cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lunner kommune
Jevnaker har vore ein del av Oppland fylke, tidlegare Kristians amt, sidan 1838. Etter eige ynske vart Jevnaker overført til det nye Viken fylke i samband med kommunereforma den 1. januar 2020, i staden for å bli verande i Oppland, som slo seg saman med Hedmark til Innlandet fylke.
Historie
Den 22. februar 1981 fann Hadelandsdrapa stad i kommunen.
Aktivbreen
Aktivbreen har fått namnet sitt på grunn av breen sin relativt høge fart samanlikna med Passivbreen, som ligg like ved.
Birkebeinar
Birkebeinane eller birkebeinarane (frå norrønt: birkibeinn) var ein opprørsflokk og eit politisk «parti» i borgarkrigstida i Noreg.
Birkebeinane var opphavleg ein opprørsflokk av småfolk som slutta opp omkring tronkrevjaren Øystein Øysteinsson Møyla på midten av 1170-talet. Med kong Sverre Sigurdsson kom birkebeinane til makta i 1177, men fekk ikkje full kontroll før valet av Sverre sin soneson Håkon Håkonsson i 1217. Mindre stridar heldt fram til 1223, og eit siste opprør av hertug Skule Bårdsson vart knust i 1240. Birkebeinane og Sverreætta sat med makta til 1319.
Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet
I moderne tid vert skirennet Birkebeinerrennet og sykkelrittet Birkebeinerrittet skipa til. Kvart år går ferda frå Østerdalen til Gudbrandsdalen. Tilskipingene er til minne om birkebeinane si ferd over fjellet i 1206.
Håkon Håkonsson vart fødd i område som vart kontrollert av baglane, og det at han var son til ein birkebeinarkonge sette både han og mora i ein svært farleg situasjon. Difor flykta ho nordover med guten, mot Trøndelag. Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet er til minne om ein del av denne ferda i 1206, då birkebeinane Torstein Skeivla og Skjervald Skrukka bar kongssonen med seg på ski gjennom dårleg ver for å bringa han i tryggleik.
Den syngande revolusjonen
Den syngande revolusjonen er ei nemning spesielt bruka om den folkelege mobiliseringa mot sovjetmakta i Estland, ein ikkjevaldeleg maktdemonstrasjon som la grunnlag for nasjonalt sjølvstende for Estland og dei andre baltiske landa.
Kazuo Sumata
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima og Tosu Futures.
Den syngande revolusjonen
Songfestivalane
Den estiske songfestivalen har gjennom sin 140-årige historie fungert som estisk nasjonal opposisjon mot tsarherredømmet og sovjetstyret. Slik hadde estarane ein solid tradisjon for å bruke song og musikk for å fremje opplysing og mobilisere til folkeleg samhald. Spesielt var songfestane med store samlingar av korsongarar høvelege for å skape nasjonal samkjensle. I 1947, til den første songfestivalen etter andre verdskrigen, hadde Gustav Ernesaks sett tone til diktet «Mu isamaa on minu arm» ('Landet til mine forfedrar, landet som eg elskar'), skriven av Lydia Koidula. Songen vart gjennom sovjettida sungen som ei musikalsk forteljing om det estiske fridomshåpet.
I 1969, på hundreårsjubileet for den estiske songfestivalen, vart det lagt ned forbod mot å framføre songen. Likevel kunne ikkje dei sovjetiske styresmaktene hindre folket i å syngje songen, ikkje berre éin, men fleire gonger.
Jernteppet sprekk
President Mikhail Gorbatsjov la med politikken sin, prega av «perestrojka» (økonomisk omstrukturering), «glasnost» (openheit med auka ytringsfridom) og «demokratsija» (politisk demokratisering), grunnlag for ei sterk rørsle for demokratisering og nasjonalt sjølvstende i dei baltiske landa.
Sommaren 1988 vart det arrangert ei rad songarstemne med fleire hundre tusen deltakarar. Desse songarstemna representerte startskotet for «den syngande revolusjonen». Demonstrasjonane i Tallinn i juni førte til at Vaino Väljas vart innsatt som ny partileiar etter den reformfiendtlege Karl Vaino. 23. august 1989 vart det, under femtiårsmarkeringa av Molotov-Ribbentrop-pakta frå 1939, danna ei lenkje av to millionar menneskje gjennom dei tre baltiske statane, frå Vilnius til Tallinn. Dei stod tett i tett og heldt kvarandre i hendene som eit uttrykk for kravet om sjølvstende.
Etter kvart som dei baltiske landa byrja handle uavhengig av styresmaktene i Moskva, vart det ved fleire høve sett inn sovjetiske troppar mot uvæpna demonstrantar som forsvarte dei lokale nasjonalforsamlingane, regjeringane eller kringkastingsstasjonane. Militære inngripen i demonstrasjonane førte til blodige sundagar både i Litauen og Latvia i januar 1991. Det vart sendt sovjetiske spesialtroppar til Estland òg, men det kom ikkje til blodsutgytingar der.
Den nesten heilt konsekvente ikkjevaldslina til dei som kravde sjølvstende, sette den sovjetiske troppeaktiviteten i eit svært dårleg lys, og det internasjonale presset mot president Gorbatsjov auka. I september 1991 såg seg nøydd til å akseptere fridomskravet frå dei baltiske landa. Dei baltiske statane Estland, Latvia og Litauen var dei første republikkane i Sovjetunionen som kravde og fekk sjølvstende. Mange baltarar kalla opprøret sitt for «den syngande revolusjonen», den estiske komponisten Veljo Tormis sa at estarane gjennom songen har gitt uttrykk for nasjonal identitet og at songen utgjorde Estlands fridomskamp.
Song for nasjonsbygging
Under fridomskampen hadde baltarane bruka ein gammal tradisjon med store songfestivalar for å vise samhald og motstandskraft. Dei store songfestivalene vert enno bruke for å byggje oppunder den nasjonale samkjensla. Men den store russiske minoriteten har ikkje funne sin naturelge plass på songfestivalane etter frigjeringa. Det er i første rekke den estiske kulturen som er profilert og som har vunne fram gjennom den syngande revolusjonen.
Musikkapell
Eit kapell kan vere eit lite instrumentalensemble, gjerne dansekapell, restaurantkapell eller blåsekapell.
Ordet «kapell» kjem frå latin cappella, som tyder «lita kappe». Ordet vart tidleg i mellomalderen nytta om vigsla rom for oppbevaring av ein flik av kappa til den heilage Martin; denne kappa var heldt for ein relikvie. I mellomalderen vart ordet bruka om messehakel, liturgiske bøker og om persongruppa som stod for seremoniane i kongelege palass. Slik vart ordet kapell etterkvart nytta om rom for kyrkjelge handlingar ved hoff, og om dei som stod for musikken ved seremoniane – først koret, sidan òg organisten. På 1600-talet vart kapell ei nemning for ensembel med både songarar og instrumentalistar.
