cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarayaku
Folket i territoriet har i dei seinare år tatt opp turisme som leveveg. Dei prøver å ta vare på sin eigenart også som eit middel i turistnæringa. Etter ein skipingsprosess over fleire år, starta det første semesteret med universitetsstudiar i Sarayaku hausten 2003. Tilbodet kom i stand etter eit samarbeid med universiteta i Cuenca og i Lérida (Catalonia). Føremålet med universitetstilbodet i Sarayaku er å høgne kvaliteten på fleirkulturell og fleirspråkleg utdanning i indianarsamfunn i Pastazaprovinsen. Gjennom dette vil dei òg utvikle eigne undervisningskrefter, vitalisere gamal kunne om filosofi, indiansk kosmosvisjon, og kulturell identitet og tradisjonar.
Eit sjølvstyre for det dei kallar «Tayjasaruta», på engelsk «Autonomous Territory of the Original Kichwa Nation of Sarayaku» er proklamert i samband med at det argentinske oljeselskapet CGC fekk løyve til å leite etter petroleum med seismiske undersøkingar. Petroleumsverksemda er sterkt ønskt av den sentrale regjeringa i Quito, fordi økonomien i landet er avhengig av inntekter frå råoljeeksport for å betale statsgjeld. For å stoppe motstanden mot verksemda frå sarayakufolket sette regjeringa inn føderale soldatar i Sarayaku og stengde Bobonazaelva som ferdselsveg.
Striden har fått ei rikeleg merksemd i internasjonale media. Han er eit klassisk døme på kamp om rettar til land mellom urfolk og nasjonale styresmakter. Sarayakufolket klagar oljeselskapa for freistnad på etnisk mord fordi verksemda åt selskapa etter folket sitt syn vil øydeleggje eksistensgrunnlaget, både økonomisk, kulturelt, ernæringsmessig, økologisk og åndeleg og ho undergrev sosial likevekt i samfunnet. Dei hevdar at oljeverksemda er den største trusselen mot universitetstilbodet som nyst er skipa i Sarayaku.
Ovaeymir
Ovaeymir er ein by i distriktet Aydın i provinsen Aydın i Tyrkia. Han har nesten vokse saman med Aydın. Byen har kring 7 000 innbyggjarar (2011). Ovaeymir låg opphavleg ved breidda av elva Büyük Menderes, men då han vart råka av storflaum for 200 år sidan vart han flytta til den noverande staden.
Varangerhalvøya
Varangerhalvøya (nordsamisk Várnjárga, kvensk Varenkinniemi, finsk Varangin niemimaa)  er ei halvøy i Troms og Finnmark som ligg mellom Tanafjorden og Varangerfjorden, med Barentshavet i nord og aust. I sørvest snevrar halvøya inn og vert ei landbru. Landbrua ligg i kommunane Tana og Nesseby og blir så smal som ei mil mellom Skiippagurra og Varangerbotn.
Geografi
Området har kupert fjellterreng med høgdar på 633 moh. på Skipskjølen og 724 moh. på Stangnestind i Austertana. Andre høge punkt er Falkefjell på 548 moh.
Fjordar og fjordarmar som ligg inntil halvøya er mellom anna Leirpollen, Kongsfjorden, Båtsfjorden, Syltefjorden, Persfjorden og Varangerfjorden.
Nokre av halvøya sine elver munnar ut i Varangerfjorden, deriblant Bergeby-elva, Grunneselva, Jakobselva. Andre elver er m.a. Skallelv og Austerelva.
Langs kysten av halvøya ligg Tanaelva og munningen til elva, og Tanafjorden, Leirpollen, Gulgofjorden, Store Molvik, Tanahorn, Fuglenes. Austanfor Skarveneset ligg Skånsvika, Berlevåg, Kjølneset, Styret, Storsteinsbukta, Sandfjordklubben, Sandfjord, Nålneset, Risfjorden. Strømmen har ein kyst innanfor Straumsnesa. Vidare austover finst Vesterneset, Setbøneset, Båtsfjorden, Makkaur, Korsneset, Makkaur-Sandfjorden, Syltefjordklubben, Persfjorden, Blodskytodden, Kavringen, Svartnesbukta, Svartnes, Gamvikbukta, Skinnstakkvika, Nordvestkeila, Molvika, Kibergneset, Spira, Håbrandneset, Kramvik, Grunnes, Svartnes, Svartnesbukta, Langbukta, Langbunes, Trollbukta, Komagværbukta, Skallbukta, Nyhavnneset, Skallnes, Urnesodden, Krampenes, halvøya Ekkerøya, Golnes, Høyvik, Samuelbyneset, Kiby, Grunnes, Navarsodden, Ørtangen, munninga av Tomaselva, Laksbuneset, Laksebubukta, Andersbyneset, Blåbærnes, Makkenes, Paddebybukta, Finneset, munninga av Jakobselva, Skitenelva, Fálesgohppi, Murgget, Giettáidnjarga, Gassa-njarga, Tjukkenasbukta, Klubbvika, Per Larsa-vik, Spiret, Torvneset, Mortensnes og Handelsneset, Hammarnes, Gazza-njarga, Unjargeahči, Buvre-njárga, Bunes, Struppnjarga, Meskelvneset, Áldda-njárga og Herráidnjárga. På landbrua ligg Sáttovárri. Området er tradisjonelt kjent som Seidafjellet. Nordover ligg Roavve-várri.
Vassdraga er m.a.
Nordsida av halvøya har mange bratte skrentar mot havet med store flater innanfor.
Natur
Halvøya er prega av av høgfjellsvegetasjon. Stordelen av halvøya er skoglaus.
I 2004 blei staden utpeika som eit kjerneområde for den utryddingstrua norske fjellreven. I 2008 blei det sett ut 27 fjellrevar på halvøya.
Kulturminne
Det er funne ei rekkje offerplassar på halvøya. 49 offerplassar i Varanger vart nemnde av Ørnulv Vorren i Samiske offerplasser i Varanger (1993), inkludert 3 plassar ved Gandvika.
Nærlingsliv
Gollevarre siida er ei gruppe personar som driv med reindrift, ein sida.
Varangerhalvøya blir marknadsført som eit attraktiv reisemål som kan tilby både friluftsopplevingar og ulike festivalar.
Korgball
Korgball eller basketball er ein lagsport med ball med opphav i USA. Målet med spelet er å score fleire poeng enn motstandaren. Poenga får ein ved å kaste ballen gjennom motstandaren sitt mål, ei oppheist korg. Sporten vart skapt av James Nismith, ein gymlærar ved Springfiles College (då YMCA) i Springfield i Massachusetts i desember 1891. Den første kampen vart spelt 20. januar 1892.
Basketball har framleis størst popularitet i USA, men i dei siste tiåra har idretten opplevd ein stor vekst i Europa og Asia.
