cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aymaraer
Kultur
Aymara er språket for aymarafolket, men spansk er dominant i regionen kor aymaraene lever, så mange har spansk som språk nummer to. Flagget Wiphala er eit symbol for aymaraene; det er eit kvadrat sett saman av 7x7 mindre kvadrat i diagonale striper av sju ulike farger. Aymaraindianarane dyrkar og tygg kokablad. Dette er ein fleire hundreår lang skikk som er knytt til tradisjonell medisin og religiøse ritual. Koka er offergåver til solguden Inti og til jordgudinna Pachamama. Kokadyrking vert motarbeidd av styresmakta av di koka kan nyttast som råstoff i kokainproduksjon. I de seinaste åra har koka verte eit symbol for kulturell identitet i heile Andesområde.
Aymaraene som bur på øyer i Titicaca nyttar sivbåtar og har lenge hald i hevd kunne om å byggje sterke og pålitande sivbåtar. To aymaraer bygde «Ra-II» som Thor Heyerdahl og mannskapet hans segla over Atlanteren med stor suksess i 1970. Som kjent var det mangel på innsikt i byggjekunst som gjorde at den første båten «Ra-I» gjekk i oppløysing. Aymaraer var òg rådgjevarar under bygginga av sivbåten «Tigris» sju år seinare.
Frigjeringsrørsler
Det finst eit stor tal rørsler som arbeider for utvida fridom eller politisk makt for aymarafolket. Dette inkluderer geriljaorganisasjonen «Tupac Katari», leia av Felipe Quispe, og «Movimiento al Socialismo», organisert av leiar for kokabøndene og no president i landet, Evo Morales. Desse organisasjonane har saman med andre vore involvert i aktivisme i Bolivia, mellom anna den bolivianske gasskrigen i 2003 og krisa i Boliva 2005. Eit mål for somme av rørslene har vore ein uavhengig indianarstat, Collasuyu med namn etter den sørlege og hovudsaklege aymariske provinsen i Tawantinsuyu. Morales blei innsett som president i Bolivia frå januar 2006.
Tsentralnajakollen
Tsentralnajakollen er ein naken ås (205 moh) sentralt i Vassfjellet i Dronning Maud Land. Åsen vart kartlagd av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen i 1961 og namngjeve Gora Tsentral'naya av dei.
Stavsnuten
Stavsnuten  er eit fjell i Ullensvang kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1 661 meter over havet og er det 939. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Islam
Islam er ein av verdsreligionane. Han har utspring i Arabia, og har mykje av læra si til felles med jødedommen og kristendommen og som desse er han monoteisk. Islam er såleis rekna å vera ein av dei abrahamittiske religionane. Han er den nest største religionen i Noreg (sjåIslam i Noreg).
Den heilage boka til islam er koranen. Etter islamsk tru inneheld koranen openberingane til Allah, som skal ha vorte gjevne muntleg til profeten Muhammed. Muslimane meiner at dette pågjekk i 23 år, ved hjelp av erkeengelen Gabriel, gjennom draumar og heilag inspirasjon.
Det er om lag 1,5 milliardar muslimar i verda. Det finst fleire avgreiningar, der sunniislam utgjer rundt 80-85 %. I Iran dominerer sjiaislam.
Etymologi
Ordet islam kjem av dei arabiske rotkonsonantane S-L-M, og vert omsett med overgjevnad til Guds vilje, eller òg med lydnad. Av andre arabiske ord med same rot finn ein salaam og salaam aleikum, som tyder fred og Guds fred og er vanlege helsingsformer, samt muslim, som tyder ein som underkastar seg Gud.
Sentrale trekk ved islam
Tilhengjarar av islam, kjend som muslimar, trur at Gud, eller (på arabisk) Allah openberra seg for menneska gjennom Muhammed og andre profetar, inkludert Adam, Noa, Abraham, Moses og Jesus. Muslimar trur at Muhammed var den siste av profetane, og at bodskapen han bar vidare til menneska vil vara til qijamah, dommedag. Eit tidlegare mykje brukt omgrep om muslimar er muhammedanarar, men på oppfordring frå muslimane sjølve er det etter kvart blitt mindre brukt.
Muslimar meiner at den viktigaste skriftlege openberringa til menneska er Koranen, som dei ser på som den endelege og feilfrie openberringa til menneska. Tidlegare skrifter, som evangelia, Torah og jødiske profetiske skrifter vert også sett på som guddommelege i natur, men har vorte gløymde, mistolka eller forvridd slik at den originale bodskapen har forsvunne over tid.
Den grunnleggjande trusvedkjenninga i islam er sjahada: Det er ingen Gud utanom Gud, og Muhammed er Guds tenar og bodbringar (arabisk: لا إله إلا الله محمد رسول الله). Islam vert skildra som ein dīn, ein livsveg eller ei rettesnor.
Dei fem søylene
Dei to største undergruppene av muslimar er sunni-muslimane og sjia-muslimane. Sunni-muslimar utgjer storparten av muslimar i verda, 85-90 %, men sjia-muslimane utgjer majoriteten i land som Iran og Irak. Sunni-islam sine grunnleggjande pilarar vert referert til som Dei fem søylene i islam, medan shia-islam har ein noko annleis terminologi, som inkluderer fem grunnleggjande røter i religionen og ti grunnleggjande greiner. Muslimar har til felles dei følgjande fem hovudkrava for truande, som sunni-muslimar ser på som dei fem søylene og sjia-muslimar ser på som element av religionen sine røter og greiner:
Islamsk endetidslære
Islamsk endetidslære er oppteken av qijama, endetida, og den endelege dommen over menneska. I følgje islam skal dei rettferdige lønast med gledene i Djannah (paradis), medan dei urettvise skal straffast i Djahannam (helvete).
Gud
Grunnleggjande i islam er Guds einskap, tawhid, ein absolutt monoteisme. I sura al-Ikhlas (sure/kapittel 112) vert Gud skildra slik:
På arabisk vert Gud kalla Allāh. Ordet har ein etymologisk samanheng med ʾilāh «guddom», og har slektskap med det hebraiske Ēl, som ein finn att i Elohim, Herren. Allāh vert også brukt som namn på Gud av kristne og jødiske arabarar. Muslimar meiner at guden dei dyrkar er den same som den jødiske og kristne guddommen, men avviser den kristne læra om Guds treeining. Med unntak av eitt byrjar alle kapitla i Koranen med setninga I namnet åt Gud, den miskunnsame, den nåderike.
Moskéen
Muslimske sakralbygg blir kalla moskéar. Her samlar muslimar seg til felles bøn, helst fem gonger dagleg, men mange kjem berre på fredagen, som er den viktigaste vekedagen for muslimane, og les elles bøn på eiga hand. Kvinnene sit i eit eige rom i moskeen, ved sida av hovudsalen. Ein lærd muslim, ofte kalla imam, leier bøna i moskéen. Han har ofte òg oppgåva som muaddhin (muezzin), å kalla til bøn frå minareten kvar moské har.
Koranen
Koranen er den mest heilage skrifta i islam. Namnet på boka kjem frå det arabiske ordet for resitasjon og det er også sjølve orda, ikkje det trykte verket, som i islam vert sett på å vera Koranen.
Muslimar trur at Koranen vart openberra til Muhammed av Gud gjennom erkeengelen Gabriel i åra 610–632 evt. I tillegg til å ha lært Muhammed sine openberringar utanåt skal følgjesveinane hans ha skrive dei ned. Muslimar trur at Koranen i dag er den same som den som vart openberra Muhammed og som han brakte vidare. Forskarar er jamt over einige om at den utgåva av Koranen som er i bruk i dag fyrst vart sett saman i skriftleg form av den tredje kaliffen, Uthman ibn Affan, ein gong mellom 650 og 656. Han sende då kopiar til dei ulike provinsane i det nye muslimske riket og gav ordre om at andre utgåver skulle øydeleggjast.
Dei fleste muslimar meinte frå tidlege tider at Koranen berre var perfekt og fullstendig i det språket den vart openberra, arabisk. Omsette utgåver av Koranen vert difor ofte stilt føre som korankommentarar eller som fortolkingar av Koranen si tyding.
Koranen er dela inn i kapittel (arabisk: sura) og vers (arabisk: ayat). Kapitla er sorterte i rekkefølgje med dei lengste først, uavhengig av kva dei handlar om eller kva tid Muhammed fekk dei frå Gud.
Hadíth-skriftene
Hadíth-skriftene er skrifter som viser til Muhammed og hans følgjesveinar sine orde og gjerningar. Samlingar av hadíthskrifter er rekna å vera eit viktig verktøy i tolkinga av sjaria (islamsk lov). Det er fleire ulike samlingar av hadíthar og samlingane til Bukhari og Muslim er dei to mest annarkjende. Innhaldet i samlingane (og for øvrig også Koranen) er ikkje samanhengande, slik at den litterære kontekst ikkje blir vektlagd noko særleg. Ein tolkar heller hadíth og Koranen ut frå heilskapen.
Når det gjeld innhaldet i hadíth er det ei stor spennvidd - alt frå Muhammed si himmelreis til tannpleie.
Muslimske skriftlærte deler gjerne hadíth-skriftene om Muhammed inn i tre grupper:
Ei eiga undergruppe av hadíth, hadith kudsi vert av muslimar sett på som Guds ord, gjenteke av Muhammed.
Retningar i islam
Det finst ei lang rekkje undergrupper av islam. Dei to viktigaste grupperingane islam kan delast inn i er sunni-islam og sjia-islam, medan sufismen, ein spirituell tradisjon som finst blant både sjia- og sunni-muslimar, vert rekna for å vera islam si mystiske retning.
Sunni-muslimane er den største gruppa innan islam, grovt rekna 80 % av verdas muslimar er rekna å vera sunni-muslimar. På arabisk tyder as-sunnah bokstaveleg tala prinsipp eller sti, medan omgrepet sunna i islam viser til tradisjonen etter Muhammed. Sjia-muslimane utgjer den andre hovudgruppa innan islam, og skil seg frå sunniane gjennom manglande aksept av dei tre fyrste kaliffane, eigne lovtradisjonar og den sentrale rolla gjeve til Ali og til imamane. Både sunni- og sjiaislam er delt inn i ei rekkje undergrupper. Ei tredje gruppe som daterer attende til det store skismaet i islam er kharidjittane, ibadismen er ein overlevande arvtakar etter desse.
Det finst også andre mindre muslimske grupper som ikkje utan vidare kan klassifiserast som sunni eller sjia-muslimar, samt grupper som i noko eller full grad ser på seg sjølv som muslimske, men som berre i noko eller lita grad vert allment akseptert som dette. Blant desse finn ein zikri-religionen, Nation of Islam, drusarane, alawittane og ahmadiyya-rørsla.
Bakgrunnsstoff
Referanselitteratur
Diomedesbukta
Diomedesbukta (russisk бухта Диомид, òg skrive Dimoidbukta eller Diomedebukta) er ei bukt i Peter den store-bukta i Russland ved byen Vladivostok. Bukta fekk namnet «Diomedes» etter den første russiske briggen som kasta anker her i 1862. Langs kysten av bukta ligg det tett i tett med forfalne fiskeri, fiskekaiar og depot.
Dale
Dale kan visa til:
Fleire tettstader i Noreg:
Dale er òg eit vanleg etternamn i fleire land. Det er mellom anna namnet til:
Palaiseau
Palaiseau er ein kommune i dei sørlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by. Han ligg 16,9 km frå sentrum av Paris, og er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Essonne.
Piz Cavradi
Piz Cavradi er eit fjell i Dei lepontinske Alpane, i nærleiken av Sedrun i kantonen Graubünden i Sveits.
Frygarar
Frygarar var eit indoeuropeisk folk i oldtida i Anatolia i dagens Tyrkia, som opphavleg kom frå sørlege Balkan. I samsvar med den greske historikaren Herodot var dei først kjent som brygarar (eller brigarar, gresk bρύγοι eller bρίγες), som vart endra til frygarar etter at dei endeleg utvandra til Anatolia (Vesleasia) via Hellespont (Dardanellane).
Frå ei byrjing som stammefolk i landsbyar oppstod staten Frygia (gresk: Φρυγία, latin: Phrygia) på 700-talet fvt. med hovudstad i Gordion, rundt 70–80 km sørvest av dagens hovudstad Ankara i Tyrkia. I løpet av denne perioden utvida frygarane riket sitt austover og og inn i kongedømet Urartu, etterkomarane av hurrittarar, ein tidlegare rival av hettittane. Deretter vart det frygiske kongedømet ein gong rundt 690 fvt. invadert av kimmeriarar, eit indoeuropeisk ryttarfolk som i samsvar med Herodot kom frå området nord for Kaukasus, som herja og øydela Gordion. Deretter vart landet kortvarig erobra av nabolandet Lydia før det vart overteke av det persiske riket ved Kyros den store og riket til Aleksander den store og hans hellenistiske etterfølgjarar. Det vart til sist overteke av Attaliddynastiet i Pergamon før det til sist vart ein del av Romarriket. Den siste dokumentert nemninga av språket frygisk var på 400-talet evt. og det var truleg gått heilt ut av bruk før 600-talet evt.
Kultur
Frygarane dyrka òg guden Sabazios, ein himmel- og fadergud som vart avbilda sitjande på hesteryggen. Sjølv om grekarane identifiserte han med Zevs, var alle framstillingar av han, sjølv i romersk tid, vist sitjande på ein hest. Konfliktane hans med den stadeigne modergudinna viss skapningar var måneoksen og segna om denne, kan bli forstått ved den måten som at hesten til Sabazios plasserer den eine hoven på hovudet til oksen, slik som det kan vorte studert på ein romersk relieff ved Museum of Fine Arts i Boston.
Frygia utvikla ein avansert bronsealdarkultur. Dei tidlegaste tradisjonane for gresk musikk er avleidd frå Frygia, overført via greske koloniar i Anatolia, og inkluderte frygisk skala, noko som er rekna som krigsliknande skala i den greske musikken i antikken. Frygiske Midas, kongen som gjorde til gull alt han rørde, vart i samsvar med den populære myta opplært i musikk av sjølvaste Orfeus. Ei anna musikalsk nyvinning som kom frå Frygia var aulos, eit treblåseinstrument med to røyr. Marsyas, satyren som etter sigande først gjorde musikkinstrumentet ved å nytte holte hjortetakkar, var ein frygisk tilhengar av Kybele. Han konkurrerte uklokt i musikk med den olympiske guden Apollon og tapte til sist. Apollon flådde deretter Marsyas levande og hengde provoserande skinnet hans opp på Kybeles eige heilage tre, ei furu.
Frygia heldt ein fråskild kulturell identitet. Klassisk gresk ikonografi identifiserte trojanske Paris som ein ikkje-grekar ved den frygiske hua, noko som òg vart båra av den persiske ljos- og frelsarguden Mithra, som vart vidareutvikla av romarane i Mithras-kulten. Dette hovudplagget, frygisk hue, har overlevt i moderne biletbruk som «fridomshua» til amerikanske og franske revolusjonære på slutten av 1700-talet.
Mytisk fortid
Namnet på den tidlegaste kjende mytiske kongen var Nannakos (eller Annakos). Denne kongen budde ved Ikoniom, romersk Iconium, dagens namn Konya, den mest austlege byen til kongedømet Frygia på denne tida; og etter han døydde ved den legendariske høge alderen av 300 år, vart landa oversvømd under ein stor flaum, som vart starta ved eit gammalt orakel. Den neste kongen som er nemnt i antikke kjelder vart kalla for Manis eller Masdes. I samsvar med Plutark, vart store dådar og føretak etter han kalla for «maniske» i Frygia. Deretter synest det som om kongedømet Frygia i greske kjelder (som er hovudkjelda) vart meir fragmentert blant ulike kongar. Ein av desse kongane var Tantalos (som kanskje var det historiske utgangspunktet for ein figur av same namn, Tantalos, i gresk mytologi) som styrde over den nordvestlege delen av Frygia ved fjellet Sipylos. Tantalos vart straffa i evig tid i Tartaros, ein del av Hades, for at han drap sonen sin Pelops og vanheilag ofra han til gudane, ein referanse til opphevinga av menneskeofring. Tantalos vart òg falskt skulda for å stele frå lotteria han sjølv hadde oppfunne. I den mytiske tidsalderen før den trojanske krigen, i løpet av ein mellomperiode, vart den frygiske bonden Gordios eller Gordias konge som oppfylling av ein orakelspådom. Dei kongelause frygarane hadde vendt seg til orakelet i Sabazios i Telmessos i Lykia for å få råd, den gongen ein del av Frygia, seinare ein del av Galatia. Dei vart beordra av orakelet til å respektere som kongen deira den første mannen som rei opp til templa til guden i ei vogn. Denne mannen var bonden Gordias som då tileigna oksekjerra til tempelet, og knytte han fast med ein knute, den såkalla gordiske knuten. Gordias grunnla ein ny hovudstad ved Gordion (som knuten fekk namn etter) i den vestlege delen av Anatolia, og som låg ved den gamle handelsvegen som gjekk gjennom hjartet av Anatolia og som sidan vart «kongevegen» til Dareios I av Persia frå Pessinus til Ankara, og som ikkje låg langt frå elva Sakarya.
Seinare mytiske kongar av Frygia vart alternativt namngjeven Gordias og Midas. Mytane som omgav den første Midas, det var minst sju av dei til saman, knytte han til ei mytologisk forteljing om den frygiske helten Attis. Denne uklare Midas-figuren budde i Pessinus og freista å gifte dottera si til den ungen Attis til trass for motstanden til mora hans Kybele og elskarane hans, denandrogyne Agdistis, rekna som ein guddom av frygarane og som ein daimon av grekarane. Då Agdistis og/eller Kybele dukka opp, kasta dei galskapen på alle som deltok på bryllaupsfesten. Midas skal ha omkome i det påfølgjande kaoset.
Den berømte kong Midas var son av den gode kongen Gordias nemnt ovanfor. Han er assosiert med Silenos og andre satyrar, og ikkje minst med guden Dionysos som løna han med ynsket (og forbanninga) om at alt han tok på skulle bli til gull. Det blir fortalt at Midas kom frå Trakia, følgt av ei gruppe av folket sitt, og hadde reist til Anatolia for å vaske bort forbanninga av «gullrøring» i elva Paktolos (dagens tyrkiske Sart Çayı). Etter å ha vaska bort gullet i sanden i elva, vart Midas adoptert av den barnlause Gordias og teke under vernet til gudinna Kybele.
I samsvar med Homer sin Iliaden var frygarane allierte av Troja under den trojanske krigen. Frygia i Iliaden synest å vere lokalisert i området ved innsjøen Askanios (dagens tyrkiske İzniksjøen) og ved den nordlege delen av elva Sakarya, og var såleis langt meir avgrensa i omfang enn Frygia i klassisk tid. Iliaden har òg ein rest av eit minne om den trojanske kongen Priam som i ungdomen sin kom for å hjelpe frygarane i krigen deira mot amasonene. I løpet av denne episoden, som skjer ein generasjon før trojakrigen, er det sagt at frygarane vart leia av «Otreos og gudlike Mygdon». Begge synest å vere knapt meir enn eponym: det var ein stad namngjeve Otreos ved innsjøen Askanios i nærleiken av den seinare hellenistiske byen Nikaea, og namnet Mygdon er openlys eit eponym for Mygdonia, eit folk som ifølgje Strabon levde i nordvestlege Anatolia og som ved ei tid synst å ha vorte oppfatta som ulike frå frygarane.
Under trojakrigen vart det sendt frygiske krigarar for å støtte Troja, leia av Askanios og Forkys, sønene av Aretaon. Ein frygisk helt som slåst i trojakrigen var Asios, son av Dymas og bror av Hekabe, dronning av Troja og mor til helten Hektor. Quintus Smyrnaeus nemner ein annan frygisk prins, Koroibos, son av Mygdon, som kjempa og døydde ved Troja; han hadde søkt etter handa til den trojanske prinsessa Kassandra for giftarmål. Kong Priams hustru Hekabe er vanlegvis trudd å ha vore av frygisk fødsel som ei dotter av nemnde kong Dymas.
InCreo
InCreo er eit norsk selskap som først vart etablert i 1997 som Bjørviks Webdesign i Dale i Sunnfjord, men endra namn til InCreo Interactive Creations AS i 2000. Bedrifta leverer ulike tenester for kommunikasjon og teknologi for PC, nettbrett og mobil.
Frygarar
Mytisk fortid
Den frygiske Sibylle (som er meir ein gresk tittel enn eit personnamn) var prestinne av det apollonianske orakel i Frygia.
InCreo
Hovudkontoret ligg i Trondheim ved Nedre Elvehavn. InCreo har også eit kontor i Oslo.
Frygarar
Mytisk fortid
Den jødisk-romersk historikar Josefus hevda at frygarane var grunnlagt av den bibelske figuren Togarmah, sønesønen av Jafet og son av Gomar: «og Thrugramma av turgrammarar, som, slik grekarane vedtok, var kalla for frygarar.» Josefus viser til ei ukjent gresk kjelde og det er uklart om det er noko meir i dette enn at Togarmah som namn liknar på Thrugramma.
InCreo
InCreo leverar fylgjande tenester: digital rådgiving, webdesign, webutvikling, publiseringsløysinga Wondercode CMS, E-handel / nettbutikkar og driftsløysingar.
Gjende
Gjende er ein innsjø i Jotunheimen. Gjende ligg 984 moh. og har eit areal på omkring 15 km². Sjøen er lang og smal – i luftlinje 18 km lang og 1,5 km brei på det breiaste. Største djup er 149 m. Gjende har ein karakteristisk smaragdgrøn farge på grunn av dei store mengdene morenemasse som vert ført med elva Muru ut i Gjende.
Geografi
Gjende ligg midt i Jotunheimen og både nord og sør for sjøen ligg toppar på godt over 2 000 m. Ved vestenden ligg Gjendebu, på nordsida ligg Memurubu og ved austenden ligg Gjendesheim. Om sommaren går det båtrute mellom desse tre stadene.
Elva Sjoa renn ut frå Gjende, ved Gjendesheim, og ender i Gudbrandsdalslågen.
Namn
Namnet Gjende er gudbrandsdalsdialekt, og er den offisielle varianten av namnet ettersom sjøen ligg i Lom og Vågå kommune. På vangsdialekt heiter sjøen Gjendin, nokon ein finn igjen i namnet Henrik Ibsen brukte om Besseggen i skodespelet Peer Gynt: Gjendineggen, eller Gendineggen i den tidas staving.
Sjøen har gjeve namn til to kjende personar; friluftsmannen Jo Gjende og budeia Kaia Gjendine Slaalien.
Louis Harold Gray
Louis Harold Gray var ein britisk fysikar som hovudsakleg forska på effektane av radioaktivitet i biologiske system. Han fann blant anna opp ei måleining som nyttast til å måla strålingsdose. Denne eininga vart seinare kalla etter han som ei SI-eining kalla Gray.
Tverreggtelen
Tverreggtelen er ein ås like søraust for Tverregga i Kirwanveggen i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og fleire flyfoto (1958–59), og namngjeve i samband med Tverregga.
Hastigheit
Hastigheit eller snøggleik er ein storleik definert posisjonsendring delt på tid. Det vil sei at snøggleik skildrar både fart og retning.
I fysikken skil ein mellom hastigheit som er ein vektoriell storleik og fart som er ein skalar storleik. Farten er absoluttverdien til snøggleiken. I daglegtalen nyttar ein vanlegvis hastigheit og fart om ein annan med same tyding.
Eininga til snøggleik er lengd over tid. SI-eininga er m/s, men km/t og knop er òg vanlege i bruk.
Mange symbol vert nytta til å skildre snøggleik, men v og u er vanlegast (feit skrift er trykt notasjon for vektorar.)
Langs ei rett linje er gjennomsnittshastigheit v gjeven ved
der s er tilbakelagt strekning og t er tida det tar. (legg merke til at langs ei rett linje er snøggleik ein skalar.)
Piz Cazarauls
Piz Cazarauls er eit fjell i Glarus-Alpane i Sveits. Toppen er eit trippelpunkt mellom kantonane Uri, Glarus og Graubünden.
Hastigheit
Definisjon
Den matematiske definisjonen av hastigheit er den tidsderiverte til posisjon r(t), dvs.
Vanleg notasjon for tidsderivasjon er òg. Denne definisjonen gjeld òg når snøggleiken sjølv endrar seg med tida. Skrive ut i kartesiske koordinatar er definisjonen
Rørsle med konstant hastigheit
Rørsle med konstant hastigheit v kan skrivast
Sirkelrørsle
Ei sirkelrørsle med radius r i xy-planet vert skildra ved
der \omega er vinkelhastigheit. Snøggleiken er gjeven ved den tidsderiverte
det vil si jo større \omega, jo større fart.
Tua i Dronning Maud Land
Tua er ein isolert ås 3 nautiske mil (6 km) vest for Brattskarvet i H.U. Sverdrupfjella i Dronning Maud Land. Han vart fotografert frå lufta av Den tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og flyfoto av den norske ekspedisjonen 1958–59.
Hareid kyrkje
Hareid kyrkje er ei langkyrkje frå 1877 på Hareid i Hareid kommune i Møre og Romsdal fylke.
Byggverket er i tre og har 500 sitjeplasser.
Kyrkja vart, til liks med Vartdal kyrkje, ført opp etter teikningane som var laga for Ørsta kyrkje. Teikningane var laga av Heinrich Ernst Schirmer/Wilhelm von Hanno. Det vart gjort ein del lokale tilpassingar. Byggmeister var Knut L. Stokkeland frå Vestnes i Romsdal.
Altertavla er frå 1660 og er laga av skotten Andrew Smith. Ho stod opphavleg i Stavanger hosiptalkyrkje og vart seld på auksjon i 1815.
Hareid kyrkje er soknekyrkje i Hareid sokn, Ulstein prestegjeld, Søre Sunnmøre prosti i Møre bispedømme. Ho er den einaste kyrkja i Den norske kyrkja i Hareid kommune.
Tidlegare kyrkjer på Hareid
Det har vore kyrkje på Hareid sidan mellomalderen. Mellomalderkyrkja, som var ei stavkyrkje, stod til 25. februar 1806 då ho brann ned etter eit lynnedslag. Til erstatning vart det bygd ei åttekantkyrkje i tre. Ho vart teken i bruk i 1807 og stod i kring 70 år. Då hadde ho byrja sige og dei fann det best å byggje ny kyrkje. Den åttekanta kyrkja på Hareid stod truleg modell for Haram kyrkje.
Ved kyrkja står ei prestestove frå om lag 1650. Ho vart primært brukt når presten frå Ulstein overnatta frå laurdag til søndag.
Dvinabukta
Dvinabukta (Russisk Двинская губа, Dvinskaja Guba) er ei bukt i Arkhangelsk oblast i Russland. Ho er ei av fire store bukter i Kvitsjøen. Dei tre andre er Mezenbukta, Onegabukta og Kandalaksjabukta. Elva Nordre Dvina er den største elva som renn ut i Dvinabukta, medan dei to største byane ved bukta er Arkhangelsk og Severodvinsk.
Nordisk ministerråd
Nordisk ministerråd (skipa i 1971) er eit samarbeidsorgan for dei fem nordiske regjeringane og heimestyret på Færøyane, Grønland og Åland. Alle fagministrane har jamleg møter i rådet. Ordførarrolla - som varer eitt år av gongen - sirkulerer mellom landa. Det overordna ansvaret ligg hos statsministrane, men i praksis er ansvaret delegert til dei nordiske samarbeidsministrane og Nordisk samarbeidskomite.
Medlemsland
Sjølvstyrte område:
Mariner-programmet
Mariner-programmet var ein serie romsondar sende opp av den amerikanske romorganisasjonen NASA for å undersøkje dei indre planetane Mars, Venus og Merkur. Av dei 10 romsondane var sju suksessfulle, medan tre gjekk tapt. Mariner 11 og 12 vart etterkvart gjeve nye namn, Voyager 1 og Voyager 2, som ein del av Voyager-programmet. Viking 1 og Viking 2 var forstørra utgåver av Mariner 9.
Quar Ah Qahlish
Quar Ah Qahlish er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Absolute Music 49
Absolute Music 49 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2005.
Antakya
Antakya (arabisk انطاكية, Anṭākyä frå syrisk ܐܢܛܝܘܟܝܐ, Anṭiokia; gresk Ἀντιόχεια, Antiókheia) er administrasjonssenteret i provinsen Hatay sør i Tyrkia, nær grensa til Syria.
Byen var kjend som Antioka i antikken. Byen er historisk viktig for kristendomen sidan det var disiplane til Jesus Kristus første gongen vart kalla kristne. Byen og dei massive murane spelte òg ei viktig rolle under krosstoga.
Geografi
Byen ligg ved elva Nahr al Asi (Orontes), 22 km frå munningen, i eit fruktbart slettelandskap. Eit mindre fjellområde kalla Staurin-fjellet eller Silpion-fjellet (509 moh) i retning nordaust-sørvest gir byen naturleg vern i to retningar.
Byen hadde 46 000 innbyggjarar i 1970, auka til 139 000 innbyggjarar i 2001, men er enno langt mindre enn i oldtida.
Klima
Byen har ein middelhavsklima med varme og tørre somrar, og mild og våte vintrar. På grunn av høgda er Antakya har noko lågare temperaturar enn kysten.
Historie
Frå 64 fvt. var byen hovudsete for romerske stattholdarar i provinsen Syria. Fleire gonger hadde òg romerske keisarar residens i byen. I romartida var det omkring 500 000 innbyggjarar med omfattande handels- og næringsverksemd, og var den tredje største byen i keisarriket etter Roma og Alexandria. Under keisar Tiberius vart byen utvida nordover, fekk ein samanhengande ringmur, og eit sentrum dominert av ein 30 meter brei aveny parallelt med elva, omkrinsa av 3 200 søyler. Byplanen vart etter kvart kopiert av dei fleste byane i Midtausten.
Bibelen fortel om den tidlege kristne misjonen i byen. Først forkynte ein berre blant jødane, deretter kom kristne frå Kypros og Kyrene og forkynte òg for dei gresktalande. Frå Jerusalem vart apostelen Barnabas send (Apg. 11,19-23). Òg Paulus verka i byen.
Apostelen Peter vart utnemnd til den første biskopen i Antiokia av den lokale fyrsten etter å ha gjenoppvekka sonen hans som hadde vore død i fjorten år. Antiokia vart særs tidleg sete for eit kriste patriarkat som støtta apostolatet til Peter. Ved byrjinga av 100-talet var kyrkja i Antiokia velorganisert med St. Ignatius som biskop. Som sete for ein av den katolske kyrkja si fem patriarkar, var byen samlingsstad for kyrkjemøta mellom 252 og 300. Byen var ein av dei første i Romarriket som fekk bygd ein katedral med kuppel og mosaikkar (mellom 327 og 341).
Kalifen Omar erobra Antiokia i 637. Tydinga til byen var då allereie redusert. De neste 350 åra var byen på frontlinja mellom to konkurrerande stormakter. Han vart erobra av Austromarriket 969, hadde armensk styre i 1078, og kom under seldsjukkane i 1084.
I det første krosstoget fekk krossfararane oppretta fyrstedømet Antiokia i 1098, som varte til ny erobring ved mamelukkane i 1268, og frå desse av tyrkarane 1517. Frå då av var Aleppo den viktigaste byen i regionen.
I 1938 vart det ved folkeavstemming avgjort at Antakya og området rundt skulle halde fram som ein del av Tyrkia. Folkeforbundet godkjende avgjerda, men Syria gjer enno krav på det som no er provinsen Hatay.
Antakya har fleire gong vorte øydelagt av jordskjelv, siste gongen 1872. Tidlegare skjelv med store øydeleggingar av tyding for utviklinga til byen kom i 148 fvt., 37 evt., 115, 526 (250 000 omkomne), 528, 588, ..., og 1822.
Fyrug
Fyrig eller fyrug (frå lågtysk, 'eldvoren') er adjektiv som viser til at noko eller nokon blir oppfatta som fulle av «liv» eller «eld» i overført tyding. Å vera fyrig blir som regel sett på som positivt, men ordet kan òg nyttast litt humoristisk, gjerne i samband med seksualitet. Omgrepet blir særleg brukt om temperamentet til hestar, men kan òg brukast om menneske, og om handlingar, som dans.
På nordmøring bruker ein forma fyrau som har tydinga 'stor' eller 'kraftig'.
Seljordsvatnet
Seljordsvatnet er ein innsjø i Seljord kommune i Vestfold og Telemark. Seljordsvatnet er 16 km2 stort og 15 km langt, 1,8 km breitt og 145 meter djupt. Innsjøen er mest kjend for Seljordsormen. Dyret har i seinare tid vorte døypt Selma og er kjend frå skriftlege kjelder midt på 1700-talet. Ulike ekspedisjonar har fleire gonger besøkt innsjøen i eit forsøk på å bevise at ormen eksisterer. Fiskelivet i Seljordsvatnet er sik og aure.
Fyrug
Ordsoge
Me finn ordet i mellomhøgtysk som viurec eller viuric og på moderne tysk som feurig.
Seljordsvatnet
Innsjøen er ein del av Skiensvassdraget. Det viktigaste tilløp er Vallaråi, og utløpet er via Bøelva til Norsjø.
Fyrug
Ordsoge
På engelsk finn ein att ordet som «fiery», men dette omgrepet har også andre tydingar, som at noko liknar på eld eller er varmt.
Nynorske ord med lik eller liknande tyding er livleg, livfull, eldfull og lidenskapleg.
Koronarsinus
Koronarsinus (latin sinus coronarius) er ei vene som tek imot blod frå hjartemuskelen, myokard. Ho finst i hjartet til menneske og ein del andre dyr. Nøyaktig korleis anatomien er, er ulikt mellom artane.
Koronarsinus ligg i gropa mellom venstre framkammer og hjartekammer på baksida av hjartet (posteriort). Ho kjem inn i høgre framkammer rett over trikuspidalklaffen.
Noko av den venøse returen frå hjartemuskelen går utanom koronarsinus rett inn i høgre atrium, enkelte små vener går også rett inn i eit av hjartekammera.
Mewar
Mewar-regionen ligg mellom Aravallifjella i nordvest, Ajmer i nord, Gujarat og Vagad-regionen i Rajasthan i sør, Malwa-regionen i Madhya Pradesh i søraust og Hadoti-regionen i Rajasthan i aust. Han omfattar dei moderne distrikta Bhilwara, Chittorgarh, Rajsamand, Udaipur og Pirawa Tehsil i Jhalawar distrikt i Rajasthan, Neemuch og Mandsaur i Madhya Pradesh og delar av Gujarat.
Dei nordlege og austlege delane av regionen ligg på eit opphøgd platå som utgjer ei slakt hellande slette, medan dei vestlege og sørlege delane er åslendte og tradisjonelt dekte av tjukke skogar. Vasskiljet mellom Bengalbukta og Khambhatgolfen går nesten gjennom midten av Mewar. Frå nord- og austdelen renn elvane Bedach og Banas-elva med bielvar. Dei renn ut i Chambal-elva, som igjen renn ut i Yamuna. Elvane i sør og vest renn ut i Sabarmati og Mahi med bielvar.
Aravallifjella dannar den nordvestlege grensa for regionen. Dei er hovudsakleg danna av sedimentære bergartar som marmor og kotastein, som begge har vore mykje brukt til byggearbeid i regionen.
Folkestad i Volda
Folkestad er ei bygd og ein ferjestad i Volda kommune i Møre og Romsdal. Staden har om lag 300 innbyggjarar, og har barnehage, barneskule, ungdomsskule, idrettslag, korps, kor, daglegvarebutikk og ei seter.
Folkestad har ferjesamband med Volda. Dette ferjesambandet er ein del av riksveg 651, og var tidlegare del av Europaveg 39. Riksveg 651 går frå Folkestad vidare sørover mot tidlegare Eid kommune. Fylkesveg 40 i Møre og Romsdal går frå Folkestad rundt Dalsfjorden til Lauvstad.
Natur og geografi
På Folkestad kan ein finne fjellturar som passar dei fleste, anten ein likar lette turar, eller noko meir utfordrande. Galten og Veten er ganske lette turar, der ei går mest bortover fjellryggane. Kyrthovudet er ein kort og lett tur frå Folkestadsetra. Blåfjellet (1065) og Setrehornet/Storetuva (826) er noko meir krevjande, men absolutt ikkje av dei vanskelegaste fjella å stige opp på.
Dersom ein køyrer til Sætra på Folkestad, kan ein følgje ein veg lenger opp i fjellet. Derifrå går ein langs fjellryggane i markert løype til ein kjem til ein stein som hallar ut ifrå fjellet. Då har ein komen til Galten. Følgjer ein fjellryggen vidare til enden av fjellet kjem ein til Kornbergveten. Blåfjellet/Sandhornet ligg på 1065 moh. Ein kan gå opp frå Folkestadsætra eller Lisjebødalen i Dalsbygda. Turen går i mose og mark, men endrar brått terreng til steinrøys.
Sætrehornet/Storetuva er ein fjelltopp på 826 moh, og 8,8 km. Du kan starte på Folkestadsætra eller Straumssætra. På Folkestadsetra er det eit hyttefelt som ligg på «Innaforsida», Flotesida «Uttaforsida» har eldre hytter som kan ha stått der i fleire hundre år. På setra ligg Folkestadvatnet med moglegheiter for fisking og bading. Rundt vatnet (på setra) går det ein grusveg, som er eit turmål for mange. Vegen blei sponsa av Mowi/Marine Harvest. Om vinteren kan vatnet fryse, og dersom isen er tjukkare enn 10 cm er det fullt mogleg å gå på skøyter. Mobildekninga på setra er varierande.
Kulturhus
Folkestad har eit kulturhus, som blir nytta dagleg av anten musikkmiljøet på Folkestad (Folkestad Tonika, kor og kulturskule), idrettslaget (FIL) og til ulike tilstellingar. Kulturhuset stod ferdig i 2004. Fleire kjende artistar, som til dømes Odd Nordstoga, Jan Eggum og Jo Nesbø har hatt førestillingar på kulturhuset. Børsen er kafèdelen på butikken på Folkestad. Dette er ein viktig møtestad for dei eldre på Folkestad.
Kulturbakkane
På Kulturbakkane ligg den restaurerte garden til Randi Lise Rønnestad. Garden blei opphavleg bygd i 1852, med naust, kvernhus, sommarfjøs, grindaløde med fjøs og utedo, gamlestove, nyestove, 12 mål innmark og 12 mål utmark. Garden blir nytta til kulturelle arrangement, som framsyningar og kurs.
Storerunda
«Storerunda» har vore eit årleg turarrangement sidan 2016. Turen går ut på å stige opp på opptil 10 fjelltoppar, frå Krumsvikhornet (534 moh.) til Kornbergsveten (577 moh.). Til saman ein tur på om lag 28,5 km, der ein samlar høgdemeter i overkant av 2200 meter.
Dokumentarfilm
Knut Sigve frå Folkestad er ein dokumentarfilm om Knut Sigve Sollid. Knut Sigve er ein funksjonshemma mann som har budd med mor si heile livet. Filmen viser korleis han må flytte ut då mor hans på 78 meiner ho ikkje klarer å ta godt vare på han meir. Den fekk prisen for beste dokumentarfilm under Den norske dokumentarfilmfestivalen og Gullruten for beste TV-dokumentar i 2011. Filmen viser at Knut Sigve har sterke følelsar for heimbygda, Folkestad, og kor vanskeleg det kan opplevast å flytte ut.
Historie
I Folkestadbygda er det gjort funn frå førkristen tid. Dei eldste funna kan daterast tilbake til steinalderen, medan andre er frå tidleg i jernalderen (600-talet til 1030).
Namnet Folkestad kjem frå det gamle mannsnamnet «Folki» og ordet «stad». Ordet «stad» tyder på at garden vart teken i bruk ein gong mellom år 500 og år 1000 e. Kr, medan mannsnamnet «Folki» gjer at ein kan datere garden til om lag 600-700. Bygdebokforfattar Per Aarviknes skriv: «Namnet Folkestad er først nemnt i skriftlege kjelder først på 1500-talet. Då er ein gard, Folkestad, nemnt i 'tiendepennings-skatten' frå 1520 - 21.»
Beit Duqqu
Beit Duqqu (arabisk بيت دقّو) er ein palestinsk landsby i Jerusalem guvernement, 12 kilometer nordvest for Jerusalem nord på Vestbreidda. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde byen eit folketal på 1 600 i 2006.
Han ligg 650 meter over havet og grensar til Beit 'Anan i sørvest, Beit Izja i søraust, At Tira i nord og Al Qubeibeh i sør.
Folkestad i Volda
Historie
Dette er ei segn som handlar om svartedauden på Folkestad.
Noko av det viktigaste i dei gamle gardsbruka var dyrking av korn. Av dette kornet laga dei flatbrød, brød og graut. Nokre brygga òg øl. Når kornet var klart for innhausting brukte ein gjerne ein sigd.
Det er usikkert kor lenge det har vore seterdrift på Folkestad. Ifølge matrikkelen står det at frå 1723 er ingen av gardane nemnt med seter,  men i 1865 har alle gardane unntatt tre seter i Folkestaddalen. På 1800-talet var fisking ei viktig inntektskjelde for folkestadbygdingane.
Frå Folkestadbygda har det vore mange som har vorte rekrutterte inn i fyrvesenet. Nesten frå kvar gard var det ein eller fleire som jobba for fyrvesenet.
Før var det ferja «Kaulå»» som dreiv med transport av bilar, men etter kvart kom det ei ny ferje. Denne var privat, og den blei medlem i riksvegnettet 1935. I dag er det ferja Folkestad som står for overfarten mellom Volda og Folkestad, denne er driven av selskapet Norled.
Skulehistorie
Volda hadde mange skulekrinsar i 1780-åra. Størst var krinsen Krumsvik - Folkestad med heile 21 barn. Det første skulehuset i bygda vart bygt på Brenne og teken i bruk i 1866. Det vart nytta fram til 1904, då eit nytt skulebygg vart sett opp ved vegen ovanfor kyrkjegarden. I 1930 vart det huset ein i dag kallar «Gamleskulen» teke i bruk. I 1973 vart det bygd eit nytt skulebygg som vart brukt som ungdomsskule, og i 1980 sto andre byggetrinn frå skulen ferdig. I 2004 blei det tredje og siste byggetrinnet fullført og heile skulebygget stod klart og rommar i dag klasse 1-10. Per 2019 var det 65 elevar og 15 tilsette på skulen.
Næring
Tradisjonelt har landbruk vore ein viktig næringsveg for Folkestad. I dag er det seks gardar i drift. Markane og Flote samdrift er godt synleg frå Volda. På Folkestad finn ein også oppdrettsnæring. Ved ferjekaia har Mowi, tidlegare Marine Harvest, eit av sine kontor/lokalitetar. Dei har oppdrettsanlegg for laks i Voldsfjorden.
Storelva har vore ein viktig næring for Folkestad. Det har vore ni vassdrivne kverner, ei sag, og i 1913 vart det bygd eit kraftverk i Storelva. Dette vart sett ut av drift i 1959. I 2006 opna det nye kraftverket Folkestad Kraftverk, som har ein årleg kapasitet på 1550 kw/t.
Nokre hundre meter frå ferjekaia ligg Coop marked, som er daglegvarebutikken på Folkestad. Dette er ein viktig samlingsstad for innbyggjarane i bygda. Butikken er lokalisert i den gamle bygninga til Brænne brus. Då Brænne brus vert oppretta 1915, produserte dei saft og syltetøy. For dei som leverte bær og frukt, var det ei viktig ekstrainntekt. Med tida voks Brænne brus og gjekk meir og meir over til produksjon av brus, og vart flytta til Volda kring 1999. Svært mange av innbyggjarane frå Folkestad og dei omkringliggande bygdene har hatt arbeid på fabrikken.
Bård og Jorun Lillefosse har drive Folkestad taxi i ei årrekke. Dei har mellom anna ansvar for delar av skuletransporten.
Lydmuren
Lyd brukar i luft ca 3 sekund på 1 km ,(Ved 20 °C er hastigheita 344m/sek). Ein gjenstand som har høgare hastigheit enn dette bryt lydmuren. Det vil seie at han fer ifrå sin eigen lyd. Lyden kjem då etter som eit smell/brak.
Dei fleste jaktrifler og militære våpen t.d. AG3 brukar ammunisjon som bryt lydmuren. Når ein markerer på ei skytebane kan ein merka at lyden er like sterk når kula treffer skyteskiva som på standplass, det er då ikkje lyden av kula ein høyrer, men lydmuren som treffer skiva. Det er difor ikkje hjelp i ein lyddempar på våpen med ammunisjon som bryt lydmuren.
Det fyrste flyet som braut lydmuren var eit Bell X-1. Dette skjedde 14 Oktober 1947 og pilot var Chuck Yeager.
Når eit fly bryt lydmuren, kjem det eit kraftig brak, som kan verke skremande for folk og dyr som står på bakken. Overlydsflyging over landjorda er difor stort sett forbode.
Rudolf Rocker
Rudolf Rocker var ein tyskfødd forfattar, historikar og anarkosyndikalist.
Lydmuren
Kondensasjonseffekten blir ofte misvisande brukt til å syne lydmuren. Men dette er eit anna fenomen, som ikkje har noko med lydmuren å gjera.
Rudolf Rocker
Liv
Rocker vart fødd i Mainz i Tyskland i 1873. Han vart først på 1890-talet med i SPD, men gjekk snart ut att, da han var utilfreds med den dogmatiske haldninga han meinte å finne der. Medan han gjekk i bokbindarlære, kom han i kontakt med anarkistiske idear.
I 1893 måtte han som opposisjonell fare frå landet, og han emigrerte til Paris, der han vart verande til 1895. Sidan fór han til London, nærmare bestemt til Whitechapel, der han budde i det jødiske kvarteret. Der var han aktiv i anarkistrørsla, og han vart kjend med Pjotr Kropotkin.
Sidan gav han ut avisa Arbeidarvennen (på jiddisch Arbeter-Fraynd) og tidvis teoritidsskriftet Germinal. Arbeter-Fraynd skulle bli organ for ein føderasjon av jødiske anarkistar som vart skipa i Whitechapel i 1902. Rocker representerte denne føderasjonen mellom anna under den internasjonale anarkistkongressen i Amsterdam.
Under første verdskrigen vart Rocker som tyskar internert i England, og avisa vart forboden. Etter krigen fór han tilbake til Tyskland, der han var med i den anarkosyndikalistiske rørsla som var ved å vekse fram.
Hans Prinzipienerklärung des Syndikalismus vart grunnlaget for Freie Arbeiter-Union Deutschlands (FAUD). I 1922 var han sentral i grunnlegginga av Internasjonale Arbeidarassosiasjon (IAA), der han vart ein av sekretærane.
Teksten hans Der Bankrott des russischen Staatskommunismus (1921) inneheldt ein anti-leninistisk kritikk av sovjetregimet. I tida som følgde kom ei rekkje med brosjyrer med tekstar frå Rocker ut på forlaget Der Syndikalist - Fritz Kater, tekstar som i hovudsak dreidde seg om syndikalistisk teori.
I 1933, etter maktovertakinga til nazistane, måtte Rudolf Rocker på ny fare frå Tyskland for å unngå politisk forfølging. Han fór til USA, og drog saman med sambuaren Milly Witkop til ein stad nær der sonen Fermin Rocker budde.
I eksil vart det viktigaste verket hans, Nationalism and Culture, ferdig i 1937. Etter andre verdskrigen gjekk Rocker inn for ei pragmatisk linje i anarkistrørsla, noko som førte til ein del kritikk frå eigne rekkjer.
Rudolf Rocker var til sin død i USA i 1958 aktiv som libertær forfattar. Han døydde nær Crompond, Westchester County i New York.
Arab al-Jahalin
'Arab al-Jahalin, òg kalla al-Jabal (arabisk عرب الجهالّين, hebraisk skrift עראב אל-ג'האלין) er ein palestinsk beduinsk landsby i Jerusalem guvernement, fem kilometer søraust for Jerusalem på Vestbreidda. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå (PCBS) hadde 'Arab al-Jahalin eit folketal på kring 1 205 innbyggjarar i 2006. Landsbyen ligg i ei åsside utafor al-Eizariya og 300 meter unna Jerusalem kommunane avfallsplass. Han ligg i Område Cpå Vestbreidda — noko som gjev Israel full kontroll over landsbyen, medan innbyggjarane har palestinske ID-kort.
'Arab al-Jahalin har ein moské og to skular. Landsbyen er knytt til straum- og vassnettverket i Aust-Jerusalem. Alle innbyggjarane i 'Arab al-Jahalin vert rekna som flyktningar og har flyktningpapir frå UNRWA.
Yanomamiar
Yanomami, òg kjent som yąnomamö, er eit samfunn av urfolk med eit opphavleg territorium som ligg i ca.1000 meters høgde over havet i Sierra Parima på vasskilet mellom Orinoco og Amazonaselva, i grensetrakta mellom Brasil og Venezuela. Territoriet til yanomami breier seg ut over delar av to delstatar i begge land: Bolívar og Amazonas i Venezuela samt statane Roraima og Amazonas i Brasil.
Yanomami er ei etnisk gruppe som er delt inn i fire undergrupper: sanumá, yanomam, tanomano og yanam. Gruppene har eigne språk av språkgruppa yanomaman, av somme rekna som eitt språk med dialektar. Yanomamifolk lever som halvnomadiske jegerar, hagebrukarar og fiskarar. Frå 1960-talet og frametter har storsamfunnet trengt seg inn på territoriet til yanomami og på 1980-talet gjekk det føre seg utnytting av naturressursar mellom anna av gull. Verksemda skapte problem for folket og har truga eksistensen. Inntrengjarar i samband med ressursutnytting og misjon førte med seg sjukdomar som ikkje yanomamiar hadde motstand mot. Mellom anna døydde fleire hundre av influensa og meslingar som vart bringa inn av inntrengjarar, i ein periode vart det registrert av 15 % av folkesetnaden døydde ut. Dei fekk òg problem med malariasmitte som kom inn i territoriet.
I 1991 oppretta brasilianske styresmakter eit reservat på 94 000 km². I 2003 var ca. 13 500 yanomamiar busette i reservatet i Brasil. I 2006 var det registrert 16 000 yanomamiar fordelt på 255 landsbyar i Brasil. Ein reknar at folkesetnaden i Venezuela er ca. 12 000. Med ein samla folkesetnad på ca. 26 - 30 000 er yanomami det største kjente samfunn av regnskogfolk.
Det norske statsflagget
Det norske statsflagget er eit splittflagg og vert bruka av statlege bygningar og vert ført av statlege, ikkje-militære fartøy. Flagget er identisk med det norske orlogsflagget og har ein blå og kvit kross på raud botn. Flagget har splitt og tunge, og har forholdet 16:27, mens handelsflagget er rektangulert og har forholdet 8:11.
Postverket og tollvesenet har eigne monogram med krone over i splittflagga sine. Ingen privatpersoner kan bruke statsflagget. Eit unntak er gjort for medlemmar av Kongelig Norsk Seilforening, som kan føre eit flagg ein kvit kvadratisk firkant i midten med eit kongeleg monogram.
Orlogsflagget
Orlogsflagget vert bruka av militæret og marinen. Då Noreg var i union med Sverige, var orlogsflagget eit splittflagg med unionsmerke. Frå 1844 vart dette flagget òg bruka som statsflagg, men i 1899 vart unionsmerket fjerna frå handelsflagget og statsflagget, medan orlogsflagget enno hadde unionsmerket. 9. juni 1905, to dagar etter vedtaket om unionsoppløysinga, vart det «reine» orlogsflagget, første gong heist på norske marinefartøy, festningar og militærleirar. SIdan 1905 har orlogsflagget og statsflagget igjen vore identiske.
Vementry
Vementry er ei lita øy i Shetlandsøyane i Skottland. Ho ligg i St. Magnus Bay, nordom vestre Mainland og sørom Muckle Roe. Øya har eit areal på 370 hektar og vert nytta som sauebeite. Det bur ikkje folk på øya. Vementry er skild frå Mainland med eit smalt sund som i aust heiter Uyea Sound og i vest Cribba Sound. I Cribba Sound vert det drive skjeloppdrett.
På øya ligg eit gravminne frå neolittisk tid og to skyttarstillingar frå fyrste verdskrigen.
Bakgrunnsstoff
Denne artikkelen byggjer på «Vementry» henta frå Wikipedia på engelsk 27. mai 2007.
Amfípoli
Amfípoli (gresk Αμφίπολη) er ein kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg søraust for Sérres og grensar i aust mot periferieininga Kavála i periferien Aust-Makedonía og Thráki. I sør har kommunen ei kystlinje mot Strymónasbukta, og i sørvest ei stutt grense mot periferieininga Thessaloníki.
Administrativ inndeling
Frå 2011 omfattar kommunen Amfípoli òg dei tidlegare kommunane Rodolívos, Próti og Kormísta. Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 9 182 innbyggjarar, medan kommunaleininga Amfípoli hadde 2 615 og tettstaden med same namn 147 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er: