cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kyiv
Kyiv eller Kiev (ukrainsk Київ, Kyjiv, russisk Киев, Kijev) er hovudstaden og den største byen i Ukraina, han ligg nord i det sentrale Ukraina ved elva Dnepr. Byen er ei eiga administrativ eining, men er administrasjonsstad for området kring, Kyiv oblast. Byen har offisielt kring 2,8 millionar innbyggjarar (2010), men på grunn av mange ikkje registrerte innflyttarar vert det rekna med at byen har kring 4 millionar innbyggjarar. Kiev er eit viktig senter i Aust-Europa for industri, vitskap, utdanning og kultur. Mange høgteknologiske industriar og høgare utdanningsinstitusjonar ligg i byen, i tillegg til verdskjende historiske landemerke. Byen har ein omfattande infrastruktur og eit høgt utvikla kollektivtilbod, inkludert Kyiv Metro. I helgene vert sentrum stengt for biltrafikk, til føremon for fotgjengarane.
Namnet Kyiv eller Kiev er sagt å kome frå namnet Kyj, ein av dei fire legendariske grunnleggjarane av byen (brørne Kyi, Sjtsjek, Khoryv og systera Lybid). I løpet av historia har Kyiv, ein av dei eldste byane i Aust-Europa, gått gjennom fleire periodar som viktig senter og periodar som ein nesten gløymd stad. Byen oppstod truleg som eit handelssenter så tidleg som 400-talet. Byen var ein slavisk stad styrt av khazarar langs den store handelsruta mellom Skandinavia og Konstantinopel fram til han vart erobra av væringar (vikingar) på midten av 800-talet. Under styret til væringane vart byen hovudstad i Kievriket, den første austslaviske staten. Skal ein tru Nestorkrønika, herska dei to skandinaviske høvdingane Askold og Dir over Kyiv på 860-talet. I 878 blei byen erobra av Oleg, etterfølgaren til Rurik som fyrste i Novgorod. Gjennom 900-, 1000- og 1100-talet var Kyiv senteret i det russiske riket, men allereie i andre halvdelen av 1000-talet var det klåre teikn til at rikseinskapen var i ferd med å gå tapt. Etter kvart blei underfyrsten Vladimir sterkare enn Kiev-fyrsten. Han vart totalt øydelagd under Mongolinvasjonen i 1240 og byen vart mykje mindre viktig dei neste hundreåra. Han var ein provinshovudstad i utkanten av områda kontrollerte av dei mektige naboane sine, først Storhertugdømet Litauen, så Polen og Russland.
Byen blømde igjen under den industrielle revolusjonen i Det russiske imperiet seint på 1800-talet. I 1917, etter at Den ukrainske nasjonalrepublikken erklærte sjølvstendet sitt frå Det russiske imperiet, vart Kiev hovudstaden. Og frå 1921 og frametter var Kyiv ein viktig by i Den ukrainske sovjetiske sosialistrepublikken, og frå 1934 hovudstaden i republikken. I løpet av andre verdskrigen vart byen igjen utsett for stor øydelegging, men vart raskt bygd opp att i etterkrigsåra og vart den tredje største byen i Sovjetunionen. Etter oppløysinga av Sovjetunionen og sjølvstendet til Ukraina i 1991 vart Kyiv verande hovudstaden i landet.
Byen har eit universitet, som vart grunnlagt i 1834. I tillegg finst det 17 høgskular, 25 museum, eit planetarium, teater, botaniske og zoologiske hagar i byen.
Historie
Byen vart truleg grunnlagt allereie på 400-talet, då som ein utpost i Khazarriket. Han vart seinare sentrum i den austslaviske sivilisasjonen, og vart hovudstad i Kievriket frå 800-talet. Under stordomstida til byen var han ein av dei største i Europa, og hadde over 100 000 innbyggjarar. Gullalderen tok ein definitiv slutt då byen vart øydelagt under mongolinvasjonen av Russland.
I 1321 vart byen erobra av Gediminas av Litauen, og vart lagt under Storhertugdømet Litauen. Frå 1569 låg han under Det polsk-litauiske samveldet, før byen kom under russisk styre midt på 1600-talet.
Kiev vart etterkvart ein av dei viktigaste byane i Det russiske imperiet. Etter første verdskrigen og Oktoberrevolusjonen i 1917 vart byen eit stridstema i samband med oppløysinga av det russiske imperiet, og var krigsskodeplass både i den russiske borgarkrigen og under den polsk-sovjetiske krigen. I 1921 vart byen med i ukrainske SSR og Sovjetunionen, frå 1934 som hovudstad i den ukrainske sovjetrepublikken.
Politikk
Kiev har ein spesiell administrativ status i Ukraina. Byen er ikkje underlagt det omliggande Kyiv oblast, men er som forvaltningsledd direkte underlagt staten. Samstundes blir den politiske leiinga i byen vald direkte, i motsetnad til i resten av landet der han blir utpeikt av staten. Sidan 2014 har Vitalij Klytsjko vore ordførar.
Byen er delt inn i di rajonar (distrikt eller bydelar), med eit visst politisk sjølvstyre.
Utdanning
Byen har eit universitet grunnlagt i 1834. Dessutan har byen 17 høgskular.
Turistmål
Kyiv har 25 museum, eit planetarium, teater og fleire botaniske og zoologiske hagar i byen. Eit av dei mest kjende landemerka er Den store fedrelandskrigen-museet med statuen Rodina-mat på toppen. Inklusive sokkelen er monumentet heile 102 meter høgt, og den fjerde største i verda av sitt slag. Kiev-operaen er òg berømt, og er blant dei beste operahusa i det tidlegare Sovjetunionen.
Grotteklosteret og St. Sofia-katedralen er begge på verdsarvlista til UNESCO.
Samferdsel
Kyiv har eit godt utbygd kollektivnett. Store delar av byen blir dekt av tunnelbanen (Kiev Metro), som har 45 stasjonar. T-banesystemet er under stadig utviding. I tillegg til T-banen har Kiev bussar, trolleybussar og trikk.
Drosjesystemet i Kyiv er dårleg regulert, og det er ingen offentleg fastsett kilometertakst. Byen har òg mange meir eller mindre uformelle drosjar.
Klima
Kyiv har eit fuktig kontinentalklima (Köppen Dfb). Dei varmaste månadane er juni til august, med middeltemperaturar frå 13,8 til 24,8 °C. Dei kaldaste månadane er desember til februar med middeltemperatur frå -4,6 til -1,1 °C. Varmerekorden i byen er 39,4 °C frå den 31. juli 1936. Kulderekorden i byen er -32,2 °C frå den 7. og 9. februar 1929. Snødekkjer ligg vanlegvis i byen frå midten av november til slutten av mars og frostperioden varer i snitt 180 dagar, men kan somme år gå over 200 dagar.
Seikantunnelen
Seikantunnelen (青函トンネル, Seikan Tonneru eller 青函隧道, Seikan Zuidō) i Japan er verdas nest lengste jarnbane-tunnel. Han er 53,85 km lang, og var lengst i verda fram til Gotthard-Basetunnelen i Sveits på 57 km opna i 2016. Seikantunnelen går under Tsugaru-stredet, og bind dei japanske øyene Honshu og Hokkaido saman. 23,35 km av tunnelen går under havet. Det djupaste punktet i tunnelen er 240 meter under havoverflata. Jarnbana i tunnelen er den nest djupast liggande jarnbana i verda.
Historie og bygging
Ein tyfon senka i 1954 fem ferjer i Tsugaru-stredet, og 1430 menneske omkom. Ulukkene førte til krav om eit sikrare samband over stredet, og den japanske regjeringa utreidde planar for ei ferjefritt samband. Det blei meint at ei bru ville bli for usikker i det breie, vêrharde stretet, og det vart bestemt at ein skulle byggje ein jarnbanetunnel mellom øyane.
Det vulkanske fjellet under Tsugaru-stredet var for ustabilt til at tunnelboremaskiner kunne brukast under bygginga av tunnelen, så det meste av tunnelen måtte sprengast med dynamitt. Prøveboring starta i 1964, og sjølve tunnelkonstruksjonen byrja i 1971. Gjennomslaget i tunnelen var i 1983, og tunnelen vart opna for trafikk 13. mars 1988.
Under bygginga av tunnelen i 1976 trefte tunnelbyggjarane eit område med dårleg fjell, og vatn strøymde inn i tunnelen. Det tok over to månader før tunnelbyggarane fekk kontroll over vasstraumen. Heldigvis omkom ingen då dette hende. Til saman 66 menneske omkom i andre ulukker under bygginga av tunnelen.
Tunnelen i dag
Kvart av dei to jarnbanespora i tunnelen er bygde med plass til tre skjener, slik at både normalspor og smalspor kan brukast. For augeblikket brukar berre smalspora tog tunnelen, men det finst langsiktige planar om også å leggje normalspor i tunnelen og knytte tunnelen saman med shinkansen-nettverket. Dette vil likevel neppe skje før etter 2015. Enkelte «offisielle» kjelder påstår at det allereie ligg normalspora skjenegang i tunnelen, men dette er ikkje rett.
Inne i tunnelen ligg det to stasjonar (Yoshioka-Kaitei stasjon og Tappi-Kaitei stasjon). Begge stasjonane har museum som omhandlar historia til tunnelen og korleis den fungerer.
Det går persontog gjennom Seikantunnelen fleire gongar dagleg, men persontrafikken gjennom tunnelen er likevel relativt liten. Dette kjem av at det er både raskare og billegare å reise mellom Honshu og Hokkaido med fly enn med tog. I dag går det betydeleg fleire godstog enn persontog gjennom tunnelen.
Brașov fylke
Brașov er eit fylke (județ) i Romania (rumensk Județul Brașov, ungarsk Brassó megye, tysk Kreis Kronstadt). Det ligg i regionen Transilvania. Administrasjonssenteret er byen Brașov. Fylket omfattar det meste av mellomalderregionane (țări) Burzenland og Făgăraș. Brașov ligg i utviklingsregion Centru i makroregion 1.
Demografi
Brașov fylke hadde 549 217 innbyggjarar ved folketeljinga i 2011. Folketalet i 2020 er estimert til 638 369, med 72,2 % av innbyggjarane busette i dei 10 bykommunane.
Etnisitet
Den etniske samansetjinga av befolkninga i fylket ut frå folketeljingane frå 1930 til 2011:
Språk
Morsmål ut frå folketeljinga i 2011:
Religion
Religiøs tilknytning ut frå folketeljinga i 2011:
Administrativ inndeling
Fylket har 4 municipiu, 6 oraș og 48 comună.
11. serierunde i Oddsenligaen avdeling 4 2013
11. serierunde i Oddsenligaen avdeling 4 2013 vart gjennomført med fire kampar laurdag 22. juni, ein kamp søndag 23. juni og to kampar måndag 24. juni.
Det vart ingen endringar på plasseringa i toppen, men auka forspranget til  med siger over, medan KFUM spelte uavgjort heime mot. tok innpå andreplassen med siger borte mot, som då hamna under nedrykksstreken.
Mårådalsfjellet
Mårådalsfjellet er eit fjell i Skjåk kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1850 meter over havet og er det 363. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Hellas
Hellas ligg i grenseområda mellom Europa, Asia og Afrika. Antikkens Hellas, Austromarriket og nesten fire hundreår under Det osmanske riket har sett sitt preg på landet. Området er rekna som krybba til den vestlege verda og opphavet til demokratiet, vestleg filosofi, Dei olympiske leikane, statsvitskap, mange vitskaplege fag, vestleg litteratur og drama inkludert både tragedie og komedie. Hellas har derfor ei særs lang og rik historie med mange hendigar og ei kulturarv påverka av Nord-Afrika og Midtausten, som har sett kraftig preg på europeisk kultur og det ein kan kalle Vesten.
Topografi
Hellas består av fjell og eit kupert fastland som strekkjer seg sørover på Balkan, Peloponneshalvøya (skild frå resten av fastlandet via Korinteidet), fleire tusen øyar, inkludert Kreta, Évvia, Lésvos, Khíos, Dodekanesane og Kykladane i Egearhavet og Dei joniske øyane. Hellas har den tiande lengste kystlinja i verda med om lag 15 000 km. Landegrensene utgjer 1 160 km.
Om lag 80 % av Hellas er dekt av fjell eller kupert terreng, noko som gjer landet til eit av dei mest kuperte i Europa. Vest-Hellas består av fleire innsjøar og våtmarksområde og er dominert av fjellkjeda Pindos. Pindos er 2 636 meter på det høgaste og er ei forlenging av Dei dinariske Alpane.
Fjellkjeda held fram gjennom vestlege område av Peloponnes, kryssar øyane Kýthira og Andikýthira og held fram gjennom det sørvestlege Egearhavet til Kreta. Øyane i Egearhavet er toppane på undervassfjell som høyrer til same fjellmassiv.
Det høgaste fjellet i Hellas er Ólymbos med ei høgd på 2 917 moh. Det ligg i prefekturet Piería, nær Thessaloníki. I gresk mytologi vart det rekna som trona til gudane. Nordaust i Hellas ligg fjellkjeda Rodopi, som dannar grensa mot Bulgaria.
Store sletter dekkjer områda i Thessalía, Sentral-Makedonía og Thráki. Dei er særs viktige for økonomien i landet sidan dei er av dei få dyrkbare områda her.
Klima
Det er ikkje så enkelt å skildre klimaet i eit land som har 2000 øyar, høge fjelltoppar og luftmassar som kjem frå både subtropiske og polare strøk. Middelhavet styrer likevel det meste av klimaet, og den våtaste tida på året er vinteren. Somrane er så godt som heilt tørre, og størst sjans for regnbyger har ein lengst nord, men sjølv Thessaloníki får berre nokre få våte dagar kvar månad. Temperaturen i låglandet vert ofte svært høg (30-35 °C), og nattetemperaturen i Athen går normalt ikkje under 22 °C i juli og august. Hellas sine varmaste område er det indre låglandet i Peloponnes og Thessalía. I kystområda vert som regel varmen dempa av ein lett sjøbris, og mange område får ein vedvarande nordleg vind kalla etesian. Som dei fleste andre stader i verda minkar temperaturen med høgda, men i Hellas kanskje meir enn andre stader. På ein varm ettermiddag kan temperaturen faktisk søkke med så mykje som 8 °C per 1000 m.
Nedbøren tek seg litt opp på hausten, og ein kan få enkelte torebyer. Sjølv midtvinters har ein likevel lengre periodar med sol, kalla «dei lykkelege dagane». Mest nedbør får vestsida av Pindos-- og Peloponnesfjella, ofte i form av snø. På grunn av alle fjellområda og alle øyane har kaldlufta frå nord problem med å trenge langt sør. Det betyr at kystbyane i nord er mykje kaldare enn Athen og dei sørlege områda om vinteren. Kraftig kulde er sjeldan, men eit par gonger om vinteren kan snøbyene gå så langt sør som til Peloponnes, og ein har ofte frost i enkelte dalstrøk. Om våren minkar nedbøren igjen, men i Thessaloníki byrjar den tørre perioden først i juni.
Athen har ein årleg nedbørsnormal på 402 mm, medan Thessaloníki i nord har 470 mm. Athen har derimot berre normalt 27 mm frå juni og ut august.
Historie
I den greske bronsealderen voks det fram sivilisasjonar kring Egearhavet. Frå 3600 f.Kr. til 1000 f.Kr., var det rike kulturar knytt til det minoiske Kreta og det mykenske Peloponnes. Kring 800 f.Kr. oppstod det fleire bystatar. Polisane grunnla fleire koloniar kringom Middelhavet. Dei stod imot fleire persiske invasjonsforsøk og la grunnlaget for den Hellenistike sivilisasjonen. Aleksander den store spreia hellenismen over store delar av den då kjende verda.
Hellas var ein del av det osmanske riket heilt til 1820-talet, då grekarane gjorde opprør. Den greske sjølvstendekrigen varte frå 1821 til 1829, og enda med at Hellas fekk fullt sjølvstende.
Under den andre verdskrigen braut den greske borgarkrigen ut og varte til 1947. I 1967 var det militærkupp. I 1973 avskaffa militærstyret monarkiet. I 1974, etter å ha stått bak eit statskupp på Kypros, braut militærjuntaen saman. Året etter vart Hellas erklært som republikk, med eit demokratisk styresett. Hellas vart medlem av EU i1981.
Bakgrunnsstoff
🇪🇺
Malignitet
Malignitet (av latin malignus, samantrekking av male 'vondkyndt' og genus 'opphav'; «vondarta») er tendensen ein tilstand har til å vere vedhaldande harmfull, eller vondarta, over tid. Ordet blir oftast brukt for å karakterisera maligne svulstar (kreft). Desse skil seg frå benigne svulstar ved at dei ikkje er sjølvavgrensande og dimed kan trengje inn i nærliggande vev, eller spreie seg til fjernt vev. Ein benign svulst har ingen av desse eigenskapane.
Ein malign svulst er karakterisert av dårleg celledifferensiering, der cellene mistar si opphavlege form. Den er også karakterisert av genomisk instabilitet, der heilgenomsekvensering av svulsten vil syne mellom 10 000 og 100 000 mutasjonar. Redusert genuttrykk i DNA-reparasjonsenzym er også vanleg. Dette skuldast anten epigenetisk metylering av DNA-reperasjonsgen, eller endringar i mikro-RNA som styrer genuttrykket. Kreft syner vanlegvis også tumorheterogenitet.
Malignitet i onkologi (kreftforsking)
Grossaffoltern
Grossaffoltern er ein kommune i Seeland i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 511 meter over havet.
Cruls Islands
Cruls Islands eller Crulls Islands er ei gruppe småøyar som ligg 1 nautiske mil vest for Roca Islands i den sørlege delen av Wilhelm Archipelago. Dei vart oppdaga av Belgica-ekspedisjonen, 1897–99, og vart namngjeven av Gerlache etter Luís Cruls (eller Louis Crulls), ein belgisk astronom og seinare direktør for observatoriet i Rio de Janeiro.
Krosshø
Krosshø  er eit fjell i Skjåk kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1857 meter over havet og er det 346. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Ein annan topp på fjellet er Søraustre Krosshø med ei høgd på 1805 meter over havet. Dette er det 459. høgaste fjellet i Noreg.
Gals
Gals (fransk Chules) er ein kommune i Seeland i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 445 meter over havet.
Kommunen ligg mellom Zihl-kanalen (Thielle), Bielsjøen og Jolimont. Han omfattar delar av Bethlehem, Zihlbrücke og Massnahmenzentrum St. Johannsen.
Tverrbotnbreen
Tverrbotnbreen er ein isbre i Breheimen på grensa mellom Luster kommune i Vestland og Skjåk kommune i Innlandet. Breen ligg mellom Greinbreen i vest og Harbardsbreen i aust. Det høgaste punktet på breen er Rivenoskulen på 1943 meter over havet.
Horrungen
Horrungen er eit fjell i Skjåk kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1832 meter over havet og er det 405. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Høgkulen
Høgkulen er ein fjelltopp på Mårådalsfjellet i Strynefjellet som ligg i Skjåk kommune i Innlandet. Han har ei høgd på 1842 meter over havet og er det 384. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Gampelen
Gampelen er den einaste kommunen i kantonen Bern ved Neuchâtelsjøen, og slik sett den einaste tysktalande kommunen ved innsjøen.
Roskovec
Roskovec er ein by og ein kommune i regionen Fier i Albania. Kommunen ligg i den sørlege delen av landet, aust for Fier, og grensar i aust mot regionen Berat.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 4 975 innbyggjarar, medan dei fire kommunane som i dag utgjer storkommunen Roskovec, til saman hadde 21 242 innbyggjarar.
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Fier. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Roskovec og busetnaden:
Administrative område i Saudi-Arabia
Saudi-Arabia har fleire nivå av administrative inndelingar:
Paul Ingebretsen
Paul Ingolf Ingebretsen var ein norsk byråkrat og politikar frå Stavanger som representerte Venstre på Stortinget i tida mellom 1950 og  1961. Han var fylkesmann i Rogaland frå 1959 til 1968.
Bakgrunn
Ingebretsen var son til kjøpmannen Gustav Andreas Ingebretsen i Stavanger. Han tok examen artium ved Kongsgård skole i Stavanger i 1923. I 1923 studerte han jus i Oslo og vart cand.jur. i 1927. Han arbeidde så ved sorenskriveri frå 1928 til 1940, fyrst som kontorist og sidan som dommarfullmektig. Under den andre verdskrigen mellom 1940 til 1944 var han tilsett på kontoret til Rogaland fylkeskommune, og kontorsjef i perioden frå 1945 til 1946. I 1947 vart han likningssjef i Stavanger, ei stilling han hadde til 1958. Han fekk stillinga som fylkesmann i Rogaland i 1959, eit embete han hadde til han døydde i 1968.
Andre verv
Ingebretsen hadde ei mengd verv i både privat og offentleg virke. Mellom anna var han formann i eit utval som vurderte flytting av statsinstitusjonar frå Oslo i åra mellom 1961 til 1964, i tillegg var han formann i Bygningsfredningskomiteen frå 1967 til han døydde året etter. Han var elles styremedlem i Norsk Folkeakademi frå 1946 til 1957, og som nestformann dei siste fire åra.
I 1968 vart Ingebretsen utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.
Lappi
Lappi er ein kommune i Västra Finlands län i Finland. Bronsealdergravrøysene i Sammallahdenmäki i kommunen er teke med på UNESCO si liste over verdsarv.
Greinbreen
Greinbreen er ein isbre i Breheimen på grensa mellom Luster kommune i Vestland og Skjåk kommune i Innlandet. Breen ligg mellom Tverrbotnbreen i aust og Jostedalsbreen i vest.
Det høgaste punktet på breen er 1847 meter over havet, noko som er det 376. høgaste fjellet i Noreg av fjella med primærfaktor på minst 50 m.
Îles Dannebrog
Îles Dannebrog er ei gruppe øyar og skjer som ligg mellom Wauwermans Islands og Vedel Islands i Wilhelm Archipelago. Wilhelm Archipelago vart først oppdaga og namngjevne av den tyske ekspedisjonen under Eduard Dallmann, 1873–74, og vart observert på ny og kalla Îles Dannebrog av Belgica-ekspedisjonen, 1897–99, under Gerlache, etter støtta Gerlache hadde fått frå Danmark. Dallmann hadde opphavleg gjeve dette namnet til heile øygruppa, men namnet Dannebrog har sidan vorte avgrensa til den mindre gruppa som vert skildra her.
Kjelder
{{liminn:omsett|en|tittel=Dannebrog Islands|kjelder=* {{usgs-gazetteer|id=3510}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Dannebrog}}
Fanfare Island
Fanfare Island er den nordlegaste av Argentine Islands, som ligg 1,5 nautiske mil sør for Herald Reef i Wilhelm Archipelago. Ho vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1961 i samband med namnet på Herald Reef.
Sund kommune
Sund er ein tidlegare norsk kommune i Hordaland fylke. Mestedelen av kommunen låg på øya Sotra, med Sund i sør og kommunen Fjell i Hordaland i nord. I kommunen var det til saman 466 øyar, holmar og skjér, mellom anna Tyssøy. Kystlina var 110 kilometer.
Frå Sotra går det brusamband over til Bergen kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Sund kommune frå 1920:
Vilnius
Vilnius (polsk Wilno, tysk Wilna, jiddisch Vilne, belarusisk Вільня, russisk Вильнюс) er hovudstaden i Litauen. Byen har kring 540 000 innbyggjarar i sjølve byen og ligg i den søraustlege delen av landet. Vilnius er Litauen sin historiske hovudstad frå mellomalderen, men vart først i 1991 hovudstad i eit fritt Litauen. Den er ein administrasjons- og handelsby, og ligg på båe sider av elva Neris. Byen har norsk ambassade med eigen ambassadør frå desember 1991.
Namn
Ein meiner at Vilnius, på same måte som så mange andre byar, har fått namnet sitt etter elva han ligg ved, det vil seie Vilnia (polsk Wilejka).
Geografi
Byen ligg i søraust i Litauen der elva Vilnia (lit. Vilnelė) munnar ut i elva Neris. Den usentrale plasseringa skuldast at landet sine grenser har endra seg gjennom hundreåra. Vilnius var tidlegare ikkje berre det kulturelle, men òg det geografiske senteret i Storhertugdømet Litauen og var òg ein viktig by i Den polsk-litauiske realunionen.
Avstanden mellom Vilnius og Austersjøen og Klaipeda, den viktigaste litauiske hamnebyen, er om lag 312 km. Avstanden er ganske stor, men andre byer som Kaunas, Šiauliai og Panevėžys ligg nærare. Dei ligg høvesvis 102, 214 og 135 km frå hovudstaden.
Vilnius by strekkjer seg for tida over 402 km². Det busette arealet dekkjer 20,2 %, medan grøntområde utgjer 43,9% og elvar og vatn strekkjer seg over 2,1 % av kommunen.
Folkesetnad
I følgje offisiell statistikk for 2001 var det omkring 574 000 innbyggjarar i Vilnius (542 809 i 2007); 52, 8% litauarar, 19,8 % polakkar, 19,2 % russarar, 4,8 % kviterussarar og 3,3 % av andre nasjonalitetar.
Vilnius er det største administrative senteret i Litauen med alle viktige politiske, økonomiske, sosiale og kulturelle institusjonar i byen. Vilnius fylke dekkjer kommunane Elektrėnai, Šalčininkai, Širvintos, Švenčionys, Trakai kommune og Ukmergė; til saman 9650 km².
Vilnius by er inndelt i følgjande 21 bydelar (seniūnija): Antakalnis bydel, Fabijoniškės bydel, Grigiškės bydel, Justiniškės bydel, Karoliniškės bydel, Lazdynai bydel, Naujamiestis bydel, Naujininkai bydel, Naujoji Vilnia bydel, Paneriai bydel, Pašilaičiai bydel, Pilaitė bydel, Rasos bydel, Senamiestis bydel, Šeškinė bydel, Šnipiškės bydel, Verkiai bydel, Vilkpėdė bydel, Viršuliškės bydel, Žirmūnai bydel og Žvėrynas bydel.
Klima
Klimaet i Vilnius skiftar mellom kontinentalt og maritimt. Den årlege temperaturnormalen er +6,1 °C, i januar er han +4,9 °C og +17,0 °C i juli. Normal årsnedbør er 661 mm i året.
Ein har stundom heite somrar med dagstemperaturar over 30 °C, men stort sett er klimaet ganske likt det ein finn nord i Tyskland, Danmark og Sør-Sverige.
Historie
Vilnius har vore busett i mange hundreår, noko som er påvist gjennom ei rekkje arkeologiske funn i forskjellige bydelar. Byen er kanskje identisk med den bortgløymde hovudstaden Voruta under kong Mindaugas. Litauarane har ei velkjend segn om grunnlegginga av byen: i følgje historia vart Vilnius bygd etter at den dåverande storhertug Gediminas på ei reise saman med druiden sin hadde ein merkeleg draum der ein jernulv ståande på ein ås hylte opp mot himmelen. Då han bad druiden, krivis Lizdeika, om ei tyding av draumen fekk han til svar at han måtte byggje eit slott på denne åsen, som hadde ei strategisk plassering ved dei tre elvane (Vilnelė, Neris (òg kjend som Vilija) og  Vingria (no underjordisk)), og ein stor by omkring åsen slik at denne store byen vil verte viden kjend. I så fall har Gediminas på mange måtar ført det heidenske Litauen tilbake til Mindaugas sitt vestlege og kristne Europa ved å grunnleggje ein hovudstad på same stad der den tidlegare hovudstaden låg samstundes som byen fekk sitt noverande namn.
Byen er første gong omtalt i skriftlege kjelder med det nye namnet Vilnius i 1323. Vilnius vart kjend etter at Gediminas sende eit invitasjonsbrev til tyske handelsmenn. Den opphavlege delen av byen låg rundt slottet bygd av Gediminas på Slottsåsen. Vilnius fekk bystatus i 1387 då han fekk byrettar av Vladislav II Jagello (1386–1434). Byen var opphavleg folkesett av stadlege rutenarar, men snart byrja innbyggjartalet å vekse og handverkarar og handelsmenn av andre nasjonalitetar slo seg ned i byen.
Mellom 1503 og 1522 vart byen omslutta av ein bymur med ni byportar og tre tårn. Vilnius nådde høgda av utviklinga si under styret til Sigismund II Augustus som flytta hoffet sitt hit i 1544. I dei neste hundreåra utvikla Vilnius seg til stadig å verte ein større og meir moderne by. Denne veksten skuldast delvis grunnlegginga av Vilnius universitet av kong og storfyrst Stefan Bathory i 1579. Universitetet utvikla seg til å verte eit av dei viktigaste vitskapelege og kulturelle sentra i regionen og det viktigaste vitskapelege senteret i Storfyrstedømet Litauen. Sjølvsagt var det politiske, økonomiske og sosiale livet i full sving. Dette vert underbygd av byen sine statuttar frå 1500-talet, der dei siste framleis var i bruk på 1800-talet. I 1769 vart Rasų-gravlunden oppretta; i dag er han ein av de eldste gravlundane i verda.
Vilnius var under Rzeczpospolita i ei rask utvikling og open for innvandrarar frå både aust og vest. Folkegrupper som polakkar, litauarar, kviterussarar, jødar, russarar, tyskarar, karaittar og andre slo seg ned i byen. Kvar gruppe medverka på sin måte og på denne tida var det gode tider for handverk, handel og vitskap. I 1655 vart Vilnius teken av russiske styrkar og byen vart plyndra, brend ned og mange vart drepne. Det tok mange år før byen kom seg att, sjølv om folkemengda raskt var tilbake og på byrjinga av 1800-talet var byen den tredje største i Aust-Europa. Dette tvinga fram nedriving av bymuren og etter perioden 1799-1805 stod berre Aušros Vartai (Morgengryets port) (òg kjend som Miedniki-porten og Ostra Brama) att.
Under den første verdskrigen vart Vilna okkupert okkupert av Tyskland frå 1915 til 1918. I 1919 vart Vilnius proklamert hovudstad i den kortvarige Litauiske og kviterussiske sosialistiske sovjetrepublikk. Polske styrkar som var rekrutterte av dei lokale innbyggjarane tok byen den 1. januar 1919. Byen vart så erobra av bolsjevikane som kom inn frå aust. Den 19. april 1919 var byen igjen erobra av den polske hæren under Edward Rydz-Śmigły sin kommando, men den 14. juli var han igjen tapt til russiske styrkar. Like etter det russiske tapet i slaget om Warszawa i 1920 overleverte den raude arméen byen over til den nye staten Litauen på vegen sin austover. Men den 9. oktober 1920 erobra Den litauisk-kviterussiske divisjonen i den polske hæren (general Lucjan Żeligowski) byen etter eit arrangert mytteri. Byen og landområda rundt vart proklamert som staten Midt-Litauen og den 20. februar 1922 vedtok parlament deira ei gjenforeiningserklæring og byen vart innlemma i Polen som hovudstad i Wilno fylke.
For andre gong i historia byrja Wilno ein periode med rask utvikling. Stefan Batory-universitetet vart gjenopna og byen sin infrastruktur vart kraftig utbetra. I 1931 hadde Wilno 195 000 innbyggjarar, som gjorde han til den femte største byen i Polen.
Som eit resultat av Molotov-Ribbentrop-pakta og åtaket på Polen vart byen okkupert av Den raude arméen den 19. september 1939. Berre sporadisk motstand med lokale styrkar fann stad sidan den polske hæren alt var i krig mot Tyskland i andre delar av Polen. Byen var påtenkt som hovudstad i Hviterussland, men etter samtalar i Moskva den 10. oktober 1939 vart byen og omland overført til Litauen mot opprettinga av sovjetiske militærbasar fleire stader i landet. Dei litauiske styresmaktene inntok Vilnius kort tid etter og den litauiske hovudstaden vart gradvis overført hit. Likevel var denne prosessen enno ikkje avslutta då Vilnius igjen vart erobra av Sovjetunionen i juni 1940 og vart hovudstad i Den litauiske sosialistiske sovjetrepublikk. Omkring 35 000–40 000 av innbyggjarane i byen vart arresterte av NKVD og sende til Gulag eller forvisning i Sibir.
I juni 1941 vart byen igjen erobra av Tyskland. Omkring 100 000 innbyggjarar vart drepne i ei massaavretting i i Paneriai, av dei var 95 % lokale jødar. Etter eit mislukka ghetto-opprør som fann stad den 1. september 1943 (Vilna-opprøret) vart ghettoen heilt utsletta. Polske heimestyrkar gjorde òg opprør under Operasjon Ostra Brama, dette er også kjent som Wilno-opprøret.
Etter den andre verdskrigen avgjorde sovjetiske styresmakter å bortvise den polske folkesetnaden frå Litauen og Kviterussland. Denne slutninga vart implementert under den såkalla repatriasjonen og organisert i fellesskap av sovjetiske og polske styresmakter. Når ein ser bort frå at denne repatriasjonen var frivillig og at visse delar av den polske folkesetnaden ikkje deltok i han, var han særs omstridd både menneskeleg og juridisk sett. På denne måten vart byen si folkesamansetjing fullstendig endra og de fleste band mellom byen si fortid og tradisjonar vart brotne.
Desse hendingane påverka den demografiske situasjonen i byen i ein viss grad. Likevel var byen sin vekst i etterkrigsåra den viktigaste faktoren i den demografiske utviklinga. Veksten i dei litauiske byane i denne perioden og den minkande folkesetnaden på landet førte til ein rask folkevekst frå ca 1960. På denne måten vart den demografiske fordelinga av dei ulike etniske folkegruppene i Vilnius meir samanfallande med resten av Litauen. Vilnius vart under sovjetisk styre meir litauisk enn han hadde vore sjølv fleire hundreår tidlegare. På den andre sida er det framleis ei relativt stor polsk folkegruppe der som ivaretek sine tradisjonar.
I byrjinga av 1987 oppstod det massedemonstrasjonar mot sovjetstyret i byen. Den 11. mars 1990 erklærte det øvste sovjet i den litauiske sosialistiske sovjetrepublikken seg sjølvstendig frå Sovjetunionen og gjenoppretta den sjølvstendige Republikken Litauen, som hadde vorte annektert av sovjetarane i 1940. Sovjet reagerte den 9. januar 1991 med å sende troppestyrkar og den 13. januar gjekk sovjetiske styrkar til åtak på den statlege kringkastingsbygningen og Vilnius TV-tårn der 14 personar mista livet og over 700 vart alvorleg skadd. Likevel måtte Sovjetunionen respektere Litauen som eit sjølvstendig land etter augustkuppet same år. Den offisielle godkjenninga kom den 6. september, fire dagar etter at USA gjorde det same. Vilnius hadde då ikkje vore hovudstad i Litauen sidan dei to korte periodane i 1918 og 1920.
Bygningar
Sidan Litauen sitt sjølvstende vart godteke av Sovjetunionen i august 1991 har Vilnius både vorte langt meir moderne og vorte ein betre by å bu i for mange. På mindre enn ti år omvandla byen seg frå å vere ein heller grå sovjetisk by til å verte meir lik ein moderne vestleg by.
I dag er Vilnius ein moderne kosmopolitisk hovudstad og han minner på mange måtar om København eller Paris. I byen kan ein studere meir enn 40 kyrkjer. Restaurantar, hotell og museum har dukka opp som paddehattar sidan sjølvstendet, og unge vilniusbuarar forsvarar byen sitt omdøme om å vere den mest gjestfrie byen i verda i følgje det store talet på medlemmer i den internasjonale Hospitality Club.
Gamlebyen
Som med dei fleste mellomalderbyar har gamlebyen i Vilnius utvikla seg rundt rådhuset sitt. Hovudgata, Pilies gatve, strekkjer seg frå rådhuset til guvernøren sitt slott. Andre gater slyngjer seg rundt slott som høyrde til føydale storfolk og godseigarar, kyrkjer, butikkar og verkstader. Etter kvart som det mellomalderske Vilnius utvikla seg radielt utvikla det seg tronge og svingete gater og små koselege gardsrom.
Det historiske midtpunktet i Vilnius, gamlebyen, er ein av de største i Aust-Europa (3,6 km²). Dei mest verdifulle historiske og kulturelle bygningane og funnstadene er konsentrert her. Bygningane i gamlebyen – om lag 1500 stykk – vart bygde gjennom fleire hundreår og er derfor ei samling av mange ulike europeiske arkitektoniske stilar. Sjølv om Vilnius ofte vert kalla ein barokkby, vil du òg finne nokre bygningar i gotisk arkitektur, renessanse og andre stilar. Dei viktigaste attraksjonane i byen er Gediminasslottet og Katedralplassen. Saman utgjer dei òg inngangen til hovudstaden sitt historiske sentrum. Sidan Vilnius gamleby er eineståande i sitt slag kom han i 1994 på UNESCO si verdsarvliste. Like utanfor byen strekkjer eit anna verk seg og som òg ligg på same verdsarvliste, Struvemeridianen.
I 1995 vart den einaste kjende skulpturen av Frank Zappa avduka i sentrum av Vilnius med regjeringa si godkjenning. Det var den litauiske skulptøren Konstantinas Bogdanas, som tidlegare hadde laga byster av Vladimir Lenin, som foreviga Zappa.
Akropolis
Eit av de største butikksentra i Nord-Europa ligg i bydelen Šeškinė, og dekker 143 000 m². Det består av tre delar under same tak, Akropolis og dei to mindre delane Ermitazas og Maxima. Akropolis utgjer 110 000 m² av heile senteret og består av 102 butikkar og 8 kinosalar. Ein heil ishockeybane har fått plass inne i senteret sin kafé. Dei to andre senterdelane er Ermitažas som sel mellom anna IKEA-varer, og supermarknaden Maxima med ca. 48 kassar. Butikksenteret held omkring 20 % av all detaljvareomsetning i den litauiske hovudstaden og er ein viktig attraksjon for litauarar frå andre kantar av landet òg.
Transport
Vilnius er utgangspunkt for motorvegane Vilnius-Kaunas-Klaipėda og Vilnius-Panevėžys. Sjølv om Neris er framkommeleg, så finst det ingen rutebåtar, og årsaka er delvis at Neris berre er framkommeleg til Jonava-området. Over Vilnius internasjonale lufthamn går dei fleste internasjonale flyruter til dei viktigaste europeiske destinasjonar. Vilnius jernbanestasjon er eit anna viktig kommunikasjonsknutepunkt med jernbanesamband til Klaipeda i vest, Tallinn i nord, Warszawa i sør og Moskva i aust. Byen har òg eit eige jernbanemuseum.
Det finst eit trolleybuss-nett i byen. Det blei gjort framlegg om eit undergrunnsbane- og trikkesystem på 2000-talet, men planane blei ikkje ferdigutvikla.
Venskapsbyar
Vilnius er venskapsby med Erfurt og Duisburg i Tyskland, Budapest i Ungarn, Kiev i Ukraina, Pavia i Italia, Madison i dei amerikanske Sambandsstatane, Pireus i Hellas, Joensuu i Finland, Salzburg i Austerrike, Krakow i Polen, Ålborg i Danmark, Taipei i Taiwan og Oslo i Noreg.
Carapace Nunatak
Carapace Nunatak er ein markant isolert nunatak, den vestlegaste nær toppen av Mackaybreen, som ligg 8 nautiske mil sørvest for Mount Brooke der han er synleg over lang avstand frå mange retningar. Han fekk dette namnet av gruppa frå New Zealand under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition (1956–58) på grunn av ryggskjold (carapace på engelsk) av små krepsdyr som ein fann i fjellet.
Invisible Touch
Invisible Touch er det trettande studioalbumet til det engelske rockebandet Genesis, gjeve ut den 6. juni 1986 på Atlantic Records i USA og 9. juni 1986 på Charisma og Virgin Records i Storbritannia. Etter å ha teke ein pause frå bandet slik at kvart av medlemmane kunne fokusere på soloprosjekt i 1984, møttest bandet att i oktober 1985 for å skrive og spele inn Invisible Touch med lydteknikaren og produsenten Hugh Padgham. Som med det førre albumet deira, vart det berre skrive gjennom at dei improviserte seg fram og dei hadde ikkje klart materiale før dei møttest.
Invisible Touch vart ein suksess verda over og gjekk til topps på UK Albums Chart og nådde tredjeplassen på amerikanske Billboard 200. Det vart det bestseljande albumet til bandet og fekk fleire platinaplater for salet med 1,2 millionar selde eksemplar i Storbritannia og seks millionar i USA. Genesis vart det første bandet og utanlandske artisten som hadde hatt fem topp fem-singlar frå same album på amerikanske Billboard Hot 100 med «Invisible Touch» som den første og einaste singelen deira som nådde toppen av lista. Albumet fekk både positive og negative meldingar då det kom ut og ein trekte fram likskapen til soloplatene til Collins og den kommersielle popstilen deira. I 2007 vart albumet gjeve ut på ny med nye miksar i stereo og 5.1 kringlyd.
Bakgrunn
Etter Mama-turneen var over i februar 1984 for å marknadsføre Genesis, tok bandet ein pause for å fokusere på solokarrierane til bandmedlemmane. Mike Rutherford skipa gruppa Mike + The Mechanics, Tony Banks arbeidde på det andre albumet sitt med filmmusikk, kalla Soundtracks og Phil Collins gav ut det tredje soloalbumet sitt, No Jacket Required, som vart ein stor suksess verda over. I juni 1985 snakka Collins i eit intervju om at bandet planla å byrje på det neste albumet til Genesis i oktober det året. Dette stoppa rykte som var blitt spreidd av BBC Radio 1 om at bandet var oppløyst. For Rutherford hadde pausen i bandet ein effekt på musikkstilen til Genesis: «Me hadde arbeidd så mykje utafor bandet, og det verkar som om me hadde gått gjennom mange fleire musikalske endringar, sjølv om utviklinga i stor grad ikkje er medviten».
Låtskriving og innspeling
Gruppa hadde fått den største suksessen sin nokon sinne med Genesis, og Banks sa at gruppa møtte opp denne gongen med større sjølvtillit sidan dei no var blitt eit populært konsertband i USA, og oppnådd stor salssuksess verda over. Som med det førre albumet deira, kom dei i studio utan nokre idear på førehand, og utvikla songar gjennom jamming og improvisasjon som dei spelte inn på kassett, ein prosess Collins samanlikna som «nær jazz». Gruppa meinte at dei sterkaste songane deira alltid hadde vore dei som dei skreiv i lag, så dei gjentok denne prosessen for Invisible Touch. Collins sa: «Du veit aldri kva som kjem til å skje. Det er berre tre av oss som held på og finsliper på alle desse ideane.» Ein typisk dag under låtskrivinga starta med at Collins sette opp eit trommemønster på trommemaskinen, medan Banks og Rutherford spelte idear, og Collins så song vokale idear. Dette skapte raskt ein atmosfære for ein song. Collins hugsa den heftige haldninga hans under låtskrivinga og meinte tidleg at dei skulle setje bitar av songar saman, noko Banks og Rutherford var motvillige til. Gruppa hadde til slutt mange idear å arbeide med, og mange potensielt gode idear vart lagt på hylla. Mange av songane på albumet utviklinga seg frå Banks som brukte ein E-mu Emulator for å spele lydar i rommet og så lytte attende på ideane som kunne brukast for ein song. Innspelingsfunksjonen gjorde at han berre kunne spele inn 17 sekund om gangen.
Etter at dei hadde spelt inn nokre jammar på lydband, lytta bandet på dei, og plukka ut dei beste augneblinkane og prøvde å arrangere dei til ein song. Dei diskuterte så den potensielle lengda og om dei skulle skrive tekst eller la det vere ein instrumental. Teksten for ein song vart skriven etter songen var spelt inn. Bandet meinte det var best om eitt medlem hadde ansvaret for teksten til ein song, sidan dei hadde ei sterk nok retning til å bere meldinga gjennom. Collins skreiv teksten til «Invisible Touch», «Tonight, Tonight, Tonight» og «In Too Deep»; Rutherford skreiv «Land of Confusion» og «Throwing It All Away». Banks skreiv for «Domino» og «Anything She Does».
Gruppa kom opp med mange songar for Invisible Touch som gjorde at dei måtte bruke tid til å velje ut den endelege sporlista. Dette var ikkje tilfellet med Genesis og Banks sa at «om me hadde ein song, så la med han til». Rutherford sa at Genesis hadde ei mørk stemning, medan Invisible Touch hadde meir energi. Under låtskrivinga forstod Collins at dei hadde kome opp med friskt og unikt materiale som dei ikkje hadde gjort før, «som ikkje er enkelt etter 15 album», og rekna dei som sterkare enn dei på Genesis. Banks hadde same synet og tenkte at dei kortare spora på Invisible Touch var betre enn på det førre albumet. Collins sa seinare at bandet aldri spelte inn partane sine for albumet samstundes. I starten song han ein guide-vokal med Banks og Rutherford på piano og gitar, men desse instrumentspora vart spelte in på nytt og han la til trommene sine til slutt.
Side ein
«Invisible Touch» oppstod då bandet arbeidde på «The Last Domino», den andre delen av «Domino». Under innspelinga byrja Rutherford å spele eit improvisert gitarriff med ekkoeffekt, og Collins svarte med improvisert tekst, «She seems to have an invisible touch, yeah». Dette førte til at Collins skreiv teksten til songen og den improviserte linja vart ein del av refrenget. Han skreiv teksten basert på ein person som kjem under huda på ein. Han hadde «kjend eit par av desse. Du veit dei kjem til å øydeleggje for deg, men du klarar ikkje å stå i mot». Gruppa ønskte ein enkel struktur for songen, men meinte at ei endring i toneart og bruk av ein sequencer på mellomspelet gjorde godt for arrangementet. Banks skapte åtte forskjellige versjonar av denne sekvensen, nokre idear han hadde hatt ei stund, medan andre var improvisasjonar. Den valde versjonen var «den mest tilfeldige». Sidan bandet framførte «Invisible Touch» i ein lågare toneart på turneen etter albumet, måtte Banks skape ein ny sekvens, noko som var «verkeleg keisamt» sidan han ikkje klarte å gjenskape den som var brukt på albumet. Rutherford uttrykte eit ønske for bandet om å utforske forskjellige musikalske tema i songen, men meinte seinare at teksten hadde «alltid kjend så komfortabel ut» og såg ikkje noko grunn til dette. Collins har verdsett songen høgt og meint det var favorittsongen hans av Genesis. Han la til: «Det er ein flott popsong. Han innkapslar heile plata og pressar Genesis eit steg mot eit R&B-område, litt som Prince gjorde», og samanlikna tromminga si på songen med den amerikanske songaren Sheila E, som han var fan av.
Grunnlaget for «Tonight, Tonight, Tonight» kom frå Banks, som brukte tid på å improvisere med forskjellige lydar frå klaverinstrumentet sitt over ein rytme Collins og Rutherford spelte. På liknande vis som på «Invisible Touch», kom Collins så med ordet «monkey» og utforska dette vokalt, som gav songen arbeidstittelen «Monkey/Zulu». Resten av teksten på songen vart skriven rundt dette ordet. Rutherford meinte songen likna på «gammal Genesis» sidan det dekte meir grunn musikalsk med ein «forholdsvis involvert» instrumental i midten. Banks var samd med Rutherford i synet på songen.
Teksten til «Land of Confusion» var skriven av Rutherford, og dei var dei siste orda som vart skrivne for albumet. Rutherford hadde ikkje fått tid til å skrive ferdig teksten til songen, men meinte «tida var rett» for han til å skrive ein protestsong. Han hadde influensa då det var tid for Collins å syngje inn vokalen for songen. Han hugsa at Collins «kom heim til meg ... han sat ved sengja mi som ein sekretær ... eg var i eit slags delirium med høg feber og dikterte til han og eg hugsar eg tenkte, 'eg trur eg sa det rett til han ... var det berre skrot eller var det bra?'».
Side to
Banks fekk inspirasjon for «Anything She Does» frå bilete av lettkledde kvinner bandet hengde opp på veggen i platestudioet sitt.
«Domino» er eit spor delt i to — «In the Glow of the Night» og «The Last Domino». Banks skreiv teksten basert på ideen om at politikarar ofte ikkje klarar å fullføre det dei har starta på, og konsekvensen av handlingane deira. Rutherford meinte «Domino» var «noko av det beste bandet har gjort». Han var klar over at på grunn av populariteten til MTV og det stadige presset om å levere hitsinglar, så gløymde ofte folk dei lengre songane deira som «Domino», som vart hindra av kortare, meir kommersielle hittar.
«Throwing It All Away» utvikla seg frå eit gitarriff av Rutherford, som òg skreiv teksten. Collins skildra songen om ein «ein-tones samba». Det var opphavleg ein tung gitarsong og Collins spelte «trommer med John Bonham-stil». Men etter kvart som refrenget vart utvikla, endra stemninga seg i ei rolegare retning som «passa den enkle kjærleikssongteksten».
«The Brazilian» er eit instrumentalt spor. Collins hugsa at han vart sett saman då gruppa «tulla» i studio, og han hadde eksperimentert med kva lydar som kunne programmerast inn i eit elektronisk Simmons trommesett. Blant lydane i studio som Banks hadde fanga på sin E-mu Emulator II går gjennom heile sporet, og bandet improviserte over dette.
Andre songar
Tre andre songar — «Feeding the Fire», «I'd Rather Be You» og «Do the Neurotic» — vart spelte inn på denne tida, men kom ikkje med på det endelege albumet. Dei vart sidan gjevne ut som B-sider på dei fem singlane frå albumet. Dei vart òg gjevne ut i 2007 i plateboksen Genesis 1983–1998 og i plateboksen Genesis Archive 2: 1976–1992 i 2000.
Utgjeving
Invisible Touch vart først gjeve ut 6. juni 1986 i USA på Atlantic Records; og utgjevinga i Storbritannia følgde 9. juni 1986 på Charisma og Virgin Records. Albumet nådde toppen av UK Albums Chart og låg der i tre veker frå 21. juni 1986 og var samla sett 96 veker inne på lista. Det nådde tredjeplassen på den amerikanske Billboard 200 og låg 85 veker inne på lista. I Noreg nådde det tredjeplassen på VG-lista.
Genesis gav ut fem singlar frå Invisible Touch i 1986 og 1987 — «Invisible Touch», «Throwing It All Away», «Land of Confusion», «In Too Deep», og «Tonight, Tonight, Tonight». Alle fem nådde topp fem på den amerikanske Billboard Hot 100-lista og Genesis vart den første gruppa og utanlandske artisten som klarte dette. Andre som hadde klart dette var Michael Jackson, Janet Jackson og Madonna.
I 1987 vart Genesis nominert til ein American Music Award for beste pop/rockband, duo eller gruppe. Under Brit Awards i 1987 vart medprodusenten Hugh Padgham nominert til beste britiske produsent, medan Phil Collins vart nominert til årets britiske mannlege artist for bidrag hans til albumet. «The Brazilian» vart nominert til Grammyprisen for beste popinstrumental. Musikkvideoen til «Land of Confusion», med Spitting Image-dokker, vart nominert til prisen for årets musikkvideo på MTV Video Music Awards, men tapte for den tidlegare frontmannen deira, Peter Gabriel og hans «Sledgehammer».