cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Innhaldet i boka On the Origin of Species
Oversyn over utgåvene
Sjette utgåva fekk òg lagd til eit nytt kapittel VII, Diverse innvendingar, for å adressere Mivart sitt argument. Darwin ønskte at boka blei gjort meir allment tilgjengeleg, og prisen på sjette utgåve vart halvert ved å trykke i ein mindre skriftstorleik.
Tittelsider og introduksjon
Side ii inneheld sitat av William Whewell og Francis Bacon på naturteologi, harmoniserer vitskap og religion i samsvar med trua på ein rasjonell Gud som etablerte eit lovlydig kosmos etter Isaac Newton. I den andre utgåva, la Darwin inn eit epigraf frå Joseph Butler som stadfestar at Gud kunne arbeide gjennom vitskaplege lovar like mykje som gjennom mirakel, eit hint til dei eldste religiøse venane hans og otta deira. Introduksjonen etablerer Darwins legitimasjon som ein naturforskar og forfattar, deretter refererer han til eit brev frå John Herschel som hintar om at opphavet til artane «kan vise seg å vere ein naturleg prosess i motsetnad til ein mirakuløs prosess»: "«Som naturforskar ombord på HMS «Beagle» vart eg hardt slått av visse faktum i utbreiinga av artar i Sør-Amerika, og i dei geologiske relasjonane blant noverande og tidlegare artar på kontinentet. For meg kasta desse faktuma i ei viss grad ljos over opphavet til artane, som ein av dei største filosofane våre har kalla gåta over alle gåter.»"
Darwin refererer spesifikt til utbreiinga av nanduartane, og til elefantskilpadder og spottefuglar. Han nemner åra brukt på arbeid på teorien, og Alfred Russel Wallace sitt tilkome av same konklusjon, noko som førte til publisering av det som var ei oppsummeringa av eit enda uferdig arbeid. Han skisserer idéane sine, og formulerer essensen av teorien sin:
"«Ettersom mange fleire individ av kvar art blir fødde enn det som moglegvis kan overleve, og som følgjeleg gjev hyppige tilbakevendande kampar for tilværet, følgjer det at kvar organisme, viss han varierer litt frå andre på noko vis som dei sjølve kan ta føremon av under dei komplekse og til dels varierande tilhøve i livet, vil ha ein betre sjanse til å overleve, og dermed bli naturleg utvald. Frå det sterke prinsippet om arv, vil kvar utvald variasjon ha tendens til å formeire si nye og modifiserte form.»"
Frå og med den tredje utgåva, innleia Darwin introduksjonen med ei skisse av den historiske utviklinga av evolusjonære idéar. I denne skissa erkjende han at Patrick Matthew hadde brukt omgrepet «naturleg utval» i eit vedlegg til ei bok gjeven ut i 1831, dette hadde vore ukjent for både Wallace og han sjølv. I den fjerde utgåva nemnde han at òg William Charles Wells hadde gjort dette så tidleg som i 1813.
Variasjon under domestisering og i naturen
Kapittel I omfattar husdyrhald og planteforedling, går tilbake til Egypt i oldtida. Darwin diskuterer moderne meiningar om opphavet til ulike rasar under kultivering for å argumentere for at mange har blitt produserte frå felles forfedrar ved selektiv avl. Som ein illustrasjon av kunstig utval, skildrar han tamdueavl, og noterer at «mangfaldet av rasar er verkeleg utruleg», men alle var etterkommarar frå ein art, klippedue. Darwin såg to ulike typar variasjon: (1) sjeldne, brå endringar han kalla «sport» eller «monster», til dømes ancon-sau med korte bein, og (2) allstadverande små skilnader, til dømes litt kortare eller lengre nebb hos duer. Begge typar arvelege endringane kan brukast av oppdrettarar. Men for Darwin var dei små endringane viktigast i evolusjonen.
I kapittel II viser Darwin til at skiljet mellom artar og varietetar er vilkårleg, med ekspertar som er usamde og endrar avgjerslene sine når nye former blir funne. Han konkluderer med at «ein godt markert varietet kan med rette kallast ein begynnande art» og at «artar er berre sterkt markerte og permanente varietetar». Han argumenterer for allstadsvere av variasjonar i naturen. Historikarar har registrert at naturforskarar lenge hadde vore klår over at individa av ein art skilde seg frå kvarandre, men hadde generelt rekna slike variasjonar å vere avgrensa og uvektige avvik frå arketypen av kvar art, ein arketype er eit fastset ideal i Guds sinn. Darwin og Wallace gjorde variasjon blant individ av same art til det sentrale for å forstå den naturlege verda.
Kampen for tilværet, naturleg utval og divergens
I kapittel III spør Darwin korleis varietetar «som eg har kalla byrjande artar» blir distinkte artar, og i svaret introduserer nøkkelomgrepet «naturleg utval», i den femte utgåva legg han til : «Men uttrykte Herbert Spencer, forfatteren av Survival of the fittest brukte, er meir nøyaktig, og nokon gonger er like praktisk.»
"«Denne kampen for å overleve fører til at einkvar variasjon, kor liten han enn måtte vere og enn kva for ei årsak som måtte ligge bak, vil tendere til bevaring av det individuelle, og vil normalt gå i arv til avkommet, viss variasjonen i nokon grad er til føremon for eit individ av einkvar art, i sine uendelege komplekse relasjonar til andre organismar og til ekstern natur. ... Eg har nemnt dette prinsippet, der einkvar liten variasjon, viss nyttig, blir verna, med omgrepet 'det naturlege utval', for å markere relasjonen til mennesket sin evne til utval.»"
Han peiker på at både de Candolle og Lyell hadde uttalt at alle organismar er utsette for sterk konkurranse. Darwin understrekar at han brukte uttrykte «kampen for tilværet» i «ei stor og metaforisk tyding, medrekna avhengnaden ein skapning har av ein annan». Han gjev døme frå plantar som kjempar mot tørke og plantar som konkurrerer om å tiltrekkje seg fuglar for å ete frukta og spreie frøa sine. Han skildrar kampen som følgje av vekst i populasjonen: «Det er læra frå Malthus brukt med mangedobbel styrke på heile dyreriket og planteriket.» Han drøftar vilkår for auke i bestandar, inkludert komplekse økologiske samanhengar, og konstaterer at konkurransen er mest utsett mellom nært nærskylde former «som opptar nesten same stader i naturen sitt hushald».
Kapittel IV detaljerer naturleg utval under «uendeleg kompliserte og nært tilpassa gjensidige samband mellom alle organismar og deira fysiske livsvilkår». Darwin tar som eit døme eit land der ei endring i tilhøve førte til utrydding av einskilde artar, innvandring av andre og der eigna variasjonar skjedde, etterkommarar av nokre artar vart tilpassa nye tilhøve. Han noterer at det kunstige utvalet praktisert av dyreavl ofte produsert skarp divergens i karakterar mellom rasar, og legg framlegg om at naturleg utval kan gjere det same, ved å seie:
"«Men korleis, kan ein spørje, kan noko som helst tilsvarande prinsippet gjelde i naturen? Eg trur det kan, og det gjeld mest effektivt, frå det enkle tilhøvet at jo meir varierte etterkommarar frå einkvar art blir i struktur, konstitusjon og levevis, jo betre blir dei i stand til å erobre mange og vidt varierte stadar i naturen sin orden, og soleis vere i stand til å auke i mengd.»"
Historikarar har her notert at Darwin antok det moderne omgrepet «økologisk nisje». Han nemnte ikkje at kvar gunstig variasjon må veljast, og heller ikkje at dei favoriserte dyra var betre eller høgare, men heller betre tilpassa omgivnadane sine.
Darwin forklarer kjønnsdimorfisme med seksuell seleksjon, driven av konkurranse mellom hannane for å oppnå paring. Døme på slike eigenskapar avgrensa for hannar er løvemanken, hjortegeviret, påfuglhalen, fuglesongen og fjørdrakta i klåre farger til nokre hannfuglar. Han analyserte seksuell seleksjon meir grundig i The Descent of Man, (1871). Naturleg seleksjon var forventa å fungere svært sakte i å danne nye artar, men gjeve effekten av kunstig seleksjon, kunne han «ikkje sjå grenser for kor mye av endringa, til venleik og den uendelege kompleksiteten i samtilpassinga mellom alle organismar, innbyrdes og med omsyn på deira fysiske livstilhøve, som i det lange løpet finn stad gjennom naturen sine evner til utval.» Ved hjelp av ein trestruktur og utrekningar, viser han «divergensen av karakter» frå opphavlege artar til nye artar og slekter. Han skildrar greiner som fell av ved utrydding, medan nye greiner danna i «det store livstreet... med sine stadige forgreiningar og vene konsekvensar».
Variasjon og arv
På Darwin si tid var ikkje arvelæra kjent. «Lovane som regulerer arv er ganske ukjente» medgjekk Darwin i kapittel I. Han aksepterte ein versjon av arv av tileigna eigenskapar, som etter Darwins død blei kalla Lamarckisme, og i kapittel V drøftar kva han kalla effekten av bruk og mangel på bruk. Han skreiv at han tenkte «det kan vere liten tvil om at bruk hos husdyra våre styrkjer og forstørrar visse kroppsdelar, og manglande bruk minkar dei, og at slike endringar går i arv», og at dette òg går føre seg i naturen. Darwin uttalte at nokre endringar som ofte vart tilskrive bruk og ikkje-bruk, til dømes tap av funksjonelle venger blant insektartar med utbreiing på øyar, kan ha blitt utvikla ved naturleg utval. I seinare utgåver av boka har Darwin utvida denne rolla. Darwin medgjekk òg manglande innsikt i kjelder til arvelege variasjonar, men spekulerte på at dei kan vere påverka av miljøfaktorar.
Ein ting var likevel klårt, kva ein dei eksakte årsakene til nye variantar måtte vere, så kjente Darwin frå observasjon og eksperiment at ein var i stand til å velje slike variasjonar og utvikle store skilnader ved avl gjennom mange generasjonar av utval. Observasjonen av fungerande seleksjon ved husdyravl kjem til nytte jamvel om forståinga av den underliggande arvemekanismen manglar.
Ikkje før den moderne evolusjonære syntesen på 1930- og 1940-talet fanst ein modell for genetisk arv fullt integrert med ein modell for variasjon. Denne moderne evolusjonære syntesen vart kalla nydarwinisme fordi ho set Charles Darwin sine teoriar om evolusjon saman med Gregor Mendel sine teoriar om genetisk arv.
Veikskapar i teorien
Kapittel VI byrjar med å adressere moglege innvendingar mot teorien, den første er mangel på mellomformer mellom nært nærskylde artar, sjølv om teorien medfører at slike livsformer må ha eksistert. Darwin viser til konkurranse mellom ulike former, kombinert med den låge mengda individ av mellomformer, som ofte fører til utrydding av slike former. Denne veikskapen kan bli referert til som fråvære eller sjeldsyn av overgangsvarietetar i området for habitata.
Ein annan vanske med teorien er relatert til den første: fråvære eller sjeldsyn av overgangsvarietetar over tid. Darwin kommenterte at etter teorien om naturleg utval «må tallause overgangsformer ha eksistert» og undra seg «kvifor vi ikkje finn mengder av dei preserverte i jordskorpa?»
Resten av kapittelet handlar om i kva grad naturleg seleksjon kunne produsere komplekse spesialiserte strukturar (kroppsformer) og åtferd for å bruke dei, når det ville vere vanskeleg å førestille seg korleis mellomformer kan vere funksjonelle. Darwin sa:
"«For det andre, er det mogleg at eit dyr som har, til dømes, kroppsforma og leveviset til ei flaggermus, kunne ha blitt danna gjennom modifikasjon av eit dyr med heilt anna levevis? Kan vi tru at naturleg utval på den eine sida kan utvikle organ for bagatellmessig tyding, som halen på ein sjiraff, som tener som ein flugesmekker, og på den andre sida organ med ein så flott struktur som auget, med perfeksjon som vi i dag knapt skjønar fullt ut?»"
Svaret hans var at i mange fall eksisterer det dyr med mellomliggande kroppsformer som er funksjonelle. Han presenterte flygeekorn, og skjermflygarar som døme på korleis flaggermus kan ha utvikla seg frå ikkje-flygande forfedrar. Han diskuterte døme på korleis auge hos virveldyr kunne ha utvikla seg, og starta med det enkle som ikkje er meir enn ein synsnerve dekt med pigment hos virvellause dyr. Darwin konkluderer : «.. Viss det kan påvisast at noko slikt komplekst organ eksisterte, eit som umogleg kan ha blitt danna av mange, suksessive små endringar, så vil teorien min absolutt bryte saman, men eg kan ikkje finne noko slik tilfelle.»
I første utgåva tar kapittel VII for seg utviklinga av instinkt. Døma hans inkluderte to som han sjølv hadde undersøkt eksperimentelt: maurar som held slavar og honningbier som bygger sekskanta celler. Darwin opplyste at nokre artar av maurar med slavar var meir avhengig av slavar enn andre, og han observerte at mange maurartar vil samle inn og lagre pupper av andre artar som mat. Han trudde det var rimeleg at artar med ein ekstrem avhengnad av slavearbeidarar hadde utvikla seg trinnvis. Han foreslo at bier som gjer sekskanta celler hadde utvikla seg i trinn frå bier som gjorde runde celler, under press frå naturleg utval for å økonomisere med voks. Darwin konkluderte:
"«... dette er kanskje ikkje ei logisk slutning, men for min fantasi er det langt meir tilfredsstillande å sjå på slike instinkt som at gaukungen kastar ut fosterbrørne, - maurar gjer andre maurar til slavar, - larvar av praktkvefsar, Ichneumonidae, som finn føda inne i dei levande kroppane til sommarfugllarvar, -ikkje som spesielt utrusta eller skapt instinkt, men som små konsekvensar av éin allmenngyldig lov, til gagn for alle organismar, nemleg, formeir, varier, late dei sterkaste overleve og dei ​​svakaste døy.»"
Kapittel VIII adresserer moglege eigenskapar som hindrar hybridar mellom artar frå å vere fruktbare for å verne om ulike utvikla artar. Darwin sa utan å vere heilt viss, at vanskane i å produsere hybridar av nærskylde artar, og livsdugleik og fruktsemd av hybridar, varierte sterkt, spesielt blant plantar. Nokre gonger meinte ein at separate artar skapte fruktbare hybride avkom fritt, og i andre tilfelle vart det trudd meir å vere varietetar av same arten som berre kunne kryssast med vanskar. Darwin konkluderte: «... faktuma som er kort presenterte i dette kapittelet ser ikkje ut til å motseie, men heller å stø synet om at det ikkje finst noko grunnleggjande skilje mellom artar og varietetar.»
I den sjette utgåva sette Darwin inn eit nytt kapittel VII, og nummererte om dei påfølgjande kapitla, for å svare på kritikk av tidlegare utgåver, inkludert den innvendinga at mange eigenskapar i organismar ikkje var adaptive, og derfor ikkje kunne ha blitt utvikla ved naturleg utval. Han sa nokre slike eigenskapar kunne ha vore biprodukt av adaptive endringar i andre eigenskapar, slik at eigenskapar ofte verkte ikkje-adaptive fordi funksjonen deira var ukjent. Mykje av kapittelet svarar på kritikken frå George Jackson Mivart, blant anna påstanden hans om at eigenskapar som kvalbardar har til filtrering, flatfisk med begge auga på eine sida og kamuflasjeeigenskapar hos pinnedyr ikkje kunne ha utvikla seg gjennom naturleg utval fordi mellomliggande stadium ikkje ville ha vore adaptive. Darwin foreslo scenario for den trinnvise utviklinga av kvar slik eigenskap.
Geologisk arkiv
Kapittel IX handlar om geologiske funn som synst å vise livsformer som oppstår brått, utan fossil til dei tallause overgangsformer som ein venter frå gradvise endringar. Darwin lånte Charles Lyell sitt argument i Principles of Geology at det geologiske arkivet er særs lite fullkome fordi forsteining av organismar er ei særs sjeldan hending, og spreidd over store periodar av gongen. Ettersom berre få område hadde vore geologisk undersøkte, kunne det berre eksistere fragmentarisk kunnskap om geologiske formasjonar, og fossile samlingar var særs dårlege. Lokalt utvikla varietetar som migrerte inn i eit større område ville synast å vere den plutselege tilsynekomsten av ein ny art. Darwin hadde ikkje forvente å vere i stand til å rekonstruere evolusjonær historie, men framhaldande funn gav han velgrunna voner om at nye funn tidvis ville avsløre overgangsformer. For å vise at det hadde vore nok tid for naturleg utval å fungere sakte, siterte han igjen Principles of Geology og andre observasjonar basert på sedimentering og erosjon, inkludert eit overslag om at erosjon av Weald hadde tatt 300 millionar år. Den opphavlege utsjånaden på heile grupper av godt utvikla organismar i dei eldste fossilførande lag, no kjent som den kambriske eksplosjonen, utgjer eit problem. Darwin var ikkje i tvil om at tidlegare hav hadde vrimla med livsformer, men uttalte at han ikkje hadde noka fullgod forklaring på mangelen på fossil. Ein har seinare funne fossilt indisium for liv i prekambrium, det strekkjer historia om livet på jorda tilbake i milliardar av år.
Kapittel X undersøkjer om mønster i fossilarkivet er betre forklart av felles avstamming og evolusjonære forgreiningar gjennom naturleg utval, enn av einskilde etableringar av faste artar. Darwin forventa at artar endrast langsamt, men ikkje i same tempo - nokon organismar som Lingula (andenebb) var uendra sidan dei tidlegaste fossila. Tempoet i naturleg utval ville avhenge av variabilitet og endringar i miljøet. Dette distanserte Darwin sin teori frå lovane i lamarckismen for uunngåeleg framdrift. Han siterte Richard Owen funn som viste at dei tidlegaste medlemmane av ein klasse var nokre få enkle og generaliserte artar med eigenskapar mellom moderne former, og vart følgde av stadig meir varierte og spesialiserte former, som passa med forgreiningar med nedstamming frå ein felles stamfar. Mønstre av utrydding samsvara med teorien hans, slik at nærskylde grupper av artar som har ein framhaldande eksistens fram til utrydding, for aldri å oppstå igjen. Nyleg utdøydde artar var meir lik levande artar enn dei frå tidlegare epokar, som han hadde observert i Sør-Amerika. Naturforskaren William Clift hadde òg vist at fossil frå nyare geologiske periodar liknar artar som framleis lever i same område i Australia.
Geografisk fordeling
Kapittel XI handsamar indisium frå biogeografi, startar med observasjonen som viser at skilnader i flora og fauna frå separate regionar ikkje kan forklarast ut frå miljømessige skilnader åleine. Sør-Amerika, Afrika og Australia har alle regionar med tilsvarande klima til liknande breiddegrader, men desse regionane har svært ulike plantar og dyr. Artane som finst i eit område på eit kontinent er meir nært i slekt med artar som finst i andre regionar på det same kontinentet enn til artar funne på andre kontinent. Darwin noterte at hindringar for migrering spela ei vektig rolle i skilnadene mellom artar i ulike regionar. Livsformer i havet ved atlanterhavskysten og stillehavskysten av Mellom-Amerika hadde nesten ingen felles artar sjølv om Panamaeidet berre er nokre få kilometer breitt. Forklaringa hans var ein kombinasjon av migrasjon og formeiring med modifikasjon. Han heldt fram med å seie: «(Med hjelp av) dette prinsippet av arv med modifikasjon, kan vi forstå korleis delar av biologiske slekter, heile slekter, og sjølv heile familiar er avgrensa til dei same områda, som er så vanleg og sterkt gjennomført.» Darwin forklarte korleis ei vulkansk øy danna eit par hundre kilometer frå eit kontinent kan ha blitt kolonisert av nokre få artar frå dette kontinentet. Desse artane vil endrast over tid, men vil enno vere knytt til artar som finst på kontinentet, og Darwin observerte at dette var eit vanleg mønster. Darwin diskutert måtar at artar kan spreie over hava for å kolonisere øyar, kor av mange var undersøkt eksperimentelt av Darwin sjølv.
Kapittel XII held fram diskusjonen om biogeografi. Etter ein kort diskusjon av ferskvassartar, går han tilbake til dei oseaniske øyane og sære fenomen der. Til dømes, på nokre øyar blir rollane som blir spelte av pattedyr på kontinent tatt over av andre dyregrupper som fuglar utan flygeevne eller av krypdyr. Oppsummeringen av begge kapitla:
"«... eg trur alle dei store leiande faktuma om geografisk fordeling kan forklarast ut frå teorien om migrasjon (som regel av dei meir dominante livsformene), saman med seinare endringar og mangfaldiggjering av nye former. På det viset kan vi forstå den store tydinga av barrierar, anten på land eller i vatn, noko som dannar skilnadar mellom fleire zoologiske og botaniske provinsar. Vi kan dermed forstå lokalisering av underslekter, slekter og familiar, og korleis det har seg at livsformer på sletter og fjell, i skogar, myrar, og i ørkenar på heilt ulike breiddegrader, til dømes i Sør-Amerika, er på ein så gåtefull måte knytt saman av slektskap, og likeeins er sambundne til utdøydde organismar som tidlegare levde på same kontinent. ... Ut frå dei same prinsippa, kan vi som eg har freista å vise, skjøne kvifor oseaniske øyar har få artar, men av desse er ei stort mengd endemiske for øya eller er spesielle, ...»"
Klassifisering, morfologi, embryologi, rudimentære organ
Kapittel XIII startar med å observere at klassifiseringa avheng av at ein grupperer artar saman i eit fleirnivå system av grupper og undergrupper basert på varierande grad av likskap. Etter å ha drøfta problemstillingar ved klassifisering, konkluderer Darwin :
"«Viss eg ikkje lurar meg sjølv sterkt, lèt alle reglar, hjelpemiddel og vanskar i klassifiseringa nemnt framføre, seg forklare med det synet at det naturlege systemet er tufta på nedstamming med modifisering, - at karakterane som naturforskarar trur viser reelle slektskapssamband mellom to eller fleire artar, er dei som har blitt arva frå ei felles stamform, og at all ekte klassifisering er på eit vis genealogisk, at felles nedstamming er det skjulte bandet som naturforskarar umedvitande har søkt etter,...»"
Darwin diskuterer morfologi, medrekna tydinga av homologe strukturar. Han seier: «Kva kan vere meir merkverdig enn at  menneskehanda, forma for å gripe med, moldvarphanda for graving, beinet på ein hest, sveiva på ei nise, og flaggermusvengene, alle er konstruerte etter det same mønster, og inneheld dei same knoklane, i dei same relative posisjonar?» Han peikar på at dyr av same klasse ofte har ekstremt liknande embryo. Darwin diskuterer rudimentære organ, som vengene på fuglar utan flygeevne og rudiment av bekken og leggbein funne hos nokre slangeartar. Han noterer at somme rudimentære organ, som til dømes tenner hos bardekvalane, berre finst i embryonale stadium.
Avsluttande merknadar
Det siste kapittelet ser tilbake på poeng frå tidlegare kapittel, og Darwin avsluttar med voner om at teorien hans kan produsere revolusjonerande endringar i mange felt av naturvitskapen. Sjølv om han unngår det kontroversielle temaet om opphavet til mennesket i resten av boka, for ikkje å sette opp lesarar mot teorien hans, tar han her ein farleg risiko ved å ymte om  at «Ljos vil bli kasta over opphavet av mennesket.»     Darwin endar med eit avsnitt som har blitt godt kjend og mykje sitert:
"«Det er interessant å tenkje seg ein overgrodd breidd, kledd med mange plantar av mange slag, med fuglesong i buskane, med ulike insekt som flagrar rundt, og med makk som kryp gjennom den fuktige jorda, og så ta inn over seg at desse kunstferdige bygde livsformene, så annleis frå kvarandre, og så bundne av kvarandre på ein så kompleks måte, alle har blitt utvikla av lovar som verkar rundt oss... Det mest opphøgde mål vi er i stand til å fatte, nemleg framstilling av høgareståande dyr, følgjer direkte av krigen i naturen, hungersnaud og død. Det er stordom i dette synet på livet, med dei mange kreftene, etter opphavleg å ha vore pusta inn nokre få livsformer eller berre i ei, og at, medan denne planeten har gått i krinslaup i samsvar med den evige tyngdeloven, at ei tallaus mengd av dei venaste og mest fantastiske formene har utvikla seg, og framleis blir utvikla, alt frå ei så enkel byrjing.»"
Darwin la til uttrykket «av Skaparen» frå andre utgåva i 1860 og frametter, slik at den siste setninga byrja slik: «Det er stordom i dette synet på livet, med dei mange kreftene, etter opphavleg å ha vore pusta inn nokre få livsformer eller berre i ei av Skaparen».
Explora Escarpment
Explora Escarpment er ein undersjøisk skrent kalla opp etter det antarktiske forskingsskipet «F.S. Explora». Namnet, foreslått av dr. Heinrich Hinze frå Alfred Wegener institutt for polar og marin forsking i Bremerhaven, som vart godkjend av Advisory Committee on Undersea Features i juni 1997. Noko norsk namn på staden er ikkje godkjend.
Gustaf Cederström
Gustaf Olof Cederström var ein av Sveriges mest populære historiemålarar på 1800-talet. Hans mest kjende måleri er Karl XII:s likfärd.
Liv og gjerning
Friherre Gustaf Cederström var son til ein marineoffiser. Han voks opp i ein familie som høgakta Karl XII, ein av forfedrane hans hadde vore med på trefninga i Bender. Cederström prøvde fyrst å gjere karriere som offiser, i 1864 vart han «underlöjtnant» ved Värmlands fältjägarregemente.
Seks år seinare, i 1870, tok han avskjed frå det militære. Før den tid hadde han studert ved Stockholms Konstakademen og gått i lære hos Ferdinand Fagerlin i Düsseldorf og Léon Bonnat i Paris. Cederström busette seg i Paris i 1873, der han laga dei fyrste måleria som det svenske publikum la merke til, særleg Epilog og Mörka stunder.
Cederströms store gjennombrot kom i 1878 med måleriet Karl XII:s likfärd, eit verk som vart stilt ut på verdsutstillinga i Paris. Måleriet er ikkje ei realistisk skildring av hendinga, men ei oppdikta hylling av den døde kongen. Karl XII vart aldri boren på båre heim til Sverige den kalde vinteren 1718. Måleriet vart kjøpt av den russiske storfyrsten Konstantin. Etter oktoberrevolusjonen i 1917 vart biletet kjøpt tilbake til Sverige, og er i dag i Göteborgs Konstmuseum. Dei komande åra heldt Cederström fram som den store skildraren av karolingarane.
Frå 1887 var han professor ved Konstakademien i Stockholm. Perioden 1899-1911 var han direktør ved same institusjonen. Jamsides målinga var Cederström aktiv som forfattar og kåsør, mellom hans fremste skrift-verk merker dei sjølvbiografiske bøkene; En gammal konstnärs minnen (1926) og Gammalt och nytt (1929), seg ut.
APP-6A
APP-6A er ein NATO-standard for kartsymobler. Den opphavlege versjonen, APP-6, stammar frå 1986, og APP-6A vart teken i bruk i 2001. Dokumentet som skildrar standarden heiter STANAG 2019 (noverande utgåve 4), og i USA vert omtalt den som MIL-STD-2525B.
Denne artikkelen viser berre eit lite utdrag av standarden, som er på hundrevis av sider med detaljerte symbol.
Songen Time Fades Away
«Time Fades Away» er ein song av Neil Young frå albumet Time Fades Away i 1973. Songen vart gjeven ut som singel i 1973, men nådde ikkje listene nokon stad.
Songen er opningssporet på albumet. Songen er ein typisk falleferdig song som har fått særs røff handsaming på albumet, med vokalharmoni frå Young og David Crosby. Songen er typisk for mange av songane i «grøftetriologien», dei mørke platene han lagde på midten av 70-talet. I følgje Allmusic har songen likevel ein fengande melodi med flott kro-piano innmellom tekstlinjene.
APP-6A
Avdelingstypar
På innsiden av symbolet vert kva vist slags avdeling det er snakk om. Nokre få døme: Desse symbola kan òg kombinerast, for å representera til dømes mekanisert infanteri. Det finst òg modifikatorer til symbola, som ikkje kan verka på eiga hand: Over symbolet kan eit anna symbol for storleiken til avdelinga visast.
Anna informasjon
Nede til venstre for symbolet kan namnet på avdelinga visast og nede til høgre kan namnet på høgare avdeling avdelinga tilhøyrer visast. Som eit døme kan vi sjå på kompani A eigen 42. mekaniserte infanteribataljon:
Ein fiendtleg motorisert panservernsdivisjon, ei type avdeling som ikkje finst, kunne sett ut slik:
Brenaybreen
Brenaybreen (fransk Glacier du Brenay) er ein 6 km lang isbre (1973) i Wallis-Alpane i kantonen Valais i Sveits. I 1973 hadde han eit areal på 9,96 km².
Faulkner Escarpment
Faulkner Escarpment er ein isdekt skrent i Antarktis som er 55 km lang og ligg over 3 000 moh. Han går frå nord til sør og dannar austkanten av Nilsen Plateau og Fram Mesa i Dronning Maudfjella. Han vart oppdaga i desember 1934 av geologgruppa frå Byrd-ekspedisjonen under Quin Blackburn og vart namngjeven av Richard E. Byrd etter Charles J. Faulkner jr., som var sjefsrådgjevar i Armour and Company frå Chicago, som bidrog til ekspedisjonen.
Jerry Lee Lewis av Jerry Lee Lewis
Jerry Lee Lewis er debutalbumet til den amerikanske musikaren og rock and roll-pioneren Jerry Lee Lewis. Det kom ut i 1958 på Sun Records. Albumet inneheld hitten «High School Confidential», men produsenten Sam Phillips tok ikkje med dei større hittane hans som «Great Balls of Fire» og «Whole Lotta Shakin' Going On». Albumet vert stundom kalla High School Confidential.
På baksida av plateomslaget er eit stort bilete av sjefen i Sun Records, Sam Phillips, som ser på Lewis ved pianoet i det kjende studioet hans i 706 Union Avenue i Memphis i Tennessee. Phillips, som då arbeidde med å marknadsføre den siste stjerna si, Lewis, skreiv òg i plateomslaget at Lewis «vert rekna som sjølve personifiseringa av rock and roll.»
Frafjordtunnelen
Frafjordtunnelen er ein tunnel på fylkesveg 281 i Gjesdal kommune i Rogaland. Tunnelen går mellom Gilja og Frafjord, og avløyste den gamle vegen over Giljafjellet. Han er 3812 meter lang og vart opna 10. juni 1999.
Som med fleire andre tunnelar i Noreg er Frafjordtunnelen dels plaga med kondens. Kondensen kan føra til farlege situasjonar fordi bilrutene plutseleg doggar når ein køyrer inn i tunnelen.
Osamu Yamaji
er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Scovilleskalaen
Scovilleskalen er ei gradsinndeling over heten eller styrken til chili. Den tilhøyrande måleeininga heiter scovilleeining (engelsk Scoville heat unit, stytta til SHU), men i daglegtale brukar ein ofte berre «scoville». Talet scovilleeiningar syner capsaicininnhaldet i chilien. Capsaicin er ei kjemisk samanbinding som stimulerer kjemoreseptorar i huda, særleg i slimhinnene. Heten i chili skil seg frå smak ved at han vert oppfatta med andre delar av sanseapparatet.
Skalaen har namn etter den amerikanske apotekaren Wilbur Scoville, som oppfann han. Metoden, som han utforma i 1912, er kjend som den organoleptiske scovilletesten (engelsk the Scoville Organoleptic Test). Den vanlege moderne metoden som vert brukt til kvantitativ analyse gjer nytte av høgtytande væskekromatografi, noko som mogleggjer direkte måling av capsaicinoidinnhaldet.
Den organoleptiske scovilletesten
Når ein testar etter scovillemetoden vert eit alkoholekstrakt av capsaicinolja frå ei oppmålt mengde tørka chili tilsett stegvis i sukkervatn til eit panel av testarar (vanlegvis fem i talet) sansar fyrste snev av hete i blandinga. Grada av fortynning gjev chilien si plassering på scovilleskalaen. Slik får ein paprika, som ikkje har noko capsaicininnhald i det heile, ein scovillekarakter på null, noko som vil seie at ingen hete kan sansast. Dei sterkaste chiliane, som Habanero og nagachiliane, har ei avlesing på 200 000 eller meir, noko som vil seie at ekstraktet frå dei må tynnast ut over 200 000 gonger før testarar ikkje kan sanse noko capsaicininnhald. Den største svakheita ved den organoleptiske scovilletesten er upresisheita som kjem av at han byggjer på subjektive sansingar hjå testdeltakarane. Testarane kan også berre smake på ein prøve ved kvart prøvetilfelle, noko som gjer testinga tidkrevjande og dyr.
Sævareid kapell
Sævareid kapell er ei langkyrkje frå 1956 i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke. Byggverket vart opphavleg bygd som gravkapell. Kor og sakristi kom til i 1961. Arkitekt ved begge høve var Anders Nordtvedt. I 1986 vart eit frittståande bårehus oppført nord for kapellet.
Scovilleskalaen
Høgtytande væskekromatografi
Krydderhete vert no vanlegvis målt ved hjelp av høgtytande væskekromatografi (på engelsk stytta til HPLC). Metoden identifiserer og måler konsentrasjonen av heteproduserande kjemiske samanbindingar. Målingane vert brukte i ein matematisk formel som vektar dei etter den relative kapasiteten deira til å gje ei kjensle av hete. Denne metoden gjev målingar som vert uttrykte i American Spice Trade Association (ASTA) smakseiningar. Ei måling på ein del capsaicin per million svarar til ca. 15 scovilleeingar, og den publiserte metoden seier at ASTA smakseiningar kan gongast med 15 og rapporterast som scovilleeiningar. Denne omrekninga er omtrentleg, og krydderekspertane Donna R. Tainter og Anthony T. Grenis seier at det er brei semje om at dette gjev resultat som er kring 20 til 40% lågare enn dei ein ekte scovilletest ville gje. Resultata frå væskekromografimålingane ymsar mykje, heilt opp til 50%, mellom ulike laboratorium.
Liste over scovillemålingar
Chiliane med høgast utslag på scovilleskalaen når over ein million scovilleeiningar. Mellom dei har ein eksemplar av naga jolokia og bhut jolokia.
Styrken på chilifrukter varierer grunna variasjon innan arten, jordsmonn, vasstilgang, gjødning og klimafaktorar som temperatur, soltimar og luftråme. Styrken kan også variere mellom fruktene frå same planta, ved at fruktene frå fyrste vekstpunktet er sterkare enn dei frå andre vekstpunkt. Styrken er størst i fullmogne chilifrukter. Styrken i chilifrukta er også høgare nær stilken enn på enden, og mest styrke sit det i frøstolen og hinnene. Unøyaktigheitene som er omtalte under målemetodane gjer også sitt til at verdiane kan vere upresise. Når ein tolkar scovillemålingar bør ein ha dette i mente.
Scovilleskalaen kan utvidast til å uttrykkje styrken til substansar som er endå sterkare enn reint capsaicin. Resiniferatoxin er ein slik substans. Det er eit alkaloid som finst i sevja til somme artar i vortemjølkslekta. Sidan det er tusen gonger så sterkt som capsaicin vil det kunne målast til 16 milliardar scovilleeiningar.
Vaniljesaus
Vaniljesaus er ein saus laga av mjølk eller fløyte og eggeplomme og smaksett med vanilje. Tradisjonelt bruker ein vaniljestong til sausen, men halvfabrikata brukar vanillin i staden. Tjukkare vaniljesaus kallar ein vaniljekrem, og kan blant anna bruka han til kakefyll.
Laila Nystad
Laila Nystad er ein norsk, samisk politikar som representerer Norske Samars Riksforbund (NSR) frå Ávjovárri valkrets. Ho er sidan 2013 fast møtande sametingrepresentant som vara for sametingpresident Aili Keskitalo. For tida arbeider ho som vikarlærar ved Lakselv barneskule, og er busett i Porsanger. Av fagleg bakgrunn har ho ein bachelor i handel- og økonomi frå University of Auckland på New Zealand. Ho har tidlegare vore leiar av Sametingets ungdomspolitiske utval (SUPU).
Varslar
Varslar (Lanius excubitor) er ein fugl i varslarfamilien som har utbreiing i Europa untatt Iberia, i vestlege Asia og i Afrika nord for ekvator.
Skildring
Ein vaksen varslar er ein middels stor sporvefugl, omtrent like stor som ein stor trast, han måler typisk 24 til 25 centimeter og veg vanlegvis rundt 60 til 70 gram, ekstreme verdiar ligg i området 48 til 81 gram.
Varslarar er overvegande kvite med perlegrå rygg, hette og nakke, ei djup svart maske strekkjer seg frå nebbet gjennom auget til øyredekkarane med ei tynn kvit augebrynstripe over. Stjerten er svart med kvit rand, oversida av vengene svarte med eit breitt, kvitt band. Det er skildra 12 ulike underartar, somme har små fargevariasjonar. Nebbet er stor og nedbøygd på spissen og farga nesten svart, men bleik på basis av dei under kjeven. Beina og føtene er gråsvarte.
Den globale utbreiinga etter justeringa av taksonet i 2018 er Europa, men ikkje Iberia og Irland. I Asia vest for elva Jenisej i Sibir og sør til og med India. Ein utlaupar frå Kasakhstan til sørlege Mongolia og nordlege Kina. Dessutan lever han i Afrika nord for ekvator.
Leveområde i Noreg
Arten hekkar i høgareliggande opne barskogar og myrskogar frå Agder til Finnmark. På Vestlandet frå Stavanger til Stadlandet hekkar fuglen sjeldan. Varslaren er også fåtalig rundt Oslofjorden, og i dei tre nordlegaste fylka hekkar fuglen avgrensa til dei indre traktene. Varslaren hekkar ikkje i tett skog. Sjølv om han aldri er spesielt talrik er han ein karakterfugl i halvopne myrfuruskogar med krokete og spreidde tre. Fuglen hekkar også i reine bjørkeskogar. På Austlandet nyttar fuglen også hogstflater med spredde frøtre som hekkebiotop. Vinterstid nyttar varslaren område som gir rike vilkår for jakt på smågnagarar og småfuglar. Beitemarkar i kulturlandskapet, samt buskland kring våtmarkar og fuktenger er truleg dei beste vinterområda for varslaren i Skandinavia. Den norske hekkebestanden av varslar ligg truleg mellom 5000 og 10000 par. Talet på overvintrande varslarer i Noreg er truleg mindre enn 1000.
Hekking
Varslaren bygg eit høvesvis stort reir av kvistar og strå i ein busk eller eit tre. Reiret vert fora med fine strå og fjør. I mai-juni legg hoa 4-7 egg, som ho for det meste rugar sjølv. Ungane vert mata av begge foreldra, og flyg frå reiret etter 19-20 dagar.
Føde
Varslaren lever som rovfugl og tek byttedyra på marka. Firfisler, smågnagarar og store insekt er viktigaste byttedyra. Fuglen sit oppe i eit tre og speidar etter bytte.
Trekktilhøve
Generelt trekker varslarar til eit belte sør for hekkeområdet, men ikkje alle populasjonar trekker. Varslaren krev snøberre område slik at han har lett tilgang på smågnagarar. I Noreg finst overvintrande varslarar vanleg frå Rogaland til Østfold. Dei fleste varslarane dreg frå landet til vinteren, og ein store del av dei norske fuglane dreg til Storbritannia.
Taksonomi
Taksona innanfor den biologiske slekta Lanius vart kraftig omarbeidd i 2017 og 2018. Resultatet blei at borealvarslar, Lanius borealis, fekk status som ein art frå ca. 2017 med utbreiing i austre delen av Sibir og i Nord-Amerika. Før det var borealvarslar tenkt å vere ein del av taksonet for arten varslar. Frå 2018 blei krattvarslar, Lanius meridionalis, monotypisk, med utbreiing avgrensa til Iberia og sørvestlege Frankrike. Dei tidlegare underartane i taksonet for krattvarslar blei flytta over til varslar, Lanius excubitor.
Tyrkiske folk
Tyrkiske folk er ulike folkegrupper som lever i nordlege, sentrale og vestlege Asia, i nordvestlige Kina og deler av austlege Europa. Dei snakkar språk som tilhøyrer den tyrkiske språkfamilien. Dei delar i varierande grad visse kulturelle trekk og historisk bakgrunn. Omgrepet «tyrkisk» femner om ei brei etnisk-språkleg gruppe av menneske som omfattar eksisterande samfunn som tyrkarar i Tyrkia, aserbajdsjanarar, tsjuvasjar, kasakhstanarar, tatarar, kirgisarar, turkmenarar, uighurar, usbekarar, basjkirarar, kasjgaiarar, gagausarar, jakutarar, krim-karaittarar, krimtsjakarar, karakalpakarar, karatsjaiarar, nogajarar i tillegg til tidlegare sivilisasjonar og folk som göktürkarar, kumanarar, kiptsjakarar, avarar, førbulgararar, turgesjarar, khazarar, seldsjukkar, osmanarar, mamelukkar, timuridar og moglegvis òg hunarar og xiongnu-folk.
Utbreiing
Utbreiinga av folk med tyrkisk kulturell bakgrunn strekkjer seg frå Sibir, over Sentral-Asia og til Aust-Europa. I 2011 var tyrkiske folk den største folkegruppa i Sentral-Asia — Kasakhstan, Kirgisistan, Turkmenistan, Usbekistan og Aserbajdsjan, i tillegg til Tyrkia og Iran. I tillegg finst det tyrkiske folk på Krimhalvøya, dei aust-turkistanske regionane av vestlege Kina, nordlege Irak, Pakistan, Israel, Russland, Afghanistan og i landa på Balkan: Moldova, Bulgaria, Romania og tidlegare Jugoslavia. Ei lita mengd tyrkiske folk lever òg i Vilnius, hovudstaden i Litauen, og ei lita mengd bur i austlege Polen og den søraustlege delen av Finland. Det finst òg betydelege folkesetnader av tyrkiske folk (opphavleg hovudsakleg frå Tyrkia) særleg i Tyskland, men òg i USA og Australia, hovudsakleg på grunn av arbeidsinnvandring frå og med 1960-talet.
Tidvis har etnografar gruppert tyrkiske folk i seks hovudgrupper: Oghuz-tyrkarar, kiptsjakarar, karlukarar, sibirarar, tsjuvasjar og jakutarar. Den førstnemnde gruppa har òg vore karakterisert som «vestlege tyrkarar», medan dei øvrige fem gruppene, i den same klassifikasjonen, har vore kalla for «austlege tyrkarar».
Songstad I-tunnelen
Songstad I-tunnelen er ein 583 meter lang einspora jarnbanetunnel på Bergensbanen, på strekninga mellom Trengereid stasjon og Arna stasjon i Bergen. Tunnelen opna i 1935.
Eivind Ellingsen
Eivind Ellingsen er ein norsk tidlegare handballspelar frå Larvik. Han vann sju kongepokalar og mange seriegull med Sandefjord TIF.
Ellingsen spelte for Larvik HK til 1994. Sidan var han kantspelar i toppklubben Sandefjord TIF gjennom 13 sesongar, 1994-2007. Han vart noregsmeister 1998/99, 2000/01, 2001/02, 2002/03, 2003, 2005 og 2006. I tida 2007-10 var han Fram-spelar.
Ellingsen fekk sin landslagsdebut i 2000 og spelte 70 kampar for Noreg i åra fram til 2007. Han deltok i Handball-VM 2001, ein meisterskap der Noregs mannskap enda på 14. plass. Ellingsen skåra 191 landslagsmål.
Tautra Mariakloster
Tautra Mariakloster er eit katolsk kvinnekloster på øya Tautra i Trondheimsfjorden. Tautra ligg i Frosta kommune i Nord-Trøndelag. Nonnene i klosteret høyrer til cisterciensarordenen.
Lavrenov Point
Lavrenov Point (bulgarsk Лавренов нос, ‘Lavrenov Nos’) er eit nes på nordkysten av Robert Island i Sør-Shetlandsøyane på austsida av innløpet til Yundola Cove. Det ligg 2,7 km vest for Newell Point og 2.6 km søraust for Catharina Point.kalla opp etter den bulgarske målaren Tsanko Lavrenov (1896–1978).
Tautra Mariakloster
Klosteret ligg ikkje langt frå ruinane av Tautra kloster frå mellomalderen, som var eit munkekloster frå den same ordenen. Tautra Mariakloster vart grunnlagt i provisoriske bygningar i 1999. Grunnsteinen til eit nytt kloster vart så lagt ned av dronning Sonja 8. mai 2003. Den 25. mars 2006 vart klosteret gitt status som sjølvstendig priorat. Klosterbygningane vart tatt i bruk i 11. juli 2006.
I mars 2007 vart det nye bygget, som er teikna av Jensen & Skodvin Arkitektkontor, kåra til «årets bygg» for 2006 av byggebransjen i Noreg.
Kommunestyret i Frosta nominerte i oktober 2011 klosteret som kulturminne.
Relikviar
I samband med vigslinga vart det lagt inn relikviar av følgjande helgenar i altaret: den heilage martyren Maria Goretti (1890–1902), den salige bulgarske biskopen og martyren Eugenius Vincent Bossilkov CP (1900–1952), den heilage Benedikt av Nursia (ca 480-547), den heilage karmelittsøstera og kyrkjelæraren Teresa av Lisieux OCD (1873–1897), den salige spanske trappistoblaten Rafael Arnáiz Barón OCSO (1911–1938) og den salige sardinske trappistsøstera Maria Gabriela Sagheddu OCSO (1914–1939).
Svovelheksafluorid
Svovelheksafluorid er ein klimagass med ein GWP-verdi på 23 900.
Shathah
Shathah (arabisk شطحة التحتا, šaṭḥat at-taḥta) er ein by nordvest i Syria i Hama guvernement, nordvest for Hama. Av stader i nærleiken finn ein Slinfah i nordvest, Nabl al-Khatib og Farikah i nord, al-Huwash i nordaust, Huwayjat al-Sallah i søraust, Inab i sør og Ayn al-Tineh i vest. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Shathah eit folketal på 8 076 i 2004. Han er det administrative senteret og den største byen i Shathah al-Tahta nahiyah («underdistrikt») som består av 12 stader med eit samla folketal på 25 273 i 2004.
Kårstein Løvaas
Kårstein Eidem Løvaas er ein norsk journalist og politikar frå Sandar i Sør-Odal, busett på Teie i Nøtterøy. Han er sidan oktober 2013 stortingsrepresentant for partiet Høgre frå Vestfold.
Løvaas er utdanna ved befalsskule, og har studert sosialøkonomi ved Lunds universitet i Sverige. Frå 1994 til 2013 var han journalist og programleiar i radiostasjonen P4.
På 1980-talet var Løvaas politisk aktiv i Unge Høgre. Han medlem av Nøtterøy kommunestyre i perioden 2007-11, der han var leiar av hovudutvalet for oppvekst og kultur. Ved stortingsvalet i 2013 vart han innvald på Stortinget som fylkespartiet sin andrekandidat. Han var medlem av Familie- og kulturkomiteen.
Founders Escarpment
Founders Escarpment er ein markant skrent som ligg vest for Founders Peaks i Heritage Range i Antarktis og som strekkjer seg frå Minnesotabreen til Splettstoesserbreen. Han vart kalla opp etter den nærliggande Founders Peaks av geolog-gruppa frå University of Minnesota i 1963–64.
Fruktduer
Fruktduer er ei biologisk slekt Ptilinopus i duefamilien. Desse fargerike, fruktetande duene lever i skog og skogsområde i Søraust-Asia og Oseania. Dette er ei stor slekt med over 50 artar, nokre er truga eller allereie utrydda i seinare tid.
Skildring
Desse små til mellomstore duene har generelt korte, vifteforma halar, med praktfulle, fargerike og ofte iriserande fjørdrakter, noko som vert spegla i treffande namn som appelsindue, flammefruktdue, og rosenfruktdue. Mange artar i slekta Ptilinopus syner stor kjønnsdimorfisme. Til dømes har hoa av paradisfruktdue nett som hannen ei djupraud krone og raude halefjører, men er elles grøn, medan hannen er blodraud på oversida og har område med gult, oliven, kanel og grått.
Som namnet ymtar om, et desse duene frukt og fikenslekta er spesielt viktig. Nokre artar er avgrensa til urskog, til dømes låglandsregnskog, alpin skog, eller monsunskog, medan andre føretrekker sekundærskog eller menneskepåverka område. Nokre artar har spesialisert seg på bestemde habitat, frå låglandskystskog til tåkeskog eller mosekledd skog i store høgder. Nokre fruktdueartar lever berre i habitat dominert av spesielle planter, til dømes mangrove, eukalyptus eller Pandanus. Berre få artar er talrike ved menneskeleg busetjingar, desse inkluderer karbunkelfruktdue, makateafruktdue og svartnakkefruktdue, alle kjente i hagar og parkar.
Status
Framleis manglar ein mykje kunnskap om fruktduer. Mange artar er skjerre og vanskelege å observere i naturlege habitat. Til dømes har Filippinane mange artar, men for dei fleste av desse har ein lite eller ingen informasjon om hekkevanar.
Raudskjeggfruktdue, Ptilinopus mercierii , Des Murs & Prévost, 1849, er ein art som er erklært utdøydd. Arten hadde utbreiing på Marquesasøyane i Fransk Polynesia.
Negrosfruktdue, Ptilinopus arcanus, er ein art som er kjent frå berre eitt prøveeksemplar av ein hofugl frå 1953. Om han ikkje er utdøydd, er arten er trudd å leve i et lite avgrensa område på ein aktiv vulkan Kanlaon på øya Negros i Filippinane. Arten har status CR, kritisk truga, hos IUCN.
Marianefruktdue, Ptilinopus roseicapilla, lever på Nord-Marianane, vest i Stillehavet. Populasjonen er estimert til å ligge mellom 1500 og 7000, og er minkande grunna mogleg etablering av ein ny slangeart, jakt og øydelegging av habitat. Arten har status EN, sterkt truga.