cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grenlandsmålet
Vokalar
Grenlandsmålet har – som dei fleste variantane av norsk – 9 kort og 9 lange monoftongar og 7 diftongar. Det er eit særkjenne ved grenlandsmålet at det er klåre kvalitetsskilnader mellom dei fleste korte og lange vokalane. Klårast er dette ved dei trong-midtre vokalane /e eː/, /ø øː/ og /o oː/ og dei opne vokalane /a aː/. Dette inneber at dei lange vokalane /eː/, /øː/, /oː/ og /aː/ ikkje fell i hop med dei tilsvarande korte når dei blir forkorta i trykksvak stilling. Dei seks diftongane blir. Diftongane har ein del fellestrekk, t.d. er alle stigande, bortsett frå dei to siste, som er avvikande ved å ha to tronge vokalar. Diftongen /æʉ/ blir uttala [æʉ] eller [æʋ].
Konsonantar
Grenlandsmålet har eit typisk søraustlandsk konsonantsystem med 22 fonem. Bymåla i Brevik og Langesund mangla tidlegare (inntil fyrste helvta av 1900-talet) fonemet ɽ, og ein nytta l eller i staden, til dømes ²nyːˌmaːla ²golver 'nymåla golv (pl.)', mot ²nyːˌmaːɽa ²goɽver andre stader. Bymålet i Kragerø manglar framleis ɽ, i motsetnad til dei tilgrensande bygdemåla.
Trykk, aksent og tonem
Trykk, aksent og tonem i grenlandske ord har desse relasjonane til kvarandre: Som nemnt i innleiinga, har grenlandsmålet fleire vestnorske drag, til dømes at framandord ikkje har konsekvent aksent på fyrste stavinga, som i tradisjonelt austnorsk. På grenlandsk, som vidare vestover, heiter det mʉ¹sik 'musikk' og diːa¹lekt 'dialekt', mens det i Vestfold og elles på Austlandet tradisjonelt heiter ²mʉsik 'musikk' og ²diːaˌlekt 'dialekt'. Dette tyder likevel ikkje at aksenten alltid ligg på same staden som i såkalla "standarduttale" av nynorsk og bokmål. Det finst mellom anna ord som ¹kɽuːak 'kloakk', pu¹daːɡra 'podagra' og mu¹tuːr 'motor', som i "standarduttale" heiter kluː¹ak 'kloakk', ¹puːdaɡra 'podagra' og ¹mu(ː)tur 'motor'. Hos eldre folk kan ein òg høyre uttalemåtar som puli¹tiker 'politikar', der "standarduttalen" er pu¹liːtikar (nynorsk) / pu¹liːtiker (bokmål).
Substantiv
Hovudartikkel: Substantivbøying i grenlandsmålet.
Substantiva blir bøygde etter fleire ulike mønster, og genuset avgjer kva mønster som er vanlegast.
Hankjønn
Substantiv i genuset hankjønn blir bøygde etter tre hovudmønster, M1, M2 og M3; M1 er det mest produktive:
Hokjønn
Substantiv i genuset hokjønn blir bøygde etter tre hovudmønster, F1, F2 og F3; F1 er det mest produktive:
Inkjekjønn
Substantiv i genuset inkjekjønn blir bøygde etter to hovudmønster, N1, N2; N1 er det mest produktive ved sterke substantiv og N2 det mest produktive ved linne substantiv:
Adjektiv
Hovudartikkel: Adjektivbøying i grenlandsmålet.
Her vil berre gradbøying bli nemnd, og det er to hovudmønster, A1 og A2, der berre det fyrste er produktivt:
Personlege pronomen
Hovudartikkel: Pronomen i grenlandsmålet.
Verb
Hovudartikkel: Verbbøying i grenlandsmålet.
Verba i grenlandsmålet kan delast i linne verb og sterke verb. Linne verb endar på ei trykkveik staving i preteritum, sterke verb endar på ei trykksterk staving i preteritum.
Linne verb
Dei linne verba blir bøygde etter tre hovudmønster, LV1, LV2 og LV3, der LV1 er mest produktiv og LV3 minst produktiv. Fire bøyingsformer blir oppgjevne: infinitiv, presens indikativ, preteritum indikativ og perfektum partisipp:
Sterke verb
Dei sterke verba kan delast inn i fire grupper, SV1, SV2, SV3 og SV4. Dei tre fyrste er til ein viss grad produktive, medan SV4 er ei restgruppe med mange undergrupper.
Sandhi
For å få eit heilskapleg inntrykk av grenlandsmålet er det viktig å ha med ei skildring av sandhifenomena – dvs. lydvekslingar over ordgrenser (ekstern sandhi) og over morfemgrenser innanfor eit ord (intern sandhi). Nedanfor legg vi hovudvekta på ekstern sandhi, og særleg slikt som varierer mykje mellom ulike dialektar.
Generell sandhi
Med generell sandhi meiner vi fullt "produktiv" og unnatakslaus sandhi. I nokre lingvistiske tradisjonar kunne det kallast automatisk sandhi.
E-bortfall
Trykkveik e i slutten av eit ord fell bort når neste ord tek til med vokal: Her er eit døme, som viser e-bortfall føre oː 'å, og' og klitikonet a 'ho'; føre pila er orda sette opp i "pauseformer", dvs. i den uttalen dei har når dei blir uttala føre pause eller i isolasjon:
R-bortfall
R fell bort i slutten av ord når neste ord tek til med ein ikkje-koronal konsonant: Her er eit døme:
Apikal-assimilasjon
Dersom eit ord endar på r eller ɽ og det neste tek til med ein koronal konsonant, fell r og ɽ bort og den koronale konsonanten fremst i neste ord blir apikal (eller retrofleks): Her er eit døme: Apikal-assimilasjonen verkar også inne i ord.
Alþingi
Alltinget, islandsk Alþingi, er nasjonalforsamlinga på Island. Alltinget kan føra historia attende til 930, til tinget på Tingvellir.
Samansetjing av alltinget
Val til Alltinget var sist den 25. april 2009.
Grenlandsmålet
Spesifikk sandhi
Med spesifikk sandhi meiner vi sandhi som er avgrensa til særskilde leksikalske einingar eller særskilde grammatiske kategoriar.
Vokalforkorting føre klitikon
Eit særkjenne ved grenlandsmålet er vokalforkortinga i ein vert føre eit klitikon. Einstavings verbformer og preposisjonar med strukturen CV (C = konsonant, V = vokal) har lang vokal når dei ikkje er følgde av eit klitikon, jf verbformene ¹skaː 'skal', ¹soː 'såg' og preposisjonane ¹teː 'til' og ¹aː 'av'. Dette følgjer allmenne fonotaktiske prinsipp for dialekten: Ein trykksterk vokal sist i eit fonologisk ord er lang. Når slike verbformer og preposisjonar er følgde av eit klitikon, er vokalen kort i nokre tilfelle og lang i andre. Klitikonet er eit pronomen eller adverb som ke '(ik)kje', ju 'jo' og vel 'vel':
Hovudreglane er slik, i einstavings verbformer og einstavings preposisjonar:
Legg òg merke til at einstavingsverbformer som endar på -r mellom anna føre pause, misser r-en føre mange klitikon, i samsvar med ein meir allmenn regel som går ut på at ordfinal r fell bort når neste ord byrjar med ein ikkjekoronal konsonant eller ʃ, r og l. Det skjer inga endring av vokalkvantiteten i slike ord:
Systemet i grenlandsmålet skil seg noko frå t.d. oslomålet, der det heiter ¹soke 'såg ikkje' og ¹æke 'er kje' med kort vokal.
Vokalforkorting i fortid av verb
Fortid er her nytta som ei praktisk samnemning for preteritum og perfektum partisipp. Det skjer vokalforkorting i bøyingsklassane LV2 og LV3 (jf avsnittet Linne verb ovanfor), dvs. verb som har suffiksa -de eller -te i preteritum og -d eller -t i perfektum partisipp, avhengig av kva fonem stamma endar på. Eit døme på eit verb med vokalforkorting er dette, som har stammevokalen eː i infinitiv og presens (og i imperativ) og e i preteritum og perfektum partisipp:
Vokalforkorting i fortid kan seiast å skje i tre typar verb:
Dette tyder at vi aldri har vokalforkorting i verb med stamme som endar på ein m, n, ɳ, l eller ɽ (føre ŋ er vokalen alltid kort). Også r høyrer heime her, med eitt unnatak.
Her er to døme på Regel 1:
– og to døme på Regel 2:
Verb med stamme som endar på r har jamt over ikkje vokalforkorting i fortid, truleg berre med eitt unnatak, HØYRE. Jamfør verba KØYRE (utan forkorting) og HØYRE (med forkorting):
«Typiske» ord
I populære idear om dialektar står ordtilfanget sentralt. Det finst førestillingar om at grenlandsmålet har ord som ikkje er i bruk andre stader, men det er i svært lita – om i det heile noka – grad tilfelle. Slike førestillingar byggjer ofte på samanlikningar med ordtilfanget i bokmål, og alle avvik frå bokmål, som blir oppfatta som det «normale» og «nøytrale», blir oppfatta som noko særeige og lokalt. Her er nokre døme på ord som mange grenlandsfolk trur dei er aleine om:
Spørjeord
Tradisjonelt grenlandsmål har desse spørjeorda, her oppgjevne i aksentuert form: Når ¹oː blir brukt med tydinga 'kva', er det ofte kombinert med fo ɳu 'for noko': Når ¹oː blir brukt om stad, med tydinga 'kvar', er det alltid kombinert med hene: Når ¹oː blir brukt om grad, med tydinga 'kor', har det ingen slike tillegg som i døma over: Det er vanleg å utelate ¹oː: Det er vanleg å nytte ¹vem om anna enn menneske:
Relative subjunksjonar
Eit særdrag ved grenlandsk er at målføret har to relative subjunksjonar, som og de. De kan berre nyttast ved relativisering av subjekt; då kan au som nyttast: Ved relativisering av anna enn subjekt kan berre som og Ø (ingenting) nyttast:
Grenlandsmålet som skriftspråk
Hovudartikkel: Grenlandsmålet som skriftspråk.
Sjølv om grenlandsmålet ikkje er mykje nytta som skriftspråk, har det blitt skrive poesi på dette målet. Porsgrunnsmannen Hans Reynolds fekk prenta 21 dikt på porsgrunnsmål i avisa Porsgrunns Dagblad gjennom åra 1929 – 1933. Dei står alle i. Fleire av dikta har blitt tonesette i blues-stil av Guttorm Guttormsen og utgjevne på CD i 2006, av Daniel Eriksen (gitar/song) og Jon «Rev. John» Ultvedt (piano/song), mellom anna "Tora Hansen":
Tora Hansen
av Hans Reynolds.
(Porsgrunns Dagblad, 7. juni 1930.)
Átokos
Átokos (gresk Άτοκος) er ei øy i Dei joniske øyane i Hellas. Ho og ligg nordaust for Itháki og er ein del av Itháki kommune.
Dei næraste øyane er Itháki i sørvest, Arkoúdi i nordvest, og Kálamos og Kastós i nordaust.
Kükenthaløya
Kükenthaløya er ei øy som ligg nord for Barentsøya og sør for Heleysundet og Spitsbergen på Svalbard.
Øya har fått namn etter professor Willy Kükenthal (1861–1922), ein tysk zoolog og oppdagar. Han var med på ekspedisjonar til Arktis og Spitsbergen i 1886 og 1889.
Tramteatret
Tramteatret var ei norsk teatergruppe som var aktiv på 1970- og 1980-talet. Gruppa vart stifta den 15. juni 1976, etter at ei kjerne gjekk ut av Studentersamfunnets Teater på Chateau Neuf i Oslo, og nedlagd i 1986. Seinare har dei spela saman på nokre turnear. Tramteatret stod politisk på venstresida i norsk politikk, og namnet spelar på Tramgjengane til Arbeidarpartiet på 1930-talet.
I føremålsparagrafen som vart vedteken ved stiftinga, står det at teateret alltid skal stå på dei svake og undertrykte si side mot undertrykkarane, til dømes kapitalmakt og imperialisme. Teateret hadde som må å nå ut til alle folk i Noreg.
Huaynaputina
Huaynaputina (quechua Waynaputina) er ein stratovulkan som ligg i det vulkanske høglandet sør i Peru. Vulkanen kan ikkje identifiserast som eit eige fjell, men har i staden form som eit stort vulkankrater. Han har produsert høg-kaliumhaldig andesitt og dasitt. Den 19. februar 1600 eksploderte vulkanen katastrofalt (vulkaneksplosivitetsindeks eller VEI 6) i det som var den største vulkaneksplosjonen i Sør-Amerika i historisk tid. Utbrotet heldt fram med ei rekkje hendinga fram til mars. Ei skildring av hendinga er fortalt i Fray Antonio Vazquez de Espinosa sin Compendio y Descripción de las Indias som vart omsett til engelsk som Compendium and description of the West Indies i 1942.
Effektar i regionen
Då Huaynaputina eksploderte produserte han om lag 30 kubikkilometer med tefra og pyroklastiske straumar raste 13 km austover og søraustover, samt at laharar – vulkanske gjørmestrøymar – øydela fleire landsbyar og nådde kysten av Stillehavet, 120 km unna. Utbrotet starta med ei plinisk røykfane som strekte seg inn i stratosfæren og oskefallet og dei tilhøyrande jordskjelva skapte store øydeleggingar i storbyane Arequipa (70 km mot vest) og Moquegua.
Oskefall vart rapportert 250–500 km unna, gjennom heile det sørlege Peru og det som i dag er det nordlege Chile og vestlege Bolivia. Oskelaget dannar i dag eit nyttig stratigrafisk grenselag gjennom heile Peru.
Det tok jordbruksnæringa i regionen 150 år for å kome seg på fote att.
You Never Can Tell
«You Never Can Tell» er ein song av Chuck Berry. Songen vart opphavleg gjeven ut i 1964 på albumet St. Louis to Liverpool. Songen kom òg på singel og nådde 14. plass på den amerikanske singellista. «You Never Can Tell» nådde 14. plassen på singellista i USA og vart den siste songen hans som nådde lista før «My Ding-a-Ling» gjekk heilt til topps i oktober 1972. Songen vart ein countryhit for Emmylou Harris i 1977, og songen er òg blitt spelt av Chely Wright, John Prine, New Riders of the Purple Sage, Jerry Garcia Band, Bruce Springsteen og Bob Seger.
Huaynaputina
Elles i Europa
I Estland, Sveits og Latvia var det særs kalde vintrar i 1600-1602; i 1601 i Frankrike der innhaustinga av vindruer kom seint. I tillegg kollapsa vinproduksjon i Tyskland og i Peru.
You Never Can Tell
Skildring
Songen skildrar bryllaupet til eit ungt par og hendingane etterpå, som det å leve i ein møblert leilegheit, kjøpe ein familiebil og reise på bryllaupsreise til New Orleans. Refrenget i songen vert gjenteke fem gonger: «'C'est la vie', say the old folks, it goes to show you never can tell».
Atlas
Atlas er samlingar av kart som kan visa geografiske trekk, stadnamn og politiske grenser, og gjerne også geopolitisk, sosial, religiøs og demografisk statistikk. Dei er tradisjonelt blitt gjevne ut i bokform, men er i nyare tid også blitt laga for datamaskinbruk på CD-ROM og Internett.
Huaynaputina
Asia
I Japan fraus Suwasjøen til tidlegare enn han hadde gjort på 500 år. I Kina blømde ferskentrea seint.
You Never Can Tell
Pulp Fiction
Songen vart ei kort stund populær etter at han medverka i Quentin Tarantino-filmen Pulp Fiction i 1994. Musikken vart spelt under ein dansekonkurranse der rollefigurane til John Travolta og Uma Thurman deltok.
Atlas
Historikk
Den første boka som kan kallast eit atlas blei laga etter utrekningane til geografen Klaudios Ptolemaios, som levde i Alexandria rundt år 150. Den første utgåva blei gjeven ut i Bologna i 1477, og var illustrert med 27 kart.
Ordsoge
Nemninga «atlas» er knytt til titanen Atlas, som i gresk mytologi bar himmelen på skuldrene sine.
Fábio de Jesus
Fábio de Jesus er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
You Never Can Tell
Emmylou Harris-versjonen
Harris hadde sunge Chuck Berry-songar som medlem av ein visetrio tidleg i karrieren. Ho valde å spele inn Berry-songen etter å ha lytta mykje til gamle rock and roll-songar på turné. Med seg på innspelinga har ho framtredande Cajun-fele frå Ricky Skaggs og songen vart spelt inn 10. august 1976 i Enactron Truck, eit mobilt tudio eigd av produsenten Brian Ahern.
Huaynaputina
Grønland
På Grønland er det i iskjernene funne svovelsyre innhald som var høgare enn etter Krakatau-utbrotet i 1883.
Fábio de Jesus
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Shimizu S-Pulse.
You Never Can Tell
Emmylou Harris-versjonen
Singelen kom ut 2. februar 977 og klatra til sjetteplassen på C&W-lista i Billboard i april. Songen nådde òg fjerdeplassen i Nederland og femteplassen i flamsk Belgia, i tillegg til ein 41. plass i Tyskland.
Halvmåneøya
Halvmåneøya er ei øy aust før sørspissen av Edgeøya på Svalbard. På utsida av Halvmåneøya, i søraust, ligg Tennholmane.
Domino Records
Domino Records er eit britisk plateselskap, stifta i 1993, som for det meste fokuserer på indieband.
Kjelder
.
Ekhinádes
Ekhinádes (gresk Εχινάδες) er ei øygruppe som høyrer til Dei joniske øyane, utanfor kysten av Etoloakarnanía i Hellas. Administrativt høyrer øygruppa dels til kommunen og periferieininga Itháki, dels til kommunen Sámi i periferieininga Kefaloniá.
I den nordlege delen av gruppa finn vi mellom anna øyane Drakonéra, Prováti, Pondikós og Petalás, medan Oxía er størst av dei sørlege. Mange av øyane i øygruppa er privateigde.
Fleire tidlegare øyar i øygruppa har vorte ein del av fastlandet på grunn av avleira slam frå elva Akhelóos. Den antikke geografen Herodotus skreiv at halvparten av øyane allereie hadde vorte ein del av fastlandet på hans tid, og Thukydides forventa at det same ville skje med resten etter kvart, sidan dei låg så nær kvarandre. Dette skjedde derimot aldri på grunn av at sjøen vert djupare nær desse øyane.
Ekhinádes vert nemnd av Homer, som i Iliaden fortel at Meges, son av Fyleus leia 40 skip til Troja frå Dulikhiom og dei heilage øyane Echinae, som låg ovanfor Elis (Ilía). I Odysseen vert Dulikhiom (som kan vere ei av øyane i Ekhinádes) nemnd i lag med Same (Kefaloniá), Zákynthos og Itháki. I nyare tid meiner derimot forskarar at øya Tafos er den same som Meganísi aust for Levkáda, som er ganske langt nordvest for Ekhinádes.
James Watt
James Watt var ein skotsk matematikar og ingeniør. Vidareutviklinga hans av dampmaskina, ein stempeldampmaskin i perioden 1765-1769, vert rekna som ein sterkt medverkande årsak til den industrielle revolusjonen. Måleininga for effekt, watt, er oppkalla etter han.
Watt blei fødd i Greenock nær Glasgow i Skottland. Far hans var instrumentmakar som tilverka og reparerte navigasjonsinstrument. Då James var 19 drog han til London for sjølv å læra seg dette yrket. Av ein ukjend grunn fullførte han ikkje lærlingetida, men drog tilbake til Skottland, der han etter fleire forsøk fekk arbeid som matematisk instrumentmakar ved universitetet i Glasgow. Her kom han i kontakt med vitskapleg nyskaping, mellom anna dampmaskinen laga på 1700-talet av engelskmannen Thomas Newcomen, og arbeidet hans støtta seg på eit inngåande studium av dampmaskina hans, og vitskaplege målingar av damptrykket, temperaturen og spesifikt volum, som Watt utførte som universitetsmekanikar i Glasgow frå 1759.
Han tok i 1769 patentet som vart avgjerande for utviklinga til dampmaskina i langt over eit hundreår. I 1774 starta Watt i samarbeid med Matthew Boulton den første store dampmaskinfabrikk i Soho ved Birmingham som, takka vere forlenginga av patentet, inntil 1800 hadde ei monopolstilling for framstilling av dampmaskinar. I industrielle føretak var det naudsynt å tilføre energien ved ei roterande rørsle, og Watt prøvde ulike konstruksjonar for å overføre stempelets fram- og tilbakegåande til roterande rørsle.
Watt fann mellom anna opp sentrifugalregulatoren, indikatoren, parallellogramlikeføring og vasstandsglas. South Kensington Museum i London oppbevarer ei større mengd originalmodellar av Watt frå utviklingstida. Watt medverka til utarbeidinga av metersystemet. Etter 1800 trekte han seg tilbake frå det daglege arbeidet i Soho og dreiv mykje med bilethoggararbeid.
Skjolddalen
Namnet vart vedteke i 1958. Opphavleg vart vegen planlagt som ei sløyfe frå Apeltunvegen og tilbake til Apeltunvegen, men etter eit vedtak i 1988 vart berre ein mindre parsell bygd.
Julio César Cáceres
Julio César Cáceres López er ein paraguayansk fotballspelar som har spela i forsvar for Atlético Mineiro i den brasilianske fotballigaen og for Paraguay sitt landslag. Han har blitt seriemeister i Paraguay to gonger med Olimpia og i Argentina éin gong med Boca Juniors. Han har òg vore med å vinna Copa Libertadores med Olimpia. Han debuterte for Paraguay sitt A-landslag i april 2002 mot England.
SCUMM
Script Creation Utility for Maniac Mansion (SCUMM) er eit scriptspråk laga av LucasArts, som på den tida var kjend som Lucasfilm Games, for å gjere utviklinga av eventyrspelet Maniac Mansion lettare.
Det er ein mellomting mellom ein spelmotor og eit programmeringsspråk, som lét utviklarane lage område, utstyr og dialogsekvensar utan å måtte skrive kode i det same språket som kjeldekoden til spelet endar opp i. Dette lét utviklarane også bruke script- og datafiler frå spelet på tvers av fleire plattformer. SCUMM er også ein vert for integrerte spelmotorar som iMUSE (som står for Interactive MUsic Streaming Engine), INSANE (står for INteractive Streaming ANimation Engine), CYST, FLEM, og MMUCUS. SCUMM er sloppe til desse plattformene: 3DO, Amiga, Apple II, Atari ST, CDTV, Commodore 64, FM Towns, FM Towns Marty, Apple Macintosh, Nintendo Entertainment System, MS-DOS/PC-DOS, Microsoft Windows, Sega CD og TurboGrafx-16/PC Engine.
Monrovia
Monrovia er hovudstaden i det vestafrikanske landet Liberia. Han har omkring éin million innbyggjarar (2008). Byen ligg på ei halvøy mellom Atlanterhavet og elva Mesuardo, og er ein viktig hamneby.
Monrovia er den største byen i Liberia og det administrative, kommersielle og finansielle sentrumet i landet. Næringslivet i byen er dominert av hamna, som blei kraftig utvida av dei amerikanske militærstyrkane under den andre verdskrigen. Dei viktigaste eksportartiklane er lateks og jernmalm.
Byen blei grunnlagd i 1822, som ein koloni for lauslatne slavar frå USA, og er oppkalla etter USA sin femte president, James Monroe.
1017 Jacqueline
1017 Jacqueline er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. februar 1924 av Benjamin Jekhowsky ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Forlandsøyane
Forlandsøyane er ei lita øygruppe bestående av dei tre små øyane Nordøya, Midtøya og Sørøya, på utsida av vestkysten av Forlandsletta, sør for Prins Karls Forland på Svalbard.
Luba
Luba er eit bantuspråk som blir snakka i Den demokratiske republikken Kongo.
Algebraiske tal
Eit algebraisk tal er eit reelt tal som er ei rot til eit eller anna polynom med heiltalskoeffisientar. Det vil seia at r er eit algebraisk tal dersom og berre dersom det finst eit polynom
slik at P(r) = 0. Dei algebraiske tala utgjer ein tellbar kropp som har dei rasjonale tala som ein underkropp. Eit tal som ikkje er algebraisk er transcendent. \sqrt{2} er algebraisk, medan \pi er transcendent.
Hasliberg
Hasliberg er ein kommune i distriktet Interlaken-Oberhasli i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1082 meter over havet.
Hasliberg grensar i nord mot kantonen Obwalden. Kommunen består av fire landsbyar på ein terrasse, Hohfluh, Wasserwendi, Goldern og Reuti.
288 Glauke
288 Glauke er ein asteroide oppdaga av Robert Luther i 1890. Asteroiden blei den siste av dei asteroidane han oppdaga. Asteroiden er namnsett etter Glauke, dottera til Kreon i gresk mytologi.
Glauke har ein eksepsjonelt sein rotasjon med ein rotasjonsperiode på omtrent 1200 timar (50 døgn). Dette gjer han til det seinastroterande ikkjeplanetære objektet i solsystemet (både Merkur og Venus roterer seinare). Ein meiner at rotasjonen er «rotete» på same måte som for 4179 Toutatis.
Bolinder-Munktell
AB Bolinder-Munktell (ofte forkorta BM) er ein tidlegare svensk traktor- og maskinprodusent som vart grunnlagt i 1932 i Eskilstuna, ved at Munktells Mekaniska Verkstad gjekk saman med J & C G Bolinders Mekaniska Verkstad. Føretaket er vidareført i det noverande føretaket Volvo Construction Equipment.
Historie
Depresjonen i slutten av 20-åra og starten av 30-åra førte til at Munktells Mekaniska Verkstads AB fekk økonomiske problem. Gøteborgfirmaet J & C G Bolinders Mekaniska Verkstads AB, som var kjent for sine svært driftssikre glødehovudmotorar, var heller ikkje urørt av depresjonen. Etter initiativ frå Handelsbanken vart det til at motoravdelinga ved Bolinders vart lagt saman med Munktells Mekaniska Verkstads. Det nye firmaet fekk namnet AB Bolinder-Munktell og vart liggande i Eskilstuna.
I 1950 vart Bolinder-Munktell kjøpt opp av Volvo og vart eit dotterselskap under Volvo. Volvo heldt fram med å nytta dei to merkenamna Bolinder Munktell og Volvo utover 50-talet, men mot slutten av 50-talet gjekk dei over til merkenamnet BM Volvo for alle produkta. I 1973 vart namnet endra til Volvo BM AB.
I 1979 starta Volvo BM og det finske firmaet Valmet OY eit samarbeid innan traktorproduksjon og stifta firmaet Scantrac AB i Eskilstuna. Det vart utvikla nye traktormodellar, som vart selde under namnet Volvo BM Valmet. I 1986 kjøpte Valmet alle Volvo sine aksjar i Scantrac og Volvo AB heldt opp med traktorproduksjon, for å konsentrerte seg om produksjon av anleggsmaskinar.
I 1985 gjekk Volvo BM AB inn i eit samarbeid med Clark Equipment Company og namnet vart endra til VME Group. Dei to firmaa Michigan og Euclid var tidlegare overtekne av Clark, som hadde halde fram med å nytta merkenamna. I 1995 tok Volvo over heile dette selskapet og endra namnet til Volvo Construction Equipment.
Traktorar
Bolindeer-Munktell er best kjent for traktorane sine, som heilt til fyrst på 50-talet hadde tosylindra glødehovudmotorar (semidieselmotorar) som gjekk på råolje. Dette var totaktsmotorar, med ein noko spesiell lyd. Desse motorane kunne starta i feil rotasjonsretning om dei vart kvalde i ein motbakke, noko som ikkje var heilt ufarleg.
Under andre verdskrig vart det produsert traktorar som gjekk på knott, ved hjelp av ein vedgassgenerator. I byrjinga fanst det ikkje teknologi for å køyra glødehovudmotorar på vedgassgenerator, så i perioden 1941–1942 vart det nytta ein firesylindra forgassarmotor frå Volvo. BM utvikla så eit ombyggingssett for råoljemotorane sine, slik at dei kunne bli køyrt på vedgass. Vedgassgeneratorane vart leverte av Hesselman.
Under krigen innleia BM eit samarbeide om traktorproduksjon med Volvo i Gøteborg. Begge føretaka leverte traktorar, som med unnatak av motorane var så godt som like. BM produserte sine eigne traktorar, med sine eigne råoljemotorar. I tillegg leverte dei traktorar utan motorar til Volvo, som sette inn sine eigne bensin-/parafin-motorar. Dei to firmaa hadde separate salsorganisasjonar; traktorane til BM var grøne og dei til Volvo raude. Kundane velde i røynda mellom råolje- og bensin-/parafin-drift.
Tidleg på 50-talet var det klart at glødehovudmotorarne hadde utspela rolla si. Bolinder-Munktell utvikla difor ein serie med moderne direkteinnsprøyta dieselmotorar, som dei nytta både for traktorar og andre maskiner. Motorane hadde same sylinderdiameter og slaglengd, men ulikt antal sylindrar. Den fyrste traktoren med dieselmotor, BM 35/36, kom i 1952. BM 35/36 hadde ein tresylindra dieselmotor på 40 hk. I 1953 vart den etterfylgd av BM 55, med firesylindra dieselmotor på 52 hk og i 1955 kom BM 230 Viktor, med tosylindra dieselmotor på 31 hk. I 1959 kom Bolinder-Munktell med BM 350 Boxer, som var ein svært moderne traktor på denne tida. I tillegg til landbruksversjonen vart BM 350 òg nytta som basis for Bolinder-Munktell sine skogs- og anleggsmaskiner. BM 350 Boxer var difor med på å leggja grunnlaget for den seinare suksessen med dei gule anleggsmaskinene.
Skurtreskjarar
Bolinder-Munktell starta produksjon av slepetreskjarar i 1941. Den fyrste modellen, MST-1, hadde ei skjærebredde på 1,5 m, noko som viste seg å vera i meste laget for traktorane som då var i bruk. Dette skal ha vore ein av dei aller fyrste europeiske skurtreskjarane. Utover 40- og 50-talet kom det fleire nye modellar. Produksjonen av slepetreskjarar helt fram til fyrst på 60-talet. I 1951 starta føretaket produksjon av sjølvgåande skurtreskjarar, noko dei heldt fram med heilt til 1982.
Skogsmaskinar
Sist på 40-talet og i større grad utover 50-talet tok mange til å nytta traktor i skogbruket. I byrjinga var utstyret svært enkelt, men etter kvart tok ymse firma til å utvikla halvbelte, vinsjar, tømmertilhengarar, kraner, osb. Ein av pionerane på dette området var Östbergs Smidesfabrik Alfta, som ofte nytta BM-traktorar som basis for skogstraktorane sine. ÖSA og Bolinder-Munktell utvikla saman beltetraktoren BMB 230 Bamse, med BM 230 Victor som grunn. Bamse vart godt motteken og vart produsert frå 1957 til 1962. Samarbeidet mellom ÖSA og Bolinder-Munktell resulterte i mange ulike skogsmaskiner, som til dømes dei lastetraktorane SM-360, 660, 661 «Stor-Nalle», som 3/4-belter på framdelen. Ein annan klassikar, bygd på BM 350, var SM 667 «Timmer Kalle». Produksjon av skogsmaskiner vart lagt ned 1977, for å satsa på produksjon av anleggsmaskiner.
Anleggsmaskinar
Det var ikkje Bolinder-Munktell sjølve som la grunnen for den seinare så viktige produksjonen av anleggsmaskiner, med andre uavhengige føretak. Det var til dømes Bröderna Lundberg som utvikla den fyrste baklastaren, H-10, basert på ein BM-traktor. Opphavet til dumperproduksjonen starta med Livab, som byrja med å utvikla anleggstilhengarar. Bolinder-Munktell samarbeidde i mange år med desse, men etter kvart utvikla dei eigne produkt. Klassiske produkt frå den tidlege perioden er dumperen «Grus Kalle» og baklastaren LM 218, som begge var tufta på BM 350.
Utover 60- og 70-talet auka inntenktane frå anleggsmaskinproduksjonen i høve til traktor- og skogsmaskinproduksjonen. Frå slutten av 70-talet bestemte Volvo BM seg difor for å konsentrera seg om produksjonen av anleggsmaskiner.
Beltevogner
I perioden 1964–1981 produserte Bolinder Munktell rundt 5000 rammestyrte beltevogner av typen BV202. Desse vart nytta av militæret i Sverige, Noreg, Nederland, Storbritannia og Canada.
Daisuke Aono
Daisuke Aono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka, Vissel Kobe, Albirex Niigata og Ehime FC.
Slåtthaugvegen
Slåtthaugvegen er ein veg i Fana i Bergen. Vegen går søraustover frå Apeltunvegen og er om lag 800 meter lang, men har mange sidevegar som er ein del av vegen.
Slåtthaug kunstisbane, Slåtthaug idrettsanlegg, Slåtthaug vidaregåande skule og Slåtthaug ungdomsskule ligg alle i Slåtthaugvegen.
Nesøytjern naturreservat
Nesøytjern naturreservat er eit området kring Nesøytjernet på Nesøya i Asker kommune som vart verna 10. mars 1978 i medhald av § 8 i Naturvernloven. Vernet gjeld både Nesøytjern og det meste av nedslagsfeltet kring tjernet, altså det området som har avrenning til tjernet. Føremålet med verninga var å take vare på ein variert og særsynt type natur med både edellauvskog og sumpvegetasjon, og å verne om dei naturlege produksjonssystema som har gjeve eit særskilt plante- og dyreliv i og i samband med eit tjern som er næringsrikt av naturlege årsaker. Nesøytjern naturreservat dekkjer eit areal på 495 dekar, og av dette er landarealet om lag 317 dekar og vatnarealet om lag 178 dekar.
