cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eidsborg stavkyrkje
Den eldste kjernen
Det var to inngangar på kyrkja, ein i koret og ein i skipet, begge på sørsida av kyrkja. I botnsvillen under inngangen i skipet er bevard ein dobbelboga profil. Truleg har det vore ein slik også på oversida av døra, og tilsvarande ved inngangen til koret. Dette er eit gotisk dekorelement som ikkje er kjend frå særleg mange kyrkjer, men dei vert daterte til kring 1250-1300. Dobbeltbogar finn ein også att på nokre små gluggar på takryttaren. I takryttaren heng det to kyrkjeklokker frå mellomalderen. Den eldste av dei vert stilmessig datert til 1250–1280, medan den andre er nokre tiår yngre. Det er desse tre tinga som peikar mot at av kyrkja vart bygd ei gong mellom 1250 og 1280; dobbeltbogen ved sørinngangen, dobbeltbogane i gluggane på takryttaren, og den eldste kyrkjeklokka.
Svalgangen
Kyrkja har stått nokre tiår utan svalgang etter at ho vart bygd. Det ser ein av at det er gammal tjøre på dei delane av kyrkja som no er dekt av svalgangen og av stildetaljar på svalgangen som er noko yngre enn 1250–1280. Svalgangen er òg tydeleg laga av andre handverkarar enn kyrkja og det er her det kjem til skurd i form av portal og ei rekkje små søyler og bogar kring heile svalgangen. Portalen står no på inngangen til svalgangen i vest, men denne inngangen vart laga til på 1800-talet, og portalen har truleg opphavleg stått på den gamle hovudinngangen til svalgangen i sør. Portalen vert stilmessig datert til kring 1300, noko som også daterer svalgangen han står på.
Mellomalderinventar
Frå mellomalderen er bevart eit krusifiks og ein helgenfigur.
Eikanger-Bjørsvik Musikklag
Eikanger-Bjørsvik Musikklag er eit brassband frå Nordhordland. Brassbandet blei stifta i 1971, gjennom ei samanslåing av Eikanger Musikklag og Bjørsvik Musikklag. Musikklaget har sidan blitt eit av dei leiande ensembla i brassband-Noreg, og vunne fleire konkurransar både nasjonalt og internasjonalt.
Dei vann NM for brassband første gong i 1981. Deretter i 1985, 1987, 1988, 1991, 1993, 1999, 2001, 2005, 2008, 2009, 2011, 2012, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2019 og 2023. I 1988 og 1989 vann EBML europameisterskapen som første ikkje-britiske korps. I 2017 gjentok dei bragda i Oostende. Dei har 19 sigrar i underhaldningskonkurransen Siddis Brass og to triumfar i TV-konkurransen Resonans. Korpset er det mestvinnande korpset i Noreg.
Konsertar
Korpset arrangerer sin eigen konsertserie med 3-4 konsertar i Bergen kvart år. I serien har dei nytta dirigentar som Elgar Howarth, Howard Snell, Ingar Bergby, Bjarte Engeset, Peter Szilvay, Bramwell Tovey, Trond Korsgård, Andreas Hansson, Phillippe Bach og Nicholas Childs.
I 2002 framførte dei Lux Aeterna med dansekompaniet Carte Blanche under opningsførestillinga av Festspillene i Bergen. Balletten var koreografert av Jo Strømgren. Framsyninga var òg sett opp i Sandnes i Rogaland og under Olavsdagene i Trondheim same år. Eikanger-Bjørsvik har vore på programmet i Festspillene i Bergen, Vossajazz, Autunnalen – festival for ny musikk, Borealisfestivalen, BrassWindfestivalen, Dei Nynorske Festspela, Nordiske Mediedager i Bergen, Innsbrucker Promenadenkonzerte og Saddleworth Festival of Music and Arts.
Korpset har jamnleg festkonsertar på ulike konkurransar, m.a. Europameisterkapet for brassband, NM Brass, NM skulekorps, SIDDIS, Svenska Brassbandfestivalen og Aalborg Musikkonkurrence.
Plateinnspelingar
EBML gav ut sin første LP i 1981; den heitte Norgesmeister 1981. I 1985 gav dei ut kassetten Go for Gold. I 1990 kom den første CD-en, Light.
Gjennom samarbeid med Elgar Howarth, Ray Farr og Howard Snell gav EBML ut fleire plater på Doyen-labelen på 1990- og 2000-talet.
I 2003 gav Eikanger-Bjørsvik ut cd-en Art of the States, i 2005 Tales & Stories. Det var den 11. og 12. plateinnspelinga i korpset si historie og var milepålar: For første gong var all musikken arrangert og tilrettelagd av medlemer i korpset sjølv, arrangert av EBML-musikarane Frode Rydland, Svein H. Giske og EBML-dirigent Reid Gilje. I 2006 gav EBML ut 20 Supreme Years med Howard Snell og Chatham Dances med Elgar Howarth.
I 2010 gav korpset ut plata Romeo og Juliet på plateselskapet Naxos. Dirigent her var Bjarte Engeset.
Jula 2012 slapp korpset plata "Ei julereise med Eikanger-Bjørsvik Musikklag". Plata hadde gjesteartistar som Christine Guldbrandsen, Erik Røe, og Gabriel Fiflet.
Juni 2014 gav EBML ut "John Pickard: Gaia Symphony - Eden" på det svenske plateselskapet BIS. Dirigent her var Andreas Hansson.
Turnear
Forutan Noreg har korpset turnert i England, Skottland, Wales, Danmark, Sveits, Nederland og Belgia.
Rekruttering
Kvar sommar inviterer Eikanger-Bjørsvik skulekorpsungdom til Feriespel, tre dagar med undervisning, leik og moro. Ved siste samling var meir enn 100 musikantar på plass, delt opp i tre aldersdelte korps.
I 2020 overtok EBML Hordaland Ungdomsbrassband (HUBB), etter drifta blei lagd ned av grunnleggjarane. Her er omlag 40 ungdomar frå regionen samla fleire gonger i året med ulike dirigentar.
I tillegg er også korpset ofte involvert i instrumentaldagar og inspirasjonsseminar rundt i landet.
Tidlegare arrangement korpset har stått bak, er EB-junior, EB-Super, EB-Mini og EBML Talent.
Sponsorsamarbeid
EBML innleia eit sponsorsamarbeid med Forbundet for Ledelse og Teknikk i 1999. I mars 2010 vart samarbeidet forlenga for fire nye år.
Bain Nunatak
Bain Nunatak er ein av Manning Nunataks, på austsida av Ameryisen. Nunataken vart fotografert av U.S. Navy Operasjon Highjump (1946–47) og Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) (1957). Dei vart vitja av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen i 1965 og av gruppa frå ANARE som vitja Prince Charles Mountains i 1969. Fjellet vart kalla opp etter C.J. Bain, ein vêrobservatør ved Mawson-stasjonen i 1969 og eit medlem av landmålingsgruppa frå ANARE i 1969.
Hilvan
Hilvan er ein by og eit distrikt i provinsen Şanlıurfa i Tyrkia, 55 km frå byen Şanlıurfa. Han har kring 20 000 innbyggjarar, medan distriktet har opp under 40 000 innbyggjarar.
Jupitermånen Adrastea
Adrastea er ein av månane til Jupiter. Han vart oppdaga i juli 1979 av det vitskaplege laget bak Voyager-sondane.
Adrastea går i bane innanfor banen til Io.
Velupillai Prabhakaran
Velupillai Prabhakaran var leiar for Dei tamilske tigrane, ei tamilsk opprørsgruppe på Sri Lanka som var aktiv i den srilankiske borgarkrigen frå 1983 til 2009.
Han blei sett på som ein leiarfigur av mange srilankiske tamilar, men blir òg kalla ein terrorist av mellom anna regjeringane i Sri Lanka, India, USA og Storbritannia. Indiske styresmakter ønskte å få han utlevert på grunn av rolla dei meiner han hadde i drapet på statsminister Rajiv Gandhi.
Ravna Gora i Serbia
Ravna Gora (Равна Гора) er eit høgland i Serbia. Tradisjonelt er området rekna som fødestaden for den moderne Tsjetnik-rørsla leia av Dragoljub Mihailović i 1941. Ravna Gora var åstad for ei 50-årsmarkering av frigjeringsdagen i 1995.
Doctor artium
Doctor artium, forkorta dr.art., er ei doktorgrad i humaniora som blei innført ved Universitetet i Bergen i 1985 og ved Universitetet i Oslo i 1991. Grada blei også tildelt ved Universitetet i Trondheim/Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet og Universitetet i Tromsø.
Grada blei innført i Bergen som ei av dei første doktorgradene med organisert doktorgradsprogram og forskaropplæring. Gradene dr.polit. og dr.psychol. blei innført samtidig.
I samband med gradsreforma i høgare utdanning har grada blitt fasa ut fram til 2008, og blir ikkje lenger tildelt.
Ved Universitetet i Oslo har grada berre eksistert i 17 år og er den doktorgrada med kortast levetid ved universitetet.
Før innføringa av dr.art. tok ein i staden den filosofiske doktorgrada (dr.philos.) i dei humanistiske faga. Også etter innføringa av dr.art. var det mogleg å bli dr.philos. i staden. Etter 2008 tek ein anten ph.d. (viss ein er teken opp på eit organisert doktorgradsprogram) eller dr.philos.
Venus frå Willendorf
Venus av Willendorf er ein 11.1 cm høg såkalla venusfigur, ein liten kvinnefigur frå steinalderen, skoren ut av ein type kalkstein som ikkje finst i dette området, og farga med raud oker. Ein reknar med at han blei laga for 22 000 til 24 000 år sidan.
Figuren vart funnen på staden for eit gamalt teglverk nær Willendorf i distriktet Neunkirchen i delstaten Niederösterreich i Austerrike i 1908 av arkeologen Josef Szombathy, og er no utstilt i Naturhistorisches Museum i Wien. Tidfestinga til om lag 23000 år før vår tidsrekning vart gjort på grunnlag av arkeologiske granskingar av lagdelinga (stratigrafien) i jord- og leirmassane i området der figuren var teke ut.
Meininga med «venusfigurane»
Venus frå Willendorf er berre eit av fleire funn av små kvinnefigurar frå eldre steinalder. Tydelegvis kan ikkje slik små kvinneskulpturar ha vore nyttegjenstandar i vanleg meining, og kva dei vart brukt til i si tid, er ukjend. Dei kan ha hatt med seremoniar eller kult å gjere ved å ha representert dei fruktbare kraftene som kvinnene i ætta eller folkegruppa stod for, eller dei kan ha vore bilete av gudinner som fremja dei fruktbare kraftene blant både menneske og dyr, og i naturen i det heile. Dei frodige formene kan tolkast som uttrykk for at den fyldige kvinna var rekna som eit ideal, ettersom ei fyldig kvinne var provet på at gruppa hadde rikeleg tilgang til føde, og soleis kunne ho symbolisere velstand og det gode liv for heile gruppa. Men av di figurane er eldre enn framkomsten av jordbrukskulturane, kan dei ikkje ha vore nytta i ritual som skal fremje grøderikdom på dyrka mark.
Somme teoretikarar har òg rekna Venusfigurane som indisium på at det i eldre steinalder har vore vanleg at samfunna var ordna etter matriarkalske mønstre.
Andre «venusfigurar» frå steinalderen
Frå tidsperioden for den arkeologisk definerte kulturen Aurignacien:
Frå tidsperioden gravettien (som Venus frå Willendorf er tidfesta til):
Waraoar
Tradisjonelt levevis
Waraoane i elvedeltaet bur i hus utan veggar med tak av palmeblad heldt oppe av stokkar. Husa er ofte fundamentert på og løfta opp av pålar for å verne mot varierande vasstand, om det finst tørr grunn bygg dei på høgste bakken for å skydde mot vatn i den årlege flaumperioden. Somme hus er bygd som palafitos, over vatnet. Grupper av hus kan dele ei felles stor plattform som er bygd av trestokkar på pålar. Inne i kvart hus finst ein eldstad eller ein omn i sentrum av rommet med hengjekøyer rundt i kring. Nokon hus kan ha andre møblar som stolar eller krakkar av trevirke, desse kan ha utskjeringar forma som dyrebilete.
Venus frå Willendorf
Andre «venusfigurar» frå steinalderen
Frå perioden magdalénien:
Waraoar
Tradisjonelt levevis
I elvedeltaet er vassvegen ein naturleg transportveg og kanoar er transportmiddelet som vert bruka. Det vert sagt at ungane lærer å padle før dei kan gå. Transport til fots vert fort hindra av vegetasjon, småelver, sump og elles høg vasstand; småbarn hos waraoane er kjente for vanen med å halde seg fast rundt halsen til mødrene når dei går.
Den andre kanotypen er ein liten kano med plass for tre menneske til dagleg matauk.
Dietten åt waraoane i elvedeltaet er bygd kring det som finst i deltaet og det er mest fisk. Juli og august er sesong for fangst av krabbar. Folket jaktar berre små dyr. Rundt år 1500 fanst enkelt hagebruk, men det meste av frukt og grønt i dietten kjem frå ville frukthagar som frukta og sago frå mauritiapalmen.
Mauritiapalmen, Mauritia flexuosa, er ein vektig råvare for waraoane. Palmen gjev bidrag til dietten og blada nyttast til produksjon av eit sterkt fiber. Vanlege ferdigprodukt er dei ettertrakta hengjekøyene og anna handverksarbeid som kurvar og fat. Elles vert han nytta ut som byggemateriale til varierande føremål som bruer og hustak og til harpunar.
