cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Animals
Den første utgåva
I november 1964 hadde bandet den amerikanske debuten sin på The Ed Sullivan Show, og spelte ei stund dagleg på forskjellige stader i New York City.
I mai 1965 starta bandet å plagast med intern krangling. Price forlet bandet på grunn av personlege årsaker og musikalske usemjer, samt at flyskrekk hindra bandet i å turnere effektivt. Han starta så ei suksessrik solokarriere og i lag med the Alan Price Set. Mick Gallagher kom inn på tangentar for han ei kort stund, før Dave Rowberry overtok for han igjen på arbeidarklasse-songar som «We Gotta Get out of This Place» og «It's My Life».
Mange av The Animals sine hittar hadde kome frå låtskrivarane frå Brill Building som Most rekrutterte. Gruppa, og særleg Burden, følte at dette hemma dei. Mot slutten av 1965 forlet gruppa EMI og gjekk til Decca Records og produsent Tom Wilson, som gav dei meir kunstnarisk fridom. Tidleg i 1966 gav MGM Records, det amerikanske selskapet deira, ut ei samleplate, The Best of The Animals, som vart ein bestseljar i USA. I februar 1966 forlet Steel bandet og vart erstatta av Barry Jenkins. Ei utgåve av Goffin-King, «Don't Bring Me Down» vart den siste hitten til The Animals. For singelen «See See Rider» endra dei namn til Eric Burdon & The Animals. I september 1966 braut bandet opp og Burdon spelte inn eit soloalbum kalla Eric Is Here.
Andre utgåve
Ei gruppe med Burdon, Jenkins og nye bandmedlemmer, John Weider (gitar/fiolin/bass), Vic Briggs (gitar/piano) og Danny McCulloch (bass) vart danna med namnet Eric Burdon and the Animals (eller stundom Eric Burdon and the New Animals) i desember 1966 og endra musikalsk retning. Den harde, drivande bluesen vart omforma til Burdon si utgåve av psykedelia.
Nokre av bandet sine hittar var «San Franciscan Nights», «Monterey» (ei hyllest til Monterey Pop Festival i 1967) og «Sky Pilot».
Denne stilen var tyngre enn i den opphavlege gruppa. Burdon skreiv meir og høgare på konsertversjonar av «Paint it Black» og «Hey Gyp». I 1968 lagde dei meir eksperimentelle songar som «We Love You Lil» og den 19 minuttar lange «New York 1963 - America 1968». Songane hadde ein stil der dei byrja roleg, før dei vart psykedeliske og enda med skriking, rare tekstar og skurrande instrument.
Det vart fleire endringar i besetninga: George Bruno (òg kjend som Zoot Money, tangentar) kom med i april 1968 og i juli 1968 Andy Summers (gitar) - seinare i The Police. Desse erstatta Briggs og McCulloch.
I februar 1969 hadde Animals vorte oppløyst og singlane «Ring of Fire» og «River Deep Mountain High» vart gjevne ut.
Burden slo seg så saman med ei latinsk gruppe frå Long Beach i California kalla War.
Gjenforeiningar
Mellom 1970 og 1972 turnerte fleire band samstundes som «The Animals». Bandet kom saman igjen seint i 1975 for å lage meir musikk. Albumet kom ut i 1977 og heitte Before We Were So Rudely Interrupted. Albumet fekk god kritikk.
1983
12. desember 1982 spelte Burdon igjen i lag med Alan Price og ei komplett besetning. Dei kom saman igjen i 1983 for albumet Ark og ein verdsturne, med Zoot Money på tangentar, Nippy Noya på perkusjon, Steve Gregory på saksofon og Steve Grant på gitar.
Den første singelen, «The Night» nådde 48. plass i USA. Han var òg ein stor hit i Hellas. Dei gav òg ut singelen «Love Is For All Time».
Martina Beck
Martina Beck (fødd Martina Glagow, i Garmisch-Partenkirchen i Bayern i Tyskland) er ein tysk skiskyttar. Ho er verdsmeister på jaktstart frå VM i Khanty-Mansijsk i 2003 og vann verdscupen samanlagt i 2002/03-sesongen.
The Animals
Seinare utgåver
I 1990- og 2000-pra har det eksistert fleire grupper som kallar seg Animals. I 1993 danna Hilton Valentine Animals II der andre tidlegare medlemmer av Animals var innom i kortare periodar. Frå 1999 til Valentine forlet bandet i 2001 turnerte bandet som The Animals. Steel og Rowberry heldt då fram som Animals and Friends med Peter Barton, Jim Rodford og John Williamson. Då Rowberry døydde i 2003, vart han erstatta av Mickey Gallagher (som hadde erstatta Alan Price ei kort stund i 1965). Animals and Friends eksisterer framleis og spelar ofte konsertar på Color Line som går mellom Tyskland og Skandinavia.
Martina Beck
Alt som junior vart Glagow fire gonger verdsmeister. Gjennombrotet som senior kom i VM i Pokljuka i 2001, då ho kom på andreplass på fellesstarten. 2002/03-sesongen vart den største sesongen hennar so langt, då ho først vart verdsmeister på jaktstart i VM i Khanty-Mansijsk, og så vann verdscupen samanlagt, som første tyske kvinne.
The Animals
Seinare utgåver
I 1990-åra gav Danny McCulloch ut fleire album som The Animals. Albuma inneheldt nokre originale Animals-songar, samt nye songar skriven av McCulloch.
Martina Beck
Ved VM i Hochfilzen i 2004 vart ho òg beste tyske kvinne, med sølv på jaktstart og bronse på sprint og stafett. I 2005 kunne ho ikkje delta i VM i Hochfilzen grunna sjukdom. Ho var med på det tyske laget til OL i Torino i 2006, der ho tok tre sølvmedaljar. Ho bur i Mittenwald, nær Garmisch-Partenkirchen.
The Animals
Seinare utgåver
Eric Burdon gjenforeinte the Animals med eit nytt støtteband i 1998 som Eric Burdon and the New Animals. Dette var i røynda berre eit nytt namn på støttebandet han hadde hatt sidan 1990. Medlemmer i dette bandet var Dean Restum, Dave Meros, Neal Morse og Aynsley Dunbar. Martin Gerschwitz erstatta Morse i 1999 og Dunbar vart erstatta av Bernie Pershey i 2001. I 2003 starta bandet å turnere som Eric Burdon and the Animals.
Martina Beck
Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
The Animals
Ettermæle
Det originale Animals vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1994. Dei har påverka artistar så varierte som The Doors, Joe Cocker, The Cult, Frijid Pink, The Chocolate Watchband, Bruce Springsteen, Tom Petty & The Heartbreakers, Janis Joplin, David Johansen og Fine Young Cannibals. I 2003 vart utgåva deira av «House of the Rising Sun» rangert på 122. plass på musikkmagasinet Rolling Stone si liste over dei 500 største songane gjennom tidene, medan «We Gotta Get out of This Place» hamna på 233. plass på tilsvarande liste. Begge songane er på lista til Rock and Roll Hall of Fame over dei 500 songane som forma rock and roll.
