cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heidelberg
Historie
I 863 vart klosteret St. Michael grunnlagd på Heiligenberg inne i den gamle keltiske festninga, og rundt 1130 vart Neuberg kloster grunnlagt i Neckardalen. Samtidig oppretta bispedømet Worms Schönau kloseter i 1142. Det moderne Heidelberg har sine røter i dette klosteret.
I 1155 tok huset Hohenstaufen over Heidelberg slott og dei omliggande busetnadane, og Konrad av Hohenstaufen vart Pfalzgreve av Rhinen. I 1195 vart Pfalz ein del av Huset Welf gjennom giftarmål. Den første referansen til Heidelberg kan ein finne i eit dokument i Schönau kloster frå 1196. Dette vert rekna som året Heidelberg vart grunnlagd. I 1225 gjekk Pfalz vidare til hertug Ludvig I av Bayern.
I 1303 er det nemnd to borger. Den som låg lengst opp i fjellet vart øydelagd av ein krutteksplosjon i 1537, og palasset som ligg i Heidelberg i dag vart så bygd på same stad som den nedste borga. I 1356 får grevane av Pfalz utvida rettar og vart kurfyrstar.
I 1386 vart universitetet i Heidelberg grunnlagd av kurfyrste Rupert I av Pfalz. Universietetet spelte ei viktig rolle for humanisme og reformasjonen, og i konflikten mellom lutheranisme og calvinisme på 1400- og 1500-talet. Biblioteket i Heidelberg, grunnlagd i 1421, er det eldste biblioteket i Tyskland som framleis er intakt. Eit par månadar etter kunngjeringa av dei 95 tesane kom Martin Luther til Heidelberg i april 1518 for å forsvare dei.
Alliansekorpset Arna
Alliansekorpset Arna er eit janitsjarkorps som held til på Espeland i Bergen. Korpset vart skipa 24. juni 2006 og er ei samaslutting mellom Arna Janitsjar (1998) og Musikklaget Janus (1936). Korpset eig Espelandshallen saman med Idrettslaget Fri.
Heidelberg
Historie
I 1620 vart den kongelege krona av Böhmen gjeve til kurfyrste Fredrik V (gift med Elizabeth, den eldste dottera til Jakob VI av Skottland). Han vart kjend som «vinterkongen» sidan han berre regjerte ein vinter før Habsburg tok krona med makt. Dette markerte byrjinga på trettiårskrigen.
I 1622 vart Heidelberg erobra, etter to månader med omleiring, av hæren til den katolske ligaen kommandert av Johann Tserclaes av Tilly. Han gav den kjende Bibliotheca Palatina til paven som ei gåve. Katolikkane fekk kontroll over Pfalz og kurfyrstetittelen. I 1648, mot slutten av krigen, fekk Fredrik V sin son Karl I Ludvig av Pfalz landet og tittelen tilbake.
For å styrke dynastiet sitt gifta han bort dottera si til Liselotte til Filip I av Orléans, bror til Ludvig XIV, konge av Frankrike. I 1685, etter at Karl Ludvig sin son, kurfyrste Karl II, døydde gjorde Ludvig XIV grav på svigerinna si arv. Kravet vart avvist og dette starta ein krig. I 1689 vart byen og slottet tatt av franske troppar, som nesten heilt øydela byen i 1693.
I 1720 førte religiøse konfliktar med innbyggjarane i Heidelberg til at kurfyrste Karl III Filip flytta til Mannheim i nærleiken, som vart den nye residensen for kurfyrstane fram til Karl Teodor vart kurfyrste av Bayern i 1777 og etablerte hoffet sitt i München.
Heidelberg gjekk til storhertugdømet Baden i 1803. Karl Fredrik av Baden grunnla universitet på ny og kalla det Ruperto-Carola etter dei to opphavlege grunnleggjarane.
På 1700-talet vart byen bygd om i barokk stil over den gamle gotiske planløysinga. I 1815 danna keisaren av Austerrike, tsaren av Russland og kongen av Preussen «Den heilage alliansen» i Heidelberg.
I 1848 vart det avgjort at ein skulle ha ei tysk nasjonalforsamling i Heidelberg. Under opprøret i Pfalz-Baden i 1849 var Heidelberg hovudkvarter for revolusjonshæren som slo den prøyssiske hæren nær Waghaeusel. Fram til 1850 var byen okkupert av prøyssiske troppar.
Under krystallnatta 9. november 1938 brende nazistar i Heidelberg ned to synagoger i byen. Dagen etter starta ei systematisk deportering av jødar og 150 jødar vart send til Dachau konsentrasjonsleir. 22. oktober 1940 vart 6000 lokale jødar, inkludert 280 frå Heidelberg ført til Gurs.
Heidelberg vart ikkje bomba under den andre verdskrigen fordi den amerikanske hæren ville oppretta ein garnison her etter krigen.
Qian Sanjiang
File:He Zehui 3.jpg var ein kinesisk kjernefysikar.
Han var direktør for Instituttet for atomenergi ved Vitskapsakademiet i Beijing. Han vart utdanna i Frankrike ved Curie-laboratoriet frå 1937 til 1944. Sanjiang leia forskingsprosjektet som førte til den første kinesiske atomsprenginga i 1964.
Han har skrive fleire vitskaplege publikasjonar og populærvitskaplege bøker. Saman med kona, Ho Zelian, som òg var ein dugande fysikar, utvikla han ein ny teknikk for sprenging av uranatom. Begge har vore sterkt engasjert i politikken.
Aino Aalto
Aino Maria Marsio-Aalto, fødd Mandelin, var ein finsk arkitekt og formgjevar. Ho var gift med Alvar Aalto. Aino Aalto arbeidde i arkitektkontoret til mannen sin, og formgav mellom anna møblar, keramikk, glas og lamper. I lag med Alvar Aalto, Nils-Gustav Hahl og Maire Gullichsen grunnla ho Oy Artek Ab, der ho fungerte som administrativ leiar frå 1941 til 1949.
739 Mandeville
739 Mandeville er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. februar 1913 av Joel Hastings Metcalf ifrå Winchester, Massachusetts.
Senorbì
Senorbì (sardisk Senorbì) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 4 897 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 34.29 km² og ligg i ei høgd på 199 meter over havet.
Gratangsfjorden
Gratangsfjorden eller Gratangen er ein fjordarm av Astafjorden i Gratangen kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 20 km søraustover til bygdene Fjordbotn og Gratangsbotn i botn av fjorden.
Jenny
Jenny er eit kvinnenamn av engelsk opphav. Medan det oppstod som ei kjæleform for Jane i mellomalderen, har namnet frå 1900-talet av meir blitt sett på som ei kortform for Jennifer.
Gratangsfjorden
Fjorden har innløp mellom Grasnes i nord og Hilleshamn i sør. Fjorden går først austover men ved grenda Lavik tar han ein djup sving sørover. Litt sør for Lavik ligg grenda Hesjeberg. Begge desse ligg på austsida. Åkenes er ei anna grend litt lenger sør. Tvers over fjorden for Åkenes ligg bygda Foldvik. Her svingar fjorden austover igjen og smalnar inn ved sundet Årsteinstraumen. Her ligg bygda Årstein, som er administrasjonssenteret i kommunen, på nordsida av fjorden. Her ligg òg Gratangen kyrkje. Fv141 kryssar dette sundet.
Jenny
Jenny har namnedag den 26. juni.
Gratangsfjorden
Den inste delen av fjorden, innanfor brua, vert kalla Gratangsbotn.
Jenny
Namnet var blant dei mest brukte jentenamna i Noreg frå rundt 1885 til rundt 1920.
Gratangsfjorden
Riksveg 825 går langs heile sørvestsida av fjorden, medan Fv141 går på nordaustsida.
Love Me Tomorrow
«Love Me Tomorrow» er ein song skriven av Peter Cetera og David Foster for gruppa Chicago og spelt inn for albumet deira Chicago 16 (1982), med Cetera på solovokal. Det var den andre singelen frå albumet og han nådde 22. plassen på den amerikanske Billboard Hot 100-lista og åttandeplassen på adult contemporary-lista.
Cato Menkerud
Cato Menkerud frå Lillehammer), er kartlesaren til Henning Solberg.
Han starta som kartlesar i 1992, for faren Helge Menkerud. I tillegg til Henning Solberg har han kjøyrd for Petter Solberg, Birger Gundersen, Thomas Kolberg, Alexander Foss og Henrik Lundgaard.
I tillegg til å vere kartlesar, driv han ein bensinstasjon på Lillehammer, der han bur.
Terje Thorslund
Terje Thorslund er ein tidlegare norsk friidrettsutøvar. Han vann bronsemedaljen i spydkast ved europameisterskapen 1974 i Roma. I perioden 1966 til -79 vart han fire gongar norsk meister i spydkast.
Sesongane 1964-73
Allereie som junior presterte Thorslund kast på høgt seniornivå. I 1964 oppnådde han 73,48 m som best. I 1966 forbetra han sin personlege rekord til 79,34 m, og vart same året norsk meister. Han deltok i europameisterskapen 1966 i Budapest, men klarte ikkje å kvalifisere seg til finalen. I alle sesongane frå 1967 til -73 sleit han med prestasjonar godt under nasjonalt toppnivå.
Sesongane 1974-81
I 1974 kom han tilbake og kasta så langt at han vart utteken til europameisterskapen i Roma. I kvalifisiseringa fekk han opp eit kast på 80,10 m. Thorslund var ikkje mellom medaljefavorittane, men i finalen slo han til med eit kast på heile 83,68 m. Dette kastet heldt med minst mogleg margin til ein høgst overraskande bronseplass. Ved dei olympiske sommarleikane 1976 kasta han spydet 82,52 m i kvalifiseringa, men stoppa på 78,24 m og ein 11. plass i finalen. Europameisterskapen 1978 i Praha gav Thorslund ein 9. plass, etter eit bestekast på 80,42 m. Med eit kast på 85,74 m under noregsmeisterkapen i Larvik i 1979 sette Thorslund sin siste personlege rekord.
Medaljar i norske meisterskap
Han vann i 1977 kongepokalen for vinnarkastet sitt.
Konkurs
Ein konkurs i norsk meinig (tidlegare òg kalla fallitt) er den juridiske prosessen som går føre seg etter at ein eller fleire kreditorar (dei som har pengar til gode hjå ein skuldnar), eller skuldnaren sjølv, har sett fram krav for tingsretten om konkursførehaving. Dette kan gjerast når skuldnaren er insolvent, dvs han er både illikvid (ikkje har inntekter nok til å dekkja løpande utgifter) og insuffisient (ikkje har aktiva som overstig verdien av forfalle skuld). Tingretten avgjer kravet om konkursførehaving og har den øvste styringa av konkursførehavinga, slik det er fastsett i konkurslova.
Dersom tingretten etter førehavinga av konkurskravet kjem til at det skal opnast konkurs i buet til skuldnaren, vert det teke beslag i alle eignelutene til skuldnaren (med somme unntak og avgrensingar, spesifikt skildra i lova). Til å styre konkursbuet sett tingretten ein bustyrar, i regelen ein privatpraktiserande advokat, som mellom anna har til oppgåve å skaffe eit oversyn over stoda og vurdere om skuldaren har gjort noko ulovleg, og å selje eignelutane i buet for høgste sum, slik at det vert pengar til å dekkje mest mogleg av dei pengekrava som er melde mot konkursbuet.
Etter at kostnadene til konkursførehavinga er frådragne, vert resten av pengane delte på kreditorane etter ein utrekna prosent (dividende) i høve til storleiken på dei krava dei hadde mot skuldnaren. Kvar av kreditorane skal ha like mykje, rekna i prosent, av dei krava dei har mot skuldnaren. Berre krav som er godkjende som rettvise under konkursførehavinga vert rekna med. Konkursførehavinga er soleis eit skifte av skuldnarens aktiva mellom kreditorane, og dei ordinære rettsmøta i tingretten har difor nemninga skiftesamlingar.
Etter lova skal det gjerast opp for somme grupper av krav (som til dømes skattekrav) fyrst, før det kjem på tale å gjere opp for andre typar krav. Ofte er det ikkje pengar nok til å betale meir enn delar av dei krava som har fyrsteprioritet etter lova, slik at det ikkje vert noko til dei andre.
Dei krava eller partene av krava mot skuldnaren som ikkje vert dekte ved konkursoppgjerda, fell ikkje bort, men kan framleis gjerast gjeldande innanfor foraldringsfristane. Men dersom skuldnaren er eit selskap med avgrensa ansvar, eit aksjeselskap eller ei stifting, er det berre selskapets eller stiftingas aktiva som kan nyttast til å betale krav. Selskapet vert difor oppløyst som fylgje av konkursen, utan at kreditorane har nokon skuldnar å halde seg til for framtida.
Dersom det ikkje er nok pengar i konkursbuet til å gjere opp for kostnadene med konkursførehavinga (og ingen av kreditorane har sagt seg viljug til å take på seg desse kostnadene), kan tingretten fastsette at konkurssaka vert innstilt og buet gjeve attende til skuldnaren til fri disposisjon.
Staten, kommunar og fylkeskommunar kan ikkje takast under konkursførehaving.
Malyj Irgiz
Malyj Irgiz (russisk Малый Ирги́з, «Vesle Irgiz») er ei elv i Saratov oblast i Russland og ei av sideelvane til Volga frå venstre. Elva er 235 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 6,4 m³/s.
Elva får stort sett vassføring frå snøsmelting. Ovanfor Seleznikha tørkar Malyj Irgiz systematisk inn (opp til 305 dagar i året utan vasstilførsel). Elva er islagd mellom november og april.
Tom Egeland
Tom Egeland i Oslo) er ein norsk forfattar og journalist. Han arbeider som nyhendesjef i TV2 og har fått utgjeve fleire kriminal- og spaningsbøker.
Egeland debuterte i 1988 med grøssaren Stien mot fortiden som handlar om eit moderne par som vert fanga i norsk vikingtid. (Denne boka vart gjenutgjeven i 2006 med tittelen Ragnarok).
Publikumsgjennombrotet kom med boka Sirkelens ende, om funnet av eit gullskrin som inneheld eit 2000 år gamalt manuskript som vil endre forståinga vår av Jesus og kristendommen. Fleire år etter utgjevinga av romanen påpeika meldarar og lesarar at romanen har store tematiske likheitstrekk med den internasjonale bestseljaren Da Vinci-koden, som kom ut i 2003, to år etter Sirkelens ende. Egeland har sjølv i intervju både i norske og internasjonale media kategorisk avvist at Dan Brown kan ha plagiert boka hans.
Tom Egeland er oldebarnet til folkediktaren Jon Flatabø. I eit intervju med Aftenposten fortalde Egeland at hovedpersonen Bjørn Beltø i Sirkelens ende er oppkalla etter to av pseudonyma til Flatabø: Bjørn Botnen og Sven Beltø.
Odlezelské jezero
Innsjøen ligg nær den vesle landsbyen Odlezly, som er styrt av landsbyen Žihle, i nærleiken av åsen Potvorovský (546 m). To småelvar renn ut i innsjøen: Mladotický og Odlezelský.
25.-26. mai 1872 skapte kraftig regn flaum i Mladotický. Natt til 28. mai raste jordlaga på vestsida av åsen ut og blokkerte elva, og innsjøen vart danna. Flaumen var ikkje den einaste årsaka til jordraset. Mellom anna hadde eit sandsteinbrot i fleire hundreåre destabilisert åssida, i tillegg til den nyleg oppretta jernbanelinja Plzeň – Žatec. Jordraset øydela jernbanen, som seinare vart bygd opp at på den andre sida av dalen.
Innsjøen har eit areal på 4,5 hektar, ei lengd på rundt 500 meter og ei breidd mellom 70 og 100 meter. Overflata ligg 413 meter over havet. I 1972 var innsjøen 7,7 meter djup, og i 1999 berre 6,7 meter. Elva fører stadig med seg avleiringar som gradvis fyller igjen innsjøen, og om dette held fram vil innsjøen forsvinne i løpet av forholdsvis kort tid.
I 1975 vart innsjøen og dei omliggande områda erklært eit verna naturområde.
Hard to Say I'm Sorry
«Hard to Say I'm Sorry» er ein song av den amerikanske rockegruppa Chicago. Han vart skriven av bandmedlemmet Peter Cetera og produsenten David Foster, og kom ut den 17. mai 1982 som den første singelen frå albumet Chicago 16. Songen låg to veker på toppen av Billboard Hot 100 i september det året. Det var den første hitten deira på topp 50 i USA etter «No Tell Lover» i 1978.
Historie
Albumversjonen av «Hard to Say I'm Sorry» glir rett over i ein annan song kalla «Get Away», som låg tettare til den eldre, blåsar-drivne Chicago-stilen. Dei fleste radiostasjonane spelte ikkje heile albumsporet, men valde å kutte songen før han glei over i «Get Away.»
I tillegg spelte fleire studiomusikarar på «Hard to Say I'm Sorry» featured. Produsenten David Foster spelte piano og tre medlemmar frå det amerikanske rockebandet Toto: Steve Lukather på gitar og David Paich og Steve Porcaro på synthesizerar. Songen vart sungen av Peter Cetera.
Jo Eggen
Jo Eggen er ein norsk lyrikar og gjendiktar. Han debuterte i 1980 med diktsamlinga Ting og tings skygger som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for.
Hard to Say I'm Sorry
Musikkvideo
Bandet framfører songen i eit svartfarga rom med diamantar på veggane.
Az Yet-versjonen
I 1996 spelte R&B-bandet Az Yet ein versjon av songen på debutalbumet deira. Singelen, som hadde med Peter Cetera på vokal, vart produsert av Babyface og nådde topp 10 på Billboard Hot 100. Han vart nominert til ein Grammy for beste song av R&B-gruppe.
Jo Eggen
I 1983 tok han hovudfag i nordisk ved Universitetet i Oslo med hovudoppgåva Gjendikting av franske symbolister, med særlig vekt på Olav H. Hauges gjendiktninger.
Wendenstöcke
Wendenstöcke er eit 3 042 meter høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Obwalden går over toppen. Fjelltoppen ligg vest for grannefjellet Reissend Nollen.
Bolsjoj Uzen
Bolsjoj Uzen (russisk Большой Узень) er ei elv i Saratov oblast i Russland Vest-Kasakhstan oblast i Kasakhstan. Elva er 650 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Bolsjoj Uzen har utspring på vestkanten av Obsjtsjij Syrt i Russland. Ho renn mot sør over steppene i Den kaspiske senkinga, og munnar ut i Vest-Kasakhstan, i eit nettverk av små innsjøar og myrer kalla Kamysj-Samarskij-sjøane. Bolsjoj Uzen renn parallelt med elva Malyj Uzen, 50 km lengre vest.
Mesteparten av vassføringa kjem frå snøsmelting, og vassføringa er derfor størst i april, medan delar elva om sommaren tørkar heilt inn. Ved Novouzensk varierer vassføringa frå 7,3 m³/s til 393 m³/s. Elva er isdekt frå desember til vårløysinga i mars-april.
Byen Novouzensk ligg ved Bolsjoj Uzen. Elva vert nytta til vassforsyning og irrigasjon.
Haninge kommun
Haninge (Haninge kommun) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 76 569. Administrasjonssenteret i kommunen er Handen.
Tettstader
Haninge kommune har seks tettstader. Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.
Den julianske kalenderen
Den julianske kalenderen er eit kalendersystem som vart innført av Julius Cæsar i år 46 f.Kr. Han var ein reformert versjon av den romerske kalenderen, og byrja 1. januar 45 f.Kr.
Etter den julianske kalenderen er det 365 dagar i vanlege år, og skotår med 366 dagar kvart fjerde år, utan unntak. Dette var ei klår forbetring over den gamle romerske kalenderen, som hadde 355 dagar annakvart år, og vekselvis 377 og 378 dagar i åra imellom. Det var den greske astronomen og matematikaren Sosigenes som føreslo denne ordninga for Cæsar i år 47 f.Kr.
Den julianske kalenderen var i bruk i Romarriket, og spreidde seg vidare som kristen liturgisk kalender. Når ei folkegruppe blei kristna tok dei som regel også i bruk kalenderen til kyrkja dei kom i kontakt med. Kristne Nubia og Etiopia tok dermed i bruk den alexandrinske kalenderen, medan kristne Europa tok i bruk den julianske kalenderen. Europeiske koloniar brukte sameleis denne kalenderen. Det siste landet som tok i bruk den julianske kalenderen var Det osmanske riket, som brukte han som finanskalender under namnet rumi-kalenderen ('den romerske kalenderen') i 1840.
Overgang til gregoriansk kalender
Mange ortodokse kyrkjesamfunn, t.d. den russisk-ortodokse kyrkja, brukar framleis ein variant av den julianske kalenderen. Det er difor religiøse høgtider i Aust-Europa sjeldan fell saman med dei same høgtidene i den norske kyrkja, som gjekk over til å bruka den gregorianske kalenderen i februar 1700. I 2005 feira ein t.d. påske den 27. mars i Noreg, men den 1. mai i Russland, sjølv om båe landa i dag brukar den same kalenderen.
Av di den julianske kalenderen hadde vore brukt so lenge at alle kalendrar låg fleire dagar «etter skjema», måtte året mista nokre dagar i samband med at kalenderen skulle bytast ut. Dette problemet vart handtert på ulike vis i ulike land. I Noreg vart februar ekstra kort det året ein slutta å bruka den julianske kalenderen, og då kan det vel henda at folk klaga når dei t.d. måtte betala full månadsleige på inntekta av ei halv månads arbeid! Den julianske kalenderen vart då kalla gammal stil. I Sverige prøvde dei difor ei mjukare overgang frå år 1700 og framover, men det vart berre vas, og etter 12 år gjekk svenskane attende til den julianske kalenderen, som dei heldt på til 1753. Då gjorde dei nøyaktig som Noreg hadde gjort 53 år tidlegare.
Russland brukte den julianske kalenderen heilt fram til etter den russiske revolusjonen tidleg på 1900-talet. Det er difor det heiter «Oktoberrevolusjonen» sjølv om han skjedde i november etter norsk tidsrekning. Tyrkia gjekk over frå den julianske kalenderen (for finans) 16. februar\1. nars 1917. Russland gjorde endringa den 1./14. februar 1918.
Hellas endra den sivile kalenderen sin frå tradisjonell juliansk til ein revidert versjon med datoar som svarte til dei i den gregorianske den 16. februar/1. mars 1923. Nasjonaldagen, som også var ei religiøs høgtid, skulle følgja kalenderen til kyrkja, men også denne gjekk over til den reviderte julianske kalenderen året etter. I dag er det Hellas det einaste landet som offisielt bruker den julianske kalenderen, i revidert utgåve.
Moderne bruk
Berre ein del av dei ortodokse kyrkjene godtok den solare delen av den reviderte julianske kalenderen. Dei som gjorde det var Det økumeniske patriarkatet i Konstantinopel, patriarkata i Alexandria og Antiokia, Den greske ortodokse kyrkja, Den kypriotiske ortodokse kyrkja, Den rumenske ortodokse kyrkja, Den polske ortodokse kyrkja (frå 1924 til 2014; då denne kalenderen blei valfri for einskilde kyrkjelydar), Den bulgarske ortodokse kyrkja (i 1963) og Den amerikanske ortodokse kyrkja (der sokn har løyve til å bruka den tradisjonelle julianske kalenderen). Desse kyrkjene feirar dermed juledag på same dag som vestlege kristne kyrkjer, 25. desember etter gregoriansk kalender fram til 2799.
Dei fleste ortodokse kyrkjer bruker den julianske kalenderen til å finna datoen for påske, som alle rørlege høgtider byggjer på.
Den julianske kalenderen er framleis i bruk av berbarar i Nord-Afrika i form av berbarkalenderen.
740 Cantabia
740 Cantabia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. februar 1913 av Joel Hastings Metcalf ifrå Winchester, Massachusetts.
Serdiana
Serdiana (sardisk Serdìana) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 2 650 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 55.71 km² og ligg i ei høgd på 171 meter over havet.
Machala
Machala er ein kystby lengst sør i Ecuador ved Guayaquilbukta og hovudstaden i El Oro-provinsen. Folkesetnaden var ca 217 000 i år 2000. Byen ligg ca 200 km sør for største byen i landet, Guayaquil.
Machala er eit kommersielt senter for jordbruksindustri i provinsen. Her er stor lokal handel med banan, kaffi og kakao. Jamvel om bananeksporten hadde mest å seie under bananboomen 1948–1965, så er Machala av mange framleis rekna som verdas bananhovudstad. Puerto Bolívar er namnet på hamna som ligg 7 km sør om Machala by.
Nær byen ligg landets einaste gasskraftverk (2005) som utnyttar gass frå eit naturgassfelt i Guayaquilbukta. Her finst òg ein liten flyplass.
Tysdag
Tysdag blir gjerne rekna som den andre dagen i veka. Han er oppkalla etter den norrøne krigsguden Ty i dei fleste germansk-språklege land, medan den romerske guden Mars har namngjeve han i dei romanske. Dagen heiter Martis dies på latin, martedí på italiensk og mardi på fransk.
Sovjetunionen
Sovjetunionen eller Sovjetsamveldet, i daglegtale ofte berre kalla Sovjet (russisk: Союз Советских Социалистических Республик (СССР)), var ein sosialistisk stat i Aust-Europa og Asia som eksisterte i perioden 1922 til 1991. Sovjetunionen var eit samvelde av 15 på papiret autonome republikkar, med Russland som den største og klart dominerande delrepublikken. Dominansen den russiske sovjetrepublikken gjorde til at Sovjetunionen ofte vart omtala som «Russland» eller «Sovjet-Russland» i Vesten, sjølv om denne nemninga ikkje var heilt nøyaktig.
Sovjetunionen voks fram i etterkant av den fyrste verdskrigen då det gamle russiske keisarriket gjekk under i den russiske revolusjonen. Etter ein kaotisk periode som vart kjend som den russiske borgarkrigen fekk bolsjevikane til Vladimir Lenin makta over mesteparten det gamle russiske riket. Etter at Lenin var død gjekk makta etter kvart til Josef Stalin, som med kommandoøkonomien sin og dei brutale metodane sine fekk landet gjennom ei storstilt industrialisering. I 1941 gjekk Nazi-Tyskland til åtak på landet, men etter fire år med dei mest omfattande krigshandlingane verda til no har sett stod Sovjetunionen att som ei av dei to supermaktene i verda. Etterkrigstida vart prega av den kalde krigen, ein ideologisk og politisk maktkamp mellom Sovjetunionen ein god del sosialistiske land på den eine sida og USA og mange vestlege land på den andre sida. Utover på 1980-talet vart det klart at Sovjetblokka tapte denne kampen, og då Mikhail Gorbatsjov overtok makta i Sovjetunionen i 1985 var det klart at det var naudsynt med grunnleggjande reformer i samfunnsstrukturen. Gorbatsjov klarte ikkje lenger å halde landet samla, og i løpet av 1990-91 gjekk den tidlegare så mektige Sovjetunionen i oppløysing.
Det sovjetiske samfunnssystemet var dominert av kommunistpartiet, eit parti som bygde på dei marxist-leninistiske prinsippa. Kommunistpartiet var det statsberande partiet i landet, og det einaste tillatne. Generalsekretæren i partiet var frå midten av 1920-åra den mektigaste personen i Sovjetunionen, og hadde langt meir makt og innverknad enn regjeringa og parlamentet. Sovjetunionen hadde verdas største planøkonomi, der alle aspekt av det økonomiske livet var forsøkt styrt sentralt frå hovudstaden Moskva, mellom anna gjennom såkalla femårsplanar. Landet var prega av liten politisk fridom der mellom andre KGB aktivt overvaka store delar av samfunnet. Landet hadde i glansperioden sin eit vel utbygd sosialt system med eit godt utbygd helsevesen og sosiale stønader.
Namn
Det offisielle namnet til Sovjetunionen på russisk var Sojuz Sovetskikh Sotsialistitsjeskikh Respublik, Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик [СССР], Unionen [eller Samveldet] av sosialistiske sovjetrepublikkar [USSR eller SSSR]. Ordet «sovjet» tyder 'råd' og viste i Sovjetunionen til politiske representantar på alle nivå. Sovjetunionen blei opphavleg danna av fire sovjetrepublikkar: Russland, Ukraina, Kviterussland og Den transkaukasiske føderasjonsrepublikken.
Geografi
Sovjetunionen var med dei 22 402 200 kvadratkilometrane sine den største staten i verda, og tekte ein sjettedel av det busette landområdet i verda. Storleiken på landet kan samanliknast med Nord-Amerika. Den vestlege delen av Sovjetunionen låg i Europa. Han utgjorde om lag 25 % av arealet og var det kulturelle og økonomiske tyngdepunktet i landet. Den asiatiske delen av Sovjetunionen strekte seg til Stillehavet i aust og til Iran og Afghanistan i sør, og var langt tynnare busett enn den europeiske delen. Frå Kaliningrad i vest til Diomedesøyane i aust var det over 10 000 kilometer og 11 tidssoner, og frå Nordishavet i nord til Kusjka ved den afghanske grensa var det nesten 5 000 kilometer.
Grenselinene i Sovjetunionen målte over 60 000 kilometer, og var dermed lengst i verda. Landet grensa til Nord-Korea, Folkerepublikken Kina, Mongolia, Afghanistan, Iran og Tyrkia i Asia, medan det i Europa grensa til Romania, Ungarn, Tsjekkoslovakia, Polen, Finland og Noreg. Heilt i aust skilde Beringsundet på 86 kilometer Sovjetunionen frå USA. To tredjedelar av grenselinene var kystline, der mesteparten låg ved Nordishavet.
Dei fleste naturgeografar delte landet inn i fem distinkte klimasoner. I nord låg tundraen, trelause område med permafrost. Deretter kom taigaen, det sibirske barskogsområdet. Sør for taigaen låg dei gigantiske steppene, skoglaust sletteland der mesteparten av jordbruket vart drive. Lenger sør låg tørre område med mykje ørken. Dei sørlegaste områda av Sovjetunionen var dominerte av fjell, både i Kaukasus og i Sentral-Asia.
Den lengste elva i Sovjetunionen var Irtysj, som saman med Ob danna det sjuande lengste vassdraget i verda, på 5 410 kilometer. Deretter kom Lena på 4 472 kilometer og Amur (delvis langs grensa til Folkerepublikken Kina) på 4 444 kilometer. Det høgste fjellet i Sovjetunionen var Kommunistfjellet (det som i dag er Ismail Samani) i Tadsjikistan på 7 495 meter. Nest høgst var Sigerstoppen i Kirgisistan på 7 439 meter, med Leninfjellet på grensa mellom Tadsjikistan og Kirgisistan som nummer tre med 7 134 meter. I den europeiske delen av Sovjetunionen var Elbrus det høgste fjellet med sine 5 642 meter, medan Volga på 3 692 kilometer var den lengste elva.
Sovjetunionen hadde òg fleire av dei største innsjøane i verda. Den største, Kaspihavet, låg hovudsakleg i Sovjetunionen (sørkysten grensa mot Iran). Andre store innsjøar var Bajkalsjøen, som òg er djupast i verda, og Aralsjøen, som var den fjerde største innsjøen i verda i 1960, men som sidan nesten er oppturka.
Demografi
Sovjetunionen hadde omtrent 293 millionar innbyggjarar i 1991, og var då den tredje mest folkerike staten i verda etter Folkerepublikken Kina og India. Landet hadde ein folketettleik på 13 personar pr. kvadratkilometer. Innbyggjarane var ujamnt fordelt, og folkesetnaden gjekk frå 129 personar pr. kvadratkilometer i Moldova til seks personar pr. kvadratkilometer i Kasakhstan.
Det var 23 byar med meir enn ein million innbyggjarar i Sovjetunionen i 1989. Den største byen i landet var hovudstaden Moskva med ni millionar innbyggjarar, medan Leningrad (no St. Petersburg) var nest størst med fem millionar. Blant dei andre større byane var delrepublikkhovudstadene Minsk, Kiev, Baku og Tasjkent.
Folkegrupper
Flesteparten av dei ikkje-russiske folkegruppene budde i sine respektive sovjetrepublikkar og i andre autonome område. Blant dei etniske russarane var det likevel mange som budde utanfor den russiske sovjetrepublikken. I Ukraina utgjorde russarane i 1989 21,1 %, medan delen russarar i Latvia og i Estland var høvesvis 32,8 % og 27,9 %. I Kasakhstan utgjorde russarane faktisk ein større del enn kasakhstanarar, med høvesvis 40,8 % og 36,0 %.
Sovjetiske forskarar meinte lenge at urbaniseringa i landet ville føre til at dei forskjellige etniske gruppene blei integrert rundt eit felles sett med homogeniserte «sosialistiske verdiar», der folket ville dele felles, urbaniserte opplevingar, i tillegg til å ha felles faglege mål, kulturelle preferansar og familieverdiar. I følgje sovjetisk teori ville derfor etniske motsetnadar bli borte ettersom «yrkeskulturen» i byane erstatta «folkekulturen» på landsbygda. Teorien viste seg å vere ein myte, og sovjetstyresmaktene greidde ikkje å gje det multietniske samfunnet ei kjensle av ein felles, sovjetisk nasjonalitet.
Religion
Det vart ikkje publisert offisielle tal over religiøs tilhøyrsle i Sovjetunionen, og landet var offisielt ateistisk. Vestlege kjelder seier likevel at om lag ein tredjedel av innbyggjarane hadde ei aktiv religiøs tilhøyrsle. Dei viktigaste religionane i landet var kristendommen og islam. Innanfor kristendommen var det Den ortodokse kyrkja som hadde størst oppslutnad, men landet hadde også katolikkar og ulike protestantiske trussamfunn. Flesteparten av muslimane i landet høyrde til sunniislam. Det var også ein jødisk minoritet i landet.
Det var store skilnader i kor stor grad religionen var ein del av dagleglivet til sovjetborgarane. Likevel var eit klart fleirtal av innbyggjarane ikkje-religiøse, dette gjaldt spesielt medlemmer av kommunistpartiet og andre i høge statlege stillingar. Ateisme vart framheva i skuleverket, og staten undertrykte religion i varierande grad gjennom heile levetida til Sovjetunionen. Til dømes var berre 500 av dei 54 000 kyrkjene i landet frå før revolusjonen opne i 1941.
Språk
Russisk var det dominerande språket i Sovjetunionen, og vart brukt i næringslivet, forsvaret, partiet og i statsforvaltinga. Alle hadde likevel ifølgje lova rett til å bruke sitt eige morsmål. Likevel vart russisk i offisiell språkbruk omtala som «språket for venskap og samarbeid for folka i Sovjetunionen». I 1975 uttala Brezjnev at «under den utvikla sosialismen, når økonomien i landet vårt har smelta saman i eit samanhengande økonomisk kompleks; når det har oppstått eit nytt historisk omgrep – det sovjetiske folket – er det ein objektiv vekst i rolla til det russiske språket som språket i internasjonal kommunikasjon når ein byggjer kommunismen, i utdanninga av det nye mennesket! Saman med eige morsmål vil det å snakke flytande russisk, noko som av sovjetfolket har vorte frivillig akseptert som ein felles historisk arv, bidra til ei vidare stabilisering av den politiske, økonomiske og andelege sameininga til det sovjetiske folket».
I 1918 vert det sendt ut eit dekret som sa at alle nasjonalitetar i Sovjetunionen hadde rett til opplæring på sitt eige språk. Dette førte til at det også måtte utarbeidast skriftspråk for alle språka som ikkje hadde det. Det fonemiske prinsippet vart lagt til grunn for alfabetiseringa. Dei nye ortografiane brukte anten det det kyrilliske, det latinske eller det arabiske alfabetet, avhengig av den geografiske tilhaldsstaden til språkbrukarane og den kulturelle tilknytinga deira. Etter 1937 gjekk ein over til å bruke det kyrilliske alfabetet for alle språka som hadde fått nytt skriftspråk etter 1917. Hovudgrunnen til dette var at det skulle verte lettare for dei språklege minoritetane å lære skriftspråket til både russisk og sitt eige morsmål. I 1960 vart skulelovene endra, og opplæringa vart meir dominert av russisk. Undervisinga på minoritetsspråk gjekk kraftig ned. På slutten av sovjetperioden føregjekk nesten all undervising på russisk i heile unionen.
Levealder og spedbarnsmortalitet
Etter at kommunistane tok over makta gjekk den forventa levealderen markant opp for alle aldersgrupper. Eit nyfødt barn hadde i 1926–27 ein forventa levealder på 44,4 år, opp frå 32,3 år tretti år tidlegare. I 1958–59 var den forventa levealderen for nyfødde oppe i 68,6 år. Denne betringa vart brukt av sovjetstyresmaktene til å «bevise» at det kommunistiske samfunnssystemet var overlegent det kapitalistiske systemet.
Trenden heldt fram inn på 60-talet, då den forventa levealderen i Sovjetunionen gjekk forbi den forventa levealderen i USA. Frå 1964 snudde trenden. Medan levealderen for kvinner heldt seg rimeleg stabil gjekk han dramatisk ned for menn. Dei fleste vestlege kjeldene la skulda på aukande alkoholmisbruk og eit dårlegare helsevesen, og denne teorien vart også implisitt godteken av dei sovjetiske styresmaktene.
Betringa i spedbarnsmortaliteten flata etter kvart også ut, og etter ei stund byrja ho til og med å stige. Etter 1974 slutta styresmaktene å publisere statistikkar over dette. Denne utviklinga kan delvis forklarast med at talet på barnefødslar gjekk drastisk opp i dei asiatiske delane av landet der spedbarnsmortaliteten var høgast, medan talet på barnefødslar gjekk markant ned i den meir utvikla europeiske delen av Sovjetunionen. Til dømes gjekk talet på fødslar per innbyggjar i Tadsjikistan opp frå 1,92 til 2,91 frå 1958–59 til 1979–80, medan talet i Latvia var nede i 0,91 i 1979–80.
Utvandring
Trass i strenge reglar som skulle hindre emigrasjon var det mange sovjetborgarar som ønskte å søkje lukka andre stader. Ønsket om å utvandre gjaldt spesielt jødar, sidan desse ofte kjende seg framandgjorde av antisemittiske haldningar i samfunnet og tidvis også antisionistiske kampanjar frå styresmaktene. I Stalin-tida og like etterpå var sjansane til å forlate landet små, men frå midten av 60-talet opna det seg moglegheiter for å utvandre til Israel. Flesteparten av jødane som emigrerte i denne perioden kom frå dei vestlege områda av Sovjetunionen som hadde vorte erobra av nazistane i samband med den andre verdskrigen, og desse emigrantane hadde ofte sionistiske motiv.
Etter 1973 skjedde det ei markant endring i det jødiske utvandringsmønsteret, heretter var det stort sett betre assimilerte jødar frå den russiske delen av Sovjetunionen som emigrerte. Desse hadde ei mindre markant jødisk nasjonalitetskjensle, og forlét som regel Sovjetunionen av kulturelle eller politiske årsaker. Fleirtalet av desse drog til USA. I toppåret 1979 var den jødiske utvandringa på omtrent 50 000 personar, før denne fall kraftig inn på 80-talet til under 1000 i 1984. Under glasnost- og perestrojka-politikken til Gorbatsjov auka - kanskje mest av økonomiske grunnar - den jødiske emigrasjonen til det gamle nivået att.
Revolusjonen og danninga av sovjetstaten
Moderne revolusjonære tendensar i det russiske riket byrja med Dekabrist-opprøret i 1825. Sjølv om liveigenskapen var avskaffa i 1861 var det på dårlege vilkår for bøndene, noko som gav næring til revolusjonære rørsler. I kjølvatnet av 1905-revolusjonen vert eit parlament – Statsdumaen – oppretta i 1906, men tsaren motstod forsøket på å omdanne landet til eit konstitusjonelt monarki. Den sosiale uroa heldt fram, og problema vart etter kvart forsterka av tapa i den fyrste verdskrigen og matmangelen i dei større byane.
Ein spontan folkeoppstand i Petrograd i mars 1917 gjorde slutt på tsarstyret, i det som vart kjent som Februarrevolusjonen. Det autoritære tsarstyret vart erstatta av ei meir liberal, provisorisk regjering, men denne trekte ikkje landet ut av verdskrigen. Samtidig voks det fram arbeidarråd (såkalla «sovjetar») i heile landet, der bolsjevikane under leiing av Lenin arbeidde for ein ny, sosialistisk revolusjon. I Oktoberrevolusjonen i november 1917 tok bolsjevikane makta frå den liberale regjeringa. Oktoberrevolusjonen vart etterfølgd av den russiske borgarkrigen, ein blodig krig som trass i utanlandsk innblanding enda med siger for sovjetstyret i 1921. Ein krig med Polen vart avslutta med Riga-freden same år, noko som fastsette dei nye vestgrensene til landet.
Samlinga av sovjetrepublikkane
I slutten av desember 1922 gjekk delegasjonar frå Den russiske sosialistiske føderative sovjetrepublikken, Den ukrainske sosialistiske sovjetrepublikken, Den kviterussiske sosialistiske sovjetrepublikken og Den transkaukasiske sosialistiske føderative sovjetrepublikken saman og framforhandla ein unionsavtale. Avtalen vart godkjend av den fyrste sovjetkongressen og endeleg underteikna 30. desember. Den fyrste framande staten som godkjende Sovjetunionen var Den irske republikken. 1. februar 1924 vart Sovjetunionen godkjend av Det britiske imperiet.
Stalin kjem til makta
Etter den russiske revolusjonen vart Josef Stalin vald til generalsekretær i Sovjetunionens kommunistiske parti i 1922. Mot slutten av livet sitt var Lenin ofte i konflikt med Stalin, Lenin meinte mellom anna at Stalin var ein alt for grov type til å passe som generalsekretær.
Allereie sidan 1917 fanst det ei lita gruppe innan sentralkomiteen som fekk det uoffisielle tilnamnet triumviratet. Dei som var med var Stalin, Kamenev og Zinovjev. Zinovjev var leiar for Komintern, medan Kamenev fungerte som leiar for Politbyrået i sjukefråværet til Lenin. Kort tid før Oktoberrevolusjonen hadde Lenin prøvd å få eit partiutval til å ekskludere Zinovjev og Kamenev frå partiet, fordi dei skulle ha røpa planane til bolsjevikane om revolusjon for den borgarlege regjeringa. Dette vart avverga av Stalin. Hovudmotstandaren av triumviratet var Lev Trotskij.
16. desember 1922 vart det av sjukdomsgrunnar slutt på leiarrolla til Lenin i sovjetisk politikk. Kort tid etter var Lenin ute av stand til å arbeide, og slik var det fram til han døydde. Legane forbaud han alle former for arbeid og slit, for slikt ville framskynde døden hans. Triumviratet fekk ei sterkare og sterkare stilling, og klarte å halde trotskistane unna reelle maktposisjonar. Lenin døydde i 1924, og det var duka for ein maktkamp.
I eit skriv til sentralkomiteen, klaga Trotskij triumviratet inn for å vere fjernare frå ideala til arbeidarstaten enn krigskommunismen sitt regime under borgarkrigen. Han oppfordra den gamle garden til å sleppe fram dei yngre generasjonane. Dette enda med at Trotskij sjølv vart ekskludert frå partiet ved utgangen av 1927. Han vart fyrst forvist til sovjetrepublikken Kasakhstan, og seinare landsforvist frå Sovjetunionen.
Men om lag samtidig braut også triumviratet saman: Kamenev og Zinovjev kom i opposisjon til Stalin, som fann nye støttespelarar i Nikolaj Bukharin, Jan Rudzutak, Mikhail Frunze og Feliks Dzierżyński. Kamenev og Zinovjev vart fjerna frå maktposisjonane sine i 1926. Under Moskva-prosessane rundt ti år seinare vart desse dødsdømde og avretta.
Frå 1927 hadde Stalin fått all makt i Sovjetunionen. Offisielt nøydde han seg med vervet som generalsekretær i kommunistpartiet, men alle viktige avgjersler måtte innom Stalin.
Industrialisering, kollektivisering og utreinskningar
Etter den såkalla krigskommunismen under borgarkrigen hadde Lenin innført NEP-politikken i 1920-åra for å gjenreise økonomien. Visjonen til Stalin var annleis – han meinte det på kort tid var naudsynt å byggje opp ein sterk industristat for å førebu Sovjetunionen på ein framtidig krig. Han meinte at utviklinga mot eit sosialistisk samfunn kunne skundast på ved å mobilisere ressursane i landet gjennom sterk statleg styring. Han fekk partiet til å vedta femårsplanar for industrialisering, med hovudvekt på å byggje ut tungindustrien, grunnlaget for militær opprusting.
Industrialiseringa var til ein stor grad vellukka. Sovjetunionen bygde ut store industriverksemder og kraftverk som forsynte både verksemdene og hushalda med straum. Frå 1925 til 1940 auka industriproduksjonen i Sovjetunionen kraftig.
Kollektiviseringa av landbruket møtte stor motstand, men denne vart slått ned med knallharde verkemiddel. I 1932–1933 sørgde Stalin for å auke eksporten av korn frå Ukraina til 44 prosent, i eit forsøk på å knekkje motstanden til dei ukrainske bøndene mot kollektiviseringa. Bøndene vart overvaka av kommunistpartikommisærar, NKVD og regulære hærstyrkar som sytte for at bøndene ikkje gøymde unna korn, og at den oppsette produksjonskvoten vart møtt. I tillegg vart det innført eit internt pass som gjorde det umogleg for bøndene å flytte på seg for å finne mat andre stader. Som følgje av dette oppstod det hungersnaud. Overslaga over kor mange som døydde varierer mykje.
I siste halvdelen av 1930-talet starta Moskva-prosessane. Under desse prosessane vart ei lang rekkje menneske dømde for meir eller mindre fiktive brotsverk. Mange vart dømde til døden. Mellom anna vart mykje av eliten, både i partiet, hæren og intelligentsiaen, utrydda under desse prosessane.
Den andre verdskrigen
Den sovjetiske utanrikspolitikken hadde hatt som mål å unngå ein ny krig med dei kapitalistiske stormaktene, og om mogleg etablere ein buffersone av kommunistiske satellittstatar rundt Sovjetunionen. Etter at forsøket på å inngå avtalar med Storbritannia og Frankrike hadde mislukkast, underteikna landet i august 1939 ei ikkje-åtakspakt med Hitler. Samtidig med at Hitler gjekk til åtak på Polen vestfrå, okkuperte Den raude arméen den austlege delen av landet, og innlemma området i Sovjetunionen. Deretter okkuperte landet dei baltiske statane og Nord-Romania (Moldovia), som etter Molotov-Ribbentropavtalen var i interessesfæren til Sovjetunionen. Eit forsøk på å okkupere Finland under den finske vinterkrigen var mislukka.
Ikkje-åtakspakta med Tyskland varte ikkje lenger enn til 22. juni 1941, då Tyskland invaderte Sovjetunionen. Den sovjetiske hæren var dårleg organisert og ikkje førebudd på åtaket, og tyskarane rykte raskt djupt inn på sovjetisk territorium og nådde utkanten av Moskva i desember 1941. Då krigslukka gradvis snudde utover i 1942, var dette hovudsakleg grunna ei omorganisering av det sovjetiske offiserskorpset, mellom anna ved at arresterte offiserar vart fritekne for straff og sende til fronten. Verneplikta og tvangsutskriving av fangar sikra Den raude arméen stor tilgang på nye rekruttar. Store leveransar av militært utstyr, særleg lastebilar og uniformer, frå dei vestlege allierte spela også ei viktig rolle. Sovjetleiinga tona også ned klassekampretorikken sin og hevda at nasjonen var i fare, det var livsviktig at alle samfunnslag forsvarte landet.
Det tyske angrepet gjorde til at Sovjetunionen gjekk med i alliansen mellom Storbritannia og Frankrike i kampen mot Tyskland og Italia. Under leiing av dyktige generalar som mellom andre Zjukov pressa dei sovjetiske styrkane etter kvart tyskarane tilbake, etter at krigslykka hadde snudd etter slaget om Stalingrad. På toppmøta i Teheran (1943) og Jalta (1945) vart det lagt eit avgjerande grunnlag for fleire av dei territorielle erobringane som Sovjetunionen skulle gjennomføre i etterkant av krigen. Sovjetunionen annekterte byen Königsberg med omgjevnader frå Tyskland, og pressa også vestgrensa vestover. Dette gjekk ut over Polen. Latvia, Litauen og Estland var også innlemma i Sovjetunionen sommaren 1940. Grenseflyttingane førte med seg ei omfattande etnisk reinsing, der millionar av menneske vart deporterte og mange drepne.
Den kalde krigen, Sovjetunionen som supermakt
Den kalde krigen (1948–1989) var rivaliseringa som utvikla seg etter den andre verdskrigen mellom gruppene av nasjoner som praktiserte ulike ideologiar og politiske system. På den eine sida var Sovjetunionen og deira allierte, kalla Austblokka. På den andre sida var USA og deira allierte, ofte refererte til som Vestblokka. Konflikten vart kalla den kalde krigen fordi han aldri førte til direkte kampar eller ein «varm» krig i Europa. Begge partane støtta likevel andre land og organisasjonar, både økonomisk og militært, som kriga mot den andre parten eller krefter som den andre parten støtta. Ein seier gjerne at den kalde krigen enda i 1989, då Berlinmuren fall, eller i 1991, då Sovjetunionen vart oppløyst.
Som resultat av sigrane på slagmarka hadde Den raude arméen teke kontrollen over store delar av Aust- og Sentral-Europa. Den sovjetiskkontrollerte delen av Tyskland vart seinare til Den tyske demokratiske republikken («Aust-Tyskland»), medan sovjetvenlege kommunistregime vart installerte i dei andre austeuropeiske landa. Finland fekk sjølvstyre, men Stalin sørgde for at landet var politisk isolert frå vestverda og økonomisk avhengig av Sovjetunionen. I Hellas, Italia og Frankrike hadde nasjonale sovjetiskvenlege kommunistparti vind i segla, og dei fekk stor, som regel fordekt, støtte frå Sovjetunionen.
Dei vestallierte si samkøyring av okkupasjonssonene i Vest-Tyskland og amerikanarane si støtte til den antikommunistiske sida under den greske borgarkrigen endra tilhøvet mellom styrkane. Som dei hadde lova vestmaktene, så gav ikkje Sovjetunionen noka militær støtte til dei kommunistiske styrkane i Hellas. Derimot blokkerte Stalin Vest-Berlin, som var under britisk, fransk og amerikansk okkupasjon. Håpet var at vestmaktene skulle oppgje byen. Blokaden slo feil grunna luftbrua til dei allierte. I 1949 skjøna Stalin at han hadde tapt, og oppheva blokaden.
Også i Asia hadde Sovjetunionen utanrikspolitisk framgang. Etter at krigen mot Tyskland var over, hadde Sovjetunionen erklært krig mot Japan, og i Operasjon Auguststorm okkuperte dei den japanske delen av øygruppa Kurilane nordvest for Hokkaido. Nederlaget til Japan førte også til at dei kinesiske kommunistane med sovjetisk støtte kunne gå på offensiven. Dei kinesiske kommunistane til Mao Zedong klarte med sovjetisk støtte i 1949 å sigre over det pro-vestlege og veststøtta Kuomintang-styret under den kinesiske borgarkrigen. Sovjetunionen anerkjende raskt Folkerepublikken Kina, som vart ein tru Stalin-alliert. Både i Korea og i Vietnam fekk den sovjetisk-kinesiske alliansen konsekvensar.