cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Det norske herrelandslaget i fotball
1990-talet: Drillos erobrar verda
Noreg så lenge ut til å kvalifisere seg til EM i 1996, men snubla i dei siste kampane mot og Nederland, og måtte dermed bli heime. På dette tidspunktet hadde Bratseth og Thorstvedt gjeve seg, og vorte erstatta av høvesvis Henning Berg og Frode Grodås. To andre nye fjes i neste VM-kvalifisering var dei unge spissane Tore André Flo og Ole Gunnar Solskjær. Sistnemnte vart tomålsskårar då Noreg vann 5-0 over Aserbajdsjan og vart seinare proff i Manchester United. Flo fekk det store gjennombrotet sitt då han laga to mål i sigeren over på Ullevaal i ein privatlandskamp. VM-billettane vart sikra då Noreg vann 4-0 borte over Finland to rundar før slutt.
Akkurat som 60 år tidlegare var Noreg klåre for VM i Frankrike. Historia skulle etterkvart gjenta seg på fleire måtar. Som i det førre VM-sluttspelet opna Noreg med relativt svakt spel. Dei to første kampane mot Marokko og Skottland enda begge uavgjort, og dermed stod ein overfor ei tilsynelatande umogleg oppgåve for å sikre vidare avansement – Noreg måtte slå Brasil.
23. juni 1998 i Marseille vil alltid bli hugsa som ein merkedag i norsk fotballhistorie. Det var nok Brasil som hadde det meste av spelet, og då Bebeto gav brasilianarane leiinga etter 78 minutt trudde dei fleste at kampen var over. Tore André Flo utlikna derimot med eit flott mål berre nokre minutt seinare, og då same menn vart lagt i bakken to minutt før slutt fekk Noreg straffespark. Kjetil Rekdal sette ballen sikkert i mål, og Noreg var klare for åttandedelsfinale – nok ein gong i Marseille, og nok ein gong mot Italia.
Kampen mot Italia var spelemessig skuffande. Italia tok ei tidleg leiing ved Christian Vieri, og i resten av kampen vart det norske angrepsspelet nøytralisert av det særs solide italienske forsvaret, og akkurat som i 1938 vart Noreg slått ut av Italia. Drillo hadde før turneringa annonsert at han kom til å gje seg som trenar etter VM, og den nye landslagssjefen vart Nils Johan Semb.
2000-talet: Tilbake til kvardagen
Det vart til slutt mållaust mellom Noreg og Slovenia i det som må kunne skildrast som ein trist kamp. I den andre kampen leia Serbia og Montenegro 3-2 ved slutten av ordinær tid, så det verka som om Noreg likevel hadde klart å gå vidare. Spania skåra derimot to kjappe mål på overtid og vann kampen. Dermed var Noreg slått ut, og denne gongen var det ikkje berre i utlandet at landslaget måtte tole kritikk. Òg heime i Noreg vart spelestilen og taktikken slakta i media.
Ein svak start på kvalifiseringa til VM i 2002 bidrog ikkje til å dempe kritikken mot Semb. Etter fem spelte kampar stod Noreg bokført med fattige to poeng, og etter eit tiår med nesten berre oppturar vart det klårt at VM i Japan og Sør-Korea ville bli spelt utan norsk deltaking. Noreg avslutta kvalifiseringa med tre strake sigrar, men på det tidspunktet var det for seint.
Trass i aukande mistillit vart Semb sitjande i sjefsstolen òg i den påfølgjande EM-kvalifiseringa, der Noreg til slutt kapra andreplassen bak Danmark, og måtte ut i «playoff» mot Spania. I den første kampen, som vart spelt i Spania, vart det eit knapt 2–1 tap, noko som gav optimisme føre returkampen på Ullevaal. Returkampen vart derimot eit mareritt. Spanjolane var best i absolutt alt, og vann til slutt 3–0. Dermed vart det ikkje noko EM-sluttspel, og etter denne kampen valde Semb å gå av.
Noregs nye landslagssjef vart den gamle storspelaren Åge Hareide, som kom frå trenarjobben i Rosenborg og vart tilsett i januar 2004. Hareides «Nye Noreg» vann sine seks første kampar. Rett nok var mange av desse kampane mot annanrangs motstand, men dei gode resultata skapte uansett ny entusiasme rundt landslaget. I kvalifiseringa til VM i 2006 vart resultata særs varierande – frå ein imponerande 3–0 siger over Slovenia til ein skuffande uavgjort mot Moldova og heimetap for Skottland. Noreg enda til slutt på andreplass i gruppa, bak Italia, og måtte ut i playoff igjen, denne gongen mot. Noreg leverte ein heiderleg innsats i Praha, etter ein særs dårleg kamp på Ullevaal. Begge kampane enda derimot med ettmålstap, og dermed måtte Noreg nok ein gong bli heime.
I kvalifiseringa til EM 2008 starta Noreg bra med ein siger borte mot, resultata var ujamne og i byrjinga av 2007 leia Noreg 2–0 borte mot. Etter to keepertabbar av Thomas Myhre enda kampen 2–2. Etter denne kampen såg det nesten umogeleg ut å nå EM. Men resultata betra seg kraftig i løpet av sommeren, der Noreg vann 4–0 både over og Ungarn heime, og 1–0 borte mot. Sommaren fortsette med siger i ein privatlandskamp heime mot 2–1. På hausten spelte landslaget 2–2 heime mot, og Noreg kunne sikre seg ein plass i EM-sluttspelet med uavgjort heime mot Tyrkia. Noreg tok leiinga, men kampen enda skuffande og Tyrkia vann til slutt 2–1. Dermed måtte Tyrkia tape poeng heime mot i tillegg som Noreg samtidig måtte slå Malta borte. Noreg vann, men Tyrkia gjorde jobben heime og Noreg hamna då på tredjeplass i gruppa, eitt poeng bak Tyrkia og to bak Hellas.
Seiichi Makita
Seiichi Makita er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Det norske herrelandslaget i fotball
2000-talet: Tilbake til kvardagen
Den 8. desember 2008 trekte Åge Hareide seg som landslagstrenar, etter eit heilt år utan siger for landslaget. Det var då 30 år sidan det norske landslaget hadde spelt eit heilt kalenderår utan siger. Det var under Tor Røste Fossen i 1978
Seiichi Makita
Han spela for klubben Urawa Reds.
Det norske herrelandslaget i fotball
2000-talet: Tilbake til kvardagen
Det vart i januar 2009 kjent at Egil Olsen gjorde comeback som landslagstrenar for Noreg. Drillos nye lag fekk to sterke bortesigrar i venskapskampar, mot og, men klarte ikkje å rette opp den dårlege starten i kvalifiseringa til VM i 2010 og rauk med ti poeng frå åtte kampar ut som den svakaste toaren i dei ni kvalifiseringsgruppene. Noreg tapte for borte, og spelte uavgjort mot  og  borte, men vann sine to heimekampar mot  og Makedonia.
Egil Olsen inngjekk etter kvalifiseringa ein avtale om å føre Noreg i kvalifiseringa til EM 2012, før Ståle Solbakken skulle ta over. Solbakken kom seinare til semje med fotballforbundet om å avbryte kontrakten, og vart trenar for det tyske laget 1. FC Köln
Sesongen 2010 vart eit strålende år for Drillo og Noreg. Då alle kampane var spelt hadde dei vunne sju kampar og tapt berre to. Dei leia kvalik-gruppa med ni poeng, etter sigrar mot, og.
Resultat i meisterskap
{|
Kampar med flest tilskodarar
Liste med alle landskampar med over 60 000 tilskodarar, i følgje denne lista.
Av desse femten kampane har Noreg vunne éin, spelt tre uavgjort og tapt elleve. Målskilnaden er 8–43.
Spelarstall
Endra 24. august 2020.
1204
1204 (romartal MCCIV)
Allan K. Jepsen
Allan Kierstein Jepsen er ein dansk fotballspelar som i 2010/11-sesongen spelar for Horsens i den danske fotballigaen. Han har spela 24 landskampar på Danmark sitt U21-lag og to på A-landslaget. Frå mars 2006 til 2009 spelte han venstreback i Vålerenga.
Vikebladet Vestposten
Avisa tek mål av seg å vera lokalavis for kommunane Ulstein og Hareid. Dei to kommunane ligg på øya Hareidlandet. Redaksjonen til avisa ligg i Ulsteinvik. Vikebladet Vestposten blir trykt hos Polaris Trykk i Breivika i Ålesund kommune Namnet Vikebladet Vestposten kjem av ei samanslåing av avisene Vikebladet og Vestposten i 1989. Vikebladet var lokalavis for Ulstein og Hareid og Vestposten for Hareid.
Eigar av avisa er Sunnmørsposten AS, eit dotterselskap av Polaris Media.
Yoshimasa Suda
Yoshimasa Suda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tokyo Gas, Urawa Reds og Kofu SC.
Hiroshi Ninomiya (1969)
Hiroshi Ninomiya er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Urawa Reds.
Shinichi Kawano
Shinichi Kawano er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds og Vissel Kobe.
Geir Rommetveit
Geir Rommetveit er ein tidlegare norsk nyhendejournalist og programleiar tilsett i NRK. Han byrja 15. februar 2008 i ny jobb som programleiar i Norge Rundt. Den jobben hadde han fram til og med 2. mai same år. Hausten 2008 takka han ja til sluttpakke og frå 1. januar 2009 var han ikkje lenger tilknytt NRK.
Rommetveit er mest kjend i Hordaland, då han var tilsett i NRK Hordaland si avdeling på Stord i ei årrekkje, fram til 1996, då han gjekk over til NRK Dagsnytt. Han har òg laga reportasjar for andre program på NRK.
Rommetveit er fødd og oppvaksen på Bryne i Rogaland fylke. Han er no busett i Bergen, der han lagar reportasjar både for lokal- og riksnyhenda. Han har òg ei fortid som lærar. Han er bror til Magne Rommetveit, ordførar i Stord kommune, og far til skodespelar Berte Rommetveit. Under tsunamien i 2004 var Rommetveit og familien på Sri Lanka.
Flint
Flint eller tinne er ein hard bergart med glasaktig utsjånad og med sedimentært opphav. Flint er samansett av kvarts og kalsedon. Flint har ofte eit kalklag på utsida. Han finst som knollar eller lag i krittavleiringar, og flinten kan vere svart, grå, gulaktig eller raudbrun av farge, med ein lysare overflate. Flint finst i hovudsak i lag frå juratida og i den øvre krittida. Bergarten finst ikkje opphavleg i Noreg, men finst enkeltvis langs kysten, der han er komen med drivis sørfrå under istidene.
Danning
Korleis flint vert danna er ikkje heilt avklart. Ein trur at flint oppstår som eit resultat av kjemiske forandringar i samanpressa sedimentære steinformasjonar gjennom ein diageneseringsprosses.
Bruk
Flint kløyvde seg på eit slik vis som gjorde det lett å få fram særs skarpe eggar, og var difor det mest brukte materialet i steinalderen og bronsealderen til å lage slike reiskapar og våpen som vart nytta til å skjere, skrape, stikke og hogge med, til dømes knivar, økser, pilspissar og skraparar til å skrape reint kjøtsida av dyrehudar med. Tilhogginga til desse reiskapane kallar ein i arkeologien for knapping eller knakking.
Fyrtøy frå steinalderen var laga av ein flintstein, svovelkis, som lagar gneistar, og noko lett brennbart, til dømes knusk. Frå 1500- til 1800-talet vart flintstein brukt i fyrtøy. Flinten slo mot eit slagjern som gav gneistar som tente lett brennbart pulver. Flint vart brukt i flintbørser heilt opp i 1700-talet.
I flintrike område har steinen også vore brukt som byggjemateriale. Særleg i delar av Sør-England og East Anglia, finn ein døme på dette.
I moderne tid har flintstein spela ei mindre viktig rolle. Flint vert brukt i nokre typar asfalt for å forbetre den reflekterande verknaden. Fint malen flintstein vert nytta som slipemiddel.
Den estiske fridomskrossen
Den estiske fridomskrossen (Vabadusrist) vart innstifta i 1919 for å heidre dei som gjorde ein innsats under Den estiske sjølvstendekrigen. Medaljen er ei militær utmerking, som vert gjeven til personar som forsvarar Estland sitt sjølvstende i krig. Den siste fridomskrossen vart utdelt i 1925.
Nordre Land kommune
Nordre Land kommune er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar i nord til Nord-Aurdal og Gausdal, i nordaust mot Lillehammer, i aust mot Gjøvik, i sør mot Søndre Land, i sørvest mot Sør-Aurdal, og i vest mot Etnedal. Kommunen høyrer til landskapet Land.
Areal og befolkning
Per 2007 var 41 % av innbyggjarane busett i tettbygde strøk. Dei fleste nordrelendingar bur i og rundt kommunesenteret Dokka med. Elles er det spreidd busetnad i Vest-Torpa, Nord-Torpa og Aust-Torpa.
Historie
Frå 1837 låg Nordre Land i Land formannskapsdistrikt. I 1847 vart dette delt i Nordre og Søndre Land formannskapsdistrikt. Land hadde 9199 innbyggjarar da distriktet vart delt. 1. januar 1914 vart Nordre Land delt ved at Torpa vart skilt ut som eigen kommune.
