cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Setesdal Vesthei Ryfylkeheiane landskapsvernområde
Veiding og fiske
Til alle tider har heiområdet vore brukt til aurefiske og til veiding etter rein, ryper, falkar og småvilt. Folk tok heieområdet i bruk etter kvart som isen trekte seg tilbake ( ca. 8- 7000 f. Kr.). Dei kulturane som følgde, steinalderen og bronsealderen, var begge steinbrukande kulturar som varde til ca. 500 f. Kr. Livsgrunnlaget var veiding og fiske. Område som vart sette under vatn for 1960- åra, vart aldri undersøkte. Etter 1960- åra, derimot, har ein undersøkt kvar gong det har vore utbyggingsplanar, og ein har funne fleire ting frå steinbrukande kulturar, men dei fleste finnestadene står under vatn no.
Også i ettertida, etter dei steinbrukande kulturane, har heiane vore brukte mellom anna til veiding og fiske. Nordvest for Hovden, i Dyreheii, ligg Breive- Storheller og Skutesteinen tett ved einannan. Dei inneheld namngjetne runer og dyreteikningar etter veidemannsfolk frå ca. 1100- talet.
Heiområdet har alltid lege svært langt i frå tradisjonelle samiske område. Men ca. 1890- 1914 kom det samar for å gjeta rein i grensetraktene melom Bykle, Suldal og Hjelmeland kommunar.
Kring 1. verdskrigen kjøpte Oslo- mannen Thorvald Heiberg opp store areal i dei sentrale delane, både nord og sør for Rjuven. Han bygde opp eit nett av hytter og leigde ut aurefiske og retten til å veida rein og ryper. Han bygde opp eit nett av hytter og leigde ut aurefiske og retten til å veida rein og ryper. I samband med 2. verdskrigen overtok staten eigedomen. Eigedomen heiter no Njadarheim, og vert forvalta av Statskog. Nokre heiberg- hytter står enno i området Rjuven, nemleg Gyvatn, Ljosådalstrongen, Krørne, Bossfjell- lega, Sigurdsheller og Storevatn. Dei er bygde i ein særmerkt stil.
I Åseral kommune, i Knaberøysi, står Lordehytta, bygd 1912 av ein norsk- ætta skotsk lord. Der jakta han ryper om haustane.
Mineralutvinning
Jernalderen tok til ca. 500 f.Kr. I den fyrste tida vart jernet anten innført frå utlandet eller utvunne ved kysten. Men ca. 800-1400 var Hovden-området ein viktig leverandør av jarn til heile Sør-Noreg. Der er restar av hundrevis av kolmiler, det vil seia groper der ved vart ufullstendig forbrend til trekol. Og der er tufter etter mange blesterhus, det vil seia hus med stein-omn der folk elda med trekol for å smelta jern ut or myrstykke. Ein del av Hovden-området er freda som Vidmyr myrreservat og Hovden landskapsvernområde, og i Hovden sentrum er det lagt til rette med turvegar og jarnaldermuseum. Nær Breive-Storheller, i Dyreheii, nordvest for Hovden finst det restar etter ei molybdenglans-gruve. Desse vart drivne periodevis 1910-19. Alle dei andre molybdenglans-gruvene låg i Knabeheiane. Skjerpa er frå 1700-talet og gruvene vart drivne periodevis 1885-1973. Det har også vore nokre få andre gruver og skjerp etter molybdenglans og etter kopar.
Gardane kring kantane av heiområdet
Veiding og jernvinne var attåtnæringar for gardbrukarar. Difor må ein sjå kulturminna i utmarka i samanheng med kulturminna i innmarka. Gardane låg kring kantane av heiområdet.
I nokre få tilfelle har det vore husmannsplassar og frikjøpte gardsbruk inne i sjølve heiområdet. Det gjeld Ljosådalen i Rjuven, (busett til 1869), Ånebjør ved Valle-Byglandsheiane (busett til 1960-åra), Pytten (busett 1788-1954), Bustøl(busett ca. 1845-1864) og Håheller (busett ca. 1818-1844) i Byglandsheiane, og Salomonsheller (busett 1821-1850) i Lyseheiane.
Heieslått i heimeheiane
I Valle-Byglandsheiane står enno Hægestøyl som var både støl og overnattingsplass for ferdafolk. Elles er dei fleste gamle stølsbygningane i heiområdet anten forfalne, nedrotna eller ombygde. Sidan ca. 1950 har heimeheia blitt brukt til beite for sauer som går heilt fritt.
Krøterbeite i drifteheiane
Overskot av krøter i vest og underskot av kjøt i byane i aust førte til at krøtertrafikken oppstod ca. 1750. Krøteret vart oppkjøpt i bygdene i vest, særleg i Rogaland, men også i heiebygdene på Agder. For fyrste gong vart nokre av dei sentrale delane av heiområdet teke i bruk til krøterbeite. Om haustane vart krøteret sanka til slakt i Kristiansand og Arendal.
Eit isolert område mellom Hovden og Haukelifjell, nordaust for Dyreheii, vart brukt til beite for Fjellgards- og Telemark-krøter. Det vart sanka til slakt i Kongsberg, Drammen og Oslo.
Såleis vart altså heile dei sentrale delane av heiområdet, med unntak av Dyreheii, teke i bruk som krøterbeite. Krøteret som beita i dei sentrale delane, vart gjett på ein måte som dei kalla legegjeting. Det gjekk ut på at hjuringane overnatta, saman med krøteret, på visse leger. På ei lege var der somtid ein heller, somtid berre ei bu eller eit halvtak, der hjuringane kunne liggja, og så låg krøteret på vollen utanfor. Når hjuringane hadde gjett nokre dagar kring ei lege, flytte dei til den neste. Såleis vandra dei som nomadar mellom legene, innanfor den teigen som høyrde til ei driftehei. Krøterflokken vart kalla drift, av di han vart driven frå stad til stad. Og dei sentrale delane av heiområdet, der driftelegene låg, vart kalla driftehei. Driftekrøteret var både storfe, geiter og sauer.
Det særmerkte for dei sentrale delane av dette heiområdet, med unntak av Dyreheii, er at det der var uvanleg tett med drifteleger samanlikna med Hardangervidda og område vidare nordover. Legegjetinga tok gradvis slutt frå kring 1900 til kring 1910 og driftelegene vart nedlagde. Nokre få stader vart det gjort forsøk på å ta opp att legegjetinga i 1917-1923. I ettertida har dei sentrale delane berre vore brukt til beite for sauer. I ei overgangstid førekom det såkalla "styregjeting", ei mildare form for gjeting, ut frå nokre få faste hytter. No er det berre att "styregjeting" ut frå Vide Lega. Etter 1953 har ein elles gått gradvis over til å la sauene gå heilt fritt.
Gangevegar
Over heiområdet gjekk det fleire gangvegar. Dei var, og er enno, merkte med knyllingar. Ein knylling er ein einskild stein som folk har lagt oppå ei steinblokkfor å syna veg, i Setesdal kalla "nydding", i Åseral-Eiken-Fjotland "knydding", i Sirdal "nydling" og i Rogaland "nødling". Nokre strekningar er seinare blitt turistløyper. Dei eldste og viktigaste gangvegane gjekk frå ulike utgangspunkt i Setesdal til handelsplassane Lysebotn, Førre og Hylen i Rogaland. Tre av desse gamle gangvegane blir enno kalla "Skinnvegen". Desse kryssar Rjuven. Dei er minne om katolsk tid (før 1537) då folk laut betala skatt i form av ku huder og kalveskinn til biskopen i Stavanger, og skatten vart frakta på hesteryggen etter desse vegane. Det er lagt brudle på nokre av heie overgangane. Eit brudle er steinar som er lagde på rad og rekkje på eit flatt berg, ein stein for kvar deltakar i eit brudefølgje. Å leggja brudle var ein lokal skikk i Sørvest-Noreg.
Friluftsliv
I tillegg har Statskog 28 hytter i verneplanområdet, 15 av desse vert leigd ut, i hovudsak i samband med jakt og fiske. Dette gjer at tilbodet til ålmenta er etter måten særs godt.
Jakt og fiske
Heiområdet er det viktigaste jaktområde for ålmenta i Agder-fylka og Rogaland, og eit viktig næringsgrunnlag for einskilde bruk og brukarar kring heia. Området har også hatt same funksjon for fritidsfiske. Forsuringa og reguleringar har redusert området sin verdi for fiske, men framleis vert delar av området mykje nytta.
Om lag 1/3 av heiane, Njardarheim v/ Statskog og statsalmenningane v/fjellstyra, har fast organisering av jakt- og fisketilbodet for ålmenta, med eit godt utbygd hyttenett. Desse områda har høg verdi for ålmenta si tilgang til jakt. I resten av området er jakt ein viktig ressurs for grunneigarane anten dei jaktar sjølve eller leigar jakta bort.
NetLander
Landarane sitt oppdrag ville ha vore å ta bilete av landingsplassen og å utforska den indre strukturen og atmosfæren til Mars. Oppdraget til banefartøyet ville ha vore å ta bilete frå banen rundt Mars og senda tilbake informasjonen og bileta frå netlandarane.
CNES og ESA kansellerte ferda fordi prosjektet vart for dyrt; begge organisasjonane hadde allereie planar om å senda andre banefartøy og landarar i prosjekt som til dømes ExoMars.
Rottumeroog
Rottumeroog (eller Rottum) er ein av tre øyar som utgjer øygruppa Rottum i Dei vestfrisiske øyane i Nederland. Øyane ligg like utanfor kysten i Vadehavet sør i Nordsjøen. Øya er kalla opp etter landsbyen Rottum i provinsen Groningen.
Øya er ikkje busett og det er vanlegvis ikkje lov å gå i land på øya. Berre eit par gonger kvart år er øya open for ålmenta.
På grunn av havstraumane i området flyttar Rottumeroog seg gradvis og vil truleg ein gong forsvinne i estuaret til Ems.
Vilaine
Vilaine (bretonsk Gwilen) er ei elv i Bretagne vest i Frankrike. Ho har sitt utspring i departementet Mayenne (53), og munnar ut i Biscayabukta og Atlanterhavet ved Tréhiguier i Morbihan. Ho er 225 km lang, og er knytt til elva Rance via Ille-Rance-kanalen i kommunen Évran.
Elveløpet
Elva renn gjennom fire departement (Mayenne, Ille-et-Vilaine, Loire-Atlantique og Morbihan) og fire større byar (Rennes, Vitré, Redon og La Roche-Bernard).
Det er bygd tre demninga rundt Vitré for å hindre flaum:
Hydrologi
Elva har ei vassføring mellom 2 og 1 500 m³/s.
Transport
Vilaine er ein del av kanalsystemet i Bretagne. Delen frå Rennes til Atlanterhavet er framkomeleg for mindre fartøy. I Rennes er elva forbunde med Canal d'Ille et Rance og i Redon kryssar ho Canal de Nantes à Brest.
Sideelvar
Dei største sideelvane til Vilaine er:
Baskarland
Baskarland, baskisk Euskal Herria, er ei nemning på eit område i sørvestlege Europa der det bur mange baskarar. Området ligg vest i Pyreneane, på grensa mellom Spania og Frankrike.
Området er delt inn i sju tradisjonelle provinsar som i dag ligg i tre overordna einingar:
Sandetorjå
Sandetorjå er eit kjøpesenter i Hjelmeland kommune. Kjøpesenteret vart opna i november 1999, like ved ferjestøa på Sande i Hjelmeland sentrum. Tidlegare har kaféen Hjelmen Drøseri og seinare pizzarestauranten Kobbarverket vore her, men beggje desse har avvikla drifta her.
1227 Geranium
1227 Geranium er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 5. oktober 1931 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg. Asteroiden har namn etter storkenebbslekta, Geranium.
Sandetorjå
Sandetorjå er lokale for følgjande butikkar og kontor:
Shinsuke Shimabukuro
Shinsuke Shimabukuro er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Sagan Tosu.
Foreldre
Foreldre er individ som skapar og/eller oppfostrar avkom. Ordet kjem frå norrønt forellri, 'dei eldre før oss'. Ein forelder av hokjønn blir kalla «mor» og ein av hannkjønn «far». I nokre høve kan me også omtala foreldre som ikkje har kjønn som «mor», som morcelle eller, i overført tyding, morselskap.
Dei fleste foreldre har biologiske band til borna sine ved at dei vidarefører arvestoff. I mange høve har dei også ofte kortare eller lengre samvære gjennom svangerskap, ruging av egg, oppfostring og oppseding. Særleg pattedyr kan ha langvarige band mellom foreldre og barn og danna familiar.
Det finst også foreldre som ikkje har biologiske band til barna sine. Dette kan vera fosterforeldre, som tek seg av andre sine biologiske barn, eller i menneskeleg samanheng også adoptivforeldre, som har fulle juridiske rettar og plikter overfor barna sine.
Le Vaud
Le Vaud er ein kommune i distriktet Nyon i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 817 meter over havet.
Georg Philipp Telemann
Georg Philipp Telemann var ein tysk barokk-komponist som gjennom komposisjonane sine og musikksynet sitt formidla nye impuls og sette eit sterkt preg på musikkverda på første halvdel av 1700-talet.
Telemann er truleg den mest produktive komponisten i europeisk musikkhistorie, i det minste ut frå det som er bevart etter han. Johann Sebastian Bach og Antonio Vivaldi var samtidige med Telemann, og han var ein livslang venn av Georg Friedrich Händel. Bach vert i dag rekna som den største komponisten, men i deira levetid var Telemann den mest kjende.
Telemann lærte stort sett musikk gjennom sjølvstudium. Dei første suksessane som komponist fekk han medan han var jusstudent ved universitetet i Leipzig. Her grunnla han amatørorkester og leia operaoppføringar, og vart til slutt musikkdirektør ved universitetskyrkja. Etter korte tilsettingar ved hoffa i Sorau og Eisenach vart Telemann musikkdirektør for byen Frankfurt am Main i 1712. Han var samstundes kapellmeister ved to kyrkjer og publiserte musikken sin på eige forlag. Frå 1721 var han tilsett som Cantor Johannei og Director Musices i Hamburg, nokre av dei mest prestisjefylte musikkpostane i Tyskland, og litt seinare overtok han leiinga for operaen i byen. Han stod framleis i tett kontakt med utanlandske hoff, og organiserte regelmessig offentlege konserter for det øvre sosiale laget i byen. Internasjonal ry fekk Telemann etter eit åtte månaders opphald i Paris i 1737-38. Verklista til Telemann er særs omfangsrik og omfattar alle dei vanlegaste av musikkformene på tida. Eit utprega trekk ved musikken hans er songbare melodiar og oppfinnsam bruk av klangfargar, og – særskild i seinare verk – uvanlege harmoniske effektar. Instrumentalverka til Telemann er ofte prega av fransk og italiensk påverknad, mellom anna òg med innslag av polsk folkemusikk.
Etterkvart som dei kulturhistoriske ideala endra seg utover på 1800-talet møtte musikken til Telemann hard kritikk. Først på andre halvdel av 1900-talet byrja ein på ei systematisk utforsking av den samla produksjonen hans, og arbeidet er framleis ikkje avslutta fordi det store omfanget gjer det vanskeleg å få oversikt.
Barn- og ungdom
Telemann kom frå ein velutdanna øvre middelklassefamilie i Magdeburg; så godt som alle hans eldre slektningar var universitetsutdanna. Bortsett frå ein oldefar på farssida som hadde vore kantor i Halberstadt var ingen av familiemedlemmene til Telemann direkte involvert med musikk som yrke. Georg Philipp var den yngste av tre søsken som nådde vaksen alder. Han var elev ved gymnaset ved Magdeburg domkyrkje der han fekk undervisning i latin, retorikk, dialektikk og tysk litteratur. Den omfattande allmenndanninga gav seg mellom anna utslag i at han skreiv tysk, fransk og latinsk poesi, og i tillegg kunne han italiensk og engelsk.
På tida til Telemann eksisterte det ikkje offentlege konserter i Magdeburg, så verdsleg musikk oppført ved skulen vart eit viktig supplement til det kyrkjemusikalske tilbodet i byen. Gjennom sjølvstudium lærte Telemann å spele ulike instrument som skulane stilte til disposisjon. Han viste eit stort musikalsk talent og komponerte sine første stykke som tiåring, ofte i løyndom og på lånte instrument. Den første musikalske erfaringa si kunne han takke kantoren Benedikt Christiani for: etter nokre få veker med songundervisning vikarierte Telemann for kantoren som heller ville komponere framfor å undervise. I tillegg til to veker undervisning i klaverspel var dette all musikkundervisninga han fekk. Mora, som vart enke i 1685, likte ikkje at han dreiv med musikk, og åtvara spesielt mot musikarar, som hun rekna som sosialt underlegne.
Berre tolv år gammal komponerte Telemann sin første opera, Sigismundus, etter ein libretto av Christian Heinrich Postel. Mora ønskte å avverje ein musikalsk karriere og beslagla alle musikkinstrumenta hans. Rundt årsskiftet 1693/94 sendte hun sonen til ein skule i Zellerfeld. Truleg visste ho ikkje at den kyrkjelege tilsynsføraren på staden dreiv med musikk og hjelpte Telemann i dei musikalske forsøka hans. Mest kvar einaste veke komponerte Telemann motettar for kyrkjekoret, og i tillegg skreiv han ariar og høvesmusikk som han la fram for bymusikanten.
I 1697 vart Telemann elev ved det kjende Andreanum-gymnaset i Hildesheim. Her lærte han - stort sett autodidaktisk - å spele orgel, fiolin, gambe, tverrfløyte, obo, skalmeie, kontrabass og bassposaune. I tillegg komponerte han vokalmusikk for skuleteateret, og den jesuittiske kyrkjemusikalske direktør Pater Crispus i byen gav han i oppdrag å lage musikk for gudstenesta ved St. Godehardiklosteret.
Telemann vart påverka av musikklivet i Hannover og Braunschweig-Wolfenbüttel der han vart kjend med fransk og italiensk instrumentalmusikk. Erfaringar han samla på denne tida skulle i stor grad påverke dei seinare verka hans. Han fekk i all løyndom musikkundervisning, og lærte å kjenne den italiensk prega stilen til Rosenmüller, Corelli, Caldara og Steffani.
Studieår i Leipzig
I 1701 avslutta Telemann grunnutdanninga og vart immatrikulert ved universitet i Leipzig. Under påtrykk frå moren var målet å utelukkande studere jus, og halde seg heilt vekk frå musikken. Det er uansett det han skriv i sjølvbiografien, men Leipzig var eit av musikksentera på denne tida, så valet av akkurat denne byen som studiestad virkar ikkje heilt tilfeldig. Alt på vegen til Leipzig stoppa han i Halle for å treffe den då sekstenårige Georg Friedrich Händel, og dei grunnla eit venskap som heldt heile livet ut.
Telemann skriv at han til å byrje med prøvde å halde sine musikalske ambisjonar hemmeleg for studiekameratane. Truleg fann den musikkglade romkameraten til Telemann ved ein (truleg fingert) tilfeldigheit ein komposisjon under noko bagasje. Stykket vart oppført i Tomaskyrkja følgjande søndag, og det førte til at borgarmeisteren bestilte to nykomponerte kantatar kvar månad.
Same år ledet Telemann oppføringar ved operaen i Leipzig. Han var òg hovudkomponist her heilt til operaen vart stengd. Medlemmer av collegium musicum deltok under operaoppføringane og Telemann spelte sjølv generalbass. Iblant song han òg. Den offisielle musikkdirektøren i byen, Johann Kuhnau, var irritert på det voksande ryet til Telemann og hevda at oppføringane av dei verdslege verka til Telemann skjedde på kostnad av kyrkjemusikken. Dermed nekta han sine kormedlemmer å delta ved operaoppføringane. I 1704 fekk Telemann stilling som musikkdirektør ved universitetskyrkja i Leipzig. Organistposten som følgde med gav han til studentar.
Medan han var i Leipzig foretok han to reiser til Berlin, og i 1704 tilbaud greve Erdmann von Promnitz han posten som kapellmeister ved hoffet i Sorau, Schlesien. Det er uvisst kvifor han trekte til seg merksemda til greven, men det er mogeleg at det spente forholdet til Kuhnau fekk Telemann til å ønskje seg vekk frå Leipzig.
Sorau og Eisenach
I juni 1705 byrja Telemann å arbeide hos greven i Sorau. Greven var ein stor beundrar av fransk musikk og rekna Telemann som ein verdig etterfølgjar til den Lully- og Campra-prega Versailles-skulen. Etter ei reise til Paris tok greven med seg musikk av dei franske komponistane og fekk Telemann til å studere dei. Telemann trefte Erdmann Neumeister i Sorau, seinare skulle dei møtast igjen i Hamburg, og Telemann komponere musikk til tekstane hans. På ei reise til Krakow og Pszczyna lærte Telemann å sette pris på polsk og mährisk folkemusikk som han høyrte i vertshus og på offentlege arrangement.
I oktober 1709 gifta Telemann seg med Amalie Luise Juliane Eberlin, ei av hoffdamene til grevinna av Promnitz. Kort tid før utnemnde hertugen han til sekretær - ein høg stilling på den tida. Kona til Telemann fekk barselfeber og døydde alt i januar 1711 under fødselen av den første dottera deira.
Frankfurt
Kanskje søkte han nye utfordringar, kanskje ville han verte sjølvstendig av adelen, men uansett søkte Telemann stillingar i Frankfurt. I 1712 vart han utnemnd til musikkdirektør i byen og kapellmeister ved Paulskyrkja, og noko seinare òg ved Katharinakyrkja. Han fullførte kantateårgangane han hadde starta i Eisenach og komponerte ytterlegare fem. Elles hadde han ansvar for undervisninga av privatelevar. Som i Leipzig nøyde ikkje Telemann seg med desse pliktene, i 1713 overtok han organiseringa av dei vekentlege konsertane i byen og tok òg på seg verv utanfor musikklivet. Hoffet i Eisenach utnemnde Telemann til kapellmeister von Haus aus (utanfor huset/hoffet), han fekk til og med halde tittelen, men leverte berre kantatar og høvesmusikk til hoffet og kyrkjene. Denne posisjonen hadde han til 1731.
I tillegg til kantatene han komponerte i Frankfurt skreiv han òg oratorium, orkester- og kammermusikk, der det meste av dette vart publisert. Dessutan skreiv han musikk for politiske høve og bryllaupsserenader. Til gjengjeld fann han ikkje høve til å publisere operaer, sjølv om han framleis komponerte for operaen i Leipzig.
I 1714 gifta Telemann seg med den 16-årige Maria Catharina Textor (1697–1775). Året etter gav han ut sine første trykte verk på eige forlag. Etter å ha brukt eit gunstig jobbtilbod frå hertug Fredrik av Sachsen-Gotha-Altenburg i Gotha som brekkstong klarte Telemann å auke årsinntekta frå byen med 100 Gulden. Samanlagt tente han no 1 600 Gulden i året, og var vorte ein av de best betalte innbyggjarane i Frankfurt.
Under eit besøk i Dresden i 1719 trefte han Händel igjen, og han tileigna fiolinvirtuosen Pisendel ei samling fiolinkonserter. Sjølv etter han hadde reist frå Frankfurt skreiv Telemann eit verk for byen kvart tredje år fram til 1757.
Første tid i Hamburg
I 1721 aksepterte Telemann eit tilbod om stillingane som Cantor Johannei og Director Musices i Hamburg. Han var dermed den musikalske leiaren i byen og hadde mellom anna ansvaret for musikken ved dei fem store evangelisk-lutherske bykyrkjene. Først no hadde han høve til å komponere og oppføre musikk i alle musikalske former, og den 46 år lange hovudperioden hans som skapande kunstnar kunne byrje.
To kantater i veka og ein pasjon per år var komposisjonspliktene Telemann no hadde tatt på seg. I tillegg komponerte han mange musikkstykke for private og offentlege høve. Kantorstillinga ved Johannes-skulen førte med seg oppgåver som lærar, både musikalske og andre, men utanommusikalsk undervisning utførte ikkje Telemann personleg. Elles bygde han opp igjen det Collegium musicum som Matthias Weckmann grunnla i 1660 og som ein periode ikkje hadde halde konserter. Inngangsbillettane selde han sjølv.
Telemann heldt fram verksemda si som forleggar. For å spare utgifter laga han sjølv trykkplatene og han kunne produsere mellom ni og ti plater kvar dag. Fram til 1740 publiserte han på eige forlag 46 noteverk som han selde gjennom bokhandlarar i fleire tyske byer og i Amsterdam og London. Ein kunne bestille partitur direkte frå komponisten, og fram til 1739 informerte han om sitt stadig veksande tilbod i ein eigen katalog.
Likevel hadde han fleire irritasjonsmoment i byen, han låg til dømes i ein langvarig strid om retten til sin del av inntektene ved sal av tekstheftene til kantatane og pasjonane som han vann først i 1757. I tillegg protesterte kyrkjerådet for dei fem hovudkyrkjene (Kollegium der Oberalten) på at Telemann i 1722 ville oppføre nokre av kantatane sine i eit fornemt vertshus. Telemann var òg misnøgd med løna og meinte dessutan at han hadde for liten bustad, så då Kuhnau døydde søkte han posten som Thomaskantor i Leipzig. Telemann vart einstemmig innstilt føre dei fem andre søkarane, og 3. september 1722 leverte han avskjedssøknaden sin. Då byrådet straks auka løna med 400 lübske Mark sa Telemann frå seg stillinga som Thomaskantor og vart verande i Hamburg. Den samla årsinntekta var no om lag 4 000 Mark.
Ny start i Hamburg
Først no tente Telemann godt på alle verksemdene sine. Same år overtok han leiinga av operaen for ei årslønn på 300 Taler og denne posten hadde han til operahuset vart nedlagt i 1738. Dei fleste av dei 25 operaane som vart oppført på denne tida er tapt. I 1723 fekk Telemann enno ei stilling som kapellmeister von Haus aus, denne gongen ved hoffet til markgreven av Bayreuth der han frå tid til annan sendte instrumentalmusikk og ein årleg opera. Konsertverksemda til Telemann gjekk stort sett føre seg i «Drillhaus», ekserserhallen til det hamburgske borgervernet, og var på grunn av høge billettprisar for dei høgare sosiale laga i byen. Bortsett frå til operaen leverte Telemann nesten berre eigne komposisjonar til oppføringane sine.
I 1728 grunnla Telemann og Johann Valentin Görner det første tyske musikktidsskriftet som i tillegg til redaksjonelle tekster inneheldt musikalske bidrag av forskjellige komponistar. Der getreue Musikmeister hadde til formål å fremme musisering i heimen og kom ut annakvar veke. Ved sidan av Telemann og Görner medverka 11 andre samtidige musikarar med komposisjonane sine, mellom anna Keiser, Bonporti og Zelenka. Det vart òg utgjeve samleutgåver for læreføremål.
På tolv år fekk Telemann si kone Maria Catharina ni barn, der to døydde. Trass eit nesten permanent svangerskap måtte ho sørgje for ein veksande husstand med opp til tolv personar, mellom anna dotter til Telemann frå første ekteskap og ytterlegare tre personar - truleg ei hushjelp, ein huslærar og ein elev av Telemann. Ti år etter at deira siste barn vart fødd oppdaga Telemann at ho hadde spelt bort 5 000 hamburgske riksdalar (15 000 Mark, dvs. fleire årsløner) på hasardspel. Dei vart skilt, og i 1735 reiste ho tilbake til Frankfurt medan det i Hamburg vart spreidd eit rykte om at ho var død. Utan at Telemann visste om det, sette nokre av borgarane i byen i gang ein innsamlingsaksjon for å redde han frå konkurs. Det lukkast han derimot å tilfredsstille dei viktigaste kreditorane, hovudsakleg med sine eigne midlar. Han kunne til og med unne seg eit kuropphold etterpå, så vi kan gå ut frå at han har vore ein formuande mann.
Reise til Paris og seinare år
Telemann hadde lenge ønska seg til Paris, og hausten 1737 reiste han etter invitasjon av ei gruppe franske musikarar (Forqueray, Guignon og Blavet). Fram til då var sju av verka til Telemann vorte trykte opp i Paris. Etter eit fire månaders opphald gav kongen han ein 20 års eksklusiv rett til sine eigne publikasjonar, dvs. eit vern mot piratkopiering. Telemann oppførte fleire av verka sine i Paris, og opphaldet vart hans internasjonale gjennombrot. Òg ryet hans i Tyskland auka etter dette, og i mai 1738 vendte han tilbake til Hamburg. I 1739 vart han opptatt i Correspondierende Societät der musicalischen Wissenschaften, ei gruppe som dreiv med musikkteoretiske spørsmål.
Oktober 1740 la Telemann trykkplatene for 44 av sine verk ut på sal då han hadde som mål å byrje å gje ut læreverk. Forholdsvis få komposisjonar er bevart frå dei siste 15 åra hans. I tiltakande grad skreiv Telemann musikk for uvanlege instrumentkombinasjonar og tok i bruk nymotens harmoniske effektar. I tillegg til å utføre pliktene sine var han ein ivrig samlar av sjeldne blomar.
Etter 1755 forverra synet til Telemann seg raskt og han hadde problem med beina. Stadig oftare måtte sonesonen Georg Michael hjelpe til når noko skulle skrivast. Telemann komponerte sitt siste verk, ein Markus-pasjon, i 1767. 25. juni same år, i ein alder av 86 år døydde han av følgjene etter ein lungebetennelse. Han vart bisatt på gravplassen i St. Johannis-Klosteret som låg der rådhusplassen no ligg. Det er montert ei minnetavle til venstre for inngangen til rådhuset. Telemann vart etterfølgd stillinga si av gudsonen Carl Philipp Emanuel Bach.
Ein kjenner fleire detaljar rundt livet til Telemann liv enn det som er vanleg for hans samtidige kollegar. Ved sidan av brev er det bevart dikt, forord og diverse artiklar som han skreiv sjølv. Dei viktigaste tekstkjeldene er - om vi ser bort frå feila deira - dei tre sjølvbiografiane som han skreiv etter ønske av musikkskribenten Johann Mattheson (1718 og 1740) og Johann Gottfried Walther (1729). Tida i Sorau og Eisenach, samt tida etter den siste sjølvbiografien er knapt nok skildra i dei eigne tekstkjeldene til Telemann, men er mogeleg å rekonstruere av informasjon som kjem fram i ulike andre dokument.
Innverknad
Enkelte samtidige musikarar - mellom anna elevane til Telemann Christoph Graupner, Johann Georg Pisendel og Johann David Heinichen – plukka opp element frå verka til Telemann, og andre komponistar som Gottfried Heinrich Stölzel etterlikna snart stilen hans. Den polske påverknaden til Telemann inspirerte Carl Heinrich Graun til etteraping og Johann Friedrich Agricola lærte i sine unge år av komposisjonane til Telemann. Johann Friedrich Fasch, Johann Joachim Quantz og Johann Bernhard Bach nemnde uttrykkeleg Telemann som førebilete for nokre av verka sine. Carl Philipp Emanuel Bach skreiv inn merknader i nokre av manuskripta til Telemann som viser at han studerte og oppførte ein god del av musikken til Telemann. Den nære venskapen mellom Telemann og Händel uttrykte seg ikkje berre i at Telemann oppførte fleire av sceneverka til Händel i Hamburg, men òg i at Händel i sine seinare år ofte brukte tema av Telemann i sine eigne komposisjonar. Johann Sebastian Bach kopierte fleire av kantatane til Telemann til læringsformål for seg og sonen Wilhelm Friedemann. Leopold Mozart laga ei notebok med 11 av menuettane til Telemann og ein klaverfantasi til Wolfgang Amadeus. Klaverstilen til både Carl Philipp Emanuel Bach og Wolfgang Amadeus Mozart minner no og då om måte Telemann skreiv på.
Telemann grunnla eit dynamisk konsertliv i Hamburg, slik at det vart mogeleg å halde regelmessige offentlege oppføringar òg utanfor aristokratiske og kyrkjelege rammevilkår, og fekk på den måten stor innverknad på haldninga den hamburgske folkesetnaden hadde til musikk ut over påverknaden komposisjonane hans hadde.
Verk
Med over 3600 registrerte verk er Telemann ein av dei mest produktive komponistane i musikkhistoria. Det store omfanget skuldast dels ein uanstrengt måte å arbeide på, og dels at han skapte musikk i 75 år. Friedrich Wilhelm Marpurg skildra frå si tid som kapellmeister ved hoffet i Eisenach korleis Telemann under tidspress fullførte ein kantate på ein drøy time ved å skrive partituret parallelt med at hoffpoeten forfatta teksten slik at dei var ferdige omtrent samstundes.
Telemann skreiv på alle musikkformer som var i vanleg bruk på hans tid. Mykje er forsvunne, særleg er det lite som er bevart frå den tidlege fasen hans. Størstedelen av dei bevarte stykka stammar frå Frankfurt- og Hamburg-periodane. Verka hans er opplista i Telemann-Werke-Verzeichnis (TWV) og Telemann-Vokalwerke-Verzeichnis (TVWV). Instrumentalmusikken er nesten fullstendig gjeven ut i moderne utgåver og arbeidet med TVWV er avslutta. Ei 49 binds utgåve med verk i utval er gjeven ut eller i arbeid, 40 var alt utgjevne i februar 2007. Kantatane er framleis for lite tilgjengeleg til at det er mogeleg å få eit overblikk.
Telemann var ein fleksibel komponist som tilpassa seg dei vekslande moteretningane i tida og skreiv musikk i stilartane til ulike nasjonar. Underveis i karrieren sin vendte han seg til den ekspressive stilen (tysk: «empfindsamer Stil») som i musikkhistoria heller vert gruppert under rokokkomusikken enn barokkmusikken, og som fungerte som ei bru over til wienerklassisismen. Ofte blanda han denne galante stilen med kontrapunktiske element.
I motsetnad til mange av kollegane sine var ikkje Telemann virtuos på noko instrument, men beherska mange brukbart. Det gav han eit godt innblikk i korleis dei ulike klangfargane virka og forklarer handsaminga hans av instrumentering som eit vesentleg komposisjonselement. Favorittinstrumenta til Telemann var tverrfløyte, obo, og særleg oboe d’amore. Celloen nytta han vanlegvis i ein generalbassfunksjon, i likskap med dei fleste av sine samtidige. Ved nokre tilfelle nytta han skordatur, til dømes i ein arie i Lukas-Passion frå 1744. Telemann viste ingen interesse for å komponere særs vanskeleg eller hurtig instrumentalmusikk, og skreiv heller læreverk med låg vanskegrad.
I kontrast til den utbreidde bruken av affektlæra i barokken, og særskild i den «empfindsame» stilen arbeidde Telemann ganske mykje med omhyggeleg utarbeida tonemåleri. I vokalverka brukte han å understreke tekstar med målande melodifrasar, koloratur og ordgjentakingar. Både i verdslege som i kyrkjelege vokalverk la Telemann stor vekt på deklamasjon og musikalsk fortolking av orda, spesielt i resitativa.
Dei litterære strøymingane i opplysningstida påverka den intellektuelle orienteringa til Telemann, og diktinga vart særs viktig det musikalske skaparverket hans. Dels skreiv han tekstane sjølv, dels stamma dei frå dei mest kjende tyske tekstforfattarane på tida, som Brockes, Hagedorn, König, Klopstock, Neumeister og andre. Telemann forela tekstforfattarane forslag til eigna tekster og korleis han ville ha teksten disponert, og han kunne gjere endringar i librettoane i samsvar med sine eigne idear.
Instrumentalverk
Av instrumentalmusikken til Telemann finst ca. 1 000 suitar (126 er bevart), symfoniar, konsertar, fiolinsoloar, sonatar, duettar, triosonatar, kvartettar, klaviatur- og orgelmusikk.
Instrumentalverka syner ofte sterk innverknad frå musikken til ulike nasjonar, mellom anna vert stilen kalla blanda smak. Enkelte stykke skreiv han fullstendig i italiensk eller fransk stil. Den franske, som øvde særleg stor innverknad på Telemann, gav seg utslag i livleg fugerte satsar, dansesuitar og franske overturar. Òg tonemåleria er delvis av fransk opphav.
Som den første tyske komponist integrerte Telemann i stort omfang element frå polsk folkemusikk ved at såvel orkester- som kammermusikken vart prega av slaviske melodiar, synkoperte rytmar og hyppige tempovekslingar. Tidvis tok Telemann òg i bruk folkloristiske element frå andre tradisjonar, til dømes Spania.
Telemann medverka til å frigjere ein del instrumenter, han skreiv til dømes den første viktige solokonserten for bratsj og var den første som nytta instrumentet i kammermusikalsk samanheng. Uvanleg for tida er komposisjonen Concert à neuf parties med sine to kontrabassar. Elles komponerte han den første strykekvartetten før omgrepet var kjent. Telemann utvikla òg samstundes med og usjølvstendig av Johann Sebastian Bach, ein sonatetype der cembaloen ikkje lengre var continuo, men var soloinstrument. Telemanns Nouveaux Quatuors er eit tidleg døme på at celloen konserterer på like fot med dei andre instrumenta.
I dag høyrer den mest populære instrumentalverka til Telemann til dei som vart publisert i Der Getreue Music-Meister og i Essercizii Musici (1739/40), Hamburger Ebb' und Flut (1723), Alster-Ouvertüre, Tafelmusik (1733) og Nouveaux Quatuors („Pariser Quartette“, 1737). I samtida til Telemann var òg musikksamlingane Singe- Spiel- und Generalbassübung (1733) og Melodische Frühstunden (1735) godt kjende. I 1730 publiserte han Fast allgemeines Evangelisch-musikalisches Liederbuch som var rekna på organister og som inneheldt over 2000 salmemelodiar i ulike variantar.
Kyrkjelege vokalverk
Dei 1 750 kyrkjekantatane til Telemann utgjer nesten halvparten av den samla verklista hans. I tillegg skreiv han 16 messer, 23 Psalmen (komposisjonar med tekstar frå Salmane), over 40 pasjonar, 6 oratorium såvel som motettar og andre sakrale verk.
Kantatane til Telemann skil seg frå den eldre typen som berre var tonesette koralar og bibeltekstar. Tidlegare enn Johann Sebastian Bach, og i eit ganske anna omfang, festa Telemann seg ved forma Erdmann Neumeister utvikla der eit innleiande bibelvers (Dictum) eller koral vart etterfølgd av resitativ, ariar og om naudsynt ariosi, og stort sett munna ut i ein sluttkoral eller ein repetisjon av åpningskoret. Telemann skreiv stort sett soloariar, forholdsvis sjeldan duettar, og av tersettar og kvartettar finst det berre enkeltdøme.
Oratoria til Telemann er prega av dramatikk og detaljerte tonemåleri. Verkemidla er fleire ulike uttrykksformer som gjentekne resitativ, hyppige instrumentinnsatsar for å understreke sjelstilstandar og situasjonar, og korte konsertante fraser. Kora vert sett inn kraftfullt og sjølvmedvite og tidvist unisont. Harmonikken er stort sett enklare, men òg meir skildrande og tilpassa den aktuelle situasjonen enn i den eldre barokkstilen.
På hans eigen tid var dei mest populære kyrkjemusikalske verka - målt etter dokumenterbare oppføringar og bevarte kjeldeskrift -Brockes-Passion (1716), Selege Erwägen (1722), Tod Jesu (1755), Donner-Ode (1756), Das befreite Israel (1759), Der Tag des Gerichts (1762) og Der Messias (1759). For å møte krava frå dei særs mange små kyrkjene, og for undervisningsformål til husbruk, publiserte Telemann òg kantatesamlingar med kammermusikalsk besetning, som til dømes Der harmonische Gottesdienst (1725/26 med fortsetjinga i 1731/32).
Telemann skreiv òg store mengder sørgjemusikk for mange av notabilitetane i tida, som til dømes for August den sterke (Unsterblicher Nachruhm Friederich Augusts (1733)), Georg II av Storbritannia (1760), dei tre tysk-romerske keisarane Karl VI (1740, tapt), Karl VII (1745) og Franz I (1765, tapt), ytterlegere ni for ulike borgarmeistrar av Hamburg (mellom anna Schwanengesang for Garlieb Sillem, 1733), to for pastor-ekteparet Elers, såvel som den kjende kantaten Du aber, Daniel, gehe hin (udatert) og sju til som ein berre kjenner fragmentarisk eller frå tekstbøker.
Verdslege vokalverk
Verdslege vokalverk kan delast inn i operaer, storslagen festmusikk for offisielle høve, kantatar etter private bestillingar og kantatar med musikk til dramatiske, lyriske eller humoristiske tekstar.
Mesteparten av dei verna operaene høyrer til den komiske sjangeren. I motsetnad til Händel som nesten utelukkande heldt seg til soloariar tok Telemann i bruk særs ulike stilistiske verkemiddel i operaene sine, som da capo-ariar, dansbare motiv, syngespel-aktige ariar, arie di bravura og stemmeregister frå bass til kastrat. Karakterar og situasjonar framstilte Telemann konsekvent med tilpassa melodikk, motivikk og instrumentasjon, òg her med fantasifull bruk av ulike pittoreske figurar.
Dei rundt 50 operaene er no delvis gjenoppdaga. I samtida var dei mest populære Der geduldige Socrates (1721), Sieg der Schönheit oder Gensericus (1722), Der neumodische Liebhaber Damon (1724), Pimpinone oder Die ungleiche Heirat (1725) og Emma und Eginhard (1728).
Dei siste verdslege komposisjonane til Telemann er høgdramatiske og med ein uvanleg harmonikk. Kantatene Ino (1765) og Der May – Eine musicalische Idylle (ca 1761), men òg det seine kyrkjemusikalske verket Der Tod Jesu, bygger opp til ein kjensleintensitet som minnar om musikken til Christoph Willibald Gluck. Andre verdslege kantater som har fått eit visst posthumt ry er Trauer-Music eines kunsterfahrenen Canarienvogels og Der Schulmeister.
I sine siste lieder knytte Telemann an til tradisjon til Adam Krieger og utvikla forma vidare tekstleg og melodisk. Melodiane er enkle og ofte i delt opp i uregelmessige periodar. Telemanns lieder representerer det viktigaste bindeleddet mellom lieder på 1600-talet og den berlinske liederskulen.
Musikkteoretiske verk
Seint i skaparperioden sin planla Telemann fleire musikkteoretiske avhandlingar, mellom anna ein om resitativet (1733) og ein Theoretisch-practischen Tractat vom Componiren (1735). Ingen av desse skriftene er verna, og det er mogeleg at dei aldri vart skrivne.
I 1739 publiserte Telemann Beschreibung der Augenorgel, eit instrument som vart designa av matematikaren og jesuittpataren Louis-Bertrand Castel, og som Telemann fekk sjå på ferda si til Paris. Det er òg bevart eit stemmesystem med tilhøyrande intervalltabellar som Telemann arbeidde på ein månad før han døydde og der han openbert støtta seg på arbeid av Johann Adolf Scheibe. Men arbeidet var av teoretisk natur og vart lite påakta.
Mottaking
I heile den europeiske kunstmusikken er det knapt nokon komponist som har opplevt ei større svinging vurderinga frå av musikkverda enn Telemann. Medan han i levetida si kunne glede seg over ein stor internasjonal respekt forsvann denne berre få år etter han døydde. Heideren nådde eit lågmål under romantikken, då kritikken mot verka hans gjekk over i ei rein nedrakking av personen hans. Musikkvitarar på 1900-talet starta ein nølande rehabilitering av Telemann, etterkvart støtta av verkanalysar. Til slutt har dette ført til ei gjenoppdaging av Telemann, rett nok i lag med av sporadisk kritikk.
Ry i Telemanns levetid
I tillegg til dei prestisjetunge postane og tilboda frå hoff- og byborgarkretsar, viser òg kjelder frå kunstnariske og populære kretsar at Telemann hadde ein høg og stadig veksande respekt. Medan han allereie i Frankfurt var kjend langt over bygrensene nådde ryet hans eit høgdepunkt i Hamburg. Det faktumet at han tok i bruk populære musikalske nyvinningar, ein sunn forretningssans og ein uforferda måte å omgåast personar frå dei høgaste sosiale sirklane har nok medverka til den eineståande karrieren hans.
At Telemann var ein europeisk kjend person ser ein til dømes av bestillingslistene til Tafelmusik og Nouveaux Quatuors: der finn ein namn frå Frankrike, Italia, Danmark, Sveits, Nederland, Latvia, Spania, Noreg og frå venen Händel i England. Invitasjonar og komposisjonsoppdrag frå Danmark, Spania, Baltikum og Frankrike viser òg det internasjonale ryet hans, like så eit tilbod frå Sankt Petersburg om å byggje opp eit hoffkapell hos den russiske tsaren. Dei mest populære verka til Telemann vart i stort omfang skrive av, og kom òg i piratutgåver.
Ved sida av uttrykkskrafta og den melodiske innfallsrikdomen, verdsette samtida det internasjonale preget i musikken til Telemann. Johann Adolf Scheibe la vekt på at verka til Johann Sebastian Bach ikkje ''«i noko tilfelle viste slikt ettertrykk, overtyding og fornuftig omtanke som musikken til Telemann og Graun. Den fornuftige gløden til Telemann har gjort desse utanlandske komposisjonane kjende og verdsett i Tyskland, […] og gjennom han har vi fått oppleve venleiken og sjarmen til den franske musikken […]». Òg Mizler, Agricola og Quantz verdsette Telemanns bruk av utanlandsk innverknad. ''
Mattheson høyrde til dei som mislikte dei musikalske naturskildringane til Telemann. I motsetnad til kritikken mot tonemåleri som sette inn etter Telemann døydde, dreidde innvendingane til Mattheson seg hovudsakleg om at ville verne musikk som ein menneskeleg uttrykksform mot at den vart brut til å skildre den «umusikalske» naturen. Den uvanlege harmonikken fekk ei blanda mottaking, men stort sett akseptert når han vart brukt som eit middel til å fremja uttrykket. Komikken og mangelen på «skamkjensle» (Mattheson) i operaene til Telemann vart til dels kritisert, likeeins blandinga av tysk og italiensk tekst som var så vanleg den gongen.
Endring i musikksyn
Den områdande positive vurderinga av Telemann under levetida hans varte ikkje lengje etter døden hans. Alt få år etter byrja det å kome mange kritiske synspunkt mot musikken hans. Årsaka til stemningsskiftet låg i overgangen frå barokken til Sturm und Drang-tida og moteendringane som følgde med den byrjande wienerklassisismen. Oppgåva til musikken var ikkje lenger å skildre, men heller å uttrykkje subjektive kjensler. Musikken skulle ikkje lengjer ha nokre konkret opphav, og den såkalla høvesmusikken vart fortrengt av komposisjonar som vart skrive for si eiga skuld.
For det første såg ein kritisk på det kyrkjemusikalske tekstmaterialet Telemann og dei andre kyrkjemusikk-komponistane skreiv etter, for òg desse måtte no underordne seg dei moderne reglane for diktinga. For det andre vart den konsekvente musikalske skildringa til Telemann av tekstuelle idear som hjerteklapp, valdsam smerte og liknande no heftig kritisert. Elles såg ein på den komiske operaen som eit teikn på eit etter sigande musikalsk forfall.
Representativ for den endra oppfatninga om komposisjon og dikting er følgjande utsegner av Gotthold Ephraim Lessing: «Telemann overdreiv ikkje sjeldan imitasjonane sine til det vulgære ved å skildre ting musikken slett ikkje burde skildre»».
Ytterlegare kritikk frå musikkmiljøet kom frå Sulzer, Kirnberger, Schulz og andre. Respekten for Telemann dalte hurtig, og andre komponistar med ry for å ha ein «sartare» smak kom på mote, som til dømes Graun.
I 1770 ytra litteraturprofessoren Christoph Daniel Ebeling for første gongen den særs hyppig gjentekne påstanden at den enorme produktiviteten til Telemann hadde ført til at kvaliteten på musikken var dårleg. Ebeling angreip Telemanns «skadeleg fruktbarheit» med grunngjevinga «sjeldan får ein frå polygrafar mange meisterverk».
Kritikarane var i lengre tid mildare mot Telemanns verdslege og instrumentale verk, men snart omfatta kritikken heile skaparverket hans.
Komponisten og musikkritikaren Johann Friedrich Reichardt kritiserte Telemanns tonemåleri som ein konsekvens av hans elskverdigheit: ''«Om franskmennene lærde Telemann å føye seg for mykje etter smaken til den nasjonen eller det folket ein levde hos så kan eg òg seie mykje nedsettande om denne reisa. Han føydde seg verkeleg ofte etter folk med den mest avskyelege smaken, slik at ein innimellom dei utmerka verka hans òg finn mange middels gode arbeid med monstrøse og latterlege skildringar»''
Berre nokre isolerte tilfelle med positiv omtale av Telemanns verk fann stad etter at musikksmaken hadde endra seg. Den engelske musikkhistorikeren Sir John Hawkins skildra Telemann som «den største kyrkjemusikaren i Tyskland», og òg Christian Friedrich Daniel Schubart lovpriste Telemann.
Ernst Ludwig Gerber hadde lite godt å seie om Telemann i sitt kjende musikkleksikon frå 1792. Òg han protesterte mot «polygrafens» alt for tekstbundne deklamasjon. Gerber vart seinare hyppig sitert på påstanden sin om at den beste skaparperioden til komponisten låg i tida mellom 1730 og 1750.