cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melodi Grand Prix 1969
Sendinga
Finalen blei halden laurdag 1. mars og var attende i Store Studio. For første gong var det ein kvinneleg programleiar, hallodama Janka Polanyi. I motsetnad til åra før, droppa NRK ordninga med å framføre bidraga i to versjonar, ein med lite orkester og ein med stort orkester. I staden blei songane framført av Kringkastingsorkestret under leiing av Øivind Bergh. Blant artistane var kjende namn som Lill-Babs, Inger Lise Rypdal under namnet Andersen, og Kirsti Sparboe, Elisabeth Granneman og fjorårsvinnar Odd Børre.
Ti distriktsjuryar røysta, og den klare vinnaren blei Arne Bendiksens «Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli», framført av Kirsti Sparboe.
Pauseinnslaget var eit spesialnummer på rulleskøyter, framført av duoen The Hurricanes. Johnny Bergh hadde regien for sendinga.
Avstemming
Ti juryar med fem medlemmar i kvar sat i ti byar rundt om i landet. Kvar medlem gav eitt poeng til favoritten sin. Juryane røysta som følgjer: Det var eit mannsdominert panel som kåra vinnaren, berre 15 av de 50 dommarane var kvinner. Det var ein liten auke frå 1967, då det var 12 kvinnelege jurymedlemmar.
Rabalderet etter finalen
Vinnarsongen skulle vise seg å sparke i gang ein diskusjon utan sidestykke i norsk grand prix-historie. Rett etter finalen blei Sparboe og låtskrivaren Arne Bendiksen invitert til Haagen Ringnes’ program Her og nå! på Centralteatret. I staden for gratulasjonar blei dei møtt av den danske universitetslektoren Erling Nielsen som utførte ein litterær analyse av teksten til vinnarlåten. Nielsen karakteriserte teksten som «nonsens og sludder» og konkluderte med at «det er ett stort lyspunkt i teksten, og det er 'oj, oj, oj'». Lettare paff prøvde Bendiksen å forsvare seg med at han verken var Ibsen eller Bjørnson.
Seansen i Her og nå! førte til sjåarstorm mot NRK og sparka i gang eit stort oppgjer mellom den klassiske musikken og den folkelege popmusikken i Noreg. Fem dagar etter finalen fekk det legendariske debattprogrammet Åpen post samla dei såkalla åndssnobbane på den eine sida og popmusikarane på den andre. Rolv Wesenlund og Odd Eidem forsvarte popmusikken, på den andre sida sat lektor Erling Nielsen og pianisten Amalie Christie. Temperaturen blei høg i studio, og skjellsorda hagla mellom partane. Midt i programmet ringte Jens Bjørneboe inn og protesterte mot Nielsen, og Christie vekte oppsikt ved å kalle Bendiksen ein vampyr. På førehand hadde også Einar Schanke laga ein Arne Nordheim-aktig song for å syne at kunstmusikk ikkje eigner seg i Melodi Grand Prix. Stykket blei framført av Elisabeth Granneman som ulte og kasta tallerkenar.
Dette førte igjen til at ein irritert Nordheim straks kontakta NRK og informerte at han ville lage eit eige verk for å motbevise Schanke og Granneman. Nordheim kalla slagermelodien sin for «Her og nå», og han blei framført av jazzsongaren Karin Krog i programmet Her og nå! laurdagen etter. Under framføringa skreik Krog ut ord som «svelt!», «gass!» og «fri!» akkompagnert av bilete av krig, forureining og sigarettreklamar.
Wilhelm Wilhelmsen (f. 1937)
(Morten) Wilhelm Wilhelmsen er ein norsk skipsreiar i firmaet Wilh. Wilhelmsen der han er styreleiar.
Melodi Grand Prix 1969
Rabalderet etter finalen
Også tv-sjåarane kasta seg inn i bruduljane, og lesarinnlegga strøymte inn til riksavisene dei neste vekene. Dei fleste støtta popmusikarane, noko som òg viste seg i hitlistene – vinnarmelodien blei ei landeplage og toppa VG-lista i fire veker. Også andreplassen «Lena» blei ein stor slager i Noreg. Arne Bendiksen fekk mykje støtte frå folket og blei omfamna av ukjende på gata. Fleire skal ha nekta å reise på ferie til Danmark, i protest mot den danske universitetslektoren Erling Nielsen.
Wilhelm Wilhelmsen (f. 1937)
Kongen utnemnde 6. februar 2007 Wilhelmsen til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for samfunnsnyttige virke.
Melodi Grand Prix 1969
Rabalderet etter finalen
Europas juryar var derimot ikkje like imponerte over «Oj, oj, oj, så glad jeg skal bli». Noregs bidrag enda sist og fekk berre 1 røyst – frå Sverige. Dette var Noregs andre sisteplass i konkurransen.
Hendingar
Før den internasjonale finalen vurderte fleire land, også dei nordiske, om dei skulle boikotte konkurransen. Grunnen var at finalen skulle haldast i Spania, som då var eit diktatur kontrollert av Francisco Franco. Boikotten blei ikkje noko av, og Noreg stilte på scena i Madrid.
Dette året var første gong Noreg stilte med koristar i Eurovision Song Contest. Tidlegare hadde Noregs artistar stått aleine på scena, utan støtte frå eit bakgrunnskor.
Louis François de Boufflers
Louis François, Duc de Boufflers, Comte de Cagny var ein fransk marskalk.
Liv og virke
Han gjekk inn i militærteneste i 1663 i omleiringa av Marsal, og vart oberst for ein dragonskvadron i 1669. I erobringa av Lorraine (1670) tente han under marskalk de Créqui. I Holland tente han under Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne, og utmerkte seg over med dugleik og mot, go då Turenne vart drepen av ei kanonkule i 1675, kommanderte han baktroppen under tilbaketrekkinga til den franske armeen. Han var alt ein brigadegeneral og i 1677 vart han maréchal de camp.
Han tente gjennom fleire felttog på denne tida og vart stadig forfremma og i 1681 vart han generalløytnant. Han kommanderte den franske armeen ved Moselle, som opna niårkrsigen med ei rekkje sigrar. Den 15. oktober 1688 tok han den viktige festninga Mainz, Aureum caput regni, med 20 000 soldatar, før han leia eit korps til Sambre, og forsterka François Henri de Montmorency, Duc de Luxembourg kvelden før slaget ved Fleurus (1690).
I 1691 var han generalløyntant direkte under kongen sjølv, og under omleiringa av Mons vart han skadd i eit åtak på byen. Han var til stades med kongen under omleiringa av Namur i 1692, og tok del i sigeren ved Steinkirk. for tenestene sine vart han i 1692 forfremma til fransk marskalk og i 1694 vart han hertug.
I 1694 vart han utpeikt til guvernør i Franske Flandern og i byen Lille. Han vart sjølv omleira i Namur i 1695, og overgav seg først etter å ha tapt 8 000 av 13 000 mann. Han deltok i konferansen som enda krigen med freden i Ryswick.
Under den neste krigen, den spanske arvefølgjekrigen, då Lille var truga med omleiring av John Churchill, 1. hertug av Marlborough og prins Eugène av Savoie, vart Boufflers utpeikt som kommandant, og klarte å stå imot i tre månader.
Han vart æra og løna av kongen for forsvaret sitt av Lille, der han gjekk av som sigerherre. Sjølv fienden sette så stor pris på forsvaret hans at han fekk lov å diktere sine eigne vilkår i kapituleringa. I 1708 vart han fransk adeleg. I 1709 var truga av invasjon, tilbaud Boufflers seg å tene under hans underordna Claude-Louis-Hector de Villars, og var med han i slaget ved Malplaquet. Her synte han stor dugleik, og etter Villars vart skadd leia han tilbaketrekkinga til den franske armeen utan å tape verken kanonar eller fangar. Han døydde i Fontainebleau den 22. august 1711.
Ole Lind Schistad
Schistad var fødd i Molde i Møre og Romsdal. Han var ein av dei som introduserte ideala til funksjonalisme i norsk arkitektur. Han skapte nokre av hovudverka frå perioden. Under gjenoppbygginga etter andre verdskrigen var han distriktsarkitekt i Møre og Romsdal.
Rangitataelva
Rangitataelva er ei av dei forgreina elvene som var med å danna Canterbury Plains på Sørøya på New Zealand. Ho renn mot søraust i 120 kilometer frå Søralpane, og munnar ut i Stillehavet 30 kilometer nordaust for Timaru. Elva har eit tilsigsområde på 1773 km² og ei årleg middelvassføring på 95 m³/s ved Klondyke.
Maorinamnet Rangitata (Rakitata) har ulike omsetjingar, som 'dagen med låge skyer', 'nær himmel' og 'sida til himmelen'.
Elva forma Rangitatadalen, sentralt i Søralpane. Filminga frå Rohan i Ringdrotten: Dei to tårna og Kongens atterkome vart filma i denne dalen, på og kring Mount Sunday. Fleire fjerntliggjande sauegarsar ligg nær Mount Sunday. Mellom desse er Mesopotamia, Mount Potts og Erewhon. Erewhon vart namngjeven av forfattaren Samuel Butler som var den første kvite nybyggjaren ved Mesopotamia sauestasjon. Erewhon er òg namnet på ein roman som Butler skreiv anonymt i 1872.
Ut mot munningen deler elva seg i to løp og dannar ei stor delta-øy, Rangitataøya. Over øya går riksvegen State Highway 1 og jarnvegslinja Main South Line mellom Ealing og Rangitata, og øya er såleis direkte knytt til både riksvegs- og jarnvegsnettet på New Zealand.
Rangitata er elva med mest fiske sentralt på Sørøya, og har eit sjølvberande fiske etter chinooklaks. Laksen står for rundt 75 prosent av fangsten til sportsfiskarane i elva, andre fiskeslag er aure, regnbogeaure og bekkerøye. Den 23. desember 1999 sende organisasjonen Fish and Game New Zealand inn ein søknad om at Rangitata River vart verna (Water Conservation Order). I juni 2006 vart vernet vedteke.
Eit lokomotiv enda opp heilt nedsenka i elva 4. januar 2002 etter at flaumvatn undergrov banelekamen og skapte ei avsporing.
Mikko Kokslien
Mikko Kokslien er ein norsk kombinertrennar frå Lillehammer som tevlar for klubben Søre Ål Idrettslag. Han har vunne tre bronsemedaljar i lagtevlingar i to ulike verdsmeisterskap, 2009 og 2011. Mellom desember 2010 og desember 2012 vann han fem renn i verdscupen i kombinert.
Aktiv
Koksliens beste plassering i verdscupen i OL-sesongen 2010 var ein åttandeplass. Han deltok for Noreg i dei individuelle renna i olympiaden og vart høvesvis nummer 32 og 39. Då den nye skisesongen starta i slutten av november 2010 presterte Kokslien på eit mykje høgre nivå enn tidlegare. 27. november 2010 vart han nummer to i eit verdscuprenn i Kuopio, berre slått av Felix Gottwald frå Austerrike. Veka etter vann han sitt fyrste verdscuprenn heime på Lillehammer, med Jason Lamy-Chappuis og Gottwald på dei neste plassane. Dagen etter sigeren vart han nummer to i eit nytt renn.
I ski-VM i Oslo i 2011 vann Kokslien to bronsemedaljar då Noreg hamna på tredjeplass i begge lagtevlingane i meisterskapen. Også Håvard Klemetsen, Jan Schmid og Magnus Moan vart doble bronsevinnarar. Individuelt vart Kokslien nummer seks og åtte i verdsmeisterskapen.
Gjennom 2012-sesongen oppnådde Kokslien åtte pallplasseringar i verdscupen. Han vann tre renn og fekk like mange andreplassar og to tredjeplassar. Så langt i 2013-sesongen har han vunne eitt verdscuprenn og to gongar vorte nummer to.
Patti Austin
Patti Austin er ein amerikansk R&B-, pop og jazzsongar. I 2008 vann ho Grammyprisen for beste jazz-vokalalbum.
Gjestartist
Med Lalo Schifrin
Correio da Manhã
Correio da Manhã (norsk 'Morgonposten') er ei stor, tabloid, portugisisk dagsavis som kjem ut i Lisboa. Ho vart etablert i 1979 og blir gjeven ut av Cofinagruppas publikasjonsgrein. Correio da Manhã er rekna for den mest lesne allmenne dagsavisa i Portugal.
Patti Austin
Gjestartist
Med Michael Jackson
The Moonglows
The Moonglows var ei amerikansk R&B-gruppe i 1950-åra. Songen deira «Sincerely» gjekk til topps på Billboard R&B-lista og 20. plassen på Billboard Juke Box chart.
Ski-NM 1970
Noregsmeisterskapen på ski 1970 i nordiske greiner vart avvikla i tida 23. januar – 1. februar 1970 i Trondheim og Meldal i Sør-Trøndelag.
Mennene tevla i fire langrennsøvingar, to hopprenn og eitt kombinertrenn, medan kvinnene tevla i tre langrennsøvingar.
15 km
Stad: Trondheim
<br style="clear:both;" />
30 km
Stad: Trondheim
<br style="clear:both;" />
50 km
Dato: 1. februar
Stad: Meldal
<br style="clear:both;" />
3 x 10 km stafett
Dato: 29. januar
Stad: Meldal
<br style="clear:both" />
5 km
Dato: 30. januar
Stad: Meldal
<br style="clear:both;" />
10 km
Dato: 28. januar
Manovar
Manovar er ei skipsnemning danna som ein norsk variant av engelske man-of-war. Det blei brukt av Henrik Ibsen i diktet Terje Vigen (1861). Man-of-war viste til store krigsskip i seglskutetida. Nemninga blei mest brukt om skip med to eller flere kanondekk.
