cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oder
Oder (på tsjekkisk, slovakisk og polsk Odra) er ei elv i Sentral-Europa. Ho har sitt ustpring i Tsjekkia, og renn gjennom vestlege delar av Polen, og dannar etter kvart den nordlege grensa, i 187 km, mellom Polen og Tyskland. Elva munnar ut i Stettiner Haff nord for Szczecin, og delar seg opp i tre greiner (Dziwna, Swina og Peene), som munnar ut i Austersjøen.
Fylkesveg 103 i Hordaland
Fylkesveg 103 i Hordaland går mellom Eidfjord og Simadal i Eidfjord kommune. Vegen er 9,2 km lang.
Oder
Namn
Elva vert kalla Oder eller Odra på dei fleste språk, men andre variantar er mellom anna ungarsk Odera; klassisk latin Viadrus, Viadua; mellomalderlatin: Od(d)era.
Geografi
Oder er 854 km lang. 112 km av ho renn i Tsjekkia, medan 742 renn i Polen (inkludert 187 km langs grensa til Tyskland). Ho er den nest lengste elva i Polen (etter Vistula), og har eit nedslagsfelt på 118 661 km², 106 056 av dette er i Polen (89 %), 7 217 i Tsjekkia (6 %) og 5 587 i Tyskland (5 %). Via kanalar er elva forbunde med Havel, Spree, Vistula og Kłodnica. Ho renn gjennom Schlesiske, Opole, Nederschlesiske, Lubusz og Vestpommerske voivodskap i Polen, og bundeslanda Brandenburg og Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland.
Hovudgreina av elva munnar ut i Stettiner Haff. Stettiner Haff er ein lagune avgrensa av øyane Usedom (vest) og Wolin (aust) i nord. Mellom desse to øyane er det berre ein smal kanal (Świna) som går ut til Pommernbukta, som er ei bukt i Austersjøen.
Den største byen ved Oder er Wrocław.
Skipsfart
Lenger nede i elva strøymer ho fritt, og passerer byane Eisenhüttenstadt (der ein kanal knyter elva til Spree i Berlin) og Frankfurt an der Oder. Nedanfor Frankfurt kan mindre fartøy gå opp langs elva Warta til Poznań og Bydgoszcz. Ved Hohensaaten knyter Havel-Oder-Wasserstrasse igjen Oder til vassvegane til Berlin.
Nær munningen av Oder ligg byen Szczecin, ei større hamn. Elva når til slutt Austersjøen via Stettiner Haff og elvemunningen ved Świnoujście.
Historie
Oder var ei viktig handelsrute og landsbyane i Germania vart dokumentert i lag med dei mange stammene som budde mellom elvane Elbe, Oder og Vistula. Bayerske geografar (rundt 845) nemner folkegrupper som schlesarar, dadoshanarar, opolanarar, lupiglaa og golenshitse i Schlesen og wolinarar og pyrzycanarar i Vest-Pommern. Eit dokument av bispedømet i Praha (1086) nemner zlasanarar, trebovyanarar, poboranarar og deodsitzanarar i Schlesen.
På 1200-talet vart den første demninga bygd for å verne jordbruksområda.
Etter den andre verdskrigen danna Oder og Neisse Oder-Neisse-linja, som vart den nye grensa mellom Tyskland og Polen. Tyske folkesetnadar aust for desse to elvane vart jaga vestover.
Byar og landsbyar
Hovudleiet:
Świna-greina (mellom øyane Wolin og Usedom):
Stettiner Haff:
Peene-greina (mellom øyane Usedom og det tyske fastlandet):
Fylkesveg 1 i Troms
Fylkesveg 1 i Troms går mellom Ervika i Harstad kommune og Borkenes i Kvæfjord kommune. Ved kommunegrensa passerer vegen Nupen, som er kjend for utsikta mot midnattssola. Vegen er 28,1 km lang.
Hertz
Hertz er ei SI-avleia eining for måling av frekvens. Symbolet for hertz er Hz.
Eininga har fått namnet etter den tyske fysikaren Heinrich Rudolf Hertz, som gav viktige bidrag til vitskapen om elektromagnetisme.
Éin hertz er «ei svinging (eller hending) per sekund», 100 Hz blir då «hundre (hendingar) per sekund». Eininga kan bli brukt om alle periodiske hendingar. Til dømes kan ein seie at ei klokke tikkar med frekvensen 1 Hz.
Den inverse funksjonen av frekvens er tid (periode); slik blir ein frekvens på 1 Hz ein periode på eitt sekund. Ein frekvens på 1 MHz svarer til ein periode på eitt mikrosekund.
Memo
MEMO var eit vekesvist nyhende- og aktualitetsmagasin som vart gjeve ut på Magasinforlaget, ein del av Avishuset Dagbladet. Magasinet vart publisert i seks månader frå 16. mars 2006, til det vart lagt ned med umiddelbar verknad 21. september same året. MEMO nr. 24 kom i butikkhyllene på nedleggingsdagen. Magasinet si første utgåve kom ei veke etter at den første utgåva av det relanserte Ny Tid kom ut i magasin-utgåve.
Kristine Moody var redaktør i magasinet frå oppstarten og fram til to veker før det vart lagt ned. Ho viste då til familiære årsaker til avgangen, medan media spekulerte i at tilsette i magasinet hadde pressa ho til å gå av. I ettertid vart desse påstandane òg avviste av tillitsvalde.
Omstridt
Etter å ha nytta eit bilete av Ahmad Youssef El Youssef saman med overskrifta «- Frykter sosial bombe» på framsida, vart MEMO allereie med første nummeret (16. mars 2006) dømt for brot på god presseskikk i Pressens Faglige Utvalg (PFU). Dommen vart avvist av redaktør Moody.
I utgåve nr. 11 (xx.xxx 2006) vart det påstått i MEMO at vinnaren av TV2 sitt gründer-program «Skaperen», Ellen Kathrine Lie hadde vunne med ei oppfinning som eksisterte frå før. På klage frå Lie ville ikkje redaktøren dementere eller orsake påstanden. MEMO fekk medhald i PFU den 21. november 2006, men vart kritisert for å ha gått for langt i karakteristikken av Lie og oppfinninga hennar.
Økonomi
Med utgåve nummer 24 hadde Dagbladet til saman tapt 25 millionar kroner på magasin-prosjektet, eller om lag ein million pr. utgåve. Nedleggingsavgjerda kom som følgje av at styret vart spurde om å investere ti nye millionar i magasinet for å oppretthalde drifta, noko dei ikkje gjorde.
Memo hadde 13 faste tilsette og to prosjektmedarbeidarar på nedleggingstidspunktet. Nokre av desse meinte seg førte bak lyset fordi Avishuset Dagbladet hadde gjeve uttrykk for at Memo var ei langsiktig satsing. Det lukkast ikkje desse å skaffe nye eigarar til verksemda.
Avishuset Dagbladet vart kritiserte for å ha alt for høge forventingar til marknaden for vekesvise nyhendemagasin i Noreg. MEMO vart lansert av med målsetnad om eit vekesvist opplag på 30 000, men hadde eit opplag på om lag 5 000 på dei siste utgåvene.
Frå byrjinga av vart magasinet distribuert til 4 500 utsalsstader gjennom Interpress.
Junosti
Junosti er ei øy i sentrum av byen Irkutsk i Russland i elva Angara. Øya er dekt av skog og ein populær turstad. Andre attraksjonar er kaféar og diskotek.
Ei bru går frå bra til elvebreidda, nær elvefontena og eit monument av Aleksander III.
Easy Come, Easy Go av Elvis Presley
Easy Come, Easy Go er ein EP av Elvis Presley, gjeven ut i mars 1967. EP-en inneheld musikk spelt inn for filmen med same namn.
Innspelinga fann stad 28. og 29. september 1966 i Paramount Studio i Hollywood. Etter den relative fridomen i Nashville i mai det året, som førte til How Great Thou Art og andre songar som var meir i hans sak, var Presley visstnok misnøgd med kvaliteten på songane som vart vald ut for filmen, og kalla utvalet «drit» under innspelinga. Det er ofte blitt rapportert at Presley spelte inn «Leave My Woman Alone» for filmen, men at berre akkompagnementet vart spelt inn, og at Presley aldri song vokal på songen. Sju utval vart spelt inn for filmen. Songen «She's a Machine» vart ikkje nytta i filmen, men kom ut på Elvis Sings Flaming Star året etter.
Dei attverande seks songane kom ut på EP-en samstundes med premieren til filmen i mars 1967. Han gjekk ikkje inn på Billboard Hot 100-lista og selde færre enn 30 000 eksemplar totalt. Sidan EP-formatet ikkje lenger var eit stort marknadsmedium, og på grunn av det dårlege salet til Easy Come, Easy Go, var dette den siste utgjevinga med nye songar av Presley gjeven ut på EP-formatet. Den britiske utgåva toppa den britiske EP-lista, trass i at han berre inneheldt fire av dei seks songane den amerikanske utgåva hadde («The Love Machine» og «You Gotta Stop» vart fjerna).
Tvore
Ei tvore eller turu (frå norrønt þvara ) er ein kjøkkenreiskap som vert brukt til å røre og stampe i til dømes graut. Ho er forma som ei stong med ein krans av stubbar i enden, og vert ofte laga av gran. Treet vert kutta rett under ein av dei øvste greinkransane, og greinene vert kutta om lag 3 cm lange, og skaftet om lag 30 cm langt. Borken vert fjerna.
Viasat Nature/Crime
Viasat Nature/Crime er ein kanal frå Viasat som vert sendt i Norden. Kanalen heitte tidlegare Viasat Nature/Action & TV6 Nature/Action. Frå 18.00 til 21.00 sender kanalen natur- og dyreprogram og heiter Viasat Nature, og frå 21.00 til 24.00 sender kanalen actionseriar, filmar og krim.
Stratovulkan
Ein stratovulkan, òg kalla komposittvulkan, er ein høg, kjegleforma vulkan som består av mange lag med størkna lava, tefra og vulkansk oske. Desse vulkanane er karakterisert av bratte fjellsider og periodiske, eksplosive utbrot. Lavaen som renn frå dei er viskøs og vert avkjølt og størknar før han renn langt bort. Kjelda til magma i denne steinen vert klassifisert som sur eller høgt innhald av silisiumdioksid til intermediær (rhyolitt, dacitt eller andesitt). Dette er i kontrast til mindre visøke basisk magma som dannar skjoldvulkanar (som Mauna Loa på Hawaii), som er breiare og ikkje er så bratte.
Sjølv om stratovulkanar stundom vert kalla komposittvulkanar nyttar vulkanologar hovudsakleg uttrykket statovulkan for å skilje blant vulkanane, fordi alle vulkanar uansett storleik har ein kompositt (lagdelt) struktur. Altså er dei bygd lagvis med masse spydd ut frå utbrot på utbrot.
Danning
Stratovulkanar er vanlege i subduksjonssoner der dei dannar rekkjer eller «bogar» langs jordskorpeplater der oseanskorpa vert subsumert under kontinentalskorpa. Magmaen som dannar stratovulkanar stig når vatn som er fanga både i vasshaldige mineral og i porøs basaltstein i den øvre oseanskorpa vert frigjeve i mantelstein i astenosfæren over den søkkande havplata. Prosessen der vatn vert frigjeve frå vasshaldige mineral vert kalla «avvatning» og oppstår under spesifikke trykk- og temperaturforhold for spesifikke mineral når platene vert pressa lenger og lenger ned. Vatnet som vert frigjort frå dei søkkande platene gjer smeltepunktet lågare for mantelsteinen som ligg over, som så delvis smeltar og stig sidan han vert lettare enn den omliggande mantelsteinen. Han samlar seg så mellombels ved botn av litosfæren. Magmaen byrjar så å stige gjennom jordskorpa og tar opp silikarik stein. Når magmaen nærmar seg overflata samlar han seg i eit magmakammer under vulkanen. Det relativt låge trykket i magmaen gjer at vatn og andre flyktige stoff (CO2, S2-, Cl-) oppløyst i magmaen prøver å kome ut av løysinga, på liknande måte som når ei flaske med kolsyrevatn vert opna. Når magmaen og gassen oppnår eit kritisk volum vert trykket så høgt at dei til slutt klarar å presse seg gjennom vulkankjegla og eit eksplosivt utbrot oppstår.
Farar
Tidlegare eksplosive utbrot i subduksjonssoner har vore til store fare for sivilisasjonar. Stratovulkanar i subduksjonssoner som St. Helens og Pinatubo har typisk utbrot med eksplosiv kraft fordi magmaen er for stiv til at gassane lett klarar å strøyme ut. Som følgje av dette byggjer det seg opp eit enormt indre trykk når dei fanga gassane stig før trykket brått bryt laus i eit kraftig utbrot. Ein kan samanlikne slike eksplosive utbrot ved å halde tommelen over ei open brusflaske, riste den kraftig og så raskt ta bort tommelen. Ristinga skil ut gassar frå væska i form av bobler, som aukar det indre trykket. Når ein raskt fjernar tommelen lèt ein gassane og væska sprute ut med eksplosiv fart og kraft.
Eit døme på ein farleg stratovulkan er Pinatubo, som hadde eit enormt utbrot i 1991. 15. juni spydde Pinatubo ut oske 40 km opp i lufta og produserte store pyroklastiske straumar og laharar som hadde ein katastrofal innverknad på området rundt vulkanen. Pinatubo, som ligg 90 km frå Manila, hadde vore sovande i 600 år før 1991 utbrotet, som står som det kraftigaste utbrotet på 1900-talet. I 1991 hadde òg den japanske vulkanen Unzen, på øya Kyushu, om lag 50 km aust for Nagasaki, vakna opp etter 200 år og produserte ein ny lavadom nær toppen. I byrjinga av juni kollapsa denne aktive domen fleire gongar og sette i gang ein øydeleggande oskestraum som raste ned fjellsida med ein fart på opp til 200 km/t. Unzen er ein av meir enn 75 aktive vulkanar i Japan og eit utbrot i 1792 tok livet av meir enn 15 000 menneske, den verste vulkankatastrofen i landet.
Medan Unzenutbrota har ført til tap av menneske liv og store lokale øydeleggingar var innverknad av Pinatubo sitt utbrot globalt. Temperaturane over heile kloden vart lågare enn normalt og den fine oska og gassane som vart sprøyta opp i stratosfæren førte til flotte soloppgangar og solnedgangar. Svolveldioksiden (SO2) i denne globale vulkanskya, om lag 22 millionar tonn, blanda seg med vatnet i atmosfæren og danna svovelsyre, som blokkerte litt av sollyset ned til Jorda, og dermed fall temperaturane i nokre område med så mykje som 0,5 °C. Eit utbrot på storleik med Pinatubo kan påverke vêret i fleire år. Eit liknande tilfelle skjedde i april 1815 med det kataklysmiske utbrotet til Tambora i Indonesia, det kraftigaste utbrotet i nedskriven historie. Vulkanskya etter Tambora gjorde at den globale temperaturen fall med heile 3 °C. Sjølv eit år etter utbrotet hadde dei fleste stadane på den nordlege halvkula markant lågare temperaturar om sommaren. I delar av Europa og Nord-Amerika vert 1816 kjend som året utan sommar.
Bortsett frå å påverke vêret er vulkanskyar etter eksplosive utbrot òg til fare for flytryggleik. Dei siste to tiåra har meir enn 60 fly fått skadar etter møte med vulkansk oske. Nokre av desse møta har ført til at alle motorane har mista krafta si, som igjen har ført til naudlandingar. Heldigvis har det enno ikkje oppstår flystyrt som følgje av vulkansk oske.
Etter år 1600 har om lag 300 000 menneske mista livet etter vulkan utbrot. Dei fleste dødsfalla kom av pyroklastiske straumar og laharar, dødelege farar som ofte oppstår i lag med eksplosive utbrot hos stratovulkanar i subduksjonssoner. Pyroklastiske straumar flyttar seg raskt og kan minne om snøras med ei blanding av varm vulkansk avfall, oske og gassar som kan få ein fart på 150 km/t. Om lag 30 000 menneske mista livet i ein pyroklastisk straum under utbrotet til Mont Pelée i 1902 på øya Martinique i Karibia. I mars-april 1982 oppstod tre eksplosive utbrot frå El Chichón i staten Chiapas, søraust i Mexico, og skapte den verste vulkankatastrofen i landet sin historie. Landsbyar nærmare enn 8 km frå vulkanen vart øydelagd av pyroklastiske straumar og meir enn 2 000 menneske mista livet.
Jordlaupar (òg kalla slamflaum, mudderstraum, slamstraum eller lahar) er ei blanding av vulkansk avfall og vatn. Vatnet kjem vanlegvis frå regn eller smelta snø og is frå det varme vulkanske avfallet. Avhengig av kor mykje vatn som er tilgjengeleg kan desse jordlaupane ha alt frå tynn konsistens til våt sement-liknande konsistens. Når desse slamstraumane renn ned bratte fjellsider har dei nok styrke og fart til å rive ned og gravlegge alt som kjem i vegen. Varm oske og pyroklastiske straumar frå utbrotet til Nevado del Ruiz i Colombia smelta snø og is på toppen av den 5 390 meter høge vulkanen og gravla byen Armero med ein jordlaup som tok livet av 25 000 menneske.
Tysnes skule
Tysnes skule ligg på Gjerstad i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. Han vart bygd i 1956 og er ein kombinert barne- og ungdomsskule. Skulen har om lag 200 elevar.
Motril
Motril er ein by og ein kommune ved kysten av Middelhavet i provinsen Granada i Spania.
Motril er den nest største byen i provinsen med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg nær elva Rio Guadalfeo.
Kong Baudouin I av Belgia døydde då han vitja byen i 1993.
Fylkesveg 15 i Troms
Fylkesveg 15 i Troms (Fv15) går mellom Bjørnrå og Grøtavær på Grytøya i Harstad kommune. Vegen er 15,4 km lang.
Brennisteinsalda
Brennisteinsalda er ein vulkan sør på Island. Han har ei høgd på 855 meter over havet og ligg nær Landmannalaugar og ikkje så langt frå Hekla.
Namnet tyder på norsk 'svovelbølgje', og kjem frå svovelflekkane som har gjeve farge til fjellsidene. Men fjellet har òg andre fargar: Grøn frå mose, svart og blå frå lava og oske, raud frå jern i jorda. Kanskje er fjellet det mest fargerike fjellet på Island så ein finn ofte bilete av det i bøker og kalendrar.
Fjellet er framleis ein aktiv vulkan, noko ein kan sjå på dei varme svovelkjeldene og dampen i fjellsidene. Stien Laugavegur går like ved. Føre fjellet ligg det ei lavaslette av obsidian.
Stratos
Stratos er ein sjokolade som vart lansert av Nidar i 1936. Sjokoladen blir reklamert som lett og luftig, grunna luftboblene inni sjokoladen som blir danna under produksjonen.
Historie
I dei første åra etter lanseringa blei Stratos seld under mottoet «Alt godt kommer ovenfra». På 1960-talet produserte Nidar 120 platar Stratos i minuttet og på 1970-talet auka produksjonen med heile 40 %, noko som førte til at Stratos blei kjend som daglegvare. I 1975 blei raud Stratos lansert, som også inneheldt nøtter. Denne var i produksjon fram til 2001, men blei lansert på nytt i 2005. Den blå Stratosen har sidan 1980 brukt ei blå ku som marknadsføringsmiddel.
Fiordland
Fiordland er ein geografisk del av New Zealand som ligg i det sørvestlege hjørnet til Sørøya, og utgjer den vestlege tredjedelen av regionen Southland. Det meste av Fiordland er dominert av dei bratte sidene til den snødekte fjellkjeden Søralpane, djupe innsjøar og dei overfløymde dalane vestover. Namnet «Fiordland» kjem av ein stavingsvariant av det skandinaviske ordet for slike bratte dalar som er overfløymde av havet, «fjord».
Fiordland har ei rekkje fjordar (ofte feilaktig kalla sund), der Milford Sound er den mest kjende, medan Doubtful Sound er lengre, og har fleire og lengre fjordarmar, men er også mindre tilgjengeleg. I Fiordland ligg òg fossane Browne Falls og Sutherland Falls, som er blant dei høgaste fossefalla i verda, og dei tre djupaste innsjøane på New Zealand, Haurokosjøen, Manapourisjøen og Te Anau-sjøen. Denne delen av New Zealand har eit svært fuktig klima, med ei årleg nedbørmengde på 6 300mm.
Historie
Fiordland har aldri hatt permanent busetnad av betydning. Sjølv maoriane kom berre midlertidig hit på jakt og fiske, eller for å henta den verdfulle steinen pounamu (New Zealand-jade) frå Anita Bay og munningen til Milford Sound.
Området vart administrert som Fiord County frå 1876 til det gjekk saman med det tilliggjande Wallace County i 1981. Sidan 1989 har det vore ein del av Southland District, som i sin tur ligg i regionen Southland.
Tilhøyrande fjordar
Frå nord til sør:
To innløp – Chalky og Preservation – leier høvesvis inn til Cunaris Sound og Long Sound.
Økologi
Området er klassifisert som Fiordland temperate forests økoregion, har fleire ulike habitat, og på grunn av isolasjonen også eit høgt tal av endemiske plantearter. Mykje av Fiordland er tett skogkledd, utanom der berggrunnen ligg oppe i dagen. Dei naturlege habitata er nesten fullstendig urørte. Nothofagus bøketre dominerer på mange stader, sølvbøk (Nothofagus menziesii) i fjordane, og raudbøk (Nothofagus fusca) i dalane innover i området. I underskogen er det ein stor variasjon av busker og bregnar, mellom desse kronebregne, Blechnum discolor, område med buskaktige urteplantar over tregrensa, flekker med myr inntil fjellbekker, og endeleg eit område med Rimu (Dacrydium cupressinum)-tilvaksne sanddyner i Waitutuområdet ved sørkysten. Området er tilhaldsstad for trua innfødde fugleartar, som den ikkje flygedyktige takahe (Porphyrio hochstetteri), kiviar (Apteryx), kaskadeand (engelsk Blue Duck, maori whio) (Hymenolaimus malacorhynchos) og gulhovudmohua (engelsk Yellowhead, maori mohua) (Mohoua ochrocephala)). Der er også ei stor mengde insekt og eit innfødd krypdyr, Fiordland skink (Oligosoma acrinasum), ei øgleart.
Det meste av området ligg innanfor Fiordland National Park, ein del av Te Wahipounamu verdsarvstad. Fiordland National Park har ei flatevidd på 12 120 km², dette gjer han til den største nasjonalparken på New Zealand, og ein av dei større i verda. Han inneheld mange turistattraksjonar, som Milford Sound, Doubtful Sound og vandringsruta Milford Track. Det største trugsmålet mot dei naturlege habitata kjem frå innførte artar, særleg hjort, men desse vert no jakta ut or området. Elles ligg det langs kysten fleire små øyer som er fri frå innførte artar, og som er klassifiserte som særskilt verna område (Specially Protected Areas).
Fleire område utanfor kysten inngår i Fiordlands marine reservat.
Folkesetnad og økonomi
Fiordland har aldri hatt meir enn nokre få innbyggjarar, og er det minst busette området på Sørøya på New Zealand (48 i 2001, i røynda ubygd), utan byar og med mange utilgjengelege område utanom sjø- eller luftvegen. Dei einaste busetnadane nær eller i Fiordland (avhengig av definisjonen) er Manapouri og Te Anau som har 2 000 permanent busette og kring 3 000 turistsenger. Den næraste byen er Invercargill.
Blanket Bay Hotel kan vera den vestlegaste permanent busette staden på New Zealand. Dette er ein forsyningsstasjon for fiskarar som ligg på ei lita øy ved innløpet i Doubtful Sound.
Utanom produksjon av elektrisitet ved Manapouri Power Station og litt jordbruk, er turisme den einaste større økonomiske faktorren i området. Tilreisande la i 2003 etter seg 92 millionar newzealandsk dollar, og 1 017 menneske var fulltidstilsette i turistindustrien i Fiordland, i tillegg hadde 1 900 arbeid tilknytt tenester til turismen. Dei fleste turistane vitjar Milford Sound, medan fotturar i dei meir tilgjengelege austlege delane av Søralpane også er ein populær aktivitet. På grunn av at dette området ligg så avsides, vert også turismen avgrensa, og etter korte opphald på dei største stadane dreg dei fleste turistane attende til større stadar, som til dømes Queenstown eller Invercargill.
Ono no Komachi
Ono no Komachi var ein japansk poet som levde ved keisarhoffet i den første helvta av Heian-perioden i japansk historie. Poesien hennar, som er djupt subjektiv, lidenskapleg og kompleks, var eit viktig førebilete for den poesien som voks fram i Japan i Heian-perioden, ein poesi som var prega av ein personleg tone og teknisk dugleik, attåt ei filosofisk og emosjonell djupne. I alt kjenner ein til snautt hundre dikt som er skrivne av Komachi. Livet og lagnaden hennar er også tema for fleire seinare no-skodespel.
Keisarhoffet i Heian-perioden
Den aristokratiske kulturen ved keisarhoffet i Heian-perioden var eit sjeldsynt gunstig miljø for skrivande kvinner av fleire grunnar. Den aller viktigaste var at kunst hadde ei viktig rolle i kvardagslivet for medlemane av hoffet. For både menn og kvinner var det å skrive imponerande poesi den beste måten for å vinne ry og ære. Å vere dugande som poet kunne på den eine sida auke moglegheitene for å avansere til høgre posisjonar, men hadde også mykje å seie for kor attraktiv ein vart rekna som ein potensiell romantisk partnar. Ei viktig hending i livet vart ikkje rekna som fullstendig før ein hadde gjeve ho poetisk form, og sameleis var det å gje ei personleg oppleving eit formalisert uttrykk gjennom poesi rekna som teikn på at ein var ein dana person med djupe kjensler.
Eit viktig skilje mellom mannlege og kvinnelege medlemar av hoffet, var at dei mannlege forfattarane for det meste skreiv poesien sin på kinesisk. Kinesisk var det offentlege administrasjonsspråket i Japan på denne tida, og hadde vore det første skriftspråket i Japan heilt sidan det 4. eller 5. hundreåret. Kvinner fekk vanlegvis ikkje utdanning i kinesisk, og det var difor først ved slutten av det 8. hundreåret – då eit nytt system vart laga for å nytte kinesiske teikn fonetisk til å transkribere munnleg japansk – at kvinner for alvor fekk høve til å skrive på morsmålet. I motsetnad til menn som skreiv på kinesisk, trong dei ikkje etterlikne krava som vart stilte til poetisk struktur og smak på eit framand språk. I Heian-perioden byrja hoffkvinner dimed å uttrykke seg litterært gjennom poesi, dagbøker og i «forteljingar», der dei skreiv om både offentlege hendingar og djupt private sider ved hofflivet.
Biografiske opplysningar
Vi har særs få sikre opplysningar om livet til Ono no Komachi, og sogene som finst om henne er i mange høve ei salig blanding av historiske fakta og gissing. Historikarar meiner at ho kan ha vore dotter av herskaren i Dewa-provinsen, og at ho har vore hoffdame ved keisarhoffet i dagens Kyoto i midten av det 9. hundreåret. Det er sannsynleg at ho fekk minst eitt barn, sidan eitt av dikta i ein seinare, keisarleg diktantologi har «barnebarnet til Komachi» som forfattar.
Legender og forteljingar
I eit miljø der det å drive med kunst var så vanleg, vart dei få som verkeleg skilde seg ut omtykte og fekk «...ein ekstraordinær prestisje og karisma». Legender, folkeeventyr og songar gjev inntrykk av at Komachi ikkje berre var den fremste av dei kvinnelege poetane i samtida, men at ho også var den vakraste av dei alle. Dette heng saman med at evna til å skrive vakre dikt gjorde at ein vart rekna for å vere personleg attraktiv. Forteljingane og legendene som finst om Ono no Komachi krinsar rundt eit par framskotne motiv: Det poetiske talentet, den forførande venleiken hennar i unge år, den uvyrdne vondskapen ho synte mot mannlege belarar og dei karmiske konsekvensane av denne vondskapen: ein alderdom full av liding og vanskar. I ei av forteljingane blir det sagt at ein mannleg poet overhøyrde Komachi medan ho resiterte eit av dikta sine i forkant av ein diktkonkurranse ved hoffet. Den mannlege poeten skjønte med ein gong at Komachi sitt dikt var så velskrive og fullenda at det kom til å gå av med sigeren. Han tok difor eit eksemplar av den tidlegaste japanske diktantologien som eksisterer, Man'yōshū, og skreiv diktet hennar inn i det. Då ho resiterte diktet ved hoffet den neste dagen skulda poeten Komachi for plagiat, og freista å få henne diskvalifisert frå konkurransen. Men Komachi visste at nytt blekk ikkje sit like sterkt som gamalt blekk: Ho tok manuskriptet og vaska det i ein bolle med vatn. Det falske diktet vart vaska vekk, og trikset til den mannlege poeten vart avslørd.
No-skodespel
I dei to no-skodespela Kayoi Komashi og Sotoba Komachi (norsk «Komachi på stupaen») er den såkalla «Soga om dei hundre friarnettene» særleg sentral. I båe desse skodespela gjer ein mann kur til henne. Komachi set friaren på ein prøve, og seier at ho vil gå med på å møte han dersom han kjem til døra hennar 100 netter på rad, og markerer kvar vitjing ved dørstokken ved å lage eit skår i sitjebenken hennar. Friaren dukkar opp 99 netter på rad, men den siste natta er han ingen stad å sjå. Ifølgje Sotoba Komachi dukkar han ikkje opp fordi han har døydd av lengt, og den døde ånda hans ber på illhug mot henne.
I byrjinga av skodespelet Sotoba Komachi får ein også eit møte med Komachi som gamal. Der er ho ei aldrande, lutrygga kvinne med vilt, ufjelga hår og fillete klede. Ifølgje skodespelet flytta ho til ei lita, stråtekt hytte utanfor bymurane etter at ho vart for gamal til å tene ved hoffet. I denne versjonen av livet til Komachi får ho eit heller trist endelykt og lever dei siste åra sine i anonymitet medan ho vandrar ikring som ei halvgalen kjerring på fjellstigane utanfor byen. Samstundes er Komachi i skodespelet ei kvinne med stor visdom og djup innsikt: Ein teologisk debatt mellom henne og to forbipasserande munkar endar med at munkane fastslår at ho har nådd sann opplysning og bøyer hovudet tre gongar mot jorda til ære for Komachi.
Tema
Den danske litteraturvitaren Hans Hertel har skildra Komachi sin lyrikk som «...sammenstøtet mellom usvekket erotisk lidenskap, alderens komme og mennenes ubestandighet». Samstundes skreiv ikkje Komachi berre lidenskaplege kjærleiksdikt; ho skreiv i like stor grad dikt som var intenst religiøse. Såleis peiker den amerikanske poeten og attdiktaren Jane Hirshfield på korleis djupe, eksistensielle spørsmål går heilt inn i kjernen av Komachi sin poesi. Dikta henner reflekterer eit grunnfesta buddhistisk syn på eksistensen som prega av stadig forandring, og vender støtt attende til spørsmålet om kva i røynslene våre som kan kallast «ekte».
I dikta hennar finst det ikkje noko skarpt skilje mellom den religiøse metafysikken og den turbulente, jordlege kjærleiken. Snarare er det slik at båe dimensjonane rettar seg mot den same sanninga: den forgjengelege eksistensen. Komachi nytta poesien som både introspeksjon og refleksjon på ein slik måte at dikta hennar ifølgje Hirshfield både verkar ærlege og direkte på ein moderne lesar.
Ettermæle
I japansk litteratur blir Komachi rekna som ein av «seks diktar-geni» frå midten av det 9. hundreåret (六歌仙 Rokkasen), og ein av dei «Trettiseks udøyelege poetane» (三十六歌仙 Sanjūrokkasen), ein flokk poetar frå Asuka-, Nara- og Heian-perioden. Hirshfield har uttalt at ho ser på Komachi som ein «proto-feministisk» figur og gjev henne følgjande attest: «...på mange måtar eksemplifiserer livet hennar fridom, sjølvstende og det å stå innanfor hennar eiga røyndom på eit nesten ekstraordinært vis». Den norske attdiktaren Arne Dørumsgaard har på si side peika på Komachi som ein av poetane å merke seg i den tidlege waka-antologien Kokinshu (古今和歌集, norsk «Samling av japanske dikt or gamal og ny tid»). Ifølgje Dørumsgaard maktar Komachi alltid «... å forene billedsprog og realisme til et naturlig hele hvor formen aldri kveles og uttrykket aldri skjemmes av anstrengt symbolikk».
På norsk har Ono no Komachi blitt attdikta på riksmål av allereie nemnde Dørumsgaard. Ho er også representert med eitt dikt i nynorsk språkdrakt i den store diktantologien Framande dikt frå fire tusen år (1968), attdikta av norsk-japanske Masahiko Inadomi. På bokmål er Komachi dessutan sekundæromsett frå engelsk av Hanne Bramness i Appelsintreet (1995), ein diktantologi for ungdom. Internasjonalt har Komachi mellom anna blitt attdikta til engelsk av Jane Hirshfield i samarbeid med Mariko Aratani i diktsamlinga The Ink Dark Moon.
Notar
<references group="Note"/>
TV3+
TV3+ er ein kanal frå Viasat som vert distribuert over heile Norden, men berre med dansk tale eller undertekstar. Kanalen vart starta i 1995. Kanalen sender fakta/aktualitetsprogram, seriar og sport.
The Libertines
The Libertines er eit engelsk rockeband som vart danna i 1997 og oppløyst i 2004. Dei gjekk saman for å opptrå på Reading og Leeds festivalane i 2010, og gjekk saman igjen for godt i 2014 for ein europaturné og for å muligens spele inn nytt album i 2015. Bandet vart i si tid spådd ei strålande framtid, men indre konfliktar og narkotikaproblem øydela dette. Musikken deira kan kategoriserast som ei blanding av tidleg britisk punkrock som The Clash og rock av den meir moderne sorten.
Etter oppløsinga på The Libertines starta Peter Doherty det mykje medieomtalte bandet Babyshambles. I dag er han soloartist og har gitt ut ei eiga cd med namnet Grace/Wastelands. Carl Barât og Gary Powell har fortsett karrieren sin i Dirty Pretty Things.
Bandet:
Thorbjørn Frølich
Thorbjørn Justus Steger Frølich var ein norsk prest, politikar og forfattar, fødd i Christiania. Forretningsmannen Fritz H. Frølich var far hans, medan Henrik og Georg Frølich var to eldre brør.
Frølich vart student frå Nissens skole i Kristiania i 1868 og cand. theol. i 1873. År 1875 vart han styrar ved den private jenteskulen på Lillehammer, der han også heldt kortare kurs for vaksne kvinner. Frå 1881 til -92 var han sokneprest i Masfjorden, dei neste ni åra hadde han same embetet i Ådalen i Buskerud. Medan han var i Masfjorden var han ordførar 1884-89, der han var ein føregangsmann både i hagebruk, jordbruk og for opplysingsarbeidet. Elles var han forlikskommissær 1885-87 og valmann 1882-88. Både på valtinget i 1882 og i 1885 kom han på varamannsplass til Stortinget, som ihuga venstremann.
Frå 1901 var Frølich forfattar og dreiv ulike vitskaplege studiar. I 1905 var han formann i den republikanske setralkomiteen og i Norges Fredsforening. Frå 1908 hadde han statsstipend, noko som mellom anna resulterte i fembandsverket F. H. Frølich og hans samtid (1912-39). Andre lokalhistoriske verk handla om Lillehammer og om Masfjorden.
Farga støy
Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz valt som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen har såleis eining W/Hz. Innan elektronikk er det ofte amplitudespektret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/\sqrt{Hz} (volt per kvadratrota av Hz).
Fylkesveg 2 i Troms
Fylkesveg 2 i Troms går mellom Høgda og Ytter-Aun i Harstad kommune. Vegen er 10 km lang.
Sandrine Bailly
Sandrine Bailly i Belley i Rhône-Alpes i Frankrike) er ein fransk skiskyttar. Ho vann verdscupen i skiskyting samanlagt i 2004/05-sesongen. Ho er verdsmeister i jaktstart frå VM i 2003, dette gullet delte ho med Martina Glagow.
Kortfatta merittliste
(pr. 12. desember 2007)
Asbjørn Gjærde
Asbjørn Gjærde er ein norsk journalist og forfattar. Han var distriktssjef frå 1981-1997 ved NRK Møre og Romsdal. Deretter var han redaktør med kontor same stad, men då som sentralt tilsett.
Gjærde har arbeidd både i Dagsnytt og i Dagsrevyen. Han byrja som programsekretær i NRK Møre og Romsdal i 1965. Han har også vore journalist i Sunnmørsposten.
I NRK var han m.a. medlem i utvalet som la grunnlaget for fjernsynsprogrammet Norge Rundt, der han var ein av dei første programleiarane. I 1980 var han nestsjef for radiokanalen P2 under prøvesendingane. Dei første nærradiosendingane i Noreg, som gjekk med dispensasjon i 1973 frå Høgskulen i Volda, hadde Gjærde det redaksjonelle ansvaret for som NRKs representant. Han sat også i Normalinstruksutvalet som sette opp organiseringa av distriktskontora til NRK.
I organisasjonssamanheng har Asbjørn Gjærde vore leiar for redaksjonsklubben i Dagsrevyen, nestleiar i Ålesund Presseforening og Sunnmøre Journalistlag, medlem av NRK sitt språkutval, varamann til Norsk Språkråd og hovudstyremedlem i Kringkastingsforeningen. I 2000 var han ein av initiativtakarane til Seniorpresseklubben i Møre og Romsdal.
Glasiologi
Glasiologi er læra om isbrear og prosessane knytte til dei. Dette er ein del av naturgeografien.
Ein glasiolog er ein som forskar på isbrear.
Aldanelva
Aldan (russisk Алдан) er ei elv i Sakha i Russland og den nest lengste sideelva til Lena frå høgre. Elva er 2273 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 5060 m³/s. Elva er farbare for båttrafikk frå munningen og 1600 km oppover elva.
Dei største sideelvane hennar er Amga, Utsjur og Maja. Nedslagsfeltet er kjend for førekomstar av gull og for kambriske fossil.
Tolga
Tolga er ein tettstad og administrasjonssenter i Tolga kommune i Innlandet fylke. Tettstaden har, og ligg ved Glåma 21 kilometer nordaust for Trysil og 21 kilometer sørvest for Os. Her ligg mellom anna barneskolen Tolga skole og Dølmotunet. Tolga er stoppestad på Rørosbanen som går til Røros og Trondheim nordover og til Hamar i sør.
La Línea de la Concepción
La Línea de la Concepción (ofte berre kalla La Línea) er ein by og kommune i Spania, i provinsen Cádiz i Andalucía. Han ligg aust på eidet i Gibraltarbukta på grensa til det britiske Gibraltar, som han har nære økonomiske og sosiale band med. Byen ligg på ein sandbanke mellom Gibraltarklippa med kysten på austsida av Gibraltarbukta, mellom Sierra Carbonera og Gibraltarklippa.
Byen har fått namn frå línea eller grensa mellom Spania og Gibraltar og frå Jomfru Maria. Innbyggjarane vert kalla linenses.
Dei første bygningane her går tilbake til 1700-talet, som då var bak den spanske grensa og ein del av kommunen San Roque fram til 1870, då dei vart fråskilde.
Folket i La Línea har tradisjonelt arbeidd i Gibraltar frå dagane på 1700-talet då Gibraltar vart ei viktig hamn. Dette stoppa då den spanske regjeringa stengde grensa mellom 1969 og 1982 som følgje av striden om Gibraltar mellom Spania og Storbritannia under Franco-regimet. Grensa vart opna for fullt i 1985 og mange gibraltarar har igjen flytta til La Línea, der eigedomsprisane og levekostnadane er langt lågare.
La Línea leverer i dag store mengder frukt og grønsaker til Gibraltar. Andre industriar er produksjon av kork, sprit og fiskepostei.
Historie
Gibraltar vart erobra av britane under den spanske arvefølgjekrigen i 1704. Innbyggjarane i Gibraltar flytta då bort og grunnla byen San Roque like ved i 1706. I 1713 var krigen over og Spania måtte avstå Gibraltar til britane. Gibraltar var under konstant overvaking og vart fleire gonger omleira av spanjolane, men dei klarte aldri å ta området tilbake. Spanjolane valde å byggje ein festningsby ved grensa til Gibraltar. Bygginga vart sett i gang i 1731 i form av to festningar, Santa Bárbara og San Felipe, ein på kvar side av eidet med ein mur i mellom seg. Denne forsvarsgrensa stod ferdig i 1735 og vart kalla Line Contravalación eller La Linea de Gibraltar. La Línea vart grunnlagd som ein «provisorisk leir» som gav forsyningar til dei militære og familiane deira ved grensa.
Kong Alfonso XIII gav byen namnet La Línea de la Concepción i 1913.
Den 8. juni 1969 gav Francisco Franco ordre om å stenge grensa til Gibraltar. Mange innbyggjarar i La Linea mista då jobbane sine og dette gjekk økonomisk hardt ut over byen. Grensa opna att i 1985.
Kjelder
''
Marcus Thrane
Marcus Møller Thrane var ein norsk sosialistisk agitator, lærar, publisist, pressemann og fotograf. Han er mest kjend for å ha tufta thranittarrørsla, den første arbeidarrørsla i Noreg.
Biografi
Marcus Thrane vart fødd 14. oktober 1817 i Christiania. Han hadde ein solid overklassebakgrunn, men vart foreldrelaus allereie som femtenåring. Fem år seinare la han ut på ei lengre reise i Europa (hovudsakleg Frankrike) der han truleg vart inspirert av fleire før-marxistiske sosialistiske tenkjarar. Attende i Noreg tok han til å studera teologi, før han tok til som lærar frå 1841.
I august 1848 overtok Thrane redaksjonen av avisa Drammens Adresse, men dei radikale synspunkta han forfekta bidrog til at han vart oppsagd allereie tidleg året etter. På dette tidspunktet hadde han allereie skipa den første av arbeidarforeiningane som skulle verta thranittarrørsla, noko som skjedde 27. desember.
Med Arbeiderforeningernes Blad, som Thrane starta opp i mai 1849, skaut rørsla verkeleg fart, og det vart frå statleg hald gjort fleire forsøk på å pasifisera både ho og Thrane sjølv. Den 7. juli 1851 vart heile leiarsjiktet til thranittarane arrestert, og etter ei lang og hard rettsprosess vart Thrane fengsla i april 1854. Likevel klarte han å halda fram drifta av bladet heilt til 1856.
Fylkesveg 51 i Troms
Fylkesveg 51 i Troms går mellom Hov og Stordal i Tromsø kommune. Vegen er 31,7 km lang.
Eldgjá
Dalen ligg mellom Landmannalaugar og Kirkjubæjarklaustur, og på det djupaste er gjelet 270 meter djupt og 600 meter breitt. Han vart oppdaga av Þorvaldur Thoroddsen i 1893. Det første dokumenterte utbrotet i 934 var den største flaumbasalten i historisk tid. Det er estimert at 18 km³ med lava strøymde ut av jorda.
Det ligg ein flott foss kalla Ófærufoss i dalen. Ei naturleg bru over fossen forsvann i 1993 på grunn av smeltande is. Smeltevatnet førte til stor vassføring som vaska bort brua.
Trengereid
Trengereid er ei bygd i Arna i Bergen kommune. Staden ligg ved Sørfjorden, sørom Osterøy.
Fylkesveg 7 og Europaveg 16 møtest like ved Trengereid, og Bergensbanen går gjennom bygda nede ved fjorden.
Trengereid fabrikker vart i 1895 etablert av Johan Jebsen. Fabrikken dreiv med band og lisseproduksjon og hadde eiget kraftverk. Trengereid kraftverk er i dag modernisert og overteke av Bergenshalvøens Kommunale Kraftselskap.
Namnet Trengereid kjem av gamalnorsk Þreng(v)areið/Þrøngvareið, og tyder eid som er skapt av, eller går gjennom, ei snevring.
Madeira
Madeira er ei øygruppe i Nord-Atlanteren. Øygruppa er ein sjølvstyrt region i Portugal. Hovudstaden heter Funchal. Sjølv om øya geografisk høyrer til Afrika, og ligg 650 km utanfor kysten, høyrer ho politisk og kulturelt til Europa, som ligg 955 km unna.
På to av øyane, Madeira og Porto Santo, bur det folk. I tillegg finst fem aude øyar fordelt på to mindre øygrupper; Ilhas Selvagens og Ilhas Desertas.
Madeira vart av romarane kalla Dei fiolette øyane og vart gjenoppdaga av portugisiske sjømenn mellom 1418 og 1420. Øygruppa vert rekna som først oppdaga av Henrik Sjøfararen frå Portugal. Øyane er ein populær feriestad året rundt og er kjend for madeiravinen, blomar og broderte handverk. Nyårsfeiringa på Madeira er òg kjend og i følgje Guinnes rekordbok er fyrverkeriet i feiringa det største i verda.
Geografi
Madeira er ei vulkansk øygruppe i nordenden av det afrikanske skjoldet.
Øyane er ein del av den delvis undersjøiske fjellkjeda Madeira-Tore. Hovudøya Madeira har eit kupert fjellandskap og det høgaste punktet er Pico Ruivo på 1862 moh. Porto Santo er den eldste av øyane og vart truleg danna i miocen for 18-19 millionar år siden. Den vulkanske aktivitete vart fram til pliocentida. Ein skjoldvulkan raga 6 km over havbotnen då det vart utvikla ei aust-vestleg rift i jordskorpa.
1/f-støy
1/f-støy er tilfeldig støy som har den eigenskapen at energitettleiken avtek når frekvensen aukar.
Madeira
Historie
I 1834 vart Madeira eit distrikt utanfor fastlandet, men den store endringa kom i samband med demokratiseringsprosessen i Portugal på 1970-talet. I 1976 vart Madeira ein autonom region og har utvikla seg til ein økonomisk frisone samtidig som turismen har vokse sterkt. I samband med omvandlinga til ein autonom region fekk Madeira og Asorane ei særstilling i grunnlova til Portugal.
Den britiske påverknaden på Madeira merkar ein mellom anna gjennom det velkjende hotellet Reid's Palace og ved at britane i lang tid har hatt Madeira som reisemål. Storbritannia okkuperte Madeira to gonger på 1800-talet.
1/f-støy
Omgrepet 1/f-støy vert òg nytta som eit generisk namn på støy med eit energispektrum som avtek som der n er 1,2, 3, ... Støy med n = 2 evert òg kalla raud støy. 1/f-støy finn ein i til dømes transistorar.
Juzjnyj
Juzjnyj (russisk skrift Южный) er den sørlege av dei to store øyane i Novaja Zemlja (Gåselandet) nord i Russland. Namnet tyder 'sørleg'. Ho har eit areal på og sjølv om ho er mindre enn naboøya i nord, Severnyj, er ho ein av dei største øyane i verda (41. største).
Økologi
Øya var opphavleg heim for nenetsfolket, men vart stort sett evakuert i 1950-åra då Sovjetunionen starta med atomprøvespreningar her.
Juzjnyj er kjend for dei store koloniane med sjøfugl. Vegetasjonen på øya består stort sett av tundra.
B.B. King
Riley B. King, internasjonalt kjend som B.B. King, var ein USA-amerikansk bluesgitarist, songar og låtskrivar. B.B. King blir rekna som ein av dei største artistane innom bluesen og er kjent for å saman med gitaristen Lucille Gibson turnere mykje og ofte. Kings mest berømte låt er «The Thrill is gone».
B.B. King er ein av dei mest kjente bluesgitaristane i verda. King blir saman med Muddy Waters rekna som mellom dei mest stilbyggande bluesmusikarane og har påverka ei mengde seinare rockemusikarar som Eric Clapton og Jimi Hendrix.
Liv
King vart fødd i Itta Bann i Mississippi, men flytta til Indianola etter kvart. Då han var liten lærte han seg å synge gospel. Presten lærte han å spele dei første gitarakkordar. Og han lærte meir av omreisande bluesgitarisar.
I ungdomen jobba han som gardsarbeidar og traktorførar. Og kvar einaste helg spelte han på lokale bluesbarar. Han og mora voks opp hos ein kvit plantasjeeigar, King elska å bruke tida sin saman med mora og bestemora. Etter mora døydde fekk han god kontakt med faren.
Gjennombrotet til King skjedde i 1949. Då spelte han inn fire låtar, men ingen av dei gjorde særleg stort inntrykk på afroamerikanske publikum. Men i 1951 hamna han i Sam Philips legendariske Sun Studio i Memphis. Ei av låtane hans, «Three O'Clock blues», førte til det store gjennombrotet. Låten låg på r&b-lista i 17 veker.
Musikktidsskriftet Rolling Stone rangerte i 2003 B.B. King som den tredje største gitaristen genom tidene.
Svaner
Svaner er eit samleomgrep for store, vasslevande andefuglar av slekta Cygnus. Dei har lang hals og er som regel reint kvite fuglar som lever i nordlege, ofte kalde, strøk. Sørlege artar er ofte svarte eller svarte og kvite.
Det finst mellom seks og åtte artar svaner, i Noreg førekjem tre av dei: knoppsvane, songsvane og dvergsvane.
Oversyn artar, status og utbreiing
Svaner i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.7 frå september 2012 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler. Fakta om raudlistestatus, populasjon og utbreiing er frå oppslag i BirdLife International sine nettsider 'Data Zone', 20. november 2012.
Tjern
Eit tjern eller ei tjørn (av norrønt tjarn, inkjekjønn, og tjǫrn, hokjønn) er ei nemning på eit lite vatn. Andre (uoffisielle) skrivemåtar kan vera tjenn og tjønn. Ofte ligg tjerna i ei myr eller myrliknande vegetasjon med lauvtreskog, i motsetnad til innsjøar og mange større vatn. Eit tjern kan til dømes ha danna seg ved at eit større, grunt vatn har grodd til langs kantane med torvmose.
Omgrepet «tjern» er i hovudsak nytta om ein naturleg liten innsjø, men kan òg unntaksvis vere nytta om ein liten kunstig innsjø eller vatn, kan hende særleg der innsjøen ligg på staden for eit opphavleg naturleg tjern med det same namnet.
Fylkesveg 55 i Troms
Fylkesveg 55 i Troms går mellom Sandvika og Sommarøy i Tromsø kommune. Vegen er 5,1 km lang.
Fylkesveg 37 i Hordaland
Fylkesveg 37 i Hordaland går mellom Mo og Auestad i Etne kommune. Vegen er 4,2 km lang.
Jaén
Jaén (arabisk جيان - Jayyān) er ein by sør i det sentrale Spania, og provinshovudstad i provinsen Jaén i Andalucía. Namnet kjem truleg frå det arabiske ordet Jayyan («caravanekryss»).
Innbyggjarane i byen vert kalla jiennenses og han har opp under 120 000 innbyggjarar, som er om lag ein sjettedel av innbyggjarane i provinsen.
Dei siste åra har Jaén opplevd ein stor auke i kulturell turisme. Jaén er òg kjend som «verdshovudstaden for olivenolje» fordi han er den største produsenten av dette produktet. Jaén består av bratte, smale gater og er avgrensa av åsane han ligg rundt.
Jaén er det administrative og industrielle senteret i provinsen. Av industri byen finn ein kjemiske fabrikkar, garveri, distilleri, kjeksfabrikkar og tekstilfabrikkar.
Messias (fleirtyding)
Messias kan vise til
Alan Price
Alan Price er ein engelsk musikarar som er mest kjend som den første organisten i The Animals. Han er i dag soloartist.
Det var i stor grad han som arrangerte den første hitten til The Animals, «The House of the Rising Sun» i 1964. Han forlet Animals alt i 1965 på grunn av at bandet ønskte å dra i forskjellige musikalske retningar og på grunn av flyskrekk, som hindra han i turnere. Kort tid etter starta han Alan Price Set og hadde nokre hitsinglar med gruppa før ho vart oppløyst i 1968. Han har i løpet av åra etter gjeve ut mange soloalbum og samarbeidd med Georgie Fame.
I 1973 laga han musikk og medverka i filmen O Lucky Man! av Lindsay Anderson.
Ivan Ukhov
Ivan Sergejevitsj Ukhov er ein russisk høgdehoppar. Han vart olympisk meister i øvinga i 2012. Hans personlege rekord er på 2,40 m; 5 cm under verdsrekorden til Javier Sotomayor.
Karriere
Ukhov konkurrerte tidlegare i diskoskasting, men bytta i 2005 til høgdehopp, og vart junior-europameister i Kaunas med eit hopp på 2,23 m. Gjennom 2005-sesongen forbetra han seg frå 2,10 m til 2,30 m. I 2006 oppnådde Ukhov ein personleg rekord på 2,33 meter. Han hoppa så 2,39 innandørs i Moskva den 28. januar 2007.