cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flygaren Jens Müller
Karriere og krigsinnsats
Etter krigen byrja Jens Müller i Det Norske Luftfartselskap, der han straks vart kaptein. Han heldt der fram då DNL gjekk over i SAS, fram til han pensjonerte seg i 1977. Han var bror til filmregissøren Nils R. Müller (1921–2007).
Britane heidra han med Militærkrossen for krigsinnsatsen.
Landvik
Landvik er ein tidlegare kommune i Aust-Agder fylke. Landvik formannskapsdistrikt vart oppretta i 1837 og var eigen kommune fram til 1970.
1. januar 1883 vart kommunegrensene justerte, då ein del av Birkenes kommune vart overført til Landvik.
Ei ny justering av kommunegrensene fann stad 1. januar 1962 då Eide (undanteke Gitmarkgardane) vart lagt til Landvik. Gitmarkgardane i Eide vart overførte til Lillesand kommune.
1. januar 1971 vart landkommunane Landvik og Fjære samanslegne med Grimstad til dagens Grimstad kommune.
Rasmus Meyer
Rasmus Meyer var ein norsk forretningsmann og mesen frå Bergen. Rasmus Meyer gav den store kunstsamlinga si til Bergen kommune. Samlinga fekk namnet Rasmus Meyers Samlinger, som seinare har vorte ein del av KODE Kunstmuseene i Bergen.
Østlandsk reisning
Østlandsk reisning var ein norsk målpolitisk organisasjon, med mål om målreising for talemåla på Austlandet. Østlandsk reisning vart skipa hausten 1916 med seinare biskop Eivind Berggrav som formann og professor Halvdan Koht som nestformann. Sentral i organisasjonen var professor i riksmål, Didrik Arup Seip.
Rasmus Meyer
Frå 1905 vart Rasmus Meyer ein kunstsamlar i stor stil då han kjøpte verftseigaren Ananias Dekke si etterlatne privatsamling. Han hadde mål om å samle kvar kunstnar som hadde vore viktig for norsk målarkunst og som synte utviklinga til måleriet gjennom tidene. Samlinga hans inneheld verk av dei fleste store målarane frå I.C. Dahl til Matisse-elevane sitt gjennombrot i 1914. Vekta ligg på Edvard Munch med ei eineståande samling av måleri og grafiske blad. Samlinga inneheld også ein stor del av Theodor Kittelsen sine arbeid, og alle teikningane og skissene Gerhard Munthe laga til det store arbeidet med dekor av Håkonshallen. Dette vart øydelagt under eksplosjonsulykka på Vågen i Bergen i 1944.
Østlandsk reisning
Formål
Formålet med Østlandsk reisning var å vekkje austlendingen til nasjonalt å kjenne og ære seg sjølv; til å bli glad i heimbygdene, i arbeidsliv, i husliv, i sed og tale. Dei ville reise tanken om at morsmålet i aust var fullgod norsk tale.
Rasmus Meyer
Rasmus Meyer vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1911. Han døydde i 1916 i Bærum.
Østlandsk reisning
Formål
Østlandsk reisning arbeidde for å få inn drag frå dialektane på Austlandet i norsk skriftspråk. Landsmål hadde sterke drag frå talemål på Vestlandet, medan riksmål bygde på dansk språk og «danna daglegtale» til dei øvre sosiale laga i byane. Såleis meinte Østlandsk reisning at det ikkje var teke nok omsyn til talemåla på Austlandet i nokon av dei eksisterande norske målformene. Ved å byggja på folkemålet på Austlandet, vart det sett på som mogleg å få til eit sams norsk skriftspråk, eit samnorsk.
Program
I eit opprop datert desember 1917, samla organisasjonen om å krevje at riksmålet måtte godkjenne
og at landsmålet måtte godkjenne
For at landet ikkje skulle bli eit målkløyvd land, måtte begge sider slå av på mangt dei hadde halde fast som kjært, men dei gjorde det for ein samnorsk tanke.
Arbeidet
Innan organisasjonen vart det ei spenning mellom krefter som ville arbeide med målrørsla og Noregs Mållag for å reise det norske folkespråket, og krefter som såg organisasjonen som ein alliert i kampen mot det dei oppfatta som det vestlandske landsmålet.
Østlandsk reisning gav ut bladet Østaglett. Her vart språkspørsmål tekne opp. Blant dei som svarte på spørsmål, var signaturen DAS - Didrik Arup Seip.
Rettskrivinga av 1917 innførte eit skilje mellom «valfrie» og «obligatoriske» former. Østlandsk reising slost for dei «radikale», valfrie formene. Dette arbeidet fekk ikkje dei resultata organisasjonen ønskte, men på hi sida tvinga dette arbeidet motstandarane til å samle seg om dei obligatoriske formene, slik at Riksmålsforbundets motarbeiding av 1917-rettskrivinga, bl.a. ved å gje ut ei alternativ ordliste, ikkje vann fram.
Østlandsk reisning som organisasjon eksisterte fram til 1926, då overtok Østlandsk ungdomsfylking ansvaret for Østaglett. Arbeidet overlevde ikkje dei den sosiale og økonomiske krisetida, og bladet kom med sitt siste nummer i 1928. Folk frå Østlandsk reisning var likevel sentrale i utarbeidinga av rettskrivinga av 1938.
Vozja
Vozja (russisk Вожа) er ei elv i Rjazan i Russland og ei av sideelvane til Oka frå høgre. Ho er 103 km lang og har ei gjennomsnittleg helling på 0,275 meter per kilometer.
Nordsjona
Nordsjona er ein fjordarm av Sjona i Rana kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 2 km nordaustover til grenda Nordsjona i botn av fjorden.
Vozja
Ho spring ut frå nokre kunstige innsjøar i nærleiken av den kollektive garden Komsomolsk, først nordaustover og etter kvart austover. Ho munnar ut i Oka ovanfor Rjazan, 93 meter over havet.
Nordsjona
Fjorden har innløp mellom Ærsteinen i vest og Sjonhagen i aust. Frå botn av fjorden går neset Nordfjordholmen ut i fjorden. På austsida av dette neset vert fjorden kalla Nordfjorden. Lenger aust ligg Pollen, den inste delen av fjorden.
Fylkesveg 17 går langs dei indre og nordlege delane av fjorden.
Vozja
Av sideelvar finn ein Palnaja, Brovka, Metsja og Serenka.
Byen Rybnoje ligg ved Vozja.
Ved Vozja og sideelva Metsja sigra den moskovittiske fyrsten Dmitrij Donskoj ein mongolsk hær i slaget ved Vozja i august 1378
InoSMI
inoSMI (russisk иноСМИ) er ein russisk nettstad som publiserer artiklar frå utanlandske media, omsett til russisk. Dei fleste artikklane er analyser av russiske tilhøve, skrivne av vestlege journalistar. inoSMI vart stifta i 2004 og er tilknytt RIA Novosti.