Mastiff
Mastiff (truleg frå gammalgermansk mast-theve, 'stor, tung hund') er ei fellesnemning for store, tunge hundar som stammar frå tidlegare europeiske jakt- og vakthundar. Ordet vert òg brukt som synonym til engelsk mastiff.
Døme på mastiffar er cane corso (italiensk mastiff), napolitansk mastiff, pyreneisk mastiff, spansk mastiff og tibetansk mastiff.
Dalia Grybauskaitė
Liv
Dalia Grybauskaitė voks opp i ein arbeidarklassefamilie i Vilnius, hovudstaden i den litauiske sovjetrepublikken i den dåverande Sovjetunionen. Mora var seljar, faren elektrikar og sjåfør. 19 år gammal jobba ho eitt år for det litauiske filharmoniske orkesteret. Så begynte ho å studera politisk økonomi ved universitetet i Leningrad. Samstundes jobba ho på ein fabrikk. I 1983 var ho ferdig med studiane, og vende tilbake til Litauen, der ho fekk sekretærjobb i Vitskapsakademiet. I 1988 tok ho doktorgrad i Moskva. I 1990, etter at Litauen vart sjølvstendig studerte ho ved Georgetown University i Washington DC i USA.
I 1991 begynte Grybauskaitė å jobba med utanrikssaker i det litauiske embetsverket. Ho var nestleiar for delegasjonen som forhandla om litauisk EU-medlemskap. I 1999 vart ho visefinansminister, i 2000 viseutanriksminister og i 2001 finansminister i regjeringa til Algirdas Brazauskas. Då Litauen vart medlem av EU 1. mai 2004 vart ho medlem av Europakommisjonen. Fram til 11. november 2004 var ho kommissær for utdanning og kultur, så vart ho kommissær for finans og budsjett.
Statsleiar
I februar 2009 kunngjorde Grybauskaitė kandidaturet sitt til presidentvalet i Litauen det same året. Ho stilte som uavhengig kandidat, men kandidaturet hennar vart støtta av det konservative partiet Fedrelandsunionen - Litauiske kristendemokratar (Tėvynės sąjunga - Lietuvos krikščionys demokratai). Under valkampen lova ho å kjempa mot finanskrisa ved å verna dei med dei lågaste inntektene, forenkla byråkratiet og gjennomgå regjeringa sitt investeringsprogram. Ho lova òg ein meir balansert utanrikspolitikk, med eit betre forhold også til Russland. I valet, 17. mai 2009, vann ho klart med 68,2 % av røystene og vart frå 12. juli den første kvinnelege presidenten i Litauen.
I mai 2014 vart Grybauskaitė attvald til president for ein ny femårsperiode, etter å ha fått 58 % av røystene i andre og avgjerande valomgang.
Grybauskaitė snakkar litauisk, engelsk, russisk, fransk og polsk. I ungdommen spelte ho basketball, og ho har òg svart belte i karate. Ho har nemnt Margaret Thatcher og Mahatma Gandhi som politiske førebilete.
Elverum
Elverum er ein tettstad og administrasjonssenteret i Elverum kommune i Innlandet. Tettstaden ligg ved Glåma, med Leiret på austsida og Vestad på vestsida av elva, og har. Dei fleste sentrumsfunksjonane og størsteparten av busetnaden ligg på Leiret. Her ligg rådhuset og den kommunale administrasjoenn, og ein del offentlege kontor som har heile Østerdalen eller Sør-Østerdal som verkeområde. På vestsida av elva ligg mellom anna jarnbanestasjonen, Skyte- og Vinterskolen for Infanteriet (Terningmoen) og ein del industri. Norsk skogmuseum og Glomdalsmuseet ligg i Elverum.
Tettstaden Elverum voks opp under skansen i Christiansfjeld, som vart bygd i 1680-åra. Frå 1750 vart den kjende Grundsetmartn halden her, og med utbygging av kommunikasjonane i nyare tid har staden styrkt posisjonen som handels- og skulesentrum.
Fylkesveg 885
Fylkesveg 885 (Fv885) går mellom Hesseng og Nyrud i Sør-Varanger kommune.
Elverum
Kommunestyret vedtok bystatus for Elverum i 1996. Namnet «Leiret» kjem av 'Elverums leir', her i tydinga militær leirplass.
Fylkesveg 885
Vegen tar av frå E6 ved Hesseng og går forbi Sandnes og Bjørnevatn sørover i Pasvikdalen til Nyrud. Vegen er 97,6 km lang.
Sidan 1930-talet har det eksistert planar på å forlenge vegen frå Nyrud og sørover, forbi treriksrøysa på Krokfjell og vidare til Nellim i Finland. Den såkalla Mellomriksvegen er framleis under administrativ og politisk behandling og ei konsekvensutreiing med kostnadsoverslag finst frå 2006. Det finst ingen fastlagt tidsplan enno.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Folldal
Folldal er ein tettstad og administrasjonssenter i Folldal kommune i Innlandet. Staden har vakse opp omkring gruvene til Folldal Verk, i lia på nordsida av Folla. Det meste av busetnaden ligg i Nybyen, på det noko flatare partiet ned mot Folla og fylkesveg 29. Tettstaden har.
Flaum
Flaum er ei naturleg, men ofte uventa hending som skjer når vatn skòlar over landområde.
Årsaker
Det kan koma flaum når mykje vatn samlar seg ein stad, til dømes på grunn av store nedbørsmengder, vind som bles i ein viss retning, stor snøsmelting, orkanar, springflod, eller når fleire av desse verkar saman. Flaum skjer gjerne ved at elvar går over breddane sine, men havet kan gjera det same, og mykje nedbør utan avløp kan òg føra til flaum.
Flaum kan òg skje når ei hindring, til dømes ei demning, brest og vatnet får eit nytt utløp. Jøkulhlaup frå isbresjøar er døme på dette.
Menneskepåverking
Menneske prøver å hindra flaumar ved å byggja diker og demningar. Dei kan òg auka flaumfaren ved å hogga skogar, slik at vatn flyt friare, eller drenera elvesletter, slik at ekstra vatn ikkje har nokon stad å gå.
Dersom det kjem ein flaum er det likevel lite menneske kan gjera for å hindra dei store vassmengdene. Dei kan bygga mellombels hindringar med til dømes sandsekkar for å leia vatnet ein veg som gjer mindre skade, men elles må dei berre håpa at vatnet snart søkk.
