyter, to fiolinar, bratsj og basso continuo (cello og kontrabass), samt solistane Pleiße (sopran), Donau (alt), Elbe (tenor), Weichsel (bass) og firedelt kor.
Det består av elleve satsar:
Sandercock Nunataks
Sandercock Nunataks er ei isolert gruppe nunatakar kring 72 km aust-søraust for Nye Mountains i Enderby Land. Dei vart oppdaga og vitja i desember 1959 frå eit fly under ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions), og vart namngjeven av ANCA etter skvadronleiar J.C. Sandercock i RAAF, som var flykaptein ved Mawson-stasjonen i 1959.
Moskháto
Moskháto (gresk Μοσχάτο), eldre form Moskaton, er ein tidlegare kommune i dei sørlege forstadane til Aten i Hellas. Frå 2011 er han ein del av kommunen Moskháto-Távros i periferieininga Sør-Aten i periferien Attikí..
Fálirobukta ligg i sør. Elva Kifisós renn i vest.
Skilsmisse
Skilsmisse er ei formell oppløysing av eit ekteskap. Skilsmisse inneber at eigedom og foreldreretten om ekteparet har barn blir fordelt ut frå visse reglar. Synet på skilsmisse varierer i ulike samfunn. Det kan vera ein vanleg utgang for ekteskap eller det kan vera forbode. Alternativ til skilsmisse er annulering av ekteskapskontrakten eller langvarig separasjon.
I Noreg skjer skilsmisse anten ved bevilling frå fylkesmannen eller ved dom.
Djupfrysar
Ein djupfrysar er eit hushaldningsapparat produsert som ein isolert boks (fryseboks) eller eit skåp (fryseskåp) til å fryse ned og lagre matvarer og liknande ved –18 °C eller lågare temperatur. I nyare tid er det vanleg med såkalla kombiskåp, som fungerer både som kjøleskåp (4 °C) og til djupfrysing.
Oppbevaring ved temperaturar mellom −18 og −20 °C stoppar bakterielle prosessar, enzymverksemd, oksidasjon og andre kjemiske forandringar. Dessutan held strukturen og karakteren til dei frosne varene seg ved like, så lenge temperaturen er stabil og varene er godt emballert.
Bajkalsjøen
Bajkalsjøen (russisk: О́зеро Байка́л, Ozero Bajkal; burjatisk Байгал нуур Bajgal nuur) er ein innsjø i det sørlege Sibir i Russland, mellom Irkutsk oblast i nordvest og Burjatia i søraust, nær Irkutsk. Han vert òg kalla «Det blå auga i Sibir».
Med ei djupne på 1637 meter er han den djupaste innsjøen i verda og den største innsjøen i verda ut frå volum. Innsjøen inneheld om lag 20 % av det totale ferskvatnet som finst på jordoverflata.
Som Tanganyikasjøen er Bajkalsjøen forma i ein eldgamal riftdal og er difor lang og halvmåneforma med eit overflateareal på 31 500 km². Bajkal har over 1700 dyre- og planteartar og to tredelar av desse finst ingen andre stader i verda. Han vart innskriven på verdsarvlista til UNESCO i 1996. Med ein alder på over 25 millionar år er han den eldste innsjøen i verda.
Geografi og hydrografi
Bajkalsjøen vart kalla «Nordsjøen» i historiske kinesiske tekstar. Han låg då i Xiongnu-området og særs lite var kjend om innsjøen før den transsibirske jarnvegen vart bygd i området mellom 1896 og 1902. Den naturskjønne jarnbana som går rundt Bajkalsjøen krev 200 bruer og 33 tunnelar. Då han vart bygd vart det utført ei stor hydrografisk kartlegging av F.K. Drizjenko som gav dei fyrste detaljerte karta av djupnene i Bajkal. Kartlegginga viste at Bajkalsjøen inneheld meir vatn enn Dei store sjøane i Nord-Amerika til saman - 23 600 km³, eller om lag ein femdel av det samla flytande ferskvatnet på jordoverflata. Alderen og den isolerte plasseringa gjer at innsjøen har noko av det rikaste og mest uvanlege dyrelivet i verda, noko som gjev han stor verdi for utforsking av evolusjon.
Bajkalsjøen ligg i ein riftdal danna av Bajkal riftsone, der to jordskorpeplater dreg frå kvarandre. . Med ei lengd på 636 km og ei breidd på opp mot 79 km er Bajkalsjøen den største ferskvassinnsjøen i Asia og er den djupaste innsjøen i verda (1637 m). Botnen av innsjøen ligg 1371 meter under havnivå, men under dette ligg 7 km med sediment, og botnen av rifta er dimed 8–9 km under overflata, den djupaste kontinentalrifta på jorda. . Geologisk sett er rifta ung og aktiv, og ho utvidar seg med to centimeter i året. Forkastingssona er òg seismisk aktiv. Det er varmekjelder i området og merkbare jordskjelv med få år mellom. Innsjøen drenerer ut i Angaraelva, som er ei sideelv av Jenisej.
Alderen på innsjøen er estimert til 25-30 millionar år, noko som gjer han til ein av dei eldste innsjøane i geologisk historie. Han er unik av dei store innsjøane på høgare breidder fordi sedimenta i innsjøen ikkje har vorte rørte av kontinentale isbrear. Amerikanske og russiske studiar av sedimenta i 1990-åra gav detaljerte data om klimavariasjonar dei siste 250 000 åra. Det er planlagt å bore djupare i sedimenta for å sjå lenger tilbake. Bajkalsjøen er òg den einaste ferskvassjøen der ein finn direkte og indirekte spor på gasshydrat.
Innsjøen er heilt omgjeven av fjell. Bajkalfjella på nordsida og taigaen her er verna som ein nasjonalpark. Bajkalsjøen inneheld 22 øyar og den største av desse er Olkhon, som er 72 km lang. Denne øya er den fjerde største øya i ein innsjø i verda. Innsjøen får vatn frå om lag 330 elvar. Dei største som renn direkte ut i Bajkalsjøen er Selenga, Barguzin, Øvre Angara, Turka, Sarma og Snezjnaja. Han har berre eitt utløp, elva Angara.
Sjølv om han er så djup er vatnet i innsjøen godt blanda og oksygenrikt, samanlikna med lagdelinga ein finn i vassmassar som Tanganyikasjøen og Svartehavet.
Dyre- og planteliv
Det biologiske mangfaldet i Bajkalsjøen er det berre få andre innsjøar som kan vise til. Bajkalsjøen inneheld 1085 planter og 1550 dyreartar og variantar. Over 80 % av dyra er endemiske. Epischura baikalensis er endemisk for Bajkalsjøen og er det dominerande dyreplanktonet her og utgjer 80 til 90 % av den totale biomasse n. Bajkalselen eller nerpa (Phoca sibirica) finst i heile Bajkalsjøen. Det finst berre tre ferskvasselar i heile verda, og dei to andre er underartar av ferskvassringsel. Kanskje den viktigaste lokale arten er omul (Coregonus autumnalis migratorius), ein liten endemisk laksefisk. Han vert fiska, røykt og seld på marknader rundt innsjøen.
Bjørn og hjort er vanlege langs breidda av Bajkalsjøen.
Forsking
Fleire organisasjonar held på med forskingsprosjekt rundt Bajkalsjøen. Dei fleste av dei er statsstyrte eller tilknytte statlege organisasjonar. Det bajkalske forskingssenteret er ein sjølvstendig forskingssorganisasjon som forskar på Bajkalsjøen.
I juli 2008 sende Russland to små ubåtar, «Mir-1» og «Mir-2», ned til 1580 meter på botnen av Bajkalsjøen for å gjere geologiske og biologiske testar av det unike økosystemet.
Glasøyfjorden
Glasøyfjorden er ein fjord i Flatanger kommune i Trøndelag. Fjorden ligg på austsida av Glasøya og strekkjer seg 3,5 km sørover til Risskogen og Årfjordstraumen som går vidare til Årfjordbotnet.
Bajkalsjøen
Nøytrinoteleksop i Bajkalsjøen
Sidan 1993 er det forska på nøytrinoar med eit undervassteleskop (BDUNT) i Bajkalsjøen. Teleskopet vart bygt over fleire år frå 1995 til 1998 på ei djupne på 1100 meter og har 192 optiske modular. Her har ein fanga inn 320 millionar muonar for å velje ut nøytrinohendingar.
Turisme
Innsjøen vert kalla «Perla i Sibir» og under dei økonomiske oppgangstidene i Russland auka turistindustrien i ormådet. Viktor Grigorov sitt selskap Grand Baikal i Irkutsk er ein av investorane som har planlagd tre hotell som vil skape 570 arbeidsplassar. I 2007 oppretta den russiske regjeringa ei spesiell økonomisk sone. Den populære feriestaden Listvjanka har fleire hotell. Bajkalsjøen vart innskriven på verdsarvlista til UNESCO i 1996. Rosatom har planar om å byggje laboratorium i Bajkal i samband med eit internasjonal uranverk og skape 2000 arbeidsplassar i byen Angarsk.
Glasøyfjorden
Fjorden har to smale innløp, Nordstraumen i nord og Strømholmen i vest. Straumneset ligg like sør for Nordstraumen med garden Strøm på innsida av neset.
Bajkalsjøen
Bajkalsk cellulose- og papirfabrikk
Bajkalsk cellulose- og papirfabrikk vart bygd i 1966 like ved strandlina. Fabrikken bleikjer papiret med klor og slepper ut avfallet i Bajkalsjøen. Trass i mange protestar er fabrikken framleis i drift på same vis. Miljøaktivistar prøver no å få fabrikken til å reinse avfallet i staden for å leggje ned fabrikken fordi han gjev verdfulle arbeidsplassar.
Glasøyfjorden
Riksveg 766 kryssar det vestlege innløpet over ei om lag 5 meter lang bru.
Bajkalsjøen
Den planlagde Austsibir-Stillehavs-røyrleidninga
Det russiske oljerøyrleidningsselskapet Transneft planla å byggje ein røyrleidning berre 800 meter frå innsjøen i eit område med mykje seismisk aktivitet. Miljøaktivistar i Russland, Greenpeace, motstandarar mot Bajkalrøyrleidninga og lokale innbyggjarar ytte sterk motstand mot desse planane på grunn av dei store fylgjene eit eventuelt oljesøk ville fått for miljøet. Det var fyrst når den russiske presidenten Vladimir Putin gav selskapet ordre om ei alternativ rute 40 km lenger nord for å unngå ein slik økologisk risiko at Transneft gjekk med på å endre planane sine.
Arbeidet på røyrleidningen tok til to dagar president Putin gav løyve til endringa av ruta bort frå Bajkalsjøen.
Planlagt atomkraftverk
I 2006 annonserte dei russiske styresmaktene planane om å byggje den fyrste internasjonale uranrikingssenteret i verda ved eit eksisterande atomverk i Angarsk, 95 km frå kysten av Bajkalsjøen. Planane har derimot fått kritikk på grunn av fylgjene eit eventuelt uhell kan få for området.
Svenn Kristiansen
Svenn Erik Kristiansen er ein norsk politikar (Frp).
Bajkalsjøen
Planlagt atomkraftverk
Etter at uranet er rikt, vert berre 10 % av det radioaktive materialet sendt til kundar i utlandet, medan 90 % vert lagra i Bajkalregionen. Avrenning frå uranet er radioaktivt og giftig og særs farleg for menneske og dyr, og kan ureine elvar og innsjøar.
Svenn Kristiansen
Han har markert seg som ein mangeårig støttespelar av idretten, og har jobba for utbygging av nye anlegg for breiddeidretten i Oslo og som ein aktiv pådrivar for nye Bislett stadion. Kristiansen har òg vorte kjend som pådrivar for ein konkurranseutsett eldreomsorg.
Smålekam
Smålekam er ei fellesnemning for småobjekt i solsystemet som verken er planetar eller dvergplanetar. Definisjonen vart vedtatt i 2006 av Den Internasjonale Astronomiske Unionen. Dei følgjande objekta fell no under den nye definisjonen:
Det er ikkje klargjort om ei nedre grense for størrelsen til smålekamar vil bli oppretta eller om definisjonen vil inkludera all materie ned til størrelsen til meteoroidar.
Bortsett i frå dei største som er i hydrostatisk likevekt, skil månar seg frå smålekamane ikkje i størrelse men i krinslaup. Månanes banar er ikkje sentrerte rundt sola men rundt andre objekt, slik som planetar, dvergplanetar og og andre smålekamar.
Årfjordbotnet
Årfjordbotnet er ein fjord i Flatanger kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 2,5 km sørover til Årfjordsetran i botn av fjorden.
Midyat
Midyat (gammalsyrisk ܡܕܝܕ Mëḏyaḏ) er ein gammal assyrisk by i provinsen Mardin i Tyrkia. Den antikke byen var senter i eit fleire hundreår gammal assyrisk enklave i det søraustlege Tyrkia, som var kjend under det assyriske namnet Tur Abdin.
Under det assyriske folkemordet i første verdskrigen vart assyrarane utrydda frå byen.
Smålekam
Banane til størstedelen av smålekamane er å finna i to område; asteroidebeltet og Kuiperbeltet. Desse belta har indre strukturar forårsaka av påverknadar frå dei større planetane, særleg Jupiter og Neptun, og har heller svakt definerte grenser. Andre område inneheld mindre objekt i mindre konsentrasjonar. Desse inkluderer nærjordsasteroidane, kentaurane, kometane og spreidde-skiva-objekta.
Dei minste makroskopiske objekta i bane rundt sola vert kalla meteoroidar. IAU har enno ikkje vedtatt nokon definisjon på kva ein meteoroide er, men ulike definisjonar definerer objekts så store som 50 m i diameter og så små som 100 µm som meteoroidar.
Årfjordbotnet
Fjorden har innløp ved Årfjordstraumen i nord der Glasøyfjorden ligg på nordsida. Sundet ved innløpet er om lag 15 meter breitt og vert kryssa av ei bru. I nordlege delar av fjorden ligg gardane Risskogen, Bekkjavika og Brandsmoen.
Eggegebirge
Eggegebirge er ei låg, skogkledd fjellkjede heilt aust i Nordrhein-Westfalen i Tyskland.
Geografi
Eggebirge er fortsettjinga av den sørlege enden av Teutoburger Wald nær Horn-Bad Meinberg og sørover til dei nordlege delane av Sauerland nær Marsberg. Det høgaste punktet er Preußischer Velmerstot med ei høgd på 468 meter.
Eggegebirge utgjer delar av vasskiljet mellom elvane Rhinen og Weser.
Bordet
Bordet eller Taffelberget (frå latin Mensa) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Utanom stjernebiletet Oktanten, der sørpolen ligg, er dette det mest sørlege stjernebiletet. Det er derfor så godt som ikkje mogeleg å sjå frå den nordlege halvkula. Utanom Oktanten grensar det til Kamelonen, Gullfisken, Den sørlege vasslangen og Flygefisken.
Stjerner
Bordet har ingen lyssterke stjerner, og Alfa Mensae er den mest lyssterke, berre så vidt synleg med ein storleiksklasse på 5,09. Bordet er derfor det mest lyssvake av alle stjernebileta på himmelen. Alfa Mensae er ei sol-liknande stjerne (klasse G5 V) og ligg 33 lysår frå jorda. Ho vert rekna som ein god kandidat til å ha ei jordliknande planet. Pi Mensae er òg ei sol-liknande stjerne (G1) og ligg 59 lysår unna. Ho har ei stor gasskjempe i bane. Denne kryssar den habitable sonen, noko som utelet at stjerna kan ha ein habitabel planet i omlaup.
Djupromsobjekt
Bordet inneheld delar av Den store magellanske skya (resten ligg i Gullfisken).
dei første bileta teken av Chandra røntgenobservatorium var av PKS 0637-752, ein kvasar i Bordet med store gassjettar som er synleg i både synleg lys og røntgenlys.
Paul Lia
Paul Lia var ein norsk spelemann frå Svene i Flesberg.
Paul tok til å spela alt då han var ni år gamal. Han var soneson av Gullek Spellemann og brorson av Eivind Spellemann. Han mintest ikkje desse, men far hans var god på å minnast slåttetonar, og tralla dei for guten. Han vart med tida påverka av spelemenn som Hellik Rud, Narve Hytta og Ole Haugan, Anders Ødegard og Gullik Sandbek.
I unge år reiste Paul Lia eit par vender på spelferd til Amerika, der han var i lag med telemarkingar som Olav Napper, Hans Fykerud og Eilev Smedal.
Paul Lia var kjend som ein viktig kjelde til Numedalsspelet, og var mykje nytta som kappleiksdomar. Han heldt og kurs for dei yngre spelemennene i dalen.
Tguma
Tguma er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Thusis i kantonen Graubünden i Sveits.
Freddie Tavares
Freddie Tavares var ein amerikansk musikar og oppfinnar. Han var fødd på Hawaii og er mest kjend for rolla i utforminga av Fender Stratocaster-gitaren og andre Fender-instrument og forsterkingar (inkludert den klassiske Bassman-forsterkaren). Han var òg ein virtuos på på steelgitar og spelte på mange hundre innspelingar, radiosendingar og filmmusikk. Steelgitaren i byrjinga av alle Looney Tunes-kortfilmar frå Warner Bros. vart spelt inn av Tavares. Han har spelt med artistar som Bing Crosby, Elvis Presley, Dean Martin, The Sons of the Pioneers, «Tennessee» Ernie Ford, Spike Jones and His City Slickers, Lawrence Welk og Henry Mancini.
Teurihorn
Teurihorn er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Splügen i kantonen Graubünden i Sveits.
Krystallform
Dei krystallflatene som er symmetrisk ekvivalente ut frå symmetrien til krystallklassen, blir kalla ei form og blir symbolisert ved Miller-indeksar i klammer {hkl}. Ein krystall kan bestå av éin eller fleire former. «Lukka» former er til dømes bipyramide og terning, «opne» former til dømes prisme, pyramide og pinakoid (to parallelle flater).
Sørtoppen
Sørtoppen er ein nunatak kring 1900 meter over havet, og kring 11,1 km sørvest for Mount Breckinridge i Enderby Land. Han vart kartlagd frå flyfotografi teken av Lars Christensen-ekspedisjonen (1936–37).
I nærleiken av fjellet ligg Mount Elkins, 30 km mot vest.
Kjelder
''
Snøsporv
Snøsporv (Plectrophenax nivalis) er ein trekkfugl i ein nyleg oppretta familie Calcariidae.
Fuglen er sporvestor. Fjørdrakta er for det meste kvit, men fuglen er svart på vengene.
Utbreiing
Snøsporven har sirkumpolar utbreiing nord for tregrensa. Han finst òg i fjellstrøk i Fennoskandia.
Levevis
Snøsporven er på hekkeplassen i april-mai. Hannane kjem først. Reiret vert hovudsakleg bygd av hoa. Ho legg 5-6 egg, som ho rugar i 12-13 døgn.
