cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Indrefilet
Indrefilet er eit kjøtstykke som kjem frå under dei korte ribbeina i bakre del av kroppen til slaktedyr. Han er gjerne den møraste delen av kjøtet. Ein kan få indrefilet frå storfe, lam og svin, og visse typar vilt, som hjort, elg og reinsdyr.
Indrefileten er danna av den store lendemuskelen (psoas major) som bind saman ryggsøyla og lårbeinet. Frå kvart dyr får ein dermed to filetar. Ein hel, reinskoren indrefilet frå kjøtfe kan vega rundt 1,5 kg, noko høgare eller lågare avhengig av typen. Den særskilde mørheiten kjem av at at muskelen ikkje ber vekt, er lite brukt og dermed blir utsett for lite rørsle og belasting.
Førsteklasses indrefilet kjem frå kjøtfe. Ein slaktar gjerne slikt fe ved ein alder på 18 månader. Aberdeen angus er rekna som ein særs god kjøtferase med høg grad av intramuskulært feitt. Berre det japanske wagyu-kjøtet har betre marmorering.
Beretta 1935
Beretta 1935 er ein kompakt kaliber .32 ACP pistol med bakslagsmekanisme frå Beretta.
Den italienske hæren var imponert over den tyske Walther PP, og Beretta laga derfor Beretta 1934 for dei væpna styrkane. Beretta 1935 er rett og slett ein modell 1934 modifisert til å bruke skot i kaliber .32 ACP. Den italienske marinen og flyvåpenet bestilte pistolar i .32, medan hæren bruka .380.
Beretta 1935 er single-action og har manuell sikring. Magasinet tek 7 skot i kaliber .32. Alle delar kan skiftast ut.
Pistolen var utvikla for militæret og politi, men vart au seld sivilt. I åra 1944-1945 vart han au bruka av tyske styrkar i Italia.
Beretta 1935 er ein svært robust konstruksjon som er lett å vedlikehalde. Han vart produsert frå 1935 til 1967, om lag 525 000 eksemplar.
Mange Beretta 1935 vart tekne av allierte soldatar på slutten krigen. Dei lika våpenet godt, på grunn av at det er kompakt, lett å gøyme, påliteleg og godt konstruert. Mange av desse våpna er i bruk enno, og finst i stort tal i t.d. USA, Canada, Frankrike og Storbritannia. Ammunisjonstypen er jo vanleg den dag i dag.
Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia
Ilim
Ilim (russisk Илим) er ei elv i Irkutsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Angara frå høgre. Elva er 589 km lang og har eit nedslagsfelt på.
31. mai
31. mai er den 151. dagen i den gregorianske kalenderen (152. under skotår). Det er 214 dagar att av året.
Døde
mai
Beiarkjeften
Beiarkjeften er ein fjordarm på sørsida av Saltfjorden i Gildeskål kommune og Bodø kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 5,5 km sørover mellom Sandhornøya i aust og Straumsøya til Nordfjorden som held fram vidare sørover på austsida av øya.
350 Ornamenta
350 Ornamenta er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 14. desember 1892 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Beiarkjeften
Fjorden har innløp mellom Skårneset i vest og Rotodden i aust. Grenda Alsvik ligg like sør for Skårsneset på vestsida. På andre sida av fjorden går Ytre Sundan austover på sørsida av Straumøya. Fjorden endar i sør mellom Mulnesodden i vest og Rønneset i aust.
Inside Out av John Martyn
Inside Out er det sjuande studioalbumet til den britiske visesongaren John Martyn, gjeve ut i oktober 1973.
Albumet vart spelt inn og miksa i London i juli 1973 og var kanskje hans mest eksperimentelle og jazzprega. Opptaka vart gjort i løpet av få dagar, stort sett op natta. Det meste vart spelt inn live, utan redigering anna enn uttoning der det høvde seg. Martyn har med seg Steve Winwood og Chris Wood frå Traffic, og den faste bassisten Danny Thompson på albumet. Mange av songane er dominert av Echoplex-effekten.
Albumet inneheld to favorittar blant fansen, «Fine Lines» og «Make No Mistake», i tillegg til to songar han ofte spelte på konsertane sine, «Outside In» og «Look In». Songen «Make No Mistake» har ein referanse til John Coltrane sin «A Love Supreme».
Ein 18 minuttar lang konsertversjon av «Outside In» finst på konsertalbumet Live at Leeds.
967
967 (romartal CMLXVII)
Niš
Niš (serbisk Ниш; gresk Naissòs, Ναισσος) er ein by i Serbia i distriktet Nišava distrikt ved elva Nišava. Med meir enn 299 295 innbyggjarar er han den største byen i Sør-Serbia og den tredje største byen i landet etter Beograd og Novi Sad. Byen dekkjer eit område på 597 km², som omfattar sjølve byen Niš, kurstaden Niška Banja og 68 forstader.
Niš er ein av dei eldste byane på Balkan, og frå gammalt av vore ein port mellom Austen og Vesten. Han ligg der motorvegane på Balkan møter motorvegane frå Mellom-Europa, og knyter Vesleasia til Europa. Niš Konstantin den store lufthamn er den internasjonale flyplassen ved byen.
I Niš ligg ein av dei eldste kyrkjene i Serbia, frå 300-talet. Byen er òg kjend som fødestaden til Konstantin den store, den første kristne romerske keisaren og grunnleggjaren av Konstantinopel, og to andre romerske keisarar, Konstantius III og Justinius I.
Niš er eit universitetssenter. Det er om lag 30 000 studentar på Universitetet i Niš, som består av 13 fakultet. Niš er òg eit av dei viktigaste industrisentera i Serbia, eit senter for elektronikk, maskinteknikk, tekstilindustri og tobakksindustri.
Tidleg historie
Då romarane erobra dei greske koloniane var Naissos base for desse operasjonane i området. Naissus vart først nemnd i romerske kjelder på byrjinga av 100-talet e.Kr. og vart nemnd i Geografia av Klaudios Ptolemaios. Romarane okkuperte byen i perioden under den dardanske krigen (75-73 f.Kr.), og byen utvikla seg som ein strategisk korsveg, garnison og marknadsby i provinsen Moesia Superior.
I 268 e.Kr., under «krisa på 200-talet» då Riket nesten kollapsa, invaderte gotarane Balkan i store massar. Gotarane var allierte med herulane som gav dei flåte som kunne transportere dei store armeane nedover kysten av Svartehavet, der dei raserte kystområda i Thrakia og Makedonia. Ein annan stor styrke kryssa Donau i Moesia. Invasjonen til gotarane i provinsen Pannonia førte til katastrofe. I 268 vann keisar Gallienus nokre viktige sigrar på land og til havs, men det var etterfølgjaren Claudius II som til slutt slo tilbake fienden i slaget ved Naissus i 268, eit av dei blodigaste slaga på 200-talet.