Myte
Ein myte om opphavet åt waraoane fortel at menneske stammar frå ein eventyrleg, himmelsk karakter, urjegeren. Han budde først i ei himmelverd saman med andre menneske kor fuglar var einaste representantar frå dyreverda. Urjegeren skaut ein fugl med stor kraft slik at pila med fuglen trengte igjennom himmelgolvet, gjennom skylaget og ned på den jordiske bakken under. Urjegeren såg ned gjennom holet. Han såg eit frodig og fruktbart land, feste eit langt bomullsreip til eit tre og låra seg ned gjennom skydekket til jorda, han valde då bort himmelverda.
Acre
Acre, uttala [ˈeikə], historisk sett det same som det norske ordet åker, er ei eldre måleining for flate (areal), framleis nytta i Storbritannia (international acre) og USA (survey acre). 1 international acre = 4840 yards² = 4046,8564224 m². Dette tilsvarar om lag 4,0468564224 dekar og 0,40468564224 hektar. 1 survey acre = 4.046,87261 m² = 0,404687261 hektar.
For å rekne om frå acre til hektar, multipliser med 0,4.
For å rekne om frå hektar til acre, multipliser med 2,47.
1277
1277 (romartal MCCLXXVII) var eit år på 1200-talet.
Peréa i Thessaloníki
Byen vart grunnlagd i 1923 av greske flyktningar frå Vesleasia og Aust-Thrakia (som i dag ligg i Tyrkia) etter den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922.
Baldwin Nunatak
Baldwin Nunatak er ein nunatak 6,5 nautiske mil sør-sørvest for Mount Starlight i Prince Charles Mountains. Han vart kartlagd frå landmålingar og flyfoto av Australian National Antarctic Research Expeditions, 1955–65, og vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter J.W. Baldwin, ein vêrobservatør (radio) ved Mawson-stasjonen i 1965.
Ad libitum
Ad libitum (latin for 'etter eige ynske/eigen smak'), mykje nytta i kortformene ad lib og ad-lib, er eit uttrykk brukt innan musikk eller teater der ein utøvar kan velja kva eller korleis han vil gjera noko.
Innan musikk kan det til dømes tyda at ein kan velja tempo fritt, at ein kan utelata ein del eller stemme frå ein komposisjon, eller at ein kan eller må improvisera.
Omgrepet kan tilsvarande visa til improvisasjon innan teater.
Anarkisme
Anarkisme (frå gresk anarchia - fråvær av styresmakt) blir av mange oppfatta som ei retning innan sosialismen, som i tillegg til å vere mot kapitalismen også vil avskaffe staten. Anarkistar flest tar derfor avstand frå politisk verksemd i vanleg tyding, som går ut på å skaffe seg makt innanfor staten (sosialdemokratar, demokratiske sosialistar) eller opprette ein ny stat (kommunistar). I motsetnad til den sentralistiske staten som styrer ovanfrå gjennom eit hierarki, er tanken at det anarkistiske samfunnet skal byggjast etter ei horisontal organisering av friviljuge samanslutningar av suverene einskildmenneske. Desse samanslutningane skal vonleg greia å samarbeida til alle sitt sams beste gjennom ein føderasjon, etter prinsippet om å yta etter evne og få det ein treng.
Anarkisme blir også kalla fridomssosialisme eller friheitleg sosialisme. Ein type anarkisme som vil erstatte staten med fagrørsla, blir kalla anarkosyndikalisme. Denne har stått sterkt i arbeidarrørsla sin barndom i land som Italia, Frankrike og Spania. I delar av Spania, såleis til dømes Catalunya, var den anarkosyndikalistiske fagrørsla CNT (Confederacion Nacional del Trabajo) den som stod sterkast i arbeidarklassen før den spanske borgarkrigen. I USA stod den anarkosyndikalistiske fagorganisasjonen IWW, Industrial Workers of the World, relativt sterkt i første delen av førre hundreåret. I Sverige finst det også ein slik fagorganisasjon som framleis er til å rekne med, SAC, Svenska Arbetares Centralorganisation. Den største innverknaden frå anarkismen må i dag likevel seiast å vere meir indirekte, på demokratiske sosialistar, som har stor sans for anarkistane si insistering på fridomens eigenverdi.
Anarkistiske idéar i Noreg har hovudsakleg vore hevda av ulike intellektuelle miljø, og er for det meste haldne fram av forfattarar. Mellom dei fyrste som kalla seg anarkistar i landet, var Arne Garborg og Ivar Mortenson-Egnund. Dei dreiv det radikale målbladet Fedraheimen som kom ut 1877-91. Etter kvart vart dette bladet meir og meir merkt av anarkistisk tilfang, og heilt på slutten, då Rasmus Steinsvik var bladstyrar, hadde bladet jamvel undertittelen Anarkistisk-Kommunistisk Organ. Ein annan anarkistisk forfattar frå same tidbolken var Hans Jæger, som i 1908 gav ut bokverket Anarkiets bibel. I nyare tid har Jens Bjørneboe vore den fremste målsmannen for anarkismen i Noreg.
Ulike retningar
Det finst ei rekkje retningar innan anarkismen, blant anna:
Desse legg vekt på ulike sider ved samfunnet og ulike måtar å organisere det på, men felles for dei alle er at dei er for stor personleg fridom, dei ikkje vedkjenner seg alle autoritetar, og hyller individet sin autonomi, individet sine rettar til eigne avgjersler og rett til sjølvrealisering.
Med unntak av anarkokapitalisme blir fridomen sine fiendar definert som staten og kapitalismen. «Vi er overtydd om at fridom utan sosialisme er privilegium og urett, og at sosialisme utan fridom er slaveri og brutalitet», sa Mikhail Bakunin.
Ideologiske trekk
Anarkistar er usamde om mykje, men det finst somme ideologiske fellestrekk i dei fleste retningane.
Autoritetar og ekspertar
Det som er felles for all anarkisme er motstanden mot autoritetar. Autoritet tyder overordning av ei framand vilje over ens eiga. Autoritet vil på den andre sida seie underordning. Ein autoritet er ein person (eller institusjon) som tar avgjersler for andre. Autoriteten tar avgjerslene frå dei andre; den stel desse avgjerslene. I vanleg språkbruk tyder autoritet, i tillegg til ein som fattar andres avgjersler, også sakkunnskap eller kompetanse. I anarkistisk språkbruk er det eit skarpt skilje mellom ekspertkompetanse og avgjerslekompetanse. Kompetansen åt ekspertane dreier seg om utgreiingar og framlegg. Retten til avgjersler ligg hos dei som blir mest råka av avgjerslene, i omfang og styrke. Ein utanforståande ekspert er ikkje nødvendigvis han som vert påverka av avgjersla. Ein tannlege har kunnskap om tenner, og vil kunne gje meg råd om rotfylling, men det er opp til meg å avgjere om tannlegen skal rotfylle tanna mi. Eg kan om eg ser det naudsynt også gå til ein annan tannlege for å be om råd, men den endelege avgjersla om eventuelt å rotfylle er mi, og berre mi.
