cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pílio
I gresk mytologi var Pílio (som fekk namnet sitt etter den mytiske kongen Peleos, far til Akhilles) heimstad til kentauren Khiron, læremeister for mange greske heltar, som Jason, Akhilles, Thesevs og Herakles. Då gigantane Otus og Efialtes prøvde å storme Olympos (Ólymbos), stabla dei fjella Pílio og Óssa oppå kvarandre. Dette gav opphav til eit ordtak for store oppgåver som ikkje gjev resultat.
Geografi
I dag høyrer Pílio til periferieininga Magnisía og omsluttar 24 landsbyar, som
Historie
Elektrisitet, radio og bilar vart først introdusert på 1950-talet, bortsett frå i Vólos, som hadde fått alt dette tidlegare. Fjernsyn kom til halvøya i 1970- og 1980-åra, og datamaskinar og Internett seint på 1990-talet. Den nordlege delen av Pílio vart råka av ein skogbrann i juni 2007, som øydela skogar i sentrale område av fjellet. Brannen varte fleire dagar og fleire landsbyar vart øydelagd. I august 2007 kunne ein derimot sjå at fleire tre i skogen byrja å vekse blad igjen, medan buskar voks opp på bakken.
Sapfo
Sapfo (attisk gresk Σαπφώ Sapphô, aiolisk gresk Ψάπφω Psápphο) var ein kvinneleg gresk lyrikar, lovprist i samtida og kjend for ettertida gjennom diktbitar tileigna andre kvinner. Ho levde i Mytilíni på Lésvos, ei gresk øy som ligg like ved dagens Tyrkia. Sapfo vart sannsynlegvis fødd på Eresós vest på same øya.
Liv og biografiske spekulasjonar
Der finst få historiske kjelder om Sapfo. Nokre av dei eldste biografiske notisane om henne finst i Oxyrhynkhos-papyrusen frå år 200, og i det bysantinske oppslagsverket Suda frå år 900. I tillegg er diktaren nemnt hjå Platon omkring år 300 fvt. Trass i mangelen på samtidige kjelder, reknar ein like fullt med at ho vart fødd rundt år 630 fvt. og at ho døydde om lag år 560 fvt. Av konkrete hendingar i livet hennar, er eksilet på Sicilia det mest kjende i dag. Dette kom i stand ved at Sapfo sjølv, saman med diktaren Alkaios stødde ein viss Pittakos i opprøret mot tyrannen Myrsilos på Mytilíni. Pittakos sveik dei to diktarane og slo seg saman med Myrsilos ca. år 605 fvt., noko som gjorde at Sapfo og dei andre opprørarane vart forviste; fyrst åt Pyrra på Lésvos, seinare altså åt Sicilia. Omkring år 585 fvt. gav Pittakos amnesti åt dei forviste, og Sapfo kunne såleis reise heim åt Mytilene. Der heldt ho fram som lyrikar fram til ho døydde, og ho og Alkaios er kjent i ettertida som dei fremste aioliske diktarane.
På grunn av dei usikre biografiske dataa, har det i ettertida kome fram ei rad spekulasjonar kring Sapfo, for det meste basert på lesingar av dikta hennar. Når det gjeld familiebakgrunn, har ein, ut frå Oxyrhynkhos-papyrusen, gått ut frå at ho var dotter av Skamander og hadde tre brør. Ifølgje Suda var Sapfo gift med den rike kjøpmannen Kerkylas frå Ándros. Oxyrhynkhos og Suda seier begge at Sapfo hadde ei dotter som heitte Kleis. Desse opplysningane blir rekna som usikre av fleire grunnar; der er fleire hundre år mellom Sapfo og kjeldene, og namnet Kerkylas kan vera eit tullenamn som ikkje stemmer i det heile med Sapfo sin verkelege sivilstatus. Opplysninga om Kleis er mest sannsynleg henta frå eit fragment der Sapfo nemner henne, men fragmentet kan like gjerne vera ein lovsong åt ei ung, kvinneleg elskarinne som åt ei dotter.
Ut frå Sapfo sine dikt, reknar ein med at ho var det ein i dag vil kalla homoseksuell, og at ho hadde fleire kvinnelege kjærastar som er nemnde i nokre av fragmenta. Den moderne termen lesbisk for ei homofil kvinne stammar faktisk frå denne oppfattinga, i og med at Sapfo kom frå Lésvos og vart kalla «Den lesbiske diktaren». I tillegg har Sapfo inspirert det mindre brukte uttrykket «Sapfisk kjærleik» som betyr kjærleik mellom kvinner. Ei vanleg misoppfatting er derimot at Sapfo styrte ein slags kostskole for jenter etter ho kom att frå eksil. Der finst ikkje noko prov for denne påstanden i dei bevarte fragmente, og oppfattinga kjem sannsynlegvis frå det viktorianske England. Å framstille Sapfo som skolebestyrar var ein måte å gjera ho fordøyeleg på for eit publikum som tykte homofili var umoralsk. Ikkje desto mindre liver denne tanken framdeles, og har nå smelta saman med den moderne aksepten av homoseksualitet.
Det blir òg fortald at lyrikaren skal ha hoppa frå den levkadiske klippa som eit resultat av ulykkeleg kjærleik åt ein viss Phaon. Dette er mest sannsynleg òg ei oppfinning.
Endeleg er Sapfo kjend for å ha oppfunne plekteret, ein reiskap brukt til å spela på strengeinstrument den dag i dag. Dette er også ein usikker påstand, men Sapfo blir likevel rekna som ein av dei fyrste til å bruke plekteret, i staden for å plukke på strengene med fingrane.
Verk og overlevering
Sapfo skreiv lyriske dikt som ho sjølv akkompagnerte på instrumentet lyre; der vi har det moderne ordet lyrikk frå. Ho skal ha skrive ni bøker med lyriske dikt. I dag kjenner ein like fullt verka hennar einast gjennom fragment; berre eitt dikt, «Hymna åt Afrodite», er vorte bevart fullstendig. Dette kjem i stor grad av at Sapfo skreiv på den aioliske dialekten og ikkje på attisk eller homerisk, som var dei språka det var vanlegast å studere frå romartida og utover. Dette førte til at det vart laga få kopiar av dikta hennar, og dei fleste er såleis forsvunne i dag. I tillegg er det vanskeleg å gjendikte Sapfisk lyrikk åt moderne språk, av di den munnlege framføringa var særs viktig på Sapfo si tid, og ein er usikker på korleis gammalgresk lét. Den nyaste norske attdiktinga av Sapfo sine verk vart gjort av Svein Jarvoll i 2003.
