cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rueil-Malmaison
Historie
Rueil-kasernene til den sveitsiske garden vart konstruert i 1756 under Louis XV av arkitekten Axel Guillaumot, og har vore rekna som eit historisk monument sidan 1973. Garden vart oppretta av Louis XIII i 1616 og massakrert ved Tuileries 10. august 1792.
Under den fransk-prøyssiske krigen i 1870 låg Rueil på frontlinja.
Mot slutten av 1800-talet var vidkjende målarar som Auguste Renoir, Edouard Manet og Claude Monet i byen for å måle Seinen, som renn gjennom byen.
Liro i Como
Liro er ei elv i provinsen Como i Lombardia i Italia. Nedslagsfeltet er forma som ein trekant og kjelda ligg i Monte Marmontana nær grensa til Sveits og elva renn gjennom Valle San Iorio. Den andre kjelda hennar ligg i nordaust i fjellsida til Pizzo Martello og dannar Valle del Dosso. Nær Dosso del Liro mottar elva vatn frå Ronzone, som kjem frå Monte Duria og gjennom Val d’Inferno. Liro munnar ut i Comosjøen ved Gravedona.
Udmurtisk (fleirtyding)
Udmurtisk kan visa til:
Liro i Sondrio
Liro er ei fjellelv nord i Italia i provinsen Sondrio. Ho har sitt utspring nær Splügenpasset og grensa til Sveits. Heile elva ligg i Valle Spluga (eller Val San Giacomo) fram til ho munnar ut i Mera frå høgre ved Prata Camportaccio, litt sørvest for Chiavenna. I den øvre delen av elva ved Montespluga dannar ho eit lite reservoar, Lago di Montespluga (1 901 m). Ein mindre innsjø ligg ved Isola.
Lockheed U-2
Lockheed U-2 er eit amerikansk spionfly. Flytypen vart utvikla på 1950-talet av selskapet Lockheed Corporation. Flyet er utstyrt med ein jetmotor og eit mannskap på 1.
U-2 flaug første gong over sovjetisk luftrom den 4. juli 1956. Ein trudde at om ein flaug høgare oppe enn 50 000 fot, så kunne ikkje sovjetiske jagarfly nå opp til flyet og skyte det ned. I byrjinga var dette riktig, men 1. mai 1960 starta den amerikanske piloten Gary Powers frå flybasen i Peshawar i Pakistan. Han skulle fly over sovjetisk luftrom til Bodø hovedflystasjon ved Bodø. Det var under dette toktet at flyet for fyrste gong vart sett under åtak av sovjetisk luftvern. Flyet vart skote ned nær byen Sverdlovsk. Regjeringa i USA prøvde i byrjinga å bortforklare hendinga med at det hadde vore eit vérobservasjonsfly som hadde floge feil. Flygaren Gary Powers valde derimot å fortelje sanninga om oppdraget, noko som førte til ei internasjonal skandale.
Rínia
Rínia (gresk Ρήνεια), òg kalla Rhenea og Rhineia, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho har eit areal på 14 km² og hadde nokre innbyggjarar fram til 1980-åra, men er i dag ikkje busett.
Øya er ein del av kommunen Mýkonos, som høyrer til periferieininga Mýkonos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
Elva Lys i Italia
Lys er ei 40 km lang elv i Aostadalen i Italia som renn frå Lysbreen i Monte Rosa-massivet ved foten av Vincent-Pyramide (4 215 m) og gjennom Lysdalen før ho munnar ut i Dora Baltea frå høgre ved Pont-Saint-Martin.
Av sideelvar frå venstre finn ein Torrente Avan-cir, Torrente Giassit, Torrente Loo, Torrente di Mos, Torrente Niel, Torrente Pacoulla og Torrente Tourrison. Frå høgre finn ein Rio di Nantay, Torrente Stolen og Torrente Valbona.
Snoopy
Snoopy (i norsk omsetting kalla Sniff) er namnet på Charlie Brown sin hund i teikneseriestripa Knøttene (engelsk Peanuts) av Charles M. Schulz. Snoopy er ein beagle. Schulz hadde eigenleg tenkt å kalle han «Sniffy» heilt til han oppdaga at dette namnet vart brukt i ei anna teikneseriestripe. Teikningar og figurar av hunden er utbreidde over heile verda.
Historie
Snoopy byrja livet sitt som ein vanleg hund, men etterkvart lærte han å «snakke» til lesaren ved hjelp av tankebobler. I tillegg til dette, kan mange av dei menneskelege figurane i Peanuts forstå kva han tenkjer. Etterkvart vart han ein av dei mest dynamiske figurane i stripa, og er i dag ein av dei mest populære teikneseriefigurane i verda.
Roller
Hunden er glad i å spela roller og å sitja på taket av hundehuset sitt og tenka. Han apt både etter fleire figurar i teikneserien, ei rekke ulike dyr, og kjende figurar, til dømes Mikke Mus og Beethoven. Elles er han kjend for å opptre som eit flygaress frå første verdskrigen og ein forfattar som alltid tek til med setninga «Det var ei mørk og stormfull natt». Den opphavlege byrjinga «It was a dark and stormy night...» er frå romanen Paul Clifford frå 1830 av Edward George Bulwer-Lytton.
Jun Sonoda
Jun Sonoda er ein japansk fotballspelar.
Snoopy
Venner
Eigaren til Snoopy er Charlie Brown, eller Baltus Brun som han heiter på norsk. Men best venner er hunden med den vesle fuglen Woodstock, på norsk Fredrikke. Berre han kan tyda det fuglen seier ved hjelp av utropsteikn.
Jun Sonoda
Han spela for klubbane Kawasaki Frontale, FC Machida Zelvia, Consadole Sapporo, Roasso Kumamoto, Fujieda MYFC og Blaublitz Akita.
Snoopy
Kjelder
Snobben Peanuts Die Peanuts Peanuts Peanuts Peanuts
Giovani dos Santos
Giovani dos Santos Ramírez er ein mexicansk fotballspelar som våren 2018 spela på midtbanen for LA Galaxy i amerikansk Major League Soccer, og for det mexicanske landslaget. Faren til dos Santos var ein brasiliansk fotballspelar, og Giovani har to brør som òg er profesjonelle fotballspelarar. Han debuterte for A-landslaget i 2007. I 2009 vart han kåra til beste spelar i turneringa då Mexico vann CONCACAF Gold Cup.
Fantomet
Fantomet, opphavleg The Phantom, er ein maskert teikneseriehelt som er kjend i ei rekke land. Figuren er skapt av Lee Falk, og stammar frå seriestriper i dagsavisene i Sambandsstatane, der han heiter The Phantom.
The Phantom vart skapt av Lee Falk og Ray Moore i 1936. I dag er serien mest populær i Noreg, Sverige, Finland, Australia og India, og han har eige serieblad i alle desse landa. I dei nordiske landa kjem bladet ut på Egmont forlag, i Australia på forlaget FREW, og i USA på Moonstone Books. I Noreg har bladet kome ut sidan 1964. I 1987, 88, 89 og 97 har Fantomet kome i eige julehefte.
