cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sherpaer
Fjellklatring
I nyare tid har to sherpaer merka seg ut med ein imponerande konkurranse om kven som klarte koma seg opp på Everest raskast. Pemba Dorjie brukte berre 12 timar og 46 minutt den 23. mai 2003. Tre dagar seinare slo Lhakpa Gelu rekorden hans med to timar, med ei oppstiging på 10 timar og 46 minutt. Den 21. mai 2004 sette Pemba Dorjie den noverande rekorden med å klatra opp på fjellet på berre 8 timar og 10 minutt. Dorjie blei seinare den første til å gifta seg på fjelltoppen, med Moni Mulepati.
Vatutine
Vatutine (ukrainsk Ватутіне; russisk Ватутино, Vatutino) er ein by i Tsjerkasy oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 20 000 innbyggjarar (2011).
John Arne Riise
John Arne Semundseth Riise er ein norsk tidlegare fotballspelar. Han er trenar for Flint Tønsberg.
Han har 110 kampar for det norske herrelandslaget, meir enn nokon annan.
Han har spela for Fulham FC. Han har også spela for AS Roma, Liverpool FC, AC Monaco og Aalesunds FK.
For boka Fortellingen om Liverpool fekk John Arne Riise og Lars Lenth litteraturprisen Ordknappen 2010.
New Jersey
New Jersey er ein delstat i Sambandsstatane. Hovudstaden er Trenton.
Francisco Javier Rodríguez
Francisco Javier Rodríguez Pinedo er ein mexicansk fotballspelar som har spela i forsvar for PSV i nederlandsk Eredivisie, og for det mexicanske landslaget. Han vart seriemeister i Mexico med Guadalajara i apertura-sesongen i 2006.
Takuya Muguruma
Takuya Muguruma er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kyoto Purple Sanga, Albirex Niigata og Tokushima Vortis.
Fottøy
Fottøy eller fotbunad er utstyr ein bruker til å kle føtene. I første omgang viser omgrepet til sko, støvlar, tøflar og liknande, men ein kan også ta med mjuke klede som sokkar og strømper. Fottøy kan brukast til å verna føtene, hjelpa ein til å røra seg som ein vil, eller dei kan brukast som pynt eller symbol. Alternativet til å bruka fottøy er å gå berrføtt. Tradisjonelt er fottøy blitt laga av brukarane sjølv, eller av skomakarar. I dag blir det meste framstil industrielt.
Othar Holmboe
Othar Holmboe var ein norsk apotekar, illustratør og kunstmålar.
Othar Holmboe vart fødd i Vefsn men voks opp i Tromsø. Her vart han utdanna til farmasøyt (1887), og var med i etableringa av Tromsø Kunstforening med far sin, Othar Ervigius. Seinare vart han, som bror sin, Thorolf Holmboe, student ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Kristiania med studieturar til Paris (1896) og København (1900). Han debuterte på Høstutstillingen i 1898.
Othar Holmboe døydde på Jessheim i 1928. Han er biografert i pamfletten ''Thorolf og Othar Holmboe, Tromsø Kunstmuseum (1996).
Bot
Ei bot eller eit førelegg er ein straffereaksjon frå myndigheitene (politiet) på eit mindre alvorleg regelbrot eller ei kriminell handling. Å få ei bot vil seie at du må betale ein viss sum pengar til myndigheitane. Storleiken på summen er avhengig av kor alvorleg brotsverket er, og økonomien til den som vert ilagt bota.
Innsjøar i Oslo
Innsjøar i Oslo tek med vatn der størstedelen ligg innanfor grensene til Oslo kommune.
International Baccalaureate
International Baccalaureate (IB) er ei gruppe av tre undervisningsprogram og dei eksamenar som høyrer til, og er etablert av International Baccalaureate Organization (IBO).
Koji Nishimura
Koji Nishimura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
International Baccalaureate
Dei tre undervisningsprogramma er:
Koji Nishimura
Han spela for klubbane Kyoto Sanga FC og Nagoya Grampus.
International Baccalaureate
Desse undervisingsprogramma er bygd på undervisingssystem frå rundt omkring i verda, utan å vere basert på nokon av dei spesifikt. Sidan grunnlegginga i 1968 har IBO-standarden gjort IB-programmet anerkjend over heile verda. Det er ei rekkje vidaregåande skular i Noreg som har byrja å bruke IB-diploma-programmet, i tillegg til to ungdomsskular.
Vezia
Vezia er ein kommune i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 370 meter over havet.
Monte Ortigara
Monte Ortigara er eit fjell i Vizentine-alpane i Italia med ei høgd på 2 105 meter over havet. Fjellet stig 1500 meter bratt opp frå Suganadalen i sør.
Fjellet var åstad for slaget ved Monte Ortigara under den første verdskrigen mellom italienske og austerriks-ungarske styrkar, som begge mista tusenvis av mann i forsøket på å erobre toppen.
Piz Medel
Fjelltoppen er den høgste av fire nesten jamhøge grannetoppar. Dei tre andre er Pizzo Cristallina (3 128 m), Pizzo Uffiern (3 151 m) og Cima di Camadra (3 172 m).
Medelserhütte på 2 524 moh. er utgangspunkt for ein topptur på nordsida av fjellet. På sørsida er Capanna Scaletta på 2 205 moh vanleg utgangspunkt.
Nordsida av fjellet er for ein stor del dekt av ein isbre, medan sørsida består av berg og litt urd.
Ukrainsk
Ukrainsk er eit austslavisk språk på den slaviske greina av dei indoeuropeiske språka. Det blir tala som morsmål av om lag 47 millionar menneske, av dei bur om lag 31 millionar i Ukraina, der det er offisielt språk. Resten fordeler seg på 25 andre statar. Ukrainsk blir skrive med det kyrilliske alfabetet, men det ukrainske alfabetet har nokre bokstavar som er annleis enn dei russiske.
Ukrainsk høyrer saman med russisk og kviterussisk til den austslaviske språkgruppa. På 1700-talet utvikla det seg attmed kyrkjeslavisk eit ukrainsk skriftspråk som sprang ut frå folkemålet. På 1800-talet blomstra ukrainsk som litteraturspråk, men i 1876 kom det eit vidtgåande forbod mot ukrainskspråklege publikasjonar og anna bruk av språket, fordi tsaristiske tenestemenn ottast separatisme. Dette vara til 1906. Den mest framståande ukrainske diktaren på 1800-talet, Taras Sjevtsjenko, vart elles send i indre eksil til Kasakhstan for tekstane sine.
Med skipinga av ein sjølvstendig ukrainsk republikk i 1918 vart ukrainsk for første gong statsspråk, det var det òg i Den ukrainske sovjetrepublikken. Likevel dominerte russisk i vitskap, litteratur og media. Derfor har omgangsspråket til folk flest sterk russisk påverknad. Dette ser ein klart når ein samanliknar med ordbruken i det sterke ukrainske miljøet i Canada. Men språket deira verkar eksotisk og forelda for innanlands-ukrainarane.
Med sjølvstendet i 1991 vart ukrainsk einaste offisielle språket i den nye staten. Det var mykje strid om dette, da 22 prosent av folkesetnaden i Ukraina er russarar, og også mange etniske ukrainarar i den austlege delen av landet berre talar russisk. Det finst òg ei munnleg blandingsform mellom russisk og ukrainsk, kalla sursjyk.
På grunn av denne historiske utviklinga er språkspørsmålet for mange ukrainarar enno eit brennbart politisk tema, som blir heftig diskutert.
New Mexico
New Mexico er ein delstat i Sambandsstatane. Hovudstaden er Santa Fe. Delstaten grensar til Mexico, og har nesten same våpenskjold som landet.
Elva Dordogne
Dordogne (oksitansk Dordonha) er ei elv i sørvestlege og sentrale delar av Frankrike
Geografi
Elva har sitt utspring i fjellsida av Puy de Sancy (1 885 m) i fjella i Auvergne, der to små fjellelvar renn i hop: Dore og Dogne. Ho renn hovudsakleg vestover om lag 500 km gjennom regionane Limousin og Périgord før ho munnar ut i Gironde, elvemunningen som ho delar med Garonne, nord for byen Bordeaux.
Etymologi
Dordogne kjem av det antikke ordet Durānius, som igjen har sitt opphav i den urkeltiske rotadur-, dor- (som i Durance).
I mellomalderen fekk namnet på elva den doble endinga -ononia, påverka av endinga -onna, som ein finn i namnet til mange andre elvar i Frankrike. På 500-talet var namnet Dorononia fluvius, på 700-talet Dornonia, som utvikla seg til Dordonia (800-talet).
Natur
Dordogne er ei av få elvar i verda der store tidvassbølgjer brer seg langt oppover elva. Dordognedalen vert rekna som ein vakker dal, og er med på å trekke turistar til regionen. Turistsesongen varer stort sett frå juni til september, der juli og august er høgsesong.
Elveleiet
Dordogne renn gjennom følgjande departement og byar:
Sideelvar
Dei største sideelvane til Dordogne frå kjelda til munningen (H=høgre, V=venstre)
Maria bodskapsdag
Maria bodskapsdag, også kjend som Marimesse om våren, Vårfrumess', Maria Bebudelse eller på latin Annuntiatio Beatæ Mariæ Virginis, er ein kyrkjeleg merkedag til minne om at Maria fekk bod frå engelen om at ho skulle bli med barn.
Dato
Den katolske kyrkja feirar dagen den 25. mars, med visse unntak:
På primstaven er marimesse om våren lagt til 25 mars, og markert med ei krone, ein kvinnefigur, eit hovud eller eit tre.
Kristian den femtes norske lov av 1687 slo fast at «Mariæ Bebudelsis Dag [...] skal holdis paa Palme-Løverdag, dersom den indfalder paa Palme-Søndag, eller derefter». Det betyr at dersom laurdag før palmesøndag fall på den 25. mars eller tidlegare, skulle Maria Bodskapsdag feirast denne dagen. Etter Festdagsreduksjonen av 1770 vart Maria bodskapsdag lagt permanent til 5. søndag i fasten. I 1977 vart han i Den norske kyrkja lagt til søndagen nærast 25. mars.
Dagen vart feira som nyårsdag i delar av Europa fram til 1582. I England vart offisielle dokument datert med årsskifte 25. mars heilt fram til 1752.
Tradisjonar knytt til dagen
Maria bodskapsdag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.
Fiskarane som for på Lofotfisket, feira den store brennevinsdagen på Vårfrumess' den 25. mars.
Regillio Simons
Regillio Simons er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar.
Han spela for klubben Kyoto Purple Sanga.
Zeeland
Zeeland er ein provins i Nederland. Han ligg sørvest i landet og består av mange øyar som har gjeve opphav til namnet som tyder «Sjøland» på norsk. Ei stripe med fastland grensar til Belgia i sør. Administrasjonssenteret er Middelburg. Provinsen har om lag 380 000 innbyggjarar fordelt på om lag 2930 km², der nesten 1140 km² er vatn. Store delar av Zeeland ligg under havnivå. Den siste store flaumen i området var Nordsjøflaumen i 1953. Turisme er ei viktig næring i provinsen. Dei solrike strendene er populære feriedestinasjonar om sommaren. Dei fleste turistane er tyskarar. I enkelte område er det to til fire gonger så høgt folketal i høgsesongen som elles på året.
Område
Frå nord til sør består Zeeland av:
Kommunar
Kommunar i Zeeland er:
Geografi
Provinsen Zeeland er faktisk eit stort elvedelta ved munningen til fleire store elvar. Det meste av provinsen ligg under havnivå og vart demd opp av innbyggjarane over lang tid. Det som tidlegare var eit gjørmete landskap, og som var under vatn ved flo og tørt land ved fjøre, vart ei rekkje små menneskeskapte åsar som vart halde tørre. Folket i provinsen kopla etter kvart desse åsane saman ved hjelp av dike, som førte til rekkjer av tørt land som seinare voks til større øyar og gav provinsen den noverande forma. Forma på desse øyane har endra seg over tid på grunn, både naturleg og på grunn av menneske. Nordsjøflaumen i 1953 la store landområde under vatn og berre delar av desse vart tørrlagte igjen. Dette førte til at Deltaprosjektet der store demningar og dike vart bygd. Demningane, tunnelane og bruene er i dag særs viktige delar av vegnettet i provinsen og har erstatta dei gamle ferjesambanda.
Historie
Det har vore folk busett i Zeeland-området sidan førhistorisk tid.
Morgonsong
Morgonsong, ottesong (norrønt óttusǫngr) eller laudes, latin for 'lovprisingar', er ei av morgonens tidebøner, eller ei gudsteneste halden om morgonen.
Den katolske tidebøna har namnet laudes. Tidebøna har namn etter opningsorda i salmane 148-150, som opnar med orda Lovsyng Herren. I den katolske kyrkja er laudes og vesper dei viktigaste tidebønene.
Liturgi
I den katolske kyrkja vert laudes lesen på latin. Morgonsongen har i norsk form fått plass i Gudstenestebok for den norske kyrkja. Liturgien for morgonsongen inneheld følgjande ledd:
Bagri
Bagri (devanagari बागड़ी) er ein dialekt av rajasthani innanfor den indoariske språkfamilien. Bagri blir snakka av omkring 5 millionar menneske i Rajasthan, Haryana og Punjab i India og i Punjab i Pakistan. Bagri har ein høg leksikalsk likskap (65 %) med haryanvi.
Francisco Marcos Valentin
Francisco Marcos Valentin er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kyoto Purple Sanga.