Geografi
Innsjøane Randsfjorden, Dokkfløyvatnet og Akksjøen ligg i kommunen. Dokkaelva renn frå Dokkfløyvatnet i nord og ned gjennom Torpa og mot tettstaden Dokka, og vidare ut i Randsfjorden. Denne elva er regulert. Elva Etna renn frå nabokommunen Etnedal i vest, gjennom Nordsinni, før ho også renn ut i Randsfjorden. Denne elva er ikkje regulert.
Kommunevåpen
Kommunevåpenet vart vedtatt i 1986. Det viser to gule tømmerfløytarhaker på blå grunn. Reiskapen vart vald som symbol på kommunevåpenet sidan han speglar den lange historia med tømmerfløyting i Randsfjordsvassdraget. Grafikaren Dag Magne Staurheim designa motivet.
1217
1217 (romartal MCCXVII) var eit normalår som byrja på ein søndag i den julianske kalenderen.
Fylkesveg 770
Fylkesveg 770 (Fv770) går mellom Austafjord i Vikna kommune og Foldereid i Nærøy kommune. Veglengda er 85,2 km.
Vinter-OL 1960
Medaljestatistikk
(¹ Forbundsrepublikken Tyskland og DDR deltok som eit enkelt lag i vinter-OL 1956, 1960 og 1964. Dette hadde samanheng med at det ikkje var dei vestallierte sin intensjon å splitte landet)
Fylkesveg 770
Han tar av frå fylkesveg 17 ved Foldereid og går vestover langs Indre Folda til Kovereid, vidare vestover til Rørvik, deretter over Viknaøyene til Østafjord.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
David Vikøren
David Vikøren var administrerande direktør i Norges Rederiforbund frå 1. januar 1977 til 1992. Han er cand.oecon. frå Universitetet i Oslo 1951. Deretter arbeidde han eit år i Statistisk sentralbyrå før han vart knytt til Rederforbundet i 1952. Han vart assisterande direktør i 1964 og direktør i 1969. Han har hatt ei rekkje offentlege verv og vore rådgjevar ved norske delegasjonar til OECD og UNCTAD.
Far hans, Olav Vikøren (1884-1964), var folkehøgskolerektor og forfattar. Då David vart fødd, var han rektor på Nordhordland folkehøgskole, men i 1928 flytta familien til Gjøvik der han vart rektor på Viken folkehøgskole.
Aleksanderøya
Aleksanderøya, òg kjend som Alexander I Island, Alexander I Land, Alexander Land, Alexander I Archipelago og Zemlja Aleksandra I, er den største øya i Antarktis. Ho ligg i Bellingshausenhavet vest for Palmer Land i Den antarktiske halvøya. Mellom øya og halvøya ligg Marguerite Bay og George VI Sound. George VI isbrem fyller heile George VI Sound og knyter Aleksanderøya fast til Palmer Land. Øya ligg delvis kring Wilkins Sound, som ligg i vest. Aleksanderøya er om lag 390 km lang frå nord til sør, er 80 km brei i nord og 240 km brei i sør. Aleksanderøya er den nest største folketomme øya i verda etter Devonøya og har eit areal på.
Historie
Aleksanderøya vart oppdag 28. januar 1821 av ein russisk ekspedisjon under Fabian Gottlieb von Bellingshausen, som gav ho namnet Aleksander I Land etter den regjerande tsaren Aleksander I av Russland, men vart trudd å vere ein del av det antarktiske fastlandet fram til 1940. At det var ei øy vart bevist i desember 1940 av eit selskap på slede under Finn Rønne frå U.S. Antarctic Service. I 1950-åra vart ein britiske base administrert som ein del av Britisk Antarktis bygd som Fossil Bluff (Base KG).
Øya vert i dag nytta som eit meteorologisk senter og forsyningsbase. Storbritannia har gjort krav på øya som ein del av Britisk Antarktis, og det same har Chile og Argentina som ein del av høvesvis Chilensk Antarktis og Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur.
Geografi
Aleksanderøya er stort sett dekt av is. Enkelte nunatakar bryt opp av isflata og det finst nokre få isfrie område, som Ablation Point Massif. Nunatakane er fjelltoppar som strekkjer seg frå nord til sør langs øya. Desse omfattar mellom andre Colbert, Havre, Lassus, Rouen, Sofia University og Walton mountains, samt Staccato Peaks, Lully Foothills, Elgar Uplands og Douglas Range. Desse fjella, toppane, åsane og høglanda er omringa av eit permanent isdekke som består av isbrear som flyt ned frå Aleksanderøya. Desse breane flyt vestover og ut i Bach og Wilkins isbrem og Bellingshausenhavet, og aust ut i George VI isbrem. George VI isbrem får is frå både isbrear i Palmer Land og Aleksanderøya.
På Aleksanderøya ligg Hodgson Lake. Han er ein tidlegare subglasial innsjø som har dukka opp frå under isdekket. Han er 2 km lang og 1,5 km bre og har ei 93,4 m djup vassøyle som ligg under eit 3,6 til 4,0 meter tjukt fleirårig isdekke. Nordsida av innsjøen grensar til Saturn Glacier, som flyt austover til George VI Sound. Under siste glasiale maksimum var Hodgson Lake dekt av eit isdekke som var minst 470 meter tjukt. Dette isdekket starta å smelte kring 13 500 år sidan. Det trekte seg attende og Hodgson Lake vart berre dekt av det tynnare isdekket sitt for kring 11 000 år sidan.
Geologi
Utanom ei 10-30 km lang stripe langs austsida, er grunnfjellet dekt av eit isdekke. Bergartane som utgjer Aleksanderøya består av ei kompleks sampling av metasedimentære og metavulkanske bergartar. Desse bergartane, der ein lokalt finn vulkanske bergartar som intrusjon eller lagt over bergartane, vert kalla Lemay-gruppa. Dei består av turbidittis sandstein (subgråvakke og arkose) innlagra med sekundær siltstein, leirstein, tuff, vulkanoklastisk sedimentær bergart, agglomerat og konglomerat, som alle har gått gjennom metamorfose til prehnitt–pumpellyitt til blåskifer-facies. Desse metasedimentære bergartane inneheld dårleg bevarte ammonittar, pelecypodar, gastropodar, radiolarier og fragmenterte plantefossil. LeMay-gruppa består òg av spreidd skiver av havbotn, havøyar og undervassfjell i samband med forkastingar, som inneheld putebasaltar, vulkanoklastisk sedimentærar bergartar og chert. Bergartane som utgjer LeMay-gruppa er asymmetrisk folda og skyveforkasta i vest, med kaotiske soner og og mange like gamle mjuksedimentdeformasjonar. Basert på biostratigrafi, er den eldste kjende bergarten i LeMay-gruppa frå nedre jura] og opp til sein nedre krit. Dei eldste bergartane i gruppa kan gå heilt attende til karbontida (350–260 million år sidan). LeMay-gruppa er tolka til å vere ei samanvoksingsprisme som vart bygt ut frå vestsida (framsida) av ein langvarig magmatisk boge med røter som no er eksponert på Den antarktiske halvøya, mellom tidleg jura og paleocen, då subduksjonen stoppa opp.
Ein har funne to forskjellige grupper vulkanske bergartar på Aleksanderøya. Ei gruppe består av vulkanske og plutonske bergar frå sein krittid til paleocen. Dei ligg diskordant overkvarande og har trengt inn i metasedimentære og andre bergartar i LeMay-gruppa og dei sedimentære bergartane i Fossil Bluff-gruppa. Somme av desse vulkanske bergartane besstår av særeigne magnesium-rike andesittar, som vart skapt av subduksjon frå ein segmentert eldgamal midthavsrygg for kring 80 million år sidan. Til slutt er det fleire mindre frambrot av neogene alkaline vulkanske bergartar, som vart sanna etter subduksjonen stoppa opp.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1954
Skeids vinnarlag: Øivind Johannessen, Arne Winther, Knut Gudem, Jan «Jonas» Gulbrandsen, Leif Belgen, Finn Gundersen, Arvid Halvorsen, Hans Nordahl, Harald Hennum, Bernhard Johansen og Sverre Olsen.
Fredrikstads lag: Per Mosgaard, Kjell Jacobsen, Åge Spydevold, Reidar Kristiansen, Erik Holmberg, Leif Pedersen, Tore Nilsen, Arne Pedersen, Odd Aas, Henry Johannessen og Willy Olsen.
Anders Skåsheim
Anders Skåsheim var ein norsk bankmann og forfattar av bøker og artiklar.
Han var fødd i Balestrand kommune i Sogn. Skåsheim gjekk på Treiders Handelsskule i Oslo, og fekk der utdanning innan rekneskap, økonomi og marknadsføring. Han fekk seg jobb i Bergen Notforretning og arbeidde fleire år som handelsreisande. Han var med som sekretær i den nynorskbrukande Landsbanken i Bergen frå oppstarten i 1914 og fram til 1920. Anders Skåsheim var sekretær, kontorsjef og soussjef i Vestlandsbanken i Bergen i perioden 1926-1950.
Skåsheim ivra for målsaka og han hadde ein sentral plass i Vestmannalaget i Bergen og han vart utnemnd til æresmedlem. Skåsheim var med å skipa Sogn Mållag, og var den første formann der. Han vart også utnemnd til æresmedlem i Sogn Mållag.
Skåsheim var initiativtakar til skipinga av Historielaget for Sogn.
I 1950 vart han tildelt Kongens fortenestemedalje i gull.
Nobuyasu Ikeda
Nobuyasu Ikeda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds, Kawasaki Frontale og Mito HollyHock.
Sur nedbør
Sur nedbør er regn eller andre former for nedbør som vanlegvis er sur. Det har ein skadeleg effekt på planter, sjødyr og infrastruktur. Sur nedbør kjem hovudsakleg av menneskelege utslepp av svovel- og nitrogen-sambindingar som reagerer i atmosfæren og dannar syrer. I nyare år har mange styresmakter innført lover for å redusere desse utsleppa.
Definisjon
Sur nedbør er eit populært uttrykk som refererer til nedfall av våte (regn, snø, sludd, tåke og skyvatn, dogg) og tørre (surgjerande partiklar og gassar) sure element. Eit meir nøyaktig uttrykk er «surt nedfall». Destillert vatn, som ikkje inneheld karbondioksid, har ein nøytral pH på 7. Væsker med pH mindre enn 7 er sure, medan dei med pH større enn 7 er basiske. «Reint», eller ikkje-forureina regn har ein noko sur pH på om lag 5,2 sidan karbondioksid og vatn reagerer i lag og dannar kolsyre.
Kolsyre kan så ionisere vatn og danne låge konsentrasjonar av hydronoiumion:
Den ekstra syra i regnet kjem frå reaksjon med av dei viktigaste luftforureinande stoffa, som svoveloksidar og nitrogenoksidar, med vatn i lufta til å danne sterke syrer (som svovel- og salpetersyre). Hovudkjelda til desse stoffa er industrielle kraftverk og køyretøy.
Historie
Etter den industrielle revolusjonen har utsleppa av svoveldioksid og nitrogenoksid i atmosfæren auka. I 1852 var Robert Angus Smith den første som viste samanhengen mellom sur nedbør og luftforureining i Manchester i England. Sjølv om sur nedbør vart oppdaga i 1852 var det først seint i 1960-åra at forskarane byrja å studere fenomenet meir omfattande. Uttrykket «sur nedbør» stammar frå 1972. Kanadiske Harold Harvey var av dei første til å undersøke ein «død» innsjø. Ålmenta byrja først mot slutten av 1970-åra å få augo opp for problemet etter at det vart gjeve ut fleire rapportar og media byrja å fatte interesse.
Det har vorte registrert pH i regn og tåke på godt under 2,4 (surheita til eddik) i industrielle område. Industriell sur nedbør er eit stort problem i Europa, Kina, Russland og område som ligg i medvinds frå desse. Desse områda brenn alle svovelhaldig kol for å produsere varme og elektrisitet. Problemet med sur nedbør har ikkje berre auka med veksten av innbyggjartalet og industrien, men er òg spreidd over større område. Bruken av høge skorsteinar for å redusere lokal forureining har medført at gassane er slept ut i den atmosfæriske sirkulasjonen og den sure nedbøren har slik vorte spreidd over større område. Nedfallet skjer ofte ganske langt unna utsleppsområda og mange fjellområde får ofte det største nedfallet, fordi dei får større nedbørmengder. Eit døme på denne effekten er den låge pHen som er målt i regn (samanlikna med det låge lokale utsleppet) over Skandinavia.
Utslepp av kjemikal som fører til forsuring
Den viktigaste gassen som fører til forsuring er svoveldioksid. Utslepp av nitrogenoksid som har oksidert og danna salpetersyre vert derimot meir viktig på grunn av strengare kontroll av utslepp av svovelhaldige stoff. 70 Tg(S) per år i form av SO2 kjem frå brenning av fossilt brensel og industri, 2,8 Tg(S) frå skogbrannar og 7-8 Tg(S) per år frå vulkanar.
Naturleg fenomen
Det viktigaste naturlege fenomenet som medverkar til forsuring av atmosfæren er utslepp frå vulkanar og biologiske prosessar på land, som i våtmarksområde og i havet. Den største biologiske kjelda til svovelhaldeigs stoff er dimetylsulfid.
Surt nedfall er oppdaga i fleire tusen år gamle isbrear på fjerne stader på jorda.
Menneskelet aktivitet
Den viktigaste årsaka til sur nedbør er svovel- og nitrogenhaldige stoff frå menneskeskapte kjelder, som kraftproduserande fabrikkar og motorkøyretøy. Kolkraftverk er av dei mest forureinande og gassane frå desse kan førast mange hundre kilometer bort før dei vert omforma til syrer og fell ned til bakken igjen. Tidlegare hadde fabrikkar korte skorsteinar, men dette førte til lokale forureiningsproblem, og fabrikkane bygde derfor høgare skorsteinar. Dette førte derimot til at dei forureinande partiklane og gassane kunne førast lenger av stad og skapte omfattande økologisk skade.
Gassfase
I gassfasen vert svolvedioksid oksidert via ein reaksjon med hydroksyl i ein intermolekylær reaksjon: etterfølgd av: Når vatn er til stades vert svoveltrioksid (SO3) raskt omforma til svovelsyre: Salpetersyre vert danna i ein rekasjon mellom OH og nitrogendioksid:
Kjemi i skydropar
Når det finst skyer er forsvinn SO2 raskare enn det som berre kan forklarast av gassfase-kjemi. Dette kjem av reaksjonar i sjølve dropane. Svoveldioksid løyser seg opp i vatn og som karbondioksid hydrolyserer det i ein serie av likevektsreaksjonar:
Det er mange akvatiske reaksjonar som oksiderer svovel frå S(IV) til S(VI) og som fører til at svovelsyre vert danna. Den viktigaste oksydasjonsreaksjonane er med ozon, vasstoffperoksyd og oksygen (reaksjonen med oksygen vert katalysert av jern og mangan i skydropane).
Vått nedfall
Vått nedfall av syrer skjer når alle typar nedbør (regn, snø osv) fjernar syrer frå atmosfæren og fører det ned til jordoverflata. Dette kan skje ved avsetting av syrer produsert i regndropar eller ved at nedbør anten fjernar syrer i skyer eller under skyer. Våt fjerning av både gassar og aerosolar er viktige for vått nedfall.
Tørt nedfall
Surt nedfall kan òg gå føre ved tørt nedfall om det ikkje finst nedbør. Dette kan utgjere så mykje som 20 til 60 % av det totale sure nedfallet. Dette skjer når partiklar og gassar festar seg til bakken, planter eller andre overflater.
Skadar
Sur nedbør har vist seg å ha skadelege effektar på skogar, ferskvatn og jordsmonn, tar livet av insekt og sjødyr, fører til skadar på byggverk og påverkar helsa til menneske.
Overflatevatn og sjødyr
Både den lågare pH-verdien og høgare konsentrasjonar av aluminium i overflatevatnet som følgjer av sur nedbør, kan skade fisk og andre dyr i vatnet. Ved pH mindre enn 5 vert ikkje dei fleste fiskeegga klekte og lågare pH-verdiar kan ta livet av vaksen fisk. Når innsjøar og elvar vert surare, minkar det biologiske mangfaldet i dei. Sur nedbør har tatt livet av insekt og enkelte fiskeartar, som bekkaure i enkelte område. Kor mykje den sure nedbøren påverkar innsjøar og elvar anten direkte eller indirekte via avrenning i nedslagsfeltet varierer.
Jordsmonn
Biologiske og kjemiske prosessar i jordsmonnet kan verte hardt råka av sur nedbør. Enkelte mikrobar taklar ikkje overgangen til lågare pH-verdiar og døyr. Ensyma til desse mikrobane vert denautert (forma vert endra slik at dei ikkje lenger fungerer) av syra. Hydroniumiona i sur nedbør mobiliserer òg toksin, som aluminium og vaskar ut viktige næringsstoff og mineral.
Skogar og anna vegetasjon
Skadar på vegetasjon kan skje indirekte gjennom at jordsmonnet vert påverka (sjå over) eller ved høge konsentrasjonar av gassar som skapar sur nedbør. Skogar i fjellområde er særleg utsett sidan dei ofte er omgjeve at skyer eller tåke som er surare enn regn.
Andre planter kan òg verte skadde av sur nedbør, men effekten på levnetsmiddelavlingar er minimert på grunn av kalking og gjødsling som erstattar dei tapte næringsstoffa. I oppdyrka område kan ein kalke jordsmonnet for å halde pH-nivået stabilt, men denne løysinga er ganske så ustabil i villmarka. Når kalsiumet er vaska bort frå nålene til raudgran toler dei ikkje lenger kulde like godt som før og dei kan få kuldeskadar om vinteren og til og med døy. .
Helse
Forskarar har indikert at sur nedbør kan ha ein direkte effekt på helsa til menneske. . Fine partiklar, som ofte vert danna av dei same gassane som sur nedbør (svoveldioksid og nitrogendioksid) har vist seg å føre til sjukdom og tidleg død som følgje av kreft og andre sjukdommar.
Andre effektar
Dette ser ein ofte på gamle gravsteinar der sur nedbør har ført til at inskripsjonane ikkje er leselege lenger. Sur nedbør fører og til at jern lettare rustar. Sikta i atmosfæren vert dårlegare når det er sulfat- og nitrat-aerosolar i lufta.
Førebyggande tiltak
Fleire kolkraftverk har fått installert avsvovlingsanlegg (FGD) for å fjerne svovelhaldige gassar før dei slepp ut i atmosfæren. Effektane av sur nedbør kan likevel vare i generasjonar, sidan endringar i pH-nivået kan føre til at uønskte kjemikal kan verte vaska ut i urørte vasskjelder og ta livet av sårbare insekt og fiskeartar.
Motoriserte køyretøy har i dag installasjonar som reduserer utsleppa av nitrogenoksid i atmosfæren.
Det finst fleire internasjonale avtalar som omhandlar forureinande stoff i atmosfæren som vert ført langt av stad, som avtalar for reduksjon av utslepp av svovel.
Pål Strand
Pål Strand er ein norsk fotballspelar frå Gjøvik. Han har spela for Gjøvik/Lyn, Raufoss, HamKam og Lillestrøm Sportsklubb.
Påskeøya
Påskeøya (rapanui Rapa Nui, spansk Isla de Pascua) er ei øy aust i Polynesia i Stillehavet. Ho ligg 3 515 km vest for Chile og er under chilensk styre.
Øya er 163,6 km² stor og hadde i 2002 eit folketal på 3 791. Av desse bur 3 304 i hovudstaden Hanga Roa. Påskeøya er mest kjend for dei om lag 400 år gamle store steinstatuane (moai). Øya fekk namnet ho er kjend under i utanforverda etter at ein ekspedisjon leia av Jacob Roggeveen oppdaga henne på påskedagen i 1722.
Geologi
Påskeøya er ei trekanta vulkanøy og består hovudsakleg av tre sløkkte vulkanar. Den største av dei er Terevaka (507 moh) som dekkjer det meste av øya, medan Poike og Rano Kau utgjer den austlege og sørlege delen.
Påskeøya tilhøyrer ei undersjøisk fjellkjede, Sala y Gómez-ryggen, som reiser seg meir enn 2000 meter over havbotnen. Berggrunnen består av hawaiitt og jernrik basalt.
Futoshi Ikeda
Futoshi Ikeda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Urawa Reds.
1201
1201 (romartal MCCI)
Colosseum
Colosseum i Roma er eitt av dei best kjende og mest imponerande byggverka frå romartida. Det vart byrja på av keisar Vespasian i år 72. Den fjerde og øvste etasjen vart bygd under Titus, og amfiteateret vart innvigd i år 80.
Bygningen forfall i kristen tid og delar av han vart øydelagd av eit jordskjelv i 1349. Anlegget kunne romma 50 000 tilskodarar og alle hadde nummererte plassar.
Arkitekten er ukjend. Bygningen er 188 m lang, 155 m brei og 48 m høg. Byggmaterialet er travertin. Bogeopningane har halvsøyler; fyrste høgda dorisk søyleorden, andre høgda jonisk og tredje høgda korintisk søyleorden. Dette er seinare nytta i teater og vert ofte kalla teatermotivet.
Interiøra er gått tapt, men det skal ha vore eit plankegolv over romma for scenemaskineriet. Colosseum var det største amfiteatret for dyre- og gladiatorkampar i antikken.
Néa Mádytos
Néa Mádytos (gresk Νέα Μάδυτος) er ein landsby i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Néa Mádytos var hovudsete i den tidlegare kommunen Mádytos, som no er ei kommunaleining i kommunen Vólvi.
Sid Vicious
Bakgrunnsstoff
Bibliografi
Victor Grignard
François Auguste Victor Grignard, kjend som Victor Grignard, var ein fransk kjemikar som fekk Nobelprisen i kjemi i 1912 for å ha oppdaga og gjort greie for den kjemiske reaksjonen som fekk namnet etter han, Grignardreaksjonen. Nobelprisen i kjemi vart dette året delt mellom han og landsmannen Paul Sabatier.
Grignard var fødd i Cherbourg og døydde i Lyon. Han hadde utdanna seg til matematikar hjå universitetet i Lyon før han vart interessert i kjemi, og særleg tok for seg dei kjemiske reaksjonane mellom organiske halogenbindingar og magnesium. Han vart professor ved universitetet i Nancy i 1910.
Egnatía i Thessaloníki
Egnatía (gresk Εγνατία) er ein tidlegare kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Egnatía inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Vólvi.
Sør-Rana
Sør-Rana er ein tidlegare kommune i Nordland fylke, frå 1837 del av Hemnes formannskapsdistrikt.
Sør-Rana vart skild ut som eigen kommune i 1929. Kommunen hadde ved etableringa 1 708 innbyggjarar. I tillegg vart Elsfjord skild ut frå Hemnes på same tid.
Den 1. januar 1964 vart området sør for Ranfjorden i Sør-Rana med 934 innbyggjarar slege saman med Korgen og Hemnes kommunar i tillegg til ein del av Hattfjelldal til den nye Hemnes kommune.
Området nord for Ranfjorden med 697 innbyggjarar vart samstundes slege saman med Mo, Nord-Rana og delar av Nesna til den nye Rana kommune.
Burmesisk skrift
Burmesisk skrift er eit skriftspråk som blir brukt til å skriva burmesisk, kayin og monspråk med. Skriftspråket er avleidd av monskrifta, som på si side byggjer på paliskrifta. Bokstavane er avrunda i forma fordi dei opphavleg blei skrivne på skjøre palmeblad.
Skrifta høyrer til brahmifamilien og blei utvikla frå monskrift under kong Anawrahta, den første herskaren av eit samla burmesisk rike.
Makoto Yamazaki
Makoto Yamazaki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds, Tokyo Gas og Mito HollyHock.
World Association of Girl Guides and Girl Scouts
World Association of Girl Guides and Girl Scouts (oftast forkorta WAGGGS) er ein global organisasjon som støttar jentespeidarforbund i 144 land. Han vart stifta i 1928 og har hovudkvarter i London i England, og er motstykket til World Organization of the Scout Movement (WOSM).
Eilert Bull Simonsen
Eilert Christian Bull Simonsen var ein norsk reiarlagsdirektør frå Vågan.
I starten av karrieren arbeidde han i ymse dampskipsekspedisjonar og vart i 1894 direksjonssekretær i Det Bergenske Dampskibsselskab. I 1899 vart han direktør i Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab, ei stilling han hadde fram til han døydde i 1922. I tida hans i reiarlaget utvida han verksemda kraftig og vart sentral i moderniseringa av norsk skipsfart. Han tok initiativet til å få skipe Ruteskibenes Rederiforening i 1901 for å få slutt på striden om fraktrater. Han vart ein pioner innan bruk av moderne marknadsføring i satsinga på turisttraffikk.
Istid 3: Dinosaurene kommer
Istid 3: Dinosaurene kommer (opphavleg Ice Age: Dawn of the Dinosaurs') er ein dataanimert film frå 2009 laga av Blue Sky Studios og utgjeven av 20th Century Fox. Han er regissert av Carlos Saldanha. Handlinga finn stad når istida er over. Heltane Sid, Manny, Diego, Ellie, Scrat og Scratine får ei ny bekymring: Overlevande dinosaurar og ein galen dinosaurjegar, «Buck».
Ice Age: Dawn of the Dinosaurs er ein oppfølger til filmane Ice Age (2002) og Ice Age: The Meltdown (2006). Regissøren Carlos Saldanha var òg medregissør på dei to andre Istid-filmane. Filmen vart nemnt i kommentatorsporet på DVD-en til Ice Age 2. Den første traileren for filmen vart vist i samband med premieren av filmen Horton Hears A Who! (14. mars 2008). Filmen hadde premiere 1. juli i fleire land, som Noreg og USA.
Fylkesveg 773
Fylkesveg 773 (Fv773) går mellom Brekkvasselv i Namsskogan kommune og Røyrvik i Røyrvik kommune. Veglengda er 31,5 km, og det høgaste punktet på vegen er 765 moh., inne i Steinfjelltunnelen.
Han tar av frå europaveg 6 på Brekkvasselv og går austover til Gjersvik og vidare langs Limingen til Røyrvik.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Karl Aleksander av Lorraine
7. januar 1744 gifta han seg med den einaste systera til Maria Teresia, erkehertuginne Maria Anna av Austerrike. Paret vart guvernørar av Dei austerrikske Nederlanda. Sjølv om Maria Anna døydde seinare same året, heldt Karl fram som guvernør fram til han døydde i 1780. Han vart særs populær og vart òg stormeister av Den tyske riddarordenen i 1761.
Under sjuårskrigen kommanderte han den austerrikske hæren i slaget ved Praha, der han igjen vart slått. Han slo seinare ein mindre prøyssisk hær i 1757 i slaget ved Breslau, før han igjen leid nederlag for Fredrik II av Preussen i slaget ved Leuthen.
Etter det siste nederlaget vart Karl erstatta av Leopold Josef av Daun og trekte seg frå militærtenesta.
Hn/Mostratinget
Mostratinget var eit tingmøte heldt ved Moster kyrkja, på Moster på Bømlo i 1024. Her lagde kong Olav den heilage og bisp Grimkjell fram kristenretten som dei i samråd med frie bønder på tinget fekk teke ved. Sidan vart dette òg teke ved på dei ymse lagtingi, og ein hev rekna dette som innføringi av kristendomen til statsreligion i Noreg. Mostratinget er nemnt i dei eldste norske lovtekstene, Gulatingslovi og Frostatingslovi.
Profítis
Profítis (gresk Προφήτης) er ein landsby i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Profítis var hovudsete i den tidlegare kommunen Egnatía, som no er ei kommunaleining i kommunen Vólvi.
Fjell i Nord-Makedonia
Nord-Makedonia er hovudsakleg eit fjelland. Den gjennomsnittlege høgda i landet er 850 meter over havet. Om lag 80 % av landet består av åsar og fjell. Fjella er delt inn i to hovudgrupper. Dei dinariske Alpane og Rodopifjella. Fjella i Rodopi er eldre fjell. Dei dekkjer dei austlege områda av Nord-Makedonia. Dei dinariske fjella er yngre fjell som ligg i vestlege og sentrale område av landet. Dei er delt inn i tre undergrupper, eit område rundt elvar Vardar, eit anna i Pelagoniadalen og eit område nordvest i landet.
Det er tre nasjonalparkar som vernar ein del av fjella i Nord-Makedonia, Pelister, Mavrovo og Galičitsa.
Dei viktigaste fjella i Nord-Makedonia er:
ABM-utvikling
ABM-utvikling - statens senter for arkiv, bibliotek og museum var eit norsk statleg senter med ansvar for samordning og utvikling av arkiv, bibliotek og museum. Senteret vart oppretta den 1. januar 2003, ved ei samanslåing av Statens Bibliotektilsyn, Riksbibliotektenesta og Norsk Museumsutvikling. Det vart avvikla i 2010.
ABM-utvikling var organisert under Kyrkje- og kulturdepartementet (KKD), men vart leia av eit eige styre med representantar både frå KKD, Miljøverndepartementet og Utdannings- og forskingsdepartementet. ABM-utvikling var organisert med tre avdelingar: Ei utviklingsavdeling, ei administrasjonsavdeling og ei informasjonsavdeling. ABM-utvikling vart leia av direktør Jon Birger Østby, den tidlegare leiaren for Norsk Museumsutvikling. ABM-utvikling var mellom anna ansvarleg for drifta av kulturnett.no og samarbeidsprogrammet Norsk digitalt bibliotek.
Khiosmassakren
Khiosmassakren refererer til drapet på fleire titusenar grekarar av dei osmanske styrkane på øya Khíos i 1822.
Bakgrunn
Dei osmanske styrkane okkuperte Khíos utan kampar under leiing av Piali-Pasha i 1556. Før det var Khíos styrt frå Genova. Både livet på Khíos og produksjonen på øya heldt fram som før overtakinga. Innbyggjarane hadde mange privilegium og der var få tyrkarar som budde på fortet på øya. Den lokale overklassa heldt på jorda, rikdomen og lokal makt.
Khíos blomstra under tyrkisk styre, truleg grunna mastik-produksjonen på øya. Mastik var nytta mellom anna som parfyme, tannrens og tyggegummi hos haremet til sultanen.
Det var nokre forsøk på å frigjera Khíos frå tyrkarane, som florentinarane i 1599 og venetianarane i 1694]]—1695. Ingen av desse lykkast. Økonomien på Khíos heldt fram å vekse og i 1822 budde det om lag 120 000 menneske på øya.
Då den greske sjølvstendekrigen starta i 1821 var Khíos først ikkje involvert. Den første krigshandlinga på øya skjedde 11. mars 1822 då ein gjeng opprørarar frå Sámos under leiing av Lykourgos Logotheis saman med nokre få khiotar, kringsette det tyrkiske fortet, utan å oppnå noko.
Khíos ligg berre få kilometer frå det tyrkiske fastlandet, og sultan Bechit meinte det var viktig å lære khiotane ei lekse.
Khiosmassakren
Den 30. mars 1822 nådde den osmanske flåten øya. Admiral Kapudan Pasha Kara Ali hadde kommando og med seg hadde han ein styrke på fleire tusen irregulære krigsfolk. Opprørarane frå Sámos trekte seg då fort tilbake og sivilbefolkninga stod uvæpna igjen.
I to veker slakta, brente, plyndra og øydela tyrkarane Khíos. Leiarar vart hengd og estimat tilseier at minst 25 000 menneske mista livet. Mange vart også seld på slavemarknaden. Enkelte kjelder seier at så mange som 44 000 mista livet og 50 000 vart seld som slavar og 23 000 flykta.
Etterspel
Etter alle protestane og press frå organisasjonen Philhellenism bestemte Sultan Bechit at khiotane skulle få fritt leide til øya igjen. I ein periode sponsa han til og med dette.
I juni same året sette den greske Konstantinos Kanaris og hans flåte fyr på den osmanske flaggskipet i hamna på Khíos. Admiral Kapudan Pasha vart drepen i denne aksjonen.
Økonomien på Khíos vart hardt råka av massakren. Leiarane var anten drepne eller dei hadde rømd, og kom ikkje attende. Dette gjorde også at øya vart ramma ekstra av frosten i 1850 og jordskjelvet i 1881. Khíos fekk tilbake litt av sin gamle rytme først på byrjinga av 1900-talet
Khíos vart ein del av Hellas etter den første balkankrigen (1912) og vart offisielt annektert frå Tyrkia etter Lausannetraktaten i 1923.
Stortingsvalet 1927
Stortingsvalet 1927 vart halde i Noreg hausten 1927.
Resultat
¹ Mandat på felleslister oppført på dei einskilde partia.
Om resultatet
Arbeidarpartiet hadde før valet slått seg saman att med Socialdemokratane og gjorde eit brakval. Dei vart det største partiet i landet, noko dei har vore sidan. Høgre som sat med regjeringsmakta før valet, vart den største taparen og Høgreregjeringa til Ivar Lykke gjekk av til fordel for Christopher Hornsrud si regjering, den første Arbeidarparti-regjeringa i landet. Venstre gjekk òg tilbake, for femte val på rad. Likevel kom partiet snart til regjeringsmakt att. Arbeidarpartiregjeringa sat berre ei kort tid, før endå eit regjeringsskifte førte Venstre sin Johan Ludwig Mowinckel si andre regjering til makta.
Tsutomu Nishino
Tsutomu Nishino er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Urawa Reds.
Taekwondo
Taekwondo (태권도) er ein koreansk kampsport som har røter 2600 år attende. I dag er taekwondo ein global olympisk idrett. Namnet betyr «fot, hand, kunst». Taekwondo er meint å skulla skapa god moral og god oppførsel, ikkje valdelege haldningar.
Ein kjempar hovudsakleg med slag og spark, med mest vekt på spark. Deltakarane brukar kvite drakter, med beltefarge etter kva grad dei har.
Dei ulike taekwondo (eller på den tida: Tae Kyon) stilane vart fram til vår tid praktisert på forskjellige kampkunst-skular (kwans), og stilane tok namn etter kvar kwan.
Dei fem viktigaste:
Det er òg viktig å nemne Sang Moo Kwan, ettersom denne kwanen utvikla poomsene (kampmønster). For om lag 50 år sidan vart det heldt eit møte mellom alle kwan-leiarane, der det vart foreslått å gje stilane same namn. Namnet Taekwondo vart bestemt. Sjølv om kwanen vart 'nedlagt' er det framleis mange som brukar kwan namnet saman med Taekwondo.
Beltefargane
Det varierer frå klubb til klubb kva fargar som er med.
Filosofi
Dei ulike stilane innanfor taekwondo byggar på ulike filosofiske grunnlag. Felles for desse grunnlaga er at mykje det referar tilbake til dei fem boda til Hwarang. Choi Hong Hi gjev uttrykk for sitt filosofiske grunnlag gjennom dei fem prinsippane for Taekwon-Do. Desse prinsippane blir vidare formulert i taekwondo-løftet.
Sel kommune
Sel er ein kommune nord i Gudbrandsdalen i Innlandet fylke. Han grensar i nord til Dovre og Folldal, i aust og sør til Nord-Fron, og i vest til Vågå.
Sel (uttala Sĕl, med stutt e) kjem av gammelnorsk «Sil» som betyr stillerennande vatn i elv eller bekk.
Historie
Sel herad vart fyrst skipa 1.1.1908 då dåværande Vaage (Vågå) herad vart delt i dei tre einingane: Vaage, Hedalen (Heidal) og Sel. På denne tida hadde Heidal eit folketal på 1241, medan Sel hadde 2287 innbyggjarar. Den noværande Sel kommune vart skipa 1.1.1965 då Heidal og Sel vart slegne ihop, Heidal hadde då eit folketal på 1731, medan Sel hadde 3687 innbyggjarar. I tillegg vart krinsen Tolstadåsen med 35 innbyggjarar overført frå Vågå og krinsane Sandbu og Sjoa med eit samla folketal på 413 overførte frå Nord-Fron. Det har såleis ikkje vore endringar i kommunens vidd sidan dess.
Skular og målstoda
Kring 1930 hadde Heidal herad tre skulekrinsar, medan dåværande Sel hadde seks krinsar. Krinsane i Heidal tok nynorsken i 1933, medan dei i Sel fekk målet i 1939. Fram til 1970 var det berre nynorskelevar i grunnskulane i Sel, mens det frå 1971 har vore parallellklasser med bokmål på Otta skole. Sidan dess har delen nynorskelevar minka stendig og låg samla for dei fire grunnskulane i kommunen på 47% i 2012. Frå skuleåret 2012-13 vert bokmål hovudmålet ved Otta skole, medan det hausten 2013 var folkerøystingar om målformen ved Heidal og Sel skuler. Det vart store fleirtal for nynorsken, så desse skulane vil framleis halde på målet.
Gammalsvenskby
Gammalsvenskby er ein del av landsbyen Zmijivka (ukrainsk Зміївка) i Khersonska oblast i Ukraina med svensk kulturarv. Lenge budde det fordrivne estlandssvenskar i Gammalsvenskby.
Frå Dagö i Estland
På øya Hiiumaa i Estland, eller Dagö, som øya heiter på svensk, hadde det frå 12-1300-talet budd svenskar. I 1781 tvinga Katarina II dei svensktalande øybuarane til å dra frå Hiiumaa, og ho gav dei lovnad på nytt land sør i Ukraina, ved elva Dnjepr. 1 200 personar byrja så ein dødsmarsj som berre 300 personar kom til å overleve. Året etter kom dei resterande til den nye heimbygda si. Her dyrka dei jorda, og langsamt voks talet på svensktalande, til det nådde eit maksimum på om lag 900 tidleg på 1900-talet. Tyskarane gav byen namnet «Altschwedendorf» – Gammalsvenskby. Svenskbybuarane heldt på den svenske dialekta si, si lutherske tru og sine svenske sedar og skikkar.
Nye evakueringar
Etter den russiske revolusjonen vart det sett i gang arbeid for å hente svenskbybuarane heim til Sverige. 1. august 1929 kom om lag 900 svenskar till Sverige. Dei fleste vart verande i Sverige, nokre fór vidare til Canada. Men om lag 250 personar vende etter nokre år attende til den gamle heimbyen sin i Ukraina. På byrjinga av 1930-åra vart dei råka av utreinskingane hans Stalin, og mange vart fengsla eller forviste til Sibir. Under andre verdskrigen vart dei tyske troppane helsa som frigjerarar, og då russarane kom attende, vart dei straffa på nytt.
Gammalsvenskby i dag
Mot slutten av 1980-åra kom perestrojkaen og glasnost i Sovjetunionen. Det vart råd å ta opp att kontakten mellom Sverige og dei isolerte svenskane i Ukraina. Den raserte svenske kyrkja i byen vart atteroppbygd av den ortodokse kyrkja i Ukraina, og det vert på nytt feira messer på svensk i kyrkja.
Den Svenska kyrkan og Gotland kommune har gjeve noko økonomisk støtte til byen, og i 1994 etablerte Chumak, eit svensk selskap som produserer olje, ketsjup og hermetikkmat, seg i nabobyen Kakhovka. I dag har landsbyen mellom 150 og 200 innbyggjarar med ein svensk kulturarv. Berre nokre få av dei snakkar den svenske dialekta flytande.