I tysk musikalsk tradisjon er eit kapell eit reint instrumentensemble.
Szpęgawskiskogen
Szpęgawskiskogen (polsk Las Szpęgawski) er ein skog nord for byen Starogard Gdański i Pommerske voivodskap nord i Polen. Under den andre verdskrigen vart om lag sju tusen polakkar, mellom anna 1680 pasientar frå dei psykiatriske sjukeheimane Kocborowo (Konradstein) og Świecie, drepne og gravlagde i massegraver av nazistane.
Astrid
Astrid og Astri er kvinnenamn av norrønt opphav. Det er sett saman av ás, 'ås' eller 'gud', og fríðr, 'ven'.
Astrid har namnedag den 13. april i Noreg og den 27. november i Sverige.
Opphav og variantar
Den norrøne forma av namnet var Ásfríðr eller Ástríðr. Astridh og Æstridh er gammalsvenske former av namnet. Estrith er ei austnordisk form, og namnet Estrid er særleg kjend frå moderne dansk.
Asta kan vera ei kortform av namnet og Sassa er ei svensk kjæleform.
Kjernefysisk nedsmelting
Ei kjernefysisk nedsmelting skjer når kjernen i ein atomreaktor smeltar. Ei slik hending vil vere ei alvorleg atomulykke. Kjernen kan smelte seg gjennom golvet i reaktoren og ned i undergrunnen – prosessen vil løpe til reaktorkjernen er nedkjølt, noko som kan skje om ho treffer grunnvatn.
Den mest kjente kjernefysiske nedsmeltinga sidan atomkraft vart teken i bruk som erergikjelde, er er Tsjernobylulykka i 1986.
Filmen «Kinasyndromet» er bygd over ei tenkt nedsmelting som ikkje stoppar, men som går djupare og djupare – mot Kina?
Red Bull GmbH
Red Bull GmbH er ein austerriksk produsent som står bak energydrykken Red Bull. Hovudkvarteret ligg i Fuschl am See i Austerrike. Bak føretaket står forretningsmannen og milliardæren Dietrich Mateschitz. Mateschitz jobba for ein tysk tannkremprodusent, då han under ei forretningsreise til Thailand i 1982 då han smakte energidrykken Krating Daeng og tykkte den hjelpte han mot jetlag. Mateschitz jobba for å tilpassa drykken til det vestlege markedet og stifta Red Bull GmbH i 1984.Mateschitz og Chaleo Yoovidhya, eigaren av Krating Daeng-drykken, delte 49 prosent av aksjane mellom seg. Sonen til Yoovidhya fekk dei resterande aksjane. I 2006 selde Red Bull over 3 milliardar drykker.
Lakhanás
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Lakhanás 2 441 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 377 innbyggjarar.
Salmane
Salmane, òg kalla Davidssalmane, er ei av visdomsbøkene i Bibelen. Boka inneheld poetiske tekstar og er den lengste boka i Bibelen. Mange av tekstane er retta til Gud.
Boka omfatter i alt 150 salmar i ulike sjangrar. Nokre salmar er vekselsongar som har vore bruka i tidlege jødiske gudstenesteritual (til dømes salme 15 og 24), andre er skrivne for kongevigsling (t.d. salme 2 og 110). Salme 1 og salme 119 er læresalmar, medan dei fleste andre som ber preg av å vere bøner, profeti, fyndord og lovprisingsvers. Dei er knytte til vidt forskjellige tidsperiodar; nokre omtaler hendigar etter bortføringa til Babylon. Tekstene skal ha vore skrivne av Moses, David (vel sytti salmar er Davidssalmar), Salomo (12 salmar), Asaf og fleire andre, ikkje alle er namngjevne. Fleire av tekstane har overskrifter, og i nokre er det ført opp musikalske uttrykk som vi ikkje sikkert kan tyde i dag.
Namn
Det hebraiske namnet på Salmane er Tehillím (hebraisk skrift [təhil'līm]) eller sefer tehillim, 'lovprisingsboka'. Det greske er Psalmoi (Ψαλμοί [psal'moj]). Dette er avleidd av psalmos, 'lovsong', frå psallein, 'å syngja til harpeakkompagnement'. Bokmålsnamnet er Salmenes bok. Ein har også omtalt samlinga som Psalteren, etter psalterion, eit strengeinstrument.
Inndeling
Salmane har alltid vore sentrale i den jødiske gudsdyrkinga. Dei blir òg rekna som sentrale skrift i kristendommen. Dei bibelske salmane har vore førebilete for den kristne salmediktinga. Vi finn mange av orda att i salmeboka, til dømes desse linene frå den 127. salmen som vi finn att i fedrelandssalmen til Blix:
Overlevering
Den eldste tilnærma fullstendige utgåva av den hebraiske teksten er handskriftet Codex Leningradensis frå 1008. Dette blir nytta i dei fleste moderne bibelutgåver, både kristne og jødiske. Det finst òg eldre hebraiske handskrift som Codex Aleppo frå 900-talet og kring tretti Daudehavstekstar, men desse er ikkje fullstendige.
Salmane blei saman med heile den hebraiske bibelen omsett til gresk i ein jødisk kontekst frå 200-talet f.Kr. til det første hundreåret. Desse omsetjingane blei kalla Septuaginta. Talet på handskrifter av Salmane er høgt samanlikna med andre bibelske bøker.
Elias Blix
Elias Blix var ein norsk forfattar, professor, lærar, målmann og politikar. Han vart fødd på Våg i Gildeskål i Salten i Nordland fylke Mattismessedagen 1836, og døydde i heimen sin i Kristiania (Oslo) i 1902. Han vart gravlagd på Vår Frelsers gravlund.
I 1862 var Blix med på å skipa «Den nordlandske Forening» og var den første forman i organisasjonen. I 1868 var han med på å skipa «Det norske Samlaget», som fekk til oppgåve å gje ut nynorske skrifter.
Blix tok teologisk embetseksamen i 1866, og han vart professor i teologi 1878 ved Universitetet i Oslo.
Frå 26. juni 1884 til 23. februar 1888 var Blix statsråd i Kyrkjedepartementet. Som statsråd greidde han å få oppretta eit professorat i norsk folkemål ved universitetet. I 1885 gjorde Stortinget vedtak om at landsmålet skulle vera jamstilt med bokmålet, det såkalla Jamstellingsvedtaket. Som politikar representerte Blix partiet Venstre.
