cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
FFS av FFS
FFS er det einaste studioalbumet til den skotsk-amerikanske supergruppa FFS, som består av medlemmar frå det skotske bandet Franz Ferdinand og det amerikanske bandet Sparks. Det kom ut 8. juni 2015 på Domino. Albumet vart spelt inn i løpet av ein 15 dagar lang periode seint i 2014 i RAK Studios i London og vart produsert av John Congleton. Sjølv om albumet vart spelt inn i 2014, hadde dei to banda møtt kvarandre første gongen i midten av 2000-åra. ALbumet fekk god kritikk då det kom ut.
Det vart gjeve ut fem singlar frå albumet: «Piss Off», «Johnny Delusional», «Collaborations Don't Work», «Call Girl» og «Police Encounters»
Sigurd Kvåle
Sigurd Kvåle var lærar og forfattar, og er særleg kjend for novellene sine.
FFS av FFS
Marknadsføring og utgjeving
Same dagen som skipinga av gruppa vart annonsert, gav dei ut ein 30 sekund lang teaser-video på den offisielle YouTube-kanalen sin kalla «The Domino Effect», med songen «The Power Couple», den tiande songen på albumet, som spelte i bakgrunnen av videoen. «Piss Off» kom ut som den første singelen den 1. april 2015. Musikkvideoen til «Piss Off» kom ut 7. juni. DEi annonserte òg at dei skulle ut på ein tre månadar lang turné i lag i Europa den same dagen. «Johnny Delusional» kom ut på singel 13. april og fekk ein musikkvideo 19. mai. «Collaborations Don't Work» var den tredje singelen, utgjeve 27. april og vart først spelt på radioprogrammet Radcliffe & Maconie på BBC Radio 6 Music. «Call Girl» kom ut som den fjerde singelen 28. mai med ein musikkvideo som kom 14. oktober. Kort tid etter kom «Police Encounters» den 23. oktober som den siste singelen deira, med B-sida «Antarctica», ein song som ikkje kom med på albumet.
FFS kom ut 8. juni 2015 på Domino. Albumet kom både i ei standardutgåve og ei luksusutgåve med fire bonusspor: «So Many Bridges», «King of the Song», «Look At Me» og «A Meolent Death». Ei avgrensa utgåve kom på raud vinyl, der ti eksemplar var signert av gruppa.
Sigurd Kvåle
Kvåle var son av ein skomakar, og gjekk to år på Sogndal Folkehøgskule, deretter Stord lærarhøgskule, der han tok eksamen i 1924. Han var lærar i Varhaug 1924-1928, Aurskog 1928-1929, Torsnes 1932-1933, Tysvær 1933-1937 og Torsnes 1937-1945. Frå 1945 budde han i Rælingen, der han var rektor ved Holt skole. Han var gift med Astrid, fødd Sandsmark, og hadde ein son.
Han bokdebuterte som forfattar i 1933, etter at han tidlegare hadde vunne ein novellekonkurranse i regi av Bondeungdomslaget i Oslo. Han skreiv noveller, romanar og ei barnebok.
FFS av FFS
Mottaking
FFS fekk positive meldingar frå musikkritikarar. På nettstaden Metacritic har albumet ein poengsum på 78/100 baserte på 24 kritikarar, noko som indikerer «generelt gunstige meldingar». På Consequence of Sound skreiv Ryan Bray: «Det er tydeleg frå første stund at ting på FFS kjem til å gå heilt fint, og plata held stort sett momentumet gåande til slutten. Den panikkslagne danserocken til Franz Ferdinand får ny leiga, sjølv om det er ei mild gjenoppfinning. I mellomtida er Sparks på sitt sære best takka vera det nyoppdaga samarbeidet deira. Begge artistane insisterer på at FFS ikkje er eit eingangsprosjekt, at dei er investerte i prosjektet som ein ting på heiltid. Denne debuten er nok til å få deg til å håpa at begge sider held det løftet.»
Carla Gillis skriv for Now at: Det er kanskje for rart for den gjennomsnittlege FF-tilhengjaren – «Dictator's Son» er til dømes total nerdeprog, og dei fleste låtane tar skarpe svingar – men andre vil oppleva at paret har revitalisert stilen til FF og tatt det i ei langt meir interessant retning, samtidig som det set Sparks i eit forseinka søkelys. Vokaloppgåvene blir delte sømlaust mellom Alex Kapranos i FF og Russell Mael i Sparks, ei sjokkerande jamn overføring av stafettpinnen i kvar song.
Lovord
FFS dukka opp på tre årslister hos kritikarane. I januar 2016 vart albumet nemnt av NME som ei av dei 16 beste samarbeidsplatene. I juni 2016 vart det nominert til årste skotske album.
Medverkande
Frå plateomslaget.
Kvelv i arkitekturen
Kvelv (ein eller eit kvelv) er i arkitekturen eit bogeforma tak over eit rom, eller ein berande konstruksjon i bogeform, som oftast laga i murverk, stein eller betong, men det finst òg kvelv laga av tre. Den enklaste utgåva av kvelva er tønnekvelva.
Ein steinkvelv står av seg sjølv, er sjølvberande, ved at steinane er slik tilhogde og langt opp i høve til kvarandre at dei bind kvarandre fast av presset som vekta av kvelven fører til. Difor kan ein kvelv murast av stein utan å bruke bindemiddel. Stillaset som ein kvelv av stein vert bygd opp på, må senkast jamt over det heile når det skal fjernast, slik at kvelven «sett seg» jamt over heile bogen.
«Falsk kvelv» er ein kvelv- eller kuppelkonstruksjon av stein som er danna ved at steinen i kvart lag er lagt litt meir inn over opninga enn steinen i laget under, altså i stendig mindre sirklar dersom det er tale om ein kuppel. Slike kvelv er såleis ikkje sjølvberande på same måten som ekte kvelv.
Trykket frå kvelvet
Trykket frå eit steinkvelv over rommet i ein bygning rettar seg ikkje berre nedover, men òg til sidene, og må anten takast opp av tjukke og tunge veggar, eventuelt i kombinasjon med søyler, eller som i dei gotiske kyrkjebygningane med sine store vindaugsopningar, i kombinasjon med utvendige bogar over til utvendige støttepilarar.
Liste over språkfamiliar
Desse listene gjev oversyn over språkfamiliar i verda. Lista viser (med visse unntak) språkfamiliar det er semje om eksisterer. Visse språkforskarar, særleg Joseph Greenberg, slår fleire av dei saman til større familiar, utan å ha rekonstruert eit felles urspråk for medlemmene av desse makrofamiliane.
