cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spellemannprisen
Mestvinnande artistar
8 prisar
Sergej Saveljev
Også under Ski-VM 1978 i Lahti vann Saveljev tremila, framom landsmannen Nikolaj Zimjatov og den polske overraskingsmannen Józef Łuszczek. I Vinter-OL 1980 i Lake Placid deltok han på 50 km og vart nummer fem.
Gjøra
Fem kilometer sør for Gjøra ligg Jenstadjuvet, der fire elvar møtest med fleire sjåverdige fossefall. Namnet Gjøra skal i fylgje Eivind Vågslid og Norsk Allkunnebok vere ei samansetjing av giǫgr (bergklove) og vin (eng)
Spellemannprisen
Mestvinnande artistar
7 prisar
6 prisar
5 prisar
Etterkvart som det er vorte innført fleire tilleggsklassar, har det blitt mogleg å vinne meir enn ein pris same år. The Monroes var dei fyrste til å vinne to prisar same år under utdelinga i 1983. I nyare tid er det ikkje uvanleg at same artist vinn både tre og fire prisar.
Artistar som har vunne fire prisar same år
Artistar som har vunne tre prisar same år
My Chemical Romance
My Chemical Romance er eit USA-amerikansk alternativ rock-band frå Jersey City i New Jersey.
Gruppa vart skipa i 2001 og har fire noverande medlemmer; Gerard Way (vokal), Ray Toro og Frank Iero (gitar), Mikey Way (bass).Kort etter att bandet vart skipa, signerte det seg til plateselskapet Eyeball Records og gav i 2002 ut debutalbumet sitt; I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love. Året etter signerte dei seg hjå Reprise Records og gav i 2004 ut det andre studioalbumet sitt, Three Cheers for Sweet Revenge. Det tredje studioalbumet, The Black Parade, kom i 2006 og utgjorde mellom anna singlane «Famous Last Words», «Teenagers» og «Welcome to the Black Parade»,
Gott fähret auf mit Jauchzen
Gott fähret auf mit Jauchzen, BWV 43, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1726 for kristi himmelfartsdag, som dette året fall på 39. mai. Verket vart framført første gong denne dagen.
Barcroft Islands
Barcroft Islands er ei gruppe småøyar og skjer som strekkjer seg over 5 nm og som ligg nær sør for Watkins Island i Biscoe Islands. Dei vart kartlagde frå flyfoto under Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57), og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Sir Joseph Barcroft, ein pioner innan forsking på dei fysiologiske verknadane av stor høgd og kulde.
Gott fähret auf mit Jauchzen
Koraltemaet er Ermuntre dich, mein schwacher Geist (Zahn 5741), komponert av Johann Schop i 1641.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for oboar I/II, pauke, trompet I/II/III, fiolinar I/II, bratsj og basso continuo, i lag med fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av elleve satsar, delt i to delar (ein før og ein etter preika):
Tekst
Erster Teil
'''1. (Koral) ''' Gott fähret auf mit Jauchzen
und der Herr mit heller Posaunen.
Lobsinget, lobsinget Gott,
lobsinget, lobsinget unserm Könige.
'''2. Resitativ (tenor) ''' Es will der Höchste sich ein Siegsgepräng bereiten,
Da die Gefängnisse er selbst gefangen führt.
Wer jauchzt ihm zu? Wer ists, der die Posaunen rührt?
Wer gehet ihm zur Seiten?
Ist es nicht Gottes Heer,
Das seines Namens Ehr,
Heil, Preis, Reich, Kraft und Macht mit lauter Stimme singet
Und ihm nun ewiglich ein Halleluja bringet.
Dem König der Kön'ge lobsingend zu sagen,
Dass Erde und Himmel sich unter ihm schmiegt
Und was er bezwungen, nun gänzlich erliegt.
'''4. Resitativ (sopran) ''' Und der Herr, nachdem er
und sitzet zur rechten Hand Gottes.
'''5. Arie (sopran) ''' Mein Jesus hat nunmehr
Das Heilandwerk vollendet
Und nimmt die Wiederkehr
Zu dem, der ihn gesendet.
Er schließt der Erde Lauf,
Ihr Himmel, öffnet euch
Und nehmt ihn wieder auf!
Zweiter Teil
'''6. Resitativ (bass) ''' Es kommt der Helden Held,
Des Satans Fürst und Schrecken,
Der selbst den Tod gefällt,
Getilgt der Sünden Flecken,
Zerstreut der Feinde Hauf;
'''7. Arie (bass) ''' Er ists, der ganz allein
Die Kelter hat getreten
Voll Schmerzen, Qual und Pein,
Verlorne zu erretten
Durch einen teuren Kauf.
Ihr Thronen, mühet euch
Und setzt ihm Kränze auf!
'''8. Resitativ (alt) ''' Der Vater hat ihm ja
Ein ewig Reich bestimmet:
Nun ist die Stunde nah,
Da er die Krone nimmet
Vor tausend Ungemach.
Ich stehe hier am Weg
Und schau ihm freudig nach.
'''9. Arie (alt) ''' Ich sehe schon im Geist,
Wie er zu Gottes Rechten
Spind
Spind var ein landkommune som i 1965 vart slått saman med Lista, Herad og Farsund til Farsund bykommune. Spind har postadresse 4550 Farsund.
Gott fähret auf mit Jauchzen
Tekst
Auf seine Feinde schmeißt,
Spind
Spindanger og Dåreid ligg i Spind.
Gott fähret auf mit Jauchzen
Tekst
Zu helfen seinen Knechten
Aus Jammer, Not und Schmach.
Und schau ihm sehnlich nach.
'''10. Resitativ (sopran) ''' Er will mir neben sich
Die Wohnung zubereiten,
Damit ich ewiglich
Ihm stehe an der Seiten,
Befreit von Weh und Ach!
Und ruf ihm dankbar nach.
Der du bist aufgenommen
Gen Himmel, da dein Vater ist
Rivaz
Rivaz er ein kommune i distriktet Lavaux-Oron i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på.
Gott fähret auf mit Jauchzen
Tekst
Und die Gemein der Frommen,
Rivaz
Kommunen ligg langs Genfersjøen og er den minste I Vaud. Han består av landsbyen Rivaz og grenda Sallaz.
Øyvind Kjerpeset
Øyvind Strømmen Kjerpeset er ein norsk sprintar og hekkeløpar frå Florø. Han er norsk meister fire gongar i 400 meter hekk og ein gong på 200 meter. I 2013 vart han tildet kongepokalen for sin meisterskapsrekord på 50,38 sekund. Kjerpeset er medlem i Florø Turn & Idrettsforening.
