cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tinamufamilien
Artslista
Tinamuar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler: Slekt Nothocercus
Slekt Tinamus
Slekt Crypturellus
Slekt Rhynchotus
Slekt Nothoprocta
Slekt Nothura
Slekt Eudromia
Slekt Tinamotis
Besso
Namnet Besso tyder tvillingane på Val d'Hérens-dialekta og viser til fjellet sine to tvillingtoppar.
Fyrsteklivinga av fjellet vart truleg føreteken av fjellførarane J. B. Epinay og J. Vianin i 1862. Den klassiske ruta til topps går langs sørvestegga. Ho vart truleg klatra fyrste gongen av eit klatrelag leia av R. L. G. Irving.
Mountet-hytta på 2 886 meter er utgangspunkt for dei som kliv normalruta, også kalla dameruta.
Fylkesveg 763
Fylkesveg 763 (Fv763) går mellom Steinkjer kommune og Snåsa kommune. Veglengda er 63,5 km.
Han tar av frå E6 i Steinkjer og går i retning nord-aust langs sørsida av Snåsavatnet til Snåsa. Han passerer tettstadane Binde og Jørstad, samt helleristninga Bølareinen.
Wollert Konow (H)
Wollert Konow var ein norsk politikar og gardbrukar. Han vart fødd i Bergen, men flytta seinare til Hedmark fylke.
Fylkesveg 763
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Wollert Konow (H)
Frå 1882 var Konow gardbrukar på Tjerne i Ringsaker. Han sat som stortingsrepresentant i fleire periodar. Frå 1891 til 1893 var han statsråd og sjef for Indredepartementet i Johannes Steen si 1. regjering. Frå 1900 til 1903 var han landbruksminister i Johannes Steen si 2. regjering og Otto Blehr si 1. regjering.
Konow representerte Venstre på Stortinget frå 1886 til 1891 og frå 1895 til 1918. Frå 1919 til 1921 var han stortingsrepresentant for Landmandspartiet, og frå 1922 til 1924 for Frisinnede Venstre.
Wollert Konow representerte Hedemarkens amt på Stortinget, det seinare Hedmark fylke. I politisk samanheng vert han ofte referert til som Wollert Konow (H), der H-en står for «Hedemarken». Bokstaven vert sett til for å skilja han frå fetteren, politikaren Wollert Konow (SB).
Agnorbreen
Agnorbreen er ein isbre på Svalbard. Han er om lag 2,5 km lang og ligg på nordsida av Elisebreen, mellom Brattskarvet, Prinsesseryggen og Bolken i Prins Heinrichfjella, vest på Oscar II Land.
Or
Or eller older (Alnus) er ei slekt buskar og tre i bjørkefamilien. Ho omfattar rundt 30 artar. I Noreg veks to ulike typar, gråor (Alnus incana) og svartor (Alnus glutinosa).
Utbreiing
Gråor er den vanlegaste arten i Noreg og veks over heile landet. Svartor veks langs kysten nord til Namdalen, men er ikkje vanleg i innlandet nord for Mjøsa. Felles for begge artane er at dei trivst i fuktig jord, og dei veks difor ofte langs elvar og bekker. Svartor toler dessutan kystklima godt.
Bruk
I tillegg til bruk i treforedlingsindustrien og som brensel, vart gråor sett på som det beste trevirket for knott brukt i bilar under Den andre verdskrigen.
Jane Austen
Jane Austen var ein britisk forfattar. Bøkene hennar var nyskapande innan romansjangeren, og er blitt klassikarar innan engelsk litteratur som stadig blir lesne og filma. Austen fortel tilsynelatande lette romantiske historier om heltinner som søker og får ektemenn. Stilen er humoristisk og lettlesen, med truverdige, runde hovudpersonar gjenkjennelege karikaturar som bipersonar. Austen er blitt elska for dei vakre skildringane av den øvre middelklassen i sine høflege samkomer og idylliske engelske landskap, men er også blitt kritisert for ikkje å ha lagt noko vekt på arbeidarar eller slavar som la grunnen for dette lettvinte livet. Annan litteraturkritikk har derimot hevda at Austen sine bøker i grunnen er ein kritikk av heile samfunnssystemet, og er særs treffande nett fordi han berre tek opp emne ho hadde god kjennskap til.
Liv
Jane Austen var det sjuande av dei åtte barna til George, ein prest i Steventon i Hampshire, og Cassandra Austen, som var fødd Leigh og hadde familiebakgrunn frå den engelske landadelen. Austen voks opp saman med fem brør og ei syster, Cassandra, som ho var nært knytt til livet ut. Borna blei stort sett underviste heime, bortsett frå to år (1783 og 1785-6) då Jane og Cassandra var på kostskular i Oxford, Southampton og Reading. To av brørne hennar studerte ved Oxford, der eldstebroren James blei prest og Henry bankier, medan Frank og Charles gjekk inn i marinen i Portsmouth.
Jane Austen skreiv vers og historier for familien frå tenåra, mellom anna spirene til seinare romanar. Familien hadde ein open, intellektuell atmosfære og framførte mellom anna fleire skodespel, mest komediar, saman med nære vennar. Verken ho eller systera gifta seg, men budde med foreldra sine til desse døydde, og hjelpte til med å halda hus og tenarar i orden, sydde, spelte piano, dansa, gjekk på sjukebesøk og deltok i sosiale samlingar av familie, vennar og naboar.
I 1801 trekte George Austen seg tilbake og familien flytta til den fasjonable kurbadbyen Bath. Her trefte Jane den irske Tom Lefroy, og dei to fann tonen, men familien hans sette ein stoppar for noko vidare samband fordi ingen av dei to hadde pengar. Seinare, då ho vitja Steventon i 1802, fridde den rike, men både personleg og fysisk lite tiltrekkande Reginald Bigg-Wither til Jane, som svarte ja, men braut trulovinga dagen etter.
21. januar 1804 døydde George Austen, og enkja og døtrene sat att med ein svært liten sum å leva på. Dei budde ei tid til i Bath og deretter i nokre år hjå Frank Austen, som då var blitt kaptein, i Southampton. I 1809 kunne Edward, ein eldre son av fru Austen som var blitt adoptert av ein landeigar, tilby dei eit hus på landeigedommen sin Chawton i Hampshire. Her blei Jane Austen buande livet ut, bortsett frå dei siste månadane, mai og juni 1817, då ho på grunn av sjukdom flytta nær ein lækjar i Winchester. Jane Austen døydde 41 år gammal, truleg av Addisons sjukdom forårsaka av tuberkulose, eller lymfekreft.
