cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teodor Leszetycki
I 1854 reiste han til St. Petersburg og grunnla i 1862 der konservatoriet i byen saman med Anton Rubinstein. Saman med Nikolaj Rubinstein blir Leszetycki rekna som grunnleggar av den såkalla russiske klaverskolen.
Kjende elevar av Leszetycki var Ignaz Friedman, Ignacy Paderewski, Franz Schmidt, Arthur Schnabel og Vasilij Safonov. Leszetycki hadde ein romantisk spelestil som er dokumentert på eit par pianorullar.
Piccolomini på månen
Piccolomini er eit markant nedslagskrater søraust på månen. Krateret Rothmann ligg i vest-sørvest, og i sør ligg Stiborius. Det lange Rupes Altai byrjar ved vestkanten av Piccolomini, og svingar seg nordvestover. Krateret er namnsett etter den italienske erkebiskopen og astronomen Alessandro Piccolomini frå 1500-talet. Det er 88 kilometer i diameter og 4 500 meter djupt. Krateret er frå øvre imbrium for 3,8 til 3,2 milliardar år sidan.
Satellittkrater
Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Piccolomini.
1991 Darwin
1991 Darwin er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 6. mai 1967 av Carlos Ulrrico Cesco og Arnold Richard Klemola ifrå Complejo Astronómico El Leoncito i El Leoncito.
Amel Tuka
Amel Tuka er ein bosnisk mellomdistanseløpar frå Kakanj som spesialiserte seg på 800-meteren. Han vann bronsemedaljen på distansen i VM 2015 og sølvmedaljen i VM 2019.
Aktiv
OL-sesongen 2016 vart Tuka fjerdemann i europameisterskapen i Amsterdam. I dei olympiske leikane sprang han på 1.45,24 i semifinalen, seks tidels sekund for sakte til å nå finalen. I 2019 vart han klokka inn på 1.43,62 då han vart tredjemann på 800-meteren i Herculis-stemnet. Ved verdsmeisterskapen i Doha i slutten av september same året storma han i mål på 1.43,47 og vann sølvmedaljen, slått med over eit sekund av Donavan Brazier frå USA.
Mizuki Noguchi
Mizuki Noguchi er ein japansk tidlegare langdistanseløpar som i 2004 vart olympisk meister i maratonløping.
Aktiv
Noguchi vart i 1999 nummer to i VM i halvmaraton. Fram til 2004 deltok ho i 24 halvmaratonløp, 14 desse løpa vann ho. I mars 2002 sprang ho i Nagoya sitt fyrste maratonløp, der ho sigra på tida 2.25.35. Året etter vann ho Osaka maraton på 2.21.18. Seinare i 2003 sprang Noguchi inn til VM-sølv under verdsmeisterskapen i Paris/Saint-Denis, med sluttida 2.24.14 kom ho i mål 19 sekundar etter Catherine Ndereba frå Kenya.
I dei olympiske sommarleikane 2004 i Aten vart rollene omsnudd, her sigra Noguchi etter 2 timar 26 og 20 sekundar ute i Aten-gatene. 12 sekundar seinare sprang Catherine Ndereba inn til OL-sølv. Våren 2005 sette Noguchi asiarekord då ho vann Berlin maraton på sterke 2.19.12, hennar livs fortaste maratonløp. I november 2007 vann Noguchi Tokyo maraton på ny løyperekord, 2.21.37, og la der etter opp.
Erik Gustaf Boström
Erik Gustaf Bernhard Boström var ein svensk godseigar og politikar som var Sveriges statsminister frå 1891 til 1900 og på ny frå 1902 til 1905.
Boström var frå Stockholm og representerte Södra Roslags domsagas valkrins i Riksdagens andrekammer i tida 1876-93. Han slutta seg der til partigruppa Centern, seinare 1883-87 Nya centern. Frå 1888 leidde han det proteksjonistiske Nya lantmannapartiet. Frå 10. juli 1891 var han statsminister i Sverige og viste seg då «som en smidig og klok realpolitiker», mellom anna fekk han i 1892 vedteke ei ny hærordning for riket. Etter det norske stortinget i 1898 vedtok flagglova for tredje gong, gjekk Boström inn for å godkjenne vedtaket og kunngjorde samstundes svenske mottiltak.
Frå 1894 til han døydde hadde Boström sete i fyrstekammeret i Riksdagen, der han var med i det høgreorienterte Protektionistiska majoritetspartiet. Han gjekk av som statsminister 12. september 1900. Allereie 5. juli 1902 danna han ny regjering og tok fleire liberale politikarar med i statsrådet. Under forhandlingane om konsulatsaka viste han lita forståing for dei norske krava. Den sterke norske motstanden mot dei såkalla lydrikepunkta førte til at Boström gjekk av som statsminister 13. april 1905.
Humber
Humber er ein stor tidvasspåverka elvemunning, eller estuar, nordaust i England. Det startar ved Trent Falls, der elvene Ouse og Trent møtest. Rett før utløpet av Nordsjøen renn elva Hull inn i Humber.
I angelsaksisk tid var ho ei viktig grenseelv, som skilde Northumbria («nord for Humber») frå dei sørlege kongedøma. Ho markerer no grensa mellom East Riding of Yorkshire og Lincolnshire. Mellom 1974 og 1996 var området på begge sider av fjorden del av distriktet Humberside. Fjorden har gjeve namn til regionen Yorkshire og Humber, som ho renn gjennom.
Ved utløpet til Humber vart det i 1914 bygd to festningar, Humberforta. Ei tredje festning, Fort Paull, ligg lenger opp langs fjorden
Lycksele kommun
Lycksele kommune ligg på svenske länet Västerbottens län i landskapet Lappland i landsdelen Norrland. Administrasjonssenteret i kommunen ligg i Lycksele. Kommunen grensar til nabokommunane Storuman, Malå, Bjurholm, Norsjö, Sorsele, Vilhelmina og Vindeln.
Samisk språk
Samisk har status som offisielt minoritetsspråk i kommunen og Lycksele kommune inngår i forvaltningsområdet for samisk språk i Sverige. Sveriges første sameskule vart grunnlagt i Lycksele i 1632, og frå gammalt av har Lycksele vore eit knutepunkt for den sørlege delen av Lappland med årlege marknader.
Geografi
Lycksele kommune ligg midt i eit skoglandskap, og gjennom kommunen, og tettstaden, renn Ume älv, eit av dei mektigaste vassdraga i Sverige.
E12 går gjennom kommunen. Lycksele har samband til det svenske jernbanenettet gjennom jernbanelinja mellom Storuman og Hällnäs. Lycksele lufthamn har daglege ruter til Stockholm Arlanda.
