cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sør-Georgia
Klima
Farvatnet rundt Sør-Georgia er kaldt året rundt på grunn av havstraumar frå Antarktis. Farvatna er som regel fri for pakkis om vinteren, men tynn is kan samle seg i verna bukter. Isfjell er det mange av.
Sør-Georgia vert oppdaga
Det ein trur var den fyrste oppdaginga av Sør-Georgia, var i 1675 av londonkjøpmannen Antoine de la Roché. Øya vart på nytt sett av spanjolen Gregorio Jerez på handelsskipet «León» som kom frå Saint-Malo 28. eller 29. juni 1756.
James Cook kom fram til Annenkovøya utanfor Sør-Georgia 14. januar 1775, og tre dagar seniare ankra han opp utanfor ei bukt som fekk namnet Possession Bay. Cook og mannskapet hans gjekk i land, kartla øya og tok henne i eige på vegner av Storbritannia. Øya fekk namnet Isle of Georgia etter den dåverande kongen i Storbritannia, Georg III.
James Cook trudde fyrst han hadde oppdaga det antarktiske kontinentet, men etter å ha runda sørspissen av øya kjende dei att Annenkovøya. Det vart klårt at dei hadde kome til ei øy, og sørspissen av øya fekk namnet Cape Disappointment.
"Ville klippar heva seg med dei høge toppane sine til dei forsvann i skyene, og dalane låg dekte av evig snø. Ikkje eit tre eller ei buske var å sjå, nei, ikkje eingong stor nok til å lage ein tannpirkar. Eg landa på tre ulike stader, heisa flagget og tok landet i eige i namnet til Hans Majestet under avfyring av ei geværsalve. – Frå dagboka til James Cook"
Sel- og kvalfangst
Den fyrste selfangaren som skal ha kome til Sør-Georgia, var engelskmannen Thomas Delano, som reiste ut frå London i 1786. I perioden som fylgde var selfangsten dominert av amerikanarar frå austkysten av Nord-Amerika. Utover på 1800-talet var det fleire oppgangs- og nedgangstider på øya. Overskatting av selpopulasjonen førte til nedgangstider, og når førekomsten tok seg opp, kom selfangarane attende. I 1881 vart den fyrste fangstavgrensinga i Antarktis innført av dei britiske styresmaktene på Falklandsøyene då dei sette avgrensingar for selfangsten på øya. Selpopulasjonen var sterkt truga, og i 1886 rapporterte fangstskuta «Express» at dei berre hadde sett éin sel på heile øya. Ein tysk ekspedisjon i 1928 rapporterte om det same. I dag er selpopulasjonen på over tre millionar individ.
Den tyske vitskapsmannen Georg Forster var med på jordomsiglinga til Cook og spådde i 1775 at viss Nordishavet ein gong vart tomt for kval, kunne kvalfangarane fange så mange dei ynskte i Sørishavet. Meldinga om særs store mengder kval førte i fyrste omgang ikkje til særleg interesse for kvalfangst. Fyrst i 1890-åra vart dei fyrste kvalfangstekspedisjonane til Antarktis utrusta, med mellom andre Robert Kinnes frå Dundee i Skottland, Christen Christensen frå Sandefjord med to «Jason»-ekspedisjonar og Svend Foyn frå Tønsberg med «Antarctic». Dei to «Jason»-ekspedisjonane i 1892–1893 og 1893–1894 hadde Carl Anton Larsen som kaptein.
Skiping av landstasjonar
Etter heimkomsten etter den andre «Jason»-ekspedisjonen kontakta Carl Anton Larsen engelske styresmakter med tanke på å setje opp ein landstasjon på øya. Etter ti år klarte han å realisere planane. Med hjelp frå det argentinske kvalfangstselskapet Compañia Argetina de Pesca skipa Carl Anton Larsen den fyrste landstasjonen i Antaktis i Grytviken i 1904. Med seg hadde han 60 vestfoldingar. I laupet av tre månader vart 165 tonn kvalolje produsert, og i det fyrste driftsåret fanga den einaste skuta til selskapet 183 kvalar. I 1908 omfatta Grytviken 17 bygg og 160 arbeidarar. Seinare vart landstasjonane Strømnes (1906), Husvik (1907), Leith Harbour (1909), Ocean Harbour (1909) og Prince Olav Harbour (1911) skipa, samt oppankringshamna Godthul (1908). Kvalfangstverksemda på Sør-Georgia var hovudsakleg driven med norsk arbeidskraft og med norsk, britisk, sørafrikansk og argentinsk kapital.
I 1925/1926-sesongen vart det av dei fem landstasjonane (Ocean Harbour vart nedlagd i 1920), eitt fabrikkskip og 23 hvalfangstskuter fanga og foredla 1 855 blåkvalar, 5 709 finnkvalar, 236 knølkvalar, 13 seikvalar og 12 spermkvalar. Den totale fangsten på 7 825 kvalar var ein rekordsesong i talet på kvalar, og 404 457 fat med olje vart produserte. Året etter tok det same talet på skip 3 689 blåkvalar, 1 144 finnkvalar, ingen knølkvalar, 365 seikvalar og 17 spermkvalar. I tal var fangsten lågare året før, men oljeproduksjonen nådde ein ny rekord med 417 292 fat olje. Av den totale kvalfangsten i Antarktis stod landstasjonane for 10 %.
Grytviken var lengst i drift, frå 1904 til 1965. Godthul var i drift frå 1908 til 1917 og igjen frå 1922 til 1929. Ocean Harbour var i drift frå 1909 til 1920. Leith Harbour starta opp i 1909, stengde for eitt år i 1933 og under den andre verdskrigen og avvikla drifta i 1964. I Husvik var det drift frå 1907 til 1931 og frå 1945 til 1960, med unnatak av 1957/1958-sesongen. Strømnes vart skipa utan landfast verksemd i 1906, og to år seinare starta bygginga av landstasjonen. Kvalfangstverksemda i Strømnes stogga i 1931 og staden fungerte som reparasjonshamn fram til 1961. Prince Olav Harbour var i drift frå 1907 til 1934, og der var landstasjonen fyrst ferdigbygd i 1919.
Ernest Shackleton
Men fartyet vart skrudd ned av isen. Delar av ekspedisjonen klarte gjennom ein segltur på 1 300 km, i ein liten båt på 22 fot, frå Elefantøya å nå Sør-Georgia. Ei stor fjellkjede deler øya, og kvalfangsstasjonane låg på nordkysten. Høge bylgjer og undervassrev gjorde at dei ikkje kunne gå i land, og det var for risikabelt å prøve å runde øya. Om natta bles det opp til storm og orkan neste morgon med ti meter høge bylgjer. Nok ei natt heldt dei seg i livbåten. Ut på ettermiddagen neste dag, 10. mai 1916, kl. 17.00, gjekk dei i land i King Haakon Bay etter å ha vore på ein 17 dagar lang segltur frå Elefantøya. Åtte dagar etter at dei hadde gått i land starta Ernest Shackleton, Tom Crean og Frank Worsley kryssinga av øya, noko ingen hadde gjort før dei. Dei tre andre vart igjen på stranda. Soveposane vart lagde igjen for å spare vekt, og i mangel av ryggsekk vart proviant og utstyr putta i lommene. Isbroddar vart laga ved å skru skruene frå livbåten inn i støvlane. Etter å gått i eit døger sette dei seg ned for å kvile, og dei hadde utsikt over Fortuna Bay. Dei visste ikkje kvar dei var, men meinte å dra kjensel på nokre av fjella lenger aust etter gjestinga på øya i november 1914. Dei høyrde ein svak revelje i det fjerne og konstaterte at han kom frå ein kvalfangststasjon. Nokre timar og eit fjellpass seinare såg dei ned på den norske kvalfangststasjonen Strømnes. Fjellturen tok 36 timar i det som i ettertid viste seg å vere den einaste finvêrsperioden på fleire veker. I Strømnes kom dei i kontakt med stasjonsstyraren, og ein båt vart so send rundt øya for å hente dei tre som hadde vorte att. Tre dagar seinare sigla Shackleton av garde for å hente mannskapet på Elefantøya.
Ernest Shackleton vitja Sør-Georgia i alt tre gonger og alle gjestingane var eit resultat av at den opphavlege planen hans hadde slege feil. Den fyrste gongen la han om kursen frå Falklandsøyane til Sør-Georgia for å unngå tyske krigsskip. Den andre gjestinga var i 1916 med livbåten «James Caird» etter skipbrotet med «Endurance». Tredje gong var med skipet «Quest» i 1922 som var i dårleg stand med ein dødssjuk Ernest Shackleton om bord.
Økonomiske nedgangstider
Kvalskyttar Petter Sørlle fekk i 1922 patent på ein opphalingsslipp i akterenden på flytande kvalkokerieri der ein kunne trekkje kvalen direkte frå sjøen og inn på dekket for vidare handsaming. Opphalingsslippen vart fyrst brukt i Antarktis på «Lancing» i sesongen 1925/1926. Oppfinninga auka fangstresultata til det mangedobbelte og var ein viktig føresetnad for ekspansjonen av pelagisk kvalfangst etter 1927, som då vart sjølvstendig frå britiske konsesjonar, lisensar og eksportavgift. Dei fleste landstasjonane vart i dei påfylgjande åra stengde: Godthul i 1929, Prince Olav Harbour, Husvik og Strømnes i 1931. Berre Grytviken og Leith Harbour overlevde.
Den andre verdskrigen
Dei britiske magistratane (W. Barlas og A.I. Fleuret) var til stades for å leie forsvaret av øya under heile krigen. Den britiske marinen utrusta handelsfartyet «Queen of Bermuda» til å patruljere havområda kring Sør-Georgia og Antarktis. To feltbatteri vart bygde ved innsiglinga til Cumberland Bay (Grytviken) og Strømnesfjorden (Leith Harbour). Mannskapet på feltbatteria var friviljuge norske kvalfangarar.
HMS «Ajax» og HMS «Exeter», som var involverte i kamphandlingar ved Río de la Plata mot det tyske lommeslagskipet «Admiral Graf Spee», hadde gjesta Sør-Georgia før utbrotet av den andre verdskrigen, og då tok dei dei fyrste flybileta av øya med Westland Walrus. Flybilteta vart tekne for å kartleggje øya og å studere isbreane på øya. Etter kamphandlingane ved Río de la Plata fekk HMS «Exeter» store skadar og vart reparert på Sør-Georgia. Dei skadde soldatane vart sende til sjukehus.
Etterkrigstida
Etter den andre verdskrigen vart kvalfangsten teken opp att grunna trongen etter oljeprodukt i etterkrigs-Europa. Fangsten av kval overgjekk det som var berekraftig og 2. desember 1946 vart Den internasjonale kvalfangstkommisjonen (IWC) skipa. Men heller ikkje IWC klarte å avgrense kvalfangsten.
Andoga
Andoga (russisk Андога) er ei elv i Vologda oblast i Russland og ei av sideelvane til Suda frå venstre. Elva er 150 km lang.
Ved breidda av Andoga ligg Filippo-Irapskaja-klosteret som vart hardt skadd under sovjettida. Klosteret vart grunnlagd på 1600-talet.
Sør-Georgia
Etterkrigstida
Kvalfangarane var fyrst og fremst på Sør-Georgia for å arbeide og tene pengar. Fleire av landstasjonane hadde bibliotek, kino og fotballbane. Grytviken hadde i tillegg kyrkje og hoppbakke.
Argentisk okkupasjon
Opptakta til Falklandskrigen var ei hending i Leith Harbour 19. mars 1982. Christian Salvesen Ltd hadde gjeve den argentinske skraphandlaren Constantino Davidoff i oppdrag å rydde opp skrapmetall frå Husvik, Strømnes og Leith Harbour for 115 000 britiske pund. Til oppdraget hadde Davidoff med seg 41 arbeidarar som vart frakta til Leith Harbour av det argentinske marineskipet ARA «Bahía Buen Suceso». Skipet rapporterte ikkje at det var kome fram til den britiske garnisonen i Grytviken. Argentinske soldatar vart sette i land og det argentinske flagget heisa. So starta Davidoff og mennene hans oppdraget med oppryddinga.
2. april invaderte argentinske styrkar Falklandsøyane, og dagen etter sigla ARA «Bahía Buen Suceso» og ARA «Guerrico» til Grytviken og sette i land 200 soldatar. Britane sin styrke i Grytviken var på 22 soldatar. Det argentinske åtaket varte i to timar og vart avslutta då britane overgav seg. Alle britiske soldatar og vitskapsmenn vart so tekne som krigsfangar.
Britane sette i gang «Operasjon Paraquet» under leiing av major Guy Sheridan. Ein stor britisk marinestyrke vart samla på Ascension, og derifrå sigla dei saman til Sør-Georgia. HMS «Antrim», RFA «Tidespring» og HMS «Endurance» nådde øya 20. april. Marinesoldatar frå Special Boat Squadron vart sette i land for oppklåringsoppdrag dagen etter. Neste dag krasja to britiske helikopter på Fortunabreen under vêrtilhøve med dårleg sikt og sterk vind.
23. april fekk britane inn ein ubåt på sonaren og vidare operasjonar vart innstilte, og RFA «Tidespring» vart sendt lenger til havs for å unngå samanstøytar. 24. april omgrupperte dei britiske styrkane seg med mål om å gå til åtak på ubåten. Tidleg om morgonen 25. april vart den argentinske ubåten ARA «Santa Fe» sett av eit helikopter frå HMS «Antrim» som gjekk til åtak på ubåten med ei synkemine. Vidare åtak vart utførte av eit helikopter frå HMS «Brilliant» som avfyrde ein torpedo og HMS «Endurance» og HMS «Plymouth» som avfyrde fleire sjømålsmissil, der éit av dei trefte. Ubåten fekk store skadar og sigla inn til bryggja på King Edward Point, der han vart forlaten.
Ein militærstyrke på 75 mann vart samla saman på HMS «Antrim» og flogen inn til Hestesletten utanfor King Edward Point med eldstøtte frå HMS «Antrim» og HMS «Plymouth». Den argentinske garnisonen overgav seg utan kamp og 137 soldatar vart tekne til fange på ettermiddagen 25. april. Den vesle argentinske garnisonen i Leith Harbour overgav seg til HMS «Plymouth» og HMS «Endurance» neste dag.
Etter Falklandskrigen vart pengeløyvingane til British Antartic Survey auka med 60 %.
Fiskeriverksemd
Etter problem med tjuvfiske avgjorde styresmaktene for øygruppa i 1993 at ein skulle utvide den økonomiske sona til 200 nautiske mil. I samband med utvidinga av den økonomiske sona vart det innført ein verne- og forvaltingsplan for å styre tilgangen til fiskeressursane i området. Alle farty som ynskjer å fiske i den økonomiske sona må ha lisens frå Det britiske fiskeridirektoratet. Talet på tildelte lisensar og fangstkvote vert fastsett kvart år av Kommisjonen for vern av marine levande ressursar i Antarktis (CCAMLR). Hovudartane som det er tillate å fiske er patagonisk tannfisk, antarktisk isfisk, krill og krabber.
Turisme
Dei fleste turistane som gjestar Sør-Georgia kjem med cruiseskip, men nokre kjem òg med eigne båtar. Det er ingen ordinær offentleg transport til øya. I alt er det 30 cruiseskip med 2 000 passasjerar som gjestar Sør-Georgia kvart år. Dei mest vitja stadene er Grytviken, Strømnes og Salisbury Plain.
Det er ikkje naudsynt med visum for å gjeste øya, men alle – uavhengig av nasjonalitet – må søkje om løyve til å stige i land 60 dagar før. Ilandstigingsavgifta er på £100 pr person. .
Økonomi
Styresmaktene sine samla inntekter for Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane var i 2006 på 4,4 millionar britiske pund, og utgiftene var på 4,5 millionar britiske pund. Dei viktigaste inntektskjeldene var sal av fiskekort, hamneavgifter frå skip og gjester, sal av frimerke og minnemyntar. Dei største utgiftspostane var knytte til fiskeriverksemda, som administrasjon, forsking og vern, samt verneprosjekt, produksjon av frimerke og støtte til museet i Grytviken.
Religion
Bygginga av Grytviken kyrkje vart starta 24. november 1913 og finansiert av Carl Anton Larsen. Kyrkja var ferdigfabrikert av Strømmen Trævarefabrik og vart innvigd 1. juledag same år. Det var hyppige utskiftingar av prestane, mykje på grunn av einsemd og at øya låg så avsides til. Jobben gjekk ofte til teologistudentar.
Etter nedlegging av kvalfangstverksemda og fråflytting byrja kyrkja å forfalle. Frå 1983 har britiske ingeniørtroppar stasjonerte på øya gjort naudsynte reparasjonar av kyrkja for å hindre totalt forfall. På 1990-talet vart kyrkja pussa opp med midlar frå Øyas Venner og Tunsberg bispedømme. Dåverande fungerande biskop i Tunsberg bispedømme Magne Storeli vigsla kyrkja på nytt 16. januar 1999.
Det var opphavleg sju gravlundar på Sør-Georgia med til saman 200 graver. 80 % av dei gravlagde er nordmenn og 80 % av nordmennene kom frå Vestfold. Den yngste var 14 år og den eldste 72 år. Alle dei gravlagde var menn. Dei fem gravlundane som framleis er der ligg i Grytviken, Husvik, Leith Harbour, Strømnes og Prince Olav Harbour.
Grytviken gravlund ligg 1 km frå kvalfangststasjonen og omfattar 64 graver, der 10 av dei er umerkte. Jord frå Noreg vart brukt på gravene, og planter som tunrapp og løvetann vart dimed innførte frå Noreg og veks i dag kring gravlunden. Gravlunden i Husvik ligg 2 km frå stasjonen, og har 34 graver. I Leith Harbour er det fleire gravlundar, der den fyrste av dei vart dekt av eit jordskred i 1917. Den nest eldste ligg inne i busetnaden og har eit fåtal graver. Den siste gravlunden har 57 graver. Gravlundane i Strømnes og Prince Olav Harbour ligg eit par hundre meter frå stasjonane og har høvesvis 13 og seks graver. I Ocean Harbour er det 7–8 umerkte graver, og i Godthul er det to graver som ikkje lenger er synlege. Alle gravlundane er orienterte etter nordisk tradisjon, slik at gravene ligg vende aust–vest. Mange av gravstøttene på øya er av naturstein frå Noreg, som oftast larvikitt.
Forsking
Den britiske forskingsorganisasjonen British Antarctic Survey driv to forskingsstasjonar på Sør-Georgia, King Edward Point rett utanfor Grytviken og på Birdøya utanfor nordspissen av øya.
Forskingsstasjonen på Birdøya forskar på sjøfuglar og sel innanfor område som utvikling av populasjonar, mattilgang og øksling. Innsamla data vert leverte til Kommisjonen for vern av marine levande ressursar i Antarktis, som utarbeider retningsliner for utnytting av ressursane i Antarktis. Forskingsstasjonen på Birdøya samarbeider med fleire universitet. University of Texas har sendt vitskapleg personell ned til øya for å forske på fysiologien til dyra, og University of Birmingham har utført forskingsoppdrag på øya etter støtte frå Antarctic Funding Initiative. Den britiske siglaren Ellen MacArthur har gjesta øya i samband med engasjementet sitt i BirdLife International sin kampanje for vern av albatrossen. Den fyrste forskningsstasjonen i Jordan Cove på Birdøya vart oppført 24. november 1958 av styresmaktene på Falklandsøyane. I desember 1962 bygde United States Antarctic Research Program to hytter som seinare vart tekne over av British Antarctic Survey, der den eine hytta vart kjend som Lönnberg House etter den svenske biologen Einar Lönnberg. I oktober 1981 vart det bygd ein ny forskingsstasjon som kunne romme åtte mann. Denne stasjonen vart også utvida i perioden 1995–1997. Ein ny forskingsstasjon stod klar i juni 2005, og den gamle stasjonen vart riven. Forskningsstasjonen ved øya har vore i periodisk drift mellom 1957 og 1982, og heile året sidan 22. september 1982.
22. mars 2001 opna kommissæren for Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane fiskeriforskingsstasjonen i King Edward Point. Forskingsstasjonen vart opna på same tid som den britiske garnisonen på staden vart lagd ned. Sist gong det vart drive biologisk forsking i King Edward Point, var før utbrotet av Falklandskrigen. Forskarane arbeider på oppdrag frå dei lokale styresmaktene for å hjelpe til i forvaltinga av dei store fiskeressursane rundt øya. Forskingsstasjonen omfattar av to separate bygg, James Cook Laboratory og Everson House. Forskingsstasjonen har heile året eit personell på tre vitskapsmenn og seks personar i hjelpeapparatet, medrekna lege og basesjef. Personellet ved forskningsstasjonen aukar i sumarmånadene.
Postvesen
Fordi øya er avsidesliggjande vart dei mest vanlege frimerkevalørane ved fleire høve utselde, mellom anna då den tyske antarktisekspedisjonen under leiing av Wilhelm Filchner vitja øya i oktober 1911. For å løyse problemet fekk postmeisteren produsert eit frankeringsstempel som var i bruk til det kom nye forsytingar med frimerke. Det har òg vorte produsert provisoriske frimerke ved å dele frimerke med høgare valør i to eller overstemple med ein ny valør. Brev med slike frankeringar er ettertrakta samleobjekt.
Dei fyrste sørgeorgiske frimerka var ein serie på åtte merke som fyrst vart utgjevne på Falklandsøyane i 1938 og i 1944 overtrykte Dependency of South Georgia.
Édessa i Hellas
Édessa (gresk Έδεσσα, slavisk Воден, Voden) er ein gamal by og ein kommune i periferieininga Pélla i Sentral-Makedonía i Hellas. Han er hovudstad i periferieininga.
Sør-Georgia
Postvesen
Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane har ein eigen frimerkekomite som har tilhaldsstad på Falklandsøyane. Komiteen er ansvarleg for utforming og har som mål å ha få årlege utgjevingar. Normalt er det to årlege utgjevingar og i regelen er det motiv med lokal tilknyting.
Benedikt
Benedikt er eit mannsnamn avleidd frå det latinske Benedictus, 'signa'. Det er eit namn brukt av fleire helgenar og pavar, og kjend frå benediktinarmunkane. Benedikt er blitt utbreidd i den kristne verda i mange former, men den opphavlege forma er sjeldan i Noreg.
Sør-Georgia
Postvesen
Det einaste postkontoret ligg ved administrasjonssenteret på King Edward Point.
Gudsteneste
Ei gudstenest(e) er ei seremoniell religiøs samling av menneske for å dyrka ein gud.
Benedikt
Variantar
Namnet Benedikt er brukt i Tyskland, Tsjekkia og på Island. Bendik er ei norsk, Bengt ei svensk og Bent ei dansk form av namnet. Forma Benedek er brukt i Ungarn, Benedetto i Italia, Benoît i Frankrike og Benito i Spania. Ben er ei kortform.
Édessa i Hellas
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Benedikt
Variantar
Benedikte og Bente er avleidde kvinnenamn.
Gudsteneste
Den norske kyrkja
Ordningane for gudstenester i Den norske kyrkja er skildra i Gudstenestebok for Den norske kyrkja (1992). Gudstenesteboka, eller altarboka, inneheld liturgi for fleire ulike former for gudsteneste, som til dømes høgmesse og familiegudsteneste eller vigsel og gravferd.
Édessa i Hellas
Administrativ inndeling
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 28 814 innbyggjarar, medan kommunaleininga Édessa hadde 25 179 og tettstaden med same namn 18 229 innbyggjarar.
Gudsteneste
Den katolske kyrkja
Innan Den katolske kyrkja blir gudstenesta kalla messe og finst i ulike former, til dømes rekviemmesse for ein avdød.
Édessa i Hellas
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Kilinochchi
Kilinochchi (tamil: கிளிநொச்சி «papegøyestad») er ein liten by nord på Sri Lanka, og var «hovudstaden» i dei tamilstyrte områda av landet. Nordområda var i fleire år styrte av dei tamilske tigrane, som er i konflikt med den singalesiske regjeringa i landet. Kilinochchi vart erobra av den srilankiske regjeringshæren i januar 2009.
Kilinochchi ligg om lag ti mil søraust for den større tamilske byen Jaffna.
Annapurna I
Annapurna I (nepali अन्नपूर्ण Annapūrṇa; tidlegare òg Morshiadi) er ein 8000 meter i Annapurna Himal-massivet i Himalaya, Nepal. Med ei høgd på er Annapurna I den tiande høgste fjelltoppen i verda.
Namn
Annapurna er namnet på ei hindugudinne som òg blir kalla Parvati («fjelldottera») – i ulike mytologiar identisk med gudinnene Durga («den utilgjengelege») og Kali («den svarte»). Namnet på fjellet er sanskrit og sett saman av anna («næring») og purna («full av»), det vil seie «Gudinna som nærer» eller «Overflodsgudinna».
Geografisk plassering
Annapurna I er hovudtoppen på Annapurna Himal, eit stort fjellmassivet som rommar fleire sjølvstendige fjell. Annapurna I ligg i den vestlege enden av fjellkjeda der den knekk av frå ein aust-vestleg retning mot sør og endar i Annapurna Sør. Aust for hovudtoppen forgreinar det seg ei anna egg mot sør som tilslutt stig opp mot  høge Machapucharé. Sørveggen på Annapurna I og eggene til Annapurna Sør og Machapucharé rammar inn ein isolert botn, det såkalla Annapurna Sanctuary («heilagdom») der Annapurna Base Camp («ABC») ligg på om lag.
Topografi og bitoppar
Annapurna I er ein langstrakt kam som strekkjer seg i aust-vestleg retning. På denne egga ligg toppane Glacier Dome (Tarke Kang), Roc Noir (Khangsar Kang) , Annapurna I Nordaust , Annapurna I Midtre og hovudtoppen Annapurna I. Vest for hovudtoppen ligg vestskuldra Sans Nom («Namnlaus») og Annapurna Fang (Varahar Shikar/Baraha Shikar/Bharha Chuli).
Sør for Fang ligg den sjølvstendige toppen Annapurna Sør og aust for Roc Noir ligg Gangapurna som òg er sjølvstendig. Ved Roc Noir greinar dessutan Grande Barrière seg mot nord, og egga med Tent Peak mot sør, der den skil Sanctuary. Nordegga som går ut frå hovudtoppen Annapurna I deler nordsida i ein nordaust- og ein nordvestvegg.
Klatrehistorikk
Den første klatringa av sørveggen gjorde engelskmennene Don Whillans og Dougal Haston 27. mai 1970.
Sveitserane Erhard Loretan og Norbert Joos traverserte i 1984 heile austegga på Annapurna fra søraust. Aust for Tent Peak gjekk dei opp ved Glacier Dome over Roc Noir til aust og midt-toppane og vidare til hovudtoppen for tilslutt å stige ned på nordsida av massivet. Med det lukkast dei i å gå over massivet og dei tre toppane over.
Ein austerriksk ekspedisjonen med Herrmann Neumair, sherpa Ang Chhopal og Sepp Mayerl stod på bitoppen Annapurna Fang 17. mai 1980; fram til då var dette den høgste uklatra toppen i Nepal.
Annapurna er den 8000 meterstoppen som sjeldnast blir klatra. Fjellet er ekstremt utsett for snøskred så klatring her er forbunden med svært stor risiko: fram til slutten av 2008 har 154 vore på toppen – til same tid har det vore 60 dødsfall på fjellet, to tredeler av desse i snøskred. Av kjente klatrarar som har mist livet her er Anatolij Bukrejev, Iñaki Ochoa de Olza, Christian Kuntner og Ian Clough.
St Mary's i Scillyøyane
St. Mary's (kornisk Ennor) er den største øya i Scillyøyane i England.
Hovudbyen Hugh Town (kornisk Tre Huw) vart seld til innbyggjarane av den britiske krona i 1949. Resten av øya høyrer til Cornwall. Andre busetnader på øya er Old Town, Porthloo, Holy Vale, Maypole, Rocky Hill og Telegraph.
Det ligg ein flyplass på øya. Det har vore ein redningsbåtstasjon på St Mary's sidan 1837.
NS-barn
NS-barn er barn av foreldre som var aktive i Nasjonal Samling under andre verdskrigen i Noreg.
Det var journalist Asgeir Olden som i 1988 offentleg knesette omgrepet, i boka Fødd skuldig, det var elleve intervju med NS-barn, alle anonyme, NS-ministerdattera Bente Blehr unnateke. Gjenombrotet kom i 1993 med sjølvbiografien Gutten fra Gimle av Eystein Eggen.
Ordskiftet om boka varte fram til femtiårsjubileet i 1995. Stortinget gav då ei fråsegn, på førehand drøfta i samtlege partifraksjonar. NS-barna vart nemnde først i Stortinget si orsaking andsynes krigsbarna. Arbeidarpartiet si stortingsgruppe viste til denne fråsegna då dei i 2001 tok saka opp att og gjekk inn for Eggen som statsstipendiat, etter framlegg frå Francis Sejersted, leiar i Den Norske Nobelkomite, og Ole Wilhelm Klüwer, som då gjennom mange år hadde vore ein aktiv talsmann for NS-barna si støtteforeining.
Framstegspartiet gav ei skarp fråsegn med brodd mot det som dei meinte hadde vore forfølging av Eggen grunna engasjementet hans i saka. Regjeringa Bondevik følgde oppmodingane og utnemnde Eggen året etter. Ein liknande saksgang lèt seg ikkje påvisa i noko anna land hærteke av tyskarane, sjølv om temaet etter kvart er rimeleg godt kjent.
Den autobiografiske litteraturen om emnet er heller sparsam, truleg grunna «redsla for å bli attkjent» (Olden i føreordet til intervjusamlinga si). Litterært vart emnet handsama med stor suksess av Bergljot Hobæk Haff. I 1996 skreiv ho romanen Skammen, seinare dramatisert og oppført på Nationaltheateret med Anne Krigsvoll i hovudrolla som Idun Hov.
Donald Tusk
Donald Franciszek Tusk er ein polsk politikar, som frå 2014 har han vore president for Europarådet.
Rolle i polsk politikk
Han leia det liberal-konservative partiet Platforma Obywatelska (Borgarplattform) og var statsminister i Polen frå 2007 til 2014. Partiet hans vart det største partiet ved parlamentsvalet 21. oktober 2007, med 41,5 % av røystene, og danna ei koalisjonsregjering med det mindre Polske folkepartiet. I 2005 var han kandidat til presidentposten, men tapte i anden runde til Lech Kaczyński.
Utdanning
Han tok magistergrad i historie ved universitetet i Gdańsk i 1980. Han er gift, med ein son og ei dotter.
Enz
Ho har to kjeldeelvar, Litle Enz og Store Enz, som har sitt utspring nord i Schwarzwald, sistnemnde ved Enzklösterle. I Calmbach renn dei to elvane saman og dannar Enz. Elva renn så gjennom Neuenbürg og Pforzheim, der ho renn ut av Scwarzwald. Ho renn så gjennom byane Vaihingen og Bietigheim-Bissingen. Dei nedre delane av elva renn gjennom eit vindistrikt. Enz munnar ut i Neckar i Besigheim.
I tidlegare tider var Enz ei viktig elv for tømmerfløting.
Paradis
Paradis viser til ulike førestillingar om ein lukkeleg stad, ofte knytt til eit liv etter døden. Ordet blei brukt i greske omsetjingar av Det gamle testamentet om hagen i Eden, staden der dei første menneska opphavleg levde. I jødiske, kristne og muslimske tekstar er ordet brukt om ein stad der dei salige skal opphalda seg etter døden, ofte kjend som Himmelen. Også i andre religionar finst liknande paradisomgrep, som Elysion blant dei gamle grekarane, Dei lukkelege øyane blant keltarar eller Garothman, 'songens hus', blant parsarar.
Ordsoge
Ordet «paradis» stammar frå norrønt paradís som kjem frå latin paradisus av gresk parádeisos (παράδεισος). Opphavleg kjem ordet frå gammalpersisk pairi-daeza, 'hage, park'.
I overført tyding kan ein også kalla om ein perfekt stad å vera for «eit paradis», til dømes «eit paradis for fugleelskarar» eller «eit sommarparadis». Slike stader eller opplevingar kan også omtalast som «paradisiske».
Ulike stader og levande vesen har fått namn med «paradis» i seg. I Noreg har ein til dømes bydelane Paradis i Bergen og Paradis i Stavanger. Paradiseple er eit anna namn for granateple. Både paradisfisk og paradisfugl er kjende for sine gilde fargar.
Paradis i kulturen
Paradise Lost, norsk Det tapte paradis, er eit kjent episk dikt frå 1667 av den engelske forfattaren John Milton.
Kjelder
天堂
Forbundsdagsvalet 2002
Forbundsdagsvalet 2002 var eit forbundsdagsval til den tyske forbundsdagen i 2002. På tysk språk vert valet omtala som Bundestagswahl 2002. Valet var ein siger for forbundskanslar Gerhard Schröder frå sosialdemokratane (SPD).
Hild
Hild er saman med Hilda og Hilde moderne former for det norrøne hildr, eit ord som tyder 'strid'. På islandsk er det blitt til namnet Hildur, som òg er i bruk i Noreg.
Namnedel og namn
Som førsteledd kan hild eller hilde brukast i både manns- og kvinnenamn. Som sisteledd markerer det derimot eit kvinnenamn.
Bruk
Det var i 2005 om lag 300 som heiter Hild, 1 200 som heitte Hilda, 2 000 som heitte Hildur og 18 400 som heitte Hilde i Noreg. Hild er dermed eit nokså uvanleg namn, brukt av 0,01 % av norske kvinner.
Hild i kulturen
«Hild-soga» eller Hjaðningavíg er ei norrøn soge om bortføringa av Hildr, dotter av Hǫgni, og det store slaget som følgde. Hildr er blitt rekna som ei valkyrje.
Kjende namneberarar
Lista er ordna kronologisk etter fødselsår.
Panórama i Thessaloníki
Panórama (gresk Πανόραμα) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Han har vel 17 000 innbyggjarar og ligg på ei høgd ovanfor Thessaloníki. Frå 2011 inngår Panórama som ei kommunaleining i kommunen Pyléa-Khortiátis, der han er hovudsete. Kommunaleininga inngår i storbyområdet til Thessaloníki.
Promakhónas
Promakhónas (gresk Προμαχώνας) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Promakhónas inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Sindikí.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Promakhónas 140 innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.
Jacopo Bassano
Jacopo Bassano, tidlegare Jacopo da Ponte var ein italiensk målar, fødd og død i Bassano del Grappa. Han måla for det meste landskap og sjangerscener. Jacopo Bassano var den mest kjende av målarslekt som tok namn etter heimbyen Bassano, ein by 65 km nordvest for Venezia.
Liv og gjerning
Bortsett frå ein periode i 1530-åra, då han gjekk i lære hos Bonifazio Veronese i Venezia, arbeidde Jacopo heile livet i Bassano. Faren Francesco den eldre (ca. 1475–1539) var landsbymålar. Trass i at Jacopo vart påverka av samtidige etsingar av manieristen Parmigianino, beheldt han noko av bondemålaren i seg livet ut. Han fylgde likevel nøye med i utviklinga av måleriet, og lånte trekk og detaljar i sine portrett frå andre samtidige, til dømes verk av Lorenzo Lotto. Pionerar i låndskapsmåleri og etsinger som Albrecht Dürer, Rafael og Parmigianino spela ei avgjerande rolle for Bassanos stil.
Bassano lærte mykje om chiaroscuro og den ødsle fargebruken i den venetianske kunsten av å studere Tizian. Han viser stor uttrykkskraft og evne til å lansere nye idear om komposisjon. Han studerte trykk av Rafael] og utviklinga av manierismen. I sine tidlegaste manieristiske arbeid nytta han langstrakte figurar og strålande farger. På 1540-talet eksperimenterte han ved å la figurane sine innta tvungne positurar og unaturlege stillingar. Gjennom denne fasen vaks fram ein særeigen, personleg stil der han assimilerte nye idear og forvandla dei til kunst med ei sterk formidlande kraft. Hans folkelege realisme bygde på ein uvanleg bruk av lys og kjenneteikna av naturtru figurar og detaljar i bileta, særleg i framstillinga av dyr.
Den lokale smaken kravde at måleria avbilda røynda, og Jacopo Bassano henta inspirasjon frå daglegdagse hendingar i livet på landet og trekk ved naturen som han studerte i hjembyen. Han vart ein anerkjend målar, midt på 1500-talet var han ein av dei i Veneto som påverka andre målarar mest.
Han kom i aukande grad til å nytte seg av religiøse og filosofiske emne. Samstundes vart uttrykket meir storslagent og dramatisk. Det byrja med altartavler i Bassano, Treviso, Padova og Belluno) rundt 1550. Han handsama bibelske emne på same måten som motiva han hadde omkring seg. På det viset bidrog han til å framelske smaken for bilete der eit element av stilleben fekk større vekt enn det religiøse temaet.
Fantasi og fuge i c-moll, BWV 562
Fantasi og fuge i c-moll, BWV 562 er eit relativt kort stykke skriven for orgel av Johann Sebastian Bach. Stykket vart komponert medan han var i Weimar og så seinare utvida med ein fuge, truleg av Bach sjølv, seinare i livet hans. Stykket har ein interssane, tung appoggiatura-aktig harmoni.
Komposisjon
Bach vart hyrt av hertugen i Weimar, Wilhelm Erst, i 1709 som organist og medlem i hofforkesteret. Han vart særleg oppfordra til å utnytte det unike talentet sitt på orgel. I perioden i Weimar voks ryktet hans som organist og mange studentar vitja han for å lære teknikkane hans. Komponisten skreiv òg mange av dei største orgelverka sine i denne perioden, som Toccata og fuge i d-moll, BWV 565 og Preludium og fuge i E-dur, BWV 566. Fantasi og fuge i C-moll vart påbyrja i denne perioden, som ein enkel fantasi. Fugen vart lagt til i 1745, mest truleg av Bach, men kanskje òg av ein av studentane eller sønene hans. Stykket er eit av verka til Bach der det har gått veldig lang tid mellom når dei forskjellige satsane er skrivne.
Analyse
Heile stykket varer mindre enn seks minuttar, og består av ein 81 taktar lang fantasi og ein uferdig fuge på berre 27 taktar. Fantasien har ein imponerande struktur og lyd, ei kjensle som vert skapt av det ein takt lang framkallande temaet i stykket, som stundom glir over i nye idear. Sjølv pedalbassen vert nytta til å spele dette temaet. Temaet inneheld mange appgiaturaer som gjev stykket ei lett virtuos kjensle. Fugen er skriven i 6/4-takt og nyttar ein enkel åttandedels rytme. Stykket endar brått i midten av den 27. takten.
Brad Walker
Brad Walker er ein amerikansk stavsprangutøvar.
Primstav
Primstav er ein flat, stavforma kalender av tre der ymse merkedagar er markerte med innskorne symbol.
Brad Walker
Walker vart fødd i Aberdeen i Sør-Dakota. Han gjekk på University High School i Spokane i Washington og konkurerte i fotball og friidrett. Mens han gjekk på University of Washington vart han innandørs collegemeister i stavsprang to gonger. I 2005 vart han amerikansk meister både innandørs og utandørs.
I verdsmeisterskapen i friidrett i 2005 tok Walker sølv med eit sprang på 5,75 meter. I 2006 vann han innandørsverdsmeisterskapen i Moskva med 5,80 meter. I juli 2006 hoppa han over 6 meter for første gong. Han vart verdsmeister i stavsprang i 2007 med 5,86 meter. Han sette ny personleg og amerikansk rekord 8. juni 2008 med 6,04 meter.
Primstav
Bruk
Kalenderen på primstaven er evigvarande og vart brukt før det vart vanleg med trykte almanakkar. Staven vart stort sett berre brukt i Noreg, Sverige og Danmark, og er ikkje kjend til dømes på Island.
Primstavar er gjerne 50-80 cm lange og 4-6 cm breie. Kvar dag er merkt med ein strek eller eit hakk, og heilagdagar og andre merkedagar er avmerkte med spesielle teikn eller figurar. Primstaven har kalenderoppteikningar på begge sidene; ei sommarside og ei vinterside. Sommarsida gjeld frå 14. april til 13. oktober og vintersida frå 14. oktober til 13. april.
Namn
Namnet primstav kjem truleg gjennom norrønt prímstafr, gyllental, frå latin primatio lunae, 'første tilsynekomst av nymånen'. Bakgrunnen var at den 19-årige månesyklusen var utgangspunkt for den gamle tidsrekninga. Gyllental finn ein likevel sjeldan på norske primstavar.
Medan han er kjend som 'primstav' i Noreg og Danmark, er kalenderen i Sverige kjend som runstav.
Merkedagar på den norske primstaven
Primstaven har opphav i ein katolsk kyrkjekalender, og har vore i bruk over store delar av Europa. Messedagane for dei ulike helgenane vart synte med teikn som symboliserte ein av attributtane til helgenen. Etter reformasjonen vart det religiøse innhaldet i mange av helgendagane gløymt, og i den folkelege tradisjonen vart dei ulike figurane nytolka. Til dømes vart muslingskalet som skulle symbolisere apostelen Jakob omtolka til ein vassdrope, slik at merkedagen vart kalla Jakob våthatt. Merkedagane kan ha fleire namn. Kvar merkedag har dessutan sitt eige merke, som òg kan variere. I tabellen nedanfor er merkedagar vi kan finne på norske primstavar lista opp. Nokre av merkedagane finst på alle primstavar, medan andre berre sjeldan er avmerkte. Venlege merkedagar på norske primstavar er merkte med ein *.
Myken
Myken er ei øygruppe og eit fiskevær i Rødøy kommune i Nordland. Øygruppa ligg ytst på kysten, om lag 32 km frå næraste fastland, og har per juni 2010 kring 20 fastbuande. Myken femner om lag 40 små øyar, holmar og skjer. Dei største øyane er Sjurøya, Sandøya, Jutøya, Finnøya og Grytøya. Fiskeværet ligg på Sjurøya, medan Myken fyrstasjon (oppretta i 1918) ligg på Jutøya.
Myken skole hadde fire elevar skuleåret 2009/2010, men kan verte nedlagt.
Myken har snøggbåtsamband til Tonnes i Lurøy og Vågaholmen.
I samarbeid med Riksantikvaren har stiftinga Gamle Myken sett i gang restaurering av nokre av bygningane på Myken.
Namnet Myken
Namnet Myken kjem truleg av gamalnorsk mykr - møkk, og kan ha med fugleskit å gjere.
Annapurna II
Annapurna II er med ei høgd på det sekstande høgste fjellet på jorda og den nest høgste sjølvstendige toppen på massivet Annapurna Himal i Himalaya i Nepal. Hovudtoppen på massivet er det høge Annapurna I.
Saman med det høgd Lamjung Himal markerer Annapurna II den austlege enden av hovudkammen til Annapurna Himal. Nabo i aust er Manaslu, i vest grensar Annapurna Himal til dalen Kali Gandaki. På andre sida av denne «djupaste dalen på jorda» ligg Dhaulagiri.
Ein engelsk ekspedisjon forsøkte å klatre toppen allereie i 1957. Førsteklatringa skjedde i 1960, då Chris Bonington, Ang Nyima og Richard H. Grant kom seg opp over vestegga. Toppen har vore lite klatra sidan, men i 2008 gjennomførte Philipp Kunz den første vinterklatringa.
Nordvest for toppen ligg det tidlegare kongeriket Mustang. Den næraste større staden er Pokhara i sør.
Thesevs
Thesevs er ein gresk sogefigur som var nasjonalheros for den joniske stamma, Attika og Aten.
Thesevs var son av kong Aigevs og kongsdottera Aithra frå Troizen, der han blei fødd og voks opp. Då han blei vaksen, drog Thesevs til far sin i Aten. På vegen kjempa han mot røvarar og valdsmenn.
Etter at Aigevs døydde blei Thesevs konge i Aten. Han stifta den store panathenéar-festen for Atene. Seinare drog han mellom anna på hærtog mot amasonene.
Han er kjend for den trufaste vennskapen sin med thessalarfyrsten Peirithoos. Dei to skal ha gjort eit forsøk på å bortføra dronninga av underverda. Då han vende heim frå dødsriket åleine, blei han fordriven. Thesevs drog til Skyros, der han døydde. Seinare førte athenarane beina hans tilbake til Aten og bygde ein herosheilagdom.
Derik
Derik (syrisk ܖܪܝܟܐ Dêrike) er ein by og eit distrikt i provinsen Mardin i Søraust-Anatolia i Tyrkia. Distriktet grensar til Mazıdağı, Viranşehir og Kızıltepe. Byen har kring 20 000 innbyggjarar.
Arp 193
Arp 193, IC 883, UGC 8387, VV 821 eller I Zw 056 er ein irregulært forma galakse som ligg rundt 300 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Jakthundane. Arp 193 er ekstremt deformert og har to tidevasshalar, noko som tyder på at galaksen er eit resultat av to gassrike galaksar som har kollidert og blitt slegne saman til éin. Kollisjonen ser ut til å ha starta ein eksplosiv stjernedanning, noko som er indikert ved lyse stjernehopar i sentralregionen til galaksen.
Vojvodina
Vojvodina (serbisk Аутономна Покрајина Војводина, Autonomna Pokrajina Vojvodina; ungarsk Vajdaság Autonóm Tartomány; albansk Autonómna Pokrajina Vojvodina; rumensk Provincia Autonomă Voievodina; kroatisk Autonomna Pokrajina Vojvodina) er ein autonom provins i Serbia der om lag 27 % av innbyggjarane (2002) av landet bur. Det ligg nord i landet på Den pannoniske sletta i Mellom-Europa. Den største byen og sete for området er Novi Sad, med over 300 000 innbyggjarar, medan den nest største byen er Subotica. Vojvodina har seks offisiell språk og det finst meir enn 26 etniske grupper i regionen.
16. mai
16. mai er den 136. dagen i den gregorianske kalenderen (137. under skotår). Det er 229 dagar att av året.
Døde
mai
Fils
Fils er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Neckar frå høgre med ei lengd på 63 km. Ho har sitt utspring i Schwabisk Alb nær Wiesensteig. Elva renn gjennom Geislingen og Göppingen før ho munnar ut i Neckar i Plochingen, aust for Stuttgart. På grunn av vatnet Neckar får frå Fils er ho framkommeleg frå dette punktet.
Ragnhild Berg-Vaishnavi
Ragnhild Berg-Vaishnavi er ein norsk komponist og pianist.
Ho var med i trioen Stilleben som gav ut albumet Från en stygg flicka i 1998. Albumet inneheldt dikt som er skrivne av ulike diktarar, som Dorothy Parker og Karin Boye, og tonesette av Berg-Vaishnavi.
I 2019 gav ho ut Il pleure dans mon coeur, tonesette dikt av Paul Verlaine.
Saskatchewan
Saskatchewan er den midtre av dei tre «prærieprovinsane» i Canada. Dei fleste innbyggjarane bur sør i provinsen. Den største byen er Saskatoon med 235 800 innbyggjarar (2005), følgd av provinshovudstaden Regina (199 000 innbyggjarar i 2005).
Provinsen har fått namn etter elva Saskatchewan, eit creenamn som tyder 'raskt rennande elv (kisiskāciwani-sīpiy, i creealfabetet ᑭᓯᐢᑳᒋᐘᓂ ᓯᐱᐩ).
1276
1276 (romartal MCCLXXVI)
Noreg
Magnus Lagabøtes Bylov trer i kraft.
Murr
Murr er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Neckar frå høgre med ei lengd på 50 km. Ho har sitt utspring om lag 4 km sør for Murrhardt og renn nordaustover før ho snur vestover mot Murrhardt. Etter 7 km til når ho Sulzbach an der Murr. Her er elva på sitt nordlegaste og møter Lauter frå nord, som kjem frå Spiegelberg. Murr held fram sørvestover og passerer Oppenweiler og Backnang, der den smale dalen hennar vert breiare. Andre byar elva renn gjennom frå her er Burgstall an der Murr, Kirchberg an der Murr, Steinheim an der Murr og Murr, som ligg i landkreis Ludwigsburg.
Nord for Marbach am Neckar munnar Murr ut i Neckar etter ei lengd på om lag 50 km.
Murr går sør for Löwensteiner Berge, og ein stor del av elva renn gjennom skogen Schwäbisch-Fränkischer Wald, som er ein naturpark.
Eidsborg stavkyrkje
Eidsborg stavkyrkje er ei einskipa stavkyrkje som står i Eidsborg i Tokke kommune i Telemark-området i Vestfold og Telemark fylke. Kyrkja er frå andre halvdelen av 1200-talet og er soknekyrkje for Eidsborg og Dalen, men har frå 2001 berre vore nytta i sommarhalvåret. Ho ligg ved friluftsmuseet til Vest-Telemark Museum og vert ofte oppfatta som del av museet. Kyrkja har vore gjennom mange endringar opp gjennom åra, dei største i 1840- og 1920-åra. Det er den vestre delen av kyrkjeskipet som er frå mellomalderen, medan austre enden av skipet og koret stod ferdig i 1847. Kyrkja gjennomgjekk ei stor vøling og restaurering under leiing av Riksantikvaren i åra 2005–2008.
Tidlegare kyrkje på staden
Då arbeidsfolk hadde opp golvet i 1927 fann dei merke i grunnen etter noko soknepresten meinte hadde vore eldstader og som dei tolka som offerstader i eit førkristent hov. Oldsakssamlinga ved Universitet i Oslo fekk melding om funnet, men hadde ikkje tid til å kome til Eidsborg for å undersøkje grunnen. Utfrå skildringa dei fekk melde dei attende at det meir truleg var eit brannlag etter ei nedbrunnen tidlegare kyrkje på staden. Det er ikkje gjort undersøkingar av grunnen seinare, men i ljos av dei funna ein har gjort på andre gamle kyrkjestader, tolkar ein no desse funna som spor etter dei jordgravne stolpane til ei stolpekyrkje som har stått på staden før den noverande kyrkja var reist. Slike stolpar vart ofte svidde i nedste enden for å gjere dei meir vassavstøytande før dei vart sette ned i grunnen.
Plassering
Kyrkja ligg på ei høgd vestom det vesle vatnet Eidsborgtjønni, med utsyn over vatnet og gardane på hi sida. Mellom kyrkja og vatnet går Riksveg 45. Attom kyrkja ligg garden Vindlaus med bruka Nistog og Uppistog Vindlaus som frå 1950 har vore del av Lårdal Bygdemuseum, noverande hovudbølet til Vest-Telemark Museum. Vegen til museet og kyrkja frå riksvegen er sams, og parkerinsplassen for dei begge ligg like oppom kyrkjegardsmuren.
Bygget har vest–aust-orientering med koret i aust, og den noverande hovudinngangen i vest. Kring kyrkja på alle sider er det gravplass som er delvis inngjerda av steingard.
Den eldste kjernen
Då kyrkja fyrst vart innvigd var ho ei enkel lita einskipa langkyrkje i stavverk, på under 40 kvadratmeter. Dette var truleg ein vanleg storleik på bygdestavkyrkjer i Noreg i mellomalderen. Skipet var 6,3 x 5,3 meter, og koret var 2,2 meter breitt. Det fyrste koret vart rive på 1600-talet, men det er merke etter det i skipet. Taket på koret låg ein del lågare enn det på skipet. Truleg hadde koret ikkje stort meir enn seks kvadratmeter golvflate. Kyrkja hadde frå starten ikkje svalgangar, men takryttar midt over skipet verkar det ha vore heilt frå starten.
Kyrkja har ein konstruksjon som til største delen er som andre kjende stavkyrkjer av denne storleiken, men løysingane og arbeidet skil seg ut i noko uvand utføring. Det er også svært lite av pynt i form av forseggjorde detaljar og skurd på den eldste delen av kyrkja.
Slike enkle stavkyrkjer har ein konstruksjon der botnsviller ligg på ein steinmur og er bundne saman i hjørna av ståande hjørnestavar. I øvre enden av hjørnestavane er stavlegje tappa inn. Mellom botnsvilla og stavlegje står veggplankane som er festa i kvarandre med not og fjør. Dei øvste hjørna er forsterka med kne som er laga av vinkelvakse vyrke, ofte henta frå overgangen mellom stamme og rot. Takkonstruksjonen er bygd opp av sperr som er forsterka med undersperr, hanebjelkar og kne, festa i stavlega. Slik er også Eidsborg-kyrkja bygd, men ulikt det vanlege er ikkje botnsvillene i Eidsborg-kyrkja lafta over einannan i hjørnet, men berre sett inntil kvarande og halde saman av hjørnestaven. Dette er ein mindre god og stødig konstruksjon enn det vanlege, noko som kan tyde på at det ikkje var vande stavkyrkjebyggarar med i arbeidslaget som sette opp eldste delen av kyrkja. På botnsvillene er det tydelege øksemerke etter tilteljing, både på ut- og innsida. Også dette er eit uvanleg drag for i andre stavkyrkjer er alle slike merke pussa vekk slik at veggene er slette, særleg på innsida. Også takkonstuksjonen har somme uvanlege drag.