Ski-NM 1970
10 km
Stad: Meldal
Manovar
Ordet er så godt som ute av bruk i denne tydinga, men er tatt i bruk av bandet Manowar. Elles er det vanlege namnet på maneten portugisisk krigsskip på engelsk portuguese mano'war.
«Man o'War» (1917–1947) var namnet på ein berømt amerikansk fullblods galopphest i mellomkrigstida.
Ski-NM 1970
10 km
<br style="clear:both;" />
3 x 5 km stafett
Dato: 1. februar
Stad: Meldal
<br style="clear:both" />
Kombinert
Dato: 24./25. januar
Vasilev Bay
Vasilev Bay er ei bukt på nordkysten av Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Bukta er ein del av Hero Bay mellom Siddons Point og Bezmer Point.
Ski-NM 1970
Kombinert
Stad: Trondheim
Vasilev Bay
Vika er kalla opp etter Nikola Vasilev (f. 1949), lege ved St. Kliment Ohridski-basen sommaren 1993/94.
Ski-NM 1970
Kombinert
<br style="clear:both;" />
Normalbakke
Dato: 25. januar
Stad: Granåsbakken, Trondheim
<br style="clear:both;" />
Storbakke
Dato: 1. februar
Stad: Kløvsteinbakken, Meldal
<br style="clear:both;" />
Kilebein
Kilebeinet (lat. os sphenoidale, frå gr. sphenoeides «kileaktig») er ein upara knokkel i hovudskallen. Den ligg i den midtre framdelen av skallen, føre tinningbeina og den basilære delen av bakhovudbeinet. Den er éin av sju knoklar som artikulerar for å forme augehòla. Den er forma som ein sommarfugl eller ei flaggermus med spenna venger.
Dalahu fylke
Dalahu fylke (persisk شهرستان دالاهو) er eit fylke i Kermanshah-provinsen i Iran. Det administrative senteret i fylket er Kerend-e Gharb. Det vart utskild frå Eslamabad-e Gharb fylke i 2004. I folketeljinga i 2006 var innbyggjartalet i fylket 42 310. Fylket er delt inn i dei to distrikta Sentral-distriktet og Gahvareh-distriktet. Fylket har dei to byane Kerend-e Gharb og Gahvareh.
Berlinerformat
Berlinerformat, eller «medium», er eit avisformat på normalt omkring 470 mm × 315 mm, altså noko høgare enn tabloidformatet, men berre litt breiare. Det blir brukt av ei rekkje europeiske aviser, m.a kvalitetsaviser som Le Monde (Frankrike), La Repubblica (Italia) og The Guardian (Storbritannia). Den franske finansavisa Least Échos skifta til dette formatet i september 2003, og dei største avisene i Slovenia (DELO) og Kroatia (Večernji list), utkjem òg i dette formatet. Den siste kvalitetsavisa som tok formatet i bruk er Le Soir, den viktigaste franskspråklege avisa i Belgia (frå 15. november 2005).
Namnet Berliner refererer til Berlin, og stod i byrjinga av det tjuande hundreåret i motsetnad til nordtysk og fransk format. Dei einaste tyske avisene som i dag brukar berlinerformatet er dei venstreorienterte avisene die tageszeitung (taz) og Junge Welt (sidan 2004). Dei fleste «seriøse» tyske aviser brukar storformatet kalla nordisch, på 570×400 mm
Walker Bay på Livingston Island
Walker Bay er ei bukt som ligg mellom John Beach og Hannah Point langs sørkysten av Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1958 etter John Walker, kaptein på selfangaren «John» som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1820-21 og som hjelpte George Powell med skildringar og skisser av den sørlege kysten for kartet hans frå 1822.
Perleblom
Perleblom (Muscari botryoides) er ei plante i perleblomslekta i aspargesfamilien. Arten kjem opphavleg frå Mellom- og Sør-Europa og Vest-Asia.
I Noreg er arten ein framandart som er innført som prydplante. Arten vart funnen sikkert forvilla i 1871, men kan ha spreidd seg mykje tidlegare. Perleblom er ganske vanleg på Austlandet og i kyst- og dalstrøk til Rogaland, derfrå meir spreidd til Sør-Troms. Ein del funn som er registrerte som perleblom, kan syne seg å vere krukkeperleblom. I Framandartslista 2018 er arten registrert med potensielt høg risiko (PH).
Diksmuide
Diksmuide (fransk Dixmude) er ein belgisk by og kommune i Flandern. Kommunen består av sjølve byen Diksmuide og dei tidlegare kommunane Beerst, Esen, Kaaskerke, Keiem, Lampernisse, Leke, Nieuwkapelle, Oostkerke, Oudekapelle, Pervijze, Sint-Jacobs-Kapelle, Stuivekenskerke, Vladslo and Woumen.
Det meste av området vest for byen er ein polder pepra med dreneringsgrøfter. Hovudnæringa i området er jordbruk og produserer det kjende smøret Diksmuide.
Banjo-Kazooie
Banjo-Kazooie er eit plattformspel utvikla av Rare og opphavleg utgjeve av Nintendo til Nintendo 64 i 1998. Det er det første spelet i Banjo-Kazooie-serien og handlar om bjørnen Banjo og fuglen Kazooie, som prøver å hindre heksa Gruntilda i å stele fagerdommen til systera til Banjo, Tooty. Spelet inneheld ni ikkje-lineære nivå, der spelaren må bruke dei mange ferdigheitene til Banjo og Kazooie for å samle inn puslebrikker. Det har utfordringar som gåteløysing, navigasjon gjennom hinderløyper, innsamling av ulike emne og kamp mot fiendar.
Spelet var opphavleg tenkt som eit eventyrspel under namnet Dream til Super Nintendo Entertainment System, men designen vart endra mykje i løpet av utviklingsfasen, særleg etter at Super Mario 64 vart lansert og inspirerte utviklarane. Musikken i spelet er komponert av Grant Kirkhope, og er designa slik at han tonar frå ein stil til ein annan utan pause, medan den overordna musikken speler kontinuerleg. Spelet var ein kritisk og kommersiell suksess, og selde over tre millionar kopiar. Det fekk positiv mottaking for grafikken, musikken, lydeffektane og den interaktive nivådesignen. Spelet vart fornya og utgjeve til Xbox 360 i 2008 og inkludert i samlepakken Rare Replay til Xbox One i 2015.
