cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Heer Hat ihn besiegt.
Dort liegt er in der Finsternis
Mit Ketten angebunden,
Und seine Stätte wird nicht mehr
Im Himmelreich gefunden.
Wir stehen sicher und gewiss,
Und wenn uns gleich sein Brüllen schrecket,
Mit Engeln zugedecket.
'''3. Arie (sopran) ''' Gott schickt uns Mahanaim zu;
Wir stehen oder gehen,
Vor unsern Feinden stehen.
Es lagert sich, so nah als fern,
Um uns der Engel unsers Herrn
Mit Feuer, Roß und Wagen.
'''4. Recitativo (tenor) ''' Was ist der schnöde Mensch, das Erdenkind?
Ein Wurm, ein armer Sünder.
Schaut, wie ihn selbst der Herr so lieb gewinnt,
Und ihm die Himmelskinder,
Der Seraphinen Heer,
Zu seiner Wacht und Gegenwehr,
Zu seinem Schutze setzet.
1482 Sebastiana
1482 Sebastiana er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Koronis. Han blei oppdaga den 20. februar 1938 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
'''5. Arie & koral (tenor) ''' Bleibt, ihr Engel, bleibt bei mir!
Sado
Sado er ei elv i Sør-Portugal og ei av dei store elvane i landet. Ho renn frå sør til nord og har ei lengd på 175 km frå kjelda i Caldeirãoåsane til munningen i Atlanterhavet i eit estuar i byen Setúbal. I Setúbal er estuaret kjend som habitat for ein sjeldan art av delfin, som ein berre finn i dette området. I 2007 var det 31 medlemmer av arten, som alle har fått sitt eige namn.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
'''6. Recitativo (bass) ''' Laßt uns das Angesicht
Sado
Ein annan by langs elva er Alcácer do Sal.
Elva er demd opp fleire stader for å nytte vatnet til jordbruk, som dyrking av ris, mais og andre grønsaker.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Der frommen Engel lieben
Und sie mit unsern Sünden nicht
Vertreiben oder auch betrüben.
So sein sie, wenn der Herr gebeut,
Oligotrofe vatn
Sjølv om dei oligotrofiske vatna er fattige på mineral, er dei ofte rike på oksygen; særleg i botnsjikta. Her finn ein gjerne oksygen- og kaldtvasskrevjande fiskeartar som t.d. aure.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Der Welt Valet zu sagen,
Oligotrofe vatn
Det motsette av oligotrofe vatn er eutrofe vatn.
Somme oligotrofe vatn i Noreg
Trophic state index
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Zu unsrer Seligkeit
Bybrann
Ein bybrann er ein brann som øydelegg fleire hus, kanskje fleire kvartal, i ein by. Bybrannar har plaga byar med mange trehus sidan ein byrja å byggja dei, og brannvesenet kom til først og fremst for å hanskast med dette trugsmålet.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Auch unser Himmelswagen.
Bybrann
Murtvang er eitt anna tiltak som senkar brannfaren. Det er ei forskrift om at hus skal byggjast i mur heller enn brennbart tre. London gjorde dette etter brannen i 1666, det same gjorde Trondheim, mykje seinare, etter sin siste storbrann i 1842.
Etter at bruk av open eld er gått ned, hus er blitt bygde etter brannforskrifter og materialet for byhus er gått over til mur og stein, er faren for bybrannar sterkt redusert.
Anouk
Anouk Teeuwe, kjend som Anouk, er ein nederlandsk songar.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
'''7. Koral ''' Laß dein' Engel mit mir fahren
Elva Minho
Minho er den lengste elva i Galicia i Spania med ei lengd på 308 km.
Anouk
Anouk er den mest populære rockeartisten i Nederland. Etter å ha vorte oppdaga av vokalisten i gruppa Golden Earring slo ho gjennom som songar i 1997 med singelen «Nobody's Wife». Etter det har Anouk hatt fleire singlar på den nederlandske og belgiske hitlista, mellom anna «R U Kiddin' Me», «Michel», «Girl», «Lost», «One Word», «I Don't Wanna Hurt», «Modern World», «Three Days in a Row» og «Woman». Ho har i tillegg gjeve ut åtte studioalbum.
Anouk vart vald ut til å representere Nederland i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige.
Elva Minho
Kjelda til Minho ligg om lag 50 km nord for Lugo i Galicia. Elva renn like sør for murane til denne gamle romarbyen og renn sørover gjennom kløfter før dalen vert breiare nord for Ourense. Elva er gjort om til reservoar frå Portomarín til Frieira. I elva finn ein følgjande reservoar: Belesar med 654 hm³, Peares med 182 hm³, Velle med 17 hm³, Castrelo med 60 hm³ og Frieira med 44 hm³.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Auf Elias Wagen rot
Elva Minho
Tjue kilometer nord for Ourense, ved Os Peares, mottar Minho vatn frå den største sideelva si, Sil. Ho renn gjennom Ourense og renn sørvestover til ho når den portugisiske grensa nær Melgaço. Det er ei stor demning ved Frieira nær byen Ribadavia, som er kjend for vinen Ribeiro.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Und mein Seele wohl bewahren,
Elva Minho
Den portugisiske delen av Minho deler landet i to i om lag 80 km. Dalen er eit frodig jordbruksområde der det vert dyrka korn, poteter, kål eller berre gras, avhengig av tida på året. Overalt inn i mellom jordbruksområda elvane og hagane finn ein vinrankane, som vert nytta til den lett muserande Vinho Verde. Den beste av desse, Alvarinho, vert produsert i området rundt Monção og Melgaço.
Etter å ha passert mellomalderbyane Melgaço og Monção renn Minho med den spanske byen Tui og den portugisiske Valença do Minho på kvar side. Begge byane har bevarte festningsverk og er nasjonalmonument. Minho munnar ut i Atlanterhavet nær Caminha.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Laß sie ruhn in deinem Schoß,
Elva Minho
Frå høgre
I provinsen Pontevedra: Río Tamuxe (òg kalla Carballas, Carballo ou Carvallo), Río Pego, Río Cereixo da Brinha, Río Furnia (òg kalla Forcadela), Río Louro, Río Tea, Río Caselas, Río Tea, Río Deva (det finst ei anna elv kalla Deva på venstresida), Río Ribadil, Río Cea. I provinsen Ourense: Río Avia, Río Barbantiño. Río Bubal på grensa mellom Ourense og Lugo. I provinsen Lugo: Río Asma, Río Narón, Río Ferreira, Río Mera, Río Narla, Río Ladra, Río Támoga, Río Anllo.
Es erhub sich ein Streit
Tekst
Erfüll sie mit Freud und Trost,
Bis der Leib kommt aus der Erde
Und mit ihr vereinigt werde.
Idar Norstrand
Idar Olav Norstrand, fødd i Bergen, var ein norsk politikar for Arbeidarpartiet, fagforeiningsleiar og tenestemann.
Han arbeidde som postmann frå 1934 til 1941, og seinare som sjef for personalavdelinga i Postdirektoratet, frå 1957 til 1982. Frå 1941 til 1945, under den tyske okkupasjonen av Noreg, måtte han flykte til Sverige. Der arbeidde han i den norske legasjonen i Stockholm. Frå 1946 til 1951 var han formann for Norsk Postforbund.
Regjering
20. januar 1964 - 12. oktober 1965: Statsråd og sjef for Løns- og prisdepartementet (Løns- og prisminister) i Regjeringa Gerhardsen IV.
Offisielle flaggdagar i Noreg
Offisielle flaggdagar i Noreg er dagar med påbod om flagging frå statlege verksemder. For flaggdagar i andre land, sjå Flaggdagar.
Offisielle flaggdagar i Noreg
I Noreg er det ved forskrift fastsett flaggdagar då statlege verksemder skal flagge med det norske statsflagget. Mange privatpersonar heiser også flagget på desse dagane.
Samiske flaggdagar i Noreg
På offisielle flaggdagar kan det òg flaggast med det samiske flagget. Dette flagget kan òg brukast ved andre markeringar og på dei samiske flaggdagane:
Jordskjelvet i Haiyuan 1920
Jordskjelvet i Haiyuan 1920 var eit jordskjelv som fann stad nord i Kina den 16. desember 1920. Skjelvet hadde sitt episenter på 36.5°N, 105.7°W i Haiyuan fylke i dagens autonome region Ningxia. Hovudskjelvet hadde ein momentmagnitude på 7,8 og hende klokka 19.06.53 lokal tid. Dette skjelvet vart fylgt av etterskjelv over ein periode på tre år.
235 502 menneske skal ha omkome i skjelvet, av desse over 73 000 i sjølve Haiyuan fylke. Eit jordras gravla landsbyen Sujiahe i fylket Xiji. Meir enn 30 000 menneske omkom i prefekturet Guyuan. Nesten alle hus i byane Longde og Huining raste saman. Også i større byar som Lanzhou, Taiyuan, Xi'an, Xining og Yinchuan oppstod skadar. Skjelvet kunne kjennast frå strendene ved Gulehavet til provinsen Qinghai i vest, og frå Indre Mongolia i nord til Sichuan i sør. Langs ei strekning på om lag 200 km oppstod sprekker. I områda nær episenteret vart elvar oppdemde, medan andre tok nye far.
Seiches frå dette jordskjelvet vart observert i to vatn og tre fjordar vest i Noreg.
Middag
Middagstidspunktet kan definerast kalenderisk og astronomisk:
Tidspunktet har gitt namn til mange fjell og åsar, til dømes Middagshornet i Barstadvik i Ørsta kommune. Namnet kjem gjerna av at dei namngjevande gardane har sola over dette fjellet ved middagstider.
Middagsmat
Middag som måltid viser som regel til hovudmåltidet på dagen. Det har typisk ein god porsjon varm mat og kan etast frå middagstidspunktet, men gjerne seinare. Mange et middag om ettermiddagen, ei tid etter skule- eller arbeidsdagen, og i nokre kulturar kan ein ha middag om kvelden.
Dokketeater
Dokketeater er ei form for teater der rollene i skodespelet vert framstilte av dokker eller figurar.
Typar
Ofte vert dokketeater delt inn i typar etter rørsla for dokkene i framføringane. Dei vanlegaste typane er Scenene kan variere frå store teaterscener med imponerande scenografi og komplisert mekanikk til svært enkle einmannskassar.
Figurteater er ei nyare form for dokketeater som blandar dokker, figurar og levande skodespelarar i forskjellige scenografiske uttrykk, ofte i stykke også berekna på vaksne.
Dokketeater som kunstnarisk uttrykk og underhalding er dessutan nært i slekt med moderne dokkefilm.
Historie
Dokketeatertradisjonane strekkjer seg tilbake til det gamle Egypt, Hellas og Italia. Det er gjort fleire arkeologiske funn som tyder på dette, og skuggedokker er også nemnt i den greske filosofien.
Olga Vilukhina
Olga Gennadjevna Vilukhina er ein russisk skiskyttar frå Mezjgorje i Basjkortostan som vann to sølvmedaljar under vinterleikane 2014 i Sotsji, og i 2012 tok ein bronsemedalje under VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding.
Dokketeater
Historie
Den katolske kyrkja tok tidleg i bruk dokketeater for pedagogiske føremål. Ei dokke av den unge Jomfru Maria, på fransk Marion, var ein vanleg figur i kyrkjespel i mellomalderen og gav blant anna namn til omgrepet marionett. Ei folkeleg form oppstod parallelt frå 1500-talet med utgangspunkt i commedia dell'arte, lystige improvisasjonskomediar med faste rollefigurar. Den italienske Pulcinello-figuren blei ført vidare i Punch-figuren i England, Polichinelle i Frankrike, Hanswurst eller Kasper i Tyskland, Petrusjka i Russland, Mester Jackel i Danmark og Kasper i Sverige. Slikt dokketeater vert framleis kalla kasperteater på svensk. Det vendte seg opphavleg til vaksne, men blei sidan særleg utforma for barn.
I Noreg
Det er ei rekkje store og mindre dokketeaterscener og -ensemble i Noreg i dag. Anne Helgesen har i si doktoravhandling om dokketeateret si historie og status i Noreg påvist at det har vorte spela dokketeater i landet i mange hundreår. Men det var ikkje før i siste halvdel av 1900-talet at dokketeaterensemble blei integrert i institusjonsteatera.
I Oslo var Julian Strøm sjef for Folketeatret sitt dokketeater frå 1953 til 1959. Då Folketeatret og Det Nye Teater slutta seg saman i 1959, fylgde Strøm med og vart sjef for dokketeateret i nyskipinga Oslo Nye Teater. Frå 1966 til 2003 var Frogner Hovedgård (Oslo Bymuseum) tilhaldsstaden for Oslo Nyes Dukketeater. I 2003 flytta dokketeateret til Trikkestallen, der teateret framleis held til (2017).
Utøvarar
Kjende norske dokkespelarar er Arne Bust Mykle, Bjørg Mykle, Birgit Strøm, Anne Helgesen og Åsmund Huser. I Tsjekkia, der dokketeaterkulturen har lange og sterke tradisjonar, er blant anna Jan Svankmajer kjent for å blande dokketeater og animasjonsfilm. I USA har det vore fleire buktalarar med kjende dokker, blant anna Edgar Bergen og hans populære Charlie McCarthy.
Diogo Correa de Oliveira
Diogo Correa de Oliveira er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Consadole Sapporo og Tokushima Vortis.
Unix
UNIX® (kjend som Unix) er eit operativsystem som køyrer på mange ulike maskinarkitekturar. UNIX var ei videreføring av prosjektet Multics. Arbeidet med Multics feila, men vart teke over av tilsette ved AT&Ts Bell Labs, der det vart til UNIX. Dei mest kjende personane bak UNIX frå denne tida er Ken Thompson, Dennis Ritchie og Douglas McIlroy.
Snapphanar
Snapphanar var det skjellsordet den svenske krigsleiinga på 1600-talet bruka om både landevegsrøvarar, dansksinna skånske bønder og dei skånske styrkane som kjempa på dansk side i dei dansk-svenske krigane i perioden, framfor alt under den skånske krigen 1675–1679.
Unix
Før UNIX var operativsystema tunge og uoversiktlege sidan program ofte var programmerte til å utføre fleirfaldige oppgåver samstundes. Då strukturen i UNIX-systemet vart utforma baserte ein seg heller på små program som berre utførte ei oppgåve om gongen. I tilfelle då maskina skulle utføre store, tunge oppgåver, køyrde ein informasjonen frå program til program gjennom «logiske røyr» (eng. pipes).
Snapphanar
Ordet snapphane kjem truleg frå tysk, avleia frå «schnappen», 'røva'. I Tyskland blei ordet brukt om landevegsrøvarar og fredlause.
Unix
Under arbeidet med UNIX fekk ein òg bruk for eit lett, enkelt og maskinnøytralt, men kraftig programmeringspråk for å kunne flytte program frå maskin til maskin. På den tida måtte eit program skrivast på nytt for kvar nye type maskin, noko som var særs upraktisk. Det var byrjinga på programmeringsspråket C.
Snapphanar
Det var tre ulike kategoriar. Ein kategori var skåningar (og danskar) som tok verving i eitt av dei friskyttarkompania som blei organisert på ordre av den danske kongemakta. Desse kompania var ridande forband på 100-200 friskyttarar som opererte over store område og først og fremst angreip den svensk arméen sine forsyningslinjer. Altså eit slags geriljasoldatar. Den andre kategorien var heilt vanlege bondeoppbod, der den skånske befolkninga tok til våpen mot svenske styrkar, denne kategorien forekom berre i innleiingsfasen av krigen. Den tredje kategorien var dei eigentlege snapphanane, det vil seie røvarar som strauk omkring i skogstraktene. Deira plyndringar retta seg ikkje berre mot den svenske arméen men òg mot sivilbefolkninga i Skåne, Halland, Småland og Blekinge. Også friskyttarar var nøydde til å skaffe seg forsyningar frå sivilbefolkninga, noko som med tida blei ein stor byrde for bøndene i grenseområda og innebar at skilnaden mellom friskyttarar og snapphanar blei mindre tydeleg etter kvart som krigen heldt fram.
Unix
Ein viktig del av UNIX er òg det såkalla skalet, som er eit program som tolkar kommandoar brukaren skriv inn i eit tekstvindauga på skjermen. Skalet har vore og er framleis det viktigaste grensesnittet mellom brukar og operativsystem. Gjennom skalet kan brukaren administrere filer, få oversikt over systemressursar, starte opp andre program osv. I staden for å skrive kommandoane interaktivt i tekstvindauga, kan brukaren òg lage ei tekstfil med dei same kommandoane. Tekstfila kan deretter køyrast som eit vanleg program, og me kallar slike tekstfiler skalskript (eng. shell script). Dette gjer bruken av eit UNIX-system vesentleg enklare. Regelbundne oppgåver som skal utførast til dømes kvar dag klokka fire, kan programmerast og bli tekne vare på i eit slikt skript.
Fleire operativsystem har basert seg på eller henta inspirasjon frå UNIX, blant andre GNU/Linux, Minix, BSD (FreeBSD, NetBSD, OpenBSD, Mac OS X), Solaris og plan9.
I dag er restane av det som ein gong var det offisielle UNIX spreidd rundt omkring, noko som har ført til fleire kontroversar. AT&T selde UNIX til Novell i 1993, som seinare bestemte seg for berre å behalde kjeldekoden og å selje varemerket UNIX og Single Unix Specification til The Open Group. «Single Unix Specification», som i dag er i si tredje utgåve (Unix 03), er ein spesifikasjon som seier kva krav som stillest til eit operativsystem for at det skal kunne kallast UNIX. Ingen av dei to mest brukte UNIX-liknande operativsystema i dag, Linux og *BSD, er sertifiserte under denne standarden, sjølv om det ikkje skal mykje ressursar til for å få dette til.
Snapphanar
Danske samtidige historikarar skilde mellom friskyttarar og landevegsrøvarar, i motsetning til dei svenske, som ikkje gjorde det på den tida. Alle tilfangetekne motstandarar blei kalla snapphanar av svenskane, og dei blei utsette for den same nådelause behandlinga. Og bønder kunne bli dømde til døden berre for samrøre med mistenkte snapphanar. Avrettingsmetodane mot snapphanar og bønder som samarbeidde med dei var somtid svært pinefulle.
Kjelde: Svensk wikipedia, artikkel med same namnet.
Kazuki Kushibiki
Kazuki Kushibiki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Hokkaido Consadole Sapporo.
Ovenpaa diskotek
Ovenpaa diskotek er ein utestad i Bergen. Han har ei aldersgrense på 18 år.
Otilie
Otilie, også skrive Otelie, er eit kvinnenamn som er avleida frå det tyske kvinnenamnet Oda. Otilie er ei latinisering av det gamaltyske Odila, som igjen er ei diminutivsform av Oda. Tilla har vore brukt som kortform for Otilie.
Holbergprisen
Holbergprisen er ei utmerking som blir delt ut av Universitetet i Bergen for særs viktig forsking i humaniora, samfunnsvitskap, juss eller teologi. Med prisen vil dei auke den sosiale forståinga for kor viktige ånds- og sosialvitskapane er. Prisen er kalla etter den norsk-danske forfattaren Ludvig Holberg, og er i dag på 6 millionar kroner.
Otilie
Otilie i Noreg
Sist på 1800-talet var Otilie eit vanleg bruka namn i Noreg. Etter 1930-talet vart namnet lite bruka. Pr. 1. januar 2006 var det 136 kvinner i Noreg som hadde Otilie eller Otelie som fyrste førenamn, 75 av desse bruka forma Otilie og 61 bruka Otelie.
Quand tout s'enfuit
Eurovision Song Contest 2005
Libanon ville debutere i Eurovision Song Contest 2005, men trekte seg frå tevlinga fordi dei ikkje ville syna bidraget til Israel.
Hymiskviða
Hymiskviða (nynorsk Hymeskvida eller Hymeskvæde) er eit kvad i den eldre Edda, kvadet om Hyme (Hymir). Mellom anna handlar kvadet om guden Tor, som heldt på å dra opp Midgardsormen. Innhaldet i kvadet kan verka forvirrande, men handlinga kan oppsummerast slik:
Æsene vitja Ægir, og fann ut at han hadde mange gryter, og difor kunne vera vertskap for dei frametter. Ægir måtte gå med på dette, men stilte eit vilkår. Vilkåret var at æsene måtte ta med seg ei gryte som var stor nok til at mat nok til dei alle kunne varmast. Slik ei stor gryte kunne ikkje skaffast utan vidare. Týr kom på at faren Hyme eigde ei slik gryte. Elles er Týr rekna å vera son av Odin. Æsene reiste av garde til Hyme sin bustad. Tor åt der så mykje at Hyme og gjestane måtte ut på fisketur. I løpet av fisketuren fekk Tor sjølvaste Midgardsormen på kroken. Tor fekk syna fram styrken sin, men Hymir erta han og sa at han kunne ikkje verta kalla sterk om han ikkje kunne knusa Hyme sitt drikkebeger. Begeret var magisk, og kunne berre knusast ved å hiva det mot hovudet til Hyme. Tor fekk til slutt vita om dette, og ynskte å prøva det ut. Hyme sa då at æsene kunne ta med seg gryta og reisa derifrå.
Utdrag frå Hymeskvæde
Omsett av Ivar Mortensson-Egnund
Left Behind
Left Behind, kalla Latt tilbake på norsk er ein amerikansk romanserie skriven av Jerry B. Jenkins og Tim LaHaye. Mykje av handlinga i serien er basert på forfattarane si tolking av Bibelen. Serien er omsett til norsk av Oddvar Nilsen og vart først gitt ut på Lex forlag, seinare på Hermon forlag då Hermon kjøpte Lex.
1483 Hakoila
1483 Hakoila er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 24. februar 1938 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Ålfjorden
Ålfjorden er ein 27 km lang sidefjord til Bjoafjorden og Hardangerfjorden langs fylkesgrensa mellom Vestland og Rogaland i kommunane Sveio og Vindafjord (tidlegare Ølen kommune). Den inste delen av fjorden ligg i Tysvær kommune.
Fjorden har innløp i nord mellom Bjoaneset ved bygda Svolland i aust og Kvitanes på Tittlesnes i vest. Fjorden går så rett sørover og eit stykke inn i fjorden ligg Årvik i ei bukt på austsida. 5 km lenger inn i fjorden ligg Vikebygd på austsida ved vika Vikevik. På vestsida ligg berre dei mindre bygdene Framnes, Oa og Erve.
Ved Erve strekker Ervebukta seg 3 km vestover og er nesten som ein liten sidefjord å rekne. På det smalaste er bukta berre 25 meter brei og her kryssar fylkesveg 1 over ei 55 meter lang bru. Innløpet til Ervebukta heiter Ervesundet og 2 km lenger sør snur Ålfjorden brått vestover og deler seg så i fleire greiner. Nordover går ei rekkje vågar. Vågavågen går nordover til Storevågen. Sør for Vågavågen går Nordre Vågen rett vestover, medan Søre Vågen går sørvestover. Sør for Søre Vågen ligg Fjonvika ved Fjon. Sjølve Ålfjorden snur rett sørover att og inn til Sunnfør i Tysvær. Den inste delen av fjorden vert kalla Sundførfjorden.
Tomatsuppe
Tomatsuppe er ei suppe som er laga av tomatar. Ho vert ofte servert kald eller brukt som ein ingrediens i meir avanserte rettar.
Polynesia
Polynesia er eit fellesomgrep for øygruppene i dei sentrale og sørlege delane av Stillehavet. Geografisk er Polynesia eit triangel med dei tre hjørnene sine ved Hawaii, New Zealand og Påskeøya. Samoa, Tonga, Marquesasøyane og Fransk Polynesia er andre store øygrupper i Polynesia.
Inkarikets fall
Inkarikets fall er historia om korleis inkadynastiet tapte makta over inkariket til Spania. Det gjekk nærare 25 år frå europearane først kom til Stillehavet (25. september 1513) og fekk høyre om eit gulland i sør, til inkaene i røynda tapte riket til den spanske krona med slaget i Cajamarca og dei spanske conquistadorane kontrollerte inkariket. Slaget som avgjorde utfallet tok om lag 2 timar, kosta dei innfødde ca. 6-7000 liv utan at nokon spanjolar vart såra.
Takayuki Mae
Takayuki Mae er ein japansk fotballspelar.
Inkarikets fall
Det kom fleire mindre motåtak og eitt alvorleg opprør. Frå tidspunktet då den spanske conquistadoren Francisco Pizarro på erobringstoktet gjekk i land i byen Tumbes lengst nord i det moderne Peru våren 1532 skulle det gå vel fire år fram til siste store motstanden mot inntrengjarane vart slegen ned. Det skjedde etter det mislukka inkaopprøret i 1536 i Cuzco under leiing av inkamarionetten Manco Cápac II. Etter dette opprøret eksisterte ei lita sjølvstendig statsdanning for dei siste inkaene og herskarklassen med senter i Vilcabamba over ein periode på 36 år, leia av Manco Cápac og etterfylgjarane hans. I 1572 vart den siste inka og dei øvste hærfolka hans teken av spanske styrkar. Hendinga i 1572 stadfesta endeleg inkarikets fall sjølv om det er meir rett å vise til 16. november 1532 med slaget i Cajamarca. I Europa har maktovertakinga oftast vore nemnt som erobringa av inkariket.
Europa
Rundt år 1500 hadde dei kristne herskarane i Spania nett gjort ferdig «reconquista», dei hadde tatt heile Den iberiske halvøya attende frå nordvestafrikanarar som kom på 700-talet. Den ubundne spanske inkvisisjonen var skipa, det vart utvikla ein systematisk rasistisk ideologi, limpieza de sangre, («blodets reinleik»), og jødar og andre etniske folkegrupper som ikkje lét seg døype vart drivne ut av Spania.
Alexander VI frå Valencia var pave frå 1492 til 1503 og vart etterfylgd av ei rekke italienske pavar med ei kort mellombels pavegjerning av den tyske pave Hadrian VI frå 1522 til 1523. Hadrian VI var og lærar for Carlos I (Karl V). Carlos I var den første spanske konge frå 1516 til 1656. Det var danna ein allianse mellom kongemakt og den katolske kyrkja i landet, og kyrkja var sterkt involvert i koloniseringa av «den nye verda» som no var i ei byrjing. Alexander VI godkjende erobringa av nye koloniar, berre innbyggjarane vart døypt til den katolske trua. Ferdene vestover i 1492 og dei komande tiåra hadde likskapar med krosstoga. Alt i år 1500 var delar av de store øyene i Vest-India under spansk herredømme og Tenochtitlan og aztekarane i Mexico vart erobra i 1521 og encomienda var godt utbygd i dei områda som var koloniserte.
Inkariket
Ein kan omtale inkariket som ein stat av mange tidlegare åtskilde kulturar, nokon av desse kulturane hadde røter attende til sivilisasjonar med eit opphav frå kring år 200, som moche og wari. Då dei første europearane kom til Sør-Amerika hadde inkariket vist seg som ein statseining med eit sterkt leiarskap. Inka Huayna Cápac var eit respektert og ovundra statsoverhovud over heile riket. Men inkariket var ein ung stat, han var mest ein føderasjon av mindre einingar med sjølvstyre, med ei sterk sentral leiing godt hjelpt av eit vel utvikla system for militær og sivil administrasjon.
Borgarkrigen
Både Huayna Cápac og den første arvingen hans Ninan Cuyuchi døydde i kopparepidemien mellom 1525 og 1527. Ein stod då att med svekka leiarskap i staten som gav utspring til ein rask undergangen for riket. Sentralt i denne prosessen stod konflikten mellom to stridande partar, Huascar og Atahualpa, begge søner åt Huayna Cápac.
Det er ikkje klart om Huayna Cápac utnemnde Huascar til herskar. Huascar var kjent for si gruelege framferd og var nær ved å drepe søster si og mor si. Trass desse karaktertrekka var han godt likt i dei sørlege regionar av riket og hadde stønad i heile riket med unntak frå Quito. Atahualpa derimot var vald til å regjere i nordriket, det som var kjent som kongeriket Quito og var delar av dagens Ecuador og sørlege Colombia.
Etter få relativt fredfulle år braut det ut krig mellom dei to brørne. Militærstyrkane til Huascar åtok Quito og hadde først krigslykke, men styrkar lojale til Atahualpa slo tilbake og dreiv Huascar attende gjennom Andesfjella mot Cuzco. I eit slag utanfor byen vann Quito-styrkane og Huascar vart fanga. Atahualpa sin general Quisquis erobra Cuzco og førte i gjennom ei utrydding av familien åt Huascar og andre som kunne gjere krav på trona. Det er estimert at 100 000 menneskjer vart drepne i denne blodige striden. Mange vart lemlesta, kroppar vart hengt opp på spyd for visning, og nærare 1 500 medlemer av dei kongelege vart myrda framføre Huascar, blant dei også hans eigne born. Atahualpa sjølv tok ikkje del i gjerningane i Cuzco, men gjennomførte straffetiltak blant cañarifolket i Quito-provinsen.
Erobringa av sentrale og sørlege delar av riket
Pizarro sitt endelege erobringstokt starta frå Panama 27. desember 1530 starta med 180 mann og 37 hestar. I april–mai 1532 nådde dei fram til Tumbes og dei starta på framrykkinga innover i landet frå den nye spanske byen San Miguel de Piura.
Cajamarca 1532 – 1533
Samstundes hadde Atahualpa eit opphald i Cajamarca på reisa mot Cuzco med hæren sin, Cajamarca ligg berre ca. 550 kilometer frå Piura. Det er skrive at Pizarro starta marsjen frå Piura mot Cajamarca den 24. september. Atahualpa og Pizarro viste om kvarandre og der den andre var etter at ein utsending frå Atahualpa hadde vitja Pizarro i Piura. Det var to vegar mellom Piura og Cajamarca. Pizarro kunne velje delar av hovudvegen Cápac Ñan i høglandet, men valde mest sannsynleg ei vestleg rute gjennom dagens region Lambayeque der han mellom anna passerte den historiske staden Batán Grande som var rik på gull. Ruta som Pizarro følgde gav store utfordringar i eit land med totalt ukjente forhold. Her var kryssing av elver med hestane, hete og tørke ved gjennomgang av ørkenområde og siste etappen mot Cajamarca eit bratt fjellpass på over 4000 moh. med kulde og eit strekk med ring veg. Langs inkavegane låg tambos (gjestehus) med matforråd. Folkesetnaden i området var ikkje vennleg ovanfor den nye inka Atahualpa, «quitoarane» hadde lagt på dei nytt pliktarbeid, mita. Tidleg den 15. november 1532 nådde Pizarro fram til ei høgde med utsyn over Cajamarca. Han var ikkje tvilrådig, men gjekk straks heilt inn i byen med styrkane sine, tok kontakt med Atahualpa same dagen og nytta natta til å planlegge korleis Atahualpa skulle nøytraliserast, kan hende etter tidlegare råd frå Hernán Cortés som fanga aztekarleiaren Moctezuma II i Tenochtitlan, Mexico i 1521.
Då Atahualpa vart boren inn på landsbyplassen i Cajamarca i berestolen sin framføre Pizarro sine løynde soldatar, var lagnaden for inkariket allereie avgjort. Brutaliteten i slaget i Cajamarca og seinare drapet på inkakongen var med på å bringe fram ein etisk debatt i Spania kring kolonialismen. Francisco Pizarro kom sjølv inkaen til unnsetning i kampen og redda han frå drap. Med det var Atahualpa fange hjå spanjolane, same kvelden åt Atahualpa og Pizarro kveldsmat saman og maktsituasjonen i inkariket var totalt snudd om.
Sjølv om fleire tusen indianske krigarar og nobilitetar var drepne i slaget, var det framleis ein mykje stor styrke i leirområdet til inkaene utanfor byen. Spanjolane tillét Atahualpa kontakt med styrkane sine og han instruerte dei til å lyde dei spanske conquistadorane. Spanjolane nytta derfor høve til å plyndre leiren og dei vart forundra over der store gullskattar dei fekk med seg. Atahualpa merka seg gullappetitten spanjolane synte, og ville nytte det til sin eigen føremon. Han skjønte at motivasjonen for den spanske styrken ikkje var anna enn å få ut mest mogleg av gull- og sølvskattar til seg sjølv og til kongen. Det var då han kom med det vidkjente løysepengetilbodet til Pizarro som gjekk ut på at inkaen ville samle inn gullskattar som fylte eit fastsett rom om Pizarro gav han fridomen attende. I tillegg til gullskattane ville Atahualpa samle nok sølv til å fylle rommet to gonger. Dette skulle skje innan to månader. Rommet hadde flatevidd på 17 gonger 22 fot og skulle fyllast til over 8 fot i høgda. Pizarro gjekk med på tilbode og lét Atahualpa skjøne at han kunne reise til Quito når gullet var kome inn.
Atahualpa gav ordrar til sine underordna sjefar om å samle inn skattane. I det heile synte ikkje Atahualpa stor otte for situasjonen som fange, han var framleis forgjord i borgarkrigen med Huascar og frykta ein allianse mellom Huascar og Pizarro. Derfor Atahualpa ordre om å avrette Huascar, og det skjedde ikkje langt frå Cajamarca.
Mykje gull kom inn til løysepengerommet dei to første månadene frå ulike delar av landet, spanjolane begynte å smelte det om for å få plass til meir, men dei vart utolmodige av ventinga. Det var Atahualpa sjølv som foreslo å plyndre to av dei templa han meinte kunne gje mest: Coricancha i Cuzco og templet i Pachacamac. Han trudde at spanjolane ville forlate landet om dei berre fekk med seg desse største skattane.
I påska 1533 kom Diego de Almagro frå Panama med 150 nye friske mann og titals hestar. Det sette sterkare press på Atahualpa. I mai var mykje av løysepengane på plass, omsmeltinga av ulike typar kunstgjenstandar i gull og sølv starta og Hernando Pizarro starta gulltransporten til kongen i Spania. Bokhaldet synte at 6 092 kg 22,5 karat gull og 11 705 kg sølv vart smelta om i Cajamarca. Dette inkluderte 285 lamalaster frå dei siste karavanane frå Cuzco i juni. Ein femdel av lotten gjekk til krona medan resten vart fordelt mellom deltakarane i mengder etter rang: kavaleristane fekk 40 kg gull og det doble i sølv, fotfolket det halve og Pizarro sjølv det sjudoble pluss Atahualpa si trone på ca. 83 kg gull.
Men framleis sat inkaen Atahualpa som fange og han vart meir desperat, noko som gjorde spanjolane mistenksame. Det gjekk fleire rykte om opprør og om ordre frå Atahualpa til general Rumiñavi i Quito om å komme sørover for å åtake Cajamarca. I eit råd av dei spanske leiarar vart det tatt avgjersle om at Atahualpa måtte drepast, ikkje grunna fara frå Rumiñavi, men av di Atahualpa ville vere ein komande risiko. Atahualpa vart døypt og kvelt 16. eller 26. juli 1533 og gravlagt dagen etter.
No var Cuzco neste mål før å søkje fleire skattar.
Peru 1533 – 1542
I august 1533 starta Francisco Pizarro og styrkane hans å marsjere frå Cajamarca mot hovudstaden Cuzco. No var det kort tid sidan folket i midten av riket og folket rundt Cuzco hadde opplevd ei omsynslaus erobring utført av Atahualpa. Difor vart Pizarro mange stader teken imot som ein frigjerar. Dette viste Pizarro å utnytte samstundes som kroninga av marionettinkaen Tupac Huallpa medverka til å overtyde dei innfødde om at ein inka framleis skulle styre riket. Pizarro møtte to alvorlege militære hindrangar på vegen mot Cuzco. Ved Jauja kom det til ei trefning mot styrkane åt general Chalcuchima. Spanjolane slo fort styrkane tilbake, og dei innfødde som overlevde trekte seg mot Cuzco for å slutte seg til general Quisquis. Quisquis tapte fort moralen og søkte flukt ned i Urubambadalen slik at byen Cuzco låg open for Pizarro. Conquistadorane møtte ikkje nokon motstand då dei reid inn i byen den 15. november 1533 saman med han som skulle bli den marionettinkaen som skapte problem for spanjolane, Manco Cápac II.
Mot slutten av 1536 viste ikkje Francisco Pizarro, som no sat i Lima, om Manco Cápac no hadde hærtatt Cuzco etter at styrkane først hadde omkrinsa byen. Pizarro fekk inn forsterkingar frå Spania og frå andre spanske koloniar. Dessutan frå fraksjonar av innfødde leiarar i Jauja. Situasjonen var prekær og det var snakk om ei gjenerobring av Peru eller i det minste ein offensiv for å slå ned opprøret. Pizarro sendte om lag 500 mann mot Cuzco i denne offensiven. Styrkane var leia av Alonso de Alvarado. Samtidig bygde det seg opp til ein annan trugande strid mellom to store fraksjonar av spanske styrkar, for akkurat på denne tida var Diego de Almagro og styrkane hans på veg tilbake frå Chile og nærma seg Cuzco. Almagro tok først Cuzco. 18. april 1537 kom Alvarado fram og gjekk til åtak, men tapte. Landet var no i røynda i ein borgarkrigsstode med Almagro (almagroane) og Pizarro (pizarroane) som opponentar til makta. Krigslukka snudde seg for almagroane og i slaget ved Las Salinas 26. april 1538 vart Diego de Almagro fanga og avretta i juni same år. Tre år seinare tok almagroane hemn, søndag 26. juni 1541 vart Francisco Pizarro myrda i heimen sin i Lima. Almagroane heldt makta i eit år og etter det var det ikkje alvorlege stridar spanjolane i mellom.
Statsdanninga Vilcabamba 1539 – 1572
Etter at Manco Cápac hadde gjeve opp inkaopprøret i 1536 installerte han seg i festningsverket Ollantaytambo og samla hærstyrkane der. Diego de Almagro kom attende frå Chile-ekspedisjonen i 1537. Han lykkast ikkje med ein freistnad på tilnærming til Manco Cápac og tok Cuzco med hjelp frå eigne styrkar. Etter det innsåg Manco Cápac at det ikkje lenger var von om å ta Cuzco eller få attende posisjonen som marionettinka. Han fann det tryggast å fare bort frå Ollantaytambo og dermed gje opp det fruktbare høglandet. Han tok med seg forsyningar, hær og tilhengarar i retning av det mindre tilgjengelege Vilcabambaområdet. Dette vart ei flukt med almagroane etter seg. Dei spanske styrkane kom til byen Vitcos og fekk stor hærfang: eit stort gyllent solbilete, nyttig materiell, 50 000 alpakkaer og lamaer og dei tok ca. 20 000 menn frå Manco sine folk, mellom anna sonen Titu Cusi og mange av konene, men Manco Cápac sjølv fekk dei ikkje. Samstundes som Manco var på flukt over ein lang periode klarte han å starte ei rekkje oppstandar så langt sør som i Chile og ved Cochabamba i søraustlege Bolivia, og nord til Maroñon nord i Peru. Sjølv reiste han nordetter for å samle stønad, men måtte snu ved Huánuco. Frå februar 1539 vart Manco isolert i Vilcabambaområdet og det var no at byen Vilcabamba vart skipa som ein tilfluktstad for Manco og inkanobilitetane.
Allereie i april 1539 leidde Gonzalo Pizarro ein ekspedisjon for å ta Manco som dei no viste var i Vilcabambaområdet. I eit trongt og bratt juv kalla Chuquillusca ved Concebidayocelva, 22,5 kilometer frå Vilcabamba, vart Pizarro utsett for eit bakhaldsåtak og mista 36 soldatar. Etter endå ei trefning kom Manco seg unna. John Hemming fortel at Manco vart løynt av skogsindianarar slik at Gonzalo Pizarro trass i eit søk i området over fleire månader ikkje fann Manco. Men dei øydela busettinga i Vilcabamba, og tok kringsfangar til Cuzco, mellom anna prinsessa Coya Ocllo. Ho vart kledd av, hengt på den sentrale plassen i byen, skoten og kasta i Yucayelva, lengre ned kalla Urubambaelva. Også 16 kommandantar frå Manco-hæren hadde overgjeve seg og vart myrda av Francisco Pizarro. Bortsett frå ei lita gruppe i Huánaco var no all motstand i inkariket slegen ned før 1540.
Erobringa av Quitoprovinsen i 1534
Etter at Atahualpa var avretta i 1533 drog soldatane hans attende til Quitoprovinsen der general Rumiñavi hadde kommandoen. Provinsen svara den gongen til det meste av det moderne Ecuador og sørlege delar av Colombia. I februar 1934 var Pizarro sin kaptein Sebastián de Belalcázar i San Miguel de Piura i nordre Peru. Han fekk høyre om ein ny invasjonsstyrke av spanjolar som kom frå Guatemala mot Ecuador. Det sette fart i Belalcázar og han sette straks i gang «quitokampanjen» sin. Det var òg rykte om store skattar i Quito. Belalcázar stemna ut frå San Miguel de Piura midt i februar i retning av Quito med 200 mann og 62 hestar. Styrkane hans trefte Rumiñavi og soldatane hans ved eit høgfjellspass mellom Riobamba og stillehavssida av den vestre cordillera nær byen Teocajas. Slaget ved Teocajas blei det største og mest blodige enkeltslag i kampane om inkariket der så mange som 50 000 innfødde kjempa mot ca. 200 spanjolar med 62 hestar. Slaget fann stad ca. 3. mai 1534. Det avgjorde ikkje kampen om Quitoprovinsen, men quitoane klarte ikkje å stoppe framrykkinga, dei lei store tap i menneskeliv i slaget medan Belalcázar tapte fire mann og fire hestar. Kampen synte at sjølv med enorme overtal av soldatar i forhold til invasjonsstyrkane, så kom dei innfødde til kort. Spanjolane rådde over våpenet som var avgjerande i kampen om inkariket, nemleg hestar.
I juli fór Belalcázar vidare nordover til Cayambe, Otavalo og Quince. I sistnemnde by var alle menn slutta seg til restar av nasjonale styrkar. Det gjorde Belalcázar rasande, han massakrerte då alle kvinner og barn i byen etter det Cieza de León fortel.
Cañariane som hadde territorium i sørlege Ecuador var motstridige undersåttar under inkaene og var brutalt handsama av Atahualpa. Naturleg nok slutta dei seg til dei spanske erobrarane og samarbeidde i framrykkinga mot Quito, noko som var til stor hjelp særleg ved dei viktigaste slaga, ved Teocajas og i Quito.
Chile og Bolivia frå 1535
Det kom ingen spanjolar for å ta makta i dette området før Diego de Almagro sin ekspedisjon til Chile som starta i juli 1535. Grunnen kan vere at den sørlege provinsen i Tawantinsuyu, Collasuyu, hadde mindre økonomisk og militær tyding enn den nordlege. Det var lojalitetsband mellom inkanobilitetane og lokale leiarar i sør mellom anna med hjelp av effektiv kommunikasjon halden oppe med hjelp av chasquiar, stafettløparar. Etter at inkaene Huáscar og Atahualpa var drepne veit ein lite om kor lojaliteten frå dei lokale leiarane i sør låg, men vi veit at marionettinkaen Manco Cápac II og i endå større grad broren Paullu hadde innverknad i sør. de Almagro sin ekspedisjon i Chile enda med retur i 1536.
Manco freista å skape mest mogleg opprør rundt om i riket i perioden han sat som regent i Vilcabamba i Peru. Brørne Hernado og Gonzalo Pizarro sette opp ein ekspedisjon i 1538 for å roe ned slike opprør i Collasuyu. Dei tok med seg den andre marionettinkaen, Paullu. Dei gjekk lengre aust enn ekspedisjonen til de Almagro i 1535, ned Cochabamba-dalen i Bolivia. Her møtte dei sterkt motstand og ein kan kalle dette for eit erobringstokt. Eit stort og langvarig slag var slaget ved Cochabamba der dei mista initiativet mot ein styrke av fleire titusen innfødde leidd av inka-generalen i Collasuyu, Tiso. Pizarro-brørne fekk forsterkingar frå Peru og striden enda med at Tiso overgav seg. Etter det arbeidde Tiso lojalt for spanjolane.
Manco Cápac hadde åtvara chilenarane mot Pedro de Valdivia sin styrke som gjekk til Chile i 1540. I område ved Santiago hadde dei innfødde følgt denne oppmodinga så sterkt at dei destruerte mat og klede for å unngå at dette kom i hendene til spanjolar. Santiago vart brent og øydelagt i eit åtak frå mapuchane 11. september 1541, men Pedro de Valdivia og dei andre som overlevde klarte med naud å redde kolonien frå utsletting.
Tusenårsriket
Tusenårsriket er eit kristent omgrep basert på kapittel 20 i Johannes' openberring som viser til eit tidsrom der djevelen skal vera bunden, medan Kristus og hans heilage herskar i tusen år. Det er omdiskutert korleis og når dette skal skje i høve til Kristi atterkome og Dommedag.
Nyanse
Nuance Nuanco Nuance
Hamre i Bergen
Hamre er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på vestsida av Kalandsvatnet og er delt i Indre Hamre i nord og Ytre Hamre i sør.
Hamrevegen er kalla opp etter området og går over gardane.
Historie
I mellomalderen høyrte garden til Lyse kloster, og etter reformasjonen til Lyseklostergodset. Garden vart delt før 1522 i Indre og Ytre Hamre. Frå 1875-1876 var det brukarane på gardane som var sjølveigarar.
Shota Sakaki
Shota Sakaki er ein japansk fotballspelar.
Hamre i Bergen
Ytre Hamre
Ytre Hamre ligg sør for Indre Hamre, på vestsida av Kalandsvatnet. Garden er langstrekt og strekkjer seg sørover på austsida av Klokkarvatnet, over Hamrenibbane og Hamresåta, over Jordavatnet og sør til Svartevatnet ved kommunegrensa til Os kommune.
Shota Sakaki
Han spela for klubbane Consadole Sapporo og Horn.
Hamre i Bergen
Ytre Hamre
Ytre Hamre grensar mot Indre Hamre i nord, Nedre Titlestad i nordvest, Fana prestegård i vest, Nordvik i sørvest, Os kommune i sør, Kismul i søraust og Sæle i aust.
Indre Hamre
Indre Hamre ligg òg på vestsida av Kalandsvatnet og grensar til Ytre Hamre og Sæle i sør, Øvre Sandven i aust, Hatlestad i nord, Smørås i nordvest og Nedre Titlestad i vest.
Sandra
Sandra i Noreg og Sverige
I Noreg var namnet ein del bruka på slutten av 1800-talet, men gjekk so nesten ut av bruk til det tok seg noko oppatt frå 1940-talet og utover. Namnet fekk ein stor oppsving på midten av 1980-talet og har helde seg ganske populært sidan, men det har ikkje noko år vore mellom dei ti mest gjevne jentenama i Noreg sett under eitt. Dei som fekk namnet på slutten av 1800-talet budde til størstedelen i Nordland og Troms, hovudområdet frå etter andre verdskrigen var Sør-Vestlandet.
Mellom 1996 og 2005 har det kvart år vore mellom 134 og 220 jentebarn som har fått namnet Sandra. 1. januar 2006 var det 4592 jenter og kvinner i Noreg som hadde Sandra som fyrste førenamn.
I Sverige har namnebruken hatt ei liknande utvikling som den i Noreg, men namnet vart der endå meir populært på 1980-talet. Sandra var på sitt mest populære det sjette mest gjevne namnet til jentebarn i Sverige. Pr. 31. januar 2005 var det 24 155 jenter og kvinner som hadde Sandra som fyrste førenamn i Sverige.
Namnedag
Sandra har namnedag 17. februar både i Noreg og Sverige.
Rasmus Rask
Rasmus Christian Rask var ein dansk språkvitar. Han skreiv fleire grammatikkar og forska på komparativ fonologi og morfologi. Rask arbeidde for ei uttalenær (ortofon) rettskriving.
Hallefjorden
Hallefjorden er ein 10 kilometer lang fjord langs kommunegrensa mellom Vanylven og Sande kommune på Sunnmøre. Fjorden går langs sørvestsida av Gurskøya og nord for Brandalsstranda.
Rasmus Rask
Rask var fødd i Brandekilde på Fyn. Han vart student ved universitetet i København, og viste seg då å ha ei framståande evne til å læra seg språk. Rask fekk først ei stilling som assisterande bibliotekar ved universitetet og vart seinare professor i asiatiske språk der.
Hallefjorden
Fjorden har innløp i nordvest mellom Marøyna i vest og Hallebygda i aust og går først sørover. Rett sør for Marøyna ligg Åramsundet som går vest til Haugsfjorden. Like sør for Åramsundet ligg Åram og tvers over fjorden ligg bygda Larsnes. Mot Sørbrandal dreiar fjorden austover. Bjørlykkja ligg på sørsida av fjorden. Fjorden endar mellom Koparneset i sør og Årvika i nord. Mellom desse to stadane er det ferjesamband. Den største djupna i fjorden er 360 m.
Rasmus Rask
Han gav ut eit grammatisk oversyn over islandsk og andre gamle nordiske språk, samanfatta frå arbeidet til fleire tidlegare forskarar, i 1811. Mellom 1813 og 1815 budde han på Island der han lærte seg språket og kulturen og studerte den islandske litteraturen. Då han kom tilbake til København starta han det Islandske Litterære Selskab.
Hallefjorden
Vidare austover ligg Rovdefjorden, medan Syvdsfjorden strekkjer seg sørover frå Koparneset.
Rasmus Rask
Vidare gav Rask ut ei angelsaksisk grammatikk, eit verk som såg på røtene til dei nordiske språka og samanlikna dei med andre, særleg gresk og latin, og ein tysk artikkel om språka og litteraturen i Noreg, Island, Sverige og Finland. Rask omsette òg begge eddaene til svensk.
Vegår
Vegår er ein innsjø i Agder. Han har eit areal på 17,3 km² og ligg 189 moh. i Vegårshei kommune.
Hallefjorden
Riksveg 61 går på Gurskøysida av fjorden, medan Fv2 går langs sør- og vestsida.
Rasmus Rask
I 1822 skal han ha kunna minst tjuefem språk og dialektar, og ha studert meir enn det dobbelte.
Vegår
Namn på Vegår
Vegår har mange namn. Den blir kalla anten Vegår, Vegårvann eller Fjorden. Det sist nemnte gjeld berre på Vegårshei.
Rasmus Rask
Rask utførte eit imponerande forskingsarbeid for si tid ved å reisa gjennom Russland og Persia for å studera og samanlikna språka der. Han skal ha lært seg persisk nok til å kunne føra samtalar på seks veker. Han drog deretter vidare til Bombay, der han skreiv ein artikkel om avestisk, parsarane sitt heilage språk, og fortsette så til Ceylon (Sri Lanka) der han skreiv ei skildring av dei indiske språka. I 1832 kom Rask tilbake til Danmark med fleire verdifulle dokument på mellom anna pali, avestisk og singalesisk
Vegår
Fjorden og bygda
Fjorden har vore livsgrunnlaget for vegårsheiingane rundt i Fjordbygda. Dei fløytte tømmer ned gjennom bekkane og ned til Fjorden.
Sjøen kan skryta av ein av landets lengst samanhengande bestandar av bever, og har elles bestandar av åbor, aure, røye og ål.
Rasmus Rask
Seinare gav Rask ut grammatikkar om spansk, italiensk og frisisk, og ein dansk grammatikk for engelsktalande. I 1826 gav han ut eit essay om dansk rettskriving. I 1832 kom grammatikken hans over nordsamisk ut, ''Ræsonneret lappisk sproglære efter den sprogart, som bruges af fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica''. Grunnlaget for dei nordsamiske ortografiske grunnprinsippa byggjer framleis i dag på arbeidet lagt ned av Rask i denne grammatikken. Han døydde i København den 14. november 1832.
Rask var den første som peikte på likskapar mellom nordiske og gotiske språk på den eine sida og litauisk, slavonisk, gresk og latin på den andre. Det var òg han som fann opp den såkalla Grimms lov om korleis konsonantar endra seg frå gamle indoeuropeiske språk til nyare germanske, sjølv om han berre samanlikna dei med gresk, sidan han ikkje kjende til sanskrit.
Khalkidikí
Periferieininga Khalkidikí (gresk Περιφερειακή ενότητα Χαλκιδικής, Periferiakí enótita Khalkidikís) er ei periferieining i den søraustlege delen av Sentral-Makedonía i Hellas.