cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samiske språk
Inndeling av språkfamilien
Inndelinga er frå Sammallahti 1998, og basert på historiske kriterium. Sett ut i frå dagens språksituasjon hadde ei tredeling, med språka frå og med pitesamisk til og med enaresamisk som midtgruppe vore meir rimeleg. For kriteria for inndelinga, sjå Indre språkhistorie nedanfor.
Typologiske særdrag
Dei uralske språka er typiske agglutinerande språk, med suffiksering som dominerande grammatisk prosess. Dei har ikkje genus eller bøyingsklasse, men stammeklasse. Fraser blir bygd opp med kjerne til høgre (postposisjonar heller enn preposisjonar, dvs. «sjøs til» heller enn «til sjøs», verbet etter objektet sitt «Per fisk fanga» heller enn «Per fanga fisk»).
Samanlikna med slektspråka sine er dei samiske språka kanskje dei som har fjerna seg lengst frå den prototypiske uralske modellen, men dei har framleis umiskjennelege uralske drag.
Uralske særdrag
Typologiske drag der dei samiske språka oppfører seg som andre uralske språk er m.a. følgjande (der ikkje anna er sagt er døma frå nordsamisk):
Indre språkhistorie
Den samiske språkfamilien er like gammal som den austersjøfinske språkfamilien, dei oppstod som separate språkfamiliar då dei skilde seg frå kvarandre, ved at den sørlege delen av dei vestlege uralske språka kom inn under baltisk og germansk påverknad i samband med introduksjonen av jordbruket. Basert på arbeid av Ante Aikio, Jaakko Häkkinen og fleire andre er det mogleg å setje opp følgjande periodeinndeling for samisk:
Tidleg ur-finsk-samisk (1000-600 f.kr)
Dei eldste baltiske jordbruks-lånorda er felles for både samisk, finsk, mordvinsk og marisk, så noko eige finsk-samisk urspråk kan ikkje ha oppstått før etter dei første spora av jordbruk i Volgaområdet og Baltikum, dvs. i starten av det andre tusenåret før Kristi fødsel. Det er fleire språklege trekk som sameiner samiske og austersjøfinske språk, t.d. stadieveksling, runda vokal i andre staving, bortfall av v framfor runda vokal. Fellestrekk i bøyingslæra er m.a. formativane for komparativ, imperativ, kondisjonalis, potensialis og infinitiv.
Ursamisk (600 f.kr-150 e.kr.)
Den ursamiske perioden, eller perioden då det er mogleg å skilje mellom på den eine sida eit urfinsk og den andre sida eit ursamisk språk, tar til med meir intensiv kontakt med baltiske og etter kvart germanske språk i den sørlege delen av språkområdet. Det finst også nokre baltiske lånord i mordvinsk, men hovudtyngda av kontakten kom i vest.
I denne perioden ekspanderer også ursamisk nordvestover, og kjem i kontakt med no utdøydde språk, som har late etter seg eit stort lag, eit substrat, av ikkje-uralske ord i samisk, framfor alt ord knytt til landskapsformasjonar, stadnamn, fugle- og dyrenamn, osb.
Gammalsamisk (150-1619)
I denne perioden splitta dei samiske språka seg opp i dei språka vi kjenner i dag.
Basert på lydlege kriterium ser det ut til at den primære inndelinga er ei inndeling mellom dei austsamiske og dei vestsamiske språka (jf. inndelinga i austleg og vestleg samisk ovafor). Eit sentralt målmerke er utviklinga av ursamisk *š́ i konsonantsamband som *š́k, *š́t, *š́n. Dei austlege språka har halde på den opphavlege lydsekvensen, og har t.d. for ursamisk *kōške̮ "foss, stryk" formene enaresamisk kuoškâ, skoltesamisk kuõškk, kildinsamisk кӯшшк (kuušk) og tersamisk кышшк (kiišk), der dei vestlege språka har sørsamisk goejhke, lulesamisk guojkka og nordsamisk guoika (i nordsamisk representerer bokstaven i etter vokal ein j). Som det går fram av døma skil enaresamisk seg frå dei andre austsamiske språka ved ikkje å ha apokope. Austersjøfinske språk har halde på den opphavlege sekvensen, i finsk er det tilsvarande ordet koski.
Moderne samisk (1619-)
Det litt tilfeldige årstalet representerer det første skriftlege dokumentet på samisk. Den språkforma dei representerer skil seg relativt lite frå moderne samisk.
Dei eldste skriftlege kjeldene
Den eldste språklege kjelda for samisk er frå 1557, då ein engelsk sjøfarande, Stephen Borough, skreiv opp ei liste på 95 samiske ord på Kolahalvøya. Lista vart offentleggjord i 1589 av Richard Hakluyt.
Dei første bøkene på samisk, ei ABC-bok og ei messebok, vart trykte i Sverige i 1619, og dei var skrivne på sørsamisk. Den vesle katekismen kom i 1633, og var skriven på same språk. Ei ABC-bok frå 1638 var skriven på eit meir nordleg språk, lulesamisk. I 1648 kom Johannes Tornæus si Manuale lapponicum ut, eit bestillingsverk frå den svenske staten.
Kyrkja sin språkpolitikk på 1700- og 1800-talet
På 1700- og 1800-talet var det samemisjon og statskyrkjer som publiserte tekst på samisk. Sjølv om bruken av samisk varierte frå tiår til tiår, var ein sentral del av politikken i fleire periodar at det var viktigare for forkynne den kristne bodskapen på eit språk samane forstod, enn det var å lære dei statsspråka.
Det sørlege skriftspråket i Sverige (som var basert på pite- og umesamisk vart brukt til å publisere ein katekisme, ei ABC-bok, ei handbok, salmebok, nytestamentet (1755) og Bibelen (1811), skolebøker og ein kalender. I Noreg publiserte Knud Leem og J.A. Stockfleth ordbøker og grammatikkar, men det var først med J.A. Friis si bibelomsetjing frå slutten av 1800-talet at det kom eit skriftspråk som var i bruk blant samar flest (faktisk fram til i dag, i tidsskriftet Nuorttanaste).
Statleg politikk i assimileringsperioden
Statane sin politikk før 1900-talet var meir prega av ein svak stat enn av ein tolerant politikk. Frå og med moderniseringa av samfunnet, og overgangen til ein meir gjennomgripande pengeøkonomi fram mot førre hundreårskifte gjennomførte statane også ein assimileringspolitikk, der skoleinternat med forbod mot å snakke samisk var ein sentral del. Det samiske språket heldt fram å fungere som språk i religiøse samanhengar. Fleire samiske rettskrivingar vart innført i løpet av 1900-talet (t.d. Ravila-Itkonen-rettskrivinga i Finland på 1930-talet og Bergsland-Ruong-rettskrivinga i Noreg og Sverige i 1948. Desse ortografiane var i bruk fram til dei vart avløyst av ei felles nordsamisk rettskriving i 1979, men på grunn av assimileringspolitikken statane førte vart desse to ortografiane svært lite brukt.
