cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eriskay
Øya
Sjølv om er ei liga øy som er 4 km lang og 2 km brei er ho kjend langt utanfor Hebridane. Ho er omtalt i den hebridiske folkesongen Eriskay Love Lilt, Eriskay-ponni og Eriskay-trøye. Den 2. august 1745 la den vesle fregatten «le Du Teillay» til lands med Charles Edward Stuart go sju av mennene hans. Her starta dei Jacobittaropprøret som var dette året.
Sri Lanka Matha
«Sri Lanka Matha» ('Moder Sri Lanka') er nasjonalsongen på Sri Lanka. Både tekst og musikk blei skapte av Ananda Samarakoon i 1940, og blei teke som nasjonalsong den 22. november 1951.
Songen blei opphavleg skriven på singalesisk, men er òg blitt omsett til tamil.
Nilkrokodille
Nilkrokodillen (Crocodylus niloticus) er ein stor krokodilleart som lever i Afrika. Han høyrer til mellom dei største artane i familien, og er farleg både for dyr og menneske.
Skildring
Nilkrokodilla høyrer til mellom dei største krokodilleartane i verda. Dei største eksemplara ein har funne var over seks meter lange og vog 750 kg. Sjå òg krokodille-artikkelen.
Utbreiing
Nilkrokodillar førekjem i innsjøar, elvar, våtmarkar og sumpar over nesten heile Afrika og på Madagaskar.
Nilkrokodillen og mennesket
Nilkrokodillar hadde ei særs viktig rolle i gamal-egyptisk religion. Guden Sebek hadde sogar krokodillehovud, og byen Krokodiliopolis var i sin heilskap vigd til han og krokodillane hans. Det er funne ei rekke balsamerte nilkrokodillar fleire stadar i landet.
Nilkrokodillen er òg det dyret som drep flest menneske i Afrika på årsbasis.
Stephen Hawking
Stephen William Hawking var ein engelsk teoretisk fysikar, astrofysikar og matematikar.
Bakgrunn
Hawking har vore professor i matematikk ved Cambridge University sidan 1980. Hawking vart 20 år gamal råka av ein ulækjeleg og progressiv nevromotorisk sjukdom, som òg påverka hjernefunksjonane. Men han fullførte studia, og med hjelp frå kona, medarbeidarar og studentar har han likevel klart å formidle verdfulle idear og utforme nye teoriar av stort verd innan sine felt.
Verk
Hawking har skrive fleire populærvitskaplege bøker, mellom anna The Very Early Universe (1983), ''A Brief Historie of Time. From Big Bang to Black Holes (1988, norsk omsetjing Univers uten grenser, 1988), Black Holes and Baby Universes (1993, norsk omsetjing Svarte hull, baby-universer og andre essays, 1993), The Nature of Space and Time (1996) og The Universe in a Nutshell'' (2001).
Talvik
Talvik (kvensk Talmulahti) er ei bygd og ein tettstad i Alta kommune, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, på 70. breiddegrad nord. Tettstaden ligg på vestsida av Altafjorden, få kilometer nordvest for Alta by og har. Grunnkrinsen Talvik hadde 452 innbyggjarar i 2006.
Fram til 1917 var Talvik eit senter for pomorhandelen i Vest-Finnmark.
I 1920 vart det statleg finansierte «Talvik tuberkulosehjem og barnekoloni» oppretta. Heimen vart tvangsevakuert i 1944 og brunnen ned av dei tyske okkupantstyrkane. Sjukehuset vart då midlertidig oppført på Mo i Rana, på staden som i dag vert kalla Talvikparken, og pasientane vart overførte dit. Alle husa i Talvik vart sett i brann og brann ned, berre kyrkja stod att.
Jakamarar
Jakamarar, Galbulidae, er ein familie som lever Sør-Amerika og Sentral-Amerika nord til Mexico. Dei 18 artane er nærmast relatert til dovenfuglar og saman dannar dei ordenen Galbuliformes. Generelt er dette låglandsfuglar, dei fleste med habitat i skog eller i randsona av skog, gjerne i lauvtaket.
Jakamarar er små til mellomstore fuglar frå 14 til 34 cm lange og veg mellom 17 og 75 g. Dette er skinande elegante fuglar med langt nebb og lang stjert. I utsjånad og åtferd kan dei minne om bietarar i «den gamle verda», men som dei fleste insektetarar som fangar insekt i lufta har bietarar tendens til å ha korte breie nebb i motsetnad til lange tynne hos jakamarar. Beina er korte og svake, og føtene har første og fjerde tå bakovervendt. Fjørdrakta er ofte lys og svært glinsande, sjølv om nokre artar har meir kjedeleg drakt. Det er mindre kjønnsbaserte ulikskapar i drakta, hannane har ofte ein kvit brystflekk som hoene manglar.
Jakamarar er insektetarar og tar ulike bytte i lufta, mange spesialiserer seg på sommarfuglar og møll. Fuglane kan sitte stille og åtake byttet når det er nært nok. Storjakamar er atypisk ved at han plukkar stillesittande insekt og dessutan tar små øgler og edderkoppar.
Det finst få grundige studiar av hekkevanar til jakamarar. Ein trur dei generelt er monogame, sjølv om nokre få artar organiserer seg i samarbeidande hekking kor fleire vaksne deler plikter. Fuglane er hòlerugarar med reir enten i bakken eller i termittuer i skogshabitat. Dei som hekkar i jorda gjer det vanlegvis i elvebreidda eller i vegkantar. Dei kan òg grave hòl ved opprivne røter i nedfallsskog. Ved elvebreiddene kan hekkinga somme tider vere i lausare koloniar. Storleiken på kulla varierer frå eitt til fire egg, begge foreldra medverkar i ruginga. Til skilnad frå spettar så er ungane kledde med dunfjør når dei vert klekte.
Artsliste
Jakamarar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Slekt Galbalcyrhynchus
Slekt Brachygalba
Slekt Jacamaralcyon
Slekt Galbula
Slekt Jacamerops
Fiaraidh
Fiaraidh (tidlegare anglisert som Fiaray) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho har eit areal på 41 hektar og det høgaste punktet er 30 meter over havet. Øya er relativt flat. Det meste av øya består av gneis.
Tom Sawyer av Rush
«Tom Sawyer» er ein song av det kanadiske rockebandet Rush, kalla opp etter rollefiguren til Mark Twain. Songen vart gjeven ut av Mercury Records og PolyGram i 1981 på Moving Pictures og fleire samlealbum i ettertid. Han finst òg på mange konsertalbum.
