cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Smith Nunatak
Smith Nunatak er ein nunatak like søraust for Mount Starlight i Athos Range i Prince Charles Mountains. Nunataken er markert av ei morene som strekkjer seg 2 nautiske mil (3,7 km) nord for seg. Han vart kartlagd frå flyfoto av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) i 1965. Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter J.C. Smith, som var mekanikar på Wilkes-stasjonen i 1960.
USS «Constellation» (CV-64)
USS «Constellation» var eit amerikansk hangarskip i Kitty Hawk-klassa. Skipet vart sett i teneste den 27. oktober 1961 og har mellom anna gjennomføyrd oppdrag i forbinding med Vietnamkrigen, Operasjon Enduring Freedom og Operasjon Iraqi Freedom.
USS «Constellation» vart teken ut av teneste i 2003, etter 41 års teneste.
Vorona ved Khopjor
Vorona  (russisk Ворона) er ei elv i Penza, Tambov og Voronezj oblast i Russland og ei av sideelvane til Khopjor frå høgre. Elva er 454 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 41,5 m³/s.
Elva frys til i byrjinga av desember og vert isfri att i april.
Byane Kirsanov, Uvarovo og Borisoglebsk ligg ved Vorona.
326 Tamara
326 Tamara er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. mars 1892 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Kristin Kajander
Kristin Kajander er ein norsk skodespelar. Ho har hatt ei rekkje roller ved ulike teater, i tillegg til at ho har hatt roller i både film og fjernsyn.
Sommarfugleffekten
Sommerfugleffekt er eit omgrep som teknisk sett omhandlar sensitivitet i tilhøve til startvilkår innan kaosteori. Idéen er at små variasjonar i startvilkåra i eit dynamisk system, kan skape store variasjonar i oppførselen til systemet på lang sikt. Slik sensitiv avhengigheit har ein òg i ikkje-dynamiske system; ta til dømes ein ball som blir plassert på toppen av eit fjell. Avhengig av små variasjonar i plasseringa, endar han opp med å rulle ned i eit av mange moglege dalføre.
Kristin Kajander
Filmgjennombrotet hennar kom med hovudrolla i Sølve Skagen-suksessen Hard asfalt (1986). Ho hadde også hovudrolla i Brun Bitter (1987), og har elles spela i filmar som Ballen i øyet (2000) og Jeg er Dina (2002).
Sommarfugleffekten
Praktiske konsekvensar av sommerfugleffekten, er at komplekse system som vêr blir vanskeleg å føresjå utover ein bestemd tidsperiode (omtrent ei veke når det gjeld vêr). Dette kjem av at ein i modellane ein lagar for å simulere eit system, er nøydd til å utelate noko informasjon om startvilkåra. Til dømes ville det vere umogleg å ta omsyn til vinden frå alle sommarfuglvengjene når ein skal simulere eit vêrsystem. Når det gjeld kaotiske system, vil slike små avvik mellom røyndomen og modellen auke og få større og større tyding etter kvart som simuleringa skrid fram.
Omgrepet oppstod i 1972, og vart første gongen brukt i samband med arbeidet til meteorologen Edward Lorenz. For å spare tid ved gjentakande simuleringar starta han midt i den opphavlege simulering og reduserte sifferet 0.506127 til 0.506. Han meinte at han ville få ei kurve som ikkje avveik mykje frå den første. Resultatet vart derimot heilt annleis. Lorenz sa at «vengjeslaga frå ein sommarfugl i Brasil kan utløyse ein tornado i Texas». Denne røynsla vart kalla «sommerfugeleffekten» og vart seinare til det vi i dag kallar kaosteori. Denne baserer seg på at negative tilbakemeldingsløyfer vil vere utsett for både positive og negative tilbakemeldingar og med det vere stabile og ustabile på same tid. Ingen av dei kreftane som påverkar systemet kan utelukkast og det vil oppstå «avgrensa ustabilitet». Naturen er full av slike avgrensa ustabile fenomen.
USS «Ronald Reagan» (CVN-76)
USS «Ronald Reagan» (CVN-76) er eit amerikansk hangarskip i Nimitz-klassa som har heimebase på marineflybasen North Island i California. Skipet er kalla opp etter den tidlegare presidenten i USA Ronald Reagan.
Sommarfugleffekten
Menneskelege samhandlingar (sosiale fenomen) er òg stabile og ustabile (kan og kan ikkje føresjåast) på same tid og er difor ikkje truverdige å kunne føresei. Ustabile fenomen er per definisjon u-systemiske då dei ikkje tilfredsstiller krav til å vere eit system.
Willi Storn
Willi Storn, eigentleg Willibald Christopher Storn, er ein norsk-austeriksk biletkunstnar, fødd i Wien, men busett i Noreg sidan 1957.
Storn arbeider med foto, måleri og grafikk. Bileta er gjerne figurative, fargesterke og fabulerande, og dei har i periodar vore prega av Storns synspunkt den aktuelle samfunnsdebatten. Ofte legg han inn ord og setningar i motiva.
I 1969 vekte Storn hissig debatt var då han i Unge Kunstneres Samfund presenterte utstillinga «Coca-Donald samfunn-ikke ta meg», ein kaotisk modell av forbrukarsamfunnet. I 1970 var han i blant inititativtakarane til kunstnargruppa Gras. I 1972 lagde han grafikk som oppmoda folk til å røyste nei til EEC. I 1974 utførte han ei 200 meter lang utsmykking på Høyenhall T-banestasjon i Oslo, «Veien til Utopia». Biletserien vitna om kjerleik til livet og fortviling over urett og liding. Frisen vart seinare fjerna som følgje av hærverk.
Han utforma diplomet til Nobels fredspris i 2015, 2016 og 2017.
Oude IJssel
Oude IJssel, eller Alte Issel på tysk (begge namna tyder «Gamle IJssel»), er ei elv i Tyskland og Nederland, og ei av sideelvane til IJssel frå høgre med ei lengd på 80 km. IJssel er ein av greinene i Rhindeltaet. Oude IJssel var den øvre leia til IJssel fram til ein grov ut ein kanal til Rhinen, sannsynlegvis i romartida.
Kjelda til Oude IJssel ligg nær Borken i Nordrhein-Westfalen i Tyskland. Ho renn først sørvestover før ho nesten når Rhinen nær Wesel, der ho snur nordvestover. Etter Isselburg kryssar ho grensa til Nederland (provinsen Gelderland). Ho renn gjennom Doetinchem og munnar ut i IJssel i Doesburg.
24. mai
24. mai er den 144. dagen i den gregorianske kalenderen (145. under skotår). Det er 221 dagar att av året.
Døde
mai
Hornbreen
Hornbreen er ein 15 km lang og 8 km brei isbre på Spitsbergen. Han ligg i skiljet mellom Torell Land og Sørkapp Land og munnar ut, saman med Storbreen, i indre delen av Hornsund.
Epitet
Eit epitet (frå gresk epitheton, «tilføying, noko tillagt») er eit skildrande tillegg, oftast eit adjektiv, til et substantiv.
Døme på ståande epitet:
Frå Snorre veit vi at slike tilnamn var vanlege i det vi kallar sagatida. Dei kom oftast etter fornamnet. Her i alfabetisk rekkefølgje: Eirik Raude, Erling Skakke, Gorm den gamle, Halvdan Svarte, Harald Hardråde, Olav den heilage, Olav Kyrre (mild, roleg), Sigurd Jorsalfare.
Innan den biologiske nomenklaturen kallar ein den andre lekken av eit artsnamn for epitet. Eit døme er mennesket sitt vitskaplege namn Homo sapiens. Homo er slektsnamnet medan sapiens (latin for «tenkande») er epitetet.
Ludvig Meyer
Ludvig Meyer var ein norsk jurist, redaktør og politikar for Arbeiderpartiet som voks opp i Horten. Meyer var leiar av Arbeidarpartiet 1897-1900.
Ludvig Meyer blei cand.jur. i 1882 og høgsterettsadvokat i 1886.
Han var far til Håkon Meyer.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
Den litterære, politiske og personlege konflikten mellom Wergeland og Welhaven er blitt ståande som symbolet på ei brytingstid i norsk kultur på 1830-talet.
Akko
Akko (hebraisk עַכּוֹ, ʻAkko; arabisk عكّا, ʻAkkā, gammalgresk, Akre, Ἄκρη, engelsk/fransk Acre) er ein by nord på kystsletta i det nordlege Israel, heilt nord i Haifabukta. Byen ligg strategisk til ved kysten av Middelhavet og dei gamle handelsvegane i Levanten Akko er ein av dei eldste kontinuerleg busette byane i verda.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
Sjølv om dei to prestesønene Henrik Wergeland og Johan Sebastian Welhaven båe var romantikarar, var det stor skilnad på dei. Wergeland representerte venstreromantikk og høgromantikk medan Welhaven representerte høgreromantikk og nasjonalromantikk. Difor kom desse til å bli motpolar i samtida.
Akko
I krossfarartida vart han kalla «St. John d'Acre» etter Johannesordenen som hadde hovudkvarteret sitt der. Akko er den heilagaste byen i bahaitrua. I 2011 hadde byen 46 464 innbyggjarar. Akko har ein blanda folkesetnad, der 75 % av innbyggjarane er jødar og 25 % er arabarar.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
Wergeland var varmhjerta, spontan og strilyndt. Han hadde lett for å få både vener og fiendar. Han arbeidde raskt, skreiv impulsive dikt i frie former, eller han kombinerte ulike sjangrar. Han var medveten om dikterisk form, men han braut med klassisistiske stilideal. Han hadde og politiske idear, såg langt framover, ville jamne ut klasseskilnader og gjera samfunnet meir demokratisk. Han la vekt på rolla til bøndene og ville setja dei i stand til å ta del i dei demokratiske avgjerdsprosessane. Wergeland såg verdiane talespråket på bygdene og henta inn ord og vendingar frå dette i sitt eige språk. Samtida hadde lett for å sjå på det som språkøyding. I dag er språkstoff som Wergeland tok opp, fullt godteke. Halvdan Koht kalla han jamvel for «måltankens far» (jf. skriftet: Wergeland i strid for bonde og arbeidar)
Akko
Namn
Namnet 'Akka er registrert i egyptiske kjelder frå kring 2000 fvt., med tre teikn (den første gutturale lyden, «k» og «a»; etterfølgd av teiknet for «utanlandsk by»).
Byen vart kalla Ptolemais i hellenistisk tid og seinare romersk-bysantinsk tid, men vart gjeven attende namnet «Akka» etter den muslimske erobringa.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
Welhaven var ein tungekvass bergensar med utvikla sans for estetikk og kritikk. Han hadde hatt Lyder Sagen som lærar på skulen, og ovundra den danske tremenningen sin, Johan Ludvig Heiberg, som var ein frykta smaksdomar på den tid. Welhaven utvikla seg seint som diktar, men gjekk tidleg laus på Wergelands dikting som han meinte var kaotisk og i strid med den klassisistiske estetikken han var lært opp i. Mange har meint at Welhaven sette fram så strenge formkrav at dei batt han sjølv som diktar. Samstundes lukkast han i å gje næring til seigliva fordomar mot Wergelands dikting.
Welhaven ville halde på det kulturelle og språklege sambandet med Danmark og byggje opp under den dominerande stillinga til embetsmannstanden. Det hadde nok og mykje å seia at han var ein nær ven av A.M. Schweigaard. Welhaven såg og verdiar i bondekulturen, men han ville ikkje som Wergeland, politisere bonden. Men både Wergeland og Welhaven ønskte at Noreg skulle utvikle seg som statsnasjon og kulturnasjon
Akko
Antikken
Akko er ein av dei eldste kontinuerleg busette byane i verda. Egyptiske lister frå rundt 1800 fvt. nemner ein «Akka» som kan visa til byen. Amarnabreva nemner òg staden Akka, og det same gjer Forbanningstekstane, som er eldre enn Amarnabreva. Den første busetnaden på staden ser ut til å ha dukka opp i tidleg bronsealder, eller kring 3000 fvt. I Det gamle testamentet, (Dommarane 1:31) er Akko ein av stadane som israelittane ikkje dreiv ut kanaanittane frå. Han vart seinare skildra i området til stamma Asher og i følgje Josefus, vart han styrt av ein av guvernørane til Salomo. Gjennom det israelittiske styret, var han politisk og kulturelt knytt til Fønikia. Kring 725 fvt. vart Akko med Sidon og Tyr i eit opprør mot Shalmaneser V.
Gresk, judeisk og romersk tid
Greske historikarar kalla byen Ake, som tyder «kur». I følgje dei greske mytane fann Herakles lækjande urter her for å kurere såra sine. Josefus kalla han Akre. Namnet vart endra til Antiokhia Ptolemais (gresk Αντιόχεια Πτολεμαίς) kort tid etter erobringa til Aleksander den store, og så til Ptolemais, truleg av Ptolemaios Soter, etter delinga av kongedømet til Aleksander den store. Strabon omtalar byen som ein gong eit møtepunkt for persarane sine tokt mot Egypt. Kring 165 fvt. slo Judas Makkabeus selevkidane i fleire slag i Galilea, og dreiv dei inn i Ptolemais. Kring 153 fvt. kjempa Alexander Balas, son av Antiokhos Epifanes, om selevkidkrona mot Demetrius, og erobra byen, som opna portane sine for han. Demetrius prøvde å mute makkabearane for å få jødiske støtte mot rivalen sin, mellom anna inntekter til Ptolemais frå Tempelet i Jerusalem, men mislukkast. Jonatan Makkabeus gav støtta si til Alexander, og i 150 fvt. vart han teken i mot med stor ære i Ptolemais. Nokre år seinare fekk Tryfon, ein offiser for selevkidane som hadde vorte mistenksam på makkabearane, lokka Jonatan til Ptolemais og tok han der til fange.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
Som personar var Wergeland og Welhaven både like og ulike. Dei hadde båe sans for polemikk og hadde ikkje lett for å gje seg. Men Wergeland var den opne, frilynde og viltre, medan Welhaven kunne verka gruvlande og mutt. Sommetider slengde han frå seg beiske kommentarar som andre tok ille opp. Han lika og å ha publikum og gjekk for å vera ordhag og ein god talar. Men Wergeland hadde større vengefang og ei mest ufatteleg skaparkraft. Welhaven var nok gåverik og skreiv dikt som framleis lever, men som diktar var han meir på line med folk som Andreas Munch og Jørgen Moe. Det er sagt at Welhaven var talentet, medan Wergeland var geniet.
Akko
Gresk, judeisk og romersk tid
Byen vart erobra av Alexander Jannaeus, Kleopatra VII av Egypt og Tigranes II av Armenia. Her bygde Herodes eit gymnasium, og her møtte jødane Petronius, som var send for å setje opp statuar av keisaren i tempelet og overtydde han om å vende attende. Apostelen Paulus var ein dag i Ptolemais (Apostelgjerningane 21:7). Det vart grunnlagd ein romersk colonia ved byen kejnd som Colonia Claudii Caesaris Ptolemais eller Colonia Claudia Felix Ptolemais Garmanica Stabilis etter keisar Claudius; han var kjend under kortnamnet Colonia Ptolemais. Etter delinga av Romarriket i 395 evt., vart Akko underlagt Austromarriket.
Tidleg islamsk tid
Etter nederlaget til den bysantinske hæren til Heraklios mot den muslimske armeen til Khalid ibn al-Walid i slaget ved Yarmouk, og den kristne byen Jerusalem kapitulerte for kalifen Umar, kom Akko under Rashidun-kalifatet i byrjinga av 638. I følgje den tidlege muslimske historikaren al-Baladhuri, vart sjølve erobringa av Akko leia av Shurahbil ibn Hasana, og byen overgav seg truleg utan motstand. Den arabiske erobringa gav byen ny velstand, sidan han tente som hovudhamna i Palestina under Omajade- og Abbasidekalifatet som følgde, og gjennom krossfararstyret på 1200-talet.
På 900-talet var Akko framleis ein del av Jund al-Urdunn. Den lokale arabiske geografen al-Muqaddasi vitja Akko tidleg i fatimidetida i 985, og skildra han som ein festningsby med ein stor moské og mange olivenlundar. Den sjølvstendige emiren Ibn Tulun frå Egypt, som annekterte byen i 870-åra, hadde tidlegare bygd festningsverk i byen, som gjorde byen relativt trygg for handelsskip som kom til hamna i byen. Då den persiske geografen Nasir Khusraw vitja Akko i 1047, skreiv han at den store Fredagsmoskéen var bygd av marmor, og låg i sentrum av byen, og like sør for moskéen låg «grava til profeten Salih.» Khusraw skildra storleiken til byen, som var omtrent 1,2 km lang og 300 meter brei. Dette talet indikerer at Akko på den tida var større enn den noverande Gamlebyen, som hovudsakleg vart bygd på 1700- og 1800-talet.
Krossfarar- og mamelukktida
Etter ei kring fire år lang kringsetjing, kapitulerte Akko til slutt for styrkane til kong Baldwin I av Jerusalem i 1104 under det femte krosstoget. Krossfararane gjorde òg byen til den viktigaste hamna si i Palestina. Undet det første krosstoget, skreiv Fulcher om reisa si med krossfarararmen til kong Baldwin, og at dei var ved Akko før armeen rykka fram til Jerusalem. Dette syner at sjølv i starten var Akko eit knutepunkt mellom krossfararane og framrykkinga deira i Levanten. Funksjonen til byen var å gje krossfararane eit fotfeste i regionen og ha tilgang til den livlege handelen som gjorde dei velstaånde, særleg då dei fekk tilgang til den asiatiske krydderhandelen. I 1130-åra hadde han eit folketal på kring 25 000 og berre Jerusalem var større i kongedøma til krossfarane. Kring 1170 vart han hovudhamna i det austlege Middelhavet, og kongedømet Jerusalem vart i vesten rekna som særs rik hovudsakleg på grunn av Akko. I følgje ein engelsk historikar på den tida, gav byen meir til krossfararkrona enn dei totale inntektene til kongen av England.
Den andalusiske geografen Ibn Jubayr skreiv i 1185 at det framleis var eit muslimsk samfunn i byen, som tilbedde i ein liten moské. Akko kapitulerte i lag med Beirut og Sidon utan kamp for ajjubidane og Saladin i 1187, etter den avgjerande sigeren ved Hattin og den påfølgjande muslimske erobringa av Jerusalem. Han vart verande i muslimske hender fram til byen uventa vart kringsett av kong Guy of Lusignan—forsterka av marinen og bakkestyrkar frå Pisa — i august 1189. Kringsetjinga var unik i krosstogshistoria fordi dei frankiske kringsetjarane sjølv vart kringsett av soldatane til Saladin. Han vart ikkje erobra før i juli 1191, då styrkar frå det tredje krosstoget, leia av Rikard I av England og Filip II av Frankrike, kom til støtte. Akko tente då som den eigentlege hovudstaden i det som var att av kongedømet Jerusalem i 1192 og vart seinare setet for Maltesarordenen. Akko vart verande ein velståande handelsby aust i Middelhavet, men gjekk òg gjennom nokre turbulente tider med kampar mellom forskjellige fraksjonar av krossfararane som stadig førte til borgarkrigar.
Den gamle delen av byen, der hamna og borga stod, stikk ut frå kystlinja, og på begge sider av eit smalt stykke land er det sjø. Dette gjorde staden særleg effektiv som hamn og den samle inngangen gjorde at det var lett å forsvare gamlebyen. Både arkeologiske funn og tekstane til krossfararane syner kor strategisk viktig Akko var - ein by det var heilt naudsynt å passere gjennom, kontrollere og, som dei massive murane synte, verne. Akko var den siste skansen til krossfararane då det meste av kysten i Levanten var erobra av mamelukkane. Byen vart isolert og i stor grad forlaten av Europa, og kapitulerte til mamelukkane under sultan al-Ashraf Khalil i ei blodig omleiring i 1291. I tråd med linja mamelukkane førte for kystbyane, for å hindre at dei vart nytta av krossfararstyrkar i framtida, vart Akko fullstendig øydelagd med unntak av nokre få religiøse bygg som vart rekna som heilage av muslimane, nemleg Nabi Salih-grava og Ayn Bakar-kjelda. I 1321 skreiv den syriske geografen Abu'l Fida at Akko var «ein vakker by», men framleis i ruinar etter erobringa av mamelukkane. Likevel vart den «romlege» hamna framleis i bruk og byen var full av kunstnarar. Gjennom mamelukktida (1260-1517) vart Akko overgått av Safad som den viktigaste byen i provinsen.
Den osmanske tida
Osmanarane under sultan Selim I erobra byen i 1517, etter at han vart sett i brann av mamelukkane og vorte ein liten fiskelandsby. Den engelske akademikaren Henry Maundrell fann byen i 1697 i ruinar, utanom ein khan (karavanserai) bygd og i bruk av franske handelsmenn, ein moské og nokre få fattige hytter. Khanen vart kalla Khan al-Ilfranj etter franskmennene som bygde han.
Under osmansk styre spelte Akko framleis ei viktig rolle i regionen via mindre sjølvstendige sjeikdøme. Mot slutten av 1700-talet var tilstanden på veg oppover igjen i Akko under styret til Dhaher al-Omar, den arabiske herskaren i Galilea, som gjorde byen til hovudstad i det sjølvstyrte sjeikdømet sitt. Dhaher bygde opp att festningsverka i Akko, og brukte materiale frå dei gamle mellomalderruinane. Han døydde utafor murane under eit åtak mot han av den osmanske staten i 1775. Etterkomaraen hans, Jezzar Pasha, fortsette på festningsverka då han flytta hovudstaden i Saida eyelet («Sidon provins») til Akko, der han budde. Jezzar fekk til desse forbetringane gjennom tunge skattar og sikra seg sjølv alle fordelane med utbetringane. Kring 1780 forviste Jezzar den franske handelskolonien, trass i protestar og frå den franske regjeringa, og nekta å ta i mot ein konsul. Både Dhaher og Jezzar utførte ambisiøse byggprosjekt i byen, og bygde fleire karavanseraiar, moskéar, offentlege bad og andre bygg. Somme av bygga var Jezzar Pasha-moskéen, som vart bygd av stein frå dei gamle ruinane frå Caesarea og Atlit og Khan al-Umdan, som begge vart bygd etter ordre frå Jezzar.
I 1799 kom Napoleon til Akko i eit forsøk på å få syrarane til gjere opprør mot tyrkarane, men etter ei kringsetjing som varte to månader (mars-mai), vart han driven attende av tyrkarane, med hjelp av sir Sidney Smith og ein styrke britiske sjømenn. Etter å ha tapt kanonane sine til Smith, prøvde Napoleon å kringsetje byen som var forsvart av osmanske soldatar den 20. mars 1799, ved hjelp av berre infanteriet og kanonar av lite kaliber, ein strategi som mislukkast.
Jezzar vart etterfølgd av sonen Suleiman Pasha, som hadde ein mildare måte å styre på og auka velstanden i byen fram til han døydde i 1819. Etter han døydde, betalte rådgjevaren hans, Haim Farhi, ein stor sum i muting for å sikre at Abdullah Pasha (sonen til Pasha, nestleiaren til Suleiman Pasha), som han hadde kjend sidan ungdom, vart utpeikt som ny herskar. Abdullah Pasha styrte Akko fram til 1831, då Ibrahim Pasha kringsette og reduserte byen, og øydela bygningane. Under Orientalkrisa i 1840 vart han bomba den 4. november 1840 av allierte britiske, austerrikske og franske skvadronar, og året etter vart det tyrkiske styret sett inn att. Han fekk attende noko av den tidlegare velstadnen etter at han fekk jernbanesamband i 1913 med Hejaz-banen, som gjekk til Haifa. Han var senter i ein sanjak (Akko sanjak) i Beyrut eyalet fram til den engelske okkupasjonen den 23. september 1918 under fyrste verdskrigen.
Palestinamandatet
I byrjinga av Mandatperioden, i 1922, hadde Akko kring 6 500 innbyggjarar og 4 883 av dei var muslimar (75 %), 1 344 kristne (21 %); 115 Baha'i (2 %); 78 jødiske (1 %); og 80 andre (1 %). Det britiske mandatet rekonstruerte Akko og økonomien betra seg. I 1931 budde det 7 897 innbyggjarar i Akko, og i 1946 hadde talet stige til kring 13 000.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
«Hvorlænge vil du rase mod Fornuften?»
Opphavet til konflikten var Welhavens reaksjon på Wergelands kosmologiske diktverk Skabelsen, Mennesket og Messias som kom ut 6. juli 1830. Welhaven hadde laga omslagsteikninga før han hadde lese det. 15. august 1830 fekk Welhaven (anonymt) prenta eit polemisk dikt i Morgenbladet som byrja med orda: «Hvorlænge vil du rase mod Fornuften?/ Hvorlænge vil du svinge Don Quijoteisk Spær?» Wergeland svara dagen etter i same avis at han hadde vilja skrive «Menneskehedens Epos» og «Republikanerens Bibel», og at han vona på ein høgare domstol enn «Anonymens». Utover det ville han ikkje ta til motmæle. Men opptaket var gjort til ein konflikt som tok til som strid om estetiske problem, men som etter kvart voks til ein strid om (kultur)politikk.
Akko
Palestinamandatet
Under pogromen i 1929 øydela arabarar, leia av As'ad Shukeiri, den gamle synagoga i gamlebyen i Akko. Under arabararopprøret i 1936–1939, var dei arabiske innbyggjarane i AKko særs aktive mot dei britiske og jødiske busetnadane i Vest-Galilea. Dette førte til at jødane forlet Akko. Festninga i Akko vart omgjort til eit fengsel, der medlemmar av den jødiske undergrunnen vart halden under kampane deira mot britane, mellom dei Zeev Jabotinski, Shlomo ben Yossef og Dov Grunner. Grunner og ben Yossef vart avretta der. Andre jødiske fangar vart sleppte fri av medlemmar av Irgun, som braut seg inn i fengselet den 4. mai 1947 og klarte å sleppe fri aktivistar frå den jødiske undergrunnsrørsla. Over 200 arabiske fangar rømde òg.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
«Stumpefeiden»
I september og oktober 1831 tok «Stumpefeiden» til i Studentersamfundets handskrivne avis. Stumpane var satiriske stofer som vart nytta som våpen i den mannjamninga mellom Wergeland og Welhaven som etter kvart tok fart. Også andre kasta seg inn i striden. Lenge var dette ein intern strid, men ved eit uhell spreidde han seg til det offentlege rommet. Noko av materialet vart trykt i Trondheim, og med det kom feiden ut i avisene. «Stumpefeiden» heldt fram i om lag to år.
Akko
Palestinamandatet
I delingsplanen til Dei sameinte nasjonane for Palestina i 1947, var Akko tiltenkt ein del av ein framtidig arabisk stad. Før den arabisk-israelske krigen i 1948 braut ut, gjekk arabarar i Akko til åtak på jødiske busetnader og transport i området. Den 18. mars 1948 tok arabarar frå Acre livet av jødiske tilsette i eit elektrisitetsselskap som reparerte øydelagde linjer nær byen.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
«Stumpefeiden»
I 1832 gav Welhaven ut ein pamflett han kalla Henrik Wergelands Digtekunst og Polemik ved Aktstykker oplyste. Her trykte han opp att og vedkjende seg offentleg diktet frå Morgenbladet sumaren 1830. Fleire av stumpane var og tekne inn i skriftet. Boka var eit velskrive åtak på alt Wergeland hadde gjeve ut til då, dvs. ''Digte. Første Ring frå 1829, ei rekkje skodespel og verdsdiktet (kosmogonien) Skabelsen, Mennesket og Messias''. Welhaven meinte Wergeland var formlaus og stillaus, og at han knapt sjølv skjøna det han skreiv. Åtaket var så ovedrive at Nicolai Wergeland kjende seg nøydd til å gå ut med eit forsvar for sonen: Retfærdig Bedømmelse af Henrik Wergelands Poesie og Karakteer (1833). Her avviste hans argumenta til Welhaven punkt for punkt.
Akko
Palestinamandatet
Under krigen i 1948 vart Akko kringsett av israelske styrkar. Det braut samstundes ut tyfus i Akko. Egypt hevda at Haganah nytta tyfus som eit biologisk våpen mot innbyggjarane, men det er ikkje funne bevis som støttar dette. Brigader Beveridge, sjef for den britiske medisintenesta, hevda på den tida «Noko slikt har aldri skjedd i Palestina». I følgje Ilan Pappé vart det gjort ei undersøking av Beveridge, og oberst Bonnet frå den britiske hæren og delegatar frå Raude Krossen konkluderte med at infeksjonsn vart spreidd via vatn. Israel nektar for å brukt biologiske våpen.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
«Stumpefeiden»
Wergeland og Welhaven vart frontfigurar i kvar sin flokk. Allereie tidleg på sommaren 1832 hadde Welhavenflokken brote ut av Studentersamfundet. Dei laga Studenterforbundet som òg stifta sitt eige tidsskrift, Vidar. Til Welhavenflokken som vart kalla «Intelligentspartiet» eller «Troppen», høyrde folk som A.M. Schweigaard, Frederik Stang, og historikaren P.A. Munch. Programdiktet var skrive av Welhaven, og det var ingen tvil om kven Fenrisulven som Vidar hadde som føremål å overvinne. Vidar heldt seg oppe i to år.
Akko
Staten Israel
Akko vart erobra av Israel den 17. mai 1948, og forflytta den arabiske folkesetnaden i byen (13 510 av 17 395). Gjennom 1950-åra vart mange av dei jødiske bydelane oppretta nord og aust i byen, og han vart ein utviklingsby utpeikt til å ta i mot dei mange jødiske emigrantane, hovudsakleg jødar frå Marokko. Gamlebyen i Akko vart i stor grad verande arabisk og muslimsk (mellom anna fleire beduin-familiar), med den arabisk kristne bydelen like ved. Byen trekte òg til seg folk frå Bahá'í-trua, og somme fekk viktige stillingar i byen. I dag ligg Bahjí-herregarden i byen.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
«Stumpefeiden»
Wergelandflokken vart kalla «Patriotene» eller «Norskhedspartiet». Til denne høyrde m.a. juristane Ludvig Kristensen Daa og Frederik Lerche. Pedagogen Henrik Anton Heltberg som skulle koma til å opprette den såkalla Studentfarbikken, og som Bjørnson og Garborg seinare hylla i diktinga si, høyrde og til Wergelands flokk.
Setermoen
Setermoen er ein tettstad og administrasjonssenteret i Bardu kommune i Troms og Finnmark. Staden ligg i Bardudalen og har.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
«Dæmringsfeiden»
I 1834 kom Welhaven ut med sonettesyklusen Norges Dæmring. Boka var eit kulturpolitisk innlegg som kritiserte det kulturfattige Noreg på det grøvste. Det vart av mange oppfatta som eit åtak på sjølve fedrelandet, trass i slutten, som varslar om ei komande demring. Fintene til patriotane var mange og kvasse. Nicolai Wergeland rykte ut med ei ny bok, og no tok han ikkje på Welhaven med silkehanskar. Det kom og nye harde innlegg for imot. Ein reknar at det var ca 45 personar innblanda i «Dæmringsfeiden». «At denne Kamp maatte blive af den heftigste Natur, var en Selvfølge; thi det gjaldt hverken mere eller mindre end selve Nationalitetens Væsen», skriv Hartvig Lassen som held fram slik: «Det var en Strid mellem to Partier, der tale hvert sitt Tungemaal, hvoraf begge Partier kun forstaa Skjeldsordene.»
«Vidar» fekk etter kvart ein oppfølgjar i dagsavisa «Den Constitutionelle». I 1835 gav Wergeland ut den morosame farsen «Papegøien», eit eventyrspel med ålmenngyldig problematikk, men med referansar til «Stumpefeiden», «Dæmringsfeiden» og litt av kvart anna.
Campbellerslaget
Då Wergeland i januar 1838 for første gong fekk opp eit stykke på Christiania Theater, syngjespelet Campbellerne, mobiliserte Intelligenspartiet og fekk i stand pipekonsert ved andre framføringa 28. januar. Både Stang og Schweigaard var aktive; Welhaven heldt seg unna. Den gongen sigra klapparane over piparane. «Mit stolteste Øieblik» skreiv Wergeland seinare i livsskissene Hassel-Nødder. Men det gjekk hardt for seg, og folk slost på nevane utanfor teateret etter førestillinga. Teaterslaget fekk eit etterspel i Den Constitutionelle der Wergelands dikting vart meiningslaust kritisert av mannen som seinare skulle bli svogeren hans, Peter Jonas Collett.
Det tener elles Wergeland til ære at han trass i alt evna å sjå kvaliteten i dikt som Welhaven gav ut seinare. Welhaven kom med si første samling med sentrallyrikk i 1839. Wergeland rådde til dømes eit par svenskar som ville låne norske dikt på Universitetsbiblioteket der han arbeidde, til å lesa Welhaven. Wergeland løynde kven han sjølv var.
Camilla Collett
Camilla Collett, den 5 år yngre søstera til Wergeland, var på 1830-talet stormforelska i Welhaven. Ho var glad i bror sin, og ho drøymde om Welhaven. Då far hennar også gjekk sterkt ut i striden mellom desse to, vart det mest ikkje til å halde ut. Welhaven var på si side fengsla av den gåverike Camilla, skreiv vakre brev til henne og ønskte å ha henne som ei søster. Det har vore sagt at sjela til Camilla var eit dansegolv som konfliktane i samtida sleit på. Det gjekk etter kvart opp for Camilla at ho måtte gje opp Welhaven som dessutan hadde forelska seg i venninna hennar, Ida Kjerulf. I 1839 blei Camilla trulova med Peter Jonas Collett, som høyrde til Welhavenkrinsen.
Vegen vidare
Så uferdig som den norske staten var, nådde den litterære striden mellom Welhaven og Wergeland først og fremst ut til akademikarane, men her var striden viktig nok. På Wergeland si side stod patriotane med tankegods frå opplysingstida og den franske revolusjonen, saman med Welhaven stod den såkalla «intelligensen». Welhaven sjølv var først og fremst estetikar med røter mellom anna i nasjonalromantikk og tyske idear. Han arbeidde ikkje beinveges politisk, slik Wergeland gjorde. Men i welhavenflokken fanst det praktiske politikarar, og to av dei vart seinare statsministrar i Noreg, Schweigaard og Stang. Den tiltaksrike Stang har jamvel fått tilnamnet «løftestangen».
Setermoen
Språk og kultur er på fleire måtar prega av innvandringa frå Gudbrandsdalen og Østerdalen på 1700-talet. Bardu kyrkje vart ført opp i 1829, og er ein tru kopi av Tynset kyrkje. Her er det også skianlegg for alpint og hopp.
Konflikten mellom Wergeland og Welhaven
Vegen vidare
Det var «intelligensen» om overtok hegemoniet rundt 1840, både innanfor elitekulturen, jusen, økonomien og i politikken. Og det var etterkomarane etter «Intelligensen» som seinare stifta det politiske partiet Høgre.
For ettertida har synet på rollene Wergeland og Welhaven spela i kampen for det nasjonale endra seg. Det heng saman med at nasjonale strevet i Noreg vart meir politisk radikalt mot slutten av 1800-talet, med til dømes ein politikar som Johan Sverdrup og diktarar som Bjørnson og Garborg. Då låg det betre til rette for at arven frå Wergeland kunne få gjennomslag.
Wergeland framstod meir og meir som universaldiktaren og demokraten, Welhaven som den spesifikt nasjonalromantiske diktaren.
Akko
Staten Israel
I 1990-åra tok byen i mot tusenvis av jødar som immigrerte frå Sovjetunionen og seinare frå Russland og Ukraina. I løpet av fleire år, endra balansen mellom talet på jødar og arabarar i byen seg att og fram, då dei nordlege bydelane vart fråflytta av mange jødar, som heller slo seg ned i den nærliggande Nahariya, medan mange muslimske arbarar flytta inn (hovudsakleg frå nærliggande arabiske landsbyar). Byen har i dag likevel fått ein stor jødisk majoritet. Etniske kampar braut ut i byen den 8. oktober 2008 då ein arabisk innbyggjar køyrte gjennom den hovudsakleg jødiske bydelen under Yom Kippur, noko som førte til fem dagar med vald mellom arabarar og jødar.
I 2009 var innbyggjartalet i Akko 46 300.
Demografi
I følgje Israelsk statistisk sentralbyrå, er det i dag 46 300 innbyggjarar i Akko. Folkesetnaden er ei blanding av jødar og arabarar. Dei fleste arabarane er muslimar og kristne, medan minoritetar er drusarar og Baha'i. Jødar utgjer 67,1 % av folkesetnaden, dei muslimske arabarane 25,3%, kristne arabarar 2,4% og andre 5,2%.
I følgje Israelsk statistisk sentralbyrå, er 95% av innbyggjarane i Gamlebyen arabarar. Berre kring 15 % av den noverande arabiske folkesetnaden ættar frå familiar som budde der før 1948. I 1999 var det 22 skular i Akko med i alt 15 000 elevar.
Landemerke
Gamlebyen i Akko har status som verdsarvstad. Sidan 1990-åra er det gjort store arkeologiske utgravingar og forsøk på å bevare dei gamle stadane. I 2009 vart det planlagt renovering av Khan al-Omadan, den største av fleire osmanske vertshus som framleis står i AKko. Han vart bygd nær hamna mot slutten av 1700-talet av Ahmed Pasha al-Jazzar. Handelsmenn som kom til hamna lossa varene sine i første etasje og sov i innkvartering i andre etasje. I 1906 vart det bygd eit klokketårn over hovudinngangen som markerte 25-årsjubileet til regjeringstida til den tyrkiske sultanen Abdul Hamid II.
Bymurane
I 1750 nytta Daher El-Omar, herskaren i Akko, restane av krossfararane til å byggje sine eigne murar. Det vart sett inn to portar i muren, «landporten» på austsida og «sjøporten» i sørveggen. Murane vart forsterka mellom 1775 og 1799 av Jezzar Pasha og overlevde kringsetjinga til Napoleon. Murane var tynne, høgda var frå 10 til 13 meter og tjukkleiken berre ein meter. Ein tung forsvarsmur vart bygd nord og aust for byen i 1800–1814 avJezzar Pasha og den jødiske rådgjevaren hans, Haim Farhi. Han består av moderne festningsverk med motartilleri, og tjukke murar, ei tørr vollgrav, kanonutpostar og tre store forsvarstårn. Sidan den gong vart det ikkje gjort større endringar av forsvarsverka. Sjømuren, som nesten er intakt, er den originale muren som El-Omar bygde og som vart forsterka av Jezzar Pasha. I 1910 vart det sett inn to portar til i murane, ein i nordveggen og ein i nordvestre hjørnet. I 1912 vart Akko fyrhus bygd i sørvesthjørnet av murane.
Jezzar Pasha-moskéen
Jezzar Pasha-moskéen vart bygd i 1781. Jezzar Pasha og etterfølgjaren Suleiman Pasha, er begge gravlagde i ein liten gravplass ved sidan av moskéen. I eit skrin i andre etasje av moskéen, ligg eit enkelt hårstrå frå skjegget til profeten Mohammed og dette vert vist fram ved spesielle seremoniar.
Festninga i Akko
Den noverande bygningen som utgjer citadellet i Akko er eit osmansk festningsverk, bygd over krossfararborga. Borga var ein del av forsvarsverka til byen, og forsterka nordmuren. På 1900-talet vart citadellet hovudsakleg nytta som Akko og hadde ein galge. Under Det britiske mandatet vart aktivistar frå den jødiske sionistrørsla halde fangar her, og somme av dei vart avretta.
Hamam al-Basha
Det tyrkiske badet i Akko vart bygd i 1795 av Jezzar Pasha og har ei rekkje varme rom og eit sekskanta damprom med ei fontene av marmor. Han vart nytta av Irgun for å bryte sg inn i fengselet. Badet vart funksjonelt fram til 1950.
Riddarhallane
Under citadellet og fengselet i Akko, har arkeologisk utgravingar avdekt ei rekkje hallar, som vart bygd og nytta av Johanittarordenen. Dette komplekset vart ein del av citadellet til Johanittarordenen, som var ein del av nordmuren i Akko. Det består av seks hallar som heng i saman, mellom dei ei gammal gotisk kyrkje.
Bahá'í-stader
Det ligg mange heilage stader for Bahá'í-trua i og kring Akko. Dei har opphavet sitt i Bahá'u'lláh si fengsling i citadellet under det osmanske styret. Dei siste åra av livet til Bahá'u'lláh budde han i Bahjí-herregarden, like utafor Akko, sjølv om han formelt framleis var ein fange i Det osmanske riket. Bahá'u'lláh døydde den 29. mai 1892 i Bahjí, og heilagdomen hans er den mest heilage staden for Bahá'í-truande — deira Qiblih, er staden dei vender seg mot når dei gjer dei daglege bønene sine. Her ligg leivningane av Bahá'u'lláh og han er nær staden der han døydde i Bahjí-huset. I 2008 vart Bahai-stadane i Akko og Haifa ein verdsarvstad.
Sport
Fotballaget i byen er Hapoel Acre som spelar i den israelske eliteserien. Dei spelar kampane sine på Akko kommunale stadion som opna i september 2011. Hapoel Acre rykka opp til den israelske elitserien i 2009, etter å ha vore borte frå serien i 31 år.
Venskapsbyar
Akko er venskapsby med:
Adrenokortikotropt hormon
Adrenokortikotropt hormon (ACTH) er eit peptidhormon som vert skilt ut frå adenohypofysen. ACTH går via blodet til binyrene, der det regulerer produksjonen av mineralkortikoid (t.d. kortisol). Ved mange tumorar i hypofysen opphøyrer produksjonen av ACTH, noko som fører til atrofi av binyrene og livstrugande låge nivå av kortisol i blodet.
Tvinna parkabel
Balansert overføring med tvinne parkablar blir mellom anna nytta for Ethernet, USB, for overføring av analog og digital lyd (AES3), innan telefoni og så vidare.
Terje Grøstad
Terje Grøstad vart fødd i Drammen, der faren var bokhandlar. I 1936 flytta familien til Lier og året etter til Asker før dei i 1945 busette seg i Oslo.
I 1945 vart Grøstad elev ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole under Karl Høgberg, og frå 1946 til 1947 var han elev ved Bjarne Engebrets Malerskole. Frå 1947 til 1950 var han elev av professor Per Krohg ved Statens kunstakademi.
I 1950 vart han gift med Synnøve Svartdal. Dei busette seg i Flatdal. Grøstad hadde òg atelier på Aunevik i Lyngdal. Kunsten hans er i første rekkje knytt til landskapet i Telemark og ved Lista, men han er òg kjend som kyrkjekunstnar, både med måleri, trearbeid og glasmåleri.
Terje Grøstad har hatt ei rad separatutstillingar og delteke i mange kollektivutstillingar. Han har illustrert bøker og laga utsmykkingar til kyrkjer over heile landet. Han er m.a. representert i Nasjonalgalleriet, Riksgalleriet, Stocholm Nationalmuseum og Oregon State University.
I 1992 fekk han Telemark fylkes kulturpris. Ifylgje Nrk.no vart han i 1996 tildelt Kongens fortenestmedalje i gull for verksemda si. Grøstad døydde i 2011 etter kort tids sjukdom.
Geiranger
Geiranger er ei bygd i Stranda kommune. Ho ligg inst i Geirangerfjorden, ein sidearm av Storfjorden i Møre og Romsdal. Geiranger omfattar sjølve fjorden med dei fråflytta gardane, grendene/dalane til grense mot Norddal kommune i nord og Skjåk kommune i aust. Sentrum med ferjekai ligg på garden Merok (Maråk). Geiranger kyrkje ligg på ei lita flate mellom Vinje og Maråk. Til 1861 var Geiranger og Sunnylven del av Norddal prestegjeld med soknepresten busett i Dalsbygda.
Namnet kjem truleg av norrønt geirr som tyder spyd og angr som tyder fjord, slik at Geiranger opphavleg kan vere namnet på sjølve fjordarmen. Frå gamalt kalla folk i bygda heimplassen sin for «Gjårångjin». Gardsnamnet Gjørvad, ein gamal gard sentralt i bygda, kan også ha samanheng med namnet Geiranger: I 1303 vart Gjørvad omtala som "Gefrunga i Gerang" og i 1520 som "Gorang".
Bygda er omgjeven av bratte fjell, som - i tillegg til fjorden - har gjort ho til eit av dei mest vitja turistmåla i landet. Lonely Planet har kåra Geiranger til det beste reisemålet i Skandinavia. Geiranger- og Nærøyfjorden vart i 2005 med på verdsarvlista til UNESCO. I 2006 vart desse to landskapsområda rangert som dei best bevarte av alle UNESCO-stadane av National Geographic.
Attraksjonar
Kjende attraksjonar er byggverka Geirangervegen og Ørnevegen, utkikkspunkta Flydalsjuvet, Ørnesvingen og Dalsnibba, og ikkje minst sjølve fjorden med fossefalla Bruresløret, Friaren og Dei sju systrene. Oppe i ein sidedal finn vi Storsæterfossen, ein foss det er mogeleg å gå bak og la vatnet fosse framføre seg. Geiranger kyrkje er ei åttekanta trekyrkje frå 1842, lokalisert like ovanfor sentrumsgarden Maråk. Ein annan gamal gard er Vinje med ein gravhaug frå Vikingtida. Elles er garden Gjørva av dei eldste, då garden i mellomalderen låg under Bakke kloster i Nidaros. I Geiranger ligg Norsk Fjordsenter der vi kan få god innsikt i fjordkulturen, mellom anna livet slik det var på dei mange gardane i Storfjorden som no er fråflytta. Mest kjende av desse fjordgardane er nok Skageflå og Knivsflå. I fjella kring Geiranger kan vi finne såkalla bogestøer, altså stader der steinalderfolk låg med pil og boge for å skyte rein. Desse bogestøene ligg slik til på fjelltoppane at dei truleg vart bygde då isen låg mellom fjella under sist istid. Dette kan tyde på at desse støene er eldre enn pyramidane - og såleis av dei eldste byggverk vi har. Geiranger har vore til stor inspirasjon for kunstnarar. Til dømes er songen «Å Vestland, Vestland» skriven i bygda. Her har vore mange kjende forfattarar og målarar, både frå inn- og utland. Likeeins har mange kongelege funne vegen hit.
Turisme
Folketalet i Geiranger er omkring 240 fastbuande og dei fleste er sysselsette med turisme. Sommarstid syner utrekningar at så mykje som 700 000 gjester kan ha vitja Geiranger, noko som gjer bygda til ein av dei aller største turistattraksjonane her til lands. Vegen til toppen av Dalsnibba (Nibbevegen) vart bygd (i 1939) berre av omsyn til turismen etter at motorkøyretøy gjorde den lange stigninga frå fjorden overkommeleg.
Om sommaren går det bilferje mellom Geiranger og Hellesylt. For året 2010 reiste i gjennomsnitt 140 køyretøy og 690 personar dagleg med ferja.
Geiranger har årleg besøk av 150-200 cruiseskip, det gjer bygda til Noregs tredje største cruisehamn (berre Oslo og Bergen er større). I 2010 gjekk 157 cruiseskip til Geiranger, mot 241 i Bergen. I 2011 kom 230.000 til Geiranger med cruiseskip, 20.000 fleire enn i 2010. I 2012 gjekk Geiranger forbi Oslo og var då den nest største cruisehamna i Noreg etter Bergen.
I 1906 kom det totalt 12.600 turistar til Geiranger, av dette 4955 med engelske skip. I 1910 var det totalt 16.601 som vitja bygda, av dette 4700 med engelske og 4900 med tyske skip. Noreg tok i 1905 imot totalt 25.000 utanlandske turistar, av desse var altså ein stor del innom Geiranger.
Vegar til Geiranger
Geiranger har på sommaren ferjesamband til Hellesylt. Om lag 25 km frå Geiranger over Ørnevegen kjem vi til Eidsdal der vi kan lett kome oss til Valldal og vidare til turistattraksjonen Trollstigen. Frå Eidsdal er det ikkje langt til Standa og Ålesund (med flyplassen Vigra). Når Geirangerfolk skal til «byen», er det til Ålesund dei meiner. Frå Geiranger er det veg, Geirangervegen, austover mot Grotli, Skjåk og Lom eller sørvestover til Stryn og Nordfjord. Om summaren går Hurtigruta innom Geiranger på nordgåande. På vinteren er Geirangervegen stengd, ferja på fjorden går ikkje og Hurtigruta droppar turen inn fjorden. Det einaste sambandet til bygda som er open heile året er vegen til Eidsdal.
Christian Holtermann Knudsen
Christian Holtermann Knudsen var ein norsk typograf og politikar for Arbeiderpartiet. Knudsen var leiar av Arbeidarpartiet i tre periodar.
987
987 (romartal CMLXXXVII)
Boeing 707
Boeing 707 var det første kommersielle jetflyet til Boeing. Prototypen, med kjælenamnet Dash 80, fauk jomfruturen den 15. juli 1954 som Model 367-80. Flyet vart drive fram med fire Pratt & Whitney JT3 jetmotorar.
Den første kommersielle flyginga vart gjennomført av Pan-Am 26. oktober 1958 med opninga av ei transatlantisk jetrute frå New York til Paris.
Gjennom fleire oppgraderingar, mellom anna ei vidareutvikling av motorane, vart etter kvart rekkevidda til flya lengre. Flyet vart produsert i 1 010 eksemplar fram til 1991.
Air Force One
Tre spesialbygde 707-120 og to spesialbygde 707-320B vart levert til det amerikanske forsvaret for å fly regjeringsmedlemmar. Dei to sistnemnte vart nytta til å fly presidenten som Air Force One. I 1990 vart alle fem flya erstatta av to spesialbygde Boeing 747.
IC 5298
IC 5298 er ein vekselverkande spiralgalakse som ligg rundt 350 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Pegasus. Galaksen er i fysisk kontakt med ein mindre nabogalakse gjennom ei bru av av materie; på ein måte som kan likna på den Malstraumgalaksen (M51) vekselverkar med sin kompanjong gjennom. Sannsynlegvis er ein tredje, irregulær, galakse med i vekselverknaden med IC 5298.
Janneken Øverland
Janneken Øverland er ein norsk forlagsredaktør og litteraturvitar.
Øverland tok mag.art i litteraturvitskap i 1973, og var redaktør av litteraturtidsskriftet Vinduet frå 1980 til 1985. Frå 1984-1996 var ho redaktør for Bokklubben Dagens Bok, men sidan 1997 har ho vore redaksjonssjef for omsatt skjønnlitteratur i Gyldendal Litteratur. Som litteraturvitar har Janneken Øverland drive mykje litterær analyse på Cora Sandel sitt forfattarskap, og har gjeve ut to sakprosabøker om henne.
Kjelder
, ''henta inn 1. september 2013.''
Vasil'evbreen
Breen har namn etter den russiske astronomen Alexandr Semenovich Vasil’ev (f. 1868), medlem av ein svensk-russisk ekspedisjon til Svalbard i 1899-1902.
Sullivan Nunataks
Sullivan Nunataks er tre nunatakar som ligg kring 2 nautiske mil (3,7 km) nordaust for Mount Bewsher i Aramis Range i Prince Charles Mountains. Han vart kartlagd frå flyfoto av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions). Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter R.N. Sullivan, ein radiotelegrafist ved Wilkes-stasjonen i 1968, som døydde i felten den 22. juli 1968.
Hopa
Hopa er ein by og eit distrikt i provinsen Artvin nordaust i Tyrkia. Han ligg aust på den tyrkiske kysten av Svartehavet, kring 67 km frå byen Artvin og 18 km frå grensa til Georgia.
993
993 (romartal CMXCIII)
Det norske jord- og myrselskap
Det norske jord- og myrselskap (DNJM) vart skipa i 1972 ved at selskapa Ny Jord og Det norske myrselskap gjekk saman. Utvikling av bureisingsfelt vart ei viktig oppgåve for dette selskapet. I 1986 overtok selskapet Statens jordundersøkelse ved NLH, og bygde ut si eiga verksemd, Landbrukets analysesenter, med moderne apparat og utstyr. I 1989 fusjonerte DNJM og GEFO (Institutt for georessurser og forurensningsforskning) til Jordforsk.
Sonja Kovalevskaja
Sofija Vasilijeva Kovalevskaja og sidan Sonja Kovalevskaja var ein russisk matematikar og forfattar.
I 1868 gifta ho seg med paleontologen Vladimir Kovalevskij for å få løyve til å studere utanlands. Ho studerte først i Heidelberg og seinare privat med Karl Weierstrass i Berlin, fordi forelesningane ved universitetet ikkje var opne for kvinner. I 1874 fekk ho doktorgraden in absentia i Göttingen. I 1883 vart ho innboden av Gösta Mittag-Leffler til å halde forelesningar ved Stockholms Högskola, der ho i 1889 vart professor. Ho arbeidde særleg med differensiallikningar, bruksmatematikk og mekaniske og optiske problem. Ho mottok fleire prisar for dei matematiske avhandlingane sine.
Som skjønnlitterær forfattar er ho mest kjend for to romanar: Søstrene Rajevskij og Vera Vorontsov, som delvis bygger på oppveksten hennar og skildrar livet i Russland. Dei vitskaplege verka hennar vart i 1948 gjeven ut av Det sovjetiske vitskapsakademiet. Kovalevskaja var òg aktiv i likestillingsarbeidet, særleg når det gjaldt å fremme utdanning for kvinner.
327 Columbia
327 Columbia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. mars 1892 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.