Ein ny språkpolitikk frå og med 1980-talet
For nordsamisk i Noreg kjem ein ny språkpolitikk som resultat av ei samepolitisk mobilisering på 1970-talet. Norsk kulturråd gjer det for første gong mogleg å publisere samiskspråklege bøker etter initiativ frå samiske forfattarar, og ikkje berre som resultat av statlege eller kyrkjelege informasjonstiltak. Den nye rettskrivinga frå 1979 kombinert med finansieringstiltak for samisk litteratur i Noreg gjer det mogleg å få gjeve ut manuskripta til dei samiskspråklege forfattarane på finsk side.
Undervisning i samisk gjer eit stort steg framover med Mønsterplan 1974, som er den første opplæringsplanen som spesifiserer at samiskspråklege barn faktisk skal lære å lese og skrive samisk, og spesifiserer eit konkret pensum for samiskfaget på lik linje med andre skolefag. I åra etter innføringa av denne mønsterplanen kjem det også nokre lærebøker på samisk, læreboksproduksjonen skyt fart med innføringa av den nye rettskrivinga i 1979.
Med opprettinga av Sametinget i Noreg kjem blir det også definert eigne samiske kommunar der samisk er administrativt språk i lag med norsk.
Skriftspråk
Åtte av dei samiske språka har standardiserte skriftspråk: Sør-, ume-, pite-, lule-, nord-, enare- og skoltesamisk, som blir skrive med det latinske alfabetet, og kildinsamisk, som blir skrive med det kyrilliske alfabetet. Dei ekstra bokstavane (ut over a-z og а-я) er vist i tabellen under. For kvart språk er ISO-språkkoden vist i kolonne 2.
James Thomson (1700-1748)
James Thomson var ein skotsk diktar som særleg er kjend for diktsamlinga The Seasons og verket The Castle of Indolence. James Thomson var skreiv òg teksten til songen «Rule, Britannia!».
James Thomson vart fødd i Ednam i Roxburgshire og fekk utdanninga si ved Universitetet i Edinburgh. Medan han studerte der fekk han nokre av dikta sine utgjevne. Desse dikta handla hovudsakleg om Jed Valley, dalen der han voks opp. Planane for han var ein karriere i kyrkja, men han gav opp teologien fordi preikene hans vart kritiserte for å vera for blomstrande.
Samiske språk
Offisiell status
Sjå liste over kommunar der samisk har meir eller mindre grad av offisiell status.
Noreg
Den norske grunnlova §110a gjev samisk offisiell status i kommunane Kautokeino, Karasjok, Tana, Nesseby, Porsanger, Kåfjord, Lavangen, Tysfjord, Snåsa, Røyrvik, Hattfjelldal og Røros. Dei sju første kommunane er innanfor det nordsamiske språkområdet, Tysfjord innanfor det lulesamiske, og Snåsa, Røyrvik, Hattfjelldal og Røros i sørsamisk område.
James Thomson (1700-1748)
I 1725 reiste han til London der han møtte andre forfattarar, inkludert skotten David Mallet. Han oppnådde snøgt suksess og vart vel ansett av kronprins Frederick, som han støtta politisk. Thomson gav ut dei samla dikta sine under namnet The Seasons i 1730 med dedisering til George Lyttelton, og han vart privatlærar for sonen åt Sir Charles Talbot, daverande Solicitor-General i Storbritannia. Lyttelton ordna det så han vart konfliktrådssekretær, og det neste store verket hans, Liberty (1734) var tileigna den Tory-sympatiserande prinsen av Wales. Han skreiv òg fleire skodespel, inkludert The Tragedy of Sophonisba (1734), og samarbeidde med Mallet om maskespelet Alfred, som mellom anna inneheld songen «Rule, Britannia!» og som vart uroppført med musikk av Thomas Augustine Arne ved Cliveden, landstaden åt prinsen og prinsessa av Wales. Etter at Talbot døydde, fall Thomson or nåde med kronprinsen, og karrieren hans enda med The Castle of Indolence, det mest kjende verket hans, som vart utgjeve rett føre James Thompson døydde i 1748.
Samiske språk
Sverige
Samisk er eit av dei fem offisielle minoritetsspråka i Sverige, det er per 1. mai 2010 òg offisielt i 18 svenske kommunar, sjå samiske kommunar.
Finland
Den finske grunnlova §17 erkjenner samane sin rett til å ta vare på og utvikla språket sitt. Statusen til samisk er regulert i samisk språklova. Det samiske området omfattar kommunane Enontekis, Utsjok, Enare og den nordlege delen av Sodankylä. Nordsamisk har status som offisielt språk i alle desse kommunane, og i tillegg har enare- og skoltesamisk offisiell status i Enare kommune.
James Thomson (1700-1748)
Ein rettstvist kring utgjevingsrettane til eitt av verka åt Thomson, The Seasons, førte til to viktige rettsavgjersler (Millar v. Taylor; Donaldson v. Beckett) i kopirettshistoria.
Samiske språk
Russland
Samisk (dvs. kildinsamisk) er eitt av dei «26 nordlege språka» i Russland, og det blir undervist i kildinsamisk i Lovozerskij rajon i Murmansk oblast.
Norden
Sameland skil seg frå dei autonome områda Færøyane, Åland og Grønland, ved ikkje å bli formelt anerkjent i nordiske samanhengar. Nordisk Råd publiserer likevel ein del av informasjonsmaterialet sitt på nordsamisk.
Lobt ihn mit Herz und Munde
Lobt ihn mit Herz und Munden er ein kantate av ein ukjend komponist. Ein trudde tidlegare det var Johann Sebastian Bach som var komponisten, og han fekk derfor katalognummeret BWV 220.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tverrfløyte, to oboar, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt tre songsolistar (alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Simpson Nunatak
Simpson Nunatak er ein nunatak, 1165 moh, som ligg 2,5 nautiske mil (4,6 km) nordvest for Mount Roberts sør i Aitkenheadbreen på Trinityhalvøya i Antarktis. Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Hugh W. Simpson frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS), eit medlem av gruppa som undersøkte Detroit Plateau frå Hope Bay i 1957.
Heinz Fischer
Heinz Fischer er ein austerriksk politikar frå det sosialdemokratiske partiet Sozialdemokratische Partei Österreichs som var president i landet frå 2004 til 2016.
Fischer er fødd i Graz i Steiermark, og avla sin Matura (examen artium) i 1956. Han studerte deretter jus ved Universität Wien, der han i 1961 vart dr.jur. Han habiliterte seg i 1978, og vart i 1993 professor i statsvitskap. Fischer er innehavar av storkrossen av St. Olavs Orden.
Sidan 1971 har Fischer vore medlem av nasjonalrådet i Austerrike (underhuset i parlamentet i Austerrike). Mellom 1983 og 1987 var han forskingsminister i ein koalisjon under kanslaren Fred Sinowatz, og 1990-2002 var han president i nasjonalrådet.
Kandidaturet hans til å til å etterfylgje Thomas Klestil som president vart gjort kjent i januar 2004. Fischer la då ned partifunksjonane sine, som medlem av sentralstyret og viseformann.
Han vart vald til president i Austerrike 25. april 2004 med 52,4 % av stemmene, over den konservative motkandidaten, utanriksministeren i Austerrike, Benita Ferrero-Waldner. 8. juli same år vart han innsett som president, to dagar etter at forgjengaren Thomas Klestil døydde. Han vart gjenvald til stillinga den 25. april 2010, og sat som president fram til 8. juli 2016.
Heinz Fischer har vore gift med kona si Margit sidan 1968 og har to vaksne ungar. Han er ein ivrig fjellklatrar og mangeårig leiar for dei austerrikske naturvenene.
Siehe, es hat überwunden der Löwe
Siehe, es hat uberwunden der Lowe er ein kantate komponert av Georg Philipp Telemann. Ein trudde tidlegare det var Johann Sebastian Bach som var komponisten og stykket fekk derfor katalognummeret BWV 219.
Teksten er skriven av Erdmann Neumeister.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to trompetar, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt tre songsolistar (sopran, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
Namnet Juni
Juni er eit kvinnenamn som viser til månaden juni. Det er også ei finsk kortform av Johanna.
Juni har norsk namnedag den 1. juni, saman med June.
I 2009 var det 351 norske kvinner som heitte Juni. I 2016 var det 399.
Franjo Tuđman
Franjo Tudjman var den fyrste presidenten i Kroatia frå 1990 fram til sin død. Han høyrde til det nasjonalistiske partiet HDZ.
Knuten i Geiranger
Knuten er eit vegbyggverk ved Ørjasæter i Opplendskedal, Geiranger i Møre og Romsdal.
Knuten er ei vegkurve på 270°. Den vart konstruert for å redusere vegstiginga, og kryssar seg sjølv med ei bru. Den var opphavleg del av Geirangervegen frå 1889, og er framleis i så god stand at små køyretøy kan passere.
På verdsutstillinga i Paris i 1900 fekk ingeniørane gullmedalje for konstruksjonen, med orda: «Du giver et godt bilde av den storartede norske fjeldnatur».
ESO 99-4
ESO 99-4 eller ESO 099-G004 er ein irregulært forma galakse som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Det sørlege triangelet. Galaksen er sannsynlegvis eit resultat av to galaksar som har smelta saman til éin. Galaksen er kraftig deformert og har mange støvband som formørkar han.
Knuten i Geiranger
Den nye køyrevegen går forbi Knuten via ei skjering.
Wer sucht die Pracht, wer wünscht den Glanz
Wer sucht die Pracht, wer wünscht den Glanz er ein kantate komponert av ein ukjend komponist. Ein trudde tidlegare det var Johann Sebastian Bach som var komponisten og han fekk derfor katalognummeret BWV 221.
Struktur
Det består av ni satsar:
DS «Aasmund Vinje»
DS «Aasmund Vinje» var ein dampbåt som trafikkerte Telemarkskanalen frå 1906 til 1920.
Üetliberg
Üetliberg (òg skrive Uetliberg) er eit fjell på Det sveitsiske platået, og ein del av Albisfjella, med ei høgd på 873 moh. Frå toppen har ein god utsikt over heile byen Zürich og Zürichsjøen. Det ligg òg eit hotell på det vesle fjellet. Dei to tårna på fjellet er eit utkikkstårn (gjenoppbygd i 1990) og Uetliberg fjernsynstårn (132 m, gjenoppbygd 1968). Toppen har lett tilkomst med tog frå Zürich.
Festspel
Festspel (frå tysk Festspiele) er ein type kulturfestival som legg vekt på klassisk europeisk kultur, som klassisk musikk, opera, ballett og teater. Han er vanlegvis knytt til ein bestemt stad og tidsrom.
Richard Wagner skipa Festspela i Bayreuth (Bayreuther Festspiele) i 1876. Her har ein sidan framført verka til Wagner i eit eige teater kalla Festspielhaus. Andre kjende festspel er Festspela i Salzburg (Salzburger Festspiele), skipa i 1920, Lucerne Festival skipa i 1939 og Edinburgh International Festival skipa i 1947.
Felleseige
Felleseige er eit juridisk omgrep for den formua som skal delast mellom ektefellane ved skifte når eit ekteskap tar slutt ved separasjon og skilsmisse. Reglane om felleige står i Ekteskapslova.
Felleseige er ikkje det same som sameige. Ekteskapet medfører ingen endringar med omsyn til kva ektefellane eig. Dei har kvar sine rådveldedelar av felleeiget. Kvar av ektefellane sin rådveldedel av felleseiget består av alt vedkomande eig, og som ikkje er særeige. Kvar av ektefellane har full eigen råderett over eigen rådveldedel, og over eigedelar som fullt ut høyrer til eigen rådveldedel. Her er eit viktig unntak, her er krav om samtykke frå den andre ektefellen for pantsetting eller overskøyting av felles bustad.
Det kompliserar biletet noko, at mange eigedelar i eit ekteskap kan vere skaffa av begge saman, og dermed er i eit tingsrettsleg sameige mellom dei. Eigedelar kan vere eigde i sameige med ein halvpart på kvar, men her kan også vere andre eigarbrøkar. Den delen av ein eigedel som ein ektefelle eig, vil også høyre til vedkomande sin rådveldedel av felleseiget.
Alalcomenaeus
Alalcomenaeus er ei utdøydd leddyrslekt frå under- og mellomkambrium. Slekta inneheld éi art; Alalcomenaeus cambricus Simonetta. Dyret kunne verta opp mot 6 cm langt og hadde eit halvsirkelforma hovudskjold, 12 kroppledd og ei padleåreaktig halevifte (telson). Det første beinparet var utvikla som såkalla «great appendages» (to store kloberande «bein» fremst på hovudet) med berre eitt langt «følehorn» i motsetnad til Actaeus som hadde tre følehorn. Slekta vert gruppert med andre kambriske arthropodar som òg har slike store første beinpar, som Anomalocaris og Opabinia. Denne gruppa er truleg i slekt med Arachnomorpha (edderkoppar, skorpionar og dolkhalar). Dei er kjend i meir enn 600 eksemplar frå den mellomkambriske Burgess Shale i British Columbia i Canada, men òg frå Utah i USA og Chenjiang i Kina.
Felleseige
Det kompliserar biletet enda meir, at delar av felleseiget kan vere unnateke frå deling fordi her kan gjerast gjeldande krav om skeivdeling på skiftet. Skeivdeling er ein rett til å halde utanfor delinga formue som klart kan førast tilbake til det som ein hadde med seg inn i ekteskapet, eller har mottatt som arv eller gåve frå andre enn ektefellen, Ekteskapslova § 59.
Poenget med felleseige viser seg ved skiftet: Alle verdiane som er omfatta av felleseiget skal delast likt mellom ektefellane - men der ein har rett til å behalde eigedelar som ein eig. Verdien av eigedelar som ein eig og beheld skal likevel delast likt. Også dette kan bli modifisert, fordi her kan vere gjeld som den eine, den andre, eller begge kan vere ansvarlege for. Då ein ikkje er ansvarleg for den andre ektefellen si gjeld, kan resultatet bli at den eine har meir gjeld enn formue på sin rådveldedel, medan den andre har netto formue. Skiftet vil då gi som resultat at den som har netto må overføre opptil halvparten av sin netto til den den andre.
Lovgjevar har fleire gongar vurdert å erstatte omgrepet felleseige fordi det er misvisande. Det kunne for eksempel vore erstatta av eit omgrep som delingsformue eller liknande. Ein har likevel valt å behalde omgrepet, først og fremst fordi det er så innarbeidd i den juridiske terminologien.
Drina
Drina (kyrillisk: Дрина) er ei elv på Balkan, og ei av dei høgre sideelevene til Sava. Med ei lengd på 346 km dannar ho mellom anna grensa mellom Bosnia-Hercegovina og Serbia. Namnet kjem frå det latinske namnet på elva, Drinus.
Lengd og skipsfart
Drina har sitt utspring i Dei dinariske Alpane der elvene Tara og Piva renn i hop. Begge desse har sitt utspring i Montenegro og renn i hop på grensa mellom regionane Bosnia og Hercegovina, ved landsbyen Šćepan Polje. Drina renn hovudsakleg nordover (206 km dannar grensa mellom Bosnia-Hercegovina og Serbia) før ho munnar ut i elva Sava nær landsbyen Crna Bara nordvest i Serbia. Målt frå kjelda til Tara er Drina 487 km lang.
Det er ikkje mogeleg med skipsfart på elva, men i lag med Tara er elva populær for kajakkpadling og rafting.
Elveleie
Drina har sitt utspring mellom fjella Maglić og Pivska planina, og mellom landsbyane Šćepan Polje (i Montenegro) og Hum (i Bosnia-Hercegovina). I starten renn elva vestover, men snur gradvis nordaustover, rundt fjellet Maluša. Frå her har Drina grave ut fleire gjel og tronge dalar, den lengste er Suhi Dol-Biserovina på 45 km mellom fjella Jahorina i nord og Kovač i sør. Her ligg mellom anna den mindre byen Goražde. Drina held fram nordaustover mellom fjella Vučevica og Devetak og går inn i eit nytt gjel der elva er på sitt smalaste (berre 12 meter brei) og djupaste (12 meter djup). Her får ho mellom anna elva Lim frå høgre. I denne dalen er det bygd ein kunstig innsjø, Višegrad, danna for å nyttast av vasskraftverket med same namn. Ved landsbyen Višegrad mottar Drina sideelva Rzav frå høgre og snur nordvestover ved fjellet Suva Gora og inn i Klotijevac-dalen, som er 38 kilometer lang og opp til 1 kilometer djup mellom fjella Bokšanica (i vest) og Zvijezda (i aust). Ved landsbyen Slap møter Drina elva Žepa og snur brått mot høgre og vestover. Her dannar ho grensa mellom Bosnia-Hercegovina og Serbia.
Før elva vart regulert av fleire vasskraftverk, brukte Drina å skape flaum i dalane ho rann gjennom. Den mest alvorlege av desse skjedde i 1896, då byen Ljubovija var øydelagd.
Drina i serbisk kultur
Sidan Drina er svært buktande, særleg den lågare delen av ho, vert ho stundom kalla kriva Drina («bøygd Drina»). Dette har vorte ein del av eit uttrykk i det serbiske språlet brukt om nokon som vil løyse ein vanskeleg situasjon. Då kan ein sei at personen ynskjer å «rette opp den bøygde Drina».
Under Den første verdskrigen, frå 8. september til 16. september 1914, var Drina ei slagmark for eit blodig slag mellom den serbiske og austerriks-ungarske hæren, Slaget om Cer. For å heidre dette slage komponerte den serbiske komponisten Stanislav Binički (1872-1942) March on the Drina, og i 1964 kom det ein film med same namn av regissør Žika Mitrović. Filmen vart ein periode bannlyst av den kommunistiske regjeringa, sidan den viste dei blodige kampane på ein lite heltmodig måte, og fordi marsjen (som òg var bannlyst på den tida) var ein del av filmmusikken. Det slovenske bandet Laibach gjorde ein versjon av songen kalla Mars on the River Drina på albumet deira NATO frå 1994 under Jugoslavia-krigane.
Størst kulturell innverknad har likevel elva hatt på romanen «Na Drini ćuprija» (Brua over Drina) av Ivo Andrić som vann nobelprisen i litteratur. Boka handlar om bygginga av ei bru nær Višegrad av ottomanarane på 1500-talet.
Eksentrisitet
Eksentrisiteten definerer kor nær ein ideell sirkel ein bane er.
Eksentrisiteten (e\,\!) er strengt definert for alle sirkulære, elliptiske, parabolske og hyperbolske banar og kan ha følgjande verdiar:
Døme
Til dømes er eksentrisiteten til jorda sin bane rundt sola på 0,0167 i dag. Gjennom tida vil denne variere mellom nær 0 til nesten 0,05 på grunn av gravitasjonell påverknad mellom planetane (sjå graf: ).
Andre verdiar: Pluto 0,2488 (størst blant planetane i solsystemet), Merkur 0,2056, Månen 0,0554.
Bakgrunnsstoff
For verdiane til alle planetane i ein tabell, gå til de:Planet (Tabelle).
Otra
Otra er den største elva på Sørlandet. Ho renn frå Setesdalsheiane i Bykle kommune i nord til Kristiansand i Agder fylke i sør. Elva er lakseførande opp til Vigeland i Vennesla. I tillegg finst den spesielle relikte laksen bleke i Byglandsfjorden.
Elveløpet
Otra er 245 kilometer lang og er dermed den åttande lengste elva i Noreg. Middelvassføringa er 150 m³/s. Høgaste vassføring er målt i oktober 1987 med om lag 1000 m³/s. Nedslagsfeltet er 3740 km² stort.
Det er to store innsjøar i vassdraget, Åraksfjorden og Byglandsfjorden.
Laks
I Otra er det produksjon av lakseungar og laksesmolt. Vasskvaliteten dei siste åra har vore så god at det ikkje er registrert forsuringsskadar på smolten. Laksen klarer seg godt i Otra fordi elvevatnet ikkje er så surt. Det er kalkrik berggrunn i nedbørfeltet øvst i Setesdal som gjev elvevatnet ei viss bufferevne mot forsuring.
Fangstane dei siste åra har vore varierande:
Bleke
Bleke er ein laksefisk som berre finst i Otravassdraget.
Ørekyte
Òg karpefisken ørekyte har fått innpass i Otravassdraget. Det er funne ørekyte i heile vassdraget sør til Byglandsfjorden. Denne fisken er uønskt i vassdraget, og ein arbeider for å hindre vidare spreiing.
Regulering
Otra er ei av Noregs mest regulerte elvar med fleire kraftverk:
I tillegg til kraftstasjonar er det etablert pumpestasjonar for overføring av vatn mellom reguleringsmagasin:
Unter Gabelhorn
Unter Gabelhorn er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits.
Tormod Hjortnæs Larsen
Tormod Hjortnæs Larsen er ein norsk friidrettsutøvar. Som seniorløpar har han representert Lillehammer IF.
Aleksej Poltoranin
Aleksej Jurjevitsj Poltoranin er ein kasakhstansk langrennar, fødd i Ridder. Han tok to bronsemedaljar under Ski-VM 2013 og sikra seg sigeren i 12 tevlingar i verdscupen i langrenn. Poltoranin vart arrestert under verdsmeisterskapen 2019 i Austerrike og sikta for bloddoping.
Aktiv
Poltoranin kom på femteplassen både på sprinten og parstafetten ved Vinter-OL 2010 i Vancouver i Canada. Han vann 15 km i Davos den 11. desember 2010, den fyrste av fem sigrar i ordinære verdscuprenn, alle fem i klassisk stil. I åra fram til 4. mars 2018, då han tok sin tolvte triumf i ei verdscuptevling, vann han også sju såkalla etapperenn. Under ski-VM 2013 i Val di Fiemme sikra Poltoranin seg fyrst ein bronsemedalje på parstafetten, saman med lagkamerat Nikolaj Tsjebotko. Ei veke seinare etter spurta Poltoranin inn til bronseplass på femmila, einast verdsmeister Johan Olsson og Dario Cologna gjekk fortare. I dei neste ski-verdsmeisterskapane, 2015 i Falun og 2017 i Lahti, vart Poltoranin som best nummer sju, i Falun på femmila og i Lahti på 15 km.
Psychonauts
Psychonauts er eit plattformspel skapt av Tim Schafer, utvikla av Double Fine Productions og utgjeve av Majesco for PlayStation 2, Microsoft Windows og Xbox. Det vart utgjeve i Nord-Amerika på Xbox og Windows i april 2005, og på PlayStation 2 juni same året. I Europa kom spelet på alle dei tre plattformene den 10. februar 2006. Det er også tilgjengeleg som digital nedlasting på Steam og som ein «Xbox Original» gjennom Xbox Live Marketplace.
Spelet handlar om ungguten Razputin (ofte korta «Raz») med psykiske tamar som rømmer frå eit sirkus for å snika seg inn i ein sommarleir for folk like psykiske eigenskapar. Her håpar han på å kunne bli ein «Psychonaut». Etter kvart finn han ut at nokon legg skumle planar i leiren som berre han kan hindra. Som ein Psychonaut-lærling må han koma seg inn i tankane til forskjellige karakterar i spelet for å hjelpa desse i å koma over redslene eller minna frå fortida si, slik at han kan få hjelp frå dei og koma vidare i spelet. Undervegs lærer Raz nye psykiske triks som kan bli brukte både for å åta fiendar og løysa gåter.
Psychonauts fekk generelt svært god kritikk, men selde ikkje so mange kopiar og utgjevar Majesco opplevde økonomiske vanskar mellom anna grunna dette spelet.
ESO 148-2
ESO 148-2, ESO 148-IG002 eller AM 2312-591 er eit par av kolliderande galaksar som ligg rundt 600 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Tukanen. Galaksane kan likna på ei ugla då dei har to tidevasshalar som krummar seg lik vengjer. Tidevasshalane består av stjerner og gass som har blitt trekte vekk frå dei lett deformerbare galakseskivene. ESO 148-2 er ein av dei mest lyssterke galaksane i det infraraude.
DS «Nordsjø»
DS «Nordsjø» var eit skip som trafikkerte Telemarkskanalen frå 1868 til 1954.
Fellhorn
Fellhorn er eit fjell nær Oberstdorf i Bayern i Tyskland. Fjellet ligg på grensa til Austerrike mellom Kleinwalsertal og Birgsautal og er 2 038 meter høgt.
Eit populært skisenter ligg ved fjellet, og frå Birgaustal (som òg vert kalla Stillachtal) går det ein kabelbane opp til 1 967 meter.
Fellhorn er kjend for dei store felta med alperoser (Rhododendron ferrugineum).
DS «Henrik Ibsen»
DS «Henrik Ibsen» var ein dampbåt som gjekk i trafikk på Telemarkskanalen frå 1907 til 1917. Det er omtalt som «det raskeste og mest luksuriøse kanalskip noensinne».
Siniger Nunatak
Siniger Nunatak er ein klipperik ås med ei høgd opp mot over 500 moh i den øvre delen av Russell East-breen på Trinityhalvøya i Graham Land i Antarktis.
Nunataken er kalla opp etter busetnaden Siniger i Sør-Bulgaria.
Drinfossen
Drinfossen er ein foss vest i Kosovo. Han ligg i fjellet Žljeb i Prokletije. Fossen ligg ved munningen til Kvite Drin og er 25 meter høg. Med naturskjønt fjellandskap kring fossen er han ein populær turistattraksjon i Kosovo.
Violet Jacob
Violet Jacob var ein skotsk forfattar som er særleg kjend for den historiske romanen Flemington og for dikta sine.
Ho vart fødd som Violet Kennedy-Erskine i ein aristokratisk familie i 1863 ved Montrose i Angus, der mykje av handlinga i bøkene hennar òg finn stad. Ho gifte seg i 1894 med Arthur Otway Jacob, ein irsk offiser i Den britiske hæren, og vart med han til India der han var i teneste.
Arthur døydde i 1936 og ho vendte attende til Skottland og busette seg i Kirriemuir i Angus.
Bjørn Jacobsen
Bjørn Jacobsen i Sandnessjøen, Nordland) er ein norsk politikar (SV). Han blei innvald på Stortinget frå Møre og Romsdal i 2001.
Jacobsen tok Vefsn folkehøgskule 1976-1977, agronomutdanning ved Kalnes jordbruksskule 1978-1979, allmennfag ved Hegdehaugen vidaregåande skole 1988 og Ex.phil., Universitetet i Oslo 1989.
Jacobsen var landbruksvikar i Malvik kommune 1977, skogsarbeidar Sør-Trøndelag Skogeigarlag 1977, gardsbestyrar/forpaktar ved Røkenes Gård 1979-1983, pleieassistent ved Dikemark/Ullevål sjukehus 1985-1989 (deltid), bistandsarbeidar i Forum Syd Nicaragua 1991-1993 og fylkesleiar i Miljøheimevernet/Grøn Kvardag 1993-2001.
Kjelde
Bokmålswikipediaen, 1. juni 2009.
Herad
Herad er eit norsk ord mest nytta i nynorsk skriftmål. Bokmålsforma er «herred». Forma herred er òg nytta i samanstillinga «herredskommune».
Ordet «herad» kjem frå norrønt herað; Ei tyding av ordet er «bygd», som i namna «Krødsherad» og «Kvinnherad». Ei anna tyding av ordet er frå mellomalderen, særleg på Austlandet, der det kan tyde tingkrins med særskilt heradsting (vanleg på Island). I islandske lover er ordet mest nytta om tinglaget. Føraren for Heradet var gjerne kalla ein herse.
Ei tredje tyding er frå 1863, der eit herad er eit fast avgrensa geografisk område på landet som blir administrert som ei eining og med lokalt sjølvstyre; ein landkommune. Skiljet mellom by- og heradskommune vart oppheva i kommunelova av 25. september 1992.
Nokre norske kommunar nyttar nemninga «herad» i staden for kommune i det offisielle namnet sitt:
I tillegg har nokre kommunar «herad» i namnet:
Herad er òg nytta som namn på eit lokalt område:
Meine Seele soll Gott loben
Meine Seele soll Gott loben, BWV 223, er ein kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Mühlhausen i 1707-1708 for eit ukjend føremål. Tekstforfattaren er heller ikkje kjend og musikken er i dag tapt.
Alcide d'Orbigny
Alcide Dessalines d' Orbigny var ein fransk paleontolog. Frå 1853 var han professor i paleontologi ved Jardin des plantes i Paris, der han var elev hos Georges Cuvier. I hovudverket sitt Paléontologie française (8 bind) bygde han på katastrofeteorien til Cuvier og meinte at alt levande var tilinkjesgjort minst 27 gonger og skapt på nytt, slik at kvar lagrekkje har sine karakteristiske fossil, som ikkje finst i andre lag. Han vart dermed ein av grunnleggjarane av biostratigrafien.
Andalucia i Jordan
Andalucia (arabisk skrift الأندلسية; stundom skrive Al Andalucia) er ein by under bygging kring 20 km frå Amman i Jordan. Han er kalla opp etter det tidlegare muslimske kongedømet Al-Andalus (dagens Andalusia) i Spania. Byggeprosjektet skulle stå ferdig i 2009, men var enno ikkje ferdig i 2012 på grunn av øknomoiske problem.
Mein Odem ist schwach
Mein Odem ist schwach er ein kantate komponert av Johann Ernst Bach. Ein trudde tidlegare det var Johann Sebastian Bach som var komponisten og han fekk derfor katalognummeret BWV 222.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to fiolinar, bratsj, orgel, samt tre songsolistar (sopran, alt, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
Baden i Niederösterreich
Baden er ein by og ein kommune i distriktet med same namn i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 26,9 km² og vel 26 000 ibuarar. Byen ligg der elva Schwechat renn ut på Wiensletta, 230 meter over havet og 26 km sør om hovudstaden Wien.
Baden fekk byprivilegiar i 1480. Namnet på byen kjem av nokre svovelkjelder, som gav grunnlag for kurbad. I dag er handels- og tenestenæringane dominerande.
Bjørn Dæhlie
Bjørn Erlend Dæhlie er ein tidlegare norsk langrennsløpar. Dæhlie vert rekna som ein av dei aller fremste utøvarane i skiidretten gjennom tidene. Han hadde gjennombrotet sitt i VM i Val di Fiemme i 1991 med 9. plass på 10 kilometer klassisk. I same meisterskap tok han sitt fyrste gull på jaktstart 15 kilometer. Han la opp i mars 2001, etter å ha slite med skadeproblemer over lengre tid. Bjørn Dæhlie bur på Nannestad og er gift med Vilde Falck-Ytter.
Geir Lippestad
Geir Lippestad er ein norsk advokat frå Oslo, fødd i Hønefoss, som arbeider i Advokatfirmaet Lippestad AS i Oslo, og dessutan er partnar i dette firmaet saman med advokat Vibeke Hein Bæra.
Lippestad er kjend for å ha vore forsvarar for dei tiltalte i to særs alvorlege drapssaker. Han tok på seg forsvaret av den eine av dei tre tiltalte for det såkalla Holmlia-drapet i Oslo, som vart dømd til 17 år i fengsel i 2002, og for den tiltalte for terroråtaka på Utøya og i Oslo 22. juli 2011, som vart dømd i 2012 til 21 års forvaring med minstetid 10 år. I den siste saka vart Lippestad assistert av advokat Vibeke Hein Bæra og to andre advokatar frå Advokatfirmaet Lippestad AS som medforsvararar.
Mirušafalla
Mirušafalla (serbisk Miruša; albansk Ujëvarët e Mirushës) er ei rekkje fossar i elva Miruša, ei sideelv til Kvite Drin i Kosovo. Fossane har danna kløfter og grotter som er kjende i heile Kosovo. Elva har grave ut ei 10 km lang kløft med 13 elveinnsjøar og fossart mellom desse. Dei ar ein av dei mest vitja turistattraksjonane i Kosovo og mange kjem hit for å bade. Grottene er òg populære attraksjonar. Den høgaste fossen går mellom den sjette og sjuande innsjøen og er 22 meter høg.
Omkrins
Omkrins, periferi eller perimeter er avstanden rundt ei lukka kurve på eitt plan. Omkrins er au ei slags grense.
I geometrien reknar ein ut omkrinsen av enkle former, som sirklar og ellipsar, ved hjelp av matematiske formlar. I studiar av verda rundt oss, som geografi og astronomi, kan ein bruka meir avanserte måtar til å finna omkrinsen på område som ikkje er fullt så skjematiske.
I daglegtale syner periferi ofte til utkantstrok eller emne som ligg utanfor det som er interessant og som (derfor) er av underordna tyding.
Sirkel
Omkrinsen O til ein sirkel kan reknast ut frå diameteren med denne formelen:
Eller, ved å bytte ut diameteren med radiusen:
der r er radiusen, d er diameteren til sirkelen og π (den greske bokstaven pi) er konstanten 3,1415926...
Ellipse
Omkrinsen til ein ellipse er meir problematisk da den eksakte løysinga blir ei rekke. Ramanujan har ei forenkling:
der a og b er store- og lille halvakse til ellipsen. Dei to er avhengige av eksentrisiteten til ellipsen på følgjande måte:
Survakari Nunatak
Survakari Nunatak er ein klipperik ås med ei høgd opp mot 600 moh i øvre Sjögrenbreen søraust i forberga av Detroit Plateau sør på Trinityhalvøya i Graham Land i Antarktis.
