cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Navigasjon
Tregleiksnavigasjon
Gyrokompasset var det første eksemplet på eit utstyr av denne typen, det var naudsynt på snøgge fartøy, det gjorde det mogleg å fly utan visuelle referansar. Meir komplette tregleiksnavigasjonssystem for militære flymaskinar byggjer på att ein noggrant måler akselerasjon og vinkelfart for skrovet til ein farkost og frå det reknar ut endringar i retning og i rotasjonar.
Tsjernivtsi
Geografi
Klima
Navigasjon
Radarnavigasjon
Ein kan sjå radarnavigasjon som ein sjølvstendig navigasjonsmetode som gjer høve til å peile stader og gje avstand til stader. På somme plassar finst radarfyr (RACON, kort form av radar responder beacon) som svarar med eit morsesignal på radiobølgjer om det vert treft av ein radarstråle. Somme kardinalmerke har radarfyr. Det finst òg radarfyr som sender framhaldande signal som kan gje informasjon om kurs på radarskjermen til fartøy som har radar.
Tsjernivtsi
Historie
Frå 1775 var Tsjernivtsi ein del av den austerrikske provinsen Bukovina; før denne tida hadde byen høyrt til det rumenske fyrstedømmet Moldavia. Dei bukovinske byane Siret og seinare Suceava var dei første hovudstadene i fyrstedømmet. Da Austerrike-Ungarn vart oppløyst i 1918 vart området kring Tsjernivtsi innlemma i Romania, og slik vart det verande til 1940, då området vart okkupert av Sovjetunionen. I løpet av andre verdskrigen vart området tilbakeført til Romania, men deretter teke over av Sovjetunionen att og innlemma i Den ukrainiske sovjetrepublikken. Sidan 1991 har Tsjernivtsi vore del av det sjølvstendige Ukraina.
Navigasjon
Radiopeiling
Dei første systema for radionavigasjon var reiskap for å avgjere posisjonen ved peilingar. Ved å stille inn mottakarfrekvensen på ein bestemt sendarstasjon og nytte ei antenne med sterk retningsverknad, så kunne ein finne retninga mot radiofyret. Dette systemet kunne i til dels erstatte astronomisk navigasjon, framfør alt i kystnære strøk, det fungerte utan omsyn til dagslys og vêr. Med peilingar mot to radiofyr har navigatøren to stadlinjer som gjer posisjonen for fartøyet
Tsjernivtsi
Historie
Tsjernivtsi var staden for den aller første jiddische språkkonferansen.
Navigasjon
Radiopeiling
Navigasjon med hjelp av langbølgja radiobølgjer var vanleg fram til GPS-navigasjon tok over. Frå tidleg på 1900-talet vart det installert kjeder av radiofyr rundt kring i Europa, på eit slikt vis at fartøy i alle farvatn fann fleire fyr som kunne peilast og gje stadlinjer til pålitande posisjonsavgjersle.
Tsjernivtsi
Folkesetnad
1. januar 1998 var folketalet i byen ca. 295 000. Av desse var ca. 172 000 ukrainarar, 46 000 russarar, 29 000 rumenarar (av desse ca. 15 000 moldavarar), 7 000 polakkar.
Navigasjon
Decca og LORAN C
Hyperbelnavigasjon, som det europeiske Decca systemet og det USA-amerikanske LORAN C er ein utvikling mot automatisert radionavigasjon og vart eit dominerande verktøy i fleire tiår. Mottakaren i systemet tolkar faseskilnadar i signal frå ei gruppe radiofyr av ein hovudsendar og tre slavesendarar. Faseskilnadane vert omrekna til hyperbelkurver i spesielle kart og dette gjev stor grannsemd samanlikna med tradisjonell radiopeiling. Men frå og med 1. januar 2016 vart navigasjonssystemet Loran-C avvikla, og utsendinga av navigasjonssignal frå dei fire norske Loran-C-stasjonane Værlandet, Jan Mayen, Bø i Vesterålen og Berlevåg vart avslutta. Satellittbaserte navigasjonssystem, særleg GPS, har vorte dei mest sentrale hjelpemidla for navigasjon, og det var no så godt som ingen som gjorde seg nytte av Loran-C.
Tsjernivtsi
Folkesetnad
Ifølgje den offisielle ukrainske folketeljinga frå 2001 var folketalet på det tidspunktet ca. 240 600 og talet på nasjonalitetar 65. Av desse var 189 000 (79,8 %) ukrainarar, 26 700 (11,3 %) russarar, 14 400 (6,1 %) rumenarar, 1 400 (0,6 %) polakkar, 1 300 (0,6 %) jødar og 2 900 (1,2 %) høyrde til andre folkegrupper.
Navigasjon
Satellittnavigasjon
I prinsippet vil satellittnavigasjon nytte ut målingar av endringar i dopplereffekt i signal frå navigasjonssatellittar som passerer i veldefinerte jordbanar. Om mottakaren har kontakt med tre satellittar vil det gje grannsam posisjonsavgjersle i to plan, med signal frå ein fjerde satellitt kan også høgda fastsetjast. Satellittnavigasjon har vore i bruk sidan 1960-talet, men dei tidlege systema er no erstatta av GPS-navigasjon eller tilsvarande.
Tsjernivtsi
Folkesetnad
I 1930 var befolkninga ifølgje ei rumensk folketeljing 26,8 % jødisk, 23,2 % rumensk, 20,8 % tysk, 18,6 % ukrainsk og 1,5 % russisk. Det jødiske samfunnet i byen talde om lag 50 000 menneske, og ca. helvta av dei overlevde krigen takk vere intervensjon frå ein rumensk advokat og reserveoffiser som heitte Theodor Criveanu.
Navigasjon
Kjelder
Artikkelen «Navigation» på svensk Wikipedia slik han var 25. februar 2007. Artikkelen på svensk viser til desse kjeldene:
Tsjernivtsi
Folkesetnad
I Romania blir byen Cernăuţi rekna å ha ei rik historie som eitt av dei viktigaste rumenske kultur- og utdanningssentera.
Romania opna generalkonsulat i Tsjernivtsi i mai 1999.
Bond Nunatak
Bond Nunatak er ein snødekt nunatak med bergframspring på vestsida, som ligg nord for Mount Bouvier på Adelaide Island. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1963 etter Peter R. Bond i RAF, pilot i British Antarctic Survey basert på Adelaide-stasjonen i 1962–63.
Vantör
Vantör er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Kalamariá
Kalamariá (gresk Καλαμαριά) er ein kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg 5 km søraust for sentrum av storbyen. Kommunen har vel 90 000 innbyggjarar og er ein av dei største i Gresk Makedonia. Kommunen vart ikkje endra ved administrasjonsreforma i 2010. Heile kommunen inngår i byområdet til Thessaloníki.
Historie
Området vart først busett i førhistorisk tid og ein har funne restar av desse busetnadane ved neset Karabournaki.