Europameisterskapen på skeiser 1956
Skeise-EM 1956
Dato: 25./26. februar 1956
Liste over språkfamiliar
Etter kor mange morsmålstalarar språket har
Dette er ei liste over dei ti språkfamiliane i verda som har flest morsmålstalarar.
Etter kor mange språk språkfamilien har
Ifølgje Ethnologue er dei språkfamiliane som har flest ulike språk desse:
Europameisterskapen på skeiser 1956
500 meter
<br style="clear:both;" />
5000 meter
<br style="clear:both;" />
Liste over språkfamiliar
Språkfamiliane sortert geografisk
Dette er ei ufullstendig liste over språkfamiliane i verda sortert geografisk. Ho inneheld òg språkfamiliar som ikkje alle forskarar er samde om. Familiane er sorterte etter områda dei opphavleg høyrer heime i. Overskriftene er berre meint for å gjere lista meir oversiktleg, og er ikkje framlegg til såkalla «makrofamiliar».
Europameisterskapen på skeiser 1956
1500 meter
<br style="clear:both;" />
10000 meter
<br style="clear:both;" />
Indreprodukt
Eit indreprodukt, skalarprodukt eller prikkprodukt er ein funksjon som avbildar to vektorar i eit vektorrom inn på ein skalar. Funksjonen er definert slik at han gjev eit mål for eit forhold mellom dei to vektorane og gjev ei generalisering av intuitive geometriske omgrep som avstand og vinkel òg i meir abstrakte vektorrom. Omgrepet ortogonalitet får ei naturleg generalisering ved hjelp av indreproduktet.
Ved å la indreproduktet generalisere vinkelomgrepet kan ein i matematikk elegant utleie mange grunnleggjande resultat for tilsynelatande heilt ulike matematiske objekt, basert på dei grunnleggjande eigenskapane til «vinkelmålet». Indreproduktet spelar ei viktig rolle i mange delar av matematikk, til dømes i Fourieranalyse og i approksimasjonsteori.
I ein del litteratur finn ei nemninga «prikkprodukt» avgrensa til å gjelde det Euklidske indreproduktet.
Definisjon
Eit indreprodukt på eit vektorrom V er ein funksjon som for kvart vektorpar \mathbf{u} og \mathbf{v} definerer ein skalar, slik at funksjonen oppfyller dei følgjande eigenskapane for for alle vektorar \mathbf{u}, \mathbf{v} og \mathbf{w} i V og alle skalarar k:
Definisjonen gjeld for både reelle og komplekse vektorrom. I symmetrieigenskapen inngår definisjonen av kompleks konjugasjon.
Merk at indreproduktet av ein vektor med seg sjølv alltid er reell, slik at bruken av ulikskapen i positivitetseigenskapen gjev meining.
Nina Kreutzmann Jørgensen
Nina Kreutzmann Jørgensen, også kjend som berre Nina, er ein grønlandsk songar som er populær både på Grønland og i Danmark. Karrieren hennar starta i 1997 då ho var vokalist i rockebandet Qulleq. Ho har ofte opptredd på dansk tv, særleg i samband med Julehilsen til Grønland.
Biografi
Nina vart fødd 17. juli 1977 i Nuuk. I tidleg alder byrja ho å synga; ho gjekk på musikkskolar og fekk songundervising i Danmark. Nina vart straks ein av dei mest populære artistane på Grønland, fordi ho song songar med grønlandske tekster. Nina er gift med songaren og gitaristen Malik Olsen, som ho møtte då ho gjekk på vidaregåande skule. Saman har dei borna Ivi Luna og Vittus. Etter å ha sunge med Olsen, Julie Berthelsen og Ole Kristiansen band, skipa dei bandet Qulleq i 1997. Same året spelte dei inn sitt første album, Qulleq lissinnut, med Nina som vokalist.
Indreprodukt
Definisjon
Eitt og same vektorrom kan utstyrast med ulike indreprodukt, og dermed definere fleire uavhengige indreproduktrom med ulik struktur. Det euklidske indreproduktet og det vekta euklidske indreproduktet, omtalt i den påfølgjande dømesamlinga, er døme på dette.
Nina Kreutzmann Jørgensen
Biografi
I 2000 vart Nina medlem av det grønlandske koret til Björk, der ho fekk framføre eit kort solostykke under turneen til Björk i 2001. Same år var ho òg med på albumet Zedna, saman med dei mest populære songarane frå Grønland. I 2008 var Nina ein av artistane som var med på albumet Eqqissineq ('Fred'), som selde over 6 500 eksemplar på Grønland i 2009. I 2008 og 2009 turnerte Nina på Grønland og i Danmark. Året etter var Nina vokalist i koret til Julie Berthelsen i TV-programmet Allstars, den danske versjonen av Det store korslaget.
I tillegg til songkarrieren, er Nina utdanna som førskolelærar og jobbar som klassestyrar og musikklærar på Nuuk internasjonale friskole. Ho meiner undervisinga er hennar kall: «Det betyder så meget for mig at give musikken videre til børnene. At se dem udvikle sig og få mod til at udfolde sig.»
Indreprodukt
Grunnleggande reknereglar
Direkte avleidd frå aksioma får ein følgjande reknereglar. La \mathbf{u}, \mathbf{v} og \mathbf{w} vere vektorar i V og k vere ein skalar. Då er:
Relasjon til ytreprodukt
Viss u og v er kolonnevektorar: Då er indre- og ytreprodukta av u og v:
Indreprodukt
(skalar)
Euklidske indreprodukt
For vektorar og  i det euklidske n-rommet kan ein definere det euklidske indreproduktet, gjeven ved Dersom ein tenker på \mathbf{u} og \mathbf{v} som kolonnevektorer, så har ein òg notasjonen
Vekta Euklidsk indreprodukt
Dersom A er ein positivt definitt symmetrisk n\times n matrise får ein eit vekta euklidsk indreprodukt for vektorar \mathbf{u} og \mathbf{v} i det euklidske n-rommet, gjeven ved:
Indreprodukt på funksjonsrom
På vektorrommet av kontinuerlege funksjonar definert på ei lukka mengd intervall kan ein definere indreproduktet mellom  og  til å vere
Butler Peaks
Butler Peaks er eit gruppe fjelltoppar ved sørenden av Batterbee Mountains, kring 4 nautiske mil sør for Mount Bagshawe mellom Armstrongbreen og Conchiebreen. Fjella vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee etter Peter F. Butler, ein geofysikar British Antarctic Survey på Stonington Island, 1969–70 og 1973.
Solblomslekta
Solblomslekta er ei planteslekt av fleirårige urter i korgplantefamilien. Dei har bladrosett, motsette stengelblad og stor gul korg. To artar veks i Noreg.
Hamburger Sternwarte
Hamburger Sternwarte (Hamburg observatorium) er eit astronomisk observatorium som ligg i bydelen Bergedorf i Hamburg i Nord-Tyskland. Universität Hamburg har ått og drive observatoriet sidan 1968. Det blei grunnlagd i byen Hamburg og flytta til sin noverande stad i 1912. Observatoriet har operert teleskop i Bergedorf, på to andre steder i Hamburg og ved andre observatorium rundt om i verda, i tillegg til at det har støtta romfartar.
Stintfang (1802–1811)
Føregangaren til Hamburg observatorium var det private observatoriet til Johann Georg Repsold som blei bygga i 1802. Det låg opphavleg i Stintfang i Hamburg. Han utstyrte observatoriet med utstyr han sjølv hadde laga i verkstaden si, mellom anna ein meridiansirkel på 8 fot, med en diameter på 3,5 fot som blei installert i 1803. Napoleon sin invasjon av byen den 13. desember 1819 sette ein stoppar for aktivitetane ved observatoriet, og det blei øydelagd og rive. Repsold lét seg ikkje stogga, og skreiv eit brev til senatet i Hamburg same året med planar for eit nytt observatorium for byen.
Millerntor (1825–1906)
Senatet gav ikkje godkjenning før i 1820, og finansieringa var først klar i august 1821, med krav om at J.G. Repsold sjølv skulle stå for utstyret av eigen lomme. På denne tida hadde sjøfarten blitt stadig meir viktig for byen og det var ei aukande oppfatting at observatoriet ville støtta navigasjonen og auka ryet og respekten for Hamburg på verdsbasis. Bygginga av det nye observatoriet byrja 1824 og blei ferdig året etter ved Millerntor. Repsold døydde i 1830 under ei brannsløkking (han var også en brannmann i Hamburg), og byen Hamburg stemte for å ta over og fortsetja drifta av observatoriet i 1833. Den første direktøren var Charles Rümker, som hadde vore med Thomas Brisbane på å byggja det første australske observatoriet ved Parramatta. Christian August Friedrich Peters blei assisterande direktør i 1834. I 1856 blei sonen til Rümker, Georg, direktør for observatoriet.
Etter flyttinga til Bergedorf blei det gamle anlegget delvis rive og ombygga til museet Museum für Hamburgische Geschichte.
Bergedorf (1912–)
På grunn av aukande lysforureining ble det i 1906 bestemt å flytte observatoriet til Bergedorf. I 1909 ble de første instrumentene flyttet dit og i 1912 ble det nye observatoriet offisielt åpnet.
Det europeiske sørobservatoriet blei grunnlagd i Bergedorf i 1962.
I 1968 blei observatoriet ein del av Universität Hamburg. I 1979 blei det innvigd eit lite museum om Bernard Schmidt her. I 2012 feira ein 100 år i Bergedorf.
Tilknytte personar
Bernhard Schmidt, oppfinnaren av Schmidt-kameraet, arbeidde på observatoriet med å laga telekcop og instrument og gjera observasjonar frå 1916. Walter Baade.
I 1928 gjorde Kasimir Graf ei rekkje observasjonar i Hamburg før han flytta til Wien obervatorium.
Saksofonisten Bill Evans
Bill Evans er ein amerikansk jazz- og pop-saksofonist.
Evans fekk pianoundervisning av faren og lærte seg å spele klarinett frå elleve-årsalderen. Han studerte ved North Texas State University og William Paterson College i New Jersey, der han fekk undervisning av David Liebman i New York og jamma med Thad Jones, Liebman, Joanne Brackeen og Art Blakey. På starten av 1980-åra spelte han med Mark Egan og Danny Gottlieb i Elements.
Han spelar til vanleg tenor- og sopransaksofon og blei kjend da han var ein av Miles Davis sine musikarar i tida 1980 til 1984. Evans har blant andre spelt med Randy Brecker, John Scofield, Les McCann, Lee Ritenour, Vinnie Colaiuta, Herbie Hancock, David Sanborn, Ron Carter, Mick Jagger, Victor Bailey, Dennis Chambers, Dino Betti van der Noot og Victor Wooten. Frå 1981 spelte han ofte med gruppa til Gil Evans og frå 1984 var han med i John McLaughlin sitt nyoppretta Mahavishnu Orchestra.
Kovacsbreen
Kovacsbreen er ein isbre ved søraustsida av Lexington Table, som flyt aust-nordaust og inn i Support Force-breen i Forrestal Range i Pensacolafjella. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1979 etter Austin Kovacs, leiaren for ei landmålingsgruppe for US Antarctic Research Program i 1973-74 i området. Han arbeidde òg i McMurdo Sound-området.
Björlanda
Björlanda er ein svensk tettstad i Göteborgs kommun i Västra Götalands län i landskapet Bohuslän. I 2005 hadde tettstaden 524 innbyggjarar.
Skilling species
Skilling species er ein norsk skillingsmynt som vart utmynta frå 1816 til 1875. Det gjekk på denne tida 120 skilling species på ein spesidalar, og 24 skilling species på ei ort.
I sølvverdi tilsvarte skilling species den skillingen som vart utmynta på 1700-talet. Ein riksdalar kurant hadde ein offisiell verdi på 80 % av ein riksdalar specie, og på 1700-talet gjekk det 96 skilling på ein riksdalar kurant, mens det etter 1816 gjekk 120 skilling på ein spesidalar.
Ved overgangen til kronemynt, skulle ein skilling tilsvare 3 1/3 øre.
Valørar
Under Karl II, som i Sverige vart kalla Carl XIII og derfor brukte initialane C XIII, vart det utmynta einskilling i kopar og åtteskilling i sølv. Under Karl Johan, med initialane C XIV JOH, vart det i tillegg utmynta halvskilling og toskilling i kopar, toskilling i sølv, fireskilling i sølv og tjuefireskilling eller ortmynt i sølv. Med Karl IV (C XV) kom treskilling og tolvskilling i sølv.
Myntane hadde på reversen teksten «SKILLING SPECIES» til 1824, sidan «Sk», «SKILLING» eller «SKILLING SKILLEMYNT». Myntane som var prega under Oskar II i 1874 og 1875, hadde verdien oppgitt i både skilling og øre: «10 øre/3 skilling», «50 øre/15 skilling» og «1 krone/30 skilling».
Abimelek
Abimelek er eit namn som går att i Den hebraiske bibelen. Det viser til to filistarkongar og ein israelitt, i tillegg til ein bruk i Salmane der det kan visa til filistarkongen Akisj.
Dommaren Abimelek
Dommaren Abimelek er son av Gideon, og prøver etter at faren er død urettmessig å gjera seg sjølv til konge. Han sørgar for å drepa 69 av brørne sine, bortsett frå Jotam, som kjem unna. I tre år kjempar han for styret sitt, men til slutt døyr han i kamp etter at ei kvinne kastar ein kvernstein i hovudet på han.
Abimelek i Salmane
Salme 34 blir omtalt som «Av David, då han bar seg som galen hos Abimelek, så han vart jaga bort og gjekk sin veg». Omtalen passar med det som skjer hjå kong Akisj av Gat som er omtalt i 1. Samuelsbok. Denne boka omtalar også ein «Ahimelek».
Abimelek i apokryf litteratur
Kong Abimelek av Gerar er nemnd i kristen apokryf litteratur som Kitab al-Magall, Skattehola og den orientalske Adamsboka som ein av 12 småkongar på Abraham si tid. Han skal ha bygd Jerusalem for Melkisedek.
Abimelek i kulturen
Abimelech er eit oratorium på engelsk skrive av Christopher Smart og tonesett av Samuel Arnold. Det blei først framført i London i 1768, og i revidert versjon i 1772. Oratoriet fortel soga om Abraham, Sara og kong Abimelek med vekt på sjalusi og truskap mellom ektefolk.
I Saint-Saëns sin opera Samson et Dalila frå 1877 er Abimélech ein satrap av Gaza.
Australstylteløpar
Australstylteløpar (Himantopus leucocephalus) er ein vadefugl i avosettfamilien med utbreiing i søraustlege Asia, Australia og New Zealand.
Burglinde Pollak
Burglinde Pollak er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Aust-Tyskland. Ho tok bronsemedaljen i femkampen både under Sommar-OL 1972 og 1976, og sikra seg sølvmedaljen i i same øvinga i tre europameisterskap i rad; 1971, 1974 og 1978. Pollak sette verdsrekord i femkamp tre gongar i tida 1970-73.
Aktiv
Pollak enda på åttandeplass i femkampen ved EM 1969. 19 år gammal sette ho i 1970 ny verdsrekord med 5 406 poeng. Året etter vart ho nummer to i EM 1971 i Helsinki, sigeren gjekk til vesttyske Heide Rosendahl. I Sommar-OL 1972 i München enda Pollak på tredjeplass, slått av den britisk overraskinga Mary Peters og nemnde Rosendahl. År 1973 sette Pollak på ny verdsrekord, med ein ny poengtabell sanka ho 4 831 poeng, ein rekord ho seinare i sesongen fortbetra til 4 932 poeng.
Under europameisterskapen 1974 i Roma vann Pollak sitt andre EM-sølv, 100 poeng etter vinnaren Nadezjda Tkatsjenko. To år etter enda Pollak opp med bronsemedalje då Sommar-OL 1976 fann stad i Montreal. Etter ei sjeldan tett tevling mangla ho 5 poeng i høve til landskvinnene Sigrun Siegl og Christine Laser på fyrste- og andreplass. Ved EM 1978 i Praha kneip Pollak sølvmedaljen for tredje gong, her var ungarske Margit Papp hennar overmann. I den siste internasjonale meisterskaps-femkampen utandørs, i Moskva-OL 1980, enda Pollak på sjetteplass.
Frå 1981 var sjukamp ny meisterskaps-tevling. Pollak prøvde seg på sjukamp, men fekk ikkje dreis på den nye øvinga spjutkasting. Dermed valde ho å legge opp.
Den søramerikanske unionen
Den søramerikanske unionen (nederlandsk Unie van Zuid-Amerikaanse Naties, forkorta UZAN, portugisisk União de Nações Sul-Americanas, forkorta UNASUL, spansk Unión de Naciones Suramericanas, forkorta UNASUR, engelsk Union of South American Nations) er eit frihandelsområde, bygd etter modell av Den europeiske unionen (EU), som dekkjer heile Sør-Amerika med unntak av Fransk Guyana, Falklandsøyane og Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane. 23. mai 2008 vart traktaten som skipa Den søramerikanske unionen signert. Han trådte i kraft 11. mars 2011.
Radiokjelde
Ei radiokjelde er lekamar i verdsrommet som sender ut kraftige radiobølgjer. Radiostrålinga kjem frå ei rekkje kjelder, og somme av dei er dei mest ekstreme og energirike fysiske prosessane i universet.
Den første radiokjelda som vart oppdaga var det galaktiske senteret i Mjølkevegen, der det finst fleire radiokjelder, mellom anna det supermassive svarte hòlet i sentrum. Sola sender ut stråler i dei fleste frekvensar, mellom anna ned til radiospekteret på 300 MHz (1 m bølgjelengd). Supernovarestar har ofte diffus radiostråling. Døme er Cassiopeia A, den mest lyssterke radiokjelda på himmelen, utanom sola, og Krabbetåka.
Supernovaer etterlet stundom, tette spinnande nøytronstjerner kalla pulsarar. Dei sender ut jettar av ladde partiklar som emitterer synkrotronstråling i radiospekteret. Døme på dette er Krabbepulsaren, den første pulsaren som vart oppdaga. Pulsarar og kvasarar vart begge oppdaga av radioastronomar.
Mange galaksar sender ut kraftige radiobølgjer, og vert kalla radiogalaksar. Somme av dei mest kjende er Kentauren A og Messier 87.
Radioastronomi
Radioastronomi er ein del av astronomien som omfattar studiet av radiobølgjer frå verdsrommet og undersøkinga av himmellekamar ved hjelp av radar.
Det vart først oppdaga radiobølgjer frå ein himmellekam i 1930-åra, då Karl Jansky observerte stråling frå Mjølkevegen. Seinare observasjonar har identifisert mange kjelder til radiostråling, mellom anna stjerner og galaksar, i tillegg til heilt nye klassar av lekamar, som radiogalaksar, kvasarar, pulsarar og maserar. Oppdaginga av kosmisk bakgrunnsstråling vert rekna som bevis for Big Bang-teorien, og vart gjort gjennom radioastronomi.
Radioastronomi vert utført med radioantenner kalla radioteleskop, som anten er nytta aleine, eller knytte saman med teknikkar som radio-interferometri og apertursyntese. Interferometri gjer at ein får høg vinkeloppløysing, sidan oppløysinga til eit interferometer vert avgjort av avstanden mellom komponentane og ikkje storleiken til komponentane.
Wayne Andre
Wayne Andre var ein USA-amerikansk jazz-trombonist, mest kjend for arbeidet sitt som studiomusikar.
Far til Andre var saksofonist, og han tok private musikktimar frå han var 15 år gammal. Han spelte med Charlie Spivak tidleg i 1950-åra, får han var ei stund i U.S. Air Force. I 1955 vart han med i Sauter-Finegan Orchestra, og i 1956 spelte han med Woody Herman. Frå 1956 til 1958 spelte han med Kai Winding og gjekk på Manhattan School of Music. Han komponerte sin «Nutcracker» og arrangerte «The Preacher» for the Kai Winding septet medan han spelte i septeten. I 1960-åra spelte han med det første konsertjazzbandet til Gerry Mulligan, Thad Jones/Mel Lewis og storbandet til Clark Terry. Han var med i «Mission to Russland» med Benny Goodman i 1962. Han spelte òg med Urbie Green, Art Farmer, Roy Ayres og Carl Fontana.
Etter han slo seg ned i New York City, vart Andre ein ettersøkt studiomusikar og soloist. Soloane hans kan høyrast på album som Liza Minnelli sin «More Than You Know» på Liza with a Z, Bruce Springsteen sitt Born to Run og «Blue Turk» på Alice Cooper-albumet School's Out. The New York Chapter av National Academy of Recording Arts and Sciences gav Andre prisen Most Valuable Player i 1982 og 1986. På denne tida spelte han òg med Lynn Welshman's Tentet, The Mingus Big Band og The Epitaph Band, Jaco Pastorius sitt «Word of Mouth» band og mange andre. Han spelte òg med sin eigen kvintett, som inneheldt musikarar som Marvin Stamm, Pat Rebillot, Ron Zito, Jay Leonhart, og sin eigen septet, med Matt Finders, Keith O'Quinn og Jim Pugh. Seinare spelte Andre med sitt eige storband, Illinois Jacquet Band og Mike Longo's New York State of the Art Jazz Ensemble.
Diskografi
Med Manny Albam Med Patti Austin Med Kenny Burrell Med Hank Crawford Med Paul Desmond Med Charles Earland Med Art Farmer Med Maynard Ferguson Med Curtis Fuller Med Johnny Hammond Med Jackie and Roy Med Quincy Jones Med Yusef Lateef Med Jimmy McGriff Med Airto Moreira Med Milton Nascimento Med Lalo Schifrin Med Don Sebesky Med Gábor Szabó Med Stanley Turrentine Med Cedar Walton Med Randy Weston
Katarina av Aragón
Katarina av Aragón (på spansk Catalina de Aragón, på engelsk Catherine of Aragon, ) var ei spansk prinsesse og engelsk dronning. Ho var den fyrste kona til kong Henrik VIII av England.
Etter at Katarina hadde vore gift i over 20 år utan å føda ein mannleg arving for Henrik, ville kongen ha ekteskapet annullert. Henrik var dessutan blitt forelska i ei ung hoffdame, Anne Boleyn. Paven nekta å tillata ei slik annulleringa, noko som førte til ein kjedereaksjon av hendingar som enda med at Henrik braut med Den heilage stolen og såleis innførte reformasjonen i England. Som overhovud for Den engelske kyrkja sørgde han for at kyrkja erklærte det fyrste ekteskapet hans ugyldig, slik at han kunne gifta seg opp att med Anne Boleyn.
Til skilnad frå fleire av dei seinare konene hans, levde Katarina i fleire år etter at ekteskapet formelt vart oppløyst. Ho budde livet ut i England.
Tidleg liv
Katarina vart fødd i Alcalá de Henares i 1485 og var det yngste overlevande barnet av Ferdinand II av Aragón og Isabella I av Castilla.
Katarina vart gift med prins Arthur, den eldste sonen til kong Henrik VII av England, den 14. november 1501. Som prins av Wales vart Arthur sendt til Ludlow Castle på grensa av Wales for å ha forsete i den walisiske rådsforsamlinga, og Katarina følgde han. Nokre få månader seinare vart dei begge sjuke, kanskje på grunn av den engelske svettepesten som herja området. Katarina heldt sjølv på å døy, men kom igjen seg og var då enke. Ho måtte venta ein månad for å sjå om ho var gravid med Arthurs barn og gav deretter vitnemål på at ekteskapet, på grunn av den unge alderen til paret, aldri vart fullbyrda. Pave Julius II gav deretter ein dispensasjon som tillét at Katarina kunne forlovast med den yngre broren til Arthur, den framtidige kongen Henrik VIII av England.
Det har vore diskutert ein del om Katarinas ekteskap med Arthur verkeleg vart fullbyrda.
Det har vorte sagt at Katarina av Aragón fekk anlagt vegen 'Aragon Road' i landsbyen Great Leighs i Chelmsford, og det vart òg sagt at ho levde ei tid i Windsor-huset ved vegen.
Dronning av England
Bryllaupet skjedde ikkje før etter at Henrik overtok trona i 1509, og dei vart gift den 11. juni og følgd av kroninga den 24. juni 1509. Både som prinsesse av Wales og som dronning av England var Katarina særs populær hos folk flest. Då Henrik invaderte Frankrike i 1513 var ho regent av England.
Truleg gifta Henrik seg med Katarina etter ønsket til den døyande faren sin, og var sjølv tilfreds med å gifta seg med henne (til trass for høglydt krangel med far hennar om betaling av medgifta). I 18 år syntest han vera nøgd med ekteskapet, om enn ikkje trufast, heilt til han vart seriøst uroa for at han ikkje hadde ein mannleg arving til trona si då ho nådde menopause.
I 1510 kom nevøen til Katarina, keisar Karl V av Det tysk-romerske riket, på statsbesøk til England og dronninga oppmoda kongen inntrengande om å få ein allianse med han, i staden for med Frankrike. Kort tid etter at keisaren forlét England følgde dronninga kong Henrik til Frankrike for å vitja Frans I av Frankrike, ei hending kjend som Camp du Drap d'or, engelsk Field of Cloth of Gold, det vil seia «Gullbrokadeleiren». Likevel vart det to år etter erklært krig mot Frankrike, og keisaren var igjen velkomen i England der det vart lagt planar om å forlova han med dottera til Henrik og Katarina, prinsesse Mary.
Graviditetar og barn
Ein mannleg arving var særs viktig for Henrik. Tudordynastiet var nytt på den engelske trona, og legitimiteten til dynastiet kunne framleis setjast på prøve. Den siste gongen ei kvinne hadde arva den engelske trona var Maud av England, dotter til Henrik I av England, og då hadde nasjonen hamna i ein lang borgarkrig mot baronar som ville nekta ei kvinne å regjera. Katastrofane som følgje av ein borgarkrig sat enno friskt i minnet i kjølvatnet av rosekrigane (1455–1485).
Det mangla ikkje på høve for Henrik og Katarina å få fram ein arving, sidan ho vart gravid i alle fall sju gonger. Diverre døydde nesten alle borna, inkludert to søner, under graviditeten eller kort tid etter fødselen. Følgjande graviditetar er kjende for ettertida:
Dei siste åra
På den tida var ikkje Katarina lenger i stand til å verta gravid. Mangelen på ein tronarving fekk Henrik til å tru at ekteskapet hans var forbanna. Han søkte stadfesting i Bibelen og i Tredje mosebok 20,21 om at ein mann giftar med seg sin hustrua til bror, vil verta verande barnlaus. Han valde å tru at Katarina hadde løya då ho sa at ekteskapet med broren Arthur aldri vart fullbyrda, og at hans og Katarinas ekteskap dermed var feil i Guds auge. Likevel står det i Femte mosebok 25,5 at ein mann pliktar å ta sin enka til bror til kone, om broren døyr sønneløs. Kong Henrik sende likevel ein førespurnad i 1527 til pave Klemens VII om annullering av sit ekteskap.
Paven utsette spørsmålet i sju år utan å ta noka endeleg avgjerd, delvis fordi ei annullering ville tyda ein innrømmelse av at Kyrkja hadde teke feil ved å gje dispensasjon til ekteskapet i utgangspunktet, og delvis fordi pave Klemens faktisk sat som fange i Engelborg etter at Katarinas systerson, keisar Karl 5., hadde erobra Roma. Henrik separerte seg likevel frå Katarina i juli 1531, og gifta seg i januar 1533 med ein av hennar hoffdamer, Anne Boleyn, syster av hans tidlegare elskerinne Mary Boleyn. Henrik fekk deretter gjort sin rådgjevar Thomas Cromwell til vicegerent hos Lord sin Spiritual, noko som gjorde han til høgaste domar i kyrkjelege saker, og styresmakt til å annullera ekteskapet til kongen med Katarina. Dette skjedde den 23. maien 1533. Fem dagar etter erklærde Thomas Cranmer, erkebiskop av Canterbury, ekteskapet mellom Henrik og Anne for gyldig. For å hindra Katarina i å anka til Roma, sørgde han for å få vedteke loven om overherredømme (Act of Supremacy) i parlamentet, noko som gjorde kongen av England, og ikkje Den heilage stolen i Roma, til overhovud for den engelske kyrkja. Detta var byrjinga til den engelske reformasjonen.
Katarina nekta å anerkjenna annulleringen og tok saka for domstolen, men utfallet var gjeve, og ho vart tvinga til å forlata hoffet. Ho vart skild frå sin dotter som vart erklært illegitim og sendt av stad til ei audmjuk tilvere på fjerntliggande stadar som More Manor i Hertfordshire, Buckden Towers og til sist Kimbolton-slottet, i voner om at ho ville anerkjenna annulleringen av sit ekteskap. Det gjorde ho aldri, men signerte sit siste brev slik ho alltid hadde gjort: «Katarina, dronning av England». På denne tida var ho kanskje klår over at Henriks ekteskap med Anne var byrja å slå sprekkar, og kan ha fatta voner om ein forsoning med kongen.
Katarina døydde på Kimbolton-slottet den 7. januaren 1536 og vart gravlagt i Peterborough-katedralen 29. januar etter 27 år som Englands dronning. Thomas Cromwell freista å gjera gravferda så verdig som mogleg, og sørgde at for kisten vart frakta i ein vogn trekt av seks hestar og dekket med svart fløyel. Femti svartkledde tenarar gjekk i prosesjon med faklar. Fire biskopar og seks abbedar tok imot i kirkedøren. Same dag aborterte Anne Boleyn i London. Det vart sagt å vera eit guttefoster.
Ved balsameringen vart det oppdaga ein svart svulst ved Katarinas hjarte. Det førde til rykte om at ho var vorten forgifta av Anne Boleyn. Moderne medisinera meiner det heller var snakk om ei form for kreft. Henrik deltok ikkje i gravlegginga, og tillét heller ikkje dottera Maria å delta. Fem dagar tidlegare hadde han skadd seg alvorleg då han fall av hesten i ei riddarturnering, og Anne Boleyns abort på begravelsesdagen kan ha vore ei følgje av sjokket.
Katarina av Aragón var den einaste av konene til Henrik VIII som levde lenge nok til å verta femti år. I 1643 raserte troppane til Oliver Cromwell Peterborough-katedralen og grava til Katarina, men på 1800-talet gjekk det ut ein appell til engelske kvinner med same namnet (Catherine, Katharine osb.) som samla inn nok pengar til å få reist ein ny gravstein på grava hennar. Vitjande til katedralen kan sjå gravsteinen til Katarina som ofte er pynta med blomar, og der det står «Katarina, dronning». Peterborough er venskapsby med Alcalá de Henares der ho vart fødd.
Historiografi
Katarina har lenge hatt sina beundrere for det mot som ho viste då ho motsette seg skilsmissa og slegest for sin rettane til dotter. Ho vart eit symbol på kvinner i urett.
Ho har òg hatt sina kritikarar. I 1860 sa den tyske historikaren G. A. Bergenroth at han meinte at den gjennomgåande universelle prisinga av Katarina av Aragón trong «å verta mindre». David Starkey er ein moderne historikar som har kritisert Katarina i sin bok Six Wives, men han har insistert at det var ikkje mangel på respekt og argumenterte at hennar taktikk i politiske intrigar var ein hyllest til hennar intelligens.
Moderne historikarar er av den meininga at verken Katarina eller Anne Boleyn kan lastast for dei rollane som dei spelte i løpet av dei urolege tidene i engelsk historie. Begge reagerte ganske enkelt til dei omstenda som dei var i. Den amerikanske feministen Karen Lindsey meiner at den sanne synderen for Katarinas elende i hennar siste år var hennar ektefelle Henrik.
Framstilling i filmen og fjernsyn
Katarina vart fyrste gong portrettert i filmen frå 1911 av Violet Vanburgh i ein produksjon av William Shakespeares skodespel Henrik VIII. Ni år seinare spelte den tyske skodespelaren Hedwig Pauly-Winterstein dronninga i filmen Anna Boleyn. Seinare spelte skodespelaren Rosalie Crutchley Henrik VIIIs fyrste dronning i The Sword and the Rose, ei forteljing som fokuserte på Maria Tudors romanse med hertugen av Suffolk i 1515. Crutchley portretterte seinare Henriks sjette dronning Katarina Parr i The Six Wives of Henry VIII.
Det var ikkje før i 1969 i Hal B. Wallis' kritikarroste film Anne of the Thousand Days at Katarina av Aragón vart framstelt på film igjen. Denne gongen vart ho spelt av den greske skodespelaren Irane Papas. Eit år seinare i eitt 90 minutt langt fjernsynsdrama som vart produsert av BBC framstelte den britiske skodespelaren Annette Crosbie den særs historisk etterrettelige versjonen av Katarina av Aragón i eit stykke ganske enkelt kalla Catherine of Aragon som ein del av BBCs dramaserie The Six Wives of Henry VIII.
Dramaet byrjar den natta der Katarina kjem til England og følgjer ho gjennom hennar tidlege ekteskap med Henrik VIII. Den held fram nær eit tiår seinare med Henriks manøvrar for å få ekteskapet annullert slik at han kan gifta seg med Anne Boleyn. Stykket, som hadde den australske skodespelaren Keith Michell som Henrik VIII, Dorothy Tutin som Anne Boleyn og Patrick Troughton som hertugen av Norfolk, dekket Katarinas liv fram til hennar død i januar 1536. To år seinare spelte Claire Bloom ho i endå ei utgåve av Shakespeares skodespel.
I filmen frå 1973, Henry VIII and his Six Wives, spelte Frances Cuka dronninga og Keith Michell framstelte endå ein gong Henrik VIII. Ei scene var lagd inn mellom Frances Cuka og Charlotte Rampling (som framstelte Anne Boleyn) for å viste deres stilla, gjennomsiktige fiendskap.
Det var ikkje før 2001 at Katarina igjen dukka opp på lerretet. Denne gongen var det i David Starkeys dokumentarserie om Henrik VIIIs dronningar. Ho vart då portrettert av Annabelle Dowler, og med Julia Marsen som Anne Boleyn.
I 2003 opptredde Katarina to gonger på britisk fjernsyn. I januar hadde den spanske skodespelaren Yolanda Vasquez ei kort framferd i rollen i The Other Boleyn Girl, og der Jared Harris spelte Henrik VIII og Natascha McElhone var Mary Boleyn. I oktober hadde fjernsynskanalen ITV ein dramaserie i to delar der Henrik VIII vart spelt av Ray Winstone og der Assumpta Serna framstelte dronning Katarina. Fyrste del viste livet til kongen frå fødselen av hans son utanfor ekteskap, Henry Fitzroy, og fram til avrettinga av Anne Boleyn, framstelt av Helena Bonham Carter, i 1536. David Suchet spelte kardinal Thomas Wolsey.
Maria Doyle Kennedy hadde rollen som Katarina i Fjernsynsserien til showtime i 2007, The Tudors, og der Jonathan Rhys Meyers spelte Henrik og Natalie Dormar spelte Anne Boleyn. Filmutgåva av romanen The Other Boleyn av Philippa Gregory hadde Ana Torrent som Katarina, og med Eric Bana som Henrik, Scarlett Johansson som Mary Boleyn og Natalie Portman som Anne Boleyn.
Det har òg vore fleire fiktive utgåver av Katarinas historiske skikkelse, blant anna Catharine of Aragon av forfattaren Jean Plaidy som spesialiserte seg på romantisering av historia, og The Constant Princess av Philippa Gregory. Eit yngre publikum fekk Katarinas historie gjeve att i Patience, Princess Catherine av Carolyn Meyer.
Mount Combs
Mount Combs er eit isolert fjell som stig over isflata ved foten av Rydberg Peninsula i Palmer Land. Det vart oppdaga av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (1947–48) under Finn Rønne, som namngav det etter J.M. Combs frå Beaumont i Texas, som gav mykje støtte til ekspedisjonen.
Stylteløpar
Stylteløpar (Himantopus himantopus) er ein vadefugl i avosettfamilien med utbreiing i Middelhavsområdet og Afrika austover til søraustlege Asia og Taiwan.
Lake Burton
Lake Burton, òg kalla Burton Lagoon, er ein meromiktisk og salt innsjø i Vestfold Hills i Princess Elizabeth Land i Aust-Antarktis, som høyrer til Australsk Antarktis. Innsjøen har eit overflate areal på 1,35 km2, eit volum på 9,69 million m3, ei største djupne på 18,3 m og ei middeldjupne på 7,16 moh. Innsjøen er kalla opp etter H.R. Burton, ein biolog som arbeidde i Vestfold Hills i Antarktis.
Innsjøen er dekt av is 10-11 månader av året. Ein tidvasskanal knyter innsjøen til Krokfjorden i 6-7 månader av året. Tidvasskanalen har ei breidde på kring 20 meter og er kring 2 meter djup. Lake Burton er den einaste meromiktisk lagunen som er ein del av Det antarktiske særskilde verneområdet (ASPA) nr. 143 i Aust-Antarktis, og ein må ha særskild løyve for å vitje innsjøen.
MacNamarabreen
MacNamarabreen er ein isbre i Patuxent Range i Pensacolafjella, som drenerer nordaustover mellom Thomas og Anderson Hills til Foundationstraumen. Han vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956-66. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Edlen E. MacNamara, som var utvekslingsforskar frå US Antarctic Research Program (USARP) ved Molodjozjnaja-stasjonen vinteren 1967.
Lake Burton
Ein diatoméanalyse av lagunen har vist at han inneheld 41 artar og er eit rikt lager av psykrofile fotosyntetiske bakteriar. Den heterotrofe bakterielle mikrobiotaen og økologien til dei fotosyntetsiek bakteriar i Lake Burton vart studert i 1970-åra og 1980-åra. Dei fann òg ut at saltinnhaldet aukar nedover i djupna, og fører til vatn med høg tettleik og eit mijø med lys om sommaren, mørkre om vinteren, og oksygenhalding og oksygenfattig vatn, diktert av fototrofe bakteriar.
Geografi og klima
Lake Burton ligg ved Ingrid Christensen Kyst i Princess Elizabeth Land, ved omtrent same lengdegrad som India. Området av kystlinja ligg mellom Jennings Promontory, ved 72°33'E og vestenden av Westisen ved 81°24'E i vestre halvdelen av Princess Elizabeth Land, like aust for Ameryisen. Innsjøen er kalla opp etter H. R. Burton, ein biolog som arbeidde i Vestfold Hills i Antarktis. Innsjøen, som tidlegare var ein fjord, er dominerer vestsida av Vestfold Hills-området og det som i dag er kjend som Mulehalvøya. Innsjøen ligg nordvest for Sørdsdalbreen, søraust for Oldroyd Island og sørvest for Trynøyane. Innsjøen har eit areal på 1,35 km2, eit volum på 9,69 million m3, ei største djupne på 18,3 moh og ei middeldjupne på 7,16 moh.
Charlotta Fougberg
Charlotta Emma Katarina Fougberg er ein svensk mellom- og langdistanseløpar frå Lerum i Västra Götaland. Ho vann sølvmedaljen i 3 000 meter hinder under europameisterskapen 2014.
Karriere
Fougberg forbetra den svenske rekorden i 3 000 meter hinder med borti 10 sekundar til 9.23,9 då ho vart nummer fire i eit DL-stemne i Glasgow 12.juli 2014. Tida var europeisk årsbeste på distansen, dermed måtte ho reknast med mellom dei største favorittane ved EM i Zürich ein månad seinare. I EM-finalen sprang ho inn til sølv på tida 9.30,1, sju tidels sekund bakom Antje Möldner-Schmidt.
Fougberg deltok i Friidrett-VM 2013, 2015 og 2017 utan å kvalifisere seg til finale. Ei heller under Sommar-OL 2016 makta ho å nå finalen i hinderløpet.
San Martin-breen
San Martin-breen er ein brei isbre som flyt vestover og kryssar Argentina Range i Pensacolafjella. Han vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956-67. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter den argentinske isbrytaren «General San Martín», som førte den første gruppa til General Belgrano-stasjonen på Filchnerisen i 1954-55 og sidan hadde mange turar i området.
Breen ligg nær Belgrano II-basen.
Björneborg i Värmland
Björneborg er ein svensk tettstad i Kristinehamns kommun i Värmlands län i landskapet Värmland. I 2005 hadde tettstaden 1 195 innbyggjarar. Björneborg ligg cirka tolv kilometer søraust for Kristinehamn.
Cape Hallett
I 1956, under Operasjon Deep Freeze II, vart USS «Arneb» øydelagd av eit isfjell ved Cape Hallett.
Hallett Station
Det låg ein felles forskingsbase ved Cape Hallett for USA og New Zealand i løpet av Det internasjonale geofysiske året 1957, og var permanent bemanna fram til 1964, då det var ein stor brann ved stasjonen. Han vart så berre nytta om sommaren fram til 1973. Staden er i dag reinsa opp ved at alt farleg stoff er fjerna, som brensel og olje som var lagra i store tankar. Oppreinskinga vil ta fleire år.
Hane
Hane (norrønt hani) er namnet på hannen av tamhøns. Det kan også visa til hannfuglen hjå andre hønsefuglar saman med artsnamnet, som i kalkunhane, fasanhane, orrhane, påfuglhane og så vidare. Motsvaret for hoer er høne, medan avkommet som regel blir kalla kylling.
Hanar er kjenneteikna av galing og at visse fjører er lengre, meir skinande og gjerne meir fargerike enn dei til høner av same art. Dei er særleg kjenneteikna av lange fjører i halen og rundt halsen. Hanar har gjerne større og meir opprette kammar enn høner. Dei har også større sporar, eller sporar der hønene av same type ikkje har spore.
Hanegaling
Dei fleste hanar byrjar å gala før dei er fire månader gamle. Utvikling av galing og lengre halsfjører er nokre av dei sikraste teikna på kjønnet til høns.
Sjølv om ein gjerne knyter hanegal til morgongryet, like etter at hanen vaknar opp, kan hanar gala kva tid som helst på dagen. Kor mykje hanar gjel i løpet av dagen varierer mellom individ og typar.
Hanekamp
Hanekamp er ei tevling mellom to hanar som ein set mot kvarandre for å slost. Ein utbreidd teori om domestiseringa av høns seier at det først og fremst var for denne bruken folk heldt fuglane, og ikkje for egga eller kjøtet. Kampen kan enda med død eller store skadar for hanane som tek del, og aktiviteten er forboden i fleire land.
Kapunar
Kapun er ein hane som er blitt kastrert tidleg i livet. Dette er ein tradisjonell måte å oppnå ein slaktefugl med velsmakande kjøt på, men kapunering er forbode fleire stader, som i Noreg.
Antikken
I gresk mytologi symboliserte hanen kamplyst og årvakenheit. Han var knytt til krigsguden Ares, solguden Helios og Foibos Apollon. Ein meinte at hanen var eit offer gudane sette særleg stor pris på. Ein brukte difor ofte hanar som offerdyr, mellom anna til guden for legekunst, Asklepios, av sjuke som var blitt friske. Hanen var også knytt til andre guddommar, som Hermes og Pallas Athene, og er ofte avbilda i gresk kunst.
I det gamle Persia trudde ein at hanegal jaga bort vonde ånder. I parsismen var hanen ei symbol på lys som var knytt til det gode sin kamp mot det vonde.
Hinduismen
Innan nokre former for hinduisme blir hanekamp brukt som eit religiøst rituale. I balinesisk hinduisme er skikken kjend som Tabuh Rah, og det spilte blodet skal verka reinsande og skremma vekk vonde ånder. Hanekampar som følgjer komplekse rituelle reglar finn gjerne stad utanfor tempel. Altar til og avbildingar av guddommen Ida Ratu Saung kan visa kamphanar.
Innan theyyam-tradisjonen i Nord-Malabar i Kerala blir hanar ofra til gudane gjennom ein hanekamp. Dette er ein skikk som skil seg frå vedisk eller sattvisk hinduisme, djainisme og buddhisme. Ein finn likevel også hanekampar i samband med indisk høgtider andre stader, som pongal og makar sankranti i Tamil Nadu og Gujarat.
Norrøn mytologi
I norrøn mytologi er tre hanar som gjel eit teikn på Ragnarok. Ein av dei er den gylne Gullinkambi hjå æsene, ein annan er raud og høyrer til hjå jotnane, og ein er sotraud og finst i Helheim. Også i norrøn tradisjon hadde hanen symbolsk tyding og blei ofra til gudane.
Kristendom og europeisk folketru
I Europa i mellomalderen tok ein galing til uvanlege tider og stader som eit dårleg varsel. I gammal norsk folketru kunne det til dømes vera eit dårleg varsel om hanen gol om kvelden. Då skulle ein kjenna på føtene til hanen, og om dei var varme, varsla dei om brann, mens om dei var kalde, varsla dei om drukning. Hanen kunne også hjelpa til med å finna lik etter drukningsulukker. Om ein tok hanen med seg i båten, meinte ein at han ville gala når han var over liket.
Mirakelet med hanen og høna er ei legende knytt til Santo Domingo de la Calzada i Rioja, langs valfartsvegen til Santiago de Compostela. Ein ung mann blei urettmessig dømd for tjuveri, og avretta. Uskulda hans blei bevist ved at ein hane og høne som var blitt slakta og steikt reiste seg levande att og byrja å gala og klukka. Mirakelet er minna ved at ein held ein hane og ei høne i kyrkja på staden.
«Den raude hanen» blei eit utbreidd symbol på eldbrann.
Andre tydingar av ordet hane
«Hane» eller «hone» (av norrønt haðna) kan også visa til ei geit som ikkje har hatt eit kje, tilsvarande kvige hjå kyr.