cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hestetagl
Bruk
Eit anna viktig bruksområde av hestetagl er laging av reip. Slike reip er, og har vore eksklusive og kostbare. Dei har særleg vore ettertrakta om bord i båtar. Dette fordi dei er svært haldbare og ikkje frys stive om dei er våte og det er kaldt. Reip av faks, dei lange håra på hestehalsen, vert kalla simreip. Reip av hestetagl har vorte nytta til seglskaut og telne, reipet eller tauget som vert sydd rundt seglet (lika). Største ulempen med taglreip er at dei vert lett skammfila.
Song to Woody
«Song to Woody» er ein av dei første songane skriven av den amerikanske musikaren Bob Dylan. Songen vart gjeven ut på debutalbumet hans, Bob Dylan, i 1962. Songen omhandlar korleis Dylan verdset visesongaren Woody Guthrie. Melodien er basert på Guthrie-songen «1913 Massacre». Songen omtalar òg andre musikklegender som Cisco Houston og Leadbelly.
Kiraz i Tyrkia
Kiraz er ein by i provinsen Izmir i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Byen ligg omtrent 148 km frå Izmir.
Norsk i Eurovision Song Contest
Norsk i Eurovision Song Contest gjev oversyn over bruken av det norske språket i Eurovision Song Contest. Den fyrste gongen ein song på norsk vart framført i Eurovision Song Contest var i 1960 då Noreg debuterte med «Voi Voi» av Nora Brockstedt. Sidan den gong har Noreg delteke med til saman trettiseks ulike bidrag som har vorte framført på norsk. Av landa som kan delta er norsk offisielt språk i Noreg.
20. juni
20. juni er den 171. dagen i den gregorianske kalenderen (172. under skotår). Det er 194 dagar att av året.
Ro
Ro kan referera til:
Vitskap i 1895
Vitskapsåret 1895 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1895.
Blod, Snått & Juling
Blod, Snått & Juling var ei norsk musikkgruppe som fleire sentrale folk i Kaizers Orchestra spela i. Det som blei til Kaizers Orchestra starta heilt tilbake i kring 1990, då det var to 15-årige barndomskameratar Janove Ottesen og Geir Zahl som danna bandet Blod, Snått & Juling på Bryne. Dei spela i kjellaren heime hjå Geir Zahl og brukte ofte kassettspelaren til opptak.
Etter ein lengre pause, der Geir mellom anna var eit år i USA, gjorde Blod, Snått & Juling si første studioinnspeling i 1994. Ein Glad Tunnel blei innspelt hjå ein kar på Klepp. Ni låtar blei spelt inn på to dagar, Janove og Geir stod sjølv for all instrumentering. Resultatet blei ganske skeivt, litt fordi låtane var rare, og mykje fordi gutane ikkje var klar over at det gjekk an å gjera ting om att i studio. Heile opplaget (50 kassettar) blei seld ut. Songar som «Livredde», «Märtha Louise» og «På Pøbben» blei kuriosa på vorspiel.
Tunshellefossen
Tunshellefossen er den 33. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland. Fossen ligg mellom Flåm og Myrdal på austsida av Flåmsdalen. Han består av fem fall, der det høgaste er 120 meter høgt.
Blod, Snått & Juling
Hausten 1995 flytta Jan Ove og Geir til Bergen for å studera. Mange nye songar blei laga, men no på litt meir popete musikk med mykje koring. Sommaren 1996 blei det gjort endå ei innspeling med tanke på kassettmarknaden. Seks nye songar med fullt band (Frode og Terje, pluss Gaute Tengsareid på bass). Denne innspelinga blei ein nedtur. Blod, Snått & Juling var ikkje nøgde og opptaka blei aldri offentleggjorde. Hausten 1996 drog Janove i militæret medan Geir blei att i Bergen. Blod, Snått & Juling blei lagt på is.
Janove flytta til Bergen igjen hausten 1997, og begynte på musikklærarutdanninga på Høgskulen på Landås. Livet blei betre, og musikalsk skjedde det også ting. Etter å ha plukka opp eit par tips om overgangsakkordar og liknande på høgskulen blei han plutseleg veldig kreativ. Dette resulterte i ein del trivelege songar. Desse songane blei starten på det nye prosjektet som blei kalla Gnom.
Rostock
Geografi
Rostock ligg sentralt og nord i Mecklenburg-Vorpommern ved kysten av Austersjøen, og elva Warnow renn gjennom byen.
Dei vestlege og søraustlege delane av byen er tettast folkesett. Rostock strekkjer seg 21,6 km frå Austersjøen og sørover, og 19,4 km frå aust til vest.
Historie
På 1000-talet grunnla polabiske slavarar ein busetnad ved elva Warnow kalla Roztoc (som tyder utviding av elva). Den danske kongen Valdemar I sette byen i brann i 1161. Etter dette vart staden busett av tyske kjøpmenn. I byrjinga var det tre byar her:
Byen byrja å bløme då han vart medlem av Hansaen. På 1300-talet var han ein mektig hamneby med 12 000 innbyggjarar og den største byen i Mecklenburg. Det vart bygd skip for Austersjøen i Rostock. I 1419 vart det eldste universitetet i Nord-Europa grunnlagd, Universitetet i Rostock.
På slutten av 1400-talet klarte hertugane av Mecklenburg å få makt over Rostock, som til då i praksis hadde vore sjølvstendig. Dei nytta seg av eit opprør kjend som Domfehde, eit opprør blant dei fattige i byen som vart slått hardt ned på. I tida etter fylgde periodar med strid mellom byen og hertugane, og vedvarande plyndring av byen førte til slutt til økonomiske tap og mindre politisk makt.
Den strategiske plasseringa til Rostock gjorde at byen fleire gongar vart forsøkt erobra. Danmark og Sverige okkuperte begge byen, først under trettiårskrigen (1618-48) og igjen frå 1700 til 1721. Seinare okkuperte Frankrike under Napoleon I byen i om lag ti år fram til 1813. Det var her Blücher, som faktisk vart fødd her og som var ein av få generalar som kjempa vidare etter slaget ved Jena, overgav seg til franskmennene i 1806. Dette skjedde først etter harde gatekampar, der han sjølv leia enkelte av kavalleriåtaka. Dei utmatta prøyssarane hadde då dei overgav seg verken mat eller ammunisjon att.
På den første halvdelen av 1800-talet vart Rostock igjen økonomisk viktig, først som følgje av handel med kveite, og frå 1850-åra som følgje av industri, og særleg skipsindustri. Dei første propelldrivne dampskipa i Tyskland vart konstruert her. Byen voks og nye bydelar dukka opp i sør og vest.