Fire år seinare i 272 vart son av kommandanten Constantius Chlorus og krovertdottera Flavia Iulia Helena fødd i Naissus og vart seinare keisar Konstantin den store. Ruinane etter keisarvillaen frå 300-talet i Mediana er ein viktig arkeologisk stad nær Niš. Mosaikkgolvet og andre spor etter luksus er godt bevarte i eit arkeologisk museum på staden. Andre villaer frå same tida ligg like i nærleiken. Den kristne basilikaen frå 300-talet i Niš er eit av dei eldste kristne byggverka. Ein annan romersk keisar, Konstantius III (421), vart fødd i Naissus.
Sjølv om keisar Julian forsterka murane, gjorde den store velstanden i byen han til eit mål, og han vart øydelagd av Attila i 443. Hunaren Attila erobra Naissus med rambukkar og rulletårn, som var nye våpenmetodar for hunarane. Etter hunarane erobra byen Naissus massakrerte dei innbyggjarane i byen. Fleire år seinare var elvebreidda utanfor byen framleis dekt av menneskebein. Grunnleggjaren av det justinianske dynastiet, Justinius I vart fødd i Naissus i 450, og nevøen hans Justinian I gjorde sitt beste for å bygge opp att byen, men Naissa klarte aldri å verte like stor som han var på 300-talet.
Mellomalderen
På siste halvdel av 500-talet vandra dei første slavarane og avarane til området. På 500- og 600-talet gjorde slaviske stammer åtte forsøk på å ta Niš. I det siste åtaket i 615 klarte dei å ta byen, og det meste av den romerske folkesetnaden flykta eller forsvann. Byen og jordbruksområda rundt vart så busett av slavarar. På 800-talet tok bulgarar over området, etterfølgd av ungararar på 1000-talet, og byen stod imot eit åtak under folkekrosstoget den 3. juli 1096. Austromarane gjenerobra byen nok ein gong i 1173, før han mot slutten av 1100-talet kom inn under den serbiske fyrsten Stefan Nemanja.
Nyare tid
Niš overgav seg til tyrkarane igjen i 1448, og vart verande underlagt tyrkarane dei neste 245 åra. I denne perioden var Niš eit av seta for tyrkisk militære og sivil administrasjon. Niš festning, som vart bygd i denne perioden, er framleis eit av dei vakraste og best bevarte byggverka på Balkan.
Den bevarte festninga har tyrkisk opphav og vart bygd på byrjinga av 1700-talet. Festninga vart reist over eit tidlegare festningsverk frå romarane, austromarane og mellomalderfort. I 1737 vart Niš erobra av den austerrikske armeen i felttoget deira mot tyrkarane. Krigen enda i 1739.
På byrjinga av 1800-talet var frigjeringa av Niš frå tyrkarane avgjerande for å opprette ein ny serbisk stat. Den serbiske leiaren Karađorđe påpeikte i samtalar med representantar frå Russland, Napoleon og tyrkarane, at Niš måtte høyre til Serbia. Den serbiske frigjeringshæren gjekk mot Niš for å ta byen og gå vidare mot Gamle Serbia og Kosovo. Byen vart ein del av Serbia etter San Stefano-traktaten
Filet
Filet blir også brukt innan bokbindarfaget om forgylte linjer og finmønstra dekor på ein bokrygg og om handarbeid laga på ein nettbotn.
Niš
Nyare tid
Under den tyske okkupasjonen i den andre verdskrigen vart den første konsentrasjonsleiren til nazistane i Jugoslavia bygd nær Niš. Byen vart kraftig bombardert av dei allierte i 1944. I 1996 var Niš den første byen i Serbia som stod opp mot styret til Slobodan Milošević. Ein koalisjon av demokratiske motstanderparti kalla Zajedno («Saman») vann det lokale valet i Niš i 1996. Den første demokratiske ordføraren i Niš var Zoran Živković, som seinare vart statsminister i Serbia i 2003. 7. mai 1999 vart byen klasebomba av NATO
Digitalarkivet
Digitalarkivet er ein nettstad for publisering av av digitaliserte, søkbare kjelder frå det norske Arkivverket. Tenesta er gratis og kan nyttast av alle. Der finn ein digitaliserte versjonar av dei landsdekkande folketeljingane for 1801, 1865, 1900 og 1910, i tillegg til mellom anna emigrantdatabasar. Nettstaden vart opna i 1998.
Modulvogntog
Modulvogntog er eit norsk omgrep for spesielle, ekstra lange og tunge vogntog som i utgangspunktet ikkje er tillatne på norske vegar. Frå 1. juni 2008 vart det starta ei prøveordning for modulvogntog med maksimal lengd på 25,25 m og med ein masse på inntil 60 tonn. Modulvogntog kan førebels berre nyttast på spesielt godkjende vegar, men Statens vegvesen vurderer, på oppdrag frå Samferdselsdepartementet, ei utviding av vegnettet.
I Sverige kan ordinære vogntog ha ei lengd på opp til 25,25 m, men opp til 24 m om visse krav vert tilfredsstilte, og ein masse på opp til 60 tonn , men det vert gjort forsøk med modulvogntog med ei største lengd på 30 m og ein største masse på 90 tonn.
Andre europeiske land vurderer òg innføring av modulvogntog. Frankrike til dømes vurderer innføring av modulvogntog av same storleik som i Noreg.
Sjå òg
Langere en Zwaardere Vrachtautocombinatie
Digitalarkivet
På nettstaden får ein (juni 2012) tilgang til 12 937 avfotograferte (2,5 millionar doble sider) kyrkjebøker, og 15 473 (7,6 millionar sider) med panteregister og pantebøker. Ein finn også avfotograferte skifteprotokollar, tingbøker og skattelsitar. I 2011 vart det lasta ned 225,8 millionar sider frå Digitalarkivet.
Digitalpensjonatet, som er del av digitalarkivet, er eit tilbod om gratis lagringsplass og visningsverkty for samarbeidspartnarar. Gjestene i Digitalpensjonatet har alle rettane til sitt eige materiale, og har samstundes ansvar for kvalitetssikring av innhaldet.
Statsarkivaren i Bergen har redaksjonsansvar for Digitalarkivet.
Flu
Flu kan vera:
351 Yrsa
351 Yrsa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. desember 1892 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Fylkesnummer
Fylkesnummer er eit nummer som er gjeve til kvart Fylke i Noreg. I 1946 vart alle bykommunar og herad (landkommunar), i tillegg til ladestadar som ikkje var eigne kommunar, tildelt ei firesifra nummerkode av Statistisk Sentralbyrå. Dei to fyrste tala viser kva fylke kommunen ligg i, og er såleis fylkesnummeret.
