cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tingrett
Tidlegare var det vanleg at domstolane på fyrsteinstansnivå i dei største byane var delte etter funksjon, med skifterett og byfutembete som særskilde domstolar innanfor avgrensa saksområde. Etter at Oslo byfutembete vart slege saman med Oslo tingrett 26. april 2021, er alle tingrettane i Noreg fullfaglege.
Det er 23 tingrettar i Noreg.
Ettersom dei fleste avgjerdene i tingrettane ikkje vert påanka til lagmannsrettane, er tingrettane dei domstolane der dei fleste rettssakene vert endeleg avgjorde. Mange av dei sivile sakene kjem heller ikkje så langt som til tingrettane, men vert avgjorde i forliksrådet, som er ein meklingsinstans. Endeleg dom i forliksrådet er vanleg i enkle saker i samband med innkrevjing av gjeld for kjøp av varer og tenester.
Ruchen
Ruchen er eit fjell i Glarus-Alpane. Det ligg på grensa mellom kantonane Glarus og St. Gallen i Sveits.
Sorenskrivar
Sorenskrivar er ein offentleg embetsmann og dommar som er utnemnd til øvste administrative leiar for ein domstol i fyrste instans, det vil seie ein tingrett. Sorenskrivarordninga blei innført på bygdetinga ved forordning av 31. juli 1591. Forordninga kom med påbod om at det skulle tilsetjast ein «svoren skriver» i alle sokn, dvs. ein for kvart bygdeting sin rettskrets, eller tinglag, som det seinare vart kalla i Christian IVs Norske Lov av 1604. Embetsdistriktet til ein sorenskrivar bestod vanlegvis av fleire tinglag. Frå slutten av 1920-tallet vart ikkje nemninga tinglag brukt. I staden vart det skildra kva for herad (kommunar) embeta dekka.
Sorenskrivaren skulle opphavleg ikkje vere dommar, men ein skrivar som hjelpte lagrettemennene, først og fremst med å forme ut og skrive ned domsbreva. Etter kvart fekk likevel sorenskrivaren ein dommarfunksjon; fyrst som meddommar, seinare som hovuddommar og i enkelte tilfelle einedommar. I forordning av 23. oktober 1634 fekk sorenskrivaren status som dommar saman med lagrettemennene. Med Christian Vs Norske Lov av 1687 blei bygdetinget den nye fyrsteinstansen i landdistrikta, og sorenskrivaren blei einedommar i alle sivile saker og straffesaker som ikkje høyrde inn under militær eller geistleg rett.
Sorenskrivarane har i stor grad helde på statusen sin sidan, men viktige endringar skjedde i 1890 då Straffeprosessloven av 1887 trådde i kraft, samt i 1927 då fyrste del av sivilprosessreformen tredde i kraft. Fordi sorenskrivarane var einedommarar, var praksis heilt fram til 1960-talet å opprette nye sorenskriveri når eitt embete fekk for stor arbeidsbyrde. Etter dette har utviklinga gått i retning av å slå saman embete til større, kollegiale domstolar.
Arkiv
Arkiv etter sorenskriveria finst i statsarkiva, som høyrer inn under Arkivverket.
Treblinka
Treblinka er ein landsby i det austlege Polen, der ein nazistisk tysk konsentrasjonsleir vart etablert under andre verdskrigen.
Treblinka vart opna i juli 1942 for til å byrje med å ta imot dei jødane som vart deporterte frå ghettoen i Warszawa. Den første transporten kom til Treblinka 22. juli 1942. Leiren var i drift til november 1943. Då vart han riven, og SS prøvde å slette alle spor.
Det er rekna ut at om lag 900 000 jødar vart myrda i Treblinka.
Under den første deportasjonsaksjonen i Warszawaghettoen vart 13 000 per dag deporterte til utryddingsleiren.
Oppstanden i Treblinka
Den 12. august 1943 gjorde fangane i Treblinka opprør mot fangevaktarane. Då fanst det ca 1 000 fangar att i leiren. Det lykkast 600 av dei å ta seg ut av leiren. Men eitt år seinare fanst det berre ca 40 overlevande att av desse. Resten hadde vorte drepne av antisemittiske polakkar og ukrainarar, eller av tyske einingar.
Åmot i Vinje
Åmot er ein tettstad og administrasjonssenteret i Vinje kommune i Telemark i Vestfold og Telemark fylke. Tettstaden ligg like ved europaveg 134 og har. Namnet Åmot tyder «elvemøte» ettersom tettstaden ligg der Vinjeåi renn ut i elva Tokke, som går vidare til innsjøen Bandak. Om lag 25 kilometer sør ligg Dalen i Tokke kommune.
Åmot er eit knutepunkt for vegnettet i Vest-Telemark. Her møtest europaveg 134 (Haugesund–Drammen), fylkesveg 37 (Åmot–Tinn–Kongsberg) og fylkesveg 38 (Åmot–Dalen–Kragerø). Bussruta Haukeliekspressen Haugesund–Oslo går gjennom Åmot.
Jabal Amman
Jabal Amman er ein av sju åsar som opphavleg utgjorde Amman i Jordan. I dag ligg Jabal Amman nær det gamle sentrumsområdet.
Historie
I lag med resten av gamle Amman, vart Jabal Amman først busett i yngre steinalder. Men i motsetnad til åsane kring, særleg Jabal al-Qal'a, vart det aldri bygd festningsverk på Jabal Amman. Han var ein noko skogkledd øydemark fram til 1900-talet, då Amman vart hovudstaden i Transjordan og kongelege, rike familiar, forretningsfolk, offiserar og politikarar byrja å flytte til Jabal Amman. Etter kort tid vart åsen det finaste strøker i Amman. Etter kvart som Amman spreidde seg vestover, vart Den første sirkelen bygd og Jabal Amman vart ei hovudåra aust-vest for den raskt veksande byen. I dag veks det rekkjer av fullvaksne tre i gatene i Jabal Amman. I 2005 fekk Jabal Amman status som ein attraksjonsarv av Stor-Amman kommune og det vart lagt planar for å bevare og utvikle den historiske høgda.
NORDØK
NORDØK var ein planlagd nordisk tollunion. Planen var å skape ein nordisk fellesmarknad som eit alternativ det den europeiske fellesmarknaden (EF). NORDØK vart lansert i 1968 av den danske statsministeren Hilmar Baunsgaard.