Blix oppdaga landsmålet då han gjekk på lærarseminar i Tromsø på 1850-talet. Han tok kontakt med målrørsla då han kom til Kristiania og vart knytt til Aasmund Olavsson Vinje og vekebladet Dølen. Sommaren 1866, etter at han hadde teke teologisk embetseksamen, vitja han Gildeskål. Her hjelpte han soknepresten med konfirmasjonsundervisninga, han skal òg ha bede om løyve til å preike i Gildeskålkyrkja. Men Blix fekk ikkje lov til å preike - somme meiner soknepresten ikkje ville sleppe han til, fordi han ikkje likte Blix sitt arbeid som målmann; andre meiner soknerpresten hadde gjeve han melding om at det ikkje sømte seg for born av ålmugen å stå på preikestolen. Hendinga i Gildeskål skal etter soga vere årsaka til at han ikkje vart prest og han aldri kom attende til Gildeskål.
Blix var med på arbeidet med å omsetje Bibelen og Luthers litle katekisme til landsmål. Elias Blix var ein stor salmediktar, og skreiv meir enn 200 salmar. Ved kgl. res. av 4. mai 1892 vart salmeboka hans, Nokre Salmar, autorisert for kyrkjeleg bruk. I Norsk Salmebok er det teke med over 50 salmar av Blix.
Lucien Febvre
Lucien Paul Victor Febvre var ein fransk historikar. Han er særleg kjend for rolla han hadde i etableringa av Annales-skulen i historiefaget.
Tidlege år
Febvre kom til verda og voks opp i Nancy i det nordaustlege Frankrike. Faren var filolog, og leia Febvre inn i studiet av antikke tekstar og språk, noko som spela ei viktig rolle for tenkemåten hans. Tjue år gammal reiste han til Paris for å ta til ved École Normale Supérieure. I perioden 1899–1902 studerte han historie og geografi.
Tida i Paris verka sterkt inn på Febvres synsmåtar. Rådande oppfatningar om kunst, filosofi og moderne tenkemåtar spela ei stor rolle i å omdanne hans måte å tenke på. Han tok til seg modernismen, noko som endra hans tidlegare førestillingar så mykje at han til sist meinte han var framand for sin opphavlege filosofiske ståstad. Reint faktabasert historie hadde ikkje lengre interesse for Febvre. I si tilnærming til historiefaget heldt Febvre historiske fakta opp mot geografien, psykologien og kulturen i den epoken han skreiv om.
Etter eksamen ved høgskulen underviste Febvre ved eit gymnas. Der arbeidde han med å utvikle sine teser om kong Filip II av Makedonia og Franche-Comté. I 1912 vart han tilsett som professor i historie ved universitetet i Dijon. To år seinare vart han mobilisert i den franske hæren, der han tenestegjorde under heile verdskrigen. I 1919 fekk han stilling ved universitetet i Strasbourg, byen som atter hadde kome under fransk styre. Medan han var der vart han kjend med Marc Bloch. Dei to hadde mange synsmåtar felles på filosofiske og politiske spørsmål, og vart nære venner.
Totalhistorie
Febvre sitt arbeid om Filip II vart publisert i 1911. I dette verket prøver han å avgjere samanhengen mellom ymse fakta, og synleggjere desse på ein truverdig måte. Han rekonstruerer liva til landsbyfolket og bybebuarane i tradisjonelle, landlege samfunn i Frankrike ved å knyte saman tidsrette fakta kring geografi og miljø. Med si skildring av elvar, saltgruver, vingardar og andre omgjevnader skaper Febvre eit presist og truverdig bilete av tilværet og synsmåtane i epoken. På det viset kunne Febvre avsløre den negative innverknaden den franske regjeringa hadde på levekåra i provinsen Franche-Comté. Denne måten å skrive historie på er kjent som totalhistorie, og var ei ny form for historieskriving.
I 1929 fekk Febvre publisert eit arbeid om protestantismen. Her forsøker han å studere folkelege religiøse førestillingar gjennom å kvantifisere åtferda til samfunnsmedlemene. Frå eit stort reservoar av kjelder (frå kyrkjer og kloster) var han i stand til å vinne innsikt i korleis presteskapet nærma seg skiftande synsmåtar i kristendomen. Og korleis prestane prøvde å omsetje nye tankar til kyrkjelyden. Gjennom arbeidet med protestantismen vart Febvre oppteken av etnografien, og dette faget sin måte å kvantifisere menneskeleg aktivitet på.
Febvre vart med åra skeptisk til teologien. Han nekta å sjå på menneske som underlagd krefter dei ikkje kan rå med. Religion og gamle tenkemåtar var uforeinlege med, sågar farlege i moderne samfunn. Han vart overbevist om at å endre religiøse haldningar og synsmåtar er like umogleg som å ha avgjerande innverknad på utfallet av politiske og sosiale opprør. Folk trong utdanning skulle dei unngå farane gamle tenkemåtar representerte.
Annales
Annales vart møtt med positive omtalar, og nådde ein stor lesekrins i sine tidlege år. Seinare tok tidsskriftet ein annan kurs, og utgjevarane Bloch og Febvre trekte seg ut.
Febvre døydde i 1956 i Saint-Amour i Frankrike.
Koji Yoshikawa
Koji Yoshikawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Sanfrecce Hiroshima.
Albertbreen
Albertbreen er ein isbre på Svalbard. Han er ein liten bre vest for Liefdefjorden, mellom Siktefjellet, Högeloftet og Fotkollen. Området ligg nord på Haakon VII Land.
Yasumasa Makino
Yasumasa Makino er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Albrechtbreen
Albrechtbreen er ein isbre på Svalbard. Han er er den nordlegaste brearmen av Edgeøyjøkulen, i Blåbukta på Edgeøya.
Yasumasa Makino
Han spela for klubben Sanfrecce Hiroshima.
Albrechtbreen
Breen er kalla opp etter George Albrecht, leiar av Bremens geografiske selskap i Tyskland.
Hezekiél Sepeng
Hezekiél Sepeng er ein sørafrikansk tidlegare mellomdistanseløpar som vann sølvmedaljen på 800 meter under OL 1996 i Atlanta og under VM 1999 i Sevilla.
Aktiv
Sepeng sette personleg rekord med 1.42,74 då han vart andremann etter Vebjørn Rodal på 800-meterfinalen under dei olympiske sommarleikane i Atlanta 31. juli 1996. Dermed vart han den fyrste svarte sørafrikanaren som tok ein olympisk medalje. Tre år etter OL sikra Sepeng seg ein ny sølvmedalje på spesialdistansen, ved verdsmeisterskapen 1999 slått med fattige 0,02 sekund av kenyansk-danske Wilson Kipketer. Berre fem dagar etter VM-finalen sprang Sepeng ved eit stemne i Brussel sitt livs fortaste 800 meter, tida 1.42,69 gav andreplass etter Kipketer.
Sepeng kom på fjerdeplass i OL-finalen 2000, ei tevling som utvikla seg til eit lureløp og der tyske Nils Schumann overraskande vann. Sepeng tok seg til finalen på 800 meter både under VM 2001, VM 2003 og OL 2004, utan å kunne melde seg på i medaljestriden i nokon av tevlingane.
