cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Damaskus
Historiske stader
Sjiaer, fatemidar og dawoodi-bohraer trur at etter slaget ved Karbala i år 680 tok omajadekalifen Yezid med seg hovudet til imam Husain til Damaskus. Det skal først ha vore oppbevart i gardsrommet til Yezid Mahal som no ein del av bygningskomplekset til Omajademoskeen. Alle andre attverande medlemmar av familien til Imam Husain (som var i live etter Karbala), og hovuda til alle følgjesveinane som vart drepne ved Karbala, skal òg ha vorte tekne til Damaskus. Familiemedlemmane vart haldne fanga i utkanten av byen (nær Bab al-Saghir), der dei andre hovuda også vart oppbevarte. Staden vert no kalla «Raous-us-sohda-e-karbala», og vert vitja av alle sjiaer. Det er ein qibla (ein stad for bøn) merka ved staden, der Imam Ali-Zain-ul-Abedin brukte å be medan han var i fangenskap.
Murar og portar kring Damaskus
Andre område utanfor bymuren har òg ordet «port» i namnet: Bab al-Faraj, Bab Mousalla and Bab Sreija, both i sør-west of the walled city.
Trugslar mot framtida til gamlebyen
På grunn av stor fråflytting frå gamlebyen (1995–2005 flytta meir enn 20 000 menneske frå gamlebyen til meir moderne bustader), står stadig fleire bygg tomme og har forfalle stort. I mars 2007 annonserte det lokale styret at dei ønskte å rive ned bygg i Gamlebyen langs ei 1400 meter lang strekke med festningsvollar. Dette førte til at byen vart plassert på lista til World Monuments Fund over dei 100 mest truga stadane i verda. Det er håp om at plasseringa på lista vil skape meir blest om trugslane mot framtida til den historiske gamlebyen i Damaskus.
Utdanning
Damaskus er hovudsenteret for utdanning i Syria. Her ligg Damaskus universitet, som er det eldste og største universitetet i Syria. Etter at det vart lov med privatiserte høgare utdanningsinstitusjonar, vart det grunnlagd fleire nye universitet i byen og området rundt, som: Institutta spelar ei viktig rolle i utdanninga, som:
Samferdsle
Hovudflyplassen er Damaskus internasjonale lufthamn, kring 20 km frå byen, med ruter til mange byar i Asia, Europa, Afrika og Sør-Amerika.
Gatene i Damaskus er ofte smale, særleg i dei eldre delane av byen, og fartshumpar vert mykje nytta for å avgrense farten til kjøretøya.
Offentleg transport i Damaskus er mykje basert på minibussar. Det er kring hundre linjer som er i drift inne i byen og somme av dei strekkjer seg utanfor sentrum til forstadane. Desse har ikkje noko ruteplan og på grunn av få offisielle busstopp, stoppar dei vanlegvis der passasjerane treng å gå av og på. Som oftast er det mange bussar som tener dei same linjene, slik at ventetida vanlegvis ikkje er lang. Linjene er ikkje nummererte, og i staden står det skrive kvar bussen startar og endepunktet han er på veg til.
Chemins de Fer Syriens er det nasjonale togselskapet i Syria og den første hovudstasjonen i Damaskus var al-Hejaz-stasjonen, kring 1 km vest for gamlebyen. Stasjonen er no nedlagt, men det er framleis skyttel til Damaskus Kadam-stasjonen sør i byen, som i dag er hovudstasjonen i byen.
I 2008 annonserte regjeringa planar om å bygge ein Damaskus Metro der opninga var fastsett til 2015.
Sport og fritid
Populære idrettar er fotball, basketball, symjing, tennis, bordtennis, riding og sjakk. Fleire fotballklubbar held til i Damaskus og nokre av desse deltar i Den syriske elitedivisjonen, som Al-Jaish, Al-Shurta, Al-Wahda og Al-Majd. Mange andre idrettsklubbar ligg i fleire distrikt i byen: Barada SC, Qasioun SC, Nidal SC, Al-Muhafaza, Al-Fayhaa SC, Al-Thawra SC, Dummar SC og Al-Arin SC.
Dei femte og sjuande Panarabiske leikane vart haldne i Damaskus i 1976 og 1992.
Damaskus har eit ganske livleg natteliv. Kafear, der ein i tillegg til arabisk kaffi og te kan få servert nargileh (vasspiper), er det mange av i byen. Kortspel, brettspel (backgammon-variantar) og sjakk er aktivitetar som er mykje å sjå på kafeane.
Tishreenparken er ein av dei største og populære parkane i Damaskus. Her vert det årleg halde ei blomsterutstilling. Andre parkar er al-Jahiz, al-Sibbki, al-Tijara og al-Wahda med fleire. Ghouta-oasen er òg eit populært fritidsområde. Mange fritidssenter i byen driv sportsklubbar, symjebasseng og golfbanar.
40 Harmonia
40 Harmonia er ein stor hovudbelteasteroide.
Han vart oppdaga av Hermann Mayer Salomon Goldschmidt den 31. mars 1856 og namnsett etter Harmonia, den greske gudinna for harmoni. Namnet vart vald for å markera slutten på Krimkrigen.
Kesj
Alle sikhar kan følgja regelen, men han er særleg vanleg for dei som er døypte inn i khalsaen. Skikken blei grunnlagd av guru Nanak, den første sikh-guruen. Guru Gobind Singh formulerte kravet om å ikkje skjera håret i 1699.
Langt skjegg og håret i ein turban gjer særleg sikh-menn lett identifiserbare både seg imellom og av andre. I nokre høve har dette ført til forfølging og mishandling, anten av dei som sikhar eller fordi dei er blitt forveksla med muslimar. I nyare tid har ein del sikhar gått bort frå kravet, som dei ser på som krevjande og umoderne.
Birgitte
Birgitte og Birgitta er nordiske kvinnenamn avleidde av irske Brigantia, 'borg, fjell med høge, bratte sider' eller 'strålande'. Birgitte har norsk namnedag den 7. oktober, Birgitta har svensk namnedag same dato.
Namnet er kjend i Noreg frå rundt år 1000. Etter 1400 blei det utbreidd i Norden i stor grad etter heilage Birgitta. Det har ei rekkje variantar, som Brigitta/e, Beret, Berit, Brita, Brit(t), Birgit, Berta/e, Birte, Bibi og Gitte.
Sør-Ossetia
Sør-Ossetia (ossetisk Хуссар Ирыстон, Khussar Iryston; georgisk სამხრეთ ოსეთი, Samkhret Oseti ; russisk Южная Осетия, Juzjnaja Osetija) var ein autonom oblast i Georgia i Sovjetunionen. I dag er større delar av området styrt av regjeringa i den de facto sjølvstendige republikken Sør-Ossetia, som ikkje er anerkjend av nokre land eller internasjonale organisasjonar (SN, OSSE, EU osv.). Ein annan del av Sør-Ossetia er kontrollert av dei georgiske styresmaktene. Georgia ser ikkje på Sør-Ossetia som ein sjøvstendig instans, men i april 2007 oppretta den georgiske regjeringa ei mellombels administrativ eining styrt av etniske ossetarar (tidlegare medlemmar av separatistregjeringa) som gjer at Tbilisi kan styre området via lokale leiarar og forhandle med dei ossetiske styresmaktene i eit forsøk på å løyse konflikten.
Sør-Ossetia har eit areal på 3 900 km² og om lag 70 000 innbyggjarar, som er ei blanding av georgiarar og ossetarar (byane er omvekslande georgiske eller ossetiske utan klåre grenser). Den største byen, som fungerer som hovudstad i området, er Tskhinvali.
Geografi
Sør-Ossetia ligg på sørsida av Store Kaukasus, som skil området frå det meir folkesette Nord-Ossetia i Russland, og strekkjer seg sørover til elva Kura i Georgia. Området er fjellkledd og ein større del av området ligg over 1 000 meter over havet.
Birgit
Birgit er ei nordisk, kanskje dansk form av kvinnenamnet Birgitte, som igjen er avleidd av irske Brigantia, 'borg, fjell med høge, bratte sider' eller 'strålande'. Birgit har norsk namnedag den 7. oktober, og svensk den 13. oktober.
Måna
Måna (Måne) er ei elv i Tinn kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Møsvatnet, og renn gjennom Vestfjorddalen og Rjukan, før ho munnar ut i Vestfjorden i Tinnsjå. Systemet er ein del av Skiensvassdraget.
Måna er sterkt utnytta for kraftproduksjon, med Vemork og Såheim som dei største kraftverka. Elva danna før reguleringa den vidkjende Rjukanfossen, som i dag berre «vert slept» ein gong i året.
18. januar
18. januar er den 18. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 347 dagar att av året (348 under skotår).
Rujaym Salim
Rujaym Salim er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Raps
Raps er ei kulturplante med karakteristiske gule blomar; ho er i same planteslekt som kål og er av same art som kålrot. Raps vert dyrka av bønder i fleire delar av verda og brukt til fôr, mat og framfor alt som til produksjon av planteolje. Ved innhausting av frø vert planten treska med ein skurtreskar, på same måten som korn vert hausta. Rapsfrøa er små og nesten heilt svarte. Vassinnhaldet ved hausting må vere under 8 %, medan oljeinnhaldet er opp mot 50 %.
Namn
«Raps» er ei tysk forkorting for lågtysk rapsad som er avleidd frå latin semen rapicium av rapa, 'bete' og semen, 'frø' (tysk Saat).
Skildring
Raps har tjukke, glatte, blådogga blad og glatt stengel. Frøet er rikt på fett, ca. 40 %, og protein, ca. 23 %.
Raps finst i to variantar, haustraps og vårraps, avhengig av årstida dei vert sådd. Vårrapsen er meir hardfør og treng mindre av gjødsel, medan haustrapsen har høgare oljeinnhald. Spesielle typar av haustraps er vanlege som grøntfôr- og silovekst, og er kjende som fôrraps. Vårrapsen er mest nytta i Noreg, men også haustraps vert dyrka.
Dyrking
Raps er ein gammal kulturplante. Han oppstod truleg gjennom ei spontan kryssing av rybs og kål. Plantar i kålslekta krysser seg lett med kvarandre og finst i talrike variantar. Den eldste omtalen av dyrking og bruk av raps verker likevel å ha vore i Asia, med indiske og kinesiske referansar frå 2000-talet f.Kr. I alsarbeid med raps kan ein framstilla typen syntetisk gjennom nye kryssingar av opphavsartane.
Raps vert dyrka i tempererte og litt varmare område i store delar av verda. Han er ei vanleg avling i Nord-Amerika, Europa, Kina og Sør-Asia. Planten kan spreia seg og opptre som ugras i andre avlingar, som rug og potet.
Raps er ei plante som treng mykje svovel (S) og også ganske mykje nitrogen (N). Grunna snøgg vekst om våren er det ikkje behov for å sprøyte rapsen mot ugras, då veksten gjer at rapsen konkurrerer ut ugraset. Rapsplanta treng 2-3 skadedyrbehandlingar: 1-2 sprøytingar mot rapsglansbille og ein runde mot jordloppe. Under blomstringa vert planta behandla mot soppsjukdomar som storknolla råtesopp. Rapsfrøa er svært små, noko som gjer at såmengda er 0,7-1,2 kg per dekar.
Bruk
Rapsolje blei opphavleg mest brukt til oljelampar. Berre fattige brukte henne som matolje, då tradisjonell rapsolje har ein særs bitter smak. I Europa blei raps opphavleg mest dyrka som dyrefôr, men ein har også vunne ut olje frå planten sidan mellomalderen. I rike område som Nederlanda blei han hovudsakleg brukt som oljeplante frå 1500-talet. Då maskineri som dampmaskinar blei utvikla under den industrielle revolusjonen, fekk rapsolje ei viktig rolle som smøremiddel.
Breaksea Point
Breaksea Point er det sørlegaste punktet på fastlandet i Wales (øya Flat Holm ligg om lag 1 km lenger sør).
Raps
Bruk
På 1970-talet gav alsprogram i Canada nye variantar av raps som gav olje med lågare innhald av glukosinalat og erukasyre. Olja blei mykje meir ettertrakta, og blei gjerne brukt som erstatning for animalske feitt. I dag er raps den tredje viktigaste kjelda for planteoljer, etter palme og soya.
Raps er i dag den viktigaste oljeveksten i Europa. Olja som vert pressa ut av dei små, svarte frøa vert kalla rapsolje, og kan brukast som matolje og brensel (biodiesel). Mjølet som vert att etter pressinga vert nytta i ulike kraftfôrblandingar.
Breaksea Point
Breaksea Point ligg i Vale of Glamorgan og er ein del av Heritage Coast i Sør-Wales.
Talet 18
Talet atten (18) er eit samansett tal: 18 = 2·3·3. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 17 og før talet 19.
Ordenstalet som svarar til talet 18, er attande (18.).
Cape Wrath
Cape Wrath (skotsk-gælisk Am Parbh, kjend som An Carbh i Lewis) er eit nes i Sutherland i Highland, nord i Skottland. Det er det nordvestlegaste punktet på øya Storbritannia.
Cape Wrath fyr og kafe
Det står eit fyr på neset, bygd i 1828 av Robert Stevenson. Det var bemanna fram til 1998 då det vart automatisert av Northern Lighthouse Board. Oppfor neset ligg ruinane av ein signalstasjon for Lloyd's som vart nytta til å overvake skipsfarten i området.
Dei kvite husa ved fyret står stort sett i forfall, men eit av dei har vorte renovert dei siste åra og omgjort til ein kafe for vitjande. Det vert hevda at kafeen er den mest fjerntliggande i Storbritannia og han vart opna i 2009 av prinsesse Anne.
Dyreliv
Det aude landskapar har eit rikt dyreliv med mellom anna havhest, kråke, kongeørn, kronhjort, storskarv og havsule.
Kristian Rønning
Kristian Rønning, òg kjend som Sirius, er ein norsk rappar som vann Norske Talenter 2010. Saman med Benedicte Adrian og Haji Saleem i gruppa United deltok han i den fyrste delfinalen i Melodi Grand Prix 2012 med songen «Little Bobbi».
Wissigstock
Wissigstock er eit fjell i Urner Alpane.
Antiarchi
Antiarchi er ein utdøydd orden i klassa panserhaiar, Placodermi. Hovudet, den fremre delen av kroppen og dei rørlege brystfinnane var dekt av eit kraftig beinpanser. Dei var botnlevande artar. Antiarchi levde i devon og er mellom anna funne på Svalbard.
Abermenai Point
Abermenai Point er det sørlegaste punktet på øya Anglesey i Wales. Det markerer òg nordsida av det vestlege innløpet til Menaisundet.
Abermenai var ei viktig hamn i mellomalderen, og er nemnd fleire gonger i livssoga om Gruffudd ap Cynan frå 1100-talet. Her blir det fortald at han gav kona si Angharad ferch Owain inntektene frå hamna på dødsleiet. Dei blei seinare gjevne til Eleanor av Castila, dronninga til Edvard I, på 1200-talet og til Isabella, dronninga til Edvard II på 1300-talet.
Königstuhl
Königstuhl er ein høg ås i Odenwald nær Heidelberg i Baden-Württemberg i Tyskland. Han er 567 meter høg og frå toppen har ein eit flott utsyn over Heidelberg og elva Neckar.
Åsen ligg ved Kornmarkt, gamlebyen i Heidelberg, og Heidelberg slott ligg i fjellsida. Astronomiinstituttet Max-Planck-Institut für Astronomie ligg nær toppen, og det same gjer det historiske astronomiske observatoriet Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl, som vart oppretta i 1898. Mellom 1912 og 1957 oppdaga Karl Wilhelm Reinmuth nesten 400 asteroidar frå dette observatoriet.
St Abb's Head
St. Abb's Head er eit nes ved landsbyen St. Abbs i Berwickshire i Scottish Borders. Det ligg på austkysten av Skottland.
Fyr
Det vart bygd ein signalstasjon på klippene i 1820 og anlegget vart delt av Trinity House og Her Majesty's Coastguard. Northern Lighthouse Board anbefelta å få bygd eit fyr på St. Abbs Head etter at «Martello» forliste ved Carr Rock i 1857. Fyret vart teikna og bygd av brørne David Stevenson og Thomas Stevenson og var synleg mellom Bell Rock og Isle of May. Fyret kom i teneste 24. februar 1862 og det vart i starten nytta olje til å halde lys i fyret. I 1906 gjekk ein over til glødepære som fekk lys gjennom oppvarming, og i 1966 vart fyret elektrifisert. I 1993 vart fyret automatisert. Ein tåkelur vart sett i drift ved fyret i 1876 og var det første av sitt slag i Skottland. Den opphavlege tåkeluren vart driven av dampmaskinar, før ein bytta ut med oljedrivne maskinar i 1911 og så dieselmotor i desember 1955. Ein slutta å bruke tåkeluren i 1987, men hornet er framleis på plass.
Nasjonalt naturreservat
Området rundt St. Abb's Head er eit nasjonalt naturreservat (NNR) styrt av National Trust for Scotland (NTS) i samarbeid med Scottish Natural Heritage. Meir enn 60 000 sjøfugl hekkar i klippeveggen ved neset. Dei vanlegaste fugleartane er krykkje og lomvi, men det finst òg mykje alke, toppskarv, gråmåse, havhest og lundefugl. I reservatet finst òg frodige grassletter og friske vatn.
Historie
Berre 500 meter søraust for fyret ligg Kirk Hill. På toppen av denne åsen står ruinane etter eit kloster frå 600-talet. Sankt Æbbe oppretta eit kloster her kring 643 i ruinane av eit eldre fort frå 500-talet. Både munkar og nonner heldt til i klosteret. Kort tid etter Æbbe døydde brann klosteret ned ved eit uhell og vart ikkje bygd opp att.
På nordsida av neset ligg Pettico Wick Bay som er ein laksvåg. Det vart oppretta ein fiskestasjon her i 1880 som varte til rundt 1950. Det vart òg bygd ein kai her for å sette i land forsyningar til fyret.
Vellesæterhornet
Vellesæterhornet (1510 moh.) er eit fjell på Sunnmøre. Fjellet ligg på grenselinja mellom kommunane Sykkylven og Ørsta. Vellesætra i Sykkylven har gjeve namn til fjellet.
Alterring
Ein alterring eller altarring er ein del av inventaret i mange kyrkjer og er der for å gje støtte og komfort når medlemmer av kyrkjelyden kneler framom alteret når dei skal motta nattverd. Alterringen er samansett av eit polstra trinn til å knele på og ein låg skranke til å stø seg på, og har ofte vore halvsirkel- eller hesteskoforma. Ho eller han som mottek nattverden kneler på utsida av skranken, vend mot alteret, medan presten er på innsida og deler ut vinen og brødet.
Vellesæterhornet
Toppen av Vellesæterhornet vart fyrste gong nådd sommaren 1890, av britane W. Barrow og Howard Priestman.
Alterring
Å knele når ein mottok nattverd vart vanleg frå reformasjonshundreåret og utover. Alterringen kom til etter kvart, og ved starten av 1800-talet var det framleis mange norske kyrkjer som var utan alterring.
Alterringen kan fort oppfattast som eit gjerde mellom kyrkjelyden og alteret og føre til at dei kjenner at dei ikkje har tilgang til altereret og området like framom det. Samstundes kan han vere til hinder for presten. I nyare norske kyrkjer vert det difor ofte ikkje laga noko fastmontert alterring. I staden vert det laga lause modular som kan takast fram når det er nattverd og elles vere unnarydda. Eller om det er fastmontert alterring, så er han oppbroten i fleire delar slik at det er opne rom der presten uhindra kan røre seg mellom alteret og resten av kyrkja, og slik at kyrkjelyden kan sjå at dei har full tilgang til alteret.
Transkaukasus
I vestlege språk er uttrykket «Transkaukasus» ei omsetjing av det russiske zakavkazje, som tyder «området bortanfor Kaukasusfjella».
Regionen har fleire omstridde område – Abkhazia og Sør-Ossetia i Georgia, og Nagorno-Karabakh i Aserbajdsjan.
Wistätthorn
Wistätthorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Ceylanpınar
Ceylanpınar er ein by og eit distrikt i provinsen Şanlıurfa søraust i Tyrkia. Han ligg ved grensa til Syria og på den syriske sida av grensa heiter byen Ra's al-'Ayn. Den tyrkiske sida av byen har kring 45 000 innbyggjarar (2009), hovudsakleg kurdarar.
Klima
Ceylanpınar har eit halvtørt klima. Somrane er særs varme og så godt som utan regn, medan vintrar er noko kjølige. Det kan verte særs kaldt om vinteren i nordaustleg vind.
41 Daphne
41 Daphne er ein stor og mørk hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av Hermann Mayer Salomon Goldschmidt den 22. mai 1856 og namnsett etter den greske nymfa Dafne som vart gjort om til eit laurbærtre. Daphne har vorte observert tre gongar på 1990-talet mens den okkulterte stjerner. I følgje ljoskurvane har asteroiden ein irreguleær form.
Kjelder
Lista de asteroidi
Voltsja ved Donets
Voltsja (russisk Волчья; ukrainsk Во́вча, Vovtsja) er ei elv i Russland og Ukraina og ei av sideelvane til Donets frå venstre.
Elva er 90 km lang og har eit nedslagsfelt på 1340 km². Elva har utspring i Belgorod oblast i Russland, mellom landsbyane Sjidlovka og Voltsja Aleksandrovka. 6 km frå munningen til elva ligg byen Vovtsjansk, og her er middelvassføringa hennar 3,11 m³/s. Voltsja munnar ut i Donets 111 km frå munningen hennar. Elva har eit gjennomsnittleg fall på 0,93 meter per kilometer.
Kaiserslautern
Kaiserslautern er ein by sørvest i Tyskland i delstaten Rheinland-Pfalz med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen ligg ved utkanten av Pfälzer Wald, og det historiske sentrumet går tilbake til 800-talet.
Topplerke
Topplerke (Galerida cristata ) er ein fugl i lerkefamilien. Han er rundt 17 cm lang og skil seg frå andre lerkefuglar gjennom ein fjørtopp på hovudet som reiser seg når topplerka syng, forsvarar territorium eller driv paringsleik.
Kaiserslautern
Historie
Det har vore busetnadar i området rundt Kaiserslautern tilbake til minst 800 fvt. Det er funne 2 500 år gamle keltiske graver ved Miesau, ein by om lag 29 km vest for Kaiserslautern. Lekamane ein har funne er no i eit museum i Speyer.
Topplerke
Lerka er ein standfugl som sjeldan forlèt hekkeområda sine. Han hekkar i mesteparten av tempererte område i Eurasia, frå Portugal i sørvest til Nordaust-Kina og Aust-India i aust. I Afrika hekkar han så langt sør som Niger. Topplerke var vanleg i Noreg på 1800- og 1900-talet, men som no er rekna som utdøydd her og ført opp på norsk raudliste. Fuglen hekka i Oslo fram til ca. 1960, og siste hekkefunn i Noreg var i 1972.
Kaiserslautern
Historie
Kaiserslautern fekk det noverande namnet sitt frå keisar Fredrik I av Det tysk-romerske riket på 1100-talet, som likte svært godt å dra på jakt i området. Ei øy i den vesle elva Lauter utgjorde den eldste delen av Kaiserslautern i mellomalderen. Ruinar av det opphavlege slottet bygd av Fredrik I i 1152–1160 kan ein framleis sjå føre rådhuset. Eit anna slott, Nanstein, vart bygd ved Landstuhl for å halde vakt over den vestlege innfartsåra til byen. På grunn av påverknaden Fredrik I, eller Fredrik Barbarossa, hadde på byen, vart han òg kalla Barbarossabyen.
Stiftkirche, den eldste kyrkja i Kaiserslautern, vart reist frå 1250 til 1350. Etter kvart som byen voks, gav Kong Rudolf von Habsburg byen byrettar i 1276. St. Martin's Kirche vart bygd frå 1300 til 1350. I dag ligg ein del av den opphavlege bymuren utanfor kyrkja.
I 1375 vart Kaiserslautern ein del av Wittelsbach. I 1519 tok Franz von Sickingen over Nanstein Slott. Byen vart protestantisk like etter. Sickingen og dei lokale adelsmennene start ein kamp mot erkebiskopen av Trier, men åtaket feila og dei trekte seg tilbake til Nanstein. Nanstein vart så omleira av tyske katolske fyrstar med kanonar. Sickingen døydde etter at slottet overgav seg og området kom under dei katolske fyrstane.
Greven av Pfalz, Johann Casimir, kom til Kaiserslautern under trettiårskrigen (1618–1648). Spanjolane okkuperte byen i 1621–1632 enda då protestantiske svenskar frigjorde området. I 1635 kom derimot dei nådelause kroatiske troppane til den austerrikske keisaren til Kaiserslautern og tok livet av 3 000-3 200 innbyggjarar i løpet av tre dagar. Det tok Kaiserslautern 160 år før innbyggjartalet var oppe på same nivå igjen.
Problema enda ikkje med freden i Westfalen i 1648. Kurfyrsten av Pfalz hadde store vanskar i området sitt og gav ordre om at alle slott, inkludert Nanstein, skulle rivast ned. Frankrike invaderte området fleire gongar og heldt seg i Kaiserslautern i 1686–1697, før det gjekk tilbake til Pfalz. Under dei urolege tidene på 1700-talet var Pfalz stadig åstad for franske og tyske troppar frå forskjellige statar. I 1713 øydela franskemenna Barbarossa sitt slott og tårna i bymuren. Frå 1793 til 1815 var området rundt fransk styre.
Kaiserslautern og Pfalz var ein del av provinsen Bayern frå 1815 til 1918. Etter den første verdskrigen okkuperte franske troppar igjen Pfalz i fleire år.
Under den andre verdskrigen vart meir enn 60 % av Kaiserslautern øydelagd under allierte bombetokt. Jernbanen og fleire hovudvegar var hovudmåla. Dei kraftigaste åtaka kom 7. januar, 11. august og 22. september 1944. Av 20 000 heimar vart 11 000 øydelagd eller skada. Lite vart bygd opp at før 1948.
19. januar
19. januar er den 19. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 346 dagar att av året (347 under skotår).
Kaiserslautern
Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad
42 Isis
42 Isis er ein stor hovudbelteasteroide. Isis vart oppdaga av N. R. Pogson den 23. mai 1856. Asteroiden var hans første asteroideoppdaging og er namnsett etter Isis, det klassisk-greske namnet på ei egyptisk gudinne.
Absalon Pederssøn Beyer
Absalon Pederssøn Beyer, også kalla magister Absalon var ein norsk prest, historikar, forfattar og lærar. Han var ein sentral norsk humanist som bidrog sterkt til den andelege reformasjonen i Noreg.
Beyer var fødd i Aurland i Sogn. Han vart foreldrelaus då han var seks år og vart send til onkelen i Bergen. Der gjekk han på latinskulen til han var 15 år. Som elev budde han hjå biskop Gjeble Pedersøn, og biskopen støtta vidare studiar ved universitetet i København (1544–49) og Wittenberg (1549–51). I 1552 tok Beyer magistergrad i København, og året etter blei han lektor i teologi ved Bergen katedralskole. Frå 1557 til 1564 var han også rektor ved katedralskulen. I 1560 vart Beyer notarius ved Bergen domkapitel, og frå 1566 også slottsprest på Bergenhus.
Som skjønnlitterær forfattar omsette Beyer utanlandske skodespel, og skreiv sjølv, og fekk framført, Adams fall som første norske teaterframsyning 1562. Han vert rekna som den første teaterregissøren i Noreg. Absalon Pederssøn Beyer sine dagboksnotat frå 1552–72 er også kjend som Bergens kapitelsbok og skildrar samtida hans i Bergen. Det vert rekna som eitt av dei viktigaste kjeldeskrifta i kultur- og sosialhistorie frå 1500-talet. Beyer skeiv også ein Oration om mester Geble, ei hylling til Gjeble Pedersøn som var velyndaren hans i oppveksten. Storverket til Absalon Pedersøn Beyer er likevel historieverket Om Norgis Rige, skrive i 1567, men først trykt i 1781. Dette tek føre seg stordomstida og forfallet til nasjonen og rakkar ned på hanseatane. Det er det første store topografisk-historiske verket om Noreg. I tillegg til Noregs historie skildrar Beyer også dagleglivet i landet i si samtid. Verket vart til etter oppmoding frå slottsherre Erik Rosenkrantz.
Beyer var gift med Anne Pedersdotter frå Trondheim. Ho vart skulda for trolldom medan mannen levde, men vart då frikjend. Femten år etter at Absalon var død, vart ho på nytt skulda for trolldom og dømd til døden. Anne Pedersdotter vart brend som heks på Nordnes i 1590.
Ein bautastein over Absalon Pedersøn Beyer vart reist ved Vangen kyrkje i Aurland i 1984.
Suffiksveksling i fulfulde
Suffiksveksling i fulfulde
Nominalklassesuffiksa i fulfulde, som vi primært finn på substantiv, adjektiv og partisipp, varierer i form, her illustrert med fire substantiv i NGAL-klassen (suffiksa er skilde ut med ein bindestrek):
Desse fire variantane utgjer dei fire suffiksvekslingsstadia til suffikset i NGAL-klassen. Dei fire stadia har desse namna:
Dei tre siste stadia, kontinuantstadiet, plosivstadiet og prenasalstadiet, kan jamførast med dei tre stadia i framlydsvekslinga. Her er eit oversyn over alle dei vekslingsrekkjene som finst ved nominalklassesuffiksa:
Det står y / w i kontinuantstadiet i Gi/e-rekkja. Vi finn w i Fuuta Jaloo- og Maasina-dialekten og y i andre dialektar. Det står h / w i kontinuantstadiet i K-rekkja. Vi finn w i Maasina-dialekten og h i andre dialektar. B-rekkja finst berre i Fuuta Jaloo- og Fuuta Tooro-dialekten.
Carlo Azeglio Ciampi
Carlo Azeglio Ciampi er ein italiensk politikar som var presidenten i Italia frå 13. mai 1999 til 15. mai 2006.
I 1941 tok han ein akademisk grad i litteratur frå Scuola Normale de Pisa, eit av dei mest prestisjetunge universiteta i Italia. Han studerte så jus ved Universitá de Pisa, og tok graden sin i 1946. Same år byrja han å jobbe for Banca d'Italia, den italienske sentralbanken.
I 1960 vart han tilsett sentraladministrasjonen i Banca d'Italia. Han vart generalsekretær i banken i 1973, visegeneraldirektør i 1976 og generaldirektør i 1978. I oktober 1979 vart han guvernør for banken, og president for Ufficio Italiano Cambi. Desse stillingane hadde han til 1993.
Frå april 1993 til mai 1994 var han statsminister i Italia, og leia ei teknisk koalisjonsregjering. Frå 1996 til 1999 var han finansminister i landet, og hadde blant anna ansvaret for innføring av euro som ny valuta.
Ciampi vart i 2001 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Gelsenkirchen
Gelsenkirchen er ein by i delstaten Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Byen ligg i Ruhrområdet ved elva Emscher. Innbyggjartalet er om lag 265 000 (2007).
Gelsenkirchen vart første gong omtala skriftlege kjelder i 1150, men byen var ein liten landsby fram til 1800-talet. Den industrielle revolusjonen førte til stor økonomisk vekst i heile området. I 1840, då ein byrja å utvinna kol, budde det 6000 innbyggjarar i Gelsenkirchen. I 1900 hadde folketalet stege til 138 000.
Byen sin kolindustri synte seg å vera viktig for Tyskland under andre verdskrigen og for utviklinga av oljeindustri fram til i dag. For å kunne vera sjølvforsynt med olje, vart det før krigen starta oljeproduksjon basert på kol. Dette var starten på oljeselskapet Veba Öl AG, som mellom anna forsynte bensinstasjonane til føretaket Aral. I 2001 vart Veba Öl seld til oljeselskapet BP.
Fotballklubben FC Schalke 04 er frå Gelsenkirchen. Schalke si heimebane, Veltins-Arena, vert rekna for å vera eit av dei mest nyskapande stadionanlegga som er bygd dei siste åra.
Kreuzberg
Kreuzberg er eit fjell i fjellkjeda Rhön i Bayern i Tyskland. Det har ei høgd på 928 meter over havet og vert kalla «det heilage fjellet i Franken» og ligg ved byen Bischofsheim an der Rhön i landkreis Rhön-Grabfeld.
Kreuzberg trekkjer til seg mange turistar, som kjem her for både turgåing om sommaren og skikøyring om vinteren. Tre skiheisar tar skituristar til toppen av fjellet på nordsida av fjellet. I tillegg er det ein kjelkebane på Kreuzberg.
Ein av hovudattraksjonane på fjellet er klosteret som ligg på toppen, og pilegrimar kjem til klosterkyrkja her. Klosteret er kjend for ølet som vart bryggja her fram til 1985. Munkane serverer framleis øl, men i dag vert det bryggja i eit bryggjeri i Bischofsheim.
Tremaster mirabilis
Tremaster mirabilis er ei sjøstjerne i familien Asterinidae.
Eirik Vandvik
Bakgrunn og oppvekst
Eirik Vandvik var son av Bertrand Vandvik frå Vanvik i Hylsfjord og Inger Albertsdotter f. Aarhus, frå Bråtveit i Suldal. Han vart fødd i Bråtveit i Suldal kommune, der faren då var lærar. Eirik vart nummer 3 av ein seinare samla syskenflokk av 7 brør. I 1910 flytte familien til strandstaden Sand, der faren hadde fått stilling som lærar og seinare var overlærar gjennom mange år, dertil ordførar i ein lengre periode. Eirik Vandvik kjente seg alltid seinare i livet sterkt knytt til Suldal og gav i både skrift og tale ofte uttrykk for si kjensle av gjeld til det suldalsk kultur, språk og forteljartradisjon hadde gjeve han i barndom og oppvekst.
Vandvik vart gift 1935 (i Oslo) med fysioterapeut Ragna Hamar f. 10.06.1909; foreldre folkehøgskulestyrar Olav S. Hamar og husmor Johanne Elisabet f. Vassbotn, frå Hovdebygda i Ørsta, Sunnmøre. Born Bodvar f. 01.08.1937, Jorunn Inger f. 16.01.1939, Tone f. 06.06.1947.
Utdanning
Vandvik to examen artium ved Volda Landsgymnas i 1923. Han tok språkleg-historisk embetseksamen (latin hovudfag, gresk og tysk bifag) ved Universitetet i Oslo (UiO) i 1934. Innan sluttført embetsstudium vann han i 1933 H.M. Kongens gullmedalje for avhandlinga Genitivus und Ablativus Qualitatis im Latein. Fire år etter sluttført embetsstudium vart han på grunnlag av avhandlinga ''Rhytmus und Metrum. Akzent und Iktus'' tildelt doktorgraden og kreert dr.philos. i 1938.
Yrkesliv
I yngre vaksne år hadde Eirik Vandvik mangt arbeid ved sida av studiane, m.a. som lærar i folkeskulen i Jelsa i Ryfylke (1923-24), og som lektorvikar ved Sand middelskule (1924-26), ved Eidsvoll Landsgymnas (1928-29) og Rogaland Landsgymnas på Bryne (1931-32) Etter embetseksamen hadde han ulike tilsetjingar ved Klassisk Institutt ved UiO med plikt til undervisning i latin til førebuande prøver (1935-46). Han var universitetsstipendiat i klassisk filologi (1936-41) og seinare i 1940-åra professorvikar i klassisk filologi og mellomalderlitteratur og lærar i latinsk stil for filologistudentane. Etter eitt år som lærar ved Nansenskulen i Lillehammer (1946-47), kom han tilbake til UiO der han vart utnemnd til professor i mellomalderlitteratur (etter avlidne Fredrik Paasche) i 1949. I 1952-53 var han gjesteprofessor med Fulbright-stipend ved Yale-universitetet i USA; under USA-opphaldet vart han alvorleg sjuk og døydde kort etter heimkoma hausten 1953.
Bibliografi
Posthumt vart òg utgjeve 268 s. portr.
Den cisalpinske republikken
Den cisalpinske republikken (italiensk Repubblica Cisalpina) var ein fransk klientstat i Nord-Italia som varte frå 1797 til 1802.
Etter slaget ved Lodi i mai 1796 oppretta den franske generalen Napoleon Bonaparte to statar - ein sør for elva Po, Den cispadanske republikken, og ein i nord, Den transpadanske republikken. Desse to, i lag med provinsen Novara vart slått saman til Den cisalpinske republikken 29. juni 1797 med Milano som hovudstad. Austerrike anerkjende den nye staten i Campoformiotraktaten 17. oktober same året og fekk i byte det som var att av Republikken Venezia.
Område
Den cisalpinske republikken bestod hovudsakleg av det tidlegare hertugdømet Milano, delane av Republikken Venezia vest for elva Adige, hertugdømet Modena, dei nordlege områda av Kyrkjestaten og den piemontesiske provinsen Novara. Republikken hadde eit areal på 42 500 km² og om lag 3,24 millionar innbyggjarar fordelt på 20 departement. Milano var hovudstaden og hadde 124 000 innbyggjarar i 1764. Landet var velståande, trass i øydeleggingar frå tidlegare okkupantar. Økonomien var basert på dyrking av korn og kvegdrift, i tillegg til ein liten blømande industri, hovudsakleg produksjon av silke.
Forhold til Sveits
Den nye regjeringa prøvde å samle alle dei italienske landområda til ein enkelt stat. Dette skapte spenningar i forholdet til Sveits, som inkluderte italiensktalande område sør i Alpane. 10. oktober 1797 støtta franskmennene eit opprør i Valtellina. Den cisalpinske republikken enda opp med å tak kontroll over Campione d'Italia og Valtellina frå Graubünden som begge vart ein del av republikken. Dei prøvde òg å erobre Lugano i eit lynåtak i 1797, men det var mislykka.
Allianseavtalen
Forment var Den cisalpinske republikken ein sjølvstendig stad alliert med Frankrike, men allianseavtalen sa klart at republikken var underordna Frankrike. Franskmennene hadde mellom anna kontroll over det lokale politiet og hadde ein hær av 25 000 franskmenn stasjonært i landet, betalt av republikken. Cisalpinarane danna òg ein annan hær på 35 000 mann som tok del i det franske felttoget.
Den andre republikken
Republikken vart raskt løyst opp etter tapet til Frankrike mot Den andre koalisjonen i august 1799. Han vart då okkupert av austerrikske styrkar, som først drog bort frå området i juni 1800, då Napoleon vann slaget ved Marengo. Han vart oppretta på ny med Lunévilletraktaten 9. februar 1801 og landområdet vart utvida med dei tidlegare austerrikske områda Veneto og det som i dag er Marche.
Januar 1802 endra Den cisalpinske republikken namn til Den italienske republikken då Napoleon valde seg sjølv som president etter råd frå Talleyrand.
Seinare vart republikken ein del av Kongedømet Italia (1805–14).
Witenalpstock
Witenalpstock er eit fjell i Glarus-Alpane i Sveits.
Russisk historie
Russisk historie er mangfelt og omfattar ei rekkje statsdanningar.
800- og 900-talet
Dei første austslaviske statsdanningane – Novgorod og Kievriket – kom til på 800-talet. Austslavarane innførte kristendommen i den ortodokse forma si frå Bysants rundt 990. I 1236 sette den store mongolinvasjonen inn og Kiev-Russland gjekk i oppløysing. Gradvis tok Moskvariket, som også låg under mongolane, over leiinga blant dei austslaviske statsdanningane.
1500-talet
I 1547 tok Ivan IV tittelen tsar (keisar). Under han blei tsarmakta styrkt og rikt utvida langs Volga heilt ned til Kaspihavet og inn i Sørvest-Sibir. Ikkje-russiske folkeslag hamna dermed innanfor grensene.
1600-talet
På 1600-talet ekspanderte Russland vidare inn i Sibir og nådde Stillehavet. Under tsar Peter den store blei Russland prøvd europeisert. Austersjøkysten blei erobra. Under Katarina II, som var inspirert av opplysingstida, heldt moderniseringa fram.
1800-talet
På 1800-talet blei tsarmakta utfordra av liberale og radikale idear, og veksla sjølv mellom autoritære og meir liberale periodar. I siste halvdel av 1800-talet blei liveigenskapet oppheva, jernbanen utbygga og ei industrireising påbyrja.
1900-talet
1905-revolusjonen førte til ei kortvarig demokratisering. I mars 1917 braut den russiske revolusjonen ut, og tsaren abdiserte. I november same året tok bolsjevikane makta. I 1918–1920 fann det stad militær intervensjon frå ei rekkje land, blant dei Storbritannia, Frankrike og Japan, og det var borgarkrig mellom «raude» og ulike «kvite» grupperingar. Bolsjevikane gjekk av med sigeren. Eit ettpartistyre med kommunistpartiet i spissen blei innført. I 1922 blei Sovjetunionen oppretta, med Russland som ein delrepublikk.
I 1929 blei den første femårsplanen sett i verk. Landbruket blei kollektivisert og industri blei reist i stor skala. I 1934–1939 blei det gjennomført massive utreinskingar i kommunistpartiet, dei såkalla Moskvaprosessane. Einsretting og frykt prega samfunnet. Tyskland angreip Sovjetunionen i 1941. Sovjetunionen lei enorme tap, men stod likevel igjen som ei supermakt etter andre verdskrigen. Etter krigen blei Sovjetunionen del av den kalde krigen, spenningstilstanden mellom aust og vest. I 1956 blei det gjennomført ei oppmjuking av styremåten og sensuren blei gjort mindre streng (glasnost og perestrojka). I siste halvdel av 1980-talet blei det igjen tatt initiativ til reformer ovanfrå.
Sovjetunionen blei oppløyst i 1991 på initiativ av presidentane i Russland, Kviterussland og Ukraina. Det post-sovjetiske Russland var det første tiåret prega av kraftig fall i levestandarden og ei kjensle av institusjonell kollaps, men også politisk pluralisme.
Etter 2000
Sidan 2000 har breie lag av befolkninga fått betra levestandard. Dei politiske og administrative institusjonane har stabilisert seg. Samtidig gjorde autoritære reaksjonsmønster seg gjeldande frå styresmaktene si side.
Gönen
Gönen er eit distrikt i provinsen Balıkesir i Tyrkia, langs sørkysten av Marmarahavet. Byen er kjend for varmekjeldene sine, lêrvarer og produksjon av ris.
Kring byen ligg Bandırma i nordaust, Biga og Yenice i vest, Marmarahavet og Erdekbukta og Balya i sør. Byen ligg 33 meter over havet.
Stord vidaregåande skule
Stord vidaregåande skule er ein vidaregåande skule på Stord. Han har rundt 800 elevar. Rektor ved skulen er Ellen Strandenes.
Styresmakt
Ei styresmakt eller myndigheit er ein organisasjon som har avgjersmakt til å vedta og handheva lovar for eit område eller territorium. Ei styresmakt er ofte inndelt i lovgjevande, utøvande og dømande styresmakter (maktfordelingsprinsippet). Det finst styresmakter på statlege og lokale nivå. Ei styresmakt kan organiserast med forskjellige styresett.
Rujm ash Shara'irah
Rujm ash Shara'irah er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan. Han ligg nordvest for hovudstaden Amman ved hovudveg 25.
Siggjarvåg
Siggjarvåg er ei naturleg lun hamn ved foten av fjellet Siggjo i Bømlo kommune på øya Bømlo. Siggjarvåg har gardsnummer 30 i Bømlo kommune.
Siggjarvåg var tidlegare ferjestad med samband over til Sagvåg på Stord. Dette sambandet vart nedlagt då Trekantsambandet opna i 2001.
Gangar
Gangar er ein norsk slåttetype og ein folkedans som finst i fleire tradisjonar.
Musikktypar
Gangar er ein slått i todelt takt som kan spelast i ulike tempo. Nemninga gangar er her knytt til slåttetypen, ikkje til dansen. Nemninga skriv seg frå verbet å gange (gå), noko som peikar mot den jamne takta.
Slåttetypen gangar er svært gamal i Noreg. Det finst to hovudtypar, gangar i 6/8-takt, og gangar i 2/4-takt. Nedskriftene er for det meste skrivne med to til tre slag i takta, men rytmen er so jamn at det har vore framlegg om at kvar taktperiode i slåtten har eitt slag, ikkje meir.
Det er rimeleg å tru at spel i 2/4-takt høyrer til nytida, medan 6/8-takta opphavleg er knytt til meir mellomalderlege dansar. Melodisk og rytmisk slektskap til kontinental musikk kan tyde på dette.
Av det samla slåttetilfanget utgjer slåttar i todelt takt om lag ein tredjedel. Springaren har støtt vore ein meir nytta pardans i nyare tid. Men mange av dei mest kjende slåttane utanfor folkemusikkmiljøet er gangarar, moglegvis av di rytmen i slåtten er lett å skjøne. Det har og vore lett å knyte gangar-rytmen til nyare og meir populære musikkformer, som rock. Gangar-forelegg har og vore nytta i norsk orkestermusikk frå Edvard Grieg og frametter.
Dansetypar
Som dans er gangar rekna som bygdedans dansa som individuell pardans i i like- eller ulike-takt. Medan han tidlegare var vidt utbreidd, var han seinare berre kjend i Telemark- og Setesdals-tradisjon. Telemarktypen har vekselrytme mellom mjuke gangsteg og sammansatte steg-grupper utført av den mannlege partneren. Setesdalstypen har vekselvise gangsteg og tunge «polka-steg». Tempoet er 70–80 gangsteg per minutt.
Gangar har for det meste vore nytta i Telemark (telegangar). På Vestlandet er dans til slåttespel i todelt takt gjerne kalla rull, og i Valdres helst bonde («bundin» dans). Gangaren i Numedal kan seiast å vera rekonstruert tidleg på 1900-talet.
Setesdalsgangaren er eit unnatak frå denne regelen. I Setesdal døydde springaren ut tidleg, og her er gangaren mest einerådande som både danse- og speleform. Mange av dei mest eggjande gangarane, og dei mest sermerkte, kjem herifrå.
Det er berre i dei områda det har vore dansa gangar eller nærskylde former at det voks fram ein langsam spelestil, som og gjer seg godt til lyarlåttar og improvisasjon. I Hallingdal vart slåttespel i todelt takt knytt til lausdans. Pardansen var støtt springar.
Borgund kyrkje
Borgund kyrkje kan vise til:
Stuttgart
Stuttgart er ein by sørvest i Tyskland og hovudstad i delstaten Baden-Württemberg. Byen har kring 597 000 innbyggjarar (2012). Stuttgart er eit viktig knutepunkt for jarnvegar og motorvegar, Byen har òg ei viktig hamn ved elva Neckar.
Byen er velkjend for sine mange høgteknologiske føretak. Stuttgart er ein av dei viktigaste og rikaste byane sør i Tyskland.
Stuttgartregionen har størst tettleik i Tyskland når det gjeld vitskaplege, akademiske og forskingsretta arbeidsplassar. I byen finst det to universitet, åtte faghøgskular, to Max-Planck-institutt og mange andre forskingsinstitutt.
Stuttgart, som er hovudsete for Porsche og DaimlerChrysler, vert sedd på som ein av fire bil-hovudstader i verda. Dei andre er Toyota i Japan, Detroit i USA og Torino i Italia.
Geografi
Stuttgart ligg nær både skogen Schwarzwald og platået Schwabisk Alb. Sentrum av byen ligg i ein frodig dal med vinranker og skogar, nær elva Neckar, og dekkjer eit areal på 207 km². Stuttgart ligg i eit storbyområde som omfattar dei nærliggande byane Ludwigsburg, Böblingen, Esslingen, Waiblingen, Göppingen, og er ein av dei best kjende tyske byane. Storbyområdet rundt Stuttgart er det fjerde største i Tyskland etter Ruhr-området, Rhinen/Main-området og Berlin. Nabobyar er Frankfurt am Main (210 km nord for Stuttgart), Nürnberg (200 km nordaust for Stuttgart) og München (220 km søraust for Stuttgart).
Historie
Byvåpenet til Stuttgart viser ein svart hest på to bein over ein gul eller gullfarga bakgrunn. Det er eit talande våpen sidan namnet Stuttgart gjennom åra har endra seg frå Stutengarten, som er tysk for stutteri. Stuttgart vart grunnlagd om lag år 950 av hertug Liudolf av Schwaben, ein av sønene til keisar Otto den store, og vart nytta til avl av hestar, særleg for faren sitt kavaleri.
Rundt 1300 vart Stuttgart residens for hertugane av Württemberg. I 1496 vart grevane forfremma til hertugar av Det tysk-romerske riket. Då Napoleon Bonaparte braut opp Det tysk-romerske riket fekk hertugane av Württemberg titlar som kongar i 1805, og Stuttgart vart ein kongeleg residensby.
Namnet på den kongeleg familien av Württemberg og på delstaten har sitt opphav i ein bratt ås i Stuttgart, som tidlegare vart kalla Wirtemberg, og i dag Württemberg. På toppen av denne åsen står det eit mausoleum frå 1824 der dronning Katharina (dotter av Tsar Paul I av Russland) og Kong Vilhelm I av Württemberg ligg gravlagd.
I 1871 vart Württemberg ein del av Det tyske keisarriket, oppretta av Otto von Bismarck, Statsminister av Preussen, under samlinga av Tyskland. Etter den første verdskrigen vart monarkiet brote ned og Fristaten Württemberg vart oppretta, som ein del av Weimarrepublikken. I 1920 var Stuttgart sete for den tyske nasjonalregjeringa (sidan administrasjonen måtte flykta frå Berlin). Under den andre verdskrigen vart sentrum av Stuttgart nesten heilt øydelagd av dei allierte sine flyåtak.
I 1945 tok dei allierte styrkane kontroll over Tyskland. Dei slo saman dei tidlegare tyske statane Baden og Württemberg til den nye demokratiske staten Baden-Württemberg og i 1952 vart Stuttgart hovudstad etter ei folkeavstemming. Etter den andre verdskrigen vart ei tidleg utgåve av Marshallplanen for å byggje opp att Europa økonomisk og politisk lagd fram av den amerikanske statssekretæren James F. Byrnes ved operahuset i Stuttgart. Denne talen førte til at dei britiske og amerikanske okkupasjonssonene vart slått saman, og to år seinare, i 1948, vart den franske sonen og ein del av dette området. Dette la grunnlaget for Vest-Tyskland. Stuttgart og Frankfurt var begge heite kandidatar som hovudstad i den nye republikken, men valet fall til slutt på Bonn.
Seint i 1970-åra var bydelen Stammheim åstad for ein av dei mest kontroversielle periodane i Tyskland etter krigen: Rote Armee Fraktion-rettssaka i Stammheim og sjølvmorda til Ulrike Meinhof, Andreas Baader, Gudrun Ensslin og Jan-Carl Raspe (som alle sat fengsla i Stammheim-fengselet). Rettssaka og perioden etter førte til fleire nye terroriståtak for å frigje innsette. Hausten 1977 vart kalla den tyske hausten der leiaren av den tyske arbeidsgjevarforeninga Hanns Martin Schleyer vart ført bort og myrda og eit Lufthansa-fly vart kapra og ført til Mogadishu (Landshut-kapringa).
Dortmund
Dortmund er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen i Ruhr-området. Folketalet i byen er 585 045 (2007), og han er den største byen i regionen, og den sjuande største i Tyskland og den 34. største i EU.
Dortmund er kjend som «den grøne metropolen i Westfalen». Nesten halvparten av arealet består av vassvegar, skogområde, jordbruksland og grøne område med romslege parkar som Westfalenpark og Rombergpark. Dette står i kontrast til nesten hundre år med omfattande gruvedrift etter kol og stålverka innanfor bygrensa.
Historie
Historia om Dortmund går tilbake til 880 då byen først vart nemnd i offisielle dokument som Throtmanni. Han var ein liten landsby, og i 1152 kom keisar Fredrik Barbarossa til området og bygde opp att byen som hadde vorte øydelagd av brann kort tid før. Barbarossa heldt til i byen i to år, og kort tid etter voks han til ein av dei mektigaste byane i riket. På 1200-talet vart Dortmund med i Hansaen. I 1220 fekk han status som fri keisarby, og han vart då direkte underordna keisaren. Etter 1320 stod den rike handelsbyen oppført som Dorpmunde i nedskrivne kjelder. Opphavet til namnet er ukjend.
Dortmund vart ein fri keisarby i Niederrheinisch-Westfälischer Reichskreis fram til 1802, då han vart ein eksklave i Fyrstedømet Orange-Nassau. I 1806 vart han ein del av Storhertugdømet Berg. Etter nederlaget til Napoleon Bonaparte i 1815 under napoleonskrigane vart Dortmund ein del av Preussen og provinsen Westfalen. Byen var landkreissete i Arnsberg fram til 1875, før han vart ein kreisfri by i regionen. Under industrialiseringa av Preussen vart Dortmund eit stort senter for kol, stål og ølet Dortmunder.
Under styret til Nazi-Tyskland låg Aplerbeck sjukehus i Dortmund, der ein utførte dødshjelp på fysisk og psykisk utviklingshemma personar. Som eit mål midt i Ruhr-området vart Dortmund og nabobyane bombardert av allierte fly, og etter krigen var 80 % av bygningane i Dortmund øydelagd.