cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ivan Ukhov
Karriere
I 2009 vann han gull i innandørs-EM i friidrett Torino med eit hopp på 2,32 m. Elles i innandørssesongen 2009 hoppa han i Aten 25. februar 2,40 m, ny russisk rekord og årsbeste i verda. Den 25. juli 2009, under det russiske meisterskapen i Tsjeboksary, svinga han seg over 2,35 m og vart russisk meister med personleg utandørsrekord.
I 2010 sigra Ukhov i VM innandørs i Doha, gullmedaljen vann han etter eit hopp på 2,36 m. Ukhov deltok under EM i friidrett 2010 i Barcelona. Her hoppa han 2,31 m og tok sølvmedaljen, overgått av landsmannen Aleksandr Sjustov med to centimeter. Han var likevel den klart beste høgdehoppararn gjennom sesongen, noko han stadfesta med å vinne i fire av sju Diamond League-stemne.
I 2011 vann Ukhov gull under innandørs-EM i friidrett, då han vart den einaste som hoppa over 2,38 m. Under innandørs-VM i friidrett i Istanbul året etter greidde han bronsemedaljen.
Ivan Ukhov OL-debuterte under sommar-OL 2012 i London. Her vann han olympisk gull då han var den einaste som hoppa over 2,38 m. I 2019 mista han gullmedaljen ved ein dom i Den internasjonale skilsdomsretten for sport. I 2021 fekk Erik Kynard medaljen.
I 2014 fekk han bronsemedaljen under EM i Zürich.
Eric Burdon
Eric Victor Burdon er best kjend som vokalisten i The Animals, eit rockeband danna i Newcastle i England, og funkrockbandet War.
Han var med å starte The Animals i Newcastle tidleg på 1960-talet. Burdon song Animals-klassikarar som «House of the Rising Sun», «Don't Let Me Be Misunderstood», «Bring It On Home to Me» og «We Gotta Get Out of This Place». I 1966 var gruppa i realiteten oppløyst og Burdon starta «Eric Burdon and the New Animals», med det seinare Family-medlemmet John Weider og seinare The Police-gitaristen Andy Summers. Dei fekk listetoppar med songane «When I Was Young», «Sky Pilot» og «Monterey». Denne gruppa varte fram til 1969 då Burdon gjekk med i gruppa War. Desse gav ut eit album med med dei kjende songane «Spill the Wine» og «Tobacco Road». I 1971 starta Burdon ei solokarriere.
Burdon deltok i nokre korte gjenforeiningar av det originale Animals i 1976 og 1983, men ikkje noko av dette var av varig karakter, sjølv om dei i 1983 gav ut singelen «The Night». Han har hatt ei rekkje grupper som har spelt under namnet «Eric Burdon Band» eller liknande variantar med stadig forskjellige musikarar. Populariteten hans har gjennomgåande vore større utanfor Storbritannia. Han reiser framleis rundt og held konsertar.
Det er påstått at Eric Burdon er den såkalla «Eggman» i The Beatles-songen «I am the Walrus». Dette skuldast at han vart kalla «Eggs» av venen sine, noko som skal stamme frå at han knuste egg over nakne jenter. I sin biografi seier Burdon at ein slik episode ein gong skjedde medan John Lennon var til stades, og han hadde då ropt «Go on, go get it, Eggman ...».
Olov Grøtting
Olov Grøtting er ein norsk politikar. Ho er ordførar i Alvdal kommune i Hedmark fylke og representer Senterpartiet. Ho vart vald til ordførar ved valet i 2007 ved direkteval.
Løten
Løten er ein tettstad og administrasjonssenteret i Løten kommune i Innlandet fylke. Tettstaden har. Rørosbanen går gjennom tettstaden. Staden vart kommunesenter etter at Løten stasjon vart lagt hit i 1862.
Kalender
Ein kalender er eit system for å halde orden på tida gjennom eit solår/serie av solår eller måneår. I Noreg nyttar ein den gregorianske kalenderen.
Overgangen frå den julianske kalenderen skjedde i Danmark og Noreg den 18. februar 1700. Den gamle kalenderen vart då kalla «gammal stil», og den nye «ny stil».
Andre kalendrar
Mange ulike kalendrar blir nytta i dag og har blitt nytta gjennom historia:
Michel Sittow
Michel Sittow var ein estisk målar frå Reval (Tallinn) i Estland som arbeidde i tradisjonen til tidleg nederlandsk målarkunst. Størstedelen av livet arbeidde Sittow som portrettmålar ved ulike hoff, for Isabella av Castilla, habsburgarar og andre i Spania og i Nederlanda. Han var ein av dei fremste flamske målarane i samtida.
Liv og gjerning
Sittow var det eldste av tre born åt finsnikkaren og målaren Clawes van der Sittow og den andre kona hans, den finlandsvenske kjøpmannsdottera Margarethe Molner. Far hans var i 1454 komen frå Mecklenburg til Reval for å gifte seg med den fyrste kona si, han var sidan med i det mektige lauget i byen, Kanutigilde. Til å byrje med lærde Michel Sittow målaryrket av far sin, frå 1484 av Hans Memling i Brugge.
Mellom 1492 og 1504 arbeidde Sittow ved hoffet til den kastiljanske dronninga, Isabella. Han var aktiv i både Toledo, Ávila, Barcelona, Madrid, Sevilla, Burgos, Granada og i andre spanske byar. Sidan var han også i teneste hos statthaldaren over Nederlanda, den burgundiske hertugen, Filip I av Castilla. Eit portrett frå den tid av den engelske kongen, Henrik VII, er truleg måla av Sittow.
Då Filip døydde i 1506 mista Sittow den viktigaste mesenen sin. Same året reiste han tilbake til Reval, der var mora var død og det vart strid om arven etter henne. Han arbeidde ei tid som hjelpar, før han i 1507 synte fram meisterverket som skulle gje han medlemskap i Kanutigilde.
År 1514 fekk Sittow i oppdrag å måle den dansk-norske kongen Kristian II i København. Deretter arbeidde han ved ulike europeiske hoff, særleg i dei sørlege Nederlanda i teneste hos statthaldaren Margarete av Austerrike, samt i Spania.
I 1517 kom han heim til Reval for godt. Året etter gifta han seg med den rike kjøpmannsdottera Dorothie Allunsze. Sittow vart i 1523 oldermann i Kanutigilde og slutta seg same året til den reformerte kyrkja. Etter alt å dømme døydde Sittow i Reval under ein pest, få dagar før julekvelden 1525. Han vart gravlagd frå Nikolaikyrkja i byen.
Michel Sittow var ein av dei teknisk sett grundigaste målarane i Europa på byrjinga av 1500-talet. Om lag 30 av verka hans finst i dag. Framom alt er portrett- og helgenbileta hans samtidige meisterverk. Han laga også bokminiatyrar og altartavler.
Larsbakken
Garden Larsbakken si historie kan sporast tilbake til sein mellomalder, men går truleg lenger tilbake. Av tidlegare namneformer finn ein, Bakkjen, Hauge og Maurhaug, truleg av maur og haug. Garden ligg på ei høgd over Dalsfjorden i bygda Tysselandet i Fjaler i Sunnfjord i Vestland fylke.
Garden var tidlegare eit klyngetun, og utfrå det ein finn av hellelagde gangvegar og grunnmurar har det truleg vore langt over 20 hus i tunet. I dag består tunet av fire gjenverande hus. Løe, stove, eldhus og stabbur.Ellers står det fleire utløer som i si tid høyrde til garden. Desse har i 2007 vore gjenstand for omfattande restaurering, men mykje arbeid gjenstår endå. Ved restaureringsarbeidet vert det lagd stor vekt på tilbakeføring i form og ved materialvalg. Ein nyttar td handsmidd spiker, og handsmidde trepluggar. Kledning som er nytta er nordvendt seintvaksen malmfuru. Taktorv er så langt handskoren på garden.
Ved avviklinga av klyngetunet (1895-1905) vart mange av husa flytte til "nye" tun i umiddelbar nærleik til det gamle. Det er i dag fire gardar på det som før fall inn under tunet. Det er berre drift ved ein av desse. Andre bygningar blei derimot demontert og seld og ein veit endå i dag kvar fleire av desse er. Ein finn gamle stover bl.a i Dale i Sunnfjord og i Hyllestad som har sin opprinnelse på klyngetunet.
Hausten 2007 vart ei stove i Hyllestad forsiktig plukka fråkvarandre etter først å ha blitt grundig merka. Denne har tilnamnet friarstova, noko som var kjent både på Tysselandet og i Hyllestad Denne vil bli sett opp igjen på sin barndomsgrunnmur i 2008.
Husøy kyrkje i Solund
Husøy kyrkje er ei langkyrkje frå 1896 på Straumen på Ytre Sula i Solund kommune i Vestland.
Kyrkjestaden for ytre Solund var frå 1717/18 til 1896 på den vesle Kirøyna ved Huøyna vestom Straumsfjorden, der låg Husøy kapell.
Kirøyna overtok som kyrkjestad etter Utvær, der det truleg hadde vore eit kapell sidan 1100-talet. Mot slutten av 1800-talet var kapellet på Kirøyna vorte for lite og det låg og usentralt til i forhold til kvar størstedelen av kyrkjelyden no budde, difor vart det vedteke å byggje ny kyrkje austom Straumsfjorden. Mange av dei som budde på småøyene vestom Straumsfjorden var svært lite nøgde med dette og fleire nekta å delta i pliktarbeidet med den nye kyrkja.
Fylkesveg 58 i Troms
Fylkesveg 58 i Troms går mellom Finnvik og Vengsøya i Tromsø kommune.
Trasear: Finnvik – Bellvika (10,5 km), Vengsøy ferjekai – Myreng (0,3 km)
Vestlandsrådet
Vestlandet
Landsdel i Noreg Fylke Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane, Hordaland, og Rogaland Kommunar 121 Areal: Areal 58 552,34 km² Befolkning: Innbyggere 1 258 536 (2009)
Vestlandsrådet vart etablert i 2003 og er eit politisk samarbeidsråd for fylkeskommunane på Vestlandet. Samarbeidet er oppretta med heimel i Kommunelova §27 og er etablert av dei fire fylkeskommunane, Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal. Dei fire fylkeskommunane på Vestlandet skal gjennom Vestlandsrådet
Sjølve Vestlandsrådet består av 20 medlemmer, fem frå kvar fylkeskommune. Rådet møtest fire gonger i året og er lagt opp slik at ein årleg har eit møte i kvart fylke. Leiarvervet går på omgang for eit år av gangen mellom fylkesordførarane. For 2012 er fylkesordførar i Hordaland, Tom-Christer Nilsen, leiar.
I tillegg til rådet er det skipa eit eige arbeidsutval (AU) med dei fire fylkesordførarane på Vestlandet. AU skal m.a. vere eit organ som set den politiske dagsorden og som avklarar kva saker ein skal arbeide med mellom møta og kva saker som skal takast opp i neste møte. For denne valperioden sit fylkesordførar Janne Johnsen (Rogaland), fylkesordførar Tom-Christer Nilsen (Hordaland), fylkesordførar Åshild Kjelsnes (Sogn og Fjordane) og fylkesordførar Jon Aasen (Møre og Romsdal)i AU.
Frå våren 2010 er det etablert eit eige fast sekretariat for rådet. Sekretariatet er lokalisert til Førde, men vil frå februar 2012 har tilhaldstad i Stavanger.
Samarbeid om politiske saker
Rådet har eit særleg ansvar for politisk sentrale og strategiske saker på Vestlandet. Arbeid med Ferjefri E39, Nasjonal Transportplan, rassikring, Stad skipstunnel, hamner med internasjonal standard og riksvegferjer med universell utforming har vore viktige samferdslepolitiske saker. Andre saker er å utvikle og kommersialisere nye opprettsartar på Vestlandet, sikre verftsindustrien, trygge dei tekniske fagskulane og sikre at ein har relevant  fagmiljø og fagarbeidarar i framtida, spele ei viktig rolle med omsyn til forvaltning av oppdrettskonsesjonar, sikre gode rammevilkår for Kystruta (Hurtigruta), og å spele ei aktiv rolle for å få ei ny båtrute mellom Vestlandet og Newcastle.
Vestlandsrådet ønskjer også å vere ei tydeleg stemme i forhold til EU og det internasjonale samfunnet. Både fråsegn om Sellafield, om ny forvaltningsplan for Nordsjøen, innspel til EU sin fiskeripolitikk og kommentarar til EU sin 2020-strategi har vore drøfta og handsama i rådet. Vestlandet har elles sentrale posisjonar gjennom kvar einskild fylkeskommune både i North Sea Commission, og CPMR (Conference of Peripheral Maritime Regions) som er ein lobbyorganisasjon overfor EU. I tillegg er Vestlandsrådet medlem og kontaktpunkt for NORA – Nordatlantisk samarbeidsråd. NORA er etablert og langt på veg finansiert av Nordisk Ministerråd.
Vegen vidare
Etter forvaltningsreforma og drøftingar om etablering av eigne regionar i Noreg, har Vestlandsrådet tatt nye grep og nyleg vedteke ein ny strategi. Her skisserer Vestlandsrådet seks nye satsingsområde for samarbeidet:
AEG
AEG kan visa til:
Thranittarrørsla
Thranittarrørsla var den første store sosialistiske grupperinga i Noreg. Ho voks fram i Drammen seint på 1840-talet etter solid agitasjon frå den intellektuelle byradikalaren Marcus Thrane.
Historie
Thranittarrørsla voks fram mellom arbeidarar i Drammen etter Marcus Møller Thrane sitt agitasjonsarbeid, først gjennom avisa Drammens Adresse og seinare hans eigen publikasjon Arbeiderforeningernes blad. Rørsla spreidde seg raskt til heile landet, og på sitt største hadde ho i følgje Thrane sjølv om lag 30 000 medlemmer fordelt på 400 ulike lag.
Ideologisk sett bygde dei i stor grad på dei engelske chartistane (arbeidarrøysterettsrørsla), sidan begge hovudsakleg kjempa for demokratisering med underskriftskampanjar som viktigaste kampmiddel. Thranittane fremja i tillegg krav om progressiv formueskatt og innskrenkingar av eigedomsretten, og såg ikkje bort frå at illegale metodar kunne verta naudsynte i kampen for arbeidarsaka.
Uschi Disl
Ursula «Uschi» Disl i Bad Tölz i Bayern i Tyskland) er ein tysk tidlegare skiskyttar. Ho er to gonger olympisk meister i stafett, og seks gonger verdsmeister (to individuelle).
Aktiv
Disl har hatt ein lang og suksessrik karriere i skiskyting. Ho var med i Vinter-OL i 1992, første gong skiskyting for kvinner var på OL-programmet og vann sølv med det tyske stafettlaget. Ho var vunne medalje i alle OL etterpå òg:
Thranittarrørsla
Kjelder:
Pax Leksikon (Pax forlag 1976-1982) Nettversjon
Uschi Disl
Aktiv
Ho er dermed den mestvinnande kvinnelege skiskyttaren i OL gjennom tidene, og har vunne medaljar i alle fem OL der kvinneleg skiskyting har stått på programmet. I VM i skiskyting har ho til saman 19 medaljar, derav to individuelle gull frå VM i Hochfilzen i 2005 og seks gull med stafett eller lag.
Frå og med 1993/94-sesongen har ho aldri kome dårlegare enn 8. plass i verdscupen i skiskyting samanlagt. Yrkesmessig er ho tilknytt det tyske politiet.
Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
Svanfoss sluse
Svanfoss sluse på 60 gonger 6 meter ligg rundt Svanfossen i elva Vorma, sør for Eidsvoll. Slusa, som løfter eller senker båtar 3 meter, blei opna i 1906.
Netteger
Netteger (Tingidae) er ei lita gruppe insekt som høyrer til nebbmunnane. Namnet sitt har dei fått av mønsteret dei har på oversida av vengjene, som òg har gjeve dei det engelske namnet sitt lace-bugs - kniplingsteger. Dyra i gruppa er særs små og vert ofte oversett av insektsamlarar, så ein veit ikkje veldig mykje om dei. Frå Noreg er det registrert 15 artar av totalt litt over 2000. Frå Europa kjenner ein totalt 190 artar og underartar.
Kjenneteikn
Nettegene er små insekt som måler mellom 2 og 5 millimeter. Kroppsforma er gjennomgåande oval, og som mange andre teger flattrykt sett frå sida. Forbrystet protonum er stort og går så langt attende at det som oftast dekkjer scutellum - den delen av mellombrystet som vanlegvis er synleg i det øvre skiljet mellom dekkvengjene. Heile forbrystet og dekkvengjene er dekt med det karakteristiske nettmønsteret. Gruppa kan forvekslast med ei anna artsfattig tegefamilie, Piesmidae, men desse har fri scutellum.
Mange nettegeartar har skarpe og tydelege kjølar på vengjene og / eller forbrystet. Dette er dekt av det same nettet som resten av oversida av dyret. Saman med taggane dei ofte har på hovudet er kjølane sentrale i artsbestemming av desse insekta. Rundt kroppen har dei òg ofte bremmar som anten kan vera flate, vassrette eller i bogeform.
Føde
Alle netteger er planteetarar som syg saft or vertsplanten med komplisert oppbygde sugesnablar. Ein finn dei sjeldan andre stadar enn på eller umiddelbart i nærleiken av planten dei beitar på, dette kan vera så ulike artar som malurt, tusenfryd, blåbær, mose eller tistlar. Dei færraste artane kan gjera noko særleg med skade på planten sin, men det er rapportert at Stephanitis rhododendri og S. oberti kan gjera skade på rhododendron.
Livssyklus
Det er særleg innanfor Stephanitis-slekta biologien er godt kjend. Her vert egga lagde om hausten, fest i klyngar til midtnervene til blad. Insektet dekker dei med eit sekretlag som stivnar til etter kvart. Nymfane vert klekt i mai-juni, og vert kjønnsmogne i juli etter få hudskifte. Dei vaksne insekta døyr om vinteren, noko som gjer at livssyklusen til desse dyra er eittårig.
801 Helwerthia
801 Helwerthia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Leksvik kyrkje
Historie
Kyrkja vart bygd i 1667 av furutømmer.
På 1850 og 1860-talet vart kyrkja ombygd innvendig. På denne tida hadde ikkje folk særleg interesse i eldre utstyr, måleri eller historisk materiale. Derfor vart mykje av kyrkjeinventaret tatt bort eller øydelagt.
På 1950 og 1960-talet vart kyrkja restaurert på nytt. Da vart noko av det gamle kyrkjeinventaret, som hadde vore gøymt bort i 80 år, teke fram og sett inn i kyrkja att.
Prestegarden
Ved Leksvik kyrkje står prestegarden, som vart bygd i 1890. Det var presten sjølv, Lars Johansen Wormdahl som var arkitekt og finansierte bygginga av prestegarden. Det var han som stod bak rivinga av den gamle prestegarden som hadde stått der sidan 1680-talet. Før den tid hadde det stått endå ein prestegard på same tomta. Han brann ned i 1686, og ein ny prestegard vart bygd like etterpå.
Luftwaffe
Luftwaffe er eit ord som på tysk språk tyder luftvåpen. Ordet vert særleg nytta om luftforsvaret i Tyskland.
Gipsy Kings
Gipsy Kings er ei gruppe musikarar frå Arles og Montpellier sør i Frankrike som syng på spansk med ein andalusisk dialekt.
Sjølv om gruppemedlemmane var fødde i Frankrike, er foreldra deira hovudsakleg gitanos, spanske romfolk som flykta frå Catalonia under den spanske borgarkrigen i 1930-åra. Dei er kjend for å spele katalansk rumba, ein type pop som kjem frå tradisjonell flamencomusikk til verda. Gruppa kalla seg opphavleg Los Reyes.
Musikken deira har ein særleg rumba flamenca-stil påverka av pop og mange av songane til the Gipsy Kings høver til selskapsdans som salsa og rumba. Musikken deira har blitt skildra som ein stad der «spansk flamenco og sigøynerrapsodi møter salsafunk».
Medlemmar
The Gipsy Kings består av to familiar: Reyes og Baliardo. Dei er nevøar av Manitas de Plata.
Chico Bouchikhi, svigersonen til Jose Reyes, var òg medlem av gruppa, men slutta etter albumet Mosaic for å danne bandet Chico & The Gypsies.
Sykkelhjelm
Påbod
Å bruka sykkelhjelm når ein syklar i trafikken er ikkje påbode i Noreg, korkje for born eller vaksne. Å nekte folk å sykle om dei ikkje brukar hjelm har verte diskutert lenge i Noreg og i utlandet. Eit framlegg om eit slikt påbod er no (2008) til handsaming i Samferdsledepartementet. Vegdirektoratet har frårådd departementet å vedta ei slik lov, av di ein har sett i andre land at påbod om hjelm gjer at færre syklar. Helsevinsten og miljøvinsten når folk syklar er viktigare enn vinsten av hjelmpåbod.
Kritikarane av hjelmpåbod peikar òg på vitskapsartiklar som konkludera med at hjelmpåbod i Australia, New Zealand og Nova Scotia ikkje har redusert hovudskadane.
Svein Borkhus
Svein Borkhus er ein politikar som representerte Arbeidarpartiet og var ordførar i Alvdal kommune frå 1999 til 2007 og frå 2011 til 2015.
Borkhus sat i kommunestyret i Alvdal frå 1988 til 2015.
Svanfossen
Svanfossen er ein foss i elva Vorma, i Fenstad.
Fossen vart bygd ut første gong i 1859, som ein dam som skulle auka vassdjupna i Vorma. Slik kunne ein lettare få til heilårstrafikk mellom Mjøsa og Eidsvoll i dei øvre delane av Vorma mellom Eidsvoll og Minnesund. På denne måten kunne jarnvegen fra Oslo korrespondera med dampbåtane til dei tre mjøsbyane og vidare frakt av menneske og gods frå Lillehammer nordover Gudbrandsdalen til Trondheim. Dammen har vorte utbetra fleire gonger opp gjennom åra. Demninga i si noverande form stod ferdig i 1963 litt nedanfor den første dammen. Staten tok over kontrollen av vassreguleringen i Svanfossen frå 1947.
Kolbein Falkeid
Kolbein Falkeid var ein norsk lyrikar frå Haugesund. Han debuterte i 1962 med diktsamlinga Gjennom et glass-skår, og gav sidan ut ei lang rekkje diktsamlingar. På 1990-talet byrja han eit samarbeid med visegruppa Vamp som tok tekstane hans ut til eit breiare publikum. I 2010 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og i 2011 fekk han Brages Heiderspris.
Hjelmås kapell
Hjelmås kapell står på Hjelmås i Alver kommune i Vestland, og er ei langkyrkje bygd åra 1977-78. Arkitekt for bygget var Arne Johan Seim.
Kapellet vart til største delen reist på dugnad og vart innvigd 28. mai 1978.
Det angolanske riksvåpenet
Det angolanske riksvåpenet blei teke i bruk 2. november 1990. Våpenet inneheld dei same tre symbola som det angolanske flagget: Ein machete, eit tannhjul og ei stjerne. Macheten er krosslagd med ei hakke, og står saman med rankane av mais, kaffi og bomull i kransen rundt for jordbruk og jordbruksarbeidarar. Tannhjulet dannar halve kransen rundt emblemet og symboliserer industri og industriarbeidarar. Stjerna står for internasjonalisme og framskritt. Den oppslåtte boka nede representer utdanning og soloppgangen bak henne symboliserer det nye landet. Nedst er eit banner med namnet til landet.
Riksvåpenet er skildra i tillegg 2 til den angolanske grunnloven.
MS «Utgar» (1981)
MS «Utgar» er ein motorbåt bygt i 1981 for Øygarden-Sotra Rutelag. Båten vart brukt i forskjellige ruter i Øygarden, Fjell kommune og Sotra med kopling til bussruter til og frå Bergen.
I mars 1992 vart båten overteken av Vest Trafikk, i august 2000 av HSD og i september 2007 seld til Actinor Bergen.
Etter 2011 ein gong vart båten seld til Bergen Båtskole og ombygd til skulefartøy. Båten vart innreia med klasserom og moderne navigasjonsutstyr.
Q.E.D.
Q.E.D. er ei forkorting for den latinske frasa quod erat demonstrandum, som tyder «som var det som skulle synast». Q.E.D. vart ofte nytta etter at eit matemastisk bevis, eller ein filosofisk argumentasjon, er fullført, for å poengtera at beviset, eller argumentasjonen, er fullført.
802 Epyaxa
802 Epyaxa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. mars 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Esja
Esja er eit 914 meter høgd fjell sørvest på Island, som oftast vert kalla Esjan. Fjellet ligg om lag 10 km nord for Reykjavík. Esja er ikkje eit enkelt fjell, men ei vulkansk fjellkjede danna av basalt og tuffstein.
Danning
Esja vart bygd opp på slutten av kvartærtida på byrjinga av istida. I løpet av dei varme periodane strøymde lava ut og i dei kalde periodane danna ryggar av tuffstein seg under isbreen. Den vestlege delen av fjellkjeda er eldst (om lag 3,2 millionar år) og den austlege delen den yngste (om lag 1,8 millionar år). Rørsla til jordskorpeplatene som går diagonalt gjennom Island pressar sedimentlaga vestover og bort frå den aktive vulkansonen. Intrusjon, t.d. store magmakanalar frå dei gamle sentrale vulkanane ved Kjalarnes og Stardal vart ein del av sedimentlaga. Som eit resultat vart det danna store lavafelt, eit over det andre, som isbreen under istida slipte ned. Berre dei høge toppane på fjellkjeder som Esja eller Akrafjall vart verande att.
Fysiske trekk
Den austlegaste toppen av fjellkjeda, kalla Móskarðshnúkar, har ein uvanleg lys farge. Ein islandsk forfattar på 1800-talet skal ha håpa på å få sjå sola der etter ein lang regnvêrsperiode, men då han kom nærmare såg han det berre var fjelltoppen med fargen sin. I røynda er det rhyolittstein, som ein ofte finn i den islandske naturen nær gamle (men òg aktive) vulkanar.
Esja er òg eit førenamn på Island.
Albina Akhatova
Albina Khamitovna Akhatova er ein russisk skiskyttar. Ho er verdsmeister på fellesstart frå VM i 2003. I 2006 var ho med å ta OL-gull i Torino med det russiske stafettlaget.
Akhatova er fødd i Nikolsk i Vologda oblast. Ho voks opp i byen Labytnangi i Jamalo-Nenetsk.
Kortfatta merittliste
(per. 28. februar 2006)
Eger
Eger er ein by nord i Ungarn, aust for Matrafjella, som er hovudstad i fylket Heves. Byen er kjend for slottet sitt, varme kjelder, historiske bygningar som den nordlegaste tyrkiske minareten, og som senter for ungarsk raudvin.