Doping
Våren 2005 testa Sepeng positivt på dopingmiddelet nandrolon. Han vart stengt ut frå friidretten i 2 år.
Fylkesveg 766
Han tar av frå riksveg 17 ved Sjøåsen i Namdalseid og går mot nordvest til Vik kyrkje i Flatanger.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Stortingsrepresentantar 1950-1953
Stortingsrepresentantar 1950-1953 er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1950 til 1953. Stortinget hadde totalt 150 representantar, fordelt på 85 til Det norske Arbeidarparti, 23 til Høgre, 21 til Venstre, 12 til Bondepartiet og 9 til Kristeleg Folkeparti.
Valet fann stad 10. oktober 1949. Det var siste gongen det vart halde stortingsval i separate by- og landkrinsar.
Domkyrkje
Ei domkyrkje eller ein katedral er eit kriste kyrkjebygg med bispesæte. I Skandinavia og tyskspråklege land er nemninga «domkyrkje» vanleg. Ordet «katedral» vert òg lauseleg nytta om store kyrkjebygg utan bispesæte.
Vasskraftverk
Eit vasskraftverk er eit kraftverk som omformar den statiske energien lagra i eit vassmagasin (feilaktig kalla «vasskraft») til elektrisk energi. Vatnet vert leidd gjennom røyr, tunnelar og sjakter frå magasinet til kraftverket. Vatnet i røyra har stor fart og den statiske energien som er lagra i vassmagasinet går over til dynamisk energi i røyret før den når turbinane. Turbinane omformar den dynamiske energien i vatnet til mekanisk rotasjonsenergi, som driv elektriske generatorar, som omformar den dynamiske rotasjonsenergien til elektrisk energi. Nemninga kraftverk er missvisande, etter som det ikkje er kraft, men energi som vert omset frå ei form til ei anna.
Den potensielle energien i vassmagasinet kjem frå vatn som har fordampa frå havet og falle som nedbør i fjella. Det er energien frå den elektromagnetiske strålinga (ljoset) frå sola som fører til at vatnet fordampar. Denne stammar i sin tur frå kjernereaksjonar i solkjernen. Krinslaupet til vatnet vert kalla det hydrologiske krinslaupet.
Det er meir enn 45 000 – 50 000 demningar med høgd over 15 meter i verda, og talet på vasskraftverk kan vere om lag det same. Ikkje alle demningar er knytte til kraftverk, og det finst vasskraftverk som ikkje får vatn frå demning. Om lag halvparten av elvane i verda er oppdemma.
Vasskraftverk i Noreg
Dei første elektrisitetsverka i Noreg gjekk dels på damp (fyrt med til dømes kol eller torv), dels på vassenergi. Laugstol Brug i Skien var i 1885 det første kraftverket som leverte energi til kundar og ikkje berre eige bruk, «120 lampar» var totaleffekten på dette verket. Hammerfest var først ute med kommunalt kraftverk, ein generator på 48 kW. I 1891 fekk Hammerfest elektrisk gatelys som den første byen i Nord-Europa. Det første kraftverket i Oslo (Kristiania), Christiania Elektricitetsværk, var dampdreve, og vart sett i drift 1891. Verket låg i Rosenkrantzgate i sentrum av byen. Energiprisen var den gongen omkring 75 øre/kWh (ikkje justert til dagens kroneverdi).
På slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet var det fleire initiativ for utbygging av vasskraftverk. Vanskar med å overfør energi over lange avstandar gjorde at industrien måtte leggast tett ved kraftverket eller at små kraftverk vart sett opp nær forbrukarane. Til dømes på Sunnmøre vart eit av dei eldste vasskraftverka sett opp av O.A. Devolds Sønner A/S i Langevåg og nytta Devolds fabrikk der (1883).
Kirsten Flagstad
Kirsten Malfrid Flagstad var ein norsk dramatisk sopran, og ein av dei internasjonalt mest kjende norske kvinnene på si tid.
Liv og virke
Flagstad vart fødd på Hamar, men voks opp i Oslo. Faren var fiolinist og kapellmeister, og mora repetitør og pianist. Ho vart den fyrste læraren til Kirsten. Seinare studerte Kirsten under Ellen Schytte-Jacobsen og Albert Westvang i Oslo og under dr. Gillis Bratt i Stockholm.
Ho vart særleg berømt for tolkingane sine av Richard Wagner sin musikk. Flagstad var engasjert ved Wagnerfestspela i Bayreuth frå 1933 til 1934. Ho verka deretter fast ved Metropolitan-operaen i New York frå 1935 til 1941, då ho reiste heim til Noreg, og igjen i perioden 1949 til 1952. Tolkingane hennar av kvinnene i operalitteraturen, ikkje minst i Wagner sin musikk, sette djupe spor, redda økonomien til Metropolitan-operaen og gav henne ein berømmelse som varer.
Ho var den fyrste sjefen for Den Norske Opera i perioden 1958–60.
Flagstad debuterte på Nationaltheatret i 1913 som Nuri i Tiefland. Då Opera Comique opna i 1918, gjorde ho mange ulike roller der. Etter at denne operaen la ned drifta i 1921 song ho på Casino, Mayol og Nationaltheateret. Etter det kom nokre år i Gøteborg, Brussel og Bayreuth, før debuten på «The Met» i 1935.
Kirsten Flagstad døydde i Oslo, 67 år gamal. Ho er avbileta på den norske hundrekronersetelen, norske frimerke og har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. Kirsten Flagstad vart av kong Haakon utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1937 og fekk seinare også St. Olavsmedaljen utdelt. Ho har kongens fortenestemedalje i gull. Eit museum med namnet Kirsten Flagstad Museum er skipa til minne om henne i Hamar, i huset der ho vart fødd 12. juli 1895, rett attmed kyrkja der ho vart døypt. Museet høyrer inn under Anno museum.
Hellevardane
Hellevardane er to vardar i Ny-Hellesund i Kristiansand kommune i Vest-Agder. Vardane står på høgste punktet på Helgøya, vel 50 moh. Dei er oppsette som eit losmerke for å vise sjøfarande kvar Ny-Hellesund er å finne.
Vardane er svært gamle. Peder Claussøn Friis skriv om dei 1613 i Norriges og Omliggende Øers sandfærdige Bescriffuelse. Han skriv at det «sigis at S. Oluff Haralssøn hafver ladet dennem bygge». Alderen på vardane kan ikkje stadfestast ut frå dette, men det syner at dei var gamle på Friis si tid. Han skriv at vardane er «12 Alne høye», om lag sju og ein halv meter, og at eit kompass er uthogge i berget. Dette var ein kross som viste dei fire himmelretningane og var helst tillaga for å fastsette vindretninga. Denne vindrosa kunne ein sjå til 2. verdskrigen. Da vart vardane vekksprengde under arbeidet med det tyske krigsfortet. Under dette vart toppen av Helgøya oppbygd nokre meter.
