cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Altocumulus lenticularis
Fly prøver å unngå desse skyene pga av farlege turbulente rotorsystem i nærleiken av desse skyene, men for seglfly kan desse gje optimale forhold. Dette kjem av at det i samband med ståande bølgjer oppstår store vertikale luftrørsler, og å finne området der den stigande rørsla startar er forholdsvis enkelt i forhold til skya. Denne typen «bølgjeløft» er veldig jamn og kraftig, og seglflya kan nå opp til store høgder og nå lange avstandar. Verdsrekordane for både distanse (over 3000 km) og høgde (14 938 m) blei sett under slike forhold.
Mais
Mais (Zea mays) er ein eittårig plante, opp til 6 m høgt kornslag i grasfamilien.
Mais er verdas største kornart med ein produksjon på 1021 millionar tonn (2014), ein vekst på 400 millionar sidan 2000. Mais utgjer med dette 40% av den samla kornforsyninga i verda.
Botanikk
Mais er ein diploid art med 10 par kromosom. Maisgenomet kan variere mykje mellom individ og etter geografisk opphav. Desse variasjonane er truleg grunnlaget for dei sterke heterosis-effektane som er blitt nytta i planteforedlinga sidan 1920-talet. Såkalla hybridsortar er meir produktive og saman med genmodifisering gjer dei foredlinga av mais svært lønsam. Genmodifiserte sortar er dyrka på minst 90 % av maisarealet til USA. Det gjeld sortar med resistens mot ugrasmiddel som RoundUp, såkalla «Round-Up Ready», RR. Vidare er det såkalla Bt-resistens mot insekt som stengelborar, rotmakk eller begge.
Dyrking
Mais blir radsådd, som enkeltkorn. Mais spirer og veks best i varmt tempererte til tropiske klima, og tilpassing til kjøligare nordeuropeiske klima kom først i gang etter andre verdskrige n. Moderne sortar har til vanleg berre eitt strå, men frå stengelen veks det fram 1-3 sidegreiner, som blir til kolbar (sjå bilete) med rekker av hokjønna blomster- og frøanlegg. Blomstringa er lett synleg som såkalla «silks», dei lange arra kjem fram, eitt pr frø. Hanblomane er ein forgreina blomsterstand i toppen av strået,  på engelsk «tassel». Mais er ein kryssbefruktar som i hovudsak blir pollinert av andre planter. Sjølvbefrukting blir unngått ved at ho-blom (silking) som oftast kjem 3-5 dagar før hanblom (tasseling). På dette tidspunktet er tradisjonell mais svært kjensleg for tørkestress, som kan forsinke pollineringa og gi dårleg frøsetting. Sortane er blitt vesentleg meir tolerante dei siste tiåra, bl.a. fordi intervallet mellom ho- og hannblom er blitt kortare. Moderne hybridsortar toler tre gonger så tett planting som for 100 år sidan. Lengda på strået er også meir enn halvert.
Opphav og historie
Mais er ein dyrka (domestisert) form av den ville teosinte (Zea mays ssp. parviglumis). Molekylær og arkeologisk datering peikar begge mot at dei skilde lag for 8000-9000 år sidan og at mais stammar frå Mexico. Skilnadene mellom dyrka mais og vill teosinte er så påfallande store, at dette opphavet vart avvist på 1900-talet. Den molekylære genetikken har likevel slått fast at eit fåtal på 3-5 mutasjonar er nok til å «forvandle» teosinte til mais(9). Likevel hende mutasjonane neppe samtidig, og dei eldste bevarte kolbane er 3-5 cm lange og har få rader med frø. Det er også store kvantitative variasjon i mais, både i kolbar, plantehøgd, klimatilpassing og avling som har tredd fram gradvis ettersom maisen blei dyrka lenger og lenger sør og nord i Amerika. Avgjerande for dette var at spesielt flintmais endra seg frå ei kortdagsplante til ei dagnøytral plante som kunne blomstre og sette frø i lange dagar i nord. Den karibiske maisen som Columbus tok til Europa i 1493, var truleg berre eigna lengst sør i Spania. Seinare innførsler av tidleg flintmais frå Nord-Amerika var avgjerande for etableringa i Sør- og Mellom-Europa, i Middelhavslanda og via Egypt til Aust-Afrika. Tropisk mais frå Sør-Amerika kom til Afrika kring 1540 via Kapp Verde som del av slavehandelen. Mais kom til Indonesia alt i 1496 og til Kina i 1516.
Bruksområde
Mais førekjem i ulike variantar, basert i hovudsak på kor hardt kornet er. Dette avgjer brukseigenskapane til kornet. Det gjeld også fargen på frøskalet:
Shinya Nishikawa
Shinya Nishikawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Marinos.
Mais
Bruksområde
Flint mais er rund til dropeforma, med hard og glasaktig endosperm, som gjer den tung å male. Det er ofte litt mjuk stivelse innerst. Den var den vanlegaste maisen i Nord-Amerika i eldre tid.
Pop corn  er ein spesielt hard type flint. Med mindre frø og tettare pakking vil vatnet i den mjuke stivelsen inst bli ein slags trykk-kokar som eksploderer («gelatiniserer») når vatnet kokar. Dampen vil føre til at kornet ekstruderer eller «poppar».
Floury (mjølen) mais er det motsette av flint med ein mjuk tekstur og tynt frøskal. Frøa er lettare å male. Av den grunn er dei den tradisjonelle maisen til å male mjøl til tortillas, corn chips (“nachos”) etc. Fargen er til vanleg kvit, men blå mais er også tradisjonelt verdsett.
Dent mais er hard ytst, men med ein mjuk kjerne som når den tørka får eit innsøkk, liksom ei tann. Dette er hovudtypen av mais i dag. Fargen til dyrefôr er oftast gul, til mat kvit.
Sukkermais var vel kjend for amerikanske indianarar. Syntesen av stivelsen er nedsett, så korna i staden samlar opp sukker. Den er derfor ein grønsak.
Waxy mais har ein voksaktig endosperm pga endra samansetting av stivelsen (nær 100% amylopektin). Denne rasen stammar frå Kina og er der brukt som mat, men har i dag ein vid industriell bruk.
Mais er i hovudsak eit fôrkorn. Mykje går og til industriell bruk, og dei siste 15 åra til bioetanol. I 2015/16 gjekk 52% av all mais til dyrefôr, 29 % til industri (inkludert bioetanol) og 18% til mat.
