cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andre juledag
Idrett
Andre juledag er det mange stader tradisjon for å halda ulike idrettsarrangement. I Storbritannia har ein lenge halde revejakter og hesteløp på denne dagen. Kampar i lagspel som fotball eller rugby blir haldne overalt på dei britiske øyane, tradisjonelt mellom lokale rivalar slik at bortelaget ikkje skulle trenga reisa langt like etter jul. Det vert også spelt full runde i Premier League, og slik har «Boxing Day» òg vorte eit omgrep blant norske fotballentusiastar.
I Australia og Sør-Afrika blir det gjerne halde cricketkampar på andredagen. I tillegg byrjar Sydney til Hobart-regattaen for seglbåtar. I Canada og Sverige er det vanleg å ha ishockeykampar, og i Sveits byrjar Spengler Cup i same idretten. I USA blir det nokre stader arrangert basketballkampar. I ei rekkje land, særleg afrikanske samveldeland, blir boxing day markert med tevlingar i boksing.
Julebukk med gjerdesmett
Fleire stader i Europa har det vore ein skikk å drepa ein gjerdesmett på annandag jul. Ofte blei fuglen steina på same måte som martyren Stefan. Alle andre dagar av året gav det ulukke å drepa ein gjerdesmett.
Gutegrupper som hadde drepe ein fugl kunne festa han på ein pinne pynta med kristtorn og band. Dei kunne også sverta fjesa sine og så gå julebukk for mat, myntar eller andre gåver. Skikken er kjend frå Irland, Wales, Isle of Man og Kontinentet.
Neath Port Talbot
Neath Port Talbot (walisisk Castell-nedd Port Talbot) er eit grevskapsdistrikt i Glamorgan i det sørlege Wales. Det grensar mot Bridgend, Rhondda Cynon Taff, Powys, Carmarthenshire og Swansea. Det har namn etter dei to viktigaste byene, Neath og Port Talbot. Sistnemnte er administrasjonsby.
Det vart oppretta 1. april 1996 ved at distrikta Neath og Port Talbot vart slått saman. Delar av Lliw Valley vart òg innlemma. Grevskapsdistriktet fekk namnet Neath og Port Talbot, men dette namnet vart endra 2. april 1996.
Småkraftverk
Småkraftverk er vasskraftverk med effekt mellom 1000 og 10 000 kW (Mellom 1 og 10 MW). Nemninga vert òg bruka som ei fellesnemning for kraftverk med effekt under 10 000 kW.
Kraftverk som omfattar oppdemming, senking av vasstanden og overføringar mellom vassdrag, og kraftverk som vil påverke alminneleg lågvassføring er avhengige av konsesjon frå NVE. For småkraftverk (kraftverk med effekt meir enn 1 MW) bør ein søkje om konsesjon utan først å gå vegen om vurdering av konsesjonsplikta.
Kraftverk med effekt mellom 100 og 1000 kW vert kalla minikraftverk.
Tatrafjella
Tatrafjella eller Tatra (slovakisk og polsk Tatry) er ei fjellkjede som dannar ei naturleg grense mellom Slovakia og Polen. Ho dekkjer eit areal på 750 km² og størstedelen (600 km²) ligg i Slovakia. Det høgaste fjellet er Gerlachovský štít på 2655 moh og ligg i Slovakia. Den nordvestlege toppen av Rysy (2499 moh) er det høgaste fjellet i Polen.
Tatrafjella er den høgaste fjellkjeda i Karpatane. Sjølv om ho er langt mindre enn Alpane har ho ein alpin utsjånad. Denne eigenskapen, samt at dei er lett tilgjengeleg, gjer dei til populære fjell hos turistar og forskarar.
Skildring
Høge Tatra har 24 toppar over 2500 moh og er i lag med Dei sørlege Karpatane dei einaste fjella i Karapatane med ein alpin karakter.
Tatrafjella er skilde frå ei anna slovakisk fjellkjede kalla Dei låge Tatrafjella (slovakisk Nízke Tatry), som ligg sør for Tatrafjella. Stundom vert derimot uttrykket nytta om begge desse fjellkjedene.
Landskap
Tatrafjella (særleg Høge Tatra) er form av fire istider. Den mest omfattande transformasjonen vart danna av ein 100-230 meter tjukk isbre, noko som kjem til syne av dei mange botnane og fjellvatna. Fjella vart forma av isbreerosjon som har danna menge dei alpine klippeveggane. Nokre av desse er opp til 1000 meter høge.
Klima
Fjella ligg i den tempererte sonen i Sentral-Europa. Dei er ein viktig barriere for luftmassar i området. Topografien skapar eit variert klima i regionen.
Effekten av global oppvarming i Tatrafjella byrja å merkast i 1980-åra.
Vind
Den gjennomsnittlege vindstyrken på toppane er 6 m/s.
Temperatur
Temperaturane varierer frå −40 °C om vinteren til 33 °C om sommaren. Temperaturane varierer òg med høgda og er høgare på dei solvendte fjellsidene. På toppane er det normalt 192 dagar med temperaturar under 0 °C.
Nedbør
Dei største nedbørmengdene finn ein på nordsida. I juni og juli får enkelete stader normalt rundt 250 mm. Nedbør har ein 215 til 228 dagar av året. Torevêr oppstår i snitt 36 dagar i året.
Snødekke
På toppane kan ein få snødekke på opp til 320 cm i mars. Toppane er stundom dekte av snø året rundt og snøras er vanleg.
Planteliv
Fjella har eit varierert planteliv. Dei har meir enn 1000 karplanter, om lag 450 artar mose, 200 artar blåveis, 700 artar lav, 900 artar sopp og 70 artar slimsopp. Det er fem klimatiske vegetasjonssoner i Tatrafjella. Plantefordelinga er avhengig av høgda:
Dyreliv
Tatrafjella har mange dyreartar, 54 artar bjørnedyr, 22 artar turbellaria, 100 artar hjuldyr, 22 kopepodar, 162 artar edderkoppar, 81 artar blautdyr, 43 artar pattedyr, 200 fugleartar, 7 amfibiar og 2 reptilar.
Menneskeleg aktivitet
Tatrafjella vart på 1700- og 1800-talet nytta som beite for sauer og gruvedrift. Mange tre vart hogd ned, og sjølv om ein har stoppa med dette er det framleis tydelege spor. I dag slit ein derimot med forureining frå industrialiserte område som Kraków, Ostrava og Orava, samt ukontrollert turisme som øydelegg fjella.
Dei slovaiske Tatrafjella nasjonalpark (Tatranský národný park; TANAP) vart grunnlagd i 1949, og den tilstøytande Dei polske Tatrafjella nasjonalpark (Tatrzański Park Narodowy) vart grunnlagd i 1954. Begge områda vart ein del av UNESCO si biosfærereservatliste i 1993. 19. november 2004\ vart store skogområde i den sørlege delen av Høge Tatra øydelagd av ein kraftig storm. Tre millionar kubikkmeter tre rotvelta, to menneske omkom og fleire landsbyar vart totalt isolert. I tillegg vart områda øydelagd av skogbrann i tida etter og det vil ta mange år før det lokale miljøet er fullt ut på fote att.
Nøstvik kyrkje
Byggverket er i tømmer og skal ha 270 plassar.
Claudio Úbeda
Claudio Úbeda er ein tidlegare argentinsk fotballspelar.
Han spela for klubben Tokyo Verdy.
Hugo Henrique Assis do Nascimento
Hugo Henrique Assis do Nascimento er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tokyo Verdy og Thespakusatsu Gunma.
Johannes Vermeer
I levetida si var han kjent i Delft og Haag, men han blei fort gløymt etter at han var død; han var knapt nemnt i den store kjeldeboka om hollandsk måleri frå 1600-talet skriven av Arnold Houbraken. I nær to hundre år blei han ikkje nemnt i oversikter over nederlandsk kunst.
Vermeer spesialiserte seg på interiørscener frå middelklassen og var ein moderat framgangsrik, provinsiell sjangermålar i levetida si. Det kan sjå ut til at han aldri var særleg velståande, kanskje fordi han produserte relativt få måleri og han hadde gjeld som gjekk i arv til ektefelle og born då han døydde.
Berre 35 måleri kan med sikkerheit tilskrivast Vermeer og det mest kjende er nok Jente med perleøyredobb. Måleria er stilt ut på mellom anna Rijksmuseum, Mauritshuis, Kunsthistorisches Museum, National Gallery of Scotland, Metropolitan Museum of Art og Gemäldegalerie Alte Meister.
Bohuslav
Bohuslav (ukrainsk Богуслав) er ein by ved Roselva i Kiev oblast (provins) i Ukraina. Han er det administrative senteret i Bohuslavskyj rajon. Byen har kring 17 000 innbyggjarar.
Gus Grissom
Virgil Ivan Grissom, betre kjend som Gus Grissom, var ein pilot i United States Air Force og ein av dei sju første som vart plukka ut til å verte astronautar for NASA. Grissom vart den andre amerikanaren i verdsrommet. Saman med Ed White og Roger Chaffee, vart Grissom drepen under ei treningsulykke, då det braut ut brann i Apollo 1-kapselen.
Gus Grissom var mottakar av Distinguished Flying Cross og posthonymt, Congressional Space Medal of Honor. Grissom vart gravlagd ved Arlington National Cemetery i Virginia
Romferder
Grissom var reserve for Gemini 6A.
Rohrbachgraben
Rohrbachgraben er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 634 meter over havet.
Léros
Léros (gresk Λέρος, italiensk Lèro) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho ligg 317 km frå Pireus, hamna til Aten. Frå her kan ein ta ferje i 11 timar for å kome til øya. Øya har ei flatevidd på 53 km² og ei kystlinje på 71 km.
Léros er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Kálymnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Kálymnos er hovudstad i periferieininga.
Om lag 8 500 innbyggjarar bur fast på øya, men i høgsesongen om sommaren kan talet stige til over 15 000. Øya er kjend for mellomalderfestningen til Maltesarordenen, som sannsynlegvis vart bygd over ein austromersk festning.
Antikken
Under peloponnesarkrigen (431 fvt. – 404 fvt.) støtta Léros det demokratiske Aten. Etter krigen kom Léros under Sparta sitt styre. Frå her fylgde ho skjebnen til resten av Dodekanseane, og kom inn under Aleksander den store og etterfølgjarane hans, så Romarriket og Austromarriket. På øya Farmakonísi aust for Léros, og eit par kilometer frå Didyma på den tyrkiske kysten, vart Julius Cæsar halde som gissel av lokale sjørøvarar i førti dagar.
Mellomalderen og den osmanske perioden
Under den osmanske okkupasjonen fekk Léros, i lag med dei andre øyane, fleire privilegium, som delvis sjølvstyre. Under den greske revolusjonen i 1821 vart øya frigjeve og ein viktig base for den greske marinen. Administrativt var øya under styret til den midlertidige komiteen for Dei austlege Sporadane.
Etter Londontraktaten, 3. februar 1830, som avgjorde grensene til den nyoppretta greske staten, var øyane i Dei austlege Sporande gjeve tilbake til Tyrkia.
Den italienske perioden
I 1912, under den tyrkisk-italienske krigen okkuperte Italia heile Dodekanesane (bortsett frå Kastellórizo).
Frå 1916 til 1918 nytta britane Léros som marinebase. I Venizelos-Tittoni-avtalen frå 1919 skulle øyane returnerast til Hellas, i lag med resten av Dodekanesane utanom Ródos, men etter at Hellas tapte den gresk tyrkiske krigen i 1919-1922 kansellerte italienerane avtalen. Som følgje av dette stadfestad Lausannetraktaten at Léros og Dodekanesane skulle verte verande italiensk.
Det nye facistiske Italia prøvde å «italianisere» Dodekanesane med å innføre obligatorisk italiensk undervising på skulane og slå ned på greske institusjonar. I 1930-åra bygde italienarane den nye byen Portolago, som er eit av dei beste døma på italiensk rasjonalistisk arkitektur. Grekarane kalla seinare byen Lákki.
I løpet av dei 31 åra som italienarane var på Léros hadde dei store planar om å byggje festningsverk på øya, sida ho hadde ein strategisk posisjon med store naturlege hamner. Den største er ved Lákki, som er den største djupvasshamna i Middelhavet. Dette gjorde øya til ein ideel marinebase. Mussolini såg på Léros som ein avgjerande base for italiensk dominans i dei austlege områda av Egearhavet, og bygde ein herregard til seg sjølv i Portolago.
Den andre verdskrigen
Frå 1940, då Italia gjekk inn i den andre verdskrigen på Nazi-Tyskland si side, vart Léros bomba av britiske Royal Air Force. Etter september 1943 kunne ikkje Italia lenger halde fram krigen på tysk side og signerte ein våpensstillstand som tok dei over til den allierte sida. Britiske styrkar inntok så Léros og andre øyar i Dodekanesane, og øya vart så bomba av tyskarane. Eit av dei største åtaka var mot den greske marinen sitt flaggskip, «Vasilissa Olga», som tyskarane sokk 26. september 1943 i lag med HMS «Intrepid», medan dei låg til kai i Portolago. Léros vart til slutt erobra av tyske troppar under operasjon Taifun mellom 12.-16. november 1943. Øya vart verande under tysk okkupasjon til slutten av krigen.
Etterkrigstida
Etter tyskarane evakuerte frå øya kom ho under britisk administrasjon fram til 7. mars 1948, då ho i lag med resten av Dodekanesane vart ein del av Hellas igjen.
Byar og tettstader
Dei andre busetnadene på øya er:
Småøyar i kommunen:
Skim
Skim utgjer nordre delen av ein innsjø, og går frå Marlo i Skjåk til Bøvras utløp ved Fossbergom i Lom. Søre, eller rettare austre, delen av innsjøen, frå Fossbergom til Vågåmo, heiter Vågåvatnet.
Kvar vinter arrangerer Jotunheimen Tråvlag iskøyring på Skim. Det er eit travløp som samlar fleire hundre menneske.
Ellingsøyfjorden
I Ellingsøyfjorden ligg fleire tidlegare busette øyar og holmar. Frå vest mot aust finn ein Svinøya, Litje-Kalvøya, Vikholmen, Langøya, Bjørgeholmen, Dyrøya og Vemøya. Dei to siste høyrer til Skodje.
Hamna i Ålesund, Gangstøvika, ligg ved Ellingsøyfjorden. Områda ved hamna og ved Flatholmen er sterkt forureina.
Ellingsøytunnelen er ein 3.500 meter lang tunnel under fjorden, mellom Ålesund og Ellingsøya. Lenger aust kan ein krysse fjorden over Straumsbrua.
Delar av den britiske påskekrimserien Malstrøm vart spela inn i Ellingsøyfjorden på 1980-talet.
300-talet
300-talet såg ei styrking av kristendommen, som blei statsreligion i fleire land, mellom anna Romarriket. Riket blei i dette hundreåret delt i ein austre del, styrt frå Konstantinopel, og ein vestre del, styrt frå Roma. Både Romarriket og Persarriket blei invadert av nomadstammar som hunarar og gotarar.
I Korea oppstod truleg «dei tre kongedøma», Baekje, Goguryeo og Silla, i dette hundreåret.
Slettningen
Slettningen er eit vatn som ligg i Vang kommune i Innlandet.
Brokk
Brokk er ein sjukdomstilstand der indre organ, særleg tarmar kjem ut av det vanlege leiet sitt, og trengjer ut ved lysken eller gjennom sprekker i bukveggen.
Gunnar Fredriksson
Gunnar Fredriksson er ein svensk forfattar og journalist. Fredriksson vart fil.lic. i teoretisk filosofi ved Lunds universitet i 1961. Han var sjefredaktør for Stockholms-Tidningen 1965-66 og for Aftonbladet 1966-80. Han heldt i mange år seinare fram som spaltist for Aftonbladet.
Monte Toc
Monte Toc er eit fjell nord i Italia som er mest kjend for Vajontdemninga, som vart bygd ved foten av fjellet i 1960. I 1963 raste 350 millionar kubikkmeter med stein ned frå fjellsida av Monte Toc og ut i reservoaret som Vajontedemninga hadde danna. Dette skapte ein 250 meter høg megatsunami som kom over demninga og øydela byen Longarone og tok livet av nesten 2000 menneske (nokre kjelder seier 1450 andre 1909 menneske).
Maria sin tempelgang
Maria sin tempelgang eller Jomfru Maria si framstilling i tempelet (latinsk In praesentatione Beatae Mariae Virginis) er ein minnefestdag i den katolske og ortodokse kyrkja halde den 21. november (4. desember i den julianske kalenderen). Soga om hendinga står i ikkje i Bibelen, men har opphav i den apokryfe forteljinga «Jakobs Protoevangelium» frå 100-talet.
I følgje desse skriftene skjedde det slik at foreldra til Maria, Joakim og Anna, bad Gud om å lækje dei for barnløyse. Dei lova at om dei fekk eit barn, skulle det då tene Gud. Då Jomfru Maria flyte tre år ville foreldra hennar fullføre lovnaden. Dei samla alle slektningar og kledde Maria i flotte klede. Med kyrkjesongar og lys i hendene vart ho ført inn i Tempelet i Jerusalem. Der vart ho teke imot av ypparstepresten og mange andre prestar. Det var ei lang trapp som førte inn i kyrkja, og det virka som om vesle Maria ikkje ville klare å kome opp trappa. Likevel klarte Maria med Guds hjelp å gå raskt opp så snart ho tok det første trinnet
Ypparstepresten tok så Jomfru Maria med seg til alteret, sjølv om det berre var ypparstepresten som kunne kome hit, og hit kom han i tillegg berre ein gong i året med offerblod. Alle som var til stades vart overraska over denne gjerninga.
Joakim og Anna gjekk heim etter å ha gjeve barnet sitt til Herren. Maria heldt til i eit rom for jomfruer i nærleiken av kyrkja. I følgje Bibelen (2 Mos 38; 1 Sam 1, 28; Luk 2, 37) og historikaren Josefus var det fleire bustader der for dei tente Gud.
Livet til Maria frå barndommen av og fram til ho vart teken opp til himmelen er eit mysterium. Det var òg livet hennar i tempelet. Hieronymus sa «Om nokon ville spørje meg om korleis Maria heldt ungdomstida si ville eg svare: det veit berre Gud og vaktaren hennar, erkeengelen Gabriel»
I kyrkjehistoria finst det framleis informasjon om at medan Jomfru Maria var i Jerusalem, vart ho lagt merke til samfunnet av fromme jomfruer. Her las ho Bibelen, dreiv handarbeid, var alltid i bøn og voks opp i kjærleik til Gud.
Historiske palestinske kjelder tyder på at minnefestedagen vart feira alt dei første hundreåra av kristendomen. Her står det om den heilage keisarinna Helena som bygde kyrkja til ære for Maria sin tempelgang.
St. Gregor av Nyssa nemnde denne høgtida på 400-talet. Preike på denne dagen vart halde på 800-talet av dei heilage Konstantinopel-patriarkane Herman og Tarasij. Maria sin tempelgang er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.
Høgtida er eit teikn på Guds nåde mot menneske, preike om frelse og lovnad om Jesus skal vende tilbake.
Historisk sosiologi
Historisk sosiologi er ei grein av sosiologifaget som fokuserer på korleis samfunn utviklar seg opp gjennom historia. Ein studerer historiske emne med bruk av ei sosiologisk tilnærming. Dette inneber eit samarbeid på tvers av faga historie og sosiologi, der historikarar gjer bruk av sosiologiske omgrep, teoriar og modellar, mens sosiologar tar opp historiske emne med sine tradisjonelle metodar. Ein brukar altså den same forklaringslogikken og studerer dei same struktureringsprosessane.
Tre av dei klassiske sosiologitenkjarane, Karl Marx, Max Weber og Emile Durkheim, brukte historisk-sosiolgiske tilnærmingar. Frå slutten av 1950-talet kom ei ny bølgje av slike studiar, som også ofte gjaldt faget statsvitskap/samanliknande politikk:
Shmuel N. Eisenstadt si bok The Political systems of Empires (1963), var ein strukturfunksjonalistisk inspirert studie av både nyare og eldre byråkratiske imperium. Barrington Moore si Social Origins of Democracy and Dictatorship (1966) forsøkte å forklare dei historiske vilkåra for demokratiske, fascistiske og kommunistiske styresett med utgangspunkt i agrarstruktur og klassekonstellasjonar i forhold til dette. Stein Rokkan studerte dei historiske røtene til dei vesteuropeiske partisystema, og vilkåra for stats- og nasjonsbygging i Vest-Europa. På 1970-talet kom ei rad nymarxistisk inspirerte studiar. Sentrale bidrag var Immanuel Wallersteins The Modern World System (i tre bind, 1974, 1980, 1988) om den moderne verdensøkonomiens framvekst, Perry Andersons Lineages of Absolute State (1974) om dei europeiske eineveldige statane og Theda Skocpols States and Social Revolutions, ei samanlikning av dei franske, russiske og kinesiske revolusjonane. Etter kvart har inspirasjonen frå den weberianske tradisjonen blitt stadig sterkare. Døme på dette er Michael Manns The Sources of Social Power (1986, 1993) og Charles Tillys Coercion, Capital and European States om europeisk statsdanning.
Bjørnebær
Bjørnebær er namnet på fleire bærplantar i slekta Rubus. Bæra er svarte når dei er mogne, med ein søt og syrleg smak, og blir etne av både menneske og dyr. Ein kan hausta ville bjørnebær eller dyrka dei. Bjørnebærplanten er i slekt med bringebær, og har mange likskapar.
Skildring
Bjørnebærplanten er ein staude som dannar buskar eller kratt ved hjelp av lange jordstenglar og opprette skot. Skota har rette eller bøygde torner som hjelper planten til å klatra og vernar han mot dyr. Bjørnebær har kvite eller rosa blomar med fem kronblad, mellom 2 og 5 cm i diameter. Etter blomstring gjev skota bær som først er grøne, så raudlege og til slutt mørkelilla eller svarte.
Det er særleg arten Rubus fruticosus som er rekna som bjørnebær. Det finst ei rekke mindre underartar. Det er mellom anna skildra opptil 40 slike i Noreg. Bjørnebær er apomiktiske, det vil seia at dei kan klona seg sjølv. Planten har også polyploiditet og kan lett danna hybridar med andre artar. Ein kan til dømes få fram boysenbær gjennom å kryssa bjørnebær med bringebær og loganbær.
Utbreiing
Bjørnebær veks vilt i tempererte strok på heile den nordlege halvkula. Han er ikkje særleg utbreidd i Noreg, ettersom han føretrekk eit varmt og lunt klima, men finst sørover i kyststrøka mellom Oslofjorden rundt Sørlandet til vestlandsfjordane.
Dyrking og hausting
Bæra på kvar plante mognar i utakt, ved at dei øvste bæra blir mogne først og dei lenger nede mognar seinare. Mogninga tek rundt tre månader, i Noreg i tida frå august til oktober, og dei nedste eller inste bæra blir sjeldan mogne.
Bjørnebær blir særleg dyrka kommersielt i Oregon i USA. Planten finst i mange kultivarar, mellom anna i typar som ikkje har torner, eller med greiner som står oppreist i staden for å krypa slik ville bjørnebær gjer.
Bruk
Bjørnebæra er søtare jo mognare dei er. Dei inneheld mykje fiber og A- og C-vitamin. Dei kan etast åleine eller serverast saman med ulike dessertar og brukast til kakepynt. Dei kan også brukast til å laga syltetøy, marmelade, smoothie og likør.
Planten er også brukt innan folkemedisin. Ettersom blad og blomar inneheld garvesyre, verker dei betennelseshemmande. Friske blad er blitt brukt direkte på verkebyllar, eksem og kreftsår. I tillegg har avkok blitt brukt til å behandla munn- og halsbetennelse ved gurgling. Avkok av blad, blom og rot er også blitt brukt til å stoppa diaré.
Noxagt
Noxagt er ei rockegruppe frå Sandnes/Stavanger. Dei spelar instrumentalmusikk i kryssningspunktet mellon pønk, heavy metall, klassisk, samtidsmusikk og støy og dei kallar sjølv musikken sin for norwave. Noxagt vart starta opp rundt 2000 og det var då eit soloprosjekt til Kjetil D. Brandsdal, i 2001 vart Noxagt utvida til ein trio med Nils Erga på bratsj og Lars Christian L. Kyvik på trommer.
Huljajpole
Huljajpole (ukrainsk Гуляйполе) er ein by i Zaporizjzjia oblast i Ukraina. Byen har kring 15 000 innbyggjarar (2011).
Han er kjend som fødestaden til Nestor Makhno.
Sjimpansen Julius
Julius er ein noregskjend sjimpanse.
Etter fødselen vart den vesle sjimpanse-babyen avvist av mora. Ho beit også av han ein av fingrane. For å redde livet hans, vart han henta ut frå sjimpanseflokken. Julius fekk vekse opp vekselvis heime hjå direktøren for dyreparken, Edvard Moseid, og hjå legen som redda han, William Glad.
NRK laga ein serie om Julius som gjekk som Barne-TV i 1981. Etter dette vart Julius landskjend, og var i mange år den største attraksjonen i Kristiansand Dyrepark. Terje Formoe skreiv ein song om Julius som også vart særs populær.
Julius og andre sjimpansar
Intensjonen var at Julius skulle kome attende til familien sin i sjimpanseflokken. Det vart gjort forsøk på dette, men Julius hadde tydelege åtferdsvanskar og valdelege tendensar. Som vaksen levde han difor lenge isolert frå sjimpanseflokken i Juliusgrotta. I desember 2005 vart det gjort eit nytt forsøk med Julius og flokken. Dei godtok han no som leiar etter at den førre alfahannen var daud.
Ein prøvde òg å finne ei kone til Julius. Den fyrste var Miff i 1996. Det viste seg at Miff allereie var gravid då ho kom saman med Julius. Julius var valdeleg både mot Miff og ungen hennar, og paret vart skilde. Julius vart seinare partnar med Bini. Dei to fekk ein son, Julius Junior, 15. mai 2003.
5. november 2006 fekk han ein son til, Linus, med Dixi. Linus vart funne død på botnen av ei vassgrav i dyreparken 3. mai 2012.
6. september 2011 fekk han si fyrste dotter, Yr, med Jane. Yr er oppkalla etter nettstaden til NRK for vêrvarsel, yr.no.
Sverre Fehn
Sverre Fehn er ein av dei internasjonalt mest kjende arkitektane frå Noreg.
Fehn voks opp i Kongsberg, og blei utdanna arkitekt ved Statens arkitektkurs i Oslo i 1949 og blei tidleg prega av læraren sin, Arne Korsmo. I 1952/53 heldt han til i Marokko, og året etter studerte han hos den franske arkitekten Jean Prouvé i Paris. Der blei han også kjend med Le Corbusier sine arbeid. I 1952 danna han og Arne Korsmo saman med sju andre unge arkitektar gruppa PAGON, som gjekk inn for ny, modernistisk arkitektur. Gjennombrotet sitt fekk Sverre Fehn saman med Geir Grung i 1955 med det modernistiske Økern aldershjem. Fehn har drive arkitektpraksis i Oslo og var professor ved Arkitekthøgskolen frå 1971 til han gjekk av med pensjon i 1995.
Prisar og utmerkingar
Sverre Fehn har fått både norske og utanlandske prisar.
Échez
Échez er ei elv sørvest i Frankrike i departementet Hautes-Pyrénées, og ei av sideelvane til Adour frå venstre.
Ho har sitt utspring i Sère-Lanso aust i Lourdes, og renn nordover langs Adour, før ho munnar ut i denne elva ved Maubourguet.
Nedslagskrater på Europa
Jupitermånen Europa har relativt få nedslagskrater, noko som tyder på at yta til Europa er særs ung.
Rumisberg
Kommunen ligg på sørsida av Jurafjella og består av landsbyen Rumisberg, grendene Schoren og Weissacker-Falken og spreidde hus.
Nedslagskrater på Europa
Forma til nedslagskratera på Europa ymsar med storleiken. Krater som har ein diameter på mindre enn 30 kilometer er djupe og har kantar og sentralområde som stikk opp frå lendet i kring. Kratera som er større enn dette er derimot flate og har konsentriske ringar. Det er mogeleg at heile kratergolvet fell saman i desse større kratera og at dei etterpå vert fylte inn.
Per 2. januar 2016 har Europa 41 namnsette nedslagskrater:
Yuhei Ono
Yuhei Ono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tokyo Verdy, Tokushima Vortis, Fagiano Okayama, Fukushima United FC og Grulla Morioka.
Alexandre Dumas den eldre
Alexandre Dumas Davy de la Pailleterie, kjend som Alexandre Dumas den eldre (fransk père) var ein verdskjend fransk forfattar.
Alexandre Dumas den eldre er mest kjend for dei talrike historiske romanene og eventyra sine. Dei har gjort han til den mest lesne franske forfattaren i verda. Mange av romanane hans, som Greven av Monte Cristo og romanane om Dei tre musketerane, gjekk fyrst som føljetongar, eit fransk fenomen som seinare blei vanleg i resten av verda. Dumas skreiv også skodespel, artiklar for magasin og tidsskrift, og han var ein høgt profilert korrespondent. Dumas var av blanda rasebakgrunn, mulatt ved at farmora var afroamerikansk slave, og måtte tole ein del rasisme i løpet av levetida si. Særleg teikna karikaturar spelte uhemma på utsjånaden hans.
Sonen hans, Alexandre Dumas den yngre, blei også forfattar, og er best kjend for «Kameliadamen».
Familiebakgrunn
Mens bestefaren hans, greve Antoine-Alexandre Davy de la Pailleterie, tenestegjorde i den franske kolonien Saint Dominique, no Haiti, som «General Commissaire» i artilleriet, gifte han seg med Marie-Céssette Dumas, ein slave. I 1762 fødde ho Thomas-Alexandre, som seinare blei Alexandre Dumas' far, og døydde sjølv rett etter.
Då greven og den unge mulattsonen hans returnerte til Normandie, bestod framleis slaveriet i Frankrike. Den unge guten hadde plagar på grunn av hudfargen sin. I 1786 lét Thomas-Alexandre seg innrullere i den franske arméen, men for å beskytte omdømmet til den aristokratiske familien sin nytta han morsnamnet sitt. I kjølvatnet av Den franske revolusjonen tapte greven alle eigedomane sine mens Thomas-Alexandre utmerka seg som ein dyktig og dristig soldat i den revolusjonære arméen. Han steig hurtig i gradane og blei general i ein alder av 31 år.
VxWorks
VxWorks er et sanntids operativsystem (OS) laga av verksemda Wind River Systems i USA. Det er mest kjent for å vera operaitivsystemet i fleire av romfarkostane til NASA.
Alexandre Dumas den eldre
Familiebakgrunn
General Thomas-Alexandre Dumas gifte seg med Marie-Louise Elizabeth Labouret, og den 24. juli 1802 i Villers-Cotterêts, Aisne, i nærleiken av Paris i Frankrike fødde ho sonen Alexandre Dumas, som skulle kome til bli Frankrikes mest kommersielt suksessfulle forfattarar nokosinne.
General Dumas døydde i 1806 mens Alexandre var berre fire år, og etterlét seg hustrua si nedsylta i gjeld. Sjølv om det for Marie-Louise ikkje var mogleg å skaffe Alexandre ei tilfredsstillande utdanning hindra det ikkje den nær ustoppelege kjærleiken hans til litteratur. Han las alt han kom over. Då han voks opp fekk moras forteljingar om faren sine modige militære bragder i dei store tidene under Napoleon den livlege fantasien hans til å blomstre og romantisere heltar og eventyr. Sjølv om familien var fattig hadde dei framleis General Dumas' gode omdømme og aristokratiske kontakter, og etter at monarkiet blei gjeninnført i Frankrike flytta den nå 21 år gamle Alexandre Dumas til Paris der han fekk ei stilling som skrivar, grunna den vakre handskrifta si, ved det kongelege palasset på kontoret til den mektige hertugen av Orléans.
VxWorks
Konkurrentar på marknaden er QNX, LynxOS, VRTX, pSOS (som blei kjøpt opp av Wind River på 2000-talet), Nucleus RTOS, OSE og andre.
Alexandre Dumas den eldre
Den tidlege litterære karrieren
Mens han hadde fast arbeid i Paris begynte Dumas å skrive artiklar for magasin og skodespel for teatera. I 1829 blei det fyrste teaterstykket hans produsert, «Henri III et sa cour» (Henrik III og hoffet hans) og mottok gode kritikkar. Det følgjande året fekk hans andre stykke, «Christine», tilsvarande popularitet. Som eit resultat av suksessen kunne han no eigne seg til skriving på fulltid. Dumas har skildra mange interessante hendingar frå sine fyrste år som forfattar i boka «Mes Mémoires» (Mine memoarar), skrivne i åra 1852-1855. Det er eit mektig verk, opphavleg utgitt i tjue bind.
I 1830 deltok han i den revolusjonen som avsette kongen og erstatta han med Dumas som tidlegare arbeidsgjevar, hertugen av Orléans, som styrte som Ludvig Filip, kjend som «borgarkongen». Borgarkongen blei smitta av kolera i 1832.
Inntil midten av 1830-talet var livet i Frankrike ustabilt, med stadige opprør av utilfredse republikanarar og fattige, urbane arbeidarar som søkte sosiale endringar. Mens dagleglivet langsamt vende tilbake til det normale, mens nasjonen gjekk inn i den industrielle tidsalderen med betra økonomi, endra tida seg til bli svært fruktbart for ein forfattar med Alexandre Dumas' evnar.
Den historiske romanen
Alexandre Dumas d.e. skreiv historiske forteljingar i eit rasande høgt tempo som fengsla det franske samtidspublikummet. Av dei tallause verka hans, ikkje alle like gode, er han mest kjend for dei historiske eventyrromanane sine som «Les Trois Mousquetaires» (Dei tre musketerar) og «Le Comte de Monte-Cristo» (Greven av Monte Cristo), begge skrivne på under to år i tidsrommet 1844-1845, og som skulle bli en fast del av populærkulturen.
Kor mange forteljingar skreiv Dumas? På forfattarfabrikken sin produserte han bortimot 250 bøker i samarbeid med sine 73 assistentar, der spesielt historielæraren Auguste Maquet var viktig.
Dei tre musketerane
Romanane om «Dei tre musketerar» er mesterstykket. Fyrste kapittel i føljetong-romanen er karakteriskisk nok dobbelt så langt som dei andre, noko vi kjenner att frå dagens såpeoperaer, der ein lengre pilot-episode skal tenne lesaren eller tilskodaren. Historia om dei tre musketerane ved namn Porthos, Aramis, og Athos som får følgje av ein oppkomling ved namn d'Artagnan blei ein suksess, og måtte gjentakast seinare med ytterlegare historier om dei fire tjue åra seinare, og deretter ytterlegare tjue år seinare, der D'Artagnan døyr i ein gråtkjøvd, romantisk augneblink.
Når den unge mannen kjem til Paris med ønsket om å bli kongens musketer, finn han snart seg sjølv utfordra til heile tre duellar den same kvelden, mot nettopp dei tre som skal bli hans trufaste medsammensvorne under mottoet «Ein for alle - alle for ein». Saman er dei store venene, store heltar, store begersvingarar, store kvinnedårarar, store krigsheltar, og dei noble forsvararane av dronningas ære.
I staden for å kjempe imot kvarandre, dannar dei fire felles front mot vaktgarden til den vonde kardinal Richelieu som dukkar forstyrrande opp. Etter å ha demonstrert evnene sine med ein kårde, provar d'Artagnan ytterlegare verdien sin i ei heseblesande ferd til England for å øydeleggje eit bakhaldskomplott for å audmjuke Frankrikes dronning, som er forelska i Lord Buckingham av England. d'Artagnan reddar dronninga, men klarer ikkje å redde den kvinna han elskar. Bitter søkjer han hemn, då som musketer, og når den vonde Milady de Winter, ein av populærlitteraturens store kvinneskikkelsar, endeleg blir fanga i dei siste kapittel blir heile synderegisteret hennar lese opp og i romantisk tradisjon vedkjenner ho «eg har tapt, eg må døy», og blir deretter halshogd av bøddelen.
Seint i forteljinga blir det avslørt at Milady er gift med Athos. Ho forfører også John Felton, overtalar han til å drepe Buckingham. I oppfølgjaren «Tjue år seinare» er det sonen hennar Mordaunt som har rolla som den vonde intrigemakeren. Skodespelarar som har portrettert Mylady de Winter er Carey Lee (1911), Nelly Cormon (1912), Louise Glam, (1916), Barbara La Marr (1921), Edith Mera (1932), Margot Grahame (1935), Binnie Barnes (1939) Lana Turner (1948), Kristine Miller (1950) Yvette Lebon (1952), Yvonne Sanson (1953), Adrienne Corri (1954), Martha Valdes (1957), Patricia Cutts (1960), Mylene Demongeot (1961) Mary Peach (1966-1967) Antonella Lualdi (1969), Martha Henry (1969) Faye Dunaway (1973 og 1974), Margarita Terekhova (1979), Ana Angeles Garcia (1981) røyst i teiknefilm, Kate Fitzpatrick, (1986) røyst i teiknefilm, Rodita Tapalaga (1987) røyst i teiknefilm, Susan Silo (1992) røyst i videospel, Rebecca De Mornay (1993), Deirdre Atkinson (1999), Arielle Dombasle (2004), Emmanuelle Beart (2005), Maria Stokholm (2005) røyst i teiknefilmversjon og Milla Jovovich (2011).
Forteljingane om musketerane er levande fortalt, miljøet og tidsånda frå Paris i denne epoken er teken på kornet, og vil neppe forfalle, sjølv om Dumas' musketerar sjølv har forfalle til barnelitteratur, teiknefilmar og enkle amerikanske action-filmar. For Dumas var den faktiske historia fargerik, eit spennande bakteppe for fartsfulle forteljingar, blanda med hans engasjerte, men kommersielle siktemål, uhindra av filosofiske eller politiske diskusjonar.
Ein del av æra for kreasjonen skal historikaren og forfattaren Auguste Maquet (1813-1888) ha. Han gjorde det historiske forarbeidet. Dumas sjølv påstod at han fann eit gløymt manuskript i Bibliothèque Nationale, men det var Maquet som fann eit verk frå 1600-talet med tittelen «Mémoires dei Monsieur d'Artagnan, capitaine lieutenant de la premiere compagnie des. Mousquetaires du Roi» ved Gatien dei Courtilz dei Sandras (Cologne, 1700). Boka blei lånt frå eit folkebibliotek i Marseille, Dumas heldt på boka då han drog tilbake til Paris, og ho blei aldri levert tilbake. Den opphavlege forfattaren skal ha vore kong Ludvig 14.s gardekaptein.
Når ein tenkjer på musketerane, både på Dumas' forteljingar og alle attforteljingar seinare, er det biletet av elegante sverdsvingarar som opptrer. Noko kuriøst kan ein peike på at ein musketer faktisk er ein soldat som ber ein muskett som er eit gevær!
Ein son ved same namn
I 1840 gifta Dumas seg med ein skodespelarinne ved namn Ida Ferrier, men det forhindra ikkje talrike forhold med andre kvinner som gav han minst tre barn utanfor ekteskap. Eit av desse barna som også blei oppkalla etter han skulle kome til å følgje i sin fars fotspor og sjølv bli ein forfattar av romanar og skodespel med ein viss suksess. Sidan dei delte namn blei dei halde frå kvarandre som Alexandre Dumas père (fransk for «far») og Alexandre Dumas, fils (fransk for «son»). På norsk seier vi den eldre og den yngre, forkorta til d.e. og d.y..
Forfattarskapet gav Dumas ein utruleg formue, men likevel var han stort sett blakk og i gjeld, i og med at han levde over evne. Det store og kostbare slottet som har fekk oppført i utkanten av Paris var heile tida fylt med ukjende snyltarar som levde på generøsiteten hans. Då kong Louis-Philippe blei pressa ut i enda eit opprør blei ikkje Alexandre Dumas sett på med blide auge av den nyvalde presidenten, Charles Louis Napoleon Bonaparte, og i 1851 såg Dumas seg nøydd til å flykte til Brussel i Belgia for å unngå kreditorane sine. Derfrå reiste han til Russland, der fransk var andrespråket for det russiske aristokratiet, og der forfattarskapen hans var ekstremt populær.
Alexandre Dumas var to år i Russland før han drog vidare på nye eventyr. I mars 1861 blei kongeriket Italia proklamert med Victor Emmanuel II som konge. I dei neste tre åra var Alexandre Dumas involvert i krigen for eit samla Italia før han returnerte til Paris igjen i 1864.
Slutten på karrieren
Trass den utrulege kommersielle suksessen og dei aristokratiske kontaktane hans, hadde bakgrunnen hans som ein av blanda opphav ein verknad på han livet ut. I 1843 skreiv han ei kortare forteljing kalla «George» som tok opp spørsmåla med rasisme og effektane av kolonialisme. Hovedskikkelsen er ein fransk mulatt som forlèt Mauritius for å søkje utdanning i Frankrike, og deretter returnerer for å søkje hemn på dei som hadde late han lide som barn. Eit opplegg ikkje ulikt hans «Greven av Monte Cristo». Rasistiske haldningar prega posisjonen hans i Frankrike lenge etter døden hans.
Alexandre Dumas døydde av slag 5. desember 1870 i Puys nær byen Dieppe.
I juni 2005 blei det i Frankrike gjeve ut ein nyleg oppdaga aller siste roman av Dumas, «Ridderne av Sainte-Hermine». I forteljinga skildrar Dumas Slaget ved Trafalgar, der Lord Nelsons død blir forklart. Romanen blei opphavleg publisert som føljetong og var nær ferdig då den blei avbroten av døden hans. Dei siste to og ei halvt kapittel blei fullført av Dumas-eksperten Claude Schopp. Alexandre Dumas skreiv altså til aller siste, berre avbrote av døden.
Vurdering av Alexandre Dumas
Dumas’ forteljingar er aksjonsfylte eventyr som med smittande humør blanda historie og fiksjon. Samtidig er dei også ofte melodramatiske, eindimensjonale og sjeldan spesiell trufaste og truverdige til dei historiske fakta. Dumas' styrke var at han visste korleis ein skal halde på spenninga, byggje opp eit kvart kapittel til ein spennande topp som gjev lesaren lyst til lese meir. På sitt beste meistra Dumas dialogen til det fulle, og på sitt verste kunne han trekkje ein samtale ut i det uendelege dersom han var seint ute i høve til fristen frå avisa.
Dumas skreiv hundrevis av teaterstykke, romanar og reiseskildringar. Han skreiv også fleire barneforteljingar og eit kulinarisk oppslagsverk på oppskrifter med egg. Han starta fleire magasin og skreiv kvar veke i dei. Han var faktisk mest kjend for teaterstykka sine og ein av dei mest profilerte forfattarar nokosinne. Som forfattar var han ein fysisk atlet som heldt eit umenneskeleg tempo og ein utruleg produksjon.
Posthum anerkjenning
Gravlagt på den staden han blei fødd blei Alexandre Dumas d.e. verande på kyrkjegarden i Villers-Cotterêts inntil den 30. november 2002. På ordre frå den franske presidenten Jacques Chirac blei han graven opp og under ein TV-send seremoni blei den nye kista hans, drapert i blåfiolett klede og flankert av fire menn i musketer-uniform, som Athos, Porthos, Aramis og D'Artagnan, transportert i ein prosesjon til Paris’ Panthéon; det store mausoleet der Frankrikes berømte menn og kvinner er gravlagde.
I talen sin sa president Chirac: «Med deg, er vi D'Artagnan, Monte Cristo eller Balsamo, ridande på Frankrikes vegar, deltek på slagmarka, gjestar palass og slott – med deg drøymer vi.»
I eit intervju som følgde seremonien var presidenten samd i at rasismen hadde eksistert, sa at det som var gale no var blitt gjort riktig med at Alexandre Dumas låg side ved side med landsmennene sine som Victor Hugo og Voltaire.
Anerkjennelsen innebar at sjølv om Frankrike hadde fostra mange forfattarar var det få som var så vidt og mangfaldig lesne som Alexandre Dumas. Hans forteljingar har blitt omsett til meir enn hundre ulike språk og har inspirert meir enn 200 spelefilmar.
Heimen til Alexandre Dumas utanfor Paris, Château Monte Cristo, er blitt restaurert og er ope for publikum.
Film
Forteljinga om dei tre musketerane har blitt filmatisert ei rekkje gonger, fyrste gong som fransk stumfilm i 1921, Les Trois Mousquetaires (1921) med Aimé Simon-Girard som d'Artagnan. Den blei spelt inn på nytt som talefilm i 1933 med den same regissøren og mange av dei same skodespelarane i dei same rollene. Ein amerikansk stumfilm med tilsvarande tittel og med Douglas Fairbanks i hovudrolla kom også i 1921.
Mest kjend i Noreg er kanskje «The Three Musketeers» (1973) og «The Four Musketeers» (1974), ein adapsjon som er uvanleg tru til romanen, regissert av Richard Lester med Michael York som d'Artagnan. Det same returnerte femten år seinare med ytterlegare ein film kalla «The Return of the Musketeers» (1989), basert på «Tjue år etter».
Ein Disney-produksjon, «The Three Musketeers» (1993) med populære amerikanske ungdomsskodespelarar som Charlie Sheen som Aramis, Kiefer Sutherland som Athos, Chris O'Donnell som D'Artagnan, Oliver Platt som Porthos, og Tim Curry som Richelieu, er ein gjengangar på kommersielle TV-stasjonar, men er svært amerikanisert og lite truverdig, både overfor romanen og det historiske miljøet.
Utgjevingar på norsk
Alexandre Dumas' meste kjende bøker blir ofte utgjeve på nytt i Noreg, no og då også i nyomsetjingar, men som regel i forkorta utgåver, ofte berekna på yngre lesarar. Pr 2005 er følgjande tilgjengelege:
Andre titlar
Slidrefjorden
Slidrefjorden er ein innsjø som ligg i kommunane Vestre Slidre og Vang i Innlandet. Innsjøen er ein del av Begnavassdraget.
200-talet
< 200-talet > var hundreåret frå 200 til 299.
Dette hundreåret hadde Romarriket ei krise som byrja med mordet på keisar Severus Alexander i 235, etterfølgd av ein periode med økonomiske vanskar, barbarinvasjonar, politisk uro, borgarkrigar og oppdelinga av riket i Det galliske riket i vest og Det palmyrske riket i aust. Keisar Aurelian vann tilbake tapet område og riket hadde ein stabil periode under Diokletian, slik at krisa var over i 284. Denne krisa markerte byrjinga på seinantikken.
I Persia blei Partharriket etterfølgd av Sassanideriket i 224, etter at Ardashir I nedkjempa og drap Artabanus V under slaget ved Hormozdgan. Sassanidane la så under seg mange av dei vestlege delane til Kushanriket. I India voks Guptariket fram mot slutten av hundreåret.
I Kina fortsette kaoset frå føre hundreår, og riket blei delt i Dei tre kongedøma Wei, Wu og Shu.
Bodhidagen
Bodhidagen er ei buddhistisk høgtid som særleg blir feira i japansk tradisjon, som regel den 8. desember. Markeringa er til minne om Buddha si oppvakning (bodhi på pali og sanskrit). Ein ser gjerne på dagen som ei påminning om at alle kan oppnå oppvakning. Bodhidagen er også kjend som jōdō-e (japansk 成道会), eller rohatsu (臘八, 'åttande i tolvte') blant zen-buddhistar.
Det er særleg zen- og shin-buddhistar som markerer dagen. Zen-munkar og ikkje-ordinerte kan vaka og meditera heile natta før bodhidagen, medan ein gjerne held sesshin, intensiv meditasjon og søking, på sjølve dagen. Vanlege folk kan pynta heimane sine med bodhitre, treet Buddha sat under då han blei opplyst, eller med lys i ulike fargar, som viser til opplysing som ein kan oppnå på mange ulike måtar. Lysa blir først tende på bodhidagen og deretter i tretti dagar. Også treet kan få slike lys på seg, eller også perler eller tre skinande pynteting som står for «dei tre juvelane», Buddha, dharma (læra hans) og sangha (dei som følgjer han).
Neverdalsåga kraftverk
Neverdalsåga kraftverk er eit vasskraftverk ved Glomfjord i Meløy kommune i Nordland fylke. Kraftverket nyttar eit fall på 195 meter mellom Øvre Glomvatnet og Hydrodammen. Øvre Glomvatnet er magasin for verket og det er regulert mellom 495 og 473 moh.
Det er installert ein Peltonturbin på 5 MW. Middels årsproduksjon er på 11 GWh.
Eigar er Norsk Hydro.
Avlat
Avlat er eit katolsk omgrep om ettergjeving av straff for synder. Bakgrunnen er at katolsk lære meiner at synd fører til skuld, som må skriftast, og straff som må avtenast. Denne straffa kan ein gå gjennom på tre måtar: Ved å gjera bot, ved å gjera handlingar som gjev avlat, eller i skjærselden.
Etter katolsk lære blir syndene tilgjevne, men straffa står framleis att. Presten som tek imot skriftemålet vil oppgje ei bot ein skal utføra, men denne er ikkje alltid tilstrekkeleg. For å gjera opp for seg i dette livet kan syndaren då utføra avlsatshandlingar. Den mest kjende av desse er å utføra ei pilegrimsreise til Roma under eit heilag år og gå gjennom ein av dei heilage portane. Men det er også knytt avlat til til dømes det å be visse bøner tilknytte messa.
Kriteria for å få avlat er at all synd er skrifta og tilgjeve, at ein har eit oppriktig ønske om ikkje å synda meir, og at ein utfører ei av dei fastsetta handlingane. Det er den apostoliske skriftemålsdomstolen som administrerer oversikta over kva handlingar som gjev avlat.
Steinbusjøen
Steinbusjøen er ein innsjø som ligg i Vang kommune i Innlandet. Innsjøen er ein del av Begnavassdraget, og er inntaksdam for Ylja kraftverk.
Avlat
Bakgrunn for reformasjonen
I seinmellomalderen tok prestar til å selja såkalla avlatsbrev, dokument som gav avlat mot at ein donerte eigedom til kyrkja. Inntekter frå desse blei mellom anna brukte til å betala for bygginga av den nye Peterskyrkja i Roma. Denne avlatshandelen var noko av det reformatoren Martin Luther reagerte først på i den katolske kyrkja.
Juan Pablo Lopez
Juan Pablo Lopez er ein tidlegare argentinsk fotballspelar.
Norddalen kraftverk
Norddalen kraftverk er eit vasskraftverk i Norddalen i Narvik kommune i Nordland fylke.
Kraftverket nyttar fallet frå magasinet Lossivatnet som er regulert mellom 732 og 700 moh.
Det vert òg teke inn vatn frå to bekkeinntak og frå elva Sealggjohka.
Det er installert ein turbin på 8 MW. Middels årsproduksjon er på 32 GWh.
Vatnet frå kraftverket vert òg nytta i Skjomen kraftverk.
Eigar er Statkraft.
Rütschelen
Rütschelen er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 545 meter over havet.
Coriolisfrekvens
Coriolisfrekvensen, f, eller coriolisparameteren er lik to gonger rotasjonsraten til Jorda multiplisert med sinus til breiddegraden.
der ω er vinkelfarten til Jorda, og θ er breiddegraden.