Nordfjorden i Gildeskål
Fjorden har innløp mellom Mulnesodden i vest og Rønneset i aust. På vestsida av fjorden ligg bygdene Ertenvåg og Nygård.
Fv474 ligg på austsida av fjorden, medan Fv472 går på vestsida.
Elva Leda
Leda er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Ems frå høgre med ei lengd på 29 km. Ho har sitt utspring der elvane Sagter Ems og Soeste (Dreyschloot) renn i saman nær byen Barßel. Leda munnar ut i Ems nær byen Leer. På den sørlege breidda av Leda i Overledinger Land, på motsett side for Leer, ligg ein liten busetnad kalla Kloster Muhde. Frå munningen og 1,9 km oppover elva er ho framkommeleg for havgåande skip.
Hovedserien 1949/50
Hovedserien 1949–50 var namnet på det øvste nivået i det norske seriesystemet i herrefotball som gjekk frå august 1949 til mai 1950. Hovedserien var delt opp i to avdelingar, med åtte lag kvar. Fram (Larvik) vann gruppe A, og Fredrikstad gruppe B. Dei to klubbane spelte finale over to kampar. Fram vann etter å ha vunne og spelt uavgjort.
Negribreen
Negribreen er ein stor isbre som når sjøen på vestsida av Storfjorden på Svalbard. Breen ligg nordaust i Sabine Land og sørvest i Olav V Land.
Breen har namn etter den italienske geografen baron Cristoforo Negri (1809-1896), som i 1867 grunnla Reale Società Geografica Italiana.
Torino
Torino er eit viktig industrisentrum. Blant anna høyrer bilfabrikanten Fiat heime i byen og Torino har derfor vorte kalla «bilhovudstaden» i Italia. Han var òg den første hovudstaden i det samla Italia på midten av 1800-talet.
Han er òg eit katolsk erkebispesete. I den katolske domkyrkja blir det såkalla likkledet i Torino oppbevart.
Vinter-OL 2006 vart halde i byen. Juventus er den mest kjende fotballklubben frå byen.
Demografi
Torino med forstader har låg folkevekst på grunn av låg fødselsrate; innanfor bygrensene har folketalet faktisk gått nedover. Rundt 12,4 % av innbyggjarane er under 14 år (tal frå 2004), medan rundt 20,8 % er pensjonistar. Byen med omland har hatt ei sterk auke i innvandring, men byen sine innbyggjarar er framleis hovudsakleg av italiensk opphav (92,1 %). Store minoritetsgrupper er rumenarar (2,3 %), marokkanarar (1,5 %), peruvianarar (0,5 %) og albanarar (0,4 %).
Før-romersk og romersk tid
Området vart busett av taurinarar i før-romersk tid. I 1. hundreåret fvt. oppretta romarane eit militærfeste her (Castra Taurinorum, tradisjonelt datert til 27 f.Kr.), og det vart kort tid etter tileigna Augustus (Augusta Taurinorum, eller Julia Augusta Taurinorum). Innbyggjarane fekk romersk borgarskap. Under firekeisaråret 69 e.Kr. vart byen delvis øydelagd under ein brann som braut ut då styrkane til keisarane Otho og Vitellius braka saman.
Tidleg mellomalder
På 500-talet vart Torino eit langobardisk hertugdøme. I 773 vart det erobra av Karl den store og omgjort til eit frankisk markgrevskap. På 1100- og 1200-talet var han fri kommune.
Savoie overtar
Eit viktig og varig skilje i byen sin historie skjedde i 1280, då huset Savoie la området under seg. Dei heldt området i fleire hundreår, med berre kortvarige avbrot. Franskmennene regjerte over byen frå 1536 til 1562, då Emanuele Filiberto (Duca Testa di Ferro, 'hertugen med jernhovudet') gjenerobra byen for Savoie. I 1563 vart byen hovudstad for huset Savoie, då hertugane flytta dit frå sin gamle hovudstad i Chambéry. Det var då Milano-kardinalen Carlo Borromeo klarte å føre det kjende likkledet frå Chambéry til Torino.
Under den spanske arvefølgjekrigen omleira franskmennene byen i 1706 i 117 dagar utan å innta han. Under freden i Utrecht noko seinare vart kongedømet Sardinia lagt under Savoie. Det vart då utført større byggearbeid i det som no var hovudstad for eit europeisk kongedøme. Mykje av arbeidet vart starta av eller skjedde under den sicilianske arkitekten Filippo Juvarra (1678–1736). På denne tida hadde Torino omkring 90 000 innbyggjarar.
Etter at Napoleon Bonaparte hadde okkupert Piemonte var Torino mellom 1802 og 1814 hovudstad i det franske departementet Pô. Etter bygginga av Frejustunnelen under Alpane i 1871 vart Torino eit viktig europeisk trafikknutepunkt. Folketalet auka til 250 000.
Samlinga av Italia
I 1861 vart Torino den første hovudstaden i Italia under Viktor Emmanuel II av Italia, men i 1865 overtok Firenze, og frå 1870 Roma. No skaut industrialiseringa av byen kraftig fart. Då Verdsutstillinga vart lagt til Torino i 1911 var folketalet rundt 430 000.
I tida før og under den andre verdskrigen under Mussolini vart industrien i Torino gjort om for krigsproduksjon. I 1942 førte dei allierte sine bombetokt mot industriområda mykje av byen i grus, og i 1943 gjorde arbeidarane i byen opprør. Då tyskarane rykte inn i september 1943 og gjeninnsette Mussolini, trekte partisanane (partigiani) opp i fjella. 18. april 1945 lamma ein streik byen, og 26. april byrja partisanane eit forsøk på å ta kontroll over byen. Då dei allierte kom til byen 3. mai, var Torino under partisankontroll.
Etterkrigstida
I tida etter krigen flokka menneske frå Sør-Italia seg til Torino for å finne jobb. Hovudsakleg var dette i bilindustrien, som på den tida bygde dei første italienske økonomibilene Fiat 500 og 600. Bydelane Falchera og Valette vart bygd opp for å huse dei nye innbyggjarane. I 1960 hadde Torino om lag 1 million innbyggjarar.
I etterkrigstida gjenoppbygde òg arkitektane Antonio Bassi og Pietro Boschetti Galleria d’Arte Moderna ('Galleriet for moderne kunst'), arkitekten Albertini teikna eit nytt bygg for Museo dell’Automobile ('Bilmuseet') og i samband med Italiautstillinga i 1961 vart både Palazzo del Lavoro (teikna av Pier Luigi Nervi) og Palazzo a Vela (teikna av arkitekten Annibale Rigotti og ingeniøren Nicolas Esquillan) reist. Desse bygningane er med på å gje Torino det preget byen har i dag, saman med alle bygningane til meisterarkitekten Carlo Mollino.