Etter krigen vart det reist to nye vardar. Dei er i betong, er innhola og mindre enn dei gamle. Dei er kvitkalka. Tidlegare vart dei gamle vardane i periodar dekte av kvite bord på den sida som vende mot sjøen. Det skriv den tyske oppdagingsreisande Leopold von Buch om i Reise durch Norwegen und Lappland. Han vitja Hellevardane i 1807. Det kan sjå ut som dei kvite borda vart fjerna i ufredstider, som under Napoleonskrigane.
Ein finn Hellevardane i Søgne sitt kommunevåpen. Det er teikna av Ulf Skauge, og vart godkjent 24. mai 1985
Asta
Asta er eit kvinnenamn som kan ha fleire ulike opphav. Som Åsta kan det stamma frå norrønt Ásta med tydinga 'gudinne'. Dette er ei kortform for namn som byrjar på Ås-, Åst- og Åse.
Eit anna mogleg opphav er norrønt ást, som tyder 'kjærleik', eller det kan vera ei kortform for Augusta.
Asta har namnedag den 13. april i Noreg og den 27. november i Sverige.
Altostratus
Altostratus eller lagskyer høyrer til klassen midlare skyer og oppstår mellom 2000 og 5500 m. Skyene har generelt ein jamn gråfarge, men er lysare enn nimbostratus og mørkare enn cirrostratus. Dei er òg tjukkare enn cirrostratusskyer og kan ikkje danne halo. Ofte kan det vere vanskeleg å avgjere om eit stratusskydekke høyrer til dei midlare skyene (altostratus) eller lågare skyene (nimbostartus). Vanlegvis kan ein seie at visst ein kan sjå strukturar i skyene så er det ei låg sky, og visst den er glatt og utan struktur så er det ei altostratussky.
Skyene oppstår ved at store luftmassar blir heva og kondenserer, vanlegvis i samband med frontsystem som er på veg. Altostratusskyer kan dekke store område, gjerne tusenvis av kvadratkilometer, og kan ofte føre til regn eller snø over større område visst dei er tjukke nok. Dei øvre delane av altostratusskyer kan av og til vere samansett av iskrystallar, men skyene består i hovudsak av underkjølte vassdropar. Dei er potensielt farlege for flytrafikk fordi dette kan medføre ising.
Språkrådet i Sverige
Språkrådet i Sverige er det offisiellet organet i landet for språkrøkt og språkpolitikk. Det vart skipa 1. juli 2006 gjennom ei samanslåing av dei tidlegare sjølvstendige organa Sverigefinska språknämnden, Svenska språknämnden og Klarspråksgruppen som ei avdeling ved det nye Institutet för språk och folkminnen. Språkrådet overtok oppgåvene til dei tidlegare organa, og har blant anna til oppgåve å ta vare på språkbruken til styresmaktene. Òg minoritetsspråk som samisk og meänkieli inngår i verksemdområdet til Språkrådet, likeeins teiknspråk. Språkrådet gjev ut tidsskrifta Språkvård og Kieliviesti.
Børøy på Bømlo
Første gong staden er dokumentert omtalt, var i ein salskontrakt som vart underskriven på Børøya i 1341. Familien som eigde Børøy på 15- og 1600-talet var av lågadeleg slekt.
Språkrådet i Sverige
Det finst òg eit anna svensk språkorgan med offentleg støtte, nemleg Terminologicentrum. Dette organet arbeider med liknande spørsmål, men er spesielt innretta mot fagspråk og terminologi.
Børøy på Bømlo
Kjelder
Bømlo bygdebok 4 - Gards- og ættesoge for Moster sokn. Simon Steinsbø 1981
Språkrådet i Sverige
Det finst ingen offisielt fastslegen instans for regulering av svensk i Sverige. Språkrådet har likevel halvoffisiell status som språkorgan, og vert finansiert av den svenske regjeringa, men har ingen ambisjonar om å utøva direkte kontroll over språket, slik til dømes Académie française har. Språkrådet består av representantar frå ei rekkje ulike organisasjonar, inkludert Svenska Akademien. Dets fremste middel for å regulera språket er gjennom ordbøker som Svenska Akademiens ordlista (SAOL), og dessutan ei rekkje ulike handbøker i grammatikk, staving og rettskriving. Sjølv om SAOL ofte vert vurdert som normerande, er funksjonen til ordlista først og fremst å skildra den samtidige språkbruken.
Xyloúpoli
Xyloúpoli (gresk Ξυλούπολη, bulgarsk Негован) er ein landsby i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Xyloúpoli var hovudsete i den tidlegare kommunen Lakhanás, som no er ei kommunaleining i kommunen Langadás.
Hn/Moster
Moster er ei øy sudaust i Bømlo herad i Sunnhordland på 12 km2. Røyksundkanalen skil Moster frå øyi Bømlo. Moster var eit eige herad fram til 1963, då det vart slege saman med Bremnes og Bømlo herad. Det var på Moster kong Olav Tryggvason byrja freistnadene på å kristna Noreg, og etter tradisjonen skal han ha reist den fyrste kyrkja i landet her i 995. Moster gamle kyrkja som stend i dag, reknar ein med er frå kring 1150, og ho vert haldi for å vera eldste kyrkja i landet. Gamlekyrkja ligg i tettstaden Mosterhamn.
Det var på Mostratinget på Moster i 1024 kong Olav den heilage og bisp Grimkjell sette den sokalla kristenretten - eit tingvedtak som sidan vart teke ved på dei ymse lagtingi, og dimed gjorde kristendomen til statsreligion i Noreg.
Det årvisse sogespelet Kristkongane på Moster (òg kalla Mostraspelet) av Johannes Heggland hev sidan 1984 vorte sett upp i Moster amfi. Handlingi i dette stykkjet sviv kring desse hendingane på vegen til kristningi av Noreg. I 1995 var det ei storstilt høgtiding av tusundårsjubiléet for kyrkja i Noreg i samband med Mostraspelet.
Aldegondabreen
Aldegondabreen er ein isbre på Svalbard. Han er rundt 5,5 km lang og ligg ved Hermod Petersenfjellet, Christensenfjella og Qvigstadfjellet nordaust mot den sørlege delen av Grønfjorden. Dette området ligg nordvest på Nordenskiöld Land.
Fredly folkehøgskole
Fredly folkehøgskole er ein kristeleg folkehøgskule som ligg på Børsa i Skaun kommune i Trøndelag fylke, 3 km sørvest for Trondheim. Skulen har plass til 114 elevar i året og er eigd av Stiftelsen Fredly folkehøgskole, som også driv Fredly barnehage.
Fredly folkehøgskole er knytt til Informasjonskontor for kristen folkehøgskole. Skulen vart stifta i 1899 i Trondheim, og flytte i 1968 til Børsa der skuletunet er i dag.
Linjefag ved skulen i 2015:
Skulen har også linja Lederutvikling for andreårselevar.
Ueckermünder Heide
Ueckermünder Heide (polsk Puszcza Wkrzańska) er ein 1000 km² stor skog- og lyngheiområde nordaust i Tyskland ved Oder og Stettiner Haf. Sidan 1945 har den austlege delen av området høyrt til Polen, kalla Puszcza Wkrzańska.
Amenfonna
Amenfonna er ein isbre på Nordaustlandet på Svalbard. Breen er ein del av den austlege delen av Vestfonna i Gustav V Land. Austfonna ligg eit stykke lenger aust.
Jordskjelv
Jordskjelv er ristingar i jordskorpa som skuldast tektoniske platerørsler. Læra om jordskjelv heiter seismologi. Jordskorpa er inndelt i plater og over tid så oppstår det spaningar mellom platene. Når spaninga vert stor nok, skyv dei seg brått i forhold til kvarandre og eit jordskjelv oppstår. Desse forskyvingane skjer langs såkalla forkastingar eller brotsoner. Vanlegvis ligg forkastingane djupt nede i jorda, men stundom òg heilt opp til overflata. Frå sentrumet av jordskjelvet flyttar rystingane seg i alle retningar som jordskjelvbølgjer, og nokre av desse kan samanliknast med lydbølgjer. Om bølgjene er sterke nok, vil dei merkast direkte som ristingar i bakken, mens ein meir fintfølande seismograf kan fange opp mindre bølgjer.
Seismisitet eller jordskjelvaktivitet syner til kor ofte og kor kraftige jordskjelva vert i ulike geografiske område.
Styrke
Styrken av jordskjelv måler ein på richterskalaen og er knytt til den utløyste energien i jordskjelvsenteret. Skalaen er eksponentiell, så t.d. eit jordskjelv på 7,3 er femti gongar kraftigare enn eit 6,3-skjelv og 2 500 gongar sterkare enn eit på 5,3. Det er ingen nedre eller øvre grenser på skalaen, men det har aldri vore målt høgare verdiar enn 9,5. Jordskjelvet i Indiahavet 2004 hadde ein styrke på 9,3 og ei brotsone som var 1200 km lang. Slike skjelv kan føre til store endringar i landskapet og utløyser ei energimengd som svarar til over 100 millionar tonn sprengstoff (TNT) eller over 100 000 gonger meir energi enn det årlege forbruket i Noreg.
Eitt eller to jordskjelv per dag måler over 2,0 i styrke. Den som opplever eit slikt skjelv, kan ikkje unngå å merka det.
Jordskjelvsoner
Jordskjelva fordeler seg som regel langs grenseflatene mellom jordskorpeplatene, der dei oppstår regelmessig. Ei kjend jordskjelvsone er den såkalla Eldringen i Stillehavet, der det òg finst mange aktive vulkanar. Denne ringen går rundt heile Stillehavet. Ein annan ring går frå Atlanterhavet og gjennom Middelhavet, Italia, Balkan og Tyrkia, og vidare gjennom Iran, Pakistan og Nord-India til Myanmar og Kina.
Skadar og mottiltak
Ein trur at mellom 50 og 100 millionar menneske har omkomme som følgje av jordskjelv i historisk tid, og er derfor ein av dei mest farlege naturkatastrofane me har. På 1990-talet kosta jordskjelva over 200 milliardar amerikanske dollar. Dette skuldast ikkje at jordskjelva er blitt kraftigare og fleire, men kjem av folketalet aukar, og utviklinga og urbaniseringa av verda har gjort verdssamfunnet meir sårbart for slike katastrofar.
Forsking har vist kor, kor ofte, korleis og kvifor jordskjelva oppstår. Ein kan dermed utføre statistiske risikoanalysar, slik at ein best mogeleg kan motstå belastingane frå jordskjelva når ein byggjer nye byggverk. Skadar frå jordskjelv er i dag meir eit sosioøkonomisk problem, enn eit teknologisk problem, fordi det er dyrt å verne seg mot jordskjelv.
Nokre jordskjelv (< 250 per år) er livsfarlege for menneske. Sjå liste over store jordskjelv.
Frank Mohn AS
Frank Mohn AS er eit familieføretak som vart starta i 1938. Bergensføretaket vert i dag leidd av Trond Mohn. Føretaket produserer i hovudsak røyr og pumpesystem for reiarlag og oljeindustri, men og utstyr for oljevern og brannsløkking. Det meste av produksjonen går føre seg ved Fusa og Flatøy.
Handverk
Handverk er ei fellesnemning på produksjonsmetodar der ein hovudsakleg nyttar hendene og eventuelt enkle verktøy for å forme eller lage eit objekt. Handverk kan og nyttast som nemning på sjølve vara eller produktet som vert produsert for hand. Ein som har handverk som yrke blir kalla handverkar.
Handverk vert gjerne nytta som motsats til industriell produksjon. Innan handverk vert produkta gjerne laga til eitt for eitt, medan industriell produksjon er særkjenna av masseproduksjon. Før den industrielle revolusjonen var handverk den vanlege produksjonsmetoda. Om handverket har eit kunstpreg vert det tale om kunsthandverk.
Skaun ungdomsskole
Det går rundt 250 elevar på skolen, fordelt på tre eller fire parallelle klassar på kvart trinn (varierer noko frå år til år).
Børsa samfunnshus blir bruka som gymsal av skolen. Det er plassmangel ved skolen, og han er sommaren 2005 derfor i ferd med å bli utbygd for å kunna romme det stadig voksande elevtalet. Det nye romarealet skal òg bli betre tilpassa nye pedagogikkformer.
Rektoren ved skolen heiter Jon Bogen.
Ludwig Andreas von Khevenhüller
Ludwig Andreas von Khevenhüller, Graf von Aichelberg-Frankenburg var ein austerriksk feltmarskalk av ein adelsfamilie frå Franken, som hadde slått seg ned i Kärnten.
Han tente først under fyrst Eugene av Savoie i den spanske arvefølgjekrigen og i 1716 hadde han fått komandoen av eit av Eugene sine dragonregiment. Han utmerkte seg i slaget ved Peterwardein (5. august 1716) og slaget ved Beograd (1717), og i 1723 vart han generalmajor i kavaleriet (General-Feldwachtmeister), i 1726 oberst over eit regiment og i 1733 generalløytnant (Feldmarschalleutnant).
I 1734 førte den polske arvefølgjekrigen i felten igjen. Han var til stades under slaget ved Parma (29. juni 1734), der grev Mercy, den austerrikske kommandanten vart drepen. Han tok over som øvstkommanderande over hæren i Italia etter Mercy, fram til feltmarskalk Königsegg nådde fram. Under Königsegg utmerkte han seg igjen ved slaget ved Guastalla (19. september 1734). Han var igjen kommandant under slaget og dei gode leiareigenskapane han synte gav han graden General av Kavaleriet. Han vart verande i militær og diplomatisk teneste i Italia til slutten av krigen.
I 1737 vart Khevenhüller forfremma til feltmarskalk og fyrst Eugene anbefalte han til sine herskarar som den beste generalen han hadde i teneste. Den største bragda hans var under den tyrkiske krigen, som kom like etter forfremminga hans, og i slaget ved Radojevatz (28. september 1737) bana han og hæren hans seg veg gjennom ein langt større tyrkisk hær. I 1738-1739 vart det gjort store nedskjeringar i forsvarsbudsjettet og Khevenhüller vart kommandør for garnisonen i Wien.
Khevenhüller overgjekk seg sjølv i den austerrikske arvefølgjekrigen. Som øvstkommanderande for hæren ved Donau dreiv han ikkje berre bort dei franske og bayerske styrkane som invaderte Austerrike i løpet av eit par dagar i januar 1742, men rykte òg inn i sørlege Bayern og erobra München, samt tvinga eit stort fransk korps i Linz til å overgje seg. Sommaren 1742 måtte han gje opp erobringane sine fordi han hadde for liten styrke, men i felttoget som følgde, då under fyrst Karl av Lorraine, gjenerobra han Sør-Bayern, og i juni tvinga han keisaren til å inngå den ufordelaktige Nieder-Schönfeld-avtalen. Han talte imot vidare avansement over Rhinen, og i hendingane som følgde viste det seg at han skulle få rett, for austerrikarane måtte falle tilbake frå Rhinen gjennom Franken og Breisgau. Khevenhüller klarte derimot dette i stor stil.
Då han kom heim att til Wien dekorerte Maria Teresia han med ordenen det gylne skinnet. Han døydde brått i Wien den 26. januar 1744.
Fylkesveg 767
Fylkesveg 767 (Fv767) går mellom Lænn i Namsos og Skomsvoll. Veglengda er 12,9 km.
Lee Baxter
Lee Baxter er ein tidlegare svensk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima, Vissel Kobe, Rangers FC, AIK FF, Malmö FF, Sheffield United FC, IFK Göteborg, Bodens BK, Landskrona BoIS og AGF Aarhus.
Fylkesveg 767
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Alcindo Sartori
Alcindo Sartori er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashima Antlers, Verdy Kawasaki og Consadole Sapporo.
Tabor
Tabor (, arabisk جبل الطور, Jabal aṭ-Ṭūr, gresk Όρος Θαβώρ) er eit fjell i Nedre Galilea i Israel, ved austenden av Jezreeldalen, 17 km vest for Genesaretsjøen. Han var åstad for eit slag mellom Barak leia av den israelittiske dommaren Debora, og armeen til Jabin kommandert av Sisera, midt på 1100-talet fvt. Fjellet er av mange kristne trudd å vere staden for Jesu forklaring. Fjellet vert òg kalla Har Tavor, Itabyrium, Jebel et-Tur og Forklaringsfjellet.
Historie
Ved botnen av fjellet gjekk det ein viktig veg: Via Maris passerte der frå Jezreeldalen nordover mot Damaskus. Plasseringa til vegkrysset ved dette lett gjenkjennelege fjellet, gjorde at det var av strategisk verdi og fleire slag vart utkjempa i nærleiken.
Josva og dommarane
Fjellet er nemnt for første gongen i Det gamle testamentet, i Josva 19:22, som grensa til tre stammer: Sebulon, Jissakar og Naftali. Fjellet var viktig fordi det låg ved krysset mellom nord-sør-vegen og aust-vest-vegen i Galilea. Debora, den jødiske profetkvinna, kalla til seg Barak frå Naftali-stammen og gav ham Guds kommando: «Gå av stad og dra opp på Tabor-fjellet! Ta med deg ti tusen mann frå Naftali og Sebulon» (Domarane 4:6). På veg ned frå fjellet vart israelittane angripne og slo Sisera og kanaanittane.
Den andre tempelperioden
I dagane kring Det andre tempelet, var Tabor eit av fjella der stod ein varde for informere dei nordlege landsbyane om jødiske heilagdagar og byrjinga av nye månader.
Under eit hashmoneisk opprør mot den romerske Aulus Gabinius, vart Aleksander av Judea og armeen hans med 31 000 judearar slått i eit slag nær Tabor. Så mange som 10 000 jødiske soldatar vart drepen i slaget. Aleksander sjølv vart fanga og avretta.
I 66 evt. under den første jødisk-romerske krigen, trekte galileiske jødar seg attende til fjellet kommandert av Josefus Flavius, då dei forsvarte seg mot eit romersk åtak.
Bysantinsk tid og mellomalderen
Sidan Tabor vart rekna som viktig i kristen tradisjon, vart fjellet ein pilegrimsstad på 300-talet. I følgje skildringane til pilegrimane var det på 500-talet tre kyrkjer på toppen av fjellet og på 700-talet var det fire kyrkjer og eit kloster. I den arabiske tida, i 947, var det eit slag ved fjellet om kontroll over Israel, som Abbasidekalifatet vann.
Under krosstoga skifta området som fjellet ligg i hender mange gonger mellom muslimar og kristne. I 1099 bygde krossfarane festningsverk i området der kyrkjene og klosteret låg på toppen, for å verne pilegrimane mot muslimske åtak. I 1101, då krossfararane kontrollerte området, bygde benediktinske munkar opp att ei ruinert basilika og reiste eit festningskloster. I 1212 var fjellet okkupert av ajjubide-sultanen Al-Adil I som bygde ei større festning, men i 1229 var han igjen okkupert av kristne. I 1263 okkuperte mamelukkherskaren Baibars festninga og dei ruinerte bygningane på fjellet.
Moderne tid
I 1799, under ekspedisjonen til Napoleon Bonaparte til Israel, vart det utkjempa eit slag mellom Tabor og Moreh der ein fransk styrke på kring 3 000 soldatar kommandert av Napoleon og general Jean Baptiste Kléber kjempa mot ein mamelukkstyrke på kring 20 000 soldatar.
Mot slutten av 1800-talet og på byrjinga av 1900-talet slo den arabiske beduinstamma A Tzabiach (Sabehi) seg ned i fjella. Under den arabisk-israelske krigen i 1948 deltok medlemmar av A Tzabiach-stamma i krigen i Den arabiske frigjeringskrigen under Fawzi al-Qawuqji og tok mellom anna livet av sju innbyggjarar i landsbyen Beit Keshet. I starten av mai 1948 okkupere Golanbrigaden Tabor. Dei fleste medlemmane i stamma vart tvungen ut til Syria og Kongedømet Jordan, utanom Shibli-klanen som nekta å reise. Etter krigen vart landsbyen deira bygd opp att og den arabiske Al-Shibli er i dag ein del av landsbyen Shibli-Umm al-Ghanam.