Historie
Eger har vore busett sidan steinalderen. Tidleg i mellomalderen var området busett av tyskarar, avarar og slaviske stammer. Ungararane kom til området på 900-talet. Stefan av Ungarn (997–1038), den første kristne kongen av Ungarn, grunnla eit bispedøme i Eger. Den første domkyrkja i Eger vart bygd ved sida av slottet i Eger. Eger vart bygd rundt den tidlegare domkyrkja og har vore eit viktig religiøst senter i Ungarn sidan han vart grunnlagd.
1300- til 1500-talet var ei tid i framgang for Eger. Dyrking av vindruer, som har gjort byen kjend, byrja å verte viktig på denne tida.
Då Det osmanske riket erobra delar av Ungarn vart Eger ein viktig grensefestning. Omleiringa av Eger i 1552 vart mirakuløst vunne av dei ungarske styrkane, som vart sterkt i undertal. Mindre enn 2 000 ungarske soldatar, inkludert kvinner og born, under kaptein István Dobó sin kommando, klarte å stå imot den tyrkiske hæren på 80 000 mann. Dei fleste ungararane kjenner soga om omleireinga frå romanen «Eger sine stjerner» (ungarsk Egri csillagok) av den ungarske forfattaren Gárdonyi Géza på 1800-talet.
I 1596 gjekk ein større tyskisk hær til åtak på Eger og tok borga etter ei kort omleiring. Eger var under osmansk styre i 91 år og vart hovudstaden i ein osmansk vilayet (administrativ inndeling). Tyrkarane gjorde kyrkjene om til moskear, bygde om borga og bygde andre bygd som offentlege bad og minaretar.
Etter at tyrkarane ikkje klarte å erobra Wien, klarte habsburgarane, som kontrollerte resten av Ungarn, å drive tyrkarane ut av landet. Den kristne hæren leia av Karl IV av Lorraine okkuperte slotet i Buda i 1686 og fekk borga i Eger til å overgje seg ved å svelte dei ut i 1687.
Eger byrja så å bløme igjen. Biskopane tok tilbake byen og mange protestantar flytta. Under sjølvstendekrigen mot Habsburg i 1703-1711 støtta byen den ungarske leiaren prins Frans II Rákóczi, men keisardømet klarte å slå ungararane og kort tid etter vart Eger råka av ein pest.
1800-talet starta med katastrofar. Ein brann øydela halve byen i 1800 og den sørlege veggen av borga kollapsa i 1801. Eger vart eit erkebispesete i 1804. Erkebiskopen hadde streng kontroll over byen trass i at innbyggjarane kjempa for større fridom. I 1827 råka ein ny brann byen og fire år seinare tok ein epidemi livet av meir enn 200 menneske.
Innbyggjarane i Eger tok aktivt del i den ungarske revolusjonen i 1848. Sjølv om revolusjonen vart stoppa, klarte Eger å kome seg fri frå erkebiskopen sitt styre i 1854.
Etter den første verdskrigen byrja byen å gradvis kome seg økonomisk. Gárdonyi sin roman «Eger sine stjerner» førte til at Eger vart eit populært turistmål og ein byrja arkeologiske utgravingar av borga.
I dag er Eger ein velståande by og ein populær turistdestinasjon med eit sjarmerande sentrum i barokk stil.
MF «Fjordgar» (1967)
MF «Fjordgar» er ei bilferje bygt i 1967 som MF «Torulf».
Fylkesveg 105 i Troms
Fylkesveg 105 i Troms går mellom Salen og Øynes i Kvæfjord kommune.
Paula
Paula er ei kvinneleg form av mannsnamnet Paulus, som tyder 'den vesle'. Pauline og Paulina er andre former.
Levanger kyrkje
Levanger kyrkje er ei langkyrkje frå 1902 i Levanger kommune i Trøndelag fylke.
Huelva
Huelva er ein by sørvest i Spania og provinshovudstad i provinsen Huelva i den autonome regionen Andalucía. Han ligg ved kysten av Cádizbukta der elvane Odiel og Rio Tinto renn saman. Byen har opp under 150 000 innbyggjarar.
Alazeja
Alazeja (russisk Алазея) er ei elv nordaust i Sakha i Russland og ei av sideelvane til Volga frå venstre. Elva er 1590 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 320 m³/s.
Paula
Paula har namnedag den 22. mars i Noreg og den 22. juni i Sverige.
Alazeja
Alazeja oppstår der elvane Nelkan og Kadyltsjan renn saman og munnar ut i Kolymabukta i Aust-Sibir-havet, nær Logasjkino. Elva frys til seint i september eller tidleg i oktober og vert isfri att seint i mai eller tidleg i juni. Den største sideelva hennar er Rossokha.
Det er meir enn 24 000 innsjøar i nedslagsfeltet til Alazeja.
Huelva
Fotballaget i byen, Recreativo de Huelva, er den eldste i heile Spania. Den einaste tropiske orkanen, Vince, som nokon gong har nådd land i Europa, gjekk på land her.
Zemlja Georga
Zemlja Georga eller Prins George Land (russisk: Земля Георга) er ei øy ved og er ein del av Frans Josefs land i Russland.
Fylkesveg 105 i Troms
Lengda på strekninga: Borkenes – Borkenes ferjekai 0,2 km. Hokland ferjekai – Hamn – Øynes 7,1 km. Salen – Hamn (Kveøysambandet) 2,4 km.
MF «Fjordgar» (1967)
Ferja vart opphavleg bygt for å gå i rute mellom Ulsteinvik, Torvik og Runde, og erstatta ei tidlegare ferje med same namn. Etter at Herøybrua opna i 1976 gjekk ferja mellom Torvik og Runde fram til Rundebrua kom i 1982. Den siste strekninga «Torulf» trafikkerte under MRF-flagg var Molde – Bolsøya.
Huelva
Historie
Byen er skildra i antikken som ein by mellom elvane Anas (dagens Guadiana) og Baetis (dagens Guadalquivir)
Fylkesveg 105 i Troms
Ferjestrekninga mellom Borkenes og Hokland, som vart trafikkert av MF «Kveøy», vart avløyst av Kveøysambandet med Kveøybrua, som vart opna 25. september 2010. Ferjekaiene vart rivne sommaren 2011.
Huelva
Historie
Byen kan ha vore same by som Tartessus; som fønikarane kalla Onoba. Grekarane heldt dette namnet og skreiv det Ὄνοβα. Byen var under turdetanar då romarane erobra området. I romartida vart byen kalla Onoba Aestuaria eller Onuba (nytta på myntar) eller Onoba. Byen vart ein del av den romerske provinsen Hispania Baetica. Arabarane erobra området og kalla byen Walbah mellom 712 og 1250. Byen vart hardt råka av eit jordskjelv i 1755.
Det er framleis ruinar etter romarane i byen. Byen prega sine eigne myntar og det er funne fleire myntar her med namnet Onuba.
MF «Fjordgar» (1967)
I januar 1990 vart ferja selt til Øygarden & Sotra Rutelag og omdøypt «Fjordgar». I 1992 vart ho overteken av Vest Trafikk og til slutt i august 2000 av HSD. Sidan vart reiarlaget omdøypt Tide Sjø og Norled. I heile denne perioden og fram til 31. desember 2011, gjekk ho i sambandet Klokkarvik-Lerøy-Bjelkarøy-Hjellestad.
Paula
Bruk
Paula har vore brukt i Skandinavia sidan 1700-talet. I Noreg blei det gjeve til 0,15 % eller fleire av alle nyfødde jenter frå 1900 til 1920. Deretter gjekk det gradvis nedover med bruken. Det er i dag om lag 900 norske kvinner som har Paula som førenamn (2007).
I kulturen
Paula er namnet på ein roman frå 1995 av Isabel Allende, tileigna den avdøde dottera Paula Allende.
Zemlja Georga
Med eit totalt areal på 2821 km² er Zemlja Georga den største øya i Frans Josefs land. Ho er òg den lengste med ei lengd på 115 km frå nord til sør. Det høgaste punktet er 416 meter over havet.
Tangentfjøl
Ei tangentfjøl er eit elektronisk tangentinstrument som skil seg frå eit piano ved at tonane varer så lenge tangenten er trykt ned, mens tona på eit piano berre varer ei kort stund, alt etter krafta i anslaget.
Zemlja Georga
Zemlja Georga har ei forreven kystlinje med mange bukter, viker og nes. Det meste av øya ligg under store isbrear. Det er ei stor isfri halvøy i nord, Poluostrov Armitidzj. Det vestlegaste neset er på denne halvøya er Mys Multanovskogo, og bortanfor dette ligg sundet Proliv Arkhangelskij mellom Zemlja Georga og Aleksandra Land. Sundet Cambridge Channel (Proliv Kambrittsj) ligg lenger sørvest.
Tangentfjøl
Tidlege tangentfjøler var ikkje følsomme for anslag, men produserte ei tone med same volum sjølv om tangenten vart slått an på ein hard eller mjuk måte. Eksempel på typar tangentfjøler er synthesizere og MIDI-tangentfjøler (som berre er ei rekkje tangentar som er kopla til ein MIDI-modul).
Zemlja Georga
Zemlja Georga har tre nes som peikar sørvestover på sørkysten, Kapp Neale (det vestlegaste punktet på øya), Kapp Crowther og Kapp Grant. Det austlegaste neset vert kalla Mys Murray.
To nes peiker nordover, Mys Brjusa og Mys Battenberg, og mellom desse ligg Sommervillebukta.
Nightingale-kanalen (Proliv Nejtingejl) går aust for Zemlja Georga med Bruceøya på andre sida.
Zemlja Georga vart namngjeve av den austerriksk-ungarske nordpolekspedisjonen til ære for prins Georg av Hessen-Darmstadt (1669 - 1705), som vart Generalfeldwachtmeister i den austerrikske hæren i 1694 og feltmarskalk i 1699.
Georg Steller
Georg Wilhelm Steller var ein tysk vitskapsmann og oppdagar som arbeidde i Russland. Steller har fått fleire dyreartar kalla opp etter seg. Grunnen til dette er at han deltok på Vitus Bering si andre oppdagingsferd frå Kamtsjatka, og oppdaga fleire dyreartar ingen vitskapsmenn hadde skildra før.
Liv og virke
Steller var fødd i Windsheim nær Nürnberg og studerte ved Universitetet i Wittenberg. Han fekk så ei stilling ved St. Petersburg-akademiet for naturvitskap, og reiste til Russland i I 1734.
I 1738 blei han utnemnd til vitskapsmann på Bering-ekspedisjonen, som skulle utforska kysten av Sibir og leita etter ein austleg veg til Nord-Amerika, og etter to års reise kom han fram til Okhotsk i 1740. Her møtte han Bering for første gong.
I september det året drog ekspedisjonen til Kamtsjatkahalvøya og overvintra i Bolsjeretsk, der Steller hjelpte til ved ein lokal skole. Deretter blei han med Vitus på veg mot Amerika. Dei gjekk i land Kajakkøya i Alaska i juli 1741. Her blei Steller den første europeiske vitskapsmannen som skildra fleire nordamerikanske dyr og plantar, mellom anna furuskrike, som har det latinske namnet Cyanocitta stelleri etter han.
På tilbakevegen gjekk skipet deira på grunn på øya me nå kjenner som Beringøya, og mannskapet måtte overvintra i vanskelege tilhøve. Plaga av dårleg helse og matmangel døydde Bering og halve mannskapet her, som regel av skjørbuk. Steller overlevde, og brukte tida på å skildra naturlivet i området, til dømes nordleg pelssel, Stellers sjøløve, Stellerand og dei no utdøydde artane Stellers sjøku og brilleskarv.
Om våren klarte restane av ekspedisjonen å utrusta eit nytt fartøy og drog tilbake til Okhotsk. Dei to neste åra brukte Steller til å utforska Kamsjatkahalvøya. Han blei kalla tilbake til St. Petersburg, men fekk feber på reisa og døydde i Tjumen.
Nedteikningane til Steller kom likevel fram, og blei utgjevne av Peter Simon Pallas. Dei blei brukte av seinare reisande i Nord-Atlanteren, mellom anna kaptein James Cook.
Fylkesveg 184 i Troms
Fylkesveg 184 i Troms går mellom Minde i Målselv kommune og Nordfjordbotn i Balsfjord kommune. Vegen er 35,3 km lang.
803 Picka
803 Picka er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. mars 1915 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Foreningen !les
Foreningen !les er ein ideell paraplyorganisasjon som har som formål å auke leselysta, spesielt blant barn og unge. Foreininga mottek middel frå Kultur- og kyrkjedepartementet.
Foreningen !les fekk Askeladdprisen i 2011 og NBU-prisen i 2013.
Erling Aas-Eng
Aas-Eng har vore med i kommunestyret for Senterpartiet sidan 1995. Han har også vore i sentralstyret i Senterungdommen, vore nestleiar i Hedmark Nei til EU og vore vararepresentant til fylkestinget. I 2015 blei han vald til leiar i Hedmark Bondelag. Han er også tillitsvald i Bondelaget.
Aas-Eng er sivilagronom frå Noregs landbrukshøgskule på Ås og driv mjølkeproduksjon på Telneset. Han er seniorrådgjevar i Rådhuset Vingelen.
Mir
Mir (russisk Мир, kan bety både 'verd' og 'fred') var ein russiskbygd romstasjon som vart send opp i 1986 av dåverande Sovjetunionen. Romstasjonen styrta som planlagd 23. mars 2001.
Otago
Otago er ein  region søraust på Sørøya på New Zealand. Flatevidda er vel 31 000 km², og han er derfor den nest største av regionane. Ved folketeljinga i 2006 var folketalet 193 800.
Namnet «Otago» er ei anglifisering av namnet Otakou på maoridialekten til Kai Tahu-iwien. Landsbyen Otakou på Otago-halvøya var ein kvalfangststasjon i åra kring 1840 då europeiske interesser først byrja å gjera seg gjeldande her i austkystområdet av Murihiku.
Historie
Provinsstyret på New Zealand slutta i 1876, og dei nasjonale interessene flytta seg gradvis nordover. Kolonien vart inndelt i counties i 1876, to i Otago fekk namn etter dei skotske sjølvstendeheltane Wallace og Bruce.
Geografi
Den vestlege delen av provinsen består av høge alpine fjell med mykje glimmerskifer. Den høgaste fjelltoppen i Otago er Mount Aspiring, 3 033 moh. Frå desse høge fjella renn det elver ut i store glasiale sjøar. I denne delen av Otago har eldre og nyare påverknad av isbrear sett sitt preg på landskapet, med store, U-forma dalar, og elver med høgt sedimentært innhald. Vassføringa i elvene varierer sterkt, og større flaumar kan oppstå etter kraftig nedbør. Innsjøane Wakatipu, Wanaka og Hawea er kjelder til elva Clutha, den mest vassrike elva på New Zealand. Clutha renn gjennom Otago og har utløp nær Balclutha.
Austanfor, i ly av fjella, ligg det tørre innlandet i sentrale Otago. Samanlikna med regionen Canterbury, der nordvestvindane trengjer seg ut over slettene utan hindringar, seinkar og svekkjer fjella i Otago påverknaden av desse vindane.
Dei større sentra i Central Otago Centres, som Alexandra og Cromwell, ligg på lægreliggjande sletter mellom fjellformasjonane. Glimmerskifergrunnen strekkjer seg til dei austlege delane av Otago der tidlegare vulkanar dannar grensa. Dei mest iaugefallande leivningane av desse er miocene vulkanar kring Otago Harbour. Elles kan ein finna utløparar av basaltfjell både langs kysten og andre stader.
Klima
Vêrlaget i Otago er svært variert, men kan grovt delast inn i to hovudtypar, kystklimaet i kystdistrikta og det meir kontinentalliknande klimaet i det indre av regionen.
Kystregionane i Otago er utsette for eit vekslande varmt og turt / kaldt og rått vêrlag som liknar El Niño – sørleg oscillasjon. Typisk for denne syklusen er at han tek seg oppatt grovt sett kvar veke, med tre eller fire dagar godvêr, følgd av tre eller fire dagar med kjøligare og fuktigare vêr. Tørrare vêrtilhøve er ofte resultat av nordvestleg føhnvind (Nor'west arch), der lufta er tørrare etter å ha passert fjellrekkja Søralpane. Lågtrykkssystem som kjem inn frå sørvest fører med seg eit fuktigare vêrlag. Ein vanleg variant av dette mønsteret er at eit lågtrykk slår seg til søraust av landet og fører med seg langvarig kjølig og vått vêr. Dette har ført til fleire større flaumar, som til dømes «hundreårsflaumane» i oktober 1878 og oktober 1978.
I sentrale Otago er vintrane kalde og somrane varme og tørre. Vêrlaget i sentrale Otago er det næraste ein kjem til eit kontinentalt klima nokon stad på New Zealand. Dette vêrlaget er delvis årsaka til at Otago har ei framgangsrik vindyrking, og sentralt i regionen, Central Otago, vert det produsert vin av god kvalitet frå drueslag som t.d. pinot noir, chardonnay, sauvignon blanc, merlot og riesling.
D-vitamin
Vitamin D er ei gruppe feittløyselege prohormon. To viktige former av D-vitamin er D2 (ergocalciferol) og D3 (cholecalciferol).
Ein viktig funksjon for vitamin D er å sikra nok opptak av kalsium frå tarmen. Tilstrekkeleg med vitamin D heilt frå barndommen av har tyding for å kunna unngå beinskjørheit i eldre år. Kroppen lagar sjølv vitamin D når ein er ute i sola. Vitamin D finst i feit fisk, fiskerogn og lever.
Odessakatakombene
Odessakatakombene er eit nettverk av tunnelar i tre nivå under byen Odessa i Ukraina. Største delen av katakombane er skapt i samband med gruvedrift etter stein. Katakombane rekk 60 meter under jordoverflata.
Det meste av husa frå 1800-talet i byen vart bygd av sandstein henta ut frå lokale gruver. Dei tomme gruvene vart seinare nytt og utvida av lokale smuglarar. Dette skapte ein gigantisk labyrint av undergrunnstunnelar under Odessa, som vart kalla katakombar
I dag er dei populære for turistar som er ute etter spenning, sidan det kan vere farleg å utforske tunnelane. Slike turar er ikkje offisielle sidan katakombane ikkje er fullstendig kartlagde og ikkje vert rekna som trygge. Det har vore tilfelle der folk har gått seg vill i tunnelnettverket og døydd av dehydrering eller steinras.
Stagflasjon
Stagflasjon er eit økonomisk omgrep for stagnasjon i økonomisk vekst kombinert med inflasjon og auka arbeidsløyse.
I ein normal konjunktursyklus brukar inflasjonen å auke under høgkonjunktur, samstundes som arbeidsløysa er låg, og arbeidsløysa brukar å auke under lågkonjunktur, samstundes som inflasjonen er låg. Mange land opplevde stagflasjon i etterdønningane av oljeprissjokka på 1970-talet. Dette var ein delvis ny situasjon samanlikna med dei konjuktursvingingane som hadde vore i tiåra før.
Stagflasjon er problematisk fordi det inneheld dei negative sidene ved både høgkonjunktur og lågkonjunktur, og er dessutan vanskeleg å gjere noko med. Politiske tiltak som dempar inflasjonen medfører ofte auka arbeidsløyse og omvendt. Her er altså ein grunnleggande motsetnad mellom prisstabilisering og BNP-stabilisering. Det er derfor vanskeleg for sentralbanken å påverke denne situasjonen med det eine pengepolitiske verktøyet som står til rådvelde, styringsrenta.
Yoshi's Island
Super Mario World 2: Yoshi's Island (スーパーマリオ ヨッシーアイランド) er eit plattformspel utvikla og publisert av Nintendo for Super Nintendo Entertainment System. Det vart gjeve ut i Japan august 1995 og i Nord-Amerika og Europa oktober same året. Spelet skil seg ut frå tidlegare spel i Super Mario-serien i og med at ein berre styrer Yoshi, som fraktar ei spedbarnsutgåve av Mario gjennom varierande omgjevnader.
Kasakhstansk geografi
Kasakhstan er eit land i Sentral-Asia, nordvest for Folkerepublikken Kina. Sjølv om området er geografisk vest for Uralelva, vert det politisk rekna som ein del av Europa. Med eit areal på 2 717 300 km² er landet meir enn dobbelt så stort som alle dei andre sentralasiatiske landa til saman. Det grensar til Turkmenistan, Usbekistan og Kirgisistan i sør, Russland i nord, Russland og Kaspihavet i vest og regionen Xinjiang i Kina i aust.
Topografi og drenasje
Kasakhstan er topografisk særs variert. Det høgaste fjellet, Khan Tengri på grensa til Kirgisistan i Tian Shan-fjella er på 7 010 meter over havet, medan dei lågaste områda ligg i vest og nordvest. Karagije er det lågaste punktet med 132 meter under havnivå. Dei vestlege områda er ikkje berre låge, og Uralfjella strekkjer seg sørover frå Russland og inn i nordlege delar av Kasakhstan. Mange fjell i Altajfjella og Tian Shan er dekte med snø året rundt og avrenninga frå desse områda er kjelda til dei fleste elvane i Kasakhstan.
Om lag 9,4 % av landområda til Kasakhstan er ei blanding av stepper og skog eller berre trelause stepper, hovudsakleg i nord eller i nedslagsfeltet til Uralelva i vest. Meir enn tre-fjerdedelar av landet, inkludert heile dei vestlege områda og det meste i sør er anten halvørken (33,2 %) eller ørken (44 %). Terrenget i desse områda er bert, erodert med sanddyner i Kyzyl Kum og Moin Kum, som ligg sør i sentrale delar av Kasakhstan. Det meste av landet ligg i ei høgd mellom 200 og 300 meter over havet, men langs kysten av Kaspihavet finn ein nokre av dei lågastliggande områda i verda.
Klima
Kasakhstan er det største landet i Sentral-Asia, men har eit klima som er lite variert. Berre Kaspihavet og Aralsjøen har ein viss påverknad på klimaet, elles er det stort sett berre kontinentalt steppeklima. Aktau på austkysten av Kaspihavet har mindre enn 150 mm nedbør i året med vind over 15 m/s (stiv kuling) meir enn 80 dagar i året. Fleire tiår med kunstig vatning har tappa Aralsjøen, som no nesten er tom. Dette har øydelagt både økonomien og dei økologiske forholda i området.
Dei nordlege steppene får ein del regn- og torebyer om sommaren, og har ein årleg normalnedbør på om lag 500 mm. Dei sørlege delane av fjellområda, inkludert byen Almaty, har ofte ein våtare periode frå mars til mai etterfølgd av torebyer tidleg på sommaren.
Miljøproblem
Miljøet i Kasakhstan har vorte hardt råka av menneskeleg aktivitet. Det meste av vatnet i Kasakhstan er forureina av industriell avrenning, insektmiddel og restar av gjødsel, og enkelte stader òg radioaktivitet. Den mest synlege skaden ser på Aralsjøen som så nyleg som i 1970-åra var ein av dei største innsjøane i verda. Innsjøen byrja raskt å tørke inn då vatnet i dei største elvane som renn ut her, Syr-Darja og Amu-Darja, vart nytta til vatning av dei tørre område rundt. I 1993 hadde Aralsjøen mista heile 60 % av volumet sitt og delt seg inn i tre mindre innsjøar. Auka saltinnhald og redusert habitat tok livet av fisken i innsjøen og øydela dermed ein aktiv fiskeindustri. Enkelte av dei tidlegare hamnebyane ved Aralsjøen ligg i dag meir enn seksti kilometer frå kysten. Sidan så mykje vatn er forsvunne har temperaturen auka i regionen, som igjen har fått innverknad på jordbruket. Salt- og gifthaldig jord frå den tidlegare innsjøbotn bles i veg med vinden og har hatt enno større effekt på jordbruket. Støvet vert ført heilt til Himalaya og Stillehavet med vinden. Støvet gjer jordsmonnet salt der det fell ned slik at plantene ikkje veks. Dette har òg påverka fødselsraten og dødsprosenten for spedbarn i regionen er om lag 10 %, samanlikna med 2,7 % i heile landet i 1991.
Vassnivået i Kaspihavet har derimot stige jamt sidan 1978 av grunnar som forskarane ikkje heilt finn ut av. I nordenden av innsjøen har meir enn 10 000 km² av landområda i provinsen Atyrau vorte overfløymde. Ekspertar har rekna ut at om den noverande auken held fram kan kystbyen Atyrau, 88 andre busetnader og mange av oljefelta i Kasakhstan vere under vatn i 2020.
Vinderosjon har råka dei nordlege og sentrale delane av landet etter at ein starta storskala dyrking av kveite i området. I 1950- og 1960-åra forsvann mykje jord då store område av Den kasakhstanske steppa vart ploga som ein del av Khrusjtsjev sitt jordbruksprosjekt. I midten av 1990-åra var det estimert at 60 % av beitemarkene i landet var i ferd med å verte ørkenar.
Industriell forureining er eit problem i dei større byane i Kasakhstan der gamle fabrikkar pumpar ut store mengder ufiltrert og miljøfarlege stoff i lufta og grunnvatnet. Hovudstaden, Almaty, er særleg truga, delvis på grunn av ein kraftig auke i talet på bileigarar.
Det mest alvorlege miljøtrugsmålet i Kasakhstan kjem frå radioaktiv stråling, særleg rundt Semej (Semipalatinsk) i nordaust der Sovjetunionen testa nesten 500 atomvåpen. 116 av desse var over bakken. Ofte var testane utført utan å evakuere eller til og med varsle dei lokale innbyggjarane. Sjølv om testinga tok slutt i 1990 er radioaktiv forgifting, medfødde feil, alvorleg anemi og leukemi er svært vanleg i området.
Bortsett frå nokre få tilfelle er det gjort lite frå offentleg hald for å løyse dei store økologiske problema. I februar 1989 førte motstand mot sovjetarane sine atomprøvesprengingar til at ein av dei største grasrotrørslene, Nevada-Semipalatinsk, vart oppretta av den kasakhstanske diktaren Olzjas Sulejmenov. Den første veka rørsla eksisterte samla dei saman meir enn to millionar signaturar frå alle etniske grupper i Kasakhstan i ein underskriftskampanje der dei kravde av Gorbatsjev stoppa atomprøvesprengingane i Kasakhstan. Etter eitt år med demonstrasjonar og protestar vart ønske deira endeleg innvilga i 1990. Forbodet vart halde i hevd i 1996, men i 1995 vart det rapportert om at det i alle fall var minst ein udetonert bombe att nær Semej.
Etter at Nevada-Semipalatinsk hadde oppnådd dette målet prøvde dei seg på fleire område og vart ei meir generell politisk rørsle, men har ikkje lagt seg på ei økologisk eller «grøn» linje.