Staten og kapitalismen
Anarkistane er motstandarar av staten, dvs. skiljet mellom dei som styrer og dei som vert styrt. Anarkistar er dermed også anti-sosialistar, anti-kommunistar og anti-fascistar, ettersom eigenarten åt sosialismen, fascismen og kommunismen har ein sterk stat som føresetnad. Spesielt kommunisme som ikkje tillèt privat eigedomsrett, i praksis svarar det til at staten eig alt. Anarkistar fornektar ideen om formynderi; at nokon enkeltindivid, klasser eller parti har rett til å rå over andre menneske. Staten bygger på økonomisk ulikskap, autoritetstru og leiarprinsipp. Statsomgrepet er ikkje berre det vi oppfattar med staten, altså ein nasjonal overbygning ─ regjering, men ein spesiell type organisering av samfunnet ─ hierarki. I staden for berre å vere antistatleg er anarkismen derfor primært ei rørsle mot hierarki, då hierarki er den organisasjonsstrukturen som konkretiserer autoritet. Sidan staten er den «høgste» form for hierarki, er anarkistar per definisjon antistatlege; men dette er ikkje ein heildekkande definisjon av anarkismen. Det inneber at alle anarkistar er imot alle former for hierarkiske organisasjonar, det vere seg i ei verksemd, ein organisasjon eller ein kommune, ikkje berre staten. Ein må ikkje forveksle staten med samfunnet eller eit geografisk område. Dei som gjer det trur ofte ved mistak at anarkistar er mot alle sosiale band, alle typar kollektivt arbeid, alle former for offentleg verksemd, og at anarkistar lever i ei stode av isolasjon. Dette er ei feil oppfatning av anarkistar. Staten er også ein tilstand, eit spesielt samband mellom menneske, ein måte å oppføre seg på; vi øydelegg staten ved å inngå andre samband, ved å oppføre oss annleis. Staten vert kjenneteikna av ein struktur for avgjersler, og av institusjonar som definerer si eiga makt og andre si makt. Til dette nyttar leiinga maktmiddel dei sjølv har monopol på. Dette inneber òg at eit privat føretak med ein hierarkisk avgjerslestruktur har ei statleg organisasjonsform.
Anarkistane er imot kapitalismen, dvs. skiljet mellom eigarar og eigedomslause. Eigedomsretten til produksjons- og distribusjonsmidla føreset eit lite mindretal av dei som held på eigedomar og eit stort fleirtal av eigedomslause. Dei siste er bunden til mindretalet av eigarar for å få arbeid og midlar til livsopphald. Dei er lønsarbeidarar, og meirverdien dei skaper vert kontrollert av dei som sit på eigedom, og ikkje av dei sjølve. Privat eigedom er på mange måtar som en privat type stat. Eigaren avgjer kva som skal skje innan det området ho eller han eig, og utøver derfor eit maktmonopol over det. Det som kjenneteiknar kapitalismen er produksjon for profitt (pengar skal bli til meir pengar), ikkje for å komme i møte trongen til folk. Anarkistane har som eit mål å fjerne den private eigedomsretten til produksjons- og distribusjonsmidla – om ikkje anna dei middel som føreset at eigaren må kjøpe arbeidskraft.
Det karakteristiske ved eigedom er «herredømme over andre», altså ei eller anna form for dominans, f.eks. det å eige ein frisørsalong med fleire tilsette. Anarkistane vil i staden innføre «lån», eller bruksrett. Det karakteristiske ved bruksrett er å «vere sin eigen herre», på individuell eller kooperativ basis, f.eks. drive som frisør aleine, eller at fleire frisørar på like fot går saman om ein salong. Anarkistar er for den privateigedom som ikkje kan brukast til å utnytte andre - personlege eigedelar som vi samlar frå vi er barn og blir del av liva våre. Prinsippet er at eit menneske har rett til det som det sjølv produserer igjennom arbeidet sitt, men har ikkje rett til det som kjem frå andre sitt arbeid.
Desse to typar av autoritet, stat og kapitalisme, lever i eit gjensidig forhold til kvarandre, og kan vanskeleg verte skilt. Det er en viss samanheng mellom mangel på sidestilling og sviktande likestilling. Overordning og utbytting, politisk og økonomisk hierarki, er langt på veg to sider av same sak: «Staten [...] er eit middel for den besiddende klasse til at opretholde sin økonomiske makt.» (Til Frihet 2/1904. Utgitt av Kristofer Hansteen)
Den klassiske anarkismen er sosialistisk, eller i det minste antikapitalistisk. Anarkokapitalistar vil vere usamde i skildringa av kapitalisme og eigedom. Anarkokapitalismen er ei relativt ny retning. Han ser på seg sjølv som liberalistisk, og dei andre anarkistiske retningane vedkjenner derfor ikkje anarkokapitalismen som anarkistisk.
Det anarkistiske samfunn - ei skisse
Anarkismen er ein politisk teori med ein målsetnad om å skape eit samfunn med individuell fridom, kor frie individ fritt samarbeider som likeverdige. Berre dei som sjølv vert omfatta av avgjerslene og tar ansvar for å setje dei i verk tar avgjersler og følgjer dei opp. Det vil seie at kvart individ tar avgjersler i personlege saker. Partane som vert omfatta av avgjersler i fellessaker avgjer desse direkte på like fot, av to i saker som avgjer for to, av tre i saker som omfattar tre osb., og av alle i allmenne saker. Målet er å oppnå konsensus så langt dette er mogleg. Ulike anarkistiske retningar vil legge vekt på ulike sider ved organiseringa av samfunnet, men desentralisme og føderalisme vil vere felles for dei fleste retningane.
Desentralisme
Anarkismen er imot alle former for hierarkisk kontroll. Ein skal bygge samfunnet frå botnen, autoritetar skal ikkje tvinge avgjersler nedover i eit hierarki. Anarkistar føretrekkjer derfor eit desentralisert samfunn, utan undertrykkjande institusjonar, eit samfunn organisert gjennom ein føderasjon av frie assosiasjonar og samanslutningar. Dei ser denne forma for samfunn som det beste for å maksimere verdiane fridom, likskap og solidaritet. Berre med ein rasjonell desentralisering av makt, både strukturell og territorial, kan ein oppfostre og oppmuntre individuell fridom. Frie assosiasjonar er hjørnesteinen i eit anarkistisk samfunn. Individ må vere frie til å slå seg saman etter eige ønske, for dette er grunnlaget for fridom og menneskeleg verdigheit. Likevel må ei kvar slik semje vere basert på desentralisering av makt, sidan berre likskap syter for den sosiale grobotnen for at fridomen skal vekse og utvikle seg. Anarkistar stør derfor direktedemokratiske kollektiv. Delegeringa av makt i hendene på ein minoritet er ei openberr nekting av individuell fridom og sjølvrespekt. I staden for å ta styringa av folk sine saker og gje dei i hendene på andre, vil anarkistane favorisere organisasjonar som minimaliserer autoritet, og held makta (eller rettare sagt: styrken) i botnen, i hendene på dei som er påverka av omfanget av ei kvar avgjersle. I somme situasjonar kan dei godta representantar, men desse må kunne møte med «bunden mandat», og kunne trekkast tilbake og skiftast ut umiddelbart.
Føderalisme
Det føderative organisasjonsprinsippet inneber at ulike grupper samorganiserer seg til ein føderasjon når dei har felles trong for det. Dette medfører at nokre føderasjonar har kort levetid, medan andre har lang levetid. Ikkje alle føderasjonar er geografiske, men er sette saman av folk frå ulike geografiske område som har felles interesse(r). Ei gruppe har rett til å stille seg utanfor, og ho held på retten til eigne avgjersler innanfor føderasjonen i alle spørsmål med unnatak frå dei som føderasjonen er laget for. Inga gruppe kan handle i strid med avgjersler som er tatt i fellesskap, på ei annan side kan ikkje eit sentralt organ tvinge eller stenge vegen for dei lokale gruppene så lenge dei handlar i eigne saker, under eige ansvar og med eigne ressursar. Ein konsekvens av føderalisme er mangel på standard prosessar som passar for avgjersler for kvar ein type spørsmål, men ein samarbeider i kvar einskild sak med dei som har interesse av nettopp den aktuelle saka.
Ikkje alle saker kan finne ei løysing på lik linje lokalt, i lokale institusjonar og prosessar, i alle kommunar, ─ det finst også nasjonale oppgåver, regionale oppgåver, kommunale oppgåver, grendeoppgåver, bydelsoppgåver, og individuelle oppgåver.
Målet er at menneske og grupper sluttar seg saman kor dei finn det ønskeleg og naturleg, at dei sluttar seg saman i større einingar og delegerer noko av makta si oppover om nødvendig. Det er altså ikkje sentrale organ som delegerer makt til lokale organ, men folk frå lokale organ som kjem saman og delegerer noko av makta si til felles organ; til dømes eit interkommunalt busselskap, eit nasjonalt kredittfond, eit nasjonalt arbeidarråd osb. Anarkiet er eit fritt samfunn bygd på samvirke, arbeidarane sin kontroll over produksjonen, føderalisme og desentralisering som middel til å omforme samfunnet, kommunen og arbeidarsameininga som sentrale sosiale einingar, avskiping av landegrenser og nasjonalstatar.
Anarkismen sine sentraliserte motstykke
Mellom 1910 og 1920 utvikla det seg ein sentralisert versjon av anarkosyndikalismen i Italia. Tilhengarane av denne nye ideologien kalla seg nasjonalsyndikalistar, og desse ønskte at ordningar tufta på fagsamskipnadar skulle erstatte parlamentarisk partidemokrati. Klassisk anarkosyndikalistisk teori om demokratisk kontroll også over sjølve produksjonsmidla var også til stades hos nasjonalsyndikalistane, men dette gav seg aldri utslag i praktisk politikk.
Anarkismen i Noreg
Anarkistiske idear i Noreg har hovudsakleg vorte hevda av ulike intellektuelle miljø, og det er anarkistiske forfattarar som har sett dei største spora etter seg. I dei to første tiåra av 1900-talet hadde anarkismen ein viss påverknad på arbeidarrørsla.
Forlauparane
Ein kan spore anarkismen sin historie i Noreg tilbake til arbeidarrørsla si spede start omkring 1850. I dei kommande tiåra stod det fram personar som var influert av dei tidlege sosialistane og eller anarkistane. Desse var ikkje nødvendigvis anarkistar, sjølv om dei på somme område stod nær anarkismen.
Marcus Thrane starta den første arbeidarsamskipnaden i 1848 i Drammen. Året etter starta han Arbeider-Foreningernes Blad. Bladet gav ut utførlege utdrag av den franske anarkisten Pierre-Joseph Proudhon sine skrift, skreddarsveinen Wilhelm Weitling sin utopiske kommunisme, Etienne Cabet sin kommunistiske trosvedkjenning, tilvisingar til Saint-Simon, Jean-Joseph-Louis Blanc og andre tidlege verk av sosialistar. Thrane var en stor beundrar av Proudhon, som han karakteriserte som […] «vor tids uden tvivl største sjeni[…]», men han oppfatta seg ikkje som anarkist sjølv. Han blir regna som Noregs første sosialist, og kooperasjonsrørsla sin far. I slutten av juni 1850 hadde arbeidarsamskipnadane 20 854 medlemmer fordelt på 273 samskipnadar. I 1851 vart Thrane arrestert, og tilslutt fengsla. Arbeidarsamskipnadane vart lagt ned eller skifta karakter. Thrane slapp ut i 1859, og han emigrerte til USA i 1863. Han tok avstand frå justismorda på en del anarkistar etter «Haymarketopptøya» i Chicago i mai 1884. Thrane kjente personleg ein av dei som vart hengt.
Søren Jaabæk stiftet den første bondevennsamskipnaden i 1865, i Mandal. Bondevennane la vekt på desentralisering og lokalt sjølvstyre. Samvirkerørsla var eit vesentleg innslag i bondevennpolitikken. På midten av 1870-talet forsvann samskipnadane. I ein periode hadde Jaabæk nær kontakt med den radikale bondestudenten Olaus Fjørtoft, og i 1871 skreiv Fjørtoft at «Jaabæk er vor Carl Marx, som stend jamsies mæ han og vaar bondereising e original». Liberalistar har karakterisert Jaabæk som Noregs første liberalist. Kretsen rundt Fedraheimen oppfatta ideane sine som ei vidareutvikling av Jaabæk sin radikalisme. Kommunalisten Søren Jaabæk vart «gjenoppdaga» av radikale populistar i tida rundt folkeavstemminga om EF i 1972.
På 1880-talet oppstod ei gruppe rundt Hans Jæger som vart kalla Kristianiabohemane. Bohemtilværet var ei storbylivsform og oppstod parallelt med ein studenteksplosjon. Sosialt sett var bohemen i hovudsak ei gruppe intellektuelle frå overklassen. Dei var «barn av betre stilte» med ein relativ trygg samfunnsbakgrunn, som vart fanga opp av dei nye tankane i tida, og som derfor kom i steil og fiendtleg opposisjon til eigen familie og slektstradisjonar. Dei braut med livsstilen til foreldregenerasjonen. Dette var eit uttrykk for eit ungdomsopprør innanfor det høgre lag i samfunnet ─ med «utagerande festing», sex og fyll. Sentrale verdiar for bohemen var personleg fridom, individualisme, frisinn og modernitet. Bohemen sitt utsvevande liv på kafeane var eit uttrykk for at dei braut med normene som prega det borgarlege tilværet, og at dei neka å halde oppe skiljet mellom det offentlege og det private liv som den borgarlege livsforma føresette.
Henrik Ibsen var i ungdommen innom Thrane sin rørsle, og vart kanskje inspirert av Proudhon og Wilhelm Marr sine skrift. Han skal bl.a. ha lest Marr sin bok «Anarchie oder Autorität» Han skreiv i Arbeider-Foreningernes Blad, og var lærar på søndagsskolen til Kristiania Arbeiderforening. Ibsen sjølv meinte at det var eit tilfelle at han ikkje vart arrestert då styresmakta gjekk til storm mot arbeidarsamskipnadane i 1851. I private brev gav Ibsen uttrykk for sin «Ikkje-stats teori». Denne vart stykkevis kjent for det offentlege då «Breve» vart offentleggjort i 1904. Fleire i samtida oppfatta Ibsen som anarkist, og seinare vart han populær både hos dei svenske og dei norske ungsosialistane. Ein kan ikkje seie noko sikkert om korleis Ibsen sjølv såg på eige forhold til anarkismen. Det er ikkje kjent at han nokon gong kalla seg anarkist, men han protesterte heller aldri når folk i samtida hans kalla han anarkist.
De første anarkistane
Mellom dei første som kalla seg anarkistar i landet, var Arne Garborg og Ivar Mortensson-Egnund. Dei dreiv det radikale målbladet Fedraheimen som kom ut 1877-91. Etterkvart vart dette bladet meir og meir merkt av anarkistisk stoff, og heilt på slutten, då Rasmus Steinsvik var bladstyrar, hadde bladet endatil undertittelen «Anarkistisk-Kommunistisk Organ». Steinsvik vart seinare medlem av Anarkistisk-Communistisk Gruppe «Libertas» kor Kristofer Hansteen var ein sentral person. Gruppa vart starta av tyskarar i 1891-92, og eksisterte fram til Hansteen døydde i 1906. Den kommande LO-leiaren Ole Olsen Lian og broren Sigwald Lian, var også med.
1900-1930
I og utanfor dei sosialdemokratiske samskipnadane vart det driven ein sterk ungsosialistisk og til dels anarkistisk kampanje. Libertas-gruppa, med Kristofer Hansteen i spissen, var føregangsmenn i dette arbeidet, men Hans Jæger, som i 1908 ga ut bokverket «Anarkiets bibel» og frie svenske innvandrarar, samt russiske flyktningar, bidrog også. I 1909 braut ungsosialistane ut av den sosialdemokratiske ungdomssamskipnaden og starta Norges Ungsocialistiske Forbund. Det skifta namn til Norges Social-Anarkistiske Forbund i 1923. Forbundet vart nedlagt i ca. 1928. I 1911 vart Fagopposisjonen av 1911 skipa, med Martin Tranmæl i spissen. Dette var ingen anarkistorganisasjon, men anarkistar, ungsosialistar og syndikalistar gjorde seg til tider sterkt gjeldande. Fagopposisjonen døydde ut då Martin Tranmæl og menna hans tok kontroll over LO og Arbeidarpartiet. Norsk Syndikalistisk Føderasjon (NSF) vart starta i 1916, i hovudsak av svenske arbeidarar med band til SAC. NSF nådde høgdepunktet sitt i 1920-21 med 3100 medlemmer i 62 lokale samorganisasjonar (LS). Den siste store syndikaliststreiken var ved Fosdalen gruver i Malm i Nord-Trøndelag i 1925. Ein streik syndikalistane tapte. Føderalistisk Propagandaforbund, en syndikalistisk opplysnings- og propagandaorganisasjon innanfor LO, vart starta i 1924 av folk frå Norges Social-Anarkistiske Forbund. Denne kom bort ca. 1928.
1930-1945
I april 1932 vitja den russisk-amerikanske anarkisten Emma Goldman Noreg. I Oslo talte ho på 2–3 møter arrangert av Oslo Arbeidarparti og Arbeidarpartiet sin studentgruppe, då Studentersamfundet i Oslo, «landets friaste talarstol», nekta henne å tale der etter påverknad frå det kommunistiske (Mot-Dagistiske) styret. Tema var «Den amerikanske klassejustis» og «Ein anarkist sitt liv». Til Alarm orsaka ho at den anarkistiske rørsla for tida var død i Noreg. I same intervju sa ho at ho ville komme tilbake til Noreg på hausten. Då ville også Oslo LS mest sannsynleg arrangere eit foredrag med henne. Det finst ikkje kjente prov på at ho kom tilbake til Noreg. I 1935 vart «Den syndikalistiske kvinnegruppe Samhold» stifta. Frå og med 1935 måtte NSF’arar ha dobbelt medlemskap for å få arbeid. I tillegg til å vere med i NSF måtte dei òg vere medlem av LO. LO hadde i fleire år kravd monopol på arbeidsplassane; LO-forbundet sine medlemmer skulle ha fortrinnsrett til arbeid. Dette gjekk arbeidskjøparane med på, og monopolet vart nedfallen i ei rekke tariffavtalar. I 1937 var talet på Lokale Samorganisasjonar (LS) i syndikalistføderasjonen gått ned til omkring tjue, og det var også ein «forgubbingsprosess» på gang. Vinteren 1940 vart Carl O. Tangen dømd til eit års fengsel for ærekrenking mot leiinga til ein framand stat, etter førespurnad frå Tyskland. Opptakta var eit oppslag i Alarm den 9. desember 1939 kor Adolf Hitler, Hermann Göring og Joseph Goebbels vart omtal på en lite ærefull måte. 9. april 1940 overfall dei tyske nazistane Noreg. NSF sine lokale vart okkupert og Alarm vart stoppa av okkupasjonsmakta. Oslo LS vart oppløyst av dei tyske nazistane, men eksisterte likevel illegalt. Carl O. Tangen vart tatt av Gestapo og sett på Grini.
1945-1970
Etter krigen kom det atter i gang verksemd i fagsamskipnadar i Oslo og i steinhoggardistriktet i Østfold (Fagerholt LS). Dei skal ikkje ha hatt meir enn ca. 200 medlemmer. Alarm skifta namn til Solidaritet. I 1950 vart Norges Syndikalistiske Ungdomsforbund starta, men «forgubbingsprosessen» heldt fram, steinindustrien i Østfold ebba ut, og dermed brann rørslene sakte ut. Den eine LS-gruppa etter den andre vart oppløyst. I 1951, då Solidaritet gjekk i sin 7. årgang, kom det førebels siste nummer av bladet ut. Den 8. årgang kom ikkje før i 1957. På dette tidspunktet var Oslo LS den einaste samorganisasjonen som var igjen i NSF. I 1960 gjekk Solidaritet inn.
Dei syndikalistiske rørslene døyde ut på 1960-talet grunna forgubbing og mangel på rekruttering.
1970-talet
Føderasjonen av Anarkistisk Ungdom, FAU, starta opp i Kristiansund i 1966/67, men det var først etter studentopprøret i Paris i 1968 at interessa for anarkismen igjen verkeleg blei vekt til live.
Jens Bjørneboe skreiv essayet «Anarkismen som fremtid» i 1969. I 1971 heldt han ei innleiing i Studentersamfundet i Oslo over temaet «Anarkismen… i dag?». Bjørneboe fekk stor innverknad på den nye spirande anarkistrørsla.
Ei anna større gruppe var Bodø Anarkistiske Liga. Dei gav ut Sort Kamp, og publiserte fleire andre trykksaker. BAL var sentral både i nasjonal og internasjonal samanheng, og var godt kjent i utlandet. Dette var ei anarkistgruppe med kontakt til fleire utanlandske anarkistorganisasjonar. I Noreg samarbeidde BAL særleg med FAU i Kristiansund, Hjelmsgate og Kommunen i Oslo, – dessutan med miljøvern- og urfolkrørsler kor BAL deltok både i Mardøla, Masi og Alta.
Diverse smågrupper med meir eller mindre anarkistisk tilsnitt dukka opp. I 1970 var det 2–3 grupper. I perioden 1968–1972 låg sentrum av rørsla i byane Kristiansund og Bodø, med dei einaste verkelege gruppene som fungerte. I 1973 var talet tidobla. Svarte og svartraude flagg vaia på 1. mai. Ei rekkje sosialistiske grupper kom fram, og sprakk fort som trolla i eventyret, eller forsvann om litt av ulike årsaker. I tillegg til desse gruppene fanst det ei rekkje enkeltpersonar som stod som lokale kontaktpersonar.
I påska 1973 vart «Anarkistgruppenes landsmøte» halde. Føderasjonen av «Anarkister/Frihetlige Sosialister» (FAFS) vart realisert i 1974. Folkebladet for fri sosialisme, som starta i 1971 av ei gruppe frie sosialistar på Blindern, vart no organ for FAFS. Folkebladet hadde eit opplag som varierte mellom ca. 2000 til 4000.
Samson i Scillyøyane
Samson er den største av dei aude øyane i Scillyøyane i England. Ho er 38 hektar stor. Øya består av to åsar, North Hill og South Hill, med eit smalt eid mellom seg. På eidet budde det tidlegare folk og her står fleire hytter. Øya var busett fram til 1855. På det meste, i 1816, vart det registrert 40 fastbuande på øya.
Sven Oftedal
Sven Oftedal , fødd i Stavanger, død i Oslo, var ein norsk lege og lokal- og rikspolitikar for Arbeidarpartiet.
Oppvekst og utdanning
Sven Oftedal var son til redaktør og statsråd Lars Oftedal og Alice Stephansen 1877-1938. Han voks opp hos familien i Stavanger, saman med den yngre broren Christian Oftedal.
Anarkisme
1970-talet
Fraksjonar av FAFS braut ut av organisasjonen i 1975 og danna «Revolusjonære Arbeideres Forbund (anarkistene)» - RAF (a). Dette var ein anarkosyndikalistisk kaderorganisasjon, som bygde på marxismen i politiske økonomi i teori og praksis, samt på røynsler frå sjølvstyrte arbeidarstyre som til dømes pariserkommunen, den russiske revolusjonen og den spanske revolusjon og borgarkrigen.
Sven Oftedal
Oppvekst og utdanning
Etter examen artium ved Stavanger Katedralskole i 1923 drog Sven til Oslo for å studere medisin. Både faren, og farfaren som også heitte Lars Oftedal, var politikarar for Venstre. Det var difor eit sterkt brot med familietradisjonen då Sven i 1927 22 år gamal blei eit aktivt medlem i Arbeidernes Ungdomsfylking. I 1928 melde han seg også inn i Det norske Arbeiderparti.
Anarkisme
1970-talet
I tillegg til desse fløyene fanst det representantar for alternativrørsler, med vekt på å leve ut ideane i praksis. Dei danna små samfunn med demokratiske strukturar, likestilling mellom kjønna og miljømedviten i praksis. Kollektiva på Karlsøy i Troms og rundt Farsund er kanskje dei mest kjente.
Sven Oftedal
Oppvekst og utdanning
I studietida var Oftedal engasjert som sekretær i Folkehelseforeningen og redigerte også tidsskriftet til foreninga. Oftedal var i studietida pasifist og nekta å gjere militærteneste.
Anarkisme
1970-talet
I 1977 kom gamle NSFare og unge arbeidarar saman og reorganiserte NSF. Bakgrunnen var eit kontaktnett innan ei lita gruppe arbeidarar. Fram mot LO-kongressen dette året forsøkte desse, med eit visst hell, å samordne forslag til kongressen gjennom fagsamskipnadane. 16. april vart stiftinga av Norsk Syndikalistisk Forbund formalisert, som ein samordningsorganisasjon for syndikalistiske arbeidarar. Dette var arvtakarane etter Norsk Syndikalistisk Føderasjon. ANORG- ANarkistenes ORGanisasjon - blei stifta 13/9 1977. I 1979 kom Folkebladet ut på nytt, no som organ for ANORG.
Sven Oftedal
Oppvekst og utdanning
I 1929 gifte Oftedal seg med Laura Philippa Merete Ziesler. Året etter fullførte han legeutdanninga.
Anarkisme
Anarkisme i Noreg i dag
Anarkistane i Noreg i dag er laust organisert. Følgjande prosjekt er relatert til anarkisme eller anarkistar: Det er mange anarkistar i Adbusters-nettverket utan at det kan seiast å vere eit anarkistisk nettverk. I tillegg finst det mange uorganiserte anarkistar og nokre fleire kollektiv som Karlsøy og mange andre. Blant anna eksisterer framleis Anarkistenes organisasjon (ANORG) og Norsk Syndikalistisk Forbund.
A jour
A jour, frå fransk à jour, «til dag(s dato)», nytta om rekneskap, dagbøker og liknande i tydinga «ført fram til dags dato», elles nytta i tydinga «oppdatert, underretta, kjend med det siste som har hendt på eit område».
Nytta om gjennomskinlege edelsteinar tydar à jour «gjennomsiktig», det vil seie at dei er festa i innfatninga berre med kantane, slik at ein kan sjå gjennom dei.
Sven Oftedal
Lokalpolitikaren
Etter studietida og nokre år sjukehusteneste etablerte Oftedal seg i 1933 som privatpraktiserande lege i heimbyen Stavanger. Eit år seinare blei han innvald som representant for Arbeiderpartiet til Stavanger bystyre. Han sat også i skulestyret, helseråd, edruskapsnemnda og i bustadnemda.
I 1937 blei Oftedal attvald til bystyret med største stemmetal av alle innvalde representantar.
Fleire hendingar i utanrikspolitikken, både framveksten av nazi-Tyskland og Franco sitt diktatur i Spania, fekk Oftedal til å forlate det pasifistiske synet sitt. Han blei formann i Spaniakomitéen i Stavanger. Også fråhaldslaget Frisinn fekk dra nytte av Oftedal sin arbeidskapasitet.
Krigsfangenskap
Den andre verdskrigen kom til Noreg med den tyske okkupasjonen i 1940. Eit engasjement i motstandsrørsla førte til at Sven Oftedal i 1941 blei arrestert og send til Grini fangeleir. Han blei slept fri, men blei arrestert igjen hausten 1942. I februar 1943 blei han send til fangeleiren Sachsenhausen nord for Berlin. Han kom dit som fange nummer 61451.
Oftedal blei lege på Ambulansen i Revier, sjukehuset for fangar i leiren. Ambulansen var ei blanding av legevakt og diagnosestasjon, og Oftedal fekk mynde til å legge inn fangar på sjukehuset. Under fangenskapet gjorde han ein stor humanitær innsats for medfangane.
Borkenes
Borkenes er ein tettstad og administrasjonssenter i Kvæfjord kommune. Staden ligg nordvest på Hinnøya, på austsida av Kvæfjorden og har.
Sven Oftedal
Krigsfangenskap
Leirfangane var spesielt utsett for dysenteri og lungebetennelse. Oftedal greidde å få løyve frå leirkommandanten til å skrive til Norges Røde Kors etter medisin til fangane. Regelmessige medisinsendingar frå både Noreg og Sverige redda livet til svært mange fangar.
Etter eitt års teneste på Ambulansen var Oftedal utsliten og måtte be om avløysing. Han blei då flytta til indremedisinsk avdeling i Revier. Arbeidet med å hjelpe medfangane heldt fram der. I Sachsenhausen sat han saman med personar som seinare skulle bli sentrale i norsk politisk liv etter frigjeringa i 1945, blant anna Einar Gerhardsen og Halvard Lange.
Rikspolitikaren
Etter at krigen var slutt i 1945 reiste Oftedal til Nord-Noreg for å hjelpe både eigne landsmenn og russiske krigsfangar.
Sven Oftedal vart sosialminister i Einar Gerhardsen si første regjering i 1945 og deretter i Einar Gerhardsen si andre regjering frå 1945 til 1948. Han blei også innvald på Stortinget for perioden 1945 til 1949 for valkrinsen for kjøpstadane i Vest-Agder og Rogaland fylke (Flekkefjord, Haugesund, Kristiansand, Mandal, Stavanger).
Han døydde 23. juni 1948 som følgje av eit hjerteinfarkt. Dette hadde truleg si årsak i ein kombinasjon av etterverknad av fangenskapet under krigen, og hardt arbeidspress som statsråd.
Ei byste av Oftedal er laga av kunstnaren Per Palle Storm i 1950 og er plassert i Stavanger sentrum. På sokkelen står innskrifta «Legen, Kameraten, Mennesket».
1278
1278 (romartal MCCLXXVIII)
Et cetera
Et cetera er et latinsk uttrykk som betyr «og andre ting» eller «og så vidare». Det er tatt direkte frå det latinske uttrykket som bokstaveleg talt betyr «og resten (av slike ting)». Et betyr «og»; cetera (fleirtal av ceterum/caeterum) betyr «resten». Frasen et cetera er ofte brukt for å presentere det logiske framhaldet av ein serie ord.
Ordet vert til vanleg forkorta «etc.». I gamle skrift eller notat kan ein og finne avkortingar som &/c., &c., og &ca..
Preševodalen
Preševodalen (albansk: Lugina e Preshevës, serbisk: Прешевска Долина eller Preševska Dolina) er ein geografisk region sør i Sentral-Serbia. Regionen består om lag av kommunane Bujanovac and Preševo, som begge grensar til Kosovo.
Geografi
Geografisk er Preševodalen same dalen som elva Moravica renn gjennom, frå munningen i Južna Morava i Bujanovac til kjelda nær byen Preševo i Medvedja. Han er ein del av Morava/Vardar ruta frå nord til sør over Balkan, som følgjer elvane Velika Morava, Južna Morava og Moravica gjennom Serbia frå der Velika Morava renn saman med Donau (når ein reiser sørover), til der ei sideelv renn saman med elva Vardar sør for Preševo. Vidare sørover kjem ein gjennom Makedonia og Hellas til Egearhavet. Ruta er den viktigaste kommunikasjonsåra som kryssar Balkanhalvøya frå nord til sør, og ei forholdsvis direkte rute frå Egearhavet til Mellom-Europa, medan resten av Balkanhalvøya er fjellkledd.
Andoma
Andoma (russisk Андома) er ei elv i Vologda oblast i Russland og munnar ut i Onegasjøen. Elva er 156 km lang og har eit nedslagsfelt på 2570 km².
Dei største sideelvane hennar er Samina og Jalega, begge frå høgre.
Andoma spring ut frå Andomahøgdene. Den øvre delen av elva er smal og svingete og renn gjennom ei rekkje innsjøar. Den største av desse er Ajnozero. Etter Ajnozera vert elva omkring 20 meter brei, men renn framleis raskt og har mange stryk. Den øvre og midtre delen av elva renn gjennom audemark, medan det ligg ein del landsbyar langs nedre del av elva. Diktaren Nikolaj Kljujev var frå ein av desse landsbyane.
İskilip
İskilip er ein by og eit distrikt i provinsen Çorum i Tyrkia, på venstrebreidda av elva Kızılırmak, 56 km frå byen Çorum, og 160 km nordaust for Ankara. Han ligg 750 meter over havet og har kring 20 000 innbyggjarar.
Jupitermånen Metis
I lag med tre andre månar går Metis i bane innanfor banen til Io. Han er den nest minste av desse.
Ágreda
Ágreda er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
Çayeli
Çayeli er ein by og eit distrikt i provinsen Rize ved kysten av Svartehavet aust i Tyrkia, 18 km aust for byen Rize. Byen har kring 20 000 innbyggjarar.
Den lokale økonomien er hovudsakleg basert på dyrking av te.