Nunataken er kalla opp etter det bulgarske nyårsritualet ‘Survakari’.
Survakari Nunatak ligg 5,66 km sør-søraust for Seydol Crag, 4,09 km vest-sørvest for Mureno Peak, 8,2 km nordvest for Vetrovala Peak og 6,29 km nordaust for Mount Hornsby.
Nidelva i Agder
Nidelva er hovudelva i Arendalsvassdraget i Agder. Ho har namnet frå der Nisserelva og Fyreselv renn saman og til utløpet ved Arendal. Elva Gjøv med utspring i Nesvatn renn òg ut i Nidelva. Vassdraget har ei lengd på 210 km, og nedbørfeltet er 4000 km². Elva er utbygd med fleire kraftverk.
Nidelva er lakseførande på ein 22 km lang strekning opp til Evenstad kraftverk. Elva har ikkje reproduserande laks og det er derfor planlagt kalking og kultivering.
Ved Rygene er gjennomsnittleg vassføring 110 m³/s. Den høgaste vassføringa vart målt hausten 1987. Då passerte om lag 1200 m³/s Rygene kraftverk.
Nidelva er ein del av Arendalsvassdraget som i norsk samanheng er eit av dei mest regulerte vassdraga med til saman 16 kraftverk.
Nidelva har tre utløp, eit mot Arendal, eit mellom Hisøya og Gjervoldsøy og eit på vestsida av Gjervoldsøy.
MS «Henrik Ibsen»
MS «Henrik Ibsen» er eit båt som har trafikkert Telemarkskanalen sidan 100-årsjubileet i 1992. MS «Henrik Ibsen» er det største, raskaste og mest luksuriøse skipet på Telemarkskanalen. Skipet var opphavleg bygd som dampskip ved Eriksberg Mekaniske Verkstad i Göteborg i 1907 av Styrsö Bolaget og døypt DS «Styrsö». I peroioden 2009-2011 blei skipet oppgradert og renovert som eit unikt historisk elvecruiseskip anno 1910.
Al Bahhath
Al Bahhath  er ein by i Amman guvernement nord i Jordan.
MS «Henrik Ibsen»
Norwegian Hospitality Group AS eig og driv Telemarkskanalen Skipsselskap AS med MS «Henrik Ibsen» og det historiske nasjonalromantiske Dalen Hotell ved enden av Telemarkskanalen. Kanalsesongen er vanlegvis frå rundt 18. mai til 22. september og ein venter om lag 10 000 passasjerar ombord i løpet av ein sesong. Seilasen på Telemarkskanalen tar ca 9 timar frå Skien til Dalen. Det er i dag to skip på kanalen, MS «Henrik Ibsen» og MS «Victoria», som dagleg segler kvar sin veg i pendel langs heile kanalen. MS «Henrik Ibsen» har alle rettar til alkoholskjenking og har restaurant ombord med dagleg servering av stor frokost og à la carte-lunsj.
Historie
DS «Styrö» gjekk opphavleg i rutetrafikk i Göteborg-skjærgarden fram til 1960. Deretter fortsette ho som charterbåt inntil ho vart kjøpt til bruk på Telemarkskanalen. Den opphavlege dampmaskinen i skipet vart skifta ut i 1952 med ein Burmeister & Wain Alpha 406 FLO. Dagens MS «Henrik Ibsen» har framleis B&W-motoren og ho er i dag eitt av seks attverande skip med denne unike saktegåande skipsmotoren. Motoren er ein sekssylindra totaktar som yter 360 HK. Turtalet er mellom 80 til 400 omdreiingar og ho gjer inntil 13 knop på maks fart.
Tāne Mahuta
Tāne Mahuta er eit stort kauritre i Waipoua Forest i regionen Northland på New Zealand.
MS «Henrik Ibsen»
Historie
Skipet vart kjøpt til Noreg i 1992 og sett i drift Telemarkskanalen i samband med kanalen sitt 100-årsjubileum. Året etter vart ho ytterlegare tilpassa kanaltrafikk ved ombygging på Knardalstrand Slip & Verft. i 1993 vart skipet omdøypt til MS «Henrik Ibsen» etter det tidlegare dampskipet DS «Henrik Ibsen», omtalt som «det raskeste og mest luksuriøse kanalskip noensinne» som gjekk i trafikk på Telemarkskanalen frå 1907 til 1917. Frå 1992 til 2009 var skipet eigd og dreve av Skien Dalen Skipsselskap AS.
Etter 2008-sesongen gjekk skipet i opplag på grunn av skadar og slitasje. Året etter vart ho seld til Telemarkskanalen Skipsselskap AS ved Thor Morten Halvorsen, eigar av Dalen Hotell. Den nye eigaren ønskte å innreie skipet som Telemarkskanalens Orient Ekspress cruise skip i Agatha Christie-stil anno 1910 med chesterfieldsofaer i plysj, mahoganyinteriør, krystall lysekroner og messingdetaljar. Oppgraderinga av skipet vart igangsett og delar av skrog og drivverk vart først renovert på Hansen & Arntzens verft i Stathelle. Deretter gjekk skipet til Fjærholmen trebåtbyggeri og Båtbygger Geir Røvik ved Tønsberg for overhaling og oppgradering med nytt promenadedekk, kahyttar og styrhus med meir. Interiøret og innrieiinga er delvis antikk og tilpassa spesielt for skipet av den engelske interiør- og møbelverkstaden Andy Thornton. Skipet har 38 krystalllysekroner som er spesiallaga og levert av Hotel Contract Interiør i Oslo. Elles fekk skipet nytt elektrisk og elektroniske anlegg i tillegg til tidsmessig VVS. Ho har det siste innan moderne styring, tryggleik og overvaking i kombinasjon med det nostalgiske og opphavlege uttrykket frå førre hundreårsskifte. Engelsviken Verft stod for oppgradering og installasjon av nytt tryggleiks- og redningsutstyr. Doyle Lyngør Seilmakerverksted leverte spesialduk til segldukstekking av toppdekk og promenadedekk.
Skipet segler dagleg og serverer stor hotellfrokost rett etter avgang i den originale Damesalongen akterut som er innlemma som ein del av skipets 1. klasse-restaurant. Her blir det servert og à la carte lunch ca kl 1330 og ellers byr skipets restaurant på mange og varierte rettar og forfriskinger. Skipet er registrert for 100 passasjerar.
Tāne Mahuta
Tāne Mahuta har følgjande mål:
MS «Henrik Ibsen»
Historie
Vintersesongen tibringer skipet i Oslo som marknadskontor for Dalen Hotel og Telemarkskanalen Skipsselskap.
Tāne Mahuta
Omkrins på stammen: 13,77 meter
Høgda på stammen: 17,68 meter
Total høgde 51,2 m,
Volumet til stammen: 244,5 m3.
Treet er ein rest av den gamle subtropiske regnskogen som ein gong voks på halvøya North Auckland Peninsula. Andre store kauritre står i lærleiken, mest kjend av dei er Te Matua Ngahere. Tāne Mahuta er det mest kjende treet på New Zealand og det eldste. Ein meiner at dette treet vart oppdaga og identifisert på 1920-talet då landmålarar stakk ut traséen til den noverande riksvegen State Highway 12 gjennom skogen. I 1928 fann Nicholas Yakas og andre arbeidarar på veganlegget treet på nytt.
I mytologien til maorifolket er Tāne son til Ranginui, far til himmelen, og Papatuanuku, mor til jorda. Tāne var barnet som skilde foreldra si omfamning, og då det var gjort, kledde mora i skogen som finst der i dag. Alle levande skapningar i skogen vert rekna som borna til Tāne.
Faraid Head
Faraid Head er ei lita halvøy på nordkysten av Sutherland i Highland i Skottland, 3 km nord for landsbyen Balnakeil og 4 km nord for Durness.
Det vart bygd ein liten radarstasjon på neset i 1950-åra med eit ROTOR-radarsystem som dekte nordkysten av Skottland. Då stasjonen var ferdigbygd var ROTOR-systemet alt for gammalt og stasjonen vart nedlagd. I seinare år har hovudbygningen vorte renovert og vert nytta som kontrolltårn for bombefelta på Cape Wrath og Garvie Island.
Dei største sanddynene på Dei britiske øyane finst ved Faraid Head.
Hn/Midlandsnormalen
I 1898 sette Kyrkje- og undervisingsdepartementet ned ei rettskrivingsnemnd for landsmålet, med di det var turvande med ein fast skrivemåte når det vart teki i bruk i skulen. Nemndi fekk tri medlemir: folkehøgskulestyrar Marius Hægstad, Arne Garborg og Rasmus Flo, bladstyrar for det nye tidsskriftet Syn og Segn. Nemndi samdest um alt so nær som endingsverket. Hægstad heldt fast på Aasen-normalen med nokre tiljenkingar. Flo og Garborg la fram ein normal som bygde på fjellbygdmåli på Austlandet, midlandsmåli dei kallar, og denne normalen gjeng difor under namnet midlandsnormalen. Framum alt var det målet i Vest-Telemark, «folkevisemålet», som låg til grunn. I «Framlegg til skrivereglar for landsmaale i skularne» (1899) skreiv Flo:
Det kom til den skipnaden i 1901 at «Hægstadnormalen» skulde vera offisiell landsmålsrettskriving i skule og styringsverk, men midlandsnormalen skulde vera sideform, å nytte for dei skulane som vilde. Flo skreiv um denne ordningi i Den 17de Mai, 20.07.1901:
Målbrigdet i 1917 tok utgangspunkt i Hægstadnormalen, og nemnde ikkje midlandsnormalen, som soleis aldri vart offisielt avskìpa.
Namnord
Legg merke til jamvektformine av hokyn på -u i ubundi form eintal; derimot var det ikkje jamvektformir i hannkyn. Endingi -ur vart nytta av mange som ikkje skreiv beint etter midlandsnormalen au. Med kvart tok Garborg til å skrive stum t i -et i inkjekyn.
Gjerningsord
Det var kløyvd nemneform, soleis å tala, men å kaste.
Lagord
Ein slitin hest, ei sliti merr, eit sliti hus, slitne folk.
Andre ordformir
Fyri, yvi, lengi, -il i ord som tistil.
Allosaurus
Allosaurus er ei dinosaurslekt i ordenen Saurischia. Dei var tobeinte med store, kraftige bakbein, relativt små frambein med kraftige 25 cm lange klør og lang hale. Allosauriane kunne bli opptil 12 meter lange, vog 4 tonn og hadde stort hovud med små hornlinknande utvekster over augo og ca. 70 lange, skarpe tenner i kjevane. Dei var truleg de vanlegaste kjøttetarane i den seine juratida. Ein har funne tusenvis av beinrestar av individ frå ungar på 1 meters lengd til kjemper på 12 meter. Dei er særleg vanlege i Nord-Amerika, men nærståande slekter er òg funne i Europa og Afrika. Allosaurus hadde ei hovudrolle i fleire av episodane av BBC-serien Walking with Dinosaurs.
Kjell Furnes
Kjell Furnes er ein ingeniør, politikar og organisasjonsleiar frå Giske på Sunnmøre. Han representerte Møre og Romsdal og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1983 til –89. Perioden 1976-83 var han den fyrste direktevalde fylkesordføraren i Møre Romsdal.
Furnes utdanna seg til bygningsingeniør ved Trondheim tekniske skole. Frå 1963 praktiserte han yrket i ulike firma, perioden 1966-75 tilsett i arkitektfirmaet Vestplan A/S. Han var attåt varaordførar i Giske 1970–71 og ordførar i kommunen 1972–75.
Hausten 1975 fekk Furnes plass i det fyrste direktevalde fylkestinget, eit ting som valde han til fylkesordførar i Møre og Romsdal. Med attval for ein ny fireårsperiode var han fylkesordførar 1976–83. Då Kristeleg Folkeparti i juni 1983 gjekk inn Willoch-regjeringa, vart stortingsrepresentant Kjell Magne Bondevik utnemnd til statsråd. Ettersom Furnes var stortings-varamann til Kristeleg Folkeparti, rykte han inn på Stortinget. Frå hausten 1985 hadde han fast tingsete og møtte på Stortinget til 1989. Alle seks stortingssesjonane var han medlem i Finanskomiteen.
Furnes har i alle år vore ein bibeltru kristenleiar. Såleis var han i årevis formann i Det Vestlandske Indremisjonsforbund, landsstyremedlem i Santalmisjonen, krinsformann i Sunnmøre Indremisjon og i Santalmisjonen på Sunnmøre, ei tid styreformann i avisa Norge IDAG og styreformann i Ordet og Israel. I 1993 hevda han at Oslo-avtalen var i strid med Bibelen, noko han grunngav med at Bibelen seier at Israel skal verte større, det gjeld då delar av Libanon, Jordan og Syria, ein palestinsk stat er av den grunn umogleg.
Furnes vart i 2004 tildelt Kongens fortenstmedalje i gull.
Rule, Britannia!
«Rule, Britannia!» er ein song basert på diktet «Rule, Britannia!» av James Thomson og tonesett av Thomas Augustine Arne i 1740. Han har fått ei stilling som ein uoffisiell britisk nasjonalsong, særleg knytt til den britiske marinen og i noko mindre grad den britiske hæren.