cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kolonihage
Kolonihage eller parsellhage er ei samling teigar, kalla parsellar, på kommunal eller privat grunn i eller i nærleiken av byar, og som skal nyttast av bybuarar i bustadblokker som hagar til å dyrke frukt og grønsaker i, og til rekreasjon. I Noreg er nemninga kolonihage oftast knytt til slike samlingar av teigar der det er lov til å setje opp ei lita hytte på kvar teig, medan ein parsellhage ikkje skal ha bygningar på teigane.
I kolonihagene har eigarar eller brukarar av teigane sams ansvar for felllesområda og fellesbygningane, men eineansvar for sin eigen teig i samsvar med dei føresegnene som gjeld for heile området.
Man of Miracles
Man of Miracles er det fjerde studioalbumet til Styx, gjeve ut 8. november 1974.
Dette var det siste originale albumet deira for det Chicago-baserte selskapet Wooden Nickel Records, før dei flytta til det større selskapet A&M.
Bakgrunn
Albumet er variert og synte stilen til to av medlemmane og ein førkommersiell stil: Songane til James «JY» Young var meir streite hardrock-songar, medan Dennis DeYoung skreiv meir rolege balladar og progrockprega songar.
Den originale utgåva inneheld ein fengande cover av «Lies» av The Knickerbockers frå 1965. Ei seinare utgåve av Man of Miracles byta ut denne med «Best Thing», ein song som òg vart gjeven ut på det første Styx-albumet frå 1972, som opningsspor på side to. Albumet vart gjeve ut på ny i 1980 med nytt plateomslag og ein tittel forkorta til Miracles. Denne versjonen starta den andre sida med balladen «Unfinished Song», som er sungen av Dennis DeYoung.
Salslister
Album – Billboard (USA)
Benazir Bhutto
Benazir Bhutto var ein pakistansk politikar og tidlegare statsminister, den første valde regjeringsleiaren i eit muslimsk land etter kolonitida. Ho var statsminister i to periodar, 1988–1990 og 1993–1996. Ho blei drepen like etter at ho hadde halde ein tale under valkampen for det pakistanske parlamentsvalet 2008.
Benazir Bhutto var dotter av den avsette og avretta statsministeren Zulfikar Ali Bhutto og parlamentsrepresentanten Begum Nusrat Bhutto. Ho utdanna seg mellom anna ved Radcliffe og Harvard i USA og ved universitetet i Oxford i Storbritannia.
Etter at faren blei avsett i 1975 blei Bhutto sett i husarrest. Ho fekk løyve til å reisa til Storbritannia i 1984, der ho blei eksilleiar for Pakistan People's Party, partiet til den då avretta faren. Etter at militærdiktatoren Muhammad Zia-ul-Haq døydde drog ho tilbake til Pakistan som opposisjonsleiar.
16. november 1988, i det første frie valet på over eit tiår, fekk PPP flest sete i nasjonalforsamlinga. 2. desember blei 35-årige Benazir Bhutto teken i eid — den yngste personen og den første kvinna i ein muslimsk stat i moderne tid.
Bhutto blei avsett i 1993 og igjen i 1996 etter korrupsjonsskuldingar. I 2006 blei ho og mannen etterlyste for korrupsjon av Interpol.
Frå 1999 til 2007 budde Benazir Bhutto i sjølvvalgt eksil i Storbritannia og Dei sameinte arabiske emirata. Hausten 2007 gjorde ho ein avtale med president Pervez Musharraf og kom tilbake til heimlandet den 18. oktober. Triumftoget hennar gjennom Karachi blei utsett for eit bombeåtak som drap over 100 personar, men ho sjølv blei ikkje skadd.
Då Musharraf innførte unntakstilstand i november 2007 protesterte Bhutto, og planla store organiserte protestar mot regjeringa. 9. november 2007 blei ho sett i husarrest, men sleppt fri dagen etterpå.
27. desember 2007 vart Benazir Bhutto drepen då ho kom ut frå eit valmøte i Rawalpindi. Drapsmannen skaut mot henne då ho strekte seg ut av bilen for å vinka til tilhengjarane sine før han utløyste ei bombe som drap han og minst 16 i nærleiken. Bhutto blei frakta til sjukehus der ho seinare døydde. Drapet utløyste folkeuro fleire stader i Pakistan.
Palaeoptera
Palaeoptera er ei samlekjenning for flygande insekt som ikkje er i stand til å falda vengjene sine over bakkroppen. Gruppa omfattar to gjenlevande ordenar; døgnfluger og augestikkarar, i tillegg til minst 8 utdøydde undergrupper. Dei har membranøse vengjer med mange årer, og kontrollerer dei med musklar som er direkte festa til vengjerøtene og i buken. I tillegg er dei hemimetabole og har som vaksne reduserte antenner.
Sidan dei andre flygande insekta, i gruppa Neoptera, mest sannsynleg stammar frå utdøydde Palaeoptera-insekt, reknast gruppa som parafyletisk. Viss ein berre tek omsyn til nolevande grupper, viser både molekylære og morfologiske data at augestikkarane og døgnflugene er nærare i slekt med kvarandre enn med Neoptera.
Apollinaris Patera
Apollinaris Patera er ein skjoldvulkan på Mars. Han ligg på den sørlege halvkula nær ekvator, sør for skjoldvulkanen Elysium Mons på Elysium Planitia og nord for Gusev-krateret.
Numedalslågen
Numedalslågen er med sine 352 km ei av Noregs lengste elvar. Elva har utspring på Hardangervidda og renn derfrå gjennom Sæterdalen til Dagali, vidare nedover Numedal til Kongsberg, og derfrå ned til Larvik, der elva renn ut i Skagerrak. Elva er regulert ved Rødberg, Nore og Uvdal.
Apollinaris Patera
Apollinaris Patera er omtrent fem kilometer høg med ein grunndiameter på 296 km. Kalderaen har ein diameter på omtrent 80 km. Sjølve vulkanen er rundt tre milliardar år gamal eller meir.
Numedalslågen
Numedalslågen vart tidlegare nytta til tømmerfløyting. Strekninga frå sjøen og opp til Hvittingfoss har laks og sjøaure. Numedalslågen er av dei betre lakseelvene i Noreg. På den nedre delen av elva blir det tradisjonelle flåtafisket framleis halde i hevd. Denne tradisjonen er kjent 500 år tilbake i tid.
Apollinaris Patera
Vulkanen blei namnsett i 1973 etter eit oppkome av varmt vatn på eit fjell nordvest for Roma i Italia.
Tazbukta
Tazbukta eller Tazestuaret (russisk Тазовская губа, Tazovskaja guba) er ei lang bukta danna av elva Taz. Estuaret er om lag 250 km langt og startar ved byen Tazovskij og endar i Obbukta, som endar ut mot Karahavet. Estuaret er om lag 25 km breitt og er eit av dei største estuara i verda.
Estuaret startar ved munningen av Taz og elva Pur og strekkjer seg om lag frå nord til sør, før det snur vestover og opnar seg opp før ho endar ved Obbukta.
Det russiske energiselskapet Gazprom ønskjer å utvide gassproduksjonen i Tazestuar-området, der det skal eksistere enorme mengder gass.
Den russiske biologen og utforskaren Alexander von Middendorff fann ein frosen mammut nær Tazestuaret. Mammuten vart transportert til St. Petersburg i 1866.
Ingrid Kristine Hasund
Ingrid Kristine Hasund er ein norsk språkforskar som særleg har forska på ungdomsspråk.
Hasund tok cand. philol. graden i 1996 ved Engelsk Institutt, Universitetet i Bergen. Ho tok vidare doktorgraden på bruk av ordet «lissom» i 2001. Arbeidet med doktorgraden var finansiert av Noregs forskingsråd sitt program for kulturstudium. Hasund har under doktorgraden vore knytt til seg Engelsk institutt, Universitetet i Bergen og Høgskulen i Agder. Ho er no tilsett som stipendiat ved Universitetet i Agder.
Sergej Korovin
Sergej Aleksejevitsj Korovin var ein russisk målar og illustratør. Han var både fødd og døydde i Moskva. Den meir kjende målaren Konstantin Korovin var bror hans.
Korovin studerte mellom 1876 og 1886 ved Moskvas skule for måleri, bilethogging og arkitektur. Mellom lærarane hans fann ein Vasilij Perov, Aleksej Savrasov og Illarion Prjanisjnikov. Frå 1888 til 1907, med eit avbrot 1894-98 var han sjølv lærar ved skulen. Han var i desse åra medlem av Russisk kunstnarunion.
Korovin sin kunst fylgde den tradisjonen som Peredvizjnikij-rørsla hadde utvikla. Eit av dei mest kjende verka hans, måleriet I landsbyen, viser ei hending i eit bondemiljø etter opphevinga av liveigenskapen i året 1861. I den siste halvdelen av 1890-åra endra kunsten hans seg. Bileta hans vart meir forfina og lyriske, først og fremst vende han seg mot landskapsmåleriet. Der dei tidlegare verk hans viser eit grundig arbeid med stor vekt komposisjonen og på detaljane, syner dei seinare verka ei vektlegging av stemninga og ein trong til å framheve inntrykket slik ein opplever det i den bestemte augneblinken.
Sergej Korovin var også aktiv som illustratør. Teikningane til Nikolaj Gogol si forteljing Frakken (Шинель), som han laga i åra mellom 1900 og 1908, peikar seg ut mellom desse.
Ein større del av verka hans, hovudsakleg landskaps- og sjangermåleria, finst i dag i Revolusjonsmuseet og Tretjakovgalleriet i Moskva, og i Russlands Museum.
Amt i Danmark
Amt i Danmark er ei opplisting av tidlegare amt i Danmark. Amta var inntil årsskiftet 2006 / 2007 tilsvarande det norske forvaltingsnivået fylke og det svenske län. Frå og med 1. januar 2007 vart amta erstatta med større regionar, sjå regionar i Danmark.
Bouches-du-Rhône
Bouches-du-Rhône (oksitansk Bocas de Ròse) er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur, og er kalla opp etter elva Rhône.
Amt i Danmark
Amt i Danmark, i tillegg til tre kommunar som fungerte som amt:
Bouches-du-Rhône
Historie
Bouches-du-Rhône er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Provence og fyrstedøma Orange, Martigues og Lambesc. Departementet mista nokre område i 1793, inkludert Orange og Apt, då departementet Vaucluse vart oppretta.
Amt i Danmark
Verwaltungsgliederung Dänemarks Danijos administracinis suskirstymas Subdivisões da Dinamarca
Bouches-du-Rhône
Historie
Marseille har vore ein viktig hamneby heilt tilbake til tida før Julius Cæsar erobra Gallia.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur og grensar til departementa Gard i vest, Vaucluse i nord, Var i aust og Middelhavet i sør.
Marseille er den viktigaste byen i departementet med ei stor hamn.
Andre viktige byar er:
Av elvar i departementet finne ein
Fjell i departementet er mellom anna:
Kultur
Departementet er godt representert i fransk kunst. Paul Cézanne måla mange bilete av Mont Sainte-Victoire. Vincent van Gogh var mykje i Arles, der han måla mange bilete i området rundt.
Perejiløya
Perejiløya (spansk Isla Perejil - «Persilleøya», arabisk Leila, Laila (ليلى)) er ei lita klippe i Gibraltarsundet. Suvereniteten over øya er omstridd mellom Spania og Marokko. Ho var åstad for ei væpna konflikt mellom dei to landa i 2002.
Øya ligg 250 meter utanfor kysten av Marokko, 8 km frå den spanske byen Ceuta og 13,5 km frå fastlandet i Spania. Øya er 480 x 480 meter, med eit areal på 15 ha eller 0,15 km². Ho har ei høgd på 74 meter over havet.
Historie
Det er i dag strid mellom Marokko og Spania om herredøme over øya. I 2002 sette marokkanske soldatar opp ei base på øya. Dei marokkanske styresmaktene forklarte dette med at dei skulle overvake ulovleg innvandring, noko spanjolane ikkje godtok sidan det elles var lite samhandling mellom dei to landa på dette området. Etter protestar frå dei spanske styresmaktene, leia av José María Aznar, vart soldatane erstatta av marokkoanske kadettar som sette opp ein fast base på øya. Dette gjorde forholdet mellom Spania og Marokko ytterlegare anstrengt.
Suverenitet
Isla Perejil har ikkje permanent folkesetnad. Dei marokkanske styresmaktene er uroa over at smuglarar og terroristar, i tillegg til ulovlege innvandrarar, skal nytta øya. Øya vert nøye overvaka frå begge sider for å oppretthalde status quo og øya er i praksis eit ingenmannsland.
Marokko har òg gjort krav på dei spanske byane Ceuta og Melilla i lag med fleire små øyar utanfor kysten av Marokko.
Sula kommune
Sula er ein øykommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Kommunen har grenser til Ålesund, Hareid og Ørsta.
Med flatevidd på 58 km² er Sula ein av dei minste kommunane i Møre og Romsdal. Han er òg ein av dei mest folketette, med 119 innbyggjarar per km². Nord for øya ligg Borgundfjorden og i sør Storfjorden. Det høgaste punktet på øya er Vardane på Sulafjellet, 776 moh. Kring halvparten av innbyggjarane i kommunen bur i administrasjonssenteret Langevåg, men bygdene Mauseidvåg, Solavågen og Fiskarstrand har òg stor busetjing.
Historie
Frå gamalt av var Sula ein del av tidlegare Borgund kommune. Dei første tankane om å verta eit sjølvstendig herad vart lagde fram i 1919 i Sunnmørsposten. På denne tida hadde øya Sula om lag halvparten så mange innbyggjarar som resten av Borgund herad, som det heitte då. Forslaget førte ikkje fram, men då Borgund vart slegen i hop med Ålesund i 1968, blussa kampen om sjølvstende opp att. Innbyggjarane og politikarane på Sula var redde at øya no ville bli ein gløymd utkant i den nye storkommunen Ålesund. Fram til 1977 gjekk det såleis føre seg ein heftig debatt og utskiljinga var oppe til politisk handsaming fleire gonger. Endeleg i 1976 vedtok Stortinget at Sula skulle skiljast ut frå Ålesund, og det har den såleis vore sidan 1.1.1977.
Næringsliv
Sula er eit viktig trafikknutepunkt ettersom Europaveg 39, kyststamvegen, går gjennom kommunen. Ei bru og to ferjesamband knyter øysamfunnet til nabokommunane.
Sula var tidlegare eit viktig fiske- og jordbruksområde. I dag er fleire næringsvegar representerte, mellom anna møbel-, tekstil-, transport- og fiskeforedlingsindustri og skipskonstruksjon.
Fiskerstrand verft
Verftet blei grunnlagt i 1909 som Fiskerstrand Slip & Motorverksted av Peder E. Fiskerstrand. Verftet har i dag godt ry og står for både nybygg og reparasjon av ferjer og fiskebåtar.
Kjende sulalendingar
Gruppene Ytre Suløens Jass-ensemble og Brazz Brothers kjem frå Sula, og det gjer òg ei rekkje andre kjende personar:
Waffen-SS
Waffen-SS var den militære greina av NSDAP-organisasjonen Schutzstaffel (SS). Kjernen til det framtidige Waffen SS vart skapa i Berlin i 1933 med etableringa av ei spesiell Stabswache (stabsvakt), og etter dette SS-Verfügungstruppe i 1938. Under andre verdskrig blei Waffen-SS i stor grad bruka som ein elitestyrke. Heinrich Himmler var som Reichsführer-SS øvstkommanderande gjennom heile krigen.
Norsk deltaking
Over fire tusen nordmenn var med i Waffen SS, og mange av dei kjempa på austfronten.
Nerland i Herøy på Sunnmøre
Nerland er ein matrikkelgard på Nerlandsøya i Herøy på Sunnmøre.
Garden omfattar den nedre, austlege delen av Kvalsvik grunnkrins, og grensar mot gardane Kvalsvik Øvre, Kvalsvik Nedre og Teige. Fylkesveg 21 går gjennom Nerland.
Garden har fått namnet sitt grunna at den ligg lågt i terrenget samanlikna med resten av gardane på øya. Sjølv om mesteparten av øya ligg høgare enn denne garden, er det mykje lågt terreng, og øya har difor namn etter garden.
Piz Scharboda
Piz Scharboda er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i Sveits.
Hedno
Hedno eller Henne er ein gard i Gimmelandsdalen i Fana i Bergen kommune. Garden ligg i åsen vest for dalføret til Austevollselva og nordaust for Kalandsvatnet.
Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne Hellnar som kjem av hellr, som tyder «stein».
Historie
Garden låg i mellomalderen til Munkeliv kloster og vart etter reformasjonen krongods. I 1661 vart garden kjøpt av generaltollforvaltar Herman Garmann. I 1708 tok bøndene på garden sjølv over eigarskapen.
Her er framleis gardsdrift.
Geografi
Garden ligg vest for Austevollselva og strekkjer seg vestover til Stignavatnet. I nord ligg Hedneåsen (310 moh) og i sør Vardafjellet (337 moh). Garden sjølv ligg om lag 210 moh.
Garden grensar til Fjellbirkeland i nordvest, Stigen i vest, Nedre Sandven i sørvest, Smådal i sør, Almeland i søraust, Gimmeland i aust og Nedre Totland og Riple i nord.
Rasmustinden
Rasmustinden er eit fjell i kommunane Balsfjord og Tromsø i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1224 meter over havet.
Dovendyr
Dovendyr (Folivora) er nattaktive pattedyr i ordenen gomlarar som høyrer heime i urskogane i Sør- og Mellom-Amerika. Dei er i nær slekt med maurslukarar og beltedyr, men liknar ikkje i utsjånad.
Underordenen dovendyr omfattar 16 nolevande artar som er fordelte på to familiar, tofingra dovendyr (Megalonychidae) og trefingra dovendyr (Bradypodidae). Dessutan fanst det fleire kjempedovendyr som i dag er utdøydde.
Skildring
Dovendyra vert 58–70 cm lange og veg 4–9 kg. Dei har ein lang hals med eit lite, rundt hovud med små auge. Øyra ligg skjult i den tette pelsen. Dei er tredyr som kryp seint fram langs greinene, hengande etter klørne med ryggen ned, og dei lever av unge skot, blad og frukter På bakken rører dovendyr seg dårleg.
Framlemmene er lenger enn dei bakre, og dette er særleg tydeleg hjå dei trefingra dovendyra. Som namna på familiane viser til, skil dei seg frå kvarandre gjennom ulikt tal på fingrar. På baklemmene har alle dovendyr tre tær. Dei 8–10 cm lange klørne er krokforma, slik at dei kan hengje seg fast opp-ned i høge tre. Pelsen til dovendyra, som omfattar tørre, grove dekkhår over korte ullhår, veks frå magen mot ryggen, slik at regnvatn lettare renn av. Halen er berre ein liten stump eller ikkje synleg.
I motsetnad til andre pattedyr har trefingra dovendyr ni halsvirvlar i staden for sju. Dermed kan dei snu hovudet opp til 270°. Dovendyr har ikkje galleblære.
Amerikanske kjempedovendyr, mellom anna i slektene Megatherium og Megalonyx, som døydde ut for om lag 10 000 år sidan vart nesten like store som elefantane er i dag. Dei levde på bakken og var planteetarar. Moglegvis vart dei jaga og utrydda av dei fyrste menneska som busette seg på det amerikanske kontinentet.
Litteratur
The New Encyclopedia of Mammals av D. McDonald (Oxford University Press, 2001).
Nerland
Nerland er eit namn med mange tydingar:
Stadnamnet Nerland
Nerland er nytta som stadnamn mange stader i Noreg, stader som har fått namnet fordi dei ligg lågt i terrenget, gjerne ned mot sjøen.
Slektsnamnet Nerland
Nerland er òg eit slektsnamn, og det er nesten 1000 berarar per 2005.
Kinesisk drake
Ein kinesisk drake (龍, i pinyin: lóng) er eit vesen frå kinesisk mytologi. Draken liknar ein slange med løvehovud. Drakar i kinesisk kultur varslar hell og lukke, og er soleis ganske ulik vestlege drakar. Den kinesiske draken finst òg i andre kulturar og land i nærleiken, og dei vert difor også kalla orientalske drakar.
Fársala
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 18 545 innbyggjarar, medan kommunaleininga Fársala hadde 9 982 og tettstaden med same namn 9 298 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Anders Mehlum
Anders Andersson Mehlum var ein norsk bladmann og forfattar frå Skaun i Sør-Trøndelag. Han levde ugift.
Kvalsvik
Kvalsvik eller Kvalsvika er eit stadnamn som finst fleire stader i Noreg:
Anders Mehlum
Mehlum var son til ein leiglendingsbonde. Sjølv tok han eksamen ved Klæbu seminar og var ei tid lærar i Nordland. Sidan var han journalist i Morgenbladet i Kristiania og redaktør av Drammens Blad og Kristianiaposten. Frå 1896 til 1932 gav han ut det «originale» vekebladet Nu, ein publikasjon som skulle «fremme fædrelandkjærlighed, urbanitet, sandhed og ret». Her formidla han mykje «smånytt» frå tallause ferder rundt om i bygdene på Austlandet, mest frå Hallingdal.
Mehlum gav ut boka Nordlandsliv i 1888, sju hefte med Hallingdal og hallingen åra 1891 og 1893 og boka Karen og Nils i 1938.
Piz Serenastga
Piz Serenastga er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Vals i kantonen Graubünden i Sveits.
Slåtterøy fyrstasjon
Slåtterøy fyrstasjon ligg på øya Slåtterøya, ei av dei ytterste Fitjarøyane i Selbjørnsfjorden og høyrer i dag til Bømlo kommune. Fyret vart oppretta i 1859 og er 25 meter høgt. Fyret er det mest lyssterke i landet etter at det kom elektrisk kraft fram i 1958, og frå ei høgd på 45,8 meter over havet lyser lykta 18,5 nautiske mil ut i havet. Frå landingen og opp til fyret går ein 300-400 meter lang veg i hogd stein.
Fyret var heimstad til tre familiar fram til 1958, då desse vart flytta i land, medan vaktarane hadde hyblar på fyret.
Fyret vart automatisert på 1980-talet og avfolka i 2003. I 1999 vart fyret freda av Riksantikvaren med heimel i kulturminnelova.
Klima
Sidan juli 1923 har det vore vêrstasjon i drift på Slåtterøy. Denne vart automatisert i 1997. Slåtterøy er ein av stasjonane i Noreg med høgaste årsmiddeltemperatur.
Therese Johaug
Therese Johaug er ein norsk langrennslaupar frå Dalsbygda i Os i Hedmark. Ho representerer idrettslaget IL Nansen. Ho vart olympisk meister i 4 X 5 km stafett for kvinner i OL i Vancouver i 2010. På VM i Holmenkollen 2011 gjekk ho inn til bronsemedalje på 15 km dobbel jaktstart og etter ein kraftprestasjon greidde ho gull på 30 km. Therese Johaug tok dermed gull på «heimebane».
Leif Midthaug
Leif Gunnar Larssen Midthaug var ein norsk historikar frå Søndre Land i Oppland.
Midthaug var son til ein skogsarbeidar på Fluberg i Søndre Land. Sjølv fekk han seg arbeid i Statsarkivet på Hamar, der han var assistent frå 1917 til han i 1939 vart fullmektig ved institusjonen.
Midthaug var både rådgjevar og medarbeidar til fleire bygdebøker i Oppland og Hedmark, mellom anna for Toten og Furnes. Han skreiv gards- og ættesoge for Valdres og ei mengd artiklar med lokalhistorie som tema.
Midthaug var styremedlem i Opland Historielag, Hedmark Historielag og Hedmark Slektshistorielag.
Orklaelva
Orkla er ei elv i Trøndelag og Innlandet. Elva følgjer Orkladalføret og passerer tettstaden Orkanger før ho renn ut i Orkdalsfjorden. Ho har utspring i Orkelsjøen i Oppdal kommune, og renn vidare gjennom kommunane Tynset, Rennebu og Orkland.
Elva er mykje brukt til laksefiske. Ho har ei lakseførande strekning på 88 kilometer, frå utløpet ved Orkanger til Stoin, rett nedanfor Ulsberg i Rennebu. Den største registrerte laksen ein har teke her var 25 kilo.
Elva er regulert i fem kraftverk som blei bygd i åra 1978–1985.
Ved elveutløpet var det fram til 1970-åra eit delta med store våtmarksområde og eit rikt fugleliv. Det meste av deltaet er nå fylt ut med grus og utbygd med industri, i eit område som har fått namnet Grønøra. Ein liten rest av det gamle våtmarkslivet finst likevel vest for elveutløpet, utanfor Gjølme.
Jenisejbukta
Jenisejbukta (russisk Енисейский залив eller Jenisejskij zaliv) er eit stort og langt estuar som elva Jenisej endar i ved Karahavet i Russland. Jenisejbukta er i snitt 50 km brei og opp til 250 km lang. Ho strekkjer seg om lag i retning nord-sør i område rundt busetnaden Munguj, nord for Dudinka. Heile regionen er tynt folkesett og busetnadene her er bygd på permafrosten. Det er ikkje anna vegetasjon enn mose, lav og noko gras.
Munningen av Jenisejbukta er i området ved øya Sibirjakov i Karahavet.
Klima
Klimaet i området er særs hardt med lange, barske vintrar og mange stormar. Jenisejbukta er islagd ni månader av året og sjølv om sommaren er det mykje isflak i bukta. Om vintere vert skipsrutene halde opne av isbrytarar.
Eidetinden
Eidetinden  er eit fjell i Bodø kommune i Nordland. Det har ei høgd på 1020 meter over havet.
Splitter pine
Splitter pine er det andre studioalbumet til den norske rockegruppa DumDum Boys, og vart utgjeve fyrste gong i 1989. Albumet vart lansert i ei ny utgåve, Splitter pine (Remastered), med forbetra lyd og eit nytt videospor den 20. januar 2003.
Splitter pine er kjend for songar som «Splitter pine», «Blod på tann» og «Hyler meg hes», og det vann pris i klassen rock under Spellemannprisen 1989.
Albumet har selt over 65 000 eksemplar.
Spor
Alle songane er skrivne av Kjartan Kristiansen
Den nyaste utgåva av albumet har òg ein musikkvideo av songen «Splitter pine».
Periferieininga Dráma
Periferieininga Dráma (gresk Περιφερειακή ενότητα Δράμας Periferiakí enótita Drámas) er ei periferieining i Hellas i periferien Aust-Makedonía og Thráki. Hovudstaden i periferieininga er Dráma. Periferieininga er det nordlegaste i Gresk Makedonia og det vestlegaste i periferien. Det nordlegaste punktet er Rodopifjella.
Historie
Den eldste permanente busetnaden i området er det som i dag er byen Dráma, som har sitt opphav i førhistorisk tid. I antikken var området ein del av Kongedømet Makedonia, og seinare ein del av Romarriket og Austromarriket.
Frå 1200- til 1400-talet skifta Dráma herskarar fleire gongar. I 1204 erobra krossfararane området. I 1223-1224 vart det erobra av Theodoros Ι Komnenos Doukas, keisar av Thessaloníki. Ι 1230 vart det erobra av Ioannis Asen ΙΙ, tsar i Bulgaria, medan det i åra 1242-1243 og i 1246 kom tilbake til austromarane då Ioannis Vatatzis gjenerobra Aust-Makedonia.
På byrjinga av 1300-talet var det uro i området og ein austromersk borgarkrig mellom Andronicus ΙΙ og III Paleologos (1321-1328) og seinare mellom Ioannis Kantakouzinos og medlemmar av Paleologosdynastiet (1341-1347). Det osmanske riket erobra byen Dráma i 1383.
Dráma vart igjen ein del av Hellas etter den første balkankrigen i 1913.
Geografi
Fjella Órvilos (Slavjanka) ligg i nordvest, Falakró i nord og Rodopifjella i nordaust, medan Meníkio ligg i sørvest. Elva Nestos (Mesta) er den lengste elva i periferieininga og renn i nordlege og austlege område. Periferieininga grensar til Xánthi i aust, Kavála i sør, Sérres i nordvest og vest og til Bulgaria i nord. Dyrkbar mark finst i sørlege og vestlege område av Dráma.
Klima
Periferieininga har hovudsakleg middelhavsklima i dei sørlege områda. Elles er klimaet kontinentalt med kalde vintrar i høgareliggande og nordlege område.
Administrativ inndeling
Tidlegare var Dráma eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i fem kommunar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Avesnes-sur-Helpe
Avesnes-sur-Helpe er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Nord i regionen Hauts-de-France, og har om lag 5 000 innbyggjarar.
Historie
Byen vart grunnlagd på 1000-talet av Wédric Le Barbu og son hans Thierry. I 1477 vart staden lagt i grus av kong Louis XI. I 1566 kom byen inn under spansk styre, men kom tilbake til Frankrike i 1659. Vauban bygde på denne tida fleire festningsverk i byen.
Triana Iglesias
Triana Iglesias Holten er ein norsk glamour- og nakenmodell, burleskartist, programleiar og skodespelar. Ho har opptredd på fjernsyn, mellom anna på TVNorge og TV3.
Surnadal kommune
Surnadal er ein kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Kommunen grensar til Heim kommune i nord, Rindal i aust og Sunndal i sør. Over fjorden ligg Tingvoll kommune.
Riple
Riple er ein gard i Fana i Bergen kommune. Garden ligg aust for Totlandsgardane ved enden av Totlandsvegen
Den aralsk-kaspiske senkinga
Den aralsk-kaspiske senkinga er ei senking i grenseområde mellom Europa og Asia rundt Aralsjøen dei nordlege områda av Kaspihavet. Delar av området øyrer til Aserbajdsjan, Russland, Kasakhstan, Usbekistan og Turkmenistan. Delen av området som ligg innanfor det kaspiske nedslagfeltet vert kalla den kaspiske senkinga. Aust for den kaspiske senkinga ligg eit ørkenområde kalla den turanske senkingina.
Riple
Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne ripill som tyder «strimmel» eller «band» etter plasseringa på ei langstrekt høgd.
Historie
Garden låg i mellomalderen til Munkeliv kloster og vart etter reformasjonen krongods. I 1661 vart garden kjøpt av generaltollforvaltar Herman Garmann. I 1690 tok bøndene på garden sjølv over eigarskapen.
Surnadal kommune
Surnadal kommune ligg ved foten av Trollheimen. Han er sett saman av fleire dalar, med Surnadalen som den viktigaste. Dei mindre dalane er Bæverfjord, Bæverdalen, Bøfjorden, Østbødalen, Søyådalen, Todalen, Kvanne og Stangvik.
Den kinesiske kalenderen
Den kinesiske kalenderen er ein lunisolarkalender. I Kina nyttar ein i dag den gregorianske kalenderen, men den kinesiske kalenderen vert framleis brukt til markering av tradisjonelle heilagdagar, til dømes kinesisk nyttår, duanwu-høgtida og månefestivalen. Han vert òg brukt til å velja gode dagar for til dømes bryllup eller for innviinga av ein ny bygning. Sidan ein månad i den kinesiske kalenderen er like lang som månen si omlaupstid, seier kalenderen òg noko om månefasane.
Surnadal kommune
Frå Surnadal strekkjer det seg fleire seter- og fjelldalar langt inn i sentrum av Trollheimen. Det høgaste fjellet her er Snota, 1668 moh. Elva Surna renn gjennom Surnadal frå Rindal og vestover. Her blir elva forma i det største deltaområdet i Nord-Europa før ho renn ut i Surnadalsfjorden. Surna er rik på laks og er eit trekkplaster for bygda.
Surnadal er heimbygda til den nasjonalkjende diktaren Hans Hyldbakk, som har vore med på å gje bygda sterke kulturtradisjonar.
Lenes
Lenes er eit stadnanm fleire stader i Noreg.
Den kinesiske kalenderen
Den kinesiske kalenderen har òg gjeve namn til åra. Dei følgjer ein syklus på tolv år, i rekkjefølgja rotta, okse, tiger, hare, drake, slange, hest, sau, ape, hane, hund og gris. Ved kinesisk nyttår i 2007 starta grisens år, og 7. februar 2008 starta rottas år.
Den aralsk-kaspiske senkinga
I Aserbajdsjan vert Kura-Aras-låglandet rekna som ein del av den aralsk-kaspiske senkinga.
Riple
Historie
Her er framleis gardsdrift.
Geografi
Garden er langstrekt og strekkjer seg frå Ystafjellet (329 moh) i sør og nordover til toppen av Ulvursfjellet (677 moh). I vest ligg Totlandsfjellet (546 moh)
Garden grensar til Øvre og Nedre Totland i vest, Hedno i sørvest, Gimmeland i sør, Frotveit i aust og Bontveit i nordaust.
Filip II av Spania
Filip II, spansk: Felipe II, var konge i Spania 1556–98 og i Portugal 1580-98.
Filip var son til keisar Karl V. Sjølv vart han grundig lærd opp i spansk kultur. År 1543 vigdest han til Maria av Portugal som i 1545 fødde sonen Don Carlos.
Frå 1543 førte Filip regentskapet i Spania. Karl V sin plan om å få han til keisar i Tyskland stranda. I 1554 ekta Filip dronning Maria den blodige av England. Ekteskapet var barnlaust. Filip forlet henne for å overta landa til faren då denne i 1555 abdiserte frå dei italienske territoria og Nederlanda, og i 1556 frå Spania med koloniane. Dette var då Europas mektigaste og mest vidstrakte rike.
Filip var fanatisk intolerant mot alle som ikkje lystra han og kyrkja. Han styrte strengt eineveldig, stilte seg i spissen for motreformasjonen mot det protestantiske Europa og kjempa energisk for den saka. Han sette seg grundig inn i alle detaljar i statsstyret og fekk skriftlege rapportar om alt, noko som førte til manglande overblikk og langsam forretningsgang. Etter far sin arva Filip krigen mot Frankrike, ein strid som enda heldig ved freden i Cateau-Cambrésis i 1559; Filip ekta då Henrik II si dotter, Elisabet av Valois.
Hertugen av Albas blodige undertrykking av nederlendarane sine rettar og religionsfridom leidde i 1572 til ein fridomskrig som varte til 1648. Då Filip splitta si militære makt ved samtidig å angripe England, leid Den spanske armada det store nederlaget i 1588 som for alltid knekte Spanias sjømakt.
Også i dei franske religionskrigane blanda Filip seg inn, han støtta den katolske liga og hadde ei tid stor innverknad, men overfor Henrik IV leid han nederlag. Derimot sigra Filip fleire gongar over tyrkarane, som i sjøslaget ved Lepanto i 1571. I 1580 erobra han Portugal, som han kravde, og fekk, kongsmakt over som dotterson av Emanuel den store.
Dei mange krigane ruinerte Spania. Filips tyranni kua den borgarlege fridomen, inkvisisjonen den religiøse fridomen, kjetterane vart brent, og dei dyktige moriskane underkua. Utfallet av Filips politikk var materiell ruin for Spania.
I sitt fjerde ekteskap, med den austerrikske erkehertuginna Anna, fekk han sonen Filip 3. Som eit symbol for Filips karakter og maktbrynde står det mektige klosterpalasset Escorial.
Enalapril
Enalapril er først og fremst eit blodtrykksminskande lækjemiddel, men vert òg nytta ved hjarte-pumpe-svikt.
Enalapril høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla ACE-hemmarar. Desse lækjemidla hemmar omgjeringsenzymet angiotensin converting enzyme frå å gjera om angiotensin I til angiotensin II. Dette fører til lågare nivå av angiotensin II i blodet, eit stoff som blant anna får årene til å trekkja seg i hop og dermed gje pasienten eit auka blodtrykk.
Biverknadar
ACE-hemmarar gjev ofte pasientar ei irriterande, tørr hoste. I tillegg til kan ein få for lågt blodtrykk, ein biverknad som er direkte knytt til den ønskte verknaden til emnet.
Kontraindikasjonar
Enalapril bør ikkje nyttast for gravide. Ein bør og vera svært varsam med å nytta ACE-hemmarar hjå pasientar med nyrearteriestenose.
Administrasjon
Enalapril vert vanlegvis administrert i tablettform. For betra effekt, kan det òg gjevast i lag med hydroklortiazid, eit vassdrivande lækjemiddel.
Hednevegen
Namnet vart vedteke i 1984.
Tsjuvanarar
Tsjuvanarar er eitt av urfolka i Sibir. Ved den russiske folketeljinga i 2010 vart det registrert 1002 tsjuvanarar i Russland. Dei fleste av dei (90 %) bur i det autonome området Tsjukotka, heilt aust på det eurasiske kontinentet, og talar anten tsjuktsjisk eller russisk.
Makrykhóri
Makrykhóri (gresk Μακρυχώρι) er ein landsby og tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Makrykhóri inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Témbi, der han er hovudsete.
Tsjuvanarar
Shelga er eit anna namn på tsjuvanarar.
Makrykhóri
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Makrykhóri 2 553 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 615 innbyggjarar.
Orkla
Orkla vert nytta som namn på fleire ting:
Zonguldak
Zonguldak is a city og administrasjonssenter i provinsen Zonguldak in the Svartehavet region i Tyrkia. It was established in 1849 as a port town for the nearby coal mines in Ereğli og the coal trade remains its main economic activity. According to the 2009 census, Zonguldak har eit population of 108,792. The current Maior is İsmail Eşref, representing the CHP.
Klima
Zonguldak har eit maritimt klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfb); med nedbør fordelt jamt utover året. Somrane er varme og fuktige, og normaltemperaturen er kring 21°C i juli og august. Vintrane er kjølige og fuktige, og normaltemperaturen er kring 6 °C in januar og februar.
Det er forholdsvis vanleg med snø mellom desember og mars, og snøen ligg gjerne ei veke eller to.
Vasstemperaturen er som langs heile den tyrkiske svartehavskysten låg og svingar mellom 8° og 20°C gjennom året.
Trollvasstinden i Volda
Trollvasstinden  er eit fjell i Volda kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1285 meter over havet. Fjellet ligg mellom Dalsbygda i Dalsfjorden og Kile i Bjørkedalen.
Piz Sezner
Piz Sezner er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Obersaxen i kantonen Graubünden i Sveits.
Piz Spadla
Piz Spadla er eit fjell i Silvrettafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Hamster
Hamster er ein underfamilie av hamsterfamilien (Cricetidae) i ordenen gnagarar. Fleire typar hamster vert ofte haldne som kjæledyr.
Hamsteren (frå tysk Hamstern, 'å samla') har namnet sitt fordi han hamstrar mat inni kinnposar, og ber maten til lagringsstaden.
Nokre typar av hamster:
Jesolo
Jesolo er ein kystby i provinsen Venezia i regionen Veneto i Italia.
Hednemyrsvegen
Hednemyrsvegen er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går nordaustover frå Hednevegen og er om lag 850 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1988 og er kalla opp etter garden Hedno.
Bjarne Solli
Bjarne Daniel Solli var ein norsk gardbrukar og politikar frå Lenvik som representerte Arbeidarpartiet i Troms på Stortinget i to valperiodar frå 1954 til 1961.
Solli arbeidde i unge år på gard, bortsett frå skuleåret 1925/26, då han gjekk på ein såkalla «ungdomskule». Frå 1940 dreiv han farsgarden i Lenvik, noko han gjorde til 1976. I perioden 1939-44 var han likningssekretær i Lenvik. Mange år seinare var han 1966-68 rådmannsfullmektig i kommunen og 1969-77 sosialsjef.
På fritida var han formann i arbeidarungdomslaget "Nordstjerna" i fleire periodar, i Lenvik Bonde- og småbrukerlag 1937-40 og i Lenvik Arbeiderparti 1946-48.
Solli var medlem av kommunestyret i Lenvik frå 1946 til 1955, ordførar frå 1946 til 1953. Frå 1954 til 1961 var han stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet. I den fyrste fireårsperioden var han medlem av Militærkomiteen og i den andre var han i Sosialkomiteen til 5. mai 1960, då han gjekk over i Sjøfarts- og fiskerikomiteen.
Renitec
.
Departementet Nord
Nord er eit departementet lengst nord i Frankrike. Departementet ligg i regionen Nord-Pas-de-Calais. Nord er det franske departementet med flest innbyggjarar.
Historie
Nord er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen.
Nord består av dei franske delane av Flandern, bortsett frå dei vestlege delane som vart fråskild i 1237 som Artois, og som i dag er ein del av nabodepartementet Pas-de-Calais, og Hainault. Dette området var ein del av Dei spanske nederlanda, men vart avstått til Frankrike etter fleire traktatar (1659, 1668 og 1678).
Området har vore busett sidan førhistorisk tid, og har etter tur vore busett av keltarar, romarar, germanske frankarar og alemannarar. På 300- og 400-talet samarbeida romarane med germanske stammer, som medverka med militær støtte langs ruta frå Boulogne til Cologne. Dette skapte ei germansk-romansk språkgrense i området, som varte fram til 700-talet. Då saksarar koloniserte området frå 400- til 700-talet strakk denne grensa seg noko lenger sørover og vestover, slik at dei fleste innbyggjarane nord for Lille på 800-talet snakka ein dialekt av middelnederlandsk, medan innbyggjarane i sør snakka forskjellige romanske dialektar. Denne språkgrensa ser ein framleis i dag i stadnamna. Det er i dag om lag 20 000 innbyggjarar som nyttar den nederlandske dialekten vestflamsk rundt Dunkerque.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Nord-Pas-de-Calais og grensar til departementa Pas-de-Calais og Aisne, i tillegg til Belgia og Nordsjøen i nord.
Den vestlege halvdelen i nord grensar mot Belgia, og departementet er uvanleg langt og smalt. Administrasjonssenter er Lille, som i lag med dei nærliggande byane Roubaix, Tourcoing og Villeneuve d'Ascq dannar eit område med litt over ein million innbyggjarar. Andre viktige byar er Valenciennes, Douai, og Dunkerque.
Juhor ad-Dik
Juhor ad-Dik (arabisk جحر الديك ) er ein palestinsk landsby i Gaza guvernement, sør for Gaza by, sentralt på Gazastripa. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå (PCBS) hadde landsbyen eit folketal på 3 200 innbyggjarar i 2006.
Departementet Nord
Geografi
Dei viktgaste elvene i departementet er:
Juhor ad-Dik
Tretten innbyggjarar, inkludert minst to barn, vart drepne og 18 andre skadde då israelske stridsvogner skautmot ein moské og to hus i landsbyen den 16. april 2008. Under Gazakrigen vart kjempa ofte israelske soldatar og palestinsk milits nær Juhor ad-Dik.
Vorma
Vorma er ei elv som fraktar vatn frå Mjøsa til Glomma. Ho renn ut frå Mjøsa ved Minnesund og ut i Glomma om lag 30 kilometer lenger nede, ved Årnes. Elva går gjennom Eidsvoll og Nes kommune
Departementet Nord
Økonomi
Området var i føregrunnen under industrialiseringa i Frankrike på 1800-talet, og vart hardt råka under den første verdskrigen. I dag står departementet føre problema som følgje av at gruvedrifta etter kol er i tilbakegang.
Vorma
Der Vorma renn saman med Glomma ligg den ti meter høge Funnefossen. I Vorma, sør for Eidsvoll, ligg Svanfossen, der vasstanden i Mjøsa blir regulert. Svanfoss sluse på 60 gonger 6 meter rundt Svanfossen blei opna i 1906.
Departementet Nord
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Nordistes.
Vorma
Historie
Elva skal ha fått namnet sitt fordi ho er «varm», i og med at vatnet frå Mjøsa sjeldan frys medan fjellvatnet i Glomma og Gudbrandsdalslågen ofte gjer det.
Eidsvoll mellom Minnesund og Vorma er lett å koma til med båt, og var ein viktig tingstad i norrøn tid. Her blei mellom anna Eidsivating halde.
I 1795 sperra eit skred ved Disen elva i 111 dagar slik at folk kunne gå tørrskodd over. For å hindra flaum måtte ein grava ein kanal rundt rasmassen.
Grenselag
Eit grenselag er i fysikk og væskedynamikk eit væskelag som ligg nærast ei grenseflate. I atmosfæren er grenselaget luftlaget nærast bakken som vert påverka av den dagelge oppvarminga, og er laget der fukt og momentum vert transportert frå overflata og inn i atmosfæren. På ei flyvengje er grenselaget den delen av luftstraumen som er nærast vengja. Grenselaget forstyrrar ikkje-viskøs straum på grunn av visøkse krefter. Denne effekten er relatert til Leidenfrosteffekten og reynoldstalet.
Dominans
Dominans (òg sekundærfaktor, på engelsk topographic isolation ) er den horisontale avstanden frå ein fjelltopp til det næraste punkt som er høgare i terrenget. «Dominante» fjelltoppar ligg altså langt frå eit høgare punkt i terrenget og kan derfor ofte by på god utsikt. Ein forholdsvis låg fjelltopp med stor sekundærfaktor kan ha langt betre utsikt enn ein høgare topp med liten sekundærfaktor.
Grenselag
Ein har forskjellige laminære grenselag som til ein viss grad kan klassifisert ut frå stukturen deira og måten dei oppstår på. Eit Stokeslag er eit tynt skjerlag som utviklar seg på ein oscillerande lekam, medan Blasius grenselag er ei similaritetsløysing for eit stasjonært grenselag på ei flate mot ein innkommande einsretta straum. Når ei væske roterer, kan dei viskøse kreftene balanserast av corioliskrafta i stadenfor konvektiv tregleik, og dette fører til danning av Ekmanlag.
Dominans
Utsiktsarealet frå ein fjelltopp er ikkje nødvendigvis proporsjonal med dominansen, men høgare dominans gjev som regel større utsiktsareal enn lågare.
Som eining for dominans nyttast oftast kilometer.
Grenselag
Aerodynamikk
Det aerodynamiske grenselaget vart først definert av Ludwig Prandtl i ein artikkel ved den tredje Matematikkongressen i Heidelberg i Tyskland. Det gjer at ein kan forenkle likningane i ein væskestraum ved å dele straumfeltet i to område: eit på insida av grenselaget, der viskositet og friksjonskrefter dominerer, og eit på utsida av grenselaget der viskositeten kan neglisjerast utan at det påverkar løysinga. Dermed får ein ei lukka løysing av straumen i begge område, som er ei kraftig forenkling av løysinga av Navier-Stokes-likningane. Mesteparten av varmeoverføring til og frå ein lekam skjer òg i grenselaget, noko som igjen gjev enklare likningar for straumen utanfor grenselaget.
Tjukkleiken på snøggleiksgrenselaget er normalt definert som avstanden frå den faste lekamen der straumfarten er 99 % av farten i fri straum. Når farten er null ved overflata og temperaturen til væska ved overflata er lik temperaturen til overflata, vil straumfarten raskt auke bort frå overflata, gjeve ved grenselagslikningane under. Den termale grenselagstjukkleiken er på same måten avstanden der temperaturen er 99 % av temperaturen i det ikkje-viskøse laget. Forholdet mellom tjukkleiken på dei to laga er gjeve av prandtltalet. Viss prandtltalet er lik 1 har dei to grenselag same tjukkleik. Viss prandtltalet er større enn 1 så er det termale grenselaget tynnare enn snøggleiksgrenselaget, og motsett når prandtltalet er mindre enn 1, som er tilfellet for standard atmosfæreforhold.
Ved høge reynoldstal, som er vanleg for store fly, er det ønskjeleg å ha laminært grenselag. Dette fører til mindre friksjon på grunn av den karakteristiske fartsprofilen til laminær straum. Grenselaget vert derimot tjukkare og mindre stabilt når straumen utviklar seg langs flykroppen, og vert til slutt turbulent, ein prosess kalla grenselagsovergang. Ein måte å løyse problemet på er å suge grenselaget ned gjennom ei porøs flate. Dette kan redusere luftmotstanden, men er ofte upraktisk på grunn av den kompliserte mekanikken som må til.
Ved låge reynoldstal, som ein kan sjå på modellfly, er det relativt enkelt å oppretthalde ein laminær straum, og dette gjev liten luftmotstand. Fartsprofilet som fører til den låge luftmotstanden vert derimot lett påverka av ugunstige trykkgradientar. Når trykket vert gjennoppretta på baksida av vengja, kan det laminære grenselaget skilje seg frå overflata, og dette medfører auka motstand. For å løyse dette kan ein skape turbulens i grenselaget ved å bruke ein turbulator før det laminære laget lettar frå overflata. Det skapar ein større snøggleiksprofil i det turbulente laget som motverkar den ugunstige trykkgradienten utan at straumen skil seg frå overflata, og dermed vert luftmotstanden minka. Alle hola i ein golfball byggjer på same prinsippet.
Grenselagslikningar
Utleiinga av grenselagslikningane var kanskje ein av dei viktigaste framskritta innan aerodynamikk. Ved å analysere storleikar av parameterane som er involvert, kan Navier-Stokes-likningane for viskøs væskestraum forenklast innanfor grenselaget. Dei karakteristiske likningane i dei partielle differentiallikningane vert parabolske og ikkje elliptiske. Dette gjev ei mykje enklare løysing på likningane. Ved å gjere ein grenselagsapproksimasjon, vert straumen delt inn i ein ikkje-viskøs del (som ein kan løyse på fleire måtar) og ein del utanfor grenselaget. Navier-Stokes likningane for ein todimensjonal, stasjonær og inkompressibel straum er gjeve ved:
der u og v er fartskomponentar, \rho er tettleiken, p er trykket og \nu er kinematisk viskositet til væska i eit punkt.
Tilnærminga seier at når reynoldstalet er stort nok, så kan straumen over ei flate delast opp i eit ytre område med ikkje-viskøs straum og eit område nær overflata der viskositet er viktig (grenselaget). La u og v følgje straumen og vere transverse innanfor grenselaget. Ved å bruke asymptotisk analyse kan ein vise at rørslelikningane over vert redusert i grenselaget til:
og vi får resultatet
Piz Surlej
Piz Surlej er eit fjell i Berninafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits. Fjellet ligg nord for Piz Corvatsch.
Grenselag
Grenselagslikningar
Den asymptotiske analysen viser at v, farten normalt på overflata, er liten samanlikna med u som følg straumen, og at variasjonar i straumretninga generelt er mykje mindre enn variasjonar på tvers av straumen.
Sidan det statiske trykket p er avhengig av y, så er trykket ved utkanten av grenselaget trykket gjennom grenselaget ein gjeven stad i straumretninga. Det eksterne trykket kan ein få ved å bruke Bernoullilikninga. La u_0 vere væskefarten utanfor grenselaget, der u og u_0 begge er parallelle. Ved å sette inn for p får vi
For ein straum der det statiske trykket p ikkje endrar seg i straumretninga er
slik at u_0 er konstant.
Dermed blir rørslelikninga forenkla til å bli
Desse tilnærmingane vert brukt til å løyse mange praktiske straumingsproblem, og analysen over gjeld for alle laminære og turbulente grenselag.
Turbulent grenselag
Å løyse problem i turbulente grenselag er mykje vanskelegare sidan parametrane er avhengig av tida. Ein av dei mest brukte teknikkane er reynoldsmidling. Her blir kvar storleik som skildrar straumen dekomponert i ein midla og ein perturbert komponent. Ved å bruke denne teknikken på grenselagslikningane får ein dei turbulente grenselagslikningane:
Ved å analysere storleiken på same måte som for grenselagslikningane kan desse turbulente grenselagslikningane reduserast til: