cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vevelstad kommune
Vevelstad er ein kommune på Helgeland i Nordland fylke. Han grensar i nord mot Alstahaug kommune, i aust mot Vefsn kommune, i sør mot Brønnøy kommune, og i vest over havet mot Vega kommune. Næringsvegane er hovudsakleg jordbruk, fiske, fiskeforedling og treforedling. Kystriksvegen går gjennom kommunen.
Kultur
Vevelstad var deltaker i Skulpturlandskap Nordland med skulpturen «Opus for himmel og jord» av Oddvar I. N.
Vevelstad Bygdetun er ein del av Helgeland Museum.
Historie
Helleristninger i Vistnesdalen viser at det har budd folk i området sidan steinalderen.
L'Ami du peuple
L'Ami du peuple (Folkevennen) var ei avis utgjeven av Jean-Paul Marat under den franske revolusjonen.
Ligangaren
Ligangaren er ein gangar i 2/4-takt som skriv seg frå Telemark. Hardingfeleverket har trykt tre variantar av slåtten. Dei to med namnet Ligangaren er båe etter Torkjell Haugerud frå Seljord.
I Vest-Telemark finst Ligangaren i form etter Olav R. Berge frå Rauland. Her er slåtten kalla Kjosegangaren, og tradisjonen fortel at Jon Kjos var opphavet til slåtten.
Sølvklorid
Sølvklorid (AgCl) er ei uorganisk sambinding av sølvion og kloridion. Sambindinga opptrer som eit tungtløyseleg, kvitt salt.
Ved å blanda to fargelause løysningar, ei av sølvnitrat og ei av natriumklorid, vil ein sjå at blandinga vert matt grunna utfelling av sølvklorid.
Ligangaren
Den tredje forma i Hardingfeleverket er skriven ned etter Knut Heddi frå Rysstad i Setesdal (Arne Bjørndal 1917 b 174). Heddi hadde slåtten etter broren Andres. Denne slåtten er noko knappare enn dei hine.
Sølvklorid
Denne reaksjonen vert ofte nytta for å testa om det er klorid i ei løysning. Løyselegheitsproduktet, Ksp, til AgCl er 1.8 x 10-10. I tillegg til klorid, vil både jodid og bromidion reagera med sølvionet etter denne reaksjonen.
Ligangaren
Formene etter Haugerud er store, og i dei finst det vandretak som er teke opp i andre slåttar.
Fluidmekanikk
Fluidmekanikk eller væskemekanikk er eit fag som skildrar dei grunnleggande lovene og prinsippa som vert brukt for å skildre jamvekt og rørsle av væsker og gassar (fluid).
Sølvklorid
Stoffet vert nytta innan fotografering.
Ligangaren
Bakgrunnsstoff:
Gregar Nordbø skreiv ein artikkel i Spelemannsbladet nr. 5 1949, Korleis Ligangaren blei til. I same nummeret fekk Torkjell Haugerud trykt si eiga nedskrift av slåtten.
.
Rikarudo Higa
Rikarudo Higa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Georg III av Storbritannia
Georg III av Storbritannia var konge av kongeriket Storbritannia og kongeriket Irland frå 1760 til 1801 og deretter konge av Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland. I tillegg var han hertug av Braunschweig-Lüneburg og dermed tysk kurfyrste. Frå 1814 var han konge av Hannover.
Georg III høyrde til det tyske fyrstehuset Hannover, ei grein av welfarane, og nedstamma mellom anna frå Heinrich der Löwe. Han var son av Fredrik Ludvig av Hannover og Auguste av Sachsen-Gotha. Den 8. september 1761 gifta han seg med Charlotte av Mecklenburg-Strelitz. Dei fekk 15 born, mellom anna den seinare kong Georg IV av Storbritannia.
Han tapte den amerikanske sjølvstendekrigen mot den nordamerikanske kolonien, som reiv seg laust og vart til USA. Han engasjerte seg i samarbeid med Preussen og Russland mot Napoleon Bonaparte sitt Frankrike.
Inger Dag Steen
Inger Dag Steen, nyttar òg det opphavlege namnet sitt Inger Dag, er ein norsk tekstilkunstnar og politikar for Sosialistisk Venstreparti. Ho var stortingsrepresentant for Vestfold 1989–93.
Dag Steen studerte ved Staten sin handverks- og kunstindustriskule (tekstillinja) frå 1951 til 1955.
Ho vart i 1989 innvald på Stortinget for SV i Vestfold. Ho sat éin periode og var medlem av landbrukskomiteen. Før dette var ho medlem av Sandefjord bystyre i fem periodar frå 1967 til 1989 (ikkje 1979–83). Ho var attende i bystyret frå 2003 til 2007. I Vestfold fylkesting sat ho frå 1983 til 1989. Ho har hatt ei rekkje andre kommunale og fylkeskommunale verv.
Vardøya i Herøy
Vardøya er ei øy i Herøy kommune i Nordland. Ho ligg vest for Ytre Øksningan. Oddfjorden ligg på vestsida av øya, og på nordsida av Sildøyfjorden.
Éjina
Éjina (gresk skrift Αίγινα) eller Aegina er ei av Dei saroniske øyane i Saroniabukta i Hellas, 50 km frå Athen. Tradisjonen seier at namnet kjem av Aigina, mor til Aiakos som var fødd på og herska over øya. Øya er ein kommune i periferieininga Øyane i periferien Attikí. Administrasjonssenteret er Éjina by, som ligg på den nordvestlege enden av øya. På grunn av plasseringa i forhold til Athen er øya ein populær utfartsstad i sommarmånadane, og mange atenarar eig sommarhus her.
Inger Dag Steen
Dag Steen har òg hatt mange tillitsverv i organisasjonslivet, både innan bilete/biletkunst og politikk (Nei til EU, Forum for utvikling og miljø, SV). Ho var leiar i Vestfold bonde- og småbrukarlag frå 1997 til 2002. Frå 2000 til 2002 sat ho òg i styret i Norsk Bonde- og Småbrukarlag, og i denne organisasjonen er ho æresmedlem frå 2006.
Éjina
Geografi
Éjina har ei trekanta form med eit areal på 87 km². Øya er 13 km lang frå nordvest til søraust og 15 km brei.
Inger Dag Steen
Dag Steen fekk Kongen sin fortenesetmedalje i sølv i 2007.
Inger Dag Steen var gift med bilethoggaren Knut Steen.
Éjina
Geografi
Den sørlege, vulkanske delen av øya er kupert og berglendt, og stort sett aude. Den høgaste toppen er Óros i sør. Ein fjellrygg strekkjer seg nordover derifrå med smale, frodige dalar på kvar side.
Strendene på øya er ein populær turistattraksjon. Båtar frå Athen kan nå øya på 20 minutt, men vanlege ferjer bruker opp mot ein time.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Dei andre busetnadene på øya er:
Småøyar i kommunen:
Saulo Estevao da Costa Pimenta
Saulo Estevao da Costa Pimenta er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Erik S. Reinert
Erik Steenfeldt Reinert er ein norsk entreprenør og heterodoks (annleistenkande) økonom.
Reinert blei fødd i Oslo, og gjekk på universiteten St. Gallen i Sveits (der han studerte økonomi), Harvard universitet (MBA) og Cornell universitet (Ph.D). Under studia sine tilbrakte han mykje tid i Latin-Amerika der han jobba med landsbyutvikling i Andesfjella i Peru og i privat industri. I 1972 grunnla han eit lite industrifirma (målingsprøvar til måling og bilindustri) i Bergamo, Italia. Etter kvart la han fabrikkar til Noreg og Finland, og fram til Reinert selde frimaet i 1991 var det eit av dei største foretaka i Europa i sitt slag.
Reinert byrja så å jobba med STEP-gruppa i Oslo (1991-1995) og blei seinare direktør for "forskning for norsk inverstorforum", ein idébank oppretta av større norske selskap (1995-2000). Seinare hadde han ei deltidstilling for senteret for utvikling og miljø (SUM), ein forskningsinstitusjon etablert av UiO. I 2000 blei han leiar for The Other Canon Foundation, eit lite nettverkt for annleistenkjande økonomisk forskning. Sidan 2004 har han vore professor for teknologi og styresett og utviklingstategiar ved Universitetet i Tallinn, Estland. Sidan 2005 har han også fungert som seniorforskar for NORISS, eit nytt Oslobasert norsk institutt for strategiske studie.
1089 Tama
1089 Tama er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 17. november 1927 av Okuro Oikawa ifrå Tokyo.
Gustav Stresemann
Gustav Stresemann var ein tysk nasjonalliberal politikar og statsmann i mellomkrigstida som fekk Nobels fredspris. Han var kortvarig tysk rikskanslar i to regjeringar frå august til november i 1923, og var deretter tysk utanriksminister gjennom talrike regjeringar fram til sin død.
Biografi
Stresemann vart fødd i Berlin i 1878 som son av ølhandlaren Ernst Stresemann. Han kom frå middelklassebakgrunn, og studerte filosofi og litteratur i Berlin og Leipzig, før han tok doktorgraden i økonomi i 1900 med ei avhandling om Berlins ølindustri.
I 1903 gifta han seg med Käthe Kleefeld, dotter av ein jødisk industrimann frå Berlin; dei fekk seinare sønene Wolfgang og Joachim Stresemann. Same år byrja han sin politiske karriere, vart medlem av Nationalliberale Partei og vart tre år seinare innvald i byrådet i Dresden. I 1907 vart han første gong vald inn i Riksdagen, der han med enkelte korte avbrot sat resten av livet. Sjølv om Stresemann i utgangspunktet hadde vore assosiert med venstresida i det nasjonalliberale partiet, vart han i løpet av første verdskrigen stadig meir høgreorientert, og var ein av parlamentarikarane som foreslo uinnskrenka ubåtkrig. Dette førte til at han vart ekskludert frå partiet, og han grunnla sitt eige, det høgreliberale Deutsche Volkspartei (DVP), som i hovudsak bestod av høgresida frå det nasjonalliberale partiet.
Sjølv om partiet i utgangspunktet vart sett på, saman med det meir direkte konservative tyske nasjonale folkepartiet, som ein del av den «nasjonale opposisjonen» mot Weimarrepublikken, særleg på grunn av sitt ambivalente forhold til frikorpsa og Kapp Putsch i 1920, prøvde Stresemann i stadig større grad å samarbeide med parti i sentrum og på venstresida. Ein av grunnane til dette var moglegvis det politiske attentatet på utanriksminister Walther Rathenau, som gjekk sterkt inn på han. Den 13. august 1923, midt i Ruhrkrisa, vart Stresemann utnemnd til kanslar for ei stor koalisjonsregjering.
Som rikskanslar kom Stresemann langt i å løyse krisa, men ein del av det han gjorde fornærma sosialdemokratane slik at dei forlet koalisjonen, som kollapsa den 23. november same året. Stresemann fortsette som utanriksminister i regjeringa til etterfylgjaren Wilhelm Marx frå det katolske senterpartiet, og, og beheldt denne stillinga gjennom eit stort tal på regjeringar fram til sin død.
Som utanriksminister oppnådde Stresemann mykje, særleg underteikninga av Locarnoavtalen frå 1925, som gjorde Tyskland til medlem av Folkeforbundet med fast plass i Tryggingsrådet som anerkjenning for Tysklands stormaktsstatus, Rapallo-avtalen frå 1926 og Young-planen frå 1929, som reduserte krigsskadeerstatningane som Versaillestraktaten påla landet. Gjennom tida som utanriksminister kom Stresemann i større grad til å akseptere republikken, som han først hadde avvist. Han utvikla òg eit personleg venskap med Aristide Briand.
Stresemann blir ofte sett som ein av dei viktigaste leiarane av Tyskland i mellomkrigstida. Han var ein av dei første som snakka om europeisk økonomisk integrasjon. Stresemann fekk Nobels fredspris saman med Aristide Briand i 1926. Han døydde av eit massivt hjarteattakk den 3. oktober 1929, 51 år gamal.
Slapøya
Slapøya er ei øy i Dønna kommune i Nordland. Ho ligg like aust for Vandve, nord for Vikafjorden. Det høgaste punktet på øya er Tårnet på 107 meter over havet.
Sjokoladefondy
Sjokoladefondy er ei form for fondy der ein dypper mat, til dømes frukt, i smelta sjokolade i staden for den tradisjonelle fondyen der ein smeltar ost.
Sjokoladen kan smeltast i ei fondygryte eller i ei sjokoladefontene. Sjokoladen kan vera tilsett litt alkohol, som kirsch eller rom. Ein kan dyppa bær (som jordbær, fruktbitar, kakestykke eller marshmallow i den smelta sjokoladen. Deretter et ein dei straks.
Fylkesveg 616
Fylkesveg 616 (Fv616) går mellom Isane og Kjelkenes i Bremanger kommune. Veglengda (utanom ferjestrekninga) er 62,9 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Trafikkreglar
Trafikkreglane er ei føresegn (forskrift) som gjeld for all ferdsle på veg av køyretøy, folk og husdyr, med visse unntak, mellom anna for utrykkingskøyretøy.
Jahn Otto Johansen
Jahn Otto Johansen var ein norsk journalist, forfattar og mediepersonlegdom.
Utdanning
Johansen tok artium ved Porsgrunn gymnas i 1953 der han var ein framståande medlem av Kristelig Skolelag. Han studerte deretter ved Universitetet i Oslo der han tok mellom anna geografi og etnografi. Han gjennomførte Forsvarets russiskkurs og var sidan Rockefeller-fellow (1961-62) med studium av sovjetiske og aust-europeiske tilhøve i Warszawa, Moskva og USA.
Journalist
Den journalistiske karrieren hans starta med jobb som frilansjournalist i Porsgrunns Dagblad i 1949 (han jobba også for Skiensavisa Varden mens han studerte i Oslo). Han begynte på ein lang karriere som utanrikskorrespondent i 1956, fyrst for Morgenposten. Han har også vore med i redaksjonane til tidsskrifta Credo og Epoke, samt vore redaktør av universitetsavisa Universitas.
Han begynte å jobbe som utanrikssjef i NRK Dagsrevyen i 1966 fram til han blei Moskva-korrespondent frå 1975 og fram til 1977. I 1977 kom han tilbake til Noreg for å overta stillinga som sjefredaktør i Dagbladet, ei stilling han hadde fram til 1984. Han overtok etter Anton Blom som NRKs Washington-korrespondent (1985-1990), og var deretter utanriksredaktør i nyhenderedaksjonen i fjernsynet fram til han overtok som Berlin-korrespondent frå 1995 til 2000. Johansen er i tillegg til evna si til utanrikspolitiske analysar kanskje spesielt kjend for evna si til å få den «vanlege» mannen og kvinna i tale for å gje et grasrotperspektiv på dei landa der han var korrespondent.
Akademisk karriere
Johansen har undervist på eit seminar ved The American University i Washington D.C. og førelese på Forsvarets Høgskule og Den norske atlanterhavkomités lektorkurs sidan 1975.
Jahn Otto Johansen har førelese ved desse høgre lærestadene: St. Anthony's College ved Universitetet i Oxford; Universitetet i Washington i Seattle; Pacific Lutheran University i Tacoma; University of Minnesota i Minneapolis og Den amerikanske diplomathøgskulen i Washington D.C..
I 2003 var Johansen Fritt Ord-professor ved Insititutt for Medier og Kommunikasjon på Universitetet i Oslo.
Johansen er òg ein mykje nytta føredragshaldar for norsk finans, bankar og næringsliv og held dessutan jamt kåseri på kulturturistturar til Berlin, St. Petersburg og Praha.
Forfattar
Johansen debuterte i 1960 med heftet Gomulkas Polen. Han har skrive eit sekstital bøker om Midtausten, jødisk kultur, antisemittisme, sigøynarane, USA, Kina, Finland, Sovjetunionen/Russland, Sentral- og Aust-Europa, om norske og internasjonale kunstnarar og om sjømatkultur og debattbøker om media.
Bøkene hans er omsette til finsk, dansk, svensk, engelsk, tysk, tsjekkisk og serbo-kroatisk.
50 av førelesningane for Atlanterhavskomiteen er utgjevne i komiteens skriftserie frå 1975 og fram til i dag.
Mediepersonlegdom
Då Dagbladet i 1991 offentleggjorde ei meiningsmåling over kven nordmenner hadde mest tillit til, trona Johansen på toppen. Han har blitt skildra som den suverent mest intervjua journalisten i Noreg.
Jahn Otto Johansen har opp gjennom den epokelange eksponeringa si i norske medium utvikla eit sett med roller han framstår i: Den fyrste som den kunnskapsrike, nøytrale kommenterande nyhendejournalisten i TV og radio. Dernest som personleg engasjert, medfølande eg-person i bøkene sine, og til sist som den frodige levemannen i talrike portrettintervju i aviser og vekeblad.
Han hadde oppveksten sin i pinserørsla, men i godt vaksen alder har han konvertert til Den katolske kyrkja.
Prisar og ærevisingar
Jahn Otto Johansen var fram til 2007 viceoldermann i Christian IVs Laug, Oslo. Han er formann i Kunstnerforeningen, styremedlem i The Heyerdahl Institute og Bjørnstjerne Bjørnson-Akademiet.
John Dunstaple
John Dunstaple eller Dunstable (fødd om lag 1390, død 24. desember 1453 i London) var ein sentral engelsk komponist på starten av 1400-talet, og rekna som stilskapar for den flamske skolen. Saman med Leonel Power er han den største i sin generasjon i England.
Dunstaple var i teneste hjå John, hertugen av Bedford, medan denne rådde som drottsete for Frankrike under den mindreårige kong Henrik 6.. Samstundes åtte han land under den engelske krona i Normandie. Styringstida til John vara ved frå 1423 til 1435, så Dunstaple har truleg vore lang tid i Frankrike. Han åtte elles landområde i Wessex.
Gilles Binchois
Gilles Binchois eller Gilles de Bins, fødd kring 1400, død 20. september 1460 i Soignies i Belgia, var ein fransk-flamsk komponist og ein av dei første innanfor stilretninga den flamske skolen, og er ofte nemnd saman med Guillaume Dufay. Stilane deira var elles svært ulike. Binchois har truleg hatt større påverknad enn Dufay, av di han vart meir skriven av og sitert av seinare komponistar.
John Dunstaple
Dunstaple var òg til stades under fleire av dei diplomatiske sendeferdene som på den tid vart utveksla mellom Frankrike og England, og i 1438 var han med i følgjet til hertugen av Gloucester, som nett då sette det engelske miljøet i kontakt med dei italienske humanistane. Saman med andre komponistar vart han registrert hjå hertugen av Ferrara, Leonello d´Este seint på 1440-talet. Følgja av dette er at Dunstaple sin musikk vart betre teke vare på i Italia enn i England, av di mange av dei lagra manuskripta der vart brende då kong Henrik 8. oppløyste klostervesenet under den engelske reformasjonen.
Gilles Binchois
Liv
Binchois var truleg frå Mons, son av Jean og Johanna de Binche. Faren var rådgjevar for hertug Guillaume IV av Hainault. I 1419 vart han organist i Mons, og reiste til Lille i 1423. Etter minnemotetten Johannes Ockeghem skreiv over han seinare, skal han ha vore i hærteneste hjå hertugen av Burgund på denne tida, eller kanskje Jarlen av Suffolk. Kring 1430 vart han musikalsk leiar for kapellet i Burgund.
Verk
Det vert sagt at Binchois er ein av dei finaste melodikarane på heile 1400-talet. Stilen hans var tydeleg og klår, og svært lydarvenleg. Dette gjorde at han vart svært folkekjær. Ved eit høve skreiv han slik at hertug Filip den gode gret då han høyrde songen Dueil angoisseus.
Binchois skreiv mange sekulære songar, kjærleiksviser og riddarviser for hertugen av Burgund, attåt mykje musikk for kyrkja.
John Dunstaple
Dunstaple var og kjend som matematikar, astronom og astrolog. Han var òg knytt til abbediet St Albans, sjølv han, motsett mange andre komponistar på same tid, ikkje var vigd prest. Han døydde julaftan 1453.
Den franske diktaren Martin le Franc hylla Dunstaple for noko han kalla le contenance Anglois, eit heller langt dikt. Her vert det sagt at Dunstaple har påverka både Guillaume Dufay og Gilles Binchois.
Johannes Tinctoris gjev Dunstaple mykje av æra for at «den nye musikken» kom til på 1400-talet. Soleis er han gudfar til den stilretninga som seinare vart kalla den flamske skolen. Dunstaple var truleg ein av dei første som bygde ei messesyklus kring ein samanbindande Cantus Firmus, og sette med dette standard for utviklinga av messestilen det følgjande hundreåret. Det finst berre femti av verka hans att, mellom dei to messer, tre ufullstendige, og ei lang rekkje einskilde messesatser. Attåt har vi 12 isorytmiske motettar, og 27 ulike songar over religiøse tekstar, mest knytt til Jomfru Maria. Nokre verdslege songar er tillagt Dunstaple, men opphavet her er uvisst. Det var kjend at Dunstaple skreiv ei rad med songar eller carols. Forskarane trur at ein del av dei som er teke vare på anonymt kan vera frå hans hand.
John Dunstaple er truleg den engelske komponisten som har hatt størst påverknad nokon gong.
Sigargalaksen
Sigargalaksen (katalogisert M82 og NGC 3034) er ein galakse med kraftig stjernedanning. Han ligg rundt 12 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Den store bjørnen. I galaksen sitt sentrum blir stjerner danna ti gonger fortare enn i heile Mjølkevegen.
Brei blålibelle
Brei blålibelle (Libellula depressa) er ein augestikkar i familien libellar.
Brei blålibelle lever i norske vassdrag. Arten var lista på norsk raudliste 2006. Frå 2015 og i 2021 var arten rekna som livskraftig.
Utbreiing
Brei blålibelle er utbreidd i Mellom-Europa og austover i Asia til Kaspihavet. Han finst i Danmark, Søraust-Sverige, Finland og Søraust-Noreg rundt Oslofjorden. Arten har eit lite utbreingsområde, og talet på eigna levestader (menneskeskapte dammar i tidlege suksesjonsstadiar) er potensielt svært varierande. Arten er kjens for å føreta vandringar, og vil raskt kunne gjenetablera seg i område der han tidlegare har døydd ut. Trass i dette mangla funn i Noreg frå 1896 til 1977. Målretta undersøkingar har vist at arten var betydeleg meir vanleg enn ein tidlegare hadde gått ut frå, og kvalifiserer ikkje lenger for raudlisting etter IUCN-kriteria.
Kristkongane på Moster
Kristkongane på Moster er eit historisk skodespel som vert sett opp på Moster i Hordaland kvart år. Det skildrar overgangen frå norrøn gudetru til kristendom i Noreg. Det vert ofte kalla berre Mostraspelet.
Det er skrive av Johannes Heggland og hadde urpremiere i 1984. Musikken er komponert av Kjell Habbestad. Spelet vert sett opp siste helga i mai eller første helga i juni, alt etter kvar pinsa er plassert.
Dei fyrste åra var Anne Gullestad instruktør, ho vart etterfølgd av Ragnhild Randal og dei siste åra har Svein Tindberg hatt regi så vel som rolla som Olav Haraldson.
Spelet vert framført i Moster Amfi, ei nedlagt kalkguve, som vart gjort om til amfiteater i samband med det fyrste Mostraspelet i 1984.
Hn/Espevær
Espevær er eit fiskever i Bømlo herad, på um lag 1 km2, lengst i vest ute mot havet og Nordsjøen, sud for Hespriholmen. Espevær er serleg kjend for eit mystiskt merkje på ein bakke, som hev vorte kalla UFO-ringen. Denne ovale sirkelen i graset er 26 meter lang, fjortan meter breid og 63 meter i umkrins. Ringen vart fyrst uppdaga 7. oktober 1975, og til dessa hev ingen vore kar um å gjera greida for korso dette merkjet vart sett. Etter segni skal UFO-ringen vera eit avtrykk etter at ein UFO landa på bakken der.
Namnet Espevær kjem av norrønt espi, ospeskog, og vær, fiskever.
Montecristo
Montecristo er ei lita øy i Dei toskanske øyane i Italia. Ho er om lag 4,3 km på det lengste og ligg halvvegs mellom Korsika og det italienske fastlandet, sør for Elba og vest for Giglio. Øya er truleg mest kjend som ein oppdikta stad i romanen Greven av Monte Cristo av Alexandre Dumas den eldre, men sjølve øya samsvarar ikkje stort med skildringa i romanen.
Monte Cristo tyder 'Kristusfjellet' på italiensk, og enkelte meiner at dette var årsaka til at Dumas valde ho for boka si.
Øya er avsidesliggande og dei italienske styresmaktene gjorde ho ein del av eit naturreservat og ein jaktpark. Det er ingen bygningar på øya, men det står ruinar av eit kloster frå 1200-talet, som vart øydelagd av sjørøvarar i 1553.
Koloniseringa av Afrika
Koloniseringa av Afrika var ein gradvis prosess som må sjåast i samanheng med den generelle utviklinga i Europa. Etter kvart som dei europeiske statane voks seg større og rikare auka òg interessa for luksusvarer og andre sjeldne råvarer. På grunn av at det rundt slutten av mellomalderen var mange oppdagingsreiser til Afrika, vart ein kjend med nye stadar der ein kunne få tak i råvarer.
I byrjinga var ein nøgd med å berre henta ut ressursar (plyndra) og henta ut billig arbeidskraft (slaveri). For å få det meir organisert, og få litt meir prestisje i det, byrja fleire land med ein overgang frå økonomiske intereser til strategisk okkupasjon. Der det før hadde vore hamnebyar og fort utvikla desse deg etter kvart til kolonihovudstadar.
Dei europeiske stormaktene konkurrerte til slutt om å ha flest koloniar. Storbritannia freista å få koloniar frå nord til sør, medan Frankrike gjekk inn for å okkupera landområde frå vest til aust i Afrika.
Koloniæraen varte heilt opp til vår tid, det var først på 50-, 60- og 70-talet at dei fleste koloniane i Afrika fekk sjølvstende. Berre eitt land er framleis okkupert av ei framand makt, Vest-Sahara, som vart okkupert av Marokko då Spania trekte seg ut.
Vinter-OL 1972
Vinter-OL 1972 vart arrangert i Sapporo i Japan.
Kjellaug Nakkim
Kjellaug Nakkim er mor til Frode Nakkim, informasjonssjef i VitaeLab og tidlegare nyhendesjef i VG, Kyrre Nakkim, samfunnsredaktør i NRK og den tidlegare friidrettsutøvaren Are Nakkim.
Vinter-OL 1972
Sovjetunionen vart beste nasjon med åtte gullmedaljar. Noreg tok til saman tolv medaljar, men måtte nøye seg med to gull. Magnar Solberg forsvarte gullmedaljen på 20 km skiskyting frå OL i Grenoble, og Pål Tyldum vann 50 kilometer langrenn. Den nederlandske skøyteløparen Ard Schenk tok gullmedalje på dei tre lengste distansane.
Norsk flaggberar under opningsseremonien var Magnar Solberg, som deltok i skiskyting.
Defenestrasjon
Defenestrasjon er ei nemning på det å hiva nokon eller noko ut av eit vindauga. Ordet kjem av latin de-, «frå, ut av» og fenestra, «vindauge». Historisk har defenestrasjonar vore nytta som ein måte å audmjuka folk, og syna forakt for politikk og makthandlingar. Særleg gjaldet dette ved defenestrasjonane i Praha.
Innan IKT har ordet vore brukt ein del i samband med ulike aksjonar knytte til vindauge i vindaugesystem, blant anna å køyra applikasjonar i full-skjerm-modus og å dra noko ut av eit vindauga. Også det å sletta uviktig rusk frå harddiskar har vore omfatta av dette ordet. I seinare tid er det også teke i bruk om å fjerna Microsoft Windows frå ein PC.
Anton Mikal Bjørnaali
Anton Mikal Bjørnaali var ein norsk målmann og stortingsmann.
Fylkesveg 617
Fylkesveg 617 (Fv617) går mellom Måløy og Raudeberg i Vågsøy.
Naoki Naruo
Naoki Naruo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Fylkesveg 617
Før 1. januar 2010 var vegen del av riksveg 617.
Anton Mikal Bjørnaali
Bjørnaali var fyrste formann i Vefsn Mållag (1899).
Frå 1910 budde han i Langesund og seinare Lillehammer, som lensmann, banksjef og skattefut.
Naoki Naruo
Han spela for klubbane Montedio Yamagata, Sony Sendai, Albirex Niigata, Júbilo Iwata, Sanfrecce Hiroshima og Sagan Tosu.
Sommar-OL 1988
Sommar-OL 1988 vart avhalde i Seoul i Sør-Korea. Sovjetunionen vart beste nasjon. Noreg fekk to gullmedaljar.
Kjelder
?
1090 Sumida
1090 Sumida er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. februar 1928 av Okuro Oikawa ifrå Tokyo.
Vogesane
Vogesane er ei fjellkjede i sentral-vestlege delar av Europa. Ho strekkjer seg langs vestsida av Rhindalen mot nord-nordaust, frå Basel i Sveits til Mainz i Tyskland. Geografisk ligg heile fjellkjeda i Frankrike der Pfälzer Wald ligg på andre sida av Col de Saverne. Geologisk vert derimot delar av Pfälzer Wald rekna som ein del av Vogesane, særleg den franske delen av Pfälzer Wald.
Hywind
Hywind er verdas første fullskala flytande vindmølle - eller havmølle - og førebels også den einaste. Ho er utvikla av Statoil og er eit pilotprosjekt innan havmølleteknologi. Havmølla vart opna 9. september 2009 og er plassert på 200 meters djupn 10 kilometer vest av Karmøy. Ho skal testast ut over ein to-års periode.
Vogesane
Frå 1871 til 1918 danna den sørlege delen av fjellkjeda, frå Ballon d'Alsace til Mont Donon, grensa mellom Frankrike og Tyskland. Det er mange likskapar mellom Vogesane og Schwarzwald på andre sida av Rhinen. Begge ligg på same breiddegrad, og har same geologiske formasjon. Begge er dekte av skogar i dei lågareliggande områda med opne beitemarker og runde toppar i høgare område. I tillegg dalar begge bratt ned mot Rhinen på kvar si side. Vogesane består stort sett av granitt i dei sørlege delane, med enkelte massar av porfyritt og ein slags raud sandstein, som på den vestlege fjellsida har det franske namnet grès Vosgien.
Hywind
Hywind veg 5300 tonn, 2300 av desse er ballastsand i botn av skaftet. Ho er festa til botnen med tre anker. Konstruksjonen stikk 100 meter ned i sjøen, medan den delen som er over sjøen måler 65 meter. Dei tre rotorblada dannar ein sirkel som måler 80 meter i diameter.
Vogesane
Geografi
Orografisk er kjeda delt i fire delar frå sør til nord: Grandes Vosges, som strekkjer seg frå Belfort til Bruchedalen; Sentral-Vogesane, mellom Bruche og Col de Saverne; Nedre-Vogesane, mellom Col de Saverne og kjelda til Lauter; og Hardt. Dei runde toppane i Grandes Vosges vert kalla ballons.
Hywind
Til no har havmølla produsert over ein million kilowatt-timar, nok til å forsyna 50 norske husstandar i eitt år. Statoil investerer rundt 400 millionar kroner til å byggja og vidareutvikla piloten. Prosjektet har fått nær 60 millionar kroner i støtte frå Enova, eit norsk statsforetak som skal stimulera til auka bruk av fornybar energi.
Vogesane
Geografi
Departementa Vosges og Haute-Saône er delt frå Alsace og Territoire de Belfort av Ballon d'Alsace eller St. Maurice. Nordover frå her er middelhøgda om lag 1 000 meter. Det høgaste punktet, Ballon de Guebwiller (Gebweiler), eller Soultz, stig opp aust for hovudkjeda til 1 424 m. Col de Saales, mellom Grandes Vosges og dei sentrale områda er nesten 650 m høg. I dei sentrale områda er Mont Donon (1 008 m) den høgaste toppen.
Hywind
Den flytande vindturbinen kan plasserast i havområde med djupner på mellom 120 og 700 meter. Det er stor internasjonal interesse for den norske havmølleteknologien, mellom anna i Kina.
Vogesane
Geografi
Det er ein markert vêrmessig skilnad mellom austlege og vestlege delar av kjeda, og dei vestlege områda får mykje meir regn og har lågare middeltemperatur enn den austlege sida. På austsida vert dyrka vindruer opp til 400-500 meter, men berre elva Ill og andre korte elvar renn her. På vestsida har elvane Mosel, Meurthe og Saar alle kjelda si i Lorraine. Morener, rullesteinar og polerte steinar vitnar om at Vogesane var dekt av isbrear. Innsjøar omringa av furu, bøk og lønn, og grønne enger og beitemarker for store flokkar av kyr er ein del av dette naturskjønne området, der ein har utsyn over Rhindalen, Schwarzwald og dei snødekte sveitsiske fjella.
Vefsn Mållag
Vefsn Mållag vart stifta 10. oktober 1899 som Mosjøen og Vefsen Maallag. Laget er direkte innmeldt i Noregs Mållag.
Laget hadde 46 medlemmar i 2019, og 52 i 2021.
Forløpar
Det første sporet etter eit mållag i Vefsn finn vi i 1870, og laget blei truleg stifta sist i 1860-åra. Sentral i arbeidet den gongen var lensmann C.M. Havig. Ein annan inspirator kan ha vore lærarskolestyrar Johannes Belsheim, han var ei tid i 1860-åra styrar av Vefsn seminarium i Mosjøen, og i 1864 heldt han 17. mai-tale på landsmål i Vefsn. Styret i dette mållaget var lensmann C.M. Havig, gardbrukar Jakob Hansson, Bjørnålia, og gardbrukar Lars Benjaminsson, Eiterholmen. Dette mållaget gjekk inn etter få år.
Lagsarbeid
Den første formannen var lærar og seinare stortingsmann Anton Mikal Bjørnaali. I 1906 var laget med å etablere Kaffistova i Mosjøen, ein etestad som mållaget i dag eig i lag med Hålogaland Ungdomslag. Mållaget var sentralt i arbeidet for å etablere ei bygdesamling i Vefsn, og laget har av den grunn ein medlem i styret for Vefsn Museum.
Gjennom vel hundre år har arbeidet for nynorsk mål i skole, kyrkje og samfunn vore sentrale arbeidsfelt. Meir generell folkeopplysing har i periodar vore like så viktig for laget.
I 1947 vedtok soknerådet etter opptak frå Vefsn og Mosjøen at det skulle vere 10 nynorske gudstenestar i Dolstad kyrkje.
Vefsn mållag har i mange år arbeidd for at foreldre skulle velje nynorsk for ungane som starta på skolen.
Laurdag 25. oktober 1902 blei Vefsn og Mosjøen Kvinnemållag skipa, og det teikna seg straks 12 medlemmar. Kvinnemållaget var enno i drift i 1923.
Lagsnamnet var Vefsn og Mosjøen mållag fram til kommunesamanslåinga i 1965. På årsmøtet 18. februar 1966 blei lagsnamnet endra til Vefsn mållag.
I 1975 arrangerte Vefsn mållag landsmøte for Noregs Mållag.
Leiarar i Vefsn mållag
For åra 1899 - 1925 har det vore vanskeleg å finne ei fullstendig leiarrekke, men lista er oppdatert etter avisoppslag og årsmeldingar. Desse har vore leiarar i laget frå 1899:
Moster
Moster er ei øy søraust i Bømlo kommune i Sunnhordland. Øya har ei flatevidd på 12 km2. Røyksundkanalen skil Moster frå Øya Bømlo. Det var på Moster kong Olav Tryggvason byrja freistnadene på å kristna Noreg, og etter tradisjonen skal han ha reist den fyrste kyrkja i landet her i 995. Moster gamle kyrkje som står i dag, reknar ein med er frå kring 1150. Gamlekyrkja ligg i tettstaden Mosterhamn.
Det var på Mostratinget på Moster i 1024 kong Olav den heilage og bisp Grimkjell sette den sokalla kristenretten - som sidan vart vedteken på dei ymse lagtinga. Slik vart kristendomen til statsreligion i Noreg.
Det årvisse sogespelet Kristkongane på Moster (òg kalla Mostraspelet) av Johannes Heggland har sidan 1984 vorte sett opp i Moster amfi. Handlinga i dette stykket krinsar kring hendingane som førte til kristninga av Noreg. I 1995 var det ei storstilt høgtiding av tusenårsjubiléet for kyrkja i Noreg i samband med Mostraspelet.
Moster kommune 1916-1963
Moster var frå 1916 til 1963 eit eige herad i Hordaland fylke. Kommunen hadde 1316 innbyggjarar då Finnås kommune vart delt i tre den 1. juli 1916. Samstundes vart òg Bømlo og Bremnes kommunar skipa. Kommunen Moster omfatta øya Moster og den søraustlege delen av øya Bømlo.
1. januar 1963 vart Moster, Bremnes og Bømlo slegne saman til den nye Bømlo kommune. Moster hadde ved samanslåinga 1834 innbyggjarar.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Moster kommune frå 1916 til 1963:
Bretonsk
Bretonsk (bretonsk brezhoneg) er eit keltisk språk som blir snakka i Bretagne i Frankrike. Bretonsk høyrer til den brittonske gruppa, saman med kornisk, som det er nærast i slekt med, det utdøydde språket kumbrisk og walisisk. Bretonsk er det einaste moderne keltiske språket som blir snakka på det europeiske fastlandet. Det blir hovudsakleg snakka i departementet Finistère (Penn ar Bed) og den vestlege delen av departementa Côtes-d’Armor (Aodoù-an-Arvor) og Morbihan (Mor-bihan).
Historie
Bretonsk er ikkje språket som opphavleg vart snakka av gallarane i området, men om eit språk snakka av flyktningar og innvandrarar frå Storbritannia.
Bretonsk er nær i slekt med dei brittonske søsterspråka kornisk (Cornwall) og walisisk (Wales), særleg med kornisk. Dei viktigaste kjenneteikna til sørvestbrittonsk samanlikna med vestbrittonsk (= walisisk) er overgangen frå brittonsk lang /a:/ til /œ/.
brittonsk ma:ros (stor) > breton. meur /mœ:r/, korn. muer /mœ:r/; walisisk mawr /maur/
Det er likevel ikkje mogleg for bretonsk- og walisiskspråklege å forstå kvarandre.
Språkutviklinga til bretonsk kan bli delt opp i tre periodar:
Piz Kesch
Piz Kesch (tysk) eller Piz d'Es-cha (retoromansk) er ein 3 418 meter høg fjelltopp i Albulafjella i Dei rätiske Alpane i Sveits. Fjellet er det høgste i Albulafjella.
Bretonsk
Historie
Det gammalbretonske er ikkje så godt belagt, dei fleste kjeldene gjekk sannsynlegvis tapt i normanniske overfall på bretonske kloster på 800-talet. Eit kjenneteikn for fonologien i gammalbretonsk er at trykket fall på siste stavinga, til skilnad frå mellom- og nybretonsk.
Piz Kesch
Geografi
Piz Kesch er del av ei fjellkjede i dei søraustlege alpefjella i Sveits som er skilje mellom nedslagsfelta til Rhinen (Nordsjøen) og Donau (Svartehavet). Det er òg den høgste fjelltoppen i Aust-Alpane som ligg nord for elva Inn. På nordsida av fjellet ligg isbreen Porchabella.
Bretonsk
Historie
Det er mange tekstar bevart frå mellombretonsk tid, framfor alt dikt, spel og religiøs oppbyggingslitteratur. I nybretonsk tid kjem det ei sterk dialektoppsplitting, som varar inn i det 20. hundreåret, til det kjem ein ny standardvariant, neobretonsk).
Piz Kesch
Geografi
Vest for Piz Kesch ligg Albulapasset (Pass d'Alvra på retoromansk); mot nord leier dalen der Davos ligg, og i sør ligg Oberengadin. Landsbyen Madulain i Engadin ligg ved foten av Piz Kesch.
Den tårnforma toppen av Piz Kesch vart kliven fyrste gongen 7. september 1846 av C. Casper, Johann Coaz, J. Rascher og J. R. Tscharner.
Bretonsk
Grammatikk
Bretonsk har mange øykeltiske trekk
Bretonsk er i utgangspunktet eit VSO-språk, men utviklinga i moderne bretonsk går i retning av V2 (verbet på andre plass): i nesten alle konstruksjonar er det finitte verbet på andreplass i setninga. I tillegg er det ein tendens til at det første leddet er det som står først. (VSO-språk). Jf. denne konstruksjonen, som tidlegare vart oppfatta som ein relativkonstruksjon
Topikalisering blir uttrykt med at setningsledded blir sett først:
Kalz bara a zebran. („Eg et MYKJE BRØD.“ < histor. „Mykje brød, som eg et.“)
Bretonsk er som finsk når det gjeld såkalla pro-drop (bortfall av subjekt): Subjektet er obligatorisk i tredje person (eintal), men treng ikkje å bli uttrykt i setningar der subjektet er første eller andre person.
Fonologi:
Den viktigaste og mest produkive prosessen i bretonsk fonologie er sandhi, assimilasjon voer ordgrensa. Det grunnleggjande fonologiske domenet er ikkje ordet, men frasen. Slutten på frasen blir markert med utlydsherding. Innanfor frasen blir ordfinale konsonantar lenisert (veikare) viss neste ord byrjar på vokal:
Emaon e Breizh. („Eg er i Bretagne.“) [e’maon e ’brejs], men
E Breizh emaon. (ditto) [e ’brejz e’maon]
Demat deoc'h! („God dag ,til dykk'!“) [de'ma·teɔx]
Trykket ligg på nest siste staving. Unntak er samansette ord, som ofte har trykk på siste staving.
Morfofononologi:
Eit karakteristisk drag hos øykeltiske språk er ordinitial mutasjon (bret. Kemmadurioù), som eigentleg er eit sandhifenomen.
Tabellen under gjev eit overblikk over mutasjon i bretonsk. Frasen står i parantes der det ikkje er mutasjon.
I tillegg eksisterer det ein såkalla „blanda“ mutasjon, som berre råkar stemte konsonantar, og etter visse verbalpartiklar:
Politisk situasjon for språk
Talet på bretonske talarar har gått drastisk ned etter 1950-talet. I og med at den franske republikken ikkje fører statistikk for språklege minoritetar, er det stor usikkerheit knytt til desse tala. Dei fleste er samde om at det i 1950 var ca. 1 200 000 som snakka bretonsk, av dei kunne eit par titusen dårleg fransk. Då desse einspråklege døydde ut, skjedde ei relativt rask overgang til fransk, der foreldra tok til å snakke fransk med ungane sine, for å unngå å utsetje dei for språkleg diskriminering i skole og arbeidsliv. I dag er det ca. 250 000 brezhonegerien (bretonsktalande), av dei er ca. to tredelar over 60 år. Ikkje meir enn halvparten av desse bruker bretonsk til dagleg.
Bretonsk har inga offisiell godkjenning innanfor den franske staten, det vart strengt undertrykt på 1800- og 1900-talet, fram til innpå 1960-talet. Heller ikkje i dag vil Postverket akseptere eit brev med ei bretonsk adresse, sjølv i område med tospråkleg skilting, og offisiell anerkjenning av det bretonske namnet. Språket blir støtta av ei sterk bretonsk rørske. Det finst brittofone (bretonsk-språklege) Diwan-skolar, og det finst katolske privatskolar og statlege skolar som har bretonsk som delvis undervisningsspråk. I dag (2005) går 2896 elevar i Diwan-skolar, 3659 elevar i katolske privatskolar, og 3851 elevar i tospråklege skolar (jf. talet på reint franskspråklege elevar - 360 000.
I desember 2004 vedtok den bretonske Regionalregjerunginga at dei skulle arbeide for at bretonsk skulle bevarast, noko som i Frankrike vart framstilt som ein sensasjon. Regjeringa satsar på å auke talet på elevar i bretonske innføringsklassar til 20 000.
Språkområdet
I 2005 er det færre enn 290.000 som forstår bretonsk, og det er ca. 250.000 som kan snakke det. Ein studie av Fañch Broudig (Qui parle breton aujourd’hui ?, 1999) fann 240.000 talarar, men mange av dei brukte ikkje lenger bretonsk til dagleg.
Berre i få familiar veks det opp barn med bretonsk som morsmål. Sjølv om desse talarane utgjer eit nettverk, er det sannsynlegvis ikkje mogleg å halde oppe bretonsk som eit regionalt språk. Sjølv om undertrykkinga av bretonsk har halde opp dei siste tiåra, står effektane av denne politikken ved lag.
Dialektar
Bretonsk kan delast inn i fire dialektar: Léonais, Trégorois, Vannetais og Cornouaillais.
Cornouaillais, Léonais og Trégorois (dei såkalla KLT-dialektane; kort for Kerneveg-Leoneg-Tregerieg) står relativt nær kvarandre, og Vannetais står fjernare frå dei andre tre. Denne dialektsplittinga har gjort det vanskeleg å få gjennomslag for ein standard, og for eit skrftspråk. Det finst fleire konkurrerande ortografiar: Den mest utbreidde er Orthographie Unifiée (bret. Peurunvan), også kalla Zedacheg etter bruken av bokstavkombinasjonen ZH (fransk Zed Ache), som blir uttalt som [z] (stemt s) i KLT-dialekten og som [h] i Vannetais. Ein annan skilnad er trykket, som i KLT-dialekten ligg på nest siste staving og i  Vannetais på siste (brezhoneg = KLT [bre-ZO-nek], Vannetais [breho-NEK]).
Dei tradisjonelle dialektane går attende, og det nye standardspråket blir brukt i radio og TV.
Uttale
I slutten av ord blir b, d, g, j, z, zh uttalt ustemt (som p, t, k, ch, s), viss neste ord byrjar på vokal.
Sophie Gengembre Anderson
Sophie Gengembre Anderson var ein fransk-britisk målar på 1800-talet. Ho vert rekna til prerafaelittane, og spesialiserte seg på sjangerbilete av barn og kvinner, typisk i landlege omgjevnader.
Gengembre Anderson var fødd i Paris i Frankrike med engelsk mor og fransk far, arkitekten Charles Gengembre. I unge år studerte ho portrettmåleri hos Charles von Steuben i Paris.
Bretonsk
Uttale
Døme: hi zo bras [i zo bra:s] („HO er stor“, betoning på „ho“) versus bras eo [bra:z e] („ho er STOR“, betoning på „stor“)
Her blir det same ordet, „bras“, uttalt først med stemt og så med ustemt utlyd.
Sophie Gengembre Anderson
Då februarrevolusjonen braut ut i 1848 flytta ho med familien sin til Cincinnati i USA. Der gifta ho seg med den britiske kunstnaren Walter Anderson, ein annan prerafaelitt. Dei to drog tilbake til England i 1854. Året etter stilte målarinna ut sitt første bilete i Royal Academy of Arts.
Anderson var ein dyktig målar som særleg kunne få fram lyseffektar og faldar i klede. Ho måla både portrett og landskap, men valde særleg born som modellar. Ho måla til dømes fleire italienske bondeborn som ho møtte på Capri.
Sophie Gengembre Anderson døydde i Falmouth i England.
Hn/Drontar
Drontane (Ráphidae) er eit fugleslag som sokna til duvefuglane, men som hev dåe ut. Dette var store fuglar som ikkje var føre til å fljuga, og som ikkje hadde serlege likskapar med duvor av i dag elles helder. Drontane var helst klumpute å sjå til og vanta venger. Dette gjorde deim so hjelpelause i møte med menneske, dei endå kunde fangast med berre nevane. Sidan kjøtet på dronten visstnog var godt på smak, vart dei veidde ned av europearane. Der fanst tri artar drontar, og dei livde på øyar i Indiahavet nære Madagaskar. Alle tri artane vart med kvart rudde ut etter at europeiske sjøfolk kom til øyane.
Dei tri artane var:
Freetown
Freetown er hovudstaden og den største byen i Sierra Leone. Byen er ein hamneby og ligg på Freetownhalvøya ved atlanterhavskysten. I 2008 hadde byen 1 070 200 innbyggarar. Byen er det økonomiske og kulturelle senteret i Sierra Leone. Bykommunen har ei flatevidd på 357 km².
Næring og samfunn
Byen hyser landets største universitet, Fourah Bay College. Universitetet, som vart grunnlagt i 1827, spela nøkkelrolle for dei engelsktalande statane i Vest-Afrika.
Innbyggarane i Freetown har mangearta bakgrunn, både kva gjeld etnisitet og kultur. Her er innslag frå alle dei nasjonale stammene, men største folkegruppa er krioane, etterkomarar av frigjevne slavar frå Nord-Amerika, Vest-India og Afrika sjølv. Politisk er byen dominert av krioar, og talespråket til krio er det mest utbreidde i byen. Spesialdomstolen for Sierra Leone, eit tribunal som er etablert for å dømme krigsforbrytarar, har setet sitt i Freetown.
Historie
Frigjevne slavar sende frå England med hjelp frå britiske slavemotstandarar busette seg første gongen i området i 1787. I 1792 vart byen Freetown grunnlagd av tidlegare slavar frå Nova Scotia. Innbyggjarane gjorde opprør i 1800, men den britiske kolonimakta tok tilbake makta over byen og byrja ekspandere i området. Dette leia til etableringa av kolonien Sierra Leone.
Krig prega Freetown på 1990-talet. Byen vart då okkupert av ECOWAS-troppar som hadde som mål å setje inn att Ahmad Tejan Kabbah som president. Seinare vart byen utsett for eit mislukka åtak frå Revolutionary United Front (RUF). Fem tidlegare leiarar for RUF vart tiltala ved Spesialdomstolen for Sierra Leone. To av desse døydde før dom fall, medan Issa Hassan Sesay vart dømd til 52 års fengsel, Morris Kallon 40 år og Augustine Gbao 25 år for mord, valdtekt, seksuelt slaveri og andre former for seksuell vald, utnytting av barnesoldatar, undertrykking og plyndring. Dommen vart avsagd 8. april 2009.
Keiichiro Nakano
Keiichiro Nakano er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Vardøya
Vardøya (truleg av Varg + øya) er ei 3,7 km² stor øy som ligg i Vardø kommune i Finnmark. Ho er skild frå fastlandet av Bussesundet. Øya er truleg opphavleg to tidlegare øyar som i mellomalderen har vorte ei øy ved eit smalt eid kalla Valen, der mellom anna rådhuset i dag ligg.
Vestøya er lengst og strekkjer seg frå Skagen i nord til Steilneset i sør, der Vardøtunnelen har opninga si. På nordsida av Valen ligg Vestervågen med dampskipskaia og dei to moloane, Festningsmoloen i vest og Vestervågsmoloen i aust. Sør for Valen ligg Østervågen der Vardø sin førre festning, Slottet, låg. Berre tuftene er i dag att.
Rettvenger
Rettvenger (Orthoptera) er ein orden hemimetabole flygande insekt. Til gruppa høyrer mellom anna grashopper, sirissar og vortebitarar.
Det er beskrive 13 000 artar rettvenger på verdsbasis. Dei er særs vanlege insekt bortsett frå i kalde strok, i Noreg er det berre registrert 28 artar.
Kjenneteikn
Fleire av dei største insekta me kjenner til høyrer til rettvengene. Store grashopper kan bli opp mot 12 cm lange med eit dobbelt så stort vengespenn.
Levesett
Dei fleste rettvengene er planteetarar eller altetarar, men det finst òg reine predatorar. Mange av artane praktiserer ein kurtise der dei «spelar» - hannen lagar høge lydar for å trekka til seg hoa. Dette skjer anten ved at han gnir framvengene mot kvarandre eller gjennom at han gnir bakbeinet mot bakkroppen. Somme artar kan produsera til dels særs høg lyd på denne måten. Det er derimot ingen artar som gnir bakbeina mot kvarandre, som mange trur.
I kulturen
Rettvengene er dei einaste insekta som er lov å eta i jødedommen etter kosher- eller kasjrutlover.
Systematisk inndeling
Det finst 28 artar frå ordenen i Noreg.
Johanne Gaup
Johanne Gaup er ein norsk politikar for Sp. Ho vart innvald på Stortinget frå Finnmark i 1993.
Vinkelagam
Vinkelagam (Gonocephalus) er ei slekt innan agamfamilien.
Kjelder
{{liminn:omsett|en|dato=11. november 2005 |tittel=Gonocephalus]]
Teruki Tabata
Teruki Tabata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Tang-elveaugestikkar
Tang-elveaugenstikkaren (Onychogomphus forcipatus) er ein sterkt utryddingstrua augestikkar som lever i Noreg. Arten er ein av dei 17 augestikkarane som er ført opp på norsk raudliste 2006.
Kerala
Kerala er ein delstat sør i India.