cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aleksandr Kerenskij
Aleksandr Fjodorovitsj Kerenskij  var ein russisk politikar. Han var regjeringssjef frå månaden juli i den provisoriske regjeringa som formelt styrte Russland frå mars til november 1917.
Kerenskij vart som Lenin fødd i byen Simbirsk. Far hans var lærar, og skal ha hatt Lenin som elev. Kerenskij studerte juss i St. Petersburg og forsvarte ofte revolusjonære i rettssalane. Han vart i 1912 vald inn i dumaen som representant for trudovikane, eit sosialistisk parti. Etter den russiske februarrevolusjonen i 1917 vart Kerenskij – no medlem i det Sosialist-Revolusjonære partiet (SR) – justisminister i den provisoriske regjeringa. Sidan vart han krigsminister, men offensiven han sette i gang for å få ein betre forhandlingsposisjon ved fredsforhandlingar med Tyskland vart ikkje vellykka. I juli overtok Kerenskij som regjeringssjef, noko han var til han vart styrta av bolsjevikane i oktober (etter gammal russisk tidsrekning).
Etter Oktoberrevolusjonen fór Kerenskij i eksil til Frankrike. Han gav ut fleire bøker om den russiske revolusjonen. Etter den tyske innmarsjen i Frankrike i 1940 flykta han til USA. Da Hitler-Tyskland gjekk til åtak på Sovjetunionen, tilbaud han Stalin hjelp med forsvaret, noko som for øvrig vart avslått.
Kerenskij forelas ved fleire amerikanske universitet, og gav ut bøker også medan han var i USA, mellom dei memoarane sine i 1965.
Kjelde
Den tyskspråklege wikipediaen, artikkelen Alexander Fjodorowitsch Kerenski.
Sørvær kapell
Sørvær kapell står i Sørvær på Sørøya i Hasvik kommune i Troms og Finnmark, og er ei langkyrkje frå 1968. Arkitekt for bygget var Sverre Flåto. Kapellet har sitjeplassar til vel 100 personar.
Historie
Det har vore kyrkje i Sørvær også lenger attende i tid. Fyrste gongen ein finn Sørvær-kyrkja nemnd i kjelder er i 1589. Denne kyrkja vart riven i 1697 etter at ho hadde forfalle over tid og vorte skada i uvêr
Chinua Achebe
Chinua Achebe, fødd som Albert Chinualumogu var ein nigeriansk forfattar, lyrikar og kritikar. Han er mest kjend for den første romanen sin, Things Fall Apart frå 1958, som handlar om avkolonialiseringa av Afrika etter andre verdskrigen og vert rekna som den mest lesne boka i moderne afrikansk litteratur.
Achebe voks opp i ein kristen familie i igbolandsbyen Ogidi. Han utmerkte seg på skulen og vann eit stipend for høgare utdanning. Medan han gjekk på universitetet, tok han til med å skriva forteljingar. Då han var ferdig å studera flytta han til storbyen Lagos, der han i 1954 vart tilsett i Nigerian Broadcasting Service. Han jobba der fram til rett før Biafrakrigen braut ut i 1967 Under krigen jobba han innan Biafra sitt diplomati.
I 1962 vart Achebe den første redaktøren for African Writers Series, som vert gjeven ut av det britiske forlaget Heinemann. Han hadde ein omfattande akademisk karriere, og heldt stillingar ved universitet i Nigeria og i Sambandsstatane. Han var professor i språk og litteratur ved Bard College i delstaten New York.
Etter debutboka gav Achebe ut fleire bøker, nokre av dei viktigaste er No Longer at Ease (1960), Arrow of God (1964), A Man of the People (1966) og Anthills of the Savannah (1987) og novellesamlinga Girls at War (1972). Nokre av bøkene hans er omsette til norsk. Han vart rekna for å vera ein av dei viktigaste intellektuelle nigerianarane og har skrive både litterære og politiske essay, m.a. The Trouble with Nigeria i 1983. Han var òg ein av dei fremste barnebokforfattarane i Afrika.
Talgsjøen
Talgsjøen er ein fjord i Kristiansund og Aure kommune på Nordmøre. Fjorden strekkjer seg 10 km søraustover til der Vinjefjorden, Halsafjorden og Freifjorden møter kvarandre. Fjorden ligg hovudsakleg mellom øya Golma i Aure, tidlegare Tustna kommune, og Nordlandet i Kristiansund.
Tryvasshøgda
Tryvasshøgda er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 533 meter over havet og er det sjuande høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Hyggen
Hyggen er ein tettstad i Asker kommune i Viken fylke. Plassen hadde. Hyggen ligg mot Drammensfjorden, sør for Spikkestad og Røyken stasjon. Tidlegare var Hyggen kjent for steinbrot der ein vann ut granitt, no er det mest frukt- og bærdyrking. Hyggen er eit tilflyttingsområde med stigande folketal.
1303
1303 (romartal MCCCIII)
Hyggen
Namnet kjem truleg frå norrønt Heggja eller Hegg, eit bekkenamn frå namnet på treslaget heggr.
Frauenchiemsee
Frauenchiemsee (ofte kalla Fraueninsel) er den nest største av tre øyar i Chiemsee i Tyskland. Ho høyrer til kommunen Chiemsee i landkreis Rosenheim i Oberbayern, som er den minste kommunen i heile Bayern. Øya er 15,5 ha (0,155 km²) og om lag 300 innbyggjarar bur fast på denne bilfrie øya.
Øya er tilgjengeleg med båt året rundt, vanlegvis frå Gstadt eller Prien, men òg frå andre stader rundt Chiemsee og Herreninsel.
Kubena
Ho har ei lengd på 368 km og eit nedslagsfelt på om lag. Byen Kharovsk ligg på venstresida av elva.
Dei største sideelvane hennar er Vottsja, Jemba, Siamzjena og Sima frå venstre og Katroma, Sit og Kikht frå høgre.
Kubena spring ut frå Konosjahøgdene som ligg sør i Arkhangelsk oblast, i nærleiken av landsbyen Konosja. Ho følgjer så eit svingete spor sørover med mange stryk, og her er elvebreidda høg og skogkledd. Etter Kharovska renn elva langt saktare og breidda hennar aukar til 200-300 meter.
MS «Hindholmen»
Under 2. verdskrigen var han rekvirert av Die Deutche Kriegsmarine som vaktbåt under namnet «Markgraf von Brandenburg».
Hindholmen hadde dampmaskin til 1954. Då vart den skifta ut med ein tresylindra Wichmann 3AC dieselmotor på 240 hk. Med den gjer båten ein fart på 9 knop. Lasteromet vart isolert, og det vart montert frysemaskin om bord.