Rauddalstindane
Rauddalstindane er eit fjell i Luster kommune i Vestland. Den høgaste toppen er Store Rauddalstind på 2157 meter over havet. Dette er det 82. høgaste fjellet i landet.
Gott fähret auf mit Jauchzen
Tekst
Den du durch einen schweren Krieg
Øyvind Kjerpeset
Kjerpeset vann gullmedaljen i 400 meter hekk i noregsmeisterskapen både i 2011, 2012, 2013, 2014. Han vart fyrste nordmann under under 50 sekund i øvinga då han i Gateshead 22. juni 2013 fekk tida 49,98 sekund. Seks dagar seinare forbetra han rekorden til 49,95 under eit internasjonalt stemne i Göteborg.
Under NM i friidrett 2013 i Tønsberg vann Kjerpeset både 200 m og 400 meter hekk, den siste på meisterskapstida 50,38 sekund, ein prestasjon som vart lønt med kongepokal. Kjerpeset var i sitt livs beste form i 2013-sesongen, vel ei veke før noregsmeisterskapen sette han personleg rekord på 200 meter med tida 20,98 sekund.
Rauddalstindane
Andre toppar langs ryggen er Austre Rauddalstind (to toppar på 2086 moh og 2016 moh) og Vestre Rauddalstind (to toppar på 2059 moh og 1931 moh).
Gott fähret auf mit Jauchzen
Tekst
Und dir g'nug Ehr erweisen?
Zieh uns dir nach, so laufen wir,
Gib uns des Glaubens Flügel!
Hilf, dass wir fliehen weit von hier
Auf Israelis Hügel!
Mein Gott! wenn fahr ich doch dahin,
Woselbst ich ewig fröhlich bin?
Wenn werd ich vor dir stehen,
Dein Angesicht zu sehen?
Amora i Portugal
Amora er ein by i kommunen Seixal i Portugal. Han har om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Rio Judeu, ei sideelv til Tejo, og er kjend for skipsindustrien.
Staden vart først nemnd i 1384 i soga om Johan I.
Masaki Miyasaka
Masaki Miyasaka er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Montedio Yamagata og Matsumoto Yamaga FC (2019).
Escorts
Escorts Ltd er den 3. største traktorprodusenten i India. Føretaket byrja med å produsers traktorar på lisens frå Ford UK i 1971. I 1975 var årsproduksjonen oppe i 33000 einingar og i 1980 var den oppe i 71000 einingar.
Guddal
Guddal er ei bygd og eit kyrkjesokn i Fjaler kommune i Sunnfjord i Vestland fylke. Soknet omfattar eit areal på 179,7 km², og hadde 405 ibuarar i 1950. Dagens soknekyrkje, Guddal kyrkje, er frå 1870. Guddal er ei innlandsbygd mellom Sognefjorden i sør og Dalsfjorden i nord.
Keita Hidaka
Han spela for klubbane Montedio Yamagata, FC Machida Zelvia og Blaublitz Akita.
1557 Roehla
1557 Roehla er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 14. januar 1942 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
British Graham Land Expedition
British Graham Land Expedition (BGLE) var ein forskingsekspedisjon til Graham Land i Antarktis som vart gjennomført i perioden 1934–1937. Under leiing av John Riddoch Rymill var ekspedisjonen to år i Antarktis. BGLE utnytta ein kombinasjon av tradisjonelle og moderne utforskingsmetodar og nytta både hundesledar, motorsledar og eit éinmotorsfly (de Havilland Fox Moth) for å kome seg fram. Reisa til Antarktis føregjekk med den eldre, tremasta seglskuta «Penola», som hadde ein upåliteleg hjelpemotor. Ekstra forsyningar vart frakta med skipet «Discovery II».
Ekspedisjonen var ein av dei siste privatfinansierte antarktiskekspedisjonane; berre ein liten del av utgiftene vart dekt av britiske styresmakter. Sjølv om ekspedisjonen hadde eit veldig lite budsjett, var det vitskaplege utbyttet vellukka. 1600 kilometer av kysten av Antarktishalvøya vart flyfotografert og kartlagt, og det vart fastslått at Graham Land var ei halvøy, ikkje eit arkipel. Sledeparti nådde 72° sørleg breidde ved George VI Sound. Observasjonar og undersøkingar innan meteorologi, tidvatn, geologi, glasiologi og biologi inngjekk i det vitskaplege arbeidet.
Alle dei seksten medlemmane som overvintra mottok Polarmedaljen. Éin av deltakarane på BGLE, Brian Birley Roberts, medverka seinare til å utarbeide Antarktistraktaten.
Saint-Saphorin
Han består av landsbyen Saint-Saphorin og grendene Glérolles, Les Faverges, Ogoz og Lignières.
Faredag
Faredag, fardag eller flyttedag er lovfesta eller hevdvunne datoar for når tenestefolk, leiglendingar eller forpaktarar skal forlate posten sin eller bruka sine. I dei fleste samanhengane er faredagen blitt ei historisk nemning.
Bazett Island
Bazett Island er ei lita øy like sør for vestenden av Krogh Island i Biscoe Islands. Ho vart kartlagd frå flyfoto under Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57), og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Henry C. Bazett (1885–1950), ein amerikansk fysiolog og pioner innan studiet av korleis mennesket reagerer på forskjellige temperaturar.
Faredag
Faredagar i Noreg
I forpaktingslova er faredagen regulert i § 5. Der heiter det at faredag for tiltreding og fråtreding av forpakta eigedom er den 14. april, så sant anna ikkje er avtalt eller bestemt av departementet. Fell faredag etter reglane ovanfor på ein søndag eller helgedag, gjeld den følgjande dagen som faredag.
Ole Pålsson Håkenstad
Håkenstad var frå garden Harildstad i Nord-Fron i Oppland. Tidleg i 1800-åra arva han garden Håkenstad i Vågå etter morbror sin, og budde der sidan.
Faredag
Historiske faredagar
Etter Norske Lov 3-21-9 måtte tenestefolk som skulle ta seg ny teneste, seie opp plassen sin innan åtte veker før faredagen, som var 14. april eller 14. oktober.
Ole Pålsson Håkenstad
Håkenstad var forlikskommissær i Vågå og valmann i lang tid. 1820-22 var han mellombels lensmann i bygda.
Faredag
Historiske faredagar
Etter Norske Lov 3-14-40 skulle leiglending, om han ville flytte frå ein gard, klargjere halvdelen av husa til første faredag, når trettande dag etter julehelg var ute. Han skulle fare frå garden innan 14. april. Om han ikkje fekk tak i ny jord og vart husvill, kunne han halde på fjerdedelen av husa til krossmesse den 3. mai.
Ole Pålsson Håkenstad
Til stortinget vart Håkenstad vald fyrste gongen til det overordentlege storting 1814 for Kristians amt (Oppland). Han var representant på tingsamlingane 1815-16, 1818, 1824, 1827, 1833, 1836, 1839 og 1842. Og så deltok han på to overordentlege stortingssesjonar (1828 og 1836-37). Til stortingsvala 1821 og 1830 baud han seg fri. I dei ulike stortingssesjonane sat han i ei rekke komitear, på 1818-tinget heile femten ulike komitear. Håkenstad var medlem av den 25 mann sterke deputasjonen frå stortinget som møtte Kristian Fredrik på Bygdøy den 10. oktober 1814, for å take imot kongens abdikasjonserklæring.
Bates Island
Bates Island er ei smal øy som er nær 3 nautiske mil lang og som ligg 3 nautiske mil aust for Jurva Point på Renaud Island i Biscoe Islands. Ho vart først kartlagd nøyaktig av argentinske styresmakter i 1957, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1959 etter Charles C. Bates, ein amerikanske oseanograf som har spesialisert seg på havisstudiar.
Faredag
Historiske faredagar
Etter lokal sedvane kunne det i somme landsdelar eller byar vere andre faredagar.
Godøysund
Godøysund er ei bygd i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke, på nordsida av Tysnesøya. Bygda ligg ved Godøysundet, ei trang farlei ved sørsida av Bjørnefjorden. Godøysund, med Godøysund Fjordhotell, ligg 55 kilometer sjøveg sør for Bergen. Bygda har i lang tid vore ein kjend feriestad.
Store Svartdalspiggen
Store Svartdalspiggen er eit fjell i Lom og Vågå kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2165 meter over havet og er det 76. høgaste fjellet i landet.
Store Svartdalspiggen er den høgaste toppen langs ein rygg. Dei andre er Nørdre Svartdalspiggen (2137 moh), Midtre Svartdalspiggen og Søre Svartdalspiggen (2060 moh). Søre Svartdalspiggen ligg òg delvis i Vang kommune.
Hatlestrand
Hatlestrand er ei bygd og eit kyrkjesokn i Kvinnherad kommune i Vestland, på vestsida av Kvinnheradsfjorden. I 1950 hadde bygdelaget 385 ibuarar. Bygda ligg vel ein kilometer sør for ferjeleiet på Gjermundshamn, ved fylkesveg 48.
Levante i Spania
I det moderne Spania vert Levante som regel berre rekna som Valencia og Murcia.
Peder Fauchald
Peder Jensson Fauchald var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann. Han var representant for Kristians amt (Oppland) frå 1830 til 1851.
Hebnes
Hebnes er ei bygd i Suldal kommune i Rogaland, på austsida av Vindafjorden og nord for Jelsafjorden. Bygda er den mest folkerike på Ropeidhalvøya. Hebnes har ferjesamband med Nedstrand i vest, Foldøy i sør og Jelsa i søraust, samt hurtigbåtsamband både lenger innover i Ryfylke, og ut til Stavanger (52 km sjøveg).
Statistisk sentralbyrå
Statistisk sentralbyrå (SSB) har det overorda ansvaret for samordning av offisiell statistikk i Noreg. I følgje Lov av 16. juni 1989 nr. 54 om offisiell statistikk og Statistisk sentralbyrå («Statistikklova») er sentralbyrået underlagt Finansdepartementet, men fagleg sett er det ein sjølvstendig institusjon.
SSB har 1 070 tilsette, av dei 350 på Kongsvinger og 720 i Oslo. I tillegg til å utarbeide offisiell statistikk, skriv byrået rapportar og notat på oppdrag frå både private og offentlege institusjonar.
Peder Fauchald
Han var valmann frå 1817 og forlikskommissær. Fauchald vart 1838 vald til fyrste ordførar i Østre Toten. Seinare skjøtta han verv som amtsrevisor.
Aureosen
Aureosen er ei bygd i Hustadvika kommune i Møre og Romsdal. Bygda ligg på sørsida av Frænfjorden. Vegstubben Fylkesveg 228 tek til i Aureosen og går til Jendem, sørvest i kommunen.
Peder Fauchald
Fauchald vart vald inn på stortinget åtte gongar, ved fem av vala var han fyrste representant for amtet. På seks av tingsamlingane sat han i den viktige valkomiteen. Han var elles med i fleire andre komitear, mellom anna ei rekke gongar i justiskomiteen.
Fauchald var 1845 medlem av riksretten som dømde i saka mot statsråd Jørgen Herman Vogt, sjefen for Finansdepartementet. Vogt vart frikjend.
Brigade
Ein brigade er ei større militæravdeling, eit militært forband, som ofte består av fleire bataljonar eller regiment. Det er ikkje nokon fast storleik på ein brigade. Ordet kjem frå det italienske ordet brigata (strid). Ein skil mellom sjølvstendige og usjølvstendige brigadar. Ein sjølvstendig brigade har fått lagt under seg dei støttefunksjonane som den treng sjølv av logistikk, artilleri og anna støtte. Ein usjølvstendig brigade treng ei overordna eining, til dømes ein divisjon, som kan bidra med støtte.
Den amerikanske Norway Air-Landed Marine Ground Task Force (NALMAGTF) er eit førehandslagra utstyrslager på brigadenivå. Kvart tredje år blir øvinga Battle Griffin halden for å øve personellet med dette utstyret.
Rio Tinto
Rio Tinto er namnet på fleire elvar og stader på Den iberiske halvøya:
Oslofjorden
Oslofjorden er ein fjord som strekkjer seg frå Rådhuskaia i Oslo og ned til Langesund i Bamble kommune. Langesund ligg på om lag på høgde med Færder fyr og mange definerer starten av Oslofjorden som ei linje mellom desse to. Fjorden er dermed 107 km lang og den femte lengste fjorden i Noreg. Fjorden er den travlaste trafikkåra for skipstrafikk i landet. Området er òg eit viktig rekreasjonsområde, med båtliv, hytteliv og fiske.
Det bur om lag 2,1 millionar menneske rundt Oslofjorden. Frå Langesundsfjorden i vest til svenskegrensa i aust er det til saman 11 byar og mange tettstader.
Oslofjorden har den største trafikken av ferjer og lasteskip i landet. Det er mellom anna fleire utanlandsferjer og bilferjesamband mellom Moss i Østfold og Horten i Vestfold. Skipstrafikken i Oslofjorden vert overvaka og styrt av Kystverkets sjøtrafikksentral, som ligg i Horten.
Oslofjorden ligg dels i fylka Oslo, Østfold, Akershus, Buskerud, Vestfold og Telemark. Skiljet mellom Indre og Ytre Oslofjord går ved Drøbaksundet, sundet der fjorden smalnar mellom Drøbak og Hurum. Ytrefjorden var frå gamalt av kalla Folden, medan Osloarfjorð var rekna som innanfor Drøbaksundet.
Den amerikanske sjølvstendeerklæringa
Den amerikanske sjølvstendeerklæringa er dokumentet der dei tretten koloniane erklærer seg sjølvstendige frå Storbritannia og grunngjev dette vedtaket. Dokumentet vart ratifisert av den andre kontinentalkongressen den 4. juli 1776. Denne datoen blir feira som USA sin nasjonaldag. Ein kopi av dokumentet er på utstilling i nasjonalarkivet i Washington, DC. Sjølvstende for dei nordamerikanske koloniane vart godteke av Storbritannia den 3. september 1783 ved fredsavtala i Paris.
Sjølvstendeerklæringa vart i hovudsak forfatta av Thomas Jefferson, i samarbeid med John Adams og Benjamin Franklin. Utkastet vart gjort av ein komité på fem mann (fem-mannskomitéen). Dokumentet har vore viktig for andre land, og andre folks kamp for sjølvråderett. Tankane bak dokumentet er mellom anna sterkt inspirert av den britiske filosofen John Locke. Den norske riksforsamlinga i 1814 var mellom anna prega av arven frå denne teksten då den norske grunnlova vart utarbeidd.
Ratifisering
Resolusjonen vart lagt fram for kongressen den 1. juli 1776, og votert over dagen etter. Det hadde til då vore stor usemje mellom koloniane og dei ulike delegatane om ordlyd og vegval, men denne dagen snudde om lag alle koloniane til ja, utom New York, som avstod medan delegaten venta på nye meldingar frå kolonirådet i byen. Desse kom, og New York slutta seg til veka etter. Ein delegat frå Pennsylvania, John Dickinson, var den mest ihuga motstandaren av vedtaket, og heldt seg borte frå røystinga, slik at Pennsylvania enda på ja etter påtrykk frå Benjamin Franklin.
Det røynlege vedtaket om lausriving var soleis 2. juli, ikkje den 4. John Adams skreiv snøgt heim til kona Abigail og meinte at denne dagen kom til å stå att i historia for all ettertid. Likevel var det den 4. juli som vart nasjonaldag, av di dette var dagen då teksten til erklæringa vart røysta over, og sidan offentleg kjend. Den opphavlege resolusjonsteksten vart innarbeidd i den avsluttande ordlyden i den endelege fråsegna.
Dei som signerte fråsegna
Den første som skreiv under og den mest kjende signaturen er av John Hancock, som og sat som ordstyrar for den andre kontinentalkongressen. To framtidige presidentar, Thomas Jefferson og John Adams var blant dei som signerte fråsegna. Edward Rutledge (26 år) var den yngste og Benjamin Franklin (70) den eldste. Totalt 56 personar underteikna fråsegna og representerte dei nye statane. Dei var, frå nord til sør:
Oslofjorden
Elles går Oslofjordtunnelen (Oslofjordsambandet) mellom Drøbak i Frogn kommune og Storsand i Hurum kommune. Det vart opna i 2000.
Side- og delfjordar
Sortert frå sør til nord
1558 Järnefelt
1558 Järnefelt er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 20. januar 1942 av Liisi Oterma ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Rio Tinto i Portugal
Rio Tinto er ein by i kommunen Gondomar i Portugal. Han har om lag 50 000 innbyggjarar. Byen fekk bystatus i 1994 og inkluderer freguesias Baguim do Monte og Rio Tinto. Rio Tinto ligg like utanfor byen Porto
Savigny i Sveits
Savigny er ein kommune i kantonen Vaud i distriktet Lavaux-Oron i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på.
Han består av grendene Mollie-Margot, La Goille, Le Martinet og La Claie-aux-Moines i tillegg til spreidde busetnader.
Costa Daurada
Opphavet til namnet kjem av dei gylne strendene som trekk så mange turistar til området. Sanden i seg sjølv kjem av erosjon av landet innanfor på grunn av avskoging i mellomalderen og seinare. Flaum fører med seg elvepartiklar seg til kysten, og sidan det er minimalt med tidvatn i området, har strendene endra seg lite.
Dei fleste av byane på Costra Daurada har sine eigne strender som dei lokale innbyggjarane nyttar året rundt og turistane nyttar i turistsesongen frå mai til oktober. Salou vert ofte rekna som hovudbyen på Costa Daurada og har ein infrastruktur som er bygd for turismen. Folketalet her varierer frå 15 000 om vinteren til 250 000 om sommaren.
Fiske er òg ei viktig næring i området, hovudsakleg med base i byane Tarragona og Cambrils.
I sørvest vert kysten meir kupert og byane mindre. Den sørlege grensa til regionen er markert av deltaet til elva Ebro.
Slettmarkpiggen
Slettmarkpiggen  er eit fjell i Lom og Vang kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2163 meter over havet og er det 78. høgaste fjellet i landet.
Andenes
Andenes er den største tettstaden i Andøy kommune og administrasjonssenter i kommunen. Tettstaden ligg på nordenden av Andøya i Nordland. Folketalet er på.
Andenes var tidlegare ein eigen kommune oppretta i 1924 da gamle Dverberg kommune vart delt i tre, og Andenes, Dverberg og Bjørnskinn kommunar vart oppretta. I 1964 blei dei tre kommunane slått saman igjen og den nye kommunen fikk namnet Andøy.
Bedford Island
Bedford Island er ei øy kring 1 nautiske mil lang og som ligg ved sørenden av Barcroft Islands i Biscoe Islands. Ho vart kartlagd frå flyfoto teken av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57), og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Thomas Bedford, ein engelsk fysikar som spesialiserte seg på målingar av det fysiske miljøet menneske lever i.
Tropisk
Tropisk kan vise til:
Liverpool FC
Historikk
Liverpool FC er det laget i England som har blitt ligameister nest flest gonger. Sidan Liverpool rykte opp i 1. divisjon i 1962 har laget aldri vore dårlegare enn nr 8 i den øvste serien.
Kjende spelarar på Liverpool
Nokre av dei mest kjende spelarar på laget i dag: Jamie Carragher, Steven Gerrard, Fernando Torres og Xabi Alonso
Tidlegare har kjende spelarar som Ray Clemence,Jan Mølby, Bruce Grobbelar, Emlyn Hughes, Ian Callaghan, Tommy Smith, Roger Hunt, Phil Thompson, Phil Neal, John Barnes, Ian Rush, Kenny Dalglish, Kevin Keegan, Graeme Souness, Steve McManaman, Michael Owen, Jamie Redknapp, Fernando Morientes, Stig Inge Bjørnebye og Robbie Fowler, spela for laget.
Norske spelarar som har spelt/spelar for Liverpool: Stig Inge Bjørnebye, Frode Kippe, Øyvind Leonardsen, Bjørn Tore Kvarme, Vegard Heggem, John Arne Riise
Slaget ved Hastenbeck
Slaget ved Hastenbeck (26. juli 1757) vart utkjempa under sjuårskrigen mellom dei allierte styrkane til Hannover, Hessen-Kassel og Braunschweig mot Frankrike. Dei allierte vart slått av den franske armeen nær Hamelin i det som då var Kurfyrstedømet Hannover.
Angvik
Angvik er ei bygd i Gjemnes kommune på Nordmøre, med om lag 300 ibuarar. Bygda ligg på vestsida av Tingvollfjorden og sokna fram til 1960-talet til Tingvoll kommune. Riksveg 666 og riksveg 665 passerer gjennom bygda. Til Molde er det 54 kilometer bilveg. Angvik skule er barneskule for indre delar av Gjemnes kommune. Elevane kjem frå bygdene/grendene Angvik, Fagerlia, Flemma, Heggem og Hoem. Bygda har barnehage og bedehus.
Tverrbottindan
Tverrbotttindan eller Tverrbotntindan er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det består av ei rekkje tindar der Store Tverrbottinden er den høgaste på 2161 meter over havet. Dette er det 79. høgaste fjellet i landet.
Slaget ved Hastenbeck
Opptakt
Franskmennene, som var allierte med Austerrike, Russland, Sverige og Sachsen under sjuårskrigen, invaderte Tyskland i april 1757 med to armear på totalt rundt 100 000 soldatar. Franskmennene håpte å trekke merksemda til Kongedømet Preussen, som var allierte med Storbritannia og Hannover, bort frå Böhmen, der Preussen og Austerrike utkjempa fleire slag (Lobositz, Praha, Kolin).
Tverrbottindan
Andre fjelltoppar i massivet er Søre Tverrbottinden (to toppar, 1971 moh og 1946 moh), Midtre Tverrbottinden (tre toppar, 2151 moh, 2106 moh og 2084 moh) og Vestre Tverrbottinden (to toppar, 2143 moh og 1920 moh). Sistnemnde ligg nord for Store Tverrbottinden, medan dei andre ligg sør for.
Angvik
Stadnamnet Angvik, lokalt uttala Angvikja (dativ; angvikjen), er avleidd gammalnorsk angr; trang fjord.
Slaget ved Hastenbeck
Opptakt
Den andre franske armeen kommandert av marskalk Louis Charles d'Estrées bestod av 50 000 infanteristar, 10 000 kavaleristar og 68 kanonar. Armeen rykte fram til kurfyrstedømet Hannover. Preussen var altfor opptekne med fiendane Austerrike, Russland og Sverige og kunne derfor ikkje støtte vestfronten. Denne oppgåva fekk den hannoverianske observasjonsarmeen, som berre hadde noko støtte frå Preussen, nemleg seks prøyssiske bataljonar. Hovuddelen av observasjonsarmen kom frå Hannover (om lag 60 %) og Hessen (om lag 25 %), samt mindre styrkar frå Braunschweig og Preussen. Totalt bestod denne armeen av om lag 30 000 infanterinstar, 5000 kavaleristar og 28 kanonar. Armeen vart kommandert av hertug Vilhelm August av Cumberland som var ein av sønene til kong Georg II av Storbritannia.
Kogger
Kogger (av lågtysk koker) er eit hylster eller røyrforma ilåt til å ha piler i. Det kan berast av ein armbrøst-, blåserøyr- eller bogeskyttar i livet eller på ryggen, vera festa i ein sal for ein ridande skyttar, eller stå på bakken. Moderne kogger kan også sitja på sjølve våpenet.
Slaget ved Hastenbeck
Opptakt
Hannover nekta å forsvare elva Rhinen, som ligg vest for elva Weser. Dette gjorde at prøyssarane måtte forlate festninga si i Wesel og gje opp forsvarslinja ved elva Lippe i april. Hovudmålet til Cumberland var å hindre okkupasjon av Hannover. Han sette armeen sin ved Bielefeld, og så etter eit kort opphald i Brackwede valde Cumberland å krysse Weser sør for Minden. Hovudplanen var å nytte Wester som ei naturleg forsvarslinje og gjere det umogeleg for franskmennene å krysse elva. Hertugen av Cumberland sette hovudstyrkane sine i stilling ved Hamelin, som ligg nokre kilometer nordvest for Hastenbeck og let dei prøyssiske bataljonane vere att i Minden som garnison. Han sette òg ut nokre små patruljar langs Weser. Samstundes sende franskmennene ein av deling mot nord for å ta Emden den 3. juli, som var ein viktig tilførselsstad for Storbritannia til Europa. Seinare sende dei ein annan avdeling mot sør og tok Kassel den 15. juli.
Kogger
Tradisjonelt laga ein kogger av lêr, pels, bork, tre eller andre naturmateriale. Moderne kogger blir ofte laga i metall, tekstil, plast og komposittmateriale, sjølv om lêrkogger framleis er vanlege.
Eit av dei eldste koggera som er funne blei oppdaga i utstyret til ismannen Ötzi, som er datert til rundt 300 f.Kr. Koggeret var laga av gemseskinn og inneheldt 14 piler. Det blei funne saman med ein langboge.
Slaget ved Hastenbeck
Opptakt
Natt til 7. juli rykte ein sterk fransk styrke fram og kryssa Weser nær byen Beverungen. Weser er vanlegvis ikkje enkel å krysse, men denne sommaren var vassnivået så lågt som 80 cm mellom Münden og Hameln og både infanteriet og kavaleriet klarte å krysse over. Ein fransk fortropp marsjerte så nordover og oppretta eit bruhovud ved Höxter. Hovudarmeen kryssa Wester den 16. juli og hertugen av Cumberland hadde ikkje anna val enn å sette opp styrkane sine sør for Hamelin for å møte franskmennene. Dei prøyssiske bataljonane vart kalla attende av Fredrik den store, etter å ha tapt slaget ved Kolin mot Austerike.
Slaget
Armeane møttest til slutt morgonen den 25. juli i landsbyen Hastenbeck. Kommandøren av den franske høgreflanken, general François de Chevert, fekk ordre om å gå til åtak på hannoverianske troppar i landsbyen Voremberg, men klarte ikkje å drive dei ut. Den franske venstreflanken under general Duc de Broglie kryssa framleis Wester nær Hameln, d'Estrées valde å utsette slaget til alle soldatane var over.
Dagen etter sette hanoveranarane opp ei forsvarslinje frå Hamelin til Voremberg. Høgreflanken deira stod ved elvane Hamel og Hastenbach. Midten av fronten til Hannover vart sett ut nord for byen Hastenbeck og eit artilleribatteri stod på ei høgd bak byen. Venstreflkanen bestod av to forskansa batteri med grenaderbataljonar som verna kanonane. Venstreflanken stod ved Obensburg. Cumberland gjorde ein feil då han trudde at høgda var uframkommeleg og sette berre utt tre jegerkompani på toppen og let slik venstreflanken stå i lause lufta.
Utfall
Slaget ved Hastenbeck er eit av dei merkelegaste slaga i historia, sidan begge øvstkommanderande trudde dei hadde tapt slaget og alt hadde starta tilbaketrekkinga frå slagmarka. Slaget førte til slutt til Klosterzeven-konvensjonen og at Hannover vart okkupert. Under slaget vart Hastenbeck nesten heilt øydelagd, berre kyrkja, prestegarden og gardshuset stod att.
Asbjørn Haugstvedt
Asbjørn Haugstvedt var ein norsk politikar for Kristeleg Folkeparti. Han vart innvald på Stortinget frå Bergen i 1969 og frå Hordaland frå 1973 til 1985, og sat i regjeringa som handelsminister frå 1983 til 1986.
São Domingos de Rana
São Domingos de Rana er ein by og ein freguesia i kommunen Cascais i Portugal. Han har om lag 45 000 innbyggjarar.
Asbjørn Haugstvedt
Haugstvedt var fødd i Bergen. Han var andre viseformann i Kristeleg Folkeparti i perioden 1971–1975 og nestformann 1977–1983.
Han døydde på Domkirkehjemmet i Bergen den 26. juni 2008.
Kjelder
.
Blink
Ein blink er eit mål ein sikter eller skyt på. Det viser ofte til [midten av] ei skyteskive, men ein kan bruka ei rekke ulike ting til blink. Ein blink er ofte delt inn i felt ved å bruke sirklar, der området mellom sirklane er verdt ein gitt poengsum. Den innarste sirkelen, oftast kalla «midten» gir den høgste poengsummen. «Midt i blinken» er eit norsk uttrykk som viser til ein slik blink, men som har den overførte tydinga at noko er akkurat slik det skal vera.
Det norske mannskor av 1995
Det norske mannskor av 1995 (DNM95) er eit akademisk mannskor under Studentsamfunnet ved Universitetet i Tromsø. Koret vart, som namnet seier, grunnlagt i 1995.
DNM95 har ein større konsert i semesteret, og syng også på ulike akademiske arrangement. Koret deltek kvart tredje år på Akademisk kortreff i lag med andre akademiske kor frå Noreg. I 2013 arrangerte DNM95 AK i Tromsø.
I 2015 vart DNM95 saman med Tromsø Byorkester dei første på om lag 40 år til å framføre storverket Utferdsdråpa av Fridthjov Anderssen.
Nettstaden Blink
Blink var eit norsk nettsamfunn som fanst frå 2002 til 2011. Det blei drive av Dagbladet. Brukarar blei kalla «blinkere», medan brukarar med utvida rettar blei kalla «blinksmoderatorer». For å bli brukar måtte ein ha eit eige mobiltelefonnummer.
Nettstaden blei oppretta 1. februar 2002 av Fredrik Kristiansen og Morten Mitchell Larød. Blink hadde januar 2007 om lag 300 000 registrerte profilar. Brukartalet gjekk ned i konkurranse med norsk Nettby og etterkvart også Facebook. I januar 2011 hadde nettstaden berre 4000 brukarar igjen. Dette gav ikkje grunnlag for vidare drift, og nettstaden blei avvikla 31. mars 2011.
Enaresamisk
Enaresamisk er eit uralsk språk som blir snakka i Enare kommune i Finland. Det er det austlegaste av dei vestlege samiske språka. Enaresamisk blir snakka berre i Finland, og det har omtrent 300 talarar. På midten av 1980-talet såg det ut til at språkskiftet frå enaresamisk til finsk var i ferd med å omfatte alle dei yngre talarane, men med hjelp av målretta revitaliseringsarbeid er denne utviklinga snudd, og talet på enaresamisktalande er aukande.
Dei første enaresamiske bøkene, ABC-bok og katekisme omsett av E.W. Borg, kom ut i 1859. Det moderne skriftspråket er laga under leiing av Lauri Itkonen. Det har vore grunnskoleundervisning i enaresamisk sidan 1979.
Skriftspråk
Uttalen av bokstavane er som i nordsamisk, med visse unntak. Det viktigaste unntaket er bokstaven <á>. I tradisjonell, eldre enaresamisk blei ord som blir skrive med <á> uttalt med ein midtre, halvtrong, urunda vokal, midt mellom /a/ og /æ/ (<ä>). I dag har lydane attom <á> og <ä> falle saman i /æ/, ikkje ulikt lyden for <á> i austlege dialektar av nordsamisk. I skriftspråket blir <ä> brukt i første stavinga av eit ord, viss det står <i> eller <e> i andre staving av same ordet, det blir brukt i einstava ord, det blir brukt i diftongen <iä>, og i uassimilerte finske lånord. Bokstavane <q, w, q, å, ö> blir også brukt i lånord.
Grammatikk
Enaresamisk lydlære kan karakteriserast som grammatikkens svar på risikosport. Enaresamisk er full av komplekse lydvekslingar, der stadieveksling, vokalforlenging og -forkorting opptrer i eit komplisert og fascinerande samspel. Valtonen m.fl. 2022 er ei kompakt og god innføring i enaresamisk grammatikk.
Vokalar
Enaresamisk har desse vokalane (vokalsymbola er frå skriftspråket): < a, á, ä, â, e, i, o, u, y ö >. I moderne enaresamisk uttrykker ä og á same fonem, skilnaden er at ä blir skrive berre i første stavinga, og berre viss andre staving inneheld i eller e, mens á blir skrive i andre kontekstar. Vokalsymbolet <â> står for schwaa, mens dei andre vokalsymbola har omtrent same lydverdi som i finsk, bortset frå <e>, som også representerer æ.
Enaresamisk har 5 diftongar, /iä/, /ie/, /uo/, /uá/, /ye/, dei kan vere korte eller lange, og 23 konsonantar.
Konsonantar
Enaresamisk har desse konsonantane:
Tabellen viser konsonantfonema i enaresamisk, stemt før og ustemt etter skråstreken.
Enaresamisk har stadieveksling i tre gradar, på same måten som nordsamisk.
Morfologi (bøyingslære)
Lokalkasusa er illativ og lokativ, dvs. at i-kasus og frå-kasus har falle saman i enaresamisk. Dei andre kasusa er komitativ (med X), essiv ((slik) som X) og abessiv (utan X).
Costa de la Luz
Costa de la Luz («Lyskysten») er ein del av kysten av Andalucía som vender ut mot Atlanterhavet. Ho strekkjer seg frå Tarifa i sør, langs kysten av provinsen Cádiz og provinsen Huelva, til munningen av elva Guadiana.
Enaresamisk
Pronomen
Pronomen blir bøygd i kasus, numerus (eintal, total, fleirtal) og person. Som i alle uralske språk blir pronomena ikkje bøygd i genus, sun tyder både "han" og "ho".
Costa de la Luz
Costa de la Luz har lenge vore ein populær turistdestinasjon for spanske ferierande, men i seinare år har fleire og fleire utanlandske turistar òg kome her, særleg franskmenn og tyskarar.
Enaresamisk
Verb
Enaresamiske verb blir bøygd i tempus, modus, person, og numerus. Verba kan delast opp i fire ulike stammeklassar: Tostava, trestava, firestava og kontrakte verb.
Costa de la Luz
Attraksjonar og rekreasjon
Bortsett frå strender og sol kan ein her drive aktivitetar som å dra på gourmetrestaurantar, golf, kitesurfing, båtliv og andre former for vassport. Costa de la Luz er særleg kjend for dei vakre naturreservata og mange naturattraksjonar. Av desse finn ein Doñana nasjonalpark, med utryddingstruga dyreartar som spansk keisarørn og iberiagaupe, Cádizbukta, dei bratte klippene sør i Andalucia, marsklandet Barbate og klippene ved La Breña.
Enaresamisk
Tempus
Enaresamiske verb blir bøygd i presens og preteritum. Dei samansette tidsformene er som på norsk (mønsteret gå, går, gjekk, har gått, som vi kjenner frå norsk, gjeld også for enaresamisk).
Gottfried Leibniz
Gottfried Wilhelm von Leibniz var ein tysk filosof, vitskapsmann, matematikar, diplomat og advokat. Leibniz oppfann den matematiske termen funksjon i 1694, som han brukte for å beskrive kvantitet i forhold til ei kurve.
Enaresamisk
Modus
Enaresamiske verb har 4 modi, indikativ, imperativ, kondisjonalis og potensialis.
Gottfried Leibniz
Han var utdanna i jus og filosofi, og gjorde teneste for to større tyske adelshus. Eit av dei, Huset Hannover, vart på den tida den nye engelske kongefamilien. Leibniz fekk spele ei viktig rolle i europeisk politikk og diplomati. Han inntar ein stor plass i historia, på grunn av både filosofisk og matematisk verksemd.
Enaresamisk
Person og numerus
Enaresamiske verb blir bøygd i person (1., 2. og 3. person) og numerus (eintal, total og fleirtal).
Gottfried Leibniz
Liv og virke
Leibniz var son av ein professor i moralfilosofi ved universitetet i Leipzig. Som student utmerkte han seg slik at han vart tilbode eit professorat då han var 21 år gammal. Men han avslo tilbodet då han ville bli ein verdsmann. Den største delen av den offentlege karrieren sin var han hoffmann, diplomat, bibliotekar og familiehistorikar for hertugane av Hannover. Ein av dei vart kong Georg I av Storbritannia. Dei ulike gjeremåla hans førte han ut på omfattande reiser, og dette saman med skriftene han utgav i samband med reisene, gjorde han til ein beundra offentleg person då han var på høgda. Som gammal var han likevel oversett og gløymt.
Enaresamisk
Syntaks
Enaresamisk er eit SVO-språk. Syntaksen har store fellestrekk med finsk, og med nordsamisk snakka i Finland.
Gottfried Leibniz
Liv og virke
Men under heile denne tida utførte han eit stort intellektuelt arbeid. Dette var likevel ikkje eit arbeid som var nedfelt i ein ordna produksjon av bøker, og det vart heller ikkje publisert medan han levde.
Enaresamisk
Ytre språkhistorie
Den første boka publisert på enaresamisk var Anar sämi kiela aapis kirje ja doctor Martti Lutherus Ucca katkismus skrive og omsett til enaresamisk av Edvard Wilhelm Borg i 1859. Vi kan snakke om eit enaresamisk skriftspråk frå og med Lauri Arvid Itkonen si omsetjing av bibelhistoria i 1906, men han sette om andre bøker til enaresamisk tidlegare (Martin Luther og John Charles Ryles). Etter dette blei enaresamiske tekstar for det meste publisert av lingvistar, særleg av Frans Äimä og Erkki Itkonen, med hjelp av det finskugriske alfabetet. Størstedelen av hundreåret var det så svært lite litteratur tilgjengeleg på enaresamisk. Den store enaresamiske ordboka til Erkki Itkonen og medarbeidarane hans blei også skrive med den finskugriske transkribsjonen. Enaresamisk fekk ei ny rettskriving i 1983, med skoleordboka til Matti Morottaja og Pekka Sammallahti. Denne rettskrivingsnormalen gjennomgjekk mindre endringar til neste, utvida utgåve av ordboka (1993), og er i dag den einaste rettskrivinga i bruk for enaresamisk. Det finske sametinget har etter etableringa av skriftnorma publisert ein god del bøker. Det kjem også ut eit blad på enaresamisk, Anarâš-lostâ.
Gottfried Leibniz
Liv og virke
Skildringa hans av dei kaotiske omstendi rundt skrivinga er reint rørande: «Når eg har gjort noko, gløymer eg det i nokre månader, og i staden for å leite etter det blant alle arka som eg ikkje har hatt tid til å sortere og registrere, byrjar eg framanfrå igjen».
Enaresamisk
Ytre språkhistorie
Frå og med 1992 har samane i Finland rett til å bli møtt på sitt eige språk av myndigheitene innanfor dei samiske områda, dvs. Enontekiö, Utsjoki, Enare og dei nordlege delane av Sodankylä. Enaresamisk blir berre snakka i Enare, som er Finlands einaste firspråklege kommune.
Gottfried Leibniz
Liv og virke
Resultatet av denne mangelen på struktur vart at i motsetnad til arbeida til til dømes Baruch de Spinoza som presenterer lesaren for eit nøye planlagt og strukturert system, overlét Leibniz det til lesaren sjølv å finne denne heilskapen.
Enaresamisk
Enaresamisk revitalisering
Revitaliseringa av enaresamisk er verdas mest framgangsrike revitaliseringsprosjekt for eit utryddingstrua minoritetsspråk.
Gottfried Leibniz
Liv og virke
I ettertida er Leibniz særleg vorte hugsa som matematikar og filosof. Men den moderne vitskapen hang til spesialisering grip ikkje heilt Leibniz. Tendensen til å skildre han som ein mann med innsikt på mange område fangar heller ikkje heilt det som er sjølvforståinga til ein polyhistor. Ein polyhistor som Leibniz ville sett det som noko nedverdigande å bli redusert til matematikar og/eller filosof, fordi tida hans la vekt på å røre seg med lærdom og opplyst lettheit over så mange område som mogleg og kunne sameine dei til ein heilskap. Og Leibniz gjorde òg særs mykje som ofte oversjåast: Han skreiv historia til Huset Braunschweig, han stod i spissen for Hertug August sitt bibliotek i Wolfenbüttel, hadde leiinga for ei gruve i Harzfjella, og leia forhandlingar med det siktemålet å fremje forsoning mellom katolikkar og protestantar.
Enaresamisk
Enaresamisk revitalisering
I 1986 blei Anarâškielâ servi (Sambandet for enaresamisk språk) grunnlagt for å fremje bruken av språket. Sambandet publiserer fleire bøker, lærebøker, ein kalender på enaresamisk. Frå og med 1997 blei eit språkreir grunnlagt for barnehagebarn i tettstaden Enare og deretter i kommunesenteret Ivalo. Til saman over 100 barn har gått gjennom språkreiret sidan det blei grunnlagt.
Gottfried Leibniz
Matematikk
Dei viktigaste viktigaste bidraga til Leibniz i matematikken var at han, uavhengig av Newton, oppdaga infinitesimalrekninga i 1676. Det er mykje som tyder på at Newton kan ha oppdaga infitesimalrekninga tidlegare, men han publiserte ikkje dette før i 1693. Det er teiknsystemet (notasjonen) til Leibniz matematikarane nyttar i dag. Leibniz fann opp den matematiske termen «funksjon» i 1694, som han brukte for å skildre kvantitet i tilhøve til ei kurve.
Enaresamisk
Enaresamisk revitalisering
Eit nytt fenomen er at enaresamisk er teke i bruk i rapsongar, av Mikkal Morottaja, under kunstnarnamnet Amoc.
Gottfried Leibniz
Matematikk
Han utvikla òg omgrepet kinetisk energi. Han gjorde reie for matematisk logikk, men publiserte ikkje denne nyvinninga. Hadde han gjort det, hadde dette vore eit emne i utvikling halvtanna hundreår før det som vart tilfelle. Det banebrytande arbeidet til Leibniz på dette området vart først oppdaga i samband med arbeida til Gottlob Frege og Bertrand Russell.
Ein grunnleggjande distinksjon
Viss nokre seier til oss: «Ved sida av meg bur det ein raudhåra mann som har ei feit kone», kan dette særs godt vere sant, men det kan like gjerne vere usant. Den einaste sikre måten å finne ut av dette på er å gjere ei grundig undersøking for å avgjere om det bur ein mann ved sida av som har ei feit kone (samanlikna med ei tynn kone eller inga kone i det heile), og om dette er dei einaste som bur i dette huset.
Men viss nokre seier til oss: «I nabohuset bur det ein ungkar saman med den feite kona si», veit ein utan vidare at dette er ei galen utsegn. Ein treng ikkje å gjere nokre undersøkingar i det heile for å fastslå dette, fordi «ungkar» tyder ugift mann. Difor kan ikkje mannen i nabohuset både vere ungkar og ha ei kone, utsegna er sjølvmotseiande og kan difor umogleg vere sant.
Belding Island
Belding Island er ei øy som er 3 nautiske mil lang og som ligg vest for sørenden av Watkins Island i Biscoe Islands. Ho vart kartlagd frå flyfoto teken av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57), og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Harwood S. Belding, ein amerikanske fysiolog som var leiar for Climatic Research Laboratory i Department of the Army i Lawrence i Massachusetts, og som sette i gang ei omfattande forsking på klede i kaldt klima.
Gottfried Leibniz
Ein grunnleggjande distinksjon
Leibniz hevda at alle sanningar må høyre til éin av desse to logiske kategoriane. Anten må vi undersøkja kjensgjerningane for å finne ut om ei utsegn er riktig eller galen, eller ein kan gjere det utan å undersøkja kjensgjerningane, i dette tilfellet må utsegna vere riktig eller galen ved den måten nemninga er brukt på.
Fordi sanninga i den siste typen utsegner kan avgjerast ved å analysere dei utan å ta omsyn til noko utanfor, er dei seinare vorte kalla «analytiske utsegner». Den andre typen er vorte kjent som «syntetiske utsegner». Dette er no dei vanlege nemningane.
Dette skiljet vart utvikla med stor kraft og stort raffinement over ein periode på omtrent tre hundre år. Det vart viktig for den empiriske tradisjonen i filosofien som oppstod mellom Leibniz og Kant, og det utgjorde eit sentralt skilje i filosofien til Kant. På 1900-talet vart det grunnleggjande for den logiske positivismen.
Det har ofte vore sagt at viss ein som studerer filosofi ikkje oppnår anna enn å få ei klår forståing av kva denne distinksjonen inneber, så har ikkje studiet vore bortkasta. Etter kvart vart heile matematikken og logikken oppfatta som ei samling analytiske utsegner, medan all kunnskap som refererte til den empiriske verda, vart forstått som syntetiske.
Leibniz uttalte då òg at «det finst to typar sanningar, fornuftssanningar og empiriske kjensgjerningar». Denne forståinga fekk avgjerande tyding for korleis ein ser på denne typen kunnskap og korleis ein freistar å få slik kunnskap.