Elektromagnetisk felt
Elektromagnetiske felt (EM-felt) er eit elektrisk felt og eit magnetisk felt som opptrer samstundes og som er kopla til kvarandre. Dette kan forklarast ut frå Faradays induksjonslov, som seier at eit tids-varierande magnetisk felt gjev opphav til eit elektrisk felt, og Ampères lov, som seier at eit tids-varierande elektrisk felt gjev opphav til eit magnetisk felt. Ettersom det eine feltet genererer det andre, kan ikkje det eine vera til stades utan det andre. (Dette gjeld for tids-varierande felt; statiske felt kan eksistera åleine.) Dei elektriske og det magnetiske felta er ortogonale.
EM-felt oppstår når ei elektrisk ladning blir aksellerert og Maxwells likningar forklarar korleis dei elektriske og magnetiske felta heng saman og påverkar kvarandre. Elektromagnetisk stråling (radiobølgjer) er elektromagnetiske felt, som breier seg ut i eit medium med ljosfarten.
EM-felt spelar ein viktig rolle innan radiokommunikasjon, men òg i samband med konstruksjon av elektronikk. Ved utlegg av kretskort, til dømes, lyt ein ta omsyn til at dei ulike signala gjev opphav til EM-felt, som påverkar kvarandre.
Merzifon
Merzifon (persisk Merzban og gammalgresk Μυρσυφων, Mersyfòn) er ein by og eit distrikt i provinsen Amasya i det sentrale Svartehavsregionen i Tyrkia. Byen har kring 50 000 innbyggjarar (2010).
Merzifon ligg langs vegen mellom Ankara og Samsun ved kysten av Svartehavet, 109 km frå Samsun, 325 km frå Ankara og 40 km vest for byen Amasya.
Fløan i Flatanger
Fløan er ein fjord i Flatanger kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 5 km sørover til Fløan i botn av fjorden.
Zog I av Albania
Ahmet Zogu, fødd Ahmet Zogolli og seinare Kong Zog I av Albania var ein albansk politikar og konge i Albania frå 1928 til 1939.
Fløan i Flatanger
Fjorden har innløp mellom tettstaden Lauvsnes i aust og Stamnes i vest. Mellom desse to stadane kryssar riksveg 766 fjorden. På sørsida av Stamnes ligg Innervågen. Riksvegen held fram sørover langs austsida av fjorden.
Zog I av Albania
Han var statsminister i landet i 1922 til 1925, president i 1925 til 1928 og konge i 1928 til 1939. Han samarbeidde lenge med Mussolini i Italia, men måtte flykte frå landet då italienarane okkuperte Albania i 1939.
Sonen hans Leka er enno pretendent til den forsvunne trona, men ei folkeavstemming i 1997 avviste gjenopprettinga av monarkiet.
Hellik Juveli
Hellik var ein sjølvlært spelemann. Faren Andres Juveli spela mykje til husbruk, men Hellik tok opp spel etter grannar og andre spelemenn med, mellom desse Anders Ødegard, Erik Deildok og Ole Nærlieie.
Hellik Juveli var ikkje framfus av seg, og er difor ikkje den mest kjende av spelemennene frå Numedal. Han var nytta som kappleiksdomar ein del, og hadde godt gjetord mellom andre spelemenn, sjølv om han ikkje spela stort ute på kappleik sjølv. Både Olav Løndal, Odd Bakkerud og Anders S. Kjerland dømde godt om spelet hans.
Det er kjend at Hellik Juveli åtte eit stort slåttetilfang, og sat inne med mange av dei meir vanskelege slåttane frå sitt område. Hardingfeleverket har 16 nedskrifter etter Hellik Juveli.
Pek
Pek (serbisk Пек) er ei elv aust i Serbia. Ho er 129 km lang og ei sideelv til Donau frå høgre. Elva renn gjennom regionane Homolje, Zvižd og Braničevo.
Pek spring ut frå to kjelder, Veliki Pek og Mali Pek (Велики Пек og Мали Пек, som tyder Store og Vesle Pek).
Mali Pek kjem ned nordsida av fjellet Liškovac og renn sørvestover gjennom byen Majdanpek, eit av dei store gruvesentera i Serbia. Den andre elva, Veliki Pek eller Lipa, spring ut frå vestsida av fjellet Veliki Krš. Elva munnar ut i Donau aust for byen Veliko Gradište.
Pek har eit nedslagsfelt på 1230 km². Elva er svingete og har ei middelvassføring på 8,5 m³/s. I periodar når vassføringa i Donau er høg, kan vatn frå Donau renne oppover den nedre delen av Pek og snu vasstraumen.
J.P. Jacobsen
Jens Peter Jacobsen, best kjend som J.P. Jacobsen (uttalt I.P. Jacobsen på dansk), var ein dansk forfattar fødd i Thisted nord på Jylland. Han byrja den naturalistiske rørsla i dansk litteratur og tok del i det moderne gjennombrotet.
Jacobsen studerte biologi ved Københavns universitet og fokuserte på botanikk, med ei avhandling om ferskvatnalger. Han fekk i oppdrag å stidera floraen på Anholt og Læsø. Han knytte seg til dei nytenkjande brørne Brandes, der særleg Edvard Brandes blei ein nær ven. Jacobsen blei også påverka av tankane til Charles Darwin, og omsette hovudverk hans, On the Origin of Species, til dansk i 1872.
J.P. Jacobsen utvikla tuberkulose i ung alder, og døydde tidleg av dette.
Verk
Jacobsen gav ut Fru Marie Grubbe i 1876, ein historisk roman som var den første danske skildringa av ei kvinne som eit seksuelt vesen.
Niels Lyhne frå 1880 skildrar lagnaden til ein ateist i ei nådelaus verd der «trua» hans blir prøvd av fleire prøvingar og tragediar.
J.P. Jacobsen skreiv òg noveller og dikt. Lyrikken hans er meir prega av seinromantikken enn prosaen hans.
Knottenfjorden
Fjorden har innløp mellom Storkløvningen i vest og Bårdvikodden i aust. Knottbukta er ei bukt i den indre delen av fjorden som grensar til garden Knotten på nordsida. Vest for Knotten, på andre sida av fjorden, ligg garden Vollan.
Marsj
Marsj er ein musikalsk sjanger som er karakterisert av ein markert og fast rytme i to- eller firedelt takt. Opphavleg vart denne musikken skriven for at ein skulle marsjere til han, og som oftast vart han framført av eit militærorkester. I stemning varierer marsjar frå den rørande dødsmarsjen i Richard Wagners Götterdämmerung til dei meir tøffe militærmarsjane av John Philip Sousa og bruremarsjane seint på 1800-talet.
Guden Neptun
Planeten Neptun er kalla opp etter guden.
I kunst frå antikken og seinare, og som allegorisk figur, blir Neptun ofte avbilda som ein eldre mann med skjegg og luftige klede; i éi hand held han ein trefork og i den andre handa held han ofte taumane til sjøhestar som dreg ei skjelforma vogn gjennom brusande vatn.
Vereinigte Zwietracht der wechselnden Saiten
Vereinigte Zwietracht der wechselnden Saiten, BWV 207, er ein kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1726 til ære for Gottlieb Kotte, då han vart professor i romersk rett ved Universitetet i Leipzig.
Teksten er skriven av ein ukjend tekstforfattar, truleg Christian Friedrich Henrici (Picander).
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, to tverrfløyter, to oboar d’amore, tenorobo (engelsk horn), fagott, strykarar og basso continuo, samt solistane sopran (Glück = lykke), alt (Dankbarkeit = takksemd), tenor (Fleiss = flid), bass (Ehre = ry) og firedelt kor.
Det består av elleve satsar: