cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harald II av Noreg
Regjeringstid
Han overtok trona etter at han vann eit slag mot kong Håkon den gode. Slaget ved Fitjar stod om lag 960. Harald og syskena var i stendig kamp mot Håkon den Gode etter at han dreiv far deira ut av landet. Etter slaget vart Harald konge saman med fire yngre brør. Alle var som underkongar under danskekongen Harald Blåtann. Eirikssønene ville stendig ha meir makt, og prøvde å leggja under seg meir land. Dei gjekk til kamp mot Ladejarlane, som var mektige i Trøndelag, på Vestlandet og i Nord-Noreg. Danskekongen likte ikkje det, og tok parti med Ladejarlane. Harald Gråfell vart kalla til Danmark, der han vart drepen i eit bakhaldsåtak på Hals ved Limfjorden om lag 970. Dei attlevande brørne rømde etter dette landet. Danskekongen gav så makta i Noreg til Ladejarlen Håkon Sigurdsson Jarl.
568 Cheruskia
568 Cheruskia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 26. juli 1905 av Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Pécs
Pécs (uttalt petsj) er den femte største byen i Ungarn. Han er det administrative setet og det økonomiske senteret i fylket Baranya. Pécs var europeisk kulturhovudstad i 2010 i lag med Essen og Istanbul.
Namn
Det tidlegaste namnet på området var det romerske namnet «Sopianæ». Namnet er kanskje ei fleirtalsform av det keltiske ordet sop, som tyder 'myr'.
Mellomalderbyen vart først nemnd i 871 under namnet Quinque Basilicae («fem katedralar»). Namnet referer til at då kyrkjene i byen vart bygd nytta ein materiale frå fem gamle kristne kapell. I seinare latinske dokument vart byen nemnd som Quinque Ecclesiae («fem kyrkjer», eit namn identisk til det tyske namnet Fünfkirchen og til det slovakiske namnet Päťkostolie.)
Namnet «Pécs» dukkar opp i dokument i 1235 som «Pechyut» (med moderne staving: pécsi út, som tyder 'vegen til/fra Pécs'). Namnet «Pécs» har slavisk opphav og kan tyde 'fem' eller 'smelteomn' i slaviske språk. Ein by i Kosovo har liknande namn – Peć, albansk Pejë. Ein meiner at namnet på ein annan ungarsk by, Pest (i dag ein del av Budapest), har same opphav.
Historie
Området har vore busett sidan antikken og dei eldste arkeologiske funna er 6000 år gamle. Før romartida var området busett av keltarar. Då Vest-Ungarn var ein provins i Romarriket (kalla Pannonia), grunnla romarane fleire vinproduserande koloniar under namnet Sopianae der Pécs i dag ligg, tidleg på 100-talet. Delar av ein romersk akvedukt står framleis i byen. Då Pannonia vart delt inn i fire administrative distrikt vart Sopianae hovudstaden i området kalla Valeria.
I første halvdel av 300-talet vart Sopianae ein viktig kristen by. Den første kristne gravplassen, frå denne tida, står i dag på UNESCO si verdsarvliste.
Mot slutten av hundreåret vart det romerske styret i området svekt, hovudsakleg på grunn av åtak frå barbararar og hunarar. Då Karl den store kom til området var det styrt av avararar og slavarar. Karl den store erobra området og annekterte det til Det tysk-romerske riket. Det var ein del av bispedømet Salzburg.
Etter ungararane erobra området seint på 800-talet og tidleg på 900-talet og grunnla regionen Baranya, var ikkje hovudstaden i Pécs, men ved ei nærliggande borg kalla Baranyavár. Pécs vart derimot eit viktig religiøst senter og eit bispesete.
I 1064 då kong Solomon gjorde fred med syskenbarnet sitt, seinare kong Géza I, feira dei påske i Pécs. Kort tid etter brann katedralen ned. Katedralen som står i byen i dag vart bygd etter dette, på 1000-talet.
Kong Ludvig den store grunnla eit universitet i Pécs i 1367 etter råd frå Vilhelm, biskopen av Pécs, som òg var kongen sin kanslar. Dette var det første universitetet i Ungarn.
Etter slaget ved Mohács i 1526, der den invaderande osmanske hæren slo hæren til kong Ludvig II, vart Pécs erobra og plyndra.
Store delar av landet vart erobra av osmanarane og i tillegg var innbyggjarane i landet delte om kven som burde vere konge av Ungarn. Ein del støtta Ferdinand av Habsburg og den andre delen John Zápolya i Székesfehérvár. Innbyggjarane i Pécs støtta Keisar Ferdninand. Sumaren 1527 slo Ferdinand hæren til Zapolya og vart krona til konge 3. november. Ferdinand takka byen for støtta deira og Pécs slapp å betale skatt. Pécs vart ombygd og det vart bygd festningsverk.
I 1529 erobra osmanarane Pécs igjen. Osmanarane tvinga Pécs til å aksepterte Kong John (som var deira allierte) som kongen deira. John døydde i 1540. I 1541 okkuperte osmanane borga i Buda, og bad Isabella, enkja etter John, om å gje dei Pécs, sidan byen var strategisk viktig. Innbyggjarane av Pécs verja byen mot osmanane og svor lojalitet til Ferdinand. Keisaren hjelpte byen og verja han mot fleire åtak frå osmanane, men rådgjevarane hans overtalte han til å fokusere meir på byane Székesfehérvár og Esztergom i staden for Pécs. Pécs gjorde seg klar for kringsetjinga, men dagen før flykta flamske og vallonske leigesoldatar frå byen. Dagen etter, i juni 1543, gjekk biskopen sjølv til osmanane med nyklane til byen.
Osmanane gjorde byen om til ein osmansk by, der kyrkjene vart omgjorde til moskear, og det vart bygd tyrkiske bad og minaretar. Byen vart styrt av muslimar etter sharialovene. I om lag hundre år var byen ei øy av fred i eit land i krig.
I 1664 plyndra Nikola Zrinski Pécs og store delar av byen vart øydelagd. Byen vart frigjort i 1686, men osmanarane, som såg at dei ikkje ville klare å halde byen, brende ned byen då dei rømde.
Byen kom først under krigsrett under Karl von Thüngen sin kommando. Retten i Wien ville først øydeleggje byen, men valde så å halde han som ei motvekt til Szigetvár, som framleis var under osmansk styre. Sakte, men sikkert kom byen seg på fote att, men i 1690-åra kravde to pestepidemiar mange liv. Det var lite ungararar i byen på denne tida, og dei fleste var slavarar og tyskarar. Sidan det var få ungararar i byen støtta ikkje Pécs revolusjonen mot Habsburg leia av Frans II Rákóczi, og hæren hans plyndra difor byen i 1704.
Industrien utvikla seg i andre halvdelen av 1800-talet, og nokre av fabrikkane vart kjende over heile landet. Jarn- og papirfabrikkane var av dei mest moderne for si tid. Det vart òg bygd ein sukkerfabrikk og eit ølraffineri.
Under revolusjonen i 1848–49 vart Pécs okkupert av den kroatiske hæren ei kort stund, men vart frigjord av habsburghæren i januar 1849.
Etter Ausgleich (1867) utvikla Pécs seg vidare, i lag med dei andre byane i landet. I 1867 fekk Pécs jarnbanesamband til Barcs og frå 1882 til Budapest. I 1913 vart det oppretta sporvegar, men desse vart nedlagde i 1960.
Under den andre verdskrigen fekk Pécs berre mindre skadar, sjølv om eit stort stridsvognslag fann stad 20-25 km sør for byen då Den raude arméen avanserte mot Austerrike.
Etter krigen utvikla byen seg snøgt vidare og absorberte nærliggande landsbyar. I 1980-åra hadde han 180 000 innbyggjarar.
Etter slutten på kommunisttida (1989–1990) vart Pécs og fylket hardt råka av endringane og arbeidsløysa var høg. Gruvene og fabrikkane vart stengde og krigen i nabolandet Jugoslavia i 1990-åra gjekk utover turismen.
Pécs har opplevd ein renessanse dei siste åra med ein ny motorveg mellom byen og Budapest og vart mellom anna utvald til europeisk kulturhovudstad i 2010.
Ilovik
Ilovik er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia, sør for øya Losinj og ved sida av øya Sveti Petar. Sundet Ilovacka vrata ligg mellom øya og Losinj.
Den einaste landsbyen på øya er òg kalla Ilovik. Omkrinsen på øya er om lag 15,4 km og ho har eit areal på 5,8 km². Kysten er lett tilgjengeleg på alle kantar med mange isolerte viker. Den største vika med sandstrand er Paržine, som ligg søraust på øya.
Mellom Ilovik og Sveti Petar går det eit 2,5 km langt og 300 m breitt sund. Hamna på øya ligg skjerma for dei fleste vindretningar, og er ein populær stoppestad for reiser mellom nordlege og sørlege delar av Adriahavet. På berre nokre timar kan ein nå øyane Istra, Krk, Rab, Pag og Kornati.
Historie
Hamna mellom Ilovik og Sveti Petar har sidan antikken vore ein trygg ankringsplass, og det var her dei første innbyggjarane slo seg ned.
Dei eldste spora etter sivilisasjon på øya er frå den illryiske stamma Liburni. Ein kan òg sjå spor etter antikke romerske busetnadar, mellom anna har ein funne bygningar, mosaikk, myntar og ein sarkofag, i tillegg til arkeologiske funn under vatn. Murane som går rundt dagens gravplass går tilbake til 1000-talet. Dei var ein del av eit benediktinarkloster.
Borga, som ein kan sjå restar av på Sveti Petar, vart bygd i 1600 av venetianarane. Filippo Pasqualigo reiste borga for å forsvare området mot sjørøvarar (uskoks). Dei første kroatane kom til Ilovik på slutten av 1700-talet frå Veli Losinj, og dette markerte byrjinga på det moderne Ilovik.
Det eldste nedteikna namnet på øya er Neumae Insulae frå år 1071. På 1200-talet vart øya nemnt som Sanctus Petrus de Nimbis og seinare San Pietro dei Nembi. Kroatiske innbyggjarar kalla den mindre øya Sveti Petar, og den største Tovarnjak (Asinello på italiensk), og til slutt Ilovik.
Galakse
Ein galakse er ei samling av eit stort tal stjerner som blir haldne saman av gravitasjonskraft og som i tillegg inneheld gassar, støv, plasma og kanskje mørk materie. Galaksen som solsystemet vårt ligg i blir kalla Mjølkevegen. Dei minste galaksane er dverggalaksane og kan ha så få som ti millionar stjerner. Dei største gigantgalaksane kan ha så mange som éin billion stjerner. Fellestrekket er at alle stjernene og all massen går i bane rundt eit felles massesentrum.
Skorpesundet
Skorpesundet er eit sund mellom øyane Skorpa og Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.
Sundet er om lag 2 km breitt på det breiaste.
Under andre verdskrigen var Skorpesundet ein av dei viktigaste kanalane inn til Noreg for Shetlandsbussen. Det er ikkje busetjing i vestre enden mot havet, noko som gjorde at ein kunne kome seg usett til dei indre farvatna. I tillegg stoppa mange av båtane på Skorpa, der dei sette av agentar eller tok på soldatar, flyktningar, og ved eit par tilfelle, Shetlands-Larsen, som skulle til England. På skorpesida av sundet, låg der mellom anna eit sommarfjøs som vart mykje nytta som skjulestad.
Garage
Garage er namnet på to norske utestader, ein i Bergen og ein i Oslo.
Mistake av Mike Oldfield
Songen kom ikkje ut på noko Oldfield-album i Europa før samleplata The Complete Mike Oldfield i 1985, men var med som eit ekstra spor på den nordamerikanske utgåva av albumet Crises i 1983. Maggie Reilly syng vokal på «Mistake».
Tiger
Tiger er eit stort rovdyr som lever i ymse skogområde i Asia. Det er det største av kattedyra, og kan drepa husdyr og menneske. I løpet av det siste hundreåret har 94 % av alle verdas tigrar forsvunne, og det finst truleg berre 5 000-7 000 ville tigrar igjen. Nokre underartar er utrydda, og artar er rekna som truga.
Skildring
Det finst åtte ulike underartar av tigrar, og dei varierer i storleik. Den største, sibirtigeren (Panthera tigris altaica), har ei kroppslengde mellom 270 og 310 cm og ei vekt på opptil 260 kg. Dei minste variantane, som lever i Indonesia, veg så lite som 100 kg og er ikkje lengre enn 220-270 cm.
Utbreiing
Dei ulike tigerunderartane lever i isolerte populasjonar i fleire asiatiske land, mellom anna India, Mandsjuria, Bangladesh, Burma, Nepal, Kina og Indonesia. Dei største førekomstane av tigrar finst i mangroveområdet Sundarbans i India og Bangladesh, der det held til over 3000 bengaltigrar.
Ordsoge
Ordet «tiger» er avleidd frå latin tigris som er lånt frå klassisk gresk τίγρις, 'tigris'. Dette igjen er eit lånord av ukjend opphav som kan visa til både dyret tiger og elva Tigris. Opphavet kan ha vore det persiske tigra, som tyder 'skarp' eller 'spiss', og avestisk tigrhi som tyder 'pil', sjølv om ein ikkje kjenner til at desse orda har tydingar som er knytte til tigrar.