7. serierunde i Tippeligaen 2013
7. serierunde i Tippeligaen 2013 starta med to kampar laurdag 4. mai, då tapte 2–1 heime for  og  spelte 2–2 heime mot, som kom attende etter å ha lege under 2–0 fram til det var 25 minuttar igjen av kampen. Runden fortsette søndag 5. mai med heimesigrar for mot,  mot  og  mot , medan  tapte heime mot  og  heldt  til uavgjort på heimebane.
Sjona
Sjona er ein fjord på Helgeland i Nordland fylke. Fjorden byrjar ved Sjonøya i Lurøy kommune og møter Litlsjona innanfor Handnesøya (Nesna kommune) før han går vidare innover til Sjonbotn og Nordsjona (Rana kommune). Fjorden har ei lengd på om lag 33 km.
7. serierunde i Tippeligaen 2013
Runden vart avslutta med og  måndag 6. mai. Kampen enda uavgjort og Molde var framleis det einaste laget så langt som ikkje hadde vunne ein kamp. Dei regjerande seriemeistrane låg no desidert sist på tabellen med fire poeng opp til Hønefoss på plassen over og seks poeng opp til sikker plass.
Sjona
Inst i fjorden deler han seg i to delar Nordsjona går nordover og Sørfjorden søraustover.
Nokre av dei største elvane som renn ut i Sjona er Flostrandelva, Helgåga og Botnelva. Det vert fiska anadrome laksefisk i alle desse, og Flostrandvassdraget er spesielt kjend for sjørøya si.
Botnelva er utløp frå Sjona Kraftverk som er eit av Helgelandskraft sine største kraftverk. I samband med den auka tilførselen av ferskvatn dette har gjeve til fjorden er det oppretta eit isfond som gjev midlar til isførebyggende tiltak for fiskarar og andre fastbuande ved fjorden. Dette vatnet skulle eigentleg rent ut i fjordarmen Utskarpen i Rana.
I motsetnad til mange andre fjordar har Sjona ingen terskel ved munningen, og det er derfor stor utskifting av vatnet i fjorden.
Fylkesveg 17 går langs begge sider av fjorden.
255 Oppavia
255 Oppavia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. mars 1886 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Sørfjorden i Sjona
Sørfjorden er ein fjordarm av Sjona i Rana kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 5 km austover til Sjonbotn i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Stigauren i sør og Sørodden i nord. Lenger nord ligg Nordsjona. Grenda Myklebustad ligg på sørsida av fjorden.
Fylkesveg 17 går langs begge sider av fjorden, men går nordover frå Breidvika.
Andvare
Andvare (norrønt Andvari) var namnet på ein dverg i norrøn gudelære. Han vakta ein stor gullskatt som mellom anna inneheldt ein stor ring, Andvarenaut eller Andvareringen. Ringen hadde den eigenskapen at den som eigde han vart rik.
Soga om Andvare
Andvare levde i fossen Andvarefoss, og hadde ei evne til å skapa seg om til ein fisk. I fossen hadde dvergen skapnad av ei gjedde, og skaffa seg mat der. Då æsene Odin, Høne og Loke kom forbi fossen fekk Loke sjå ein oter. Loke tok livet av oteren. Seinare tok dei inn hjå Reidmar. Reidmar kjende att oteren som sin eigen son Oter (Otr). I vreide lét han dei to andre sønene sine, Regin og Fåvne, binda Odin og Høne. Han kravde at Loke skulle henta så mykje gull at han skulle kunne dekkja oterskinnet.
Loke tok då vegen til Ran som gav han eit fiskenett. Dette klarte han å fanga Andvare med. Loke tok gull frå Andvare og passa på å ta med den magiske ringen Andvarenaut. Andvare lyste då ei forbanning over ringen. Forbanninga gjorde at ringen vart til ulukke for den som eigde han. Eigarane fekk gjerne ein brå og valdeleg død. Då Reidmar fekk skatten av Loke førte dette til ein stor krangel mellom Reidmar og sønene som til slutt førte til at dei alle saman døydde.
Inspirasjon
I Wagner sin ringsyklus Nibelung er Andvare kjend som Alberich. Den sleipe skapningen Gollum i verka til Tolkien kan òg minna om Andvare.
Vorteskarv
Vorteskarv (Phalacrocorax carunculatus) er ein særs sjeldan skarveart som er endemisk for New Zealand.
Vorteskarvar er ca. 76 centimeter i lengd og veg om lag 2,5 kilogram. Fjørdrakta er i svart, med kvit underside frå strupen til undergumpen, og kvite flekker på vengfjørene som utgjer eit kvitt band på vengen når fuglen sit. Beina er lyseraude og auga har blå augering. Over nebbrota er det ein gul til oransje, naken hudflekk, og strupe og andlet får ein raud hudpose i hekketida.
Verdspopulasjonen var estimert til 350-1500 individ i 2002, og er stabil.
5. mai
5. mai er den 125. dagen i den gregorianske kalenderen (126. under skotår). Det er 240 dagar att av året.
Døde
mai: 5
Dysuri
Dysuri er eit typisk symptom ved infeksjon i urinblære eller urinrøyr. Kvinner kan også oppleva smerte ved vasslating i samband med infeksjonar i underlivet. Menn kan oppleva smerte i samband med betennelse i prostata, prostatitt. Andre blæretilstandar og stein i nedre del av urinleiaren kan også medføra dysuri.
Droge
Droge (fransk drogue, opphavleg nederlansk droog for 'tørka stoff') viser til råstoff vunne ut frå plantar eller dyr til bruk i medisin eller industri, til dømes som fargestoff. Læra om droger, opphav, eigenskapar, innhaldsstoff og moglege forfalskingar blir kalla farmakognosi. Nokre drogar er kinabark, opium og digitalisblad.
Drogar skil seg frå kjemikaliar ved at dei har ei kompleks og delvis varierande kjemisk samansetning. Dei har vore mykje brukt i tradisjonelle lækjemiddel, som i urtemedisin. I moderne medisin er dei ofte erstatta av reine kjemikaliar.
Spellemannprisen 1985
Utdelinga blir ellers hugsa for då prisutdelarane Brødrene Dal ved eit mistak ropte opp feil namn i klassen for barneplater. Gruppa Mabben Max med Maj Britt Andersen blei først utropt som vinnar, men måtte returnere til plassane sine då det viste seg at det var «Harry Halvsjuk & the Håpløse» frå ungdomsprogrammet Halvsju som fekk prisen.
Eide i Aust-Agder
Eide (Eidesogn) er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Aust-Agder fylke. Eide var eigen kommune frå 1837 til 31. desember 1961.
Eide har eit areal på 32,4 km². Av dette er 29,2 km² fastland og resten øyer.
Eide grensar mot Skagerrak i sørøaust over ein stekning på 6 km. I nordvest ligg Vestre Moland, i nordaust Landvik.
Atonal musikk
Atonal musikk, ordrett omsett «ikkje-tonal musikk», er ein musikkstil som legg vekt på å unngå kjensle av grunntone eller toneart.
Definisjon
I breiaste forstand skildrar omgrepet musikk som manglar tonalt senter eller toneart. Denne bruken av omgrepet skildrar mykje musikk skrive mellom 1907 og i dag som ikkje nyttar eit tonehirearki rundt ein enkelt sentral tone som fundament for ein komposisjon. Meir spesifikt blir omgrepet brukt om musikk som ikkje er konform med tonalitetshierarkiet som karakteriserte europeisk klassisk musikk frå 1600-talet fram til og med 1800-talet.
Skal ein vere endå meir spesifikk kan omgrepet «atonal» brukast om musikk som verken er tonal eller seriell, og då særleg om før-tolvtonemusikk. Dei fremste representantane for slik musikk er mellom anna Alban Berg, Arnold Schönberg, Anton Webern og Noregs kanskje fremste atonale komponist Fartein Valen. Komponistar som ikkje naudsynleg først og fremst er kjende som atonale komponistar, som Béla Bartók, Sergej Prokofiev og Igor Stravinskij, har skrive verk som kan kallast atonale.
Historie
Den første fasen av atonal musikk kallar ein ofte «fri atonalitet» eller «frikromatikk». Denne var eit medvite forsøk på å bryte med den tradisjonelle diatoniske harmonien. Kjente verk frå denne perioden er mellom anna operaen Wozzeck (1917-1922) av Alban Berg og Pierrot Lunaire (1912) av Schönberg.
Den andre fasen byrja etter første verdskrigen og har det kjenneteiknet at ein prøvde å skape ein komposisjonsteknikk som ikkje baserte seg på tonalitet, noko som mellom anna gav utslag i den såkalla tolvtoneteknikken. Her var Schönberg den største pionéren, men ein av elevane hans, Anton Webern, er sagt å vere den første som skapte ein samanheng mellom rekker av tonar og rekker av andre musikkaspekt. Dette er ein omstridt påstand, men tolvtonemusikken frå denne perioden er, saman med parametrifiseringa i arbeida til Olivier Messiaen, rekna for å vere forløparen og inspirasjonskjelda til den seinare serialismen.
Atonal musikk var først bruk som eit nedsettande namn på musikk der akkordane var sette saman utan tydeleg samanheng. I Nazi-Tyskland vart atonal musikk stempla som bolsjevikisk og «Entartete Kunst», saman med andre kunstformer produsert av fiendar av nazistregimet. Mange komponistar fekk ikkje framføre verka sine før etter andre verdskrigen.
I åra etter krigen inspirerte tolvtonemusikken ei ny rørsle i kunstmusikken; serialismen, som oppstod blant avant-garde-komponistar på 1950-talet. Tolvtonemusikken vart no omtala som grunnlaget for den «nye musikken», og var grunnlaget for fleire nye retningar innan kunstmusikken. Kjende namn frå denne perioden er mellom anna Karlheinz Stockhausen, Milton Babbit og Krzysztof Penderecki. Fleire komponistar, til dømes Elliott Carter og Witold Lutosławski, byrja i denne perioden å skrive seriell musikk sjølv om dei hadde nytta andre teknikkar tidlegare. Igor Stravinskij byrja skrive musikk som blanda serielle og tonale element etter at Schönberg døydde i 1951.
Det var i denne perioden at teknikkar og akkordprogresjonar skapte for å unngå eit tonalt senter vart utforska og namngitte. Den såkalla setteorien vart utvikla på denne tida som eit system som omfamna både tonal, atonal og modal musikk. Denne teorien nytta matematiske formlar for å forklare musikken, til dømes graden av symmetri eller forholdet mellom tonane. Nokre komponistar nytta matematiske formlar i komposisjonen for å lage sett med tonar, og såg på matematikk og musikk som ein syntese, noko som kan knytast tilbake til Johann Sebastian Bach si satslære i barokken og faktisk heilt tilbake til antikken.
Atonal musikk blir framleis komponert i dag, sjølv om seriell atonal komposisjon gjekk kraftig tilbake på 1960-talet då spektralmusikk, aletori og elektronisk musikk vart vanlegare. Den aukande populariteten til modal musikk, minimalisme og kunst inspirert av austleg mystisisme, som bidrog til at musikken vart meir ostinatbasert, var også med på å gjere seriell musikk mindre utbreidd dette tiåret.
Sakar
Sakar (bulgarsk: Сакар eller Сакар планина, Sakar planina) er eit fjell søraust i Bulgaria mellom elvane Maritsa, Tundzja, Sokolitsa og Sazlijka, og nær grensa til Hellas og Tyrkia. Den høgaste toppen på fjellet er Visjegrad på 856 meter.
Sakar eit av områda i Bulgaria som har flest utryddingstura rovfuglar, og er òg vidkjend for vinproduksjonen sin. Det er derimot dyrking av tobakk som er den leiande næringa i området. Den største byen i området er Topolovgrad i provinsen Haskovo.
Klein Matterhorn
Klein Matterhorn (Wallis-Alpane) er det høgaste punktet i Zermatt-Cervinia-skiområde i Sveits, og endepunktet for den høgastliggande kabelvogna i Europa. Toppen har ei høgd på 3883 meter over havet og kabelvognstasjonen ligg 3820 meter over havet.
I snitt vitjar 560 000 turistar fjellet per år.
Kirzjatsjelva
Kirzjatsj (russisk skrift Киржач) eller Bolsjoj Kirzjatsj (Большой Киржач, 'Store Kirzjatsj') er ei elv i Vladimir oblast i Russland og ei av sideelvane til Kljazma frå venstre.
Ho er 133 km lang og har ei djupne på 4 meter og ei breidde på opp til 70 meter. Elva oppstår der Bolsjoj Kirzjatsj og Malyj Kirzjatsj renn saman. Kirzjatsj renn hovudsakleg frå nord til sør. Byen Kirzjatsja ligg langs elva.
Den største sideelva hennar er Sjeredar (lengd på 41 km).
Regin
Regin eller Regen er eit norrønt ord og namn som tyder ‘råd’ eller ‘avgjerd’. Det har gjeve opphav til norske namn som byrjar med Ragn-, det engelske namnet Reginald, og er framleis i bruk som namn på Færøyane.
I gammal norrøn mytologi var Regin ein mann eller dverg som var svært dyktig til å smi. Han var yngste broren til Otr (oter) som vart drepen av Loke, og til Fåvne. Saman med Fåvne (eller Fåvne) drap han faren sin, Reidmar, men så krangla dei om kven som skulle ha gullskatten hans. Fåvne, som åtte den skremmande Ægeshjelmen og sverdet Rotte, stakk av med sigeren, og gullet. Deretter vart Fåvne til ein drake, anten for å kunna vakta betre over gullet eller på grunn av ei forbanning, og la seg til med skatten i ei hole.