Vurrusjøen
Vurrusjøen er ein innsjø som ligg i Engerdal kommune i Innlandet. Vurrusjøen er omtrent 22 meter djup.
Kalynivka
Kalynivka (ukrainsk Калинівка, russisk Калиновка, Kalinovka) er ein by i Vinnytsia oblast i Ukraina. Byen har kring 20 000 innbyggjarar (2011).
Gydanhalvøya
Gydanhalvøya (russisk Гыданский полуостров - Gydanskij goluostov) er ei halvøy på kysten av Sibir ved Karahavet i Russland. Ho er om lag 500 km lang og 260 km brei. Denne breie halvøya ligg mellom estuara til Ob (Obbukta) og Jenisej, som er to viktige elvar i Russland. Den sørvestlege delen av halvøya grensar til Tazestuaret.
Gydanhalvøya er hovudsakleg flat med mange elvar og innsjøar. Nesten heile halvøya er dekt av permafrost og tundra.
Langs kysten av halvøya ligg fleire mindre halvøyar som strekkjer seg nordover i Karahavet. Nord for halvøyar ligg nokre store øyar, som Olenij, Sjokalskij og Vilkitskij. Det er to bukter på nordkysten, den smale og djupe Khalmjerbukta og den mindre Juratskijbukta.
Gydanhalvøya ligg i Jamalo-Nenetsk autonome okrug.
Word of Mouth av The Kinks
Word of Mouth er det 20. studioalbumet til den engelske rockegruppa The Kinks. Det kom ut 19. november 1984.
Albumet inneheld stort sett streite harde rockesongar, men mangla ein stor hit som «Come Dancing» på det førre albumet State of Confusion.
Undervegs i innspelinga forlet Mick Avory bandet etter lang tids krangling med Dave Davies. Han vart erstatta av Bob Henrit frå Argent.
Salslister
Albumet låg tjue veker på den amerikanske Billboard-lista og nådde 57. plassen i februar 1985.
Kantonen Jura
Republikken og kantonen Jura (fr. République et Canton du Jura) er den nyaste av kantonane i Sveits og ligg i den nordvestlege delen av landet. Hovudstaden i kantonen er Delémont.
Distrikt og kommunar
Jura omfattar tre distrikt, som er delt opp i til saman 83 kommunar. Dei tre distrikta er Delémont, Porrentruy og Franches-Montagnes.
Samfunn og soge
Fransk språk er kantonsspråk. Den einaste kommunen som er tyskspråkleg er Ederswiler i nordaust.
Dei fleste innbyggarane i Jura soknar til den romersk-katolske kyrkja.
Jura vart skilt ut frå kantonen Bern i 1979 etter lang tids strid. Bern er hovudsakleg tyskspråkleg og protestantisk, medan Jura er franskspråkleg og katolsk.
Christian Rynning-Tønnesen
Christian Wilhelm Rynning-Tønnesen   er ein norsk forretningsmann. I størstedelen av karrieren sin har han arbeidd i Statkraft,  frå 1992 til 2005, då han byrja som konserndirektør for finans i Norske Skog. I juni 2006 vart han  konsernsjef etter Jan Oksum  i ein vanskeleg periode for selskapet. Før dette hadde han takka ja til å verte konsernsjef i Agder Energi,  men ombestemte seg før  han byrja i stillinga. I november 2009 melde Rynning-Tønnesen til styret i Norske Skog at han ville fråtre stillinga si som konsernsjef i Norske Skog for å byrje i same stilling i  Statkraft.
Karriere
Rynning-Tønnesen vart fødd i Oslo,  og voks opp i Kristiansand  og Bergen. Far hans, Carl M. Rynning-Tønnesen, og bestefar hans var begge framståande politimeistrar i Kristiansand, men Rynning-Tønnesen  utdanna seg til sivilingeniør  på NTNU  (då NTH) i Trondheim. Han byrja den profesjonelle karrieren sin som forskar ved SINTEF, arbeidde med produktutvikling for Esso Norge frå 1985 til 1989, og deretter  som rådgjevar i McKinsey & Company frå 1989 til 1992.
I 1992 vart han tilsett i Statkraft. Der hadde han fleire ulike leiarstillingar med strategi, marknad og finans som fellesnemnar. Han vart fungerande konsernsjef i 2003, og var visedirektør for finans i 2005. 1. april 2005 byrja han som konserndirektør for finans i Norske Skog. Mellom anna arbeidde han med den mykje omdiskuterte nedlegginga av papirfabrikken Norske Skog Union.
20. februar 2006 vart det kjent at Rynning-Tønnesen hadde fått jobben som  konsernsjef i det Statkraft-åtte og Kristiansand-baserte kraftselskapet  Agder Energi. Han hadde vorte handplukka til jobben, og hadde ikkje søkt på han. Styreleiar i Agder Energi sidan desember 2005, Sigmund Kroslid,  kalla Rynning-Tønnesen «styrets klare førstekandidat». Stavanger Aftenblad skreiv at den nye konsernsjefen ikkje ville forhandle om fallskjerm. Det var uklart kva tid Rynning-Tønnesen faktisk skulle tiltre stillinga, men tidleg i juni besøkte han Agder Energi for å gjere førebuingar. Veka etter takka han nei til stillinga, for i staden å verte konserndirektør for finans i Norske Skog. Han hadde i all hemmelegheit fått tilbodet om stillinga i Norske Skog.
Jan Oksum, som i februar 2006 «beklaga» at Rynning-Tønnesen forlét Norske Skog,  vart sagt opp grunna dårlege resultat. Dei dårlege resultata heldt fram under leiing av Rynning-Tønnesen, grunna lågare internasjonal interesse og minkande etterspurnad etter  papir. Frå februar til november 2007 fall verdien på Norske Skog på Oslo Børs med 20 %. I 2008 minka aktiviteten på Norske Skog Follum, etter at tapet heldt fram. Like fullt fekk i 2008 ein pris for leiarskap, «European CEO of the Year for the pulp and  paper industry», frå informasjonsselskapet RISI.
Privatliv
Rynning-Tønnesen bur på Jar i Bærum kommune, nær Ringstabekk. Han er gift og har fire ungar.
Sonja Lang
Sonja Elen Lang er ein kanadisk omsetjar (engelsk, fransk og esperanto). Ho bur i Toronto i Ontario i Canada. Ho er mest kjend for å ha funne opp det konstruerte språket toki pona. Toki pona er eit enkelt språk, utarbeidd etter taoistiske tankar. Ho har òg omsett delar av Tao te ching til både esperanto og engelsk.
Naudrakett
Ein naudrakett er ein type rakett som vert skoten ut frå t.d. ein båt for å signalisere at han er i fare. Raketten gjev frå seg eit lys slik at andre kan sjå kvar han kjem frå.
Marcos Aurélio Galeano
Marcos Aurélio Galeano er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Naudrakett
Distress rocket
Marcos Aurélio Galeano
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Shanti Devi
Shanti Devi, (hindi for 'Fredsgudinne') er namnet på skonnerten som forfattaren Axel Jensen budde i og eigde saman med den indiske kona si, Pratibha Jensen, fram til 1990.
Seglskuta vart bygd i 1905 på Sjötorps Varv ved Vänern i Sverige og vart først døypt til «Zeus». Seinare vart ho registrert av Jensen i Gibraltar under namnet S.Y. «Shanti Devi».
Skipet vart opphavleg bygd til å vere fraktskute og er difor dimensjonert for ferdsel gjennom det svenske kanalsystemet, Göta Kanal og for segling på Nordsjøen og Austesjøen.
I 1985 og 1986 vart «Shanti Devi» nytta til hovudbase for planlegginga og administrasjonen av Oslo Internasjonale Poesifestival under leiing av Axel Jensen sjølv.
Etter at Jensen vart alvorleg sjuk vart skuta selt og segla nokre år under norsk flagg til ho uforklarleg sokk utanfor Arendal i 2012.
Postkasse
Ei postkasse er ein boks (som regel laga av metall eller tre) som vert brukt til å ta vare på post til mottakaren kan hente han. Ei postkasse bør ha ein fornuftig storleik, og skal vere tydeleg merkt med namnet og adressa til mottakaren. Ho bør også vere vasstett. Det finst både private og offentlege postkasser. Dei offentlege har alltid ein standardfasong, er raudlakkerte og tydeleg merkte «post» og med hentingstider. Posten vert både henta og bringa av postbod.
Postkasse
Briefkasten Letter box Postilaatikko
Vico Morcote
Vico Morcote er ein kommune i distriktet i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 442 meter over havet.
Kommunen ligg nær Luganosjøen, om lag ein kilometer oppfor den større landsbyen Morcote, medan Lugano ligg 10 km lenger aust.
Andåsfossen kraftverk
Andåsfossen kraftverk vart etablert ved elva Skjerva i Vefsn kommune i 1908. I 1932 vart det opphavlege anlegget rive, og eit nytt etablert. Dette vart stengt og erstatta av eit tredje anlegg i 2001.
Kraftverket har ein installert effekt på 2 MW og ein middels årsproduksjon på 7 GWh. Anlegget er eigd av Helgelandskraft.
Oscar Pérez
Oscar Pérez Rojas er ein mexicansk fotballkeeper. Han har over 50 landskampar for Mexico. Han vart teken ut til fotball-VM i 2010, sjølv om han sommaren 2010 ikkje hadde nokon klubb. Han spelte i 17 år, frå 1991 til 2008, for den mexicanske klubben Cruz Azul.
Jone
Jone er eit personnamn som kan brukast av menn og kvinner. Det har namnedag den 29. august.
I Noreg kan namnet ha opphav i Jon eller Johannes. Det er mest brukt som mannsnamn, men kan òg brukast av kvinner. I 2009 var det 985 norske menn som heitte Jone, og 26 kvinner.
Jone er òg eit baskisk kvinnenamn avleidd av Jon.
Bhili
Bhili, òg kalla bhagoria, bhil, bhilbari, bhilboli, bhilla, lengotia og vil, er eit vestleg indoarisk språk som vert talt i regionen austom Ahmadabad i den vestlege delen av det sentrale India. Bhili er eit av bhilspråka, dei er nærskyldt med gujarati og radjasthani. Språket blir skrive med ein variant av devanagari.
Motutapu Island
Det fulle namnet til øya — som sjeldan vert nytta — erTe Motutapu a Taikehu, «Den heilage øya til Taikehu». Taikehu skal ha vore ein tohunga (stammeprest) i Tainuiiwien. Motutapu, som tyder «heilag» eller «heilagdom», er ei nemning som vert nytta om fleire ulike øyer i polynesiske kulturar.
Geografi
Øya er no bunden saman med den mykje yngre vulkankjegla til øya Rangitoto Island med ei kunstig landbru. Før utbrotet til vulkanen, hadde øya vore busett av māoriar i meir enn 100 år. Utbrotet, som fann stad for om lag 700 år sidan, øydela busetnadane deira, men der er indisie på at somme av innbyggjarane kan ha kome unna utbrotet, truleg i waka (kanoar). Av dei mange arkeologiske utgravingane som er gjorde, viser ein fotspor frå menneske i forsteina oske. Dei har vore verna frå erosjon av eit oskelag frå det neste utbrotet.
Vulkanoska vart til eit nytt lag med grøderik jord, og busetnadane vart snart bygde opp att. Mange av dei arkeologiske funna tyder på at sjøfuglar og skaldyr var ein viktigare del av kosthaldet enn det som vart dyrka på land. Der er leivningar av fleire pa på øya.
Under den andre verdskrigen var øya ein viktig del av kystforsvaret. Militære tunellar og bunkerar er enno å sjå på øya. Landbrua, som er ganske brei, vart bygd på denne tid for å letta sambandet mellom Motutapu og Rangitoto.
I dag manglar øya skog, slik det finst på naboøya Rangitoto Island, og det meste av jorda er grasmarker og marskland. Det er få store tre på øya.
Toki pona
Toki pona er eit kunstig språk utvikla av Sonja Elen Kisa. Det vart fyrste gong gjort offentleg på internett sumaren 2001.
Toki pona er eit «minimalistisk» språk, som fokuserer på dei kulturuavhengige («universelle») og enkle («gode») tinga i livet. Det er laga for å kunna uttrykkja mest mogleg meining med minst mogleg kompleks struktur. Språket har 14 fonem og 118 ord. Det er ikkje meint som eit internasjonalt hjelpespråk, men er inspirert av m.a. taoistisk filosofi. Den som lærer seg toki pona, får raskt ei kjensle av at gjennom å uttrykkja seg med enkle ord, lærer ein seg å tenkje klårt og ukomplisert.
Orda kjem frå fleire vidt ulike språk, som engelsk, finsk, walisisk, kinesisk, georgisk og tok pisin. I tillegg er det inspirert av dei andre konstruerte språka esperanto og lojban, og har nokre lydmålande ord. Lydane og stavinga er gjerne forenkla, som i «kepeken» som kjem frå det nederlandske ordet gebruiken.
Det finst nokre titals menneske som nyttar språket aktivt, og eit par dusin av desse snakkar det heilt flytande. Dei fleste av dei bur i Nord-Amerika. Det er produsert noko litteratur, for det meste ordspråk og lyrikk, men òg nokre noveller, essay og teikneseriar.
Estisk syntaks
Syntaksen til estisk er, som andre delar av estisk grammatikk, påverka av omliggjande grammatiske språk, men han har likevel halde på uralske drag. Estisk er eit SVO-språk med tendens til V2-ordstilling, særleg dersom subjektet er lite og trykklett. Det er eit konfigurasjonelt språk, dvs. det er strukturelle skilnader mellom subjektet og objektet. Estisk har både pre- og postposisjonar.
Estiske pre- og postposisjonsfraser
Postposisjonane tar komplement i genitiv.
Harirud
Harirud (òg kalla Heray Rud og Heray Rūd eller Tejen og Tedzhen) er ei elv som renn frå fjella i sentrale Afghanistan til Turkmenistan, der ho forsvinn i Karakom-ørkenen. Rud betyr 'elv' på persisk, slik at elva også kan kallast Hari-elva. Det turkmenske namnet er Tejen eller Tedzhen. På latin blei ho kalla Arius.
Harirud er rundt 1100 km lang. Ho oppstår i Baba-fjella, ein del av Hindukush. Elva følgjer ei relativt rett rute mot vest. Ho renn nord for Chaghcharan og sør for Herat, som er opphav til namnet hennar. Elva renn saman med Jamrud ved minareten i Jam.
Thorolf Holmboe
Thorolf Holmboe var ein norsk kunstmålar, illustratør og designar.
Harirud
Etter Herat svingar elva mot nordvest og så nord, og utgjer ein del av grensa mellom Afghanistan og Iran. Vidare nord utgjer ho den søraustlege delen av grensa mellom Iran og Turkmenistan.
Thorolf Holmboe
Holmboe var fødd i Vefsn, men voks opp i Alstahaug og, frå han var ti år, i Tromsø, der faren Othar Ervigius var kunsthandlar, tollkasserar og landmålar. Faren var òg ein av grunnleggjarane av Tromsø Kunstforening og ein habil akvarellmålar. Broren Othar Holmboe vart òg kunstmålar.
Harirud
I Turkmenistan, der elva er kjend som Tedzhen, passerer elva nær byen Tedzhen. Deretter renn ho ut i Karakom-ørkenen og fordampar.
Thorolf Holmboe
Thorolf Holmboe tok artium og Krigsskolens nedste avdeling i Kristiania før han i 1886 reiste til Berlin og vart den siste norske eleven av Hans Gude. Han debuterte på Høstutstillingen i 1887 med fleire motiv frå Helgeland. Mot slutten av 1880-alet var Holmboe ei tid i Paris. Her fekk han sjå japanske arbeid, som då var på moten, og han fekk interesse for kunsthandverk og kunstindustri.
Harirud
Elva vatnar ein god del dyrka mark i Afghanistan. Særleg Herat-dalen er kjend for å vera fruktbar og tett dyrka. I 2000 tørka elva heilt ut, etter tørke som varte i 10 månader.
Horslips
Horslips er eit irsk keltisk rockeband som skreiv og framførte songar inspirerte av tradisjonell irsk folkemusikk. Gruppa vert rekna som «grunnleggjarane av keltisk rock» og kom til å inspirere mange lokale og internasjonale artistar. Dei vart skipa i 1970 og gav seg i 1980. Namnet kom frå ein bakvendtsnakk av Dei fire riddarane i apokalypsen, på engelsk «The Four Horsemen of the Apocalypse», som vart «The Four Poxmen of The Horslypse».
Sjølv om Horslips ikkje hadde så stor kommersiell suksess då dei var aktive i 1970-åra, vart det fornya interesse i musikken deira i 1990-åra og dei kom til å bli rekna som eit av dei styrande banda innan sjangeren keltisk rock. Dei har sidan hatt mindre attsameiningar.
Opphavleg besetning
Barry Devlin, Eamon Carr og Charles O'Connor møtte kvarandre då dei arbeidde i reklamebyrået Ark i Dublin. Dei vart sett saman for å late som om dei var eit band i ein reklame for Harp Lager, men trengde ein klaverspelar. Devlin sa han kjende ein Jim Lockhart som kunne passe. Dei fire likte dette så godt at dei tenkte dei kunne starte opp eit band på skikkeleg. Dei fekk med seg gitaristen Declan Sinnott, ein kollega av Eamon Carr frå Tara Telephone og for ein kort periode, Gene Mulvaney, og skipa Horslips (opphavleg Horslypse) i 1970.
Bandet vart profesjonelle musikarar på St Patrick's Day 1972 etter å ha kvitta seg med Mulvaney og gjeve ut singelen, «Johnny's Wedding», på det andre selskapet deira, Oats. Declan Sinnott slutta etter kort tid, hovudsakleg fordi han irriterte seg over at gruppa spelte i ein reklamefilm for appelsindrikken Mirinda påsken 1972, og vart erstatta for ein kort periode av Gus Guest og så Johnny Fean.
Thorolf Holmboe
Mellom dei illustrasjonane han teikna, er furua som prydar framsida til Nitedals fyrstikkeske, hanen på Sætre kjeks og vikingskip-emblemet til Norsk Hydro.
Baldisholteppet
Då Baldishol kyrkje frå 1600-talet vart riven i 1879 vart ting frå kyrkja selde. Det var folk busette i bygda som kjøpte altarteppet på auksjon og fekk med på kjøpet ein svært skitten tøybylt som etter det folk sa skulle ha vore brukt av klokkaren som isolasjon under fotskammelen mot trekken frå golvet. Tøyet var funne mellom to golvlag i den gamle kyrkja.
Thorolf Holmboe
Holmboe framstilte ei stor mengd bruksgrafikk, herunder òg overrekkingskort og postkort, oftast i jugendstil. Han fekk m.a. trykt ein serie postkort med Nordlandsmotiv, sidan ein serie med silhuett-motiv. Spesielt nordlandsmotiva vart trykte i mange opplag og nådde slik ut til dei breie lag av folket.
Horslips
Album
Horslips designa sine eigne plateomslag, skreiv platenotat og utforska segner som dei gjorde om til konseptalbum. Dei skipa sitt eige plateselskap, Oats, og lisensierte inspelingane sine via Atco, RCA og DJM for å få platene ut utanfor Irland. Dei heldt base i Irland, i motsetnad til tidlegare, kjende irske band.
I oktober 1972 drog Horslips til Longfield House i Tipperary og spelte inn debutalbumet sitt, Happy To Meet, Sorry To Part med Rolling Stones Mobile Studio. Dei gav så ut ein ny singel, «Green Gravel». Debutalbumet bestod stort sett av tradisjonelle melodiar. Jim Lockhart spelte klaverinstrument og klarte gradvis å meistre andre instrument, som sekkepiper. Eamon Carr spelte trommer, inkludert irsk bodhrán. Happy To Meet, Sorry To Part var det raskast seljande albumet på åtte år i Irland. Omslaget var eit utførleg concertina-forma utbrettbart design.
Abbey Theatre i Dublin spurte bandet om dei ville skrive musikk for teaterutgåva av «The Táin», noko dei gjekk med på. «Táin Bó Cúailnge» (The Cattle-Raid of Cooley) er ei soge skriven på 900-talet på gammalirsk og mellomirsk. Ho fortel om ein gammal krig mellom Ulster og Connacht. The Táin kom ut i 1973 og hadde fleire originale songar ved sidan av tradisjonelle songar, og større vekt på rock. Same året gjekk ein singel frå albumet, «Dearg Doom», til topps i Tyskland.
Dancehall Sweethearts kom ut i 1974 og blanda folk med rock. Det fjerde albumet deira, The Unfortunate Cup of Tea, dreiv meir mot popmusikk og vart rekna som ein mindre suksess. RCA kutta ut finansieringa til gruppa i 1975. Dei betalte derfor det neste albumet deira sjølv og gjekk attende til dei grunnleggjande prinsippa. Drive the Cold Winter Away (òg 1975) var det mest tradisjonelle albumet dei hadde gjeve ut til då. Dei signerte ein avtale med DJM Records. The Book of Invasions: A Celtic Symphony (1976) var som The Táin ei tilpassing av irske segner til ei kompleks soge. Det vart det einaste albumet deira som gjekk inn på UK Albums Chart, der det nådde 39. plassen i 1977.
Thorolf Holmboe
Holmboe illustrerte bøker av Vilhelm Krag, Johan Bojer, Jonas Lie og Petter Dass (Nordlands Trompet 1892).
Horslips
Album
Bandet prøvde seg òg i USA. Dei henta inn Jim Slye som manager. Han selde seinare forlagsrettane deira til William McBurney for 4 000 pund. I 1977 produserte dei Aliens, om livet til irane i Amerika på 1800-talet. Dette inneheld særs lite folkemusikk. Dei turnerte i Storbritannia, Tyskland, Canada og USA. Konserten deira i Albert Hall i London vart av ein kritikar skildra som den mest høglytte konserten der sidan Hendrix. The Man Who Built America (1978), produsert av Steve Katz frå Blood, Sweat and Tears, omhandla igjen irane i Amerika og vart kommersielt det mest suksessrike albumet deira. Den tyngre stilen deira førte til at det selde noko i Amerika, men dei mista samstundes folkrock-fansen sin. Short Stories, Tall Tales (1979) var det siste studioalbumet deira og vart slakta av både plateselskapet og kritikarane.
Medan The Troubles var på sitt verste, spelte Horslips konsertar både i Nord-Irland og Irland utan føredomar og vart akseptert overalt. Dei siste innspelingane deira var konsertopptak i Whitla Hall i Belfast i april og mai 1980. Eit par månader seinare, den 12. oktober 1980, heldt dei den siste konserten sin i Ulster Hall. Dei gjorde ingen offentlege kunngjeringar. Dei berre spelte eit ekstranummer — The Rolling Stones-songen «The Last Time» og det siste som skjedde var at Charles O'Connor kasta den øydelagde fela si ut i publikum. Dei vart så oppløyst.
Baldisholteppet
Tøybylten skulle visa seg å vera det me i dag kjenner som Baldisholteppet. Teppet vart reingjort og reparert av dei som kjøpte det. Seinare vart det kjøpt av Kunstindustrimuseet i Oslo, og det er no utstilt der som eit av dei største klenodia i museet si eige. Teppet har vorte restaurert i fleire omgangar, seinast før utstillinga Stil 1100-1905 opna i 2004.
2019
2019 er eit normalår som byrjar på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.
Baldisholteppet
Teppet slik me kjenner det er 203 cm langt og 118 cm høgt. Det er to biletfelt på teppet, eit for april og eit for mai. Kantane på teppet er rivne av. Nokre trur at teppet kan ha vore del av eit større teppe med eit biletfelt for kvar månad. Eit teppe med dei tolv månadene i året kan ha vore omlag 12 meter langt.
Materiale
Renninga er i ullgarn, størstedelen av innslaga er i ullgarn. Dei kvite felta er i lingarn. Garnet er farga med plantefargar.
Thorolf Holmboe
Holmboe fekk Petter Dass-medaljen i 1912.
Horslips
Seinare tid
Sjølv før Horslips var over hadde Johnny Fean, Eamon Carr og to andre skipa Zen Alligators i 1980. Dei spelte streit rock og soul i Irland go gav ut fleire singlar. Ei anna gruppe som oppstod i kjølvatnet av Horslips var Host med Fean, O'Connor og Carr. Dei gav ut albumet Tryal i 1984 og to singlar.
Det siste albumet som Fean og Carr samarbeidde på i 1980-åra var The Last Bandits in the World (1986).
Barry Devlin gav ut soloalbumet Breaking Star Codes i 1983 med noko hjelp frå Jim Lockhart. Lockhart og Devlin samarbeidde òg mellom anna på kjenningsmelodien til den populære RTÉ-dramaserien Glenroe.
Charles O'Connor gav ut eit instrumentalt album, Angel on the Mantelpiece, i samarbeid med Paul Whittaker i 1997.
I mars 2004 sette tre Horslips-fans, Jim Nelis, Stephen Ferris og Paul Callaghan, opp ei utstilling med Horslips-lekamar i The Orchard Gallery i Derry. Utstillinga vart opna av bandet, som spelte fem songar akustisk. Etter den første offentlege framføringa i lag på 24 år, vendte Horslips attende i studio i Westmeath for å spele inn eit studioalbum, Roll Back, sommaren 2004. Det vart skildra som «Horslips Unplugged», og bessod av akustiske omarbeidingar av dei mest kjende songane deira.
Siden 2009 har Horslips fleire gonger heldt konsertar i lag og fleire av desse er komen ut på konsertalbum. I 2019 er bandet framleis aktivt.
Pål Kraby
Pål Fredrik Kraby var ein norsk høgsterettsadvokat og tidlegare leiar av Norsk Arbeidsgjevarforening (NAF). Kraby vart fødd på Lillehammer.
Pål Kraby var far til juristen Ida Hjort Kraby.
Think Visual
Think Visual er det 21. studioalbumet til det engelske rockebandet The Kinks, gjeve ut i 1986.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjonskjernar er små partiklar (typisk 0,0002 mm eller 1/100 av storleiken til ein skydrope) som vassdamp kan kondensere på. Vassdamp kondenserer mykje lettare når ein har kondensasjonskjernar i atmosfæren. Utan kondensasjonkjernar kan vassdamp som blir underkjølt til under 0 °C kondensere til ørsmå vassdropar, og i temperaturar over frysepunktet må lufta overmettast til rundt 400 % før dropar blir danna. For å få danna skyer og nedbør så raskt som dei oppstår i atmosfæren, må ein altså ha kondensasjonskjernar.
Think Visual
Albumet vart det første bandet hadde på MCA Records. I følgje Allmusic hadde Kinks no nådd ein kunstnarisk blindveg med fleire stødige hardrock-songar som mangla særpreg, og at berre Dave Davies-songen «Rock N' Roll Cities» gjorde eit meir varig inntrykk.
Ida Hjort Kraby
Ida Hjort Kraby er ein norsk jurist. Ho vart tilsett som advokat ved Regjeringsadvokaten i september 1993. Kraby var konsulent og rådgjevar i Justisdepartementet si lovavdeling frå 1988 til 1992.
Kondensasjonskjerne
Storleik, mengd og oppbygging
Ein typisk regndrope er rundt 2 mm i diameter, ein typisk skydrope er rundt 0,02 mm, og ei typisk skykondensasjonskjerne (aerosol) er i storleiksorden 0,0001 mm (0,1 mikrometer) eller større i diameter. Talet på kondensasjonskjernar i lufta kan målast og er vanlegvis mellom 100 og 1000 per kubikkcentimeter. Den totale massen av skykondensasjonskjernar som går opp i atmosfæren kvart år er estimert til om lag 2x1012 kg. Store mengder av desse partiklane fører til dis i område med lågare fukt. Denne tørre disen har òg ein effekt på klima ved enten å absorbere eller reflektere stråling (sjå albedo).
Det finst mange forskjellige typar atmosfæriske partiklar som vassdamp kan kondensere på. Partiklane kan vere støv, leire, sot eller svart karbon frå gras- eller skogbrannar, sjøsalt, sot frå industriutslepp, eksos frå trafikk, sulfat frå vulkansk aktivitet, planteplankton eller oksidering av svoveldioksid og andre organiske material. I tillegg kan dei kjemiske partiklane blande seg med andre partiklar (særleg sulfat og organisk karbon). Nokre partiklar (som sot og mineral) er ikkje så gode som kondensasjonskjernar, men fungerer bra som iskjernar i dei kaldare delane av atmosfæren.
Talet på kondensasjonskjernar og kva dei er laga av kan påverke både strålingseigenskapane og levetida til skyer, og dermed ha ein påverknad på klimaendringar. Detaljane rundt dette er derimot noko ein ikkje heilt forstår enno, og blir framleis forska på.
Ida Hjort Kraby
Ida Hjort Kraby er dotter av høgsterettsadvokaten Pål Kraby. Ho er utdanna ved Universitetet i Oslo der ho tok juridisk embetseksamen i 1988. Under studietida hadde ho eit opphald ved Harvard Law School.
Kraby blei utnemnd til nytt barneombud i Noreg av Kongen i statsråd den 8. februar 2008, og skulle ha byrja i stillinga i april, men valde allereie 14. februar å trekkje seg frå stillingan. Det skjedde etter at det blei klart at barne- og likestillingsminister Manuela Ramin-Osmundsen, som hadde tilsett ho, etter sterkt press valde å trekkje seg frå regjeringa grunna kritikk i samband med nett denne tilsetjinga.
Kondensasjonskjerne
Iskjernar
Iskjernar er partiklar som kan danne iskrystallar i atmosfæren, og gjer det mogeleg for is å bli danna ved rundt −10 °C. Utan iskjernane måtte ein hatt −40 °C før det vart danna is. Det er mange prosessar i atmosfæren som kan danne ispartiklar. Den enklaste er når vassdamp sublimerer direkte på faste partiklar. Når ein har iskjernar kan det òg føre til at underkjølt vatn frys når dei kjem i kontakt med partiklane.
Ispartiklar kan spele ei viktig brikke i skydynamikk, og er kjend for å ha ei viktig rolle i å elektrifisere skyene, som så kan føre til lyn. Dei er òg viktig i danning av regndropar.
V.S. Naipaul
Han vart tildelt Nobelprisen i litteratur i 2001 I 1990 vart han adla av dronning Elisabeth II av Storbritannia, og mottok same året også Trinity Cross, den høgaste utmerkinga på Trinidad og Tobago.
Ryota Aoki
Ryota Aoki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
V.S. Naipaul
Bakgrunn
I 1939, då Vidia var sju, flytta familien til hovudstaden på Trinidad, Port of Spain. Naipaul blei elev ved Queen's Royal College, ein statleg skule som bygde på britiske privatskular og hadde eit godt omdøme. Etter fullført skulegang vann Naipaul eit trinidadisk statsstipend som gjorde at han kunne studera ved ein institusjon for høgare utdanning i Det britiske samveldet; han valde Universitetet i Oxford.
Kondensasjonskjerne
Iskjernar
Det er mange forskjellige partiklar i atmosfæren som kan bli iskjernar, både naturleg og menneskeskapte. Desse inkluderer mineral, sot, organisk materiale og sulfat. Det er derimot stor skilnad mellom dei forskjellige stoffa for kor effektivt is kan oppstå på dei under forskjellige atmosfæriske forhold. Ein kjenner lite til fordelinga av desse partiklane, kor stor rolle dei spelar for det globale klimaet og om menneskeleg aktivitet eventuelt har endra på desse effektane.
Ryota Aoki
Han spela for klubbane Gamba Osaka, JEF United Chiba, Roasso Kumamoto og Thespakusatsu Gunma.
Bjerka kraftverk
Bjerka kraftverk er eit vasskraftverk ved Finnbakken i Hemnes kommune i Nordland fylke.
Kraftverket nyttar eit fall på 371 meter frå magasinet Stormålvatnet til Leirelva. Stormålvatnet er oppdemt og er regulert mellom 430 til 397 moh. Bjerkaelva er regulert som følgje av verket.
Det er installert ein Francisturbin på 20 MW. Middels årsproduksjon er på 176 GWh.
Eigar er Statkraft.
Eirik Raudes Land
Eirik Raudes Land var det norske namnet på eit område aust på Grønland som vart okkupert av Noreg frå 1932 til 1933, den sokalla Grønlandssaka. Området vart oppkalla etter Eirik Raude som oppdaga Grønland i 985.
V.S. Naipaul
Livet i England
I Oxford blei Naipaul deprimert av sine eigne tidlege forsøk på å skriva. Han var einsam og usikker på eigne evner og retning i livet. I april 1952 drog han på ein impulsiv tur til Spania, der han raskt brukte opp det han hadde av oppsparte middel. Han omtalte turen som eit nervøst samanbrot.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjon
I atmosfæren er svovelsyre og organiske partiklar dei vanlegaste kondensasjonskjernane. Forholda som vassdamptrykk og temperatur rundt ein partikkel avgjer om vassdamp vil kondensere eller vatn fordampe. På grunn av Kelvineffekten (basert på krumminga til dropar) vil mindre partiklar trenge høgare relativ fukt for å bli i likevekt enn større partiklar. Relativ fukt (%) for likevekt kan uttrykkast i likninga:
V.S. Naipaul
Livet i England
Før reisa var Naipaul blitt kjend med Patricia Ann Hale, den framtidige kona si, på eit college-skodespel. Med støtte frå Hale friskna han til og byrja gradvis å skriva att. Hale tok del i planlegginga av karrieren hans. Familien hennar var fiendtleg innstilt til forholdet; hans eigen var heller ikkje entusiastisk. Paret gjekk ut frå Oxford i juni 1953. Dette året døydde faren til Naipaul.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjon
der ps er mettingsvassdamptrykket over ein partikkel i likevekt (rundt ein krumma vassdrope), p0 er mettingsvassdamptrykket over ei horisontal flate av den same væska og S er mettingsforholdet.
V.S. Naipaul
Livet i England
Naipaul flytta til London i 1954. I januar 1955 gifta han seg med Patricia, eller Pat.
Balta i Ukraina
Balta (ukrainsk Балта, rumensk Balta) er ein liten by i Odessa oblast (provins) sørvest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Balta rajon (distrikt) og ligg kring 200 km frå Odessa.
V.S. Naipaul
Karibiske forteljingar
I desember 1954 byrja Naipaul å opptre på BBC-programmet Caribbean Voices ein gong i veka. I frilansarromet til BBC i Langham Hotel i London skreiv han «Bogart», den første forteljinga i Miguel Street. Soga var inspirert av ein nabo han hadde kjend som barn i Port of Spain. Heile Miguel Street blei skriven i løpet av fem veker.
Balta i Ukraina
Byen har kring 20 000 innbyggjarar (2012).
V.S. Naipaul
Karibiske forteljingar
Forlagskonsulenten Diana Athill las Miguel Street og likte henne, men forleggjaren André Deutsch meinte at ei novellesamling av ein ukjend karibisk forfattar truleg ikkje kom til å selja godt i Storbritannia. Han oppmoda Naipaul om å skriva ein roman i stadn. Naipaul skeiv då ganske raskt The Mystic Masseur, og fekk henne gjeven ut i 1955.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjon
Kelvin si likning for mettingsvassdamptrykk over ei krumma overflate er:
der p0 er mettingsvassdamptrykket over ei horisontal flate, rp er droperadiusen, σ er overflatespenninga, ρ er tettleiken til væska, M er den molekylære massen, T er temperaturen og R den molare gasskonstanten.
Cochini-jødar
Cochini-jødane er eit jødisk samfunn som tradisjonelt budde i området rundt byen Cochin i den sør-indiske delstaten Kerala. Cochini-jødane har budd i India i over 2000 år, men har alltid hatt kontakt med jødane i Midtausten og har derfor ikkje mist noko del av jødisk kultur eller tradisjonar over hundreåra.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjon
Det finst tre regime for kondensasjonspartiklar. Det første regimet blir kalla fritt molekylært regime, som har dp< 10 nm (partikkeldiameter) eller Kn >> 1 (Knudsentalet). Fritt molekylært regime er karakterisert ved svært små partiklar som har same midla fri rørsle og som har mykje rom å flytte seg i før dei kolliderer med ein annan partikkel. Masseflukslikninga for eit slikt regime er:
der a er partikkelradiusen, P er trykket, kb er Boltzmannkonstanten, T er temperaturen, Ca er termalfarten og α er massetilpassingskoeffisienten. Ein tenkjer seg i utviklinga av denne likninga at trykket og diffusjonskoeffisienten er konstant.
Cochini-jødar
Historia
Cochini-jødar er delt opp i tre forskjellige grupper med ulike opphav. Den eldste av dei er ei gruppe som heiter meyuhassim («dei med særføremoner»). Legendene deira seier at dei var handelsmenn som busette seg i India (som dei seier var det same landet som bibelen kalla «Ofir») i kong Salomo si tid. Den andre gruppa heiter mesjuhararim («dei som var gjorde frie»), og ein trur at dei opphavleg var slavar til meyuhassim-jødar som tok jødisk tru og vart frigjevne. Den siste gruppa heiter paradesi («utlendingane») og inkluderer jødar som i seinare tid flytta til Cochin-området frå Midtausten.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjon
Kontinuumregimet er for større partiklar med dp> 200 nm eller Kn << 1. I dette regimet er partiklane store nok til å "sjå" omgivnadane sine som eit kontinuum. Den molekylære fluksen i dette regimet er:
der a er partikkelradiusen til partikkelen A, MA er den molekylære massen til partikkel A, DAB er diffusjonskoeffisienten mellom partiklane A og B, R er den ideelle gasskonstanten, T er temperaturen i Kelvin og P er trykket i det uendelege og på overflata.
Cochini-jødar
Historia
Ein trur at cochini-jødane først budde i Kudungallur. I året 379 fekk ein cochini-jøde som heitte Josef Rabban hersedom over ein landsby som heitte Anjuvannam, nær dagens Cochin, av kongen Parakaran Iravi Vanmar. Under styret til Josef Rabban vart Anjuvannam ein sjølvstendig jødisk prinsestat, og ein trur at dei fleste cochini-jødane flytta dit. Staten vart svært rik og mektig, og vart derfor roke på av arabarane i 1524. Jødane blei overvunne og flykta frå Anjuvannam til Cochin, der kongen gav dei land og pengar for å byggja ein ny landsby. Dei etablerte seg sjølve igjen som handelsmenn i Cochin, særleg i internasjonal peparhandel.
På 1600-talet vart Cochin-riket overvunne av portugisarane, som forfølgde både cochini-jødane og den lokale syrisk-ortodokse kyrkja. I 1660 fekk Nederland makt over Cochin-området, og i 1795 vart det overvunne av det britiske riket som gav nominell suverenitet tilbake til den lokale kongen. Forfølginga slutta då den portugisiske makta tok slutt, og det jødiske samfunnet i Cochin vart rikt og velståande igjen.
Kondensasjonskjerne
Kondensasjon
Overgangsregimet inneheld alle partiklane som er i mellom dei to regima over her (10 nm < dp < 200 nm) eller Kn ≈ 1. Denne delvis empiriske likninga skildrar massefluksen:
V.S. Naipaul
Karibiske forteljingar
The Mystic Masseur vann John Llewellyn Rhys Prize i 1958, medan Miguel Street vann Somerset Maugham Award i 1961. W. Somerset Maugham sjølv var nøgd med den første vinnaren av ikkje-europeisk opphav.
Cochini-jødar
Språket
Cochini-jødar bruker ein dialekt av malayalam som er kalla jødisk-malayalam. Dialekten er særmerkt av sin bruk av svært mange hebraiske lånord. Mange av desse er ord for jødisk religiøse omgrep, som torá, siddúr og halakhá, men mange hebraiske ord vert brukte i samanhengar som er uvanlege på hebraisk. Ein seier til dømes അവന് ശലോമ് ആയി avan sjalåm áyi (han vart 'sjalom') for å fortelja at nokon er daud.