cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hangman Jury
Ifølgje Aerosmith-biografen Martin Power fekk Tyler ideen til songen frå ei plate av Taj Mahal, som fekk frasen «if I surely could» som interesserte Tyler mest frå Lead Belly, som fekk han frå ein song som hadde vorte sungen av slavar på bomullsmarkene i det sørlege USA. Aerosmith fekk løyve frå Taj Mahal til å omarbeida songen hans, men Lead Belly sitt dødsbu saksøkte bandet for brot på opphavsretten.
Power skildra «Hangman Jury» som «ein oppsiktsvekkjande kraftfull song som skildrar drapet på ei kone i hendene på ektemannen hennar, den mørke grunngivinga hans for gjerninga og dei forferdelege konsekvensane som må konfronterast», og seier òg at det er eit døme på at Aerosmith prøver og lykkast med å gjera noko annleis. Han skildra vokalprestasjonen til Tyler som «innsiktsfull og skremmande» og gitarspelet til Perry som «påkallar spøkjelset til Robert Johnson». Power skreiv òg at framføringar av «Hangman Jury» var eit høgdepunkt på Permanent Vacation-turneen. Richard Bienstock skildra songen som lik nokre Led Zeppelin-songar, spesielt i arrangementet og vokalprestasjonen og munnspelet til Tyler.
Rocky Mount Telegram-kritikaren Deborah Saine tolka songen som ei åtvaring mot bruk av kokain. Saine rekna «Hangman Jury» som den kanskje mest kreative songen på Permanent Vacation. Allmusic-kritikaren John Franck skildra han som ein «utmerkt uteliggjar-munnspele-fabel».
Brendan Fraser
Brendan Fraser er ein canadisk-amerikansk skodespelar. Han har spelt på scena og i ei rekkje Hollywood-filmar.
Filmroller
(utval)
Fylkesveg 632 i Nordland
Fylkesveg 632 i Nordland går mellom Nordfold og Alvnes i Steigen kommune. Vegen er 7,9 km lang.
Viborgs län
Viborgs län (finsk Viipurin lääni) er eit historisk len i Finland. Lenet bestod i tidsrommet 1812–1945. Før 1811 utgjorde lenet mesteparten av Viborgs guvernement i Russland.
Ved freden i Nystad 1721 måtte Sverige avstå Det karelske neset og Ladoga-Karelen til Russland. Ved freden i Åbo 1743 måtte Sverige dessutan avstå alt land austom Kymmene älv til Russland. Desse områda i Russland utgjorde fram til 1811 Viborgs guvernement. Då heile Finland vart avstått til Russland i 1809 vart Viborgs guvernement sameint med Finland att i 1811 og danna frå 1812 Viborgs län i Finland. Byar i Viborgs län var Viborg (Viipuri), Fredrikshamn (Hamina), Kotka, Villmanstrand (Lappeenranta), Kexholm (Käkisalmi) og Sordavala (Sortavala). Byen Nyslott (Savonlinna) som òg hadde høyrt til Viborgs guvernement, vart overført til det i 1831 oppretta Sankt Michels län.
Etter vinterkrigen 1939–1940 vart størsteparten av Viborgs län med byane Viborg, Kexholm og Sordavala avstått til Russland. Området vart teke attende av Finland i framhaldskrigen 1941–1944 men på nytt tapt til Russland i 1944. Landavståinga vart stadfest ved fredsavtala i Paris 1947. Dei over 400 000 innbyggjarane i dei avståtte finske områda måtte finne seg nye heimar i Finland. Dei avståtte områda vart innlema i Leningrad oblast og Karelia i Russland. Det karelske neset med byane Viborg (russisk Vyborg (Выборг)) og Kexholm (russisk: Priozersk (Приозерск)) ligg i Leningrad oblast, medan Ladoga-Karelen med byen Sordavala (russisk Sortavala (Сортавала)) ligg i Karelia.
Dei attverande delane av Viborgs län med byane Kotka, Fredrikshamn og Villmanstrand vart 1945 omdøypt til Kymmene län.
Kommunar i dei avståtte områda
Nedanfor fylgjer eit alfabetisk oversyn over dei kommunane i Viborgs län som vart avståtte til Russland i 1944. I tabellen er svenske, finske og russiske namn oppførte. Lista over svenske namn fylgjer den offisielle arkivlista. Eldre svenske namn som kan nyttast i historiske samanhengar, finst i lista frå Svenska folkpartiets ortnamnskommitté. Kommunar i dei avståtte områda med tradisjonelle, men ikkje «offisielle», svenske namn: Impilax, Jääskis, Kirvus, Mola, Rautus, Salmis er ikkje oppførte i tabellen. Dei russiske namna i Ladoga-Karelen er transkripsjonar av dei finske namna. På Det karelske neset vart dei russiske namna tildelte i 1948–49 for alle tettstader, unnateke Viborg.
Folketalet i kommunane er henta frå Finlands officiella statistik.
Kommunar som berre miste ein del av området sitt, men som elles heldt fram etter krigen: Virolahti, Ylämaa, Lappee, Nuijamaa, Ruokolahti, Rautjärvi, Simpele, Parikkala, Saari, Uukuniemi, Kitee , Tohmajärvi , Värtsilä , Ilomants.
Øvrige utøyar i Finskebukta som vart avståtte til Russland: Sommarö, Nervö, Rödskär.
KylieFever2002
KylieFever2002 (òg kjent som Fever Tour 2002) var ein konsertturne i samband med Kylie Minogues album Fever (2001). Konserten vart filma i Manchester 4. mai 2002 og vart utgjeven på ein DVD med tittelen KylieFever2002: Live in Manchester.
Informasjon
Kostyma var utforma for Minogue av det italienske motehuset Dolce & Gabbana. Dette var den første turneen der Minogue hadde offisielle sponsorar, Evian og Vodafone.
Sjølv om Fever til dags dato er det mestseljande Minouge-albumet i USA, var det usikkert om ho ville vere i stand til å fylle amerikanske arenaer. Likevel drog Minogue på turne i USA med konsertar i Anaheim, Houston, Miami, Philadelphia og New York City.
Speleliste
Akt 1: Silvanemesis Akt 2: Droogie Nights Akt 3: The Crying Game Akt 4: Street Style Akt 5: Sex in Venice Akt 6: Cybertronica Akt 7: VoodooInferno Ekstranummer
Slaget ved Pułtusk i 1703
Slaget ved Pułtusk fann stad 21. april 1703 i Pułtusk under den store nordiske krigen. Den svenske armeen under Karl XII slo den saksiske armeen under Adam Heinrich von Steinau.
Fylkesveg 632
Fylkesveg 632 finst i fleire fylke i Noreg:
Fylkesvei 632 (andre betydninger)
Hvem Hva Hvor
Hvem Hva Hvor er Aftenposten sitt årsleksikon som kom ut første gongen hausten 1935, då Aftenposten starta med å gi ut eit årsleksikon, ei aktuell oppslagsbok.
Dei første utgåvene av årboka 1936–1940 hadde tittelen Hvem Hvad Hvor. Årboka kom ikkje ut under krigen, men frå 1946 har det komme ei ny utgåve kvart år.
Bøkene har i alle år inneheldt ei kort oversikt over dei viktigaste hendingane i det førre året, avisoverskrifter med vidare, i tillegg til aktuelle tematiske artiklar, aktuelle namn i tida, idrettsrekordar, prisvinnarar, film og teater og mykje anna. Boka blir gitt ut kvart år i oktober; og er i tittelen oppgitt å gjelde det etterfølgjande året. Hvem Hva Hvor 1985, er derfor gitt ut i 1984, og dekker hendingar i perioden oktober 1983-september 1984. Ei oversikt over aktuelle namn i tida omtalt i desse utgåvene er etter avtale med Schibsted forlag lagt inn på wikipedia som Årets Hvem
Utgåva for 2005 var den 65. i rekka og kom i eit opplag på 30 00. Sidan førsteutgåva har Hvem Hva Hvor komme i eit samla opplag på 4 524 000 eksemplar.
Ny utgåve kjem kvar haust, og blir marknadsført som den perfekte julegave.
Sjølv om eldre utgåver har vore relativt lett tilgjengelege i antikvariat, på loppemarknadar og i Frelsesarmeens Fretex-butikkar har Aftenposten gitt ut faksimileutgåver, fotostatiske opptrykk av dei første årbøkene. Slike bøker er gitt ut for årgangane 1936 til 1954.
Andre land
Årbøker av typen Hvem Hva Hvor har komme ut i fleire land.
Danmark
Hvem Hvad Hvor kjem i Danmark ut årleg på Politikens Forlag.
Boka samlar opp årets hendingar i Danmark og resten av verda, dels i kalenderform, dels i større artiklar. Hvem Hvad Hvor rommar dessutan ei rekke statistiske opplysningar.
Første utgåva kom den 21. desember 1933 under tittelen Hvem Hvad Hvor Politikens Aarbog 1934.
Sverige
När var hur var den svenske utgåva årsboka og vart gitt ut av Bokförlaget DN. Den første utgåva kom den 2. november 1944. Redigeringa avslutta 1. oktober og årsboka var ei populær julegåve i Sverige. Årtalet i tittelen var det kommande årets, sølik at När var hur 2008 samanfatta hendingar frå 1. oktober 2006 til 30. september 2007. Årsboka var delt inn i eit tital avdelingar: årets hendingar dag for dag, politikk, økonomi, samfunn, vitskap, kultur, sport, faktaspesial og eit alfabetiskt register. När var hur 2008, som kom ut den 30. oktober 2007, var den siste som vart gitt ut. Sverige-hendingar var merkte med "s".
Albumet Sunshine Superman
Sunshine Superman er det tredje albumet til den skotske visesongaren Donovan. Det kom ut i USA i september 1966, men vart ikkje gjeve ut i Storbritannia på grunn av usemjer mellom plateselskapa. I juni 1967 vart ei samling av songar frå Sunshine Superman og Mellow Yellow gjeven ut som Sunshine Superman i Storbritannia. Sunshine Superman var kalla opp etter hitsingelen til Donovan frå juli året før.
Welcome to the Blackout (Live London '78)
'' Welcome to the Blackout (Live London '78) er eit konsertalbum av den engelske musikaren David Bowie, spelt inn på Isolar II-turneen. Han kom ut i eit avgrensa opplag på vinyl den 21. april 2018 for Record Store Day. Kort tid etter kom albumet ut på CD den 29. juni 2018, i lag med digitale utgjevinga for nedlasting og strøyming.
Albumet Sunshine Superman
Historie
Desse innspelingane markerte ei markant endring i musikken til Donovan og var noko av dei første psykedeliske innspelingane som vart gjevne ut. Eit fullt rockebandet akkompagnerer Donovan på fleire av songane, og instrumenteringa er utvida til mellom anna å inkludere sitar og andre unike musikkinstrument. Denne endringa kom delvis som følgje av at han no arbeidde med Mickie Most, som hadde nase for kva popsongar som hadde hitpotensiale for mange andre artistar på denne tida.
Welcome to the Blackout (Live London '78)
Innspeling
Albumet vart spelt inn under Isolar II-turneen i Earls Court i London den 30. juni og 1. juli 1978 av Tony Visconti med eit mobilt opptaksutstyr av RCA. Opptaka vart miksa av Bowie og David Richards i Mountain Studios i Montreux, frå 17. til 22. januar 1979.
Kamphaugsaga
Kamhaugsaga, eller Kamphaug Sag, var ei oppgangssag som låg attmed Skjersjøelva eit lite stykkje ned for demninga Skjersjødammen, som demmer opp Skjersjøen i Nordmarka i Oslo. I dag er det ikkje andre leivningar att etter saga enn murar av store steinblokker utan mørtel mellom. Sjølv om alt som har vore laga av tre, jarn og anna er vekk, syner murane at dette må ha vore eit stort byggverk i si tid. Dei lengste konstruksjonane langsetter elva er 25 meter lange, og murane er opp til fire meter høge.
Welcome to the Blackout (Live London '78)
Innspeling
Konsertopptak av frå 1. juli av «Be My Wife» og «Sound and Vision» vart tidlegare gjeven ut på det halvoffisielle Mainman-albumet Rarestonebowie i 1995.
Albumet Sunshine Superman
Historie
Tekstane til Donovan byrja å omfatte mange portrett av «Swinging London» og gav lyttaren eit blikk inn i popmiljøet her i 60-åra. Han var kjend for å vere nær ven av The Beatles og Brian Jones på denne tida, og han vart internasjonalt kjend etter «Sunshine Superman» som gjekk til topps i USA og til andreplass i Storbritannia. Donovan hadde ein hang til å nemne andre personar i songar som «The Trip» og «The Fat Angel» (skriven for Mama Cass) i lag med hittane hans som gjorde han til superstjerne. I tillegg til å omtale folk i popmiljøet, spelte Donovan inn «Bert's Blues» for venen og visesongaren Bert Jansch.
Kamphaugsaga
Årsaka til at steinmurane ikkje har vorte fjerna for å nytte steinen til andre føremål, er truleg at ruinane ligg litt avsides til. Dei er difor i god stand, og syner at det her har vore ei sag som har sysselsett mange, og har hatt mykje å seie for folket i både Nordmarka og Maridalen, som dalen langsetter Skjersjøelva i og for seg er ein del av. Namnet Sagåsen på åsen på austsida av Skjersjøen og Skjersjøelva synar på sitt vis at Kamphaugsaga har vore viktig for sysselsettinga i området.
Welcome to the Blackout (Live London '78)
Innspeling
Konsertane vart filma av regissøren David Hemmings for ein konsertfilm seinare i 1978. Bowie var ikkje nøgd med filmen, som aldri kom ut, og sa i 2000, «Eg likte rett og slett ikkje måten det var filma på».
Kamphaugsaga
Soga
Saga er merka av på eit kart frå 1887, lengje etter at saga har vorte lagt ned. Men elles er det lite å finne av opplysningar om ho på kart og i anna gamalt kjeldemateriale. Truleg vart saga bygd av ein mann som heitte Johan Garmann. Han var fødd i 1610 i Haderslev i Slesvig, døydde i 1673, gravlagt på Hovin i Aker, og høyrte til eit nettverk av folk frå Sønderjylland som vandra inn til Noreg og gjorde karriere her under vern av dei danske statthaldarane på Akershus festning. Kong Christian den IV pantsette heile Nordmarka, og skogen (ålmenningen) vart pantsett til Garmann. I Aker sokn fekk han ikkje berre hand om skogen, men òg gardane Brekke, Skjerven, Skar, Kjelsås, til liks med garden Hovin, der han budde sjøl. Med dette vart han den fyrste private eigaren av Nordmarka. Difor er det truleg at han bygde Kamphaug Sag. Dette må ha skjedd rett etter at han tok over desse områda i 1648 eller 1649, då trettiårskrigen tok slutt og kongen døydde. I eit oversyn frå 1654 vert det sagt at han saman med Niels Lauridzen driv «Schierzøe Saug», som er å forstå som «Skjersjøen Sag», og må vere Kamphaugsaga. Lauridzen var òg godseigar, og dessutan borgarmeister i Christiania.
Welcome to the Blackout (Live London '78)
Innhald
Alle songane skrivne av David Bowie, utanom der andre er nemnde.
Kamphaugsaga
Soga
I tingboka for 1687 er det opplyst at sagmeister Poul Ibsen har skåre 18 000 bord på Kamphaugsaga dette året og 31 000 bord på Våghalsen, som var eit sagbruk attmed Vøyenfossen i Akerselva rett nord for dagens Sannerbrua. For dette har Poul Ibsen betalt høvesvis 9 og 15 ½ daler i skatt. Då hadde nok Kamphaugsaga vore i drift nokre år.
Albumet Sunshine Superman
Historie
I kontrast til den moderne vinklinga var Donovan fascinert av mellomaldertema i songar som «Legend of a Girl Child Linda» (skriven for kjærasten til Brian Jones, Linda Lawrence) og «Guinevere». Den rike skildringa av fargar og miljø som Donovan utvikla på individuelle songar på Fairytale var no gjennomsyra i all skrivinga hans.
Fleire andre songar vart spelte inn for Sunshine Superman, men kom ikkje med på det endelege albumet. Desse var mellom andre «Museum» (seinare spelt inn på ny for Mellow Yellow), «Superlungs My Supergirl» (seinare spelt inn på ny for Barabajagal) og «Breezes of Patchulie» (opphavleg kalla «Darkness of My Night» og gjeven ut på demosamlinga til Donovan frå 1964, Sixty Four). Sunshine Superman-innspelingane av desse songane finst alle på Troubadour The Definitive Collection 1964–1976.
Den britiske utgåva
På grunn av kontraktsproblem mellom Pye Records og Epic Records, vart utgjevingane til Donovan halde attende i Storbritannia gjennom 1966 og tidleg i 1967. I denne perioden gav Dononvan ut Sunshine Superman og Mellow Yellow i USA. For å følgje opp Epic Records i Amerika, gav Pye Records ut ei samling med songar frå begge albuma kalla Sunshine Superman.
Det vart gjeve ut i Storbritannia i juni 1967 og nådde 25. plass på den britiske albumlista.
Medverkande
På «Sunshine Superman» og andre spor spelte inn i England:
Christopher Showerman
Christopher Showerman er ein skodespelar frå Michigan i USA. Han er best kjend for rolla som George i George of the Jungle 2. Showerman er også filmprodusent i eit uavhengig selskap han starta med australske Clint Morris, Shorris Film.
Fylkesveg 376
Fylkesveg 376 finst i fleire fylke i Noreg:
Glider Collider
Glider Collider er eit rockeband frå Askøy utanfor Bergen. Bandet vart starta i 2007, og har spelt på festivalar som Lost Weekend, Eggstockfestivalen og Emergenza Festival.
Holo i Bergen
Holo er ein gard i Arna i Bergen. Garden ligg aust for Indre Takkvam, vest for Herland og sør for Sørfjorden. Herlandsvegen og E16 Hardangervegen går over garden, medan ein del av Herlandtunnelen på Bergensbanen ligg under han.
Namnet Holo vart vedteke av Statens kartverk 6. september 1995.
Fylkesveg 633
Fylkesveg 633 finst i fleire fylke i Noreg:
Kabaddi
Kabaddi (også kabadi, kabbadi) er eit sørasiatisk lagspel med tikking der ein spelar frå eit lag krysser over til motspelarane sin banedel og prøver å tikka dei medan han roper «kabaddi» eller liknande utan pause. Motspelarane på si side prøver å halda han att til han må trekkja pusten.
Kabbadi er kjend frå heile Sør-Asia, medrekna Sri Lanka, India, Bangladesh og Pakistan. Det finst også i Thailand, Malaysia og i fleire andre land der det er blitt innført i nyare tid. Spelet har mange ulike namn, ofte etter kva spelaren som krysser midtlinja må ropa: «Gudu» på Sri Lanka, «tsjedu-gudu» og liknande i Sør-India, «ha-do-do» i Aust-India og Bangladesh, «hu-tu-tu» i Vest-India og «kaunbada» i delar av Nord-India. Det er kjend som «theechub» i Thailand.
Spel
Kabaddi blir spelt på ein bane med kvart lag på ulike sider av ei midtlinje. Enkeltspelarar kryssar linja medan dei gjentek eit rop - som «kabbadi, kabbadi» - og prøver å tikka folk på det motsette laget. Dei må venda tilbake til si side utan å trekka pusten eller bli fanga av motstandarlaget.
Kabaddi finst i fleire utgåver. Det kan spelast på ein rund eller ein firkanta bane, eller som strandspel. Den firkanta banen er blitt del av det moderne standardspelet, der ein også har fastsett at kvart lag skal ha sju spelarar. I konkurransespel speler ein to omgangar på 20 minutt med ein femminutts pause imellom. Ein speler tradisjonelt berrbeint, men i nyare tid er det introdusert skotøy.
Det finst tre hovudmåtar å spela på. I amar blir poeng gjevne til motspelarlaget når ein spelar blir tikka, går ut av banen eller blir fanga.
I surjaveeni blir ein spelar «ute» og motspelarane får poeng om noko av dette skjer. Har dei ein person som er ute, kan han også koma inn i spelet at. I gaminee blir spelarane «ute» og blir verande slik til omgangen ender.
Status
Kabbadi blei utnemnd til bangladeshisk nasjonalidrett i 1972.
Frå 1990 har nasjonallag konkurrert i idretten i Asian Games. Spelet blei teke med i Asian Indoor Games i 1997 og Asian Beach Games i 1998.
Afroamerikansk litteratur
Afroamerikansk litteratur er litteratur skapt i USA av forfattarar av afroamerikansk bakgrunn. Tradisjonen, ikkje ein sjanger, sporar opphavet sitt tilbake til litterære verk frå seint 1700-tal med Phillis Wheatley og Olaudah Equiano. Han nådde tidlege høgdepunkt med slaveforteljingar og den såkalla Harlemrenessansen, og har fortsett med prisløna forfattarar som Toni Morrison, nobelprisvinnar i litteratur, Walter Mosley, Alice Walker og Colson Whitehead. Blant tema og emne som blir tekne opp i den afroamerikanske tradisjonen er afroamerikansk historie, kultur, rasisme, slaveri og like rettar. Afroamerikansk forfattarskap har tendert til å ta i bruk munnlege former som spirituals, kristne preiker, gospelmusikk, blues og rap.
I lag med at plassen til afroamerikanarar i det amerikanske samfunnet har endra seg i løpet av hundreåra, har òg fokuset til afroamerikansk litteratur endra seg. Før den amerikanske borgarkrigen var litteraturen hovudsakleg fokusert på plagene og urettvisa knytte til slaveriet, som indikert ved sjangeren slaveforteljingar. Ved hundreårsskiftet til 1900-talet har bøker av forfattarar som W.E.B. Dubois og Booker T. Washington diskutert i kva grad rasisme og rasistiske haldningar skal konfronterast eller forsonast med. Under borgarrettsrørsla skreiv forfattarar som Richard Wright og Gwendolyn Brooks om emne som rasistisk segregering og svart nasjonalisme. Særleg på 1960-talet blei svart politisk protest tydeleg, markert på ulikt vis med tekstar og talar av Martin Luther King jr., sjølvbiografien til Malcolm X og Eldridge Cleaver sin ideologiske Sjel på is. I dag har den afroamerikanske litteraturen blitt akseptert som ein integrert del av amerikansk litteratur med blant anna bøker som Røtter (1977) av Alex Haley, Purpurfargen (1982) av Alice Walker og Elskede (1987) av Toni Morrison, som alle har fått stor utbreiing og innverknad både i USA og i omsetjingar.
Karakteristikkar og tema
I eit breitt perspektiv kan ein definera afroamerikansk litteratur som litteratur skriven av menneske med afroamerikansk opphav som bur i USA. Afroamerikansk litteratur har generelt fokusert på den afroamerikanske rolla eller posisjonen innan det breiare amerikanske samfunnet og diskutert kva det betyr å vera amerikanar. Som professor Albert J. Raboteau ved Princeton University har uttalt, talar alle afroamerikanske studiar «til den djupare meininga av det afroamerikanske nærværet i denne nasjonen. Dette nærværet har alltid vore ei prøvesak for nasjonen sin påstandar om fridom, demokrati, likskap og at alle blir inkluderte». Afroamerikansk litteratur tek for seg emne som fridom og likskap som lenge blei nekta «farga» menneske i USA, saman med andre emne som afroamerikansk kultur, rasisme, religion, slaveri, ei kjensle av heim og tilhøyrsle, og meir.
Afroamerikansk litteratur er både påverka av den store afrikanske diasporiske arva, og forma i mange land. Han er blitt skapt innanfor den større verda av postkolonial litteratur, sjølv om litteraturforskarar skil mellom dei to og seier at «afroamerikansk litteratur skil seg frå det meste av den postkoloniale litteraturen i at han er skriven av medlemmer frå eit mindretal i samfunnet som lever på sida av nasjonen i form av innverknad og økonomisk situasjon».
Afroamerikansk munnleg litteratur er rik på poesi, inkludert spirituals, gospelmusikk, blues og rap. Denne munnlege poesien opptrer òg innan den afroamerikanske tradisjonen med kristne preiker, som mellom anna gjer bevisst bruk av gjentaking, rytme og bokstavrim. Afroamerikansk litteratur — særleg skriftleg poesi, men også prosa — har ein sterk tradisjon i samanfatta alle dei munnlege formene til ein kraftfull heilskap. Den berømte talen til Martin Luther King jr. i Washington i 1963, «I Have a Dream», er eit utmerkt døme i så måte:
Desse karaktertrekka skjer ikkje innanfor alle verka i tradisjonen. Ein del forskarar har òg verja seg mot å nytta seg av vestleg litteraturteori for å analysera afroamerikansk litteratur. Henry Louis Gates, Jr. ved Harvard har uttalt at «Oppfordringa mi har vore å tillata den svarte tradisjonen å snakka for seg sjølv om vesenet sitt og dei ulike funksjonane hans framfor å bli lesen han eller analysera han etter litterære teoriar lånt i sin heilskap frå andre tradisjonar, bestemt utanfrå.» Ikkje desto mindre har afroamerikanske blitt vorte vurderte på tradisjonelt vis og mellom anna vunne Nobelprisen i litteratur.
Tidleg afroamerikansk litteratur
Lucy Terry (ca. 1730–1821) er forfattaren av det eldste kjente stykket afroamerikansk litteratur, «Bars Fight», som blei skrive i 1746, men diktet blei ikkje trykt før i 1855 då det blei inkludert i Josiah Holland sitt verk History of Western Massachusetts.
Diktaren Phillis Wheatley (1753–1784) gav ut diktsamlinga Poems on Various Subjects i 1773, tre år før det amerikanske sjølvstendet. Wheatley var fødd i Senegal, men blei tatt til fange og selt som slave sju år gammal. Ho blei frakta til Nord-Amerika som eigedommen til ein handelsmann i Boston. Då ho var 16 år hadde ho meistra det nye språket sitt engelsk. Poesien hennar er rost av mange dei leiande figurane frå den amerikanske revolusjonen, mellom anna George Washington som takka henne for eit dikt skrive til æra hans. Mange kvite fann det vanskeleg å forstå at ei svart kvinne kunne forfatta dikt av slik opphøgd kvalitet og Wheatley måtte forsvara seg i ei rettssak for bevisa at ho faktisk hadde skrive sine eigne dikt. Ein del litteraturforskarar har sitert Wheatleys suksessfulle forsvar som den fyrste heideren av afroamerikansk litteratur. Ho var særleg svak for å skriva i elegisk poesi forutan epyllion (korte episke dikt), og beundringen for poesien hennar førte til at ho bli sett fri og at ho kunne leva av inntektene sine som forfattar.
Ein annan tidleg afroamerikansk forfattar var Jupiter Hammon (1711–1806?). Han er rekna for å ha vore den fyrste svarte peronsen som gav ut litteratur i USA, såleis før Wheatley (som gav ut dei fyrste dikta sine i England), med diktet sitt «An Evening Thought: Salvation by Christ with Penitential Cries» som eit stort flygeblad så tidleg som 1761. I 1778 skreiv han ein ode til Phillis Wheatley der han diskuterte den felles menneskeleheita og banda deira. Etter eit liv i slaveri heldt han ein tale, Adressering til negrane i staten New York (1806), då han var 76 år. Han uttalte at «Om vi nokon gong kjem til Himmelen vil vi ikkje finna nokon som vil klandra oss for vera svarte eller for å vera slavar.» Ein går ut frå at Hammon var slave til han døydde. Talen hans blei seinare trykka opp att av fleire abolisjonistgrupper. William Wells Brown (1814–1884) og Victor Séjour (1817–1874) produserte dei tidlegaste skjønnlitterære prosaverka av afroamerikanske forfattarar. Séjour var fødd fri i New Orleans og flytta til Frankrike då han var 19 år. Der gav han ut novella «Le Mulâtre» («Mulatten») i 1837. Det er det fyrste kjente skjønnlitterære prosastykket av ein afroafrikanar, sjølv om det var skrive på fransk og trykt i eit fransk magasin. Séjour vende aldri tilbake til afroamerikanske emne i seinare tekstar. Brown, på den andre sida, var ein framtredande abolisjonist, førelesar, historikar og forfattar av romanar og skodespel. Han var fødd i fangenskap i sørstatane, men flykta nordover der han arbeidde for abolisjonistsaka og blei ein profilert forfattar. Han skreiv Clotel; or, The President's Daughter (1853), rekna som den fyrste romanen skriven av ein afroamerikanar, sjølv om romanen fyrst kom ut i England. Han var basert på eit vedvarande (og sant) rykte om at president Thomas Jefferson hadde fått ei dotter saman med slaven sin Sally Hemings.
Den fyrste afroamerikanske romanen som kom ut i USA var Harriet E. Wilson sin Our Nig (1859). Han uttrykte vanskane som frie svarte hadde med å leva i nordstatane. Boka var sjølvbiografisk, og blei raskt gløymd etter utgivinga, kanskje fordi innhaldet i henne sa at sjølv frie svarte ikkje verkeleg var frie, eit syn som ikkje stemte med dei faste temaa i slaveforteljingane. Då romanen blei gjenoppdaga av Henry Louis Gates, Jr. i 1982 fekk han derimot nasjonalt merksemd.
Slaveforteljingar
Ein vesentleg, men ikkje eksklusiv undersjanger av afroamerikansk litteratur er slaveforteljingar. Desse forklaringane, vitnemåla og sjølvbiografiske forteljingane om livet som slave i sørstatane utvikla seg frå midten av 1800-talet. På denne tida førte kontroversen over slaveriet til følelsesladd litteratur på begge sider av saka. Romanar som særleg Onkel Toms hytte (1852) av Harriet Beecher Stowe representerte abolisjonistsida og motstanden mot slaveriet som eit vondskapsfullt system. I kontrast blei det skrive «Anti-Tom»-romanar av kvite sørstatsforfattarar til støtte for slaveriet som ein naturgjeven rett, og for å bevara sørstatssamfunnet. Desse romanane blei òg kalla for «plantasjeromanar» ettersom dei skildra livet på plantasjane som idyllisk.
Slaveforteljingar blei ein integrert del av afroamerikansk litteratur. Rundt 6000 slavar frå Nord-Amerika og Karibia skreiv eller vitna om liva sine som slavar, og rundt 150 av desse forteljingane blei gjevne ut som bøker eller pamflettar. Dei kan lauseleg delast inn i tre kategoriar: forteljingar om religiøs forsoning; forteljingar som inspirerte abolisjonistkampen; og forteljingar om framsteg. Dei agiterande skriftene som inspirerte abolisjonistkampen er dei mest kjende, ettersom dei tenderte til å ha sterke sjølvbiografiske motiv. Mange av dei er i dag anerkjende som dei mest litterære tekstane på 1800-talet skrivne av afroafrikanske forfattarar, og der to av dei best kjente er sjølvbiografien til Frederick Douglass og Harriet Jacobs si Hendelsene i livet til en slavepike (Incidents in the Life of a Slave Girl, 1861).
Frederick Douglass
Frederick Douglass (ca. 1818–1895) blei fyrst kjend offentleg som ein kraftfull og elegant talar og som forfattaren av den sjølvbiografiske slaveforteljinga si, og seinare som den mest framståande afroamerikanaren i si tid, og ein framståande førelesar og skribent.
Douglass var fødd som slave i Maryland, men rømte og arbeidde sidan for ei rekkje abolisjonistsaker. Han redigerte òg fleire aviser, blant dei The North Star. Det best kjende verket til Douglass er sjølvbiografien hans, Fortellingen om livet til Frederick Douglass, en amerikansk slave (Narrative of the Life of Frederick Douglass, an American Slave, 1845). Då boka kom ut blei ho angripen av ein del kritikarar som ikkje kunne få seg til å tru at ein svart mann kunne skriva ein såpass elegant og veltalande tekst. Ein av dei fremste kritikarane var ein nabo av den tidlegare slaveeigaren til Douglass som hevda at den slaven han kjente var «ein ulærd og ganske ordinær neger.» Douglass sjølv hevda at lidingane hans som slave ikkje var representative for amerikanske slavar generelt, ettersom slavar sør for Maryland hadde eit langt verre liv. «Eg har hatt lidingar, men det er ikkje noko i samanlikning med tusenvis av andre.»
Sjølvbiografien hans blei ein bestseljar, både i USA som i Storbritannia, og Douglass reviderte og utvida seinare teksten og som blei gjenutgitt som Min trelldom og min frihet (My Bondage and My Freedom, 1855). I tillegg til å tena ei rekkje politiske posisjonar i løpet av livet sitt skreiv han ei rekkje innverknadsrike artiklar og essay. «Eg ser framleis for meg eit liv av slit og prøvelsar..., men rettferd må skje, sanninga må bli fortalt... eg vil ikkje vera stille.»
Etter opphevinga av slaveriet
Abraham Lincoln sin Emansipasjonproklamasjon den 22. september 1862 erklærte at målet for den amerikanske borgarkrigen var frigjering av slavane. I takt med at unionshæren sigra over dei ulike sørstatane blei det dagleg frigjort tusenvis av slavar fram til nesten alle (ca. 4 millionar ifølgje folketeljinga i 1860) blei frigjorde i juli 1865. I tida etter at slaveriet var oppheva fortsette ei rekke afroamerikanske forfattarar å skriva sakprosa om forholda til svarte i det amerikanske samfunnet. Blant dei fremste var W.E.B. Du Bois (1868–1963), ein av dei opphavlege stiftarane av Nasjonalforbundet for interessene til farga folk (National Association for the Advancement of Colored People, NAACP), og som gav ut ei særs innverknadsrik essaysamling kalla Sjelene til svarte folk (The Souls of Black Folk, 1903). Essaya var banebrytande og trekte vekslar på Du Bois sine eigne erfaringar for å skildra korleis afroamerikanarar levde i det amerikanske samfunnet. I ein av tekstane hevda Du Bois at «Problemet til 1900-talet er problemet med fargelinja.» Du Bois var overtydd om at afroafrikanarar, på grunn av dei felles interessene sine, burde arbeida saman for å kjempa mot fordommar og urettvise.
Ein tredje forfattar som fekk merksemd i same periode, sjølv om han ikkje var amerikansk borgar, var jamaicanaren Marcus Garvey (1887–1940), som var journalist, aviseigar og forkjempar for panafrikanisme gjennom organisasjonen sin Universal Negro Improvement Association and African Communities League (UNIA). Han oppmuntra folk av afrikansk avstamming til å søka tilbake til dei afrikanske røtene sine: «Forbundet vårt må ikkje vita av nokon himmelstrøk, grenser eller nasjonalitet... la oss halda saman under alle himmelstrøk og i kvart einaste land...»
Han skreiv ei rekkje essay som blei trykte som leiarar i UNIA sitt husorgan, avisa Negro World. Nokre av talane hans og andre skrifter blei samla i sakprosabøker av den andre kona hans Amy Jacques Garvey som Philosophy and Opinions of Marcus Garvey Or, Africa for the Africans (1924) og More Philosophy and Opinions of Marcus Garvey (1977). Rastafarianarane kom seinare til å sjå på Garvey som ein profet.
Paul Laurence Dunbar (1872–1906), som ofte skreiv i den munnlege, fargerike, svarte dialekten i samtida og med ein dyktig retorisk struktur, fekk nasjonal merksemd for diktet sitt «Ode to Ethiopia» (1896) frå samlinga Lyrics of Lowly Life. Den fyrste diktsamlinga hans, Oak and Ivy, kom ut i 1893. Mange av verka til Dunbar, som When Malindy Sings (1906), som var illustrert med fotografi tatt av kameraklubben ved Hampton Institute, og Joggin' Erlong (1906), viste avslørande glimt frå afroafrikanarar på landsbygda. Sjølv om Dunbar døydde ung grunna sviktande helse ved tuberkulose, var han ein profilert diktar, essayist, og forfattar av noveller og romanar, blant dei The Uncalled (1898) og The Fanatics (1901).
Medan Du Bois, Washington og Garvey var dei leiande afroafrikanske intellektuelle i si tid, var det òg andre framståande afroamerikanarar som steig fram, blant dei er Charles W. Chesnutt (1858–1932), ein velkjend forfattar av noveller og essay, i tillegg til å vera politisk aktivist. Som mange i åra etter borgarkrigen var Chesnutt ein såkalla mulatt, og kunne lett ha gått for å vera «kvit», noko han aldri valde. Dette var delvis reflektert i dei skjønnlitterære forteljingane hans som var meir kompleks enn dei til mange av hans samtidige. Han skreiv om figurar som måtte forhalda seg til vanskelege emne som blanda rase eller bakgrunn, «passing», uekte fødsel, raseidentitet og sosial tilhøyre gjennom heile karrieren sin. To av bøkene hans blei gjort om til stumfilmar i 1926 og 1927 av regissøren og filmprodusenten Oscar Micheaux.
Harlemrenessansen
Harlemrenessansen frå 1920 til 1940 meførte ny merksemd for afroamerikansk litteratur. Innan denne rørsla, som var basert i det afroamerikanske samfunnet i Harlem i New York, fanst det ei større blomstring av sosiale tankar og kultur — med talrike afroamerikanske kunstnarar, musikarar, songarar og andre som produserte verk frå jazz til teater. Renessansen er likevel kanskje best kjend for litteraturen som kom ut av han.
Blant dei mest kjende forfattarane frå denne renessansen er diktaren Langston Hughes (1902–1967), som fyrst fekk merksemd ved ein poesiantologi som kom ut i 1922, The Book of American Negro Poetry. Antologien var redigert av James Weldon Johnson og samla dei mest talentfulle diktarane frå denne tida, som Claude McKay (1889–1948) som også hadde skrive tre romanar, Home to Harlem (1928), Banjo (1929) og Banana Bottom (1933), og ei novellesamling. I 1926 hadde Hughes gitt ut ei samling med poesi, The Weary Blues, og i 1930 romanen Not Without Laughter. Det kanskje best kjende diktet til Hughes var «The Negro Speaks of Rivers», som han skreiv medan han var i tenåra, og som skildrar ein afroamerikanar som anerkjenner og forsterkar tilknytinga si til Afrika og nyttar den afrikanske arven sin som ei kjelde til stoltheit. Han skapte figuren Jesse B. Simple, ein enkel, oppriktig, og pragmatisk fyr frå Harlem som delte komiske observasjonar i Hughes si faste spalta i avisene Chicago Defender og New York Post. Simple Speaks His Mind (1950) er kanskje den best kjente samlinga med Jesse B. Simple som er utgitt i bokform. Fram til han døydde i 1967 gav Hughes utheile ni bind med poesi, åtte med noveller, to romanar og ei rekke skodespel, barnebøker og omsetjingar.
Felle kapell
Felle kapell er ei langkyrkje i Fellegrenda i Nissedal kommune i Vestfold og Telemark fylke.
Afroamerikansk litteratur
Harlemrenessansen
Ein annan representant frå renessansen var den mangfaldige Zora Neale Hurston (1891–1960), som var folkeminnegransker, antropolog og romanforfattar. Romanen hennar Their Eyes Were Watching God (1937) hadde handling frå Florida tidleg på 1900-talet. Hovudpersonen, ei afroamerikansk kvinne tidleg i førtiåra, fortel om livet sitt og reisa si via omfattande tilbakeblikk til den beste venninna si slik at ho kan formidla historia hennar til det nysgjerrig nabosamfunnet på hennar vegner. Livet hennar har tre hovudperiodar som samanfell med ekteskapa hennar med tre svært ulike menn. Boka har i ettertid blitt halden fram både som ein av dei fremste afroamerikanske romanane og ein av dei fremste kvinneromanane som er komne ut i USA. Til saman skreiv Hurston fjorten bøker som strekte seg frå antropologi til noveller og romanar. På grunn av kjønnet hennar og at dei litterære verka hennar ikkje blei rekna som sosialt eller politisk relevante hamna forfattarskapen hennar i mørke og blei stort sett gløymt i fleire tiår til ho blei gjenoppdaga gjennom eit berømt essay på 1970-talet av Alice Walker, som fann ein rollemodell for alle kvinnelege afroamerikanske forfattarar i Hurston.
Hurston og Hughes er i dag rekna som to av dei mest innverknadsrike forfattarane frå harlemrenessansen, men det var òg ei rekke andre forfattarar som markerte seg. Blant desse var Jean Toomer (1894–1967) som skreiv Cane (1923), den fyrste boka si som bestod av forteljingar, dikt og skisser om afroamerikanarar på landsbygda og i byane. Ein annan var Dorothy West (1907–1998), forfattar av romanen The Living is Easy (1948) som undersøkte livet til ein svart overklassefamilie. Ein tredje var Countee Cullen (1903–1946), som skildra kvardagslivet til afroamerikanarar i dikta sine, som ei reise han gjorde til Baltimore, men som blei øydelagd av rasistiske fornærmingar. Bøkene til Cullen omfatta diktsamlingane Color (1925), Copper Sun (1927) og The Ballad of the Brown Girl (1927). Frå dikta «Yet Do I Marvel» (1925) forsikrar han at han ikkje tviler på Gud, om det er mykje han ikkje forstår, men Gud veit å få ein svart mann til å synga poesien sin:
Frank Marshall Davis (1905–1987) var journalist, diktar og aktivist i den revolusjonære arbeidarrørsla. Diktsamlingane hans Black Man's Verse (1935) og I am the American Negro (1937), gjevne ut av Black Cat Press, gav han ros frå kritikarane. Som i politikken var Davis òg radikal i poesien. Han fortalde at han blei tidleg fengsla av «den nye revolusjonære stilen kalla frivers. Sonettar og faktisk alt med rim var av lita interesse». Han hevda at hans «største einskildståande innverknad» var poesien til Carl Sandburg «på grunn av hans harde, muskulære poesi.» Ein kan òg nemna Wallace Thurman (1902–1934) som skapte inntrykk med den sinte romanen sin The Blacker the Berry: A Novel of Negro Life (1929), som fokuserte på fordommar og urettvise som eksisterte hos afroamerikanarar mellom dei som hadde lysare hudfarge og dei som hadde mørkare. Thurman døydde berre 32 år gammal av tuberkulose, noko som truleg var framskynda av den langvarige alkoholismen hans. Langston Hughes har fortalt om Thurman at han var «...ein merkeleg, briljant svart gut som hadde lese alt og med eit kritisk sinn som kunne finna noko gale med alt han las.»
Gløden og det fruktbare utløpet frå Harlemrenessansen var eit vendepunkt for afroamerikansk litteratur. Før denne tida var bøker av afroamerikanarar hovudsakleg blitt lesne av andre afroamerikanarar. Med renessansen byrja afroamerikansk litteratur — som med andra typar kunst og underhaldning — å bli absorbert inn i den generelle amerikanske kulturen.
Borgarrettsrørsla
Under den fyrste verdskrigen byrja ei folkevandring av afroamerikanarar som nådde høgdepunktet sitt under andre verdskrigen. Den store migrasjonen omfatta rundt 2 millionar afroamerikanarar som drog frå sørstatane til nordvestlege, midtvestlege og vestlege delar av USA. Dei prøvde å koma bort frå sørstatsrasismen, men var også lokka av jobbar i industribyar som Chicago.
Utflyttinga skapte ei ny kjensle av sjølvstende i det svarte samfunnet og bidrog til den vibrerande svarte bykulturen som Harlemrenessansen var ein del av. Vandringa førte òg til at den veksande borgarrettsrørsla fekk fornya kraft, og gjorde eit mektig inntrykk på afroamerikanske forfattarar i tida mellom 1940- og 1960-talet. Nett som svarte aktivistar pressa for å få ein slutt på segregering og rasisme og skapte ei ny kjensle for svart nasjonalisme, freista svarte forfattarar å handsama desse emna i tekstane sine. Ein av dei fyrste skribentane som gjorde dette var James Baldwin (1924–1987), som tok for seg emne som rase og seksualitet. Baldwin, er best kjent for romanen Go Tell It on the Mountain (1953), som nytta ein sjølvbiografisk bakgrunn til å fortelja djupt personleg om ein den religiøse omvendinga til ein halvvoksen gut, dels framkalla av den skinnheilage faren, og dels dei seksuelle prøvingane i pubertetsåra hans. I andre personlege forteljingar og essay undersøkte han det å vera svart og homofil, begge identitetar utan aksept i det kvite samfunnet. I åra 1948-1957 budde han i Europa, der han kom «på talefot med avstamminga si». I Giovannis rom (1956) tok han for seg minoritetsproblemet frå synsvinkelen til den homofile, og uttrykte på same tid han eit vedvarande problem i amerikansk litteratur: «Amerikanarar burde aldri reisa til Europa. For det betyr at dei aldri kan bli lykkelege igjen.» Tydelegare er han i Ilden neste gang (Fore Next Time, 1963): ein må akseptera livet som det er og menneska som dei er, men aldri akseptera urettvisa. Likevel må den vonde sirkelen av hat ein gong brytast. Han åtvara òg dei kvite: «Neste gong kjem elden i staden for regn». I alt skreiv Baldwin bortimot 20 bøker, eit mektig nedslag i afroamerikansk litteratur.
Svensk i Eurovision Song Contest
Svensk i Eurovision Song Contest gjev oversyn over bruken av det svenske språket i Eurovision Song Contest. Fyrste gongen ein song på svensk vart framført i Eurovision Song Contest var i 1958 då Alice Babs representerte Sverige med «Lilla stjärna». Sidan den gong har fire land delteke med til saman 37 ulike bidrag som har vorte framført på svensk; 34 frå Sverige, to frå Finland og eitt frå Noreg. Sverige har i tillegg vunne tevlinga to gonger med ein song framført på svensk. Av landa som kan delta er svensk offisielt språk i Sverige og Finland.
Afroamerikansk litteratur
Borgarrettsrørsla
Richard Wright var eit forbilde og ven for Baldwin, som ein gong kalla han for «den største svarte forfattaren i verda for meg!» Wright er best kjend for romanen sin Native Son (1940), som fortalde historia om Bigger Thomas, ein svart mann som kjempa for å bli akseptert i Chicago og som av angst og opparbeidd aggresjon drep ei ung, kvit kvinne. Baldwin var så imponert over romanen at han titulerte ei av essaysamlingane sine for Notes of a Native Son (1955), som referanse til Wright sin roman. Likevel sprakk vennskapen grunna eit av essaya av boka, «Everybody's Protest Novel», som kritiserte Native Son for å mangla truverdige figurar og psykologisk kompleksitet. Blant Wright sine andre bøker var den sjølvbiografiske romanen Black Boy (1945), The Outsider (1953), og White Man, Listen! (1957).
Svensk i Eurovision Song Contest
I 2013 hadde Ungarn planlagt å framføre ein del av «Kedvesem» på svensk, men songen vart berre framført på ungarsk.
Afroamerikansk litteratur
Borgarrettsrørsla
I same epoke fekk fleire dramatikarar merksemd, særleg Lorraine Hansberry (1930–1965), som med stykket sitt A Raisin in the Sun fokuserte på ein fattig svart familie i Chicago. I 1959 vann stykket Sirkelprisen til dramakritikarane i New York. Ein annan skodespelarforfattar som markerte seg var Amiri Baraka (tidlegare kjent som LeRoi Jones, fødd 1934), som skreiv kontroversielle skodespel som blei sette opp off-Broadway. Seinare har Baraka blitt kjend for poesi og musikkmeldingar.
Det er òg verd å nemna at fleire viktige essay og bøker om menneskerettar blei skrive av leiarar frå borgarrettsrørsla. Eit av dei leiande døma frå desse er Letter from Birmingham Jail (1963) av Martin Luther King jr.
Nyare historie
Frå 1970-talet nådde afroamerikansk litteratur hovudstraumdrag i det amerikanske kulturlivet der bøker av svarte forfattarar jamleg hamna på bestseljarlistene til avisene og oppnådde prisar ved kvaliteten sin åleine. Det var òg på denne tida at verk av afroamerikanske forfattarar byrja å bli akseptert i akademiske miljø som ein legitim tradisjon (ikkje sjanger) av amerikansk litteratur.
Som ein del av den større «Black Arts Movement», som var inspirert av borgarrettsrørsla og den politiske rørsla Black Power, byrja afroamerikansk litteratur å bli definert og analysert. Eit tal forskarar og skribentar er krediterte for å ha bidratt til å fremja og definera afroamerikansk litteratur som ein særeigen litteraturtradisjon i løpet av denne tida, inkludert Toni Morrison, Alice Walker og James Emanuel.
Toni Morrison har også bidratt til å promotera svart litteratur og forfattarar då ho arbeidde som redaktør for forlaget Random House på 1960- og 1970-talet, der ho var fødselshjelpar for forfattarar som Toni Cade Bambara og Gayl Jones. Morrison sjølv stod fram som ein av dei viktigaste afroamerikanske forfattarane på 1900-talet. Den fyrste romanen hennar, De blåeste øyne (The Bluest Eye), kom ut i 1970. Blant dei mest berømte romanane hennar er Elskede (Beloved, 1987) som skaffa henne Pulitzerprisen for fiksjonslitteratur i 1988. Denne forteljinga handla om ei slavekvinne som fann fridom, men som drap babyen sin for å redda henne frå eit liv i slaveri. Ein annan viktig roman er Sangen om Salomon (Song of Solomon, 1977), ei forteljing om materialisme, ugjengjeldt kjærleik og brorskap. Morrison var den fyrste afroamerikanaren som fekk Nobelprisen i litteratur, noko som skjedde i 1993.
På 1970-talet skreiv romanforfattaren og poeten Alice Walker eit berømt essay som førte Zora Neale Hurston og den klassiske romanen hennar Their Eyes Were Watching God tilbake til den litterære verda etter å ha vore gløymde i fleire tiår. I 1982 vann Walker både Pulitzerprisen og den amerikanske bokprisen for romanen Purpurfargen. Sistnemnde var ein roman i brevform som fortalde historia om Celie, ei ung kvinne som blei seksuelt mishandla av stefaren sin og deretter tvinga til å gifta seg med ein mann som fysisk mishandla henne. Romanen blei filmatisert under same tittel, Purpurfargen, av Steven Spielberg.
På 1970-talet hamna afroamerikanske bøker på toppen av bestseljarlistene. Blant dei fyrste som gjorde det var Røtter (Roots, 1976) av Alex Haley. Boka, ein roman som bygde på familiesoga til Haley, byrja med at stamfaren Kunta Kinte blei kidnappa i Gambia og følgde livet hans som slave i USA. Boka gjorde stort inntrykk, vann ein pulitzerpris og blei filmatisert som ein TV-serie som blei vist i mange land, også Noreg. Haley skreiv òg ferdig sjølvbiografien til den svarte militante politikaren Malcolm X på grunnlag av dei etterlatne papira hans, etter at han var blitt drepen i 1965.
Andre betydelege forfattarar i nyare år er Gayl Jones, Rasheed Clark, Ishmael Reed, Jamaica Kincaid, Randall Kenan og John Edgar Wideman. Afroamerikanske poetar har òg fått breiare heider. Maya Angelou fekk æra ved å framføra eit dikt ved den offisielle innsetjinga av president Bill Clinton, Rita Dove vann ein pulitzerpris og fungerte som USA hoffdiktar frå 1993 til 1995, og Cyrus Cassells si Soul Make a Path through Shouting blei nominert til ein pulitzerpris i 1994. Cassells vann William Carlos Williams sin ærespris. Natasha Trethewey vann pulitzerprisen for poesi med boka si Native Guard. Mindre kjente poetar som mellom anna Thylias Moss har òg blitt priste for dei nyskapande diktinga si. Svarte dramatikarar som kan nemnast er Ntozake Shange, som skreiv For Colored Girls Who Have Considered Suicide When the Rainbow Is Enuf; Ed Bullins; Suzan-Lori Parks og den fruktbare August Wilson som har fått to Pulitzerpriser for skodespela sine. Edward P. Jones fekk prisen for 2004 for romanen The Known World, ei forteljing om ein svart slaveeigar i sørstatane.