cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teaterverkstedet Ganddal
Kafé Biå
Hausten 2007 starta TVG ein kafé kjent som Kafé Biå. Dette er ein egen kafé for utviklingshemma. Dette blir avholet på Ganddal bydelshus annankvar måndag. Ideen kom av ein liknande kafé på Bryne med namnet Kafé Humlå. Med eit ønske frå Sandnes kommune om å utvide kafétilbudet blei det også starta ein på Ganddal.
Dansegruppa
Starta opp hausten 2008 og er rimeleg nytt i Ganddal bydel.
Prosjekt
I 2006 arrangerte Teaterverkstedet Ganddal i samarbeid med Rogaland Amatørteater (RAT) ein teaterfestival der det deltok 13 teater frå rundt omkring i heile Noreg. Festivalen blei heldt på Sandnes kulturhus pinsehelgen og Per Inge Torkelsen var konferansier.
I 2008 arrangerte Teaterverkstedet Ganddal igjen ein teaterfestival på Sandnes kulturhus i pinsehelgen. Det var over 200 skodespelarar frå Sauda, Haugesund, Stavanger og Sandnes. Tom Stangeland var konferansier. Teater som deltok:
I 2014 arrangerte Teaterverkstedet Ganddal sin tredje teaterfestival, denne gong på KinoKino Sandnes.
ME!® Entertainment
ME! ® Entertainment var TVGs eige filmteam. Hovudoppgåva til teamet var å lage backstagefilm om kva som skjer bak scenen gjennom året. Teamet bestod av Marius Hegre og Erlend Birkeland(ME). Det har til no blitt utgitt to filmar, ein i 2007 og ein i 2008.
Backstage på ein måde
Filmen blei spelt inn i perioden november 2006 til februar 2007 og hadde råmateriale på over tre timar. Råmateriala blei kortet ned til ein film på 23 minuttar og 48 sekunder. Filmen viser den kva som skjer bak scenen.
Backstage for livet
Filmen blei spilt inn i perioden august 2007 til februar 2008 og hadde råmateriale på over fem timer men blei korta ned til ein film på nesten ein og halv time. Filmen omfattar kor hektisk og krevjande det er å vere skodespelar og i tillegg skrive alle tekstar og songar sjølv heilt frå botn av. Den viser i også arbeid som blir jobba med heilt frå bunden av til det blir framført på scenen. Som bonusmateriell inneheld den trailer for filmen og ein liten ekstra filmsnutt som aldri blei vist på premieren.
Barne og-ungdomsteateret
Revygruppa
Kati Wilhelm
Kati Wilhelm er ein tysk tidlegare skiskyttar og langrennar frå Schmalkalden i Thüringen i Tyskland. Ho vann i perioden 2001-09 fem VM-gull og tre OL-gull i skiskyting, i alt sanka ho 20 medaljar i ulike verdsmeisterskap og olympiske leikar sesongane 2001-10. Wilhelm vann verdscupen i skiskyting 2006 og kom på andreplass i 2005, 2007 og 2009.
Aktiv
Wilhelm var skiløpar på heiltid frå ho var 19 år gammal, tilknytt den tyske hæren. Under OL i Nagano i 1998 deltok ho på det tyske stafettlaget i langrenn som enda på femteplassen. I 1999 skifta ho frå langrenn til skiskyting. I 2001 tok ho sitt første VM-gull på sprinten i Pokljuka. I OL i Salt Lake City i 2002 tok ho gull på sprint og stafett, og sølv på jaktstarten.
I 2005-sesongen vann ho tre verdscuprenn og kom på andreplass samanlagt. Året etter gjekk ho heilt til topps i verdscupturneringa, med gord margin til nummer 2, svenske Anna Carin Olofsson. Wilhelm var flaggberar for Tyskland under opningsseremonien til OL i Torino i 2006, og vann der jaktstarten.
Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
Stellers sjøku
Stellers sjøku (Hydrodamalis gigas) var ei stor sjøku som heldt til i Beringhavet. Ho er no utdøydd.
Utsjånad og levevis
Sjøkua var mykje større enn dei nolevande manatane og dugongen. Ho kunne bli rundt 8 meter lang og vega mellom fire og ti tonn. (Desse overslaga over vekta er svært usikre). Ho likna ein stor sel, og hadde to tjukke sveiver framme. Desse var utan skilde fingerbein. Stellers sjøku kunne ikkje dykke, men flaut på overflata.
Naturforskaren Georg Steller oppdaga dyret i 1741 då han stranda saman med oppdagaren Vitus Bering utanfor Kamtsjatkahalvøya. Han fann ein liten bestand i dei kalde vatna rundt Beringøya og Mednyj i nærleiken. Naturforskaren sa om dyret at det alltid levde i vatnet, at huda var svart og tjukk, «som borken på ei gamal eik», hovudet var lite i tilhøve til kroppen, og det hadde ikkje tenner, berre to flate kvite bein oppe og nede i munnen. Dyra levde på tare, og der dei hadde beita vart store mengder stilkar og røter av desse plantane vaska til lands.
Nedgang
Mannskapet til Bering slakta ei av sjøkyrne etter at dei hadde vore stranda i seks veker. Dei fann ut at kjøtet smakte som kalv, var svært haldbart, og gav dei mykje næring. Då sjømenn og fangstfolk følgde i Bering sitt kjølvatn, drap dei sjøkyr for kjøtet sin del. Sjøkyrne fanst berre i eit lite tal på eit avgrensa område allereie då Steller skildra dei. I 1768, mindre enn tretti år etter at ho vart oppdaga, var Stellers sjøku utrydda.
Steller sjølv døyde før han kunne publisere notata sine frå opphaldet på Bering-øya, så det ein veit om dyra kjem frå dei upubliserte notata hans, og studiar av skjelettrestar.
Samlar
Ein samlar er ein person som samlar på noko, enten som yrke eller berre som hobby og fritidssyssel.
Barn som samlarar
Å samle på noko er ein vanleg hobby blant barn, ofte den første hobbyen som barnet får. Barn samlar ofte på bokmerke, klistremerke, flaskekorkar og steinar. Litt eldre barn samlar gjerne på frimerke, samlekort og idolbilde. Felles for barn som samlarar er at det dreier seg om objekt som enten kan finnast i nærmiljøet, eller som er relativt billege i innkjøp. At barn driv med samlingar fyller ofte ein viktig funksjon, då barnet lærer seg å halde orden, og å klassifisere gjenstandane i samlinga.
Camilla Collett
Camilla Collett var ein norsk forfattar og kvinnesakskjempar. Ho var dotter til Nicolai Wergeland og syster til Henrik Wergeland.
Tynset
Tynset er ein tettstad og administrasjonssenteret i Tynset kommune i Hedmark i Innlandet fylke. Tettstaden ligg ved Glåma og har.
Tynset har utvikla seg til eit regionsenter for Nord-Østerdalen. Her ligg mellom anna sjukehuset Innlandet Tynset og kontora til Nord-Østerdal tingrett. Tettstaden har grunnskule og vidaregåande skule.
Andrea Henkel
Andrea Henkel i Ilmenau i Thüringen i Tyskland, (DDR)) er ein tysk skiskyttar. Ho er to gonger olympisk meister og ein gong verdsmeister i skiskyting.
Camilla Collett
Ho er spesielt kjend for gjennombrotsboka Amtmandens Døttre som kom ut i to delar i 1854 og 1855. Dette var den første realistiske tendensroman i norsk litteratur. Dette vart òg den einaste romanen Camilla Collett skreiv. Første delen av boka vart gjeven ut anonymt, men den vart snart allment kjend som hennar verk. Ho har òg skrive forteljingar, essay, litteraturkritikk, reiseskildringar, brev, dagbøker og ein sjølvbiografi.
Tynset
Næringar
Jordbruket er ein viktig næringsveg i kommunen, og det rikaste jordbruksarealet ligg ved Glåma omkring der tettstaden Tynset ligg. Sidan Tynset ligg rimeleg høgt er jordbruket konsentrert om dyrking av gras til mjølkeproduksjon. Bygg kan nå modning i gunstige år, og det er òg ein del sauehald. Veksten til tettstaden skjer i samanstøyt med interessene for jordbruk.
Andrea Henkel
Henkel voks opp i Großbreitenbach i Thüringen, og stod på langrennsski første gong som fireåring. Ho lærte å stå på ski i vintersportsområdet Oberhof, og byrja på sportsgymnas der i 1991. Ho vart fleire gonger junior-verdsmeister og -europameiser. I 1996 tok ho abitur (artium) og gjekk inn i den tyske hæren si sportsavdeling.
Tynset
Næringar
På Tynset er det offentleg sektor og tenesteytande næringar innan handel, data, jus, økonomi og bygg og anlegg som dominerer. Fleire statlege, fylkeskommunale og interkommunale tiltak er tillagt Tynset. Mykje av funksjonen som regionsenter er knytt til tettstaden som skulesenter og lokaliseringa av sjukehuset Innlandet Tynset. Kulturhuset på Tynset er vorte eit levande og pulserande hus til bruk for Tynset og folket i Nord-Østerdalen.
Camilla Collett
Liv
Camilla fekk opplæring i lag med brørne sine når dei hadde huslærar i prestegarden. Då ho var tretten år, begynte ho på Jomfru Pharos pikeskole i Christiania, og dei neste to åra fekk ho gå på ein av dei fremste jenteskulane i Norden, i den tyskspråklege delen av Danmark. Denne skulen var dreven av herrnhutarane i den såkalla «Brødremenigheden». Det ho her lærte om likskap mellom menneske sette preg på henne for livet.
Andrea Henkel
I OL i Salt Lake City i 2002 vann ho to gull, på 15 km og med stafettlaget. Ho hadde frå før sølv i VM frå 2000 og 2001 i stafett. I 2005 vart ho verdsmeister på 15 km i Hochfilzen - hennar fjerde verdscupsiger. I 2011 vart ho tildelt Holmenkollmedaljen.
Andrea Henkel er søster til Manuela Henkel, som er olympisk meister på stafett i langrenn frå 2002.
Kortfatta merittliste
(per 28. februar 2006)
Camilla Collett
Liv
I ettertida er Collett kjend for avstandsforholdet mellom henne og Johan Sebastian Welhaven, som var svært problematisk fordi han var ein motstandar av Henrik Wergeland, som ho stod nær. Sjølv stod ho på Welhaven si side i denne striden. Ho vart først forelska i han i 1830, og gav opp forholdet seks år seinare.
Camilla vart gift med politikaren, litteraturkritikaren, juristen og professoren Peter Jonas Collett i 1841, etter å ha trulova seg hemmeleg i 1839. Dei slo seg ned nær Slottet i Kristiania. Paret fekk fire søner, Robert, Alf, Oscar og Emil, i løpet av kort tid. Samstundes skreiv Camilla, saman med Jonas, for avisa Den Constitutionelle.
Jonas Collett døydde i 1851. Camilla sat att med ein beskjeden enkepensjon og fire småbarn. Ho gjorde forfattaryrket til sitt levebrød, først anonymt, seinare under eige namn. Ho måtte selje huset og greidde aldri å skape ein ny heim. Gutane voks stort sett opp hjå slektningar, men kunne også bu med mora ved nokre høve. Camilla Collett hadde ei omflakkande tilversle resten av livet, med ulike husvære i København, Stockholm, Paris, Roma, Berlin og München, i tillegg til Kristiania og Modum Bad. Ho sleit med økonomiske problem resten av livet, og ho vart kritisert for at ho prioriterte skrivinga framfor sønene sine.
Camilla Collett blei gjeven ein omdiskutert halv diktargasje av Stortinget i 1876.
Forfattarskap
Camilla Collett byrja å skriva som tenåring. Dei første tekstane ho skreiv,  Optegnelser fra ungdomsaarene, var dagboksnotat og brev, og vart ikkje utgitt før i 1926, lenge etter at ho var død. Etter at ho vart gift med Peter Jonas Collett, samarbeidde dei om å skrive artiklar og essay som vart trykte under namnet hans. Det første teksten ho var aleine om å skrive, var essayet  Strikketøisbetragtninger som vart publisert anonymt i 1842. Først i 1873 gav Collett ut eit verk under eige namn, Sidste Blade 4de og 5te Række.
I 1854 gav Collett ut romanen Amtmandens Døttre, ei soge om kjærleiken mellom den unge Sophie og huslæraren Georg Cold, og om kvinners rett til å sjølv velje korleis dei skulle leve og kven dei skulle gifte seg med. Også denne romanen publiserte ho anonymt, men det var ikkje meir løynd kven forfattaren var enn at romanen sikra Camilla Collett ein plass i den norske litteraturhistoria.
I 1860 gav ho ut Fortællinger, inspirert av norske folkeeventyr. Saman med ektemannen hadda ho tidlegare støtta eventyrsamlaren Peter Christen Asbjørnsen i arbeidet hans. Eventyrbidraga hennar fekk lite nedslag i den samtidige nasjonalromantikken.
Camilla Collett har òg ein stor essayistisk forfattarskap. Etter 1868 skreiv ho berre essay, der ho kritiserte samfunnet og kulturen i samtida. Ho gjekk særleg ut mot dei kulturelle krava til kvinner om eit «ubeskjeftiget liv, fullt av tomme gleder», og likna kvinnerolla med ei «varetægtcelle».
Etter at ho var død er det kome fram ei mengd med brev og dagbøker etter henne. Dei er eineståande kjelder til å kaste ljos over livet hennar og samtida.
Ettermæle
Camilla Collett var den første store, kvinnelege forfattaren i norsk litteratur. Diktarar som Jonas Lie, Alexander Kielland og Henrik Ibsen har vedkjent seg si gjeld til Collett og hennar forfattarskap. Ho viste veg for seinare kvinnelege forfattarar, som Amalie Skram og Sigrid Undset. Collett fengslar stadig norske lesarar, både gjennom lagnaden, skrivekunsten og det uslitelege engasjementen. Lyrikaren Åse Marie Nesse har skildra livsskjebnen hennar i eit tankevekkande dikt: «Camilla Collett», inspirert av Gustav Vigelands uttrykksfulle statue som er plassert bak Slottet i Oslo. Diktet byrjar med orda «Du frys i dine Sjal, Camilla Collett.» (Jf. samlinga Til ord skal du bli.)
Som ei tidleg røyst i norsk kvinnesak blei ho utnemnd til æresmedlem då Norsk Kvindesagsforening blei stifta i 1884.
Heideren Collett fekk kom også i eit moderne uttrykk da biletet av henne blei prega på portrettsida av den norske 100-kronesetelen frå 1979-1997. I 1963 var biletet av henne prega på eit norsk frimerke. Litteraturforskarane Ellisiv Steen og Torild Steinfeldt er blant dei som har skrive viktige bøker om Camilla Collett.
Huset der Camilla Collett budde som gift, låg attom slottet i Kristiania. Gustav Vigeland sitt monument over diktaren og kvinnesakspioneren i heilfigur har fått plass i Slottsparken, vend mot Parkveien.
Ole, Dole og Doffen på eventyr
Ole, Dole og Doffen på eventyr  (engelsk: DuckTales) er ein amerikansk teiknefilmserie som vart produsert av The Walt Disney Company frå 1987 til 1990.
Hovudpersonane er Skrue McDuck og Ole, Dole og Doffen. Serien er ein av Disney sine mest framgangsrike fjernsynsseriar og inspirert av teikneseriane laga av Carl Barks. I Noreg vert serien send på Disney Channel.
Manifest02
Manifest 02 var ein ungdomskonferanse som vart arrangert i Oslo i oktober 2002 av Sosialistisk Ungdom, Raud Ungdom og Raud Front for å samla unge norske sosialistar til diskusjon og skulering. Arrangementet samla over 1000 deltakarar frå heile landet, og gav grorbotn til den venstreradikale tenketanken Stiftinga Manifest så vel som Magnus Marsdal og Bendik Wolds bokutgjevnad "Tredje venstre".
Kjelder
http://stiftelsenmanifest.no
Ohre
Ohre er ei elv i Niedersachsen og Sachsen-Anhalt i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 103 km. Ho har sitt utspring nord for Wolfsburg, i Niedersachsen og renn hovudsakleg søraustover, og følgjer først grensa mellom Niedersachsen og Sachsen-Anhalt. Etter Buchhorst renn ho inn i Sachsen-Anhalt langs Mittellandkanal. Ho munnar ut i Elbe nær Burg, nord for Magdeburg. Byane Brome, Calvörde, Haldensleben og Wolmirstedt ligg langs elva. Den øvre delen av Ohre ligg i naturreservatet Drömling.
Bláhnjúkur
Bláhnjúkur er ein vulkan sør på Island med ei høgd på 940 meter over havet.
Namnet tyder blå topp på norsk og kjem av den blåsvarte fargen det har på sidene. Fargen kjem av vulkansk oske og lavastraumar.
Fjellet ligg i Landmannalaugar, ein naturpark nær Hekla. Han ligg ved sida av vulkanen Brennisteinsalda.
Ein sti går til toppen av fjellet og der kan ein under gode forhold sjå fem isbrear.
Tumanskaja
Tumanskaja (russisk Ту́манская) er ei elv i Tsjukotka i Russland og er 61 km lang.
Ho renn gjennom eit område med våtmark og tundra og munnar ut i Anadyrbukta i Beringhavet.
Laks er vanleg i elva og kvitkval er vanleg ved munningen. Ved elva ligg ein liten busetnad med same namn som elva.
Boge
Ein boge er ei avrunda form, geometrisk laga som ein del av ein sirkel. I tillegg til den matematiske sirkelbogen kan ordet visa til konkrete bogar, sjå under.
Ein kan skildra ein sirkelboge ved å oppgje midtpunktet og radiusen til sirkelen han er del av, og kor mange grader bogen spenner over.
Praktisk bruk av bogar
Me finn bogeforma fleire stader i det verkelege livet:
Edward H. Johnson
Edward Hibberd Johnson var ein USA-amerikansk oppfinnar og forretningsmann som arbeidde med Thomas Alva Edison. Johnson tok del i fleire av prosjekta til Edison, og var partner i Edison Electric Lamp Company, ei verksemd som var forløparen til det fleirnasjonale selskapet General Electric. Johnson var den første ein kjenner til som pynta eit juletre med elektrisk lys, i 1882.
Yrkesliv
Som 21-åring var Edward H. Johnson assistent for William Jackson Palmer, ein tidlegare nordstatsgeneral som var konstruksjonsformann for Kansas Pacific Railroad. Dei to drog vestover frå heimbyen Philadelphia i 1867 for å kartleggja ruter gjennom New Mexico og Arizona til stillehavskysten. Under leiinga til Palmer blei jernbanen forleng frå Kansas City i Missouri til Denver i Colorado, som han nådde i august 1870.
I 1871 blei Edward H. Johnson send tilbake aust for å leia Automatic Telegraph Company. Han hyra mellom anna den 24-årige Thomas A. Edison, som snart viste seg å vera ein uvanleg person. Johnson skreiv seinare om han:
Edison fekk etterkvart ei stilling som fulltidsoppfinnar og skipa ein «oppfinningsfabrikk» i Menlo Park i New Jersey. Johnson blei Edison sin trudde sjef etterkvart som oppfinningane og forretningane hans utvikla seg frå 1870-talet.
Johnson stod også bak hyringa av Frank J. Sprague, ein marineoffiser han møtte på ei elektrisitetsmesse, i 1883. Sprague blei ein framifrå elektrisk oppfinnar som stod bak utviklinga av elektrisk jernbane og heisar, viktige element i veksten av amerikanske byar på slutten av 1800- og byrjinga av 1900-talet.
Partner i Edison-selskap
Edward H. Johnson var partner i Edison Electric Lamp Company, som blei skipa tidleg i 1881. Andre partnerar var Thomas Edison, Charles Batchelor og Francis Upton. I mai 1881 endra selskapet namn til Edison Lamp Company. Eit år seinare flytta det fabrikken sin frå Menlo Park til East Newark i Harrison i New Jersey. Partnerskapet blei eit aksjeselskap i 1884. Det fusjonerte med fleire andre Edison-selskap i 1889, som blei Edison General Electric Company. Same året kjøpte det Sprague Electric Railway & Motor Company. 15. april 1892, fusjonerte det med Thomson-Houston Electric Company og blei til General Electric Company, som etterkvart blei til eit av dei største Fortune 500-selskapa i USA.
Juletrelys
Som direktør i Edison Electric Light Company i 1882 var Johnson den første ein kjenner til som pynta eit juletre med elektrisk lys. Treet stod i heimen hans i New York, og roterte i tillegg til å vera opplyst med raude, kvite og blå lys. Juletebelysinga blei omtalt i Detroit Post and Tribune:
To år seinare rapporterte New York Times om eit nytt tre med 120 lys. Opplysinga skifta fargar i eit system Johnson hadde teke patent på:
Interessa for elektrisk opplysing av juletre voks raskt blant velståande folk i USA og andre stader. I 1895 hadde president Grover Cleveland det første elektrisk opplyste juletreet i Det kvite huset. Det var eit stort tre med over hundre lys i ulike fargar. Dei første kommersielt laga elektriske juletrelysa blei laga av Edison General Electric Company og reklamert for i desember 1901 i Ladies' Home Journal. Lysa bestod av ein streng med ni plassar for glødelampar med ein lysstyrke på to candela.
Europaveg 69
Europaveg 69 i Noreg (E69) går mellom Nordkapp i Finnmark fylke til Olderfjord i Porsanger kommune i same fylke. Strekninga er 129 km lang.
Europaveg 69 er vinterstengd mellom avkøyringa til Skarsvåg og Nordkapp, normalt frå oktober til april. Det er den einaste vinterstengde europavegen i heile Europa.
Historikk
Riksveg 95 skifta namn til E69 i 1992. 15. juni 1999 opna Fastlandssambandet til Magerøya, FATIMA, med Nordkapptunnelen og Honningsvågtunnelen. Veganlegget er på til saman 28 km og kosta 1 milliard kroner.
Avenged Sevenfold
Avenged Sevenfold (forkorta A7X) er ein amerikansk hardrock/heavy metalgruppe frå Huntington Beach i California. Gruppa vart skipa i 1999 og gav ut debutalbumet Sounding the Seventh Trumpet i 2001.
Viasat Explorer
Viasat Explorer er ein fjernsynskanal frå MTG-eigde Viasat som viser dokumentarfilmar og program om ville dyr, ekstremsport, eventyr med meir. Kanalen vart i byrjinga lansert i Finland, Noreg, Danmark og Sverige, men sidan 1. november 2003 har han òg vore å sjå i Russland, Kasakhstan, Baltikum, Moldova, Kviterussland, Ungarn, Polen, Romania og Bulgaria.
Kartago
Kartago (òg skrive Karthago, frå fønikisk Kart-Hadascht, «nybyen», skrive utan vokalar på punisk som Qrthdst) var ein oldtidsby ved kysten av Nord-Afrika, sør for Tunis-sjøen i det som i dag er Tunisia. Han skal i glanstida si ha hatt opptil 700 000 innbyggjarar. Byen, som var ei viktig sjømakt, vart jamna med jorda av romarane etter punarkrigane i 146 fvt. Han vart gjenoppbygd av Julius Cæsar og Augustus, og i den romerske keisartida var Kartago den viktigaste byen i Nord-Afrika saman med Alexandria. I 439 vart han hovudstaden til vandalane, i 533 kom han under bysantinsk styre og i 697 vart han øydelagd av arabarar.
I dag er Kartago ein ruinby utanfor den tunisiske hovudstaden Tunis. Kartago blei teke med på UNESCO si liste over verdsarv i 1979.
Grunnlegginga av Kartago
Kartago vart grunnlagd rundt 814 fvt. av fønikiske busetjarar frå byen Tyrus som tok med seg byguden Melkart. I følgje tradisjonen vart byen grunnlagd av Dido og eit tal myter om grunnlegginga har overlevd gjennom gresk og romersk litteratur.
Dei tidlege åra til Kartago var prega av langvarig rivalisering mellom maritime og landeigande familiar. På grunn av at byen var avhengig av maritim handel, kontrollerte den maritime fraksjonen styret, og i løpet av det 500-talet fvt. byrja Kartago å skaffe seg dominans over det vestlege Middelhavet. Handelsmenn og oppdagingsreisande etablerte eit omfattande handelsnettverk og gav bystaten velstand og makt. Tidleg i 500-talet fvt. skal Hanno sjøfararen ha segla ned den afrikanske kysten heilt til Nigeria, der fleire kartagiske byar vart bygde. Samstundes starta Kartago ei systematisk erobring av det afrikanske indre og kystlanda, under leiing av Malkus.
Kartago og Roma signerte i 509 fvt. ein traktat som indikerte ei fordeling av innflytnad og kommersiell aktivitet. Det er den fyrste kjende kjelda som indikerer at Kartago hadde skaffa seg kontroll over Sicilia og Sardinia.
Allereie ved byrjinga av 400-talet fvt. var Kartago det kommersielle senteret i regionen, ein posisjon han hadde til han vart kasta av den romerske republikken. Byen hadde erobra dei gamle fønikiske territoria som Hadrumetum, Utica og Kerkouane og dei libyske stammene. Dei hadde dermed kontroll langs heile kysten av Nord-Afrika, frå det som i dag er Marokko til grensene til Egypt. Innflytnaden til byen hadde òg spreidd seg inn i Middelhavet med kontroll over Sardinia, Malta, Balearane og den vestlege halvdelen av Sicilia. Koloniar hadde òg vorte etablerte i Iberia.
Handel
Det tidlege handelsimperiet til Kartago var svært avhengig av handelen med Tartessos og andre byar på den iberiske halvøya. Her skaffa dei seg store mengder sølv, og endå viktigare, tinnmalm, som var avgjerande for produksjon av bronse-gjenstandar. Kartago følgde handelsrutene som allereie var etablerte av moderbyen Tyrus. Då Tartessos fall, gjekk kartagarane direkte til primærkjeldene etter tinn, i den nordvestlege seksjonen av Iberia og lenger nord, i Cornwall på dei britiske øyane. Andre kartagiske skip gjekk sørover langs vestkysten av Afrika og kom tilbake med gull frå Senegal. Ei forteljing fortel om eit kartagisk handelsfartøy som utforska Nigeria. Dette inkluderte identifisering av visse geografiske trekk som ein vulkan ved kysten, og møte med gorillaer. Handelssamband som ikkje var permanente vart etablerte så langt vest som på Madeira og Kanariøyene, og så langt sør som det sørlege Afrika.
Dei samtidige kjeldene ein har om kartagarane går gjennom episk dikting i Hellas og romerske historikarar. I det greske teateret var kartagaren ofte portrettert som ein morosam skurk, ein relativt fredeleg og fargerik handelsmann som var fast bestemt på å skaffe seg profitt og svindle edle, men uskuldige grekarar for kvar einaste sparemynt dei hadde. Arkeologiske utgravingar viser alle slags bytte, og enorme mengder tinn som dei bronse-baserte sivilisasjonane trengde til tekstilar, keramikk og finare metallarbeid. Før og mellom krigane var kartagarane i alle hamner ved Middelhavet, dei kjøpte og selde, etablerte varehus der dei kunne, eller forhandla på friluftsmarknadar etter å ha lasta av skipa sine.
Det etruskiske språket er endå ikkje desifra, men arkeologiske utgravingar av etruskiske byar viser at den etruskiske sivilisasjonen i fleire hundreår var kundar og støttespelarar av Kartago, lenge før Roma voks. Dei etruskiske bystatane var, til tider, både kommersielle partnarar og militære allierte av Kartago.
Styreform
Styret i Kartago var eit oligarki, ikkje ulikt det i Roma, men få detaljar er kjende. Romerske forfattarar viser til statsoverhovudet som reges, «kongar». Puniske inskripsjonar og gresk-romerske forteljingar viser at omgrepet var Sōfetīm, «domarar», det same namnet som tidlege herskarar vart gjeve i Bibelen. Dette kan òg ha vore tittelen på guvernøren i byen, som var sett inn av moderbyen Tyrus. Seinare vart ein sōfet eller to sōfetêm, som ein trur har utøvd dømande og utøvande (men ikkje militære) funksjonar, valde årleg frå dei mest velståande og familiane med innflytnad. Desse aristokratiske familiane var representerte i eit øvste råd som tilsvara det romerske senatet, som hadde vidtrekkande makt. Men det er ikkje kjent om desse sōfetīm var valde av rådet eller av ei forsamling av folket. Sjølv om administrasjonen i byen var sterkt kontrollert av oligarkane, hadde han òg innslag av demokratiske element. Kartago hadde valde lovgjevarar, handelsunionar og bymøte. Det var eit system av kontroll og balanse i tillegg til offentleg utgreiing. Leiinga for flåten måtte betale med livet for militære nederlag.
Eratosthenes, leiaren for det greske biblioteket i Alexandria, noterte at grekarane hadde teke feil i å skildre alle ikkje-grekarar som barbarar, sidan kartagarane på same måte som romarane hadde ei grunnlov. Aristoteles skreiv også om kartagarane si grunnlov i sin politikk (Bok II, kapittel 11).
Religiøs praksis
Kartago var under fønikarane kjende blant naboane sine for barneofring. Plutark, Tertullian, Orosius og Diodorus Siculus nemner praksisen, men Livy og Polybios gjer det ikkje. Moderne arkeologiske utgravingar kan truleg stadfeste Plutark.
I ei enkel barnegrav kalla Tofet går ein ut frå at rundt 20 000 urner med forbrende føter av nyfødde og i nokre tilfelle av foster og toåringar vart plassert. Dette skal ha hendt mellom 400 fvt. og 200 fvt., og praksisen heldt fram til dei tidlege kristne åra. Beinrestane har vorte tolka som at i tilfelle av dødfødde spedbarn, ville foreldra ofre sitt yngste barn. Det er ein klar samanheng mellom talet på ofringar og tilstanden til byen. I dårlege tider (krig, dårlege avlingar) vart ofringar vanlegare, noko som indikerte ei aukande fortviling for å blidgjere gudane.
Nokre forskarar hevdar derimot at desse kroppane berre var kremerte restar av ungar som døydde naturleg, men i lys av andre kananittiske funn, ser dette mindre sannsynleg ut. Dei få kartagiske tekstane som har overlevd nemner ikkje barneofringar i det heile teke. Nokre moderne forskarar har argumentert for at prova for kartagarane sine barneofringar i beste fall er uklåre og at det er mykje meir sannsynleg at rykta var ein del av romersk propaganda mot kartagarane for å rettferdiggjere erobringa og øydelegginga si. Debatten pågår framleis blant moderne arkeologar og andre ekspertar på antikken.
Dei overlevande puniske tekstane er detaljerte nok til å gje eit portrett av ein velorganisert klasse av tempelprestar og hjelparar som utførte ulike funksjonar til ulike prisar.
Den fyrste sicilianske krigen
Suksessen til Kartago førte til opprettinga av ein mektig marine for å halde piratar og rivaliserande nasjonar vekke. Den veksande hegemonien og suksessen til byen førte saman med opprettinga av marinen til ein aukande konflikt med grekarane, den andre stormakta som ynskte kontroll over det sentrale Middelhavet.
Øya Sicilia, som låg rett utanfor Kartago, vart arenaen der denne konflikten vart utspelt på. Frå dei tidlegaste dagane deira, hadde både grekarane og fønikarane vore tiltrekte av den store øya, og begge hadde etablert eit stort tal koloniar og handelspostar langs kysten. Små kampar hadde vorte utkjempa mellom desse busetnadene i fleire hundre år.
Ved år 480 fvt. prøvde Gelon, tyrannen av den greske Syrakus, å sameine øya under sitt styre. Han var delvis støtta av greske tilhengarar. Den overhengande faren kunne ikkje lenger ignorerast, og Kartago sende sin største militære styrke til då ut i felten under leiing av general Hamilcar. Styrkane kan ha vore ein del av ein allianse med Persia, som då var i krig med Hellas. Tradisjonelle forteljingar gjev arméen til Hamilcar ein styrke på 300 000 menn, men dette er ganske sikkert overdrive. Det må uansett ha vore ein formidabel styrke.
Men då Hamilcar kom til Sicilia, tapte han (kanskje alvorlege tap) på grunn av vêret. Han landa ved Panormus og vart knust av Gelon i slaget om Himera. Han vart enten drepen i løpet av slaget eller så tok han sjølvmord i skam. Tapet svekte Kartago, og det gamle styret av adelsmenn vart kastet og erstatta av den kartagiske republikken.
Den andre sicilianske krigen
Kartago reiste seg igjen i 410 fvt. etter ei rekkje suksessrike herskarar. Byen hadde erobra mykje av det som i dag er Tunisia, styrkt og grunnlagt nye koloniar i Nord-Afrika og sponsa den siste reisa til Mago Barca tvers over Sahara og reisa til Hanno sjøfararen ned langs Afrika-kysten. Sjølv om dei iberiske koloniane trekte seg ut, noko som kutta hovudtilgangen til Kartago på sølv og kopar, byrja Hannibal Mago, barnebarnet til Hamilcar, å førebu seg på å ta tilbake Sicilia. Samtidig vart ekspedisjonar også sendt inn i Marokko, Senegal og ut i Atlanterhavet.
Hannibal Mago sette kursen for Sicilia i 409 fvt. med styrken sin. Han klarte å ta dei mindre byane Selinus og Himera før han returnerte triumferande til Kartago med krigsbyttet. Men hovudfienden, Syrakus, var framleis urørt og i 405 fvt. leia Hannibal Mago ein andre kartagisk ekspedisjon, denne gongen for å legge beslag på heile øya. No møtte han derimot hard motstand og uhell. Under omleiringa av Agrgentum vart dei kartagiske styrkane ramma av pest. Hannibal Mago var blant dei som døydde av pesten. Etterfylgjaren hans, Himilco, klarte å utvide kampanjen ved å bryte ei gresk omleiring, tok byen Gela og klarte gjentekne gonger å sigre over arméen til Dionysios, den nye tyrannen i Syrakus. Men han var sjølv svekt av pesten og tvungen til å be om fred før han returnerte til Kartago.
Sicilia vart no ein last for Kartago. I dei neste seksti åra kjempa kartagarane og greske styrkar i ei konstant rekkje med treffingar. I 340 fvt. vart Kartago pressa heilt ned i det sørvestlege hjørnet av øya og ein uroleg fred herska over øya.
Den tredje sicilianske krigen
Agathokles, tyrannen i Syrakus, tok byen Messene i 315 fvt.. I 311 fvt. invaderte han dei siste kartagiske eigedomane på Sicilia, braut vilkåra i den gjeldande fredsavtalen og la Akragas under seg.
Hamilcar, barnebarnet til Hanno sjøfareren, leia den kartagiske hemnaksjonen og hadde overveldande suksess. I byrjinga av 310 fvt. kontrollerte han nesten hele Sicilia og la Syrakus under seg. I desperasjon leia Agathokles ein ekspedisjon på 14 000 menn mot hovudlandet i håp om å redde styret sitt ved å leie eit motangrep mot sjølvaste Kartago. Dette lukkast han i. Kartago vart tvungen til å kalle heim Hamilcar og mesteparten av hæren hans frå Sicilia for å møte den nye og uventa trusselen. Arméen til Agathokles vart til slutt overvunnen i 307 fvt., men Agathokles flykta tilbake til Sicilia og klarte å forhandle fram ein fred som opprettheldt Syrakus som ei styrking av gresk makt på Sicilia.
Pyrrhos av Epirus
Pyrrhos av Epirus førte mellom 280 fvt. og 275 fvt. to viktige kampanjar i eit forsøk på å verne og utvide den greske innflytnaden i det vestlege Middelhavet. Den eine mot den stigande makta Roma for å verne greske koloniar i det sørlege Italia, den andre mot Kartago i eit nytt forsøk på å rive Sicilia ut av kontrollen deira.
Etter å ha vunne ein fullstendig siger over Roma ved Heraclea, og ein annan komplett men svært dyr siger ved Asculum, vart Pyrrhos snart distrahert av moglegheitene i det greske fastlandet som nyleg hadde vorte invadert av gallarar og av grekarane på Sicilia. Etter å ha forhandla fram ein mellombels fred med romarane, reiste han til Sicilia. Mellom 278-276 fvt. sigra han over alle kartagiske styrkar som stod mot han. Pyrrhos klarte til og med å ta Eryx, den sterkaste kartagiske festninga. Men kartagarane klarte å stå imot han ved Lilybaeum, og Pyrrhos fann snart ut at han ikkje lenger var velkomen hjå dei greske sicilianarane. Han drog tilbake til Italia og kjempa mot Roma, men resultatet vart igjen ikkje avgjort til fordel for nokre av sidene. Pyrrhos drog til Epirus då han ikkje hadde ressursar eller menn nok til å halde fram. For Kartago tyda dette at dei igjen hadde ein status quo. For Roma derimot, tyda det at dei klarte å erobre Tarentum og heldt no heile Italia. Resultatet var eit skifte i maktbalansen i det vestlege Middelhavet. Grekarane var redusert til brohovudet sitt i Sicilia, medan styrken til Roma voks og territorielle ambisjonar brakte byen direkte i konflikt med Kartago for fyrste gong.
Messana-krisa
Då Agathokles døydde i 288 fvt. stod ei stor avdeling med italiske leigesoldatar som tidlegare var i hans teneste utan arbeid. Framfor å forlate Sicilia, tok dei byen Messana. Dei kalla seg sjølv mamertinar, eller «søner av Mars». Dei vart si eiga lov og terroriserte området omkring seg.
Mamertinane vart ein veksande trussel mot Kartago og Syrakus. I 265 fvt. gjekk Hiero II, den tidlegare generalen til Pyrrhos og den nye tyrannen i Syrakus, til aksjon mot dei. Stilt overfor denne overlegne styrken, delte mamertinarane seg i to fraksjonar, ein som tala for å overgje seg til Kartago, medan den andre føretrekte å søke hjelp hjå Roma. Resultatet var at utsendingar vart sende til begge byane.
Medan det romerske senatet debatterte den beste måten å angripe problemet på, var kartagarane ivrige etter å sende ein garnison til Messana. Ein kartagisk garnison vart sleppt inn i byen og ein kartagisk flåte segla inn i hamna i Messana. Men kort tid etter byrja dei å forhandle med Hiero. Mamertinane vart skremde av dette og sende ein ny utsending til Roma som bad dei om kaste ut kartagarane.
Intervensjonen til Hiero hadde plassert dei militære styrkane i Kartago rett over den smale kanalen som deler Sicilia frå Italia. Vidare tyda den kartagiske flåten at dei i realiteten hadde kontroll over denne kanalen, Messinastredet, og demonstrerte ein tydeleg og reell fare for nærliggande Roma og interessene deira.
Resultatet var at den romerske forsamlinga, sjølv om dei var nølande i å alliere seg med ein bande med leigesoldatar, sende ein ekspedisjonsstyrke for å gje kontrollen over Messana tilbake til mamertinane.
Punarkrigane
Det romerske angrepet på dei kartagiske styrkane i Messana utløyste den fyrste av punarkrigane. I løpet av det neste århundret, avgjorde desse tre vesentlege konfliktane mellom Roma og Kartago kursen til den vestlege sivilisasjonen.
Mellom den fyrste og den andre punarkrigen, stod Kartago ovanfor eit vesentleg opprør blant leigesoldatar. Under dette opprøret klarte Roma å ta kontroll over Sardinia.
Det er omstridt om det kartagiske landbrukslandet vart salta etter slaget om Kartago, eller ikkje.
Kartago i Romarriket
Staden der byen låg var for godt vald til å miste, og ein ny by voks opp på staden. Han vart til slutt den nest største byen i den vestlege delen av Romarriket. På slutten av det 2. hundreåret var Kartago sentrum for den romerske provinsen Afrika, med eit folketal på 500 000. Byen var òg ei kort tid hovudstaden til ein tronranar, Domitius Aleksander i 308–311.
I det fyrste i rekkja av ganske dårleg rapporterte rådsmøte i Kartago nokre få år seinare, deltok ikkje mindre enn sytti biskopar. Tertullian braut seinare med hovudstraumen som meir og meir vart representert av biskopen i Roma. Ei meir alvorleg usemje mellom dei kristne var donatist-kontroversen som trekte inn den unge Augustin av Hippo medan han fullførte utdanninga si i Kartago før han flytta til Roma. I 397 vart den bibelske kanonen for den vestlege kyrkja fastlått i rådsmøtet i Kartago.
Den djupe misnøya blant afrikanske kristne var ein avgjerande faktor for kor lett Kartago og dei andre sentera vart erobra i det 5. hundreåret av Gaiserik, kongen av vandalane som sigra over Bysants sin general, Bonifacius, og gjorde byen til hovudstaden sin. Gaiserik var òg rekna som ein kjettar, ein arianar, og sjølv om arianarane vanlegvis forakta dei katolske kristne, kan eit løfte om tolerasjon ha vore nok til at folkesetnaden aksepterte han. Etter eit mislukka forsøk på å ta byen tilbake på 400-talet, kua bysantinane vandalane i 500-talet. Barnebarna til Gaiserik vart kasta av ein fjern fetter, Gelimer. Dette fekk bysantinarane til å sende ein hær for å erobre kongedømet til vandalane. Søndag 15. oktober 533 gjekk general Belisarius saman med kona si Antonina inn i Kartago og spara han frå å verte herja og massakra.
Under keisar Mauriokios sitt styre vart Kartago gjort til ein eksark, som Ravenna i Italia. Desse to eksarkane var dei vestlege festningane i Bysantium, alt som vart i deira makt i vest. Tidleg på 600-talet var det eksarken i Kartago, Heraklios (av armensk opphav), som kasta keisar Fokas.
Den bysantinske eksarken kunne derimot ikkje stå imot arabiske erobrarar på 600-talet. Dei fyrste arabiske angrepa vart sette i gang frå Egypt utan særleg suksess i 647. Ein meir organisert kampanje varte frå 670 til 683. I 698 vart eksarkatet i Afrika til slutt overvelda av dei stigande styrkane til islam, og Kartago vart øydelagt av dei arabiske erobrarane og vart erstatta av Tunis som sentrumet i regionen.
Kongsvinger kommune
Kongsvinger er ein by og ein kommune aust i Innlandet fylke. Det meste av arealet er skog. Det er mykje jordbruk men det finst og hundrevis av sjøar og vassdrag i kommunen.
Kongsvinger by ligg på båe sider av elva Glomma, med Kongsvinger festning som eit landemerke på ei høgde i den nordlege delen av byen. Kongsvinger er regionsenter for Glåmdal. I tillegg til Kongsvinger er kommunane Nord-Odal, Sør-Odal, Eidskog og Grue med i regionen.
Før 1964
Byen var eit handelssenter allereie i mellomalderen. Tråstad skanse (bygd 1644 under namnet Vingersund skanse) var forløparen til Vinger skanse eller festningsverk/fort utbygd frå 1658. I samband med dette oppstod "leiren" (leiren som i militærleir), med sine arbeidarar (utkalte mannskap). Desse bygde husa sine etter ein rettvinkla gateplan, utteikna av den luxembourgske adelsmannnen, og seinare general Johan Caspar de Cicignon. Byen kan altså førast attende til 1658, sjølv om det skulle gå 196 år før Kongsvinger vart kjøpstad. I 1773-1774 kom det eigentlege arbeidet på festningsanlegget Kongsvinger festning i gang. Sidan kong Christian VII sette i gang arbeidet la ein til forstavinga "Kongs-" framom Vinger fort. Kring hundre år seinare, på slutten av 1700-talet fekk leiren mellombels postkontor, seks år seinare vart det permanent. Femti år seinare lukkast det ei gruppe borgarar under leiing av postmeister Tommelstad å få Stortinget til å opprette ein kjøpstad på Kongsvinger. I 1854 vart Kongsvinger by. Området kring festninga, Øvrebyen, er i dag dominert av trehus. Treshusa vart bygd frå tidleg på 1700-talet til seint på 1800-talet. Vinger kyrkje, bygd på 1600-talet, men med krusifiks frå 1300-talet, ligg i bydelen Øvrebyen. Kyrkja ligg ved det gamle torget i byen, no kalla Kirketorget. Kyrkja vart ombygd fleire gonger. I 1854 fekk kyrkja sitt løk-kuppeltårn.
Kongsvinger-marken, ein heste- og buskapsmarknad fekk kongeleg brev på 1780-talet. Marknaden vert framleis skipa til tre dagar i mai og september kvart år. Aasmund Olavsson Vinje skildra utsikta frå festninga som «ei av dei fagraste i landet». Innbyggjarane skildra han som «Noregs franskmenn. Bonden her er ikkje mest alvorleg, som bøndene elles i landet, dei er lettsame, og dei les meir avisar enn noko annan plass i landet.» Vinje skreiv òg om dei vakre gardane nord for Vingersjøen. Her var det herregardar og selskap med gjestar frå både norske og svenske sosiale og politiske elitar. Faktisk var det ingen annan by enn Oslo som hadde så mange kongevitjingar som Kongsvinger i perioden frå 1814 til 1865. Då kom det togsamband med Sverige.
I 1939 vart det tyske prisemannskapet frå City of Flint internert på festninga. Slik fekk innbyggjarane på Kongsvinger stifta kjennskap med den tyske krigsmakta lenge før andre i landet. Tyske offiserar kunne røra seg fritt i byen med uniform. I april 1940 gjekk nokre av dei viktigaste kampane i landet føre seg på Kongsvinger. Kongsvinger festning kapitulerte med ein gong. Vardåsen fort, under leiing av svenske kaptein Benckett med Max Manus og "Shetlands-Larsen" i kompaniet kjempa i timevis mot tyske styrkar før dei drog seg attende langs Glomma.
Etter 1964
I 1964 vart bykommunen Kongsvinger slegen saman med landkommunane Brandval og Vinger til Kongsvinger kommune. Kongsvinger var i samband med dette heradskommune (landkommune) i nokre månadar, før bystatusen vart gjenoppretta. Sancta Clara katolske kyrkje vart bygd i 2001, kjøpesenteret Kongssenteret på 25000 km&sup2 vart ferdigstilt i 2002. Kongsvinger sjukehus, er eit regionssjukehus. Sjukehuset har mellom anna intensivavdeling og ortopedisk avdeling.
Næringsliv og kommunikasjon
I Kongsvinger finst 1530 føretak, inkludert skogs- og jordbruksføretak. Av desse utgjer 245 faste utsalsstadar av varer (butikkar), og 37 er serverings- og hotellføretak. (Alle tal frå 1. januar 2004) Tre jernbanestrekningar møtest i Kongsvinger: Grensebanen til Charlottenberg i Sverige i aust, Solørbanen til Elverum i nord, og Kongsvingerbanen til Oslo i vest. Det inneber direkte samband med ekspresstog til byane Stockholm, Karlstad og Oslo. Fram til 1990-talet møttest dei to riksvegane i Noreg med lågast riksvegnummer i Kongsvinger. Riksvegane var riksveg 2 frå E6 ved Kløfta gjennom Kongsvinger til svenskegrensa ved Eda. Riksveg 3 byrja i Kongsvinger og gjekk opp til Elverum og vidare gjennom Østerdalen. No går riksveg 2 under namnet stamveg 2 framleis gjennom Kongsvinger, medan gamle riksveg 3 heiter no stamveg 20 fram til Elverum. Den gamle Kongevegen frå Oslo til Stockholm går òg gjennom Kongsvinger. Kongevegen går eigentleg heilt til St. Petersburg i Russland. Heilt aust i kommunen, der han grensar til Arvika og Eda kommunar i Sverige, går vandringsleia Finnskogleden. Byen er sete for Hedmark tolldistrikt, og hadde fram til 1990-talet både postområde og teleområde. Ein kuriositet er at det i kring 30 år på slutten av 1800-talet vart drive passasjer- og godstrafikk mellom Kongsvinger og Flisa i Åsnes. Trafikken gjekk føre seg på elva Glomma med dampskipet Solungen.
Hallvardsmesse
Hallvardsmesse (evt skrive halvardmesse, halvardmess) har vore mykje brukt som merke for såtid. I tidlege strok sør i Noreg heitte det gjerne at hallvardmesse var siste sådagen. På Austlandet var tre dagar før og tre dagar etter hallvardmesse rekna for beste såtida. Nord i landet var hallvardmesse gjerne starten på såtida. Andre stader er hallvardsmesse dagen for å sleppe ut kyrne.
Kongsvinger kommune
Aviser
Avisa Glåmdalen kjem ut i Kongsvinger seks dagar i veka. Dagsavisene Hedemarken Amtstidende, Indlandsposten, Kongsvinger Avis og Østlendingen Solør-Odal har tidlegare kome ut i Kongsvinger.
Verdt å sjå
Kongsvinger festning, Kongsvinger museum, Kvinnemuseet og bydelen Øvrebyen er verdt å sjå. Elles er Odals Værk sitt hovudbygg vest for byen, og Skinnarbøl gårds hovedbygning (Grenseslottet) aust for byen er verdt å sjå. På Skinnarbøl var den svensk-norske dronninga Sofia av Nassau somrane frå 1892 til 1904.
Adolf Fonahn
Adolf Mauritz Fonahn var ein norsk medisinalhistorikar, orientalist og numismatikar frå Hedrum i Vestfold.
Fonahn vart utdanna cand. med. i 1899. I 1909 vart han universitetsstipendiat i medisinalhistorie, frå 1917 var han dosent. To år seinare vart han styrar for Myntsamlinga ved Universitetet i Oslo. År 1926 vart han konservator ved den asiatiske avdelinga ved Etnografisk Museum, Universitetet i Oslo.
Alt i studieåra tok Fonahn til å granske medisinalhistorie, jamsides fagstudiet. Han lærte seg gammalegyptisk og arabisk språk, og gjorde mange studieferder utanlands. Fonahn gav ut fleire viktige verk, til dømes Zur Quellenkunde der persischen Medizin i 1910. Særleg kjent vart seksbandverket Quaderni d'anantomia som kom i åra 1911-16. Dette verket om Leonardo da Vinci gav han ut saman med Halfdan Hopstock og Ove Vangensteen. Der makta dei tyde teksta på orgiginalteikningane, ei tekst skriven med «spegelskrift».
OED
OED kan visa til:
Viasat History
Viasat History er ein fjernsynskanal frå Viasat som viser historiske program, kulturprogram med meir. Kanalen sender frå klokka 06.00 til 24.00. I Aust- og Sentral-Europa starta kanalen sending i mai 2004. I november 2004 starta sendingane i Norden.
Samuel Beckett
Samuel Beckett var ein irsk forfattar, fødd i Dublin. Han debuterte som lyrikar på engelsk, men skreiv for det meste verka sine på fransk. På 1950-talet var han ein leiande representant for absurd teater. I dei absurde skodespela Mens vi venter på Godot (1952) og Sluttspill (1957) blir det skildra ei uendeleg, fåfengd venting på forandring, med absurd dialog og minimal handling. Romantrilogien Molloy (1951), Malone dør (1951) og Den unevnelige består av dei endelause monologane til ei røyst som formulerer Beckett sitt pessimistiske grunnsyn om menneskets ubotelege einsemd. Beckett vann Nobelprisen i litteratur i 1969, men henta han ikkje.
Kjelder
''Studia: moderne kunnskap for alle. A-Fn.'' Bertmark Norge AS, 2002 (3. rev. utg) ISBN 82-7624-065-8
Leka kyrkje
Leka kyrkje er ei langkyrkje frå 1867 i Leka kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg nordaust på øya Leka. Bygget er i tre og har sitjeplassar til 202 personar. Knut Grudt vart byggmeister for kyrkja, som er reist etter typeteikningar av Jacob Wilhelm Nordan.
Kyrkja ligg på Husby som har vore kyrkjestad på Leka sidan 1634. Før den tid var kyrkjestaden på Leknes. Kyrkjesoknet låg i Nærøy prosti fram til 1. juli 2015 da det vart lagt ned og slått saman med Namdal.
Askvik kapell
Askvik kapell står i Askvik i Alver kommune i Vestland fylke, og er ei langkyrkje bygd som gravkapell i 1918.
Det har vore gravplass i Askvik sidan 1896. På 1920-talet kom det framlegg om å få utvida gravkapellet til kapellkyrkje slik at det kunne nyttast til gudstenester. Dette gjekk gjennom og kapellet vart utvida. Kapellet vart vigsla 29. august 1926 og fungerte som kapellkyrkje for området fram til Ostereidet kyrkje stod ferdig i 1988. Kapellet har sidan gått or vanleg gudstenestleg bruk.
Touchstone Television
Touchstone Television er eit amerikansk selskap som produserer fjernsynsseriar. Selskapet har The Walt Disney Company som eigar. Det produserer hovudsakleg seriar for Disney Channel, ABC og alle andre ABC-kanalar (det har òg produsert og produserer seriar for rivalane NBC og CBS). Selskapet er ei nyskaping av Touchstone Pictures, det fyrste Disney-eigde selskapet som ikkje hadde Walt Disney-namnet i seg.