cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ørsta kommune
Samferdsel
Ørsta har fem andre ferjekaier. Fylkesveg 655, som går frå Ørsta sentrum, kryssar Hjørundfjorden ved ferjeleiet på Sæbø på vestsida av fjorden, og Leknes på austsida. Riksveg 655 held fram mot Stranda gjennom Norangsdalen. Denne vegen er ofte stengd om vinteren på grunn av ras og rasfare. Ferja mellom Sæbø og Leknes går og rute til Standal og Trandal. I Hjørundfjorden er det og ferjekai på Skår. Hit kjem ferja på signal.
Utanom ferjerutene vert Hjørundfjorden trafikkert av ein skyssbåt.
TIMEkspressen mellom Volda og Kristiansund går på E39 gjennom Ørsta med om lag 15 avgangar om dagen begge vegar.
Kommunehistorie
Ørsta vart eigen kommune den 1. august 1883, etter å ha vore ein del av Volda kommune frå 1837. Ved kommunedelinga hadde den nye Ørsta kommune 2070 innbyggarar. Den 1. november 1893 vart garden Ytrestøyl med 13 innbyggarar ført over til Volda.
I 1917 vart namnet endra frå «Ørsten» til «Ørsta».
1. januar 1964 vart Ørsta slegen saman med Vartdal og Hjørundfjord til det som i dag er Ørsta kommune. Ved kommunesamanslåinga hadde Vartdal 1315 innbyggarar, Hjørundfjord 1728 innbyggarar og gamle Ørsta kommune 6209 innbyggarar. Til saman vart dette 9252 innbyggarar i den nye storkommunen. I 2013 er fordelinga mellom dei tidlegare kommunane 1081 (Vartdal), 927 (Hjørundfjord) og 8448 (tidlegare Ørsta kommune). 1. januar 2020 vart grunnkretsane Bjørke og Viddal overførte til Volda kommune. Dei to grunnkretsane hadde 105 innbyggarar per 1. januar 2019.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Ørsta kommune frå 1900:
Natur
Størstedelen av Ørsta kommune ligg på ei halvøy som er avgrensa av Hjørundfjorden, Storfjorden, Vartdalsfjorden og Ørstafjorden. Denne halvøya vert stundom kalla Ørstahalvøya. Naturen her er prega av høge, spisse fjell kring tronge dalar. Det gjeld og den delen av kommunen som ligg på austsida av Hjørundfjorden. Mykje av det området som vert kalla Sunnmørsalpane finn vi i Ørsta kommune.
Naturulukker
Naturen i Ørsta gjer at området har vorte råka av fleire store ulukker, særleg då snøras. 1. januar 1770 vart kyrkjebåtane frå indre del av Hjørundfjorden råka av snøras. 27 menneske miste livet.
I februar 1968 vart garden Rise teken av snøras. Mange hus vart knust og tre menneske miste livet.
I november 1971 miste sju mann livet i Molaupsulykka. Dei vart tekne av snøras i bratt fjellterreng på austsida av Hjørundfjorden.
I februar 1979 vart bustadområdet Engeset ved Ørsta sentrum råka av Engesetfonna. Snøen knuste fleire hus og tre menneske omkom. Dagen før miste ein brøytesjåfør livet. Snømengda i Engesetfonna vart rekna fram til å vere minst 500 000 m³ og er då kanskje det største kjende snøskredet i Noreg.
Kyrkjer
I Ørsta sentrum ligg og Ørsta frikyrkje
NOR-WAY Bussekspress
NOR-WAY Bussekspress AS er eit nettverk av ekspressbussruter. Om lag 40 ruter er tilknytte kjeda, og rutene er drivne av 30 ulike selskap. Selskapet vart registrert i 2004. Dagleg leiar er Bjørn Ragnar Østbye (2008).
Rutene til dei ulike ekspressbusselskapa i NOR-WAY Bussekspress er drivne av selskapa i gruppa. Dei ulike rutene korresponderer med einannan der dei møter einannan på same stad. NOR-WAY Bussekspress er òg tilknytt det europeiske rutenettverket Eurolines.
Flybussekspressen til Gardermoen lufthamn høyrer til NOR-WAY Bussekspress. Flybussekspressen fraktar folk til Gardermoen frå mange stader på Austlandet.
Pizzo Ruscada
Pizzo Ruscada er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i kantonen Ticino i Sveits.
Oppreisten i Białystokghettoen
Oppreisten i Białystokghettoen var eit opprør i ghettoen i den polske byen Białystok mot dei tyske nazistane under andre verdskrigen. Opprøret var organisert av Antyfaszystowska Organizacja Bojowa (polsk for Den antifascistiske militærorganisasjonen).
Til februar 1943 var det ca 15 000 menneske som framleis budde i denne ghettoen. Nazistane planla å utslette ghettoen i februar, men på grunn av utbrot av væpna motstand blant innbyggjarane vart planen utsett. Men deportasjonane til konsentrasjonsleirane heldt fram som vanleg.
Utslettinga av ghettoen vart starta på ny i august. Natta til 16. august 1943 starta fleire hundre jødar ein væpna oppstand mot dei styrkane som heldt på med utslettinga av ghettoen.
Partisanane var leidde av Mordechaj Tanenbaum og Daniel Moszkowicz, og var væpna med berre ein maskinpistol, fleire dusin pistolar, Molotov-cocktails og flasker med syre. På same måten som oppreisten i Warszawaghettoen i april same året hadde opprøret i Białystokghettoen heller ingen sjanse til militær suksess. Men det vart sett på som betre å døy i kamp enn i tyske dødsleirar.
Kampar i isolerte motstandslommer varte i fleire dagar. Leiarane for kampen gjorde sjølvmord etter at dei ikkje hadde meir ammunisjon igjen til å halde fram striden.
Det egyptiske flagget
Det egyptiske flagget er ein horisontal trikolor med det egyptiske riksvåpenet sentrert på midtseksjonen. Flagget vart teke i bruk 4. oktober 1984.
Oppreisten i Białystokghettoen
Dei fleste jødane frå ghettoen vart sende til leirane Treblinka, Majdanek eller Auschwitz. Ca 1 200 barn vart sende til Theresienstadt og sidan derifrå til Auschwitz.
Fleire dusin partisanar klarte å bryte seg ut til skogane rundt byen der dei slutta seg til partisan-einingane der. Somme av desse overlevde krigen. Det er rekna ut at berre nokre hundre av dei 60 000 jødane som budde i Białystok før krigen overlevde Shoah.
