cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sommar-OL 2012
Resultat
I sandvolleyball for kvinner var det igjen USA som vann, med dei no triple OL-vinnarane Misty May-Treanor og Kerri Walsh. Latvia tok sitt andre OL-gull i BMX ved Maris Strombergs.
Doping
Fleire utøvarar vart tekne for doping under leikane. Den mest alvorlege saka handla om kviterussiske Nadzeja Ostaptsjuk som vann olympisk gull i kulestøyt med eit kast på 21,36 meter. Då det i etterkant kom fram at ho hadde testa positivt på anabole steroidar, vart gullet teke frå henne og tildelt Valerie Adams frå New Zealand. Adams vann fyrst sølvet.
Meteorologi
Faget grensar oppover til ionisfærisk fysikk og nedover til oseanografi, hydrologi og fysikken til den faste jorda.
Sommar-OL 2012
Doping
Kappgjengaren Alex Schwazer frå Italia skulle ha delteke på 50 kilometer. Då han testa positivt på EPO, vart han utestengt frå tevlinga. Schwazer vedgjekk dopingbruk etter avsløringa. Både hekkeløparen Ghfran Almouhamad frå Syria og den franske langdistanseløparen Hassan Hirt testa positivt på EPO etter forsøksheatet og vart sende heim. Til saman vart 113 utøvarar tekne for doping dei seks månadane før leikane.
Verdsrekordar
Desse verdsrekordane vart sett under leikane:
Antônio Rinaldo Gonçalves
Antônio Rinaldo Gonçalves er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Blackstairsfjella
Blackstairsfjella (irsk Na Staighrí Dubha) er ei fjellkjede på grensa mellom County Carlow og County Wexford i Republikken Irland. Ho er orientert om lag frå nord til sør.
Flávio Campos
Flávio Campos er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Kyoto Purple Sanga.
Loughcrew
Loughcrew (irsk Sliabh na Caillíinn, 'Kjerringfjellet'), stundom skrive Lough Crew, er ein ås i County Meath i Republikken Irland, nær Oldcastle. Det ligg ei megalittisk gravrøys frå om lag 3500-3300 f.Kr. på Loughcrew.
Loughcrew var i fleire hundreår sete for ei grein av den irsk-normanniske Plunkett-familien, som mellom anna den martyrdrepte St. Oliver Plunkett var ein del av.
Gravrøysene på Loughcrew vart bygd rundt år 3300 f.Kr. som ganggraver. Røysene vart bygd på dei høgaste åsane i området.
Miskitoar
Miskitoar er ei sentralamerikansk folkegruppe med indiansk opphav. Dei fleste miskitoar bur i Nicaragua eller Honduras. Folkegruppa har eit eige språk, miskito, men det finst store grupper med miskitoar som snakkar ein miskito-engelsk kreol, spansk, rama og andre språk. Det engelske kreolspråket kom gjennom tette kontaktar med britane. Mange miskitoar er kristne.
Shine On
Shine On er ein plateboks av Pink Floyd gjeve ut i 1992, som inneheld sju av platene deira i tillegg til ei bonusplate. Boksen kom i samband med 25-årsjubileumet til bandet. Alle platene var digitalt nymastra.
Dei åtte platene i boksen er:
Inkludert i boksen var òg ei bok om historia til Pink Floyd frå oppstarten av bandet til slutten av 80-talet.
Nick Mason føreslo først at boksen burde heite «The Big Bong Theory», men forslaget vart nedstemd. Ein bong er eit redskap som brukast for å innta urter og rusmidler som for eksempel marijuana.
Medverkande
med
Administrasjon
Administrasjon (av latin administratio) er det å forvalta, leia eller styra ein organisasjon. Ordet blir òg brukt om staden (bygningen) der administreringa føregår, og om sjølve organisasjonen som administrerer, som i statsadministrasjonen. I folkeleg daglegtale kan dette dermed visa både til regjeringsbygga og byråkratiet som held til der.
Administrasjonen arbeider både med hovudmålet til organisasjonen og med dei naudsynte støttefunksjonane som til saman må til for å styra og vedlikehalda drifta. Der er funksjonar som logistikk, innkjøp, betalingsformidling, personaladministrasjon, løn, kontrollar, rutinar med meir.
IT-administrasjon
Innan informasjonsteknologi er administrasjon – eller vanlegare systemadministrasjon – eit omgrep som blir nytta om rutinemessige driftsoppgåver som oppretting av brukarkontoar, å sørgja at for serverar fungerer og liknande.
Aust-Tyskland
Aust-Tyskland er det geografiske området som, frå 7. oktober 1949 til 3. oktober 1990, låg under den kommunistiske statsdanninga Den tyske demokratiske republikken (DDR, Deutsche Demokratische Republik).
1053 Vigdis
1053 Vigdis er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. november 1925 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
John Evan
John Spencer Evans er ein engelsk musikar som spelte tangentinstrument for Jethro Tull frå april 1970 til juni 1980. Han vart utdanna ved King's College London.
Evans vart fødd i Blackpool i Lancashire. Han endra namn då det første bandet hans, The Blades, skifta namn til The John Evan Band. Jeffrey Hammond meinte at 'The John Evan Band' høyrdest betre ut enn 'The John Evans Band'.
Aust-Tyskland
I dag er det framleis eit stort økonomisk skilje mellom Aust- og Vest-Tyskland; mellom anna er arbeidsløysa i aust langt høgare enn i vest. Denne, og mange fleire faktorar er med på å oppretthalde nemningane Aust- og Vest-Tyskland.
Øst-Tyskland Østtyskland
John Evan
Seinare gjekk Evan på college då han kjende att dei tidlegare bandkameratane sine på radio med songen «Living In The Past», og sa fleire år seinare at han la merke til songen på grunn av den uvanlege takten for ein popsong. I 1970 spelte han som studiomusikar på Tull-albumet Benefit (der det står skrive i plateomslaget «...and John Evan, who played keyboards for our benefit.»), og vart til slutt overtalt av Ian Anderson til å forlate skulen og verte fulltidsmedlem av bandet. Evan skreiv mellom anna den kjende pianointroduksjonen til «Locomotive Breath» i studio medan dei andre var ute til lunsj.
Medan han var i Jethro Tull brukte Evan ofte ein kvit dress imed ei gul skjorte under og eit rosa og gult polka-dot-slips. Evan slutta i Jethro Tull i juli 1980 og starta så bandet Tallis i lag med tidlegare Tull-medlem David Palmer.
Evan bur i dag i Australia.
1989
1989 (romartal MCMLXXXIX) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen.
Yuji Yaso
Yuji Yaso er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka, Vissel Kobe, Albirex Niigata og Yokogawa Electric.
Silvermines
Silvermines (‘Sølvgruvene’) er ein landsby i fjellkjeda med same namn i Irland. Han er kalla opp etter ei tidlegare sølvgruve i County Tipperary i Republikken Irland. Heilt sør i fjellkjeda ligg det høgaste fjellet i kjeda, Keeper Hill (irsk Sliabh Cimeálta), med ei høgd på 695 moh. Silvermines ligg nær byen Nenagh.
Dei siste åra har landsbyen fått merksemd frå media på grunn av at vassforsyninga til landsbyen er truga av forureining frå slammet som ligg igjen ved gruva.
Høgland
Høgland er eit omgrep som vert nytta om fjellkledde regionar eller høgtliggande fjellplatå.
Mange land har område som offisielt eller uoffislet vert omtalt som høgland. I Skottland finn ein Dei skotske høglanda, men òg i delar av Spania, Nigeria, Etiopia, Papua Ny-Guinea, Syria og Nova Scotia (latinsk for Nye Skottland på grunn av likskapen til landet) i Canada.
Høgland vert òg stundom nytta for å skildre eit særskild fjellklima. Høglandssonen ligg relativt lågt og har ofte tjukt kratt som lyng, grass, lauvtre og buskar. Jordsmonnet har vanlegvis god tilførsel på vatn. Ei alpin sone er derimot tørrare, har færre tre (som vanlegvis er bartre) og kratt med tynnare gras og mindre blomar.
Mannheller
Mannheller er ei ferjekai som ligg i Sogndal kommune ved Sognefjorden. Kaia ligg ved enden av ein tunnel langs Riksveg 5 og tar imot trafikk som skal til og frå Fodnes. Ferjekaia har 4 toalett og eit venterom.
Formannskap
Formannskap eller fylkesutval i fylkeskommunane er namnet på det leiande utvalet i eit kommunestyre dersom kommunen er styrt etter formannskapsmodellen. Formannskapsmodellen er hovudmodellen i kommunelova og dei aller fleste kommunane og fylka er styrt etter denne modellen.
Modellen går ut på at kommunestyret vel eit utval på minimum fem medlemmar blant dei som er valde inn i kommunestyret. Tidlegare sa loven at formannskapet skulle vere ein fjerdedel av kommunestyret. Dette er framleis eit vanleg tal. Formannskapet blir valt ved forholdstal slik at eit parti eller ei grupering som har fleirtal i kommunestyret ikkje kan ta alle plassane i eit formannskap. Formannskapet innstiller på saker til kommunestyret og kan avgjere mindre saker. Formannskapet kan og fungere som andre lov og utval der kommunestyret er pålagt å opprette slike.
Formannskapet vart innført i Noreg i 1837 gjennom formannskapslovene
Tryggve Remmen
I 18-19 års-alderen skreiv han bygdeforteljinga Det evige bruset, som gjekk som føljetong i Helgelands Blad i 1925. Forteljinga blei send ut som særprent same året, og ho blei gitt ut som bok på Marius Evjebergs forlag i 1952.
Roaring Forties av Peter Hammill
Roaring Forties er det 22. studioalbumet til Peter Hammill, gjeve ut på Fie! i 1994. Dette og det neste albumet, X My Heart, er dei siste albuma til Hammill med ein hovudsakleg organisk rockestil med fullt band. Sjølv om han stundom har spelt slike songar seinare òg, har han sidan hovudsakleg gjeve ut album med ein meir intim, kammermusikk-aktig stil.
Dette albumet inneheld «A Headlong Stretch», ein av lang, episodisk songsuite, ala «A Plague of Lighthouse Keepers» frå Pawn Hearts og «Flight» frå A Black Box.
Rolla
Rolla, eller Rolløya (nordsamisk Rálli) er den sørlegaste og minste av dei to øyene som utgjer Ibestad kommune i Troms og Finnmark, den andre er Andørja. Rolla og Andørja er skilde av sundet Bygda. Mellom fastlandet og Rolla ligg Astafjorden og i nord og vest ligg Vågsfjorden. I 2000 vart det opna ein undersjøisk tunnel, kalla Ibestadtunnelen, under Bygdesundet. I lag med Mjøsundbrua, som går mellom Andørja og fastlandet, gjev han Rolla fastlandssamband. Øya er berglendt og har to fjellområde, eit på sørenden og det andre om lag midt på øya. Det midt på heiter Drangen og har høgste topp Stortinden på 1022 m. Mellom fjellområda og mot nord er det mange vatn.
Det meste av busetjinga ligg langs Bygdesundet. Den sentrale staden på øya er Hamnvik, som også er kommunesenter i Ibestad. Andre stader er Nordrollnes og Sørrollnes, sistnemnde har ferjesamband med Harstad. Riksveg 848 går langs sørsida av øya og fortset frå Hamnvik til Andørja via Ibestadtunnelen, medan Fv 131 går mellom Hamnvik og Nordrollnes. Det meste av nordvestsida av øya har ikkje vegsamband.
Podhale
Podhale er den sørlegaste regionen i Polen, stundom kalla Det polske høglandet. Podhale ligg ved foten av Tatrafjella i Karpatane og har ein rik folketradisjon. Namnet Podhale tyder bokstavleg «nedanfor skaret».
Av attraksjonar i regionen finn ein del kjende skistaden Zakopane og ein innsjøen Morskie Oko, som i følgje lokale segner har underjordiske passasjar til Adriahavet. Nowy Targ er den største byen i regionen.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1958
Skeid  vart noregsmeister etter å han vunne over Lillestrøm med 1–0 den 19. oktober. Per Tidemann skåra det einaste målet i kampen i det 61. minutt.
Podhale
Folket i området er særleg kjend for sin oscypek, ein ost laga av ei blanding av ku- og sauemelk.
Yuji Hashimoto
Yuji Hashimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Sagan Tosu.
Den store messa i C-moll
Den store messa i c-moll (tysk Große Messe in c-Moll), K. 427 (K. 417a), er ei messe av Wolfgang Amadeus Mozart. Messa i c-moll vart komponert i 1782 og 1783 i Wien. Det storskala verket, skriven for to sopransolistar, ein tenor og ein bass, dobbelt kor og stort orkester, vart aldri skriven ferdig.
Mozart skreiv i eit brev til faren at han skreiv messa i takksemd over at forloveden Constanze hadde vorte frisk att etter ein sjukdomsperiode. Verket er ufullstendig og manglar heile Credoen og heile Agnus Dei-delen. Sanctus-delen har delvis gått tapt. Sidan treng heile teksten for å liturgisk bruk, er det truleg at Mozart sette inn delar frå tidlegare messer.
Struktur
Messa vart nytta i den Oscarnominerte animasjonsfilmen The Triplets of Belleville i ein scene då karakterane er til sjøs. Han vart òg nytta i A Man Escaped og It dramaserien A Very British Coup der Credoet vart nytta som kjenningsmelodi.
Kjelder
''
Petter Dass-monumentet
Petter Dass-monumentet er ein steinbauta på haugen vest for Alstahaug kyrkje.
Monumentet vart sett opp 26. august 1908, i høve 200-årsminnet for Petter Dass', dødsdag.
Ved avdukinga skal 5000 menneske ha vore til stades på Alstahaug, der Sofus Arctander heldt hovudtalen, som etterpå i fulltekst vart trykt i Aftenposten. Bauten er mura av stein, og han er godt synleg frå skipsleia. På ein hylle står ein bronsebyste som framstiller diktarpresten. Bauten er utforma av arkitekt August B.C. Nielsen, medan bilethoggar Georg Andreas Heggelund har laga bronsebysten.
Multippel sklerose
Multippel sklerose (MS) er ein autoimmun demyeliniserande betennelsessjukdom i sentralnervesystemet. Årsaka til sjukdomen er uviss, men fleire genetiske risikofaktorar er kjende.
Multippel sklerose er den mest vanlege ikkje-traumatiske årsaka til invaliditet hjå unge vaksne.
Multippel sklerose kjem i ulike variantar. Dei aller fleste (85%) som er råka av MS har den attakkvise varianten (RRMS), som har periodar med betring og forverring. Kring halvparten av desse vil utvikla sekundær progressiv MS (SPMS) innan eit par tiår. Kring 10-15% av pasientane har primær progressiv MS, som er varianten med den verste prognosen og med snøgg sjukdomsutvikling. Både primær og sekundær progressiv MS har ei stødig sjukdomsutvikling med gradvis aukande nevrologisk invaliditet. Båe variantane utviklar seg omkring like snøgt.
Klinisk isolert syndrom (CIS) er dei fyrste kliniske teikna på ein sjukdom med demyeliniserande betennelse som kan vera multippel sklerose, men der tidsaspektet til ein MS-diagnose ikkje er møtt. Ulike grupper av undersøkte pasientar med CIS viser ulikt sannsyn for å seinare få diagnosen multippel sklerose.
X My Heart
X My Heart er det 23. studioalbumet til Peter Hammill, gjeve ut på Hammill sitt eige Fie! Records i 1996. Det er eit av dei siste albuma til Hammill som vart spelt inn med fullt band. Seinare soloalbum har vore meir intime.
To av songane på albumet, «A Better Time» og «Amnesiac», er ofte blitt spelte på konsertane til Hammill.
Papyrus 46
Papyrus 46, som òg vert kalla P46, er mellom dei eldste handskriftene frå Det Nye Testamentet som er tekne vare på fram til i dag. Det er ei nesten komplett samling av apostelen Paulus sine brev og skal vere ei avskrift frå ca. år 200.
Det er ikkje kjent kvar skriftet vart funne. Dateringa av blada er gjort utifrå ein analyse av sjølve skrifta, paleografi. Men under alle omstende er blada det næraste ein kjem apostelen Paulus sine eigne ord.
Det er bevart 86 papyrusblad, men ein trur skriftet opphavleg hadde 104 blad. Dei 18 blada som er forsvunne er frå byrjinga og slutten av skriftet.
Papyrus 46 er skriven på gresk og inneheld dei siste 8 kapitla av Romarbrevet, heile Hebrearbrevet, nesten heile 1. korintarbrev og 2. korintarbrev, efesarbrevet, Galatarbrevet, Filipparbrevet og Kolossarbrevet, samt dei to fyrste kapitla av 1. tessalonikarbrev.
Enkelte av blada dukka opp i 1930 hjå ein egyptisk antikvitetsforhandlar i Kairo, der dei vart kjøpte opp av den private samlaren Chester Beatty frå London. I løpet av 1930–1935 vart resten av skriftet kjøpt opp av Chester Beatty og representantar frå University of Michigan. 30 av blada ligg i dag hjå University of Michigan, medan dei resterende 56 er hjå Chester Beatty Collection i Dublin.
Shoji Nonoshita
Shoji Nonoshita er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gamba Osaka, Yokohama Flügels og Consadole Sapporo.
Ibestadtunnelen
Ibestadtunnelen er ein undersjøisk tunnel mellom øyene Andørja og Rolla i Ibestad kommune i Troms og Finnmark. Tunnelen går mellom Sørvika på Andørja og Hamnvik på Rolla. Saman med Mjøsundbrua knyter han Rolla til fastlandet. Tunnelen vart opna 2. desember 2000. Han er ein del av riksveg 848.
Ibestadtunnelen er 3396 meter lang, og det djupaste punktet er 112 meter under havoverflata. Den største stiginga i tunnelen er 9,9 %.
Eit anna namn som er brukt om vegsambandet mellom Andørja og Rolla er Bygdeforbindelsen, etter namnet på sundet Bygda som tunnelen kryssar under.
Trafikantane i Ibestadtunnelen har vore plaga av at asfaltstøv og saltvatn som siv inn i tunnelen har gjord tunnelen glatt. Ibestadtunnelen er den einaste av dei undersjøiske vegtunnelane i Noreg som ikkje har ventilasjon.
Planteskole
Ein planteskole er ei verksemd for produksjon av fleirårige tre og buskar.
Moderne planteskolar har veksthus med klimakontroll og kjølelager for lagring av plantar som er klare for levering. Til skogbruket vert plantane oftast leverte i pakningar med 300 eller 500 plantar.
Norske skogplanteskolar
Den første norske planteskolen vart etablert i Sandnes i 1868, og sidan vart det etablert planteskolar i Farsund 1876, Molde 1878, Steinkjer og Saltdal i 1880, Bodø i 1887, Hamar i 1890, Sjønningsdalen, Trondheim 1899, Namsos og Horten i 1900 og på Hitra i 1900. Frå hundreårsskiftet gjekk ein i skogbruket meir over til bledningshogst, og såing og planting vart mindre bruka. Plantinga i skogstroka vart då minimal, om lag 10 millionar for året i kyststroka, 5 millionar i dei tradisjonelle skogstroka. Mens den årlege planteproduksjonen i kyststrøka kunne liggje på ca 10 millionar planter, var talet for skogstroka ca 5 millionar.
Med skoglova av 1932 vart det kulturplikt, og etter kvart fekk bestandsskogbruket innpass. Etter krigen kom plantetalet opp i 20 millionar plantar for året. Talet steig jamnt til det i 1964 nådde toppen med over 100 millionar plantar utsett på om lag 350 000 dekar.
I 1991 leverte norske skogplaneskolar 62 millionar skogplantar til utplanting. Dei siste åra har plantetalet lege rundt 20 millionar for året, utplanta på 120 000 dekar.
Slaget om Narvik
Slaget om Narvik var eit militært slag under den andre verdskrigen ved Narvik. Det varte i 63 dagar, frå 9. april til 9. juni 1940.
Norske, britiske, polske og franske soldatar kjempa frå havet mot tyske styrkar på land. Dei allierte vann i og med dette slaget sin fyrste siger under andre verdskrigen. Slaget var òg eitt av dei største på norsk jord under krigen.
Dei allierte styrkane blei leia av general Carl Gustav Fleischer.
Tetsuya Ogura
Tetsuya Ogura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Råkefuglar
Råkefuglar (Coraciiformes) er ein biologisk orden av fargerike fuglar som er nært i slekt med sporvefuglar. Ordenen inkluderer mellom anna isfuglfamilien, motmotar, råkar og og bietarar. Dei er vanlegvis syndaktyle – hos dei fleste artar er dei to ytre tærne vaksne saman i nesten heile lengda. Hos artar i isfuglfamilien er den indre tåa ofte redusert eller borte.
Råkefuglar finst hovudsakleg i «den gamle verda», representasjonen i Amerika er avgrensa til rundt eit dusin artar av todiar og motmotar, og berre ei handfull av dei over 80 artar av isfuglar finst i «den nye verda».
Kazuya Matsuda
Kazuya Matsuda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Claudio Giovanella
Claudio Giovanella er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
1988
1988 (romartal MCMLXXXVIII) var eit skotår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.
Slørtåka
Slørtåka (katalogisert NGC 6960) er ein supernovarest som ligg rundt 1500 lysår unna jorda i stjernebiletet Svana. Slørtåka spenner over 3 grader på himmelen sett frå jorda; noko som svarer til rundt seks fullmånar.
Estimat går ut på at supernovaeksplosjonen som skapte Slørtåka skjedde for 5 til 10 000 år sia. Restane frå denne eksplosjonen ekspanderer utover med ein fart på 600 000 kilometer i timen og kolliderer med omgjevnadane. Energien som då blir frigjeve får gass til å gløda, og dette kan sjåast som Slørtåka.
Kjelder
Pętla Łabędzia
Vang kommune
Vang kommune er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen ligg nørdst i dalføret Valdres og grensar i nord til Lom og Vågå, i aust til Øystre Slidre, i søraust til Vestre Slidre, i sør til Hemsedal, og i vest til Lærdal og Årdal.
Dei fleste innbyggjarane i kommunen bur i Ryfoss, kommunesenteret Vang, Øye og på Tyinkrysset. Vang har fire barnehagar og ein kombinert barne- og ungdomsskule: Vang barne- og ungdomsskule.
Kommunegrensene vart sist endra i 1882, då eit mindre område vart overført frå Vang til Øystre Slidre.
Geografi og samferdsel
Vang kommune femner Begnavassdraget i Valdres med fjelltraktene på begge sidene. Kommunen omfattar den sørlege delen av Jotunheimen med Bygdin og Tyin i nord. Vang er ei utprega fjellbygd, og nesten 90 % av arealet ligg høgre enn 900 moh. Høgst når fjella nord for Bygdin, med Urdanostinden (2157 moh.), Slettmarkpiggen (2190 moh.) og Vestre Kalvehøgda (2208 moh.) på grensa mot høvesvis Luster/Årdal, Lom og Vågå.
E 16 går på sørsida av Vangsmjøse og over Filefjell. Ved Tyinkrysset tar fylkesveg 53 av til Årdal; frå denne fører fylkesveg 252 frå sørenden av Tyin til Eidsbugarden. På nordsida av Vangsmjøse går òg fylkesvegar. Elles er det for det meste setervegar i Vang.
Næringsliv
Om sommaren blir festivalen Vinjerock arrangert på Eidsbugarden i Vang, ved foten av Jotunheimen nasjonalpark.
Historie
Vang, som resten av Valdres, vart opphavleg folkesett med immigrantar frå Vestlandet. I 1153 vart Valdres av denne grunnen inkludert av Kardinal Breakspear i bispedømet i Stavanger.
På den gamle tingvollen der Vang stavkyrkje ein gong stod, heldt Håkon VI ting i 1368. Då vart ein grensetvist løyst med ein grensestein som står til denne dag.
Høgt oppe i Filefjell står Nystua, der reisande ein gong fann ly når dei skulle over til Vestlandet. På andre sida av den tronge dalen som snor seg over fjellet ligg Maristua, som vart sett opp etter påbod av Dronning Margrete rundt 1390. Sjølv om Nystua fyrst er nemnd i 1627 er den sannsynlegvis mykje eldre. Begge desse skysstasjonane vart vedlikeheldne av staten fram til 1830.
I Smeddalen rett vest for Nystua stod for fleire hundre år sidan ei kyrkje, St. Thomaskyrkja på Filefjell. Det var ei stavkyrkje som er omtala fyrste gong i 1615, men truleg var den mykje eldre. På grunn av martnan som var mellom sogningar og valdrisar, og som tidvis var ganske valdelege, vart det bestemt at kyrkja skulle rivast. Det var så gale at det vart sagt at «når kjerringe sende maan sin på martnan so sende ho med håna ein likkjortel». I 1808 var kyrkja vekke, men martnan heldt fram.
Hill of Ben
Hill of Ben (irsk Benigne) er ein ås i County Westmeath i Republikken Irland. Han ligg mellom Lough Glore, Lough Lene og Lough Ban, og dominerer dalen der klosteret Fore vart bygd av De Lacy for franske benediktinarmunkar. Han stig bratt opp frå dei omliggande åsane. Ei lokal segn fortel at etterfølgjaren til St. Patrick, kalla Benigne, nytta åsen for å preike om evangeliet til det lokale samfunnet.
Lepenats
Lepenats (makedonsk Лепенец, albansk Lepenci) er ei elv i Kosovo og Nord-Makedonia med ei lengd på 75 km. Ho er ei av sideelvane til Vardar frå venstre.
Giuseppe Emanuele Modigliani
Giuseppe Emanuele Modigliani var ein av dei første sosialistane og fagforeiningsleiarane i Italia som vart vald til parlamentet. Han var bror til den kjende modernistiske målaren Amadeo Modigliani.
Lepenats
Sirinić
Lepenats spring ut frå Kodža Balkan-fjella aust for byen Prizren i ei høgd på 1 850 meter over havet. Ho renn austover mellom fjellet Žar i nord og nordsida av fjellet Šara i sør. Frå Šara mottar ho fleire småelvar, der Suva reka er den største. Vidare renn ho forbi landsbyane Sevtse og Jažintse, skistaden Brezovitsa og den litle byen og regionsenteret Štrptse.
Giuseppe Emanuele Modigliani
Modigliani vart fødd i Livorno 28. oktober 1872, ein by med stor jødisk folkesetnad, i ein velståande sefardisk familie. Han utdanna seg i juss, og vart talsperson for utdanning og velferd, leiar for ei reformistisk avis og sidan utnemnd til president for glasarbeidarforbundet. Han skaffa forbundet den første landsomfattande tariffavtalen i italiensk historie, og i 1913 vart han innvald i nasjonalforsamlinga, der han gjorde teneste i mange år.
Under første verdskrigen stod han i opposisjon til krigen og stridde for fred, blant anna deltok han i Zimmerwaldkonferansen av krigsmotstandarar.
1055 Tynka
1055 Tynka er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 17. november 1925 av Emil Buchar ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Lepenats
Veliko Kosovo og Kačanik
I fleire kilometer renn ho parallelt til elva Nerodimka og gjennom landsbyane Kovačevats og Bob. Ho mottar så elva Nerodimka frå venstre ved byen Kačanik, ved byrjinga av Kačanikravinen.
Giuseppe Emanuele Modigliani
I 1926 måtte Modigliani gå i eksil saman med kona Vera for å unngå fengsling. Mussolini var i ferd med å gjere Italia til ein fascistisk stat, og undertrykkinga vart stadig verre. Modigliani fór til Wien, men måtte fare derifrå då Austerrike vart innlemma i det nazistiske Tyskland i 1938. Dei fór vidare til Frankrike, og sidan til Sveits.
Lepenats
Veliko Kosovo og Kačanik
Ravinen er den smalaste delen av Lepnatsdalen og ligg mellom fjella Šara i vest og Skopska Crna Gora i aust. Ravinen er 23 km lang og er grave ut i kalkstein og skifer. Dei høgare delane av ravinen var ein gong utløpet frå ein innsjø som ikkje eksisterer lenger. Landsbyane Pustenik og Đeneral Janković ligg i ravinen. Etter Đeneral Janković vert Lepenats ei grenseelv mellom Kosovo og Nord-Makedonia før ho renn ut av ravinen etter landsbyen Sečište og inn i Nord-Makedonia etter 60 km.
Giuseppe Emanuele Modigliani
I 1947 flytta Modigliani tilbake til Italia, men døydde seinare same året, den 5. oktober. Kona Vera skipa ei Modiglianistifting som framleis finst, til studium av soga åt arbeidarrørsla og sosialismen i Italia.
Forfattaren Victor Serge skriv i «Memoirs d'un revolutionnaire» om Vera og Giuseppe Modigliani, som han møtte i Frankrike i 1940: «Med deres fuldendte værdighed er de begge indbegrebet af den besindige og ædle socialisme, som fandtes engang.» (Danskspråkleg utgåve, «En revolutionærs erindringer», Politisk revy /Pax Forlag).
Lepenats
Skopjesenkinga
Dei siste 15 km renn Lepenats gjennom den låge Skopjesenkinga og like etter inn i storbyområdet rundt Skopje. Her mottar ho fleire sideelvar frå Skopska Crna Gora til venstre. Ho renn forbi ruinane av den antikke byen Scupi, men renn elles ikkje forbi nokre busetnader før ho går inn i dei nordlege forstadane til Skopje. Ho munnar ut i Vardar i bydelen Gjorče Petrov i ei høgd på 262 meter over havet.
Kjenneteikn
Lepenats høyrer til Egearhavet sitt nedslagsfelt og har eit eige nedslagsfelt på 770 km² (695 km² i Kosovo, 75 km² i Nord-Makedonia). Elva kan ikkje nyttast til elvefart.
Elva har eit potensial for å utnyttast til vasskraftproduksjon, men vert verken nytta til dette formålet eller til kunstig vatning.
Lepenats var ein gong del av ein kunstig bifurkasjon då Nerodimka vart forbunde til både Lepenats og Sitnitsa via ein kanal, slik at nedslagsfelta til Egearhavet og Svartehavet så vart forbunde. Kanalen vart dekt til etter den andre verdskrigen.
«Saga Siglar»
Knarren var bygd av furu, med kjøl, stamnar og botnstokkar av eik. Han var 16,5 meter lang og 4,8 meter brei. Han vart rigga med eit råsegl på 96 m², i ei 13 meter høg mast. Han stikk 0,6 meter djupt når han er tom, og 1,3 meter fullasta. Då kan han bere 16 tonn med last og ballast. Det vart innsett ein 22 hk dieselmotor. Under seglas vart han styrd med sideror. Eit enkelt hekkror kunne monterast for bruk ved motordrift i tronge farvatn.
I 1984–1986 gjennomførte Ragnar Thorseth jordomsegling med «Saga Siglar».
«Saga Siglar» forliste under ein storm i Middelhavet i mai 1992. Han var då, saman med osebergreplikaen «Oseberg», på veg til verdsutstillinga i Sevilla. Båe skipa forliste. Mannskapa vart redda.
I 1993, som erstatning for «Saga Siglar», vart «Borgundknarren» bygd på Bjørkedalen etter same mål som forgjengaren. «Borgundknarren» er no eigd av Sunnmøre Museum.
I 1994 bygde same båtbyggarane knarren «Kvitserk» til Ragnar Thorseth.
Södra Finlands län
Södra Finlands län (finsk Etelä-Suomen lääni) var eit finsk len som vart danna ved lensreforma i Finland i 1998 og avskaffa ved inngangen til 2010, saman med alle len i Finland. Lenet omfatta landskapa Nyland, Östra Nyland, Tavastland, Päijänne-Tavastland, Kymmenedalen og Södra Karelen. Det grensa til Västra Finlands län og Östra Finlands län. Administrasjonen heldt til i Tavastehus.
Lenet hadde eit folketal på 2 095 416 (2002) og var dermed det folkerikaste i Finland. Det hadde ei flatevidd på 34 378 km² og var dermed også det minste.
Lensvåpenet var sett saman av våpena til Tavastia, Karelia og Nyland.
Kiyoshi Fujii
Kiyoshi Fujii er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
DDR (fleirtyding)
DDR er ei forkorting som kan tyda:
Spangereidkanalen
Spangereidkanalen er ein kanal som går tvers gjennom Spangereid frå Båly til Lenefjorden på halvøya Lindesnes. Bygginga av kanalen vart vedteke i 2005, etter over 20 år med planlegging frå kommunen, og han er bygd med pengar frå det private næringslivet i regionen, frå kommunen og frå staten. Kanalen vart offisielt opna av dronning Sonja den 5. juli 2007.
Føremålet med kanalen var å gje båttrafikken høve til å passere Lindesnes utan å måtte gå utanom på havet. Eigenleg gjekk bygginga av Spangereidkanalen ut på å gjenåpna ein tidlegare kanal, for i 2001 påviste fylkesarkeologen i Vest-Agder restar av ein kanal som var 2 meter djup, og med sidene haldne på plass av treverk. Denne kanalen er datert til 700-talet, og er eineståande i sitt slag i Noreg. Truleg har vikingskip kunna passere gjennom kanalen. Sjølv om den vanlegaste måten å få skip med seg over land frå vatn til vatn i dei tidene var å dra dei over på ein spesiell veg som det var lagt stokkar på, har fleire smale eid gjort det høveleg å grave ein kanal her i gamal tid. Ein liknande gamal kanal finst på Samsø i Danmark.
Mullaghmeen
Mullaghmeen er ein ås i County Westmeath i Republikken Irland. Han ligg ved grensa til County Cavan og ved Coole-enden av myrområdet Bog of Alan. Åsen stig opp rundt dei omliggande åsane og ligg mellom mange innsjøar (kalla lough på engelsk) i Westmeath.
Knockeyon
Knockeyon (irsk Cnoic Eoghain) er ein ås i County Westmeath i Republikken Irland. Han ruvar i dei omliggande områda, som har mange innsjøar. Åsen ligg mellom Lough Lene og Lough Derravaragh og frå her har ein utsyn over dei nordlege områda av Leinster.
Halvvegs oppe i åssida ligg ruinane av eit gamalt kapell, bygd av St. Cauragh og tileigna St. Eyon. Kapellet vart skjert ut i naturstein og ein meiner at det aldri hadde noko tak. Ved sida av kapellet ligg ruinane av brønnen St. Cauragh's Well, og det vert sagt at vatnet i brønne har mirakuløse eigenskapar. Sjå Lough Derravaragh for fleire detaljar om soga.
David og Jon Haraldsson
David Haraldsson ( -1214) og Jon Haraldsson (-1231) var sams jarlar på Orknøyane, etter at far deira, Harald Maddadsson jarl døydde i 1206. Jon jarl var den siste orknøyjarlen av norrøn ætt.
Astrakhan
Astrakhan (russisk Астрахань, tatarisk Ästerxan, persisk حاجیترخان, Haji-Tarkhan) er ein by i Astrakhan oblast i Russland. Byen ligg ved Volgadeltaet ved nordkysten av Kaspihavet og er administrativt senter for Astrakhan oblast. Byen hadde i 2007 om lag 500 000 innbyggjarar.
David og Jon Haraldsson
Kjelder
Det meste av opplysningane om dei to brørne finn ein i Orknøyingasoga frå kapittel 112, og i «Soga om Håkon Håkonsson».
Astrakhan
Dei sentrale kvartala i byen, som stammar frå sovjettida, består for det meste av høghus i betong. Like ved sentrum ligg fleire eldre trehus, som er bevart, men som er i ein særs forfallen tilstand. I sentrum av byen finst òg eit kreml.
David og Jon Haraldsson
Familie
Omkring 1168 vart Harald Maddadsson gift med Gormflaith (Hvarflöd), dotter til Malcolm MacHeth, jarl av Ross, og ho var mor til David og Jon og til fire andre born: Torfinn, Gunnhild, Herborga og Langlif.
Astrakhan
Mellomalderhistorie
Astrakhan vart opphavleg kalla As-Tarkhan, som er ei anna form av Ras Tarkhan, som tyder «Herre over alanerane». Alanerane var eit skytisk/iransk/arisk folk. Astrakhan ligg i Volgadeltaet, eit særs frodig område, som tidlegare inneheldt hovudstadane til Khazaria og Den gylne horden. Astrakhan sjølv vart først nemnd av reisande tidleg på 1200-talet som Xacitarxan. Timur Lenk brende ned byen i 1395. Mellom 1459 og 1556 var Xacitarxan hovudstad i Khanatet Astrakhan. Ruinane av denne mellomalderbusetnaden er funne att av arkeologar, 12 km oppstraums Volga frå dagens Astrakhan.
I 1556 vart khanatet erobra av Ivan den grufulle, som så bygde ei ny festning på ei bratt høgd med god utsikt over Volga. I 1569 vart Astrakhan omleira av den osmansk hæren, men byen heldt stand og tyrkarane måtte gje opp. Eit år seinare trekte Sultanen tilbake alle sine krav på byen og heile Volga var no under russisk kontroll og open for russisk trafikk. På 1600-talet vart Astrakhan utvikla som ein russisk port mot orienten. Mange handelsmenn frå Armenia, Persia, India og Khiva busette seg i byen og gav han ein multinasjonal og variert karakter.
David og Jon Haraldsson
Familie
David og Joh hadde halvsyskena Henrik, Håkon, Helena og Margret. Dei var borna frå Harald jarl sitt første ekteskap med Afreka, dotter til Duncan (Donnchad) I, jarl av Fife.
Astrakhan
Nyare historie
I sytten månader i 1670–1671 vart Astrakhan kontrollert av Stenka Razin og kosakkane hans. I 1705 braut det ut enno eit opprør i byen mot tsaren (Bulavinopprøret), då ein kosakkhær under Kondraty Bulavin heldt byen. Fleire år før dette hadde ein kalmykisk khan utan hell prøvd å omleire kremlen i byen.
David og Jon Haraldsson
Familie
Det er nemnt at Jon hadde ein son, Harald, som drukna i 1226. Jon jarl hadde òg truleg ei dotter som i 1214 vart gitt som gissel til skottekongen William (The Lion).
Buenos Aires
Buenos Aires er hovudstaden i Argentina. Byen er kalla opp etter dei sjøfarande sin vernehelgen, Santa María del Buen Aire, og vert offisielt kalla Ciudad Autónoma de Buenos Aires. Byen er òg det industrielle og kommersielle senteret i landet.
David og Jon Haraldsson
Liv og lagnad
Om David Haraldsson jarl er det berre nemnt at han vart jarl saman med broren i 1206, men døydde av sjukdom i 1214.
Buenos Aires
Plassering
Byen Buenos Aires ligg på Río de la Plata, den traktforma munningen av dei store elvane Rio Paraná og Río Uruguay i Atlanterhavet på austkysten av Sør-Amerika. Snitthøgda over havet i byområdet er på 25 meter.
David og Jon Haraldsson
Liv og lagnad
Etter at David døydde, styrte Jon Haraldsson jarl åleine over heile Orknøyriket.
Buenos Aires
Plassering
Vatnet i Río de la Plata i Buenos Aires er svært slamfylt, og elvebotn er for det meste svært grunn. Dermed er skipsfarten inn til byen avhengig av oppmudra renner.
David og Jon Haraldsson
Drapet på biskop Adam
I det siste kapittelet i Orknøyingasoga blir det fortalt om katanesingane som var særs misnøgde med den nye biskopen, biskop Adam, fordi han la heilt urimeleg skattar på dei. Dei tok saka opp med Jon jarl, som var «eit lite stykke derifrå», men han ville ikkje ha noko å gjere med det. Det enda til sist med at bøndene førte biskopen inn i eit lite hus «ved Høgkyrkja i Torsdal» og sette eld på, og der miste biskop Adam livet. Då den skotske kongen, Alexander II, fekk høyre om hendinga, kom han med hæren sin til Caithness og la hard straff på dei som hadde utført ugjerninga. Sjølv om Jon jarl med vitne prova at han ikkje var medskuldig i drapet, la kongen streng straff på han òg, slik at han måtte gi opp «ein stor lut av landet sitt» og betale til kongen ein stor sum med pengar.
Buenos Aires
Plassering
Vest for Buenos Aires strekkjer pampaen, den store, argentinske grassletta, seg. Dette er eit av dei mest fruktbare jordbruksområda i verda.
Astrakhan
Nyare historie
I 1711 gjorde Peter den store Astrakhan til hovudstad i eit gubernija. Han grunnla òg eit stort verft i byen på byrjinga av 1700-talet og nytta byen som base under sine krigar mod Persia. Frå 1717 var Astrakhan òg base for dei første russiske framstøyta mot Sentral-Asia.
Radika
Radika (makedonsk og serbisk Радика, albansk Radikes) er ei elv sør i Serbia (Kosovo) og vest i Nord-Makedonia. Ho har ei lengd på 70 km og er ei sideelv til Svarte Drin.
Astrakhan
Nyare historie
Byen vart plyndra av persarane i 1719 og vart sterkt skadd av brannar i 1702, 1718 og 1767. Katarina den store gav seinare på 1700-talet ei rekkje viktige industrielle privilegium til byen. I 1830 omkom ein stor del av innbyggjarane i byen av ein koleraepidemi.
Radika
Sjølve Radika er berre 52 km lang, men målt frå den fjernaste kjelda i nedslagsfeltet, som er elva Crni Kamen er ho 70 km lang.
Astrakhan
Nyare historie
Kreml i Astrakhan vart oppført mellom 1580 og 1620 av stein som vart tatt frå Den gylne horden sin gamle hovudstad Sarai Berke. Dei to store katedralane i byen vart innvigd kort tid etter kvarandre, i 1700 og 1710. Arkitektane kom frå Jaroslavl og utsida av kyrkjene viser mange element frå tradisjonell russisk kyrkjearkitektur, medan det indre er heilt utført i barokk stil.
Radika
Crni Kamen (Црни Камен; «Svart stein») har kjelda si på nordsida av fjellet Vratsa i Šar Planina nedanfor toppen Golema Vratsa (2 582 moh). Crni Kamen renn vestover før ho brått snur sørover og munnar ut i grenseelva Ćafa Kadis.
Ćafa Kadis har kjelda si på sørsida av Vratsa og renn vestover og dannar i fleire kilometer grensa mellom Kosovo og Nord-Makedonia. Etter at ho mottar Crni Kamen frå høgre og ei anna elv frå Kosovo renn ho innover i Nord-Makedonia og får frå dette punktet namnet Radika.
Radika munnar ut i Svarte Drin (Crni Drim) like sør for Debar. Svarte Drin renn vidare mot Adriahavet gjennom Albania. Radika har eit nedslagsfelt på 665 km² og kan ikkje nyttast til elvefart.
Buenos Aires
Bydelar
Agronomía, Almagro, Balvanera, Barracas, Belgrano, Boedo, Caballito, Chacarita, Coghlan, Colegiales, Constitución, Flores, Floresta, La Boca, La Paternal, Liniers, Mataderos, Monte Castro, Montserrat, Nueva Pompeya, Nuñez, Palermo, Parque Avellaneda, Parque Chacabuco, Parque Chas, Parque Patricios, Puerto Madero, Recoleta, Retiro, Saavedra, San Cristóbal, San Nicolás, San Telmo, Vélez Sársfield, Versalles, Villa Crespo, Villa del Parque, Villa Devoto, Villa Lugano, Villa Luro, Villa Mitre, Villa Ortúzar, Villa Pueyrredón, Villa Real, Villa Riachuelo, Villa Santa Rita, Villa Soldati, Villa Urquiza.
David og Jon Haraldsson
Drapet på biskop Adam
Denne hendinga skal ha skjedd i 1222 og er òg nemnt i krønika til «John av Fordun».
Buenos Aires
Bydelar
I tillegg er tradisjonelle bydelsnamn i bruk, og desse vert gjerne brukt oftare enn den offisielle inndelinga.
David og Jon Haraldsson
Tilhøvet til den norske kongen
Jon jarl var fleire gonger i Noreg. I 1223 var han, saman med biskop Bjarne Kolbeinsson, tilstades på riksmøtet i Bergen (Bjørgvin) (29. juli 1223). Etter dette riksmøtet kan det sjå ut til at kong Håkon Håkonsson hadde ei viss mistru til Jon jarl, truleg vedrørande styring av jarleriket, og under ein tur til Noreg våren 1224, måte Jon jarl la sonen sin, Harald, bli verande att som gissel hjå kongen.
Buenos Aires
Bydelar
Som følgje av desentralisering vart 16 Centros de Gestión y Participación (CGP, senter for forvaltning og deltaking) oppretta, og desse er nummerert frå 1 til 14. Bydelane 2 og 14 er delt i kvar sin sørlege og nordlege del, og heiter hhv. 2n, 2s, 14n og 14s (s=sud, sør, n=norte, nord). I CGP'ane betalar ein skattar, inngår ekteskap og får fødselsattest.
Klima
Buenos Aires har temperert klima. Årsmiddeltemperaturen er på 16,9 °C, og årsmiddelnedbøren er på 1 027 mm.
David og Jon Haraldsson
Drapet på Jon jarl
På Orknøyane var der ein mann som heitte Snækoll Gunnarsson. Mor hans var Ragnhild, dotter av Eirik Stagbrell og Ingrid (Ingegjerd) Ragnvaldsdotter. Oldefar hans var Ragnvald jarl den heilage og morbror hans var orknøyjarlen Harald Eiriksson. Snækoll gjorde krav på eigedomar på øyane, som han meinte høyrde til Ragnvalds-ætta, men Jon jarl rådde då for gardane og han ville ikkje gi dei frå seg. Denne usemja gjorde at det vart stort fiendskap mellom dei. Snækoll meinte til sist at det ikkje var ufarleg for han å vise seg nær jarlen, og han søkte til Hånev Unge, som var kongen sin sysselmann på øyane.
Pčinja
Pčinja (serbisk Пчиња) eller Ptsjinja (makedonsk Пчиња) er ei 128 km lang elv i Serbia og Nord-Makedonia og ei av sideelvane til Vardar frå venstre.
David og Jon Haraldsson
Drapet på Jon jarl
Om hausten 1231 for Jon jarl og Hånev Unge saman over til Torså (Thurso), og dei hadde begge stort følgje. Det vart ofte usemje mellom mennene deira når dei råkast drukne om kveldane. Ein kveld dei sat og drakk, kom ein mann inn til Hånev og sa at jarlen tenkte seg til å ta på dei om natta. Hånev, Snækoll og mennene deira væpna seg då og gjekk med «ufred og eld» til huset der jarlen var, og bar straks våpen på dei som var der. Jarlen rømde ned i ein kjellar (undirklefi) under huset for å gøyme seg, men der vart han funnen. Soga nemner fleire av mennene som var med på åtaket; utanom Hånev og Snækoll, var det Sumarlide Rolvsson, Olve Ilt-eit, Torkjell og Ravn, og der drap dei Jon jarl. Det vart seinare sagt at jarlen hadde ni sår, men at det var Snækoll som gav han banesåret.
Etter ugjerninga drog drapsmennene ut til Orknøyane og sette seg i kastellet som Kolbein Ruga hadde gjort på Wyre. Mennene til jarlen fór då ut til Wyre, der dei kringsette borga og ville hemne drapet. Men til sist vart det gjort eit forlik og drapsmennene fekk grid, mot at dei skulle la kong Håkon i Noreg avgjere saka. Våren 1232 fór Hånev og felagane hans til Noreg, og på eit anna skip fór frendane og venene til jarlen.
Om sumaren let kongen kalle inn til eit hirdstemne på festninga i Bergen, og der vart saka avgjort. Fem av drapsmennene vart ført ut på Toluholmen og halshogne der, men Snækoll og Hånev vart ikkje straffa.
Pčinja
Nord-Makedonia
Dei siste 83 km renn elva sakte sørvestover. Ho renn mellom anna gjennom Katlanovo. Ho renn på vestsida av fjellet Gradištanska og munnar så ut i Vardar halvvegs mellom byane Skopje og Veles.
Kjenneteikn
Pčinja høyrer til Egearhavet sitt nedslagsfelt, og drenerer eit område som dekkjer 3 140 km², der 1 247 km² ligg i Serbia og 1 893 km² i Nord-Makedonia. Ved munningen har ho ei middelvassføring på 14 m³/s og ho er ikkje framkommeleg for elvefart.
David og Jon Haraldsson
Slutten
I tett på 350 år rådde den norrøne jarleætta på Orknøyane og mellom mennene i denne ætta var mange dugande hovdingar og mektige krigarar som vart vide kjende. På Orknøyane finst mange storfelte minnesmerke etter dei, og to av dei norske/skotske helgenane kom frå denne ætta. Men soga om dei norrøne orknøyjarlane fekk ein miserabel ende; eit drap i ein mørk kjellar, utført av ein flokk ustyrlege menn som hadde fått for mykje å drikke.
Etter at Jon jarl var borte, kanskje så tidleg som i oktober 1232, vart skotten Magnus utnemnd til jarl på Caithness og Orknøyane. Han var son til Gilbride, jarl (mormaer) av Angus. Det er blitt diskutert om den skotske Magnus jarl hadde ætteband til Jon jarl, eller kanskje til Harald Eiriksson jarl (Harald Unge), men det blir oftast rekna med at Jon jarl var den siste orknøyjarlen av norrøn ætt.
Orknøyingasoga opplyser at sonen til Harald Maddadsson, Henrik (Eanric mac Arailt mac Mataidh), skal ha blitt herskar over jarledømet Ross i Nord-Skottland, men dette er ikkje historisk dokumentert.
I «Lawrie-annalen» blir det opplyst at dottera som kong William tok som gissel i 1214, heitte Johanna. Ho skal ha blitt gift med Freskin de Moravia, Lord of Duffus, og ho døydde før 1269.
Notar
<references group="Note"/>
Buenos Aires
Klima
Årets varmaste månad er januar med ein gjennomsnittstemperatur på 23,7 °C, den kjøligaste er juli med 10,5 °C. Sjølv midt i den sørlege vinteren går temperaturen sjeldan under null. Snøfall er svært sjeldan.
Mest nedbør kjem det i mars med 122 mm, medan juli er den tørraste med 61 mm.
Økologiske utfordringar
Som ein av dei store verdsmetropolane har Buenos Aires talrike økologiske utfordringar. Smog er eit relativt lite problem på grunn av rikeleg med vind. Likevel kan luftforureining nå kritiske verdiar på grunn av manglande reinsing av bilmotorar og industriutslepp. Dette fører til auka kreftrisiko i folkesetnaden.
I dei tronge gatene, omringa av høge husfasadar, er frisklufttilføringa liten. Vidare er det svært få grøntareal i byområdet, og på grunn av stor byggeverksemd i utkantane vert det stadig mindre.
Elvemunningen Río de la Plata er òg sterkt prega av forureining. Sideelvane Riachuelo og Río de la Reconquista, som renn gjennom byområdet, er no så forureina at det ikkje er liv igjen i dei. På 1990-talet vart lagt fram planar om å reinske opp Riachuelo, men det har enno ikkje vorte utført. Fram til om lag 1980 kunne ein bade i Río de la Plata, og badestranda ligg enno i bydelen Quilmes, men etter fleire dødsfall på åttitalet er dette i dag ikkje tilrådeleg på grunn av forureininga. På andre sida av elva, i Uruguay, kan ein derimot framleis bade.
Eit anna problem er avfallshandsaminga. Tidlegare vart søppelet brend lokalt, ofte som del av oppvarminga av bustadblokkene. I dag har ein slutta med denne praksisen på grunn av forureininga som oppstod. Avfallet vert deponert i ein ringforma fylling utanfor byen. Denne fyllinga er til dels tilplanta som grøntareal og vert kalla Cinturón Ecológico, det økologiske beltet. Problemet med denne forma for deponering er at skadelege stoff frå avfallet når grunnvatnet. I bustadområde som grensar til fyllinga er talet på krefttilfelle dermed større enn normalt.
Die Schuldigkeit des ersten Gebots
Die Schuldigkeit des ersten Gebots («Forpliktinga av det første bodet»), K. 35, er eit kyrkjeleg syngespel (geistliches Singspiel) komponert av Wolfgang Amadeus Mozart i 1767 då han var 11 år gammal. Det er den første operaen til Mozart, eller meir spesifikt, eit «heilag drama», som namnet indikerer. Librettoen er no tilskriven Ignaz Anton von Weiser, sjølv om Johann Adam Wieland eller Jakob Anton Marienus Wimmer vart foreslått tidlegare (på framsida står det berre «J.A.W.».)
Berre den første delen av operaen vart komponert av Mozart; medan den andre og tredje delen er tilskriven høvesvis Michael Haydn og Anton Cajetan Adlgasser. Desse to delane har derimot ikkje overlevd.
Den første delen av operaen vart første gong framført 12. mars 1767 i Riddarhallen på slottet til erkebiskopen i Salzburg. Del 2 vart framført 19. mars, og del 3 den 26. mars.
Rekviem av Mozart
Rekviem i d-moll (K. 626) av Wolfgang Amadeus Mozart vart komponert i Wien i 1791 og ikkje gjort ferdig før han døydde den 5. desember det året. Verket vart skriven ferdig av Franz Xaver Süssmayr og gjeven til grev Franz von Walsegg, som hadde bestilt stykket anonymt etter at kona hans døydde den 14. februar.