cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koichi Hashigaito
Koichi Hashigaito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Ehime FC.
Nidaros bispedømme
Nidaros bispedømme er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Biskopen har sete i Trondheim, med Nidarosdomen som domkyrkje.
Historie
Det første bispesetet i Nidaros vart truleg oppretta på Olav Kyrre si tid. I 1152/53 vart Nidaros erkestift og kyrkjeleg senter for det vest-nordiske riket. 10 bispesete låg under Nidaros: Bjørgvin, Stavanger, Hamar og Oslo i Noreg. Dessutan: Isle of Man, Orknøyane, Færøyane, Grønland, Skåholt på Island og Holar på Island. For informasjon om setet til erkebiskopen, sjå Nidaros erkebispedøme.
Ved reformasjonen i 1537 opphøyrde det store erkestiftet og maktgrunnlaget vart overtatt av kongen i København. Den katolske erkebiskopen flykta frå landet, og først i 1546 var den første lutherske biskopen på plass i Nidaros.
Seinare har bispedømmet blitt mindre: I 1622 vart Sunnmøre overført til Bjørgvin stift og i 1803 vart Nord-Noreg skilt ut frå Nidaros som eit eige bispedømme. I 1982 vart Møre bispedømme skilt ut. Nidaros avstod da Nord-Møre og Romsdal til det nye bispedømmet. No omfattar Nidaros bispedømme Trøndelag fylke.
Prosti
Nidaros bispedømme har følgjande prosti:
Fellesråd
Bispedømmet har har følgjande fellesråd:
Satoshi Nakayama
Han spela for klubbane Gamba Osaka, Nagoya Grampus Eight, Roasso Kumamoto, Mito HollyHock, V-Varen Nagasaki og FC Ryukyu.
Ove Sverre Bjørdal
Han er utdanna statsautorisert revisor frå NHH og har vore tilsett i Deloitte sidan 1994.
Wenche
Wenche er eit kvinnenamn av (neder)tysk opphav. Det har norsk namnedag den 17. august.
Andre skrivemåtar er Venke, Wenke, Venche, Wencke, Vence eller Vencke.
Namnet oppstod som ei tysk form av det mellomnedertyske Wineke, som igjen var danna som kjæleform av namn som byrja med Win- eller Wen-. Dette leddet tyder 'venn'.
Namnet er kjend i Noreg frå 1500-talet. Namnet var mykje brukt frå rundt 1940 til rundt 1970, då over 1 % av nyfødde jenter fekk namnet Wenche. I 2009 var det 14 586 norske kvinner som bar namnet.
Emil Rathenau
Emil Moritz Rathenau var ein tysk ingeniør og industrimann. I 1881 fekk han skaffa seg rett til å nytta patenta til Thomas Alva Edison i Tyskland. Rathenau grunnla i 1883 Deutsche Edison-Gesellschaft für angewandte Elektricität, som i 1887 vart skipa om til Allgemeine Elektricitäts-Gesellschaft (AEG). I 1903 grunnla han saman med Werner von Siemens selskapet Telefunken Gesellschaft für drahtlose Telegraphie mbH.
Emil Rathenau var son av Moritz Rathenau og far til seinare utanriksminister Walther Rathenau.
Rathenau var av jødisk avstamming. Han var frå 1866 gift med Mathilde Nachmann.
Kvamshallingen
Kvamshallingen er ein gangar i 2/4-takt, som er nytta i Hordaland og Telemark. Namnet skriv seg frå spelemannen Jon Kvammen eller Jon Kjos. Slåtten er og kjend som Gamle-Eirik.
Namnet Kvamshallingen er mest nytta aust i Telemark, mellom anna av Knut Dale. Gamle-Eirik er nytta lenger vest. På Voss spela Ola Mosafinn ei form etter Isak Rokne. Slåtten er då å rekne attende til 1700-talet både i Hordaland og Telemark, sidan både Jon Kjos og Nils Rekve tykkjest ha kjend han. I Hardanger var namnet Holsteinslåtten nytta.
Variantar
Slåttekrinsen har nr 148 i hardingfeleverket, og tel fem trykte variantar.
Hartmannswillerkopf
Hartmannswillerkopf, òg kalla Vieil Armand eller Hartmannsweilerkopf, er eit pyramideforma fjell i Vogesane i Frankrike. Toppen er 956 meter høg og gjev utsyn over slettene i Alsace. Ved Hartmannswillerkopf står det eit nasjonalmonument over den første verdskrigen på grunn av kampar som fann stad i skyttergravene her.
Toppen ligg ni kilometer frå Cernay og 24 kilometer nord for Mulhouse. Fjellet er delt mellom landsbyane Hartmannswiller, Wuenheim, Wattwiller og Uffholtz, og den strategiske toppen har vore kjempa for mange gonger. Dei hardaste kampane skjede 19-20. januar, 26. mars, 25-26. april og 21-22. desember i 1915. Gjennom krigen vart om lag 30 000 soldatar drepne, og størstedelen av desse var franske. Etter om lag 18 månadar med harde kampar flytta begge sidene fokuset til vestfronten lenger nord. Berre nok menn for å halde linjene vart igjen ved Hartmannswillerkopf, og stort sett var det berre artilleri som føregjekk etter dette.
Naohiro Tamura
Naohiro Tamura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Karl Johans gate
Karl Johans gate, ofte berre kalla Karl Johan, er hovudgata i Oslo. Ho strekkjer seg frå Oslo Sentralstasjon i søraust til Slottet i nordvest. Langsmed gata ligg kjende institusjonar som Stortinget, Nationaltheatret, Oslo domkyrkje og Universitetsbygningane.
Gata er kalla opp etter kong Karl III Johan av Noreg.
Langsmed Karl Johans gate ligg òg nokre kjende bygardar, so som DFDS-garden, Svaneapotekgarden, Horngarden, Tostrupgarden, Grand Hotell og Groschgarden. Andre kjende bygg er Basarane og Brannvakta.
Historie
Gata er sett saman av to ulike gateløp med kvar si historie. Austre del frå Egertorget til Jernbanetorget låg innanfor Kristian IVs byanlegg, nær vollane som omgav byen. Den vart ikkje opparbeidd som en samanhengande gate før Domkyrkja vart reist og vollane fjerna på 1690-talet. Ymse strekningar av gata hadde eigne namn – Østre Gade, Kirkebakken og Kirkestredet, fram til dei vart slått saman og kalla Østre Gade omkring 1840. Vestre del var ein del av den byutvidinga som ble planlagd i samband med bygginga av Slottet. Den blei stukke ut etter slottsarkitekt Linstows plan som ei paradegate mellom byen og det nye Slottet som var under bygging. Gata ble opparbeidd i slutten av 1830-åra og fekk namnet Slotsvejen i 1840.