Det egyptiske flagget
I perioden 1958–72 (Den sameinte arabiske republikken) hadde flagget to grøne stjerner i staden for det egyptiske statsvåpenet i det kvite feltet; dette har sidan 1980 vore flagget til Syria. Det arabiske frigjeringsflagget har i tillegg danna basisen for flagga til Irak, Jemen og Sudan flagg, og det tidlegare flagget til Libya.
Oppreisten i Białystokghettoen
Kjelde: Den engelskspråklege wikipediaen, art. Białystok Ghetto Uprising, lesen 14. juli 2008.
Sjøheimevernet
Sjøheimevernet, SHV er den maritime delen av Heimevernet. Organisasjonen har avdelingar langs heile kysten av Noreg. SHV er organisert med fire kommandoar, Nord-Noreg (Tromsø), Midt-Noreg (Trondheim), Vest-Noreg (Bergen) og Sør-Noreg (Stavern), og i tillegg Sjøheimevernets utdannings- og kompetansesenter (SHV UKS) i Bergen. Avdelingane er sett opp med kystmeldepostar, hurtigbåtar og andre fartøy.
Sjøheimevernet sitt oppdrag er å gjennomføre sjømilitær kontrollteneste og suverenitetshevding i norsk sjøområde i fred, mobilisering og krig. Ved mobilisering disponerer SHV ca. 235 fartøy, 77 hurtigbåtar og 77 kystmeldepostar. Dei fleste av SHV-fartøya er i dagleg drift på fiske og fangst. Nokre få av fartøya blir drivne av SHV-støtteforeiningar på idealistisk grunnlag. Hurtigbåtar høyrer til svert ofte privatpersonar, men blir i fred leigd av SHV ved behov.
Sjøheimevernet er under omorganisering og utvikling. Det vert satsa mykje på to hurtigbåtklassar som er eigde og drivne av SHV: Hårek-klassen og Gyda-klassen. Desse er mellom anna plattform for dei nyforma bordingslaga. Det vert lagt ned mykje resursar i å utdanne og trene båtmannskap og bordingslag. Sjøheimevernet har ei eiga utdanningsavdeling som er lagt under Heimevernsskulen Dombås, men som ligg på KNM Tordenskjold i Bergen. SHV har òg eit eige utskrive befalskurs på Befalsskulen for Sjøforsvaret i Horten. Sjøheimevernet samarbeider mykje med Sjøforsvaret for å utnytte dei kapasitetane som finst der.
Patalamon Mesa
Patalamon Mesa er ein fjell med flat topp med ei høgd opp mot kring 700 m vest for Hidden Lake og vest på James Ross Island. I samband med plasseringa nær Kerick Col, vart han namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1987 etter Patalamon, sonen til Kerick Booterin i Rudyard Kipling-historia The White Seal i Jungelboka.
Den austlege ortodokse kyrkja
Den austlege ortodokse kyrkja, eller berre Den ortodokse kyrkja, viser til kyrkjesamfunna innan ortodoks kristendom som skilde seg frå Den katolske kyrkja etter skismaet i 1054. Dei ortodokse kyrkjene, som var tilknytte Bysants, blei kjende som «Austkyrkja» medan kyrkja i Roma blei kalla «Vestkyrkja».
Kyrkja omfattar fleire sjølvstendige (autokefale) kyrkjer: Dei fire gamle patriarkata i Konstantinopel, Alexandria, Antiokia og Jerusalem, dei fem nye patriarkata i Russland, Serbia, Romania, Bulgaria og Georgia og elles erkebispedøme og eigne kyrkjer i ulike land.
Den store kyrkjesplittinga
Splittinga mellom kyrkjene hadde fleire årsaker, men eit nøkkelord her er «styreform». Prinsippet er slik: Dersom noko skulle koma med i kyrkjelovsboka (samling av alle vedtektene frå dei 7 allmenne kyrkjemøta) måtte det bli godkjend av heile kyrkja, dermed ordet økumenisk. Sett ifrå aust, gjekk patriarken i Roma sine eigne vegar og tok til å endra på overleveringa og kyrkjelovsboka utan godkjenning av eller rådslåing hjå dei andre patriarkane. Fleire gongar før splittinga vart patriarken av Roma refsa for desse innovasjonane og brot på dei opphavlege kyrkjereglene. Han valde heller å framheva sin eigen rett til dette pga. stillinga han si som «den fyrste» (primus). Slik austkyrkjene såg det, viste uttrykket heller til «den fyrste mellom likemenn».
Sett ifrå eigen ståstad, er det den austlege ortodokse kyrkja som vernar om den opphavlege, apostoliske overleveringa (m.a.o. tradisjonen) frå Kristi tid fram til no. Det vil ikkje seia at kyrkja ikkje har utvikla seg, men at all utvikling skal ha hendt innanfor ramma av overleveringa og i tråd med ho. Den ortodokse kyrkja godtok, godtek enno og skal i prinsippet fylgja vedtektene som vart vedteke under dei 7 økumeniske kyrkjemøta frå før den store splittinga frå 1054.
Den ortodokse kyrkja har ingen pave. Ingen biskop, erkebiskop eller patriark kan endra på regler eller tradisjonar på eiga hand. Dermed er det heller ikkje nokon av dei som er rekna som ufeilbarlege. På grunn av administrasjonsforma og konsensusprinsippet i endring av praksis i den ortodokse kyrkja har ho utvikla seg forholdsvis sakte, noko mange ortodokse kristne ser på som ein styrkje.
Viskositet
Viskositet er ein eigenskap hjå væsker og gassar og eit mål på korleis fluidet motstår deformasjon når det er utsett for krefter. Ei viskøs væske har høg viskositet og er seig. Omvend har lettflytande væsker låg viskositet.
SI-eininga for viskositet er pascalsekund Pa·s, men centipoise er òg mykje brukt. 1 poise = 100 centipoise = 0,1 Pa·s.
Newtonske væsker
Newtonske væsker har ein viskositet som er uavhengig av skjærraten. For slike væsker vil eit plott av skjærstress mot skjærrate visa ei rett linje. For ikkje-newtonske væsker er forholdet meir komplisert. Til dømes kan ei væske først byrja å flyta ved ein viss
Tingvoll kommune
Tingvoll kommune ligg på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. Kommunesenteret Tingvoll har gjeve namn til Tingvollhalvøya, ei halvøy mellom Tingvollfjorden i vest, Halsafjorden og Trongfjorden i aust og Freifjorden i nordvest. Tingvoll kommune grensar til Sunndal kommune i søraust. Elles er han omgjeven av kommunane Aure i nord, Heim i nordaust, Surnadal i aust, Molde i sørvest, Gjemnes i vest og Kristiansund i nordvest. Tingvoll kommune vart mykje endra etter kommunerevisjonen i 1965. Etter denne revisjonen vart Tingvoll kommune mesta identisk med Tingvollhalvøya.
Garden Tingvoll, sentralt plassert midt på halvøya, er opphavet til namnet Tingvoll. Allereie i forhistorisk tid meiner mange at dette har vore ein sentral stad, ikkje berre for lokalsamfunnet, men for heile Nordmøre. Nordlegaste halvdelen av kommunen, Straumsnes, er prega av naboskapen til Kristiansund og Molde, medan den sørlege delen ligg nærmare industristaden Sunndalsøra. Riksveg 70 og E39 går gjennom kommunen, og det er i ferd med å utvikle seg eit nytt handelssenter på Aspøya der desse vegane møtest. Bergsøysundbrua knyter kommunen til Krifastsambandet.
Geografi
Tingvollhalvøya er fire mil lang og om lag tjue km² i flatemål. Halvøya når ikkje inn i fjella i Trollheimen, og heller ikkje ut til storhavet.
Topografi
Tingvoll ligg på ei stor halvøy som strekkjer seg frå fastlandet mot havet i retning nord-nordvest. Halvøya har høge fjell, men er gjennomskoren på tvers fleire stader med dalsøkk og eid som bind landet saman og skaper ferdselsårer mellom fjella.
Ved Straumsnes bør tre øyar nemnast. Den største er Aspøya, som ligg ytst i Tingvollfjorden. Mellom Aspøya og Straumsnes ligg ein poll med namnet Karihavet. På eine sida er Karihavet stengt av eit smalt eid, og på andre sida er det ei trong opning mot Tingvollfjorden. I 1901 vart Nålsundkanalen gjennom eidet opna.
Dei to andre øyane er Årsundøya og Langøya. Begge desse ligg nordom sjølve Straumsnes, mot Talgsjøen.
Fjordar og vatn
Tingvollhalvøya er mesta heilt omgjeven av lange og djupe fjordar. Dei skjer gjennom landet frå havet og inn mot fjella i nabokommunane. På vestsida av halvøya ligg Tingvollfjorden, som fortsett mot sør under namnet Sunndalsfjorden. På austsida av halvøya ligg Halsafjorden og Trongfjorden, som fortsett mot sør under namna Stangvikfjorden, Todalsfjorden og Ålvundfjorden. I nordvest ligg Freifjorden, og i nord Talgsjøen. Fjordane var tidlegare einerådande som kommunikasjonsårer gjennom landskapet. Det var sjøen og fjordane som batt bygdelaga på Nordmøre saman og gav dei identitet.
Det finst fleire vatn i Tingvoll kommune. Storvatnet i Straumsnes er størst, og dette er drikkevassskjelde for Kristiansund kommune. Bergemsvatnet var lenge prega av ureining frå landbruk.
Rimstadelva renn frå Stølsvatnet til Tingvollvågen. Elva gav kraft til kverner, sagbruk og ein ullvarefabrikk.
Klima
Tingvoll har mindre nedbør enn kystlandskapet lenger nord og mindre kulde enn innlandsbygdene lenger sør.
For perioden 1960–1990 var juli gjennomsnittleg den varmaste månaden med 13,6 °C, mens januar var kaldast med -1,6 °C. September var i same perioden den mest nedbørsrike månaden med gjennomsnittleg 141 mm, mens mai var tørrast med 51 mm nedbør. Målestasjonen ligg på Hanem i Tingvoll kommune.
Dyreliv
Hjort og rådyr finst ofte i flokkar i Tingvoll kommune, og elgen trivst stadig betre. Bestanden av rev, villmink og røyskatt er stor, og grevling finst òg. Rype, tiur og orrfugl er nokså vanlege. Oter og mår er heller ikkje sjeldne syn. Gaupe kan ein stundom sjå far etter, men dette er berre streifdyr.
Av rovfugl kan nemnast kongeørn og havørn. Det finst òg hønsehauk, sporvehauk, dvergfalk, tårnfalk og fjellvåk.
Flokkar av songsvaner og gjæser kjem innom Tingvoll kvart år, medan traner hekkar årleg i kommunen. Ærfugl er det store flokkar av.
Tingvollfjordane får stundom besøk av niser.
Naturvern
Det finst to naturreservat og sju landskapsvernområde i kommunen; dei fleste av desse er i ytre delen av kommunen.
Historie
På Straumsnes er det funne fleire fosnabuplassar frå eldre steinalder. Bergmåleria på Hindhammaren og arkeologiske funn tyder på at det har budd folk på Tingvoll langt tilbake i historia. På Aspa er det høge bautasteinar.
Det er gravrøyser frå vikingtida på Røttingneset og andre stader.
Tingvoll ligg sentralt til på Nordmøre, og stadnamnet Tingvoll blir oftast teke til inntekt for at dette har vore tingstad for Nordmøre. Ein trur at den gamle tingstaden låg der Tingvoll kyrkje står i dag.
Aspa-ætta, som blant anna fostra erkebiskop Olav Trondsson, hadde hovudsete på gardane Aspa og Boksaspa i mellomalderen.
Trelast og trevarer
Frå 1500-talet vart det eksportert store mengder trelast frå fjordbygdene på Nordmøre, inkludert frå Tingvoll. Oppgangssager har det vore mange av langs fjordane.
Dei viktigaste kundane var lenge nederlandske kjøpmenn, og dei henta trelast i Noreg med eigne fartøy. 1600-talet blir gjerne kalla hollendartida i nordmørshistoria. Samtidige nederlandske kart over Noreg viser at dei var interesserte i mange småe stader langs fjordane. Lille-Fosen vart etablert som ladestad på denne tida, med tollstasjon som skulle kontrollere verksemda.
Kring 1900 var det eit større sagbruk på Meisingset, Nordmøre Trelastforetning og Dampsagbruk hadde over hundre tilsette. Sagbruket brann i 1904. Nordmøre Bruk vart seinare etablert like ved og hadde sytti tilsette. Trelasta gjekk til eksport og vart transportert sjøvegen.
På 18- og 1900-talet har stavskurd (skjering av tynnestav) vore ei viktig verksemd på mange sagbruk i Tingvoll. Desse tynnestavane vart dels bruka i lokale bedrifter, dels selt til tynnefabrikkar og bøkkerar i byane og fiskeridistrikta.
Det var tynnefabrikkar i Tingvoll, Flemma og Angvik.
I Angvik vart det etablert møbelfabrikk i 1906. Denne fabrikken utvikla seg til ei stor verksemd og er framleis i drift.
Prestegjeld på Tingvollhalvøya
Det var fjordane som var ferdselsårene mellom gard og grend på Nordmøre før 1900-talet. Vegane førte frå gardstunet til sjøen der naustet og eventuelle andre sjøhus stod plasserte. Klinkbygde, opne båtar var hovudframkomstmiddelet. Der det var større bygder kunne mange ha sjøhusa sine samla i éi naustrekkje der det var eigna terreng og ein lun våg. Kyrkjevegen kunne gå langs fjorden, eller på tvers av fjorden.
Det var fjorden som batt eit kyrkjesokn saman. Tingvollfjorden var kyrkjeveg for dei fleste som høyrte til Tingvoll kyrkje. Angvik og Flemma på sørsida av fjorden høyrte til Tingvoll.
Austsida av Tingvollhalvøya, Torjulvågen, Vågbø og Meisingset, var knytt til austsida (eller nordsida) av fjorden. Ein del av Meisingset høyrte til Stangvik sokn. Nordvestsida av Aspøya høyrte til Frei sokn.
Frå sjøveg til landeveg
Vegar og ferjesamband vart i første omgang utbygde for å supplere den sjøbaserte kommunikasjonsstrukturen som fanst frå før. Men vegane og biltrafikken førte med seg eit anna samferdselsmønster som i sin tur kom til å leie til store endringar av kommunegrensene under kommunerevisjonen i 1960-åra.
I 1927 fekk Tingvoll vegsamband til Sunndalsøra og vart dermed knyta til vegsystemet i resten av landet.
Gylhamrane skapte lenge eit skilje mellom sør og nord på Tingvollhalvøya. Først i 1929 vart det køyrbar veg forbi Gyl.
Ferjesambandet Angvik–Tingvoll vart etablert i 1929 og nedlagt kring 1980. Det har òg vore ferjedrift på strekningane Fjøseid–Eidsøra og Flemma–Gyl.
Med vegar og bilferjer erstatta rutebilane dei gamle dampbåtrutene langs fjordane. I 1929 vart det etablert bilrute til Molde.
Kommunehistorie
Grensene for Tingvoll prestegjeld låg til grunn for opptrekkinga av formannskapsdistriktsgrensene i 1837. På den tida var det først og fremst fjorden og sjøvegen som batt saman, medan landevegen var mindre viktig. Tingvoll formannsskapsdistrikt og seinare Tingvoll kommune låg på begge sidene av Sunndalsfjorden, mens store delar av austsida av Tingvollhalvøya låg til nabokommunane der. Den delen av Tingvoll kommune som låg på sørvestsida av Sunndalsfjorden vart kalla Sørlandet eller Tingvoll Sørland. I 1866 vart Straumsnes, den ytre delen av Tingvollhalvøya, utskilt som eige formannsskapsdistrikt.
Den 1. januar i 1964 vart det store omleggingar av kommunegrensene på Nordmøre. Transporten var i stor grad lagt om til landtransport, så dei nye kommunegrensene vart trekte langs fjordane heller enn langs fjell og utmark. Den delen av Tingvoll som låg sørvest for Sunndalsfjorden vart overført til Gjemnes kommune. Til gjengjeld vart Straumsnes kommune samanslegen med Tingvoll att. I tillegg vart Aspøya overført frå Frei kommune og gardane Åsprong–Sandnes vart overført frå Stangvik kommune.
Tettstader og bygdesenter
Tingvollvågen er administrasjonsstaden for kommunen og den einaste staden i Tingvoll kommune som har stort nok folketal til å bli regna som tettstad av SSB. Kring ein tredel av innbyggjarane i kommunen bur i kommunesenteret kring Vågen, som er det lokale daglegnamnet på Tingvollvågen. Butikksenteret og samvirkelaget er dei sentrale møteplassane. Her finst det dessutan sparebank, bokhandel, kunstgalleri og ein kafé i tillegg til kommunehus og helsesenter. Sør for vågen ligg Sellgrens Veveri, den største industriarbeidsplasen i kommunen. På Stykkesflata sørom sentrum er det òg fleire butikkar.
Meisingset er eit bygdesentrum lenger sør i kommunen, mot grensa til Sunndal kommune.
Torjulvågen er den største bygda ved sørvestsida av Halsafjorden. Dette er ein av dei mange strandstadene som var sentrale den gongen dampbåtane trafikkerte fjordane, men som har vorte meir avsides etter at vegtrafikken tok over.
På Straumsneset mangla det lenge eit markert sentrum, men ved den nye riksvegen, på Einset på Aspøya, har det utvikla seg eit nytt senter med butikkar.
Politikk
Ideologi og politiske parti er ikkje det som først og fremst pregar politikken i Tingvoll kommune. Særinteressene til dei ulike bygdelaga i kommunen er derimot meir synlege.
Kyrkjer
Tingvoll kyrkje, som òg ofte blir kalla «Nordmørsdomen», vart truleg bygd ein gong mellom 1150 og 1200. Kyrkja vart restaurert i 1928–29. Det mest uvanlege trekket ved Tingvoll kyrkje er gangsystemet inni murane — eit trekk som truleg er inspirert av klerestoria på større katedralar og som er uvanleg for ein vanleg soknekyrkje.
Straumsnes kyrkje ligg på Grimstadhøgda, ved vegen frå den gamle ferjestaden Kvisvik. Kyrkja er av tømmer og vart bygd i 1864.
Langøy kapell ligg på Langøya nordom Straumsnes og vart oppført i 1935.
Skular
Tingvoll vidaregåande skole (TVS) er den eldste distriktsskulen på Nordmøre. Møre og Romsdal fylke har fleire gonger føreslege nedlegging av TVS, men med store protestar lokalt kvar gang dette har vore aktuelt. I skuleåret 2005/06 hadde skulen kring 150 elevplassar, eit varierande tal kursdeltakarar og ring 40 tilsette. Skulen er med dette eit hjørnesteinsføretak for Tingvoll kommune.
Media
Tingvoll ligg midt mellom Kristiansund og Sunndalsøra, og aviser frå begge desse stadene blir lesne i kommunen. Tidens Krav kjem ut i Kristiansund og Aura Avis og Driva kjem ut på Sunndalsøra.
Kommunikasjon
Riksveg 70 er livsnerven langs Tingvollhalvøya. Mot aust bind vegen Tingvoll kommune saman med industristaden Sunndalsøra i nabokommunen Sunndal og med Dovrebanen på Oppdal. Frå Tingvollvågen fortsett riksveg 70 vestover til Gyl, Straumsnes og Aspøya og vidare gjennom Krifast til Frei og byen Kristiansund med Kvernberget flyplass.
Ytre del av Tingvollhalvøya er blitt ein av dei mest sentrale stadene på Nordmøre etter opninga av Krifast. E39, kyststamvegen frå Trondheim til Kristiansand, følgjer felles trase med riksveg 70 eit stykke frå Straumsnes til Bergsøya og gir Tingvoll rask ferjefri veg også til Molde. Frå Kanestraum på Straumsnes er det ferjestrekning på E39 til Halsanaustan i Halsa kommune.
Næringsliv
Det at kommunen ligg i rimeleg pendleavstand til både byen Kristiansund og industristaden Sunndalsøra gjer at mange bur i Tingvoll kommune og har den daglege arbeidsplassen sin utanføre kommunegrensene. Raskare transport via Krifast har bidrege til dette.
Sellgrens Veveri driv med produksjon av møbelstoff og er den største industriarbeidsplassen i kommunen med kring 40 tilsette. Dette førtaket er ei vidareføring av Tingvolds Uldvarefabrik, som vart etablert i 1898.
Konfliktråd
Konfliktråd er ei statleg teneste som tilbyr mekling som metode for å løyse konfliktar. Tenesta er organisert i 22 regionale konfliktråd.
Tingvoll kommune
Næringsliv
Bioforsk Økologisk (tidlegare NORSØK) ligg på Tingvoll og er eit nasjonalt kompetansesenter for økologisk landbruk. Bioforsk Økologisk driv forsking og utvikling innanføre økologisk mat- og landbruksproduksjon og er hittil den einaste institusjonen av sitt slag i Noreg.
Konfliktråd
Konfliktrådet er organisert med ein konfliktrådsleiar og eit nett av lokale meklarar. Meklarane er lekfolk, og kan komme frå alle lag av folket – riktig nok vert det sett krav til vandel.
Konfliktrådet kan mekle både i sivile og offentlege saker. Verksemda er regulert i konliktrådslova. Begge partane må samtykke om ei sak skal kunne handsamast i konfliktrådet. For somme straffesaker kan mekling i konfliktrådet vere eit alternativ til straffeforfølgjing. Avgjerd om overføring av ei straffesak til mekling i konfliktrådet skal ikkje registrerast i bøte- eller strafferegisteret.
Tingvoll kommune
Næringsliv
Landbruket er framleis ei hovudnæring i kommunen, og kulturlandskapet er prega av dette.
Museum
I Tingvollia ovanføre Tingvollvågen ligg Tingvoll museum, som vart etablert i 1954 som lokalmuseum for den gamle delen av Tingvoll kommune, medan Straumsnes bygdemuseum dekkjer den tidlegare Straumsnes kommune på ytre delen av halvøya.
Ord og våpen
Gardsnamnet Tingvoll saman med den geografiske plasseringa ved tyder på at staden har vore tingstad og kanskje den sentrale staden på Nordmøre heilt frå forhistorisk tid. Folk langs Tingvollfjorden, Sunndalsfjorden, Batnfjorden og Kvernesfjorden kunne ta seg fram til Tingvoll med båt, og folk som sokna til Halsafjorden, Stangvikfjorden og Ålvundfjorden kunne ta seg fram til Vågbø med båt. Herifrå var det nokre kilometer til fots over eidet til Tingvoll.
Kommunevåpenet for Tingvoll er fem grøne eikeblad på sølvbotn. Tingvoll er den nordlegaste staden med eikeskog i Noreg og ligg ikkje langt frå nordgrensa for vill eik på Edøya i Smøla kommune.
Tusenårsstad
Tusenårsstaden i kommunen er kyrkjetunet som tingstad. Det blir hevda at den gamle tingstaden låg der Tingvoll kyrkje ligg i dag, og Tingvollvågen med kommunehuset og det kringliggjande området blir rekna som vår tids tingstad. Mottoet for tusenårsmarkeringa var «Tingvoll som tingsted - fortid og framtid».
Området med kyrkjetunet, prestegardsalléen og kulturlandskapet vart opprydda og utbetra. Det vart blant anna laga veg frå kyrkjetunet ned til det gamle båttillegget ved Sørlandsporten, gangveg mellom Vågakaia og kyrkjetunet, og dessutan forlenging av gangvegen til Rimstad.
Kulturminne
På Hindhammaren ved Tingvoll ligg den største samlinga av bergmåleri i Noreg. Bergmålingane viser blant anna fisk og hjortedyr og er frå den yngre steinalderen. Dei kan vera opptil 5 000 år gamle.
Kjende folk frå Tingvoll
Folk frå Tingvoll vert kalla «tingvollgjeldingar»
The Velvet Underground
The Velvet Underground hadde sin base i New York. Tidleg i sin karriere var dei ein del av miljøet rundt den berømte pop-kunstnaren Andy Warhol, som tidvis fungerte som ein slags manager og kunstnerisk rådgjever for bandet. Ved platedebuten i 1967 var gruppa John Cale, Sterling Morrison, Lou Reed og Maureen Tucker. I løpet av 1968 blei John Cale erstatta av Doug Yule. I tillegg var songarinna Nico (Christa Päffgen) med på innspelinga av debutalbumet The Velvet Underground and Nico, og ho opptrådte også med bandet eit års tid rundt 1966.
The Velvet Underground er mykje meir kjent i dag enn dei var i den perioden dei eksisterte som band, og dei vert rekna som eit av dei aller mest innflytnadsrike rockebanda frå 1960- og 1970-talet. Bandets betydning bygger først og fremst på deira rolle som grensesprengjande innovatør og trendsettar for rockemusikken og tilhøyrande kultur. Gruppas særeigne og avantgardistiske stil har påverka seinare musikalske uttrykk som punkrock, støymusikk og alternativ rock generelt.
Medlemmane og deira musikalske inspirasjonskjelder
Det unike musikalske uttrykket til gruppa er eit resultat av dei ulike interessene og røynslene til medlemmane. Gitaristane Reed og Morrison vart kjent då dei studerte saman, og delte ei interesse for blues og visesong og ein beundring for den tidlege Bob Dylan. Reed hadde òg jobba som låtskrivar og produsent for eit selskap som laga lågprisplater med etterlikningar av ulike populære låtar (Pickwick Records). Reed framstod tidleg som den kreative leiaren til gruppa, låtskrivar, tekstforfattar og vokalist. Han spelte gitar, ofte i ein utagerande, primitiv og eksperimenterande stil, medan gitarspelet til Morrison oftare bar preg av ei meir tradisjonell tilnærming. Reeds rutinerte omgang med popklisjéar, hans Dylan-inspirerte, halvsnakkande tekstframføring og dei litterære ambisjonane hans utgjorde ein viktig del av ingrediensane som inngjekk i det totale uttrykket til bandet.
