cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Makrellterne
Utbreiing og føde
Makrellterna er ein trekkfugl som hekkar i nordlege og frostfrie strøk i Europa, Asia, og sentrale Nord-Amerika mest langs austkysten og Dei store sjøane. Dessutan på øyar i Nord-Atlanteren, men dei har fråvere frå Island. I Eurasia hekkar dei frå Irland i vest til stillehavskysten i aust, nord til Anadyr. Hekkeområdet er nord for Himalaya og sør for nordlege Sibir. Overvintringsområdet er langs kystar og store elver sør for omtrent Krepsen sin vendekrins. Det inkluderer Galapagosøyane, Bahamas, Falklandsøyane og øyane i Søraust-Asia, sørlege Stillehavet og langs australske kystar.
I Noreg finn ein fuglen i koloniar langs heile kysten frå svenskegrensa og Hvaler til Finnmark. Fleire stader hekker fuglen også ved vatn inne i landet, og då helst i lågareliggande trakter. Hekking inne i landet tiltok i det 20. hundreåret. Makrellterna er vanlegast i dei sørlege delane av landet, og vert gradvis sjeldnare nordover. Dette er motsett av det ein finn hos raudnebbterna. Bestandane i Sør-Noreg, Sverige og Storbritannia har gått ned fram mot artsvurderinga i 2006, og fuglen var derfor rekna som sårbar i Noreg, og frå 2015 oppgradert til sterkt truga (EN).
Haugesund stadion
Haugesund stadion er eit stadionanlegg i Haugesund som på folkemunne vert kalla «Gamlå». Banen har naturgras og blir brukt av Fotballklubben Haugesund. Tilskodarrekorden på ca. 17 000 vart sett 1. oktober 1961 i kampen mellom Sportsklubben Haugar og Steinkjer FK. Før sesongen 2010 vart det sett opp flaumlys, mediefasilitetar og ein 28 m² stor TV-skjerm.
Supportarklubben Maakeberget held til på vestre ståtribune.
Løpebanen rundt vart fjerna hausten 2012 og grasmatta vart flytta inn til austre tribune og stod klar til seriestart 2013.
Oppgradering 2013-2014
Styret i Stadionselskapet HKFKH AS har avgjort følgjande utbygging av Haugesund stadion:
Sezja
Sezja (russisk Съежа́) er ei elv i Tver og Novgorod oblast i Russland og ei av sideelvane til Uver. Elva er 48 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Sezja renn ut frå den vestlege delen av innsjøen Udomlia, nær byen Udomlia.
Blagoje Bersa
Blagoje Bersa  var ein kroatisk komponist som hadde ei viktig rolle i kroatisk modernisme.
Bersa var fødd i Dubrovnik. Han studerte i Zagreb hjå Ivan Zajc og ved Musikkonservatoriet i Wien hjå Robert Fuchs og Julius Epstein. I 1919 vende han tilbake til Zagreb, der han underviste i komposisjon ved musikkakademiet i byen. Han blei verande her til han døydde i 1934.
Fosfor
Fosfor er eit ikkje-metallisk grunnstoff med kjemisk symbol P og atomnummer 15. Det er plassert i gruppe 15 i p-blokka i periodesystemet.
Fosfor finst i minst fire allotrope former. Kvitt fosfor og raudt fosfor er dei to vanlegaste.
Biologisk rolle
Den største delen av fosfor i menneskeroppen, rundt 86%, finst i bein og tenner i bindingar med kalsium. 8-9 % finn ein i musklane og resten i organa og blodet.
Fosfor er ein viktig komponent i DNA-molekylet, som lagrar arvestoff, og finst i ATP-molekyl, dei viktigaste energilagra i kroppen. Stoffet er òg del av mange av enzyma som styrer næringsomsetjinga. Det er ein del av fosforlipidane, som regulerer feittomsetjinga og feittbalansen i blodet. Gjennom fosforhaldige samband hjelper det til med å transportera hormon gjennom cellemembranen inn i cellene.
Mangel på fosfor i kroppen kan føra til problem med bukspyttkjertelen, mjukning av bein, tannverk, minka vekst, vekttap, lågare kapasitet i hjernen og nervene og generell trøytnad. Dersom ein derimot stadig får i seg for mykje fosfor kan blodet bli syrleg slik at kalsium blir løyst frå beina og skilt ut i urinen bunden til fosforet. Dette vil føra til mangel på kalsium og ein auke i feittmengda i blodet. Eit kosthald som er svært høgt på kjøtmat kan gje for mykje fosfor.
Kjelder for stoffet er kjøt, fisk, egg, korn, ris, mjølkeprodukt, ølgjær, lecitin, ertevekstar og tørka frukt.
Bruk
Fosfor vert særleg brukt i gjødsel i form av konsentrert fosforsyre
Uverelva
Ho munnar ut i Msta mellom busetnadane Berezovskij Rjadok og Opetsjenskij Posad. Landsbyen Mosjenskoje ligg langs Uver.
Vitskap i 1995
Vitskapsåret 1995 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1995.
Fylkesveg 550
Fylkesveg 550 (Fv550) går mellom Odda og Tørvikbygd i Kvam. Ferjesambandet mellom Utne og Kvanndal er del av Rv550. Vegen (bortsett frå ferjestrekningane) er 80,8 km lang.
Strekninga mellom Utne og Jondal er føreslått verna i Nasjonal verneplan for vegar, bruer og vegrelaterte kulturminne. Veistrekninga vart bygd parsellvis mellom 1874 og 1965.
Düsseldorf
Düsseldorf er ein by i Tyskland og hovudstad i delstaten Nordrhein-Westfalen og i lag med Köln og Ruhr-området det økonomiske senteret i Vest-Tyskland. Düsseldorf ligg ved elva Rhinen og er eit av dei største sentera i tett folkesette Rhinen-Rhur-området
Gyöngyös
Gyöngyös (kroatisk Đunđuš) er ein by nord i Ungarn. Han høyrer til fylket Heves og har om lag 35 000 innbyggjarar. Byen ligg 80 km aust for Budapest og ligg ved foten av fjella Sárhegy og Mátra. I byen ligg fleire fabrikkar for matproduksjon, inkludert mjølk og pølser. Her finn ein òg mange vingardar, som nyttar sidene til Sárhegy til å dyrke vin.
Hark! The Village Wait
'Hark! The Village Wait' er debutalbumet til det britiske folkrockbandet Steeleye Span, først gjeve ut i 1970. Det er det einaste albumet med den originale besetninga, sidan dei vart oppløyst og kom saman att med ei litt anna besetning kort tid etter albumet kom ut, utan at dei hadde spelt ein einaste konsert i lag. Derfor er det eitt av berre to Steeleye Span-album med to kvinnelege vokalistar (Maddy Prior og Gay Woods). Det andre er Time (1996). Alt i alt består albumet av folkemusikk akkompagnert av rocketrommer og bassgitar. Fleire av songane vert framført med banjo som «Blackleg Miner», «Lowlands of Holland» og «One Night as I Lay on My Bed».
Fylkesveg 550
Vegen mellom Utne og Jondal er ein del av Nasjonal turistveg Hardanger.
Düsseldorf
Historie
Då Romarriket styrkte posisjonane sine gjennom Europa, heldt eit par germanske stammer ut i dei myraktige områda på austsida av Rhinen. På 600- og 700-talet oppstod det små jordbruks- og fiskelandsbyar i området der den vesle elva Düssel munnar ut i Rhinen. Det var frå desse små busetnadane at byen Düsseldorf voks fram.
Dei første skrivne kjeldene om byen går tilbake til 1135 (då kalla Düsseldorp). Det vart sagt at under Keisar Fredrik Barbarossa vart det bygd festningsverk i den litle byen Kaiserswerth nord for Düsseldorf for å halde vakt over kvar ei rørsle på Rhinen. Kaiserswerth vart i 1929 ein forstad til Düsseldorf.
Louis Couperin
Louis Couperin var ein fransk komponist, organist og fiolinist, og onkelen til François Couperin «le Grand».
Hark! The Village Wait
Tittelen på albumet refererer ikkje til det engelske ordet for å vente, men til ein «wait». Ein wait var ei lita gruppa offentlege bymusikantar som spelte blåseinstrument. Denne tradisjonen oppstod i tudortida og varte fram til byrjinga av 1800-talet. Ein landsby var vanlegvis for liten til å ha ei slik gruppe, så i denne samanhengen kan «village wait» syne til den seinare tradisjonen med slike wait-grupper som vart sett saman i juletider. Dette er nemnt i romanar av Thomas Hardy.
Fylkesveg 550
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Düsseldorf
Historie
I 1186 kom Düsseldorf under styret til Berg Grevane av Berg flytta setet til byen i 1280. 14. august 1288 fekk Düsseldorf byrettar av Grev Adolf V av Berg.
Louis Couperin
Louis Couperin ein av dei mest kjente medlemmane av familien Couperin og ein av dei beste komponistane for klaviaturinstrument på 1600-talet. Lite er kjent om dei første 23 leveåra, men i 1650 tok den kjende cembalisten, fiolinisten og komponisten Jacques Champion de Chambonnières han under vengjene sine. Tre år seinare tiltredde Louis som den første i familien sin organistembetet i St-Gervais-kyrkja, dette hadde han til han døydde. I tillegg var han organist, cembalist og fiolinist i kammermusikkensemblet til Ludvig XIV av Frankrike.
Hark! The Village Wait
I løpet av åra har bandet vitja songane på dette albumet fleire gonger. På det andre albumet deira, Please to See the King, spelte dei ein ny versjon av «The Blacksmith». Ein ny konsertversjon av «Blackleg Miner» finst på Back in Line, og ein tredje variant er gjeven ut på Present--The Very Best of Steeleye Span. På Time spelte dei inn att «Twa Corbies». «Copshawholme Fair» hadde to år tidlegare blitt spelt av Prior og Tim Hart på albumet deira Folk Songs of Olde England Vol. 2.
Düsseldorf
Historie
Før byrettane vart tildelt var det ein blodig kamp om makta mellom erkebiskopen av Köln og greven av Berg, som kulminerte med slaget ved Worringen. Erkebiskopen av Köln sine styrkar vart viska ut og det la grunnlaget til Düsseldorf sin bystatus. Eit monument på Burgplatz står til minne om hendinga. Det er sagt at frå denne dagen og til den dag i dag er det ein viss fiendskap mellom innbyggjarane i Köln og Düsseldorf. Dette er derimot historisk feil sidan innbyggjarane i Köln og Düsseldorf kjempa side om side med kvarandre. Rivaliseringa mellom dei to byane oppstod på 1800-talet då Düsseldorf voks svært raskt som følgje av industrialiseringa. I dag kan ein stort sett sjå dette i humoristisk form, særleg under karnivalet i Rheinland, og i idrett.
Louis Couperin
Dei mest merkverdige av hans cembalokomposisjonar er chaconnene og Préludes non mesurés («Preludium utan taktstrekar») som røper påverknad frå Johann Jakob Froberger.
Düsseldorf
Historie
Ein markedsplass oppstod ved breidda av Rhinen og vart verna av bymurar i alle fire retningar. I 1380 vart Düsseldorf regionshovudstad i Hertugdømet Berg. Dei neste hundreåra vart fleire kjende landemerke bygd, inkludert Universitetskyrkja St. Lambertus. I 1609 døydde hertuglinja Jülich-Berg-Cleves ut, og etter ein bitter strid fall Jülich og Berg til Wittelsbachgrevane av Pfalz-Neuburg, som gjorde Düsseldorf til sin heimstad, sjølv etter dei arva Pfalz i 1685 og vart kurfyrstar.
Hark! The Village Wait
Blant dei andre songane på albumet er det ein acapella versjon av «A Calling-On Song» (den første av mange acapellastykke bandet spelte inn), «The Hills of Greenmore» og «Dark-Eyed Sailor».
Düsseldorf
Historie
Düsseldorf voks enno meir under leiarskapet til Johann Vilhelm II (r. 1690-1716) på 1700-talet, òg kjend som Jan Wellem for folket sitt. Påverka av kona si Anna Maria Luisa de' Medici bygde han eit stort kunstgalleri med eit stort utval av måleri og skulpturar i Stadtschloss (byslottet).
Jan Wellem hadde ingen born då han døydde, og den blømande byen gjekk inn i ei vanskelegare tid, særleg etter at Kurfyrste Karl Teodor arva Bayern og flytta hoffet til München. Han tok med seg kunstsamlinga, som vart ein del av det som i dag er Alte Pinakothek i München. Øydelegging og fattigdom ramma Düsseldorf etter napoleonskrigane.
Geografi
Düsseldorf ligg sentralt i den lågare delen av Rhinen, der elva Düssel munnar ut i Rhinen. Det meste av byen ligg på austsida av elva, bortsett frå bydel 4. På andre sida av Rhinen vart Neuss bygd ved munningen til elva Erft. Düsseldorf ligg sørvest for Ruhr-området og midt i storbyområdet Rhinen-Ruhr. Det høgaste punktet i byen er Sandberg heilt aust med ei høgd på 165 m. Det lågaste punktet ligg lengst nord i Wittlaer der Schwarzbach renn ut i Rhinen med ei høgd på 28 meter.
Kunstakademiet
Byen har spela ein viktig rolle i norsk kunsthistorie. Kunstakademiet i Düsseldorf og den såkalla Düsseldorfskulen i perioden 1830-1870 var særs viktig i framvoksteren av norsk nasjonalromantisk målarkunst. Fleire kunstnarar budde i byen i periodar: Adolph Tidemand, Hans Gude, August Cappelen, Peter Nicolai Arbo, Lars Hertervig, Johan Martin Nielssen.
Hark! The Village Wait
Innhald
Alle songane er tradisjonelle, utanom der anna er nemnt.
655 Briseïs
655 Briseïs er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. november 1907 av Joel Hastings Metcalf ifrå Taunton, Massachusetts.
Operasjon Barbarossa
Operasjon Barbarossa (på tysk Fall Barbarossa, jamfør Fredrik Barbarossa, "Fredrik Raudskjegg") var kodenamnet for Nazi-Tyskland sin invasjon av Sovjetunionen under andre verdskrigen, og er den første delen av krigen i aust, i Russland kalla Den store fedrelandskrigen. Åtaket byrja 22. juni 1941.
Operasjon Barbarossa (som eigentleg berre var kodenamnet for sjølve invasjonen, ikkje heile krigen) var innleiinga til ein nesten fire år lang krig mellom Nazityskland og Sovjetunionen.
Denne krigen var i særklasse den største krigsskodeplassen under andre verdskrigen og blir allment sedd på som den blodigaste konflikten i historia mellom to statar, med minst 30 millionar dødsoffer, eller minst 75% av alle dødsoffer i den europeiske delen av andre verdskrigen. Om lag 4,3 millionar av totalt 5,3 millionar tyske soldatar som mista livet i andre verdskrigen døydde under eller etter krigen mot Sovjetunionen. På sovjetisk side døydde i tillegg til eit stort tal soldatar òg svært mange sivile, på grunn av den folkemordariske nazistiske okkupasjonspolitikken i aust.
Kjelde
I hovudsak svensk wikipedia, art. Operation Barbarossa, 22. juni 2009.
Gyula
Gyula (rumensk: Giula, tysk: Julau, serbisk: Ðula) er ein by søraust i Ungarn. Han høyrer til fylket Békés og har om lag 35 000 innbyggjarar. Byen ligg nær grensa til Romania ved elva Fehér-Körös (rumensk: Crişul Alb). Byen er kjend for ei mellomalderborg og eit spa med varme kjelder. Ferenc Erkel, som komponerte den ungarske nasjonalsongen, og Albrecht Dürer den eldre som var far til Albrecht Dürer, var fødde i Gyula.
Kaikoura Ranges
Kaikoura Ranges er to parallelle fjellkjeder som ligg nordaust på Sørøya på New Zealand. Dei er danna langs forkastingssona på New Zealand, og kan sjåast på som den nordlegaste armen av Søralpane på Sørøya.
Fjellkjeda vart kalla «Looker-on mountains» av kaptein James Cook, men dei har fått namnet sitt etter byen Kaikoura som ligg ved den sørlege enden av den austlege kjeda, Seaward Kaikouras. Denne fjellkjeda reiser seg, og dominerer kysten like nord for byen og når det høgaste punktet sitt i det 2610 meter høge Mount Manakau.
Den lange og rette elvedalen til Clarence River skil den austlege og kystnære Seaward Kaikouras frå den vestlege, lengre og høgare Inland Kaikouras. Den sistnemnde kjeda har den høgaste toppen i kjedene, det 2880 meter høge Tapuae-o-Uenuku, omsetjinga frå maori vert det poetiske 'Fotspor til regnbogen'. Innanfor Inland Kaikouras ligg elvedalen til Awatere River, som renn parallelt med henne til Clarence.
Dei to fjellkjedene er synlege på lang fråstand, inkludert sørkysten av Nordøya.
Gyula
Gyula (uttalt, ) har namn etter den ungarske mellomalderherskaren Gyula III. Det er òg eit førenamn i Ungarn.
Grigorij Mjasojedov
Grigorij Grigorjevitsj Mjasojedov var ein russisk kunstmålar og gravør, og ein av dei leiande representantane i Peredvizjnikij-gruppa.
Mjasojedov var fødd i Pankovo, eit nybyggarområde i anten Orjol eller Tula-guvernementet. Faren, ein godseigar av landadelsætt, var forfattar av Statistisk-økonomisk oversyn for den sørlege delen av Tula-guvernementet, utgitt i 1849.
Mellom dei fremste verka hans er Landdagsbøndene et middagsmat, Grigorij Otrjepjevs flukt frå serveringstad (kortsjma) på grensa mot Litauen og Slåttefolk.
Solid Air
Solid Air er det sjette studioalbumet til den britiske visesongaren John Martyn, gjeve ut i februar 1973 på Island Records.
Innspeling
Albumet vart spelt inn over åtte dagar med bidrag frå bassisten Danny Thompson og medlemmar av Fairport Convention. På dette albumet innførte John Martyn vokalstilen han i ettertid er vorte kjend for, ein utydeleg og nesten snøvlete vokal. Mange av musikarane på albumet var kjende fjes innan britisk folkrock og folkemusikk med medlemmer frå band som Fairport Convention og Pentangle med Danny Thompson Richard Thompson, John «Rabbit» Bundrick, Dave Pegg, Dave Mattacks og Simon Nicol.
Det meste av albumet vart spelt inn i løpet av tre-fire dagar og nesten heilt live i studio og heile albumet vart gjort ferdig på åtte dagar. Produsent John Wood måtte tilbake til USA og dagen før han drog var ikkje Martyn heilt nøgd med den nye utgåva dei hadde spelt inn av «May You Never». Martyn drog då til studio kl. 02 om natta før albumet måtte vere ferdig og spelte inn utgåva som kom med på albumet. Ei tidleg utgåve av «May You Never» vart gjeve ut på singel med «Just Now» frå det førre albumet Bless the Weather som b-side i november 1971. Denne tidlege utgåva hadde Paul Kossof frå bandet Free på gitar. «May You Never» vart ein slags signaturlåt for Martyn og fast på konsertane hans. Eric Clapton covra «May You Never» i 1977 på albumet hans Slowhand. Då Martyn vart gjeven ein ærespris på BBC Folk Awards i 2008, presentert av Phil Collins, sende Clapton ei melding der han sa at Martyn «var så langt føre alt anna at det var ufatteleg» og meinte at han hadde påverka «alle som nokon gong har høyrt han». Martyn og bandet, som inkluderte John Paul Jones på mandolin, spelte «May You Never» og «Over The Hill» på seremonien.
Tittelsporet «Solid Air» var dedisert til ein ven av Martyn, Nick Drake, som døydde av ein antidepressiv overdose eitt og eit halvt år etter at albumet kom ut. Martyn sa om songen «Han vart laga for ein ven av meg, og han vart gjort riktig med klåre motiv, og eg er særs nøgd med han, av forskjellige årsaker. Han har ei enkel melding, men det må du finne ut av sjølv.» Albumet har eit avantgarde coverversjon av Skip James sin «Devil Got My Woman», her kalla «I'd Rather Be the Devil» og framført med mykje bruk av Echoplex, ein ekkoeffekt. Ein annan coverlåt på albumet er «The Easy Blues» av Jelly Roll Morton, som kalla han «Jelly Roll Baker».
I 1975 kunne Martyn fortelje Guitar Magazine at han ikkje nytta plekter då han spelte inn «Over the Hill», men i staden nytta bitar av papp.
Plateomslaget er eit døme på schlierenfotografering der ein ser den «faste» (solid) karakteren til lufta.
I 1997 vart fem av songane på Solid Air nytta i BBC-filmen Titanic Town, medan songen «Over the Hill» vart nytta i filmen Scrapple i 1999.
Mottaking
Albumet vart teke godt imot av musikkpressa då det kom ut.
Magasinet Sounds skreiv at «Solid Air flyt vakkert og syner heile musikkspekteret som John Martyn har i fingerspissane.» I ei positiv melding for Melody Maker stod det at «det er ein konsentrasjon oppå klangfargar, som bbyggjer seg opp til nokre særs usedvanlege landskap. Han har blitt mykje meir sjølvsikker med å gje røysta si frie tøylar, og resultatet er særs fordelaktig for han». I ei nyare melding skildra American Songwriter albumet som «tidlaust» og «dristig, hypnotisk, og banebrytande er berre byrninga på å skildre det som framleis er den unike kombinasjonen til Martyn av folk, jazz, blues og spacerock, innpakka i gripande og ugløymelege melodiar.» AllMusic kalla Solid Air «ein av dei avgjerande augneblinkane i britisk folk» og skreiv om sjangerblandinga. BBC Music skreiv at «det er ein klassikar der kvar einaste note er på rett plass. Og med dugande hjelp frå seint-på-natta-produksjonen til John Wood, er det no godt forskansa i hjarto til 'chillers, smokers og musikkelskarar' verda over.»
Musikkmagasinet Q kåra albumet til det 67. beste britiske musikkalbumet gjennom tidene og inkluderte det òg på lista over dei beste chill-out albuma gjennom tidene. Albumet er inkludert i boka 1001 Albums You Must Hear Before You Die av Robert Dimery.
Utgåver
Albumet vart først gjeve ut på CD i februar 1987 og kom ut i ei dobbelutgåve i lag med One World i 1992.
Ei ommastra utgåve kom ut på Universal Records i oktober 2000. Denne plata inneheld orignialalbumet i tillegg til eit konsertopptak av «I'd Rather Be The Devil». Solid Air vart ommastra på ny og gjeve ut som ei dobbeltplate i 2009, med alternative studdioopptak og fleire konsertopptak.
Innhald
Alle spor skrivne av John Martyn utanom «I'd Rather Be the Devil» av Skip James og «The Easy Blues» av Jelly Roll Morton.
Krimtatarisk
Krimtatarisk er eit språk som vert tala av krimtatarar. Det er eit tyrkisk språk tala på Krimhalvøya, i Sentral-Asia (hovudsakleg Usbekistan) og den krimtatariske diasporaen i Tyrkia, Romania, Bulgaria. Det må ikkje forvekslast med tatarisk.
I dag er det meir enn 260 000 som talar krimtatarisk på Krimhalvøya og kring 150 000 i Sentral-Asia (hovudsakleg Usbekistan). Det er estimert at kring fem millionar folk med opphav frå Krimhalvøya bur i Tyrkia, etterkomarar etter emigrantar på 1800- og 1900-talet.
Språket vert rekna som eit av dei mest utryddingstruga i Europa.
Sentinel av Mike Oldfield
«Sentinel» er ein instrumental av Mike Oldfield, gjeve ut i 1992 på albumet Tubular Bells II. Stykket vart gjeve ut på singel, som ein omstrukturert og kortare versjon enn albumversjonen. Stykket er i seg sjølv ei nyskaping av temaet frå albumet Tubular Bells frå 1973, kjend for bruken i filmen Eksorsisten.
Salslister
Singelen nådde tiandeplassen på UK Singles Chart og 14. plassen på Irish Singles Chart.
Jostein Grindhaug
Jostein Grindhaug er ein norsk tidlegare fotballspelar og noverande trenar i Fotballklubben Haugesund.
Grindhaug har ein innhaldsrik fotballkarriere bak seg, der han mellom anna scora sigersmålet då FK Haugesund rykte opp til Tippeligaen for første gong. Han førte òg FK Haugesund til Tippeligaen i sin første sesong som trenar. I 2010 fekk Jostein Grindhaug Kniksenprisen for årets trenar og vart kåra av TV 2 sine kommentatorar som årets trener. Han førte FKH til ein sjetteplass på tabellen, sjølv om det lenge så ut som om laget kunne få tredjeplass.
Kristne
Kristne er folk som vedkjenner seg kristendommen, ein monoteistisk religion som byggjer på læra til den jødiske Jesus frå Nasaret. Kristne er den største gruppa som følgjer éin religion i verda, men er delte inn i fleire ulike kyrkjesamfunn. Ein reknar med at det finst over 2 milliardar kristne i verda.
Ordsoge
Tilhengjarane av Jesus og religionen dei skapte har fått namn etter nemninga Jesus Kristus, gresk Khristos 'den salva, Kristus', som er ei omsetjing av det hebraiske ordet Messias. Omgrepet khristianos (Χριστιανός) har gjennom latin christianus og gammalengelsk komme til norsk via det norrøne adjektivet kristinn.
I følgje Apostelgjerningane var det dei gresktalande læresveinane i kyrkjelyden i Antiokia som fyrst vart kalla kristne. Den eldste kjende bruken av omgrepet utanfor Bibelen var då keisar Nero ifølge historikaren Tacitus gav kristne skulda for storbrannen i Roma i 64.
Blåstrupe
Blåstrupe (Luscinia svecica) er ein arktisk fugl. Hannen har ein kraftig blå flekk med eit rustraudt midtparti på strupen. Varselropet er «huitt tækk tækk tækk»; songen skal vere vakker og variert. Blåstrupen er ein slank fugl som vert om lag 14 cm lang og 18 gram tung.
Global utbreiing
Arten er vidt utbreidd innanfor palearktis frå Europa i vest og austover gjennom Asia. Han finst også i det vestre Alaska.
Leveområde i Noreg
Blåstrupen finst i fjellet i Sør-Noreg og i fjellet og ut til kysten i Nord-Noreg. Han likar best irrgrøne fjellbjørkeskogslier og vierkjerr langs lågalpine våtmarker, men kan også treffast i skog der or, furu og gran dominerer. Det er helst i dei lyngrike skogvegetasjonstypane ein finn blåstrupen, men også i rikare skogutformingar så vel som i fuktig skog- og viervegetasjon. Den norske hekkebestanden er truleg på 500 000 til 1 million par.
Utsjånad
Utsjånaden varierer etter årstid, alder og kjønn. Som namnet seier er strupe og bryst blått på hannen. I midten av det blå har hannen ein rustraud flekk. Hoa har ein svakare lyseblå farge i fjørdrakta si. På sidene av indre del av stjerten har begge kjønn rustraude felt.
Lyd
Hannen syng sterkt, variert og med mange hermande innslag, og kan til dels minne om nattergalen, ein art som er klassifisert som nært i slekt. Mest typisk for songen er ein surrande låt, blanda med klare klokkeliknande tonar.
Hekking
Blåstrupen gøymer reiret godt, helst i kratt nær vatn. Paret byter på å ruge dei 5-7 egga, som er bleikt grønaktige eller blågrøne med rustraude flekkar. Egga vert klekte etter fjorten dagar.
Føde
Føda er samansett av insekt i ulike stadium, både vaksne, larver og pupper. I tillegg et dei mykje markar. Maten finn blåstrupa på fuktige plassar og nær vatn.
Trekktilhøve
Blåstrupen er ein trekkfugl som kjem til landet i april og flyg sørover i september. Fuglen opptrer skjult på trekket og er lett å oversjå. Truleg flyg dei skandinaviske fuglane søraustover mot det sørvestlege Asia.
Stralsund
Byen står i dag på UNESCO si verdsarvliste.
Dei største industriane i Stralsund er skipsbygging, fiske og i aukande grad turisme.
Historie
Byen ved elva Strela vart grunnlagd som Stralov/Strelov i 1234 av slavarar frå Rügen (Rana). Kjøpmenn frå Tyskland kom her dei neste åra og byen byrja å vekse. Etter kvart vart byen ein utfordrar til den mektige byen Lübeck, som sette fyr på Stralsund i 1249. Etter dette vart byen bygd opp att med ein massiv bymur med 11 portar og 30 vakttårn.
I 1293 vart Stralsund medlem av Hansaen. 300 kogger under Stralsund sitt flagg segla på Austersjøen på 1300-talet.
I 1628 omleira general Albrecht von Wallenstein byen under trettiårskrigen fram til svenske troppar kom til Stralsund og tvinga generalen tilbake. Etter krigen gav freden i Westfalen i 1648 Vorpommern og byen Stralsund til Sverige, og vart Svensk Pommern. Under den store nordiske krigen i 1715 forsvarte Karl XII Stralsund i eitt år mot dei sameinte europeiske hærane. Stralsund var under svensk kontroll fram til 1815, då han vart ein del av Preussen.
Frå 1949 til gjenforeininga av Tyskland i 1990 var Stralsund ein del av Aust-Tyskland.
Jacana
Jacana er ei biologisk slekt av dei to artane bladhøns som lever i Amerika, raudflikbladhøne og gulpannebladhøne. Skrivemåten «Jacana» er Linné si nedskriving av namnet som kjem frå gammaltupi ñaha'nã gjennom brasiliansk portugisisk jaçanã
Dette er vadefuglar med biotop i våtmark i dei amerikanske tropane og i subtropisk klima. Gulpannebladhøna er etablert hekkefugl frå kystområda i Mexico sør til vestre Panama, dessutan på Cuba, Jamaica og Hispaniola. Hekking førekjem òg i Texas. Raudflikbladhøna hekkar i det meste av Sør-Amerika aust for Andes i tillegg til i Trinidad og vestre Panama. Artane har overlappande leveområde i vestre Panama.
Desse to fugleartane er mykje like kvarandre, begge er ca. 22 cm lange, med lange halsar og ganske lange gule nebb. Vaksne er svarte og kastanjebrune, med lyse gulgrøne flygefjør som gjev iaugefallande kontrast når fuglane flyg. Beina er lange og grå, og som hos alle andre bladhøns, tærne er ekstremt lange, for å vandre på akvatisk vegetasjon som t.d. nøkkeroser, Nymphaeaceae. Dei har begge pannebles som sothøner har, og hudlappar. Farga på desse er det mest merkbare skilnaden mellom artane. Unge fuglar har brun overside og nær kvit underside, med ei gulbrun til kvit stripe over auget og ei mørk stripe bak.
Dei største ulikskapane er at raudflikbladhøna har raudt pannebles og en raudleg hudlapp der gulpannebladhøna har gul farge. Gulpannebladhøna har litt brunleg farge på buken der raudflikbladhøna er heilt svart. Ungfuglar kan vere vanskeleg å identifisere, ettersom den einaste klåre skilnaden er forma på det lite utvikla pannebleset. Dei mørke fargene er noko mørkare på unge raudflikbladhøns enn på den nordlege arten.
Som hos dei fleste andre bladhøns er det hannfuglane som byggjer reiret, rugar, og fôrar ungane. Begge artane er polyandriske, i det minste i nokre fall. Hofuglane får kull av 4 egg for opptil fire partnarar, som kvar tar vare på kullet aleine.
Lusofoni
Lusofoni er eit omgrep som brukast om kulturen rundt det portugisiske språket. Ein lusofon person er ein person som talar portugisisk. Ordet stammar frå namnet på den gamle romerske provinsen Lusitania, som omfatta det området som i dag tilsvarar Portugal.
Omgrepet lusofoni omfattar meir enn det å vere portugisisktalande. Det viser til folk med ein kulturbakgrunn som er nært knytt til det portugisiske språket, uavhengig av etniske og geografiske skilnader. Den lusofone kulturen er ei arv frå det portugisiske imperiet. Enno i dag finst det ei kulturell og politisk tilknyting mellom dei landa som før høyrde til dette imperiet, noko som mellom anna kjem til uttrykk gjennom Samveldet av portugisiskspråklege statar, som vart danna i 1996.
656 Beagle
656 Beagle er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. januar 1908 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Hajdúböszörmény
Hajdúböszörmény (rumensk Sântgheorghe) er ein by aust i Ungarn. Han høyrer til fylket Hajdú-Bihar og har om lag 30 000 innbyggjarar. Hajdúböszörmény har eit unik sirkulært gateplan, som Paris, opphavleg oppretta som eit forsvar mot invasjon og åtak.
Fylkesveg 551
Fylkesveg 551 (Fv551) går mellom Odda og Kvinnherad. Veglengda er 38,1 km.
Han tar av frå riksveg 550 ved Eitreim på vestsida av Sørfjorden, går gjennom Folgefonntunnelen og vidare langs sørsida av Maurangerfjorden til Løfall ved Rosendal.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Vitskap i 1996
Vitskapsåret 1996 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1996.
Umberto Giordano
Umberto Giordano var ein italiensk komponist. Han høyrde til romantikken og skreiv opera i verismostil. Han er ein av dei best kjende komponistane innan denne stilen, saman med Pietro Mascagni og Ruggero Leoncavallo.
Valdresbanen
Valdresbanen er ein nedlagt sidebane av Gjøvikbanen. Han gjekk frå Eina stasjon til endestasjonen Fagernes. Valdresbanen vart ferdigstilt i 1906 og hadde ei lengde på 109 km. I starten var banen privat, men vart overteken av NSB frå 1937 til rutetoga vart innstilt i 1988. Skjenegangen nærmast Fagernes er no fjerna. Det har i seinare år gått turisttog mellom Eina og Dokka.
Aksjeselskapet AS Valdresbanen vart skipa i 1991 for å stå for drift av turisttog og chartertog på Valdresbanen, og for utleige av dresinar (skjenesyklar) til bruk på nokre strekningar av banen. Ei foreining, Foreningen Nye Valdresbanen, har som føremål å fremje interessa for banen og utvikle han som turistbane, og har som overordna mål å få i gang att ordinær togdrift på banen.
Helse- og omsorgsdepartementet
Helse- og omsorgsdepartementet har ansvaret for helsepolitikk, folkehelse, alkohol- og narkotikapolitikk, helsetenester og helselovgjeving i Noreg. Departementet skal syte for at folket får gode og likeverdige helsetenester, uavhengig av bustad og økonomi, og bidra til å fremme god folkehelse.
Helsedepartementet har sju avdelingar:
Politisk leiing
Ingvild Kjerkol (Ap) er frå 2021 statsråd og leiar for Helse- og omsorgsdepartementet. Kjerkol tok over etter Bent Høie (H). Statsråden for Helse- og omsorgsdepartementet vert bistått av statssekretærar og politisk rådgjevar.
657 Gunlöd
657 Gunlöd er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. januar 1908 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Xyniáda
Xyniáda (gresk Ξυνιάδα) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Xyniáda inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Domokós.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Xyniáda 3 549 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 459 innbyggjarar.
Fylkesveg 552
Fylkesveg 552 (Fv552) går mellom Moberg i Os og Eikelandsosen i Fusa. Vegen (bortsett frå ferjestrekninga) er 20,0 km lang.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Cirkumfleks
Cirkumfleks ( ^ ) (av latin accentus circumflexus) eller møne er eit aksentteikn som på norsk vert nytta for å markere lukka uttale, som i «fôr» (mat til dyr) og «lêr» (hud). Elles vert cirkumfleks nytta i ein del framandord og- namn:
Praktisk bruk
På eit vanleg norsk tastatur skriv ein teiknet ^ ved å halde «shift» inne og trykkje på tasten til høgre for «å». Dersom ein straks etterpå trykkjer på tasten «o», vert det ein ô. Ønskjer ein berre å skrive sjølve teiknet, trykkjer ein på mellomromstasten i staden.
ISO 8859-1-bokstavkodinga inkluderer bokstavane â, ê, î, ô og û. Mange fleire bokstavar er tilgjengelege i Unicode.
Teiknet vert nytta i ASCII for å representere ein eksponent 2^3 = 8.
Kholova
Kholova renn ut frå ein liten innsjø i Valdajhøgdene. Breiddene av elva er dekte av blandingsskog.
Den største busetnaden ved elva er den urbanliknande busetnaden Kresttsy.
Trafikk
Trafikk er ferdsel, transport eller omsetnad av folk, dyr, varer, fargreier og i utvida tyding via kommunikasjonskanalar som telefon- eller radionett. Ordet «trafikk» har opphav i det italienske ordet traffico, som tyder 'handel, ferdsel'.
Trafikk på veg kan omfatta fotgjengarar, dyr, vogner, syklar, motoriserte køyretøy, trikkar og andre transportmiddel. Trafikkreglar kan regulera denne ferdselen.
Tubular Bells II
Tubular Bells II er det femtande studioalbumet til det engelske musikaren Mike Oldfield, utgjeve 31. august 1992 på WEA og Reprise Records som ein oppfølgjar til debutalbumet hans, Tubular Bells (1973). Etter at kontrakten hans med Virgin Records enda i slutten av 1991, signerte Oldfield for Warner og byrja på ein oppfølgjar til Tubular Bells. I 1998 gav Oldfield ut Tubular Bells III.
Albumet nådde toppen av den britiske albumlista, slike føregangaren gjorde. Det er det tredje albumet til Oldfield (etter Tubular Bells og Hergest Ridge) som klarte dette, og så langt hans siste.
Bakgrunn
For Tubular Bells II henta Oldfield hjelp hos Tom Newman, som hadde vore med å produsert originalen, og den kjende produsenten Trevor Horn (kjend for arbeidet sitt med The Buggles, Yes og Art of Noise). «Early Stages» som er ein tidleg versjon av det som kom til å bli «Sentinel», kom ut som B-side av singelversjonen av «Sentinel». «Early Stages» har ei noko mørkare stemning og er frå tida før Trevor Horn kom inn i biletet.
Under eit møte i høve 45-årsjubileet til Tubular Bells i Storbritannia den 9. juni 2018, sa Tom Newman at då Horn kom inn, føreslo han raskt at instrumenta skulle lagast i sekvens på ein datamaskin, heller enn å spelast for hand. Dette førte til mykje krangling mellom han sjølv og Horn.
Berezanestuaret
Berezanestuaret eller Berezanskyi Liman (ukrainsk Березанський лиман, tyrkisk Büzülu liman) er eit ope estuar ved nordkysten av Svartehavet, vest for byen Otsjakiv. Ho er 26 km lang, 4 km brei i sør. Ho er skild frå sjøen av ein sandbanke der ein 640 meter lang kanal går gjennom. Kysten er høg. To elvar, Berezan og Sasyk, munnar ut i estuaret.
Tubular Bells II
Samanlikningar med Tubular Bells
Tubular Bells II følgjer delvis den same musikalske strukturen som originalen frå 1973. Tema frå originalen er nytta og så fullstendig om-komponert og spelt med hovudsakleg nye instrument. Resultatet er eit album som har same tematiske variasjon, men som framleis er nytt musikalsk. Somme tema kan reknast som variasjonar av tema frå originalen, med andre partar av ikkje har noko felles med originalen, utanom stemninga eller kjensla.
I motsetnad til Tubular Bells er det eit tema som går att, som først dukkar opp mot slutten av «Sentinel». Dette er mest tydeleg mot slutten av «The Bell».
I 1998 kom enno ein oppfølgjar, Tubular Bells III, og i 2003 gav Oldfield ut ein heilt nyinnspelt versjon av Tubular Bells, som Tubular Bells 2003.
Seremonimeister
På første halvdel av albumet vert instrumenta introdusert av den britiske skodespelaren Alan Rickman, men står ikkje oppført i omslaget som noko anna enn «a strolling player» fordi han ikkje var blitt vald ut då plateomslaget vart laga. Seremonimeisteren på urpremieren av konserten i Edinburgh var John Gordon Sinclair.
På alternative miksar av «The Bell av Mike Oldfield», gjeven ut som B-sider på singlar, var Billy Connolly og Vivian Stanshall (røysta på den originale Tubular Bells) seremonimeistrar. På to B-sider av «The Bell» spelt inn på andre språk, var den tyske komikaren MC Otto og spanske MC Carlos Finally seremonimeistrar.
Titlar
Somme av titlane på albumspora var teken frå novellene til Arthur C. Clarke, inkludert «The Sentinel» og «Sunjammer». Andre titlar kan vere referansar til science fiction, eller verdsrommet generelt, som «Dark Star» og «Weightless».
Oldfield har stundom kalla somme av spora på albumet andre namn i intervju, som då han ein gong skulle spele «Red Dawn» på BBC Radio 2 og kalla denne «Russian». Tittelen «Russian» vart seinare gjeven eit liknande stykke på den nyinnspelte versjonen av originalen av Tubular Bells, Tubular Bells 2003.
Plateomslag
Tubular Bells II nyttar igjen eit bøygd metallrøyr (som representerer ei bøygd røyrbjølle) på omslaget. Bjølla har gullfarge mot ein mørkeblå bakgrunn. Omslaget vart skapt av Trevor Key, som òg laga det originale omslaget.
Mottaking
Albuemt fekk blanda kritikk då det kom, sjølv om det nådde toppen av albumlistene i fleire land. Magasinet Q skildra det som «meir konsistent, men mindre melodi-glad enn TBI» og trekte fram «eventyrstøvet til produsenten Trevor Horn» som ein fordel.
Innhald
Alle songar skrivne og komponerte av Mike Oldfield.
Grav aksent
Grav aksent, ` , er eit aksentteikn brukt i mange moderne skriftspråk basert på det latinske alfabetet. Det latinske ordet gravis tyder «tung» og viser til ein fallande tone i motsetning til ein «skarp» tone (akutt aksent). I norsk språk vert grav aksent ved somme høve bruka for å markere open uttale av vokalar.
I skriftleg norsk skal grav aksent brukast i visse utanlandske namn, som Genève, Liège, Val-d’Isère. Grav aksent kan brukast i den franske preposisjonen à i uttrykk som à jour (men ikkje i samansetningar: ajourføre), à la carte, vis-à-vis, 2 poser à 500 g.
Vi bør òg bruke grav aksent for å skilje adverbet òg (= også) frå konjunksjonen (bindeordet) og: Han òg ville vere med. Elles kan vi bruke grav aksent ved nokre få heimlege ord, som i fòr (plogfòr) og lèt (presens av late).
Merk at det ikkje skal ikkje vere aksentteikn i franske lånord som ampere, premiere, misere, barriere, bohem, tantieme, og heller ikkje i desse uttrykka av italiensk opphav: a cappella, a konto, a viso, a vista
I oppslagsverk o.l. kan tonelag 2 bli markert med ein grav aksent etter vokalen: å ka`ste.
Praktisk bruk
På ein PC med Microsoft Windows og norsk tastatur skriv ein teiknet ` ved å halde «Shift» inne og trykke «\» (omvendt skråstrek). Dersom ein straks etterpå trykker tasten e, blir det ein è. Ønskjer ein berre aksentteiknet, trykker ein mellomromstasten i staden. På Macintosh er grav aksent ein daudtast, tast E12, dvs. tasten til høgre over Å. Trykk shift - aksenttasten, og deretter vokalen.
ISO-8859-1-bokstavkodinga inkluderer bokstavane store og små bokstavar av à, è, ì, ò, ù. Mange fleire prekomponerte bokstavar er tilgjengelege i Unicode. I tillegg inneheld Unicode også modifiserande teikn grav aksent, slik at ` kan plasserast oppå kva bokstav som helst.
Vak
Vak (sanskrit vāc-, 'stemme', 'tale', 'språk') er ei vedisk gudinne knytt til tale, ofring og skaping.
I tidlege Rigveda-hymne (bok 2 til 7) viser vāc- til stemmen, særleg prestestemmen under ofring. Først i bok 8 og 10 blir Vak personifisert.
I Vedaene blir gudinna skildra som framstilt og gift med skaparguden Pradjapati. I seinare tekstar blir ho kalla mor til Vedaene og gift med Indra. Vak blir identifiser med dei nyare gudane Bharati og Sarasvati.
Orosháza
Orosháza er ein by søraust i Ungarn. Han høyrer til fylket Békés og har om lag 30 000 innbyggjarar. Byen ligg mellom elvane Maros og Körös. Orosháza er eit viktig senter for kultur, utdanning og rekreasjon i regionen.
The Pointer Sisters
The Pointer Sisters er ei USA-amerikansk R&B-gruppe frå Oakland i California, som fekk stor suksess i 1970- og 1980-åra. I ein karriere på over tre tiår spelte dei innan så varierte sjangrar som pop, disco, jazz, elektronisk musikk, bebop, blues, soul, funk, dance, country og rock. The Pointer Sisters har vunne Grammyprisen tre gonger og har ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. Gruppa hadde 13 hittar på den amerikanske topp 20-lista mellom 1973 og 1985.
Gruppa bestod opphavleg av systrene June og Bonnie Pointer, som byrja å spele på klubbar i 1969 som «Pointers, a Pair.» Besetninga vokste til ein trio då systera Anita Pointer vart med dei. Dei fekk platekontrakt med Atlantic Records og gav ut fleire mislykka singlar. Trioen voks til ein kvartett då systera Ruth kom med i desember 1972. Dei fekk så kontrakt med Blue Thumb Records, og spelte inn debutalbumet. Dei byrja då å få suksess og vann ein Grammy i 1975 for beste countrysong med «Fairytale» (1974). Bonnie slutta i gruppa i 1978 for å gå solo, til moderat suksess.
Gruppa fekk størt salssuksess som trio i 1980-åra med June, Ruth og Anita, og vann to Grammy-prisar for hittane «Jump (for My Love)» (1984) og «Automatic» (1984). Singlane deira som nådde topp 10 i USA var «Fire» (1979), «He's So Shy» (1980), «Slow Hand» (1981), ein remiksa versjon av «I'm So Excited» (1984) og «Neutron Dance» (1985). June Pointer, som slutta i gruppa i 2004, døydde av kreft i 2006. Ho vart erstatta av dottera til Ruth, Issa Pointer. Sidan 2009 har gruppa bestått av Anita, Ruth, Issa og barnebarnet til Ruth Sadako Pointer.
Michel-Richard Delalande
Michel Richard Delalande [de Lalande] var ein produktiv fransk komponist og organist i barokken, som vart ein av dei viktigaste komponistane vav såkalla grand motettar, som han skreiv nesten 80 av. Han komponerte òg orkestersuitar kalla «Simphonies pour les Soupers du Roy», eller alternativt berre kalla «Symphonies» på den tida. Delalande komponerte òg ballettar.
Han var fødd i Paris og levde samstundes med Jean-Baptiste Lully og François Couperin. Delalande var musikklærar for døtrene til Ludvig XIV av Frankrike og var direktør for det franske kongelege kapellet frå 1714 fram til han døydde i Versailles i 1726.
Bompibjørnene
Bompibjørnene (engelsk: Disney’s Adventures of the Gummi Bears) var ein USA-amerikansk teiknefilmserie laga av The Walt Disney Company som vart send frå midten av 1980- til byrjinga av 1990-åra. Serien handla om ein gjeng fargerike bjørnar som kunne spretta ved hjelp av den magiske bompibærsafta og om eventyra deira i eit mellomalderaktig rike. Bjørnane var inspirerte av godteriet «gummy bears», gelébjørnar.
Michel-Richard Delalande
Delalande etterlet seg mange utgåver av verka sine. Dei tidlege utgåvene syner truskap til fransk barokkstil, men seinare utgåver innlemma meir italiensk melismatiske linjer og større plass til polyfon kontrapunkt.
I tillegg finst det minst fire samlingar av verka hans, og kvar av dei syner forskjellige syn på verka til komponisten som sett ut frå dei som samla dei saman. Studiar av verka til Delalande var i mange år hindra fordi namnet hans vart stava på så mange forskjellige måtar: de Lalande, Lalande, la Lande, de la Lande og andre. Familien skreiv namnet «Delalande». I 2006 vart til slutt den endelege «Thematic Catalogue of the Works of Michel-Richard de Lalande (1657-1726)» samla av den britiske musikkvitaren Lionel Sawkins på 752 sider og over 3000 musikkdøme og meir.
Bompibjørnene
Bompibjørnane var den første fjernsynsserien Disney laga, og bana vegen for seinare seriar som Duck Tales. Det vart i alt laga 65 program med 95 episodar.
Grunnstoffet bor
Bor er eit grunnstoff med atomnummer 5 og kjemisk symbol B. Det er eit halvmetall i gruppe 13 i periodesystemet.
Særskilde kjenneteikn
Fleire allotrope former av bor, både amorfe og krystallinske er kjende.
Ein del borsambindingar, særleg hydrid har elektronunderskot. Det vil seia at det er færre elektron i bindinga enn det som må til for å oppfylla oktettregelen. Dette er mogleg fordi eit hydrogenatom kan danna ei bru mellom to boratom.
Bruk
Borsambindingar vert brukt i organisk syntese.
Historie
Bor vart oppdaga av Sir Humphrey Davy og Joseph-Louis Gay-Lussac i 1808, men borsambindingar har vore kjend lenge.
Ørsta
Ørsta er ein tettstad og administrasjonssenteret i Ørsta kommune i Møre og Romsdal fylke. Tettstaden ligg ved botnen av Ørstafjorden, omkransa av Sunnmørsalpane, og har. Tettstaden omfattar heile den tettbygde delen av det tradisjonelle Ørsta sentrum og den tettbygde delen av Hovdebygda.
Grunnstoffet bor
Kjemi
Boraks (Na2B4O7) er ein viktig sambinding av bor.
Ørsta
Ørsta er eit lokalt handelssentrum og er også eit senter innan møbel-, metallvare- og næringsmiddelindustri. Mellom anna har vegselskapet Saferoad og møbelprodusenten Fora Form kontor i Ørsta. TINE har eit meierianlegg lokalisert i Ørsta sentrum. Dette har vore truga av nedlegging som følgje av kostnadskutt, men drifta av anlegget vart vedteken ført vidare i 2016.
Grunnstoffet bor
Biologisk rolle
Bor kan vera nødvendig for plantar.
Ørsta
Kultur
I Ørsta står monumentet Dyre Vaa laga over Ivar Aasen og monumentet Anne Grimdalen laga over Anders Hovden, som begge er fødde i Ørsta. Ivar Aasen-museet frå 1898 står i Hovdebygda sørvest for tettstaden, og er eit dokumentasjonssenter for nynorsk skriftkultur. I Ørsta ligg Møre Folkehøgskule og Ørsta vidaregåande skule. Tettstaden har symjehall, idrettsstadion og kunstgrasbane.
Grunnstoffet bor
Tryggleik
Bor og borat er ikkje giftige, så spesiell handsaming er unødvendig. Nokre andre borsambindingar er giftige.
Ørsta
Kultur
Her står også Ørsta kyrkje, ei langkyrkje frå 1864. Avisa Møre-Nytt kjem ut i Ørsta tre dagar i veka. 15 kilometer nordvest for Ørsta ligg skisenteret Ørsta Skisenter og 5 kilometer vest for tettstaden ligg museet Brudavolltunet.
Samferdsle
Gjennom tettstaden Ørsta går Europaveg 39 (E39), den ytre stamvegen på Vestlandet. Vegen går vidare langs Vartdalsfjorden med ferje over fjorden til Sula og Ålesund (Festøya–Solavågen). Sørover frå tettstaden går E39 via Volda til Grodås i Hornindal kommune (Kvivsvegen). Frå Ørsta sentrum går riksveg 655 gjennom Bondalen og med ferje over Hjørundfjorden (Sæbø–Lekneset) og vidare gjennom Norangsdalen til Hellesylt i Stranda kommune. Om lag 4,0 kilometer sørvest for tettstadeen Ørsta ligg flyplassen Ørsta/Volda lufthamn, nær grensa til Volda kommune.
Sjelon
Elva spring ut aust i Pskov oblast og munnar ut i innsjøen Ilmen i Novgorod oblast. Langs Sjelon ligg byane Porkhov og Soltsy.
Slaget ved Sjelon (14. juli 1471) mellom Storfyrstedømet Moskva og Republikken Novgorod vart utkjempa mellom byen Soltsy og munningen av Sjelon. Det slutta med siger til moskovittane, leia av Hertug Kholmskij. Som følgje av slaget vart Novgorod innlemma i Storfyrstedømet Moskva i 1478.
James William Guercio
James William Guercio er ein USA-amerikansk plateprodusent, musikar og låtskrivar. Han er mest kjend for arbeidet med dei tidlege albuma til Chicago, i tillegg til tidlege innspelingar av The Buckinghams og Blood Sweat & Tears. Han har arbeidd i korte periodar i filmindustrien som produsent og dirigent. Guercio var medlem av akkompagnementet til The Beach Boys i midten av 1970-åra.