I 1852, etter kong Karl Johan var død, blei den nye Slotsvejen kalla opp etter han. På same tid stod òg dei nye universitetsbygningane ferdig og dette medverka til at gata fekk eit monumentalt preg.
På denne tida blei òg de fasjonable bygardane på nordsida av gata bygd, og gardeigarane her kjøpte opp den nordlege delen av Grünings løkke som hadde vore skilt frå resten av løkkeeigedomen etter at Stortingsgata blei opparbeidd i 1842. Gardeigarane langs Karl Johans gate ville ikkje ha naboar rett ved og ville ha ein park som næraste nabo. Slik blei òg Eidsvolls plass sikra som ein del av dette gateløpet.
Da Stortingsbygget var under oppføring, blei sambindinga mellom dei to gatene opparbeidd, og i 1860 vart dei slått saman under det felles namnet Karl Johans gate. At utgangspunktet er to heilt ulike gater, kan ein tydeleg sjå på det høgaste punktet, Egertorget. Der gjer gateløpet ein tydeleg knekk, og den breie paradegata i vest går over i den smale og ordinære gata med normalbredde som i dei andre gatene i Kvadraturen har.
Bygg i utval
Det Forenede Dampskibs-Selskabs hus, gjerne forkorta DFDS-garden, er ein forretningsgard som ligg på hjørnet Jernbanetorget og Karl Johans gate, med adresse Karl Johans gate 1. Bygninga blei reist for Det Forenede Dampskipsselskap i 1917-1919 og arkitekt var Magnus Poulsson. Mottok Houens fonds diplom i 1925. Garden er kommunalt verna.
På den andre sida av gata, i nummer 2, ligg Hanneborggarden, ein forretningsgard frå 1898 teikna av Henrik Nissen. Tidlegare låg ein gard her kor Bennett Reisebureau hadde dei første lokala sine. Garden er eit kommunalt verna kulturminne.
Lenger opp, i krysset ved Dronningens gate ligg Arkaden i nummer 7 på hjørnet på den eine sida. Det er ein forretningsgard med passasje til Biskop Gunnerus gate. Huset brann i 1983 og dagens bygg blei reist etter brannen.
Basarane ligg med bue mot Karl Johans gate og vart reist i 1840-1859. Opphavleg var det slakterbodar her. Arkitekt var Christian H. Grosch. Basarane har adresse Dronningens gate 27/Stortorget 1B. Anlegget er freda.
I tilknyting til Basarane ligg Brannvakta i Karl Johans gate nummer 11, og teikna av Grosch og ført opp 1854–1856 på delar av området som tidlegare var gravlunden til Oslo domkyrkje. Bygningen er freda.
Dei fleste forretningsgardane på venstre side oppover frå Skippergata til Kongens gate mellom Prinsens gate og Karl Johans gate er frå etter 1858 og vart reist etter bybrannen 14. april same år kor 40 bygardar brann ned.
1134 Kepler
1134 Kepler er ein marskryssarasteroide. Han blei oppdaga den 25. september 1929 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Naoki Mori (1977)
Naoki Mori er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Cerezo Osaka og Mito HollyHock.
Vadefuglar
Vadefuglar er ei nemning som vert nytta for fuglane i ordenen Charadriiformes som ikkje er marine sjøfuglar med symjeføter. Sistnemnte er joar, måsar, terner, saksenebb og alkefuglar. Dessutan brakksvaler og krabbeetar som har likskap med vadefuglar, men er nært relatert til sjøfuglar.
Det står då att over 200 artar av Charadriiformes som er knytte til våtmark eller kystnære miljø, desse har samnemninga vadefuglar. Mange med habitat arktiske og tempererte område er typiske trekkfuglar, medan tropiske fuglar ofte er standfuglar eller flytter berre etter mønstre i nedbørsvariasjon. Nokon av dei arktiske artane, slik som dvergsnipe er blant trekkfuglane med lengste trekkrute, dei oppheld seg på den sørlege halvkula utanom hekkesesongen.
Dei fleste vadefuglane et små virvellause dyr som dei plukkar opp av leire, anna laus masse av jord eller biologisk materiale. Ulike nebblengder på desse artane gjer at dei kan beite i felles habitat, utan å direkte konkurrere om maten, spesielt på kysten. Mange vadarar har følsame nebbspissar som gjer dei i stand til å oppdage byttedyr som er skjult i mudder eller mjuk jord. Nokon større artar, spesielt dei som er tilpassa tørrare habitat vil ta større byttedyr som insekt og små krypdyr.
Den minste medlemmen av denne gruppa er pygmésnipe, små vaksne kan vege så lite som 15,5 gram og måler berre litt over 13 cm. Den største arten kan vere austspove, ca 63 cm og 860 gram, men kysttriel er den tyngste på ca. 1 kg.
Etter nyare studiar (Ericson et al., 2003; Paton et al., 2003; Thomas et al., 2004a, b; van Tuinen et al., 2004; Paton & Baker, 2006), kan vadefuglar deles inn slik:
Inndeling av underordenar er omstridt.
Finnar
Finnar kan vera alle statsborgararar av Finland, eller berre dei som har finsk som morsmål. Dette er eit austersjøfinsk språk i slekt med estisk og karelsk, og skil seg frå dei indoeuropeiske skandinaviske og russiske nabospråka.
Dei finsktalande utgjer fleirtalet i Finland, der det og bur finlandssvenskar, samar og ulike innvandrargrupper. Det finst også grupper av utvandra finnar andre stader, som ingermanland-finnar i Russland, skogfinnar og kvener i Noreg og tornedalingar og sverigefinnar i Sverige.
Finnar i Noreg
I Noreg er «finn» blitt brukt om fleire folkegrupper, og er blitt eit mannsnamn og eit namneledd. Sidan norrøn tid har ordet vist til samar.
Finsk innvandring til Finnskogen i tidleg moderne tid gav ei norsk folkegruppe kjend som skogfinnar, medan seinare finskætta innvandrarar er blitt kalla kvenar eller norskfinnar.
Guthrie-nummer
Guthrie-nummer er ei inndeling av bantuspråk brukt av bantulogar. Vanlegvis blir språkfamiliar ordna genetisk i grupper slik at dei språka som har felles urspråk kjem i same gruppe. For bantuspråka har det vist seg å vere vanskeleg å setje opp ein genetisk definert indre struktur. I staden sette bantulogen Malcolm Guthrie opp eit system der han delte opp det bantuspråklege området inn i femten soner, A, B, C, D, E, F, G, H, K, L, M, N, P, R, S, kvar sone med omtrent like stor språkleg variasjon. Sonene er geografisk bestemt, slik at språk som ligg attmed kvarandre kjem i same sone. Seinare har særleg belgiske bantulogar argumentert for ein sekstande sone, J, som består av ein del språk frå sonene D og E (språka J = D40, D50, D60, E10, E20, E30). Her er ei liste over bantuspråkgrupper ordna etter Guthrie-nummer.
Retoromansk i Eurovision Song Contest
Retoromansk i Eurovision Song Contest gjev oversyn over bruken av det retoromanske språket i Eurovision Song Contest. Den fyrste og førebels einaste gongen ein song på retoromansk vart framført i Eurovision Song Contest, var i 1989, då gruppa Furbaz representerte Sveits med songen «Viver senza tei». Av landa som kan delteke er retoromansk offisielt språk i Sveits.
Unge Høgre
Unge Høgres Landsforbund (UHL), ofte berre kalla Unge Høgre, er ungdomsorganisasjonen til partiet Høgre, og vart stifta i 1922. Leiar er Sandra Bruflot.
Völkerball
Völkerball er det andre konsertalbumet til Rammstein og det sjuande totalt. Det blei lansert 17. november 2006. Hovudopptaka er gjort i amfiteateret i den franske byen Nimes 23. juli 2005. I tillegg er det med opptak frå London, Tokyo og Moskva. Albumet blei lansert i tre utgåver i november 2006. Felles er et 60-tals USA-inspirert omslag i gullskrift på svart bakgrunn, og designelementa går igjen i detaljer på innsida av omslaga.
Standard edition
Standard edition har eitt digipack-cover, som har seks sider, som i utbretta form dannar ein kross. Sidene er pryda med svart/kvitt-fotografi tatt av den franske fotografen Frederic Batier. Pakken inneheld ein CD og ein DVD. Sporoversikt:
Limited Edition
Ein av Rammsteins hittil mest eksklusive innpakningar består av ei 190 siders bildebok med svart/kvitt-bilete frå turneen og har to CD-ar og to DVD-ar på innsida av omslaget Boka har måla 27 x 31 cm. Limited Edition begge DVD-diskane frå Special Edition, men har i tillegg to CD-ar med heile konserten. Sporoversikt:
Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane
Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane (gresk Κεντρική Κέρκυρα και Διαπόντια Νησιά, Kendrikí Kérkyra ke diapóndia nisiá) er ein kommune i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Kommunen omfattar den mellomste delen av øya Kérkyra og dei diapontiske øyane i nordvest.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2019 ved at ein delte opp den tidlegare kommunen Kérkyra. Han omfattar desse kommunaleiningane som fram til 2011 hadde vore eigne kommunar. og småøyane
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Småøyar i kommunen:
Verner
Verner og Werner er mannsnamn av tysk opphav. Werner er òg eit slektsnamn. Verner har namnedag i Noreg og Sverige den 17. august.
Namnet er sett saman av war(in), 'vakt' og hari eller heri, 'her'. Ein tysk variant er Wernher, medan namnet er kjend som Warner på engelsk.
Werner var mykje brukt på gutebarn fødd i første halvdelen av 1900-talet.
Masahiro Momitani
Masahiro Momitani er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Cerezo Osaka, Thespa Kusatsu og AC Nagano Parceiro.
David Lynch
Han vart fødd i ein middelklassefamile og reiste i barndomen mykje rundt i USA før han studerte måling ved Pennsylvania Academy of Fine Arts i Philadelphia, der han først gjekk over til å skape kortfilmar. Han valde å satse for fullt på filmskaping, og flytta til Los Angeles, der han skapte den første filmen sin, den surrealistiske grøssaren Eraserhead (1977). Etter Eraserhead vart ein kultfilm på nattkinoane, vart Lynch bede om å regissere The Elephant Man (1980), som han slo igjennom med. Han vart tilsett av De Laurentiis Entertainment Group, og lagde to filmar: den episke science-fiction-filmen Dune (1984), som både selde dårleg og fekk dårleg kritikk, og så ein neo-noir-krimfilm, Blue Velvet (1986), som vart kritikarrost.
Lynch laga så sin eigen fjernsynsserie med Mark Frost, det særs populære mordmysteriet Twin Peaks (1990–1991); og kinofilmoppfølgjaren Twin Peaks: Fire Walk with Me (1992). Han laga filmen Wild at Heart (1990) som var ein roadmovie og familefilmen The Straight Story (1999) i same perioden. I 1997 laga han den første av tre surrealistiske filmar med draumeaktig logikk og ikkje-lineær forteljarstil, Lost Highway (1997), ettefølgd av Mulholland Drive (2001) og Inland Empire (2006). Samstundes byrja Lynch å bruke Internett aktivt som medium, og produserte fleire nettbaserte filmar, som animasjonsfilmen Dumbland (2002) og den surrealistiske situasjonskomedien Rabbits (2002). I 2017 vende han tilbake til Twin Peaks med ein ny sesong.
I løpet av karrieren sin har Lynch vorte nominert til Oscarprisen tre gongar for beste filmregissør og ein gong for beste manus. Lynch har to gongar vunne den franske César-prisen for beste utanlandske film, samt Palme d'Or på Cannes Film Festival og ein Golden Lion-pris ved Venezia filmfestival. Han har òg blitt offiser i den franske Æreslegionen, den øvste sivile æresprisen i Frankrike,. I 2007 skildra The Guardian Lynch som «den viktigaste filmregissøren i denne vår tid». Allmovie kalla han «renessansemannen i moderne amerikanske filmskaping», medan suksessen til filmane har gjort at han har blitt kalla «den første populære surrealisten».
Tidlegare norske kommunar
Tidlegare norske kommunar er ei liste over norske kommunar som ikkje finst lenger fordi dei anten er blitt delte opp eller slegne saman med andre kommunar. Lista gjev ikkje oversyn over mindre område som er overførte frå ein kommune til ein annan. Nær alle kommunane på lista forsvann på grunn av kommunesamanslåing, ein stor del av dei i 1964.
Hønsehauk
Skildring
Hønsehauken er den største arten i slekta Accipiter. Hannfuglen er 49-57 cm lang, med eit vengespenn på 19-105 cm. Hoa er mykje større enn hannen, med ein kroppslengde på 58-64 cm og eit vengespenn på 108-127 cm og kan vega opptil 2 kg. Hannen er blågrå ovenpå og spragla grå under, medan hoa er skifergrå over og grå under.
Fuglen har korte, breie venger og ein lang stjert som hjelper han å styra mellom trea i skogane han lever i. Hønsehauken flyg karakteristisk med fem seine vengeslag og så glideflukt.
I kulturen
Hønsehauken er avbilda på flagget til Asorane.
Michiharu Sugimoto
Michiharu Sugimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Cerezo Osaka, Ventforet Kofu og Yokohama FC.
