cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Optikk
Nokre optiske fenomen kan berre forklarast ved at lyset har kvanteeigenskapar, slik som fotoelektrisk effekt. Optikken bruker derfor både klassisk fysikk og kvantefysikk som forklaringsmodell.
Chicago at Carnegie Hall
Chicago at Carnegie Hall er det første konsertalbumet og det fjerde totalt av det amerikanske band Chicago. Det kom ut i 1971 som ein plateboks med fire LP-plater på Columbia Records. Det var òg ei stund til sals som to separate dobbeltplater. Det vart føreslått og lage ein kvadronisk miks av albumet, men det vart aldri gjort. Dette er det einaste av dei første ti utgjevingane til Chicago som ikkje kom ut i kvadrofonisk lyd.
Bakgrunn
Medan dei var på turné for å marknadsføre Chicago III, spelte Chicago i Carnegie Hall i ei veke i april 1971 og alle konsertane vart festa til lydband. Produsenten James William Guercio meinte at dei fleste songane som vart spelt der, frå dei tre første albuma, i tillegg til den nye songen «A Song For Richard And His Friends», var gode nok til å gjevast ut, og sette saman ein plateboks på fire LP-plater.
Columbia var særs skeptisk til den store samlinga og gjekk berre med på å gje ut albumet mot at bandet fekk mindre igjen for salet av albumet (noko liknande skjedde med debutplata The Chicago Transit Authority i 1969). Chicago gav ut Chicago at Carnegie Hall i oktober det året, til blanda mottaking. Samlinga selde bra, og nådde tredjeplassen på albumlista i USA, men gjekk ikkje inn på lista i det heile i Storbritannia. Kritikarane meinte albumet var for langt - til og med stemminga av instrumenta var med. Bandet sjølv har vore delt kring tankane om albumet.
Trass i dårleg lydkvalitet vart Chicago at Carnegie Hall ein av dei mestseljande plateboksane av eit rockeband. Dei hadde rekorden fram til utgjevinga av Live/1975-85 ein plateboks med fem plater av Bruce Springsteen & the E Street Band i 1986.
Den originale plata kom med to store plakatar av bandet.
I 2005 vart Chicago at Carnegie Hall mastra på ny og gjeve ut på tre CDar av Rhino Records med mykje betre lydkvalitet. I tillegg inneheldt det ein bonusdisk med åtte spor med alternative opptak og songar som ikkje var på 1971-utgåva, i tillegg til nesten alle dei originale plakatane og innpakninga.
Mattilsynet
Mattilsynet blei oppretta i 2004 ved at fire statlege tilsynsetatar (Statens dyrehelsetilsyn, Statens landbrukstilsyn, Statens nærinsmiddeltilsyn og sjømatdelen av Fiskeridirektoratet) og 89 kommunale næringsmiddeltilsyn blei slegne saman. Føremålet var å skape eit felles og einskapleg tilsyn, med ansvar for heile kjeda frå jord og fjord til bord.
Mattilsynet har i dag hovudkontor (Oslo), åtte regionkontor og 54 distriktskontor. I alt har etaten om lag 70 kontorstader.
Mattilsynet er underlagt tre departement; Landbruks- og matdepartementet (LMD), Nærings-og fiskeridepartementet (FKD) og Helse- og omsorgsdepartementet (HOD). Det administrative ansvaret for etaten ligg hos LMD.
Arbeidsområdet til Mattilsynet
Mattilsynet forvaltar alle lovene som handlar om produksjon og omsetnad av mat, det vil seie matkjeda frå jord og fjord til bord. Dette omfattar alle verksemder innan primærproduksjon, næringsmiddelindustri og småskalaproduksjon, importørar, daglegvarebutikkar og alle slag serveringsstader. Mattilsynet har òg tilsyn med veterinærar og anna dyrehelsepersonell, med dei som behandlar biprodukt (til dømes slakteavfall), og med alle som held dyr (også private). Det er også Mattilsynet som fører tilsyn med kosmetikk og kroppspleieprodukt, og med omsetnad av legemiddel utanom apotek.
Dyrevelferd er eit viktig tilsynsområde. Mattilsynet fører tilsyn med dyrevelferd både i profesjonelle dyrehald og hos private.
Lovverket
Dei viktigaste lovene på Mattilsynet sitt område er:
Matlova, som skal sikre forbrukarane helsemessig trygg mat og trygt drikkevatn, fremje god helse, samt ivareta miljøvennleg produksjon og hindre spreiing av dyre- og plantesjukdommar.
Dyrevelferdslova, som skal sikre at dyr, også fisk, blir behandla godt.
Mattilsynet har vidare også ansvar for lov om veterinærar og anna dyrehelsepersonell (dyrehelsepersonellova), lov om planteforedlerrett (planteforedlerloven) og lov om husdyravl (husdyravlsloven).
Til alle desse lovene er det utarbeidd forskrifter med meir detaljerte føresegner. Det aller meste av lovene og forskriftene inngår i EØS-avtalen og er felles europeisk regelverk.
Joakim Lystad var administrerande direktør frå etaten blei oppretta til september 2010.
Harald Gjein er administrerande direktør frå juni 2011.
Highwire
«Highwire» er ein song av the Rolling Stones som vart gjeven ut på konsertalbumet deira Flashpoint frå 1991.
Songen er skriven av Mick Jagger og Keith Richards og er ein av få politiske songar som Stones skreiv, ein kommentar om Golfkrigen. Jagger har sagt at songen ikkje er om sjølve krigen, men om korleis krigen starta
Teksten omhandlar opptakten til krigen og kritiserte politikken som låg bak:
We sell 'em missiles, We sell 'em tanks; We give 'em credit, You can call the bank; It's just a business, You can pay us in crude; You love these toys, just go play out your feuds; Got no pride, don't know whose boots to lick; We act so greedy, makes me sick sick sick
We walk the highwire; Sending the men up to the front line; Hoping they don't catch the hell fire; With hot guns og cold, cold nights
«Highwire» vart gjeven ut som singel frå albumet 1. mars 1991. Han nådde 29. plass på den britiske singellista, fjerdeplass i Noreg og 57. plass i USA. Det vart laga ein musikkvideo til songen som syner bandet som spelar songen i ein industriell setting.
Kvæfjorden
Kvæfjorden er ein fjord i Kvæfjord kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 17 km søraustover til Voktor i botn av fjorden.
627 Charis
627 Charis er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. mars 1907 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Kvæfjorden
Fjorden har innløp mellom Gavlen på Gapøya i vest og Bremnes i aust. Fjorden går sørover på austsida av Gapøya og Kvæøya. Bygda Bremnes ligg heilt ytst i fjorden på austsida. Ei anna bygd lenger inne i fjorden er Utstrand.
Når fjorden kjem mellom Kvæøya og Hinnøya vert han òg kalla Bygdesundet. På austsida her ligg Borkenes som er administrasjonssenter i kommunen. Frå her går det ferje over fjorden til Hokland på Kvæøya. Inst i fjorden ligg Vikvågen og frå her går fjorden Straumsbotn vidare sørover. På vestsida av Kvæøya ligg Gullesfjorden og vest for Gapøya ligg Godfjorden.
Arezzo
Arezzo (latin Arretium) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Arezzo i regionen Toscana og har om lag 95 000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 80 km søraust for Firenze.
Geografi
Arezzo ligg i ei bratt åsside som stig opp frå sletta som elva Arno renn over. I dei øvre delane av byen ligg domkyrkja, rådhuset og Medicifestningen (Fortezza Medicea), frå der hovudgatene går nedover til portane i den nedre delen. Den øvre delen av byen har halde på mellomalderpreget sitt.
Historie
Arezzo kan ha vore ein av dei tolv viktigaste etruskiske byane, den såkalla Dodecapolis. Han vart skildra av Livius som ein av Capitae Etruriae (hovudbyane til etruskarane). Det finst restar av ein akropolis ved San Cornelio, delar av murar, ein gravplass på Poggio del Sole (som framleis heiter «Solåsen»), og mest kjend dei to bronsestatuane Kimæren frå Arezzo" (400-talet fvt.) og Minerva (300-talet) som vart oppdaga på 1500-talet og ført til Firenze. Handel med grekarane førte òg nokre flotte kunstverk til den etruskiske adelen i Arezzo, som kratéren måla av Euphronios frå om lag 510 fvt. og som syner eit slag mot amasonene.
Byen vart erobra av romarane i 311 fvt. og Arretium var ein militærpost langs via Cassia, vegen frå Roma til Posletta. Arretium tok Marius si side i den romerske borgarkrigen, og Sulla, som vann krigen, førte ein koloni med veteranar frå krigen til den delvis øydelagde byen, som fekk namnet Arretium Fidens («Trufaste Arretium»). Byen blømde som Arretium Vetus («Gamle Arretium»), den tredje største byen i Italia på keisar Augustus si tid, og var særleg kjend for den store eksporten av keramikk.
På 200- og 300-talet evt. vart Arezzo sete for ein biskop, og er ein av få byar der ein veit namnet på samtlege biskopar frå den tid og fram til i dag, delvis fordi biskopane var føydale herrar i byen i mellomalderen. Den romerske byen vart øydelagd, delvis under gotarkrigen og invasjonen langobardane, og delvis fordi steinane vart nytta til å bygge nye festningsverk. Berre amfiteateret står att.
Mellomalderkommunen Arezzo tok makta frå biskopen i 1098. Fram til 1384 styrte Arezzo seg sjølv som ein sjølvstendig bystat. Dei støtta hovudsakleg ghibellinarane og stod derfor mot guelfarane i Firenze. I 1252 grunnla byen universitetet sitt, Studium. Etter slaget ved Campaldino (1289), der biskop Guglielmino Ubertini døydde, gjekk det nedover med ghibellinarane i Arezzo, bortsett frå ein kort periode under Tarlati-familien. Den største av desse var Guido Tarlati, som vart biskop i 1312 og som hadde gode relasjonar til ghibellinarane. Tarlati søkte støtte i ein allianse med Forlì og herrane her, Ordelaffi-familien, men Arezzo vart likevel lagt under Firenze sitt styre i 1384 og følgjer så historia til Firenze og storhertugdøme Toscana styrt av Medici-familien. I denne perioden arbeida Piero della Francesca o lurlka San Francesco di Arezzo og skapte flotte fresker, som nyleg er restaurert og som er dei mest kjende verka i Arezzo. Etter dette byrja byen ein økonomisk og kulturell nedgangsperiode i byen. Dette førte derimot til at mellomalderpreget vart bevart og lite av denne gamlebyen vart fornya.
På 1700-talet vart dei nærliggande murområda i Val di Chiana, sør for Arezzo, drenert og regionen vart mindre truga av malaria. Mot slutten av hundreåret erobra Napoleon Arezzo, men byen vart raskt ein base for motstandsrørsla Viva Maria. Dette gjorde at byen etter krigen vart provinshovudstad. I 1860 vart Arezzo ein del av Kongedømet Italia. Byen vart hardt råka under den andre verdskrigen.
Békéscsaba
Békéscsaba (rumensk Bichişciaba, slovakisk Békešská Čaba) er ein by søraust i Ungarn, og hovudstad i fylket Békés.
Historie
Området har vore busett sidan antikken. I jernalderen vart området erobra av skytianarar, av keltarar og så hunarar. Etter den ungarske erobringa var der mange små landsbyar i området.
I 1715 vert Csaba nemnd som ein folketom stad, men berre eitt år seinare kan ein i dokument sjå at folk frå byen betalte skatt. Den nye Csaba vart truleg grunnlagd av János György Harruckern, som vart æra for fridomskampen mot tyrkarane og kjøpte området som utgjer Békés fylke. I 1847 var byen alt blant dei tjue største i Ungarn med eit folketal på 22 000. Likevel var Csaba framleis som ein stor landsby med gjørmete gater og overfylte hus.
I 1858 fekk byen jernbanesamband. Dette førte til utvikling, nye hus og fabrikkar vart bygd, og byen byrja å bløme. Mot slutten av 1800-talet skapte likevel arbeidsløyse mykje spenning i byen og i 1891 vart det slått ned på eit opprør med hjelp frå rumenske soldatar. Ein av dei viktigaste politiske personane i byen var András L. Áchim, som grunnla bondepartiet og som klarte å heve Békéscsaba sin status til «by med byråd».
Den første verdskrigen førte liding til byen. Mellom 1919 og 1920 var Békéscsaba okkupert av Romania. Etter Trianon-traktaten mista Ungarn sine viktigaste byar i sør, Arad og Nagyvárad, og Békéscsaba måtte ta over rolla deira, og vart den viktigaste byen i området.
Under sosialisttida vart Békéscsaba fylkeshovudstad i Békés (1950), og byrja å utvikle seg til eit av dei viktigaste sentera for matindustri i Ungarn. Då sosialistregimet tok slutt i 1990 vart det krise i industrien og mange folk mista jobbane sine. I dag er krisa over og Békéscsaba er på framgang igjen.
Vitskap i 1949
Vitskapsåret 1949 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1949.
Døde
...
Raudøya i Ørsta
Nord for Raudøya ligg den ca. 31 daa store Raudøyholmen, og den vesle holmen Blæja på ca. 2 daa.
Agder Flekkefjords Tidende
Agder Flekkefjords Tidende er lokalavis for Flekkefjord i Agder og nabokommunane Kvinesdal, Sirdal, Lund og Sokndal. Avisa vart trykt for første gong den 25. april 1877 av lærarane Ole Fuglestvedt og Nicolai Just. Sidan då har avisa kome ut regelbunde, med unnatak av krigsåra 1940 til 1945.
Raudøya i Ørsta
Raudøya ligg midt i utlaupet av Ørstafjorden, rett sør og vest for Liadalsbygda på den eine sida av fjorden og rett nord for Steinnes på den andre sida. Avstanden til Liadalsbygda er ca. 700 m på det kortaste, og om lag 600 m over til Steinnes på den andre sida. Nordaustover frå øya ligg Vartdalsfjorden, som sørvest for øya går over i utlaupet til Voldsfjorden og held fram som Rovdefjorden.
Heile Raudøya er freda, som Raudøya landskapsvernområde og Raudøya naturreservat. Grunnlaget for fredinga er mellom anna den store førekomsten av kristtorn på øya. Det er òg særs mange fornminne på øya, mellom andre Kjemperøysa (sjå kjelder) der truleg holmgangsmannen Ljot den bleike vart gravlagt.
Raudøya er gardsnummer 64 i Ørsta. Her har vore 3 bruk på øya, men ingen av dei er i drift no, og øya har ingen fast busette. Det har også budd folk på Raudøyholmen.
Namn
Namnet er eit vanleg øynamn, og siktar truleg til ein raudaktig bergart.
Agder Flekkefjords Tidende
I 1971 vart avisa registrert som aksjeselskap. 1. januar 2000 publiserte verksemda nettavisa avisenagder.no.
Sani Abacha
Sani Abacha var ein nigeriansk offiser og politikar. Han var de facto president i Nigeria frå 1993 til han døydde i 1998.
Abacha hadde militær utdanning frå Storbritannia og Nigeria, og gjekk inn i det nigerianske forsvaret i 1963, der han oppnådde grad som general. Han var aktiv i militærkuppa i 1983 og 1985, og etter kuppet i 1985 vart han utnemnd til stabssjef for hæren. I 1990 vart han utnemnd til forsvarsminister. I 1993 gjennomførte han sjølv eit statskupp og utropte seg sjølv til president. Abacha døydde 54 år gamal av eit hjarteåtak i 1998.
Speak Your Peace
Speak Your Peace  er det niande studioalbumet til den amerikanske musikaren Terry Callier, gjeve ut i 2002. Det var det tredje albumet hans etter å ha teke opp att musikkarrieren sin på slutten av 1990-åra etter ein tjue år lang pause. Han hadde òg gjeve ut eit konsertalbum, Alive on Mr. Bongo, i 2001.
Songen «Brother to Brother» vart gjeve ut på singel. Denne vart skriven og sungen i lag med Paul Weller. Her er òg to coverversjonar, «Caravan of Love» av The Isley Brothers og «Just My Imagination» av The Temptations.
Bjarkøyretten
Bjarkøyretten (norrønt  biarkeyiarréttr dansk biærkret, birkeret, fornsvensk  bjærkøa rætter , svensk Bjärköarätt), er ei nemning på lovverk som regulerte livet på ein handelsplass birk og i ein by i Norden i tidleg mellomalder. Altså ein bylov for byar i mellomalderen.
Dei eldste kjende bjarkøylovene i Norden er frå dei to norske byane Nidaros (Trondheim) og Bergen, frå 1100- og 1200-talet. Bjarkøyretten for Lödöse i Västergötland finst teken vare på frå år 1345. Det finst òg delar av andre bjarkøylovtekster frå 1300-talet.
Namnet på den eldste byen i Sverige, Birka, kan og ha hatt meininga marknadsplass, ein kaupang eller kjøpstad. Bjarkøyretten kan dermed bety lov for kaupangen, eller byloven.
Bjarkøyretten vart i Noreg avløyst av kong Magnus Lagabøte si bylov og landslov på 1270-talet.
Eika
Eika er ei øy i Ulstein kommune på Sunnmøre. Den har eit eit flatemål på om lag 2,4 kvadratkilometer.
Øya er relativt lang og smal, om lag 3,8 km lang og om lag 1,1 km breid på det breidaste. Omkretsen (kystlina) er om lag 11 km.
Eika ligg sør for Hareidlandet, skilt frå Hareidlandet med Eiksundet og Selvågdjupet. Nordaustover frå øya ligg Vartdalsfjorden som går over til Rovdefjorden vest for øya. Eika ligg også nord for utlaupet til Voldsfjorden og nordvest for utlaupet til Ørstafjorden. På vestsida av øya ligg Gurskøya, og leia nordover mot det tronge Dragsundet mellom Gurskøya og Hareidlandet.
Om lag 300 m sør for Eika ligg den 0,8 km2 store Yksnøya i Volda kommune
Eika fekk brusamband over den 405 m lange Eiksundbrua til Eiksund på Hareidlandet i samband med utbygginga av Eiksundsambandet, ein del av Fylkesveg 653. Den 7765 m lange Eiksundtunellen går frå Eika til Sørheim i Ørsta. Sambandet vart offisielt opna 23. februar 2008.
Kopar
Kopar er eit grunnstoff med kjemisk symbol Cu og atomnummer 29. Det er eit transisjonsmetall og høyrer til dei edle myntmetalla saman med sølv og gull, og dei er alle plassert i gruppe 11 i d-blokka i periodesystemet. Kopar er nødvendig for kroppen, men i store mengder er det giftig. Salt av kopar er oftast blå eller grøne.
Eika
Det er fleire gardar på Eika, men ingen i drift no. Øya har berre nokre få fast busette.
Another Side of Bob Dylan
Another Side of Bob Dylan er det fjerde studioalbumet til Bob Dylan og kom ut i august 1964 på Columbia Records.
628 Christine
628 Christine er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. mars 1907 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Another Side of Bob Dylan
Som tittelen «ei anna side» syner til, markerte albumet eit skifte bort frå den meir openlyse tema-orienterte folkemusikken som hadde dominert det førre albumet hans, The Times They Are A-Changin'. Dette brotet med dei tradisjonelle røtene førte til skarp kritikk frå innflytelsesrike folk i visemiljøet. Redaktør i Sing Out!, Irwin Silber, er kjend for å ha klaga over at Dylan «hadde mista kontakten med folk» og hadde vikla seg inn i kjendisverda.
Eika
Frå 1837 var Eika saman med Eiksund ein del av Herøy kommune. Den 1. januar 1964 vart Eika og Eiksund flytta til Ulstein kommune. Eika og Eiksund hadde då 222 innbyggjarar til saman.
Another Side of Bob Dylan
Trass i store tematiske endringar, framførte Dylan framleis songane sine solo med akustisk gitar og munnspel, og til og med piano på ein song. Another Side of Bob Dylan nådde 43. plass i USA (og selde etter kvart til gullplate), 8. plass i Storbritannia i 1965 og på VG-lista 26. plass.
Innspelinga
Gjennom 1963 arbeidde Dylan på ein roman og eit skodespel. Fleire forleggarar var interesserte i kontrakt med Dylan og på eit tidspunkt vart City Lights sterkt vurdert. Men Dylan arbeidde på boka si i sitt eige tempo og manageren hans Albert Grossman valde å gjere ein avtale med eit stort forlag.
Kopar
Bruk
Kopar er ein god straumleiar og vert brukt i elektriske og elektroniske leidningar.
Another Side of Bob Dylan
Innspelinga
Det tok fleire år før Dylan gjorde ferdig boka si, men dikteksperimenta som kom frå det påverka låtskrivinga hans. Det mest kjende dømet kom i ei seks linjer lang avslutting på eit dikt som omhandla mordet på president John F. Kennedy (som fann stad 22. november 1963):
"the colors of Friday were dull / as cathedral bells were gently burnin / strikin for the gentle / strikin for the kind / strikin for the crippled ones / an strikin for the blind"
Kopar
Bruk
Den giftige eigenskapen til metallet gjer at ein kan bruka det for å hindra algevekst på skip og i oppdrettsanlegg.
Messing er ei legering av kopar og sink. Bronse er legering av kopar og tinn. Desse legeringane blir mykje brukt som eit vakkert og sterkt materiale i gjenstandar og bygningar. Kopar har òg vore mykje brukt i myntar.
Another Side of Bob Dylan
Innspelinga
Refrenget dukka seinare opp i songen «Chimes of Freedom», og som biografen Clinton Heylin skriv: «Med dette triste refrenget går Dylan frå å vere ein høvestrubadur til å verte ei vandrande diktar».
I februar 1964 la Dylan ut på ei tjue dagar lang reise over USA. Han reiste i ein stasjonsvogn med eit par vener frå New York til California. Dylan fortalte seinare: «Vi snakka med folk i barar, gruvearbeidarar. Snakka med folk - det er der det skjer, mann».
I følgje Heylin var hovudmålet med reisa å finne nok inspirasjon til å fjerne seg bort frå visesongformatet. Dylan var stort sett bak i stasjonsvogna og arbeidde på songar og skreiv kanskje dikt på ein skrivemaskin. Det var på denne risa Dylan skreiv «Chimes of Freedom», som han spelte på ein konsert i Denver den 15. februar. «Mr. Tambourine Man» vart òg skriven på denne reisa.
Kopar
Utvinning
Kopar er eit vanleg metall i jordskorpa, og har vore nokså lett tilgjengeleg for tidlege menneske, som skapte bronse og bronsealderen. I Noreg finne me kopar i det kaledoniske beltet frå Hardanger til Røros, med nokre spreidde felt lenger nord.
Ein byrja med gruvedrift i Noreg seint på 1400-talet. Det første norske koparverket starta i Sandsvær ved Kongsberg i 1490. Andre kopargruver i Noreg har lege i Kvikne, Røros, Løkken og Visnes. Den siste utvinningsstaden ligg på Karmøy og har gjeve namn til Kopervik.
Another Side of Bob Dylan
Innspelinga
Det var òg på denne reisa at The Beatles kom til Amerika første gong. Dylan hadde følgd The Beatles sidan 1963 og det finst forskjellige forteljingar om kva Dylan følte mot Beatles. I eit intervju i 1971 fortalte Dylan at han var imponert av musikken deira. «Vi køyrte gjennom Colorado og hadde radioen på og åtte av songane på Topp 10 var Beatles-songar...'I Wanna Hold Your Hand,' alle dei tidlege songane. Dei gjorde ting som ingen andre gjorde. Akkordane deira var vanvittige, heilt vanvittige og harmoniane deira gjorde det heile sterkt...Eg visste at dei staka ut retninga som musikken måtte gå i.»
Kopar
Utvinning
Det meste av norsk kopar har gått til eksport. Mellom anna kler kopar frå Visnes Friheitsgudinna i New York-hamna.
Another Side of Bob Dylan
Innspelinga
Medan The Beatles starta å påverka Dylan og omvendt, skjedde det store endringar i livet til Dylan. Dylan heldt fram forholdet til visesongaren Joan Baez. Kjærasten til Dylan, Suze Rotolo, hadde fått nok av forholdet deira, og då Dylan kom tilbake til New York hadde dei ein krangel. Systera hennar, Carla, blanda seg inn, og det heile enda med at Carla Rotolo og Dylan byrja å slåst. Dylan vart tvungen ut og forholdet til Suze var definitivt over.
Dylan reiste så til Europa og heldt nokre konsertar i England før han reiste til Paris, der han vart introdusert for den tyske modellen, Christa Paffgen, som hadde kunstnarnamnet Nico. Nico reiste vidare med Dylan i Europa og dei enda opp i Vernilya, ein liten landsby utanfor Aten i Hellas. Her skreiv Dylan ferdig mange av songane som skulle kome på det neste albumet. Ni av desse vart spelt inn då han kom attende til New York: «All I Really Want to Do», «Spanish Harlem Incident», «To Ramona», «I Shall Be Free No. 10», «Ballad in Plain D», «It Ain't Me, Babe», «Mama You Been On My Mind», «Denise Denise» og «Black Crow Blues». Dylan skreiv òg songen «I'll Keep It With Mine», som han gav til Nico. Ho spelte til slutt inn denne songen på albumet hennar Chelsa Girl i 1967.
Etter kvart som Dylan no vart meir kjend, ønskte Columbia at Dylan skulle gje ut meir musikk og sette av tid til han i studio med Tom Wilson som produsent.
Kopar
Folketru
I alkymien meinte ein at kopar hadde samband med Afrodite/Venus på grunn av den vakre glansen, det at ein lenge hadde brukt kopar for å laga speglar, og fordi ein assossierte metallet med Kypros, som var ei heilag øy for gudinna. Symbolet for kopar i alkymien var derfor det same som for gudinna og planeten Venus.
Another Side of Bob Dylan
Innspelinga
Den første (og einaste) innspelinga vart halden 9. juni i Columbia sitt Studio A i New York. Dylan spelte inn fjorten originale songar på ein kveld, og elleve av dei vart valde ut for albumet. Dei tre songane som ikkje kom med var «Denise Denise», «Mr. Tambourine Man» og «Mama You Been On My Mind».
Ramblin' Jack Elliott vart til stades under innspelinga og Dylan bad han bli med på «Mr. Tambourine Man». Elliot fortel: «Han inviterte meg med på songen, men eg kunne ikkje teksten bortsett frå på refrenget, så eg song berre harmoni på refrenget.» Det vart berre spelt eit opptak av songen, og Dylan rota litt på delar av teksten. Sjølv om innspelinga ikkje kom med på dette albumet, kom Dylan tilbake til songen på det neste albumet.
Johann Sebastian Bach
Johann Sebastian Bach var ein tysk komponist og organist under barokken. Han vert av mange rekna som ein av dei største komponistane nokon gong, men i samtida var han best kjent som ein stor orgel- og cembalovirtuos.
Another Side of Bob Dylan
Utgjeving
Då Another Side of Bob Dylan var klar for utgjeving spelte Dylan dei nye songane sine på Newport Folk Festival i juli 1964. Dette var første gong Dylan møtte countrylegenda Johnny Cash. Dylan var alt ein tilhengjar av Cash og motsett. Sjølv om publikumet i Newport såg ut til å like dei nye songane, gjorde ikkje visemiljøet det same. Irwin Silber frå Sing Out og David Horowitz kritiserte den nye retninga til Dylan og skulda han for å ha bukke under for presset kjendisstatusen medførte.
Johann Sebastian Bach
Dei religiøse og verdslege verka hans for kor, orkester og soloinstrument prega barokkmusikken og vart eit høgdepunkt i perioden. Sjølv om Bach ikkje introduserte nokon nye musikkformer, gjorde han den rådande tyske stilen rikare med ein robust kontrapunktisk teknikk, ei tilrettelegging av harmoniar og motiv frå den minste til den største skala og rytmar og struktur frå utlandet, særleg Italia og Frankrike.
Another Side of Bob Dylan
Utgjeving
Albumet vart eit kommersielt steg tilbake og det nådde ikkje Topp 40, noko som indikerte at platekjøparane òg hadde noko problem med albumet.
Johann Sebastian Bach
Verka hans har gjeve inspirasjon til fleire seinare europeiske komponistar. Bach overlevde barokkperioden og musikken hans vart rekna som umoderne då han døydde. Dei harmonisk komplekse og fleirstemte komposisjonane i barokken stod i sterk kontrast til den enklare, einstemte musikken i wienerklassisismen. Etter at komponisten døydde, vart musikken hans nesten gløymt. Musikken til Bach vart gjenoppdaga på 1800-talet då Felix Mendelssohn-Bartholdy oppførte Matteuspasjonen i Berlin i 1829. Han var òg sentral i utbreiinga av musikken til Bach. I 1850 vart det oppretta eit Bach-selskap.
Barndom (1685-1703)
Johann Sebastian Bach vart fødd i Eisenach i Thüringen, som no er ein del av Tyskland. Han var det yngste barnet til Johann Ambrosius Bach, ein organist ved St. Georg-kyrkja og Maria Elisabetha Lämmerhirt Bach, dotter av ein buntmakar og byrådsmedlem. Far hans lærte han å spele fiolin og cembalo. Onklane hans var alle profesjonelle musikarar; mellom anna kyrkjeorganistar, kammermusikarar ved hoffet og komponistar. Onkelen Johann Christoph Bach var særskild kjend og introduserte han for kunsten å spele orgel. Bach var stolt av den musikalske familien sin og kring 1735 laga han eit utkast til ei slektstavle, «Opphavet til den musikalske Bach-familien».
Another Side of Bob Dylan
Utgjeving
Fleire år seinare såg kritikarar på albumet som eit overgangsalbum, ei bru mellom visene frå dei første platene til rockealbuma som skulle kome dei neste åra.
Johann Sebastian Bach
Barndom (1685-1703)
Mor til Bach døydde i 1694 og far hans berre åtte månader seinare. Det ti år gamle foreldrelause barnet flytta inn med den eldste bror sin, Johann Christoph Bach, organisten ved det nærliggande Ohrdruf. Der kopierte, studerte og framførte Johann Sebastian musikk og mottok verdifull lærdom frå bror sin, som gav han opplæring i klavikordspel. Broren viste han verka til dagens store komponistar frå sør i Tyskland, som Johann Pachelbel (som Johann Christoph hadde studert under) og Johann Jakob Froberger, kanskje til musikken av komponistar frå nord i Tyskland, til franskmenn, som Jean-Baptiste Lully, Louis Marchand, Marin Marais, og til den italienske klaviaturspelaren Girolamo Frescobaldi. Nekrologen til Bach indikerer at han kopierte musikken frå notane til Johann Christoph, men bror hans hadde ikkje gjeve han løyve til å gjere slik, truleg fordi notane var kostbare og private handelsvarer på den tida.
Saman med den eldre skulekameraten George Erdmann, vann Bach eit korstipend for å studere ved den prestisjefylte St. Mikael-skulen i Lüneburg, ikkje langt frå Hamburg. Bach var då fjorten år gammal. Dette innebar ei lang reise med venen, truleg gjort delvis til fots og delvis ved hjelp av hestetransport. Dei to åra hans der ser ut til å ha vore viktig for å få vidare kjennskap med europeisk kultur enn han ville ha erfart i Thüringen. Forutan å synge i a cappella-koret, spelte han truleg orgel og cembalo på skulen. Han lærte truleg fransk og italiensk og fekk eit solid grunnlag i teologi, latin, historie, geografi og fysikk. Han kom i kontakt med søner av nordtyske adelsmenn, sende til den høgst selektive skulen for å førebu seg på karrierar innan diplomati, regjering og militæret. Det er truleg at han hadde viktig kontakt med organistar i Lüneburg, særleg Georg Böhm og at han vitja fleire av dei i Hamburg, mellom andre Johann Adam Reincken og Nicolaus Bruhns. Gjennom desse musikarane fekk han truleg tilgang til dei største og prektigaste instrumenta han hadde spelt på så langt. Det er truleg at han under denne perioden vart kjent med musikken frå den nordtyske orgelskulen, særleg verka til Dietrich Buxtehude og desse musikkmanuskripta og avhandlingane om musikkteori til desse musikarane.
Frå Arnstadt til Weimar (1703-08)
Kort etter eksamenen hans i januar 1703, like etter at han ikkje hadde kome gjennom ei prøvespeling ved Sangerhausen, fekk Bach ei stilling som hoffmusikar i kapellet til hertug Johann Ernst i Weimar, ein storby i Thüringen. Det er usikkert kvifor han virka her, men det let til at Bach hadde ikkje-musikalske plikter i tenarskapet. I løpet av dei sju månadane hans i Weimar vart hans ry som tangentspelar spreidd. Han vart invitert til å mønstre og gje innviingskonsert på det nye orgelet ved St. Bonifatius-kyrkja i Arnstadt. Bach-familien hadde tette samband med denne eldste byen i Thüringen, omkring 180 kilometer sørvest for Weimar. I august 1703 tok han stillinga som organist ved denne kyrkja, med enkle plikter, ei relativt sjenerøs løn og eit lekkert nytt orgel stemt etter eit moderne system som tillét bruk av ein vid skala tangentar. På denne tida var Bach oppteken av dei seriøse preludiekomposisjonane; desse verka viste alt stram motivisk kontroll i den nordtyske virtuose tradisjon, der ein enkelt kort musikkidé vert utforska med overtyding gjennom éin sats. I desse verka hadde ikkje komponisten enno utvikla seg fullt ut.
Sterke familieband og ein musikalsk entusiastisk arbeidsgjevar hindra ikkje spenning mellom den unge organisten og autoritetane etter fleire år i stillinga. Han var openbert ikkje tilfreds med standarden til songarane i koret; meir alvorleg var det uautoriserte fråværet hans frå Arnstadt i fleire månadar i 1705-06, då han vitja den store meisteren Dietrich Buxtehude og hans Abendmusik i den nordlege byen Lübeck. Denne velkjente hendinga i livet åt Bach gjorde at han gjekk omkring 400 kilometer kvar veg for å få vere saman med mannen han truleg såg som farsfiguren for tyske organistar. Turen styrkte stilen til Buxtehude og var eit grunnlag for dei tidlege verka til Bach. At han vart fleire månader lengre enn det han planla, tyder på at tida med den gamle mannen var av stor verdi for den skapande evna til Bach.
Trass i ei makeleg stilling i Arnstadt ser Bach ut til i 1706 å ha vorte klar over at han måtte frigjere seg frå familiemiljøet og kome seg vidare for å styrke karrieren sin. Han fekk tilbodet om ei meir lønsam stilling som organist i St. Blasius-kyrkja i Mühlhausen, ein stor og viktig by i nord. Året etter tok han opp leiarstillinga i kyrkja med langt betre betaling og vilkår, samt eit godt kor. Fire månader etter å ha kome Mühlhausen, gifta han seg med tremenningen sin frå Arnstadt, Maria Barbara Bach. Saman fekk dei sju barn, der fire overlevde til vaksen alder. To av dei — Wilhelm Friedemann Bach og Carl Philipp Emanuel Bach — vart viktige komponistar i wienerklassisismen som følgde barokken.
Weimar (1708–17)
Etter eit knapt år i Mühlhausen forlet Bach byen for å bli hofforganist og konsertmeister i det hertugelege hoffet i Weimar; ein stor skilnad frå den tidlegare stillinga hans der. Den rundhanda løna ved hoffet og høvet til å jobbe utelukkande med ei stor gruppe profesjonelle musikarar kan ha påverka trekket. Familien flytte inn i eit husvære berre fem minuttars gange frå hertugpalasset. I det følgjande året vart det første barnet deira født og dei kom saman med Maria Barbara si eldre, ugifte søster, som vart verande med dei for å vere hjelpe til i huset heilt ho døydde i 1729. I Weimar vart òg dei to musikalsk viktige sønene Wilhelm Friedemann og Carl Philipp Emanuel Bach født.
Stillinga til Bach i Weimar markerte byrjinga på ein langvarig periode der han komponerte tangent- og orkesterverk og hadde oppnådd teknisk dugleik og sjølvtillit som komponist til å utvide den rådande storstilte oppbygginga og samanfatte påverknader frå utlandet. Frå musikken til italienarane som Vivaldi, Corelli og Torelli lærte han å skrive dramatiske opningar og tok i bruk disposisjonane deira, dynamiske rytmar og bestemte harmoniar. Bach lærte seg desse stilistiske aspekta overvegande ved å transkribere for cembalo og orgel ensemblekonsertane til Vivaldi; desse verka er framleis konsertfavorittar. Han kan ha teke opp ideen å transkribere den seinaste mondéne italienske musikken frå prins Johann Ernst, ein av arbeidsgjevarane hans, som var ein musikar av profesjonelt kaliber. I 1713 vendte greven tilbake frå ei reise i Nederlanda med ei stor manuskriptsamling, nokre av dei kanskje transkripsjonar av den blinde organisten Jan Jacob de Graaf. Bach var særleg tiltrekt av den italienske solo-tutti-strukturen, der ein eller fleire soloinstrument vekslar seksjon for seksjon med heile orkesteret gjennom ein sats. Desse italienske særprega kan ein høyre i utdraget under, i preludiet til ''Engelsk suite nr. 3'' for cembalo (1714).
I Weimar hadde Bach høve til å spele og komponere for orgelet og å framføre eit variert repertoar av konsertmusikk med ensemblet til hertugen. Den meisterlege kontrapunktiske teknikken til Bach og den solide produksjonen av fuger starta i Weimar. Den største fugesamlinga hans er Det veltempererte klavér (Das wohltemperierte Clavier). Den består av 48 preludium og fuger, to i kvar toneart. Dette er eit monumentalt verk for den meisterlege bruken av kontrapunkt. For første gong tok eitt verk i bruk alle tangentane på instrument stemt ifølgje system som Andreas Werckmeister sitt.
Under tenesta si i Weimar byrja Bach å arbeide på Den vesle orgelboka (Orgelbüchlein) for den eldste sonen, Wilhelm Friedemann; denne inneheld tradisjonelle lutherske koralar, sett i komplekse strukturar for å vere hjelpeleg med opplæring av organistar. Boka illustrerer to store tema i livet til Bach: entusiasmen hans for å undervise og kjærleiken hans til koralen som musikkform.
Köthen (1717-23)
Enno ein gong byrja Bach å leite etter ein meir stabil jobb som kunne fremme dei musikalske interessene hans. Fyrst Leopold av Anhalt-Köthen hyra Bach til å tene som kapellmeister. Fyrst Leopold, som sjølv var musikar, sette pris på talentet til Bach, betalte han godt og gav han mykje spelerom i å komponere og framføre. Likevel var fyrsten kalvinist og dyrka ikkje sakral musikk; derfor var dei fleste av verka til Bach frå denne perioden verdslege, mellom anna Orkestersuitar, Seks cello-suitar og Sonatar og partitaer for solofiolin. Dei velkjende Brandenburgkonsertane er òg frå denne tida.
Vitskap i 1950
Vitskapsåret 1950 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1950.
Johann Sebastian Bach
Leipzig (1723–50)
I 1723 vart Bach tilsett som kantor for Thomasschule ved Thomaskyrkja (den lutherske Thomaskirche) i Leipzig og som musikalsk leiar for kyrkja i byen. Dette var ei prestisjefylt stilling i den leiande kjøpmannsbyen i Sachsen, eit kurfyrstedøme som grensa til Thüringen. Om ein ser bort frå den korte tenesta hans i Arnstadt og Mühlhausen, var dette den første statsstillinga til Bach i ein karriere der han hovudsakleg tente aristokratiet. Denne stillinga, som han skulle ha til han døydde 27 år seinare, førte han i kontakt med dei politiske planleggingane til arbeidsgjevaren hans, bystyret i Leipzig. Bystyret omfatta to fraksjonar: tilhengjarane av einveldet, lojal til Sachsen-monarken i Dresden, August den sterke; og kjøpmannsfraksjonen, som representerte interessene til kjøpmannsklassen, lauget og lågadelen. Bach var ønska av monarkistane, særleg borgarmeisteren Gottlieb Lange, ein advokat som tidlegare hadde tent ved hoffet i Dresden. Til gjengjeld for å samtykke i stillinga til Bach vart kjøpmannsfraksjonen innvilga kontroll over skulen og Bach måtte godta nokre kompromiss i sine arbeidsvilkår. Sjølv om det ser ut til at ingen i hoffet tvilte på det musikalske geniet til Bach, var det ei pågåande spenning mellom kantoren, som såg på seg sjølv som leiar for kyrkjemusikken i byen, og kjøpmannsfraksjonen, som såg på han som overhovud for skulen og ville legge mindre vekt på religiøs musikk både i skulen og kyrkja. Bystyret betalte aldri dei 1000 talar i året Lange hadde lova, men Bach og familien hans fekk ei mindre inntekt og ei god leilegheit i den eine enden av skulebygningen, som i 1732 gjekk gjennom ein kostbar renovasjon.
Jobben til Bach kravde at han måtte undervise studentar ved Thomasschule i song og framføre musikk kvar veke i dei to hovudkyrkjene i Leipzig, Thomaskyrkja og Nikolaskyrkja. Posten hans innebar òg at han måtte undervise i latin, men han fekk lov å få nokon til å gjere dette for seg. I eit kraftig kreativt utbrot skreiv han opp mot fem årlege kantatesyklusar dei første seks åra i Leipzig (to av dei skal ha gått tapt). Dei fleste av desse verka utskrivne for fleire stemmer tolka evangeliet for kvar søndag og festdagane i det lutherske året. Mange vart skrivne ved å nytte tradisjonelle salmar, slik som «Wachet auf, ruft uns die Stimme» og «Nun komm, der Heiden Heiland», som inspirasjon.
Bach fekk tak i sopranar og altstemmer frå skulen og tenorar og bassar frå skulen eller andre stader i Leipzig. Framføringar i bryllaup og gravferder gav ekstra inntekter til desse gruppene. Det var truleg på grunn av dette og for intern opplæring at han skreiv minst seks motettar, hovudsakleg for dobbeltkor. Som ein del av det vanlege kyrkjearbeidet, framførte han motettar frå den venetianske skulen og tyskarar som Heinrich Schütz. Dei var òg modellar for hans eigne motettar.
Etter å ha brukt det meste av 1720-åra på å komponere kantater, hadde Bach samla seg eit stort repertoar av kyrkjemusikk for dei to hovudkyrkjene i Leipzig. Han ønskte no å gjere andre former og spele utanfor liturgien. I mars 1729 tok han over styrevervet i Collegium Musicum, ei verdsleg utøvargruppe som vart starta i 1701 av den gamle venen hans, komponisten Georg Philipp Telemann. Dette var ein av fleire titals private foreiningar i dei tysktalande byane som vart oppretta av musikalsk aktive universitetsstudentar. Desse foreiningane hadde kome til å spele ei viktig rolle i det offentlege musikklivet og var ofte leia av dei mest framståande profesjonelle musikarane i byane. Det var med andre ord eit smart trekk av Bach som gjorde at han fekk grep om dei viktigaste musikalske institusjonane i Leipzig. Det meste av året gav Collegium Musicum i Leipzig totimarskonsertar to gonger i veka i Zimmerman-kafeen på Catherine Strasse, like ved hovudmarknadsplassen. Eigaren skaffa ein stor hall og fekk fatt i fleire musikkinstrument. Mange av verka til Bach i løpet av 1730- og 1740-åra vart truleg skrivne for og framførte av Collegium Musicum. Av desse var nesten heilt sikkert delar av Clavier-Übung (Klaverøving) og mange av fiolin- og cembalokonsertane.
I denne perioden komponerte han Kyrien og Gloriaen i Messe i H-moll og i 1733 presenterte han manuskriptet til kongen av Polen, storhertug av Litauen og kurfyrste av Sachsen, August II i eit forsøk på å overtale monarken til å utpeike han til kongeleg hoffkomponist. Seinare utvida han dette verket til ei heil messe, ved å legge til ein Credo, Sanctus og Agnus Dei. Musikken var nesten utelukkande teken frå somme av dei beste kantatesatsane hans. Bach vart utpeikt til hoffkomponist og dette ser ut til å ha vore ein del av den langvarige kampen hans om å få betre forhandlingsposisjon med byrådet i Leipzig. Sjølv om den fullstendige messa truleg aldri vart framført i levetida til komponisten, vert det rekna som eit av dei største koralverka gjennom tidene. Mellom 1737 og 1739 tok den tidlegare eleven til Bach, Carl Gotthelf Gerlach over styrevervet i Collegium Musicum.
I 1747 gjekk Bach til hoffet til Fredrik II av Preussen i Potsdam, der kongen spelte eit tema for Bach og utfordra han til å improvisere ein fuge basert på temaet hans. Bach improviserte ein tredelt fuge på Fredrik sitt pianoforte, noko som då var nytt, og presenterte seinare for kongen eit Musikalsk offer som bestod av fuger, kanonar og ein trio basert på temaet til kongen. Den seksdelte fugen inneheld eit litt anna tema som var meir passande å utdjupe.
Die Kunst der Fuge, var publisert uferdig etter Bach var død, men truleg skriven fleire år før han døydde. Det består av 18 komplekse fuger og kanonar basert på eit enkelt tema. Det er eit magnum opus innan tematisk transformasjon og kontrapunktiske teknikkar og vert ofte omtalt som oppsummeringa av polyfone teknikkar.
Det siste verket Bach komponerte var eit koralpreludium for orgel, diktert til svigersonen Johann Altnikol, frå dødsleiet. Det heiter Vor deinen Thron tret ich hiermit (Føre trona di står eg no, BWV 668a). Koralen vert ofte spelt etter den uferdige 14. fugen som avslutning i Die Kunst der Fuge.
Død (1750)
Helsa til Bach vart truleg dårleg i 1749. Bach fekk stadig dårlegare syn, og augelegen John Taylor, som hadde utført ein mislukka augeoperasjon på Händel, opererte på Bach då han var i Leipzig i 1750. Bach døydde den 28. juli 1750, 65 år gammal. Ei avis rapporterte at «dødsfallet var uheldige omstende etter ein særs mislukka augeoperasjon» Somme moderne historikarar har spekulert i at dødsårsaka var eit slag etter lungebetennelse.
Innverknad
Bach fullendte den polyfone stilen, og med uforlikeleg teknikk og glimrande fantasi skapte han grunnleggande verk både innan kyrkjemusikk og verdsleg musikk. Han blanda impuls frå eldre tyske, franske og italienske komponistar, og foreinte den tradisjonelle polyfone stilen med ein harmonikk bygd på dur og moll. Bach førte mellom anna fugen til det absolutte høgdepunktet for denne musikkforma.
I samtida var Bach mest kjend som ein glimrande organist, men få av musikkverka hans vart trykte medan han levde. Fleire av klaver- og orgelverka hans spreidde seg noko gjennom avskrifter. Då Matteuspasjonen vart sett opp av Mendelssohn i 1829 starta ein Bach-renessanse, som fekk eit kraftig oppsving då den store utgåva av dei samla verka hans kom ut andre halvdel av 1800-talet.
Musikkverk
Sjå Musikkverka til Bach.
Teriberkaelva
Teriberka (russisk Териберка ) er ei elv nord på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre. Elva er 127 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva munnar ut i Barentshavet, om lag 50 km aust for Murmansk.
Det er to vasskraftverk ved Teriberka med ein total kapasitet på 157 MW og ein årleg produksjon på 290 GWh. Landsbyen Teriberka ligg ved munningen.
Titovkaelva
Titovka (russisk Титовка) er ei elv nord på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Elva er 83 km lang.
Titovka spring ut i Kosjkajavr og munnar ut i Barentshavet. Den største sideelva hennar er Valasjoki.
Te Deum av Charpentier
Te Deum (H. 146) i D-dur er ein storslått polyfon motett av Marc-Antoine Charpentier mellom 1688 og 1698, medan han var musikalsk direktør i jesuitt-kyrkja Saint-Louis i Paris. Verket er skriven for ei gruppe solistar, kor og instrumentalt akkompagnement.
Charpentier skreiv seks Te Deum-settingar, men berre fire av dei finst att i dag. Ein trur at komposisjonen har vorte framført for å markere sigersfeiringa etter slaget ved Steinkirk i august 1692. Preludiet til verket er særs kjend i Europa, sidan det vert nytta som kjenningsmelodi i sendingane til Den europeiske kringkastingsunionen. Temaet er òg nytta som introduksjon til The Olympiad-filmane til Bud Greenspan.
Struktur
Komposisjonane består av ti satsar:
Charpentier såg på D-dur som «lystig og særs krigsliknande». Den instrumentale introduksjonen, komponert i rondo-form, kjem før det første verset, leia av bassolistar. Koret og andre solistar kjem gradvis inn.
Instrumentering
Verket er instrumentert for åtte solistar og kor med ein fiolin, to bratsjar, violon, fløyte, obo og fagott. Generalbassen vert spelt på orgel, men gambe vert stundom nytta òg.
Høyland
Høyland er eit sokn i Sandnes kommune i Rogaland fylke. Det har òg vore ein eigen kommune.
Abadan
Abadan (persisk: آبادان) er ein by i Iran. Byen har i dag eit ukjent folketal. Byen ligg på Abadan-halvøya ved elva Arvand, og er mest kjend som hamn og oljeterminal.
Byen vart svært skada i 1980-81 under krigen mot Irak. Etter krigen var folketalet nær null, men byen er bygd opp att etterpå. I 1993 var raffineriet i delvis drift att, og i 1997 var produksjonen på same nivå som før krigen.
Siesta
Ein siesta er ei kort middagskvil tidleg på ettermiddagen, ofte etter middagsmåltidet. Ein slik periode med søvn er ein vanleg tradisjon i somme land med varmt vêr (som Spania og Mexico). Der er det vanleg at butikkar og kontor held stengt to–tre timar under siestaen. Siestaen er lagt til det varmaste av dagen - altså tidleg ettermiddag. Ordet siesta er eit lånord frå spansk. Dit kom ordet frå latin hora sexta – «den sjette timen (av dagen)».
Sandnes kyrkje i Masfjorden
Sandnes kyrkje står på Masfjordnes i Masfjorden kommune i Vestland fylke, og er ei tømra langkyrkje frå 1845.
Kyrkja er teikna av residerande kapellan Eiler Hagerup Holtermann. Han støtta seg til typeteikningane til arkitekt Hans Ditlev Franciscus Linstow i arbeidet.
Kyrkja er soknekyrkje i Sandnes sokn i Nordhordland prosti. Dagens kyrkje er truleg den tredje på staden. Den fyrste kyrkja var truleg ei stavkyrkje. Ho vart truleg erstatta av ei tømra kyrkje på 1600-talet. Gamlekyrkja vart riven i samband med bygginga av den noverande kyrkja. Grunnen til at dei bygde ny kyrkje var at den gamle var vorten for lita.
Caracas
Caracas er hovudstaden i Venezuela, og har rundt 1,7 millionar innbyggjarar, 3,6 millionar medrekna byar og tettstader omkring (2004). Byen ligg nord i landet, nær det karibiske havet.
Caracas er fødebyen til Francisco de Miranda og El Libertador, Simón Bolívar.
Historie
Byen blei grunnlagd i 1567 under namnet  Santiago de León de Caracas av den spanske oppdagaren Diego de Losada.
Eit jordskjelv jamna han med jorda den 26. mars 1812. Styresmaktene i byen hevda at dette var Gud si straff mot dei som gjorde opprør mot den spankse krona.
Med aukande oljeutvinning i Venezuela i første halvdel nittenhundretalet voks byen som økonomisk senter. Han var òg eit knutepunkt for trafikken mellom Europa og Sør-Amerika. Ei tid hadde mellom anna overlydsflyet Concorde ei flyging i veka til Caracas.