cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sommar-OL 1936
For dei som var imot nazistane vart dei fire gullmedaljane vunne av afroamerikanaren Jesse Owens sett på som eit passande nederlag for ideologien om det «ariske» overmennesket, sjølv om ei historie om at Hitler nekta å gjeva han medalje ikkje er sann. I diktet «Sprinterne» nemner Nordahl Grieg Owens sin verkelege og symbolske siger.
Rolf Nilssen
Rolf Nilssen var ein norsk arbeidar og kontorist frå Narvik. Han representerte Troms fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1977 - 1989.
Sommar-OL 1936
Leikane vart lagde til Berlin i konkurranse med Barcelona. Anti-fascistar planla å leggja ein folke-olympiade, eller spartakiaden, til den spanske byen som motsvar til den i Berlin, men dette vart umogleg då Den spanske borgarkrigen braut ut.
Rolf Nilssen
Nilssen var son til ein anleggsarbeidar, og var sjølv maskinarbeidar 1948-49 ved LKAB i Narvik. Deretter arbeidde han som fyrbøtar på NSB sine lokomotiv fram til 1962. Åra 1962-65 var han LO-sekretær i Nordland med bustad i Bodø. I 1965 flytta han til Tromsø, då han vart tilsett som leiar av LO sitt distriktskontor i Troms.
Frå 1952 til 1963 hadde Nilssen plass i formannskapet i Narvik. Også i Tromsø var han formannskapsmedlem, då i dei åtte åra frå 1968 til -75. Perioden 1974-78 var Nilssen landsstyremedlem i Det norske Arbeidarparti.
Hausten 1977 vart Nilssen vald til stortingsrepresentant frå Troms. Med attval i 1981 og 1985 vart han sitjande på Tinget i tolv år. Dei fyrste tre månadene var han medlem av Sjøfarts- og fiskerikomiteen, resten av den fyrste fireårsperioden var han med i Finanskomiteen. Han var så medlem av Sjøfarts- og fiskerikomiteen frå oktober 1981 til mai 1986, sidan var han nestleiar i same komiteen.
Kjelder
Stortingsbiografi
Acem
Acem er ein norsk ideell organisasjon som driv undervisning i Acem-meditasjon. Organisasjonen vart skipa i av Are Holen i Oslo i 1966. Metodane deira byggjer på moderne psykologi utan tilknyting til religion.
Acem underviser òg i yoga og gruppepsykologi. Dei gjev dessutan ut tidsskriftet Dyade og driv ein lokalradio.
Acem er kjende for store loppemarknadar i Oslo på 1970- og 1980-talet. I 2003 kjøpte dei konferansesenteret Halvorsbøle. I tillegg til Noreg har dei aktivitet i Sverige, Danmark, Nederland, Storbritannia, Tyskland, Spania, India og Taiwan.
Ottar frå Hålogaland
Ottar var ein nordnorsk høvding, sjøfarar og handelsmann som vitja kong Alfred av England rundt år 890. Her fortalde han om reisene sine austover til Kvitsjøen og sørover langs kysten av Noreg og Danmark til London. Skildringa hans er rekna som ei truverdig samtidskjelde, og ho er ei av dei viktigaste kjeldene til vikingtida.
Ottar fortalde at han budde i Hålogaland, «lengst mot nord av alle nordmenn», og han gav detaljerte opplysningar om næringsgrunnlaget i nord og dei inntektene han hadde som høvding, m.a. sameskatten. Han gav også mange interessante opplysningar om folka i Norden, om geografi, reiseavstandar og handelsplassane Skiringssal og Heidaby. Han skildra nordmennene som eit eige folk til skilnad frå samar, finnar, svear og danar, og han brukte namnet Norðweg om landet.
Kong Alfred var kunnskapsinteressert, og han fekk omsett den spanske munken Orosius si verdssoge frå 400-talet, Historia adversum Paganos, til gammalengelsk. Han ønskte å supplera historia med samtida sin kunnskap om land og folk i dei nordlege delane av Europa og la til to reiseskildringar. Den eine var angelsaksaren Wulfstan si skildring av ei reise frå Heidaby og innover i Austersjøen til byen Truso ved munningen av Wisla i vår tids Polen. Den andre reiseskildringa var den Ottar gav.
Forteljinga om Ottar sine reiser finst i Lauderdale-manuskriptet og Cotton-manuskriptet i Det britiske museet.
Omsetjing av teksten
Ottars forteljing er skriven på gammalengelsk, eit språk som liknar mykje på norrønt. Her følgjer ei omsetjing. Nokre namneformer på gammalengelsk er gjevne att i hakeparentes. Mellomtitlane er ikkje med i originalteksten:
Ottars heimstad
Ottar [Ōhthere] sa til herren sin, kong Alfred, at han budde lengst mot nord av alle nordmenn. Han fortalde at han budde nord i landet ved Vesthavet. Han sa at landet likevel når mykje lenger mot nord, men det er alt øydemark bortsett frå nokre få stader der det bur samar [Finnas]. Dei lever av jakt om vinteren og av fiske ved sjøen om sommaren.
Landet til nordmennene
Han sa at landet til nordmennene var svært langt og smalt. Alt ein kan nytta til beite eller dyrka, ligg ved sjøen, men det er likevel svært berglendt nokre stader. I aust og langs det dyrka landet ligg det ville vidder og her lever samar. Det dyrka landet er breiast i aust, og smalare dess lenger nord ein kjem. Den austlege delen av det kan vera 60 mil breitt, eller noko breiare, og den midtre delen 30 mil eller breiare, og den nordlege delen, sa han, kunne vera tre mil på det smalaste. Viddene er nokre stader så breie at ein brukar to veker på å kryssa dei, men nokre stader kan ein gjera det på seks dagar. Langs landet i sør, på den andre sida av viddene, ligg Sverige [Sweoland], og lenger nord ligg Finland [Cwena land]. Finnane kjem somme tider over viddene og herjar hos nordmennene, og somme tider herjar nordmennene hos dei. Det er svært mange ferskvass-sjøar på den andre sida av viddene, og finnane ber somme tider båtane sine over land når dei herjar hos nordmennene. Dei har svært små og lette skip.
Reisa til Skiringssal
Ottar sa at det heitte Hålogaland [Halgoland] der han budde. Han fortalde at ingen budde nordanfor han. Det er ein handelsby [port] sør i landet som heiter Skiringssal [Sciringes heal]. Dit kunne ein ikkje segla på mindre enn ein månad, om ein ankra opp om natta og hadde god bør. Heile tida segla han langs landet. Til styrbord hadde han først Irland [Iraland] og deretter dei øyane som ligg mellom Irland og dette landet. Då han segla til Skiringssal, hadde han heile vegen Noreg [Norðweg] til babord. Sør for Skiringssal går ein svært stor sjø inn i landet, sjøen er breiare enn ein kan sjå over. På den andre sida ligg Nord-Jylland [Gotland] og deretter Sør-Jylland [Sillende]. Sjøen går fleire hundre mil inn i landet.
Reisa til Heidaby
Frå Skiringssal sa han at han segla i fem dagar til handelsbyen Heidaby [Hæðum], som ligg mellom vendane [Winedum], saksarane [Seaxum] og anglarane [Angle], men høyrer til danane [Dene]. Då han segla dit frå Skiringssal, hadde han Danmark [Denamearc] på babord side og storhavet på styrbord side i tre dagar. Deretter hadde han Nord-Jylland, Sør-Jylland og øyane på styrbord side i to dagar før han kom til Heidaby. På det landet levde anglane [Engle] før dei kom til dette landet. Han hadde då øyane i Danmark til babord i to dagar.
Durmitor
Durmitor ei fjellkjede i Montenegro med ei høgd på 2 522 meter over havet på det høgaste.
Nasjonalpark
Durmitor nasjonapark vart oppretta i 1952 og inkluderer Durmitor-massivet, ravinane Tara, Sušica og Draga og dei høgare delane av platået Komarnica, og dekkjer eit areal på 390 km².
I 1980 vart parken skrive inn på UNESCO si verdsarvliste.
Kaesong
Kaesŏng (eller Gaeseong) er den femte største byen i Nord-Korea. Han ligg i den nordkoreanske regionen Nord-Hwanghae.
Durmitor
Nasjonalpark
Ein del av nasjonalparken omfattar Tararavinen, ei 80 km lang og 1 300 meter djup kløft, som er den nest største i verda etter Grand Canyon i Arizona.
Kaesong
Byen var tidlegare hovudstad i det koreanske riket under Goryeo. Byen ligg nær Kaesong industriregion, og delar av byen vart frådelt til denne industriregionen i 2002. Industriregionen er eit samarbeid med sørkoreanske styresmakter, og verksemder derifrå har etablert seg med produksjon i en eigen industripark i regionen. Delar av arbeidskrafta som vert nytta kjem frå byen Kaesong.
I Kaesong finst det mellom anna restar etter Manwoldaepalasset. Då Yi Songgye styrta Koryo-dynastiet i 1392 og etablerte Joseon-dynastiet, flytta han samtidig hovudstaden frå Kaesong til Hanyang (i dag Seoul). Kaesong heldt fram som ein del av provinsen Gyeonggi fram til Koreakrigen (1950–1953). I 1951 kom byen under kontroll av Nord-Korea og området rundt byen vart omorganisert til «Kaesongregionen» (Kaesŏng Chigu; 개성 지구; 開城 地區). I 1955 vart byen ein direktestyrt by (Kaesŏng Chikhalsi; 개성 직할시; 開城 直轄市). I 2002 vart Kaesong industriregion delt frå byen. I 2003 vart resten av byen lagt til regionen Nord-Hwanghae.
Byen ligg nær den demilitariserte sona som deler dei to koreanske statane. Frå slutten av den andre verdskrigen og fram til Koreakrigen var slutt, låg Kaesong sør for den 38. breiddegraden som var den fyrste delelinja mellom dei to koreanske statane etter den andre verdskrigen. Avhengig av korleis ein ser på det, er Kaesong den einaste byen av ein viss storleik som framleis er okkupert eller frigjort av Nord-Korea.
Durmitor
Turisme
Durmitor er senteret for montenegrinsk fjellturisme. Dei fleste turistfasilitetane ligg rundt byen Žabljak.
Rosemarie Köhn
Rosemarie Köhn var ein tyskfødd norsk teolog og tidlegare biskop av Hamar. Ho var den fyrste kvinnelege biskopen i Noreg, og den andre i verda i det lutherske kyrkjesamfunnet, etter Maria Jepsen.
Durmitor
Turisme
Om vinteren er hovudaktiviteten på Durmitor skisport og snøbrett. Om sommaren er det fjellklatring og fotturisme. Ein av dei største attraksjonane i Durmitor er dei 18 bresjøane, der Crno er den mest kjende.
Kaesong
Medan byen var tidleg hovudstad i Korea, vart byen gjeven namnet Songdo. Byen er senter for ginsengproduksjonen og lettindustrien i landet.
Rosemarie Köhn
Akademisk karriere
Rosemarie Köhn arbeidde som hjelpelærar i hebraisk ved Universitetet i Oslo frå 1967 til 1977. Her skreiv ho læreboka Hebraisk Grammatikk (1971), som framleis blir brukt til hebraiskstudia ved norske universitet og høgskular. Samstundes var Köhn stipendiat i gamaltestamentleg teologi fram til 1975. Ho vart tilsett som universitetslektor i bibelfag ved Institutt for religionshistorie og kristendomskunnskap i 1976, og underviste òg ved det integrerte praktikumet innan sjelesorg, homiletikk og pastorallære, og i prinsipiell etikk ved institutt for sjukepleievitskap. Ho var avdelingsbestyrar ved avd. B, Institutt for religionshistorie og kristendomskunnskap i åtte år, og leidde forskingsprosjektet Presterollen 1986-1989. I 1989 vart ho rektor ved Det praktisk-teologiske seminaret ved Universitetet i Oslo.
Kaesong
Av utdanningsinstitusjonar finn ein Koryo Songgyungwan-universitetet, Kommunist-universitetet og ein kunstskule i byen. Kaesong historiske museum har ei rekkje gjenstandar og relikviar frå koreansk historie, inkludert Chomsongdae, Manwolpaviljongen, Kaesong Namporten, Anhwatempelet, grava til kong Wanggon og kong Kongmin.
Rosemarie Köhn
Biskop Köhn
Rosemarie Köhn vart utnemnd til biskop i Hamar av kongen i statsråd i 1993. Köhn har vore rekna til den liberale fløya i kyrkja, og Köhn har vore kontroversiell i samband med vigslinga av homofile prestar. Eit godt døme er den såkalla Siri Sunde-saka, som gjorde at Köhn vart den desidert mest namngjetne norske biskopen på 1990-talet.
Maskinpistolen Thompson
Thompson, eigentleg M1, er ein amerikansk maskinpistol. Det fulle offisielle namnet i amerikansk teneste var Submachine Gun, Calibre .45ACP, M1 (Thompson). Kaliber .45 ACP ("Automatic Colt Pistol") er det same som 11,25mm, og den same ammunisjonen som i tenestepistolen Colt 1911.
Rosemarie Köhn
Biskop Köhn
Rosemarie Köhn vart i 2004 utnemnd av Kong Harald V til kommandør av Den Kgl. Norske St. Olavs Orden.
Kvæfjord kommune
Kvæfjord kommune (nordsamisk Giehtavuona suohkan) ligg i Troms-området i Troms og Finnmark fylke. Han er den vestlegaste kommunen i fylket og grensar mot Harstad kommune i aust, Tjeldsund og Lødingen i sør og nordlandskommunen Sortland i nord og vest. Kommunen ligg på Hinnøya, langs Kvæfjorden med dei mindre øyene Kvæøya og Gapøya.
Rosemarie Köhn
Biskop Köhn
13. januar 2006 varsla biskopen at ho kom til å trekkje seg frå stillinga som biskop i oktober same året. Årsaka til dette var at Köhn hadde hatt høgt blodtrykk og fleire små hjerneslag. Rosemarie Köhn gjekk av 1. november 2007.
Maskinpistolen Thompson
Våpenet vart verdskjent under forbodstida (primært som gangstervåpen), under namnet Tommygun. Produsenten hadde klart å få det likestilt med pistolar og rifler, og våpenet kunne dermed i stor grad kjøpast i kva jarnvareforretning som helst i USA. Maskinpistolar generelt før, under og lenge etter andre verdskrigen fekk dermed tilnamnet tommygun.
Kvæfjord kommune
Kvæfjord hadde 3 018 innbyggjarar per 1. april 2011. Av dei bur om lag halvparten i kommunesenteret Borkenes.
Maskinpistolen Thompson
Maskinpistolar generelt oppstod som eit behov frå første verdskrigen, da det kom fram at infanteriet trong eit handhalde våpen med rask skot-takt i skyttargravskrigen. Dei første maskinpistolane vart produserte og leverte heilt på slutten av første verdskrigen, det gjeld òg forløparen til Thompson M1.
Kvæfjord kommune
Kvæfjord er kjend for lange jordbrukstradisjonar og store avlingar med jordbær og poteter og også for bakverket kvæfjordkake. Fjorden har tidlegare òg vore kjend for det gode sildefisket.
Namn og symbol
Det finst mange gamle variantar av namnet på bygda. Dei første som vert nemnt er «Quidiafiorde», med forskjellige stavemåtar, og seinare har det vorte forenkla til mellom anna Quidefiord, Quefiord og i 1723 Qvæfiord. Ifølgje Oluf Rygh og bokverket hans, Norske Gaardnavne, må namnet stamme frå Kviðjafjordr, der Kviðja viser til øya som i dag heiter Kvæøya og ligg midt i fjorden. Kviðja kan tyde 'buk' eller 'mage' (kviðr), og byggjer i så fall på den bøygde forma på øya.
Andre moglege forklaringar på namnet er at det kjem av kvidugr, altså fruktsommeleg, eller kvi, kvia som kan tyde oppdyrka og innhegna jordstykke i utmark, eller ein samlingsplass for husdyr (kve).
Kvefjord og Kvedfjord var i lang tid korrekte offisielle skrivemåtar i tillegg til Kvæfjord.
Kommunevåpenet til Kvæfjord er ein jordbærplante i gull mot ein grøn bakgrunn. Det blei godkjend i 1986.
Geografi
Kommunen ligg rundt fjordane Kvæfjorden og Gullesfjorden, samt ein sidefjord til Gullesfjorden, Austerfjorden. Kvæøya deler Kvæfjorden i to sund. Sundet på nordsida heiter Bygdesundet, og på sørsida ligg Øysundet. Ytst i fjorden ligg Gapøya og Gapøyholman. Tidlegare omfatta kommunen òg Godfjorden, som vart overført til Sortland kommune 1. januar 2000.
Rundt Gullesfjorden, i den sørvestre delen av kommunen, er det høge og spisse fjell med bratte lier. Det høgste punktet i Kvæfjord, 1 116 moh., er på fjellet Reinspælen, som ligg vest for Gullesfjorden. I nord og aust er det meir avrunda fjell, breiare dalar og meir viddelandskap, som på Melåheia. Dei fleste vassdraga i kommunen er små og næringsfattige.
Bortsett frå i området Straumsbotn–Storjord, ligg det aller meste av busetnaden som eit smalt belte langs kystlina.
Riksveg 83 går frå Harstad og inn i Kvæfjord kommune over Kvæfjordeidet, og den tre km lange riksveg 849 går frå Gåra og inn til kommunesenteret Borkenes. RV83 går så forbi dei inste gardane i Kvæfjorden, langsmed Øysundet og Gullesfjorden, og kryssar han med ferjesambandet Refsnes-Flesnes. I Langvassbukt møter vegen riksveg 85, som går frå Europaveg 10 i Gullesfjordbotn og mot Sortland. E10 frå Lødingen mot Lofoten går gjennom den sørlegaste delen av kommunen.
Klima
Kvæfjord har eit typisk subarktisk maritimt klima, og er verna av høge fjell. Jordbruket gjer seg dessutan nytte av sørvendte lier og ljose netter i midnattssol. Kald nordavind kan stå rett inn i fjorden frå Nordishavet, og etter periodar med varme sommardagar tar den med seg havtåke som legg seg i fjorden.
Det er veldig stor forskjell på nedbørsmengda i dei forskjellige delane av kommunen, i nord er det lite nedbør samanlikna med relativt mykje i sør. Denne nedbørsgradienten er ein av dei største i Noreg.
Tabellen nedanfor viser normalverdiar for perioden 1961−1990.
Kvæfjord har fylkesrekorden for største årsnedbør i Troms fylke. På Eidet i Gullesfjorden vart det målt 2 622 mm i 2003.
Geologi
Bergartane i området vert dominert av eldre, relativt tungt forvitrelege grunnfjellsbergartar, i hovudsak granitt. Vest og sør for Gullesfjorden er det gneis som har ein alder på meir enn 2,5 milliardar år. Det finst smale belte av kalkspatmarmor i området, som gjev viktig tilskot av kalk til vegetasjonen.
På byrjinga av 1900-talet freista ein å starte bergverksdrift ved Kjengsnes i Austerfjorden, og på Skår på Kvæøya (jernmalm), i Straumsfjellet og på Berg (kopar). Drifta var ulønsam, og opphørde etter kort tid. Den mest vellukka lokaliteten var Skår, kor det vart henta ut nokre tusen tonn jernmalm.
Istider har lagt att mykje morene. Det må ha vore tungt arbeid å rydde stein frå jordene, sidan det er så mykje botnmorene i området, men resultatet vart veldig godt.
Elvemusling
Elvemusling eller elveperlemusling (Margaritafera margaritafera) er ein ferskvasslevande musling som finst i temperert, rennande vatn på den nordlege halvkula. Arten er truga av utrydjing, hovudsakleg på grunn av forsuring av vassdrag. I tidlegare tider var han òg ein viktig ressurs som produsent av perler.
Salangen kommune
Salangen kommune (nordsamisk Siellága suohkan) er ein kommune i Troms-området i Troms og Finnmark fylke. Kommunen grensar i nord mot Dyrøy og Sørreisa kommunar, i aust mot Bardu, i sør mot Lavangen, og over Sagfjorden i vest mot Ibestad. Kommunen høyrde tidlegare til Troms fylke, og ligg i indre Sør-Troms.
Elvemusling
Elvemuslingen heldt til i låglandet i elvar med stille til middels straum. Dei finst på dei fleste typar substrat, og lever av mikroorganismar dei filtrerer or vatnet med gjellene sine. Larvane lever parasittisk i gjellene til laks eller aure.
Ryggsøyle
Ryggsøyla i menneske
Ryggsøyla er mellom anna halden opp av ryggmuskelen m. erector spinae.
Elvemusling
Bestanden i Noreg er mellom dei sterkare i verda, men han er likevel rekna som sårbar av norsk raudliste. Særleg sør for Dovre er bestanden på veg ned; mykje fordi det ikkje skjer formeiring i nokon særleg grad. Dette kan ha fleire årsaker, mellom anna endringar i vertsdyrbestandane eller at dei individa som finst er over formeiringsdyktig alder.
Ryggsøyle
Ryggsøyla i menneske
Menneske har normalt 33-34 virvlar:
Elvemusling
Raudlistevurdering
Muslingane flyttar seg i lita grad etter at dei har etablert seg på elvebotnen. Spreiing innover i vassdrag og mellom vassdrag skjer derfor medan muslinglarvane er festa til vertsfisken. Dyra blir normalt 150–200 år gamle i Noreg, men det er funne dyr i Sverige som er rundt 280 år gamle. I raudlistesammenheng blir likevel nytta ei antatt generasjonstid på 33 år. Tidlegare var perlefiske ei viktig årsak til tilbakegang, men dette har no opphøyrt, sjølv om det framleis slår noko ulovleg plukking. No er faktorar som eutrofiering, erosjon frå lands- og skogbruksområde, forsuring, utrydding av vertsfisk, vassdragsregulering, kanalisering, bekkelukking, drenering av myrar og anna utmark, snauhogst og giftutslepp m.m. viktigare.
Salangen kommune
Kommunesenteret Sjøvegan ligg inst i Sagfjorden.
Elvemusling
Raudlistevurdering
Vassdragsreguleringar påverkar i stor grad den naturlege vassføringa i elvar og bekker og vil derfor kunna endra habitatet til muslingane ved at variablar som flaum, vassfart, vanndekt areal og substratkvalitet blir påverka. På grunn av elvemuslingens strenge habitatkrav kan vasskraftreguleringar derfor potensielt føra til betydelege forstyrringar.
Konklusjon: Trass i at nokre bestandar synest å ta seg sakte opp, blir det forventa framleis bestandsnedgang på grunn av diverse truslar mot leveområda til arten, og arten vart sett på raudlista i 2021 som Sårbar (VU) grunna ein forventa nedgang i førekomstarealet til arten og/eller redusert kvalitet på levestadane. Noreg har eit betydeleg ansvar for å ta vare på elvemuslingen i Europa.
Salangen kommune
Kommunevåpenet
Kommunevåpenet viser ein sølvgrå sel på blå botn. Bakgrunnen for kommunevåpnet er namnet til kommunen som på norrønt er Selanger, med tydinga 'Selfjorden'.
Kyrkjer og kapell
Salangen kyrkje ligg i kommunesentret Sjøvegan og vart teken i bruk i 1981. Kyrkja er bygd av betong og tre. Elvenes kapell ligg på Elvenes 11-12 km austom kommunesentret Sjøvegan.
Snøggbåt
Det er snøggbåtsamband med Brøstadbotn, Engenes og Harstad.
Idrett
Salangen har tre idrettslag, Salangen idrettsforening, Øvre Salangen idrettslag og Seljeskog idrettslag.
Historie
Salangen kommune vart oppretta i 1871, då han vart skild ut frå Ibestad kommune. 1. januar 1964 vart nabokommunen Lavangen kommune innlemma i Salangen kommune, men vart skild ut att i 1977. Området Lavangsnes vart då verande att i Salangen kommune.
Kvæfjord kommune
Naturvern
Tre område i kommunen er verna som naturreservat: Gapøy naturreservat, Gapøyholman naturreservat og Gullesfjordbotn naturreservat.
Kvæfjord kommune har fått utarbeida ein eigen database for kartlegging av verdifulle naturtypar og artar som er oppført på den norske raudlista. Alle dei sju naturtypane som Direktoratet for naturforvalting reknar som verdifulle med tanke på det biologiske mangfaldet, er registrert i Kvæfjord.
Samfunn
Folketettleiken er størst på nordsida av Kvæfjorden. Grendene Vikeland, Gåra, Strand, Trastad og Dale høyrer i tillegg til tettstaden Borkenes med i dette området med samanhengande busetnad og innmark. Utanfor Dale ligg grendene Elde og Bremnes, og innanfor ligg Vik, Straumen og Storjord. I Gullesfjorden ligg Hemmestad, Refsnes, Flesnes og Langvassbukt. Kvæøya har grendene Hundstad og Vebostad.
Det er tre postnummer knytt til kommunen: 9475 Borkenes, 9476 Borkenes (postboksar) og 8409 Gullesfjord.
Politikk
Kommunestyret i Kvæfjord kommune har 23 medlemmer. Kommunen nyttar formannskapsmodellen, og formannskapet har fem medlemmer.
Dei tre siste kommunevala har Kvæfjord kommune prøvd ut ordninga med direkte ordførarval. Dette førte i valet i 2007 til at Lillian Hessen vart ordførar frå partiet Venstre, sjølv om samarbeidet mellom partia Ap, SV og Sp har fleirtalet i kommunestyret og formannskapet.
Skular og barnehagar
Kommunen har to barne- og ungdomsskular, Borkenes skule og Flesnes skule. I tillegg har ein skule, Vik skole, berre 1.-7. trinn. Elevane derfrå går vidare på Borkenes ungdomsskule. Dei tre skulene har SFO-tilbod. Kommunen driv òg barnehagar på Borkenes, Elde og i Vik.
Rå vidaregåande skule tilbyr undervisning i idrettsfag, restaurant- og matfag, naturbruk, helse- og sosialfag og blomsterdekoratør, i tillegg til tilrettelagt undervisning i forskjellege studieretningar. Skulen drivast av Troms fylkeskommune.
Grendene inst i Gullesfjorden nyttar skule- og barnehagetenester i Lødingen kommune. Dei busette på asylmottaket går på vaksenopplæring i Harstad.
Media
Harstad Tidende er lokalavis for kommunen, som dessutan ligg innanfor dekningsområdet til Bladet Vesterålen. UL Fram gjev ut bygdemagasinet Kveaalen, som skriv om kultur, lokalhistorie og aktivitetane til UL Fram.
Kyrkjer
Kommunen har eit prestegjeld og sokn, med ei hovudkyrkje, Kvæfjord kyrkje, og Langvassbukt kyrkje i Gullesfjord. Det er ei gravlund ved Kvæfjord kyrkje og ei på Flesnes.
Det er ein baptistkyrkjelyd på Borkenes.
Administrative inndelingar
Kvæfjord ligg i Sør-Troms og inngår i følgjande administrative inndelingar:
Kvæfjord var tidlegare ein del av Senja fogderi.
Næringsliv
Kommunen har i alle tider vore eit jordbruksområde, og fiske har òg vore viktig. Potet og jordbær frå kommunen er kjend og ettertrakta. Jordbæra har til og med fått plass i kommunevåpenet. Tidlegare var det ein sildoljefabrikk på Borkenes, og det har òg vorte eksperimentert med oppdrett av blåskjell.
Institusjonen Nord-Norges Åndssvakehjem på Trastad, som vart oppretta av Nord-Norges Diakonistiftelse på 1950-talet, har hatt mykje å seie for kommunen, òg etter at han vart lagt ned i 1991. Institusjonen var omsorgs- og utdanningsinstitusjon for psykisk utviklingshemma frå heile landsdelen. Sidan HVPU-reforma i 1991, som gav ansvaret for omsorg til kvar særskild kommune, har Kvæfjord framleis hatt ein stor omsorgsteneste. I 2005 vart den private institusjonen Kvæfjord Opplevelse og Avlastning (KOA) oppretta, og er i dag eit selskap i utvikling. I tillegg til avlastnings- og barneverntenester, driv KOA òg eit asylmottak for einslege mindreårige asylsøkjarar.
Kultur
Kvæfjord har sitt eige kulturhus, kjend som «Sosialbygget», som er det tidlegare kapellet på Trastad gard. I tillegg brukast samfunnshuset til UL Fram, "Fram", til mange kulturaktivitetar. Fårebygget er eit galleri og atelier som er ein ombygd fjøs. Borkenes skolekorps samarbeider med den kommunale kulturskulen, og har dirigent og fleire instruktørar frå Forsvarets Musikkorps Nord-Norge i Harstad. Kommunen eig og driv ein idrettshall med gymnastikksal og symjehall, Kvæfjordhallen.
På Trastad Samlinger kan ein sjå kunst laga av psykisk utviklingshemma. Kunsten stammar både frå tida då Trastad Gard var ein institusjon for psykisk utviklingshemma, og frå dei noverande internasjonale kontaktane til galleriet. Museet har òg ei utstilling som viser historia til institusjonen, og dagleglivet der.
Acetal
Acetal er kjemiske bindingar der to oksygenatom er knytte til det same karbonatomet med eitt elektron kvar.
Kvæfjord kommune
Kultur
Kommunen har eit kulturlandskap med både gamle og nye kulturminne. Det går ein kultursti frå Skallan til Rå kor ein kan sjå restar av installasjonar som skulle forsvare Harstad under 2. verdskrig, gravhaugar, sommarfjøs og anna.
Forbrukartvistutvalet
Forbrukartvistutvalet, forkorta FTU, er eit domstolliknande forvaltningsorgan som avgjer tvistar i forbrukarsaker som gjeld kjøp av varer, handverkartenester og saker om angrerett. Handsaminga i Forbrukartvistutvalet er gratis, og utvalet sine avgjerder får rettskraft og tvangskraft dersom dei ikkje blir tatt inn for domstolane innan ein frist på fire veker etter at vedtaket er forkynt. Før ei sak kan avgjerast av Forbrukartvistutvalet, må den først ha vore til handsaming hos Forbrukarrådet. Forbrukarrådet si oppgåve er å mekle mellom partane for å få til ei løysing som begge kan leve med. Dersom ein ikkje oppnår semje, kan ein eller begge partar krevje at saka blir handsama og avgjort i Forbrukertvistutvalget. Både Forbrukarrådet og Forbrukartvistutvalet skal innta ei uhilda og nøytral haldning i handsaminga av sakene.
Utvalet fekk mykje publisitet i pressa då dei i 2004 slo fast at det gjaldt 5 års reklamasjonstid, og ikkje to år, for mobiltelefonar.
Acetal
Acetal er berre stabile i nøytrale eller basiske miljø. Dei vert mellom anna brukte som løysemiddel.
Kvæfjord kommune
Tusenårsstader
Kommunen har vald to museum i kommunen som tusenårsstader. Desse to er breiddeprosjektet Hemmestad brygge og søyleprosjektet Trastad Samlinger.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Kvæfjord kommune frå 1900:
Skånland kommune
Skånland er ein tidlegare kommune i Troms fylke med administrasjonssentrum på Evenskjer. 1. januar 2020 blei han slått saman med Tjeldsund kommune til nye Tjeldsund kommune i det nyoppretta Troms og Finnmark fylke. Evenskjer blei administradjonsstad for den nye kommunen.
Historie
Skånland kommune vart oppretta i 1926, då han vart skilt ut frå Trondenes kommune. 1. januar 1964 vart kommunen slått saman med Astafjord kommune, samstundes som den delen av kommunen som låg på øya Rolla vart overført til Ibestad kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Skånland kommune frå 1930: a ''Dette talet omfattar ein del av øya Rolla som var del av Skånland kommune fram til kommunesamanslåingane i 1964, då han vart overført til Ibestad kommune. Dette området hadde då 143 innbyggjarar.''
Nildalen
Nildalen er ein elvedal danna av Nilen. Han strekker seg gjennom Øvre Egypt frå Sudan til Kairo, der dalen sluttar og Nildeltaet tek til. Elva renn stort sett på austsida av dalen.
Dalen er rundt 1200 km lang og mellom 5 og 15 km brei, men er smalare i sørenden, og er berre rundt 3 km brei sør for 25° grader nord. Aswan-dammen har skapt verdas største kunstige innsjø i dalen, Nassersjøen.
Det var i Nildalen at sivilisasjonen kjend som Det gamle Egypt utvikla seg for rundt fem tusen år sidan. Elva gav grøde slik at ein kunne utvikla jordbruk og matoverskot. I dalen blei det bygd mange gravminne, som pyramidar og gravkammer, som ein kan sjå i dag.
Sommar-OL 2000
Sommar-OL 2000 vart halde i Sydney i Australia. USA vart beste nasjon. Noreg fekk fire gullmedaljar:
Tre sølvmedaljar gjekk til høvesvis Trude Gundersen i mellomvekt i taekwondo, Kjersti Tysse Plätzer i 20 km kappgang og til dobbeltscullaren i roing (Olaf Tufte & Fredrik Bekken). Kvar si bronsemedalje tok Harald Stenvaag i 50 meter heilmatch med rifle, det norske mannskapet i solingklassen i segling, samt til det norske kvinnelandslaget i handball.
Koji Yoshinari
Koji Yoshinari er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Darjeeling Himalayan Railway
Darjeeling Himalayan Railway er ein 80 km lang, smalspora (610mm) jarnbane som forbind Darjeeling i Vest-Bengal til omverda. Andre endestasjonen er Siliguri. Darjeeling Himalayan Railway i distriktet Darjeeling blei ført opp på UNESCO si liste over verdsarv i 1999. Jarnbana, som blei opna i 1881, blir driven av Indian Railway. Den blei bygd av britane mellom 1879 og 1881 og blir sett på som det første og enno det mest storslagne eksempelet på jarnbanar i veldig høgtliggande område.
Jarnbana er framleis stort sett dampdreven. Linja har ei høgdeforskjell fra 100 moh ved Siliguri til 2200 moh ved Darjeeling.
Lokomotiv
Alle damplokomotiv som er i bruk på jarnbana er av klasse 'B'. Lokomotiva er bygd mellom 1889 og 1925. Av totalt 34 lokomotiv som er bygd, var det i 2005 berre 12 igjen i drift.
To diesellokomotiv er i bruk, Nr.604 & 605. Dei er begge to av klasse NDM6. Begge er i utgangspunktet bygd for Matheran Hill Railway.
Hans Peter L'Orange
Utdanning
L'Orange voks opp i Oslo. Etter examen artium i 1921 gjekk han gjennom Krigsskulen i 1922. Deretter studerte han kunsthistorie og gresk, vart magister i filosofi i 1927 og til slutt dr.philos. i 1933 på ei avhandling om historia til det seinantikke portrettet. Frå 1930-36 var han universitetsstipendiat, men var busett i Roma frå slutten av 20-åra til den andre verdskrigen braut ut. Frå 1942 var han professor i klassisk arkeologi ved Universitetet i Oslo i over 30 år, fram til 1973 då han gjekk av med pensjon. Forøvrig var han gjesteprofessor ved Harvard University's Dumbarton Oaks Library i Washington D.C. i 1950 og ved Johns Hopkins University i Baltimore frå 1966–67.
Forsking
L'Orange gav ut ei lang rekkje bøker og mange artiklar. Ved sida av dei vitskaplege utgjevingane sine, skreiv han òg meir populærvitskaplege skrifter, der han med god forteljarevne fokuserte på samanhengen mellom ulike kulturfenomen. I 1969 vart han tildelt Norsk kulturråds ærespris. L'Orange døydde i Oslo i 1983.
Verk
(utval)
Aino
Under den finske nasjonalromantiske perioden sist på 1800-talet var namnet mykje brukt. Nokre av dei første som fekk det var Aino Järnefelt (gift Sibelius), fødd i 1871, og Aino Krohn (seinare Aino Kallas), fødd i 1878. Etter ein topp i 1917, då over 1200 jenter fekk namnet Aino, sokk bruken utover 1900-talet. Mot slutten av 1990-åra voks han igjen, og i 2006 var Aino blitt jentenamnet som var mest gjeve i landet.
Bruk
Namnet er mykje brukt i Finland, der 2 % av kvinner heiter Aino (2008). Det er også ein del brukt i Estland (0,8 % i 2004). I Noreg var det 156 kvinner som heitte Aino i 2008.
Mokra
Mokra (serbisk Mokra Gora) er eit fjell aust i Kosovo, vest i Montenegro og sørvest i Serbia. Det er ein del av fjellkjeda Prokletije. Fjellet har to toppar over 2000 meter over havet. Den høgaste er Pogled på 2155 moh. og den andre er Beleg på 2102 moh. Beleg ligg på grensa mellom Kosovo og Montenegro, medan Pogled ligg på grensa mellom alle dei tre landa. I Kosovo ligg byen Istok like sør for fjellet på Metohija-sletta.
Muslingar
Muslingar er ei klasse blautdyr med todelte, symmetriske skal som er hengsla ved ryggen. Gruppa omfattar over 20 000 artar som finst både i ferskt, brakt og salt vatn. I Noreg kjenner me litt over 220 artar. Muslingar skil seg frå andre blautdyr mellom anna gjennom at hovudet er sterkt redusert og manglar augo og raspetunge. Dei lever av plankton og detritus dei filtrerer or vatnet med gjellene sine, og fører det til munnen med ein rad flimmerhår. Muslingar som ligg på botnen tek vatnet inn gjennom skalopningane sine, medan gravande muslingar pumpar det gjennom gjellene med to frie eller samanvaksne siphonar («sugesnablar»).
Evolusjonshistoria til muslingane er særs uklar, og har vore gjenstand for debatt i over 50 år. I dag brukar ulike kjelder ulike klassifiseringssystem å dela gruppa inn etter. Nokre brukar fysiske karakterar i skjelet som basis for klassifisering, andre meiner indre organ eller økologi er dei viktigaste trekka ein bør setja opp systematikken etter.
Muslingar er vanlegvis særkjønna, det vil seia at det finst ulike hann- og hoindivid.
Storfjord kommune
Storfjord, på nordsamisk Omasvuotna og på kvensk Omasvuono, er ein kommune i Troms og Finnmark fylke. Kommunen er kalla opp etter Storfjorden som er den inste delen av Lyngenfjorden.
Historie
Storfjord kommune vart oppretta i 1929 i dåverande Troms fylke, då kommunen vart skilt ut frå Lyngen kommune. Kommunen har vorte utvida to gonger med to ubygde område: I 1964 vart garden Elvebakken overført frå Balsfjord kommune og i 1992 vart ein gard i grunnkrinsen Nordnes overført frå Lyngen kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Storfjord kommune frå 1930:
Daisuke Saito
Daisuke Saito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka, Cerezo Osaka og JEF United Chiba.
Waipoua Forest
Waipoua Forest er eit skogområde som byr på nokre av dei beste døma på kauriskogar som er att på New Zealand. Det er kjent for å ha att to av dei største levande kauritrea, Tāne Mahuta og Te Matua Ngahere.
Waipoua Forest ligg regionen Northland og har samband med dei nærliggjande skogområda Waima og Mataraua Forests. Reservatet vart skipa i 1952. Det har den største førekomsten av nordbrunkivi i Northland. Den trua fuglearten gråflikfugl, (maori: kōkako), kan òg finnast her i dei mest høgtliggjande områda av skogdistriktet.
Skogen inneheld tre fjerdedelar av dei attverande kauritrea (Agathis australis) på New Zealand og dekkjer 25 km².
Waipoua Forest er også det offisielle namnet på ein busetnad som ligg i same området som skogen.
Historikk
I 1885 vart Waipoua Forest lagt inn under lovreguleringane i State Forests Act, og eit område på 90 km² vart gjort til eit statleg skogsreservat. Ei av årsakene til at dette skogsområdet hadde sloppe unna øydeleggingar i tidlegare tider, var at det låg avsides og at det var vanskeleg å få ut tømmer derifrå.
I 1907 var Waipoua Forest og eit eller to mindre reservat dei einaste urørte statlege kauriskogane som var att.
I 1913 tilrådde eit offentleg utval i forstsaker at eit særskilt utpeika område på 0,8 km² i Waipoua Forest, og alle 50 km² i Warawara Forest skulle opprettast som nasjonale kauriskogar for folket på New Zealand.
På 1940-talet vart det kjent at statleg forstvesen hogg kauri i Waipoua. I 1947 sende derfor miljøorganisasjonane Whangarei Progressive Society, Royal Forest and Bird Protection Society, Waipoua Preservation Society og andre organisasjonar over 50 000 underskrifter til Parlamentet og kravde at 160 km² i Waipoua skulle vernast for alltid, og ikkje rørast av menneske. Andre aksjonar følgde, og 2. juli 1952 vart eit område på over 80 km² gjort til skogsreservat.
Brannen i 2007
Ein skogbrann trua Waipoua Forest tidleg i 2007. Brannen braut ut 1. februar etter at nokon hadde koka skjel over open eld på ei strand i nærleiken. Det gjekk med plantefelt med furu nær den verna skogen, og brannen øydela våtmarksvegetasjon av betydeleg økologisk interesse, og kom så nær som tre km frå Tāne Mahuta. Brannmannskap og frivillige greidde å stoppa brannen med hjelp frå helikopter og branngater. Furu for millionar av dollar brann opp, og mange fuglar av trua arter gjekk tapt, mellom dei reknar ein med så mange som 20 kiwifuglar. I alt gjekk det med over 2 km² vegetasjon i brannen.
De tre utilgivelige forbannelsene
De tre utilgivelige forbannelsene (Engelsk: Unforgivable Curses) er tre trylleformlar i Harry Potter-serien. Dei er ikkje lovlege å bruka, og vert stort sett berre brukte av Fyrst Voldemort og tilhengjarane hans.
Dei tre formlane:
Magic in Harry Potter Sortilèges dans l’univers de Harry Potter
Список заклинаний мира Гарри Поттера
Nebojša Krupniković
Nebojša Krupniković er ein tidlegare serbisk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka og JEF United Chiba.
Fiksdal
Fiksdal er ein tettstad i Vestnes kommune i Romsdal i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på vestsida av Tomrefjorden, ved utlaupet av Fiksdalselva, og har.
Muren
Muren er eit namn som er nytta om fleire byggverk som gjerne har vore særs viktige i nærområdet. Det er òg eit mykje nytta stadnamn i Noreg, og òg nytta som slektsnamn.
Fiksdal
Tettstaden har grunnskule og daglegvarebutikk. Sør for bygda står Fiksdal kyrkje, ei langkyrkje i tre frå 1866.
Muren
Byggverk
Murane (pl.) vert gjerne nytta som eit synonym for fengsel.
Maskinpistol
Ein maskinpistol er eit handhalde automatvåpen, som kombinerer den automatiske avfyringa frå eit maskingevær med ammunisjonen frå ein pistol og er typisk mellom desse to i vekt og storleik. Dei første eksperimenta med denne typen våpen gjekk føre seg i starten av 1900-talet, men det var først sist i første verdskrigen at dei første rettelege maskinpistolane dukka opp.
Somme maskinpistolar kan skyte både enkeltskot og skotseriar, såleis mellom andre den moderne MP5. Andre er uråd å skyte enkeltskot med, dei kan berre brukast heilautomatisk. Når ein skyt heilautomatisk, er det best å skyte korte byer på 3–4 skot om gongen, da rekylen gjer at siktepunktet vil bli endra for kvart skot, slik at det berre er dei første par-tre skota som treffer målet uansett.
Blant dei mest kjende typane frå før andre verdskrigen kan ein nemne den amerikanske maskinpistolen Thompson, som er velkjend frå gangsterfilmar under kjelenamnet Tommy-gun. Han vart òg bruka under og etter første verdskrigen. Under andre verdskrigen kom den tyske maskinpistolen Schmeisser, den sovjetiske maskinpistolen Sjpagina og den britiske Stengun, som blant anna vart gitt til norsk og dansk motstandsrørsle i flydropp. I nyare tid er det særleg Uzi frå Israel og MP5 frå Tyskland som har vekt oppsikt, og sistnemnde er blant anna bruka av norsk politi og forsvar.
Muren
Bakgrunnsstoff
The Wall (disambiguation)
Allmusic
allmusic (tidlegare All Music Guide) vart grunnlagd i 1991 for å hjelpe forbrukarar i å finne informasjon om musikkinnspelingar. Den første «All Music Guide Reference Book» vart gjeven ut året etter. Allmusic etablerte sin eigen nettstad i 1995, og er eit oppslagsverk for musikkinnspelingar, artistar, kritikkar og meir.
Hamarøy kyrkje
Hamarøy kyrkje ligg i Hamarøy kommune og sokn i Ofoten prosti. Det er ei arbeidskyrkje, bygd i 1974 i betong med 300 plassar.
Arkitekt for bygget var Nils Toft. Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Historie
Hamarøy høyrde frå gamalt av til Salten fogderi.
Hamarøy var i 1589 eit residerande kapellani under Steigen prestegjeld. Hamarøy var truleg eit av dei kapellania som vart eigne pastorat eller soknekall som følgje av eit reskript 1. april 1740.
Ved kongeleg resolusjon 28. oktober 1882 vart det bestemt å rive Hamarøy gamle kyrkje og byggje ei ny kyrkje med 700 sitteplassar. Til ny kyrkjetomt og til utviding av kyrkjegarden skulle det fråskiljast rundt 20 ar frå prestegarden.
Zambia
Republikken Zambia er eit land i det sørlege Afrika. Landet grensar til Angola og Namibia i vest, Kongo og Tanzania i nord, Malawi og Mosambik i aust og til Zimbabwe i sør. Landet har ikkje eiga kyststripe. Sør i Zambia ligg ein del av Zambezielva, med ein av dei største fossane i verda, Victoriafallene, på grensa mot Zimbabwe.
I kolonitida fram til 1962 var territoriet underlagt Storbritannia under namnet Nord-Rhodesia.
Geografi
Zambia er ein innlandsstat i det sørlege Afrika, det vil seia at han ikkje grensar til hav. Zambia har eit tropisk klima og består hovudsakleg av høgt platå med nokre høgder og fjell.
Landet har to betydelege elvebasseng, Zambezi-bassenget i sør og Kongo-bassenget i nord. Av dei to bassenga utgjer Zambezi-bassenget tre firedelar av landet. Resten av landet er del av Kongo-bassenget.
Zambezi-bassenget
I Zambezi-bassenget er det fire betydelege elver som anten renn gjennom Zambia eller dannar landegrensene med nabolanda: Kafue, Luangwa, Cuando og Zambezi. Dei siste tre dannar delar av sørgrensene til Zambia. Cuando-elva dannar Zambia si sørvestlege grense med Angola og renn så austover langs den nordlege grensa ti Caprivi-stripa i Namibia, før ho renn ut i Linyanti-myrene som til slutt renn austover ut i Zambezi. Frå samansmeltinga si med Cuando renn Zambezi austover og dannar heile Zambia si grense med Zimbabwe. Dei to andre elvene, Kafue og Luangwa, ligg heilt innanfor Zambia og er betydelege sideelver for Zambezi. Dei flyt saman med Zambezi på grensa til Zimbabwe ved Chirundu (Kafue) og byen Luangwa. Før dei flyt saman dannar Luangwa-elva delar av Zambia si grense med Mosambik. Frå byen Luangwa forlèt Zambezi Zambia og flyt inn i Mosambik, der ho til slutt renn ut i Indiahavet ved Mosambikkanalen.
Zambezi fell 100 m over dei 1,6 km breie Victoriafalla som ligg i det sørvestlege hjørnet av landet og fyller seinare den mektige, oppdemde Karibasjøen.
Zambezi-dalen, som går langs den sørlege grensa, er både djup og vid. Nordover endrar terrenget seg til eit høgt platå som går frå 900–1200 moh. opp til 1800 moh. i den nordlege delen av Copperbelt. I aust buktar Luangwa-dalen seg sørover med høgder på begge sider før han kjem til Zambezi. I vest er landet prega av store sletter. Dei vestlege slettene blir overfløymde i den årlege regntida (vanlegvis oktober til april).
Kongo-bassenget
Zambia har to betydelege elver frå Kongo-bassenget, Chambeshi og Luapula. Den siste utgjer Zambia si grense med Den demokratiske republikken Kongo. Chambeshi ligg heilt innanfor Zambia og er den fjernaste hovudstraumen av Kongo. Ho flyt inn i Bangweulu-sumpen som gir vatnet som dannar Luapula-elva. Luapula flyt sørover og så vestover før ho vender nordover til ho når Mwerusjøen. Kalungwishi-elva renn òg ut i innsjøen. Luvua-elva renn ut av Mweru i den nordlege enden.
Tanganyikasjøen er den andre betydelege vasskjelda som tilhøyrer Kongo-bassenget. Den søraustlege enden til innsjøen får vatn frå Kalambo-elva som utgjer delar av Zambia si grense med Tanzania. Denne elva har dem nest høgaste fossen i Afrika, Kalambofalla.
Klima
Store delar av Zambia ligg i ei høgd mellom 900 og 1500 m over havet, og berre i Zambesidalen mot grensa av Zimbabwe har ein lågland. I låglandet har ein typisk tropisk klima der temperaturane held seg høge året rundt og med regntid frå desember til mars. Klimaet er trykkande og har eit dårleg rykte på seg på grunn av at sjukdommar som malaria og sovesjuke er utbreidd i dette området.
Dei høgareliggande områda har derimot eit meir behageleg klima og lågare temperaturar. I perioden november til februar kan derimot både temperaturen og fukta bli så pass høg at ein kan få ubehagelege forhold. Over 1500 m er det ikkje uvanleg med frost i perioden frå april til august, og det kan òg vere kjølig på dagtid om det er skya vêr. Mykje av regnet som kjem i samband med den intertropiske konvergenssona kjem i form av kraftige torebyer, men ein kan òg ha regnvêr som varer to til tre dagar.
Ndola ligg i den våtare delen av landet og har ein normal årsnedbør på 1295 mm. Lusaka som ligg lenger sør har tørrare forhold og har 836 mm i året.
Nasjonalparkar
Zambia har ei rekkje nasjonalparkar, og dessutan 35 forvaltingsområde for vilt som fungerer som buffersoner rundt parkane. I desse buffersonene finn ein òg fleire viltreservat, innkvartering for turistar, forskingsstasjonar og mykje meir. Her er nokre av dei viktigast :
Historie
Dei opphavlege khoisan-innbyggarane i Zambia byrja å bli erstatta eller absorbert av teknologisk meir avanserte innvandrande stammar for rundt 2000 år sidan. Dei betydelege bølgjene av bantuspråklege innvandrarar, bantu-ekspansjonen, byrja på 1100-talet.
Blant dei var tonga-folket, også kalla batonga, dei første til å slå seg ned i Zambia og er antatt å ha komme langt frå aust nær «den store sjøen». Nkoya-folket har òg komme med forslag om at dei kom tidlegare frå Luba- og Lunda-kongedøma i nord. Andre grupper følgde med den største migrasjonen som kom mellom seint på 1600-talet og tidleg på 1800-talet. Desse seine innvandrarane kom hovudsakleg frå Luba- og Lunda-stammene i det sørlege Kongo og nordlege Angola, men blei følgde av ngonifolk frå sør på 1800-talet. Innan enden av hundreåret var dei forskjellige folkeslaga i Zambia stort sett etablert i områda dei no bur i.
Med unntak av ein og annan portugisisk oppdagar, låg området urørt av europearar i fleire hundreår. Etter midten av 1800-talet blei det vitja av vestlege oppdagarar, misjonærar og handelsfolk. I 1855 var misjonæren og oppdagaren David Livingstone den første europearen som såg dei fantastiske fossefalla ved Zambezi-elva. Han kalla dei Victoriafalla etter dronning Victoria. Falla er kjende i Zambia som Mosi-O-Tunya, 'røyken som torar', på målføre i Lozi eller Kololo. Byen Livingstone nær falla er oppkalla etter oppdagaren.
Britisk koloni
Nord-Rhodesia blei slått saman med Sør-Rhodesia og Nyasaland (no Malawi) og danna Føderasjonen av Rhodesia og Nyasaland. Nord-Rhodesia var åstaden for mykje uro og kriser som karakteriserte føderasjonen i dei siste åra han eksisterte. Kjerna for problema var afrikanske krav om større deltaking i styringa og europeisk frykt for å mista politisk kontroll.
Det todelte valet som blei halde i oktober og desember 1962 resulterte i ein afrikansk majoritet i det lovgivande rådet og ein skjør koalisjon mellom dei to afrikanske nasjonalistpartia. Rådet godkjente resolusjonar som bad om at Nord-Rhodesia skulle få trekka seg frå føderasjonen og kravde fullt internt sjølvstyre under ei ny grunnlov og ei nasjonalforsamling basert på eit breiare, meir demokratisk grunnlag. 31. desember 1963 blei føderasjonen oppløyst, og Nord-Rhodesia blei Republikken Zambia 24. oktober 1964.
Sjølvstendet
Ved sjølvstendet blei det halde frie val og United National Independence Party (UNIP) vann. Kenneth Kaunda blei statsminister og blei gjenvald. I den veksande polariseringa under den kalde krigen kom Zambia under kommunistisk innverknad og blei etterkvart ein eittpartistat under UNIP og med Kaunda som president.