cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bensinmotor
Motorkøyretøy
Før 1950-talet hadde òg mange nyttekøyretøy, som lastebilar, anleggsmaskinar og traktorar, bensinmotorar, men dieselmotorar tok etter kvart over i tyngre køyretøy. Men frå 1950-talet har dei meir effektive dieselmotorane heilt overteke for drivkjelde i tunge køyretøy.
Saruhanlı
Saruhanlı er ein by og eit distrikt i provinsen Manisa i Egearregionen i Tyrkia. Byen har kring 13 000 innbyggjarar, medan distriktet har nær 70 000 innbyggjarar. Byen ligg 32 meter over havet.
Bensinmotor
Motorkøyretøy
Med nokre få unntak nyttar alle motorsyklar, mopedar og scooterar bensinmotorar.
Hall Torarinsson
Hall Torarinsson (norrønt: Hallr Þórarinsson) var ein islandsk skald som levde på Orknøyane på 1100-talet.
Bensinmotor
Båtmotorar
I båtar vert bensinmotorane for det meste nytta i småbåtar. På grunn av at bensin er dyrare enn parafin og råolje har bensinmotorar berre i mindre grad vore nytta i fiskebåtar. I fritidsbåtar har bensinmotorar vore populære, men etter som det har kome små dieselmotorar har desse i stort mon teke over denne marknaden. Men framleis er så godt som alle påhengsmotorar bensinmotorar.
Hall Torarinsson
Vi kjenner til denne skalden berre frå det som er fortalt om han i Orknøyingasoga (kap. 81). Der er det opplyst at han var son til Torarin Breidmage (Þórarinn breiðmagi), og ein gong i tida etter 1140 kom han ombord på eit islandsk skip til Orknøyane.
Bensinmotor
Flymotorar
I fly er det viktig at motorane har så liten massen som mogeleg i høve til effekta og etter som bensinmotorar har mindre masse enn dieselmotorar med same effekt har så godt som alle propellfly med stempelmotorar bensinmotorar. Før innføringa av jetmotorar vart det difor produserte store bensindrivne stjernemotorar for bruk i fly. I dag er det berre småfly som nyttar stempelmotorar.
Småmotorar
Bensinmotorar er billigare i produksjon enn dieselmotorar og små motorar er for det meste bensinmotorar. Typiske døme er motorar i motorhakke, grasklypparar, små snøfresarar, motorsager og liknande.
Hall Torarinsson
Først budde han hjå Torstein og Ragna på Rinansøy (i dag North Ronaldsay). Han treivst ikkje der og sende Torstein sin son for å be om ein plass i hirda til Ragnvald jarl. Han fekk avslag, og på spørsmål frå Ragna om korleis det hadde gått, gjorde Hall dette diktet :
Ragna fekk likevel overtalt jarlen slik at Hall fekk plass som hirdmann, og i soga blir det sagt at Hall vart lenge sidan hjå Ragnvald jarl.
Ei tid seinare, omkring 1145, gjorde Hall, saman med Ragnvald jarl, diktet Háttalykill. Namnet tyder «lykelen til versemålet» og handlar om heltar og kongar frå oldtida og dei gamle norske kongane. Diktet har om lag 50 ulike versemål og ein reknar med at det inneheld 82 vers, sjølv om mange av dei er mangelfulle.
Om den vidare lagnaden til Hall Torarinsson teier soga.
Turks- og Caicosøyane
Turks- og Caicosøyane er eit britisk oversjøisk territorium i Karibia som omfattar to øygrupper, Turksøyane og Caicosøyane. Territoriet omfattar 8 større og meir enn 20 små øyar. Arealet er 417 km². Øyane har ca. 31 000 innbyggjarar. Rundt 22 500 av dei bur på øya Providenciales i Caicosøyane. Hovudstaden Cockburn Town ligg på Grand Turk Island, om lag 1042 kilometer aust-søraust for Miami i Florida i USA.
Turks- og Caicosøyene ligg søraust for Mayaguana på Bahamas og nord for øya Hispaniola. Øyane er geografisk samanhengande med Bahamas, men har eit heilt anna politisk system enn nabolandet. SN reknar Turks- og Caicosøyene som eit ikkje-sjølvstyrt område.
Ein bruker amerikanske dollar som valuta på øyane. Fordi Turks- og Caicosøyane er eit britisk oversjøisk territorium og ikkje ein sjølvstendig stat, kan utlendingar ikkje oppnå statsborgarskap på øyane.
Borinka
Borinka (russisk Боринка ) er ei elv i Kaluga og Moskva i Russland og ei av sideelvane til Protvu frå venstre. Elva er 18 km lang og munnar ut i Provtu to kilometer ovanfor byen Borovska.
Turks- og Caicosøyane
Dei aller første innbyggjarane som kom til øyane var arawak-talande tainofolk som kryssa over frå Hispaniola ein gong mellom 500 og 800 etter Kristus. Andre folkegrupper, indianere og nomadar, kryssa òg over til øya frå Cuba som ledd i ein migrasjon mot det sørlege Bahamas. Fleire av desse busette seg permanent på det som no er kjent som Turks- og Caicosøyene.
Turks- og Caicosøyane var mellom dei første landområda i Amerika som vart vitja av europearar etter at Christopher Columbus kom dit, kanskje vart dei vitja av Columbus sjølv alt i 1492. Øyane vart ikkje koloniserte før mot slutten av 1600-talet, og først i 1799 vart dei annekterte av Storbritannia, som del av kolonien Bahamas.
Mont Vinaigre
Mont Vinaigre («Eddikfjell») er med, etter andre opplysningar  den høgste toppen i  Esterelfjella, ein del av Provence.
Turks- og Caicosøyane
Sidan 1917 har det til tider dukka opp forslag om at Turks- og Caicosøyane skal bli del av Canada, og dette forslaget vart igjen drøfta i 2004, men har så langt ikkje blitt noko av.
Mont Vinaigre
Fjellet ligg i kommunen Les Adrets-de-l’Estérel. Det er ein del av Forêt domaniale d' Esterel og står under naturvern.
Turks- og Caicosøyane
Namn
Turksøyane er oppkalla etter kaktusarten Melocactus communis, på engelsk kalla Turk's cap cactus. Namnet til Caicosøyane kjem frå lucayansk caya hico, som tyder 'øykjede'.
Geografi
Dei to øygruppene ligg i Nordatlanteren, søraust for Bahamas og nordaust for Cuba, rundt 160 km nord for Hispaniola og rundt 1000 km unna Miami i USA. Koordinatane er 21.73333°N, -71.8°W.
Historie
Dei første spanske oppdagarane kom til området litt før 1500. Spanjolane tok dei innfødde som slavar, og området var så godt som avfolka på byrjinga av 1500-talet. Det blei verande nesten folketomt til slutten av 1600-årane. I tida frå 1500 til slutten av 1700-talet gjekk Turks- og Caicosøyene fram og attende mellom spansk, fransk og britisk kontroll, men ingen av desse tre stormaktene etablerte nokre langvarige busetjingar.
På byrjinga av 1700-talet var øyane populære skjulesteder for sjørøvarar. Frå 1765 til 1783 var øyane under fransk okkupasjon. Etter den amerikanske revolusjonen (1775–1783) flykta mange amerikanske lojalistar til dei karibiske koloniane, mellom anna til Turks- og Caicosøyene, og dermed fekk øyane sin første faste busetnad.
I 1841 forliste det spansk slaveskipet «Trouvadore» utanfor kysten av ei av dei største Turks- og Caicosøyane. 192 afrikanske fangar overlevde forliset og kom seg i land på øyane, som då var under britisk styre. På desse øyane var slavehandel ulovleg, så dei overlevande slavane fekk plass som lærlingar i næringslivet på Grand Turk Island.
I 1873 blei øyane gjort til ein del av kolonien Jamaica. I 1917 foreslo den dåverande statsministeren i Canada, Robert Borden, at denne kolonien skulle bli ein del av Canada, men forslaget blei avvist av den britiske statsministeren David Lloyd George. Øyane blei verande ein del av Jamaica fram til 1959.
Den 4. juli 1959 blei øyane igjen ein eigen koloni. 31. mai 1962 blei øyene eit av dei grunnleggjande medlemmene av den kortvarige vestindiske føderasjonen. Då Jamaica blei sjølvstendig frå Storbritannia den 16. august 1962, blei Turks- og Caicosøyane eigen kronkoloni. Frå 1965 var guvernøren på Bahamas også guvernør for Turks- og Caicosøyane. Bahamas blei sjølvstendig i 1973, og dermed fekk Turks- og Caicosøyane ein eigen guvernør.
Øyane har sidan den gongen hatt si eiga regjering som er leia av ein guvernør. Den første av desse var James Alexander George Smith McCartney, som var guvernør frå august 1976. Sjølvstyre, ein eigen grunnlov og fullstendig sjølvstende har vore diskutert med jamne mellomrom sidan den gongen.
I 2008, etter at medlemmar av det britiske parlamentet gjennomførte ein rutinemessig gjennomgang av administrasjonen på øyane, fekk dei fleire rapportane om eit høgt nivå av korrupsjon på Turks- og Caicosøyene, og fleire politikarar blei mistenkte for å bruka offentlege middel til eiga nytte. Den britiske regjeringa tok over makta igjen i 2009.
Avkolonisering
Turks- og Caicosøyene står på SN si liste over ikkje-sjølvstyrte område.
Arborea
Arborea (sardisk Arborèa) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 3 910 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 94.96 km² og ligg i ei høgd på 7 meter over havet.
Turks- og Caicosøyane
Avkolonisering
SN sin spesialkomité for avkolonisering overvaker implementeringa av Fråsegna om sjølvstende for koloniland og -folk og følgjer den politiske utviklinga i Turks- og Caicosøyane. Storbritannia er som administrasjonsmakt forplikta til å rapportera til avkoloniseringskomiteen. Storbritannia argumenterte i 2012 for at SN sin spesialkomité for avkolonisering ikkje lenger fylte noka relevant rolle for dei britiske oversjøiske territoria. Den britiske regjeringa viste til at øyane hadde indre sjølvstyre og burde vore fjerna frå lista over ikkje-sjølvstyrte område. Samstundes anerkjende Storbritannia retten til territoria til sjølv å avgjera framtida si. Regjeringssjefane i dei britiske oversjøiske territoria blei i desember 2012 samde om ei fellesfråsegn som bad avkoloniseringskomiteen stryka dei territoria som ynskte det av lista over ikkje-sjølvstyrte område.
Generalsekretæren i SN Ban Ki-moon stadfesta i august 2013 SN si forplikting til arbeidet med å få slutt på kolonialisme og tok til orde for sjølvstende for dei gjenverande ikkje-sjølvstyrte områda. Samstundes anerkjende han at folket i slike område ikkje naudsynlegvis ønskte sjølvstende, men la vekt på at dei måtte få eit val. SN ville sjå på retten til sjølvstyre i eit område som Turks- og Caicosøyene for å vera oppfylt dersom folket fritt kunne velja mellom tre alternativ: 1) bli ein sjølvstendig stat, 2) bli ein assosiert stat tilknytt ein annan uavhengig stat, eller 3) bli heilt integrert i ein annan uavhengig stat.
Stereologi
Stereologi er matematiske, statistiske og måletekniske metodar for omrekning av målingar utført i éin eller to dimensjonar til kvantitative utrekningar av tredimensjonale tilhøve.
Komotiní
Komotiní (gresk Κομοτηνή, bulgarsk Гюмюрджина Gjumjurdzjina, tyrkisk Gümülcine) er ein by i periferieininga Rodópi i periferien Aust-Makedonía og Thráki i Hellas. Han er hovudsete i kommunen med same namn og er hovudstad både i periferieininga og i periferien.
Stereologi
Metodane kan til dømes nyttast til å rekne ut arealet av cellemembran eller volumdelen av ein særskild celletype i ein organisk vevsprøve basert på observasjonar av eit mikroskopisk snitt. På same måte kan ein rekne ut til dømes krystalittar i mineral, korn i metall eller gassblærer i lava eller lettbetong.
Komotiní
Komotiní har lenge vore ein travel gresk by og eit handelssenter ved krossvegen mellom sivilisasjonar. Byen har like over 50 000 innbyggjarar i tillegg til 13 000 studentar og soldatar.
Historie
Byen voks fram langs Via Egnatia, den romerske vegen som gjekk frå Dyrrhachium til Konstantinopel, først under skuggen til Maximianopolis og så under den osmanske perioden. Under Austromarriket vart festninga og den omliggande busetnaden kalla Koumoutzina eller Komotina, og under Det osmanske riket var Komotiní kalla Gümülcine - eit namn som framleis vert nytta av den muslimske minoriteten i byen.
Under den første balkankrigen erobra bulgarske styrkar byen, men måtte overgje han til den greske hæren under den andre balkankrigen i 1913. Bucharesttraktaten gjorde derimot at Hellas måtte gje området tilbake til Bulgaria. Byen vart verande ein del av Bulgaria fram til etter den første verdskrigen. I denne korte perioden vart republikken Gumuljina oppretta i Vest-Thrakia, der Komotiní vart hovudstad. I 1919 medførte Neuillytraktaten at Komotiní kom tilbake til Hellas i lag med resten av Vest-Thrakia.
Administrativ inndeling
Frå 2011 omfattar kommunen Komotiní òg dei tidlegare kommunane Éjiros og Néo Sidirokhóri. Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 66 919 innbyggjarar, medan kommunaleininga Komotiní hadde 54 272 og tettstaden med same namn 50 990 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
375 Ursula
375 Ursula er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. september 1893 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Anglaise
Anglaise er ein engelsk kontradans i 2/4-takt og raskt tempo. Han var populær på 1700-talet og fram til midten av 1800-talet og stundom nytta som sats i ein suite.
Namnet kjem frå fransk for contredanse anglaise, som tyder «engelsk kontradans». I Noreg vart dansen ein folkedans kring 1800 som vart kalla «englis».
Stokastisk
Stokastisk er eit omgrep innan statistikk som tyder «tilfeldig». Ein stokastisk prosess er ein prosess som vert styrt etter sannsynslover. To hendingar A og B vert sagt å vere stokastisk sjølvestendige dersom sannsynet for at både A og B oppstår er lik produktet av sannsynet for A og sannsynet for B. Ein stokastisk variabel er ein variabel med ei sannsynsfordeling.
Nordre Fjell Allianse IL
Førstelaget til Nordre Fjell Fotball har spela i 5. divisjon dei siste åra. Laget enda på tredjeplass i 2010, på fjerdeplass i 2011 og på andreplass i 2012. Andreplassen medfører at laget rykkar opp og skal spela i 4. divisjon i 2013. I 2012 var Frode Misje hovudtrenar for førstelaget. Andrelaget spelar i 6. divisjon.
11. mai 2007 vart den nye kunstgrasbana til Nordre Fjell offisielt opna. Denne bana er, tilliks med naturgrasbana/friidrettsbana på Ågotnes, eigd av Fjell kommune. Kunstgrasbana vart bygd på grunn av Nordre Fjell si store rekruttering dei siste åra, og med stor dugnadsinnsats frå unge og vaksne klubbmedlemmar. I tillegg har klubben grusbane. Handballaget held hus i Ågotneshallen. Per januar 2010 hadde klubben 667 medlemmar, fordelt slik på gruppe: Fotball 417, Handball 107, Friidrett 61, Idrettsskole 51, Ingen idrett 31.
Det Norske Teatret
Det Norske Teatret er eit teater i Oslo som spelar på nynorsk og norske målføre. Teatret vart skipa 22. november 1912 med Hulda Garborg som styreformann.
Teatret hadde si fyrste framsyning i Kristiansand 2. januar 1913, og la deretter ut på spelferd. Fyrste framsyning i Oslo var 6. oktober 1913 med Jeppe på Berget av Ludvig Holberg, omsett til nynorsk av Arne Garborg. Opninga skjedde med kong Håkon 7. til stades. Framsyningane etterpå var prega av at riksmålsungdomar prøvde å få stogga dei med makt ved å demonstrere i gata utanfor teatret, dei såkalla teaterslaga. Noko av det same hende i 1948, då teatret framførte Peer Gynt i nynorsk omsetjing, med musikk av Harald Sæverud.
Al-Kilabiyah
Al-Kilabiyah (arabisk الكلابية) er ein landsby aust i Saudi-Arabia i Al-Ahsa. Han ligg kring 10 km frå Al-Hofuf.
Det Norske Teatret
Dei fyrste åra heldt teatret hus i Teatersalen i Rosenkrantz gt 8, hjå Bondeungdomslaget i Oslo. Deretter flytte det til Stortingsgata 16, fram til det i 1985 fekk eit nytt og moderne teaterbygg i Kristian IVs gate. Nybygget var teikna av Arkitektkontoret 4B, og vart heidra med utmerkinga Betongtavlen i 1986.
Teatret er særleg kjend for å spele musikkspel. Dei største suksessane gjennom tidene har vore musikkspela Les Misérables, Cats, Piaf, Jesus Christ Superstar og Next to Normal. Teatret har også gjeve ut cd-ar, til dømes Så lenge skuta kan gå, som det vann Spellemannprisen med i open klasse i 1979.
Som det einaste større teatret i Noreg er Det Norske Teatret privat ått, av lutlaget Det Norske Teatret LL. Sidan staten gjev om lag 100 millionar kr i årleg tilskot peikar staten ut tre av fem valde styremedlemer, medan årsmøtet fritt vel to medlemer. Dei tilsette har to medlemer i styret.
Bondeungdomslaget i Oslo er største eigar, elles eig mållag og ungdomslag over heile landet og mange privatpersonar luter i teatret.
Teatersjef er Erik Ulfsby.
Terje
Terje er eit mannsnamn av norrønt opphav, avleidd av Torgeir, som er sett saman av namnedelane Tor, som viser til guden, og geir, 'spyd'. Terje har namnedag den 13. oktober.
Andre nærskylde namn er Torger, Torjer og Tarjei.
Borovna
Borovna (russisk Боровна) er ei elv i Kaluga og Moskva oblast i Russland og ei av sideelvane til Protva frå venstre. Elva er 15 km lang og renn hovudsakleg gjennom skogområde i Kaluga oblast.
Langs elva ligg landsbyen Nebotovo og byen Kremjonki Zjukovskij
Dent de Crolles
Dent de Crolles er eit karst-fjell på 2062 meter i Chartreuse-fjella som ligg 20 km nordaust for Grenoble og Isère i Frankrike. Fjellet har ein karakteristisk «tann-profil», og er eit lett gjenkjenneleg syn frå Isère-dalen (Grésivaudan) og frå områda kring Grenoble. Det har namn etter tannforma (dent er fransk for tann) og byen Crolles, som ligg ved foten av fjellet.
Grottene
Under Dent de Crolles finst eit av dei mest omfattande og innvikla grottesystem i Europa. Grotteklatrarar reknar området som ei av sportens vogger. Den fyrste grundige utforskinga av grottene vart føreteken under 2. verdskrigen. Ei gruppe franske grotteklatrarar utforska grottesystemet. Pierre Chevalier og Fernand Petzl var mellom dei som deltok i grotteforskinga. Dei kom heilt ned til –658 m, som på den tid var den djupast oppdaga grotta i verda. I dag er grottene her rekna som dei sjette djupaste i Frankrike.
Mangelen på tilgjengeleg, eigna utstyr under krigen tvinga Chevalier og resten av gruppa til å utvikle sitt eige utstyr, noko som førte til tekniske nyvinningar. Teknikken med bruk av enkelttau med prusik og mekaniske taukastarar (Henri Brenot sine «aper», fyrste gong brukt av Brenot og Chevalier i ei grotte i 1934) kan knytast direkte til utforskinga av grottegangane under Dent de Crolles.
Etter 1946 har grottene vore under stadig utforsking. Ni ulike inngangar er avdekt. Tre av desse inngangane er jettegryter på toppen av karst-platået, fem er horisontale grottegangar og ein er i bergsida. Grottene er mykje godt ein labyrint, og består av minst 58 km grottegangar der det er råd å ta seg fram. Dei to hovudinngangane går gjennom grottene Trou-du-Glaz og Guiers-Mort. Grottesystemet er i dag særleg kjent for den store variasjonen i grotteruter som dei mange inngangane opnar for.
Storsirkel
Ein storsirkel eller ein ortodrom er skjeringskurva mellom ei kuleflate og eit plan gjennom sentrum av kula.
Diameteren til ein storsirkel er derfor alltid den same som diameteren til kula og dei har same sentrum. Ein storsirkel er den største sirkelen som kan teiknast på ei kule.
Geithornet
Geithornet er eit 1460 m høgt fjell i Ørsta kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg nord for fjelldalen Langesæterdalen og sør for Gullmorbreen. Turistføraren og båtbyggjaren Lars Jansen frå Olden i Nordfjord føretok fyrstebestigninga saman med to britar, C. og E. Hopkinson, den 27. august 1888.
Dansen giga
Giga eller gigue er ein livleg barokkdans som har opphav frå den britiske giggen. Han vart importert til Frankrike på midten av 1600-talet og finst vanlegvis som den siste satsen i ein suite. Han er vanlegvis i 3/8-takt, eller liknande taktar som 6/8, 6/4, 9/8 eller 12/16, men det finst òg nokre gigaer som er skrivne i andre taktartar (som til døømes gigaen i den første av Bach ein Franske suitar (BWV 812), som er skriven i 4/4). Dei har ofte ein kontrapunktisk tekstur. Det tredje taktslaget vert ofte lagt vekt på, og gigaen er derfor ein livleg folkedans. Komponistar som har komponert gigaer er mellom andre Johann Sebastian Bach og Georg Friedrich Händel.
Namn
På 1100-talet fanst ein liten fiolin kalla gigje. Ein av dansane som vart spelt med denne fiolinen fekk snart same namnet.
Valerie Solanas
Valerie Jean Solanas var ein amerikansk forfattar. Ho er kjend for å ha skrive SCUM manifesto og for å ha freista å drepe Andy Warhol i 1968.
<!-- Valerie Solanas vart fødd i Atlantic City og voks opp i New Jersey. Foreldra hennar skilde seg og ho flytta med mor si til Washington D.C.. I 1949 gifta mora seg att og Valerie vart send til ein katolsk internatskule.
Under oppveksten vart ho seksuelt misbrukt av far sin.Under sin uppväxt utnyttjades hon sexuellt av sin far, och vid 15 års ålder, 1951, sägs hon ha blivit gravid tillsammans med en sjöman. Då var hon också hemlös, men trots detta tog hon studenten från high school 1954 och tog sedan en examen i psykologi vid University of Maryland. Utan något stöd hemifrån försörjde hon sina studier genom att extraarbeta vid psykologiinstitutionens djurlaboratorium. Efter examen arbetade hon ett år som forskare inom psykologi vid University of Minnesota.
Kort därefter reste Warhol till Europa, och Solanas skrev och publicerade sitt mest kända verk SCUM manifest (Society for Cutting Up Men, med den tvetydiga betydelsen Föreningen för att skära upp män respektive Föreningen för att skärskåda män). 1967 började hon ringa till Warhol och kräva att han skulle lämna tillbaka hennes manuskript. Han erkände att han tappat bort det, vilket fick henne att kräva honom på betalning - något som han nonchalerade. Hon fick dock mindre roller i två av hans filmer. Solanas ansåg att Warhol saboterade hennes möjligheter till framgång och 3 juni 1968 sköt hon Andy Warhol med tre skott. De två första skotten missade, men det tredje penetrerade hans högra och vänstra lunga, mjälte, lever, magsäck och matstrupe. Hon sköt sedan konstkritikern Mario Amaya och försökte även skjuta Warhols manager Fred Hughes men hennes pistol hakade upp sig just som hissen anlände till våningen där dramat utspelade sig. Hughes föreslog att hon skulle åka med hissen, vilket hon också gjorde. Warhol skadades mycket svårt, och dödförklarades vid ett tillfälle, men överlevde. Han kunde aldrig återhämta sig helt från skadorna och led en för tidig död (1987) på grund av dem.
Solanas sägs ha liknat Warhol vid en vampyr och symboliskt ha sprejmålat kulorna med silverfärg. Hon sägs även ha försökt vira in dem i folie, men det fick hennes pistol att haka upp sig, vilket den ju kom att göra ändå.
Feministen Robin Morgan anordnade en demonstration som krävde att Valeri Solanas skulle släppas och Ti-Grace Atkinson, ordförande för New Yorksektionen av National Organization for Women kallade henne "den mest framstående förkämpen för kvinnors rättigheter". En annan medlem av National Organization for Women, Florynce Kennedy, som var hennes juridiska ombud i rättegången mot henne, kallade henne "en av de viktigaste taleskvinnorna för den feministiska rörelsen".
Efter att hon släppts från fängelset 1971 betraktades hon av vissa som en martyr, men hon började telefontrakassera Andy Warhol mfl., vilket ledde till att hon åter arresterades. Hon förde ett liv i det fördolda och åkte in och ut från olika mentalsjukus. Under 1980-talet tros hon ha bott i Kalifornien och försöjt sitt drogmissbruk genom prostitution. 25 april 1988 hittas hon död, av lungemfysem och lunginflammation, på Briston Hotel Tenderloin, ett socialfallshotell på 56th Mason Street i San Francisco.
I filmen I Shot Andy Warhol (1996) spelas hon av Lili Taylor.
Bibliografi
-->
Stråle i matematikk
Ei stråle i matematikk er ei rett linje som vet ført ut frå eit punkt, startpunktet. Ein vinkel vert danna av to stråler med same startpunkt.
Vercelli
Vercelli (Varséj på piemontesisk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Vercelli i regionen Piemonte og har om lag 46 633 innbyggjarar. Han er ein av dei eldste byane i Nord-Italia og vart i følgje dei fleste historikarar grunnlagd i år 600 fvt.
Byen ligg på Posletta mellom Milano og Torino. Han er eit viktig senter for risdyrking og er omringa av rismarker som er overfløymde om sommaren.
Det første universitetet i verda som vart drive av offentlege midlar vart grunnlagd i byen i 1228. I dag har Vercelli eit universitet for litteratur og filosofi som er ein del av Università del Piemonte Orientale og avdeling av Politecnico di Torino.
Historie
Vercellae (Vercelum) vart grunnlagd av den liguriske stamma Libici eller Lebecili og vart ein viktig kommune. Gaius Marius slo Cimbri og germanarane i slaget ved Vercellae, som fann stad i nærleiken i 101 fvt. 500 år seinare slakta Flavius Stilicho ned ei gruppe gotarar her. Han vart nesten jamna ruinar på Hieronymus si tid. Etter langobarane invaderte området vart han ein del av hertugdømet Ivrea. Frå 885 kom han inn under ein fyrstbiskop. Vercelli vart ein sjølvstendig kommune i 1120 og vart medlem av det første og andre lombardiske forbundet. I 1228 vart Universitetet i Pavia flytta til Vercelli, der det vart verande fram til 1300-talet, men utan at det utprega seg særleg.
På 1200-talet kom han inn under Della Torre-familien frå Milano (1263), markien av Monferrato (1277), som peikte ut Matteo I Visconti til kaptein (1290-1299). Tizzoni (ghibellinarar) og Avogadri (guelfarar) kjempa om byen frå 1301 til 1334, og sistnemnde vart kasta ut fleire gonger, slika t markien av Monferrato kunne ta Vercelli i 1328. Byen lét då Visconti-familien i Milano ta over styringa i 1334. I 1373 kasta biskop Giovanni Fieschi ut Visconti, men Matteo gjenerobra byen. Facino Cane (1402) utnytta stiriden mellom Giovanni Maria og Filippo Maria Visconti og tok Vercelli, men vart driven ut igjen av Theodore II av Montferrat (1404). Frå han gjekk byen vidare til hertugane av Savoie (1427). I 1499 og 1553 vart byen erobra av franskmennene, og i 1616 og 1678 av spanjolane. I 1704 klarte han å stå imot ei omfattande omleiring av franskmennene, som ikkje klarte å innta festninga. Etter dette deler byen historia til Savoie.
Ardauli
Ardauli (sardisk Ardaùle) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 873 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 20.53 km² og ligg i ei høgd på 421 meter over havet.
Bryn
Bryn (russisk Брынь) er ei elv i Kaluga oblast i Russland og ei av sideelvane til Zjizdra frå venstre. Elva er 81 km lang.
Ho spring ut nær landsbyen Jurevo og renn sørvestover og seinare sørover gjennom skogområde. Ho munnar ut i Zjizdru 152 km før munningen hennar.
Styrelinje
Ei styrelinje er ei linje som saman med eit gjeve punkt, brennpunktet definerer eit kjeglesnitt. Parabelen har éi, medan ellipsen og hyperbelen har to styrelinjer kvar.
Bryn
Ei av sideelvane til Bryn er Uruzjka. Byen Sukhinitsji ligg langs Bryn.
Dráma i Hellas
Dráma (gresk Δράμα) er ein by i periferieininga med same namn i periferien Aust-Makedonía og Thráki i Hellas. Han er hovudsete i kommunen med same namn og er hovudstad i periferieininga.
Historie
Under romartida vart Dráma kalla Dravescus (Δραβήσκος) og var eit handelssentrum og ein militærleir langs den romerske vegen Via Egnatia. Dráma har gode vasskjelder og det er mogeleg at namnet kjem av «Hydrama» (hydro, gresk for 'vatn)'. Ein meiner at byen har stått på same stad sidan antikken.
Administrativ inndeling
Frå 2011 omfattar kommunen Dráma òg den tidlegare kommunene Sidirónero. Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 58 944 innbyggjarar, medan kommunaleininga Dráma hadde 58 532 og tettstaden med same namn 44 823 innbyggjarar.
376 Geometria
376 Geometria er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. september 1893 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Ole Rasmusson Sollid
Ole Torstein Rasmusson Sollid var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Ørskog.
Sollid var valmann ved alle stortingsval i perioden 1833-59, med unnatak av valet til 1856-forsamlinga. På fyrste valmannssamlinga han deltok i, vart han vald til å representere Romsdals amt på Stortinget, sameleis i 1836 og på det overordentlege stortinget 1836-37 og i 1839. Han var medlem av bankkomiteen. Sollid var 1838-39 fyrste ordføraren i Ørskog, og på ny i 1844-45. Han møtte elles mange år i heradstyret.
10. desember
10. desember er den 344. dagen i den gregorianske kalenderen (345. under skotår). Det er 21 dagar att av året.
Manytsj
Manytsj (russisk Маныч) er ei elv i Rostov oblast, republikken Kalmykia og Stavropol kraj i Russland og ei av sideelvane til Don frå venstre. Elva er 219 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Ole Bull Museum Lysøen
Ole Bull Museum Lysøen er eit museum vigd fiolinisten og kompnisten Ole Bull og sommarheimen hans. Det ligg på Lysøen, Lysøya i Lysefjorden, i Bjørnafjorden kommune, nokre få kilometer sør for kommunegrensa mot Bergen. Det høyrer inn under kunstmuseet KODE i Bergen.
Museet femner om sommarvillaen til Ole Bull, med ein bustad for tenestefolket og eit uthus som no hyser ein liten kafé, dessutan eit gardstun frå 1600-talet, sjølve øya og parken som Ole Bull fekk laga til på øya. Alle bygningane ligg på austida av øya, det vil seie den sida som vender mot fastlandet, der det òg er kai for ei passasjerferje mellom øya og fastlandet. Attmed kaia ligg gardstunet frå 1600-talet, som vert kalla Gamletunet.
Sommarvillaen til Ole Bull på Lysøen vart bygd i åra 1872-1873, og er reist i tre. Villaen er noko heilt for seg sjølv i norsk arkitektursoge, med eit tårn med laukkuppel på toppen, eksotisk ornamentering i eksteriøret og innandørs i ein høglofta musikkhall, alt skore sirleg ut i norsk furu. Dette «vesle Alhambra» (etter Alhambra i Spania) som Ole Bull kalla villaen sin, er rekna som eit av høgdepunkta i arkitekturstilen historismen i Noreg. Villaen står fram som eit lyseblått eventyrslott, både sett frå fastlandet og på nærme hald.
Villaen er open for omvisingar, og publikum får då sjå stovene i underetasjen, musikkhallen, Ole Bulls soverom og anegalleriet. Men parken og naturen på øya er òg noko for seg sjølv, med tretten kilometer med turstigar dekte med skjelsand. Her er lysthus, og på det høgste punktet på øya, 76 meter over havet, står det eit utsynstårn som vart reist til minne om Ole Bull.
Manytsj
Elva ligg i Kuma-Manytsj-senkinga, som er kalla opp etter elva og som ofte vert rekna som ein del av grensa mellom Europa og Asia. Hovudelva Manytsj vetr vanlegvis rekna for å starte ved Manytsj-Gudilo-sjøen. Ho renn nordvestover frå her, gjennom byen Proletarsk, og munnar ut i Don ved Manytsjskaja, aust for byen Rostov-na-Donu. I følgje andre kjelder startar Manytsj der tilløpselva Kalaus munnar ut i Manytsjsenkninga og deler seg i ein bifurkasjon, i Vestre Manytsj som renn mot nordvest og munnar ut i Manytsj-Gudilos-jøen, og Austre Manytsj som renn mot søraust, og som ved høg vassføring munner ut i elva Kuma, som renn til Kaspihavet. Frå munningen av Kalaus er Manytsj 420 km lang.
Før bygginga av reservoar som Proletarsk-, Ust-Manytsj- og Veselyj-reservoara i Manytsjsenkninga, og reguleringa av Don gjennom det 2700 km² store Tsimljansk-reservoaret, kunne Manytsj skifte løp fleire gonger i løpet av året. Ved sterkt regnfall i Kaukasus rann vatnet frå Kalaus austover mot Kaspihavet, og ved høg vassføring i Don kunne vatnet frå her verte pressa opp 100 kilometer oppover Manytsjsenkninga.
Substitusjon
Substitusjon har fleire tydingar:
Berlevåg kyrkje
Berlevåg kyrkje er ei langkyrkje frå 1960 som står i tettstaden Berlevåg i Berlevåg kommune i Troms og Finnmark.
Kyrkja er bygd i betong og har sitjeplassar til 300 personar. Arkitekt for bygget var Hans Magnus. Inventaret er frå byggeåra eller seinare. Altertavla er laga av Kåre Jonsborg.
Berlevåg kyrkje er soknekyrkje i Berlevåg sokn i Varanger prosti.
Hege Woxen
Hege Woxen er ein norsk lyrikar. Ho er fødd i Bærum og busett på Sandane i Gloppen kommune. Woxen har studert spansk, litteratur og idéhistorie ved Universitetet i Oslo og har teke Forfattarstudiet i Bø. Ho har også gått eit toårig forfattarstudium, Litterär gestaltning, ved Göteborgs universitet. Woxen debutererte i 2000 med diktsamlinga Gjemsel med korte dager. Ho har også gjendikta verk av Moustafa Gharib og Sylvia Plath.
377 Campania
377 Campania er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. september 1893 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Al-Mansorah
Al-Mansorah (òg skrive Al-Mansoora eller Al-Mansoorah, arabisk المنصورة) er ein by aust i Saudi-Arabia og ein av dei austlege byane i Al-Ahsa. Han vert rekna som ein av dei raskast veksande byane i Austprovinsen.
Sjå òg
Al-Ahsa
Zjizdraelva
Zjizdra (russisk Жиздра) er ei elv i Kaluga oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre. Elva er 223 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva frys til i slutten av november og vert isfri att i april.
Dei største sideelvane er Resseta, Vytebet, Bryn og Serena.
Ved elva ligg byane Kozelsk og Zjizdra.
Industrialisering
Industrialisering er ei nemning på det å gå over frå manuelt arbeid til automatisert, maskinelt arbeide. I ein industrialiseringsprosess vert eit samfunn meir og meir prega av industri. Industrialisering kan verta gjort for å betra arbeidsmiljøet, men mest for å oppnå ei effektivisering av produksjonen.
Tarjei
Tarjei er eit norsk mannsnamn av norrønt opphav, avleidd av Torgeir, som er sett saman av namnedelane Tor, som viser til guden, og geir, 'spyd'. Tarjei har namnedag den 13. oktober.
Industrialisering
Eit tidsrom med særleg kraftig industrialisering vert kalla industriell revolusjon. Mellom anna vert det tala om den industrielle revolusjonen (1700–1800-talet) og den andre industrielle revolusjonen (1871–1914).
Tarjei
Andre nærskylde namn er Terje, Torjer og Torger.
Hulda Garborg
Karen Hulda Garborg f. Bergersen var ein norsk forfattar og kulturarbeidar, gift med Arne Garborg.
Industrialisering
Eit samfunn der industri vert mindre viktig, vert sagt å vera prega av avindustrialisering.
Hulda Garborg
Liv
Hulda Bergersen var frå Stange på Hedmarka. Faren dreiv storgarden Såstad, men hadde store alkoholproblem, og mora flytta etter kvart ut med Hulda og dei to søstrene hennar. Dei busette seg på Hamar.
Siri
Siri er eit nordisk kvinnenamn, skapt som ei samantrekking av det norrøne namnet Sigrid. Tydinga er den same som Sigrid, med namnedelane «sig» frå sigr, 'siger' og «rid» frå frídr, 'ven'.
Hulda Garborg
Liv
Som ung jente flytta Hulda til Kristiania, der ho blei oppteken av arbeidarrørsla og norsk nasjonsreising, mellom anna målsaka. Ho var òg interessert i skodespel, og ville bli skodespelar. Men familien mangla pengar, og ho fekk seg butikkjobb i staden. Butikken ho arbeidde i, var eigd av brørne Dobloug, som var radikale for den tida – nasjonalistiske venstretilhengjarar. Dei var dei første som selde reine norske flagg, utan unionsmerke.
Stål Aanderaa
Stål Aanderaa er ein norsk matematikar.
Siri
Siri har norsk namnedag den 12. juni og svensk den 15. september.
Stål Aanderaa
Han vart mag.scient. i 1959 og tok doktorgraden ved Harvard University i 1966. Sidan 1978 har han vore professor ved Universitetet i Oslo. Han har gjeve viktige bidrag til matematisk logikk, der han først og fremst har arbeidd med logiske avgjersleproblem og generell algoritme- og rekursjonsteori.
Hulda Garborg
Liv
Hulda gifta seg borgarleg med Arne Garborg i 1887, og brende samstundes det ho hadde skrive av dikt og småstykke. Seinare tok ho likevel pennen fram att, og gav ut si første bok i 1892, romanen Et frit Forhold. Etter dette skreiv ho mange bøker, sakprosa, romanar og skodespel, og ho veksla mellom å skriva på bokmål og nynorsk. Eit av skodespela hennar, Rasjonelt fjøsstell, er blitt så ofte sett opp av bygdeungdomslag over heile landet at det er eit av dei mest spelte stykka i norsk teaterhistorie.
Etter at dei hadde gifta seg, hadde Hulda og Arne busett seg i Kolbotn i Østerdalen. I 1897 flytta dei til Labråten, som blei hovudheimen deira i fleire tiår. Hulda budde her resten av livet, også då Arne drog tilbake til Jæren. Labråten vart ein sentral møtestad for den såkalla «Askerkretsen», eit intellektuelt og kulturpolitisk miljø.
Siri
Bruk
Namnet Siri har vore allment brukt i Noreg sidan seint i mellomalderen. Namnet har vore brukt ein god del på heile siste halvdelen av 1900-talet, med ein topp rundt 1985, då det blei gjeve til 0,8 % av nyfødde. Sidan har bruken gått jamnt nedover.
Hulda Garborg
Liv
Arne og Hulda Garborg fekk ein son, Arne Olaus Fjørtoft Garborg. Han var oppkalla etter faren og sosialisten Olaus Fjørtoft, men vart oftast tiltalt som «Tuften».
Siri
Annan bruk av namnet
Om bord i fartøy utan toalett har Ho Siri vore namnet på dobøtta.
Hulda Garborg
Liv
Ho er hauglagt i Knudaheio.
Siri
Annan bruk av namnet
«Siri» kan også vera ein annan skrivemåte for tittelen sri eller sjri, som blir brukt om noko eller nokon som er heilag i fleire sørasiatiske tradisjonar. Det kan i denne samanhengen også brukast som namn eller tittel av kvinner og menn.
Hulda Garborg
Virke
Hulda Garborg skreiv fleire romanar, dikt, skodespel, artiklar og faktabøker. Ho var særleg opptatt av kvinna si stilling i samfunnet og av den tradisjonelle norske kulturen.
Ho var mellom anna engasjert i å verna den norske folkedansen, og dreiv kurs i dette samstundes som ho utvikla drakter ein kunne dansa i, inspirert av gamle folkedrakter. Dette blei opphavet til mange moderne bunader, og Garborg har fått mykje av æra for den fortsette bruken av dei norske folkedraktene. Huldadrakta er ei forenkling av hallingdrakta. Tradisjonelt norsk matstell var eit anna emne ho interesserte seg for, Heimestell er ei av dei mest selde norske kokebøkene nokosinne.
I 1910 starta ho Det norske spellaget, som seinare blei til Det Norske Teatret, med Hulda som styreformann. Ei byste av henne står nå på teateret.
Hulda Garborg var òg kommunepolitikar for Det frisinnede Venstre og blei den første kvinna som sat i formannskapet i Asker kommune.
Arven etter Hulda
Fleire hus står igjen etter diktarparet, der særleg husa i Kolbotn og Labråten kan knytast til begge. I september 2012 opna kulturministeren Nasjonalt Garborgsenter på Bryne, ein formidlingsarena for å fremja interessa for deira tankar og visjonar. Målet skal vera å inspirera til samfunnsengasjement, å lesa og skapa, samt vera ein sosial møteplass.
Både Johs. A. Dahle, Tor Obrestad og Arnhild Skre har skrive biografiar om Hulda Garborg. Sistnemnde fekk Brageprisen for boka i 2011.
Substitusjon i matematikk
Substitusjon i matematikk er å setje inn eit matematisk uttrykk eller talverdiar i ein formel. Substitusjon vert òg nytta i same tyding som permutasjon.
Elva Tsjepelare
Tsjepelare (bulgarsk Чепеларска река, Tsjepelarska reka, òg kalla Tsjaja, Чая og Asenitsa, Асеница) er ei 85 km lang elv i Bulgaria, og ei av sideelevane til Maritsa. Ho har sitt utspring ved fjelltoppen Rozjen (rundt 1 500 meter over havet) i Rodopifjella. Det er bygd to vasskraftverk langs elva, som totalt produserer 2 400 kWh straum.
Tsjepelare renn gjennom byane Tsjepelare, Batsjkovo kloseter, og den nest største byen i provinsen Plovdiv, Asenovgrad, før ho renn ut i Maritsa.
Demre
Demre er ein by og eit distrikt i provinsen Antalya ved kysten av Middelhavet i Tyrkia, kalla opp etter elva Demre.
Demre heitte i antikken Myra, og låg i Lykia. Myra var heimstaden til St. Nikolas, som er opphavet til Julenissen. Distriktet vart kalla Kale fram til det fekk nytt namn i 2005. Byen hadde ein stor gresk folkesetnad fram til 1920-åra då dei vart tvungen til å flytte til Hellas etter folkeutvekslinga mellom Hellas og Tyrkia. I dag står fleire greske hus tomme i Demre og områda kring. Regionen er i dag ein populær turiststad, særleg for kristne pilegrimar som vitjar grava til St. Nikolas.
Nynorsk programvare
Dette er eit oversyn over nynorsk programvare, eller programvare omsett til nynorsk.
Jesu sju ord på krossen
Jesu sju ord på krossen er i kristen tradisjon ei samansetjing av sju utsegner som Jesus i følgje evangelietekstane i Det nye testamentet sa medan han hang på krossen.
Nynorsk programvare
Grafiske grensesnitt
Brukarar av Microsoft Windows XP, Windows Vista, Windows 7, 8 og 10 kan installere nynorsk språkgrensesnitt. Frå og med Windows 8 kan brukarar endre systemspråket til nynorsk frå Kontrollpanelet; tidlegare utgåver av Windows krever at brukaren lastar ned ein installasjonsfil frå Microsoft sine nettsider
Jesu sju ord på krossen
Orda står ikkje i samanheng i evangelietekstane, og dei er henta frå alle dei fire evangelia. Matteusevangeliet har ei utsegn frå krossen, den same er med i Markusevangeliet. Lukasevangeliet har tre andre ytringar, og Johannesevangeliet atter tre andre.
Rekkjefølgja på Jesu sju siste ord varierer noko i ulike tradisjonar. Her er dei nummerert i samsvar med dansk-norsk tradisjon.
Orda har vore ein inspirasjon for mange meditasjonar og preiker for langfredagen. Det har òg vore skrive salmar og komponert musikkverk over dei sju orda.
I
«Far, tilgjev dei, for dei veit ikkje kva dei gjer.» Orda var i følgje Lukasevangeliet sagt om soldatane som krossfesta Jesus.
Nynorsk programvare
Grafiske grensesnitt
Dei grafiske grensesnitta som er omhandla i GNU/Linux-delen kan i prinsippet køyrast på macOS, men dette krev kompetanse innanfor datateknologi og er ikkje tilrådeleg for kvardagsbrukarar.
Jesu sju ord på krossen
II
«Kvinne, sjå, der er son din.» «Det er mor di.» Då Jesus fekk auga på Maria, mor si, bad han henne rekne Johannes som sonen sin. Likeeins bad han Johannes ta seg av Maria. Teksten nemner ikkje Johannes med namn, men brukar orda «disippelen han [Jesus] hadde kjær». I følgje Johannesevangeliet tok Johannes Maria heim til seg frå den stunda.
Nynorsk programvare
Nynorsk programvare for proprietære UNIX-operativsystem eller frie BSD-variantar
Dei fleste av programma som er nemnde for GNU/Linux kan òg køyrast på desse systema. Dette gjeld særleg Sun Solaris og dei frie BSD-variantane FreeBSD, NetBSD og OpenBSD.
Jesu sju ord på krossen
II
Andre tradisjonar plasserer denne utsegna som Jesu tredje ord på krossen. Som dei andre utsegnene er òg denne gjeve eit symbolsk innhald: Orda til Maria kan gjelde kyrkja, som skal vere ei mor for kyrkjelyden, her representert ved læresveinen.
III
«Sanneleg, eg seier deg: I dag skal du vera med meg i paradis.» Dette ordet skal etter Lukasevangeliet vere sagt til den eine av dei to røvarane som vart krossfest saman med han.
Etter andre tradisjonar er denne utsegna Jesu andre ord på krossen.
IV
«Eloï, Eloï, lemá sabaktáni?»
Desse orda ropa Jesus i følgje Markusevangeliet med høg røyst på arameisk, morsmålet sitt. Dei tyder: «Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?» Blant folket som var der, var det mange som ikkje forstod det han sa; dei trudde Jesus ropa på profeten Elia. Dei som forstod arameisk, visste at Jesus siterte opningsverset i Salme 22; ein tekst som ender med at Gud grip inn og hjelper.
Ytringa står òg i Matt. 27,46 . Her ligg orda tettare opp til bibelsk hebraisk enn hos Markus.
V
«Eg er tørst.» Også denne utsegna viser til Salme 22. I følgje Johannesevangeliet sa Jesus dette for at orda i Salme 22,16 skulle bli oppfylte. For å sløkkje tørsten, fekk han eddikvin å drikke av ein svamp som soldatane heldt framom munnen hans, på ein isopstilk.
VI
«Det er fullført!» I følgje Johannesevangeliet bøygde han hovudet og anda ut då dette var sagt.
VII
«Far, i dine hender gjev eg mi ånd!» Orda i Lukasevangeliet vert i kristen tradisjon rekna som dei aller siste orda Jesus sa medan han hang på krossen.
Inspirasjon til anna dikting
Jesu sju ord på krossen er tema i langfredagssalmen «Gå under Jesu kors å stå», skriven av Thomas Kingo i 1689 (Norsk Salmebok nr 155).
Petter Dass har skrive den bibelske visa «De syv Ord paa Korset JEsus talte», som gjennom ni vers drøfter desse tekstane.
Orda i musikken
Mange komponistar har komponert musikk til desse orda, blant dei er:
Dei sju bruene i Königsberg
Dei sju bruene i Königsberg er eit matematisk problem innan grafteori og topologi. Den sveitsiske matematikaren Leonhard Euler viste i artikkelen Solutio problematis ad geometriam situs pertinentis i 1736 at problemet ikkje lèt seg løyse. Artikkelen hans vert ofte rekna som byrjinga på den matematiske greina grafteori.
Bakgrunn
På 1700-talet var byen Königsberg (i dag Kaliningrad) i dåverande Aust-Preussen delt inn i fire delar: den nordlege og sørlege sida av elva Pregel, som rann gjennom byen, samt to øyar midt i elva – ei mindre øy i vest og ei større øy i aust. Den minste av øyane, Kneiphof, var sentrum i byen, der mellom anna katedralen låg. Frå denne øya gjekk det to bruer til den nordlege breidda og to bruer til den sørlege breidda, samt ei bru til den største øya. Frå denne gjekk det i sin tur ei bru til den nordlege breidda og ei bru til den sørlege breidda. Totalt var dermed øyane og fastlandet knytt saman til kvarandre via sju bruer. Det vart sagt at innbyggjarane i byen på søndagsturane sine prøvde å finne ein måte å gå gjennom byen på ein slik måte at ein berre passerte kvar bru éin gong og at ein var tilbake til utgangspunktet når turen var over. Ingen hadde derfor lukkast med dette. Enkelte hevda at det var umogeleg, men ingen visste dette sikkert.
Løysinga på problemet
Den sveitsiske matematikaren Leonhard Euler fekk høyre om problemet med dei sju bruene i Königsberg og ønskte å løyse det. Problemet var å finne ein veg der ein passerer alle bruene nøyaktig éin gong. I 1736 viste han at det ikkje fanst noka løysing på problemet; ein slik tur er ikkje mogeleg. For å løyse problemet, formulerte Euler problemet om til ein abstrakt graf med følgjande utsjånad:
<SPAN STYLE="font-size: 300%;"> → → </SPAN>
Quiche
Quiche er ein pai laga av egg og fløyte i ei butterdeigform. Andre ingrediensar som hakka kjøtt eller grønnsaker kan ofte tilsetjast før ein steiker quichen. I quiche lorraine tilset ein fløyte og steikt bacon og ost.
Dei sju bruene i Königsberg
Løysinga på problemet
I denne grafen tilsvarar prikkane (nodane) posisjonar på nokre av øyane eller fastlandet og linjene (kantane) bruer. Euler viste at:
378 Holmia
378 Holmia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 6. desember 1893 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Dei sju bruene i Königsberg
Løysinga på problemet
Beviset er trivielt og er nok for å løyse problemet med bruene i Königsberg, anten det vert kravd at start- og sluttpunktet fell saman eller ikkje: Om eit punkt har eit oddetal på sambindingar må det vere anten start- eller sluttpunkt; elles vert ein tvungen til å gå over ei bru ein alt har gått over ein gong før for å kome derifrå siste gongen punktet vert vitja. Ein tur kan berre ha eit start- og eit sluttpunkt.
Never Forget
«Never Forget», tidlegare «Mundu eftir mér», var det islandske bidraget i Eurovision Song Contest 2012, framført på engelsk av Gréta Salóme og Jónsi.
Dei sju bruene i Königsberg
Løysinga på problemet
I tilfellet Königsberg har alle fire punkta eit oddetal sambindingar og det er derfor ikkje mogeleg med ei løysing her.
Never Forget
Söngvakeppni Sjónvarpsins 2012
Songen var ein av dei to vinnarane i den fyrste semifinalen i Söngvakeppni Sjónvarpsins 2012 og gjekk vidare til finalen der han vann. Han fekk dimed representere Island i Eurovision Song Contest 2012.
Dei sju bruene i Königsberg
Løysinga på problemet
Utan å vise det konstaterte Euler at:
Never Forget
Eurovision Song Contest 2012
Songen starta som nummer to i den fyrste semifinalen, etter Montenegro med «Euro Neuro» av Rambo Amadeus og før Hellas med «Aphrodisiac» av Elefthería Eleftheríou.
Dei sju bruene i Königsberg
Løysinga på problemet
Den andre påstanden vart bevist i 1873 av den tyske matematikaren Carl Hierholzer. Han viste at det finst ei løysing uansett i kva punkt ein startar og turen byrjar og sluttar i same punkt.