Cale hadde bakgrunn som «vedunderbarn» på bratsj, og var kome frå Wales til New York City med stipend for å studere klassisk musikk og samtidsmusikk, noko som etterkvart førte til eit samarbeid med nokre av dei mest kjende avantgardistane på den tida, som La Monte Young og John Cage. Hans kanskje mest særprega bidrag til lydbiletet til gruppa var at han sette gitarstrengar av stål på bratsjen sin, påmonterte ein el-gitarmikrofon og spelte på denne gjennom ein forsterkar. Tonane var ofte langtrekte, monotone og skjerande. Cale spelte tidvis òg bass og tangentinstrument i gruppa. Med kjennskapen sin til musikkteori og harmonilære kombinert med den kompromisslause viljen hans til å bryte alle reglar, må Cale reknast å ha vore ei drivande kraft bak gruppa si hemningslause improvisering og nytte av støy som musikalsk uttrykk.
Det er òg godt kjent at Reed og Cale i periodar hadde ei felles interesse i tidvis eksessivt misbruk av metamfetamin.
Tucker var knapt nokon teknisk kompetent trommeslagar i konvensjonell forstand, men var inspirert av den nigerianske trommeslagaren Babatunde Olatunji og den rytmisk drivande musikken til rock'n'roll-pionéren Bo Diddley. Ho valde, etter at ho vart invitert til å spele med gruppa (den første trommeslagaren deira, Angus MacLise, valde å slutte sidan han av prinsipp nekta å spele for pengar), å hamre med paukeklubbar på eit trommesett der alle trommene var montert horisontalt, og vart dermed ein minst like sentral bidragsytar til bandet sitt eineståande lydbilete som nokre av dei andre. At ho nærast fullt avstod frå å bruke cymbalar medverka ytterlegare til eigenarten til lydbiletet. Med sin androgyne framtoning bidrog ho òg til å tydeleggjere den mystiske auraen til bandet, omfram at ho var ein av dei tidlegaste kvinnelege trommeslagarar i rocken.
Tekstar og litterære inspirasjonskjelder
Forutan det særeigne musikalske uttrykket, er produksjonen til gruppa kjenneteikna ekstremt kontroversielle tekstar for den tida. Nokre døme henta frå debutalbumet: Songen «Heroin» skildrar heroinmisbrukaren si rusoppleving i ikkje utvitydig negative vendingar, songen «Waiting for the Man» fortel om ein narokoman som møter ein afroamerikanske heroinlanger i Harlem, og songen «Venus in Furs» hyllar lystkjensler knytt til seksuell masochisme.
Tekstene vart skrivne av Reed, som hadde studert skrivekunst (creative writing) ved Syracuse University med poeten Delmore Schwartz (som han hyllar i songen «European Son», òg denne frå debutalbumet) som lærar. Reed har òg ved gjentekne høve uttrykt beundring for forfattaren Hubert Selby Jr. (kjent for bl.a Last Exit to Brooklyn (1964) og Requiem for a Dream (1978), begge filmatisert). Selby Jr. har mykje av den same motivkretsen i forfattarskapen sin som pregar tekstane til Reed, med vekt på kjønnsoverskridande åtferd og rusmisbruk, og må reknast å vere ei viktig påverknadskjelde for kretsinga rundt avvikaren som tragisk helt.
Forutan referansane til narkotikum, er interessa til Reed for homofili og transkjønne eit av dei meir gjennomgåande og karakteristiske trekka ved tekstene han skreiv, både for bandet og for den påfølgjande solokarrieren hans. Òg på dette området må ein rekna at den populærkulturelle innverknaden til bandet har vore grensesprengande.
Musikk, karriere og innverknad på ettertida
Kombinasjonen av desse ulike talenta og røynslene skapte eit band med eit lydbilete ulikt noko ein inntil då hadde høyrt. Blandinga av kunnskap om finkulturelle konvensjonar kombinert med avantgardistisk arroganse og dyrkinga av det rå og primitive, er vorte hevda å ha lagt grunnlaget for søppel-estetikk som ideal blant rockmusikarar, noko som igjen må reknast å ha vore sterkt influerande på seinare sjangrar som punkrock.
Den særeigne tilnærminga til bandet til musikk kjem mest tydeleg til uttrykk på dei to første albuma, The Velvet Underground and Nico og White Light/White Heat (utgjeve høvesvis 1967 og 1968), medan Cale enno var medlem.
Harald Rønneberg
Harald Johnstein Rønneberg er ein norsk programleiar som er mest kjend frå fjernsynsprogrammet Senkveld med Thomas og Harald på TV 2. Rønneberg var å sjå på fjernsyn for første gong i januar 2003 då han saman med Thomas Numme leia første sesong av songkonkurransen Idol. Hausten same år fekk han, saman med makkeren sin Thomas Numme, oppgåva med å leie TV 2 sitt nye fredagsprogram, Senkveld. Dei to leia programmet fram til 2018.
Rønneberg har vunne Gullruten fem gongar, mellom anna for beste mannlege programleiar i 2006 og publikumsprisen i 2004.
The Velvet Underground
The Velvet Underground and Nico (1967)
Musikken slik han finst på debuten The Velvet Underground and Nico har ei stor spennvidde, der intrumentering, vokal og andre særtrekk fungerer som uttrykksmessig bindemiddel. Luftige balladar inspirert av visesonguttrykket vekslar med harde, stakkato rockerytmar og monotont seige komposisjonar med ein tilnærma «etnisk» tonalitet. Det mest gjennomgåande harmoniske særtrekket er kanskje kjærleiken for at einskilde tonar ligg som statisk bordun i bakgrunnen, som oftast knytt til Cales karakteristiske bruk av den elektriske bratsjen sin. Nico, med den djupe stemma si og tyske aksenten, syng på tre av songane, og bidreg til at albumet gjev eit variert inntrykk. Nico var aldri eit medlem av gruppa i eigenleg forstand, og kan kanskje reknast som ein slags gjesteartist på dette albumet. Som høgdepunkta til albumet er det vanleg å regne «Waiting for the Man», «Venus in Furs», «Heroin» og «All Tomorrow's Parties». Andy Warhols coverdesign med bananen på framsida (han var mogleg å «skrelle» på førsteopplaget) medverkar til at albumet kanskje blir oppfatta som meir leikande og uskuldig enn det eigenleg er. Mesteparten av opptaka vart gjort i New York City i løpet av to dagar i april 1966. Tre songar vart innspelt på nytt i Hollywood seinare same år, og til slutt vart «Sunday Morning» - den planlagde singelutgjevinga - spelt inn i november. Albumet vart gjeve ut i mars 1967.
White Light/White Heat (1968)
På White Light/White Heat er dei meir lyttarvenneige og sødmefylte trekka frå debutalbumet nærast fullt fjerna, og støy har fått ein stor og dominerande plass. Dette blir understreka i den meir enn 17 minutt lange improvisasjonen «Sister Ray», der lange parti av forvrengt instrumentstøy over ein stadig meir insisterande trommerytme dominerer uttrykket. Sporadiske tekstlinjer fortel om ein orgie mellom sjømenn og transvestittar, der oralsex, intravenøst misbruk og mord med skytevåpen lèt til å utgjere hovudingrediensane. Songen «The Gift» skil seg ut ved å vere ei lita novelle, skriven av Reed, som blir lese opp av Cale over bakgrunnsmusikk. Stemme og musikk er på dette sporet lagt i kvar sin stereokanal, slik at ein ved hjelp av balansekontrollen kan velje kva ein vil høyre. Albumet er sjølv i dag å oppfatte som svært radikalt, og er utan tvil den mest kompromisslause utgjevinga til bandet. Det er av mange rekna som det viktigaste verket til bandet, som markerer eit vasskilje i populærkultur kva angår oppfatninga av estetikk og opplevinga av «stygt» og «vent». Opptaka vart gjort i september 1967, og albumet vart utgjeve i januar 1968.
The Velvet Underground (1969)
Musikken endrar tydeleg karakter på det tredje albumet til gruppa, The Velvet Underground (utgjeve 1969). Cale er borte (sparka ut etter usemjer med Reed), og Reed står igjen med sin meir uimotsagte visjon. Musikken ber mindre preg av konflikt og høgt spaningsnivå, som gav mykje av den radikale energien som pregar dei to første albuma. Med Cale ute av gruppa, framtrer gitarsamspelet mellom Reed og Morrison tydelegare som den sentrale musikalske krafta i bandet. Nyinnkjøpte tolvstrengarsgitarar og det faktumet at bandet sitt forsterkarutstyr nyleg var stolen, bidreg truleg til å mjukne uttrykket. Reed har sjølv sagt at dette albumet skal reknast som ein songsyklus der kvar song uttrykkjer ulike stadium i erkjenningsprosessen til eit enkelt individ. Songen «Pale Blue Eyes» peikar seg ut som eit vent høgdepunkt, medan «Some Kinda Love» er klassisk Reed. «Candy Says» blir sunge på plata av Doug Yule, og er i nyare tid vorte sunge av Antony Hegarty (frå bandet Antony and the Johnsons), når han har opptredd som gjest i turnébandet til Reed. På songen «After Hours» er Tucker vokalist. Albumet vart spelt inn mot slutten av 1968, og utgjeve i mars 1969.
Loaded (1970)
Gruppa gjekk i realiteten i oppløysing under innspelinga av det fjerde albumet, Loaded (utgjeve 1970), då Reed forlét bandet. Dette kan i ettertid oppfattast som temmeleg ironisk, sidan dette albumet meir enn nokre av dei tidlegare peikte fram mot det som skulle bli den musikalske solokarrieren til Reed, og inneheld to av hans mest kjende og inntektsbringande songar til dags dato, «Sweet Jane» og «Rock and roll». Desse to songane framstår òg som dei suverene høgdepunkta på albumet. Tucker var fråverande under innspelinga i samband med graviditeten sin, og sjølv om ho står oppført som trommeslagar på omslaget, er trommejobben delt mellom fleire ulike andre musikarar. Albumet vart aldri akseptert av Reed på grunn av endringar som vart gjort etter at han slutta. Det vart gjeve ut att på ny i 1997 i ei utgåve der endringane var tilbakeført, under namnet Loaded (The fully loaded edition), men Reed lèt likevel ikkje til å stå hundre prosent inne for albumet slik det finst. Albumet er relativt konvensjonelt i formspråket samanlikna med dei føregåande, noko som kanskje var medverkande til at det nådde lengre ut enn nokre av dei tidlegare utgjevingane til bandet hadde gjort, med betre salstal og hyppigare radiospeling. Albumet vart spelt inn sommaren 1970 og utgjeve hausten same år.
Men det var uansett for seint, i realiteten var The Velvet Underground oppløyst.
Etter 1970
Det femte studioalbumet, Squeeze, blir meir eller mindre universelt rekna som noko anna enn ei Velvet Underground-utgjeving, og bør snarare sjåast på som eit soloalbum av Doug Yule. Ingen frå originalbesetninga medverkar.
Kommersielt var The Velvet Underground aldri nokon suksess i dei aktive åra sine. Platene selde relativt dårleg, og gruppa vart verande eit kultband for dei spesielt interesserte. Originalbesetninga turnerte aldri utanfor USA (og Canada) før i 1993, då Reed, Cale, Morrison og Tucker vart samla att for ein kort serie konsertar - ein av dei fann stad på Roskilde-festivalen same år.
Innverknad på ettertida
Musikalsk vert The Velvet Underground rekna for å ha vore eit av dei i særklasse mest innverknadsrike rockebanda frå 60-talet. Tydinga deira for og påverknad på rockmusikken i ettertid kan knapt overvurderast. Ei rekkje i seg sjølv viktige og særs ulike artistar, frå David Bowie og Patti Smith til Sonic Youth og Pixies, står i openberr musikalsk gjeld til gruppa, og heile sjangrar som alternativ rock og indie er kanskje meir prega av The Velvet Underground enn nokre andre felles faktorar.
Kuriosum: Innverknaden på den tsjekkoslovakiske «fløyelsrevolusjonen» i 1989
«Veit du at eg er president på grunn av deg?» spurde Havel den inntil då inkjeanande Reed.
Bandmedlemmar
Klassisk besetning
Tidlegare medlemmar
Navarra
Navarra (baskisk Nafarroa) er ein av sytten autonome regionar i Spania og ligg nord i landet. Regionen har òg status som provins.
Historie
I tida under Romarriket var området som i dag utgjer provinsen busett av vaskonar, eit førromersk folk som var busett på sørsida av Pyreneane. Vaskonane klarte å halde på sitt eige baskiske språk og tradisjonar sjølv under det romerske styret.
Området vart aldri heilt underlagt verken vestgotarane eller arabarane. I år 778 e.Kr. slo baskarane ein frankisk arme i slaget ved Roncevaux-passet. To generasjonar seinare, i 824, vart høvdingen Iñigo Arista vald til konge av Pamplona, og la grunnlaget for det seinare Kongedømet Navarra. Dette kongedømet nådde eit høgdepunkt under regjeringstida til Sancho III av Navarra og dekte eit område som i dag utgjer Navarra, regionen Baskarland og La Rioja, samt delar av det moderne Cantabria, Castilla y León og Aragon.
Etter Sancho III døydde vart kongedømet delt mellom sønene hans og vart aldri like viktig igjen. Armeen til Navarra kjempa i lag med andre kristne spanske kongedøme i det avgjerande slaget ved Las Navas de Tolosa i 1212, som gjorde at muslimane på Den iberiske halvøya sakte vart redusert til små område i sør.
I 1515 vart det meste av Navarra nedanfor Pyreneane—Øvre Navarra—teken opp i det nysamla kongedømet Spania, men klarte å halde på nokre særeigne rettar. Den vesle delen av Navarra som ligg nord for Pyreneane—Nedre Navarra—kom seinare under fransk styre då Huguenot-styret vart kong Henrik IV av Frankrike. Etter Den franske republikken vart erklært og Ludvig XVI av Franrike, den siste kongen av Frankrike og Navarra, vart avretta, vart kongedømet ein del av det samla Frankrike.
Geografi
Trass i at regionen er liten har han store geografiske kontrastar, frå Pyreneane som dominerer området, til slettene ved elva Ebro i sør.
Klima
Klimaet i Navarra er påverka av både Pyreneane og Ebrodalen, og ein har stor skilnad i nord (med mykje meir fukt og ein del regn) og i sør (meir middelhavsklima med høgare temperaturar og meir sporadisk nedbør). Ein kan reise frå dei fuktige kantabriske dalane i nord til den tørre, steppeliknande Bardenas Reales ved breidda av Ebro på berre nokre få kilometer.
Varslarfamilien
Varslarfamilien (Laniidae) er ein familie av mellomstore sporvefuglar. Familien består av tretti artar delt inn i tre slekter. Både det vitskaplege familienamnet, og namnet på den største slekta, Lanius, er avleidd frå det latinske ordet for «slaktar». Merk at dei australasiatiske slaktarfuglane ikkje er varslarar.
Artane har kraftig nebb og lang hale. Dei fleste artane lever i Afrika.
I Noreg hekkar artane varslar og tornskate. I tillegg er rosenvarslar og raudhovudvarslar sjeldne gjester i landet.
Skildring
Varslarane er mellomstore fuglar, opptil 50 centimeter i lengd, med grå, brun eller svart og kvit fjørdrakt. Nebba er bøygde, som på rovfuglar, noko som reflekterer rolla deira som predatorar, og ropa deira er skingrande.
Distribusjon, migrasjon og habitat
Dei fleste varslarartar har ein eurasisk og afrikansk utbreiing, med berre to hekkeartar i Nord-Amerika, amerikavarslar, Lanius ludovicianus og varslar, Lanius excubitor. Det er ingen medlemmer av denne familien i Sør-Amerika eller Australia, men ein art når Ny-Guinea. Varslarane varierer i omfanget av områda sine, med nokre artar som arten varslar spenner over heile den nordlege halvkula til svovelvarslar, Lanius newtoni, som er avgrensa til øya São Tomé.
EFTA
Det europeiske frihandelsforbundet (engelsk European Free Trade Association, forkorta EFTA) blei oppretta i 1960. I dag er Island, Liechtenstein, Noreg og Sveits medlemar, og generalsekretæren er Henri Gétaz.
Varslarfamilien
Distribusjon, migrasjon og habitat
Dei fleste artane lever i opne habitat, spesielt på stepper og savannar. Men somme av varslarar held seg i skogsområde, og søkjer sjeldan ut på opne stader. Nokre artar hekkar i nordlege breiddegradar i løpet av sommaren, og trekkjer til varmare strøk om vinteren.
Åtferd
Varslarane er kjente for vanen sin med å fange insekt og små virveldyr, for deretter å spidde kroppane deira på tornar. Dette hjelper dei til å rive kjøtet i mindre, meir praktiske fragment som kan handterast, og fungerer som eit lager slik at varslarar kan returnere til matrestar som er sparte til eit seinare tidspunkt. Dei kan spidde giftige grashopparar, venter i 1-2 dagar medan giftstoffa går ut, og et deretter insektet.
EFTA
Organisering
EFTA har frihandelsavtaler mellom medlemslanda og andre statar, inkludert EU. Avtala mellom EFTA og EU vert kalla EØS, Sveits er likevel ikkje med i denne avtala.
Offisielt har EFTA berre eit organ. Det er Rådet som kjem saman på ministernivå to gonger i året, og på ambassadørnivå omtrent kvar fjortande dag. Alt som blir sagt i Rådet blir skrive ned ord for ord.
Varslarfamilien
Åtferd
Varslarane gjer regelmessig bruk av godt synlege greiner, der dei sit i ei iaugefallande, oppreist haldning. Desse plassane blir brukte for å sjå etter byttedyr, og for å annonsere for rivalar at dei er til stades i området.
Hekking
Varslarane er generelt monogame hekkefuglar, men polygyny har vorte registrert hos nokre artar. Samarbeidande hekking, kor yngre fuglar hjelper foreldra med å sede opp neste generasjonen av ungfuglar, har vorte registert hos begge artane i slektene Eurocephalus og Corvinella som samt ein art av Lanius. Hannane tiltrekke hoer til territoriet sitt med velfylte matlager, som kan omfatte ikkje-etelege, men klårt farga element. Under kurtisering kan hannen gjennomføre ein ritualisert dans som inkluderer handlingar som etterliknar spidding av byttedyr på tornar og vil mate hofuglen. Varslarane byggjer enkle, koppforma reir av kvister og gras, i buskar og i låge greiner på tre.
Artslista
Varslarar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler: Slekt Lanius
Slekt Eurocephalus
IOC World Bird List har anerkjent to andre Lanius-artar som framleis manglar norsk namn: Lanius pallidirostris og Lanius marwitzi.
EFTA
Organisering
EFTA har likevel mange uformelle styringsorgan:
EFTA-sekretariatet har ingen rett til å gjera vedtak. Det blir leia av ein generalsekretær. EFTA-domstolen er i motsetnad til EFTA ein internasjonal organisasjon. Domstolen har domsmyndigheit over Noreg, Island og Liechtenstein.