Musikken er tungt basert på synthesizeren til Geddy Lee og trommene til Neil Peart. Geddy Lee har kalla songen «det definitive musikkstykket frå det tidlege 80-talet». Det er ein av dei mest kjende songane til Rush og vert ofte spelt på classic rock-radio. Han nådde 25. plass på singellista i Storbritannia i oktober 1981 og 44. plass i USA. I 2009 vart han kåra til den 19. beste hardrocksongen gjennom tidene av VH1.
«Tom Sawyer» byrjar i 4/4-takt og byter til 7/8-takt og 13/16 takt i instrumentaldelen, før han går attende til 4/4 og så til 7/8 att mot slutten.
Andre versjonar
Songen vart sampla av Young Black Teenagers i 1994 på deira «Time To Make The Dough Nutz»
Brentfeltet
Brent er eit oljefelt i Nordsjøen mellom Skottland og Noreg. Feltet ligg i sektoren til Storbritannia. Det vert frakta råolje frå feltet via ein røyrleidning til mottaksterminalen i Sullom Voe på Shetlandsøyane. Naturgass vert frakta gjennom ein røyrleidning til St. Fergus nordaust i Skottland. Det er installert fem oljeplattformer på feltet. Den fyrste plattforma som vart installert var stålplattforma Brent A. Deretter vart det installert tre betongplattformer Brent B, Brent C og Brent D. Den femte installasjonen, den flytande Brent E, fungerte som ei lagrings- og lastebøye. Brent E vart mest kjend under namnet «Brent Spar», og det var mykje ordskifte om kva som skulle skje då Brent Spar vart teken ut av bruk.
Salishanske språk
Salish er ein språkfamilie i Nord-Aomerika som består av 23 språk. Språka blir i hovudsak snakka i British Columbia, Kanada og i delstaten Washington i USA.
Språkkoden for språkfamilien i ISO 639-2 er «sal».
Språka har til saman rundt 2500 språk.
Idrettslaget Bjarg
Idrettslaget Bjarg er eit idrettslag som held til i Fana i Bergen. Idrettslaget vart stifta i 1947, og driv med masseidrett innan fleire greiner og har eigne avdelingar for fotball, handball, friidrett og turn. I 1987 gjekk friidrettsgruppa til klubben inn i overbygningsklubben BFG Fana.
Fotball
Fotballaget spelar i 3. divisjon i Hordaland fotballkrets. Idrettsanlegget til Bjarg heiter Stavollen og består av fleire krøllgrasbanar og idrettshallen Bjarghallen. Anlegget vert nytta blant anna til turneringar innan fleire idrettsgreiner.
2010
Laget sitt 2010-sesong enda med berre to tap på bortebane. Eit ønske om å spela attraktiv fotball på heimebane førte til knipne tap mot tre av botnlaget til avdelinga. Sesongen vert òg kjenneteikna av at trenarteamet hadde eit fokus på defensiv trygd og risikovurderingar, i likskap med at dei offensive lagdelene hadde manglande effektivitet til trass for stort teknisk repertoar. Morten Damhagen gav seg som hovudtrenar etter å ha leidd laga til ein sterk 5.-plass.
2011
Før 2011-sesongen tok Øyvind Pedersen over som hovudtrenar. I tillegg vart det henta inn fleire forsterkninger til laget, mellom dei dei tidlegare Brann-talenta Sandrino Arena sin og Didrik Milde Thorbjørnsen. Allereie tysdag 9. august 2011 valde likevel hovudtrenar Øyvind Pedersen og IL Bjarg å avslutta arbeidsforholdet. IL Bjarg opplyste om at det var Pedersens eigen beslutning å forlata stillinga. Lars Fredriksen gjekk inn i stillinga som hovudtrenar ut sesongen, som resulterte i ein sterk 2.-plass bak Fana. I NM gjorde Bjarg òg ein solid innsats. Etter å ha slått blant andre Nest-Sotra, kom FK Haugesund på besøk på Stavollen. Hemmelaget tapte 0-3.
2012
Lars Fredriksen heldt fram som hovudtrenar i 2012-sesongen. Etter ein svak haustsesong enda Bjarg på 8.-plass i 3. divisjon. Høgdepunktet denne sesongen var 1. mai, SK Brann kom på besøk i NM. Even Skåthun sende Bjarg i leiinga, men to mål av Erik Mjelde gjorde at rødtrøyene slapp med skrekken. Etter 2012-sesongen valde Eirik Wollen Steen å forlata Bjarg, til fordel for 2. divisjonsspel i Åsane IL.
2013
Vårsesongen var skuffande, men etter ein sterk haustsesong enda laget på 3.-plass. Florø rykte opp. På plassen føre Bjarg enda nyopprykka Lyngbø. Etter sesongen vart det kjent at Lars Fredriksen ikkje skulle held fram som hovudtrenar. Etter mange år i Bjarg, heldt fram Fredriksen sin trenarkarriere i Adeccoliga-laga Nest-Sotra. Petter Fossmark, tidlegare Stord- og Voss-trenar, tok over som hovudtrenar.
Hirvensalo
Hirvensalo er ei øy i Skjergardshavet i Finland, som byen Åbo (Turku) delvis ligg på. Ho er delt inn i 14 distrikt, og dei størst er Moikoinen, Kukola og Haarla. Moikoinen er det viktgaste distriktet økonomisk sett med ein skule, butikkar, ei kyrkje og eit postkontor. Det totale innbyggjartalet på øya er 6 547 (2004).
Hirvensalo var tidlegare ein del av kommunen Maaria, før ho vart ein del av Åbo i 1944.
Ekhédoros
Ekhédoros (gresk Εχέδωρος) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Ekhédoros inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Délta.
Beinbreksje
Beinbrekjse er ein type breksje som hovudsakleg består av bein, særleg frå pattedyr. Bergarten er særleg vanleg i kalksteinsgrotter.
Skålebreen
Skålebreen er ein isbre i Stryn kommune i Vestland. Breen ligg mellom Bødalen og Erdalen, aust for Lovatnet. Skålebreen heng saman med Tindefjellsbreen i nordvest. Nordvest for Tindefjellsbreen igjen ligg Skålabreen. Litt lenger søraust ligg Jostedalsbreen
Kjartan Sveinsson
Kjartan «Kjarri» Sveinsson er ein islandsk musikar som tidlegare var keyboardspelar i det islandske post-rock-bandet Sigur Rós. Han spelar òg fløyte, blikkfløyte, obo, gitar og banjo. Kjartan vart med i Sigur Rós i 1998 og var med i bandet fram til 2013, då han slutta fordi han syntest det var på tide å gjera noko anna.
Mellomsteinalderen
Mellomsteinalderen er eit omgrep for ein del av steinalderen som kom mellom eldre og yngre steinalder. Tida er også kalla mesolittisk tid eller mesolitikum. Perioden starta fleire stader for rundt 10 000 år sidan etter siste istida, då klimaet blei varmare, og slutta etterkvart som jakt og sanking i stor grad blei avløyst av jordbruk som viktigaste næringsgrunnlag. Nokre stader bruker ein også nye teknologiar som mål for kva tid denne alderen slutta.
Levesett
Under mellomsteinalderen tok ein mellom anna til å laga mikrolittar, små flintspissar brukte i samansette verktøy. Nokre område utvikla pottemakarkunst. Det første tamdyret, hunden, blei domestisert.
Klimaet gav rik tilgang på mat, både plantekost, sjømat og vilt. Der ein tidlegare hadde jaga store flokkar dyr, var viltet no meir spreidd og vanskeleg å fanga. Nye teknikkar, betre samarbeid og fleire matkjelder var nødvendige for å greia seg under desse tilhøva.
I område der det var nok næringsgrunnlag blei folk bufaste, gjerne med éin større bustad og mindre leirar for særskilde føremål, som jakt eller fiske, i nærleiken. Det er funne restar etter hus frå mellomsteinalderen, til dømes i Lepenski Vir i Serbia.
Graver for folk og i nokre høve hundar kunne vera rike. Ved Skateholmbuplassen i Skåne blei det laga til ein gravlund for rundt 7000 år sidan. Skilnad i graver viser skilnad i sosial stilling, som i ei sjamangrav frå den natufiske middelhavskulturen funne i Israel, som var utstyrt med dyreskjelett og lukka med store steinar. Ein tenker seg at status kan ha vore arveleg, ikkje berre basert på særskilde evner, og at det har vore avgrensa samfunn som tidvis har vore i konflikt. Fleire leivningar frå denne perioden ser ut til å ha vore drepne i kamp, som i Gravlund 117 i Sudan.
Holemåleri frå mellomsteinalderen legg større vekt på menneske enn før, då ein hovudsakleg måla vilt. I måleri frå denne tida får ein større inntrykk av rørsle og handling enn tidlegare.
1948
1948 (romartal MCMXLVIII) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.
Mellomsteinalderen
Kulturar
I Sør-Skandinavia skil ein mellom tre kulturar: Maglemose (9500-7600 år sidan), Kongemose (7600-6500 år sidan) og Ertebøllekulturen (6500-5000 år sidan).
Andre kulturar klassifisert til mellomsteinalder er:
Romsonden Spirit
Spirit (opphavleg MER-A (Mars Exploration Rover - A)) var den fyrste av dei to robotiske romkøyretøya i Mars Exploration Rover-prosjektet. Han landa utan problem på Mars den 4. januar 2004 klokka 05:35 norsk tid i Gusev-krateret, tre veker før tvillingsonden Opportunity landa på motsett side av planeten.
Burdigalium
Burdigalium er den andre alderen i epoken miocen. Han starta for 20,43 ± 0,05 millionar år sidan og enda for 15,97 ± 0,05 millionar år sidan. Han er kalla opp etter Burdigala, det opphavlege namnet på Bordeaux i Frankrike.
Ein kjend paleontologisk stad for denne alderen er Turritellenplatte i Ermingen i Tyskland.
Elektrisk ljos
Lys frå elektrisk straum blir nytta over største delen av verda, mellom anna til å lysa opp bygningar, kunstverk, vegar og tunnelar.
Påverknad på samfunnet
Gateopplysing er blitt mykje meir effektiv takka vere elektrisk lys. Dette aukar tryggleiken i trafikken, og gjev også mange ei kjensle av tryggleik mot kriminalitet.
Hammerfest var den første vesteuropeiske byen der gatene blei opplyste ved hjelp av elektrisitet. Det skjedde i 1891.
Lyset er òg kjelde til lysureining, det at det er vanskeleg å sjå stjernehimmelen frå stader der det bur fleire folk.
Elektrisk lys i kulturen
Elektrisk lys blir brukt til å pynta opp, i den vestlege delen av verda særleg ved juletider. Det blir òg brukt til å skapa stemning på tilstellingar som konsertar og diskotek.
Stortingsvalet 1933
Stortingsvalet 1933 vart halde i Noreg den 16. oktober 1933.
Resultat
¹ Venstre stilte fellesliste med det Radikale Folkeparti i Hedmark.
² Mandat på felleslister oppført på dei einskilde partia.
Norsk Telegrambyrå
Norsk Telegrambyrå (NTB) er eit norsk nyhendebyrå som vart etablert i 1867. Byrået vert eigd av norske mediebedrifter i fellesskap, med Orkla Media som største eigar. NTB er deleigar i biletbyrået Scanpix Norge.
Wisłaneset
Wisłaneset (polsk Mierzeja Wiślana; russisk Балтийская коса, Baltijskaja kosa; tysk Frische Nehrung) er ei landtunge eller ei halvøya som strekkjer seg ut mellom Wisłalagunen og Gdańskbukta i Austersjøen. Grensa mellom Polen og Kaliningrad oblast, ein eksklave i Russland kryssar halvøya og deler ho politisk i to. Det vestlegaste punktet i Russland ligg på denne halvøya.
Norsk Telegrambyrå
NTB har om lag 100 tilsette. Byrået er delt opp i fem redaksjonar; nyheits-, samfunns-, kultur-, utanriks- og sportsredaksjonen. I tillegg kjem lokalkontor i Bergen, Stavanger, Molde, Trondheim, Bodø og Tromsø. Byrået har også ein fast korrespondent i Brussel.
Wisłaneset
Historie
Fram til 1200-talet hadde halvøya sund som båtar kunne passere gjennom på midten. Dette gjorde at byen Elbląg (Elbing), ein del av Klosterstaten til Den tyske riddarordenen, hadde direkte tilgang til Austersjøen. Sundet vart fylt med sediment seint på 1200-talet og Elbing vart ein langt mindre viktig handelsby. På denne måten vart Gdańsk etter kvart langt viktigare.
Spørteggbreen
Det høgaste punktet er 1750 meter over havet og det lågaste re 1270 meter over havet.
Houtskär
Houtskär eller Houtskari på finsk er ei øy og ein kommune i Finland
Ho ligg i Västra Finlands län og er ein del av regionen Egentliga Finland. Kommunen har eit folketal på 674 (2004) og dekkjer eit område på 121,18 km² (utaom sjø) der 0,65 km² er innlandsvatn. Folketettleiken er 5,59 innbyggjarar per km².
I kommunevalet i 2004 fekk Svenska folkpartiet 100 % av stemmene.
Fødsel
Fødsel viser til når eit foster kjem ut frå mororganismen, og blir ofte rekna som byrjinga på livet. Dei fleste pattedyr og andre vivipare eller ovovivipare dyr – nokre amfibium, reptil, fiskar og virvellause dyr – føder levande ungar. Under ein pattedyrfødsel blir livmora tømd for innhald: Fostervatn, foster og det som måtte vera av etterbyrd, som morkake, hinner og væske. Normalt har ein slik fødsel tre fasar – opning av fødselskanalen, utdriving av foster, og etterbyrdstida.
Fødslar hjå pattedyr
I pattedyr blir ein fødsel normalt sett i gang ved enden av eit svangerskap, når fosteret er fullbore, gjennom frigjering av eit hormon som oksytocin. Ein fødsel som tek til noko før fosteret er fullbore blir kalla for tidleg eller prematur fødsel.
Den første og lengste delen av ein fødsel opnar fødselskanalen gjennom rier. Livmorhalsen (cervix) blir utvida og mormunnen opnar seg. Mot slutten av denne fasen går livmorhola, livmorhalsen og skjeden i eitt. No er det vanleg at fosterhinnene brest og fostervatnet tek til å renna ut, sjølv om dette òg kan skje tidlegare i fødselen.
I utdrivingsfasen blir fosteret drive ut av mora gjennom kraftige og hyppige rier. Musklar i bukveggen og livmora pressar gradvis fosteret ut fødselskanalen. Blautdelane i fødselskanalen, særleg bekkenbotnen, blir tøygde til fosteret kan fødast.
Menneskefoster kjem vanlegvis ut med hovudet først, resten av kroppen litt seinare. Andre dyr kan fødast i lengdeleie, det vil seia med ryggen først. Placentale pattedyr er framleis fest til mora gjennom navlestrengen som forbind dei med morkaka (placenta).
Etter fødselen er det vanleg å stella den nyfødde og bita eller klippa av navlestrengen. Dyr slikkar ofte avkomet medan menneske gjerne vaskar og masserer spedborna sine.
Andre fødslar
Ein skil mellom vivipare dyr, der foster har utvikla seg i livmora og fått næring frå mora, og ovovivipare, der dei utviklar seg inni egg i livmor eller eggleiarar, og hovudsakleg får næring frå sin eigen plommesekk. Egga til ovovivipare dyr har gjerne svake skal eller hinner, og kan klekka før, under eller etter fødselen. Det kan vera vanskeleg å skilja mellom dei ulike formene for fødsel, fordi mororganismen kan tilføra ulik grad av næring hjå ovovivipare dyr òg. Ein art kan òg ha fleire former for fødslar. Kakerlakkar, til dømes, legg først og fremst egg, men desse kan i sjeldne høve klekka før legging og slik gje ein ovovivipar fødsel.
Etter fødselen vil mange levandefødde born forlata foreldra med ein gong, men nokre stader blir dei tekne vare på. Skorpionar ber til dømes med seg ungane fram til første hamskifte.
Dei fleste insekt legg egg, men nokre sjeldne artar føder miniatyrutgåver av det vaksne dyret. Bladlus har ein kompleks livssyklus, og kan formeira seg svært raskt i sommarmånadane. Dei formeirer seg ofte gjennom partenogenese (ukjønna formeiring med berre ein forelder) der hoer dannar ubefrukta egg som dei held inni kroppen. Embryoa utviklar seg så inni ovariolane til mora, og blir levande fødde som klonar av henne. Dei er honymfer som veks raskt og snart produserer meir hokjønnsavkom. I nokre høve har dei nyfødde nymfene allereie veksande embryo inni seg.
Tid og stad
Etterbyrda blir utstøytt rundt 15–30 minutt etter fødselen hjå menneske og hestar. Drøvtyggarar støyter gjerne ut etterbyrda ½–6 timar etter fødselen.
Ein fødsel set både mor og barn i ei utsett stilling. Mora kan ikkje fly frå farar medan ho føder, medan den nyfødde kan ha problem med å røyva seg etter fødselen. Dyr kan fylla tryggleikshøvet på ulike måtar, anten ved å føda åleine, ved tider og stader der andre dyr sjeldnare er på rov, eller ved å føda omgjeven av ein vernande flokk. Nyfødde barn må anten vera så utvikla at dei kan klara seg sjølv kort tid etter fødselen, eller dei må gøymast bort til dei er godt nok utvikla.
Fostertal og utvikling ved fødsel
Store pattedyr som kvalar, elefantar, sjiraffar, flodhestar, nashorn, storfe, hestar, selar og primatar føder ofte berre eit avkom om gongen, sjølv om tvillingar og andre fleirfødslar førekjem. Dei fleste av desse avkoma er meir utvikla enn menneskeungar ved fødselen, ved at dei til dømes kan stå og gå eller symja nokså snart etter fødselen. Kvalar og delfinar føder som regel ungen med halen først, noko som reduserer sjansen for at han skal drukna. Mora oppfordrar den nyfødde ungen til å symja til vassoverflaten for å pusta. Selar føder derimot gjerne på land eller på isen, og selungar er hjelpelause like etter fødselen. Middelhavsmunkesel føder gjerne skjult i små kystholer. Primatungar bortsett frå menneskeungar kan klamra seg fast til vaksne kort tid etter fødselen, men kan ikkje klatra åleine.
Andre pattedyr, som kattedyr, hundedyr, revar og gnagarar, føder gjerne større kull med mindre utvikla ungar som til dømes kan mangla hår, syn, tenner og evna til å regulera kroppsvarmen sin. Desse ligg i eit reir eller hi og blir mata av mora og passa på av henne og eventuelt andre slektningar. Som eit døme er brunrotter drektige i rundt tre veker og passar ungane til dei er avvende etter tre-fire veker. Kattar er drektige i rundt ni veker, og kattungane blir avvende etter rundt seks til åtte veker. Dei er lite aktive dei første tre vekene etter fødselen, og held seg i reiret.
Pungdyr føder svært lite utvikla ungar. Fostertida er som regel kortare enn tida mellom to østrus-periodar. Det første teiknet på at ein fødsel er føreståande er at mora reingjer pungen eller patteområdet og slikkar ein slags sti mellom kloakken og dette området for ungen til å følgja. Mora sit gjerne i ei særskilt stilling under fødselen, for å letta vegen for fosteret til pungen. Nyfødde pungdyrungar er blinde, rosa, hårlause og nokre få centimeter lange. Dei har nasebor til å pusta og lukta med og framføter til å klynga seg til mora sin pels med, men bakføtene er lite utvikla. Etter andre del av fødselen kravlar dei over pelson til mora til pungen hennar. Her set dei seg ved ei patte som svulmar opp i munnen deira og utviklar seg vidare. Ungane sit på patta i fleire månader før dei er godt nok utvikla til å koma ut.
Vanskar
Mange større og små problem kan oppstå under ein fødsel, og det er utvikla fleire måtar å hanskast med dei på. Ei uvanleg stilling kan til dømes skada eller stoppa fosteret på vegen ut. Setelege, der føtene kjem først, er ei atypisk stilling hjå menneske og husdyr som kan gje ein vanskeleg fødsel, men er normalt hjå andre dyr. Tverrlege, det at fosteret ligg på tvers, gjer vanleg fødsel umogleg. Problem med fosterstilling kan ofte førebyggast før fødsel gjennom massasje eller ulike stillingar. Elles blir foster i vanskelege stillingar, særleg hjå kvinner, ofte forløyst gjennom ulike inngrep, som fødselstong, sugeklokke, vakuumekstraktor, og i nyare tid stadig oftare keisarsnitt.
Dei fleste fødslar hjå menneske og dyr går føre seg utan større problem, men dei kan opplevast som smertefulle og skremmande. Til tider kan det vera vanskar med å få fosteret ut, slik at ein må hjelpa eller tvinga det ut på ulike måtar. Eit anna mogleg problem er lengd bløding etter fødselen. Av desse grunnane er det vanleg med medisinsk tilsyn ved fødsel hjå menneske og nokre husdyr, av jordmor, lege eller dyrlege. Hjelparar kan òg ta seg av fødande og nyfødde under og etter fødselen.
Fødsel i kulturen
Fødsel er ein stor overgang for eit foster, som går over frå å ha blitt verna og næra av mora sin kropp til å pusta, ta til seg næring og vera i verda på eiga hand. Særleg barnefødsel blir rekna som ei særs viktig hending som menneske knyter ei rekkje skikkar til, som feiring av sjølve fødselen og seinare fødselsdagar og skriving av fødselsattest.
Fødslar kan reknast for å ha ei viss magisk kraft, der ein i ulike tradisjonar til dømes har gitt ei fødande søye for frå ei bikube for å gje hell til biene eller høy frå ei barselseng til ei ku som ikkje mjølker. Kontakt med ein fødestad eller ei kvinne som nyleg har fødd skulle også ha kraft til å gjera andre kvinner gravide. Samstundes finst det òg tradisjonar som gjer ei barselkvinne og i nokre høve også ein ny far urein og upassande for religiøse handlingar før ei viss tid er gått etter fødselen. Eit visst tidsrom eller seremoniar som konegang eller rituelle bad endar denne statusen.
Ordet fødsel kan også brukast i overført tyding om byrjinga til noko, som «fødselen» til universet eller ei stjerne, ei tankeretning eller ei politisk hending. Renessanse eller gjenføding kan visa til ein ny kulturell periode eller blømingstid. Det kan ha ei religiøs tyding, som i tanken om å bli «fødd på ny» i kristendomen og «annan fødsel» i hinduismen.
Uvanlege eller mirakuløse fødslar er utbreidde i religion, mytologi og folkedikting. Juleevangeliet fortel om den underfulle fødselen til Jesusbarnet. I gresk mytologi blei til dømes Atene fødd frå panna til far sin, Zevs, medan Afrodite blei fødd av havskum. I japansk tradisjon blei Momotarō funnen inni ei stor fersken som flaut på ei elv, medan Kaguya-hime blei fødd frå ein glødande bambusstengel. Mumle Gåsegg i norsk eventyrtradisjon er fødd frå eit gåseegg.
Styggedalsbreen
Styggedalsbreen er ein isbre i Hurrungane i Jotunheimen. Breen ligg aust for Skagastølstindane i Luster kommune i Vestland.
Byar i Litauen
Det er 103 byar i Litauen (by er miestas på litauisk i eintal og miestai i fleirtal). Det er Seimas, det litauiske parlamentet, som avgjer kven som får bystatus om tettstaden har meir enn 3 000 innbyggjarar der minst to tredjedelar arbeider i industrien eller servicenæringa. Busetnader med mindre enn 3 000 innbyggjarar som historisk har hatt bystatus har fått halde på denne statusen. Mindre busetnader vert kalla miestelis (fleirtal miesteliai) eller småbyar. Enno mindre busetnadar (landsbyar) vert kalla kaimas (fleirtal kaimai). Ofte er ikkje den offisielle statusen klar og folk referer til både småbyar og byar som gyvenvietė (fleirtal gyvenvietės) som hovudsakleg tyder busetnad.
Byane byrja å oppstå på 1200- til 1300-talet i samband med Storfyrstedømet Litauen. Den første byen som fekk byrettar var Klaipėda. I følgje mellomalderlovene kunne byar ha sine eigne marknadar, vertshus, laug og slott. Nokre av dei tidlegare byane mista statusen sin og er i dag berre småbyar eller landsbyar, som Kernavė eller Merkinė. Dei fleste av byane i Litauen er gamle og grunnlagd før 1700-talet. Plasseringa deira vart hovudsakleg avgjort av handel og transportruter. Nokre av dei nyare byane voks fram då jernbanen kom til dei, som til dømes Kaišiadorys, Vievis, Radviliškis, Ignalina eller Mažeikiai. I løpet av dei siste hundre åra voks nokre av byane fram som store industrisenter, som Visaginas, Elektrėnai eller Naujoji Akmenė. Fire byar, Birštonas, Druskininkai, Neringa og Palanga har ein spesiell status som ferieby.
Kart
Kartet viser alle byane markert med raude prikkar. Store byar er skrive med store bokstavar. Klikk på kartet for betre oppløysing.
Helhalvøya
Helhalvøya (polsk Mierzeja Helska; kasjubisk Hélskô Sztremlëzna; tysk Halbinsel Hela eller Putziger Nehrung) er ein 35 km lang sandbanke nord i Polen som strekkjer seg ut mellom Puckabukta på innsida og Austersjøen på utsida. Ho ligg i Puck fylke i Pommerske voivodskap.
Geografi
Breidda på halvøya varierer frå om lag 300 meter nær Jurata, til 100 meter på dei smalaste delane og over 3 km ved enden. Sidan halvøya berre består av sand, vert ho stundom omgjort til ei øy under vinterstormar. Fram til 1600-talet var halvøya ei rekkje øyar som berre danna ei stripe med land om sommaren.
Det går ein veg og ein jernbane lands halvøya frå fastlandet til byen lengst ute, Hel, ein populær turistdestinasjon. Andre byar, hamner og turistbyar langs halvøya er Jurata, Jastarnia, Kuźnica, Chałupy og Władysławowo.
Militært
Etter at halvøya vart ein del av Den andre polske republikken etter den første verdskrigen vart ho militært viktig og vart omgjort til ein festningsregion med ein garnison på om lag 3000 mann. Under slaget ved Hel i 1939 nytta dei polske styrkane dynamitt og sprengd halvøya slik at ho vart ei øy.
Etter krigen vart Hel verande ein militært viktig plass og mykje av området vart nytta til militære føremål. Det vart sett opp fleire kanonar i 1940- og 1950-åra. I dag er mange av festningsverka og batteria opne for turistar, men enkelte område høyrer framleis til den polske hæren.
YYZ
«YYZ» er eit instrumentalt rockestykke av det kanadiske rockebandet Rush, frå albumet Moving Pictures i 1981. Etter han kom ut vart han ein av dei mest populære låtane til bandet og vart spelt på mange av konsertane deira. Han finst mellom anna på konsertalbuma Exit...Stage Left (1981) og A Show of Hands (1989).
«YYZ» er òg med i Guitar Hero II.
YYZ er IATA-koden for Toronto Pearson internasjonale lufthamn, i Mississauga, vest for heimbyen til Rush, Toronto. Det er vanleg for fly å sende identifikasjonskoden sin som morsekode ved hjelp av VOR. Introduksjonen på songen, spelt i 5/4 takt, repeterer bokstavane «Y-Y-Z» i morsekode.
«YYZ» vart nominert til ein Grammy i kategorien beste rockeinstrumental i 1982.
European Border Breakers Awards
European Border Breakers Awards (EBBA) er ein pris som heidrar ti nye artistar eller grupper som nådde publikum utanfor sitt eige land med det fyrste internasjonalt utgjevne albumet sitt det siste året.
Organisasjon
Prisen vart lansert av Europakommisjonen og er ein EU-pris. Nominasjonane og prisutdelingane vert arrangert av Noorderslag Foundation.
Val av vinnarar
Artistane eller gruppene som er nominerte til prisen er valde på grunnlag av fylgjande kriterium:
Public Choice Award
Sidan 2010 har det vore halde ei røysting på Internett som avgjer kven som vinn Public Choice Award (Publikumsprisen).
Showet
Sidan 2009 har prisutdelinga funne stad kvart år i januar, under Eurosonic Noorderslag-festivalen i den nederlandske byen Groningen, presentert av BBC-programleiar og musikar Jools Holland. Vinnarane opptrer live under showet og tidlegare vinnarar vert invitert til å opptre att. Showet vert kringkasta av NET3.
Bakgrunn
European Border Breakers Awards var eit initiativ frå Europakommisjonen i 2004. Europakommisjonen ynskte å stimulere grensekryssande sirkulasjon av populærmusikk og markere det store musikalske mangfaldet i Europa. Prisen vert støtta gjennom kulturprogrammet til Den europeiske unionen.
Brent Spar
Brent Spar eller Brent E, var ei flytande bøye for lagring og lasting av råolje. Bøya vart bygd i 1976 og installert på Brentfeltet i britisk sektor i Nordsjøen. Oljeselskapet Shell UK har operatøransvaret for feltet. I og med bygginga av ein røyrleidning til oljeterminalen på Sullom Voe i Shetlandsøyane, vart bøya gradvis teken ut av bruk. I 1991 kom ein fram til at bøya ikkje hadde nokon bruksverdi i framtida, og det vart lagt ulike planar for kva ein skulle gjera med henne. Eit framlegg var å senkja bøya på djupt hav. I 1995 sa britiske styresmakter seg samde i Shell sin søknad om å søkkja bøya på djupt vatn i Atlanterhavet.
Miljørørsla Greenpeace organiserte etter kvart ein høgt profilert kampanje mot desse planane, irekna ei oppmoding om ikkje å handla på Shell sine bensinstasjonar. Aktivistar okkuperte Brent Spar i meir enn tre veker, og saka fekk oppslag i media verda rundt. Shell gjekk etter ei stund vekk frå planane om senking i havet, men hevda framleis at senking ville vera det sikraste ut frå både miljø- og tryggleiksperspektiv. Greenpeace på si side måtte etter kvart vedgå at dei ved ein feil hadde oppgjeve at det var meir olje att i lagringstankane enn det verkeleg var.
Brent Spar vart ankra opp i Erfjord nord i Rogaland fylke medan ein venta på kva som skulle skje med installasjonen. I januar 1998 tok Shell ei avgjerd om å bruka om att mykje stål, i samband med bygging av nye hamneanlegg i Mekjarvik nær Stavanger. Stavangerfirmaet GMC Maritime AS utførte skraping av Brent Spar saman med sin partner Wood gruppen. Stål frå bøya blei kutta opp i seksjonar og satt på havbotnen i Mekjarvik i Randaberg kommune før ein fylte stein og betong. Det resulterte i ei djupvasskai som danna grunnlaget for aukeade maritim verksemd i Stavanger då Saipem i 2000 bestemte seg for å bruka denne kaien med tilhøyrande baseområde som hovudbase for verdas største kranfartøy, «Saipem 7000».
Supphellebreen
Supphellebreen er ein brearm av Jostedalsbreen. Supphellebreen ligg i Fjærland i Sogndal kommune i Vestland.
Supphellebreen er delt på midten, og den øvre delen forsyner den nedre med isras. På oversida av rasstaden på om lag 1000 moh, vert isbreen kalla Flatbreen.
Ein kan nå Supphellebreen med ein liten avstikkar frå Riksveg 5.
Torkjell
Torkjell og Torkjel er mannsnamn som stammar frå det norrøne Þórkell, sett saman av namnet til guden Tor og ketell, 'kjele', i tydinga 'offerkjele' eller 'hjelm'. Dei er nærskylde med Torkel og liknande namn.
Kjende namneberarar
«Torkjell» blir ofte brukt for å visa til folk frå norrøn tid som eigentleg heitte Þórkell.
Benking
Benking er i geologi ei bergstruktur med oppsprekking i flatliggande og parallelle berglag, som benkar av stein. Dette er den minste litostratigrafiske inndelinga ein har, og vanlegvis er tjukkeleiken på laga frå nokre centimeter til fleire meter, og skil seg frå benkane både over og under. Benkane kan vere både av forskjellige bergartar eller mineral og partikkelstorleik. Uttrykket vert oftast nytta om sedimentære lag, men kan òg nyttast om vulkanske straumar eller oskelag.
Sandstein, kalkstein og granitt syner ofte benking. I steinindustrien er benking viktig for å kunne ta ut rektangulære steinblokker.
Dovenfuglar
Dovenfuglar, Bucconidae, er ein familie i ordenen Galbuliformes som lever i regionen frå Sør-Amerika nord til Mexico. Dei 35 artane av dovenfuglar er nærmast relatert til jakamarar.
Dovenfuglar er små og tjukkfalne. I kroppsforma liknar dei mykje på jakamarar, men manglar dei glansfulle fargene til jakamarar. Hovudet er stort og tjukt, nebbet er kort og endar i ein liten krok. Fuglane har ein mørk og lite kontrastfull fjørdrakt. Rundt nebbrota vekst det ei sterk bust. Halen er vifteforma, vengene er korte og breie, eit unnatak er arten svaleveng (Chelidoptera tenebrosa) som har lange og meir spisse venger. Dovenfuglar kan variere i lengd frå 16 til 20 cm.
Levevis
Familien har namn etter måten dei jaktar, ein dovenfugl sit ofte urørleg på ei grein og ventar og snappar insekt i lufta som kjem nær. Dei tar sjeldan bytte frå bakken. Dei er hovudsakleg insektetarar, men kan og ta små virveldyr. Dovenfuglar hekkar i grupper eller som einslege par. Dei grev hòl i bakken eller i termittuer til reirplass. Inngangen til reiret vert kamuflert med greiner og blader. Kvart kull har to til tre kvite egg, begge foreldra ruger. Ungane oppheld seg i reiret i 20 til 30 dagar etter klekking.
Artsliste
Dovefuglar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Slekt Notharchus
Slekt Nystalus
Slekt Hypnelus
Slekt Malacoptila
Slekt Micromonacha
Slekt Hapaloptila
Slekt Monasa
Slekt Chelidoptera
Knut Hamsun
Knut Hamsun var ein norsk forfattar, fødd på Lom i Gudbrandsdalen som Knud Pedersen, men voks opp på garden Hamsund på Hamarøy i Nordland, som han seinare tok namn etter. Han er saman med Bjørnstjerne Bjørnson og Sigrid Undset ein av tre norske nobelprisvinnarar i litteratur.
Liv
Hamsun var ein ven av Tyskland og tysk kultur, og forakta den angelsaksiske verda. Han var skeptisk til britisk imperialisme, særleg gjorde boarkrigen inntrykk på han. Han var ein innbiten motstandar av sosialismen og kommunismen. Under både fyrste og andre verdskrigen støtta han Tyskland. I etterkant av eit møte med Joseph Goebbels i 1943 sende Hamsun Nobelprismedaljen sin til han som ei gåve. Hamsun møtte Adolf Hitler og prøvde å overtala han til å fjerna Josef Terboven frå stillinga som rikskommisær (Reichskommissar) i Noreg. Då Hitler døydde, skreiv han rosande minneord om han i Aftenposten kort tid før Tyskland kapitulerte.
Etter krigen vart Hamsun sperra inne i fleire månadar på Vinderen psykiatrisk sjukehus. På sjukhuset vart han testa. Målet ver å finne ut om han var tilrekneleg. Han fekk diagnosen varuge svekka sjelsevner.
Hamsun fekk likevel ei bot på 325 000 kroner for samarbeid med okkupasjonsmakta.
Den siste boka han skreiv var Paa Gjengrodde Stier (1949). Det er vanskeleg å tenkje seg at ein mann med svekka sjelsevner kunne ha skrive ei slik bok.
Han døydde på godset Nørholm ved Grimstad i 1952.
Familie
Hamsun var gift to gonger, den andre gongen med Marie Hamsun, fødd Andersen, som var skodespelar og forfattar. Dei hadde mellom andre sonen Tore.
Omdøme
Hamsun vert rekna som ein av dei fremste representantane for nyromantikk i Noreg. Hamsun meinte at forfattarar som høyrde til realismen skildra typar i staden for «levande» menneske. Sjølv ville han ha ein ny dikting som sette komplisert kjensleliv i sentrum. Han kritiserte realismen sine største forfattarar, som Henrik Ibsen og Alexander Kielland.
Si første anerkjenning som diktar fekk Hamsun i 1890 med romanen Sult. Den er delvis sjølvbiografisk og skildrar utviklinga til ein ung forfattar. Rett nok lid han under svolt og fattigdom så det går gjennom merg og bein på den som les, men samstundes skjønar ein at svolten berrlegg sjelelege landskap som verkar inspirerande på han som diktar. Dette er langt frå å vera sosialrealieme. Boka har sterke modernistiske drag og har hatt stor innverknad på norsk litteratur på 1900-talet.
Hamsun-romanane Sult, Mysterier (1892) og Pan (1894) har alle ein mannleg hovudperson som på ulike vis lever opp til det diktarprogrammet som Hamsun la fram i artikkelen «Fra det ubevidste Sjæleliv» som stod på prent i første nummer av tidskiriftet Samtiden i 1890. Seinare nærma Hamsun seg nyrealismen. For romanen Markens Grøde (1917) fekk han Nobelprisen i litteratur i 1920.
Armføtingar
Armføtingar eller lampeskjel (Brachiopoda, etter gresk brachium - «arm» og poda - «føter») er ei gruppe virvellause dyr som lever i kalkskjel. Gruppa er ikkje i nær slekt med muslingar, men høyrer derimot til lophophoratane saman med mosdyr og hesteskomakk. Dei representerer ei særs gamal rekkje med dyr; dei eldste fossila er frå 600 millionar år gamle bergartar.
Armføtingane er i dag ei relativt lita og artsfattig gruppe, med om lag 335 beskrivne artar kjend frå alle hav. Dei var langt meir hyppige før i tida, med eit høgdepunkt for 300 millionar år sidan: Totalt er rundt 30 000 artar kjend frå fossilrekkja.
Ved norskekysten er det funne ni artar nolevande armføtingar.
1950
1950 (romartal MCML) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen.
Rune Belsvik
Rune Belsvik er ein norsk forfattar, særleg kjend for bøkene om Dustefjerten.
Han skriv både for barn og vaksne, og har ein stor produksjon bak seg.
Han vart fødd i Haugesund, men voks opp på Stord. Seinare busette han seg i Kristiansand.
Achillbeg
Det vart bygd eit fyr heilt sør på i 1965.
Axiós i Thessaloníki
Axiós (gresk Αξιός) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Axiós inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Délta.
Internasjonal handel
Internasjonal handel, i økonomi ofte rett og slett kalla handel, er utveksling av varer og tenester på tvers av landegrensene. Å selje varer og tenester til utlandet blir kalla eksport, å kjøpe frå utlandet blir kalla import.
Handel er eit politikkområde som vekkjer mykje strid. Dei fleste meiner at land skal involvere seg i handel, striden står om i kor stor grad. Til dømes er det få som går inn for at Noreg skal bli sjølvforsynt med bilar eller bananar. Eit av dei største stridsområda er handel med typar av matvarer eit land er i stand til å produsere sjølv.
Slaget på Fitjar
Slaget på Fitjar var det siste slaget i ein krig mellom Eirikssønene, som etterfølgde far sin Eirik Blodøks, og onkelen deira Håkon I, òg kalla Håkon den gode, om makta over Noreg. Det var dessutan ein kamp mellom Noreg og Danmark om herredøme over Viken (Oslofjordsområdet).
Internasjonal handel
Også innan økonomisk teori er det noko debatt om kva handel som er gunstig for velferden til eit land. Mange økonomar argumenterer likevel for frihandel.
Slaget på Fitjar
Bakgrunn
Etter Slaget på Rastarkalv på Freineset vende dei gjenverande Eirikssønene tilbake til Danmark der dei samla ny støtte frå deira morbror Harald Blåtann, konge av Danmark etter sin far Gorm den gamle, i åra framover.
Internasjonal handel
Handel blir regulert gjennom ulike typar handelsbarrierar, som til dømes toll og importkvoter. Den største og best kjende organisasjonen som tek for seg internasjonal handel, er Verdsorganisasjonen for handel (WTO).
Historie
Handel med kopar og tinn for produksjon av bronse var lenge viktig. Ikkje berre i bronsealderen, men og seinare før jern vart vanleg. (Herskarar kunne i naudstilfelle eller av sadistiske innfall erstatte tinnet med arsenikk, men dette gav mannefall i fabrikken og gjekk kraftig ut over arbeidsstyrken.)
Slaget på Fitjar
Bakgrunn
Først ved omkring 961 drog ein stor flåte under leiing av Eirikssønene frå Danmark til Vestlandet i Noreg og denne gongen visste dei at Håkon I berre hadde reist med hirda si til Fitjar. I lag med hirden sin hadde Håkon mange bønder som gjester, men medan kongen sat ved dugursbordet oppdaga vaktmennene hans at det kom skip seglande opp frå sør. Ingen av dei turde å sei frå til kongen at dei trudde det kom ein hær til gards, for dette kunne dei verte straffa hardt for. Dei meinte likevel at han måtte få meldinga og ein av dei bad Øyvind Finnson om å kome med dei ut. Øyvind fekk sjå skipa og såg med ein gong at det var ein stor hær på veg. Han gjekk så rett til kongen og sa:
Internasjonal handel
Historie
Fønikarane var eit nettverk av bystatar i oldtida. Det er kjent at dei handla rav (harpiks og kvae) ifrå ein koloni i Norden, i bytte med bronseprodukt ifrå Middelhavet.
Slaget på Fitjar
Bakgrunn
Kongen såg på han og spurte kva det var og Øyvind svarte:
Internasjonal handel
Historie
I romartida var Egypt rekna for kornkammeret i det romerske imperiet. Spesialskip eksisterte for å frakte kornet, store nok til å minne om vår tids oljetankarar og som kunne ta fleire hundretals menneskje på dekket som ekstra frakt.
Slaget på Fitjar
Bakgrunn
Kongen sa så:
Internasjonal handel
Historie
Kinesisk silke har blitt eksportert til Europa sidan dei greske bystatane si tid. Rom hadde lenge problem med handelsunderskot til Kina. Dette bidrog til utholinga av den romerske mynteininga, der keisarane fekk spedd ut det verdifulle metallet.
Slaget på Fitjar
Bakgrunn
Håkon gjekk ut og såg skipa med eigne auge, og rådførte seg så med mennene sine om dei skulle slåst med dei få folka dei hadde, eller om dei skulle gå til skipa og segle nordover. Det var lett å sjå at kongen og mennene hans var undertallige, men Øyvind meinte at det ikkje sømte seg for kongen å legge ut på flukt og kongen svara:
Internasjonal handel
Historie
India hadde lenge eit overtak i internasjonal handel, på grunn av dei mange (og store) jordbruksavlingane i løpet av eit år. Tilgang på billeg mat gjorde arbeidskraft billegare og dei indiske statane kunne eksportere tekstilprodukt som kunne utkonkurrere på pris. Dette fekk t.d. Storbritannia til å sette opp tollmurar for å beskytte sin eigen økonomi. Til sist kunne Storbritannia igjennom industrialisering produsere klede billegare enn India, og vart no ein motstandar av proteksjonisme på handel med klede.
Slaget på Fitjar
Bakgrunn
Mennene skjønte kva kongen sjølv ønskte og sa at dei heller ville falle i strid enn rømme frå danane utan kamp. Håkon tok så på seg ringbrynje og spente sverdet «Kvernbit» om seg, sette ein gullhjelm på hovudet og tok spydet i handa. Så stilte han hæren opp i ein enkelt fylking, medan bøndene stilte seg ved sida.
Internasjonal handel
Historie
Oppdaginga av Amerika skulle komme til å revolusjonere handelsmønsteret i Atlanterhavet og Stillehavet. Trekanthandelen i Atlanterhavet oppstod, med industrivarer og våpen til Afrika, slavar ifrå Afrika til koloniane og forskjellige produkt herifrå til Europa. Tobakk, kakao, sukker og meir vart eksportert frå koloniane til Europa. Sølv vart frakta direkte ifrå Amerika til Kina, der den kinesiske sølvstandarden skapte eit umetteleg behov etter dette metallet.
Slaget på Fitjar
Slaget
Eirikssønene steig i land med hæren på Fitjar og marsjerte mot den langt mindre kongelege hæren. Kong Håkon tok så av seg ringbrynja for å eggje opp og setje mot i mennene sine, vise mot og vilje til å sigre eller døy. Ved å bruke hirden i tillegg til bondehæren håpa han å kunne gje motstandarane eit overraskande motåtak og slå ordenen deira i stykke.
Internasjonal handel
Historie
Vi veit mindre om handelsmønsteret i Amerika før europeisk inntog, ettersom så mange døydde av europeiske sjukdommar. Etter dei første europeiske landgangane på kontinentet, spreidde sjukdomar som koppar og influensa fortare enn nokon europear.
Slaget på Fitjar
Slaget
I følgje skalden Øyvind Skaldespille sitt kvad kalla Håkonarmål:
Internasjonal handel
Historie
Afrika sør for Sahara var lenge noko isolert ifrå det euroasiatiske handelsnettverka. Malaria og tropiske sjukdomar avgrensa kor mykje kontakt ein kunne oppnå (og skulle inspirere til H.G. Well's War of the Worlds). Saharaørkenen i seg sjølv skapte isolasjon, på tross av at handelsruter eksisterte igjennom den.
Slaget på Fitjar
Slaget
Kongen var, som far sin, flink til å plukke ut mennene sine etter styrke og manndom. Torolv Skolmson, den sterke, stod ved sida av kongen med hjelm, skjold, spyd og eit sverd kalla «Fetbreid» (som i «ein fot brei»). Tord Sjåreksson dikta ei dråpe om Torolv:
I det signalet kom gjekk den kongelege hæren med stor kraft inn i storhæren.
Zenithal hourly rate
I astronomien er Zenithal Hourly Rate (ZHR) til ein stjerneskotsverm talet på stjerneskot ein enkelt observatør ville ha sett i ein time med maksimal aktivitet. Den faktiske raten er nesten alltid lågare, og minkar jo nærare horisonten radianten er.
Internasjonal handel
Handelsteori
Teorien for internasjonal handel har røter fleire hundreår tilbake. Det finst mange og varierte teoriar for å forklare og evaluere effektane av handel.