cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalvskinnet skole
Nedlegging
Etter skuletid har skulen husa SFO, og Trondheim kommunale kulturskole har hatt undervising for elevar frå heile byen i musikk, song, teater og sirkus i skulebygget.
Bolsjoj Jenisej
Bolsjoj Jenisej eller Bij-Khem (russisk Большо́й Енисе́й («Store Jenisej») eller Бий-Хем ) er ei elv i republikken Tyva i Russland og ei av kjeldeelvane til Jenisej frå høgre. Elva er 605 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva spring ut frå eit lite fjellvatn kalla Kara-Balik. Ho tar imot mange sideelvar i områda som grensar til Burjatia, Irkutsk oblast og Krasnojarsk kraj. Ved byen Kyzyl renn Bolsjoj Jenisej saman med Malyj Jenisej og dannar Øvre Jenisej, som er starten på Jenisej.
Den øvre delen av elva renn gjennom eit tilnærma urørt landskap, som berre er tilgjengeleg via lufttransport eller til fots. Her ligg ni utdøydde vulkanar som har skapt mange geologiske formasjonar.
Byar i Sveits
Alle kommunar med meir enn 10 000 innbyggjarar blir rekna for å vera byar (på tysk Städte, på fransk villes) i Sveits.
Huyva
Huyva (òg Houyva eller Huyvy) er ei elv nord i Ukraina, som renn gjennom Koziatynskyj rajon i Vinnytsia oblast og Andrusjivka rajon og Zjytomyr rajon i Zjytomyr oblast. Ho er ei sideelv til Teteriv.
Elva er 97 km lang og drenerer eit område på 1505 km². Huyva renn gjennom byane Koziatyn og Andrusjivka.
Borgarskap
Borgarskap (også bursjoasi, frå fransk: bourgeoisie) er nemninga på ein samfunnsklasse som stod midt på rangstigen i det gamle standssamfunnet. Dei var korkje rike adelege eller fattige bønder eller arbeidarar, men levde relativt komfortable, sjølvforsørgde liv som til dømes legar, advokatar eller kjøpmenn.
Då industri-samfunnet og kapitalismen voks fram, voks borgarskapet mykje, og vart ein av hovudklassane i industrialiserte land, medan den andre var arbeidarklassen. Samtidig vart borgarskapet meir differensiert, med eit storborgarskap av rike kapitaleigarar og eit småborgarskap av til dømes småkjøpmenn og menn i sjølvstendige yrke som dei førnemnde legane og advokatane.
Samtidig voks det fram ein ny middelklasse av ulike typar funksjonærar i både privat og offentleg verksemd i det moderne samfunnet. Desse fleste av desse var lønsarbeidarar som den tradisjonelle arbeidarklassen, men hadde meir utdanning og høgare status enn denne. Dei blir vanlegvis ikkje rekna som tilhøyrande til borgarskapet.
813
813 (romartal DCCCXIII)
Gunnar Yttri
Gunnar Yttri er ein norsk historikar og forfattar frå Sogndal. Han var dekan ved Høgskulen i Sogn og Fjordane og er tilsett som forskar ved Høgskulen på Vestlandet. I september 2020 vart han vald til rektor ved Høgskulen på Vestlandet med byrjingsdato 1. januar 2021.
OGAE Second Chance Contest 2011
OGAE Second Chance Contest 2011 (OGAE SCC 2011) var den tjuefemte gongen OGAE Second Chance Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Göteborg i Sverige, etter at Sverige vann tevlinga i 2010, med songen «Kom» av Timoteij.
For å kunne deltake i OGAE Second Chance Contest 2011, måtte ein ha delteke i ein av dei nasjonale finalane i Eurovision Song Contest 2011; men om eit bidrag hadde vunne ein nasjonal finale, kunne ikkje bidraget deltake i OGAE Second Chance Contest.
Tjueein land deltok i tevlinga. Austerrike, Belgia, Island (for OGAE Rest of the World), Italia og Nederland returnerte til tevlinga. Armenia, Aserbajdsjan, Bulgaria, Kypros, Russland og Serbia, som deltok i 2010, deltok ikkje i 2011-utgåva av OGAE Second Chance Contest.
Island (for OGAE Rest of the World) vann OGAE Second Chance Contest for fyrste gong, med songen «Nótt» av Yohanna.
Phoenix
Phoenix er hovudstad og den største byen i den amerikanske delstaten Arizona. I 2007 hadde han eit folketal på NaN.
Phoenix blei grunnlagd som by i 1867. Han blei kalla opp etter fugl Føniks fordi han blei bygd oppå gammal indiansk busetnad. På navajo har staden namnet «Hoozdo» ('Denne staden er varm'). I 1889 blei Phoenix hovudstad for territoriet og i 1912 for den nye delstaten Arizona. Eit universitet, Arizona State University, blei grunnlagd i forstaden Tempe i 1885.
Phoenix ligg ved Salt River i eit særs tørt område. Det vanlegaste vêret er sol frå skyfri himmel. Gjennomsnittleg nedbør er rundt 211 mm kvart år. Det er sjeldan det snør på staden, men det har hendt.
Valaam
Valaam (finsk Valamo) er ei øygruppe nord i innsjøen Ladoga i Republikken Karelen i Russland. Det totale arealet til dei meir enn 50 øyane er 36 km². Den største av desse heiter òg Valaam. Øyane er mest kjend for Valaam kloster og den vakre naturen.
På 1100-talet vart øyane ein del av Republikken Novgorod. På 1600-talet vart dei erobra av Sverige under den store urotida, men Russland gjenerobra dei mindre enn hundre år seinare. Då Storhertugdømet Finland vart oppretta tidleg på 1800-talet som ein sjølvstyrt del av Det russiske riket gjorde Aleksander I av Russland Valaam til ein del av Finland. I 1917 vart Valaam ein del av det sjølvstendige Finland, men kom inn under Sovjetunionen etter vinterkrigen og framhaldskrigen.
Elva Moosach
Moosach er ei elv i Bayern, ei sidelv til Isar, som ho munnar ut i mellom Freising og Moosburg. Moosach kan også reknast som ei bielv til Amper, ettersom om lag 30 % av vatnet ho fører med seg renn inn i denne.
Valaam
Det veks meir enn 480 planteartar på øya og mange av desse har vorte dyrka av munkar. Skogen er dekt av barskog og om lag 65 % av skogen er furu. Øya vart ofte vitja av tsarane Aleksander I og Aleksander II og andre medlemmer av keisarfamilien. Andre kjende gjester var Pjotr Tsjajkovskij og Dmitrij Mendelejev.
Øya er permanent busett. Det finst ein barnehage, eit galleri, eit stadion, ein skule og ei sjukestove.
Samfunnet på Valaam har i dag ikkje noko offisiell administrativ status. Innbyggjarane ønskjer å få offisiell status som landsbusetnad slik at dei kan delta i kommunale val. Leiarane av klosteret er derimot imot dette.
Malyj Jenisej
Malyj Jenisej eller Ka-Khem (russisk Ма́лый Енисе́й («Vesle Jenisej») eller Ка-Хем) er ei elv i Tyva i Russland og ei av kjeldeelvane til Jenisej. Elva er 563 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva startar der elvane Kyzyl-Khema og Balyktyg-Khema renn saman. Malyj Jenisej renn saman med Bolsjoj Jenisej («Store Jenisej») og dannar Øvre Jenisej ved byen Kyzyl
Hegra kyrkje
Hegra kyrkje er ei krosskyrkje frå 1783 i Stjørdal kommune i Trøndelag fylke. Byggverket er i tre og har 450 plassar.
Kyrkja har ei 2-300 år gammal altartavle, ein gammal bibel og postille med lesepult. Glassmaleri av Gabriel Kielland, stjernehimmel i taket. Ved inngangen til kyrkjegarden står det ein gapestokk.
Alkoholmisbruk
Alkoholmisbruk er ei psykisk liding som vil seia at nokon drikk alkohol trass negative følgjer. Det skil seg frå alkoholisme ved at misbrukaren ikkje utviklar stofftoleranse eller opplever abstinenssymptom om han ikkje drikk, at drikkinga ikkje treng medføra psykisk eller fysisk skade eller nedsetting av sosial funksjon, men brukaren sjølv eller omgjevnadene kan sjå på drikkinga som eit problem.
Misbruk av alkohol kan medføra kostnader for samfunnet i samband med skader ein får eller påfører andre i påverka tilstand, sjukefråver og redusert arbeidskapasitet.
Jølst
Jølst er eit blad som blir gjeve ut av Jølster Mållag og hovudsakleg har kulturhistorisk og lokalhistorisk innhald relatert til Jølster. Bladet såg dagens lys i 1984 og kom ut med eitt nummer for året fram til 2013 då redaksjonen la inn årane. Det lukkast ikkje Jølster Mållag å få på plass ny redaksjon, og bladet låg nede i to år før ny redaksjon kom inn våren 2016. Dermed var den 31. utgåva av bladet på plass i god tid før jula 2016.
Ludvig Holberg
Ludvig Holberg var ein dansk-norsk forfattar og vitskapsmann.
Holberg vart fødd i Bergen i Noreg, men reiste til Danmark i 1702, for å bli tatt opp ved Universitetet i København. I 1704 tok han førebuande prøve i filosofi, og avsluttande eksamen i teologi. Han vart etterkvart professor ved Universitetet i København, først i metafysikk, så i latin og historie.
Holberg var professor, forfattar, dramatikar og historikar. Han vart også godseigar, og fekk adelstittelen baron. Han døydde i København.
Skodespela hans er tekne vare på i Dramatisk Bibliotek ved Det Kongelige Bibliotek i Danmark.
Oppvekst og utdanning
Ludvig Holberg vart fødd i Bergen, og var son av ein oberstløytnant av bondeslekt, Christian Nielsen Holberg. Mora, Karen Lem, var dotterdotter av biskop Ludvig Munthe. Han vart døypt i Nykyrkja. Ettersom Nykyrkjas ministerialbøker manglar for perioden 1677-1700, vart ein fram til 1862 ukjend med fødselsdatoen. Holberg sjølv visste ikkje ein gong kva år han vart fødd, før han som eldre mann fekk det undersøkt: «Jeg haver selv paa et Haar ikke vidst det rette Datum, men alleeneste sat det Aar 1685, hvorudi jeg meenede at være kommen til Verden. Men da jeg for kort Tid siden lod mig tilskikke Udskrift af Kirke-Bogen i Bergen udi Norge, merkede jeg Vildfarelse, og fandt at jeg er fød Ao. 1684, saa at jeg nu ikke er langt fra 70 Aar.» Welhavens bok om Holberg, som vart gitt ut i 1854, hevdar at han vart fødd i juli. Begge foreldra døydde l løpet av barndommen hans; fyrst faren, som etterlat seg ein betydeleg formue, og da Holberg vart ti år gammal, mista han også mora. Før moras daud hadde familien også mista store rikdommar i ein brann som herja fleire bygningar i Bergen. Mora etterlét seg likevel ein liten formue til sine seks barn. I 1695 flytta Holberg inn hos onkelen sin, Peter Lem, som sende han på latinskulen (Katedralskulen), og førebudde han på eit yrke som soldat. Men like etter dette vart han adoptert av sin fetter Otto Munthe i Gudbrandsdalen.
Ludvigs store kunnskapstørst trekte han snart tilbake til onkelen i Bergen, der han vart verande, og han studerte flittig ved katedralskulen til byen brann ned i 1702. Han vart då send til Københavns Universitetet. Men han brukte raskt opp midlane sine, og utan noko å leva av vart han glad for å kome seg raskt tilbake til Noreg, der han tok imot ein stilling som huslærar hos ein prest på Voss. Han reiste snart tilbake til København, der han i 1704 tok teologisk embetseksamen, og samtidig lærte seg engelsk, fransk og italiensk. Men han måtte ha noko å leve av, så han tok imot ein huslærarstilling hos Smith i Bergen.
Vidare studium og undervisning
Smiths samling av reiseskildringar og notat frå reiser vekte ein reiselyst hos unge Holberg. På slutten av året 1704 gjekk han med ytst små midlar om bord på eit skip som skulle til Nederland. Han kom så langt som til Aachen som følgje av febersjukdom, og led så mykje av veikskap og fattigdom at han på eigenhand spaserte til Amsterdam og reiste tilbake til Noreg. Flau over å måtte returnere så raskt til Bergen, stansa han i Kristiansand. Her budde han gjennom vinteren og levde av å undervise i fransk.
Våren 1706 reiste han saman med ein student som heitte Brix, via London til Oxford, der han studerte i to år og tente til livets opphald ved å undervise i fiolin- og fløytespel. Han nemner takknemleg dei verdifulle biblioteka i Oxford, og det var der det fyrst gjekk opp for han, som han seiar: «hvor utmerket og strålende ville det ikke vært å ta plass blant disse forfatterne». Via London og Helsingør reiste han omsider til København for tredje gong, og han byrja å forelese ved universitetet. Folk møtte opp på hans førelesningar, men han fekk inga betaling.
Dei første arbeida
Etter ei reise til Tyskland gav han ut ein kortfatta verdshistorie, Introduction til de fornemste Europæiske Rigers Historier (1711). I 1714 blei han utnemnd til ekstraordinær professor utan lønn, og omtrent samtidig fekk han eit lite stipend som sette han i stand til å foreta sin fjerde og lengste utanlandsreise. Han drog til Nederland og Belgia til Paris, blei der i eitt og eit halvt år og studerte fransk litteratur. Vinteren 1715-1716 oppheldt han seg i Roma, og sommaren 1716 var han tilbake til København. Mens han var borte, hadde det kome eit nytt verk frå hans hand, Interduction til Natur- og Folke-Rettens Kundskab (1716). For første gong blei emnet her behandla uavhengig av teologien og på dansk. Først 1717 blei han utnemnd til professor i metafysikk ved Universitetet i København, 1720 rykte han opp til professor i latin, og i 1730 fekk han den historiske lærestol.
«Den Poetiske Raptus», 1722-1727
Hittil hadde Holberg berre skrive om rettsvitskap, historie og filologi, men i ein krangel med juristen Anders Højer frå Flensborg viste han sine satiriske evner. Fram til 1728 laga han verk som vart ein ny stil av humoristisk litteratur, under pseudonymet Hans Mikkelsen. Det komisk-episke diktet Peder Paars, den fyrste av dei dansk-norske klassikarane, kom i 1719. Diktet vart ein briljant satire om skikkane som var på den tida og han naut ein ideell suksess. Men det fornærma fleire mektige personar som truga han på livet, og om ikkje grev Danneskjold hadde fortalt kongen om han, er det mogeleg Holbergs karriere kunne vorte kortvarig. Dei neste to åra skreiv han fem kortare satirar som alle vart vel mottekne av tilskodarane. Storhendinga i 1722 var opprettinga av Danmarks fyrste offentlege teater i Grønnegade i København. Holberg vart teaterets fyrste husdiktar. Enkeltståande verk, som for eksempel Karrig Niding av ”Hieronymus Justesen Ranch” fanst, men i hovudsak kjende danskane teateret gjennom kontinentale teatergrupper som framførte på fransk eller tysk. Holberg bestemde seg for å bruke talentet sitt til å byggje opp ein eigen dansk komedie. Det fyrste av stykka hans som vart framført var Den politiske Kandestøber. Han skreiv no komediar i eit rasande tempo, og før utgangen av 1722 hadde teateret ein stor suksess med oppføringa av mellom anna Vægelsindede, Jean de France, Jeppe paa Bierget og Gert Westphaler.
I løpet av 1723 kom fleire suksessar som Barselstuen, Den ellevte Juli, Jacob von Thyboe, Den Stundesløse, Erasmus Montanus, Don Ranudo, Ulysses av Ithaca, Uden Hoved eller Hale og fleire. Det mest kjende stykket frå 1724 er Henrik og Pernille.
Trass i meisterstykka hamna teateret i økonomisk vanske og vart nøydde til å stenge. Påkjenninga hadde også tatt på helsa til Holberg, og han la ut på ein ny utanlandstur. Han vandra gjennom Belgia til Paris, der han blei verande over vinteren. Våren 1726 vende han utkvilt tilbake til København.
«Den historiske raptus», 1730-1745
I dei fylgjande femten åra heldt Holberg seg til verkar av historisk, filosofisk og statisk art. I denne perioden publiserte han ein politisk satire som heiter Metamorphosis (1726), ei skildring av Danmark og Noreg (1729), Danmarks Historie, ein kyrkjehistorie, biografiar om namngjetne menn, Moralske Tankar, ein skildring av Bergen (1737), Jødenes Historie og andre lærde og tidkrevjande arbeid. Holbergs einaste skjønnlitterære verk frå denne perioden var Nicolai Klimii iter subterraneum (1741), seinare omsett av Baggesen til Niels Klims underjordiske Rejse.
Etter at Kristian VI døydde i 1747 mista pietismen fotfeste ved hoffet, og teateret vart gjenopna med Holberg som direktør, men han trekte seg snart tilbake frå stillinga. Hans siste verk er fem bind med Epistler, det siste utgitt posthumt i 1754. I 1747 vart han utnemnd til Baron av Holberg. Han levde no åleine på godset sitt på Sorø på Sjælland, og døydde i København den 28. januar 1754, i sitt syttiande år. Han er gravlagd i Sorø klosterkyrkje.
Filosofane som Holberg framheva tydinga av hadde fornuft, sans og forstand. Han har blant anna sagt om forstanden at: «Når lykka vil favorisere forstanden, kan ein gjere store ting med liten kunst!» Mange meiner at han har fått desse ideane frå den greske filosofen Aristoteles.
Moosach
Namnet «Moosach» tyder noko slikt som 'mose-bekk' på bayersk. Det viser til ein bekk som renn ut frå sju kjelder ved foten av eit fjell her, der det er bygd eit kloster til Jomfru Maria.
Ludvig Holberg
Våpenskjold
Før utnemninga til baron brukte Holberg segl med blant anna ein fjelltopp som figur. Komponeringa av våpenskjoldet han vart tildelt som baron, skal han sjølv ha hatt ein viss innverknad på. Våpenskjoldet er firedelt med sølv og raudt, med eit grønt grantre i fyrste og fjerde felt (symbol for norsk opphav) og ein lyre under ei stjerne i andre og tredje felt (symbol for dikting), begge av gull. Midt på er eit blått hjarteskjold med eit sølvfjell med opent rom midt på (symbol for namnet, «hult berg»). Våpenet har to hjelmar, kvar med ein randkrone for friherre, den fyrste har hjelmteikn med eit grønt grantre, og den andre med lyren under stjerna, begge gull. Som ei form for skjoldhaldar, er det på kvar side av skjoldet ei framkomande og liggjande sølvsfinks. Våpenet er eit såkalla talande våpen, kvar figuren i hjarteskjolda sikter til namnet.
Forfattarskap
Holbergs reiser var til stor nytte i det seinare forfattarskapet – dei mange inntrykka modna han også kunstarisk og moralsk. Holberg let seg inspirere av dei gamle latinske komediane og franske komediar han hadde sett i Paris.
Forfattarskapet kan delast opp i tre periodar; den historiske, den poetiske/komiske, og den filosofiske. Den poetiske raptus var då han i samtida sette produksjonsrekord med dei komiske dramaa. Dei er samtidig også det han i ettertida er blitt mest kjend for.
Det er også viktig å notere seg at han i ein av dei siste bøkene han skreiv om livet sitt, innrømma at han var sjalu og svært redd for at det andre skreiv, skulle vere betre enn det han sjølv skapte. Dette kan vere ei kjelde til å forstå forfattarskapet hans – hans irritasjon til dels over samfunnet, og til dels over andre lektorar og universitetet, gjorde ham skarp. Dette var ein gjennomgåande drivkraft i Holbergs forfattarskap.
Ideologi - Opplysningtidas mann
Holberg var interessert i fornufta fordi han meinte at det var denne som batt samfunnet saman. Dessutan undra det Holberg at det kunne finnast så mykje vondskap i samtida, når ein jo berre kunne la fornufta råde i staden for. Man kan altså seie at han flytta seg vekk frå ein religiøs forklaring på vondskap hen imot ein rasjonalistisk/empirisk tenkjemåte. Holberg hadde ei positiv haldning til bibelkritikken, han blei heller ikkje hugill av det nye heliosentriske verdsbildet, som står i kontrast til Bibelens omtale av jorda som uflytteleg, han skreiv i ein av sine epistlar om dette: «de hellige Bøger ere ikke skrevne for at oplyse Mennesker udi Astronomie, men for at veyvise dem udi Saligheds Sager.» Holbergs religiøsitet representerte i det store og heile det ein kallar deisme. Han stilte seg kritisk til forstillinga om arvesynda, og nærte tillit til den frie viljen til menneska.
Holberg erklærte hensikt med sin forfattarverksemd var å spreie opplysning til gagn for allmenta og til nytte for samfunnet. Dette stemmer overeins med bildet av Holberg som framsteget og opplysningstidas mann.
Innflyting på vitskapen
Holbergs ideal for vitskap var at den skulle gå induktivt (det vil seie erfaring bygd på observasjonar) fram og vere til praktisk nytte, noko vi ser eit morosamt døme på i hans Betænkning over den nu regierende Qvæg-Syge (1745), kvar han resonnerte seg fram til at smitta mest sannsynleg stammer frå mikroorganismar.
811
811 (romartal DCCCXI)
Ubort
Ubort (russisk Уборть) er ei elv i Zjytomyr oblast (Ukraina) og Homiel voblast (Belarus), ei høgre sideelv til Pripjat (Dneprvassdraget). Ho er 292 km lang og drenerer eit område på 5820 km². Ubort frys til i november-januar og er isdekt til ut i februar eller byrjinga av april.
Plava
Plava (russisk Плава ) er ei elv i Tula oblast i Russland og ei av sideelvane til Upa frå høgre. Elva er 95 km lang. Byen Plavsk ligg ved Plava.
Steven Gerrard
Steven George Gerrard MBE er ein engelsk fotballsplar. Han har òg vore kaptein på England sitt herrelandslag i fotball. Han vart utnemnd til medlem av Den britiske imperieordenen (MBE) i 2006. Den 3. april 2009 skreiv Gerrard under på ein kontrakt som knytte han til Liverpool ut 2013-sesongen.
Liverpool
Gerrard debuterte som 18-åring på førstelaget til Liverpool FC i november 1998, då han kom inn som innbytar for Vegard Heggem.
Meisterliga-finalen 2005
25. mai 2005, då dei raude frå Anfield snudde 0-3 til 3-3 på knappe fem minutt, vart Gerrard ein av heltane i Liverpool, med blant anna sitt 1–3-mål som han nikka inn etter eit innlegg frå Riise. Dei to andre måla kom frå Vladimír Šmicer og Xabi Alonso. Etter ekstraomgangar og ein dramatisk straffespark-konkurranse kunne Gerrard endeleg, som Liverpool-kaptein, motta trofeet til odel og eige, etter Liverpool sin femte triumf i Champions League. Han vart òg kåra til banens beste i finalen.
I ettertid vart det sagt at Gerrard kasta kona ut av senga, og tilbrakte natta etter finalesigeren med Champions League-pokalen.
How can I ever leave after this!?
I 2005 gjekk det rykter om at Gerrard ønska ein overgang til rivalen Chelsea FC. Ironisk nok skjedde det etter at Liverpool hadde slått Chelsea ut av Champions League og vunne heile turneringa. Etter at Liverpool vann turneringa feide Gerrard vekk alle spekulasjonar om ein eventuell overgang til Chelsea då han svarte ein journalist «How can I ever leave after this?!». Nesten-overgangen enda til slutt med at han skreiv under på ein ny fireårskontrakt. Gerrard kom seinare ut med ei offentleg orsaking til fansen etter alle desse spekulasjonane.
Landslag
Landslagsdebuten kom dagen etter at han fylte 20 år, i England sin 2–0-seier over Ukraina 31. mai 2000. Same året vart han tatt med til EM. Han var og med i England sin EM-tropp i 2004 og seinast i 2012. Under meisterskapen i 2012 var Gerrard kaptein og var England sin beste spelar før laget røyk ut i kvartfinalen mot Italia. Når det gjeld VM-sluttspel, var meisterskapen i Tyskland i 2006 hans første. Under VM i 2010 i Sør-Afrika var Gerrard lagkaptein og vart i fleire media kåra til England sin beste spelar.
Verkhnij Oseredok
Verkhnij Oseredok er ei stor øy i Kaspihavet i Russland. Ho ligg sør for Tisjkovo, like utanfor munningen til Volga i eit område med mange deltaøyar.
Verkhnij Oseredok er lang og brei. Melom øya og kysten i nord ligg eit smalt sund som berre er 300 meter breitt enkelte stader. Ho er 22 km lang og opp mot 11 km brei.
Administrativt høyrer Verkhnij Oseredok til Astrakhan oblast.
Industriarkeologi
Industriarkeologi er ei retning innan arkeologi og historieforsking. Industriarkeologar dokumenterer og granskar restar etter industriverksemd. Det var Michael Rix som skapte omgrepet på 1950-talet ut frå ønsket om å studera og verna det som vitna om den industrielle revolusjonen.
Innan denne disiplinen kan ein mellom anna studera:
Ensomheden
Øya er aude og islagd, men om sommaren er det noko tundravegetasjon. Ho har ei lengd på 18,5 km og eit areal på 202 km². Samanlikna med andre arktiske øyar er ho flat og lågtliggande med nokre myrer og små innsjøar. Det høgaste punktet på øya er berre 30 meter over havet. Nordaust på øya ligg ei lang landtunge.
Sidan ho ligg så langt nord er vêret hardt og forblåst og havet omkring er fylt av pakkis om vinteren. Det er òg mykje isflak i havet omkring om sommaren.
Det er isbjørn, kvalross, sel og mange forskjellig fugleartar på øya.
Ensomheden høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.
Historie
Den norske oppdagaren kaptein Edvard Holm Johannesen frå Tromsø gav øya det poetiske namnet på grunn av den avsidesliggande plasseringa då han oppdaga ho 26. august 1878.
Den sovjetiske polfararen professor V. Yu. Vize meinte at det var eit stort grunt område og kanskje fleire uoppdaga øyar nær Ensomheden basert på andre observasjonar frå andre polfararar. Under sin eigen ekspedisjon til Frans Josefs land med isbrytaren «Malygin» i 1931 håpte han å utføre oseanografiske undersøkingar nord i Karahavet, men professor Vize kom ikkje så langt på grunn av store mengder havis. Seinare ekspedisjonar og satellittbilete viste at det ikkje var andre øyar i nærleiken av Ensomheden.
Nikotin
Kjemi
Nikotin er ei væske som er blandbar med vatn. Stoffet dannar salt med syrer. Desse er vanlegvis vassløyselege faste stoff.
Ensomheden
Historie
Ein halsvirvel av ein plesiosaur (Plesiosaurus latispinus) vart oppdaga på øya under ein ekspedisjon i 1930-åra. Han vart studert av den sovjetiske paleontologen A. N. Rjabinin.
Under den andre verdskrigen var det ein liten polarstasjon på Ensomheden bygd av Sovjetunionen. 8. september 1942 kom den tyske ubåten U-251 (kapteinløytnant Timm) til overflata nær øya og øydela den vesle bygningen til vêrstsajonen og garnisonen om bord avfyrte granatar mot øya. Dette var ein av dei siste handlingane til Kriegsmarine under Operasjon Wunderland. Polarstasjonen vart bygd opp att under den kalde krigen, men vart forlaten i 1996.
C.L.R. James
Cyril Lionel Robert James  var ein trinidadisk-britisk kommunistisk tenkar, historikar og forfattar. Han var betre kjend som C.L.R. James, og skreiv også under pseudonymet J.R. Johnson. Verka hans har hatt stor påverknad, særleg innan postkolonial litteratur og subaltern-studiar.
James blei fødd på Trinidad og Tobago, som då var del av det britiske imperiet. Han flytta til England i 1932, først til småbyen Nelson i Lancashire og seinare til London. James blei aktiv i den trotskistiske verdsrørsla.
I 1936 gav han ut Minty Alley, den første romanen av ein svart karibiar som kom ut i Storbritannia. Verket hans World Revolution frå 1937 tok for seg historia til den kommunistiske internasjonalen, og vekka debatt blant trotskistar. The Black Jacobins (1938), om den haitiske revolusjonen, er ein grunnleggjande tekst i litteraturen knytt til den afrikanske diasporaen. James var også levande interessert av idrett, og var kjend for å skriva om cricket. Beyond a Boundary frå 1963, ei blanding av cricket-minne og sjølvbiografi, er blitt kalla den beste boka om idrett som nokonsinne er skriven.
Sønderjysk
Ordet eg er på sønderjysk æ eller a. I utlyd vert b- og g-lyden til f og ch. Dialekta har som riksdansk to kjønn. Rømø, Als og Sundeved har halde på dei nordiske tonelaga. Det sønderjyske ordforrådet er påverka av nabospråket tysk. Men dialekta har også tatt vare på mange ord som ein elles finn i språka i nabolanda, som fikk (≈ lomme, svensk: ficka), grander (≈ klok, islandsk: grannur), snel (≈ flink,  svensk snäll, islandsk snjall).
Syd-Österbotten
Syd-Österbotten, på folkemunne kalla Sydin, er ei svenskspråkleg avis i Österbotten i Finland. Avisa har eit opplag på drygt 7000 eksemplar, og ho kjem ut tre dagar i veka (tysdag, torsdag, laurdag). Kjerneområdet er kommunane Närpes, Kristinestad, Kaskö og Korsnäs. Sentralredaksjonen er i Närpes og ein lokalredaksjon i Kristinestad.
I nabobyen Kaskö vart Kaskö Tidning grunnlagt i 1914. Avisa flytta til Närpes i 1964, og fekk namnet Närpes-Övermark-Kaskö Tidning. I 1968 vart namnet endra til Närpes Tidning.
Dagena Syd-Österbotten vart fødd gjennom ein fusjon av Närpes Tidning i Närpes og Syd-Österbotten i Kristinestad i 1980. Harry Schaumans stiftelse kjøpte i 1992 ein del av aksjane i det familjeeigde avisselskapet og løyste seinare inn heile aksjekapitalen. Konsernet HSS Media, som blir eigd av stiftinga, gjev ut avisene Syd-Österbotten, Vasabladet, Österbottens Tidning og Pietarsaaren Sanomat.
Alden
Alden er ei øy i Askvoll kommune i Vestland. Ho ligg utom Vilnesfjorden, mellom Atløy/Tvibyrge og Værlandet. Fjellet Norskehesten, også kalla Den norske hest, gjer øya lett kjenneleg frå lang lei.
Tanágra
Tanágra (gresk skrift Τανάγρα) er ein landsby og ein kommune i periferieininga Viotía i periferien Sentral-Hellas i Hellas. Tanágra ligg aust for Thíva og grensar i nord mot periferieininga Évvia, i aust og sør mot Aust-Attikí og Vest-Attikí i Attikí.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 19 432 innbyggjarar, medan kommunaleininga Tanágra hadde 3 827 og tettstaden med same namn 702 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
810
810 (romartal DCCCX)
Delirium tremens
Delirium tremens (skjelvande forvirring) er ein alkoholpsykose. Tilstanden inneber uro, intense hallusinasjonar og skjelvingar. Ofte kjem delirium tremens som ein reaksjon når ein stoggar eit langvarig og kraftig inntak av etanol. Det er uklårt om det er overirritabilitet etter alkoholkonsumet eller abstinens som utløyser åtaka.
Ofte startar tilstanden med predelirium; uro, rastløyse, irritabilitet, tiltakande angst skjelvingar i fingrane. Ein får også ofte eit raudsprengt andlet. Det er ikkje alltid dette går over til delirium tremens.
Delirium tremens er kjenneteikna av forvirring og uverkelege synsinntrykk (synshallusinose). Ein ser fæle udyr og andre skrekkbilete, og pasienten kan bli svært aggressiv og fylt av angst. Epileptiske åtak kan forekomme.
Behandling
Pasienten treng menneskeleg kontakt og omsorg, og skal ikkje ligge aleine i mørkret. Det kan vera naudsynt med fysiske maktmiddel (reiming), medikamentell behandling er òg mogeleg. Av di desse pasientane ofte er fysisk nedkøyrde er overvaking av t.d.væskebalanse og hjartestatus naudsynt.
Dístomo
Dístomo (gresk Δίστομο) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Dístomo inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Dístomo-Arákhova-Andíkyra, der han er hovudsete.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Dístomo 3 881 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 589 innbyggjarar.
