cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ma'an
Osmansk styre
Etter den britiske okkupasjonen av Egypt, byrja dei osmanske politikarane å gjere seriøse forsøk på å forme ein ny vilajet ut av Vilayet Damaskus og samle distrikta Ma'an, al-Balqa og Jerusalem som ein buffer mot ein potensiell britisk invasjon av Syria. Dette mislukkast, men eit nytt forslag i 1886 gjorde Ma'an til hovudstaden i eit distrikt som omfatta al-Karak og Tafilah og nahiyaene Amman, Bani Hamida og Wadi Musa. Måler til guvernøren Osman Nuri Pasha var å opprette eit senter for styresmakta sør i Transjordan for å «unngå og framandgjere folket.» Sultan Abdulhamid II godkjende planen i 1892. Opprettinga av den nye sanjaken vart forseinka og etter kvart skrinlagd av den leiande sjeiken i al-Karak. Al-Karak vart rekna som ein meir høvande distriktshovudstad på grunn av større folkesetnad, at han låg nærare Palestina og forholdet mellom notabiliteten i byen og styresmaktene i Damaskus og Istanbul.
I 1902 vart Ma'an togstasjon opna med samband til Damaskus og Medina.
1900-talet
Den hashimittiske emiren Abdullah I kom til Ma'an i 1920 med fleire hundre soldatar i eit forsøk på gjenopprette den sharifiske trona i Damaskus etter overtakinga av Frankrike. Han talte om den franske koloniseringa av Syria med å sei til Ma'an-innbyggjarane at «Kolonistane har kome for å stele frå dykk dei tre nådene: tru, fridom og maskulinitet.» Etter at britane erobra området under fyrste verdskrigen, vart Palestinamandatet grunnlagd i 1922. Det omfatta Transjordan, som vart delvis sjølvstyrt under den britiske administrasjonen i Palestina. Ma'an vart ein del av Transjordan i 1925. Den britiske hæren hadde eit regiment med pansra køyretøy i byen.
I 1998 oppstod det store demonstrasjonar i Ma'an etter trugslar om eit amerikansk åtak mot Irak. Demonstrantane bar flagget til Saudi-Arabia, og jordanske spesialstyrkar og politi prøvde å roe ned demonstrantane, noko som førte til at ein demonstrant mista livet og 25 menneske vart skadde, inkludert politifolk. Kong Hussein sendte ut den jordanske hæren og det vart innført portforbod i Ma'an, i tillegg til at alle telefonlinjene vart kutta. Hussein kom sidan til byen for å møte hæren og lokale stammeleiarar i eit forsøk på å roe ned byen. Han sa at opprøra var eit hån mot landet og utanlandske infiltratørar hadde provosert fram demonstrasjonane.
Ma'an var òg åstad for kampar mellom den jordanske hæren og islamske grupper i 2002 etter at ein amerikansk diplomat mista livet.
Klima
Ma'an har eit tørt klima med varme somrar og milde til kjølige vintrar. Det meste av regnet kjem om vinteren.
Utdanning
Al-Hussein Bin Talal universitet er det einaste universitetet i Ma'an.
Mu'tah
Mu'tah (arabisk مؤتة) er ein by i Karak guvernement i Jordan. Han er kjend for slaget ved Mu'tah i 629 evt, det første militæret slaget mellom arabiske muslimar og Austromarriket. Mu'tah universitet ligg i byen.
Gudinna Sol
Sol var den av åsynjene eller gudinnene i norrøn mytologi som førte solvogna over himmelen. Solvogna var ei vogn med sola i. Gudinna Sol var dotter av Mundilfare. Ho var syster til guden Måne.
Solvogna vert dregen av to hestar, Arvaker og Allsvinn, som Sol stadig skundar på. Som Måne vert ho nemleg jaga av ein ulv, Skoll. Tek han henne att, vil han sluka heile sola. Det er spådd at dette vil skje ved Ragnarok. Solformørkingar vart sett på som teikn på at ulven nesten hadde fått tak i henne.
Sol vart òg kalla Sunna. Sundagen er kalla opp etter henne.
Tomfjorden
Tomfjorden er ein fjord i kommunane Nesna og Lurøy i Nordland fylke. Fjorden ligg på nordsida av øya Tomma i Nesna og strekkjer seg 9,5 kilometer nordaustover til innløpet til Sjona.
Fjorden startar i sørvest mellom Risvær i nordvest og Bursneset i søraust. Ei anna øygruppe på nordsida av fjorden er Sandvær og nord for desse igjen ligg Solvær. Grenda Tomeidet ligg på sørsida av fjorden og elles er det ingen større busetnader.
På vestsida av Tomma går Stifjorden sørover. I tillegg grensar Tomfjorden til Nordåsværfjorden i nordvest og Søråsværfjorden i sørvest.
Fylkesveg 384 går langs fjorden på Tomma.
4. juni
4. juni er den 155. dagen i den gregorianske kalenderen (156. under skotår). Det er 210 dagar att av året.
Kvithalsflekkskarv
Kvithalsflekkskarv (Phalacrocorax punctatus) er ein medlem av skarvfamilien og endemisk for New Zealand.
Kvithalsflekkskarvar er ca. 70 centimeter i gjennomsnittleg lengd og veg om lag 1,2 kilogram. Dei skil seg frå andre typiske skarveartar med slank kroppsform og gjennomgåande lyse farger, der lys brungrått er dominerande farge. Fjørene på rygg og venger har små, markerte svarte flekker. I hekkedrakta har dei framoverbøygd dobbel fjørtopp. Hale, overgump og undergump og området frå tarsen og opp er svart. Dei har ei brei, klår, kvit stripe på kvar side av halsen og opp til oversida av auget. Den nakne huda i andletet er i grønt. Ikkje-hekkedrakta manglar fjørtoppane, undersida blir bleikare og den kvite stripa langs halsen er smalare og utydeleg. Nebbet er alltid brunt og føtene gule. Ungfuglar har bleikare farger i fjørdrakta og manglar heilt den kvite stripa på halsen.
Torill Kove
Torill Kove er ein prisvinnande norsk-kanadisk animasjonsfilmskapar og barnebokforfattar som sidan 1980-talet har vore busett i Montreal i provinsen Québec i Canada. I 2007 vann ho ein Oscar-pris for kortfilmen Den danske dikteren (2006).
Kove flytta til Canada i 1982 for å halde fram utdanninga si i byplanlegging i Canada. Etter ei stund bestemte ho seg å skifte studium, og byrja i staden å studere animasjon ved Concordiauniversitetet i Montreal. Ho har laga fleire filmar, skrive og illustrert barnebøker og skrive kortfilmmanus. Ho har mellom anna illustrert bøkene om Johannes Jensen, som er skrivne av Henrik Hovland.
Kvithalsflekkskarv
Denne skarvarten dannar både små og store koloniar, frå 10 til 700 par, men deler ikkje kolonien med andre skarveartar. Hekketida varierer mykje med hekkelokaliteten, samla sett er det så og seie året rundt. Kvithalsflekkskarvar legg typisk tre egg i kullet, rugetida er i gjennomsnitt 31 dagar og ungane treng ytterlegare mellom 57 og 71, typisk 62 dagar til dei er flygedyktige. Dei kan nå levealder på 10 år.
Utanom hekkesesongen kan dei trekkje over lange strekningar langs kysten for å søkje føde, opp til 500 kilometer er registrert for ein ringmerkt ungfugl. Beitande kvithalsflekkskarvar kan danne flokkar på opp til 2000 individ. Dei beitar på djupt vatn opp til 15 kilometer frå land.
Torill Kove
Med unntak av den Den danske dikteren er ho mest kjend for kortfilmen og barneboka Min bestemor strøk kongens skjorter, som blei produsert med støtte frå den kanadiske statens National Film Board of Canada og Noreg sitt Studio Magica i Oslo. Filmen blei nominert til Oscar for beste aminerte kortfilm i 1999. Han er ein elleve minuttar lang film om filmskaparen si eiga bestemor, som i eit langt liv strauk skjortene til kong Haakon VII. Filmen fortel på sin måte om monarkiet i Noreg, om korleis nordmennene fann seg ein ny konge i 1905, og om den andre verdskrigen. Då starta bestemora nemleg motstandsrørsla Skjortegeriljaen, etter at ho mista jobben som kongen sin skjortestrykar og måtte byrje å stryke fienden sine uniformer.
Kvithalsflekkskarv
Føda består hovudsakleg av opp til 15 centimeter lange fiskar og marine virvellause dyr, dette inkluderer små sovekutlingar, morider, brisling og blekksprutar. Mest vanleg varer dukka i 30 sekund med pausar på 15 sekund, men dei kan vere under vatn i 70 sekund.
IUCN reknar denne arten som livskraftig. Populasjonen er estimert til 10 000-50 000 hekkande par og er truleg aukande.
Torill Kove
I februar 2007 vann Kove Canadas Prix Genie Award i kategorien for beste animerte kortfilm Den danske dikteren. Under den 79. Oscar-utdelinga seinare same månad vann ho sin første Oscar i kategorien «beste animerte kortfilm» for same film. Som Min bestemor strøk kongens skjorter blei Den danske dikteren produsert med støtte frå National Film Board of Canada og Mikrofilm AS i Noreg.
Tamagotchi
Tamagotchi (av japansk tamago, 'egg' og engelsk watch, 'klokke' ), av somme kalla datadyr eller datadegge, er eit elektronisk leiketøy med programvare som simulerer eit kjæledyr på ein liten LCD-skjerm. Leiketøyet blei først seld av Bandai i Japan i 1996. Det blei deretter lansert i ei rekkje andre land.
Kyll
Kyll er ei elv i Nordrhein-Westfalen og Rheinland-Pfalz vest i Tyskland, og ei av sideelvane til Mosel frå venstre med ei lengd på 142 km. Ho har sitt utpsring i Eifelfjella nær grensa til Belgia og renn hovudsakleg sørover gjennom byane Stadtkyll, Gerolstein, Kyllburg og aust for Bitburg. Ho munnar ut i Mosel i Ehrang, ein forstad til Trier.
Alarik II
Alarik II var konge over vestgotarane frå 484 til 507. Han er den siste kongen av Toulouse-kongedømet. Etter hans tid laut vestgotarane skipe eit nytt kongedøme i Spania.
Kyll
Elva vart nemnd av den romerske diktaren Ausonius.
Alarik II
Alarik tok over som konge etter faren Eurik, den 28. desember 484. Det meste av styringstida hans var skipla av trette med frankarane under kong Chlodovech, som no freista å vinne att landa dei hadde tapt til Eurik.
Alarik II er oftast hugsa som ein svak konge, mykje på grunn av vanskane han hadde med frankarane. Historikarane drøftar framleis kva som er årsaka til at kongedømet hans braut saman i 507, og skuldar ikkje Alarik for svak styring. Det tykkjest klårt at kongen hadde økonomiske vanskar. Di meir var frankarane stødde av paven, og av kong Theoderik den store som var gift med søster til Chlodovech. Theoderik synte seg elles som mykje av ein diplomat i tida som følgde.
Alarik og Clodoveck møttest til samtale i 502, på ei øy i elva Loire. Her gjorde dei ei fredsavtale og stogga den krigen som då hadde vara ved nokre år. Fredsavtala heldt til 507. Då gjekk Theoderik den store imellom for å løyse stoda mellom frankarane og visigotane. Chlodovech vart rådd til å halde seg i ro, og politikken til Alarik vart støtta av Theoderik. Dette synte seg å vera gagnlaust. Frankarane gjekk til krig først, og austgotarane kunne ikkje koma til hjelp i tide.
Alarik vart rådd til å møte Chlodovech ved Vouillé i Gallia, nær Poitiers. Frankarane vann slaget, og overleveringa fortel at Alarik II fall i nærkamp med kong Chlodovech. Etter den tid drog visigotane seg over Pyreneane og skipa eit nytt kongerike i Spania. Slik kan ein òg rekne at opphavet til den fransk-spanske riksgrensa skriv seg frå den politiske stoda i 507.
Tida som følgde var elles prega av stor indre uro, og Theoderik den store rådde òg for visigotane ei tid, frå 511 til Amalarik vart vaksen.
Spellemannprisen 1983
Spellemannprisen 1983 vart delt ut våren 1984. For fyrste gong vart prisen og vandretrofeet Årets spellemann delt ut. Prisen vart oppretta som ei utmerking til artistar som hadde prega musikkåret utover sjangerklassane. The Monroes vart dei fyrste som kunne kalle seg Årets spellemann og fekk i tillegg prisen i pop-klassen for debutalbumet Sunday People. Dei vart såleis også dei fyrste som vann meir enn éin pris under same utdeling. Jahn Teigen fekk heidersprisen frå juryen dette året, medan plateprodusenten Eirik Wangberg fekk bransjeprisen.
Sylvain Sylvain
Sylvain Mizrahi, meir kjend under kunstnarnamnet Sylvain Sylvain eller Syl Sylvain, var ein amerikansk-egyptisk rockegitarist, mest kjend som gitarist i protopunkgruppa New York Dolls.
Han spela gitar i New York Dolls fram til gruppa vart oppløyst i februar 1977. Sylvain og songaren David Johansen var dei siste attverande medlemmene i gruppa da ho vart oppløyst. Dei arbeidde ei stund i lag etter at bandet vart oppløyst. Bandet vart samla på ny i 2004 og har vore aktive sidan.
Sylvain er syskenbarnet åt motedesigneren Isaac Mizrahi.
med Sylvian Sylvian & The Criminal$
'78 Criminals (Fr. Fan Club) 1985
som Produsent
Hate To Be Loved (Album) 2004 Victory Records
Dokkaelva
Dokka er ei sideelv til Etna. Dokka har utspringet sitt i fjella aust i Øystre Slidre kommune, ikkje langt frå utspringe til Etna. Frå utspringet renn ho austover, og ut i Fjelldokkvatnet (938 moh.). Ho kryssar grensa til Gausdal kommune, renn gjennom nokre mindre vatn (Vågskardvatnet, 825 moh., Mjødokka, 785 moh.), og ut i Dokkvatnet (778 moh.). Frå dette renn ho søraustover og sørover under namnet Dokkelva, før ho renn ut i det oppdemde Dokkfløyvatnet (735—696 moh.), der Dokkfløydammen held vatnet tilbake. Frå sørenden av dette vatnet til munningen vert elvar kalla Dokka; heile denne strekninga ligg i Nordre Land kommune. Ved Åmot tar ho imot sideelva Synna frå vest, lenger ned tar ho imot Kjøljua. Nedanfor åmotet med Kjøljua er ho igjen oppdemd. Like før utløpet i Etna renn elva gjennom tettstaden Dokka og her deler ho seg i to greiner.
Fylkesveg 33 kryssar Dokka over dei to greinene ved munningen. Det eine elveløpet vart òg kryssa av den nedlagde Valdresbanen. Noko lenger oppe er det bru for vegen frå Dokka sentrum. Lenger nord er det ikkje bru før Grønvoll bru i Torpa og Valhovd bru ved Åmot. Det er òg ei bru nedanfor Dokkfløydammen.
Av fossane i Dokka finn ein Veslfossen like nedanfor Dokkfløydammen, og Høgfossen noko lenger ned. Høgfossen er ei 40 m høg foss, men har redusert vassføring på grunn av oppdemminga.
Kraftverka i elva er Torpa kraftverk og Dokka kraftverk, som vert drive av Oppland Energi.
Sesto San Giovanni
Sesto San Giovanni er ein by i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia med om lag 85 000 innbyggjarar.
Sesto San Giovanni var lenge berre ei uviktig lita grend, men utover 1800-talet og tidleg på 1900-talet voks han kraftig og fleire industriselskap slo seg ned her som Falck, Campari, Marelli og Breda. I denne perioden steig folketalet frå 5 000 innbyggjarar i 1880 til 14 000 i 1911. Etter den andre verdskrigen flytta mange frå Sør-Italia til Sesto og folketalet auka til 95 000 i 1981. Sesto var lenge kjend som Italia sitt svar på Stalingrad sidan partiet PCI, det italienske kommunistpartiet stod sterkt her.
I 1990-åra vart Sesto San Giovanni råka av ei økonomisk krise og alle dei historiske selskapa la ned kontora sine i byen. Byen klarte å kome seg ut av krisa med å satse på andre industriar enn produksjon av stål og klarte dermed å unngå skjebnen til mange andre stålproduserande byar som Sheffield i England og Flint i Michigan. Arbeidsløysa er låg sidan store selskap har opna kontor i Sesto, som ABB Group, Wind, Impregilo og Oracle Corporation.
Gaétan Boucher
Gaétan Boucher er ein kanadisk tidlegare skeiseløpar frå Québec City. Han vann i 1984-sesongen to OL-gull og VM i sprint.
Boucher vart nummer to i verdsmeisterskapane i sprint 1979 og 1980, begge gongane slått av suverene Eric Heiden. Andremann vart han også på 1000 meter under Vinter-OL 1980 i Lake Placid, også då bak Heiden. Den 31. januar 1981 sette Boucher i Davos verdsrekord både på 1000 meter med tida 1.13,39 og sprint-firkamp med 148,745 tidspoeng. Ved sprint-VM 1982 i Alkmaar vart han nest best i ein sprintmeisterskap for tredje gong, då bak Sergej Khlebnikov frå Sovjetunionen.
Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo tok Boucher bronsemedaljen på 500 m, sidan vart han olympisk meister på 1000 m og deretter 1500 m, begge gongane viste han nemnde Khlebnikov til sølvplass. Vel to veker etter olympiaden var over, vann Boucher nok ei tevling mot Khlebnikov. Då sprint-VM 1984 fann stad i Trondheim skilde det fattige 0,010 tidspoeng i Bouchers favør, tilsvarande to hundredels sekund på den avgjerande 1000-meteren.
I 1985 tok Boucher sitt fjerde VM-sølv i sprint, den komande stormeisteren i sprint, Igor Zjelesovskij tok sin fyrste VM-tittel.
Boucher vann VM i kortbaneløp i 1977 og 1980. I 1982 enda han på niandeplass i skeise-VM i full firkamp.
Frå fjord til fjell
Geiranger - frå fjord til fjell er eit idrettsarrangement som arrangerast i Geiranger i juni kvart år der ein kan delta i fire forskjellige arrangement. Dei største er Nibberittet (sykkel) og Geiranger Halvmaraton (løp), begge med start ved den verdskjende Geirangerfjorden og målgang etter 21 km og 1500 høgdemeter på fjelltoppen Dalsnibba.
Wenche Foss
Wenche Foss (Eva Wenche Steenfeldt Stang) var ein norsk skodespelar, ofte karakterisert som etterkrigstidas store diva i norsk teater.
Foss debuterte i 1935 på Søilen Teater i Vilhelm Dybwads operette Taterblod. Ho markerte seg tidleg som operette- og lystskodespelar på fleire av Oslo sine scener. Hennar største operetterolle var som Hanna Glawari i Den glade enke i 1948. Det blei Centralteateret sin største suksess. Ho kom til Nationaltheateret første gong i 1952 og var der i 15 år. Etter ein periode på Oslo Nye Teater frå 1967 til 1978, avslutta ho karrieren sin som fast tilsett skodespelar, på Nationaltheateret frå 1978. Ho spelte 55 roller.
Ho byrja tidleg å spele inn film. I 1940 debuterte ho i Tørres Snørtevold og ho blei også kjend for rolla si i En herre med bart i 1942.
Dei seinare filmane hennar omfattar mellom anna hovudrolla i Gull og grønne skoger, ein kortfilm og svart komedie i Harald Zwarts regi, om einebuerska som vert forrykt i møte med media.
«Våre små søsken»
Etter at Wenche Foss i 1953 fekk ein gut med Down syndrom, har ho gjort ein stor innsats for å opne folk sine auge for utviklingshemma sine kår.
Ho har også vore open om forhold ved si eiga helse, slik som at ho i 1971 overlevde brystkreft.
Les Grandes Otanes
Les Grandes Otanes er eit fjell i Mont Blanc-massivet på grensa mellom Sveits og Frankrike.
Akvedukt
Ein akvedukt er ein kunstig kanal som er bygd for å føre vatn frå ein stad til ein annan. Ordet kjem frå dei latinske orda aqua «vatn», og ducere «å føre». Mange akveduktar er hevt over landskapet for å krysse elver og dalar, og liknar då meir på bruer enn elver. Store akveduktar kan også brukast av skip. Slike akveduktar er ein type viaduktar, men har vatn i staden for ein jarnbane eller veg.
Qatraneh
Qatraneh er ein liten by i Jordan. Han ligg 140 km sør for Amman. Han høyrer til Karak guvernement og hadde kring 8 300 innbyggjarar i 2010.
Historie
Byen er kjend for den historiske Qasr Al-Qatraneh, som vart bygd av omajadane.
Geografi
Byen ligg langs Ørkenvegen på ørkensletta aust for fjella i Moab, på grensa mellom Karak og Amman guvernement. Byen ligg ved ei av sideelvane til Mujibelva.
Rho i Italia
Rho er ein by i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia med om lag 50 000 innbyggjarar.
Historie
Rho vart først nemnd i skriftlege kjelder i 846 og vart berre referert til som ei gruppe hus under namnet Vicus Raudus.
Etter år 1000 blømde byen som ein fri kommune, og i 1004 heldt keisar Henrik II av Det tysk-romerske riket til her. I 1160 vart byen rasert av Fredrik Barbarossa som straff for eit opprør mot Det tysk-romerske riket. Byen kom seg raskt att, men i 1313 vart han omleira av troppar frå Milano og innbyggjarane vart slakta eller tvinga bort. Ei anna plyndring av byen blei utført i 1511 av landsknecht-troppar.
Astronom
Ein astronom er ein som jobbar med astronomi som forskingsfelt.
Ein astronom granskar stjerner, planetar og anna som finst i universet. Målet kan vera å
Gus
Gus (russisk Гусь) er ei elv i Rjazan Vladimir oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre.
Elva er 146 km lang og spring ut i nærleiken av landsbyen Arsamaki i Vladimir oblast 127 meter over havet og munnar ut i ein liten innsjø i Oka i Kaismovskogo rajon i Rjazan oblast, 83 meter over havet.
Elva flyt hovudsakleg gjennom skogkledde område. Breidda varierer frå 5 til 10 meter, men i enkelte svingar vert ho opp mot 20 meter brei. Djupna varierer frå 1 til 1,4 meter. Breidda er dekt av gras, buskar og tre.
Agassizhorn
Agassizhorn er eit 3 946 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg i forlengjinga av nordvestegga frå Finsteraarhorn, som ligg knapt 1500 m unna. Agassizjoch (3749 m) skil dei to toppane. Grensa mellom kantona Bern og Valais går over fjelltoppen.
Fjellet har fått sitt namn etter breforskaren Louis Agassiz.
Tyge Nielssøn
Tyge Nielssøn (ca. 1610—1687) var ein dansk boktrykkar som i 1643 etablerte Noregs første boktrykkarverksemd.
Tyge Nielssøn Castberg var fødd seinast omkring 1610, kanskje ved Kallø, ei øy på austkysten av Jylland i Danmark. Han var boktrykkar i Kjøbenhavn i 1631, der han arbeidde hos boktrykkaren Henrik Waldkirch. Den 28.5.1634 fekk han kongeleg privilegium som boktrykkar, og kunne starte si eiga verksemd. Då han byrja miste kunder, overtalte sokneprest Christen Steffensen Bang i Romedal han til å flytte verksemda si til Christiania, og han gav han 200 riksdalar, 300 ris papir og alle manuskripta sine til hjelp for etableringa.
Det første Tyge Nielsøn trykte i Noreg, var eit lite trykk med den pompøse tittelen: ''Encke-Suck / huorudi/Et Gudfryctigt / Menniske sin Hiertekiere Ectefellis/uformodende og hastige affgang væmodel- / beklager; trøster sig selff ov venter/effter Gud. / Til et tacknemmeligheds Tegen for/meget velgiort Componeret oc offeret / af H. F. / Vnder Melodi. / Bedrøffuelig leffuer jeg hen min tid etc. / Prentet i Christiania aff/Tyge Nielssøn / Aar 1643.''
Det andre skriftet han trykte vart eit trykk av den omstridde teologen Nils Svendsen Chronich, En/Merckelig Vise/Om den yderste Dommedag/Nu nylig utgaaet på Prenten.
Det tredje han trykka var En ny / Allmanach / paa det aar efter Jesu /Christi Fødsel / 1644. Slike prognostica, eller spådomsbøker, var sikre salssuksessar. Boktrykkaren hadde mange astronomiske skriftteikn liggande, og i boka har han fråtsa i bruken av slike teikn. Boka er ein liten vakker trykksak på 47 sider i duodesformat, slik som dagens "7de sans". Dette er det første av Nielssøns tre trykk som enno finst i Noreg, og det er rekna Noregs første trykk.
Sidan trykte Nielssøn ei julepreik av teologen Chronich. På grunn av denne preika hadde teologen fått forbod mot å preike i kyrkja: ''I Jesu Christi Naffn. / Aandelige Jule-Betenckning / Om den Allerstørste Glæde / oc Allerhøyeste Ære / at bekomme oc beholde / udi vor Frelsere JESV CHRISTO / formedelst hans Hellige og Glædelige Fødsel / oc Menniskelige Naturs annammelse. Fremsat oc Prædicket / ved GVDS hellige Aand pc Naade / for Christianiæ Menighed / til en Tolffprædicken udi Christianiæ Kircke / paa første Juledag / ANNO DOMINI JESU CHRISTI, 1642. aff / Niels Suendszøn C. Lector oc Gvds H. Ordis Ringe oc wværdige Tienere vdi Christi/aniæ Gymnasio. / Cim Pri. Ser. Reg. Maj. ad decenn. Prentet i Christiania/ aff Tyge Nielszen / Aar 1644''.
Christianiaopphaldet vart ikkje langvarig. Nielssøn og Bang kom i strid, sidan almanakken ikkje vart ferdig til mikkelsmesse, slik det var lova. 3. april 1644 gav retten Bang medhald. Bang overtok boktrykkarutstyret. Kanskje forsvann Tyge Nielssøn or soga etter dette, kanskje er han identisk med seinare sorenskrivar Tyge Nielsen.
Denne Tyge vart omkring 1642 gift med Maren Nielsdotter Knag frå Borgund på Sunnmøre. Hit dukkar Tyge Nielsøn opp etter at det vart slutt på boktrykkarverksemda, og i 1644/45 var Tyge Nielssøn på garden Vågnes på Sula i Borgund. I 1650 fekk han løyve til å drive handel, sidan var han ei tid kyrkjeverje før han i 1656 vart sorenskrivar, ei stilling han hadde til han døydde rundt 1687.
Ruj
Ruj (bulgarsk Руй, serbisk Руј og Ruj) er eit fjell på grensa mellom vestlege område av Bulgaria (provinsen Pernik) og søraustlege område av Serbia. Det reiser seg 1 706 meter over havet, og ligg vest for Tran som ein del av fjellkjeda Ruj-Verila.
HMS «Rodney» (29)
HMS «Rodney» var eit slagskip av Nelson-klassa hjå den britiske marinen. Skipet var kalla opp etter den britiske admiralen George Brydges Rodney. Bygd under avgrensingane frå Washingtonkonferansen frå 1922, var designet avgrensa til 35000 tonn. Dei 16 tommars (406 mm) kanonane var plassert i tre tårn framme på dekket. Hastigheita var redusert og pansringa vart avgrensa til vitale område. Sjølv med designavgrensingane som vart påtvinga av traktaten, vart «Rodney» og søsterskipet HMS «Nelson» rekna for å vere dei mektigaste slagskipa fram til den nye generasjonen skip kom i 1936.
Bygginga av «Rodney» starta den 28. desember 1922, same dato som søsterskipet «Nelson». «Rodney» vart bygd ved byen Birkenhead av skipsverftet Cammell-Laird. Skipet vart sjøsett i desember 1925 og sett i teneste i november 1927, tre månader etter «Nelson». Bygginga av skipet kosta 7617 millionar britiske pund.
Teneste
Frå skipet vart sett i teneste og fram til utbrotet av andre verdskrigen, var «Rodney» plassert i anten den britiske atlanterhavsflåten eller heimeflåten. Seint i desember 1939 var skipet til reparasjon og vedlikehald, på grunn av styringsproblem.
Den 9. april 1940 vart «Rodney» skada av tyske fly, ved Karmøy i Noreg. Ei bombe på 500 kg gjekk igjennom dekket, utan å eksplodere. Den 13. september 1940 vart skipet flytta frå Scapa Flow til Rosyth for å operere i den engelske kanalen, ettersom ein venta den tyske invasjonen av Storbritannia. I november og desember, var skipet på konvoieskorte mellom Storbritannia og Halifax i Nova Scotia.
I januar 1941 var «Rodney» med i jakta på dei to tyske slagkryssarane «Scharnhorst» og «Gneisenau», utan suksess. Den 16. mars, medan skipet eskorterte ein konvoi i Nord-Atlanteren, fekk derimot «Rodney» kontakt med dei tyske slagkryssarane. Dei tyske skipa vende om då dei skjøna at dei var underlegne eldmessig, så det vart ikkje noko sjøslag.
«Bismarck»
Den 24. mai 1941, medan skipet var under kommando av admiral Frederick Dalrymple-Hamilton, eskorterte «Rodney» og to jagarar troppeskipet «Britannic» med til Canada. Då vart «Rodney» beordra til å ta del i jakta på det tyske slagskipet «Bismarck». Den 26. mai slutta «Rodney» seg til slagskipet «King George V», medan dei to jagarane hadde lite drivstoff igjen og vart sende heim. Tidleg om morgonen den 27. mai kom dei to slagskipa «Rodney» og «King George V» til kamp mot «Bismarck», saman med dei to kryssarane «Norfolk» og «Dorsetshire». «Bismarck» hadde dagen føre fått roret skada av eit torpedobombefly. Med eit skada ror var det så som så med styringa og moglegheita til å svare britane effektivt attende. Etter at våpna om bord «Bismarck» var uskadeleggjort, gjekk «Rodney» tettare på og nærmast kunne retta kanonane rett fram i ei flat bane. Eit av skota trefte direkte det andre kanontårnet (Bruno) på «Bismarck», så det eksploderte. «Rodney» vart så trekt ut av slaget, medan «Dorsetshire» gjorde ende på det tyske slagskipet.
Force H
Etter slaget mot «Bismarck», vart HMS «Rodney» send til Boston for reparasjonar. Amerikanarane var enno ikkje formelt med i krigen mot Tyskland. I september vart skipet sendt ned til Force H ved Gibraltar for å eskortere konvoiar. To månader seinare returnerte skipet og vart stasjonert ved Island for ein månad. Då gjennomgjekk skipet nye reparasjonar fram til mai 1942. Då returnerte «Rodney» tilbake til Force H, der skipet igjen eskorterte konvoiar utanfor Malta, deltok i Operasjon Torch, invasjonen av Nordvest-afrika og seinare den allierte invasjonen av Sicilia og Salerno. Frå oktober 1943 vart «Rodney» ført tilbake til heimeflåten og tok del i invasjonen av Normandie i juni 1944, der ho øydelagde mål utanfor kysten av Caen og Alderney. I september 1944 tenestegjorde HMS «Rodney» som eskorte for ein Murmanskkonvoi.
Under heile krigen, sigla HMS «Rodney» over 156 000 nautiske miles (289 000 km), utan motoroverhaling sidan 1942. Grunna hyppige maskinproblem og det faktum at «Rodney» ikkje hadde blitt oppgradert til den grad som søsterskipet «Nelson» hadde starta på i 1944, vart HMS «Rodney» sett i reserve i Scapa Flow, medan mannskapet fekk tildelt nye bygg. I februar 1948 vart HMS «Rodney» seld til opphogging. Opphogginga byrja den 26. mars 1948 ved den skotske hamnebyen Inverkeithing.
Rila
Rila (bulgarsk Рила) er ei fjellkjede sørvest i Bulgaria, og inneheld det høgaste fjellet i Bulgaria og på Balkan, Musala med 2 925 meter. Massivet er òg det sjette høgaste i Europa (om ein berre tar den høgaste toppen i kvar fjellkjede), etter Kaukasus, Alpane, Sierra Nevada, Pyreneane og Etna. Rila nasjonalpark dekkjer mesteparten av fjellområdet.
Namnet Rila kjem visst nok frå trakisk og ein trur det tyder «fjell med mykje vatn», sidan Rila har rundt 200 fjellvatn. Nokre av dei lengste og djupaste elvane på Balkan har sitt utspring frå Rila, inkludert Maritsa, Iskar og Mesta.
Kulturelt er Rila vidkjend for Rila kloster, det største og viktigaste klosteret i Bulgaria, som vart oppretta på 900-talet av St. John frå Rila
Geologi
Rila er eit kuppelforma horstfjell, og ein del av dei eldste landområda på Balkan. Det oppstod frå granitt- og gneis-bergartar og krystallskifer under Paleozoicum (250 000 000 år sidan), men dei alpine utformingane oppstod under den siste istida for 10-12 000 år sidan. Isbreane på denne tida danna djupe dalgryter, pyramideforma fjell, tindar, forskjellige dalar, morener og andre landskap som er typisk for isbrear.
Grenser og klima
Klimaet er typisk for høge fjellområde. Musala får over 2 000 millimeter i året, der 80 % kjem som snø. Den lågaste middeltemperaturen som nokon gong er målt på Musala i februar er -11,6 °C og den lågaste temperaturen er -31,2 °C. Middeltemperaturen i august er 5,4 °C, og det varmaste som er målt er 18,7 °C.
Inndeling
Rila er inndelt i fleire geografiske delar
Koordinatar
42.13333°N, 23.55°W
254 Augusta
254 Augusta er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. mars 1886 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Isaac Mizrahi
Isaac Mizrahi er ein amerikansk motedesigner.
Mizrahi vart fødd i Brooklyn i New York i ein praktiserande sefardisk jødisk familie med opphav i Syria. Mizrahi er syskenbarnet åt rockegitaristen Sylvain Sylvain som spela i protopunkbandet New York Dolls.
Wellhorn
Wellhorn er eit 3 191 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Bern.
Santa Elena-halvøya
Den største byen i denne regionen er La Libertad med over 70 000 innbyggjarar (2004). La Libertad er eit trafikknutepunkt, ei fiskehamn og her ligg eit lite oljeraffineri. Byen Salinas like ved har ca 20 000 fastbuande og er ein ferieby med høgsesong frå januar til april.
Regionen har to viktige arkeologiske museum. Museo Real Alto viser funn etter valdiviakulturen og andre busetjingar, det ligg ved kysten ca 50 kilometer aust for La Libertad. Los Amantes de Sumpa er eit museum nærare byen Santa Elena som mellom anna viser dei eldste menneskeskjelett som er funne i landet.
Hohstock
Hohstock er eit fjell i Bern-Alpane i kantonen Valais i Sveits.
Vadelva
Elva oppstår i skogen i Penzenskoj rajon, 20 km vest for byen Nizjnij Lomov, nær landsbyen Kopovka. Elva renn gjennom myrlendte landskap omgjeve av skog. Berre dei siste 15 km av elva renn gjennom Rjazan oblast. Vad munnar ut i den urbanliknande busetjinga Kadom.
Bronseskarv
Bronseskarv (Phalacrocorax chalconotus) er ein sjeldan skarveart som er endemisk for New Zealand, han har utbreiing avgrensa til kysten lengst søraust på Sørøya og rundt Stewart Island/Rakiura.
Bronseskarvar er ca. 68 centimeter i lengd og veg om lag 2,5 kilogram. Det finst to fargeformer, morfar, ei bronsefarga form og ei svartkvit form. Desse formene lever saman og kryssar, men bronsefarga individ dominerer i nord og svartkvite i sørlege delen av utbreiingsområdet. Den svartkvite forma liknar fjørdrakta åt vorteskarv, med kvit underside frå strupen til undergumpen og svart overside med kvitt band på vengen. Den bronsefarga forma er mørk brun til svart med grøn og blå metallglans. Felles for begge er lyseraude bein, naken, oransje hudfold ved nedre del av nebbrota, naken lilla hud i andletet. I hekketida får dei ein lang, svart fjørtopp på framhovudet og spreidde, utydelege kvite striper på hovudet. Ungfuglar har lysare brunt i staden for svart og brunt med mindre farger i andletet.
Hekkeområdet strekkjer seg frå North Otago, Otago-halvøya i nord, sørover langs kysten til Foveaux-sundet mellom Sørøya og Stewart Island/Rakiura og rundt Stewart Island. Hekkeperioden er frå august til mars, dei hekkar i koloniar nær sjøkanten.
Føda består av fisken Gobiomorphus cotidianus av sovekutlingar og flyndrer, og fleire former for marine virvellause dyr som blekksprutar og krabbar. Dei kan fangste opp til 15 kilometer frå land og dukke ned til 30 meter.
Verdspopulasjonen var estimert til 5000-8000 individ inklusive ungfuglar i 1994, og er vurdert å vere minkande.
Æneselva
Æneselva er ei elv i Kvinnherad kommune i Vestland. Æneselva fører smeltevatn frå Folgefonna ut i Sildafjorden.
5. april
5. april er den 95. dagen i den gregorianske kalenderen (96. under skotår). Det er 270 dagar att av året.
Namnedag
Helgendag i den katolske kyrkja:
Rabba
Rabba (arabisk الربة) er ein by i Jordan i Al Karak guvernement. Han ligg kring 15 km frå byen Karak og har kring 9 000 innbyggjarar.
Økonomi
Økonomien i Rabba er hovudsakleg basert på jordbruk, med avlingar som kveite og havre. Mange folk har òg sau og geit.
Geografi
Rabba ligg langs den historiske Kongevegen. Han på ei tynn, delvis frodig slette som glir over i Wadi Ibn Hammad i vest, og ørkenen i aust.
Elektromagnetisk induksjon
Elektromagnetisk induksjon er eit fenomen der det i ein elektrisk krins oppstår elektrisk spenning når ein endrar magnetfeltet omslutta av krinsen eller ved å flytte på krinsen i eit magnetfelt. Elektromagnetisk induksjon knyter dermed saman elektrisitet og magnetisme og er særs viktig innan fleire bruksområde, som i generatorar, transformatorar og elektroniske komponentar. Prinsippet vart oppdaga av Michael Faraday i 1831.
Formelen for indusert spenning i ein elektrisk leiar med éi vinding i eit magnetfelt er gjeven ved Faradays induksjonslov der \mathcal{E} er elektromotorisk spenning (ems) og ΦB er magnetisk fluks.
Dette betyr i praksis at elektrisk spenning vil oppstå i ein elektrisk leiar dersom den magnetiske fluksen gjennom leiaren vert endra. Om leiaren er slutta vil han danne ein krins og det vil gå straum igjennom denne på grunn av den induserte spenninga. Storleiken på straumen er avhengig av resistansen til krinsen i samsvar med Ohms lov. Dette gjeld sjølv om sjølve styrken på magnetfeltet vert endra, eller om sjølve leiaren til dømes roterer i magnetfeltet, og på den måten endrar den magnetiske fluksen gjennom leiaren.
Induksjonsprinsippet ligg til grunn for dei fleste elektriske apparat, og er òg årsaka til at straum kan produserast ved hjelp av generatorer.
Døme
Ein spole med éin vinding og med radius 0,20 meter roterer i eit homogent magnetfelt med styrken 2,0 tesla. Spolen byrjar å rotere i det arealvektoren står 0° på feltlinjene, og vert dreidd opp slik at arealvektoren står 90° på feltlinjene. Det vil sei at spolen startar med å stå slik at arealvektoren er parallell med feltet og at han vert vippa til han er vinkelrett på magnetfeltet, slik at ingen feltlinjer går gjennom spolen. Det tar 0,20 sekunder å rotere spolen.
Først må ein rekne ut endringa i den magnetiske fluksen gjennom spolen. Endringa i magnetisk fluks finn ein ved å subtrahere fluksetter frå fluksfør. Formelen for magnetisk fluks er der A er arealet av spolen, B er styrken på magnetfeltet og \ \theta er vinkelen mellom arealvektoren og feltlinjene til magnetfeltet.
Cosinus til 90° er 0, så fluksetter må vere lik 0. Når ingen feltlinjer går gjennom spolen, er den magnetiske fluksen gjennom han lik null.
Me reknar ut fluksfør: Endring i fluks blir dermed 0,25 Wb.
Indusert spenning blir då
Det vil induserast ein spenning på -1,25 Volt i spolen. Det negative forteiknet viser retninga til den induserte straumen, sjå Lenz-lova. Om leiaren er lukka vil det gå ein straum gjennom han og dette er òg korleis induksjon vert utnytta i generatorar.
Kornél Pajor
Kornél Pajor var ein ungarsk-svensk skeiseløpar fødd i Budapest, død i Sverige. Han vart verdsmeister i 1949, og tok bronsemedaljen i to europameisterskap og eitt verdsmeisterskap. Pajor konkurrerte for Ungarn til 1949, sesongane 1950 og -51 var han ISU-løpar og frå 1952 representerte han Sverige, der han slo seg til som arkitekt.
Pajor vart ungarsk meister på skeiser i 1944, 1945, 1948 og 1949. Han deltok i Vinter-OL 1948 i St. Moritz, der ein fjerdeplass på 10 000 meter var han beste prestasjon. Året etter vart han tredjemann i europameisterskapen i Davos, før han vart verdsmeister på Bislett stadion i Oslo. Under EM i Davos sette han verdsrekord på 5 000 meter med 8.13,5. Dagen etter vart han den fyrste som gjekk ein 10 000 meter på under 17 minuttar. Tida på milløpet vart ikkje gjeldande rekord, ettersom Hjalmar Andersen i eit seinare par skreid vel sekundet fortare.
Pajor reiste ikkje tilbake til Ungarn då 1949-sesongen gjekk mot slutten. Han søkte flyktningstatus og fekk deretter svensk statsborgarskap. I 1951 sikra han seg bronsemedaljen i skeise-VM i Davos, året etter fekk han ein EM-medalje av same valør på si nye heimebane i Östersund. Han la opp etter 1954-sesongen.
Fjære i Aust-Agder
Frå 1837 til 1846 var Fjære ein del av Øyestad formannskapsdistrikt saman med Froland, Hisøy og Øyestad.
Ved Fjære kyrkje er ei minnetavle over Henrik Ibsens diktfigur Terje Vigen.
Wikimedia Commons
Wikimedia Commons er eit Wikimedia-prosjekt som starta den 7. september 2004. Commons på engelsk tyder sams eller felles. Det kan òg visa til ei allmenning.
Commons er ei database med ulike filer, som bilete, videoar og lyd, som er heilt eller delvis frigjevne frå opphavsrettsvernet. Filene kan lastast ned av alle, men hovudmålet for prosjektet er at det skal kunna brukast av dei andre Wikimedia-prosjekta som til dømes Wikipedia, Wiktionary og Wikibooks.
Prosjektet prøver å vera internasjonal og språknøytralt. Det vil seia at dokumentasjonen skal omsetjast til så mange språk som råd, og at filene ikkje alltid blir skildra eller sorterte på engelsk.
Spellemannprisen 1984
Spellemannprisen 1984 vart delt ut Ibsenhuset i Skien våren 1985. Åge Aleksandersen vart Årets spellemann etter suksessen med albumet Levva livet!. Platedirektøren Totto Johannessen fekk heidringssprisen frå juryen, medan Jon Eberson og Sidsel Endresen fekk bransjeprisen som opphavsmenn for albumet City Vision. For fyrste gong vart det delt ut pris i klassen «roots & country» og denne prisen gjekk til Cato Sanden.
For fyrste gong fekk ikkje artistane vite kven som hadde vunne dei ulike sjangerklassene på førehand, slik praksisen hadde vore dei førre åra. Frå og med denne utdelinga måtte dei, i likskap med publikum, vente til prisutdelarane avdekte vinnarane.
Răzvan Raț
Răzvan Dincă Raț er ein rumensk fotballspelar. Han har spela for Sjakhtar Donetsk i den ukrainske fotballigaen, og for det rumenske landslaget. Han har vore med på å vinna den rumenske ligaen to gonger med Rapid Bucuresti (1999 og 2003), og den ukrainske ligaen tre gonger med Sjakhtar Donetsk (2005, 2006 og 2008).
Menoragi
Menoragi (av gresk men, månad og rhegnynai, ‘bryta fram’) er ei unormalt kraftig og/eller langvarig bløding i samband med menstruasjon. Det er ei vanleg gynekologisk blødingsforstyrring som råkar cirka 10-20 procent av fertile kvinner. Ved menoragi er blødingane jamleg tilbakevendande og er anten meir langvarige enn normal menstruasjon, kraftigare, eller ein kombinasjon av dessa. Blødingsmengda ved menorrgi er per definisjon over totalt 80 ml.
Ulike årsaker kan føra til menoragi: Årsaka kan også vera idiopatisk, det vil seia ukjend.
Dyspareuni
Dyspareuni (frå gresk dys-, ‘dårlig’ og parevnos, ‘samleie’) er smerte ved samleie eller, for kvinner, penetrering. Det kan opptre hjå begge kjønn, men er vanlegast hjå kvinner. Årsaka kan vera psykisk eller fysisk. Det oppter til dømes ved Sjögrens syndrom.
Dyspareuni hjå kvinner
Dyspareuni hjå kvinner kan oppstå ved penetrerande samlei eller innføring av til dømes tampongar. Det kan indelas i en ytlig och en djup variant. Den ytlre varianten er dominert av smerte hovudsakleg frå vulva og vagina medan den djupe varianten har meir magesmerte og til dømes opptrer i samband med endometriose og myom. Om smerta kjem av sjølve friksjonen i skjeden kan det koma av skjøre slimhinner eller xerosis cutis (tørrleik) i skjeden.
Om det ikkje blir behandla kan dyspareuni føra til vaginisme, som er ein ufrivillig muskelspasme eller vestibulitt.
Globalt er 8-22 % av kvinner i verda råka av dyspareuni ein eller annan gong i livet, ifølgje ein gjennomgang av fleire forskingsrapportea.
Dyspareuni hjå menn
Dyspareuni kan også opplevast av menn. Menn kan kjenna smerta før eller under ejakulasjon i samband med infeksjonar i til dømes prostata, interstitiell cystitt, vissa kjønnssjukdommar, kort frenulum eller forhudsfortrenging.
Om smerta kjem av ereksjonen, talar ein i staden om priapisme.
Bilete av danske biletkunstnarar
Dette er eit biletgalleri med portrett av danske kunstmålarar. Nye bilete kan leggjast inn alfabetisk etter etternamn.
Litlsjona
Litlsjona er ein fjord eller eit sund i Nesna kommune i Nordland. Han ligg på sørsida av Handnesøya og strekkjer seg 15 km nordaustover til Sjona.
I sør startar fjorden på nordsida av øya Hugla. Tettstaden Nesna ligg rett aust for Hugla på sørsida av fjorden. Frå her går det ferje til Vikholmen på Hugla og Sørstranda på Handnesøya. Nord i Litlsjona går halvøya Skogsøya ut på vestsida. Innanfor denne halvøya ligg vika Skogsleira.
Fv383 går på nordsida av fjorden, medan Fylkesveg 17 går på sørsida.
Ragn-
Ragn- er ein namnedel som står først i fleire norrøne namnesamansetjingar, både for menn og kvinner. Delen kjem frå namnet Regin og tyder råd/avgjerd eller rådande makter/gudar.
Gottlieb
Gottlieb er eit tysk førenamn og slektsnamn. Det er som regel ei omsetjing av det greske namnet Theophilos (ein som elskar Gud), men kan òg bygga på det gamle germanske namnet Goteleib, sett saman av Got, 'gud' og leiba, 'son'.
Namnet har vore brukt av jødar sidan mellomalderen, og blei populært blant kristne på 1600-talet.
Al Karak
Al Karak (arabisk skrift الكرك), òg kalla Kerak, er ein by i Jordan kjend for krossfararborga Kerak. Borga er ei av dei tre største borgene i regionen, i lag med to i Syria. Karak er det administrative senteret i Karak guvernement.
Karak var ein gong eit kongedøme og ligg 140 km sør for Amman langs Kongevegen. Den gamle krossfararborga ligg på ein åstopp, 1000 meter over havet og er omgjeve av ein dal på tre sider. Ein kan sjå Daudehavet frå Karak. Byen har kring 20 000 innbyggjarar og vart bygd kring borga med fleire osmanske bygningar frå 1800-talet.
Krossfararane og mamelukkane
I 1132 gjorde kong Fulk av Jerusalem, krossfararkongen av Jerusalem, hovmeisteren Pagan herre av Montreal og Oultrejourdain, landområda aust for Jordanelva og Daudehavet. Pagan la hovudkvarteret sitt til al-Karak der han bygde ei borg på ein ås krossfararane kalla Petra Deserti - Steinen i ørkenen. Borga hans står framleis i dag, men har vorte mykje endra.
Borga var berre hos krossfararane i 46 år. Ho hadde blitt truga av hæren til Saladin fleire gonger, men overgav seg til slutt i 1188, etter at borga hadde vore kringsett i over eitt år. Den yngre broren til Saladin, Al-Adil, var guvernør i distriktet før han vart herskar over Egypt og Syria i 1199.
Svend Aschenberg
Svend Aschenberg var ein norsk prest og stortingsmann. Han var svigerfar til Knud Olsen.
Al Karak
Krossfararane og mamelukkane
Borga spelte ei viktig rolle som ein stad for eksil og maktbase fleire gonger under Mamelukk-sultanatet. Byen hadde kontroll over karavaneruta mellom Damaskus og Egypt og pilegrimsruta mellom Damaskus og Mekka. På 1200-talet brukte mamelukk-herskaren Baibars staden som eit springbrett på veg til toppen av makta. I 1389 vart sultan Barquq send i eksil til al-Karak, der han samla støttespelarar før han drog attende til Kairo.
Al-Karak var fødestaden til Ibn al-Quff, ein arabisk lege og kirurg som skreiv dei tidlegare arabiske behandlingsmetodane for kirurgar i mellomalderen.
Moderne historie
I 1844 sende Ibrahim Pasha av Egypt ein ekspedisjon vest for Daudehavet. Soldatane hans okkuperte borga ved Karak, men dei vart svelta ut og tapte mange liv. Mohammed Al Majali som hadde kontroll over Karak i 1868, var involvert i hendingar som førte til at Moabitt-steinen vart øydelagd. I 1893 oppretta øvsteporten Abdul Hamid II underdistriktet Ma'an, med ein sitjande guvernør (Mutasarif) i Karak, under Wāli Syria basert i Damaskus.
Svend Aschenberg
Liv og gjerning
«Aschenberg var en av de mest særpregede prester som Bergstaden har hatt, og fortellinger om gammelprosten lever i folkeminnet og litteraturen den dag i dag. Det blir bl.a. sagt at Johan Falkberget baserte romankarakteren Benjamin Sigismund i boka Den Fjerde Nattevakt på Aschenberg.» (Lars Geithe).
Al Karak
Moderne historie
Etter San Remo-konferansen i 1920, fekk Storbritannia eit mandat til å styre området. Den første høgkommisæren i Jerusalem, Herbert Samuel, sende fleire embetsmenn aust for Jordanelva for å skape ein lokal administrasjon. Major Alec Kirkbride sat i al-Karak med ein liten avdeling politimenn. Han oppretta det han kalla Nasjonalstyret av Moab med eg sjølv som president. I januar 1921 byrja emir Abdullah Hussein å samle ein hær i Ma'an og annonserte at han hadde planar om å angripe franskmennene i Syria. Etter ein kort konsultasjon med sine øvstkommanderande, tok Kirkbride i mot emiren. Under Kairo-konferansen i mars 1921, vart Abdullah anerkjend av britane som herskar av Transjordan.
Svend Aschenberg
Liv og gjerning
Han var riddar av Nordstjerneordenen, 1818.
Al Karak
Moderne historie
I august 1996 vart det opprør i byen då regjeringa auka brødprisen.
Venskapsbyar
Birmingham i Alabama i USA
Bøvra i Lom
Bøvra (òg skrive Bøvri eller Bøvre) er ei elv i Lom kommune i Innlandet. Nedbørfeltet er på 836 km².
Namnet har opphav i ei gammal form av dyrenamnet bjor/bever.
Elva har kjeldene sine ved Smørstabbreen vest i Jotunheimen. Ho renn frå her og nordaustover ned Bøverdalen og munnar ut i innsjøen Skim i Ottavassdraget ved tettstaden Fossbergom. Like før utløpet i Skim dannar elva Prestfossen. Frå søraust tar Bøvra opp dei store sideelvane Leira og Visa, som kjem frå dei sentrale delane av Jotunheimen nasjonalpark, med dei to høgaste fjella i Noreg, Galdhøpiggen og Glittertind, på kvar side av Visdalen.
Riksveg 55 (Sognefjellsvegen) går langs vassdraget.
Flygaren Jens Müller
Jens Einar Müller var ein norsk flygar under andre verdskrigeng. Han var ein av tre krigsfangar som klarte å rømma frå Stalag Luft III i det som vert kalla «Den store flukta».
Bøvra i Lom
Nedslagsfeltet til elva er rikt på sjeldne plantar, verdfulle kulturminne frå et langt historisk tidsrom og har eit særs verdfult friluftsområde.
Det er ikkje bygd ut vasskraft i Bøvra, men elva utgjorde tidlegare ein sentral del av dei opphavlege planane for kraftutbygging i Ottavassdraget. På grunn av sterk motstand vart utbyggingsplanane skrinlagde, og vassdraget blei gjennom Verneplan IV for vassdrag verna mot framtidig kraftutbygging.
Flygaren Jens Müller
Karriere og krigsinnsats
Müller studerte i Zürich då andre verdskrigen braut ut, men kom seg i mai 1940 til England. Müller var flyinteressert, og hadde fått flysertifikat allereie som attenåring i 1935. Han gjekk likevel gjennom flygaropplæring i det første kullet i Treningsleiren til Flyvåpenet i Little Norway. Etter å ha oppnådd «flygevengen» vart han send til ei engelsk eining for å få trening i operativ flyging, før han vart send til 331 skvadron.
Müller og Per Bergsland, den andre nordmannen som kom seg unna, tok seg til Stettin og derfrå vidare til England. Dei hamna begge tilbake i Canada som instruktørar på flyskolen.