cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harry Nilsson
Harry Nilsson vart fødd i Brooklyn i New York City og arbeidde i ein bank før han slo gjennom som låtskrivar. Blant hans mest kjende innspelingar er «Coconut», «Everybody's Talkin'» (av Fred Neil), «One» og «Without You» (av Tom Evans og Pete Ham). The Beatles var fans av Nilsson, og han vart ven av John Lennon, som produserte albumet Pussy Cats (1974) for han.
Harry Nilsson døydde i Agoura Hills i delstaten California.
Krabbe
Krabbar (Brachyura) er krepsdyr med fire par bein, eitt par klør og ein sterkt redusert bakkropp som vert boren under framkroppen. Dei lever for det meste i havet, men særleg i tropane finst det òg artar i ferskvatn og på land. Gruppa er den største og mest varierte av tifotkrepsdyra, med over 6 793 registrerte artar fordelt på 70 familiar.
Madagascar
Madagascar, kalla Madagaskar på norsk, er ein amerikansk dataanimert film som er produsert av DreamWorks Animation frå 2005. Filmen handlar om fire dyr (ei løve, ein sebra, ein flodhest og ein sjiraff) frå Central Park Zoo i USA som har levd heile livet i lykkeleg fangenskap som uventa vert sende attende til Afrika, og hamnar på øya Madagaskar. Dei hamnar på Madagaskar fordi dei slost om kven som har skulda for at dei er på skipet. I løpet av denne slåstkampen ramlar dei over bord. Hovudkonflikten i filmen er mellom vennskap og natur. I løpet av filmen bryt vennskapen mellom løva og dei andre saman, og løva gjer forsøk på å ete venene sine. Til slutt vinn likevel venskapen. Madagascar er regissert av Eric Darnell og Tom McGrath. Ein oppfylgjar til filmen, Madagascar: Escape 2 Africa, kom ut i 2008.
Krabbe
Eigentlege krabbar høyrer til infraklassa Brachyura, men fleire andre krepsdyr (m.a. trollkrabbar og porselenskrabbar, som høyrer til anomurene) har utvikla fleire av dei same trekka uavhengig av desse. Ein skil dei to gruppene frå kvarandre på at det femte paret gangbein hjå anomurene ofte er tilbakedanna og vert bore inne i gjellekammeret. Denne artikkelen tek for seg dei «ekte krabbane» i Brachyura-gruppa.
Skildring
Krabbar høyrer til tifotkrepsen og har såleis fem par bein, kor dei første er omdanna til klør. Som oftast er bakkroppen (abdomen) folda inn under forkroppen (cephalothorax) i vaksenstadiet. Dei fleste krabbar viser her skilnad på kjønna; Hannen har smalare bakkropp enn hoa som treng fleire bakkroppsbein til å bera egg med.
Munndelane til krabbane er skjult, dekt av maxillipedar, og til skilnad frå andre storkreps dannar ikkje framparten på ryggskjoldet (carapax) noko nakkehorn (rostrum). Eit anna særtrekk er at ingen av antennepara er todelte, til skilnad frå dei fleste andre krepsdyr. Gjellene til krabbane er sett saman av flate plater som liknar dei ein finn hjå reker, men med ulik struktur.
Til skilnad frå andre tifotkreps, som har kjønnsopningane sine på beina, har krabbane sine på brystet. Hjå kladen Eubrachyura sit dei inntil den tilbakedanna bakkroppen hjå hoa, medan kladen Thoracotremata òg har utvikla dette trekket hjå hannane. Krabbehannar overfører spermen med dei første pleopodane umiddelbart etter at hoa har skifta skal.
Levesett
Krabbar er for det meste altetarar, men det eksisterer ei rekkje ulike tilpassingar hjå dei einskilde artane. Nokre artar et hovudsakleg alger, medan andre kan leva av plankton eller åtsel. Dei mest utbreidde artane i norsk farvatn et hovudsakleg muslingar.
Krabbane er utbreidd i eit vidt spekter av habitat; dei fleste i havet, men det finst òg 850 artar i ferskvatn og på land (landkrabbar).
Evolusjon
Dei eldste sikre krabbefossila kjem frå Juratida, men fossil av ryggskjoldet til karbon-slekta Imocaris tyder på at han kan ha vore ein primitiv krabbe. Den adaptive strålinga av krabbar i krittida og seinare kan anten forklarast med oppsplittinga av Gondwanaland eller som koevolusjon med den samtidige strålinga av beinfisk, som i dag er krabbane sine hovudfiender.
Utviklingshistoria til krabbane har elles vore kjenneteikna av ein reduksjon av bakkroppen og ei generell auke i pansring av rygg- og bukskjoldet. Dette har foregått i fleire ulike grupper tifotkreps, men det har gått lengst hjå dei ekte krabbane. Telsonen har ikkje lenger nokon funksjon hjå krabbane, og halevifta (uropodane) er fullstendig tilbakedanna eller omdanna til feste for bakkropprestane til brystet.
Ein trudde lenge at dei om lag 850 artane ferskvass- og landkrabber var i nær slekt, men i dag meiner dei fleste at dei representerer minst to uavhengige utviklingsgreiner; minst ei i Amerika og ei i Den gamle verda.
Fangst
Om lag 20 % av alle krepsdyr som vert fanga eller avla fram som mat på verdsbasis er krabbar, til saman over 1½ millionar tonn. Ein femtedel av dette kjem frå den aust-asiatiske arten Portunus trituberculatus, som høyrer til i symjekrabbefamilien. Her til lands er det taskekrabben (Cancer pagurus) som vert teken i størst kvanta, men strandkrabbe skal òg smaka godt.
Andre viktige artar omfattar m.a. symjekrabben Portunus pelagicus, Callinectes sapidus, Cancer magister, Scylla serrata og fleire artar i slektene Chionoecetes og Charybdis. Kongekrabben vert òg seld som krabbe, men høyrer eigentleg til anomurene.
Systematikk
Infraordenen Brachyura omfattar 6 793 artar fordelt på 70 familiar, og er den mest artsrike gruppa tifotkreps. Dei vert delt inn i to seksjonar, Podotremata og Eubrachyura, og vidare i ei rekkje overfamiliar:
Kłodnica
Kłodnica (tysk Klodnitz) er ei elv i Øvre Schlesen i Polen. Ho er 75 km lang og ei av sideelvane til Oder frå høgre.
Langs breidda av Kłodnica finn ein byane Katowice, Ruda Slaska, Gliwice og Zabrze.
Kłodnica-kanalen opna i 1806, men denne vassvegen har vorte erstatta av Gliwice-kanalen i seinare tid.
Fraoch-Eilean
Fraoch-Eilean er ei lita øy nord for Benbecula i Ytre Hebridane i Skottland. Ho er om lag 30 hektar stor og det høgaste punktet på øya ligg berre 11 meter over havet. Namnet kjem frå gælisk for «lyngheiøy».
Ein banke knyt ho til Grimsay og der finst ein busetnad kalla Seana Bhaile (skotsk-gælisk for «gammal landsby»). North Uist ligg i nord og North Ford-moloen i vest. Dei små øyane Eilean Roinoch og Màs Grimsay ligg like aust for Fraoch-Eilean.
Kjelder
''
Hava nagila
«Hava nagila» (hebraisk הבא נגילה) er ein jødisk song skriven av Abraham Zvi Idelsohn til ein hasidisk folketone. Namnet til songen tyder «Lat oss gleda oss», og han er dimed mest brukt som ein feiringssong. Songen er ein av dei best kjende jødiske folkesongane og er ofte brukt i populærkultur som eit symbol for jødedommen.
Opphav og oppdaging
Tonen som me i dag kjenner som «Hava Nagila» var opphavleg ein niggun — ein slags ordlaus song — sungen av hasidiske jødar i Sadigora, ein ukrainsk landsby. Ei gruppe Sadigorer-hasidim flytta til Jerusalem rundt slutten av 1800-talet. Der var tonen oppdaga i 1915 av Idelsohn, som då var leiaren hjå musikkorpset i den ottomanske hæren. Idelsohn var svært oppteken av å ta opp, skriva ned og samla gamle jødiske folkemusikktradisjonar frå ulike land. Han meinte at dei kunne brukast som grunnlaget for ein ny nasjonal musikkstil for det jødiske folket, og prøvde å skriva nye visetekstar på hebraisk som kunne passa dei gamle melodiane. Mangein av dei vart svært populær mellom jødar i dagens Palestina.
Ein ny songtekst
I 1918 planla Idelsohn ein feiringskonsert i Jerusalem for å hylla den britiske sigeren over det ottomanske imperiet. Han valde den hasidiske tonen frå Sadigora, og skreiv for han ein songtekst på hebraisk.
Utgangspunktet for songen var det 24. verset i den 118. salmen, som Idelsohn skreiv om for å få det fyrste verset i songen:
I seinare år hevda Moshe Nathanson at det eigentleg var han som skreiv songteksten som tolvåring medan han var elev hjå Idelsohn, men denne påstanden gjekk Idelsohn aldri med på.
Utbreiing
Den fyrste førestillinga gjorde songen svært omtykt i Jerusalem. Songen snart spreie seg over heile landet og vidare i verda, der han vart oppfatta som ei palestinsk-jødisk folkevise. I løpet av 1920- og 1930-åra kom songen til å verta inkludert i dei fleste songbøkene for jødiske barn. Songen, som i opphav var roleg, fekk ein raskare rytme, og ved sluttinga av 1940-åra var han sungen og dansa som ei hóra-dansevise. Songen vart meir og meir folkekjær, og er i dag ein vanleg del av dei fleste jødiske feiringar. Han har også funne ein plass i populærkulturen, og har vorte spelt av ei rekkje jødiske og ikkje-jødiske musikarar, som Josephine Baker, Harry Belafonte, Neil Diamond, Bob Dylan, Connie Francis, Lena Horne og André Rieu.
Rebecca Kjelland
Rebecca Kjelland er ein norsk forfattar frå Eidsvoll.
Ho debuterte i 2007 med diktsamlinga Akkorda under fluktlinja. Den andre diktsamlinga hennar heiter Leve gammaldansen! og kom i 2011, og den tredje, Ute av skog, kom i 2013.
Da Morgenbladet kåra dei ti beste unge forfattarane i Noreg i 2015, var Kjelland ein av dei tre poetane som blei kåra.
Tøvesko
Tøvesko, ullsko eller pampus er ein type skor eller tøflar laga av tova ull.
Bygda Votlo var kjend for storproduksjon av tøvesko.
Krzna
Krzna er ei elv i Polen i Lublin-voivodskapet. Ho er over 120 km lang og munnar ut i Bug ved grensa til Belarus nær Brest. Ein kanal går frå elva til Wieprz.
Toshimi Kikuchi
Toshimi Kikuchi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tokyo Verdy, Gamba Osaka, Sanfrecce Hiroshima og Omiya Ardija.
Firenze
Firenze (latin Florientia, kalla Florence, Florens og liknande på mange andre språk) er ein by i Italia ved elva Arno. Han er hovudstad i provinsen Firenze og i regionen Toscana og har om lag 377 207 innbyggjarar, medan storbyområdet har over 500 000.
Byen vert rekna som fødestaden til den italienske renessansen. Firenze var frå 1865 til 1870, etter samlinga av Italia, hovudstad i landet. Byen var lenge dominert av den mektige Medici-familien (1434-1494, 1512-1527 og 1530-1737). I mellomalderen var Firenze eit handelssentrum i Europa.
Firenze er kjend for all den flotte kunsten og arkitekturen og har vorte kalla «mellomalderen sitt svar på Aten». Det historiske sentrumet av Firenze vart erklært verdsarvstad av UNESCO i 1982.
Historie
Firenze vart grunnlagd som ein busetnad av Julius Cæsar i 59 fvt. for veteransoldatane hans. Han vart då kalla Florentia ('blømande'), og vart bygd i same stil som ein militærleir med vide gater. Han låg ved romarvegen Via Cassia, vegen frå Roma og nordover, og i den frodige dalen til elva Arno vart han raskt eit viktig handelssenter. Keisar Diokletian gjorde Florentia til hovudstad av provinsen Tuscia på 200-talet evt.
St. Minias vart Firenze sin første martyr. Han vart halshogd rundt år 250 under forfølginga av dei kristne under keisar Decius. Etter at han vart halshogd vart det det sagt at han tok opp hovudet sitt og gjekk over Arno og opp åsen Mons Fiorentinus der eremitasjen hans låg, der Basilica di San Miniato al Monte i dag står.
Han vart bispesete frå rundt byrjinga av 300-talet og byen opplevde ein turbulent periode under austgotarane då krigføring mellom austgotarane og Austromarriket ofte gjekk ut over byen. Dette kan ha ført til at folketalet i byen fall til rundt 1000 innbyggjarar.
Då langobardane erobra området på 500-talet vart det meir fredlege tider. Han vart erobra av Karl den store i 774m og Firenze vart ein del av hertugdømet Toscana med Lucca som hovudstad. Folketalet voks igjen og handelen blømde. I 854 vart Firenze og Fiesole slått saman i eitt grevskap.
Markgreve Hugo valde Firenze som residens i staden for Lucca rundt år 1000. Dette var starten på gullalderen for florentinsk kunst. I 1013 byrja bygginga av Basilica di San Miniato al Monte. Eksteriøret i dåpskapellet vart omarbeidd i romansk stil mellom 1059 og 1128.
Folketalet er estimert til rundt 80 000 før Svartedauden i 1348 og om lag 25 000 var involvert i byen sin ullindustri. I 1345 oppstod det forsøk på streik hos ullkardarane (ciompi) som i 1378 gjorde opprør mot det oligarkiske styret i det som vart kalla «opprøret til kardarane». Etter opprøret var slått ned kom Firenze under Albizzi-familien (1382-1434), som var bitre rivalar av Medici-familien. Cosimo de' Medici var den første frå Medici-familien som fekk kontroll over byen. Sjølv om byen teknisk sett var eit demokrati kom makta hans frå eit omfattande vernenettverk i tillegg alliansen han hadde til dei nye innflyttarane, dei såkalla gente nuova. Det at Medici-familien òg var bankmenn for paven var òg medverkande til makta dei fekk. Cosimo vart ettrfølgd av sonen Piero, som kort tid etterpå vart etterfølgd av Cosimo sitt barnebarn Lorenzo i 1469. Lorenzo var ein stor kunstelskar, og bestilte verk frå Michelangelo, Leonardo da Vinci og Botticelli. Lorenzo var òg ein dugande musikar og henta inn kjende komponistar og songarar til Firenze, som Alexander Agricola, Johannes Ghiselin og Heinrich Isaac.
Etter Lorenzo døydde i 1492 tok sonen Piero II over. Då den franske kongen Karl VIII invaderte Nord-Italia valde Piero II og gjere motstand, men då han innsåg storleiken til den franske hæren ved portane til Pisa måtta han aksepterte dei audmjukande vilkåra til den franske kongen. Dette førte til at florentinarane gjorde opprør og kasta ut Piero II. Medan han var i eksil i 1494 enda den første perioden til Medici med at det vart gjeninnført eit republikansk styre.
I denne perioden vart dominikanarmunken Girolamo Savonarola prior ved San Marco-klosteret. Han var kjend for botssermoniane sine,, der han kjefta på det han såg på som utbreidd umoral og behovet for materielle gode. Han meinte Medici-familien vart sent i eksil av Gud som straff for dekadensen deira. Han nytta høvet til å gjennomføre meir politiske reformer som førte til eit meir demokratisk styre. Men då Savonarola offentleg skulda pave Alexander VI for korrupsjon fekk han forbod mot å tale offentleg. Då han braut dette forbodet vart han lyst i bann. Florentinane var lei av den ekstreme læra hans, vende seg mot han og arresterte han. Han vart dømd for kjetteri og brend på stake på Piazza della Signoria den 23. mai 1498.
Niccolò Machiavelli førte Medici tilbake til makta, men det harde styret hans og misbruk av stillinga si førte til at Medici-familien vart kasta ut av byen ein andre gong og 16. mai 1527 vart det igjen oppretta eit republikansk styre. Både keisaren og paven sette Medici-familien tilbake og i 1537 vart dei hertugar av Firenze, ein posisjon som skulle gå i arv. I 1569 vart dei til og med utnemnd til storhertugar av Toscana og styrte i to hundre år. I heile Toscana var det berre Republikken Lucca (seinare hertugdøme) og fyrstedømet Piombino som ikkje var underlagd Firenze.
Då Medici-linja døydde ut og Frans Stefan, hertug av Lorrain og ektemann til Maria Theresa av Austerrike, vart Toscana for ein periode ein del av landområda til den austerrikske krona. Han vart så ein secundogeniture i Habsburg-Lorraine -dynastiet, som vart avsett av Bourbon-Parma i 1801. Sjølv vart dei avsatt i 1807, men etter Wienerkongressen i 1815 fekk dei området tilbake. Dei hadde styringa fram til Toscana vart innlemma i Kongedømet Italia i 1861.
Firenze erstatta Torino som Italia sin hovudstad i 1865 og husa det første parlamentet i landet. Seks år seinare vart hovudstaden flytta til Roma etter at dei franske troppane trekte seg tilbake og områda dei hadde okkupert kunne innlemmast i kongedømet. Etter at folketalet vart dobla i løpet av 1800-talet vart det tredobla på 1900-talet i samband med auka turisme, handel, finansielle tenester og industri. Under den andre verdskrigen vart han okkupert av tyskarane i eit år i 1943-1944 og vart erklært ein open by.
I november 1966 skapte Arno flaum i sentrale område av byen og øydela mange kunstskattar. Styresmaktene visste om at flaumen var på veg, men ingen vart varsla bortsett frå juvelérane ved Ponte Vecchio. Rundt om i byen er det små plakatar som viser kor høgt vatnet gjekk på det høgaste.
Firenze og renessansen
Bølgja av kunstnariske, litterære og vitskaplege utforskingar som oppstod i Firenze på 1300- til 1500-talet var hjelpt fram av florentinarane sin glød for pengar, bankdrift og handel og ønsket deira om å vise rikdomen sin. Med pengane frå bankdrifta støtta Medici-familien, som var særs rike bankmenn, forskjellige kunstnarar som Michelangelo.
I tillegg til dette gjorde krisane i Den katolske kyrkja (særleg striden med dei franske pavane i Avignon og Det store skismaet), i tillegg til katastrofale hendingar som Svartedauden, til ei evaluering av verdiane frå mellomalderen. Dette førte til utviklinga av ein humanistisk kultur, mellom anna med hjelp av verk av Francesco Petrarca og Boccaccio. Dette førte til ei tilbakevending til og ein studie av den klassiske antikken og renessansen var fødd.
Koji Arimoto
Koji Arimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Verdy Kawasaki.
Valmanntalet til Sametinget
Valmanntalet til Sametinget er registeret over alle som har røysterett til valet til Sametinget i Noreg. Det var per 2021 registrert 20 454 personar i manntalet. Frå det vart oppretta i 1989 og fram til 2008 heitte registeret «samemanntalet».
Max Weber
Maximilian Weber, oftast kalla Max Weber, var ein tysk sosiolog, historikar og filosof. Han var fødd i Erfurt og budde mesteparten av sin barndom og ungdom i Berlin. Han blir rekna som ein av grunnleggarane av sosiologi. Weber skreiv også mykje innan økonomi, men dei fremste verka hans omhandlar religionssosiologi og politisk sosiologi. Weber definerte mellom anna ein stat som «ei eining som har monopol på legitim bruk av fysisk makt», ein definisjon som er blitt grunnleggande i vestleg statsvitskap.
Hatlesetnipa
Hatlesetnipa er ein fjelltopp på 583 moh. i Kinn kommune i Vestland fylke.
Valmanntalet til Sametinget
Kriteria for medlemsskap i Valmanntalet til Sametinget
For å stå i Valmanntalet til Sametingetmå ein vere 18 år, sjølv oppfatte seg som same, og anten ha samisk som heimespråk, ha (hatt) forelder, besteforelder eller oldeforelder med samisk som heimespråk, eller vere barn av person som står eller har stått i manntalet.
Max Weber
Bakgrunn
Weber var elev av den tyske filosofen Heinrich Rickert (1863-1936). Weber var påverka av Rickert sitt skilje mellom natur- og kulturvitskapar, det vil seie skiljet mellom å forklare og å forstå. Han var også oppteken av objektivitet og verdiar innanfor vitskap. Når vi orienterer oss i røynda føretar vi alltid eit utval, og dette utvalet er forma av våre personlege, subjektive synspunkt og verdioppfatningar.
Hatlesetnipa
Frå Hatleset som ligg ved Riksveg 5 om lag fem km vest for Eikefjord går det ein merkt sti opp til toppen. Hatlesetnipa er eit populært turmål for friluftsfolk frå Florø og omland. Gangtid til toppen er om lag halvannan time. I 2004 sette Telenor i drift ein mobilsendar på staden.
Valmanntalet til Sametinget
Valkrinsar
Dei 7 valkrinsane er:
Max Weber
Bakgrunn
I boka Protestantismens etikk og kapitalismens ånd studerte Max Weber andelege og kulturelle føresetnader for kapitalismen. Konklusjonen var at protestantismen, i kalvinistisk versjon, har stimulert framveksten av kapitalismen.
Det rasjonelle byråkrati
Weber utvikla teorien om det rasjonelle byråkrati som innebar korleis eit byråkrati burde vere for å hindra korrupsjon og fremje objektivitet og produktivitet. Weber meinte hierarki, regelstyring og spesialiserte arbeidsoppgåver var viktig for å få til dette. Inntekta til dei tilsette skulle vere basert på stillinga deira i hierarkiet, og leiarstillingar skulle vere basert på ansiennitet og kompetanse og dimed ikkje arvelege.
Teorien hans fekk ein del kritikk for å vere for regelstyrt og for å vere for keisam med tanke på dei tilsette som blei sette til å gjere éi og den same einskilde oppgåva. I tillegg leia teorien hans i praksis til langvarige interne byråkratiske prosessar og ein modell som ikkje greidde å løyse samansette utfordringar, noka som resulterte i skipinga av New public management.
Opphavleg blei den norske offentlege forvaltinga basert på byråkrati-teorien til Weber under namn som tradisjonell byråkratimodell (TB) eller tradisjonell offentleg styring (TOS).
Tinghaug
Tinghaug er eit norsk stadnamn som peikar attende til at staden har vore nytta som tingstad. Ein haug vart ofte nytta som tingstad, av di ein då hadde oversikt over landskapet kring.
Stratosfæren
Stratosfæren er det laget av jorda sin atmosfære som ligg mellom troposfæren og mesosfæren. Ved ekvator startar stratosfæren om lag 17 km over jordoverflata, og over polane ved om lag 8 km høgde. Grenseområdet mellom troposfæren og stratosfæren blir kalla tropopausen og er lågare over polane pga av mindre solenergi her.
Ozonlaget ligg i stratosfæren, om lag 24 km over bakken. Ozonlaget absorberer ultrafiolett stråling og denne effekten, saman med andre dynamiske og kjemiske prosessar, fører til at temperaturen i stratosfæren aukar med høgda. Toppen av stratosfæren blir kalla stratopausen, og temperaturen her er omtrent 0 °C. Over stratopausen, i mesosfæren, minkar temperaturen igjen. Denne temperaturstigninga med høgda gjer stratosfæren svært dynamisk stabil, og her er det ingen konveksjon eller turbulens. Kommersiell flytrafikk flyr som regel i dei lågaste nivåa av stratosfæren (i nær 10 km høgda) for å unngå atmosfærisk turbulens som ein gjerne har i troposfæren.
Ein interessant eigenskap ved den stratosfæriske sirkulasjonen er «den kvasibiennale oscillasjonen» (Quasi-Biennal Oscillation (QBO)) på tropiske breiddegrader. Denne sirkulasjonen blir driven av tyngdebølgjer som er konvektivt generert i troposfæren. QBO inkluderer ein sekundær sirkulasjon som også er viktig for den globale transporten av gassar som ozon og vassdamp i stratosfæren.
Vêret
Nyare forsking syner at stratosfæren kan ha sterk innverknad på vêrmønstera ein får ved bakken.
Kvar vinter vert stratosfæren over Nordpolen avkjølt fordi sollyset ikkje lenger gjev energien som trengs for å varme opp ozon. Utan denne energien vert stratosfæren raskt avkjølt og skapar ein termal ubalanse med den varmare stratosfæren lenger sør. Denne ubalansen skapar store trykkskilnader som i lag med Corioliskrafta skapar ein kraftig jetstraum, som strøymer austover i stratosfæren kring heile jorda. Dette systemet vert kalla polarnattjetten, og innanfor denne ligg ein kraftig virvel, kalla polarvirvelen.
Styrken til polarvirvelen er avhengig av kor kald den polare stratosfæren er om vinteren. Dess kaldare stratosfæren vert over Arktis, dess kraftigare vert polarvirvelen og omvendt. Styrken på den stratosfæriske polarvirvelen påverkar atmosfæren under i troposfæren. Troposfæren har òg ein kraftig virvel over Nordpolen om vinteren, skapt av troposfæriske temperatur- og trykkskilnader. Styrken til den stratosfæriske virvelen er med på å forsterke den troporsfæriske virvelen og dette påverkar direkte styrken på jetstruamen.
I tilfelle der stratosfæren er kald, vert jetstraumen kraftigare, og dess kraftigare jetstraumen er, dess meir rettlinja flyt han. Jetstraumen styrer banen til lågtrykk som kjem inn mot Europa og Nord-Amerika, og ein kraftig jetstraum er assosiert med uroleg og mildt vêr, ofte med periodar med mykje regn og vind, sidan lågtrykk på lågtrykk kjem inn frå Atlanterhavet.
Vinterstid på den nordlege halvkula oppstår av og til ei brå stratosfærisk oppvarming (sudden stratospheric warming). Dette kjem av absorpsjon av rossbybølgjer i stratosfæren og fører til ei rask oppvarming av stratosfæren, som påverkar polarvirvelen. Den stratosfæriske polarvirvelen kan då gå fullstendig i oppløysing og vindane kan strøyme i motsett retning. Dette kan ha stor effekt på vêrmønstera i troposfæren med auka sjanse for blokkerande høgtrykk som hindrar ein normal jetstraum. Desse forstyrrande mønstera kan vare opp til to månader og gje kaldt vêr lenger sør enn vanleg.
Kazuyoshi Seki
Kazuyoshi Seki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Verdy Kawasaki.
Fuaigh Beag
Fuaigh Beag eller Vuia Be(a)g er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg vest for Lewis nær Great Bernera i Loch Roag. Namnet tyder «vesle Fuaigh», samanlikna med Fuaigh Mòr («store Fuaigh») som ligg i nærleiken.
Namnet «Fuaigh» kjem frå eit norrønt namn.
Innbyggjarane på Fuaigh Beag vart tvungne bort frå øya i 1827 og ho har sidan den gong stått folketom. . Berggrunnen på øya består av gneis
Det ligg mange skjer og holmar nær øya, som Geile Sgeir, Garbh Eilean, Eilean nam Feannag, Linngeam, Cliatasay, Gousam og Floday.
Steinerskolen Eidsvoll
Steinerskolen Eidsvoll er ein steinerskule med barne- og ungdomstrinn på Eidsvoll Verk i Eidsvoll kommune i Viken. Som andre steinerskular er det ein privatskule.
109 Felicitas
109 Felicitas er ein mørk og ganske stor hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av C. H. F. Peters den 9. oktober 1869, og namnsett etter Felicitas, den romerske gudinna for suksess. Den einaste observerte stjerneokkultasjonen av Felicitas, er ein frå Japan, 29. mars 2003.
Different Stages
Different Stages er eit konsertalbum av det kanadiske progressive rockebandet Rush. Det vart utgjeve i 1998. Albumet vart spelt inn under A Farewell to Kings-turneen i 1978, Counterparts-turneen i 1994 og Test for Echo-turneen i 1997. Dette er det einaste konsertalbumet frå Rush som inneheld songen «2112» i sin heilskap.
/dev/null
er ei spesiell fil i operativsystem av typen Unix, i den forstand at alt som vert flytta til /dev/null vert sletta. Ein prosess som freistar å lese data frå /dev/null får berre EOF (End Of File).
Desperate Housewives
Desperate Housewives, kalla Frustrerte fruer på norsk, er ein amerikansk fjernsynsserie, skapt av Marc Cherry. Handlinga utspelar seg på Wisteria Lane i den fiktive byen Fairview i Eagle State. Serien fylgjer liva til fire husmødrer, og viser problema dei har, både med normale småting og mysteria som involverer mennene, venene og naboane deira. Tonen og stilen til serien kombinerer element frå drama, komedie, mystikk, såpeopera og satire.
Cherry lanserte i byrjinga idéen til serien til fjernsynskanalane HBO, CBS, NBC, Fox, Showtime og Lifetime, men alle avslo han. Til slutt vart serien kjøpt opp av American Broadcasting Company, og han vart ein suksess frå fyrste episode. I Noreg vert serien send på TV 2.
Bedre gardsdrift
Bedre Gardsdrift er eit frittståande landbrukstidsskrift som vert utgjeve av Vanebo Fagpresse på Kirkenær i Hedmark. Bedre Gardsdrift har kome ut sidan 1981, først under namnet K.K. Heje Driftsteknikk, men bytte namn til Bedre Gardsdrift i 1991.
Transsaharahandel
Transsaharahandel mellom middelhavsland og Vest-Afrika, var ein viktig handelsveg frå 700-talet til slutten av 1500-talet. Før ein ser på karavanevegar og handelsvolum er det viktig å gjere greie for korleis slik handel i det heile teke kunne eksistere. Saharaørkenen er eit stort område med fiendtleg klima som skil Middelhavet sin økonomi frå Niger sin. Fernand Braudel påpeikte (i The Perspective of the World) at eit sånt område på same måte som Atlanterhavet, berre er verdt å ta seg over under spesielle omstende, når vinsten overstig tapet. Men til skilnad frå Atlanterhavet har Sahara alltid vore busett av grupper av menneske som var vande med lokal handel.
Bedre gardsdrift
Bedre Gardsdrift er retta mot bonden som produsent av landbruksvarer, og konsentrerer seg om mekanisering, bygningar, praktiske løysningar og økonomi. Bladet gir elles uavhengige traktortestar, gardsanalyser, produktnyhende, veterantraktorar, småsmart, produkt- og marknadsoversiktar. Traktortestane vert utført av det tyske, frittståande fagtidsskriftet «Profi».
Bladet kjem ut ti gångar i året, og blir distribuert til betalande abonnentar. Godkjent opplag første halvår 2006 er 16 797.
Bedre Gardsdrift er norsk representant i juryen for Årets traktor.
Tokyo
Tokyo er hovudstaden i Japan, og den største byen i landet. Ti prosent, ca. 13 millionar, av innbyggjarane i Japan bur i Tokyo. Byen dannar saman med Yokohama og Kawasaki det største byområdet i verda med litt over 37 millionar innbyggjarar. Tōkyō ligg på Kantō-sletta på austsida av Honshū.
Tokyo er forretnings-, handels- og industrisenteret i Japan så vel som i Asia. Mange av dei som jobbar i byen bur ofte i telt i parkar, men i helgene drar dei heim til familiane som bur utanfor byen. Årsaka til dette er at bustads- og leigeprisane i byen er svært høge.
To elver renn gjennom byen. Den eine er Sumida som renn frå nord til sør og ut i Tokyo-vika. Den andre er Tama som renn frå vest til aust. Tama er også grensa mellom Tokyo og nabobyen Kawasaki.
Historie
Då byhistoria tok til fekk byen namnet Edo, som tyder 'elvemunning' på japansk. Den gong var den ein liten by, men då bygginga av slottet starta i Tokyo i 1457 starta byen å vekse.
Då Tokugawashogunatet blei danna i 1603 fekk Edo status som regjeringsby, sjølv om keisaren framleis budde i Kyoto. Derfor hadde Kyoto framleis status som den formelle hovudstaden. Då shogunatet fall i 1868 gav keisaren orde om at byen skulle byte namn til Tokyo, 'den austlege hovudstaden'. Kyoto var framleis 'den vestlege hovudstaden', men nå fekk Tokyo status som formell hovudstad. Likevel blei ikkje Tokyo allment akseptert som hovudstaden før i 1869.
Engozero
Engozero (russisk Энгозеро) er ein stor innsjø i Republikken Karelen i Russland. Han har eit areal på 122 km² (utan øyar, ei lengd på 36,4 km, ei breidde på 7,9 km og er 18 meter på det djupaste. Det er 144 øyar i innsjøen med eit totalt areal på 14 km².
Tokyo
Historie
På grunn av desse tragiske hendingane, har ikkje byen mange historiske kulturminne frå før andre verdskrig.
I 1964 var Tokyo vert for dei Olympiske Sommarleikene.
På 1970-talet auka folketalet drastisk då mange arbeidarar flytta frå landsbygda til byen. Dette, saman med den raskt veksande økonomien, gjorde Tokyo til ein storby. Dette la grunnlaget for den økonomiske bobla som sprakk på slutten av 1980-talet.
Økonomi
Tokyo er det største økonomiske senteret i Japan. Dei fleste bank-, forsikrings-, finans-, medie- og telekommunikasjonsfirma i Japan har hovudkontor i byen. Trass i at Japan framleis ikkje har kome seg etter bankkrisa på slutten av 1980-talet, er Tokyo ein av dei leiande økonomiske motorane i Asia.
Bydelar
Tokyo er oppdelt i 23 distrikt (特別区), alle med sine eigne borgarmeistrar og bystyre. Dei ligg igjen under Tokyo Metropolitan Government.
Øyer
Øyene som ligg utanfor Tokyo er så langt vekke som 1 850 km frå det sentrale Tokyo. På grunn av avstanden øyane har til byen, er dei styrt lokalt av avdelingar av Tokyo Metropolitan Government. Dei fleste øyane er klassifisert som landsbyar.
Izu-øyane; Oshima, Miyake, Hachijo.
Ogasawara-øyane. Ogasawara inkluderer, frå nord til sør, Chichi-jima, Nishinoshima, Haha-jima, Kita Iwo Jima, Iwo Jima og Minami Iwo Jima. Også inkludert er to små utanforliggande øyar: Minami Torishima (det sørlegaste punktet i Japan med ein avstand på 1 850 km frå det sentrale Tokyo), og Okino Torishima. Iwo-beltet og dei utanforliggande øyane er for det meste utan busetjing, men det er små lokale busetjingar på dei tre øyane nærmare Honshu.
Kjente område
I det sørlege Tokyo ligg nasjonalparken Ogasawara.
Kaunas
Kaunas er den nest største byen i Litauen og tidlegare mellombels hovudstad. Han ligg langs motorvegane Via Baltica (E67) og A1. Kaunas er bygd ved dei to største elvane i Litauen Nemunas og Neris nær Kaunassjøen, den største innsjøen i heile Litauen.
Storhertugdømet Litauen
I 1408 fekk byen Magdeburgrettar av Vytautas den store og vart sentrum i Kaunas Powiat i Trakai voivodeskap i 1413. Borga vart bygd opp att på byrjinga av 1400-talet. Sidan Kaunas låg langs fleire handelsruter og hadde ei elvehamn vart han etter kvart viktig. I 1441 vart Kaunas ein del av Hansaen. På 1500-talet hadde Kaunas ein offentleg skule, eit sjukehus, eit apotek og var ein av dei mest utvikla byane i Storhertugdømet Litauen.
1600- og 1700-talet vart det verre tider for Kaunas. I 1665 gjekk Russland til åtak på byen fleire gonger og i 1701 vart han okkupert av svenskane. Svartedauden råka byen i 1657 og 1708, og brannar øydela delar av byen i 1731 og 1732.
Det russiske keisardømet
Etter delingane av Polen vart Kaunas eit av sentra for novemberopprøret (1830-1831) og januaropprøret (1863-1864). For å ta motet frå dei lokale innbyggjarane plasserte russiske styresmakter ein stor garnison i byen. Dei russiske festningsverka frå denne tida finst framleis i byen.
Kovno gubernija med senter i Kovno (Kaunas) vart oppretta i 1843. I 1862 vart det bygd jernbanesamband mellom Det russiske keisardømet og Tyskland og Kaunas vart eit viktig jernbaneknutepunkt. I 1898 vart det første kraftverket opna.
Litauen i mellomkrigstida
Etter Vilnius vart okkupert av russiske bolsjevikar i 1919 vart regjeringa i Litauen flytta til Kaunas. Seinare, då Vilnius vart erobra av Polen, vart Kaunas den midlertidige hovudstaden i Litauen fram til 1939, då Polen vart delt mellom Nazi-Tyskland og Sovjetunionen. Stalin gav Vilnius tilbake til Litauen og hovudstaden vart flytta tilbake dit. Før han vart flytta vart derimot heile landet ein del av Sovjetunionen.
Mellom verdskrigane blømde industrien i Kaunas og han var på denne tida den største byen i landet.
Sovjettida
I 1940 vart Kaunas annektert av Sovjetunionen som ein del av Litauisk SSR. 14. juni 1941 markerte byrjinga på massearrestasjonar, avrettingar og deportasjonar av innbyggjarar til Sibir og andre delar av Russland. Etter Tyskland sin invasjon av Sovjetunionen 23. juni oppstod det eit opprør i Kaunas og Litauen vart for ei kort stund erklært sjølvstendig i Kaunas 23. juni 1941.
I mellomkrigstida hadde Kaunas om lag 35-40 000 jødar, om lag ein firedel av befolkninga i byen. Då Sovjetunionen okkuperte Litauen i juni 1940 vart ein del av dei arresterte, eigedomane deira konfiskerte og alle frie institusjonar vart nedlagde. Hundrevis av jødar vart sende i eksil til Sibir. Samstundes vart den litauiske aktivistfronten grunnlagd av nasjonalistiske emigrantar i Berlin og dei gav mellom anna jødane skulda for den sovjetiske okkupasjonen.
Etter at Tyskland invaderte Sovjetunionen 22. juni 1941 flykta dei sovjetiske styrkane frå Kaunas. Like før tyskarane gjekk inn i byen 25. juni byrja antikommunistiske opprørar å gå til åtak på jødane. Dei tok livet av hundrevis av jødar.
Nazistane oppretta etter kvart Kaunas ghetto, og jødane der var mot slutten av krigen nesten heilt utrydda.
Moderne tider
Etter den andre verdskrigen vart Kaunas den viktigaste industribyen i Litauen og produserte om lag ein fjerdel av industriproduksjonen i Litauen.
Leniwka
Leniwka er ei elv i Polen og ei av greinene til Wisła. Ho munnar ut i Gdańskbukta og renn på sørsida av øya Ostrów.
Vasiliká
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Vasiliká 9 911 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 3 762 innbyggjarar.
Brønnøy kyrkje
Brønnøy kyrkje er ei steinkyrkje som ligg i sentrum av Brønnøysund i Brønnøy kommune i Nordland fylke. Ho vart vigsla i 1870 som soknekyrkje for Brønnøy sokn i Sør-Helgeland prosti.
Korveggen har ei kjerne frå mellomalderen, og kyrkja er difor freda.
Den førre kyrkja på staden brann ned med alt inventar i 1866. Det var også brann i kyrkja i 1772. Denne kyrkja er dårleg dokumentert, men ho var frå mellomalderen og kormuren som er bevard er frå kring 1200-talet.
Historikar
Ein historikar eller sogegranskar er ein som studerer og formidlar historie. Ein historikar prøver å sjå samanhengar mellom hendingar og samfunn i fortida. Han skil seg gjerne frå ein krønikeskrivar, som berre samlar og skriv ned hendingar, ved at han vurderer og tolkar stoffet. I dag har ein historikar gjerne høgare utdanning i historisk metode, men ein kan også verka som amatørhistorikar.
Historikarar blei opphavleg sett på som ein slags forfattarar som gav att historier eller soger frå fortida. I gammal gresk kultur hadde dei si eiga muse, Kleio. Først på 1800-talet endra synet seg, då ein under påtrykk frå mellom anna den tyske historikaren Leopold Ranke tok til å nytta grundigare kjeldekritikk og prøvde å forstå heile samfunn og samanhengar.
I dag blir historikarar gjerne rekna som vitskapsfolk, og det blir venta at dei skal prøva å gje eit sannferdig og rimeleg objektivt bilete av fortida. Samstundes blir framstillinga gjerne farga av eit visst historiesyn, til dømes ei tru på framsteg eller Guds styrande hand, eller tolkingar inspirerte av feminisme eller historisk materialisme.
Ein historikar kan interessera seg for eitt felt, som kan vera tidsavgrensa (til dømes til mellomalderen eller nittenhundretalet), stadsavgrensa (til dømes til lokalsamfunnet eller landet hans) og/eller konsentrert om eit emne (som undertrykte grupper eller kultur), men kan også ta for seg fleire ulike felt, eller prøva å samanfatta store periodar og tidsrom, endåtil heile verdshistoria. Det er stadig eit ideal å kunna fortelja historia slik ho blir forståeleg for andre, slik at forfattardelen av yrket framleis ikkje er heilt teken vekk.
Antikkens Hellas
{|
Manabu Konno
Manabu Konno er ein tidlegare japansk fotballspelar.
SMS-språk
SMS-språk er ei skriftleg slangform som særleg er vanleg i tekstmeldingar sende mellom mobilar, men blir og brukt i mellom anna chatting på Internett. Stilen er prega av forkortingar og bruk av tal i staden for bokstavar og z i staden for s.
Sigøynarar
Sigøynarar er ei folkegruppe av hovudsakleg indisk opphav som i dag er særleg talrik på Balkan. Språket åt sigøynarane blir i Noreg oftast kalla romanés. Det finst sigøynarar i dei fleste landa i Europa, inkludert Noreg. Sigøynarane høyrer offisielt til dei nasjonale minoritetane i Noreg og Sverige.
Manabu Konno
Han spela for klubben Verdy Kawasaki.
SMS-språk
Ettersom mobilar er blitt meir avanserte, med betre tastatur og ordlister, er det blitt mindre vanleg å bruka SMS-språk.
Elva Łeba
Łeba (tysk Leba) er ei elv i Hinterpommern i Polen, som sprung ut nær Kartuzy og munnar ut i Austersjøen. Ho har ei lengd på 117 km og eit nedslagsfelt på 1801 km². Elva renn gjennom Łebskosjøen.
Byen Lębork ligg ved Łeba, medan byen Łeba opphavleg låg ved elva.
Holkort
Holkort er rektangulære kort som av papp som tidlegare vart nytta for å lagra programkode og data for datamaskinar. Korta hadde ei rekke hol som representerte binærkode, der fråvær av eit hol stod for «0» og eit hol stod for talet «1», eller omvendt.
Sung Kang
Sung Kang er ein USA-amerikansk best kjent frå Tokyo Drift - Fast and the furious. Første filmrolla hans var i Better Luck Tomorrow. Kang var også ei av stjernene i The Motel.
Kang blei fødd i Gainesville i Georgia i ein koreans-ætta familie. Han eig i dag ein restauranten Saketini i Brentwood i California.
Fermi Gamma-ray Space Telescope
Fermi Gamma-ray Space Telescope (før oppskyting kalla Gamma-ray Large Area Space Telescope (GLAST) ) er eit NASA-romobservatorium skote opp 11. juni 2008. Teleskopet skal studera universet i gammastråledelen av det elektromagnetiske spektrumet. Telskopet blei etter oppskytinga døypt på nytt og namnsett etter professor Enrico Fermi, ein italiensk pioner innan høgenergifysikk.
Ferdmål
Som ferdmål har observatoriumet mellom anna:
Borge kyrkje i Lofoten
Borge kyrkje ligg på Bøstad i Vestvågøy kommune i Nordland fylke. Ho er soknekyrkje i Borge sokn i Lofoten prosti. Kyrkja er ei kvadratisk kyrkje bygd i betong. Ho vart vigsla 31. mai 1987 og har 435 plassar. Arkitekt for kyrkja var Knut Gjernes.
Før denne har det stått minst 5 kyrkjer på Borge. Borge kyrkje er første gong nemnd i skriftlege kjelder i eit dokument frå 1335. Ei kyrkje på Borge vart bygd i 1798, ombygd i 1877 og brann ned i 1896. Ei ny kyrkje vart vigsla i 1898. Denne kyrkja brann ned 14. februar 1983.
Jaizkibel
Jaizkibel er eit fjell i provinsen Guipúzcoa i regionen Baskarland i Spania. Fjellet ligg ved breidda av Cantabric-sjøen.
Liswarta
Liswarta er ei elv sør i sentrale delar av Polen, ei sideelv til Warta. Liswarta har ei lengd på 93 km og nedslagsfelt på 1588 km².
Jaizkibel
Jaizkibel har eit av dei best bevarte marine-økosystema i Baskarland. På dette fjellet finst den sjeldne blomen Armeria Euskadiensis, og det spesielle reptilet Lacerta Viridis. No er fjellet verna av europeiske lover, 2000 Natura Network, men eit svært hamneprosjekt trugar det.
Sykkelrittet Clásica San Sebastián går over Jaizkibel, og det er gjerne i dei bratte fjellsidene her at vinnaren av rittet peiker seg ut.
Everton Nogueira
Everton Nogueira er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Marinos og Kyoto Purple Sanga.
Kurówka
Kurówka er ei elv søraust i Polen og ei av sideelvane til Wisła frå høgre. Ho har ei lengd på om lag 50 km og eit nedslagsfelt som dekkjer 395,4 km². Kjelda hennar ligg nær landsbyen Piotrowice Wielkie og ho munnar ut i Wisła i Puławy. Av landsbyar langs elva finn ein Garbów, Markuszów, Kurów og Końskowola.
Garnison
Ein garnison (frå fransk, avleidd frå garnir, 'å utstyre') er ein militærstyrke som er stasjonert på ein særskild stad. I den opphavlege tydinga av ordet hadde denne styrken som oppgåve å verne staden, gjerne ei festning, eit slott eller ein by. Byar som har ein militærforlegning vert ofte kalla garnisonsbyar.
Takayuki Yamaguchi
Takayuki Yamaguchi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Verdy Kawasaki, Brummell Sendai, Kyoto Purple Sanga, Vissel Kobe, Gamba Osaka, Thespa Kusatsu, Sagan Tosu og FC Machida Zelvia.
Binærkode
Binærkode er ein måte å koda tekst, maskinkode og anna informasjon på. Binærkode har berre to siffer: 0 og 1 og vert kalla bit (av eng. binary digit). Binærkode har mykje til sams med totalssystemet, som vert nytta for å utføra aritmetikk i digital elektronikk og datamaskinar.
Ståande hær
Ein ståande hær er ein hær er som består av fulltidssoldatar, som «står over», altså som ikkje vert sende heim i fredstid. Dei skil seg frå ein militærreserve, som berre vert aktivert under krig eller naturkatastrofar. Ståande hærar er som regel betre utrusta, betre trente og betre førebudd for krisesituasjonar, avskrekkingsforsvar eller for krigssituasjonar.
Den ungarske kongen Matthias Corvinus hadde ein ståande hær frå 1460-talet kalla Fekete Sereg, som var ein uvanleg stor hær på denne tida, og som vann ei rekkje slag og erobra delar av Austerrike, Wien (1485) og delar av Böhmen. Den første «moderne» ståande hæren i Europa var janitsjarane til Det osmanske riket oppretta på 1300-talet.
Kjelder
Hær
Izumi Yokokawa
Izumi Yokokawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Fujita Industries og Yokohama Marinos.
Sovjetmeisterskapen i sjakk
Sovjetmeisterskapen i sjakk vart arrangert i dei fleste åra mellom 1920 og 1991, frå Sovjetunionen vart etablert etter oktoberrevolusjonen i 1917, og fram til Sovjetunionen gjekk i oppløysing rundt 1990. Sjakk hadde stått sterkt i Russland, og fleire av kommunistleiarane såg svært positivt på sjakk. Sjakkopplæring vart dermed prioritert og sjakken vart tilført ressursar, noko som førte til at sjakk etter kvart vart noko av ein folkesport i Sovjetunionen.
Dette er ei liste over alle vinnarane av Sovjetmeisterskapen i sjakk. Som følgje av den sterke stillinga sjakk hadde i Sovjetunionen, så var den årlege sovjetmeisterskapen den sterkaste nasjonale meisterskapen, og regelmessig blant dei 2-3 sterkaste turneringane i verda. Lista over vinnarar tel 8 verdsmeistrar i sjakk og 4 utfordrarar til VM-tittelen. Sovjetmeisterskapen vart halden som ei alle-mot-alle-turnering, med unntak for den 35. og den 58. meisterskapen, som vart haldne som Sveitsar-turneringar.
Boksopnar
Utvikling
Ein hadde hermetisert mat frå seinast 1772 i Nederland, og i 1800-åra blei hermetiseringsprossesen mekanisert og forbetra, med tynnare metall i boksane. I førstninga fanst det ikkje spesialutforma boksopnarar, og det blei først teke patent på ein boksopnarar i 1855 i England og i 1858 i USA. Desse tidlege opnarane var variantar av knivar, men utforminga frå 1855 har vore i produksjon til våre dagar.
I 1858 tok Ezra Warner frå Waterbury i Connecticut patent på ein annan, noko meir kompleks opnar. Han hadde ein skarp sigd som ein stakk inn i boksen og saga med rundt kanten. Ein stoppar heldt att sigden så han ikkje gjekk for langt inn i boksen. Opnaren var sett saman av ulike delar ein kunne bytta ut om dei blei slitne ut, særleg sigden. Denne opnaren blei teken i bruk av den amerikanske hæren under den amerikanske borgarkrigen (1861–1865); men den uskjerma knivliknande sigden var for farleg til å bruka i heimen. Ein tryggare boksopnar kalla Bull's head opener blei utforma i 1865 og seld saman med boksar av sylta storfekjøt kjend som Bully beef. Opnaren var laga av støypejern og hadde ei liknande utforming til Yeates-opnaren, men var meir kunstnarisk utforma. Denne opnaren blei laga fram til 1930-talet og fanst også i ein variant med eit fiskehovud.
J. Osterhoudt tok patent på ein nøkkelforma opnar som ein vridde loket rundt i 1866. Denne kom ferdig festa til boksen, og braut ope loket på ein tynn del. Kvar mattype hadde sin type boks, og kom med sin eigen opnar. Hermetisert fisk og kjøt blei seld i rektangulære boksar. Desse boksane hadde ein nøkkel som drog av ein del av lokket langs utstipla linjer. Kaffi, bønner og andre typar kjøt kom i sylinderforma boksar med metallstriper ein kunne dra attende med innbygde nøklar som rulla rundt toppen av boksen. Hermetisert mjølk hadde metodar til å stikka hol på boksen. I moderne tid blir mange hermetikkboksar selde med ein ring ein kan dra i og opna boksen med. Det er også utvikla hjelpemiddel for å opna boksar med desse.
Den første boksopnaren med eit roterande skjerehjul som skjer rundt kanten av boksen og skjer ut loket blei funnen opp i 1870, men blei opphavleg rekna som svært vanskeleg å bruka av vanlege folk.
I 1925 blei det lagt til endå eit hjul som var sagtakka og kunne halda skjerehjulet fast til kanten av kanna. Denne utforminga gjorde boksopnaren lettare å bruka, og har blitt populært over heile verda. På slutten av 1950-åra blei det laga elektriske boksopnararar, som også blei ein suksess.
Stortingsrepresentantar 1945-1949
Stortingsrepresentantar 1945-1949 er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1945 til 1949. Stortinget hadde totalt 150 representanter, fordelt på 76 til Det norske Arbeidarparti, 25 til Høgre, 20 til Venstre, 11 til Norges Kommunistiske Parti, 10 til Bondepartiet og 8 til Kristeleg Folkeparti.
Valet vart halde 8. oktober 1945. Det var nest siste gongen det vart halde stortingsval i separate by- og landkrinsar.
Brzeg
Fram til 1945 var byen ein del av Tyskland.
Míkra i Thessaloníki
Míkra (gresk Μίκρα) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Míkra inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Thérmi.
Elvedelta
Eit elvedelta, eller berre delta, er eit landområde danna ved munningen av ei elv der elva legg igjen medført slam som dannar ein banke, slik at at elvevatnet renn i fleire mindre og skiftande løp ut mot havet. Delta har fått namn etter den greske bokstaven delta, Δ, fordi dei kan ha same trekantform, men dei finst òg i andre utformingar.
Jorda i eit elvedelta er våt og normalt næringsrik, ettersom næringsstoff i elvevatnet blir felt ut av den seinka vasstraumen. Årlege flaumar gjødsler jorda ved elvebreidda, slik at ein lett kan driva jordbruk her. Fleire sivilisasjonar og tette folkesetnader har oppstått ved elvedelta. Samstundes er deltabuar sårbare for storflaum og endringar i elveløpet. Dike hindrar flaum, men stenger òg av for næringstilføringa.
Profilen av elvedelta har ei karakteristisk oppbygging i tre lag: