cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lindøya
Lindøya naturreservat
Lindøya naturreservat (VV00001854) omfattar eit område på 91 da i den nordaustre delen av øya, og er avgrensa av bygg, sjø, parkområde og ein bratt kant i sør. Arealet er dominert av ein svært variert bestand med kalkfuruskog som har innslag av mellom anna urter, berberis, einer, geitved, linjekonvall, knollmjødurt, maureartar, hjorterot og den sjeldne svalerota. Dei sentrale delane av skogen er mindre næringsrik og vert dominert av grasartar og moser.
Féakes
Féakes (gresk Φαίακες) er ein tidlegare kommune nordaust på øya Kérkyra i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Féakes vart innlemma i kommunen Kérkyra i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane.
Blackadder
Blackadder, kalla Sorte Orm på bokmål, er ein britisk komiserie produsert av BBC. Serien har fått namnet etter hovudpersonen spelt av den britiske skodespelaren Rowan Atkinson.
Loire
Etymologi
Namnet «Loire» kjem frå det latinske ordet Liger, som igjen er ein transkripsjon av det galliske (keltisk) namnet på elva. Det galliske namnet på elva kjem av det galliske ordet liga, som tyder «silt, sediment, slam», og som har gjeve det franske ordet lie (botnfall i vin). Liga kjem av den urindoeuropeiske rota *legh-, som tyder «å liggje» (som òg er opphavet til dette norske ordet).
I fransk er adjektivet som kjem frå elva ligérien, som i le climat ligérien («klimaet i Loiredalen»), som vert rekna som det mest behagelege i Nord-Frankrike med varmare vintrar og ikkje alt for heite somrar.
Geografi
Elva har sitt utspring i dei nordaustlege delane av Cevennane, og renn hovudsakleg nordover gjennom Roanne og Nevers til Orléans, og frå der vestover gjennom Tours til Biscayabukta og Atlanterhavet ved Nantes. Elva har stundom ført til alvorlege flaumar, mellom anna i 1856, 1866 og 1910.
I motsetnad til mange andre elvar i Vest-Europa er det svært få demningar og sluser i Loire (Villeres-demninga som vart bygd i 1985 eit par kilometer sør for Roanne, har spelt ei nøkkelrolle i å hindre flaum). På grunn av dette er Loire ei svært populær elv for båtturar, der ho renn gjennom dei frodige landbruksområda, og forbi kalksteinsklipper og eventyraktige slott.
Brione i Verzasca
Brione (Verzasca) er ein kommune i distriktet Locarno i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 756 meter over havet.
Kommunen ligg i den øvre Verzascadalen.
NM i friidrett 2018
Noregsmeisterskapen i friidrett 2018, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Byrkjelo stadion i Gloppen kommune dagane 17. til 19. august med Breimsbygda Idrettslag som arrangør. Det var fjerde gongen noregsmeisterskapen fann stad på Byrkjelo.
Kongepokalane vart tildelt spjutkastaren Sigrid Borge og sprintaren Karsten Warholm for vinnartida i 400 meter hekk.
100 m
<br style="clear:both;" />
200 m
<br style="clear:both;" />
400 m
<br style="clear:both;" />
800 m
<br style="clear:both;" />
1500 m
<br style="clear:both;" />
5 000 m
<br style="clear:both;" />
10 000 m
<br style="clear:both;" />
110 meter hekk
<br style="clear:both;" />
400 m hekk
<br style="clear:both;" />
3 000 m hinder
<br style="clear:both;" />
Høgdehopp
<br style="clear:both;" />
Stavhopp
<br style="clear:both;" />
Lengdehopp
<br style="clear:both;" />
Tresteghopp
<br style="clear:both;" />
Kulestøyt
<br style="clear:both;" />
Diskoskast
<br style="clear:both;" />
Sleggjekast
<br style="clear:both;" />
Spjutkast
<br style="clear:both;" />
100 meter hekk
<br style="clear:both;" />
Erdre
Erdre er ei elv vest i Frankrike og ei av sideelvane til Loire frå høgre. Ho har sitt utspring i departementet Maine-et-Loire nær La Pouëze. Ho renn òg gjennom departementet Loire-Atlantique. Elva munnar ut i Loire ved byen Nantes. Andre byar Erdre renn gjennom er Candé, Riaillé, Nort-sur-Erdre og Sucé-sur-Erdre.
Erdre er uvanleg på den måten at ho er breiare lenger oppe i elva enn i den nedre delen. På det lågaste punktet, der ho møter Loire i Nantes, er den tidlegare leia hennar no hovudveg og forretningsstrøket Cours des Cinquante Otages. Erdre møter no Loire via ein undergrunnskanal under Rue Henri IV, og dei renn i hop nær hovudjernbanestasjonen.
Om lag 15 km opp i elva, ved Plaine de Mazeroles, nær Sucé sur Erdre, har Erdre gått frå å vere nokre få hundre meter brei til nesten ein kilometer. Vidt sumpterreng gjer elva enno breiare. Ovanfor her går Nantes-Brest-kanalen vestover ved landsbyen Nort sur Erdre.
Skaland
Bergverket Skaland Grafittverk er ei hjørnesteinsverksemd i kommunen. Bygda har daglegvarebutikk, bergverksmuseum og barne- og ungdomsskule, og Berg kyrkje ligg her.
Kentaro Uramoto
Kentaro Uramoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Helleristingsområdet i Tanum
Helleristingsområdet i Tanum (svensk: Hällristningsområdet i Tanum) er eit område i Tanums kommun i Bohuslän i Sverige med fleire bergflater (svensk: berghällar) dekte av store mengder helleristingar frå bronsealderen. Kring den største av dei, Vitlyckehällen, er det bygd opp eit helleristingsmuseum, Vitlycke museum.
Ein har funne nærare 300 innhogne figurar og kring 170 skålgroper (små, gryteforma fordjupningar hogd inn i berget). Mellom dei mest vidgjetne framstillingane er det såkalla «brudparet» (brureparet). Ved Litsleby finst det ei helleristing ein kring 2,3 meter lang mann væpa med spyd, «spjutguden». Ved Aspberget finst det ei framstilling av pløying, i tillegg til oksar og skip. Helleristningsfelta ved Fossum ligg noko frå dei andre. Kanhende er desse laga av berre ein person, då dei har nokolunde sams kunstnarleg stil.
Helleristingsområdet er teke med på UNESCO si liste over verdsarv med den grunngjevinga at det gjev «eit vitnesbyrd om livet under europeisk bronsealder».
I nyare tid har helleristingane vorte måla for å gjera dei tydelegare. Det er ikkje kjend om dei var måla frå starten av.
Den planlagde motorvegen E6 går gjennom området. Svenska Vägverket vil ikkje leggje vegen utanom området, då ein omveg ville ta vekk vinsten i reisetid. I staden vil ein freiste minske skadeverknadene av vegbygginga på anna vis.
Lilla
Lilla er ein farge som inngår i fargespekteret. I vitskaplege samanhenger vert ordet fiolett bruka om lys med ei viss bølgelengd, medan lilla vert bruka om om alle blandingar mellom raude og blå bølgelengder. Den fiolette delen av spekteret er frå 380 til 430 nanometer, og er dermed det mest kortbølga lyset menneskeauga kan oppfatte. Lys med bølgelengder kortare enn 380 nm er usynleg og vert kalla ultrafiolett stråling. I regnbogen er fiolett det inste av fargebanda.
Fargelære
Ved subtraktiv fargeblanding, som for eksempel når ein blandar måling, får ein lilla farge ved å blande raudt og blått.
Fiolett utgjer ei utfordring for TV- og PC-skjermar som brukar RGB-systemet for fargegjengiving, sidan skjermen ikkje vutståler lys med så kort bølgelengd (den kortaste er blå). Alle førekomstar av fiolett må derfor byttast ut med lilla.
Symbolikk
I liturgisk samanheng vert fiolett bruka i samband med sorg og bot.
Nakholmen
Nakholmen (uttala og stundom skrive Nakkholmen) er ei øy i hamnebassenget i Oslo. På øya ligg det små hytter tett i tett, som på Lindøya og Bleikøya.
Plassering og Nakholmen i dag
Nakholmen er 137 mål stor og ganske flat. Nordvest for Nakholmen ligg skipsleia, Dyna fyr og Bygdøy. I aust er Lindøya næraste nabo.
I dag ligg 182 hytter tett i tett på holmen. Hyttestorleiken er regulert med strenge reglar. Tilkomst skjer med ferje frå Vippetangen som legg til på nordspissen eller med eigen båt. Øya er eigd av staten og vert forvalta av Statsbygg. Det er ikkje lov å vera fastbuande.
Det er sett fram forskjellige forklaringar på opphavet til namnet. Leif Gjerland meiner det mest truleg viser til den nakne holmen, sidan ein frå sjøen for det meste såg svaberg og stein inntil hyttebuarane planta til frå 1920-talet. Oslo Byleksikon fortel at namnet kjem av ’nakki’, norrønt for høgd.
Historie
Nakholmen var klostergods fram til kongen overtok kyrkja og klostergodsa etter reformasjonen. I 1716 brukte kong Karl XII Nakholmen som skjul i åtaket sitt på Akershus festning. Svenske soldatar som fall i åtaket skal vere gravlagt på øya. I 1809 vart det bygd ein stokkekonstruksjon med mast på høgda sørvest på øya. Dette var ein av ei rekke med optiske telegrafar som skulle varsle om framande skip under Napoleonskrigane.
Frå 1823 festa staten bort Nakholmen for ti år om gongen. Frå 1843 bygde bakermester Hans Fridtz ein gard der velhuset ligg i dag og brukte den gode jorda der fotballbanen i dag ligg. Frå 1850-åra kom eit gartneri i drift. I 1865 vart det bygd eit to etasjar høgt tømmerhus sør på øya, og dette er framleis det einaste huset som har rett til å ha gjerde. Frå svaberga på vestsida av øya vart det i 1874 teke ut mykje stein til bygginga av Dyna fyr. Fyrlykta ut mot skipsleia vart sett opp i 1898.
Aarseths Skibsbyggeri heldt til på den nordlege pynten frå 1918 til 1952. I dag er det få spor etter båtbyggeriet. Det gjekk ei 18 fots snekke i ferjetrafikk frå 1918. Frå 1923 tillet Landbruksdepartementet på vegne av staten som eigar av holmen at det vart bygd små hytter på Nakholmen. Frå 1912 til 1980-talet disponerte Christiania Roklubb odden i sørvest. Først på 1950-talet kom straum og tilknyting til det kommunale vassnettet.
På 2000-talet melder avisene jamleg om hytteeigarar som får pålegg om å rive tilbygg. I 2006 meldte Aftenposten (17. november) at ei hytte på 27 kvadratmeter på Nakholmen var seld for 2,8 millionar kroner, og at dette så langt var rekord for dei tre hytteøyane i hamnebassenget.
I 2007 var det ein feide mellom Oslo kommune og staten som eigar om kven som skal betale for drifta av toalett for publikum som staten set opp det året.
Nakholmen naturminne
Nakholmen naturminne (VV00000790) vart freda 15. januar 1988 og omfattar et 25 dekar stort område langs strandkanten med fossile bergartar.
Elva Maine
Maine er ei elv i departementet Maine-et-Loire i Frankrike, og ei av sideelvane til Loire. Elva er berre 12 km lang, og oppstår der elvane Mayenne og Sarthe renn i hop nord for Angers. Ho renn gjennom denne byen og munnar ut i Loire sørvest for Angers.
Brøstadbotn
Brøstadbotn er ei bygd og administrasjonssenteret i Dyrøy kommune i Troms og Finnmark fylke. Staden ligg på fastlandet ved Dyrøysundet, innom Dyrøya.
Brøstadbotn har mellom anna bank og daglegvarebutikkar. I Brøstadbotn ligg òg Brøstad kyrkje frå 1937, Elvetun skole og Dyrøyhallen.
Kohukohu
Kohukohu er ein historisk busetnad ved Hokianga Harbour i regionen Northland på Nordøya på New Zealand. Han var ein av dei første europeiske busetnadane på New Zealand. Innbyggjartalet ved folketeljinga i 2006 var 186, ein nedgang frå 222 ved teljinga i 1996.
Kohukohu ligg på nordsida av hamna, der ho deler seg i to elver, Mangamuka som forgreinar seg innover i landet mot nordaust, og Waihou som går mot aust forbi Mangungu, Horeke og Rangiahua.
Der hamna deler seg, er det ei lita øy kalla Motiti. Øya vart måla av Augustus Earle, den første europeiske kunstnaren som kom til området. Han budde fleire månadar på New Zealand, og vitja Hokianga i 1827.
Tidleg historie
Etter overleveringar frå iwien Te Tai Tokerau, vitja Kupe området kring år 925, før han drog attende til Hawaiiki. Han vart sinna over at maten han fekk ikkje var nok koka i ein hangi (jordomn), og han forbanna dei som var ansvarlege for det ved å bruka ordet «kohu». Slik skal namnet Kohukohu ha oppstått.
I 1819 kom den første europearen ein veit om til Hokianga Harbour, og i 1830-åra var Kohukohu hjarta i tømmerindustrien på New Zealand.
Kohukohu var ein viktig trelastby i nesten 100 år, og det største handelssenteret nord for hamna. I 1900 hadde busetnaden eit innbyggjartal på over 1 000.
Laponia
Laponia er av UNESCO teke med på lista over verdsarv.
Blackadder
Serien vart laga av Rowan Atkinson og Richard Curtis. Dei bestemde seg for å gjere ein komiserie i eit historisk miljø, og at han skulle kunne samanliknast med Fawlty Towers. Pilotserien frå 1983 på seks episodar vart ikkje særskilt godt modteken og var svært dyr å produsere. For at ein oppfølgjar skulle gjerast mogleg, måtte ein gjere noko med formatet. Sorte Orm endra seg frå ein ynkeleg snik til ein smart og listig mann. Ein fjerna alle utandørsscener, reduserte talet på statistar og satsa mykje på sjølve humoren. Oppfølgjaren Blackadder II frå 1986 vart ein stor suksess.
Serien
Sorte Orm har gått i fire sesongar med seks 30 minuttars episodar kvar.
Kortfilmar
I tillegg til serien er det spelt inn nokre frittståande kortfilmar:
Erik Gjems-Onstad
Erik-Ørn Gjems-Onstad var ein norsk politikar, høgsterettsadvokat og innvandringsmotstandar.
Liv og virke
Erik Gjems-Onstad vart fødd i Oslo. Under andre verdskrigen deltok han i motstandarbeid, og vart høgt dekorert. Han deltok i Kompani Linge og stod bak Milorg i Trøndelag.
Gjems-Onstad vart vald inn på Stortinget for Anders Langes Parti (ALP) frå Akershus i 1973, som dåverande «nestkommanderende» for partiformannen Anders Lange. Han vart ekskludert frå partiet i 1976 då han anbefalte veljarane å stemme på Høgre ved stortingsvalet 1977, fordi ALP uansett ville få for lita oppslutning.
Sidan vart Gjems-Onstad kjend som forsvarsadvokat for fleire kjende norske høgreradikale og høgreekstreme personar. Han fremma ei rekkje klagemål på vegner av personar med tilknyting til det ny-nazistiske miljøet i Noreg. I ei årrekkje var han aktiv med debattartiklar i fleire aviser og tidsskrift. Han gav ut fleire bøker og publikasjonar, mellom anna bladet Nytt og kommentarer som starta opp i 1984.
Den tidlegare høgsterettsadvokaten var medlem av både Folkebevegelsen mot innvandring (FMI) og Pensjonistpartiet (PP), og sjølv såg han inga motsetning mellom FMI og PP. Ved kommunevalet i 2007 var han listetopp for Pensjonistpartiet i Asker.
I august 2007 uttalte han at «Norge er nordmenns fedreland» under ein valdebatt send i radioprogrammet NRK Østlandssendingen. Han fortsette med «Nordmenn er en nasjon innen den hvite rase. Mange tør ikke si det, men det er realiteten». I innslaget framstilte han Pensjonistpartiet som det mest innvandringskritiske partiet i landet. Pensjonistpartiet sin leiar truga straks med eksklusjon.
Anna
Gjems-Onstad spelte seg sjølv i filmen Det grodde fram frå 1947. Gjems-Onstad vart i 1939 noregsmeister på sykkel for junior. I 1967 tok han initiativet til sykkelrittet Den store styrkeprøven mellom Trondheim og Oslo der han sjølv deltok over eitt dusin gonger.
Gassplattform
Ei gassplattform er ei plattform med utstyr for å utvinna hovudsakleg naturgass frå gassfelt offshore.
Barndomsminne frå Nordland
«Barndomsminne (Frå Nordland)», med førstelina «Aa eg veit meg eit Land», er ein song skriven av Elias Blix. Diktet vart fyrste gongen publisert usignert i avisa Den 17de Mai 13. august 1896 og publisert i bokform for første gong i Elias Blix si Salmar og Songar i 1900.
Originalversjonen har åtte vers. Han er sidan trykt i mange songbøker, mellom anna i Mads Bergs Skulesongbok. Der er tonen ein norsk folketone som høver med versemålet slik songen opphavleg er skriven. Meir kjend er tonen som vart skriven av Adolf Thomsen i 1901, med dei kjende repetisjonane i omkvedet. Med denne tonen vert første verset av songen som er kalla «Nord-Noregs nasjonalsong» sungen før alle heimekampane til Fotballklubben Bodø/Glimt.
Killingen
Killingen er ei øy i Lysakerfjorden vest for Bygdøy i Oslo, der Bestumkilen går inn frå Lysakerfjorden.
Øya og historia
På austsida av Killingen, mot sundet mot Bygdøy, ligg Sjøsenteret marina med båthamn for om lag 400 båtar og vinteropplag. Sørvest på øya ligg Sydenden Slipp med vinteropplag for båtar. Herbern Båtbyggeri, som låg mot sundet, laga seglbåtar av typen Killing, konstruert av Sigurd Herbern på 1940-talet. Frå 2006 har det pågått ein konflikt mellom eigar av båthama på Killingen og staten i samband med opprustning av Bygdøy Sjøbad på landsida, om mellom anna flytting og bruk av flytebrua. I april 2007 varsla Riksantikvaren at øya vil verte foreslått freda som del av fredinga av H.M. Kongens eigedommar på og ved Bygdøy.
I 1923 stod det eit slag mellom politi og spritsmuglarar på Killingen.
Øya var for fleire hundre år sidan to øyar, Nordre og Søndre Killingen. Sør i sundet mellom Killingen og Bygdøy ligg Kaffeskjær, som etter tradisjonen har fått namnet fordi fiskarar pleide å koke kaffi her og som er ein viktig hekkested for fiskemåse, og Kakaoskjær.
Killingen naturminne
Killingen naturminne (VV00000789) vart freda 15. januar 1988 og omfattar eit 3 dekar stort område nordvest på øya med fossile bergartar.
Anarkafeminisme
Anarkafeminismen er ein politisk filosofi som kombinerer anarkisme og feminisme. Sjølv om kampen mot staten og andre former for autoritetar stod sterkt hos tidlegare feminister av 1900-talet, var det dei nyare feministgruppene frå 1960-åra som bygde på ein anarkistisk praksis.
Anarkafeministar peikar på at autoritative vegar og verdiar, slik som dominans, utbytting, aggresjon, konkurranse osv., er høgt verdsett i hierarkiske samfunn, og er tradisjonelt sett på som «maskuline». I kontrast til dette er anti-autoritære verdiar, som kooperasjonar, deling, medkjensle, sensitivitet, varme osv., sett på som «feminine» verdiar og er dermed mindre verdsette. Feminine vitskapskvinner har følgt dette fenomenet tilbake til framveksten av patriarkalske samfunn under den tidlege bronsealderen, og sigeren deira over det kooperativt oppbygde samfunnet kor «feminine» verdiar var rådande og respekterte. Etter sigeren over desse samfunna blei slike verdiar sett på som «dårlege», særleg for menn, sidan menn var ansvarlege for dominering og utbytting. Derfor har anarkafeministar referert til skipinga av eit ikkje-autoritært anarkistisk samfunn bygd på kooperasjon, deling, gjensidig hjelp osv. som feminisering av samfunnet. Anarkafeministane meiner at det ikkje er mogeleg å «feminisere» samfunnet utan sjølvstyring og desentralisering. Dette fordi dei patriarkalske verdiane dei ønskjer å styrte er innebygd i hierarki.
Som alle andre anarkistar meiner anarkafeministar at personleg frigjering er nøkkelen til likskap og fridom. Emma Goldman skreiv: «- Utvikling hennar, fridomen og sjølvstendet hennar må komme frå og gjennom henne sjølv. Først gjennom å hevde seg sjølv som eit individ, og ikkje eit sexobjekt. Så ved å nekte andre retten over kroppen hennar; nekte å bere barn om ho ikkje ønskjer det sjølv, nekte å vere ein tenar av Gud, staten, samfunnet, ektemannen, familien osv., ved å gjere livet lettare, men djupare og rikare. Ved å forsøke å lære meininga med livet i all kompleksitet, ved å fri seg frå frykta for samfunnet sine meiningar og samfunnet sine fordømmingar.»
Anarkafeministar freistar å passe på at feminismen ikkje blir influert og dominert av autoritære ideologiar, enten frå venstre eller høyre. Dei rår til direkte aksjon og sjølvhjelp framfor reformistiske kampanjar som den «offisielle» feministrørsla favoriserer når ho lagar hierarkiske og sentraliserte organisasjonar.
Anarkafeministar går også imot den «offisielle» feministrørsla i synet på kjønnskvotering. Dei meiner at det å få fleire kvinnelege leiarar, politikarar og soldatar ikkje er eit skritt i rett retning. Leiareigenskapane ei kvinne treng å lære seg for å leie kapitalistiske selskap er teknikar for å kontrollere og utnytte arbeidskraft, medan «feminisering» av samfunnet betyr å avskaffe leiarar og kapitalistisk lønsslaveri. «- Vi ønskjer ikkje å byte eit maskulint hierarki med eit feminint hierarki.»
Historie
Anarkisme og feminisme har alltid vore nært relaterte. Mange framståande feministar har også vore anarkistar, inkludert pioneren Mary Wollstonecraft, Louise Michel, Voltairine de Cleyre og sjølvsagt Emma Goldman. Freedom, verdas eldste anarkistavis, blei grunnlagt av Charlotte Wilson i 1886. I tillegg, alle dei store anarkistiske tenkarane, bortsett frå Proudhon, stødde jamstellingskampen. Frie kvinner rørsla i Spania under den spanske revolusjonen er eit klassisk eksempel på kvinnelege anarkistar som organiserer seg sjølv for å forsvare fridomen sin og å byggje eit samfunn tufta på like rettar mellom kjønna. Marilyn French meinte at den første lagdelinga i samfunnet kom då menn starta med å herske over kvinner, slik at kvinnene blei ein lågare sosial klasse.
Per Kviberg
Per Olav Kviberg var ein norsk skulemann, motstandsmann og politikar for AP, NSA og NKP.
Kviberg var fødd i Borge i Østfold. Han kom flyttande til Oslo fire år gammal. Materielt sett vaks han opp i fattige kår. Ungane i familien fekk likevel utdanning. To av systrene hans vart lærarar (den eine, Marie Kviberg, var med på skipinga av Bondeungdomslaget i Oslo), og han sjølv vart uteksaminert i 1902.
Som lærer arbeidde Kviberg ved ei rekkje skolar i det dåverande Kristiania. I 1909 byrja han ved Den socialdemokratiske Aftenskole, der han to år etter vart styrar. Han var ei drivkraft ved denne skulen heilt til han i 1920 byrja som overlærer ved Lilleborg skole på Oslo austkant.
I 1908 melde han seg inn i Arbeidarpartiet, og vart AP-representant i bystyret året etter. Ved splittinga i AP i 1921 følgde Kviberg utbryterne i Noregs Socialdemokratiske Arbeidarparti, og sat som NSA-representant til partia vart samla att i 1927. Dei ti første åra i bystyret sat Kviberg òg i formannskapet.
1231 Auricula
1231 Auricula er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. oktober 1931 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Per Kviberg
Under krigen vart lokala på Kvibergs skule rekvirert av tyskarane til kaserne, medan Kviberg sjølv slutta seg til motstandskampen til kommunistane. Sonen hans, Kjell Kviberg, vart i løpet av krigen sentral, både i den illegale pressa og i NKP. Dei første åra nytta han og kameraten Hans Luihn loftslokala på skulen til faren til å setja opp eit løynleg trykkeri. Der produserte dei den illegale avisa Avantgarden. Per Kviberg sjølv vart til slutt arrestert, og satt dei siste månadene av krigen på Grini.
Etter krigen representerte Kviberg Noregs Kommunistiske parti i bystyret i åra 1945 til 1951.
Kviberg var ein engasjert skulemann og skulepolitikar. Han gjorde seg tidleg til talsmann for det synet at «alle barn fra fattig og rik maa samles i en eneste barneskole, hvor deres forskjellige evner og anlæg kan faa utfolde sig» og at alt skulemateriell måtte vera gratis.
Per Kviberg døydd i Oslo. I 1976 vart ei gate på Torshov oppkalla etter den tidlegare overlæraren i strøket som Per Kvibergs gate.
Kavringen
Kavringen er eit lite kvalforma skjer (holme) i Oslofjorden, nordvest av Hovedøya og i Oslo kommune. Skjeret og grundtområdet rundt (16 dekar) vart vernet som naturreservat den 15. desember 1978. Formålet med fredinga er å bevare livsmiljøet for plante- og dyrelivet særleg ut i frå omsynet til sjøfuglane og hekkeplassane deira. Frå 15. april til 15. juli er det ferdselsforbod på holmen.
Kantonen Genève
Språk og samfunn
Heile 39,7% av innbyggarane i kantonen er utanlandske statsborgarar i 2011. Borgarar av 180 statar bur i denne mest internasjonale av alle kantonar i Sveits. Tre fjerdedelar av utlendingane kjem frå land i Sør-Europa. Både talemålet og skriftspråket i kantonen er fransk. Eit fleirtal av innbyggarane er romersk-katolske, noko som kjem av stor innvandring frå fjellregionane i Sveits og frå Italia i det siste hundreåret. Historisk var protestantismen den dominerande religionsforma i kantonen. Sidan tidleg 1900-tal har kyrkjelivet i Genève vore sterkast påverka av fransk kristenliv.
Kommunar
Kantonen Genève består av 45 kommunar. Den største kommunen i kantonen er byen Genève. Elleve andre kommunar har over 10 000 innbyggarar, dei er Carouge, Chêne-Bougeries, Lancy, Le Grand-Saconnex, Meyrin, Onex, Plan-les-Ouates, Thônex, Vernier, Versoix og Veyrier.
Historie
Byen Genève er frå romartida. På 400-talet vart byen hovudstad i Burgund. Etter det burgundiske riket braut saman, vart Genève i 1032 ein del av det tysk-romerske riket og kom i 1156 under fyrstebiskopen av Genève. Etter den protestantiske reformasjonen fekk byen riksfridom og vart frå 1533 rekna som ein sjølvstendig byrepublikk. Genève var i tida 1526-36 med i det sveitsiske eidsforbundet, der det kom med att i 1584.
Inspirert av den franske revolusjonen gjorde mellomstanden opprør i 1793, året etter vart ein demokratisk konstitusjon innført. Frankrike annekterte byrepublikken i 1798 og og la elles til landområda i kring byen, då det danna departementet Léman. Etter Napoleon var overvunnen, fekk republikken Genève sjølvstende. Året deretter, 1815, vart byen sveitsisk og hovudstad i den nydanna kantonen med same namnet.
Elektrostatikk
Elektrostatikk er læra om statisk elektrisitet, det vil sei elektrisitet i ro. Det motsette er elektrodynamikk, som er læra om ladningar i rørsle og elektriske felt som forandrar seg.
Elektrostatiske fenomen var kjent alt i antikken. Mellom anna påviste Thales frå Milet (kring 600 fvt.) at rav (som på gresk heiter elektron) etter gniding kunne trekke til seg lette lekamar. Grunnlaget for elektrostatikk er Coulomblova frå 1785, som i matematisk form gjev eit uttrykk for kraftverknaden mellom to elektriske ladningar, og formelt er heilt analog til gravitasjonslova til Newton. På grunnlag av denne utvikla George Green (1793–1841) og Carl Friedrich Gauss (1777–1855) den matematiske teorien for elektrostatikk, som i hovudsak er teorien om det elektriske potensialet.
Apostrofe
Apostrofe er eit verkemiddel innan dikting og retorikk som vert nytta om henvendingar til ein fråverande eller daud person som om vedkomande var til stades, eller om noko abstrakt som om det var levande.
Tomoya Kanamori
Tomoya Kanamori er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Oita Trinita, Okinawa Kariyushi FC og Ehime FC.
Årstein
Årstein er ei bygd og administrasjonssenteret i Gratangen kommune i Troms og Finnmark. Bygda ligg på nordsida av Gratangsfjorden, der han er på det smalaste ved sundet Straumen. Riksveg 825 kryssar fjorden på den 396 m. lange Årsteinbrua frå Årstein til Stømsnes på sørsida av fjorden.
Gratangen kyrkje ligg på Årstein.
Even Hanssen
Even Hanssen var ein norsk fut frå Asker, som møtte på 1833-stortinget. Han var far til Johan Hanssen.
Even Hanssen var son til ein gardbrukar i Haslum sokn. Sjølv vart han cand.jur. i 1813. Han var fullmektig i Marinedepartementet frå 1818 til han i 1826 vart tilsett fut i Sunnfjord og Nordfjord.
Ved valtinget 1829 i Nordre Bergenhus vart han vald til 1. varamann til Stortinget 1830, vart ikkje innkalla. Ved det neste stortingsvalet vart han kåra til 1. representant frå Nordre Bergenhus amt, på tinget var sekretær i Gasje-, pensjons-, budsjett- og skattevesen-komiteen.
Frå 1833 til han døydde på sin eigen gard, Freberg i Furnes herad, var Hanssen fut i Hedmarken.
Taichi Hasegawa (1982)
Taichi Hasegawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Frankfurt an der Oder
Frankfurt an der Oder er ein by i Tyskland og i delstaten Brandenburg ved elva Oder på grensa mellom Tyskland og Polen, like ovanfor byen Słubice, som var ein del av Frankfurt fram til 1945. Mot slutten av 1980-åra hadde byen meir enn 87 000 innbyggjarar, men folketalet hadde falle til 70 000 i 2002 og var 60 000 i 2011.
Det offisielle namnet Frankfurt (Oder) og det eldre og no uformelle Frankfurt an der Oder vert brukt for å skilje han frå den større byen Frankfurt am Main.
Historie
Byen fekk byrettar i 1253 ved den frie vadestaden (frank furt tyder 'fri vadestad på' tysk) kjend som Brandendamm, sjølv om busetnaden sannsynlegvis er mykje eldre. Dei første innbyggjarane haldt til på vestsida av Oder, etter kvart strekte byen seg over til austsida (i dag Słubice). Seint i mellomalderen dominerte Frankfurt handelen på elva mellom Wrocław (Breslau) og Szczecin (Stettin). I 1430 vart Frankfurt medlem av Hansaen, men berre for ei kort stund.
Intense kampar oppstod i byen i 1945 då den tyske krigsmakta prøvde å stoppe Den raude armeen si framrykking mot Berlin. Etter verdskrigen vart det avgjort at grensa mellom Tyskland og Polen skulle gå langs Oder, dette delte byen i to. Austsida vart då den polske byen Słubice.
Brione sopra Minusio
Brione sopra Minusio er ein kommune i distriktet Locarno i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 486 meter over havet.
Kommunen ligg om lag 4 km nordaust for Locarno.
Elektrostatisk felt
Eit elektrostatisk felt er eit elektrisk felt som ikkje endrar seg over tid og som er oppstått av elektriske ladningar som er i ro.
Det elektriske feltet i eit punkt E(r) er lik den negative gradienten til det elektriske potensialet Φ(r), eit skalarfelt ved same punktet:
der ∇ er gradienten. Elektrisk potensial Φ er definert av elektrisk potensial energi U per eining positiv ladning:
og den elektriske krafta er negativ på den potensielle energigradienten:
Strofe
Strofe vert i lyrikken brukt om ei samling av vers som vert knytt ilag. Ofte grupperar strofene seg i like eller tilnærma like mønster gjennom heile diktet. Om strofene vert gruppert systematisk og regelmessig slik, kallar vi diktet strofisk. Strofe vert også nytta nokså fritt om avsnitt eller om enkelte delar av dikt som er tilnærma like seg i mellom.
Døme på strofer:
Utsnittet av dette diktet består av 3 strofer, og kvar av desse består så av 4 vers.
Modelljarnbane
Ein modelljarnbane er ein modellbygd miniatyrutgåve av ein jarnbane. Eit fastmontert modell vert kalla modelljarnbaneanlegg, eller berre MJ-anlegg. Nokre modellbyggjarar byggjer sine anlegg etter førebilete på verklege jarnbaner og prøver å få modellen så lik som mogeleg. Andre byggjer etter fri fantasi.
Skalaer
Modelljernbaner kan byggjast i ei rekke forskjellige skalaer, der den største er nesten ti gongar så stor som den minste. Den mest vanlege skalaen er H0 (utt. Hå null) som har eit størrelsesforhold på 1:87.
Ein har andre skalaer og, men desse er dei mest kjende. I tillegg til desse finn ein blant anna ei rekkje større skalaer slik som til dømes 1:8 og 1:11. Desse er så store at folk kan sitte oppå toga medan ein køyrer. Slike tog er sjølvsagt plasskrevjande og dyre, spesielt om ein ikkje vil byggje dei sjølv. Ein jernbane i ei slik skala er difor helst for dei med stor lommebok og enda større hage.
Samuel Inkoom
Samuel Inkoom er ein ghanesisk fotballspelar som har spela i forsvar for Basel i den sveitsiske fotballigaen, og for det ghanesiske landslaget. Han vart seriemeister med Basel i 2010. Han debuterte for Ghana sitt A-landslag 20. november 2008 mot Tunisia.
1232 Cortusa
1232 Cortusa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. oktober 1931 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Erikson Noguchipinto
Han spela for klubbane Oita Trinita, Sagan Tosu, Kashiwa Reysol, Avispa Fukuoka og AC Nagano Parceiro.
Lux
Lux er ei avleidd SI-eining for lysfluks per areal (lumen/m²). Symbolet for lux er lx.
Skilnaden mellom lux og lumen er at lux også tek omsym til området lyset vert spreidd over. 1000 lumen konsentrert på ei flate på 1 m2 lyser opp flata med ei lysmengd på 1000 lux. Dersom den same styrken lumen lyste opp eit område på 10 m², ville lysmengda berre vore 100 lux.
Nox, med symbolet nx, er lik 10–3 lux = 1 mlx. Eininga vert nytta om svak belysning (nattlys) i det området der stavane på netthinna i auget trer i verksemd.
Elektrostatisk opplading
Elektrostatisk opplading eller elektrisering av ein lekam kan gå føre seg ved gneiste- eller koronautlading frå omgjevnadane, ved leiande kontakt med ein ladd lekam eller ved ladningsutveksling ved berøring med eit anna leiande eller isolerande stoff.
Brissago
Kommunen ligg ved breidda av Lago Maggiore.
Øvre Krohnåsen
Øvre Krohnåsen er ei gate i Fana i Bergen som strekkjer seg oppover bustadområdet Krohnåsen mellom Apeltun og Rådal. Vegen er ein avstikkar frå Krohnåsvegen og er om lag 700 meter lang.
Leandro Rodrigues
Han spela for klubben Oita Trinita.
Goeree-Overflakkee
Frå vest til aust består øya av kommunane Goedereede, Dirksland, Middelharnis og Oostflakkee.
Trass i at øya høyrer til provinsen Zuid-Holland, er omgjevnadene og dialekten nærare knytt til Zeeland enn Holland.
Lemmy
Ian Fraser «Lemmy» Kilmister var ein engelsk musikar, songar og låtskrivar. Han var mest kjend som vokalist, bassist, låtskrivar og frontmann i rockebandet Motörhead, og som medlem i Hawkwind.
Partifinansiering
Partifinansieringa i Noreg er eit komplisert system, delt opp i fleire ulike ordningar. Størstedelen av pengane blir løyvd over statsbudsjettet, men i tillegg kjem det ulike kommunale og fylkeskommunale ordningar. I 2006 blei det løyvd over 280 millionar kroner til dei politiske partia i Noreg. Attåt den offentlege støtta, får partia i ulik grad pengestøtte frå organisasjonar, firma og privatpersonar.
Sentral stemmestøtte
Den delen av partistøtten som blir løyvd over statsbudsjettet blir kalla sentral stemmestøtte. Denne støtten går til sentralorganisasjonane, fylkesorganisasjonane og kommuneorganisasjonane til dei politiske partia, og er i hovudsak knytt opp mot stemmetal i sist val. Med endringa av partilova i 2005 er 1/10 av støtta innretta som eit grunnbeløp (grunnstøtte), medan 9/10 av støtta er avhengig av det konkrete valresultatet (stemmestøtte).
Statleg tilskot til den sentrale partiorganisasjonane (partilova § 11)
Etter partilova § 11 kan alle registrerte politiske parti søkje om stemmestøtte. Denne støtta blir fastsett med eit kronebeløp per stemme oppnådd ved sist stortingsval. I tillegg kan alle parti som har fått meir enn 2,5 prosent av stemmene eller fått minst ein representant inn på stortinget, få grunnstøtte.
For 2006 blir det utbetalt om lag 65 kroner for kvar stemme oppnådd i stortingsvalet (stemmestøtte). I tillegg får dei sju partia som oppfyller kravet til grunnstøtte, om lag 2,7 millonar kroner kvar.
Det er Fornyings- og administrasjonsdepartementet som administrerer denne ordninga.
Statleg tilskot til fylkespartia (partilova § 12)
For 2006 blir det utbetalt 26,11 kroner per stemme i stemmestøtte etter kor mange stemmer partiet fekk i sist fylkestingsval. I tillegg får partia som oppfyller krava til dette, 37 120 kroner i grunnstøtte.
Denne ordninga blir administrert av Fylkesmannen i kvart enkelt fylke.
Statleg tilskot til kommunepartia (partilova § 13)
Etter partilova § 13 kan alle registrerte politiske parti søkje om stemmestøtte. For støtta til kommuneparti gjeld dei same reglane som for støtte til fylkesparti.
For 2006 blir det utbetalt 12,37 kroner for kvar stemme oppnådd i sist kommuneval. I tillegg får partia som oppfyller krava til dette, grunnstøtte. I 2006 er grunnstøtta 1140,60 kroner.
Støtte til ungdomsorganisasjonar
Dei partipolitiske ungdomsorganisasjonane får også støtte gjennom stemmestøtteordninga. Delvis er dette grunngjort med at desse organisasjonane ikkje får støtte frå andre sentrale ordningar slik andre ungdomsorganisasjonar får.
Støtta til dei partipolitiske ungdomsorganisasjonane er kanalisert gjennom to ordningar. Fylkesungdomsorganisasjonane til partia som har krav på stemmestøtte, kan søkje Fylkesmannen om dette. I samband med førehavinga av revidert nasjonalbudsjett våren 2006, blei denne støtta kraftig styrkt. Støtta til ungdomsorganisasjonen i fylket er no kroner 8,70 per stemme ved sist fylkestingsval, mot kroner 1,50 tidlegare.
Støtta til dei sentrale ungdomsorganisasjonane blir fordelt gjennom eit beløp per stemme ved sist stortingsval. I 2006 utgjer denne støtta om lag 2,2 kroner for kvar stemme.
I 2006 førehava Partilovnemnda ei klage frå Raud Ungdom om krava for tildeling av støtte til ungdomsorganisasjon. Spørsmålet var ein motstrid mellom forarbeida til lova, der det var lagt til grunn at berre ungdomsorganisasjonar der morpartiet oppfylla kravet til grunnstøtte, skulle få støtte, og sjølve lova, der det står at alle som ungdomsorganisasjonar der morpartiet får stemmestøtte, skal få støtte. Partilovnemnda konkluderte med at intensjonen var at berre ungdomsorganisasjonar der morpartiet hadde rett til grunnstøtte skulle få stemmestøtte, men at omsynet til demokratiet måtte få størst vekt. Partilovnemnda avgjorde at Raud Ungdom, og andre partipolitiske ungdomsorganisasjonar, kunne få stemmestøtte utan omsyn til om morpartiet fekk grunnstøtte.
Andre støtteordningar
Alle parti som er representerte i kommunestyre eller fylkesting, har etter kommunelova rett til gruppe- og representantstøtte. Denne støtta var tidlegare løyvd over same post på statsbudsjettet som den sentrale stemmestøtta, men er no (2006) overført til rammeløyvingane til kommunesektoren. Storleiken på støtta varierer. Nokre av dei større kommunane, som Oslo og Bergen, betaler også løn til gruppeleiarar o.l. over kommunen sitt budsjett.
I tillegg får kvar representant møtegodtgjersle og gjodtgjersle for tapt arbeidsforteneste.
Pengestøtte frå andre kjelder
Attåt den offentlege støtta, får partia pengestøtte i ulik grad frå organisasjonar, firma og privatpersonar. Gåver over ein viss storleik må no meldast og offentleggjerast,og det viser seg at dei borgarlege partia Høgre, Venstre, Kristeleg Folkeparti og Framstegspartiet får mest frå det private næringslivet, medan Arbeidarpartiet får mest frå LO og LO-forbunda. SV får òg noko støtte frå delar fagrørsla. Fullstendig oversyn finn du her på partifinansiering.no
Something Special - The Best of Bigbang
Something Special - The Best of Bigbang er ei samleplate som femner nokre av dei beste songane frå den norske Rock'n'roll-gruppa Bigbang.
George Orwell
Eric Arthur Blair, kjend som George Orwell, var ein britisk forfattar fødd i India. Han voks opp på dei britiske øyane og reiste til Burma i 1921. Der utdanna han seg til, og arbeidde som politi. Etter fem år reiste han heim att.
I 1937 fór han i strid for republikken, det vil seie mot Franco, i den spanske borgarkrigen. Opplevingane hans her vart nedskrivne i boka Homage to Catalonia, som òg finst på norsk som Hyllest til Catalonia.
Dei to mest kjende bøkene hans, Animal Farm (1945) og 1984 (1949), er svært samfunnskritiske og negative til totalitære styre. Orwell var demokratisk sosialist.
Orwell døydde av tuberkulose, 46 år gammal.
Gråhai
Gråhai (Galeorhinus galeus) er ein bruskfisk i gråhaifamilien. I Noreg finst han langs kysten opp til Trøndelag.
Gråhaien kan bli 170 cm lang og vega opptil 40 kg. Han har i dag inga større økonomisk betydning for norske fiskarar.
Isotopisk sporstoff
Isotopiske sporstoff vert i kjemi og biokjemi brukt for å forstå reaksjonar og gjensidige påverknadar. I denne teknikken vert eit eller fleire atom av molekylet ein er interessert i bytta ut med eit atom av same kjemiske stoff, men med forskjellig isotop (ofte radioaktivt, slik som i radioaktive sporstoff). Fordi atomet har like mange proton, vil det kjemisk sett oppføre seg nesten heilt likt som andre atom i samansettinga, og med få unntak vil det ikkje forstyrre reaksjonen. Sidan atomet har forskjellig tal av nøytron, kan ein derimot finne tilbake til det eksakte atomet etter reaksjonen er ferdig.
I massespektrometri kan ein òg nytte denne teknikken, sidan massespekter med høg nok oppløysing kan skilje mellom dei forskjellige isotopane, basert på skilnaden i masse.
Autoradiografi av gelé i gelé elektroforese kan òg bruke denne framgongsmåten. Då vert radioaktive isotopar brukt. Strålinga som vert sendt ut frå samansettinga gjev mørkare farge på fotofilm, og ein kan samanlikne denne samansetinga med ein annan prøve frå geléen.
Asamoah Gyan
Asamoah Gyan, er ein ghanesisk fotballspelar som har spela i angrep for Sunderland i engelsk Premier League, og for det ghanesiske landslaget. Gyan skåra det raskaste målet som nokon gong er skåra i eit fotball-VM, då han skåra mot Tsjekkia etter 68 sekund under fotball-VM i 2006. Dette var også Ghana sitt første mål i noko fotball-VM. Gyan debuterte for Ghana sitt A-landslag 19. november 2003 mot Somalia, og skåra også i den kampen.
Dei vestlege Alpane
Dei vestlege Alpane er den vestlege halvdelen av Alpane og vanlegvis vert grensa rekna for å gå ved Splügenpasset aust i Sveits. Nord for Splügenpasset dannar dei øvste delane av Rhinen grensa og sør for passet er det elva Liro og Comosjøen.
Dei vestlege Alpane inneheld dei høgaste fjella i Alpane og av dei høgaste i Europa og strekkjer seg frå Den franske rivieraen og går langs grensa av Frankrike og Italia, og vidare langs grensa mellom Italia og Sveits. Dei høgaste toppane i Dei vestlege Alpane er Mont Blanc med 4 808 meter over havet, Mont Blanc de Courmayeur 4 748 m, Dufourspitze 4 634 m og andre toppar i Monte Rosa-gruppa og Dom, 4 545 m. Den høgaste toppen i Dei austlege Alpane er Piz Bernina, 4 049 m.
Inndeling
Dei vestlege Alpane vert vanlegvis delt inn etter geografi:
Ellipsoide
Ein ellipsoide er ein tredimensjonal lekam, med tre ulike diametrar. Han kan sjåast på som den tredimensjonale utgåva av ein ellipse.
Ei gjennomskjæring av ein ellipsoide vil alltid gje ein ellipse. Om to av ellipsens diametrar er like store kan ein tenkje seg at ellipsoiden er danna ved å la ein ellipse rotere rundt ein akse. Dette kallast ein rotasjonsellipsoide eller sfæroide. Han er flatklemt eller forlenga, etter som om rotasjonen er gjort rundt den vesle eller store aksen på ellipsen. Jorda og andre himmellekamar har forma til flatklemte sfæroidar.
Likninga for ein standard ellipsoide i kartesiske koordinatar er
der a og b er radien langs x- og y-aksane og c er polarradien langs z-aksen.
Volum
Volumet til ein ellipsoide er gjeven av formelen Merk at likninga vert redusert til volumet for ei kule om dei tre radiane er like.
Voluma til den største innskrivne og minste omskrivne boksen er høvesvis:
Norske statsministrar
Norske statsministrar gjev oversyn over statsministrar i Noreg. Statsministeren er regjeringsleiar og vart peika ut av Kongen til å leia regjeringa med parlamentarisk grunnlag.
Sjølv om tittelen statsminister blei introdusert i 1814, fekk han sitt noverande innhald gjennom reformer i 1873 og 1884. I 1873 avskaffa Oskar II det kvilande statthaldarembetet og rolla som fyrstestatsråd blei forma om til ein aktiv regjeringsleiar: statsministeren. I 1884 knesette det norske Stortinget prinsippet om parlamentarisme;, det at regjeringa skal gå ut frå eller ha støtte frå eit fleirtal i nasjonalforsamlinga.
KV «Andenes»
KV «Andenes» er eit norsk kystvaktskip av Nordkapp-klassen. Det høyrer til i Ytre Kystvakt Nord. «Andenes» gjorde teneste i Persiabukta under Golfkrigen frå september 1990. Fartøyet tok del i blokkadeoperasjonar mot Irak. Ho skulle ikkje ta del i, og tok heller ikkje del i, kamphandlingar. Deltakinga skapte likevel mykje politisk debatt i Noreg. KV «Andenes» har òg hatt to tokt til Antarktis
Norske statsministrar
Perioden frå 1814 til 1873
Førstestatsråd var leiar av regjeringa i dei periodane statthaldarembetet var ledig. Tittelen statsminister blei i den same perioden nytta om den norske regjeringas representant i Stockholm, og denne – som sat nær kongen – hadde rang framføre kollegaen sin i Kristiania.
Statthaldarstriden mellom Stortinget og dobbelmonarken var årsak til at embetet frå 1856 var ubesett. Etter at Oskar II i 1873 avskaffa embetet, gjekk tittelen statsminister over til å gjelde for leiaren av regjeringa i Noreg.
Sarntaleralpane
Ho grensar til Dolomittane i aust, Zillertal-alpane i nordaust, Stubaieralpane i nord, Ötztaleralpane i vest, Nonsberg-alpane i sørvest og Fiemme-alpane i sør.
Den høgaste fjelltoppen er Hirzer Spitze på 2 781 moh.
Andre fjelltoppar i Sarntaleralpane:
Sander Sanderson
Sander Sanderson var ein skotte som slog seg ned i Hallingdal og vart skrivar og bondehovding der. Han var bufast i Hallingdal frå om lag 1590.
Katekisme
Ei katekisme (av mellomalderlatin catechismus til gresk katekhismos) er ei kort framstilling av den kristelege truslæra og sedelæra.
Sander Sanderson
Sander skal ha funne seg gifte i Hesjedalen, og var å finne i Hallingdal etter 1590. Her vart han kongeleg skrivar, og hadde omdøme som ein etterretteleg og skrivefør kar. Med tida slog han til seg fleire gardar, både i Hallingdal og i Sigdal, og vart bufast på garden Røo i Hol, der ætta etter han sat i mange ættledd. Sander døydde i Sigdal i 1636. Sonen Tomas Sanderson Røo tok over garden, og sidan sat ættmennene med namna Sander og Tomas annakvar gong. Sander Røo er truleg den mest kjende på den rake mannslina.
Katekisme
Luthers litle katekisme
Luther var den første som brukte ordet katekisme som boktittel. I 1529 gav han ut både den litle, og den store katekisma. Dei er ikkje utdrag av kvarandre, men to ulike teologiske framstillingar av den kristne trua. Den litle katekisma er skrive til «vanlege prestar og predikantar», men er nok først og fremst tenkt til «husfaren» og hans undervisning av husfolket og borna sine. Katekisma har hatt stor påverknad, både som lærebok i skulen, men også som vedkjenningsskrift.
Sander Sanderson
Sander-ætta
Denne «Sander-ætta» vart òg gift inn i slektene på Mehus og Rygg i Kvisle, Hol, lett attkjennelege på det raude håret, som var rekna som eit skotsk slektsdrag. På Mehus var denne slekta kalla «skotto» i hundrar av år etter at Sander var daud. Namnet «Sander» har vore nytta i etterslekta heilt til denne dag.
Namnet Sanderson
Etternamnet Sanderson er knytt til namnet Alexander, eit vanleg namn i klanen Macdonald, der Sanderson eller Sanders og er funne som tliknytta etternamn. Ein teori knyter difor Sander til denne klanen, mest truleg til Macdonald av Glengarry eller Clanranald. Desse slektene fekk bråk med kongen av Skottland i åra kring 1540. Noko beint slektsband har det ikkje vore råd å fastsetja.
Katekisme
Luthers litle katekisme
Den litle katekisma har fem partar: I tillegg kjem morgon- og kveldbøner, bordbøner og hustavla.
Forklaringa
Petter Dass skreiv i sine katekismesongar (1698, trykt 1715) ei forklåring til kvart ledd i Luthers katekisme, Forfattet i beqvemme sange. Under pietismen vart Erik Pontoppidan si bok Sandhed til gudfrygtighed (1737), ei katekismeforklåring med spørsmål og svar, mykje brukt i konfirmasjonsundervisninga og kristendomsundevisninga. I 1891 vart Elias Blix si omsetjing av katekisma til landsmål tillaten brukt ved den offentlege religionsundervinsinga i Noreg. Sidan har forklaringa komme i fleire utgåver på norsk.