MS «Hindholmen» deltok i vintersildfiske til i 1961. Sild fiska den og ved Island. Han var det første norske fartøyet som fiska laks ved Grønland. Der fiska han og kveite, torsk og sei. Ved Færøyane, Shetland og Hebridane vart det fiska sei, pigghå og håkjerring. Han var og på prøvefiske etter størje utanfor Ghana.
Hindholmen er det største fiskefartøyet som har vorte teke vare på i Noreg. Han har vorte restaurert med utgangspunkt i utsjånad og funksjon frå 1955. Dette arbeidet har vorte utført ved Bredalsholmen Dokk-og Fartøyvernsenter i Kristiansand, same staden som båten vart bygd, og ved Hardanger Fartøyvernsenter i Norheimsund.
MS «Hindholmen» har hatt status som verneverdig skip sidan 1996.
Bohrium
Bohrium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 107 og kjemisk symbol Bh. Grunnstoffet er oppkalla etter Niels Bohr.
Historie
Bohrium vart oppdaga i 1981.
Skatt
Skattar vert ofte delte inn i direkte og indirekte skattar. Direkte skattar skal råke den som formelt er ilagd skatten. Typiske direkte skattar er skatt på inntekt og skatt på formue. Ved indirekte skattar skal den som formelt er ilagd skatten, kunna velta skattebyrda over på kjøparen gjennom eit påslag i prisen. Typiske indirekte skattar er meirverdiavgift og særavgifter.
Dei fleste skattar fører til at produsentar og forbrukarar vel ein annan samansetnad av konsum og produksjon enn dei ville ha gjort utan skattar. Slike skattar vert kalla vridande skattar og kan føra til eit samfunnsøkonomisk tap ved at ressursbruken vert mindre effektiv. Nøytrale skattar påverkar ikkje samansetnaden av konsum og produksjon, medan effektivitetsfremjande skattar er med på å gje meir effektiv ressursbruk.
Meir om det norske skattesystemet: Skatt i Noreg.
Formål
Skattar har tre hovudoppgåver:
Skattar har vore brukt og vert framleis nytta i freistnader på å nå mange andre mål, både breie og generelle mål og svært detaljerte og situasjonsbestemte mål. Skattereglar er m.a. vorte innførte for å
Prinsipp for skattar
Dei tre første grunnsetningane kan oppsummerast i omgrepet rettferd.
Prinsippet om rettferd kan konkretiserast på fleire måtar. Eit skilje går mellom horisontal og vertikal rettferd. Med horisontal rettferd meiner ein at skattytarar med like stor inntekt bør ha same skattebyrd, uavhengig av korleis inntekta er samansett. Av dette prinsippet følgjer det at like store arbeidsinntekter, kapitalinntekter og verksemdsinntekter bør skattleggjast likt. Med vertikal rettferd meiner ein at personar med høg inntekt bør svara meir i skatt enn personar med låg inntekt. Den nøgnare utforminga av prinsippet om vertikal rettferd er omstridd, og ei nærare presisering er naudsynt.
Det er gjerne fire prinsipp/omsyn som vert framdregne når omgrepet vertikal rettferd skal presiserast:
Partiell modell for eit gode
Dei økonomiske verknadene av ein skatt kan illustrerast i ein enkel grafisk modell.
Konsumentanes samla etterspørsel etter ein vare vil normalt falle når prisen på vara aukar. Dette kjem av at det ved høge priser berre er dei konsumentane med høgast betalingsvilje som vil etterspørje vara, mens ved lågare pris vil konsumentar med stadig lågare betalingsvilje ønske å kjøpe vara. Den samla etterspurnaden etter ein vare kan derfor illustrerast som ein fallande etterspørselskurve i eit pris-kvantum-diagram.
Produsentanes samla tilbod av ein vare vil normalt auke når prisen på vara aukar. Dette kjem av at det ved låge priser berre er dei produsentane med lågast produksjonskostnadar som vil tilby vara, mens ved aukande pris vil produsentar med stadig høgare produksjonskostnadar finne det lønnsamt å tilby vara. Det samla tilbodet etter ein vare kan derfor illustrerast som ein stigande tilbodskurve i eit pris-kvantum-diagram.
Marknaden vil klarere der konsumentanes marginale betalingsvilje er lik produsentanes marginale produksjonskostnadar, dvs. der etterspurnadskurven og tilbodskurven kryssar kvarandre. Marknadslikevekta vil dermed gi kvantumet K0 og prisen P0.
Anta at det vert innført ein skatt, T, på denne vara. Skatten fører til at prisen konsumenten må betale for vara, aukar frå P0 til Pk og at prisen produsenten får for vara, søkk frå P0 til Pp. Skatten blir dermed ein kile mellom konsumentanes betalingsvilje og produsentens produksjonskostnadar, slik at Pp + T = Pk. Når prisen konsumentane må betale, aukar, vil etterspurnaden etter vara søkk. Tilsvarande, når prisen produsentane får for vara, fell, vil tilbodet av vara falle. Skatten vil dermed føre til at omsett kvantum søkk frå K0 til Kt.
Skatten vil dermed føre til at ein del transaksjonar som er samfunnsøkonomisk lønnsame (konsumentanes betalingsvilje er høgare enn produsentanes produksjonskostnadar), ikkje vil bli gjennomført. Det oppstår dermed eit samfunnsøkonomisk tap, dødvektstapet, gitt ved arealet C+D. Dette arealet representerer den samfunnsøkonomiske kostnaden ved skatten. Arealet C er den delen av det samfunnsøkonomiske tapet som vert bore av konsumentane, mens arealet D er den delen av det samfunnsøkonomiske tapet som vert bore av produsentane. Fordelinga av det samfunnsøkonomiske tapet mellom konsumentar og produsentar vil avhenge av hellingane til etterspørselskurven og tilbodskurven, altså av kor prisfølsam hhv. etterspørselen og tilbodet er.
Skatteinntektene til staten, proveny, vil vere gitt ved A+B. Normalt vil det vere produsentane som formelt skal betale skatten, men det er ikkje slik at produsentane nødvendigvis vil bære den fulle byrden av skatteprovenyet. Produsentane vil velte skatten over i prisen som konsumentane må betale. Konsumenten vil likevel heller ikkje bære den fulle byrden av skatteprovenyet. Normalt vil byrden av skatteprovenyet fordelast mellom konsumentar og produsentar slik at konsumentane vil bære byrden gitt ved A, mens produsentane vil bære byrden gitt ved B. Fordelinga av byrden av skatteprovenyet mellom konsumentar og produsentar vil avhenge av hellingane til etterspørselskurven og tilbodskurven, altså av kor prisfølsam hhv. etterspørselen og tilbodet er.
Vridande, nøytrale og effektivitetsfremmande skattar
Dei fleste skattar fører til at produsentar og forbrukarar veler ein annan tilpassing enn dei ville ha gjort utan skattar. I dei fleste tilfelle leder den endra tilpassinga til eit samfunnsøkonomisk tap ved at prisane på varer og tenester ikkje lenger avspeglar dei samfunnsøkonomiske kostnadene ved å tilby varer og tenester. Desse skattane vert nemnde som vridande skattar. Eksemplar på dette er skattane på lønnsinntekter og forbruk. Slike skattar skaper ein kile mellom det arbeidsgivarane må betale i lønnsutgifter, og dei reelle inntektene som arbeidstakarane har disponibelt for forbruk. Dette kan leie til eit samfunnsøkonomisk tap ved at sysselsettinga blir lågare enn det den ville blitt utan skattar. Tilsvarande kan det å ha høgare skattar på sommer varer og tenester enn på andre påverke kor mykje som blir forbrukt og produsert av ulike varer og tenester.
Enkelte skattar kan betre samfunnets bruk av ressursar. Det kjem av at ein del aktivitetar påfører samfunnet kostnadar utan at dei som er ansvarleg for aktivitetane, må betale for ulempene dei påfører andre. Eit døme på dette er forureina utslepp, der den som forureinar, som regel ikkje har økonomisk motiv til å ta omsyn til skaden han påfører miljøet. Korrekt utforma miljøavgifter bidrar til ein meir effektiv ressursbruk ved at dei gjer miljøskadelege aktivitetar relativt sett meir kostbare. Desse skattane kan nemnes som effektivitetsfremmande skattar. I prinsippet skal miljøavgiftene setjast lik dei marginale eksterne kostnadene i samband med dei ulike aktivitetane. På den måten vil marknadsprisane på miljøskadelege aktivitetar samsvare med dei reelle samfunnsøkonomiske kostnadane som ressursbruken representerer.
Økonomiske retningsliner
På bakgrunn av grunnleggande økonomiske prinsipp er det mogeleg å trekkje opp einskilde retningsliner for korleis skattesystemet bør utformast:
Økonomisk teori stiller opp einskilde prinsipp for korleis slike vridande skattar bør utformast for at effektivitetstapet skal bli minst mogeleg:
Skattenivå
Tabellen illustrerer at skattenivået (målt i høve til BNP) i Noreg er lågare enn i Danmark og Sverige, og omtrent på nivå med Belgia, Frankrike, Italia og Finland. Dei fleste OECD-land har likevel eit lågare skattenivå. Det er særleg skatten på inntekt, overskot og kapitalgevinst som er høg i Noreg samanlikna med dei andre OECD-landa.
Nimm, was dein ist, und gehe hin
Nimm, was dein ist, und gehe hin, BWV 144, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Skatt
Skattenivå
Skatt som del av BNP kan være nyttig som ein indikator på rolla det offentlege spelar i økonomien og rolla skattesystemet spelar for å finansiera offentlege varer og tenester og omfordeling av inntekt, men denne målemetoden har klare grenser:
Nimm, was dein ist, und gehe hin
Han vart komponert i Leipzig i 1724 for septuagesima (niande søndag før påske).
Skatt
Skattenivå
På grunn av veikskapar ved indikatorar som måler skattenivå i Noreg og andre land, er det viktig å vera varsam i tolkinga av endringar frå år til år, og skilnader mellom land.
Noreg har i tillegg ein svært spesiell næringsstruktur med ein stor verdiskaping i petroleumssektoren. Petroleumssektoren er kjenneteikna ved ei meiravkasting (grunnrente) som er gjenstand for ein særskilt grunnrenteskatt. Dette gjer det vanskeleg å samanlikna skattenivået i Noreg med skattenivået i andre land.
Nimm, was dein ist, und gehe hin
Teksten er henta frå Evangeliet etter Matteus 20: 14 (første sats), Samuel Rodigast (tredje sats) og markgreve Albrecht von Brandenburg, medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Koraltemaa er basert på salmane «Was Gott tut, das ist wohlgetan» og «Was mein Gott will, das g’scheh allzeit». Førstnemnde er vanlegvis tilskriven Severus Gastorius (1646 - 1682), medan den andre vart komponert av Claudin de Sermisy (ca. 1495-1562), som var ein kjend fransk komponist av både verdsleg og kyrkjeleg musikk. Denne melodien kom på trykk for fire stemmer som «Trente et quatre chansons…», trykt av Pierre Attaingnant den 28. januar 1528.
Skatt
Grenseoverskridande skattlegging og skatteavtaler
Dobbel skattlegging er uheldig fordi det mellomanna gir sterke insentiv til ikkje å drive med grenseoverskridande økonomisk aktivitet, og på den måten kan hemme investeringane i land som treng investeringar. For å unngå dobbelt skattlegging er det derfor inngått ein rekkje skatteavtaler mellom land. I skatteavtalene vert det avklart korleis grenseoverskridande økonomisk aktivitet mellom landa skal skattleggast. Avtalene innehelder normalt regler om kor ein person eller eit selskap skal reknes å høyre heime og regler om korleis ulike inntektskomponentar for personar og selskap skal skattleggast. Skatteavtalene inneberer også at skattemyndigheitene i dei ulike landa skal utveksle informasjon og hjelpe kvarandre i skatteinnkrevjinga. Slikt samarbeid mellom skattemyndigheitene er viktig for å unngå skattesvik.
Nimm, was dein ist, und gehe hin
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for obo d’amore, strykarar og basso continuo, samt tre songsolistar (sopran, alt, tenor) og firedelt kor.
Skatt
Grenseoverskridande skattlegging og skatteavtaler
OECD har over lang tid arbeida for å motverke internasjonal dobbelt skattlegging og for å standardisere skatteavtalene.
Kjelder
<References/>
Obligasjon
Obligasjon er eit renteberande gjeldsbrev som seier at innehavaren har lånt ut pengar til nokon, t.d. staten (blir da kalla ein statsobligasjon), ein kommune eller eit aksjeselskap. Vanlegvis går obligasjonar over fleire år.
Schildflue
Schildflue er eit fjell i Silvrettafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Malware
Malware (frå engelsk malicious software) eller skadeleg programvare er programvare som på eit eller anna vis kan vera til skade for eigaren av ei dataeining.
Døme på malware er datavirus, ormar, trojanarar, spyware, adware, backdoors, spam, phishing, pharming, DDoS og keyloggerar.
Trevose Head
Trevose Head er eit nes nord i Cornwall i England, om lag 8 km vest for Padstow.
Trevose fyr står på det nordvestlege hjørnet av neset. Ruinane av eit kapell står òg på staden. Buktene Booby's og Constantine ligg like ved.
South West kyststi går langs heile neset. I klårt vêr er det mogeleg å sjå nesten heile den nordlege kysten av Cornwall frå neset. I nord kan ein sjå Hartland Point mellom Devon og Cornwall og i sør forbi St Ives til neset Pendeen Watch.
Zhou Enlai
Zhou Enlai (周恩来, Zhōu Ēnlái), var ein viktig leiar i Kinas kommunistiske parti og var statsminister i Folkerepublikken Kina frå 1949 til han døydde.
Livsløp
Zhou Enlai var adoptert inn i ein velståande familie, og fekk ei tradisjonell klassisk utdanning. Han heldt seg delar av sine universitetsår i Tianjin, og seinare studerte han òg i Japan, først ved Meijiuniversitetet i Tokyo (1917-19) og seinare ved universitetet i Kyoto.
Kopperhaugene
Kopperhaugene er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 526 meter over havet og er det niande høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Zhou Enlai
Livsløp
Zhou kom tilbake til Kina i 1924, der det i mellomtida var oppretta einingsfront mellom kommunistane og Guomindang. Kort tid etter byrja han i 1926 som formann for den politiske komiteen ved Whampoa-militærakademiet. Dette militærakademiet var eit fellestiltak mellom kommunistane og nasjonalistane. Zhou si plassering der var frå kommunistisk side meint som motvekt til Chiang Kai-shek.
I 1925 gifta Zhou seg i Tianjin med Deng Yingchao, ein studentleiar. Ho vart seinare ein viktig leiar i det kinesiske kommunistparti. Dei fekk ikkje born, men adopterte fleire foreldrelause born, born av «heltane i revolusjonen». Eitt av barna var den seinare statsministeren Li Peng.
Etter at Kuomintang byrja Nordekspedisjonen virka Zhou som arbeidaragitator. I 1926 organiserte han generalstreik i Shanghai og opna byen for Kuomintang.
Etter brotet med Kuomintang lukkast det Zhou å flykte i tryggleik frå terroren deira mot kommunistane. Han klarte å kome seg til provinsen Jiangxi, som var vorte ei kommunistisk høgborg og der det vart organisert ein kinesisk sovjetrepublikk. Der utvikla Zhou seg bort frå den ortodokse kommunisme som hadde hovudvekt på på byproletariatet og arbeidarklassen si revolusjonære leiarrolle, til den maoistiske vektlegginga på bøndene og det revolusjonære potensialet til folket på landet. Her vart Zhou ein av dei viktigaste leiarane for kommunistpartiet.
Dei åra då kommunistane hadde hovudkvarteret sitt i Yan'an i Shaanxi gjekk Zhou inn for ein allianse med Kuomintang mot Japan, som heldt delar av Kina okkupert. Han spelte ei viktig rolle under Xian-episoden. Under den kinesisk-japanske krigen var Zhou sendemann for kommunistane til Kuomintang i overgangshovudstaden deira Chongqing. Han deltok òg under dei feilslåtte forhandlingane mellom dei to kinesiske gruppene etter den andre verdskrigen.
I 1949 vart Zhou den første statsminister og utanriksminister i Folkerepublikken Kina. I juni 1953 offentleggjorde han dei fem fredserklæringane. Han var leiar av den kinesiske kommunistiske delegasjon ved Genèvekonferansen i 1954 og Bandungkonferansen i 1955. I 1958 overlet han utanriksministerposten til Chen Yi, men vart verande statsminister. Han var ein populær politikar og heldt òg stillingane sine gjennom Det store spranget og kulturrevolusjonen. Etterpå gjekk han inn for dei såkalla fire moderniseringane som skulle reparere på skadane frå kulturrevolusjonen.
Zhou var ansvarleg for opninga mot Vesten i 1970-åra. I februar 1972 var han med på å ta imot den amerikanske president Richard Nixon og underteikna Shanghaikommunikeet med han.
1341
'1341 (romartal MCCCXLI)
1846
1846 (romartal MDCCCXLVI)
Avellino
Historie
Før romarane erobra området var den antikke byen Abellinum var eit senter for den samnittiske stamma Hirpini.
Byen vart kristna rundt år 500 e.Kr. og vart eit bispesete. Både gotarar og vandalar invaderte området i tida etter før Avellino vart eit senter for langobardane med ei borg på åsen Terra. Tidleg i mellomalderen var byen ein del av hertugdømet Benevento, som seinare vart fyrstedøme, og etter Benevento fall, fyrstedømet Salerno.
I 1100, under normannarane sitt styre i Sør-Italia, kom byen inn under Riccardo dell'Aquila. Seinare gav kong Karl I av Anjou byen til Montfort-familien, som vart etterfylgt av Del Balzo- og Filangieri-familiane frå Huset Candia.
Dei føydale rettane til Avellino vart i 1581 kjøpt av Don Marino I Caracciolo, hertug av Atripalda, av ein aristokratfamilie i Napoli, som vart fyrstar av Avellino i 1589. Avellino vart hovudsetet for Caracciolo-familien. Don Marino sin son og soneson vart begge Storkanslar av Kongedømet Napolig og Grand Chancellor of the Kingdom of Naples and riddarar i Ordenen av Det gylne skinnet. Don Marino II (1587-1630) verna Giambattista Basile, forfattar av Pentamerone.
I 1820 sprang det ut fleire revolusjonsopprør frå Avellino, men samlinga av Italia om lag 50 år seinare førte ikkje til fordelar for byen, som ikkje vart tatt med på hovudjernbanelinja mellom Napoli, Benevento og Foggia.
I 1943 vart byen bomba av allierte fly i eit forsøk på å avskjere dei tilbaketrekkande tyske panserstyrkane over den viktige Ferriera-brua.
Avellino har fleire gonger vorte råka av jordskjelv gjennom historia og vart mellom anna hardt råka 23. november 1980 og 14. februar 1981.
Greifswalder Oie
Greifswalder Oie er ei lita øy i Austersjøen aust for Rügen ved kysten av Tyskland.
Mellom 1937 og 1945 vart det fyrt opp mange rakettar frå Greifswalder Oie. Det vart gjort forsøk på å skyte opp A3-rakettar i desember 1937, men dette gjekk gale, og mellom 1938 og 1942 klarte ein nesten å skyte opp A5-rakettar. I tillegg vart det avfyrt 28 A4 eller V2-rakettar frå øya mellom 1943 og 1945. Desse avfyringane vart gjort for å sjå korleis A4-rakettane takla å kome tilbake til atmosfæren.
I dag er øya eit fuglereservat utan busetnad, bortsett frå ein enkelt person som styrer fyret, tar seg av naudhamna og lagar utandørs kunst, som han plasserer i sirklar på øya. Det går stundom båt til øya frå Peenemünde.
Råkollen
Råkollen er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 528 meter over havet og er det åttande høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Çanakkale
Çanakkale hamn i Tyrkia i provinsen Çanakkale, på sørkysten av Dardanellane (eller Hellespont) på det smalaste punktet. Byen har kring 105 000 innbyggjarar (2010).
Çanakkale var opphavleg eit osmansk fort med namnet Kale-i Sultaniye, «Fortet til sultanen». Byen vart seinare kjent for pottemakeriet sitt og namnet vart dermed Çanakkale, av çanak, «krukke», og kale, «fort».
Klima
Çanakkale har eit middelhavsklima med varme og tørre somrar og kjølige og regnfulle vintrar.
Astraia
Astraia er anten dotter av Zevs og Themis eller av Astrios og Eos. I ulike tekstar blir det fortald at ho var den siste av dei udøydelege som forlet dei stadig dårlegare menneskja ved slutten av gullalderen, også kalla Astraia-alderen. I eit dikt av Vergil ser han fram til tida då «jomfrua», eller rettferda, skal venda tilbake. Dette stykket er teke med på tidlege utgåver av USA sitt rikssegl og eindollarsetlar.
Astraia er blitt identifisert med den greske gudinna for rettvise, Dike. Ho blir ofte avbilda med ei vektskål og ei stjernekrone. Også på stjernehimmelen ligg Jomfrua like ved Vekta.
Under renessansen blei Astraia eit symbol på den kulturelle fornyinga i samfunnet. I England blei dronning Elisabet likna med henne som leiar for ein gullalder. I Spania blei ho knytt til Filip IV sitt styre. Frå 1607 til 1610 gav den franske forfattaren Honoré d'Urfé ein populær romanserie med tittelen L'Astree (Astraia).
Ljubov Popova
Ljubov Sergejevna Popova, var ein russisk kunstmålar. Ho høyrde til mellom dei russiske avantgardistane. Stilartane kubofuturisme og konstruktivisme gjennomsyrar hovudverka hennar.
Liv og gjerning
Popova vart fødd i landsbyen Ivanskoje ved Moskva. Etter å ha studert ulike typar kunst i fleire år, slutta ho seg i Moskva til Vladimir Tatlin og arbeidde saman med han. Hennar verk frå denne tida er prega av kubofuturisme. Saman med Nadesjda Udaltsova la ho i året 1912 ut på ei studiereise til Paris. I Paris arbeidde ho vidare saman med Henri Le Fauconnier, Jean Metzinger og André Segonzac på 'Académie la Palette' i bydelen Montparnasse. 1913 vende Popova heim til Russland, før ho i 1914 reiste til Frankrike og Italia, der ho kom i nærare kontakt med futurismen.
Popova var medlem av gruppa Karo-Bube (Бубновый валет) som stilte ut verk i 1914 i Moskva. Ho deltok også i utstillinga 0,10 i Petrograd to år seinare. Denne siste utstillinga markerte gjennombrotet for non-figurativ kunst i Russland. Popovas verk frå denne tida er inspirert av suprematismen.
Frå 1918 arbeidde Popova som kunstprofessor. Ho tok i 1921 del i ei utstilling av konstruktivist-arbeid. Same året fjerna ho seg frå målarkunsten, arbeidde i staden med bok-, porselen- og tekstildesign og ymse anna.
Popova døydde i 1924 i Moskva av skarlaksfeber, 35 år gammal. Ei minneutstilling med hennar arbeid vart oppsett i desember same året.
Feliks Dzierżyński
Feliks Edmundowicz Dzierżyński var ein polsk kommunist, mest kjend for å ha stifta Sovjetunionen sitt hemmelege politi, Tsjekaen (seinare kjend mellom anna som NKVD og KGB).
Zone Point
Zone Point er det sørlegaste punktet på Roselandhalvøya i Falmouth Bay nær St Mawes i Cornwall i England.
Det ligg om lag 500 meter søraust for St. Anthony's fyr på St Anthony Head. Klippene gjer at det ikkje er mogeleg å nå stranda mellom Zone Point og St Anthony Head frå land. Det er mykje gråsel i bukta mellom dei to nesa.
Norman ASA
Norman ASA er eit norsk IT-selskap, etablert 1. oktober 1984.
Selskapet er notert på Oslo Børs med tickeren NORMAN, og per mai 2007 er Trygve Aasland adm. dir.
1342
1342 (romartal MCCCXLII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Glotjernskollen
Glotjernskollen er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 525 meter over havet og er det tiande høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1343
1343 (romartal MCCCXLIII)
Myra
Myra er kommunesenteret i Vegårshei kommune i Agder fylke. Tettstaden har.
Sørlandsbanen går nordom staden.
1847
1847 (romartal MDCCCXLVII)
Lechiske språk
Lechisk eller lechitisk er ei fellesnemning for ei gruppe vest-slaviske språk: polsk, kasjubisk og det utdøydde språket polabisk.
Columbia Records
Columbia Records er eit amerikansk plateselskap, stifta i 1887.
Freifjorden
Freifjorden er ein fjord i Kristiansund, Gjemnes og Tingvoll kommune på Nordmøre. Fjorden strekkjer seg 14 km sørvestover på vest og sørsida av Freiøya mellom Talgsjøen i nord og Kvernesfjorden i sørvest.
1344
1344 (romartal MCCCXLIV)
Freifjorden
Fjorden har innløp mellom Årsundøya i aust og Gyltneset på Freiøya i vest. Nordaust for innløpet ligg innløpet til Vinjefjorden. I andre enden av fjorden, mellom Flatsetøya i nord og Bergsøya går den 5 km lange Freifjordtunnelen under fjorden som ein del av riksveg 70 og Krifast til Kristiansund lenger nord. I tillegg til Bergsøya ligg Aspøya og Straumsnes på sør og austsida av fjorden. Mellom Bergsøya og Aspøya går Bergsøysundet sør til Tingvollfjorden.
Av busetnader langs fjorden finn ein Ørnvik, Kvalvåg, Ora og bygda Frei på Freisida av fjorden. På austsida er det berre mindre bruk og gardar, men på Straumsnes finn ein grenda Kvisvika.
Fv285 går på sørsida av fjorden over Bergsøya og Aspøya.
Schilt
Schilt er eit fjell i Glarus-Alpane. Det ligg nær Glarus i Sveits.
Ackerman Nunatak
Ackerman Nunatak er ein isolert nunatak i Antarktis på 655 moh. Han ligg 10 km sør-søraust for Butler Rocks nord i Forrestal Range i Pensacolafjella. Han vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66. Nunataken vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) og kalla opp etter Thomas A. Ackerman, ein luftforskar på Ellsworth-basen vinteren 1957.
Barlindhøgda
Barlindhøgda er ein ås i Oslo kommune. Åsen har ei høgd på 524 meter over havet, og er det 11. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Siam
Nemninga Siam
Kongeriket Ayutthaya var kjend som Siam og folket som budde der skal ha blitt kalla siamesarar så tidleg som i 1457. Namnet er sikkert dokumentert i 1856. Det var eit eksonym som ikkje blei nytta av innbygjarane sjølve.
24. juni 1939 endra statsminister Plaek Phibunsongkhram namnet på landet til Thailand og innbyggjarnemninga til thai. Dette la vekt på at landet tilhøyrde thaifolket og var eit namn som folket sjølv hadde vald.
Endringa blei rekna som uoffisiell, og blei bytta tilbake til Siam i 1945. I 1949 blei det så offisielt endra tilbake til Thailand i 1949. Denne endringa har stått fast, men namnet Siam har fortsett å vera i bruk.
Ordsoge
Det portugisiska Sciam kjem truleg via thai sayam frå sanskrit श्याम (Śyâma, 'mørk'), med tilvising til hudfarge. Det finst minst to andre teoriar om opphavet til ordet. Det kan ha blitt avleidd frå pali शुभर्नभुमि (suvarnabhumi, 'land av guld') eller kanskje mon rham ('framand'). Ordet har truleg same rot som namna Shan og Assam.
Tsjkalovøya
Tsjaklovøya (russisk Остров Чкалов, Ostrov Tsjkalov), tidlegare Uddøya (Ostrov Udd), er ei øy sør i Okhotskhavet like ved kysten av Russland. Ho ligg utanfor Stsjastiabukta mellom ein lagune og havet. Bajdukov er ei øy som ligg 2 km lenger søraust.
Tsjkalovøya er lang og smal med ei lengd på 20,5 km og ei breidde på 1 km i snitt.
Øya har mykje fugl som sibirsnipe, raudstrupesnipe, strandvipe, småspove, lappspove og strandsnipe. Kvitkval er vanleg nord for øya.
Jetfly
Jetfly er fly som nyttar jetmotor som framdriftsmiddel. Dette er den mest vanlege flytypen for jagarfly og for større passasjerfly og transportfly. Dei mest kjente produsentane av jetfly er amerikanske Boeing, europeiske Airbus, brasilianske Embraer og kanadiske Bombardier.
Tsjkalovøya
Administrativt høyrer Tsjkalovøya til Khabarovsk kraj.
Historie
Tsjkalovøya er kalla opp etter den sovjetiske piloten Valery Pavlovitsj Tsjkalov (1904-1938), som var kommandør på eit Antonov ANT-25/fly som 20. juli 1936 fauk frå Moskva, over Frans Josefs land, Severnaja Zemlja, Petropavlovsk og Khabarovsk. Flyet landa etter 56 timar og 20 minutt om kvelden i tjukk tåke på ei kyststripe på Uddøya etter å ha tilbakelagt 9374 km. Denne lange flyturen vart kalla «Stalinruta» etter Josef Stalin. For å kunne ta av igjen måtte dei byggje ei 500 meter lang rullebane av tre. Uddøya vart kalla Tsjkalovøya av Stalin til minne om den rekordlange ferda. Tsjkalov sjølv fekk ein høg politisk status og vart vald til nestleiar i Det øvste Sovjet i Sovjetunionen.
Gaupekollen
Gaupekollen er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 524 meter over havet og er det 11. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Meitnerium
Meitnerium er eit kunstig, radioaktivt grunnstoff med atomnummer 109 og kjemisk symbol Mt. Grunnstoffet er oppkalla etter Lise Meitner.
Historie
Meitnerium vart oppdaga i 1982.
Gazprom
Gazprom (russisk Газпром) er det største føretaket i verda innan utvinning av og sal av naturgass. Det tidlegare statsselskapet vart i 1998 gjort om til eit aksjeselskap. Trass i dette er har selskapet nær kontakt med styresmaktene i Russland. Med 330 000 tilsette er føretaket den største arbeidsgjevaren i Russland, og det største føretaket i Russland.
Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen
Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen, BWV 145, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Gazprom
Gazprom leverer naturgass til store delar av Europa. Land som tidlegare var med i Sovjetunionen har gjerne fått kjøpa gass relativt billeg.
Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen
Han vart komponert i Leipzig i 1729 for tredje påske, som dette året var den 19. april.
Gazprom
Gazprom sit med mestedelane av rettane til naturgassfeltet Shtokmanfeltet i Barentshavet.
Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen
Teksten er skriven av Christian Friedrich Henrici (Picander). Bach har sjølv truleg lagt til første og andre sats.
Koraltemaet er basert på salmen «Erschienen ist der herrlich Tag», som vart nytta av Martin Luther og andre på 1500-talet. Han har kanskje opphav som ein gregoriansk song for påske.
Instrumentering og struktur
Det består av sju satsar:
1345
1345 (romartal MCCCXLV)
1346
1346 (romartal MCCCXLVI)
Arcondo Nunatak
Arcondo Nunatak er ein nunatak, 780 moh, som ligg 8 km sør for Mount Spann i Panzarini Hills i Argentina Range i Pensacolafjella i Antarktis. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–67, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Pedro Arcondo, argentinsk øvstkommanderande ved General Belgrano-stasjonen, 1959–61.
Stubberudseterhøgda
Stubberudseterhøgda er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 523 meter over havet og er det 13. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Tingvollfjorden
Tingvollfjorden er ein fjord i Tingvoll, Gjemnes og Molde kommune på Nordmøre og i Romsdal. Fjorden strekkjer seg 35 km søraustover til Sunndalsfjorden, og til botn av Sunndalsfjorden er lengda 52 km.
Jakub Janda
Jakub Janda er ein tsjekkisk politikar og tidlegare skihoppar.
Tingvollfjorden
Fjorden har innløp mellom Bergsøysundet, som ligg mellom Bergsøya og Aspøya i nord, og Vorpskjeret ved Ranem i sør. Vest for innløpet går Bergsøyfjorden inn til Batnfjorden. På nordsida av Bergsøysundet ligg Freifjorden. Riksveg 70 går langs fjorden over desse øyane og innover fjorden på austsida. Det er fleire mindre grender langs fjorden som Bogsaspa på Aspøya, Eikrem, Gyl og Bergem på austsida og Hoem, Flemma, Angvika, Raudsand og Eidsøra på vestsida. Tvers over fjorden for Angvika ligg Tingvollvågen og tettstaden og kommunesenteret Tingvoll.
Jakub Janda
Han vann den prestisjetunge hoppveka 2005/2006 saman med Ahonen. Janda vann verdenscupen samanlagt i 2005/06
Tingvollfjorden
Ved kommunegrensa til Sunndal endrar fjorden namn til Sunndalsfjorden.
Yalova
Yalova er ein by nordvest i Tyrkia, nær austkysten av Marmarahavet, og er administrasjonssenter i provinsen Yalova. Yalova har kring 100 000 innbyggjarar (2011). .
Yalova har fleire turistattraksjonar, som Yalova Atatürk-huset, nytta av Mustafa Kemal Atatürk, som grunnla det moderne Tyrkia, då han vitja byen. Byen er òg kjend for varmekjeldene Termal.
Klima
Yalova har ei blanding av middelhavsklima og fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: Csa/Cfa), med kalde vintrar og varme, fuktige somrar.
Middagskollen i Oslo
Middagskollen er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 520 meter over havet og er det 14. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Janne Ahonen
Janne Petteri Ahonen er ein tidlegare finsk skihoppar frå  Lahti.
Janne Ahonen er ein av de mestvinnande skihopparane på 1990- og 2000-talet. Den finske storhopparen vann i 1997 VM-gull i liten bakke. I sesongane 1998/99, 2002/03, 2004/2005 og 2005/2006 (saman med Jakub Janda) vann han den prestisjetunge hoppveka samanlagt. Han har fleire pallplasseringar frå store meisterskap. I verdscupen har han vunne 36 enkeltrenn og har totalt 102 pallplasseringar (begge delar pr. november 2012). Ahonen vann verdscupen samanlagt i 2003/2004 og 2004/2005.
I 2005 vart han kåra til årets idrettsutøvar i Finland. Janne Ahonen hadde ei tid verdas lengste skihopp med fall, på 240 meter (på grunn av fallet er ikkje dette ein offisiell verdsrekord).
Ahonen hadde eit opphald som aktiv skihoppar i sesongen 2008/2009. Han kvalifiserte seg til Vinter-OL 2010. Der vart han nummer fire i normalbakken. Han fekk Holmenkollmedaljen i 2011.
Eggstokk
Eggstokkane er ein del av reproduksjonssystemet hjå ho-virveldyr (òg mennesket). Dei viktigaste funksjonane er utskiljing av kjønnshormon og produksjon, mogning og lagring av egg.
Dei fleste dyr har to eggstokkar. Fuglar har som regel berre ein som er i bruk, medan slangar har to på ei rekke.
Polesie
Polesie (eller Polesia og Palessie) er ei av dei største myrlendte områda i Europa i sørvestlege delar av Den austeuropeiske sletta, hovudsakleg i Belarus og Ukraina, men òg delvis innanfor Polen og Russland. Sumpområdet i Polesie vert kalla Pinsk-myrene (etter byen Pinsk) eller Pripjat-myrene (etter elva Pripjat).
Namnet Polesie har ei slavisk rot og tyder noko slikt som «skogområde». Polesie er den polske stavinga, belarusisk Палесьсе, Paleśsie; ukrainsk Полісся, Polissia; russisk Полесье, Polesie; latin: Polesia.
Candidatus juris
Candidatus juris, for kvinner candidata juris (forkorta cand.jur.), er ei seksårig norsk akademisk grad i rettsvitskap. Etter kvalitetsreforma innan norsk høgare utdanning blir det ikkje lenger tilbode noko studium som fører fram til cand.jur.-tittelen. I staden har dei tre universiteta som tilbyr studie innan rettsvitskap (UiO, UiB og UiT) innført femårige profesjonsstudie som fører fram til ei mastergrad i rettsvitskap. Cand.jur.-grada vart delt ut siste gongen våren 2007.
Polesie
Ein innbyggjar i Polesie vert kalla Palašuk på belarusisk, Polisjtsjuk på ein lokal ukrainsk dialekt, Poleszuk på polsk og Polesjtsjuk på russisk
Candidatus juris
Graden kvalifiserar kandidaten til å praktisere juss, som advokatfullmektig, dommarfullmektig eller annan type jurist. For å bli advokat må ein i tillegg til å vere cand. jur. eller Master i rettsvitskap ha to års godkjend praksis og advokatkurset.
Polesie
Geografi
Polesie er eit myrområde mellom elva Pripjat i sørlege område av Belarus (Brest, Pinsk, Kalinkavitsjy, Homel), nordlege delar av Ukraina (i oblasta Volyn, Rivne, Zjytomyr, Kiev, og Tsjernihiv), og delvis Polen (Lublin) og Russland (Brjansk). Det er ei slette innanfor nedslagsområdet til elvene Vestre Bug og Pripjat. Dei to elvene er knytt saman av Dnepr-Bug-kanalen, som vart bygd i tida rundt Stanisław August Poniatowski, den siste kongen i Den polsk-litauiske realunionen.
Candidatus juris
Sidan 1837 har studenten avgjeve følgjande løfte: «Aldri vidende at ville vige fra Ret og Retferdighet, mindre raade nogen til ufornøden Trætte eller i anden Maade med Raad eller Daad befordre nogen uretvis Sag eller Idræt.» Dette løftet er teke inn i vitnemålet, og er underforstått med eit handtrykk når dekanen overrekker vitnemålet. Juridisk fakultet ved Universitetet i Tromsø har kravt at kandidaten skriv under på ei erklæring om dette før dei delar ut vitnemålet.
Polesie
Geografi
Av store sideelver til Pripjat finn ein Horyn, Stokhod, Styr, Ptyts og Jasielda. Dei største byane i området er Pinsk, Stolin, Davyd-Haradok. Store myromådet vart frå 1960- til 1980-talet tørrlagd og brukt som jordsbruksområde. Ein meiner at dette har skada miljøet rundt elveleiet til Pripjat.
Langt meir alvorleg er derimot etterverknadane etter Tsjernobylulukka. Store område vart forureina av radioaktive stoff, og området vert rekna som for farleg å bu i.
Floda
Floda (frå latin Eridanus) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula.
Baggy Point
Baggy Point er eit nes nord i Devon i England. Det skil buktene Croyde og Morte Bay med strendene Woolacombe og Putsborough.
Neset består av sandstein og er ein populær klatreplass.
Området er eigd av National Trust, og er ein del av ein Site of Special Scientific Interest (stad av særleg vitskapleg interesse) på grunn av dei geologiske tilhøva her med sandstein frå øvre devontida.
Det er spor etter menneskelege busetnader frå mellomsteinalderen. Under den andre verdskrigen vart området nytta som treningsområde av amerikanske styrkar før D-dagen.
Kuloj ved Kvitsjøen
Kuloj (russisk Кулой) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland. Ho spring ut frå Belomorsko-Kulojskojeplatået nordaust for Arkhangelsk og munnar ut i Mezenbukta i Kvitsjøen.
Elva er 350 km lang med eit nedslagsfelt på. Middelvassføringa hennar er 150 m³/s ved utløpet. Ho renn først austover og skjer seg ned i ei djup kløft på veg ned frå platået og endrar så brått retning og renn rett nordover. Elva har heile vegen mot Kvitsjøen eit særs buktande og meanderande løp. Dei nedste 90 km av elva er påverka av tidvatn.
Kuloj er knytt saman med elva Pinega gjennom den 6 km lange Kuloj-Pinega-kanalen, som vart bygd på 1920-talet for å transporte tømmer til Arkhangelsk.
Verla tresliperi og pappfabrikk
Verla tresliperi og pappfabrikk ligg i Jaala kommune aust i Finland. Fabrikken er eit døme på småskala finsk industriverksemd frå 1800-talet og byrjinga på 1900-talet. Vanleg produksjon i fabrikken vart stogga i 1964.
Verla tresliperi og pappfabrikk vart i 1996 teke med på UNESCO si verdsarvliste.
Beiszer Nunatak
Beiszer Nunatak er ein nunatak, 1630 moh, som ligg 1 nautisk mil sør for Ray Nunatak ved sørvestenden av Forrestal Range i Pensacolafjella. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter John E. Beiszer, ein flymekanikar ved Ellsworth-basen, vinteren 1957.
Dommar i retten
Med dommar i retten meiner ein vanlegvis ein person som er tilsett i ein domstol, og som har mynde til å treffe dømmande avgjerder.
Fast tilsette dommarar er i Noreg embetsmenn, noko som mellom anna gjer at ein dommar ikkje kan avsettast på annan måte enn ved dom. Dette er ein del av maktfordelingsprinsippet, og bakgrunnen er at dommarar skal vere uavhengige av dei andre statsmaktene. Liknande reglar som sikrar at dommarar er uavhengige av dei andre statsmaktene finst i dei fleste utvikla rettssystem.
I tillegg til dei fast tilsette dommarane har ein i Noreg eit system med dommarfullmektigar. Dette er juristar som blir tilsett som dommarar for vanlegvis 2 år, og ikkje lenger enn 3 år. Dommarfullmektigar er ikkje embetsmenn.
Også meddommarar blir rekna som dommarar etter domstollova, men desse er ikkje embetsmenn, og har såleis ikkje noko tilsvarande stillingsvern. Medlemmer av lagretten blir ikkje rekna som dommarar.
Lagmann
Ein lagmann er ein dommar som er leiar av ei avdeling i ein lagmannsrett. Ein lagmann er som andre fast tilsette dommarar ein embetsmann.
Namnet kjem opphavleg frå gamalt av, då ein lagmann fungerte som ein tillitsmann for bøndene. Lagmannen vart under Kong Sverre gjort om til kongeleg tenestemann, og fungerte i perioden 1274 til 1797 som ein dommar.
Leiaren for lagmannsretten har tittelen førstelagmann. Alle lagmenn må, som høgsterettsdommarar, ha fylt 30 år og avlagt juridisk embetseksamen med «beste karakter» (laud).
Dei vanlege dommarane i lagmannsretten har tittelen lagdommar.
Lagmann blir også brukt om den lagdommaren som er formann i retten under rettsførehavinga, og som mellom anna gir rettsbelæring til lagretten (juryen) før lagretten trekkjer seg tilbake for å avgjere skuldspørsmålet.
Meddommar
Hovudgrunnane for å ha lekfolk med i domstolane er eit ønske om å hindre at embetsmenn får for stor makt og at ein skal dømmast av sine likemenn.
Bakgrunnsstoff
Nämndeman
Hassium
Historie
Hassium blei framstilt for fyrste gong i 1984 av ei tysk forskargruppe leia av Peter Armbruster og Gottfried Münzenberg ved Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) i Darmstadt i Tyskland. Gruppa bombarderte ein 208Pb (bly) med 58Fe (jern)-kjernar, noko som gav tre atom av 265Hs:
Den tyske forskargruppa foreslo sjølv namnet «hassium» som er avleia av Hassias, det latinske namnet for Hessen, delstaten der forskingsinstitutt GSI ligg. Grunnstoffet fekk i fyrste omgang namnet unniloctum (kvasi-latinisering av tala en-null-åtte) og kjemisk symbol Uno, inntil IUPAC i 1994 anbefalte at det blei kalla hahnium etter den tyske kjemikaren Otto Hahn. Seinare, i 1997, blei namnet «hassium» anerkjent internasjonalt. Tidlegare er grunnstoffet også blitt kalla eka-osmium.
Gepidane
Gepidane (skyldt til Gepanta, «dei gåverike» ordlekkjen *gjav, gåve), var namnet på det eine av dei tre gotiske folkeslaga som danna sjølvstyrde kongedøme i tidleg mellomalder. Dei budde det meste av tida attmed vestgotarane.
Nemninga gepidar vart sett på folket i følgje Jordanes av di dei kom sist over Austersjøen, og Jordanes tyder det som «seinfør». Han skriv beint ut at dette folket «er seintenkte, og tunge og trå i kroppen».
Frå byrjinga heldt gepidane seg attmed elva Wisla i dagens Polen. Derifrå eggja kong Fastida dei ut i hærtok mot burgundarane og vann over dei. Dette skal ha hendt på 300-talet. Mot slutten av det hundreåret fall gepidane under hunarane, som slo dei gotiske folka i 375. Som dei andre gotarfolka gjekk dei over til arianismen på 300-talet.
Gepidarfolket vart lenge under hunisk styre, og slost for kong Attila i Slaget på Katalaunarmarka i 451. Då Attila døydde to år etter, slo gepidane seg fri frå hunarane i 454, og oppretta eit rike i Pannonia under kong Ardarik. Her slost dei mellom anna med herulane og vann over dei.
Gepidekongedømet vara ved i om lag hundre år, til Langobardarane vann over dei i Slaget ved Asfeld i 552. Kong Kunimund vart drepen i slaget, og dottera Rosamunda vart tvungen inn i ekteskap med Alboin, sonen til langobardarkongen Audoin.
Gepidane er rekna som nærskylde med austgotarane.
Kjelder
Jordanes: Gotesoga
Skålevik
Skålevik er ein tettstad i Kristiansand kommune i Agder fylke. Staden har og ligg på Flekkerøy.
Solbriller
Solbriller er briller med farga glas som kan brukast for å verna auga mot sollys. Dei vert òg brukt av estetiske og kulturelle omsyn.