Dikta er ofte fast metriske, og Sapfo er av dei fyrste til å nytte lyriske verkemiddel som framleis er i alminneleg bruk i dag. Ho utvikla òg ein særskilt type metrikk som i dag er kjend som «sapfisk metrikk». Denne metrikken kan illustrerast slik:
Litteraturhistorisk er det interessant å merkje seg at Sapfo var nyskapande når det gjeld fleire sider av lyrikken hennar. I ei tid da det meste av lyrikken vart skrive frå perspektivet åt gudar og muser, var Sapfo med i ei heil bølgje av greske lyrikarar som tok til å skrive frå ein individuell synsvinkel. Kjærleik og personleg tap er gjennomgangstema i Sapfo sin poesi, noko som òg heng i hop med at mange av dikta vart skrivne åt ulike festar, slik som religiøse festar og vigslar. Såleis er Sapfo òg ein av dei fyrste kjærleiksdiktarane i europeisk litteratur.
Tekstdøme
Ettermæle og påverknad
Sapfo vart hylla i samtida som ein særs gåverik diktar. Platon kalla henne «den tiande musa» medan romarar som Catullus, Horats og Ovid var inspirerte av henne. Også filosofen Aristoteles nyttar talefigurar og eksempel frå Sapfo i verket Retorikken, og mange antikke Sapfo-referansar er skrivne av akademikarar som nyttar verka åt Sapfo for å illustrere litterære eller filosofiske poeng. Solon skal ha sagt dette om Sapfo sin lyrikk: «Eg vil lære dette og døy.». Poeten Antipater frå Tessalonike heldt dessutan Sapfo for ei av dei «jordlege musene».
Sapfo blir referert til i diktet «Childe Harold's Pilgrimage» av Lord Byron på denne måten:
Charles Baudelaire skriv òg om den lesbiske poeten i Les Fleurs du Mal, og ho er kreditert som inspirasjonskjelde for moderne, lesbiske poetar som Michael Field og Renée Vivien.
I tillegg kjem sjølvsagt innverknaden hennar på moderne ordtilfang og poesi. Her kan det nemnast at uttrykket «bittersøtt» er oppfunne av Sapfo; i fragment 130 førekjem uttrykket i forma γλυκύπικρον (glykypikron).
STS-28
STS-28 var namnet på den trettiande romturen i det amerikanske romferjeprogrammet og den åttande romturen med romferja Columbia. Romferda var ei klassifisert ferd for det amerikanske forsvarsdepartementet og var den første romferda med Columbia etter Challenger-ulykka.
Sopwith Camel
Camel vert rekna for å vera eit av dei beste jagarflya frå den første verdskrigen, men hadde og nokre uheldige eigenskapar. Blant anna. viste det seg å vera vanskeleg for uerfarne pilotar å handtera flyet. Dette var mykje på grunn av at det var laga ustabilt, noko som gav ein føremonn i luftkamp, ettersom flyet dermed kunne skifte retning og rolle mykje snøggare. Desse eigenskapane gjorde den til ein glimrande «dogfighter», men under normal flyging måtte piloten heile tida kompensere for ustabiliteten. Mange fly gjekk tapt på grunn av dette, spesielt under landing. Eit anna interessant særtrekk var det korte skroget som gjorde lengdestabiliteten ekstra påverkeleg av sentrifugalkreftene frå den roterande radialmotoren. Dette medførte at mange pilotar, når dei skulle svinge 90 grader mot venstre, istaden heller tok ein 270 grader sving mot høgre, ettersom dette gjekk raskare.
Den berømte tyske «Raude Baron», Baron Manfred von Richthofen, vart skoten ned og drepen over Somme i Frankrike den 21. april 1918, av den kanadiske kapteinen A.R. Brown som flaug ein Sopwith Camel.
Sjur Hansson Halkjelsvik
Sjur Hansson Halkjelsvik var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Volda på Sunnmøre. Han var på stortinget i sesjonane 1830, 1845 og 1848. Han var den fyrste ordføraren i Volda (1838-39), ordførar på ny i perioden 1842-45.
Liv og gjerning
Halkjelsvik var fødd Sjur Hansson Eide og kom frå den einbølte garden Eide i Austefjorden i Volda. Han var systerson av Rasmus Jakobsson Vassbotn og Per Jakobsson Bjørkedal. Då Sivert Aarflot i 1803 opna ein sundagsskule der det var undervist i skriving, rekning, historie, geografi, naturkunne og astronomi var Sjur ein av elevane. I åra frå 1805 til 1812 var han omgangsskulelærar i Volda.
I 1812 gifta Sjur Hansson Eide seg med jordatausa i Skjervagarden i Halkjelsvik i Volda, Anne Helene Pålsdotter Halkjelsvik. Sidan var han gardbrukar i Skjervagarden. Attåt hadde han fleire tillitsombod i Volda. Viktigast var arbeidet i forlikskommisjonen der han virka frå 1821 og heilt fram til han døydde. Han var vaksinatør (mot koppar) i perioden 1819-46.
Halkjelsvik var den som i 1814 reiste med eidsdokumentet frå Volda til avlevering hos amtmannen i Molde. Sidan var han mange gonger valmann til samlinga som valde stortingsmenn frå Romsdals amt. Sjølv var han mellom suppleantane (varamennene) til stortinga 1818, 1833, 1845 og 1851. Han var stortingsmann i 1830, då medlem av justiskomiteen. Til stortinget 1845 var han fyrste suppleant, men møtte då Rasmus S. Aarflot døydde før stortingssesjonen tok til. Attvald i 1848, sat då i kyrkjekomite nr. 1, nett som i den føregåande sesjonen. I 1848 hadde han plass i Lagtinget og. Han treivst visst ikkje i stortinget og gjorde heller lite av seg.
I 1837 vart Halkjelsvik vald til ordførar i Volda, den fyrste etter innføringa av formannskaplovene. I til saman seks år var han ordførar, og sat jamnt i heradsstyret. Han var byggjeleiar og oppsynsmann då den fyrste lærarskulen i Volda, Voldens høiere Almenskole, var oppført i 1860.
Halkjelsvik sitt samfunnssyn oppsummerer historikaren Jostein Nerbøvik i uttrykket Enigheds Kraft. Halkjelsvik var «overtydd om at vekslinga og skifteverknaden mellom ”Fællesarbeidet” og det vanlege individuelle arbeidet ville fremje samhald og samfunn i det heile». Samfunnet skulle tuftast på eit samvirke av «dugnad, samnøyte og moraløkonomi».
På 80-årsdagen i 1867 vart Halkjelsvik tildelt borgardådsmedaljen i sølv, etter innstilling frå formannsskapet i Volda.
Republikken Genova
Republikken Genova var ein sjølvstendig stat i Liguria på nordvestkysten av Italia frå 1000-talet til 1797, då han vart invadert av revolusjonshæren til Det første franske keisardømet under Napoleon. Han vart etterfølgd av Den liguriske republikken, som eksisterte til 1805 før han vart annektert av Frankrike. Sjølv om republikken vart erklært gjenoppretta i 1814, etter Napoleon sitt fall, var dette berre kortvarig og han vart til slutt annektert av Kongedømet Sardinia.
Grunnlegging
Republikken har sitt opphav tidleg på 1000-talet då Genova vart ein sjølvstyrt kommune i det gamle Regnum Italicum. I dei første hundreåra var Genova den viktigaste handelsbyen i kongedømet etter Venezia og Genova byrja å utvide områda sine under krosstoga. Flåten hennar transporterte mange troppar og vann mange busetnadar i Midtausten og dette gav store handelsfordelar. På 1200-talet var Republikken Genova alliert med det austromerske Keisardømet Nikea, som fekk hjelp av Genova til å ta tilbake Konstantinopel i 1261. Alliansen gav Republikken mange nye handelsvegar og sjansen til å erobre mange øyar og busetnadar i Egearhavet (den viktigaste av desse var Khíos, som først gjekk tapt igjen i 1566). Same hundreåret erobra Republikken viktige handelsstader i Svartehavet og Genova kontrollerte mange busetnadar på Krimhalvøya. Vest i Middelhavet var Pisa den største rivalen til Genova, og dei vart slått i sjøslaget ved Meloria (1284). Genova overtok då Korsika og tok seinare kontroll over nordvestlege område av Sardinia (Giudicato av Logudoro). I striden mellom Angevin og Kongedømet Aragon om kontroll over Sicilia etter Den sicilianske aftensongen i 1283 valde genuesarane til alt hell å støtte Aragon, sida som vann, og fokuserte på siciliansk økonomi med full kraft, lånte pengar til dei herskande klassane, organiserte og kontrollerte produksjonen av sukker og silke. Dei fekk òg monopol på eksport av korn frå Sicilia, som Genova var avhengig av, sidan dei sjølv ikkje hadde område som var egna for korndyrking. Magreb var derimot òg avhengig av dette kornet og i byte fekk Genova afrikansk gull.
Nedgang
Som følgje av økonomiske nedskjeringar i Europa seint på 1300-talet, i tillegg til ein lang krig med Venezia, som kulminerte med tap i Chioggia (1380), gjekk det nedover med Genova. Den aukande makta til Det osmanske riket erobra genuesiske område i Egearhavet og handelen til Svartehavet stoppa etter kvart opp. Genova vart etter kvart okkupert av anten Frankrike eller Hertugdømet Milano i lange periodar. Frå 1499 til 1528 nådde Republikken botn og dei var nesten kontinuerleg okkupert av Frankrike. Spanjolane, med sine allierte innanfor Republikken, den «gamle adelsslekta» som forskansa i fjella bak Genova, erobra byen 30. mai 1522 og plyndra byen nådelaust. Då den store admiralen Andrea Doria allierte seg med Keisar Karl V for å drive bort franskmennene og gjennopprette sjølvstende til Genova, opna det seg nye høve og i 1528 gav genuesiske bankar dei første låna til Karl.
Ny oppgang
Etter dette fekk Genova ein slags oppgang då dei genuesiske bankane finansierte mange av Spania sine utanlandske prosjekt frå kontora sine i Sevilla. Historikaren Fernand Braudel kalla til og med perioden frå 1557 til 1627 for «den genuesiske tidsalderen», «av eit styre som var så taktfull og sofistikert at historikarar i lang tid ikkje la merke til det» (Braudel 1984 s. 157). I dag kan vitjande sjå dei stor rikdomane i fasadane på Mannerist og Baroque palazzo langs Strada Nova eller via Balbi i Genova, som i røynda ikkje var Genova sine, men høyrte til ein liten indre sirkel av bankmenn, verkelege «ventureinvestorar».
Opninga for dei genuesiske bankane var statsbankerotten til Filip II i 1557, som trekte dei tyskane bankane ut i kaos og enda perioden med Fuggerane som spanske finansmenn. Dei genuesiske bankmennene gav det svære Habsburgsystemet flytande kapital og ei fast inntekt. Til gjengjeld vart amerikansk sølv sendt frå Sevilla til Genova, som gav kapital til vidare investeringar. Den genuesiske bankmannen Ambrosio Spinola, marqués de los Balbases oppretta til dømes ein hær, som han sjølv leia i åtteårskrigen i Nederland tidleg på 1600-talet. Nedgangen til Spania på 1600-talet førte òg til nedgang for Genova, og den spanske krona gjekk ofte konkurs, noko som ruinerte fleire handelshus i Genova.
Slutten
Nedgangen til Genova heldt sakte, men sikkert fram på 1700-talet, og i 1768 vart dei tvungen til å selje Kosika til Frankrike etter eit lokalt opprør på øya. Genova var derimot lang meir velståande enn Venezia på denne tida og var eit stort handelssenter. I 1797 vart Republikken okkupert av den franske hæren til Napoleon Bonaparte, som styrta den gamle eliten som hadde styrt byen i heile historia, og erstatta dei med ein populær republikk kalla Den liguriske republikken.
Etter Napoelon tok makta i Frankrike vart det vedtatt ei meir konservativ grunnlov, men Den liguriske republikken vart kortvarig, og i 1805 vart han annektert av Frankrike og vart départementeta Apennins, Gênes og Montenotte. Etter Napoleon sitt nederlag våren 1814, erklærte den lokale eliten, oppmuntra av den britiske agenten Lord William Bentinck, at den gamle Republikken var gjenoppretta. Under Wienerkongressen vart det derimot avgjort at Kongedømet Sardinia skulle få Genova. Britiske troppar slo ned republikken i desember 1814 og han vart annektert av Sardinia 3. januar 1815.
Namsskogan kommune
Namsskogan er ein kommune i Trøndelag fylke.
Sturge Island
Sturge Island er ei av tre hovudøyar i dei folketomme Ballenyøyane i Sørishavet. Ho ligg 25 km søraust for Buckle Island og 95 km nordaust for Belousov Point på det antarktiske fastlandet. Øyane vart oppdaga av John Balleny i 1839.
Øya har ei parallelogramform med lange kystar i aust og vest og kortare kystar i nordvest og søraust. Ho er kring 4 km brei og på det lengste 12 km lang mellom Cape Freeman i nord og Cape Smyth i sør.
Det høgaste punktet på øya er 1705 moh eller 1524 moh (den uklatra Brown Peak). Dette er det høgaste punktet i Ballenyøyane.
Pierre-Paul Prud'hon
Liv og gjerning
Prud'hon lærde målaryrket i heimtraktene. År 1784 vann han Prix de Rome og reiste til Italia for å utdanne seg vidare. I motsetnad til sin samtidige Jacques-Louis David vart han ikkje så mykje påverka av motetrenden nyklassisismen. Derimot tok han sterke inntrykk av kunsten til Leonardo og særleg Correggio. Etter han vende tilbake til Paris fekk Prud'hon mange målaroppdrag for rike og mektige folk.
Sturge Island
Øya er ein del av Ross Dependency, som New Zealand gjer krav på.