Safi Faye
Safi Faye var ein senegalesisk filmregissør, skodespelar og etnolog. Ho var den fyrste kvinna frå Afrika sør for Sahara til å regissera ein kommersielt distribuert spelefilm, Kaddu Beykat, som kom ut i 1975. Ho regisserte fleire spele- og dokumentarfilmar, med fokus på livet på landsbygda i Senegal.
Bakgrunn
Safi Faye var fødd i Dakar i Senegal i ein aristokratisk sererfamilie. Foreldra hennar var frå Fad'jal, ein landsby sør for Dakar. Ho studerte ved École normale de Rufisque og var ferdig utdanna lærar i 1962 eller 1963. Deretter byrja ho undervisa i Dakar.
I 1966 var ho på den fyrste Festival Mondial des Arts Nègres i Dakar, der ho møtte den franske etnologen og filmskaparen Jean Rouch. Han oppmuntra henne til å bruka film som ein etnografisk reiskap. Ho spelte ei rolle i filmen hans Petit à petit frå 1971. Faye har sagt at ho mislikte filmen til Rouch, men at samarbeidet med han gjorde at ho kunne læra noko om filmskaping og cinéma-vérité. I 1970-åra studerte ho etnologi ved École pratique des hautes études og deretter ved Lumière Film School. Ho forsørga seg sjølv gjennom arbeid som modell, skodespelar og innan lydefekktar for film. I 1979 tok ho ein doktorgrad i etnologi frå Universitetet i Paris. Frå 1979 til 1980 studerte Faye videoproduksjon i Berlin og var gjesteførelesar ved Freie Universität Berlin. Ho tok endå ein grad i etnologi ved Sorbonne i 1988.
Filmkarriere
Den fyrste filmen til Faye, som ho også spelte i, var ein kortfilm frå 1972 som heitte La Passante ('Den forbipasserande'). Filmen bygde på erfaringane hennar som ei utanlandsk kvinne i Paris. Han følgjer ei kvinne (Faye) som går langs ei gate og merker seg reaksjonane til menn ho passerar. Den fyrste spelefilmen til Faye var Kaddu Beykat, som tyder 'Røysta til bonden' på volof og blei kjend internsjonalt som Letter from My Village eller News from My Village. Ho fekk økonomisk støtte til å laga Kaddu Beykat av det franske samarbeidsdepartementet. Filmen kom ut i 1975, og var den fyrste spelefilmen laga av ei kvinne frå Afrika sør for Sahara til å bli kommersielt distribuert. Han gav Faye internasjonal merksemd. Då han kom ut blei han forboden i Senegal. I 1976 vann han FIPRESCI-prisen frå den internasjonele føderasjonen av filmmeldarar og OCIC-prisen.
Den korte dokumentarfilmen Selbé et tant d'autres (engelsk Selbe: One Among Many) frå 1983 følgjer ei 39 år gammal kvinne, Selbé, som oppseda åtte ungar åleine etter at ektemannen har forlate landsbyen deira for å finna arbied. Selbé samtalar med Faye, som ikkje opptrer i filmen, og skildrar tilhøvet til ektemannne og dagleglivet i landsbyen.
Privalitv
Faye budde i Paris, og hadde ei dotter. Ho døydde i Paris 22. februar 2023, 79 år gammal.
Smågrønkurle
Smågrønkurle (Dactylorhiza viridis ssp. viridis) eller bakkegrønkurle er ei plante i marihandslekta Dactylorhiza i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. I Norsk raudliste for artar er underarten vurdert som livskraftig (LC).
Systematikk
Artsdatabanken bruker prinsipielt separate namn på ulike taksonomiske nivå. Her har ein vald å bruke det innarbeidde namnet grønkurle på arten og gi eit nytt namn til nominatunderarten, som først fekk namnet bakkegrønkurle, seinare endra til smågrønkurle. Ingen av desse namna er så langt godt innarbeidde. Som oftast vil det vere denne underarten som er meint når ein bruker namnet grønkurle, og mange vel å omtale underarten som «vanleg grønkurle».
Utbreiing
Smågrønkurle finst òg i Sverige (status LC) og i Finland (NT). Det svenske namnet på underarten er vanlig grönkulla og det finske pussikämmekkä. I Danmark (dansk namn poselæbe) er han sist sett i 1950, og er rekna som regionalt utdøydd (RE).
Arten grønkurle (engelsk namn frog orchid) veks spreidd over det meste av Dei britiske øyane, og er verna gjennom den britiske Handlingsplan for biodiversitet. I den britiske raudlista har arten status som sårbar (VU). Lokalt er han sårbar (VU) i England og Skottland og sterkt truga (EN) i Wales. I Irland har han status som nær truga (NT).
I Estland (estisk namn rohekas õõskeel) veks arten grønkurle spreidde stader på øyane og på fastlandet, men er i sterk tilbakegang og er no rekna som kritisk truga (CR). I Latvia (latvisk namn zaļā dobziede) er arten sjeldan og finst som einskildindivid og i små grupper på eng og i open skog. På den latviske raudlista er han klassifisert som sårbar (kategori 2 – retas sugas). I Litauen (litauisk namn žalioji gegūnė) har arten vore funne spreidd over heile landet, men er i sterk tilbakegang og finst no mest i aust. Han er rekna som kritisk truga (CR).
Hybridar
Hybridar mellom smågrønkurle og båe underartane av bleikmarihand er funne fleire stader i Noreg. Hybriden med skogmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × viridis ssp. viridis eller Dactylorhiza ×mixta) er registrert i Sverige og spreidd på Dei britiske øyane. Hybriden med flekkmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. maculata × viridis ssp. viridis eller Dactylorhiza ×conigera) er òg funne både i Sverige og noko sjeldnare på Dei britiske øyane.
Det er registrert eit funn av hybriden med lappmarihand (Dactylorhiza majalis ssp. lapponica × viridis) i Troms. Hybridar med purpurmarihand (Dactylorhiza majalis ssp. purpurella × viridis ssp. viridis eller Dactylorhiza ×viridella) er registrert i Irland og på Hebridane i Skottland.
Smågrønkurle kan danne ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med grov nattfiol (Dactylorhiza viridis ssp. viridis × Platanthera chlorantha), registrert i Sverige. På Dei britiske øyane er det òg funne ein intergenerisk hybrid med brudespore (Dactylorhiza viridis ssp. viridis × Gymnadenia conopsea eller ×Dactylodenia jacksonii). Han er funnen spreidde stader i England.
Kattostfamilien
Kattostfamilien (Malvaceae) er ein tofrøblada plantefamilie i kattostordenen. Han omfattar rundt 236 slekter og 3700 artar, dei fleste tropiske. Familien omfattar for det meste urteaktige vekstar og sjeldnare buskar eller tre. Døme på plantar i kattostfamilien er bomull, durian, hibiskus, kattost, poppelrose og stokkrose.
