cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bremanger kommune
Kommunikasjon
Øyane er knytte saman med bru. Ytre del av kommunen har ferjesamband med Måløy. Tunnel under Skatestraumen og bru til Rugsund knytte øyane til fastlandet i 2002(Bremangersambandet 1).Ny tunnel Bortne-Langesi(Bremangersambambandet 2) opna i 2013 og kortar avstand frå øyane til Svelgen (og Florø/Førde) med 40 km.Det er ferjesamband over Nordfjorden frå Isane til Stårheim.Det er snøggbåtsamband nordover til Selje og sørover til Florø og Bergen. Avstand til flyplass i Florø frå Svelgen er 59,9 km. Svelgen, som ligg inst i Nordgulen, er kommunesenter.
Jostedalsbreen nasjonalpark
Jostedalsbreen nasjonalpark er ein nasjonalpark som vart oppretta i 1991. Nasjonalparken ligg i kommunane Sogndal, Gloppen, Stryn, Sunnfjord og Luster i Vestland.. Parken er på 1310 km², der om lag halvparten er dekt av bre. Nasjonalparken omfattar sjølve Jostedalsbreen i tillegg til ein del nabobrear.
Bremanger kommune
Næring
Næringsgrunnlaget i ytre delen av kommunen har tradisjonelt vore knytt til fiske- og fiskeforedling, noko kystkulturlandskapet ber preg av. I Svelgen ligg den største arbeidsplassen i kommunen — Elkem ASA Bremanger Smelteverk, ei metallurgisk industriverksemd med om lag 290 årsverk. Elles er der jordbruk, skogbruk og serviceverksemder.
Natur
Kommunen har ein svært variert natur, frå det golde kystlandskapet til frodige landbruksbygder og høge fjell og brear i indre del av kommunen. Fjellet Hornelen er den høgaste sjøklippa i Nord-Europa.
Giovanni Lorenzo Bernini
Giovanni Lorenzo Bernini eller Gian Lorenzo Bernini var ein italiensk bilethoggar, arkitekt, målar og scenedekoratør i barokken.
Oppvekst og tidleg karriere
Bernini var fødd i Napoli, og var far til skulptøren Pietro Bernini. I 1605 flytta familien Bernini til Roma, der Pietro fekk i oppdrag å utføre eit stort relieff for basilikaen Santa Maria Maggiore som viste Maria møy si himmelferd. Kardinal Scipione Borghese likte kunsten til Pietro, og tok seg av familien og bestilte kunst frå Pietro. Pietro gjorde kardinalen merksam på den bråmodne sonen sitt talent.
Roma var dei første tiåra av 1600-talet eit sentrum for kunstnarleg verksemd. Den klassiske arven vart teken vare på av mellom anna Annibale Carracci, medan dei byrjande realistiske og naturalistiske straumdraga vart drivne fram av Caravaggio og etterfølgjarane hans.
Filippo Baldinucci, som i 1682 gav ut den første biografien om Bernini, Vita del Cavaliere Gio Lorenzo Bernini, skriv at Giovanni Bernini laga første skulpturen i åtteårsalderen. Baldinucci seier at han førestilte eit barnehovud, og skulle ha imponert alle.
Bernini fekk den grunnleggjande opplæringa i faren sin verkstad, der han særleg følgde arbeidet med relieffet til Santa Maria Maggiore. I 1605 steig pave Paul V på pavestolen, og i følgje Baldinucci skal den unge Bernini eit par år seinare, om lag 1611, ha teikna apostelen Paulus. Paven vart så overvelda av teikninga at han gav kardinalen Maffeo Barberini i oppdrag å overvake den kunstnarlege utdanninga til ynglingen. Den første skulpturen av Berninis som kan daterast, vart laga anten i 1611 eller 1612. Denne skulpturen, Geita Amalthea ammar barnet Jupiter og ein satyr, er prega av inspirasjonen frå hellenistisk skulptur.
Omkring 1611–13 laga Bernini to skulpturar over putto-temaet; Putto leikar med ein drake og Putto biten av ein delfin. Denne tematikken bygde på eit populært skulpturmotiv frå renessansehagane, etter ein tradisjon starta av Donatello og vidareutvikla av Andrea del Verrocchio. To byster som ein før meinte var av uklart opphav, har etter grundige stilanalysar vorte tilskrivne den unge Bernini og høyrer dermed til den tidlege perioden hans. Dei viser Giovanni Battista Santoni (død 1592), som var biskop av Tricarico, og den framståande kirurgen Antonio Coppola (død 1612), som arbeidde ved det florentinske sjukehuset i Roma. Ein trur at begge bystene vart laga ca. 1612. Den tidlege utviklinga til Bernini som bilethoggar vart avslutta kring 1616.
Dei store skulpturoppdraga
Med den andra skulpturgruppa, Pluto og Proserpina (1621–22), framstiller Bernini Pluto si dramatiske bortføring av Proserpina. Den fortvila Proserpina prøver forgjeves å fri seg or Plutos faste grep. Truleg var Bernini her inspirert av Giambologna sin skulptur Røvinga av sabinekvinnene frå 1580-talet.
Apollon og Dafne (1622–25) viser påverknad frå antikk skulptur, særleg frå Apollo di Belvedere, ein romersk kopi av ein gresk bronseskulptur frå cirka 320 f.Kr. Bernini viser i denne skulpturen sin tekniske virtuositet, og si evne til å meisle og slipe kvit marmor om til ein skapning med kroppshol, hår og draperingar. Bernini har fanga augneblinken då den vakre nymfa Dafne, jaga av den amorøse Apollon, vert omvandla til eit laurbladtre.
Den siste av bestillingane til kardinal Borghese, David (1623–24), viser den unge kong David som med djervskap og energi gjer slynga klar framfor møtet med den filisteiske risen Goliat. Med samanpressa lepper gjer David seg klar til strid.
Under pavetida til Urban VIII (1623–44) var Bernini den mest bestilte kunstnaren i Roma. Saman med assistentane og elevane sine fullførte han ei stor mengde oppdrag i Peterskyrkja, mellom anna den 30 meter høge baldakinen rundt høgalteret.
I juli 1650 fekk Bernini i oppdrag å lage ei byste som skulle forestille hertugen av Modena, Francesco I d'Este. Trass i at Bernini aldri trefte hertugen, men einast hadde eit måla portrett som grunnlag for bysta, lukkast han å mane fram nærværet av ein heil gestalt, sjølv om bysta berre består av hovud og armlause skuldrer. Særskilt vellukka er den dramatiske utforminga av draperinga og hertugen sine hårlokkar.
Den heilage Teresas ekstase (1647–52) i Cornaro-kapellet i kyrkja Santa Maria della Vittoria på Kvirinalhøgda vert rekna for å vere Berninis skulpturelle meisterverk. Skulpturen førestiller den spanske karmelitthelgenen Teresa av Ávila i meditativ ekstase. Ein engel skal nett ta til å gjennombore hjartet hennar med den guddommelege kjærleikens pil. I Cornaro-kapellet fører Bernini skulptur, arkitektur, freskomåleri og stukkatur saman i ein vakkert tilmåta heilskap.
På sine eldre dagar laga Bernini skulpturen Salige Ludovica Albertoni (1671–74), plassert i kyrkja San Francesco a Ripa i Trastevere.
Nyskaping innan skulpturen
Bernini nytta i stor utstrekning farge og lys til å framheve sine skulpturelle verk. Polykrom marmor hadde tidlegare vore sparsamt brukt i europeisk skulptur, men mot slutten av 1500-talet kom den polykrome marmoren på mote innan bystskulpturen; ein kombinerte kvite marmorhovud og fleirfarga overkroppar. Bernini sjølv skal ha uttala at å formidle inntrykket av fargeeffekt i den kvite marmoren, var det vanskelegaste for ein skulptør.
I Berninis gravmonument over pave Urban VIII i Peterskyrkja er den polykrome ansatsen særs tydeleg. Det kan samanliknast med det tidlegare monumentet over pave Paul III av Guglielmo della Porta. Bernini skaper i sitt monument eit skarpare skilje mellom dei kvite og dei mørke innslaga. Dei delane av gravmonumentet som er knytt direkte til den døde paven er laga i mørk, delvis forgylt bronse. Dei allegoriske skulpturane over Kjærleiken og Rettferda, som flankerer sarkofagen, er hogd i kvit marmor og er ein sterk kontrast mot den mørke bronsestatuen av paven.
Flå kyrkje
Flå kyrkje står på Flå i Flå kommune i Viken fylke, og er ei krosskyrkje frå 1858.
Giovanni Lorenzo Bernini
Nyskaping innan skulpturen
Samspelet mellom ulike fargetema er særskilt påtakeleg i Berninis skulpturelle meisterverk Den heilage Teresas ekstase (1647–52) i Cornaro-kapellet i kyrkja Santa Maria della Vittoria. Kontrasten er sterk mellom sjølve skulpturgruppa i kvit marmor, engelen som er i ferd med å gjennombore Teresas hjarte med den guddommelege kjærleikens pil, og dei ved sida i par oppstilte marmorkolonnane. Opptrinet finn stad under eit veldig skylag, og mot ein bakgrunn av regnbogeskinande alabast. Skulpturen vert opplyst av lys frå ein lyskastar og av dagslys frå eit vindauge duld bak om eit pediment. Høgre oppe i kapellet er fargeskjemaet lyst, og i takkvelven ser ein himmelen opne seg, derifrå skin det guddommelege lyset.
Flå kyrkje
Kyrkja blei bygd i tre 1856–1858 og restaurert i 1993. Ho har 450 plasser. Arkitekt for bygget var Christian Heinrich Grosch.
Giovanni Lorenzo Bernini
Nyskaping innan skulpturen
Med sin nyskapande bruk av farge og lys la Bernini grunnen til ei ny utvikling av den europeiske skulpturkunsten. Seinare romerske og norditalienske, og fram om alt austerrikske og tyske, skulptørar fann stor inspirasjon i dei nyskapande skulpturane av Bernini.
Arkitekten Bernini
Berninis fyrste oppdrag som arkitekt gjekk ut på å utforme ein ny fasade til basilikaen Santa Bibiana aust i Roma. Relikviane etter Bibiana, mor hennar Dafrosa og syster Demetria, hadde då vore forsvunne i lang tid. Dei vart attfunne i 1624, og Urban VIII emna på å feire dette med å renovere kyrkja. Bernini fekk attåt i oppdrag å lage ein statue som skulle forestille den heilage Bibiana.
Mellom Bernini sin profane arkitektur er fasaden til Palazzo Barberini, og paradetrappa Scala Regia som frå portalen på Peterskyrkja leier inn til Vatikanet. Berninis mest storslagne arkitektoniske verk er likevel den ellipseforma Petersplassen, fullført 1667, med sine firedobla kolonnadar. Pave Aleksander VII gav Bernini i oppdrag å teikne plassen som ein storslagen forgard til kyrkja, men han måtte formast slik at så mange menneske som mogleg skulle kunne sjå paven gje si velsigning frå velsigningsloggiaen, eller frå eit vindauge i Vatikanpalasset. Piazzaens vidstrakte kolonnader er ei omfamning av dei truande.
Bernini forma også ein del fontener i Roma. Fremst mellom desse er Fontana dei Quattro Fiumi på Piazza Navona og Fontana del Tritone på Piazza Barberini.
Tordsvatnet
Tordsvatnet er ein innsjø som ligg i Skjåk kommune i Innlandet.
Giovanni Lorenzo Bernini
Målaren Bernini
For Bernini var måling eit bierverv, og han påtok seg aldri noko større oppdrag. Dei fleste av måleria til Bernini kan daterast til 1620- og 1630-talet. Dess fleire bestillingar Bernini fekk i skulptur og arkitektur, desto mindre tid kunne han bruke på måleri. Dei fremste oppdragsgjevarane i Roma, slike som paven, kardinalar og adelsfamiliar, let Bernini få i oppgåve å utføre freskomåleri, og han hyra då assistentar. Bernini laga skisser som mellom andre Carlo Pellegrini og Guido Ubaldo Abbatini nytta medan dei utførte arbeidet. Sistnemnde blanda i Cappella Pio i kyrkja Sant'Agostino stukkatur og freskomåleri etter Berninis design på eit innovativt vis. I Cornaro-kapellet i Santa Maria della Vittoria vart skulpturen og arkitekturen til Bernini sameina med måleriet til Abbatini, for slik å danne ein storslagen syntese av fleire kunstartar.
Bernini i Paris
Bernini fekk i 1664 ein invitasjon av Jean-Baptiste Colbert for å å omstrukturere Louvre for kong Ludvig XIV. Året etter reiste Bernini til Paris og la snart fram teikningar til ein ny austfasade. Utkastet hans viser eit konvekst midtparti som korresponderer med ei aksialt plassert oval vestibyle og ein to etasjar høg paradehall. Den øvste etasjen med runde vindauge vert framheva av parvis oppstilte pilastrar og har mellom anna franske liljer som dekorativt motiv. Det konvekse midtpartiet vert knytt til flyglarna av konkave sideparti. Bernini utviklar i dette utkastet temaet frå kyrkja Sant'Andrea al Quirinale som han hadde påbyrja 1658. Eksteriøret oppviser ein tydeleg vekselverknad mellom konvekse og konkave former.
Bernini sitt forslag til austfasaden til Louvre fall ikkje i smak hos franskmennene, og oppdraget gjekk i staden til den franske arkitekten Claude Perrault.
Verk
(utval)
Kjelder
Artikkelen byggjer på ei omsetjing frå svenske Wikipedia.
Hárbarðsljóð
Hárbarðsljóð, norsk Hårbardsljod, er eit eddadikt som skildrar ei trette mellom Tor og ein ferjemann.
Tor er på heimveg og kjem til eit sund der ein ferjemann står på den andre sida. Tor ropar og ber ferjemannen å ferja seg over sundet. Ferjemannen, som heiter Hårbard, nektar og sidan byrjar ei trette mellom dei. Tor rosar seg av storverka sine men Hårbard fornærmar han og skildrar sine eigne.
Til slutt gir Tor opp og tek ein omveg.
Diktet er dunkelt og ferjemannen er gåtefull. Dei fleste forskarar trur at det er Odin som skjuler seg bak ferjemannen si maske.
600-talet
< 600-talet > var hundreåret då islam blei grunnlagd.
Mitsuki Ichihara
Mitsuki Ichihara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Chiba.
Vuhledar
Vuhledar (ukrainsk Вугледар, russisk Угледар, Ugledar) er ein by i Donetsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 15 000 innbyggjarar (2012).
700-talet
< 700-talet > var hundreåret frå 700 til 799.
Dette hundreåret fekk muslimske arabarar raskt herredøme langs kysten av Nord-Afrika og på Pyrenéhalvøya. Umayyadekalifatet sin ekspansjon vestover blei stoppa av Austromarriekt ved omleiringa av Konstantinopel i 718 og av frankarane ved slaget ved Tours i 732. Bølgja av arabiske erobringar enda rundt midten av hundreåret
I Europa tok vikingtida til då skandinaviske vikingar tok til å herja europeiske kystområde og middelhavslanda. Dei grunnla også fleire viktige rike.
I Asia blei Palariket grunnlagd i Bengal. Tang-dynastiet nådde eit høgdepunkt under keisar Xuanzong. Naratida byrja i Japan.
Julebord
Julebord er festar med mat, som regel tradisjonell julemat og -drikke, haldne i tida rundt jul. Omgrepet kan også visa til eit bord dekt med julemat. Opphavleg blei julebord haldne i romjula, men skikken er etterkvart blitt meir knytt til førjulstida.
Bakgrunn
Bankettar med fråtsing i mat og drikke har vore knytt til julefeiring sidan mellomalderen. Julebord vidarefører denne forma for fest ved å by på mykje og mektig mat og drikke.
Julebordliknande festar finst også i andre land, kjend som Christmas party i den engelskspråklege verda.
Mat
Det varierer mellom ulike område kva ein serverer på julebord. I Sverige er det vanleg å ha kaldtbord med mellom anna sursild, gravlaks, lutefisk, juleskinke, ulike pølser og tilbehøyr. Ein kan drikka julebrus, mumma, svagdricka (alkoholfritt øl), porter eller juleøl, gjerne også snaps. I Noreg kan ein eta mat mange knyter til julaftansmåltidet, som ribbe, pinnekjøt, julepølse, lutefisk, juletorsk og risgraut, men også nyare rettar som kalkun og anna.
Takuya Shiihara
Takuya Shiihara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Ichihara og Mito HollyHock.
Cellular-fengselet
Cellular-fengselet eller Kala Pani er eit tidlegare fengsel, no eit indisk nasjonalt minnesmerke, i Port Blair på Andamanøyane.
Namn
Det engelske namnet på fengselet er Cellular Jail, og viser til isolasjonscellene fangane sat i her. Indarar kjente fengselet som Kālā-pānī (काला पानी क़ैद ख़ाना), hindi for 'svart vatn', noko som viste til det djupe vatnet ein siglde over for å koma til Andamanøyane. For mange hinduar kunne ei slik reise også føra til at dei tapte kasten sin.
Soge
Sjølve fengselet blei bygd frå 1896 til det stod ferdig i 1906. Øyane hadde også tidlegare vore brukt til å senda indiske fangar i eksil, til dømes i etterkant av det indiske opprøret i 1857. Også vanlege kriminelle blei sende hit. Dei blei haldne i opne fengsel og brukte som arbeidskraft til å rydda og driva øyane.
Etter 1906 blei framståande indiske fridomsforkjemparar sende til Cellularfengselet, særleg frå Bengal. Dei var organiserte, kjempa for sjølvstende med ord og vald, og var sett på som særs farlege av kolonimakta.
I protest mot dei dårlege tilhøva, særleg den helsefarlege kosten, gjennomførte fangane ein sveltestreik i 1932. Etter 46 dagar og tre dødsfall fekk dei noko betre tilhøve. I 1937 starta ein ny sveltestreik som spreidde seg til resten av India. Etter samtalar med Gandhi gjekk kolonistyresmakta med på å senda fangane tilbake til fengsel på fastlandet.
I 1943 kom den japansk-allierte Indian National Army til Andamanøyane og erklærte dei som frigjorte. Leiaren Subhas Chandra Bose likna takinga av staden med fengselet med storminga av Bastillen under den franske revolusjonen. Britane tok kontroll over øyane tilbake i 1945, men oppheva då fangeleiren.
To fløyar blei rivne under verdskrigen, og to til etter sjølvstendet. I 1969 blei det som stod att av Cellular-fengselet erklært eit nasjonalt monument i India. Det er no eit museum, eit minnesmerke og ein park der.
Trevatna
Trevatna er ein innsjø som ligg i Søndre Land kommune i Innlandet. Sjøen er nærast delt i to på midten, og dei to delane er knytt saman av det smale sundet Nora. Den nordlege delen av sjøen ligg i nord-sør-retning, den sørlege i nordvest-søraust-retning. Breidda er for det meste skogkledde, berre på austsida av sjøen sin sørlege del finst det nokre gardar. På vestsida den sørlege delen går den nedlagde jernbanelinja Valdresbanen, medan fylkesvegen mellom Land og Toten går på austsida, og rundar nordenden av sjøen. Sjøen har gjeve namn til stasjonen Trevatn på Valdresbanen.
Trevatna mottar tilløp frå elvane Skjerra i aust og Skjegga i nord, og renn ut i Fallselva i nordenden. Frå her renn vatnet ut i Randsfjorden.
Lars Kilevold
Lars Kilevold  er ein norsk musikar frå Fredrikstad. Han er mellom anna kjend for å ha skrive og utgjeve songen «Livet er for kjipt».
Hardingfele
Ei hardingfele, stundom òg kalla hardangerfele, er eit strykeinstrument som liknar mykje på den vanlege fela – som i folkemusikksamanheng gjerne vert kalla flatfele - men skil seg frå denne ved at det under dei fire vanlege strengene ligg 4-5 understrenger - re­so­nans­streng­er - som kling med når dei vanlege strengene blir spela på. Hardingfela blir mykje bruka i norsk folkemusikk — særleg i Hardanger og Telemark, men i nyare tid òg nordetter til Valdres, søretter til Setesdal og mykjegodt på Vestlandet nord til Sunnmøre. I resten av Noreg var hardingfela mykje i bruk tidleg på 1900-talet, men gjekk tilbake til fordel for den vanlege fela att.
Lars Kilevold
Kilevold har òg grunnlagt internettplateselskapet freetrax.com. Han er no nestleiar i Direktedemokratane.
Det er Kilevold som har skrive reklamesongane «Full Pakke», «Lørdagspizza» og «Spelt (I samarbeid med Fredrik Steen)» for Pizza Grandiosa.
Rabiu Afolabi
Rabiu Afolabi er ein nigeriansk fotballspelar som har spela i forsvar for Red Bull Salzburg i den austerrikske fotballigaen, og for det nigerianske landslaget. Han debuterte for A-landslaget 17. juni 2000 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Sierra Leone.
Hardingfele
Historie
Hardingfela oppstod truleg på 1600-talet som ei blanding av eldre norske strengeinstrument, som fiðla, og europeiske fiolintypar.
Isak Nilssen Botnen vert rekna som oppfinnaren av hardingfela, medan sonen hans Trond Isaksen Botnen laga omkring tusen hardingfeler i si tid. Mellom 30-40 av desse felene er framleis i orden, og ei av desse er den eldste norske fela som endå ikkje er øydelagd. Hardingfela oppstod truleg som ei samansmelting av eldre norske strengeinstrument som fiðla. Den eldste hardingfela derimot, Jaastadfela, vart laga i 1651 av lensmann Ole Jonsen Jaastad i Ullensvang. Denne fela har, motstridande til den moderne fela, berre to understrenger i staden for fire. Dette gjer til at fela ikkje gjer like mykje klang, ettersom den har to færre understrenger.
Dei eldste kjende opptaka av hardingfelespel frå Noreg er voksopptak frå 1903/1904.
Konstruksjon
Ei hardingfele er ofte rekna som mykje meir enn berre eit instrument, det vert også kategorisert som kunstverk. På ei flott hardingfele er kroppen på fela dekorert i diverse fargar og utskjæringar. Det er ofte vanleg å la fleire dekorere ei hardingfele samstundes. I tillegg til dette er «hovudet» på fela ofte utskoren som ein figur, gjerne ein drake eller eit troll.
Bruk av hardingfela
Hardingfela er ofte kjent for å vere brukt av folk frå Telemark, Numedal, Hallingdal, Valdres, Setesdal og Hardanger. Vidare er det også kjent at folk frå nordlege vestlandet, heilt opp til Sunnmøre tok i bruk hardingfela når dei laga musikk.
Ettersom hardingfela eigentleg er eit soloinstrument, vert det ofte gjort dans medan ein musikar framfører ein slått. Musikaren sit ofte på ein stol medan han trampar i golvet til takta. Det er ofte vanleg at dei som dansar til musikken trampar samstundes med musikaren, men dette skjer ikkje alltid. Den kanskje mest kjende dansen som vert dansa til hardingfelemusikk er hallingdansen. I hallingdansen vert ofte føtene sett i sentrum. Dansaren bruker føtene til å hoppe og sprette med, men også til å sparke høgt.
Den mest kjende norske stykket som er laga for hardingfele er truleg Fanitullen
Stemming
Hardingfela er, liksom for eksempel ein trompet, eit b-instrument. Det vil sei at dersom ei fele spelar ein C frå notane, tilsvarar det ein Bb på eit piano.
Det finst ingen fasitsvar på korleis ei hardingfele skal stemmast, men den vert oftast stemt slik at resonansstrengane vibrerer når ein spelar ein av dei øvste strengane laust. Dette gjer til at ein får to tonar samstundes, og som lagar den «klangen» hardingfela er kjend for.
Ein kjend norsk måte å stemme er hardingfele på er Troll-stemming. Troll-stemminga vert blant anna brukt i Fanitullen og er ein av dei vanlegaste stemmingsmåtane når ein lagar moderne norsk folkemusikk. Ein myte seier at oppfinnaren av troll-stemminga hadde prøvd å stemme fela si på forskjellige måtar heile natta, men då soloppgangen kom, vart han inspirert av det han såg, og stemde fela for å spegle kjensla han fekk. Troll-stemming vert stemt frå øvste til lågaste streng (A-E-A-C♯).
Hardingfele som symbol
Hardingfela inngår i kommunevåpenet til Granvin herad i Hardanger, og Bø kommune i Telemark. Begge kommunar har rike tradisjonar for hardingefelemusikk.
Tisleifjorden
Tisleifjorden er ein innsjø som ligg i Nord-Aurdal kommune i Innlandet, og i Gol kommune og Hemsedal kommune i Viken. I samband med bygginga av Åbjøra kraftverk vart Tisleifjorden regulert i 1949, demninga vart ytterlegare utvida i 1959. Høgda kan no variere med opptil 11 meter. Vatnet frå Tisleifjorden renn ut i elva Tisleia.
Nwankwo Kanu
Nwankwo Nwosu Kanu er ein nigeriansk fotballspelar som har spela som spiss for Portsmouth i den engelske fotballigaen, og for det nigerianske landslaget. Kanu har vunne seriemeisterskap med tre ulike lag: Iwuanyanwu Nationale i Nigeria i 1993, Ajax i Nederland i 1994, 1995 og 1996 og Arsenal i England i 2002 og 2004. Han var delt toppskårar for West Bromwich Albion i Premier League i 2005/06-sesongen med fem seriemål, og Portsmouth sin toppskårar i Premier League i 2006/07-sesongen med 10 seriemål. Han vart kåra til årets afrikanske spelar i 1996 og 1999. I 1996 var han med på å ta gull i sommar-OL i Atlanta. Han debuterte for Nigeria sitt A-landslag i 1994 i ein vennskapskamp mot Sverige. Han har teke del i tre VM for Nigeria, i 1998, 2002 og 2010.
Iddefjorden
Iddefjorden (svensk Idefjorden) er ein grensefjord mellom Noreg og Sverige. Fjorden strekkjer seg frå Halden i nord og 16 km sørover til herregarden Berby. Ved Halden går han over i Ringdalsfjorden.
Ringdalsfjorden og Iddefjorden utgjer eigentleg berre ein enkelt fjord med ei samla lengd på om lag 25 km. Denne fjorden er igjen ein arm til Singlefjorden, som igjen er ein del av Ytre Oslofjord. Fjorden heiter Ringdalsfjorden inn til Halden, der han skifter namn til Iddefjorden. Årsaka til at namnet på fjorden er todelt er truleg at det er haldensarane som har gjeve fjorden namn, og sett frå Halden kan ein snakke om to fjordar, ein utover mot sjøen (Ringdalsfjorden), og ein innover i landet (Iddefjorden). Dette er gjenspegla i til dømes det svenske språket, der heile fjorden heiter Idefjorden.
Elvane Tista og lakseelva Enningdalselva munnar ut i Iddefjorden. I tillegg til ein del mindre holmar og skjer, så finn ein to større øyar i fjorden, Sauøya med Norske Skogs utskipingshamn, og Brattøya som er naturreservat. Lenger opp i fjorden ligg Skriverøya, ei halvøy med kulturminner frå jernalderen, den store nordiske krigen og steinhoggarane sine glansdagar.
Merete Smith
Merete Smith er ein norsk jurist og generalsekretær i Den Norske Advokatforening.
Iddefjorden
Iddefjorden har gjennom mange år vorte sterkt forureina av utslepp frå Saugbrugsforeningen (Norske Skog) i Halden. Fjorden var i 1970-åra biologisk død. Effektive reinsetiltak vart først sett i gang i 1980-åra, og livet har sidan vendt tilbake.
Merete Smith
Smith er cand.jur. frå Universitetet i Oslo i 1987 og Master of Laws frå Georgetown University i 1988 med stipend frå Fulbright-programmet. Ho fekk advokatbevilling i 1991 og har blant anna jobba som advokatfullmektig, dommarfullmektig, konstituert lagdommar og embetsmann i Justisdepartementet.
Merete Smith er dotter av dei kjende juristane Carsten og Lucy Smith.
Berezan
Berezan (ukrainsk Березань) er ein by i Kiev oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 17 000 innbyggjarar (2011).
Vormstad
Vormstad er ei bygd og ein tidlegare tettstad i Orkland kommune i Trøndelag fylke. Staden ligg mellom Fannrem og Svorkmo. Elva Vorma renn ut i Orkla i Vormstad, og det er dette som har gjeve staden namnet.
Riksveg 65 går gjennom Vormstad og museumsjarnbanen Thamshavnbanen går på andre sida av Orkla. Orkland kyrkje ligg ein kilometer sørom Vormstad.
Hironobu Haga
Hironobu Haga er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Michelsons interferometer
Michelsons interferometer er eit interferometer der ein lysstråle blir delt i to innbyrdes, loddrette strålar ved at ljoset dels slepp igjennom, dels blir reflektert frå ei planparallell skive.
Hironobu Haga
Han spela for klubbane JEF United Chiba og Consadole Sapporo.
Michelsons interferometer
Det vert i dag nytta til måling av vinkeldiameteren for stjerner, og vinkelavstanden mellom komponentar av spektroskopiske dobbeltstjerner.
Det vart funnen opp av Albert Abraham Michelson. Michelson og Edward Morley brukte dette interferometeret i det kjende Michelson-Morley-eksperimentet (1887) i eit mislukka forsøk på å demonstrere effekten av den hypotetiske «etervinden» til lysfarten. Eksperimentet deira gjorde at det ikkje fanst støtte i eksperimenta for eteren og vart etter kvart ein inspirasjon for spesiell relativitet.
Herat
Herat (pasjto og persisk هرات, herāt) er ein by som ligg nordvest i Afghanistan, i Herat-provinsen, der han er provinshovudstad. Herat har rundt 436 000 innbyggjarar, og er den tredje største byen i landet. Innbyggjarane er hovudsakleg tadsjikar, turkmenarar og usbekar.
Herat ligg ved elva Harirud, som han har gjeve namn til. Byen er omgjeven av ein fruktbar dal som er grundig dyrka gjennom kunstig vatning. Ein dyrkar kveite, ris, frukt og grønsaker her. Området er også kjend for teppeproduksjon og anna kunsthandverk.
Herat er sentrum for fleire gamle, kryssande karavanevegar, og har tradisjonelt vore ein viktig handelsstad med stor strategisk tyding. Vegane frå Herat til Turkmenistan og Iran er framleis strategisk viktige. Byen ligg rundt 64 mil vest for Kabul.
Historie
Herat har vore by sidan antikken. Området rundt blei kalla Haraiva på gammalpersisk, og er omtalt som Haroiva i den parsiske heilage boka Avesta. I europeiske antikke tekstar blei det kalla Aria eller Areia. Under sine asiatiske erobringar grunnla Aleksander den store ein gresk koloni her som han kalla Alexandreia Areion.
I 652 erobra arabarar Herat. På 1100-1300-talet blei han plyndra og herja fleire gonger av tyrkarar og mongolar. Herat var styrt av ghaznavidane fram til 1040, då han blei erobra av seldsjukkane. I 1175 tok ghoridane byen, som blei innlemma i Khwarazm-riket. I denne perioden blei Herat eit viktig senter for produksjon av metallvarer, særleg i bronse, ofte dekorert med utsmykkingar i verdifulle metall.
Mongolane erobra Herat i 1221. Rundt 1381 blei byen øydelagt av Timur Lenk. Under sonen hans Shah Rukh blei Herat bygd opp igjen, og rundt 1500 hadde byen ein glansperiode som sentrum for persisk kunst og litteratur under timuride-dynastiet. Herat var mellom anna kjend for miniatyrmåleri. Etter å ha vore under vekslande styre (persiske og afghanske) blei Herat innlemma i Afghanistan i 1863. Byen har blitt skada og forfalle som følgje av krig.
Herat har likevel mange historiske bygningar. Eit citadell bygd under Aleksander den store dominerer bybildet. Den store moskeen i Herat er eit eksempel på timuridisk arkitektur frå tidleg 1400-tal. Musalla-komplekset med mange minareter blei bygd under dronning Goharshad seint på 1400-talet. Gravkomplekset til dronninga er rekna som eit av dei største monumenta frå timuridearkitekturen.
Flintshire
Flintshire (walisisk Sir y Fflint) er eit grevskap i det nordlege Wales. Det grensar mot Wrexham og Denbighshire i Wales og dei engelske grevskapa Merseyside (på andre sida av River Dee) og Cheshire. Administrasjonsbyen er Mold.
Det tradisjonelle grevskapet
Det noverande grevskapet vart oppretta i 1996, men Flintshire har ei lengre historie. Grensene for det tradisjonelle og det administrative grevskapet stemmer ikkje heilt overeins. Spesielt gjeld dette eksklaven Maelor Saesneg, som vert administrert som del av Wrexham og Prestatyn og Rhyl som er ein del av Denbighshire.
Direktedemokrati
Direktedemokrati er den reinaste forma for demokrati (av lat. demos, folkestyre). I eit direktedemokratisk samfunn stemmer folket over absolutt alle saker som vert avgjort politisk (her; i motsetnad til byråkratisk).
Sveits er kjend for å ha hatt direktedemokrati sidan landet vart tufta, medan Noreg har representativt demokrati. Den norske rørsla Direktedemokratane ynskjer å innføre direktedemokrati i Noreg.
Direktedemokratane
Direktedemokratane (DD) er ei rørsle som ynskjer å innføre direktedemokrati i Noreg. Rørsla ynskjer å oppnå dette ved å stille kandidatar til kommune-, fylkes- og stortingsval. Direktedemokratane kjem då til å halde innbyrdes val i kvar enkelt sak som desse representantane skal røyste i. DD-representantane vil vere bundne til å røyste slik som resultatet av dei innbyrdes vala vert. Vala skal gjennomførast på internett. For å røyste innbyrdes i DD skal ein ikkje trenge å betale medlemsavgift, men ein må registrere seg med personalia på nettstaden deira.
Rørsla Direktedemokratane har prinsipielt sett ikkje nokon politisk agenda utanom å innføre direktedemokrati.
Leiaren i Direktedemokratane er Roy Magnus Løken. Rørsla har ein nestleiar; Lars Kilevold.
Margarita
Ein margarita er ein alkoholhaldig drink, ein cocktail, med tequila som den viktigaste ingrediensen.
For å laga ein margarita blandar ein tre delar tequila, to delar likør med appelsinsmak (som Cointreau eller Curaçao), og ein del lime-jus. Drinken vert servert med saltrand på kanten av glaset. Av og til får ein og drinken med ei skive lime på kanten.
Eit mytisk opphav
Det finst fleire historier om kor tequilaen først vart laga, og av kven. Her følgjer nokre av dei mest kjende :
Sjølv om opphavet til drinken er uklar, krinsar historiene om grensa mellom USA og Mexico. I USA har det oppstått heilt nye tolkingar av drinken, til dømes Frozen Margarita, med mengder av is. Strawberry Margarita lagast med jordbær, og Vodka Margarita lagast med vodka i staden for tequila.
Danny Shittu
Daniel Olusola Shittu er ein nigeriansk fotballspelar som har spela i forsvar for Queens Park Rangers i engelsk nest høgste divisjon, og for det nigerianske landslaget.
Benjamin Franklin
Benjamin Franklin var ein amerikansk journalist, forfattar, filantrop, vitskapsmann, oppfinnar, diplomat og mykje meir. Han var ein av leiarane av den amerikanske revolusjonen, og i motsetning til George Washington og Thomas Jefferson var han imot slavearbeid. Han vert også hugsa for eksperimenta han gjorde med elektrisitet. Benjamin var den fyrste til å foreslå sommartid, som ikkje vart innført før fyrste verdskrig.
Livssoge
Benjamin Franklin vart fødd i Boston. Han var yngst i ein syskjenflokk på sytten. Som tiåring slutta han på skulen og då han var tolv byrja han som lærling hos broren som arbeidde som trykkeriarbeidar på eit trykkeri i ei lokalavis. Etter ei usemje med broren slutta han og reiste, først til New York, seinare til Philadelphia.
Oberbipp
Oberbipp er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 500 meter over havet.
Kommunen ligg på sørsida av Jurafjella og består av landsbyen Oberbipp, delar av Buchli og andre spreidde busetnader.
Synnfjorden
Synnfjorden er eit vatn som ligg i Nordre Land kommune i Innlandet. Innsjøen ligg ved foten av, og nordaust for, Spåtind (1414 moh.).
Søre Syndin
Søre Syndin er eit vatn som ligg i Vestre Slidre kommune i Innlandet. Søre Syndin renn ut i Krokåne og vidare ned i Vasetvatnet. Tidlegare rann vatnet frå Nørdre Syndin og Midtre Syndin ned i Søre Syndin.
Rundt Søre Syndin ligg stølslaga Kvisslasyndin i nord og Viksyndin i sør.
Svorkmo
Svorkmo er ein tettstad i Orkladalen i Orkland kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Svorkmo ligg ved Orkla, kring to mils køyring sørom sentrum i kommunesenteret Orkanger. Staden ligg på begge sidene av Orkla og Riksveg 700 kryssar elva der. Museumsjarnbanen Thamshavnbanen går gjennom staden og har ein stoppeplass der.
Masaki Saito
Masaki Saito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Strøen
Strøen er eit vatn som ligg i Sør-Aurdal i Innlandet og Nesbyen kommune i Viken fylke.
500-talet
< 500-talet > markerer slutten på den klassiske oldtida i Europa og byrjinga på mellomalderen, og nedgangstider for det mektige indiske Guptariket. Det persiske Sasanide-dynastiet hadde derimot ei stordomstid, og Kina blei gjenforent til eit storrike under Sui-dynastiet.
Putyvl
Han var ein av dei opphavlege byane i Siveria og vart nemnt første gonggen i 1146 som ei viktig festning som Tsjernigov og Novgorod-Seversky kjempa om i Kiev-riket.
Springvaktlar
Springvaktlar er ein biologisk familie av 16 fugleartar i ordenen vade-, måse- og alkefuglar. Leveområde for desse fuglane er varmt grasland i Sør-Spania, Asia, Afrika og Australia.
Springvaktlar er små, lite synlege fuglar som helst spring på bakken framfor å flyge. Hofuglane er mest fargerike og tar initiativ til paringsleik. Til forskjell frå dei fleste andre fuglar er artane i denne familien polyandriske, hofuglar sirkulerer blant fleire hannar og held rivaliserande hoar borte frå territoriet ho gjer krav på. Begge kjønna samarbeider i å byggje reiret på bakken, men berre hannen rugar på egga og syter for ungane. Rugetida er på 12 eller 13 dagar, og ungane er flygedyktige innan to veker etter klekking.
Artsliste
Springvaktlar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2019 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Nevernes kyrkje
Nevernes kyrkje er ei langkyrkje frå 1893 i Nevernes sokn i Indre Helgeland prosti Byggverket er i tømmer og skal ha 300 plassar.
José Roberto de Oliveira
José Roberto de Oliveira er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashiwa Reysol.
Obersteckholz
Obersteckholz er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 525 meter over havet.
Bjørnli
Bjørnli er ein tettbygd stad i Orkland kommune i Trøndelag fylke.
Bjørnli ligg ved Bjørnlivatnet, vestom Løkken Verk. Løkken kapell ligg på Bjørnli.
Norsk Ungdom
Norsk Ungdom er ungdomsorganisasjonen til Nasjonalalliansen. Han heitte tidlegare Hvit Ungdom.
Yuzo Kobayashi
Yuzo Kobayashi er ein japansk fotballspelar.
Lars Roverud
Lars Roverud var ein norsk musikkpedagog og musikkhandlar.
Hron
Nedslagsfeltet til elva dekkjer om lag 11% av heile Slovakia.
Historie
Namnet på elva vart først nemnd i 170 e.Kr., då den romerske keisaren Marcus Aurelius skreiv Meditasjonar ved Hron (latinsk Granova). Det første namnet som dukka opp i mellomalderen var Gron (1075). Frå 1600-talet og fram til 1930-åra vart elva nytta til tømmerfløyting.
Lars Roverud
I 1825 vart Roverud kjend med eit dansk salmodikon. Han forbedra dette og utvikla eit eige siffer-notesystem. Frå 1835 reiste han rundt i landet og underviste lærarar i kyrkjesong og salmodikonspel, frå 1841 med statsstønad. Salmodikonet vart snart brukt i skolen rundt om i heile landet.
Den roverudske sangforbedring
Tidlegare varierte songen meir frå stad til stad. Salmesongen, som var innført med reformasjonen eller med Hans Thomissøns salmebok var gjennom tidene endre etter lokal skikk og smak, og mange av salmetonane hadde et karakteristisk preg av lokal folkesong. Berre få kyrkjer hadde orgel til å leie songen. Det var delte meiningar og slik song høvde som allsong. Gjennom Roverud sitt arbeid vart kyrkjelyden gjennom skolebarna opplært til å synge salmar slik melodiane var notert i Lindemans koralbok.
John Utaka
John Chukwudi Utaka er ein nigeriansk fotballspelar som har spela for Montpellier i den fransk Ligue 1, og for det nigerianske landslaget. Han vart toppskårar i den egyptiske toppdivisjonen i 2001, då han spelte for Ismaily.
Guoládaga Sámi Searvi
Guoládaga Sámi Searvi er representert i Samerådet, og i Barentsregionen sitt urfolksutval.
Sosial lagdeling
Sosial lagdeling eller sosial stratifikasjon er eit omgrep innan sosiologi om ei hierarkisk inndeling av eit samfunn i klassar, grupper, kastar eller andre typar lag. Sosial lagdeling fører, ofte utilsikta, til ei systematisk skeivfordeling av makt, eigedelar og liknande. Kor store skilja og fordelingsforskjellane er varierer mykje mellom samfunn.
I delar av Europa fram til 1800-talet rekna ein samfunnet inndelt i tre stender: Adel, geistlege og tredjestanden. I Norden delte ein gjerne samfunnet i fire stender: Adel, geistlege, borgarar og bønder. Ei moderne inndeling av samfunn deler det ofte inn i overklasse, mellomklasse og underklasse. I nyare tid har forskarar gjerne sett meir på korleis kjønn, rase/etnisitet og liknande fører til sosial lagdeling.
Nesna kyrkje
Kyrkja er bygd i tre, i nygotisk stil. Det vart tidlegare rekna 800 plassar, men etter at ei benkerad er fjerna og galleria er stengde for publikum grunna manglande rømmingsvegar, reknar ein no at ho rommar 550.
Det Politiske Parti
Det politiske parti (DPP) var eit norsk politisk parti tufta av komikarane Johan Golden og Atle Antonsen. Partiet stilte til sitt første stortingsval i 2001 på slagord av typen «Din slave på tinget». Om DPP hadde fått inn representantar på Stortinget skulle det ha vorte røysta over kva desse representantane skulle stemme i kvar enkelt sak på den offisielle nettstaden til partiet. DPP ønskte m.a.o. å innføre ei form for direktedemokrati. Partiet nytta paraplyen som logo. Den var symbol på at dei dekte heile det politiske landskapet. I partiprogrammet til DPP heitte det at partiet bygde politikken sin på «fridom, likskap og politikk».
Nesna kyrkje
Tidlegare kyrkjebygg på Nesna
Vi veit at denne kyrkja er det tredje kyrkjebygget på denne staden sidan 1500-talet. Det har sannsynlegvis vore to kyrkjebygg også før 1500-talet, men dette er usikkert.
Det Politiske Parti
Partiet fekk nærare 1 % av alle røystene på landsbasis i sitt første valår (2001) og over 8 % i skulevala same året. Dette ville resultert i nærare 12 representantar på Stortinget om det var ekte val.
Nesna kyrkje
Tidlegare kyrkjebygg på Nesna
Frå kyrkjebygget som var på 1500-talet finnast det i dag eit alterskap frå 1400-talet, det er på historisk museum i Bergen. Det inneheld tre utskorne trefigurar, som ein tolkar vere sankt Andreas, pave Gregorius og Olav den heilage. Når dette alterskapet vart fjerna frå kyrkja er ikkje kjend, og det har nok òg ei tid etter reformasjonen ikkje vore i bruk. Det er ikkje nemnt i ei grundig skildring av kyrkja frå 1666, men er på plass og vart skildra av biskop Nannestad i 1758.
Det Politiske Parti
Etter Stortingsvalet i 2001 hadde partiorganisasjonen (som hovudsakleg bestod av to personar) stått stille. DPP deltok ikkje i kommune- og fylkesstyrevala i 2003. Då partiet ikkje hadde meldt overføring til partiregisteret fall partinamnet ut av Brønnøysundsregisteret som registrert partinamn etter stortingsvalet 2005.
Nesna kyrkje
Tidlegare kyrkjebygg på Nesna
I 1767 vart det oppført ei ny kyrkje på Nesna. ei krosskyrkje som var noko mindre enn dagens kyrkje. Ho vart vigla av biskop Gunnerus. Til den nye kyrkja vart det laga ein ny altertavle. Midtfeltet, måla av den såkalla «Kjæfjordmålaren», er ei framstilling av krossfestinga. Over den er ei framstilling av oppstandinga og under eit bilete av Jesu siste måltid med læresveinane. På sidevangene har Paul Kolset måla Moses og Aron. Kyrkja omtalast under ein visitas i 1845 som «både lys og rummelig». At ho vart skifta ut etter berre litt over hundre år handla nok om at bygdefolket ønska ei større kyrkje, i samband med folkeauke og økonomiske oppgangstider knytt til storsildfisket.
Bakgrunnsstoff
[[Kategori:Norske kyrkjer frå 1880]
Byglandsfjord stasjon
Byglandsfjord stasjon var endepunktet for Setesdalsbanen, som trafikkerte strekninga frå Grovane til Byglandsfjord fram til banen vart lagt ned i 1962. Stasjonsbygningen er bygd i drakestil og vert i dag brukt som bibliotek. Bygningen var teikna av arkitekten Paul Due og oppført i 1895.
Heile stasjonsområdet er freda frå 2002 etter paragraf i kulturminneloven for områdefreding. Fredinga gjeld alle bygningane: Eksteriør og interiør i stasjonsbygningen, privetbygning, lokomotivstall, godshus, plattform og lasterampe og dessutan eit område rundt stasjonen.
Nanay
Nanay er ei ca. 300—350 kilometer lang sideelv til Amazonaselva i Loreto-regionen i Peru. Ho renn vest for Napo og aust for Tigre og endar i Amazonas rett i nordkanten av regionhovudstaden Iquitos. Saman med elva Itaya omkrinsar dei tre elvane i stort monn byen. Nanay flyt sakte i flatt lågland i særs mange bukter i retning søraust. I øvre delen, og ca. 220 kilometer nordvest for Iquitos ligg Puerto Resistencia som ein av fleire busettingar ved elva. Når elva har lågt vatn finst det fleire strender som vert nytta til rekreasjon. I den våte årstida flaumar Nanay stort.
Strondafjorden
Strondafjorden (Strandefjorden) er ein innsjø som ligg i kommunane Nord-Aurdal og Vestre Slidre i Innlandet. Innsjøen er ein del av Begnavassdraget.
Naoki Ishikawa
Naoki Ishikawa er ein japansk fotballspelar.
Murmanskka guovllu Sámesearvi
Murmanskka guovllu Sámesearvi, engelsk Association of Sámi in the Murmansk Region, russisk Общественная организация cаамов Мурманской области OOSMO er ein organisasjon for samane på Kolahalvøya. Murmanskka guovllu Sámesearvi har tyngdepunktet sitt i Lovozero og Revda, dvs. i kjerneområda for samisk busetnad.
Det er uklårt når OOSMO vart stifta. I følgje Rantale 2004 søkte organisasjonen om medlemskap i Samerådet i 2000, og fekk det. Stiftinga kom i alle høve etter fleire års strid i Guoládaga Sámi Searvi, der eitt av argumenta var at GSS var ein organisasjon langt unna dagleglivet til majoriteten av samane.
Begge dei to russiske sameorganisasjonane har sete i Nordisk sameråd, og det er usikkert korleis den politiske drakampen vil utklide seg.
Evensk
Evensk (òg kalla lamutisk) er språket til det sibirske urfolket evenarane. Det er i nær slekt med evenkisk, nanaiisk og udegejsk. Språket høyrer til den tungusiske språkfamilien.
Grammatisk sett er evensk eit suffikal-agglutinerande språk. Språket har 18 konsonantfonem og 20 vokalfonem (inkludert lange vokalar og diftongane ia, ie). Substantiva har 13 kasus. Verbbøyinga skil mellom aktiv handling, tilstand og begynt handling.
Verba har over 15 aspekt og 6 diatesekategoriar, 6 partisippformer og 8 adverbialpartisipp, negative verb og spørreverb. Determinativ står føre det bestemte ordet og samsvarar med det i tal og kasus. I vestlege dialektar finn ein påverknad frå jakutisk og jukagirsk i ordforrådet, i dialektane på Kamtsjatkahalvøya påverknad frå korjakisk. Frå 1600-talet har det blitt tatt opp russiske lånord. Eit skriftspråk på grunnlag av det latinske alfabetet var klart i 1931, frå 1936 vert det skrive med ein variant av det kyrilliske alfabetet:
Ved den russiske folketeljinga i 2010 vart språket tala av om lag 5660 av eit folketal på om lag 22 400 evenarar. Språket vert tala ved kysten av Okhotskhavet og nærliggjande delar av republikken Sakha og Magadan oblast. Evenarane bur i Sakha (15 100 personar), Magadan oblast (2640), Tsjukotka (1390), Kamtsjatka oblast (1870) og Okhotsk rajon i Khabarovsk kraj (1130).
Skulemål i Rogaland
Rogaland er til liks med dei andre vestlandsfylka blant fylka der nynorsk har stått sterkast som skulemål, men det drygde til 1905 med dei fyrste krinsane og vart såleis det siste fylket på Vestlandet. I det heile har delen av nynorskelevar vore nokre lågare enn dei andre vestlandsfylka, men høgare enn dei resterande av landets fylke. Målet fekk innan andre verdskrigen innpass i alle herad utan to, men ikkje i nokre av byane (sju i talet). Sidan har oppslutnaden vorte meir enn halvert, og mellom dei ulike distrikta i fylket er det store skilnader på kor godt nynorsken har halde seg.
Dialektane i Rogaland høyrer til sørvestlandsk eller a-mål, og ligg nærast den nynorske skriftforma. Stavangersk er som bymål flest rekna som "finare" enn måla ikring, men ikkje med så stor skilnad som i høve Bergensk og strilamål. Haugesundsk er mykje breiare og skil seg ikkje så mykje frå måla ikring på Haugalandet. Ryfylke har ikkje ei eins dialekt, som t.d. sunnhordlandsdialekta i Sunnhordland. I staden varierer måla frå sør til nord, sør for Hjelmeland ligg ein nærast stavangerdialekt, medan måla i nord ligg nærast haugesundsdialekta. I Suldal er det mål som ligg mellom stavanger- og haugesundsdialekt, særleg på Sand og sørover langs austsida av Sandsfjorden. I Sauda er dialekten mindre rogalandsprega, då den er utvatna og blanda med dialektar frå andre stadar i landet etter industrialiseringa frå fyrste halvlekken av 1900-talet. Jærsk omfattar kanskje dei mest særprega måla i Rogaland, og vert oftast delt i eit nordleg og eit sørleg område. Største skilnaden er pronomenet «oss», som nord om Håelva er «osse», medan det sør om elva er «okke». Di lenger nord ein kjem på Jæren, jo meir gjer stavangermålet seg gjeldande.
Dei store kommunesamanslutnadene på 1960-talet førte til meir enn ei halvering av talet på kommunar i Rogaland, til dømes innlemma alle byane ein eller fleire av granneherada. (Ladestaden Sogndal vart slegen saman med Sokndal allereie i 1944, medan Haugesund innlemma Skåre i 1958.) Karmøy fekk ein av landets mest omfattande kommunesamansluttingar då to byar og fem herad vart slegne saman til ein ny storkommune. Sidan har det vore særs få kommuneendringar, dei einaste var i 2002 då Ølen vart overført frå Hordaland og i 2006 då Ølen vart innlemma i Vindafjord. Såleis har fylket no det same talet på kommunar som i 1970.