Verknader
Flaumar kan gjera stor skade, enten ved at store mengder vatn fossar gjennom landet og riv med seg laust og fast, eller ved at vatnet blir liggjande og fører til vasskader på bygningar. Men dei kan òg gjera nytte ved å tilføra vatn til eit uttørka område eller næring til eit dyrkingsområde.
Statistisk sannsyn
Ein 100-årsflaum er rekna som den største flaumen ein kan vente i snitt kvart 100. år. Dette tyder i praksis at ein reknar det som 1 % truleg at ein så stor flaum kan skje i løpet av eit år. På same måte er ein 5-årsflaum storleiken på ein flaum som statistisk sett berre oppstår kvart 5. år, eller at det er 20 % truleg at han oppstår i løpet av eit år. Desse tala vert ofte brukt i samband med byggingsløyve, miljøregulering og forsikringssaker.
Ein 100-årsflaum førte i løpet av ei veke til store øydeleggingar i Europa i 2002.
Store flaumar
Storflaumar er ofte uventa hendingar som kan føra til store dødstal. Det finst mange mytologiske forteljingar om flaumar som utslettar verda, til dømes syndfloda i Bibelen.
Parallellogram
Eit parallellogram er ein samanhengande geometrisk figur som består av fire linjestykker som er parvis parallelle.
Jānis Lūsis
Jānis Lūsis var ein latvisk  friidrettsutøvar som representerte Sovjetunionen. Han fekk medalje i spydkast-tevlinga i kvart einaste internasjonale meisterskap frå 1962 til 1972.
Aktiv
Lūsis vann i 1969-sesongen alle tevlingane han stilte i, den 19. september i Athen tok han sin tredje EM-tittel i spyd. I det neste friidretts-EM (Helsingfors 1971) vart han den første mannlege friidrettsutøvar som tok fire EM-titler i same øving. Vinnarkastet på 90,68 m var meir enn fem meter lengre enn det næraste konkurrent presterte.
Lūsis mista verdsrekorden sin til finske Jorma Kinnunen i 1969, men tok den tilbake i Stockholm den 6. juli 1972, med eit kast som målte 93,80 m. Han såg dermed ut til å vere i storform og klar til å forsvare OL-gullet frå 1968. I spydfinalen i München i 1972 leia Lūsis etter første omgang, og auka i tredje omgang med eit kast på 89,54 m. I femte omgang kasta vesttyskaren Klaus Wolfermann, heia fram av eit entusiastisk heimepublikum på olympiastadion, heile 90,48, ny olympisk rekord. Lūsis heldt hovudet kaldt, slik han hadde for vane, og i sjette og siste omgang klemte han til med sitt lengste kast i tevlinga. Det vart målt til 90,46 m, berre to centimeter kortare enn Wolfermann sitt kast. Dermed måtte Lūsis ta til takke med sølvet.
Lūsis heldt fram å tevle i endå fleire år, men måtte innsjå at han hadde sine beste år bak seg. I Roma-EM i 1974 forsøkte han å ta sin femte EM-tittel, han vart nummer 6. To år seinare i Montreal, deltok han 37 år gammal i sitt fjerde OL og vart nummer 8.
Lost
I kvar episode av TV-serien får ein eit tilbakeblikk på livet til ein av personane, som følgjeleg er hovudpersonen i episoden.
Den første sesongen vart vist i Noreg våren 2005. Trass i at det vanlege er at amerikanske seriar blir vist fire månader etter sesongstart i USA, starta visningane av den andre sesongen på TVNorge allereie 26. oktober 2005, berre ein dryg månad etter den amerikanske sesongstarten. Dette kjem av svært mange nedlastingar av serien over Internett.
Første sesong: 2004–2005
Eit fly kræsjar på ei aude øy. Den overlevande gruppa må no jobbe saman for å halde seg i live. Dei må overleve dei mystiske farane på øya, inkludert eit stort monster som går rundt i jungelen.
Nilosahariske språk
Nilosahariske språk er ei gruppe av afrikanske språk som blir snakka hovudsakleg langs dei øvre delane av Chari og Nilen, og også i Nubia. Etter Merritt Ruhlen er det 11 millionar som snakkar nilosahariske språk (1987). Det er stor språkleg variasjon internt i språkfamilien, langt meir enn t.d. i den indoeuropeiske språkfamilien, og større enn for niger-kongo-språka. Eksistensen av denne språkfamilien er kontroversiell, historiske lingvistar har i liten grad arbeidd på familien som heilskap, og fleire har avvist at det er ein slik familie. Særleg kontroversiell er standpunktet at Songhay-språka skulle vere i slekt med (dei andre) nilosahariske språka. Språkfamilien er etablert av Joseph Greenberg, framforalt på grunnlag av ordforrådet i dei moderne språka.
Etter Joseph Greenberg i The Languages of Africa, med modifikasjonar gjort av Lionel Bender, kan dei nilosahariske språka delast inn på denne måten (ei inndeling vi også finn hos Ethnologue):
Ethnologue er samd med Anbessa Tefera og Peter Unseth og ser shabo som eit nilosaharisk språk, utan å vere i stand til å setje det inn i subklassifiseringa. Christopher Ehret ser shabo som eit isolat.
Nokre, t.d. Roger Blench ser kaduspråka (også kalla kaduglispråk eller tumtum) som nilosaharisk, mens andre følgjer Greenberg og klassifiserer dei som kordofanske språk, eller Ehret i å sjå dei som ein isolert familie. Det har også vore framlegg om å sjå mande som nilosaharisk språk (mandespråka blir vanlegvis sett på som niger-kongo-språk), særleg fordi det har fellestrekk med songhay.
Det utdøydde meroitisk i det gamle kongedømmet Kush har vorte sett på som ein mogleg medlem av nilosaharisk; men vi veit for lite om språket til å vere i stand til å klassifisere det.
Framlegg til slektskap mellom nilosahariske språk prøver gjerne å knyte nilosaharisk til niger-kongo-språka: Gregersen (1972) grupperer dei to i lag til ein familie Kongo-Sahara-språk, mens Blench (1995) gjer framlegg om at niger-kongo kan vere ei undergruppe av nilosaharisk (på line med sentrale sudanesiske språk. Desse teoriane har ikkje fått gjennomslag.
Bender 1997
Lionel Bender klassifiserer språka slik:
Ehret 2001
I rekonstrueringa si av nilosaharisk klassifiserer Christopher Ehret språka slik:
Pungreker
Pungreker eller rekeborn (Mysida) er ein orden små krepsdyr som lever over heile verda. Dei liknar på små reker, men kan skiljast frå dei ved at dei har fjorten-seksten bein på framkroppen i staden for ti. Desse kan dog vera vanskelege å få auga på. Ein skil dei frå kril på at dei manglar gjeller (unnateke Lophogastrida).
Sjakk-vedunderbarn
Sjakk-vedunderbarn er barn som spelar sjakk så bra at dei er i stand til å slå meisterspelarar og også stormeistrar i sjakk, ofte i svært ung alder. Sjakk er ein av dei få sportsgreinene der barn kan konkurrere med vaksne på same vilkår, det er på såleis eit av dei få områda der det finst verkelege vedunderbarn. Det kan knyte seg store forventningar til sjakk-vedunderbarn, og somme har også blitt verdsmeistrar i sjakk, medan andre ikkje har hatt same framgangen som vaksne.
Tidlege sjakk-vedunderbarn
Tidlege sjakk-vedunderbarn var Paul Morphy (1837–1884) og José Raúl Capablanca (1888–1942). Begge vann tvikampar mot sterke vaksne motstandarar då dei var 12 år. Samuel Reshevsky (1911–1992) gav simultan-oppvisningar då han var seks år. Morphy var å rekne som uoffisiell verdsmeister rundt 1860 - offisielle verdsmeistrar reknar ein med frå 1886. Capablanca vart verdsmeister, og sjølv om Reshevsky aldri vart verdsmeister, så var han ein av toppspelarane i verda i mange år.
Liste over yngste stormeistrar
Ein målestokk for sjakk-vedunderbarn er kva alder dei oppnådde tittelen Stormeister i sjakk. Her bør det takast eit visst omsyn til at denne tittelen berre har eksistert sidan 1950; og også at det har blitt noko enklare å oppnå tittelen i dei seinare åra - det har særleg blitt mange fleire høve til å delta i sterke turneringar og dermed kvalifisere seg for tittelen. Det har dermed blitt lettare å klare krava, sjølv om nivået på prestasjonen neppe har blitt vesentleg mindre.
Uansett, det har blitt fleire sterke sjakk-vedunderbarn dei siste åra. Dette kan skuldast teknologisk framgang, der datamaskiner med sjakkprogram gjer det mogleg å lære og trene raskare, og det har også blitt mogleg å spele mot sterke motstandarar på internett.
Rekordhaldarane
Lista under viser dei spelarane som har halde rekorden som yngste stormeister. Alderen oppgitt i lista er alderen då dei kvalifiserte seg for tittelen. Dette er ikkje den alderen dei offisielt vart Stormeister. Dette fordi Verdssjakkforbundet FIDE berre delar ut denne tittelen på sine offisielle møte, som er berre nokre få gongar i året. Spelarane er ført opp med nasjonaliteten dei hadde då dei oppnådde tittelen, ikkje deira seinare eller noverande nasjonalitet.
!År !!Spelar !!Nasjon !!Alder
Dette er ei liste over dei spelarane som har klart krava til å bli stormeister før dei fylte 15 år:
!Spelar !!Nasjon !!Alder
Dette er ei liste over dei yngste kvinnelege stormeistrane i sjakk. (Dette har ikkje noko å gjere med tittelen Kvinne-stormeister i sjakk (WGM), som er langt enklare å klare.)
Den kaspiske senkinga
Den kaspiske senkinga (russisk Прикаспийская низменность, Prikaspijskaja inzmjennost) er ei lågtliggande slette i området nord for Kaspihavet, den største innsjøen i verda. . Senkinga ligg i den sørlege enden av Rynørkenen i både Kasakhstan og Russland og er ein del av Den aralsk-kaspiske senkinga. Det meste av den russiske republikken Kalmykia ligg i Den kaspiske senkinga. Elva Volga renn gjennom området på veg til Kaspihavet. Dei andre store elvane som renn gjennom senkinga til Kaspihavet er Sefid-Roud frå Iran og Uralfjella. Uralelva og Volga sine elvedelta er kjenneteikna ved vidstrekte våtmarksområde.
Den nordkaspiske senkinga er ein del av den kontinentale eller halvtørr ørkenbiomet. Området får om lag 300 mm nedbør eller mindre i løpet av eit år, og mindre enn 10 % av området er irrigert. Karagije, det lågaste punktet i Kasakhstan, ligg i senkinga, 132 meter under havnivå.
Algeciras
Algeciras er ein hamneby heilt sør i Spania og den største byen ved Gibraltarbukta. Hamna er den travlaste i heile landet. Han ligg ved Río de la Miel 20 km nord for Tarifa, som er den sørlegaste byen på Den iberiske halvøya og på det europeiske fastlandet. Byen har kring 115 000 innbyggjarar og har det 28. største storbyområdet i Spania med litt over 200 000 innbyggjarar.
Den kaspiske senkinga
Det meste av Den kaspiske senkinga ligg under havnivå og består av store område med myrland i aust. Det er eit av dei største flate låglanda i Sentral-Asia og dekkjer om lag 200 000 km². Området er rikt på olje og naturgass og fleire gass- og oljerøyrleidningar kryssar området frå nord til sør og frå aust til vest. Mange geologar meiner at Kaspihavet og senkinga vart danna av tektoniske krefter. Enkelte av dei meiner i tillegg at den nordkaspiske senkinga vart skild frå det opne havet for lenge sidan og danna ein enorm salt sjø. Ein del av den gamle Silkevegen gjekk gjennom regionen. Dei to største byane i senkinga er Astrakhan i Russland og Atyrau i Kasakhstan. I dag vert regionen hovudsakleg nytta som beitemarker for buskap.
Algeciras
Historie
Området rundt byen har vore busett sidan førhistorisk tid og dei tidlegaste funna er spor etter neandertalarar frå yngre steinalder. Med den strategiske plasseringa var han ein viktig hamneby under fønikarane. Under romarane heitte byen Portus Albus ('Den kvite hamna'), og låg nær dei to byane Caetaria (truleg iberarar) og Iulia Transducta (Tarifa), grunnlagd av romarane sjølve. Etter at han vart øydelagd av germanske barbarar og vandalar, vart byen grunnlagd på ny i 711 av maurarar som invaderte Den iberiske halvøya. Det var den første byen arabarane grunnla på spansk jord. Han var ei kort stund ein sjølvstendig taifa frå 1035 til 1058. Han vart kalla al-Jazirah al-Khadra' («Den grøne øya») etter øya Isla Verde som ligg like utanfor. Det moderne namnet på byen kjem frå dette. I 1344 vart byen erobra av Alfonso XI av Castilla, men gjenerobra av maurarane i 1368 og øydelagd etter ordre frå Muhammed V av Granada. Staden vart då forlaten.
Algeciras vart grunnlagd på ny i 1704 av flyktningar frå Gibraltar etter at denne staden vart erobra av engelskmenn og nederlendarar under den spanske arvefølgjekrigen. Han vart bygd opp opp med den noverande rektangulære forma av Karl III av Spania i 1760. I juli 1801 kjempa franske og spanske skip mot den britiske Royal Navy utanfor byen i slaget ved Algeciras, som enda med britisk siger.
Den kaspiske senkinga
I dei sørlege områda av senkinga, eller nordkysten av Kaspihavet, finn ein store fuktige område på grunn av tidvassfenomen. Ein finn òg mange insektartar i senkinga og truleg fleire hundretusen artar i regionen rundt Kaspihavet. Studiar har vist at vassforureining, truleg frå Volga, truar det biologiske mangfaldet i Den kaspiske senkinga. Vassforureininga kjem hovudsakleg frå industri, jordbruk og hushaldningar.
Algeciras
Historie
I 1982 var Algeciras åstad for Operasjon Algeciras, ein mislukka plan av det argentinske forsvaret om å sabotere britiske militæranlegg i Gibraltar under falklandskrigen.
Kjelder
''
Hundredweight
Hundredweight er ei britisk måleining for masse og er lik 112 pund eller 50,802 kg. Symbolet for hundredweight er cwt (for centum + weight). I USA og Canada er 1 cwt (short cwt) lik 100 pund eller 43,359 kg, medan dette i Storbritannia vert kalla cental.
Skylab
Historie
Skylab vart skoten opp utan mannskap den 14. mai 1973 av ein totrinns Saturn V-rakett. Knapt eit minutt hadde gått før restar frå beskyttelseskjolden sleit av det eine solpanelet og skadde det andre panelet. Etter di det skadde solpanelet ikkje folda ut skikkeleg, fekk romstasjonen dimed eit alvorleg underskot av elektrisitet. Då mannskapen på Skylab 2(sjølve stasjonen bar namnet Skylab 1 då han vart skoten opp) vart send opp den 25 mai 1973, freista mannskapen å manuelt rette ut solpanelet. Då dette ikkje gjekk, sette dei i staden opp ein medbrakt "parasoll" som gav nok elektrisitet til å få ned temperaturen i romstasjonen, slik at mannskapen kunne gå om bord.
Etter at den siste besetninga forlét Skylab den 8. februar 1974, var meininga att Skylab skulle fortsetja å kretse runt jorda fram til byrjinga av 1980-talet, men på grunn av auka solaktivitet ekspanderte jordatmosfæren og banen til Skylab sokk dimed raskare enn det ein hadde rekna med. Skylab styrta den 11. juli 1979.
E85
E85 er eit drivstoff som inneheld etanol og bensin. E85 inneheld om lag 85 % etanol og 15 % blyfri bensin om sommaren, medan tilhøvet er 75/25 % om vinteren. E85 kan mellom anna brukast av bilar som er tilpassa denne typen drivstoff, ofte kalla etanolbilar. Ved utgangen av august 2007 var det 15 bensinstasjonar med E85 i Noreg.
Drivstoffet er utbreidd i Sverige og har hatt aukande bruk i USA, særleg i Midtvesten. Etanolet i drivstoffet kan lagast av jordbruksplantar som mais, kveite og sukkerrøyr og annan biomasse.
Detritus
Detritus er ei nemning brukt innan biologien om daudt materiale frå plantar og dyr som ennå ikkje er oppløyst til organiske stoff. På land finn me detritus som nedfall på bakken og blanda med jord. I vatn finn me stordetritus (nedfalne blad o.l.) og findetritus drivande i vatnet, eller på botnen.
Barcelona
Barcelona  er regionshovudstaden og den største byen i den autonome regionen Catalonia og den nest største byen i Spania med om lag 1,6 millionar innbyggjarar. Han er den tiande største byen i Den europeiske unionen og byområdet er det sjette største i EU med 4,2 millionar innbyggjarar. 4,9 millionar bur i Barcelona storbyområde. Dei tilstøytande byane og kommunane vert kalla Área Metropolitana de Barcelona (AMB) og har 3,2 millionar innbyggjarar.
Barcelona ligg ved kysten av Middelhavet mellom munningane til elvane Llobregat og Besòs. Han grensar i vest til fjellkjeda Serra de Collserola (512 moh).
Barcelona vert rekna som ein verdsby på grunn av finans, handel, media, underhaldning, kunst og internasjonal handel. Barcelona er eit størt økonomisk senter og ein av dei viktigaste hamnene ved Middelhavet i Europa. Barcelona lufthamn er den nest største i Spania etter Madrid-Barajas lufthamn (handsamar om lag 30 millionar passasjerar årleg). Han vart grunnlagd som ein romarby og vart sete for grevane av Barcelona. Etter at grevskapet vart slått saman med Kongedømet Aragón var han ein av dei viktigaste byane i kongemakta Aragón. Byen har fleire gonger vore omleira gjennom historia og Barcelona er i dag eit viktig kultursenter og ein stor turistdestiasjon med ei rik kulturarv. Her finst kjende byggverk av Antoni Gaudí og Lluís Domènech i Montaner som er innskrive på verdsarvlista til UNESCO. Byen var òg vertsby for sommar-OL 1992
Som hovudstad i Catalonia er Barcelona sete for dei katalanske styresmaktene, kjend som Generalitat de Catalunya.
Namn
Namnet Barcelona kjem frå det levantin-iberiske namnet Barkeno, som er funne i ein myntinskripsjon skrive med iberisk skrift:. I greske kjelder er byen omtalt som Βαρκινών; og i latinske kjelder som Barcino, Barcelo og Barceno.
I mellomalderen var byen til ulike tider kjend som Barcinona, Barçalona, Barchelona og Barchenona.
Symbol
Byvåpenet til Barcelona stammer frå mellomalderen og dukka opp første gong i 1329, med hovudsakleg same utforming som det har i dag. Våpenskjoldet er delt inn i fire delar, med georgskrossen, som er raud på kvit bakgrunn, øvst til venstre og nedst til høgre og grevesymbolet, som består av fire raude striper på gul eller forgylt bakgrunn, øvst til høgre og nedst til venstre. Grevesymbolet er det same som har gjeve opphav til flagget senyera og går igjen i våpna og flagga til fleire område som tidlegare var ein del av kongemakta Aragón. Over våpenskjoldet er det ei krone, som symboliserer herredømet til kongamakta Aragón over byen. Under Franco-regimet vart våpenet endra til å berre to raude striper i grevesymbolet; først i 2004 vart det opphavlege våpenskjoldet igjen offisielt.
Flagget stammar direkte frå våpenet og har same komposisjon, men utan krona.
Historie
Det finst to segner om grunnlegginga av Barcelona. Den eine går ut på at byen til sogehelten Herakles 400 år før Roma vart grunnlagd med namnet Βαρκινών. Den andre segna går ut på at byen vart grunnlagd av den kartagiske Hamilcar Barca, far til Hannibal, som kalla byen Barcino etter familien sin på 200-talet fvt.
Om lag 15 fvt. tok romarane over byen som ein castrum (romersk militærleir) rundt Mons Taber, ein liten ås nær det noverande rådhuset (Plaça de Sant Jaume). Under romarane var han ein koloni med etternamnet Faventia, eller Colonia Faventia Julia Augusta Pia Barcino eller Colonia Julia Augusta Faventia Paterna Barcino. Mela nemner byen som ein av fleire småbyar i distriktet i skuggen av nabobyen Tarraco (dagens Tarragona). Frå seinare historikarar ser ein at byen gradvis vart rikare og viktigare. Byen prega sine eigne myntar.
Det finst fleire romerske ruinar under Plaça del Rei, inngangen til bymuseumet (Museu d'Història de la Ciutat) og den typiske romerske rutenettet er framleis synleg i dag i det historiske senteret, Barri Gòtic («Det gotiske kvarteret»). Det finst restar av dei romerske murane i domkyrkja. Domkyrkja, som i dag er kjend som basilikaen La Seu er sagt å vere bygd i 343. Byen vart erobra av vestgotarane tidleg på 400-talet, av maurarane tidleg på 700-talet, erobra i 801 av son til Karl den store, Ludvig, som gjorde Barcelona til sete i det karolingiske Marca Hispanica, ein buffersone styrt av grevane av Barcelona.
Grevane av Barcelona vart gradvis meir sjølvstendig og utvida området sitt til heile Catalonia. I 1137 vart Aragón og grevane av Barcelona slått saman i ein familieunion då Ramon Berenguer IV og Petronilla av Aragon gifta seg. Titlane deira vart slått saman til ein då sonen deira Alfonso II av Aragón tok over trona i 1162. Dette området vart seinare kjend som kongemakta Aragón, som erobra fleire oversjøiske område og styrte store delar av det vestlege Middelhavet med område i Napoli og Sicilia, og til område så langt bort som Aten på 1200-talet. Denne samanslåinga markerte starten på nedgangen til Barcelona.
På slutten av 1300-talet vart folkesetnaden kraftig tynna ut som følgje av svartedauden, men det var likevel i denne perioden at store delar av den såkalla gotiske bydelen vart bygd.
Nedgangen starta på 1500-talet med opp- og nedgangstider og dette heldt fram i de påfølgjande hundreåra. Spenningane på grunn av unionen med kongemakta Castilla, som vart oppretta gjennom ekteskapet mellom Ferdinand II av Aragón og Isabella I av Castilla, nådde eitt av sine høgdepunkt med det katalanske opprøret frå 1640 til 1651 og seinare med den spanske arvefølgjekrigen frå 1706 til 1714, som førte til at Catalonia mista alle sine egne institusjonar. Okkupasjonen av Barcelona av fransk-spanske tropper fann stad 11. september 1714 og frå og med denne dagen styrte Filip V av Spania Catalonia.
Den økonomiske oppgangen som starta på slutten av 1700-talet og industrialiseringa på 1800-talet, gjorde at Barcelona på nytt vart eit viktig politisk, økonomisk og kulturelt sentrum. Bymurane vart rive og i 1897 vart seks tilgrensande kommunar innlemma i byen, noko som gjorde at Barcelona voks. Den urbane vekst følgde i hovudsak byplanen for den nye bydelen Eixample, som vart utarbeida av Ildefons Cerdà. I 1888 og 1929 arrangerte Barcelona verdsutstillingar. Desse vart òg særs viktige for byutviklinga, sidan ein i forkant av begge utstillingane ombygde og moderniserte delar av byen. Rundt hundreårsskiftet oppstod den såkalla katalanske renaixença (renessansen). Samtidig opplevde Barcelona ei arkitektonisk fornying gjennom den katalanske modernismen, ein variant av art nouveau, som skulle setje eit varig preg på byen. Den mest kjente eksponenten for dette er Antoni Gaudí. I 1883 starta han konstruksjonen av katedralen Sagrada Familia. På slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet var anarkistar aktive i byen og i 1909 fann den såkalla Setmana Tràgica («Den tragiske veka») stad; ein arbeidaroppstand mot tvangsutskriving til krigen i Marokko førte til ei veke med anarkistisk vald og nedbrenning av kyrkjer.
Byrjinga av 1900-talet var prega av både ein ny økonomisk vekst og dei nye politiske ideologiane hos folkesetnaden. Styresmaktene starta bygginga av både metroen og hamna. Framgangen stoppa derimot opp da den spanske borgarkrigen starta. I tillegg til at regjeringa i Catalonia kjempa for republikken, var Barcelona òg prega av interne opprør og slagsmål som ikkje ein gong regjeringa i republikken kunne kontrollere. Barcelona vart bomba ved fleire høve og troppane til Franco tropper nådde byen i slutten av januar 1939. Diktatoren fordelte makta i byen, noko som førte til ei ukontrollert utvikling med stor innflytting frå resten av Spania, særleg frå sør. Under diktaturet var det katalanske språket forbode og den katalanske kulturen vart undertrykt. Etter Franco døydde i 1975 og gjeninnføringa av demokratiet skjedde det ei ny bløming av katalansk kultur både i Barcelona og i resten av Catalonia og det vart på nytt starta opp kulturelle og urbanistiske prosjekt. Byen arrangerte mellom anna eit vellukka sommar-OL i 1992 og Forum for kultur i 2004. Barcelona har dei siste tiåra gjennomgått ein kraftig fornyingsprosess og har samstundes vorte eit av dei mest populære turistmåla i Europa.
Geografi
Barcelona ligg ved nordaustkysten av Den iberiske halvøya, ved Middelhavet, på eit platå som er om lag 5 km breitt og som er avgrensa av fjellkjeda Collserola i nordvest, elva Llobregat i sørvest og elva Besòs i nord. Dette platået er på 170 km² og sjølve byen opptar 101 km². Byen ligg 160 km sør for Pyreneane og den katalanske grensa til Frankrike.
Fjellkjeda Collserola ligg nordvest for byen. Den høgaste toppen her er Tibidabo, på 512 meter over havet. Barcelona er full av små åsar og høgdedrag. Dei fleste av dei er busette, slik som Carmel (267 moh.), Putxet (181 moh.) og Rovira (261 moh.). Høgdedraget Montjuïc ligg søraust i byen.
Barcelona grensar til kommunane Santa Coloma de Gramenet og Sant Adrià de Besòs i nord, L'Hospitalet de Llobregat og Esplugues de Llobregat i sør, Middelhavet i aust og Montcada i Reixac og Sant Cugat del Vallès i vest.
