cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ved
Ved i kulturen
Det kunne vera ulike syn på kva type tre ein kunne og ikkje kunne brenna. I Storbritannia var det til dømes tabu å brenna svarthyll; det blei sagt at Djevelen viste seg om ein gjorde det. Trua kan ha samanheng med at trevyrket lagar sprake- og kvinelydar når det brenn; dette kunne tolkast som at Djevelen blei splitta av elden. Ein tradisjon frå Ozarkfjella i USA, rapportert på 1930-talet, sa at det var typisk å unngå ved som gav for høge sprakelydar, ettersom dette kunne vera eit varsel om dødsfall i familien.
Ordet «ved» er brukt i fleire norske uttrykk. «Heil ved» kan visa til nokon som er solid, heilstøypt. «Å koma mellom borken og veden» kan nyttast når ein kjem i ei vanskelig stilling, særleg mellom to partar som er i strid. «Å bera ved til bålet» er når ein med sine ytringar eller handlingar ytterlegare hissar opp partar i ein konflikt.
I Noreg vart boka Hel Ved: Alt om hogging, stabling og tørking – og vedfyringens sjel av Lars Mytting ein bestseljar i 2011–2012 og selde over 150 000 eksemplar. Boka er òg utgjeven internasjonalt og har totalt selt over 500 000 eksemplar.
I februar 2013 sende den norske statskringkastaren ei 12 timar lang direktesending om temaet ved, der ein stor del av programmet viste ved som brann i ein peis. Over ein million personar, om lag 20 % av folketalet i Noreg, såg delar av sendinga.
Gul
Gul er ein primærfarge, og komplementærfarge til lilla. Den gule delen av fargespekteret reknar ein om lag frå 570 til 600 nanometer bølgjelengde. På grunn av tradisjonelle fargestoffa brukte innan målarkunst blei han tradisjonelt sett på som komplementær til lilla. I estetikken reknar ein gult til dei varme fargene.
Symbolikk
Fargen minner om gull og står då òg for denne valøren innan heraldikken. Han har lenge vore eit symbol på rikdom og lukke i Austen. Mellom anna stod han for den kinesiske keisarfamilien, og det var forbode for vanlege folk å bera gule klede. I Sør-Asia blir gult i form av gurkemeie brukt i religiøse ritual for å bringa lukke, og buddhistiske munkar kler seg ofte i gulfarga klede.
I arabisk kultur kan eit «gult smil» vera eit uekte smil som anten blir brukt for å skjula ekte kjensler, eller for å visa at ein spøk eller liknande ikkje var særleg morosam.
Gult var forbunde med Kina på grunn av keisarsambandet og fordi ein meinte menneske frå Aust-Asia hadde gul hudfarge. Det rasistiske omgrepet «den gule fare» viste til frykta ein hadde for menneske derfrå på 1800-talet og seinare. Også i dag blir «guling» brukt som eit rasistisk eller humoristisk omgrep om austasiatar.
I den kristne delen av verda har gult nært samband med påske.
Signalgult
Gult blir ofte brukt som signalfarge, både i naturen og blant menneska. Mange insekt blir tiltrekte av fargen fordi mange blomar er gule. Ein del dyr er på den andre sida gulfarga for å signalisera fare, som at dei er giftige eller kan stikka.
Ein bruker gult i trafikken. I trafikklys tyder det gjerne «vent» eller «gjer deg klar», medan det på jarnbanesporet tyder «køyr sakte». Nokre stader er drosjane gule for å fanga merksemd. Praksisen skal ha starta i Chicago då ein drosjeeigar fann ut at gult er den fargen menneska ser best over avstand. På same måte blir skarpt gult brukt på vestar og andre klede som skal gjera folk synlege.
Namn på gult
På norsk er gul berre namnet på ein farge, me veit ikkje kvar det kjem frå. På nokre andre språk er namnet avleia frå noko som er gult. Dette gjeld til dømes maori, der fargen har fått namn etter kowhaiblomen, og tamil, der gul er kalla opp etter det gule krydderet gurkemeie.
Den vestsibirske sletta
Vintrane på Den vestsibirske sletta er harde og lange. Klimaet på det meste av slette er anten subarktisk eller kontinentalt. To av dei større byane på sletta er Surgut og Nizjnevartovsk.
Geologi
Den vestsibirske sletta består hovudsakleg av avleiringar frå kenozoikum og er uvanleg flat. Om havnivået hadde stige 50 meter ville heile området frå Nordishavet til Novosibirsk vorte lagt under vatn. Mykje av avleiringane på sletta kom som følgje av isdammar som gjorde at elvane Ob og Jenisej rann andre vegen og ut i Kaspihavet, og kanskje òg Aralsjøen. Sletta er særs myrlendt og består hovudsakleg av histosoljord og i den trelause nordlege delen histeljord
Sletta er eit av dei største torvområda i verda. Den støre myra her er Vasjuganje, som dekkjer eit område på om lag 50 000 km².
Den sørlege delen av sletta, der det stort sett ikkje er permafrost, er dekt av ei frodig grasslette som er ei forlenging av Den kasakhstanske steppa.
Store regionar på sletta vert råka av flaum om våren og sumpland gjer store delar av området ueigna for jordbruk. Dei største elvane på Den vestsibirske sletta er Ob, Irtysj og Jenisej. Det er mange innsjøar og myrområde, samt store førekomstar av petroleum og naturgass. Mykje av olje- og gassproduksjonen i Russland vart henta frå dette området i 1970- og 1980-åra.
Ullskjoldlus
Ullskjoldlus (Pseudococcidae) er ein biologisk familie skjoldlus. Dei vert kjenneteikna av velutvikla antenner og bein, tydeleg leddelte kroppar og blaut hud. Som vaksne vert dei opp mot 4 millimeter lange.
I motsetnad til dei fleste andre skjoldlus kan hoene bevega seg gjennom heile livet sitt. I staden for å danna skjold, skil ho ut ein kvit voks som dannar eit pudderlag som vernar ho. Når ho legg egg dekkar ho dei og seg med kvit voksull og trådar.
Gunhild Støver
Gunhild Støver var representant for Bodø Høgre i bystyret i Bodø kommune i perioden 1971-1983. Etter andre verdskrigen var Støver medlem av Bodø Gjenreisningsnemd.
Oddleif Olavsen
Oddleif Olavsen er ein norsk Høgre-politikar og tidlegare ordførar i Bodø.
Bodø/Glimt
Olavsen var keeper på Bodø/Glimt på slutten av 1960-talet og starten av 1970-talet
Sigve Sørheim
Sigve Sørheim var ordførar i Etne kommune i Hordaland frå 2007 til 2015. Han representerte Senterpartiet.
1603
1603 (romartal MDCIII) var eit normalår som starta på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som starta på ein laurdag i den ti dagar seinare julianske kalenderen.
782
782 (romartal DCCLXXXII)
Amadiya
Amadiya (kurdisk Amêdî, ئامێدی, arabisk العمادية, assyrisk ܥܲܡܵܕܝܵܐ, Al-Emadiyah) er ein kurdisk by og populær feriestad langs ei sideelv til Store Zab i Dahuk guvernement i Irakisk Kurdistan. Byen ligg 1 400 meter over havet og er den nordlegaste byen i Irak.
Historia i byen går så langt attende som det antikke Assyria og truleg òg før den tid.
Klima
Amadiya har eit heitt, sommarleg middelhavsklima (Köppen-klassifisering Csa) med korte, heite somrar, og lange, kjølige og våte vintrar.
Gallmidd
Gallmidd er ei stor gruppe middar som lever parasittisk på plantar. Det er kjend godt over 3 500 artar i meir enn 200 slekter, og dei finst på mange ulike planteslag. I Noreg er det kjend rundt 54 artar.
Det finst to familiar av gallmiddane; Eriophyidae og Phytoptidae.
Kjenneteikn
Gallmiddane er mikroskopiske dyr på 0,l til 0,3 mm, og har normalt langstrekte, ormeliknande kroppar. Dei artane som dannar gallar er oftast pølseforma, medan frittlevande artar som regel er kjegleforma med ryggskjold. Kroppane er mangeledda og har ulikt tal på kitinringar på ryggen. Desse ringane er viktige når det kjem til å skilja dei ulike artane frå kvarandre.
Gallmidd har, til skilnad frå andre midd, berre to par bein. Desse er plasserte langt framme på kroppen, nær hovudet. Munndelane er stikkande / sugande.
Kjønnsorgana sit på undersida av dyra, bak beina. Dei manglar både augo, blodkarsystem og pusteorgan. Dyra er så små at dei fint klarar seg med å pusta gjennom huda.
Levesett
Gallmidd finst berre på levande plantar, kor dei syg næring or epidermisceller. Det finst både galledannande og frittlevande artar.
Dei formeirar seg både kjønna og ved partenogenese. Hannane utgjer hjå mange artar berre 2-3 % av bestanden. Gallmiddane går gjennom to nymfestadium mellom egg- og vaksen-stadiet.
Galledannande artar
Somme gallmidd sprøytar vekstregulerande stoff inn i vertsplantane sine. Dette fører til at planten får unormal vekst og utviklar gallar. Kvar gallmiddart har sine eigne stoff, som gjev gallane særeigne former og fargar. Dyra lever inne i dei hole gallane og syg næring frå hår som vert utvikla på innsida av gallane. Ofte har gallane opningar på undersida.
Einskilde gallmiddartar er oftast spesialiserte til å leva på særskilde planteartar eller -slekter. Vertsplanten reagerer så godt som alltid likt på åtaka. Ein kan difor skilja mellom mange artar berre på grunnlag av vertsplante og galle. Dei kan danna både blom-, knopp- og ulike slag bladgallar. Likevel er det sjeldan dyra gjer alvorleg skade.
Somme galledannande artar fører til filtgallar på blada - epidermisceller vert omdanna til hår av ymse former og fargar. Desse kan vera jamn tjukke eller tilspissa (phyllerium) eller fortjukka med ein klubbeliknande spiss (erineum), og er særleg å finna på undersida av blad. Middane lever i den tette filtmassen, og syg næring herifrå.
Frittlevande artar
Mange gallmidd dannar ikkje gallar i det heile teke. Dei lever berre i plantane sine normale hårlag, særleg på undersida av blada. Her finst det somme artar som kan gjera stor skade om det er skikkeleg varmt i været - i juli/august kan dei formeira seg raskt opp i hundrevis av individ per blad på til dømes solbær og plommetre, og skada verten markant.
783
783 (romartal DCCLXXXIII)
Peparrot
Peparrot (Armoracia rusticana, syn. Cochlearia armoracia) er ein eviggrøn plante av krossblomfamilien (som inkluderer sennep og kål). Pepparrota har truleg opphavet sitt i Søraust-Europa og Vest-Asia, men finst over store delar av verda i dag.
Raspa peparrot blir ofte bruka som tilbehøyr til fiskeretter i tysk, askenasisk og til dels norsk mat. Ho vert stundom kalla chrein i askenasiske samanhengar. I mange askenasiske tradisjonar brukar ein raspa peparrot som marór (bitter urt) i samband med sederen (påskemåltidet).
Sigurd Lie
Sigurd Lie var ein norsk komponist og dirigent. Det mest kjende verket hans er songen «Sne».
Liv
Sigurd Lie vart fødd den 23. mai 1871 og voks opp i Kristiansand. Han studerte i Leipzig tidleg i 1890-åra og flytte til Christiania (no Oslo) i 1898 for å arbeide som dirigent der. Han døydde i 1904 av tuberkulose.
Torsetsundbrua
Torsetsundbrua er ein bru over Torsetsundet, mellom Skardsøya og fastlandet i Aure kommune i Møre og Romsdal. Brua er ei bjelkebru med ei lengd på 355 m og er ein del av riksveg 680. Ho vart opna i 1976.
Jens Arne Svartedal
Jens Arne Svartedal er ein norsk langrennsløpar som representerer Trøsken IL frå Sarpsborg. I VM i Sapporo 2007 vann han gull på individuelle sprinten.
Byrknesøy kapell
Byrknesøy kapell er eit kapell på Byrknes på Byrknesøyna i Gulen kommune i Vestland.
Kapellet er eigd av Indremisjonen som leigar huset ut til mellom anna Den norske kyrkja. På staden der kapellet står stod det tidlegare eit bedehus, og lokalt vert kyrkjehuset framleis ofte omtala som bedehuset.
Harald Rydland
Harald Rydland var ordførar i Fitjar kommune frå 2007 til 2011. Han representerte Kristeleg Folkeparti.
Byrknesøy kapell
Kapellet fekk kyrkjeklokke i 1980, klokka var dels finansiert av ei gåve frå Det Stavangerske Dampskibsselskab. Gåva kom etter forliset til MS «Austri» utanfor Byrknesøyna, der bygdefolket deltok i berginga av mannskap frå skipet.
Byrknesøy kapell ligg under Mjømna sokn i Nordhordland prosti.
J. Hans D. Jensen
Johannes Hans Daniel Jensen var ein tysk fysikar og nobelprisvinnar. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1963, saman med Maria Goeppert-Mayer for oppdaginga deira om skalstrukturen til atomkjernene. (Eugene Wigner fekk prisen same år, men for sitt bidrag til teorien om atomkjernar og elementærpartiklar, spesielt gjennom oppdaginga og bruksområde av grunnleggende symmetriprinsipp.
Under andre verdskrigen jobba han for Nazitysklands kjernekraftprogram, kjend som Uranklubben, der han medverka med separering av uranisotopar. Etter krigen arbeidde Jensen som professor ved Universitetet i Heidelberg. Han var gjesteprofessor ved University of Wisconsin-Madison i Institute for Advanced Study i Indiana University og California Institute of Technology.
1604
1604 (romartal MDCIV) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit skottår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Actinoid
Actinoida eller aktinoida er ein serie grunnstoff i periode 7 i det periodiske systemet. Actinoida er grunnstoffa f.o.m. actinium t.o.m. lawrencium. Heile f-blokka består av actinoid og lantanoid; i tillegg er det eitt actinoid (lawrencium) og eitt lantanoid (lutetium) i d-blokka.
784
784 (romartal DCCLXXXIV)
Nils Trædal
Nils Trædal var ein norsk prest og politikar. Han vert rekna som ein av grunnleggjarane av Bondepartiet. Han sat i to periodar på Stortinget, og var kyrkje- og undervisningsminister frå 12. mai 1931 til 3. mars 1933, i regjeringane til Peder Kolstad og Jens Hundseid. 29. februar til 10. mars 1932 var han fungerande statsminister, og også fungerande utanriksminister 1. til 10. mars 1932. Han var formann for Bondepartiet sitt hovudstyre (partileiar) frå 1938 til han døydde.
Liv og gjerning
Trædal var bondeson frå Sunndal i Møre og Romsdal fylke. Han blei cand.theol. i 1910. Han var sokneprest i Kolvereid 1912–1923, i Aukra i Møre og Romsdal 1923–1936 og på Støren i Sør-Trøndelag 1936–1948.
På Kolvereid arbeidde han som prest og bonde. Han var ordførar i Kolvereid kommune 1914-1919, og representerte då partiet Venstre. Han vart forkjempar for eit nytt landbrukspolitisk program, men dette fekk ikkje så stor oppslutnad innan Venstre. Trædal vart medstiftar av Landmandsforbundet i 1920, forløparen til Bondepartiet og Senterpartiet.
Innan Bondepartiet fekk han viktige roller som stortingspolitikar, statsråd, leiar og parlamentarisk leiar. Som nestformann i Bondepartiet var han ein hovudaktør i utforminga og gjennomføringa av kriseforliket med Arbeidarpartiet i 1935.
Nils Trædal sat på Stortinget for Møre og Romsdal 1934-1936, og for Sør-Trøndelag 1945-1949.
Trædal døydde under mystiske omstende den 12. oktober 1948. Han fall ut frå tredje etasje i heimen sin i Oslo og omkom. Det verserte lenge rykte om han var myrda, men Johan J. Jakobsen gir i biografien over Trædal godt belegg for at dette berre var ei tragisk ulykke.
Ei minnebyste er plassert mellom kyrkja og kyrkjegarden på Kolvereid i Nærøy kommune. Minnesmerket vart avduka den 14. august 2005.
Jacques-Édouard Alexis
Jacques-Édouard Alexis er ein haitisk politikar. Han var statsminister i Haiti frå 1999 til 2001, og frå 2006 til 2008, då han vart avsett grunna opprør.
Han er utdanna som landbruksingeniør, og har hatt ei rekkje jobbar på ulike universitet. Han har dessutan også hatt ulike ministerpostar under president René Préval.
Alexis vart utpeika som statsminister av Préval 16. juli 1998, etter at tre tidlegare framlegg hadde vorte avviste. Han vart fyrst godkjend av senatet 15. desember 1998, og deretter av deputertkammeret to dagar etterpå. Prosessen vart vidare forlenga av at opposisjonen kravde plassar i regjeringa, men 11. januar 1999 kunngjorde Préval at han ville gå forbi nasjonalforsamlinga og danne ei regjering gjennom eit dekret. Opposisjonspartia skulda Préval for å ha gjennomført noko i retning av eit statskupp, og såg på Alexis som ein urettmessig statsminister. Alexis var statsminister frå 26. mars 1999 til 7. februar 2001.
Préval vart på nytt vald til president i februar 2006, og han nominerte igjen Alexis som statsminister 17. mai 2006, tre dagar etter at han hadde vorte innsett som president. Nominasjonen gjekk gjennom nesten utan klager av både senatet og deputertkammeret, og Alexis og regjeringa hans vart sett inn 9. juni 2006. Måla hans for perioden var mellom anna å få på plass att tryggleiken i landet og grunnleggjande tenester til innbyggjarane.
Kritikk av den økonomiske politikken til Alexis førte i februar 2008 til ei mistillitsavstemning, men det var ikkje fleirtal for at han skulle gå av. Tidleg i april 2008 braut det ut opprør grunna høge matprisar, og Alexis kunngjorde eit investeringsprogram som skulle gjere levekostnadene lågare. 10. april vart det kjent at 16 senatorar (eit fleirtal, ettersom Det haitiske senatet har 30 medlemmer) hadde skrive under på eit brev der dei rådde Alexis til å gå av i løpet av to dagar. Senatet gjorde deretter, 12. april, eit vedtak om at han skulle fråtre stillinga si, der alle 16 senatorane som var til stades stemde for.
Eivind Groven
Ættebakgrunn
Slekta han kom frå, var svært gåverik, og talde fleire spelemenn og kjende kunstnarar. Ettersom brørne voks til, tok Olav, og etterkvart også Eivind, ved fela, og attåt lærde Eivind seg notar. Han fekk snart eit stor repertoar av slåttar, og tok til å skrive ned slåttar og songmelodiar etter spelemenn og kvedarar i bygdene rundtom. Han skaffa seg eit godt oversyn over slåttespelet i øvre Telemark, og sat med tida inne med eit stort materiale.
Ekteskap
På lærarskulen møtte han Ragna Hagen, syster av Ingeborg Refling Hagen. Han gifte seg med Ragna i 1925, og flytta til Oslo same året. Våren etter fekk dei det første barnet, Aslaug Johanne, fødd 27. april 1926. Seinare kom Tone Alis, (25. januar] 1930), Dagne (19. september 1940) og Gudmund (9. oktober 1945). Ragna døydde i 1960, og Eivind Groven gifte seg oppatt med Signe Taraldlien frå Fyresdal ved årsskiftet 1961-1962.
Dei siste åra
Etter 1965 vart Eivind Groven plaga av Parkinsons sjukdom. Dette svekka han med åra, men han arbeidde så lenge han hadde krefter att. Han døydde i februar 1977, og er gravlagd attmed kona Ragna på Tangen Kyrkjegard i Stange kommune. I gravsteinen er det montert eit glasmåleri av kunstnaren Inger Kvarving. Ved Eidsborg Stavkyrkje (Jfr. Vest-Telemark museum) er det reist eit monument over kunstnarbrørne Olav og Eivind Groven laga av Kari Buen. Dei har kvar si hardingfele og er plasserte under ei selje. Den vakre bronsedøra frå 1937 på Oslo domkyrkje er prydd med relieff med motiv frå Bergpreika, laga av Dagfin Werenskiold. Toppfiguren har den unge Eivind Groven som modell. Portrettlikskapen er stor.
Aupourihalvøya
Aupourihalvøya er ei landtunge i nordenden av Nordøya på New Zealand. Halvøya stikk ut mellom Tasmanhavet mot vest og Stillehavet mot aust.
Eivind Groven
Radiopioneren. Folkemusikkhalvtimen personleg
Frå 1931 vart Eivind Groven fast tilsett som folkemusikk-konsulent (ikkje full stilling) ved det som snart vart Norsk Rikskringkasting. Han hadde ansvaret for dei faste folkemusikk-sendingane i radio. Denne posten hadde han til 1946, med eit avbrekk under krigen. Han hadde tilsyn med programposten fram til 1950. På 1930-talet sytte han for at det beste opptaksutstyr som var å få vart skaffa til NRK, og la grunnlaget for NRKs, etter kvart, enorme samling av lydfest folkemusikk. Han spela og inn slåttar sjølv, helst slike som ikkje andre nytta, og eigne slåttekomposisjonar. Spelet hans er dokumentert m.a. på ein CD som fylgjer med Årbok for norsk folkemusikk 2001.
Aupourihalvøya
På austsida, heilt sør på Aupouri, ligg det naturlege innløpet til hamna Rangaunu Harbour. Bortanfor denne ligg enno ei kort halvøy og den vide havbukta Doubtless Bay. Austkysten til Aupouri Peninsula er kjenneteikna av havbuktene Rangaunu Bay i sør og Great Exhibition Bay i nord. Nordaust på halvøya ligg det naturlege innløpet til hamna Parengarenga Harbour, og nord for denne att ligg North Cape.
Den mest kjende og karakteristiske delen av Aupouri Peninsula ligg på den andre sida. Nesten heile lengda av vestkysten består av den 88 kilometer lange stranda som noko feilaktig er kalla Ninety Mile Beach.
Eivind Groven
Hardingfeleverk og Eskimomusikk
Slåttane som Groven tok til å skrive ned i ungdomen, og dei han tok opp for NRK, var med å leggje grunnlaget for det store hardingfeleverket i sju band som han var musikalsk redaktør for saman med Arne Bjørndal og Truls Ørpen. Groven fann fram til det systemet verket er redigert etter. Utgjevingdsarbeidet tok til på 1950-talet. På den tida fekk han og i oppdrag av Helge Ingstad å skrive ned eskimomelodiar denne hadde gjort opptak av i Alaska. Resultatet vart boka Eskimomusikken (1955), som - forutan noteoppskrifter - inneheld åtgåingar og refleksjonar kring ein særeigen vokaltradisjon.
Aupourihalvøya
Ved nordenden vidar halvøya seg ut til 30 kilometer. Her ligg fleire oddar som kappast om å vera det nordlegaste punktet på Nordøya: Cape Maria van Diemen, North Cape, Cape Reinga og Surville Cliffs. Sistnemnde av desse ligg lengst mot nord, men med ein margin på berre nokre få hundre meter. Surville Cliffs ligg på breiddegraden 34° 23' 47" sør. Berre ei handfull øyer i øykjedene Three Kings og Kermadecøyane ligg lenger mot nord på New Zealand.
Eivind Groven
Komponist i ulike sjangrar
Groven komponerte frå han var ein neve stor, hugste motiva seinare og kunne nytte dei i store komposisjonar. Han var eit melodisk oppkome. Han skreiv verk i den klassiske sjangeren, symfoniar og symfoniske dikt, romansar og songar. Han dikta og eit knippe slåttar frå tidleg ungdom av. Den eldste vi kjenner i dag, er I åkeren som han laga da han var 7-8 år gamal. Grovenslåttane er mykje nytta av spelemenn i dag, t.d. Svartufsen,Halling-Jårånn, Brønnslåttenog Sommarmorgon; dei to siste frå 1950-talet. Han skreiv og for to hardingfeler til Myllargutstemnet på Rauland i 1962: Balladetone, Springar og Regnbogen som han urframførte saman med Magne Manheim. Men allereie i 1932 fekk han i stand Hardingefetrioen saman med Alfred Maurstad og Sigbjørn Bernhoft Osa. Som den fyrste arrangerte han hardinfgeleslåttar og folketonar for fleire hardingfeler. Hardingfeletrioen spela jamt i folkemusikkprogramma på 1930-talet.
Aupourihalvøya
Halvøya er svært spreidd busett, og ingen busetnader har eit folketal over 100. På grunn av dette er vegane i området for ein stor del utan fast dekke, og Ninety Mile Beach vert ofte nytta som ein uoffisiell hovudveg. Den næraste byen til halvøya er Kaitaia som ligg litt sør for henne.
Eivind Groven
Komponist i ulike sjangrar
I lærarskuletida byrja han å skrive romansar, noko han kom til å halde fram med. Etter at han hadde flytta til Hovudstaden, tok han på seg å laga musikk til Hans E. Kincks lyriske skodespel Bryllupet i Genua. Best kjend av denne musikken i dag er fløytekomposisjonen Solstemning som er innspela på plate fleire gonger, og som han utarbeidde sist på 1940-talet ut frå ein av dei tonesette monologane i skodespelet. Han vart oppmoda av ein kjend fløytist som ynskte seg musikk for sitt instrument.
Aupourihalvøya
Halvøya har fått namn etter Te Aupouri, ein av maoristammane som held til her.
Eivind Groven
Komponist i ulike sjangrar
Eivind Groven debuterte som komponiist i 1926 og fekk fine omtaler. Inspirert av diktinga til Ingeborg Refling Hagen laga han eit stort klaververk Marihand etter ein roman av same namn. Verket var urframført i 1928. Marihand er eit rikt verk og har vore karakterisert som visjonært. På grunnlag av delar av dette verket, laga Groven ein klaverkonsert i A-dur, som vart urframført i Bergen i 1950 med Rolf Holger som solist. Dirigent var Olav Kielland.
Sist på 1920-talet tok han og til med det store symfoniske diktet Brudgommen for solistar, kor og orkester, inspirert av ein annan roman av Ingeborg Refling Hagen. Brudgommen vart framført i 1933 og vekte mykje åtgaum. Verket fekk fire framføringar på ettervinteren, og til sist blei det overført i radio. Då hadde Groven for alvor slått seg fast som komponist. I desember same året blei Mot ballade for kor og orkester framført fyrste gong, og pressa var einstemmig positiv. Kronprinsparet sende gratulasjonstelegram. Teksta er ei vise med bergtakingsmotiv, henta frå Hans E. Kincks novelle av same namn. I båe desse komposisjonane nyttar Groven ut rytmar og harmoniske idear frå samklangane i hardingfela. Mot ballade var lenge det Groven-verket som var mest framført. Sist på 1930-talet blei det kringkasta til 30 land. I 1935 kom det store symfoniske diktet Renessanse, det og inspirert av ei novelle av Kinck. Novella skildrar ein kunstnartragedie. Hovudpersonen er ein gåverik bygdekunstnar som svik det djupaste i seg sjølv i møte med klassisk kunst og vert epigon. Då det går opp for han, let han seg brenne inne saman med kunstverka sine. Det einaste som vert redda, er fyrste utkastet til det fyrste arbeidet, der han var heilt seg sjølv. Det ållmenngyldige i denne soga inspirerte Groven til musikk. Historiske syner i tre satsar er frå om lag same tid. Symfoni nr 1 - skriven til ein konkurranse utlyst av NRK med motto Innover viddene låg føre i 1937. Den vart send i radio. I konsertsalen vart symfonien urframført ti år seinare med suksess - i New York. Men Groven tok for seg den svære symfonien på nytt og omarbeidde han. Han tok ut ein springar-del og ein gangar-del av eiga oppfinning, og utvikla det materialet som var att til den symfonien vi kjenner i dag. Det han tok ut, blei til ''Symfoniske slåttar nr. 1''. Symfonien opnar med det kjende temaet som blei til kjenningssignal for NRK i ei årrekkje.
I 1939 tok han til med andre symfoni som han arbeidde med parallelt med at han sleit med reinstemmingsautomaten. (Sjå nedanfor.) Verket som fekk undertittelen «Midnattstimen», var ferdig i 1943, men fyrst oppført etter krigen i Trondheim med Olav Kielland som dirigent. Komposisjonen vart motteken med ovasjonar, og komponisten fekk fakkeltog. Symfonien vart oppfatta som ein sigerssymfoni av somme kritikarar. Undertittelen kan tyde på at det kan vera ei rett tolking. Den sorgtunge midtsatsen vert avløyst av ein løfterik sistesats, som kjennest som eit daggry etter ei mørk natt.
Klaverkonserten (som er nemnd ovenfor) og Midnattstimen er spela inn på CD i seinare tid med Trondheim symfoniorkester under Ole Kristian Ruud. Wolfgang Plagge er solist i Klaverkonserten. I 2007 kom CD-en Towards the Mountains, som inneheld Hjalarljod, Symfoni nr. 1, Symfoniske slåttar nr 1 og Symfoniske slåttar nr 2, Faldafeykir.
I 1962 hadde Groven fullført eit verk for den sjeldsynte kombinasjonen kor og hardingfele bygt over bergtakingsvisa Margjit Hjukse. Her skifter det mellom to hardingfeler som er ulikt stemde. På dei fyrste framføringane spela komponisten sjølv hardingfelepartiet, m.a. på Festspela i Bergen i 1964 og under Nordiske musikkdagar i Finland same året der det fekk glimrande omtaler. Verket er høgt verdsett og framført mange gonger både i Noreg og utanlands med ulike hardingfelesolistar. Forutan Groven sjølv kan ein t.d. nemne Sven Nyhus, Håkon Høgemo, Håkon Asheim og Einar Mjølsnes. Komposisjonen er innspela på CD fleire gonger. Mjølsnes spelar på samleplata Frå ottesong til elveleik som inneheld 16 korsongar av Eivind Groven. Bergen domkantori syng under leiing av Magnar Mangersnes. Tekstforfattarane er Henrik Wergeland, Per Sivle, Ingeborg Refling Hagen, Hilda Hagen, Ivar Aasen, Jørund Telnes og Arnulf Øverland, og anonyme diktarar (av folkeviser).
Eit anna sentralt grovenverk frå dei seinare åra er Draumkvæe for kor, solist og orkester. Groven nyttar tre overleverte melodiar til denne folkevisa med visjonsmotiv som er funne i Vest-Telemark. Men han har og laga ei mengd nytt melodistoff i same stil. Verket låg føre i 1963 og vart urframført i Bergen i 1965 med den unge Olav Ryan som tenorsolist. Karsten Andersen dirigerte. Draumkvæe er innspela på Lp og CD i London med engelsk kor og orkester. Koret syng på norsk. Grovens Draumkvæe har og vore framført med hell som ballett. Kari Wang laga dansen.
Seljefløyte og harpeleik, temperering og reinstemming
Frå heimetradisjonen kjende Groven god til seljefløyta. Gutane på Groven laga seg lange borkfløyter som dei kunne spela slåttar og melodistubbar på kvar vår når selja gjekk. Eivind skulle koma til å gjera mykje for å gjera dette instrumentet ållment kjend, ikkje minst gjennom radio og TV.
Eivind Grovens fekk skjerpt interesse for seljefløytskalaen eller naturskalaen då han var 13 år gamal og skulle stemme ein harpeleik. Han fylgde instruksjonen, men det blei støtt gale. Han spurde alle han trefte som kunne tenkjast å vita noko om stemming, og fekk til slutt greie på at ein ikkje kunne stemme instrument med fastlagde tonehøgder, t.d. eit orgel, heilt reint. Dette vart ein nykel til vidare refleksjonar. Han hadde oppdaga problemet med temperering og reinstemming. Enkelt sagt: i spenningsfeltet mellom harpeleiken på den eine sida og seljefløyta på den hi voks medvetet hans om skalasystem og stemmingsproblem fram. Groven skjøna at reinleik og fritt val til å modulere til alle toneartar ikkje let seg kombinere om ein berre hadde tilgang til 12 tonehøgder som på eit orgel eller eit piano.
I 1920-åra, med han gjekk på lærarskulen, vitja han jamt syskenbarnet sitt, folkekulturhistorikaren og konservatoren Rikard Berge ved Brekke museum i Skien. Her fekk han høve til å gå igjennom vitskapeleg musikklitteratur og nedskrifter av folkemusikk. Delvis på dette grunnlaget, og på grunnlag av kunnskapen om seljefløyta, skreiv han avhandlinga Naturskalaen, som var den fyrste vitskaplege frukta av interessa for reinstemming. Den kom ut på Norsk Folkekulturs forlag i Skien i 1927, eit spesialstudium av seljefløyta som kom ut att på nytt meir enn 70 år seinare. Arbeidet peikar både fram mot reinstemmingautomaten - og mot den renessansen for seljefløyta vi har sett i seinare år, og som m.a. fløytisten Steinar Ofsdal er eksponent for. Frå før siste krig var Groven oppteken av å setja ideane om reinstemming ut i praksis. Han såg på den likesvevande 12-tempereringa som eit dårleg kompromiss og fekk bygd eit orgel med 36 tonar i oktaven og med mekanisk omskjalting, slik at han kunne velje dei tonane som gav reine samklangar. Dette stod ferdig i 1936 og vart nytta i folkemusikksendingar.
I 1939 tok han til å eksperimentere med å laga ein reinstemmingsautomat som kunne avlaste utøvaren, og "stemme om" instrumentet automatisk medan han spela, slik at det skulle bli mogeleg å spela reint i alle toneartar. Automaten kravde kompliserte utrekningar og tekniske løysingar som han måtte finne fram til på eiga hand. Den fyrste automaten bygde han av relee som han fekk frå Elektrisk byrå. Den stod ferdig i 1944. Harmoniet som no var knytt til reinsetmmingsautomaten, vart demonstrert i radio etter krigen. Då han hadde funne opp reinstemmingsautomaten, skreiv han avhandlinga Temperering og renstemning (1948). Avhandlinga vart godkjend for doktorgraden, men Groven kom ikkje til å ta graden då han ikkje hadde eksamen Artium. I 1968 gav han ut nok eit sentralt arbeid: Renstemnningsautomaten. Her gjorde han greie for dei tekniske løysingane han hadde kome fram til.
Eit pipeorgel på ei stemme fekk han bygt av Jørgensens orgelfabrikk. Til dette laga Groven nok ein gong med eigne hender ein automat, også denne gongen med utrangerte relee som han fyrst måtte trimme. Pipeorgelet stod ferdig i 1953 i Trefoldighetskirken i Oslo. Det var her Albert Schweitzer spela på det i 1954. Seinare vart orgelet fytta til Fagerborg Kyrkje. I 1971 fekk han reist eit eige hus for orgela, som det med tida vart tre av, i heimen sin på Ekeberg. Huset vert kalla Orgelhuset eller Ekebergkatedralen. Her står no og pipeorgelet.
Automaten har vore gjennom fleire transformasjonar. Dei to fyrste versjonane nytta releeteknologi. Så vart eletronrøyret teke i bruk. No er automaten transformert til datateknologi. Den sentrale personen her er David Løberg Code ved Michigan University, USA. Jfr. og NOTAM som har arbeidt vidare med problemet i Noreg i samarbeid med Code og Eivind Grovens institutt for reinstemming, Orgelhuset. Grovenautomaten er no lagt ut på internet.
På eit reinstemt instrument kan ein og få fram gamalvorne tonetrinn som finst i folkemusikken. Groven skreiv orgelverk og folketonearrangement der han nytta folketoneskalaer. Jfr. mikrotonalitet.
Musikalsk ettermæle
Eivind Groven var ein allsidig komponist og vitskapsmann som under stor motstand braut sin eigen veg. Det er sterk indre samanheng i alt han tok seg føre. Kunsten gav inspirasjon til vitskapen, og vitskapen til kunsten. Hans etter kvart store kunnskapar om akustikk hadde t.d. mykje å seia, også for dei val han tok som komponist.
Som komponist var han ein av dei mest originale Noreg har fostra. Mykje av det folk trur er folkemusikklån, er hans eige stoff. Han er den fyrste, og til no den einaste, norske komponisten som meistra både hardingfela og symfoniorkesteret. Han kjende folkemusikken innanfrå og var i stand til å nytte ut tonale, rytmiske og strukturelle element frå folkemusikken på ein måte som ingen annan før han. Han er i samsvar med vår tid når han kjem fram til ein særeigen metamorfoseteknikk ved å vidareutvikle formprinsippa i den asymmetriske hardingfelslåtten. Dette blei ikkje alltid skjøna med han levde. (Jfr. Norges musikkhistorie b. 4 der dr. philos. Anne Jorunn Kydland Lysdahl m.a.karakteriserer Grovens teknikk.)
Komponisten Wolfgang Plagge har kasta lys over Klangkunstneren Eivind Groven (Jfr. Årbok for norsk folkemusikk 2002 og teksthefte til CD-en Towards the mountains). Han uttrykkjer seg på denne måten, her stitert frå tekstheftet: «Som komponist var han bortimor selvlært, og som felespiller en legende.» Og vidare: «Groven fann fram til en genial måte å kombinere folkemusikkens klangbilde og den symfoniske musikkens mangestemmighet på." Plagge avsluttar med å seia at Groven var eit «musikalsk og kompositorisk geni som innså hvor han måtte lete for å finne bindeleddet mellom ur-musikken og kunsten, og som lyktes i å finne det.»
Avhandlingar og publikasjonar
Sjå elles Groven-bibliografien ved Øyvind Nordheim i Årbok for norsk folkemusikk 2001.
Verk
19??
Elles:
Dessuten ei rekke arrangement av folketonar, bl.a. for kvedar og reinstemt orgel, eller seljefløyte og reinstemt orgel.
LP-plater
Dobbeltalbum som inneheld: Einskildalbum:
Freddie Hubbard
Frederick Dewayne «Freddie» Hubbard var ein amerikansk jazztrompetist frå Indianapolis.
Skardsøya
Skardsøya er ei øy i Aure kommune i Møre og Romsdal fylke. Ho har eit areal på 60,88 km² og om lag 300 innbyggjarar. Skardsøya er skild frå fastlandet med Torsetsundet og Dromnessundet, men det er bru over begge sunda: Torsetsundbrua og Dromnessundbrua. Skardsøya har òg brusamband til halvøya Lesundøya, der skiljet går ved Drageidet.
Freddie Hubbard
Karrieren til Hubbard byrja då han flytta til New York i 1958 og starta å spele med m.a. Sonny Rollins, Slide Hampton, J.J. Johnson, Bill Evans, Philly Joe Jones, Oliver Nelson og Quincy Jones. Før han tok til som leiar for eigne band i 1964 var han med i Art Blakey sitt band The Jazz Messengers.
Som sidemann
Med Roberto Ávila & Sarava Med George Benson Med Walter Benton Med Art Blakey
Med Tina Brooks Med Kenny Burrell Med George Cables Med Betty Carter Med Ornette Coleman Med John Coltrane Med Richard Davis Med Eric Dolphy Med Kenny Drew Med Charles Earland Med Bill Evans Med Joe Farrell Med Curtis Fuller Med Dizzy Gillespie, Clark Terry and Oscar Peterson Med Benny Golson Med Dexter Gordon Med Herbie Hancock Med Jimmy Heath Med Joe Henderson Med Andrew Hill Med Bobby Hutcherson Med Milt Jackson Med Billy Joel Med Elton John '''Med J. J. Johnson Med Quincy Jones Med Kirk Lightsey Med Ronnie Mathews Med Jackie McLean Med the Modern Jazz Quartet Med Wes Montgomery Med Alphonse Mouzon Med Oliver Nelson Med Duke Pearson Med Oscar Peterson Med Sam Rivers Med Max Roach Med Sonny Rollins Med Rufus Med Poncho Sanchez Med Don Sebesky Med Lalo Schifrin Med Wayne Shorter Med Leon Thomas Med Stanley Turrentine Med McCoy Tyner Med Randy Weston
Charles Hard Townes
Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1964 saman med Nikolaj G. Basov og Aleksandr M. Protsjorov for grunnleggende arbeid innan kvanteelektronikk, noko som har ført til bygging av oscillatorar og forsterkarar basert på maser-laser prinsippet.
Mykolajiv oblast
Mykolajiv oblast (ukrainsk: Миколаївська область) er ein provins (oblast) i Ukraina. Provinsen har eit areal på 24 598 km². I 2006 hadde Mykolajiv oblast 1 217 103 innbyggjarar og administrasjonssenteret ligg i byen Mykolajiv.
Vindfang
Vindfang er eit lite gjennomgangsrom i tilknyting til inngangsdøra til eit hus. Føremålet er å redusera varmetapet i huset, eller som ordet seier, hindra vinden å blåsa rett inn i bygningen. Rommet fungerer med andre ord som ei sluse og reduserer samstundes òg mengda skit og fukt som vert teke med inn i huset.
Eit bislag utanfor inngangsdøra kan ha veggar og vera heilt innebygd, og dermed ha omtrent same funksjon som eit vindfang.
Vågaholmen
Bortsett frå kommunehuset finst det ikkje mange andre fasilitetar på Vågaholmen. Skular og barnehagar har vorte plassert andre stader. Men her finst båthamn som vert nytta av snøggbåtruta Nordlandsekspressen to gonger dagleg. Her finst òg ein bankfilial som høyrer til Helgeland Sparebank, byggjevarebutikk og daglegvarehandel, samt ein kafé.
Tor Arne Hetland
Tor Arne Hetland er ein norsk langrennsløpar frå Helleland i Eigersund kommune i Rogaland, som er ein av dei mest snøfattige kommunane i Noreg. Han representerer Byåsen IL.
Karriere
Tor Arne Hetland har i fleire år høyrt til den absolutte verdstoppen i langrennssprint. Han vart tidenes første verdsmeister i 1,5 km sprint i Lahti i Ski-VM 2001. Øvinga kom òg med på det olympiske programmet i OL i Salt Lake City 2002, og igjen gjekk Hetland til topps. I VM 2003 i Val di Fiemme vart det bronsemedalje, og i VM i 2005 i Oberstdorf vart det sølv.
Hetland er òg ein sterk løpar på lengre distansar. I 2001 var han med på laget som vann 4 x 10 km stafett i Lahti-VM.
I sesongen 2004/2005 vann han verdscupen i sprint, og kom på tredje plass i verdscupen samanlagt. I desember 2005 leia han verdscupen 2005/2006 framom tyskaren Tobias Angerer.
I Vinter-OL 2006 tok han sølv saman med makker Jens Arne Svartedal på lagsprinten.
24. april 2009 vart det klart at Tor Arne Hetland legg opp som følgje av problem med astma og ein kneskade.
Sitronsyre
Sitronsyre (C6H8O7) er ei organisk syre med tre karboksylgrupper. Syra finst i frukt, til dømes sitron. Salt av sitronsyre heiter sitrat.
Historie
Syra vart oppdaga av Carl Wilhelm Scheele i sitronsaft i 1784.
Førekomst
Sitronsyre er mellom dei vanlegaste syrene i plantar. Til dømes inneheld sitronsaft 5-7 % sitronsyre.
Bruk
Syra er ein antioksidant med nummer E-330. Sitronsyre vert seld som små posar med pulver i butikkar og vert brukt som konserveringsmiddel.
Ludvig Mathias Lindeman
Ludvig Mathias Lindeman var ein norsk komponist, organist og folkemusikksamlar fødd i Trondheim. Han var den første i Noreg som begynte å samle inn folkemusikk systematisk.
Far hans, Ole Andreas Lindeman, var organist og konsertpianist. Ludv. M. Lindeman hadde studert både teologi og musikk og var organist i Vor Frelsers Kirke i Christiania (no Oslo domkyrkje) i Oslo i 47 år. Han samla mesta 2 000 norske folkemelodiar. Saman med sonen Peter grunnla han Musikkonservatoriet i Kristiania som seinare vart Norges musikkhøgskole.
I åra 1853–67 gav han ut ''Ældre og nyere norske Fjeldmelodier. Samlede og bearbeidede for Pianoforte'' i tre band. Desse hefta inneheld folkemusikk for song, hardingfele, bukkehorn, langeleik og fleire. Desse melodiane var alle arrangerte for piano, slik at stykka miste mange av dei stiltypiske detaljane i norsk folkemusikk, noko som førte til kritikk frå fleire kantar — mellom anna frå Edvard Grieg, sjølv om Grieg brukte materialet i hefta for sine eigne komposisjonar. I originaloppteikningane har Lindeman likevel registrert både uvanlege intervall og rytmiske detaljar. I 1907 vart eit siste hefte i samlinga utgjeve av sonen Peter.
Død og ettermæle
39 komposisjonar av L.M. Lindeman står i Norsk Salmebok. Nokre av desse er dei best kjende salmene i norsk tradisjon, til dømes «Krist stod opp av døde», «Påskemorgen slukker sorgen», «Apostlene satt i Jerusalem», «Et barn er født i Betlehem» og «No livnar det i lundar».
Eirik Haga
Eirik Haga er ein norsk lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Vaksdal kommune frå 2007 til 2019.
Finnøy bygdemuseum
Finnøy bygdemuseum er ei avdeling av Ryfylkemuseet. Museumsavdelinga består av ei gjenstandssamling som i dag er plassert i 2. høgda over folkebiblioteket på Judaberg i Finnøy kommune. Mellom gjenstandane er reiskap og utstyr frå meieriet og frå tomatproduksjon. Det er ikkje faste opningstider på Finnøy bygdemuseum.
Eon
Eon er eit tidsuttrykk som vert mykje nytta i geologi. Eit eon i geologi er den største tidsperioden som historia til jorda vert delt inni. Eonet fanerozoikum, som er om lag 550 millionar år langt, dekker heile perioden frå den gong det var overflod av dyr med hardt skall som det vart fossil av.
Eonotemet er eit tilsvarande system for klassifisering i stratigrafi, som er eit fag innan geologi. Faget omfattar klassifisering av berglag som er lagt ned i ein periode som tilsvarar eit spesifikt eon. Eon og eonotem har vanlegvis dei same namn og er oppretta av International Commission on Stratigraphy (ICS), så ratifisert av den moderorganisasjonen International Union of Geological Sciences (IUGS).
Eit eon er vidare delt inn i fleire geologiske æraer, som igjen er delt inn i geologiske periodar, som så består av fleire geologiske epokar. Den minste inndelinga i systemet er geologiske stadia, som ekspertar nyttar til å gje dei mest nøyaktige dateringsestimata.
Ordsoga
Eon er eit internasjonalt vitskapsord lånt frå gresk αἰών aiōn, som er same ordet som vårt æve: jf. førklassisk gresk aiwōn og urgermansk *aiwīn, opphavet til gamalnorsk ævi.
785
785 (romartal DCCLXXXV) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
Maskinentreprenørenes Forbund
Maskinentreprenørenes Forbund (MEF) er ein bransje- og arbeidsgjevarorganisasjon med om lag 1800 medlemmar. Dei fleste medlemmane driv anleggsverksemd med eigne maskinar, med nokre av medlemmane driv som entreprenørversemd med skogsmaskinar, eller med renovering og attvinning.
Medlemsføretaka har til saman over 19.000 tilsette og omsett for over 26 milliardar kroner i året. MEF er medlem av Bygge-, anleggs- og eiendomsrådet (BAE-rådet) og har eigen hovudavtale med Landsorganisasjonen (LO) / Norsk Arbeidsmandsforbund (NAF) og tariffavtalar med NAF og Fellesforbundet.
Handa i Skottland
Handa (skotsk-gælisk Eilean Shannda) er ei øy utanfor vestkysten av Sutherland i Highland i Skottland. Ho er 309 hektar stor og det høgaste punktet er 123 meter over havet.
Ei lita ferje går til Handa frå Tarbet på fastlandet og det går fleire båtturar til øya frå Fanagmore.
Øya består av raud sandstein og er omgjeve av klipper dekte av fuglar.
Nord på øya ligg to åsar, medan sør- og austsida er meir lågtliggande. Nord og vest på øya stig klippene til 100 meter, medan det er strender i sør og aust.
Mindre øyar rundt Handa er mellom anna Glas-Leac i sør, Eilean an Aigeach i nordaust og Stac an t-Sealbhaig i nord. Mellom øya og fastlandet ligg Sound of Handa.
Namnet på øya har norrønt opphav.
Tidlegare vart øya nytt som gravplass og det er framleis restar av eit kapell søraust på øya.
Øya hadde 65 innbyggjarar i 1841, men potetsjuke tvinga folk bort i 1848. Dette er noko overraskande sidan øybuarane hadde ein forholdsvis variert diett som bestod av korn, fisk og sjøfugl, og ikkje var fullstendig avhengige av potetavlingane.
Dyreliv
Handa er kjend for fuglelivet, som lundefugl, alke og teist.
Øya har status som Site of Special Scientific Interest (SSSI, stad av særleg vitskapleg interesse).
Salamanca
Salamanca er ein by vest i Spania og provinshovudstad i provinsen Salamanca i den autonome regionen Castilla y León. Gamlebyen i Salamanca vart innskrive på verdsarvlista til UNESCO i 1988.
Byen ligg kring 200 km vest for Madrid og 100 km aust for grensa til Portugal. Han har kring 155 000 innbyggjarar og er den tredje største byen Castilla y León etter Valladolid og Burgos.
Salamanca er kjend både for dei mange monumenta og Universitetet i Salamanca, som vart grunnlagd i 1218 som det eldste universitetet i Spania og det femte eldste i den vestlege verda. Med 30 000 studentar er universitet, i lag med turisme, hovudnæringa i byen.
Historie
Byen vart grunnlagd i førrromersk tid av vacceos, eit keltisk folk, som ei av fleire festninga i området nær elva Duero. På 200-talet fvt. la Hannibal omleiring på byen. Då Kartago fall til romarane, vart byen Helmantica, som han då heitte, å verte ein viktig handelsstad i det romerske Hispania. Salamanca låg ved ein romarveg, Via de la Plata, som knytte han til Emerita Augusta (dagens Mérida i sør og Asturica Augusta (dagens Astorga) i nord. Romarbrua, frå det første hundreåret evt., var ein del av denne vegen.
Etter Romarriket fall, vart byen erobra av vestgotarar og innlemma i området deira. Byen var alt eit bispesete og signaturane frå biskopane i Salamanca er funne i rådet i Toledo.
Salamanca vart erobra av maurarar, ført an av Musa bin Nusair, i år 712. I fleire år var dette området mellom Duero i sør og Tormes i nord hovudslagmarka mot dei muslimske fiendane. Dei vedvarande kampane mellom først Kongedømet León og Kongedømet Castilla og León og seinare mot Kalifatet Córdoba avfolka Salamanca og reduserte han til ein uviktig busetnad. Etter slaget ved Simancas (939) busette dei kristne området på nytt. Etter Alfonso VI av Castilla erobra Toledo i 1085 auka folketalet i området.
Ein av dei viktigaste hendingane i historia til Salamanca skjedde i 1218, då Alfonso IX av León grunnla Universitetet i Salamanca. Det vart raskt eit av dei viktigaste akademiske sentera i Europa.
I den spanske sjølvstendekrigen vart slaget ved Salamanca utkjempa her den 22. juli 1812. Dette var eit alvorleg nederlag for franskmennene og eit stort tilbakeslag for Salamanca, som fekk den vestlege bydelen fullstendig øydelagd.
Norsk skogmuseum
Norsk skogmuseum (tidlegare Norsk Skogbruksmuseum) på Elverum er eit nasjonalt museum for utmarksnæringane skogbruk, jakt og innlandsfiske. Kvart år vert Dei nordiske jakt- og fiskedagane arrangerte på museet. Opp til 120 000 vitjar museet årleg.
I tillegg til innandørs utstillingar har museet òg utandørs utstillingar. Mellom anna står det ei oppgangssag nede ved Klokkarfossen i Glomma.
Norsk skogmuseum er ein del av Anno museum.
1605
1605 (romartal MDCV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.
787
787 (romartal DCCLXXXVII)
1606
1606 (romartal MDCVI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.
AS Roma
Associazione Sportiva Roma, til dagleg omtala som Roma, er ein fotballklubb frå Roma i Italia. Klubben vart stifta i 1927, då det italienske fascist-regimet tvinga tre lokale fotballag å slå seg saman. Roma har sidan i alle år, unnatake 1951/52-sesongen, vore med i toppdivisjonen i Italia.