Planane stranda fordi norske og danske politikarar som samstundes arbeidde for norsk og dansk deltaking i EF, meinte det skulle vere mogleg å vere medlem både av NORDØK og av EF. Dette synet gjorde samarbeidet vanskeleg for Finland, som i utanrikspolitikken måtte ta omsyn til Sovjetunionen, og derfor heldt på ei streng nøytralitetsline andsynes vestmaktene. 24. mars 1970 melde den finske regjeringa at NORDØK-traktaten var ubrukeleg sett frå finsk ståstad.
Fylkesveg 656
Fylkesveg 656 (Fv656) går mellom Valle i Skodje og Magerholm i Ålesund. Veglengda er 11,6 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Høvåg
Høvåg er ein tettstad i Lillesand kommune i Agder fylke. Høvåg er òg eit kyrkjesokn i Den norske kyrkja, og Høvåg var tidlegare ein kommune. Tetttaden har og ligg ved Kjerkekilen, 16 kilometers køyring sørvest for Lillesand sentrum.
Høvåg kyrkje er frå 1100-talet. Gabriel Scott budde ei tid i Høvåg i ungdommen, då far hans var prest der. Han brukte sidan stoff frå staden i diktinga si.
1825
1825 (romartal MDCCCXXV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Pyrjetós
Pyrjetós (gresk Πυργετός) er ein landsby i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Pyrjetós var hovudsete i den tidlegare kommunen Káto Ólymbos, som no er ei kommunaleining i kommunen Témbi.
Napier på New Zealand
Napier (Ahuriri på māori) er ein hamneby i regionen Hawke's Bay på Nordøya på New Zealand. Han hadde i juni 2011 eit estimert folketal på 58 800. Mindre enn tjue km skil bysentera i Hastings City og Napier, og dei to vert ofte kalla «Tvillingbyane» eller «Byane i bukta». Folketalet i dei urbane områda av Napier-Hastings er 122 600, dette gjer Napier-Hastings til det femte største urbane området i landet, tett følgt av Tauranga (116 000), og Dunedin (114 900).
Byen ligg 332 km langs vegen nordaust for hovudstaden Wellington. Innbyggjartalet er litt lægre enn i Hastings District, men etter som Hastings er administrert som eit distrikt, er Napier den einaste offisielle byen (city) i Hawke's Bay-regionen. Napier er det største ullsenteret på den sørlege halvkula, og eit av dei største eple-, pære- og steinfrukt-produserande områda på New Zealand. Området er viktig for dyrking av druer og produksjon av vin, der frukta kjem frå dyrkarar kring Hastings for å gå vidare til Napier til eksport. Store mengder frose kjøt, samt ull, tremasse og tømmer går òg ut frå hamna i Napier.
Napier er ein populær turistby, og har ein av dei mest fotograferte turistattraksjonane i landet, ein statue på Marine Parade som er kalla Pania of the Reef etter ei vakker kvinne i ein māorilegende. Denne statuen har om lag same status i Napier som Den lille havfrue har i København. I oktober 2005 vart statuen stolen, men kom til rette etter ei veke, stort sett utan skadar. Tusenvis av menneske samlar seg i Napier kvar februar til Art Deco-helga - ei feiring av arven og historia Art Deco har i Napier. Av andre større tilskipingar i regionen som dreg til seg turistar og andre tilreisane, er den årlege Wine & Food Festival (Harvest Hawke's Bay), og Mission Concert ved Mission Estate Winery i den nærliggjande byen Taradale. Mellom tidlegare artistar her har vore Eric Clapton, Kenny Rogers, Ray Charles og Rod Stewart.
Māorihistorie
Napier har ein godt dokumentert māorihistorie. Då iwien Ngāti Kahungunu kom til området for fleire hundre år sidan, heldt Whatumamoa, Rangitane og Ngāti Awa og delar av Ngāti Tara iwi til i nærliggjande område i Petane, Te Whanganui-a-Orotu og Waiohiki. Etter kvart vart Ngāti Kahungunu den sterkaste stammen mellom Poverty Bay og Wellington. Dei var ein av dei første māoristammane som kom i kontakt med europeiske nybyggjarar.
Høvdingen Te Ahuriri fekk grave ein kanal inn i lagunen ved Ahuriri fordi innløpet ved Westshore hadde vorte blokkert, og dette truga både dyrka område kring lagunen og og fiskarlandsbyar på øyene i han, etter som elvene heile tida førte ferskvatn ut til sjøen.
Europeisk historie
Den første europearen som kom til den framtidige Napier var James Cook, som segla nedetter austkysten på Nordøya i oktober 1769. Han skreiv: ''«På kvar side av dette klippeframspringet ligg ei låg, trong sand- eller steinstrand. Mellom desse strendene og landet innanfor ligg ein ganske stor sjø som eg trur er saltvatn.»''. Han meinte innløpet til hamna låg ved Westshore-enden til stranda. Staden vart etter kvart vitja og seinare busett av europeiske handelsfolk, kvalfangarar og misjonærar. På 1850-talet kom gardbrukarar og hotelleigarar til området.
Byen fekk bystatus (borough) i 1874, og oppdyrkinga av marsklandet omkring han gjekk sakte framover. Mellom 1852 og 1876 var Napier det administrative senteret for Hawke's Bay Province; i 1876 opphøyrde den administrative ordninga med provinsinndeling av landet.
Jordskjelvet i 1931
Den 3. februar 1931 vart Napier jamna med jorda under eit jordskjelv. Samanrasing av bygningar og påfølgjande brannar valda 258 dødsfall. Bysenteret var heilt øydelagt, og vart bygd opp att i den tids populære Art Deco-stil. Om lag 40 km² av dagens Napier låg under sjøen før jordskjelvet heva grunnen.
Sjølv om nokre få Art Deco-bygningar vart erstatta av moderne bygningar i 1960-, 70- og 80-åra, låg det meste av bysentrum urørd lenge nok til at det vart sett på som arkitektonisk eineståande, og frå 1990-talet og framover har det vorte verna og restaurert. Napier og South Beach i den amerikanske byen Miami vert sett på som dei to best bevarte Art Deco-byane. Miami Beach er for det meste bygd i den noko seinare Streamline Moderne Art Deco-stilen. Sidan 2007 har Napier vore nominert til UNESCO Verdsarvstatus, den første nominerte kulturstaden på New Zealand.
Moderne historie
I januar 1945 tok den tyske undervassbåten U-862 seg uoppdaga inn i hamna (Port of Napier). Denne hendinga vart seinare basis for ei vidt spreidd etterkrigsmyte om at Kapitänleutnant Heinrich Timm tok mannskapet sitt i land nær Napier for å mjølka kyr for å supplera rasjonane sine.