Namnet Kalamariá vart først nytta om staden i 1083. I perioden under Austromarriket og Det osmanske riket var området stort sett ikkje busett.
Sjølve byen vart oppretta tidleg i 1920-åra for å huse flyktningar frå den greske diasporaen i Georgia og Vesleasia som flykta her til i samband med den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922. Så mange som 100 000 flyktningar vart flytta til Thessaloníki, hovudsakleg til forstadane.
Kalamariá har hatt vesentleg vekst dei siste åra som følgje av at området vart omvandla frå landlege til urbane område. Mellom folketeljingane i 1981 og 2001 voks folketalet med 36 000 innbyggjarar (eller 69 %). Fram til 1943 var Kalamariá ein del av kommunen Thessaloníki.
Bromma sokn i Stockholm
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Essinge
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Spellemannprisen 1972
Spellemannprisen 1972 vart delt ut laurdag 3. mars 1973 i Chateau Neuf i Oslo. Dette var fyrste gong Spellemannprisen hadde utdeling. Det vart kåra vinnarar innanfor sju sjangrar og i tillegg delt ut tre spesial- og bransjeprisar. Komponist og arrangør Egil Monn-Iversen og musikalen Bør Børson Jr. fekk heidersprisen for musikalen som fyrste gong vart sett opp i 1972 på Det norske teatret. Jens Book-Jenssen fekk spesialpris og Sigurd Jansen fekk bransjepris som arrangør. Filharmonisk Selskaps Orkester vann den fyrste prisen i klassisk musikk/samtidsmusikk og har seinare vorte ein av dei artistane som har vunne flest prisar.
Utdelinga vart overført på radio og TV av NRK. Rolf Kirkvaag var programleiar.
Kjelder
Spellemannprisen 1972
Rodopifjella
Rodopifjella (bulgarsk Родопи, vanlegvis skrive med bestemt artikkel: Родопите, Rodopite, og stundom Родопа, Rodopa eller Родопа планина, Rodopa planina; gresk Ροδόπη, Rodópi) er ei fjellkjede i Søraust-Europa. Over 83 % av fjellkjeda ligg i sørlege delar av Bulgaria, medan resten ligg i Hellas. Den høgaste toppen Goljam Perelik (2 191 m) er det sjuande høgaste fjellet i Bulgaria. Fjellkjeda består av karstområde med djupe elvegjel, store grotter og utskorne former, slik som Trigrad-gjelet.
Geografi og klima
Rodopifjella dekkjer eit område på 14 737 km², der 12 233 km² ligg i Bulgaria. Fjellområdet er om lag 220 km langt og 100-120 km breitt, med ei middelhøgd på 785 m. 15 reservat er oppretta i området, som er verna av UNESCO. Det finst fleire mineralkjelder i området, og dei mest kjende ligg i Velingrad og Naretsjen.
Dei vestlege Rodopifjella
Dei vestlege områda av Rodopifjella utgjer den største delen (66 % av Rodopi i Bulgaria), er høgast, og er den mest vitja delen av fjella med best infratruktur. Dei høgaste og mest kjende fjelltoppane ligg i dette området (meir enn 10 over 2 000 meter), inkludert den høgaste, Goljam Perelik (2 191 m). Av andre fjelltoppar finn ein Sjirokolasjki Snezjnik (2 188 m), Goljam Persenik (2 091 m), Batasjki Snezjnik (2 082 m), Turla (1 800 m).
Nokre av dei djupaste elvegjela ligg i dei vestlege områda, i tillegg til fjellfenomenet Tsjudnite Mostove (Vakre bruer). Av vatn og innsjøar finn ein Tsjaira og demningane Dospat, Batak, Sjiroka Poljana, Goljam Beglik og Tosjkov Tsjark.
Byen Batak ligg i denne delen av fjella, i tillegg til populære turiststader som Smoljan, Velingrad, Devin, Tsjepelare, vintersportstaden Pamporovo, det austleg ortodokse Batsjkovo kloseter, ruinane av ei festning frå Asen-dynastiet, grottene Djavolskoto Garlo, Jagodinska og mange fleire. Den høgastliggande landsbyen i Bulgaria, Manastir (over 1 500 m) ligg ved den nordlege foten til fjellet Prespa.
Dei austlege Rodopifjella
Dei austlege Rodopifjella dekkjer eit område på om lag 34 % av Rodopi i Bulgaria, og består av lågare fjell.
Dei store kunstige innsjøane Kardzjali og Studen Kladenets ligg i denne delen av fjella. Området har mange varme mineralkjelder. Vatnet rundt Dzjebel har rykte på seg for å kunne helbrede forskjellige sjukdommar.
Store byar i dette området er Haskovo og Kardzjali, i tillegg til mindre byar som Momtsjilgrad, Krumovgrad, Zlatograd og Kirkovo. Dei austlege Rodopifjella, som er er mykje lågare, er òg meir folkesett enn dei vestlege delane.
Dei sørlege Rodopifjella
Dei sørlege Rodopifjella er delen av fjellkjeda som ligg i Hellas. Periferieininga Rodópi i den nordaustlege delen av landet er kalla opp etter denne fjellkjeda.
Klima
Rodopifjella ligg søraust på Balkan, og dette påverkar klimaet i området i stor grad. Fjellkjeda vert både påverka av kaldare luft frå nord, samt varmare vindar frå Middelhavet.
Den årlege middeltemperaturen i dei austlege delane av Rodopifjella er 12-13 °C, med mest nedbør i desember, og minst i august. I vestlege område varierer temperaturen med 5 til 9 °C, og sommaren er den våtaste tida på året.
Temperaturar rundt −15 °C er vanleg om vinteren, og på grunn av dette er Rodopifjella dei sørlegaste områda på Balkan med tresortar som norsk gran og hengebjørk.
Folk
Det tynt folkesette området i Rodopifjella har hatt eit etnisk og religiøst mangfald i fleire hundreår. Bortsett frå dei ortodokse bulgararane og grekarane, bur det mange muslimske folkegrupper her, inkludert muslimske bulgararar, kalla pomakar, som dominerer dei vestlege delane, samt ein større del av bulgarske tyrkarar, særleg i aust. I fjella finn ein òg Sarakatsaniar, eit ortodoks nomadefolk som ein ikkje er heilt sikker kor kjem frå.
Neptunmånen Triton
Triton er den største av månane til Neptun. Han vart oppdaga av William Lassell i 1846, og namnet kjem frå havguden Triton i gresk mytologi. Triton er den einaste større månen i solsystemet som går i bane i motsett retning av den planeten roterer i. Forskarar trur Triton kan vera eit innfanga kuiperbelteobjekt.
Aust-Agder museum og arkiv
Aust-Agder museum og arkiv IKS (AAma) er eit interkommunalt selskap skipa i 2015 som forvaltar museum og arkiv i tidlegare Aust-Agder fylke. Det omfattar KUBEN i Arendal, Grimstad bys museer og Setesdalsmuseet.
Selskapet blei stifta gjennom samanslåing av Aust-Agder kulturhistoriske senter IKS, Setesdalsmuseet IKS og Stiftelsen Grimstad bys museer.
Västerled
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Byron Erickson
Byron Erickson (fødd 3. februar 1951 i Tucson i Arizona) er ein amerikansk teikneserieskapar og kreativ leiar i Egmont Creative, særleg kjend som redaktør for serieskaparar som Don Rosa og William Van Horn. Han starta teikneseriekarriéra si i 1983 ved «Another Rainbow», eit lite selskap drive og grunnlagt av Carl Barks-fans. Då dei fekk lisens til å gje ut Disney-seriar i USA under merket Gladstone, vart Erickson redaktør. I 1989, då Disney overtok lisensen, forlét han Gladstone til fordel for «First Publishing», som redaktør for ei mengde ulike seriar. To år seinare flytta Erickson til Danmark for å jobbe i Egmont, fyrst som ansvarleg redaktør, seinare som sjefredaktør, og no som kreativ leiar. Han finn også tid til å skrive historier.
Porsgrunns Dagblad
Porsgrunns Dagblad er ei avis som blir gjeven ut i Porsgrunn i Vestfold og Telemark.
TETRA
TETRA, som er kort for Terrestrial Trunked Radio, er eit mobilradiosystem som vert brukt av politi, ambulansetenesta og militære. Det har desse fordelane framfor liknande teknologiar som til dømes GSM:
Vällingby
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
TETRA
Ulempene med TETRA er:
Arne Lofthus
Arne Wallem Lofthus var ein norsk-dansk målar. Far hans var redaktøren Olav Lofthus.
TETRA
TETRA-terminalar kan fungera som mobiltelefonar, med direkte samband til det offentlege telenettet. Det er også vanleg å bruka dei til gruppekall, det ein ved å trykkja på ein knapp vil oppretta samband med ein administrator og alle andre i gruppa. Det er også mogeleg å bruka terminalen som walkie talkie, utan dei vanlege avstandasgrensene, sidan ein framleis brukar nettet. Ved hjelp av naudknappar på terminalane kan ein brukar senda naudkall til administratoren. Eit naudkall vil overstyra all annan aktivitet på nettet.
Arne Lofthus
Lofthus vart fødd i Bergen i 1881, og voks opp der. Han ynskte opphavleg å utdanna seg til arkitekt, og etter endt skulegang på Bergen Katedralskole arbeidde han eitt år på arkitektkontor. Deretter gjekk ferda til København. I 1899–1901 var Lofthus elev ved Den Tekniske Skole i byen.
TETRA
TETRA brukar Time Division Multiple Access (TDMA) med fire brukarkanalar på kvar radioberebølgje og 25 kHz avstand mellom berebølgjene. Både punkt-til-punkt- og punkt-til-mangepunkt-overføringar kan gjerast. Digitale dataoverføringar også ein del av standarden, men med låg overføringskapasitet.
TETRA-mobilstasjonar (MS) kan kommunisera i «direkte modus» eller ved å bruka ein infrastruktur av TETRA-basestasjonar (TBS). Samstundes som dette gjer det mogeleg å kommunisera i situasjonar der ein ikkje kan nå nettverket, gjer det det også mogeleg å bruka ein (eller ei kjede av) TETRA-terminalar som mellomstasjonar for eit signal. I samband med redningsoperasjonar kan denne funksjonen gjera det mogeleg å bruka direkte kommunikasjon til område under bakken eller i område med dårleg nettdekning.
Arne Lofthus
Lofthus målte landskap, interiør, stilleben, blomemotiv og portrett, som oftast i avdempa fargar. Særleg er Lofthus vorten kjend for freskoteknikken sin. I tillegg til denne arbeidde han m.a. i olje, kol og akvarell. Bileta hans vert gjerne plasserte i forlenginga av impresjonismen.
TETRA
I tillegg til telefon- og administrator-tenester støttar TETRA-systemet også fleire typar datakommunikasjon. Statusmeldingar og «short data services» (SDS) vert sendt over systemet sin kontrollkanal, medan pakkedata vert sende over kanalar som er særleg tildelte for dette.
Arne Lofthus
I 1907–08 studerte Lofthus i Paris, men busette seg permanent i København frå og med 1915. Lofthus tok likevel vare på kontakten med heimlandet. Han stilte også ut i Noreg og målte gjerne norske motiv, ikkje minst frå Bergen. I tillegg representerte han Noreg ved internasjonale utstillingar, t.d. i London, Budapest, Barcelona, Wien og Paris, og deltok på utstillingar i Stockholm og København. Bileta hans vart kjøpte inn av norske museum, samlingar og kunstforeiningar, m.a. Nasjonalgalleriet og Bergen Kunstmuseum. Han vann stor vyrdnad for dei framifrå portretta han måla av m.a. kona Sofie Lofthus, Bjørn Helland-Hansen (sistnemnde portrett heng i dag i Christian Michelsens institutt, Bergen), Nordahl Grieg, Joakim Skovgaard og Anders C. Svarstad.
TETRA
All trafikk er normalt kryptert. TETRA kan kryptera det som går over radio («på lufta») eller heile kommunikasjonen frå ende til ende.
Arne Lofthus
Han utførte elles ei rad med dekorative verk, m.a. takdekoren i Bergens offentlege bibliotek, seks store motiv i Handelens og Sjøfartens hus i Bergen og gavlbiletet i Redernes hus i Oslo. Nasjonalgalleriet i Oslo eig fire små freskobilete og fleire akvarellar og oljemåleri av han. Ein del av verka hans er diverre gått tapt.
TETRA
I Europa brukar TETRA desse frekvensane:
TETRA er ein ETSI-standard som vart publisert første gongen i 1995. TETRA er teken opp av "European Radio Communications Committee" (ERC).
Bud
Bud er ein tettstad og eit fiskevær i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal fylke. Tettstaden har. Bud var tidlegare òg ein kommune.
Bud kommune
Bud kommune vart oppretta som Bud formannskapsdistrikt i 1837.
1. januar 1878 vart ein del av Bud med 15 innbyggjarar overført til Kvernes. Det er noko uklårt om dette gjeld Kvernes sokn og/eller Kvernes kommune. 1. januar 1891 vart garden Bollien i Bud med 15 innbyggjarar overført til Kvernes kommune. 1. juli 1918 vart Hustad utskild som eigen kommune. Bud hadde 1 397 innbyggjarar etter frådelinga. 1. januar 1964 vart Bud, Fræna og Hustad kommunar samanslegne til den nye Fræna kommune. Bud hadde 1 610 innbyggjarar ved samanslåinga.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Bud kommune frå 1918 til 1964:
Spellemannprisen 1973
Spellemannprisen 1973 vart delt ut våren 1974. Fiolin- og hardingfele-spelaren Sigbjørn Bernhoft Osa fekk heidersprisen frå juryen. Dette var andre gong utdelinga vart arrangert, og fyrste gongen det vart delt ut pris i dei nye klassane «folkemusikk/gammaldans» og «jazz».
Kjelder
Spellemannprisen 1973
Đeravicasjøen
Đeravicasjøen (serbisk Језеро Ђеравица; albansk Liqeni i Gjeravicës) er eit fjellvatn i Kosovo som ligg like nedanfor toppen av Đeravica. Vatnet ligg om lag 2200 meter over havet og er forma som ei tann. Han er kjelda til elva Erenik, som renn gjennom Metohija i vestlege område av of western Kosovo. Vatnet er 240 meter langt og opp mot 120 meter breitt. Han er kjend for dei mange salamanderane og dei flygande insekta som finst her.
Enskede
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Seal's Rock
Seal's Rock er ei lita øy like sør for øya Lundy i Bristolkanalen i Devon i England. Namnet tyder «Selklippa» og ho har fått namnet etter selane som held til her. Øya er 440 meter lang frå aust til vest og opp mot 250 meter brei. Ho har eit areal på om lag 9 hektar.
Børskrakket i 1929
Børskrakket i 1929, også kjent som den svarte torsdagen, er eit av dei mest kjende børskrakka i historia. Krakket er også kjent som den svarte tysdagen, noko som viser til tysdagen i veka etter at krakket starta, då det var den dagen panikken braut ut for alvor og «alle» prøvde å selje seg ut av aksjemarknaden samtidig. Børskrakket på Wall Street i 1929 kom etter ein lang oppgangsperiode i amerikansk økonomi, og innleidde den store depresjonen på 1930-talet.
Hendingar
Den 3. september 1929 sette børsen i USA ny rekord med 381,17 poeng. Etter denne toppen gjekk det nedover, kursen gjekk ned totalt 17 % i løpet av den neste månaden. I dei første vekene av oktober gjekk kursane først opp, før dei igjen gjekk nedover. Den svarte torsdagen viser til torsdag 24. oktober 1929, ein dag der totalt 12,9 millionar aksjar bytta eigar. Tysdag 29. oktober 1929 vart i ettertid kalla den svarte tysdagen, og rekordmange 16 millionar aksjar bytta eigar denne dagen. Denne rekorden vart ikkje slått før i 1969. I første omgang vart botnen nådd 13. november 1929 med 196,8 poeng. Børskursen auka noko i løpet av 1930, men i 1931 gjekk det nedover, botnen vart nådd 8. juli 1932 med 41,22 poeng. Børsen hadde dermed falle med 89 % sidan toppen i 1929.
Børskrakket utløyste ei internasjonal økonomisk krise med massearbeidsløyse i mange land. Dette fekk òg store politiske konsekvensar mange stader.
Åskollen
Åskollen er eit område i Drammen i Viken, del av bydelen Tangen/Åskollen. Åskollen ligg heilt sør i kommunen, og høyrde fram til 1964 til Skoger kommune.
I dette området ligg den best kjende helleristinga i Drammen, av ein elg. I dag ligg gardane Lolland, Store og Nordre Solum og Nedre og Øvre Knive, her. Fram til 1970-talet var hjørnesteinsbedrifta Drammens glassverk drivkrafta i bydelen. Nå er berre namnet igjen etter verksemda på idrettslaget, Glassverket IF (inkludert fotballaget til bydelen, Glassverket IF fotball), og musikkorpset, Glassverket Musikkorps.
Hässelby
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Snezjnaja
Snezjnaja (russisk Снежная) er ei elv i Burjatia i Russland og ei av elvane som munnar ut i Bajkalsjøen.
Ho renn frå nordsida av fjellet Khamar-Daban. Elva renn nær fjella Sangin-Daban og Daban-Utulik. Elva frys til om vinteren og vårløysinga startar tidleg i mai. Elva er forholdsvis bratt og har ei gjennomsnittleg helling på 10 meter per kilometer. Den siste delen av elva renn langs grensa mellom Burjatia og Irkutsk oblast. Elva er ei populær turistelv.
Saturnmånen Titan
Titan er den største månen til planeten Saturn, og den einaste satellitten i solsystemet med ein tett atmosfære. Han vart oppdaga 25. mars 1655 av den nederlandske astronomen Christiaan Huygens.
Den 14. januar 2005 landa romsonden Huygens på Titan etter sju års ferd gjennom rommet og sendte mellom anna 350 digitale fotografi attende til Jorda.
Namngjeving
Huygens kalla oppdaginga si ganske enkelt for Saturni Luna, Saturns måne. Seinare oppdaga franske Jean-Dominique Cassini fire månar til (Tethys, Dione, Rhea og Iapetus), og kalla dei Sidera Lodoicea, Ludvigs stjerner, til ære for kong Ludvig 14.. Sidan omtalte astronomar dei gjerne som Saturn 1 til 5, men Titan var òg kjend som «den huygenske saturnsatellitten» eller «den sjette satellitten til Saturn» etter at Mimas og Enceladus var blitt oppdaga i 1789.
Dalaman
Dalaman er eit distrikt og ein by på sørvestkysten av Tyrkia i provinsen Muğla. Han har kring 25 000 innbyggjarar.
Dalaman er kjend for den internasjonale lufthamna som tek imot mange turistar til denne delen av Tyrkia kvart år.
I 1906 vart ein togstasjonen som skulle byggast i Alexandria feilaktig bygd i Dalaman. Bygningen finst her framleis. Året før bygginga hadde Abbas Hilmi Pasha (då khedive av Egypt) kjøpt ein stor del av sletta ved Dalaman og skulle byggje ein plantasje her. Han bestilte planane og material for det planlagde huset hos arkitektane sine i Frankrike. Dette skjedde samstundes med at planane og material for ein togstasjon i Alexandria i Egypt vart bestilt. Dei to sendingane vart forveksla og materiala for huset hans hamna i Egypt, medan materiale for togstasjonen i Alexandria enda i Dalaman. Sidan det vart for dyrt å flytte alt til rett stad, vart stasjonen likevel bygd i Dalaman. Det vart til og med bygd nokre kilometer med jernbanespor som ikkje går nokon stad.
Saturnmånen Titan
Fysiske eigenskapar
Titan er større enn planeten Merkur, sjølv om han har mindre masse. Etter Ganymede er han den andre største månen i solsystemet. Tidlegare trudde ein at han var den største, men nyare observasjonar viste at ein hadde overvurdert storleiken på grunn av at den tjukke atmosfæren reflekterer svært mykje lys.
Månen er bygd opp av halvparten is og halvparten stein. Han er truleg bygd opp av fleire lag med ei 3 400 km tjukk kjerne av stein omgjeve av fleire ulike islag. Kjernen kan fortsatt vera varm.