Symbolsk bruk
Tiger er eit av dyra framstilkt på Pashupati-seglet frå Induskulturen. Tigeren var emblemet til Tsjolariket og blei avbilda på myntar, segl og banner. Tigersymbolet til Tsjolariket blei seinare teke i bruk av Dei tamilske tigrane (LTTE) på Sri Lanka, og tigeren blei brukt som symbol på den sjølvutropte staten Tamil Eelam og den tamilske sjølvstenderørsla. Bengaltiger er nasjonaldyret til både India og Bangladesh. Malaysiatiger er nasjonaldyret til Malaysia. Sibirtiger er nasjonaldyret til Sør-Korea.
Ein stilisert heraldisk tiger blei utvikla innan europeisk heraldikk. Dette vesenet skil seg frå verkelege tigrar ved at det ikkje har striper og halen har dusk, medan kjevene er store og spisse. Ei meir realistisk utgåve av tigeren blei teken inn i heraldikken då Det britiske imperiet trengde inn i Asia, og denne blir gjerne kalla bengaltiger for å skilja han frå den eldre versjonen. Bengaltigeren er ikkje utrbeidd i heraldikken, men finst i våpenet University of Madras.
Undercover of the Night
«Undercover of the Night» er ein song av det engelske rockebandet the Rolling Stones frå 1983 og den første singelen frå albumet Undercover.
Inspirasjon og innspeling
Songen er hovudsakleg skriven av Mick Jagger, og i omslaget til samleplata Jump Back seier gitarist Keith Richards at songen var Jagger sin og at han berre spelte gitar på han. Songen vart truleg skriven i Paris seint i 1982, der plata vart innspelt.
All the young men, they've been rounded up; And sent to camps back in the jungle; And people whisper, people double-talk; Once proud fathers act so humble.
Jagger fortalte i omslaget til Jump Back at songen var kraftig påverka av Cities of teh Red Night av William Burroughs. Innspelinga av songen starta tidleg i 1983 og heldt fram seinare på sommaren i New York City. Songen vart spelt inn i to utgåve, ein med bassist Bill Wyman og ein annan med gjestebassist Robbie Shakespeare. Songen er rytmisk med rytmar av Sly Dunbar, Martin Ditcham, Moustapha Cisse og Brahms Coundoul, på forskjellige rytmeinstrument. Orgelet vert spelt av Chuck Leavell, som seinare vart fast pianist for Rolling Stones.
Vitskap i 1915
Vitskapsåret 1915 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1915.
Djupfjorden i Sortland
Djupfjorden er ein fjord i Sortlandsundet i Sortland kommune i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg om lag 3 km søraustover til Djupfjordbotn.
Fjorden har innløp mellom Moldvikneset i sørvest og Børsneset i nordaust. Grenda Djupfjord ligg på vestsida like innanfor innløpet og frå her kryssar Riksveg 822 fjorden via den 346 meter lange Djupfjordstraumen bru. På vestsida finn ein Langvågen og Stordfjordbukta, medan austsida er langt meir rettlinja og har høge og bratte fjellsider som stig til 562 meter over havet ved Brokløystinden.
Tonya
Tonya er ein by og eit distrikt i provinsen Trabzon i Svartehavsregionen i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Luftmasse
Ein luftmasse er eit stort volum av luft med om lag einsarta eigenskapar. Dette er eigenskapar som temperatur, lufttrykk og innhald av vassdamp. Luftmassar kan dekke hundrevis til tusenvis av kvadratkilometer, og endrar seg sakte i takt med terrenget dei er over.
Klassifisering
Luftmassar vert klassifisert ut i frå temperaturen og fuktinnhaldet deira. Temperaturen til ein luftfmasse vert definert som anten Arktisk, Polar eller Tropisk, der den arktiske lufta er den kaldaste og den tropiske lufta den varmaste. Fuktinnhaldet til ein luftmasse vert definert som anten Maritim eller Kontinental. Desse vert så brukt i kombinasjon med kvarandre. Til dømes er ein martitim tropisk luftmasse varm og fuktig, medan ein kontinental arktisk luftmasse er kald og tørr.
Arktikluft
Arktikluft er tørr og kald luft som kjem frå område med permanent isdekke, til dømes frå Grønland eller polarområda.
Polarluft
Polarlufta vert danna over snø- og isdekte område på høgre breiddegrader.
I området dei oppstår er polarlufta kald, stabil og tørr, men når ho strøymer over ope hav vert ho ustabil og tek til seg fukt. Når polarlufta når vestkysten av Noreg vert det gjerne sterk og uroleg nordvestavind med byevêr.
Rørsler og frontar
Luftmassane kan endre eigenskapane sine etter kva terreng dei er over. Ein kald arktisk luftmasse er mest vanleg i arktiske område, og ein maritim luftmasse oppstår hovudsakleg over vatn. Luftmassane kan derimot flytte på seg, og ein maritim luftmasse som flyttar seg over land vil etter kvart miste fukta si og verte kontinental. På same måten kan ein tropisk luftmasse som flyttar seg nordover bli avkjølt og bli polar eller arktisk. Grensene mellom to forskjellige luftmassar er mjuke, men ein har ofte eit smalt område i overgangen mellom to luftmassar. Dette området kallar vi ein front eller ei frontsone, og ofte kan vi sjå desse frontane i form av synlege vêrfenomen. Luftmassar blandar seg sjeldan saman, og flytter seg heller rundt og erstattar kvarandre. Dei tilhøyrande frontane flyttar seg òg, og fører til endringar i vêret på overflata under. Frontar vert òg kalla opp etter luftmassen som pressar den bort, og vi kallar det ein kaldfront når ein kaldare luftmasse erstattar ein varmare luftmasse.
Luftmasse er derimot ikkje det same som småskala fenomen som mikroutbrot. Desse småfenomena involverer òg luftmassar, men uttrykket luftmasse vert berre nytta for vêrsystem over store område.
Andre luftmassar
I Europa vert ein ekvatorial luftmasse definert som ein luftmasse som har sitt opphav nær ekvator og som skil seg frå tropiske luftmassar som utviklar seg i subtropiske strøk. Andre definisjonar er monsun luftmassar og overordna luftmassar.
Trond Lode
Trond Lode er ein norsk politikar, som representerer Senterpartiet. Han vart stortingsrepresentant for Rogaland fylke etter at Magnhild Meltveit Kleppa vart statsråd i september 2007.
Hvar
Hvar (italiensk Lesina) er ei øy i Adriahavet utanfor kysten av Dalmatia i Kroatia. Lengda på øya frå aust til vest er om lag 80 km.
Fleire andre øyar ligg rundt Hvar, og sunda mellom desse øyane heiter Hvarsundet (mellom Hvar og Brač) (Hvarski kanal), Vissundet (Vis), Korčulasundet (Korčula), og Neretvasundet (Pelješac), medan austsida av øya berre ligg om lag tre nautiske mil frå fastlandet.
Dei største busetnadane på øya er:
Like sør for øya ligg det fleire mindre øyar, mellom anna Paklenski otoci i vest og Šćedro i sør.
Dei fleste innbyggjarane på Hvar arbeider med fiske eller turisme. Hvar har eit mildt middelhavsklima, vakre strender og vegetasjon typisk for Middelhavet, og er ein av dei mest attraktive turistsentera i Europa. Øya reklamerer for seg sjølv som «den mest solrike staden i Europa» med 2 715 soltimar i snitt kvart år.
Landsbyen Hvar er det største turistsenteret på øya, og her ligg ein stor offentleg plass som er open mot sjøen. I turistsesongen er hamna full av store yachtar. Nattklubbar trekkjer til seg mange ungdomar.
Hvar er òg eit av dei mest kjende vinområda i Kroatia. Vingardar på sørsida av øya er kjend for raudvinen laga av Plavac Mali-druene. Den sentrale sletta mellom Stari Grad og Jelsa er kjend for kvitvinen som vert dyrka her.
Historie
På 300-talet fvt. vann Farosfolket over Jasadini-krigarane og deira allierte. Denne sigeren over dei mykje større styrkane er eviggjort som ein inskripsjon, ein av dei eldste kjende inskripsjonane i Kroatia.
Hvar er ein viktig del av kroatisk historie, og var eit av dei litterære sentera i Kroatia under renessansen, med forfattarar som Petar Hektorović og Hanibal Lucić. I Stari Grad kan ein sjå Petar Hektorovic sin festning/villa kalla Tvrdalj (Tøff stad), som var teikna av forfattaren sjølv.
Terry Kath
Terry Alan Kath var ein USA-amerikansk musikar og låtskrivar, mest kjend som gitarist og songar i rockebandet Chicago. Han vart hylla som ein særs dugande gitarist og ein Ray Charles-aktig vokalstil.
Kath voks opp i ein musikalsk familie og byrja å spele fleire instrument i tenåra, mellom anna trommer og banjo. Han spelte bass i fleire band i midten av 1960-åra, før han slo seg til med gitar då han danna gruppa som skulle bli Chicago. Gitarspelinga hans var ein særs viktig del av stilen til gruppa frå starten av karrieren deira, og han song solo på fleire av singlane til gruppa. Han brukte fleire typar gitarar, men vart etter kvart identifisert med ein Fender Telecaster. Jimi Hendrix skal ha sagt om Kath at han var «den beste gitaristen han hadde sett.»
Kath sleit med helsa og dopmisbruk mot slutten av 1970-åra. Han døydde i januar 1978 då han skaut seg sjølv ved eit uhell. Chicago vurderte å oppløyse bandet då Kath døydde, men valde til slutt å fortsette.
Biografi
Kath lærte å spele gitar på eiga hand og i tenåra spelte han Ventures-songar i lokale band. Tidleg og midten av 1960-åra spelte Kath i grupper som Jimmy Rice & the Gentlemen og Jimmy Ford & the Executives, som på eit tidspunkt var akkompagnement for Dick Clark's Caravan of Stars. Kath spelte bass for desse banda. Seinare i 60-åra hadde Kath spelt med fleire Chicago-baserte musikarar og danna eit rockeband som nytta ei blåserekkje, og tidleg i 1967 var Chicago Transit Authority fødd. Det var under ein av dei tidlege konsertane til CTA at Kath fekk det som kanskje er dei beste lovorda ein gitarist kan få, då Jimi Hendrix fortalte saksofonisten Walter Parazaider, «Gitaristen dykkar spelar betre enn meg». Seinare vart namnet korta ned til berre Chicago, og bandet skulle bli eit av dei mest suksessrike rockebanda det neste tiåret.
Gitaren til Kath er å høyre på hittar som «25 or 6 to 4» (frå Chicago II i 1970) og den mindre kjende «Free Form Guitar» (frå debutplata). Kath var med på 11 Chicago-album frå 1969 til 1977. Alle desse selde minst gullplate og vart etterfølgd av utselde turnear. På ein fest heime hos seg sjølv ein kveld den 23. januar 1978, tok Kath fram eit av våpna sine for å reinse det. Han vart beden om å legge det bort og sette pistolen mot hovudet sitt. Han forsikra alle om at det ikkje var ladd, og trykte på avtrekkjaren. Men pistolen var ladd og gjekk av, og Kath mista brått livet, ei veke før han fylte 32 år. Chicago fortsette med fleire gitaristar, men resultatet vart aldri heilt det same. I 1997 gav Chicago ut eit samlealbum for å hylle Kath, kalla The Innovative Guitar of Terry Kath. I tillegg til å spele gitar, song Kath òg på fleire Chicago-songar som «Introduction», «I'm a Man», «Free» og «Wishin' You Were Here», pluss hitsinglane «Make Me Smile» og «Color My World».
Fordi Chicago rekna seg som eit lag, har somme bandmedlemmar sidan hevda at bidraga til Kath vart oversett. Parazaider sa seinare, «om [Kath] hadde vore frontmann, hadde han fått langt meir anerkjennelse.»
Tradisjonell bryting
Tradisjonell bryting viser til ulike former for bryting som vert utøvde av amatørar, profesjonelle og av halvprofesjonelle utøvarar.
Gresk-romersk bryting vert i Noreg også kalla «klassisk bryting», trass i at denne forma for bryting starta på midten av 1800-talet. Ho stammar frå backhold- og keltisk bryting.
Dumpar
Dumpar er ei anleggsmaskin som vert nytta for å transportere jord, grus, stein og liknande, ofte på dårleg underlag. Dumparar finst i mange typar og mange storleikar. Nokre dumpartypar er bygde for bruk i terrenget, medan andre krev veg eller fast underlag. På veg, eller anna godt underlag, vert òg lastebilar utstyrte med dumparkasse nytta for massetransport.
Traktordumparar
Traktorar har vore nytta til transport heilt sidan dei på 1930-talet vart utstyrte med gummihjul. Det var likevel ikkje før etter den andre verdskrigen at dei vart teke i bruk i stor målestokk. I byrjinga vart det nytta vanlege tilhengarar med treplatt og trekarmar, men etter kvart kom det kraftige tilhengarar med stålplatt og stålkarmar og ut på 1950-talet kom det tilhengarar med heilsveisa dumparkassar og hydraulisk tipp på marknaden. Desse var robuste nok til å tola uvøren lasting av pukk (sprengstein).
Det svenske føretaket Livab, som tidlegare hadde produsert drivhengarar tok til å produsere dumparhengarar med drift frå kraftuttaket på traktoren. Med drift på dumparhjula vart det mogeleg å transportere grus og stein på dårleg veg, eller til og med der det ikkje var veg. Desse drivdumparane var føregangarane for moderne rammestyrte dumparar.
Dumparar med botntømming vert tømt ved å opna botnen i dumparkassen. Slike dumparar vert nytta for transport av kol og treng ikkje vart fullt så robuste som dumparar bygde for å tole til dømes sprengstein.
Rammestyrte dumparar
Rammestyrte dumparar vert nytta der det ikkje er veg. Mange er utstyrte med boggi på bakre del. Dette fører til rolegare gang på ujamnt underlag og betre flyteevne på laust underlag. Det kan vera drift på ein av, eller begge, boggiakslane. Rammestyrte dumparar er betre til å ta seg fram enn dei tidlegare traktordumparane og har erstatta desse.
Kraftoverføringa er vanlegvis utstyrt med hydrodynamisk dreiemomentforsterkar og automatisk elektro-hydraulisk girkasse.
Historie
Livab var på nytt ein av pionerane, då dei i 1966 introduserte DR 631 Grus-Kalle, som vart marknadsført av Bolinder-Munktell (eit dotterselskap til Volvo), under merkenamnet BM Volvo. Livab samarbeidde med Bolinder Munktell fram til 1974, då dei vart kjøpt opp av Volvo. Grus-Kalle var verdas fyrste serieproduserte rammestyrte dumpar og var starten på dei moderne rammestyrte dumparane til Volvo. I 1967 inntroduserte Kockum Landsverk den rammestyrte dumparen KL 411. Det norske føretaket Moxy har produsert rammestyrte dumparar sidan 1972, då dei introduserte den sekshjulsdrivne Viking D15.
Dumparar med stiv ramme
Kraftoverføringa har ofte hydrodynamisk dreimomentforsterkar og elektro-hydrauliskt manøvrert girkasse. For dei største modellane er det vanleg med dieselelektrisk framdrift. Dei kan ha ein, eller fleire, kraftige dieselmotorar som driv generatorar, som leverer elektrisk energi til elektromotorar plasserte i hjulnava.
Historie
Dei fyrste dumparane av denne typen stammar frå midten av 1930-talet: Euclid var ein av pionerane då dei i 1934 marknadsførte Modell 1Z. Lastebilar hadde rett nok vorte nytta til massetransport før dette, men Euclid 1Z var truleg den fyrste spesialbygde dumparen. I røynda var 1Z ein kraftig bygd lastebil med dumparkasse, men seinare modellar fjerna seg meir og meir frå vanlege lastebilar.
Минский автомобильный завод (Bilfabrikken i Minsk, MAZ) starta dumparproduksjon i 1950. MAZ leverte nokre dumparar med elektrisk motor og fekk overført elektrisk energi via overhengande straumavtakarar, på same måte som ein trolleybuss. Dette kunne fungere bra i til dømes dagbrot, der dumparane køyrde etter faste trasear.
Dumperbil
Kraftige lastebilar vert òg ofte utstyrte med dumparkasse og nytta for massetransport. Det er ikkje noko klart skilje mellom desse og spesialbygde dumparar med stiv ramme og nokre modellar høyrer like mykje til i begge gruppene.
Lastebilar som vert utstyrte med dumparkasse er som oftast kraftig bygd og det er vanleg med drift på meir enn ein aksling. Lastebilen til høgre, til dømes, har sekshjulsdrift og er i stand til å ta seg fram på dårleg underlag. Framkomstevna er likevel ikkje like god som for rammestyrte dumparar.
Minidumpar
Minidumparar vert nytta til transport av jord, grus, stein, og liknande på byggeplassar der ein ikkje kjem til med større dumparar. Det finst mange ulike typar av minidumparar.
Beltedumpar
Beltedumparar er ikkje så vanlege, men vert av og til nytta for massetransport på underlag med dårleg bereevne.
Insarelva
Elva får mesteparten av vasstilførselen frå snøsmelting, og vassføringa er høgast under vårflaumen i april. Elva har ei middelvassføring på 7,71 m³/s. Insar frys til i november og vert isfri att i april.
Byer ved Insar er Ruzajevka og Saransk.
Ninety Mile Beach
Ninety Mile Beach er ei strand heilt nord på vestkysten av Nordøya på New Zealand.
Stranda strekker seg frå like vestanfor Kaitaia til Cape Reinga langs Aupourihalvøya. Ho byrjar nær Reef Point, vest for Ahipara Bay og går eit kort stykke nordaustst før ho snur mot nordvest. Stranda endar ved Scott Point, fem kilometer sør for odden Cape Maria van Diemen.
Namnet Ninety Mile Beach stemmer ikkje med den faktiske lengda. I røynda er stranda 55 miles — 88 km — lang. Opphavet til namnet er ukjent, sjølv om det finst fleire teoriar om dette. Til dømes skal misjonærar som reid over stranda ha rekna henne som lengre enn ho var fordi det tok hestane deira, som vanlegvis gjekk 30 miles til dagen, tre dagar å gå han til endes — det dei ikkje rekna med var at det tek mykje lengre tid å gå over sand enn vanleg terreng.
I 1932 vart Ninety Mile Beach brukt som rullebane for nokre av dei første flypostrutene mellom Australia og New Zealand. Ho vert framleis brukt som ei alternativ rute av firehjulsdrevne køyretøy pga. den ofte dårlege offisielle vegen nordover frå Kaitaia.
Hopland
Hopland er ei grend i Randabygda i Stryn kommune i Vestland. Bygda har 174 innbyggjarar (juni 2007), og ligg på nordsida av fjorden Nordfjord. Randabygda fekk vegsamband til Hennebygda, og Eid kommune, hausten 2005.
569 Misa
569 Misa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. juli 1905 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Sigerfjorden
Sigerfjord er ein fjord i Sortlandsundet i Sortland kommune i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 8 km inn til garden Austpollen.
Fjorden har innløp mellom Kjerringneset i nord og Brokløysklubben i sør. Kjerringøya og Åserøya ligg midt i innløpet. Like nordaust for Åserøya ligg tettstaden Sigerfjord. På andre sida av fjorden, litt lenger inn, ligg grendene Spjutvik og Husvik. Fjorden går først rett austover, men ved Husvik svingar han sørover til Vangpollneset, der han snur austover igjen. Riddarset ligg rett nord for neset. På vestsida av Vangpollneset ligg vika Vangpollen, medan den inste delen av fjorden inn til botn av fjorden vert kalla Austpollen.
Frode Grytten
Frode Grytten er ein norsk forfattar og journalist. Han voks opp på industristaden Odda i Hardanger, som handlinga i mange av bøkene hans også er lagd til. Grytten skriv for det meste på nynorsk.
Han debuterte med diktsamlinga Start i 1983. Det store gjennombrotet fekk han med romanen Bikubesong frå 1999. Boka er omsett til fleire språk og det er også laga eit teaterstykke med grunnlag i henne.
Frode Grytten har vore busett i Bergen sidan han byrja å studere der som 18-åring. Ei tid var han fast tilsett kulturjournalist i avisa Bergens Tidende, men han har etter kvart vorte forfattar på heiltid.
Han har (per 2011) gjeve ut éi diktsamling, ni novellesamlingar (av desse, tre med noveller i utval), fire barnebøker, tre romanar, éi reiseskildring og éi artikkelsamling. I tillegg har han vore redaktør for ein antologi, skrive ei miniatyrbok og tekstar til ei bok med bilete av trehytter. Han har vorte heidra med mellom anna Brageprisen og Rivertonprisen, i tillegg til at han har vore nominert til Nordisk Råds litteraturpris.
Biografi
Frode Grytten voks opp på Hjøllo i Odda. Mor hans arbeidde som frisør og far hans som møbelseljar. Musikken spela – på same måten som i fleire av bøkene hans – ei viktig rolle for han i oppveksten. Han fortel sjølv: «Som 14–15-åring vart eg fascinert av musikken. Roxy Music var den første verkeleg store gruppa for meg. […] På 70-talet kom punken. Eg vart ikkje punkar med hanekam, men eg høyrde på punkmusikken.»
Grytten har skildra seg sjølv som sjenert, både i ung og vaksen alder. I eit intervju sa han mellom anna: «Det var ikkje mykje eg sa på ungdomsskulen, men eg sa iallfall at Bob Dylan ville fått Nobelprisen om han ikkje hadde laga musikk til tekstane sine.» For å overvinne sjenansen skapte han alter egoet «Arne Speed Mikaelsen», som han prøvde å skrive i Bergens Tidende med. Han har også opptredd som denne personen framfor eit publikum på 1500 menneske i Grieghallen.
Då han var 18 år, flytte han frå Odda til Bergen for å studere. Grytten er utdanna cand.polit. med administrasjons- og organisasjonsteori som spesialfelt på Universitetet i Bergen. Hovudfagsoppgåva hans heitte Den politiske prosessen med å etablere boliger for psykisk utviklingshemmede, før eller etter HVPU-reformen. Etter at han var ferdig med utdanninga, prøvde han å søkje jobb i byråkratiet. Men han fekk ingen jobb, og det har han sagt at han er glad for i dag. Seinare vart han fast tilsett som kultur-/reportasjejournalist i Bergens Tidende. Han var der tilsett i fotoavdelinga. Om dette sa han sjølv: «Bakgrunnen er at eg berre arbeider med reportasjar. Og då må ein vera der det er ekte interesse for reportasjar.» Ein del av desse reportasjane er seinare utgjevne i essay- og artikkelsamlinga 50/50 frå 2010. Etter kvart tok han ut permisjon frå jobben for å få meir tid til å skrive bøker, før han til sist vart forfattar på heiltid.
Generelle tema og trekk
Litteraturen til Frode Grytten har vorte skildra som «underdriven prosa», idet at skrivestilen hans er så «hardkokt og lakonisk». Han skriv ofte svært enkelt, og det er sjeldan at han brukar framandord eller «store ord». Dette gjer at han har vorte samanlikna med eldre forfattarar som Kjell Askildsen og Øystein Lønn. Av forfattarar i samtida til Frode Grytten kan skrivestilen hans også delvis samanliknast med Odd W. Surén.
Musikk spelar ei viktig rolle i mange av bøkene til Frode Grytten. Nokre gonger er det songar som er sjølve utgangspunktet for novellene, som i Popsongar. Andre gonger brukar han sitat frå songtekstar for å understreke ei stemning, eller for å seie noko om personane i bøkene. Han har også brukt musikkartistar som rollemodellar for personane sine. Eit døme på dette kan ein finne i Langdistansesvømmar: «Den natta drømte eg at Bruce Springsteen reiste seg frå senga heime hos foreldra, gikk stilt gjennom det mørklagde huset, ned trappa, inn i garasjen der den gamle punchingballen hang frå taket, sette seg inn i ein Chevy ’69 […]»
Det er personane Frode Grytten fokuserer på i historiene sine. Nokre gonger skildrar han livsløp eller kjærleiksforhold, medan han andre gonger utvidar augneblinken idet personen eller personane opplever ei endring i livet sitt. I fleire av novellene sine skildrar han personar som opplever lukke, men aldri einsidig lukke. Det ligg ei visse i bakgrunnen om at lukka ikkje er varig. Elles er overgangsfasen mellom barn og ungdom eit tema han tek opp i fleire av bøkene. Denne problematiseringa av sosialiseringa og den mannlege kjønnsrolla finn ein også hjå mange andre forfattarar som skreiv på 1980-talet. I vidare forstand tek han opp identitetsproblematikk både i ung og vaksen alder.
Start
I 1983 debuterte Frode Grytten med diktsamlinga Start. Ho vart utgjeven på Aschehoug og var skriven på bokmål. Grytten var 23 år då han gav ut denne boka, så ho er naturleg nok skriven frå ein ung ståstad. Samlinga er forma som eit løp, der ein følgjer eit menneske i startfasen av livet, frå barndom til pubertet og sein ungdom. I tillegg til oppvekst er også trongen til å kome seg til ein større stad framtredande. Kritikarane var ikkje overbegeistra over diktsamlinga. Fleire meinte at han mellom anna mangla biletlogikk. Ingar Skrede i Dagbladet skreiv mellom anna at: «Bildene hans kan være spenstige, yre, men også haltende og/eller flate. Det står et sted om morgenen som pumper lystig i vei på orgel, hvilket må bety et harmonium, men i linjene like etter spilles det pedal.» Samtidig meinte dei å sjå eit potensial for utvikling hjå Grytten.
Dans som en sommerfugl, stikk som en bie og Langdistansesvømmar
Tre år etter debuten, i 1986, følgde han opp med den fyrste novellesamlinga si, Dans som en sommerfugl, stikk som en bie, også denne på Aschehoug. Her vekslar Grytten mellom nynorsk og bokmål: Sju av novellene er på bokmål og fem er på nynorsk. Temaet i denne boka er mykje det same som i diktsamlinga, og dei fleste av novellene handlar om oppvekst på 1960- og 1970-talet. Han skildrar personar som prøver å finne balansegangen mellom sentimentalitet og brutalitet i mannsrolla dei er på veg inn i. Forteljarhaldninga er heile tida nøktern og distansert, også når det gjeld mobbeoffer og andre ein kan føle medkjensle med. Tittelen er den same som slagordet til tungvektsboksaren Muhammad Ali, og i fleire av novellene spelar også boksing ei rolle. Denne novellesamlinga var ein god del meir populær hjå kritikarane enn debuten. Frode Grytten vert skildra som «en lovende og begavet forfatter», og det er lite negativt dei har å seie.
Langdistansesvømmar frå 1990 følgjer mykje i same sporet, men her har Grytten gått over til berre å skrive på nynorsk, og boka er utgjeven på Det Norske Samlaget. Ho inneheld 13 noveller, og mellom dei er det putta inn korttekstar som bind novellene saman. Desse fortel til saman ei historie om ein fødsel, frå dei fyrste veane dukkar opp til barnet vert født. Ein måte å oppfatte novellene på, er at dei alle handlar om personen som vert fødd i rammehistoria, sjølv om det ikkje er denne personen som fortel alle historiene eller er hovudpersonen i dei alle. I alle fall er bestefar–far–son-tilhøvet eit viktig utgangspunkt for novellene, og dei er lagde til både 1930-, 1950- og 1970-/1980-talet for å fortelje historiene til desse tre slektsledda. Tittelen viser både til det nyfødde barnet som har sumt langt i magen til mora og mannsideala i novellene. Boka er sagt å markere eit skilje i forfattarskapen til Grytten, i og med at ho er sluttpunktet for skildringa av ungdomslivet. Kritikarane var nøgde med også denne novellesamlinga. Mellom anna skreiv Randi Brenden i Dag og Tid at: «Eg synes denne vesle novellesamlinga er eit viktig tilskot til bokhausten 1990,» og Øystein Rottem i Dagbladet skreiv: «I det hele tatt er det nok å glede seg over.»
80° aust for Birdland og Meir enn regn
I 1993 gav Frode Grytten ut den tredje novellesamlinga si, 80° aust for Birdland. Birdland er ein legendarisk jazzklubb i New York, og 80° aust for Birdland finn ein Vestlandet. Som tittelen fortel, spelar musikken ei spesielt viktig rolle i dei ni korte novellene ein finn i denne boka. Mange stader vert det vist til moderne rockeklassikarar av mellom andre The Clash og Bob Dylan. I tillegg finn ein ei større spreiing når det gjeld motiv og geografi enn i dei tidlegare bøkene hans. Kritikken var god, men i bokmeldingane vart det peikt på at enkelte noveller var svake, uoriginale eller klisjéaktige.
I Meir enn regn frå 1995 er det ei melankolsk stemning lesaren møter i dei ni novellene. Tittelen viser til Tom Waits-songen «More Than Rain». At alt ein gong tek slutt og angsten for å miste nokon er kjensler Frode Grytten skildrar med skrivemåten sin, som er usentimental, men likevel ikkje manglar medkjensle. På same måten som i andre bøker, skildrar han også i denne samlinga det vanskelege valet om personane skal verte buande i heimbygda eller flytte til ein annan stad med fleire moglegheiter. Ei utvikling ein kan sjå hjå Grytten i denne boka, er at han lèt meir vere opp til lesaren ved å ymte. Likevel ynskte kritikaren Steinar Sivertsen seg «mindre fortolking og meir undertekst». Elles var kritikkane stort sett gode.
Bikubesong og Popsongar
Bikubesong frå 1999 var boka Frode Grytten fekk gjennombrotet sitt med. I denne tek han utgangspunkt i den tidlegare arbeidarbustaden og kjende bygningen Murboligen i Odda. Lesaren følgjer gjennom 25 historier eller kapittel dei 25 personane som bur der gjennom eitt år. I bokomtalen står det at Bikubesong er ein roman. Meir nøyaktig har boka vorte kalla ein kollektivroman av kritikarar og andre. Dette er ein romansjanger som ikkje har ein tydeleg hovudperson. Andre kjende døme på slike bøker er Garman & Worse av Alexander Kielland og Kranes konditori av Cora Sandel. Boka har også vorte kalla ein «novellistisk roman» fordi tekstane, eller kapitla, i henne har ein tradisjonell novellestruktur. Men samtidig er det fleire ting som bind kapitla saman: fellesskapen personane har i Murboligen, og det at fleire av personane opptrer i fleire av kapitla, ein gong som hovudperson, ein annan som biperson. Det var også nokon som drista seg til å kalle boka for heimstaddikting. Til det svara Grytten: «Det skal vi bli to om,» i samband med utgjevinga av den neste boka, Popsongar.
Om tittelen har Grytten sjølv sagt at: «‘Bikubesong’ er lyden som vert laga når dei 25 personane som bur i Murboligen syng saman.» Innimellom journalistjobbinga, og med permisjon, brukte han fire år på å fullføre boka: «Bikubesong var ein intens prosess. Og eg var sliten då eg etter fire år vart ferdig med henne,» har han sjølv sagt. I eit intervju i samband med boka sa han at det han vil med boka, er å skildre heile livet frå fødsel til grav. Han vil skildre både sorger og gleder, både latter og gråt. «Desse historiene tok til i røynda, men enda ein plass i fiksjonen,» skriv han sjølv i innleiinga til boka.
Grytten fekk Brageprisen 1999 for boka, i tillegg til at han vart innstilt til Nordisk Råds litteraturpris same år. Bikubesong fekk gjennomgåande svært gode kritikkar, men i samband med prisnominasjonane utmerkte Øystein Rottem i Dagbladet seg spesielt som kritisk. Han hadde likevel gjeve romanen god attest i bokmeldinga si om lag éin månad tidlegare.
I byrjinga av 2000 vart filmrettane til romanen kjøpte opp av Bergen Film AS, og dei var svært optimistiske med omsyn til å få laga film av Bikubesong. Men prosjektet stranda, og dei sa etter kvart frå seg rettane. I januar 2007 var det snakk om at Alligator Film AS skulle gjere eit nytt forsøk. Planane om eit teaterstykke basert på boka fekk eit meir konkret resultat i 2003, då stykket – som var tilrettelagt og regissert av Lasse Kolsrud – fyrst vart sett opp ved Det Norske Teatret. Stykket gjekk for fulle hus og fekk gode kritikkar.
Folderøy
Folderøy, med poststadsnamn Foldrøyhamn, er ein tettstad i Bømlo kommune i Vestland. Staden ligg på austsida av øya Bømlo. Foldrøy har eigen barneskule og er knytt saman med resten av kommunen gjennom riksveg 542.
Tettstaden har.
Frode Grytten
Bikubesong og Popsongar
Eit gjennomgåande tema i boka er identitet. «Popsongar er knytte til identitet. Popindustrien tilbyr ein identitet som ikkje har noko med verkelegheita å gjere,» sa Grytten i eit intervju. Felles for mange av personane i Popsongar er at dei drøymer om å vere ein annan enn dei er. Som namna på dei to bolkane understrekar, er også reising eit viktig tema, i bokstavleg, men også i utvida tyding. For mange av personane i boka gjer reiser i liva sine. Boka har såleis likskapstrekk med ein danningsroman: Hovudpersonen reiser ut, får nye impulsar og vender heim. Om boka hadde kritikarane mykje godt å seie, sjølv om enkelte meinte kvaliteten på novellene var ujamn.
Flytande bjørn
I 2005 gav Grytten ut den fyrste, og til no einaste, kriminalromanen sin. Han vart kalla Flytande bjørn og handlar om journalisten Robert Bell, som arbeider på lokalkontoret til Bergens Tidende i Odda, og må prøve å nøste opp i ei sak om dødsfallet til ein ung gut. Romanen har klare likskapstrekk med amerikansk storbykrim, som til dømes det ein finn hjå Raymond Chandler og Dashiell Hammett. Men vel så mykje som ein kriminalroman, kan boka seiast å vere ei augevitneskildring av ei forfallstid, både i media og industrisamfunnet i Odda. Romanen skil seg såleis litt ut frå dei andre bøkene Frode Grytten har gjeve ut. Kritikken han fekk for boka var stort sett god, men nokre av bokmeldarane meinte at det ikkje vart nok eller god nok krim i henne.
Rom ved havet, rom i byen
Novellesamlinga Rom ved havet, rom i byen kom i 2007. Her er det ti målarstykke av den amerikanske realistiske kunstnaren Edward Hopper som utgjer utgangspunktet for novellene. Dei dreiar seg mykje om kommunikasjon og mangelen på nettopp det. Meir spesifikt handlar fleire av dei om korleis kjærleiken i eit parforhold utviklar seg: truskap og utruskap, å verte saman og å gå frå kvarandre. Stemninga er jamt over melankolsk. Eit anna tema som dukkar opp fleire gonger er fotografering og refleksjonar kring dette.
Å gje ut ei bok av denne typen var ingen ny idé for Frode Grytten: «Det er vanskeleg å seie noko nøyaktig om når ideen om novellesamlinga kom, for han har vore der så lenge. Men eg har tenkt på dette i minst ti år,» sa han i eit intervju. Grytten valde ein litt annleis framgangsmåte enn vanleg når han skulle skrive boka. Han skreiv nemleg novellene parallelt og fortel at: «Eg skreiv litt og litt på alle samtidig. Det gjorde eg for å få same stemning og eit heilskapleg språk i samlinga. Det var krevjande – men eg følte at eg måtte gjere det slik ettersom det er ein slik heilskapleg stil i bileta til Hopper.» Nok ein gong fekk Grytten gode kritikkar, men Kåre Bulie i Dagbladet meinte likevel at ho vart litt einsformig og at ho mangla noko av vitaliteten dei tidlegare bøkene har hatt.
Andre verk
Dublin er ei reiseskildring Frode Grytten gav ut i 2002. Boka er ifølgje Grytten ikkje meint å vere ein konvensjonell reiseguide, men i staden eit slags portrett av Dublin, slik han sjølv ser byen. Undervegs i boka vekslar han til dels mellom ulike journalistiske og litterære uttrykksmåtar. Frode Grytten er ikkje interessert i å skildre dei «vanlege» attraksjonane i Dublin (med unntak av pubane), og han skriv sjølv: «Eg er allergisk mot museum, eg klør over heile kroppen bare eg betaler inngongsbiletten.» I staden skildrar han rockekonsertar, hesteveddeløp, fotballkampar, antikvariat osb. Kritikarane likte boka, men enkelte av dei meinte skildringane av og til vart litt for romantiserande og klisjéaktige.
Frode Grytten har også skrive fleire barnebøker. Den fyrste, Frosken Vertigo og det store spranget frå 1999, er illustrert av Birgitta Sondresen og handlar om ein frosk som er åleine i verda og lurer på kva for dyr han er. Deretter følgde Urmakar Pisani og paradisfuglane med same illustratør i 2003. I denne boka følgjer lesaren ein urmakar som lagar gaukur med levande fuglar i. I 2004 kom Hull & sønn. Denne boka er illustrert av Marvin Halleraker og handlar om hòlfabrikken Hull & sønn som vert nedlagd. Det viser seg då at heile samfunnet stoppar opp utan hòl. I 2007 var Grytten bidragsytar i Godnattboka med novella «Finn har ein tiger under senga». Den til no siste barneboka frå Grytten er Gabba gabba hey!, som er illustrert av Gry Moursund. Ho kom i 2008 og handlar om ein tivoligalen far og ein son som ikkje likar tivoli i det heile teke.
Han har gjeve ut to bøker med noveller i utval, Eg blir her, eg drar ikkje frå 2000 og Sjuk av lykke frå 2006, som følgjer opp den fyrste. I 2009 kom Noveller i samling, som samlar alle novellene Frode Grytten hadde fått utgjeve til då. Same året bidrog han også til boka Det norske huset. Dette er ei bok med bilete av trehytter tekne av Jens Hauge. Grytten har skrive tekstar til bileta. I samband med 50-årsdagen til Grytten i 2010 kom essay- og artikkelsamlinga 50/50 som inneheld 50 tekstar.
Iž
Iž (italiensk Eso) er ei øy i Adriahavet utanfor kysten Kroatia. Ho ligg nær Zadar, mellom Ugljan i nordaust og Dugi Otok i sørvest. Ho har eit areal på 17,59 km² og eit folketal på 557. Ho er stort sett bygd opp av kalkstein og dolomitt. Øya har vore busett sidan førhistorisk tid. Det er ei katolsk kyrkje frå 1000-talet på øya, og spor etter dei første kroatane går tilbake til år 1266. Dei to største busetnadane (Iž Veli og Iž Mali) ligg aust på øya. Hovudnæringane på øya er fiske, dyrking av oliven, keramikk og turisme.
Zug (fleirtyding)
Zug kan vise til:
Joachim Birger Nilsen
Joachim Birger Nilsen er ein norsk sjakkspelar og sjakktillitsvald. Han vart FIDE-meister i sjakk i 2014 og Internasjonal Meister i sjakk (IM) frå mars 2017. Joachim Birger Nilsen vart vald til president i Norges sjakkforbund 10. juli 2022.