cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kleven Verft
Oppstart og vekst til stort konsern
I 1964 vart M. Kleven Mek. Verksted omdanna til aksjeselskap, Kleven Mek. Verksted A/S, med dei 4 sønene til Marius Kleven: Arthur, Magnar, John og Asbjørn Kleven, som 4 likestilte eigarar. Desse fekk også kvart sitt ansvarsområde ved verksemda.
Sporvefamilien
Åtferd
Sporvar er generelt sosiale fuglar, mange artar hekkar i lause koloniar og dei fleste artene lever i flokkar utanom hekkesesongen. Akasiesporv, Passer motitensis, er eit unntak, dei hekkar parvis og samlast berre i små familiegrupper utanom hekkesesongen. Dei fleste artane dannar store flokkar for overnatting og kvile. Slike flokkar inneheld berre ein einskild art, i motsetnad til fleirartsflokkar som kan samlast for søk etter føde. Kvileplassane blir vald slik at dei gjev skjul og inkluderer tre, tjukke buskar og takrøyrbelte. Samlingane kan bli ganske store, opp til 10 000 gråsporvar vart talt opp på ein kvileplass i Egypt.
Kleven Verft
Oppstart og vekst til stort konsern
Det skjedde stadig utbyggingar ved verftet, og verftet tok på seg større og større oppdrag. I 1975 vart dotterselskapet Kleven Industri A/S på Rovde i Vanylven etablert. I 1980 tok ein over konkursråka Løland Verft i Hyllestad i Sogn, som vart dotterselskapet Kleven Løland A/S. I juni 1989 overtok ein dei to tidlegare Ankerløkken-anlegga i Florø og Førde, gjennom eit nyskipa dotterselskap, Kleven Florø A/S.
Sporvefamilien
Åtferd
Sporvar er ein få familiar av Passeriformes der ein finn artar som tar støvbad. Sporvar vil først skrape ei grop i bakken med føtene, så senkar dei seg ned og sleng skitt eller sand over kroppen med vengeslag. Dei vil òg bade i vatn, i tørr snø eller smeltande snø. Vassbading liknar støvbading, der sporven står på grunt vatn og slår vatn over ryggen med vengene, og dukkar hovudet under vatn. Begge aktivitetane er sosiale, med opp til hundre fuglar som deltar på ein gong, og etterfølgjast av fjørpuss og nokre gonger song i gruppa.
Kleven Verft
Fusjon med Kværner
I april 1990 vart Kleven Mek. Verksted A/S fusjonert med Kværner-konsernet, og fekk namnet Kværner Kleven Ulsteinvik AS. Ved fusjonen var det 850 tilsette i Kleven-gruppa, omsetninga i 1989 var på vel 700 millionar kroner med eit resultat på 125 millionar kroner før årsoppgjersdisposisjonar. Ordrereserven var på vel 4,6 milliardar kroner. Noko av bakgrunnen for fusjonen var at ein begynte å nærme seg eit generasjonsskifte.
Sporvefamilien
Artslista
Passeridae i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Kleven Verft
Tilbakekjøp frå Kværner
Etter nokre år ville Kværner-konsernet ut av skipsbyggingsindustrien, og Kværner ASA vedtok å selje skipsverfta sine. Det var dermed mogleg å få kjøpt tilbake verfta til ein akseptabel pris. Kleven-brørne hadde tru på potensialet i verfta, og fekk saman med bedrifter innan Hareid Elektriske-gruppa kjøpt tilbake verfta. Kleven Verft vart overteke pr. 1. juli 1999, og Kleven Florø frå 1. januar 2000. Hareid Elektriske-gruppa hadde eigarinteresser i Myklebust Verft i Gursken i Sande kommune, og Myklebust Verft vart dermed med i det nye Kleven-konsernet. Kleven Maritime AS vart etablert som morselskap, og med verfta Kleven Verft AS, Kleven Florø AS og Myklebust Verft AS vart etablert som dotterselskap.
Sporvefamilien
Artslista
I Noreg hekkar artane gråsporv (Passer domesticus) og pilfink (Passer montanus).
Kleven Verft
Tilbakekjøp frå Kværner
I august 2006 blei Kleven Florø og Kleven Design selt til Aker Yards. Kleven Maritime AS hadde dermed att dei to byggeverfta i Møre og Romsdal. Der satsar dei på å bygge avanserte båtar. Etter ein svært stor oppgang i marknaden og rekordstore ordrebøker, leigde Kleven Maritime AS i 2007 inn verftskapasitet i Førde.
Sporvefamilien
Bakgrunnsstoff
دوري (طائر) Wróble
Kleven Verft
Tilbakekjøp frå Kværner
I dag består selskapet av Kleven Verft AS, Myklebust Verft AS og avdelinga i Førde som ligg under Kleven Verft AS.
Blant dei meir prestisjefylte oppdraga til Kleven Verft er at ein mellom anna har bygd ei rekkje hurtigruteskip.
Kleven Verft AS var eit dotterselskap til Kleven Maritime AS. Verftet vart eigd av Hurtigruta ASA til mars 2020. Det vart så selt til DIV Group frå Kroatia.
Grunnrente
Grunnrente er eit samfunnsøkonomisk omgrep for fortenesta ein får av å eige jord/grunn. Mellom økonomane som har studert dette fenomenet er David Ricardo, Harold Hotelling, Henry George og Karl Marx. Omgrepet grunnrente kan òg nyttast om fortenesta ved å eige andre ressursar; i desse tilfella kan ein alternativt nytte omgrepet ressursrente. Grunnrenta kan ha ulike årsaker, og fleire typar grunnrente kan eksistere samtidig.
Ricardorente
Ricardiansk grunnrente eller Ricardorente er ein type grunnrente som kjem av at ikkje alle einingane av ein ressurs har same kvaliteten. David Ricardo, som omgrepet har fått namn etter, knytte omgrepet til landbruksproduksjon.
Hotellingrente
Hotellingrente oppstår dersom det er absolutt knappheit av ein ressurs, og blir derfor òg kalla knappheitsrente. Omgrepet har fått namn etter den amerikanske økonomen Harold Hotelling. Denne typen grunnrente kan til dømes oppstå for betinga fornybare ressursar, som fisk. Her er det omsynet til framtidig ressursutnytting som kan gjera at prisen er høgare enn marginalkostnaden, fordi høgare uttak no fører til tapt framtidig inntekt.
Mållaget Heimhug
Heimhug var mållaget ved Tromsø Seminarium.
Heimhug blei skipa av Olav Eide (Nordfjord), Nils Hyllestad (Sogn) og Johan Rydningen (Målselv) den 17. april i 1898.
1898-1935
Mållaget Heimhug vart skipa ved lærarskolen i Tromsø i 1898, som eit av dei aller første studentmållaga. Dei gav mellom anna ut bladet Lauvsprett. Laget var svært aktivt og gav ut eit eige 25-årsskrift i 1923.