1135 Colchis
1135 Colchis er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. oktober 1929 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Krim-observatoriumet i Simeiz på Krimhalvøya.
Sprengkraft
Sprengkraft er ein måte å måle den øydeleggande verknaden for sprengstoff på. Ofte vert målet TNT-ekvivalent brukt. Dette tyder at ein samanliknar øydeleggingane av sprengstoffet med kor mykje TNT, ein må bruke for å oppnå den same skaden. Trykket målast i eininga bar eller millibar.
Berekna rekkevidde s - på ei sprenging med sprengkraftt M, forårsakar ein trykkskilnad P : med: s = rekkevidde i meter; P = trykkskilnad i bar; M = TNT-masse-ekvivalent i kilo
10 tonn TNT forårsakar i ein radius på 100 meter ein trykkskilnad på 350 mbar. 1 kilo TNT forårsakar ein trykkskilnad på 280 mbar på 5 meter. Atombomba over Hiroshima i 1945, Little Boy, årsaka ei sprengkraft på 13000 tonn TNT. Den største bomba som er sprengd nokon gong, er Tsar-Bomba, hadde ei sprengkraft på 57 millionar tonn TNT.
Døme på eit typisk russisk stridshovud på 550 kilotonn:
Eldkule radius: 0.99 km (3.07 km²) - alt brenn eller smeltar
Trykkbølge 20 PSI: 1.78 km (9.99 km²) - alle bygningar fullstendig øydelagde
Strålingsradius (500 rem): 2.32 km (16.9 km²) - mellom 50 og 90% død av levande vesen
Trykkbølge 5 PSI: 3.75 km (44.2 km²) - flesteparten av vanlege bygg øydelagde
Varmestråling til 3. grads forbrenning: - 8.24 km (213 km²)
San Pietro di Castello
San Pietro di Castello er ei øy i Venezialagunen som er ein del av bydelen Castello i Venezia. Ho er forbunden til sjølve Venezia via to bruer.
Øya har hatt ei borg sidan minst 500-talet og det er denne borga øya og bydelen er kalla opp etter. På 600-talet vart ho sete for patriarken av Venezia, ein posisjon ho hadde fram til 1807. San Pietro-kyrkja var setet frå 800-talet. Av andre attraksjonar på øya finn ein eit klokketårn og veksthuset Campo San Pietro.
ZebSign AS
ZebSign AS er eit føretak som er eigd av Telenor og Posten i lag. ZebSign tilbyr elektronisk ID og digital signatur. Innan elektronisk handel og meldingsutveksling har dei utvikla ein komplett infrastruktur.
San Lazzaro degli Armeni
San Lazzaro degli Armeni (armensk: «Սուրբ Ղազարոս Կղզի», St. Lasarus-øya) er ei lita øy i Venezialagunen, like vest for Lido. Heile øya er dekt av eit kloster, som er moderhuset til Mekhitaristordenen. Øya er eit av dei fremste sentera for armensk kultur i verda.
Solund Verft
Solund Verft AS er eit skipsverftfirma i Solund kommune i Ytre Sogn.
Solund Verft AS blei stifta i 1976. Firmaet jobbar med reparasjon og ombygging av båtar. Dagleg leiar er Svein-Tore Eide.
Europa Clipper
Europa Clipper er ei planlagd romsondeferd til jupitermånen Europa av NASA. Romsonden vil gjera fleire passeringar av Europa i staden for å gå i bane kring månen. På denne måten vil romsonden vera minst mogeleg inne i strålebelta kring Jupiter og soleis kunna vara lenger. Etter planen vert romsonden skoten opp i oktober 2024 og vert sett inn i bane kring Jupiter i april 2030.
Yohei Taniike
Yohei Taniike er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Tokushima Vortis, Tochigi SC og Sony Sendai.
Toshiaki Haji
Toshiaki Haji er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Torrentz
Torrentz er ein metasøkemotor som søker gjennom torrentar frå ei eller fleire nettsider. Torrentz vart oppretta i 2003, og har om lag 20 millionar torrentar i databasen. På Torrentz finn ein blant anna filmar, spel, programvarer, musikk, e-bøker og ein del andre elektroniske varer.
Teknologi nytta på nettsida:
Larrun
Larrun (moderne baskisk: Larrun, tidlegare kalla Larhune på fransk) er eit fjell i den vestlege delen av Pyreneane med ei høgd på 905 meter. Det ligg på grensa mellom Frankrike og Spania, der dei baskiske provinsane Labourd og Navarra møtes. Fjellet har ein primærfaktor på 670 meter.
Larrun er ein viktig stad i baskisk kultur. Han er dekt av steindysser, steinsirklar og andre neolittiske monument, og var ein heilag stad i baskisk mytologi. Fjellet er visstnok heimstad for Leben Sugea, den første slangen. Seinare, kanskje på grunn av at det var ein gamal heilag stad, fekk toppen rykte for seg for å vere ein akelarre eller ein rituell møtestad for hekser. Fram til 1700-talet betalte dei lokale innbyggjarane ein munk, som budde som eremitt på toppen av fjellet for å halde heksene unna.
Fjellet vart brukt av franske troppar som forsvarsposisjon mot slutten av Den spanske frigjeringskrigen, men Wellington sine troppar dreiv Marshal Soult sine troppar ned frå fjellet under Slaget ved Nivelle 10. november 1813. Dette gjorde Frankrike open, slik at Wellgington sine menn kunne marsjere nordover til Paris.
Larrun er i dag ein populær stad for fjellturar. Ein lite tog, le petit train de la Rhune, tar med seg passasjerane til toppen av fjellet frå den franske sida. Kyr, eit par pottok-ponniar og sauer beiter i fjellsidene.
La Rhune er framleis ein viktig stad i baskisk kultur, og mange gjestgjeveri og restaurantar ber namnet til fjellet, og den karakteristiske forma vert brukt i mange suvenirar og logoar.
Luberon
Det totale innbyggjartalet varierer stort mellom vinter og sommar, sidan det kjem mykje turistar til området om sommaren. Området er naturskjønt med vakre landsbyar, eit komfortabelt levesett, rikt jordbruk og fleire historiske stader. Samuel Beckett budde til dømes i Roussillon under Den andre verdskrigen).
I 1970-åra kom folk frå heile Frankrike til «Le Luberon» på leit etter det kommunitariske idealet.
Force de frappe eller det franske strategiske atomvåpenarsenalet brukte å ligge i nærleiken, under bakken, før det vart nedrusta seint på 1980-talet.
Dei siste tiåra har ei rekkje bøker av den britiske forfattaren Peter Mayle fortalt soga om ein britisk landsforvist, som slo seg ned i landsbyen Ménerbes. Ein av desse bøkene vart filmatisert av regissør Ridley Scott i 2006 som A Good Year med mellom anna Russell Crowe i hovudrolla. Filmen vart filma her.
Rafael Correa
Rafael Vicente Correa Delgado var president i Ecuador frå 2011 til 2017. Han er òg ein humanist og kristen sosialist, og har kalla seg sjølv «ein sosialist av det 21. århundre». I 2006 stifta han venstresidepartiet Alianza PAIS. I første runde av presidentvalet 15. oktober 2006 kom han på andre plass med 22,84% av stemmene. I andre runde, 26. november 2006, fekk han 56,67% av stemmene, og blei vald til president. Han er gift med Anne Malherbe, som han har to døtrer og ein son med.
Bakgrunnsstoff
Correas nettside
Jeppe på Bjerget
Jeppe på Bjerget er eit skodespel av Ludvig Holberg, med originaltittelen Jeppe paa Bierget Eller Den forvandlede Bonde. Skodespelet er ein komedie om ein drikkfeldig bonde, Jeppe, som får oppleva ein dag som baron. Stykket vart framført første gong i 1722.
San Giorgio Maggiore
San Giorgio Maggiore er ei øy i Venezialagunen, aust for Giudecca og sør for sjølve Venezia. Øya er omgjeve av Canale della Grazia, Canale della Giudecca, Bacino di San Marco, Canale di San Marco og den sørlege lagunen. Ho dannar delar av bydelen San Marco.
Øya var truleg busett i romartida, og etter Venezia vart grunnlagd vart ho kalla Insula Memmia etter Memmo-familien som eigde ho. I 829 hadde ho ei kyrkje tileigna St. Georg og vart derfor kalla San Giorgio Maggiore for å skilje ho frå San Giorgio in Alga.
Benediktinarklosteret på San Giorgio vart oppretta i 982 då dogen Tribuno Memmo donerte heile øya til munken Giovanni Morosini. Munkane drenerte myrene på øya ved sida av kyrkja for å få fast grunn til å byggje klosteret på.
San Giorgio er mest kjend for San Giorgio Maggiore-kyrkja, teikna av Palladio og påbyrja i 1566.
Tidleg på 1800-talet, etter Republikken Venezia sitt fall, vart klosteret nesten lagt ned og øya vart ei frihamn med ei ny hamn bygd i 1812. Her låg òg artilleriet til Venezia.
Ho er i dag hovudkvarter for Cini-stiftinga sitt kunstsenter, som er kjend for biblioteket sitt. Her ligg òg det friluftsteateret Teatro Verde.
Metasøkemotor
Metasøkemotorar er søkemotorar som leitar etter søkeresultat frå andre plassar enn hos seg sjølv. Dei presenterer oftast resultat frå andre søkemotorar og katalogar.
Herdlevær
Herdlevær er ein busetnad på øya Herdleværet i Øygarden vest for Oøy og Skogsøy. Herdlevær høyrde til i mellomalderen kongsgarden på Herdla.
Herdlevær har i tidlegare tider vore eit utvær og ein sesongbustad for fiskarar og ein finn spor attende til tidleg vikingtid. Før dette har det òg sannsynlegvis vore busetnad på desse øyene.
Folketalsutvikling:
Den ekte inspektør Hound
Den ekte inspektør Hound (engelsk The Real Inspector Hound) er eit skodespel i ei akt av Tom Stoppard. Det blei skrive mellom 1961 og 1962, og urframført i 1968. Skodespelet handlar om to kritikarar som ser ei framsyning av eit mordmysterium i eit herskapshus, og som sjølv blir innblanda i parallelle hendingar. Det har store innslag av absurditet og meta-dramatikk. Det har fem guteroller og tre jenteroller.
1136 Mercedes
1136 Mercedes er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 30. oktober 1929 av Josep Comas Solá ifrå Observatori Fabra i Barcelona.
Skýros
Skýros (gresk Σκύρος) er den sørlegaste øya i Dei nordlege Sporadane i Egearhavet i Hellas. Rundt år 2000 fvt. vart øya kalla «Øya til magnetane», der magnetane budde, og seinare Pelasgia og Dolopia. Med eit areal på 209 km² er ho den største av Dei nordlege Sporadane og har eit folketal på om lag 3 000.
Geografi
Til skilnad frå dei andre øyane i Dei nordlege Sporadane høyrer ikkje Skýros til Thessalía, men er ein eigen kommune i periferieininga Évvia i periferien Sentral-Hellas.
Den nordlege delen av øya er dekt av skog, og her ligg òg det høgaste punktet på øya, Ólymbos på 903 meter over havet, medan den sørlege enden er dominert av fjellet Kókhylas og er berr og steinete. Hovudbyen på øya heiter òg Skýros (eller lokalt Khóra). Den største hamna, som ligg på vestkysten, er Linariá. På øya ligg det ei borg (kastro) som vart bygd under den venetianske okkupasjonen (1200- til 1400-talet), eit austromersk kloster (St. Georg-klosteret), grava til den engelske diktaren Rupert Brooke ved hamna Tris Boúkes og den arkeologiske utgravinga Palamári frå bronsealderen. Det er mange strender langs kysten.
Ein kan nå Skýros med båt frå Skiáthos eller Évvia. Øya har også ein flyplass med éin rullebane.
Myter
I gresk mytologi skal Theseus ha døydd på Skýros etter å ha blitt kasta ned ei klippe. Krigshelten Akilles skal ha blitt gøymd her, forkledd som ei jente og etterkvart gifta seg med ei lokal prinsesse før han tok del i Trojakrigen.
Historie
I 475 fvt. erobra Kimon heile øya. Frå denne tida vart øya ein del av Det athenske forbundet, som seinare vart det athenske riket. Kimon hevda å ha funne leivningane etter Theseus og sende dei tilbake til Athen.
I 340 fvt. tok makedonarane over øya og regjerte over ho fram til 192 fvt. då romerske styrkar og Filip V av Makedonia gav ho tilbake til Aten.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Småøyar i kommunen:
Old Man of Hoy
Old Man of Hoy («den gamle mannen på Hoy») er ein 137 meter høg staur av gammal raud sandstein vest for øya Hoy i Orknøyane i Skottland. Han er eit kjent landemerke som ein kan sjå frå ferja mellom Thurso og Stromness. Klippa er òg eit populært klatremål.
Historie
Klippa er truleg mindre enn 400 år gammal og det finst indikasjonar på at han snart kan kollapse. På kart frå 1600 til 1750 er området teikna som eit nes utan stauren. Landskapsmålaren William Daniell teikna klippa i 1817 som ei breiare søyle med ein mindre del på toppen og ein boge ved basen. Under ein storm tidleg på 1800-talet vart ein del av basen på klippa vaska bort, og det pågår framleis erosjon på klippa.
Klippa vert vist i ein sketsj i Monty Python's Flying Circus og i opninga av musikkvideoen til Eurythmics-songen «Here Comes the Rain Again».
Oziornyj i Tver oblast
Oziornyj (russisk Озёрный), òg kjend som Bologoje-4 (Бологое-4) og Vypolzovo, er ein lukka by (ZATO), eller ein byliknande busetnad, i Tver oblast i Russland. Han hadde 10 882 innbyggjarar i 2009.
Old Man of Hoy
Historie
Klippa vart første gong klatra i 1966 av Chris Bonington, Rusty Baillie og Tom Patey i løpet av tre dagar. I 2008 vart òg det første basehoppet gjort frå toppen av klippa. Ein kan sjå hoppet på youtube her.
Oziornyj i Tver oblast
Historie
Oziornyj vart grunnlagt i 1930 som Vypolzovo. På 1960-talet vart 7. strategiske missildivisjon sett opp her.
Hytte
Ei hytte (frå lågtysk hütte, 'lite/fattigsleg hus') er ein mindre bygning som kan overnattast i. I dag vart hytter gjerne brukt som fritidsbustader.
Ordet «hytte»
Mange språk har ikkje same skarpe skiljet mellom heilårshus og hytte, men har ord for små, enkle bygg som også blir brukt om feriebustader, til dømes engelsk cabin eller cottage (eldre cot). Det engelske hut er ein kognat til «hytte» som viser til ein svært enkel bygning av til dømes jord eller greiner. Det arpitanske og seinare franske ordet chalet viser til ein bygningstype frå Alpane som i dag ofte blir brukt av turistar, men også kan vera heilårsbustad. Det russiske ordet datsja (дача) blir brukt om mindre sommarbustader, men desse kan vera større og flottare enn typiske norske hytter og kan også brukast året rundt.
Kjende hytter
Filosofen Arne Næss hadde hytta Tvergastein i Hallingskarvet som ein stad han kunne oppleva «det autentiske livet, med anledning til langvarig konsentrasjon.» Næss brukte mykje tid på hytta, og skreiv fleire bøker der.
Old Man of Hoy
Kjelder
''
Torkjell Olsson Villand
Torkjell Olsson Villand var den tredje av sønene hans Blank-Ola, og skal ha vore den klokaste av alle villandskarane. Han var lensmann og sakførar i Ål og var rekna som ein bygdehovding i tida.
Torkjell rauk ikkje ut i slagsmål som den eldre broren Tolleiv. Han var høg, ein av dei høgaste i Hallingdal i si tid, etter det Øvre Hallingdals Kompani meldte i 1742.
Han livnærte seg som handelskar og bonde liksom faren, men frå 1740 laut han ofte møte på tinget for å vitne for farbroren som låg i gardstvist. Dette gjorde at Torkjell vart ein dreven jurist, som ikkje var grei å takast med for styresmakta. Han låg elles ute vinteren 1743, og fekk rang av korporal.
Sakføraren
Som tida gjekk, var det Torkjell som førte sakene for brørne når dei kom opp i tretter, og han vitna og for mora, Ragnhild Ellingsdotter Villand, i saka mot eldste broren. I 1747 heldt Torkjell helvta av alle dei sakene som kom opp det året, og han gjorde sterkt inntrykk med talene han heldt.
Torkjell var så skarp at han erta på seg amtmannen i eit ordskifte, og vann gjennom solid ordlegging. Lars Reinton skriv at dette hende seg før han vart lensmann, i 1750.
Torkjell vart lensmann 1756, tilsett etter at førre lensmannen var avliden. Han vart det etter søknad og godkjenning. Ikkje lenge etter søkte han amtmannen om å få vera autorisert prokurator. Han grunngav det med at det knapt fanst nokon som førte bøndenes sak, og var bonde sjølv. Han fekk autorisasjon tidleg på året 1756.
Dei neste åra førte han fleire saker enn før, no med offentleg godkjenning, over heile Hallingdal. Han vart den mest nytta sakføraren på dei kantar i den tida. Han førte jamvel sak for folk i Kongsberg. Men han vart misunt stillinga av dei andre sakførarane. Folketradisjonen har dette i friskt minne. Folk sa om Torkjell at «han kunna so mykji at han førde saki på tinget.»
Tidleg i 1760-åra gjekk dei andre prokuratorane ut mot han for å få han til å legge ned verksemda si. Torkjell svara med å leggje fram attesten, og fekk di større vørdnad mellom folk. Frå då av vart han tiltala som monsieur, ei nemning som på den tid berre høyrde til dei høgtståande i samfunnet. Segnene fortel elles at Torkjell kunne vera sløg, og "gjorde rett til rangt og rangt til rett". Det er kjend at han slog til seg mykje av arven etter farbroren, Tolleiv Rikansrud.
Amtmannen i Buskerud skriv følgjande om Torkjell i 1761, etter at Torkjell hadde brote ekteskapslova:
Lars Reinton legg vekt på at Torkjell naut stor vørdnad hjå bygdefolket, og tedde seg med stor tryggleik på seg sjølv. Den siste saka han førte, var mot sjølvaste presten, Nils Qvam. Saka handla om beiterett og skogdrift. Prestegarden var næraste grannen til Villand, slik dei framleis gjer, og Torkjell drog presten til tings av di bufeet hans hadde beita på Villandsjordene, jamvel på dyrka mark. Presten svara med å stemne Torkjell for ulovleg hogst i prestegardsmarka nokre år seinare (1770).
Torkjell førte saka godt, vert det fortald. Han siterte like mykje frå Bibelen som frå kongens lov, av di det var presten han stod opp mot. Presten gjekk ikkje inn på forlik, og domen fall i oktober 1774. Då vart det til at
Skrivaren sa seg ikkje samd i dette, og dette er første gong skrivaren og lagretten skilde lag i domfellinga, fortel Lars Reinton.
Saka vart ført vidare i lagtinget i Christiania. Torkjell laut reise inn til byen, og den nye soknepresten var motmann. Qvam var avliden då. Torkjell sjølv var ikkje ved god helse, men folketradisjonen fortel at han låg på det siste, og sa: At e inkji kunna leva lite lenger, so e kunna få bunkebrune denne presten lite. Saka vart teken oppatt i 1776, men då var Torkjell alt daud.
Torkjell si stilling som sakførar, og kampen mot presten, fell saman med det gryande medvetet for sjølvstende i Noreg, Struensee-tida og Lofthusreisinga. Han tykkjest vera eit uvanleg døme på ein evnerik bondegut som vann mot styresmakta i ei vanskeleg tid.
Hunda
Hunda er ei folketom øy i Orknøyane i Skottland. Ho er 100 hektar stor og har ei høgd på 42 meter over havet. Ho ligg i Scapa Flow og er landfast med naboøya Burray via ein molo bygt i 1941 for å blokkere sundet mellom øyane som ein del av Churchill Barriers.
Torkjell Olsson Villand
Torkjell som byggmeistar
Torkjell Villand er elles hugsa som byggmeister og bonde. Han førte opp mange nye hus på Villand. Torkjell bygde og ny tingstugu på Sundre i Ål. Han sette og opp ei stugu på Nyhus, som seinare vart flytt til Frognerseteren, der ho står den dag i dag. Torkjell hadde for vane å skjera treskurd på husa han sette opp. Det har vore framlegg om at han tok til seg mykje handsverkskunne medan han låg ute som soldat i Holstein i 1742.
Hunda
Namnet kjem frå norrønt for «hundøya». Vikingane nytta Orknøyane som base for tokta sine mot Skottland og Noreg og øyane var under norrøne jarlar fram til 1231. Øya har eit rikt fugleliv. . Det ligg eit gammalt steinbrot på øya.
Torkjell Olsson Villand
Familie
Torkjell var ryddig i offentlege saker, men tradisjonen fortel at han ikkje åtte eit like ryddig privatliv. Han vart gift med ei Birgit Jakobsdotter, dotter av Jakob Rue i Hovet, i 1745. Året etter fekk dei ei dotter som var kalla Ragnhild. Dette var einaste barnet dei fekk i lag. Båe to snytte på kvar sin kant, og Torkjell laut bøte for lausungar han liksom faren Blank-Ola. Same året han vart gift, vart dei døpt ei jente på Torpo, som Torkjell skulle vera far til. Desse sakene vart nytta mot han av dei andre sakførarane under tvisten i 1761. Han fekk og ei dotter, Jørond, som vart buande på Villand og førte slekta vidare der. Ho nemnde seg Jørond Torkjellsdotter, men lyrkjebøkene frå denne tida gir ikkje visse svar på farskapen. Etterslekta rekna seg i alle fall som etterkomarar av Torkjell Villand.
Ragnhild Villand vart røva av Lars Hove, av di faren Torkjell sette seg mot giftarmålet. Segna fortel at Ragnhild fira seg ned frå andre høgda på den nye stugun på Sundre, og dei vart vigde i 1766. Etter desse er det ei stor etterslekt i Hallingdal.
Hunda
Hunda vert i dag nytta til saue- og geitehald.
Jacob Erik Lange
Jacob Erik Lange var ein norsk offiser og eidsvollsmann.
Lange var fødd i Bergen, som son av ein prokurator. Han vart offiser i 1789, premierløytnant i 1798. I 1808 vart han kaptein i 2. trondhjemske infanteriregiment, ti år seinare kompanisjef for trondhjemske gevorbne musketerkorps.
I 1814 var Lange utsending frå regimentet sitt til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han gjorde lite av seg i forhandlingane, og er ein av dei som historikarane ikkje veit kvar stod i unionsspørsmålet.
Lange vart tildelt den svenske Sverdordenen.
LIFF
Layered Image File Format (LIFF) er eit filformat i samlinga Openlab, meint for signalprosessering av bilete frå mikroskop.
Namnet LIFF blei valt for å æra boka The Meaning of Liff av Douglas Adams og John Lloyd. Boka, på si side, har namn etter tettstaden Liff i Skottland.
Reduksjonisme
Reduksjonisme er idéen om å forklare eigenskapar til ting eller organismar utfrå eigenskapane til byggesteinane. Eit døme kan vere å forklare eigenskapane til ei celle ut frå eigenskapane til molekyla i cella. Denne måten å tenke på står sterkt innan fysikkfaget, hovudsakleg fordi den har verka så godt på døde ting. Innan til dømes informatikk- og kommunikasjonsrevolusjonen, har ein solid fysikkjennskap til halvleiarar og andre stoff vore naudsynt for resultatet. Denne fysikkjennskapen skyldast suksessen i å skildre faste stoff ut frå eigenskapane til byggesteinane til det faste stoffet, nemleg atoma. I dag prøver forskarar å vidareføre dette reduksjonistiske «arbeidsprogrammet» til også å omfatte biologiske system. Dette blir ei av dei store utfordringane for fysikken i tida framover.
Som ein motsetning til reduksjonisme set ein ofte opp holisme - at det heile er meir enn summen av delane. Dei fleste vil vere samde i at eit menneske «er meir» enn ei samling atom, eller at eit ferdig puslespel «er meir» enn kvar enkelt brikke. Men det avheng av kva som vert lagt i omgrepet «å vere meir enn».
Det er ikkje nødvendigvis ein motsetnad mellom reduksjonisme og holisme. I fysikken har ein lenge hatt omgrep som skildrar eit heile men som ikkje kan tilskrivast delane. Eit døme er omgrepet temperatur, som skildrar eigenskapar til t.d. ein gass. Kvart enkelt molekyl i gassen har ikkje ein bestemt temperatur. Men det er ein direkte samanheng mellom temperaturen i gassen og fordelinga til snøggleiken til alle molekyla i gassen. Her kan temperatur kallast eit holistisk omgrep. Men det er likevel klart at eigenskapen til gassen er eit resultat av dei fysiske eigenskapane til «byggesteinane», det vil seie molekyla.
Kjelder
Fysikknett - Reduksjonisme
Steiermark
Steiermark (slovensk Štajerska) er eit forbundsland (Bundesland) i Austerrike. Hovudstaden er Graz, arealet er 16 392 km² og folketalet 1 243 052 (2019). Steiermark ligg søraust i Austerrike, og har grense til Slovenia.
Forvaltning
Steiermark omfattar 12 distrikt (Bezirke), som har namn etter administrasjonsseta, og ein såkalla Statuarstadt (Graz):
Soge
Før den første verdskrigen var Steiermark eit hertugdømme underlagt det austerrikske keiserdømmet. Ved oppløysinga av Austerrike-Ungarn i 1918 vart det gamle hertugdømmet delt, og ein stor del av det er i dag del av Slovenia. Det finst òg ein liten slovensk minoritet i den austerrikske delen av Steiermark.
Takehito Shigehara
Takehito Shigehara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Kawasaki Frontale, Kashiwa Reysol, Sanfrecce Hiroshima og Ventforet Kofu.
Lubny
Lubny (ukrainsk Лубни) er ein by i Poltava oblast (provins) sentralt i Ukraina. Han er det administrative senteret i Lubensky rajon (distrikt), medan sjølve byen er eit eige rajon i oblastet. Byen har kring 55 000 innbyggjarar.
Historie
Lubny er ein av dei eldste byane i Ukraina og vart visstnok grunnlagd i 988 av knjazen (prins) Vladimir den store (Volodymyr) av Kiev. Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1107. Staden var først ei lita trefestning ved Sulaelva. Festninga voks raskt på 1400- og 1500-talet og var eigd av den mektige Wisniowiecki-familien. På 1600-talet var han ein av dei største byane i området. Etter at jernbanen kom til byen i 1901 voks han raskt. Under den tyske okkupasjonen under andre verdskrigen var Lubny senteret for ei stor motstandsrørsle. 16. oktober 1941 vart over tusen av jødane i byen, inkludert kvinner og barn, massakrerte av tyskarane i utkanten av byen.
Jean-Baptiste
Jean-Baptiste er fransk for Johannes døyparen og er eit vanleg førenamn i fransktalande område.
Ein finn tilsvarande namn på tysk som Johann Baptist og på italiensk som Giovanbattista, Gianbattista, Giambattista og berre Battista.
Nova Kakhovka
Nova Kakhovka (ukrainsk Нова Каховка, russisk Новая Каховка) er ein by i Kherson oblast sør i Ukraina, rekna som eit Arkitekturmonument og ein del av Store kommunisistke byggprosjekt. Byen har kring 55 000 innbyggjarar.
Byen har status som eit eige rajon (distrikt) i oblastet og er ei viktig elvehamn langs Dnepr og Kakhovkareservoaret. Her vert Tavriaspela halde, ein årleg internasjonal musikkfestival.
Nova Kakhovka vart grunnlagd 28. februar 1952 der landsbyen Kljutsjeve hadde lege sidan 1891. Byen vart bygd for å huse arbeidarane som bygde Kakhovka vasskraftverk (1947–1948). Byen vart kalla Nova Kakhovka eller Ny-Kakhova for å skilje han frå byen Kakhovka som ligg 15 km unna. Etter at kraftverket stod ferdig vart dei fleste arbeidarane verande.
Kunie Kitamoto
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Abrahamittar
Abraham i ttar var namnet på ei deistisk rørsle i Bøhmen i det noverande Tsjekkia som stod fram i 1782 i kjølvatnet av keisar Josef II av Austerrike-Ungarn sitt toleranseedikt. Dei hevda at dei høyrde til religionen som Abraham hadde føre omskjeringa og at dei derfor var hans rette born. Abrahamittane ville verken vera jødar eller kristne. Av Bibelen godtok dei berre læra om éin Gud, Dei ti boda og Fader vår. Rørsla vart slegen tilbake etter kort tid.
Liff
Liff kan ha fleire tydingar:
Fortran
Fortran er eit programmeringsspråk og det første høgnivåspråket, sidan det ikkje var basert på maskinsspråket til maskinen det var laga for, men kunne i prinsippet (og seinare i praksis) blir flytta til og brukt på datamaskinar av ulik type frå den programmet vart utvikla for.
Historie
Fortran vart utvikla av ei gruppe leda av John Backhus, som utvikla den første Fortran-kompilatoren for IBM sin datamaskin modell 704 i perioden 1954-1957. Sjølve namnet er ei forkorting for FORmula TRANslation. Språket vart svært populært, og vart snart brukt til ei rekke formål. Fortrankompilatorar vart utvikla for mange ulike typar datamaskiner. Sidan fortrankompilatorane som vart utvikla ikkje var heilt kompatible, kunne ein ikkje flytte eit program over til ei anna maskin utan å omarbeide det. Med tida oppretta den amerikanske organisasjonen for standarder (ANSI) ein komité som skulle lage ein standard for Fortran, slik at eit Fortranprogram som fylgde standarden skulle kunne fungere på ein kvar Fortrankompilator. Denne kommitéen skulle vore ferdig i 1966, men vart ferdig nokre år seinare. Standarden vart likevel kjend som FORTRAN 66. Seinare kom det utvidingar av standarden kalla FORTRAN 77, Fortran 90, Fortran 95, Fortran 2003 og Fortran 2008.
Fortran var særleg populært i vitskapelege miljø og blant ingeniørar, som i meteorologi, styrkeberekning, styresystem i tungindustri, kraftverk og romfart, men i mindre grad i administrative system. Fortran var det dominerande programeringsspråket i fleire tiår frå det vart utvikla, og er framleis eit av dei vanlegaste programerinsspråka i bruk.
Fortran i dag
Sjølv om Fortran 90 og seinare versjonar har tilført mange eigenskapar ein ventar seg av moderne programeringsspråk, så blir Fortran likevel rekna av mange som eit gamaldags programeringsspråk. Ein grunn er at det meste av koden som er i bruk i dag, er kode utvikla for lenge sidan, før språket vart modernisert. Historisk sett hadde ein heller ikkje så kraftige datamaskiner som no, slik at det var viktigare at programma var raske enn at dei var lette å forstå. Svært lite ny programvare blir laga i Fortran.
Hei verd!
Eit enkelt døme på å gi ei skjermmelding som kan bli kompilert og køyrt med ein kvar Fortran 90- eller 95-kompilator.
program hallo print*,"Hei verd!" end program hallo
Arealet til ein sylinder
Dette programmet reknar ut arealet til ein sylinder og kan bli kompilert og køyrt med ein kvar Fortran 90 eller 95 kompilator. Teksten som fylgjer utropsteikn er kommentarar programmet ikkje tek omsyn til.
Stavanger bispedømme
Stavanger bispedøme er eit bispedøme i Den norske kyrkja. Biskopen har sete i Stavanger, medan hovudkyrkja i bispedømet er Stavanger domkyrkje. Biskop i Stavanger er Anne Lise Ådnøy siden mars 2019.
Historie
Både byen Stavanger og bispedømet er frå kring 1125 av bygd opp kring domkyrkja. Etter attopprettinga i 1925 har bispedømet omfatta Rogaland fylke. I mellomalderen var bispedømmet på sitt største, og omfatta Agder, Rogaland, områda Hallingdal og Valdres og sokna Røldal og Eidfjord i seinare Hordaland fylke.
I 1682 avgjorde kong Kristian V av Danmark-Noreg at bispesetet i Stavanger skulle flyttast til Kristiansand. Bispesetet og bispedømet vart oppretta att til Stavanger og domkyrkja sitt åttehundreårsjubileum i 1925. Kong Haakon VII av Noreg sette inn Jacob Christian Petersen som den fyrste biskopen av Stavanger på 250 år.
Prosti
Stavanger bispedømme har følgjande prosti:
Kazuhiro Mori
Kazuhiro Mori er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Stavanger bispedømme
Fellesråd
Bispedømmet har har følgjande fellesråd: