cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hurrittar
Religion
Den hurrittiske myten «Ullikummis songar», bevart i hettittiske tekstar, er ein parallell til greske Hesiodos si Theogonien, kastrasjonen av Uranos kan ha vore avleidd frå kastrasjonen av Anu av Kumarbi, medan Zevs sitt opprør mot Kronos og Uranos, dei svelgjande gudane, er som den hurrittiske myten om Teshub og Kumarbi. Den frygiske gudinna Kybele kan ha vore ein motpart til den hurrittiske gudinna Hebat.
Arkeologi
Hurrittiske busetjingar er spreidd over tre moderne land, Irak, Syria og Tyrkia. Hovudområdet til den hurrittiske verda er snitta opp av dagens grense mellom Syria og Tyrkia. Fleire stader ligg i sjølve grensesonen, noko som gjer tilgjenge til undersøkingar og utgravingar problematisk. Ein trussel mot dei arkeologiske stadene er dei mange damprosjekta langs dalføra Eufrat, Tigris og Khabur. Fleire redningsaksjonar har allereie vorte sette i gang då konstruksjonar av demningar har sett heile dalar under vatn.
Den første store utgravinga av hurrittiske stader i Irak og Syria byrja på 1920- og 1930-talet. Dei vart leia av den amerikanske arkeologen Edward Chiera ved Yorghan Tepe (Nuzi), og den britiske arkeologen Max Mallowan ved Chagar Bazar og Tell Brak. Nyare undersøkingar og utgravingar som er i gang, er sette i gang av amerikanske, belgiske, danske, franske, tyske og italienske grupper av arkeologar, og med anna internasjonal deltaking, men i samarbeid med syriske styresmakter. Telleine, eller byhaugane, har ofte avslørt ei langvarig busetjing frå byrjinga av neolittisk tid, og avslutta i romersk tid eller noko seinare. Den karakteristiske hurrittiske keramikken, Khabur-steingods, er nyttig for å avgjere dei ulike arkeologiske laga for busetjing innanfor haugane. Hurrittiske busetjingar er vanlegvis identifiserte frå midtre bronsealder til slutten av sein bronsealder, og med Tell Mozan (Urkesj) som det fremste unntaket.
Viktige stader
Lista nedanfor omfattar ein del viktige oldtidsstader frå område dominerte av hurrittisk kultur.
Juleroser
Juleroser var det første juleheftet som kom ut regelmessig til jul i Norden. Første heftet kom i handelen 9. desember 1881. Utgjevar var Ernst Bojesen, papir-, bok- og kunsthandlar i København.
Forbiletet til Juleroser var det franske juleheftet Paris-Murcie som kom ut i 1879. Liksom i dette heftet var det kjende forfattarar som skriv i Juleroser. Også ideen om eit eige kunstvedlegg henta Bojesen frå Paris-Murcie
Bojesen ville gjere Juleroser til eit hefte for heile Norden. Frå 1895 var det tilsett eigne redaktørar for Noreg og Sverige. Norsk redaktør var Henrik Jæger. I alle år heftet kom ut var det tekst, illustrasjonar og kunsttillegg frå alle nordiske landa. I 1885 - 88, og i 1892 hadde Juleroser undertittelen «Skandinavisk Juleblad». I 1889 - 91 var undertittelen «Nordisk Juleblad».
Juleroser kom ut samanhengande 1881 - 1936, og i 1941 - 44.
Frå 2015 har Samlaget gitt ut eit litterært julehefte, Juleroser. Redaktør Herborg Kråkevik.
Regelasjon
Regelasjon er eit fenomen der eit stoff som minkar i volum når det smeltar, kan bringast til å smelte ved at det blir utsett for trykk og så størkne igjen når trykket opphevast, utan at det samstundes har vore tilført eller avgitt varme.
Cape Bickerton
Cape Bickerton er eit isdekt nes 5 nautiske mil (9 km) aust-nordaust for Gravenoire Rock heilt nord på kysten like aust for Victor Bay. Det vart kartlagd av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen under Mawson, 1911-14, og vart namngjeve av han etter F. H. Bickerton, ingeniør på ekspedisjonen og leiaren for Western Party som oppdaga neset frå den vestlegaste leiren sin.
Valýra
Valýra (gresk Βαλύρα) er ein landsby i periferieininga Messinía i periferien Peloponnes i Hellas. Valýra var hovudsete i den tidlegare kommunen Ithómi, som no er ei kommunaleining i kommunen Messíni.
Ron «Pigpen» McKernan
Ronald C. «Pigpen» McKernan var eit av medlemmane som grunnla Grateful Dead. I tillegg til å synge spelte han Hammondorgel, munnspel, perkusjon og stundom gitar. I 1994 vart Pigpen innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i lag med resten av bandet.
McKernan døydde 8. mars 1973 etter lang tids alkoholmisbruk.
Batak
Batak (bulgarsk Батак) er ein by og ein kommune i provinsen Pazardzjik i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Batak og to andre busetnader.
Kommunen har eit areal på 676 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 6 144 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 3 353 innbyggjarar.
Busetnadene i kommunen er:
Dent de Vaulion
Dent de Vaulion er eit fjell i Vaud i Sveits. Det ligg ein liten vintersportsstad i fjellsida. Kommunen Vallorbe ligg ved foten av fjellet.
Distansestong
Ei distansestong er ei metrisk inndelt stong som vert nytta ved optisk lengdemåling. Ofte er stonga laga i to eller fleire delar som ein kan slå saman eller forskyve i kvarandre. Inndelinga kan vere strekinndeling eller feltinndeling med skiftande kvite og svarte felt.
Elsa Lystad
Elsa Lystad er ein norsk skodespelar, kjend for sentrale roller i norsk teater, fjernsyn, film og radio. Ho fekk gjennombrotet sitt på midten av 1960-talet og var aktiv fram til 2016. Lystad er kjend for mimikken sin og evna til å leggja inn komiske trekk på meir seriøse roller.
Bakgrunn
Lystad vart fødd på Rodeløkka i Oslo. Mor hennar var vaskedama Thora Aamot (1900–1972) frå Stryn i Nordfjord, og faren var verkmeisteren Erling Magnus Lystad (1905–1988). Thora Aamot skilde frå seg mannen og flytta heim til Stryn i 1935. Der gjekk Elsa dei to første åra på skule og la til seg nordfjordsdialekt. Dei flytta attende til Oslo i 1937.
Lystad gjekk toårig framhaldsskule for jenter i Oslo etter at ho hadde vore kontordame, blant anna i annonseavdelinga til Dagbladet.
Ho vart gift i 1961 med den ungarske inspisienten Arpad Szemes (1930–1998).
Skodespelar
Lystad debuterte i 1957 på Falkbergets Teater og fekk der rolla som Laura Isaksen i Bør Børson jr. Ho turnerte med teateret i over eit år. Ho var tilsett ved Det norske Teatret i perioden 1958-64. Gjennombrotet fekk ho i Lysthuset, der ho vart hyra av Rolv Wesenlund og Harald Heide-Steen jr. i 1965.
Lystad var knytt til Chat Noir og Fjernsynsteateret før ho vart tilsett ved Oslo Nye Teater i 1973, der ho var fram til ho byrja ved Den Nationale Scene i 1976. Ho slutta ved Den Nationale Scene i 1980 og jobba deretter frilans. Ho arbeidde sidan saman med Wesenlund både på teater og i TV, og radiorolla som Fru Sløying var det første møtet med Lystad for mange nordmenn utanfor Oslo.
Werner Werenskiold
Werner Werenskiold var ein norsk geolog.
Werenskiold var professor i geografi 1925-53 ved Geografisk institutt ved Universitetet i Oslo som han òg styrte i tida 1917-53. Den største innsatsen gjorde han ved å utforme ei mest mogeleg eksakt universitetsundervisning i naturgeografi. Werenskiold utførte verdifullt arbeid som deltakar i dei norske Svalbard-ekspedisjonane 1918–24. Sumaropphalda på Svalbard 1917-25 danna grunnlag for hans dr.philos. i 1924 innan meteorologien vind og straum) på øygruppa. Han leia isbre-undersøkingane i Jotunheimen frå 1927. Han studerte bl.a. Telemarksuiten og Hedmarkgruppa og gav ut mange artiklar i fagtidsskrift. Som popularisator var Werenskiold særleg kjent ved Jorden (2 bd., 1934) og som medredaktør av Norge, vårt land (2 bd., 1937; 4. utg. 3 bd., 1958) og Jorden vår klode (4 bd., 1957).
Far hans var målaren Erik Werenskiold og broren var Dagfin Werenskiold. I studietida var naboen Fridtjof Nansen mentoren hans og tanten Fernanda Nissen inspirator, så det vart cand.real. i realfag ved Det Kongelige Frederiks Universitet i 1907 før han fekk fast stilling ved Norges Geologiske Undersøkelse 1907-17. Ved universitetet fortsette han som stipendiat 1910-15 og dosent 1915-25. Han skreiv fleire bøker.
DL
DL, Dl, dL og dl kan tyde:
Mount Nygren
Mount Nygren er eit spisst fjell som stig opp av Hotinebreen vest på Den antarktiske halvøya. Fjellet vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Squadron VXE-6 i 1969. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter kontreadmiral Harley D. Nygren, som var direktør i National Oceanic og Atmospheric Administration Corps 1970. Før det var han amerikansk observatør med British Antarctic Survey 1961–62.
She Even Woke Me Up to Say Goodbye av Jerry Lee Lewis
She Even Woke Me Up to Say Goodbye er eit musikkalbum av pianisten og songaren Jerry Lee Lewis. Det kom ut på Mercury Records i 1970.
Bakgrunn
She Even Woke Me Up to Say Goodbye var det sjette albumet til Lewis for Mercury sidan comebacket hans i 1968 med Another Place, Another Time.
Singelen frå albumet, «She Even Woke Me Up To Say Goodbye», klatra heilt til andreplassen på countrylista. Songen var skriven av mellom andre Mickey Newbury, som vart mest kjend for arrangementet sitt av «An American Trilogy», som Elvis Presley seinare gjorde kjend. Albumet vart spelt inn med Lewis på vokal og piano i lag med kremen av studiomusikarar i Nashville.
She Even Woke Me Up To Say Goodbye kom ut i januar 1970 og nådde niandeplassen på countrylista til Billboard.
Sjøgras
Sjøgras er blomsterplantar som har tilpassa seg eit liv heilt neddykka i sjøvatn.
Det finst rundt 60 sjøgrasartar i familiane Hydrocharitaceae, Cymodoceaceae, Posidoniaceae, Zosteraceae og Ruppiaceae. Alle tilhøyrer ordenen Alismatales innanfor dei einfrøblada plantane. Dei er altså ikkje frå grasfamilien. Namnet kjem av at dei har lange og smale blad, og at dei veks i tette bestandar som minner om enger under vatn. Nokre eigentlege grasartar, som Spartina og saltgras (Puccinellia), veks med røtene i sjøvatn, men blir ikkje rekna som sjøgras.
Sjøgras er festa til botnen med røter som går ned i botnsedimenta. Dei veks difor helst på blaut botn, medan tang og tare dominerer på hard botn. Ein kraftig jordstengel ligg horisontalt nede i sedimenta. Korte, vertikale skot med blad og blomar sit med jamne mellomrom på jordstengelen.
Utbreiinga omfattar alle hav utanom polområda. Plantane er avhengige av lys for å driva fotosyntese, og veks difor berre på grunt vatn. Hydrogenkarbonat blir brukt som karbonkjelde i staden karbondioksid, som landplantane bruker. Blada er smale og tynne for å gjera det lettare å ta hydrogenkarbonat ut av vatnet. Dei har lykkast i å utvikla pollinering under vatn, men vegetativ formeiring har likevel stor tyding for desse plantane.
Område med sjøgras er produktive økosystem, og ei mengde dyreartar held til her. Dyr som beitar på sjøgras er mellom anna grøn havskjelpadde, sjøkyr, fisk, gjæser, svanar, sjøpiggsvin og krabbar.
Det einaste vanlege sjøgraset i Noreg er ålegras, som finst langs heile kysten på blautbutn ned til djupner på 10 meter. I nokre brakkvassområde finst det enger med havgras og tjønnaks. Enger med dvergålegras er sjeldne og finst berre i Oslofjorden, på Jæren og iSunnhordland.
Dispersjon i optikk
Dispersjon i optikk er eit fenomen der fasesnøggleiken til ei bølgje er avhengig av frekvensen til bølgja, eller eventuelt når gruppesnøggleik er avhengig av frekvensen.
Stoff som har slike eigenskapar vert kalla dispersive stoff. Dispersjon vert stundom kalla kromatisk dispersjon for å vektlegge at han er avhengig av bølgjelengda eller gruppsnøggleiksdispersjon for å vektlegge rolla til gruppesnøggleiken.
Døme på dispersjon
Det vanlegaste døme på dispersjon er truleg ein regnboge, der dispersjonen fører til at det kvite lyset vert delt inn i forskjellige komponentar med forskjellige bølgjelengd (forskjellige fargar). Dispersjon har òg ein effekt i mange andre høve, som til dømes når dispersjonen fører til at pulsar vert spreidde i optisk fiber slik at signalet vert dårlegare over lange avstandar.
Münchenavtalen
Münchenavtalen var ein avtale som vart underskriven i München den 30. september 1938 av dei respektive leiarane i Storbritannia, Tyskland, Italia og Frankrike. Avtalen omhandla kvar grensene for området Sudetenland i det dåverande Tsjekkoslovakia skulle gå. Det vart bestemt at Sudetenland, eit område i Tsjekkoslovakia med hovudsakleg tyske innbyggjarar, skulle okkuperast av tyske troppar etappevis, for å innlemma Sudetenland i det tredje riket. Tsjekkoslovakia vart sjølv ikkje rådspurt i spørsmålet, og omtala avtalen som «Münchendiktatet».
Natt til 30. september 1938 vart avtalen underteikna av Adolf Hitler, Benito Mussolini, Neville Chamberlain og Édouard Daladier. Seks månader seinare hadde Tyskland allereie brote avtalen ved å okkupera Praha, og alle landa erklærte avtalen for ugyldig i 1942.
Obrecht Pyramid
Obrecht Pyramid er eit pyramideforma fjell (kring 600 moh) på nordkysten av Joerg Peninsula ved Bowman Coast. Fjellet vart fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS), 1940, og vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS), 1946-48. Namnet «Punta Alberto Obrecht» etter Alberto Obrecht, tidlegare direktør i Chilensk astronomisk observatorium og eit medlem av Comision Antartica Chilena i 1906, vart nytta om dette fjellet på eit chilensk kart frå 1947. Ei engelsk utgåve av namnet er det godkjende namnet.
Cap Bienvenue
Cape Bienvenue er eit lite klippenes på 44 moh. på austsida av innløpet til Piner Bay i Antarktis som er delvis isdekt. Det vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946-47. Det vart kartlagt og namngjeve av Den franske antarktisekspedisjonen under Barre, 1951–52, som oppretta ein astronomisk kontrollstasjon på neset. Bienvenue er eit fransk ord som tyder 'velkomen', som synte at franskmennene var nøgde med å finne eit nes som ikkje tidlegare var kartlagt der dei kunne gå i land.
Valtinó
Valtinó (gresk Βαλτινό) er ein landsby i periferieininga Tríkala i Thessalía i Hellas. Valtinó var hovudsete i den tidlegare kommunen Kallídendro, som no er ei kommunaleining i kommunen Tríkala.
Dent du Vélan
Dent du Vélan er eit fjell i Chablais-Alpane, nord for Cornettes de Bise. Med ei høgd på 2 059 moh ligg fjellet på grensa mellom Sveits og Frankrike. Dent du Vélan er det vestlegaste fjellet i Sveits med ei høgd på over 2 000 moh.
Organ Peak
Organ Peak er det nordlegaste fjellet på Arrowsmith Peninsula i Graham Land. Det vart kartlagd i 1960 frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS). Namnet, som oppstod lokalt i 1956, er skildrande. Fjellet minnar om ei orgelpipe.
Fylkesveg 170 i Vestfold
Fylkesveg 170 i Vestfold går mellom Sandtrå i Larvik kommune og Bymuseet i Sandefjord kommune. Vegen er 9,2 km lang.
Samisk kultur
Samisk kultur omfattar samane sin andelege og materielle kultur. Natur, miljø og levesett har alltid vore utgangspunktet for den samiske kulturen. Han er også blitt påverka av møte med majoritetskulturar i dei ulike samiske områda. Skilnader internt i den samiske kulturen kjem av skilnadene mellom dei ulike samiske busetnadsområda.
Grunntrekka i den samiske kulturen blei danna frå og med 1300-talet. Etter nokre generasjonar med modernisering og språkleg og kulturell assimilering inn i dei dominerande statskulturane fekk den samiske kulturen ein renessanse frå og med slutten av 1960-talet. På 1970-talet oppstod det ei ny og sterkare samisk politisk rørsle, samiske massemedium, litteratur og kunst. Denne kulturelle oppreisten sameina tradisjonell samisk kultur med kulturelle straumdrag i samtida. Hendingane på 1970-talet blir ofte referert til som den samane si nasjonale oppvakning. Samane har rekna seg som eit folk så langt tilbake ein kjenner til, men ideen om Sápmi som ein samisk nasjon blei fyrst utbreidd blant samar på 1970-talet, og seinare blant majoritetskulturane. På 1980- og 1990-talet blei det teke i bruk eit samisk flagg, ein samisk nasjonalsong og det blei oppretta ein eigen samedag.
Sameflagget
Det samiske flagget blei fyrst innført ved samekonferansen i Åre i Sverige den 15. august 1986. Det blei vald ut i ei tevling med fleire forslag. Utforminga som vann var laga av kunstnaren Astrid Båhl frå Skibotn i Noreg.
Motivet var avleidd frå ei runebomme og diktet «Päiven Pārne» ('Søner av sola') av sørsamiske Anders Fjellner, som skildrar samar som søner og døtrer av sola. Flagget har dei samiske fargane raudt, grønt, gult og blått, og ein sirkel i to fargar som står for sola (raud) og månen (blå).
Samefolkets dag
Samefolkets dag blir market den 6. februar, som er datoen då den fyrste samekongressen blei halden i 1917 i Trondheim. Denne kongressen var den fyrste der norske og svenske samar kom saman frå sine ulike land for å prøva å finna felles løysingar på vanlege problem. Dagen blei innført i 1992, ved den 15. samekongressen i Helsinki. Noreg, Sverige og Finland har anerkjent 6. februar som samisk nasjonaldag sidan 1993.
Språk
Samiske språk dannar eit dialektkontinuum der nabospråk gjerne er gjensidig forståelege, medan språk som står fjernare frå kvarandre kan vera heilt gjensidig uforståelege. Det finst omlag 9 levande samiske språk i dag, der nokre har svært få talarar. Alle dei samiske språka er rekna som truga. Nordsamisk er det mest brukte med rundt 18,000 talarar, deretter følgjer lulesamisk med rundt 2 000 talarar og sørsamisk med rundt 500. Det finst ingen nøyaktig statistikk over tal på samar eller brukarar av samiske språk, men ein reknar med at rundt 30 % av dei som er samar snakkar samiske språk.
Tilbakegang og revitalisering
På 1900-talet prøvde gjerne statane samane budde i å assimilera dei inn i majoriteten ved å få dei til å snakka majoritetsspråk i staden for samisk. Skoleinternat med forbod mot å snakke samisk var ein sentral del. Ulike former for press førte til at mange samar slutta å snakka samisk. Mot slutten av 1900-talet blei denne politikken endra fleire stader, og samiske språk fekk betre kår i skuleverket og samfunnet. Til dømes blei det lov igjen å bruka samisk som opplæringsspråk i norsk skule i 1959.
Ein del av den samiske nasjonale oppvakninga var det å få samiske språk som opplæringsspråk i dei samiske områda dei første skoleåra. I dag har samar i Noreg rett til opplæring i samisk og å få undervising på samisk i grunnskulen. I Enare kommune i Finland blir det i tillegg til på finsk blir undervist på nord-, enare- og skoltesamisk. Det er mogleg å ta den såkalla studenteksamen, dvs. eksamen frå finsk vidaregåande på nord- og enaresamisk, både som morsmål og framandspråk. Undervisning i enare- og skoltesamisk blir til dels hindra av mangel på pengar. Det er også utført prosjekt innan enaresamisk revitalisering der ein til dømes lagar språkreir for barn så dei får utvikla samiske språkferdigheiter. Tiltak for å støtta samisk ser ut til å ha kunna bremsa nedgangen i bruken av nokre av språka.
Ein kan i dag ta høgare utdanning i og på samisk ved Samisk høgskole og UiT Norges arktiske universitet i Noreg. Ved Nord universitet finst det studietilbod for lulesamisk og sørsamisk.
Litteratur
Samisk litteratur har ein lang munnleg tradisjon som omfattar eventyr, soger og joik. Språket blei fyrst skriftfesta på slutten av 1800-talet, og det kom ut ein stor variasjon av samisk litteratur på 1910-talet. Under assimileringspolitikken stod samisk litteratur svakt, men det tok seg opp att mot slutten av hundreåret, og i 1979 fekk nordsamisk ei felles rettskriving.
Dei fyrste viktige forfattarane kom frå finsk side: Nils-Aslak Valkeapää, Kirsti Paltto, Jovnna-Ánde Vest og Rauni Magga Lukkari. Voijaa minun poroni (1987) av Paltto var i 1986 kandidat til Finlandia-prisen. Beaivi, Áhčážan (1988) av Valkeapää fekk Nordisk råds litteraturpris 1991. Andre samiske forfattarar er Marjut Aikio, Matti Aikio og Rauna Paadar-Leivo.
Levesett
Tradisjonelt har samar særleg levd av reindrift og fiske, der nokre har drive hovudsakleg med rein (fjellsamar) og andre hovudsakleg med fiske (sjøsamar). Dei dreiv også med andre syslar, som jordbruk og jernverk. Samiske tradisjonar er gjerne prega av dette leveviset.
Arkitektur
Det finst ei rekke samiske etnoarkitektoniske former, der lavvo og gamme er dei best kjende. Gammen blir typisk laga med bogestongskonstruksjon, ein berande konstruksjon som ein berre kjenner frå samisk kultur. Forskjellane mellom lavvo og gamme kan ein sjå når ein ser på toppen av strukturane. Ein lavvo vil ha stolpar som kjem saman i toppen, medan gammen har stolpane sine fråskilde utan å koma saman. I torvversjonen av gammen er lerretsduken erstatta med tre som kviler på strukturen, dekte med bjørkebork og deretter torv for å gje ein haldbar konstruksjon.
Lavvo er eit kjegleforma telt med eit rundt grunnsnitt. Han har ei utforming som liknar den til ein amerikansk tipi, men er mindre vertikal og meir stabil i sterk vind. Han gjer det mogleg for urfolkskulturane på dei trelause slettene i Nord-Skandinavia og det høge arktiske Eurasia å følgja reinsdyrflokkane sine. Han blir framleis brukt som ein mellombels tilfluktsstad av samar, og i aukande grad av andre folk til camping og anna.
Ein gamme er ei hytte eller telt med tre typar dekke: stoff, torvmose eller tømmer. Den stoffkledde gammen liknar mykje på ein lavvo, men er ofte konstruert litt større.
Den indre konstruksjonen av stolpane er såleis: 1) fire boga stolpar, 2) ei rett midtstong, og 3) omtrent eit dusin rette veggstolpar. Stavstorleikane kan variera betydeleg. Dei fire boga stolpane bogar seg til ein vinkel på omtrent 130°. To av desse stolpane har eit hol bora inn i den eine enden, med desse endene forbunde med den lange midtstonga. Dei to andre boga stolpane er òg samanføyde i den andre enden av den lange stolpen. Når denne strukturen blir sett opp, blir det danna eit firbeint stativ med den lange stonga øvst og i midten av strukturen. Med den firbeinte strukturen ståande opp til omtrent 1,5 til 2,5 meter i høgda, er omtrent ti eller tolv rette «veggstenger» lagt opp mot strukturen. Gammedekket, i dag vanlegvis av lerret, blir lagt opp mot strukturen og bunde ned. Det kan vera meir enn eitt dekke på strukturen.
I nyare tid har gompi eller gumpi, ei sjølvlaga brakke eller ombygd campingvogn på meiar, blitt viktig for reinflytting. Arkitekten og kunstnaren Joar Nango innretta i 2018 installasjonsutstillinga Girjegumpi ('bokgompi') med stoff om denne og andre former for samisk arkitektur.
Varanger Samiske Museum sitt bygg frå 1994 og den norske Sametingsbygningen, som opna i 2005, er inspirerte av tradisjonell samisk arkitektur.
Den samiske kufta
Den mest synlege av dei samiske nasjonale symbola er samekufta. Det er opphavleg ei folkedrakt, men bruken av ho blei til skilnad frå mange andre folkedrakter aldri broten. Sjølve kufta (nordsamisk gákti) er ein overdel med lårlengd for menn og knelengd eller meir for kvinner. Historisk er ho blitt sydd av skinn og sener, men seinare er ull blitt meir utbreidd. Ein kan også bruka bomull og silke. Klare fargar som raudt, blått, grønt og kvitt er vanlege. Krage, erme og falden kan vera pynta med appliké i geometriske former. I bokre område bruker ein pynteband, andre har tinntrådbroderi, og nokre austsamar brukar perlearbeid. På 1700-talet byrja ein bruka sølje av sølv til drakten, og koftesølv er etterkvart blitt viktig. Fargar, mønster og smykke på kufta kan seia noko om kvar ein person er frå, ekteskapsstatus og i nokre høve kva familie dei tilhøyrer.
Til kufta høyrer det gjerne eit hovudplagg som også varierer etter region, kjønn og årstid. Også desse kan vera broderte og pynta på anna vis. Nokre hovudplagg ligg nær hovudforma, andre kan vera utbygde som hornlue (ládjogahpir) og stjernelue (čiehgahpir). Tradisjonelle sjamanluer kunne ha dyreskinn, fletter og fjører, særleg blant austsamar.
Samedrakt kan brukast til festar og høgtidelege høve, men også i samband med meir daglegdagse aktivitetar som reindrift. Tilbehøyr kan til dømes vera pesk, lukka, sjal, kommagar, skallar og lasso.
Duodji
Duodji viser til tradisjonelt samisk handverk med røter i den sjølvberga nomadiske kulturen deira. Dette er bruksgjenstandar og pynt laga av tilgjengelege materiale, som tre, bein, horn, lêr og røter. Duodji er viktig for mange delar av samedrakten, og for utstyr som guksi (drikkekoppar), komser, sameknivar og rotkorger. Ein har lagt mest vekt på bruksverdien til tinga ein laga, men eit andrekrav har også vore at dei skulle vera vene. I dag kan duodji både vera brukskunst, salsgjenstander og inspirasjon for rein kunst.
Grene (rátnu) er eit ullteppe vove av sjøsamar gjennom lange tider. Desse blei brukte som sengeklede, køyreteppe og i båt. Dei blei også selde både sør i Bergen og nord. Flyttsamar kjøpte grener og brukte dei til teltduk og lavvodør. Ein lagar framleis teppa i Manndalen i Kåfjord.
Matkultur
Det samiske kjøkkenet er grunnlagt framfor alt på reindrift, jakt og fiske og på sanking av bær. Tradisjonelt var bær særs viktige i kosthaldet, ettersom ein ikkje hadde tilgang på anna frukt eller grønsaker om vinteren. Molte er blitt mest verdsett i samisk kultur. Ein kunne tørka og/eller salta matvarer for å ta vare på dei, og til dømes få produkt som suovas, salta og røykt reinsdyrkjøt. Ein har også gjerne brukt blodet av reinsdyr til matvarer som gummpus (blodklubb), blodpølser og blodpannekaker.
Bidos er ein slags lapskaus som kan lagast med reinsdyrkjøt. Gahkko er eit grovbrød med sirup og krydder, som stjerneanis. Kaffi har blitt brukt som drikke og matrett, der ein kan laga kaffisuppe ved å ha kjøt i kaffien eller kaffiost ved å ha ost, gjerne av reinsdyrmjølk, i han. Kaffiost er fyrst nemnd i samband med samar på 1700-talet.
Transport
Ski, slede og pulk har vore viktige framkomstmiddel for samar. Ein stor del av dei forhistoriske skia som er funne i Norden kjem frå samiske område, og dei går tilbake 6–8000 år. Ein kunne køyra med ski eller slede etter reinsdyr, nokre gonger som tevling. Då det fyrste skirennet for sivile blei halde i Tromsø i 1843, briljerte samar og kvenar ved å bruka korte ski og to stavar medan nordmenn hadde lengre ski og berre éin stav. På andre del av 1900-talet blei snøskuteren innført, og blei eit særs viktig transportmiddel innan reindrift.
Samisk båtbygging har vore verdsett av nordmenn sidan norrøn tid, og Snorre sine soger fortel til dømes at Sigurd Slembe fekk bygd skip sydde saman med sener ved Tjeldsund. Ordet gárbbis har vore i langvarig bruk om både nordlandsbåtar, elvebåtar og innsjøbåtar.
Biletkunst
Historiske former for biletkunst er helleristingar, som dei i helleristingsområdet i Alta, og dekorasjonar på runebommer. Den fyrste samiske forfattaren Johan Turi hadde ein liknande, naivistisk stil i boka Muitalus sámiid birra frå 1910. Nils Nilsson Skum verka før og etter andre verdskrigen med skildringar av livet og virket til reindriftssamar. På same viset skildra John Savio samisk liv i fleire ulike teknikkar. Frå 1970-talet blei kunstutøvinga utvida både med omsyn til form og innhald, til dømes ved at ein tok for seg politiske emne eller ved at ein fann inspirasjon i duodji. Iver Jåks, Aage Gaup og Ingunn Utsi er døme på kunstnarar som nyttar denne tankegangen. Andre nyare samiske biletkunstnarar er Rose-Marie Huuva, Britta Marakatt-Labba, Synnøve Persen, Hans Ragnar Mathisen og Berit Marit Hætta.
Dans
Tradisjonell dans er ikkje generelt sett på som ein synleg manifestasjon av samisk identitet. Dette har ført til ei vanleg misforståing om at samar, i alle fall i vestsamar, ikkje har nokon tradisjonell dansekultur.
Det samiske dansekomaniet Kompani Nomad fann fram til gamle skildringar av sjamanistiske ritual og oppførsel for å identifisera «tapte» samiske dansar og tolka dei gjennom moderne dans. Eit døme er lihkadus (ekstasedans), skildra i kjelder frå 1500- og 1600-talet, men som blei omforma av Lars Levi Læstadius til ein del av læstadianismen.
Par- og gruppedans har vore del av skoletamisk kultur og blant samar på Kolahalvøya sidan minst siste halvdel av 1800-talet. Desse square-dansane, pardansane, sirkeldansane og songleikane er påverka av karelske og nordrussiske dansekulturar, truleg under påverknad av russiske handelsmenn, militærteneste under tsaren og den russisk-ortodokse kyrkja. Den austsamiske dansetradisjonen har vore meir samanhengjande enn den vestlege, og er blitt utvikla av moderne danseutøvarar som Johtti Kompani.
Festivalar og samlingar
Urfolksfilmfestivalen Skábmagovat blir arrangert i Enare og mellom arrangørane er fleire aktørar innanfor samisk kultur, som t.d. Saamelaistaiteen tuki-foreininga. Ijahis Idja er ein musikkfestival som også blir halden i Enare. Sápmi Pride er ein årleg pridefestival med samisk fokus som er blitt halden ulike stader sidan 2014.
Film
Den samiske filmen kan reknast attende til 1987, då regissøren Nils Gaup regisserte filmen Veiviseren. Etter denne filmen kom det fyrst ut ein langfilm på samisk i 1997 med Paul-Anders Simma sin norsk-svensk-finske Stol på ministeren. Kautokeino-opprøret med regi av Nils Gaup kom ut i 2007. Filmen tok for seg opptakten til det historiske opprøret kjent under dette namnet.
Musikk
Sentralt i den tradisjonelle samiske musikken står joiken. Denne er gjerne blitt utført utan akkompagnement, men blir i nyare tid også brukt i lag med mange ulike instrument og musikkstilar. Moderne samiske musikarar og grupper er m.a. Adjágas, Amoc, Angelit, Mari Boine, Sofia Jannok, Jiella, Marja Mortensson, Wimme Saari, Tiina Sanila, SomBy, Transjoik, Niko Valkeapää, Nils-Aslak Valkeapää og Vilddas. Joik har vore del av dei norske bidraga til Eurovision i 1980 med «Sámiid ædnan» (nordsamisk for Samisk jord) og i 2019 med «Spirit in the Sky». Frå og med 1990 har ein arrangert den årlege song- og joikekonkurransen Sámi Grand Prix.
Teater
Beaivváš Sámi Našunálateáhter er den einaste profesjonelle teaterinstitusjonen i Noreg med samisk som scenespråk. Teateret har sete i Kautokeino, men turnerer òg i dei samiske områda i nabolanda. Giron Sámi Teáhter er eit samisk teater med sete i Kiruna. Åarjelhsaemien Teatere er eit sørsamisk teater som har hatt sete i Noreg og Sverige.
Aviser og tidsskrift
Den fyrste avisa på nordsamisk var Saǥai Muittalægje, som kom ut frå 1904 til 1911.
Ávvir er ei dagleg dagsavis som kjem ut på nordsamisk. Det blir også gjeve ut ein del samiske blad, som Nuorttanaste, Š nuoraid magasiidna, Daerpies Dierie og Samefolket.
Fjernsyn og radio
NRK Sápmi lagar samisk stoff for NRK radio, fjernsyn og nettstaden NRK.no. I Finland er Yle Sámi Radio ein del av Yle, eller Rundradion. Yle sende den satiriiske programserien Märät säpikkäät i åra 2012-2013. Frå og med 2013 hadde Yle også eigne Yle Ođđasat-sendingar, men dei sender framleis i lag med dei andre nordiske landa.
Dataspel
Den fyrste store samiske dataspelsatsinga kom i 2022, med Skábma: Snowfall. Spelet er på nordsamisk og har ein samisk hovudperson.
Museum
Samisk kultur blir bevart og formidla av museum som De samiske samlinger og museumsstiftinga RiddoDuottarMuseat i Karasjok, Varanger Samiske Museum i Varangerbotn i Nesseby, Äʹvv skoltesamisk museum i Neiden i Sør-Varanger, Tana museum i Tanadalen, Samtidsmuseet for nordlige folk i Manndalen i Kåfjord, Gállogieddi i Evenes, Saamelaismuseo Siida i Enare og Ájtte, Svenskt fjäll- och samemuseum i Jokkmokk.
Saemien Sijte er eit norsk nasjonalt museum for sørsamisk historie og kultur på Snåsa. Árran på Drag i Tysfjord er eit lulesamisk senter som omfattar museum. Várdobáiki er eit tilsvarande senter for markesamisk og sjøsamisk kultur. Samisk Museumslag er ein organisasjon for samiske museum og andre museum med samiske samlingar i Noreg.
Større nasjonale museum i landa samar bur i har òg husa mange samiske gjenstandar. Nokre av desse er tilbakeførte til lokalmiljøa sine. Bååstede er eit prosjekt for å tilbakeføra samiske gjenstandar frå Norsk Folkemuseum og Kulturhistorisk museum til samiske museum.
Organisasjonar
Det finske, norske, og svenske Sametinget tek mellom anna for seg samisk kultur og gjev støtte til han i kvar sine land. Sametinga samarbeider gjennom Samisk parlamentarisk råd. Nordisk sameråd eller berre Samerådet er ein paraplyorganisasjon for samiske organisasjonar i Noreg, Sverige, Finland og Russland.
Samisk kunstnerverksted i Máze (Masi) blei skipa i 1978. Det danna grunnlaget for Sámiid dáidačehpiid searvi (Samiske kunstneres forbund), som blei skipa i 1979. Samisk kunstnerråd (nordsamisk Sámi dáiddaráđđi, SDR) er eit felles administrativt sekretariat for dei fem samiske kunstnarorganisasjonane Juoigiid Searvi, Samisk kunstnerforbund (Sámi Dáiddačehpiid Searvi/Sámi Artists Union, SDS), Samisk Forfatterforening (Sámi Girječálliid Searvi), Samiske Komponister (Sámi Komponisttat) og Sámi Teáhter Searvi (STS).
Sami Siida of North America organiserer samar og sameinteresserte i Canada og USA.
Prisar og utmerkingar
Áillohaš musikkpris er ein samisk musikkpris med namn etter Nils-Aslak Valkeapää, kjend som Áillohaš.
Gollegiella er ein samisk språkpris for samar i Noreg, Sverige, Finland og Russland.
Årets skolt (skoltesamisk Eeʹjj säʹmmlaž -cistt, finsk Vuoden koltta -palkinto) er ein pris gjeven til personar som har bidrege stort til skoltesamisk språk eller kultur.
John Greig
John Greig er ein tidlegare fotballspelar og-trenar frå Edinburgh som var kaptein for Rangers FC sitt mannskap som vann cupvinnarcupen 1972.
Klubbspel
Greig fekk kontrakt med Rangers FC i 1961 og spelte på laget til han la opp i 1978. Etter nokre sesongar som angreps- og midtbanespelar var han frå slutten av 1960-åra ein hardt-taklande forsvarsspelar. Han vart skotsk cup- og ligameister både i 1964 og i 1965. I 1966 vann Greig og Rangers den skotske cupfinalen for tredje gong i rad. Den påfylgjande sesongen tok skottane seg til finalen i cupvinnarcupen, ein kamp der Bayern München vann pokalen etter ei einsleg skåring i 2. ekstraomgang. Den 24. mai 1972 spelte Rangers finale i cupvinnarcupen på ny, ein kamp Greig og lagkameratane vann med 3-2 mot Dynamo Moskva. Sidan vart Greig skotsk cupmeister 1973, ligameister 1975 og dobbeltmeister både i 1976 og 1978.
Landslagsspel
Greig spelte 44 landskampar i tida 1964-75, den siste hausten 1975 kom fire og eit halvt år etter den nest siste. Han var lagkaptein i 15 kampar, dei fleste i åra 1965-68. Greig skåra tre mål for det skotske landslaget, alle tre i året 1965. Han vart matchvinnar i to VM-kvalifiseringskampar, fyrst i bortekamp mot Finland i mai og så eit halvt år seinare framfor over 100 000 tilskodarar på Hampden Park i Glasgow mot Italia, då han var åleine målskårar.
Schottky-anomali
Schottky-anomali er eit bidrag til varmekapasiteten for ein fast lekam som kjem av at fyllingsgraden til energinivåa i atoma til lekamen aukar når temperaturen aukar. Effekten er mest synleg ved låge temperaturar, der andre bidrag til varmekapasiteten vanlegvis er små.
Effekten er kalla opp etter den tyske fysikaren Walter H. Schottky (1886–1976).
Scintillasjon
Scintillasjon kan syne til
Owlshead Peak
Owlshead Peak er ein fjelltopp 1,5 nautiske mil (2,8 km) aust for Cape Bellue på vestkysten av Graham Land. Det vart fotografert av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (FIDASE) i 1956-57. Namnet er skildrande og fjellet liknar eit uglehovud sett frå Crystal Sound og Darbel Bay.
Neve Daniel
Neve Daniel (hebraisk skrift נְוֵה דָּנִיֵּאל) er ei israelsk busetjing og fellesbusetnad vest i Gush Etzion sør på den okkuperte Vestbreidda. Han ligg sør for Jerusalem og like vest for Betlehem, på toppen av eit av dei høgaste punkta i området, nær 1000 meter over havet. Frå her er det utsyn over det meste av den israelske kystsletta ved Middelhavet, i tillegg til fjella i Jordan.
Historie
Neve Daniel vart grunnlagd den 18. juli 1982 ved Cohen-garden. Cohen-garden vart starta opp 6. september 1935, på landområde kjøpt frå den nærliggande landsbyen al-Khader. Dette vart overført til Jewish National Fund i 1943. Garden vart fråflytta under arabaropprøra og vart verande under jordansk kontroll fram til 1967.
Det nye samfunnet vart kalla opp etter Nebi Daniel, ein sving i vegen fleire kilometer sørvest for Betlehem, der ein konvoi med forsyningar til Gush Etzion vart angripen i eit bakhald. Vegen til Gush Etzion har blitt blokkert av arabiske landsbybuarar, som organiserte angrep på kjøretøy som køyrte til og frå Jerusalem.
Som alle israelske busetjingar i israelskokkuperte territorium vert Neve Daniel rekna som ulovleg etter folkeretten, sjølv om Israel hevdar retten er på deira side.
DM
DM, Dm, dM og dm kan syne til:
Dent Favre
Dent Favre er eit fjell i Bern-Alpane, mellom Dent de Morcles og Grand Muveran. Toppen ligg på grensa mellom kantonane Vaud og Valais.
Holmenkollrennet 1999
Holmenkollrennet 1999 fann stad i tida 13.-21. mars 1999 i Oslo.
50 km klassisk stil
Dato: 20. mars
<br style="clear:both;" />
Hopprenn
Dato: 15. mars
<br style="clear:both;" />
30 km fristil
Dato: 20. mars
<br style="clear:both;" />
4 x 5 km stafett
Dato: 21. mars
<br style="clear:both" />
Dents de Bertol
Dents de Bertol er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits.
Bill Kreutzmann
Bill Kreutzmann er ein amerikansk trommeslagar, mest kjend som medlem av Grateful Dead gjennom heile den 30 år lange karrieren deira. I nyare tid har han spelt med sine eigne band, BK3 og 7 Walkers.
Mel Collins
Han har arbeidd innan mange forskjellige sjangrar frå R&B og bluesrock til jazz, men er kanskje mest kjend for arbeidet sitt i progressiv rock, som med King Crimson, Camel og Alan Parsons Project.
Bill Kreutzmann
Diskografi
Med andre artistar:
Grateful Dead
Grateful Dead var eit amerikansk rockeband skipa i San Francisco Bay Area i 1965. Bandet var kjend for den unike og breitt samansette stilen sin, som blanda element frå rock, folk, bluegrass, blues, reggae, country, jazz, psykedelia og space rock —og for konsertane sine med lange improvisasjonar. «Musikken deira», skriv Lenny Kaye, «rører område som dei fleste andre grupper ikkje ein gong veit eksisterer.»
Musikken til Grateful Dead er påverka frå mange hald. På konsertinnspelingar eller på platene deira kan ein høyre psykedelisk rock, blues, rock and roll, country, bluegrass, countryrock og improvisert jazz. Desse forskjellige inspirasjonskjeldene vart utskild til ein mangfaldig og psykedelisk heilskap som gjorde «Grateful til pionerane i jamband-verda» Dei vart rangert på 55. plass på lista til Rolling Stone over dei største artistane gjennom tidene.
Dei første åra (1964-1966)
Phil Lesh og Jerry Garcia vart ført i lag av Gert Chiarito i 1964 for å spele på The Midnight Special, radioprogrammet hennar på KPFA i Berkeley, som gjekk kvar lørdagkveld.
Medlemmane i Grateful Dead på denne tida var banjo- og gitarist Jerry Garcia, gitarist Bob Weir, organisten Ron «Pigpen» McKernan, bassisten Phil Lesh og trommeslagaren Bill Kreutzmann (som då nytta scenenamnet Bill Sommers.) Lesh var det siste medlemmet som vart med i the Warlocks før dei vart Grateful Dead: han erstatta Dana Morgel Jr. som hadde spelt bass på eit par konsertar. Utanom McKernan, heldt kjernen i bandet i lag i 30 år, fram til Garcia døydde i 1995.
Namnet Grateful Dead vart vald frå ei ordbok. I følgje Phil Lesh, i biografien hans (s. 62), «...[Jerry Garcia] tok opp ei gammal Britannica World Language Dictionary...[og]...med ei sølvklår alvestemme sa han til meg, 'hei, du, kva med the Grateful Dead?'» Definisjonen der var «sjela til ein død person, eller engelen hans, som syner takksemd til nokon, som ei med ei velgjerning arrangert gravferda deira.». I følgje Alan Trist, direktøren i musikkforlaget til Grateful Dead Ice Nine, fann Garcia namnet i Funk & Wagnalls Folklore Dictionary, då fingeren hans landa på uttrykket medan dei spelte spelet «dictionary». I Garcia-biografien Captain Trips, skriv forfattar Sandy Troy at bandet røykte psykedelisk DMT på denne tida.
Andre folk som tidleg vart knytt til bandet var Rock Scully, som høyrte bandet frå Kesey og vart manager for dei etter å ha møtt dei under Big Beat Acid Test.
Hovudkarriere (1967-1995)
Ein av dei første store konsertane til bandet i 1967 var Mantra-Rock Dance— den 29. januar 1967 i Avalon Ballroom i Hare Krishna-tempelet i San Francisco. Grateful Dead spelte i lag med Hare Krishna-grunnleggjaren Bhaktivedanta Swami, diktaren Allen Ginsberg, banda Moby Grape og Big Brother and the Holding Company med Janis Joplin, og inntektene vart donerte til Krishna-tempelet. Det første albumet til bandet, 'The Grateful Dead', kom ut på Warner Brothers i 1967.
Den klassiske trente trompetisten Phil Lesh spelte bassgitar. Bob Weir, det yngste originale medlemmet i gruppa, spelte rytmegitar. Ron «Pigpen» McKernan spelte klaverinstrument og munnspel fram til han døydde i 1973, 27 år gammal. Garcia, Weir og McKernan song alle meir eller mindre like mykje. Bill Kreutzmann spelte trommer, og i september 1967 fekk dei ein trommeslagar til, Mickey Hart, som spelte på mange forskjellige perkusjonsinstrument.
I 1970 spelte dei i New Orleans på The Warehouse. Den 31. januar 1970 raida politiet hotellet deira og arresterte og sikta 19 personar for å narkotikamisbruk. Siktingane vart etter kvart heva, bortsett frå lydteknikaren Owsley Stanley, som alt var sikta i California for å ha laga LSD. Dette vart seinare omtalt i teksten på songen «Truckin'», ein singel frå American Beauty, som nådde 64. plass på listene.
Hart forlet Grateful Dead i februar 1971, og Kreutzmann vart igjen den einaste perkusjonisten i bandet. Mickey Hart kom attende til Grateful Dead for godt i oktober 1974. Tom «TC» Constanten vart ny mann på klaverinstrument frå 1968 til 1970, medan Pigpen spelte forskjellige perkusjonsinstrument og song.
Etter at Constanten forlet bandet, vart Pigpen igjen den einaste organisten i bandet. Mindre enn to år seinare, seint i 1971, fekk Pigpen ein ny kollega på tangentar, Keith Godchaux, som spelte piano i lag med Pigpen på Hammond B-3 orgel. Tidleg i 1972 vart kona til Keith, Donna Jean Godchaux, med Grateful Dead som korvokalist.
Bernhard Karlgren
Klas Bernhard Johannes Karlgren (kinesisk namn 高本漢, Gāo Běnhàn, ) var ein svensk sinolog og lingvist. Han var den første som på systematisk vis kartla kinesiske dialektar for å med moderne vitskaplege metodar rekonstruera mellomalderkinesisk uttale.
Bakgrunn
Bernhard Karlgren var fødd i 1889 i Jönköping i Sverige. Han var bror til professor Anton Karlgren og juristen Hjalmar Karlgren.
Karlgren publiserte sin første vitskaplege artikkel før han var 15 år, om ein svensk dialekt i Småland. På skolen han gjekk på i Jönköping studerte han kristendom, svensk, latin, gresk, tysk, engelsk, fransk, historie, geografi, matematikk, biologi, kjemi og fysikk. Slik hadde han før universitetsåra vore i kontakt med fem framande språk, med mest vekt på latin og gresk. Dei moderne språka var tilvalsfag med færre studietimar.
Grateful Dead
Hovudkarriere (1967-1995)
Brent Mydland vart med i bandet på klaverinstrument og som vokalist. Keith og Donna Godchaux danns då Heart of Gold Band før Keith Godchaux døydde i ei bilulukke i 1980. Mydland spelte 11 år med Grateful Dead før han døydde av ein overdose i juli 1990, og vart den tredje Dead-keyboardisten som døydde. Vince Welnick, som tidlegare hadde spelt i The Tubes, kom då inn i bandet på klaverinstrument og vokal. Welnick vart verande med bandet til Garcia døydde, men han vart aldri medlem av The Other Ones eller The Dead. Han spelte derimot i tidlege utgåver av Ratdog med Bob Weir. Welnick døydde i 2006.
Bernhard Karlgren
Bakgrunn
Åra 1907-09 studerte han ved Uppsala universitet. Der studerte han russisk under Johan August Lundell, som hadde ei sterk interesse for samanliknande fonologi.
Grateful Dead
Etterverknad (1995 til i dag)
Etter at Garcia døydde i august 1995 valde dei andre medlemmane å legge ned bandet. Sidan den gong har det vore fleire gjenforeiningar av dei gjenverande medlemmane.
Bernhard Karlgren
Karriere
Påverka av Lundell bestemde Karlgren seg for å prøva å tillempa metodane til den samanliknande historiske fonologien på kinesisk, noko som ingen så langt hadde studert frå denne synsvinkelen. Sidan det ikkje fanst noka undervising på kinesisk i Sverige den gongen dro Karlgren til St. Petersburg der han studerte språket under A.I. Ivanov. Åra 1910-12 budde Karlgren i Kina, der han studerte kinesisk og utarbeidde skildringar av 24 ulike kinesiske dialektar.
Grateful Dead
Etterverknad (1995 til i dag)
I 1998 danna Bob Weir, Phil Lesh og Mickey Hart, i lag med fleire andre musikarar, bandet The Other Ones. The Other Ones heldt konsertar dette året og gav ut eit konsertalbum, The Strange Remain året etter. I 2000 la The Other Ones ut på turne att, denne gongen med Bill Kreutzmann men utan Lesh. Bandet var igjen aktive i 2002, no med Lesh attende. I 2003 endra dette bandet namn til The Dead, og dei turnerte i 2003 og 2004. I 2008 heldt The Dead to konsertar, «Deadheads for Obama» og «Change Rocks». I 2009 la The Dead ut på ein ny turne.
Bernhard Karlgren
Karriere
Største delen av tida si i landet heldt Karlgren til i Taiyuan i provinsen Shanxi, der han såg Xinhairevolusjonen i slutten av 1911. Uroligheitene i Kina tvang han til å venda attende til Europa.
Grateful Dead
Etterverknad (1995 til i dag)
I 2009 dann Weir og Lesh eit nytt band, kalla Furthur, som har spelt fleire konsertturnar. I 2010 danna Hart og Kreutzmann Rhythm Devils som spelte mange konsertar denne sommaren.
Bernhard Karlgren
Karriere
I januar 1912 kom Karlgren til London og heldt kort deretter fram til Paris, der han studerte under dei kjende sinologane Édouard Chavannes og Paul Pelliot.
Grateful Dead
Prisar
Den 10. februar 2007 fekk Grateful Dead æresprisen til Grammy. Prisen vart motteke av Mickey Hart og Bill Kreutzmann på vegner av bandet.
Bernhard Karlgren
Karriere
Han var den første som på systematisk vis kartla kinesiske dialektar for å med moderne vitskaplege metodar rekonstruera mellomalderkinesisk uttale. Ein viktig innsats gjorde han på lignande vis med gammelkinesisk. Han forska òg på kinesiske låneord i andre språk, japansk, koreansk og vietnamesisk.
Grateful Dead
Diskografi
Studioinnspelingane til Grateful Dead har i liten grad klart å fange dei leikne improvisasjonene som prega konsertane, og som kom til uttrykk i skiftande sekvensar og stadig nye utformingar av songane. På det andre albumet til bandet, Anthem of the Sun, vart konsertopptak og studiopptak kombinert til frustrasjon for produsentane og platesleskapet. Den første salssuksessen deira vart dobbelt-LPen Live Dead, der dei tre første platesidene var eitt samanhengande opptak (no tilgjengeleg som éin CD). Seinare veksla bandet mellom å gje ut studioalbum og redigerte konsertopptak.
Bernhard Karlgren
Karriere
Blant dei mest sentrale verka hans er:
Grateful Dead
Diskografi
Mange (stort sett komplette) konsertear er seinare gjevne ut i seriane Dick's Picks (1-37), From the Vault, og Road Trips. Det er likevel tusenvis av piratopptak, som med løyve frå bandet, sirkulerer blant tilhengjarane. Mange kan òg lastast ned lovleg frå nettstaden Archive.org.
med originalbesetninga
med McKernan erstatta av Keith Godchaux på tangentar og Donna Godchaux på vokal
Bernhard Karlgren
Karriere
Han døydde i Stockholm i 1978.
Grateful Dead
Diskografi
med Keith og Donna Godchaux erstatta av Mydland
Spesielle utgjevingar