cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Insulin
Oppdaging og karakterisering
I løpet av dei neste to tiåra vart det gjort fleire freistnader på å isolera sekretet frå øyane som eit mogeleg medikament for behandling av diabetes mellitus. I 1906 greide Georg Ludwig Zuelzer delvis å behandla hundar med bukspyttkjertelekstrakt, men fekk dessverre ikkje fullført arbeidet sitt. Mellom 1911 og 1912 eksperimenterte E.L. Scott ved University of Chicago med vandige ekstrakt frå bukspyttkjertelen og merka seg «ein svak nedgang i glykosurien», men klarte ikkje overtyda sine overordna om verdien av å halda fram med arbeidet, og forskinga vart skrinlagd. Israel Kleiner viste liknande resultat ved Rockefeller University i 1919, men han vart avbroten av første verdskrig og kunne ikkje gå attende til arbeidet sitt. Fysiologiprofessor Nicolae Paulescu ved Romanian School of Medicine publiserte liknande resultat i 1921 på arbeid som var utført i Frankrike, og rumenarane har sidan den gongen hevda at han var den rettmessige oppdageren av insulin.
Haarlem
Historie
Byen var ein stor produsent av lin og hadde ølbrygging var ein annan viktig industri i byen. Frå slutten av 1600-talet endra den økonomiske situasjonen seg og i 1752 var det berre sju bryggeri att, og i 1820 var det ingen registrert i byen.
Frå 1630-år vart Haarlem eit stort handelssenter for tulipanar, noko han framleis er i dag. Frå den tid vart det dyrka tulipanar i stort omfang på markene rundt byen.
Etter kvart flytta handelen meir og meir mot Amsterdam og Haarlem vart mindre viktig utover 1700-talet. Mange budde derimot i Haarlem og pendla til Amsterdam i vekene.
I 1795 gjekk den franske hæren inn i Haarlem og han vart ein del av Den bataviske republikken, som hadde ein gjensidig forsvarspakt med Frankrike. Dette førte landet ut i krig med England, som var i krig med Frankrike. Engelskmennene regjerte kystområda utanfor Nederland og den nederlandske økonomien vart hardt råka. Dei økonomiske tilhøva kom seg noko utover 1800-talet då fleire bomullsfabrikkar vart oppretta i byen.
I 1839 vart den første jernbanelinja opna mellom Haarlem og Amsterdam og dette gav Haarlem eit økonomisk løft, og Amsterdam var no berre ein halvtime unna.
Insulin
Oppdaging og karakterisering
Den praktiske ekstraksjonen av insulin er likevel godskriven ei granskargruppe ved University of Toronto. I oktober 1920 las Frederick Banting ein av Minkowskis publikasjonar og konkluderte med at det svært sterke fordøyingssekretet som Minkowski opphavleg studerte braut ned sjølve sekretet frå øyane og gjorde ein vellukka ekstraksjon umogeleg. Han skribla et notat til seg sjølv: «Underbind hunden sine bukspyttkjertelgangar. Hald hunden i live til kjertelvevet er brote ned og berre øyane er att. Prøv å isolera det indre sekretet frå desse for å behandla glukosuri.»
Han reiste til Toronto for å møta J.J.R. Macleod, som ikkje var særleg imponert over ideen. Likevel let han Banting få rådvelde over eit laboratorium ved universitetet og 10 hundar, samt assistenten Charles Best, medan han sjølv drog på ferie sommaren 1921. Med bakgrunn i den omtalte ideen klarte Banting og Best å halda liv i ein av hundane heile sommaren. Metoden fungerte ved å binda ein ligatur (knute av hyssing eller gut) rundt bykspyttkjertelgangane, og ved undersøking etter fleire veker hadde bykspyttkjertelvevet døydd og vorte absorbert av immunsystemet, medan tusnar av øyar var att. Dei isolerte proteinet frå desse øyane og fekk det dei kalla «isletin».
Macleod såg verdet av forskinga då han kom attende frå Europa, men han forlangte at forsøket vart gjort om att for å visa at metoden faktisk verka. Fleire veker seinare var det andre forsøket også ein klår suksess, og han hjelpte dei å publisera resultata privat i Toronto november same året. Dei brukte likevel 6 veker på å ekstrahera «isletinet», noko som forseinka utprøvinga drastisk. Banting føreslo at dei skulle prøva å bruka bukspyttkjertel frå kalvefoster, som ikkje hadde utvikla fordøyelseskjertlar, og han vart letta då han såg at denne metoden virka. Då forsyningsproblemet var løyst, stod den store oppgåva å reinframstilla proteinet att. I desember 1921 inviterte Macleod den dyktige biokjemikaren James Collip for å hjelpa med denne oppgåva, og innan ein månad meinte han dei var klare til utprøving.
11. januar 1922 vart den første injeksjonen med insulin gjeven til Leonard Thompson, ein 14-årig gut med diabetes. Diverre var ekstraktet så ureint at han fekk ein alvorleg allergisk reaksjon, og vidare injeksjonar vart avlyste. Dei neste 12 dagane arbeida Collip dag og natt for å forbetra ekstraktet, og ein ny dose vart injisert 23. januar. Denne var heilt vellukka, idet både openberre bivirkningar uteblei, og symptoma på diabetes vart borte. Imidlertid samarbeida Banting og Best dårleg med Collip, då dei meinte at han arbeidde for sine eigne interesser, og Collip forlet snart arenaen.
I løpet av våren 1922 klarte Best å betra teknikkane slik at store mengder insulin kunne ekstraherast ved behov, men ekstraktet var framleis ureint. Dei var likevel blitt kontakta av lækjemiddelselskapet Eli Lilly med tilbod om hjelp etter dei første publikasjonane sine i 1921, og i april 1922 takka dei ja til dette. I november gjorde Eli Lilly eit større gjennombrot og var då i stand til å produsera store mengder høgrensa insulin. Insulin vart tilgjengeleg for sal kort tid etter.
For dette forskningsgjennombrotet fekk Macleod og Banting Nobelprisen i fysiologi og medisin i 1923. Banting var tydeleg fornærma over at Best ikkje var nemnt og delte halve prisen sin med han, og MacLeod delte straks noko av sin pris med Collip. Patentet på insulin vart seld til University of Toronto for ein dollar.
Den nøyaktige sekvensen av aminosyrer i insulinmolekylet, den såkalla primærstrukturen, vart påvist av den britiske molekylærbiologen Frederick Sanger. Det var den første primærstrukturen av eit protein som var blitt fullstendig bestemt. For dette vart han tildelt Nobelprisen i kjemi i 1958. Etter tretti års arbeid påviste Dorothy Crowfoot Hodgkin romstrukturen av molekylet i 1967 ved hjelp av røntgendiffraksjonsstudier. Ho fekk også Nobelprisen i kjemi.
Struktur og biosyntese
Insulin vert produsert av beta-cellene i dei Langerhanske øyane i bukspyttkjertelen (pankreas) hjå menneske og andre pattedyr. Ein til tre millionar Langerhanske øyar (pankreatiske øyar) utgjer den endokrine delen av bukspyttkjertelen, som elles er ein eksokrin kjertel. Den endokrine delen har berre 2 % av bukspyttkjertelens totale masse. I dei Langerhanske øyane utgjer beta-cellene 60-80 % av alle cellene.
Insulin er bygd opp av 2 polypeptid-kjeder som er samanbundne med 2 disulfidbindingar (sjå figur til høgre og øvst). A-kjeda består av 21 aminosyrer og B-kjeda av 30 aminosyrer. Insulin vert først produsert som eit prohormon – proinsulin – som seinare vert omforma ved proteolyse til det aktive hormonet. Den delen som er att vert kalla C-peptid. Dette polypeptidet går ut i blodet saman med og i like store mengder som insulinproteinet. Sidan eksternt tilført insulin i dag ikkje inneheld C-peptid, er serumnivået av C-peptid ein god indikator på eigenproduksjon av insulin. Det er nyleg oppdaga at C-peptid i seg sjølv har ein biologisk aktivitet; denne ser ut til å vera avgrensa til ein effekt på arteriane sitt muskellag og indirekte på blodtrykket.
Verknader på cellulært og metabolsk nivå
Verknadane av insulin på den totale metabolisme (stoffskiftet) omfattar:
Verknadane av insulin på enkeltceller omfattar:
Blodsukkerregulerande verknad
Trass i lang tid mellom måltid, eller tilfeldige måltid med høgt karbohydratinnhald (t.d. kaker, potetchips, sukkertøy), held det menneskelege blodsukkeret (blodglukosekonsentrasjonen) seg normalt innanfor eit smalt område. Hjå dei fleste personar svingar blodsukkeret til vanleg mellom 3,9 og 6,7 mmol/l (mellom 70 og 120 mg/dl), bortsett frå like etter måltid då det kan stiga til kring 7 mmol/l ei kort stund. Hjå ein frisk, vaksen mann på 75 kg med eit blodvolum på 5 liter vil eit blodsukker på 5,5 mmol/l tilsvara ca. 5 gram glukose oppløyst i blodet, eller ca. 45 gram glukose oppløyst i heile kroppsvæska (som hjå menn utgjer ca. 60 % av kroppsvekta). Denne likevekta er eit resultat av mange faktorar, men hormonell regulering er den viktigaste faktoren.
Det er to grupper av motverkande hormon som verkar på blodsukkeret:
Orfasay
Orfasay er ei øy i Shetlandsøyane i Skottland.
Insulin
Blodsukkerregulerande verknad
Dette er fordi det på kort sikt er mykje fårlegare å ha for lågt blodsukker enn for høgt, og mekanismer for å retta opp att eit tilfredsstellande blodsukker etter hypoglykemi (lågt blodsukker) må vera snøgge og effektive på grunn av dei alvorlege følgjene for lågt blodsukker kan ha. Desse mekanismene er svært effektive, og merkbar hypoglykemi førekjem nesten berre hjå diabetikarar som vert behandla med insulin eller andre lækjemiddel. Episoder med lågt blodsukker, såkalla føling, varierer sterkt frå person til person og mellom ulike følingar, både med omsyn til kor alvorlege desse er, og kor snøgt dei utviklar seg. I alvorlege tilfelle er snøgg medisinsk behandling avgjerande, ettersom eit alt for lågt blodsukker kan føra til død.
Orfasay
Geografi
Orfasay er ei tidvassøy i Yell Sound, og er landfast med Yell ved lågvatn. Dette ser ein att i namnet på øya, som kjem frå det norrøne Orfyrisey, som tyder tidvassøy.
Øya ligg ved innløpet til Hamna Voe og Cuppister i Yell.
Insulin
Blodsukkerregulerande verknad
Andre stoff som stimulerer insulinfrisetjinga er acetylkolin som vert frisett frå endane til vagusnerven (det parasympatiske nervesystemet), cholecystokinin, frisett frå enteroendokrine celler frå tarmslimhinnene og gastrointestinal inhibitory peptide (GIP). Det første av desse verkar på same mate som glukose gjennom fosfolipase C, medan den siste verkar gjennom mekanismen til adenyl cyclase.
Sympatisk nervesystem (alfa2 adrenerge agonistar) motverkar frisetjing av insulin.
Dette er hovudmekanismen for frisetjing av insulin og regulering av insulinproduksjonen. I tillegg skjer ein viss insulinproduksjon og -frisetjing generelt ved inntak av mat, ikkje berre glukose eller karbohydrat, og beta-cellene vert òg noko påverka gjennom det autonome nervesystemet. Frisetjinga av insulin vert kraftig hemma av stresshormonet adrenalin.
Signaloverføring
Det er visse transportkanalar i cellemembranane der glukose kan passera frå blodet og inn i cellene i kroppen. Desse kanalane er meir eller mindre direkte påverka av insulin i visse kroppsvev. Når insulin aktiverer insulinreseptorar i cellene, vert det sett i gang interne cellulære mekanismer som verkar på glukoseopptaket ved å regulera talet på og effekten av glukosetransportørane i cellemembranen.
Manglande insulinproduksjon og dermed mangel på insulin i den systemiske sirkulasjonen, det vil sei ubehandla type 1 diabetes, hindrar glukose frå å koma inn i cellene i desse veva. Meir vanleg er ein reduksjon av kor kjenslevare dei ulike kroppsveva er for insulin, eller ulike grader av insulinresistens, som er karakteristisk ved type 2 diabetes, og som resulterer i redusert glukoseopptak til cellene. Alt dette gjer at cellene svelt og kan føra til vekttap, til dels ekstremt. I nokre få tilfelle er det noko gale med insulinet som vert produsert, eller det vert ikkje frisett slik det skal frå bukspyttkjertelen, men uansett fører dette til for høgt blodsukker.
Insulinet sin påverknad av glukoseopptaket er sterkast i to slag vev: muskelceller (myocyttar) og feittceller (adipocyttar). Muskelcellene er viktige på grunn av den sentrale rolle dei har i rørsle, anding, blodomløp osv., og feittcellene av di dei lagrar overskotsenergi til framtidig bruk. Saman utgjer desse omkring 2/3 av alle cellene i ein typisk menneskekropp.
Eit eige muskelhormon som vert danna i musklar under fysisk aktivitet har noko av den same verknaden som insulin med omsyn til tal på og effekt av glukosetransportørar i cellemembranane i sjølve musklane, og kan verka i musklane i fleire timar etter avslutta aktivitet. Dette medfører at insulinbehovet under og etter fysisk aktivitet er lågare enn elles ved tilsvarande næringsinntak.
Hjernen og hypoglykemi
Sjølv om andre celler i periodar kan bruka annan energi, i hovudsak feittsyrer, er nerveceller (nevronar) avhengige av glukose som energikjelde hjå eit menneske som ikkje svelt. Nevronane treng rettnok ikkje insulin for å ta opp glukose, men ulikt muskel- og feittceller har dei svært avgrensa lager av glykogen. Derfor viser eit altfor lågt blodsukker seg først og mest dramatisk ved å påverka funksjonen til sentralnervesystemet (CNS) – svimmelheit, synsforandringar og talevanskar, til og med medvitstap, er vanlege. Denne tilstanden vert kalla hypoglykemi eller – ved medvitsløyse – hypoglykemisk koma, også kalla insulinsjokk etter den vanlegaste årsaka.
Shinji Toyohara
Shinji Toyohara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Thespa Kusatsu.
Fransk geografi
Geografiske ytterpunkt
Frankrike (metropol)
Frankrike (fastland)
Insulin
Hjernen og hypoglykemi
Fordi kroppseigne årsaker til insulinoverskot er svært sjeldne, t.d. insulinproduserande svulstar, er eit stort fleirtal hypoglykemiske tilfelle valda av menneskelege handlinger, t.d. overdosering av medisin, anten på eiga hand eller på sjukehus, og skuldast vanlegvis uhell. Det er rapportert einskilde tilfelle av drap, drapsforsøk eller sjølvmord ved bruk av insulin, men dei fleste insulinsjokk ser ut til å skuldast feiladministrasjon av insulin (åt ikkje så mykje som tenkt i høve til insulindosen, eller var meir fysisk aktiv enn planlagt), eller mistak (tok t.d. 40 internasjonale einingar insulin i staden for 20).
Kylie Minogue
Kylie Ann Minogue, ofte berre kjent som Kylie, er ein australsk songar, låtskrivar og skodespelar. Etter å ha vore barneskodespelar på australsk fjernsyn livnærte ho seg som skodespelar i den australske såpeoperaen Neighbours, før ho byrja ein karriere som musikar i 1987.
Insulin
Hjernen og hypoglykemi
Årsaker til hypoglykemi er:
Sjukdommar og syndrom med årsak i insulinforstyrring
Det finst fleire tilstandar med patologiske insulinforstyrringar:
Prinsipp
Insulin er heilt naudsynt for alt dyreliv, inkludert mennesket. Mekanismen er nesten identisk hjå rundormen (C. elegans), fisk og pattedyr. Hjå menneske vil insulinmangel på grunn av fjerning eller øydelegging av bukspyttkjertelen medføra død i løpet av dagar eller veker. Insulin må tilførast kunstig til pasientar som manglar hormonet av denne eller andre årsaker. Klinisk vert dette kalla diabetes mellitus type 1. (NB! Uoppdaga diabetikarar døyr vanlegvis ikkje av insulinmangel fordi øydelegginga av dei Langerhanske øyane skjer over tid.)
Innsamling av bukspyttkjertlar frå menneskelik i stor skala for å framstilla insulin var ingen tenleg metode, og i staden har ein bruka insulin frå bukspyttkjertlar frå storfe, svin eller fisk. Alle desse har ein insulinaktivitet hjå menneske på nesten same nivå som den humant insulin har; ulikskapen i molekyla er berre 2 aminosyrer for storfeinsulin og 1 aminosyre for svineinsulin. Insulin er eit protein som er lite endra gjennom evolusjonen. Ulikskapane i kor tenlege dei ulike storfe-, svine- og fiskeinsulinpreparata er for bestemte pasientar kjem i første rekkje av kor reine preparata er og allergiske reaksjonar på stoff utanom insulin som har vorte att i desse preparata etter rensing.
Humant insulin er sidan 1980-talet blitt framstilt kunstig gjennom bruk av genetisk modifiserte mikroorganismar (gjærsopp, bakteriar) i tilstrekkelege mengder til utbreidd klinisk bruk, og dette har nærmast eliminert problema med ureining. Eli Lilly og Novo Nordisk marknadsførte i 1982 dei første syntetiske insulinpreparata framstilte på denne måten. Teknikkane som vart brukte var utvikla av firmaet Genentech.
Med dei same teknikkane vert no også produsert insulinanalogar som skil seg frå humant insulin i 2 aminosyrer som ikkje betyr noko for effekten av insulin på cellene sine insulinreseptorar, men som gjer insulinet meir lettløyseleg og difor får snøggare absorpsjon og verknad etter injeksjon. Det første preparatet på marknaden i denne gruppa var insulin lispro frå Eli Lilly i 1997 (marknadsført i Noreg under namnet «Humalog»), og Novo Nordisk følgde opp med insulin aspart i 2000.
Det har vore gjort fleire freistnader på å betra administrasjonsmåten fordi mange synest sprøytestikk er tungvint i mange tilfelle, eller er smertefulle. Eit alternativ er jet-injeksjon utan kanyle, som òg vert bruka ved somme typar vaksinasjon. Maksimalverknad og tidsrommet insulin verkar i er ulikt vanleg injeksjon av same mengde og type insulin. Somme diabetikarar greier å kontrollera sjukdommen ved hjelp av jet-injektorar, men ikkje med sprøyter og kanyler. Det finst òg insulinpumper av ulike slag. Dei er elektriske injektorar kopla til periodevis utskiftbare kanyler (kateter) i huda. Ein del pasientar som ikkje får tilfredsstellande kontroll med vanlege injeksjonar (eller i blant med jet-injeksjonar), kan greia dette med ei høveleg pumpe.
Ei insulinpumpe er ei fornuftig løysing for somme. Det er likevel ei rekkje hindringar; kostnader, fåre for hypoglykemiske episodar, kateterproblem, teknisk svikt og – så langt – ingen fungerande metodar for å tilpassa insulintilførselen til blodsukkernivået. Vert det gjeve for mykje insulin, om pasienten et mindre enn vanleg eller er meir aktiv, så kan hypoglykemi oppstå. På den andre sida, om pumpa gir for lite insulin oppstår hyperglykemi. Begge tilfelle kan føra til livstruande situasjonar. I tillegg medfører faste (periodevis utskiftbare) kateter ein betydeleg risiko for infeksjon og sårdanning. Dagens insulinpumper krev betydeleg vedlikehald og innsats for å fungera rett. Somme diabetikarar greier likevel ikkje halda blodsukkeret under rimeleg kontroll utan hjelp av insulinpumpe.
Forskarar har laga eit apparat som liknar eit armbandsur som måler blodsukkeret gjennom huda og tilfører korrigerande doser av insulin gjennom porer i huda. Både elektrisitet og ultralyd har vist seg å gjera hud mellombels porøs. Insulinadministrasjon på denne måten er enno høgst eksperimentell, men blodsukkermåling ved hjelp av slike «armbandsur» er alt kommersielt tilgjengelege i USA og somme europeiske land. Elles vonar ein at insulin gjeve som nasespray snart skal vera tilgjengeleg.
Eit anna framsteg ville vera heilt å unngå periodisk insulinadministrasjon ved å installera ei sjølvregulerande insulinkjelde, t.d. ved bukspyttkjertel- eller beta-celle-transplantasjon. Transplantasjon av ein heil bukspyttkjertel som eit enkelt organ er teknisk vanskeleg og ikkje vanleg. Vanlegvis vert bukspyttkjertelen transplantert saman med lever eller nyrer. Transplantasjon av berre beta-celler er ein annan utveg. I fleire år har dei fleste forsøk på dette vore mislykka, i alle høve når det gjeld å få beta-cellene til å overleva transplantasjonen over tid, men forskarar i Alberta har utvikla teknikkar som gir mykje høgare sjanse for suksess; omkring 90 % i ei forsøksgruppe. Beta-celletransplantasjonar kan i nær framtid verta meir praktisk og vanleg i bruk. Fleire andre metodar enn transplantasjon for automatisk insulintilførsel er på utviklingsstadiet i forskingslaboratoriar, men ingen av desse er enno i nærleiken av klinisk godkjenning.
Dosering og tidspunkt
Det sentrale problemet for dei som må ha tilført insulin kunstig er å velja rett dose til rett tid. Fysiologisk regulering av blodsukkeret, som hos ikkje-diabetikarar, ville vera det beste. Auka blodsukker etter måltid stimulerer til snøgg frigjering av insulin frå bukspyttkjertelen. Det auka insulinnivået fører til opptak og lagring av glukose, nedsett omdanning av glykogen til glukose, reduksjon i blodsukkeret, og i sin tur redusert insulinfrigjering. Resultatet er at blodsukkeret stig etter at ein har ete, men går attende til normalt nivå innan ein time eller så. Sjølv den beste diabetesbehandling med humant insulin, uansett administrasjonsmåte, kjem til kort i høve til den normale blodsukkerkontrollen hos friske.
Det er endå meir komplisert av di samansetjinga av maten (sjå «glykemisk indeks») påverkar kor snøgt karbohydrata i den vert absorberte i tarmane. Karbohydrat (glukose, sukker, stivelse o.fl.) fra somme slag mat vert snøggare eller seinare absorberte enn same mengde karbohydrat frå andre slag. Dessutan vil både feitt og protein forseinka absorpsjonen av karbohydrat som vert etne samstundes. I tillegg er insulinbehovet ved fysisk aktivitet redusert, sjølv om alle andre faktorar er like.
I prinsippet er det uråd å vita sikkert kor mykje og kva type insulin som trengst til eit bestemt måltid for å oppnå rimeleg god blodsukkerkontroll i løpet av ein time eller to etter måltidet. Beta-cellene hos ikkje-diabetikarar styrer dette automatisk ved kontinuerleg overvaking av blodsukker og justering av insulinfrisetjinga. Alle slike avgjersler tekne av diabetikarar må grunnast på rettleiing frå lækjar og sjukepleiar i tillegg til den røynsle og øving den einskilde diabetikar oppnår over tid.
Insulintypar
Medisinske insulinpreparat er aldri berre insulin oppløyst i vatn. Insulinpreparat er samansette blandingar av insulin og andre stoff - utprøvde gjennom lang tid - som verkar på absorpsjonsnøggleiken til insulinet, justerer løysninga sitt pH-verde og tonisitet for å minska reaksjonane på injeksjonsstaden, og sikrar den kjemiske og mikrobiologiske stabiliteten. Preparata vert vanlegvis inndelte i følgjande hovudgrupper:
Kylie Minogue
Minogue har selt over 70 millionar album på verdsbasis. Ho har motteke høgvørde prisar, mellom anna fleire ARIA- og Brit-prisar, og ein Grammy-pris. Ho vart utnemnd til offiser av Order of the British Empire av dronning Elizabeth II i 2008 og Ordre des Arts et des Lettres av den franske regjeringa same året for det langvarige arbeidet sitt med musikk.
Insulin
Insulintypar
Val av insulintypar, dosering og doseringstidspunkt bør i første omgang gjerast av lækjar, evt. i vanskelege tilfelle av profesjonelle diabetesspesialistar (diabetologar), oftast indremedisinarar (endokrinologar). Det er likevel ein stor føremon om den einskilde insulinbehandla diabetikar etter kvart lærer seg eigenmåling av blodsukker, sin eigen reaksjon på medikament, måltid, fysisk aktivitet osv. og etter kvart kunna gjera mindre doseendringar av insulin sjølv, og på den måten få eit friare og meir «normalt» og sjølvstendig liv.
Kylie Minogue
Minogue kom tilbake til rampelyset i 2000 med singelen «Spinning Around» og det dansepop-orienterte albumet Light Years, og ho opptredde under avslutningsseremonien i Sommar-OL 2000. Musikkvideoane hennar viste ein meir seksuelt provoserande og flørtane personlegdom, og fleire hitsinglar følgde. «Can't Get You Out of My Head» nådde førsteplassen på hitlistene i over 40 land, og albumet Fever (2001) var ein hit i mange land inkludert USA, eit marknad hvor Minogue hadde tidlegare fått lite gjennomslag.
1968–86: Tidleg liv
Kylie Ann Minogue vart fødd 28. mai 1968 i Melbourne i Australia som det første barnet til Ronald Charles Minogue, ein rekneskapsførar av irsk opphav, og Carol Ann Jones, ein tidlegare dansar frå Wales. Ho er eldst av tre sysken, systera Dannii Minogue, er òg songar og skodespelar, og ein dommar på Australia's Got Talent, medan broren Brendan arbeider som fjernsynskameramann. Minogue-borna voks opp i Surrey Hills i Melbourne.
Minogue-systrene byrja karrierane sine som born på australsk fjernsyn. Kylie dukka opp i små rollar i såpeoperaer som The Sullivans og Skyways. I 1985 fekk ho ei av hovudrollene i serien The Henderson Kids. I eit forsøk på å skape ein karriere innan musikk, laga ho ein demo for produsentane av det vekentlege musikkprogrammet Young Talent Time. Ho deltok i serien i 1985, men vart ikkje invitert til å vera med vidare. Ho fekk deretter ei rolle som Charlene Mitchell i såpeoperaen Neighbours i 1986, ei rolle som gjorde henne kjend både i Australia og internasjonalt.
1987–92: Dei første åra i musikkbransjen
Minogue sin karriere som musikar byrja då hennar versjon av 60-talslåta «The Loco-Motion» blei høyrd av ein leiar ved eit plateselskap. Som den første singelen til Minogue heldt «The Loco-Motion» seg sju veker på førsteplassen på dei australske musikklistene. Den selde 200 000 eksemplar og vart den bestseljande singelen på 1980-talet. Etter dette byrja ho eit samarbeid med låtskrivarane Stock Aitken Waterman og plateselskapet PWL. Singelen «I Should Be So Lucky» nådde fyrsteplass på topplistene i Storbritannia og andre europeiske land, Australia, Israel og Hong Kong, og vart ein hit i mange delar av verda.
Det første albumet hennar Kylie (1988) heldt seg over eit år på den britiske albumlista, inkludert fleire veker på fyrsteplass. Albumet selde ikkje så godt i USA og Canada, sjølv om singelen «The Loco-Motion» nådde nummer tre på Billboard Hot 100, og førsteplass på den kanadiske hitlista. Det vart selt meir enn sju millionar på verdsbasis, det meste i Europa og Asia. «It's No Secret» vart utgjeven berre i USA og nådde nummer 37 i tidleg 1989, og «Turn It into Love» vart utgjeve som singel i Japan og nådde fyrsteplass. I juli 1988 vart «Got to Be Certain» den tredje rake førsteplassen til Minogue på dei australske hitlistene. Andrealbumet Enjoy Yourself (1989) vart ein suksess i Storbritannia, Europa, New Zealand, Asia og Australia, og inneheldt fleire suksessfulle singlar, blant anna «Hand on Your Heart» og «Tears on My Pillow», men det floppa i Nord-Amerika og Minogue vart droppa ut frå plateselskapet Geffen Records. Seinare la Minogue ut på den første turneen sin, Enjoy Yourself Tour, i Europa, Asia og Australia.
Albumet Rhythm of Love (1990) presenterte ei meir sofistikert og vaksen form av dansemusikk. Fast bestemt på å bli akseptert av eit meir moge publikum, tok Minogue kontroll, fyrst med singelen «Better the Devil You Know», og presenterte seg sjølv som ei seksuelt mogen kvinne. Singlane frå Rhythm of Love selte godt i Europa og Australia og var populære på britiske nattklubbar. Singelen «Shocked» vart den trettande britiske Top 10-singelen hennar på rad. I februar 1991 la ho ut på den andre turneen sin, Rhythm of Love Tour.
Det fjerde albumet hennar, Let's Get to It (1991), nådde 15. plass på UK Albums Chart og var det første av albuma hennar som ikkje klarte å nå Top 10. Den fjortande singelen, «Word Is Out», vart den første singelen hennar til å ikkje komme på Top 10. Derimot kom dei etterfølgjande singlane «If You Were with Me Now» og «Give Me Just a Little More Time» høvesvis på fjerde- og andreplass. Ho la ut på turneen Let's Get to It Tour i oktober 1991. Det første samlealbumet til Minogue, Greatest Hits, kom ut i 1992, og nådde førsteplassen på albumlista i Storbritannia og tredjeplassen i Australia.
1994–98: Kylie Minogue og Impossible Princess
Avtalen med Deconstruction Records vart mykje omtalt i media som byrjinga på ein ny fase i karrieren hennar. Det sjølvtitulerte albumet Kylie Minogue kom ut i september 1994, og selde godt i Europa og Australia. Det vart produsert av Dave Seaman og Steve Anderson, som tidlegare hadde produsert «Finer Feelings», den siste singelen hennar med PWL. Den første singelen «Confide in Me» heldt seg fem veker på fyrsteplassen av topplista i Australia. Den andre singelen «Put Yourself in My Place» og den neste singelen «Where Is the Feeling?», nådde begge den Top 20-lista på UK Singles Chart. Albumet nådde fjerdeplassen på UK Albums Chart, og totalt vart det selt 250 000 eksemplar av dette albumet.
I denne perioden gjorde Kylie Minogue ein gjesteopptreden som seg sjølv i ein episode av den britiske TV-serien The Vicar of Dibley. Regissøren blei fascinert av omslagsbildet i det australske tidsskriftet Who Magazine der Minogue var framstilt som eit av dei vakraste menneska i verda, og tilbaud henne ei rolle i filmen Street Fighter (1994). Filmen vart ein moderat suksess, han tente 70 millionar dollar i USA, men fekk dårlege kritikkar. I 1995 samarbeidde Minogue med Nick Cave på songen «Where the Wild Roses Grow». Musikkvideoen var inspirert av John Everett Millais-måleriet Ophelia (1851–52), og viser Minogue som den myrda kvinna, flytande i ein dam medan ein slange sym over kroppen hennar. Singelen hausta stor merksemd i Europa, der han nådde Top 10 i fleire land, og andreplassen på listene i Australia. Songen vann ARIA Awardar i kategoriane «Song of the Year» og «Best Pop Release».
Sjettealbumet til Minogue kom i 1997 og heitte Impossible Princess. Albumet inneheld samarbeid med musikarar som James Dean Bradfield og Sean Moore frå Manic Street Preachers. Til å hovudsakleg vera eit dansepopalbum, skilde den første singelen «Some Kind of Bliss» seg ut såpass at Minogue måtte slå tilbake påstandar om at ho prøvde å bli ein indieartist. Videoen til singelen «Did It Again» hylla dei tidlegare inkarnasjonane hennar, slik det framgår av biografien hennar Kylie: La La La. Tidsskriftet Music Week gav ei negativ vurdering av albumet. I Storbritannia kom albumet ut med tittelen Kylie Minogue, grunna dødsfallet til Prinsesse Diana, og vart albumet med lågast sal i karrieren hennar. I Australia heldt Impossible Princess seg fleire veker på albumlista, og nådde plass nummer fire, og vart då hennar mest suksessfulle album sidan Kylie i 1988. Turneen Intimate and Live Tour i 1998 vart utvida på grunn av etterspurnaden.
1999–2004: Light Years, Fever og Body Language
Minogue signerte med Parlophone i 1999. Albumet Light Years frå 2000 var ei samling av discoinspirerte dansepopsongar. Det fekk gode platemeldingar og gjorde det bra i heile Asia, Australia, New Zealand og Europa, og selde over ein million eksemplar i Storbritannia. Singelen «Spinning Around» vart den fyrste britiske singelen hennar på ti år til å nå fyrsteplass, og den tilhøyrande videoen viser Minogue i gylne hotpants. Dette vart rekna som «varemerket» hennar. Singelen vart skildra av The Times som ein ny æra i synthpop. Den andre singelen, «On a Night Like This», nådde fyrsteplass i Australia og andreplass i Storbritannia. I 2000 spelte Minogue «Dancing Queen» av ABBA og sin eigen singel «On a Night Like This» under avslutningsseremonien til OL i Sydney. Ho drog på turneen On a Night Like This Tour i Australia og Storbritannia.
I 2001 gav Minogue ut albumet Fever. Det nådde fyrsteplassen i Australia, Storbritannia, og mange land i Europa, og selde i overkant av åtte millionar. Den første singelen «Can't Get You Out of My Head» vart den største suksessen i karrieren hennar, og nådde fyrsteplass i meir enn 40 land. Minogue vann fire ARIA Awardar òg to Brit Awardar, for beste internasjonale kvinnelege soloartist og beste internasjonale album. Tidsskriftet Rolling Stone skreiv at singelen «Can't Get You Out of My Head» var ein av dei beste dansesongane i det nye hundreåret. Fever nådde tredjeplassen på Billboard 200 og «Can't Get You Out of My Head» nådde nummer sju på Billboard Hot 100. Dei påfølgjande singlane «In Your Eyes», «Love at First Sight» og «Come into My World» gjorde det bra over heile verda, og Minogue vart etablert i den nordamerikanske marknaden, særleg i klubbmiljøet. Etter denne suksessen sette ho i 2002 ut på ein stor turne rundt om i verda, KylieFever2002. Ein DVD frå turneen, KylieFever2002: Live in Manchester, vart kåra til den beste konserten det året. I 2003 vann Minogue ein Grammy-pris for «Love at First Sight», og året etter vann ho den same prisen for «Come into My World».
Det neste albumet hennar, Body Language (2003), kom ut etter ein konsert i London kalla Money Can't Buy. Arrangementet presenterte ein ny visuell stil, delvis inspirert av Brigitte Bardot. Albumet er disco-prega, og vart inspirert av artistar frå 1980-talet som Scritti Politti, The Human League, Adam and the Ants og Prince, blanda med hiphop-element. Albumet fekk positive meldingar i Billboard og Allmusic, som skildrar det som eit stort popalbum. Salet av Body Language var lågare enn venta etter suksessen med Fever, men den første singelen «Slow» gjekk til topps på listene i Storbritannia og Australia. Etter å ha nådd fyrsteplass på den amerikanske klubblista, fekk singelen «Slow» ein Grammy-pris i kategorien «Best Dance Recording». Albumet inneheld to andre singlar, «Red Blooded Woman» og «Chocolate».
Minogue gav ut eit andre offisielt samlealbum Ultimate Kylie i november 2004. Albumet introduserte to nye singlar, «I Believe in You» og «Giving You Up». Singelen «I Believe in You» nådde den amerikanske Billboard-lista, og var nominert til ein Grammy-pris i kategorien «Best Dance Recording».
2005–09: Showgirl og X
Tidleg i 2005 byrja Minogue-turneen sin, Showgirl: The Greatest Hits Tour, og etter å ha spelt i Europa, reiste ho til Melbourne, der ho vart diagnostisert med brystkreft. I november 2006 fortsette turneen hennar med tittelen Showgirl: The Homecoming Tour med ein konsert i Sydney. Minogue framførte duetten «Kids» med Bono som var i Australia med U2 med Vertigo Tour, men Minogue laut avlyse ein planlagt konsert med U2 på grunn av utmatting.
Sist i desember 2007 vart det annonsert at Minogue var blant dei som skulle bli heidra av dronning Elizabeth II med ein Order of the British Empire for musikken sin. Ho fekk offisielt tildelt ordenen frå Prins Charles i juli 2008. I mai vart 2008 Minogue tildelt Ordre des Arts et des Lettres, den høgaste franske kulturprisen. I slutten av september 2008 heldt Minogue den første konserten sin i Midtausten under opninga av eit eksklusivt hotell i Dubai. I november fortsette ho turneen i Sør-Amerika, Asia og Australia. Turneen vitja 21 land og vart rekna som ein suksess, med eit samla billettsal på kring 70 millionar dollar.
I september 2009 la Minogue ut på For You, For Me Tour, den første nordamerikanske turneen hennar, med konsertar i USA og Canada. Ho vart òg knytt til Bollywood-filmen Blue, og stadfesta at ho jobba med det ellevte studioalbumet sitt. I desember 2009 gav Minogue ut konsertealbumet Kylie: Live in New York. Albumet vart spelt inn i New York og inneheldt 25 songar.
2010–12: Aphrodite og The Abbey Road Sessions
«All the Lovers» og «Get Outta My Way» var populære i amerikanske klubbar og nådde begge fyrsteplassen på danselista til Billboard. «Better than Today» nådde fyrsteplass på hitlistene og duetten hennar med Taio Cruz, «Higher», nådde tredjeplass. Minogue og Parlophone gav i desember 2010 ut ein EP med tittelen A Kylie Christmas på iTunes, som inkluderte «Santa Baby», som tidlegare hadde vore ei B-side på singelen «Please Stay». I august 2011 nådde «Put Your Hands Up (If You Feel Love)» òg fyrsteplass på Billboard-danselistene.
I 2011 starta Minogue på Aphrodite World Tour knytt til albumet Aphrodite. Turneen vart den største hennar til dato og vart møtt med strålande kritikkar. Turneen vitja Europa, Nord-Amerika, Asia, Australia og Sør-Afrika. Ein DVD/Blu-ray-film av konserten filma i London vart gjeven ut i november 2011.
For å markera sine 25 år i musikkbransjen byrja Minogue ei feiring i 2012 kjent som K25. Minogue annonserte i mars 2012 dei første datoane for konsertturneen Anti Tour, med B-sider og demoar frå katalogen hennar. Minogue gav ut ein ny singel, «Timebomb», 25. mai 2012 som ein del av K25, og eit ny samlealbum i juni med tittelen The Best of Kylie Minogue. Minogue har hatt sju førsteplass-singlar og selt over 10,1 millionar singlar i Storbritannia, noko som gjer henne til den tolvte bestselgende singelsongaren i landet. Minogue gav ut samlealbumet The Abbey Road Sessions i oktober 2012. Albumet inneheld orkestrale versjonar av dei tidlegare songane hennar. Det vart innspelt på Abbey Road Studios i London og vart produsert av Steve Anderson og Colin Elliot. Albumet fekk gode kritikkar frå kritikarar og nådde andreplassen i Storbritannia. Albumet inneheld to singlar, «Flower» og «On a Night Like This».
2013–no: The Voice og Kiss Me Once
I januar 2013 skilde Minogue lag med manageren Terry Blamey, som ho hadde arbeidd med sidan byrjinga av musikkarrieren. I september 2013 samarbeidde ho med den italienske songaren og låtskrivaren Laura Pausini for singelen «Limpido», som nådde førsteplassen på topplista i Italia og vart nominert i kategorien «World's Best Song» ved World Music Awards. Same månad vart ho tilsett som trenar i tredje sesongen av serien The Voice UK på BBC One. Den første episoden med Minogue i serien vart send den 11. januar 2014. I november vart ho tilsett som ein ny trenar i tredje sesongen av The Voice Australia.
I mars 2014 gav Minogue ut det tolvte studioalbumet sitt, Kiss Me Once. Albumet inneheld samarbeid med Sia Furler, Mike Del Rio, Cutfather og Pharrell Williams. Albumet nådde topplassen i Australia og andreplassen på topplista i Storbritannia. Singlar frå albumet, «Into the Blue» og «I Was Gonna Cancel», nådde ikkje Top 10 på UK Singles Chart, men kom på ein tolvteplass og ein 59. plass. I august 2014 opptredde Minogue under avslutningsseremonien til Samveldeleikane 2014. I september la Minogue ut på turneen Kiss Me Once Tour.
Framstilling som kjendis
I 1993 introduserte Baz Luhrmann Minogue til fotografen Bert Stern, kjent for arbeidet sitt med Marilyn Monroe. Stern fotograferte henne i Los Angeles, og samanlikne henne til Monroe, kommenterte han at Minogue hadde ei liknande blanding av sårbarhet og erotikk. I løpet av karrieren sin har Minogue vald fotografar som freistar å skape nye bilete av henne, og resultata har dukka opp i rekkje tidsskrift, som The Face, Vogue og Vanity Fair. Minogue har dermed hatt ein breiare plass i den europeiske populærkulturen enn mange andre popsongarar som berre konsentrerer seg om å selje plater.
I 2000 hadde Minogue oppnådd ein grad av musikalsk truverd etter å ha oppretthalde karrieren sin lenger enn det kritikarane hadde trudd. Same år nemnde Birmingham Post at Minogue var på hitlistene som ei «pop-prinsesse». Tidlegare, i 1988, vart ho den mest suksessrike kvinnelege artisten på dei britiske hitlistene med den første singelen sin «I Should Be So Lucky». Progresjon hennar til ein meir sofistikert musikar med ein flørtande og leiken personlegdom vann ho nye tilhengjarar. Etter 20 år som utøver vart Minogue skildra som eit mote- og stilikon som stadig fornya seg. Ho har hatt mange vellukka turnear, og seld over 68 millionar plater over heile verda.
Minogue har òg vorte inspirert av og samanlikna med Madonna gjennom heile karrieren sin. Ho har motteke negative kommentarar om at turneen sin, Rhythm of Love Tour i 1991, var for like visuelt til turnéen Blond Ambition World Tour av Madonna frå året før. Kathy McCabe frå The Telegraph påpeikar at Minogue og Madonna følgjer liknande stilar i musikk og mote. Rolling Stone kommenterte at, med unntak av USA, er Minogue ansa som ein rival til Madonna. Ho har fått denne nemninga ved ulike høve av mange fanst og journalistar, noko som viser hennar tilstedeværelse og lange tilstedeværelse i popmusikken. Kylie vart erklært av media som sexsymbol.
I januar 2007 avduka Madame Tussauds i London det fjerde voksarbeidet av Minogue; berre dronning Elizabeth II har hatt fleire modellar av seg sjølv der. Same veke vart eit arbeid med bronse av hendene hennar lagt på «Square of Fame» i Wembley Arena. Ein bronsestatue av Minogue vart avduka den 23. november 2007 i Melbourne. I mars 2010 vart Minogue kalla den «mektigaste kjendisen i Storbritannia». Ein studie undersøkte korleis marknader identifiserte kjendisar og partnerskap. Ho vart utnemnd til ein av dei «100 Hottest Women of All-Time» av Men's Health. Ifølgje Sunday Times Rich List hadde Minogue i mai 2011 ein nettoformue på 66 millionar dollar.
Personleg liv
Minogue hadde eit forhold til Jason Donovan medan dei var med i serien Neighbours. Ho hadde seinare eit forhold til INXS-songaren Michael Hutchence frå 1989 til 1991. Dei vart verande nære venner til han døydde i 1997. Minogue blei saman med den franske skodespelaren Olivier Martinez etter at ho møtte han i 2002 på Grammy Awards-seremonien. Dei ende forholdet i februar 2007, men blei verande venner. Minogue var saman med den spanske modellen Andrés Velencoso frå 2008 til 2013.
Kylie Minogue fekk ein kreftdiagnose 17. mai 2005, noko som førte til at resten av Showgirl: The Greatest Hits Tour vart utsett. Ho var lagt inn ved sjukehus Melbourne og fekk ein kort, intens periode med mediedekking, særleg i Australia, der statsminister John Howard gjekk ut og støtta henne. Minogue gjekk gjennom ein operasjon 21. mai 2005 og byrja cellegiftbehandling kort tid etter. I juli 2005 synte ho seg offentleg att etter operasjonen. Ho kom tilbake til Frankrike der ho fullførte cellegiftbehandlinga i Villejuif, nær Paris. Barneboka hennar, The Showgirl Princess, vart skriven i løpet av rekonvalesensperioden og kom ut i oktober 2006. Ho lanserte sin eigen parfyme kalla Darling i november same året. Denne parfymeserien vart seinare utvida med andre parfymar som Pink Sparkle, Couture og Inverse. Tilbake i Australia snakka Minogue ut om sjukdomen og sa at cellegiftbehandlinga «kjendest som ei atombombe». På The Ellen DeGeneres Show i 2008, sa ho at kreften opphavleg vart feildiagnostisert, men ho har sidan og snakka om respekten ho har for den medisinske profesjonen.
Spacelab
Første settet (LM1) vart gjeve til NASA gratis, mot at ESA fekk europeiske astronautar med på oppdrag med dei amerikanske romferjene. Det andre settet (LM2) kjøpte NASA sjølv, til eige bruk.
Første Spacelab vart sendt opp i 1983 om bord Columbia under ferda STS-9.
Spacelab sitt modulsystem
Spacelab er eit modulsystem. Trykkmodulane finst som einskilde (4,3 m lange) og doble (7,0 m). I trykkmodulane kan to til fire astronautar arbeide utan romdrakter. Trykkmodulen er forbunde med romferjekabinen via ein tunnel. Forutan trykkmodulane består Spacelab av opp til fem 3 meter lange U-forma pallar med utstyr som skal utsettast for vakuum, stråling mm. eller som ikkje treng menneskeleg manipulasjon under romferda. Pallane er plassert mellom trykkmodulen og halesesjonen til romferja.
Požarevac
Požarevac (Serbisk: Пожаревац, tyrkisk: Pasarofça, tysk: Passarowitz, ungarsk: Pozsarevác) er ein by i Serbia og Montenegro. Bye er administrasjonssenteret til Braničevo-distriktet i Serbia. Namnet på byen tyder «eldbyen» på serbisk. I 2003 hadde byen eit folketal på om lag 60 000.
Tidlegare president i Jugoslavia, Slobodan Milošević vart fødd og gravlagd i denne byen.
Vologdaelva
Vologda (russisk Вологда) er ei elv i Vologda oblast i Russland. Ho er ei av sideelvane til Sukhona frå høgre og har ei lengd på 155 km. Nedslagsfeltet hennar er 3030 km². Elva kan nyttast til skipsfart frå der elva renn saman med Tosjnja. Byen Vologda ligg ved elva.
Ryo Goto
Ryo Goto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Thespakusatsu Gunma.
Pomitsjna
Pomitsjna (ukrainsk Помічна) er ein by i Kirovohrad oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2011).
Berylfeltet
Berylfeltet er eit oljefelt i Nordsjøen. Feltet ligg kring 315 km nordaust for Aberdeen, i sektoren til Storbritannia. Oljeplattformen Beryl A byrja utvinning av petroleum i 1976.
K-punkt
Konstruksjonspunktet, eller K-punktet (òg kalla kalkulasjonspunktet eller det kritiske punkt) er starten av overgangen på unnarennet i ein hoppbakke. Det er det brattaste punktet i bakken. Dersom bakken har eit brattaste parti over ei lengre lengd, er konstruksjonspunktet den nedste, brattaste staden. Lengste lovlege hopplengd, utan at omgangen blir kansellert og farten blir sett ned, blir normalt sett i forhold til konstruksjonspunktet, for eksempel 10 % over. Dette blir kalla jurylengda.
Akustisk bassgitar
Ein akustisk bassgitar er eit strengeinstrument som liknar ein vanleg el-bass, men har ei resonanskasse i staden for mikrofonar. Det gjer at kroppen på gitaren blir noko større. Dessutan er det ikkje naudsynt med forsterkar for å få lyd, lik ein akustisk gitar, men for å få lyden til å bli høg nok for konsertar må ein sette ein mikrofon inntil han.
Guarenas
Guarenas er ein by delstaten Miranda i Venezuela med ca 185 000 innbyggjarar (2006). Byen vart skipa i 1621 som Nuestra Señora de Copacabana de los Guarenas. Byen er kjent i samband med Caracazo, opprøret som utvikla seg den 27. februar 1989 først som ein morgonprotest i Guarenas mot dei siste aukingane i bussbillettprisane i landet og som raskt spreidde seg til Caracas, hovudstaden Venezuela, og utvikla seg til opptøyar over fleire dagar, seinare kalla Caracazo. I dag er Guarenas i praksis vakse saman med nabobyen Guatire.
Kraftstasjonen Curupao som vart opna i 1933, syter framleis for elektrisitet til Guarenas og Guatire.
Los Teques
Los Teques er hovudstaden i delstaten Miranda i Venezuela. I 2001 var folkesetnaden rekna til 140 617.
Karl Ludvig Reichelt
Karl Ludvig Reichelt kan visa til:
Reinsvoll
Reinsvoll er ein tettstad i Vestre Toten kommune i Innlandet fylke. Staden har.
Knut Olaf Sunde
Knut Olaf Sunde er ein norsk komponist. Han har skrive stykke for orkester, sinfonietta, mindre ensemble, soloar og elektronisk musikk. Han har dei siste åra dessutan arbeidd med installasjonar og stadbunden musikk, til dømes eit verk for Molladalen ved Barstadvik på Sunnmøre. Sunde er busett i Oslo og har utdanninga si frå Norges Musikkhøgskole og frå Musikhögskolan i Göteborg.
For tida er han nestleiar i Norsk Komponistforening.
Kota Yanagisawa
Kota Yanagisawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Thespa Kusatsu.
Autafond
Autafond er ein kommune i distriktet Sarine i kantonen Fribourg i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 656 meter over havet.
Muckle Holm i Yell Sound
Muckle Holm er ei lita øy i Shetlandsøyane. Ho ligg i Yell Sound, nær Northmavine. Det høgaste punktet på øya ligg 23 meter over havet.
Det står eit fyr på øya, som først vart tent i 1976.
Little Holm i Yell Sound
Little Holm er ei lita øy i Yell Sound i Shetlandsøyane. Ho ligg mellom Northmavine og Yell. Det står eit fyr på øya.
I 1983 fjerna Royal Navy materiell frå området og bombelaget deira oppdaga eit ukjend skipsvrak i nærleiken. Ein veit framleis ikkje kva skip det er.
IC 3568
IC 3568 er ei planetarisk tåka som ligg rundt 9000 lysår unna jorda i stjernebiletet Sjiraffen. Tåka har ein diameter på rundt 0,4 lysår og er rund i forma.
Romvandring
Ei romvandring er når ein romfarar oppheld seg utanfor romfarkosten sin. Ei romvandring kan skje ute i det tomme verdsrommet, eller det kan skje på ei framand overflate, som til dømes månen eller jamvel ein annan planet. Slike vandringar vert på engelsk kalla "Extra-vehicular activity", som fritt omsett til norsk vert "aktivitetar utanfor fartøyet".
Det første mennsket som utføyrde ei romvandring utanfor romfartøyet, var den sovjetrussiske kosmonauten Aleksej Leonov då han den 18. mars 1965 forlet romfarkosten Voskhod 2.
Kazuki Sorimachi
Kazuki Sorimachi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Turid Thomassen
Turid Thomassen er ein norsk politikar frå Stathelle i Bamble kommune som var leiar i Raudt frå 2010 til 2012.