Verk
Jane Austen skreiv det meste av sitt vaksne liv, men gav først ut eit verk i 1811. Ho skreiv først morosame småskrifter, som ein komisk gjennomgang av engelsk historie, og brevromanar. Etterkvart tok ho til å omarbeida verka sine til meir heilheitlege og seriøse romanar. Austen skreiv på ei tid då romanar hadde låg status og hovudsakleg var sett på som tidtrøyte for kvinner. Ho gjer sjølv narr av dei melodramatiske «gotiske» romanane i den tidlege Northanger Abbey. Austen er i ettertid blitt prisa for å ha perfeksjonert romansjangeren der ho skildrar røyndomsnære personar som går gjennom ei utvikling i fortetta, presise verk.
Stilen til Jane Austen er vittig og elegant, og kan lett lesast også i våre dagar, til forskjell frå det ofte tunge språket i mange andre verk frå same tid. Etter dei første ungdomsforsøka, der ho fortalde historia ved hjelp av brev mellom ulike personar, utvikla ho ein eigen satirisk forteljarstemme og «fri indirekte tale», det vil seia at ein får attergjeve nokre av orda eller tankane til personen det gjeld utan at teksten står i hermeteikn.
Austen er kjend for å aldri gå langt utanfor si eiga erfaring i det ho skreiv om, både når det gjeld geografisk og sosial plassering av handlingar, og i scenar, der ho aldri skildra noko ho ikkje sjølv hadde opplevd, til dømes menn eller tenarar på tomannshand utan ei høgareståande kvinne til stades.
Utgjevingar
Faren til Austen hadde prøvd å gje ut First Impressions i 1797, men manuskriptet blei sendt tilbake utan at forleggaren hadde lese det. I 1803 fekk Austen seld det første verket sitt, Susan, til ein forleggar, men dette blei ikkje gjeve ut (først etter at Austen døydde kom romanen ut som Northanger Abbey). Då Austen var 36 fekk ho endeleg gjeve ut Sense and Sensibility, som blei ein mykje omtykt suksess.
Ungdomsarbeid
Love and Freindship (skriven 1790, då Austen var 14) er ein brevroman som parodierer romantiske romanar. Lady Susan frå 1705 er også ein brevroman som fortel om den sjølvopptekne, manipulerande Lady Susan. The Beautifull Cassandra er ein kort roman som også parodierer den melodramatiske og sentimentale stilen frå samtida til Austen. Ingen av desse verka blei utgjevne medan Austen levde.
Sense and Sensibility
(byrja før 1796, utgjeven 1811)
Elinor og Marianne er døtrer til Mr. Dashwood si andre kone, og står på bar bakke då faren døyr og familiegodset går til halvbroren deira. Dei får tilhald i eit mindre hus eigd av ein slektning, og søker lukka gjennom kjærleik, på ei tid då mange rundt dei går inn i fornuftsekteskap.
Sense and Sensibility blei til som ei oppdikta brevveksling kalla Elinor and Marianne, skriven før 1796. Ho blei omarbeidd i 1797-1798 til Sense and Sensibility og endeleg utgjeven i 1811.
Romanen er blitt filmatisert av Ang Lee i 1995, med Emma Thompson (som òg skreiv manus), Kate Winslet, Hugh Grant og Alan Rickman i hovudrollene, og som fjernsynsserie av BBC i 1981 og 2008.
Pride and Prejudice
(byrja 1796, utgjeven 1813)
Dei fem ugifte døtrene i familien Bennett gjer at familien blir svært ivrig då ein rik, likandes mann som flytter inn i nabolaget. Vennen hans har dei derimot lite til overs for, for sjølv om han er rik, verker han vera arrogant og manipulerande. Også her må ein vega ei god stilling og rikdom opp mot kjærleik som grunnlag for ekteskap.
Pride and Prejudice blei filmatisert i 1940 med Greer Garson og Laurence Olivier i hovudrollane, i 2005 med Keira Knightley (som blei Oscar-nominert) og Matthew Macfadyen, og som den noko endra Bollywood-filmen Bride and Prejudice med Aishwarya Rai og Martin Henderson i 2004. BBC har laga fjernsynsserie av romanen to gonger, i 1980 med og i 1995, der Colin Firth hadde rolla som vennen Mr Darcy. Romanen har også inspirert fleire bøker, mellom anna Bridget Jones-bøkene, som er blitt filmatiserte med Colin Firth i «Darcy»-rolla.
The Watsons
(byrja 1804, ufullendt, utgjeven posthumt)
The Watsons handlar om fire ugifte prestedøtrer med ein ufør far som strever med å bli godt gifte. Austen byrja verket i 1804, men gav det opp då faren døydde. Ho skreiv berre to kapittel av The Watsons før ho braut av, truleg fordi livssituasjonen til kvinnene ho skildra blei for lik hennar eigen.
Northanger Abbey
Northanger Abbey handlar om Catherine Morland, ei ung og romantisk jente, som blir teken med frå presteheimen sin på landet til Bath for å oppleva sosietetslivet der. Ho blir så beden til godset Northanger Abbey, som set fantasien og kjenslene hennar i sving. Verket blei først kalla Susan og blei skriven i 1798-99 og seld til ein forleggar i 1803, som blei sitjande på rettane til boka utan å gje henne ut.
Mansfield Park
(byrja 1812, utgjeven 1814) Mansfield Park handlar om ei fattig kusine som blir oppdregen i den herskapelege heimen til onkelen og tanta si, som blir freista og råda til å ta imot eit ekteskapstilbod frå den rike rundbrennaren Henry Crawford, samstundes som ho er hemmeleg forelska i fetteren sin Edmund.
Mansfield Park er blitt filmatisert av Patricia Rozema med Frances O'Connor i hovudrolla. Rozema la til fleire nye element, som eit sterkare fokus på slaveri og fleire av Jane Austen sine ungdomsskriveri. BBC laga serie av romanen i 1983, og ITV i 2007.
Emma
Første filmatiseringa av Emma var den moderniserte Clueless frå 1995, med Alicia Silverstone i Emma-rolla. I 1996 blei det også laga ein perioderett film med Gwyneth Paltrow som Emma. Same året laga BBC ein fjernsynsserie med Kate Beckinsale i hovudrolla. BBC hadde tidlegare laga ein Emma-serie i 1972.
Persuasion
(byrja 1816, utgjeven posthumt i 1817)
Anne Elliott er den dugande dottera til ein udugeleg adelsmann som 27 år gammal og framleis ugift er rekna som ei gammal jomfru som berre er til for å ta seg av familien. 8 år tidlegare braut ho av forlovinga si til ein ung marineoffiser fordi ho let seg overtyda til at stillinga hans ikkje var god nok. Anne har angra all tid seinare. Då offiseren kjem tilbake etter å ha vunne heider og middel i krigen reknar begge den andre som tapt, men får til slutt overtydd kvarandre om at dei alltid har elska kvarandre. Romanen blei først kalla The Elliots, med første utkast ferdig i 1816, og gjeve ut posthumt i 1817.
BBC laga to kortseriar av Persuasion, i 1960 og 1971, og ein fjernsynsfilm i 1995. ITV laga ein versjon i 2007.
Ettermæle
Jane Austen blei godt omtalt, men lite kjend i samtida si og tiåra som følgde. Den heimlege, forseggjorte stilen hennar nådde ikkje heilt opp til den romantiske og viktorianske smaken for kjenslesterk, fargesterk dikting. Sir Walter Scott og Richard Whately var blant dei fä som skreiv rosande omtalar av bøkene hennar då dei kom ut, medan George Henry Lewes seinare samanlikna henne med Shakespeare. Dette betyr ikkje at bøkene hennar ikkje blei lesne – dei har vore tilgjengelege utan avbrot frå 1830-åra til våre dagar – men at dei hadde ein liten lesarkrins samanlikna med til dømes Scott eller Dickens.
Den allmenne interessa tok seg opp etter at J. E. Austen-Leigh gav ut A Memoir of Jane Austen i 1870. Bøkene blei atterutgjevne i billigutgåver såvel som i flotte, illustrerte eksemplar. Det utvikla seg ein tilhengjarskare som dyrka den raffinerte, «typisk engelske» Austen i noko kritikaren Leslie Stephen kalla «Austenolatry». Samstundes skilde ein litterær elite seg frå massane, som dei meinte ikkje forstod verka hennar, mellom desse forfattaren Henry James. Denne eliten kalla seg gjerne «Janeites».
I dag er omgrepet «Janeites» derimot brukt om tilhengjarar som reindyrkar Austen-atmosfæren med kostyme, selskap, musikk og spel frå regency-tida, då Austen levde, og framføringar av verka hennar. Desse skil seg frå akademiske studie av forfattaren, som tolkar verka hennar i lys av teoriar som feminisme og postkolonialisme.
Ekstremvêret Tuva
Tuva var eit ekstremvêr som råka store delar av Sør-Noreg 31. januar 2008. Sjølv om det vart storm fleire stader i Sør-Noreg over to dagar, var det den kraftige sønnavinden som var varsla inn mot Sørlandet og områda austover mot svenskegrensa som var årsaka til ekstremvarselet. Frå Farsund til svenskegrensa vart det varsla opp mot full storm, i tillegg til høge bølgjer på kysten (signifikant bølgjehøgd på 6-7 m) og store nedbørmengder. Den kraftige nedbøren førte til at NVE sende ut flaumvarsel for Agder og Østfold. Det var venta kring 30-40 mm nedbør i løpet av 31. januar, ikkje særs store nedbørmengder, men i kombinasjon med mildvêr og snøsmelting, samt mykje nedbør i dagane og vekene før, var det fare for auka vassføring i dei fleste vassdraga i desse områda.
Førre ekstremvarsel som vart sendt ut for denne kyststrekninga var ekstremvêret Gudrun i januar 2005.
Tuva var det andre ekstremvêret som råka landet i 2008. Berre ei veke tidlegare kom Sondre inn mot Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal.
Utvikling
Eit lågtrykk hadde lege ved Island i over ei veke samstundes som det var høgtrykk over kontinentet. Dette skapte veka før ein kraftig vestavind innover mot Sør-Noreg, der mellom anna eit anna lågtrykk vart fanga opp og utvikla seg til ekstremvêret Sondre akkurat ei veke før. Dette råka Nordvestlandet med høg vasstand og sterk storm. Høgtrykket over kontinentet forsvann og det kunne sjå ut til at det vart rolegare vêr i vente for Noreg sin del. Eit relativt svakt lågtrykk kom derimot vestover i Nord-Atlanteren rundt 29.-30. januar, samstundes som lågtrykket ved Island omsider byrja å flytte seg sørover. Desse to svake lågtrykka smelta i hop sør for Island 30. januar og utvikla seg med ein eksplosiv fart til eit stormsenter. I løpet av 24 timar utvikla lågtrykket seg frå 1 000 hPa sør for Island til nærare 950 hPa ved Shetland. Natt til 31. januar vart det observert sterk storm (30 m/s) på Shetland.
Skadar og omfang
Danskebåtane frå Kristiansand til Danmark kansellerte rutene sine på grunn av kraftig vind og høge bølgjer. . Dei fleste fjellovergangane i sørlege fjellstrøk vart stengd, og det same vart ferjesambandet Mortavika-Arsvågen over Boknafjorden i Rogaland. . Det var i samband med kaldfronten til lågtrykket at ein fekk den kraftigaste vinden. Midt på dagen råka uvêret Agderfylka, og i Kristiansand bles taket av ein aldersheim. Det var derimot berre dei ytste fyrstasjonane som målte vind opp i storm styrke, og berre Torungen fyr målte full storm med 27 m/s og vindkast på 34 m/s (122 km/h). På Kjevik i Kristiansand vart det målt sterk kuling på 18 m/s med kast på 26 m/s (94 km/h).
Kaldfronten og den kraftige vinden flytta seg austover frå Sørlandet til Vestfold på ettermiddagen der fleire tre bles over vegane og skapte problem for både bil- og togtrafikk. På Vestfoldbanen bles eit tre over ei av vognene ved Stokke stasjon nær Tønsberg. Seinare på ettermiddagen og på kvelden var det Østfold sin tur. Her førte stormen til at tak bles av bygningar på tre forskjellige stader. I tillegg bles ei mengd tre over kraftlinjene frå Agder til Østfold slik at mange stader var utan straum. Totalt skal 6 000 abonnentar ha vore utan straum. Ferjene over Oslofjorden vart innstilt på grunn av uvêret. Òg i Østfold var det berre fyrstasjonen Strømtangen fyr som målte vind opp i storm styrke. Her vart den kraftigaste vinden målt til 23 m/s (liten storm) med vindkast opp i 33 m/s (119 km/h).
Lenger inne i landet var det langt mindre vind, men kraftig nedbør i samband med frontane som passerte austover gav enkelte problem. Kraftig snøfall førte til at flytrafikken på Oslo lufthamn vart kraftig forseinka og på Romerike oppstod det kring 30 bilulukker.
Danmark vart òg råka av Tuva, og Storebæltsbrua mellom Fyn og Sjælland vart stengd for biltrafikk på grunn av den kraftige vinden. Dette var berre fjerde gong at brua måtte stengast på grunn av vind. Fleire stader i Østjylland vart det meldt om skadar på grunn av vinden.
I Sverige mista 27 000 husstandar straumen utpå kvelden 31. januar på grunn av den kraftige vinden som var opp i 35 m/s (126 km/h) enkelte stader på vestkysten. Mange tre velta òg her, og snøfallet skapte store problem i trafikken, der mellom anna tre menneske omkom i ei bilulykke.
Saimaa kanal
Saimaa kanal (russisk Сайменский канал, Sajmenskij kanal; finsk Saimaan kanava) er ein kanal mellom innsjøen Saimaa og Finskebukta. Kanalen opna i 1856, og vart bygd mellom byane Villmanstrand og Viborg, begge den gong ein del av det autonome Storhertugdøme Finland i Russland.
I Freden i Moskva 1940 vart Det kareliske neset og byen Viborg ein del av Sovjetunionen, og kanalen vart dermed delt i to og all trafikk i kanalen vart lagt ned.
Ein avtale i 1963 bygsla den russiske delen av av kanlen og øya Malyj Vysotskij (Ravansaari) til Finland for femti år. Ein ny og djupare kanal vart bygd av finnane og opna for trafikk i 1968. Lengda på denne kanalen er 42,9 km.
Kanalen og andre vassvegar gjer at ein kan nå 120 innsjøar i det sørlege Finland. Lengda på djupe kanalar i Saimaa er 814 km. Dimensjonane på slusene i kanalen og vassvegane er ei lengd på 85 meter og ei breidd på 13,2 m.
Landseer
Landseer eller kontinental landseer er ein stor og sterk hunderase som har har fått namnet sitt etter den kjende biletkunstnaren Sir Edwin Henry Landseer, som i 1838 bl.a. måla det vidkjende biletet «The distinguished member of the Human society». Han var spesialist på å portrettere dyr i alle moglege situasjonar. Nemninga «kontinental» har denne hunderasen fått som fylgje av at han vart redda og vidareutvikla av tyske oppdrettarar på byrjinga av 1900-talet.
Vertískos i Thessaloníki
Vertískos (gresk Βερτίσκος) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Vertískos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Langadás.
Kapell
St. Martins kappe
Ordet kjem frå latin cappella, som tyder «lita kappe». Om kyrkjebygg vart ordet opphavleg nytta om vigsla rom for oppbevaring av ein flik av kappa til den heilage Martin; denne kappa var heldt for ein relikvie.
Vertískos i Thessaloníki
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Vertískos 1 923 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 343 innbyggjarar.
Kapell
St. Martins kappe
I mellomalderen vart ordet bruka om messehakel, liturgiske bøker og om persongruppa som stod for seremoniane i kongelege palass. Sidan er ordet bruka både om særskilte rom i store kyrkjer og om frittståande bygningar, gjerne bruka til særskilte kyrkjelege handlingar.
Finnås
Finnås kommune omfatta frå 1838 til 1916 det som i dag er Bømlo kommune, og fram til 1852 også Sveio kommune. 1. juli 1916 vart kommunen delt i tre kommunar, Moster, Bømlo kommune og Bremnes. Finnås var namnet på prestegarden til Finnås prestegjeld, med gardsnummer 6. Her låg og kommunesenteret. Stadnamnet er òg å finna i Finnås Kraftlag og Finnås sportsklubb.
Ahlmannfonna
Ahlmannfonna er ein isbre på Svalbard. Breen er om lag 6 kilometer i diameter og ligg på den sørlege delen av Prins Oscar land.
Finnås
I daglegtalen omfattar Finnås anten den vesle tettstaden ved Kulleseidkanalen, eller eit område som strekkjer seg om lag frå Sakseid i nord til Lykling og Børøy i sør.
Ahlmannfonna
Breen er kalla opp etter Hans Jacob Konrad Wilhelmsson Ahlmann.
Kapell
Norske kapell
I Noreg vart ordet kapell tidlegare nytta om kyrkjehus som fungerte som kyrkje for ein del av eit sokn, anten det var gudsteneste i kapellet nokre få gongar i året eller dei fleste helgedagane i året. Den delen av kyrkjesoknet som høyrde til kapellet, vart kalla eit kapelldistrikt, og kunne velje sitt eige sokneråd. Kyrkjelova av 1996 opnar ikkje for slike kapellsokneråd, og både soknekyrkjer og kapell vert rekna som kyrkjer. No vert ordet kapell helst brukt om gravkapell og sportskapell.
Nidarosdomen har tre kapell som kan brukast til særskilte kyrkjelege handlingar: Mariakapellet, Olavskapellet og Mikaelskapellet.
Fylkesveg 764
Fylkesveg 764 (Fv764) går mellom Lassemoen stasjon og Skorovatn i Namsskogan kommune. Veglengda er 23,0 km.
Den går mellom Lassemoen stasjon på Nordlandsbanen, kryssar europaveg 6 ved Grøndalselv og går austover og Skorovatn.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Daisuke Matsuyama
Daisuke Matsuyama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Ken Michiki
Ken Michiki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima og Kyoto Purple Sanga.
Spanskesjuka
Spanskesjuka, eller spanskesykja, var ein verdsfemnande influensaepidemi som truleg tok livet av minst 30 millionar menneske i åra 1918–19. Ei siste influensabølgje vinteren 1920 vert gjerne au rekna til spanskesjuka.
Spanskesjuka starta truleg i ein militærleir i Kansas i USA våren 1918. Dette var under den første verdskrigen, og epidemien vart ført vidare til Frankrike og Europa med amerikanske soldatar. Deretter var det Spania sin tur. Influensaepidemien enda som kjent opp med å verte kalla «spanskesjuka». Dette har samanheng med Spania sin nøytralitet under den fyrste verdskrigen - mangelen på pressesensur gjorde at dei var det fyrste landet som publiserte nyheiter om epidemien. Då Portugal vart ramma av den same sjukdommen som nabolandet, kalla dei han for «spanskesjuka», og dette vart namnet epidemien gjekk under både i samtida og ettertida.
Spanskesjuka i Noreg
Det har vorte estimert at 1,2 millionar nordmenn vart smitta. Av desse er det grunnlag for å tru at ca. 15 000 døydde. Dødstala var høgast blant samar, truleg grunna av manglande immunitet frå tidlegare pandemiar. Spanskesjuka greip om seg i tre bølgjer; sumaren 1918, hausten 1918 og vinteren 1918/1919. Det har vore litt usemje om korleis spanskesjuka kom til Noreg, og om kva del av landet som først vart råka. Både Kristiania og Bergen har vore peika ut som utgangspunkt. Truleg var det Kristiania som var utgangspunktet for spreiinga av spanskesjuka i Noreg. Dei fyrste sjukdomsstilfella oppstod i Kristiania 15. juni 1918, truleg etter smitteimport frå Skottland, medan det i Bergen ikkje vart rapportert om tilfelle før i slutten av juni. Dette vart starten på «sumarepidemien», eit relativt mildt åtak. Den andre sjukdomsbølgja, «haustepidemien», starta i september-oktober og kulminerte i november-desember. Dette var det mest alvorlege åtaket med dei høgaste dødstala. Ei ny bølgje; «vinterepidemien» løyste av haustepidemien i desember og varte utover våren 1919. Spanskesjuka vart spreidd utover heile landet med kommunikasjonsmiddel som jernbane og båttrafikk. I Sør-Noreg var jernbanen sentral for smittespreiing, mens Hurtigruten var ein viktig spreiingsagent i Nord-Noreg. I hovudsak var det slik at byar og større tettstader fekk sjukdommen fyrst, fordi kommunikasjonsmiddel gjorde desse mest eksponert for smitte. Epidemien vart spreidd derfrå til mindre stader.
Spanskesjuka i Bergen
I Bergen kom dei fyrste tilfella i starten av juli 1918, etter at Bergens Tidende 26.juni hadde meldt at det var brote ut influensa blant tyske troppar på Vestfronten. Hausten 1918 meldte avisa at det var mangel på likkister i Trondheim, og at butikkane i Kristiansund var tome for likklede. Mot slutten av september 1918 var spanskesjuka tilbake i Bergen. Spaltevis med dødsannonsar gjorde det naudsynt for Sundhetsvesenet å oppmode folk om ikkje å få panikk.
Der alle samlingsplassar vart stengde andre stader i Europa for å hindre smitte, meinte bergenske helsestyresmakter at spanskesjuka ikkje let seg førebyggje. Tvert om meinte einskilde at slike tiltak kunne forskuve epidemien til ei kaldare årstid med påfølgjande større risiko for komplikasjonar og død, og når skulane vart stengde i periodar, skuldast det rett og slett at lærarane låg sjuke. I staden vart det satsa på betra reinhald på skular, serveringsstader og andre offentlege stader. På trikkane vart eigne kontrollørar sette til å hindre spytting. Ein plakat heldt fram at «Den, der spytter overalt, staar paa samme stadium som hunden, som farer bortom hver væg.» At nordmenn då var meir vane med smittsame, døyelege sjukdommar enn i dag, går fram av Bergens Tidende som ikkje eingong nemnte spanskesjuka i årskavalkadane sine for 1918 og 1919. Dr Birger Øverland fortalde at han sjølv i epidemiens siste månader ofte vart spurd om sjukdommen eigentleg var smittsam.
Dette var under forbodstida, og somme mistenkte at den store dødelegheita rett og slett kom av bruk av alkohol som medisin. Andre understreka kor viktig det var med ein kur pasientane hadde trua på – og det hadde dei til alkohol. Dr. Falkenberg skreiv ut så mange som 8 895 reseptar på konjakk og vart stilt for retten på grunn av dette. (Han vart frikjend.) Dr C. Engelbreth mente at sjukdommen smitta via loppestikk, medan andre mistenkte at alle gassane som hadde vore brukt under verdskrigen hadde forgifta lufta sjølv i Noreg, som låg langt unna fronten, og nedsette motstandskrafta til lungene.
Eksperimentet på Deer Island
Spanskesjuka herja hardt i Sambandsstatane. I ein freistnad på å utvikla ein vaksine, utførte amerikanske styresmakter medisinske eksperiment på friviljuge i eit militærfengsel på Deer Island i Boston Harbor. Fangane vart lovde fridom dersom dei overlevde dei ekstreme testane.
Først vart fangane injiserte med vev tatt frå dei som hadde døydd av spanskesjuka. Deretter vart dei spraya i augo, nasen og munnen med smittestoff. Viss dei likevel ikkje vart sjuke, fekk dei svelget innsmurd med sekret frå dei sjuke og døyande. Dei som trass dette framleis var oppegåande, måtte sitja med open munn medan ein alvorleg sjuk pasient vart støtta opp og tvinga til å hosta dei i andletet.
Utruleg nok var det 300 menn som melde seg friviljug til dette eksperimentet. Lækjarane valde ut 62 av desse til å gjennomgå testane. Ingen av deltakarane vart sjuke – ikkje éin. Den einaste i fengselet som vart smitta med influensaen, var fengselslækjaren, som raskt døydde. Forklaringa på dette er truleg at viruset hadde herja i fengselet eit par veker tidlegare, og alle deltakarane i eksperimentet var fangar som hadde overlevd utbrotet og var naturleg immune.
Annagh Hill
Annagh Hill er ein ås nord i County Wexford i Republikken Irland. Nord for åsen ligg Croghan Mountain. Bortsett frå søraustsida er åsen dekt av barskog.
Åsen ligg ovanfor dei to landsbyane Monaseed og Hollyfort i sør, på andre sida av dalen for elva Blackwater.
Akademikarbreen
Akademikarbreen er ein isbre på Svalbard. Breen ligg aust for Svanbergfjellet og Backlundtoppen, mellom Billefjorden og austkysten av Spitsbergen. Området høyrer til den sørvestlege delen av Olav V Land på grensa til Sabine Land.
Breen er kalla opp etter medlemmene av Det russiske vitskapsakademiet.
Aghla Beg
Aghla Beg er eit fjell i County Donegal i Republikken Irland. Av dei to toppane på fjellet har den eine ei høgd på 564 meter over havet og den andre ei høgd på 603 m. Det er det tredje mest nordlege og femte høgaste fjellet i fjellkjeda kalla Seven Sisters av dei lokale innbyggjarane (Muckish, Crocknalaragagh, Aghla Beg, Ardloughnabrackbaddy, Aghla More, Mackoght (òg kalla 'Litle Errigal') og Errigal). Seven Sisters er ein del av Derryveaghfjella.
Statoil Mongstad
Kostnadsoverskridingar i samband med utbygging av oljeraffineriet gjorde at leiinga i oljeselskapet Statoil måtte gå av i 1987. Overskridinga synte seg til slutt å vera på kring seks milliardar norske kroner. Ein slik sum vart i media kalla ein mong, oppkalla etter Mongstad.
Carl Abraham Pihl
Carl Abraham Pihl var den første jernbanedirektøren i Noreg, utnemnd 28. april 1865.
<!--
Tidlege år
Han var son av Thomas Bugge Pihl (1793-1863) og sønnesønn av prosten, kongeleg astronom og instrumentsmakar Abraham Pihl. Etter ei kort periode til sjøs studerte han tekniske fag ved Chalmerska i Göteborg, og fekk ei sterk interesse for naturen. Han lærde seg òg å stoppa ut fuglar. Han vart tilboden ei konservatorstilling ved Göteborgs Museum, men reiste i staden til England for å få praksis som ingeniør og arbeidd blant anna under den kjente Robert Stephenson. I 1850 drog han attende til Noreg og vart i tilsett ved anlegget til Norsk Hoved-Jarnbane i 1851 fram til opninga av banen i 1854 .Etter ein kort periode ved kanalanlegget i Skien vart han Noregs første amtsingeniør, i Akershus. Som amtsingeniør konstruerte han fleire bruer.
Carl Abraham Pihl var gift med Catherine Ridley og var far til målaren Alice Pihl.
I 1858 byrja ein anlegget av Noregs første statsjarnbaner, og Pihl vart tilsett som sjef for det nyoppretta hovudkontor for Jernbaneanlegget til Staten. Dermed kom han i ein sentral posisjon til å prega utviklinga av norsk jarnbanestell gjennom fleire tiår. Noko av det første han måtte ta omsyn til, var måten dei nye jernbaneanlegga skulle utførast på. Pihl vart dermed ein sentral person i det som skulle verta eit langvarig stridstema i norsk jarnbanehistorie: sporvidda.
Hovedbanen var bygd med såkalt normalspor, 1 435 mm sporvidde, noko som var det mest vanlege i Europa. Pihl ville likevel tilpassa norsk jarnbanebygging til både topografi og økonomi, og meinte difor at det var tilstrekkeleg med ein noko smalare sporvidde. Dermed måtte òg lokomotiv og vogner vert bygt mindre og billegare. Pihl meinte at alt detta gjorde til at ein fekk fleire kilometer bana for kvar krone.
Etter å ha studert fleire utanlandske smalsporbaner, kom han til at ein sporvidde på 3'6", dvs. 1 067 mm, var passande for norske tilhøve. Den var ikkje alt for smal, og samstundes berre 75 % av breidda til normalsporet. Han argumenterte for at dette smalsporet skulle vera det norske normalspor, medan det europeiske normalsporet dermed vart kalla «bredspor» i Noreg. Han fekk dei første tiåra stort sett gehør for sit standpunkt. Banane som gjekk over grensa til Sverige måtte likevel byggjast med 1 435 mm sporvidde for å unngå sporbrot på dei viktige banane over grensen til Sverige. Banane som vart bygd som forlengingar av Hovedbanen følgde òg dennes sporvidde, slik at banane austom Kristiania vart breispora. Dette fordelingsprinsippet mellom sporviddene vart følgt lenge. For dei tre første jernbaneanlegga som Pihl sette igang vart dermed Kongsvingerbanen bredspora, medan Hamar-Elverum-Grundset og Trondhjem–Størenbanen vart begge smalspora.
Det Pihlske smalspor var likevel omstridt. Hovudinnvendinga var ekstraomkostning til omlasting av gods og unødig omstigning for passasjerar på alle dei stadane banar med to ulike sporvidder møttest. Til å byrja med var det få slike stadar, men sidan jernbanenettet vart bygd ut, vart denne ulempen påtakeleg – og kostbar. Økonomiargumentet som Pihl oppførte, vart difor ikkje så tungtvegande etter kvart. Smalsporets transportevne var naturleg nok òg mindre samanlikna med normalsporet. Trafikkdirektør Engelstad og Fredrik Størmer var Pihls bitraste motstandarar av smalsporet. Fordelingsprinsippet hald stand heilt til 1891 då strekninga Gudbrandsdalsbanen mellom Hamar og Otta vart vedteke som bredsporet bane. Den endeleg spikeren i kista på det norske smalsporsystemet vart slått inn i 1898 då Bergensbanens sporvidde vart sett fast til 1 435 mm. Dette opplevde likevel ikkje Pihl sjølv, som døydde året før.
Hans innsats medførte at 1 067 mm-systemet vart innført i millom anna i Sør-Afrika. Sporvidden vert kalla for CAP-spor í. Det er uvisst om dette kjem av Pihls initialar C.A.P. eller om det henspiller på Cape Town, der utbygginga av 1 067 mm-banar starta i Sør-Afrika.
-->
Dent Blanche
Dent Blanche er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Med sine 4 357 m er det ein av dei høgste fjelltoppane i Alpane. Av toppar med ein primærfaktor på minst 300 meter, er det den sjuande høgste.
Geografi
På toppen av Dent Blanche møtest tre ulike fjellrekker. Dei tre dalane som vert fråskilde av dei er Val d'Hérens, Val d'Anniviers og Mattertal. Landbyane i dei er høvesvis Evolène, Zinal og Zermatt og ligg om lag like langt frå fjellet.
Dent Blanche ris i fire fjellvegger over fire isbrear. Nordaustsida reiser seg over Glacier de Grand Cornier (del av Zinalbreen), søraustsida ris over Schönbielgletscher (del av Zmuttgletscher), sørvestsida ris over Glacier de Manzettes (del av Glacier de Ferpècle), medan nordvestsida av Dent Blanche ris over ein bre som ber namn etter fjellet.
Dei fire eggene samsvarar nesten nøyaktig dei fire hovudretningane. Vestegga er kalla Arête de Ferpècle og austegga heiter Arête des Quatre Ânes. Hytta Bivouac de la Dent Blanche ligg på Col de la Dent Blanche (3 531 m) ved foten av nordegga Også ved foten av søregga ligg ei fjellhytte, egga normalruta går langs.
I området rundt Dent Blanche finst mange 4 000-meterstindar. Ober Gabelhorn i vest, Dent d'Hérens og Matterhorn i sør er dei næraste høge fjelltoppane.
Klatresoge
Fyrstebestiginga vart føreteken langs søregga (Wandfluegrat), den minst vanskelege ruta til topps og dagens normalrute. 12. juli 1862 nådde Thomas S. Kennedy nesten til topps, få dagar etter ein tur opp i austveggen av den då ubestegne Matterhorn, saman med fjellføraren Peter Taugwalder og sonen hans. Men etter eit lite uhell nekta Taugwalder å halde fram. Berre seks dagar seinare nådde likevel Kennedy toppen saman med William Wigram, Jean-Baptiste Croz og Johann Kronig, trass i lite gunstige vertilhøve.
Ei rute på vestegga vart kliven fyrste gong 11. august 1882 av John Stafford Anderson, G. P. Baker og fjellførarane Alois Pollinger og Ulrich Almer. Dei starta frå Mountet-hytta og kom til topps etter 12 timar med vanskeleg klatring på ei farleg egg med utsikt til nordsida av fjellet. På toppen utbraut Almer: "Vi er fire esel". Namnet på egga har sidan vore Arête des Quatre Ânes eller Viereselsgrat ('Fireeselegga').
Nordegga vart kliven i 1889. 28. august var O. G. Jones, F. W. Hill og fjellførarane E. Furrer, C. Zurbriggen og J. Vuignier på veg mot toppen då fire av dei styrta i døden. Berre Hill slapp unna. Han nådde toppen åleine, der uver tvinga han til å bivuakkere. Fyrst to dagar etter kunne han i Zermatt melde frå om ulukka.
Fyrstebestiginga av nordveggen vart føreteken av K. Schneider og F. Singer. 26. og 27. august 1932 klatra dei frå fjellfoten opp veggen til topps. Fyrst den 12. juli 1966 klatra M. og Y. Vaucher nordveggen rett til topps.
Vinteren 1968 kleiv Camille Bournissen nordveggen til topps, og stod dermed for den fyrste soloturen vinterstid.
Óssa i Thessaloníki
Óssa (gresk Όσσα) er ein landsby i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Óssa var hovudsete i den tidlegare kommunen Vertískos, som no er ei kommunaleining i kommunen Langadás.
Hideaki Mori
Hideaki Mori er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Christian Haaland
Christian Wegner Haaland var ein norsk skipsreiar frå Haugesund og politikar for partiet Høgre.
Han var son av banksjef Thomas Wegner Haaland og Anna Christine Knudsen. I 1915 gifta han seg med Ida Caroline Knutsen (f. 10. september 1894), dotter av skipsreiar Knut Knutsen O.A.S. Saman fekk dei borna Thomas Wegner Christian (f. 4. mars 1917), Elisabeth f. og d. 1919), Elisabeth (f. 22. september 1920), Anna Christine (f. 14. juni 1923) og Ida Karoline (f. 18. juli 1926).
Han gjekk på handelsgymnas i Oslo og hadde eit opphald i England for å utdanna seg innan shipping. I februar 1915 kjøpte han sit første skip, «Annaho», oppkalla etter mor hans. Svigerfar Knut Knutsen O.A.S. var medeigar og garantist for fleire av skipa kjøpt i etableringsfasen til reiarlaget. Før Haaland fekk eige kontor i byen i 1918-1919, hadde han delt kontor med Knutsen på Vibrandsøy i Haugesund. Som mange norske reiarlag, ekspanderte òg reiarlaget til Haaland kraftig i løpet av første verdskrigen. I 1921 var han den tredje største reiaren i Haugesund. Mellom 1920-1923 vart villaen i Salhusveien 11 i Haugesund oppført etter teikningar av den kjende bergensarkitekten Ole Landmark.
Frå 1937 til 1940 var Haaland president for Norges Rederiforbund.
Åra 1945–1949 var han vararepresentant for Stortinget for kjøpstadene i Vest-Agder og Rogaland fylke (Flekkefjord, Haugesund, Kristiansand, Mandal, Stavanger). På det lokale planet var han ordførar i Haugesund i 1925, 1928–1931 og 1945.
William Wallace
Sir William Wallace var ein skotsk nasjonalhelt og regent i Skottland frå 1297 til 1298.
Den engelske kongen Edvard I hadde i 1296 okkupert Skottland. Wallace leidde året etter ein revolt, og okkupantane kunne fordrivast. Wallace vart utropa til skotsk regent, men tapa regentskapen alt følgjande året på grunn av militær motgang (sjå Den skotske fridomskrigen). Wallace vart tvinga til å fly, men vart teken til fange den 5. august 1305 av engelskmennene, og vart nokre veker seinare avretta under grufulle omstende.
Wallace vart ført i lenkjer til London, dømd til døden for høgforræderi. Han vart levande hengd, så spretta opp og til slutt halshogd på torget i Smithfield i London. Det var ei normal straff for såkalla svikarar på denne tida, og Wallace levde enno då øksa fall.
Ein minneplakett sit på St. Barts sjukehus ved Smithfield i London, nær staden han vart avretta. Wallace-monumentet frå 1800-talet er reist på Abbey Craig i Skottland.
Rominckaskogen
Rominckaskogen (polsk Puszcza Romincka, tysk Rominter Heide) er eit skogområde aust i Ermelandskmasuriske voivodskap nordaust i Polen. Skogen dekkjer eit område på om lag 360 km².
William Wallace
Wallace som helt vart filmatisert i Braveheart med Mel Gibson i hovudrolla.
Akkarbreen
Akkarbreen er ein isbre på Svalbard. Breen er 3 km lang og ligg sør på Torell Land
Masato Fue
Masato Fue er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Sanfrecce Hiroshima.
Blanklefse
Tørre lefseleiar kan liggje lenge utan å bli skjemt. Leiven vert bløytt før han vert påsmurd. Nokre stader er det vanleg å ete blanklefsa med gomme.
Blanklefsa er kjend på Helgeland, i Salten og i Lofoten under namna gnekkalefs', kvitlefse og gammaldagslefse.
RMS «Titanic»
RMS (også SS) «Titanic» var eit britisk passasjerskip som forliste på jomfruturen sin mellom Southampton og New York. Seint om kvelden 14. april 1912 trefte skipet eit isfjell, og over midnatt 15. april sokk skipet. «Titanic»-forliset, der mellom 1350 og 1512 personar omkom og berre 705 overlevde, er ei av dei største og mest kjende maritime katastrofane i fredstid. Det nøyaktige talet på omkomne er aldri fastslått. Reiarlaget (White star line/Cunard) oppgav eitt tal, Handelsdepartementet eitt anna, og granskingskommisjonen eitt tredje.
Skipet
White Star Line-skipet «Titanic» var eit passasjerskip i «Olympic»-klassa. Det vart bygd ved Harland & Wolf's båtbyggeri i Belfast. Då det vart bygd var det det største skipet i verda og blant dei mest luksuriøse. Skipet var 269 m langt og 28 m bredt og var i si tid verdas største passasjerskip. «Titanic» bar prefikset RMS (Royal Mail Steamer) i tillegg til SS (Steam Ship), fordi det frakta post under kontrakt med det britiske postverket. Skipet hadde fire skorsteinar, men berre tre av dei var i bruk – den fjerde var ein såkalla «dummy», lagt til for å gje inntrykk av eit sterkare skip, og vart berre nytta til avtrekk frå byssa. «Titanic» hadde eit mannskap på 885 (884) og var bygd for 3300 passasjerar. Skipsskroget var inndelt i fleire seksjonar, slik at skipet ville halde seg flytande sjølv om delar av skroget vart fylt med vatn.
«Titanic» var det første og siste på ei rekkje område. Det var det siste passasjerskipet som opererte med tre strengt fråkilde klassar. Det skal også ha vore det fyrste som tok i bruk SOS som naudsignal i staden for CQD, som då var det vanlege.
Jomfruturen og forliset
«Titanic» forlét Southampton den 10. april klokka 12 og sette kurs for Cherbourg i Frankrike og deretter Queenstown (nå Cobh) i Irland for å sleppe av og på passasjerar. Deretter sette det over Atlanteren med kurs for New York - med 1316 passasjerar og eit mannskap på 885. Planen var at «Titanic» skulle vere i New York berre sju dagar seinare. Kaptein under overfarten var den erfarne Edward J. Smith. Om bord var også konstruktøren av skipet, Thomas Andrews, og direktør for White Star Line J. Bruce Ismay.
«Titanic» mottok ei rekkje åtvaringar om isfjell og tok omsyn til dette ved å leggje kursen om lag 20 km lenger mot sør, men ein sette ikkje ned farten på skipet. Klokka 22.45 på pos. 41° 46’ N, 50° 14’V, den 14. april 1912, fekk utkikksmannen Fredrick Fleet auge på eit stort isfjell og fekk varsla styrmannen som beordra skipet til å ta ein krapp babordsving og reversere propellane for å styre unna. Dette var ikkje tilstrekkeleg, og skipet trefte isfjellet på styrbord side. Isfjellet laga ei rivne som gjekk langs fem av de vasstette romma i skroget, eitt meir enn det skipet kunne tole. Etter kvart som skipet sokk fløymde vatn over i dei neste romma.
Det var tidleg klart at skadane var alvorlege nok til å senke skipet, og livbåtane vart klargjort for evakuering av skipet. Sidan reglementet omkring livbåtkapasitet på den tida berre tok omsyn til skipet si vekt og ikkje passasjertal, hadde ikkje «Titanic» nok livbåtar til alle om bord. Dette trass i at skipet hadde fleire livbåtar om bord enn det regelverket stilte krav om. Dei livbåtane som var tilgjengelege vart i alle høve ikkje fylte opp, til dømes vart den fyrste livbåten med plass til 65 personar sett på vatnet med berre 28 personar. Det var også ein livbåt berekna for 65 personar som vart sjøsett med berre 12.
Om lag kl 02:10 gjekk propellane over vatnet og andre skorstein fall av. Skipet reiste seg til 45 graders vinkel og folk nærast «aka» nedover skipsgolvet. Kort tid etter knakk Titanic i to på grunn av spenningar i skroget. Titanic knakk mellom tredje og fjerde skorstein. Akterenden reiste seg opp med ein vinkel på 90 grader. Det blei ståande og «duppe» litt i vatnet før det så byrja å søkkje – «som ein heis» som overlevande sjefskokk sa. Titanic sokk omtrent kl 02:20.
1 512 (nokre kjelder hevdar 1 356) passasjerar og mannskap omkom, dei fleste grunna det kalde vatnet. 705 personar overlevde. Blant dei overlevande var det dessuten to hundar. Både kapteinen og skipsbyggaren Andrews omkom, medan direktør Ismay vart redda.
Etter forliset
Tapet av «Titanic» kom som eit sjokk på publikum, og vart ein kraftig lærepenge.
Ein organisert ispatrulje i Nord-Atlanteren vart oppretta i kjølvatnet av forliset. Denne vert enno driven av den amerikanske kystvakta. Nye reglar om talet på livbåtar vart laga. I tillegg vart konstruksjonen av skipskrog endra og fleire skip fekk dobbeltskrog med to lag («Titanic» hadde dobbel botn men ikkje dobbelt skrog).
Vraket vart funne 1. september 1985 av eit fransk-amerikansk team leia av Jean-Louis Michel og Robert Ballard. Oppdaginga av vraket stadfesta at skipet hadde brotna i to.
Forliset har vorte dramatisert i fleire filmar, mest kjend er den oscarløna Titanic frå 1997, regissert av James Cameron. Mange reknar derimot filmen A night to remember frå 1958 som den beste. Filmen er basert på Walter Lord si bok med same namn. Det er òg utgjeve mange bøker om Titanic-forliset.
Meir om ulike passasjerar
Det var 31 norske statsborgarar om bord. 28 av desse var på tredjeklassedekket, medan berre Arne Fahlstrøm var passasjer på andre klasse medan far og dotter Østby reiste på første klasse. I alt omkom 21 nordmenn under forliset. Nordmannen Olaus Abelseth overlevde og vitna for granskinga til det amerikanske senatet.
Litteratur
Boka inneheld komplette passasjerlister.
Miklagard
Miklagard eller Myklagard (norrønt Miklagarðr, islendsk Mikligarður, tysk Michelgart) var det gamle norske namnet på byen Istanbul i Tyrkia. Andre namn på byen har vore Bysants (Byzants), Stamboul og Konstantinopel.
«Mikla-» kjem av det norrøne ordet mikill, som tyder ‘stor’ (jf. mykjen, og mykle- i namn som Myklebust). Dermed tyder «Miklagard» ‘den store garden (inngjerdinga)’ eller ‘den store byen’.
Fleire norrøne vikingar gjekk i teneste i Miklagard. Mellom anna den seinare kong Harald Hardråde. Kong Sigurd Jorsalfar var òg innom byen på ferda mot Jorsal (Jerusalem).
Orosay
På Barra er den næraste busetnaden Eoligarry, og mellom dei to øyane ligg sundet Caolas Orasaigh. Den mindre stranda Tràigh Cille-bharra ligg i nord. Øyane Fuday, Greanamul, Gighay og Hellisay ligg lenger ute i Sound of Barra. Namnet Orosay er ein variant av Oronsay, frå det norrøne ordet for «tidvassøy» som ein finn mange stader i Hebridane. Til dømes finn ein to andre Orosay/Orosaigh rundt Barra.
Kjelder
''
Fylkesveg 765
Fylkesveg 765 (Fv765) går mellom Eidet bru i Lierne og riksgrensa ved Østborg (Rengen). Veglengda er 53,4 km.
Han tar av frå riksveg 74 ved Eidet og går i retning søraust til riksgrensa, i Sverige vidare i retning Östersund.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Lunner kommune
Lunner er ein kommune i Viken fylke. Han grensar i nord til Gran, i aust til Nannestad, i sør til Nittedal og Oslo, og i vest til Jevnaker. Det ligg tre tettstader i kommunen: Harestua, Grua og Roa/Lunner (kommunesenter).
Gjøvikbana og Bergensbana går gjennom kommunen.
Aktivbreen
Aktivbreen er ein isbre på Svalbard. Han er ein liten bre som ligg mellom Ramsayfjellet og Bottfjellet, heilt sør på Ny-Friesland.