cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tsjerkasy oblast
Geografi
Tsjerkasy oblast er, med sine 20 000 km², og er det 18. største oblastet i Ukraina og dekkjer 3,5% av landet. Det grensar i nord til Kiev oblast, i aust til Poltava oblast, i sør til Kirovohrad oblast og i vest til Vinnytsia oblast. Mesteparten av oblastet ligg på vestsida av Dnepr. Austsida, som ligg lågare enn vestsida, var i tidlegare tider ofte utsett for flaum. Vasskraftutbygging på 1900-talet har fjerna det problemet.
Demografi
Per 2008 hadde Tsjerkasy oblast 1 315 500 innbyggjarar. Under folketeljinga i 2001 budde 53,7% av folkesetnaden i byar og 46,3% på landsbygda. Ein overveldande majoritet er etnisk ukrainarar (93,6%), medan russarar utgjer 5,4%, hovudsakleg konsentrert i byen Tsjerkasy.
Historie
Menneskeleg busetjing går langt tilbake i tid, ein har bl.a. funne restar etter Cucuteni-kulturen som eksisterte ca 5000–3000 fvt. Seinare vart området ein del av Skytia (750–250 f.Kr). Under Kievriket var det eit viktig grensestrøk og ein del av vassvegen mellom Skandinavia og Konstantinopel. Etter at mongolane hadde knust Kievriket, oppstod det eit maktvakuum som gav Litauen høve til å ekspandere. I 1648 gjorde kosakkane under hetmanen Bogdan Khmelnytskij opprør mot Polen-Litauen og underkasta seg i staden Russland. Etter Andrusovo-traktaten (1667) vart grensa mellom Russland og Polen-Litauen trekt langs elva Dnepr. Etter den andre delinga av Polen i 1793 vart òg vestbreidda innlema i Russland. Etter den russiske borgarkrigen vart området ein del av Sovjetrepublikken Ukraina. Som følgje av oppløysinga av Sovjetunionen vart Ukraina sjølvstendig i 1991.
Tsjerkasy oblast vart oppretta 7. januar 1954.
Politikk og administrasjon
Tsjerkasy oblast består av 20 rajonar og 6 byar som ligg direkte under oblastet:
727
727 (romartal DCCXXVII)
Dyrehage
Dyrehage, dyrepark, zoologisk hage eller zoo er eit anlegg der vitjande kan sjå ymse levande dyr. Dyra blir i dag ofte haldne i innhegningar som helst skal likna dyret sin naturlege biotop.
Det finst dyreparkar i dei fleste land, og mange av dei er populære turistattraksjonar. I Noreg er Kristiansand Dyrepark den mest kjende.
Norsk fotball 1945
Resultat frå norsk fotball i 1945.
Bontveit
Bontveit er ein gard i Fana i Bergen kommune inst i den tronge dalen som strekkjer seg nordaustover frå Kalandsvatnet.
Det er framleis gardsdrift på garden.
Namn
Namnet kjem truleg av botn, som i dalbotn.
Bontveit har gjeve namn til Bontveitvegen.
Historie
Garden høyrte i mellomalderen til Nonneseter kloster, før Vincens Lunge overtok i 1528. Etterkomarane hans sat med garden til 1680, då han vart pantsett til Hans Hjort. Framt il 1775 hadde Bontveit same eigar som Samdal. Sidan 1853 har garden vore i bondesjølveige.
Geografi
Garden ligg inst i dalen som strekkjer seg nordaustover frå Kalandsvatnet mellom Ulvursfjellet og Livarden (683 moh) i vest, Rambjørga (541 moh) i nord, Dyrdalen i aust og Orrtua (358 moh) i sør.
Garden er i lag med Øvre Totland og Riple den høgastliggande i Bergen (kring 300-350 moh).
728
728 (romartal DCCXXVIII)
Eilean Bàn
Eilean Bàn (skotsk-gælisk for «Kviteøya») er ei 2,4 hektar stor øy utanfor kysten av Skottland, mellom Kyle of Lochalsh og Isle of Skye i Highland.
Eilean Chathastail
Eilean Chathastail (tyder «Borgøya») er ei av Small Isles i Indre Hebridane i Skottland. Ho er om lag 1 km lang og ligg berre 100 meter søraust for øya Eigg. Eilean Chathastail gjer at Galmisdale, den einaste hamna på Eigg, ligg i le.
Eigg fyr vart bygd på øya i 1906 av brørne David A. og Charles Alexander Stevenson.
Eilean Bàn
Eilean Bàn er eigd av dei skotske styresmaktene, men sidan 1998 har ho vorte styrt av Eilean Ban Trust som eit naturreservat.
Fyret på øya vart bygd av David og Thomas Stevenson og ei av pilarane til Skye Bridge står på øya. Brua kryssar Loch Alsh frå fastlandet til Skye.
DS «Finmarken» (1864)
DS «Finmarken» (kallesignal JPGR) var eit dampskip bygt i 1864 som passasjer- og frakteskip og var det femte skipet til Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS).
Bakgrunn
I september 1859 avvikla Staten postruta si mellom Bergen og Trondheim, som vart overteken av BDS, og i 1865 fekk BDS og Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab i lag kontrakten på postruta frå Bergen til Tromsø og Hammerfest. Fire år seinare vart òg ruta til Vardø overteken og i lag hadde dei to selskapa då ei samanhengande rute frå Oslo til Vardø.
Historie
Etter at kjøpmenn i Bergen hadde hatt ein svak periode i handelen i slutten av 1850-åra, vart det i starten av 1860-åra på ny interesse for å få i stand ei rute til Nord-Noreg. Leiande kjøpmenn i byen gjekk så i lag og skipa Det Nordlandske-Finmarkske Dampskibsselskab den 27. april 1863. Dei kontraherte eit skip frå M. Samuleson & Co frå Hull, men kontrakten vart overteken av BDS i desember 1863, og alt i mars 1864 gjekk det nye selskapet inn i Bergenske. Skipet vart levert til Bergen i juni 1864 og gjorde at Bergenske no stod sterkt rusta til å ta over postruta til Staten. Dette var staten på den sterke posisjonen selskapet skulle kome til å ha i mange år i farten til Nord-Noreg.
21. september 1898 grunnstøytte «Finmarken» på Fiskholmen ved Nord-Leksa i Trondheimsfjorden. Det vart berga i 1899 og slept til Bergen. Etter ei vurdering der i august 1899 vart skipet kondemnert.
729
729 (romartal DCCXXIX)
Den afrotropiske regionen
Den afrotropiske regionen eller den etiopiske regionen er ein av åtte biogeografiske regionar eller økosoner. Han omfattar Afrika sør for Sahara, Madagaskar og andre øyar vest i Indiahavet, sørlege og austlege delar av den arabiska halvøya, ein sørleg del av Iran og den sørvestlegaste delen av Pakistan. Størstedelen av regionen har eit tropisk klima.
Eit tjukt ørkenbelte skil regionen frå den palearktiske regionen i nord. Sør for Sahara ligg to belte av tropiske grassletter og savanne som går frå Atlanterhavet i vest til Det etiopiske høglandet i aust. Ein mosaikk av savanne og skog går over i tropisk lauvfellande skog og regnskog i områda rundt ekvator. Lenger sør finst fleire ørkenar, som Kalahari. Heilt i sør ligg Cape floraregion, eit område med middelhavsklima der ein finn plantar som også har slektningar i Den australske regionen, som Protea frå Proteaceae-familien.
884 Priamus
884 Priamus er ein jupitertrojan og ligg i eitt av lagrangepunkta til Jupiter. Han blei oppdaga den 22. september 1917 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Ran
Ran er vinningstjuveri som blir utført ved hjelp av vald eller trugsmål. Enkeltpersonar, verksemder eller verditransportar kan bli rana. Ein som utfører eit ran blir kalla ranar.
Ran i norsk rett
Ein person kan straffast for ran i norsk rett om han får tak i ein gjenstand som tilhøyrer ein annan med vinning for auget, anten ved å øve vald mot ein person eller ved hjelp av trugsmål som framkaller alvorleg frykt for vald mot ein person. Ein kan også straffast for ran om ein bruker slike middel til å tvinga nokon til å valda tap fare for tap (straffeloven § 268 jf § 267). Bortføring av ein person for utpressing, «kidnapping», er derfor juridisk sett ran eller forsøk på det. I andre tilfelle kan ran liggja på grensa mot tjuveri, til dømes om ein riv ein ting frå ein annan utan elles å tilføya denne overlast (som veskenapping).
Straffa for ran er fengsel i inntil fem år, medan grovt ran kan straffast med fengsel i inntil 12 år. Har det grove ranet hatt til følgje død eller betydeleg skade på lrp eller helse, kan straffa omfatta fengsel inntil 21 år. Ved avgjeringa av om ranet er grovt eller ikkje skal det særleg leggjast vekt på om det er brukt grov vald, om det er truga med [[skytevåpen eller ein annan særleg farleg reiskap, om ranet er nøye planlagt, utført mot forsvarslaus person eller gjeld ein betydelig verdi.
Dei strengaste ransdommane avsagt i Noreg blei nytta etter ranet av Norsk Kontantservice (NOKAS) i Stavanger i 2005. Ved dommar frå Høgsteretten i 2007 (Rt-2007-1056) fekk deltakarane mellom 9 og 18 år i fengsel for ulike roller i ranet der ein politimann blei skoten og drepen under gjennomføringa.
Claudio Abbado
Claudio Abbado var ein verdskjend italiensk dirigent.
Abbado studerte piano på musikkonservatoriet i Milano, og seinare dirigering i Wien. Han har vore leiar for Wiener Staatsoper og Berliner Philharmoniker, og vart tildelt Ernst von Siemens' musikkpris i 1994.
Henry Endsjø
Henry Eugen Endsjø var ein norsk journalist, redaktør og pressemann. Han var mangeårig journalist i Aftenposten, og var sjefredaktør i avisa frå 1941 til 1945.
Forsking
Forsking er ei grundig og ofte vitskapleg undersøking av noko, til dømes ein sjukdom. Ein som driv forsking er ein forskar. Alle kan drive sjølvstendig forsking, men oftest tenkjer ein på vitskapeleg tilsette på universitet eller utveklingsavdelingar i industrien. Ordet «forsking» vert ofte brukt i ei tyding som stort sett er synonymt med vitskap.
Men vitskap og forsking er ikkje heilt det same:
Henry Endsjø
Henry Endsjø var fødd i Kristiania. Han byrja som redaksjonssekretær i Smaalenenes Amtstidende i 1914 og vart tilsett som journalist i Aftenposten i 1917. Han var redaktør for Smaalenenes Amtstidende 1918–1919, og byrja i 1919 igjen i Aftenposten. Han vart sjefsekretær (redaksjonssekretær) i Aftenposten i 1927 og vart seinare redaktør for A-magasinet, ei stilling han hadde fram til han vart sjefredaktør i avisa. Under andre verdskrigen var han òg styremedlem i NTB og president i Norsk Presseforbund. Etter krigen vart han dømd til 12 års tvangsarbeid.
Endsjø vart gift i 1928 med Ingeborg Cathrine Margrethe (Thrine) Munthe (f. 1905), dotter av Johan Fredrik Næser Munthe og barnebarn av forsvarsminister og kommanderande general i Noreg Adolph Frederik Munthe. Tanta til Thrine Munthe, Thrine Schibsted (fødd Munthe), var eigar av Aftenposten
Dakar
Dakar er hovudstaden i Senegal, og ligg på Kapp Verde-halvøya ved atlanterhavskysten. Det er denne byen som ligg lengst mot vest på det afrikanske fastlandet, noko som gjer det til ein viktig hamneby for handel over Atlanterhavet og til Europa.
I 2005 var befolkninga i området anslått til å vere 2,4 millionar, 1 million av desse bur i sjølve byen.
Sports Interactive
Sports Interactive er eit britisk spelselskap som er basert i London og eigd av Sega. Dei har mellom anna utvikla dataspel som den populære Football Manager-serien. Tidlegare utvikla dei også Championship Manager-serien.
Felix Bloch
Felix Bloch var ein sveitsisk-fødd fysikar som vart amerikansk statsborgar i 1939.
Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1952 saman med Edward Mills Purcell for utviklinga deira av nye metodar for kjernemagnetiske presisjonsmålingar og dei oppdagingane som kom med denne metoden. I 1979 vart han utnemnd til den tyske ordenen Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste.
Han tok utdanning i Zürich og Leipzig og reiste frå Tyskland i 1933. Frå 1934 var han professor ved Stanford University i California. Bloch arbeidde først med teoretisk fysikk, der han er kjent for undersøkingar av den elektriske leiingsevna til metall og for arbeid med ferromagnetisme. Han var den første som målte det magnetiske momentet til nøytron (1939). Under andre verdskrigen arbeidde han ei tid i Manhattenprosjektet under utviklinga av den første atombomba og seinare med utvikling av mottiltak mot radar. Han fann i 1945 ein måte å måle det magnetiske momentet til atomkjernar ved resonansabsorpsjon av radiobølgjer. Same metoden var, uavhengig av han, utvikla av E. M Purcell omtrent samstundes, og dei vart saman tildelt Nobelprisen for 1952 for denne oppdaginga. Bloch var i 1954–55 den første generaldirektøren for CERN i Genève.
Hardangerjøkulen
Hardangerjøkulen er den sjette største isbreen på det norske fastlandet og ligg i kommunane Ulvik og Eidfjord i Vestland. Flatevidda er 73 km². Det høgaste punktet på breen er 1863 moh., som er det høgaste punktet i Hordaland fylke.
Brearmen Rembesdalskåka er ein sør-vestleg del av Hardangerjøkulen. Smeltevatn frå breen renn ned i Rembesdalsvatnet og Simadalen i Hardanger. Vasskraftverket Sima kraftverk i Eidfjord utnyttar avrenninga frå aust-, sør- og vestsida av Hardangerjøkulen. Breen har fleire brearmer, der Blåisen og Midtdalsbreen aust mot Finse og Rembesdalskåka vest mot Simadalen, er mest kjend. Ved Rembesdalskåka ligg DNT Fjellsport Oslo si hytte Demmevasshytta.
Mandarin (fleirtyding)
Mandarin kan vera
Ordsoge
Ordet har opphav i sanskrit mantrin, som viste til ein minister eller rådgjevar. Dette ordet spreidde seg til store delar av Søraustasia, særleg i malaytalande land. Portugisarane tok ordet mandarim med seg til Kina der dei brukte det om embetsfolk, som der hadde tittelen gun. Gjennom nederlandsk blei ordet omforma til mandarijn og dagens norske mandarin. Ein har så brukt ordet til å skildra ulike ting som kom frå Kina, slik som mandarinfrukta og mandarinanda.
Mandarin
Mandarin (Citrus reticulata) er namnet på eit lite sitrustre og den appelsinliknande frukta det ber. Frukta er mindre, noko mildare på smak og lettare å eta enn appelsina. I Noreg vart mandarinar særleg kjøpte og etne ved juletider, men tidleg på 1990-talet slutta Noreg å importere mandarinar. Den liknande frukta ein finn i butikkane i dag er klementin.
Mandarinen kjem opphavleg frå det sørlege Kina, men har sidan blitt spreidd av menneske. Det finst fleire typar mandarinar med eigne namn.
Frukta er avrunda, men litt samantrykt i topp og botn slik at ho ikkje er heilt rund. Mandarinskalet er tynnare enn på appelsin, og som oftast òg mykje lausare. Sjølve frukta kan lett delast i separate båtar. Ho er dermed lett å skrella og eta utan søl. Det er vanleg å eta henne åleine, men ein kan òg bruka mandarinar attåt matrettar, som pynt på dessertar, og i salatar.
Ulike mandarintypar
Tangerin og satsuma er gamle, opphavlege mandarintypar. Den japanske satsumafrukta er steinfri og vert difor ofte hermetisert. Mandarinen kryssar seg lett med andre sitrusfrukter, og det finst derfor mange hybridtypar. Dei fleste sitrusfruktene er sjølvpollinerande eller har frukter utan frø slik at dei ikkje treng å pollinerast. Tangerinblomar derimot må pollinerast av andre, og treng bier i nærleiken for å produsera mange frukter.
Klementin er ei kryssing mellom mandarin og pomerans, minneola kjem frå mandarin og grapefrukt, og temple er ei naturleg kryssing mellom mandarin og appelsin som kjem frå Jamaica. Ugli er ei anna frukt frå dette landet som stammar frå tangerin, appelsin og grapefrukt. Namnet kjem frå engelsk ugly (stygg) og er eit registrert varemerke på øya. Suntina er namnet på ein moderne hybrid frå Florida.
Ingrid Geithus
Ingrid Geithus var ei norsk gardkone og lyrikar, fødd i Botnane i Bremanger og busett i Vik i Sogn.
Ho debuterte i 2006 med diktsamlinga Ferdaskrinet.
Brekke kyrkje
Brekke kyrkje er ei langkyrkje frå 1862 i bygda Brekke ved Risnefjorden i Gulen kommune i Vestland. Dette skal vere tredje kyrkja i bygda, og dagens kyrkje erstatta ei trekyrkje som vart riven etter at nykyrkja stod ferdig. Det har vore kyrkje på staden sidan 1590, før den tida låg det ei stavkyrkje på garden Haugland på hi sida av Storelva.
Kyrkja vart ført opp etter teikningar av arkitekt Christian Heinrich Grosch og har altertavle måla av Anders Askevold.
Catoira
Catoira er ein kommune i provinsen Pontevedra i Galicia i Spania.
Brekke kyrkje
Brekke kyrkje er soknekyrkje for Brekke sokn i Nordhordland prosti.
Catoira
Festivaler i Catoira er Festa da parroquia de Oeste, òg kalla Festas de Santabaia, andre søndagen i august. Første søndagen i august er Romaría Vikinga.
Brekke kyrkje
Tilkomst til staden er via Fylkesveg 1.
1783
1783 (romartal MDCCLXXXIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Døde
1751 – 1800
Irun
Irun (gammalbaskisk for 'festningsby', spansk Irún) er ein by i provinsen Gipuzkoa i Baskarland i Spania. Irun er den gamle baskiske romarbyen Oiasso.
Han er ein av dei største byane i Guipuscoa med om lag 60 000 innbyggjarar og er ein grenseby nær grensa til Frankrike. Dette har gjort byen til eit kommersielt og logistisk senter og eit viktig jernbaneknutepunkt.
Irun er ein del av eit byområde ved Txingudi-bukta i lag med Hondarribia og Hendaye.
Ein av dei største festivalane i byen er Alarde, ein parade som gjenskapar ein episode frå den spanske sjølvstendekrigen.
Lundagotnene
Lundagotnene er ein bratt veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går frå Haugsdalsvegen ved garden Samdal til snuplassen ved garden Lund, der han held fram som Bontveitvegen. Han er 2,1 km lang og har ein høgdeskilnad på kring 185 meter. På det brattaste har vegen ei stigning på kring 20 %.
730
730 (romartal DCCXXX)
Lundagotnene
Namnet vart vedteke i 1984.
Niels Hertzberg
Niels Hertzberg var ein norsk teolog. Størstedelen av prestegjerninga si utførte han i det som i dag er Ullensvang herad i Hardanger i Hordaland.
Hertzberg var presteson, fødd på Finnås, som i dag ligg i Bømlo kommune. I 1776 byrja Hertzberg på Bergens Katedralskole, og i 1778 på Universitetet i København. Han avla teologisk embetseksamen i 1783, og fekk tittelen Cand.theol. I 1786 vart han sokneprest i Kvinnherad, og i 1803 tok han stillinga i Kinsarvik (i dag Ullensvang). Her skulle han verta verande til han døydde.
Frå 1810 til 1832 hadde Hertzbertg stillinga som prost i Hardanger og Voss. Han representerte Søndre Bergenhus amt på Stortinget i 1814, der han inntok ei stri haldning mot Sverige. Hertzberg var elles opplysningsprest, særleg interessert i naturvitskap, jordbruk, landmåling og han var ein framifrå pedagog. Den 18. august 1812 vart Hertzberg saman med botanikaren Christen Smith og J. Fr. Schouw dei fyrste til å klatra opp på Hårteigen. I 1815 grunnla han eit eige bibelselskap i Ullensvang, som etter 20 år hadde delt ut 600 - 700 biblar og nytestamente. Forkynninga hans var ortodoks.
I 1806 vart Hertzberg medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim for den vitskaplege innsatsen sin. I 1811 fekk han Ridderkorset av Dannebrogordenen. Niels Hertzberg var ein av mange som gjekk til åtak på Johan Sebastian Welhaven sitt dikt «Norges Dæmring». Welhaven svara på åtaket med å skriva diktet «Til Provst Nils Hertzberg».
Hertzberg vart far til statsråden Nils Hertzberg.
Panjabi
Pandsjabi eller panjabi (panjabi ਪੰਜਾਬੀ [paṃjābī], nokre gonger skrive punjabi), høyrer til den indoariske greina av indoeuropeiske språk og blir snakka av folk i Panjab-regionane i India og Pakistan. Det har over 90 millionar talarar, og er dermed verdast ellevte mest tala språk.
Panjabi er det heilage språket i sikhismen og det er det viktigaste språket for populærmusikksjangeren bhangra.
Panjabi kan skrivast med tre ulike skriftsystem: Gurmukhi, som er spesiallaga for språket, sjahmukhi, som er ei tilpassa utgåve av det arabiske alfabetet, og devanagariskrift, som òg blir brukt for hindi.
India
Panjabi er det offisielle språket i den indiske staten Panjab og blir òg tala i granneområde som Haryana og Delhi.
Pakistan
Sjølv om kring halvparten av innbyggjarane i Pakistan har panjabi som morsmål, har språket ikkje offisiell status der og blir heller ikkje bruka i utdanninga. Panjabi-språklege pakistanarar brukar vanlegvis anten urdu eller engelsk i formelle samanhengar som offentleg styring, aviser og utdanning. Dette har ført til ein del misnøye blant det panjabi-språklege fleirtalet i Pakistan — eit fleirtal på 60 % om ein reknar med den nærskylde dialekten siraiki som blir tala kring den historiske byen Multan.
Andre land
Panjabi blir tala som innvandrar- og minoritetsspråk i mange land, inkludert Afganistan, Storbritannia, USA og, ikkje minst, Canada: I Canada er panjabi det sjette største språket med 271 220 menneske som brukar det som daglegspråk.
Sikhismens heilage språk
Panjabi er det heilage språket i sikhismen, og sikhanes heilage skrift Guru Granth Sáhib er hovudsakleg skriven på panjabi og med gurmukhiskrift.
Bruk i bhangramusikken
Den populære populærmusikksjangeren bhangra, som i dei siste åra har vorte svært populær både i Sør-Asia og andre stader, har i all hovudsak tekster på panjabi.
Vera kyrkje
Vera kyrkje, tidlegare Vera kapell og Væren kapell, er ei langkyrkje frå 1899 i fjellbygda Nord-Vera aust i Verdal kommune i Trøndelag fylke.
Kyrkja er bygd i tømmer og har sitjeplassar til 75 personar. Inventaret er frå byggeåret eller seinare.
Bygget vart tidlegare også nytta som skule for bygda.
Det er gravplass sørvest for kyrkja.
Inventar
Altartavla er frå 1899 og er laga av Samuel Tveit. Ho har Jesus og lammet som motiv. Preikestolen er også frå 1899 og er laga av ein lokal snikkar. Døypefonten er i tre og vart laga av Hans Eng i 1955.
Kyrkjeklokke
Kyrkja har ei klokke. Ho er frå 1899 og er laga ved Øren Metallstøperi. På klokka står det: «Gave fra Værdalsbruget».
Norsk fotball 1940
Resultat frå norsk fotball i 1940.
Norgesserien 1939–40
Ikkje ferdigspelt på grunn av andre verdskrigen.
Finale
13. oktober: -  3-0
Atyrau
Historie
Det vart bygd eit fort av tre ved elva Jaik, som var det tidlegare namnet på Uralelva, i 1645 med namnet Nizjnij Jaitzkij gorodok («Nedre Jaik fort») av den russiske handelsmannen Mikhajlo Gurijev, som opphavleg kom frå Jaroslavl. Han spesialiserte seg på handel med Khiva og Bukhara. Fortet vart plyndra av uralkosakkar og Gurijev-familien bygd fortet om i stein (1647-62). Tsar Aleksej I av Russland sende ein garnison av Streltsij for å verne fortet frå fleire åtak frå kosakkane. Trass i dette tok kosakken Stepan Razin byen i 1667 og 1668. Fortet vart gradvis mindre viktig og vart fjerna i 1810. Mellom 1708 og 1992 heitte byen Gurijev.
Dnipropetrovsk oblast
Viktige byer i oblastet er blant anna Dnipropetrovsk, Kryvyj Rih, Kamjanske og Nikopol.
Dnipropetrovsk oblast har eit areal på 31 923 km², noko som utgjer 5,3% av det samla arealet til landet. Innbyggjartalet er 3 142 000 (2020), noko som gjev ein folketettleik på 98 personer/km².
Ukrainarar utgjer 79,3% av innbyggjarane i oblastet, medan russarar utgjer 17,6%. 67% av innbyggjarane har ukrainsk som morsmål, medan 32% har russisk.
Tsjernivtsi oblast
Tsjernivtsi oblast (ukrainsk Чернівецька область, Tsjernivetska oblast, rumensk Regiunea Cernăuţi) er ein provins (oblast) i Ukraina. Arealet er 8 097 km². I 2006 hadde Tsjernivtsi oblast 904 423 innbyggjarar og administrasjonssenteret ligg i byen Tsjernivtsi.
Provinsen ligg sørvest i Ukraina og grensar til Romania i sør og til Ivano-Frankivsk oblast i vest, Ternopil- og Khmelnytskyj oblast i nord og Vinnytsia oblast i aust.
Orhan Pamuk
Orhan Pamuk er ein vidkjend tyrkisk forfattar. Pamuk sine romanar er prega av postmodernisme. Dei er særs mykje lesne i heimlandet, men har òg blitt omsette til rundt tretti andre språk. Forfattaren har fått fleire litterære prisar, både i Tyrkia og i utlandet, mellom anna Nobelprisen i litteratur 2006.
Liv
Pamuk blei fødd inn i ein rik familie i Istanbul. Faren var ingeniør, og Orhan var meint å anten følgja i fotspora hans eller bli arkitekt, men etter tre år som student ved Istanbul tekniske universitet slutta han for å konsentrera seg om skriving. I 1977 gjekk Pamuk ut frå Instituttet for journalistikk ved Universitetet i Istanbul. Frå 1985 til 1988 budde han i USA, der han mellom anna arbeidde for Universitet i Iowa. I dag bur Pamuk i Istanbul, til liks med kona si og dottera deira som vart fødd i 1991.
Verk
Pamuk tok til å skriva fast i 1974. For den første romanen sin, Karanlık ve Işık ('Mørke og lys'), delte han sigeren i konkurransen avisa Milliyet heldt i 1979 med Mehmet Eroğlu. Romanen blei utgjeven under tittelen Cevdet Bey ve Oğulları ('Herr Cevdet og Søner') i 1982, og vann Orhan Kemals romanpris i 1983. Boka handlar om tre generasjonar i ein rik familie i Istanbul. Historia foregår i 1905, på 1930-talet og i 1970.
Pamuk fekk fleire kritikarprisar for sine tidlege verk, men det tok lengre tid før han blei velkjend blant folk flest. Men romanen Kara Kitap('Svart bok') frå 1990 blei eitt av dei mest kontroversielle og populære verken i den tyrkiske litteraturen. Pamuks fjerde roman Yeni Hayat('Det nye livet') blei ein sensasjon i Tyrkia då han blei gjeven ut i 1995 og den raskast seljande boka i landets historie.
Medan forfattaren først hadde skrive eit strengt realistisk verk etter malen til litteraturteoretikaren György Lukács, tok han til med å eksperimentera med modernistiske innslag i sin andre roman. Frå og med den tredje romanen har mange kritikarar kalla Pamuk postmodernistisk, men denne termen er omstridd. Pamuk sine bøker er labyrintar der ein opplever forvirring, minnestap og identitetsbytte. Dette spelet er ei ironisering over jakta på det eigentlege som ligg i det moderne prosjektet. Orhan Pamuk stortrives i kløfta mellom liberale europeiske og fundamentale islamske verdiar. Forteljingane hans inneheld komplekse handlingsliner og personar. Dei inneheld ofte òg diskusjonar eller skildringar av kunstformer som litteratur eller målarkunst.
Den kontroversielle forfattaren
I tillegg til å vera ein vidlesen forfattar er Pamuk òg blitt ein kjend offentleg person i Tyrkia på grunn av støtta han gjev dei politiske rettane til kurdarar. I 1995 var han ein av fleire forfattarar som blei tiltalte for å ha skrive essay som kritiserte den tyrkiske handsaminga av dette folket.
Etter å ha uttalt seg om det armenske folkemordet og kurdarane si militærrørsle i 2005 blei Pamuk stilt for retten for å ha brote den tyrkiske straffeloven som forbyr å "fornærma det å vera tyrkisk, den tyrkiske republikken eller nasjonalforsamlinga". Strafferamma for eit slikt lovbrot er 6 månader til tre år.
Uttalinga til Pamuk var at «tretti tusen kurdarar og ein million armenarar er blitt drepne i dette landet og ingen andre enn eg torer å snakka om det». Saka har vekt stor internasjonal oppsikt og har skapt problem for Tyrkia under prosessen med å bli med i EU.
Verdalsøra kapell
Verdalsøra kapell er eit kapell frå 1969 i Verdal kommune i Trøndelag fylke. Kapellet ligg i Verdal by. Byggverket er i murstein og tre og har 200 plassar.
885 Ulrike
885 Ulrike er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. september 1917 av Sergej Beljavskij ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
San Sebastián
Byen ligg nord i Baskarland på sørsida av Biscayabukta ved munningen av elva Urumea.
Byen er som dei fleste kystbyar prega av fiske og pittoreske hamnekvarter, men der fiskebodane låg før finst i dag eksklusive fisk- og skalldyrsrestaurantar.
Dei sentrale delane av byen og strandpromenadane går i viktoriansk arkitektur - byen var rundt førre hundreårsskifte ein stor turistby for den spanske kongefamilien og adelskapet.
Kvart år vert det halde ein stor festival i byen, semana grande, med tyrefekting, festivaltog og aktivitetar som konserter, tivoli og rokonkurransar (ein spesiell rosport som er nasjonalsporten i Baskarland der rostjernene er omtrent like kjende i Baskerland som store fotballstjerner i andre land). Byen er òg kjent for den internasjonale filmfestival kvar haust.
Ei årsak til at San Sebastian er eit av dei store turistmåla i Baskarland er dei to store sandstrendene som strekkjer seg ut på kvar side av sentrum. La Concha («skjelet») er den største av strendene. Den andre stranda, som ligg utanfor bydelen Gross, er den meir ungdommelege stranda. Ho er kjent for dei store bølgjene og gode surfehøve. Ungdomskulturen i byen er sterkt prega av surfing.
Walther Bothe
Walther Wilhelm Georg Bothe var ein tysk fysikar. Han er kjent for undersøkingar av kosmisk stråling og for arbeid innan kjernefysikk. Han utvikla koinsidensmetoden som gjer det mogleg å påvise at to partiklar blir samstundes sende ut frå ein atomkjerne, ein metode som dannar grunnlaget for kjernespektroskopien. Bothe fekk for dette halve Nobelprisen i fysikk i 1954 saman med Max Born.
Han var professor i Berlin i 1929, i Giessen i 1930, i Heidelberg i1932 og frå 1934 direktør for Kaiser Wilhelm Institut (no Max Planck Institut) for fysikk i Heidelberg.
Sukkertopp
Frå rundt 1500 og fram til slutten av 1800-talet var sukkertoppar den vanlegaste måten å omsetja sukker på. Då sukkerfabrikantane byrja å produsera sukkerbitar og strøsukker, forsvann sukkertoppane stort sett frå marknaden. Dei vert framleis selde i einskilde land, blant anna i Tyskland, der dei vert brukt i julepunsjen Feuerzangenbowle. Sukkertoppar vart kutta i mindre stykke med ei spesiell tong for å få meir handterbare stykke. Dei varierte tradisjonelt i storleik frå 1,8 til 14 kg. På grunn av raffineringsprosessen vart kvaliteten på sukkertoppane dårlegare jo større dei var.
«Sukkertoppen» er namnet på fleire toppar: Sukkertoppen i Ålesund i Noreg, Sukkertoppen i Horsens og Sukkertoppen i Brønderslev i Danmark, Sukkertoppen i Rio de Janeiro i Brasil og Sukkertoppen i Dronning Maud Land i Antarktis.
Svart september
Svart september var ein palestinsk terroristorganisasjon, skipa i 1970. Gruppa var ansvarleg for kidnapping og drap på elleve israelske idrettsutøvarar, trenarar og dommarar og ein vesttysk politioffiser under sommar-OL 1972 i München.
795
795 (romartal DCCXCV)
Øvstebøvegen
Øvstebøvegen er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen går snuplassen ved Lundagotnene og Bontveitvegen ved garden Lund til garden Øvstebø. Han er litt over 700 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1984.
Sukkertoppen (fleirtyding)
Sukkertoppen kan visa til:
Ductus arteriosus
Lungene er ikkje i bruk som pusteorgan i fostertida og treng difor ikkje mykje blod. Samstundes pumpar høgre hjartekammer (som normalt pumpar blod til lungane) meir blod enn venstre. Mykje av dette blodet går difor ut av hjartet gjennom lungepulsåra, men tar vegen gjennom ductus arteriosus til aorta og systemkretsløpet. Utveklingsmessig er ductus arteriosus danna av den sjette gjellebogen.
Ductus arteriosus lukkar seg normalt i løpet av dagar etter fødselen. At oksygentensjonen i blodet stig er den viktigaste årsaka til lukkinga. Ductus arteriosus gror då helt igjen og blir omdanna til eit bindevevsdrag, ligamentum arteriosum. Av og til kan lukkinga ta nokre veker og somme tider blir det ein opning livet ut. Ved nokre medfødde hjartefeil er pasienten avhengig av ductus arteriosus for å leva, så lenge han er uoperert. Ein kan då halde han oppe med tilførsel av prostaglandin. Dersom pasienten må vente lenge på operasjon kan ein i nokre høve leggje inn eit røyr (stent) med kateterteknikk for å halde han open.
1784
1784 (romartal MDCCLXXXIV) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
Max Born
Max Born var ein tysk matematikar og fysikar. Han fekk Nobelprisen i fysikk i 1954.
Ductus arteriosus
Open (persisterande) ductus arteriosus (PDA)
Når ductus arteriosus ikkje lukkar seg kallar me det persisterande ductus arteriosus, ofte avkorta til PDA. Årsaka av trykkskilnaden på system- og lungekretsløpet vil det gå ein blodstraum frå aorta til lungepulsåra. Er blodstraumen liten får ein ikkje problem av det. Han er òg vanskeleg å oppdage. Slike PDAar er ofte bifunn ved ekkokardiografiske undersøkingar. Elles blir dei gjerne oppdaga på grunn av ein typisk hjartelyd (maskinhall-lyd) dersom dei er store. Symptom vil vera tungpust, men ein PDA gjev ofte ikkje tydelege symptom.
Er blodstraumen stor vil det gå ein større mengd blod gjennom lungene enn det normalt gjer. Dette kan både gje større risiko for luftvegsinfeksjonar og fåre for hjartesvikt. Ein stor PDA blir difor alltid lukka. Før skjedde dette kirurgisk, no er standard metode kateterbasert intervensjon kor ein spiral (coil) eller propp blir plassert i den opne åra. Blodet vil så trombosere rundt implantatet og tette åra.
Max Born
Frå 1921 til 1933 var han professor i Göttingen. Her utvikla han saman med Wolfgang Pauli i Werner Heisenberg og Pascual Jordan store delar av den moderne kvantemekanikk. Til dei viktigaste resultatat høyrer den såkalla Born-Oppenheimer-approksimeringa, som i 1928 førte til orbitalmodellen.
Ductus arteriosus
Open (persisterande) ductus arteriosus (PDA)
For tidleg fødde born har oftare open ductus arteriosus enn andre nyfødde. Born med fødselsasfyksi har òg ofte open ductus arteriosus. Ein kan lukke åra med medikament, (ibuprofen eller indometacin). Alternativt nyttar ein kirurgi. Kirurgi skjer utan hjarte-lungemaskin og tek berre nokre minutt. Ein går då inn mellom to ribbein på venstre side og sett ein klips på åra.
Komplikasjonar til behandlinga er uvanleg og pasienten er å rekna som heilt frisk etterpå.
Max Born
I 1933 vart Max Born på grunn av den jødiske herkomsten sin og til kona si fråteken professoratet sitt og han emigrerte til Edinburgh der han arbeidde som dosent, fram til han i 1954, same år som han fekk Nobelprisen, vendte tilbake til heimlandet. Her virka han til han døydde.
Ved sidan av det vitskaplege arbeidet sitt dreiv han med filosofiske og politiske tema. Han argumenterte mellom anna mot atomopprustning.
Barnebarnet hans var songaren Olivia Newton-John.
Gro Holm
Gro Holm var ein norsk forfattar. Gro Holm voks opp på eit småbruk i Odda i Hardanger med oppvekstnamnet Gro Prestgarden.
Då industriutbygginga tok til, selde mora delar av garden. Fabrikkanlegget som skulle verta Odda Smelteverk vart bygd opp frå 1906 av. Med industrien kom òg ingeniøren Olav Holm til Odda for å vera med på utbygginga. Dei gifta seg i 1908. Gro Holm skildra det framveksande industrisamfunnet og endringane i bondesamfunnet, med eit særleg blikk på kvinnene sin situasjon.
797
797 (romartal DCCXCVII)
796
796 (romartal DCCXCVI) var eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Prekambrium
Prekambrium eller urtida er eit uformelt namn på eit såkalla supereon som består av eon av geologiske periodar som kom før fanerozoikum. Perioden varte frå jorda vart skapt for om lag 4500 millionar år sidan og fram til om lag 542 millionar år sidan då mange makroskopiske dyr med hardt skall dukka opp. Dette markerte byrjinga på kambrium, den første perioden av den første geologiske æraen i fanerozoikum. Han er kalla opp etter det romerske namnet på Wales - Cambria - der bergartar frå denne tidsalderen vart studert.
Oversyn
Ein veit særs lite om prekambrium trass i at perioden varte om lag sju åttandedelar av jorda si historie, og det vesle ein veit er stort sett oppdaga dei siste 40-50 åra. Ein har funne få fossilar frå prekambrium og dei fossila som er funne (som av stromatolittar) vert stort sett berre nytta til biostratigrafisk arbeid. Mange prekambriske bergartar er sterkt metamorfe og skjuler korleis dei oppstod, medan andre anten er øydelagd av erosjon eller ligg gravlagd djupt under lag frå fanerozoikum.
Ein meiner at sjølve jorda oppstod av stoff som krinsa rundt sola for om lag 4500 millionar år sidan og kan ha vorte treft av ein særs stor planetesimal på storleik med planeten Mars kort tid etter at ho vart forma. Delar av materialet frå samanstøyten kom i saman og forma månen. Ei stabil jordskorpe var truleg på plass for rundt 4400 millionar år sidan, sidan zirkonkrystallar frå Vest-Australia har vorte datert til 4404 Ma (millionar år sidan).
Uttrykket prekambrisk er noko utdatert, men er framleis ofte i bruk hos geologar og paleontologar. Eonet vart ei kort stund òg kalla kryptozoikum. Dei føretrekte uttrykka proterozoikum, arkeikum og hadeiukm ser ut til å ta over som namn på eonet etter kvart.
Livet før kambrium
Ein veit ikkje kor tid livet oppstod, men karbon i 3800 millionar år gammal stein frå øyar utanfor Vest-Grønland kan vere av organisk opphav. Godt bevarte bakteriar eldre enn 3460 millionar år er funne vest i Australia. Fossil som truleg er 100 millionar år eldre er funne i same området. Frå den tid og resten av prekambrium har ein mange spor etter bakteriar.
Dei første fleircella livsformene ser ut til å ha oppstått for rundt 600 millionar år sidan, om ein ser bort frå eit par omstridde funn som kan vere eldre frå Texas og India. I perioden mellom 542 og 600 millionar år sidan har ein ei forholdsvis variert samling av blaute livsformer frå fleire stader i verda. Desse vert kalla Ediacarafaunaen. Livsformer med eit hardt ytre dukka opp mot slutten av prekambrium.
Ei særs mangfaldig samling av livsformer dukkar opp rundt 544 Ma, mot slutten av prekambrium, med ein lite forstått småmuslingsfauna og endar med ein særs tidleg kambrisk og mangfaldig burgessfauna. Denne raske utviklinga av livsformer vert kalla den kambriske eksplosjonen.
Miljøet på jorda og oksygenkatastrofen
Ein har lite kjennskap til platetektonikk og slikt i prekambrium. Generelt trur ein at det fanst små proto-kontinent før 3000 Ma, og det meste av landmassane på jorda samla seg i eit enkelt superkontinent rundt 1000 Ma. Superkontinentet vert kalla Rodinia og braut opp i fleire kontinent for rundt 600 Ma. Fleire istider har vorte identifisert heilt tilbake til huronistida for om lag 2200 Ma. Den best studerte er den sturtiske-varangiske istida for rundt 600 Ma, som kan ha ført til isbredanning heilt til ekvator og danna ei «snøballjord».
Jordatmosfæren i denne perioden er lite kjend, men ein trur reduksjonsgassar dominerte og at han inneheld lite fritt oksygen. Den unge planeten hadde truleg ein raudaktig farge og hava var kanskje olivengrøne. Mange stoff med uoppløyselege oksyd ser ut til å ha eksistert i hava i hundrevis av millionar av år etter at jorda oppstod.
Etter kvart som livsformene byrja å utvikle fotosyntese og det vart produsert store mengder oksygen. Dette skapte ei økologisk krise som stundom vert kalla oksygenkatastrofen. Oksygenet vart med ein gong butte faste i kjemiske reaksjonar, hovudsakleg med jern, fram til den oksiderbare overflata forsvann og oksygenet byrja å samle seg opp i atmosfæren. Eldre bergartar inneheld lagdelt jern som tilsynelatande vart lagt ned då jern og oksygen først kombinerte.
Inndeling
Det har vorte føreslått å dele prekambrium inn i eon og æraer som samsvarar med utviklinga til planeten i staden for dei noverande periodane som er basert på numeriske år. Prekambrium kan delast inn i fem «naturlege» eon som følgjer:
I Noreg
Bergartane frå prekambrium i Noreg er det me kallar grunnfjell. Det aller eldste grunnfjellet finn ein Finnmark og Lofoten, og desse er 3100 til 2700 millionar år gamle, medan grunnfjellet elles i landet som regel er mellom 2100-1500 til 1100-900 millionar år gamle. I Finnmark og omkring Mjøsa har ein tjukke avsettingar frå sein proterozoikum med grove og feltspatrike sandsteinar kalla sparagmittar og tillittar som ligg oppå grunnfjellet. Ein del av dette kan vere danna under ei eller fleire istider for noko over 600 millionar år sidan. Denne istidsperioden vert kalla Varangeristida.
Göta kanal
Göta kanal er ein kanal som går gjennom Götaland i Sverige. Kanalen er 190,5 km lang, av dette er 87,3 km utgraven kanal. Saman med Trollhätte kanal og Göta älv utgjer Göta kanal ein 390 km lang vassveg tvers gjennom Sverige.
Göta kanal går frå Göta Älv mellom Göteborg og Vänern, vidare til Vättern, Boren, Roxen og munnar ut i Söderköping og Mem.
12. april 1810 fekk arkitekten Baltzar von Platen løyve til å byggja kanalen. Bygginga var tenkt å lata skip ferdast tvers gjennom Sverige. Slik unngjekk ein å betala Øresundstoll til Danmark. Skip som skulle frå Kattegat til Austersjøen, skulle i staden kunna sigla gjennom Sverige, utanom Øresund. I tillegg skulle ein kunna flytta krigsskip snøgt frå kyst til kyst. Kanalen vart opna den 26. september 1832, nokre tiår før utbygging av jarnvegar tok til. Kanalen fekk i røynda ikkje nokon stor økonomisk tyding. I staden har kanalen vorte ein populær turistattraksjon.
Øvstebø
Dei fleste norske gardane i Noreg ligg i Vestland fylke (Hordaland):
Vik kyrkje i Flatanger
Vik kyrkje er ei langkyrkje frå 1873 i Flatanger kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg i bygda Vik.
Byggverket er i tømmer og har 300 plassar.
Mesjtsjoralåglandet
Mesjtsjoralåglandet (russisk Мещёрская низменность, Mesjtsjorskaja nizmennost) er eit stort lågland i den europeiske delen av Russland. Det er kalla opp etter det finsk-ugriske folket mesjtsjra som tidlegare levde her. Området dekkejr delar av Moskva oblast, Vladimir oblast og Rjazan oblast.
Geografi
Mesjtsjora er ei slette som er om lag forma som ein trekant og som grensar til elvane Oka i sør, Moskvaelva i sørvest, Kljazma frå nord og Sudogda og Kolp i aust. Høgda på sletta varierer mellom 80 og 130 meter.
Ho består av blandingsskog, furuskog i sandete område, med mange våtmarksområde og innsjøar.
790
790 (romartal DCCXC)
Peder Chr. Andersen
Andersen rapporterte for bladet Sport frå Sommar-OL 1912. Seinare gjekk han til Social-Demokraten og endeleg til Aftenposten i 1919. Der vart han underredaktør i 1925, redaktør i 1945 og vart verande til 1963. I tillegg dreiv han saman med Einar Staff og Trygve Gulbranssen bladet Idrettsliv 1915–28.
Då han overtok etter Einar Diesen under Sommar-OL 1924 vart han den første fotballkommentatoren i radio. Andersen var kjent for sin spesielle stil og vil hugsast mest for den direkte radiooverføringa frå Sommar-OL 1936 i Berlin i 1936 der han refererte frå Bronselaget sin siger over det tyske OL-laget. Han kommenterte også VM i fotball 1938.
I 1912 var Andersen med på å stifta Sagene-laget SFK Njord, som etter fleire sammenslutninger vart til IK Skeid i 1925. I tillegg var han domar under Sommar-OL 1924 og innviinga av Ullevaal Stadion i 1926.
Andersen sat lengje i styre og stell for Noregs Fotballforbund, blant anna som sekretær. Han hadde ofte blanda roller i virket sitt.
Paracaskulturen
Paracaskulturen utvikla seg i tidleg horisont frå 700 f.Kr. til om lag år 0 i det geografiske området mellom dei to elvane Ica og Pisco i det som i dag er Ica-regionen i Peru, medrekna halvøya Paracas. Nordleg grense for kulturinnverknad var dagens by Chincha, 200 km sør for Lima, medan sørleg grense var Yauca i Arequipa-regionen som ligg 150 km sørom Nazca. Kronologisk kom paracas etter chavín, og vart etterfølgd av nazcakulturen og wari. Det mest framståande særdraget hjå kunst og handverk frå paracaskulturen er den framifrå tekstilkunsten deira med mellom anna bruk av alpakkaull.
Ein har funne antikvitetar frå Paracas Cavernas som kan daterast fram til år 200 f. Kr., den største folkesetnaden var då i Tajahuana, ved grensa til Icaelva, i Ocucajeområdet. Cavernas (menn i hòler) har namn etter gravskikken i perioden. Gravene hadde form av ei djup flaske med eit golv på 5 til 6 meter i diameter. Dei døde blei pakka inn i kunstferdige tekstilar og plassert på golvet.
Den politiske eininga paracas var den første militaristiske staten i den andiske verda. Militarismen vart nytta til å verne eige territorium. Statsgrensene var ofte eit resultat av sterkt permanente krigar.
Oldtidsminne frå Paracas Necrópolis er frå ca år 200 f.Kr. til nokon etter år 0. Pisco - Paracas er det sentrale området i utviklinga no.
Erosjon
Erosjon (latin erosio, «avgnaging») er alle geologiske prosessar der ytre krefter som vind, bølgjer, isbrear og rennande vatn riv laus og flyttar materiale frå ein stad på jordoverflata til ein annan. Ofte deler ein erosjon inn etter kva kraft som rår, som vinderosjon, bølgeerosjon, breerosjon og elveerosjon. Energien til denne nedbrytinga av jordoverflata kjem frå solstrålinga, og hadde det ikkje vore for at dei indre geologiske prosessane samstundes skapte nye geologiske formasjonar, så ville erosjonen for lengst ha jamna ut overflata til ei plan flate under havnivå.
Former
I lause jordartar skjer erosjonen raskt, fordi det lause materialet vert ført bort med regnvatn, bekkar eller vind. Den faste berggrunnen vert slipt ned ved at strøymande vatn fører med seg sand, grus og stein som gnir over overflata. Små renner kan utvikle seg til gjel og dalar forma som ein V.
Isbrear kan grave vidare i eldre renner og forme terreng som tindar og skar, dalbotnar, U-dalar og fjordar. Medan elvene berre eroderer terrenget ned til havnivået, vil isbreane kunne grave ut groper og renner djupt under havnivået.
Langs kysten er det havbølgjene som verkar og gjer at kysten langsamt trekkjer seg attende, noko ein kallar abrasjon. Vind fjernar støv og sand, sliper fasettar på stein som stikk fram eller grev ut bratte skrentar med innhole former, noko ein kallar deflasjon.
Erosjonsproblem
Når menneske eller dyr fjernar vegetasjon frå eit terreng, vil ofte erosjonen få betre tak. Regn og vind kan fjerne matjorda, medan avskoging, overbeiting eller intensivt jordbruk i jordbruksområde kan omskape området til ufruktbar steppe og ørken, som til dømes i USA, Mellom-Amerika og Afrika. Regnvatnet vert ikkje lenger soge opp i jorda når eit område er avskoga, men renn avstad. Dette aukar mellom anna sjansane for flaum og har ved fleire høve ført til at tusenvis av menneske har mista livet. I tillegg vil lokalklimaet endrast ved erosjon.
Pauline Hall
Pauline Hall var ein norsk komponist og musikar og ein markant person i norsk musikkliv først på 1900-talet. Mest kjend er ho for å ha vore med på stiftinga av foreininga Ny Musikk, der ho sat som leiar fram til 1961.
Hall var fødd på Hamar. Ho blei utdanna hjå Catharinus Elling i Oslo, i tillegg til i Paris og Dresden. Hall var musikkritikar i Dagbladet i periodane 1934–1942 og 1945–1963.
Ho var formann i Ny Musikk 1938–1961 og president i International Society for Contemporary Music 1952–1953.
I musikken sin var Hall påverka av impresjonismen og fransk nyklassisisme. Ho skreiv orkesterverka Verlaine-suite (1929), Cirkusbilder (1933), Suite fra Julius Cæsar (1950), Suite for 5 blåseinstrumenter (1945) og ulike klaverstykke, romansar og scenemusikk (Kongsemnerne, Hamlet, Troll kan temmes, Lysistrata).
886 Washingtonia
886 Washingtonia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. november 1917 av George Henry Peters ifrå U.S. Naval Observatory, Washington.
Lærar
Ein lærar er ein kunnskapsformidlar. Ein person som er utdanna til å undervise barn og ungdom blir òg kalla ein pedagog.
Klima i Midtausten
Midtausten er eit område der store vêrregime møter kvarandre. Kalde høgtrykk frå Sibir banar seg veg sørover mot Midtausten, som kan ha overraskande kaldt vêr i indre område om vinteren. Enkelte av fjella i Iran har snø året rundt. Frå Middelhavet kan lågtrykk sende fuktige luftmassar innover fjellområda i Israel og Libanon, og tørkar opp før dei når dei store ørkenområda på Den arabiske halvøya. Enkelte av desse lågtrykka kan derimot bli forsterka igjen når dei kjem ut i Persiabukta, noko som kan føre til korte episodar med regn i låglandet og snø i høgda. Når desse lågtrykka varer ved lenge, kan dei normalt tørre ørkenane og dalane få flaum.
Lærar
Lærargrupper
Lærarar er delte inn i fleire undergrupper, ut frå kva utdanning dei har:
Klima i Midtausten
Klår himmel og brennheit varme dominerer det meste av Midtausten om sommaren, men støv og dis fører ofte til dårleg sikt. Torevêr oppstår vanlegvis berre i dei sørlege områda av Den arabiske halvøya. Dei fleste områda under dei høgaste fjelltoppane får temperaturar over 30 °C om ettermiddagen og mange stader får òg godt over 40 °C. Dei største klimaskilnadane på tvers av Midtausten er fukta. Dei indre ørkenområda er knusktørre, medan kyststrøka rundt Raudehavet og Persiabukta kan få svært høg luftfukt. Dette gjer at desse kystområda er eit meir ynda feriemål om vinteren når fukta er lågare, og varmen ikkje så intens.