Slåtthaugvegen
Namnet vart vedteke i 1947.
Nesøytjern naturreservat
Nesøya ligg i det geologisk definerte området som vert kalla Oslofeltet. Oslofeltet inneheld ei rad bergartar frå periodane kambrium, ordovisium og silur (altså 540-410 millionar år gamle), hovudsakleg kalkrike bergartar som skifer, kalkstein og knollekalk.
Av særsynte artar i sumpskogen kring Nesøytjernet finst myrtelg, som er ei bregne som veks i næringsrik sump og myr. Meir enn halvparten av dei kjende veksestadene for denne bregnen har vorte øydelagde ved grøfting av myrer, utfyllingar og utbyggingar, men er her eit vanleg innslag. Her er òg mange ekstremt sjeldsynte og utryddingstrua arter av sopp som har dei viktigaste leveområda i barskog på kalkrik grunn kring Indre Oslofjord. Kanarigul slørsopp er mellom desse; denne sopparten har dei viktigaste leveområda sine i Asker, Bærum og Grenland.
Språknytt
Språknytt er eit blad gjeve ut av Språkrådet. Det vart skipa i 1973 og kjem med fire nummer i året.
Opphavleg kom det ut som eit meldingsblad. Dei seinare åra har det vore meir av eit tidsskrift. Bladet har artiklar om språkpolitikk, språkplanlegging, normering og praktiske språkråd. Opplaget er (2004) på om lag 25 000. Bladet finst òg i digital utgåve.
Geir Haarde
Geir Hilmar Haarde er ein islandsk politikar. Han var frå statsminister på Island frå juni 2006 til februar 2009. Han etterfølgde Halldór Ásgrímsson. Haarde har sidan 2005 vore leiar for det politiske partiet Sjálfstæðisflokkurinn (Sjølvstendepartiet). Som statsminister leidde han fyrst ei koalisjonsregjering mellom sitt eige parti og Framsóknarflokkurinn. Etter alltingsvalet i 2007, der Sjálfstæðisflokkurinn fekk auka oppslutnad, leidde Haarde ein koalisjon mellom Sjálfstæðisflokkurinn og det sosialdemokratiske Samfylkingin.
Biografi
23. januar 2009 annonserte han den komande avgangen sin som partileiar og statsminister. Etter fleire dagars protestar mot den islandske regjeringa, og krav om at han måtte gå av, heldt han ein pressekonferanse der han både informerte om at han har kreft i matrøyret og at det vil verte halde nyval. Sjálfstæðisflokkurinn sitt fremlegg til valdag er 9. mai 2009. 26. januar 2009 kunngjorde Haarde at han trekte seg som statsminister, etter ei ny veke med daglege protestar utanfor regjeringskontora. Jóhanna Sigurðardóttir har teke over og danna regjering fram til valet.
Sundsfjord kraftverk
Sundsfjord kraftverk er eit vasskraftverk i Sundsfjorden i Gildeskål kommune i Nordland. Delar av nedslagsfeltet ligg i Beiarn kommune.
Kraftverket nyttar fallet på 317 meter frå reguleringsmagasina Sokumvatnet og Langvatn. Sokumvatnet vert regulert mellom 331 og 299 moh. Langvatn vert regulert mellom 331 og 299 moh. Vatn frå Arstaddalsdammen vert overført og regulert mellom 333 og 299 moh. Eit anna bekkeinntak gjev òg vatn frå Beiarn.
Det er installert 3 francisturbinar kvar på 32 MW og gjennomsnittleg årsproduksjon er på 535 GWh. Samla nedslagsfelt er på 168 km2 Kraftverket vert eigd av Norsk Hydro og Salten kraftsamband og starta produksjonen i 1963. Hovudårsaka utbygginga var å sikre energi til Hydro sitt fabrikkanlegg i Glomfjord. Det ligg føre planer om utviding av verket med 170 GWh pr år.
Norsk Riksmålsordbok
Norsk Riksmålsordbok er eit omfattande ordbokverk over det norske riksmålet, og det einaste komplette litterære ordbokverket på norsk. Det vart først utgjeve av Riksmålsvernet mellom 1937 og 1957 i fire band, og var hovudsakleg basert på dugnadsarbeid. Andre utgåve utkom i 1983 og var eit opptrykk av førsteutgåva. Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur tok over ansvaret for verket i 1981 og gav saman med Kunnskapsforlaget ut to supplementsbind i 1995. Ordboka er òg tilgjengeleg på Kunnskapsforlagets nettstad Ordnett.
Norsk Riksmålsordbok er ei referanseordbok som søker å dokumentere alt norsk språk (tale/dialektar og skrift) som ikkje er spesifikt nynorsk. Mange av oppslagsorda er forsynt med sitat frå norsk presse og norsk litteratur for å dokumentera og eksemplifisere bruken av orda.
Jubileumsutgåva i 2014 – Det Norske Akademis store ordbok (NAOB)
I 2002 vart Norsk Riksmålsordbok, saman med nynorskverket Norsk Ordbok, utpeikt av Stortinget som «nasjonale ordbokprosjekt», og det vart løyvd pengar til at ei gjennomarbeida utgåve skal koma ut til jubileet i 2014. Den nye utgåva vil ha tittelen Det Norske Akademis store ordbok – Norsk Riksmålsordbok (NAOB). Årsaka til namneskiftet er dels at ordboka no vert utgjeven av Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur og dels at ein vil understreka at ordboka gjeld alt norsk språk som ikkje er nynorsk. Hovudredaktør for neste utgåve er Tor Guttu og utgjevar er Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur i samarbeid med Kunnskapsforlaget.
George Jackson av Bob Dylan
Dylan spelte inn songen 4. november 1971, og vart raskt gjeven ut på singel den 12. november 1971. Singelen bestod av ein «Big Band version» (storbandutgåve) på A-sida og ei akustisk utgåver på B-sida.
Singelen nådde 33. plass på Billboard-lista i USA. A-sida vart seinare gjeven ut på albumet Masterpieces i 1978, som berre kom ut i Japan og Australia. Begge utgåver finst i dag på iTunes som ein del av Bob Dylan: The Collection.
Singelen er den einaste i lag med «Watching the River Flow» dei einaste to songane Dylan skreiv i perioden 1971-72, mellom albuma New Morning (1970) og Pat Garrett and Billy the Kid (1973).
Medverkande
Big Band Version:
Acoustic Version:
1018 Arnolda
1018 Arnolda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. mars 1924 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Suwasjøen
Suwa (japansk 諏訪湖) er ein innsjø sentralt i Nagano prefektur i Japan. Han er den 24. største innsjøen i Japan ut frå areal.
Suwa er åstad for o-miwatari, eit interessant naturfenomen. Han har ei naturleg varmekjelde under overflata, slik at når vassflata frys til om vinteren, så er dei lågare delane av innsjøen varm og sirkulerar. Dette fører til skrugardar i isen, med høgder på 30 cm eller meir. Lokale segner fortel at skrugardane er danna av gudane som kryssar innsjøen, medan dei reiser mellom froskjellige bygningar i Suwa Taisha.
Robert Zünd
Robert Zünd var ein av dei fremste kunstmålarane i Sveits i det 19. hundreåret. Stilistisk høyrer verka hans inn under klassisismen.
Liv og gjerning
Zünd vart fødd inn i ei middelklassefamilie i Luzern. Etter å ha gått mellomskulen i Luzern, vart han undervist i teikning og måling i atelieret til James Schwegler. På råd frå målaren Joseph Nidwaldner flytta han i 1848 til Genève. Der gjekk han først i lære hos François Diday, sidan med Alexandre Calame.
Våren 1851 møtte han Rudolf Koller, som vart hans nære venn. Året etter reiste Zünd til Paris. I kunstmuseet Louvre studerte han arbeida til nederlandske og franske 1600-talsmeistrar. Zünds første store verk er Skurdonn («Ernte») frå 1860. Same året var han i kunstgalleriet i Dresden der han kopierte verk av Claude Lorrain, Jacob van Ruisdael og Paulus Potter.
I 1863 busette Zünd seg i utkanten av Luzern. Sidan forlet han staden berre sjeldan og knappast for noko lengre tid. Mellom 1867 og 1877 viser Zünd si kristne tru seg i bibelske motiv i bileta hans, til dømes i På veg mot Emmaus frå 1877.
År 1882 fullførte han Eikeskogen («Der Eichenwald»), eit av dei mest kjende verka hans. Biletet baserte han på ein eldre studie og ein mindre versjon som han måla i 1859. Den sveitsiske diktaren og politikaren Gottfried Keller var overvelda av måleriet då han vitja Zünds enkle atelier, og uttala at biletet nærast viste det ideelle landskap. Eikeskogen vart utstilt i 1883 på nasjonalutstillinga i Zürich.
Stil
Zünd sin kunst er kjenneteikna av ein særleg nærleik til naturen og hans høgst naturalistiske, rikt utsmykka måleristil. Han var særleg oppteken av idylliske landskap rundt Luzern. I bileta sine heldt han seg unna å skildre moderne gjenstandar, som bygningar og jarnbaner. Landskapsbileta hans er i hovudsak arrangert i høve klassisismen sin komposisjonsteori.
Handball-NM 1990/91 for kvinner
Finalen
Finalen vart avvikla i Skienshallen sundag 3. februar 1991 framfor 2 450 tilskodarar. Heimelaget Gjerpen leia 11-9 ved pause. I den andre omgangen drog laget frå Skien ifrå og kunne kontrollere inn til siger ein klar seksmålssiger 26-20.
Gjerpen IF sitt lag bestod av Ellen Øygarden, Jeanette Nilsen (målvakter), Tone Rekdal, Hanne Hegh 11 mål, Anne Migliosi (1), Linda Oldrup Jensen, Siri Eftedal (3), Liv Schønhardt Westgård, Siv Eriksen, Helen Berntsen, Tone Anne Alvestad (3), Gro Knutsen og Mirella Mierzejewska (8).
Boussens i Sveits
Boussens er ein kommune i distriktet Gros-de-Vaud i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 594 meter over havet.
Handball-NM 1990/91 for kvinner
Finalen
Byåsen IL mønstra Hege Frøseth, Heidi Johansen (målvakter), Trine Haltvik (5), Karin Pettersen (6), Marit Johnsen, Mia Hermansson-Högdahl (3), Gry Haltvik (1), Kari Knudsen (4), Mette B. Olsen, Mona Dahle (1), Hilde Overvik.
Dommarparet Svein Olav Øie og Bjørn Høgsnes straffa Gjerpen med to 2-minuttsutvisingar og Byåsen med ei.
4. serierunde i Tippeligaen 2006
4. serierunde i Tippeligaen 2006 starta laurdag 29. april kl. 1800 med mot, som Start vann 2—1. Fem kampar vart spelt søndag kl. 18, og den siste kampen, mot, vart spelt kl. 20. Brann vann denne kampen 3—1. Den største sigeren var sin mot 4—1-sigar mot  på bortebane. Stabæk gjekk med det til topps på tabellen, med same poengsum som og Brann.
Grunne
Grunne eller banke er eit større eller mindre område i hav, sjø, vatn eller seglbare elvar der botn ligg høgare opp mot vassflata enn i områda ikring. Grunna kan liggje så høgt at ho er farleg for skipsfarten eller båttrafikken, som til dømes slike grunner som vert kalla rev vanlegvis vil vere.
Grunner i havet som ligg djupare enn at dei er til hinder for skipstrafikken, vil ofte vere gode stader for fiskeri, og vert då gjerne kalla fiskegrunner eller fiskebankar, som Doggerbank (òg kalla berre Dogger) og Fladen grunn (òg kalla berre Fladen) i Nordsjøen, og Trænabanken og Haltenbanken langs norskekysten er nokre få av ei mengd døme på.
Grunne er ofte òg ei nemning for ei strandsone der vatnet er særs grunt ut frå land eit stykkje; ein kan «symje eller vasse på grunna» før ein vert trygg og dugande nok til «å symje på djupet».
Amund
Amund er eit mannsnamn, av norrønt Ǫgmundr, av ag 'sverd' og -mund, 'vernar', eller namnet kan vere av norrønt Ámundi, av á 'svært' og -mund, 'vernar'. Sideformer av namnet er Ommund og Åmund.
Amund har i Noreg namnedag 20. desember.
Castore
Castore eller Castor er eit fjell i Wallis-Alpane på grensa mellom Sveits (Valais) og Italia (Aostadalen) med ei høgd på 4 228 meter over havet. Fjellet er det høgaste av to tvillingtoppar (det andre er Pollux) kalla opp etter Geminitvillingane i romersk mytologi. Castor ligg mellom Breithorn og Monte Rosa. Mellom Castor og Pollux ligg passet Passo di Verra eller Zwillingsjoch i ei høgd på 3 845 moh.
Fjellet vert vanlegvis klarta frå fjellhytta Capanna Quintino Sella på den italienske sida via Felikjoch og den lange, smale søraustryggen. Frå den sveitsiske sida startar ein oppstiging frå Klein Matterhorn og går over den italienske isbreen Mezzalama og vestsida av fjellet. Den første klatringa vart utført 23. august 1861.
Hajsyn
Hajsyn (ukrainsk Га́йсин; russisk Га́йсин, Gaysin) er ein by i Vinnytsia oblast i Ukraina. Byen har kring 25 000 innbyggjarar (2011).
Vladikavkaz
Vladikavkaz (russisk Владикавка́з, ossetisk Дзæуджыхъæу, Dzæudjyqæu) er hovudstad i den russiske republikken Nord-Ossetia. Byen ligg ved elva Terek søraust i republikken ved foten av Kaukasus. I 2207 hadde byen om lag 310 000 innbyggjarar, flest ossetarar, men med mange russarar, armenarar og georgiarar.
Historie
Byen vart grunnlagd i 1784 som ei festning i den russiske erobringa av Kaukasia og var i mange år hovudbasen til russarane i regionen. Vladikavkaz har ei strategisk viktig plassering i Kaukasus fordi han ligg ved det viktigaste passet gjennom fjellkjeda. Vegen gjennom Darialpasset vart bygt i 1799 og vert kalla «Den georgiske fjellvegen». Vegen var viktig fordi han gav russarane kontakt med landa i Transkaukasus, særleg Georgia og Armenia. I 1875 vart det bygd jernbane som knytte byen til Rostov-na-Donu og Baku. Vladikavkaz vart tidleg og er framleis eit viktig regionalt industrisenter, med smelteverk, raffineri, kjemisk industri og annan industri.
Frå 1931 til 1944 og 1954 til 1990 heitte byen Ordzjonikidze (russisk Орджоники́дзе), etter Sergo Ordzjonikidze, ein georgisk bolsjevik. Frå 1944 til 1954 hadde byen namnet Dzaudzjikau (russisk Дзауджика́у). Like før Sovjetunionen fall fekk Vladikavkaz det gamle namnet tilbake, som tyder 'herskar av Kaukasus'.
Husrom
Husrom er ein stad ein har tak over hovudet, golv under og veggar rundt seg. Ofte vil dei også ha vindauge og ei eller fleire dører. Det er vanleg at hus over ein viss storleik blir delte inn i rom til ulik bruk, som kjøkken, baderom, opphaldsrom og soverom.
Vladikavkaz
Historie
Det vart kjempa om Vladikavkaz i den russiske borgarkrigen og den andre verdskrigen. I februar 1919 erobra den antikommunistiske hæren av frivillige byen, men han vart gjenerobra av den raude arméen i mars 1920. Hausten 1942 prøvde tyskarane å ta byen, men vart slått tilbake. Dette markerte det austlegaste punktet tyskarane kom under Operasjon Barbarossa.
Husrom
Rom ein kan leiga, i hotell og liknande, følgjer gjerne ei standardisert inndeling i enkeltrom, dobbeltrom og så bortetter.
Historie
Mange tradisjonelle hustypar har berre eitt rom med eldstad, sovestader og opphaldsområde. Dette er enkelt å byggja og er vanleg i til dømes telthus, igloar, mindre hytter og liknande. I større uoppdelte hus, som langhus, kan ein då få store hallar eller salar.
Tidlege bysivilisasjonar som Induskulturen og Den minoiske sivilisasjonen brukte stein eller murstein til å laga hus med fleire rom, gjerne fleire etasjar. Romarane bygde både bustadblokker (insulae) og herskapshus (domus og villa) med fleire klårt definerte rom. I nokre høve har desse inspirert moderne rom, som atrium og vestibyle.
Koki Habata
Koki Habata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Otto Jespersen (1860-1943)
Han var professor ved Københavns Universitet frå 1893 til 1925. Saman med Paul Passy grunnla han International Phonetic Association.
Koki Habata
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Sagan Tosu.
Otto Jespersen (1860-1943)
Jespersen var òg kjend som interlingvist. Han vart tidleg interessert i volapük og esperanto, og var ein av dei sentrale støttespelarane bak esperantoreforma ido. Seinare lanserte han sitt eige internasjonale hjelpespråk, novial, som fekk stor merksemd, men liten praktisk framgang.
Ordenstal
Ordenstal skildrar nummer i ei rekkje, og kan derfor òg nemnast som rekkjetal.
Fyrste eller første er ordenstalet som viser til nummer éin i ei rekkje. I nynorsk blir første følgt av andre, medan bokmål har alternativet annen i tillegg til andre. Deretter følgjer tredje, fjerde, femte osb.
Ordenstal skrive med tal må ha eit punktum etter seg på norsk. Døme: ''4. juli, 18. mai, 51. bataljon''
Kikongo
Kikongo er eit bantuspråk som vert brukt av bakongofolk og bandunufolk som lever i dei tropiske skogane i Den demokratiske republikken Kongo, Republikken Kongo og Angola.
Språket er tonalt og danna basisen for språket kituba, ein kreolsk bantuspråk og vert brukt mykje som lingua franca i deler av Vest-Afrika. Kongo vart snakka av mange menneske som vart selt som slavar i Amerika. Ein kan difor finna kreolvariantar av språket i rituelt bruk i blant anna Brasil, Jamaica, Cuba og Haiti. Det er òg ein av kjeldene til gullahfolkets språk og palenquerokreol i Colombia. Det finst om lag sju millionar menneske som har kikongo som morsmål, og kanskje to millionar i tillegg som har det som andrespråk.
Skriftspråk
Kikongo var det første av alle bantuspråk som brukte det latinske alfabetet. Det finst kjelder som nemner at ein katekisme vart omsett til språket på befaling av ein portugisisk jesuitt, fødd i Kongo 1557, ved namn Diogo Gomes. Det finst likevel ingen versjonar av denne i dag. I 1624 tok Mateus Cardoso, ein annan portugisisk jesuitt, på seg oppgåva med å revidera og publisera ei kikongoomsetjing av den portugisiske katekismen (Marcos Jorge). Innleiingskapitlet i denne katekismen gjev informasjon om at omsetjinga vart gjort av kikongolærarar frå São Salvador (dagens Mbanza Kongo) og den innfødde Felix do Espírito Santo var mest sannsynleg òg med i arbeidet. Kongo vart det første bantuspråket som fekk ordbok. Ordboka vart skrive rundt 1648 til bruk av capuchinmisjonærer og den største bidragsytaren var Manuel Reboredo, ein sekulær prest frå Kongo som sidan vart ein del av capuchinfelleskapet som Francisco dei São Salvador. Bakarst i denne ordboka finn ein ein preken skrive ned på språket. Ordboka har rundt 10 000 ord.
Hirotaka Uchibayashi
Hirotaka Uchibayashi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Ventforet Kofu.
Vemund
Vemund er eit mannsnamn, av norrønt Vémundt, av vé 'heim, heilag stad' og mundr, 'vernar'.
Vemund har i Noreg namnedag 29. desember.
Romsdalshorn
Romsdalshorn (1550 moh.) er eit fjell i Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke. Fjellet er eitt av dei mest kjente i Romsdalsalpene. Ein kan koma dit frå Romsdalen eller Vengedalen. Fyrste bestiginga blei etter historia gjord av Kristen Hoel (kalla Kristen Smed) og Hans Bjærmeland summaren 1828.