I 1969 kom det til blodige arbeideroppstandar i Torino, som førte til opprettinga av terrororganisasjonen Dei raude brigadane.
Innbyggjartalet nådde ein topp i 1975 med 1,5 millionar. I 1980-åra vart byen råka av den første industrielle krisa si og folketalet gjekk nedover igjen. I dag er framleis innbyggjartalet på veg nedover innanfor bygrensene, men inkludert forstadane har han no ein liten vekst.
Geografi
Torino ligg nordvest i Italia, i regionen Piemonte. Han ligg omkransa av Alpane mot vest og nord, og av Monferrat i sør. Tre store elvar går gjennom byen, Po og dei to sideelvane hennar Dora Riparia og Stura di Lanzo.
Langs motorvegen ligg Torino 110 km frå Aosta, 138 km frå Milano og 170 km frå Genova. Den italienske hovudstaden Roma ligg 673 km unna.
Sentralt i byen ligg plassen Piazza Castello. I 2000 vart plassen stengd for biltrafikk, som ein del av styresmaktene sine prosjekt for å gjenopplive gamlebyen. Mange kaféar, barar og restaurantar kom til etter det. Piazza Castello vart teikna på slutten av 1500-talet av arkitekten Ascanio Vitozzi på oppdrag av hertug Carlo Emanuele I.
Frå Piazza Castello går hovudgatene utover i byen. Dei heiter Via Po, Via Roma og Via Garibaldi. Rundt plassen ligg Palazzo Madama, og rundt dette igjen ligg Palazzo Reale, Prefettura, Armeria Reale og Teatro Regio.
Attraksjonar
Eit viktig monument i byen er bygningen Mole Antonelliana, reist 1863–1880 etter teikningar av arkitekten Alessandro Antonelli (1798–1888). Her ligg i dag det nasjonale filmmuseet. Ein flott heiskonstruksjon trekkjer glasheisen fritt svevande langs leiekablar gjennom hovudrommet under kuppelen og til utsiktsplattforma.
I Duomo di San Giovanni ('domkyrkja til Johannes Døyparen'), bygd 1491–1498, ligg det kjende Likkledet i Torino. Mange pilegrimar vitjar staden og likkledet som vert hevda å vere Jesus sitt likklede frå holegrava utanfor Jerusalem. Trass i at den katolske kyrkja har gjennomført og offentleggjort dateringsundersøkingar som plasserer kledet i mellomalderen, er den internasjonale pågangen og interessa like stor kvar gong likkledet vert utstilt. Dei siste gongane det har skjedd var i 1978, 1998 og i 2000. Det er òg dei som meiner at karbondateringa som vart gjennomført var for dårleg, og at likkledet bør undersøkast på ny fordi det er så mange andre indikasjonar på at det skal vere ekte. Katedralen er sete for erkebiskopen av Torino. Ei av dei internasjonalt viktigaste samlingar av gammal egyptisk kunst ligg i Torino, Museo Egizio. Her er den nest største samlinga av mumiar etter museet i Kairo.
Hertugane av Savoie sine bustadar og slott vart i 1997 oppført på UNESCO si verdsarvliste. I sentrum av Torino ligg Palazzo Reale, som var kongepalass for herskarane av Piemonte-Sardinia frå 1600-talet og fram til 1860, då det var sete for Kongedømet Italia. Her heng eit sjølvportrett av Leonardo da Vinci. Her finn ein òg ei av dei største antikke våpensamlingane i verda. Bak den strenge fasaden på slottet skjuler det det seg rikt dekorerte rom, mellom anna eit fantastisk galleri, den overdådig dekorerte tronsalen, det meisterlege kinesiske kabinettet og prosjektmakeriet La scala delle Forbici (saksetrappa) av Filippo Juvarra frå 1720. Bak slottet finst store flotte hagar som vender mot nord. Ved sidan av ligg Palazzo Madama, sentralt på Piazza Castello. Han består av to delar: Ein mellomalderfestning som vart reist på 1200-talet over restane av ein byport frå romartida, og eit nyare tilbygg i barokkstil utført rundt 1700. Denne delen fekk ein raffinert balustradefasade, og den nye utsjånaden vart føyd til av Juvarra etter ønske frå ei kongeleg enke i 1718. Palazzo Madama rommar Museet for eldre kunst, Museo di arte antico.
Barokkyrkja San Lorenzo med sin særprega geometriske kuppel av Guarino Guarini ligg like i nærleiken. <br style="clear:left;"> Palazzo Carignano er eit barokkpalass og Guarini sitt meisterverk. Praktbygget sin fasade er ikledd flott murstein. Det vart bygd i 1679. Etter å ha husa medlemmer av den kongelege slekta rommar Palazzo Carignano i dag Museo Nazionale del Risorgimento som gjennom kunst og lekamar fortel historia om Risorgimento.
Nede i byen kan ein òg ta ei omvising til alle stadane der filmklassikaren The Italian Job (1969, med Michael Caine) vart spelt inn. Denne filmen medverka i si tid til auka interesse for Torino.
I Stupinigi, ein forstad til Torino, finn ein lystslottet Palazzina di Caccia.
Næringsliv
Torino er ein av Italia sine viktigaste industribyar.
Bilar
Ein annan kjend bilfabrikant tilknytt Torino er Lancia, som vart grunnlagd i 1906 og vart inkorporert i Fiatgruppa i 1969.
Torino har òg flyindustri. Nokre viktige delar av den internasjonale romstasjonen har vorte produsert i Torino.
Anna
Lavazza (kaffi), Martini (vermut) og Venchi (sjokolade) er kjende merkebedrifter frå Torino.
Utdanning
Eit anna universitet i byen er Politecnico di Torino. Det vart stifta i 1906, men kan spore røtene sine tilbake til ein ingeniørskule som vart stifta i 1859.
Istituto Europeo di Design som òg har universitetsrang, er òg representert med ei avdeling i Torino.
Sport
Torino er heimby til fotballklubben Juventus, som er ein av dei største klubbane i italiensk fotball. Ein annan klassisk Torino-klubb er Torino Calcio. Begge desse laga spelte på byen sin største arena, Stadio delle Alpi (om lag 71 000 tilskodarar), heilt til Torino flytta til Stadio Grande Torino i starten av 2006/07-sesongen.
I 2005 vart byen sin nye olympiske skøyteehall Oval Lingotto innvia med verdenscup i hurtigløp på skøyter 9.-11. desember.
OL i 2006
I februar 2006 arrangerte Torino olympiske vinterleikar. I tillegg til Torino vart det arrangert konkurransar i Bardonecchia, Cesana Torinese, Pinerolo, Pragelato, Sauze d'Oulx og Sestriere. Dette er det andre vinter-OL som vart lagt til Italia – det første var 50 år tidlegare, i Cortina d'Ampezzo.
Jernbane
Torino nyt godt av den italienske jernbanen. Ei høgsnøggleiksstrekning for tog opna i 2005 mellom Torino og Novara. Han reduserer òg reisetida til Milano og storflyplassen Milano-Malpensa. I 2009 vil toglinja forlengast heilt fram til Milano, og då vil reisetida dit kome ned i mellom 1 t. 50 min. til 1 t. 30 min. Det er òg planlagt eit raskare togsamband til Lyon, men dette har vist seg å vere kontroversielt på grunn av tvilsame fordelar (linja skal berre handsame godstransport), høge kostnadar, og at samferdselministeren Pietro Lunardi sitt eige selskap, Rocksoil, har store interesser i byggarbeidet. Dei viktigaste jernbanestasjonene i Torino er Porta Nuova, Porta Susa og Lingotto. Hovudbanegarden er Porta Nuova, men det vil endre seg når Porta Susa er ferdig opprusta.
Motorvegar
Fleire motorvegar går til Torino i det italienske nettet: A4 frå Milano, A5 frå Aosta, A6 frå Savona, A21 frå Piacenza, A32 frå Frejustunnelen (som går frå Italia til Frankrike). For å nytte dei fleste av desse motorvegane må ein betale bompengar.
Flyplass
Torino sin internasjonale flyplass er kalla opp etter politikaren Sandro Pertini (TRN - LIMF). Han ligg i Caselle Torinese og har togsamband rett ned til Torino sentrum. Milano si vestlege lufthamn, Malpensa, er heller ikkje langt borte.
Offentleg transport
I samband med vinter-OL fekk Torino eit nytt tunnelbanesystem. Det vart bygde ei linje, som byrjar ved jernbanestasjonen Porta Nuova, via sentrum og jernbanestasjonen Porta Susa og endar opp vest i byen. I tillegg er det bussar og trikkar, drive av selskapet Gruppo Torinese Trasporti. Eit delt offentleg/privat selskap kalla 5T utviklar trafikkovervakinga for byen.
Fleinværfjorden
Fleinværfjorden er ein fjord i Gildeskål kommune i Nordland. Fjorden ligg på søraustsida av Fleinvær og strekkjer seg om lag 11 km frå sørvest til nordaust. På andre sida av fjorden ligg øya Fleina, Sørarnøya og Nordarnøya.
Nord for Fleinværfjorden ligg innløpet til Saltfjorden.
Ija
Elva spring ut frå nordsida av Sajanfjella og munnar ut i Okinskijbukta i Bratsk-reservoaret i Anagara. Ija er islagd frå månadsskiftet oktober/november til slutten av april. Dei største sideelvane er Kirej, Ikej, og Ilir.
Ved Ija ligg byen Tulun.
Kragujevac
Byen vart grunnlagd i 1476, og trass i at mange byar i Serbia er eldre var Kragujevac tidleg ute ved fleire høve. Han var den første hovudstaden i det moderne Serbia (1818-1839), den første grunnlova på Balkan vart erklært i byen i 1835. Seinare vart det første universitetet i det nye sjølvstendige Serbia grunnlagd her i 1838, i tillegg til det første gymnaset, prenteverket (1833), nasjonalteateret (1835) og militærakademi (1837).
Beograd vart hovudstad i 1841, og Universitet i Kragujevac vart ikkje opna på ny før i 1976. I dag er Kragujevac kjend for våpen og ammunisjon og bilfabrikken Zastava.
Historie
Kragujevac vart først nemnd i mellomalderen då det vart bygd ein offentleg plass i ein busetnad.
Fleire vegar går gjennom byen og byen har derfor vorte øydelagd fleire gonger gjennom historia. Han starta å bløme etter at Serbia vart frigjort frå Det osmanske riket i 1818 og fyrst Miloš Obrenović erklærte byen hovudstad i den nye serbiske staten. Den første serbiske grunnlova vart erklært her i 1835. Den første lova for trykkpresser vart vedteke i Kragujevac i 1870. Kragujevac var som hovudstad ein by i utvikling med frie idear og likna mange europeiske hovudstader på denne tida.
Bortsett frå den politiske innverknaden, vart Kragujevac ein kultur- og utdanningssenter i Serbia. Fleire viktige institusjonar vart bygd i denne perioden, som den første vidaregåande skulen i Serbia (Gimnazija), det første apoteket og den første trykkpressa.
Vendepunktet for utviklinga i Kragujevac kom i 1851 då det vart starta eit kanonstøyperi, som starta ein ny periode i den økonomiske utviklinga for byen. Hovudnæringa på 1800-talet og 1900-talet var militærproduksjon. Kragujevac vart ein av dei største eksportørane i Serbia i 1886, då jernbanen mellom Beograd og Niš vart lagt gjennom Kragujevac.
Under den første verdskrigen vart Kragujevac igjen hovudstad i Serbia (1914-1915), og sete for mange statlege instutisjonar. Kragujevac mista 15 % av innbyggjarane sine under krigen.
Kragujevacmassakren
Under den andre verdskrigen skaut og drap nazistane mellom 6000 og 8000 innbyggjarar i byen frå 19. til 21. oktober 1941. Dette var som hemn for eit partisanåtak på tyske soldatar - 50 innbyggjarar for ein skadd soldat, 100 innbyggjarar for ein død soldat. Av dei drepne var ein heil generasjon skulegutar. Monumentet for dei avretta elevane er eit symbol for byen. Denne hendinga inspirerte til diktet «Krvava bajka» («Blodig eventyr») av Desanka Maksimović, ein velkjend serbisk diktar frå Jugoslavia.
I etterkrigstida vart det utvikla meir industri i byen. Hovudeksporten er bilar, lastebilar og industrikjøretøy, jaktvåpen, industrikjeder, lêr og tekstilar. Den største industrien var bilfabrikken Zastava, som hadde titusenvis av tilsette. Industrien leid under økonomiske sanksjonar under Milošević-tida, og vart nesten heilt jamna med jorda under NATO-bombinga i 1999. Byen slit i dag med stor arbeidsløyse, men det har vore snakk om at bilfabrikanten Fiat skal gjenopne fabrikken.
Mura i Russland
Mura (russisk Мура) er ei elv i Irkutsk oblast og Krasnojarsk kraj i Russland og ei av sideelvane til Angara frå venstre. Elva er 330 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 25 m³/s om lag 79 km frå munningen.
Soeste
Soeste er ei elv i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Leda. Ho har sitt utspring der to småelvar renn saman i Hesselnfeld og Egterholz, to små busetnadar i kommunen Emstek. Ho renn nordvestover gjennom Cloppenburg der ho har nok vatn til at det kan nyttast til vasskverner. Soeste renn ut i ein dam ved Thülsfelde, som vart bygd i 1920-åra. Frå her renn ho gjennom byane Friesoythe og Barßel, der ho munnar ut i Leda, som renn vidare til Ems.
Kongebøkene
Kongebøkene (hebraisk: Sefer Melachim, ספר מלכים) er del av den jødiske Tanakh og den kristne Bibelen sitt gamle testamente. Bøkene var opphavleg skrivne på hebraisk som ein tekst, men i den kristne tradisjonen har dei vorte delt i første og andre Kongebok. Desse er ellevte og tolvte bok i Bibelen i den forma han har i dag. Oppdelinga oppstod ved omsetjinga av den hebraiske teksten til gresk i Septuaginta. Der vart denne boka og den hebraiske samuelsbokenboka (Sefer Melachim, ספר מלכים ) saman organisert som fire "kongedømebøker", noko som vart vidareført i Vulgata som 1.-4. kongebok. Frå King James version vart Vulgata si første og andre kongebok kjend som første og andre Samuelsbok, medan Vulgata si tredje og fjerde kongebok vart første og andre kongebok.
Saturnmånen Mimas
Den låge tettleiken til Mimas tyder på at den for det meste består av is, med ein liten del stein. Overflata vert dominert av eit nedslagskrater med ein diameter på 130 km ein har gjeve namnet Herschel. Krateret er så stort at det utgjer 1/3 av månen sin totale diameter. Kraterveggene er omtrent fem km høge, botnen går så djupt som ti km, og toppen i midten står seks km over kraterbotnen. Nedslaget må ha vore i nærleiken av å knuse Mimas. Det er observert sprekkar på den motsette sida av månen som kan ha oppstått under nedslaget.
Septimius Severus av Romarriket
Lucius Septimius Severus var romersk keisar frå 193 til han døydde i 211. Han tok trona under det turbulente femkeisaråret, og nedkjempa motstandarane Pescennius Niger og Clodius Albinus.
Septimius Severus annekterte kongeriket Osroene som ein ny provins, og vann over Partia under ein kvikk krig som utvida Romarriket i aust til Tigris. I 202 kjempa han mot garamantesfolket i Afrika og utvida dermed riket sørover.
Mot slutten av styret sitt reiste Septimius Severius til Britannia, der han forsterka Hadrians mur og bygde opp att og utplasserte soldatar ved Den antoninske muren. I 208 invaderte han Caledonia (dagens Skottland), men blei alvorleg sjuk i slutten av 210 og døydde i Eboracum (York) i 211. Sønene Caracalla og Geta etterfølgde han.
Bakgrunn
Septimius Severus var fødd i Leptis Magna (noverande Khoms i Libya), opphavleg ein fønikisk og seinare ein kartagisk koloni. Faren var libysk berbaropphav medan slekta på morssida var italiensk romersk. Septimius var den første keisaren av nordafrikansk opphav. Han tala det lokale berbarspråket og punisk flytande, og tala latin og gresk med afrikansk aksent heile livet.
Tenestemann og keisar
Septimius hadde to søskenbarn, Publius Septimius Aper og Gaius Septimius Severus, som hadde vore romerske konsular under Antoninus Pius. Rundt 162 reiste han til Roma og byrja sin karriere som offentleg tenestemann. Han fekk stadig høgare stillingar under keisarane Marcus Aurelius og sonen hans Commodus. Han hadde likevel ikkje vore militærtribun og var for ung til å bli kvestor (aldersgrensa var 25 år). Då den antoninske pesten braut laus i Roma i 166 drog han tilbake til Leptis Magna ei tid. I 169 var han blitt gammal nok til å vera kvestor. 5. desember det året blei han offisielt medlem i Det romerske senatet.
I 191 utnemnde keisar Commodus Septimius til leiar for donaulegionane. Då først Commodus og så etterfølgjaren Helvius Pertinax blei drepne i rask rekkjefølgje i 193, utrope donaulegionane Septimius til keisar. Han hasta til Roma. Etter drapet på Pertinax hadde samtidig pretorianargarden auksjonert ut keisertogaen. Didius Julianus kom med det høgste bodet, men han blei dømd til døden av senatet. Septimius kunne entra keisartronen utan motstand.
Donaulegionane var likevel ikkje åleine om å utnemna keisarar. I Britannia stod den mektige Clodius Albinus, som truleg hadde støtta Didius Julianus. Dei syriske legionane stilte seg bak Pescennius Niger.
Borgarkrigen 193–197
Etter å ha blitt keisar forfølgde Septimius Severus medlemmene av pretorianargarden som hadde drepe Pertinax og bytta ut pretorianarane med lojale soldatar frå sine eigne legionar. Han tilbaud også Clodius Albinus tittelen som cæsar. Dermed hadde han ryggen fri då han sette kursen mot Syria. I eit slag ved Issos knuste han rivalen i aust, Pescennius Niger. Deretter invaderte han Mesopotamia, på denne tida ein partisk vasall, som også hadde støtta Niger.
Deretter retta han kursen mot vest. Legionane i Britannia hadde nemleg utropt Clodius Albinus til keisar. Han kom seg over Den engelske kanalen og rykte inn i Gallia. Her møtte han Septimius som kom austfrå med ein hær på 75 000 mann, hovudsakleg soldatar frå donaulandene. I slaget ved Lugundum (dagens Lyon) møttest dei to rivalane 19. februar 197. Septimius sigra og Clodius blei drepen. Dermed var Septimius Severus eineherskar i riket.
Opprusting
Under Septimius Severus voks den romerske hæren. Den nye livgarden svulma opp til 50 000 mann. I løpet av regjeringstida hans auka også den regulære hæren frå 25/30 til 33 legionar. Dei veksande hæravdelingane trengde fleire forsyningar under felttoga, og Septimius lét også setja opp fleire hjelpetroppar. Soldatløna blei også auka, frå 300 til 500 denarar. Rustningskostnadane bidrog til ein inflasjon som skulle bli langt verre under Septimius sine etterfølgjarar.
I tillegg til Aleksander den store var den puniske hærføraren og statsmannen Hannibal eit stort ideal for Septimius Severus. Fleire historikarar har kalla han «ein ny Hannibal» eller «Hannibals hemnar». Keisaren fekk reist ein Hannibal-statue i Libyssa (i dagens Tyrkia), der Hannibal i 182 f.Kr. hadde teke livet av seg for ikkje å hamna i romersk fangenskap.
Eit nytt persartog
Partarane hadde vore romarane sin hovudfiende i fleire hundreår, og Septimius hadde truleg heller ikkje gløymd den partiske storkongen si støtte til rivalen Pescennius Niger. I 198 byrja han sitt nye persartog. Legionane erobra det nordlege Mesopotamia. Partarhovudstaden Ctesiphon blei herja og plyndra. Etter ei langvarig omleiring måtte keisaren – som forgjengaren Trajan – oppgje å ta festningen Hatra, og foreta eit sjeldan tilbaketog. Han forlét Mesopotamia, tok nokre område i Arabia og styrkte grenseforsvaret her.
Afrika
I 202–203 utførte Septimius Severus fleire felttog i dei nordafrikanske provinsane Africa og Numidia. Begge stader hadde han betydeleg framgang. I heimlandet til Septimius blei grensa flytta til ca. 600 km sør for Leptis Magna. Også Numidia blei utvida då busetnadene Vescera, Castellum Dimmidi, Gemellae, Thabudeos, Thubunae og Zabi. Då kampanjen var over var heile Romersk Afrika blitt drastisk utvida og forsterka. Nomadar frå ørkenen kunne ikkje lenger raida romerske busetnader og deretter forsvinna tilbake til Sahara.
Britannia
Keisaren sitt neste mål var å gjera heile Caledonia til ein romersk provins. Med dette rykte Septimius Severus sine legionar lenger nord enn nokon romersk hær både før og sidan. Dei hadde framgang også her, men blei møtt av geriljastyrker som gav dei store tap. I 210 planla Septimus ein utryddingskampanje mot skottane, men blei alvorleg sjuk før han rakk å gjennomføra noko slikt. Han trekte seg tilbake til Eboracum og døydde der i 211.
Familie
I 175 gifta Septimius Severus seg med Paccia Marciana, som også var frå Leptis Magna. Den noko upålitelege Historia Augusta seier at dei fekk to døtrer, men ingen andre kjende kjelder fortel om nokre born. Paccia Marcian døydde rundt 186. Tidleg i 187 gifta Septimius seg med Julia Domna (yngre syster av Julia Maesa, som skulle bli bestemor til keisarane Elagabal og Alexander Severus). Ho stamma frå eit syrisk kongehus. Paret fekk to søner, Lucius Septimius Bassianus (kalla opp etter faren og morfaren, men meir kjend som Caracalla, fødd 4. april 188) og Publius Septimius Geta (7. mars 189). Septimius tok med sønene i felten frå dei var små, og dei blei etter kvart opphøgde til medregentar. Sønene etterfølgde han som keisarar, og Severus blei dermed grunnleggjaren av det severanske dynastiet - det siste dynastiet i Romarriket før krisa på 200-talet.
Hannbreen
Hannbreen er ein isbre nord for Kvitberget, aust i Olav V Land.
Breen har namn etter den austerrikske meteorologen professor Julius von Hann (1839-1921).
Spreiing (fleirtyding)
Spreiing kan syne til
Flu i sjøen
Ei flu (norrønt flúð) er ei grunne i sjøen som er under vatn i flod sjø, men kan vera synleg eller tørt ved fjøre. Ei liknande grunne er båe (norrønt boði), eit blindskjer som sjøen bryt over.
Som andre skjer og grunner kan fluer føra til grunnstøytingar, forlis og dødsulukker. Fluer på mellom like under overflaten og 0,5 meter under er avmerkte på sjøkart med ein kross med fire prikkar rundt.
352 Gisela
352 Gisela er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. januar 1893 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Hayesbreen på Svalbard
Hayesbreen er ein 18 km lang og 4 km brei isbre på vestsida av Storfjorden på Svalbard, i Sabine Land.
Breen har namn etter ein amerikanske oppdagingsreisande, Isaac Israel Hayes (1832-1881).
2. desember
2. desember er den 336. dagen i den gregorianske kalenderen (337. under skotår). Det er 29 dagar att av året.
Ålen kyrkje
Ålen kyrkje står i Ålen i Holtålen kommune i Trøndelag fylke og er ei langkyrkje frå 1881.
Ho er bygd i tre i nygotisk stil. Arkitekt for kyrkja var Jacob Digre. Kyrkja er orientert aust-vest med koret i aust og har hovudinngang gjennom tårnfoten i vest. Nord og nordvest for kyrkja er det gravplass.
Kyrkja ligg på nordsida av Fylkesveg 30.
Ålen kyrkje er soknekyrkje i Ålen kyrkjesokn i Gauldal prosti i Den norske kyrkja.
Altertavle
Altertavla er måla av Carl Fridtjof Smith. Ho er frå innviingsåret og er ein kopi etter Rubens. Motivet er krossfestinga.
Preikestol
Preikestolen er laga av arkitekten for kyrkja, Jacob Digre, og er i tre.
Døypefont
Døypefonten er frå 1650 og er i messing. Kyrkja har to døypefontbekken frå 1789. Dei er også i messing.
Kyrkjeklokker
Det er to kyrkjeklokker i kyrkja. Den eldste er frå 1736, den andre er frå 1907. Klokka frå 1907 er laga ved Bakklandets støperi og har innskrifta «Land, land høre Herrens ord».
Tidlegare kyrkjer i Ålen
Den noverande kyrkja erstatta ei stavkyrkje frå mellomalderen. Delar av stavkyrkja vart nytta då nabokyrkja Haltdalen stavkyrkje skulle setjast oppatt på museum i Trondheim på slutten av 1880-åra. Vestportalen, dørbladet og vestveggen i Haltdalen stavkyrkje stammar frå Ålen stavkyrkje. Portalen har halvsøyler og vassliljekapitél.
Ytre Sundan
Ytre Sundan er ein fjordarm av Beiarkjeften, som igjen er ein fjordarm av Saltfjorden, eller eit sund i Bodø kommune i Nordland. Sundet ligg på sørsida av Straumøya og strekkjer seg 6,5 km nordaustover til Indre Sundan.
Fjorden har innløp mellom Skånlandsholmen i vest og Fleinvær i sør. Der Ytre Sundan går over i Indre Sundan ligg Steinsøya og her går Fjellvika søraustover. Frå Fjellvika går Elvefjorden austover.
Juventus
Juventus Football Club er ein fotballklubb frå Torino i Italia. Klubben blei stifta i 1897, og er ein av dei eldste i Italia. Juventus har også vunne flest titlar, totalt 27 titlar i Serie A.
Historie
Høgdepunktet til Juventus i Europa blei ikkje nådd før 1985 då de vann Meisterligaen, men denne suksessen blei overskugga av Heysel-tragedien som skjedde under finalen mellom Juventus og Liverpool. Juventus vann Meisterligaen for andre gong i 1996. I 2003 var dei nære, men tapte på straffesparkkonkurranse mot rivalen AC Milan i finalen.
Juventus vann Europacupen for cupvinnarar i 1984 og to UEFA-cupmeisterskap i 1990 og 1993.
<!--
Spelarstall
(13. november 2010)
-->
Spor i matematikk
Eit spor i matematikk vert nytta om eit plan der eit spor er skjeringslinja på planet med projeksjonsplana. Spor i ei matrise er summen av diagonalledda. Omgrepet kan òg utvidast til meir generelle lineære operatorar.
Lom stavkyrkje
Lom stavkyrkje ligg i Lom i Innlandet. Kyrkja, som er ei av dei største stavkyrkjene i Noreg, er truleg bygd sist i 1150-åra. Under restaureringsarbeid av kyrkja i 1970-åra vart det gjort omfattande utgravingar. Det vart funne mellom anna pilegrimsmerke, runestavar og pergamentdokument.
Interiør
Lom stavkyrkje er av typa med delvis frittståande stavar rundt eit opphøgd midtrom med omgang på alle fire sider, og med eit smalare kor som opphavleg var rett avslutta. Koret ser ut til å vere ei seinare tilføying til skipet. Enda seinare i mellomalderen vart ein apside bygd til. I eldre tid var det svalgangar rundt heile kyrkja, som i Borgund stavkyrkje. Skipets indre stavreising var til byrjinga berre avstiva med bogekne, som saman med stavanes kapitel skapte eit uttrykk som minna om arkadeveggen i ein basilika av stein. Seinare vart det, kanskje som fylgje av byrjande svikt i konstruksjonen, sett inn tenger i to høgder og avstivande andreaskors i felta mellom tenger og stavar.
Ombyggingar og restaureringar
I 1600-åra fekk kyrkja store forandringar, som gav den det utsjåande den har behalde sidan. I 1634 vart skipet utvida vestover med eit lafta tilbygg med galleri. I 1664 trongst det enda meir plass, og difor vart tverrskipet av bindingsverk tilbygd på begge langsider. Byggmeisteren var den kjente kyrkje- og tårnbyggjaren Werner Olsen Skurdal, som opphavleg kom frå Nes på Hedemarken og gjekk under tilnamnet «meister». Han oppførte også Vågå kyrkje. Samtidig føreslo han oppføringa av sakristiet på nordsida av koret. Desse forandringane gjorde det nødvendig å rive svalgangane, og da vart det samtidig mogleg å setje inn større vindauge. Omtrent samtidig fekk skipet flat himling, men den vart fjerna under ein restaurering i 1933. I 1973 byrja ein istandsetjing som også tok sikte på å forbetre varmeisolasjonen. Behovet for isolering mot grunnen gjorde at ein full arkeologisk utgravinga måtte gjennomførast. Utgravingane brakte for dagen ein stor mengde lausfunn, blant anna meir enn 2000 myntar, som delvis må vere lagt ned med hensikt. Under golvet var det også talrike graver frå 1600- og 1700-åra, og restar etter eldre gravleggingar.
354 Eleonora
354 Eleonora er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 17. januar 1893 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Lom stavkyrkje
Arkeologiske funn
Arkeologiske undersøkingar vart gjennomført i 1973 i samband med reparasjon av golvet. Under tilbyggingane frå 1600-åra var det nok med å fjerne masse, som hadde vorte avsett på det gamle kyrkjegardsterrenget etter at tilbygga var reiste. Ved utgravningane vart det påvist graver som var eldre enn den noverande kyrkja og den eldre bygningen. Gravene i midtgangen på skipet er gravne ned frå eit fast ureint sandlag som har danna terreng da kyrkja vart bygd. Nokre av gravene vart berørt under seinare graving av stolpegroper. Under utgravingane vart det påvist at det har stått eit kyrkjebygg på same stad tidlegare.
Det viktigaste funnet var stolpehol og andre spor etter ein eldre bygning som har målt ca. 9,5 x 5,2 meter. Stolpane har hatt firkanta tverrsnitt. Mellomstolpar fanst berre i tre vegger, mens den austre veggen kan ha vore open. Funna har vorte tolka som spora etter ei stolpekyrkje, sannsynlegvis med eit smalare kor mot aust. Inne i det rektangulære rommet har det stått indre stolpar i to parallelle rekker ca. 1 meter innanfor langveggene. Eit par graver under kyrkja må vere eldre enn stolpebygget, og sidan begge er orientert etter kristen skikk, er dei tolka som kristne graver. Om stolpebygget er reist på ein kristen gravplass, har det mest sannsynleg vore ei stolpekyrkje.
Under arkeologiske utgravingar sumaren 1973 vart det også funne 2270 myntar under golvet i kyrkja. Dette er det største mengda myntar som er funne i ei kyrkje i Noreg. Det vart også funne eit runebrev med teksten: «Håvard sender Gudny Guds helsing og sin venskap. Og no er det min fulle vilje å be om di hand, dersom du ikkje vil vere med Kolbein. Tenk over dine ekteskapsplanar og lat meg få vite din vilje.» Under ei tidlegare restaurering vart det også funne gamle myntar, både norske og utanlandske, nokre så gamle som frå 1000-talet.
Partita
Partita var opphavleg namnet på eit enkelt instrumentalt musikkstykke på 1500- og 1600-talet, men Johann Kuhnau (Tomaskantor i 1722, etterfølgd av Bach) og seinare tyske komponist (mellom andre Johann Sebastian Bach) nytta det om musikksamlingar, som eit synonym for suite.
Johann Sebastian Bach skreiv partitaer for fleire instrument. Dei for soloklaver publiserte han som Opus 1 (kjend som Klavierübung I). Ein annan suite i H-moll, Ouverture i fransk stil (ofte berre kalla Fransk overture) vert stundom rekna som ein partita. Bachs partitaer er særs sjeldan kalla «Tyske suitar».
Bach skreiv òg tre partitaer for solofiolin i 1720, som han slo saman med sonatar.
Radiobølgjer
Radiobølgjer er elektromagnetiske bølgjer med bølgjelengd frå over 10.000 m til 1 mm, tilsvarande 30 kHz til 300 GHz. Radiobølgjer vert brukt til trådlaus overføring av informasjon. Ei radiobølgje blir generert når ei elektrisk ladning akselererer med ein frekvens som ligg innanfor radiofrekvensdelen av det elektromagnetiske spekteret.
Radiobølgjer vert nytta til å overføra informasjon vie radio, fjernsyn, mobiltelefon, etc. Radiobølgjer med lang bølgjelengd kan sendast over horisonten fordi dei vert reflektert av elektrisk lada luftpartiklar i termosfæren
Den aller fyrste bodskapen som vart send over Atlanterhavet med radiobølgjer vart utført i 1901, av italienaren Guglielmo Marconi.
Sjå òg
Radiofrecuencia Radijo banga Sóng radio