Geografi og vêrlag
Byen ligg på odden Bluff Hill og dei tilliggjande slettene ved den søraustlege avgrensinga til Hawke Bay, ei stor, halvsirkelforma havbukt som dominerer austkysten på Nordøya på New Zealand. Kystlinja i byen vart svært forandra av det store jordskjelvet i 1931. Fleire mindre busetnadar ligg tett inntil byen, somme av dei, som til dømes Taradale er no ikkje stort meir enn store forstadar. Andre tettstadar omkring Napier er Bay View i nord, Clive i sør, Flaxmere vest for Hastings og Havelock North.
Napier har eit av dei høgaste tala på soltimar på New Zealand, og det varme og heller tørre klimaet kjem av lokaliseringa på austkysten, eit middelhavsklima påverka av havet i nord, og den strategiske posisjonen i Hawke's Bay. Dei fleste av vêrsystema på New Zealand kryssar landet frå vest, og byen ligg i regnskuggen til vulkanplatået på Nordøya (North Island Volcanic Plateau) og fjellrekkjene som omkransar dette platået, som til dømes Kaweka Range. Byen er likevel utsett for å verta råka av restane av tropiske syklonar frå det sentrale Stillehavet, som stundom enno er av storms styrke på det tidspunktet dei når fram til Hawke's Bay. Torevêr er ikkje så vanleg i Hawke's Bay som har færre enn ti av desse i året. Dei er mest vanlege om sommaren då jordoverflata kan verta sterkt oppvarma. Hagl frå torevêr kan skada hagar og vinmarker. Ein haglstorm den 2. mars 1994 danna haglkorn på opptil 3 cm i storleik, og førte til skade på frukthagar og vinmarker verdsett til kring 10,8 millionar NZ$.
Demografi
Ved folketeljinga i 2006 hadde Napier eit folketal på 55 359, ein auke på 1 698 pmenneske, eller 3,2% sidan teljinga i 2001.
Alderssamansetjing
Av populasjonen i Napier var 26 520 (47,9 %) menn, 28 839 (52,1%) kvinner. Gjennomsnittsalderen til innbyggjarane var 38,6 år, 2,7 år over landsgjennomsnittet som var 35,9 år. Folk i alderen 65 år og over utgjorde 15,6% av populasjonen, samanlikna med 12,3% nasjonalt; og born og unge under 15 år utgjorde 21,2% av folketalet, samanlikna med 21,5% nasjonen sett under eitt.
Etnisitet
Den etniske samansetjinga av populasjonen i Napier var (nasjonale tal i parentes): 72,4% europearar (67,6%), 18,2% māoriar (14,7%), 2,6% asiatar (9,2%), 2,6% frå Stillehavsøyene (6,9%), 0,4% frå Midt-Austen/Latin-Amerika/Afrika (0,9%), 14,3% New Zealanders (11,1%), og 0,03% Andre (0,04%).
Arbeidsliv
4,8% av menneske frå 15 år og over i Napier var utan arbeid, det nasjonale talet var 5,1%. Den gjennomsnittlege innkoma til alle over 15 år var $ 22 700, mot $24 400 på nasjonsbasis. Av desse tente 45,2% under $20 000 i året, samanlikna med 43,2% i heile landet, medan 14,5% tente meir enn $50 000 årleg, mot 18,0% nasjonalt.
Turisme
Den største turistattraksjonen i Napier er byen i seg sjølv som tiltrekkjer seg arkitektturentusiastar frå heile verda, særleg slike med forkjærleik til Art Deco. Oppattbygginga etter jordskjelvet i 1931 fall saman med den korte og snøgt vekslande Art Deco-æraen og den økonomiske depresjonen, då lite utvikling kom i gang andre stader. Eit resultat av dette er at arkitekturen i Napier skil seg tydeleg frå ein kvar annan by; den einaste andre framståande Art Deco-byen, Miami Beach, har varianten Streamline Moderne Art Deco. Heile sentrum i Napier vart oppattbygd samstundes.
Andre turistattraksjonar i Napier omfattar The Hawke's Bay Museum and Art Gallery som har informasjon om både jordskjelvet i 1931 og oppattbygginga av Napier som ein Art Deco-by, det nasjonale akvariet og konsertscenen Soundshell. Nærliggjande attraksjonar omfattar australsulekolonien ved Cape Kidnappers og dei mange vingardane som omkransar Hastings City. Mange menneske brukar Napier som innfallsport til Hawkes Bay; dei flyg inn til Hawkes Bay airport ved Westshore frå Wellington City, Auckland og Christchurch. Frå Napier kan turistane oppleva Hastings City, Havelock North, Wairoa og Cape Kidnappers.
Økonomi
Mellom ulike industrigreiner i og kring Napier finn ein elektronisk industri, ullproduksjon og -handel, og produksjon av kunstgjødsel og vin.
Majdanek
Konzentrationslager Majdanek  eller Maidanek var ein tysk konsentrasjonsleir under andre verdskrigen i Lublin i Polen.
Leiren var ein av dei seks største nazistiske utryddingsleirane, og var ein del av den nazistiske planen om total utrydding av jødane.
Andre utryddingssentra var mellom anna Auschwitz, Belzec, Sobibor og Treblinka. Ifølgje forskarar tilknytte Majdanek Museum blei 78 000 drepne i leiren, av dei 59 000 jødar. Men det ligg føre tal som er mykje høgare òg. Mange omkom òg av svolt og sjukdom.
I 1942 blei det bygd gasskammer i leiren, der fangar blei myrda med karbonmonoksid og Zyklon B.
Eit museum blei oppretta på leirområdet straks etter frigjeringa.
Husnuten
Husnuten  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1609 meter over havet og er det åttande høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Fylkesveg 657
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Man
Ei man er den hårmanken hestar, sebraer og enkelte andre dyr har langs nakken. Ho er laga av lange, ganske grove fiber, hestehår, som ein også finn i halen til hesten.
Enkelte maner kan ha ein ål — ei lys stripe på kvar side av den mørkare hovuddelen. Dette gjeld særleg przewalskihesten og den vestnorske fjordingen.
Bruk
Hestehår blir brukt som den delen ein stryk på strengane med i boge for strykeinstument. Det blir også brukt til å laga stoff, særleg fint møbelstoff.
1459
1459 (romartal MCDLIX) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
Fødde
6. oktober: Martin Behaim, tysk astronom og kartograf 27. desember: Kong Johan I Albrekt av Polen
Begeret
Begeret (frå latin Crater) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. I gresk mytologi vart det identifisert som begeret til guden Apollon. Det var eit av dei 48 stjernebileta som vart oppført av astronomen Klaudios Ptolemaios på 100-talet, og er i dag eit av dei 88 moderne stjernebileta. Det er lyssvakt og ingen av stjernene er sterkare enn tredje storleiksorden.
