cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ambulanse
Luftambulanse
Luftambulansetenesta i Noreg er ein landsomfattande del av helsetenesta, og vert utøvd med både fly og helikopter. Dei regionale helseforetaka er ansvarleg for denne tenesta, medan forvaltninga er delegert til Luftambulansetjenesten ANS, som stiller krav til fartøy, operasjon, beredskap og bemanning. Det medisinske ansvaret ligg på sjukehusa, som bemannar fly og helikopter med sjukepleiarar og legar. Dei operative krava er utarbeidd av den europeiske luftfartsorganisasjonen EASA og av Luftfartstilsynet.
Luftambulansetjenesten ANS er eigd av dei regionale helseføretaka og finansieringa skjer fullt ut av det offentlege.
Ambulansehelikopter
Ambulansehelikopter kan dekka middels store avstandar på kort tid, og verta difor ofte brukt når der er snakk om lange avstandar til dømes innan ein landsdel. Dei er vanlegvis bemanna med pilot, redningsmann (ambulansearbeidar/sjukepleiar med tilleggsutdanning) og anestesilege, alternativt pilot, teknikar, anestesisjukepleiar og anestesilege. Dei er i stand til å ta med to pasientar om gongen, men dette er ikkje optimalt og verta berre gjort når det er tvingande naudsynt. Ambulansehelikoptera kan òg nyttast i samband med søk og lettare redningsoperasjonar.
Noreg har 13 ambulansehelikopter, stasjonert ved sjukehus eller helikopterbasar i Arendal, Lørenskog (2), Ål, Dombås, Stavanger, Bergen, Førde, Ålesund, Trondheim, Brønnøysund, Evenes og Tromsø.
Redningshelikopter frå 330 skvadron vert òg nytta til ambulanseoppdrag ved behov.
Ambulansefly
Ambulansefly vert brukt i utstrakt grad som primærtransportmiddel for dårlege pasientar i område med lang veg til sjukehus, og der klimatilhøve gjer helikopterberedskap ustabilt. I til dømes Finnmark utgjer ambulanseflya ein svært viktig akuttmedisinsk beredskap på linje med legehelikopter i Sør-Noreg. Flya er oppsett med intensiv-/anestesisjukepleiar og legevaktslege/kommunelege ved behov.
Noreg har 9 ambulansefly stasjonert på lufthamnene Gardermoen (2), Ålesund, Brønnøysund, Bodø, Tromsø, Alta (2) og Kirkenes.
Tidlegare vart av og til rutefly nytta for båretransport til dømes frå Nord-Noreg til sjukehusa i Oslo. Detta var meir føremålstenleg då flya nytta Fornebu flyplass.
Flya har vanlegvis kapasitet til to pasientar og er utstyrt på same måte som legehelikoptera. Ambulansefly er ofte veleigna og betre enn helikopter på lengre strekningar fordi dei:
Ambulansebåt
Ein ambulansebåt er ein båt som er spesialbygd for sjuketransport. Båten er gjerne hurtiggåande samstundes som den bør tola vêrtilhøva i området den opererar i. Ein ambulansebåt er utstyrd for transport av sjukebåre og er gjerne bemanna med lege eller anna helsepersonell (jordmor, sjukepleiar).
Ambulansebåtar i Noreg
Ambulansebåtar i Noreg er i bruk i kystområda, og inngår i den organiserte ambulansetenesta innan helseføretaka. Fartøya kan vere reine ambulansebåtar, eller vere kombinasjonsbåt og fungere både som samfunnsbåt og utføre både rutetrafikk og ambulanseoppdrag og lege- og helsepersonellskyss. Reine ambulansebåtar er utstyrte som ein ambulansebil, men med større kapasitet, og er bemanna med helsepersonell i tillegg til maritimt mannskap.
Fartøy som ikkje er ein del av den ordinære ambulansetenesta, slik som redningsskøyter, kan etter førespurnad frå AMK også nyttast i akuttmedisinske oppdrag. AMK vurderer i kvart einskild tilfelle kva som trengs av bemanning og utstyr frå helsetenesta, og om dette skal følgje fartøyet eller sendast i møte eller parallelt med ressursen.
Legebåt
Ein legebåt er ein båt som primært vert brukt til transport av helsepersonell langs kysten og i øysamfunn. I tillegg til lege, er transport av sjukepleier og jordmor aktuelle oppgåver for ein legebåt. Dessutan har ein legebåt gjerne plass til sjukebåre slik at han kan brukast som ambulansebåt. Ein del småstader langs kysten har legeteneste ved at legebåten vert brukt som legekontor enkelte dagar i månaden.
Den store utfordringa ved konstruksjon av ein legebåt er å finna den optimale balansen mellom krava til høg fare og stor sjødugleik.
Militære ambulansar
Militær sanitet brukar ambulansar i stor utstrekking. Dei vanlegaste typane er upansra hjulgåande køyretøy, og pansra på anten hjul eller belte og helikopter. Sivilforsvaret har òg nokre ambulansar i beredskap og til øving. Alle av ambulansane til forsvaret, og sanitetskøyrtøy er merkte med raude kross-symbol (Genferkrossen), som er eit internasjonalt verneteikn i samsvar med Genève-konvensjonane.
Sanitetsbataljonen nyttar òg blant anna MB 300 Geländerwagen som ambulansar, men i motsetning til garden er desse utstyrde med berre ei båre og to medicar i bakrommet.
Islas Marías
Islas Marías er ei øygruppe i utlaupet av Californiabukta, 87-110 kilometer nordvest for San Blas i Nayarit i Mexico, og omtrent 370 km søraust for sørspissen av Baja California Sur. Øygruppa er òg nemnt Tres Marías. Dei er ein del av kommunen San Blas, Nayarit. Fire av øyane er frå ca. 9 til ca. 145 km2, fem andre øyar er under ein kvadratkilometer i flatevidd.
Den første europearen som møtte øyane var Diego Hurtado de Mendoza i 1532. Han fann ingen prov for tidlegare busetningar. I dag er den største øya, María Madre, folkesett. Mellom 1905 og 2019 fanst ein straffekoloni på øygrupppa.
Geografi
Isla María Madre er den største av øyane, med eit areal på 145 km2. Øygruppa ligg på ein grunn kontinentalsokkel, men på vestsida av øyane søkk havdjupna.
Både årstemperatur og årleg nedbørsmengd er litt lågare enn på fastlandet. Samla årleg nedbør i perioden 2009 til 2022 har variert mellom ca. 72 mm i 2015 og 180 mm i 2011. Nedbøren kjem vesentleg i perioden frå juni til oktober. Dagleg median maksimumstemperatur varierer lite over året, dagleg median minimumstemperaturar er klårt høgare i sommarmånader frå juni til oktober. I juli er daglig median minimum 24 °C og maksimum 31 °C.
Geologi
Forsking stør hypotesen om at Islas Marias er fragment av kontinentalskorpa som er igjen etter separasjonen av Baja California-halvøya frå fastlandet i Mexico. Bergartar funne på øyane samsvarer med bergartar funne på næraste fastland, rundt Cabo San Lucas så vel som Puerto Vallarta. Øygruppa kan ha vore sameint med både Baja California Sur og næraste fastland i Mexico i Miocen, ca. 23-5,3 millionar år sidan. Etter det vart øygruppa nedsenka til sein Pliocen. Seinare, i Pleistocen, har det skjedd oppløftingar og senkingar, havnivået har vore 120 m under dagens havnivå, men øygruppa har kanskje ikkje vore landfast med kontinentet i Pleistocen.
Flora og fauna
Det er generelt lite tilgjengeleg informasjon om flora og fauna på øygruppa med unnatak av endemiske fugletaksa. Vegetasjonen er skildra som «sesongmessig tørr tropisk skog med middels vekst, og liknar veldig på uforstyrra vegetasjon på det tilstøytande fastlandet.»
Det er dokumentert fire artar og fire underartar av endemiske pattedyr til Islas Marías. Dette inkluderer ein museart i hamsterfamilien. Det finst òg ein endemisk underart av vanleg vaskebjørn (Procyon lotor) på øygruppa. Det er stor diversitet i det marine livet rundt øygruppa, medrekna skjelpadder og pattedyr.
Fuglar
Fuglefaunaen på øygruppa liknar mykje det ein finn på det nærliggande fastlandet, men med noko lokale avvik til stadeigne underartar, i alt 24. Av dei 24 er det gjort framlegg om endring til artsstatus for følgjande takson: flammetrupial, Icterus pustulatus graysonii, fagerparula, Granatellus venustus francescae, jubelsmett, Pheugopedius felix lawrencii, sinaloasporvepapegøye, Forpus cyanopygius insularis, kanelkolibri, Amazilia rutila graysoni, og breinebbkolibri, Cynanthus latirostris lawrencei. Den siste er godtatt som art av mange autoritetar med det engelske namnet Tres Marías hummingbird (Cynanthus lawrencei). Amazona oratrix tresmariae er lista som ein sjølvstendig art av International Ornithological Committee (IOC), medan andre autoritetar reknar han som ein underart av gulhovudamazon (Amazona oratrix). Han har fått namn på norsk: Tresmariasamazon (Amazona tresmariae).
Totalt er det 38 landfuglartar som er trudd å vere hekkefuglar på øyane, av dei er tre innførte artar, gråsporv, tyrkardue og stare.
Trugsmål og vern
Som for mange andre økosystem på øyar som er koloniserte av menneske, har det skjedd nedgradering av livstilhøva for fuglar på Islas Marías grunna innførte pattedyr som geiter, kattar og rotter. I 2010 utnemnde UNESCO øygruppa til Islas Marías biosfærereservat.
Orivesi
Orivesi er ein finsk by og kommune i landskapet Birkaland. Kommunen har ved slutten av februar 2015 9 569 innbyggjarar og eit areal på 940,07 km² der 160,42 km² er vatn. Orivesi er ein finskspråkleg kommune som grensar til kommunane Juupajoki, Jämsä, Kangasala, Kuhmoinen, Ruovesi og Tammerfors.
Mämmilä
Orivesi er kjend for å vere heimstaden til teikneserieteiknaren Tarmo Koivisto, og dermed også modell for teikneserien Mämmilä, ein fiktiv kommune som fungerte som bilete på Finland si utvikling i tiåra frå 1960-talet og framover.
Punkalaidun
Punkalaidun er ein kommune i landskapet Birkaland i Finland. Kommunen har cirka 3 300 innbyggjarar og eit areal på 364,05 km² der 2,93 km² er vatn. Punkalaidun er ein finskspråkleg kommune som grensar til kommunane Huittinen, Humppila, Loimaa, Urjala og Sastamala. Før 2005 høyrde Punkalaidun kommune til landskapet Satakunta.
Ein av dei største arbeidsgjevarane i kommunen er SHT-Tukku, eit selskap som produserer og importerer utstyr for gravleggingar. Fabrikken sysselset om lag hundre handverkarar og har ei stort mengd modellar av kister. Punkalaidun kommune har den beste sysselsetjingssituasjonen i regionen. Arbeidsledige arbeidssøkarar i november 2016 var 123 personar eller 9,6 prosent.
Karamanzandé
Karamanzandé (gresk Καραμανζαντέ, tyrkisk Karamanzade) er ein bydel i byen Levkosía i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen ligg sentralt i byen.
Midtgulen kyrkje
Midtgulen kyrkje står på Kjelkenes i Bremanger kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1904.
Keban
Keban er ein småby og eit distrikt i Elazığ-provinsen i Tyrkia. Han har eit folketal på 4 857 (2012). Den andre største demningen i Tyrkia, Kebandemningen som demmer opp Eufrat, ligg her.
Midtgulen kyrkje
Bygget har sitjeplassar til 200 og er teikna av Lars Sølvberg. Altartavla har langfredag som motiv og er måla av Frida Rusti.
Karamanzandé
Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene, frå 1983 administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein bydel i Lefkoşa (Nord-Levkosía).
Keban
Keban ligg vest i Elazığ-provinsen, 46 km frå provinssenteret. Vest for Keban ligg Arapgir-distriktet i Malatya-provinsen, i nord Çemişgezek-distriktet i Tunceli-provinsen, i nordvest Ağın-distriktet og i sør Baskil.
Midtgulen kyrkje
Kyrkja er soknekyrkje i Midtgulen sokn i Nordfjord prosti. Før kyrkja vart bygd sokna folk i området til Bremanger kyrkje medan ho låg på Grotle på Bremangerlandet, og so til Frøya kyrkje på Frøya, begge på hi sida av Frøysjøen. Fram til 1966 høyrde soknet til Bremanger prestegjeld, og vart då overførd til Davik prestegjeld
Karamanzandé
Ved folketeljinga i 2011 hadde Karamanzade 351 inbyggjarar.
Tarjei Westby
Westby har tidlegare spelt i diverse kort- og novellefilmar, og var også med i TV Norge sin realityserie Grease.
Tysnes kyrkje
Tysnes kyrkje er ei lafta langkyrkje i Tysnes kommune i Vestland. Kyrkja vart opphavleg oppført i 1868 på garden Tysnes, der det hadde vore kyrkje sidan mellomalderen. Så vart ho flytta til garden Gjerstad i 1906. Kyrkja har 370 sitjeplassar.
Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Descloizitt
Descloizitt er eit mineral som finst i brunlege rombiske krystall. Det er kjemisk sett eit hydroksylhaldig bly-sink-vanadat, PbZn(VO4)(OH) og opptrer sekundært på sinkførekomstar. Det dannar ein serie med den tilsvarande koparsambindinga mottramitt, PbCu(VO4)(OH), som har grønleg farge.
Det vart oppdaga i Sierra de Córdoba-avsetjinga i Córdoba i Argentina i 1854 og kalla opp etter den franske mineralogen Alfred Des Cloizeaux (1817–1897).
Murat
Murat kan visa til:
Veslekletten
Veslekletten er eit lite fjell kring 1 nautisk mil (1,9 km) sør for Storkletten på Ahlmannryggen i Dronning Maud Land. Det vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Den norsk-britisk-svenske antarktisekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og namngjeve av dei.
Mörlunda
Mörlunda er ein tettstad i Hultsfreds kommun i Kalmar län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 956 innbyggjarar.
Toby Jones
Toby Edward Heslewood Jones er ein engelsk skodespelar. Han hadde stemma til husnissen «Noldus» i filmen Harry Potter og Mysteriekammeret.
Middelhavsmunkesel
Middelhavsmunkesel (Monachus monachus) er ein av to nolevande artar i munkeselslekta (Monachus), som høyrer til selfamilien (Phocidae). Selen lever i Middelhavet og i nære strøk av Atlanterhavet utanfor Gibraltarsundet, sør til Krepsen sin vendekrins. Ifølgje IUCN si raudliste er arten sterkt truga av utrydding. Totalbestanden tel truleg 600-700 individ.
Historisk har middelhavsmunkesel levd i store delar av Middelhavet. I dag kjenner ein berre til populasjonar i Tyrkia, Kroatia, Kypros, Hellas, Portugal (Madeira), Mauritania og Vest-Sahara. Den største gruppa heldt til aust i Middelhavet, og omfattar rundt 350-450 individ. Den andre store undergruppa på rundt 220 individ held til ved Cabo Blanco i Atlanterhavet. Desse er dei einaste munkeselane som framleis lever i koloniar.
Skildring
Svangre hoer bruker typisk utilgjengelege sjøholer til å føda i, men tidlegare skildringar fortel at dei pleide å føda på opne strender fram til 1700-talet. Selungane veg ca. 15–18 kg. Dei har mørkebrun eller svart pels med hår på 1–1,5 centimeter. På magen har selane ei kvit stripe som har ulike farge og form hjå dei to kjønna. Hjå hoer er stripa vanlegvis rektangelforma, medan hjå hannar er ho som regel sommarfuglforma. Når ungane er 6-8 veker gamle blir håret deira erstatta av det korte håret til vaksne selar. Middelhavsmunkeselar skal ha den kortaste pelsen til nokon sel. Pelsen er svart hjå hannar og brun eller mørkegrå hjå hoer. Magen er lysare, nær kvit hjå hannar.
Ladji Doucouré
Ladji Doucouré er ein fransk friidrettsutøvar frå Juvisy-sur-Orge i  Essonne-departementet som har tevla internasjonalt i hekkeløp og sprint. Han vann VM-gull på 110 meter hekk og i 4x100 m stafett i 2005.
Aktiv
Doucouré debuterte i VM i friidrett 2003, der han rauk ut i semifinalane som den beste av dei som ikkje kvalifiserte seg til finalen. I 2004 sette han fransk rekord på korthekken med 13,18 sekundar då han vann den franske meisterskapen. Han forbetra rekorden til 13,06 i ein semifinale under dei olympiske leikane i Aten i 2004. Med beste tid av alle utøvarane før finalen, var han favoritt til OL-gullet. I finalen leia han til han snubla i siste hekken, kom så i mål som sistemann i feltet.
I 2005 forbetra han sin franske rekord til 13,02 under eit såkalla Golden League-stemne i Paris. Den 15. juli same sesongem forsvarte han sin franske meistertittel på 110 meter hekk. Vinnartida på 12,97 sekundar var fransk rekord og den beste i verda i 2005-sesongen. Ein månad seinare vart han i Helsingfors verdsmeister med eit løp på 13,07 sekundar, ein hundredels sekund føre kinesaren Liu Xiang og tre hundredels sekund føre Allen Johnson frå USA. Dagen etter hekketriumfen sprang Doucouré startetappen då Ronald Pognon, Eddy De Lépine og Lueyi Dovy fylgde opp og syrgde for at Frankrike vann VM-gull på 4 x 100 m stafett, to hundedels sekund framom Trinidad og Tobago.
Doucouré opplevde under friidretts-VM 2007 det same han var ute for i VM 2003, han rauk ut i semfinalane med ein utslagsmargin på eitt hundredels sekund. Året etter vart han nummer fire i OL-finalen på 110 m hekk i Beijing. Med tida 13,24 sekundar var han sju og seks hundredels sekund bak dei to USA-amerikanarane som tok sølv og bronse, men over tre tidels sekund bak den suverene vinnaren, Dayron Robles frå Cuba.
Weddell Islands
Weddell Islands er ei gruppe småøyar og skjer som ligg 1 nautisk mil (1,9 km) sør for Saddle Island og 4,5 nautiske mil (9 km) nord for vestenden av Laurie Island i Sør-Orknøyane. Ho vart truleg observert under sjøreisa til kaptein Nathaniel B. Palmer og kaptein George Powell i desember 1821. Namnet finst på eit kart av James Weddell etter at han utforska Sør-Orknøyane i 1823.
Voskresensk
Voskresensk (russisk Воскресе́нск) er ein by i Moskva oblast i Russland med om lag 90 000 innbyggjarar (2008). Han ligg rundt 90 km søraust for Moskva, ved bredda av elva Moskva.
Morgongåva
Morgongåva er ein svensk tettstad i Heby kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 1 351 innbyggjarar.
Voskresensk
Staden vart grunnlagd i 1862 og han fekk bystatus i 1938.
Morgongåva
På 1870-talet då Norra stambanan (i dag Dalabanan) blei anlagt tok dei tyske eigarane på eige initiativ opp spørsmålet om ein skulle bygge ein jernbanestasjon på Morgongåva. Det var ikkje ein del av den foreslåtte utbygginga av jernbanen, men på grunn av eit stort jernverk som var under oppføring blei det laga ein stasjon. Ein la samtidig gater med husnummer og det oppstod eit samfunn. Jernverket blei derimot ein fiasko då det av ulike årsaker aldri kunne bli tatt skikkeleg i bruk.
I 1898 etablerte istadenfor Westerås Lantbruksmaskiner (som seinare bytta namn til Westeråsmaskiner) produksjon av mellom anna såmaskinar (seinare òg snøscooterar). Produksjonen av landbruksmaskinar blei nedlagt i 1988. I dei gamle fabrikklokala er det i dag ein lågprisbutikk. På tettstaden er òg distribusjonssentralen til AdLibris som er den største nettbaserte bokhandelen i Sverige. I dag jobbar det langt fleire personar på det gamle fabrikkområdet enn då det var fabrikk der.
Namnet på tettstaden er først kjend som namnet på ein gard i 1667. Grunnen til at garden hadde dette namnet er ikkje heilt klarlagt, men visstnok skal namnevalget springe ut frå eit trekantdrama. På 1600-talet hadde ein brukseigar i Molnebo, like utanfor Morgongåva eit forhold med ei av tenestepikene sine. Ho vart gravid og brukseigaren var redd for at kona skulle få vite om forholdet. Han «kjøpte» ein av tenarane som skulle sørge for jenta og det kommende barnet, då jenta og tenaren gifta seg fekk dei ein gard som bryllupsgåve, morgongåve, derav namnet.
Skeise-NM 2000 i firkamp
Noregsmeisterskapen på skeiser 2000 i firkamp for menn vart avvikla helga 18. og 19. desember 1999 i Vikingskipet på Hamar i Hedmark. Eskil Ervik frå Hamar Idrettslag vart norsk meister i firkamp for fyrste gong.
NM på skeiser 2000
Dato: 18./19. desember 1999
<br style="clear:both;" />
500 meter
<br style="clear:both;" />
5000 meter
<br style="clear:both;" />
1500 meter
<br style="clear:both;" />
10000 meter
<br style="clear:both;" />
Pälkäne
Pälkäne er ein kommune i landskapet Birkaland i Finland. Kommunen har cirka 7 000 innbyggjarar og eit areal på 738,59 km² der 181,34 km² er vatn. Pälkäne er ein finskspråkleg kommune som grensar til kommunane Hattula, Tavastehus, Kangasala, Padasjoki og Valkeakoski.
Veslenupen
Veslenupen er ein fjelltopp nær nordenden av Nupskammen i Gjelsvikfjella i Dronning Maud Land. Det vart fotografert frå lufta av Den tyske antarktisekspedisjonen (1938–39), og vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Den norsk-britisk-svenske antarktisekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og flyfoto av den norske ekspedisjonen (1958–59).
Oljepalmeslekta
Oljepalmeslekta (Elaeis, frå gresk for 'olje') er ei planteslekt i palmefamilien som omfattar to artar. Trea i slekta blir brukt til å produsera palmeolje. Afrikansk oljepalme Elaeis guineensis (artsnamnet guineensis viser til landet det stammar frå) er hovudkjelda til palmeolje. Arten kjem frå Vest- og Sørvest-Afrika, og finst mellom Angola og Gambia. Amerikansk oljepalme Elaeis oleifera (frå latin oleifer, 'oljelagande') stammar frå tropisk Mellom- og Sør-Amerika, og blir brukt i dette området til å produsera olje.
Skildring
Utvaksne palmar har ein enkel stamme, og kan bli over 20 meter høge. Lauvet er parflika og blir rundt 3-5 meter lange. Blomane dannar tette klumpar; kvar enkelt blome er liten, med tre kronblad og tre begerblad. Palmefrukta er raudleg, omtrent på storleik med ei stor plomme, og veks i store klynger. Kvar frukt har ein oljete, tjukt ytterlag (perikarp), og eitt frø (palmekjerna), som også er rik på olje.
Artar
Dei to artane, E. guineensis og E. oleifera, kan danna fertile hybridar. Ein har sekvensert genomet til E. guineensis, noko som kan gjera det lettare å avla fram forbetra jordbruksplantar.
Kommersiell dyrking
Menneske har brukt palmeolje i Vest-Afrika i kanskje så mykje som 5000 år. På 1800-talet oppdaga arkeologar også slik olje i Abydos i Egypt frå 3000 f.Kr.
Sidan palmolje inneheld meir metta feitt enn andre vanlege planteoljer, kan ho brukast til hard frityrsteiking utan å oksidera. Olja inneheld ikkje transfeitt, og bruken av olja i mat har auka etter innføring av reglar om å merka mat med transfeittinnhaldi. Olje frå Elaeis guineensis blir også brukt til biodrivstoff.
Elaeis guineensis blir no dyrka i ei rekkje tropiske land utanfor Afrika, særleg i Malaysia og Indonesia, som til saman produserer det meste av palmeolja i verda, rundt 90 %. Plantasjar der ein dyrkar oljepalmar kan føra til avskoging, ofte av regnskog med stort biologisk mangfald, auka utslepp av drivhusgass og negative innverknadar på lokalsamfunn. Palmeolje er derfor eit kontroversielt produkt.
Murkrypar
Skildring
Murkrypar er ein 15,5 til 17 centimeter lang fugl, med ein masse på 17-19 gram. Fjørdrakta er primært blågrå, med mørkare venger og halefjør. Det mest slåande trekket ved fjørdrakta er dei ekstraordinære karmosinraude områda på vengene. Stort sett er dette skjult når vengene er folda saman. Det meste av dekkfjørene og den indre halvdelen av handsvingfjørene og armsvingfjørene har denne raudfarga.
Utbreiing og habitat
Som alpin art hekkar murkrypar i høgder mellom 1000-3000 moh. Arten har stort sett habitat i dette høgdnivået, men er kjent for å flytte til lågare høgder om vinteren, der kan ein somme tider observere murkrypar på bygningar og i steinbrot. Nominatunderarten har utbreiingsområde frå Dei kantabriske fjella i vest gjennom Pyreneane og Alpene austover til Kaukasus og vestre Iran. Underarten Tichodroma muraria nepalensis har utbreiing i sentrale høglandsområde i Asia som Turkmenistan og austre Iran austover til Kina.
Åtferd
Jamvel om denne fuglen kan bli ganske tam, er han ofte overraskande vanskeleg å observere på overflata av berg og fjell.
Murkrypar er ein insektetar, beitar på bakkelevande virvellause dyr, hovudsakleg insekt og edderkoppar plukka frå bergoverflater. Nokre gonger kan han òg jage flygande insekt i flukt frå ein avsats fjellveggen. Beitande fuglar flyttar seg langs fjellveggen med korte flygingar og i kjappe hopp ofte med vengene delvis spreidd.
Hofuglen byggjer eit koppforma reir av gras og mose, skjerma djupt i ei bergkløft eller eit hòl i fjellet. Reiret har vanlegvis har to inngangar og er fora med mjukare materialar, ofte med fjører eller ull. Hoa legg vanlegvis 4-5 egg, men kull så lite som tre førekjem òg. Den kvite egga er 21 mm lange, og er dekt med ei lita mengd svarte eller raudbrune flekker. Når alle egga er lagt, rugar hoa egga i 19-20 dagar til klekking. Maken syter for føde til henne under ruginga. Ungane er blinde, fjørlause og generelt hjelpelause ved klekking. Begge foreldra matar ungane fram til dei er flygedyktige etter 28-30 dagar. Kvart par får berre eitt ungekull i året.
Sjølv om dei stort sett tause, vil murkryparar av begge kjønn synge, hoene vanlegvis berre medan ho vernar om matterritorium om vinteren. Songen er ein høgfrekvent, plystrande, med tonar som vekselvis stig og fell. I hekkesesongen syng hannfuglane når dei kviler eller klatrar.
Taksonomi
Det er noko usemje blant ornitologar om kor murkrypar høyrer heime i den taksonomiske rekkjefølgja. I første omgangen sette Linné arten inn i trekryparfamilien Certhiidae. I dag er murkrypar plassert i ein monotypisk familie Tichodromadidae av blant andre Clementslista, medan andre autoritetar som Dickinson 2003 legg han inn i ein monotypisk underfamilie Tichodromadinae av spettmeisfamilien Sittidae.
Khaidár Pasá
Khaidár Pasá (gresk Χαϊδάρ Πασά, tyrkisk Haydarpaşa) er ein bydel i byen Levkosía i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen ligg sentralt i byen.
Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene, frå 1983 administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein bydel i Lefkoşa (Nord-Levkosía).
Ved folketeljinga i 2011 hadde Haydarpaşa 155 inbyggjarar.
Jonsokkoll
Jonsokkoll er ei fleirårig plante i lepeblomsterfamilien. Arten har utbreiing ligg innanfor Europa. Planta vert kring 10 cm høg, og har kortskafta rosettblad og tettblada stengel som ein firkanta pyramide. Alle støtteblad er lengre enn blomstrane. Jonsokkoll er oftast ullhåra, men stundom snau. Han blomstrar kring juni månad i bakkar og skogkantar.
Jonsokkoll er heimleg og finst i Noreg nord til Finnmark. På Hardangervidda er han funnen opp til 1390 m.
Kaspijsk
Kaspijsk (russisk Каспи́йск) er ein by i Republikken Dagestan i Russland med om lag 85 000 innbyggjarar (2008). Han ligg ved Kaspihavet, rundt 15 km søraust for Makhatsjkala.
Byen vart grunnlagt i 1932 som busetnaden Dvigatelstroj (russisk: Дви́гательстро́й). Han fekk bystatus i 1947 og namnet vart endra til Kapisjk.
I Kaspijsk ligg eit stort marinelager som husar russiske luftputefartøy og ekranoplan.
Leidnerflaske
Ei leidenflaske er eit apparat som «lagrar» statisk elektrisitet mellom to elektrodar på innsida og utsida av flaska. Apparatet vart funne opp av både den tyske presten Ewald Georg von Kleist den 11. oktober 1744 og av den nederlandske vitskapsmannen Pieter van Musschenbroek frå Leiden (Leyden) i 1745–1746, uavhengig av kvarandre. Oppfinninga vart kalla opp etter byen. Dette var den opphavleg utgåva av ein kondensator. Leidenflaska vart nytta til å utføre mange tidlege eksperiment innan elektrisitet, og oppdaginga var særs viktig for det vidare studiet av fagfeltet. Tidlegare måtte forskarar nytte store kondensatorar for å lagre ladning. Leidenflaska var eit langt meir kompakt alternativ.
Posadowskybreen i Antarktis
Isbreen vart observert i februar 1902 frå toppen av Gaussberg under Gauss-ekspedisjonen leia av Erich von Drygalski. Amerikanske Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) kalla breen opp etter Drygalski sin Posadowsky Bay i 1955 etter studiar av flyfoto tekne av US Navy Operasjon Highjump i 1946-47. Posadowsky Bay vart i si tid kalla opp etter grev Arthur von Posadowsky-Wehner, innanriksminister i Det tyske riket, som sikra statlet støtte til Drygalski-ekspedisjonen.
Warren Peace
Warren Peace (eigentleg «War and Peace») eit psevdonym for Geoffrey Alexander MacCormack (òg kjend som GA MacCormack og Mac Cormack), ein engelsk vokalist, låtskrivar og dansar. Han er mest kjend for arbeidet sitt med David Bowie i 1970-åra.
Musikalsk karriere
Peace var ven av Bowie sidan skuledagane i Bromley, og medverka med korvokal til fleire album av Bowie. Det første var Aladdin Sane i 1973 og han vart verande med Bowie til og med Station to Station i 1976. Han song med Bowie på turneane i USA og Japan i 1973, og reiste tilbake til Storbritannia via den transsibirske jernbanen med Bowie, som nekta å fly. Han spelte så på den siste britiske turneen som enda med at Ziggy Stardust «pensjonserte» seg i Hammersmith Odeon i juli (seinare gjeven ut som Ziggy Stardust - The Motion Picture).
Med Bowie, skreiv Peace musikk for «Rock 'n' Roll With Me» på Diamond Dogs (1974) og seinare «Turn Blue» på Iggy Pop sitt Lust for Life (1977). Han var med som ein av 'Astronette'-dansarane og vokalist i The 1980 Floor Show, ein fjernsynsspesial med Bowie i oktober 1973, og som ein av dansarane og korvokalistane under 'Diamond Dogs'-turneen i 1974 (konsertopptak er gjeven ut som David Live). I lag med Ava Cherry og Jason Guess, og med Bowie som låtskrivar og produsent, spelte Peace inn eit album ved Olympic Studios seint i 1973, som omsider kom ut som People from Bad Homes i 1995.
Anna arbeid
I 2007 gav Peace (då med det verkelege namnet Geoff MacCormack) ut From Station to Station: Travels With Bowie 1973-76, ei illustrert forteljing om tida si med Bowie.
Avery Plateau
Avery Plateau er ei isdekt platå, kring 65 km langt og med ei høgd opp mot kring 2000 moh, halvvegs mellom Loubet Coast og Foyn Coast i Graham Land. Det er uvisst når platået vart sett første gong, men det var truleg i januar og februar 1909 av medlemmar av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot frå forskjellige stader i Matha Strait. Det vart kartlagt i 1946–47 av Falkland Islands Dependencies Survey og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (1955) etter kaptein George Avery, kaptein på kutteren «Lively», som med kaptein John Biscoe på briggen «Tula» som segla til ein del av Den antarktiske halvøya i februar 1832.
Teikneserien Blondie
Blondie er ein amerikansk teikneserie som fyrst kom ut i 1930, og opphavleg blei teikna og skriven av Chic Young. Blondie gjorde sin inntreden blant avisseriane 8. september 1930. Han har vore populær i ei rekkje land, og er blitt trykt i over 2000 aviser i over 47 land, og omsett til 35 språk.
Hovudpersonane i serien er ekteparet Blondie og Dagobert Sørensen. Andre figurar som dukkar opp regelmessig i serien er barna til ekteparet, Babs og Putte, familiehunden Daisy, naboane Herbert og Fanny og den tyranniske og humørsjuke sjefen til Dagobert, Julius Dithers.
Det har skjedd ein del fornyingar i løpet i åra. Blondie var opphavleg ei ung flapper-jente som festa på dansestadar med kjærasten sin, den unge arvingen Dagobert. Paret blei gift i 1933, men Dagobert blei gjort arvelaus av foreldra sine, og blei nøydd til å tena til livsopphald sjølv. Blondie blei husmor i ein forstad, og utvikla seg til å bli den fornuftige i ekteskapet. I 1991 skipa ho eit eige cateringfirma.
Blondie i Noreg
Blondie hadde den norske debuten sin i vekebladet Hjemmet på 1930-talet. Sidan 1941 har serien kome ut som julehefte kvart år (bortsett frå i 1944, grunna papirrasjonering). Blondie hadde òg sitt eige serieblad i Noreg i to omgangar: først 1968 (6 nummer) og så i 1980-1988 (6-8 nummer årleg). Serien gjekk òg i VG (som «Sørensens») og Aftenposten i fleire år.
Veselajatind
Veselajatind er eit fjell med ein spiss topp (2385 moh) på nordenden av Svarttindane i Søre Petermannkjeda i Wohlthatmassivet. Det vart oppdaga og kartlagd frå flyfoto av Den tyske antarktisekspedisjonen, 1938–39, og vart kartlagd frå flyfoto og landmålingar av den norske antarktisekspedisjonen, 1956-60. Det vart seinare kartlagd på ny av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen, 1960–61, og namngjeve Gora Veselaya, som tyder Munterfjellet.
Georgia i Eurovision Song Contest
Georgia debuterte i Eurovision Song Contest i 2007, då tevlinga vart arrangert i Helsingfors i Finland. Landet har delteke fjorten gongar og har to niandeplassar som beste plassering i Eurovision Song Contest. Georgia har kvalifisert seg til finalen sju gongar på fjorten forsøk og har tre sisteplassar i semifinalen som dårlegaste plassering.
Fråværet i 2009
Georgia har delteke kvart år sidan, med unntak av i 2009, då Eurovision Song Contest vart arrangert i Moskva. På grunn av krigen i Sør-Ossetia i 2008 har det vore debatt i Georgia om landet i det heile tatt skulle deltake i Eurovision Song Contest i 2009. 28. august 2008 annonserte den georgiske kringkastaren GPB at Georgia ikkje ville deltake i Eurovision Song Contest i 2009, med grunngjevinga av at dei ikkje ønsket å deltake i eit «land som bryt med menneskerettar og internasjonale lovar». Men, i desember 2008 ombestemte kringkastaren seg, og Georgia melde seg likevel på tevlinga i Moskva. I den nasjonale finalen 18. februar 2009 vann popgruppa Stephane & 3G med discolåten «We Don't Wanna Put In». Men songen vart raskt ganske kontroversiell, ikkje minst fordi «Put In» var ein openberr referanse til den dåverande presidenten i Russland, Vladimir Putin. Russland protesterte mot teksta og fekk medhald frå Den europeiske kringkastingsunionen, som bad GPB om å endre teksta eller å velje ein annan song. 11. mars kunngjorde GPB at dei ikkje ville endre teksta og meinte kravet frå EBU kom som ei følgje av russisk press. Dimed trekte Georgia seg frå Eurovision Song Contest 2009.
Tilbake i 2010
Året etter, i Bærum, var Georgia tilbake i Eurovision Song Contest og fekk ein niendeplass med Sopo Nisharadse. Ho deltok med songen «Shine», med tekst skriven av norske Hanne Sørvaag.
Ein ny niandeplass fulgte i Düsseldorf året etter, men sidan 2012 har Georgia hatt varierande resultat i tevlinga. Fem gongar har landet ikkje klart å kvalifisere seg til finalen. To av dei gongane har dei hamna på sisteplass i semifinalen.
Skyvedekke
Skyvedekke eller skyveforkasting er ei stor plate- eller kileforma bergmasse som er vorten forflytta (overskyvd) langs ei tilnærma horisontal eller nesten horisontal forskyvingsflate. Dette kan medføre at han blir liggande oppå yngre bergartar.
I Noreg finst det store skyvedekke i Den kaledonske fjellkjeda, og til dømes er Jotundekket ei meir enn 10 km tjukk skive av prekambriske djupbergartar som er skyvd fleire hundre kilometer og no ligg oppå yngre sandstein, skifer og fyllitt.
Abelisaurus
Abelisaurus var ein stor, kjøtetande dinosaur, ein theropod, av same storleik som allosaurus. Han var truleg 7 til 9 meter lang, men dette er uvisst sidan han berre er kjend frå ein fragmentarisk skalle. Han hadde lange kjevar, men ingen horn eller andre utvekstar over augo.
Dinosauren er funnen i avsetningar frå sein krit i Argentina. Han kan ha vore ein slektning av carnotaurus som er funne frå same tid på same stad.
Han er kalla opp etter Roberto Abel som var direktør for Museo Provinciale de Cipolleti i Argentina.
Hoseasonbreen
Hoseasonbreen  er ein 19 km lang isbre, som flyt nord og ut i sjøen mellom West Stack og East Stack, 8 km aust for Edward VIII Bay i Aust-Antarktis. Han vart grovt kartlagt av norske kartografar frå flyfoto tekne av Thorshavn-ekspedisjonane i 1936-37. Han vart vitja i 1954 av eit sledelag frå Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) og vart namngjeven av ANCA etter Richard Hoseason frå ANARE, som forsvann på ein felttur på Heardøya i 1952.
Bartrum Plateau
Bartrum Plateau er eit isdekt platå, 20 km langt og 11 km breitt, som ligg vest for Mount Bonaparte i Queen Elizabeth Range. Det vart namngjeve av den nordlege geolog-gruppa frå New Zealand (1961–62) etter geolog professor John Bartrum frå Auckland University College.
Cosgrovebreen
Cosgrovebreen er ein liten isbre som går ut i den sørlege delen av Stefansson Bay like vest for Mulebreen i Kemp Land i Antarktis. Han vart sett av Australian National Antarctic Research Expeditions i 1956 og seinare kartlagt og namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter M. Cosgrove, radioleiar ved Mawson-stasjonen i 1959.
Einat
Einat (hebraisk skrift עֵינַת) er ein kibbutz sentralt i Israel. Han ligg nær Petah Tikva og sør for Rosh HaAyin og høyrer til Drom HaSharon regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 612.
Gerard David
Gerard David var ein nederlandsk kunstmålar. Han synleggjer bibelske tema i bileta sine, med sidan naturmiljøet er sterkt til stades i måleria hans har han vorte sett som ein banebrytar for landskapsmåleriet.
Einat
Kibbutzen vart grunnlagd i 1952 av innbyggjarar frå Givat HaShlosha og Ramat HaKovesh, som drog frå Hakibbutz HaMeuhad etter eit ideologisk skilje. Namnet kjem frå nærleiken til kjelda («ein») til Yarkonelva.
Økonomi
Kibbutzen er no privatisert og mange tidlegare innbyggjarar har flytta attende. Kibbutzen driv eit festlokale og ein sekulær gravplass. Dette er den første sekulære gravplassen i Israel og byrja å ta i mot døde i 1991.
Gerard David
Liv og gjerning
David var son til ein handverkar i Oudewater ved Gouda. Frå 1483 arbeidde han i Brugge, der han gjekk i lære hos Hans Memling. Også Jan van Eyck sin målarstil tok han mykje etter. Etter at Memling døydde i 1494, vart David den offisielle bymålaren i Brugge. Han vart leiar for målarlauget i Brugge i 1501. I 1515 vart han også oppteken som meister i målarlauget i Antwerpen.
I tillegg til sitt virke som kunstmålar deltok David i lokalstyringa av Brugge. Målarlauget utnemnde han til representant i byrådet i 1488, og han vart nærast årleg utpeika til å halde fram i rådet. År 1496 gifta David seg med ei dotter til leiaren av gullsmedlauget i Brugge. Gjennom dette ekteskapet, men også gjennom sin målarkunst, vart han med åra ein rik mann. Dett sette han i stand til i 1521 å yte eit større bidrag til karmelittklosteret Zion.
Filmen Surf's Up
Surf's Up er ein USA-amerikansk data-animasjonsfilm og fiktiv dokumentar fra 2007, produsert av Sony Pictures Animation. Filmen vart nominert til Oscar-prisen.
Gerard David
Liv og gjerning
David skapte sin eigen målarstil allereie i yngre år. Allusjonar til Jan van Eyck, Rogier van der Weyden og Hugo van der Goes er likevel ganske gjenkjennelege. David måla mest stilsame, høgtidlege bibelske scener i det fri. Figurane hans har ei verdig haldning, landskapet dekker ein vesentleg del av biletflata. David har såleis vorte sett som ein forgjengar til landskapsmåleriet.
Davids ry som målar kviler tyngst på nokre altartavler og triptykon som han laga. Desse er i dag spreidde på ulike museum i fleire land i Vest-Europa.
Antarktisplatået
Antarktisplatået (stundom kalla Polarplatået, Sørpolplatået og Kong Haakon VII Vidde) er eit stort område sentralt i Antarktis, med ein diameter på kring 1000 km, og som dekkj Sørpolen og Amundsen-Scott-basen. Dette platået har ei gjennomsnittleg høgd på kring 3000 moh.
Gerard David
Liv og gjerning
David døydde 1523 i Brugge.
Antarktisplatået
Utforsking
Antarktisplatået vart observert og fotografert frå lufta i 1929 i eit Ford Trimotor-fly med fire menn på den første flyturen til Sørpolen og attende til kysten. Sjefspilot på denne flyturen var Bernt Balchen frå Noreg på denne ekspedisjonen leia av Richard E. Byrd frå Virginia, ein offiser i U.S. Navy, som var med på flyet. Dei andre to medlemmane var andrepiloten og fotografen.
Vesletind
Vesletind er eit lite fjell 3 nautiske mil (6 km) aust-søraust for Aurhø på Ahlmannryggen i Dronning Maud Land. Det vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og namngjeve Vesletind.
Antarktisplatået
Klima
Den store høgda på Antarktisplatået, i lag med den høge breiddegraden og dei særs lange, mørke vintrane, gjer at temperaturen her er dei lågaste i verda dei fleste åra (liknande sentrale Sibir på den nordlege halvkula).
Candor Chasma
Candor Chasma er ei kløft i den nordlege delen av Marinerdalane på Mars. Til liks med resten av Marinerdalane reknar ein med at ho vart danna då Tarsis-kulen pressa seg opp.
Antarktisplatået
Dyreliv
Dei nesten kontinuerlege iskalde vindane som bles over Antarktisplatået, særleg på vinteren, gjer tilhøva her særs ugjestmilde for liv. Det er derfor i praksis ikkje noko naturleg liv her, sjølv på mikroskopisk nivå.
Candor Chasma
Candor Chasma grensar i nord til Ophir Chasma og i sør til Melas Chasma.
Antarktisplatået
Dyreliv
Det lever ikkje pingvinar på Antarktisplatået fordi det ikkje er noko her for dei å ete. Få eller ingen fuglar flyg over Antarktisplatået og dei som kjem her har blåst inn av store stormsystem - og frys eller tørstar vanlegvis i hel. Det finst ingen landdyr i Antarktis, utanom menneske og laboratoriedyr.
Mikroskopisk liv som ein har funne på Antarktisplatået har anten vore daude eller døyande mikroorganisme som har blåse hit med vinden, eller blitt ført hit av menneske til lands eller frå lufta, eller mikroorganismar som lever i fordøyingssystemet eller blodstraumane til menneska eller dyra deira.
Mulebreen
Mulebreen er ein isbre som er 11 km brei og som flyt vest-nordvest til søraustsida av Stefansson Bay i Kemp Land i Antarktis. Han vart først kartlagt av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane 1936-37.
Gerard David
Liv og gjerning
Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design i Oslo har eit måleri av David, ei madonna i eit landskap.
Khmer
Khmer er eit austroasiatisk språk tala av khmerfolk, den største folkegruppa i Kambodsja. Det er offisielt språk i landet, og blir også tala i naboområde i Thailand og i Vietnam.
Khmer er eit av dei større austronesiske språka. Det har blitt påverka av mellom anna sanskrit og pali, særleg i kongelege og religiøse kontekstar, gjennom hinduismen og buddhismen. Språket blir skrive med khmer-alfabetet som stammar frå brahmiskrift.
Khmer dannar ein språkbunt med dei kringliggjande språka thai, laotisk, vietnamesisk og cham. Det skil seg likevel frå desse språka ved at det ikkje er eit tonespråk.
Språket har tre hovuddialektar som alle er gjensidig forståelege: phnom penh (rekna som standard), nordleg khmer (snakka av etniske khmerar i nordaustre Thailand), og Krâvanh-khmer, ein arkaisk dialekt tala i Krâvanhfjella.
Devillin
Devillin er eit grønt koparhaldig mineral med kjemisk formel CaCu4(SO4)2(OH)6•3H2O. Det blir danna sekundært i koparførekomstar, og er i Noreg kjent frå kontaktsonene i Oslofeltet og frå Skyttemyr i Froland.
Mineralet er nærskyldt med serpieritt.
Det er kalla opp etter den franske kjemikaren Henri Etienne Sainte-Claire Deville (1818–1881).
Basra guvernement
Basra guvernement (arabisk محافظة البصرة, Muḥāfaẓa al-Baṣra) er eit guvernement sør i Irak. Det grensar til Kuwait i sør og Iran i aust. Hovudstaden er byen Basra. Andre distrikt i Basra er Al-Qurnah, Az Zubayr, Al Midaina, Shatt Al Arab, Abu Al Khaseeb og Al Faw som ligg ved Persiabukta.
Historie
I 1920, etter at Det osmanske riket leid nederlag i fyrste verdskrigen, tok Storbritannia over dei tidlegare osmanske vilayetane Basra, Bagdad og Mosul som i lag hadde danna den historiske regionen Irak Arabi eller Irak Babeli, og kalla det Det britiske mandatet for Mesopotamia. Mandatet vart etterfølgd av Kongedømet Irak i 1932.
Sjia-folkesetnaden her leid lenge og hardt under styret til Saddam Hussein. Byen Basra leid mykje under den åtte år lange krigen med Iran og den allierte bombinga i 1991 under Golfkrigen. Styresmaktene hamna i eit opprør etter at USA lovde opprørarane støtte. Det vart starta i Basra av sinte soldatar, visstnok etter dei skaut mot eit stort portrett av Saddam Hussein. Mange folk trekte til gatene og ropte slagord, avretta partimedlemmar i Ba'ath, leiarar og det hemmelege politiet, og øydela bilete og monument av Hussein. Deltakarane hadde venta støtte frå dei amerikanske soldatane, men dei allierte var på den tida opptekne, trass i at 24. infanteridivisjon var stasjonert berre nokre kilometer frå byen. Basra fall ikkje heilt til opprørarane, og eit motåtak frå kring 6 000 lojalistar frå den republikanske garden heldt stand mot 5 000 avhopparar frå den irakiske hæren. Etter kring tre dagar byrja garden å få kontroll, tok livet av mange opprørarar i gatene og utførte masseavrettingar på offentlege torg.
Elton John and Tim Rice's Aida
Elton John and Tim Rice's Aida er eit konseptalbum frå 1999 med songar frå musikalen Aida, som byrja å gå i 2000.
Musikken er skriven av Elton John medan Tim Rice har skrive tekstane. I tillegg til Elton John er songane framførte av popstjerner som Sting, LeAnn Rimes, Tina Turner, Angelique Kidjo, Spice Girls, Janet Jackson, Boyz II Men, Shania Twain, Lenny Kravitz, James Taylor, Lulu, Kelly Price og Dru Hill. I tillegg er skodespelarane frå den komande musikalen Heather Headley og Sherie Rene Scott med på to songar.
«Written in the Stars» vart gjeven ut som singel og nådde 29. plass på Billboard Hot 100, og andreplassen på Adult Contemporary-lista.
Medverkande
• Baby Dave – klaverinstrument
• Guy Babylon – klaverinstrument, produsent
• Toby Baker – bass
• Julien Barber – bratsj
• Diane Barere – cello
Jan III Sobieski
Jan Sobieski byrja den militære karrieren sin som 20-åring etter å ha utdanna seg ved Det jagellonske universitet og reist i tre år i Vest-Europa (han lærde seg tysk, latin, fransk, italiensk og seinare òg tyrkisk og tatarisk). I 1656 vart han Kongeleg Standartbærar, i 1665 Kongeleg Marskalk, i 1666 Kongeleg Feltshetman og i 1668 Kongeleg Storhetman.
Etter sigeren sin i slaget ved Wien – då han dreiv osmanarane ut av Austerrike og Ungarn – fekk han av Johannes Hevelius eit stjerneteikn kalla opp etter seg («Sobieskis skjold»).
Elton John and Tim Rice's Aida
Medverkande
• Elena Barere – fiolin
• Jarod Barnes – perkusjon, trommer
• David Barry – gitar
• Mark Berrow – fiolin
• Virgil Blackwell – klarinett, bass klarinett
• Jeff Bova – piano
• Boyz II Men – produsent, artist
• John Bradbury – fiolin
• Avril Brown – fiolin
• Ed Calle – fløyte, saksofon
• Bob Carlisle – horn
• Clifford Carter – klaverinstrument
• John Clark – horn
• Angela Clemmons-Patrick – korvokal
• Clem Clempson – gitar
• Luis Conte – perkusjon
• David Daniels – cello
• Michael Davis – trombone
• Jae Deal – produsent, bass, klaverinstrument, arrangør
• Jill Dell'Abate – tamburin, produsent
• Dru Hill – produsent, artist
• Sly Dunbar – trommer, produsent
• Jan Fairchild – lydteknikar
• Larry Farrell – trombone
• David Finck – bass
• Barry Finclair – fiolin
• Simon Fischer – fiolin
• Helen Foli – fiolin
• Chevelle Franklyn – korvokal
• Roger Frisch – fiolin
• Julian Gallagher – gitar, programmering
• Roger Garland – fiolin
• Wilfred Gibson – fiolin
• Diva Gray – korvokal
• Juliet Haffner – bratsj
• Heather Headley – vokal
• Carl Herrgesell – piano, harmonium
• Rebecca Hirsch – fiolin
• Christopher Hooker – obo