Nyare molekylære studiar har ført til at kattostfamilien også omfattar Bombacaceae. Denne tidlegare plantefamilien er no rekna som underfamilien Bombacoideae i kattostfamilien. Plantane i denne gruppa er kjenneteikna ved at dei er er tre, nokre av dei kjempestore, og dei fleste med svært laus og lett ved. Innsida til fruktveggen hjå nokre av plantane er kledd med hår, og kan brukast til tekstilproduksjon. Nokre av artane blir difor kalla bomulls- eller silkebomullstre. Til underfamilien høyrer mellom anna apebrødtreet og balsatreet.
I Noreg veks det fire slekter frå kattostfamilien. Alle er innførte, og anten prydplantar eller ugras.
Gilan-e Gharb fylke
Gilan-e Gharb fylke (persisk شهرستان گیلان غرب) er eit fylke i Kermanshah-provinsen i Iran. Det administrative senteret i fylket er Gilan-e Gharb. I folketeljinga i 2006 var innbyggjartalet i fylket 60 671. Fylket er delt inn i dei to distrikta Sentral-distriktet og Govar-distriktet. Fylket har dei to byane Gilan-e Gharb og Sarmast.
Silbein
Silbeinet (lat. os ethmoidale, frå gr. ethmos «sil» eller «sikt») er ein knokkel i hovudskallen som skiljer nasehòla frå hjernen. Den ligg i toppen av nasa, mellom dei to augehòlene. Knokkelen er lettvektig, og har ein svampeaktig struktur. Den er ein av sju knoklar som artikulerar for å forme augehòla.
Bring It On Home
«Bring It On Home» er ein song skriven av Willie Dixon. Den første kjende innspelinga av songen er med Sonny Boy Williamson II i 1963. Songen vart seinare spelt inn av Led Zeppelin i 1969, som førte til søksmål fordi bandet ikkje hadde tilskrive Willie Dixon som låtskrivar på versjonen sin.
Sonny Boy Williamson II-versjonen
Sonny Boy Williamson II si utgåve av songen vart spelt inn 11. januar 1963 i Chicago i Illinois. I tillegg til Sonny Boy på vokal og munnspel spelar Johnny «Guitar» Watson på gitar, Milton Rector på bass, Al Duncan på trommer, og anten Lafayette Leake eller Billy Emerson på orgel.
Sonny Boy-versjonen vart først gjeven ut tre år etter innspelinga, tidleg i1 966, på albumet The Real Folk Blues og sidan på singel.
Led Zeppelin-utgåva
I 1969 spelte det engelske rockbandet Led Zeppelin inn ein versjon for albumet Led Zeppelin II. Byrjinga og slutten var medvitne hyllester til Sonny Boy Williamson-songar, medan resten av songen var ein original Jimmy Page/Robert Plant-song,. Dixon vart derimot ikkje tilskriven for teksten til songen. I 1972 saksøkte Arc Music, eit selskap under Chess Records, Led Zeppelin for brot på opphavsretten.
I eit intervju han gav i 1977 kommenterte Page:
"Saka med «Bring It On Home», herregud, det var berre ein liten bit me tok frå Sonny Boy Williamson-versjonen og me nytta det som ei hyllest til han. Folk seier, «Åh, 'Bring It On Home' er stolen.». Vel det er berre ein liten bit av songen som er knytt til noko før det, berre slutten."
Munnspelet til Plant vart spelt inn i Vancouver. Bandet drog på turne med masterteipane til Led Zeppelin II og stoppa no og då i studio for å spele inn songane.
Led Zeppelin spela ofte songen på konsertane sine, først som ekstranummer på den britiske turneen deira i 1970. Dei synte ofte eit skarpt samspel mellom Jimmy Page på gitar, John Bonham på trommer og John Paul Jones på bass. Dette kan ein sjå på Led Zeppelin DVD, på ei framføring frå Royal Albert Hall i 1970. Ein annan versjon frå 1972 finst på How the West Was Won, der songen er oppført som ein medley med «Bring It On Home» tilskriven Dixon, og den mindre delen kalla «Bring It On Back», tilskriven Bonham/Jones/Page/Plant.
Frå 1973 vart songen droppa frå konsertane til bandet, men den midtre delen vart spela som introduksjon til «Black Dog» på den amerikanske turneen til bandet i 1973, som ein kan sjå i filmen The Song Remains the Same.
Kjelder
''
Ishockey under Vinter-OL 1976
Ishockey under Vinter-OL 1976 vart arrangert i tida frå 2. til 14. februar 1976 i Innsbruck. Kampane vart avvikla på to ulike arenaer i OL-byen, Olympiahalle og Messehalle. Sovjetunionen tok gull, Tsjekkoslovakia sølv og Vest-Tyskland bronse.
Turneringa
12 land deltok i turneringa, som tok til med ei cuprunde. Vinnarane av dei seks cupkampane møttest så til seriespel. Medaljane vart fordelt etter poenghaust og innbyrdes målskilnad.
Sovjetunionen sitt meistermannskap
Målvakter: Vladislav Tretjak, Aleksandr Sidelnikov Forsvarar: Valerij Vasiljev, Vladimir Lutsjenko, Jurij Ljapkin, Gennadij Tsygankov, Sergej Babinov, Aleksandr Gusev Løparar: Boris Mikhajlov, Valerij Kharlamov, Aleksandr Maltsev, Vladimir V. Petrov, Aleksandr Jakusjev, Vladimir Sjadrin, Boris Aleksandrov, Viktor Sjalimov, Sergej Kapustin, Viktor Zjlutkov.
Påskekort
Påskekort er ein type kort delt ut eller sendt som postkort i samband med påske. Det kan innehalda ei påskehelsing og motiv knytt til påske som kan vera religiøse eller sekulære.
Historie
Ein byrja senda påskekort på slutten av 1800-talet. Dei bygde på tradisjonar med påskebrev, brev som barn laga og gav kvarandre i Sverige på 1800-talet, og den aukande interessa for prospektkort. Det var særleg i Tyskland ein byrja trykka påskekort, men dei blei etterkvart laga i fleire land.
Motiv
Utbreidde motiv på tidlege tyske påskekort var påskeharen. Etterkvart som påskekort blei laga fleire stader fekk ein fleire religiøse motiv, som krossar, kyrkjer eller kyrkjegang, og fleire sekulære påsketradisjonar som egg, kyllingar, høns og harar, vårplantar som gåsungar, påskeliljer og påskeris, figurar som påskehekser og påsketroll, og påskeaktivitetar som skigåing og hytteliv. Ofte blir fleire motiv nytta samtidig. Nokre påskekort kan vera humoristiske, til dømes med dyr som oppfører seg som menneske. Nokre kan oppfattast som politiske, som eit kort frå andre verdskrigen med ein marsjerande hane framfor rekkjer av høns - tolka som eit symbol på «Hitler med alle sine høns.»
Nokre norske kunstnarar som laga mange påskekort var Kjell Aukrust, Andreas Bloch, Harald Damsleth, George Schumann, Erling Nielsen og Gondro Elind. Svenske Jenny Nyström var ein populær påskekortkunstnar.
The Yes Album
The Yes Album er det tredje albumet til det engelske progressiv rock-bandet Yes. Dette er det første albumet der gitaristen Steve Howe medverkar. Albumet vart gjeven ut i februar 1971 i Europa og i mars same år i USA. Dette albumet vart det store gjennombrotet til bandet, og vart hylla av platekjøparar så vel som kritikarar. Dette er òg det siste albumet Tony Kaye medverkar på, før kom attende til bandet 12 år seinare på albumet 90125.
Birgit Õigemeel
Birgit Sarrap er ein estisk songar.Ho  representerte Estland i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö med bidraget «Et uus saaks alguse».
The Yes Album
Albumet kom på 40. plass på Billboard 200 i USA, og på fjerdeplass på UK Albums Chart i Storbritannia.
Leppeblomfamilien
Leppeblomfamilien (Lamiaceae) er ein plantefamilie med tofrøbladingar. Plantene har firkanta stengel og motsette blad. Blomstrane veks i kransar (samandregne kvastar) oppetter stengelen. Dei har to, fem eller ti begertenner. Krona har røyr og fire-fem flikar, dei tre nedre er underlepene, den eine eller dei to øvre er overlepene. Oftast har dei to korte og to lange mjølberar. Plantane får frukt med fire smånøtter.
Birgit Õigemeel
Biografi
Birgit Õigemeel vart fyrst kjend då ho vann Eesti otsib superstaari, ein estisk variant av Idol i 2007. Dette var fyrste sesongen av Eesti otsib superstaari. Sidan då har Birgit Õigemeel gjeve ut tre album og ei lang rekkje singlar. I 2008 deltok ho i den nasjonale Eurovision-finalen med songen «365 Days» og enda på tredjeplass av ti bidrag. Vinnarsongen dette året vart den komiske «Leto Svet» av Kreisiraadio, som deltok i Eurovision Song Contest 2008 i Beograd. Under Eesti laul 2012 song ho «You're Not Alone» med gruppa Violina, men enda då på sjuaande plass. Vinnaren vart Ott Lepland med «Kuula», som representerte Estland i 2012 i Baku.
Leppeblomfamilien
Slekter
Slekter som finst i Noreg:
Birgit Õigemeel
Biografi
I 2013 kom ho til superfinalen i Eesti Laul med balladen «Et uus saaks alguse». Den andre superfinalisten var Grete Paia med «Päästke noored hinged», men «Et uus saaks alguse» fekk såvidt meir enn 50 % av stemmene og vart dermed Estland sitt bidrag i Malmö. Songen er skriven av Mihkel Mattisen og Silvia Soro.
The Yes Album
Bakgrunn
The Yes Album vart nettopp det albumet plateselskapet ynskte seg etter den labre interessa for bandet sine to første album. Innspelingane vart gjort i studioet Langley Studios i Devon i England, og Steve Howe likte seg så godt der at han seinare kjøpte huset med tilliggande landområde, og han bur framleis der.
Òg på dette albumet er førenamnet til Jon Anderson stava «John» men for siste gongen sidan alle dei påfølgjande albuma brukar staveforma «Jon». På coveret er det eit bilete av bandet, og ein kan sjå Tony Kaye med gips på det eine beinet. Dette på grunn av at han kort tid før fotografiet vart teke var innblanda i ei mindre bilulykke.
Under den påfølgjande turneen var bandet Strawbs med som oppvarmingsband. Klaverspelaren i Strawbs var den unge og særs lovande Rick Wakeman, som med sitt virtuose spel på alle sine ulike tangentinstrument trekte til seg merksemd frå alle, Yes-medlemmane inkludert.
Etter turneen fekk Kaye sparken fordi han berre motvillig gjekk med på å spele på Moog-synthesizer og generelt nekta å ta i bruk moderne synthesizer og Mellotron, og ynskte berre å spele piano og Hammondorgel. Dermed tok Yes kontakt med Wakeman, som under tvil godtok å møte på ei øving. Få dagar seinare vart han presentert som den nye klaverspelaren i Yes.
Kjelder
Yes
OSA-systemet
OSA-systemet er eit fargesystem for ikkje lysande overflatefarger, utvikla på oppdrag av Optical Society of America (OSA) i åra 1947–74.
Kjelder
OSA-systemet. I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/OSA-systemet
Wald Rabi'-distriktet
Wald Rabi'-distriktet  er eit distrikt i Al Bayda guvernement i Jemen. I 2003 hadde distriktet eit folketal på 19 427 innbyggjarar.
Vladimir Lutsjenko
Vladimir Jakovlevisj Lutsjenko er ein tidlegare sovjet-russisk ishockeyspelar frå Ramenskoje som i perioden 1969-79 var med å vinne åtte VM-gull og to OL-gull for Sovjetunionen.
Lutsjenko var forsvarsspelar på CSKA Moskva frå 1967 til 1981. Med CSKA vann han den sovjetiske ishockeyserien heile elleve gongar. Frå Ishockey-VM 1969 i Stockholm til Ishockey-VM 1979 i heimlandet, deltok Lutsjenko i samtlege verdsmeisterskap. Han sanka til saman åtte VM-gull, to VM-sølv og ein VM-bronse. Både i 1972 og 1976 vart han olympisk meister for Sovjetunionen.
Blythe Bay
Blythe Bay er ein ankerplass på søraustsida av Desolation Island, som ligg nord for Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Bukta grensar til Craggy Island i nordaust, Desolation Island i nordvest, Miladinovi Islets i vest og Wood Island i sør.
Vika var kjend for amerikanske og britiske selfangarar som Blythe Bay så tidleg som 1821. I 1930-åra vart namnet nytta om ei stor bukt mellom Williams Point og Cape Shirreff (i dag Hero Bay). Denne feilen vart retta opp og namnet Blythe Bay er no slik det opphavleg var. Ho er truleg kalla opp etter Blythe (i dag Blyth) i England, heimstaden til William Smith som rapporterte å ha oppdaga Sør-Shetlandsøyane i 1819.
Triol
Triol er eit musikkuttrykk for tre noter av same lengd som til saman svarar til 1, 2 eller 4 taktslag.
Regjeringa Blehr I
Regjeringa Blehr I, Otto Blehr si første regjering var ei norsk regjering som sat frå 21. april 1902 til 22. oktober 1903. Regjeringa var ei rein Venstreregjering.
Neslefamilien
Neslefamilien er ein plantefamilie i roseordenen som er utbreidd overalt i tempererte og tropiske strøk. I familien finn ein mellom anna nesle, kinagras og stoveplanten husfred.
Familien inneheld rundt 2625 artar grupper i 53 slekter, ifølgje databasen til Royal Botanic Gardens i Kew og Christenhusz og Byng (2016). Den største slekta er Pilea (500-715 artar), Elatostema (300 artar), nesleslekta Urtica (80 artar) og Cecropia (75 artar). Cecropia omfattar mange plantar som lever i mutualisme med maur.
Dei fleste av plantane i familien er urter. Blada sit spreidd eller motsett. Blomane er som oftast eittkjønna med enkelt, friblada blomedekke, fire blomedekkblad, fire pollenberarar og eitt fruktblad. Pollenberarane sit bøygd inn i blomeknoppane. Når knoppan sprett elastisk opp fyk pollenet ut. Fruktene er nøtter eller steinfrukter.
I Noreg veks det 2 nesleartar vilt - stornesle (Urtica dioica) og smånesle (Urtica urens). Nesle er ein medisinurt og matplante.
Nahiyah
Ein nāḥiyah (arabisk ناحية), fleirtal nawāḥī (نواحي) eller nahia er ei administrativ inndeling som vanlegvis består av fleire landsbyar og/eller stundom mindre byar. I Tadsjikistan er dette andre forvaltingsnivå, medan det i Syria, Irak, Libanon, Jordan, Xinjiang i Kina og det tidlegare Osmanske riket – der det òg vart kalla ein bucak – er tredje eller lågaste forvaltingsnivå. Sidan det er ei inndeling av ein qadaa, mintaqah eller andre distrikt-liknande inndelingar, vert det stundom omsett som «underdistrikt».
Clothier Harbour
Clothier Harbour er ei 1,5 km brei bukt som trengjer 1 km inn på nordkysten av Robert Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis mellom Hammer Point i nordaust og Onogur Islands i sørvest. Hamna vart nytta som ly for amerikanske selfangstskuter i 1820-21.
Bukta vart oppdaga, kartlagd og namngjeven av amerikanske selfangarar etter fartøyet «Clothier» under kaptein Clark, som sokk her i desember 1820.
Norvagisering
Norvagisering vil seie å gje importerte lånord ei skriveform etter mønster frå norsk språk, som «teip» for «tape» og «pønk» for «punk».
Heilt tilbake til 1800-talet har det vore arbeidd aktivt for å norvagisere ulike lånord. På tidleg 1900-tal var det først og fremst lånord frå romanske språk som braut med norsk skriftmønster og som det var tenleg å norvagisere. Følgjande retningsliner vart følgde:
Eit alternativ til norvagisering kan vere tilnærma bokstavrett uttale av lånordet, som når engelsk «jungle» vert uttalt «jungel». Den norvagiserte skriveforma «djungel», som vart forsøkt introdusert i mellomkrigstida, har derfor ikkje fått gjennomslag i norsk. Eit døme på ein kombinasjon av norvagisering og avløysarord er det norske «girkasse», frå engelsk gear box.
I dag er nordmenn flest så fortruleg med engelsk språk at dei reagerer negativt på norvagisering av engelske ord. Framlegg om norvagisering av ord som «guide» til «gaid» og «service» til «sørvis» har derfor fått lite gjennomslag. Derimot dominerer skriveforma «streit» over den engelske forma straight. .
Kortrijk
Kortrijk (fransk Courtrai) er ein kommune i den belgiske provinsen Vest-Flandern.
Restaurantar
Som dei fleste belgiske byar har Kortrijk eit rikt nasjonalt og internasjonalt serveringstilbod. I sentrum er det mange restaurantar.
Museum
Viktige museum i Kortrijk er
Samferdsel
Dei to store store Europavegane E17 og E403 kryssar ved Kortrijk. Byen har òg ein større jernbanestasjon. Lokalt blir kollektivtrafikken dominert av bussar. Mange av dei gamle torga til byen er bygd om og har no fleire etasjar med parkeringshus under seg.
Kjende personar
Kjende personar som vart fødd, budde eller døydde i Kortrijk:
Afek i Israel
Afek er ein kibbutz nord i Israel. Han ligg i Zevulundalen vest i Galilea, nær den arkeologiske staden Tel Afek og byområdet HaKerayot, og høyrer til Mateh Asher. I 2011 hadde han eit folketal på 509.
Historie
Kibbutzen vart opphavleg grunnlagd i 1935 som Plugat HaYam (, tyder Havkompaniet) på sandynene nær dagens Kiryat Haim, med målet om å få arbeid i hamna i Haifa. I 1938 vart kibbutzen flytta til kysten i området kring Akko som ein «tårn- og palisade-busetjing», og vart kalla Mishmar HaYam (, tyder Havvakta). I 1947 vart landsbyen igjen flytta, no til den noverande palsseringa. Denne låg litt inn i landet på det same jordbruksområdet, og dei valde å gje seg med fiske og heller konsentrere seg med jordbruk. Namnet kom frå den nærliggande Tel Afek, som kan ha vore staden der den bibelske Afek låg (Josva 19:30).
Brytingsindeks
Brytingsindeks er eit mål på eit evna eit material til å leia lys. Sagt på ein annan måte er det eit mål på kor mykje lysfarten blir redusert gjennom materialen, i tilhøve til vakuum. Brytingsindeks er ein nemningslaus verdi. Glas (som ein reknar for ganske gjennomsiktig) har ein brytingsindeks på ca 1,5. Det vil seie at farten til ljoset blir redusert med 1,5 gjennom glas.
Brytningsindeksen brukast òg til å skildre eit anna fenomen som er relatert til lys. Lys som går frå eit material til eit anna skiftar retning idet lyset passerer skiljet mellom materialane. Resultatet kan vere tre ulike retningar, avhengig av den innkomande vinkelen. Anten blir lyset brote inn i den nye materialen (derav namnet brytingsindeks), eller så blir det totalt reflektert, eller den nye retninga på lyset følgjer kanten mellom dei to materialane. Den siste varianten er særs vanskeleg å oppnå, og svært sjeldan hendande. Den vinkelen det innfallande lyset må ha for å oppnå dette kallast den kritiske vinkelen.
Brytingsindeks har fått tildelt bokstaven n i matematikken, og kan reknast ut på to ulike måtar:
Der c er lysfarten i vakuum, og vp er lysfarten gjennom mediet.
Der εr er den relative permittiviteten til materialen, og μr er den relative permeabiliteten til materialen.
Fylkesveg 32 (fleirtyding)
Fylkesveg 32 finst i fleire fylke i Noreg:
Perimeter
Eit perimeter er eit instrument som blir nytta til å undersøke omfanget av synsfeltet til auga.
Brytingsindeks
Firma som lagar optiske instrument som kameraobjektiv, kikkertar og anna, må unngå at bryting av lys gjennom glas (no òg optisk plast) fører til uønskte farge- og formforvrengingar. Det blir difor framstelt optisk glass med ulike førehandsbestemte indeksar. Desse blir slipt til linser som blir saman sett i former og kombinasjonar som skal oppnå den ynskte verknaden.
Kona
Kona kan visa til
Avløysarord
Avløysarord er ord som vert nylaga av innarbeidde norske ord, for å avløyse framande importord.
Døme på avløysarord som er laga i nyare tid kan vere «kollisjonspute» for «airbag» og «nettlesar» for «web browser».
Ordet «e-mail» er foreslått avløyst både av «straumbrev» og «e-brev», men det kan verke som «e-post» har fått best gjennomslag.
Washhah-distriktet
Washhah-distriktet er eit distrikt i Hajjah guvernement i Jemen. I 2003 hadde distriktet eit folketal på 62 617 menneske.
Fylkesveg 14
Fylkesveg 14 finst i fleire fylke i Noreg:
Optisk vindauge
Eit optisk vindauge er ei nemning for eit spektralområde der eit optisk medium er relativt transparent for elektromagnetisk stråling. Innan astronomien talar ein vanlegvis om ein planet, oftast jorda, sin atmosfære, medan det innan medisin ofte blir referert til vevet i kroppen. Det blir kalla optisk fordi det handlar om det synlege lyset, med bølgjelengder mellom 400 og 700 nanometer.
For andre bølgjelengdområde av spekteret der atmosfæren er heilt eller delvis gjennomsiktig talar ein gjerne om eit strålingsvindauge, sjå atmosfærisk vindauge.
Astronomisk optisk vindauge
Største delen av den elektromagnetiske energien frå sola og andre utanomjordiske kjelder når aldri jordoverflata, men vert absorbert av atmosfæren. Det finst òg eit tilsvarande radiovindauge for frekvensar i radiospekteret.
Medisinsk optisk vindauge
Det optiske vindauget for levande kroppsvev er omtrent mellom bølgjelengdene 650 og 1,200 nanometer. Ved kortare bølgjelengder blir strålinga absorbert av hemoglobinet i blodet, medan vatn absorberer dei kortare bølgjelengdene i det infraraude området.
Kystpilegrimsleia
Kystpilegrimsleia er namnet på pilegrimsvegen som går langs vestkysten av Noreg og ender i Nidarosdomen i Trondheim. Kystpilegrimsleia er et prosjekt i samarbeid mellom fire fylkeskommunar og fire bispedøme for å lage et heilheitleg og berekraftig reiselivsprodukt som fremmar kulturminne og gjev ei eiga oppleving av Fjord-Noreg.
Historie
Kystpilegrimsleia langs norskekysten var ein av dei viktigaste og kanskje mest brukte pilegrimsrutene i mellomalderen til Nidaros (Trondheim), der relikviane etter den norske heilagkongen Sankt Olav vart teke vare på. Kystpilegrimsleia er nemnt i skriftlege kjelder allereie på slutten av 1000-talet.
Valfartsstaden Nidaros er omtalt i historiske kjelder allereie i 1075 – i Adam av Bremen sitt bokverk «Bremens Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum». Her er også dei ulike pilegrimsrutene til Nidaros nemnt, mellom anna kystpilegrimsleia: «Viss ein seglar frå Ålborg eller Vendsyssel i Danmark, kjem ein i løpet av ein dag over til Viken, som er ein by i Noreg (truleg Oslo). Derfrå held ein til venstre og seglar langs Noregs kyst, og på den femte dagen når ein fram til byen Trondheim. Ein kan også reise ein anna veg, som fører frå danskane sitt Skåne over land til Trondheim. Men denne vegen over fjella tek lengre tid, og ettersom han er farefull, blir han unngått av reisande.» Sjøvegen – Kystpilegrimsleia – utgjorde såleis, ifølgje Adam av Bremen, den viktigaste mest brukte ferdselsåra til Nidaros, sjølv om også sjøvegen kunne vere farefylt, med skiftande vêr og piratar. Både norske og utanlandske pilegrimar valfarta her, anten for å reise heile vegen til Nidaros, eller for å vitje mange av dei lokale pilegrimsmåla.
Utviklingsprosjektet Kystpilegrimsleia
Prosjektet leias av ei prosjektgruppe med deltakarar i frå heile kysten og prosjektetleiar har base i Førde ved Sogn og Fjordanes fylkeskommune. Eit sentralt mål med arbeidet er å etablere Kystpilegrimsleia som ei samanhengande reiserute langs kysten med utgangspunkt i kulturminne, heilagstader og et heilhetlig reiselivstilbod. Ein ønskjer slik å integrere kysten i det nasjonale pilegrimsarbeidet. Bruk av leia skal fremme kunnskap om historie og kulturminne, miljøforståing, fysisk aktivitet og folkehelse, samt tilrettelegging for bruk og vern av kulturarven. Prosjektet skal slik løfte fram historia langs kysten som grunnlag for utvikling av kunnskap gjennom forsking og formidling – og etablere samband med forskingsmiljø. Målet er å få i gang ei internasjonal reiselivssatsing og gi ei djupare oppleving av kysthistorie, pilegrimstradisjonar, kyrkjehistorie og den kristne trua, samt dei kulturhistoriske aspekta rundt dette.
Pilotprosjektet
Pilotprosjektet Pilegrimsleden – dvs. leia i innlandet – blei starta opp i 2006 som eit av fleire prosjekt i Riksantikvaren sitt Verdiskapingsprogram. Hovudmålet med pilotprosjektet var å betre kvaliteten på pilegrimsleia til Nidaros. Prosjektet har hatt fokus på skjøtsel av sjølve vegtraseen frå Oslo til Nidaros, kulturminne langs leia, merking og overnattingstilbod. Eit anna mål har vore auka næringsutvikling, til dømes i form av fleire overnattingsstadar, organiserte turar og pakkeløysingar – fleire tilgjengelege, kommersielle produkt. Utgreiinga ”Pilegrimsmotivet som nasjonal satsing” trakk opp liner for ei nasjonal pilegrimssatsing med utgangspunkt i Nidaros som pilegrimsmål. I samband med høyringa i 2009 påpeikte mange aktørar at kysten som pilegrimsveg har fått lita merksemd i utgreiinga. I april 2010 vart ein kystpilegrimskonferanse arrangert av Selje kommune i samarbeid med Sogn og Fjordane fylkeskommune, Bjørgvin bispedøme, Venner av Selja kloster, Nidaros pilegrimsgård og Musea i Sogn og Fjordane. Konferansen var eit initiativ til ei målretta og godt samordna satsing for å auke medvitet kring pilegrimstradisjonar langs heile kysten. Ved å løfte kystdimensjonen i den nasjonale pilegrimssatsinga, vil ein kunne styrke alle pilegrimsmiljø i Noreg - både kulturminne undervegs og hovudmålet Nidaros.