På 1900-talet låg det viktige flyfabrikkar i byen, som Arado-fabrikken i Warnemünde og Heinkelfabrikken. Det var i Marienehe i Rostock at det første jetflyet i verda gjorde sine testflygingar. Produksjon av fly enda med den andre verdskrigen.
Store delar av bysentrumet vart øydelagd under den andre verdskrigen av dei allierte sine bombetokt i 1942 og 1945. Gjennom rekonstruksjon og vidare utviding vart byen eit stort industrisenter i Aust-Tyskland med den viktigaste hamna i landet.
Etter gjenforeininga av Tyskland i 1989/1990 vart Rostock berre ein av fleire tyske hamner og ligg i dag i ein av dei minst industrialiserte delane av Tyskland. Trass i stor utbetring av infrastrukturen i området dalte økonomien til byen i løpet av 1990-åra, men er no veksande igjen. Folketalet i Rostock fall frå om lag 260 000 i 1989 til om lag 200 000 i dag, hovudsakleg fordi bygrensene vart endra, men òg som følgje av innbyggjarar som flytta til meir velståande delar vest i Tyskland.
Breimegåfossen
Breimegåfossen er den 34. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Elverhøy i Molde kommune i Møre og Romsdal.
Kabala i Mardin
Kabala er ein by i distriktet Mardin i provinsen Mardin i Tyrkia. Han ligg 7 km aust for Mardin og har kring 9000 innbyggjarar (2011).
Gravemaskin
Gravemaskin er ei anleggsmaskin som vert nytta for å grava laus jord, sand, stein og anna masse. Planering, graving av tomter, grøfter og liknande er andre vanlege oppgåver. Ein nyttar gjerne gravemaskin på byggjeplassar, men òg til mudring, riving, gruvedrift og så bortetter.
Ei typisk moderne gravemaskin har ei undervogn med belte eller hjul og ei vendbar overvogn der graveaggregatet er montert. Gravemaskinar har som regel dieselmotor, men store frontskuffmaskinar brukt i overflategruver nyttar ofte elektrisk drift.
Dei fyrste gravemaskinene
Dei fyrste maskinene stammar frå før 1500, då flytande skuffkjedemaskinar vart nytta til mudring av elvar og hamner. Giovanni Fontana arbeidde med å konstruera ei maskin for mudring alt i 1430 og i 1484 laga Francesco di Giorgio Martini skisser av ei skuffehjulmaskin, som var tenkt nytta for mudring. Hamna i Amsterdam vart i 1734 mudra med ein mudderbåt, der graveaggregatet var ei skuffkjedegravemaskin. Ho vart driven ved hjelp av eit hestevandring. I 1804 vart eit dampskip nytta for mudring med ei slik maskin og i 1834 vart ei engelsk dampdrive skuffkjedegravemaskin nytta for mudring i hamna i Hamburg. Dei tidlegaste maskinene var monterte på lekterar. Dei fyrste landbaserte maskinene stammar frå sist på 1820-talet; det er kjent at franskmannen Alfonse Couvreux fekk innvilga eit patent i 1827. I den fyrste tida var landbaserte gravemaskinar skjenegåande skuffkjedegravemaskinar.
Den fyrste europeiske gravemaskina av framskuffetypen vart bygd av Ruston & Proctor i Storbritannia i 1874. Den fyrste rundtsvingande maskina vart bygd av Whitaker & Sons, i Leeds i 1884, men det varte heilt til 1909 før nord-amerikanske produsentar gjekk over til denne byggemåten. Graveaggregatet på moderne framskuffemaskinar, som framleis er i drift i dagbrot, har ei utforming som liknar på desse tidlege maskinene.
Den fyrste tyske maskina av denne typen var bygd av Menck & Hambrock i 1900 og seld til Russland året etter. Utover mot 1910 tok fleire tyske føretak til med å bygga liknande gravemaskinar, men i motsetnad til dei nord-amerikanske maskinene var dei tyske rundtsvingande.
Frå damp til elektrisk drift
Det var vanleg at dampdrivne gravemaskinar hadde ein kjele og tre til fire dampmaskinar: ei til vinsjen for hovudbommen, ei til vinsjen for utliggarbommen, ei til å svinga maskina og ei til drivverket. Nokre maskinar nytta same dampmaskin til sving og framdrift.
Når lasta til ei dampmaskin auka gjekk turtalet ned og dreiemomentet opp. Dampmaskinar fungerte difor godt som drivkjelde for gravemaskinar. Ulempa var alt arbeidet med å frakta kol og vatn fram til maskina. Dette var arbeidskrevjande når det var dårlege vegar og lange avstandar. Det var òg vanleg med eit par mann til å fyra og etterfylla vatn på kjelen (om kjelen koka tørr kunne han eksplodera).
Rundt 1890 var utviklinga av elektromotorar komen så langt at det vart gjort forsøk på å nytta dei som drivkjelde for gravemaskinar. Elektromotorane var små og kravde ikkje meir plass enn dampmaskinene. Maskinene kunne difor byggast på same måte som før og det var lett å gå tilbake til dampdrift om gravemaskina vart flytta til ein plass der elektrisk energi ikkje var tilgjengeleg.
Dei fyrste maskinene med elektrisk drift nytta seriemotstandar for å regulera turtalet på motorane, noko som førte til store effekttap (på eldre sporvogner vart det òg «fyra for kråka» med seriemotstandar). For å bøta på dette vart det etter kvart installert Ward-Leonard-drift på somme maskinar. Dette systemet har ein elektromotor og ein generator på sama aksling; den eine motoren dreg generatoren, som i sin tur leverer energi til vinsj-, snu- og framdriftsmotorane. Føremonen med dette systemet er at effekta, og dermed turtalet, kan regulerast ved å endra feltstyrken i generatoren (kraftverkgeneratorar vert og regulerte ved å endra feltstyrken). Ward-Leonard-drift (òg kalla Krämer-drift) sløsar ikkje bort energi i seriemotstandar, men ein ekstra elektromotor og ein ekstra generator var ei kostbar løysing. Med Ward-Leonard-drift trong ein ikkje å bytta ut motorane for vinsjane, sving og framdrift om maskina vart nytta der det ikkje var elektrisk energi; det heldt å bytta ut den fyrste motoren med ei dampmaskin. Med damp-elektrisk drift kunne kjelen, dampmaskina og generatoren plasserast på ei separat vogn, som gjerne kunne plasserast i god avstand frå gravemaskina. Denne typen damp-elektrisk drift var føregangaren for diesel-elektrisk drift.
Frå damp til dieseldrift
Den fyrste gravemaskina med dieselmotor var bygd i 1925 av Menck & Hambrock og i 1927 fylgde Orenstein & Koppel etter. Overgangen til dieselmotor var meir komplisert enn å gå frå dampdrift til elektrisk drift. Dieselmotorane var store og tunge og vart plasserte bak på maskinene, slik at dei kunne fungera som motvekt. Det var difor naudsynt å laga overføringsakslingar til vinsjane, svingmekanisme og framdrift, så maskinene måtte byggast noko annleis enn dampdrive maskinar. Føremonane med dieseldrift var likevel så store at alle produsentane gradvis gjekk over til dieseldrift utover 1930-talet. Dei siste dampdrivene gravmaskinar vart bygde rundt 1940.
Universalmaskinar
Framskuffmaskinene høvde ikkje så godt til å grave djupt med. Grøftegraving var spesielt vanskeleg når skuffa snudde framover, ettersom maskina måtte køyra med eit belte på kvar side av grøfta. Rundt 1930 kom dei fyrste maskinene med skuffa vendt mot maskina og grøftegraving vart mykje enklare. Dei høvde òg betre til anna djupgraving.
Mange maskinar kunne leverast både med framskuffe- og med bakskuffeaggregat. Slike maskinar vart ofte kalla «universalmaskinar». I tillegg utvikla produsentane eit stort utval med tilleggsutstyr, som ekstra smale skuffer for grøfting, breie skuffer for planering, grabbar, stolpedrivarar, osb.
Frå vinsj til hydraulikk
Dei fyrste gravemaskinene nytta kjetting for til å løfta bommane. Då ståltau vart tilgjengeleg rundt 1870 vart nye maskinar utstyrte med vinsjar.
Dei fyrste eksperimenta med hydrauliske gravemaskinar tok til på slutten av 1940-talet. Dei fyrste tyske patenta stammar frå 1945, med då Tyskland tapte 2. verdskrig stagnerte utviklinga der dei fyrste etterkrigsåra. Dei italienske brørne Brunieri var òg tidleg ute og i 1948 fekk dei patent på ei heilhydraulisk gravemaskin. Poclain og Tractem i Frankrike, Bucher-Guyer i Sveits og Gradel and Hopto i USA arbeidde òg med hydrauliske tidleg på 1950-talet. Det tyske føretaket Atlas-Weyhausen tok til å produsera hydrauliske gravemaskinar frå 1954. I Noreg var Brødrene Søyland på Jæren tidleg ute og i 1956 marknadsførte dei den heilhydrauliske hjulmaskina Brøyt X2.
Hydrauliske gravemaskinar hadde mange føremoner, men fleire produsentar hadde problem med driftsikkerheita i starten. Men etter som kvaliteten og utvalet av hydraulisk komponentar auka forsvann problema. Hydrauliske komponentar, spesielt stempelpumper og ventilar, er sårbare for forureiningar. I starten var ikkje filtera alltid like effektive og entreprenørar og førarar hadde ikkje alltid kunnskap om kor viktig det var at hydraulikkolja var rein. Mange entreprenørar var òg skeptiske til den nye teknologien og det var fyrst på 1960-talet at hydrauliske maskinar fekk eit gjennombrot.
Etter at produsentane hadde vunne over barnesjukdommane viste det seg at dei hydrauliske gravemaskinene arbeidde raskare, smidigare og var meir robuste enn dei gamle linjemaskinene med vinsjar. I dag er det berre dei aller største framskuffemaskinene som framleis nyttar vinsjar og ståltau.
Førarkomfort
Då dei fyrste gravemaskinene vart bygde var det ingen som tenkte på arbeidstilhøva til mannskapet. Arbeidet til maskinføraren var tungt og han måtte tola å arbeida i røyk og stim frå dampmaskina. Fyrbøtarane måtte passa dampmaskina og fylla etter vatn og kol. Om sumaren var det for varmt og om vinteren var det både kaldt og varmt. Å handtera inn- og utkopling av vinsjar og drivverk var tungt arbeid og det hende at mannskapet skifta på å køyra og vera fyrbøtarar.
Då dampmaskinene vert bytta ut med elektriske motorar eller dieselmotorar vart det slutt på å skuffa kol og fylla vatn, men på dieseldrivne maskinar var det berre ein motor og fleire gir og akslar å passa seg for. Dei vart etter kvart innkapsla, men under vedlikehald måtte kapslinga av og til fjernast. Innføringa av hydraulikk førte til at dei mange akslingane og vinsjane forsvann og føraren fekk ein sikrare arbeidsplass.
Betjeninga av hydrauliske maskinar var mykje lettare enn å styra vinsjar og mekanisk drivverk. For å konkurrera med hydraulikkmaskinene innførte mange produsentar trykkluftstyring av vinsjar og drivverk på 1960-talet. Seinare fekk hydrauliske maskinar òg servoassistert betjening, men på desse var servoen ein eigen lågtrykkskrins. Moderne maskinar har elektro-hydrauliske servosystem og føraren styrer maskina med joystikker.
Sjølv om tidlege gravemaskinar hadde tak var dette meir for å beskytta maskineriet enn føraren. Det var fyrst etter 2. verdskrig at gravemaskinene vart utstyrte med førarhus som var skilde frå maskinrommet. Førarhusa vart òg utstyrte med vindaugo og tetta mot ver og vind. Utpå 1970-talet vart dei òg oppvarma og lydisolerte. På moderne maskinar er førarhuset opphengt i vibrasjonsdempande element, støydempa og utstyrte med lufthandsamingsanlegg.
Traktorgravarar
Traktorgravarar er gravemaskinar bygd rundt ein traktor. Opphavleg vart eit graveaggregat montert på vanlege landbrukstraktorar. Seinare vart graveaggregatet meir integrert med traktoren og moderne traktorgravarar er spesialkonstruerte maskinar. Gravemaskina er bakmontert og traktorane er vanlegvis utstyrte med frontlastar.
Bryne stadion
Bryne stadion er ein idrettsarena på Bryne. Som fotballstadion er stadionet heimebana til Bryne fotballklubb. Kring fotballbana er det område for friidrett.
Gravemaskin
Traktorgravarar
Ein av føremonane med traktorgravarar er kombinasjonen av gravemaskin og frontlastar. Denne kombinasjonen gjer at maskina kan utføra arbeid som elles ville krevja to maskinar: gravemaskin og hjullastar.
Bryne stadion
Stadionet har ein kapasitet på ca. 10 000, der 2 507 av dette er sitteplasser. Publikumsrekorden er frå 1977, då 14 500 personar såg ein kamp mot Viking FK.
Gravemaskin
Bilmonterte gravemaskinar
Lastebilar vert av og til utstyrte med graveaggregat. Ofte er det fire- eller sekshjulsdrivne terrenglastebilar som vert påmonterte eit rundtsvingande graveaggregat, men av og til vert mindre terrengbilar, som Unimogen på biletet, utstyrte med traktorgraveaggregat og frontlastar. Bilmonterte graveaggregat vert fyrst og fremst nytta når det er viktig at maskina kan flyttast snøgt.
Bryne stadion
Grasmatta er blitt omlagt tre gonger, i 1960, 1988 og 1998. Lengda på grasmatta er 105 meter, og breidda er 67 meter.
Gravemaskin
Rundtsvingande maskinar
Rundtsvingande maskinar er den vanlegaste gravemaskintypen. Dei har ei undervogn med hjul- eller beltedrift og ei overvogn med motor, graveaggregat og førarhus. Overvogna kan svinga rundt 360°. Førarhuset peikar alltid i same retning som graveaggregatet, noko som gjer at føraren har svært godt utsyn under arbeidet. At overvogna svingar heilt rundt er òg ein stor føremon når den utgravne massen skal lastast på ein dumpar eller lastebil.
Hjulmaskinar
Hjulmaskinar har den føremonen at dei kan flyttast på offentleg veg utan å gjera skade på vegen. Dei vert difor nytta til vedlikehald av veg og gater, på byggeplassar og så bortetter. Hjulmaskinar har firehjulsdrift og har ofte hydrostatisk kraftoverføring. Storleiken på hjulmaskinar er frå rundt fem tonn til 30 tonn.
Stylída
Stylída (gresk Στυλίδα) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Fthiótida i periferien Sentral-Hellas i Hellas. Stylída ligg nordaust for Lamía og grensar i nord mot periferieininga Magnisía i Thessalía. I sør ligg Maliábukta.
Gravemaskin
Hjulmaskinar
Hjulmaskinar er ofte utstyrte med eit sjaktblad, som er nyttig for planeringarbeid, attfylling av grøfter osb. Hjulmaskinar står ikkje fullt så stødig som beltemaskinar, så mange har hydrauliske støttelabbar som vert lagt ned under graving. Hjulmaskinene konkurrerer med traktorgravarar, men dei to maskintypane har noko ulike bruksområde og utfyller kvarandre.
Stylída
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Gravemaskin
Hjulmaskinar
Dei fyrste hjulmaskinene vart bygde tidleg på 1900-talet. Menck & Hambrock laga ei dampdriven maskin med to stor drivhjul og ein brei styrerulle i 1908 og i 1912 bygde dei ei firehjulsmaskin med elektrisk drift. Desse tidlege maskinene hadde jarnhjul og kunne berre nyttast på fast underlag. Då beltedrift vart vanleg på 1920-talet forsvann hjulmaskinene frå marknaden og kom ikkje tilbake for rundt 1950, men då hadde dei gummihjul.
Stylída
Administrativ inndeling
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 12 750 innbyggjarar, medan kommunaleininga Stylída hadde 6 126 og tettstaden med same namn 4 892 innbyggjarar.
Gravemaskin
Hjulmaskinar
I 1956 kom Brødrene Søyland på Jæren på marknaden med hjulmaskina Brøyt X2. Brøyt X2 var ei av dei fyrste hydrauliske gravemaskinene. Fråværet av vinsjar og ståltau gjorde at ho var enklare enn konkurrerande maskinar. Maskina hadde ikkje drift på hjula, men drog seg fram med skuffa. For å betra flytevna på blaut myr kunne det verta montert ei plate under maskina. Maskina viste seg å høva godt for nydyrking og etterspurnaden var stor både i Noreg og i utlandet. At maskina ikkje hadde framdrift på hjula reduserte prisen, men når maskina skulle flyttast var det ein ulempe.
Stylída
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Bryne stadion
Utbyggingsplanar
Frå 2005 planla klubben og investorar eit nytt stadion med namn Jæren Arena, med 8146 seter samt 390 VIP-seter. Alle sitteplassane skulle bli under tak og anlegget skulle koste cirka 150 millionar kroner. Arkitektkontoret Link signatur teikna stadionskissa.
Gravemaskin
Beltemaskinar
Ettersom beltemaskinar er saktegåande og på grunn av at belta kan gjera skade på vegane må dei verta transportert med bil. Store maskinar vert transporterte på lågbygde svanehalstilhengarar.
Storleiken på beltemaskinar varierer frå minimaskinar på under eit tonn til stormaskinar på opp til fleire tusen tonn. Mange små og middelstore maskinar kan leverast med ulik lengde og bredde på belta, slik at dei kan tilpassast bruksområdet.
Framgravarar
Framskuffemaskinar skil seg ut ved at skuffa er vendt framover. Dei vert nytta for å grava ut og lasta masse i steinbrot og i dagbrot. I motsetnad til hjullastarar treng dei ikkje å køyra fram og tilbake. Til arbeid der dei kan stå på same staden i lang tid er dei meir økonomiske enn hjullastarar. Dei største maskinene av denne typen nyttar framleis vinsjar og ståltau i staden for hydraulikk.
Bryne stadion
Utbyggingsplanar
Planane om Jæren Arena vart skrinlagt i mai 2008 pga. for høge konstnader.
Gravemaskin
Langarmmaskinar
Maskinar med ekstra lang arm vert nytta til arbeid som til dømes mudring, riving og anna arbeid der det er naudsynt med stor rekkevidd. Utstyrt med brei skuffe høver dei òg godt for landskapsplanering av vegskråningar, parkar og liknande. Slike maskinar kan òg utføra nokre oppgåver som elles ville krevja bruk av mobilkran.
På grunn av den lange arma er ikkje slike maskinar like kraftige som normale gravemaskinar og vert berre nytta til lett arbeid. Stabiliteten er heller ikkje like god som for andre maskinar, så det er naudsynt å visa ekstra varsemd.
Langarmmaskinene utfører same type oppgåver som teleskopmaskinene som vart produsert på 1960-talet og 1970-talet, men er meir fleksible. Langarmmaskinar utgjer berre ein liten del av den totale gravemaskinmarknaden og ikkje alle produsentane leverer denne typen.
Minigravemaskinar
Minigravemaskinar vert nytta til småarbeid og på stader det større maskinar ikkje kjem til. Dei minste minigravarane er under eit tonn og den øvre grensa varierer frå fem til åtte tonn, avhengig av produsent. Dei minste minigravarane er så små at dei kan flyttast på ein stor biltilhengar. Så godt som alle minigravemaskinar har beltedrift.
Minigravemaskinar vert no nytta til oppgåver som tidlegare vart utført av traktorgravarar. På grunn av at dei er svært små kjem dei til på stadar der det er for trongt for traktorgravarar, som til dømes på byggeplassar. På slike stadar er det òg ofte ein føremon at maskina er rundtsvingande. Minigravemaskinar vert òg nytta til forfallande arbeid i parkar og anna liknande arbeid.
Grabbmaskinar
Manuelle grabbmaskinar har vore i bruk sidan 1700-talet. Dampdrivne maskinar var fyrst bygd av engelskmannen William Dent Priestmann i 1875. Fleire andre føretak tok til å laga liknande maskinar, fyrst med kjetting og seinare med vinsjar og ståltau. Ved å nytta to ståltau var det mogleg å opna grabben uavhengig av høgda. Utviklinga av desse maskinene føregjekk parallelt med andre typar. Produsentane nytta ofte same chassis for grabbmaskinar, kraner og påledrivarar.
Denne typen gravemaskin høver best for lausmasse og vart opphavleg nytta for mudring og lasting av sand om bord på sandbåtar. Hjulmaskinar var utvikla seinare. I dag vert hjul- og beltegåande universalmaskinar påmontert grabb når det er bruk for denne type maskin.
Tilleggsutstyr
Det har etter kvart vorte utvikla mykje forskjellig tilleggsutstyr for gravemaskinar:
Slepskuffemaskinar
Denne gravemaskintypen har ein lang bom som skuffa er festa i. Under arbeid vert bommen nytta til å plassera skuffa eit stykke frå maskina. Skuffa vert så trekt inn mot maskina etter eit kraftig ståltau. Ved å trekkja skuffa inn til maskina og plutseleg sleppa kan ho kastast framover for å auka rekkevidda. Trekklinjemaskinar er mest effektive når dei hentar masse som ligg lågare enn maskina. Slike maskinar vert nytta i dagbrot eller andre plassar der mykje masse skal fjernast. Dei høver òg godt for mudring i elver og kanalar. Trekklinjemaskinar har nokre ulemper, som at dei er vanskelege å flytta, men dei er driftsikre og økonomiske i bruk.
Dei vert drivne av elektriske motorar. Trekklinjemaskinar kan ha ei masse på over 13 000 tonn. Skuffevolumet på desse maskinene varierer frå frå 30 til opp mot 170 m², tilsvarande opp mot 450 tonn med kol. På grunn av storleiken må dei monterast på staden. Store slepskuffemaskinar nyttar ikkje beltedrift, men flyttar seg ved å «gå» på kraftige føter. Om dei arbeider med mudring flyt dei som oftast på store pontongar.
Den fyrste slepskuffemaskina var kunstruert i 1904 av by John W. Page, i samband med gravinga av Chicagokanalen.
Kontinuerleg massestraum
Gravemaskinar som kontinuerleg grev ut ein massestraum kan delast i to hovudtypar: skuffkjedegrøftemaskinar og skuffhjulgrøftemaskinar. I tillegg finst det sokalla skuffkjedegrøftemaskinar, som vert nytta til grøfting.
Skuffkjedegravemaskinar
Skuffkjedegravemaskinar er den eldste typen gravemaskin og har vore nytta for mudring av hamner, kanalgraving, for å grava ut kol i dagbrot osb. Skuffkjedegravemaskinar er framleis i bruk i koldagbrot og nokre av dei er svært store.
Skuffkjedegrøftemaskinar
Skuffkjedegrøftemaskinar vert nytta for grøftegraving. Føremonen med slike maskinar er at breidda på grøfta ikkje treng å vera så mykje større enn røyret som skal leggast. Det er vanleg at legging av røyrer vert utført i same operasjon som gravinga. Ein kveil med plastrøyrer er da plassert på gravemaskina, eller på eit køyretøy som følgjer gravemaskina.
Spesialbygde maskinar har som oftast beltedrift. Denne maskintypen har mellom anna vore nytta for drenering av myr. På grunn av den dårlege bereevna til myra har lette maskinar monterte på landbrukstraktorar, utstyrte med belte, vore nytta til dette arbeidet. Dei kan òg nyttast til legging av kabel, men det er ein føresetnad at det er lite stein i jorda.
Skuffhjulgravemaskinar
Skuffhjulgravemaskinar har ein lang arm med eit roterande hjul med fleire skuffer, som kontinuerleg matar masse inn på eit tranportband som ligg langsmed armen. Massen vert så transportert vidare med stor dumparar eller med eit transportband. Skuffhjulgravemaskinar vert drivne av elektriske motorar.
Slike maskinar vert ofte nytta i dagbrot, for å fjerna jord som ligg over eit lag med kol. Dei kan òg nyttast for å grava ut kollaget. Dette er oppgåver som òg vert utførte av store framskuffmaskinar. På grunn av at skuffhjulgravemaskinar grev ut ein kontinuerleg straum med masse høver dei betre når massen vert frakta bort med transportband.
Skuffhjulgravemaskinar er ofte store. Dei største av dei er Krupp Bagger 285 på 13 000 tonn og 293 på 13 500 tonn. Desse maskinene er mellom dei største beltekøyretøya i verda. Kapasiteten til Bagger 295, som er i drift ved Tagebau Garzweilerer i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, er på 240 000 m² om dagen. Men det vert òg produsert hydraulisk drivne skuffehjulmaskinar, i storleikar frå 500 til 5000 m² per time.
Dei fyrste forsøka med skuffehjulmaskinar tok til 1916, då Humbolt-Deutzmotoren bygde ei sik maskin i eit brunkoldagbrot ved Wittenberg i Tyskland. Men det var fyrst mot slutten av 1920-talet og utover 1930-talet at desse maskinene fekk eit gjennombrot. At skuffene er monterte på eit stabilt hjul gjer at skuffhjulgravemaskinar er kraftigare og lettare å manøvrera enn skuffkjedegravemaskinar og erstatta etter kvart desse. Skuffhjulgravemaskinene hadde glansperioden sin på under og etter oljekrisa på 1970-talet.
22. juni
22. juni er den 173. dagen i den gregorianske kalenderen (174. under skotår). Det er 192 dagar att av året.
Megye
Megye (fleirtal megyék) er eit fylke i Ungarn. Ungarn er delt inn i 20 regionar der 19 av dei er megyék og den siste er hovudstaden (főváros): Budapest. Desse er igjen delt inn i 167 kistérségek, der Budapest er sin eigen underinndeling.
Det er 23 byar med fylkesrettar (megyei jogú városok, eintal: megyei jogú város), stundom kalla byfylke. Dei lokale styresmaktene i desse by ane har meir makt, men dei er ikkje sjølvstendige einingar.
Det er fem byar med fylkesrettar i tillegg til byane som er fylkessete:
Comitatele Ungariei
Sias
Sias (russisk Сясь, finsk Säsjoki eller Sääsjoki) er ei elv i Novgorod og Leningrad oblast i Russland. Elva er 261 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva startar i myrområda nordvest for Valdajhøgdene og renn frå der mot nord og munnar ut i innsjøen Ladoga rundt 11 km aust for elva Volkhov. Byen Siasstroj ligg ved munningen. Den største sideelva er Tikhvinka. Sias frys til i november (nokre gonger seinare) og er islagt under isen til i april. Middelvassføringa er 53 m³/s målt 27 km før munningen.
I slutten av vendeltida og tidleg i vikingtida var Sias mykje nytta som ei alternativ rute i staden for Volkhov for trafikk frå Austersjøen til Volga. Festninga Alaborg vart bygd av væringane for å forsvare tilgangen til Sias-stryka. Bruken av ruta hadde minska på 900-talet.
Turangi
Byen vart oppretta som busetnad for arbeidarane og familiane deira under bygginga av vasskraftverka i Tongariro-vassdraget. Det var planlagt at han skulle vidareførast som eit lite tenestesenter for skogplantefelta sør for Lake Taupo og for turistar. Byen er vel kjend for det rike aurefisket som finn stad her. Den største hapuen (understamme) i Turangi-området er Ngati Turangitukua.
Geografi
Turangidistriktet dekkjer om lag 2273 km², og ligg inn mot grensa til åsryggene i Kaimanawa Range og 10 km nord for riksvegen State Highway 1, kjend som 'øydemarksvegen'.
Turangi og landskapet kring, som ligg ved breidda til Tongariro River, byr på utfordrande jakt, fiske, terrengsykling, turar, rafting, kajakkpadling og mange andre aktivitetar.
Busetnad og demografi
Ved folketeljinga i 2006 hadde byen 3 240 innbyggjarar, ein nedgang på 201 sidan 2001, og er etter Taupo den nest største busetnaden i Taupo District. Folketalet i byen nådde ein topp på kring 9 000 i 1970-åra. Sidan avsluttinga av vasskraftprosjektet på 1980-talet har folketalet gått attende, men i minkande grad i seinare tid på grunn av byen sin framvokster som turiststad.
Økonomi
Turisme og skogbruk er dei berande næringsvegane i området, dei største arbeidsgjevarane er fengselsvesenet (Department of Corrections) som har to fengsel her, energiverket Genesis Energy, Miljødepartementet (Department of Conservation) og jordbruket.
Maoribusetnad
Området vart først busett av maoriar frå iwien Ngati Tuwharetoa, etterkomarar av dei som opphavleg hadde halde til i Kawerau-området.
Den største tilflyttinga av Tuwharetoa fann stad i det 16. hundreåret med eit krigstog under leiing av Turangitukua som kjempa fleire slag mot dei tidlegare innbyggjarane i Taupo-, Rotoaira- og Kaimanawaområda.
Etter desse kampane vart det oppretta fleire busetnadar i området, og ein større pa vart bygd på ei klippe med oversikt over Tongariro River og ved Waitahanui i Tongarirodeltaet. Ein annan viktig busetnad var ved Tokaanu.
Tigoda
Tigoda (russisk Тигода) er ei elv i Novgorod og Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Volkhov frå venstre. Elva er 143 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 4 m³/s.
Geir Zahl
Geir Zahl er gitarist i, og ein av grunnleggjarane av, det norske rockebandet Kaizers Orchestra.
Turangi
Maoribusetnad
Folket som etter kvart vart kjend som Ngati Turangitukua, var for storparten tilknytte Waitahanui pa. Ut frå denne grunnla dei ei rekkje busetnadar på båe sider av Tongariro River og sideelvene, og langs det som vart hovudvegen til Taumarunui (no Hirangi Road). I 1910 starta bygginga av eit wharepuni (gjeste- eller sovehus), dette utvikla seg etter kvart til Hirangi Marae-anlegget.
Geir Zahl
I Kaizer-samanheng vert han kalla «Hellraizer» Kaizer. Det som blei til Kaizers Orchestra starta heilt attende i kring 1990, då det var to 15 årige barndomskameratar Janove Ottesen og Geir Zahl som danna bandet Blod, Snått & Juling på Bryne. Dei spela i kjellaren heime hjå Geir Zahl og brukte kassettspelaren ofte til opptak.
Etter at dei flytta til Bergen, skifta dei etter ei lita stund namn til Gnom, og fekk gitt ut sin første cd, kalla Mys. Kaizers Orchestra platedebuterte i 2001 med Ompa til du dør. Saman med Janove Ottesen vann Geir Zahl Edvard-prisen for denne plata i klassen «Populærmusikk - rock».
Turangi
Europeisk innvandring
I 1920-åra vart det opna to fengsel ved Rangipo og Hautu, på grunn av at dette området var så isolert. Kring 1960 var innbyggjartalet rundt 500.
Kraftutbyggingsprosjektet i Tongariro
Fire stader vart vurderte som plassering for busetnaden som skulle romma arbeidsstokken til prosjektet: Rotoaira, Rangipo, Turangi West og Turangi East.
Turistpotensialet til Lake Taupo vart vurdert, så vel som dei økonomiske føremunane som kunne skapast ved å grunnleggja ein permanent busetnad. Ting som vart sett på var: tilgjenge, klima og førekomst av høveleg land for anlegg av ein busetnad, og det vart til slutt avgjort å byggja ut Turangi West.
Bygginga av byen starta seint i 1964, styresmaktene investerte 16 millionar NZD$ i utviklinga, og i mai 1966 hadde folketalet i Turangi stige frå 500 til 2 500 , og i løpet av 1968 hadde det nådd 6 500. Eit reklameskrift, utgjeve av Arbeidsministeriet i 1969 omtala Turangi på den tid som ein hyggeleg og attraktiv by med 5000 innbyggjarar, som tilbaud eit «balansert samfunnsliv». Skriftet rekna opp byen sine fasilitetar, butikkar, tenester, handlegata, skular, ulike former for sport, bibliotek, fødeklinikk og parkar.
Etter at vasskraftprosjektet var fullført sist på 1970-talet, byrja Arbeidsministeriet (New Zealand Ministry of Works) og andre statlege organ å selja eigedomar innanfor Turangi-busetnaden.
Tvisten om brot på Waitangitraktaten
I 1989 la iwien Ngati Turangitukua fram eit klagemål for Waitangitribunalet (Wai 84) over måten staten hadde gått fram på under planlegginga og gjennomføringa av vasskraftsprosjektet og bygginga av byen. Klagen vart handsama som ei presserande sak mellom april og oktober 1994, og Tribunalet sin rapport vart lagt fram i september 1995.
Tribunalet fann at krona (staten) hadde brote prinsippa i Waitangitraktaten på fleire måtar: I juli 1998 forhandla staten og Ngati Turangitukua for å oppnå full og endeleg semje om stammen sine klagemål og å få slutt på den vedvarande misnøyen.
Krona og Ngati Turangitukua kom fram til ein avtale 26. september 1998, han førte til ei fullstendig og endeleg semje om klagemåla til Ngati Turangitukua, som hadde retta seg mot utviklinga og oppbygginga av Turangi-busetnaden og følgjene av dette.
''(a) Å dokumentera orsakinga gjeven av krona til Ngati Turangitukua i samsvar med semja frå 26. september 1998 ved den ansvarlege ministeren for forhandlingar etter Waitangitraktaten, Right Honourable Sir Douglas Arthur Montrose Graham, og Ngati Turangitukua, og''
Den kjende elva
Elva, som er kjend verda over, Tongariro River, renn midt gjennom byen. Byen kallar seg «Verdas hovudstad for aurefiske».
Styresett
Rolla til Turangi Tongariro Community Boards er å:
Taupo District høyrer til sjølv regionen Waikato, og er administrert av Environment Waikato.
Republikken Kina
Republikken Kina, kinesisk Zhōnghuá Mínguó, i dag oftast omtalt som Taiwan, er ein stat som omfattar øya Taiwan i Stillehavet og nokre mindre øyar, blant dei Pescadorerna, Jinmen og Mazu. Republikken Kina gjer også krav på det kinesiske fastlandet, som sidan 1949 har vore kontrollert av Folkerepublikken Kina. Om lag 22 millionar innbyggjarar bur på Taiwan som er kontrollert av Republikken Kina.
St. Paulus
St. Paulus kan referera til
Republikken Kina
Republikken Kina vart grunnlagd etter at keisardømet fall i 1911. Nasjonalistregeringa Guomindang kontrollerte det meste av Kina fram til 1949. Etter ein langvarig krig fekk dei kinesiske kommunistane kontrollen over det meste av Kina. Guomindang-regjeringa under leiing av Jiang Jieshi flykta då til øya Taiwan. Republikken Kina gjer krav på å representere heile Kina, og styret der var internasjonalt godkjent som lovleg representant for Kina heilt fram til 1971, då republikken mista Kina sin plass i FN til fordel for Folkerepublikken Kina.
Korkje regimet i Beijing på fastlandet eller Guomindang-partiet på Taiwan godtek at Taiwan er ein eigen stat, og begge gjer krav på å representere heile Kina. Andre taiwanesarar vil heller at Taiwan skal vere eit sjølvstendig Taiwan, men ikkje gjere krav på å representere heile Kina, slik namnet «Republikken Kina» framleis er eit tydeleg signal om.
Fosshaugane Campus
Fosshaugane Campus (tidlegare Fosshaugane stadion) er heimebana til Sogndal Fotball. 7. juli 2006 var det offisiell opning av Fosshaugane Campus med direktesend kamp på TV2 mellom Sogndal og Bryne FK. Sogndal vann 2-0, og påførte Bryne sitt første tap for sesongen.
Bana ligg på Fosshaugane i Sogndal. Ho måler 105 × 68 meter, og har plass til 5000 tilskodarar (4000 sitteplassar). Publikumsrekorden er 7 025 (i 1976, under kvartfinalen mot Start)
Dicle
Dicle er ein by og eit distrikt i provinsen Diyarbakır i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010). Dicle er òg det tyrkiske namnet på elva Tigris, som renn gjennom distriktet og som har gjeve namn til området.
Fosshaugane Campus
Siste byggjesteget på Fosshaugane Campus auka kapasiteten til 5 523, derav 5300 sitjeplassar.
Lys (fleirtyding)
Lys kan referera til:
Kyrfossen i Sogn og Fjordane
Kyrfossen er den 35. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Viksøyri i Vik kommune i Vestland.
Teiknsett
Teiknsett er kode som bind ei samling teikn til ei samling av ein annan type teikn, til dømes nummer eller elektriske pulsar. Det finst til dømes ulike teiknsett som gjer at ein kan skriva mange ulike bokstavar på datamaskinar. Kjende teiknsett er morsealfabetet, som omkodar det latinske alfabetet til symbol samansett av korte og lange delar, og Unicode, som er eit sett av par mellom typografiske symbolar, eller glyffar, og tal.
Utvik kyrkje
Utvik kyrkje står i Utvik i Stryn kommune i Vestland fylke, og er ei tømra langkyrkje frå 1840. Kyrkja vart ført opp etter typeteikningar laga av Hans Ditlev Franciscus Linstow, og har sitjeplassar til 350.
Utvik kyrkje er soknekyrkje i Utvik sokn i Nordfjord prosti. Utvik har hatt kyrkje sidan 1200–1300-talet. Dagens kyrkje erstatta ei tømra kyrkje frå 1600-talet.
Vevkjerringar
Vevkjerringar eller langbein (Opiliones) er ei gruppe edderkoppdyr med særs lange bein sett i høve til kroppen. Gruppa er særs stor, med omkring 6 400 beskrivne artar, dei fleste i tropisk Sør-Amerika og Søraust-Asia. I Norden førekjem det 24 av dei ; 17 av desse er funne i Noreg. Stikk i strid med kva mange trur er dei ikkje farlege i det heile teke.
Kjenneteikn
Vevkjerringar har, som andre edderkoppdyr, todelt kropp delt i forkroppen prosoma og bakkroppen opisthosoma. Forkroppen er vidare delt inn i ei for-forkropp proterosoma og to fri ekstrasegment som dannar ei brei kopling med bakkroppen. Det er ikkje alltid like lett å sjå dette, og sjølv på ganske nært hald kan det verke som om kroppen berre består av eitt ovalt kroppssegment.
Klosaksane er små og består av berre tre segment, og pedipalpane er lange og liknar bein. Om lag midt oppe på kroppen til vevkjerringane sit det eitt par augo på ein slags «plattform» eller «pidestall» ein kallar ein augetuberkel. På bakkroppen har vevkjerringane eitt par med trakeopningar.
I motsetnad til hjå andre edderkoppdyr har vevkjerring-hannane ein penis.
Levesett
Dei fleste vevkjerringar likar seg best i fuktige og skuggefulle område i skogbotnar og i holer. Dei lever stort sett av små virvellause dyr, men kan òg eta ein del små åtsel og daudt plantemateriale. Dei brukar pedipalpane til å føra maten til munnen, der dei først tygg han opp med klosaksene. Noko som skil vevkjerringane frå andre edderkoppdyr er at dei er i stand til å ta opp solide partiklar, ikkje berre flytande føde.
Eileen Wilson
Eileen Wilson er ein USA-amerikansk skodespelar og songar. Ho var ein av dei originale stjernene i fjernsynsshowet Your Hit Parade på NBC i USA. Ho var med i showet frå 1950 til 1952.
Wilson var ein av songarane som var med på The Bob Crosby Show og Beulah, begge på radio.
Sumba
Sumba er ei øy i Indonesia, ei av dei små Sundaøyane. Ho har eit flatemål på 11 153 km², og folketalet var 611 422 i 2005. Sumba høyrer til provinsen Aust-Nusa Tenggara. Største byen på øya er Waingapu, med eit folketal kring 10 700.
Geografi
Nordvest for Sumba ligg øya Sumbawa, i nordaust, på andre sida av Sumbasundet (Selat Sumba), ligg Flores. I aust, på hi sida Savuhavet, ligg Timor. Sør for øya breier Indiahavet seg. Øya er om lag 150 km lang i retning aust-vest, og opp til 40 km brei. Ei fjellrekke strekker seg på langs av øya, og deler i ho to klimatiske soner. På sørsida av fjella fell det opp mot 1600 mm regn årleg, medan det på nordsida kjem mindre enn 600 mm. Ei turketid varer frå mai til november, regntida frå desember til april.
Sumba høyrer til økosona Wallacea, med ei blanding av dyr og plantar av asiatisk og australasiatisk opphav. Det meste av øya var opphavleg dekt av lauvfellande monsunskog, medan sørlegvende hellingar, som er fuktige under turketida, var eviggrøn regnskog. Mykje av det opphavlege skogdekket er blitt rydda for å dyrka mais, kassava og andre avlingar, slik at berre små og isolerte skogområde eratt. Folkevekt på øya gjer at ryddinga har fortsett, noko som utgjer eit trugsmål for det opphavlege dyrelivet.
Dyreliv
Øya er rik på fuglar, med nær 200 ulike artar, sju av dei endemiske og andre berre til stades her og på nokre nabøyar. Dei endemiske fuglane omfattar fire sårbare artar - uglearten Sumba-boobook, sumbaspringhøne, sumbafruktdue og sumbanashornfugl — og tre meir utbreidde artar: Sumbagrøndue, hartertflugsnappare og sumbasolfugl. Det finst saltvasskrokodillar i nokre område.
Økonomi
Øya har i historisk tid eksportert sandeltre og dei tidlege europearane kalla ho Sandeltreøya. I dag spelar sandeltrehandelen inga rolle lenger.
I sørvest fell det godt med regn og jorda eignar seg godt til dyrking av ris. Cashewnøtter er her ei viktig salsvare. I det særs turre nordaust dyrkar ein mais og jordnøtter, først og fremst til eige hushald, elles verta jorda nytta til beitemarker for avl av oksar og hestar som går til innanrikshandel.
Jamn avbrenning av det øvste jordlaget har øydelagd vegetasjonen i vide delar av Sumba. Mykje av jorda har erodert, og eit savanneliknande landskap har kome i staden. Berre flekkar med matjord er att, ofte vert ho arbeidd med hakke. Skogane på Sumba dekker i dag mindre enn 10 % av det totale flatemålet til øya.
Historie. Samfunn
Sumbanesarane snakkar ei rekke variantar av nærslekta austronesiske språk. Folket har ei blanding av malayisk og melanesisk opphav.
Før kolonitida var Sumba busett av fleire små etnolingvistiske grupper. Desse var inndelt i små hovdingdømme, som truleg betalte skatt til herskaren over kongedømmet Majapahit. Det første europeiske skipet kom i 1522.
I 1866 høyrde Sumba til Nederlandsk Ostindia, sjølv om øya reelt sett ikkje kom under nederlandsk styre før enn i det 20. hundreåret. Etter 2. verdskrigen kom øya med i Indonesia. På grunn av oppsplittinga i ulike hovdingrike og i klanar, har det også i seinare år (sist i 1990) stadig vore krigerske oppgjer mellom ulike grupper som måtte skiljast. Siste åra har det vore innskrenka til oppgjer med kvegtjuvar.
Samfunnet er oppdelt i sosiale sjikt (kastar), i nærast føydalske strukturar. Dette er særleg tilhøvet på Aust-Sumba, medan Vest-Sumba har større etnisk og språkleg variasjon.
Fedrekultus har stor plass hos sumbanesarane. Rituell slakting av okse til høgtider, gravferder og andre kulturelle høve har ein framskoten plass i livsførsla. Kvar februar finn pasolafesten stad, ein av dei mest kjende tradisjonelle festar i Indonesia.
Frå gammalt spelar framstillinga av vove stoff gjennom vevteknikken ikat ei stor rolle. Ikatvevnader er kjende mellom fagfolk verda rundt. Farging og veving av stoffet er arbeidsintensivt, og det kan ta fleire månader å laga eit stykke.
Den spesielle arkitekturen i dei eldre og klandelte samfunna er lett å sjå.
Helsetilhøva på øya er prega av at ein større del av folket vert ramma av malaria. Talet på barn som døyr er høgt.
Religion
Gjennom statsstøtta misjonering i første halvpart av 20. hundreåret, så vert i dag om lag 65 % rekna for kristne. Brorparten av desse er nederlandske kalvinistar, men ein større minoritet soknar til den romersk-katolske kyrkja. 25-30 prosent av innbyggarane praktiserer animistreligionen marapu. Eit fåtal sunnimuslimar finst her og der i kystområda, tettast i Waingapu og i Waikabubak.
Leveviset til folk på Sumba er prega av tradisjonelle ritar. Trass i påverknad frå vestlege religionar er Sumba ein av få stader i verda der framståande personar framleis vert gravlagde i steinkammer bygd på bakkenivå.
Cher
Cher kan referera til
Toprakkale
Rusahinili, i dag Toprakkale i Tyrkia er ei gammal festning bygd av Rusa I av Urartu, nær den moderne byen Van søraust i Tyrkia.
See That My Grave Is Kept Clean
«See That My Grave Is Kept Clean» er ein klassisk bluessong skriven av Blind Lemon Jefferson. Songen vart seinare spelt inn av Bob Dylan på debutalbumet hans Bob Dylan. Han spelte seinare inn songen på ny i lag med The Band på The Genuine Basement Tapes.
Andre artistar som har spelt songen er B.B. King, Lightnin' Hopkins (som «One Kind Favor»), Canned Heat, the Grateful Dead, Mike Bloomfield, Keiji Haino, Diamanda Galás, Meindert Talma & the Negroes, Lou Reed, Furry Lewis, the Dream Syndicate, Dave Van Ronk, Mavis Staples og Thelonious Monster.
Rudi
Rudi og Rudy er kortformer for mannsnamnet Rudolf, og er også hovudsakleg mannsnamn, men kan òg vera kvinnenamn. Namnedelen rud stammar frå norrønt hróðr eller gammelsaksisk hrôt, som begge betyr 'hyllest, berømming'.