Skipinga av laget skapte strid, med motstand frå bondestudentane, men mindre motbør mellom bystudentane. Styrar Just Qvigstad var positiv innstilt til det nye mållaget. Isak Saba var student ved Seminariet då, og skreiv i bladet Lauvsprett, om at målreisinga var sentral i arbeidet med å få eit sjølvstendig Noreg.
Etter lovene skulle laget ha møte annakvar søndag, noko dei også hadde dei første tiåra. Som følgje av striden kring sidemålsstilen i 1907 vart Lauvsprett frå og med det året gjeve ut som trykt avis, fram til 1914, då ho gjekk inn som trykt avis, men heldt fram som handskrive avis.
Det var menn som var foredragshaldarar dei første tiåra, men dei hadde også føredragstitlar som ''Kvinna og samfunnet, Om damekulturen Kvinna og målet? Kva skal ein sjå på når ein vel seg ein make? Um truloving''. Jentene var også med som medlemmer. Andre tema for møta var pedagogiske og religiøse emne, og også meir allmenne tema som Sedar og skikker hjå Sudan-negrane, skal vi gjere noko for å hindre fråfluttinga frå bygdene våre?
Heimhug var ein viktig kulturpolitisk institusjon, ikkje berre på lærarskolen, men i heile Tromsø.
Norsk Astronautisk Forening
Norsk Astronautisk Forening er ein organisasjon som har som si fremste oppgåve å spreia kunnskap om romfart og romrelatert verksemd i Noreg. Dette skjer mellom anna gjennom møte (i hovudsak i Oslo) og medlemsbladet Romfart, i tillegg til ei nyhendeteneste på papir og Internett.
Historie
Organisasjonen blei etablert av Erik Bergaust, Gunnar Oxaal og Thorstein Thelle 2. august 1951 under namnet «Norsk Interplanetarisk Selskap», men tre år seinare blei namnet endra til Norsk Astronautisk Forening.
Mållaget Heimhug
Oppattskipingar 1946-1958 og 1978-1980
I 1946 vart Heimhug skipa opp att, og laget var i verksemd til 1958.
Norsk Astronautisk Forening
Historie
Blant organisasjonens mest kjende leiarar var Erik Tandberg. Leiar i dag er Per Arne Marthinsen.
Lauvstad
Lauvstad (tidlegare Feden og Feten, danske former av det opphavlege Feta eller Fita ) er ei bygd i Volda kommune og tidlegare Dalsfjord herad. Lauvstad er eigenleg det tettbygde området rundt ferjekaia med samband til Volda, men namnet blir brukt som eit samlenamn for bygdene med postnummer 6133: Ulvestad, Sætre og Lauvstad. Det vanlege samlenamnet på desse bygdene er elles Ulvestadbygda. Lauvstad har knapt 300 innbyggjarar.
Mållaget Heimhug
Oppattskipingar 1946-1958 og 1978-1980
Hausten 1978 vart Heimhug på nytt skipa opp att, men det ser ut til at laget berre var i verksemd eit par år. Medlemmane gjekk etter kvart inn i Tromsø Målungdom og Studentmållaget i Tromsø.
Lauvstad
Fylkesveg 652 går først med ferja frå Volda ferjekai til Lauvstad, der vegen går vidare mot Vanylven. Fylkesveg 40 i Møre og Romsdal går frå Lauvstad rundt Dalsfjorden til Folkestad.
Antsiferov
Antsiferov (russisk Остров Анциферова, Ostrov Anitsiferova), òg kalla Sjirinki (Ширинки), er ei lita folketom øy i Kurilane. Ho høyrer til den nordlege øygruppa, og ligg om lag 15 km frå sørenden av Paramusjir på andre sida av Luzjinsundet og 140 km frå sørenden av Kamtsjatkahalvøya. Antsiferov er ein nesten sirkelforma stratovulkan med ein diameter på 4,25 km. Kanten av krateret er 761 meter over havet. Administrativt høyrer øya til distriktet Severo-Kurilskij i Sakhalin oblast.
Øya er kalla opp etter kosakkutforskaren Danila Antsiferov, som først skildra henne då han reiste langs dei nordlege Kurilane tidleg på 1700-talet.
På sørenden av Antsiferov ligg det fem store område der stellersjøløver kjem for å treffe ein make (om lag 600 dyr held til her). Sidan det ikkje er rovdyr på øya er det òg særs store fuglekoloniar med havhest og lundefugl, som hekkar i fjellsidene. Det er òg mykje krykkje og polarlomvi i klippene.
Skvadron
I sjøforsvar er skvadron eit mindre tal, vanligvis 4–6, krigsskip av same type. Skvadronen kan vere delt i divisjonar, jamfør eskadre.
Røysetfjorden
Røysetfjorden er ein fjord i Sildegapet i som ligg mellom øyane Selja og Barmøya i Stad kommune i Vestland. Fjorden strekkjer seg 4,5 km austover til Selje og innløpet til Moldefjorden.
Issam Jemâa
Issam Jemâa, arabisk skrift عصام جمعة er ein tunisisk fotballspelar som spelar for Lens i fransk Ligue 1, og for det tunisiske landslaget.
Jemâa var i troppen til Tunisia til fotball-VM i 2006, men måtte trekkja seg grunna skade. Han var med i Tunisia sin tropp til afrikameisterskapen i 2008 og 2010.
Nyreport
Nyreporten eller nyrehilus (av latin hilum renale) er ein hilus (port) i nyra der årer, nervar og urinleiaren passerer. Den indre nyreflata er konkav langs midten og konveks mot begge utkantar. Midtpartiet er prega av ein djup og lang fissur, avgrensa framme og bak av overhangande lepper. Det er denne fissuren som utgjer nyreporten.
Tor Alsaker-Nøstdahl
Tor Ivar Alsaker-Nøstdahl er ein norsk tidlegare fotballspelar og idrettsleiar frå Drammen. Han spelte 16 sesongar på Strømsgodset IF og vart cupmeister tre gongar og seriemeister ein gong.
Alsaker-Nøstdahl spelte 329 obligatoriske kampar for Strømsgodset i tida 1962-77. Han var med på å spele laget opp frå 4. divisjon til 1. divisjon i løpet av få sesongar. Frå slutten av 1960-åra og til midt på 1970-talet var laget eit av dei aller beste i Noreg, med sigrar i NM-cupen i 1969, 1970 og 1973, samt seriemeisterskap i 1970.
Seinare var Alsaker-Nøstdahl formann i Strømsgodset Idrettsforening, i 1999 utnemnd til heidersmedlem.
Trialeti
Trialeti er ei fjellkjede i aust-vest-retning i Litle Kaukasus i sentrale delar av Georgia. Den austlege kanten av kjeda går langs den vestlege grensa av Tbilisi, medan den vestlege kanten følgjer elva Kura sørvest for Borjomi. Lengda på Trialeti er 144 km og på det breiaste er ho 30 km. Fjellkjeda oppstod som følgje av vulkansk aktivitet i paleogentida.
Det høgaste punktet i fjellkjeda er Sjaviklde (som tyder 'svart klippe' på georgisk) med ei høgd på 2 850 meter over havet. Fjellsidene i kjeda er stort sett dekte av lauvskog som eik, bøk og agnbøk. Dei vestlege delane av Trialeti er dekte av barskog og blandingsskogar, som består av gran, furu, bøk og eik.
Ateliers et chantiers de la Seine-Maritime
I 1966 vart verftet slått i saman med La Ciotat.
Verftet vart nedlagd i 1972 og staden høyrer i dag til Technip.
Valsøyfjorden
Valsøyfjorden er ein fjordarm av Arasvikfjorden og Vinjefjorden i Heim kommune i Trøndelag. Ytst i fjorden ligg det fleire øyar, der Valsøya, som fjorden har namn etter, er den største. Fjorden har ei lengd på om lag 8 km.
Regionen Valencia
Han har ei 518 km lang kystlinje mot Middelhavet og eit samla areal på 23 259 km². Regionen hadde i 2008 like over fem millionar innbyggjarar. Grensene til regionen er omtrent som det historiske Kongedømet Valencia.
Valsøyfjorden
Grenda Valsøyfjord ligg heilt ytst i fjorden på vestsida. Litt lenger inn i fjorden ligg tettstaden Engan, òg på vestsida. Inst i fjorden ligg grenda Valsøybotn.
Regionen Valencia
Dei offisielle språka i regionen er spansk og valenciansk. Regionshovudstaden er byen Valencia.
Geografi
Dei indre områda av regionen er fjellområde og dei høgaste toppane i Valencia og provinsen Castellón dannar ein del av den iberiske fjellkjeda. Fjella i Alicanta er ein del av Baetic Cordillera. Regionen administrerer òg dei vesle Columbretesøyane og Tabarca ved kysten.
Det mest kjende fjellet i regionen er Penyagolosa, som mange trur er det høgaste fjellet her med ei høgd på 1813 moh. Fjelltoppen Calderón (1839 moh) i Rincón de Ademuz er derimot høgare.
Det heller smale området med særs frodige sletter dekkjer det meste av kysten, bortsett frå rundt Cabo de la Nao og Peñíscola i provinsen Castellón. Typisk for dette kystområde er våtmarksområde og myrland, som L'Albufera nær Valencia, El Fondó i Elche, Marjal nær Pego eller el Prat i Cabanes. Alle av desse er Ramsarstader og viktige område for både trekkfuglar og vassfuglar.
Klima
Valencia har eit generelt mildt klima som er kraftig påverka av Middelhavet. Det er likevel variasjonar i regionen.
Battleship Promontory
Battleship Promontory er eit forberg av sandstein som ligg ned i botnen av Alatna Valley nær toppen av dalen i Victoria Land i Antarktis. Namnet vart foreslått av Parker Calkin, ein amerikansk geolog som gjorde stratigrafiske undersøkingar i dalen i 1960–61.
Regionen Valencia
Historie
I 1707, som ein del av den spanske arvefølgjekrigen og etter Nueva Planta-resolusjonen, la kong Fhilip V av Spania Kongedømet Valencia og resten av landområda til den tidlegare kongemakta Aragon under seg, men området fekk halde på eit visst sjølvstyre. Bruken av valenciansk som offisielt språk vart då forbode.
Giskebrua
Giskebrua er ei bjelkebru mellom øya Giske og Valderøya i Giske kommune i Møre og Romsdal. Brua er 552 meter lang. Det lengste spennet er 52 meter og seglingshøgda er 17 meter. Brua har 11 spenn. Den blei opna i 1987 og er ein del av riksveg 658.
It’s Only Rock ’n’ Roll (But I Like It)
«It's Only Rock 'n Roll (But I Like It)» er ein song av det britiske rockebandet The Rolling Stones, og tittelsporet og første singelen frå albumet It's Only Rock 'n' Roll frå 1974. .
Innspeling og inspirasjon
Songen vart spelt inn seint i 1973 og gjort ferdig våren 1974, og er tislskriven Mick Jagger og Keith Richards, sjølv om den framtidige Rolling Stones-gitaristen Ronnie Wood samarbeidde med Jagger på songen. Songen vart opphavleg spelt inn ein kveld i studioet til Wood heime hos han i Richmond i London. David Bowie var korsongar, Willie Weeks spelte bass og Kenney Jones trommer. Songen på albumet liknar originalinnspelinga og Stones nytta det opphavlege rytmesporet.
Utgjeving
Songen kom ut i juli 1974 og nådde sekstandeplassen i USA og tiandeplassen i Storbritannia. B-sida var balladen «Through the Lonely Nights», som ikkje vart gjeven ut på album før samlinga Rarities 1971-2003 i 2005.
Det vart spelt inn ein musikkvideo for «It's Only Rock 'n Roll (But I Like It)», regissert av Michael Lindsay-Hogg, der bandet er kledde i matrosdressar og spelar inne i eit telt som gradvis vert fylt med såpebobler. Videoen var ein av dei siste framføringane Mick Taylor gjorde med bandet.
The Rolling Stones har spelt songen mykje på konsertar, men ofte i ein annan toneart enn på studioutgåva. Han finst på konsertalbuma Love You Live (1977) og Live Licks (2004).
Andre utgåver
Songen er spelt av mellom andre Twisted Sister. Tina Turner spelte songen på 50-årsjubileumsturneen hennar i 2008-2009.
Jannatah
Jannatah (arabisk ﺠﻨﺎﺘ ) er ein palestinsk by sentralt på Vestbreidda 5 km sør for Betlehem i Betlehem guvernement. Av landsbyar i nærleiken finn ein Hindaza i nord og Tuqu' i sør. Han ligg 570 meter over havet.
I 2007 hadde Jannatah i følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå (PCBS) eit folketal på 5 416, eller 860 hushaldningar.
Provinsen Verbano Cusio Ossola
Provinsen Verbano-Cusio-Ossola  (italiensk Provincia del Verbano Cusio Ossol) er ein provins i regionen Piemonte i Italia. Han vart oppretta i 1996 frå dei tre områda nemnd i namnet, som tidlegare hadde vore ein del av provinsen Novara. Vestbreidda av Lago Maggiore dannar austsida av provinsen, medan Ortasjøen og omgjevnadane rundt dannar den sørlege. I nord og aust består provinsen av Ossola, ein region med fjell og dalar i Alpane.
Moldefjorden i Nordfjord
Moldefjorden er ein fjordarm av Sildegapet i Stad kommune i Vestland. Fjorden ligg like sør for Stad og har innløp sør for Selje.
Moldefjorden er ei fortsetjing av Røysetfjorden og strekkjer seg 4,5 km søraustover. Fjorden har innløp mellom Saltaneset i sør og Selje i nord. Grenda Botnen ligg på nordsida av fjorden, medan Litlesalt ligg ved starten på Saltaneset. Riksveg 618 går langs heile fjorden.
Anda
Anda er eit stadnamn som er brukt fleire stader:
Nordpollen
Nordpollen er ein liten fjord i på sørsida av Sildegapet i Stad kommune i Vestland. Fjorden strekkjer seg 4,5 km søraustover.
Fjorden har innløp mellom Naveneset i vest, like ved Flatraket, og Venøya i aust. Vetrhus er ei lite grend på austsida av fjorden, medan Håvik ligg på vestsida.
Riksveg 618 går langs heile fjorden.
Fjell i Møre og Romsdal
Dette er ei liste over dei 25 høgaste fjella i Møre og Romsdal med ein primærfaktor på minst 50 meter.
Lotetunnelen
Lotetunnelen er ein 2857 meter lang tunnel på Europaveg 39 i Stad kommune i Vestland. Tunnelen går mellom Nordfjordeid og Svoradalen vest for Lote. Arbeidet med tunnelen begynte i 1959, gjennomslaget kom i 1965, og tunnelen blei opna for trafikk i 1966. Lotetunnelen blei offisielt opna i 1968.
Det er krappe svingar i begge endane av tunnelen, og særleg inngangen til tunnelen på Lote-sida blir rekna som eit farleg punkt. Dessutan er tunnelen låg, fire meter, og området ved opninga på Lote-sida er rasfarleg.
Som i mange andre tunnelar i Noreg vert bilistane i Lotetunnelen noko plaga med kondens. Kondensen kan føre til farlege situasjonar fordi bilrutene plutseleg doggar når ein køyrer inn i tunnelen.
Sørpollen
Fjorden har innløp mellom Osmundvåg i vest og Gangeskarneset, like ved Flatraket, i aust.
Riksveg 618 går langs austsida av fjorden.
Davis Promontory
Davis Promontory er eit lågt forberg, nesten heilt dekt av snø, nær Havola Escarpment. Forberget vender sørover og vart vitja av gruppa frå US Antarctic Research Program som vitja Horlick Mountains i 1960–61. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter Walter L. Davis, sjefsmekanikar i U.S. Navy, som overvintra ved Ellsworth-basen i 1957, og Byrd-stasjonen i 1960. Davis var medlem av eit 11 mann stort traktorlag, leia av major Antero Havola, som reiste frå Byrd-stasjonen til Amundsen-Scott-stasjonen, 1960–61. Den 25. desember 1960 passerte gruppa nokre få kilometer nord for dette forberget.
Provinsen Vercelli
Provinsen Vercelli (italiensk Provincia di Vercelli) er ein provins i regionen Piemonte i Italia. Hovudstaden er byen Vercelli. Han har eit areal på 2 088 km² og totalt 176 829 innbyggjarar (2001). Det er 86 kommunar i provinsen og dei største av desse er:
Yuan-dynastiet
Yuan-dynastiet (mongolsk Dai Ön Yeke Mongghul Ulus, pinyin Yuán Cháo hanzi 元朝) var eit herskardynasti i Kina som offisielt varte frå 1271 til 1368, òg kalla Det mongolske dynastiet. Det er eitt av to dynasti i kinesisk historie grunnlagt av folkeslag som ikkje høyrer til Hàn-etnisiteten (det andre er Qīng). Dei fleste kinesarar i dag held dette dynastiet for å ha vore eit utanlandsk åk. Denne vurderinga skuldast delvis tradisjonell (nasjonalistisk) historieskriving.
Opphavet til det mongolske verdsriket
Temüdsjin, seinare best kjend som Djengis Khan, var stamfaren til alle herskarane i Yuán-dynastia. Han var son av Yesügei, stammehøvding for kiyadane — ei av mange stammer i det oppsplitta Mongolia. I ung alder mista han faren som vart drepen av ei rivaliserande stamme. Dette utløyste ein stor borgarkrig. Til slutt sigra Temüdsjin, og tok herskartittelen Wang Khan. Han utvikla ei skriftleg lov for alle mongolane, kalla Jassa, og kravde at ho vart følgt til punkt og prikke.
Temüdsjin følgde opp med åtak på andre stammer i området og utvida heile tida makta si. Ved hjelp av ein kombinasjon av diplomati, organisasjon, militær dugleik og brutalitet klarte han det nær utenkelege, å samle alle dei mongolske stammene til eitt folk (1206). Under eit khuriltai (eit rådsmøte for dei mongolske høvdingane) fekk han tittelen «allherskaren» (Djengis Khan). Dette vart byrjinga på det som etter kvart vart kjent som Yuán-dynastiet, og som til å byrja med herska over Mongolia, store delar av noverande Russland og store delar av Sentral-Asia, men som seinare skulle verte avgrensa til Kina.
Mongolane angrip Kina
Ei rekkje overveldande sigrar følgde, og i 1213 hadde Djengis Khan erobra og konsolidert grepet sitt om Jīn-Kina så langt som fram til den kinesiske muren.
Etter å ha brent den gamle Jīn-hovudstaden bygde mongolane i 1267 sin eigen «storslegne hovudstad» (Dadu) eit kort stykke nordanfor. Det er denne byen som i skildringane til Marco Polo går under namnet «Cambuluc». Ein reknar årsaka til at Kublai Khan, som ville verte keisar i Kina, valde denne staden fordi det låg nærare Mongolia enn nokre av dei mange meir tradisjonelle hovudstadane lenger sør i landet.
Mongolane festar grepet om herredømet over Kina
Yuán-dynastiet vart formelt proklamert i 1271, av barnebarnet til Djengis Khan, Kublai Khan. Det avløyste etter tradisjonell kinesisk historiografi Sòng-dynastiet, og maktovertakinga var fullbyrda i 1276 og dei siste nederlaga til Sòng-dynasti-tilhengjarane i 1279 med fallet til byen Guangzhou.
Både det at dynastiet vart proklamert alt før Sòng-dynastiet hadde falle, og at mongolane valde å gje det eit kinesisk og ikkje mongolsk namn, viser noko av den politiske og militære teften til Kublai Khan. Kublai Khan vart prøvd pressa av rådgjevarane sine til å utvide dei mongolske erobringane ytterlegare til òg å omfatte Japan, Myanmar, Vietnam og Indonesia. Men det vart det aldri noko av.
Plyndringane til mongolane og herjingane deira under erobringskrigane førte naturleg nok til at den jamne kinesar var særs negativt innstilt til Yuán-dynastiet. Og mongolane var snare med å røve med seg så pengar og anna, som om dei rekna med at styret deira ville verte kortvarig. Dette forsterka den negative innstillinga; det gode som Kublai Khan gjorde, fekk ikkje den positive merksemda som det nok elles ville ha fått. I tillegg til reformer av landbruk og transportvesen bygde han sjukehus og utvikla eit matdistribusjonssystem for dei aller fattigaste. Han fremja òg vitskap og religion.
De mongolske erobringane førte ikkje til forstyrringar i den kinesiske utanrikshandelen. Tvert imot var Yuán-dynastiet ivrig etter å fremje handelssambanda med dei arabiske landa, som dei òg sjølv profitterte på.
Mongolane regjerte frå Dadu (òg kalla Khan-balyq) skjønt keisaren heldt seg òg med ein storslagen sommarresidens i Shangdu (utgangspunktet for legendariske Xanadu). Karakorum gav herredømet legitimitet.
Eitt av fire mongolrike: Innan- og utanrikspolitisk hadde Yuán-dynastiet berre ein formell godkjenning. Der var stadige samanstøyt med mongolar som vart verande igjen ute på steppelandet (den siste i 1360). Dertil kom at mongolregentane i vest, Den gylne horden og Il-khanatet førte sin eigen politikk frå respektive 1260 og 1295 og gjekk over til islam. Frå 1310 nyorganiserte det inntil då ustabile Tsjagatai-khanatet seg, slik at det på 1300-talet var fire forskjellige mongolrike i Sentral- og Austasia.
Folkesetnad og folkeinndeling
Omkring 1290 var folkesetnaden i Kina offisielt sett saman av 60 millionar sørkinesarar, 10 millionar nordkinesarar og 2 millionar mongolar og semuar. Ei tidlegare folketeljing frå 1235 oppgav 8,5 millionar busett i Nord-Kina, men då var enormt mange slavar og heimlause ikkje medrekna. Samanlikna med tida til Jīn-dynastiet hadde Nord-Kina altså vore gjennom eit dramatisk fall i folketalet.
Kublai Khan delte inn folkesetnaden i Kina i fire, og definerte delinga i lovboka Yuán-dian-zhang. Det let seg ikkje gjere i praksis å fasthalde denne delinga heilt.
Handel, administrasjon, kulturelle nyvinningar
Yuán-styret representerte ein stagnasjon når det vert sammenlikna med dei føregåande dynastiane. Likevel var det ei auke av transitthandel, og landet tok del i og drog nytte av den verdsvide kunnskapsutvekslinga. Islam fekk ein oppsving i provinsane Yunnan og Gansu, og to katolske bispedøme vart oppretta. Det fyrste var erkebispedømet Cambalue (Běijīng) i 1307, og seks år etter fekk Sør-Kina eit katolsk bispesete i den viktige hamnebyen Zaitun. (Den siste biskop av Zaitun vart drepen i 1362, og Cembalue svann hen etter at erkebispen vart bortført i 1375.
Mongolane var handelsorientert, noko som var eit brot med dei gamle kinesiske konfucianske ideala. Handelsfolket, som for det meste var muslimsk og organisert i handelslaug, fekk ei akta stilling i samfunnet. Mongolane stilte òg joint-venture-kapital tilgjengeleg for dei, og gav dei ansvar for utviklinga av finansvesenet. Dette siste hadde òg sine negative sider, sidan muslimane gjennomgåande ila høgare skattar enn det som var tradisjonelt i landet. Alt i 1239 hadde Abd al-Rahman dobla skattane, og finansminister Ahmed Fanakati (som vart myrda i 1282) hadde tredobla dei i løpet av tre år.
Merta
Merta er ein by Rajasthan i India. Han ligg i distriktet Nāgaur, 400 km sørvest for den indiske hovudstaden New Delhi. Merta ligg 324 meter over havet og har eit folketal på 40 252 ifølgje folketeljinga i 2001.
Yuan-dynastiet
Handel, administrasjon, kulturelle nyvinningar
Dei ikkje-kinesiske namna ovanfor er ingen tilfeldigheit: Det var ein gjennomgåande politikk å hente inn personar for dei viktigare embetspostane frå Midtausten, Sentral-Asia og til og med Europa sidan det ikkje let seg gjere å finne nok skikka mongolar. Kinesarane vart stort sett halde unna; men kinesarar kunne få tilsvarande postar i område med gjennomgåande ikkje-kinesisk folkesetnad.
Merta
Merta var tidlegare eit kongedøme styrt av Mertia Rathore-radjputar. Den legendariske diktaren Mirabai kom herfrå.
Slaget ved Merta mellom Marathariket og radjputar frå fyrstestaten Jodhpur blei utkjempa her den 10. september 1790. Slaget ende med siger for Marathariket.
Yuan-dynastiet
Handel, administrasjon, kulturelle nyvinningar
For å fremje handelen og betre forsyningssituasjon i Nord-Kina konstruerte ein i åra 1279 til 1294 det nordlege avsnittet av keisarkanalen. Han følgde ein ny kurs, sidan den gamle var for lang og dessutan ikkje lenger farbar for skip av vanleg storleik. Parallelt med dette nytta ein sjøvegen for å frakte rikdommane frå sør nordover.
Mongolane delte inn forvaltinga inn i det hemmelege statsrådet (for forsvarssaker), sensorrådet for oppsynet med embetsverket, og sentralsekreteriatet for alle sivile saker. Dette siste rådet hadde seks avdelingar; for skatt, personal, ritar, krig, justis, og offentlege arbeider. Men mange av provinsane var relativt sjølvstendige, som framfor alt (Gansu og Yunnan). Forvalting var plaga av stadige maktkampar. Fleire ministrar og særleg dei mest omsynslause, måtte bøte med livet (Ahmed Fanakati 1282, Lu Shih-jung 1285, Senge 1291, Bayan 1340, Toghta 1356).
Eit stort problem under mongoldynastiet var knytt til den gamle embetsmannseksamenen. Denne var ein berebjelke for kinesisk forvalting heilt sidan tida til Tang-dynastiet. Mongolane hadde innført eit eige slikt system i 1237/1238 etter råd frå Yelü Chutsai, men avskaffa det igjen nesten med det same. Det vart ikkje gjeninnført igjen før i 1315 av keisar Ayurparibatra. Nord- og sørkinesarane vart haldne nede, slik at dei enda opp med berre 30 % av stillingane. Og sjølve prøvene var for ein parodi å rekna samanlikna med dei tidlegare krava. Som under andre epokar der Kina vart regjert av framande makthavarar, innebar òg Yuán-styret eit større kulturelt mangfald. Av dei viktigare kulturelle nyvinningane kan ein nemne utviklinga av kinesisk drama og kinesisk romanlitteratur, og ein aukande bruk av kinesisk daglegtale òg skriftleg. Det mongolske storriket innebar ein blømande aust-vest-handel og ein del kulturell utveksling. Vestlege musikkinstrument gjorde kinesisk musikk rikare.
Under denne perioden gjekk mange kinesarar over til islam i dei nordvestlege og sørvestlege hjørna av landet. Nestorianisme og katolisisme nøyt godt av ein toleranseperiode. Tibetansk buddhisme segla i medvind, medan den tradisjonelle taoismen vart prøvd undertrykt av mongolane. Mongolane gjenopplivde dei konfusianske styringsskikkane og embetsmannseksamenane som kome i bakleksa under dei føregåande splittingane i tidlegare tider.
Det vart gjort store framsteg innan områda reiselitteratur, kartografi, geografi og naturvitskapeleg danning. Visse viktige kinesiske innovasjonar, som trykketeknikkar, porselensproduksjon, spelkort og medisinske handbøker vart introdusert i Europa, medan framstilling av tynt glas og cloisonné vart populært i Kina.
Det beste porselenet vart - likesom under Sòng-dynastiet - produsert i Jingdezhen-området og andre stader i Sør-Kina. Den høge kvaliteten som den keisarlege porselen frå Jingdezhen oppnådde, har òg samanheng med mistilliten mongolane hadde til kinesiske lærde. I staden for å engasjere dei i sentrale embete, vart dei gjerne sett til manuelt arbeid. Dei mest intelligente lærde vart truleg rekna som dei potensielt mest farlege. Det er derfor grunn til å tru at nettopp dei beste hjernane og dei dyktigaste kalliografane hamna nettopp i porselensindustrien.
Al-Dawha
Al-Dawha (arabisk الدوحة) er eit palestinsk område i Beit Jala, to kilometer sørvest for Betlehem. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde byen eit folketal på 9 753 i 2007 med ein kristen minoritet og muslimsk majoritet.
Rüschlikon
Rüschlikon er ein kommune i distriktet Horgen i kantonen Zürich i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 406 meter over havet, få kilometer sør for bysentrum i Zürich. Han ligg på vestbreidda av Zürichsjøen.
Rüschlikon grensar i nord til Kilchberg, i aust til Zürichsjøen, i sør til Thalwil og i vest til Adliswil og Langnau am Albis. Kommunen er å rekne som ein forstad til Zürich, men har eit lite og karakteristisk bysentrum, parkar ved innsjøen og store skogområde og gardar, hovudsakleg i åsane.
El Español de la Historia
El Español de la Historia («Tidenes spanjol») var eit TV-program på kanalen Antena 3 som vart sendt i mai 2007. Programmet var basert på BBC sitt program 100 Greatest Britons. 3,000 personar vart spurde kven som var den største spanjolen gjennom tidene.
Programmet var leidd av Matías Prats og Susanna Griso. Vinnaren vart den noverande kongen av Spania, Juan Carlos I.
Programmet vart kritisert av enkelte historikarar for å i hovudsak fokusere på personar frå nyare historie og dagens Spania. Nokre nøkkelpersonar frå spansk historie vart i stor grad ignorerte.
Disch Promontory
Disch Promontory er eit høgt, isdekt forberg, 6 nautiske mil langt, ved austsida av Prince Andrew Plateau i Queen Elizabeth Range. Han vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter Carl R. Disch, ein forskar frå US Antarctic Research Program på ionosfæren, som mista livet ved Byrd-stasjonen den 8. mai 1965.
Institutt for teoretisk astrofysikk
Institutt for teoretisk astrofysikk (ITA) er eit institutt under Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet ved Universitetet i Oslo. Det blei grunnlagt av Svein Rosseland i 1934. Det har aktive forskingsgrupper innan fire felt: sol- og stjernefysikk, plasma-astrofysikk, celest mekanikk og kosmologi. Instituttet har eit eige bygg, Svein Rosselands hus, på Blindern i Oslo.
Svinerygg
Svinerygg er ei av mange nemningar om bord på eit skip. Dette er ei forlenging av hudplatene i baugen slik at svineryggen utgjer ei tett rekkje eller skansekledning rundt den gjerne oppbygde delen forut som vert kalla bakken. Det var naturleg å gjera det slik for å motstå overvatn i sjøgang. Bakken vart tidlegare brukt som opphaldsrom for mannskap og vart då kalla ruffen.
Usjba
Usjba (georgisk უშბა, usj «fælsleg», ba «berg») er eit av dei mest karakteristiske fjella i Kaukasus. Det ligg i regionen Svaneti i Georgia, like sør for grensa til Kabardino-Balkaria i Russland. Sjølv om det ikkje er av dei ti høgaste toppane, vert Usjba rekna som «Kaukasus sitt svar på Matterhorn», på grunn av den karakteristiske dobbelttoppen. Fjellet er bratt og vêret ofte ustabilt, og av den grunn vert Usjba rekna som eit av dei vanskelegaste fjella å klatre i Kaukasus. Fleire fjellklatrarar har mista livet her.
Usjba sin nordtopp er med ei høgd på 4 690 meter over havet noko lågare enn den sørtoppen. Nordtoppen vart først klatra i 1888 av John Garford Cokklin og Ulrich Almer, medan ein tysk-sveitsisk-austerrriksk ekspedisjon leia av B. Rickmer-Rickmers klatra sørtoppen i 1903.
Den nordlege toppen av Usjba er lettare tilgjengeleg enn den sørlege. Standardruta over nordaustryggen går opp frå den russiske sida.
Romsdal
Romsdal er distriktet kring Romsdalen og Romsdalsfjorden som utgjer den midtre delen av Møre og Romsdal fylke. Saman med Sunnmøre og Nordmøre er Romsdal eitt av dei tre tidlegare fogderia som utgjer det som i dag er Møre og Romsdal fylke (tidlegara kalla Romsdals amt).
I Romsdal var det før samanslåingane i 2020 åtte kommunar; Molde, Vestnes, Rauma, Nesset, Midsund, Sandøy, Aukra og Fræna. Romsdal har ei flatevidd på kring 3800 km² og ei folkemegd på kring 57 000 (2010).
Namnet kjem frå norrønt Raumsdalr, truleg avleidd frå elvenamnet Rauma. Personar frå Romsdal vert kalla for romsdalingar.
Målføre
Dialekten i Romsdal, kalla Romsdaling, vert til vanleg klassifisert blant dei nordlege e-måla av vestnorske målføre, men ber òg preg av naboskapet med trøndske målføre og fjellbygdmål.
Foley Promontory
Foley Promontory er eit isdekt forberg kring 5 nautiske mil nord for Landon Promontory på vestsida av Ameryisen i Antarktis. Det vart kartlagd frå flyfoto tekne av Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) i 1956, og vart først vitja av eit lag frå ANARE leia av D.R. Carstens i november 1962. Han vart namngjeve av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter N.E. Foley, ein vêrobservatør ved Mawson-stasjonen i 1962, og eit medlem av feltgruppa.
Knut Jørgen Røed Ødegaard
Knut Jørgen Røed Ødegaard er ein norsk astrofysikar og formidlar av populærvitskap. Han er stipendiat og formidlingsansvarleg ved Institutt for teoretisk astrofysikk ved Universitetet i Oslo og dagleg leiar for verksemda ved Solobservatoriet på Harestua.
Ødegaard har òg hatt ein gjesteopptreden i ein sketsj som seg sjølv med komikergruppa Team Antonsen i 2006 for NRK.
Bog of Allen
Bog of Allen eller Móin Alúine (irsk) er ei stor torvmyr sentralt på øya Irland, mellom elvane Liffey og Shannon. Myra har ein flatevidd på 958 km², og strekkjer seg inn i grevskapene Offaly, Kildare, Laois og Westmeath på Irland. Dei store kanalane Grand Canal og Royal Canal går gjennom Bog of Allen.
Irish Peatland Conservation Council har som oppgåve å verna irsketorvlandskap, og har omtalt myra som «eit viktig område med torvlandskap, like mykje del av den irske kulturarven som Kellsboka». Myra er likevel truga etter hundreår med kommersiell utnytting i landsbrukssamanheng, særleg etter at torvhausting er blitt meir og meir mekanisert og effektivisert. Ein har sett i verk ulike tiltak for å bevara myra og det sårbare økologiske landskapet der.
Planplatten
Planplatten er eit fjell oppfor Meiringen i Berner Oberland i Sveits. I 1999 vart det bygd ein panoramarestaurant (Alpentower) på toppen. Det går ein gondolbane opp til restauranten.
Nyrealisme i litteraturen
Nyrealisme eller etisk realisme er eit vanleg namn på den meir røyndomsnære og ofte samfunnsengasjerte diktinga som tok til rundt 1905. Retninga nådde ein topp rundt 1920, men strekte seg like fram til andre verdskrigen og til dels lenger. Bølgja med nyromantikk og symbolisme frå 1890-talet ebba ut, men dei nye realistane tok likevel med seg nokre av trekka frå nyromantikken, særleg sansen for djupe psykologiske skildringar.
Nyrealismen vart prega av «dei store forteljarane» som skreiv noveller, romanar og storstilte romanseriar. Men også lyrikarane gjorde seg gjeldande med ein ny sans for konkrete motiv i eit kvardagsnært språk.
Omgrepet nyrealisme vart først introdusert av forfattaren og kritikaren Kristian Elster d.y. i Kirke og Kultur i 1918. Han meinte dei nye, unge forfattarane hadde teke opp att diktinga frå realismen og naturalismen på 1870- og 1880-talet. «Deres stil er merket av virkeligheten, den er likefrem, enkel, levende. Den savner altfor hyppig den strenge kunstneriske holdning, men har til gjengjeld friskhet, styrke. Deres kunst er bygget paa iakttagelser, virkelighetssans.»
Skansekledning
Skansekledning er eit slags «gjerde» langs skipssida på vêrdekket ved relinga. Det var gjerne brukt ombord på seglskip og seinare moderne fartøy, med opningar som vatnet kan renna gjennom. På eit større fartøy kunne skansekledningen bestå av 1-1,5 m høge stålplater med spygatt som opningar nedst. Eit ope «gjerde» av røyr eller rundtjern vert kalla rekkje.
Rutger Smith
Rutger Smith er ein nederlandsk tidlegare friidrettsutøvar frå Leek som tevla internasjonalt både i kulestøyt og diskoskasting. Han vann i 2005 VM-sølv i kulestøyt og 2007 VM-bronse i diskoskasting. Under europameisterskapen 2012 sikra han seg sølv i kulestøyt og bronse i diskoskasting. Smiths personbeste i kulestøyt er 21,62 meter, oppnådd i 2006, hans lengste diskoskast målte 67,77 meter og er frå 2011.
Aktiv
Smith vart 1999 junior-europameister i både kulestøyt og diskos, i 2000 junior-verdsmeister i kulestøyt. I Friidretts-EM 2002 i München vart han nummer åtte i kulestøyt med 19,73 meter. Året etter mislukkast han i å kvalifisere seg til VM-finalen i Paris såvel diskos som kule, noko som gjentok seg under Sommar-OL i Aten.
Ved innandørs-EM 2005 tok Smith sølv i kulestøyt med 20,79 m, dansken Joachim B. Olsen vann. Under verdsmeisterskapen 2005 i Helsinki støytte Smith 21,29 meter og vann sølvmedaljen, Adam Nelson frå USA var klar bestemann i tevlinga. I 2006 deltok Smith i begge øvingane då europameisterskapen fann stad i Göteborg, og vart fjerdemann i kulestøyt og kom på sjuandeplass i diskos. Under VM 2007 i Osaka vann han bronsen i diskos med eit kast på 66,42 m, i kulefinalen kom han på fjerdeplass med 21,13 m.
Også under dei olympiske leikane 2008 tok Smith seg til to finalar. I Beijing enda han opp som nummer sju i diskoskasting og nummer ni i kulestøyt. Dei neste åra sleit han med ryggen sin og tevla ikkje att før april 2011. Sommaren 2012 deltok han i EM i friidrett i Helsinki og seinare i sommarleikane i London. I Helsinki vann han sølv i kulestøyt og bronse frå diskosringen. Under London-OL presterte han ikkje like bra og i den hardare konkurransen lukkast han ikkje å få finaleplass i korje øving.
OpenStreetMap
OpenStreetMap (OSM) er eit dugnadsbasert prosjekt for å skape frie kart av verda som kan redigerast av alle. Prosjektet vart starta av den britiske entreprenøren Steve Coast i 2004, og var inspirert av suksessen med det frie oppslagsverket Wikipedia.
Karta er basert på innsamla data frå GPS-ar og andre tilgjengelege frie ressursar. Brukarane kan legge inn vegar og kartpunkt ved å bruke ulike redigeringsverktøy.
Luftvern
Luftvern er tiltak til vern mot truslar ført fram gjennom lufta. Luftvern er ofte ei våpenart i ein forsvarsgrein (som regel hæren eller flyvåpenet) eller ei separat forsvarsgrein.
Luftvern hadde sin byrjing under første verdskrigen i form av kanonar på bakken brukt mot fly. Under andre verdskrigen tok ein òg i bruk rakettar og flaktårn. I dagens luftvern nyttast styrte rakettar, altså luftvernsmissil, i større og større utstrekking. I tradisjonell forstand har luftvern verna mot luftåtak i form av flymaskinar eller helikopter, men i dagens fortolkning og kapasitetar omfattar det eit vidare spekter truslar, som taktisk ballistiske missil, kryssarmissil og umanna luftfarkostar (dronar). Sjå NASAMS for nærare forklaring.
I ein vidare definisjon omfattar òg luftvernsomgrepet fly og luftovervakingssystem (kontroll- og varslingsstasjonar), i tillegg til bakkebasert luftvernartilleri, men då vil begripe «integrert luftforsvar» vera meir dekkande.
Nina Hagen
Nina Hagen er ein tysk songar.
Ho blei fødd som Catharina Hagen i Aust-Berlin. Faren Hans Hagen (Hans Oliva) var manusforfattar og mora Eva-Maria Hagen skodespelar og songar. Faren sin foreldre, begge jødar, var blitt drepne i konsentrasjonsleiren Sachsenhausen.
Foreldra skilde lag då Catharina Hagen var to år gammal, og ho såg faren berre sjeldan i oppveksten. Då ho var elleve gifta mora seg med Wolf Biermann, ein artist med opprørske idear som påverka henne. Som tolvåring blei ho utvist frå den offiselle sosialistiske ungdomsorganisasjonen Freie Deutsche Jugend, og blei i staden med på politiske protestar mot dei austtyske styresmaktene. Frå ho var seksten framførte Hagen musikk med fleire grupper.
Etter at Wolf Biermann blei nekta å koma inn i Aust-Tyskland igjen etter å ha vitja Vest i 1976 blei, flytta også kona og stedottera etter. Hagen vitja London og blei kjend med pønkarar som The Slits og Sex Pistols. Ho grunnla Nina Hagen Band i 1977, og debutalbumet deira frå 1978 fekk merksemd både i Aust-Tyskland og i utlandet. Gruppa hadde ein hardrockstil medan Hagen veksla mellom ein vakker operaaktig songstil og meir gjennomtrengande hyl.
Furene
Furene er eit industri- og forretningsområde i Volda kommune på Sunnmøre. Det ligg om lag 4 km frå Volda sentrum langs Europaveg 39 mot Ørsta, ved rundkøyringa der Riksveg 653 Eiksundsambandet tar av. Frå Furene er det berre eit par km til Ørsta/Volda lufthamn, Hovden, og om lag 6 km til Ørsta sentrum.
Selskap som Bertel O. Steen, Fjord1 Buss Møre, Volda Mineralvatn, Expert, Tess og andre held til i Furene.
Gjertsen Promontory
Gjertsen Promontory er eit lågt, men bratt forberg heilt i enden av ein utstikkar nord for Mount Gjertsen i La Gorce Mountains i Antarktis. Åsen vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960–64, og vart namngjeven av geolog-gruppa frå New Zealand, 1969–70, i samband med Mount Gjertsen.
Fjell i Oppland
Dette er ei liste over dei 25 høgaste fjella i Oppland med ein primærfaktor på minst 50 meter.
Provinsen Bari
Provinsen Bari  (italiensk Provincia di Bari ) er ein tidlegare provins i Italia, erstatta i 2015 av Città metropolitana di Bari ('Metropolbyen Bari'). Hovudstaden var byen Bari. Provinsen hadde eit areal på 3 824 km² og totalt 1 246 222 innbyggjarar i 2012. Han omfatta 41 kommunar.
Største kommunar
Per 31. mai 2005
Brahmaputra
Brahmaputra er ei av dei store elvane i Asia, om lag 2 900 km lang. Ho renn frå den autonome regionen Tibet i Kina, gjennom Arunachal Pradesh og Assam i nordaustre India, og deretter tvers gjennom Bangladesh. Der møter ho Ganga og munnar ut i Bengalbukta som Gangesdeltaet, det største elvedeltaet i verda. Elva er ei mykje brukt transportåre. Dei nedre delane er ei livsviktig vasskjelde for bønder, og er heilage for hinduar. Flaumane i elva kan samstundes vera ofselege og dødelege. Brahmaputra er ei av få store elvar som har ei tidvassbølgje.
Geografi
Brahmaputra har utspring i isbreen Jima Yangzong (Chemayungdung) 5 590 moh. i sørvestre Tibet. Ho renn austover gjennom den sørlege delen av landet, mellom fjellkjedene Himalaya i sør og Nyainqêntanglha i nord. Brahmaputra buktar seg rundt Namjagbarwa før ho skjer gjennom Himalaya i ein elvedal som er rekna som den djupaste i verda.
Brahmaputra renn sør gjennom Arunachal Pradesh og går deretter vestover, på langs gjennom Assam i det som blir kalla Brahmaputradalen. Ho svingar sørover og kryssar grensa til Bangladesh, der ho både deler seg og renn saman med andre store elvar før desse saman dannar det mektige Gangesdeltaet.
Elva har eit nedslagsfelt på 583 000 km². Ho har gjennomsnittleg ei breidde på 10 km som hovudsakleg varierer mellom 3 km og 18 km, sjølv om ho berre er 1 km brei ved Hajo i Assam.
Det finst fleire elveøyar i Brahmaputra, der Majuli i Assam er den største. I deltaet oppstår ein type øy kalla tsjår ved at sandbankar blir bygde opp og forsvinn etter å ha blitt slitne ned av elva. Også landet rundt blir påverka av det stadig skiftande elveløpet.
Historie
Brahmaputra skiftar stadig løp, og rann på 1700-talet søraust gjennom Bangladesh. Eit jordskjelv og ein fælsleg flaum i 1787 førte til dagens retning rett sør i to delar. Den vestre delen tok til å grava ein kanal ved den litle elva Konai-Jenai før dei rann saman som dagens Djamona i 1810. Den austre delen, Gamle Brahmaputra, var eit tidlegare elveløp som ei tid hadde vore uttørka.
Plattenberg
Plattenberg er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i Sveits.
Brahmaputra
Historie
Dei øvre delane av elva var lenge uutforska, og det var først ekspedisjonar i 1884 og 1886 som slo fast at Brahmaputra i Britisk India og Tsangpo i Tibet var den same. På byrjinga av 1900-talet leita ein lenge etter ein veldig foss som skulle høyra til ei elv som mister høgde frå 3000 til 100 moh. utan å finna nokon.
Natur
Elva har svære, fuktige elvesletter (jheel) der det veks høge sivskogar. Vanlege fiskeslag i elva er barramundi (Lates calcarifer, på bengali betki) pabda (Ompok-artar), ruhi (Labeo rohita), knivfisk (Chitala) og mrigal (Cirrhinus cirrhosus).
Nasjonalparken Kaziranga langs elvebreidda er eit viktig verneområde for det sjeldne indiske nashornet og andre dyr, som elefantar, tigrar, leopardar og bøffel.
I Gangesdeltaet ligg mangroveskogen Sundarbans, eit viktig område for plante- og dyreliv der ein mellom anna finn bengaltiger.