Fantomet er òg blitt filmatisert ei rekke gonger, sist i 1996 med Billy Zane i hovudrollen.
Plateprodusenten Patrick McCarthy
Patrick (Pat) McCarthy er ein plateprodusent frå Dublin i Irland som har arbeidd med fleire rock- og alternativ rockartistar, som The Waterboys, Counting Crows, R.E.M. og U2. I 1998 erstatta han Scott Litt som R.E.M. sin produsent, og han var med på albuma Up, Reveal og Around the Sun, i tillegg til filmmusikkplata Man on the Moon. I 2007 vart det kunngjort at det var Jacknife Lee som skulle produsere det 14. studioalbumet til R.E.M., Accelerate i staden for McCarthy. McCarthy har også miksa Madonna-albumet Ray of Light (1998).
Fylkesveg 2 i Nordland
Fylkesveg 2 i Nordland går mellom Bogen i Bindal kommune og fylkesgrensa mot Nord-Trøndelag ved Vikaodden. Vegen er 1,5 km lang.
Lerk
Lerk (Larix) er ei slekt i furufamilien. Lerkeslekta har om lag 10-14 artar som veks naturleg i temperererte strok på den nordlege halvkula. Lerka er det einaste treet i furufamilien som feller nålene om hausten.
641
641 (romartal DCXLI)
Lerk
Lerk i Noreg
Det kan ha funnest lerk i Skandinavia i tida like etter siste istid, men av ukjende grunner forsvann ho.
Europeisk lerk vart planta på garden Bremsnes på Averøya i 1789. Dette er rekna som den første organiserte skogreisinga i Noreg. Sidan vart europeisk lerk planta ut ei rad stader i Noreg utover 1800-talet. Mange av dei eldste plantingane har ført til at lerken har naturalisert seg. Den mest kjende lerkeskogen ligg i Tingvoll på Nordmøre.
Seinare er det planta både sibirsk lerk og japansk lerk. Lerk har etter kvart fått ei vid geografisk utbreiing i Noreg. Om lag 16 millionar lerkeplantar er rapportert utplanta til no, og arealet med lerk er estimert til om lag 30 000 dekar. Sibirk lerk er den vanlegast brukte arten av lerk i Nord-Noreg, Trøndelag og i fjelltraktene på Sør- og Austlandet. Japanlerk og hybridlerk er først og fremst brukt i kyststrok vestafjells og på Sørlandet, medan europeisk lerk er mest bruka på Sør- og Austlandet.
Lerkevirket har mange gode eigenskapar. Kjerneveden har høgt innhald av harpiks og tjærestoff og er nesten like varig som trykkimpregnert furu. Tømmerkvaliteten blir likevel ofte redusert av tennar fordi stammen kan vere er skeiv eller slyngete. Den er utsett for å verte skada av lerkekreft, men den japanske lerka er så godt som immun mot sjukdommen.
Sigvard Engeset
Sigvard Mathias Engeset var ein norsk forkynnar, pastor og salmediktar. Han var son til ein gardbrukar i Ørsta og vart forstandar og pastor i frikyrkja i heimbygda, Ørsta Frikyrkje. Seinare vart han kalla til Oslo Vestre Frikirke. Engeset blei etter kvart vald til synodeformann, øvste leiar for Den evangelisk-lutherske frikyrkja i Noreg.
Eit utdrag av salmediktinga hans er:
Engeset si dikting har vore omtala og framført fleire gongar, mellom anna med arrangement av Sigvald Tveit og Nils Harald Sødal, Sigvart Engeset i ord og toner (2005).
Almelo
På slutten av 1800-talet dukka tekstilindustrien opp som ei viktig næring og trekte til seg mange innbyggjarar, først frå Nederland og frå 1960-åra mange frå Spania og Tyrkia. Den første moskéen i Nederland vart bygd i 1976 for tyrkarane som budde her.
Sigvard Engeset
Sigvart Engeset var morfar til komponisten Erik Hillestad.
Courbevoie
Courbevoie er ein kommune og by i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 8,2 km frå Paris sentrum i departementet Hauts-de-Seine, og har eit folketal på om lag 80 000 innbyggjarar fordelt på om lag 4 km². Dermed er Courbevoie ein av kommunane i Europa med størt folketettleik.
Namn
Namnet Courbevoie kjem frå det latinske ordet Curva Via og tyder «svingete hovudveg», visstnok ein referanse til ein romersk veg frå Paris til Normandie, som hadde ein skarp sving over åsen der Courbevoie ligg.
Nesttunhalsen
Hopsvegen er ein veg på Nesttun i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nord og så sørvestover frå Nesttunvegen til Kloppedalsvegen og er om lag 600 meter lang. Vegen går på nordsida av Litla Nesttunvatnet.
Namnet vart vedteke i 1947.
Marie-Laure Brunet
Marie-Laure Brunet er ein fransk tidlegare skiskyttar fødd i Lannemezan, busett i Villard-de-Lans. Ho vart verdsmeister med Frankrike i mixstafett i 2009 og vann elles seks sølvmedaljar og fire bronsemedaljar i ulike verdsmeisterskap og vinterleikar i tida 2008-13. Tre av medaljane vann ho i individuelle renn, resten i stafettevlingar.
I dei olympiske leikane 2010 i Vancouver vann Brunet bronsemedaljen i jaktstarten og tok deretter sølvmedaljen i 4 x 6 km stafett, laget var det same som fekk bronse i Pyeongchang. Eit delvis nytt mannskap, framleis med Brunet på laget, fekk eit nytt stafettsølv ved VM 2011 i Khanty-Mansijsk, samstundes som ho fekk ein ny VM-bronse i mixstafetten.
Etter å ha vorte nummer seks på 7,5 km sprint under VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding, tok Brunet tre sølvmedaljar på høvesvis jaktstarten, 15 km normalprogram og i 4 x 6 km stafett. På jaktstarten fann ho si overkvinne i tyske Magdalena Neuner, i normalprogrammet i norske Tora Berger, på stafetten vart Tyskland for sterke. I skiskytings-VM 2013 opna Brunet med å vinne si tredje medalje i mixstafett, ein sølvmedalje, tidlegare hadde ho gull og bronse i samlinga si frå den øvinga. Sidan i meisterskapen hamna ho eit godt stykke nede på resultatlistene.
Ho la opp etter OL-sesongen 2014, då ho vart gått lei av toppidretten.
Vinstre
Vinstre eller Vinstri er ein innsjø i kommunane Vang og Øystre Slidre i Innlandet fylke.
Menídi i Etoloakarnanía
Menídi (gresk Μενίδι) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Menídi inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Amfilokhía.
Dílos
Dílos (gresk skrift Δήλος), òg kalla Delos, er ei øy i Hellas som ligg om lag midt i Kykladane i Egearhavet. Øya er ein del av kommunen Mýkonos, som høyrer til periferieininga Mýkonos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
Øya ligg nær Mýkonos og var ein heilag stad i eitt tusenår før olympisk gresk mytologi gjorde øya til fødestaden til Apollon og Artemis. Frå den Heilage Hamna kan ein sjå to kjegleforma jordhaugar som var heilagdomar for Dionysos. Den eine av dei vart i eldre tider kalla Kýnthosfjellet.
Som eit religiøst senter var Dílos langt viktigare enn dei få naturresursane ein kunne finne her.
Historie
Utforsking av antikke steinhytter indikerer at øya har vore busett sidan om lag 3000 fvt. Thukydides skriv at dei første innbyggjarane var karianske sjørøvarar som vart drivne bort av kong Minos av Kreta På tida til Odyssevs var øya alt kjend som fødestaden til tvillinggudane Apollon og Artemis, og mellom 900 fvt. og år 100 var Dílos eit stort senter for gudsdyring av mellom anna Dionysos og titanen Leto, mora til Apollon og Artemis.
Bystaten Aten utførte fleire oppryddingsprosjekt på øya for at ho skulle vere så høveleg som mogeleg for dyrking av gudane. Mellom anna vart alle gravene innanfor tempelområdet gravne opp og flytta til områda utanfor. Under peloponnesarkrigen, etter instruksjonar frå orakelet i Delfi, vart alle døde menneske fjerna frå heile øya. Det vart så gjeve ordre om at ingen skulle få lov til å verken døy eller føde på øya, og ho skulle vere nøytral innan handel sidan ingen kunne krevje eigarskap over ho gjennom arv. Like etter denne oppryddinga vart dei første deliske spela halde her.
Etter persarkrigane vart øya ein nøytral møtestad for Det athenske sjøforbundet (òg kalla det deliske forbundet), som vart grunnlagd i 478 fvt.. Fellesskatten til forbundet vart halde her fram til 454 fvt., då Perikles flytta han til Athen.
Sidan 1873 har École Française d'Athènes («Den franske skulen i Athen») gjort utgravingar på øya, og bygningskomplekset vert samanlikna med det ein finn i Delfi og Olympia.
Øya har ikkje kapasitet for produksjon av mat, fiber eller tømmer, som vart importert. Avgrensa vassressursar vart utnytta ved hjelp av cisterner og akveduktar, brønnar og avløp. Den største slavemarknaden for området vart òg halden her.
Bernex i Sveits
Bernex er ein kommune kantonen Genève i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 380 meter over havet.
Kommunen ligg på venstresida av Rhône. Han består av landsbyen Bernex og grendene Chèvres, Loëx, Lully, Sézenove og den fråflytta landsbyen Vuillonnex.
Kyohei Sugiura
Kyohei Sugiura er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Kawasaki Frontale, Ehime FC, Vissel Kobe, Vegalta Sendai og Zweigen Kanazawa (2019).
Sysenvatnet
Sysenvatnet er ein innsjø som ligg i Eidfjord kommune i Vestland.
Vlaardingen
Vlaardingen er ein kommune og by i Nederland i provinsen Zuid-Holland med om lag 70 000 innbyggjarar. Han ligg på nordsida av der Nieuwe Maas/Nieuwe Waterweg renn i saman med Oude Maas. Andre stader i nærleiken er Maassluis i vest og Schipluiden og Delft i nord.
Bysentrumet ligg vest for den gamle hamna, som er ein utvida del av kanalen Vlaardingse vaart som går frå Vlaardingen og nordvestover.
Fylkesveg 3 i Nordland
Fylkesveg 3 i Nordland går mellom Sørhorsfjord og Kjellsand i Bindal kommune. Vegen er 7,8 km lang.
Politihuset
Politihuset i Grønlandsleiret 44 på Grønland i Oslo er hovudkontoret til Oslo politidistrikt. Her har leiinga i politidistriktet og operasjonssentralen tilhald. I huset ligg dessutan Grønland politistasjon. Bygningen hysar òg Beredskapstroppen.
Arkitektar for bygningen, som var ferdig i 1978, var Telje–Torp–Aasen Arkitektkontor. Arkitekturen vart heidra med Houens fonds diplom i 1983 og Betongtavlen i 1985.
Normal- og tangentialkomponent
Normalkomponent og tangentialkomponent er komponentar av ein vektor, t.d. av ei kraft eller akselerasjon.
Normalkomponenten står vinkelrett på ein bane eller kraftkomponenten vinkelrett på ei grenseflate osv. Ein tangentialkomponent er komponenten av langs ei kurve.
Veien stavkyrkje
«Wein [kircke]» er omtala i Reformatsen i 1589. I 1661 vart kyrkja omtala som ei stavkyrkje utan tårn eller spir, men med eit kortilbygg i lafteverk. Gravplassen for kyrkja var då ved Brattvær kyrkje. I 1720 vart det meld om behov for vøling, og tretti år seinare stod kyrkja til nedfalls.
Kyrkjestaden vart flytta til Hopen på Fastsmøla, der ny kyrkje vart inngivd i 1749. Kyrkja på Veiholmen vart riven rundt 1760 og inventaret overført til Hopen kyrkje.
Altarskåp
Då Bendix Bendixen vitja staden i 1870, oppdaga han eit gamalt altarskåp i Hopen kyrkje. Det hadde vore nytta i Veien-kyrkja, og ein trur at det er framstilt i Lübeck ca. 1520. Bendixen fekk sendt skåpet til Oldsaksamlinga, der det framleis er. Altarskåpet er oppsiktsvekkjande ved at det i midtfeltet har ei kalvariegruppe med Olav den heilage i staden for Johannes, og Maria held jesusbarnet i armane. På innsida av fløydørene er måleri av Peter og Paulus. På utsida av fløydørene er måleri av Olav den heilage og den heilage Sunniva.
Yusuke Tasaka
Yusuke Tasaka er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Kawasaki Frontale, Bochum og JEF United Chiba (2019).
642
642 (romartal DCXLII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Storehovden
Storehovden er ein blindveg på Nesttun og Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nord frå Nesttunhalsen og er om lag 130 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1947.
643
643 (romartal DCXLIII)
Matematisk relasjon
I matematikken er ein relasjon eit forhold mellom objekt. Døme på relasjonar er «er mindre enn», «er lik» og «er ei delmengd av». I mengdeteori definerer ein ein relasjon som ei mengd av n-tuplar. Objekt som står i relasjonen R til kvarandre dannar ein n-tuppel, som er eit element av R. Når ikkje anna er sagt, forstår ein ein relasjon som ein binær relasjon, det vil seie ein relasjon mellom to objekt.
Definisjon
Ein binær relasjon R er ei delmengd av det kartesiske produktet av to mengder A og B.
Forklaring
Det kartesiske produktet er mengda av alle ordna par av a og b, der a er eit element i mengda A, og b er eit element i mengda B. Viss a og b er relatert med relasjonen R, tyder det at (a,b) ∈ R, og ein skriv aRb. Ofte er A = B, slik at R ⊂ A×A. Då er relasjonen homogen.
Døme
Relasjonen ≤, «er mindre enn», er ein relasjon mellom til dømes reelle tal. Her er x ≤ y viss, og berre viss, x er eit tal som ikkje er større enn y.
Relasjonen «er far til» er eit døme på ein relasjon mellom til dømes menneskjer.
Eigenskapar
La R vere ein relasjon definert på ei mengd A. Nokre viktige eigenskapar som ein relasjon kan ha er følgjande: (x, y og z er element i A.)
Ein relasjon R mellom element i A og B er ein funksjon viss det for kvart element x i A finst eitt og berre eitt element y i B sånn at xRy.
Morfem
Morfem (frå fransk morphème, etter mønster av fonem) er ei abstrakt eining i lingvistikken som visr til det minste språklege elementet som gjev tyding eller grammatisk funksjon.
Omgrepet har røter innanfor strukturalistisk lingvistikk. Det blir i dag brukt på to ulike måtar, den eine går attende via Leonard Bloomfield til Jan Baudouin de Courtenay, og den andre til Charles Hockett. For de Courtenay er morfem eit ord eller ein del av eit ord (suffiks, prefiks) som ikkje kan delast inn i mindre delar.
Bloomfield held fast på kjernen i morfemomgrepet til de Courtenay, og ser på morfemet som den minste meiningsberande eininga i språket. Hockett, på si side, ser på morfemet ikkje som ein berar av meining, men som meininga sjølv.
Det bloomfieldske morfemet
I den viktige boka Language frå 1933 sette Bloomfield opp ein avansert teori om morfologien, der morfem-omgrepet til de Courteney var ein av grunnsteinane. Bloomfield skilde mellom leksikalsk og grammatisk form, og - for kvar form - mellom eining, form (med og utan innhald) og innhald.
I engelsk er t.d. affiksa -s, -z, -is, -iz fonetiske variantar av det same morfemet, mens affikset -en (som vi har i oxen) er eit anna morfem. Desse to morfema er bundne saman ved å ha det same sememet, «meir enn ein». Dette er på den leksikalske sida. På den grammatiske sida er det ikkje substans, men struktur, og taktisk form inneber fire og berre fire måtar å arrangere leksikalsk form på, nemleg rekkjefølgje, modulering, fonetisk modifisering og seleksjon. I dømet med engelsk er det relavante tagmemet prosessen å velje eit morfem, enten dette morfemet er eit suffiks (evt. klasse av suffiks), eller det er endring av eit basismorfem (man til men).
Det hockettske morfemet
Det neste tiåret gjer Zellig Harris og Charles Hockett Bloomfield store endringar i morfemomgrepet sitt. Harris held fast på at ein kvar sekvens av fonem med meining er eit morfem, og eit sett av morfem med same meining er ei morfemeining («[e]very sequence of phonemes which has meaning, and which is not composed of smaller sequences having meaning, is a morpheme (unit)», og: «two or more [morpheme] alternants which have what we consider the same meaning (but different phonemes), and no one of which ever occurs in the same environment as the others [...] are grouped together into a single morpheme unit») (Harris 1942). Harris slår altså saman Bloomfields -s, -is, -z, -iz, -en, null til ulike variantar av same morfemeining.
Samanblanding av dei to konsepta
Lingvistisk teori på 1960- og 70-talet kom til å leggje vekt på syntaks, og morfologi fekk lita merksemd. I praksis kom Hocketts og Bloomfields morfem til å leve side om side. Ei sentral innføringsbok, Lyons 1968, seier t.d. at ordet unacceptable er laga av tre einingar, un, accept og able, "customarily reffered to as 'morphemes'" (s. 170). På s. 181, derimot dreg Lyons eit skilje mellom på den eine sida morfema, og på den andre sida representasjonane desse morfema har. Allomorfar er, “alternative representations of a morpheme”, t.d. representerer /s/, /z/ og /iz/ “the plural morpheme {s}”,
Problem med morfemomgrepet
Det ibuande tvitydige (sjå ovanføre) er problematisk for den som vil nytte morfem i lingvistisk analyse. Morfologi er studiet av korleis grammatiske trekk blir uttrykte med hjelp av ordformer, og ein terminologi som ikkje skil mellom innhald og form, er lite tenleg for dette føremålet.
Men omgrepet er òg problematisk når det er veldefinert. Som tildømes i den bloomfieldske definisjonen, med sine tre hypotesar om morfemet:
Dette er er i strid med hypotesane i moderne morfologisk teori:
Døme på bruk av det bloomfieldske morfemet
Det bloomfieldske morfemet kan delast inn i ulike typar:
Det er mogleg å dra skilnaden mellom «frie» og «bunde» morfem, men denne skilnaden korresponderer ikkje alltid til ein grammatisk distinksjon mellom røter og grammatiske formativar. Frie morfem kan vere teikn med innhald, som hus, men dei kan også vere formativar utan eige innhald, som t.d. til, som m.a. kan ha same funksjon som klitikonet (det «bunde morfemet») -s.
Same «morfem» blir ofte brukt til både bøying og avleiing, som når -ar representerer bøying i hundar, men avleiing i (ein) lærar.
Walter Wolf Racing
Walter Wolf Racing var ein Canadisk Formel 1-konstruktør som konkurerte på slutten av 1970-talet.
<!-- ==Complete Formula One World Championship results== (key) (results in bold indicate pole position; results in italics indicate fastest lap)
644
644 (romartal DCXLIV))
Hagbard Emanuel Berner
Utdanning
Han var utdanna jurist (cand.jur 1863). I 1865 fekk han Universitetes gullmedalje for ei avhandling om dei framande kjeldene for grunnlova.
Politikaren
I 1879 reiste Berner striden for det reine flagget, og i 1881 var han med og starta dei første folkevæpningssamlaga, tidlegare hadde han vore formann i Kristiania skytterlag 1869–1879. Frå 1880 til 1888 var han stortingsrepresentant frå Akershus amt. I 1883 var han med i tiltalenemda i riksrettsaka mot Selmer-ministeriet. Frå 1892 til 1912 var han borgarmeister i Kristiania (den tredje i rekkja). Han var også med i ei rekkje kommisjonar for utgreiing av økonomiske og finansielle spørsmål, og han arbeidde for ei betring av ordningane for jordbrukskreditt. Arbeidet hans førte mellom anna til nye reglar for hypoteklån på skog i 1897. Berner var også talsmann for ei ny valording med forhaldstalsval og folkerøystingar.
Kvinnesak og målsak
I 1884 vart han den fyrste leiaren i Norsk Kvindesagsforening som han og Gina Krog hadde skipa same året. Han gjorde også ein stor innsats for målsaka, i 1868 var han med og stifta Det Norske Samlaget der han også vart den fyrste formannen, frå 1868 til 1877.
Tom Rothrock
Tom Rothrock er ein amerikansk plateprodusent, komponist og musikar. Han har jobba med artistar som Badly Drawn Boy, James Blunt, R. L. Burnside Yonder Mountain String Band, Elliott Smith og Roman Carter.
Han produserte Elliott Smith-albuma Either/Or og XO Saman med Rob Schnapf.
Harerug
Utbreiing
Harerug har ei sirkumpolar utbreiing, og er vanleg i alle nordområda. Arten veks over mest heile Noreg. Han er ikkje vanleg i låglandet sør om Oslo. Han veks mellom vekslande vegetasjon, og høgt til fjells. På Galdhøpiggen er han funnen i 2280 meters høgd. Elles er han vanleg nord til Jan Mayen, Bjørnøya og Svalbard. Utanom Noreg har planten sirkumboreal eller sirkompolar utbreiing.
Bruk
Tidlegare høyrer vi at planten har vore brukt som tilskot til mathaldet, helst då i dårlege år. Yngleknuppane har då vorte tørka, malne og brukt i brødet.
Elton Divino Celio
Elton Divino Celio er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama F. Marinos.
Linnés Hammarby
Linnés Hammarby er eit gods i Danmarks socken og Vaksala härad av Uppsala län i Sverige. Det ligg 15 kilometer søraust for Uppsala.
Hammarby vert fyrste gong nemnt i 1337, då det vart bytta bort av Olof Styrbjörnsson (Gren) til korherren i Uppsala, Lars Nilsson. Sidan vart det eigd av ættene Lama, Stewardt, Gärffelt og von Friesendorff, i tillegg gjennom inngifting i den sistnemnde slekta, A. Schönberg. Han selde godset, det nærliggande Sävja m.m., samanlagt 10 heimar i 1758, for 80 000 dalar til Carl von Linné.
Linné førte i 1762 opp eit større boningshus. På ei høgde ovanfor garden bygde han i 1769 eit museum av stein, der han tok vare på samlingane sine. Også denne bygningen står i dag.
Linné ville ha ein gård på landet til landbruk og som ein tilfluktstad frå det usunne miljøet i Uppsala. Han pleidde å ta med seg studentane sine på ekskursjon via Kungsängen til Hammarby.
Jevgenij Ustjugov
Ustjugov fekk sitt gjennombrot då han vann jaktstarten i verdscupen i skiskyting i Pokljuka i 2009. Sidan gjekk han til topps på sprinten i Oberhof i januar 2010, før han vart olympisk meister i 15 km fellesstart då vinterleikane fann stad i Whistler ved Vancouver. Året etter kjempa han drabeleg om å gjenta triumfen på fellesstarten under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk, men måtte gje tapt mot norske Emil Hegle Svendsen kort før målgang.
Fylkesveg 8 i Nordland
Fylkesveg 8 i Nordland går mellom Holm og Hall i Bindal kommune. Vegen er 2,4 km lang.
Jevgenij Ustjugov
Ustjugov fekk ein bronsemedalje i 4 x 7,5 km stafett under OL 2010, ein VM-sølv i same øvinga i 2011, før han, saman med Aleksej Volkov, Dmitrij Malysko og Anton Sjipulin vann gull for Russland under dei olympiske leikane i Sotsji i 2014. Utsjugov la opp som skiskyttar etter OL-sesongen.
I februar 2020 vart Ustjugov diskvalifisert av IBU (International Biathlon Union) frå alle resultat i sesongen 2013/2014 på grunn av doping.
Lonevegen
Lonevegen er ein blindveg på Nesttun i Fana bydel i Bergen kommune. Han går vestover frå Nesttunvegen på nordsida av Litla Nesttunvatnet og er om lag 150 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1947. Tidlegare heitte vegen Ove Neckers veg.
Mariske språk
Mariske språk er språka austmarisk (eller engmarisk) og vestmarisk (eller fjellmarisk). Desse to språka utgjer den mariske greina i den uralske språkfamilien. Tidlegare vart dei, i lag med mordvinsk, sett på som ei felles grein volgaiske språk, dette synet har no ikkje lenger støtte, i og med at det ikkje har vore mogleg å rekonstruere eit volgaisk urspråk som skulle utelukke nabofamiliane austersjøfinsk og permisk.
Eitt språk eller to
Skiljet mellom dei to mariske standardspråka er av ny dato, frå 1920-talet, då den sovjetiske språkpolitikken vart sett i verk: Alle minoritetane skulle få skolegang på sitt eige morsmål. Det går eit dialektskilje gjennom det mariske språkområdet, og dette vart gjort til skriftspråksskilje. Tidlegare hadde marisk vorte skrive utan ei fast norm, men mest med utgangspunkt i austmarisk. Nokre språkforskarar har sett dette som eit døme på ein sovjetisk splitt-og-hersk-politikk, der målet var å gjere minoritetane så mange og små som mogleg. På den andre sida er spesielt vestmariane oppgjevne over det dei opplever som austmarisk kunnskapsløyse om vestmarisk, og det hender at mariar dermed bruker russisk seg imellom over språkgrensa.
På den andre sida er det ein sterk marisk identitet blant mariane, dei ser på seg sjølv som eitt folk med eitt språk, til skilnad frå t.d. mordvinarane, der det framfor alt er utlendingar som snakkar om eitt mordvinsk språk, dei sjølv ser på to ulike språk, ersia og moksja.
Skriftspråk
Dagens rettskriving for dei mariske språka bruker følgjande bokstavar.
Språklege skilje
Språka skil seg frå kvarandre både i ordforråd og grammatikk.
Cartigny i Sveits
Cartigny er ein kommune kantonen Genève i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 430 meter over havet.
Mariske språk
Fonologiske skilnader
Også i konsonantsystemet er det skilnader, men dei er marginale samanlikna med skilnadane i vokalsystemet. Vestmarisk har ein ustemt f i tillegg til den stemte v som begge språka har, og det har ein distinksjon mellom to dentale lukkelydar og affrikatar (t ~ t´, ts ~ tʃ) der austmarisk berre har t og tʃ. Skilnaden går likevel fram berre i yngre tsjuvasjiske lånord i vestmarisk, og grip likevel ikkje inn i heile språksystemet, slik som vokalskilnadene gjer.
Cartigny i Sveits
Kommunen ligg sentralt i den sveitsiske Champagne-dalen. Han består av landsbyane Cartigny og La Petite Grave.
Mariske språk
Fonologiske skilnader
Austmarisk har trykk på siste fullvokal, dvs. at schwa og vokalharmoniske vokalar er trykklette. Viss ordet ikkje inneheld fullvokalar fekk trykket på første staving. I vestmarisk er situasjonen meir uklår. I prinsippet fell trykket på nestsiste staving. Viss denne vokalen ikkje er fullvokal, fell trykket som regel på næraste fullvokal til venstre.
Språkhistorie
Trass tidlegare teoriar om ei volgafinsk språkfamilie har det ikkje vore mogleg å rekonstruere eit marisk-mordvinsk urspråk. Tvert i mot ligg dei mariske språka nærare dei permiske språka enn dei ligg mordvinsk. Samtidig har marisk fått mest påverknad frå tyrkiske språk.
Lydhistorie
Framstillinga her er basert på Berezcki 1988. Ururalsk *a tilsvarer o i marisk (t.d. fi. kala, marisk kol, evt. u: fi. tammi ~ austmarisk tumo. Ururalsk *o er også o, jf. fi. tohti-, austm. toštam "å våge". Ururalsk *ä blir til e, jf. fi. talvi (urur. tälwä), austm. tele, evt. sekundær ä i vest: fi. järvi austm. jer, vestm. jär. Ururalsk *e er e i austmarisk: fi: kehä austm. keče "omkrins". Ururalsk *i er i i austmarisk, fi. niini, austm. nij. Marisk skil ikkje mellom lange og korte vokalar.
Ururalske vokalar i andre staving, *a, *ä, e, vart alle til det urmariske *ə̑.
Rob Schnapf
Rob Schnapf er ein amerikansk plateprodusent og musikar. Han produserte Elliott Smith-albuma Either/Or, XO (saman med Tom Rothrock), Figure 8 og Smith sitt siste album, From a Basement on the Hill, som han vart rekruttert til å fullføre etter Smith sin død.
Champigny-sur-Marne
Champigny-sur-Marne er ein kommune og by i dei søraustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 12,5 km frå Paris sentrum i departementet Val-de-Marne, og har eit folketal på om lag 75 000 innbyggjarar.
Namn
Champigny-sur-Marne var opphavleg berre kalla Champigny. Namnet Champigny har sitt opphav i det mellomalderlatinske ordet Campaniacum, som tyder «eigedomen til Campanius», ein gallo-romersk landeigar.
I 1897 vart namnet på kommunen offisielt Champigny-sur-Marne (som tyder «Champigny ved Marne»), for å skilje han frå andre kommunar i Frankrike med same namn.
Nullnivå
Eit nullnivå i mekanikken er eit referansenivå der den potensielle energien til ein lekam vert sett lik null. Ofte vel ein havoverflata som nullnivå for den potensielle energien til ein lekam ved jordoverflata.
Kakaotre
Kakaotreet (Theobroma cacao) er eit tre i familien Malvaceae (tidlegare Sterculiaceae) som veks vilt i Sør-Amerika. Treet er eviggrønt og vert opptil 15 m høgt, har store, blanke, heilranda blad (om lag 10–40 cm lange og 5–20 cm breie) og små blomstrar som veks direkte ut frå sjølve stammen eller greinene, utan at det sit blad under dei (kauliflori). For å trivast treng treet eit fuktig klima med regelbundne regnskyll og god jord, og fordi det ikkje toler for sterk sol eller vind, må det vernast med skuggetre. Til det vert særleg bananplanter og Erythrina corallodendron, «kakaotreet si mor», brukt.
Kakaotreet er eit av dei viktigaste kulturtrea i tropane, og vert dyrka i alle tropiske område. Den naturlege veksestaden til treet er ved foten av Andesfjella, i ei høgd frå 200–400 moh. nær Amazonas. Ho vart seinare innført til Mellom-Amerika av mayaene, og vart såleis allereie dyrka der då spanjolane kom. Ho har vidare vorte dyrka av dei indianske kulturane gjennom hundreåra.
Frukt og frø
Frukta, som er ein opptil 20 cm lang, gulraud kapsel, inneheld 50–75 lyse frø som vert kalla kakaobønner. Desse er ordna i fem rekkjer med ein søtaktig masse ikring. Frøet er 2–3 cm langt, flattrykt og eggforma. Det tynne og sprø frøskalet inneheld eit stort embryo (kime). Kakaobønner inneheld teobromin – 1,4–2,5 % i embryoet og 0,3–1 % i skalet – og 0,1–0,8 % koffein. Elles inneheld dei feitt (kakaosmør; 40–56 %), stivelse (7–17 %), og protein.
Den største mengda kakaobønner vert brukte i sjokoladeindustrien, der kakaomasse vert blanda med omtrent lik vekt sukker, og andre stoff, som til dømes kremfløyte, kaffi, mandlar, mjølk og krydder, som er med på å gjere sjokoladen velsmakande. Pastakakao (kakaomasse) er elles ein mørkebrun, fast masse som ein får ved å male røsta og skrelte kakaobønner mellom varme jernvalsar ved 130–140 °C. Han vert mellom anna brukt ved drasjering av pillar og tablettar.
Kakaosmør, oleum cacao, vert vunne ut som biprodukt ved framstilling av kakaopulver. Det vert framstilt ved varm pressing av røsta, skrelte og malne kakaobønner. Det er eit fast, gulkvitt feitt med smeltepunkt på 30–35 °C. Det vert brukt i farmasien som masse for mellom anna stikkpillar og pillar.
645
645 (romartal DCXLV))
Mæl stavkyrkje
Mæl stavkyrkje var forgjengaren til dagens Mæl kyrkje, som står på Ørnes (gnr. 107) i Tinn kommune, om lag 100 meter søraust for tunet på garden. Stavkyrkja stod på same tomta, men visstnok lengre ut mot kyrkjegardsmuren, tett innmed der den noverande kyrkja står. Eldste kjende omtale er frå 31. mars 1358 i samband med ei gravferd. Det er vanleg å rekne med at kyrkja vart oppført på 1100-talet. Ifylgje Lorentz Dietrichson hadde stavkyrkja open svalgang, og ho skal ha vore av samme slaget som Atrå og Dal. Ein trur at kyrkja vart riven like etter at dagens kyrkje vart innvigd i 1839.
Gjenstandar frå stavkyrkja
Frå stavkyrkja er det teke vare på portalplankar i Tinn museum. Elles var gjenstandar frå kyrkja i si tid spreidde på bygda.
Peder Kolstad
Peder Ludvik Kolstad var statsminister i den første Bondepartiregjeringa – Peder Kolstad si regjering – frå 1931 til han døydde i 1932.
Kolstad sat på Stortinget for Østfold i fire periodar; 1922-1924, 1925-1927, 1928-1930 og 1931-1933.
Magra
Magra er ei 62 km lang elv nord i Italia som renn gjennom Pontremoli, Villafranca in Lunigiana og Aulla i provinsen Massa-Carrara (Toscana) og Santo Stefano di Magra, Vezzano Ligure, Arcola, Sarzana og Ameglia i provinsen La Spezia ((Liguria). I antikken vart ho kalla Macra og markerte den vestlege grensa til området Liguria.
Øystein Hauge
Øystein Hauge er ein norsk poet og kulturarbeidar frå Vegårshei i Aust-Agder fylke.
Han er busett i Elnesvågen. Hauge mottok i 2002 Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond og i 2012 fekk han Sørlandets litteraturpris for diktsamlinga Predikanten.
Masakazu Tashiro
Masakazu Tashiro er ein japansk fotballspelar.
Fumiya Yamamoto
Fumiya Yamamoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Yosuke Saito
Yosuke Saito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama F. Marinos.
Fylkesveg 31 i Nordland
Fylkesveg 31 i Nordland går mellom Vennesund og Rossvika i Sømna kommune. Vegen er 3,7 km lang.
Stavanger
Stavanger er ein by i Rogaland fylke og administrasjonssenteret i Stavanger kommune. Byen ligg på vestsida av munningen til Gandsfjorden og femner i tillegg øyane nord for munningen. I nyare tider er han kalla «oljebyen», og Statoil har hovudkontor på Forus 10 km sør for bysenteret.
Stavanger er sete for fylkesmannen og fylkesadministrasjonen i Rogaland. Byen er bispedøme og her er kontora til Rogaland politikammer, Ryfylke sorenskriveri og Stavanger tingrett. Av statlege og halvstatlege institusjonar i byen kan nemnast Statsarkivet i Stavanger, Oljedirektoratet, Statoil, avdeling av Noregs Bank og Noregs sjøkartverk, avdeling av Statens kartverk. Universitetet i Stavanger blei oppretta i 2005 med tre fakultet for teknisk-naturvitskaplege, humanistiske og samfunnsvitskaplege fag. Store delar av verksemda ligg på Ullandhaug. I nærområdet ligg forskingsinstitusjonen IRIS. I Bjergstedparken ligg mellom anna universitetsavdelinga for kunstfag, administrasjonen til Stavanger Symfoniorkester og Stavanger Konserthus. Stavanger Universitetssjukehus ligg sør for Våland. Stavanger by hadde 129 300 innbyggjarar den 1. januar 2015. Byen utgjer saman med Sandnes kommune, Sola kommune og Randaberg kommune ein samla folkemasse på, og Stavanger/Sandnes er landets tredje største tettstad.
Bystruktur
Bysenteret ligg ved Vågen, nord for Breiavatnet og jarnbanestasjonen. Det sentrale handelsstroket er i eit område med stort sett eldre trebygnad med tronge gater aust og søraust for Vågen. Kirkegata stikk seg ut som viktigaste forretningsgate. Ved nordenden av Breiavatnet ligg domkyrkja, eit av dei best bevarte bygga i Noreg frå mellomalderen. Attmed denne låg bispegarden, som grunnmur Kongsgård skole truleg er bygd på. Sentrum har opplevd endringar som følgje av ei fornying i utkantane av det gamle bysenteret, særleg kring Torget mellom domkyrkja og Vågen. Likevel er fleire eldre, verdifulle miljø ivaretekne, som Straen vest for Vågen (Gamle Stavanger), som for det meste er buområde.
Nær sentrum ligg austre bydel, som saman med det gamle bysenteret er skilt frå fastlandet med det markerte søkket mellom Hillevågsvatnet og Vågen. I denne går fylkesveg 44 og jarnbanen sørover. Vest for sentrum ligg Kielland-familiens Ledaal, som no er kongebustad, representasjonslokale for byen og museum. I sørvest ligg nærast sentrum bydelen Våland, på eit høgdedrag med vidt utsyn, og lenger ute Mosvatnet med friluftsområde. Aust og sør for Mosvatnet ligg dei nye bydelane Bekkefaret og Tjensvoll, som er avgrensa i sør av Ullandhaug, også med nemneverdige friluftsområde. Ved fylkesveg 44 sør for bysenteret ligg kontora til fylkesmannen og fylkeskommunen. Bydelen Hillevåg, utanfor munningen av Hillevågsvatnet, var sentrum i den tidlegare Hetland kommune. Her finst det betydeleg industri. Jernbanen og fylkesveg 44 går vidare sørover langs Gandsfjorden; her ligg buområde. I Hinnavågen eit større anlegg for bygging av oljeproduksjonsplattformer og på Forus på grensa til Sandnes eit større område for industri og annan næringsverksemd, særleg i samband med oljeverksemda med mellom anna hovudsetet til Statoil. Her er også eit forretnings- og servicesenter. Oljedirektoratet ligg på Ullandhaug, mellom Stavanger og Forus.
Næringsliv
Fram til starten av 1950-åra var Stavanger ein industriby med innslag av sjøfart og fiske, og over halvparten av dei yrkesaktive var sysselsette innan industrien. I nyare tider har næringsgrunnlaget i byen endra seg som følgje av strukturendringane i industrien og den store tilveksten av tenesteytande næringar. Verkstadindustrien er i dag viktigaste bransje innan industrisysselsettinga, og av dette utgjer produksjon av oljeplattformer ein vesentleg del. Andre nemneverdige industribransjar er grafisk/forlag og næringsmiddelindustri. Den grafiske industrien er særmerkt av trykkeri og dei store dagsavisene i Stavanger. Viktig innan næringsmiddelindustrien er foredling av lokale landbruksprodukt og produksjon av drikkevarer. I dei seinare åra er industrien blitt desentralisert, og av dei viktigaste nyare industriområda kan nemnast Forus ved grensa til Sandnes i sør og Dusavik ved grensa til Randaberg i nord. Her er det vesentleg petroleumsverksemd. Viktige eldre industriområde ligg i Hillevåg, Buøy og i dei austre bydelane og enkelte stader langsmed kysten.
Stavanger er i dag ein av dei viktigaste sjøfartsbyane i landet, og skipsfarten har hatt gjengs vore viktig for den økonomiske veksten i byen. Etter samanslåingane av kommunar i 1965 kom store jordbruksområde innan bygrensene til Stavanger, og som på Jæren elles blir det drive eit effektivt husdyrhald, med hovudvekt på storfe, svin og høns. Kornarealet er heller lite. Det blir drive mykje hagebruk på friland og i veksthus, i hovudsak med byen som marknad. Folkeveksten i Stavanger og den høge parten dyrka jord innan bygrensene fører til konfliktar mellom jordbruks- og utbyggingsinteresser.
Samferdsle
Stavanger er eit trafikknutepunkt som er knytt godt til resten av fylket. E 39 går i ein boge utanom dei sentrale strøka i byen og går saman med fylkesveg 44 i retning sør mot Sandnes. Fylkesveg 509 og fylkesveg 510 går i retning vest til Madla og sørover til Sola, på kvar si side av Hafrsfjord. På E 39 i retning nord er det tunnel under Byfjorden frå Mekjarvik i Randaberg via ei rekkje øyar til Rennesøy. Derfrå går bilferje til Bokn som er landfast med Haugalandet. Det går òg bilferje frå Mekjarvik til Skudeneshavn på Karmøy via fylkesveg 47. Det går fleire bilferjer og lokale båtruter til øyane i Boknafjorden og Ryfylke, viktigast av desse bilferja til Tau på riksveg 13 (Ryfylkevegen). Hamna har stor innan- og utanrikstrafikk med bilferje til Newcastle, faste godsruter til kontinentet, Storbritannia og Nord-Amerika.
Sørlandsbanen ender ved Stavanger og derfrå går det ei rekkje båtsamband nordover mot Ryfylke og Haugalandet med Haugesund i tillegg til Sunnhordland og Bergen. Stavanger lufthamn, Sola er ei internasjonal lufthamn som ligg 13 kilometer sørvest for bysenteret. På Forus er det helikopterflyplass med samband til plattformene i Nordsjøen.
Historie
Byrjinga av 1600-talet var også ei kulturell veksttid, med mellom anna rike utsmykkingar av domkyrkja. Byen fekk alvorlege tilbakeslag frå midten av hundreåret som følgje av grunnlegginga av byen Kristiansand i 1641 og dei seinare pålegga om flytting av bispesete, stiftamtmannen og lagdomstolen i åra 1683 og 1684. Etter ein bybrann i 1684 blei også kjøpstadsrettane tekne frå Stavanger og ført over til Kristiansand, men desse fekk byen tilbake att i 1690. Fyrst utpå 1800-talet følgde igjen verkelege oppgangstider, fyrst som følgje av nytt oppsving i sildefisket, seinare også på grunn av skipsfarten. Kriseåra i 1870- og 1880-åra bar med seg eit endeleg brot med den einsidige avhenga av sildefiske og seglskutefart. Då oppstod ei rekke nyvinningar i industri og samferdsle som frå 1890-åra gav støytet til ein kraftig vekstperiode med eit heilt anna økonomisk grunnlag enn tidlegare.
Jærbanen til Egersund blei opna i 1878, og forlenga til Flekkefjord i 1904, og dampskipa avløyste seglskipa i kysttrafikken. Landets fyrste hermetikkfabrikk, Stavanger Preserving, blei starta i 1873, og hermetikkindustrien drog med seg blikkemballasjefabrikkar, trykkeri, kassefabrikkar med meir. Også jordbruket på Jæren fekk for alvor innverknad for næringslivet i Stavanger, og ein moderne skipsindustri blei etablert. Veksten heldt fram nærmast uavbrote til 1920-åra, men depresjonen i mellomkrigstida råka byen sterkt. Folkemengda i tettstaden Stavanger hadde auka frå om lag 2 500 i 1815 til 23 500 i 1875, men i 1890 derimot berre til 24 400. Vekstperioden 1890–1920 innebar meir enn ei fordobling av folketalet til 50 400 i 1920. Etter 1945 har det vore ei ytterlegare differensiering i næringslivet. Den dominerande rolla til hermetikkindustrien forsvann før 1960. Denne industrigreina hadde under den fyrste verdskrigen 54 bedrifter med om lag 8 000 tilsette innan bygrensene og stod for 70 % av landets hermetikkutførsel. Dei viktigaste trekka i næringsutviklinga etter 1960-åra er petroleumsverksemda, som har gjeve byen store vekstimpulsar og gjort han til landets viktigaste oljeby. Norsk Oljemuseum opna i 1999 på Kjerringholmen i Stavanger. Frå 2005 er Stavanger universitetsby etter opninga av Universitetet i Stavanger.
Målføret i Stavanger
Stavangermålet har mykje felles med dei andre målføra i Rogaland, og har både a-infinitiv («å riva») og a-endingar på svake hokjønsord («ei riva»). Stavanger ligg i det området i Rogaland som høyrer til «den blaude kyststribå» og målføret er kjenneteikna av blaute konsonantar, der konsonantane p, t, k blir gjort om til b, d, g, og bruken av Skarre-r. Æ-lyden blir ofte bytt ut med ein e-lyd, til dømes sær → ser, hæl → hel, bær → ber. Spørsmål begynner ofte med ordet om, som i «Om du vett ka klåkkå e?» eller «Om eg kan få is?».
Bymålet i Stavanger har to variantar; vanleg folkemål og «pent» stavangersk. På pent stavangersk legg ein om språket i retning av dansk / bokmål, og ein vel å bruka ord som «ikke» i staden for «ikkje», «je» i staden for «eg», «gottene» i staden for «guttane», «hytten» i staden for «hyttå» og så vidare. Det mest kjende verket om Stavanger-dialekten er Stavanger bymål som er skrive av rektor Mandius Berentsen og språkforskar Amund Larsen og utgjeve i 1925. I 2009 blei boka Ska sei! av Erling Jensen gjeve ut på Commentum Forlag AS, som inneheld 850 ord og uttrykk frå Stavanger.
Vennskapsbyar
Stavanger har 11 vennskapsbyar i fire verdsdelar.
Fylkesveg 34 i Nordland
Han går tilbake til Vik etter å ha passert Sømnhovd.
Charles Tjessem
Charles Tjessem er ein norsk meisterkokk frå Sandnes.
Charles Tjessem starta som kokk ved Statoil-kantina på Forus. Han vart deretter leiar ved Gastronomisk Institutt i Stavanger. I perioden 2000-2004 var han kaptein på det norske kokkelandslaget. I 2005 starta han sin eigen restaurant i Sandnes med namnet Charles og De.
Tjessem vart vald til årets kjøkkensjef i Noreg i 2002. Han var den norske representanten i Bocuse d’Or i 2003 der han vann gull. Hovudingrediensane i gullmåltidet var indrefilet av storfe, oksehalar og norsk fjordaure. I 2003 blei han gjeven «Bragdprisen» av Rogaland fylkeskommune.
646
646 (romartal DCXLVI) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Elva Mara i Italia
Mara er ei 8 km lang elv i Insubria. Elva renn gjennom provinsen Como i Italia og kantonen Ticino i Sveits. Ho har utspring i Monte Sighignola og munnar ut i Luganosjøen ved Maroggia.
Trass i at elva er kort er vatnet nytta til vasskraftproduksjon.
Valldalsvatnet
Valldalsvatnet er ein regulert innsjø som ligg i Valldalen på den sørvestlege luten av Hardangervidda, og høyrer til Ullensvang kommune i Vestland. Ei meir enn 90 meter høg demning som vart bygd tvers over Hyttejuvet lengst sør i Valldalen på 1960-talet for å gjere Valldalen til eit magasin for vasskraftverka i Røldal-Suldal-utbygginga, sette så å seie heile den opphavlege stølsdalen Valldalen under vatn. Med dette vart det skapt ein ny ti kilometer lang innsjø, med det opphavlege om lag to kilometer lange Valldalsvatnet liggjande heilt nord i dette magasinet.