571 Dulcinea
571 Dulcinea er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. september 1905 av Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Valvatna
Valvatna er ein tettbygd stad i Stord kommune i Vestland. Staden ligg på sørenden av øya Stord, mellom Sagvåg og Leirvik. Staden har tidlegare oppfylt SSB sin tettstaddefinisjon, men er frå 2013 rekna som ein del av Leirvik.
Jørnfjorden
Jørnfjorden er ein fjordarm av Eidsfjorden i Bø kommune i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 7 km nordover til Nedre Verhalsen.
Fjorden har innløp mellom Ringstad fyr i vest og Mikkelsøya i aust. Grenda Auvåg ligg på vestsida like ved innløpet, medan Røsnes ligg på austsida. Rett nord for Auvåg ligg dei to vågane Nordvågen og Langfjorden. Ein liten fjordarm lenger inn i fjorden heiter Kvernfjorden. Han strekkjer seg om lag 800 meter inn til grenda med same namn på austsida. På andre sida av vestfjorden ligg grenda Klaksjord.
Fv913 går langs heile austsida av fjorden.
Den gylne middelvegen
Den gylne middelvegen er ein filosofisk leveregel som går ut på at ein verken bør ha for mykje eller for lite av det gode. Han er særleg utbreidd i gresk filosofi, og ein viktig del av etikken til Aristoteles.
Leveregelen finst i fleire utgåver og er kjent allereie frå tidleg gresk litteratur. Han er mellom anna eit hovudmoment i soga om Ikaros, der faren Daidalos gjev Ikaros venger og oppmodar han om å følgja den midtre vegen, mellom sjøsprøyten og varmen frå sola. Ikaros lytta ikkje til faren, men flaug oppover mot sola, som smelta voksen som heldt vengene hans saman.
Åshild Hauan
Hauan arbeidde i butikkar for Rana Samvirkelag frå 1961 til 1981. Hausten 1981 vart ho vald til stortingsrepresentant frå Nordland for Arbeidarpartiet. Etter to attval og tolv år på Stortinget fekk i 1993 stillinga som Fylkesmann i Nordland. Ho var då den første kvinnelege fylkesmannen i Noreg, ein posisjon ho hadde til 26. september 2007.
Trilliard
I SI-systemet svarer prefikset zetta til trilliard, medan zepto står for ein trilliarddel.
Håkon I av Noreg
Konge
Då Håkon var om lag 20 år gamal vende han heim til Noreg. Broren Eirik Blodøks, som òg hadde ønska seg kongsmakt, måtte rømma landet då Håkon Adalsteinsforstre kom attende til Noreg for å ta kongemakta. Eirik var dårleg likt på grunn av rå framferd, med plyndring og herjing. Håkon fekk difor stønad frå dei norske hovdingane. Slik vart Håkon konge av Noreg.
Det er tydeleg at Håkon fekk bruk for lærdomen frå England. Noko av det fyrste som skjedde var at han reforhandla dei gamle avtalane som faren hadde hatt med jarlane av Møre og Lade. Dette hadde ikkje Eirik klart, og det er truleg ein av grunnane til at han var mislukka som konge. Men Håkon gjenoppretta føderasjonen, han vart anerkjent som overkonge av jarlane, og dermed hadde han gjenreist faren sitt gamle samlingsverk.
Håkon den gode vert særleg knytt til to store reformer i retning av organisatorisk samling av riket, nemleg «leidang» og «lagting». Skipnaden gjorde mogleg eit meir formalisert samarbeid mellom kongen og bondefolket. Håkon bygde òg ut ei eksisterande lokal tingordning til å dekka større geografiske einingar. Desse ser i fyrste omgang ut til å vera nokonlunde identisk med hans eige vestlandsrike (Gulatingslagen) og området til hans nære ven og allierte Sigurd jarl (Frostatingslagen).
Kristen tru
Det er heva over ein kvar tvil at Håkon må ha vore døypt som kristen under opphaldet i England. Han hadde fått ei for tida omfattande teologisk utdanning, og at han hadde med seg prestar til landet. Dei tidlegaste sogene fortel eintydig at han lét byggja kyrkjer, og at han fekk tak i prestar til desse kyrkjene. Likevel er han framstilla for ettertida som om han gjekk over til heidendomen igjen. Ein grunn til dette kan vera ei detaljert skildring i Heimskringla om eit par hendingar i Trøndelag ein gong rundt 950-54. Håkon var då i Trøndelag og besøkte Sigurd jarl. Han var med Sigurd og møtte trønderhovdingane, fyrst på Frostatinget der han kom i kraftig munnhoggeri med hovdingane. Så kom Håkon til haustblotet på Lade, der han drakk ein skål til Odin, men han fekk lista seg til å gjera krossteiknet over drikkehornet. Men på juleblotet på Mære måtte han drikka alle skålane utan krossteiknet, og til og med eta nokre bitar med hestelever. Dette vert av sogeforfattarane tolka som at han hadde sagt frå seg kristendommen.
Eirikssønene
Håkon måtte fleire gonger verja landet mot brorsønene sine, Eirikssønene, som samarbeidde med danskekongen Harald Blåtann. Danskekongen var bror av dronning Gunnhild, mor deira. Ekteskapet mellom Gunnhild og Eirik var etter alt å dømma eit politisk trekk av Harald Hårfagre for å passivisera dansk aggresjon mot riket. Danskekongen var allereie tungt inne i handelen med Aust-Noreg, men handelsruta frå nordområda langs kysten av Vestlandet må ha vore særs innbringande og fylgjeleg særs attraktiv. Og det var denne handelen Harald Hårfagre sat og hadde kontroll med.
Som nemnt måtte Eirik rømma landet, men Gunnhild og hennar fire søner sat i Danmark. Sønene hadde arverett etter Harald Hårfagre, og dei byrja å komma til skjells år og alder. Harald Blåtann let ikkje dette høvet gå frå seg til å prøva ta kontroll over resten av Noreg. Eirikssønene vart rusta til invasjon og sende nordover. Dette var nettopp sommaren etter blota i Trøndelag, og det skulle visa seg at Håkon sin ettergjevnad med trønderhovdingane hadde vore særs klok politikk. Trønderane stilla opp på Håkon si side. Hærane møtte kvarandre i eit spektakulært slag ved kongsgarden på Avaldsnes. Guttorm Eiriksson vart drepen, og danskane rømde.
Det gjekk eit par år, så prøvde dei seg igjen. Denne gongen kom Eirikssønene med ein nesten utelukkande dansk hær heilt opp til Møre. Der sat Håkon på garden Birkestrond som ligg på Freiøya i Kristiansund. Danskane kom overraskande på dei, og det var ikkje tid til anna enn å raska saman folk frå gardane i nærleiken. Likevel klarte Håkon å slå fienden, i det som er kjent som slaget på Rastarkalv, og jaga dei heim til Danmark.
I 961 (eller 960) prøvde Eirikssønene seg for tredje gong. Dei kom med ein stor hær opp til Fitjar på Stord i Sunnhordland. Slaget ved Fitjar vart eit av dei meir dramatiske, men det ser ut som om Håkon også denne gongen klarte å jaga danskane på flukt. Men han vart treft av ein pil i skuldra i sluttfasen av kampen. Soga seier at pila var ein flein, ein slags spesialpil med ein spiss som skulle laga særs djupe og blødande sår. Dei klarte ikkje å stoppe blødinga. Kongen ville heim til kongsgården på Alrekstad, men ved Håkonshella blødde han i hel.
Håkon hadde ei dotter, Tora, men ingen son som kunne arva kongedømet. Soga seier at han på dødsleiet gav beskjed om å kontakta Harald Eiriksson, den eldste av Eirikssønene, som no var den næraste til å arva han. Det vart gjort, og Harald, som etter kvart vart kjent som Harald Gråfell, vart overkonge i Noreg etter Håkon den gode.
Ettermæle og minnesmerke
Håkon den gode vart såra i eit slag og gravlagd på kongsgarden Seim i Nordhordland.
Soga om Håkon vart skriven ned av islendingen Snorre Sturlason (Snorri Sturluson). Soga er ein del av dei norske kongesogene i Heimskringla.
I 1961 vart det sett opp eit monument over Håkon den gode i Fitjar, laga av bilethoggaren Anne Grimdalen.
Jena
Jena er ein by sentralt i Tyskland ved elva Saale i delstaten Thüringen med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen er om lag like stor som Gera, som òg ligg i Thüringen, og i 2007 hadde Gera eit par hundre innbyggjarar meir og var derfor den nest største byen i delstaten.
Historie
Jena vart først nemnd i 1182. På 1000-talet høyrte byen til herrane av Lobdeburg, men i det neste hundreåret utvikla han seg til ein sjølvstendig kjøpstad med eigne lover og øvrigheitspersonar. Økonomien var hovudsakleg basert på vinproduksjon. I 1286 etablerte dominikanarar seg i byen, etterfølgd av cistercianarar i 1301.
Markgrevskapet Meißen tok over styringa i Jena i 1331. Frå 1423 høyrte han til kurfyrstedømet Sachsen av Huset Wettin, som hadde arva Meißen, og var framleis ein del av kurfyrstedømet etter at landområda vart delt i 1485.
Reformasjonen innførte protestantisme i byen i 1523. Dei følgjande åra gjekk innbyggjarane i byen til åtak på dominikanar- og karmelittarklostera. I 1548 vart eit universitet grunnlagd av kurfyrste Johan Fredrik av Sachsen.
Ein kort periode (1670-1690) var Jena hovudstad i det sjølvstendige hertugdømet Sachsen-Jena. I 1692 vart han annektert av Sachsen-Eisenach og i 1741 av hertugdømet (seinare storhertugdømet) Sachsen-Weimar, som han var ein del av fram til 1918.
I 1945, mot slutten av den andre verdskrigen, vart Jena utsett for kraftige bombeåtak frå amerikanske og britiske bombefly. 153 mennseke mista livet og det meste av gamlebyen vart øydelagd (men gjennoppbygd etter krigen).
Delar av Thüringen vart ein del av Aust-Tyskland i 1949 og landkreisen Gera i 1952. Sidan 1990 har byen vore ein kreisfri by i Thüringen.
Roger Chapman
Roger Maxwell Chapman, òg kjend som Chappo, er ein engelsk rockesongar. Han er mest kjend som medlem i det progressive rockebandet Family, som han skipa i lag med Charlie Whitney i 1966, og for bandet Streetwalkers som vart skipa i 1974. Det særeigne artisteriet hans og vibratoen på røysta hans har gjort han til ein kultperson i det britiske rockemiljøet. Chapman skal ha sagt at han prøvde å syngje som både Little Richard og idolet Ray Charles. Sidan tidleg i 1980-åra har han budd mykje av tida si i Tyskland.
I Tyskland vart han kåra til årets artist i 1980-åra og fekk ein ærespris i 2004.
Western Bay of Plenty District
Western Bay of Plenty District Council er eit distrikt i regionen Bay of Plenty på New Zealand. Administrasjonssenteret til distriktet ligg i Greerton i Tauranga City (som er eit eige område, og som ikkje ligg i distriktet). Distriktet omkransar Tauranga City, og omfattar Matakana Island, ved innløpet til Tauranga Harbour.
Distriktet vart til etter lokalstyrereformene i 1989 der dei gamle områda Tauranga County og Te Puke Borough vart slegne saman med mindre grensejusteringar. Dei største endringane var i nordaust, der Waihi Beach vart overført til distriktet frå det gamle Ohinemuri County, og i nærleiken av Tauranga City, der noko av omlandet som tidlegare hadde høyrt til landdistriktet, vart overført til byen.
Distriktet er delt inn i fem wards (som mellom anna tener som valkrinsar ved val til distriktsstyret), desse er Waihi Beach, Katikati, Kaimai, Te Puke og Maketu.
Vitskap i 1917
Vitskapsåret 1917 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1917.
Amazonaselva
Amazonaselva (spansk og portugisisk: Río Amazonas) i Sør-Amerika er den største elva på jorda målt i vassmengd. Ho fører like mykje vatn som Nilen, Yangtze og Mississippi til saman. Dette gjer at elva gjev tilskot til om lag ein femdel av alt ferskvatn som renn ut i alle verdshava. Amazonaselva er den nest lengste elva på jorda, etter Nilen. Amazonaselva er i hovudsak ei brasiliansk elv. Den fjernaste kjelda ligg 3700 meter over havet i Andesfjella i Arequipa-regionen i Peru. Elva er 6 400 kilometer lang og har over 200 sideelver, med eit nedbørsfelt på 6 915 000 km², dvs. om lag 40 % av Sør-Amerika. Nokre av dei mest kjende sideelvene er Rio Negro som kjem frå nord, og Rio Madeira, Tapajós og Xingu som kjem frå sør. Utløpet av elva ligg på austkysten av Brasil og vert kalla Rio del Mar – elvehavet. Elva er farande for havgåande skip, som kan sigle heilt vest til Iquitos i Peru. I 1541–42 siglde den spanske oppdagaren Francisco de Orellana ned elva. Det var på denne ferda at Amazonas fekk namnet sitt. Orellana skreiv at dei blei angripne av kvinnelege krigarar, som fekk han til å tenke på amasoner frå Antikken. Samanstøyten var mot tapuyasindianarar, der kvinner og menn i stammen kjempa side om side.
Győr
Győr (tysk Raab, kroatisk Jura, Đura, Vjura, slovakisk Ráb, tyrkisk Yanık kale, serbisk Đur/Ђур eller Janok/Јанок) er den viktigaste byen nordvest i Ungarn og fylkeshovudstad i Győr-Moson-Sopron. Han ligg ved Donau langs ein av dei viktige vegane i Sentral-Europa, halvvegs mellom Budapest og Wien. Byen er den sjette største i Ungarn.
Historie
Området har vore busett sidan antikken. Dei første busetnadane går tilbake til 400-talet fvt, då området var busett av keltarar. Dei kalla byen Arrabona, eit namn som vart nytta i åtte hundre år og den kortare utgåva vert framleis nytta som det tyske (Raab) og slovakiske (Ráb) namnet på byen.
Lee Loughnane
Lee David Loughnane er ein USA-amerikansk trompetist, flygelhornspelar, vokalist og låtskrivar, mest kjend som opphavleg medlem av rockebandet Chicago.
Biografi
Loughnane var fødd i Elmwood Park i Illinois, ein landsby nordvest i Chicago.
Győr
Historie
Romerske kjøpmenn flytta til Arrabona i det 1. hundreåret fvt. og rundt år 10 fvt. okkuperte den romerske hæren dei nordlege områda av Vest-Ungarn, som dei kalla Pannonia. Sjølv om romarane drog bort frå området på 300-talet evt. på grunn av stadige åtak frå stammer aust for området, vart byen verande busett.
Lee Loughnane
Biografi
Gjennom vennskapen med gitaristen Terry Kath, møtte Loughnane trommeslagaren Danny Seraphine og saksofonisten Walter Parazaider. Parazaider, som prøvde å danne eit rockeband med blåserekkje, oppfordra Loughnane til å bli med på øvingane. Loughnane har vore medlem av bandet sidan starten. Gruppa kalla seg først The Big Thing, men skifta etter kvart namn til The Chicago Transit Authority med James Pankow på trombone, Robert Lamm på vokal og klaverinstrument, og Peter Cetera på vokal og bass i tillegg. Bandet korta ned namnet til Chicago etter trugsel om søksmål frå det verkelege Chicago Transit Authority.
Győr
Historie
Rundt år 500 vart området busett av slavarar, i 547 av lombardar, frå 568 til om lag 800 av avararar, så under frankisk og slavisk påverknad. Mellom 880 og 894 var han ein del av Stor-Mähren, og så ei kort tid var han under austfrankararane.
Lee Loughnane
Biografi
Loughnane har skrive nokre songar for Chicago, mellom anna hittane «Call on Me» frå Chicago VII og «No Tell Lover» frå Hot Streets, og albumspor som «Together Again» på Chicago X og «This Time» på Chicago XI. Loughnane song solovokal første gongen på Terry Kath-songen «Song of The Evergreens» på Chicago VII. Han song òg korvokal på mange Chicago-songar, og stundom solovokal, som på «Let it Snow! Let It Snow! Let It Snow!» frå Chicago XXV: The Christmas Album.
Győr
Historie
Ungarane okkuperte byen rundt år 900 og forsterka dei forlatne romerske festningsverka. Stefan I, den første kongen av Ungarn, grunnla eit bispesete her. Byen fekk det ungarske namnet Győr. Ungararane levde i telt og seinare i hytter i området som i dag er den søraustlege delen av sentrum. Byen vart okkupert av mongolane under den mongolske invasjonen av Ungarn (1241–1242) og øydelagd av den tsjekkiske hæren i 1271. Under den osmanske okkupasjonen i Ungarn (1541 - seint på 1600-talet) tenkte Győr sin kommandant Kristóf Lamberg at det ville vere nytteslaust å forsvare byen mot den tyrkiske hæren, så han brende ned heile byen i staden. Tyrkarane fann derfor berre nedbrende ruinar igjen og kalla han Yanık kale («brend by»).
Byen vart gjenoppbygd i lag med ei borg og ein bymur, utforma av italienske byggherrar. Byen endra seg mykje desse åra med mange nye bygningar i renessansestil, men hovudplassen og gatenettverket vart verande slik det hadde vore.
I 1594 okkuperte den tyrkiske hæren borga og byen, men i 1598 klarte ungararane og austerrikarane å gjenerobre byen.
Byen vart velståande dei neste hundreåra. I 1743 fekk Győr status som fri keisarby av Maria Theresa. Mange religiøse ordenar (Jesuittar, karmelittar) slo seg ned i byen og byde skular, kyrkjer, eit sjukehus og eit kloster.
Napoleon okkuperte slottet og sprengde nokre av veggane her. Leiarane i byen innsåg at dei gamle festningsvollane ikkje var særleg nyttige lenger og jamna dei med jorda slik at byen kunne utvidast.
På midten av 1800-talet vart Győr ein viktigare handelsby då dampskiptrafikken på Donau byrja, men byen mista denne rolla då jernbanelinja mellom Budapest og Kanizsa vart bygd i 1861. Byen kompenserte dette tapet med industrialisering. Byen blømde fram til den andre verdskrigen, men under krigen vart mange bygningar øydelagd. I 1950- og 1960-åra vart det gjort fleire endringar, og store høghus vart bygd, medan dei gamle, historiske bygningane forfall. I 1970-åra byrja ein å rekonstruere bysentrum, og gamle bygningar vart restaurert og rekonstruert. I 1989 vann Győr ein europeisk pris for vern av gamle minnesmerke.
Győr eit flott sentrum med vakre bygningar i barokkstil. Det gamle sentrumet er Káptalan-åsen der dei tre elvane Donau, Rába og Rábca renn saman. Püspökvár, er residens for biskopane i Győr. Den eldste bygningen i byen er eit tårn frå 1200-talet.
I dag er Győr eit av dei viktigaste administrative og kulturelle sentera i Ungarn. Byen har òg eit universitet og er ein populær turistdestinasjon.
Hellfjorden i Nordland
Hellfjorden er ein fjordarm av Eidsfjorden langs grensa mellom kommunane Bø i Vesterålen og Sortland i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 6,5 km nordover.
Fjorden har innløp mellom Oksneset like ved Guvåg i vest og Hellfjordklubben i aust. I den ytre delen av fjorden ligg øyane Storøya, Ramnøya, Torskøya og Slåttøya midt i fjorden. Lenger inne ligg øyane Reinøyan og Teistøya. Vestpolløya er ei halvøy nesten inst i fjorden. Ho strekkjer seg nordaustover frå vestsida og vest for halvøya ligg fjordarmen Vestpollen. Frå her strekkjer Hellfjorden seg ein halv kilometer lenger nord til botn av fjorden. Det er ingen større busetnader langs fjorden og heller ingen vegsamband, men fleire smågardar ligg langs fjorden.
Melfjorden i Sortland
Melfjorden er ein fjordarm av Eidsfjorden i Sortland kommune i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 3 km nordover til Laksvatnet.
Fjorden har innløp mellom Jakobvikøya i vest og Kollvikneset i aust. Den veglause garden Melfjord ligg på austsida like ved innløpet. Nesten inst i fjorden ligg Indre Melfjord, òg denne på austsida. Bortsett frå desse to er det ingen busetnader langs fjorden.
Eidsfjorden i Vesterålen
Eidsfjorden er ein fjord på Langøya i kommunane Hadsel, Bø i Vesterålen og Sortland i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 35 km nordaustover og deler nesten Langøya i to slik at ho har ei hesteskoform.
Maçka
Maçka (gresk: Ματσούκα, Matsouka) er ein by og eit distrikt i provinsen Trabzon i Svartehavsregionen i Tyrkia. Byen har kring 7 000 innbyggjarar (2010).
Eidsfjorden i Vesterålen
Fjorden har innløp frå Vesterålsfjorden mellom tettstaden Bø i Vesterålen i nord og Finnsæterneset på Hadseløya i sør. Hadseløya ligg på sørsida i den ytre delen av fjorden. Mellom Hadseløya og Langøya går Langøysund sørover til Hadselfjorden. Byen Stokmarknes ligg ved dette sundet. Det er busetnader langs heile sørsida av fjorden, og av desse finn ein Skaga, Slåttnes, Kjerringvik og Stranda. I tillegg til Bø finn ein på nordsida Guvåg og Frøskeland. Inst i fjorden ligg Skjerfjordeidet. Frå her er det berre om lag 700 meter over til Skjerfjorden på nordsida av øya.
Fjorden har fleire fjordarmar, særleg på nordsida. På sørsida finn ein Straumfjorden og Valfjorden, og på nordsida ligg Jørnfjorden, Hellfjorden, Melfjorden, Olderfjorden og Bjørndalsfjorden som er den inste delen av Eidsfjorden.
Eremittar
Eremittar er tropiske og subtropiske kolibriar i underfamilien Phaethornithinae, med 30-40 artar i seks slekter. Dei har utbreiing frå det sørlege Mexico, gjennom Sentral-Amerika til Sør-Amerika så langt sør som nordlege Argentina.
Eidsfjorden i Vesterålen
Riksveg 820 går langs delar av nordsida og på sørsida går Fv881 og Fv885.
Eremittar
Typisk er fjørdrakta åt eremittar dominert av fargene grøn, brun, raudbrun eller grå. Dei fleste eremittar viser litt iriserande grønt eller bronse på oversida, men dette er langt mindre iaugefallande enn hos mange andre kolibriar. Fuglar av dei to kjønna er gjennomgåande  like, ulikskapar kan vere avgrensa til forma på nebb og hale og / eller styrkje av farger / mønstre. Ingen artar av eremittar viser den sterke kjønnsdimorfismen som vanlegvis er knytt til kolibriar.
Eremittar i slekta Phaethornis, har langt nedbendt nebb, unntaka er tre artar, P. koepkeae, P. philippii og P. bourcieri, som alle har nesten rettpeikande nebb. Phaethornis har dessutan raud eller gul base til nedre nebbrot, og dei to sentrale halefjørene er langstrakte og tippet med kvitt, brungult eller oker farge. Oversida av hovudet er flatt, og dei har ofte to lyse ansiktstriper på ei mørkare maske.
Habitatet til dei fleste eremittar er avgrensa til skogkant og underskogen, skog i gjenvekst, men somme artar som t.d. planaltoeremitt førekjem i meir opne habitat.
Hos mange eremittartar dannar fuglane paringsarenaer og samlast på tradisjonelle speleplassar, der hofuglane kjem for å velje ein make. Hannfuglar av eremittar er generelt mindre aggressive enn andre hannkolibriar, jamvel om begge kjønn vil forsvare territorium for næringsfangst.
Dei fleste eremittar er knytt til blomar av Heliconia-plantar, men vil nytte andre nektarkjelder som blomar av Centropogon, Passiflora, Costus og andre. I mindre grad, vil dei òg fange små leddyr. Det lange nedkurva nebbet som er typisk for denne gruppa av kolibriar er ei tilpassing til visse blomar. Dette er utvikla til det ekstreme hos dei to sigderemittartana i slekta Eutoxeres, grønsigderemitt og rusthalesigderemitt. Mange artar, inkludert rustbrysteremitt, nyttar òg Heliconia-plantar til hekkeplass, dei fester det koniske reiret til undersida av eit blad på planten.
Artslista
Liste over biologiske slekter med eremittartar i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V13.1, 2023, med norske artsnamn etter Norske navn på verdens fugler. Utval av slekter, samt IUCN raudlistekategori er etter HBW and BirdLife Taxonomic Checklist. • Slekt Eutoxeres
• Rusthalesigderemitt, Eutoxeres condamini, Buff-tailed sicklebill, (Bourcier, 1851), (LC)
• Slekt Ramphodon
• Sagnebberemitt, Ramphodon naevius, Saw-billed hermit, (Dumont, 1818), (LC)
Dan Børge Akerø
Dan Børge Akerø er ein norsk fjernsynsprogramleiar og journalist.
572 Rebekka
572 Rebekka er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. september 1905 av Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Eremittar
Artslista
• Bahiaeremitt, Glaucis dohrnii, Hook-billed hermit, (Bourcier & Mulsant, 1852), (VU)
Dan Børge Akerø
Utdanning og karriere
Han er utdanna ved Universitetet i Oslo, der han har ein cand.mag.-grad. Frå 1975 til 1980 arbeidde han som vitskapleg assistent og NAFV-stipendiat ved Institutt for fredsforskning. Spesialområdet hans var Latin-Amerika. I ungdommen sin spela han òg klubbfotball for Skeid og Viking FK.
Før Akerø gjorde ferdig mastergraden sin, byrja han mediekarrieren sin som utanriksreporter i NRK Radio i 1979. Han vart seinare forfremja til nyhendeanker i Dagsrevyen. I 1986 vart han programleiar for prateprogrammet SenFredag, det fyrste av sitt slag på norsk fjernsyn. Han følgde opp med LørDan, som gjekk frå 1987 til 1990. Frå 1990 til 1992 var han underdirektør for kultur og underhaldning i NRK.
Eremittar
Artslista
• Bronseeremitt, Glaucis aeneus, Bronzy hermit, Lawrence, 1868, (LC)
Dan Børge Akerø
Utdanning og karriere
I 1992, då NRK-rivalen TV 2 vart starta, vart Akerø rekruttert dit. Der var han programleiar for opningsprogrammet, i tillegg til andre underhaldningsprogram.
Seint på 1990-talet var han med på å starte netthasardføretaket Global Money Games. Styreleiaren i dette føretaket var den tidlegare politikaren Pål Atle Skjervengen. Føretaket vart etter kvart kjent som ei børsboble, men Akerø selde seg ut før føretaket gjekk dukken i 1998. Han har seinare starta eit lønsamt investeringsføretak med namnet Danpower International AS. Likevel tapte han ved eit høve 1 500 000 norske kroner personleg gjennom ei feilslått investering i hotellbransjen.
Eremittar
Artslista
• Rustbrysteremitt, Glaucis hirsutus, Rufous-breasted hermit, (Gmelin, JF, 1788), (LC)
Dan Børge Akerø
Utdanning og karriere
Akerø vende tilbake til NRK i 1999 og var deretter programleiar for Den store klassefesten. Mellom 2000 og 2005 hadde programmet mellom 986 000 og 1 411 000 sjåarar. For dette programmet fekk Akerø to Gullruten-prisar, i 2001 og 2003. Han er òg kjend som programleiar av musikkonkurransen Kjempesjansen, i tillegg til ei ny runde med LørDan. Han var òg programleiar for den årlege Idrettsgallaen og 2007- og 2008-versjonane av TV-aksjonen.
Eremittar
Artslista
• Slekt Threnetes
Dan Børge Akerø
Utdanning og karriere
I 2011 og 2013 var han attende som programleier i NRK med sitt eigenutvikla konsept QuizDan.
Eremittar
Artslista
• Skjeggstubberemitt, Threnetes leucurus, Pale-tailed barbthroat, (Linnaeus, 1766), (LC)
• Soteremitt, Threnetes niger, Sooty barbthroat, (Linnaeus, 1758), (LC)
• Slekt Anopetia
• Caatingaeremitt, Anopetia gounellei, Broad-tipped hermit, (Boucard, 1891), (LC)
• Slekt Phaethornis
• Strekstrupeeremitt, Phaethornis rupurumii, Streak-throated hermit, Boucard, 1892, (LC)
• Småeremitt, Phaethornis longuemareus, Little hermit, (Lesson, RP, 1832), (LC)
• Tapajóseremitt, Phaethornis aethopygus, Tapajos hermit, Zimmer, JT, 1950, (VU)
• Dvergeremitt, Phaethornis idaliae, Minute hermit, (Bourcier & Mulsant, 1856), (LC)
• Kanelstrupeeremitt, Phaethornis nattereri, Cinnamon-throated hermit, Berlepsch, 1887, (LC)
• Mørkstrupeeremitt, Phaethornis atrimentalis, Black-throated hermit, Lawrence, 1858, (LC)
• Gråstrupeeremitt, Phaethornis griseogularis, Grey-chinned hermit, Gould, 1851, (LC)
• Rusteremitt, Phaethornis ruber, Reddish hermit, (Linnaeus, 1758), (LC)
• Aymaraeremitt, Phaethornis stuarti, White-browed hermit, Hartert, EJO, 1897, (LC)
• Okerbukeremitt, Phaethornis subochraceus, Buff-bellied hermit, Todd, 1915, (LC)
• Sotkroneeremitt, Phaethornis augusti, Sooty-capped hermit, (Bourcier, 1847), (LC)
• Planaltoeremitt, Phaethornis pretrei, Planalto hermit, (Lesson, RP & Delattre, 1839), (LC)
• Skjelstrupeeremitt, Phaethornis eurynome, Scale-throated hermit, (Lesson, RP, 1832), (LC)
• Lysbukeremitt, Phaethornis anthophilus, Pale-bellied hermit, (Bourcier, 1843), (LC)
• Kvitskjeggeremitt, Phaethornis hispidus, White-bearded hermit, (Gould, 1846), (LC)
• Kårdeeremitt, Phaethornis yaruqui, White-whiskered hermit, (Bourcier, 1851), (LC)
• Grøneremitt, Phaethornis guy, Green hermit, (Lesson, RP, 1833), (LC)
• Sjaketteremitt, Phaethornis syrmatophorus, Tawny-bellied hermit, Gould, 1852, (LC)
• Inkaeremitt, Phaethornis koepckeae, Koepcke's hermit, Weske & Terborgh, 1977, (NT)
• Nåleremitt, Phaethornis philippii, Needle-billed hermit, (Bourcier, 1847), (LC)
• Floretteremitt, Phaethornis bourcieri, Straight-billed hermit, (Lesson, RP, 1832), (LC)
• Mexicoeremitt, Phaethornis mexicanus, Mexican hermit, Hartert, EJO, 1897, (LC)
• Langnebberemitt, Phaethornis longirostris, Long-billed hermit, (Delattre, 1843), (LC)
• Stjerteremitt, Phaethornis superciliosus, Long-tailed hermit, (Linnaeus, 1766), (LC)
• Stornebberemitt, Phaethornis malaris, Great-billed hermit, (Nordmann, 1835), (LC)
Seimsfoss
I Guddalselva som renn ut ved Seimsfoss er det bygd eit anlegg for å fange laks og aure, både når dei går ut om våren, og når dei seinare kjem att. Dette anlegget er brukt i forsking.
Olderfjorden i Sortland
Olderfjorden er ein fjordarm av Eidsfjorden i Sortland kommune i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 5,5 km nordover til Olderfjordbotnen.
Fjorden har innløp mellom Hamnneset i vest og Enokøya i aust. Det ligg fleire øyar og holmar i den ytre delen av fjorden, som Geitholmen, Storøya og Vedhoggøya. På nordsida av Vedhoggøya går Ytrestraumen. Det er ikkje vegsamband langs fjorden og berre eit par spreidde gardsbruk.
Nattverd
Nattverd ('aftanmål') eller eukaristi (gr. ευχαριστω, ‘gjeva takkseiing’) er ei kristen liturgisk handling basert på Jesu Kristi siste måltid med disiplane føre krossfestinga. Nattverden blir òg kalla kommunion (lat. «communio», ‘fellesskap’).
Bakgrunn
I jødedommen er det skikk å innleie kveldsmåltid på heilagdagar som pesah (opphavet til den kristne påska), sjabu‘ót (opphavet til den kristne pinsa) med kiddúsj — signingar av vinen og høgtidsdagen lesne over eit glas vin, etterfølgt av handvask med signing, og deretter ei signing sagt over brød. Denne skikken var veletablert allereie på Jesu tid. Når ein samla seg til høgtidsmåltid i det gamle Israel, signa ein soleis alltid vinen og brødet.
Katolsk nattverdsteologi
Trua på realpresensen, det at brød og vin faktisk blir til Kristi lekam og blod, er sentral i katolsk nattverdsforståing. Elementa i nattverden ser fortsatt ut som, smaker som og luktar som brød og vin, men substansen deira er endra. Denne læra, som blir kalla transsubstansiasjonslæra, er dogmatisk definert. Fordi det ikkje er mogleg å forstå fullt ut kva som eigentleg skjer, blir forvandlinga òg omtala som «Truas mysterium».
As-
As- eller Ås- er ei namnebyrjing som viser til dei norrøne gudane, æsene (norrønt æsir), særleg Åsa-Tor. Det er brukt i mange namn av norrønt opphav, både i manns- og kvinnenamn. I nyare finn me det i kortformene Åsa, Åse og Åsne.
Nattverd
Katolsk nattverdsteologi
Forvandlinga blir sett på som vedvarande, det vil seia at elementa held fram med å vere Kristi lekam og blod. Tilstanden vil først bli oppheva dersom elementa ikkje lenger kan kjennast som brød og vin, til dømes når brødet er smuldra opp eller vinen er surna og blitt til eddik. Forvandla (konsekrert) brød blir difor teke vare på i ein spesiell behaldar, eit tabernakel, og blir tilbede og vist ærefrykt, til dømes ved at ein kneler for det når ein kjem inn i ei kyrkje. Om ein del av elementa blir sølt, må ein straks syte for at dei ikkje blir vanhelga.
Valfjorden
Valfjorden er namnet på to fjordar i Noreg:
Nattverd
Katolsk nattverdsteologi
Det er strenge reglar rundt feiringa av nattverd. Han kan berre skje i ei messe forretta av ein ordinert prest eller biskop. Elementa må vera alkoholhaldig druevin og brød av kveitemjøl. Brødet skal helst vere usyra, men ein kan òg nytta syra brød om dei trengst. Berre katolikkar og dei som høyrer til kyrkjer med tilnærma lik nattverdsteologi (til dømes ortodokse kristne) kan motta nattverden i katolske messer.
Ortodoks nattverdsteologi
I den ortodokse kyrkja er nattverden òg eit sakrament og eit offermåltid. Han blir sett på som ein forløpar for den endelege unionen med Gud (theosis). Forståinga av realpresens og andre sider ved nattverden liknar det katolske synet.
Nattverden kan berre feirast i den guddommelege liturgien av ein ordinert prest eller biskop. Normalt kan berre ortodokse kristne ta imot dette sakramentet, men katolikkar utan kyrkje i nærleiken kan i nokre tilfelle få nattverden.
Ortodoks teologi legg mindre vekt enn katolsk på å forklara kva det er som skjer ved forvandlinga av elementa, men konstaterer at det skjer. Nokre ortodokse teologar aksepterer transsubstansiasjon som forklaring, men dette er ikkje universelt akseptert.
Protestantisk nattverdsteologi
Dei ulike protestantiske kyrkjene har svært ulik nattverdsteologi. Lutherske kyrkjer lærer ikkje at brød og vin vert endra, men at noko nytt kjem til på mirakuløst vis: elementa vert konsentrerte i kraft av Kristi verkekraftige innstiftingsord. Kristus er verkeleg og fysisk tilstades i, med, og under brødet og vinen. I luthersk doktrine har dette etter Luther til tider vorte kalla konsubstansiasjon: dei to substansane eksisterer side ved side. Luthersk tradisjon har visse offeraspekt i nattverdsforståinga, men avviser tankegangen om at presten utfører ein meritorisk offergjerning som i katolsk og ortodoks teologi.
Andre kristne, som reformerte og ei rekkje frikyrkjelege samfunn, avviser den lutherske nattverdsteologien. Reformatoren Calvin hadde eit dualistisk syn på nattverden; nattverdsgjesten tek imot brød og vin i det ytre, men gjennom handlinga verkar Den heilage anden som fornyar den andelege styrken til den truande. Calvin avviste tanken om at Kristus var fysisk tilstades i brødet og vinen. Enkelte andre kyrkjesamfunn avviser òg det kalvinske synet, og legg ei rein symbolsk tolking til grunn for sin nattverdsteologi.
Liturgi
Nattverden utgjer ein vesentleg del av høgmessa, og det vert feira nattverd ved meir enn halvparten av alle sundagsgudstenester i Den norske kyrkja. Etter gjeldande liturgi har nattverdsfeiringa følgjande ledd: Utdelingsorda lyder: «Dette er Jesu lekam». «Dette er Jesu blod».
Sjokalskijøya
Sjokalskijøya (russisk Остров Шокальского; Ostrov Sjokalskogo) er ei øy i Karahavet i Russland. Ho ligg aust for munningen av elva Ob, utanfor nordvestsida av Gydanhalvøya. Ho er skild frå land av eit smalt sund fullt av holmar kalla Gydanskij Proliv.
Sjokalskijøya har eit areal på 428 km² og er dekt av tundra. Havet omkring øyane er dekt av pakkis om vinteren og det er mykje isfjell sjølv om sommaren, slik at ho ofte heng saman med Gydanskijhalvøya.
Øya høyrer til Jamalo-Nenetsk, som er den nordlege delen av Tjumen oblast. Øya er òg ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.
Sjokalskijøya må ikkje forvekslast med den vesle øya med same namn som ligg vest for Vajgatsjøya i Barentshavet.
Vitskap i 1918
Vitskapsåret 1918 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1918.
Vilhelm IV av Storbritannia
Vilhelm IV, tysk Wilhelm IV Heinrich, engelsk William IV Henry, var konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland og kongeriket Hannover frå 26. juni 1830 til han døydde. Han fekk tilnamnet Sjømannskongen. Slekta til Vilhelm IV var av fyrstehuset Hannover.
William var kong Georg III av Storbritannia sin tredje son og ein yngre bror av kong Georg IV av Storbritannia.
Frå 1791 til 1811 budde han saman med den irske skodespelarinna Dorothy Jordan. Saman fekk dei ti barn. I 1818 gifta han seg med Adelheid av Sachsen-Meiningen. Døtrene deira overlevde ikkje barndomen og Vilhelm IV hadde dermed ingen direkte tronfylgjar.
Titlar
Vilhelm sin offisielle tittel i Storbritannia medan han var konge var: ''William the Fourth, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Ireland King, Defender of the Faith». ('Vilhelm den fjerde, av Guds nåde, konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland, forsvarar av trua').
Straumfjorden i Sortland
Fjorden har innløp mellom Ytterneset i sørvest og Innerneset i nordaust. Grenda Indre Straumfjord ligg på austsida av fjorden.
Riksveg 885 går langs heile austsida av fjorden.
Bowling
Bowling er ein sport der spelarane kastar ei kule langs et golv for å felle så mange kjegler eller pinnar som mogleg. Spelet kan ha røter heilt frå det gamle Egypt. Det er ulike former for bowling, og den mest kjente er den der det er 10 kjegler og ein 60-fots parkettbane. Denne forma, som er synonym med bowling når ikkje anna er spesifisert, blir spelt over heile verda. I Noreg er bowling ganske vanleg og mange, både familiar og kompisgjengar, går ut på byen og «bowlar».
Bowling er vanlegvis ein individuell sport der fleire utøvarar kjemper mot kvarandre, men kan også vere ein lagsport.
Historie
Nokre historiske funn tilseier at bowling kan vere frå Egypt omkring 3200 f.Kr., medan andre meiner denne sporten er frå Tyskland på 300-talet. Den første skrivne referansen til bowling er at Kong Edvard III av England nekta troppene sine å bowle på 1300-talet, sjølv hadde han ein eigen bowlingbane. Ein annan bowlinginteressert var Martin Luther, som ofte spelte bowling. I ein gammal tale, som av historikarar blir sett som truverdig, blir det fortalt at sir Francis Drake vart forsinka i eit motangrep mot den spanske armadaen fordi han måtte avslutte ein runde bowling.
Opphavleg var det eigne folk til å sette ut kjeglene, men i 1952 vart det funnen opp ein maskin for dette arbeidet. Dette førte til mindre sløsing av tid og sporten vart meir populær.
I Noreg
Den første bowlingbanen i Noreg kom i 1960 i Bergen etterfølgt av Oslo i 1961. Populariteten steig rundt slutten av 90-talet. I 2002 nærma Noreg seg 100 hallar. Dei to største bowlingkjedene er Bowling1 og Metro Bowling med 23 og 8 hallar i Noreg.
Bowling og religion
Kyrkja har alltid vore staden for sosiale hendingar og også bowling. I den germanske historia var bowling brukt i ei rad religiøse samanhengar. Mellom anna for å få syndstilgjeving. Den var avhengig av om han trefte kjeglene med ein stein eller ikkje. Trefte han ikkje, vart han fordømt av presten.
I dag kan ein finne bowlingbanar i kjellaren av kyrkjene i til dømes USA.
Reglar
Dei første standardiserte reglane vart etablert 9. september 1895, det same året som Den amerikanske bowlingkongressen. Reglane er seinare endra ved fleire høve, mellom anna i samband med innføring av automatiske kjeglereisarar. Det følgjande er basert på gjeldande regelverk fastsett av dei amerikanske og britiske forbunda.
Poeng
I korte trekk går spelet ut på at du får to forsøk på å felle 10 kjegler ved å kaste ei kule langs bowlingbanen, så blir kjeglene røyst på nytt, og dette blir gjort 10 gonger. Kvar kjeglereising blir gjerne kalla ei rute, fordi poeng blir ført i eit skjema med 10 ruter. Poeng blir utdelt slik:
Svovel
Svovel er eit ikkje-metallisk grunnstoff med kjemisk symbol S og atomnummer 16. Det er med i gruppe 16 i p-blokka i periodesystemet.
Mange svovelsambindingar har karakteristisk lukt. Den giftige gassen hydrogensulfid (H2S) er eit døme på dette.
Bowling
Bane og utstyr
Banen er 60 fot (18,28 m) lang frå overtrampslina til første kjegle, og breidda er 42 tommer (107 cm) fordelt på 39 parkettstavar. Stavane blir brukt for å velje utgangsposisjon og siktepunkt. Det meste av banen er sett inn med eit tynt lag olje, men de siste par metrane er uten olje slik at eventuell skru i kula får effekt. Langs kvar kant av banen er ei kulerenne som fangar opp kula om ho triller av banen – «å kaste i renna».
Kjeglene er 15 tommar høge (38,48 cm) og ca. 4,7 tommar breie (11,4 cm) på det punktet der kula treffer, dvs. 10-11 cm over golvet. Tyngda er 3,25–3,625 pund (1,47–1,64 kg), men innanfor kvart sett av 10 kjegler er det strengare krav til variasjonen. Kjeglene er plassert i eit trekanta mønster av 4 rader med 1, 2, 3 og 4 kjegler rekna frå framsida. Avstanden mellom kjeglene i ei rad er litt mindre enn kulediameteren.
Til konkurransebruk må kula vere laga av fast materiale med vekta fordelt jamt, vekta må ikkje overstige 16 pund (7,26 kg), og omkrinsen må ikkje overstige 2,25 fot (68,6 cm), dvs. ein diameter på 21,8 cm. Overflata må vere jamn bortsett frå fingerhola som blir nytta til å halde ballen og ujamnheiter etter ordinær slitasje. Til treningsformål kan ein bruke kuler som ikkje fyller desse krava.
Sko må ikkje sette merke på banen; elles er det ingen bestemte krav til sko. Det er vanleg å bruke spesielle bowlingsko, mellom anna for å få standfoten til å skli det siste steget. For ikkje å skilje mellom høgre- og venstrehendte eller kva gangart dei einskilde spelarane bruker, har utleigesko sklisolar på begge sider.
Er det ein sport?
Det er ein diskusjon om bowling er ein sport eller ei. I bowling treng du god koordinasjon, presisjon og tilstrekkeleg teknikk for å lykkast. Derimot; til liks med golf, spring ein ikkje i bowling. Dei som er profesjonelle bowlarar vil likevel kalle bowling ein sport. Mange driv kondisjon og styrke for å gjere det betre i sporten. I konkurranse kan ein utøver kome opp i 17 kamper pr. dag.
Pichilemu
Pichilemu (mapudungun 'liten skog') er ein turistby og kommune i den sentrale sonen i Chile. Det er hovudstaden i provinsen Cardenal Caro.
Stranda Pichilemu vert rekna som ei av dei beste i verda for surfing, særskild delen Punta dei Lobos, der det ofte vert halde konkurransar.
Gaia
Gaia (eller Ge) var ifølgje gammal gresk mytologi ei guddommeleg personifisering av jorda og ei gudinne i eitt og er opphavet til alt. Av borna hennar er Uranos (himmelen), Okeanos (havstraumen) og Pontos (havet). Ho er òg synsk og fungerte som orakel i Delfi før sonen til Zevs, Apollon tok over.
Med son sin Uranos fekk Gaia titanane, kyklopane og dei hundrearma. Då Uranos kasta kyklopane ned i Tartaros, gav Gaia den eldste sonen, Kronos, ein sigd. Med denne skar han av testiklane til Uranos og kasta dei i havet. I det blodige skummet oppstod Afrodite.
Kaprije
På 1300- og 1400-talet høyrte øya til adelsfamiliar frå Šibenik. Då ottomanarane okkuperte fastlandet på 1500- og 1600-talet flykta mange menneske frå fastlandet til Kaprije, og mange av dei andre øyane utanfor kysten av Kroatia. På denne tida vart ei kyrkje for St. Peter bygd på øya.
Dimmelsvik
Dimmelsvik er ein tettstad i Kvinnherad kommune i Vestland. Tettstaden har. Staden ligg på austsida av Hardangerfjorden, om lag 4 km sørom Rosendal. Frå Dimmelsvik går det veg innover Omvikdalen og til Matre.
Dimmelsvik er ein gamal handelsstad, og var administrativt sentrum i Kvinnherad fram til etter andre verdskrigen. Her ligg framleis Tinghuset, det første rådhuset i kommunen, bygd om lag 1870. Her låg også tønnefabrikk og treskofabrikk.
573 Recha
573 Recha er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. september 1905 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.