cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stipend
Eit stipend vil vere skattepliktig viss det har karakter av å vere vederlag for arbeid, Skattelova § 5-10: «Fordel vunnet ved arbeid omfatter blant annet: a. lønn, honorar, feriepenger og annen godtgjørelse vunnet ved arbeid i og utenfor tjenesteforhold, men ikke i virksomhet. Som annen godtgjørelse anses blant annet - - -, premier, priser, stipend og lignende ytelser, samt - - »
Dette gjeld likevel ikkje stipend frå Statens lånekasse for utdanning, både fordi dette blir kalla utdanningsstøtte, og fordi det ikkje fell inn under definisjonen av kva som er fordel vunne ved arbeid.
Fugleinfluensa
Fugleinfluensa er ein dyresjukdom valda av influensa A-virus. Han kan i visse tilhøve føra til døden, også hjå menneske som har fått viruset i seg gjennom kontakt med avføring frå smitta fuglar.
Bilete av norske kyrkjer i utlandet
Dette er eit galleri med bilete av norske kyrkjer i utlandet.
Delstatar i Venezuela
Venezuela er delt inn i 23 delstatar, estados, eit venezuelansk hovudstadsdistrikt som svarar til hovudstaden Caracas og eit sentralstyrt øyterritorium kalla Dependencias Federales. Kvar delstat er delt inn i kommunar, municipios. Totalt finst det 335 kommunar, desse igjen er delt inn i tusenvis av sokn, parroquias.
Tolmatsjov Dol
Tolmatsjov Dol eller Tolmatsjov-platået er eit vulkansk høgland sør på Kamtsjatkahalvøya i Russland, nordaaust for vulkanen Opala. Kjegla og lavafeltet dekkjer eit stort område rundt Tolmatsjovsjøen.
Delstatar i Venezuela
Venezuela gjer eit territorialt krav i Guyana, mellom statsgrensa og elva Essequibo i Guyana. Området er på 159 500 kvadratkilometer og har vore kalla Guayana Esequiba eller Zona en Reclamación, "område med krav på".
Administrative regionar
Etter ei forordning av presidentstyresmakta har statane i Venezuela vorte gruppert saman i ni regionar, regiones administrativas. Desse er:
Khaled Hosseini
Khaled Hosseini er ein afghansk-amerikansk forfattar og lege. Han vart fødd i Kabul. Hans fyrste roman var bestseljaren The Kite Runner (omsett til bokmål med namnet Drageløperen).
Platåbasalt
Ein platåbasalt eller ei trapp oppstår i gigantiske vulkanutbrot eller ei rekkje utbrot der store landområde eller område på havbotn vert dekte av basaltisk lava. Flaumbasaltar har skjedd på kontinental skala (store vulkanområde) i tidlegare tider, og danna store platå eller fjellkjeder. Flaumbasaltar har oppstått med tilfeldige mellomrom gjennom den geologiske historia og viser at jorda går gjennom periodar med forskjellig grad av vulkansk aktivitet.
Ei forklaring på flaumbasaltar er at dei vert skapt i kombinasjon mellom kontinentalsprekker og dekompresjonssmelting i samband med mantelplummar, og at dette skaper store mengder toleiittisk basaltisk magma. Desse har særs låg viskositet, som gjer at dei «renn» bort frå vulkanventilane i staden for å danna høge vulkanar.
Deccan-trappene sentralt i India, Dei sibirske trappene og Columbia River-platået vest i Nord-Amerika er tre regionar som vart dekte av førhistoriske flaumbasaltar. Dei to største flaumbasaltane i historisk tid er Eldgjá og Lakagigar på Island. Flaumbasaltar på havbotn produserer oseaniske platå.
Overflata som vert dekt av eit slikt utbrot kan varierer frå rundt 200 000 km² (Karoo) til 2 millionar km² (Dei sibirske trappene). Dette er områda dei dekkjer i dag, og på grunn av erosjon dekte dei større område då dei oppstod.
Kjelder
Trapp (Geologie) Flood basalt Trapp Plateau basaltico Vloedbasalt 洪水玄武岩 Pokrywa lawowa
Tsjornohora
Tsjornohora (tyder Svartfjellet, ukrainsk Чорногора, polsk Czarnohora, ungarsk Feketebérc) er den høgaste fjellkjeda i Vest-Ukraina i Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane, som igjen er ein del av dei Ytre Aust-Karpatane.
Ho ligg ved sidan av Gorganyfjella. Den høgaste toppen i Tsjornohora er Hoverla (2062 moh) med andre høge toppar som Pop Ivan (2022 moh) og Petros (2020 moh). Fjella består av flysj.
Størstedelen av fjellrekkja dannar vasskiljet mellom elvane Prut og Tisza. Den nedre delen av Tsjornohora er busett av hutsular, som har gjeting som hovudnæring. Dei største turistsentera i Tsjornohora er Bystrets, Rakhiv, Verkhovyna, Vorokhta og Jasinia.
Kniksenprisen
Kniksenprisen er ein pris som kvart år vert utdelt av interesseforeninga Norsk Toppfotball. Denne utmerkinga, som er oppattkalla etter Roald "Kniksen" Jensen vart første gong utdelt i 1990. Kvart år vert det utdelt åtte prisar:
I 2006 vart det og utdelt prisar til
De seks første prisene vert tildelt spelarar i toppserie. Vinnarane kan vere norske eller utanlandske statsborgarar, men dei må spille i norsk serie. Juryen for desse prisane er spelarar, trenere, leiarar og dommarar i Tippeligaen og i 1. divisjon herrar. Årets Kniksen ver tildelt den beste fotballspelaren i Noreg, og norske spelarar i utlandet. Juryen kan i helt spesielle høve gi prisen til ein trenar, dommar eller leiar. Kniksens Hederspris vert tildelt ein person eller et lag som i eit enkelt år har gjort ein helt spesiell prestasjon eller som over tid har gjort ein særleg fortenestefull innsats i eller for norsk toppfotball
Episenter
Episenter er punktet på jordoverflata rett over eller under utgangspunktet for eit jordskjelv eller ei anna hending som påverkar jordoverflata.
Ved jordskjelv er episenteret rett over hyposenteret, som er utgangspunktet til skjelvet. Ved sprenging av atomvåpen i lufta eller på overflaten er episenteret rett under detoneringspunktet, medan ved sprenging under bakken ligg episenteret rett over detoneringspunktet. Det er her på episenteret skadeskalaen er på det høgaste. Episenteret er senteret der jordskjelvet er mest kraftig.
Ostrá
Ostrá er eit fjell i Store Fatra i Slovakia med ei høgd på 1247 meter over havet. Det har to tindar med flott utsyn over Turiecdalen og fjellet Tlstá på andre sida.
Fylkesveg 867
Fylkesveg 867 (Fv867) går mellom Bergseng og Austnes i Harstad kommune. Vegen er 18,5 km lang utanom ferjestrekningane.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Ostredok
Ostredok er det høgaste fjellet i Store Fatra i Slovakia, med ei høgd på 1592 meter over havet. Det ligg i Hôlna Fatra i fjellkjeda, som typisk har skoglaust terreng med heller flate toppar, som ikkje stig høgt over hovudryggen. Sørvestsida er heller bratt med fare for snøras om vinteren. Frå toppen har ein flott utsyn over dei andre slovakiske fjella.
Justitiarius
Justitiarius (av latin, rettferd) er ein gammal tittel som vert brukt på formannen i Noregs høgsterett. Tidlegare vart også formannen i byrettane (Oslo, Bergen, Trondheim, Stavanger, Kristiansand, Tromsø) titulert som justitiarius. Sidan 2002 vert leiaren i desse nemnt for sorenskrivar, til liks med herredsrettane.
847 Agnia
847 Agnia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 2. september 1915 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Aure i Ardennes
Aure er ein kommune i departementet Ardennes, i regionen Champagne-Ardenne i Frankrike. Han har rundt 50 innbyggjarar.
Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane
Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane  er ei geologisk gruppe fjellkjeder i Ytre Aust-Karpatane, som hovudsakleg ligg i Ukraina. Regionen omfattar fjella heilt søraust i Polen og heilt aust i Slovakia, og dei strekkjer seg frå her sørover gjennom det vestlege Ukraina til grensa til Romania.
Mange tradisjonar, språk og nasjonalitetar har utvikla overlappande variantar for inndeling og namn av desse fjellkjedene. Det polske namnet for heile regionen er Beskidy Wschodnie, Aust-Beskidane, det slovakiske namnet er Poloniny; og ukrainarane kallar fjella Dei ukrainske Karpatane.
Ved trepunktsgrensa dannar delar av dei slovakiske Bukovecfjella (Bukovské vrchy), polske Bieszczadyfjella (Bieszczady Zachodnie) og den tilstøyttande Uzjansky nasjonalpark og Nadsianskyj regionale landskapspark i Ukraina den fleirnasjonale Aust-Karpatane biosfærereservat.
Delar
Fjellrekkjer i denne gruppa er
Tsjeko
Forskarar har spekulert i om Tsjeko vart danna under Tunguskahendinga, ein eksplosjon 30. juni 1908 som øydela meir enn sibirsk taiga. Ei undersøking i 1961 viste at innsjøen var minst 5000 år gammal, basert på metertjukke avleiringar på botn av innsjøen,, men nyare forsking har tyda på at berre ein meter med sediment på botn av ein innsjø med «normal innsjøsedimentering» indikerer ein mykje yngre innsjø på om lag 100 år. Lodding av innsjøbotn har støtta denne hyoptesen og viste ei konisk form på innsjøbotn, som ein ofte ser for nedslagskrater. Innsjøen strekker seg òg mot episenteret av Tunguskaeksplosjonen, om lag 7 km lenger borte. Magnetiske målingar indikerer òg ein mogeleg meterstor steinblokk på botn av det djupaste punktet i innsjøen, som kan vere ein bit av kollisjonslekamen. Forskarar ved Universitetet i Bologna skal utforske lekamen, 10 meter under innsjøbotn, i 2009.
Gareth Collins og Phil Bland frå Imperial College i London viser derimot til at fleire av trea rundt innsjøen er eldre enn 100 år og tyder på at innsjøen derfor ikkje kan ha vorte danna av eit nedslag i 1908.
Johan Fredrik Eckersberg
Johan Fredrik Eckersberg var ein norsk kunstmålar. Han er særleg kjend for sine landskapsmåleri frå høgfjellet.
848 Inna
848 Inna er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 5. september 1915 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Johan Fredrik Eckersberg
Liv og gjerning
Frå 1848 busette Eckerberg seg i den norske hovudstaden. Han levde av å måle landskapsbilete og illustrere eventyr. Dessutan laga han teikningar til plansjeverk (til dømes Norge fremstillet i Tegninger og Norske Nationaldragter). 1852-54 budde han av helsegrunnar på Madeira. Året etter han kom heim fekk han trykt ei mappe med fargelitografi basert på opphaldet.
I si framstilling av det norske landskapet la Eckersberg etter kvart vekt på den klare, skarpe strek. Det koloristiske vart tona ned, og landskapa framstår som meir røyndomsnære enn tilsvarande som dei andre norske düsseldorf-målarane laga. Slik vert han ein overgangsfigur i norsk kunsthistorie mellom romantikken og realismen. Fra Valle i Setesdal er hans fyrste hovudverk, midt i 1860-åra kom Solnedgang på fjellet og Fra Jotunheimen.
Eckersberg oppretta i 1859 ein målarskule i Kristiania. Denne skulen fekk stor innverknad på norsk kunstliv dei neste tiåra. Trass i dårleg helse grunna tuberkulose, dreiv han skulen fram til sin død. Skulen vart driven vidare av mellom andre Knud Bergslien.
Eckersberg døydde i Sandvika i Akershus.
Jaguar
Jaguaren (Panthera onca) er eit stort kattedyr som lever i heile Latin-Amerika. Han vert rekna som det amerikanske motstykket til leoparden, men er større og tyngre og manglar evna til å brøla.
Ordet jaguar kjem frå tupi-guarani jaguara, eit namn som opphavleg blei brukt om alle store rovpattedyr.
Valking
Valking (frå norrønt valka, 'drive fram og attende') er ein teknikk som går ut på å behandla vove ullstoff for å gjera det tett og tjukt. Ein valkar stoffet i våt tilstand, til dømes med varmt såpevatn. Ved valkinga vert ulltøyet stampa eller gnidd mellom rifla valsar slik at overflata filtrar seg. Vadmål er eit døme på eit stoff som har blitt sterkt valka. Stoffet er gjerne blitt vove av uvaska ullgarn og deretter valka i særskilde stampar.
Jaguar
Levevis
Jaguaren trivst best i tett vegetasjon med lett tilgang til vatn, men ein kan treffa på han i dei fleste biotopar i det store utbreiingsområdet, som går frå Mexico i nord til Patagonia i sør.
Kosthaldet til jaguaren består hovudsakleg av store til mellomstore pattedyr, fuglar og krypdyr. Han er òg flink til å fanga fisk. Jaguarar lever og jaktar åleine, og trass i at dei er dyktige klatrarar, fangar dei helst byttet sitt på bakken.
Jaguarar søker berre selskapet til artsfrendar i paringstida. Kvar ho føder mellom to og fire ungar, som veg opp mot ein kilo ved fødselen. Dei heldt seg med mora til dei vert kjønnsmogne i toårsalderen.
Chu
Chu var eit kongerike i Kina over ein periode på ikring 800 år, frå ca 1030 fvt. til 224 fvt. (før vår tidsrekning). Det var eit sjølvstyrande rike som fanst på same tid som Zhou-dynastiet.
Frå kong Wu tidleg i det 8. hundreåret fvt. utropte Chu-herskarane seg til kongar på like fot med Zhou-kongane. I Chu-riket vart det påbyrja ei rad administrative reformer, noko som gjorde at Chu makta å leggje under seg nye landområde under Vår- og haustannaltida. Med framhaldande landerobringar var Chu eit av dei mektigaste kongerika under Krigarrika-tida.
Chu-riket er også kjend som Jing (荆), Jingchu (荆楚) og Shu (舒). Riket omfatta det meste av dagens provinsar Hubei og Hunan, jamsides delar av Chongqing, Guizhou, Henan, Anhui, Jiangxi, Jiangsu, Zhejiang og Shanghai. I meir enn 400 år låg Danyang, hovudstaden i Chu, ved åmotet til elvane Dan og Xi, nær dagens Xichuan.
Katadromi
Katadromi er eit vandringsmønster hjå fisk som gyter og vert klekt ut i saltvatn, men vanlegvis lever heile livet sitt i ferskvatn. Fisk som lever på denne måten vert kalla katadrome fisk.
Det mest kjende dømet på katadromi er livssyklusen til ål. Denne fisken vandrar ut or vassdraga han lever i om hausten for å gyta i Sargassohavet, i eit område ved om lag 48-74° vestleg lengd og 23-30° nord. Både europeisk og amerikansk ål gyter i same området.
Katadromi står i motsetnad til anadromi.
Valking
Opphav til etternamn
Valking kan på engelsk kallast fulling, tucking eller waulking, og har gjeve opphav til etternamna Fuller, Tucker og Walker/Waulker.
Percy Williams Bridgman
Percy Williams Bridgman var ein amerikansk fysikar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1946 «for oppfinninga av eit apparat for å produsere ekstremt høgt trykk, og for dei funna han gjorde innan høgtrykkfysikk ved hjelp av dette».
Han var professor ved Harvard University frå 1926 til 1954 og er kjent for å ha utvikla apparat for framstilling av høge trykk, og for studium av dei fysiske eigenskapane til stoff under slike trykk. I 1905 framstelte han trykk på 20 000 atm og nådde seinare heilt opp mot 500 000 atm. Ved slike trykk blir strukturen til stoffa endra, og dei opptrer med andre fysiske eigenskapar enn dei vanlegvis har. Gummi og parafin blir t.d. så harde at dei kan rispe stål, kol blir forvandla til diamantar osv. Arbeidet til Bridgman har spelt stor rolle for forståinga av strukturen til stoff i moderne fysikk. Han var ein ivrig talsmann for det operasjonalistiske synet på fysikken.
Baba O'Riley
«Baba O'Riley» er ein song av det engelske rockebandet The Who, skriven av Pete Townshend, frå albumet Who's Next frå 1971. Roger Daltrey syng det meste av songen, medan Pete Townshend syng mellomspelet: «Don't cry/don't raise your eye/it's only teenage wasteland». Tittelen på songen er ein kombinasjon av dei filosofiske og musikalske påverknadane til songen: Meher Baba og Terry Riley.
Songen er kjend for den nyskapande blandinga av hardrock og tidlege elektroniske musikkeksperiment av Townshend, samt for det brakande refrenget med powerakkordrekka F-C-B. Songen har vorte ein stor favoritt på classic rock-stasjonar, samt vore eit fast innslag på konsertane til bandet. Songen er òg nytta som kjenningsmelodi for TV-serien CSI: NY.
Historie
Townshend skreiv opphavleg «Baba O'Riley» for rockeoperaen Lifehouse, som var meint som ein oppfølgjar til Tommy, ein rockeopera frå 1969. Townshend skapte songen då han eksperimenterte med eit Lowrey Berkshire-orgel, som bandet så rekonstruerte. «Baba O'Riley» var i Lifehouse meint å skulle syngast av Ray, ein skotsk bonde i starten av albumet, då han, kona Sally og dei to borna deira gjer seg klar for ei reise til London. Då Lifehouse-prosjektet vart forkasta, vart mange av songane spelt inn på ny og gjevne ut på albumet Who's Next. «Baba O'Riley» vart opningssporet på dette albumet. Songen vart gjeven ut som singel i fleire europeiske land, men i USA og Storbritannia var han berre tilgjengeleg på albumet.
Trommeslagaren Keith Moon hadde ein ide om å ha ein fiolinsolo i avslutninga av songen, når songen høyrest ut som ein irsk folkesong. Dave Arbus frå bandet East of Eden, speler fiolin på studioninnspelinga. På konsertar spelte vokalisten Roger Daltrey munnspel i staden for fiolinen.
Det kjende akkompagnementet på songen var ein sentral del av Lifehouse-konseptet. Townshend ønskte å putte data om livet til Meher Baba inn i ein synthesizer, som så ville generere musikk basert på denne informasjonen. Musikken skulle så vere akkompagnement for «Baba O'Riley», men til slutt vart sekvensen spelt av Townshend sjølv på eit Lowrey Berkshire Deluxe TBO-1-orgel ved å nytte ein repeteringsfunksjon. Denne måten å nytte synthesizerar på var inspirert av arbeidet til minimalistkomponisten Terry Riley. Namna Riley og Meher Baba vart ein del av songtittelen som ei hyllest. Sjølv om dei aldri gjorde det på konsertane sine, tenkte The Who på å ta ein person frå publikum og programmere data omkring livet til personen inn i ein synthesizer, og omforme personen til eit musikalsk tema som songen kunne byggast opp rundt.
«Teenage Wasteland»
«Baba O'Riley» vert stundom kalla «Teenage Wasteland» etter ei tekstlinje som vert gjenteken gjennom refrenget i songen. «Teenage Wasteland» var faktisk arbeidstittelen på songen i starten av Lifehouse-prosjektet, men vart til slutt tittelen på ein heilt anna song av Townshend, som er treigare og har ein heilt anna tekst. Ei utgåve av «Teenage Wasteland» finst på The Lifehouse Chronicles, ein boks med seks plater med musikk knytt til Lifehouse.
Emiliano Zapata
Emiliano Zapata Salazar var ein meksikansk geriljaleiar og motstandsmann. Han vart ein av hovudpersonane under den meksikanske revolusjonen som braut ut i 1910, mot diktaturet til Porfirio Díaz. Zapata var mestis og leia kampen til indianerbøndene mot dei mektige jordeigarane under slagordet Reforma, Libertad, Justicia y Ley (plan de Ayla). Han gjennomførte omfattande jordreformer i dei områda han kontrollerte, men vart til slutt drepen av fiendane sine i 1919.
Kommunikasjonssatellitt
Ein kommunikasjonssatellitt er ein kunstig satellitt som er plassert ute i verdsrommet for å mogleggjere telekommunikasjon mellom store avstandar på jordkloden. Det kan vere frå ein verdsdel til ein annan, eller frå land til sjø.
Anadromi
Anadromi er eit vandringsmønster hjå fisk som gyter og vert klekka ut i ferskvatn, men som vanlegvis lever heile det vaksne livet sitt i saltvatn. Fisk som lever på denne måten vert kalla anadrome, og kan ofte gå gjennom til dels særs imponerande vandringar før dei vender attende mot elva dei vart klekt i.
Kommunikasjonssatellitt
Kommunikasjonssatellittar nyttast til telefoni, radio- og fjernsynsoverføyringar, internett, amatørradio og ulike militære føremål.
Emiliano Zapata
Zapata vert rekna for å vere ein av dei fremste nasjonale heltane i Mexico. Byar, gater og bustadområde kalla «Emiliano Zapata» er vanlege rundt om i landet og Zapata har til tider vore avbilda på meksikanske pengesetlar. Dei opphavlege zapatistane starta i delstaten Morelos.
Anadromi
Mellom dei mest kjende anadrome fiskane kan me nemna laksefisk som laks, sjøaure og sjørøye. Det finst òg reine ferskvassbestandar av desse artane, men det vanlege er at dei vaksne lever i havet. Hjå mange artar døyr fisken rett etter at han har gytt, men somme (mellom anna laks) kan symja attende til havet og leva til neste gytesesong. Anadromi førekjem òg hjå andre fiskegrupper, mellom anna hjå havniauge, maisild, stamsild, stør og trepigga stingsild.
Emiliano Zapata
Zapatistar i nyare tid
Zapatistane (EZLN), ei revolusjonær rørsle med utgangspunkt i delstaten Chiapas, har i nyare tid teke namnet sitt etter Zapata.
Kommunikasjonssatellitt
Спадарожнікавая сувязь Спутниковая связь
Anadromi
Anadromi står i motsetnad til katadromi.
Jorunn Skåden
Jorunn Skåden var ordførar i Sveio kommune 2003-2011. Frå perioden 2015-2019 er ho vald som sitjande ordførar i Sveio. Skåden representerer Arbeiderpartiet.
Alan García
Alan Gabriel Ludwig García Pérez var ein peruviansk politikar som var presidenten i Peru i to periodar. García var president frå 1985 til 1990, og frå 2006 til 2011. Han var leiar av Alianza Popular Revolucionaria Americana (APRA), og er den einaste frå dette partiet som har vore president.
García var fødd i Lima.
UNCTAD
SN-konferansen for handel og utvikling, truleg best kjent under forkortinga UNCTAD (frå engelsk: United Nations Conference on Trade and Development), er generalforsamlinga i SN sitt hovudorgan for handels-, investerings- og utviklingsspørsmål. Organisasjonen vart etablert i 1964.
Formål
Formålet til UNCTAD er å «maksimere handels-, investerings- og utviklingsmoglegheitene for utviklingsland og hjelpe dei i innsatsen deira for å integrere seg i verdsøkonomien på ein likeverdig basis».
Organisasjonen
UNCTAD har 191 medlemsstatar og har hovudsete i Genève i Sveits. Organisasjonen har 400 tilsette. Sidan 1. september 2005 har Supachai Panitchpakdi (Thailand) vore generalsekretær.
Det er fire nivå for møte i UNCTAD:
Rapportar
UNCTAD produserer ei mengde rapportar på ulike tema, mellom anna:
Samarbeid
UNCTAD har ei rekke tekniske samarbeidsprogram, som ASYCUDA, DMFAS, EMPRETEC og WAIPA.
I tillegg har UNCTAD ein del teknisk samarbeid med Verdsorganisasjonen for handel gjennom det felles internasjonale handelssenteret (Internasjonal Trade Centre - ITC), som rettar seg mot operasjonelle og føretaksorienterte sider av utvikling av handel.
Parsarar
Ein parsar er ein tilhengjar av parsismen, eller rettare av Zarathustra si lære. Parsarar har tradisjonelt budd i India, særleg Gujarat og Mumbai, Pakistan og Iran, men har i notida slått seg ned i nesten heile verda.
Etter at arabarane vann over det persiske riket i det 8. hundreåret blei ein stor del av persarane konvertert til islam. Dei som ville halda på parsismen måtte betala jizya-skatt, og vart veldig lenge sett som annrangs menneske. Dei hadde ikkje lov til å ri på hestar, kunne ikkje bli soldatar eller ha våpen og måtte bruka spesielle klede. Frå det 9. hundreåret til det 12. hundreåret flytta mange parsarar til Gujarat i India og busette seg der, men nokre få vart verande i Persia, særleg i Yazd, Kerman og Teheran. Parsarar i India tok til seg mange indiske vanar og gav opp mange skikkar som ikkje passa i India, særleg om offer. Dei bruker enno ein gujaratisk dialekt som morsmål og har gujaratiske etternamn. Folkedraktene deira er også svært like gamle gujaratiske klede.
I mange hundre år var dei indiske parsarane bønder, men under det britiske styret flytta mange av dei til Bombay (no Mumbai) der dei blei framgangsrike handelsfolk og forretningsfolk. Dei tok til seg mange europeiske verdiar og veremåter og blei eit av dei meste utvikla samfunna i landet. Dei var blant dei første som sendte barna sine til Europa for å studera og fekk slutt på kvinnediskriminering og barneekteskap.
Gorgany
Gorgany (ukrainsk Ґорґани) er ei fjellkjede i Vest-Ukraina i Ytre Aust-Karpatane, tilstøytande til Tsjornohora-fjella. Det høgaste fjellet i Gorgany er Syvulia (1836 moh) og andre høge fjell er Ihrovysjtsje, Vysoka og Grofa. Fjella består av flysch, hovudsakleg sandstein, som skapar typiske felt med lause steinar (lokalt kalla gorgan eller grekhot). Dei grensar til elva Mizunka og Vysjkovskyjpasset i vest og elva Prut og Jablonitskyjpasset i aust.
Krzysztof Zanussi
Krzysztof Pius Zanussi er ein polsk produsent og filmregissør.
Han er professor i europeisk film ved European Graduate School i Saas-Fee i Sveits. Han er òg professor ved Det schlesiske universitetet i Katowice ( polsk Uniwersytet Śląski w Katowicach).
Parsarar
I det 19. hundreåret blei indiske parsarar meir opptekne med tilstanden til parsarane i Persia. Dei grunnlagde organisasjonar for å hjelpa dei med pengar og utdanning, og prøvde å påverka det persiske riket til å slutta å diskriminera imot parsarane. Med hjelp av den britiske staten fekk dei høve til å gjera det, og i Reza Shah si regjeringstide fekk parsarane i Persia nesten alle rettane som muslimane hadde. I notida har parsarane i Iran rett til å ha minst ein representat i det iranske parlamentet.
Parsarar har forskjellige namn for indiske og iranske tilhengjarar av parsismen. Indiske parsarar heiter «parsi», eit gujaratisk ord som tyder 'ein som kjem frå Pars' (eit gammalt namn til Fars, ein region i Iran). Ordet var første brukt i det 9. hundreåret for å skildra dei som hadde flykta frå religiøs forfølging i Persia, og snart blei namnet til samfunnet deira i India. Dei norske orda 'parsar' og 'parsismen' kjem frå ordet "parsi". Parsarar frå Iran heiter 'gabar', som kjem frå den same rota som arabisk kaffir vantru. Namnet som parsarar bruker for alle tilhengjarar av parsismen er "Mazdayasni" (Mazda-dyrkar) eller "Zarthosti" (tilhengjar av Zarathustra).
Krzysztof Zanussi
Krzysztof Zanussi har mellom anna laga Krystallens struktur (1969), Illuminasjon (1973), Spiral (1978) og A Year of the Quiet Sun (1984), Inventory (1989), In Full Gallop (1996), The Supplement (2002) og Persona non grata (2005).
Skole Beskidane
Skole Beskidane (ukrainsk, Сколівські Бескиди) er ei fjellkjede i Vest-Ukraina i Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane i Ytre Aust-Karpatane.
Fjella består hovudsakleg av karpatisk flysch. Den nordlege delen av fjella ligg i Skole Beskidane nasjonalpark, oppretta i 1999; innanfor parken ligg det høgaste fjellet i rekkja, Parasjka, på 1268 meter over havet. Zwinin på 992 meter over havet, ligg innanfor parken.
I Skole Beskidane ligg sandsteinsfestninga Tustan, bugd mellom 800- og 1200-talet og i dat eit statleg historisk og kulturreservat. Den næraste byen er Boryslav.
Brent jord
Brent jord er ein norsk spelefilm frå 1969. Filmen er regissert av Knut Andersen og basert på romanen Fimbulvinteren av Sigbjørn Hølmebakk.
Krimfjella
Krimfjella (ukrainsk Кримскі Гори, Krymski Hory; russisk Крымские Горы, Krymskije Gory; krimtatarisk Qırım dağları) er ei fjellkjede som går parallelt til søraustkysten av Krimhalvøya i Ukraina, kring 13 km frå sjøen. I vest fell fjella bratt ned mot Svartehavet og i aust glir dei slakt over i eit steppelandskap.
Brent jord
Handlinga utspeler seg i Finnmark, hausten 1944. Den tyske okkupasjonsmakta trekkjer seg attende, pressa av Den raude armeen. På vegen sørover svir dei etterkvart av eit landområde like stort som Danmark. Til saman vart om lag 60 000 menneske tvangsflytta og 11 000 bustadhus, 116 skular og 21 sjukehus i tillegg til bruer, kraftverk og kaianlegg øydelagde. Filmen skildrar denne hendinga og konsekvensane for enkeltmenneske og heile samfunn der bygd og by vart lagde øyde.
Krimfjella
Krimfjella bestrå av tre mindre rekkjer. Den høgaste er Hovudrekkja. Hovudrekkja er delt inn i fleire massiv, kjend som yaylaer (krimtatarisk for fjelleng) eller fjellplatå. Desse er:
Førstelektor
Førstelektor (frå latin lector, førelesar) er ein tittel på nokon som er tilsett i ein slik forskings- og undervisingsstilling ved enten eit universitet eller ein høgskule. For å bli førstelektor må ein få godkjent førstestillingskompetanse.
Emil Cohen
Emil Wilhelm Cohen var ein tysk mineralog fødd på Jylland.
Krimfjella
Den høgaste toppen på Krimhalvøya er Roman-Kosj (ukrainsk og russisk Роман-Кош, krimtatarisk Roman Qoş) i Babugan Yayla på 1545 meter over havet. Andre viktige toppar på over 1200 meter over havet er:
Dei viktigaste fjellovergangane over Krimfjella er:
Emil Cohen
Han studerte ved universiteta Berlin og Heidelberg og frå 1867 til 1872 var han assistent i mineralogi ved det sistenemnte universitetet. Han var nesten eitt og eit halvt år i Sør-Amerika, der han studerte diamant- og gullførekomstar. Dei neste åra studerte han mineralogi og førebudde avhandlingar som skildra oppdagingane hans i Afrika. Med verket Collection of Microphotographs of Minerals and Rocks vart han grunnleggjaren av den moderne petrografien. I 1878 vart han professor i petrografi i Strasbourg og Direktør for dei geologiske undersøkingane i Alsace og Lorraine. I 1885 vart han professor i mineralogi ved Universitetet i Greifswald. Her starta han å studere meteorittar og var ein av dei første mineralogane som skildra petrigrafien til jernmeteorittar og dei tilhøyrande minerala. Han fann diamantar der og isolerte og analyserte eit jernkarbid-mineral. Mineralet vart seinare kalla cohenitt etter han.
Robert Fico
Robert Fico er ein slovakisk politikar som var statsminister i Slovakia frå 4. juli 2006 til 8. juli 2010. Han representerer partiet SMER - sociálna demokracia (Retning - Sosialdemokrati), som vart det største partiet, med 29,1 % av røystene, i parlamentsvalet i juni 2006.
Emil Cohen
Han studerte òg utbreiinga og fordelinga av dei skandinaviske flyttblokkene i det nordlege Tyskland.
Han publiserte mellom anna verka:
1740
1740 (romartal MDCCXL) var eit skotår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen, som var 11 dagar seinare.
Krimfjella
Elvar i Krimfjella er mellom andre Alma, Tsjernaja og Salhir på nordsida og Utsjan-su på sørsida med Utsjan-su-fossen, som er eit populært turistmål og den høgaste fossen i Ukraina.
Arkeologar har funne dei tidlegare anatomisk modern menneska i Europa i Krimfjella i Buran-Kaja-grottene. Fossila er 32 000 år gammal med lekamar knytte til Gravetti-kulturen.
Førstelektor
Førstelektor-stillinga er ei mellomstilling innan undervising, læring, formidling og utviklingsarbeid på høgt nivå, og er eit undervisingsorientert alternativ til den meir forskingsorienterte stillinga som førsteamanuensis, som har større krav til vitskapleg kompetanse.
Brent jord
Filmen hadde premiere 24. februar 1969 på Saga kino og Symra kino i Oslo.
Anatomi
Anatomi (frå gresk: ἀνατομία anatomia, frå ἀνατέμνειν anatemnein, å skjere opp) er vitskapen om bygnaden til organismar. Til vanleg nyttar ein ordet berre om makroskopisk anatomi, det vil seie studiet av dei strukturane ein kan sjå utan mikroskop. Mikroskopisk anatomi, eller histologi, er studiet av cellar og cellevev ved hjelp av mikroskop.
Anatomien kan ein dele opp i dyreanatomi (zootomi) og planteanatomi (phytomi). Denne artikkelen vil ikkje ta for seg planteanatomi. Dyrenanatomi kan ein så dele vidare opp etter art, t.d. menneskeanatomi. Ei grein innanfor anatomien er komparativ anatomi, kor ein samanliknar artar.
Patologisk anatomi tyder skildring av sjuke organ.
Oppdeling av kroppen
Ein kan studera kroppen etter ulike skiljeliner, med regional tilnærming eller ei systemisk tilnærming. Ved ei regional tilnærming blir kvar region av kroppen studert for seg, og alle delar av kvar region blir studert samstundes. Til dømes vil studiet av brystkassa inkludera blodkar, nervar, bein, musklar og alle andre strukturar og organ som er i brystkassa. Ved ei systemisk tilnærming blir kvart system i kroppen studert og følgt gjennom heile kroppen. Til dømes vil ein ved studiet av sirkulasjonssystemet sjå på hjartet i brystkassa og følgje blodkara ut i resten av kroppen.
Anatomiske omgrep for plassering
Dei anatomiske omgrepa blir nytta for å skildre korleis strukturar ligg i høve til kvarandre og heile kroppen. Orda som blir bruka kan vera litt ulike frå art til art.
Den anatomiske utgangsstillinga er utgangspunktet for posisjonane til ulike strukturar hos dyr som er symmetriske om ein midtakse. I den anatomiske utgangsstillinga er kroppen oppreist med beina saman, hendene inntil kroppen og ansiktet retta framover. Handflatene skal synast og potar/føter skal rettast framover.
Anatomiske plan
Anatomiske plan blir nytta for å dele kroppen inn i ulike delar.
Koronarplanet er orientert loddrett (vertikalt) og delar kroppen inn i ein fremre og bakre del.
Sagittalplanet er òg orientert loddrett, men står vinkelrett på koronarplanet slik at kroppen blir delt inn i høgre og venstre halvdel. Planet som delar kroppen inn i eksakt like store halvdelar er median sagitalplan.
Transvers-, horisontal- eller aksialplanet delar kroppen inn i ein øvre og nedre del.
Retning
Høgre og venstre (latin dexter og sinister) er sett frå dyret sjølv.
Kranialt er enden med hovud og munn, motsett er kaudalt (mot halen). I hovudet kan ein snakke om rostralt (mot nasen), men framleis er det motsette kaudalt. Omgrepet kaudalt blir nytta på menneske òg, på strukturar over bekkenet.
Dorsalt, mot ryggen og ventralt mot buken. Ryggen til virveldyr ligg på dorsalsida, men t.d. juret på ei ku er på ventralsida. Desse omgrepa vert òg nytta om andre kroppsdelar som handa der handbaken er dorsal, og tunga der tungeryggen er dorsal.
Anterior og posterior skildrar plasseringa av strukturar i høve til fremre eller bakre del av kroppen. Desse orda blir mest bruka om menneske, om andre dyr nyttar ein oftast kranial-kaudal og dorsal-ventral. Nasen ein anteriør struktur, mens ryggsøyla er ein posteriør struktur. I tillegg er nasen anterior for augene og ryggsøyla er posterior til brystbeinet. Dei norske orda fremre og bakre tydar det same.
Medial og lateral skildrar plasseringa av strukturar i høve til det mediane sagitalplan (midtlinja). Til dømes er nasen i det mediale sagitalplan. Mens augene er lateralt for nasen og medialt for øyrene. Ipsilateral tyre på same sida, kontralateral på andre sida og bilateral på båe sider.
Superior og inferior skildrar strukturar i høve til den vertikale aksen i kroppen. til dømes er hodet superiørt for skuldrene mens låret er inferiørt for lysken. Dei norske orda øvre og nedre tydar nett det same.
Proksimal og distal blir bruka for å skildre om noko er nærare eller lenger vekke frå starten på ein struktur. Til dømes armen, kor handa er distal for olbogen, mens skuldra er proksimal for olbogen. Dei norske orda indre og ytre tydar det same (evt. inst ogytst). Ordparet sentral-perifer blir òg nytta.
Overflatisk og djupt nyttar overflata på kroppen som referansepunkt. Til dømes er brystbeinet overflatisk i høve til hjartet, mens magesekken er djupt for abdominalveggen.
Retningar på lemmane
Hos dei fleste dyr nyttar ein orda kranial og kaudal om framside/bakside på ekstremitetane i områda mellom kroppen og carpus (okle)/tarsus (handledd). Utanfor desse ledda nyttar ein ordpara dorsal/palmar framme og dorsal/plantar bak. T.d. på ein hund vil strukturar på frampoten vere dorsale på oversida og palmare på undersida. På eit menneske ligg fotryggen på dorsalsida og fotsålen på plantarsida.
Sidene på underarmar og leggar får namn etter knoklane inni, slik dei ligg i anatomisk utgangsstilling. Strukturar som ligg på tommelsida ligg mot radius og kallast radiale, tilsvarande på lillefingersida er ulnare, etter ulna. Leggbeinet tibia gjev adjektivet tibial, mens fibula gjev fibulær.
Medisin og latin
I Noreg nyttar ein oftast latinske namn på strukturar i kroppen, av og til fornorska latin, men stadig oftare norske namn. I engelske lærebøker og ved medisinstudiene i USA nyttar ein anglofiserte versjonar av dei latinske strukturnamna. Til dømes heiter det arteria coronaria dexter på latin, den høgre koronararterien på norsk-latin, den høgre kranspulsåra på norsk og the right coronary artery på engelsk.
Visualisering av strukturar
Ein kan visualisere dei indre strukturane i kroppen ved hjelp av ulike metodar.
Agne
Agne var ein konge av Ynglingeætta, son eller far av Alrek (eller son av Dag Dygveson). Forteljinga om han finst mellom anna i Ynglingesoga.
Snorre Sturlason fortel at Agne fann seg kone i Finland, etter å ha drepe far hennar, Froste. Kona heitte Skjålv, og bror hennar heitte Loge. På veg heim la han til ved Stokksund, ikkje langt frå innseglinga til Stockholm. Han hadde ein halsring av gull, som før hadde vore ått av Visbur. Her gifta Agne seg med Skjålv, og budde til eit stort gilde. Då han var drukken, bad Skjålv at han skulle akte på halsringen sin, og han feste ringen om halsen før han gjekk til sengs. Då han hadde sovna, tok Skjålv eit snøre og feste i halsringen, og slengde snøret over ei grein. Så heiste mennene hennar Agne opp i treet etter ringen, og dette vart banen hans. Etter dette vart staden kalla Agnafit, av di Agne vart bålført på staden.
Tjodolv frå Kvine seier i Ynglingatal:
Rakytov
Rakytov er eit fjell i Liptovfjella i Store Fatra i Slovakia med ei høgd på 1567 moh. Fjellet har ei pyramideform og toppen er trelaus.
Fjellet vert rekna som eit av dei beste utsiktspunkta i Slovakia og når det er godt vêr kan ein sjå dei fleste andre slovakiske fjella frå toppen, der det står ein trekross. Rakytov er mogeleg å nå til fots via fleire stiar.
Agne
Historia Norvegiæ fortel berre at kona til Agne "drap han med båe hender" på Agnafit.
Kommentar
Forteljinga om Agne tykkjest vera mytologisk, og måten Agne døyr på minner i mangt om menneskeofring, slik dette vart utført i Uppsala etter skildringa hjå Adam av Bremen. Her kan ein og tenkje på at namnet Agne minner om grøde-offeret som er knytt til vanekulten og Frøydyrkinga i desse områda. Namnet Skjålv (Skjolv), er og eit av namna til Frøya. Skilvingane, som er eit anna namn på kongane av Ynglingeætta, tyder "ætlingar av Skjolv".
Froste og Loge er namn som finst i Fundinn Noregs. Her er Froste son av Fornjot, og Loge er bror til Kåre og Ler. Namna er tydeleg mytiske, og knytt til vinteren, som "bur" i Finland. Dette "Finland" eller "Finnland" er tydeleg ikkje det geografiske Finland, men eit mytisk land der vinteren rår. Det kan samanliknast med Finnmark, og "finnane" i forteljinga er mytiske skapnader. Bak forteljinga om Agne kan ein soleis spore ein kamp mellom sommar og vinter, noko som fell naturleg inn i ein grødekultus.
Halsringen som er skildra i forteljinga gjev minningar om ein keltisk torques, ein ring dei keltiske hovdingane ofte gjekk med. Slike ringar er funne mange stader i søre Skandinavia i funn frå tidleg jernalder.
Eystein Husebye
Eystein Husebye {{{datoar|fødestad=i Sulitjelma}}) er ein norsk seismolog som har doktorgradar frå universiteta i Uppsala og Oslo. Husebye er mellom anna kjend for arbeidet han har gjort med seismisk tomografi og seismologisk overvaking av av kjernefysiske prøvesprengingar.
Frå 1968 til 1993 var han forskingssjef ved NORSAR, og frå 1993 har han vore professor i seismologi ved Universitetet i Bergen. Han var Professor II ved Universitetet i Oslo frå 1979 til 1990.
Flanell
Flanell (av fransk flanelle) er ein lett og mjuk vevnad av ull, bomull eller kunstfiber som er lett rua på den eine eller begge sidane. Bomullsflanell har eit lodekke som i regelen blir danna av eit laustvunne garn i veften som blir rive opp.
Kjelder
(fri lisens)
Land
Namn og status på land
Historisk har ein gjerne omtalt særmerkte område som land, til dømes stader der det budde ei viss folkegruppe. Døme på dette finst i moderne stadnamn som Jylland, Svealand, Götaland, Hordaland og Rogaland, som er knytt til høvesvis jydar, svear, gøtar, hordar og ryger. Andre namn kan koma frå visse særmerke ein meinte landet hadde, som Sjælland (avleidd av 'sel' eller 'furer'), Island og Grønland.
I nokre høve er slike landområde blitt omdanna til moderne sjølvstendige statar, som Irland, Russland og Afghanistan (-stan tyder land). I andre er dei undernasjonale administrative område med eit visst sjølvstyre, som forbundslanda i Austerrike og Tyskland (Bundesland, tidlegare kalla Land) eller dei fire landa (countries) som utgjer Storbritannia: England, Skottland, Wales og Nord-Irland.
Land blir gjerne rekna som suverene statar dersom dei har éi sentralisert styresmakt som har suverenitet over eit definert landområde med fast folkesetnad. Vidare må dei kunna ha internasjonle band med andre statar. Som regel reknar ein også med at land må ha diplomatisk anerkjenning frå andre land for å kunne verka som suverene statar. Usjølvstendige biland eller territorium kan reknast som land i nokre høve, men ikkje andre; innbyggjarar av Hong Kong var til dømes rekna som britiske undersåttar men ikkje statsborgarar då landet var under britisk styre, i dag har mange av dei særskilde britiske eller kinesiske Hong Kong-pass.
849 Ara
849 Ara er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. februar 1912 av Sergej Beljavskij ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Kjelder
Lista de asteroidi
Pippi Langstrømpe
Pippi Langstrømpe (svensk Pippi Långstrump), er ein av Astrid Lindgrens mest omtykte litterære figurar. Bøkene om denne merklege jenta og venene hennar, Tommy og Annika, er omsette til 57 ulike språk.
Pippi (Pippilotta Viktualia Rullgardina Krusmynta Efraimsdatter Langstrømpe) er ei uvanleg jente, og særleg på 1940-talet, då bøkene kom ut. Ho er verdas sterkaste, har frekner og raude fletter som står rett ut, seier vaksne imot og er uoppdregen, bur i eit hus kalla Villa Villekulla saman med den prikkete hesten sin Lilla gubben og apekatten sin, Herr Nilsson. Ho et krumelurpiller, mor hennar er i himmelen og far hennar er konge på ei sørhavsøy og ho har ei veske full med gullpengar.
Historie
Vinteren 1941 låg sjuåringen Karin Lindgren, sjuk med lungebetennelse og ho bad mor si fortelje ei historie om «Pippi Långstrump». Jenta hadde ei fantasifull mor som byrja å fortelje, og i den følgjande tida voks forteljingane og kom til å more både dottera og venene hennar, men det tok ei tid før historiene vart skrivne ned. Det var først tre år seinare, då Astrid Lindgren hadde vrikka foten, at ho sette seg ned og skreiv ned historiene, tenkt som ei fødselsdagsgåve på tiårsdagen åt dottera.
Filmar
I Olle Hellbom sine filmar vert Pippi spelt av Inger Nilsson.
Regnbogepakta
Regnbogepakta er namnet på den pakta Gud i følgje Fyrste mosebok inngjekk med Noah, etterkommarane hans og kvar levande skapning på jorda etter syndefloda. Her lova Gud at vatnet aldri meir skal verta til ein storflaum som tyner alt liv.
I følgje forteljinga skal regnbogen minne menneska om dette. I kristen forkynning vert regnbogepakta brukt som prov på at vonde hendingar og naturkatastrofar ikkje kan komme frå Gud.
Regnbogepakta vert spegla att i vatnet som vert bruka i den kristne dåpen.
Åborfamilien
Åborfamilien er ein familie piggfinnefisk som lever i fersk- og brakkvatn på den nordlege halvkula. Gruppa omfattar rundt 200 artar fordelt på ti slekter, i Noreg finst tre: åbor, hork og gjørs.
Kjenneteikn
Fisk i åborfamilien har som regel to ryggfinnar, den første vanlegvis med piggstrålar. Huda er dekt med kraftige skjel, og kroppen er flattrykt frå sidene. Bukfinnane sit nært opp til brystfinnane, og har ei piggstråle og fem mjuke. Gattfinnane har ein eller to piggstrålar, den andre er som regel veik.
Cecil Frank Powell
Cecil Frank Powell var ein britisk fysikar og Nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1950 «for utviklinga hans av den fotografiske metoden for å studere kjernefysiske prosessar og oppdagingane hans av meson ved bruk av denne metoden». Denne metoden førte til at han var med på å oppdage pionet i 1947
Balestrand
Balestrand, også kalla Balholm eller Holmen, er ein tettstad i Sogndal kommune i Vestland fylke.
Balestrand var kommunesenteret i tidlegare Balestrand kommune i Sogn og Fjordane fram til kommunen vart slegen saman med Leikanger og Sogndal til nye Sogndal kommune frå 1. januar 2020.
Sjølve namnet «Balestrand» blei skapt av Henrik Wergeland då han reiste i Sogn i 1832, og skreiv diktet «Framnæs - Balestrand». Namnet kjem av den sentrale garden Bale i bygda. På gamalnorsk betyr Bale ein graskledd bakke ved sjøen.
Tettstaden har og ligg sørom innlaupet til Esefjorden, på nordsida av Sognefjorden. Balestrand er ein viktig turiststad og har fleire hotel og andre overnattingsstader, mellom andre Kviknes hotel. Her ligg også Norsk Reiselivsmuseum, Sognefjord Akvarium og Balholm AS.
I sommarsesongen går det turistbåtar frå Balestrand inn Fjærlandsfjorden og til Flåm. Det er heilårs snøggbåtrute til Bergen.
Rasmus Sunde
Rasmus Sunde er ein norsk historikar og forfattar. Han er fødd i Vik, oppvaksen i Jølster og busett i Balestrand.
Sunde har doktorgrad i migrasjonshistorie. Han var førsteamanuensis ved Høgskulen i Sogn og Fjordane, no Høgskulen på Vestlandet, frå 1991 til han vart pensjonist i 2011. Deretter arbeidde han i reiseselskapet Fotefar Temareiser leia av sonen i ei årrekkje.
Sunde har skrive fleire bøker om migrasjonshistorie knytt til norsk utvandring til Amerika.
Sidan 2020 har han også vore aktiv på sosiale medium, særleg TikTok, der han nyttar barndomskallenamnet «raspekaka» som brukarnamn. Saman med barnebarn har han laga videoar med over 1,4 millionar visingar.
Klima i Noreg
Klimaet i Noreg er overraskande temperert for eit land som ligg så pass langt nord, særleg viss ein samanliknar Noreg med andre landområde på same breiddegrad. Årsaka til dette er den varme Golfstraumen, som fører varmt havvatn nordover langs heile vestkysten av Noreg, i kombinasjon med vestavind.
Nedbør
Vestlandet er det våtaste området i heile Europa, og eit av dei våtaste områda i verda utanfor tropane. Lågtrykka kjem ofte rett inn mot Vestlandet og fører med seg mykje mild og fuktig luft frå havet. Når ein i tillegg har orografisk heving langs Langfjella i Sør-Noreg, kan ein få svært våte forhold. Våtast er det i eit belte 50-60 km inn frå kysten. Målestasjonen med høgaste årleg nedbørsnormal er Brekke i Sogn og Fjordane med 3575 mm. Indre Matre i Kvinnherad har nedbørsrekorden for et døger med 229,6 mm. Denne vart nesten slått i november 2005 då det kom 223,0 mm på stasjonen Opstveit like ved. Desse stasjonane ligg midt i det nemnde nedbørsbeltet, og vidare austover frå denne maksimalsona minkar nedbøren gradvis. Inne i fjordane kan det vere svært tørt i forhold på grunn av dei høge fjella som vernar desse områda. Lærdal har til dømes berre 491 mm i løpet av eit normalår.
Langfjella vernar Austlandet frå dei store nedbørsmengdene i vest, og denne delen av landet har vesentleg mindre nedbør (om ein ser bort i frå dei indre fjordstrøka av Vestlandet), vanlegvis rundt 1000 mm i året. Dette betyr òg at Austlandet har fleire dagar med sol og varmare vêr. Indre strøk nord i Sør-Noreg er dei tørraste områda i heile landet. Skjåk har høge fjell både nord, vest og sør for seg, og frå aust kjem det vanlegvis lite nedbør. Dette fører til ein årsnedbør på berre 278 mm. Den lågaste årsnedbøren som nokon gong er målt vart registrert i dette området, det skjedde i Hjerkinn i Dovre i 1914 med berre 64 mm. Finnmarksvidda og Aust-Finnmark får òg lite nedbør, om lag 400 mm i året. Desse områda er både verna av fjellområde i vest og sør, samtidig som den kaldare lufta i dette området ikkje inneheld like mykje fukt som lenger sør.
Kystområda frå Lindesnes til Vardø har om lag 200 dagar i året med målbar nedbør. Talet på dagar med minst 3 mm nedbør er 77 i Oslo (Blindern), 96 i Kristiansand (Kjevik), 158 i Bergen (Florida), 93 i Trondheim (Værnes) og 109 i Tromsø (Langnes).
Temperatur
Lofoten er dei nordlegaste områda i verda der alle månadane i året har ein døgnmiddeltemperaur over 0 °C. Havstraumane i Nord-Atlanteren vert derimot svekka jo lenger nord ein kjem, og på Finnmarksvidda finn ein dei lågaste temperaturane i landet. Det kan òg bli kaldt i nordlege fjell- og dalstrøk på Austlandet. Røros har til dømes målt temperaturar på -50 °C. Våren er tida på året då temperaturskilnadane mellom nord og sør er størst, og samtidig tida då temperaturskilnadane mellom dag og natt er størst i heile landet.
Dei månadlege middeltemperaturane varierer frå -17,1 °C i januar i Karasjok til 17,3 °C i juli i Oslo (Studenterlunden). Den høgaste årlege middeltemperaturen i landet er på 7,7 °C i Skudeneshavn på Karmøy, medan den lågaste er -3,1 °C i Sihcajarvi på Finnmarksvidda, ein skilnad på 10 °C. Om lag same temperaturskilnad er det mellom Skudeneshavn og Athen i Hellas.