cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historie
Sidan objektet som historikarane studerer (fortida) ikkje lenger eksisterer, må fortida bli rekonstruert ved å studera leivningar etterlatne frå fortida, historiske kjelder. For å vurdera kjeldene er ekte, relevant, representative og pålitande nyttar historikarane den kjeldekritiske metoden. Sjølv om historikarane nyttar metodar frå ei rekkje andre samfunnsvitskaplege, humanistiske og naturvitskaplege fag for å oppnå ei meir grunnleggjande forståing av fortida, er kjeldekritikken enno grunnlaget for å skilja mellom kva som er historievitskap og kva som berre er historieforteljingar.
Nemninga historikar vert frå gammalt av brukt om personar som skriv historie. Etterkvart har det skjett ei akademisering av faget, slik at omgrepet tildels har fått ei meir avgrensa tyding. Det kan òg brukast om personar som er utdanna i universitetsfaget historie (med minst eksamen av høgare grad).
Historiefaget si utvikling
Dei første vi kjenner som forklarte fortida som eit produkt av intensjonane til menneske og handlingar, ikkje som t.d. handlingar av gudar eller utslag av mirakel, var grekarane Herodotos og Thukydides. Herodot frå Halikarnassos (484 f.Kr. – ca. 425 f.Kr.) har generelt vorte kreditert som «historiefaget sin far». Likevel var det Thukydides (ca. 460 f.Kr. – ca. 400 f.Kr.) som nytta ei vitskapleg tilnærming til historie i verket Peloponneserkrigen. Thukydides såg til skilnad frå Herodotos og andre tidlege historikarar på historia som eit produkt av val og menneskelege handlingar, og leitte etter årsaka og effektane av desse, heller enn som resultatet av ei himmelsk innblanding. I den historiske metoden sin framheva Thukydid kronologi, ein nøytral synsvinkel, og at den menneskelege verda var eit resultat av menneskelege handlingar.
I mellomalderen var krøniker den dominerande historiske framstillingsforma, det vil seia at hendingar vart kronologisk oppramsa, men utan nokon djupare analyse av årsakene til hendingane.
Tidleg på 1800-talet vart historiefaget ein vitskap. I motsetnad til renessansen og dels også opplysningstida, som såg på mellomalderen som ei forfallstid mellom notida og Antikken, ynskte historikarane på 1800-talet å forstå særpreget til kvar epoke ut frå sine eigne premiss. Den tyske historikaren Leopold von Ranke oppstilte kriterium for korleis ein kunne koma fram til sann kunnskap om «kva som eigenleg hadde skjedd». Kjelder til ei hending vart samanlikna for å finna inkonsistensar og vurdera truverdet til kjeldene som vitnesbyrd om fortida, og von Ranke grunnla dermed kjeldekritikken som fag. I mellom midten av 1800-talet og 1900-talet var historiefaget eit av dei viktigaste verkemidla i nasjonsbygginga til ulike statar. Vestlege statar gav historiefaget ei sentral rolle på universiteta, og vedtok lover som gav arkeologar vide fullmakter til å sikre funnstader for arkeologiske funn. Historie var i dette hundreåret dominert av politisk historie om «kongar og krigar». Historiefaget fekk ei sentral rolle i skuleverket og bidro til ein felles identiteten for borgarane av staten. Historiefaget gav folk kjensle av eit fellesskap som følgje av førestilling om ei felles fortid.
I løpet av 1900-talet har emneområdet til historiefaget vorte utvida. Marxistisk historie (representert i Noreg av m.a. Edvard Bull og Halvdan Koht) la vekt på det materielle grunnlaget for historiske hendingar, og dermed for andre aktørar enn berre dei nasjonale leiarane. Ei konkret nyorientering kom i 1960- og 1970-talet med den såkalte sosialhistoriske revolusjonen, etter inspirasjon frå blant anna fransk historieforsking med den såkalla Annales-skolen. Historikarane byrja å sjå den politiske historia som altfor snever, i og med at berre ein liten elite tok del i dei politiske avgjerdene. Faget vart då utvida til å omfatta «vanlege folk» si historie, som bønder, arbeidarar, kvinner, etniske minoritetar, barn, dvs. grupper som ikkje tidlegare hadde vore ein del av den nasjonale historia.
Faget støtta seg i denne nyorienteringa på metodar frå statistisk orientert samfunnsvitskap. Det siste tiåret har kulturhistorie vore ei dominerande retninga innan historieforsking der identiteten til folk og røyndomsoppfatninga deira vert analysert for sjå på kulturelle tankemønster. Kulturhistorikarar er skeptiske til at det verkeleg er mogleg å skriva historia slik «det eigenlege var», og dei er usamd med von Ranke i at det finst berre éi historisk sanning som kan formidlast (i den grad han meinte det).
Historiemetodar samanfattar dei teknikkane og retningslinjene som historikarar nyttar, primære kjelder, arkeologi og andre bevis for å forska på og deretter skriva historie.
Historiefaget med andre fagfelt som studieobjekt
Spesifikke studium
Fleire fagfelt er relevant for historiefaget, m.a.
Dramatikar
Ein dramatikar er ein forfattar av drama eller dramatisk litteratur, det vil seia manuskript til teaterstykke, film, fjernsyn, radio eller liknande. Dramatikarar som skriv for film eller fjernsyn blir gjerne kalla manusforfattarar, mens dei som skriv høyrespel kan kallast høyrespelforfattarar. Ein dramatikar samarbeider ofte tett med ein instruktør, regissør og/eller dramaturg undervegs i utviklinga av eit stykke.
Dei fleste dramatiske verk er skrivne spesielt for å framførast av skodespelarar, men kan også vera lesedrama som ikkje er meint for oppføring. Dette kan vera skjønnlitterære forteljingar eller dikt skrivne på ein dramatisk måte, for eksempel med teksten sett opp som replikkar.
Skeisdalen
Skeisdalen er ein dal i Gjemnes kommune på om lag fire kilometer. Landbruk er hovudnæring i bygda.
Dalen går omtrent rett sørover frå Øre, som ligg ved Batnfjorden. Heilt nede ved fjorden ligg Øre kyrkje og Ørestua.
På Teigen finst eit bygdemuseum.
Lengst inne i dalen, i sør, ligg Larssetra, herfrå går ein gammal veg over fjellet til Heggem på Osmarka. Dalen endar i fjellet Dua (798 meter).
Dalen har ein førekomst av serpentinitt. Tidlegare var det gruvdrift og uttak av blokkstein, men verksemda er no nedlagt.
Anita Hegerland
Anita Hegerland er ein norsk songar. Som plateartist hadde ho i 1970 ein song på førsteplass på Svensktoppan.
Moltkebreen
Moltkebreen er ein isbre på austkysten av Spitsbergen, nær Wilhelmøya i Hinlopenstretet.
