cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sita
Sita i kulturen
Ein dyrkar varme kjelder, som Thenari i Palakkad i Kerala, skapt av Rama for å sløkka tørsten til Sita, eller Sita Kund i Bihar, varma opp etter at Sita kjølte seg ned der etter eldprøven. Ved ein annan Seetharkundu ved ein foss i Palakkad skal Sita ha utført religiøse rituale.
Merke sette av Sita i berggrunnen finn ein mellom anna i Manpathar ved Munger i Bihar, der ein finn to fotavtrykk Sita sette etter å ha kryssa Ganga, og Parnashala nær Bhadrachalam i Andhra Pradesh, der ein finn eit avtrykk sarien laga då ho blei bortført av Ravana.
Over heile Sri Lanka finn ein stader der Sita skal ha vore, til dømes Sita Eliya, ‘Sita-fjellet’, nær Nuwara Eliya, der ho skal ha bedd og det er bygd eit tempel spesielt vigd henne, Sita-kunt, ‘Sita-dammen’ der ho ein gong gøymde seg under jorda frå Ravana, og Sita-ela, ‘Sita-elva’, som blei laga då Lanka brann og kaldt vatn ved eit under heldt henne trygg. Ei anna elv blir kalla Sita Ganga fordi Sita skal ha bada der; men ei anna forklaring på namnet kan vera at vatnet er kaldt (sitalai).
Fleire stader gjer krav på å ha husa vismannen Valmiki og Sita då ho fødde sønene sine: Balmiki Ashram ved Narayani-elva i Nepal, Bithoor ved Ganga i Uttar Pradesh, og Amritsar i Punjab.
Vesten
Sita har inspirert fleire vestlege kunstverk, som biletkunst av Odilon Redon og operaen Sita (1899–1906) av Gustav Holst.
Namn
Sanskritnamnet Sita har fått ulik utforming på andre språk, som Sidai på tamil og Shinta på indonesisk.
Som dei fleste andre viktige hinduiske figurar er Sita også kjend under fleire andre namn. Det mest brukte er Sita, som betyr ‘fure’, og viser til plogfura ho blei funnen i. Andre namn som viser til denne hendinga er Ajanma, ‘ikkje fødd’, Ayonidja, ‘ikkje fødd av skjede’ og Dharaputri, ‘jord-dotter’. Som dotter til Djanaka blei ho kalla Djanaki, best kjend under skrivemåten Janaki. Sidan faren også var konge av Videha og blei kalla med same namnet, var ho også kjend som Vaidehi, og som prinsesse frå Mithila er ho kjend som Maithili.
‘Sita’ er eit gammalt omgrep i indisk dikting som viser til grøde. Det blir mellom anna brukt éin gong i Rigveda om ei gammal vedisk gudinne. Heltinna Sita kan også ha namn etter henne.
Bruk
Sita er eit populært jentenamn blant hinduar, og kan i visse kombinasjonar også vera eit gutenamn. I moderne tid er asteroiden 244 Sita kalla opp etter gudinna.
Kjende namneberarar
Kvinner
Menn
25. juli
25. juli er den 206. dagen i den gregorianske kalenderen (207. under skotår). Det er 159 dagar att av året.
Salkaj
Salkaj eller Salkaj Aryta er ei øy i Laptevhavet i Russland. Ho ligg på vestsida av Olenekbukta, om lag 40 km nordvest for Olenekdeltaet. Ho er 7 km lang og opp mot 3 km brei.
Elektronspektroskopi
Elektronspektroskopi er ei form for spektroskopi der det vert danna spektrallinjer frå utsendte elektron frå eit materiale, ikkje frå utsendt lys som ved vanleg spektroskopi.
Vanlegvis vil ei eksiteringskjelde som røntgen, elektron eller synkrotronstråling sende ut eit elektron frå det inste elektronskalet til eit atom. Å finne fotoelektron som er sendt ut av røntgenstråling vert kalla røntgenfotoelektronspektroskopi (XPS) eller elektronspektroskopi for kjemisk analyse (ESCA). Å finne elektron som er sendt ut frå høgare elektronskal for å spare på energi under elektronovergangar vert kalla Auger-elektronspektroskopi (AES).
Vitskap i 1861
Vitskapsåret 1861 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1861.
Buksnesfjorden i Lofoten
Buksnesfjorden er ein fjord på Vestvågøy i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 7,5 km nordover til Leknes.
Fjorden har innløp mellom Ballstad i vest og Mortsund i aust. Det ligg fleire grender og gardsbruk langs det meste av begge fjordsidene. På austsida finn ein Pettvika, Ramsvika, Berg, Tofta, Hol og Fygle, og på vestsida Ballstadøya, Skottnes, Kjeøya, Skarsjøen, Gjerstad, Nystad og Buksnes, som fjorden er kalla opp etter. Vidare Gravdal som ligg nord for Busknes, og Storeidet som ligg mellom Gravdal og Leknes. Er 11km frå Ballstad langs vegen til Leknes innerst i Buksnesfjorden og 5km frå Gravdal til Leknes.
På vestsida går Fv998 og Fv997 går langs austsida av fjorden. På vestsida går Riksveg 818 og inst i fjorden Riksveg 815 og Europaveg 10.
Gela
Gela er ein by i provinsen Caltanissetta på Sicilia i Italia med om lag 75 000 innbyggjarar. Han ligg sør på øya ved Middelhavet, om lag 84 km frå byen Caltanissetta. Byen har fleire innbyggjarar enn provinshovudstaden.
Gela er eit viktig industrisenter og ein hamneby. Ein viktig industri er petroleumsraffineriet som ligg her.
Gela er kalla opp etter elva med same namn.
Historie
Byen vart grunnlagd rundt år 689 fvt. av kolonistar frå Ródos og Kreta, 45 år etter grunnlegginga av Siracusa. Byen voks raskt og etter berre hundre år oppretta ei gruppe kolonistar frå byen kolonien Agrigento. Under tyrannen Hippokrates erobra Gela Callipoli, Leontini, Naxos, Hergetios og Zancles, dagens Messina. Berre Siracusa, med hjelp frå Korint og Kérkyra, klarte å sleppe unna ekspansjonen til Gela. Hippocrates starta krig mot Siracusa etter at kolonien deira Camarina gjorde opprør. Han omleira Siracusa, men trekte seg til slutt tilbake for å ta Camarina i staden. Hippocrates vart etterfølgd av Gelo, som i 484 fvt. erobra Siracusa og flytta setet sitt her. Bror hans Hiero fekk kontroll over Gela. Då Theron av Agrigento erobra Himera og ein hær frå Kartago gjekk i land på Sicilia for å møte han, bad han om hjelp frå Gela og Siracusa. Gelo og Hiero vann slaget ved Himera, der den kartagiske føraren Hamilcar mista livet.
Etter Gelo døydde flytta Hiero til Siracusa og Gela vart langt mindre viktig. I 406 fvt. vart han plyndra og øydelagd av kartagarane og i 311 fvt. erobra dei byen. Under Romartida høyrer ein lite om byen, og under Austromarriket vart han eit mindre senter. Arabarane tok seinare byen og han var då kjend som «Søylebyen».
Den moderne byen vart grunnlagd i 1233 av Fredrik II med namnet Terranova, som han var kjend under fram til 1928. Den nye busetnaden låg vest for antikkens Gela og fekk ei borg og bymurar. Terranova var underlagd kongen fram til 1369, då kong Fredrik III av Aragon gav han til Manfredi III Chiaramonte. Seinare kom han inn under fleire aragonesiske familiar.
I 1928 fekk byen namnet Gela igjen.
Emma Goldman
Emma Goldman er ein av dei store i anarkismen si historie. Ho blei fødd i Kovno av jødiske foreldrar, og var i ungdomen i St. Petersburg, der ho kom i kontakt med russiske opposisjonelle, narodnikar.
Goldman emigrerte til USA i 1889. Det etternamnet ho er kjend under, fekk ho da ho gifta seg med ein annan innvandra russisk jøde. Ho gjekk frå denne mannen etter kort tid. Ho møtte sidan Alexander Berkman, også jødisk-russisk innvandrar, og fann i han ein sjelefrende. Dei hadde eit livslangt politisk og personleg forhold.
Berkman fekk i 1892 16 år i fengsel for eit attentat på ein fabrikkeigar under ein arbeidskonflikt. Denne hendinga førte til ein stor debatt blant anarkistane om slike individuelle terrorhandlingar, som var ein arv frå desperate opposisjonelle i det autoritære tsar-Russland. Goldman syntest ho måtte forsvare Berkman, men endra syn på terrorisme etter dette, og meinte sidan at metodane i den revolusjonære kampen må vere i samsvar med målet.
Goldman arbeidde i tekstilindustrien, som hadde tolvtimarsdag på denne tida. Likevel las ho på «fritida», og slutta seg til Mikhail Bakunin sine idear. Gruppene av radikale innvandrarar hadde lite kontakt med vanlege amerikanarar, i dei kretsane Goldman vanka i, diskuterte dei på tysk eller jiddisch, og avisene dei utgav var jamvel oftast på tysk.
Viktige saker Goldman agiterte for var åttetimarsdagen, fagorganisering av kvinner, kampen mot deltaking i første verdskrigen og kamp for ytringsfridomen. I 1906 starta ho bladet «Moder Jord» med både politisk og litterært innhald. For å leve arbeidde ho attåt skrive- og foredragsverksemda som sydame, sjukepleiar og jordmor.
Styresmaktene var etter både henne og andre radikale, og i 1903 kom det faktisk ei eiga anti-anarkistlov i USA. Ho blei skulda for å ha oppfordra til opprør (sedition), og å støtte terrorisme, etter valdelege aksjonar som ofte var sette i verk eller framprovoserte av politiet sjølv. Bladet «Moder Jord» blei ikkje sendt ut med posten, dei måtte gå frå kontoret, og det blei gjort stadige freistnader på å ta frå ho statsborgarskapen og få ho deportert. I 1919 skjedde nettopp det, ho blei saman med Berkman og andre venstreorienterte deporterte til Sovjet-Russland.
The Meanest Girl in Town
« The Meanest Girl in Town», òg kjend som «Yeah, She's Evil!» er ein rock and roll-song skriven av J. Byers. Songen vart spelt inn i juni 1964 av Elvis Presley, som «The Meanest Girl in Town» for filmmusikken til Girl Happy i 1965, og av Bill Haley & His Comets som «Yeah, She's Evil!» for ein singel på Decca Records.
Jakoruda
Jakoruda (bulgarsk Якоруда) er ein by og ein kommune i provinsen Blagoevgrad sørvest i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Jakoruda og sju andre busetnader. Byen ligg ved elva Mesta i Rodopifjella, 26 km vest for Velingrad.
Jakoruda fekk bystatus 9. september 1964. Tidlegare var han offisielt rekna som ein landsby. Fleirtalet av innbyggjarane i byen er bulgarske muslimar (pomakar), medan resten for det meste er ortodokse kristne.
Kommunen har eit areal på 339 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 10 731 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 5 792 innbyggjarar.
Busetnader i kommunen
Dei største busetnadene i kommunen er:
Utmerkingar
Yakorudabreen på Greenwich Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis er kalla opp etter Jakoruda.
The Meanest Girl in Town
Utgver
Som «The Meanest Girl in Town»
Denne versjonen vart òg spelt inn av The King Normals i 1995.
Som «Yeah, She's Evil!»
Alfred J. Lotka
Alfred James Lotka var ein USA-amerikansk matematikar, fysikalsk kjemikar og statistikar som særleg er kjend for arbeidet sitt med populasjonsdynamikk (Lotka-Volterra-likningane) og med energetikk.
Lotka vart fødd i Lemberg i Austerrike-Ungarn, det noverande Lviv i Ukraina.
Ungdom
Ungdom er brukt om eit tidsrom då ein er større enn eit barn og mindre enn ein vaksen. Det er store skilnader på definisjonen av ungdom, men ein reknar gjerne med at tida startar rundt puberteten og blir avslutta når ein når ei viss symbolsk grense (som å bli myndig), gjennomfører ei overgangsrite, eller, meir diffust, blir «mogen». Ungdomsomgrepet kan òg nyttast som motsats til alderdom.
Ungdomstida er historisk sett eit nytt omgrep. I Noreg var ein til dømes barn til ein hadde «stått for presten» (blitt konfirmert). Deretter vart ein vaksen og då skulle ein i arbeid, gjerne i lære. Den nye velstanden på nittenhundretalet førte til at stadig fleire unge tok vidare utdanning og fekk meir tid for seg sjølv. Gruppene av unge skilde seg etter kvart så mykje ut at det gav meining å snakka om ein ungdomskultur.
«Halvvokstring» er eit eldre uttrykk for ein ungdom eller halvvaksen person. Det kan til dømes visa til ein unggut som er for liten til å gjera vaksen manns arbeid. I eldre tid var halvvokstringar ofte sette til arbeid som gjeting, å springa ærend og anna arbeid som dei vaksne ikkje såg seg tid til.
Érrika Prezerákou
Érrika Prezerákou (gresk Έρρικα Πρεζεράκου) er ein gresk tidlegare stavhoppar.
Den personlege rekorden hennar var på 4,25 meter. Ho hoppa då utandørs i Aten i 2003 og innandørs i Peanía same år. Dette gjorde at ho vart kvalifisert til sommar-OL 2004 i Aten, men måtte trekkje seg på grunn av ein skade. Karrieren hennar vart avbrote i 2008 då ho førebudde seg til sommar-OL i Beijing.
I 2010 vann ho den fyrste sesongen av Dancing with the Stars. Ho var dommar i den andre sesongen.
520 Franziska
520 Franziska er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. oktober 1903 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf og Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Inga Manndal
Inga Ceselie Louise Manndal   er ein norsk politikar for Sosialistisk Venstreparti.
Manndal var ordførar i Gamvik kommune i Finnmark frå 2011 til 2015. I valkampen var det viktigaste valløftet å få kommunen ut av ROBEK-lista, og gjere dette utan å skjære ned på velferdstilbodet.
Tidlegare har ho mellom anna jobba som rekneskapsførar og vore styremedlem i Finnmarkseiendommen.
Trapani
Trapani (Tràpani på siciliansk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Trapani i regionen Sicilia og har om lag 70 000 innbyggjarar. Han vart grunnlagd av elymiarar og er framleis ein viktig fiskeby og utgangspunktet for reiser til dei nærliggande egadiske øyane.
Historie
Trapani vart grunnlagd elymiarar som ein hamn for den nærliggande byen Erice (i antikken Eryx), som ligg oppfor byen i Monte San Giuliano. Han vart opphavleg kalla «Drépanon», det greske ordet for 'sigd', på grunn av forma til hamna. Kartago tok kontroll over byen i 260 fvt. og gjorde han til ein viktig marinebase. Byen vart avstått til Den romerske republikken i 241 fvt. etter Slaget ved Dei egadiske øyane i den første punarkrigen.
To segner frå antikken fortel om korleis byen vart til. Den første segna fortel at Trapani oppstod då gudinna Demeter mista sigden sin, medan ho leita etter dottera Persephone, som Hades hadde kidnappa. Den andre myta fortel om Saturn, himmelguden, som skar far sin Cronus med ein sigd, som han så mista i sjøen.
Byen vart hardt råka under den andre verdskrigen då dei allierte utførte kraftige bombetokt over byen. Turisme har dei seinare åra vorte stadig viktigare, særleg sidan byen ligg nær populære destinasjonar som Erice, Segesta og Dei egadiske øyane.
6. juli
6. juli er den 187. dagen i den gregorianske kalenderen (188. under skotår). Det er 178 dagar att av året.
Sopronfjella
Sopronfjella er ei fjellkjede i Ungarn og ei austleg forlenging av Dei austlege Alpane. Ho er ein del av Alpokalja. Kjeda ligg nær byen Sopron og det høgaste punktet er Magasbérc med 558 moh.
Vito Volterra
Vito Volterra var ein italiensk fysikar og matematikar, hovudsakleg kjend i dag for arbeidet sitt med matematisk biologi. Han var opphavleg professor i fysikk ved universitetet i Roma, men tok til å interessera seg for bestandsdynamikk i 1925 då dotter hans forlova seg med ein ung marinbiolog som studerte korleis første verdskrigen hadde påverka fisket i Adriahavet.
Denne interessa førte til at han utvikla Lotka-Volterra-likningane, som vart utvikla samstundes av amerikanaren Alfred J. Lotka.
Harry Potter-universet
Harry Potter-universet er ei fiktiv verd i J.K. Rowling sin serie om Harry Potter.
Geografi
Det er ikkje noko eige magisk land i Harry Potter-serien. Gompane (vanlege menneske) lever saman med trollmenn i skjul, og byen Galtvang skal vere den einaste byen i Storbritannia der det berre bur trollmenn.
Gompefødt
Gompefødt (engelsk muggleborn) er eit uttrykk i trollmannsverda (i Harry Potter-bokserien) for hekser som har gompar som foreldre (umagiske foreldre), men likevel har fått magiske evner. Eit frekkare uttrykk for å vere gompefødt er grums, som er brukt som eit skjellsord, til dømes av familien Malfang. Gompefødde blir ofte sett ned på av fullblodsfamiliar, og nokon går så langt som å terrorisere gompefødde fordi dei meiner dei ikkje høyrer til i verda deira. Salazar Smygard meinte at berre «fullblods» trollmenn burde få studere magi på Galtvort, og var sterkt imot gompefødde.
Å vere gompefødd er ikkje unormalt i Harry Potter-universert, men er mindre vanleg enn halvblods og fullblods- hekser og trollmenn. Det er fleire gompefødte nemnt i bøkene, til dømes:
Halvblods
Halvblods (personar som har ein magisk forelder og ein umagisk, eller to magiske foreldre der den eine er gompefødd) Å vere «halvblods» tyder at ein har ein mor eller far som er magisk (trollmann eller heks) og ein som er umagisk (gomp).
Døme på halvblodskarakterar er:
Fullblods
Å vere fullblods er eit uttrykk i Harry Potter-serien som tydar å ha både mor og far som er magiske (trollmann eller heks). Enkelte trollmenn som Lucius Malfang bryr seg mykje om å vere fullblods og «rent blod».
Døme på karakterar som er fullblods er: {{columns-list|4|
Myntar
I trollmannsverda brukar ein sigd, fjong og galleoner som mynter. Mynter i den verkelige verda kallast gompepenger.
«Sigd», «fjong» og «galleon» på andre språk;
Rumpeldunk
Rumpeldunk (engelsk Quidditch) er eit ballspel utført på sopelimar. Det blir spelt med tre ballar (klabb, gullsnopp og sluff), sju spelarar og seks målstenger (tre på kvar side av banen). Kvart lag består av to knakkarar, ein speidar, ein målvakt og tre jagarar.
Dyr og plantar
''For dyra i serien, sjå Vesen i Harry Potter-serien. ''
Salisburyøya
Salisburyøya er relativt stor og lang og har eit areal på 960 km². Det høgaste punktet er 482 meter over havet og nesten heile øya er dekt av is.
Harry Potter-universet
Dyr og plantar
For meir om plantane, sjå Planter i Harry Potter.
Salisburyøya
Salisburyøya er ein del av undergruppa Zitsjy land i Frans Josefs land. Ho har lite ope hav rundt seg og ligg innklemt mellom Luigiøya og Champøya i sørvest, Zieglerøya i nordaust og Wiener Neustadt-øya i aust.
Harry Potter-universet
Dyr og plantar
Plantar i Harry Potter-serien kan brukast i eliksirar, som hindringar og har ofte spesielle effektar. Biologi-faget på Galtvort handlar mykje om magiske plantar.
Aftenprofeten
Aftenprofeten er den mest lesne avisa i det magiske samfunnet i England. Den journalistiske integriteten i avisa kan vere dårleg, og avisa har ord på seg for å vere meir interessert i høge salstal enn å vere sakleg og nøktern (det engelske namnet på avisa, The Daily Prophet, kan vere eit ordspel på ein del kjente engelske aviser). Avisa blir sterkt sensurert av magidepartementet.
Salisburyøya
Øya er kalla opp etter geologen Rollin D. Salisbury (1858-1922) frå University of Chicago. Salisbury var nestkommanderande på Peary-ekspedisjonen.
Harry Potter-universet
Gunnar Grump, den gale gomp på galeien
Gunnar Grump, den gale gomp på galeien er ein teikneserie. Lite er kjent om han, anna enn at han er favorittserien til Ronny Wiltersen.
Heks og Hør
Bladet Heks og Hør (engelsk Witch weekly) er mest retta mot kvinner. Det inneheld mellom anna oppskrifter som Molly Wiltersen lagar mat etter.
Kleggen
Redaktøren i dette bladet er Xenofilius Lunekjær.
Salisburyøya
Salisburyøya må ikkje forvekslast med Salisburyøya i Canada.
Harry Potter-universet
Sjokoladefrosk
Ein sjokoladefrosk er ein ekte frosk, berre at den er laga av sjokolade og derfor han bevege på seg. Med kvar sjokoladefrosk høyrer det med eit trollmannskort, som er populære samlekort i trollmannsverda. På engelsk heiter sjokoladefrosker Chocolate Frogs.
Bertram Butts allsmakbønner
Desse bønnene er det mange forskjellige smaker av, t.d. karamell, sjokolade og jordbær, men ogso lungemos, oppkast og øyrevaks.
På andre språk heiter «Bertram Butts allsmakbønner»;
Hylkje
Hylkje er ein tettbygd stad i Bergen kommune i Vestland fylke. Staden ligg ved Sørfjorden, på nordaustsida av Bergenshalvøya. E39 går gjennom Hylkje. På Hylkjeneset ligg Åsane folkehøgskule, opna 1966 og eigd av IOGT.
Hylkje er òg ein matrikkelgard, med gardnummer 171. Garden er ein av dei minste i utstrekning i Åsane. Folketalet innanfor området til matrikkelgarden var 79 i 2001. Tettstaden Hylkje, som Statistisk sentralbyrå definerer han, strekkjer seg òg gjennom matrikkelgardane Tuft, Almås, Haukås og Breistein.
Staden har tidlegare oppfylt SSB sin tettstaddefinisjon.
Brunstadhornet
Brunstadhornet er ein 1524 m høg fjelltopp i Sykkylven på Sunnmøre. Toppen kan lettast nåast ved å gå inn Vellesæterdalen, opp Gullmorbrekka og deretter i urdete terreng nokså beint opp fjellsida til toppegga. Fjelltoppen har namn etter næraste busetnaden, matrikkelgarden Brunstad i Velledalen.
Biologi
Biologi er læra om organismar og den levande naturen. Det er ein empirisk naturvitskap som undersøker struktur, funksjon, vekst, opphav, evolusjon og utbreiing av liv i no- og fortid. Ein biolog er ein som jobbar med faget biologi.
Historie
Allereie Aristoteles organiserte kunnskap om dyr, plantar og leveviset deira. Teoriane hans heldt seg ganske uendra i fleire hundre år.
Eit viktig neste steg var å finna ut at biologiske vesen var bygde opp av celler. Desse kunne ein først studera på 1600-talet med oppfinninga av mikroskop, men det var først i 1839 at Theodor Schwann og Matthias Jakob Schleiden utvikla celleteorien som sa at celler er grunnsteinen til alt biologisk liv.
På 1800-talet utvikla Darwin utviklingslæra, om korleis ulike organismar har utvikla seg frå ein felles stamart tilpassa miljøet dei lever i.
Vårkål
Vårkål (Ranunculus ficaria) er ein vårblome i soleiefamilien. Planten har gule blome med mange kronblad, som viser seg i mars–april i Noreg. Blada er heile. Dette skil planten frå dei andre artane i soleiefamilien.
Namnet 'vårkål' kjem frå tidlegare tider, då planten blei brukt som grønsak om våren. Dei mørkegrøne blada inneheld mykje C-vitamin, og var eit viktig kosttilskot på ei tid då ein lett mangla dette. I store mengder er derimot vårkål giftig.
Planten veks i heile Europa og Vest-Asia, og er blitt introdusert til Nord-Amerika.
Vitskap i 1862
Vitskapsåret 1862 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1862.
Dei transdonauske mellomfjella
Dei transdonauske mellomfjella (ungarsk: Dunántúli-középhegység) er ei fjellkjede i Ungarn som dekkjer eit areal på om lag 7 000 km². Den høgaste toppen er Pilis med ei høgd på 757 meter over havet.
Do the Clam
«Do the Clam» er ein amerikansk popsong skriven av Dolores Fuller, Sid Wayne og Ben Weisman. Han vart spelt inn av Elvis Presley i 1965 for filmen Girl Happy. I somme delar av verda vart songen gjeven ut på singel, og han nådde 21. plassen på Billboard-lista i USA. Han vart ein stor suksess i Australia der han nådde fjerdeplassen på salslista. Medlåtskrivaren Dolores Fuller er kanskje mest kjend som kjærasten til hovudrollefiguren i Ed Wood-filmen Glen or Glenda frå 1953.
B-sida til singelen frå 1965 var «You'll Be Gone», skriven av Red West, Elvis Presley og Charlie Hodge i 1962. B-sida nådde 121. plassen på Billboard-lista og 35. plassen på den kanadiske lista. Begge songane var med på filmmusikkalbumet Girl Happy. «You'll Be Gone» var eit forsøk på å skape ein same type song som «Begin the Beguine» etter managementet til Elvis Presley ikkje klarte å få rettane til songen. «You'll Be Gone» er ein av av få songar der Elvis Presley er tilskriven som låtskrivar.
The Cramps spelte inn songen i 1987 på albumet Rockin n Reelin in Auckland New Zealand. I 1991 vart det laga ein parodi av songen av Dread Zeppelin på songen «Do the Claw».
Niob
Niob er eit transisjonsmetall med kjemisk symbol Nb og atomnummer 41.
Produksjon
Niob har vore produsert ved Søve gruver.
Sambindingar
Niob har vanlegvis oksidasjonstal 5 i sambindingar. Grunnstoffet dannar mellom anna halogenid og oksida Niob(II)oksid (NbO), Niob(IV)oksid (NbO2) og Niob(V)oksid (Nb2O5).
Tippeligaen 2005
Tippeligaen 2005 var den 15. sesongen eliteserien i norsk fotball gjekk under namnet Tippeligaen. Før sesongen var det venta at Rosenborg og Vålerenga ville kjempe om seriegullet. Sesongen enda med gull til Vålerenga føre. Desse to laga kvalifiserte seg saman med Lyn og Lillestrøm for spel i Royal League. Bodø/Glimt og Aalesund rykte direkte ned, medan Molde fekk halde plassen etter kvalifiseringskampar mot Moss, som kom på tredje plass i 1. divisjon. Etter å ha vunne 13 seriemeisterskap på rad hadde Rosenborg overraskande store problem denne sesongen, og enda på 7. plass, etter å ha vore så langt nede som 12. plass på tabellen. Den andre store overraskinga var nyopprykte Start, som enda opp med sølv etter å ha lege på 1. og 2. plass gjennom heile sesongen.
Marshalløyane
Marshalløyane, offisielt Republikken Marshalløyane, er ein øystat i Stillehavet, nord for Nauru og Kiribati, aust for Mikronesiaføderasjonen og sør for Wake Island.
Tippeligaen 2005
Tabell
Molde slo Moss høvesvis 2–0 heime og 3–2 borte i to kvalifiseringskampar og heldt plassen i Tippeligaen.
Marshalløyane
Landet er samansett av 29 atollar og 5 isolerte øyar. Dei viktigaste atollane og øyane dannar to grupper: Ratak-kjeda og Ralik-kjeda, som betyr soloppgang- og solnedgangkjedene. To tredelar av innbyggjarane i landet bur på øyane Majuro, som òg er hovudstaden, og Ebeye. Dei ytre øyane er tynt busett på grunn av få høve til sysselsetjing og økonomisk utvikling.
Tippeligaen 2005
Tilskodarrekord
Sesongen 2005 vart den best vitja eliteseriesesongen så langt i historia, med 1 726 145 tilskodarar, dvs. eit gjennomsnitt på 9 484 per kamp. Dette utgjorde ein auke på 15% frå 2004-sesongen. Kampen som trekte flest tilskodarar var Vålerenga–Rosenborg i nest siste serierunde, med 24 894 tilskodarar.
Marshalløyane
Historie
Marshalløyane blei folkesett av mikronesarar på 1000-talet f.Kr. Dei blei først «oppdaga» av europearar i 1526, då den spanske kapteinen Alonso de Salazar såg ei øy ved 14°N (truleg Taongi). Den britiske kapteinen John Marshall, som gav namn til øygruppa, kom hit i 1788 saman med Thomas Gilbert. Spania gjorde krav på øyane som del av Spansk Austindia, og dette kravet blei anerkjend av dei andre europeisk kolonimaktene i 1874. I 1884 selde landet øyane til Tyskland. I 1906 blei dei ein del av Tysk Ny-Guinea.
Tórshavn
Tórshavn er hovudstaden på Færøyane og den største byen. Byen ligg sør på øya Streymoy. Tettstaden voks fram kring tingstaden på halvøya Tinganes. I meir enn 1 000 år har Tórshavn vore det naturlege møtepunktet for folkesetnaden og tilreisande. Likevel fanst det ikkje vitnemål om ei fast busetjing her før etter reformasjonen. Tinganes er framleis sete for det færøyske Lagtinget. I dag har byen om lag 20 000 innbyggjarar.
Tippeligaen 2005
Spelarar som spelte alle kampar
Totalt vart 335 spelarar nytta i løpet av sesongen. Fredrikstad var med 30 spelarar det laget som brukte flest.
Tórshavn
I gamlebyen finst mange hus frå 1500-talet og 1600-talet.
Marshalløyane
Historie
Under første verdskrigen blei fleire øyar okkuperte av Japan. I desember 1920 fekk Japan eit forvaltingsmanda — det japanske stillehavsmandatet — jer av Folkeforbundet etter Versaillestraktaten i 1919. Under andre verdskrigen blei øygruppa brukt som militærbase av Japan frem til USA erobra området våren 1944. Deretter kom øygruppa under amerikansk kontroll.
Tippeligaen 2005
Dommarar
Noregs Fotballforbund sette opp desse dommarane for sesongen 2005:
Tórshavn
Namn
Namnet er sett saman av Tor, som er ein norrøn gud, i tillegg til hamn. Tórshavn vert også berre kalla for Havnin (Hamna) av den lokale folkesetnaden.
Marshalløyane
Historie
I 1947 blei Marshalløyane, saman med Karolinane, utnemnd til Trust Territory of the Pacific Islands av SN, og blei forvalta av USA. Frå 1946 til 1958 utførte USA 67 atomprøvesprengingar på Pacific Proving Grounds, hovudsakleg på Bikiniatollen i Marshalløyane.
Tippeligaen 2005
Resultat og terminliste
{|
Tórshavn
Vikingtida (850–1050)
Ifylgje Færøyinganes saga byrja bønder å busetja seg i område kring Tórshavn i ca.850-930. Det var ved halvøya Tinganes tettstaden voks fram. Eit tinghus vart seinare bygd i Tinganes der færøyingane kunne avgjera tvistar mellom seg og ratifisera lover. Det var her det vart vedteke at alle færøyingane skulle kristnast. Som konsekvens av tinghusets plassering voks det fram ein marknad i nærleiken, og Tórshavn vart ein fast handelsstad og sentrum for færøyingane.
Marshalløyane
Historie
Den autonome republikken Marshalløyene blei danna med lokalt sjølvstyre i 1970. Marshalløyane blei ein heilt sjølvstendig republikk i 1986.
Tórshavn
Mellomalderen (1050-1600)
Færøyane var eit norsk skattland fram til 1523 då det vart teke over av danskane. Det voks fram nye verksemder ved hamna, kvar folk lærte seg å salta sild og at turka klippfisk.
Marshalløyane
Klima
Marshalløyane har tropisk klima med årlege middeltemperaturar omkring 27 °C. Årsnedbøren varierer frå 500 mm i nord til kring 4000 mm i sør. Dei flate øyane er særleg utsette for tropiske syklonar, som både kjem oftare og med auka styrke gjennom 1990-åra.
16. juli
16. juli er den 197. dagen i den gregorianske kalenderen (198. under skotår). Det er 168 dagar att av året.
Tórshavn
1800-årene til i dag
Då den nye danske grunnlova vart laga i 1849 vart nye amter og kommunar laga i det danske riket, og den 16. februar 1866 kom lova om Thorshavns kommunale Forfatning. Den gjorde at Tórshavn vart ein særskild kommune, som omfatta sjølve byen og områda utanfor, Húsagarður og Álaker. Til å driva kommunen vart det valt fem borgarar til innbyggjarrådet.
Det kongelege handelsmonopolet sto lenge i vegen for Tórshavns utvikling. Då handelsmonopolet vart avskaffa i 1856, utvikla det seg raskt ein eksportorientert kommersiell fiskeindustri på Færøyane. Opprettinga av frihandel var vesentleg for færøyinganes veksande markedsøkonomi og populasjonsvekst. Hamna vart gjort til ein kjøpstad den 1. januar 1909.
Tippeligaen 2005
3. serierunde
24. april:
25. april:
4. serierunde
1. mai:
2. mai:
5. serierunde
5. mai:
6. serierunde
8. mai:
9. mai:
7. serierunde
16. mai:
8. serierunde
22. mai:
23. mai:
{|
9. serierunde
29. mai:
30. mai:
10. serierunde
12. juni:
13. juni:
11. serierunde
18. juni:
19. juni:
12. serierunde
26. juni:
27. juni:
{|
13. serierunde
3. juli:
4. juli:
Sommerferie
14. serierunde
23. juli:
24. juli:
25. juli:
15. serierunde
30. juli:
31. juli:
16. serierunde
3. august:
{|
17. serierunde
6. august:
7. august:
8. august:
18. serierunde
13. august:
14. august:
19. serierunde
28. august:
20. serierunde
10. september:
11. september:
Lisa Gerrard
Lisa Gerrard er ein australsk musikar, songar og komponist fødd i Melbourne. Gerrard er kjend for den djupe kontraaltstemma si, og blei først berømt internasjonalt som del av musikkgruppa Dead Can Dance med den irske tidlegare partnaren hennar Brendan Perry, før ho seinare utførte andre samarbeid og soloprosjekt.
Tippeligaen 2005
20. serierunde
13. september:
Lisa Gerrard
Karrieren til Gerrard begynte i 1981 og ho har deltatt i ei rekke prosjekt. Gerrard mottok ein Golden Globe-pris og ein Oscarnominasjon for musikken til filmen Gladiatoren, eit samarbeid med Hans Zimmer. I tillegg til å synge spelar ho også instrument på mange av låtane sine, som regel brukar ho yangqin, eit kinesisk hakkebrett.
Tippeligaen 2005
20. serierunde
{|
Lisa Gerrard
I Dead Can Dance
Sjå Dead Can Dance
Tippeligaen 2005
21. serierunde
17. september:
Bratsj
Klangen er djupare og mjukare enn på ein fiolin. Dette er på grunn av dei akustiske forholda mellom grunntonen til strengene og klangkroppen til bratsjen. Om ein bratsj skulle hatt den same klangen som ein fiolin, måtte han ha vore over dobbelt så stor som fiolinen, men då ville han vore uspelbar sidan ingen menneske har så lange armar. Instrumentmakarar eksperimenter stadig med utforminga av bratsjen, noko som gir bratsjistar mykje å velje mellom når dei skal finna eit nytt instrument.
Tippeligaen 2005
21. serierunde
18. september:
Bratsj
I tillegg til å vera eit viktig instrument i symfoniorkester og i strykekvartettar er det òg eit vanleg instrument i ungarsk og rumensk folkemusikk. Men i desse landa har bratsj vore mest vanleg med tre strenger. Desse blei stemt i G, D og A.
Blant kjente komponistar har særleg Wolfgang Amadeus Mozart, Johannes Brahms, Hector Berlioz og Antonín Dvořák bidrege til å gjera bratsjen til eit viktig instrument.
Tippeligaen 2005
21. serierunde
19. september:
22. serierunde
25. september:
26. september:
23. serierunde
2. oktober:
3. oktober:
24. serierunde
15. oktober:
16. oktober:
17. oktober:
{|
25. serierunde
23. oktober:
Selected Works: 1972–1999
Selected Works: 1972–1999 er ein plateboks av Eagles, som kom i 2000. Boksen består av fire plater med dei største hittane deira, albumspor, konsertopptak som ikkje tidlegare var gjevne ut og eit hefte på 44 sider. Samlinga tar for seg heile perioden frå debutplata i 1972 med Eagles til millenniumskonserten deira i 1999.
521 Brixia
521 Brixia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. januar 1904 av Raymond Smith Dugan ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Austen
Austen eller Orienten er ei nemning om land som ligg aust for Europa, det vil hovudsakleg seie i Asia. Ein deler Austen opp i Midtausten, eller Nære Austen, og Fjerne Austen, eller Aust-Asia. Nøyaktig kva for land eller område ein meiner med nemninga varierer. Vesten eller Oksidenten kan vera ein motsats til omgrepet.
Namnet «Orienten» har opphav i det latinske ordet oriens, som tyder 'står opp' og viser til soloppgangen i aust. Omgrepet har gjeve opphav til ord som «orientalsk» og «orientalisme».
Nemninga omfattar vanlegvis land som Tyrkia, Kypros, Syria, Libanon, Jordan, Israel, Iran, Irak, Egypt, Saudiarabia, Kuwait, Qatar, Dei sameinte arabiske emirata, Oman, Jemen, Aserbajdsjan, Turkmenistan, Afghanistan, Pakistan, India og delar av Russland.
Dei nordungarske mellomfjella
Dei nordungarske mellomfjella eller Dei nordlege åsane (ungarsk Északi-középhegység) er dei nordlege, fjellkledde områda av Ungarn. Fjella glir over i Mátra-Slanec-området på andre sida av grensa i Slovakia. Dei dannar eit separat geomorfologisk område i Dei indre Vest-Karpatane. Fjellkjeda går over Nordaust-Ungarn og langs den austlege delen av grensa mellom Ungarn og Slovakia i eit breitt belte frå Donausvingen til byen Prešov.
Underinndeling
Området er igjen vidare delt inn:
Skildring
Dei nordungarske fjella byrjar med fjellkjeda Börzsöny, ved Donausvingen, der ho møter Dei transdanubiske mellomfjella. Börzsöny dekkjer eit område på om lag 600 km² og har hovudsakleg vulkansk opphav. Den høgaste toppen her er Csóványos på 938 moh.
Den neste fjellkjeda mot aust er Cserhát med same bergartar som Börzsöny. Dette er den lågaste delen av Dei nordungarske mellomfjella og er meir eit åslendt område. Det høgaste punktet her er Teke på 566 moh.
Kékes, det høgaste fjellet i landet med 1 014 meter over havet, ligg i den neste kjeda, Mátra. Middelhøgda til fjellkjeda er derimot berre 600 m. Mátra har òg vulkansk opphav. Bükk er ei kalksteinskjede og er den høgaste fjellkjeda ut frå middelhøgd i Ungarn. Han har mange grotter, og nokre av dei var busett av menneske i førhistorisk tid.
Aggtelek Karst er ei låg (300-500) kjede forholdsvis nær grensa til Slovakia. Her ligg mellom anna grotta Baradla, den mest populære grotta i Ungarn.
Zemplén har vulkansk opphav og jordsmonnet her er svært gunstig for vindyrking.
President i Pakistan
Det 18. grunnlovstillegget frå 2010 endra styreforma i Pakistan tilbake frå eit halv-presidentielt system til ein parlamentarisk demokratisk republikk. Under dette systemet har presidenten avgrensa makt til å styra, og utfører mest seremonielle oppgåver medan statsministeren har det meste av den politiske makta.
Sekst presidentar har vore medlm av eit politisk parti, fire av dei i Pakistan Peoples Party (PPP). Den første presidenten var ein pensjonert offiser, fire andre var offiserar i teneste og tre av desse tok makta gjennom militærkupp – Ayub Khan i 1958, Muhammad Zia-ul-Haq i 1977 og Pervez Musharraf i 1999. President Zia døydde i embetet då flyet hans forulykka medan han vende tilbake frå Bahawalpur til Islamabad denn 17. august 1988. Khan, med sine to presidentperiodar, har vore lengst i embetet med rundt ti år og fem månadar.
Den noverande presidenten i Pakistan er Arif Alvi frå Pakistan Tehreek e Insaf.
Atmosfærisk tidvatn
Atmosfærisk tidvatn er periodiske svingingar i atmosfæren på global skala. På mange måtar liknar dei på tidvatnet i havet. Atmosfærisk tidvatn kan framkallast ved:
Generelle eigenskapar
Den atmosfæriske tidvassbølgja med størst amplitude vert hovudsakleg skapt i troposfæren og stratosfæren når atmosfæren periodisk vert oppvarma ved at vassdamp og ozon absorberer solstråling i løpet av dagen. Tidvassbølgjene som vert skapt kan så forplante seg bort frå desse kjeldene og inn i mesosfæren og termosfæren. Atmosfærisk tidvatn kan målast som jamne variasjonar i vind, temperatur, tettleik og trykk. Sjølv om atmosfærisk tidvatn har mykje til felles med tidvatnet i havet, er det to viktige eigenskapar som skil dei:
Ved bakken kan det atmosfæriske tidvatnet merkast som små svingingar i overflatetrykket med periodar på 24 og 12 timar. I stor høgd kan amplituden på desse bølgjene verte særs store. I mesosfæren, i høgder frå om lag 50 til 100 km over bakken, kan amplituden på bølgjene verte meir enn 50 m/s og er ofte den viktigaste luftrørsla i atmosfæren.
Årsaka til den dramatiske amplitudeveksten frå små svingingar nær bakken til svingingar som dominerer rørsla i mesosfæren kjem av at lufttettleiken minkar med høgda. Når ei tidvassbølgje eller andre bølgjer forplantar seg oppover, flyttar dei seg inn i område med mindre og mindre tettleik. Om desse bølgjene ikkje bryt, vil den kinetiske energien vere bevart. Sidan tettleiken minkar, varierer amplituden på bølgjene slik at energien er bevart. Amplituden på ei bølgje ved høgda z kan dermed skildrast av denne likninga:
der A_0 er den opphavlege amplituden til bølgja, z er høgda og H er skalahøgda til atmosfæren.
Atmosfærisk tidvatn som følgje av sola
Dei største atmosfæriske tidvassbølgjene vert skapt av den periodiske oppvarminga av atmosfæren som følgje av sola. Atmosfæren vert varma opp om dagen og avkjølt om natta. Denne daglege syklusen skaper bølgjer med periodar knytt til soldagen. Ein kan kanskje forvente at denne daglege oppvarminga vil skape tidvassbølgjer med ein periode på 24 timar, tilsvarande perioden oppvarmingssyklusen skjer over. Observasjonar har derimot vist at slike store tidvassbølgjer i atmosfæren har periodar på både 24 og 12 timar. Dei har òg vorte observert med periodar på åtte og seks timar, sjølv om desse generelt har mindre amplitude. Desse periodesetta oppstår fordi soloppvarminga av atmosfæren skjer med ein tilnærma kvadratbølgjeprofil, og på den måten er rik på harmoniar. Når dette mønsteret er dekomponert i forskjellige frekvensar ved hjelp av fouriertransformasjonar, samt den daglege 24-timarsvariasjonen, oppstår svingingar med periodar på 12, 8 og 6 timar. Tidvatn skapt av tyngdekrafta frå sola er mykje mindre enn dei som vert skapt av soloppvarminga. Solare tidvassbølgjer vidare i artikkelen omhandlar derfor berre dei temperaturskapte bølgjene.
Solenergien som vert absorbert gjennom atmosfæren, hovudsakleg av vassdamp i troposfæren (~0 - 15 km), ozon i stratosfæren (~30 til 60 km) oksygen- og nitrogenmolekyl i termosfæren (~120 til 170 km). Variasjonar i den globale fordelinga og tettleiken av desse stoffa endrar amplituden til dei solskapte tidvassbølgjene. Tidvassbølgjene vert òg påverka av miljøet dei forplantar seg gjennom.
Solskapte tidvassbølgjer kan delast inn i to komponentar: flyttande og ikkje-flyttande.
Flyttande solskapte tidvassbølgjer
Flyttande tidvassbølgjer er synkrone med sola. For ein observatør på bakken forplantar dei seg vestover med tilsynelatande same rørsle som sola. Sidan dei flyttande bølgjene er stasjonære i forhold til sola, oppstår eit mønster der bølgjene vert skapt, som òg er stasjonært i forhold til sola. Endringar i tidvatnet frå eit stasjonært observasjonspunkt på jordoverflata kjem av at jorda roterer i forhold til dette stasjonære mønsteret. Årstidsvariasjonar oppstår òg sidan jorda heller relativt til sola, og dermed relativt til mønsteret.
Ikkje-flyttande solskapte tidvassbølgjer
Ein kan sjå på ikkje-flyttande bølgjer som bølgjer på global skala med same periode som dei flyttande tidvassbølgjene, men som ikkje følgjer den den tilsynelatande rørsla til sola. Dei kan til dømes ikkje forplante seg horisontalt, forplante seg austover eller forplante seg vestover med ein annan fart enn sola. Desse ikkje-flyttande bølgjene kan verte skapt av forskjellar i topografi med lengdegrad, kontrasten mellom land og hav eller vekselverknader med overflata.
Hovudkjelda til den 24-timarsbølgja er i den lågare atmosfæren der effektar skapt av overflata er viktige. Dette kjem til syne i relativt store ikkje-flyttande komponentar som kjem fram i amplitudeskilnadar langs lengdegradene. Dei største amplitudane er observert over Sør-Amerika, Afrika og Australia. I motsetnad meiner ein at 12-timarsbølgja i hovudsak vert skapt i den høgare atmosfæren, og derfor har små bidrag frå ikkje-flyttande komponentar.
Atmosfærisk tidvatn som følgje av månen
Atmosfærisk tidvatn vert òg skapt av tyngdekrafta frå månen. Desse er mykje svakare enn bølgjene som sola (temperaturen) skapar, og vert skapt av havrørsla på jorda (skapt av månen) og til ein viss grad krafta som månen utøver på atmosfæren.
Klassisk tidvassteori
Dei grunnleggande eigenskapane til atmosfærisk tidvatn er skildra av den klassisike tidvassteorien. Ved å sjå bort i frå mekanisk pådrag og dissipasjon, gjev teorien at atmosfæriske bølgjerørsler kan reknast som lineære perturbasjonar av ein sonal middeltilstand som er horisontalt lagdelt og isoterm og som i starten er i ro. Ein kan trekke ut to store slutningar av teorien:
Grunnlikningar
Dei primitive likningane fører til lineariserte likningar for perturbasjonar (merka variablar) i ein sfærisk, isotermisk atmosfære:
Separering av variablane
Likningssettet kan løysast for atmosfærisk tidvatn, altså bølgjer som forplantar seg meridionalt med sonalt bølgjetal s og frekvens \sigma. Sonalt bølgjetal s er eit positivt tal slik at positive verdiar av \sigma svarar til tidvassbølgjer som forplantar seg austover og negative verdiar til tidvassbølgjer som forplantar seg vestover. Ein oppdelingsmetode gjev forma:
Laplace si tidvasslikning
Den meridionale strukturen til tidvatn er skildra av den horisontale strukturlikninga, som òg vert kalla Laplace si tidvasslikning:
med laplace-operatoren
der, og eigenverdien
Atmosfæriske tidvatn er altså eigensvingingane (eigenmodeane) til jordatmosfæren med eigenfunksjonar \Theta_n, kalla Hough-funksjonar, og eigenverdiar. Sistnemnte definerer ekvivalentdjupna h_n som koplar den meridionale strukturen til tidvatnet med den vertikale strukturen.
Vertikal strukturlikning
med løysinga
der definisjonane er
Forplantingsløysingar
Kvart bølgjetal/frekvenspar (ein tidvasskomponent) er ein superponering av tilknytte hough-funksjonar (ofte kalla tidvassmodar i litteraturen) med indeks n. Nomenklaturen er slik at negative verdiar av n viser til flyktige modar (ingen vertikal forplanting) og ein positiv verdi viser til forplantingsmodar. Den ekvivalente djupna h_n er knytt til den vertikale bølgjelengda, sidan er det vertikale bølgjetalet:
For forplantingsløysingar, vert den vertikale gruppefarten
berre positiv (oppoverretta energiforplanting) om for vestoverretta eller om for austoverretta (\sigma >0) bølgjeforplanting. Ved høgda x=z/H, vert bølgjemaksimaet
For ein fast lengdegrad \lambda fører dette så til at ein alltid har ein nedoverretta faseprogresjon, uavhengig av forplantingsretninga. Dette er eit viktig resultat for tolking av observasonar: nedoverretta faseprogresjon med tida tyder oppoverretta energiforplanting og derfor eit tidvasspådrag lågare i atmosfæren. Amplituden aukar med høgda , fordi tettleiken minkar.
Dissipasjon
Demping av tidvatn skjer hovudsakleg i den lågare termosfæren og kan skje ved turbulens frå brytande tyngdebølgjer. Som for eit liknande fenomen som havbølgjer som bryt på ei strand, vert energien spreidd i bakgrunnsatmosfæren. Molekylær diffusjon vert òg gradvis viktigare med høgda i den lågare termosfæren, sidan middelfrivegen aukar i den stadig tynnare atmosfæren.
Effektar av atmosfærisk tidvatn
Tidvatnet er ein viktig mekanisme for transport av energi frå den øvre atmosfæren til den lågare atmosfæren, og er ein dominerande faktor i mesosfæren og den lågare termosfæren. Derfor er det viktig å kjenne godt til atmosfærisk tidvatn for å forstå heilskapen i atmosfæren. Ein treng modellering og observasjonar av atmosfærisk tidvatn for å overvake og varsle endringar i jordatmosfæren.
522 Helga
522 Helga er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 10. januar 1904 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Zemplénfjella
Zemplénfjella er ei fjellkjede i Ungarn. Den høgaste toppen er Nagy-Milic med 894 meter over havet. Fjellkjeda er ein del av Karpatane.
Sjå òg
Sempliner Gebirge
Villányfjella
Villányfjella er ei relativt låg fjellkjede og ligg vest for byen Villány i Baranya fylke, sør i Ungarn. Den høgaste toppen er Szársomlyó på berre 442 meter over havet. Dette fjellet har uvanleg planteliv på sørsida og har middelhavsklima med 20 % av artar ein normalt finn ved Middelhavet. På toppen står det ei borg frå mellomalderen. Området er ein del av Duna-Dráva nasjonalpark. Fjellkjeda består av kalkstein.
Ytre Arna
Ytre Arna er ein tettbygd stad i Bergen kommune i Hordaland fylke. Staden ligg ved Sørfjorden, på austsida av Bergenshalvøya.
Historie
Ytre Arna er eit gamalt industrisamfunn ved Sørfjorden. Arne fabrikker blei grunnlagd her av Peter Jebsen i 1846. I eldre tider vart staden kalla "Ælvæ" etter Blindheimselva som var godt synleg før fabrikken kom.
Inntil 1972 høyrde Ytre Arna til Arna kommune og inntil 1964 til Haus kommune under Osterøy. Dette var naturleg i ei tid då fjordane med båttrafikk batt bygd og kyrkjesokn saman. Det gjekk ferje mellom Haus - Garnes - Votlo og Ytre Arna til slutten av 1970-talet. I dag er Arna ein del av Bergen kommune.
Geografi
Ytre Arna strekkjer seg langs den vestlege delen av Arnavågen og vidare eit stykkje langs Sørfjorden ved Osterøy som går rundt Osterøy. E16 går gjennom Ytre Arna.