cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Khole
Andre prosjekt frå Kristian Hole i andre sjangrar:
Diskografi
Solodiskografi: 2006:
Agnus Dei
Agnus Dei (latin for «Guds lam») er ein hymne som inngår som fast del i den katolske messa, nattverdliturgien i Den norske kyrkja og i liturgien i andre kyrkjesamfunn. Uttrykket er henta frå Døyparen Johannes sin omtale av Jesus som Guds lam, omtalt i Evangeliet etter Johannes 1,29.
Teksten skal ha blitt introdusert i liturgien av pave Sergius I (687–701). Han vert sungen eller resitert rett før nattverdmåltidet. Melodien kan variere gjennom kyrkjeåret eller gudstenesteforma.
Hymnen lyder på latin:
På norsk lyder han:
The Shadows
The Shadows er ei britisk rockegruppe kjend for instrumentalmusikk og som støtteband for Cliff Richard på 50- og 60-talet. Det er det mest suksessrike instrumental- og vokalbandet i Storbritannia frå 1950-åra til 2000-åra med totalt 65 britiske hitsinglar, 31 aleine og 34 med Cliff Richard.
Hovudsakleg vart gruppa marknadsført som ein instrumental combo, men i USA og Canada vart dei kalla eit surfeband for å konkurrere med band som The Ventures og The Surfaris. Den opphavlege bandoppsettinga var i hovudsak basert på modellen til Buddy Holly and the Crickets med to gitarar, bass og trommer, som då kravde minst fire musikarar. I seinare tid fram til 1990 hadde dei også eit femte medlem på keyboard, og på midten av 70-talet hadde dei John Farrar som tredjegitarist.
Trong-midtre vokal
Ein trong-midtre vokal blir uttala med same avstanden mellom tungeryggen og munntaket som ved vokalane [e ø ɤ o]. Sjå nærmare skildring i artikkelen vokalar.
The Shadows
Bandet gjekk frå kvarandre i 1990, men kom saman igjen både i 2004-2005 (marknadsført som avslutningsturne), og igjen i 2009 med Cliff Richard.
1950-åra
Bandet oppstod som støttebandet til Cliff Richard med namnet The Drifters. Medlemmane som grunnla bandet var Ken Pavey (fødd 1932), Terry Smart på trommer (fødd 1942), Norman Mitham på gitar (fødd 1941), Ian Samwell på gitar og Harry Webb (før han vart Cliff Richard) på gitar og vokal. Den første utgåva av Drifters hadde ikkje bassist. Samwell skreiv den første hitten til bandet, «Move It» som ofte er feilaktig tilskriven «Cliff Richard and The Shadows». Ingen frå det opphavlege Drifters var i gruppa då dei vart The Shadows.
Kort tid etter den første manageren deira, Johnny Foster, oppdaga dei, vart namnet endra til Cliff Richard and The Shadows. Dei gjorde ein avtale med Jack Good-showet Oh Boy!. Produsent Norrie Paramor frå EMI signerte Richard og bad Johnny Foster om å skaffe ein betre gitarist. Foster søkte i Soho og 2i's coffee bar etter skiffle-gitaristen Tony Sheridan. Sheridan var ikkje der, men Foster la merke til ein annan musikarar, som var høg, med flott utsjånad og briller som Buddy Holly, og som spelte gitar veldig bra.
Hank Marvin spelte i eit skiffleband med Bruce Welch. Paret hadde kome frå Newcastle og spelte for å klare seg. Foster tilbaud Marvin jobben og han aksepterte om han fekk ta med seg Welch. Den nye manageren Franklin Boyd kunne sjå at paret arbeidde godt i lag og dei vart tilsett som solo- og rytmegitarist. Ian Samwell vart flytta over på bass fram til han vart erstatta av the Most Brothers-bassisten Jet Harris. Trommeslagar Terry Smart forlet bandet kort tid etter og vart erstatta av Tony Meehan. Heile The Drifters var no skifta ut og dei vart The Shadows tidleg i 1959. Johnny Foster heldt fram som manager for Richard ei stund, og Samwell skreiv fleire songar for The Drifters og The Shadows før han starta å skrive for og produsere andre artistar.
Gruppa starta å spele inn musikk og halde konsertar med Richard og gav ut to singlar på eiga hand i 1959. («Feelin' Fine»/«Don't Be a Fool with Love») og («Jet Black»/«Driftin'»), Dei første to var vokale og dei to siste instrumentale. Ingen av dei gjorde det særskild bra. Ein annan vokal singel («Saturday Dance»/«Lonesome Fella») klarte heller ikkje å nå listene. Den instrumentale «Chinchilla» vart teke med på ein filmmusikk-EP av Cliff Richard and the Drifters kalla Serious Charge, som kom ut tidleg i 1959.
1960-åra
I 1960 gav bandet ut «Apache», ein instrumental av Jerry Lordan, som toppa listene i heimlandet i fem veker. Fleire hittar følgde, mellom andre «Wonderful Land», òg av Lordan, som låg på toppen av lista i åtte veker, og «Kon Tiki» seks månader tidlegare. The Shadows spelte på fleire listetoppar som bandet til Richard. Denne utgåva av bandet hadde sjølv sju hittar.
I oktober 1961 vart Meehan erstatta av Brian Bennett og i april 1962 vart Harris erstatta av Brian Locking, òg kalla Licorice. Bennett og Licorice var vener frå 2I's og hadde alt spelt i lag. Denne Shadows-utgåva gav òg ut sju hitsinglar, to av desse, «Dance On» og «Foot Tapper» toppa listene. Marvin-Welch-Bennett-Locking-besetninga varte i 18 månader, men heldt stand medan Merseybeat, leia av The Beatles, var på veg fram. Den første originale songen som The Beatles spelte inn var ei instrumental hyllest til the Shadows kalla «Cry for a Shadow».)
I oktober 1963 forlét Locking bandet til fordel for Jehovas vitne. Bandet hadde møtt John Rostill på turne med andre band og var imponert av spelinga hans. Han vart invitert som erstattar. Denne besetninga var den som skulle vare lengst i The Shadows. Dei prøvde forskjellige gitarar og mange stilartar. Dei spelte inn fleire album, men dei store hitsinglane utevar. Dei gav ut ti singlar som gjorde det nokså bra, den første av desse var «The Rise and Fall of Flingel Bunt», var òg den største av dei.
Anointed
Anointed er ei USA-amerikansk, kristen R&B-gruppe frå Columbus i Ohio. Gruppa består i dag av syskena Steve og Da'dra Crawford.
Stemd språklyd
Ein stemd språklyd blir uttala med vibrasjon i stemmebanda (også kalla stemmelippene). Ein språklyd uttala utan stemmebandsvibrasjon er ustemd. I det norske ordet språklyd (uttala [²spɾoːkˌlyˑd] mellom anna på Søraustlandet) har dei stemde språklydane [ɾ oː l yˑ d] og dei ustemde språklydane [s p k].
Akrefnía
Akrefnía (gresk Ακραιφνία) er ein tidlegare kommune i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Akrefnía inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Orkhomenós.
Anointed
Gruppa har til i dag gjeve ut seks studioalbum og ei samleplate. Dei har vunne til saman 7 Dove Awards, 2 Stellar Awards og vore nominert til Grammy-prisen 3 gonger.
The Shadows
1960-åra
I 1960-åra var bandet med Richard i filmane The Young Ones, Summer Holiday, Wonderful Life, Finders Keepers og som marionettar i Gerry Anderson-filmen Thunderbirds Are GO. Dei skreiv berre eit par songar til den tidlegaste filmen The Young Ones i 1961, men på Finders Keepers i 1966 skreiv dei nesten all filmmusikk, tilskriven Marvin-Welch-Bennett-Rostill.
Denne besetninga heldt seg til desember 1968, etter tiårsjubileumsalbumet Established 1958, ei blanding av songar med Richard og instrumentalar. Alle songane var skriven av gruppa. Welch forlet bandet. Resten av bandet vurderte å gje seg, men eit album (Shades of Rock) og ein turne i Japan følgde med Alan Hawkshaw på keyboard. Turneen var ikkje kunstnarisk særleg velukka og konsertalbumet som kom ut i ettertid vert rekna som dårleg.
1970-åra
Tidleg i 1970-åra starta Marvin og Welch ei ny karriere med vokalgruppa Marvin Welch & Farrar med australske John Farrar som tredjevokalist. Dei spelte inn to kritikarroste album og fleire singlar, og eitt utan Welch, som Marvin og Farrar, som Marvin har skildra som «Frankenstein meets The Beach Boys». Konsertane deira vart ofte uro av at publikum ropte på klassiske Shadows-songar.
The Shadows kom saman igjen i 1973 med Welch på rytmegitar og Farrar på gitar og vokal. Etter at John Rostill døydde, nytta gruppa forskjellige bassistar på innspelingar og turnear. Dave Richmond og Alan Tarney, som hadde spelt bass for Marvin, Welch & Farrar heldt fram som bassistar i det nye Shadows. På albumet Rocking With Curly Leads nytta Marvin vocoder. På nokre songar var Farrar andre sologitarist, og albumet er derfor ganske annleis tidlegare innspelingar.
I 1975 deltok dei i Eurovision Song Contest med songen «Let Me Be the One» av Paul Curtis i Stockholm. Der kom bandet på andreplass etter Teach-In sin «Ding-A-Dong».
1980-åra
Gruppa spelte inn musikk og heldt konsertar fram til 1990, og dei fleste albuma deira gjennom 1980-åra gjorde det bra på listene. Bortsett frå Guardian Angel, eit album med nye songar, var dei fleste albuma deira nye versjon av andre sine popsongar. Bandet gjekk frå EMI til Polydor med albumet Change of Address. EMI let dei ikkje få halde opphavsretten til innspelingane, men let dei få gje ut songane sine på individuelle album. Dette førte til at bandet spelte inn mykje av dei gamle songane sine pinn på nytt for Polydor. Innspelingane vart gjort analogt med instrument, forsterkarar og arrangement tett opp til originalane. Dermed har bandet kunne gje ut eigne samleplater med både gamle og nye versjonar av dei gamle hittane. Denne besetninga heldt seg fram til Jones hadde ei bilulukke og Mark Griffiths frå det opphavlege Cliff Richard-bandet og Matthews Southern Comfort vart teken inn på bass. Han spelte bass med bandet fram til 1990, då bandet gav seg, og seinare med Marvin som soloartist.
2000-åra
Roger C. Field, ein gitarist og ven av Marvin ønskte å få The Shadows til å gjere comeback i 2001. Bandet kom saman igjen i 2004 for ein farvelturne og dei spelte inn ein ny song, «Life Story». Dette viste seg å verte ein stor suksess og bandet, no med Marvin, Welch og Bennett, i lag med Hall på keyboard og Griffiths på bass, at dei forlenga turneen til 2005. 11. desember 2008 spelte bandet med Cliff Richard på Royal Variety Performance, og markerte 50-årsjubileet sitt i 2009 med ein arenaturné.
The Shadows 'walk'
The Shadows var inspirert av The Treniers til å gjere nokre faste skritt under konsertane sine, både med og utan Cliff Richard. Denne skrittgangen har seinare vorte kopiert av mange andre band som Mud, The Rubettes og Showaddywaddy.
Shawdows-band
Medan mange langt meir kjende band berre har få tributtband, som Led Zeppelin, er det få band som har fleire tributtband enn The Shadows, typisk kalla eit Shadows-band. Sjølv i dag er prøver mange å nytte dei analoge ekko- og klangeffektane som Hank Marvin nytta i the Shadows.
Ettermæle
Mange store gitaristar har omtalt The Shadows som ein av dei viktigaste inspirasjonskjeldene deira, mellom andre Brian May (Queen), Eric Clapton, Peter Frampton, Lemmy Kilmister (Motorhead), Neil Young og fleire.
Stilen som The Shadows hadde tidleg i 1960-åra med songar som «Apache» påverka òg ein heil filmmusikksjanger, spaghetti western, då Ennio Morricone starta å nytte ein likande gitarstil i filmmusikken til ein del av desse filmane på 60-talet.
Tunguska
Tunguska (russisk Тунгу́ска) er ei elv i Khabarovsk kraj i Russland og ei av sideelvane til Amur frå venstre. Elva er 86 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Tunguska oppstår der elvane Kur og Urmi renn saman. Begge desse er om lag 450 km lange. Det er om lag 2000 innsjøar i nedslagsfeltet til Tunguska med eit samla areal på om lag 80 km².
Heile elva er farbar. Tunguska er isdekt frå november til april.
Nasalert vokal
Ein nasalert vokal er anten (1) ein vokal som har blitt nasal (som ein diakron prosess) eller (2) ein vokal som er nasal (i ein synkron skildring). Det er vanleg i mange språk at det som på eitt historisk stadium er ein vokal plus ein nasal konsonant, på eit seinare historisk stadium er ein nasal vokal. Då reknar vi til vanleg med tre stadium:
Det er overgangen frå stadium 1 til stadium 2 som er nasalering. Overgangen frå stadium 2 til stadium 3 er bortfall av nasal konsonant.
Døme
Nasalering av vokalar har skjedd i mellom anna fransk språkhistorie. Det ser vi når vi jamfører latin og moderne fransk:
Frankarar
Frankarar er ei nemning på fleire germanske stammar som til dømes sugambrarar, saliarar og ripuariarar.
Voroninøya
Voroninøya eller Voronina (russisk Oстрова Воронина, Ostrova Voronina eller Oстров Воронина, Ostrov Voronina) er ei isolert øygruppe i Karahavet i Russland. Ho omfattar to øyar, ei stor og ei smal lenger nord. Mellom dei to øyane ligg eit 3 km breitt sund.
Frankarar
Dei kom frå eit område kring Rhinen i starten av vår tidsrekning og utvida landområdet sitt i kring tusen år, framfor alt under dei merovingiske og karolingiske kongeættene, maktområdet sitt til det omfatta store delar av Europa.
Voroninøya
Voroninøya er om lag 9 km lang og 6 km brei og er dekt av tundravegetasjon og is. Den nordlege øya er smal, om lag 5 km lang og berre litt meir enn 500 meter brei. Desse øyane ligg nordaust i Karahavet, om lag 130 km vest for Severnaja Zemlja og 72 km nordaust for Kirovaøya i Kirovøyane.
Frankarar
Namnet «frankar» har gjeve Frankrike det norske namnet sitt og tydde 'fri' på frankisk, men denne fridomen omfatta ikkje dei kvinnene og slavane som dei frie frankarane førte med seg. Som nemning på folkegruppa inneber ordet truleg «ikkje underlagt andre» (til dømes romarane). Ordet Frank har overlevd som mannsnamn og kongenamn, og på engelsk er ordet synonymt med 'likefram' eller 'ærleg'. Ordet har soleis fleire tydingar. Den næraste ætlingen av det frankiske språket er rekna å vera nederlandsk i dag.
Voroninøya
Havet omkring desse to øyane er dekt av pakkis om vinteren og det er mykje isflak sjølv om sommaren, som berre varer opp mot to månader. Klimaet er så hardt at det kan gå år mellom kvar gong farvatnet rundt øyane er ope.
Frankarar
Namnet kan også skrive seg frå eit slag breidblada kastespjut, eller kanskje frå ei stridøks som var typisk for frankiske krigarar, som var kalla fransisca. Den største kongen deira heitte Joar.
Frankarane skilde seg frå andre germanarar på to viktige område.
Voroninøya
Voroninøya er kalla opp etter kaptein Vladimir Voronin frå den sovjetiske marinen.
Open vokal
Ein open vokal blir uttala med same avstanden mellom tungeryggen og munntaket som ved vokalane [a ɶ ɑ ɒ].
Opne vokalar i norsk er vestnorsk uttale av i i fisk (lyden fell i talen ofte saman med é), e i hest (nærmar seg æ), austnorsk uttale av y i bytte (nærmar seg ø). Prosessen der vokalar går frå trong til open uttale, vert kalla opning.
Innsjøar på Island
Dette er ei liste over innsjøar på Island
Merk at hovudsakleg er berre innsjøar større enn 2,5 km² nemnd. Storleiken til dei større innsjøane varierer stundom ein del, mellom anna som følgje av at nokre av dei er reservoar. Island har om lag 67 innsjøar.
Kattnakken
Kattnakken er eit fjell på Stord. Høgaste toppen på Kattnakken når 724 moh., og er med det den nest høgaste fjelltoppen på øya, etter Mehammarsåto. Frå Kattnakken har ein utsyn over store delar av Sunnhordland, og det er difor eit populært turområde. På toppen er det bygd ei fjernsynsmast. Det vart bygd grusa anleggsveg heilt til topps i 1968, og masta vart sett i drift året etter.
Utsikt frå Kattnakken:
Andre mosebok
Andre mosebok er ei av dei fem mosebøkene i den jødiske Bibelen, Det gamle testamentet. Boka blir også kalla Exodus, då ho handlar om hebrearame si utferd frå Egypt under leiinga til Moses.
Innan jødedommen har boka namn etter dei innleiande orda Ve-eleh shemoth ('og dette er namna'), ofte forkorta til «shemoth» (שמות).
Credo
Credo er latin for «Eg trur».
Ordet kan sikte til
Phormium
Phormium er ei planteslekt frå New Zealand. Ein av artane veks berre naturleg på New Zealand og den andre veks berre på New Zealand og Norfolkøya. Phormium-plantane dannar lange bladfiber som har spela ei viktig rolle i newzealandsk kultur, historie og økonomi. Phormium tenax veks naturleg på New Zealand og på Norfolk Island, medan Phormium cookianum er endemisk på New Zealand. Båe artane har vorte vidt spreidde i tempererte delar av verda, både som kommersielle fiberplantar og som prydplantar.
Dei fleirårige plantane Phormium tenax og Phormium cookianum blir høvesvis kalla harakeke og wharariki på maori. På engelsk er slekta kjend som New Zealand flax, 'New Zealand-lin'. Dei skil seg tydeleg ut frå linplanten frå den nordlege halvkula, men arten vart kalla 'flax' av dei engelskspråklege europearane på New Zealand fordi ein også kunne nyttiggjera seg fibrane i denne planten.
Naturvitskapsmannen Jacques Labillardière samla stadeigne Phormium-plantar då franske skip vitja dei nordlege delane av Nordøya på New Zealand i 1793. Han hadde lagt merke til dei mange måtane maoriane brukte planten på, og i 1803 gav han det vitskaplege namnet Phormium, som tyder korg eller flettekorg, og tenax, som tyder 'fastleik', eller 'å halda fast', til planten.
Phormium tenax veks for det meste i sumpar eller lågtliggjande lende, men er i stand til å veksa nær sagt over alt, og er også mykje dyrka i hagar, som ein eviggrøn dekorativ plante, både på New Zealand, og etter kvart elles i verda. Phormium tenax er ein urteaktig fleirårig einfrøblada plante. Klassifiseringa av einfrøblada plantar har gjennomgått betydeleg revisjon det seinaste tiåret, og dei siste klassifikasjonssystema (inkludert Angiosperm Phylogeny Group) har funne at Phormium tenax er nært i slekt med dagliljer (Hemerocallis). Phormium tenax høyrde tidlegare til familien Agavaceae, og fleire klassifikasjonssystem plasserer enno planten der.
Utsjånad
Dei faste, sverdforma blada veks opp til tre meter i lengde og 125 mm i breidde. Blada er vanlegvis mørkt grøne, men har stundom farga kantar og sentrale ribber. Kultiverte sortar vekslar frå ljost grønt gjennom rosa til djup raudbrun bronse. Der er mange spraglute kultivarar med blad som er markerte med kontraststriper i nyansar av grønt, raudt, bronse, rosa og gult.
Dei stive blomestenglane kan verta opp til fem meter lange, og strekkjer seg høgt over bladverket. I november (på New Zealand) dannar det seg klynger av bogeforma røyrliknande blomar som vert ljost raude når dei mognast. Dei dannar uvanleg store mengder av nektar for å trekkja til seg nektaretande fuglar som til dømes tuihonningetar, og insekt. Frøkapslane som dannar seg etter pollineringa inneheld kvar hundrevis av frø som seinare vert vidt spreidde med vinden.
Bruk hjå maoriar
Då maorifolket kom til New Zealand, hadde dei med seg papirmorbærtreet (Broussonetia papyrifera), der dei brukte borken til material for klede. Dette treet treivst ikkje, og dei fann ei erstatning i dei lokale Phormium-plantane. Kaptein James Cook skreiv: «Av blada til desse plantane, og med svært lite preparering, lagar dei (maoriane) all deira vanlege klesbunad, og dei lagar også strenger, liner og tauverk…» Dei laga òg korger, matter og fiskenett av Phormium. Maoriane brukte ein avansert veveteknikk når dei laga kapper av phormiumfibrar.
Fletting og veving (raranga) av Phormium-fibrar til korger var berre to av talrike bruksområde maoriane hadde for desse plantane. Dei kjende nær 60 variantar, og dyrka omsorgsfullt plantane sine over heile landet.
Blada vart avskorne med eit skarpt skjel eller spesielt forma steinar, ofte grønstein (jade eller ponamu), nede ved rota til plantane. Den grøne kjøtfulle substansen i blada vart skrapa av, også dette med eit muslingskjel, og fibrane gjekk gjennom fleire prosessar med vasking, bleiking, mjukgjering, farging og turking.
Fibrane, av ulik styrke, vart brukte til å laga ålefeller (hinaki), overraskande store fiskegarn (kupenga), fuglesnarer og liner, tauverk, korger (kete), vesker, matter, klede, sandalar (paraerae), bøtter, matkorger (rourou), kokeutstyr osb.
Phormium-fiberen, som vert kalla muka, vert omstendeleg vaska, banka og handvridd for at han skal vera mjuk mot huda. Muka whenu (snorer) er grunnmaterialet for intrikate kākahu (kapper/klesplagg) som til dømes kahu huruhuru (fjørkappe), eit svært ettertrakta tradisjonelt plagg. Kapper pynta med fargerike fjører frå innfødde fuglar, til dømes huja Heteralocha acutirostris, kiviar (Apteryx), tui Prosthemadera novaeseelandiae, maoridue Hemiphaga novaeseelandiae og kākā Nestor meridionalis, har i namna sine referanse til den fuglen som er brukt, til dømes Kahu Kiwi, Kahu Kākā osb.
Dei handlaga kordellane og taua av Phormium var så sterke at dei godt kunne brukast til å binda saman delar av uthola stokkar for å laga store, havgåande kanoar (waka). Dei vart også nytta til å laga riggar, segl og lange ankertrosser, og til hustak.
Frynsete endar av Phormium-blad vart forma til faklar og ljos til bruk om natta. Dei turka blomestilkane, som er svært lette, vart bundne saman med phormiumband for å laga flåtar (mokihi) til bruk på elver.
Tradisjonell medisin
I hundrevis av år har maoriane brukt nektar frå blomane som søtingsmiddel. Mangfaldige medisinske bruksområde gjorde planten endå viktigare i dagleglivet til maorifolket.
Kokte og knuste harakekerøter vart lagde på utvortes som omslag for byllar, svullar og verk og for stell av åreknutesår.
Saft frå dei knuste røtene kunne brukast som desinfeksjonsmiddel, eller det vart drukke for å hjelpa mot tilstopping eller for å driva ut småmark. Det skal også ha vore brukt ved kule- eller bajonettsår. Den kvaeliknande plantesafta frå harakeke inneheld enzym som verkar i blodlevring (koagulasjon) og har antiseptiske eigenskapar som er til hjelp i tilhelingsprosessar. Maoriane var klåre over dei lækjande eigenskapane til safta, og at ho verka mildt anestetisk, og dei brukte henne til byllar, ulike sår, verketenner, ved revmatiske og tilsvarande smerter, ved ulike hudirritasjonar, ved skålding og til brannsår.
Bruk som papirfiber
Sidan kolonitida har fibrane frå Phormium tenax vorte brukte i framstillinga av papir. Det er fleire gonger undersøkt om det kan setjast i gang kommersiell produksjon. For tida vert fibrane brukte av kunstnarar og handverkarar som framstiller handlaga papir.
Forsvarsbruk
Under dei tidlege muskettkrigane og seinare under New Zealand-krigane, brukte maoriane store, tjukt vovne Phormium-matter for å dekkja til inngangsportar og utkiksopningar i sine befesta pa-ar. Somme krigarar bar kapper av tungt og tett fletta Phormium tenax, som gav liknande vern som ein mellomalderrustning, og som til og med skulle kunna bremsa muskettkuler såpass at dei såra heller enn drap.
Internasjonal handel
Tidleg på 1800-talet var kvaliteten på tauverk laga av Phormium alt internasjonalt kjend, like eins var kvaliteten til newzealandske tre som vart nytta til rundholtar og master, og den britiske marinen var ein av dei aller største kundane.
Handelen med Phormium blomstra, særleg etter at mannlege maoriar oppdaga føremonane med handelen, og vende seg til å delta i innhausting og tillaging av fiber, noko som tidlegare berre hadde vore gjort av kvinner, «heile stammar flytta stundom til sumpane der Phormium vaks i overflod, men der det utvilsamt ikkje var helsesamt å halda til. Det vart meir vanleg å ta slavar - slavar som kunne setjast i arbeid med å tilverka Phormium...».
Handelen med flintlåsmuskettar førte til våpenkappløp mellom stammane, og dei påfølgjande konfliktane, kjende som muskettkrigane, øydela mange stammar.
Ved Foxton på Nordøya var det ein aktiv industri som hausta og tilverka Phormium inntil etterspurnaden avtok under depresjonen i 1930-åra. Der var også eit vitskapleg program leia av John Stuart Yeates ved Massey University (dåverande Massey College) i nærleiken.
Hagebruk
Dei to artane hybridiserer lett med kvarandre, og særleg Phormium colensoi har stor regional variasjon. På stader der begge artane veks kryssar hybridane seg gjerne tilbake med opphavsplantane og dannar blandingsplantar, såkalla introgresjon.
Ein mykje omtykt sport, Ngaro, blei isolert frå Moutoa-myra i Foxton.
Vebjørn Selbekk
Vebjørn Selbekk er ein norsk journalist og redaktør i den norske avisa Dagen. Selbekk har også gitt ut fleire bøker.
Tidlegare sat Selbekk som redaktør i avisa Magazinet, som gjekk saman med Dagen i 2007. I januar og februar 2006 vart Selbekk og Magazinet utsett for protestar etter å ha sett på prent karikaturteikningar av profeten Muhammed. Mellom anna mottok han trugsmål om å verta drepen.
I 2015 fekk Selbekk Fritt Ords honnør saman med Flemming Rose.
Omaha
Omaha er den største byen i Nebraska, ein delstat i Midtvesten i USA. Byen hadde 414 521 innbyggjarar i 2005. Omaha har fått namnet sitt etter omahafolket, ei urfolksgruppe som levde der før.
Radkultur
Radkultur er vekster som vert planta i rader. Rotvekstar som potet, kålrabi og gulrot er døme på radkulturar. Andre typiske radkulturvekstar er jordbær, kryddervekstar, blomar, osb.
Obolonkrateret
Obolonkrateret er eit nedslagskrater kring 200 km søraust for Kiev i Ukraina i Poltava oblast. Det har ein diameter på 20 km. Det er gjort boreprøvar i krateret og ein har funne spor av sjokkmineral og smelta bergartar som følgje av nedslaget. Det høge klorinnhaldet indikerer at området på den tida var dekt av eit grunt hav. Ein har estimert at nedslaget skjedde for 169 ± 7 million år sidan (midtre juratida).
Radkultur
Grunnen til at vekster vert planta i rader er at det lettar arbeide med såing/planting, ugrasreinsking og hausting, noko som vart enda viktigare etter at jordbruket vart mekanisert.
Obolonkrateret
Det er foreslått av geofysikaren David Rowley frå University of Chicago, i lag med John Spray frå University of New Brunswick og Simon Kelley frå Open University, at Obolon var ein del av ei mogeleg gruppe av nedslag som òg danna Manicouagankrateret nord i Quebec, Rochechouartkrateret i Frankrike, Saint Martin-krateret i Manitoba og Red Wing-krateret i Nord-Dakota. All kratera var tidlegare kjende og studerte, men det har vist seg at alle kratera låg på linja i tida då dei oppstod. Rowley har sagt at sannsynet for at desse kratera tilfeldigvis skal ha blitt danna på same linje er lik null.
Det albanske flagget
Det albanske nasjonalflagget har raud grunnfarge med ei svart dobbeltørn i midten. Det stammar frå våpenskjoldet til Gjergj Kastriot Skanderbeg, som leidde Albania i eit vellykka opprør mot Det osmanske riket på 1500-talet. Dette førte til i ein kort periode av albansk sjølvstende frå 1443 til 1478. Det noverande flagget vart innført 7. april 1992.
Ørna er eit albansk nasjonalsymbol. Dobbeltørna stammar frå Romarriket. Same ørn er også avbilda på det albanske riksvåpenet.
Historiske flagg
Tidlegare albanske statar, som det albanske kongedømmet og det kommunistiske Albania, har hatt flagg som i grunnform har vore det same. Kongedømmet førte flagget med ørna som nasjonalflagg, medan statsflagget også hadde den såkalla Skanderbeg-hjelmen som på toppen har eit geitehovud med horn.
Då landet var okkupert av Italia under andre verdskrigen fekk flagget element frå det italienske riksvåpenet. Under kommunismen vart ei raud stjerne med gult omriss plassert over ørna. Stjerna vart fjerna i 1992.
Andre flagg
Nasjonalflagget blir bruka på land også av statlege styresmakter og forsvaret. Til sjøs er det eit statsflagg, det vil seie i bruk av statlege fartøy. Sivile fører til sjøs eit handelsflagg som har ei svart stripe i raud duk. Orlogsflagget har den svarte dobbeltørna på kvit duk med ei raud stripe under. For skip som høyrer til reserven er stripa blå, medan skip frå kystvakta fører flagg der denne stripa er grøn.
Bakgrunnsstoff
Litteratur
Rotmistrivkakrateret
Rotmistrovka er eit nedslagskrater i Ukraina (Tsjerkasy oblast).
Det ligg nær landsbyen Rotmistrivka i Smila rajon.
Akréfnio
Akréfnio (gresk Ακραίφνιο) er ein landsby i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Akréfnio var hovudsete i den tidlegare kommunen Akrefnía, som no er ei kommunaleining i kommunen Orkhomenós.
Lund
Stader i Noreg
Med mindre anna er nemnt er desse stadane gardar.
Kolvereid kyrkje
Kolvereid kyrkje er ei langkyrkje frå 1874 i Kolvereid i Nærøysund kommune i Trøndelag fylke.
Kyrkja ligg i Kolvereid kyrkjesokn i Namdal prosti, ho låg i Nærøy prosti fram til 1. juli 2015 da det vart lagt ned og slått saman med Namdal.
Sanctus
Sanctus, latin for heilag, er eit liturgisk ledd i den kristne messa, ofte det mest høgtidlege.
Teksten er henta frå lovsongen serafane song til Gud i tempelet i Jerusalem og frå lovsongen folket i Jerusalem hylla Jesus med då han reid inn i byen den fyrste palmesundagen. (Matteusevangeliet 21.9 ; Markusevangeliet 11.9-10 ; Johannesevangeliet 12.13 ).
Okhota
Okhota (russisk Охота) er ei elv i Khabarovsk kraj i Russland. Elva er 393 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Sanctus
Sanctus er òg namnet på dei små klokkene som blant anna vert bruka ved katolske messer.
Bogno i Alver
Bogno eller Bognøy er ei øy i Alver kommune i Vestland, i Nordhordland. Bognøy var i tida frå 1871 til 1964 ein del av tidlegare Herdla herad. Øya er veglaus.
Okhota
Elva spring ut frå Stanovojfjella og munnar ut i Okhotskhavet. Elva er gytestad for laks. Okhota er vanlegvis isdekt frå slutten av oktober eller tidleg i november til midten av mai.
Sanctus
Tekst
Teksten lyder på latin:
Okhota
Ved munningen ligg det som var den aller første russiske landsbyen på kysten av Stillehavet, Okhotsk.
Sanctus
Tekst
I norsk omsetjing lyder han:
Det er skrive mange melodiar til Sanctus. Melodiane kan variere gjennom kyrkjeåret.
Bogno i Alver
Folketalsutvikling:
Kiwi
Kiwi er namn på:
MF «Folgefonn» (1998)
MF «Folgefonn» er ei bilferje bygd i 1998 for Hardanger Sunnhordlandske Dampskipselskap (HSD) (seinare Tide Sjø og Norled). «Folgefonn» vart bygt om til hybriddrift med batteri i 2012-2014 og vart heilt elektrisk i 2017. I dag går ho i ferjesambandet Jektevik–Nordhuglo–Hodnanes.
TV1000 Plus One
TV1000 Plus One var ein fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender dei same programma som TV1000 med ein times forskyving (viss ein film byrjar kl. 18.00 på TV1000, så byrjar han kl. 19.00 på TV1000 Plus One).
MF «Folgefonn» (1998)
I 2017 vart skipet ombygd til å få elektrisitet frå land via elektromagnetisk induksjon til batteriet. Batteriet er 1 MWh, og lading i Jektevik skjer automatisk med 1,2 MW medan fortøyinga skjer med vakuum.
MS «Vingtor» (1990)
MS «Vingtor» er ein katamaran bygt i 1990 som MS «Pattaya Express» i Omastrand.
Historie
Då katamaranen var ferdigbygd vart han lasta om bord på MS «Paper Trader» for transport til Bangkok i Thailand og gjekk i rute mellom Bangkok og Pattaya frå 1991. Alt same året skifta båten namn til «Jet Cat».
22. juni 1998 kolliderte «Vingtor» med MS «Sunnhordland» i tett tåke ved Haugesund. Årsaka var feilmanøvrering av «Vingtor». Månaden etter, i juli 1998, assisterte «Vingtor» ein fritidsbåt som fekk motorstopp i kuling ved Rennesøy.
21. mars 2001 kolliderte «Vingtor» med kaien i Kopervik etter propellstraum frå MS «Tjelden» og fekk store skadar i baugen. Seinare same året, 20. august, vart båten utsett for innbrot og hærverk i Stavanger, då varer for 6 000 kroner vart stolen.
I januar 2010 vart båten seld til Hellas og omdøypt «Pugla Queen L». Ho gjekk då i rute mellom Kos og Syros i Hellas, og mellom Kos og Bodrum i Tyrkia.
I juni 2013 vart båten selt vidare til Qatar med namnet «UCC Cat 1». Båten vart sist observert i Doha i 2014 og det er ukjend om han framleis er i drift.
Ålefamilien
Ålefamilien (Anguillidae) er ein liten beinfiskfamilie med særs einsarta medlemmar. Han omfattar ei slekt med 15 artar, som alle er katadrome (ferskvassfisk som gyter i saltvatn), slange-liknande fisk som enklast kan skiljast ved å telja ryggvirvlar.
Dei fleste ålane heldt til i vassdrag nær vestkysten av Stillehavet, men det finst òg to artar i Atlanterhavet: Europeisk og amerikansk ål. Begge gyter i Sargassohavet.
Kjenneteikn
Fisk i ålefamilien har avlange kroppar utan skjel eller med skjela djupt nede i huda. Dei har godt utvikla brystfinnar bak gjellene, men manglar bukfinnar heilt. Halefinnen, gattfinnen og ryggfinnen heng saman.
Ålane er svakt underbitte og har mange små, skarpe tenner.
ZTV
ZTV er ein reklamefinansiert fjernsynskanal som vert kringkasta av Viasat i Sverige og tidlegare også til Noreg. ZTV byrja å sende i Sverige i februar 1991. Då var kanalen berre eit program på TV3 og TV4. Den norske versjonen av kanalen ZTV byrja å sende nyttårsaftan 2002. Kanalen sender musikkvideoar, situasjonskomediar og filmar.
Ternovkakrateret
Ternovka er eit meteorittkrater i Dnipropetrovsk oblast i Ukraina.
Det er 11 km i diameter, og alderen er estimert til 280 ± 10 millionar år sidan (permtida). Krateret er ikkje eksponert på overflata.
TV1000 Classic
TV1000 Classic er ein fjernsynskanal som er kringkasta av Viasat, og sender klassiske filmar.
Tugur
Tugur (russisk Тугур) er ei elv i Khabarovsk kraj i Russland. Elva er 175 km lang.
Elva startar der elvane Assyni og Konin renn saman og munnar ut i Okhotskhavet.
Elva er rik på fisk som aure, harr og gjedde, og mykje fisk kjem hit for å gyte. Elva er derfor ei populær fiskeelv, men vert òg nytta til rafting.
Heartbreakers av Tangerine Dream
Heartbreakers er det 25. albumet og det sjuande filmusikkalbumet til det tyske electronicabandet Tangerine Dream. Det kom ut i april 1985 på Virgin Records.
Albumet kom berre ut i Tyskland og vart ein av dei sjeldnare utgjevingane deira for Tangerine Dream-samlarar då det gjekk ut av trykk nokre få år seinare.
Elizabeth Moon
Elizabeth Moon er ein amerikansk forfattar av fabelprosa. Døypenamnet var Susan Elizabeth Norris, og ho voks opp i McCallan, Texas. Ho lever på garden sin i Florence i same delstaten. Ho vart gift i 1969 og har ein autistisk son.
Biografi
Moon starta å skrive som barn og hennar første historie var om hunden hennar. Ho tok ein bachelorgrad i historie ved Rice University nær Houston. I 1968 vart ho med i dei amerikanske marinestyrkane og vart løytnant. Etter dette tok ho ein ny bachelorgrad i biologi. Ho har også røynsle som ambulansearbeidar og har vore involert i lokalt styre og stell. Hennar første seriøse omgang med skriving var i midten av trettiåra som fast kommentator i ei vekebasert fylkesavis. Den fyrste romanen hennar, var The Sheepfarmer's Daughter, som vann Compton Crook Award.
Mykje av forfattarskapen hennar er prega av militær science fiction, iblanda biologi. Mellommenneskelege tilhøve og politikk spelar også sterkt inn. Serrano Legacy er ein bokserie som er det ein vil kalle ein romopera. Ho har fått ein Nebula Award for The Speed of Dark, ei novelle om ein autistisk dataprogrammerar som må velje mellom å vere autist eller å ta ein normaliseringskur. Dei siste verka til Moon er ein ny serie romopera, Vatta's War.
Prisar
Moon fekk Robert A. Heinlein Award for 2007. Prisen vert gjeven for framifrå arbeid innan science fiction og teknisk skriving, samt arbeid som inspirerer til menneskeleg utforsking av verdsrommet.
Paksenarrion
The Deed of Paksenarrion
The Legacy of Gird-romanane
Samlingar
Elizabeth Moon si eiga liste over hennar eiga fiksjonsnoveller
Politikk
Moon har lagt ut nokre essay på heimesida si. Ho er engasjert i global oppvarming og var sterkt kritisk mot den amerikanske presidenten George W. Bush på fagmilitært, etisk og økonomisk grunnlag.
Estisk historie
Estisk historie byrjar med busettingar etter slutten av istida, kring år 8500 f.kr. I tidleg historisk tid vart landområde busett av finsk-ugriske folk, og landet kom inn under russisk velde. Sidan har landet vore styrt av ulike stormaktar, bortsett frå korte periodar med sjølvstende, som i mellomkrigstida 1918-40 og tida frå 1991 til i dag.
Estland i mellomalderen
På 10-1100-talet vart området hærteke av danskar og tyskarar, i 1208 vart sveariddarane herrar i landet. I 1219 hærtok Valdemar Siger landet. Etter tradisjonen skal Dannebrog ha falle ned frå himmelen under desse krosstogkampane, og merket finst enno i byvåpenet til Tallinn. Området kom under dansk overherredøme, men sambandet mad Danmark var laust. Den estiske kulturen vart tyskprega, og i 1346 selde Valdemar Atterdag landet til tyskarane.
Svensk styre
Den estofile opplysingstida frå 1750 til 1840 der landet si soge og kultur vart granska førte til eit estisk nasjonal medvit mot midten av 1800-talet, noko som kulminerte med Estland si sjølvstendeerklæring i 1918, etter at Russland var svekka etter første verdskrigen. Estland sin sjølvstendekrig varte i 2 år, 1918-1920 og vart avslutta med freden i Tartu, der Den russiske sosialistiske føderative sovjetrepublikken anerkjende Estland som sjølvstendig stat.
Ved den estlandske kysten fanst det heilt fram til andre verdskrigen svensktalande folk, hovudsakleg på nokre av øyene.
Estland som sovjetrepublikk
Ved utbrotet av andre verdskrig vart Estland ved Molotov–Ribbentrop-pakta i 1939 ein del av Sovjetunionen si interessesfære og i juni 1940 vart landet okkupert av sovjetiske styrkar. Sovjetiske massedeportasjonar og avrettingar vart sommaren 1941 avløyst av tysk invasjon og okkupasjon, som førte til nye store lidingar for folket. Den jødiske minioriteten i landet vart nær utrydda. Sovjetunionen gjenerobra Estland i 1944 og landet var ein reublikk i Sovjetunionen inntil 1991, som den estiske sosialistiske sovjetrepublikken.
Sjølvstende og vestorientering
20. august 1991 proklamerte Estland seg om ein sjølvstendig republikk, eit sjølvstende som vart godkjend av Sovjetunionen den 6. september same året. Landet har arbeidd for ein rask integrasjon integrasjon i Vesteuropa. Den 17. september 1991 vart Estland medlem av FN, den 29. mars 2004 av NATO og den 1. mai 2004 av EU.
Lofoten
Lofoten er ei øygruppe i Nordland fylke, som ligg nord for polarsirkelen på 67. og 68. breiddegrad. Øygruppa strekker seg langs nordsida av Vestfjorden frå Raftsundet i nordaust, til Skomvær utfor Røst i sørvest. Dei største øyane i Lofoten er frå nordaust Austvågøy (526,7 km²), Gimsøy (46,4 km²), Vestvågøy (411,1 km²), Flakstadøya (109,8 km²) og Moskenesøya (185,9 km²). I tillegg høyrer ein del mindre, til dels tett busette øyar som Store Molla, Skrova, Henningsvær, Værøy og Røstlandet til Lofoten. Nord for Lofoten ligg øygruppa Vesterålen.
Administrativt utgjer Lofoten eit tingrettsdistrikt som omfattar kommunane Vågan, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy og Røst. Sørvestspissen av Hinnøya høyrer som del av Vågan kommune såleis administrativt til Lofoten, medan den nordaustlege delen av Austvågøy høyrer til Hadsel kommune i Vesterålen. Lofoten prosti omfattar dei nemnde kommunane unntatt Værøy og Røst. Tingrettsdistriktet har eit samla flateinnhald på 1 226 km² med over 25 000 innbyggarar.
Geografi
Lofoten er prega av eit alpint fjellandskap og lune viker der busetnaden held til. Bergrunnen her er blant den eldste i Noreg, der dei eldste bergartane er om lag to milliardar år gamle. Under istidene grov brear seg ned i berget og danna eit alpint landskap med djupe botnar skilde av skarpe kammar og spisse tindar. Høgste toppen i Lofoten er Higravstindan (1146 moh.) på Austvågøy. Også på Hinnøya og Moskenesøya finst det fjell over 1000 m. Øyane i Lofoten er skorne opp av smale fjordar og er åtskilde av til dels trange sund med strie tidvasstraumar, for eksempel Gimsøystraumen, Nappstraumen og Moskenesstraumen. Både fjordane og sunda går som regel nord–sør.
På avstand ser Lofotøyane ut som ei samanhengande fjellrekke, kalla Lofotveggen. Fjellparti, som utgjer det meste av øyane, er i større eller mindre grad omkransa av ein flat strandbrem, strandflata, og ligg det meste av busetnaden, særleg ut mot Vestfjorden. Busetnaden er stort sett samla i tettstader eller fiskevær. Eit unntak er Vestvågøy, der gode høve for jordbruk, også i de indre delane, har skapt grunnlag for ein meir spreidd busetnad. Kystklimaet i Lofoten gjer vintrane milde og somrane forholdsvis kjølige.
Turisme
Sidan øyane først vart busett for omtrent 6 000 år sidan har fiske vore svært viktig, og er det framleis sjølv om turisme også har utvikla seg til ei viktig næring. Lofoten er vorte eit populært turistmål med vakker natur og fiskevær med rorbucamping, og øygruppa er vorte er eit ynda mål for cruise-båtar om sommaren. Kvart år kjem det meir enn 200 000 turistar til Lofoten.
I Lofoten finst ei rekke museum, mellom anna Lofotmuseet i Kabelvåg, Lofotakvariet og Norsk fiskeværsmuseum i Å der heile fiskeværet er bevart med komplette bygningar. På Borg i Vestvågøy ligg vikingmuseet Lofotr, ein rekonstruksjon av eit høvdingsete frå vikingtida.
Samferdsel
Kommunikasjonsmessig blir Lofoten delt i to. Værøy og Røst er i hovudsak knytte til Bodø, med båt- og helikopterrute dit. Hurtigruta Bergen–Kirkenes stoppar ved Stamsund og Svolvær. Frå Svolvær går det bilferje over Vestfjorden til Skutvik (fylkesveg 81) med vidare samband til E6. Mot Vesterålen er det ferje frå Fiskebøl til Melbu i Hadsel (E10). Landverts blir Lofoten knytt saman av Kong Olavs veg (E10) frå Å på Moskenesøya til Fiskebøl på Austvågøy. Ein ferjefri trasé for E10 frå Fiskebøl til Gullesfjordbotn i Kvæfjord opna i 2007. Lofoten er knytt til flynettet med kortbaneflyplassar ved Svolvær, Leknes og på Røst.
Móstoles
Byen ligg 18 km sørvest for sentrum av Madrid, i den sørlege delen av storbyområdet. Nærleiken til den spanske hovudstaden har ført til sterk demografisk utvikling dei siste tiåra. På 40 år har byen gått frå å vere ein landsby på kring 4000 innbyggjarar til kring 210 000 innbyggjarar i dag.
Matthew Amoah
Matthew Amoah er ein ghanesisk fotballspelar som har spela som spiss for Breda i nederlandsk Eredivisie, og for det ghanesiske landslaget.
Amoah drog til Europa som 18-åring for å spela for Vitesse i Nederland. Han var i Vitesse til desember 2005 då han gjekk over til det tyske topplaget Borussia Dortmund. Han klarde ikkje å bryta gjennom hjå Dortmund, og sommaren 2007 vende han tilbake til Nederland og Breda.
Amoah har spelt for Ghana sitt landslag sidan 2002.
Månad
Månad er ei tidseining mellom veke og år. I dei fleste kalendersystema varer ein månad om lag så lenge som ein månesyklus — derav namnet.
Observasjonsbasert astronomisk månad
I samaritansk religion, karaisme og islam blir kvar månad primært rekna frå første dag av observert nymåne.
Justert astronomisk månad
I vanleg (rabbanittisk) jødedom følgjer månadene månefasen, men med mindre justeringar for å unngå uheldige kombinasjonar av sjabbát og heilagdagar. Månadslengda er 29 eller 30 dagar. Kalenderen er utrekna på grunnlag av astronomiske data.
Standardisert solår-basert lunær månad
I dei julianske og gregorianske kalendrane er månadene ikkje direkte grunna på månefasar, men på ei fast inndeling av solåret i tolv om lag jamlange månader som kvar varar i 28 til 31 dagar.
Ikkje-lunære månadssystem
Bahaikalenderen deler året inn i 19 månader som kvar inneheld 19 dagar, med fire til fem skotdagar på slutten av kvart år.
Anomalistisk månad
Tida mellom to påfølgjande passasjar av månen gjennom perigeum til månen, som er det punktet då månen er nærast jorda. Denne lengda er 27 dagar, 13 timar, 18 minutt og 33 sekund.
Drakonisk månad
Syner til passasje gjennom den oppstigande knuten til månebanen. Denne tida er 27 dagar, 5 timar, 5 minutt og 36 sekund.
Siderisk månad
Ein siderisk månad er tida det tar for passasjen til månen gjennom timesirkelen til ei stjerne, som er eit fast punkt på himmelen. Denne tida tar 27 dagar, 7 timar, 43 minutt og 12 sekund.
Synodisk månad
Ein synodisk månad er tida for fasevekslinga til månen eller omlaupstida til månen i forhold til timesirkelen gjennom sola. Denne tida er 29 dagar, 12 timar, 44 minutt og 3 sekund.
Tropisk månad
Ein tropisk månad er tida mellom to påfølgjande passasjar av månen gjennom timesirkelen til vårjamdøgnspunktet. Denne tida er 27 dagar, 7 timar, 43 minutt og 5 sekund.
Kiwifrukt
Kiwi eller kiwifrukt (før kalla kinesiske stikkelsbær) er ei frukt som veks i tempererte klima. Den vanlegaste typen kiwifrukt er Actinidia deliciosa, som er stor som eit hønseegg og har eit hårete, beigebrunt skal som til vanleg ikkje vert ete. Inni er det grønt fruktkjøt med små, svarte frø.
Actinidia deliciosa har opphav i det søraustlege Kina, og Actinidia chinensis er særs vanleg i låglandet i denne regionen. Andre artar har på naturleg vis spreidd seg nord til Sibir og aust til Japan.
I 1906 vart kiwifrø tekne til New Zealand av Isabel Fraser, rektor på jenteskulen Wanganui Girls' College, som hadde vitja misjonsskular i Kina. I 1910 vart dei fyrste kiwifruktene hausta, og fekk det engelske namnet Chinese gooseberry (kinesiske stikkelsbær).
Namnet «kiwi» vart teke i bruk av det nyzealandske eksporthuset Turners and Growers i 1959, men utan at det vart registrert som eit eksklusivt varemerke. Då namnet vart ålment kjent var det for seint å reservera det for frukt dyrka på New Zealand. Over heile verda er frukta no kjend som kiwi. Det gamle namnet Chinese gooseberry er stundom nytta i Australia.
Kongsmo kapell
Kongsmo kapell er ei langkyrkje frå 1937 i Høylandet kommune i Trøndelag fylke. Kapellet ligg i bygda Kongsmoen inst i fjorden Innerfolda.
Byggverket er i tre og har 110 plassar.
Dávlia
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Dávlia 1 686 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 232 innbyggjarar.
Leif Halse
Leif Thorvald Halse er ein norsk forfattar, kjend som tekstforfattar til teikneserien om Vangsgutane. Men han har òg skrive romanar, barnebøker, forteljingar og bygdebøker. Han skreiv for det meste på nynorsk.
Leif Halse vart fødd i Halsa og budde i Todalen i Surnadal kommune i oppveksten. Seinare budde han frå 1920 i Hommelvik, der han var lærar, og som pensjonist frå 1963 i Levanger. Han var svigerfar til lyrikar Astrid Krog Halse.
Pongal
Thaippongal (tamil தைப்பொங்கல்) eller berre pongal er ein haustfest feira av tamilar over heile verda, uavhengig av religion. Høgtida er særleg viktig for bønder, som takkar sola, regnet og husdyra for grøda dei skaper, men ho blir også feira i stort mon i byar og i tamilske utvandrarmiljø.
Pongal finn som regel stad mellom 12. og 15. januar, frå slutten av den tamilske månaden maargazhi og inn i månaden thai, og går over fire dagar. «Pongal» tyder 'renna/koka over', og det er vanleg at ein let ei gryte mjølk koka over denne dagen, som eit symbol på framtidig grøde og rikdom. «Thai» viser til den tamilske månaden som tek til under feiringa.
Bhogi pongal
Dagen før sjølve pongal er vigd til guden Indra, ein gammal indisk regngud, og til førebuingar av feiringa. Ved daggry tenner ein eit stort bål som blir halde vedlike dagen og natta til endes. Her kan ein kasta gamle, ubrukelege ting og haldningar.
Bønder tilber reiskapane sine, som plogar og sigder, og bruker dei til å hausta inn ris, gurkemeie og sukkerrøyr frå markene til bruk neste dag. Huset blir vaska og ein lager store bakketeikningar — kolam — med kvite og raude fargar, laga av ris og raud jord, gjerne med graskarblomar plasserte i kuskitklumpar langs linjene.
Om kvelden blir det slått på tromme og dansa rundt bålet.
Surya pongal
Den andre, og viktigaste, pongal-dagen byrjar månaden thai, og er tileigna solguden Surya. Om morgonen teiknar ein eit kolam-bilete av solguden med dekorasjonar rundt. Eit nytt kokekar blir fylt med ris, mjølk og «jaggery» (råsukker) som får koka over. Når dette skjer lagar tilskodarane mykje lyd ved å slå på gryter og lokk, blåsa i ein konkylie og ropa «Pongalo pongal!». Noko av risen blir ofra til ein gud og resten servert til folka i huset, saman med mykje annan god mat.
Denne dagen gjev ein gåver, gjerne nye klede, til nygifte og tenarar.
Maattu pongal
Tredje dagen av feiringa er maattu-pongal, eller ku-pongal. Denne dagen dyrkar bøndene kyrne sine ved å vaska dei, pynta dei, gje dei god mat og utføra ein liten seremoni for dei.