cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fleinsendin
Fleinsendin er eit vatn som ligg i Vang kommune i Innlandet.
Frøplantar
Dei eldste frøplantane ein har fossil frå er gruppa Pteridospermatophyta, desse er frå sein devontid.
Bakgrunnsstoff
av Michael G. Simpson
Helgelandsbrua
Helgelandsbrua vart opna i juli 1991 og var bomveg til ho var nedbetalt 27. mai 2005.
Konstruksjonen
Brua har i alt 12 spenn; hovudspennet er på 425 m. Seglingshøgda er 45 m.
Brua er ei rein betongbru. Alle pilarane er bygde med klatreforskaling.
Kablane er festa til ytterkanten av brubanen. Forankringane til kablane ligg i eit prefabrikert element som igjen er støypt inn i betongen på undersida av overbygningen.
Tårna er 6m brei sett frå sida av brua og 2,2 m på det smalaste, sett på tvers av brua.
Brua fekk 1994 utmerkinga «FIP - outstanding structures».
St. Elizabeth-flaumen i 1421
St. Elizabeth-flaumen (nederlandsk Sint-Elisabethsvloed) i 1421 var ein flaum i Nederland. Natt til 19. november råka ein kraftig storm kysten av Nordsjøen og eit dike brast fleire stader slik at polderane som låg under havnivå vart oversvømd. Mange landsbyar forsvann i flaumen og mellom 2 000 og 10 000 menneske mista livet. Flaumen førte til enorme øydeleggingar i Zeeland og Holland og skilde byane Geertruidenberg og Dordrecht som tidlegare hadde kjempa mot kvarandre under krok- og torskekrigen.
Det meste av området vart liggjande under vatn i fleire tiår. Etter kvart vart landområde drenert igjen, mellom anna øyane Dordrecht og Hoeksche Waard og nordvestlege område av Noord-Brabant (rundt Geertruidenberg). Det meste av Biesbosch-området har vore dekt av vatn sidan flaumen.
Årsaka til flaumen var altså at dika brast og ikkje som den store Nordsjøflaumen i 1953 som vart skapt av stomflod.
Nosivka
Nosivka (ukrainsk Носівка) er ein by i Tsjernihiv oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 15 000 innbyggjarar (2011).
Patrick Zwaanswijk
Patrick Zwaanswijk er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Kastellórizo
Kastellórizo (gresk Καστελλόριζο, italiensk Castelrosso, tyrkisk Meis) eller Mejísti (gresk Μεγίστη) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Middelhavet. Ho ligg 1,3 km utanfor sørkysten av Tyrkia, om lag 110 km aust for Ródos, om lag midt mellom Ródos og Antalya.
Kastellórizo med småøyane omkring er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Ródos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Kastellórizo 491 innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn. Ho har hatt forskjellige namn gjennom historia, som Castellorizo, Castelrosso og Meis. Det noverande offisielle greske namnet er Mejísti, som tyder «Størst». Dette er noko ironisk sidan ho er den minste av dei busette øyane i Dodekanesane med eit areal på under 10 km². Namnet refererer til at ho er den største av den litle gruppa av øyar ho har rundt seg. Dei største av desse er Ro i vest og Strongylí i søraust.
Geografi
Kastellórizo er den austlegaste av dei busette greske øyane og ligg aust i Middelhavet. Hovudøya ligg om lag 3 km frå Kaş i Tyrkia, og er seks km lang og tre km brei med eit areal på 9,2 km². Ho har ei trekanta form med tre nes i kvart sitt hjørne: Ájos Stéfanos i nord, Nífti i aust og Pounéndi i sørvest. Mellom dei to førstnemnde ligg det ei bukt der ein finn den einaste landsbyen på øya. Neset Ájos Stéfanos ligg nærast Anatolia og er 2,25 km sør for den tyrkiske byen Kaş (gresk: Αντίφελλος, Andífellos). Kapp Nífti ligg litt lenger frå fastlandet. Øya er kledd med fjell, som stort ett består av kalkstein, og har ein høg og kupert kyst. Det er ingen vasskjelder på øya, og alt drikkevatn blir frakta med båt frå Ródos.
Historie
Øya vart først kolonisert av dorianarar som kalla ho Megiste. Inskripsjonar i borga Ai–Nikolas (paleokástro) stadfestar at i den hellenistiske perioden vart øya styrt av Ródos.
Guden Måne
Måne (norrønt Máni) var guden som førte månen over himmelen i norrøn gudetru. I norrøn gudetru var månen laga av gneistar frå Muspelheim. Måne kan òg vera ein personifisert månegud. Måndagen har fått namn etter han.
Kastellórizo
Historie
Under Austromarriket var øya ein del av «Eparkiet av øyane», som hadde Ródos som hovudstad. Provinsen var hovudsakleg maritim. I mellomalderen kjempa austromarane og osmanske tyrkarar om øya. I 1306 vart øya teken av Maltesarordenen av Jerusalem, styrt av Folques de Villaret. Dei var på veg frå Kypros til Ródos, som dei erobra tre år seinare, og som vart sentrum i staten deira. Dei bygde opp att borga, som så vart fengsel for utru riddarar. I 1440 vart øya okkupert av sultan Djemal-el-din av Egypt, som øydela borga. Ti år seinare vart ho erobra av Alfons V av Aragon, kongen av Napoli, som i 1461 bygde opp att borga og sende ein guvernør til staden. Napoli heldt øya til 1512 då ho vart erobra av den osmanske sultanen Suleiman I.
22. september 1659 under krigen mot Kreta vart øya erobra av Venezia, som igjen øydela borga, men osmanarane klarte å ta øya tilbake etter ein liten periode. Mellom 1828 og 1833 vart Kastellórizo med dei greske opprørarane, men etter den greske sjølvstendekrigen enda, kom ho tilbake til Det osmanske riket. I 1912, under den tyrkisk-italienske krigen mellom Italia og Det osmanske riket, bad innbyggjarane general Ameglio, sjefen for dei italienske okkupasjonsstyrkane på Ródos, om å verte annektert av Italia. Forslaget vart avslått og 14. mars 1913 erobra innbyggjarane den osmanske garnisonen og utnemnde eit mellombels styre. I august same året sende den greske regjeringa ein oppsynsmann frå Sámos støtta av politsoldatar. Desse vart driven bort av innbyggjarane 20. oktober 1915. 28. desember 1915 gjekk eit fransk ekspedisjonskorps frå kryssaren «Jeanne d'Arc» i land på øya. Dei hindra grekarane i å gå på land på øya. Tyrkiske styrkar svarte på den franske okkupasjonen med å bombe øya frå land, og i 1917 klarte dei å søkke HMS «Ben-my-Chree». Etter Sèvrestraktaten vart øya gjeve til Italia, og den italienske marinen tok øya frå franskmennene den 1. mars 1921. Kastellórizo – med det italienske namnet Castelrosso – vart så ein del av Isole Italiane dell'Egeo.
I 1932 vart det signert ein avtale mellom Italia og Tyrkia, som definerte havgrensene mellom dei to nasjonane, og som gav alle småøyane rundt Kastellórizo – bortsett frå øyane Ro og Strongylí – til Tyrkia. Under den andre verdskrigen, den 25. februar 1941, klarte britiske kommandosoldatar å okkupere øya, men italienske styrkar frå Ródos erobra ho tilbake nokre dagar seinare. Då Italia kapitulerte til dei allierte i september 1943 vart øya igjen okkupert av Storbritannia, fram til tyske styrkar tok over i midten av 1944. I det britane drog bort frå øya tok det fyr i eit brennstofflager og brannen spreidde seg til eit nærliggande ammunisjonslager. Eksplosjonen øydela om lag halvparten av bygningane på øya.
Kastellórizo vart gjeve til Hellas i 1948 i lag med resten av Dodekanesane. Dei siste åra har turismen tatt seg opp på øya, hovudsakleg turistar som ønskjer ei litt rolegare øy i øygruppa.
Demografi og økonomi
Folketalet nådde toppen på slutten av 1800-talet med om lag 15 000 innbyggjarar. Seglskipa frå øya reiste med varer frå Anatolia (kol, tømmer valonia, furubark) til Egypt i byte mot varer her frå (ris, sukker, kaffi, slikepapir og garn), og førte korn frå Tyrkia til Ródos og Kypros. På øya vart det òg ein industri for trekol. Fiske industrien, hovudsakleg etter svamp, var òg viktig. I byrjinga av 1900-talet dalte økonomien, særleg etter Det osmanske riket sitt fall og deporteringa av antaoliske grekarar i 1923. Seint i 1920-åra hadde folketalet fallet til 3 000, medan rundt 8 000 flytta utanlands, hovudsakleg til Australia, Egypt, Hellas og Amerika. I dag har øya under 500 innbyggjarar.
Ved sidan av ein moderat turistindustri er fiske mellom dei viktigaste næringane.
Byar og tettstader
Den einaste tettstaden i kommunen er:
Familien Sars
Familien Sars var ein velståande familie i det norske borgarskapet i andre halvdelen av 1800-talet. Familien var barnerik, og hadde eit stort kontaktnett. Mykje av det dåverande norske kulturlivet, for ikkje å seia det akademiske og politiske livet, kom til å stå nær denne familien.
Historie
Maren Cathrine Welhaven gifta seg med Michael Sars, begge oppvaksne i Bergen, då ho var knapt 20 år gamal. Michael hadde ho kjent sidan barndommen som ein ven av broren hennar, Johan Sebastian. Ho hadde nettopp fått eit soknekall i Kinn i Sunnfjord, og Michael vart sokneprest i Manger i Nordhordland 9 år seinare. Livet var hardt for Maren som prestekone. Ho deltok i arbeidet og forskinga til mannen sin samtidig som ho skulle oppsede ein jamleg aukande barneflokk. Maren fekk 14 barn i dei 23 åra ho var prestefrue. Berre 9 av desse nådde vaksen alder.
Etter at dei heimebuande sønene Ernst og Ossian vart professorar i 1874, fekk fru Maren råd til større gjestfridom og vart ei verdsett vertinne for den leiande liberale salongen i hovudstaden.
I laupet av 19 år budde familien Sars på fire forskjellige stader i Frognergata, no kjent som Nobels gate, til slutt i ein gamal tømmervilla på hjørnet av Bygdøy allé. Her døydde Maren Sars, 87 år gamal.
Familiemedlemmer
Maren Sars hadde ein vid omgangskrins, og huset rekna mellom anna Peter Christen Asbjørnsen og Bjørnstjerne Bjørnson som faste gjester.
Flatningen
Flatningen er eit vatn som ligg i Vågå kommune i Innlandet. Vatnet har ein bestand av aure og røye.
Jordskjelvet og tsunamien i Indiahavet i 2004
Jordskjelvet i Indiahavet 2004 eller Sumatra-Andaman-skjelvet var eit undersjøisk megathrust-jordskjelv som fann stad den 26. desember 2004 utanfor Sumatra i Indonesia. Skjelvet førte til ein tsunami som råka landa i og rundt Indiahavet, frå Indonesia i aust til Somalia i vest.
Skjelvet blei målt til 6,5 på Richterskalaen og hadde ein momentmagnitude på mellom 9,1 og 9,3. Det var det største jordskjelvet sidan 1960-talet, og det andre eller tredje største som er blitt registrert med ein seismograf. Det var det største skjelvet i Indiahavet på om lag 600 år.
Hyposentereit var 160 km vest for Sumatra, tett ved øya Simeulue, og 30 km djupt. Det største undersjøiske jordskjelvet fann stad kl. 07.58.50 lokal tid (Sumatra, Thailand), rundt to timar etter soloppgang ved Sumatra (00.58.50 UTC eller kl. 01.58.50 norsk tid). Flodbølgjene som blei utløyste, trefte Sumatra kort tid etter og dei andre ramma kystane nokre timar seinare.
Kraftige etterskjelv gjekk føre seg i timevis, dei nordlegaste ved Andamanøyane i Bengalbukta; dei kraftigaste utløyste mindre flodbølgjer. Mindre kraftige etterskjelv heldt fram i dagevis.
Om lag 227 898 menneske døydde som følgje av skjelvet, dei fleste av flodbølgjene det utløyste. Bølgjene øydela også bygningar, som hus og hotell, og fiskereiskapar, og førte til store økonomiske tap og tilbakegang for fiske og turisme.
Kjelder
<!--
Fagleg skildring av jordskjelvet
Jordskjelvet blei opphavleg meldt med styrken 6,8 på Richters skala. På den meir veleigna momentmagnitude-skalaen, blei styrken fyrst meld som 8,1 av «United States Geological Survey», men etter analysar blei dette snart oppjustert til 8,5, og så til 8,9 og til slutt til 9,0.
Etter 1900 har dei einaste jordskjelva av sterkare styrke enn dette vorne det store jordskjelvet i Chile i 1960 (magnitude 9,5, det kraftigaste jordskjelvet målt nokosinne) og to jordskjelv i Alaska: «Langfredagsjordskjelvet» (9,2) og eit skjelv ved Andranof-øyene i 1957 (9,1). Alle desse skjelva utløyste tsunamiar i Stillehavet.
Hyposentereit var på 3.316°N, 95.855°Ø, ca. 160 km vest for Sumatra og rett nord for øya Simeulue, ca. 30 km under havoverflata (tidlegare meldt som 10 km). Dette er i den yttarste vestre enden av den såkalla "Ring of Fire", eit jordskjelvbelte som står for 81 prosent av verdas større jordskjelv. Sjølve jordskjelvet (når ein ser bort i frå tsunamien) var merkbart så langt unna som Bangladesh, India, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thailand og Maldivane.
Jordskjelvet fekk ei uvanleg stor geografisk utstrekning frå utgangspunktet i sør og langs brotlinja nordover mot Burma. Omtrent 1200 km av den geologiske brotlinja var i rørsle langs subduksjonssonen der Indiaplata går ned under Burmaplata. Havbotnen under Burmaplaten blir berekna å ha blitt løfta 10 meter vertikalt opp over Indiaplaten. Dette utløyste sjokkbølgjer i Indiahavet som bevega seg med ei fart på inntil 800 km/t, og som skapte tsunamiar der dei nådde land. Til samanlikning: Eit passasjerfly av typen Boeing 737-100 har maksimalfart på 940 km/t, og normal marsjfart på 800-850 km/t.
Indiaplaten er ein del av den store Indo-australske plata som ligg under Indiahavet og Bengalbukta, og som rører seg nordaustover i ei fart på gjennomsnittleg 5 cm pr. år (eller 15 meter pr. 300 år i forhold til Burmaplata. Med andre ord representerte dette jordskjelvet ein 300-årskorreksjon.
På Burmaplaten ligg Nikobar- og Andamanøyene og det nordlege Sumatra, og blir skuvt av Sundaplaten i aust. Både Burma- og Sundaplatene blir rekna for å vere deler av den store eurasiatiske plata. Den tektoniske aktiviteten som er resultatet av at dei nemnde platene gnissar mot kvarandre, har ført til det som blir kalla Sundabogen.
Eit utløysande jordskjelv tre dagar før?
Jordskjelvet fann stad berre tre dagar etter eit kraftig skjelv av magnitude 8,2 i eit audt havområde nede mot Antarktis, vest for dei nyzealandske Aucklandøyene og nord for den australske Macquarieøya. Dette er uvanleg; jordskjelv av styrke 8 eller kraftigare hender gjennomsnittleg ein gong i året, og godt atskilt i tid. Somme seismologar kan tenkje seg ein samanheng mellom jordskjelva, slik at det fyrste kan ha utløyst det i Indiahavet. Dei to jordskjelva fann stad i kvar sin ende av den indo-australske tektoniske plata.
Etterskjelv
Fleire etterskjelv med styrkar på mellom magnitudene 5,7 og 6,3 fann stad ved Andamanane i timane og dagane som følgde. Det same skjedde ved Nikobarene, dei sterkaste på 7,1 og 6,6. Andre etterskjelv skjedde i området rundt det opphavlege hyposenteret ved Sumatra, på storleikar mellom magnitudene 5,0 og 6,5.
Etterskjelv på minst magnitude 6, den 27.–31. desember (lokal tid)
27. desember
29. desember
31. desember
Etterskjelv på minst magnitude 6, etter den 1. januar (lokal tid)
1. januar
2. januar
4. januar
10. januar
24. januar
26. januar
Land berørt av katastrofen
Det blei frå dei forskjellige landa etter få timar melde om eit stort tal på omkomne og sakna, og tala berre auka for kvar dag som gjekk. Sumatra i Indonesia var det området der flest menneske mista livet.
Taraldsvik kraftverk
Taraldsvik kraftverk er eit vasskraftverk ovanfor Narvik sentrum i Narvik kommune i Nordland fylke.
Jordskjelvet og tsunamien i Indiahavet i 2004
Omkomne i dei direkte ramma landa rundt Indiahavet
''Merk>: Alle tal er omtrentlege og kan endre seg raskt. Detaljar er tilgjengeleg ved å klikke på dei einskilde tala. Lekkjene fører som regel til ein utanlandsk nyheitsteneste>.''
1 Inkluderer også dei som er oppgjeve under «omkome». Dersom dette talet ikkje er spesifisert, kan ein gå ut i frå at talet er det same som «omkome».
Taraldsvik kraftverk
Kraftverket vart bygd i samband med at Narvik fekk ny vassforsyning. Kraftstasjonen ligg 200 moh. Forsnesvatnet og Isvatnet blir nytta som magasin. Vatna er regulert mellom høvesvis 646 til 647 m.o.h. og 820 til 790 m.o.h.
Jordskjelvet og tsunamien i Indiahavet i 2004
Omkomne i dei direkte ramma landa rundt Indiahavet
2 Inkluderer ca. 19 000 omkomne i dei regionane som er under tamilsk kontroll. Info.
3 Inkluderer minst 2 464 utlendingar.
Taraldsvik kraftverk
Det er installert ein peltonturbin på 1,4 MW. Middels årsproduksjon er på 10 GWh.
Kraftverket er eigd av Nordkraft og vart sett i drift i 1985.
Jordskjelvet og tsunamien i Indiahavet i 2004
Omkomne i dei direkte ramma landa rundt Indiahavet
5 Inkluderer ikkje sør-afrikanarar som var utanlands (dvs. på ferie i katastrofeområdet).
Dødsofferet i Jemen var eit lite barn på øya Socotra, langt frå fastlandet og nær den kyststrekninga i Somalia som blei hardast ramma.
Tsunamien trefte også ei rekkje andre land og territorium i og rundt Indiahavet, men kosta ingen menneske livet der: Australia (med Keeling-øya), Det britiske område i Indiahavet (med den amerikanske militærbasen på Diego Garcia), Oman, Komorene, Mayotte, Mosambik, Madagaskar, Mauritius, Réunion og Sør-Afrika.
Detaljar om Burma (Myanmar)
Sjølv om talet på dødsoffer blir mistenkte å vere høgare enn det som er meldt frå Burmas styresmakter, er det grunn til å tru at det området som låg mest direkte i tsunamiens veg, den administrative eininga Tanintharyi, kom langt betre frå det enn Thailand. Området er både tynt befolka, og utanfor kysten ligg det mange øyar, blant anna Merguiøyane, som braut ned ein del av bølgene på veg innover. Ein thailandsk katolsk prest i grenseprovinsen Ranong i Thailand, sa til eit katolsk nyheitsbyrå den 4. januar at kjeldene og informasjonen hans frå opposisjonelle i Burma tydde på eit dødstal på rundt 600.
Detaljar om India
Det klare fleirtalet av dødsoffer stadfesta i India er frå delstaten Tamil Nadu. Øygruppen> Andamanene og Nikobarene har meldt om mange sakna. alvparten av dei indarane som tilslutta blir erkjent som døde, kan ha vore på desse øyane.
Då tsunamien trefte India, var ein del av søraustkysten skåna fordi den ligg i le av Sri Lanka. Nord for Sri Lanka var det særleg mange omkomne langs den sørlege delen av Koromandelkysten (nordlege Tamil Nadu, Pondicherry; særleg i distriktet Nagapattinam), men også mange i delstatane Andhra Pradesh og i Orissa. Rett sør for byen Nagapattinam drap flodbølgja omkring 1 500 pilegrimar på den katolske valfartsstaden Vailankanni; ingen annan enkelt stad på det indiske fastlandet blei ramma hardare.
Den delen av av tsunamien som trefte Indiakysten etter å ha passert sør for Sri Lanka, ramma den sørlege spissen av Tamil Nadu og nokre av dei sørlege distrikta i delstaten Kerala.
Detaljar om Indonesia
Indonesia stadfesta rett før nyttår nesten 80 000 døde, for det meste i provinsen Aceh nord på Sumatra, men også nokre på vestkysten og øyane til naboprovinsen Nord-Sumatra. Dei suspenderte så for ein periode den «offisielle teljinga» av omkomne på grunn av det store kaoset som var oppstått. Seinare er teljinga gjenopptatt, og pr. 15. januar hadde talet begynt å nærme seg 120 000.
Detaljar om Malaysia
Trass i nærleiken sin til jordskjelvet kom Malaysia relativt billig frå katastrofen. Det skuldast dels at landet ligg i le for Sumatra i høve til jordskjelvet, og dels at de nordlige delane av vestkysten som blei ramma av bølgjene hadde forvarsel. Fjernsyn og radio melde frå om faren, og livreddarar sette opp raude flagg langs stranda. Dei områda som blei ramma, var særleg auge som Langkawigruppa og Penang. Fire provinsar har meldt om omkomne: 52 i Penang, ti i Kedah, tre i Perak og ein i Selangor. Det var ein god del materielle skadar i dei same områda.
Detaljar om Maldivane
Maldivene har erklært nasjonal katastrofe. Ein tredjedel av øyane i denne øystaten kom fullstendig under bølgjene – gjennomsnittshøgda på landmassen i landet er knappe ein meter over høgvassnivået. To tredjedelar av hovudstaden Malé stod under vatn etter katastrofen. Det blir frykta at ei mengd øyar er så øydelagde at dei i praksis er blitt ubuelege.
Detaljar om Somalia
Fleire landsbyar i Somalia, som ligg så langt som 4.500 km frå jordskjelvet sitt episenter, blei skyld vekk av enorme bølgjer. Det meste av skaden fann stad i området Puntland, ein landsdel som er kontrollert av militiagrupper som ikkje samarbeider med makthavarane i Mogadishu. Særleg Ra sitt Hafun 1.150 km nordaust for Mogadishu blei ramma. Landsbyane Beyla, Garacad, Muduy og Nugaal i Puntland blei øydelagd.
Detaljar om Sri Lanka
Omkring 70 % av landets kystar blei ramma, særleg dei vende mot aust, sør eller sørvest. Dei ramma distrikta var, frå nord med klokka til sørvest: Jaffna, Kilinochchi, Mullaittivu, Trincomalee, Batticaloa (alle framfor alt tamilske område); og Ampara, Hambantota, Galle og i nokon grad Kalutara (alle framfor alt singalesiske område). Ein liten del av distriktet Colombo blei også ramma.
Omkring 1,5 millionar er blitt heimlause. Mange av dei omkomne var barn og gamle. Dei tamilske byane Mullaittivu og Vadamaradchi East blei omtrent utraderte. I Mullaittivu blei ei katolsk kyrkje fylt av truande samla til høgmessa ramma, og ein barneheim med 150 foreldrelause barn blei skylt på havet. Ein av dei døde var ei norsk-tamilsk kvinne frå Bergen som arbeidde på barneheimen. Mellom Colombo og Galle blei et tog med 1.700 passasjerer treft av bølgja – nesten alle omkom.
Kinesiske antipersonellminer av type T-72A, leivningar etter mange års kampar mellom regjeringsstyrkane og separatiststraumdraget blir Tamiltigrene, er frykta å ha blitt ført med straumen rundtomkring i landskapet.
Detaljar om Thailand
Rundt halvparten av dei omkomne var turistar, resten thailendarar eller gjestearbeidarar frå Myanmar. Dei populære turistmåla Phuket og Phi Phi blei hardt ramma, men eit mindre turistområde 60 km lenger nord, Khao Lak, gjekk det enda verre med. Dei omkomne som thailandske myndigheitene redegjorde for innan årsskiftet, fordelte seg slik mellom dei berørte> provinsane (frå grensa til Myanmar i nord til grensa til Malaysia i sør):
Den markante skilnaden mellom Phang Nga (82%) og dei andre fem kystprovinsar (18%) kan delvis forklarast med at Khao Lak nesten berre hadde lave bungalowar nede ved strandsletta, og ikkje så mange fleiretasjes hotell bygd tildels oppover høgdedrag bak stranda. Særleg mange tyskarar og skandinavar ferierte i Khao Lak.
Norske statsborgarar ramma av katastrofen
84 nordmenn blei etter ei halvt års hardt arbeid identifisert omkome.
Andre land som miste eigne statsborgarar som var utanlands i land rundt Indiahavet
Land i Europa:
Land i Afrika
Land i Amerika:
Land i Asia:
Land i Oceania:
Dødstal i historisk samanheng
Sjølv om jordskjelvet var det fjerde kraftigaste verda har opplevt sida 1899, vil dødstala utgjere ein mindre sum enn dersom noko tilsvarande hadde skjett i meir tettbygde delar av verda. Det jordskjelvet som sida 1899 har kravd flest ofre, var jordskjelvet i Tangshan. Den ramma millionbyen Tangshan i Kina i 1976, og minst 255 000 blei drepe. Ekspertar meiner likevel at dette talet er altfor lågt, og at det reelle talet sannsynlegvis er langt høgare (nokre overslag gjekk heilt opp til 650 000).
Før dette var det særleg store jordskjelvet i Ashgabat i Turkmenistan i det dåverande Sovjetunionen (1948, 110 000), jordskjelvet i Qinghai i Kina (1927, 200 000 døde), jordskjelvet i Tokyo i Japan (1923, 143 000 døde) og jordskjelvet i Gansu-provinsen i Kina (1920, 200 000 døydde).
Det mest dødbringande jordskjelvet kjent i verdshistoria fann stad i 1556 i den kinesiske Shaanxi-provinsen, og skal ha kravd 830 000 menneskeliv.
På 1900-tallet var den mest dødeleg tsunamien i Morobukta ved Mindanao på Filippinane i 1976; 8000 omkomne.
Den verste tsunamien i Atlanterhavet kravde, vel å merke i kombinasjon med det utløysande jordskjelvet, over 100 000 liv (1755, Lisboa i Portugal).
-->
Lunart år
Eit lunart år er eit år som er definert som ein syklus av nøyaktig tolv månesyklusar. Det lunare året er kring ti dagar kortare enn solåret, og kvar dato vil dermed hamne på ulik årstid i ulike år. Det mest kjente lunare året er det muslimske året.
Rønvik kyrkje
Rønvik kyrkje er ei arbeidskyrkje i Rønvik sokn i Bodø domprosti.
Kunstsenteret Birka
Noko av Birka si målsetjing er å vera eit senter for kompetanseheving, utvikling og formidling av kunst og handverk. Hovudmålet kan kort seiast å vera det å gjera kvardagen til handverksnæringa lettare, til dømes gjennom hjelp til marknadsføring, og kursing i tema som rekneskap/økonomi, regelverk, data/internett, og salsteknikkar.
På Birka si nettside finn du ei oversikt over næringsutøvande inna kunst og handverk, organisert under 15 fagkategoriar: filting, glas, interiør/bilete, interiør/tekstilar, keramikk, klede, knivar, lysstøyperi, metall/smedarbeid, rose- og dekormåling, samisk duodji, skinn og lêr, smykke, treprodukt og vev.
Sibirfuru
Sibirfuru eller sibirsk sembrafuru (Pinus sibirica eller Pinus cembra var. sibirica) er ein furuart som også blir omtalt som ein russisk underart av den svært like cembrafurua. I norsk skogbruk er det vanleg å kalle arten for cembrafuru.
Frøkjernane frå sibirfuru kan etast og har tradisjonelt vore kjend som russenøtter i Noreg.
Feforvatnet
Feforvatnet er eit vatn som ligg i Nord-Fron kommune i Innlandet fylke.
Farmakonísi
Farmakonísi (gresk Φαρμακονήσι, tyrkisk Bulamaç Adası) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho vert òg stundom kalla Farmakos, Farmako eller Farmakousa. Ho ligg midt i øygruppa utanfor austkysten av Tyrkia. I nord ligg øya Agathonísi, i vest øyane Lipsí, Pátmos og Léros, og i sør øyane Kálymnos og Psérimos.
Parasittisme
Parasittisme er ei form for symbiose som er til fordel for den eine parten og til ulempe for den andre. Ein skil ofte mellom endoparasittar, som lever på innsida av ein organisme, og ektoparasittar, som lever på utsida. Døme på ektoparasittar kan vera t.d. flått, mygg og igler, medan døme på endoparasittar kan vera m.a. bendelorm, trikin og spolorm. Ein tredje form for parasittar er dei såkalla epiparasittane, som lever på andre parasittar.
Farmakonísi
Farmakonísi er 38,8 km² stor og er kjend for sitt rike planteliv. Øya høyrer til Léros kommune. I dag har øya berre 10 innbyggjarar (2011).
Plutarkh skriv i Parallelle liv at då Julius Cæsar var ung reiste han til Litleasia og vart kidnappa av sjørøvarar. Han vart halde fange på Farmakonísi i 38 dagar. Med han var fanga lovde han at om han kom fri ville han kome tilbake å ta livet av alle sjørøvarane. Etter å ha betalt dobbelt så mykje lausepengar som kidnapparane kravde (han meinte det opphavlege beløpet var for lite for ein som han) og slapp fri, sende han ein flåte tilbake til øya og fekk alle sjørøvarane krossfesta.
Tomoki Suzuki
Tomoki Suzuki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Consadole Sapporo.
Heimskringla
Heimskringla, og kalla Norske kongesoger, er ei samling av kongesoger nedskriven kring 1220-talet av islendingen Snorre Sturlason (1179—1242).
Sogene byrjar med Ynglingesoga, soga om Ynglingeætta i Sverige (Svitjod). Etter kvart vert hovudsakleg norske kongar frå 900-talet til 1100-talet omtala. Sogene sluttar med at Øystein Øysteinsson Møyla døyr i 1177.
Namnet Heimskringla kjem av opningsorda i verket, «Kringla heimsins», den runde jordskiva. Heimskringla eller dei norske kongesogene har hatt mykje å seia for å skapa ei norsk nasjonalkjensle.
Heimskringla inneheld dei fylgjande sogene:
Utgåver
I Noreg vart boka første gong utgjeven av Carl Richard Unger i 1868 (Brøgger & Christie, Christiania). Ho vart utgjeven på nynorsk i 1874-77 i omsetjinga til Steinar Schiøtt. Ei rad framståande norske kunstnarar vart i 1896–99 inviterte av forleggaren J.M. Stenersen til å laga ei illustrert prakt- og folkeutgåve av Heimskringla. Desse kunstnarane var Christian Krohg, Erik Werenskiold, Halfdan Egedius, Gerhard Munthe, Eilif Peterssen og Wilhelm Wetlesen.
Sundøybrua
Sundøybrua er ei fritt-frambygg-bru i Leirfjord kommune i Nordland. Brua knyter Sundøya på austerenden av øya Alsten til fastlandet. Brua har ei lengd på 538 meter og eit hovudspenn på 298 meter. Seglingshøgda er 43,5 meter. Hovudspennet gjer at ho pr. 2005 har det nest lengste hovudspennet i verda for nokon fritt-frambygg-bru. Brua vart opna for trafikk den 9. august 2003, og er ein del av fylkesveg 220 i Nordland.
Historikk
Sundøybrua vart bygd av entreprenørane NCC og Reinertsen Anlegg i eit arbeidsfellesskap. Prosjektleiar for prosjektet var Kurt E. D. Johnsen, Reinertsen Anlegg. Byggelediar for Statens Vegvesen, Nordland var Hallgeir Skog. Brua kosta 176 millionar kroner.
Byggemateriale
Ved bygginga av Sundøybrua vart det brukt betong av typen C65 og LC60. Det vart pumpa lettbetong over 120 meter.
Tilslag for lettbetong vart importert frå Stalite i USA. Sundøybrua vart opna i august 2003 av samferdselsminister Torhild Skogsholm.
Storforshei
Storforshei er ein tettstad i Rana kommune, ca. 2 mil nord for Mo. Staden har ei historie som er tett knytt opp mot gruveverksemd. Dunderland Iron Ore Company starta gruvedrift ved Storforshei i 1902, seinare har Rana gruber drive ut malm her. Malmen frå Storforshei var ei tid nytta i produksjonen til Norsk jernverk. Elles har malmen vorte skipa ut frå Mo. I dag har staden skule og butikk. Nevernes kyrkje ligg nokre kilometer lenger opp i Dunderlandsdalen. Motorsportanlegget Arctic Circle Raceway (ACR) ligg ved Storforshei.
Kilpisjärvi
Kilpisjärvi (nordsamisk Gilbbesjávri) er ei busetnad i den nordvestre delen av Enontekis kommune i «Den finske armen» i Lappland i Finland. Staden har 86 innbyggjarar (per 20. april 2005). Kilpisjärvi ligg ved Europaveg 8, like ved grensa til Noreg. Den næraste busetnaden er tettstaden Skibotn ved Storfjorden, 43 kilometer lengre vest. Det går buss frå Kilpisjärvi til blant anna Tromsø (sommarstid), Karesuando og Rovaniemi (dagleg).
Plasseringa til staden ved norskegrensa gjer at grensehandel frå nordmenn er ein viktig del av økonomien i Kilpisjärvi. Det meste kjende landemerket i Kilpisjärvi er fjellet Saana, som er eit populært mål for fotturar frå staden. Kilpisjärvi naturhus ligg ved foten av Saana. Det går òg vandrestier til Halde og Treriksrøysa. Eit radioteleskopobservatorium, KAIRA, er òg her.
Trivia
Leno i Röyksopps musikkvideo «Poor Leno» er frå Kilpisjärvi.
Einavatnet
Einavatnet er ein innsjø som ligg i Vestre Toten kommune i Innlandet. Frå Einavatnet renn Hunnselva ut i Mjøsa.
Nyainqêntanglha
Geografi
Fjellkjeda har meir enn tretti toppar som er over 6000 moh., fire av dei når over 7000 moh. Ho deler Tibet i to og skaper eit vasskilje mellom elvane Yarlung Zangbo (Brahmaputra) og Nu (Salwin).
Det høgaste punktet er fjellet med same namn som kjeda, Nyainqêntanglha feng, som er 7162 moh. og blei klatra første gongen i 1986 av ei gruppe japanske fjellklatrarar. (andre kjelder seier 7088 moh.).
Religiøs tyding
Nyainêntanglha tyder 'grassletteguden' på tibetansk. I følgje tibetansk folketru er guden for fjellet gift med gudinna for den heilage Namtso-sjøen, og det finst mange soger og songar om desse. Gudeparet, gjennom dei fysiske symbola sine, blir særleg dyrka i saueår, ettersom dei begge skal ha blitt fødde i eit slikt år.
Yasuhiro Kamata
Yasuhiro Kamata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Consadole Sapporo, Rosso Kumamoto, V-Varen Nagasaki og FC Ryukyu.
Rebstein
Rebstein er ein kommune i valkrinsen Rheintal i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 411 meter over havet.
Jugelva
Jug (russisk Юг, tyder 'sør') er ei elv i Russland og ei av kjeldeelvane til Nordre Dvina. Ho har ei lengd på 574 km. Kjelda hennar er nær Nikolsk i Vologda oblast. Ho renn stort sett nordovr. Jug renn saman med Sukhona nær Velikij Ustiug og dannar Nordre Dvina.
Namnet på elva kjem frå finsk-ugriske språk som vart nytta i området før slavarane kom hit, truleg komi for «elv» (jfr. finsk joki).
Sergej Ignasjevitsj
Sergej Nikolajevitsj Ignasjevitsj er ein russisk fotballspelar. Han spelar i forsvar for CSKA Moskva i den russiske fotballigaen, og for det russiske landslaget.
Frank McCourt
Frank McCourt var ein irsk-amerikansk lærar og forfattar.
Zjasjkiv
Zjasjkiv (ukrainsk Жашків, russisk Жашков, Zjasjkov) er ein by i Tsjerkasy oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 14 000 innbyggjarar (2011).
Frank McCourt
I nittenårsalderen vende han attende til USA der han livnærte seg med tilfeldig arbeid inntil han vart innrullert i dei militære styrkane i samband med utbrotet av Koreakrigen. Den militære tenesta si hadde han i Tyskland. Etter krigen oppnådde han, delvis gjennom the G.I. Bill (ei særordning for studieplassar for tidlegare militært personell), å verta godteken som student ved New York University, sjølv om han ikkje hadde den formelle grunnutdanninga. Han underviste dei siste 18 åra som lærar i engelsk (creative writing) ved Stuyvesant High School i New York.
McCourt fekk Pulitzerprisen (1997) og National Book Critics Circle Awards (1996) for memoarromanen Angela's Ashes som han gav ut i 1997.
Bror hans, Malachy McCourt, er også forfattar.
Vinalopó
Gamle historikarar meiner at elva er den same som Alebus, som vert nemnt av Avienus i hans Ora Maritima.
Tre comarcaer i Alicante er kalla opp etter elva: Vinalopó Alto, Vinalopó Medio og Baix Vinalopó, som tyder Øvre, Midtre og Nedre Vinalopó.
Kjelda til elva ligg i eit fjellområde nordvest i Alicante, mellom Bocairent og Banyeres de Mariola. Ho munnar ikkje direkte ut i Middelhavet, men gjennom fleire små acequiaer, som renn sør for Elche og ut i myrområda El Fondó naturpark og Salinas de Santa Pola naturpark.
Riksmålsforbundets litteraturpris
Riksmålsforbundets litteraturpris vert delt ut kvart år av Riksmålsforbundet for framifrå bruk av riksmålet.
OpenOffice.org Writer
OpenOffice.org Writer er teksthandsamaren i kontorsystemet OpenOffice.org.
Riksmålsforbundets litteraturpris
Prisen vart fram til 2002 utdelt av Oslo og Bærum Riksmålsforening. Etter at denne foreininga vart oppløyst, vert prisen delt ut av Riksmålsforbundet.
G-streng
Ein g-streng er ei minimal underbukse med ein tøystreng rundt midja og ein mellom beina med noko utvida dekke på framsida. Han vert nytta av folk som ikkje ønskjer at trusekanten skal vere synleg gjennom buksa.
Askjem
Askjem er ein tettstad på Stadsbygd i Rissa kommune på Fosen i Trøndelag fylke. Staden har.
Magmatisk bergart
Ein magmatisk bergart (også kalla eruptiv bergart, størkningsbergart eller vulkansk bergart) er ein bergart som er danna ved at magma har trengt seg fram frå det indre av jorda og vorte avkjølt, slik at den flytande magmaen har størkna til fast form (fjell). Det er tre typar magmatiske bergartar: djupbergartar, dagbergartar og gangbergartar.
Djupbergartar
Hjå djupbergartane har magmaen storkna nede i djupet (det indre av jorda) under høg temperatur og stort trykk. Avkjølinga har skjedd seint og over lang tid, og difor ligg krystalla i det same mønsteret (krystallstrukturen), og dei har om lag same storleik. Krystallstrukturen er også velutvikla av same grunn, og kløyven er som regel god i alle retningar.
Djupbergartane vert klassifiserte med Streckeissen-systemet, i desse hovudkategoriane:
Dagbergartar
Hjå dagbergartene har magmaen storkna oppe på jordoverflata. Temperaturen har raskt vorte lågare, og trykket har vore lågt i høve til det trykket djupbergartane er utsette for. Avkjølinga har skjedd raskt og over svært kort tid. Bergarten har ikkje hatt tid på seg til å utvikle særlege krystall, og difor ligg krystalla sjeldan i eit organisert mønster (krystallstruktur), dei har ofte ulik storleik og er ofte små. Kløyven er ikkje lik i alle retningar. Bergarten er eit raskt resultat av vulkansk aktivitet.
Under ein erupsjon av lava kjem det også gass og væske, og ofte reagerer lavaen med dei bergartane som han pressar seg gjennom før han sprutar opp i lufta eller vatnet over seg. Difor har dagbergartane lokale namn eller namn som viser til strukturen eller samansetnaden til bergarten.
Dei vanlegaste dagbergartane:
Gangbergartar
Dei vanlegaste gangbergartane i Noreg er:
Vlie
Vlie eller Vliestroom er ein sjøveg mellom øyane Vlieland og Terschelling i Nederland. Vlie var estuaret til elva IJssel i mellomalderen. I 1666 brende den engelske admiral Robert Holmes den nederlandske handelsflåten på 130 skip (Holmes's Bonfire), som hadde søkt tilflukt i Vlie og trudde feilaktig at engelskmennene ikkje ville finne vegen mellom dei farlege grunnene. I dag er det mogeleg å nå hamna i Harlingen via Vlie.
Langdon Bay
Langdon Bay er ei bukt aust i Kent i England. Ho ligg 3 km aust for byen Dover og er kalla opp etter dei nærliggande landsbyane Langdon, East Langdon og West Langdon. Klippene rundt området vert kalla Langdon Cliffs (Langdonklippene), og frå toppen av klippene svingar ein sti seg nedover til stranda.
Historie
Bukta er kjend for store funn frå bronsealderen i 1974. Dette var mellom anna ei bronseøks av fransk type, som ein trur kan ha kome frå ein båt som dreiv i land her under ein storm langs den engelske kysten. Dette viser at det føregjekk handel over Den engelske kanalen alt i bronsealderen, om ikkje enno tidlegare. Øksa er i dag eigd av British Museum, men er utlånt til Dover Museum i Dover.
Tre søkelysbatteri, Langdon Lights, vart bygd inn i klippene under den andre verdskrigen slik at skip som gjekk inn i bukta kunne lysast opp medan dei vart kontrollerte. Eit slikt batteri er i dag øydelagd etter eit ras.
Området oppfor klippene er i dag graskledde bakkar og eit naturreservat eigd av National Trust. Store delar av dette reservatet vert rekna som ein «stad av særleg vitskapleg interesse» (SSSI) og «eit særleg vakkert naturområde» (AONB).
Yusuke Saikawa
Han spela for klubben Consadole Sapporo.
OpenOffice.org Math
OpenOffice.org Math er et verktøy i kontorsystemet OpenOffice.org.
Med Math kan du laga og redigere vitskaplege formlar og uttrykk.
Monte Vettore
Monte Vettore er eit fjell på grensa mellom Umbria og Marche sentralt i Italia. Det er ein del av Sibillinifjella og nasjonalparken Parco Nazionale dei Monti Sibillini.
Ei segn fortel at Pontius Pilatus vart gravlagd i eit vatn i ein lukka dal nedanfor fjelltoppen i ei høgd på 1 940 meter over havet.
Breiddalsvatnet
Breiddalsvatnet er ein innsjø som ligg i Skjåk kommune i Innlandet.
Tsuneyuki Ueda
Tsuneyuki Ueda er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Consadole Sapporo, Albirex Niigata Singapore, Zweigen Kanazawa og Honda Lock.
Horodysjtsje
Horodysjtsje (ukrainsk Городище) er ein by i Tsjerkasy oblast (provins) sentralt i Ukraina. Byen ligg ved elva Vilsjanka og er det administrative senteret i Horodysjtsje rajon (distrikt). Byen har kring 15 000 innbyggjarar (2011).
Horodysjtsje var fødestaden til Semen Hulak-Artemovsky, ein operasongar og komponist.
Mount Anglem
Mount Anglem er det høgaste fjellet på øya Stewart Island/Rakiura på New Zealand. Det ligg 20 kilometer nordvest for busetnaden Oban, nær nordkysten til øya, og er 979 meter høgt.
Mudderflate
Mudderflater eller tidvassletter er ei form for våtmark langs kysten som oppstår der gjørme vert avsett av tidvatn, elvar eller sjø. Ein finn dei ofte i lukka område som bukter, lagunar og estuar.
Mudderflater er viktige område for dyrelivet og har ofte store bestandar, sjølv om mangfaldet ikkje alltid er like stort. Ofte er slike område særs viktige for trekkfuglar som stoppar her.
Kjelder
Wattenmeer Vadmaro
Tania Kjeldset
Tania Kjeldset  er ein norsk forfattar og illustratør.
Kjeldset er fødd i San Francisco, men voks opp i Oslo. Ho har utdanning som teiknar ved Statens Håndverks- og kunstindustriskole der ho fullførte Diplom-oppgåve i 1989. Ho debuterte som forfattar i 1995 med barneboka Eplemadammen og har sidan skrive og illustrert fleire barne- og biletebøker, blant anna serien om Stine. Juli er nominert til UPrisen 2010.
Dokkfløyvatnet
Dokkfløyvatnet er ein innsjø som ligg i kommunane Gausdal og Nordre Land i Innlandet.
Øvre Røssåga kraftverk
Øvre Røssåga kraftverk er eit vasskraftverk ved Korgen i Hemnes kommune i Nordland fylke. Delar av nedbørsfeltet ligg i Grane og Hattfjelldal kommunar.
Inge Myrvoll
Han var vararepresentant i perioden 2001–2005. Frå 2003 til 2007 var han ordførar i Rana kommune.
Øvre Røssåga kraftverk
Kraftverket nyttar fallet på 135 meter frå magasinet Røssvatn til Stormyrbassenget Røssvatn er oppdemt og er regulert mellom 384 til 375 moh. Røssåga er regulert som følgje av verket.
Produksjonen starta i 1961 og verket vart ferdigstilt i 1962.
Til Røssvatn vert vatn ført frå Bleikvatnet, som er regulert mellom 408 og 387 moh. samt fleire bekkeinntak. Røssvatnet har eit magasinvolum på 2,35 milliardar m3 og er etter oppdemminga Noregs nest største innsjø.
Det er installert tre francisturbinar på totalt 187 MW. Middels årsproduksjon er på 907 GWh.
Eigar er Statkraft
Kazumasa Uesato
Kazumasa Uesato er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Hokkaido Consadole Sapporo, FC Tokyo, Tokushima Vortis, Roasso Kumamoto og FC Ryukyu (2019).
Manú
Manú er ei elv i det søraustlege Peru, og ei sideelv til Madre de Dios. Ho har ei lengd på 356 kilometer, alt gjennom biosfærereservatet Manu nasjonalpark i Madre de Dios-regionen.
Elva Manú blir til i den austlege skråninga av Andes mot Amazonasbassenget. Ho renn gjennom reservatet med same namn. Parken vart kunngjort i 1972 og i 1987 og er rekna som eit stort biosfærereservat, han kan huse ein av dei største konsentrasjonane av biologisk mangfald på jorda innanfor 19 098 km². Svært få menneske bur ved elvefaret. Parken er oppretta for vern, berre verksemd innan biologisk og antropologisk forsking kan gå føre seg der, dei skal vere avgrensa til observasjon av liv og økologiske prosessar i naturleg form. Dei fastbuande i parken er innfødde grupper av indianarar, hovudsakleg frå machiguenga. Manú tømmer seg i Alto Madre de Dias, nedanfor utlaupet kalla berre Madre de Dios. Dette er nær byen Manu. Providencia og Piriquina er store sideelver til Manú.
Rheineck
Rheineck er ein by og ein kommune i valkrinsen Rheintal i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 400 meter over havet.
Zuiderzee
Zuiderzee («Sørsjøen») var ei grunn bukt i Nordsjøen nordvest i Nederland som strekte seg 100 km inn over i landet og som var 50 km på det breiaste. Bukta var derimot grunn, berre om lag 4-5 meter djup, og hadde ei kystlinje på om lag 300 km. Ho dekte eit areal på 5 000 km². Opphavet til namnet kjem frå Friesland som låg nord for Zuiderzee. På 1900-talet vart det bygd eit dike på tvers av utløpet til bukta, som gjorde bukta om til ein innsjø. Saltvatnet vart gradvis erstatta av fersk vatn og den nye innsjøen fekk namnet IJsselmeer etter elva IJssel som munnar ut i han. Elva IJssel er ei grein av elva Rhinen.
Historie og katastrofar
I antikken var det ei bukt her som dei romerske forfattarane kalla Lacus Flevo eller Flevosjøen. Han var mykje mindre enn den seinare utgåva og hadde eit mykje smalare utløp til sjøen. Det kan ha vore eit system av fleire mindre innsjøar, myrer og kanalar i staden for ein stor innsjø. Ettersom tida gjekk eroderte desse innsjøane breiddene sine og vart ein større innsjø. Delar av dette området vart seinare kalla Vlie, og vatnet her rann truleg ut i sjøen gjennom det som i dag er Vliestroom-kanalen mellom øyane Vlieland og Terschelling. Marsdiep var ein gong i elv som kan ha vore ei grein av Vlie. I løpet av tidleg mellomalder endra dette eg på grunn av store flaumar i og stigande havnivå, og på 1100-talet førte dette til at utløpet vart mykje breiare. Etter ein katastrofal flaum i 1282 braut vatnet gjennom sanddynene nær Texel og Zuidersee vart ytterlegare utvida. Dette førte til at den vesle landsbyen Amsterdam fekk tilgang til sjøen.
Storleiken på denne store bukta heldt seg stort sett uendra frå 1400-talet og fram til det vart bygd dike i moderne tider. Årsaka til at desse vart bygd var at det i stormsituasjonar vart pressa mykje vatn inn i bukta og det vart flaum over store område langs breidda. 18. november 1421 braut eit dike saman og 72 landsbyar vart oversvømd medan om lag ti tusen menneske mista livet. Dette vart kalla den andre St. Elizabeth-flaumen eller Sint-Elisabethsvloed i 1421. Ein enno større flaum oppstod i 14. desember 1287, då femti- til åttitusen menneske mista livet i det som var den femte største flaumen som er registrert i historia. Denne flaumen fekk namnet St. Lucia-flaumen.