Tettstader
Lycksele kommune hadde to tettstader i 2005. Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.
Sibelius-akademiet
Sibelius-akademiet, som no heiter Konstuniversitetets Sibelius-Akademi på svensk og Taideyliopiston Sibelius-Akatemia på finsk etter å ha gått inn i Konstuniversitetet i 2013, er den delen av Konstuniversitetet i Finland som tek for seg utdanning og forsking innanfor musikkfeltet. Akademiet har namn etter den finske komponisten Jean Sibelius, og har sitt hovudsete i Helsinki, men driv òg undervisning i Kuopio og Seinäjoki. Sibelius-Akademin er eit av dei største musikkakademia i Europa, og har ikring 1 500 studentar og meir enn 1 000 lærarar og andre medarbeidarar.
Akademiet har si bakgrunn i Helsingfors musikinstitut, som vart skipa i 1882 på privat initiativ av musikkpedagogen og komponisten Martin Wegelius. Namnet på instituttet vart endra i 1924 til Helsingfors konservatorium, og i 1939 vart namnet Sibelius-Akademin. I 1980 vart det gjennomført ei administrasjonsreform som gjorde Sibelius-Akademin til statleg høgskule, og i 1998 vart akademiet eit universitet, som i 2013 vart ein del av Konstuniversitetet.
Det er ti ulike utdanningsprogram ved Sibelius-Akademin. Ein kan utdanne seg til musikkandidat og musikkmagister, og ein kan avleggje musiklicentiatexamen og musikdoktorsexamen (doktorgrad). Til liks med mange andre konservatorium kringom i verda, har Sibelius-Akademin òg eit juniorakademi for gåverike musikarar i skulealderen.
Amerikanske urfolkspråk
Amerikanske urfolkspråk eller indianarspråk er språk som blir eller har blitt tala av amerikanske urfolk. Desse språka høyrer til fleire dusin språkfamiliar eller er isolerte språk. Forsøk på å gruppera dei i tre omfattande språkfamiliar, eskimo–aleutiske språk, na-denespråk og amerindiske språk, er stort sett blitt forkasta av forskarar.
SS «Skomvær»
SS «Skomvær» har i ettertid vorte kjend gjennom visa «Skomværvalsen» av Erik Bye og Bjarne Amdahl. Seglskuta har og gjeve namn til redningsskøytene «Skomvær II» og «Skomvær III».
Amerikanske urfolkspråk
Ifølgje UNESCO er dei fleste urfolksspråka i Amerika kritisk truga, og mange er allereie utdøydde. Språket med flest talarar er sørleg quechua, som har oppimot 7 millionar talarar.
<!--
Bakgrunn
Arkeologiska fynd og DNA tyder på att de amerikanska kontinenterna befolkades genom invandring frå Sibirien för cirka 10 000–17 000 år sedan. Det finns dock en långlivad uppfattning, som dock nu er i minoritet, att människor först anlände till de amerikanska kontinenterna för 30 000 år sedan. De första invandrarnas ättlingar spred sig frå Alaska vidare söderut till resten av Nord- og Sør-Amerika. Det eller de språk som talades av dessa tidigare invandrare, og hur den nuvarande pletoran av amerikanska ursprungsspråk uppstått er en mycket omdebatterad fråga. Det finns fakta som tyder på att talarna av na-denéspråk og eskimoisk-aleutiske språk anlände frå Sibirien senare än den första immigrationsvågen.
Flera amerikanska ursprungsspråk har utvecklat sina egna skriftspråk, däribland mayaspråken og nahuatl, aztekernas språk. Senare har dessa og andra ursprungsspråk börjat skrivas med det latinska alfabetet eller den kanadensiska stavelseskriften för infödda folkslag. Aleutiska og tlingit skrevs först med det kyrilliska alfabetet og senare med det latinska alfabetet.
De europeiska kolonisatörerna, og de stater som grundades av dem, varierade i sin behandling av de amerikanska ursprungsspråken, alltifrå välvillig försummelse till aktivt undertryckande. Men de spanska missionärerna använde de lokale språken ner de förkunnade sitt budskap till ursprungsamerikanerna. De medverkade till att sprida quechua utanför dess ursprungliga geografiska område.
Antalet talare av de olika ursprungsspråken varierar i hög grad. Quechua, aymara, guaraní og nahuatl har miljontals talare, men månge språk har idag bara ett fåtal åldrande talare kvar. De flesta ursprungsspråk er hotade og många er utdöda, då det ej längre finns någon som talar dem som modersmål.
Indianskt språkträd
Indianspråkens inbördes relationer er omstridda. Det enda som er någorlunda etablerat er en lång lista med ganska små språkfamiljer, se nedan. På högre nivå finns ingen konsensus bland lingvister. Joseph Greenberg har föreslagit den radikala hypotesen att samtliga indianspråk kan inordnas i bara tre familjer, som kan motsvara tre vågor av invandrare till kontinenten. Greenbergs tre grupper är: Framför allt den amerindiska familjen er mycket omstridd.
Bland de mer etablerade språkfamiljerna er det två som talas i både Syd- og Centralamerika:
Övriga familjer er begränsade till en del av den amerikanska dubbelkontinenten, og listas nedan efter delkontinent.
Det talas ännu idag cirka 200 indianspråk i USA og Kanada tillsammans. Detta utgör cirka två tredjedelar av de indianspråk som talades der före tidpunkten för europeisk kontakt.
Orsaker till språkdöd
Medan anledningen till att indianspråk i Kanada og USA dog ut före 1900-talet främst torde ha varit att stammar helt upphörde att existera, ofta pga. sjukdomar, så torde de främsta orsakerna till språkdöd frå 1900-talet og framåt ha att göra med kulturell assimilation.
Med början på 1800-talet og fram t.o.m. andra halvan av 1900-talet blev de flesta barnen till indianer i Kanada og USA tvingade att flytta frå reservationen og sina föräldrar till internatskolor der de skulle anpassas till "det moderna samhället". Om de indianska barnen på internatskolorna blev påkomna med att konversera på deras eget språk kunde de få munnarna "tvättade" med tvål eller bli slagna. Ner de sedan fick egna barn valde de att uppfostra dem på engelska så att de skulle slippa bli straffade i skolan.
En annan anledning till att indianska föräldrar inte för vidare sitt eget språk till deras barn er att de anser att barnen kommer att ha bättre möjligheter i samhället om de behärskar engelska väl. Mithun (1999), Goddard (1996), Campbell (1997).
Språkvern
Det finns många olika projekt för att rädda eller i vissa fall återskapa indianspråken.
Ett exempel er Comanche-språket.
-->
Sør-Amerika
I følgje Campbell 1997
Vadsø ungdomsskole
Vadsø ungdomsskole er ein norsk offentleg grunnskule i Vadsø kommune i Troms og Finnmark fylke.
Leiar for skulen er rektor Signe M. Lyche.
Larveetarar
Larveetarar utgjer den biologiske familien Campephagidae av små til mellomstore, vanlegvis lange og slanke fugleartar i subtropisk og tropisk Afrika, Asia og Australia.
Namnet 'larveetarar' er avleidd frå kosthaldet, dei et gjerne store hårete sommarfugllarver. Det engelske namnet 'Cuckooshrike' kan kome av at nokre av artane ber ein overflatisk likskap med gaukar, og har ei tilsvarande bølgjande flyging.
Taksonomi
Dei nær 90 artane er funne i 11 slekter som omfattar tre ulike grupper, 'verkelege' larveetarar (slektene Campephaga, Coracina og Campochaera), trillefuglar (Lalage) og mønjefuglar (Pericrocotus).
Ein trur no at larveetarar er nært knytt til pirolar, Oriolidae, sjølv om dei syner sterke fråvik i nokre morfologiske kjenneteikn, som skallemorfologi og ordning av vengefjør.
Oskefuglar, Tephrodornis, var tidlegare ofte lagt til denne familien, men er i dag lista saman med hjelmvarslarar. Ei anna slekt, Chlamydochaera, med éin art, fruktplukkar, vart ofte plassert i denne familien, men har no vist seg å vere ein trast i familien Turdidae.
Skildring
Larveetarar er hovudsakleg grå med kvitt og svart, jamvel om mønjefuglar har sterke fargar i raudt, gult og svart, og asurlarveetar i sentrale Afrika alt i alt er skinande blå. Dei fire larveetarane i slekta Campephaga syner kjønnsdimorfisme, med hannfuglar som har skinande svart fjørdrakt og raude eller gule hudlappar, hoene har meir dempa olivengrøn fjørdrakt. Slekta Coracina er ikkje monofyletisk.
Av alle 82 artar larveetarar, er dei fleste skogsfuglar. Nokre artar avgrensa til primærskog, som brungumplarveetar. Andre er i stand til å bruke meir kultivert skog. Rundt elleve artar brukar mykje meir opne habitat, ein australsk art, som bakkelarveetar er funne på opne sletter og i krattskog med få tre.
'Verkelege' larveetarar finst vanlegvis einskildvis, i par, og i små familiegrupper, medan mønjefuglar og flugeetarar oftare dannar små flokkar. Det er ein monaleg variasjon innan familien som heilskap når det gjeld lydytringar, nokre syng særs sjeldan og andre, hovudsakleg mønjefuglar, er mykje vokale.
Desse er i hovudsak insektetande, og vil ta store hårete sommarfugllarver. Dei har òg vorte registrert små virveldyr, og litt frukt, frø og anna plantemateriale i føda.
Doll Peak
Doll Peak er eit fjell med ei høgd opp mot 2130 moh nordvest i Ravens Mountains i Britannia Range. Det vart kalla opp etter brigadesjef Karl H. Doll, som tente som sjef for operasjoane til 109th Tactical Airlift Group og var viktig i den tidlege planlegginga av overføringa av LC-130-operasjonar frå U.S. Navy til Air National Guard.
Larveetarar
Skildring
Ein har ikkje studert forplantingsbiologien hos alle artar i familien. Artane som er studerte er territoriale, hos dei av desse artane som er standfuglar vil fuglane verne territoriet året rundt. Larveetarar er monogame, med parforhold som tilsynelatande er varig gjennom heile året. Berre éin førekomst av ikkje-monogam forplanting har vore registrert, ein førekomst av polygyni hos kvitvengtrillefugl i Australia, der ein hann hjelpte to hoer med mat til ungar. Fleire artar av larveetarar driv samarbeidande hekking. Omkring fire kvitflekte, grøne eller blå egg blir lagt i eit koppforma reir i eit tre. Rugetida er to veker.
Artsliste
Larveetarar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler: Slekt Pericrocotus
Slekt Coracina
Slekt Lobotos
Slekt Campephaga
Slekt Lalage
Slekt Celebesia
Slekt Cyanograucalus
Slekt Analisoma
Slekt Edolisoma
Beckenried
Beckenried er ein kommune i kantonen Nidwalden i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 435 meter over havet.
Jens Nederhagen
Jens Nederhagen var ein norsk journalist, redaktør og forfattar frå Sogndal. Han var journalist i Gula Tidend 1916-1920, redaktør av Fjordabladet 1920-1940, i Firda 1942-1943, og arbeidde seinare som frilans journalist.
Nederhagen gav i 1956 ut eit fem-aktars skodespel om Gjest Baardsen, under psevdonymet Jon Geirsnes.
Daði Freyr Pétursson
Daði Freyr Pétursson, kjend som Daði Freyr eller berre Daði, er ein islandsk songar og låtskrivar, busett i Berlin i Tyskland. Han er særleg kjend som frontfigur og hovudvokalist i bandet Gagnamagnið. Bandet vann den islandske tevlinga Söngvakeppnin 2020 med songen «Think About Things» og skulle ha representert Island i Eurovision Song Contest 2020. 18. mars 2020 avlyste EBU tevlinga på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020. I staden skal Pétursson og Gagnamagnið representere Island i Eurovision Song Contest 2021.
Bakgrunn
Daði vart fødd i Reykjavík, men familien budde sidan i Danmark fram til han var ni år. Då flytta familien tilbake til Island og busette seg i Suðurland, fyrst i Laugaland og sidan i Ásahreppur. Daði gjekk ut frå Fjölbrautaskóla Suðurlands i 2012 og tok sidan ein bachelorgrad i musikk- og ljodproduksjon i Berlin i 2017.
Som ungdom spelte Daði trommar, piano og bassgitar. Han var med i bandet RetRoBot, saman med songaren Gunnlaug Bjarnason og gitaristen Guðmundur Einar Vilbergsson, som han møtte på Fjölbrautaskóla Suðurlands. I 2012 vann RetRoBot den islandske musikktevlinga Músíktilraunir, som er ei musikktevling for nye artistar, og Daði vart kåra til årets elektromusikar på Island. RetRoBot gav ut eitt album, Blackout, året etter.
I 2014 flytta Daði til Berlin, der han byrja å studere musikk- og ljodproduksjon ved dBs Music. Same året byrja han å gje ut musikk under artistnamnet Mixophrygian, og i 2015 gav han ut albumet Forever.
I oktober 2020 kunngjorde den islandske kringkastaren RÚV at Daði og Gagnamagnið skulle representere Island i Eurovision Song Contest i 2021.
Privatliv
Daði Freyr er gift med musikaren Árnýja Fjóla Ásmundsdóttir (som òg er med i Gagnamagnið). Dei har éi dotter, fødd i 2019.
Stadhavet
Stadhavet er eit havstykke utanfor Stad i Stad kommune i Vestland fylke. Stadhavet er eit av dei mest vêrharde havstykka i Noreg. Farvatnet har krevjande bylgjetilhøve for skipsfart 90 til 110 dagar i året. Kryssande sjø gjev vanskelege styringstilhøve, og vêret kan skifte raskt. Det har vore talrike ulukker og nestenulukker på Stadhavet opp gjennom tidene. Det har i lang tid vore vurdert å byggje ein skipstunnel gjennom Stad, for å skjerme leia. "Kanaltunnel gjennom Stat" var fyrstesidesak i avisa Nordre Bergenhus Amtstidende allereie den 11. september 1874
Ringenes herre: To tårn
Ringenes herre: To tårn (originaltittel: The Lord of the Rings: The Two Towers) er ein fantasy-spelefilm frå 2002 med regi av Peter Jackson. Filmen er basert på den andre boka i boktrilogien Ringdrotten av professor J.R.R. Tolkien. Filmen kom ut den 5. desember 2002 i USA. Han vart nominert til seks Oscar-prisar og vann i to kategoriar: beste lydredigering og beste visuelle effektar. I 2003 kom den utvida versjonen av filmen ut på VHS og DVD. Heile filmen er spelt inn på New Zealand.
Handling
Historia følgjer Frodo Lommelun (Elijah Wood) og Samvis Gamgod (Sean Astin) som ber ringen stadig nærare landet Mordor for å øydeleggja han i Dommedagsberget. Dei vert forfylgde av den schizofrene skapningen Gollum, som også vert kalla Smýgol, men greier å overtala han til å visa dei raskaste og tryggaste vegen til Mordor utan at dei skal bli oppdaga.
Samtidig forfylgjer Aragorn (Viggo Mortensen), Legolas (Orlando Bloom) og Gimli (John Rhys-Davies) ei avdeling med orkar som har teke til fange hobbitane Pippin (Billy Boyd) og Munti (Dominic Monaghan). Desse orkane er avla fram av trollmannen Sarumann (Christopher Lee), som har svike Gandalv (Ian McKellen) og no kjempar saman med Sauron (Sala Baker) mot brorlaget og Saurons fiendar. Dei to tårna i tittelen refererer til trollmannstårnet hans Sarumann, Orthanc i Jarnagard, og festninga til den mørke herren Sauron (Sala Baker), Barad-dûr i Mordor. I landet Rohan kjempar folket mot orkane frå Jarnagard, men kongen i Rohan, Théoden (Bernard Hill), er gamal og sjuk og lèt tenaren sin, Grima Ormtunge (Brad Dourif) ta mange avgjerder for seg.
Strøklengd
Strøklengd (engelsk fetch) er lengda ein bølgjeskapande vind har blese over open sjø. Omgrepet vert nytta innan geografi og meteorologi og effektane er vanlegvis knytte til sjøgang.
Strøklengda og vindstyrken er dei to avgjerande faktorane for sjøgangen og kor store bølgjene kan verte. Vindretninga vert rekna som konstant. Dess lengre strøklengda og større vindstyrken er, dess meir vindenergi vert påført vassflata og dess større vert havbølgjene.
Flyttande strøklengd
Lågtrykk skapar gjerne kraftig vind, og når lågtrykka flyttar seg med same fart som bølgjene får ein det ein kallar flyttande strøklengd («moving fetch»). Dette fører til at dei same bølgjene får tilført meir og meir energi frå vinden, og dermed kan bølgjehøgda vert høgare enn det strøklengda normalt skulle tilsei.
Døme
Vind som bles frå austkysten av Nord-Amerika til vestkysten av Irland har ei ekstrem lang strøklengd, og skapar særs høge bølgjer om vindstyrken er høg og vindretninga den same lengda.
Dei største bølgjene i sørlege og sentrale område av Nordsjøen oppstår i samband med nordavind som strekkjer seg frå Svalbard og heilt sør til sørkysten av Nordsjøen. Bølgjehøgdene kan då verte over 12 meter.
Bredemd sjø
Ein bredemd sjø eller bresjø eller ein sjø som er demd opp av ein isbre. Dei vert ofte danna i sidedalane til ein isbre, mellom isen og fjellet, men dei kan òg dannast i senkingar oppå sjølve isen, men er då som regel små. Om dei vert danna under isen i store senkingar vert dei kalla subglasiale sjøar. Subglasiale sjøar er vanlege på Island der varmen frå dei vulkanske områda smeltar breen på undersida.
Om isen kollapsar slik at dei bredemde sjøane vert raskt tømde, kan det føre til katastrofale flaumar. På Island vert slike uttømingar kalla jøkulhlaup, og har ofte ført til øydeleggingar på vegar og bruer. I Noreg har ein òg tidlegare hatt bresjøar som har ført til farlege flaumar, mellom anna Brimkjelen ved Jostedalsbreen og fleire sjøar under Svartisen. Den mest kjende bresjøen i Noreg er Demmevatnet som vert demd opp av ein vestleg utløpar av Hardangerjøkulen, Rembesdalskåki. Vasstrykket frå sjøen løfta opp breen og rann under isen og medførte alvorlege flaumar i Simadalen, mellom anna i 1893 og 1937. Etter flaumen i 1893 vart det bygd ein tappingstunnel gjennom fjellet for å hindre vasstande i å verte stor noko til å skape flaum.
Under den siste istida vart det danna særs store bredemde sjøar. Dei kunne ligge mellom isskiljet og hovudvasskiljet eller danna lange uregelmessike råk langs dalsidene. Ein har funne strandlijer og terrassar (seter) med sand og silt (kvabb) frå slike sjøar nord i Gudbrandsdalen og Østerdalen. Jutulhogget vart til dømes grave ut av vatnet frå ein stor sjø, Nedre Glomsjø, i Østerdalen som flauma over i Tylldalen.
Bredemde sjøar gjev hovudsakleg grus og finmateriale kalla kvabb som avsetningar. Kvabb er eit særs fruktbar jordsmonn og er mellom anna kjend frå Red River Valley i Nord-Dakota i USA. Kvabb i Noreg ligg som regel for høgt til at han kan nyttast som dyrkingsjord i stort omfang.
Al-Dimas
Al-Dimas (arabisk الديماس), òg kalla Ad Dimas, er ein by i Syria, vest for hovudstaden Damaskus. Han ligg 1276 meter over havet.
Ad Dimas er staden der der eit kanadisk fly styrta etter å ha blitt skoten ned av tre syriske bakke-til-luft-missil den 9. august 1974.
Californiastraumen
Californiastraumen er ein havstraum i Stillehavet som renn sørover langs vestkysten av Nord-Amerika, frå utanfor sørlege område av British Columbia til utanfor sørenden av Baja California. Straumen er ein austleg grensestraum og ein del av nordstillehavsvirvelen. Straumen fører til oppvelling ved kysten, der kaldt, og næringsrikt vatn strøymer opp frå djupare vasslag. Det kjølige vatnet gjer at ein ofte får tåke på kysten av California.
Ein smalare og svakare motstraum, Davidsonstraumen, flyttar stundom varmare vatn nordover om vinteren. Under El Niño-hendignar vert Californiastraumen forstyrra. Dette som fører til mindre planteplankton, som igjen påverkar heile næringskjeda i havområdet, som både fisk, sjøfugl og havpattedyr.
Vardø skole (Engelsvika)
Vardø skole – Avdeling Engelsvika er ein norsk offentleg grunnskule i Vardø kommune i Finnmark fylke. Han har 95 elevar i fem skoleklassar, desse er fordelt på klassetrinn frå fyrste til sjuande. Skulen dekkjer heile barnetrinnet.
Leiar for skulen er rektor Kari Haughom.
Transkripsjon
Transkripsjon kan visa til:
1992 Galvarino
1992 Galvarino er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 18. juli 1968 av Carlos Torres og S. Cofre ifrå Cerro El Roble Astronomical Station i Chile.
Kolhapur
Kolhapur er ein by i Maharashtra i India med rundt 485 000 innbyggjarar (2001). Han ligg 29 mil søraust for Mumbai. Kolhapur er eit handels- og kultursenter som har tekstil-, keramikk- og tobakksindustri.
Fram til 1949 var byen hovudstad i fyrstestaten Kolhapur. Han er sete for Shivaji-universitetet, grunnlagd 1962.
Rundøy
Rundøy eller Trevillian Island er ei lita, oval og kupert øy 1 nautisk mil (1,9 km) sør for Nøstet i Holmevika i Mac. Robertson Land. Ho vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto teken under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936–37, og namngjeven av dei. Ho fekk nytt namn av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter T. Trevillian, teiknar i National Mapping, i National Development i Canberra, som i mange år var ansvarleg for å samle kart for ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions).
Fabrizio Mori
Fabrizio Mori er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Livorno som vart verdsmeister på 400 meter hekk i 1999 og vann VM-sølv i 2001 og EM-bronse i 1998,
Aktiv
I forsøka under VM i 1991 fekk Mori notert tida 48,92 sekundar, hans første løp under 49 sekundar på langhekken, men makta ikkje å fylgje opp i semifinalane. Sommaren 1996 forbetra han persen til 48,33 ved eit stemne i Bologna og under Sommar-OL 1996 i Atlanta vart han sjettemann på 400 m hekk. I VM-finalen 1997 i Aten kneip han fjerdeplassen med eit løp på 48,05. Eit par veker seinare, den 16. august, sette han i München personleg rekord med 47,79 sekundar. Sesongen etter kunne han klive opp på sigerspallen etter å ha vorte nummer tre på langhekken under europameisterskapen i Budapest.
30 år gammal nådde Mori toppen ved friidretts-VM 1999, der han sette personbeste og vann ein klar siger framom den sterke franskmannen Stéphane Diagana. To år seinare gjennomførte Mori sitt livs raskaste løp i finalen på 400 meter hekk i Edmonton, då han skulle forsvare VM-tittelen i øvinga. Han kom i mål på 47,54 sekundar, fem små hundredels sekund bakom den nye langhekkmeisteren, Félix Sánchez frå Den dominikanske republikken. I sin siste store meisterskap, EM 2002, vart Mori fjerdemann i mål.
Cape Buromskiy
Cape Buromskiy er det nordlegaste punktet på Krylov Peninsula. Det vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operasjon Highjump i 1947, og kartlagd frå flyfoto teken av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen i 1958. Det vart namngjeve av sistnemnde etter eit medlem frå den sovjetiske ekspedisjonen, hydrograf N.I. Buromskij, som døydde i Antarktis i 1957.
Ole Oppen
Ole Oppen var ein norsk bonde og forfattar. Han var fødd i Bergen, busett i Høyanger kommune, først i Måren 1952-1955, og frå 1955 i Instevik.
1993 Guacolda
1993 Guacolda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. juli 1968 av G. A. Plyugin og Yu. A. Belyaev ifrå Cerro El Roble Astronomical Station i Chile.
That's Rock and Roll
«That's Rock 'n' Roll» er ein song frå 1975 skriven av Eric Carmen, og gjeve ut som den tredje singelen frå debutalbumet hans Eric Carmen. Singelen vart berre gjeve ut i nokre få land, og ikkje i USA. Songen nådde sjuandeplassen i Danmark. Delar av songen er sjølvbiografisk.
I 1988 var «That's Rock 'n' Roll» B-side på ein annan hit av Carmen, «Make Me Lose Control».
Songen er òg blitt spelt av rockebandet Showaddywaddy og i 1977 spelte Tina Arena og John Bowles ein versjon av songen for albumet deira «Tiny Tina and Little John».
Shaun Cassidy-versjonen
«That's Rock 'n' Roll» vart spelt inn i 1977 av Shaun Cassidy på det første albumet hans, Shaun Cassidy. Det var den andre av tre hittar på rad han hadde inne på topp 10-lista i USA. Songen nådde tredjeplassen på Billboard Hot 100. Det vart den største hitten hans og selde til gullplate.
«That's Rock and Roll» var den første av to store hittar skriven av Carmen og spelt inn av Cassidy. Den andre var «Hey Deanie». Begge songane gjekk inn på lista samstundes som Carmen hadde hitten «She Did It» inne på lista hausten 1977.
På den kanadiske singellista nådde «That's Rock 'n' Roll» førsteplassen. Dette var den andre førsteplassen Cassidy hadde i Canada. Det var òg den andre songen skriven av Eric Carmen som nådde toppen av denne lista, etter han sjølv hadde klart dette med «Never Gonna Fall in Love Again».
Vardø skole (Vårberget)
Vardø skole – Avdeling Vårberget er ein norsk offentleg grunnskule i Vardø kommune i Troms og Finnmark fylke. Han har 120 elevar i sju skoleklassar, desse er fordelte på klassetrinn frå sjuande til tiande. Skulen dekkjer ikkje heile barne- og ungdomstrinnet.
Doolittle Massif
Doolittle Massif er ei kompakt fjellgruppe nordvest i Churchill Mountains mellom Zellerbreen og Seftonbreen der breane møter den større Byrdbreen. Fjellet er 10 nautiske mil (18 km) langt og har ei høgd på 2050 moh ved Mount Rainbow. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter general James H. (Jimmy) Doolittle i United States Air Force, ein amerikansk flygar og helt som vitja McMurdo-basen i 1962. I 1942 sette oberstløytnant Doolittle i gang store luftoperasjonar frå det amerikanske hangarskipet «Hornet» som førte til hangarskipbaserte R4D-operasjonar frå hangarskipet «Philippine Sea» under Operasjon Highjump i januar 1946.
Dai Greene
David Greene, kjend som Dai Greene, er ein britisk friidrettsutøvar frå Lianelli som tevlar for Storbritannia og Wales. Han vart europameister på 400 meter hekk i 2010 og verdsmeister i same øvinga i 2011.
Aktiv
Greene deltok i EM i friidrett 2006. Han fekk tida 50,66 i forsøket på langhekken og nådde dermed ikkje finalen. Sesongen etter sette han personleg rekord med tida 49,58.
I 2009-sesongen fekk Greene sitt store gjennombrot. Han fekk sølv i 4x400 m stafett under VM i Berlin og sette ny personleg rekord i semifinalen på langhekken med 48,27. Finalen vart jamn, med berre 0,6 sekundar mellom andremann Javier Culson frå Puerto Rico, og Dai Greene på sjuandeplass.
Greenes største triumf kom den 1. september 2011 ved verdsmeisterskapen i Daegu i Sør-Korea. Her vann han gullmedaljen på tida 48,26, sølvmedaljør Javier Culson fekk 48,44. Den 6. juli 2012 sette Greene personleg rekord med 47,82 då han vart nummer to i eit DL-stemne i Paris, slått av Culson. Under dei olympiske leikane i London ein månad seinare kjempa dei same to om bronsemedaljen, også her drog Culson det lengste strået med 48,10 sekundar, Greene fekk notert 48,24. Félix Sánchez frå den Den dominikanske republikken vann OL-gullet på tida 47,63.
Etter olympiaden var Greene meir eller mindre skadeplaga.
Rother i East Sussex
Rother (opphavleg kalla «Limen») er ei elv i East Sussex og Kent i England. Ho har kjelde nær Rotherfield i East Sussex, og renn derfrå mot aust, og munnar ut i Den engelske kanalen søraust for byen Rye. Rother er 56 km lang, og har eit nedbørfelt på 970 km². Den største sideelva er Brede.
Kiruna gamle rådhus
Kiruna gamle rådhus, kjent som Kiruna stadshus eller Igloo, var ein bygning sentralt i Kiruna som var sete for administrasjonen i Kiruna kommun i Norrbottens län i Sverige fram til 2018. Det vart rive i 2019, i samband med flyttinga av sentrum i Kiruna.
Rådhuset vart kalla «Igloo» av Artur von Schmalensee på grunn av den låge inngangen til ein stor open hall med høge lysinnsleppingar. I 1964 fekk bygningen og arkitekten Kasper Salin-prisen for «Sveriges vackraste offentliga byggnad». Rådhuset husa også ein kunsthall.
Flytting til nytt rådhus
Frå 2009 vart det lagt planar om å rive rådhuset, då aktiviteten til gruveselskapet LKAB hadde underminert grunntilhøva til sentrale Kiruna. I oktober 2012 vart det lyst ut ei arkitekttevling om å teikna eit nytt rådhus. I september 2013 var vinnaren utropt som Henning Larsen Architects A/S med forslaget «Kristallen».
I august 2017 vart klokketårnet på det gamle rådhuset teke ned og flytta til den nye bygningen. Bygningen vart riven våren 2019.
Anders Ringstad
Anders Ringstad var ein norsk bonde og forfattar frå Hyllestad.
Ching i England
Ching er ei elv som renn frå Epping Forest i Essex til Lee i Waltham Forest.
Ho er demd opp på to stader, ved Connaught Water i Loughton og Waltham Abbey, og i Highams Park.
Elva renn gjennom Chingford. Sjølv om det kan sjå ut som om byen har namn etter elva, «vadestaden i Ching», er det omvendt idet namnet til elva er ei tilbakedanning frå bynamnet.
Ufsøy
Ufsøy er ei klipperik øy som ligg aust i Howard Bay i Antarktis, like nord for Lachal Bluffs, og kring 4 km vest for Allison Bay. Cape Simpson, nordenden av denne øya, vart oppdaga av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under Mawson i februar 1931, men dte vart først oppdaga at det var ei øy av norske kartografar frå flyfoto teken under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936-37.
Dot Peak
Dot Peak er eit lita høgd, 1450 moh, og det høgaste punktet på Cooper Nunatak, ved austsida av Brown Hills. Det vart kartlagd av Victoria University of Wellington Antarctic Expedition i 1962–63 og fekk dette namnet på grunn av storleiken. Dot er eit engelsk ord for prikk.
Kvithaleinka
Kvithaleinka (Coeligena phalerata) er ein kolibri med utbreiing utelukkande i Sierra Nevada de Santa Marta i nordlege Colombia, og der avgrensa til høgder frå 1400 til 3700 moh.
Skildring
Kvithaleinkaen er ein stor kolibriart, ca. 14 cm i kroppslengd, og kjønna har særs stor skildnad i fjørdrakt, til dømes er det berre hannfuglen som har kvit hale. Hannen har dessutan turkis iriserande panne og mørkeblå strupeflekk, og kroppen elles i metallisk grønt. Hoa har overside i lysare, skinande grønt, krona meir uklår blågrøn og undersida kanelfarga. Ho har ein bronsjefarga hale og har dessutan monaleg lengre nebb enn hannen. Begge kjønna har kløfta hale, men det er mest framtredande hos hannfuglane.
Hekkeområdet for arten er på ca. 4,700 km2 i alpin, fuktig skog. Dei beitar nektar på fuksiablomar, bananblomar og andre, og dei kan plukke ulike små leddyr frå blader og ved å snappe dei i flukt.
Run Devil Run av Paul McCartney
Run Devil Run er det 11. studioalbumet til Paul McCartney, gjeve ut i 1999. Det inneheld hovudsakleg coverversjonar av både kjende og ukjende rock and roll-songar frå 1950-åra, i tillegg til tre originale McCartney-songar skrivne i same stil. Tittelsporet er ein av desse songane som McCartney skreiv. Det var det første prosjektet hans etter den første kona hans, Linda, døydde i 1998. McCartney følte han måtte gå attende til røtene sine og spele musikken han elska som tenåring. Den 14. desember 1999 kom McCartney attende til Cavern Club for å spele songar frå det nye albumet.
Etter kona Linda McCartney døydde i april 1998, tok Paul McCartney eit år fri for å sørgje.
Musikk og tekst
Albumet består av tolv coverlåtar og tre originale songar av McCartney. Av coverlåtane vart «Blue Jean Bop» skriven og spelt inn av Gene Vincent i 1956. «She Said Yeah» vart blitt spelt av Larry Williams. «All Shook Up», «I Got Stung» og «Party» var blitt spelt av Elvis Presley. «No Other Baby» var skriven av Dickie Bishop og Bob Watson, og vart opphavleg spelt inn i 1958 av skifflegruppa The Vipers og gjeve ut som singel. Trass i at McCartney aldri hadde eigd songen gjorde han nok inntrykk til at McCartney spelte inn songen 30 år seinare. «Lonesome Town» vart blitt spelt av Ricky Nelson. «Movie Magg» vart blitt spelt inn av Carl Perkins. Chuck Berry-songen «Brown Eyed Handsome Man» vart spelt inn av både han og Buddy Holly. «Shake a Hand» vart skriven av Joe Morris og spelt inn av Little Richard i 1958. «Coquette» var blitt spelt inn av Fats Domino. «Honey Hush» vart først spelt inn av Joe Turner, men McCartney nemnde i omslaget den meir kjende versjonen til Johnny Burnette.
Av dei originale songane er «Run Devil Run» ein song i Chuck Berry-stil.
Innspeling og struktur
McCartney ønskte å arbeide med dugande og empatiske musikarar, og ringde Pink Floyd-gitaristen David Gilmour. Andre gitaristar var Mick Green, klaverspelaren Pete Wingfield og Geraint Watkins, og på trommer Deep Purple-medlemmet Ian Paice og Dave Mattacks. McCartney spelte bass og stundom elektrisk gitar. McCartney ønskte at innspelingane skulle vere avslappa utan post-produksjon.. McCartney tok med ei liste over songane han ønskte å spele. Den første innspelinga var ei veke tidleg i mars, og nokre fleire innspelingar vart gjort i april og mai.
Utgjeving
Albumet kom ut 4. oktober 1999 i Storbritannia, og dagen etter i USA. Albumet nådde 12. plassen på albumlista i Storbritannia og 27. plassen i USA.. Tittelen Run Devil Run var inspirert av Miller's Rexall Drugs, ein hoodoo og urtemedisinbutikk i South Downtown i Atlanta.
«No Other Baby» kom ut på 7" vinylsingel i Storbritannia med to songar på B-sida, «Brown Eyed Handsome Man» og songen «Fabulous», som ikkje var med på albumet. I Amerika vart «No Other Baby» gjeven ut på ein spesial jukeboks-singel, med «Try Not to Cry» på B-sida. «No Other Baby», «Brown Eyed Handsome Man» og «Fabulous» vrt gjevne ut på to forskjellige CD-singlar, ein med stereoversjonar av dei tre songanr og den andre med monoversjonar. Det vart filma ein musikkvideo for «No Other Baby», i svart-kvitt.
McCartney filma ein konsert i The Cavern Club som ein del av marknadsføringa av albumet, den 14. desember 1999.
I Storbritannia vart òg alle femten songane på albumet, i lag med «Fabulous», gjevne ut 25. desember 1999, som ei samling på åtte 7"-singlar selde i lag i ei Run Devil Run Limited Edition Collector's Box som var utforma som ein platekasse frå 1950-åra.
Medverkande
Medverkande per CD-heftet.
Musikarar
Produksjon
Mic Gillette
Mic Gillette var ein USA-amerikansk hornspelar frå San Francisco Bay Area. Han er mest kjend som medlem av banda Tower of Power, Cold Bloodog The Sons of Champlin. Han spelte i blåsarseksjonen til Tower of Power i 19 år.
Dallenwil
Dallenwil er ein kommune i kantonen Nidwalden i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 545 meter over havet.
Kommunen ligg langs den gamle hovudvegen mellom Stans og Wolfenschiessen og kring soknekyrkja.
Mic Gillette
Som sidemann
Med John Lee Hooker Med Little Feat
As Time Goes By av Bryan Ferry
Det var produsert av Ferry i lag med Rhett Davies, som hadde arbeidd med Ferry sidan dagane i Roxy Music.
Mottaking
AllMusic-skribenten Stephen Thomas Erlewine skreiv om albumet: «På overflata verkar det som eit steg til sides for Ferry, men til sjuande og sist er det heilt i tråd med hans arbeid. Det er sant at det ikkje er eit stort album i den større samanhengen, men det er lett å bli forført av den uformelle elegansen.» The A.V. Club-kritikaren Keith Phipps skreiv at «resultata er både føreseielege og spanande, musikalsk smakfullt, men like kjenslemessig rått som gode manerar tillet.»
Kelly Sotherton
Kelly Jade Sotherton er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar som tevla i mangekamp og i lengdehopp. Ho vann bronsemedaljen i sjukampen i Sommar-OL 2004 og Friidretts-VM 2007.
Aktiv
Fyrst 25 år gammal fekk Sotherton plass i det britiske friidretts-landslaget. Under dei olympiske leikane i Aten i 2004 overraska ho stort og vann bronsemedaljen i sjukampen med sine 6 424 poeng. Ved hall-EM i Madrid i mars 2005 vart ho med 4 733 poeng nummer 2 i femkamp, berre svenske Carolina Klüft var betre. I meistermøtet i Götzis sanka Sotherton 6 547 poeng, livsbeste i sjukamp og ny andreplass bak Klüft. Under verdsmeisterskapen 2005 i Helsinki kom ho på femteplass i sjukamp og åttandeplass i lengdehopp.
I 2006 vann Sotherton sjukamptevlinga ved samveldeleikane i Melbourne med 6 396 poeng. Våren 2007 sette ho britisk rekord i femkamp med 4 927 poeng i hall-EM, som to år tidlegare enda ho på sølvplass bak Klüft. Under verdsmeisterskapen 2007 i Osaka 2007 sikra ho seg med 6 510 poeng bronsemedaljen.
Bølgjebryting
Bølgjebryting eller brenning er i væskedynamikk ei bølgje der amplituden har nådd eit kritisk nivå der somme prosessar brått startar slik at store mengder bølgjeenergi vert omforma til turbulent kinetisk energi. På dette stadiet gjeld ikkje lengre enkle fysiske modellar som skildrar bølgjedynamikk, særleg dei som tar utgangspunkt i lineær oppførsel.
Den mest kjende sorten bølgjebryting er brenningane som havbølgjer skapar langs kysten. På grunn av den horisontale komponenten av væskesnøggleiken til bølgjerørsla, vil bølgjeryggen verte brattare når amplituden aukar. Generelt bryt bølgjene når amplituden når eit punkt der bølgjeryggen faktisk veltar. Visse andre effektar i væskedynamikk vert òg kalla «brytande bølgje», og er delvis analogt til havbølgjer. I meteorologi vert atmosfæriske tyngdebølgjer sagt å bryte når bølgjene skapar område der den potensielle temperaturen minkar med høgda. Dette fører til oppløysing av energi via konvektiv instabilitet. På same måte vert rossbybølgjer sagt å bryte når den potensielle virvlingsgradienten snur om. Bølgjebryting skjer òg i plasmaer, når partikkelsnøggleiken går forbi fasefarten til bølgja.
Brytande havbølgjer
Brytande vassbølgjer kan skje alle stader der amplituden vert stor nok, sjølv midt på havet. Det er derimot særleg vanleg på strender fordi bølgjehøgda aukar i område med grunnare vatn (sidan gruppesnøggleiken vert lågare der).
Det er fire hovudtypar brytande bølgjer. Dei er overløpande, stupande, kollapsande og brusande.
Overløpande bølgjer
Når sjøbotn heller gradvis, vil bølgja vert brattare fram til ryggen vert ustabil, noko som fører til turbulent kvitvatn som renn nedover bølgjesida. Dette held fram til bølgja når kysten, og bølgjeenergien sakte vert oppløyst i kvitvatnet. På grunn av dette tar det lengre tid å bryte ned slike bølgjer enn andre bølgjer, og dei skapar ei relativt dempa bølgje. Pålandsvind fører typisk til slike bølgjer.
Stupande bølgjer
Ei stupande bølgje får ein når sjøbotnen er bratt, eller djupna brått endrar seg, slik som eit rev eller ein sandbanke. Bølgjeryggen vert mykje brattare enn for ei overløpande bølgje, vert vertikal, før ryggen krummar seg over og fell gjennom bølgja. Det meste av energien vert frigjort på ein gong i ein relativt kraftig samanstøyt. Ei stupande bølgje bryt med meir energi enn sjølv store overløpande bølgjer. Bølgja kan fange og komprimere luft når ho stupar, og skapar den «kræsjande» lyden ein ofte har med bølgjer. Med store bølgjer kan ein kjenne denne samanstøyten om ein står på land. Frålandsvind fører til at stupande bølgjer oppstår lettare.
Om ei stupande bølgje ikkje er parallell til strande (eller havbotn), vil delen av bølgja som når grunnare vatn bryte først, og den brytande delen (eller krumminga) vil så flytte seg sidevegs langs bølgja, medan bølgja held fram innover. Det er denne «tunnelen» surfarane søker. Surfarane prøver å halde seg nær eller under krumminga, og prøver å ofte å kome så langt inn i «tunnelen» som mogeleg for så å skyte framover og ut før tunnelen lukkar seg. Ei stupande bølgje som kjem inn parallelt til stranda kan bryte langs heile lengda samstundes. Dette gjer at ho ikkje er mogeleg å surfe på og er langt farlegare.
Kollapsande bølgjer
Kollapsande bølgjer er ei blanding mellom stupande og brusande bølgjer, der toppen aldri heilt bryt, men botn av bølgja likevel vert brattare og kollapsar, noko som skapar skum.
Brusande bølgjer
På brattare strender kan bølgjeenergien reflekterast av botnen tilbake til havet og skape ståande bølgjer. Dette kan føre til ein særs smal surfesone eller ingen brytande bølgjer i det heile.
Fysikk
Under brytinga dannar det seg ein deformasjon (vanlegvis ein bul) på bølgjeryggen, som vert kalla «tåa» der han oppstår først. Det vert skapt kapillærbølgjer med korte bølgjelengder. Dei som er over «tåa» brukar å ha mykje lenger bølgjelengd. Denne teorien er langt frå perfekt, sidan han er lineær. Det finst nokre ikkje-lineære teoriar for rørsle (for bølgjer). Ein nyttar seg av ein perturbasjonsanalyse for å utvide skildringa heile vegen til tredje orden, og betre løysingar er funnen sidan. For bølgjedeformasjon nyttar ein metodar som grenseelementmetoden og boussinesqapproksimasjon.
Ein har funne ut at dei høgfrekvente bølgjene som ein finn i brytande bølgjer spelar ei rolle i deformasjonen og destabiliseringa av ryggen. Teorien seier at bølgjebotnane til kapillærbølgjene er ei kjelde for virvling. Det vert sagt at oversflatespenninga (og viskositeten) er viktige for bølgjer med ei bølgjelengd opp til to meter.
Desse modellane er ikkje perfekte, fordi dei ikkje seier noko om kav som skjer med vatnet etter at bølgja bryt. Det vert danna virvlar og turbulens når bølgja bryt, og desse er stort sett uutforska.
Etter at toppen av bølgja veltar og jetten kollapsar, vert det skapt eit særs samanhengande og definert horisontalt toppunkt. Stupande bølgjer skapar sekundære virvlar nedover bølgja. Små horisontale og tilfeldige virvlar som oppstår på kvar side av bølgja indikerer at vass-snøggleiken før bølgja bryt kanskje er meir eller mindre todimensjonal. Denne vert tredimensjonal når bølgja bryt.
Hovudvirvelen langs fronten av bølgja vert raskt spreidd inn i det indre av bølgja etter ho bryt, sidan virvlane på overflata vert meir viskøse. Adveksjon og molekylær diffusjon spelar ei rolle i virvelstrekkinga og omfordeling av virvlinga, samt i å skape turbulente kaskadar. Energien i dei store virvlane vert etter denne metoden overført til langt mindre isotrope virvlar.
Ein har utført eksperiment for å finne ut kva som skjer med turbulensen etter at bølgja bryt, både på djupt vatn og på ei strand.
Mount Durnford
Mount Durnford er eit fjell, 2715 meter over havet, som ligg 5 nautiske mil søraust for Mount Field i Churchill Mountains i Antarktis. Det vart oppdaga og kalla «Durnford Bluff» av Discovery-ekspedisjonen, etter admiral sir John Durnford, ein Junior Naval Lord som assisterte ekspedisjonen. New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (1960–61) kartlaga på ny fjellet og endra namnet til Mount Durnford.