cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kreta
Klima
Sørkysten, inkludert Messarasletta og Asterousiafjella, høyrer til den nordafrikanske klimasonen og har derfor langt fleire dagar med sol og høge temperaturar gjennom året. I dette området ber dermed daddelpalmen frukt året rundt, medan svaler ikkje trekkjer sørover til Afrika.
Økonomi
Økonomien på Kreta, som hovudsakleg var basert på jordbruk, byrja å endre seg på 1970-talet. Jordbruk og dyreavl er framleis ein vesentleg del av økonomien på grunn av klimaet og terrenget på øya, men det har vore eit fall i fabrikkindustri og ein kraftig auke i servicenæringa (hovudsakleg turisme). Alle tre sektorar i den kretiske økonomien (jordbruk, foredling, service) er avhengige av kvarandre. Kreta har ein gjennomsnittleg inntekt per innbyggjarar som er nær 100 % av det greske gjennomsnittet. Arbeidsløysa er om lag 4%, halvparten av arbeidsløysa for heile Hellas. Som i andre område av Hellas er dyrking av oliven ei vesentleg næring.
Øya har tre store flyplassar, Iráklio internasjonale lufthamn, Níkos Kazantzákis ved Iráklio, Khaniá internasjonale lufthamn, Ioánnis Daskalogiánnis ved Khaniá og ein mindre ein i Sitía. Dei fyrste to er internasjonale og tar imot tusenvis av turistar.
Periferiane og periferieiningane
Periferiane på Kreta og periferieiningane deira er:
Byar
Dei største byane på Kreta er
Turisme
Kreta er ein av dei største turistdestinasjonane i Hellas. 15 % av alle ankomstar til Hellas skjer via byen Iráklio (hamn og flyplass), medan charterturar til Iráklio består av om lag 20 % av dei totale charterturane til Hellas. Totalt vitja meir enn to millionar turistar Kreta i 2005. Auken av turisme ser ein igjen i talet på hotellsenger, som auka med 53 % frå 1986 til 1991, medan auken i resten av Hellas berre var 25 %.
Mandach
Mandach er ein kommune i distriktet Brugg i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 489 meter over havet.
Kommunen ligg mellom Rotberg og Besseberg. Han består av landsbyen Mandach.
Ulan Bator
Ulan Bator blei grunnlagt i 1639 som ein buddhistisk klosterlandsby og var kjent under namnet Urga fram til 1924.
Campidano
Campidano er ei slette sørvest på Sardinia i Italia som strekker seg om lag 100 km mellom Cagliari og Oristano. Jordbruket i området er godt på grunn av oppdemming av dei store sardiske elvane som gjev næring til artisjokk og kveite, typiske produkt frå dette området.
Vatle
Vatle er ein skrivemåte på bygdenamnet Votlo. Svært mange som ættar frå Votlo brukar Vatle som slektsnamn (t.d Sylvelin Vatle eller Leif Vatle).
Langhus i Ski
Tettstaden har i alle hovudsak vakse fram etter 1980, og veks framleis. Langhus var tidlegare eige tettstad, men har vakse inn i tettstaden Oslo.
Tettstaden har vore omtala som «de endeløse gangveiers hjemsted», og er heimstaden til black metal-gruppa Mayhem.
Colsay
Øya høyrer til soknet Dunrossness, 13 km nordvest for Sumburgh Head. Ho vart nytta mykje til beitemark for sau.
Hol kyrkje
Hol kyrkje kan vise til:
Landegode kyrkje
Landegode kyrkje er ei kyrkje på øya Landegode utanfor Bodø. Kyrkja vart bygd i 1920 som eit bedehus og vart utvida til kyrkje i 1997. Kyrkja høyrer til Bodin sokn.
Go Nakamura
Go Nakamura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Júbilo Iwata og Ehime FC.
Vråvatn
Vråvatn er ein innsjø som ligg i Kviteseid kommune i Vestfold og Telemark. Han har hovudtilløpet sitt frå Skredvatn, medan utløpet er via «Straumen», til Nisser. Systemet er ein del av Arendalsvassdraget.
I 1914 vart det bygd to sluser i Straumen. Dette gjorde det mogeleg å reise heile den 50 km lange strekninga frå Tveitsund sør i Nisser til Vråliosen nord i Vråvatn med båt. Veteranbåten «Fram» trafikkerar framleis denne strekninga med turistar om sommaren.
Givær
Givær er ei øygruppe og eit fiskevær midt i Vestfjorden i Bodø kommune. Hovudnæringa på øygruppa er fiske. Givær har hurtigbåtsamband til Bodø.
Fordi det framleis bur folk på Givær, som ligg så avsides til, vart øygruppa vitja av NRK-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Då programmet vart laga, var det 14 fastbuande på Givær.
Ekstremvêret Ole
Fredag 6. februar 2015 vart alle innbyggjarane på Givær evakuerte til Bodø med hurtigbåt som eit tryggingstiltak mot ekstremvêret Ole, då fleire av husa på øya berre ligg to-tre meter over havet og det var venta opptil 25 meter høge bølgjer. Dette var første gong i historia at fiskeværet vart evakuert. Dei 19 innbyggjarane fekk venda heim att to dagar seinare, etter at stormen hadde lagt seg.
Mönthal
Mönthal er ein kommune i distriktet Brugg i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 479 meter over havet.
Kommunen ligg i Juradalen mellom Brugg og Laufenburg. Han består av landsbyen Mönthal og grenda Ampfern på Ampfernhöhe samt spreidde grender.
Gudvangen
Gudvangen er ei grend i Aurland kommune i Vestland fylke. Namnet kjem av «goter», far i terrenget etter skreder gjennom alle tider, og «vang» ei stor slette. Vegtunnelen Gudvangatunnelen er kalla opp etter Gudvangen. Tunnelen bind saman Gudvangen med Undredalen, og er del av Europaveg 16. Gudvangen er sommarstid ein viktig stad for turisme. Gudvangen ligg inst Nærøyfjorden. Fjorden kom 14. juli 2005 på UNESCO si verdsarvliste. Frå Gudvangen går det blindveg til grenda og kyrkjestaden Bakka ved fjorden.
Kota Ueda
Han har spela for klubbane Júbilo Iwata, Omiya Ardija og Fagiano Okayama (2019).
Diego Pérez
Diego Fernando Pérez Aguado er ein uruguayansk fotballspelar som har spela på midtbanen for Bologna i italiensk Serie A og for Uruguay sitt landslag. Han var med på å vinna Copa America med Uruguay i 2011.
Uttrykksikon
Eit uttrykksikon, også kalla emotikon eller smiley, er ei rekkje med skriftteikn, t.d. :), :-( eller :-P, som, om ein legg hovudet på skrå mot venstre, liknar på lett forståelege ansiktsuttrykk. Emotikon vert brukt for å tydeleggjera korleis skriftleg kommunikasjon skal oppfattast, sidan humor og ironi lett kan feiltolkast og lage mistydingar mellom sendar og mottakar.
<tt style="font-size:xx-large">:-)</tt> viser eit glad ansikt, der kolon er auga, bindestreken er nasa og den avsluttande parentesen er ein smilande munn. Eit slikt emotikon tyder at teksten skal verte forstått som eit uttrykk for glede eller noko morosamt og takast med eit smil.
<tt style="font-size:xx-large">;-)</tt> kan tyde: «Eg blinkjer med auga, sjå det morosame i situasjonen».
<tt style="font-size:xx-large">:-(</tt> tyder, «Eg er lei meg», eller «Eg er vonbroten».
Det finst også andre emotikon.
Venstrehendte skriv nokre gonger emotikonet i omvendt rekkjefølgje, då skal lesaren lene hovudet mot høgre skulder istaden.
Guillaume
Guillaume er eit fransk mannsnamn med opphav i det germanske namnet Wilhelm, og svarer soleis til det norske førenamnet Vilhelm. Namnet Wilhelm er samansett av will, 'vilje', og helm, 'hjelm, vern'.
Ettersom namnet Guillaume er ei romansk versjon av namnet Wilhelm, er dei historiske personane som på norsk er kjende under namnet Wilhelm, kjende under namnet Guillaume i dei fransktalande landa. Til dømes er Guillaume le Conquérant den same normanniske erobrarkongen som er kjend som Wilhelm Erobraren i Noreg, Guillaume IV du Royaume-Uni den same som Vilhelm IV av Storbritannia, og Guillaume II d'Allemagne den same som Wilhelm II av Tyskland.
Guillaume er òg nytta som etternamn. Eitt av fleire døme er Charles Édouard Guillaume (1861-1938), ein sveitsisk fysikar som fekk Nobelprisen i fysikk i 1920. Dessutan finst Guillaume i geografiske namn som i Sillé-le-Guillaume, ein kommune i departementet Mayenne i Frankrike.
Vråsjåen
Vråsjåen er eit vatn som ligg i kommunane Tinn og Vinje i Vestfold og Telemark. Sjølve vatnet ligg i Vinje, medan den nordaustlege breidda dannar grense mot Tinn.
Vatnet sitt hovudtilløp kjem via Sletteåi som drenerer Kallungsjåen, og utløpet skjer via Håletjønn til Grytefjorden og vidare til Kalhovdfjorden. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
Dore Holm
Dore Holm er ei lita, men massiv øy sør for Eshaness og vest for Shetland Mainland i Shetlandsøyane i Skottland.
Ho er kjend for den naturlege bogen som ein kan sjå om ein vandrar langs kysten mellom Tangwick og Stenness.
Nauplius
Nauplius har fleire tydingar:
Beltereim
Belte, beltereim eller livreim er eit tilleggsplagg som sit rundt livet og blir brukt til å halda klede på plass, eller til å halda styr på reiskapar og liknande. Eit belte kan også bli bruka som pynt—som blikkfang eller for å framheve kroppen.
Eit belte blir ofte laga av lêr eller kunststoff og noko sjeldnare i mindre hardføre naturstoff. Dei kan bli stramma ved hjelp av ei spenne som blir festa i hòl laga med regelmessige intervall, eller trinnløs stramming.
Eit belte kan òg brukast til å halde våpen eller reiskapar på plass, eller å feste sikkerheittau i ved byggjearbeid eller fjellklatring.
Tatsuya Okamoto
Tatsuya Okamoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Zymohirja
Zymohirja (ukrainsk Зимогіря, russisk Зимогорье, Zimogore) er ein by i Luhansk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 11 000 innbyggjarar (2011).
Mülligen
Mülligen er ein kommune i distriktet Brugg i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 363 meter over havet.
Jon Øystein Flink
Jon Øystein Flink er ein norsk forfattar og kritikar. Han er fødd og oppvaksen i Fredrikstad, men flytta til Oslo for å studere ved Musikkhøgskolen og ved universitetet. I 2003 debuterte han med romanen Ole-Kristian Oksrød, og året etter gav han ut den meir eksperimentelle Bort med den dagen da Jón ble født!. Flink har også vore aktiv som musikk- og litteraturkritikar.
Mülligen
Kommunen ligg nær elva Reuss og langs sørsida av Eiteberg. Han består av landsbyen Mülligen og grenda Trotte.
Polarulv
Polarulv (Canis lupus arctos) er ein truga underart av ulv som lever i arktiske Canada og nordlege Alaska og Grønland. Dei et rotter, harar, lemen og andre smådyr.
Polarulven lever i det kanadiske polararkipelet frå Melville Island til Ellesmere Island.
Polarulven er ein mellomstor ulv som skil seg frå Mackenzie Valley-ulv frå nordvestlege delar av Nord-Amerika ved å vera mindre og kvitare på farge, eit smalare kranium og større rovtenner.
Dvergsjimpanse
Dvergsjimpanse eller bonobo er ein primatart i menneskeapefamilien. Saman med sjimpansen er han den dyrearten som er genetisk likast menneske. Arten blei først skildra vitskapleg i 1929. Han er rekna som truga.
Skildring
Dvergsjimpansen blir om lag 70–83 cm lang og veg 31–39 kg. Hannane er større enn hoene. Han har svart pels, som vanleg sjimpanse, men skil seg frå denne ved å også ha svart ansikt og issehår som veks ut mot sidene. Vaksne dyr kan også ha kvit haledusk. Dei er mindre enn vanlege sjimpansar, mellom anna ved å ha smalar brystkasse og mindre tenner, men har lengre lemmar.
Utbreiing
Dvergsjimpansen lever i fuktige tropiske skogar over 1500 moh. Han finst vilt berre i Cuvette Centrale-regionen i Kongo i Sentral-Afrika. Området er avgrensa av elvane Kongo i nord og vest, Kasai og Sankuru i sør og Lomami i aust.
Krigane i Kongo, krypskyting og tap av habitat har ført til at bestanden av dvergsjimpansar har minka kraftig. Ein veit ikkje sikkert kor mange dvergsjimpansar som lever vilt. Forskarestimat går frå 29 500 (1997) til 50 000 (2001).
Levesett
Dvergsjimpansar lever i grupper, typisk på mellom 30 og 80 individ. Gruppene ser ut til å leiast av ein alfahann og ein matriark, men sosial rang ser ut til å vera mindre viktig hjå dvergsjimpansar enn hjå andre primatar.
Frukt og frø utgjer over halvparten av kosten. Elles et dei andre plantedelar, som lauv, blomar og plantemarg, smådyr og insekt.
Hoene føder ein unge om lag kvart femte år. Oppveksten tar lang tid, hoer blir kjønnsmodne når dei er rundt 7 år gamle, og vandrer då ofte vekk frå familiegruppa for å slå seg saman med ei anna gruppe.
Dvergsjimpansar har ikkje faste partnerar. Dei nyttar seksuelt samkvem til ei rekkje føremål, som helsing og konfliktløysing. Seksuell omgang av ulike typar kan finna stad stort sett utan omsyn til alder og kjønn.
Sho Kamogawa
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Freden i Westfalen
Freden i Westfalen refererer til to fredsavtalar proklamert 25. oktober 1648 frå rådhusa i dei to forhandlingsbyane Osnabrück og Münster i Westfalen i Tyskland, etter om lag åtte år med forhandlingar om avsluttinga av trettiårskrigen. Formelt bestod han av to hovudtraktatar, Osnabrückavtalen signert 15. mai 1648 og Münsteravtalen signert 25. oktober same år, og ei rekkje protokollar inngått mellom Det tysk-romerske riket på den eine sida og Frankrike og Sverige med sine allierte på den andre. Avtalen involverte keisar Ferdinand III av Habsburg, dei andre tyske fyrstane, Spania, Frankrike, Sverige og representantar frå Dei sameinte Nederlanda. Pyrenétraktaten signert i 1659, som enda krigen mellom Frankrike og Spania vert stundom òg rekna som ein del av overeinskomsten. Freden i Westfalen sørgde òg for å gjere slutt på åttiårskrigen og respekterte Dei sameinte Nederlanda sitt sjølvstende frå Spania.
Midtausten
Midtausten er regionen mellom Middelhavet og Persiabukta. Land i det vestlege Asia og det nordlege Afrika som grensar til den regionen, vert òg ofte rekna med.
Eurosentrisme
Mange har kritisert namnet Midtausten av di ein kan oppfatta det som eurosentrisk. Regionen ligg i aust frå ein vesteuropeisk ståstad, men for ein indar ligg han i vest. For ein russar ligg han i sør. Førestavinga midt- har også ført til ein del forvirring, av di før første verdskrigen, nytta ein ofte uttrykket Det nære austen om Balkan og Det osmanske riket, medan Midtausten viste til Persia, Afghanistan og nokre gonger Sentral-Asia, Turkestan og Kaukasus. Til skilnad frå Det fjerne austen som viste til landa i Aust-Asia som Kina, Japan, Korea, Hongkong, Taiwan osv. Etter at Det ottomanske imperiet fell i 1918, slutta ein å nytta uttrykket Det nære austen, medan Midtausten i større grad vart nytta om dei nye statane i Den arabiske verda.
Viuvatnet
Viuvatnet er eit vatn som ligg i Tinn kommune i Vestfold og Telemark. Vatnet har utløpet sitt til vatnet Kalven i Nore og Uvdal kommune i Viken.
Songen Wish You Were Here
«Wish You Were Here» er ein song av det britiske bandet Pink Floyd, og er tittelsporet på albumet med same namn frå 1975. Musikken er skrive av David Gilmour og Roger Waters, medan Waters skreiv teksten, som referer til Pink Floyd sin tidlegare frontfigur Syd Barrett.
Komposisjon
Songen opnar med lyden av nokon som skiftar kanalar på ein radio, og songen glir over frå «Have a Cigar», som sluttar på same vis. Gilmour spelar gitarriffet i introduksjonen på ein akustisk gitar med tolv strengar, og lyden høyrest ut som den kjem ut frå ein gamal transistorradio, før meir fyldigare lyd legg seg oppå. Denne delen av songen vart miksa slik at det høyrdest ut som gitaristen sit i eit rom og spelar i lag med radioen, og ein kan i tillegg høyre eit svakt kvin, som om ein har med radiostøy. Introriffet vert repetert fleire gonger i songen, mellom anna når Gilmour spelar gitarsolo i lag med scatsynginga hans. Mot slutten av songen forsvinn musikken gradvis inn i lyden av vind, før han glir rett over i siste del av «Shine on You Crazy Diamond».
Andre utgåver
«Wish You Were Here» vart gjeve ut på samleplatene A Collection of Great Dance Songs og Echoes.
Konsertutgåver av songen vart gjeve ut på både Delicate Sound of Thunder og P*U*L*S*E, og den siste versjonen vart i tillegg gjeve ut på singel i 1994.
«Wish You Were Here» vart først spelt på konsertar under turnéen i 1977, i lag med resten av albumet. På enkelte av desse konsertane brukte Mason ein verkeleg transistorradio i starten av songen. Deretter vart songen spelt på så godt som alle konsertane av Pink Floyd frå 1987 til 1994. I tillegg vart songen spelt på soloturnéane til Waters og Gilmour, og ein versjon vart gjeve ut på Waters sitt konsertalbum In the Flesh i 1999.
Coverversjonar
Mange artistar har spelt denne songen i etterkant, mellom anna Sparklehorse (i lag med Thom Yorke frå Radiohead), The Flaming Lips, Wyclef Jean, Catherine Wheel and Rasputina.
Songen vart framført under avslutningsseremonien til sommar-OL 2012 i London av Ed Sheeran i lag med Nick Mason på trommer og Mike Rutherford på gitar.
Oberbözberg
Oberbözberg er ein kommune i distriktet Brugg i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 540 meter over havet.
Skihopping
Skihopping er ein vinteridrett som går føre seg i ein hoppbakke. Han høyrer til dei nordiske greinene. Utøvaren startar med å køyre ned eit overrenn, gjerne frå eit stillas, og ut på eit rampeliknande hopp. Her tar utøvaren sats og prøver å sveva så langt nedover unnarennet som mogleg før nedslaget (landinga). Landinga skal helst bli utført med eit telemarknedslag, kor utøvaren bøyer i knea med den eine skien ført framover. Denne teknikken blei tidlegare brukt for å kunne stoppa ein ubalanse framover eller bakover. Nå hindrar sko og bindingar i stor grad dette.
Skihopparen får poeng etter kor langt ned i bakken han hoppar, og etter kor god stil han får. Skihopping kan vere både ein individuell konkurranse og ein lagkonkurranse, såkalla laghopping. Dessutan inngår skihopping som ein av to konkurransar i kombinert.
Spuriøs samanheng
Ein spuriøs samanheng er ein matematisk eller statistisk samanheng mellom to variablar, som ikkje byggjer på noko logisk samband mellom variablane. Samanfallet kan koma av at båe variablane er påverka av ein sams attanforliggjande variabel, eller at samanfallet berre er tilfelleleg.
Eit døme på ein spuriøs samanheng finn me i ei dansk gransking, der ein fann at det var ein samanheng mellom talet på storkar i eit område og kor mange born som vert fødde i same området. Studien kom fram til at mengda storkar samvariera med mengda born: Di fleire storkar, di fleire born vert fødd. Endå om denne samanhengen kan byggja på grunnsolide empiriske data og statistiske utrekningar, manglar han heilt noko logisk uttyding. Samanhengen er spuriøs, med di me kan peika på sams variablar som synest verka både på mengda storkar i området, og barnefødslar, til dømes urbanisering. I byar får familiar færre born, og i byar er det få storkar.
Fåren for spuriøsitet gjer at all samfunnsvitskapleg gransking må ha stødige teoretiske grunnfeste.
Fammestad
Fammestad er ei lita bygd i Alver kommune i Nordhordland. Bygda har eige ungdomslag med lagshuset Nyheim. Dei har også bygdekino i lagshuset Nyheim. I bygda er det mange gardsbruk, men alle er lagt ned dei siste åra. Gardane vert no drifta av bønder i nabobygdene. Det ligg også ein nedlagd fabrikk, Fossafe som lagde brannsikre safar og arkivskap der. Fammestad og Tveito har privat vassverk.
Sjølv om berre rundt 50 elevar går på Kløvheim Skule, er det 30 medlemer i Kløvheim Skulekorps, som i 2009 fekk 6.plass i skulekorps-NM for Brass.
Etna-Taormina-prisen
Etna-Taormina-prisen er ein internasjonal poesipris som blei delt ut i Taormina på Sicilia.
Den internasjonale prisen blei skipa i 1953 med tittelen Il Premio Internazionale di poesia edita «Etna-Taormina» med ein premie på to millionar lire. Diktarar frå Europa, Nord-Amerika, Argentina og Brasil som hadde gjeve ut verk mellom 1950 og 1953 kunne ta del. Den første prisen blei gjeven til Dylan Thomas og den seinare nobelprisvinnaren Salvatore Quasimodo.
Tor Ulven
Tor Ulven var ein norsk diktar og forfattar fødd på Årvoll i Oslo. Han blir sett på som ein av dei viktigaste påverkarane i norsk litteratur på 1980- og 1990-talet.
Ulven debuterte som diktar 19 år gammal, i undergrunnstidsskriftet Dikt & Datt. Mellom 1977 og 1989 gav han ut fem diktsamlingar. Han gjekk deretter over til å skriva prosa, korte stykke og essay, der han gjennom detaljerte skildringar mellom anna tok for seg eksistensielle spørsmål. Som forfattar var han mellom anna inspirert av den franske nyromanen og surrealismen.
Som person var Ulven svært tilbaketrekt. Han gav eit einaste intervju, til tidsskriftet Vagant i 1993, og sende takketalen sin for Obstfelderprisen med ein annan.
Diktaren tok livet sitt i 1995. Tekstane hans er blitt omsette til dansk, svensk, tysk, engelsk, estisk, russisk, tsjuvasjisk og arabisk.
Vinjefjorden i Vinje
Vinjefjorden i Vinje kommune i Vestfold og Telemark er den nordlegaste delen av innsjøen Møsvatn. Fjorden er kring åtte kilometer lang og strekkjer seg frå utløpet av Tommåi i sør til nordenden av innsjøen ved Mogen og utløpet av elva Kvenna.
Shaka Hislop
Neil Shaka Hislop er ein britisk fotballspelar som er målvakt for Major League Soccer laget FC Dallas. Hislop står også i mål for Trinidad og Tobago. Han er kvalifisert til å spele for Trinidad og Tobago grunna nasjonaliteten til foreldra.
Karriere som spelar (alle turneringar)
Pr. 19. desember 2006.
Shunichi Nakajima
Shunichi Nakajima er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, FC Ryukyu og Mito HollyHock.
Naupliuslarve
Naupliuslarven er det første larvestadiet hjå alle krepsdyr. Det består av eit hovud og eit telson ('hale'); thorax og bakkroppen er ikkje utvikla enno. Larven har tre par ekstremitetar han sym med, før han når vaksenstadiet rekk desse å utvikla seg til antennular, antenner og mandiblar. Det faktum at alle krepsdyr startar livet med eit slikt larvestadium er ein viktig indikator for det evolusjonære slektskapet deira.
Crustacean larvae
Planica
Planica (uttalt ) er ein alpedal nordvest i Slovenia. Dalen går sørover frå grensebyen Rateče, ikkje langt frå skistaden Kranjska Gora.
Planica er kjent for den største skiflygingsbakken i verda, Letalnica, som ligg i dalen. Bakken har verdsrekorden på 239 meter, sett av Bjørn Einar Romøren.
Hege Myklebust
Hege Myklebust var leiar av Noregs Mållag frå april 2006 til april 2009. Ho har vore dagleg leiar i Norsk Målungdom og Noregs Mållag, og var styremedlem i Noregs Mållag frå 1998 til 2000.
Myklebust var generalsekretær i Nei til EU frå 1998 til 2001. Ho er rådsordførar for rådet i Samlaget, og var styreleiar i Litteraturselskapet frå 2017 til 2019. Sidan 2018 har ho vore varamedlem til styret i Språkrådet.
Myklebust var høgskolelektor ved Høgskolen Stord/Haugesund og vart seinare førsteamanuensis ved Institutt for språk, litteratur, matematikk og tolking ved etterfølgjarinstitusjonen Høgskulen på Vestlandet.
Nils J. Hestnes
Hestnes var son av ein gardbrukar i Valsøyfjord. I 1878-79 gjekk han amtsskulen. Han tok over farsgarden Hestnes i 1890 og dreiv denne. 1890-94 var han medlem av heradstyret i Aure, frå 1895 av heradstyret i den utskilde kommunen Valsøyfjord. Han var ordførar i Valsøyfjord 1916-28 og elles forlikskommissær i 30 år frå 1897 og skulestyreformann fram til 1937.
Hestnes representerte Romsdals amt på Stortinget 1900-03 og 1903-06. Sidan representerte han Nordre Nordmøre krins åra 1906-15. På alle tingsamlingane var han medlem av landbrukskomiteen, nestformann 1913-15. 1913-15 var han og medlem av Lagtinget og valkomiteen. Han vart også vald til Stortinget 1916-18, men møtte berre til 19. januar 1916. Valet vart då forkasta, og varamannen rykte opp til fast representantplass.
East Linga
East Linga er ei av Shetlandsøyane og ligg mellom Whalsay i vest og Grif Skerry i aust.
Geografi og geologi
Berggrunnen på øya består av gneis med granittårer.
Det er mange skjer i sundet sør for Whalsay og East Linga. I desember 2008 vart det oppdaga leivningane etter atten gråsel på øya, somme av dei slått i hel. Ein mann vart sikta for hendinga. I følgje Scottish Natural Heritage vert det fødd kring 30 gråsel på East Linga kvart år.
Den mindre Calf of Linga ligg nord for East Linga og er landfast med East Linga ved lågvatn. West Linga ligg på andre sida av Whalsay.
Vinjevatn
Vinjevatn er eit vatn som ligg i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Vatnet har hovudtilløpet sitt frå Smørkleppåi, og vert drenert via Vinjeåi som munnar ut i elva Tokke. Systemet er ein del av Skiensvassdraget.
Vatnet er regulert som magasin til Tokke kraftverk.
Tverlandet kyrkje
Tverlandet kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1983 på Løding i Bodø kommune i Nordland fylke.
Kyrkja er ei av to kyrkjer i Saltstraumen sokn, den andre er Saltstraumen kyrkje.
Kyrkja vart bygd i 1983 og vigsla på helgemesse 6. november 1983. Byggverket er i tegl og har 422 plassar. Arkitekt for kyrkja var Reidar Berg.
Henrik Frisak
Henrik Leganger Frisak var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsrepresentant frå Romedal i Hedmark.
Frisak var fødd i Romedal, faren var offiser i infanteriet. Sjølv vart han 1867 student frå Nissens skole i Kristiania, fem år seinare vart han cand. jur. 1874-75 var han stenograf i Stortinget, deretter 1875-78 fullmektig hos sorenskrivaren i Romsdal. I perioden 1878-98 var han overrettssakførar i Ålesund. Frå 1898 til 1913 var han sorenskrivar i Sunnmør. Til sist, frå 1913, var han høgsterettsassessor i Kristiania.
I periodane 1890-95, 1899-1904 og 1908-10 var Frisak medlem av bystyret i Ålesund, ordførar 1902-04 og 1908-09. Elles var han direktør i Aalesunds Sparebank 1881-82, seinare mange år direktør i Landmandsbanken i Ålesund. Frisak representerte Ålesund og Molde på Stortinget 1910-12. Han var då medlem av Lagtinget, næringskomite nr 1 og den utvida justiskomiteen. Politisk høyrde han heime i Venstre.
Tilburg
Tilburg universitet (tidlegare Katholieke Universiteit Brabant) ligg i Tilburg.
Det er tre jernbanestasjonar i kommunen, Tilburg Centraal, Tilburg West og Tilburg Reeshof. Den høgaste bygningen i Tilburg er tårnet Westpoint med ei høgd på 141,3 meter.
Historie
Tilburg vart først nemnd i 709 og etter dette høyrer ein ikkje meir til Tilburg på eit par hundre år. Seint i mellomalderen var ikkje Tilburg meir enn ei samling av små grender. Ei av desse var Oost-Tilburg, som låg rundt ei lita borg eller Motteburcht på ein liten ås. Borga var truleg av tre og vart rive ned etter nokre hundreår. På 1300-talet fekk Tilburg i lag med Goirle status som landgods og fleire adelsherrar styrte over godset. Dei fekk inntektene sine frå skattar, bøter og renter som landsbybuarane betalte.
På 1400-talet bygd ein av herrane av Tilburg, Jan van Haestrecht, Tilburg borg. I 1858 vart borga riven ned for å gje plass til ein fabrikk. Borga er framleis avbilda på byvåpenet. I 1803 vart Goirle skild frå Tilburg og i 1809 fekk Tilburg byrettar. Dette året hadde han om lag 9 000 innbyggjarar.
Dei fattige bøndene rundt Tilburg livnærte seg på å selje ull, og byrja etter kvart å veve sjølv. Etter kvart voks ullindustrien seg stor og i 1881 hadde Tilburg 145 spinneri. Ulltekstilar frå Tilburg vart kjend over store område og etter den andre verdskrigen vart Tilburg kjend som ullhovudstaden i Nederland. I 1960-åra gjekk det nedover med industrien og i 1980-åra var det berre eit par tekstilfabrikkar att.
19P/Borrelly
Kometen Borrelly (alternativt 19P/Borrelly) er ein periodisk komet, som har blitt vitja av romsonden Deep Space 1. Kometen er 8 x 4 km i diameter.
Oppdaginga
Kometen vart oppdaga av Alphonse Louis Nicolas Borrelly under eit rutinesøk for kometar ved Marseilles Frankrike den 28. desember 1904.
Deep Space 1-passeringa
Den 21. september 2001 flaug romsonden Deep Space 1 forbi Borrelly mens den testa ut ny teknologi i rommet. Sonden vart styrt mot kometen under den utvida delen av ferda og var ein uforventa bonus for forskarane i prosjektet. Til tross for at systemet som hjelpte til med å halda kontroll over fartøyets orientering svikta, klarte Deep Space 1 å senda data tilbake til Jorda som på sendetidspunktet var dei beste bileta og andre vitskapelege data frå ein komet.
Metameri
Metameri er det same som kroppsdelssegmentering, og er eit fenomen ein hovudsakleg set i samband med leddmark. Her er kroppen delt inn i mange like segment, kvart med eige sirkulasjons-, ekskresjons- og nervesystem og ei eiga kroppshole. Dei vert åtskild med såkalla septum; små «skiljeveggar» av mesodermalt vev.
Sjå òg tagmose.
Mark Rowland
Mark Rowland er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 3000 meter hinder.
Rowland overraska stort under Sommar-OL 1988 i Seoul der han gjorde sitt livs løp. I hinderløpet sprang han i mål på tida 8.07,9, slått einast av to karar frå Kenya, vinnaren Julius Kariuki og Peter Koech. To år seinare var Rowland åleine om gje italienaren Francesco Panetta kamp om EM-gullet på 3000 meter hinder heilt inn mot mål. I den neste europameisterskapen, i Helsinki i 1994, enda Rowland på fjerdeplass, sjanselaus i spurten mot medaljevinnarane.
Kōji Murofushi
Koji Alexander Murofushi er ein japansk sleggekastar frå Numazu i Shizuoka-prefekturet. I 2004 vann han sleggekast-tevlinga under dei olympiske leikane i Athen framfor kviterussaren Ivan Tsikhan. Etter tevlinga var det ungararen Adrián Annus som stod øvst på sigerspallen, men han vart seinare dopingdømd og måtte levere gullmedaljen til Murofushi. Murofushi vart verdsmeister 2011 i sleggekast, tidlegare (1998 og 2002) vann hann Asia-leikane.
Murofushi er 187 cm høg og veg 89 kg. Den personlege rekorden hans i sleggekast frå 2003 er 84,86 meter, noko som gjer at han er på femteplass verdsstatistikken i sleggekast. Han er son til Shigenobu Murofushi, som var ein sleggekastar på høgt internasjonalt nivå på 1960-/70-talet.
Den fyrste verdskrigen
Den fyrste verdskrigen var ein global konflikt med sentrum i Europa, utløyst av skota i Sarajevo, som varte frå 1914 til 1918. Over 70 millionar soldatar vart mobiliserte og over 9 millionar stridande og over 7 millionar sivile vart drepne i løpet av krigen. Krigen omfatta stormaktene på denne tida: Ententemaktene (opphavleg Frankrike, Russland og Storbritannia, USA frå 1917) og sentralmaktene (Tyskland, Austerrike-Ungarn, kort etter krigsutbrotet det osmanske rike). Begge alliansegrupper freista å mobilisere heile økonomien i ein total krig; særleg bidrog kvinner til mye av arbeidet. Sentrale årsaker til krigen var dei europeiske stormaktene sin imperialisme og militarisme, drivne fram av rasisme og nasjonalisme, i land prega av klassemotsetningar og diskriminerande kjønnsroller.
Oberflachs
Oberflachs er ein kommune i distriktet Brugg i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 401 meter over havet. Han ligg om lag 6 km sørvest for byen Brugg.
Den fyrste verdskrigen
Den 28. juli 1914 erklærte Austerrike-Ungarn krig mot Serbia. Tyskland angreip Belgia og Frankrike i vest, og Russland angrep Tyskland i aust. Etter nokre månader låste kampane på vestfronten seg, og fram til våren 1918 vart frontlinjene ubetydeleg endra. På austfronten var frontlinjene meir dynamiske, og krigen enda med at sentralmaktene sigra etter dei russiske revolusjonane i 1917. Kampane i Afrika braut ut i august 1914, då konflikten vart spreidd frå dei imperialistiske statane i Europa til koloniane. Frå 1915 sette Det osmanske riket i verk folkemordet på armenarane. Etter at Russland kapitulerte i 1918 konsentrerte Tyskland styrkane sine på vestfronten, men den tyske våroffensiven stoppa etterkvart opp. Hundredagarsoffensiven til Ententemaktene pressa den tyske hæren tilbake, og landet måtte underteikne våpenkvile den 11. november 1918.
Ved avslutninga av krigen vart grensene til mange land teikna om, og fleire nasjonar fekk tilbake sjølvstende eller vart oppretta. Det osmanske riket vart oppløyst. Austerrike-Ungarn vart erstatta av ei mengde mindre sentraleuropeiske statar. Tyskland vart omforma frå keisardøme til republikk. Under fredskonferansen i Paris i 1919 vart dei fire stormaktene (Storbritannia, Frankrike, Italia og USA) samde om vilkår for dei tapande nasjonane i ei rekke avtalar (mellom anna Versaillestraktaten), og Folkeforbundet vart oppretta. Byrjinga til avkolonisering vert kopla av historikarar til fyrste verdskrigen og etterverknadane av han. Første verdskrigen avslutta det hundreårlange hegemoniet til Europa over resten av verda. Ei rekke faktorar knytte til følgjene av fyrste verdskrigen, som revolusjonar, store økonomiske svingingar (den store depresjonen), og ei tysk kjensle av å ha vorte audmjuka (egga av nasjonalistisk propaganda, som i dolkestøytsoga), bidrog til utbrotet av den andre verdskrigen.
Bakgrunn
Wienkongressen i 1815, etter Napoleonskrigane, teikna kraftig om på kartet over Europa. Målet var å skapa ein ny situasjon utan større konfliktar. Situasjonen endra seg etter kvart, i og med at nasjonalismen som tanke voks fram. Mindre statar med sams kultur byrja arbeid for å slå seg saman, og større rike risikerte å bryta saman etter som ulike folkegrupper ynskte sjølvstende. Samlinga av Italia og Tyskland er døme på den fyrste tendensen. I løpet av Otto von Bismarck si karriere oppstod eit system av alliansar mellom ulike land, for å skapa ei maktbalanse. I byrjinga av 1900-talet kom det fram ei rad spenningar mellom to store blokker av allierte som dreiv med militær opprusting. Frankrike ynskte oppreising etter nederlaget i den fransk-tyske krigen 1870-71, Storbritannia og Tyskland konkurrerte i kolonispørsmål og om marinestyrke, medan Russland og Austerrike-Ungarn hadde ulike meiningar om korleis Balkan og Austeuropa skulle delast opp mellom dei.
Namn
Sjølv om krigen 1914–1918 blir omtalt som «den fyrste verdskrigen», var det fleire verdsomspennande krigar mellom europeiske makter før den tida; den fyrste var sjuårskrigen (1756–1763). Fram til andre verdskrigen braut ut, vart fyrste verdskrigen vanlegvis berre omtalt som «verdskrigen» eller 'den store krigen' (engelsk the Great War, fransk la Grande Guerre, tysk der große Krieg).
Stormaker i verda 1871-1914
Etter Napoleonskrigane (1803–1815) var Tyskland delt opp i mange statar; dei fleste var små, laust sammenknytte i det tyske forbundet. I 1860-åra var Preussen, under leiing av rikskanslaren Otto von Bismarck, den drivande krafta i arbeidet for ei tysk samling, mot rivalen Keisarriket Austerrike. Preussen overvann Danmark i den andre slesvigske krigen i 1864 og Austerrike i den austerriksk-prøyssiske krigen i 1866–1867 i konfliktar om landområde. Eit tilnærma samla Tyskland overvann Frankrike i den fransk-tyske krigen i 1870. Alsace-Lorraine vart etablert som ein prøyssisk provins (Reichsland Elsaß-Lothringen). Samlinga av Tyskland vart proklamert den 18. januar 1871 i Spegelsalen i Versailles. Dette skapte bitterheit og revansjisme – hemnlyst og krav om å få tilbake dei avståtte områda – i Frankrike. Med sigeren vart òg Tyskland den kontinentale stormakta i Europa. Tyskland vart både frykta og ein del av stormaktsspelet.
Dei neste 19 åra, til 1890, vart dominerte av det diplomatiske systemet til Bismarck, der han fokuserte på å halde fred i Europa ved å halde Frankrike isolert politisk, og at Tyskland var på parti med minst to av dei andre europeiske stormaktene. Eitt av trekka var å opprette trekeisarforbundet med Austerrike-Ungarn og Russland i 1873. I 1890 avsette keisar Vilhelm II av Tyskland Bismarck. Under Wilhelm II nedprioriterte rikskanslarane diplomatiske avtalar med Russland, som då gjekk inn i forhandlingar med Frankrike og i 1894 inngjekk ein allianse. Dette var eit problem både for Tyskland, som vart inneklemt, og Storbritannia, som var imperialistisk rival til Frankrike i Afrika og til Russland i Asia, i åra 1895–1905 var særleg Storbritannia isolert i Europa. Ein allianse mellom to av Storbritannia sine rivalar ville tidlegare ført til ein britisk-tysk allianse. At så ikkje skjedde var dels grunna britisk tilbakehald, dels amatørmessig tysk diplomati, men særleg den tyske flåteopprustinga.
Ved hundreårsskiftet hadde Tyskland hjelpt Frankrike og Russland i Kina, medan britane hadde hindra dei. Forsøk på allianse, eller i det minste ein avtale, mellom Storbritannia og Tyskland mislykkast. Først i 1904 kom ei avgjerd, då Storbritannia og Frankrike signerte Entente cordiale (ein avtale, opphavleg berre knytt til grenser for koloniane deira). Tyskland tvilte på styrken til denne avtalen, og året etter reiste keisar Wilhelm II til Marokko for å støtte landet sitt sjølvstende. Marokko var kontrollert av Frankrike, og Vilhelm si vitjing vart oppfatta av Frankrike som ein provokasjon. Dette vart kjent som den fyrste Marokkokrisa, og enda i diplomatisk nederlag for Tyskland, medan ententen kom styrka ut. Også andre tyske framstøyt enda med å styrke ententen. I 1911 blussa det opp ein konfrontasjon i Marokko, Agadirkrisen, og igjen kom Tyskland tapande ut.
Gjennom store delar av 1800-talet hadde Russland og Storbritannia vore rivalar i det store spelet (rivaliseringa mellom Russland og Storbritannia over Afghanistan og tilstøytande område). Rivaliseringa vart avslutta ved at Russland vart ein del av ententen, no kjend som trippelententen. Av dei fem stormaktene var tre på same side, og Tyskland og Austerrike-Ungarn var i mindretal. Både før og etter Balkankrigane (1912–1913) var det osmanske riket ute etter ein sterk alliert. Tyskland hadde investert i jernbanen Berlin-Bagdad, og bistod med militær opplæring og rådgiving. Det osmanske riket hadde hatt ei rekke krigar mot Russland, og sidan Russland var alliert med Frankrike og Storbritannia, var det antirussiske alternativet gunstigast. Det var likevel ingen formell allianse med Tyskland – både Storbritannia og Frankrike hadde òg militære rådgivarar i landet.
Rasisme, imperialisme og rustningskappløpet
Bakgrunnen for fyrste verdskrigen var ein i hovudsak europeisk nasjonalisme, fundert på rasisme, som for dei større nasjonane (særleg Storbritannia, Frankrike og Tyskland) førte til etablering av koloniar, eller rivalisering om dei. Frå 1880-åra var det ei ny bølgje av kolonisering, kjend som ny-imperialisme eller høgimperialisme. Ifølgje historikaren John Morrow jr. kan fyrste verdskrigen ikkje forståast utan å sjå han i samanheng med den samtidige imperialismen. Offisielt vart ekspansjonen forklart med behov for råmateriale og marknader, geopolitisk vinning ved kontroll av strategiske område, auka nasjonal prestisje og for å sikre busetjing for den overflødige befolkninga i heimlandet. Ny-imperialismen spira frå og forsterka den utbreidde rasistiske nasjonalismen i Europa mot slutten av 1800-talet, basert på sosialdarwinisme. Den rådande forståinga av sosialdarwinisme i samtida - at statane var dømde til å kjempe mot kvarandre - spelte òg ei stor rolle for synet ein hadde på krig.
Kulturen i perioden med ny-imperialisme var gjennomsyra av tanken på krig, den europeiske over- og mennene til middelklassen bokstaveleg talt lengta etter å utmerke seg i kamp. Ulike organisasjonar, frå speidarrørsla i Storbritannia, til wandervogel i Tyskland, skulle førebu ungdommen på krig. Imperialistisk tankegang preget europearane sitt syn på seg sjølv, og på andre europearar, til den grad at ulike nasjonalitetar vart oppfatta som forskjellige rasar.
Under utanriksminister Bernhard von Bülow lanserte Tyskland mot slutten av 1890-åra ein strategi kalla Weltpolitik (global politikk). Bakgrunnen var innanrikspolitisk, men resultatet var eit ønske om koloniar, og med det òg ein vesentleg større marine. Som følgje av den tyske flåteutvidinga vedtok Storbritannia å bygge opp, og konsentrere ein stor flåte i Nordsjøen, med base i Skottland. Denne strategien vart støtta ved britiske avtaler med Frankrike, Japan og USA, der dei tre sjømaktene påtok seg å dekke andre område enn Nordsjøen. Erfaringane frå den russisk-japanske krigen (1904–1905) vart studert av dei europeiske stormaktene, den tyske generalstaben innsåg fordelen med skyttargraver og mobilt tungt artilleri.
I årene rett før 1914 meinte nokre europeiske leiarar, særleg i Tyskland og Frankrike, at ein storkrig i Europa nærast var uunngåeleg. Dette var eit resultat av endringane i maktbalansen, og dei store militære opprustingane som starta med flåtekappløpet, maktbalansen vart militarisert. Tyskland var den største landmilitære makten, og om den store krigen var uunngåeleg, var det mange tyske offiserar som hevda at han burde kome raskt. De hadde ikke råd til å vente på resultata av dei store militære opprustingane i Frankrike og Russland. Andre leiarar, spesielt i Storbritannia, meinte at Europa var så sammenknytt økonomisk at ein storkrig i praksis var umogleg. Den internasjonale finansmarknaden viste heller inga særleg bekymring for krig før dei siste dagane i juli 1914, først då byrja frykta for konflikt å visast i lågare prisar på statsobligasjonar.
I åra frå 1908 til 1913 auka dei europeiske dei militære utgiftene av maktene med 50 %. Rustingskappløpet, særleg det på land, var ei hovudårsak til krigsutbrotet. Frå 1911 var det ei kraftig auka av talet på soldatar i armeane til dei kontinentale stormaktene, i juli 1914 var 3,6 millionar menn i aktiv teneste, før sjølve mobiliseringa byrja. Austerrike-Ungarn var unntaket, det hadde ein mobiliserbar styrke på rundt halvparten av kva Tyskland eller Frankrike hadde.
Krigsplanar og tofrontskrig
Alle dei europeiske maktene hadde utarbeidd krigsplanar før krigsutbrotet. Medan planar for éin konkret krig er kjent allereie frå Aleksander den store (356–323 f. Kr), var generelle krigsplanar eit produkt av 1800-talet. Utbygging av jernbaner og etablering av militære stabsskular la grunnlaget for detaljerte planverk for korleis krigar kunne utkjempast. Medan krigsplanane til stormakten var både offensive (angrep) og defensive (forsvar), var krigsplanane til dei mindre maktene stort sett berre defensive, dei var avhengige av kva stormaktene gjorde. Hær- og marinestyrkane til dei ulike landa la kvar sine planar, og dei vart sjeldan samordna. Den øvste leiinga i statane var ofte ukjent med krigsplanane. Den tyske statsministeren Theobald von Bethmann Hollweg vart såleis ikkje fortald om krigsplanen i landet før i desember 1912,  sjølv om planen hadde vore førebudd sidan 1905. Tilsvarande vart øvstkommanderande for den italienske marinen ikkje på førehand underretta om hæren si avgjerd om å gå til krig mot Austerrike-Ungarn. Underretninga kom fram til admiralitetet same dag som krigserklæringa vart gjeven. Overordna dei detaljerte krigsplanane låg hos begge alliansane ei tru på ein kort krig, avgjort ved offensivar rett etter krigsutbrotet, då ein lengre krig av ulike grunnar vart sett på som umogleg.
Krigsplanen til Det tyske keisarriket (ofte omtalt som Schlieffenplanen, meir korrekt Schlieffen-Moltkeplanen) førebudde ein tofrontskrig, mot Russland i aust og Frankrike i vest. Ved mobilisering skulle fronten mot russarane forsvarast med ein mindre styrke, medan hovudstyrken angreip franskmennene. Sidan festningane langs den tysk-franske grensa vart rekna som for sterke til å trenge igjennom, skulle det tyske angrepet gå gjennom det svakare Belgia, og deretter inn i Frankrike frå nord. Etter at Paris var inntatt og Frankrike var slått, skulle store delar av dei tyske styrkane transporterast austover med jernbane for å avgjere krigen mot russarane. Analyser etter krigen har vist at Schlieffen-Moltkeplanen var logistisk umogleg.
Den franske krigsplanen vart endra frå hundreårsskiftet, og fram mot 1914. Frå eit defensivt forsvar ved grensa, vart planen endra til angrep på Tyskland, og gjenerobring av Alsace-Lorraine. Medan ein mindre styrke skulle verne grensa mot Belgia overfor eit mogleg angrep frå Tyskland, skulle den franske hovudstyrken angripe Tyskland i aust, og trenge fram mot Rhinen. Bakgrunnen for endringa frå defensiv til offensiv strid, var dels ei utviding av den franske hæren, dels eit ønske om å bidra så sterkt som mogleg til å nedkjempe Tyskland, saman med Frankrike sin viktigaste allierte, Russland. Dei fransk-russiske krigsplanane var baserte på at krigen ville verta avgjort i løpet av dei fyrste seks vekene, derfor var rask innsats av store styrkar fra begge land avgjerande.
Den russiske krigsplanen var prega av dei store avstandane i landet og at styrkeoppbygging derfor ville ta tid. Ein mogleg tofrontskrig mot Tyskland i vest og Austerrike-Ungarn i sørvest, var òg ei utfordring. Den russiske hæren vart stadig sterkare fram mot 1914, og i 1910 vart krigsplanen endra frå defensivt forsvar til å skulle angripe Tyskland. Den russiske overkommandoen såg på eit angrep på Tyskland som nødvendig for å hindre fransk isolasjon ved utbrot av ein krig. Austerrike-Ungarn var den svakaste av dei europeiske stormaktene. Det rekna seg som truga av Serbia, som igjen var støtta av Russland. Ein konflikt ville derfor òg for dei bli ein tofrontskrig. Hæren skulle derfor delast i tre, den sterkaste gruppa skulle gå mot Russland i nordaust, ein mindre del mot Serbia, medan ei tredje gruppe skulle vere reserve for begge frontavsnitta. Britiske krigsplanar skilde seg ut som følgje av at Storbritannia var eit øyrike, og i motsetning til andre europeiske land var marinen den primære forsvarsgreina. Landet hadde små ståande styrkar, og i motsetning til alle andre europeiske land, hadde dei ikkje verneplikt. Utan å ha avgitt noka formell forplikting var landet ope for å delta med ein styrke (British Expeditionary Force, BEF) på fransk side. Planen til den britiske marinen var fjernblokade (blokade der skip vart stoppa langt frå kysten) av Tyskland, defensive operasjonar og avskrekking.
Belgia sine krigsplaner hadde Londontraktaten av 1839 som grunnlag. Dei belgiske styresmaktene var fast bestemt på å ikkje binde seg til noko land, slik at deira eigen nøytralitet ikkje kunne nektast for av nokon av landa som hadde signert traktaten. Dei belgiske styrkane skulle konsentrerast sentralt i landet, med den befesta hamnebyen Antwerpen i ryggen. I denne posisjonen kunne styrkane forsvare seg mot eit angrep, anten det kom frå Tyskland, Frankrike eller Storbritannia.
Skota i Sarajevo og julikrisa
Striden mellom Serbia og Austerrike-Ungarn tilspissa seg då Austerrike-Ungarn formelt annekterte Bosnia-Hercegovina i 1908. Dette var eit område Austerrike-Ungarn hadde okkupert sidan 1878, då dei erobra det frå Det osmanske riket. Mange av innbyggarane var serbarar, men samla var bosnjaker (stort sett bosniere med muslimsk bakgrunn) og kroatar i fleirtal. Serbia ønskte å innlemme Bosnia-Hercegovina i ein større sør-slavisk stat.
Konfliktnivået var dermed allereie høgt då den austerrikske tronfølgjaren Franz Ferdinand og kona hans Sophie besøkte Sarajevo, hovudstaden i Bosnia, den 28. juni 1914. Der vart begge myrda i eit politisk attentat av den unge bosniske serbaren Gavrilo Princip. Attentatet gjekk over i historia under namnet «Skota i Sarajevo».
Då kronprinsen og kona skulle besøke ein offiser som var vorten skadd under eit tidlegare åtak, hoppa den 18 år gamle Princip opp på bilen og skaut fleire skot. Kronprinsparet døydde momentant. Guten var medlem av ein organisasjon som kalte seg Den svarte handa.