cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Al Hamra i Oman
Jebel Shams, det høgaste fjellet i Oman, ligg nord for Al Hamra. Al Hoota-grotta ligg ved foten av Jebel Shams.
Loretta Lynn
2004–: Gjenoppliva karriere
Lynn gav ut julealbumet White Christmas Blue i oktober 2016. I desember same året blei Full Circle nominert til Country Album of the Year ved Grammy Awards.
Album Wouldn't It Be Great, Lynn sitt tredje frå kontrakten hennar for fem album med Legacy Recordings, kom ut i september 2018 etter forseinkingar på grunn av helseproblem. Helsa hennar gjorde også at Lynn måtte avlysa alle turnedatoane sine i 2017. Lynn blei utnemnd til Artist of a Lifetime av CMT i 2018.
Barn og barnebarn
Loretta og Doolittle «Mooney» Lynn fekk seks barn saman:
Utgjevingar
Studioalbum
Melodi Grand Prix 2006
Melodi Grand Prix 2006 var den 44. utgåva av Melodi Grand Prix, Noregs nasjonale uttaking til Eurovision Song Contest. 18 songar deltok i tre delfinalar og Siste sjanse. Av desse kom åtte til finalen 4. februar 2006 i Oslo Spektrum i Oslo. Vinnarlåten blei «Alvedansen», framført av Christine Guldbrandsen og skriven av Guldbrandsen saman med Kjetil Fluge og Atle Halstensen. Christine Guldbrandsen representerte Noreg i den internasjonale finalen i Aten, der ho kom på 14. plass med 36 poeng.
Sendingane
Melodi Grand Prix 2006 blei den største og mest omfattande utgåva av Melodi Grand Prix til då, etter at NRK bestemde seg for å lage ein MGP-turné etter modell frå svenske Melodifestivalen. Det blei arrangert tre delfinalar med seks deltakarlåtar i kvar. To av låtane gjekk direkte til finalen i Oslo, medan to gjekk til Siste sjanse kvelden før finalen. Dei to siste i kvar delfinale var ute av tevlinga. I Sistesjansen gjekk dei to beste melodiane vidare, slik at det blei til saman åtte songar i finalen.
Dette var første gong sidan 1995 at NRK arrangerte semifinalar før finalen, men det var første gong tevlinga turnerte ulike stader i landet. NRK gjekk inn i eit samarbeid med produksjonsselskapa Dinamo Story og Stageway og inviterte fleire byar og tettstader til å by på å få ein delfinale til seg. Fleire byar takka nei, og til slutt blei Alta, Bodø og Bergen valde til delfinale-stader.
Dei tre delfinalane blei haldne i Finnmarkshallen, Nordlandshallen og Framohallen. Sistesjansen og finalen blei haldne i Oslo Spektrum. Finalen blei send laurdag 5. februar 2006. Stian Barsnes-Simonsen og Synnøve Svabø var programleiarar for alle sendingane. Jostein Pedersen kommenterte undervegs.
NRK valde ein open konkurranse, og det kom inn 586 bidrag. Også dette året kunne utanlandske låtskrivarar delta, og heile 12 av dei 18 bidraga var signert svenskar. Den svenske dominansen blei kritisert av norske låtskrivarar. NRK på si side hevda at norske låtskrivarar anten ikkje ville stille opp, eller at dei ikkje hadde sendt inn gode nok låtar.
Blant deltakarane var det fleire kjende artistar. Trine Rein kom attende som artist, og Tor Endresen deltok for ellevte gong. I tillegg var tidlegare deltakarar som Jorun Erdal, Geir Rønning, Birgitte Einarsen, Mocci og Arlene Wilkes attende. For første gong var også to dragartistar blant deltakarane, gjennom duoen Queentastic. Riktignok hadde også to dragartistar vore ein del av Ketil Stokkans «Romeo» i 1986, men då som dansarar.
Resultatet i alle sendingane blei avgjort av sjåarane sine telefon- og SMS-røyster. I finalen blei dei åtte finalemelodiane framførte ein gong, og publikum kunne røyste undervegs. Dei fire mest populære songane gjekk vidare til ein gullfinale, der dei blei framførte på nytt. Røystetala blei nullstilte, og publikum røysta så på nytt. Wig Wam og den svenske showgruppa Schlagerfeber stod for pauseunderhaldningen før røystinga. Etter ei spennande røysting vann Christine Guldbrandsen og representerte Noreg i Eurovision Song Contest 2005 med «Alvedansen» – det første norskspråklege bidraget sidan 1998.
Røysting i finalen
Dei fire mest populære songane i første runde gjekk vidare til gullfinalen. Det fulle resultatet frå første runde blei aldri offentleggjort, og gullfinalistane blei presenterte i tilfeldig rekkjefølgje. I gullfinalen blei sjåarane sine røyster kanaliserte inn i fem ulike geografiske regionar ut frå kor i landet røystene blei gitt. Kvar røyst talde eitt poeng. Poenga i tabellen under motsvarar dermed talet på mottatte telefon- og SMS-røyster.
Delfinale 1
'''Finnmarkshallen, Alta, fredag 13. januar 2006'''
På grunn av teknisk feil fekk Trine Rein og bandet hennar framføre «Here for the Show» på nytt. Det fulle resultatet blei ikkje offentleggjort.
Delfinale 2
'''Nordlandshallen, Bodø, fredag 20. januar 2006'''
Delfinale 3
'''Framohallen, Bergen, fredag 27. januar 2006'''
Siste sjanse
'''Oslo Spektrum, fredag 3. februar 2006'''
Deltakarane i Siste sjanse var songane som kom på 3. og 4. plass i dei tre delfinalane. Sistesjanse-låtane blei ikkje framført direkte, i staden synte NRK framføringane frå dei ulike delfinalane. Dei to songane som fekk flest telefon- og SMS-røyster, gjekk vidare til finalen dagen etter.
Hendingar
På førehand hadde pressa og veddemålsbyråa Christine Guldbrandsen som klar favoritt. I røystinga i gullfinalen såg det derimot lenge ut til at Hans Petter Moen og Kim Arne Hagen skulle stikke av med sigeren. Då Vestlandet skulle gi røystene sine som siste region, gjekk derimot Guldbrandsen forbi og vann finalen. Dette var første gong sidan 1997 at ein song med norsk tekst vann Melodi Grand Prix. «Alvedansen» var det første norske Eurovision-bidraget med norsk tekst sidan 1998.
NRK fekk mykje ros for omlegginga av tevlinga, men også kritikk for at Bodø og Alta måtte betale store summar for å bli vertsstader. Produksjonsselskapet Dinamo Story produserte delfinalane i Alta og Bodø, medan Stageway produserte delfinalen i Bergen. Verken Bergen eller Oslo måtte betale for å få sendingane til seg. NRK valde same konsept også i 2007, og fleire byar melde seg på i kampen om ein delfinale. NRK flytta også delfinalane frå fredag i laurdag i 2007.
Sjåartala var også gode, sjølv om dei fire første sendingane var i direkte konkurranse med TV 2s talenttevling Idol. Dei tre delfinalane hadde respektive 789 000, 787 000 og 741 000 sjåarar. Siste sjanse hadde 684 000 sjåarar, medan finalen samla 1 264 000 sjåarar – nesten 100 000 færre enn året før.
Sergej A. Makarov
Sergej Aleksandrovitsj Makarov er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Podolsk som tevla i spydkast. Han vart verdsmeister i øvinga i 2003, og har dessutan eitt EM-sølv, to OL-bronsar og ein VM-bronse i premiesamlinga si. Hans personlege rekord er på 92,61 m. Aleksandr Makarov, som fekk OL-sølv i spydkast i 1980, er far hans.
Aktiv
Makarov fekk sin internasjonale meisterskapsdebut under sommar-OL 1996, der han vart nummer seks. Året etter kleiv han ein plass opp på premiestigen i VM i friidrett, for så å klive endå eit steg opp i EM i friidrett den påfylgjande sesongen. I 2000 vann han OL-bronsen i spydkast, ein prestasjon han gjentok fire år seinare, under sommar-OL 2004 i Athen. Øvinga vart då vunnen av nordmannen Andreas Thorkildsen. I tida mellom dei to olympiadane hadde Makarov vunne EM-sølv i 2002, og vorte verdsmeister i spydkast 2003. Han vann si siste store meisterskapsmedalje då han fekk bronsen under friidretts-VM 2005 i Helsingfors.
Med ein personleg rekord på 92,61 ligg Makarov på tredjeplass på verdsstatistikken i spydkasting. Rekordkastet oppnådde han i Sheffield i 2002.
Patish
Patish (hebraisk skrift פַּטִּישׁ, tyder 'Hammar') er ein moshav sør i Israel. Han ligg nordvest i Negev nær Ofakim.
Landsbyen vart grunnlagd den 3. mars 1950, og vart kalla opp etter den nærliggande Horvat Patish (tyder Patish-ruinane). I starten vart immigrantar frå Egypt førte her for å busetje staden. Men dei nekta å forlate lastebilen som førte dei dit. Etter fleire forsøk slo ei gruppe kurdiske jødar seg ned i moshaven i mai det året.
I mars 1955 gjekk væpna arabarar infiltratørar frå Gazastripa til åtak på eit bryllaup i landsbyen med handgranater. 24 av gjestene vart skadde og ein vart drepen.
Fylkesveg 589 i Vest-Agder
Fylkesveg 589 i Vest-Agder går mellom fylkesveg 43 og Agnefestvegen i Alleen i Lyngdal kommune. Vegen er 490 meter lang.
Kapillarelektrometer
Kapillarelektrometer er eit instrument til måling av ei elektrisk spenning ved hjelp av den forandringa som oppstår i overflatespenninga i ei kvikksølvoverflate mot fortynna svovelsyre, når kvikksølvet blir polarisert av hydrogen. I Ostwalds kapillarelektrometer er eit skrått kapillarrøyr smelta på ein kolbe, som inneheld lite kvikksølv med ei tilleiding og derover fortynna svovelsyre. Kvikksølvsøyla i kapillarrøret er knytt med ei anna tilleidning. Grenseflata vert observert gjennom ei lupe. Legg ein ei positiv spenning på den første tilleidninga, vandrar hydrogenion i svovelsyra mot grenseflata og polariserer han, og dermed forskyv kvikksølvoverflata seg i røyret. Kapillarelektrometeret er særs kjenslevart, men kan berre brukast for spenningar under 0,9 volt.
Kapillarelektrometeret vart konstruert av Gabriel Lippmann og forbetra av Wilhelm Ostwald.
Karakteristisk stråling
Karakteristisk stråling er linjespekter-delen av eit røntgenspektrum. Røntgenspekteret består av to delar: eit linjespekter og eit samanhengande eller kontinuerleg spekter. Det kontinuerlege spekteret kjem av bremsestråling og er uavhengig av kva slags stoff som sender ut strålinga. Bølgjelengdene i linjespekteret er derimot avgjort av grunnstoffet i det materiale strålinga kjem frå, dvs. at dei er karakteristiske for dette stoffet.
2012-fenomenet
2012-fenomenet var ei rekkje eskatologiske syn om at transformative eller katastrofale hendingar ville henda på eller kring den 21. desember 2012. Dette vart sett på som sluttdatoen for ein 5126 år lang syklus i den lange mesoamerikanske kalenderen, og høgtidelege tilstellingar fann stad 21. desember 2012 for å høgtida hendinga i landa som var del av mayasivilisasjonen (Mexico, Guatemala, Honduras og El Salvador), med hovudarrangement på Chichen Itza i Mexico og Tikal i Guatemala.
Ulike astronomiske formasjonar og numerologiske formlar vart føreslått for denne datoen. Ei new age-tolking meinte at han markerte starten på ein periode der jorda og innbyggjarane der ville gå gjennom ein positiv fysisk eller åndeleg transformasjon, og at 21. desember 2012 ville markera byrjinga på ein ny æra. Andre meinte at datoen markerte verdas undergang eller ein liknande katastrofe. Scenario som vart føreslått for verdas ende inkluderte framkoma av det neste solmaksimumet, ein interaksjon mellom jorda og det supermassive svarte hòlet i sentrum av galaksen, eller at jorda ville kollidera med ein mytisk planet kalla Nibiru.
Forskarar frå ulike disiplinar avfeia raskt spådommar om katastrofale hendingar etter kvart som dei oppstod. Mayanske lærde uttalte at ingen klassiske mayakodeksar føreseier snarleg undergang, og at ideen om at den lange kalenderen sluttar i 2012 gav ei feilaktig framstilling av mayahistorie og -kultur. Astronomar avviste dei ulike framlagde dommedagsscenarioa som pseudovitskap tilbakevist av elementære astronomiske observasjonar.
Den lange mesoamerikanske kalenderen
Desember 2012 markerte avslutninga på ein b'ak'tun - ein tidsperiode i den lange mesoamerikanske kalenderen, brukt i Mellom-Amerika før europearane kom dit. Sjølv om den lange kalenderen mest sannsynleg vart funnen opp av olmekarane, har han vorte nært forbunden med mayasivilisasjonen, som hadde sin klassiske periode frå 250 til 900 e.Kr. Skriftsystemet i klassisk maya har vorte vesentleg dechiffrert, noko som tyder at eit korpus av deira skrivne og innskrivne materiale har overlevd frå før den europeiske erobringa.
I motsetnad til 260-dagar-tzolk'in som framleis er brukt i dag hjå mayaene, var den lange kalenderen lineær i staden for syklisk, og heldt tida omtrent i einingar på 20: 20 dagar utgjorde ein uinal, 18 uinalar (360 dagar) utgjorde ein tun, 20 tunar utgjorde ein k'atun, og 20 k'atunar (144 000 dagar eller om lag 394 år) utgjorde ein b'ak'tun. Maya-datoen 8.3.2.10.15 representerer såleis 8 b'ak'tunar, 3 k'atunar, 2 tunar, 10 uinalar og 15 dagar.
Apokalypse
Det er ein sterk tradisjon for «verdstidsaldrar» i mayalitteraturen, men oppteikninga har vorte forvrengd, og etterlét fleire voner opne for tolking. Ifølgje Popol Vuh, ei samling av skapingsforteljingar etter k'iche'-mayaene frå høglandet i kolonitida, lever vi i den fjerde verda. Popol Vuh omtalar at gudane først skapte tre mislukka verder, etterfølgt av ei vellukka fjerde verd der menneskja vart plassert. I den lange mayakalenderen enda den førre verda etter 13 b'ak'tunar, eller om lag 5125 år. «Nulldatoen» i den lange kalenderen vart sett til eit tidlegare tidspunkt som markerte slutten på den tredje verda og starten av den noverande, som svarar til 11. august 3114 f.Kr. i den proleptiske gregorianske kalenderen. Dette tyder at den fjerde verda nådde slutten av sin trettande b'ak'tun, eller Maya-dato 13.0.0.0.0, den 21. desember 2012. I 1957 skreiv mayanisten og astronomen Maud Worcester Makemson at «fullføringa av ein lang periode på 13 b'ak'tunar ville ha vore ytst signifikant for mayaene.» I 1966 skreiv Michael D. Coe i The Maya at «det er eit framlegg ... at dommedag ville overta dei degenererte folka i verda og heile skapinga på den endelege dagen av den trettande [b'ak'tunen]. Dermed ... [ville] det noverande universet vårt verta gjort til inkjes ... når den store syklusen til den lange kalenderen er fullført.»
Innvendingar
Tolkinga til Coe vart gjenteken av andre forskarar gjennom byrjinga av 1990-talet. I kontrast sa seinare forskarar at sjølv om slutten på den trettande b'ak'tunen kanskje ville vera ein grunn til å feira, markerte han ikkje slutten på kalenderen. «Det er ingenting i maya- eller aztekar-profetiane eller eldgamle mesoamerikanske profetiar som tyder på at dei profeterte ei plutseleg eller større endring av noko slag i 2012,» sa mayanistforskaren Mark Van Stone. «Førestillinga om at ein 'stor syklus' nærmar seg slutten er ei moderne oppfinning.» I 1990 hevda dei mayanistiske lærde Linda Schele og David Freidel at mayaene «ikkje oppfatta dette som slutten på skaparverket, som mange har føreslått». Susan Milbrath, kurator for latinamerikansk kunst og arkeologi ved Florida Museum of Natural History, uttalte at «Vi har inga registrering eller kunnskap om at [mayaer] ville tru at verda ville koma til ein ende» i 2012. Sandra Noble, administrerande direktør for Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, sa: «For dei gamle mayaene var det ei stor feiring å koma til slutten av ein heil syklus,» og «2012-fenomenet er ein total fabrikasjon og ein sjanse for mange menneske til å tena pengar.» «Det kjem ein ny syklus,» sa E. Wyllys Andrews V, direktør for Tulane University Middle American Research Institute. «Vi veit at mayaene trudde det var ein før dette, og det tyder at dei var komfortable med ideen om ein annan etter dette.» I ein kommentar til den nye kalenderen funnen i Xultún, sa ein arkeolog: «Dei gamle mayaene spådde at verda ville halda fram - at 7000 år frå no, ville ting vera akkurat slik. Vi held fram med å leita etter endar. Mayaene leitte etter ein garanti for at ingenting ville endra seg. Det er ein heilt annan tankegang.»
Tidlegare assosiasjonar
Den europeiske sameininga til mayaene med eskatologi stammar frå tida til Christopher Columbus, som kompilerte eit verk kalla Libro de las profecías under reisa i 1502 då han første gong høyrde om «maia» på Guanaja, ei øy utanfor nordkysten av Honduras. Påverka av skriftene til biskop Pierre d'Ailly, trudde Columbus at oppdaginga hans av «dei fjernaste» land (og vidare mayaene sjølve) vart profetert og ville føra til dommedag. Frykt for endetida var utbreidd i dei første åra av den spanske erobringa som eit resultat av populære astrologiske spådommar i Europa om ein andre storflaum i året 1524.
På 1900-talet tolka den tyske lærde Ernst Förstemann den siste sida av Dresden Codex som ein representasjon av verdas ende i ein katastrofal flaum. Han refererte til øydelegginga av verda og ein apokalypse, sjølv om han ikkje refererte til den trettande b'ak'tunen eller 2012, og det var ikkje klårt om han refererte til ei framtidig storhending. Ideane hans vart gjentekne av arkeologen Sylvanus Morley, som direkte parafraserte Förstemann og la til sine eigne utbroderingar, og skreiv: «Til slutt, på den siste sida av manuskriptet, er øydelegginga av verda avbilda ... Her er det faktisk skildra med eit grafisk preg den siste altoppslukande katastrofen» i form av ein stor flaum. Desse kommentarane vart seinare gjentekne i Morley-boka, The Ancient Maya, som hadde sitt første opplag utgjeve i 1946.
Maya-referansar til b'ak'tun 13
Det er uvisst kva tyding klassisk maya gav den trettande b'akʼtunen. Dei fleste klassiske mayainskripsjonane er i grunnen historiske og gjev ingen profetiske erklæringar. To element i den klassiske mayakorpusen nemner likevel slutten av den trettande b'akʼtunen: det sjette Tortuguero-monumentet og den tolvte hieroglyfiske trappeoppgangen i La Corona.
Tortuguero
Tortuguero-området, som ligg sørlegast i Tabasco, Mexico, stammar frå 700-talet e.Kr. og består av ein serie inskripsjonar hovudsakleg til ære for den samtidige herskaren Bahlam Ahau. Ein inskripsjon, kjend som Tortuguero Monument 6, er den einaste inskripsjonen som er kjend for å referera til bʼakʼtun 13 i nokon detalj. Han har vorte delvis øydelagd; Sven Gronemeyer og Barbara MacLeod har gjeve denne omsetjinga:
Svært lite er kjent om guden B'olon Yokte'. Ifølgje ein artikkel av mayanistane Markus Eberl og Christian Prager i British Anthropological Reports, er namnet hans samansett av elementa «ni», 'OK-te' (med ukjend tyding) og «gud». Forvirring i klassiske inskripsjonar tyder på at namnet allereie var gamalt og ukjent for samtidige skriftlærde. Han dukkar også opp i inskripsjonar frå Palenque, Usumacinta og La Mar som ein gud for krig, konflikt og underverda. I ein stele er han framstilt med eit tau knytt rundt halsen, og i ei anna med ein røykelsespose, som saman uttrykker eit offer for å avslutta ein syklus av år.
Basert på observasjonar av moderne Maya-ritual, hevdar Gronemeyer og MacLeod at stelen refererer til ei feiring der ein person som portretterer Bolon Yokteʼ Kʼuh var pakka inn i seremonielle plagg og gjekk i parade rundt på staden. Dei uttalte at assosiasjonen til Bolon Yokteʼ Kʼuh med bʼakʼtun 13 ser ut til å vera så viktig på denne inskripsjonen at han erstattar meir typiske feiringar som «oppføring av stelar, spreiing av røykelse» og så bortetter. Vidare hevdar dei at denne storhendinga faktisk var planlagd for 2012 og ikkje på 600-talet. Mayanistforskaren Stephen Houston seier seg usamd i dette synet ved å hevda at framtidige datoar på mayainskripsjonar ganske enkelt var meint å trekka parallellar med samtidige hendingar, og at orda på stelen skildrar ei samtidig scene i staden for ei framtidig ei.
Datoar utover b'ak'tun 13
Mayainskripsjonar nemner av og til spådde framtidige storhendingar eller minnesmerke som ville skje på datoar langt utover fullføringa av den 13. b'ak'tunen. Dei fleste av desse er i form av «distansedatoar»; datoar i den lange kalenderen saman med eit tilleggsnummer, kjent som eit avstandsnummer, som når det er lagt til datoane gjev ein framtidig dato. På vestpanelet ved inskripsjonstempelet i Palenque projiserer ein tekstdel fram til den åttiande 52-årige kalendersyklusen frå kroninga av herskaren K'inich Janaab' Pakal. Tiltredinga til Pakal hende den 9.9.2.4.8, tilsvarande 27. juli 615 e.Kr. i den proleptiske gregorianske kalenderen. Inskripsjonen byrjar med fødselsdatoen til Pakal den 9.8.9.13.0 (24. mars 603 e.Kr. gregoriansk) og legg deretter til avstandsnummeret 10.11.10.5.8 til datoen, og fører til ein dato 21. oktober 4772 e.Kr., meir enn 4000 år etter tida til Pakal.
I 2012 kunngjorde forskarar oppdaginga av ein serie maya-astronomiske tabellar i Xultún, Guatemala som viser rørslebanene til månen og andre astronomiske lekamar i løpet av 17 b'ak'tunar.
New age-tru
Mange påstandar om året 2012 utgjer ein del av mayanismen, ei ikkje-kodifisert samling av new age-tru om gamal mayavisdom og spiritualitet. Omgrepet er ulikt frå «mayanist», som er brukt til å referera til ein akademisk lærd om mayaene. Arkeoastronomen Anthony Aveni seier at sjølv om ideen om å «balansera kosmos» var framståande i gamal mayalitteratur, henta ikkje 2012-fenomenet frå desse tradisjonane. I staden vart det knytt til amerikanske konsept som new age-rørsla, 2012-millenarisme og trua på løynd kunnskap frå fjerne tider og stader. Tema funne i litteratur frå 2012 femner «mistru mot hovudstraums vestleg kultur», ideen om åndeleg evolusjon og vona for å leia verda inn i ein ny alder (new age) ved individuelt eksempel eller gjennom det samla medvitet til ei gruppe. Det generelle siktemålet med denne litteraturen var ikkje å åtvara om føreståande undergang, men «å fremja motkulturelle sympatiar og til slutt sosiopolitisk og 'åndeleg' aktivisme». Aveni, som har studert fellesskap innan new age og søk etter utanomjordisk intelligens, skildrar 2012-narrativ som eit produkt av eit «fråkopla» samfunn: «Ute av stand til å finna andelege svar på dei store spørsmåla om livet i oss sjølv, vendar vi oss utover til førestilte entitetar som ligg langt unna i rom eller tid – entitetar som kan sitja på overlegen kunnskap.»
Opphav
I 1983, med publiseringa av den reviderte tabellen over datokorrelasjonar av Robert J. Sharers i den 4. utgåva av The Ancient Maya av Morley, vart kvar overtyda om at 21. desember 2012 hadde signifikant meining. I 1987, året då han arrangerte Harmonic Convergence-arrangementet, brukte Argüelles datoen 21. desember 2012 i The Mayan Factor: Path Beyond Technology. Han hevda at den 13. august 3113 f.Kr. byrja jorda på ein passasje gjennom ein «galaktisk synkroniseringsstråle» som kom frå sentrum av galaksen vår, at ho ville passera gjennom denne strålen i løpet av ein periode på 5200 tunar (Maya-syklusar på 360 dagar kvar), og at denne strålen ville resultera i «total synkronisering» og «galaktisk inndraging» av individ «plugga inn i det elektromagnetiske batteriet på jorda» innan 13.0.0.0.0 (21. desember 2012). Han meinte at mayaene justerte kalenderen sin for å samsvara med dette fenomenet. Anthony Aveni har avvist alle desse ideane.
I 2001 skreiv Robert Bast dei første nettartiklane om vona for ein dommedag i 2012. I 2006 populariserte forfattaren Daniel Pinchbeck new age-konsept om denne datoen i boka 2012: The Return of Quetzalcoatl, og kopla b'akʼtun 13 til tru på kornsirklar, bortføring av romvesen og personlege avsløringar basert på bruk av hallusinogene stoff og mediumskap. Pinchbeck hevdar å skjelna ei «vaksande erkjenning om at materialisme og det rasjonelle, empiriske verdsbildet som følgjer med han har nådd sin utløpsdato ... [vi] er på randen av å gå over til ein medvitsdispensasjon som er meir intuitiv, mystisk og sjamanisk».
Galaktisk formasjon
Det er inga signifikant astronomisk hending knytt til startdatoen av den lange mayakalenderen. Den antekne sluttdatoen var derimot knytt til astronomiske fenomen av esoterisme, marginalvitskap og new age-litteratur som la stor vekt på astrologi, særleg astrologiske tolkingar assosierte med fenomenet aksial presesjon. Den viktigaste av desse ideane er det astrologiske konseptet om ei «galaktisk justering».
Presesjon
I solsystemet ligg planetane og sola omtrent innanfor det same flate planet, kjent som det ekliptikkske planet. Frå perspektivet på jorda er ekliptikken banen som sola tar over himmelen i laupet av året. Dei tolv stjernebilda som langs ekliptikken er kjende som dyrekrinsen, og årleg passerer sola gjennom dei alle etter tur. I tillegg, over tid, ser det ut til at den årlege syklusen til sola går veldig sakte tilbake med éin grad kvart 72. år, eller med eitt stjernebilde om lag kvart 2160. år. Denne bakoverrørsla, kalla «presesjon», kjem av ei lita slingring i jordaksen når ho snurrar, og kan samanliknast med måten ein snurrebass slingrar når han bremsar farten. I laupet av 25 800 år, ein periode ofte kalla eit platonisk år, fullfører banen til sola ein heil 360-graders rotasjon bakover gjennom dyrekrinsen. I vestlege astrologiske tradisjonar måler ein presesjon frå vårjamdøgn, eitt av dei to årlege punkta der sola er nøyaktig halvvegs mellom sitt lågaste og høgaste punkt på himmelen. På slutten av det 1900-talet og starten på 2000-talet var jamdøgnet til sola i stjernebildet Fiskane som flytte seg tilbake til Vassmannen. Dette signaliserte slutten på ein astrologisk tidsalder (tidsalderen til fiskane) og byrjinga på ein annan (tidsalderen til vassmannen).
På same måte var desembersolkvervposisjonen til sola (på den nordlege halvkula, det lågaste punktet på den årlege solbanen; på den sørlege halvkula, det høgaste) i stjernebildet Skytten, eitt av to stjernebilde der dyrekrinsen kryssar Mjølkevegen. Kvart år, på desembersolkverv, ser det ut til at sola og Mjølkevegen (frå jordoverflata) kjem på linje, og kvart år forårsaka presesjon ei lita endring i posisjonen til sola i Mjølkevegen. Gjeve at Mjølkevegen er mellom 10° og 20° brei, tar det mellom 700 og 1400 år før desembersolkverv-posisjonen til sola går gjennom han. I 2012 var sola omtrent halvvegs gjennom Mjølkevegen, og kryssa den galaktiske ekvatoren. I 2012 falt solens desembersolverv den 21. desember.
Mystisisme
Mystiske spekulasjonar om presesjonen av jamdøgn og nærleiken sola har til sentrum av Mjølkevegen dukket opp i Hamlet's Mill (1969) av Giorgio de Santillana og Hertha von Deschend. Desse vart siterte og utvida av Terence og Dennis McKenna i The Invisible Landscape (1975).
Tilhengarar av ideen, etter ein teori først føreslått av Munro Edmonson, påstod at mayaene baserte sin kalender på observasjonar av eit band med mørke støvskyer i Mjølkevegen, som ifølge nokre lærde, mayaene kalla Xibalba be eller «den svarte vegen». John Major Jenkins hevdar at mayaene var klar over kvar ekliptikken kryssa dette bandet og gav denne posisjonen på himmelen ei spesiell tyding i kosmologien deira. Han sa at presesjon ville justera sola nøyaktig med den galaktiske ekvatoren ved vintersolkverv i 2012. Jenkins hevda at den klassiske mayaen føresåg denne konjunksjonen og feira han som varselet om ein djup åndeleg overgang for menneskja. New age-tilhengarar av hypotesen om galaktisk justering hevda at akkurat som astrologi bruker posisjonane til stjerner og planetar for å setta fram påstandar om framtidige hendingar, plotta mayaene sine kalendrar med føremål om å førebu seg på viktige verdshendingar. Jenkins tilskreiv innsikta til gamle maya-sjamanar om det galaktiske senteret til deira bruk av psilocybinsoppar, psykoaktive padder og andre psykedeliske stoff. Jenkins assosierte også Xibalba be med eit «verdstre», og bygde på studiar av samtidig (ikkje eldgamal) maya-kosmologi.
Kritikk
Astronomar som David Morrison hevdar at den galaktiske ekvator er ei heilt vilkårleg linje og aldri kan trekkast nøyaktig, av di det er umogeleg å bestemma dei eksakte grensene i Mjølkevegen, som varierer avhengig av klårleiken. Jenkins hevda at han trekte sine konklusjonar om plasseringa av den galaktiske ekvatoren frå observasjonar tatt på over 11 000 fot (3400 m), ei høgd som gjev eit klårare bilde av Mjølkevegen enn kva mayaene hadde tilgang til. Vidare, sidan sola er ein halv grad brei, tar det 36 år før solkverv-posisjonen forsterkar den fulle breidda til sola. Jenkins tilføydde at sjølv gjeve hans bestemte plassering for linja til den galaktiske ekvatoren, skjedde den mest nøyaktige konvergensen til han med sentrum av sola allereie i 1998, og hevdar derfor at den galaktiske justeringa i staden fokuserer på ein fleirårsperiode sentrert i 1998.
Det er ingen klåre bevis på at dei klassiske mayaene visste om presesjon. Nokre maya-forskarar, som Barbara MacLeod, Michael Grofe, Eva Hunt, Gordon Brotherston og Anthony Aveni, har ymta om at nokre heilage mayadatoar vart tidsbestemte til presesjonelle syklusar, men vitskaplege meiningar om emnet er framleis delte. Det er også lite bevis, arkeologisk eller historisk, for at mayaene la noka betydning på solkverv eller jamdøgn. Det er mogeleg at berre dei tidlegaste blant mesoamerikanarar observerte solkverv, men dette er også eit omstridd spørsmål blant mayanistar. Det er heller ingen bevis for at den klassiske mayaen knytte signifikans til Mjølkevegen; det er ingen glyf i deira skriftsystem som representerer han, og ingen astronomisk eller kronologisk tabell knytt til han. <!-- === Tidsbølge null og I Ching ===
«Tidsbølgenull» er ein numerologisk formel med føremål å rekna ut flo og fjære av «nyheit», definert som auke over tid i samanheng med universet, eller organisert kompleksitet. [93] Terence McKenna hevdet at universet har en teleologisk attraktor på slutten av tiden som øker sammenkoblingen. Han trodde dette som til slutt ville nå en singularitet av uendelig kompleksitet i 2012, på hvilket tidspunkt alt og alt tenkelig ville skje samtidig. Han unnfanget denne ideen over flere år tidlig til midten av 1970-tallet mens han brukte psilocybinsopp og DMT.[93][94] Det vitenskapelige samfunnet anser nyhetsteori for å være pseudovitenskap. [95] [96]
McKenna uttrykte "nyhet" i et dataprogram som produserer en bølgeform kjent som "timewave zero" eller "timewave". Basert på McKennas tolkning av King Wen-sekvensen til I Ching, en gammel kinesisk bok om spådom, hevder grafen å vise store perioder med nyhet som korresponderer med store endringer i menneskehetens biologiske og sosiokulturelle evolusjon. Han mente at hendelsene til enhver tid er resonant relatert til hendelsene i andre tider, og valgte atombombingen av Hiroshima som grunnlag for å beregne sluttdatoen for november 2012. [97] Da han senere oppdaget denne datoens nærhet til slutten av den 13. b'akʼtun i Maya-kalenderen, reviderte han hypotesen slik at de to datoene stemte overens.
Den første utgaven av The Invisible Landscape fra 1975 refererte til 2012 (men ingen spesifikk dag i løpet av året) bare to ganger. I den andre utgaven fra 1993 brukte McKenna Sharers dato[Note e] 21. desember 2012 gjennom hele. [94]
Nyhetsteori har blitt kritisert for å "avvise utallige ideer som antas å være faktiske av det vitenskapelige samfunnet", avhengig av "bare på en rekke kontroversielle deduksjoner som motsier empirisk logikk", og omfatter "ingen passende indikasjon på sannhet", med konklusjonen at nyhetsteori er en pseudovitenskap.[98] -->
Andre formasjonar
Nokre menneske tolka den galaktiske justeringa apokalyptisk, og hevda at hendinga på ein eller annan måte ville skapa ein kombinert gravitasjonseffekt mellom Sola og det supermassive svarte holet i sentrum av galaksen (kjent som Sagittarius A*), og skapa kaos på jorda. Sett bort frå den «galaktiske justeringa» som allereie hende i 1998, tok ikkje den tilsynelatande vegen Sola hadde gjennom dyrekrinsen sett frå jorda den som gjekk nær det sanne galaktiske senteret, men fleire grader over det. Sjølv om dette ikkje var tilfelle, er Sagittarius A* 30 000 lysår frå Jorda; det måtte ha vore meir enn 6 millionar gonger nærmare for å forårsaka gravitasjonsavbrot i solsystemet til jorda. Denne lesinga av justeringa var inkludert i History Channel-dokumentaren Decoding the Past. John Major Jenkins klaga over at ein science fiction-forfattar var medforfattar av dokumentaren, og han heldt fram med å karakterisera han som «45 minutt med uforskamma dommedagshype og den verste typen sinnsjuk sensasjonisme».
Nokre truande på ein dommedag i 2012 brukte omgrepet «galaktisk justering» for å skildra eit anna fenomen føreslått av nokre forskarar for å forklara eit mønster i masseutryddingar som visstnok er observert i fossilregistera. Ifølgje Shiva-hypotesen er masseutryddingar ikkje tilfeldige, men gjentar seg kvart 26. million år. For å gjera greie for dette vart det ymta at vertikale svingingar danna av Sola på sin 250 millionar år lange bane rundt det galaktiske senteret fører til at ho regelmessig passerer gjennom det galaktiske planet. Når solbanen tar vegen utanfor det galaktiske planet som halverer den galaktiske skiva, er innverknaden frå det galaktiske tidvatnet svakare. Men når ho går inn i den galaktiske plata att – slik ho gjer kvart 20.–25. millionar år – kjem ho under påverknad av dei langt sterkare «platetidvatna», som ifølgje matematiske modellar aukar fluksen av Oort-skykometer inn i det indre solsystemet med ein faktor på 4, noko som fører til ein massiv auke i sannsynet for eit øydeleggande kometnedslag. Likevel går denne «justeringa» føre seg over titals millionar år, og kunne aldri tidsbestemmast til ein eksakt dato. Bevis syner at solen passerte gjennom planet som halverte den galaktiske skiva for tre millionar år sida og i 2012 flytte seg lenger over henne.
Ei tredje føreslått justering var ein slags planetarisk konjunksjon som skjedde 21. desember 2012; det var likevel ingen konjunksjon på den datoen. Multi-planetformasjonar skjedde i både 2000 og 2010, kvar utan dårlege resultat for jorda. Jupiter er den største planeten i solsystemet; større enn alle andre planetar til saman. Når Jupiter er nær motstand, er skilnaden i gravitasjonskraft som jorda opplever mindre enn 1 % av krafta som jorda kjenner dagleg frå Månen.
Geomagnetisk reversering
Ein annan idé knytt til 2012 involverte ei geomagnetisk reversering (ofte referert til som eit polskifte av tilhengarar), mogelegvis utløyst av ein massiv solflamme, som ville frigjera ein energi tilsvarande 100 milliardar atombomber. Denne trua vart visstnok støtta av observasjonar om at magnetfeltet til jorda vart svekka, som kunne gå føre ei reversering av nord- og sørmagnetpolane, og framkoma av neste solmaksimum, som var venta ein gong rundt 2012.
Dei fleste vitskaplege estimata seier likevel at geomagnetiske reverseringar tar mellom 1000 og 10.000 år å fullføra, og startar ikkje på nokon bestemt dato. U.S. National Oceanic and Atmospheric Administration spådde at solmaksimumet ville toppa seg i slutten av 2013 eller 2014, og at det ville vera ganske svakt, med eit under gjennomsnittet tal på solflekker. Det var ingen vitskaplege bevis som kopla eit solmaksimum til ei geomagnetisk reversering, som er driven av krefter heilt inne i jorda.
Eit solmaksimum påverkar satellitt- og mobiltelefonkommunikasjon. David Morrison tilskreiv framveksten av solstorm-ideen til fysikaren og den vitskaplege popularisatoren Michio Kaku, som hevda i eit intervju med Fox News at ein soltopp i 2012 kan verta katastrofal for satellittar i bane, og til overskrifta « Solar Storm Warning» frå NASA på ein nettstad frå 2006, eit omgrep som seinare vart gjenteke på fleire dommedagssider.
Den 23. juli 2012 kom ein massiv, potensielt skadeleg, solstorm i laupet av ni dagar etter å ha råka jorda.
Planet X/Nibiru
Nokre som trudde på ein dommedag i 2012 hevda at ein planet kalla Planet X, eller Nibiru, ville kollidera med eller passera jorda. Denne ideen, som dukka opp i ulike former sidan 1995, spådde opphavleg dommedag i mai 2003, men talsmenn forlét denne datoen etter at han passerte utan hendingar. Ideen stamma frå påstandar om kanalisering av framande vesen, og vert mykje låtteleggjord. Astronomar rekna ut at eit slikt objekt så nær jorda ville vera synleg for alle som ser opp på nattehimmelen.
Andre katastrofar
Forfattaren Graham Hancock i boka si Fingerprints of the Gods, tolka ytringane til Coe i Breaking the Maya Code som bevis for profetien om ein global katastrofe. Filmskaparen Roland Emmerich krediterte seinare boka med å inspirera katastrofefilmen 2012 frå 2009.
Andre spekulasjonar når det gjeld dommedag i 2012 inkluderte spådommar frå Web Bot-prosjektet, eit dataprogram som hevdar å føreseia framtida ved å analysera samtalar på internettet. Kommentatorar har avvist påstandar om at roboten er i stand til å føreseia naturkatastrofar, i motsetnad til menneskeskapte katastrofar som børskrasj.
2012-datoen var også laust knytt til det langvarige konseptet med Fotonbeltet, som spådde ei form for interaksjon mellom jorda og Alkyone, den største stjerna i Pleiadane. Kritikarar hevda at foton ikkje kan danna belte, at Pleiadane, som ligg meir enn 400 lysår unna, ikkje kunne ha nokon effekt på jorda, og at solsystemet, i staden for å koma nærmare Pleiadane, faktisk flytte seg lenger bort.
Nokre medium knytte det at den raude superkjempestjerna Betelgeuse ville gå gjennom ei supernova på eit framtidig tidspunkt til 2012-fenomenet. Men medan Betelgeuse absolutt var i sluttfasen av sitt liv, og ville døy som ei supernova, var det ingen måte å føreseia tidspunktet for hendinga innan 100 000 år. For å vera ein trugsel mot jorda, kan ei supernova ikkje vera lenger enn 25 lysår frå solsystemet. Betelgeuse er omkring 600 lysår unna, og derfor ville supernovaa til stjerna ikkje påverka jorda. I desember 2011 gav Francis Reddy i NASA ut ei pressemelding som avkreftar vona for at ei supernova skal oppstå i 2012.
Allmenn reaksjon
Fenomenet spreidde seg vidt etter at det vart kjent offentleg, særleg på internettet. Hundretusenvis av nettsider vart lagde ut om emnet. «Ask an Astrobiologist», ein offentleg oppsøkande nettstad av NASA, mottok over 5000 spørsmål frå publikum om emnet frå 2007, der nokre spurde om dei skulle ta livet av seg sjølv, barna eller kjæledyra sine. I mai 2012 fann ei Ipsos-undersøking av 16 000 vaksne i 21 land at 8 prosent hadde opplevd frykt eller angst for vona for at verda skulle enda i desember 2012, medan gjennomsnittleg 10 prosent var samde i utsegna «Maya-kalenderen, som nokon seier 'sluttar' i 2012, markerer verdas undergang», med svar så høge som 20 prosent i Kina, 13 prosent i Russland, Tyrkia, Japan og Korea, og 12 prosent i USA. Minst eitt sjølvmord var direkte knytt til frykt for ein 2012-apokalypse, i tillegg til andre som var anekdotisk rapportert. Jared Lee Loughner, gjerningsmannen bak Tucson-skytinga i 2011, følgde 2012-relaterte spådommar. Eit panel av forskarar som vart stilte spørsmål om emnet på ein plenumssesjon ved Astronomical Society of the Pacific, hevda at internettet spelte ei vesentleg rolle i å la denne dommedagsdatoen få meir trekkraft enn tidlegare liknande panikkar.
Europa
Frå og med 2000 byrja den vesle franske landsbyen Bugarach, med 189 innbyggjarar, å få besøk frå «esoterikarar» – mystiske truande som hadde konkludert med at det lokale fjellet, Pic de Bugarach, var den ideelle staden for å klara dei transformative hendingane i 2012. I 2011, byrja den lokale ordføraren, Jean-Pierre Delord, å uttrykka frykt til internasjonal presse om at den vesle byen ville verta overvelda av ei tilstrøyming av tusenvis av vitjande i 2012, og ymta til og med om at han kunne måtta kalla inn hæren. «Vi har sett ein enorm auke i vitjande,» sa Delord til The Independent i mars 2012. «Allereie i år har meir enn 20 000 menneske klatra rett til toppen, og i fjor hadde vi 10 000 fotturistar, noko som var ein monnaleg auke frå dei førre tolv månadene. Dei trur at Pic de Bugarach er 'un garage à ovnis' [ein garasje for UFOar]. Innbyggjarane i landsbyen er opprørte: den overdrivne betydninga av noko dei reknar som fullstendig fjernt frå røynda er forvirrande. Etter 21. desember vil dette sikkert gå attende til normalen.» I desember 2012 plasserte den franske regjeringa 100 politi- og brannmenn rundt både Bugarach og Pic de Bugarach, noko som avgrensa tilgangen til potensielle vitjande. Til sjuande og sist dukka berre rundt 1000 vitjande opp på høgda av «arrangementet». To raveparty vart hindra, 12 personar måtte vendast bort frå toppen og 5 personar vart arresterte for å bera våpen. Jean-Pierre Delord vart kritisert av medlemmer av samfunnet for ikkje å utnytta mediemerksemda og promotera regionen.
Den tyrkiske landsbyen Şirince, nær Efesos, venta å motta over 60 000 vitjande den 21. desember 2012, då new age-mystikarar trudde den «positive energien» der ville hjelpa til med å redusera omfanget av katastrofen. Berre ein brøkdel av dette talet kom, og ein monnaleg del av dette var politi og journalistar.
I Russland opplevde innsette i eit kvinnefengsel «ein kollektiv massepsykose» i vekene fram til den antekne dommedagen, medan innbyggjarar i ein fabrikkby nær Moskva skal ha tømt ein supermarknad for fyrstikker, lys, mat og andre forsyningar. Ministeren for vernebuingssituasjonar erklærte som svar at ifølgje «metodar for å overvaka kva som skjer på planeten jorda», ville det ikkje vera nokon apokalypse i desember. På spørsmål om når verda ville enda i ein pressekonferanse, sa den russiske presidenten Vladimir Putin: «Om kring 4,5 milliardar år.»
I desember 2012 skreiv astronomen i Vatikanet, pastor José Funes, i avisa L'Osservatore Romano at apokalyptiske teoriar rundt 2012 «ikkje eingong var verdt å diskutera».
Asia og Australia
I Kina vart opptil tusen medlemmer av den kristne kulten Dongfang Shandian arresterte etter å ha hevda at slutten av b'akʼtun 13 markerte verdas undergang, og at det var på tide å styrta kommunismen. Det vart rapportert at folk som handla varer hamstra forsyningar av stearinlys medan ein forventa eit kommande mørke, samtidig som nettforhandlaren Taobao selde billettar for å gå om bord i Noahs ark til kundar. Bestillingar for bryllaupsseremoniar 21. desember 2012 vart fylte i fleire byar. Den 14. desember 2012 angreip og såra ein mann i Henan-provinsen tjuetre barn med ein kniv. Styresmaktene mistenkte at mannen hadde vorte «påverka» av spådommen om den kommande apokalypsen. Akademikarar i Kina tilskreiv den utbreidde trua på dommedagen i 2012 i landet deira mangel på vitskapleg kompetanse og mistru til dei regjeringskontrollerte media.
Den 6. desember 2012 heldt den australske statsministeren Julia Gillard ein bløffetale for radiostasjonen Triple J der ho erklærte «Mine kjære attståande medaustraliarar; verdas undergang kjem. Om nådestøyten kjem frå kjøtetande zombiar, demoniske helvetesdyr eller frå den totale triumfen til K-pop, dersom du veit éin ting om meg er det dette – eg vil alltid kjempa for deg til siste slutt.» Radioverten Neil Mitchell skildra bløffen som «umoden« og funderte på om det nedverdiga embetet hennar.
Mexico og Mellom-Amerika
Dei mesoamerikanske landa som ein gong utgjorde ein del av mayasivilisasjonen – Mexico, Guatemala, Honduras og El Salvador – organiserte alle tilstellingar for å høgtida slutten av b'ak'tun 13 på dei største mayastadene. Den 21. desember 2011 aktiverte mayabyen Tapachula i Chiapas ei åtte fot stor digital klokke som talde ned dagane til enden av b'ak'tun 13. Den 21. desember 2012 gjekk store hendingar føre seg ved Chichén Itzá i Mexico og Tikal i Guatemala. I El Salvador vart det største arrangementet halde på Tazumal, og i Honduras, på Copán. På alle desse arkeologiske stadene vart mayaritual haldne ved daggry leidd av sjamanar og mayaprestar.
På den siste dagen av b'ak'tun 13 feira innbyggjarane i Yucatán og andre regionar som tidlegare var dominert av dei gamle mayaene det dei såg som byrjinga på ein ny, betre æra. Ifølgje offisielle tal frå det meksikanske nasjonale instituttet for antropologi og historie (INAH), vitja kring 50 000 menneske meksikanske arkeologiske stader 21. desember 2012. Av desse vitja 10 000 Chichén Itzá i Yucatán, 9900 besøkte Tulum i Quintana Roo og 8000 vitja Palenque i Chiapas. Ytterlegare 10 000 menneske vitja Teotihuacán nær Mexico by, som ikkje er eit mayaområde. Hovudseremonien i Chichén Itzá vart halden ved daggry på plassen til Kukulkanpyramiden, eit av dei viktigaste symbola for mayakulturen. Det arkeologiske området vart opna to timar for tidleg for å ta imot tusenvis av turistar, for det meste utlendingar som kom for å delta i arrangement planlagde til slutten av b'ak'tun 13.
Brannseremonien i Tikal vart halden ved daggry på hovudplassen til tempelet for den store jaguaren. Seremonien vart leidd av guatemalanske og utanlandske prestar. Presidenten i Guatemala, Otto Pérez, og presidenten i Costa Rica, Laura Chinchilla, deltok på arrangementet som spesielle gjester. Under seremonien bad prestane om sameining, fred og slutt på diskriminering og rasisme, med håp om at starten på ein ny syklus vil vera ein «ny daggry». Kring 3000 menneske deltok i arrangementet.
Gary Lee Yoder
Gary Lee Yoder var ein USA-amerikansk musikar, som var med i fleire psykedeliske rockeband i San Francisco i 1960-åra, inkludert The Oxford Circle, Kak og Blue Cheer.
2012-fenomenet
Mexico og Mellom-Amerika
Dei fleste av desse arrangementa vart organiserte av byrå for dei meksikanske og sentralamerikanske styresmaktene, og deira respektive reiselivsnæringar venta å tiltrekka seg tusenvis av vitjande. Mexico er vitja av kring 22 millionar utlendingar i løpet av eit typisk år. I 2012 venta det nasjonale turistbyrået derimot å tiltrekka seg 52 millionar vitjande berre til regionane Chiapas, Yucatán, Quintana Roo, Tabasco og Campeche. Ei maya-aktivistgruppe i Guatemala, Oxlaljuj Ajpop, protesterte mot kommersialiseringa av datoen. Ein talsmann frå maya-ministerkonferansen kommenterte at for dei er ikkje Tikal-seremonien ei framsyning for turistar, men noko åndeleg og personleg. Sekretæren for rådet av styresmaktene til forfedrane (Great Council of Ancestral Authorities) kommenterte at levande mayaer følte at dei var ekskluderte frå aktivitetane i Tikal. Denne gruppa heldt ein parallell seremoni, og klaga over at datoen har vorte brukt til kommersiell vinning. I tillegg, før den viktigaste Tikal-seremonien, protesterte rundt 200 mayaer mot feiringa av di dei kjende seg ekskluderte. Dei fleste moderne mayaer var likegyldige til seremoniane, og det vesle talet menneske som framleis praktiserte eldgamle ritual heldt høgtidelege, meir private seremoniar.
Gary Lee Yoder
Yoder vart fødd i Pasadena i California. The Oxford Circle (danna i 1966) og Kak (danna i 1968) vart begge danna i heimbyen til Yoder i Davis i California, og bestod av den same kjernen av medlemmer. Sjølv om Oxford Circle ofte delte scene med kjemper som Grateful Dead, Jefferson Airplane og Janis Joplin, oppnådde dei ikkje same ry og fekk aldri platekontrakt. I 1997 vart livealbumet Live at the Avalon 1966 gitt ut. Det kom på sjetteplassen på Record Collector si liste over dei 50 beste nyutgivingane i 1997, framfor nyutgivingar av Pink Floyd, Grateful Dead og Santana, og fekk òg ei god melding i Mojo.
2012-fenomenet
Mexico og Mellom-Amerika
Osvaldo Gomez, ein teknisk rådgjevar for Tikal-området, klaga over at mange vitjande under feiringa ulovleg hadde klatra opp trappene til Masketempelet, og forårsaka «uoppretteleg» skade.
Sør-Amerika
I Brasil mobiliserte Décio Colla, borgarmeisteren i byen São Francisco de Paula, Rio Grande do Sul, innbyggjarane til å førebu seg på verdas undergang ved å skaffa mat og forsyningar. I byen Corguinho i Mato Grosso do Sul, vart det bygd ein koloni for overlevande frå den venta undergangen. I Alto Paraíso de Goiás tilbydde hotella også spesifikke reservasjonar for profetiske datoar.
Gary Lee Yoder
Kak skulle berre gi ut éi plate i 1969, Kak, som har vorte eit samlarobjekt. Ho vart gitt ut på nytt av Big Beat Records i 1999 som Kak-ola. Denne innspelinga inneheldt i tillegg upubliserte soloverk av Yoder.