Regin drog til kong Hjalprek og vart smed for han, og trefte etterkvart Sigurd, som han fekk overtydd til å drepa draken. Smeden laga sverdet Gram til han, og guten vart til Sigurd Fåvnesbane med det. Deretter drap han også Regin, som var blitt for grådig og maktsjuk.
Dubnaelva
Dubna (russisk Дубна) er ei elv i Vladimir og Moskva oblast i Russland og ei av sideelvane til Volga frå høgre. Ho er 167 km lang og har eit nedslagsfelt på 5350 km².
Dubna har kjelda si mellom landsbyane Korely og Zazevitovo i Vladimir oblast, i nærleiken av byen Aleksandrov. Ho renn først hovudsakleg vestover. I Moskva oblast, nær landsbyen Filisovo svingar ho nordover, og etter å ha mottatt Sulatiu sørvestover. 6 km ovanfor Verbilok renn ho hovudsakleg nordvestover. Breiddene av elva er forholdsvis låge og myrlendte. Det er mogeleg med skipsfart 15 km frå landsbyen Berezjok til munningen.
Elva munnar ut i Volga ved byen Dubna, 8 km nedanfor Ivankovskij-reservoaret.
Dei største sideelvane hennar er Kunja, Kubzja, Velja og Sestra (den største) frå venstre, og Sulat og Khotsja frå høgre.
SAP
SAP (Systems Analysis and Program Development) er eit opphavleg tysk programvareselskap, som i dag er eit av verdas største og det største innan forretningsprogramvare.
SAP er òg namnet på hovudproduktet.
Trænfjorden
Trænfjorden er ein fjord i Træna og Lurøy kommune i Nordland. Fjorden ligg aust for øygruppa Træna og strekkjer seg 25 km frå nord til sør.
I sør startar fjorden om lag aust for Træna fyr og endar i nord mellom Selvær i vest og Nesøya. Lovund og Lovundvær ligg søraust for fjorden. Det går ferje frå Lovund til Træna.
Hardanger Folkehøgskule
Skulen vart starta opp i 1869, og flytta til Hordatun på Lofthus i 1917. Skulen er oppattbygd etter ein brann i 1937, og har fornya seg mykje sidan den tid. I dag har skulen m.a. både gymsal, utandørs fotballbane og ridebane. Lokala vert brukt som vandrarheim utanfor skuleåret.
Skulen har desse linjene:
Dei fleste linjene og mykje av aktiviteten på skulen er retta mot kultur og natur i Hardanger.
Spellemannprisen 1986
Spellemannprisen 1986 blei delt ut våren 1987. Sissel Kyrkjebø fekk prisen for Årets spellemann, og a-ha vann tre prisar i år, mellom andre heidersprisen frå juryen og den nyoppretta prisen for «årets musikkvideo». Sistnemnde blei ikkje delt ut igjen før 1999-utdelinga. Musikaren, plateprodusenten og komponisten Svein Gundersen fekk bransjeprisen. Det blei ikkje delt ut nokon pris i klassen «roots & country» dette året.
Lise Meitner
Lise Meitner var ein austerriksk-svensk fysikar. Ho gjorde framtredande studium i kjernefysikk og radioaktivitet, men opplevde motgang gjennom å vera av delvis jødisk opphav i Det tredje riket, og ved at ho var kvinne i ei tid der mange meinte hennar kjønn ikkje hadde noko å gjera innan naturvitskap.
I dag vert Lise Meitner sett på som ei av dei mest produktive kvinnelege forskarane i det 20. hundreåret. Ho hadde ein sentral rolle i arbeidet med fisjon, og det var ho som først forstod kva som skjedde når ein sendte nøytron mot uran. Albert Einstein var ein av vitskapsmennene som hadde stor respekt for Meitner, og han kalla henne «vår madame Curie». I ettertid er Meitner blitt kjend for ikkje å ha blitt tildelt nokon nobelpris, medan kollegaen Otto Hahn fekk Nobelprisen i kjemi for arbeidet med fisjon i 1945.
Privatliv og familie
Lise Meitner vart fødd i Wien i Austerrike. Ho var det tredje av i alt åtte søsken, og foreldra var Hedwig og Philipp Meitner, ein jødisk advokat. Lise Meitner blei seinare kristen; ho døypte seg protestantisk i 1908.
Karriere
Allereie tidleg i barneåra viste det seg at Lise Meitner hadde eit stort talent innan matematikk og fysikk. På denne tida fekk ikkje jenter offentleg undervising etter fylte 14 år i Austerrike. Etter eigeninnsats og timar hos privatlærar bestod Lise likevel inngangseksamen til universitetet i Wien i 1901. Då ho byrja på universitetet var ho så heldig at ho fekk oppleve den siste forelesningsserien til Ludvig Boltzmann. Boltzmann likte godt å ha kvinner på førelesningane sine, og han vart ein stor inspirasjonskjelde for Meitner.
I 1905 avslutta Lise Meitner doktorgraden sin, som handla om eksperimentell testing av ein av Maxwell sine elektromagnetiske likningar. Lise vart dermed den andre kvinna som tok ein doktorgrad ved universitetet i Wien. Eit år etter ho fullførte doktorgraden flytta Meitner til Berlin for å jobbe for Max Planck, ein vitskapsmann ho respekterte høgt. Lise fekk eit godt førsteinntrykk av forskingsmiljøet i Berlin, der ho også møtte Albert Einstein, men etterkvart som tida gjekk forstod ho at det ikkje var lett å vere kvinneleg forskar hos Planck. Han såg ikkje for seg korleis ho som kvinne kunne samarbeide med dei mannlege forskarane ved universitetet, og ho måtte ta til takke med å nytta kjellaren i universitetet som arbeidslokale. Meir fruktbart var møtet med kjemikaren Otto Hahn, som skulle bli ein viktig samarbeidspartnar i over 30 år.
I 1913 byrja Meitner og Hahn å arbeide ved det nystarta Kaiser Wilhelm-instituttet som vart drive på privat grunnlag. Her studerte dei radioaktivitet, og med Meitner sine kunnskapar og erfaringar frå forsøk og teori i fysikk, og Hahn sine kunnskapar om kjemiske prosessar, danna dette eit godt grunnlag for forskinga. Dei samarbeide godt, og dei hadde eit godt samhald. I 1917 oppdaga Meitner og Hahn den første langlivde isotopen av grunnstoffet protactinium. I 1918 blei Meitner leiar av ei eiga avdeling for strålingsfysikk ved instituttet. I 1923 oppdaga Meitner utsendinga av Auger-elektron.
Meitner vart etterkvart og sett på som ein av pionerane i bruk av Geiger Muller-teljaren. Ho nytta den til å måle gammastråling gjennom ulik materie. I 1933 deltok ho på den sjuande Solvay-konferansen, der leiande fysikarar deltok.
Flukt
Då Tyskland invaderte Austerrike i 1938 blei stillinga til Meitner vanskeleg. Dei nazistiske raselovane gjorde det umogleg for henne å arbeide ved instituttet, og sette henne i fare for å bli send til ein utryddingsleir. Ved hjelp og overtaling frå venner, som den nederlandske fysikaren Dirk Coster, flykta Meitner til Sverige, og starta eit samarbeid med den danske fysikaren Niels Bohr.
I Stockholm arbeidde Meitner med den svenske fysikaren Manne Siegbahn i hans forskingsinstitutt. Ho kunne fortsetta forskinga si trygt, men mangla utstyr, assistentar og støttande kollegaer. Dette vart eit tilbakeslag for Meitner sin karriere som fysikar fordi ho mista mykje av den vitskaplege posisjonen ho hadde opparbeida seg i Berlin.
Før Lise Meitner måtte forlate Tyskland, hadde ho og Hahn byrja å arbeide med spalting av atomkjernar. Hahn fortsette å jobbe med dette etter at Meitner reiste, men han kom ingen veg. Dei sendte brev til kvarandre om korleis dei skulle komme vidare i arbeidet, og i eit brev råda Meitner til at Hahn skulle sende store mengder nøytron på grunnstoffet uran. Då han gjorde dette, fann han ut at grunnstoffet barium vart danna. Otto Hahn forstod ikkje kva som hadde skjedd, men det gjorde Meitner. Ho skjønna at urankjernen var blitt spalta, og at den eine delen var barium og den andre delen var krypton. Ho fann og ut at det vart sleppt ut store mengder energi. Ho jobba saman med nevøen Otto Frisch, frå Niels Bohrs institutt i København, og saman klarte dei to å rekne ut kor mykje energi spaltinga gav. Dei fann det ut ved å bruke den geniale formelen til Albert Einstein, E = mc². Ho kalla denne prosessen opp etter det latinske ordet «fissio» som tyder å spalte. Kort tid etter kunne idèen til Meitner bli eksperimentelt vist. Den 6. januar 1939 vart resultata publiserte i Naturwissenschaften, eit tysk vitskapsmagasin.
Det gode vennskapen mellom Meitner og Hahn vart etter kvart svekka. Otto Hahn fekk i 1944 nobelprisen i kjemi for sitt arbeid med fisjon, og der vart ikkje Meitner nemnd med eit ord. Ho hadde jo eigentleg hatt ein sentral rolle i forskinga, og mange trudde ho ikkje vart nemnt fordi Hahn ikkje ville bli assosiert med ein jøde når det var krig. Men då han ikkje gjorde noko for å rette opp dette etter krigen, såg Meitner på dette som eit svik. Sjølv om mange ville tru at deira venskap vart avslutta etter dette, vart det ikkje det. Deira unike vitskaplege samarbeid var nok grunnen til at Meitner ikkje ville «straffe» Hahn for det han hadde gjort. I 1966 fekk likevel Meitner heider for arbeidet sitt med fisjon. Då fekk ho, Otto Hahn og Fritz Strassmann The U.S Atomic Energy Commision Enrico Fermi Prize. Dessverre kunne ikkje Lise Meitner komme til utdelingsseremonien på grunn av dårleg helse. Ho døydde 27. oktober 1968.
Meitnerium
29. august 1982 vart grunnstoff nr. 109 framstilt for første gong. Det vart funne ved at grunnstoffet vismut (209Bi) vart bombardert med akselererte kjernar av jern (58Fe), og grunnstoffet Mt-266 + 1n vart danna. Peter Armbruster og Gottfried Münzenberg var leiar for forskinga, og dei valde å kalla stoffet opp etter Lisa Meitner, for å heidre ho som forskar.
Australskarv
Australskarv (Phalacrocorax varius) er ein stor medlem av skarvfamilien med utbreiing avgrensa til Australia og New Zealand.
Australskarvar er ca. 81 centimeter i gjennomsnittleg lengd og veg om lag 2 kilogram. Oversida er glansfull, svart, ansikt og heile undersida frå hals til undergump er kvit, men beina og ei stripe frå beina opp til oversida er i svart. Auga er grøne med blå augering og framføre auga er det ein brungul, naken hudflekk. Ungfuglar har brun overside og er brunflekkete.
Australskarvar hekkar i det meste av kystområda av Australia, dei finst òg i innlandet av Australia der et ikkje er for tørt. På New Zealand hekkar dei meir spreidd, hovudområda er Kaipara Harbour og Hokianga Harbour på nordvestre Nordøya, dessutan spreidd på austkysten av Nordøya. På Sørøya hekkar dei i nordaustre kystområde frå Tasman Bay til Banks Peninsula, ved delar av Stewart Island/Rakiura og Fiordland. Ein finn òg hekkande australskarvar i store innsjøar. Denne skarvarten er kolonihekkar og hekkar gjerne saman med andre artar som kortnebbskarv og storskarv. Hekketida er så og seie året rundt. Føda består hovudsakleg av 6 til 15 cm lange fiskar, det inkluderer flyndrer og ålar. Dei er gode dukkarar, kan vere under vatn i opp til 225 sekund og gå ned til 20 meter, mest vanleg varer dukka i 20-30 sekund med pausar på 5-10 sekund.
IUCN reknar ikkje denne arten som trua.
Le Linleu
Le Linleu er eit fjell i Chablais-Alpane på grensa mellom Sveits og Frankrike. Fjellveggen på den sveitsiske sida er fleire hundre meter høg, men fjellet er lettare å gå opp på den franske sida langs ein oppmerkt sti. Frå toppen har ein utsikt over Diablerets, Dents du Midi og Cornettes de Bise.
4. juli
4. juli er den 185. dagen i den gregorianske kalenderen (186. under skotår). Det er 180 dagar att av året.
Camille Pissarro
Camille Pissarro, Jacob Abraham Camille Pissarro, var ein fransk impresjonistisk kunstmålar.
Liv
Camille Pissarro døydde i Éragny-sur-Epte den i 1903 og vart gravlagd på Père Lachaise-gravlunden i Paris.
Kunst
Pissarro kom til å bli kjend som «impresjonismens far». Han måla bilete med fransk tematikk — særleg landskapsbilete, bilete av gardsarbeidarar og scener frå Montmartre. Han reiste så til Paris att for å undervise, og blant studentane hans kan nemnast Paul Cezanne og Paul Gauguin.
I mars 1893 sette parisgalleriet Durand-Ruel opp ei større utstilling med 46 av kunstverka åt Pissarro saman med 55 kunstverk av Antonio de La Gandara. Men medan kritikarane priste Gandara var dei tydeleg mindre entusiastiske over Pissarro sin kunst.
I levetida si selde Pissarro berre nokre få av bileta sine. I ettertida har livsverket hans vorte sett mykje høgare, og føre 2005 har pissarrobilete vortne selde for kring 4 millionar amerikanske dollar.
Siri Skare
Karriere
Skare var allereie utdanna trafikkflygar og instruktør med 1400 timar bak seg då ho blei teken opp ved Flygeskolen i 1982. Ho blei tildelt flygarvengen etter end utdanning i USA den 11. mai 1984. Seinare same året byrja ho i teneste på Orion-fly ved 333 skvadron, som den første kvinnelege militærflygaren i Noreg. Skare tenestegjorde deretter på Hercules ved 335 skvadron.
Frå august 2010 var Skare militærrådgjevar for SN sitt assistanseoppdrag i Afghanistan, United Nations Assistance Mission in Afghanistan. Ho blei drepen då demonstrantar angreip SN sitt kontor i Mazar-e Sharif under ein demonstrasjon 1. april 2011 mot pastor Terry Jones si brenning av Koranen i USA 20. mars.
Basen til luftforsvaret på Seychellane i samband med Noreg si deltaking i Operasjon Ocean Shield, «Camp Skare», blei kalla opp etter henne.
Utmerkingar
Skare blei dekorert for den militære tenesta si med Forsvarsmedaljen, Forsvarets medalje for internasjonale operasjoner, Forsvarets operasjonsmedalje for Afghanistan, Luftforsvarets vernedyktighetsmedalje, FN-medaljen UNSSM med UNAMA-spenne og NATO-medaljen for ISAF.
Ho blei òg heidra posthumt med Forsvarets medalje for falne i strid.
Ngunispråk
Nguni er ei gruppe av bantuspråk som blir snakka i Sør-Afrika, og omfattar zulu, xhosa, swati og ndebele. Nguni-språka høyrer til Sone S i Malcolm Guthrie si klassifisering av bantuspråka.
Tempelfjorden
Tempelfjorden ligg inst i Isfjorden på Spitsbergen i øygruppa Svalbard. Han er den inste delen av Sassenfjorden og går av frå denne mot nordaust og er rundt 15 km lang. Der fjorden skiftar namn ligg fjellformasjonen Tempelet. Inst i fjorden finst det førekomstar av gips og anhydritt.
Tempelfjorden har den beste ankerplassen i området.
Flogging Molly
Flogging Molly er eit irsk-amerikansk pønkeband («keltisk pønk») som blei danna i 1997 i Los Angeles. Medlemmer i bander er George Schwindt, Bridget Regan, Matt Hensley, Bob Schmidt, Dennis Casey, Nathen Maxwell og Dave King.
Flogging Molly har gjeve ut fire album: Swagger, Drunken Lullabies, Within a Mile of Home, og Whiskey on a Sunday. I tillegg har dei gjeve ut konsertalbumet Alive Behind the Green Door. Songane deira viser ofte til tema som den katolske kyrkja, drikking og sjørøvarar. Gruppa er blitt påverka av irske The Pogues, The Dubliners, Stiff Little Fingers, og countryartistar som Johnny Cash.
Gruppa har turnert mykje saman med New York-bandet Gogol Bordello, som er kjent for sin sigøynaraktige pønkemusikk.
CNH Global
CNH Global er eit multinasjonalt føretak med hovudkontor i Amsterdam i Nederland. CNH var stifta i 1999, då Fiat slo saman dei to dotterselskapa sine Case IH og New Holland N.V.. På verdsbasis er CNH Global den nest største produsenten av landbrukbruksmaskinar (etter John Deere) og den 3. største produsenten av anleggsmaskinar (etter Caterpillar og Komatsu). Førtaket har 23300 tilsette og omsetning i 2006 var på 12,1 millionar US-dollar. Fiat eig 91 % av føretaket.
Slavjanka
Slavjanka kan vise til:
Spellemannprisen 1987
Spellemannprisen 1987 blei delt ut våren 1988. Jørn Hoel fekk prisen for Årets spellemann etter suksessen med albumet Varme ut av is, og Dissimilis fekk heidersprisen frå juryen.
Farman Nunatak
Farman Nunatak er ein nunatak, 655 moh, som ligg vest for Mount Morton i Bleriotbreen, på vestkysten av Graham Land. Han vart fotografert av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition i 1956–57, og kartlagd frå desse bileta av Falkland Islands Dependencies Survey. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1960 etter Henry Farman, ein engelsk-fransk pioner innan luftfart og flydesign, som førte det første passasjerflyet i 1908.
Sakib
Sakib (arabisk skrift ساكب) er ein by i Jordan, heilt nord i landet, 11 kilometer vest for byen Jerash, og 55 kilometer nord for byen Amman. Sakib ligg langs hovudvegen mellom Jerash og Ajloun.
Toten Folkehøgskole
Toten Folkehøgskole er ein frilynt folkehøgskule i Lena i Innlandet fylke. Skulen tar årleg imot vel 66 elevar. Det er Innlandet fylkeskommune som eig skulen.
Sakib
Historie
Under Austromarriket låg det eit romersk myntpregeri i byen, som òg var eit stort senter for pressing av olivenolje. Ein har funne fleire store, romerske olivenpresser i byen i tillegg til ein stor bysantinsk gravplass.
Toten Folkehøgskole
Linjefaga ved denne skulen er:
Sakib
Klima
Klimaet i Sakib er generelt dominert av Middelhavet med kalde vintrar og milde somrar. Årsmiddelnedbøren er 422 mm.
Luisin
Luisin er eit fjell i Chablais-Alpane i Sveits.
256 Walpurga
256 Walpurga er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. april 1886 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Koloksja
Koloksja (russisk Колокша ) er ei elv i Vladimir oblast i Russland og ei av sideelvane til Kljazma frå venstre i nedslagsfeltet til Volga. Ho har ei lengd på 148 km.
Kolosjka spring ut i nærleiken av landsbyen Jelokh og munnar ut i Kljazma 348 km nedanfor byen Sobinka. Elva har ei gjennomsnittleg helling på 0,355 meter per kilometer.
Kolosjka frys til i november og vert isfri att i april. Elvar er ikkje farbar.
Dei største sideelvane er Kolotsjka, Semiga, Kuftiga, Jeza, Toma, Sjakhovka, Tsjernaja, Vykras, Kutsjka, Serga og Gza. Langs elva ligg byen Jurjev-Polskij og Stavrovo.
Tanke
Ein tanke er ei førestilling i medvitet. Ved å tenkja kan individ tolka og hanskast med det dei oppfatter av omverda, til dømes sanseopplevingar, førsstillingsbilete, kjensler eller verbale symbol. Gjennom fantasi kan ein også tenkja seg nye idear som har utspring i sinnet og ikkje i omverda. Kognisjon viser til tenking og fleire andre prossessar utførte av nevronar i hjernen.
Psykologi
Tenking er eit eige forskingsfelt innan kognitiv psykologi. Når ein har interessa vendt mot den ytre åtferda som avspeglar resultatet av tankeprosessane, snakkar ein gjerne om problemløysing. Tenking blir påverka av ei rekkje miljømessige og personlegdomssmessige faktorar, og i visse former for psykiske lidingar kan det oppstå alvorlege tankeforstyrringar.
Forsking på tenking har mykje dreidd seg om to representasjonssystem: det verbale, eller tenking i ord, og det visuelt førestillingsprega, eller tenking i bilete. Verbal tenking er ein rimeleg rask, sekvensiell og temporal prosess. Visuell tenking er ein seinare, parallell og spatial prosess.
Ei anna vanleg inndeling av former for tenking går på skilnaden mellom frittflytande og dirigert tenking. Den frittflytande tenkinga er assosiativ, springande og lystorientert (draum, fantasi); den dirigerte er målretta og røyndomsnær (problemløysing).
Internet Protocol
Internet Protocol (IP) er ein nettprotokoll som tar seg av adressering for einingane i eit (pakkesvitsja) datanett.
Kvar eining innanfor same del av eit datanett må ha ei unik IP-adresse. IP, saman med transportprotokollen TCP, utgjer den vanlegaste standarden for datanettkommunikasjon i dag, både i lokale nett (LAN) og i utvida datanett (WAN), slik som t.d. Internett.
Private IP-adresser
Når ein ynskjer å tildele IP-adresser på lokale nett, er det naudsynt å følgje standard IP-nummertildeling som definert i RFC 1918.
Internetnummertildelingsmyndigheitene IANA (Internet Assigned Numbers Authority ) har reservert følgjande tre bolkar med IP-adresseområde for bruk i private nett:
10.0.0.0-10.255.255.255 (10/8 prefix)
172.16.0.0-172.31.255.255 (172.16/12 prefix)
192.168.0.0-192.168.255.255 (192.168/16 prefix)
Det særskilte med desse adressene er at dei ikkje lèt seg rute på internett, men berre kan nyttast innan private nett.
Det er elles anbefalt at ein nyttar adresseområdet 172.16.0.0 – 172.31.255.255 i samband med adresseomsetjing (NAT), kopling og ruting mellom to private nett, medan dette adresseområdet ikkje bør nyttast til eige internt nett. Dette for å unngå konfliktar mellom interne adresser og eksterne frå andre private nett.
Snåsningen
Snåsningen er ei lokalavis som vert utgjeven på Snåsa i Trøndelag fylke. Snåsningen kjem ut ein gong i veka, kvar onsdag, men ikkje om sommaren. Avisa vart starta i 1995 av Lothar Viem og seld til Trønder-Avisa i september 2010. Avisa har jamleg artiklar på sørsamisk.
Opplag
Stadfesta netto opplagstal frå Norsk Opplagskontroll og Landslaget for Lokalaviser.
Eigerøya
Eigerøya (òg Eigerøy) er ei øy utanfor Egersund i Rogaland. Ho har eit areal på 19,9 km² og det høgaste punktet på øya er Varden med 131 meter over havet.
Eigerøy bru, som blei opna i 1951, gjer det enkelt å koma seg til og frå fastlandet.
Gossa
Drygt 2 400 personar bur på Gossa, som er 46,5 km² i flatemål. Øya er flat og myrlendt – høgaste punktet er 98 m – og første leddet i namnet kjem da truleg av gorr, gørr – «dy», «gjørme».
Nordaust på øya ligg ein gassterminal som tek imot gass frå Ormen Lange-feltet. Gossa er knytt til fastlandsdelen av kommunen via ferjesambandet Aukra – Hollingsholmen.
Uniform
Uniform (lat., 'einsarta') er klesdrakter som i stor grad er eins for ei gruppe, og viser at dei som ber han er medlemmer av gruppa. Delar av uniforma kan òg visa kva rang eller funksjon beraren har i gruppa. Ein kan bruka uniform for å identifisera medlemmer av gruppa, både for andre medlemmer og for utanforståande, og for å skapa kjensler av likskap eller fellesskap.
Uniformer kan ta mange former, frå einsfarga kjeledressar til prangande paradeuniformer. Det dei ofte har felles er at dei skil seg frå kleda ein bruker i resten av samfunnet. Med moderne uniformer kan skiljet vera lite, til dømes gjennom valet av ein særskild farge på tøyet. Drakter med lengre tradisjon bak seg vil derimot vera svært ulike daglegtøy. Medan vanleg klesdrakt stadig endrar seg, vil nemleg uniformer halda seg til den opphavlege utforminga si om ikkje ein autoritetsperson sørgjer for at dei blir oppdaterte.
Bruk
Uniform blir brukt av mange ulike grupper. Ein kan dela dei inn i:
Fylkesveg 124 i Troms
Fylkesveg 124 i Troms går mellom Fenes og Slagstad i Harstad kommune. Vegen er 4,1 km lang.
Maria Magdalena
Maria Magdalena, som tyder Maria frå Magdala (no Majdal), er ei sentral kvinnefigur i Det nye testamentet og seinare kristendom. Ho er omtala i alle evangelia i Det nye testamentet, der det blir fortald at ho fylgde Jesus etter at han dreiv demonar ut av henne og var den første som såg han då han stod opp frå dei døde. Ho er seinare blitt oppfatta både som ei angrande skjøge og som kjærasten til Jesus.
I vestleg tradisjon blei Maria identifisert med syndarinna i Lukas 7,37 og med Maria av Betania, medan austleg tradisjon heldt dei tre frå kvarandre. Det var Gregor den store som først fekk gjennomslag for dette synet, og trass i innvendingar frå mellom anna Ambrosius av Milano, Augustin av Hippo og Thomas Aquinas blei samanblandinga halden ved lag heilt til reforma av helgenkalenderen i 1969.
I vestleg katolsk tradisjon blir Maria Magdalena avbilda med salvekrukke og langt vakkert hår, og er ofte kledd i raudt. Ho er vernehelgen for kvinner, angrande syndarinner, forførte, frisørar, gartnarar, hanskemakarar, parfymefabrikantar, vinhandlarar, vindyrkarar, blystøyparar, bøkkarar, ullvevarar, fangar, elevar og studentar og for barn som har vanskeleg for å læra å gå. Ei utbreidd legende seier at Maria drog til Frankrike saman med Lasarus, kristna Provence, og deretter trekte seg tilbake til ei grotte ved Sainte-Baume der ho blei livet ut. På staden blei det seinare reist ei valfartskyrkje.
Som angrande syndar blei Maria Magdalena brukt som førebilete for «falne kvinner», og ho gav namn til institusjonar som Magdalenahheimar og dei berykta irske «Magdalen Laundries».
I moderne litteratur er Maria Magdalena blitt framstilt som kjærasten eller elskarinna til Jesus, til dømes i Jesusevangeliet av José Saramago eller Da Vinci-koden av Dan Brown
Kolp ved Gus
Kolp (russisk Колпь ) er ei elv i Rjazan og Vladimir oblast i Russland og ei av sideelvane til Gus frå venstre.
Kolp oppstår nær landsbyen Borzino, 115 meter over havet, og munnar ut i Gus 3 km ovanfor byen Gus-Zjeleznyj i Rjazan. Elva er 99 km lang og har ei gjennomsnittleg helling på 0,291 meter per kilometer.
Elvar er dekt av is frå november til april.
Dei største sideelvane hennar er Tjsarmus og Lavsinka.
257 Silesia
257 Silesia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 5. april 1886 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Nils Ringdal
Nils Andreas Ringdal var ein norsk flygar under og etter andre verdskrigen.
Ringdal fekk flygaropplæring på det aller første kullet ved Little Norway i Canada. Etter end opplæring var han ved 332 skvadron frå denne vart oppretta i Catterick i 1942. I august 1943 forlét han skvadronen for ein kvileperiode. Han var då rykka opp til flightsjef og kaptein. Etter kvilen vart han i mai 1944 flightsjef i 331 skvadron. I mars 1945 vart han major og skvadronsjef ved same skvadron.
Etter krigen gjekk Ringdal inn i den sivile luftfarten. I 1946 byrja han som styrmann i SAS, der han vart kaptein året etter. I januar 1948 vart han som kaptein i Braathens SAFE, der han jobba fram til han gjekk av på 60-årsdagen sin i 1980. Dei siste åra var han direktør for driftsavdelinga.
Prisar og utmerkingar
For innsatsen sin under andre verdskrigen vart Ringdal tildelt St. Olavsmedaljen med eikegrein. Av britane vart han blant anna tildelt Distinguished Flying Cross.
Nesøyfjorden
Nesøyfjorden er ein fjord i Lurøy og Rødøy kommune i Nordland. Fjorden ligg mellom Nesøya i vest og Hestmona i aust. Fjorden har ei lengd på om lag 9 km frå nord til sør.
Fjorden startar i sør mellom Lyngvær og Hestmona. I nord grenser fjorden til Risøyvær, Selsøyvær og Risværfjorden som går mellom desse. Frå Selsøy på Hestmona går det ferje over fjorden til Nesøya.
Lukh
Lukh (russisk Лух) er ei elv i Ivanovo, Nizjegorod og Vladimir oblast i Russland og ei av sideelvane til Kljazma frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.
Ho er 240 km lang og har eit nedslagsfelt på. Lukh frys til i november og vert isfri att i april.
Oromo
Oromo er eit afroasiatisk språk som framfor alt blir snakka i Etiopia, men også i dei nordlage delane av Kenya og i Somalia. Oromo har omtrent 30 millionar talarar, det gjer det til det tredje største språket i Afrika, etter arabisk og hausa.
Oromo kan delast inn i seks hovuddialektar, som skil seg så mykje frå kvarandre at talarane ikkje alltid forstår kvarandre. Dialektane er midt-oromo, aust-oromo, orma, garreh, sanje og boorana. Trass i dei språklege skilja er den etniske identiteten sterk, alle ser på seg sjølv som oromoar som snakkar oromo.
Oromo var eit undertrykt språk både under Haile Selassie og seinare under Dergen og Mengistu Haile Mariam. Då Mengistu vart styrta fekk oromaoane språklege rettar i sentrale og sørlege Etiopia, og til ein viss grad skolegang på omoro. Amharisk er framleis Etiopias første offisielle språk og undervisningsspråk på høgskolane i oromoområda, men oromo er i bruk i folkeskolen, og radiosendingar på oromo er svært populære.
Oromo er i relativt nær slekt med somali, men språka er ikkje forståelege seg i mellom.
Skriftspråk
Oromo har sidan 1991 brukt eit skriftspråk basert på det latinske alfabetet kalla qubee. Tidlegare brukte dei både geez-skrifta (fidel) og det arabiske alfabetet. Etter at qubee vart teke i bruk har produksjonen av tekstar på oromo vorte mangedobla.
Her er oromo-alfabetet, med uttale i klammeparentes:
a b c=[tʃ’] ch=[tʃ] d dh e f g h i j k l m n ny=[ɲ] o p ph=[p’] q=[k’] r s sh=[ʃ] t u v w x=[t’] y [j] z=[z]
Bokstavane c, ph, q, x er ejektivar, som blir uttalt med å auke lufttrykket i munnen med å lukke stemmebanda og munnen samtidig før konsonantopninga.
Fonologi
Oromo har fem korte og fem lange vokalar, dei lange er markert i skrift med dobbelskriving, som i finsk. Språket har til dømes skilnader som hara 'innsjø', haaraa 'ny'. konsonantlengd er også distinktiv, til dømes badaa 'dårleg', baddaa 'høgland'.
Nedanfor ser vi IPA-symbol der dei er ulike oromo-bokstavane. Fonane /p/, /v/ and /z/ står i parantes fordi dei finst berre i nye lånord.
Grammatikk
Substantiva i oromo har to genus, maskulinum og femininum. Maskuline substantiv endar på a og feminine på u. Ord på andre vokalar eller på konsonant kan vere både maskuline og feminine (konsonantfinale ord er lånord). Adjektiv kongruerer med substantiva i genus og numerus.
11. mars
Religiøs helgedag
Helgendag i den katolske kyrkja:
Farquharson Nunatak
Farquharson Nunatak er ein nunatak 1,3 nautiske mil nordvest for Mount Lombard på Sobral Peninsula på Nordenskjöld Coast i Antarktis. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Geoffrey W. Farquharson, ein geolog i British Antarctic Survey som arbeidde i området i 1979–80 og 1980–81.
Hemnværing
Hemnværing (lokal uttale ["hæm:ˌvær.eŋ] el. ["hæmnˌvær.eŋ]), òg kalla hemnemål og hemnedialekt, er den tradisjonelle dialekten i Hemne og delvis Snillfjord kommunar i Trøndelag fylke. Hemnværing blir klassifisert som ein underdialekt av nordmøring, som i sin tur er ei undergruppe av dei uttrøndske dialektane av trøndermål.
Fonologi (lydlære)
Som i dei fleste andre nordmørsmåla er tendensen i hemnværing at konsonanten i jamvektsord blir lengd (komma, vekko). Diftongane ei, øy og au er stort sett bevarte, anna enn vestanfor Vinjeøra, der ein kan ha monoftongisering av ei til ε og øy til ʌ i stavingsinnlyd. Vokalen ʌ er mykje bruka i ord som dʌr (‘dør’), stʌ’r (‘større’) i eldre mål. Yngre mål har gjerne overgang til æ eller, vanlegast, ø i desse orda.
Substantiv
Hemnemålet skil mellom sterke og svake hokjønnsord. Sterke hokjønnsord har normalt endinga -a i bunden form eintal nominativ og akkusativ (rota), og svake hokjønnsord har normalt endinga -o (bøtto).