Hector Berlioz
Louis Hector Berlioz var ein fransk klassisk komponist i romantikken. Hans mest kjende verk er Symphonie fantastique (uroppført 1830) og Grande Messe des morts (Requiem), uroppført 1837.
808
808 (romartal DCCCVIII)
Gjennomsnittleg anomali
I studiet av banedynamikk er gjennomsnittleg anomali M, vinkelen mellom perigeum, jorda og ein fiktiv satellitt med same fokus og omløpstid som den eigentlege satellitten, målt i satellitten sin rørsleretning.
Vajgatsj
Vajgatsj (russisk Вайга́ч) er ei øy i Novaja Zemlja mellom Petsjorahavet og Karahavet i Russland.
Vajgatsj er skild frå Jugorskijhalvøya på fastlandet av Jugorskijsundet og frå resten av Novaja Zemlja av Karasundet. Øya er ein del av Nenetsia autonome okrug i Arkhangelsk oblast i Russland.
Vajgatsj består hovudsakleg av leirskifer, sandstein og kalkstein. Det er mange elvar (20–40 km lange), myrområde og små innsjøar på øya. Det meste av ho består av tundra. Ein låg rygg går langs heile øya og langs kysten finn ein låge klipper enkelte stader. Fjella på Vajgatsj er glattskurte av is, men truleg var dette havis og ikkje isbrear. Det finst to busetnader på Vajgatsj, Dolgaja Guba og Varnek.
Dyre- og planteliv
Gras, mose og arktiske blomar er det mykje av, men det er ingen tre bortsett frå eit og anna dvergpiletre. Stundom kan ein sjå rev og lemen. Det er ikkje mange pattedyr på øya, men særs mykje fugl.
Naturreservat
I 2007 godkjende World Wide Fund for Nature (WWF) og den russiske regjeringa eit naturreservat på Vajgatsj. I havet omkring øya finn ein sjødyr som kvalross, sel og utryddingstruga kval.
Etnografi
Namnet på øya kjem frå nenetsane og tyder «kyst». Fram til 1800-talet var øya ein heilag stad for folket i Nenetsia. Det fanst treidol måla med blod frå heilage dyr, hovudsakleg reinsdyr. Nokre av offerhaugane deira, som bestod av drivved, reinsdyrhorn og skallar frå bjørn og reinsdyr har vorte observert av reisande på øya.
Ola Mosafinn
Ola Mosafinn, eller Ola Mulen, var ein spelemann frå Voss i Hordaland, rekna som den beste i sitt område på 1800-talet.
Barndom og framvokster
Ola var som av Sjurd Brynjulvsson Liland (1792-1866), og Ingebjørg Klausdotter Mosafinn (1790-1852). Ola var det femte av borna deira. Ingebjørg var av embetsmannsætt, Miltzow-ætta frå Tyskland. Sjurd var av bondeætt frå Voss, og ein brukande spelemann. Han åtte mykje spel etter Nils Rekve og Per Kvarme, og kjende godt den gamle vossatradisjonen.
Sjølv om Sjurd Liland snart skjøna at yngste sonen var oppteken av spel, vert det fortald at han ikkje stødde mykje opp under lærnaden til Ola. Sjurd let fela ligge når Ola var inne, men Ola treiv etter fela med det same faren var gått. Arne Bjørndal fortel at Sjurd tok fram fela når han rekna med at Ola var ute, men Ola heldt seg støtt i nærleiken og saug til seg spel. Med tida var det mora Ingebjørg som flidde fela til guten og sytte for at han fekk lært handverket.
Sjurd oppdaga kva for givnad det sat i Ola ein dag han kom uforvarande heim og høyrde det let og ljoma frå stova. Ingebjørg treiv fela utor hendene på guten då faren kom, men dei kunne ikkje neitte for at det hadde vore felelåt i huset, og laut fram med heile stoda, og faren gav etter til sist.
Då Ola var sju år gamal laga han seg si eiga fele, med strenger av hestetagl, og denne var òg i høvande storleik. I seinare år tok han vare på denne taglefela som eit minne. Seinare laga han seg ei fele av ein fjøl-ende, men var huga på ei skikkeleg fele han kunne nytte sjølv. Ola gjekk mykje og sveiv i bryllaup og dansarlag i ungdomsåra, og sette seg oftast tett attmed spelemannen. Slik sat han til langt på natta, og lærte seg mykje spel på denne måten. Han høyrde Isak Rokne då han var ti, og det gjekk slik føre seg at han sneik seg inn under golvet for å lye på spelet. slik lærde han ei røys med slåttar, jamvel om Isak ikkje visste av det.
Frå Ola var tolv, vart han alt etterspurd som spelemann i gilde og lag, og med tida vann han seg ei fele til odel og eige, ved å rydde ein teig for småstein. Løna var den første fela hans.
Av andre spelemenn Ola Mosafinn lærte av i desse åra, var Nils Rekve truleg den fremste, attmed Lars Lofthus og Anders Berge.
Ola Mosafinn som skolemeistar
Etter konfirmasjonen vart det røynt at Ola var gåverik på andre vis òg, og vart tilsett som skolemeister i heimegrenda. Denne stillinga hadde han nokre år, men nett på denne tida stod pietismen sterkt på Voss, og folk trudde det følgde synd med hardingfela. Ola sneik seg til å spela når han hadde frie stunder, men dette vart snart åtgådd, ikkje minst av presten i bygda, som hadde gitt han stillinga. Soleis laut han gå frå posten, og hamna i skreddarlære, men spela både seint og tidleg. Etter eit år var han utlært skredder og spelemann.
Spelferder
Ola Mosafinn tok til å reise på spelferd frå om lag 1849, og byrja med å vitja Hardanger. Han fór til Lærdalssmarknaden i 1850, og her råka han på Nils Hilme frå Valdres, son av Jørn Hilme. Desse to laut kappspela, og Nils kytte stort av bogedraget hans Ola. Ola var smøgg til å læra seg spelet hans Nils, og tok åtte slåttar på ein kveld. Nils vart ovende oppglødd over ein slik læresvein. Elles kunne Nils hekse med fela si, men Ola ville ikkje ta etter han i dette, vert det fortald.
Då Ola kom attende til Voss, råka han på Adolph Tidemand og Knut Bergslien, og laut spela for desse kunstnarane ein heil kveld. Dette var midt i den norske nasjonale framvoksteren, og interessa for felespel var stor. I seinare år spela han for både Ole Bull og Edvard Grieg.
Då Ola Mosafinn var om lag 31 år, lærde han seg notar, og slik kunne han skaffe seg greie på endå meire spel. Første gongen han for austetter var i 1860, med skreppa full av varer, og fela på aksla. Han nådde så langt som til Lillehammer første venda. Her møtte han på spelemenn frå Gudbrandsdalen, og han tok vegen nordetter gjennom Gausdal etter Lillehammer. Herifrå gjekk han over fjellet til Tynset, handla og spela, men vart sjuk då han kom attende til Lillehammer etter denne ferda. Dette leita hardt på reisekassa hans, og han kom seg snautt attende til Voss med det vesle han hadde att, tre dalar.
Møte med Kronprins Oskar
Oskar, seinare Oskar II, vitja Voss i 1872, og Ola Mosafinn laut frampå og spela for han. Det vart mykje åtgaum i høve denne gjesten. Dei laut mellom anna stelle i stand eit vossabrudlaup etter gamal skikk. Ola gjekk fremst i brureferda. Det vart dansa springar og halling, og kronprinsen baud på Champagne i sølvstaup, vert det fortald.
Seinare reiste Ola attende til Hardanger, der han møtte og spela i lag med Hans Selland, Olav Håstabø, og ei rekkje andre hardingspelemenn. Han møtte òg telemarkingen Olav Bergsland. Same sommaren møtte han Ole Bull i Bergen. Dei avtala å møtast att på Voss ei seinare vende. Mosafinn spela for Bull veka etter, og nokre år seinare, i 1879, var òg Edvard Grieg på Voss. Ola Mosafinn laut til, som ein kan tenkje seg, og spela for Grieg ein heil kveld. Edvard og kona hans, Nina Grieg, svara på konserten med å spela og syngje ved klaveret. Sistpå laut og Ole Bull frampå, og Mosafinn totte dette var storveges.
Amerika
I 1890 reiste Ola Mosafinn til USA, og spela konsertar i Chicago. Her var det mange utvandra vossingar, og Ola Mosafinn heldt stor konsert i Scandia Hall. Utom vossingane, kom det nordmenn frå alle andre kantar av landet, som hadde utvandra. Det var òg svenskar og danskar der. Konserten vart meldt som ein strålande suksess. Etter Chicago reiste Mosafinn til Minneapolis, og til andre byar i området ikring. På denne ferda tente Mosafinn mykje pengar, og lika seg godt.
Mosafinn reiste attende til Amerika i 1891, men no var han trøytt av dette, og kom attende for godt året etter. No ville han helst slå seg til ro på Voss. Han fekk seg fast bustad etter mange år på vegen, og reiste ikkje ut på nokre år.
Seinaste åra
Siste venda han reiste ut, var til Bergen i 1906, og spela på kappleik der. Han fekk ærespremie for spelet sitt den gongen, men no tok han til å verte gamal, og heldt seg i ro dei siste åra han levde. Dei siste åra var han svært plaga av verk i underlivet, men heldt fram med å spela mest til siste leveåret. I 1910 rakk han jamvel å spela inn ein voksrull med slåttar. Då var han 82 år gamal. Siste gongen han spela ute, var i 1911, i høve eit gilde i Voss Mållag. Ola hadde stødd opp om målsaka i mange år alt.
Hausten 1912 vart Mosafinn dårleg for alvor og laut leggjast inn. Han vart ikkje frisk att etter dette, og vart lagt inn andre venda seinhaustes. Han døydde på Voss i romjula 1912.
Gravferd
Då det vart kjend at Ola Mosafinn var daud, gjekk det tidender land og strand, og gravferda etter han er ein av dei største som er halden på Voss. Voss Mållag skipa han til. Ola hadde ikkje familie, og hadde levd einsleg all sin dag.
Seinare vart det reist eit stort minnesmerke for Ola Mosafinn på Vossevangen. Det vart laga av Nils Bergslien, og vart avdekt i 1921.
Givnad og Lynne
Arne Bjørndal, som møtte Mosafinn fleire vender, fortalde at han var svært kunnskapsrik. Han var ein ihuga avislesar, og følgde godt med på utviklinga i samtida, og han var skrivefør attåt.
Ola Mosafinn brigda mykje på det gamle vossaspelet, men var varleg om dei gamle formene.
Mosafinn var god på å utnytte verkemidla fela rådde over, og nokre av slåttane etter han syner tillaup til gode modulasjonar, meir enn det som var vanleg på fela før han.
Han vert omtala som Myllarguten for Vestlandet, og gjorde om lag det same her som Myllaren hadde gjort lenger aust. Desse to kjempene møtte einannan aldri i levande live.
Arne Bjørndal skriv at Mosafinn på mange vis var motsett Myllaren, meir finslipt i spelet, og mindre fossande og vilt. Mosafinn hadde òg ein særs utvikla bogeføring han hadde arbeidd lenge med. Han var svært sjølvkritisk og nøye på det, og stilte sameleis krav til læresveinane sine.
I standardverket Norsk Folkemusikk, elles kalla Hardingfeleverket, er det skrive ned 88 slåttar etter Ola Mosafinn. Langt dei fleste er skrivne ned av Arne Bjørndal, resten er skrivne ned av Truls Ørpen.
Sjå Slåttenedskrifter etter Ola Mosafinn.
809
809 (romartal DCCCIX)
Hustad kyrkje i Inderøy
Hustad kyrkje er ei langkyrkje frå 1150 i Inderøy kommune i Trøndelag. Bygget er i stein og har 150 plassar. Kyrkja er eigd av Fortidsminneforeningen, og er ikkje lenger i bruk som soknekyrkje.
Polmak
Polmak (nordsamisk Buolbmát, finsk Pulmanki) er ei bygd og eit kyrkjesokn i Tana kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Polmak var også ein sjølvstendig kommune frå 1903 til 1964, sjå Polmak kommune.
Bygda
Bygda Polmak ligg på sørsida av Tanaelva, kring ein kilometer austom riksgrensa mot Finland. Tana museum, Polmak tollstad og Polmak kyrkje ligg her.
Riksveg 895 går gjennom bygda, og om vinteren går det isveg over Tanaelva frå Europaveg 75/Europaveg 6 på nordsida til Polmak.
Kyrkjesoknet
Polmak er eit kyrkjesokn i Indre Finnmark prosti i Den norske kyrkja Soknet femner den sørlege delen av Tana kommune, medan den nordlege delen av kommunen tilsvarar Tana sokn.
Stadnamnet
Det norske namnet Polmak er ei forvrenging av det nordsamiske namnet Buolbmát. Det samiske namnet er ikkje tolka.
807
807 (romartal DCCCVII)
Torborg Nedreaas
Torborg Nedreaas var ein norsk forfattar frå Bergen.
Ho debuterte 39 år gammal med novellesamlinga Før det ringer tredje gang i 1945. Boka inneheld eit utval av noveller som tidlegare var publiserte i ulike vekeblad. Same år kom også den eigentlege debuten hennar, Bak skapet står øksen.
Ho voks opp i Bergen og ho budde også ei tid på Stord. Siste halvdelen av livet budde ho på Nesodden i Akershus.
Nedreaas var radikal, men ein finn sjeldan ein open politisk agitasjon i bøkene hennar, med unntak av i De varme hendene som inneheld hard kritikk av det norske medlemskapen i NATO. Ho skildra ofte med stor dugleik unge jenter og kvinner sitt sjeleliv, til dømes i Av måneskinn gror det ingenting og Musikk fra en blå brønn.
Bibliografi i utval
I 1965 sende NRK Fjernsynsteatret Stoppested med manus skrive av Tore Breda Thoresen fritt etter novella med same namn av Nedreaas. I 1975 laga Vibeke Løkkeberg kortfilmen Regn bygd på noveller av Torborg Nedreaas.
Omsetjingar
Bøkene hennar har vorte omsette til mellom anna svensk, dansk, engelsk, tysk, fransk, polsk og russisk.
Upa
Upa (russisk Упа́) er ei elv i Tula oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå høgre. Elva er 345 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 40,2 m³/s.
Oblasthovudstaden Tula ligg ved Upa.
Upa får mesteparten av vassføringa si frå snøsmelting. Ho er isdekt frå byrjinga av desember til byrjinga av april.
Øyar i Indre Hebridane
Dei Indre Hebridane er ei rekkje øyar og skjer utanfor vestkysten av Skottland. Det er 36 busette øyar i øygruppa der Islay, Mull og Skye er dei største og mest folkerike.
Busette øyar
Dei busette øyane i Inde Hebridane hadde i 2001 totalt 18 257 innbyggjarar. Mange av øyane og dei høgaste toppane på dei har namn frå både gælisk og norrønt, og viser at desse to kulturane begge har vore viktige her.
På Ytre Hebridane har alle dei busette øyane brusamband til minst ei anna øy, medan berre fire av dei Indre Hebridane har brusamband, alle desse til fastlandet.
Busetnadslause øyar
Det er 43 busetnadslause øyar i Indre Hebridane som har areal større enn 30 hektar. Dei fleste av øyane på lista her har vore busett ein gong mellom steinalderen og viktingtida.
John Klæbo
John Klæbo var ein norsk lærar og diktar. Han blei fødd på garden Glein på Dønna. Foreldra var los og styrmann Peder Johan Klæbo og Marit Kathrine Bang. Han voks opp i nærleiken av søskenbarnet sitt, seinare biskop og statsråd Anton Christian Bang.
Etter konfirmasjonen i 1856 var Klæbo eit par år på lofotfiske, men i 1859 kom han inn på Tromsø Seminarium. Her blei han gripen av ei religiøs vekking, noko som prega han seinare. Han gjekk ut etter to år, i 1861, med 1,5 i gjennomsnittskarakter.
Etter avslutta lærarskolen var John Klæbo huslærar to år hos lensmann Oxaas i Lyngen, men ønskte å studere vidare. Anton Christian Bang, som hadde tatt til å studere i Kristiania, skaffa Klæbo ein vikarpost ved Haugerud skole i Vestre Aker (Oslo) i 1863. På fritida las han for å komme inn på Universitetet, og om ettermiddagane fekk han undervisning i latin og gresk av Anton Christian Bang. På denne tida vanka han mykje hos verksmeister Brandt, og her kom han bl.a. i kontakt med Aasmund Olavsson Vinje, og dette fekk mykje å seie for språksynet til Klæbo som tok til å skrive på landsmål. Klæbo vanka òg i Den nordlandske Forening som blei stifta i 1862-63. Her møtte han bl.a. Elias Blix, Anton Christian Bang og Ole Tobias Olsen.
Etter vikariatet på Haugerud gjekk John Klæbo på ein friskole ei tid, og i 1864 tok han studenteksamen (examen artium). Året etter tok han så «Andeneksamen» med beste karakter. Etter avslutta eksamen i 1865 blei Klæbo lærar på latinskolen som Aars og Voss hadde starta i Kristiania. Nå fekk han òg såpass god økonomi at han kunne begynne å skrive.
I slutten av 1860-åra fekk John Klæbo tæring (tuberkulose), men han heldt fram med skolen og skrivinga. Midtsommars 1871 var han blitt så sjuk at han måtte slutte som lærar, og etter pålegg frå legen reiste han til Utne i Hardanger for sjå om der var helsebot for sjukdommen, men han blei verande her i heile tre år. Han fekk økonomisk hjelp frå gode vennar i Kristiania, og samtidig skreiv han i fleire vestlandsblad.
Det gjekk stadig dårlegare med helsa, og 29. august 1874 døydde John Klæbo. Han blei gravlagt på Kinsarvik kyrkjegard. Vennar i Hardanger reiste han ein minnestein. Seinare blei det òg reist ein minnestein på Glein i Dønna.
John Klæbo tok for alvor til å skrive etter at han hadde fått seg fast lærarpost i Kristiania. Under opphaldet i Hardanger skreiv han òg mykje. Dei fleste motiva henta han frå Nordland, og han er mest kjend for dikta «Ho mor fær Lofotfolket sitt heim» og forteljinga «Ho Dun-Sesel». Han skreiv også ein biografi om Aasmund Olavsson Vinje. Dei fleste tekstane er samla i Songar og Sogor som bokreidar Bertrand Jensen gav ut i 1898.
Upjorta
Upjorta (russisk Упёрта) er ei elv i Tula oblast i Russland og ei av sideelvane til Upa frå høgre. Elva er 63 km lang.
Arákhova
Arákhova (gresk Αράχωβα) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Arákhova inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Dístomo-Arákhova-Andíkyra.
Upjorta
Elva spring ut i nærleiken av landsbyen Bolotovka og renn sør for byen Bogoroditska. Ho munnar ut i Upa 291 km før munningen hennar, 170 meter over havet.
Arákhova
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Arákhova 2 770 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2 657 innbyggjarar.
Cuzco
Cuzco, på mange språk Cusco, er ein by i Huatanay-dalen i Andes i søraustlege Peru. Byen ligg om lag 3400 moh. og folkesetnaden er på ca 300 000. Namnet Cuzco (quechua Qosqo) tyder navle. Cuzco er også senteret for den største av dei sørlege quechuaspråka, cuscoquechua. Cuzco var hovudstaden og kulturelt og religiøst sentrum i Inkariket. Soltemplet Coricancha var byggverket med størst politisk og religiøst verde. Etter segna var templet møtepunktet for dei fire områda av Tawantinsuyu.