Breen har namn etter ein tysk offiser; feltmarskalk grev Helmuth von Moltke (1800-1891).
Haltdalen kyrkje
Haltdalen kyrkje står i Haltdalen i Holtålen kommune i Trøndelag fylke og er ei langkyrkje frå 1881. Kyrkja er bygd i tre. Arkitektar for kyrkja var Jacob Digre og Gustav Olsen. Inventaret er frå byggeåret eller seinare.
Kyrkja erstatta Haltdalen stavkyrkje frå kring 1170 som soknekyrkje. Stavkyrkja var riven og flytt til Trondheim der ho i dag står på Trøndelag Folkemuseum.
Ved kyrkja står det sidan 2004 ein kopi av den gamle stavkyrkja, kalla Haltdalen nye stavkyrkje.
Fånefjell
Fånefjell er eit 745 m høgt fjell i Bygland kommune i Agder. Det går ut som eit nes i innsjøen Byglandsfjorden som ligg 202 moh, med ei stupbratt fjellside på sørsida. Vegen forbi Fånefjell var rekna som eit av dei to vanskelegaste partia på landevegen gjennom Setesdal. Byklestigen var den vanskelegaste, deretter kom Fånekleivene.
Fånefjell vegmiljø
Ved Fånefjell er det fire generasjonar veg, langs fire heilt ulike trasear. Dei eldste vegane forbi Fånefjell er ridevegar og var kjende som Fånekleivene. Den eldste ridevegen går rundt fjellet på austsida og er datert til 1500-talet. Den første køyrevegen kom i 1842, også den har trasé over fjellet. Den tredje vegen er eit spesielt interessant veghistorisk kulturminne frå 1923. Denne vegtraseen går rundt fjellet på yttersida mot fjorden, og på eit spektakulært parti der fjellet går stupbratt i fjorden er vegen sprengt inn i den loddrette fjellsida som ein halvtunnel. Den fjerde og nyaste trasen går gjennom fjellet: Fånefjelltunnelen.
Havltunnelen på yttersida av Fånefjell gjorde det mogleg å køyra buss langs Byglandsfjorden. Setesdal Bilruter starta bussrute frå Ose til Bykle i 1920, og nokre år seinare blei ruta forlenga ned til Byglandsfjord. Halvtunnelen er no stengt for all ferdsel på grunn av rasfare.
I Nasjonal verneplan for veg, bruer og vegrelaterte kulturminne blir kulturminna omtalt ved Fånefjell som Fånefjell vegmiljø. I 2009 blei vegmiljøet ved Fånefjell freda etter lov om kulturminne.
Jupitermånen Pasifaë
Pasifaë er ein av månane til Jupiter. Han er den største medlemen av Pasifaë-gruppa. Pasifaë er truleg ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter.
San Bernardino-passet
San Bernardino-passet er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Vegen over fjellet knyter saman dalane Rheinwald og Val Mesolcina. Frå passhøgda er det i luftlinje fire kilometer til Hinterrhein i nord og 12 km til Mesocco i sør. Passhøgda på 2 065 meter over havet ligg på vasskiljet mellom Nordsjøen og Middelhavet, og samsvarar med språkskiljet mellom tysk og italiensk.
Jupitermånen Pasifaë
Pasifaë varta oppdaga av Philibert Jacques Melotte 27. januar 1908.
Haltdalen nye stavkyrkje
Haltdalen nye stavkyrkje står i Haltdalen i Holtålen kommune i Trøndelag fylke og er ei einskipa langkyrkje frå 2004. Ho er ein kopi av Haltdalen stavkyrkje frå siste halvdelen av 1100-talet. Kyrkja er eigd av stiftinga Haltdalen stavkirke og Gammelgården.
Grace Aguilar
Grace Aguilar var ein engelsk romanforfattar, diktar og skribent om jødisk historie og religion.
Haltdalen nye stavkyrkje
Gamlekyrkja vart riven og flytt til museum i Trondheim etter at Haltdalen kyrkje stod ferdig i 1881. Originalen står no på Trøndelag Folkemuseum på Sverresborg i Trondheim. Haltdalen Historielag bad i 1986 om at Haltdalen stavkyrkje skulle flyttast attende til Haltdalen, men Trøndelag Folkemusem sette seg mot. Fylkeskonservator Jonas Gill Haanshuus foreslo i staden at det skulle byggjast ein kopi av stavkyrkja i Haltdalen, og i 1997 la han fram teikningar til ei slik kyrkje. På teikningane var det teke med svalgangar slik den gamle kyrkja opphavleg hadde. Stiftinga Haltdalen stavkirke og Gammelgården vart skipa med det mål å verkeleggjere planane. Vyrke til bygget vart henta i statsalmenningane i Haltdalen. Som i mellomalderen var det malmfuru som vart vald ut, og dei eldste trea som vart tekne ut var over 300 år gamle. Verksemda Ålen Laft bygde kyrkja og Arne Bergan leidde arbeidet. Det vart lagd vinn på at bygginga skulle skje likast råd slik gamlekyrkja var bygd; reiskapar og teknikkar skulle vere som dei hadde vore på 1100-talet.
Grace Aguilar
Grace Aguilar vart fødd i Hackney i England av sefardiske foreldre av spansk opphav. Ho var fysisk svak frå barndommen av og viste tidleg interesse for historie — særleg jødisk historie. Da far hennar døydde vart ho avhengig av si eiga næringsinntekt. Etter nokre skodespel og dikt fekk ho utgjeve boka Spirit of Judaism i USA i 1842 — eit forsvarsskrift for trua hennar og dei som vedkjenner seg denne trua. Ho følgde opp med bøkene The Jewish Faith (1845) og The Women of Israel (1845). Mest kjend er ho likevel for romanane sine — og da særleg Home Influence (1847) og A Mother’s Recompense (utgjeve posthumt i 1850). Av andre verk kan nemnast Magic Wreath og Vale of Cedars. Helsa hennar gav etter i 1847 og ho døydde den hausten i Frankfurt am Main i Tyskland.
Haltdalen nye stavkyrkje
Kyrkja vart vigsla av Nidaros-bispen 29. august 2004.
Også stavkyrkja som vart gjeven i gåve frå Noreg til Island ved det islandske tusenårsjubileet for kristninga i 2000 er ein kopi av Haltdalen stavkyrkje. Ho står på Heimaey på Island.
San Bernardino-passet
Vegen over San Bernardino-passet er vinterstengd frå desember til april.
Soge
Fjellovergangen har minst vore i bruk sidan romartida. Fjellovergangen vart mykje viktigare etter ein på 1400-talet hadde bygt ut Via Mala mellom Hinterrheindalen og Rhindalen. Ruta over San Bernardino-passet vart då eit attraktivt alternativ til fjellovergangane lenger aust, som Settimo- og Julierpasset. Sjølv om vegen vart mura med steinblokker, var han lenge farbar einast med pakkdyr. Første kjerrevegen stod ferdig i 1770, medan dagens fjellveg vart bygt frå 1818 til 1823. I 1967 vart den 6,6 km lange San Bernardino-tunnelen under passet opna. Europaveg 43 går gjennom tunnelen, som vart utbetra i 2006.
Divvun
Divvun (av nordsamisk divvun, 'retting') er ei gruppe ordretteprogram laga for nord-, lule- og sørsamisk. Programma er laga av språkteknologisenteret med same namn, og er basert på analyseprogram for samisk som Divvun har laga i lag med Giellatekno, Senter for samisk språkteknologi, begge ved Universitetet i Tromsø.
Sundsfjorden i Gildeskål
Sundsfjorden er ein fjordarm av Morsdalsfjorden i Gildeskål kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 3 km sørvestover til Sundsfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Rotneset i vest og Hamneset i aust, like sør for Sandhornøya. Fylkesveg 17 går langs austsida av fjorden og kryssar fjorden ved Sundsfjord.
Divvun
Divvun-programma er bygd som endelege tilstandsautomatar, og dei er tilgjengeleg som open kjeldekode.
347 Pariana
347 Pariana er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. november 1892 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Vogntog
Vogntog er kombinasjonen av ei trekkvogn og ein eller fleire tilhengar(ar) utan omsyn til av om trekkvogna er ein lastebil, personbil eller ei anna motorvogn. Døme på vogntog er lastebil med påhengsvogn eller slepvogn, eller ei trekkvogn med semitrailer, eller ein kombinasjon av fleire tilhengarar (modulvogntog).
Vogntog i Noreg
Frå 1. januar 2007 er største lengd på vogntog 19,50 meter for lastebil med slepvogn eller påhengsvogn og 17,50 m for trekkvogn med semitrailer. Største masse er 50 tonn. På nokre vegstrekningar kan kan tømmerbilar med lengd opp til 22 m og totalmasse på 56 tonn nyttast. I tillegg finst det ei prøveordning med sokalla modulvogntog, som på spesielt godkjende vegar kan ha ei lengd på opp til 25,25 m og ein masse på opp til 60 tonn.
Vogntog i Finland og Sverige
Finland og Sverige har dei mest liberale reglane i Europa med omsyn til lengda på vogntog, noko som heng saman med omsynet til tømmerbilar. I Sverige kan ordinære vogntog ha ei lengd på opp til 24 m, men opp til 25,25 m om visse krav vert tilfredsstilte, og ein masse på opp til 60 tonn , men det vert gjordt forsøk med modulvogntog med ei største lengd på 30 m og ein største masse på 90 tonn. I Finland er største lengd 25,25 m.
Vogntog i Australia
Australia har dei lengste vogntoga i verda. Dei kan ha opp til seks tilhengarar, med ei lengd på opp til 53,5 m og ein total masse på opp til 200 tonn. Grunnen til at ein nyttar slike vogntog i Australia er at det er flate og rette vegar og svært store avstandar. Kor store vogntoga kan vera varierer etter område og vegstandard, men dei største vogntoga vert for det meste nytta over dei store avstandane mellom avsidesliggande byar. Der det ikkje er jarnveg vert òg store vogntog nytta for å transportera malm frå gruver til hamner. Nokre gruveselskap har bygd private vegar til dette føremålet.
Vogntog og vinterføre
I piggdekkperioden og når det kan ventast glatt føre er det krav om at lastebil skal ha med minst 3 kjettingar, to for drivhjula og ein for eit framhjul (styrekjetting). For vogntog er det krav om å ha med minst sju kjettingar, fire for drivhjula, ein styrekjetting og to for tilhengarhjula. På toaksla tilhengar (slepvogn) vert det som oftast montert ein kjetting på kvar aksling, ein på venstre og ein på høgre side, på ei side på fremre aksling og på andre sida på bakre aksling. Dette hindrar slepvogna i å skli sidelengs.
Når ein har køyrt seg fast i ein bakke er det ofte for seint å legga på kjetting, etter som det då kan vera vanskeleg å ta laust att. Eit vogntog som står fast i ein bakke er òg til hinder for annan trafikk og kan føra til at fleire må stogga og vert ståande fast. Kjetting bør difor leggast på før bratte bakkar. På hovudvegane er det enkelte stader sett av eigne kjettingplassar før bratte bakkar. I Noreg er det eit aukande problem at utanlandske vogntog køyrer seg fast. Dette kjem i fyrste rekke av at sjåførar frå kontinentet som ikkje er vane med vinterføre, freistar å ta seg fram med sumardekk og ofte ikkje har med kjettingar.
Balkankrigane
Balkankrigane var to påfølgjande krigar, der den andre var eit resultat av den første:
Elektronmikroskop
Elektronmikroskop er ei gruppe mikroskop som i staden for lys nyttar elektron til å «lyse opp» objektet med og kan gje særs store forstørringar.
Bølgjelengda for elektron er om lag hundretusen gonger mindre enn bølgjelengda for synleg lys. Sidan oppløysingsevna for ei mikroskopisk avbilding om lag er halvparten av bølgjelengda for den nytta strålinga (Abbe-regelen), vil detaljrikdomen i eit elektronmikroskopisk bilete vere mangedobla samanlikna med eit lysmikroskopisk bilete.
Elektronmikroskop kan hovudsakleg delast opp i to kategoriar: transmisjonselektronmikroskop (TEM) og skanningelektronmikroskop (SEM). Elektron blir sendt ut frå eit filament (ein wolfram-tråd) i den blanke sylinderen midt i biletet, dei blir så akselerert med ei spenning på opptil 30kV (SEM) eller 3MV (TEM), og bombarderer prøva. Transmisjonsmikroksop lèt elektrona gå gjennom prøva og blir avbilda på ein fluoriserande skjerm. I skanningelektronmikroskop er det ein detektor som ser elektrona som blir reflektert frå prøveoverflata, og gjer det han ser om til eit bilete på ein TV-skjerm. Sidan elektron er mindre i utstrekking enn vanleg synleg, kan vi sjå mange fleire detaljar. I tillegg blir kontrastane avgjort av dei elektriske eigenskapane til prøva i større grad enn ved synleg ljos. Det vil seie at til dømes gull som har ein høg elektrontettleik vil visast avbilda som heilt svart i TEM (slepp ikkje elektron til den fluoriserande skjermen) eller heilt kvit i SEM (reflekterer mange elektron til detektor).
Elektronmikroskopet kan forstørre opp til ti millionar gonger, det vil seie at ein kan sjå cellestrukturer og til og med kjemiske bindingar, vel å merke ikkje enkelt og problemfritt. Det er mogleg å sjå detaljar ned i området tiendedels nanometer.