Atmosfære
Titan er den einaste kjende månen som har ein fullt utvikla atmosfære med meir enn berre nokre sporgassar. Etter at Gerard P. Kuiper fann ut dette i 1944 har observasjonar frå Voyager-sondane vist at atmosfæren til Titan faktisk er tjukkare enn Jorda sin, med eit trykk på overflata som er ein og ein halv gong så stort som på Jorda. Månen har eit permanent skylag som gøymer overflata for observatørar utanfrå.
Ved overflata er temperaturen på Titan rundt 94 K. Ved denne temperaturen går ikkje is direkte over til gass, og det finst derfor lite vassdamp i atmosfæren. Som jordatmosfæren er atmosfæren til Titan rik på nitrogen, med heile 94%. Ulike hydrokarbonar, som metan, etan, helium og karbondioksid, utgjer resten. Ein reknar med at hydrokarbona er produsert gjennom at metanen er broten opp av ultrafiolett stråling frå sola.
Då romsonden Cassini-Huygens flaug forbi i oktober 2004, fotograferte han lyse, høge skyer ved sørpolen til månen som ikkje ser ut som om dei er av metan, slik ein hadde venta. Ein prøver nå å finna ut korleis desse er samansette, og om me må revurdera teoriane om Titan sin atmosfære. Observasjonane til romsonden tyder òg på at atmosfæren roterer raskare enn overflata, på same måte som på planeten Venus.
Overflate
Under passeringa av Titan 26. oktober 2004 blei ei jamn overflate med få nedslagskrater observert, markert med svært forskjellige kvite og mørke område. Dette tyder på at månen har ei aktiv overflate som stadig blir fornya, moglegvis av hydrokarbon som regner eller snør ned kratera, evt. vulkansk aktivitet. Spektrometeret til sonden har oppdaga at dei lyse og mørke områda reflekterer solljos på same bølgjelengde, noko som tyder på at dei kan vera samansette (eller i det minste dekte) av det same materialet. Kva dette materialet er, er stadig ukjend. Det har blitt foreslått at hav eller sjøar av hydrokarbon skulle ha vore mogleg å oppdage ved at solljos blir reflektert av overflata av væska, men inga speilande reflektering blei observert. Dette har ført til at forskarane trur at overflata til Titan kan vera heilt frosen eller slapsete. For å forstå overflateformane på Titan betre, brukar cassinifartøyet kartleggingsteknikkar ved hjelp av radar kvar gong han passerer nært månen. Dei fyrste bileta har avslørt kompleks, variert geologi med både grove og slette område. Somme formasjonar ser ut til å ha vulkansk opphav, som moglegvis kastar opp vann blanda med ammoniakk. Det er au stripete formasjonar som kan vera skapt av vindtransporterte partiklar. Dei få objekta ser ut til å vera nedslagskrater verkar innfylte, kanskje av regnande hydrokarbon. Om innsjøar finst eller ikkje er ikkje bekrefta, det er område som gir signalretur som tilseier opne væskeområde, men det er andre forklaringar. Månen ser ut til å vera ganske jamn, utan høgdeendringar på over 50 m.
Hydrokarbona i atmosfæren skaper ei tjukk, oransje tåke, og ein har trudd at overflata på Titan kan vera dekt av eit tjøreaktig nedfall av tholin.
14. januar 2005 landa Huygens-sonden på Titan. Bileta som er viste fram så langt, viser lyse åsar med mørkare kanalar, som ser ut som dei går inn i eit flatt, mørkare område. Ein trudde at desse områda kunne vera sjøar av flytande stoff eller i det minst ei form for tjøre, men det verkar som om Huygens landa i eit slikt område og meldte om eit underlag med konsistens som våt leire. Biletet teke etter at sonden landa, viser ei flat slette med fleire småstein. Desse runde steinane kan vera av is.
Sidan det pågår aktiv forsking på Titan no om dagen må ein rekne med at mange opplysningar og teoriar om Titan vil bli mykje endra i tida som kjem.
Foreløpige namn på landområde
Fordi studien av overflata på Titan er i gang og at overflateformane er so mystiske har han ikkje fått offisielle områdenamn enno. Men forskarane som arbeider med Titan har gitt nokre uformelle namn.
I dei fleste tilfella refererer «lyse» og «mørke» område ikkje til synleg ljos, men korleis infraraude bilete ser ut. IR-ljos slepp gjennom atmosfæren og kan derfor vise overflata. I tillegg har Cassini begynt å kartleggje Titan med radar. Somme av landformane i lista kan ha blitt observert tidlegare enn markert, men har da ikkje blitt namnsett.
Titan i kulturen
Ettersom Titan er det objektet i solsystemet som liknar mest på Jorda, i det minste når det gjeld atmosfære, har mange fantasert om at det går an å kolonisera han. Derfor finn ein månen igjen i mange science fiction-verk, til dømes i Imperial Earth av Arthur C. Clarke, The Game-Players of Titan av Philip K. Dick, og i filmen Gattaca. Den norske forfattaren Ingar Knudtsen refererer også til ein kolonisert Titan i marsromanane sine.
Lampe
Lampe (frå norr. lampi med opphav i gr. lampas, 'fakkel', av lampein, 'lyse') er ei innretning med ei innvendig lyskjelde som gjev lys til omgjevnaden. Dei vanlegaste lampane i dag er elektriske lamper, men det finst òg andre typar, som til dømes oljelamper, parafinlamper og gasslamper, der ei flamme av brennande olje, parafin eller gass er lyskjelda, og lamper for levande lys (stearinlys etc).
Lamper kan vera festa i tak og på veggar eller stå på bord eller golv, eller vere til bruk ute. Lamper kan ha ulike nemningar etter korleis dei er utforma og kva dei skal nyttast til, til dømes lysekroner, lampetter, takarmatur og anna. Ei lampe som ein kan bera med seg, som er festa på ein bil eller anna køyretøy, er festa til ei mast eller hengt opp for lyse opp veg eller gate, blir som oftast kalla ei lykt (frontlykt, sykkellykt, gatelykt). Er lampa lagd for å gje sterkt lys som kan nå langt, vert ho gjerne kalla lyskastar.
Ordet lampe blir òg ofte nytta om den elektriske lyskjelda inni i lampa, lyspæra, og om dei radiorøyra som blei nytta i radioapparat og fjernsynsapparat før transistorar kom i bruk. Dessutan vert ordet nytta om reiskapen blåselampe eller loddelampe, som ikkje er ei lyskjelde, men ei varmekjelde med ei flamme som er varm nok til å smelte metall til å lodde med, og til anna konsentrert oppvarming.
Borchgrevink Nunatak
Borchgrevink Nunatak er ein nunatak 1,5 nautiske mil lang som har ei høgd på 650 moh, som ligg ved sørsida av innløpet til Richthofen Pass, på austkysten av Graham Land. Han vart oppdaga i 1902 av Den svenske antarktisekspedisjonen under Otto Nordenskjöld, som namngav han etter C.E. Borchgrevink, leiaren for Southern Cross-ekspedisjonen, 1898-1900 som vitja Victoria Land.
Kjell Storelid
Kjell Storelid er ein norsk tidlegare skeiseløpar fødd i Naustdal, oppvaksen på Stord. Han vann sølvmedaljen på både 5 000 m og 10 000 m under Vinter-OL 1994 på Hamar, og vart norsk firkampmeister i 1997. Storelid var medlem av Stord Turn og Idrettslag, før han ei tid var med i Skøyteklubben -94 og så atter i Stord Turn og Idrettslag.
Hägersten
er ei sokn i Stockholm kommune i Stockholms län.
Kjell Storelid
Storelid fekk sitt gjennombrot i 1994-sesongen. Han vart femtemann i EM på Hamar og nummer seks ved VM i Göteborg. Seks veker etter EM i det nybygde Vikingskipet tok Storelid på same arenaen sølv på 5000 m etter landsmannen Johann Olav Koss, før dei same to og i same rekkefylgje også syrgde for norsk dobbeltsiger i milløpet.
Langdistansespesialisten Storelid enda på sjuandeplass i EM 1995 og vart femtemann i EM 1997 i Heerenveen. Etter andre- og tredjeplass i firkamp NM 1994 og 1995, lukkast Storelid å verte noregsmeister under NM 1997 i Bergen.
Under Vinter-OL 1998 i Nagano enda Storelid på femteplass på 10 000 m og åttande på 5 000 m. Fire år seinare vart han nummer åtte på 10 000 m då Vinter-OL 2002 fann stad i Salt Lake City.
Storelid vann fem NM i distanseløp; på 10 000 meter i 1993 og 1995, og på 5 000 meter i 1994, 1995 og 2001.
Spellemannprisen 1974
Spellemannprisen 1974 vart delt ut våren 1975. Nora Brockstedt fekk heidringssprisen frå juryen dette året.
Den store depresjonen
Den store depresjonen var ein verdsomfattande økonomisk nedgang som starta med det amerikanske børskrakket i 1929 og varte gjennom 1930-talet. Dei sentrale landa der depresjonen vart utløyst var USA og europeiske land, men følgjene vart merka over heile verda. Byar vart hardt ramma, spesielt dei som var bygde opp rundt tungindustri og bygg- og anleggsverksemd stoppa heilt opp i mange land. Bønder og landsbygda vart òg ramma, då prisane på jordbruksvarer fall med opp til 50%.
Gruvedrift og skogbruk var likevel kanskje dei bransjane som vart hardast råka, då etterspurnaden fall drastisk og det var få andre sjansar til sysselsetjing for dei som hadde arbeidd der. Depresjonen enda på ulike tidspunkt i dei involverte landa, men generelt ser ein den andre verdskrigen som absolutt sluttpunkt.
Tisleia
Tisleia er ei elv som renn frå Tisleifjorden til Ølsjøen i Nord-Aurdal kommune i Innlandet. Elva er om lag 16 km lang og har ei minste regulert vassføring på 0,5 m³/s. Normalt er vassføringa på rundt 18 m³/s. Tisleia renn først i søraustleg retning, seinare i nordaustleg retning gjennom Tisleidalen der ho vert kryssa av av riksveg 51. Elva er kjent for å ha eit godt aurefiske.
Den store depresjonen
Den store depresjonen fekk store politiske følgjer. Mellom anna bidrog den internasjonale økonomiske krisa til sterk vokster i oppslutninga om det tyske nazistpartiet ved valet i 1930.
Også demokratiske regjeringar tok i bruk nye verkemiddel i økonomisk og sosial politikk for å motverke krisa, såleis bruka til dømes både den norske Nygaardsvoldregjeringa og den amerikanske Roosevelt-administrasjonen ein meir eller mindre keynesiansk økonomisk politikk i andre halvdel av 1930-talet.
Évosmos
Évosmos (gresk Εύοσμος) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Frå 2011 inngår Évosmos som ei kommunaleining i kommunen Kordelió-Évosmos, der han er hovudsete.
Det første namnet på Évosmos var Kharmánkii (gresk Χαρμάνκιοι). I 1953 vart Kharmánkii ein sjølvstendig kommune med namnet Néos Koukloutzás (gresk: Νέος Κουκλουτζάς) og frå 1955 Évosmos.
Bruce Nunatak
Bruce Nunatak er ein nunatak som ligg 2 nautiske mil vest for Donald Nunatak i Seal Nunataks, utanfor austkysten av Den antarktiske halvøya. Han vart først kartlagd i 1902 av Den svenske antarktisekspedisjonen under Otto Nordenskjöld, som namngav han etter dr. William S. Bruce, leiaren for Den skotske nasjonale antarktisekspedisjonen i 1902–04.
Nordamerikansk pannekake
Nordamerikanske pannekaker er pannekaker av egg, mjølk, smør, kveitemjøl, sukker og bakepulver. Dei blir etne til frukost og middag i USA og Canada. Ein har gjerne lønne-sirup eller smør over.
Ingrediensane blir rørte snøgt saman til ei tjukk røre, som blir steikte rundt eitt minutt på kvar side. Pannekaka skal vera rundt 15 cm i diameter og luftig, og bør etast med ein gong.
Variasjonar er bruk av bygg- eller rugmel saman med kveiten og skumma mjølk. Ein kan òg ha i fyll som bananar, jordbær, ost og sjokolade.
Lundy
Lundy er den største øya i Bristolkanalen, 19 km utanfor kysten av Devon i England, om lag ein tredjedel over kanalen mellom England og Wales. Ho er 5 km lang og 1 km brei. Lundy har gjeve namn til eit havvarslingsområde i Storbritannia og høyrer til England.
I 2007 var det 28 fastbuande på øya. Mellom desse finn ein oppsynsmann, ein øybestyrar, bønder og personale på ein pub. Dei fleste bur i og rundt landsbyen Marisco sør på øya. Dei fleste vitjande kjem her på dagsturar.
I ei lesarundersøking i Radio Times i 2005 vart Lundy kåra til det 10. største naturlege underverket i Storbritannia. Heile øya har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) og var det første marine naturreservatet i England, og den første marine vernesona. Dette kjem av det unike dyre- og plantelivet på øya. Øya vert styrt av Landmark Trust på vegner av National Trust.
Rikard Aslaksson Berge
Rikard Aslaksson Berge var ein framståande bonde og kulturberar, og ei tid ordførar, i Rauland i Telemark. Han var son av bonden Aslak Berge, og nest yngst av seks sysken. Dei fire eldste døydde i naudsåra 1808-1814, og berre Rikard A. Berge og søstera Anne A. Berge voks til.
Faren Aslak Berge, hadde spela fele, men mora Ingebjørg Rikardsdotter Rotjønn, førte med seg den religiøse arven etter Hans Nielsen Hauge, og Aslak la bort fela. Rikard lærte mykje av gamlefar på garden, Ånund Berge (1853-1836) som levde til Rikard A. Berge var 21 år gamal.
Bergsingane var gåverike og musikalske, og det vart teke vare på mange gamle viser, folketonar og slåttar. Då Rikard A. Berge vart vaksen og tok over garden, sytte han for at spelemenn i bygda, særskild Myllarguten, fekk hjelp og stød, og Myllaren var støtt velkomen på Berge.
Rikard A. Berge tok òg mot Ivar Aasen då han var på samlarferd til Telemark i 1850-åra og utetter. Rikard A. Berge stod midt i enga og slo høy, vert det sagt, medan Aasen gjekk etter han og skreiv opp ord og uttrykk.
Rikard A. Berge gifte seg med syskenbarnet Sigrid Olavsdotter Gjore, og dei hadde seks born ihop: Torbjørg, Ingebjørg, Sigrid, Olav, Aslak og Aslaug. Døtrene tok alle vare på tonane etter far sin, og både Olav R. Berge og Aslak R. Berge vart spelemenn. Sigrid er mor til konservator og kvedaren Rikard Berge, medan Aslaug er mor til spelemannen Olav Groven og komponisten, forskaren og spelemannen Eivind Groven.
Då Rikard A. Berge døydde i 1902, var det yngstedottera Aslaug som sat attmed han og song dei visene ho hadde lærd av han, med yngstesonen Eivind på fanget.
I Telemark er han mest kjend som «Gamle-Rikard», for å halde han frå dei to dottersønene: konservator og kvedar Rikard Berge (1881-1969), og bonde og spelemannen Rikard Gøytil (1890-1969) som tok over Berge.
Grimstad bys museer
Grimstad bys museer er ein del av Aust-Agder museum og arkiv som formidlar historie i Grimstad kommune. Det driv Ibsen-museet i Grimstad, Sjøfartsmuseet i Hasseldalen og Norsk Hagebruksmuseum på Dømmesmoen. Det forvaltar også vitjingar til Knut Hamsun si diktarstove på Nørholm.
Dean Macey
Dean Macey er ein britisk tidlegare tikjempar. Han vann sølvmedaljen i øvinga ved VM 1999 og bronsen i VM 2001.
Aktiv
Macey vann i mai 1999 i Arles tikamptevlinga under landskampen Frankrike–Storbritanna etter å ha sanka 8 347 poeng. Same sesongen i august forbetra han sitt personbeste til 8 556 poeng under verdsmeisterskapen i Sevilla og vann sølvmedaljen bak den suverene vinnaren, Tomáš Dvořák frå Tsjekkia. I sin neste tikamp, i Sommar-OL 2000 i Sydney, samla Macey 8 567 poeng, noko som gav han fjerdeplassen bakom estaren Erki Nool (8 641), tsjekkaren Roman Šebrle (8 606) og USA-amerikanske Chris Huffins (8 595).
Ved verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton presterte Macey sitt livs beste tikamp. Med 8 603 poeng tok bronsemedaljen, einast Tomáš Dvořák (8 902) og Erki Nool (8 815) gjorde det betre. Under dei olympiske sommarleikane 2004 enda Macey som i Sydney-OL på fjerdeplassen. Med 8 414 poeng hamna han langt bak medaljevinnarane; Roman Šebrle vann med 8 893 poeng framfor Bryan Clay (8 820) frå USA og Dmitrij Karpov (8 725) frå Kasakhstan. I mars 2006 sigra Macey med 8 143 poeng då samveldeleikane 2006 fann stad i Melbourne.
Den mykje skadeplaga Macey deltok i berre 14 tikamptevlingar over ein periode på 13 år, 1996-2008. Han fullførte ti av tevlingane.
2. juni
2. juni er den 153. dagen i den gregorianske kalenderen (154. under skotår). Det er 212 dagar att av året.
Selenga
Selenga (russisk Селенга) eller Selenge (mongolsk Сэлэнгэ гол, Сэлэнгэ мөрөн) er ei elv i Mongolia og Russland.
Elva startar der elvane Ideriin Gol og Delgermörön renn saman i Mongolia og frå kjelda til Ideriin Gol til munningen i Bajkalsjøen er ho 1024 km lang. Selenga er den største elva som munnar ut i Bajkalsjøen og står for om lag halvparten av tilsiget. Selenga høyrer til nedslagsfeltet til Angara (som renn ut frå Bajkalsjøen) og Jenisej. Nedslagsfeltet til Selenga er på.
Dei største sideelvane er Egiin Gol og Orkhon i Mongolia og Dzjida, Tsjikoj, Khilok og Uda i Russland.
Elva er framkommeleg for skipsfart opp til byen Sükhbaatar i Mongolia. Andre byar er Ulan-Ude og den urbanliknande busetnaden Selenginsk i Russland.
Moskvatesene
Moskvatesene var nemninga mykje bruka i Noreg om dei 21 vilkåra gjevne i 1920 av Vladimir Lenin for parti som ville vera med i den Tredje Internasjonalen (Komintern), som vart skipa i 1919 etter oktoberrevolusjonen i Russland i 1917.
Medlemspartia måtte:
Desse vilkåra skapte stor strid i mange parti som hadde slutta seg til Komintern, mellom dei Det norske Arbeidarpartiet. Da Martin Tranmæl fekk fleirtalet med seg på å godta tesene, førte det til at dei konsekvent demokratiske sosialistane braut ut og skipa Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti i 1921. Likevel var det framleis uro i DNA om tesene, blant anna ville ein konsekvens av den demokratiske sentralismen vera at den kollektive medlemskapen av fagforeiningar i DNA måtte gjevast opp, og det lika "tranmælittane" dårleg. I 1923 braut så DNA ut av Komintern, men rekna seg framleis fram til 1927 og samlinga med NSA som eit kommunistisk parti og ein sympatiserande organisasjon. Same året, i 1923, vart Norges Kommunistiske Parti skipa, som medlemsparti i Komintern.
Synna
Synna er ei elv i Nordre Land kommune i Innlandet. Ho kjem ut frå Synnfjorden (796 moh.) ved Synnsætra, nordaust for Synnfjell, og renn i sør-søraustleg retning inntil ho tar imot Gjerda ved Fagerlund. Frå her renn ho søraustover før ho munnar ut i Dokka ved Åmot.
I samband med Dokkfløy utbygginga er mykje av vatnet i Synna overført i tunnel til Dokkfløymagasinet. Vatnet frå denne demninga går i tunnel til Torpa kraftstasjon og så vidare til Dokka kraftverk.
Mantova
Mantova (Mantua på ein lokal dialekt av lombardisk, òg nytta på fleire andre språk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Mantova i regionen Lombardia og har om lag 45 000 innbyggjarar.
Mantova er nemnd i William Shakespeare sin tragedie Romeo og Julie. Her vert Romeo send i eksil for drapet på Tybalt Capulet i ein sverdkamp og Romeo reiser frå Mantova tilbake til Verona då han får vite at hans elskede Julie har døydd.
Historie
Byen vart grunnlagd, truleg rundt år 2000 fvt., ved breidda av Mincio på ei slags øy som gav eit naturleg vern. På 500-talet fvt. vart han ein etruskisk landsby. Namnet kjem av det etruskiske namnet på guden Hades, som var Mantus. Etter at han vart erobra av kenomanarar, ei galliske stamme, vart han erobra av romarane mellom den første og den andre punarkrigen. Det nye området vart busett av vetaranar som hadde kjempa for Augustus. Den mest kjende personen frå Mantova i antikken var diktaren Publius Virgilius Maro, Vergil (Mantua me genuit), som vart fødd her i år 70 fvt.
Etter Romarriket sitt fall kom Mantova inn under Austromarriket, langobardar og så frankarar. På 1000-talet kom han inn under Boniface av Kanossa, marki av Toscana. Den siste herskaren i familien var grevinna Matilde av Kanossa (d. 1115), som ifølgje tradisjonen gav ordre om å byggje den verdifulle Rotonda di San Lorenzo (1082).
Under kampane mellom Welf og Ghibellini drog Pinamonte Bonacolsi fordel av den kaotiske situasjonen til å ta makta i 1273. Familien hans styrte Mantova det neste hundreåret, gjorde han velståande og kunstnerisk. 16. august 1328 vart den siste frå Bonacolsi, Rinaldo, styrta i eit opprør støtta av Huset Gonzaga. Luigi Gonzaga, som hadde vore podestà i byen i 1318, vart vald som «Folket sin kaptein». Gonzaga-familien bygde nye murar med fem portar og renoverte arkitekturen i byen på 1300-talet, men den politiske situasjonen i byen roa seg ikkje før den tredje Gonzaga, Ludovico I av Gonzaga, eliminerte slektningane sine og tok makta sjølv.
Med ei betaling på 120 000 gylden i 1433 vart Gianfrancesco I utnemnd som marki av Mantova av keisar Sigismund etter at han hadde gifta seg med dottera Barbara av Brandenburg. I 1459 heldt pave Pius II ein riksdag i Mantova for å erklære eit krosstog mot Det osmanske riket. Under Francesco II arbeida den kjende renessansemålaren Andrea Mantegna i Mantova som hoffmålar, og laga her nokre av dei flottaste verka sine.
Den første hertugen av Mantova var Federico II av Gonzaga, som fekk tittelen frå keisar Karl V i 1530. Federico gav Giulio Romano fullmakt til å byggje den kjende Palazzo Te i utkanten av byen. Diktaren Torquato Tasso skreiv om Mantova i 1586: "«Dette er ein svært vakker by og ein som er verdt å reise tusen mil for å sjå.»"
I 1624 flytta Francesco IV hertugsetet til ein ny residens, Villa della Favorita, teikna av arkitekten Nicolò Sebregondi.
I 1627 enda arvelinja til Gonzaga-familien med den onde og svake Vincenzo II, og byen gjekk inn i ei nedgangstid under dei nye herskararne, Gonzaga-Nevers, ei yngre fransk grein av familien. Den mantoviske arvefølgjekrigen braut ut og i 1630 omleira keisaren sin hær med 36 000 Landsknecht-soldatar Mantova, og dei førte pest med seg. Mantova kom seg aldri att etter katastrofen. Ferdinand Carlo IV, ein håplaus herskar som berre ønskte å halde festar og teatralske representasjonar og som var alliert med Frankrike i den spanske arvefølgjekrigen. Etter at sistnemnde tapte søkte han tilflukt i Venezia og tok med om lag tusen måleri. Etter han døydde i 1708 vart an erklært avsatt og familien hans mista Mantova for alltid til habsburgarane i Austerrike.
4. juni 1796 under napoleonskrigane vart Mantova omleira av Napoleon. Austerrike og Russland prøvde å bryte omleiringa. Dei klarte det ikkje, men tynna ut dei franske styrkane såpass at dei forlet omleiringa 31. juli for å kjempe i andre slag. Omleiringa starta opp att 24. august. Tidleg i februar gav byen opp og regionen kom under fransk styre. I 1810 vart Andreas Hofer skoten ved Porta Giulia, ein port i byen ved Borgo di Porto (Cittadella). Han hadde leia eit opprør mot Napoleon i Tyrol.
Etter eit kort fransk styre gjekk Mantova tilbake til Austerrike i 1814 og vart ein Quadrilatero, festningsbyar i Nord-Italia. Sinne mot Austerrike enda til slutt med eit opprø.r som varte frå 1851 til 1855 og som til slutt vart stoppa av den austerrikske hæren. Ein av dei mest kjende hendingane i den italienske Risorgimento fann stad i den litle dalen Belfiore, der ei gruppe opprørarar vart hengt av austerrikarane.
I 1866 vart Mantova ein del av Italia under kongen av Sardinia.
Nils Gustaf Dalén
Nils Gustaf Dalén var ein svensk oppfinnar.
Dalén var fødd i Stenstorp i Västergötlands län. Foreldra hans ville at han skulle bli bonde, men han byrja tidleg som oppfinnar. Gustaf de Laval råda han til å skaffa seg ei god teknisk utdaning. Han byrja då på Chalmers og etter eksamen arbeidde han meir med oppfinningar, fremst basert på å dra nytte av acetylen. Dalén studerte i 1896 på Eidgenössische Technische Hogschule Zürich. Daléns oppfinningar omfattar klippapparat med trykkregulator, solventil og automatisk glødenettsutbyttar. Desse konstruksjonane la grunnen til selskapet AGA (AB Gas-Akkumulator) kjent særleg for sitt AGA-fyr. Slike fyr kan arbeide utan tilsyn opp til eit år. Gustaf Daléns bidrag til tryggleiken på verdshava gav han nobelprisen i fysikk i 1912. Han fekk prisen for sine "oppfinningar av sjølvverkande regulatorar som i kombinasjon med gassakkumulatorar kan nyttast til å lyse opp fyr og lysbøyer". Dalén fann òg opp Agaomnen, som vart introdusert på marknaden i 1929.
Dalén vart hardt brannskadd og mista synet i samband med ein gasseksplosjon i 1912 og det har blitt spekulert i om han vart tildeld Nobelprisen delvis på grunn av medkjensle etter denne ulukka. Dalén held trass skaden fram med å leie AGA til 1937.
Flat Holm
Flat Holm (walisisk Ynys Echni) er ei kalksteinsøy i Bristolkanalen, om lag 6 km frå Lavernock Point i Vale of Glamorgan, men ho høyrer til City Cardiff. Øya er det sørlegaste punktet i Wales.
Øya har ei lang historie som går tilbake til angelsaksarane og vikingane. St. Cadoc vitja øya på 500-talet og i 1835 vart Bristol Channel Mission skipa her, som seinare vart Mission to Seafarers. Eit kolerasanatorium vart bygd i 1896 som eit isolat for Cardiff.