Stjerner
Alfa Crateris, tradisjonelt kalla Alkes, er ei oransje kjempestjerne med storleiksorden 4,1, 174 lysår frå jorda. Det tradisjonelle namnet tyder «begeret». Beta Crateris er ei blåkvit stjerne med storleiksorden 4,5, 266 lysår frå jorda. Gamma Crateris er ei dobbeltstjerne, der ein kan sjå dei to stjernene i små amatørteleskop. Hovustjerna er ei kvit stjerne med storleiksorden 4,1, 84 lysår frå jorda. Den andre har storleiksorden 9,6. Delta Crateris er den mest lyssterke stjerna i Begeret med storleiksorden 3,6. Ho ligg 195 lysår unna og er ei oransje kjempestjerne.
SZ Crateris er ei variabel stjerne med storleiksorden 8,1. Det er eit nærliggande stjernesystem som ligg kring 44 lysår frå sola. Ho vert òg kalla Gliese 425, og tidlegare vart ho kalla Abt-stjerna.
Djupromsobjekt
NGC 3511 er ein spiralgalakse med ein tynn arm, sett neste frå kanten, av type SBbc. Han høyrer til galaksehopen Abell 1060. Denne galaksen har storleiksorden 12, og er 4' × 1' i storleik.
NGC 3887 er ein spiralgalakse av type SBc, storleiksorden 11, med ein diameter på 3.5'.
NGC 3981 er ein spiralgalakse med to vide spiralarmar, av type SBbc. Han har storleiksorden 12 med ein diameter på 3'. Denne galaksen vart oppdaga av William Herschel i 1785.
RX J1131 er ein kvasar som ligg 6 milliardar lysår unna jorda. Det svarte holet i midten av kvasaren var det første svarte holet der ein har direkte målt spinnet.
Indigoara
Indigoara (Anodorhynchus leari) er ein stor heilblå papegøye, ein av ca. 17 neotropiske papegøyar med samnamnet ara. Han er ein av tre nokså likt blåfarga artar i den biologiske slekta Anodorhynchus. Indigoara er sjeldan og har eit svært avgrensa utbreiingsområde i lengst nordaust i staten Bahia, Brasil. Habitatkravet inkluderer ein spesifikk palmeart for føde, og små bergholar til reirplass. Arten har historisk vore utsett for fangst til burfuglhandel, i 1978 var populasjonen av ville fuglar estimert til ca. 60 individ inkludert ungfuglar. Etter eit systematisk vernearbeid var bestanden auka til rundt rekna 1690 individ i år 2018. Raudlistekategorien blei endra frå kritisk truga (CR) til sterkt truga (EN) i 2009 og populasjonen er framleis veksande. Framgangen for arten indigoara står som eit døme på at vernearbeid kan vise til resultat.
Begeret
Kjelder
''
Indigoara
Historie
Indigoara vart først skildra av den franske ornitologen Charles Lucien Bonaparte i 1856. I over 100 år var arten berre kjent for vitskapen som burfugl i aviarium og som handelsobjekt. I desember 1978 fann ornitologen Helmut Sick det naturlege leveområdet for 21 individ indigoaraer. Staden ligg i det nordaustre hjørnet av Bahia, i dag kjent som Canudos biologiske stasjon. Det er eit verna habitat for arten, òg lagt tilrette for turisme. Fleire andre leveområde er seinare funne, opptil 250 kilometer vest for det første, slik at i år 1994 kom det totale estimatet opp i 140 individ.
Skildring
Indigoara er ca. 75 cm lang og veg rundt 940 gram. Kroppen, halen og vengene er metallisk mørkeblå med veikt grønt fargeskjær, og hovudet er i ein litt bleikare nyanse. Han har ein bleikgul, naken hudlapp mot nebbrota, og oransjegul augeringar. Nebbet er stort og kraftig, nær svart, og føtene er mørkegrå. Indigoara liknar på den større hyasintara og den litt mindre, truleg utrydda asurara. Hyasintara kan kjenneteiknast ved mørkare fjørdrakt, mangel på grønleg skjær og ein annleis forma gul hudlapp mot undernebbet. Asurara var bleikare og hadde eit meir gråaktig hovud.
Det primære kosthaldet til indigoara er palmenøtter frå palmearten Syagrus coronata, (licurí-palmar) så mange som 350 per dag. Men òg nøtter og bær frå andre treslag og plantar, inkludert frå sumakfamilien. Dei kan dessutan ta for seg av modne maisavlingar.
Indigoara krev sandsteinklipper med holar eller sprekker for reirplass. Eit hekkande par av indigoara legg to egg per kull i hekketida frå desember til mai. Likevel reproduserer ikkje alle fuglepar ofte eller i det heile. Ein studie frå 2010 har synt at ca. ein av fem fuglar reproduserer.
Vern og status
I tillegg til tap av leveområde, har indigoara historisk lidd av fangst til fuglehandel. Ulike verneorganisasjonar, saman med lokale rancharar og andre uavhengige organisasjonar, jobbar for å hjelpe til med å verne arten. Indigoara er for tida oppført som ein truga art i CITES vedlegg 1, den internasjonal avtalen for kontroll av handel med ville dyr og plantar.
1460
1460 (romartal MCDLX)
Gribben Head
Gribben Head er det sørlegaste delen av kommunen Fowey. I nord og vest ved St Austell Bay ligg den vesle landsbyen Polkerris og bortanfor der Par. I aust ligg Polridmouth-vika og munningen til elva Fowey der sjølve byen Fowey òg ligg.
Neset er 75 meter høgt og er ein del av sørkysten i Cornwall som har status som Area of Outstanding Natural Beauty (særskild vakkert naturområde). South West kyststi går rundt Gribben Head på veg frå Minehead i Somerset til Poole i Dorset.
Fasanfamilien
Fasanfamilien, vitskapleg namn Phasianidae, er ein biologisk familie av fuglar som samlar fasanar, rapphøner, arten jungelhane, som er rekna som stamfar for tamhøns, vaktlar, frankolinar, påfugl, skogshøns og kalkunar. Familien har om lag 175 artar fordelt på 45 slekter. Fasan er innført til Noreg som jaktfugl, andre artar i Noreg er rapphøne, vaktel og fleire skogshøns.
Utbreiing
Fasanar og påfuglar, unntatt kongopåfugl, har utbreiing avgrensa til Asia. Rapphøner og vaktlar har ein mykje vidare distribusjon. Innanfor sitt utbreiingsområde i Eurasia, Afrika og Australia okkuperer dei nesten alle tilgjengelege habitat unntatt boreal skog og tundra. Ville kalkunar har leveområde i Nord-Amerika og Mellom-Amerika og skogshøns held til i tempererte og subarktiske område på den nordlege halvkula, inkluder Nord-Amerika. Det største mangfaldet av artar i denne familien finn ein i Søraust-Asia og Afrika.
Fuglar i familien er generelt standfuglar, unntaka er nokre vaktlar som gjer lange fugletrekk. Fleire artar i familien har vore mykje innførte rundt om i verda, særleg fasanar som har vorte innførte til Europa, Australia og Amerika. Bestandar av tamme påfuglar og høns har òg rømt og vorte forvilla.
Skildring
Fuglar i denne familien er bakkelevande artar. I storleik varierer dei frå 43 gram i tilfellet med asiablåvaktel, til 6 kg for indiapåfugl og 6,5 kg for storfugl. Det er generelt kjønnsdimorfisme i storleik, hannfuglar tenderer til å vere større enn hoene. Dei er generelt kraftige i kroppsbygging, med breie, relativt korte venger og sterke bein. Mange, men ikkje alle har ein spore på beina, ein funksjon delt med perlehøns, men ingen andre i ordenen hønsefuglar. Nebbet er kort og generelt sterk, særleg hos artar som grev for å skaffe mat. Hannar av dei større artane har ofte fargerik fjørdrakt og dessutan fargerike andlet som kan ha kjøttfulle hudlappar.
Åtferd
Fasanar og rapphøner har eit variert kosthald, med føde henta frå reine vegetariske kjelder som frø, blad, frukt, knollar og røter, til smådyr, som insekt, insektlarver og sjølv små krypdyr. Dei fleste artane i familien er anten spesialistar på føde frå plantemateriale eller dei er predatorar, men ungane til dei fleste artane er insektetande.
I tillegg til variasjonen i kosten er det ein betydeleg variasjon i hekkestrategiar blant Phasianidae. Samanlikna med fuglar generelt er det ei stor mengd artar som praktiserer polygami, men frankolinar i Afrika, nokre rapphøns og lirype kan vere monogame. Reiret blir vanlegvis bygd på bakken, berre fasanar i slekta Tragopan hekkar litt opp i buskar. Reiret kan variere frå konstruksjonar av vegetasjon til små senkingar i bakken. Kullet kan vere på opptil 18 egg, men 7–12 er meir vanleg, med mindre tal hos tropiske artar. Ruginga blir nesten alltid utført av hoa aleine, rugetida er 14–30 dagar avhengig av art.
Tilhøve til menneske
Fleire artar av fasan og rapphøne er ekstremt viktig for menneske. Jungelhane, Gallus gallus i Søraust-Asia er den ville stamfaren til tamhøns, den viktigaste fuglen i landbruket. Arten fasan, fleire rapphøner, vaktel artar og nokre frankolinar har vorte allment innført og blir forvalta som fuglevilt for jakt. Fleire artar er truga av menneskelege aktivitetar.
Artslista
Fasanfamilien i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
1461
1461 (romartal MCDLXI)
Tranefamilien
Tranefamilien (Gruidae) er ein biologisk familie av store, langbeinte fuglar med langstrekt hals i ordenen tranefuglar, Gruiformes. Familien har 15 artar i fire slekter, ein av desse 15 artane er arten trane, den eurasiske tranearten som òg finst i Noreg i hekketida. I det følgjande er omgrepet traner brukt om familien, ikkje om arten. Traner skil seg frå hegrar ved at traner flyg med halsen utstrekt, ikkje trekt tilbake som hegrar gjer. Det er ikkje nært slektskap mellom traner og hegrar.
Traner lever på alle kontinent unntatt Antarktis og Sør-Amerika.
Dei fleste traneartane er klassifisert som truga, eller kritisk truga, innanfor utbreiingsområdet sitt. Tidleg lovverk i USA for å verne truga artar var inspirert av situasjonen for trompetertraner i Nord-Amerika.
Dietten er sett saman av ei rekkje element av passande storleik, medrekna smågnagarar, fisk, amfibium og mindre ingrediensar som insekt, korn, bær og planter.
Traner byggjer plattformreir på grunt vatn, og vanlegvis legg dei to egg i kullet. Begge foreldra hjelper til med omsut for ungane, og ungane held seg saman med foreldra fram til neste hekkesesong.
Nokre artar og bestandar av artar gjer fugletrekk over lange avstandar; andre migrerer ikkje i det heile. Gjennom hekkesesongen lever traner parvise, elles er dei sosiale, og dannar store flokkar.
Artsliste
Tranefamilien i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023, med norske artsnamn etter Norske navn på verdens fugler. IUCN-kategori er etter HBW and BirdLife Taxonomic Checklist.
Nasjonalisme
Nasjonalisme er eit svært vidt omgrep. Berre sjølve nemninga nasjonalisme utan noko meir presisering er knapt brukande på ein meiningsfull måte. Men nasjonalisme i kvar ein moderne forstand heng i alle høve saman med det store skiljet den franske revolusjonen frå 1789 og framover utgjorde i verdshistoria. Før den tid var dei berande einingane i samfunnet og tenkinga om samfunnet religiøse eller dynastiske, attåt dei lokale. Ein var først og fremst til dømes katolikk eller protestant, og lydde og følgde den eller den monarken eller tronpretendenten, same kva "nasjon" ein høyrde til.
Med den franske revolusjonen blei nemninga «nasjon» eit politisk omgrep, definert som eit system av like rettar og plikter for alle som blei definert inn i «folket» som politisk eining, i fransk republikansk tradisjon alle vaksne menn, same kva religiøs-etnisk tilhøyrsle dei måtte ha. (Såleis frigjorde og likestilte revolusjonen både protestantar og jødar i det katolske landet). Fransk republikansk nasjonalisme blei etter dette ein politisk patriotisme. Som det heitte i eit fransk «konstitusjonsleksikon»: «Patriotisme betyr ikkje lenger å hate menneske som ikkje er fødde som våre landsmenn, men å elske eit land der rettferda og menneskelegheita sine lover rår».
Men blant dei kontra-revolusjonære oppstod det ein nasjonalisme av annan type, knytt til det gamle Frankrike og katolisismen. Denne kom til syne under restaurasjonen etter Napoleons fall, under Dreyfus-saka på slutten av 1800-talet, i Vichy-regimet under andre verdskrigen, og går som ein understraum i fransk historie heile vegen.
Ein må såleis skilje skarpt mellom ulike former for «nasjonalisme». Mellom den som inkluderer (som den franske republikanske) og den som ekskluderer (som den tyske nazistiske). Mellom den som nøyer seg med å vere glad i eige land men samtidig respekterer andre og den som fremjar arroganse, hat mot og dominans over andre land. Mellom den som frigjer og den som undertrykkjer. Det er ein prinsipiell skilnad mellom etniske og territorielt definerte «nasjonalismar», og mellom sjølvstendestrev og imperialisme. Men nokre gonger er dette skiljet ikkje så knivskarpt i praksis, det har og historia vist. Ein «nasjon» som er undertrykt kan òg vere eller bli ein undertrykkjar.
Gurnard's Head
Namnet kjem visstnok av at neset liknar hovudet på fiske knurr.
Nasjonalisme
Ei særleg form for nasjonalisme kan kanskje kallast «språk-nasjonalismen», ein viktig del av ein «kulturell nasjonalisme». I seg sjølv vil den oftast vere inkluderande og frigjerande, så sant ei språkleg definert folkegruppe ikkje vil ta frå andre grupper den retten dei krev for seg sjølve. Døme på slik «språk-nasjonalisme» er den jødiske sosialistrørsla Bund sin kamp for det jødiske folkemålet jiddisch i Aust-Europa før krigen, kampen for å innføre katalansk i staden for kastiljansk (spansk) i Catalunya, og kanskje vår eiga nynorske målreising. Slike målreisingar har også gjerne ei sosial side, i den grad skrift- og standardspråket som ein kjempar for byggjer på folkemålet, vanlege folk sitt kvardagsspråk.
Gunhild Ziener
Gunhild Ziener var ein norsk politikar. Ho var med i leiiinga av Arbeiderpartiets Kvindeforening der ho jobba som kasserar frå starten i 1895 og vart i 1901 den første formannen i Arbeiderpartiets Kvindeforbund. Sidan var ho kommunepolitikar for Arbeiderpartiet.
Gurnard's Head
På neset står ei klippefestning frå jernalderen kalla Trereen Dinas.
Nesten heile neset tilhøyrer verneorganisasjonen National Trust, og er ein del av eit område som har status som Site of Special Scientific Interest (stad med særleg vitskapleg interesse).
Fodno
Fodno (offisielt Fonno) er ei øy i Fitjar kommune, like nord for sjølve Fitjar sentrum. I aust og sør grensar øya til Fitjarvika, i vest til Teløyno, i sørvest til Smedholmen og i nord til Selbjørnsfjorden.
Det ligg to gardar på Fodno, Nord-Fodno (gnr. 13) og Sør-Fodno (gnr. 14). Begge gardane låg under Fitjar presteembete, og seinare til Stord presteembete då Fitjar og Stord vart slegne saman til eitt prestegjeld. Brukaren kjøpte Nord-Fodno i 1860 for 600 spesidalar, og Sør-Fodno på midten av 1800-talet.
Geografi
Øya er om lag 4 km² stor og langstrekt. Ho er 4,5 km lang og 1,9 km på det breiaste. Det høgaste punktet på øya er Ramnaberget på 145 meter over havet.
Namn
Det finst fleire teoriar på opphavet til namnet på øya. Namneforskaren Magnus Olsen meiner at namnet kan kome av ras, anten snøras eller jordras, som vert kalla «fonn», men dette er lite truleg på grunn av terrenget på Fodno. Ein annan teori er brytingar i sjøen på vestsida av øya. Her gjekk den gamle skipsleia på Vestlandet og øya kan ha fått namn etter det kvite sjøbrotet som på desse kantar vert kalla «fodn».
Både namnet på Nord-Fodno og Sør-Fodno har variert ein god del opp gjennom historia.
Sandnesposten
Sandnesposten er ei lokalavis som vert utgjeven i Sandnes kommune i Rogaland.
Fodno
Namn
Daglegnamnet er Nord-Fodno og Sør-Fodno, medan Nordfonn og Sørfonn vert nytta som familienamn.
Sandnesposten
Sandnesposten er eigd av Sandnesposten AS, som igjen vert eigd av Jæren Avis AS. Avisa er politisk uavhengig. Redaktør og dagleg leiar for avisa er Lars Petter Einarsson (2005).
Fodno
Nord-Fodno
Garden er nemnd første gong i jordeboka Bjørgynjar Kalfskinn på 1300-talet, men låg seinare truleg øyde eller som underbruk under Sør-Fodno til slutten av 1500-talet. Det er ikkje gjort fornfunn på garden.
Garden hadde gjennom 1600-talet ein laksevåg, men på 1700-talet verken husmannsplass, kvern eller fiskeri. Han hadde lite åker, men eit godt krøterhald. Utanom avlinga var det ikkje anna næring på garden. Hagen var stor og låg lagleg til, og garden hadde både nok lauvtre til husbruk og torv. Tare og lyng vart sanka inn til kyrna. I 1712 brann alle husa på garden ned og alt brukarane hadde strauk med.
I dag vert garden berre nytte som fritidsbustad.
Sør-Fodno
På 1700-talet hadde garden verken husmannsplass, skog, kvern eller noko fast fiske. Jorda var god til høy- og korndyrking. Utover 1800-talet eigde garden ein del av ei kvern. Hagen var god, men kunne berre beitast i 8 veker av året. Torv var det lite av på denne tida, etter at det meste var brukt opp gjennom hundreåra.
Garden vart etter kvart delt inn i åtte bruk, men ingen av desse er i dag i drift og vert nytta som fritidsbustader.
Gelobet sei der Herr, mein Gott
Gelobet sei der Herr, mein Gott, BWV 129, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1726 for treeiningssundag, som dette året var den 16. juni. Stykket vart framført på nytt 1732-1735 i Leipzig, og ein gong til i 1743-1747 i Leipzig.
Teksten er skriven av Johann Olearius.
Koraltemaet er basert på salmen «O Gott, du frommer Gott». Bach nytta mykje denne melodien til koraltekstane til Johann Heermann, men òg til andre sine tekstar. Melodien vart komponert av Ahasverus Fritsch kring 1679.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, tverrfløyte, to oboar, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt tre songsolistar (sopran, alt, bass) og firedelt kor.
Det består av 5 satsar:
J.R.R. Tolkien
John Ronald Reuel Tolkien var ein britisk filolog ved Universitetet i Oxford, frå 1925 til 1945 tilsett som professor i angelsaksisk, og frå 1945 til 1959 som professor i engelsk språk og litteratur. Han er likevel mest kjend for forfattarskapen sin, og vert i dag rekna som skaparen av moderne fantastisk litteratur, som sidan hans tid har vorte ein umåteleg populær sjanger over heile verda.
Forfattarskap
Dei best kjende Tolkien-bøkene er The Hobbit (Hobbiten), The Lord of the Rings (Ringdrotten) og The Silmarillion (Silmarillion), som til saman skildrar, med enorm detaljrikdom, ei tenkt verd kalla Middle-earth. Lingvisten Tolkien fann opp eigne språk til den mytiske verda si, han dikta opp ei eiga verdshistorie, og han teikna kart over fantastiske rike der menneske og menneskeliknande skapningar som alvar, dvergar og hobbitar lever side om side i mellomalderaktige samfunn. For alvane sine laga han eit fullstendig språk, som er vel dokumentert.
Tolkien hadde studert mytologi. Han såg på gamle mytar og gudelære først og fremst som kulturberarar, og han var imponert over mellom anna den norrøne gudetrua. Trass i inngåande kjennskap til Beowulf og Kong Arthur-mytane, syntest Tolkien at Storbritannia mangla ein eigen mytologi, og han sette seg difor føre å skapa ein. Som ingrediensar i mytologien sin brukte han mellom anna norrøne namn frå Edda og historier frå det finske nasjonaldiktverket Kalevala. Verda i bøkene, Middle-earth, er kalla opp etter Midgard, som var heimen til menneska i norrøn mytologi.
I likskap med forfattarskapet til C. S. Lewis, som Tolkien var venn med, finst det mykje poesi i dei fantastiske bøkene til Tolkien, og han skreiv òg mykje lyrikk.
Fenomenet Tolkien
Då Hobbiten først vart gitt ut, var det få som venta at ein skulle selja mange kopiar. Salet tok likevel av, og då Ringenes Herre kom ut om lag femten år seinare var det mange som hadde venta på henne. Populariteten voks heller enn å avta. Hippiane på 70-talet dyrka Tolkien som ein guru, og interessa for skaparverket fekk eit nytt oppsving då filmskaparen Peter Jackson laga ein filmtrilogi av Ringenes Herre i 2001-2003.
Ein heil sjanger, fantasy, er vaksen opp inspirert av Tolkien sitt Midgard og kampen mellom det gode og det vonde. Medan dei fleste litteraturkritikarar ikkje kan finna noko særleg av verdi i bøkene hans, har Tolkien fått tittelen «hundreårets forfattar» i fleire lesarkåringar.
Biografi
John Ronald vart fødd i Bloemfontein i Oranjefristaten (i dag ein del av Sør-Afrika), men tre år gammal flytta han med mora og broren til England. Før faren kunne fara etter dei døydde han, og Tolkien voks dermed opp farlaus. Mesteparten av barndommen budde han i og nær Birmingham i England, mellom anna i landsbyen Sarehole. Han gjekk på King Edward's School, St. Phillip's Grammar School og vann eit stipend til Exeter College i Oxford der han tok til å studere i 1911.
Til protestar frå resten av familien og svigerfamilien konverterte mora Mabel Tolkien til katolisismen. I 1904, då John Ronald var tolv år gammal, døydde ho av diabetes. Tolkien meinte mora sin sjukdom og død dels kom av dei problema ho fekk med familien og omgivnadene som følgje av at ho konverterte, og han såg ho mesta som ein martyr for katolisismen, noko som kom til å få stor innverknad på hans eiga religiøse tru. Trua var ein viktig faktor i livet hans, og vart ein av berebjelkane i forholdet hans til C. S. Lewis (forfattar av bl.a. Narnia-serien). Samtalar med Tolkien var ein av dei utløysande faktorane som gjorde at Lewis etter ein periode med religiøs tvil sa seg å vera ein kristen.
Under første verdskrigen slutta Tolkien seg til den britiske hæren etter å ha avslutta universitetsutdanninga si med eksamen med beste karakter i engelsk språk og litteratur. Han var i Lancashire Fusiliers, den mest dekorerte britiske eininga under krigen. Under krigen opplevde han dei grufulle hendingane og døden i skyttargravene bl.a. i slaget ved Somme, og mista dei fleste av vennene sine frå skoledagane i Birmingham. Sjølv hamna han til slutt på militærsjukehus fordi han leid av skyttargravsfeber, noko som kanskje redda livet hans.
Mens han låg på sjukehus og prøvde å komma seg etter sjukdommen, begynte han å skrive ein syklus av mytologisk inspirerte forteljingar under samletittelen The Book of Lost Tales. Forteljingane var dels pastisjar på myter han kjende og likte (f.eks. er forteljinga om Túrin Turambar ei omarbeiding av forteljinga om Kullervo i Kalevala). Ein samnemnar eller ei ramme for syklusen skulle vera ei tilknyting til England. Mange meiner at det å skrive fantastisk litteratur var ein måte å flykte frå den harde røynda i det tjuande hundreåret, med fabrikkar, maskinpistolar og bomber.
Etter krigen fekk Tolkien ei stilling ved The Oxford English Dictionary, ei av dei høgst akta ordbøkene i verda. I 1920 fekk han ei lektorstilling i engelsk språk ved Universitetet i Leeds, men han flytta tilbake til Oxford i 1925 då han fekk eit professorat i gammalengelsk (anglosaksisk). I 1945 bytte han til eit professorat i engelsk språk ved Merton College i Oxford, ei stilling han hadde til han pensjonerte seg i 1959.
Gravert på gravsteinen på Wolvercote kyrkjegard i Oxford, der både han og kona er gravlagde, står det «Beren og Lúthien». Ei hyllest til ei av dei største kjærleiksforteljingane frå Midgard.
Etter Tolkiens død kom au verket Silmarillion ut. Dette var ei bok Tolkien sjølv ikkje hadde vorte ferdig med, ho vart fullført av son hans.
Språk
Filologi, studiet av språk, var Tolkien sin første akademiske kjærleik, og interessa hans for lingvistikk inspirerte han til å finne opp femten kunstige språk. Dei to mest berømte er dei to alviske språka frå Ringdrotten: quenya og sindarin. Han utvikla seinare ein heil kosmogoni og ei historie for Midgard, som bakgrunn.
Tolkien hadde taleferdigheiter i eit dusin europeiske språk, frå gammalengelsk og gælisk til fransk og spansk, i tillegg til erfaring med andre germanske språk. Personleg syntest han lydane i det finske språket var dei vakraste.
Ruchi
Ruchi er eit fjell i Glarus-Alpane, på grensa mellom kantonane Glarus og Graubünden i Sveits. Det ligg oppfor Muttsee (2 446 moh) på vestsida. Frå vatnet går ein sti opp til toppen. På søraustsida ligg ein liten bre, Glatscher da Gavirolas. Ruchi er knytt til den høgare toppen Hausstock i nordaust via ein to kilometer lang rygg.
J.R.R. Tolkien
Språk
Populariteten bøkene hans oppnådde, har hatt ein liten, men stabil effekt på bruken av språk i fantastisk litteratur, spesielt i bruken av forma dwarves i staden for dwarfs og elvish i staden for elfin på engelsk.
Stokkholmen
Stokkholmen  er eit fjell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1600 meter over havet og er det 10. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Draumkvedet
Nedteikningar
Draumkvedet vart «oppdaga» av tradisjonssamlarar i øvre Telemark i 1840-åra. Før dette finst det ingen kjende kjelder som fortel noko om soga til denne balladen. Kjerneområdet for tradisjonen er Kviteseid og Tokke (Lårdal og Mo). Nedteikningane av Draumkvedet er, langt på veg, sprikjande og fragmentariske. Den best kjende teksta i vår tid er ein rekonstruksjon/restitusjon på 52 strofer, laga av Moltke Moe i 1890-åra. Denne har tydd mykje for den ålmenne oppfatninga av Draumkvedet. Den har også inspirert diktarar, biletkunstnarar og musikarar som anten har tatt utgangspunkt i denne restitusjonen, eller i M.B. Landstads restitusjon i Norske Folkeviser, 1853, eller båe delar. Landstad let og prente (som B-tekst) ei originalnedteikning han sjølv hadde gjort. Denne er etter Maren Ramskeid frå Kviteseid og er på 30 strofer, dvs. normal lengd for ein norsk ballade. Landstad nytta Ramskeid-varianten som førebilete då han gjorde sin restitusjon.
Professor Svale Solheim ved Universitetet i Oslo sende ut viktige signal då han heldt ei rekkje med førelesingar over Draumkvedet midt på 1900-talet. Han fastslo som prinsipp at forsking på Draumkvedet i framtida primært måtte byggje på originaloppskrifter, ikkje på meir eller mindre frie restitusjonar. Dette synspunktet har fått store konsekvensar for moderne Draumkvede-forsking. Solheim heldt Ramskeid-varianten for å vera den beste originaloppskrifta. Den har god samanheng mellom strofene og ein komposisjon som byggjer seg opp mot eit avsluttande klimaks. Nærlesingar av denne varianten er gjorde av Ådel Gjøstein Blom og andre. Olav Bø skriv: «om vi ikkje hadde andre oppskrifter enn den Landstad gjorde etter Maren Ramskeid, og ingen andre opplysningar enn dei ho kunne gje, ville vi likevel hatt eit godt utgangspunkt for ein diskusjon om problema kring eit norsk visjonskvede i balladestil.»
Den varianten som er rekna som den beste etter Ramskeid-varianten, skriv seg frå Anne Lillegård frå Eidsborg, tidlegare i Lårdal. Hennar versjon er nedteikna på 1840-talet både av Olav Grasberg og av Jørgen Moe. Nedteikningane tek til på den særmerkte måten som alle restitusjonar har: «Vi du meg lye e kvea kan», altså den sokalla ministrelstrofa der songaren (diktaren?) presenterer seg i første person. Men Lillegård-varianten vantar den monumentale domsscena som avsluttar Ramskeidversjonen.
Olav, hovudpersonen
Det namnet på visjonæren som går att i nedskriftene, er Olaf/Olav. Men så kan det skifte mellom Olaf Åknesonen (Ramskeid), Olaf Håkinson (Lillegård), Olav Åknesi (i Anne Skålens nokså urydduge variant). Olav Åsteson er det lite dekning for i nedskriftene, men namnet finst i Nils Sveinungssons materiale. Dette inneheld ei mengd strofer frå informantar som ein ikkje kjenner namnet på. Når nettopp Olav Åsteson har slått igjennom i dei store restitusjonane og i det ålmenne medvitet, har det to grunnar. Den eine er at visjonæren er blitt assosiert med Olav den heilage, som mellom anna hjå Snorre er utstyrt med visjonære evner. Mor hans heitte Åsta. Men berre born fødde utanfor ekteskap blei oppkalla etter mora. Kongen heitte Olav Haraldson. Den andre grunnen er at namnet er blitt sett i samband med det norrøne åst (f), eit ord for kjærleik. Ein tenkte seg at visjonæren var ein person som naut særskild gunst, og soleis hadde fått evne til å sjå det som normalt er gøymt.
1826
1826 (romartal MDCCCXXVI) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Jabal Waqf es Suwwan-krateret
Jabal Waqf es Suwwan-krateret er eit nedslagskrater i Ma'an guvernement i Jordan, nær grensa til Saudi-Arabia.
Draumkvedet
Innhald
«Draumkvedet bygger seg kraftig opp mot domsscenen, som i sterkt sammentrengt form utgjør klimaks, vendepunkt og løsning.» Det er tydeleg skyldskap mellom Draumkvedet og annan visjonsdikting frå mellomalderen, som til dømes Dantes Den guddommelege komedien.
Jabal Waqf es Suwwan-krateret
Krateret har ein diameter på 5,5 km og er estimert til å vere 37-56 millionar år gammal. Det er eksponert ved overflata.
Krateret vart føreslått i 2006 av geologane Elias Salameh og Hani N. Khoury frå Universitetet i Jordan, i lag med den tyske professoren Werner Schneider. Boliden er estimert til å ha vore 100 meter i diameter, og ha hatt ein snøggleik på 40–50 km/s.
Draumkvedet
Tonar
Melodiane som er nedteikna til Draumkvedet, svarar stort sett til tonar som også er i bruk til gamlestev. Den firelina folkevisestrofa i Draumkvedet har same metrum som gamlestevet. Men ulikt gamlestevet har Draumkvede, og difor også tonane, omkved, slik det er vanleg i balladar. Kvar overlevert Draumkvedemelodi har eit omkved i stil med hovudmelodien og prega av forma på omkvedet.
I vår tid er det praksis at Draumkvedet blir framført med ulike tonar til dei ulike bolkane i visa. Ein grunn til denne praksisen er at nedteikningane syner at tradisjonsberarane har nytta fleire omkved. Maren Ramskeid er eit godt døme på dette. Hennar variant har desse omkveda: -Å dæ va Olaf Åknesonen som sovi hæve så længje-, -For månen skjine og vægjine fadde så vie -, og -I Broksvalin dær sko domen stande -. Korleis Maren Ramskeid song, veit vi ikkje. Men ho har nok variert tonen, ikkje berre omkveda. At ei og same vise vert sungen til fleire meir eller mindre nærskylde tonar, finst det døme på i munnleg tradisjon. «Kråkevisa» som er innsungen i NRK av gudbrandsdølen Kristian P. Åsmundstad, skifter på med fleire tonar.