Produksjon og bruk
Mais har alltid vore hovudkornet til mat i mykje av Sør- og Mellomamerika. I løpet av dei siste 200 åra har den fått same plassen i Afrika. Eit særdrag ved mais  er at den er både eit korn og ein grønsak. Etter så lite som 50 dagars veksttid, kan umogne kolbar frå tidlege sortar bli til mat i knipa (“the hungry period” ) når forrige års avling er slutt og årets enno ikkje hausta.
Sjølv om mais er ein viktig del av kjøkkenet i Sørstatane I USA, går berre 2.5% til mat. Amerikanaren får likevel i seg mais mange gonger til dagen. Den inngår i minst 4000 vanlege matvarer i ein supermarknad, som maisolje, som mais sirup, som stivelse modifisert til tykningsmiddel osb.
Mais kan ha mange fargar i frøskalet, i aleuronlaget kring endospermen eller I sjølve endospermen. Der mais er brukt til mat, er fargen helst kvit. Blå eller brun mais er også akseptert, medan aldri gul. Den er berre til dyrefôr.
I USA, Canada, Australia og New Zealand heiter kornet corn, elles i verda mais. “Korn” betyr til vanleg det viktigaste kornslaget.
USA er verdas suverent største maisprodusent. Meir enn ein tredel, så kjem Kina og  Brasil – sjå tabellen.
Parlamentarisme i kommunar
Parlamentarisme i kommunar er ein måte å styre norske kommunar eller fylkeskommunar som er eit unntak frå kommunelova sin hovudmodell om formannskap. Parlamentarismen i norske kommunar er ganske lik parlamentarismen i Noreg. Det tyder at eit Byråd/Kommuneråd eller Fylkesråd styrer, men er avhengig av å ha tillit frå eit fleirtal i kommunestyret eller fylkestinget. Ein kommune eller eit fylke med parlamentarisme har ikkje formannskap eller fylkesutval. Ordføraren si rolle er og avgrensa til å vere ordstyrar og representere kommunen eller fylket. Rådet vil vanlegvis få seg delegerte dei fullmaktene som formannskapet og andre utval i kommunestyre ellers har. Det er kommunestyret eller fylkestinget som avgjer kor omfattande delegeringa til rådet skal vere. I ein kommune eller ein fylkeskommune med parlamentarisme fell stillinga som rådmann bort. Rådet overtar leiinga av administrasjonen.
Magnus Lagabøte
Magnus var son av Håkon Håkonsson. Kong Håkon la ut på krigstokt mot Skottland sommaren 1263 for å verna Sudrøyane (Hebridane og Man), som var del av Noregsveldet. Felttoget ende utan ei klar avgjerd, men kong Håkon døydde på Orknøyane den 17. desember 1263. Ettersom Magnus allereie var regjerande konge då faren var borte, førte ikkje dødsfallet til noko brot i den politiske kontinuiteten.
Magnus utførte eit stort arbeid for å modernisera lovverket, noko som gav han tilnamnet sitt, Lagabøte (lovforbetraren). Lovarbeidet førte til at Noreg var eit av dei første kongerika i Europa som var samla under ei lov. Magnus var ein av dei første norske kongane som sette eit rekkjetal bak namnet sitt. Han kalla seg «Magnus den fjerde» i latinske dokument, som Bergenstraktaten frå 1273 og Sættargjerden i Tønsberg frå 1277. Det hadde vore fem kongar med namnet «Magnus» før han ifølgje kongesogene, men to av dei var samkongar og førte ikkje dynastiet vidare. Dei vart difor ikkje rekna med i kongerekka på denne tida.
Oppvekst
Magnus var den yngste sonen til kong Håkon Håkonsson (Hákon Hákonarson) og kona hans Margaret Skuladotter (Margrét Skúladóttir). Han vart fødd i Tunsberg og døypt i mai 1238. Mesteparten av oppveksten var han i Bergen. Soga om Håkon Håkonsson fortel av Magnus heldt ein god tale som femtenåring, og at han fekk sløkka ein brann på eit kongeskip som ung.
Då den eldre broren hans Håkon Unge vart konge saman med far sin under hertug Skule sitt opprør i 1240, vart Magnus hertug. Ifølgje Soga om Håkon Håkonsson var det aktuelt å gje han eit hertugdøme som omfatta ein tredel av landet, men dette vart ikkje endeleg avklart. Det verker likevel som om han styrte over Sørvestlandet. I 1250 var han vitne då kong Håkon skreiv under ein freds- og handelsavtale med Lübeck i Bergen.
Medkonge
I 1257 døydde Håkon Unge, og Magnus vart tronarving. Same året gav faren han kongsnamn, som han hadde gjort med Håkon Unge før han. Håkon Håkonsson prøvde å finna eit godt gifte til sonen hjå døtrene til kong Abel av Danmark og kong Henrik III av England utan hell. Til slutt vart Magnus gift i Bergen med den danske prinsessa Ingeborg Eriksdotter, dotter til den drepne danske kongen Erik Plogpenning. Ho vart nærmast bortført frå klosteret ho budde i i Danmark, etter at forhandlingar om giftarmålet med den danske kongen hadde gått i stå.
Bryllaupet stod i kongsgarden i Bergen den 11. september 1261. «Steinhallen» eller Håkonshallen stod klar til feiringa, og ekteparet vart krona. Seinare vart kampen for å få Ingeborg si farsarv ei viktig kjelde til konflikt mellom Noreg og Danmark. Magnus og Ingeborg vart krona straks etter bryllaupet, og Magnus fekk Ryfylke å styra over for å få sine eigne inntekter. 16. desember 1263 døydde kong Håkon på Orknøyane under felttoget sitt mot Skottland for å bevara norsk styre over Sudrøyane, og Magnus vart eineherskar i Noreg.
Innanrikspolitikk
Magnus utførte eit stort arbeid for å modernisera lovverket, noko som gav han tilnamnet sitt, Lagabøte (lovforbetraren). Tidleg i regjeringstida modifiserte han dei ulike landskapslovene, før han gjekk til arbeidet med å laga ei felles lov for heile landet. I 1274 var Magnus Lagabøtes landslov - eit felles lovverk for heile landet, inkludert Færøyane og Shetland - ferdig. I 1276 vart denne følgt opp av Magnus Lagabøtes bylov, som inneheldt særskilte føresegner for byane. Ei utgåve av landslova vart og utarbeidd for Island. Ei felles lov for eit heilt land var på denne tida ei nyskaping, som til då berre hadde blitt innført i kongerika Sicilia og Castilla. Landslova slo fast prinsippet om at drap var eit brotsverk mot staten heller enn individet, og avskaffa grunnlaget for blodhemn. Autoriteten til kongen vart styrkt, som grunnlaget for domsmakt. Arvefylgjelova vart slått fast, i tråd med den som Håkon Håkonsson innførte i 1260, ein ektefødd son skulle arva trona. Den kongelege arvefylgja var ei viktig og vanskeleg sak, så seint som i 1240 hadde det blitt ført innbyrdeskrig i Noreg om dette spørsmålet. I 1273 gav Magnus kongsnamn til den eldste sonen sin, Eirik, og hertugtittel til den yngste sonen sin, Håkon. Slik var arvefylgja utvitydig fastlagd.
Sjølv om Magnus var ein personleg svært from og religiøs konge hamna han i konflikt med erkebiskopen, Jon Raude, grunna lovarbeidet sitt. Erkebiskopen gjorde motstand mot kongelege forsøk på å kontroll over kyrkjeretten, og prøvde å bevara kyrkja si makt over kongeval. I 1277 vart det inngått eit forlik, sættargjerda i Tunsberg, som klarla forholdet mellom kyrkja og kongemakta. Kyrkja heldt på ein stor grad av skattefridom og utstrekt fridom i juridiske saker, men gav opp det gamle kravet sitt om at kyrkja var den norske kongen sin føydale overherre.
På det kulturelle feltet vidareførte Magnus faren sitt arbeid med å innføra den høviske hoffkulturen frå kontinentet til Noreg. I 1277 vart dei to høgaste gradane i kongshirda, lendmann og skutilsvein, erstatta av dei felleseuropeiske titlane baron og riddar. Samstundes fekk baronane og riddarane ekstra privilegium, og retten til å bli tiltalt som herre (herra). Magnus er truleg den første norske kongen som brukte eit ordenstal i sin eigen tittel, han kalla seg sjølv Magnus IV (han talde ikkje Magnus Haraldsson og Magnus Blinde). Straks etter at faren var død fekk han islendingen Sturla Þórðarson til å skriva faren sin saga. I 1278 fekk han den same Sturla til å skriva sin eigen saga. Magnus Lagabøtes saga vart dermed den siste av dei norrøne kongesogene, men berre brotstykke er att av han.
Død og ettermæle
Våren 1280 vart Magnus sjuk i Bergen, og døydde 9. mai. Han hadde allereie planlagd å få sonen Eirik krona til midtsommars som medkonge, no vart Eirik istaden einekonge, 12 år gamal. Den verkelege makta fall til eit formyndarstyre, der Magnus si dronning, Ingeborg var framtredande. Magnus vart hugsa som ein god konge, som hadde styrt med lov heller enn med makt. Nokre moderne historikarar har sett han som ein veik konge, fordi han gav opp Sudrøyane og Man og var for ettergjevande mot kyrkja sine krav. Andre ser dette som kloke avgjerdsler. Det er høgst tvilsamt om Noreg kunne halda fast ved øyane vest for Skottland dersom skottane først sette inn ressursar på å ta dei, og vidare krigføring ville difor neppe ført fram. Magnus sitt forlik med kyrkja førte til ro innanlands, men kyrkjepolitikken vart kraftig lagt om av formyndarstyret til sonen Eirik, som seinare fekk tilnamnet «Prestehatar». Magnus vart gravlagd i klosterkyrkja til fransiskanarane i Vågsbotn, som sidan 1500-talet har vore Bergen domkyrkje.
His-bunten
Den hiske bunt er ein bunt av hjartemuskelceller som er spesialiserte elektriske leiarar og som fører elektriske impulsar frå atrioventrikulærknuten til cellene i pumpekammera. Dette får muskelcellene i pumpekammera til å trekkja seg saman.
Desse spesialiserte muskelfibrane i hjartet er oppkalla etter den sveitsiske kardiologen Wilhelm His jr. som oppdaga dei i 1893. Dei er ein viktig del av det elektriske leidningssystemet i hjartet.
Dysfunksjon av den hiske bunt fører til hjarteblokk, vanlegvis går hjarterytmen (pulsen) ned.
FAI
FAI kan stå for:
Deltakarmedaljen 9. april 1940-8. mai 1945
Deltagermedaljen, Deltakarmedaljen vart stifta 19. september 1945. Den vart delt ut til alle som tok del i kamp og/eller vart såra. I tillegg til:
Medaljen er i bronse. På adversen er riksvåpenet med omskrifta «9 APRIL 1940 - 8 MAI 1945». På reversen er kongeflagget, statsflagget og handelsflagget med ein smal sirkel over med skrifta «Deltaker i kampen». Bandet er i fargane til det norske flagget og kan utstyrast med ein rosett dersom mottakaren har utmerkt seg fleire gonger.
Det skal framleis vere fleire krigsveteranar som ikkje har motteke denne medaljen.
Olympiske leikar
Dei olympiske leikane er ei multi-sportshending som vert arrangert kvart 2. år. Opphavleg vart det halde i det gamle Hellas, men vart blåse til liv att av franskmannen Baron Pierre de Coubertin i slutten av det 19. hundreåret.
Olympiske sommarleikar har vorte arrangert kvart fjerde år sidan 1896, bortsett frå under Den fyrste verdskrigen i 1916 og Den andre verdskrigen i 1940 og 1944. Olympiske vinterleikar vart fyrste gong arrangert i 1924.
Tidleg historie
Oldtida sine idrettsleikar vart haldne i Olympia i landskapet Ilía (Elis) ved Alfióselva på nordvestkysten av Peloponnes i Hellas.
Ein veit ikkje nøyaktig når leikane starta, men ei liste over sigerherrar går tilbake til 776 f.Kr. Mykje tydar på at leikane er enno eldre. Dei olympiske leikane var opphavleg ein religiøs fest til ære for dei greske gudane, spesielt Zevs. Fyrste dag av leikane var det difor ein stor fest til ære for Zevs og kona hans Hera. Dei tente eld på eit altar, og deltakarane ofra til gudane. I starten var det berre frie greske borgarar (menn) som kunne delta, seinare vart det opna for at grekarar som budde i koloniane kunne delta, samt romarar. Homer beskreiv premiane som bl.a. bronsegjenstandar, rustningar, hestar, kveg og kvinner.
Leikane vart arrangerte kvart fjerde år, og regelmessigheita førte til at ein på 200-talet f.Kr. byrja å kalle intervalla mellom leikane som "olympiadar". I starten konkurrerte dei i kapplaup, over ei stadionlengde, som var 192 meter. Seinare utvida dei til òg å springe to lengder, med vending midtvegs, og etter kvart opptil 24 lengder ("stadionar"). I deira femkamp var det sprintlaup (éi lengd), diskos, spydkast, lengdehopp og bryting. På den tida vart bryting avgjort på fallseier, men dei hadde òg ein variant som heitte pankration, der det var lov både å bite, knekkje fingrane til motstandaren og dra ut auga. Til liks med boksing heldt dei fram til ein av utøvarane ikkje kunne fortsette. Det var mange som vart hardt skadde, og somme døydde òg av skadane. Lengdehopp vart utført med spesielt forma steinar som lodd i hendene. Spydet vart kasta med ei slynge, ikkje direkte frå armen slik som i dag.