I dag står det to kristne kloster på fjelltoppen, delt inn i eit austleg ortodoks (nordaust) og romersk-katolsk (søraust) område.
Ryosuke Okuno
Ryosuke Okuno er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashima Antlers, Kawasaki Frontale, Sanfrecce Hiroshima og Thespa Kusatsu.
Aurkollfonna
Aurkollfonna er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Breen er om lag 3,5 km lang og ligg sørvest i Friherrefjella mellom Armfjellet og Aurkollen. Området ligg nordaust på Wedel Jarlsberg Land.
Altostratus undulatus
Altostratus undulatus eller bølgjeskyer er ei låg altostratussky med bølgjer på undersida. Desse bølgjene er vanlegvis vanskeleg å få auge på. Bølgjene oppstår som regel i samband med vindskjer i skybasen. Dette skjer når eit luftlag strøymer over eit anna luftlag med forskjellig fart eller retning (eller begge delar), og er eit eksempel på Kelvin-Helmholtz instabilitet. Der bølgja stig vil det bli danna skyer, og der bølgja søkk vil skya løysast opp. Visst det er forholdsvis lite fukt i luftlaget kan det av og til berre bli danna skyer på bølgjetoppane. Bølgjene går som regel parallelt, men kan også blande seg saman om dei kjem frå forskjellige retningar (kalla biundulatus). Desse skyene er som regel for tynne til å danne nedbør, men er eit teikn på turbulent luft. Vanlegvis er ikkje denne turbulensen til stor hinder for flytrafikken.
Toru Oniki
Toru Oniki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashima Antlers og Kawasaki Frontale.
Sovekommune
Ein sovekommune er ein kommune der ein stor del av arbeidstakarane i kommunen pendlar til andre kommunar. Namnet kjem av påstanden om at innbyggjarane stort sett nyttar kommunen for å sova. Eit anna, meir positivt lada, ord for det same er «bukommune».
Andre språk
Fransk har eit liknande uttrykk: «ville-dortoir» («sovesalby»).
Kvitnyken
Kvitnyken, eller Kvitnykja, er eit 1244 m høgt fjell sør for Tresfjord i Vestnes kommune, nær grensa mot Ørskog. Toppen er lett å nå vestfrå.
Balderfonna
Balderfonna er ein isbre på Svalbard. Breen ligg sør for Lomfjorden, vest for Hinlopenstretet i Ny-Friesland.
Balderfonna er eit av mange stadnamn rundt Hinlopenstretet som har fått namn henta frå norrøn mytologi av Gerard De Geer.
Borgarkrigstida
Borgarkrigstida eller innbyrdeskrigane er nemningar på kampar om makta i Noreg mellom 1130 og 1240.
Borgarkrigstida kan delast inn i tre fasar:
Byrjinga på borgarkrigstida går attende til då Sigurd Jorsalfare døydde i 1130. Makta vart delt mellom tre søner som heldt kvar si hird. Etter lova kunne alle ekte og uekte etterkommarar at kongen bli konge, og nye kongsemne hevda å vera kongssøner, og gjorde krav på kongsnamn. Etter kvart utvikla stridane seg til open strid mellom ulike flokka mellom anna lendmannspartiet, birkebeinane og baglarane. Kong Sverre utrudde dei fleste av lendmennene og konsoliderte makta si, men møtte ny motstand frå kyrkja og erkebiskopen i Nidaros, Øystein Erlendsson. Son til Sverre, Håkon Sverresson, inngjekk forlik med kyrkja, men døydde etter kort tid. Håkon Håkonsson vart vald til konge i 1217 mot kandidatuet til Skule Bårdsson. I 1237 fekk Skule tittelen hertug, men det var ikkje nok til å stagga ambisjonane hans, og i 1239 fekk han gitt seg sjølv kongsnamn på Øyratinget. Skule vart etter kvart drepen av kong Håkon sine menn. Borgarkrigane i Noreg tok så slutt.
Norske kongar og tronkrevjarar i borgarkrigstida
I lista er tronkrevjarane markert med eit ekstra innrykk. Desse vert vanlegvis ikkje rekna med i den norske kongerekkja.
Lesja kommune
Busetjing
Busetnaden ligg i hovudsak på 500 til 650 meters høgd langs Raumabanen og E136. Dei fleste innbyggjarane bur i grendene Lesja, Lora, Lesjaverk, Lesjaskog og på Bjorli.
Næringsliv
Hovudnæringa i kommunen er landbruk. Nær 30 % av dei yrkesaktive i kommunen arbeider innan jordbruk. I dei siste tiåra har turisme vorte meir og meir viktig. Utbygging av hytter har skjedd på Bjorli og området rundt Lesjaskogsvatnet. Bjorli skisenter er eit viktig trekkplaster for sunnmøringar og romsdalingar. Om sumaren køyrer NSB turisttog frå Åndalsnes til Bjorli. Avisa Vigga er lokalavis for Lesja og Dovre kommunar.
Samferdsle
Jarnbana Raumabanen og hovudvegen frå Austlandet til Sunnmøre og Romsdal, Europaveg 136, går gjennom kommunen. Toga stoggar på Bjorli stasjon og om det trengst på Lesja stasjon og Lesjaverk stasjon. Det er ikkje togstopp på den nedlagde Lora stoppestad. Stasjonsbygga på Bottheim og Lesjaskog er fjerna
Geografi
Størsteparten (82 %) av kommunen ligg over 900 m. over havet. Busetnaden ligg i hovudsak på 500 til 650 meters høgd langs Raumabana og E136. Mykje av fjellterrenget ligg over 1500 m o.h., med dei høgaste toppane i sørvest (t.d. Gråhø (lokalt namn Løyfthøe) 2014 m o.h. og Digerkampen 1956 m o.h.) og i nordaust (Storstyggesvånåtinden 2209 m o.h.). Platåbreen Storbrean på grensa mot Skjåk er den største isbreen i kommunen, det er mange andre mindre brear og fonner som gjer at vassføringa i dei fleste vassdraga er jamn gjennom heile sumaren. Sidedalene Lordalen og Dalsida har vore viktige for setring i lang tid. Aursjøen på Dalsida vart demt opp i 1953.
Lesjaskogsvatnet ligg i kommunen, dette vatnet har to utløp som utgjer byrjinga på elvane Gudbrandsdalslågen og Rauma.
Klima
Lesja har innlandsklima med lite nedbør, kalde vintrar, relativt varme sumrar og store skilnader mellom dag- og nattetemperatur i sumarhalvåret. Normalverdiar for perioden 1961−1990 er gjevne i tabellen nedanfor.