Ein annan skilnad ifrå lysmikroskopet er at materialen som blir brukt i elektronmikroskop er førehandsama i større eller mindre grad. Det er fordi elektronstrålen kan øydeleggje eller endre uhandsama material slik at det ein ser i mikroskopet ikkje blir reelt.
Orgelbüchlein
Orgelbüchlein («Den vesle orgelboka») vart skriven av Johann Sebastian Bach i perioden 1708–1714, medan han var hofforganist i hertughoffet i Weimar. Ho vart planlagt som eit sett av 164 koralpreludium (mindre komposisjonar basert på koralmelodiar) for heile kyrkjeåret, men Bach gjorde berre ferdig 46 koralpreludium. Koralpreludia i denne samlinga utgjer BWV 599–644 i katalogen til Bach. Orgelbüchlein var meint som eit pedagogisk reiskap, noko ein ser på framsida:
Beretta 1934
Beretta 1934 er ein kompakt sjølvladepistol som vart gjeven ut som standard tenestepistol til den italienske hæren. Han er i kaliber 9 mm kort (9x17 mm), au kjent som kaliber .380 ACP. Frå året etter vart han au laga i kaliber .32 ACP. Denne varianten blir somtid kalla Beretta (modell) 1935. Denne vart bruka av marinen og flyvåpenet.
Beretta produserte sin første pistol i 1915, og modell 1934/35 vart den mest utbreidde av produkta deira før andre verdskrigen.
Orgelbüchlein
Innhald
Koralpreludia i Orgelbüchlein passar inn i dei forskjellige årstidene i kyrkjeåret:
Advent:
Jul:
Nyttår:
Kyndelsmesse:
Faste:
Påske:
Pinse:
Preludium basert på katekismesalmar:
Forskjellige:
Utgåver
Orgelbüchlein vart opphavleg gjeven frå lærar til student og ikkje publisert i sin heilskap før Felix Mendelssohn redigerte ei utgåve. Kjende utgåver er laga av Robert Clark og John David Peterson, Quentin Faulkner, Albert Riemenschneider og Albert Schweitzer.
Beretta 1934
Både kaliber .380 og kaliber .32 ACP er høvelege kaliber for ein bakslagsmekanisme, ein enkel mekanisme som er rimeleg å laga, i høve til det kraftigare kaliber 9 mm Parabellum som krev ein meir komplisert og monaleg dyrare mekanisme med lukka sluttstykke.
Beretta 1934 har manuell sikring. Magasinet held ni skot i .380, og har ei fingerstøtte nedst som gjev betre grep.
Sjølv om denne pistolen var laga for militæret, vart han au seld på den sivile marknaden, og han vart bruka av politiet. Politipistolane er gjerne merkte PS for Pubblica Sicurezza.
Beretta 1934 har den karakteristiske opne sleiden som Berettapistolane brukar, er laga med relativt få delar og er lett å vedlikehalde. Han er svært robust konstruert.
Våpenet vart mykje bruka i andre verdskrigen av dei italienske styrkane.
Beretta 1934 var i produksjon frå 1934 til 1991, og over ein million eksemplar er laga.
Kjelde
Engelskspråkleg wikipedia
Jupitermånen Sinope
Sinope er ein av månane til Jupiter. Han vart oppdaga 21. juli 1914 av Seth Barnes Nicholson og har ein snittradius på kring 19 km.
Sinope er mogelegvis medlem av Pasifaë-gruppa, men dette er uvisst.
Schübler-koralane
Schübler-koralane er namnet på ei samling av seks koralpreludium av Johann Sebastian Bach (BWV 645–650). Dei vart gravert og publisert seint i 1740-åra av Johann Georg Schübler, som dei har fått namn etter. Samlinga hadde opphavleg tittelen Sechs Choräle von verschiedener Art. Stykka er komponert for to manualar med obligatorisk pedal.
Unikt for Bach sine orgelverk var at fem av desse seks koralane er transkribert frå hans eigne kantatar.
Koralen BWV 646 kan ha vore originalt skriven for orgel. Han er ikkje transkribert frå nokre av dei kjende kantatane til Bach, så han kan òg ha kome frå ein tapt kantate.
Jordalsbø
Jordalsbø er ei grend i Bygland kommune, omlag tre kilometer nord-aust for Bygland sentrum, mellom Lidi i sør og Skreland i nord. Forbi Jordalsbø i sør renn Søråni. På norsida renn Nordåni. Mellom dei to elvane ligg Jordalsbø. Grenda har namn etter den gamle garden Jordal. Han må ha femna om heile det noverande Jordalsbø.
Tony Coe
Anthony George Coe er ein engelsk jazzmusikar som spelar klarinett, bassklarinett, fløyte og sopran-, alt- og tenorsaksofon.
Jordalsbø
Fylkesveg 3802 går frå Bygland kyrkjebygd til Jordalsbø. Lokalt er denne vegen kalla Jordalsvegen.
Søråni kraftverk og småkraftverket Nordåni kraftverk ligg i grenda.
Tony Coe
Coe byrja karrieren med bandet til Humphrey Lyttelton frå 1957 til 1962 og vart så invitert inn i bandet til Count Basie men det vart ikkje noko av, og han har sidan den gongen spelt med John Dankworth Orchestra, The Kenny Clarke-Francy Boland Big Band, Derek Bailey sitt Company, Stan Tracey, Michael Gibbs, Stan Getz, Dizzy Gillespie og Bob Brookmeyer. Han spelte klarinett på Paul McCartney si innspeling av «I'll Give You a Ring» i 1982 og saksofon på John Martyn-albumet Solid Air i 1973.
Som sidemann
Med The Kenny Clarke/Francy Boland Big Band
Med Georgie Fame
Med Tony Hymas
Med Franz Koglmann
Med Humphrey Lyttelton
Med Mike McGear
Med Norma Winstone
Med andre
Ugler
Ugler er delt inn i to familiar: «verklege», eller «typiske ugler» i uglefamilien, Strigidae, og tårnuglefamilien, Tytonidae. Uglene er ikkje nært i slekt med andre rovfuglar i ordenane Falconiformes og Accipitriformes.
Skildring
Ugler har typisk store, framoverretta auge som ser godt. Oppbygginga er ulik til dømes menneskeauge; dei er meir avlange enn kuleforma, og gjer at fuglane kan sjå byttet sitt på lang avstand. Dei fleste andre rovfuglar har auge på sidene av hovudet, men den stereoskopiske naturen til ugler sine framoverretta auge og binokularsyn, tillèt større kjensle av å sanse djupne som er nødvendig for jakt i svakt lys. Dei store auga er låst i soklane - som hos dei fleste andre fuglar - så dei må snu heile hovudet for å endre synssektor. Sidan ugler er langsynte, kan dei ikkje tydeleg sjå noko innan nokon få centimeter frå auga. Evna til å sjå langt spesielt i svakt lys, er usedvanleg god. Ugler kan rotere hovudet og nakken så mykje som omkring 270 °. Ugler har 14 nakkevirvlar, samanlikna med sju hos menneske, noko som gjer nakken meir fleksibel. Dei har òg tilpassingar til sirkulasjonssystema, noko som tillèt rotasjon utan å kutte blod til hjernen.
Ugler har òg øyreopningar som er vendt framover i eit flatt ansikt og vanlegvis ein iaugefallande fjørkrets, med ei ansiktsskive rundt kvart auge. Fjørene som gjer ut for denne skiva kan justerast til skarpt fokus på lydar frå forskjellige avstandar til dei asymmetrisk plasserte øyreholromma hos ugler.
Klørne er lange, skarpe og bøygde og nebbet boga og kraftig.
Uglene har kraftige bryst- og vengemusklar til å flyge med. Nesten heile kroppen er dekt av fjør, slik at han er glatt og straumlineforma. Beina er lette, ofte hole, slik at fuglen veg mindre. Alle desse eigenskapane gjer ugler til dyktige flygarar. Uglefjørdrakta er generelt kamuflerande, sjølv om fleire artar har ansiktsmasker, oppreiste øyrefjører og fargerike irisar. Desse markeringane er generelt meir vanlege hos artar som lever i opne habitat, og blir trudd å vere til nytte i kommunikasjon med andre ugler i forhold med lite lys.
Det finst stor storleiksvariasjon mellom dei ulike artane, og ofte er også hoa større enn hannen. Hjå nokre ugleartar er hoa opptil 50 % større enn hannen, eit døme er hubro (Bubo bubo). Den minste ugla - som veg så lite som 35-55 gram og måler omtrent 12,5 til 14 cm - er alveugle (Micrathene whitneyi). Dei største uglene er to hubroar av same storleik; arten hubro og nordfiskeugle (Bubo blakistoni). Dei største hoene av desse artane er 71 cm lange, har eit vengespenn på 190 cm og veg 4,2-4,6 kg. Omtrent midt i mellom desse ytterpunkta i storleik ligg òg alle ca. 20 artar av tårnugler og slørugler i tårnuglefamilien på rundt 30 til 40 cm i kroppslengde.
Flyging og fjør
Dei fleste ugler har ei medfødt evne til nesten stille flyging, men til prisen av langsamare flukt i høve til andre fuglar. Dei fleste ugler er hovudsakleg nattaktive, og det å kunne flyge utan å lage støy gir dei ein sterk føremon om natta, eigenskapen er ikkje like nødvendig for artar som jaktar i dagslys eller tussmørker. Uglefjører er i gjennomsnitt større enn fjører til andre fugleartar, har færre strålar, og oppnår glatte kantar med ulike strukturar av fjørskaft. Overflata på flygefjørene er dekte med ein fløyelsaktig struktur som absorberer lyden av vengen i flukt. Dette optimaliserer evna til å flyge stille for å fange byttedyr utan at byttet høyrer ugla i flukta, og for å høyre støy som byttet lagar. Det lèt òg ugla overvake støynivået frå flyginga.
Ugler i kulturen
I europeisk kultur har uglene hatt ry på seg for å vera kloke fuglar, og har vore brukte som symbol på visdom og kunnskap. Dette kjem av at kyrkjeugla var den heilage fuglen til Atene, den greske visdomsgudinna. Men dette synet på fuglane er slett ikkje verdsomspennande; i India blir dei derimot sett på som svært dumme dyr.
Inndeling
Ugleordenen blir delt inn i to familiar:
Belaja ved Angara
Belaja (russisk Белая) er ei elv i Irkutsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Angara frå venstre. Elva er 359 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 178 m³/s.
Belaja munnar ut i Angara 106 km nedanfor Irkutsk. Ho oppstår der Store og Vesle Belaja renn saman i Aust-Sajan, 2500 meter over havet.
Elva vart tidlegare nytta til tømmerfløyting.
Bockkarkopf
Grensa mellom Bayern og Tirol går langs egga.
Hovudserien 1948/49
Hovedserien 1948-49 var namnet på det øvste nivået i det norske seriesystemet i herrefotball som gjekk frå august 1948 til mai 1949. Hovedserien var delt opp i to avdelingar, med åtte lag kvar. Vålerengen vann gruppe A, og Fredrikstad gruppe B. Dei to klubbane spelte finale over to kampar. Fredrikstad vann begge, høvesvis 3–1 og 3–0.
Bioinformatikk
Bioinformatikk er eit fagfelt der ein nyttar informatikk til å henta inn, organisera, analysera og tyda biologiske data; særsklit innan molekylærbiologi og bioteknologi. Utvikling av gode dataverktøy og databasar er særs viktig i bioinformatikk, og store databasar med informasjon om DNA- og proteinsekvensar utgjer som regel råmaterialet for den biostatistiske analysen. Sentralt er utvikling av teori og statistiske/matematiske modellar som gjer det mogeleg å stilla og svara på grunnleggjande spørsmål om molekylær evolusjon, biologisk funksjon og samspelet mellom biologiske prosessar på ulike nivå i levande organismar.
Torbjørn Svarte
Torbjørn Svarte (norrønt: Þorbjǫrn svarti) var ein skald som levde på 1100-talet på Orknøyane.
Det er uvisst kvar helst han kom frå, men Finnur Jónsson reknar han for ein orknøyisk skald. Sumaren 1151 drog Ragnvald jarl ut frå Orknøyane med 15 storskip, for å fare på pilegrimsferd til det heilage landet. Fleire skaldar var med på ferda og mellom dei var Torbjørn Svarte. I Orknøyingasoga er ferda skildra over fem kapittel (86-90) og det meste handlar om sjølve reisa og berre kort om opphaldet i det heilage landet. I soga er det frå denne ferda sitert det einaste diktet som vi har etter Torbjørn Svarte, ei lausavise som skildrar landgangen ved Akreborga.
Bioinformatikk
Ved hjelp av bioinformatikk freistar ein mellom anna å identifisera proteinkodande område i DNA-sekvensar og spå strukturen og funksjonen til protein gjennom samanlikningar med protein kjende frå før.
Torbjørn Svarte
Torbjørn Svarte døydde der ved Akreborga, truleg i 1152, og skalden Odde Litle gjorde to vers til minne om han.
Det er ikkje ofte ein får kjennskap til kvar helst folk i norrøn tid vart gravlagt (utanom kongar og stormenn), men truleg kan vi feste lit til Odde Litle sitt dikt nedanfor (2. verset), når han seier at Torbjørn Svarte vart gravlagt ved «hovudkyrkja» i Akre. Det kan ha vore St. Georg kyrkja som skal ha eksistert i krossfarartida, men seinare øydelagt på 1200-talet.
Lois McMaster Bujold
Bujold er best kjent for serien om Miles Vorkosigan, som føregår rundt tusen år inn i framtida. Miles er dels funksjonshemma, men blomstrar som interstellar spion og admiral til leige frå planeten Barrayar. Dei første bøkene i denne serien var godt planta i romopera, med slag, konspirasjonar og tvistar på handlinga. I seinare bøker har det gått meir mot detektivhistorier, men Bujold har òg skrive romanse.
Lois Bujold er kjent for psykologisk innsikt og komplekse karakterar. Ho er ein av dei meir prisgjevne forfattarane på hennar felt, med fire Hugo-prisar for beste novelle. «The Mountains of Mourning» og «Paladin of Souls» vann både Hugo-prisen og Nebula-prisen.
Vorkosigan-sagaen
Serien vart først utgjeven utan å vere kronologisk. Seinare kom samlebøker, der romanane vart gjevne ut i ei rekkjefølge som passar betre med handlinga. Nokre av romanane er hamna i fleire samlingar.
Elektronmultiplikator
Elektronmultiplikator er eit apparat som vert nytta til å forsterke ein elektronstraum. Sjølve forsterkinga skjer ved hjelp av sekundæremisjon frå metall.
Elektronmultiplikatoren består av eit vakuumrøyr med ein katode og fleire andre elektrodar, som er sett opp slik at den primære elektronstraumen fell på den første av elektrodane og utløyser sekundærelektron frå denne. Dei treffer så den neste elektroden i rekkja og utløyser på nytt sekundærelektron osv. Ved høvande val av elektrodemateriale og spenninga på elektrona kan ein oppnå at det blir mange fleire sekundærelektron enn innfallande primærelektron, og det blir derfor ei forsterking av elektronstraumen.
Elektronmultiplikatoren vert særleg nytte til å registrere svake lysstraumar. Katoden vert då gjort lyskjenslevar og sender ut fotoelektron når han vert treft av lys. Brukt på denne måten vert han ofte kalla fotomultiplikator.
Elektronmultiplikatoren vart oppfunnen av amerikanaren Vladimir Kosma Zworykin.
30. mai
30. mai er den 150. dagen i den gregorianske kalenderen (151. under skotår). Det er 215 dagar att av året.
Døde
mai
Julierpasset
Julierpasset er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen knyter saman dalane Surses i nordvest og Engadin i søraust. Fjellovergangen skil tilsigsfelta til Nordsjøen, via Julia-elva og Rhinen på den eine sida, og Svartehavet, via Inn og Donau, på den andre sida. Oppfarta på søraustsida er kort, sju km frå Silvaplana og har ei mindre stigning til passhøgda, 469 meter. På motsett side kan heile det 36 km lange dalføret med Julia-elva sjåast som nordvestoppfarta til fjellovergangen. Stigninga er her 1 448 meter, med fleire bratte trinn fordelt gjennom dalen. Den siste landsbyen på denne strekninga før passet er Bivio, ni km og 515 høgdemeter frå passhøgda.
Fjellvegen over Julierpasset er heilårsveg.
Soge
Gjennom arkeologiske funn ved passhøgda er det påvist funn av ein kjerreveg over fjellet som stammar frå romartida. Den ganske ufarlege topologien til Julierpasset gjorde ruta Malojapasset–Julierpasset til eit av dei viktigaste nord-sør-sambanda over Alpane. I mellomalderen overtok Settimopasset, som ligg nokre kilometer lenger vest, mykje av Julierpasset si rolle. Også St. Gotthard- og Splügenpasset vart etterkvart viktige transportvegar. Først då heilårsvegen over Julierpasset vart bygt, 1820-40, fekk sambandet tilbake noko av sin opphavlege verdi som transportåre.
Merkur
Merkur kan referera til
മെര്‍ക്കുറി (നാനാര്‍ത്ഥങ്ങള്‍) Mercur (dezambiguizare) Mercur
348 May
348 May er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. november 1892 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Hertzberg
Hertzberg er eit tysk slektsnamn.
Foldfjordsvegen
Foldfjordsvegen er vegen gjennom Foldfjorden på Ertvågsøya i Aure kommune på Nordmøre.
Arbeidet med å bygga veg gjennom Foldfjorden, frå Vågosen til straumskaget ved den indre straumen på Follan vart sett i gang rundt 1829. VegStrekninga, som var om lag 10 km lang, vart delt inn i fire delar og fire arbeidslag vart sett til å arbeida på kvar sin del. Arbeidet var utført av arbeidspliktige oppsittarar frå heile Ertvågsøya. Mange meinte at dei ikkje hadde bruk for veg og det hende at somme freista å lura seg unna, eller slurva med arbeidet. Men ein veginspektør frå myndigheitene inspiserte arbeidet og rapporterte til lensmannen, som skreiv ut bøter til dei som ikkje møtte opp. Men arbeidet gjekk likevel seint.
Rundt 1840 gjorde kommunestyret vedtak om at det òg skulle byggast veg frå Klaksvika til Espset. Fyrst langt innpå 1840-talet vart det bestemt at dei to vegstubbane skulle knytast saman med veg frå Espset til Follan. Rundt 1850 var heile strekninga mellom Vågosen og Klaksvika såpass ferdig at ho kunne rodeleggast; oppsittarane langs vegen fekk då kvart sitt vegstykke å halda i orden. Dei hadde òg brøyteplikt om vinteren, noko mange meinte ikkje var naudsynt og det var stor misnøye med å verta pålagt arbeid dei ikkje såg nytten av.
Mellom Vågosen og Skogset gjekk vegen langs Skausetvatnet og med unnatak av småbakkar var vegen flatvoren. Mellom Skauset og Innigarden var det ei bratt kleiv, Skausetkleiva. Vidare utover Ålmogrenda gjekk vegen over dyrka mark og traseen var lagt slik at gardsvegane vart så korte som mogleg. Rett utom Ålmogrenda var dei ei bratt kleiv, som vart kalla Solbota. Resten av vegen mellom Ålmogrenda og Semundset gjekk òg gjennom kupert terreng og det var knapt nok flate parti mellom bakkane. Mellom Semundset og Follan var det òg bakke opp og bakke ned heile vegen. Rett innom Follan låg Follkleiva, som var den lengste og brattaste kleiva på heile Foldfjordsvegen.
Då bilane dukka opp førte bakkane til stadig problem. Dei fyrste bilane hadde dårlege bremsar og det var vanleg å ha med ein halvvokstring eller to som sprang etter og la stein attom hjula når det vart stopp i ein bakke. På grunn av alle bakkane var det vanskeleg å brøyta vegen skikkeleg og om vinteren var det ofte berre traktorar og hestar som kom fram.
Vegen mellom Skauset og Nedgarden i Ålmogrenda vart lagt om sist på 1950-talet, slik at vegfarande slapp unna Skausetkleiva. På 1960-talet vart det bygd ny veg mellom Espset og Nedgarden i Ålmogrenda, slik at så godt som alle bakkane forsvann.
963
963 (romartal CMLXIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Holmsundfjorden
Holmsundfjorden er ein fjord i Gildeskål kommune i Nordland. Fjorden er ei fortsetjing av Morsdalsfjorden og ligg på sørsaustsida av Sandhornøya og strekkjer seg 9 km nordover til Nordsandnes der han møter Nordfjorden som går vidare nordover og Beiarfjorden som går austover.
I sør startar fjorden mellom Kvarsnes i vest og Lefsneset i aust. Holmsundøy ligg om lag midt i fjorden eit stykke sør. Litt lenger nord ligg grenda Skjelvika på vestsida. Nord for Skjelvika ligg Tverrsundet. Her kryssar Fv472 fjorden via den 374 meter lange Sandhornøy bru. Tverrsundet går rundt Framnes og endar ved Nordsandnes som markerer den nordlege grensa til Holmsundfjorden.
Fylkesveg 17 går langs austsida av fjorden.
Lyderhorn
Bergen Turlag sin årlege sjufjellstur startar over Lyderhorn og går vidare over Damsgårdsfjellet, Løvstakken, Ulriken, Fløyfjellet, Rundemanen og Sandviksfjellet.
Lyderhorntunnelane er ein parsell av Sotravegen frå Liavatnet i aust til krysset ved Kjøkkelvikvegen mot vest.
Afrikansk pygmémus
Afrikansk pygmémus (Mus minutoides) er ein art i museslekta som er blant dei minste gnagarane i verda. Musa lever i sørlege, austlege og sentrale delar av Afrika, med ein glidande overgang til arten Mus musculoides. Nokre biologar reknar M. minutoides og M. musculoides som same art.
Levområde
Afrikansk pygmémus lever i ulike habitat i subtropisk klimaområde opp til 2 400 moh. Det er funne eksemplar av arten i fynbos-habitat, savanne, grasland, steinur, vassdrag, brakkland og bynære område. Dei kjem sjeldan inn i husvære. Gnagaren er heimehøyrande i Angola, Malawi, Mosambik, Sør-Afrika, Swaziland, Zambia og Zimbabwe. I Tanzania, Sør-Sudan og Kongo finst ein overgang til Mus musculoides som ikkje er ferdig kartlagd.
Skildring
Pygmémusa kan ha ulike pelsfargar, men er som regel raudbrun på ryggen og lys beige eller nærast kvit på buken. Ho blir omkring 45-88 mm lang og veg gjerne 2,5-12 gram (typisk 5-6 g). Halen målar ca. 28-63 mm. Afrikansk pygmémus er dermed truleg mindre enn den norske dvergmusa.
Afrikansk pygmémus blir kjønnsmoden når ho er ca. 4 veker gammal. Hoa vil deretter bli brunstig kvar 4.-6. dag. Brunsten varer i ca. 24 timar. Om hoa blir drektig vil ho normalt føda 2-8 ungar etter 20-21 dagar. Ungane blir fødde hårlause og blinde. Augo opnar seg etter rundt ei veke.
Afrikansk pygmémus er eit typisk flokkdyr. Musa er mest nattaktiv og har ein tendens til å hamstra føde. Ho går godt å halda i fangenskap, og er kjend som kjæledyr fleire stader. Sidan musa er så liten, kan ho ikkje haldast fordi ho då lett kan skadast. Levetida er rundt 2 år i fangenskap.
Bergen og Hordaland Turlag
Bergen og Hordaland Turlag vart grunnlagt i 1890 under namnet «Turistforeningen for Bergen By og Stift» og er den største friluftsorganisasjonen på Vestlandet med nesten 26 000 medlemmer. Turlaget er tilknytt Den Norske Turistforening (DNT). I 2013 vart namnet endra frå Bergen Turlag til Bergen og Hordaland Turlag.
Lokallag
Følgjande lokallag er knytte til Bergen og Hordaland Turlag:
Birjusa
Birjusa (russisk Бирюса) er ei elv i Irkutsk oblast i Russland og ei av kjeldeelvane til Tasejeva i nedslagsfeltet til Angara. Elva er 1012 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva har utspringet sitt lengst sørvest i Irkutsk oblast, om lag 2500 meter over havet, på nordsida av Sajanfjella. Frå kjelda renn ho nordover Det sentralsibirske platået. Ho passerer Den transsibirske jarnvegen og byane Birjusinsk og Tajsjet. Så snur Birjusa mot nordvest til ho renn saman med Tsjuna og dannar elva Tasejeva.
964
964 (romartal CMLXIV)
Dreieckhorn
Dreieckhorn er eit 3 811 m moh høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Valais. Fjellet er ein lågare topp i fjellmassivet der Aletschhorn er høgst. Dreickhorn ligg i kring 2,5 kilometer nordaust for Aletschhorn og om lag like langt frå Konkordiaplatz, i sørvestleg retning.
Dreieckhorn ligg på nordaustegga som går ut frå Aletschhorn, fjellskaret Aletschjoch (3614 moh) skil dei to toppane. Ved sida av vestegga til det nemnde skaret strekker seg to fjellryggar frå Dreieckhorn, ein i nordaustleg retning mot Konkordiaplatz og ein mot søraust til Kleinen Dreieckhorn (3639 moh.).
Dreieckhorn vert vanlegvis klatra samstundes med ein klatrar til topps på Aletschhorn. I begge tilfelle er Mittelaletschbiwak (3102 moh.) utgangspunkt for turen, sidan denne ligg knapt to kilometer sør for Dreieckhorn.
Fotoapparat
Fotoapparat, fotografiapparat eller kamera er eit mekanisk apparat som gjennom ei linse fangar inn lys på ein film, som seinare kan framkallast til eit bilete på fotopapir. Nye digitale fotoapparat har i staden for film ein digital prosessor som lagrar fotografiet på ei minnebrikke. Viktige funksjonar med eit fotoapparat er blendaropninga på linsa, som avgjer mengda lys som kjem inn og lukkartida som avgjer kor lenge kameraet skal sleppe inn lys på filmen.
Elektronoptikk
Elektronoptikk er eit matematisk rammeverk for utrekning av partikkelbanar langs eit elektrostatisk eller magnetostatisk felt. Uttrykket «optisk» vert nytta fordi ladde partikkelstrålar kan manipulerast ved hjelp av elektromagnetiske linser på liknande måte som ei lysstråle gjennom ei optisk linse (fokusering, avbøying, kromatiske effektar).
Elektronoptikk er naudsynt for mellom anna elektronmikroskop og i utforminga av moderne partikkelakseleratorar.
Beiarfjorden
Beiarfjorden er ein fjordarm av Nordfjorden i Gildeskål kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 19 km austover til Tverrvika i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Røssnesodden i nord og Framnes i sør. Fjorden strekkjer seg austover frå Sandhornøya. Nordfjorden kjem frå nord, medan Holmsundfjorden går sørover langs austsida av øya. Litt lenger aust ligg Skålsvika på nordsida og Ytre og Indre Kjelling på sørsida. Her vert fjorden smalare og vert kalla Kjellingsundet. Fylkesveg 17 kryssar sundet via den 662 meter lange Kjellingstraumen bru.
På andre sida av sundet ligg øya Evja midt i fjorden. To smale sund går på kvar side av øya, Kroksundet på nordsida og Evjeosen på sørsida. Aust for øya går fjorden gjennom det samle Ferjesundet. Frå her går fjorden søraustover til Breidvika, før fjorden går austover igjen. På nordsida av fjorden litt lenger inne ligg Øynes og her svingar fjorden sørover og inn til botn av fjorden. Beiarelva munnar her ut i fjorden.
Riksveg 813 går langs vestsida heilt inst i fjorden.
Golanhøgdene
Golanhøgdene er eit landområde i Levanten, mellom Syria, Israel, Jordan og Libanon. Området ligg strategisk til på det nordaustlege platået av Jordandalen og med utsyn over store delar av det nordlege Israel. Landskapet stig frå sør mot nord, der fjella er opptil 2200 moh. Området er spesielt viktig for vasstilførselen til Jordanelva og Gennesaretsjøen. Årsnedbøren lengst mot nord er forholdsvis høg, over 1000 mm i året. Dei viktigaste næringsvegane i området er jordbruk, med hovudvekt på epledyrking og vinproduksjon.
Golanhøgdene høyrte til det franske mandatområdet Syria i perioden etter den første verdenskrigen til 1941, då det vart ein del av det uavhengige Syria. Etter den israelsk-arabiske krigen 1948–49 befesta syrarane Golan og skaut på busetnader i Jordandalen nedanfor. Under seksdagarskrigen i 1967 okkuperte Israel storparten av Golanhøgdene. Etter krigen i 1973 vart det etablert ei buffersone mellom israelske og syriske styrkar under overvaking av dei sameinte nasjonane, gjennom fredsstyrken United Nations Disengagement Observer Force (UNDOF). I tilknyting til den syriske borgarkrigen vart det i november 2012 skote frå begge sidene over Golan.
1176 km2 av Golanhøgdene vart reelt, men ikkje formelt, annektert av Israel i 1981. Det okkuperte territoriet i området kom under israelsk sivil lovgjeving og administrasjon - etter å ha vore militært administrert frå 1967. Israelsk tilbaketrekking frå området har vore ein føresetnad frå Syria for ein framtidig fredsavtale med Israel.
Før den israelske okkupasjonen budde det 147 600 menneske av svært variert etnisk-religiøs bakgrunn i området. Majoriteten var arabiske sunnimuslimar, men befolkninga inkluderte også alawittar, armenarar, sirkassarar, drusarar, kurdarar, turkmenarar i tillegg til omkring 9000 palestinske flyktningar. Storparten av befolkninga flykta etter okkupasjonen. I 2004 budde det vel 20 000 syrarar, dei fleste drusarar i det annekterte området; omkring 14 000 er jødiske settlarar.
Elva Lena i Russland
Lena (russisk Ле́на) i Sibir i Russland er den tiande lengste elva i verda med ei lengd på 4472 km og har det niande største nedslagsfeltet med.
Ho spring ut frå ei høgd på 1640 meter over havet i Bajkalfjella sør for Det sentralsibirske platået, og berre 7 km vest for Bajkalsjøen. Lena renn nordaustover og mottar elvane Kirenga og Vitim.
Frå Jakutsk renn ho ut på låglandet og mottar Oljokma og renn så nordover til ho mottar Aldan frå høgre. Verkhojanskfjella tvingar ho nordvestover og etter å ha motteke den største sideelva frå venstre, Viljuj, renn ho nordover til Laptevhavet, eit havområde i Nordishavet. Lena munnar ut sørvest for Nysibirøyane i eit delta som dekkjer, og vert kryssa av mange store greiner. Den viktigaste av desse greinene er Bykov, som ligg lengst aust.
966
966 (romartal CMLXVI)
Elva Lena i Russland
Historie
Dei fleste forskarar meiner at namnet på Lena kjem frå det opphavlege evenkarnamnet Elyu-Ene, som tyder «den store elva».
Baron Eduard Von Toll, i lag med Aleksander von Bunge, utførte ein ekspedisjon til Lenadeltaet og Nysibirøyane på vegne av Det russiske keisarlege vitskapsakademiet i 1885. Våren 1886 utforska dei Nysibirøyane og elva Jana og sideelvane hennar. I løpet av eitt år dekte ekspedisjonen 25 000 km, der 4200 km var opp elvar, samstundes som dei gjorde geodesiske målingar på vegen.
Ein meiner at Vladimir Iljitsj Uljanov skal ha teke aliaset sitt, «Lenin», frå elva Lena.
Lenadeltaet
Mot slutten av Lena er det eit stort delta som strekkjer seg 100 km ut i Laptevhavet og er om lag 400 km breitt. Deltaet er frosen tundra om lag sju månader av året, men i mai vert regionen omforma til eit frodig våtmarksområde resten av månadane. Delar av området er verna som Lenadeltaet villmarksreservat.
Lenadeltaet deler seg inn i mange flate øyar. Dei viktigaste av desse er (frå vest til aust) Tsjytsjas Aryta, Petrusjka, Sagastyr, Samakh Ary Dijete, Turkan Belkejdere, Sasyllakh Ary, Kolkhoztakh Belkejdere, Grigorij Dijeljakh Belkeje (Grigorihøyane), Nerpa Uolun Aryta, Misja Belkejdere, Atakhtaj Belkedere, Arangastakh, Urdiuk Pastakh Belkej, Agys Past Aryta, Dallalakh, Otto Ary, Ullakhan Ary og Orto Ues Aryta.
Turukannakh-Kumaga er ei lang og smal øy like vest for Lenadeltaet.
Ein av øyane i Lenadeltaet er Ostrov Amerika-Kuba-Aryta eller Ostrov Kuba-Aryta, og vart kalla opp etter øya Cuba under sovjettida. Ho ligg langs nordkysten av deltaet.
Sonklarbreen
Sonklarbreen er ein isbre nord for Ginevrabotnen sør på Olav V Land på Spitsbergen.
Breen har namn etter den østerrikske offiseren og geografikaren Karl Albrecht Sonklar (1816-1885).