Pierre-Paul Prud'hon
Liv og gjerning
Prud'hon sine måleri og portrett er utført i ein mjuk, romantisk og allegorisk stil. Han var teiknelærar til og hoffmålar hos Joséphine de Beauharnais, den fyrste kona til Napoleon. Mellom dei mest kjende måleria hans er eit portrett av henne, der ho vert framstilt som ei attraktiv kvinne og mindre som ei keisarinne. Rettferda og den guddommelege hemn fordømer brotsverket frå 1808 er ein vellukka kombinasjon av barokke og klassiske element, med eit moralsk innhald. Hans kanskje mest kjende bilete er Krossfestinga frå 1822.
Han døydde i Paris i 1823.
Nevelfjell
Nevelfjell er eit fjell på 1089 moh. på grensa mellom kommunane Øyer og Lillehammer i Innlandet fylke. Sjølve toppen, 1089 moh., ligg derimot heilt inne i Lillehammer kommune. Nedanfor fjellet ligg Nevelåsen og Nevelvatnet (904 moh.) og på toppen ligg Røde Kors-hytta Nevelhytta.
Toppen er eit flott utsiktpunkt med utsikt over Rondane og Mjøsa, og han er utstyrt med ein orienteringsplate for å lokalisere fjelltoppar rundt heile horisonten. Fleire turvegar og skiløyper mellom Pellestova i Øyer og Nordseter i Lillehammer passerer over denne toppen.
Fognafjorden
Fognafjorden er ein sidearm av Boknafjorden i kommunane Stavanger og Strand i Rogaland. Det meste av fjorden ligg på sørsida av øya Fogn, som han er kalla opp etter. Han har innløp i vest ved dei vesle holmane Tåde mellom Marshovet fyr i sør og Rossøya i nord. Frå her strekker fjorden seg 8 km nordaustover til området aust for Fogn, der Fisterfjorden held fram nordaustover.
Søraust for Fogn stikk Årdalsfjorden seg austover og inn til Årdal i Hjelmeland. I vest grenser Fognafjorden til Hidlefjorden i sørvest, Brimsefjorden i vest og Talgjefjorden i nordvest. Medrekna Årdalsfjorden har Fognafjorden ei lengd på 18 km.
Pierre Bonnard
Bonnard vart fødd i Fontenay-aux-Roses, far hans hadde ei høg stilling i krigsministeriet. Sjølv byrja han tidleg å interessere seg for latin, gresk og filosofi, men òg i teikning og fargar. Etter farens ynske studerte han jus og arbeidde som jurist fram til 1891. Samstundes med jusstudia studerte han på L'Académie Julian, ein privat skule i målarkunst og skulptur i Paris. Han fekk plass på l'École des Beaux-Arts, der han møtte målaren Édouard Vuillard og elles vart kjend med kunsten til mellom andre Paul Gauguin, Edgar Degas, Claude Monet og Paul Cézanne.
Bonnard slutta seg til kunstnargruppa Les Nabis, ei postimpresjonistisk avantgardrørsle med intellektuelle og spirituelle ambisjonar, med mellom andre Vuillard, Maurice Denis, Félix Vallotton som deltakarar; kunstnarleg la rørsla stor vekt på å sublimere det daglegdagse, forenkle formene og skape intensitet i fargane. Bonnard var interessert i japansk kunst, og påverka av denne kunsten i så stor mon at han fekk tilnamnet «Nabi japonard». Han var dessutan sterkt påverka av ideane til Paul Gauguin.
I 1893 møtte han Maria Boursin som kalla seg Marthe De Meligny. Ho vart modellen hans og seinare kona hans. Martha døydde i 1942. Sjølv døydde han fem år seinare i Le Cannet ved kysten av Middelhavet.
Hn/O Canada
O Canada er namnet på den kanadiske fedralandssongen. Den fyrste teksten var skriven på fransk, og songen var frumt eit dikt av Sir Adolphe-Basile Routhier som Calixa Lavallée skreiv musikk til. I 1906 fekk ein fyrste engelske umsetjingi av songen, men Robert Stanley Weir skreiv ei eigi engelsk utgåva fyrst tvo år seinare. Gå at den engelske og franske utgåva ikkje er den same teksten på tvo mål, men tvo ulike tekster.
Tekst:
Engelsk
O Canada! Our home and native land! True patriot love in all thy sons command. With glowing hearts we see thee rise, The True North strong and free! From far and wide, O Canada, We stand on guard for thee. God keep our land glorious and free! O Canada, we stand on guard for thee. O Canada, we stand on guard for thee.
Norsk umsetjing av den engelske teksti
Å Kanada! Heim- og fødelandet vårt! Sann fedrelandskjærleik hjå alle sønene dine. Med glødande hjarto sér me deg risa, Den sanne Norden, sterk og fri! Frå fjernt og nært, å Kanada, Stend me på vakt for deg. Gud halde landet vårt ærerikt og fritt! Å Kanada, me stend på vakt for deg. Å Kanada, me stend på vakt for deg.
Fransk Ô Canada! Terre de nos aïeux, Ton front est ceint de fleurons glorieux! Car ton bras sait porter l'épée, Il sait porter la croix! Ton histoire est une épopée Des plus brillants exploits. Et ta valeur, de foi trempée, Protégera nos foyers et nos droits; Protégera nos foyers et nos droits.
Norsk umsetjing av den franske teksti
Å Kanada! Landet åt forfedrane våre, Andsynet ditt er pynta med herlege blomekransar! Medan armen din veit å bera sverdet, Veit han å bera krossen méd! Soga di er eit stortslege dikt Um dei mest strålande bragdene. Og motet ditt, fast i trui, Skal verna heimane og rettane våre; Skal verna heimane og rettane våre.
Chalais i Sveits
Chalais er ein kommune i distriktet Sierre i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 557 meter over havet.
Kommunen ligg på venstresida av elva Rhône. Han består av landsbyane Chalais og Réchy langs kanten av dalen, samt Brie og Vercorin på ein terrasse i fjella.
Bakgrunnsstoff
沙莱 (维埃纳省)
Ryosuke Kawanabe
Ryosuke Kawanabe er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tochigi SC, Giravanz Kitakyushu, Matsumoto Yamaga FC, AC Nagano Parceiro og Gainare Tottori.
Pendéli
Pendéli (gresk Πεντέλη) eller Pendelikó (gresk Πεντελικό), tidlegare òg kalla Pentelikon, Penteli, Pentele, Pentelikos, Pentelicus, Vrilissos (gresk Βριλησσός) eller Vrilittos (gresk Βριληττός), i mellomalderen Mendeli, er eit fjell nordaust for Aten og sørvest for Marathónas i Hellas. Det har ei høgd på 1 109 moh. og er stort sett dekt av skog. Rundt fjellet finn ein stort sett busette område, særleg i Vrilíssia, Pendéli, Ekáli, Diónysos og nord for Jérakas.
Om fjellet
Heilt sidan antikken har Pendéli vore kjend for marmoren her, som mellom anna vart nytta til bygginga av Akropolis og andre kjende bygningar i Aten. Det antikke dagbrotet er verna og marmor herfrå vert berre nytta til å reparere dei antikke bygningane i Aten.
Eit kloster ligg midt på fjellet, nordaust for Aten.
Historie
Ein skogbrann i juli 1995 øydela store delar av skogen på fjellet og den austlege halvdelen vart bustadområde i Atenområdet. Tre fjerdedelar av fjellsida på Pendéli gjekk med i brannen og det var den verste skogbrannen Aten og Hellas hadde hatt på 1900-talet. Ei rekkje brannar oppstod òg mellom 1998 og 2001, dei fleste var påsette. Som følgje av den store skogbrannen i 1995 vart området Dráfi tre år seinare råka av jordras som blokkerte vegane til området. I seinare år har fleire jordras råka området.
I juni 2007, same dag som skogbrannen starta i Párnitha, vart fjellet igjen råka av ein mindre brann og eit titals hus og eigedomar gjekk med i flammane. I august same år vart fjellet nok ein gong råka av ein storbrann med flammar så høge som 50-60 meter. Opp til hundre bygningar gjekk igjen med i flammane. Igjen vart det rekna med at pyromanar hadde starta brannane.
Årdalsfjorden i Rogaland
Årdalsfjorden er ein fjordarm av Fognafjorden og Boknafjorden i Hjelmeland og Strand kommune i Rogaland. Han strekkjer seg 10 km austover frå innløpet til Årdal. Han har innløp mellom Høylandsklubben i nordvest for Fiskå i Strand og Helgøy. Nord for innløpet held Fisterfjorden fram nordaustover.
Thelonious Monk
Monk vart fødd i Rocky Mount i North Carolina med namnet Thelonious Sphere Monk. Han voks opp i New York City.
Thelonious Monk platedebuterte saman med Coleman Hawkins i 1944. Han gjorde si siste framføring som musikar i juli 1976. Monk døydde i New York i 1982 etter eit slag.
Av hans verk kan ein nemne:
Liveigenskap
Liveigenskap var eit slaveriliknande system for jordbrukarar i store delar av Europa i mellomalderen. Dei liveigne jordbrukarane var underlagt ein godseigar, og dette tilhøvet vart overført gjennom arv. Eit kjenneteikn på ein liveigen var at jordbrukaren ikkje kunne flytta utan løyve frå godseigaren. På den andre sida kunne godsherren ofte heller ikkje tvinga jordbrukaren til å flytta. Ein liveigen skilde seg frå ein slave i og med at ingen eigde den liveigne direkte. Trass i dette var ein liveigen personleg knytt til eit landområde, eit gods eller ein storgard. Den liveigne måtte arbeida for godseigaren og betala ei årleg avgift, mot å få dyrka eit jordstykke.
Liveigenskapen vart avskaffa fram mot slutten av 1700-talet i store delar av Europa. I Frankrike vart liveigenskapen avskaffa i samband med den franske revolusjonen. I Russland vart ordninga avskaffa i 1861. I Sverige (med Finland), Noreg og Sveits vart ikkje liveigenskap innført.
I Sverige (med Finland) hadde ein statare som hadde sitt motsvar i Danmark indsidder.
Morgoth
Morgoth er den vonde herskaren i Mordor i J.R.R. Tolkiens legendarium. Han hadde først namnet Melkor (Alvisk: han som stig opp i velde), og var ein av ainuane, som er ein slags gudar.
Melkor var den av ainuane med dei største gåvene, fortel Valaquenta. Melkor byrja som ei rastlaus og søkande ånd, som ville skape nytt av eigne tankar, fortel legendariet. Han var esla store gåver og stor innsikt, men vart høgferdig.
Men av di Eru var den einaste med sann skaparkraft, vart han misunneleg og ville rå for verda åleine. Då dette vart neitta han, gjekk han over i hat og svik for å få det som han ville, og sette seg opp mot dei andre maktene. Han svarar i mange høve til djevelen i den kristne mytologien. Namnet Morgoth fekk han etter at han stal silmarillane og drap Dei to trea i Valinor. Morgoth fekk stor makt i Midgard, men mot slutten av første heimsæva vart han likevel overvunnen og kasta ut av verda. Den fremste av tenarane hans var Sauron. Sauron tok over herredømet over det vonde etter Morgoth sitt fall.
Det meste som finst om Morgoth er å finne i Silmarillion, og mellom ugjerningane hans kan ein ramse opp desse:
Figuren in Tolkiens Welt
Dyngelandseidet
Dyngelandseidet er ein blindveg på Dyngeland i Fana bydel i Bergen kommune. Han går austover frå Dyngelandsvegen ved Milleshaug mellom Dyngelandsvatnet og Myrdalsvatnet. Vegen er om lag 400 meter lang og har grusdekke.
Namnet vart vedteke i 1987.
Gro Dahle
Gro Dahle er ein norsk forfattar og diktar. Dahle er oppvaksen i Oslo, Tønsberg, New Jersey i USA og på Aruba i Det karibiske havet. Ho er cand. mag. frå Universitetet i Oslo, med studiar i idehistorie, religionshistorie og psykologi. Ho er utdanna formingslærar og har studert kreativ skriving ved Forfattarstudiet ved Høgskolen i Telemark. Ho var festspeldiktar under Festspela i Bergen i 1995. Dahle har gjeve ut dikt, noveller og forteljingar. Ho har òg skrive fagbøker, songtekstar og skodespel, og Dahle er med i ei rekkje antologiar. Ho skriv for både barn og vaksne. Bøkene hennar er omsette til fleire språk. Fleire av barnebøkene hennar har vore gjevne ut som lydbøker. Gro Dahle bur på Tjøme.
Gro Dahle er dottera til industrileiaren Øystein Dahle (fødd 1938), gift med teiknaren og forfattaren Svein Nyhus (fødd 1962) og mor til barnebokforfattaren Kaia Linnea Dahle Nyhus (fødd 1990).
Fisterfjorden
Fisterfjorden er ein fjordarm av Boknafjorden i Ryfylke mellom kommunane Stavanger og Hjelmeland. Fisterfjorden er ei fortsetjing av Fognafjorden, som ligg lenger sørvest, og har innløp nord for der Årdalsfjorden skjer austover frå Fognafjorden. Innløpet ligg mellom Helgøy i Hjelmeland og Buøyna i Finnøy, sør for Byre.
Det meste av fjorden ligg i Hjelmeland kommune og strekkjer seg 11 km nordaustover mellom Fister i sør og Randøy i nord. Tettstaden Fister, som har gjeve namn til fjorden, ligg om lag halvvegs inn i fjorden i enden av Fistervågen. På sørsida av Randøy ligg Kvaløyna, Ospholmen og Prestholmen. Den nordlege enden av Fisterfjorden endar ved Ølesundet. Over Ølsundet går det ei bru langs fylkesveg 650 over til Randøy. På nordsida av Ølsundet ligg Hjelmelandsfjorden og nord for Randøy går Gardssundsfjorden.
1440 Rostia
1440 Rostia er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Themis. Han blei oppdaga den 11. oktober 1937 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Coleman Hawkins
Coleman Randolph Hawkins var ein amerikansk jazzmusikar fødd i Saint Joseph i Missouri. Den spesielle og rikt varierte improvisasjonsteknikken har gjort han til ein av stilskaparane på instrumentet tenorsaksofon.
Dalsfjorden
Dalsfjorden er òg namnet på den sørlege delen av Rambergssjøen ved Røros.
Fritz Haber
Under første verdskrig arbeidde Haber med utvikling av klorin og andre giftgassar, noko som la grunnlag for ei kjemisk krigføring. Trass i dei store bidraga sine til tysk krigsinnsats, vart han tvinga til å flytta frå Tyskland i 1934, men døydde kort tid etter. Haber hadde jødisk bakgrunn, og nazistane sette mykje inn på å forfylgja jødane.
Aleksandr Tsjajanov
Aleksandr Vasiljevitsj Tsjajanov var ein russisk økonom, som arbeidde med teoriar innan landbruksøkonomi i Sovjetunionen.
Han var positiv til landbrukskooperativ, men var skeptisk til einsidig samling til store gardsbruk. Av Josef Stalin vart han kritisert for å «forsvara kulakkane». I 1930 vart Tsjajanov arrestert i ei sak mot «arbeidarjordbrukarpartiet» (Трудовая крестьянская партия). Organisasjonen NKVD hadde konstruert saka, og gjeve ho namn etter ei science fiction bok skriven av Tsjajanov på 1920-talet. I åra etter sat han mykje i fengsel. Han vart i oktober 1937 arrestert nok ei gong, og til slutt skoten.
Tsjajanov er mest kjend for sine teoriar om økonomien til hushald innan landbruket. Mange bolsjevikar såg på sjølveigande bønder som kapitalistar. Tsjajanov argumenterte med at bøndene sin økonomi hadde sin eigen logikk, som ikkje var kapitalisme. Eit hushald innan landbruk er ei eining både for produksjon og forbruk. Målet for slike hushald er å oppnå eit minstemål av levestandard. Trass i dette var ikkje var ikkje slike hushald profittmaksimerande i kapitalistisk tyding.
Takayuki Tada
Takayuki Tada er ein japansk fotballspelar.
Lyngshest
Lyngshest eller nordlandshest, offisielt nordlandshest/lyngshest, er ein hesterase frå Nord-Noreg. Lyngshesten blir rekna som ein stor ponni. Mankehøgda er kring 130–140 cm. Fargen er vanlegvis brun, svartbrun, raud eller noko gråskimmel. Hovudbruken av lyngshestar er som ridehest og lett trekkhest. Hesten har fått namn etter heile nordlandsområdet eller Lyngen i Troms, og blir også omtala som lyngshest/nordlandshest.
Takayuki Tada
Han spela for klubben Giravanz Kitakyushu.
Lyngshest
Historie
Lyngshesten har anene sine frå dei småe vikinghestane og er ein sterk og nøysam hest med gode bein og hovar. Han vart sett til arbeid på garden eller ute på marka og var van med å jobbe hardt. Desse hestane var aldri i hus og fekk ikkje tilskot av kjøpefôr slik det er vanleg i dag. Dei måtte skaffe seg mat sjølve i inn- og utmark. Dei åt det meste dei kom over av grønt.
I 1930 var rasen utrydningstruga, og det vart sett i gang organisert al. Rasen vart mesta utrydda under andre verdskrigen, da berre et fåtal hestar overlevde dei siste krigsåra. Dei seinare åra har rasen vorte meir populær over heile Noreg. Da traktoren tok over i gardsarbeidet i 1960-åra, var situasjonen framleis ikkje bra for lyngshesten. Det var stadig færre som heldt hest, og mykje arvemateriale gjekk tapt.
Rasen vart kalla lyngshest fram til 1968, men frå da av er namnet nordlandshest vorte vanlegare. Frå 1994 var det offisielle namnet «nordlandshest/lyngshest».
Førekomst
I dag er det kring 3 000 lyngshestar i Noreg, og det blir årleg fødd kring 200 føl. Lyngshesten har status som trua - vedlikeholdt på FAO sine lister.
Bruksområde
Nordlandshesten/lyngshesten har alltid vore ein allsidig brukshest. Tidlegare var det mest vanleg å nytte lyngshesten til gardsarbeid og som skyss- og ridehest, men no blir rasen mest brukt som hobbyhest. Lyngshesten sin allsidigheit gjer han til ein skikkeleg god allround-hest som er godt eigna for bruk i dei fleste ride- og køyregreiner. Døme på dette er sprang, dressur og mounted games, i tillegg til presisjonskøyring og ponnitrav. Lyngshesten er også stø på foten, og eigner seg derfor godt til turriding og kløyving i ulendt terreng. På grunn av det rolege og vennlege gemyttet sitt er lyngshesten også ein god terapihest.
Dagens hestar
Dagens hestar har svært gode køyre- og rideeigenskapar. Denne hesterasen er ein god førstegongshest som eignar seg i alle ridegreiner. Han har eit fint og roleg gemytt, men kan stundom vera noko sta. Han er kjend for å vere arbeidsvillig med pågangsmot til å utføre dei oppgåvene han blir beden om å gjere. Felles for lyngshestane er at dei er stødige dyr som sjeldan kvepper til eller spring ut. Dei skal vere tøffe og robuste og er som regel ikkje engstelege. Hesten er noko større enn islandshesten og har ei meir rektangulær kroppsform – typisk for arbeidshestar. Det er mykje fargevariasjon i rasen, og dei fleste fargane er godkjende – anna enn blakk (som fjordingen).
Namsos kommune
Namsos (sørsamisk: Nåavmesjenjaelmie) er ein kommune i Trøndelag fylke. Kommunesenteret er byen Namsos.
Historie
Mot slutten av 1800-talet høyrde Namsos til Namdalen fogderi i Nordre Trondhjems amt.
Vemundvik prestegjeld blei skipa som eit formannskapsdistrikt 1. januar 1838. I 1846 blei byen Namsos i Vemundvik etablert som ladestad. Namsos låg ved munninen av Namsen i Vemundvik. Den nye byen blei eit eige distrikt med 591 innbyggjarar. Vemundvik hadde att 908 innbyggjarar.
Adnan Menderes
Adnan Menderes  var ein tyrkisk politikar. I 1950 vart han den første demokratisk valde statsministeren i Tyrkia. I 1960 vart han avsett i et militærkupp og deretter avretta.
Namsos kommune
Historie
1. januar 1964 blei Namsos kraftig utvida då Vemundvik (folketal 2040) og Klinga (folketal 2482) blei innlemma i kommunen (folketal 5224). Samstundes blei norddelen av nabokommunen Otterøy (folketal 1013), og Finnanger-området i Fosnes kommune (folketal 116) også del av Namsos. Folketalet i kommunen auka frå 5 224 til 10 875 inhabitants.
Adnan Menderes
Menderes var jurist. Han arva jord, men selde mykje av den og beheldt berre ein gard, der han innførte moderne jordbruksmetodar og utvikla det til eit mønsterbruk.
Namsos kommune
Historie
1. januar 2018 blei kommunen del av Trøndelag fylke då Nord- og Sør-Trøndelag slo seg saman.
1. januar 2020 blei kommunane Fosnes og Namdalseid del av Namsos.
Jagarfly
Jagarfly er kampfly laga primært for å avskjera eller nedkjempa andre fly. Jagarfly er som regel små, hurtige og lettmanøvrerte.
Adnan Menderes
Frå byrjinga av 1930-talet var Menderes aktiv i Det republikanske folkepartiet (Cumhuriyet Halk Partisi, CHP), eit kemalistisk parti og då det einaste lovlege partiet i Tyrkia. Han vart vald til nasjonalforsamlinga for CHP. Etter at han vart ekskludert frå CHP i 1945, tok Menderes i 1946 del i skipinga av Det demokratiske partiey (Demokrat Parti), eit sentrum-høgreparti. Menderes leia i 1950 partiet til valsiger. Han vart med det den første demokratisk valde statsministeren i Tyrkia.
Jagarfly
Den fyrste verdskrigen
I byrjinga av den fyrste verdskrigen var flyet sine eigeskapar i strid lite utforska. Fly vart difor mest brukt til rekognosering. Dei første fiendtlege møta vart utkjempa ved å vinke til kvarandre.
Somme oppfinnsame pilotar tok etterkvart med seg handgranatar eller jaktgevær, men etterkvart som ein innsåg potensialet i flyrekognosering, og behovet for å hindra ei slik fiendtleg aktivitet, fekk flya etterkvart montert eit maskingevær, som regel betent frå baksetet. Lade- og siktesystemet var for tungvint å fomle med for den som i tillegg skulle manøvrere flyet.
Det vart snart klårt at flya kunne brukast til å angripe fienden sine luftskip og observasjonsballongar. Dermed oppstod behovet for fly som kunne skyte ned fienden sine angrepsfly, og soleis kom jagarflyet til. For å få til effektiv eld mot motstandaren, vart maskingeværet festa framme på flyet, som regel framfor cockpiten. På denne måten vart flyet meir stabilt, og det vart lettare å sikte inn våpenet.
Men det vart ei utfordring å gje maskingeværeld gjennom propellen, utan at blada fekk skade av det. Løysinga til den kjende franske flygaren Roland Garros var å utstyre propellen med skyddande metallplater der elden kunne råke. Seinare utvikla den hollandske flyingeniøren Anthony Fokker det fyrste jagarfly der elden frå maskingæveret var synkronisert med propellen. Då kunne maskingeværet ikkje skyte når propellblada stod framfor munningen.
Adnan Menderes
Det demokratiske partiet med Menderes i spissen vant valet i 1954 òg, og Menderes vart attvald som statsminister. Landet var i ein vanskelig økonomisk situasjon, ikkje minst fordi regjeringa hadde åpna opp for import frå utlandet, noko som svekka landets eige næringsliv. Menderes byrja å slå ned på kritikare, innførte pressesensur og fengsla journalister. Til trass for aukande motstand vant han likevel igjen valet i 1957.
Då landet i 1960 var stilt overfor ei økonomisk krise, tok Menderes til seg utvida fullmakter, noko som auka den politiske motstanden mot han. Den 2. mai 1960 vart Menderes avsett i eit militærkupp gjennomført av kemalistiske offiserar. Han vart stilt for retten av det nye regimet og dømd til døden. Han freista å ta sitt eige liv, men lukkes ikkje med det. 17. september 1961 var han avretta.
Jagarfly
Den andre verdskrigen
Ved utbrotet av krigen var dei fleste land sine flyvåpen dominert av fly som berre var litt betre enn dei som avslutta 1. verdskrigen.
Adnan Menderes
Menderes vart politisk rehabilitert i 1990. Adnan Menderes lufthavn i İzmir er opppkalla etter han.
Jagarfly
Den andre verdskrigen
Men ein ny generasjon jagarfly var utvikla. Små, lette eindekka fly med lukka cockpit som Hawker Hurricane og Messerschmitt Bf 109 viste seg overlegne i luftkamp. Dei hadde motor på om lag 1000 hk, ei vekt på over 2.500 kg og ein toppfart på om lag 500 km/t. Væpninga var delvis flytta ut i vengene, og var framleis typisk maskingevær i kaliber kring 7 mm, men antalet var auka til 6, 8 eller 12.
O Canada
«O Canada» er namnet på den kanadiske nasjonalsongen. Opphavleg var teksten frå eit fransk dikt av Sir Adolphe-Basile Routhier som Calixa Lavallée skreiv musikk til. I 1906 fekk ein den fyrste engelske omsetjinga av songen, to år seinare skreiv Robert Stanley Weir ein ny engelsk tekst. Den engelske og franske utgåva er altså ikkje den same teksten på to språk, men to ulike tekstar.
Jagarfly
Den andre verdskrigen
Det vart snart klårt at farten var avgjerande for å vinna luftkampar, og flya fekk stendig sterkare motorar. For å kunne kjempe i høg fart vart væpninga tyngre, og for å verne seg fekk flya pansring. Soleis vart jagarflya også både større og tyngre, og på slutten av krigen hadde fleire av dei mest effektive, som Lockheed P-38 Lightning og De Havilland Mosquito, fått to motorar kvar på over 1 500 hk, ei vekt på mellom 5 og 6 tonn, og ein toppfart på opp mot 700 km/t. Dei fleste jagarflya var no væpna med ei eller fleire kanoner i kaliber 20 mm, i tillegg til 2 til 8 maskingevær i kaliber 12,7 mm eller tilsvarande.
Nærøy kommune
Nærøy er ein tidlegare norsk kommune i Ytre Namdalen i Trøndelag fylke. Frå 1. januar 2020 blei han del av Nærøysund kommune.
Jagarfly
Den andre verdskrigen
Gjennom krigen vart det utvikla nye roller for jagarflya. Ein fekk fly med stor rekkevidd, som P-51 Mustang, som kunne eskortera bombefly på tokt inn over fiendeland. Andre jagarfly vart utstyrte med radar for å kunne kjempe om natta. Andre igjen vert væpna med bomber og rakettar for å kunne angripe bakkemål. Grensa mellom jagarfly og bombefly vart utviska, og ein fekk det som vert kalla jagarbombefly.
O Canada
Tekst:
Engelsk
Jagarfly
Jetdrivne jagarfly
Alt før andre verdskrigen starta, byrja utviklinga av jagarfly drivne av jetmotor. Det første som vart operativt, var det tyske Messerschmitt Me 262 midt i 1944. Det hadde ein toppfart på 870 km/t og var væpna med fire 30 mm kanonar. Det var totalt overlegent dei propelldrivne motstandarane, men på grunn av mangel på drivstoff spela det ikkje den rolla det kunne ha gjort.
Det britiske Gloster Meteor kom i bruk like etter. Sjølv om desse tidlege jagarflya var langt raskare enn konvensjonelle jagarfly, var jetmotoren enno stor og tung i høve til krafta, han tolte lite, og var vanskeleg for piloten å fly med. Til same generasjonen høyrer tyske Arado Ar-162. Det til no einaste rakettdrivne jagarflyet Messerschmitt Me-163 Komet kan også nemnast her. Det vog 1,9 tonn og hadde ein toppfart på 960 km/t.
O Canada
Tekst:
Norsk
Trollheimen
Trollheimen er eit fjellområde på grensa mellom Nordmøre i Møre og Romsdal og Trøndelag. I vest er fjella av alpin karakter, mens dei i aust er rolegare. Området er avgrensa av Surnadal og Rindal i nord, Orkdal og Dovrebanen i aust, Sunndal i sør og fjordane i vest.
Jagarfly
Jetdrivne jagarfly
Etter den andre verdskrigen utvikla partane i den kalde krigen jagarflya vidare. Jetmotoren vart meir effektiv, og radar og anna elektronikk vart stadig meir avansert. Toppfart kunne no koma opp i over 2000 km/t, altså over 2 gonger lydfarten. Flya vart i aukande grad utstyrt med missilar som gjorde det mogleg å bekjempe fiendtlege fly på stadig lengre avstand, etter kvart opp til 100 km som med Vympel R-77 missilet.
O Canada
Tekst:
Å Canada! Heim- og fødelandet vårt! Sann fedrelandskjærleik hjå alle sønene dine. Med glødande hjarto sér me deg risa, Den sanne Norden, sterk og fri! Frå fjernt og nært, å Canada, Stend me på vakt for deg. Gud halde landet vårt ærerikt og fritt! Å Canada, me stend på vakt for deg. Å Canada, me stend på vakt for deg.
Trollheimen
Historie
Namnet «Trollheimen» vart først føreslått av Håkon Løken, og vart gitt til området av Trondheim Turistforeining i 1880-åra.
Arkeologiske funn
I Trollheimen finst mange spor av steingjerde frå steinalderen. Desse har vore nytta for å fanga inn reinsdyr og jaga dei utfor stup der reinsdyr vart drepne. Gjerda er svært gamle og nokon av dei ber spor av å ha vore der sidan den siste istida trekte seg attende. Dette er ein indikasjon på at desse jegerane var mellom dei første menneska som kom til Noreg etter istida. Sidan 1997 har det vore mange unormalt lange og varme somrar i området noko som har ført til at isbrear har smelta og avdekt mange prehistoriske funn som t.d. pilespissar. Nokre er meir enn 4 000 år gamle, mens majoriteten er frå 1 000 til 2 000 år gamle. Om vintrane drog desse jegerane truleg til kysten (Sunndalsfjord, Surnadalsfjord, Todalen) for å unngå dei harde vêrtilhøva i fjella. Dei som går nære isbrear om sommaraen og hausten er oppmuntra til å halda utkikk etter prehistoriske funn.
O Canada
Tekst:
Å Canada! Landet åt forfedrane våre, Andsynet ditt er pynta med herlege blomekransar! Medan armen din veit å bera sverdet, Veit han å bera krossen méd! Soga di er eit stortslege dikt Um dei mest strålande bragdene. Og motet ditt, fast i trui, Skal verna heimane og rettane våre; Skal verna heimane og rettane våre.
Jagarfly
Jetdrivne jagarfly
Dei nyaste jagarflya legg vekt på betre radar og andre sensorar; mindre infraraud- og radarsignatur, såkalla stealth-teknologi, og tilknyting til datanettverk for utveksling av informasjon med andre aktørar i lufta og på land og sjø.
Trollheimen
Natur
Området er kjent for ein spanande fjellflora og her veks mellom anna den sjeldne planten norsk malurt.
Mellom dei høgste fjella er Trolla (1850 moh.), Såtbakkollen (1840 moh.), Dronninga (1816 moh.), Kongen (1806 moh.), Blåhø (1672), Snota (1668) og Trollhetta (1614).
Djupe, tronge dalar skjer gjennom landskapet. Dei mest kjende er Innerdalen, Todalen og Gjevilvassdalen.
Næringsliv
Det er særleg jordbruk, turisme og vasskraft som er viktige næringsvegar i Trollheimen.
Jordbruk
Trollheimen tilbyr godt beite og samla tal på smale er mellom 10 og 12 000 dyr. Det vert drive reindrift her med ein stamme på om lag 2 500 rein. I tillegg er det mindre mengder storfe. Det finst ikkje villrein i Trollheimen lenger.
Turisme
Det er mykje turisme i området og her er fleire hytter i turistnettet til Den Norske Turistforeining. Hyttene som vert drive av Trondheims turistforeining er Trollhytta, Gjevilvasshytta og Jøldalshytta. Turistforeininga kallar turen mellom desse hyttene for Trekanten. Kristiansund og Nordmøre Turistforeining driv den sjølvbetente hytta Vollasetra.
Dalane i Trollheimen ligg på om lag 500 til 700 moh. medan fjellmassiva ligg frå 1000 til 1850 moh. slik at høgdeskilnaden er stor på turane. Gåturane vert ikkje karakterisert som særs krevjande, men klatreulykker skjer og fjellet har i enkelte tilfelle kravd liv. Mellom anna har fleire omkomme i Trolla-massivet.
I vinterhalvåret er det køyrd opp fine skiløyper kringom i området. Særleg i påskeveka er det mykje folk i dei. Det står om lag 1500 hytter kringom i Trollheimen. Flest hytter er det rundt Skarvatnet og Gjevilvassdalen i Oppdal, Resdalen i Meldal og på Nerskogen i Rennebu. Det er auka interesse for å nytta Trollheimen i reiselivsnæringa.
Vasskraft
Mellom 1960 og 1980 vart mykje av vasskrafta i Trollheimen er bygd ut. 75 % av vasskraftpotensialet i Trollheimen er no bygd ut og over halvparten av vassoverflata er regulert. Dette gjev ein midlare årsproduksjon på nesten 1 800 GWh (frå om lag 380 MW installasjon).
Forsking
På Kårvatn har Norsk institutt for luftforskning hatt ein målestasjon sidan 1978. Målingane syner at dette er eit av dei områda i Nord-Europa med minst ureining. Slik har Kårvatn vorte ein viktig referansestasjon.