cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koarktasjon av livpulsåra
Anatomi
Innsnevringa er oftast mellom a. subclavia og inngangen av ductus arteriosus. Ductus arteriosus er ei blodåre som er ein del av fostersirkulasjonen. Ho lèt blod passera frå lungepulsåra utanom lungene og rett til aorta. Normalt vil ho lukke seg kort tid etter fødselen. Sirkulasjonen ved alvorleg koarktasjon kan vera avhengig av at ductus er open og gjev blod til underkroppen.
Sit innsnevringa i innmunninga av ductus, vil han ofte vise seg først når ductus lukkar seg. Sit innsnevringa under ductus kan ein få eit overbelasta venstre hjartekammer med dårleg funksjon og dårleg blodforsyning av underkroppen sjølv om ductus er open.
Innsnevringa er som oftest heilt avgrensa og mindre enn ein centimeter lang, med ein utprega timeglass-fasong. Ho er då mest som ei hylle eller membran inne i åra. Innsnevringa kan òg vera langstrakt. Dersom sjølve aortabogen er smal er det tale om ein tilleggsfeil; bogehypoplasi.
Ein koarktasjon opptrer åleine i 18–22 % av tilfella. Den vanlegaste tillegsfeilen er bikuspid aortaklaff (46-85 % av tilfella), dernest aortastenose, mitralstenose og ventrikkelseptumdefekt (26–65%).
Årsaker
Det finst ikkje konsensus om kva for teoriar som har størst forklaringskraft.
Verknad
Eit nyfødd barn med koarktasjon kan bli kritisk sjukt kort tid etter fødselen, i løpet av timar eller dagar. Kor snøgt det skjer avheng av plasseringa, over eller under innmunninga av ductus arteriosus. Kor dårleg ungen blir avheng av kor trongt det er. At ein kraftig forsnevring, særleg under ductus arteriosus, gjev slike problem skuldast manglande blodforsyning i underkroppen. Der ligg viktige organ som nyrer, lever og tarmar.
Det er ikkje så reint sjeldan at koarktasjonar ikkje er så alvorlege på kort sikt. Imidlertid vil venstre hjartekammer måtte arbeida mot ein auka motstand. Det vil gje forstørra hjartemuskel (hypertrofi av myokard) og auka blodtrykk før forsnevringa. Bak forsnevringa vil blodtrykket vera lågare enn normalt. Det vil gjerne med tida vekse blodårar forbi den tronge plassen, sokalla kolateralar. Desse syter for auka blodforsyning til underkroppen.
Før fødselen
Det er vanskeleg å sjå koarktasjonar i mors liv (intrauterint). Dei viser seg ofte ikkje før ductus arteriosus lukkar seg. Forsnevringa kan somme tider først vera målbar fleire månader etter fødselen.
Etter fødselen
Eit tidleg teikn på koarktasjon er svake eller manglande pulsar i arteriane i lyskane eller fotryggane. Ein kan òg måle eit høgare blodtrykk i høgre arm enn i beina. Er det ei kraftig innsnevring vil pasienten kunne bli svært dårleg, gjerne plutseleg og i første leveveka. Ekkokardiografi vil som regel kunne gje svar hjå små born, men er vanskelegare hjå større born og vaksne. Røntgen vil kunne gje ein peikepinn på om det er ein koarktasjon. Sikkert svar vil ein kunne få med MR eller spiral-CT, gjerne med tredimensjonal rekonstruksjon. Rekonstruksjonen vil kunne rettleie kirurgen. Hjartekateterisering blei mykje bruka før, men er sjeldent naudsynt no. Metoden blir fortsatt nytta ved nokre høve for å få slått fast trykk-gradienten over forsnevringa, han seier noko om indikasjonen for operasjon eller intervensjon.
Behandling
Det kan vera naudsynt å gje prostaglandin E1 eller E2 kontinuerleg for å halde ductus arteriosus open medan ein ventar på korreksjon. Korreksjonen kan vera ein intervensjon eller ein operasjon, utan at det er brei semje om kva for behandling som er best. Det finst to slags intervensjonell behandling. Under hjartekateterisering kan ein blåse opp ein væskefylt ballong i forsnevringa og vida ho ut. Ein kan òg setja inn ein stent, eit røyr av netting, i forsnevringa. Stenten kan utvidast til den diameteren ein ynskjer, òg i fleire omgangar etter kvart som pasienten veks.
Kirurgisk korreksjon er valet på små ungar og ved mange anatomiske tilhøve. Er forsnevringa kort blir ho skoren ut og åra skøytt ende mot ende. Er forsnevringa lang kan det bli nødvendig å nytta kunststoff-lappar i åreveggen, eller andre metodar. Operasjonen kan gjerast utan hjarte-lungemaskin og ein går inn anten mellom ribbeina noko baktil på venstre side eller gjennom brystbeinet, avhengig av anatomien på forsnevringa og aortabogen.
Tropisk syklogenese
Tropisk syklogenese er eit omgrep som skildrar utviklinga og forsterkinga av ein tropisk syklon i atmosfæren. Mekanismane som styrer tropisk syklogenese er ganske forskjellig frå syklogenese på midlare breidder. Tropisk syklogenese involverer utviklinga av ein syklon med varm kjerne på grunn av kraftig konveksjon i ein atmosfære med dei rette tilhøva. Det er seks krav som må oppfyllast for å få starte ein tropisk syklogenese: varm nok havoverflate, atmosfærisk instabilitet, mykje fukt i lågare til midlare nivå i troposfæren, nok corioliskraft til å utvikle eit lågtrykkssenter, ei forstyrring i låge nivå må eksistere frå før, og ein må ha lågt vindskjer.
Koarktasjon av livpulsåra
Behandling
Behandling med medisinar mot høgt blodtrykk kan vera naudsynt.
Tropisk syklogenese
Tropiske syklonar har ein tendens til å utvikle seg om sommaren, men har oppstått til nesten alle tider av året i dei fleste tropiske havbasseng. Klimasyklusar som ENSO og Madden-Julian-oscillasjon påverkar kor tid og kor ofte tropiske syklonar utviklar seg. Ei kraftig avgrenseing for kor intense tropiske syklonar kan verte, er vasstemperaturen i områda han flyttar seg i. I snitt vert danna 86 tropiske syklonar verda over på eitt år, og 47 av desse utvikar seg til orkan styrke, og 20 vert intense tropiske syklonar (minst Kategori 3 på Saffir-Simpson-skalaen).
Koarktasjon av livpulsåra
Prognose
Ubehandla vil 60–90 % av nyfødde med symptom døy i første leveåret. Av dei pasientane med koarktasjon som overlev dei to første åra døyr 25 % før dei fyller tjue, 50 % er daude før dei fyller 30, 75 % før 43 og 90 % før dei fyller 55 år.
Tropisk syklogenese
Krav for å få starta tropisk syklogenese
Det er seks krav som må oppfyllast for å få sett i gang tropisk syklogenese: havoverflatetemperaturen må vere høg no, atmosfæren må vere instabil, ein må ha nok fukt i lågare og midlare nivå i troposfæren, nok corioliskraft for å utvikle eit lågtrykkssenter, ei forstyrring må alt eksistere i lågare nivå, og ein må ha lite vertikalt vindskjer. Desse tilhøva er nødvendige for å få danna tropiske syklonar, men dei garanterer likevel ikkje at ein tropisk syklon vil oppstå.
Koarktasjon av livpulsåra
Prognose
For opererte pasientar er prognosen god, men dårlegare enn i den ålmenne befolkninga. Tal frå Mayo Clinic på pasientar operert mellom 1946 og 1981 viser 91 % overlevnad etter 10 år, 84 % etter 20 år og 72% etter 30 år. For pasientar operert før dei fylte 14 år var overlevnad 20 år etter operasjonen 91 %. Tidspunkt for operasjonen var den sterkaste prediktoren for godt utkomme. Ei dansk undersøking på pasientar frå same tidsrom syner om lag den same mortaliteten. Av dei overlevande fekk 25 % behandling mot høgt blodtrykk.
Tropisk syklogenese
Varmt vatn, instabilitet og fukt i midlare nivå
Normalt må ein ha ein havoverflatetemperatur på 26,5 °C ned til ei djupne på minst 50 meter for å oppretthalde ein spesiell mesosyklon som er den tropiske syklonen. Dette varme vatnet trengst for å oppretthalde den varme kjernen som gjev energi til syklonen. Denne temperaturen er langt over den globale middeltemperaturen i havoverflata på 16,1 °C. Dette kravet kan likevel reknast som eit generelt minstenivå, sidan han forutset at dei atmosfæriske tilhøva i det omliggande området har normale forhold.
Koarktasjon av livpulsåra
Prognose
Personar som har hatt koarktasjon av aorta må kontrollerast livet ut, både med omsyn til blodtrykk og fåre for ny forsnevring. Dei vanlegaste komplikasjonane er ny forsnevring, og utposing (aneurisme) ved operasjonsstaden.
Tropisk syklogenese
Varmt vatn, instabilitet og fukt i midlare nivå
Tropiske syklonar kan oppstå sjølv når ein ikkje har normale atmosfæriske tilhøve. Til dømes kan kjøligare luft i høgare nivå (over 500 hPa eller 5,9 km opp i høgda) føre til tropisk syklogenese ved lågare havoverflatetemperaturar, sidan ein krev ei viss temperaturending med høgda for å gjere atmosfæren ustabil nok til å få danne konveksjon. I ein fuktig atmosfære er denne temperatuendringa 6,5 °C/km, medan han i ein atmosfære med mindre enn 100 % relativ fukt må vere 9,8 °C/km.
I nivået med trykk på 500 hPa er lufttemperaturen i snitt -7 °C i tropane, men lufta i tropane er normalt tørr i dette nivået slik at lufta vert avkjølt når ho vert fuktigare, som er gunstig for å få danne konveksjon. Ein våttemperatur i 500 hPa i den tropiske atmosfæren på -13,2 °C er krevd for å få starte konveksjon om vasstemperaturen er 26,5 °C, og dette temperaturkravet aukar eller minkar proporsjonalt med 1 °C i havoverflatetemperaturen for kvar endring på 1 °C i 500 hpa.
Under ein kald syklon kan temperaturen i 500 hPa falle ned til -30 °C, som kan medføre konveksjon sjølv i den tørraste atmosfæren. Dette forklarer òg kvifor fukt i midlare nivå i troposfæren, i om lag 500 hPa-nivået, er eit krav for tropisk syklogenese. Når ein har tørr luft i same høgda gjer våttemperaturen ein normalt har i 500 hPa at ein ikkje får danna store område med torevêr på grunn av for lite instabilitet. I høgder nær tropopausen var normaltemperaturen i perioden 1961 til 1990 på -77 °C. Nyare døme på tropiske syklonar som har klart å vare ved sjølv over kjøligare vatn er Delta, Epsilon og Zeta i orkansesongen 2005 i Atlanterhavet.
Rolla til maksimal potensiell intensitet (MPI)
Dr. Kerry Emanuel skapte ein matematisk modell rundt 1988 for å rekne ut den øvre grensa for kor kraftige tropiske syklonar kan verte basert på havoverflatetemperaturen og atmosfæriske tilhøve frå dei siste globale modellane. Modellen til Emanuel vert kalla maksimal potensiell inteisitet eller MPI. Kart som vert laga ut frå denne likninga syner regionar der tropiske stormar eller orkanar kan oppstå basert på termodynamikken i atmosfæren i siste globale vêrmodell (anten 0000 eller 1200 UTC). Modellen tar ikkje med vertikalt vindskjer i utrekninga.
Corioliskrafta
Ein må minst ha ein avstand på 500 km frå ekvator for å få starta tropisk syklogenese. Rolla corioliskrafta har i dette er å skape ein gradientvindbalanse ved å balansere trykkgradientkrafta (trykkskilnaden fører til at vind bles frå høgt til lågt trykk ) og geostrofisk vind (krafta som fører til at vinden bles parallelt til isobarane) for stentripetalakselerasjon (som ein får når isobarane går langs ei kurve).
Forstyrring i låge nivå
Om det er eit monsuntråg, ei tropisk bølgje, ein brei overflatefront eller ei utstraumingsgrense, må ein ha ei forstyrring i låge nivå med nok kvervling og konvergens for å få starte tropisk syklogenese. Sjølv med perfekte tilhøve i øvre nivå og ein atmosfære som er instabil nok, vil ikkje den tropiske syklogenesen sette i gang om ein ikkje har ei slik forstyrring i låge nivå.
Svakt vertikalt vindskjer
Ein må ha vertikalt vindskjer på mindre enn 10 m/s mellom overflata og tropopausen for å få danna tropiske syklonar. Kraftigare vind enn dette kan «blåse» den tropiske syklonen sundt, sidan den varme kjernen i midlare nivå vil forflytte seg horisontalt i forhold til sirkulasjonen ved overflata, og på den måten tørke ut troposfæren i midlare nivå og stoppe utviklinga. I mindre system kan utviklinga av eit mesoskala konvektivt system i ein atmosfære med vindskjer skape ei utstraumingsgrense som er kraftig nok til å øydeleggje overflatesyklonen. Moderat vindskjer kan vere medverkande til å skape den nødvendige konveksjonen og overflateforstyrringa som krevs, men må så verte mindre for at den tropiske syklogenesen skal halde fram.
Gunstige tråg
Avgrensa vertikalt vindskjer er gunstig for å få danna tropiske syklonar. Når eit tråg i øvre nivå, eller eit lågtrykk i øvre nivå har om lag same storleiksskala som den tropiske forstyrringa, kan systemet verte styrt av systemet i øvre nivå og inn i eit område med betre diffluens i høgda, slik at systemet held fram å utvikle seg. Svake syklonar i høgda er betre kandidatar for ein slik vekselverknad. Ein har funne spor som tyder på at tropiske syklonar i svake vindskjer i starten utviklar seg raskare enn tropiske syklonar i kraftigare skjer, men dette medfører at syklonen ikkje utviklar like kraftig vind eller like lågt lufttrykk. Denne prosessen vert kalla baroklin initering av ein tropisk syklon. Øvre syklonar eller øvre tråg som følgjer etter systemet kan skape fleire utstrøymingskanalr og medverke til å intensivere syklonen. Merk at tropiske forstyrringar under utvikling kan påverke tråg eller lågtrykk i øvre nivå i bakkant av forstyrringa ved å utvikle dei eller forsterke dei på grunn av lufta stom strøymer ut frå den tropiske forstyrringa/syklonen.
Det har vore tilfelle der store tråg på midlare breidder har medverke til tropisk syklogenese når ein jetstraum i øvre nivå passerer nordvest for systemet under utvikling. Dette vil forsterke divergensen i høgda og innstrøyminga ved bakken og spinne opp syklonen. Denne forma for vekselverknad ser ein oftast med forstyrringar som alt er i stand med å danne eit lågtrykkssenter.
Tidspunkt for utvikling
På verdsbasis er det flest tropiske syklonar seint på sommaren når vasstemperaturen er høgast. I kvart basseng er det likevel årstidsvariasjonar. På verdsbasis er mai den minst aktive månaden, medan september er den mest aktive.
I Nord-Atlanteren varerer orkansesongen frå 1. juni til 30. november, men med størt aktivitet frå seint i august og ut september. Det statistiske høgdepunktet i orkansesongen er 10. september. Områda nordaust i Stillehavet har ein lengre aktivitetsperiode, men innanfor same tidsrame som i Atlanteren. Nordvest i Stillehavet er det tropiske syklonar året rundt, men færrast i februar og flest tidleg i september. Nord i Indiahavet er stormane mest vanlege frå april til desember med toppar i mai og november.
På den sørlege halvkula startar den tropiske syklonaktivitet 1. november og endar seint i april. Flest tropiske syklonar på den sørlege halvkula finn ein mellom midten av februar til tidleg i mars. Nesten alle tropiske syklonar på den sørlege halvkula oppstår frå kysten av det sørlege Afrika og austover til Sør-Amerika. Tropiske syklonar er særs sjeldne i Sør-Atlanteren og det sørlege Stillehavet.
Midlare breidder
Område så langt så 30-32 grader frå ekvator (bortsett frå i nærleiken av varme havstraumar) har vanlegvis ikkje tilhøva som skal til for å danne eller forsterke tropiske syklonar, og området meir enn 40 grader frå ekvator vil som regel bryte ned ei slik utvikling. Den viktgaste avgrensande faktoren er vasstemperaturen, sjølv om høgare vindskjer i slike område òg er ein viktig faktor. Desse områda vert stundom vitja av syklonar som flyttar seg mot polane frå tropiske breiddegrader. Ein sjeldan gong, som orkanen Alex i 2004, Alberto i 1988, og ein orkan nordvest i Stillehavet i 1975,, kan oppstå eller forsterke seg i denne regionen. Stormar som overlever utanfor 50 grader som ein tropisk syklon er sjeldan, men det er ikkje uvanleg at ein storm kan omdannast til ein kraftig ekstratropisk syklon på høgre breiddegrader.
Nær ekvator
Område som ligg om lag innanfor 10º frå ekvator har liten corioliskraft, som er ein viktig faktor for å få danna tropiske syklonar. I desember 2001 oppstod likevel den tropiske stormen Vamei sør i Sørkinahavet og gjekk i land i Malaysia. Han oppstod ut frå eit torevêr på Borneo som flytta seg ut i Sørkinahavet. Syklonen Agni kom så nær som 80 km frå ekvator i 2004.
Søraustlege Stillehavet
Tropiske syklonar oppstår sjeldan i denne regionen. Når dei oppstår er det ofte knytt til El Niño-hendingar. Dei fleste tropiske syklonar som har gått inn i denne regionen har oppstått langt vest i det sørvestlege Stillehavet. Dei råkar stundom øyane i Polynesia. Under El Niño-hendinga i 1982/83 vart Fransk Polynesia råka av seks tropiske syklonar på fem månader. Det har aldri vore registrert tropiske syklonar som har råka vestsida av Sør-Amerika.
Sør-Atlanteren
Ein kombinasjon av vindskjer og mangel på tropiske forstyrringar frå den intertropiske konvergenssona (ITCZ) gjer at det sjeldan oppstår tropiske syklonar i Sør-Atlanteren. Tre tropiske syklonar er observert her; ein svak tropisk storm i 1991 utanfor kysten av Angola, syklonen Catarina (stundom kalla Aldonça), som gjekk i land i Brasil i 2004 med kategori 2-styrke., og ein mindre storm i januar 2004 aust for Salvador i Brasil.
Andre stader
Stormar som har hatt liknande struktur som tropiske syklonar har stundom oppstått i Middelhavet, mellom anna i september 1947, september 1969, januar 1982, september 1983 og januar 1995. Det er derimot omdiskutert om desse stormane kan kallast tropiske. I Svartehavet har det stundom oppstått stormar som har hatt liknande oppbygging som syklonane i Middelhavet.
Ein har tidlegare fått rapportar om kvervlar utanfor kysten av Marokko, men det er omdiskutert om desse verkeleg har tropisk karakter. Tropisk aktivitet er òg særs sjeldan i Dei store sjøane, men eit storsystem som liknar tropiske eller subtropiske syklonar oppstod i Huronsjøen i 1996. Syklonen utvikla eit auge i senteret, og kan for ein kort periode ha vore ein subtropisk eller tropisk syklon.
Påverknad av ENSO
El Niño-hendingar påverkar fordelinga av varmt overflatevatn i havet og dette motverkar utviklinga av tropiske syklonar i Atlanterhavet og rundt Australia, men aukar sjansen for aktivitet i det nordvestlege Stillehavet. Sidan tropiske s yklonar nordaust i Stillehavet og nord i Atlanterhavet begge i stor grad vert skapt av tropiske bølgjer langs det same bølgjetoget, fører minka tropisk syklonaktivitet i Nord-Atlanteren til auka tropisk syklonaktivitet i det austlege Stillehavet. Sjølv om El Niño ikkje påverkar talet på tropiske syklonar i det nordvestlege Stillehavet, fører det til at syklonane vert sanna lenger aust enn vanleg. Nær den internasjonale datolinja på begge sider av ekvator er det ei netto auke av tropiske syklonar som utviklar seg under El Niño.
Påverknad frå MJO
Madden-Julian-oscillasjon (MJO) fører til auka vestleg vind og generelt fører dette til auka tropisk syklogenese i alle farvatn. Sidan svinginga forplanar seg frå vest til aust, fører dette til at den tropiske syklogenesen fltytar seg austover når det er sommar på denne halvkula. Det er eit omvendt forhold mellom tropisk syklonaktivitet i det vestlege Stillehavet og Nord-Atlanteren. Når eit basseng er aktivt, er det andre vanlegvis roleg og omvendt. Hovudårsaka til dette er fasen til Madden-Julian-oscillasjonen, som normalt er i motsett fase til ei kvar tid.
Påverknad av ekvatoriale rossbybølgjer
Forsking av vist at fanga ekvatoriale rossbybølgjer kan auke sannsynet for tropisk syklogenese i Stillehavet, sidan dei aukar vestavinden i låge nivå i denne regionen, som så kan føre til større kvervling i låge nivå. Dei individuelle bølgjene kan flytte seg om lag 1,8 m/s, men bølgjegruppene er ofte stasjonære.
Sesongvarsel
Sidan 1984 har Colorado State University gjeve ut sesongvarsel for tropiske syklonar for Nord-Atlanteren og resultatet er betre en klimatologien for området. Universitet har funne fleire statistiske forhold for dette bassenget som gjer at ein kan føresjå kor mange tropiske syklonar som vil oppstå i løpet av ein sesong. Sidan den gong er det gjort mange forsøk på å videreutvikle metodane til universitetet til å gjelde det nordvestlege Stillehavet og områda rundt Australia òg. Prediktorane er knytte til svingingar i det globale klimasystemet med walkersirkulasjonen som er knytt til ENSO (El Niño og La Niña) og den sørlege oscillasjonsindeksen, den nordatlantiske oscillasjonen eller NAO, den arktiske oscillasjonen eller AO og det nordamerikanske stillehavsmønsteret eller PNA.
Viktor Emmanuel II av Italia
Viktor Emmanuel II av Italia. Han var frå 1849 til 1861 konge av Kongedømet Sardinia, som omfatta Piemonte, Savoie og Sardinia. Den 17. mars 1861 tok han tittelen Konge av Italia, og vart den første kongen i det samla kongeriket Italia. Tittelen hadde han til han døydde i 1878.
Ekteskap og barn
Rosa Teresa Vercellana Guerrieri (med kjælenamnet La Rosina) var Viktor Emmanuel si elskarinne ei tid. Greven av Mirafiori og Fontanafredda var deira son, fødd utanom ekteskap.
Carmen Twillie
Carmen Beth Twillie er ein songar og skodespelar frå USA. Ho er mest kjend for å ha sunge på Elton John- og Tim Rice-songen «Circle of Life» i byrjinga av Disney-filmen The Lion King i 1994. Twillie arbeidde med Pink Floyd i 1987 på albumet A Momentary Lapse of Reason. Ho hadde syngestemma til Stormella i Rudolph the Red-Nosed Reindeer: The Movie i 1998 og var vokalist i Cats Don't Dance.
Haugland i Fana
Haugland er ein gard i Fana i Bergen kommune ved Hauglandsvatnet, nordaust for Kalandseidet.
Historie
Garden høyrte i til Lyseklostergodset. Sidan 1873 har garden vore i bondesjølveige.
Geografi
Garden grensar til Fjelltveit i nordaust og Gimmeland i nordvest. I vest ligg Almeland og i sørvest Austevoll. Engevik ligg i sør, og i søraust ligg utmarkene til Stigen, Nedre Sandven og Øvre Sandven, samt ein liten bit av kommunegrensa mot Os kommune.
921 Jovita
921 Jovita er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. september 1919 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Kattfjorden
Kattfjorden er ein fjord på nordvestsida av Kvaløya i Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6 km frå Tussøya og søraustover til Lauklinesøya der Nordfjorden går vidare austover.
Fjorden har innløp mellom Angstaursundet på austsida av Tussøya i nord og Sandvika på sørsida av Tussøya i vest. Bygda Vasstrand ligg på austsida aust for Tussøya. Andre busetnader ved fjorden er Sandneshamn på sørvestsida og Tulleng litt sør for Vasstrand. Ved Lauklinesøya deler fjorden seg i to. Nordfjorden går austover, medan Sørfjorden går sørover.
Riksveg 862 går langs sørsida av fjorden.
Umberto II av Italia
Umberto II av Italia var den siste kongen av Italia, frå 9. mai 1946 til 12. juni 1946. Han fekk kallenamnet maikongen, sidan han mest berre regjerte i månaden mai. I folkerøystinga i Italia i juni 1946 røysta fleirtalet for eit skifte til republikk frå monarki. Umberto reiste frå Italia i slutten av juni 1946.
Lierbanen
Lierbanen er ein nedlagt privat sidebane til Drammenbanen som gjekk frå Lier til Svangstrand ved Tyrifjorden. Den vart opna 12. juli 1904. Person- og godstrafikken vart innstilt 23. oktober 1932, men strekninga Lier-Tronstad Bruk vart frå 1934 til ut 1936 leigd ut som bruksbane til Tronstad Bruk. Banen vart endeleg nedlagt 1. januar 1937. Banen hadde ei sporvidde på 1,067 meter og hadde åtte stasjonar. To av stasjonsbygningane står framleis (Utengen og Svangstrand). Frå Svangstrand ved Holsfjorden var det mogleg å reise vidare med dampskip til Sundvollen.
Det meste av den gamle traséen er no veg og har mellom Renskaug og Landfallenga med namnet «Linjeveien» og mellom Egge og Tronstad med namnet «Baneveien».
Ola A. Strand
Ola Asleson Strand var ein norsk gründer og spelemann frå Ål i Hallingdal.
Strand var son av Asle Tolleivsson Halvorsgarden Strand (1809—1889) og Sigrid Tolleivsdtr. Bjella (1814—1887)
Ola og broren Tolleiv d.y. var fyrst i Oslo og lærte om mekanikk. Deretter vart det nokre år i Amerika frå 1880. Ola kjøpte med seg den fyrste maskinhamaren i landet (driven med vasskraft), og bygde Vangesmia då han kom heim att. Frå Telemark henta han ljåsmeden Hans Kåsalien. Det var opptil fem mann i arbeid i smia. Det viste seg å vera vanskeleg å konkurrere med ljåsmedane i Hol. Men Vangeplogane fekk eit svært godt ry. Dessutan smidde han hestehelder. Etter kvart kom ljåsmedane i Tinn til Ål for å lære maskinsmiing.
I 1889 fekk Ola 300 kr i stipend frå Industridepartementet for å reise til den internasjonale utstillinga for “Kunst, Agerbrug og Industri” i Paris. I 1896 selde Ola frå langstølen på Rødungen, og i 1900 vart Rimeberget frådelt. Jakt- og fiskerett vart fråseld til Randen i 1906. Ola Aslesson vart beskriven slik i 1900: “Mekanikus. Eier og arbeider ved ljåfabrik for egen regning, gaardbruger.” Vidare hadde Ola kverna i Ylifossen o.a., og fiskeoppdrett (klekkjeri ved olla oppe i Rimehagane). I 1900 delte Ola frå Bergo, bnr. 32 til Lars Bråten. Ei gamal loftsstugu har truleg fylgt med på kjøpet.
I 1903 brann smia og heile lageret. Ingen ting var forsikra, og Ola var ruinert. Han tok då to år i Amerika att for å koma seg på fote økonomisk. Heime sat kona med åtte barn og venta. Ola kom heim då Ylifossen kunne seljast.
Ola var også ein god spelemann og fotograf. I 1907 kjøpte han fotoapparat hjå pastor Opsata, som var heim att ein tur frå Amerika. Ola (delvis også sonen Steen) fotograferte mykje både frå rallarlivet og bygginga av Bergensbanen, og noko frå bygdeliv elles. Samlinga er no i Bygdearkivet.
Ola A Strands lærte å spele av Sevat Tønder. Dette er dokumentert i intervjuet med Strand i Hallingdølen i oktober 1940. På spørsmål om han hadde nokon lærarmeister nemner Strand Sevat Tønder: «»Av ein bokbindar i Kristiania, som det heitte den gongen, lærte eg og bror min nokså mykje. Han heitte Tønder og var frå Vats. Eg hugsar han spela sers mjukt og fint». (Kjelde: Hallingdølen 31.10.1940). Sevat Tønder het opphavleg Sevat Embrikson Medgard Thoen, men bytte namn til Tønder. Han vart fødd i Vats i Ål 15.11.1838. Foreldra hans var Embrik Sevatson Thon, gift med Gunhild Solvesdtr. Medgard Dokk. Tønder gjekk i lære som bokbindar i Oslo, truleg frå rundt midten av 1850-åra. Etter avslutta læretid dreiv Tønder som bokbindar i Oslo inntil han døydde i 1903; Han var såkalla linjerar hos Clausen på Jernbanetorget. Ein vet frå Arne Bjørndals nedteikningar i samtalar med Ola A Strand at Tønder hadde fela hengande der hos Clausen på Jernbanetorget, og at Myllarguten kom innom og spelte for Tønder dei gongene han opptredde på Kristianiamarknaden.
«Den fyrste Ola og Tolleiv lære av var Asle-Knut (1794—1881)», skriver Hans Nestegard i ein artikkel i Spelemannsbladet nr 1 1953, -«uppigarde på Strand som var beste spelemannen i øvre Hallingdal i si tid. Dei var nære skyldfolk». Og det gir nok meining at dei lærte av Asle-Knut reint tidsmessig. Torleiv lærte også spel av Knut Skøro 1822—1894, opphavleg frå Hol, og frå Gudbrand Østen (Østen Olsen Gudbrandsplass, 24.01.1815 - 1898, WI, USA).
I Folk og fortid i Hol kan vi lese om da Ola og Torleiv Strand reiste til Amerika: «Ola og Tolleiv Strond reiste til Amerika. Skoren var på Strond då dei reiste. Ola hadde sett seg i vogna og heldt på køyre av stad. Best det var steig han ur og kom attende, — dei trudde det var for å seia noko viktig til sine. Nei, han gjekk bort til Skøren og nemnde eit par slåttar, at dei måtte han lære i frå seg, så dei ikkje vart gløymde! Og så for han — til Amerika!». Det er da ikkje sannsynleg at Tolleiv sat i vogna, sidan han drog til Amerika før Ola.
Ordførarar i Hareid kommune
Ordførarar i Hareid kommune er ei oversikt over dei som har vore ordførarar i Hareid kommune i Møre og Romsdal:
Riksveg 881
Riksveg 881 (Rv881) er ein sambandsveg mellom Elvebakken og Alta lufthamn i Alta kommune. Vegen er 254 meter lang.
Tim Pierce
Tim Pierce er ein USA-amerikansk studio-gitarist. Han har arbeidd med mange kjende artistar som Rick Springfield, Bruce Springsteen, Bon Jovi, Patty Smith, Joe Cocker, Michael Jackson, Joan Armatrading, Madonna, Tina Turner, Rod Stewart, Roger Waters, Ricky Martin, Celine Dion, Eric Clapton, The Doobie Brothers, Elton John, Alice Cooper, Shakira, Carlos Santana, Ozzy Osbourne, Vasco Rossi, Eros Ramazzotti, Christina Aguilera, Tracy Chapman, Johnny Hallyday, Phil Collins og The Cheetah Girls.
Pierce gav ut soloalbumet Guitarland i 1995 på PRA Records.
Anna Carin Olofsson
Anna Carin Olofsson deltok i OL i Salt Lake City i 2002 som langrennsløpar. Ho begynte seint med skiskyting, først i 2003, men etablerte seg så i verdstoppen. I VM i Hochfilzen i 2005 fekk ho sølv på fellesstarten, i verdscupen fekk ho sin første medalje same sesong med ein sølv frå Antholz (Anterselva).
I 2005/06-sesongen vann ho sitt første verdscuprenn, og i OL i Torino vann ho gull på fellesstart og sølv på sprinten. Zidek la opp som skiløpar i 2011.
Zidek bur i Lillhärdal i Härjedalen.
Verdscupsigrar
Individuelt (12) (Inkluderer OL)
Lilija Jefremova
Lilija Jefremova er ein ukrainsk skiskyttar.
Fram til 2002 budde Jefremova i Russland. I 2002 flytta ho til Belarus og året deretter til Ukraina.
Karriere
Jefremova vann sin første medalje i eit verdscuprenn i Brezno-Osrblie i 2005/06-sesongen. I OL i Torino i 2006 fekk ho overraskande bronsemedalje på sprinten.
Leon Cooper
Leon Neil Cooper er ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar. Cooper mottok Nobelprisen i fysikk i 1972 saman med John Bardeen og John Robert Schrieffer for deira felles utviklinga av teorien om superleiareigenskapen, mest kjend som BCS-teori
Han har utført forsking ved ulike institusjonar, inkludert Institute for Advanced Study og Den europeiske organisasjon for kjernefysisk forsking (CERN) i Genève i Sveits
Jon Hustad
Jon Ottar Hustad er ein norsk lektor, journalist og forfattar frå i Bondalen i Hjørundfjord i Ørsta kommune. Han er cand.philol. frå 1997, og har mellom anna vore journalist i Klassekampen og forskingsredaktør i Morgenbladet. Han arbeider no (2009) i Dag og Tid.
Torill Selsvold Nyborg
Torill Selsvold Nyborg er ein norsk politikar som representerer Kristeleg Folkeparti.
Jon Hustad
Han fekk Ole Vig-prisen i 2002.
Torill Selsvold Nyborg
Nyborg er oppvaksen i Ålvik i Kvam i Hardanger. Ho var misjonær i Arequipa i Peru frå 1977 til 1982.
I 1995 til 1999 gjekk ho inn i Hordaland fylkesting som leiar for kultur- og helseutvalet. I perioden 1999-2003 var Nyborg fylkesvaraordførar i Hordaland. Ho vart vald til fylkesordførar i fylket fyrste gong frå 2003-2007, då ho avløyste Gisle Handeland. Med dette vart Nyborg den fyrste kvinnelege fylkesordføraren i Hordaland, og den fyrste i stillinga som representerte KrF. Tom-Christer Nilsen var fylkesvaraordførar i denne perioden. Nyborg vart attvald frå 2007-2011, framleis med Nilsen som fylkesvaraordførar. I 2011-2015 var ho gruppeleiar for KrF på fylkestinget.
Torill Selsvold Nyborg har engasjert seg sterkt i kampen for større regionar, og har vore leiar av Vestlandsrådet. Ho tok i 2005 imot Øyvind Heitmann frå Republikken Gulating som også arbeider for sterkare sjølvstyre på Vestlandet. Ho er også kjend for sitt arbeid for ei ny jarnbane i Hordaland, t.d. frå Bergen til Norheimsund.
Ved stortingsvalet 2005 vart Nyborg vald som 2. vara til Stortinget for Hordaland KrF.
Torill Selsvold Nyborg er gift med Geir Magnus Nyborg, kjend frå skipinga av Kystradioen og Familier & Medier. Ho er busett på Bildøy i Fjell kommune på Sotra.
Bønne
Bønne (norrønt baun, i eldre nynorsk rettskriving bauna eller baune) er ei nemning for frø, skolmer eller planter i bønneslekta (Phaseolus) og nærskylde slekter i erteblomfamilien. Bønner er belgfrukter som dannar ei viktig matkjelde for menneske. Hagebønne (Phaseolus vulgaris) er ei utbreidd matbønne som det finst mange variantar av. Andre utbreidde bønner er prydbønner (Phaseolus coccineus), mungbønner (Vigna radiata), soyabønner (Glycine max) og hestebønner (Vicia faba).
Bønner blir brukte i ei rekkje matrettar, som stuingar, salatar og som snacks. Dei kan etast ferske eller tørkast og lagrast. I moderne tid er også hermetiske bønner blitt vanlege. Spira bønner kan etast som bønnespirer. Også blada kan nyttast til føde.
Bønner inneheld mykje protein, oligosakkarid, folat og jern, i tillegg til å ha mykje kostfiber. Ein del bønner inneheld fytohaemagglutinin, ein type lektin som kan ha negativ helseeffekt. Koking over ei viss tid er nødvendig for å bryta ned dette lektinet. Oligosakkarid som raffinose og stakyose blir ikkje brotne ned ved hjelp av enzym i mennesketarmen, men av bakteriar. Eit biprodukt av denne meltinga er gassar som medfører flatulens (luft i magen). Sidan sukker løyser seg opp i vatn kan ein redusera oligosakkarida og den påfølgjande flatulensen ved å hella ut vatnet som bønnene er blitt kokt i. Ein annan metode er fermentering, ettersom gjæren då vil eta opp mykje av oligosakkarida.
«Bønne» kan òg visa til frø som liknar ei bønne, til dømes kaffibønner, kakaobønner og vaniljebønner.
Kristina av Sverige
Kristina var regjerande dronning av Sverige frå 1644 til 1654. Ho var dotter av kong Gustav II Adolf av Sverige og Maria Eleonora av Brandenburg, og arva trona då faren fall i slaget ved Lützen den 6. november 1632. Kristina styrte først under formyndarskap, og blei krona den 20. oktober 1650. Ho sa frå seg krona den 6. juni 1654, konverterte deretter til katolisismen og via resten av livet sitt til religion og vitskap.
Barndom
Kristina var fødd i Stockholm den 7. eller 8. desember (etter den julianske kalenderen, 17 eller 18. desember etter den gregorianske) 1626 som det einaste opplevande barnet til den svenske kongen Gustav II Adolf og kona hans Maria Eleonora av Brandenburg. To andre barn hadde døydd tidleg.
Kristina skildra sin eigen fødsel i sjølvbiografien sin: «Jag föddes med segerhuva och hade allenast ansiktet, armarna och benen fria. Jag var luden över hela kroppen och hade en grov, stark stämma. Allt detta gjorde att mina jordemödrar, som tog emot mig, trodde att jag var en gosse.» Ein hadde hatt høge forventinga om ein arveprins, og det var førebudd ein prinsesalutt frå kanonane. Etter at jordmødrene hadde meddelet feil kjønn tok kongen si halvsyster Katarina den nyfødde med seg til kongen og viste han at det var ei jente. Kongen tok imot dotter si med glede. Han skal ha sagt: «Låtom oss tacka Gud, min syster. Jag hoppas, att denna flicka skall bliva mig så god som en gosse. Jag beder Gud, att han bevarar henne, eftersom han har gett mig henne.» I 1627 fekk kongen stenderforsamlinga til å godkjenna henne som «rätta arffurstinna och drottning».
Gunn Berit Gjerde
Gunn Berit Gjerde er ein norsk politikar for Venstre.
Ho var vararepresentant til Stortinget for Møre og Romsdal i stortingsperioden 2005-2009. Ho møtte fast ein lengre periode, medan Leif Helge Kongshaug var sjuk.
Gunn Berit Gjerde var medlem i kommunestyret i Hareid kommune frå 1987 til 1991. Ho blei vald til ordførar i Hareid ved direkte ordførarval i 1999, og vart attvald for perioden 2003-2007.
I periodane 2003-2007 og 2007-2011 er ho medlem i Fylkestinget og Fylkesutvalet i Møre og Romsdal.
Kjelder
Gunn Berit Gjerde hos Stortinget.no
DS «Thor»
DS «Thor» (kallesignal JPWL) var eit dampskip bygt i 1867 som lasteskip og levert for August C. Mohr & Søn med fleire i Bergen i juli 1867. Skipet vart bygd som det sjuande bygget til Bergen Mekaniske Verksted og fekk ein dampmotor frå BMV.
Historie
I 1885 vart det bygd overbygg framme på skipet og det fekk ny indrekjel. I 1890 fekk det ny donkeykjel på 80 pund.
I desember 1898 selde BDS skipet til Wollert Konow i Bergen, som hadde det til oktober 1913 då det vart selt vidare til P. Johansen i Bergen. I juni 1915 kjøpte Langesund Ophugn. Co. i Langesund skipet og bygde det om til eit motorskonnert med ein Bolinder-motor. Då det var ferdig ombygd, vart det selt til I. Wankel i Moss i desember 1915 og i september året etter tok A/S Thor (Stian Løvaas) i Moss over skipet. Heile tida beheldt det namnet «Thor».
I 22. oktober 1916 var «Thor» på fart mellom Skien og Grimsby i England med ferrosilisum, amoniumnitrat og tørr tremasse då det kl. 1530 vart stogga av den tyske ubåten UB-21 med kaptein Ernst Hashagen. Ubåten avfyrte to skot føre baugen på «Thor» og signaliserte at alle papira om bord måtte visast fram. Kaptein Hashagen erklærte at lasta var krigskontrabande og gav ordre om at skipet med last skulle senkast. Ubåten geleida så «Thor» til dei kom fram til eit anna fartøy som kunne ta opp mannskapet. Kl. 1715 nådde dei fram til skonnerten «Livlig» frå Kristiania og alle på «Thor» måtte gå i livbåtane. Heile mannskapet vart plukka opp og klarte seg. Kl. 1721 vart det siste skotet med kanoneld avfyrt mot «Thor», som sokk kl. 1750.
Fylkesveg 98
Fylkesveg 98 (Fv98) i Finnmark går langs kysten frå Lakselv i Porsanger kommune til Tana bru i Tana kommune. Veglengda er 210,5 km.
Historie
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trødde i kraft har han status som fylkesveg.
Kollektivtrafikk
66-bussruta er del av kollektivtransporten som nyttar vegen.
Nordre valkrins
Nordre valkrins (nordsamisk: Davveguovllu válgabiire, bokmål: Nordre valgkrets) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg frå og med valet i 2009. Krinsen vert også kalla valkrins 3. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var det 2540 personar som var registrerte i manntalet i området.
Krinsen femner kommunane Nordkapp, Måsøy, Kvalsund, Hammerfest, Hasvik, Alta og Loppa i Finnmark fylke, og Skjervøy, Kvænangen og Nordreisa i Troms fylke.
Det skal ved valet i 2015 veljast inn seks sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.
Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Nordre valkrins tilsvarar den tidlegare krinsen Alta/Kvalsund valkrins i tillegg til Nordkapp og Måsøy kommunar som tidlegare var del av Porsanger valkrins, og Skjervøy, Kvænangen og Nordreisa kommunar som høyrde til Nord-Troms valkrins.
Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Nordre valkrins
Desse partia og vallistene stilte til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.
Viktor Emmanuel III av Italia
Viktor Emmanuel III av Italia var konge av Italia frå 1900 til 1946.
Han etterfylgde faren Umberto i 1900 som konge av kongeriket Italia. Sonen, kronprins Umberto vart i april 1944 utnemnd til riksforstandar, og 5. juni overlèt han òg pliktene sine til sonen. Viktor Emmanuel abdiserte offisielt i mai 1946 og reiste samstundes frå Italia.
Den 19. september 1891 vart Viktor Emmanuel tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Bergirisk
Bergirisk (Linaria flavirostris‎) er ein fugl i finkefamilien.
Utbreiing
Arten har to åtskilde utbreiingsområde. Det eine er i den sentrale delen av Asia, der han finst frå aust i Tyrkia mot aust til det sentrale Kina, og frå steppene i Kirgisistan i nord til fjella i Kaukasus i sør. I tillegg er det ein bestand som i det vesentlege er avgrensa til Noreg og Storbritannia. Åtte underartar er skildra, og i Noreg er det nominatunderarten flavirostris som hekkar. I Europa reknar ein 167-567 tusen par. Utviklinga i bestanden er lite granska.
Biotop og utbreiing i Noreg
Bergirisken trivst på vegetasjonsfattige stader, gjerne med bergknausar. I Noreg er hovudutbreiinga langs kysten frå og med Agder til og med Trøndelag. I indre fjelltrakter og i Nord-Noreg er fuglen meir fåtalig. Arten er elles ofte å sjå til fjells, særleg i fjella nær kysten. I Noreg reknar ein 100-500 tusen hekkande par, men fuglen er i tilbakegang og bergirisken er lista på norsk raudliste 2006 i kategorien nær trua.
Føde
Hovudnæringa er i første rekke frø, men om sommaren et han også noko insekt.
Hekking
Fuglen byggjer reir med det same han kjem til hekkestaden. Reiret vert ofte plassert rett på bakken. Hoa legg 5-6 egg i mai. Det er vanleg med to kull i løpet av sesongen. Ungane vert fora med insekt, men elles lever fuglen mykje av frø.
Trekkvanar
Trekket sørover byrjar i august, hovudtrekket går i september-oktober. Dei fleste fuglane har vinterkvarter i Belgia, Nederland og det nordlege Tyskland, færre lengre sør. Ein del fuglar overvintrar langs kysten i det sørlege Noreg. Fuglane kjem til Noreg i april, etternølarar i mai.
Tamaulipas
Tamaulipas er ein delstat i det nordaustlege hjørnet av Mexico. Hovudstaden er Ciudad Victoria og den største byen er Reynosa.
Han grensar til USA i nord, Mexicogolfen i aust, Veracruz og San Luis Potosí i sør, og Nuevo León i vest.
Tamaulipas har om lag 3 millionar innbyggjarar og arealet er på 79 384 km²
Bakgrunnsstoff
Tamaulipas Offisiell nettstad (spansk)
Eg veit i himmerik ei borg
Eg veit i himmerik ei borg er ein salme omsett av Bernt Støylen, dels etter den tyske salmen «Ich weiß ein ewiges Himmelreich», dels etter H.C. Sthens omsetjing av den same salmen, «Jeg veed et evigt Himmerig».
Innhald
Salmen er skriven som ein samtale mellom Jesus Kristus og kyrkjelyden. Kyrkjelyden er ein pilegrim som lengtar etter å nå fram til det trygge himmelriket (vers 1 – 3), Jesus trøystar med at han har frelst vandraren (vers 4 – 6) og kyrkjelyden svarer med bøn og takk til Kristus.
Historie
Salmen er truleg dikta i Tyskland på 1500-talet, med tone etter ei verdsleg vise, «Es liegt ein Schlößlein i Österreich». Den tyske teksten er kjend frå Geistliches Gesangbuchlein, trykt i Hamburg 1612. H.C. Sthen har i si gjendikting skrive eit nytt niande vers, dessutan har teksten hans meir fullkomne rim.
Salmen var mykje bruka i Danmark og Noreg på 1600-talet. Thomas Kingo oppfører han som meloditilvisning for fleire av salmane sine. Likevel tok han ikkje teksten med i Kingos salmebok, noko som førte til at salmen etter kvart vart gløymd. I Landstads kirkesalmebog vart den danske teksten teken med i lett modernisert språk. Bernt Støylen skreiv så ei ny attdikting i 1905. I denne forma kom salmen i kyrkjesalmebøkene som kom ut på 1900-talet.
I Nynorsk salmebok er han oppført under bolken med salmar for 2. sundag i advent. I Norsk Salmebok er han oppført i kapitlet «Den kristne vona», og vert i dag kanskje framfor alt bruka til Helgemesse.
Lov Herren Katolsk salmebok har med dei tre første og dei fire siste vera; det er dei sju versa som kyrkjelyden syng.
Melodien
Melodien som vert nytta i Noreg, er ein folketone frå Hallingdal. Den opphavlege tonen er «Es liegt ein Schlösslein i Österreich», ein tone som vi finn att ein variant av i koralboka som melodi til salmen «Opp alle ting som Gud har gjort» (NoS 283).
Brudeferd i Hardanger
«Brudeferd i Hardanger» er eit av dei best kjende måleria i norsk kunsthistorie. Det er utført i 1848 av målarane Adolph Tidemand og Hans Gude i samarbeid. Måleriet måler 93 × 130 cm, og det heng i Nasjonalgalleriet i Oslo. Biletet er eit typisk eksempel på felles arbeid, der Gude måla landskapet, og Tidemand måla menneska.
Brudeferd i Hardanger er eit hovudverk innan den nasjonalromantiske kunsten i Noreg. Her er romantikkens sans for stemning, fantasi, kjensle og natur sett saman med det unge Noregs nasjonalisme. Eit brudefølgje er på veg over fjorden i båt etter vigselen. Brudeparet sitt i den fremste båten og lengre bak skimtar vi fleire andre båtar med bryllaupsgjestene. Brudeparet er kledd i bunadar, bruda har brudekrone. Brudgommen er sannsynlegvis han som helser med hatten. Lengst framme i båten ser vi spelemannen medan ein annan person i båten er i ferd med å skyte ein salutt. Dei fleste av gjestene har også bunader. Landskapet rundt viser ein fin sommardag under ruvande fjell, med grøne tre og spegelblank fjord. Vestlandsnaturen er vakker og dramatisk, og fjella ligg i mørk kontrast til fjorden som er opplyst av sollyset.
Biletet danna også bakgrunn for nokre kulturelle festkveldar på Christiania Theater i 1849. Tidemand og Gude hadde då måla bakgrunnen på eit svært lerret, og på scena var det plassert ein båt med byfolk utkledd som bønder i nasjonaldrakter så likt biletet som mogleg. Så kunne tablået byrje med song og spel. Teksten var av Andreas Munch og musikken av Halfdan Kjerulf.
Paleoproterozoikum
Paleoproterozoikum er den første av tre æraer i proterozoikum og varte frå 2500 millionar år sidan til 1600 millionar år sidan. Dette er perioden då dei første stabile kontinenta oppstår. Dei første cyanobakteriane dukkar òg opp. Dei er ein type bakteriar som nyttar den biokjemiske prosessen fotosyntese til å produsere energi og oksygen.
Før den kraftige auken av oksygen i atmosfæren var nesten alt liv som eksisterte anaerobe, altså er stoffskiftet til livsforma avhengig celleanding som ikkje krev oksygen. Fritt oksygen i store mengder er giftig for dei fleste anaerobe bakteriar, og på denne tida forsvann det meste av livet på jorda. Dei einaste livsformene som vart att var dei som anten var resistente mot oksidering og dei giftige effektane oksygenet hadde, eller dei som eksisterte i eit oksygenfritt miljø. Denne hendinga vert kalla oksygenkatastrofen.
Dei første fossila av grypania og eukariotar dukkar opp i denne perioden.
Dei eldste fjellformasjonane som i dag eksisterer er frå denne perioden, Wopmay forkastingssone i Canada (vest for Hudson Bay, 2100-1800 millionar år sidan).
Gáisi valkrins
Gáisi valkrins (nordsamisk Gáiseguovllu válgabiire, bokmål Gáisi valgkrets) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg frå og med valet i 2009. Krinsen vert også kalla valkrins 4. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var det 2547 personar som var registrerte i manntalet i området.
Krinsen femner kommunane Kåfjord, Storfjord, Lyngen, Karlsøy, Tromsø, Balsfjord, Målselv, Bardu, Lenvik, Berg, Torsken, Tranøy og Sørreisa i Troms fylke.
Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Gáisi valkrins tilsvarar dei tidlegare krinsane Midt-Troms valkrins og Nord-Troms valkrins, utom kommunane Skjervøy, Nordreisa og Kvænangen som no høyrer til Nordre valkrins, med tillegg av Sørreisa kommune som tidlegare høyrde til Sør-Troms valkrins.
Rogdo
Rogdo er eit klyngjetun som ligg om lag 270 moh. i Hardanger. Det bur 27 personar på staden, som ligg i Ullensvang kommune på vestsida av Sørfjorden. Gardane på Rogdo er lagt slik at dei er skredsikre.
Det budde folk på Rogdo allereie i steinalderen.
Hunderfossen Familiepark
Hunderfossen familiepark ligg like nord for Lillehammer og kan by på mange spennande aktivitetar både for store og små. Den best kjende attraksjonen i parken er kanskje det store trollet som står midt i parken. Dei besøkande kan gå inn i dette trollet, som mellom anna inneheld utstillingar og ein restaurant.
922 Schlutia
922 Schlutia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. september 1919 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
St. Augustine i Florida
Byen blei grunnlagt i 1565 og er den eldste byen i USA.
St. Augustine vart oppkalla etter Augustine av Hippo, som var biskop av Hippo.
Bakgrunnsstoff
Offisiell nettstad
Datalingvistikk
Datalingvistikk er eit tverrvitskapleg felt mellom lingvistikk, matematikk og informatikk. Der formell lingvistikk vil lage veldefinerte modellar som simulerer grammatikken til menneskelege språk, prøver datalingvistikken å bygge slike modellar med hjelp av metodar frå informatikken. Desse modellane står sentralt i språkteknologi.