Demografi
Ifølgje dei same tala hadde 15,4 % av folkesetnaden (245 999 personar) utanlandsk statsborgarskap. Denne delen er over tre gonger så stor som i 2001, då han var på 3,9 %. 18 % av innbyggjarane i Barcelona er fødde i utlandet, medan berre 60,3 % er fødde i Catalonia. Størsteparten av innbyggjarane med utanlandsk statsborgarskap kjem frå (i rekkefølgje) Ecuador, Italia, Bolivia, Peru, Marokko, Pakistan, Colombia, Kina og Frankrike. 98 028 innbyggjarar er frå Sør-Amerika, 70 217 frå Europa utanom Spania, 38 624 frå Asia, 20 292 frå Nord- og Mellom-Amerika, 18 414 frå Afrika (dei fleste frå Nord-Afrika) og 271 frå Oseania
I 1900 hadde Barcelona 533 000 innbyggjarar. Folketalet voks jamt, men seint fram til 1950. På 1950- og 1960-talet skjedde det ei stor arbeidsinnvandringsbølgje. I 1979 hadde folketalet i Barcelona kome opp i 1 906 998. Det fall på 1080- og 1990-talet, fordi mange søkte høgare livskvalitet ved å flytte ut i forstadane. Ei anna årsak til utflyttinga var den store veksten i bustadprisane. Etter å ha nådd botn av bølgjedalen i 2000 med 1 496 266 innbyggjarar, starta folketalet å auke igjen då unge menneske starta å flytte tilbake til byen. På grunn av dette har bustadprisane stige igjen.
Politikk
I Barcelona er det fire forskjellige politiske administrasjonar, på kvart sitt nivå og med ulike ansvarsområde:
Distrikt og bydelar
Barcelona er delt inn i 10 distrikt. Kvart distrikt fungerer som ei politisk eining, noko som hjelper til med å desentralisere politikken i byen. Representantane i distriktstinga vert vald ut i frå kor mange stemmer partia får i dei enkelte distrikta ved lokalvalet. Det vil sei at eitt parti kan få fleirtal i bystyret, medan andre partier får makta i enkelte distrikt. Den territoriske inndelinga av distrikta samsvarar med gamle historiske inndelingar av byen. Dei fleste distrikta var sjølvstendige område som vart innlemma i byen på 1800- og 1900-talet og har framleis sin eigen personlegdom.
Dei ti distrikta i Barcelona er:
Økonomi
Barcelona har lenge vore ein industriby. Det vart bygd mange fabrikkar dei siste hundreåra. I dag har fabrikkane vorte omplassert til utkanten av byen, noko som har gjort det mogeleg å gjere om dei tidlegare fabrikkstrøka til moderne bustad- og serviceområde. Dei viktigaste industrielle sektorane for økonomien i Barcelona er tekstil- og bilindustri, kjemisk, farmasøytisk og elektronisk industri. Når det gjeld tenester er det logistikk, trykking og informatikk som er dei viktigaste sektorane i byen. Økonomien har betra seg i 2006 med 3,5 %, noko som var den største auken på fem år, i følgje handelsdepartementet i Barcelona. I 2007 var auken på rundt 3,0 %.
La Fira, varemessa i Barcelona, organiserer talrike utstillingar og er av dei viktigaste messene i Europa. Kvart år vert ho vitja av over 3,5 millionar menneske. Då utvidingane av området stod ferdig i 2009, vart La Fira det nest største messeområdet i Europa. Byen har òg mange kongresslokal, som vert nytta året rundt til nasjonale og internasjonale samkomer.
Hamna i Barcelona har i løpet av dei siste åra vorte den viktigaste i Middelhavet når det gjeld mengda varer som vert transportert. Ho er òg den viktigaste hamna i Middelhavet for cruisebåtar. Flyplassen, som i 2006 hadde eit passasjertal på 30 millionar, er den nest viktigaste i Spania.
Dei siste åra har Barcelona klart å få bukt med så å sei all arbeidsløyse og har dermed overvunne problema med utflyttinga av industrien og den store innvandringa frå Latin-Amerika, Afrika, Asia og Aust-Europa.
Turisme
Turisme har utvikla seg til å verte ein av dei hovudnæringane i byen, særleg etter at dei arrangerte dei Olympiske leikane i 1992. Barcelona er for tida eit av dei mest populære reisemåla i Europa, og har gått forbi Paris når det gjeld talet på vitjande, og ligg berre bak London og New York på verdsbasis. Dessutan er det den byen i Europa som har hatt størst auke i talet på turistar dei siste åra. I 2005 vitja over 5 millionar turistar byen, 11 % fleire enn i 2004. Hotella registrerte meir ein 11 millionar overnattingar i 2005, 8 prosent meir enn året før.
60 % av dei 5 millionane kom til byen for å vere nokre feriedagar der, resten kom på grunn av forretningar eller internasjonale kongressar. I 2006 hadde hotella i Barcelona plass til meir enn 50 000 personar, dobbelt så mange som i 1996. I tillegg til dei utanlandske turistane som vart registrert ved hotella i Barcelona, var det òg mange turistar som overnatta andre stader i Catalonia som vitja byen. Catalonia vart vitja av heile 13,5 millionar turistar i 2005. Til desse tala må ein òg legge til alle dei tusen turistar som kom frå resten av Spania.
Kristian Klausen
Kristian Klausen er ein norsk forfattar.
Barcelona
Sentrum
Den gotiske bydelen, Barri Gòtic, ligg rett nordaust for la Rambla. Barri Gòtic er den eldste delen av byen og er populær blant turistar på grunn av dei smale gatene og bygninger både frå mellomalderen og den romerske kolonitida. Bydelen er òg det administrative og religiøse sentrumet i Barcelona. Her ligg den gotiske katedralen, kjent som La Seu og Plaça de Sant Jaume, der regjeringa til Catalonia (Generalitat de Catalunya) og byrådet i Barcelona (Ajuntament de Barcelona) held til. Plaça Reial, ein palmefylt plass omringa av gamle bygningar, som er kjent for dei mange restaurantane, barane og utestadene, ligg òg i den gotiske bydelen. Det same gjer fleire museum, med Picasso-museet og Det byhistoriske museet som dei mest vitjae. Andre stader i Barri Gòtic som er populære blant turistar, er kyrkjene Santa Maria del Mar og Santa Maria del Pi, fleire plassar og tronge gater.
Kristian Klausen
Han debuterte i 2008 med novellesamlinga Måltidet i Emmaus, og har sidan skrive romantriologien Globus (2009), Akilles (2011) og Mitt liv var et hett bibliotek (2013). For Akilles fekk han Ypsilonprisen av Drammensbiblioteket.
Barcelona
Montjuïc og Plaça d'Espanya
Montjuïc er ein ås med ein forholdsvis flat topp som ligg ovanfor hamna sør for sentrum av byen. På denne åsen har vore fleire festningar og den siste av dei, Castell de Montjuïc, ligg der framleis. På Montjuïc finn ein dessutan mange av arenaene som vart nytta under OL 1992, mellom anna olympiastadionet Estadi Olímpic Lluís Companys, symjeareanaen og det spektakulære telekommunikasjonstårnet. På åsen ligg òg Den botaniske hagen i Barcelona, Fundació Joan Miró og Poble Espanyol. Frå hamna går det ein kabelbane opp til Montjuïc.
Ved foten av åsen, på motsett side av hamna, ligg Plaça d'Espanya. Området rundt plassen var sentrum for verdsutstillinga i 1929. I dag vert området mellom anna nytta til den store messa Fira de Barcelona. Ved Plaça d'Espanya ligg den ærverdige bygningen som rommar Det nasjonale kunstmuseet i Catalonia. Ved trappene opp til museet er det fleire fontener som vert nytta til spektakulære lys- og lydshow fleire dagar i veka, kjend som Font Màgica.
Strender og hamneområde
Takka vere ombygginga av kystområda som starta i 1992, har Barcelona i dag sju strender med ei samla lengd på rundt 4,6 kilometer. Strendene er veldig sentrale og ligg få minutt frå sentrum av byen. Fram til slutten av 1980-talet var dei både skitne og forureina, men held i dag høg standard og er veldig populære blant både turistar og fastbuande. Nærast sentrum ligg dei to strendene Platja de Sant Sebastià og Platja de la Barceloneta. Mellom desse strendene og dei fire andre ligg Port Olímpic («Den olympiske hamna»), med sine barar, restaurantar og fortøyingsplassar for luksusbåtar. Her ligg òg dei to høgaste bygningane i Barcelona, Hotel Arts og Torre Mapfre, og den kjende bronseskulpturen «Peix» av Frank Gehry. På den andre sida av Port Olímpic ligg dei fem øvrige strendene på rekke og rad. Desse er Platja Nova Icària, Platja de Bogatell, Platja de la Mar Bella, Platja de la Nova Mar Bella og Platja de Llevant. Den nyaste av dei, Platja de Llevant, opna sommaren 2006. Der Platja del Bogatell møter Platja de la Mar Bella er det eit lite nudistområde. Det finst òg fleire flotte strender både nordaust og sørvest for byen. Særleg kjend er feriebyen Sitges, som ligg rundt 35 km sørvest for Barcelona.
Parkar
Barcelona har til saman 68 parkar, inndelt i 12 historiske parkar, 5 tematiske (botaniske) parkar, 45 byparkar og 6 skogsparkar. Parkane utgjer kring 10 % av det totale arealet i byen. Det tyder 18,1 m² parkareal per innbyggjar.
Den mest kjende parken i Barcelona er nok Parc Güell, som ligg nord i byen og som er utforma av Antoni Gaudí. Han har fleire bisarre bygningar og skulpturar i den særeigne stilen til Gaudí og han har òg gode turstiar. I Parc Güell ligg mellom anna Sala de les Cent Columnes, med ein lang porselensbenk på taket. Ein annan kjend park er Parc del Laberint d'Horta, som har ein stor hagelabyrint. Den største parken i byen er parken på Montjuïc, som er på 203 hektar. Deretter følgjer Parc de la Ciutadella, der mellom anna parlamentsbygningen til Catalonia er, dyrehagen og fleire museum. Den tredje største parken er Parc Guinardó. Ein del av Parc de Collserola ligg òg innanfor bygrensene.
Arkitektur
Barri Gòtic, den gotiske bydelen, har som namnet tilseier, mange bygningar i gotisk stil. Basilikaen Santa Maria del Mar vert rekna som sjølve juvelen innan katalansk gotisk arkitektur på grunn av den reine stilen. Fleire andre framtredande bygningar, som katedralen La Seu, er òg opphavleg bygd i gotisk stil. Ein stor del av bygningane i Barri Gòtic stammar frå mellomalderen og nokre heilt tilbake til dei første busetnadane til romarane i byen. Restar av den romerske bymuren står framleis.
Den katalanske modernismen (kjend som art nouveau eller jugendstil i resten av Europa) utvikla seg frå 1880-talet til 1910-talet og etterlet seg viktige spor i Barcelona. Modernisten Antoni Gaudí er kanskje den personen som har sett aller mest preg på Barcelona. Rundt om i heile byen kan ein finne bygningar som er teikna av denne kontroversielle, men populære, arkitekten. Det mest kjende byggverket hans, katedralen Sagrada Familia, vart starta i 1882 og er enno ikkje ferdig. Han er foreløpig venta å stå ferdig i 2026. Sju av verkene til Gaudí står på verdsarvlista til UNESCO. Desse er Sagrada Familia (fødselsfasaden og krypten), Parc Güell, Palau Güell, Casa Milà (la Pedrera), Casa Vicens, Casa Batlló og krypta i Colonia Güell. To av bygningane til ein annan viktig modernismearkitekt, Lluís Domènech i Montaner, er òg ein del av verdsarva: Palau de la Música Catalana og Hospital de Sant Pau. I Passeig de Gràcia ligg bygningsblokka med kallenamnet Illa de la Discòrdia, som inneheld bygningar av dei tre store modernistiske arkitektene Gaudí, Domènech og Josep Puig i Cadafalch.
Barcelona har mange museum. Museu Nacional d'Art de Catalunya (Catalonias nasjonale kunstmuseum) ved Plaça d'Espanya har ein av dei viktigaste samlingane i verda av romansk kunst, medan Museu d'Art Contemporani de Barcelona (Barcelonas museum for moderne kunst) i El Raval fokuserer på katalansk og spansk kunst frå etter 1945. Picasso-museet, Fundació Joan Miró og Fundació Antoni Tàpies har viktige samlingar av desse tre spanske biletkunstnarane, Pablo Picasso, Joan Miró og Antoni Tàpies. Av dei mest populære musea i byen er Museu del FC Barcelona, som ligg i Camp Nou og Museu de la Xocolata (sjokolademuseet). Det vitskaplege museet CosmoCaixa ligg ved foten av Tibidabo og vart kåra til årets museum i Europa i 2006. Museum som tar føre seg historie og arkeologi, er mellom anna Museu d'Història de Catalunya (Catalonias historie), Museu d'Història de la Ciutat (byhistorie), Museu Marítim (sjøfartsmuseet) og Museu d'Arqueologia de Catalunya (Catalonias arkeologiske museum).
Musikk og scenekunst
Dei mest kjente teaterscenane i Barcelona er Teatre Nacional de Catalunya, Teatre Lliure og Teatre Grec. I distrikta Eixample og Ciutat Vella er det fleire mindre teater.