Andre øvingar dei hadde i antikken var boksing, langdistanselaup (4 800 m), riding og kappkøyring med hest og vogn. Dei konkurrerte òg i roping, musikk og springing med fullt krigsutstyr.
I dei antikke leikane var det slett ikkje viktigast å delta. Det einaste som talde var siger, og dei som tapte vart utsette for spott og spe. Tjuvstartar og ulovlegheiter vart straffa med offentleg pisking og utvising frå leikane. Frå det fjerde hundreåret f.Kr. vart juksemakarar òg bøtelagde, og pengane vart brukte til å reise statuar av Zevs.
Femte dagen av leikane var det premieutdeling og avslutningsfest.
Valdemoro
Valdemoro er ein by og ein kommune sør i Regionen Madrid i Spania. Han ligg 27 km frå hovudstaden i storbyområdet til Madrid.
Olympiske leikar
Tidleg historie
Leikane døydde langsamt ut på 300-talet e.Kr. Dei vart arrangert siste gong 393 e.Kr., då dei vart forbodne av den romerske keisaren Theodosius (som kom til makta i år 381) på grunn av sin heidenske karakter. Grekarane protesterte på forbodet, men måtte gje seg.
Valdemoro
Kommunen har vokse kraftig dei siste åra og har i dag opp mot 60 000 innbyggjarar (2008). Dette har ført til kraftig utbygging i kommunen med transport, utdanning, sanitærinstallasjonar, helse og underhaldning.
Olympiske leikar
OL-elden
Til liks med i dag, tende dei den olympiske elden i det antikke Hellas òg. Elden representerte kontakt med gudane. I fylgje gresk mytologi fekk menneska fyrst eld då Promethevs stal elden frå gudane for å gje den til menneska, for at dei skulle greie å utvikle eit kulturliv. Zevs vart sint då han fann ut dette, og straffa Promethevs ved å lenkje han til ei klippe der ei ørn hakka i levra hans, og han sende Pandora til menneska.
OL-elden vart fyrste gong innført i dei moderne leikane i 1928 (Amsterdam). Fyrste vinter-OL som hadde eld var i 1936 (Garmisch-Partenkirchen).
Sjølve OL-opningsseremonien med fakkeltenning av elden vart funne opp av nazisten Carl Diem og innført i sommar-OL i Berlin i 1936. Elden vart då tent i Olympia, og ein stafett med over 3 000 løparar brakte han til Berlin. Fyrste vinter-OL med fakkelstafett var i Oslo i 1952, då vart elden tent i Morgedal, skisporten si vogge.
Når elden skal hentast frå Olympia, vert han tent av sola ved at ein fakkel vert plassert i ein parabolspegel som samlar og forsterkar solstrålane.
OL-ringane
Nazistane greidde i 1936 ved hjelp av m.a. ein propagandafilm om Berlin-OL å innbille store delar av verda at symbolet med dei fem OL-ringane har sitt utspring i det antikke Hellas, men dette er seinare blitt avkrefta som ei myte. I verkelegheita er ringsymbolet oppfunne av baron de Coubertin og representerer samhaldet mellom dei fem verdsdelane som deltek i dei (moderne) olympiske leikane.
Satoshi Horiuchi
Satoshi Horiuchi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Aksiomatisk-deduktivt system
Det aksiomatisk-deduktive systemet var det dominerande systemet for å byggja opp og organisera vitskap frå antikken med Platon og Aristoteles til heilt ut på 1800-talet då det hypotetisk-deduktive systemet tok over.
Satoshi Horiuchi
Han spela for klubben Yokohama Marinos.
Aksiomatisk-deduktivt system
I det aksiomatisk-deduktive system blei generelle lovmessigheiter som nødvendige og sikre sannheiter.
Finsk geografi
Finland sin geografi er forskjellig samanlikna med dei andre nordiske landa. Finland ligg mellom Sverige og Russland, og havområda Austersjøen, Bottenvika, Bottenhavet og Finskebukta. Ein kan sjå på Finland som det nordlegaste landet i Europa. Sjølv om andre land har område som strekkjer seg lenger nord, er praktisk talt heile Finland nord for 60 grader nord, og om lag ein fjerdedel av arealet og den nordlegaste tredjedelen av landet ligg nord for Polarsirkelen. Geografiske koordinatar: 64°N, 26°W
Storleik, grenser og geologi
Finland dekkjer eit areal på 338 145 km², der 304 623 km² er landområde og 33 522 km² er innsjøar. Finland har ei 586 km lang grense mot Sverige i vest, 729 km mot Noreg i nord, og 1 313 km mot Russland i aust. I tillegg har Finland ei maritim grense mot Estland. Finland har ei kystlinje på om lag 1 126 km med mange viker og bukter. Utanfor kysten ligg det svært mange øyar. Isbreane under den siste istida har vore den dominerande faktoren som har forma geografien i Finland. Då isbreane trekte seg tilbake for om lag 10 000 år sidan etterlet dei morener, drumlinar og rullesteinåsar. Andre spor etter isbreane er dei mange tusen innsjøane dei var med å forme i den sørlege delen av landet. Krafta frå isbreane grov ut botn av innsjøane og smeltevatnet fylte dei. Sidan isbreane strekte seg sørover, og seinare trekte seg tilbake mot nord, er mange av innsjøane avlange med retning frå nordaust til sørvest. Dei to Salpausselkäryggane, som går parallelt med kvarande om lag 25 km frå kvarandre, er randmorener. På det høgaste strekkjer dei seg 200 meter over havet, det høgaste punktet i Sør-Finland.
Geografiske område
Mange land i verda kan delast inn i åtskilde geografiske område, der visse fysiske trekk ofte dominerer stort over dei andre. I Finland er dei same fysiske trekka vanleg i alle dei fire geografiske områda som landet er delt inn i. Dei regionale skilnadane i Finland er derfor kombinasjonane av dei fysiske eigenskapane. På øyane utanfor Finland er stein og vatn dominerande. Kystområda i Finland består av store leirsletter der jordbruk spelar ei viktig rolle. Dei indre innsjøområda er dekte av store skogar, medan dei nordlege områda av landet er dekte av arktisk kratt. Finland har tusenvis av øyar og skjer, som strekkjer seg frå sørvestkysten og ut i Austersjøen. Her ligg mellom anna dei strategisk viktige øyane i Åland ved inngangen til Bottenhavet. Etter den første verdskrigen la både Sverige og Finland krav på øyane, som kulturelt var meir svensk enn finsk. Av strategiske årsaker valde derimot Folkeforbundet å gje Åland til Finland i 1921. Den viktigaste årsaka for denne avgjersla var at øyane om vinteren er fysisk forbunde med Finland via det islagde havet, og at øyane derfor er svært viktig for forsvaret i landet. Desse skogdekte og berre steinøyane er danna av landhevinga etter den siste istida, og held framleis fram med å stige opp av havet.
Resten av landet held òg fram med å stige opp av havet. Vekta av dei massive isbreane trykte landet nedover, og sjølv i dag, fleire tusen år sidan dei trekte seg tilbake, hevar Finland seg. I sør og sørvest går denne prosessen seint, om lag 25-30 cm kvart hundreår. Lenger nord i Österbotten-området, skjer landhevinga raskare, om lag 80-90 cm kvart hundreår. Dette betyr òg at Finland veks med om lag sju kvadratkilometer i året på grunn av landhevinga.
Kystområda i Finland består av breie leirsletter som strekkjer seg opp til 100 km innover i landet. Desse slettene heller sørover frå Salpausselkäryggane i Sør-Finland. Langs kysten av Bottenhavet og Bottenvika heller slettene sørvestover frå dei høgareliggande områda. Dette området vert nytta til jordbruk og meieridrift.
Det indre innsjøområdet er det største geografiske området i landet, og kanskje det flest utlendingar knyter til Finland. Området er avgrensa i sør av Salpausselkäryggane. Bak desse ryggane strekkjer det seg eit nettverk av innsjøar med skogkledde åsar innimellom. Dette landskapet held fram austover og strekkjer seg inn i Russland. Det er derfor ingen naturlege grenser mellom desse to landa. Sidan det ikkje finst ein definisjon på kva ein innsjø er, og heller ingen prosedyre på korleis ein skal telje innsjøar, har det ikkje vore mogeleg å fastslå kor mange innsjøar det er i området. Det er i alle fall minst 55 000 innsjøar som er breiare enn 200 meter. Den største er Saimaa, som med eit areal på 4 400 kvadratkilometer er den femte største innsjøen i Europa. Den djupaste innsjøen har eit djup på berre 100 meter, medan det gjennomsnittlege djupet til ein finsk innsjø er 7 meter. Sidan desse innsjøane er grunne inneheld dei berre litt meir vatn enn dei årlege nedbørsmengdene i Finland. Det åslendte skoglandskapet er dominert av drumlinar og lange bølgjete rullesteinsåsar, begge skapt av isbreane. Det finske høglandet strekkjer seg forbi Polarsirkelen. Den nordlegaste delen av dette området vert kalla Lappland. Dei høgaste områda i Finland strekkjer seg over 1 000 meter, og er å finne i Kilpisjärvi-området i Dei skandinaviske fjella. I sør består dei høgareliggande områda av bølgjete åsar, medan ein finn meir kupert terreng i nord. Det meste av det finske høglandet er ikkje fjellkledd, men består av myrområde.
Dei lengste elvane i Finland finn ein i nord. Kemijoki har det største nettverket av sideelvar. Lenger sør ligg Ule elv. Dei fleste elvane munnar ut i Bottenvika og Bottenhavet, men fleire elvar i nord og nordaust renn nordover gjennom Noreg og Russland til Barentshavet.
Klima
Med alle sine innsjøar har Finland nesten eit maritimt klima, men dei store luftmassane frå nabolandet Russland i aust er aldri langt borte. Både dei høge breiddegradene og Atlanterhavet gjer at det aldri vert særleg varmt om sommaren, og temperaturen går sjeldan over 26 °C. Temperaturskilnadane mellom nord og sør er forholdsvis små, og varmerekorden i Lappland er like høg som i Helsingfors. Det går gjerne to-tre dagar mellom kvar regnbyge i snitt, og i sommarmånadane er ikkje torevêr uvanleg, men ein har òg mykje sol. Om hausten tar nedbøren seg litt opp, men hausten varer ikkje særleg lenge, og regnet går raskt over til snø, spesielt i nord. Frå januar av klarar den kalde Sibirlufta å halde Atlanterhavslufta borte, og Bottenvika og sjøane i Finland frys til. Sjølv sørvestlege kystområde av Finland, som midtvinters ligg nærast ope hav, har om lag dei same temperaturforholda som Moskva om vinteren. Det snør ofte gjennom vintermånadane, men snøen er som regel lett, medan temperaturane sjeldan kjem over frysepunktet. Kaldast er det i nord, og det snør lettare her. Snødekket er derimot djupare på grunn av mindre tining og lengre snøsesong. Lappland er det kaldaste området, sjølv om dei fleste stader i Finland har vore under -30 °C. Våren er den tørraste tida på året, med ein god del sol. Snøen smeltar frå nord til sør i løpet av april og mai, og temperaturen byrjar å bli så pass høg at ein ikkje treng tjukke klede for å nyte sola utandørs. Finland har større sjans for tåke enn nabolanda, særleg langs kysten, og i enkelte byar er det tåke opp til åtte dagar i månaden. Om våren er det derimot færre tåkedagar. Helsingfors har ein årleg nedbørsnormal på 688 mm.
Areal og grenser
Areal:
total: 337 030 km²
land: 305 470 km²
vatn: 31 560 km² Landegrenser:
total: 2 628 km
grenseland: Noreg 729 km, Sverige 586 km, Russland 1 313 km Kystlinje: 1 126 km (utanom øyar og viker) Maritime krav:
tilstøytande sone: 6 nautiske mil (11 km)
kontinentalsokkel: 200 m djup eller til djup som kan utnyttast
fiskesone: 12 nautiske mil (22 km)
territorialfarvatn: 12 nautiske mil (22 km), 3 nautiske mil (6 km) i Finskebukta Geografiske ytterpunkt:
lågaste punkt: Austersjøen 0 m
høgaste punkt: Halti 1 328 m
Naturessursar og arealbruk
Naturressursar: Tømmer, kopar, sink, jernmalm, sølv Arealbruk:
jordbruksland: 8 %
permanente avlingar: 0 %
permanente jorde: 0 %
skogområde: 76 %
andre: 16% (1993 est.) Irrigert land: 640 km² (1993 est.)
Miljø
Naturfarar: Kuldebølgjer om vinteren kan vere farleg om ein ikkje er førebudd. Miljøproblem: Luftforureining frå fabrikkar og kraftverk medverkar til sur nedbør. Vassforureining frå industrielt avfall og brukskjemikaliar. Urbanisering trugar dyreliv.
Miljøvernsavtalar
delaktig i avtalar som omhandlar: Luftforureining, Miljøvernsavtalar for Antarktisk, biologisk mangfald, klimaendringar, ørkenspreiing, utryddingstrua dyreartar, miljømodifisering, miljøfarleg avfall, sjørett, marin dumping, bevaring av marint liv, forbod mot atomprøvesprengingar, vern av ozonlaget, skipsforureining, tropisk tømmer, våtmarksområde, kvalfangst.
signert, men ikkje stadfesta: Luftforureining ved persistente organiske stoff, Kyoto-avtalen. Geografisk merknad: Helsingfors er den nordlegaste hovudstaden på det europeiske kontinentet.
Kraken
Kraken eller Krakjen, òg omtalt i ubestemt form krake, er eit kjempestort sjøuhyre frå norsk folketru som er er påstått å vere observert langs kysten av Noreg og Island.
Ordbakgrunn
Krake er eit norsk ord skal vere i slekt med ord som krok og krykkje og det shetlandske krekin, som er eit tabunamn for kval. Ordet skal stamme frå «krake» i tydinga «kroket og kleint tre» eller «tørr granstamme med nakne greiner». Det islandske kraki blei brukt om «tynn stong med hake på» eller «treanker med ein fastbunden stein». Ordet kan òg brukast i fleirtalsforma krakar. For eksempel skriv den danske forfattaren Thomas Christopher Bruun (1750-1834) tidleg på 1800-talet: «Det Diævelskab det (dvs. havet) i sin Barm udruger...Af Hayer, Orme, Kraker, Crocodiler.», mens diktaren Jens Baggesen (1764-1826) skriv «(...) omsvømmet af Fiske, Haier, og Hvaler, og Kraker, og vildt sig boltrende Marsvin.»
Kraken i litteratur og populærkultur
Frå antikken er det kjende fleire forteljingar om forskjellige havuhyre, mellom anna Skylla, eit uhyre med seks hovud og tre rader med tenner, som nesten slukte Odyssevs. Grunnlaget for slike førestillingar kan ha vore fiskarar og sjøfolk som har sett kvalar og store blekksprutar. På tilsvarande måte kan førestillinga om kraken som eit svært uhyre djupt i havet ha oppstått i mellomalderen.
Den første skriftlege skildringa av kraken kjem frå den lærde, danske forfattaren og biskopen i Bergen Erik Pontoppidan d.y. (1698-1764). Han utgav verket Det første Forsøg paa Norges naturlige Historie, forestillende dette Kongeriges Luft, Grund, Fjelde, Vande, Væxter, Metaller, Mineralier, Steen-arter, Dyr, Fugle, Fiske og omsider Indbyggernes Naturel, samt Sædvaner og Levemaade i København i 1752 og 1753. Der omtaler han kraken som «det største havuhyret i verda. Det er rundt og flatt og fullt av armar eller forgreiningar». Kraken var ei flytande øy med enorme armar som når til toppen av ein skipsmast og kan trekke store krigsskip med seg i djupet. Pontoppidan byggde skildringane sine på forteljingar frå norske fiskarar. Når det på stader der vatnet var fleire hundre meter djupt, berre viste seg å vere 40-50 meter, visste fiskarane at det var ein krake under dei. Dei meinte det kunne samle seg masse fisk på ryggen av kraken, men at dei måtte måtte passe på at det enorme dyret ikkje plutseleg kom opp til overflata og velta båtar og drog dei med seg ned. I 1680 skulle ein mindre krake ha stranda på Alstadhaug ved Levanger i Nord-Trøndelag og i 1673 ein kjempekrake på minst 30 meter på vestkysten av Irland.
Tara Hill i County Wexford
Tara Hill (irsk Torrchoill) er ein isolert ås nær kysten av Irskesjøen nord i County Wexford i Republikken Irland. Han er berre 253 meter høg, men dominerer landskapet nordaust i Wexford.
Kraken
Kraken i litteratur og populærkultur
Frå Vestlandet finst det nokre få segn om Krakjen. Den vanlegaste sagnet fortel om nokre fiskarar som er ute med botnsnøre. Plutseleg merkar dei at det blir grunnare og grunnare under dei. Dei forstår at det er Krakjen som er på veg opp, og dei ror til lands så fort dei berre kan.
Forsvarets Medalje for Edel Dåd
Forsvarets Medalje for Edel Dåd vart stifta i 1982 for heroiske handlingar utført i aktiv teneste for Forsvaret. På adversen har medaljen riksløva med ein krans rundt. På reversen har han omskrifta «FORSVARET FOR EDEL DÅD». Han skal berast på venstre side av brystet i eit raudt band med tre gule striper.
Tara Hill i County Wexford
Ein meir kjend ås kalla Tara er Taraåsen i County Meath, som berre er 159 meter høg.
Kraken
Kraken i litteratur og populærkultur
Kraken er òg omtalt i dikta The Kraken av den engelske poeten Alfred Tennyson, utgjeve i 1830. Tennysons skildring har påverka Jules Verne, som omtaler ein kjempeblekksprut i En verdensomseiling under havet, utgjeve i 1870. Tolkien brukte Kraken som inspirasjon for uhyret ved inngangen til Morias minner i (1954-1955). Kraken er òg eit blekksprutmonster som opptrer i dei amerikanske eventyrfilmane om Pirates of the Carribean.
Kraken er ikkje omtalt i dei norrøne sogene. Men tilsvarande dyr som lyngbakr og hafgufa er omtalt i Örvar-Odds saga og i Kongsspegelen frå ca 1250. Teksten skildrar eit massivt sjøuhyre stort som ei øy. Dyret blir sjelda sett, og teksten spekulerer i at det berre finst eitt eller to dyr i verda. Carl von Linne inkluderte Kraken i den første utgåva av Systema Naturae (1735), men i seinare utgåver er ikkje Kraken med.
Tennysons The Kraken
Alfred Tennysons dikt The Kraken skildrar kraken som ligg på botnen av havet i ein evig, draumlaus svevn inntil Dommedag:
Kjelder
Denne artikkelen er i hovudsak basert på og omsett frå versjonen på Wikipedia på bokmål den 11.07.07
Collado Villalba
Collado Villalba er ein by og ein kommune i Regionen Madrid i Spania. Han ligg 39 km nordvest for Madrid, hovudstaden i landet, 917 meter over havet. Han har kring 60 000 innbyggjarar.
Europaveg 75 i Noreg
Europaveg 75 i Noreg (E75) er ein norsk stamveg som går mellom Vardø og Samelandsbrua i Tana i Finnmark. Vegen er 125,4 km lang og ein del av europaveg 75.
Pytagoras
Han grunnla ei særs løyndomsfull religiøst samfunn som konsentrerte seg om matematikk i si religiøse lære. Omgrep som den pytagoreiske læresetninga og pytagoreisk stemming er knytt til Pytagoras og dette samfunnet.
Pytagoras skal ha uttalt at «alt er tal», han såg altså for seg at det grunnleggjande i verda (arché) var bygd opp med matematiske forhold.
Fédération Aéronautique Internationale
Fédération Aéronautique Internationale (Det internasjonale aeronautiske forbundet, avstytta FAI) er eit verdsfemnande forbund som organiserer nasjonale luftsportforbund. Forbundet var skipa i Paris i Frankrike 14. oktober 1905, men har frå 1999 hatt tilhald i Lausanne i Sveits. Det er ein ikkje-statleg internasjonal organisasjon utan kommersielle føremål.
Fédération Aéronautique Internationale fungerer som det internasjonale organet som definerer standardar innanfor luft- og romfart, held styr på luft-/romfartsrelaterte rekordar, og organiserer og koordinerer aktivitetar på dei felta som har med luftfart og romfart å gjere. Forbundet har mellom anna definert at verdsrommet byrjar ved 100 kilometers høgde. Over denne høgda er det ikkje lenger mogleg å ha aerodynamisk kontroll over eit luftfartøy. Luftmotstanden er dessutan så liten at ein kan gjennomføre minst ei mindre mengd krinsløp rundt jorda, utan motorframdrift. Denne definisjonen er tufta på Theodore von Kármán sin analyse av aerodyamiske forhold. Personar som har vore høgare oppe enn 100 kilometer, over den såkalla kármánlinja, kan kalle seg sjølve romfararar.
Willi Hennig
Emil Hans Willi Hennig var ein tysk biolog som er mest kjend for å ha grunnlagd den fylogenetiske systematikken og med det revolusjonert biologisk systematikk. I tillegg til metodelæra jobba han med insektgruppa tovenger.
Yoshito Terakawa
Yoshito Terakawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Marinos, JEF United Ichihara, Albirex Niigata, Oita Trinita, Shonan Bellmare og FC Ryukyu.
Evstratij Petsjerskij
Evstratij Petsjerskij er ein russisk-ortodoks helgen frå Kiev.
Soge
Ifølgje soga blei Evstratij Petsjerskij fødd i ein rik familie i Kiev på 1000-talet. Som vaksen gav han alt han hadde til dei fattige og blei munk i Grotteklosteret. Då Kiev blei angripen av kiptsjakarar i 1096 blei Grotteklosteret lagd i ruinar og mange munker drepne. Prost Evstratij blei tatt til fange saman med 30 klosterarbeidarar og 20 kievfolk og seld som slavar til ein jøde som budde i Korsun. Han skal ha kravd at dei fornekta Kristus, og truga med å la dei svelta i lenkjer om dei ikkje gjorde det. Evstratij bad for fangane og gav dei åndeleg støtte slik at fangane valde å døy av mangel på mat og drikke enn å fornekta Kristus.
Alle fangane omkom, bortsett frå Evstratij, som var van med hard faste. Den vonde jøden ville hemne seg på prosten fordi hadde han mista dei verdifulle fangane. Då det nærma seg pesach samla jøden venene sine til feiring, og krossfesta Evstratij. Han takka Gud for den store æra av å få døy som Kristus. Ein av jødane høyrte dette, blei rasande og drap Evstratij med eit spyd. Leivningane hans blei kasta på sjøen.
Truande kristne leita lenge etter liket av martyren, men fann det ikkje. Ved eit mirakel dukka liket opp i ei grotte, like heilt som då han var levande, og dei som vitja leivningane opplevde mange mirakel. Det blei så flytta til Grotteklosteret.
Evstratij hadde spådd at han ville hemnast snart etter at han døydde. Same dagen kom det ordre frå den greske keisaren om at alle jødar skulle jagast ut frå Korsun. Dei skulle miste alle eigedelane sine, og dei eldste skulle bli slått for å ha torturert kristne. Jøden som hadde drepe Evstratij blei hengt i eit tre.
Ionebinding
Ionebinding er ei kjemisk binding mellom to grunnstoff med ulik elektronegativitet. Denne typen binding skjer mellom metall og ikkje-metall. Atoma må få eller mista elektron slik at dei vert ion før bindinga skjer. Ion med motsett ladning tiltrekk kvarandre. Metallionet er positivt. Det andre ionet er negativt.
Stoff som er danna ved ionebinding er krystallinske, har høge smeltepunkt og vert kalla salt. Natriumklorid (NaCl) er eit eksempel der begge iona har like stor ladning. I kalsiumklorid (CaCl2) er ladningen til kalsiumionet dobbelt så stor som ladningen til klorionet.
Bindinga har kovalent karakter i større eller mindre grad.
Haakon VIIs 70 års medalje
Haakon VII's 70 års Medalje er rekna som ein av dei norske krigsmedaljane. Han vart stifta av Kong Haakon VII den 27. oktober 1942, og vart delt ut til militært personell som gjorde teneste i dei norske væpna styrkane i Storbritannia på bursdagen til Kongen 3. august 1942. Medaljen har eit bilete av Kong Haakon VII med omskrifta «Haakon VII Norges Konge». Han er forsynt med ei kongekrone og skal berast i eit raudt og gult band på venstre side av brystet.
Raúl Vicente Amarilla
Raúl Vicente Amarilla er ein tidlegare paraguayansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Forsvarets Vernedugleiksmedalje
Vernedugleiksmedaljen, Vernedyktighetsmedaljen er eigentleg ikkje éin medalje, men éin for kvar av våpengreinene i Forsvaret og for Heimevernet. Desse har alle forskjellig utsjånad, men vert delt ut til personell som har fullført godkjent fyrstegongsteneste innanfor den aktuelle våpengreina eller Heimevernet. Han kan og delast ut til verva og befal som har fullført utdanning av tilsvarande lengd. Medaljen finst i båe målformene.
Tabla
Tabla er eit nordindisk musikkinstrument i form av to små trommer som særleg er mykje brukt i hindustanimusikk. Ein speler på trommene med hendene med ein avansert teknikk der ein bruker fingrar og handflater på ulike delar av trommene.
Tabla er i bruk i India, Pakistan, Nepal, Bangladesh og Sri Lanka. Dei er i bruk i ulike musikkstilar som qawali og bhaktimusikk i hindu- og sikh-tradisjon, som i synginge av bhajan eller kirtan.
Namnet tabla kjem truleg frå tabl, det persiske og arabiske ordet for 'tromme'. Trommene kan førast tilbake til 1700-talet.
Tablatrommene er einfellstrommer (til forskjell frå til dømes mridgangam som blir brukt i sørindisk musikk). Den eine tromma, kjend som tabla eller daya ('høgre'), er omlag 25 cm høg med ein diameter på rundt 15 cm. Den andre blir kalla baya ('venstre') er også rundt 25 cm høg, men har ein større diameter på rundt 20 cm. Trommene kan stemmast ved hjelp av reimer på sidene og trenaglar som ein slår med ein hammar. Den høgre tromma blir typisk stemd til grunntonen i ragaen ein speler medan den andre tromma kan ha ulike stemmingar, gjerne ein kvint eller ein oktav under den første.
Nokre kjende tablaspelarar er Alla Rakha Khan og sonen hans Zakir Hussain, Chatur Lal, Tanmoy Bose, Philip V. Francis og Bharat Kamat. Vestlege musikarar som har studert tablaspel er mellom anna Bobbye Hall, Milt Holland, Angus MacLise, Vincent McDermott, Airto Moreira og Alex Acuña.
Angelo Carlos Pretti
Angelo Carlos Pretti er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Flügels, Kyoto Purple Sanga, Montedio Yamagata og Tokyo Gas.
Fransk franc
Franske franc var tidlegare mynteining i Frankrike til han blei avløyst av euroen i 1999. Franc hadde då vore i bruk i landet sidan 1360, med avbrot.
Symbolet for den franske francen var ein F med ei vassrett linje gjennom: ₣.
Guido d’Arezzo
Guido d`Arezzo eller Guido av Arezzo var ein framståande musikkteoretikar frå Italia. Han var aktiv i første halvdel av 1000-talet.
Guido er truleg mest kjend for omlegginga av kyrkjesongen til eit lettare pedagogisk system. Han innførte solmisasjon som prinsipp, og gjekk bort frå monokordet som innlæringsinstrument for gregoriansk song. I arbeidet sitt inførte han og eit nytt notesystem med nøklar, slik at songarane hadde ei noteline og ein fast tone å halde seg til. Han er soleis opphavet til vestleg notasjon. Med tida innførte han og fleire liner, gjerne i ulike fargar, for at songarane skulle kunne halde tonehøgdene frå kvarandre. Den ulike fargelegginga vart for det meste lagt bort etter Guidos tid.
Solmisasjonen tok utgangspunkt i hymnen Ut queant laxis, der kvar frase byrja på ein ny tone, som låg eit steg høgare enn førre tone: Ut Re Mi Fa Sol La, i alt seks tonar. Dette utvikla seg med tida til do-re-mi-systemet, som er grunnlaget for ein vanleg durskala.
I tradisjonen etter Guido vart den guidonske handa inført som direksjonsprinsipp, og samstundes og Musica Ficta.
Hovudverket hans Guido er Micrologus de Musica, som vidarefører tankane frå Musica enchiriadis, utan å sitere dette verket direkte. Micrologus finst i ei rekkje avskrifter over heile Europa, og har hatt stor musikkhistorisk verknad på ettertida. Hermanus Contractus bygde vidare på Guido sine tankar.
Я
Я (kursiv <span style="font-family: Times, Times New Roman, serif; font-size: larger">' ) er den siste bokstaven i det kyrilliske alfabetet, og blir ofte kalla ja'''.
Dari
Dari liknar på farsi, og blir ofte rekna som ein variant av dette. Talarar av dei to språka kan forstå kvarandre utan større problem. Språka har ganske lik syntaks og morfologi, men har større skilnader i fonologien. Til dømes har dari dei to lange vokalane o og e som ikkje finst i farsi. Dari er også i slekt med balutsji, kurdisk og gilaki.
Språket blir skrive med det persiske alfabetet, ein variant av det arabiske. Rundt 28 % av talarane kan skriva språket. Dari blir brukt i media, både skriftleg og munnleg. I radio bruker ein typisk ein standardisert uttale som byggjer på skriftspråket og tradisjonell, arkaisk uttale.
Я
Я er avleidd av bokstaven jus (Ѧ ѧ) i det gamle kyrilliske alfabetet. Han blei utvikla gjennom russisk kursivskrift (skoropis’) ved at den venstre foten gradvis blei kortare før han forsvann heilt. Den midtre foten blei flytta mot venstre.
Я i andre alfabet
Я ser ut som ein speglvendt stor R, og blir av og til brukt som dette i juksekyrillisk. Bokstaven er mellom anna brukt i logoen til musikkgruppa Korn, som «KoЯn».
Fysiologi
Fysiologi (etter gresk φυσις, physis, «natur, opphav» og λόγος, logos, kunnskap) er læra om og studiet av fysiske, mekaniske og biokjemiske prosessar i levande organismar.
Me skil gjerne mellom plantefysiologi, dyrefysiologi og humanfysiologi, men det er dei same grunnleggjande prinsippa som gjeld for alle tre greinene. Emna fysiologien tek for seg er like mangfaldige som livet sjølv.
Den brysomme mannen
Den brysomme mannen er ein norsk spelefilm som hadde kinopremiere 19. mai 2006.
Han vart vist under Kritikarveka under Filmfestivalen i Cannes i 2006. Der vart filmen tildelt Prix Acid. Filmen vann to Amanda-prisar i 2006; for beste regi og for beste filmmanus. Filmen vart same år nominert til Nordisk Råds Filmpris.
Hovudrolla i filmen vert spela av Trond Fausa Aurvåg og han fekk Amandaprisen 2006 for beste mannlege hovudrolle i denne filmen.
Filmen er basert på høyrespelet med same tittel, skrive av manusforfattar Per Schreiner. Han fekk Amandaprisen 2006 for filmmanuset.
Tiangong-1
Tiangong-1 er ein kinesisk romstasjon skoten opp 29. september 2011. Han er den den einaste andre i romstasjonen i tillegg til Den internasjonale romstasjonen som nyleg har vore i bruk.
Stasjonen er vitja tre gonger av Shenzhou-fartøy. Namnet tyder 'himmelsk palass'.
Analemma
Analemma er i astronomi ei kurve som viser den endrande vinkelavstanden mellom ein himmellekam (vanlegvis sola) og lekamen sin middelposisjonen på himmelkula sett frå ein annan himmellekam (vanlegvis jorda). Nemninga vert brukt når den observerte lekamen, sett frå standplassen, ser ut til å røra seg på ein måte som vert gjenteke etter jamne mellomrom, slik som ein gong i året eller ein gong om dagen. Analemmaet er ei lukka kurva som ikkje endrar seg.