cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frans I Stefan av Det tysk-romerske riket
I 1736 gifta han seg med Maria Theresia. Under den austerrikske arvefølgjekrigen, som kom til då Maria Teresia var einaste arving til trona etter Karl VI, sikra kona hans at han vart vald til keisar av Det tysk-romerske riket den 13. september 1745, som etterfølgjar av Karl VII.
I ekteskapet med Maria Teresia fekk han heile 16 born, mellom anna Josef II, Leopold II, Maria Karolina av Austerrike og Marie Antoinette av Frankrike.
Motmotar
Motmotar,  Momotidae, er ein familie som lever i den neotropiske regionen. Familien på 13 artar går inn i ordenen Coraciiformes, råkefuglar, saman med mellom anna isfuglfamilien, råkar og bietarfamilien.
Skildring
Motmotar er mellomstore fuglar med habitat i tett skog. Distribusjonen er avgrensa til tropisk del av «den nye verda», til det kjem eit fossilt individ som er oppdaga i Sveits. Desse fuglane har fargerike fjørdrakter og lange stjertfjør som dei kan svinga i sideretninga for å trekke merksemd frå andre fuglar.
Forsking har vist at turkisbrynmotmot utfører halesvingingar når dei oppdagar ein predator for å gjere predatoren merksam på at han er oppdaga og at motmoten er førebudd på å flykte. Denne forma for signalisering gjev eit føremon for både motmoten og predatoren: signalet hindrar motmoten frå å kaste bort tid og energi til å flykte samstundes som predatoren unngår et kostbart arbeid med dårlege utsikter til fangst. Det er òg vist at halefjørene til hannane, som er litt større enn halen åt hoa, fungerer som et seksuelt signal hos turkisbrynmotmot.
Dei to sentrale halefjørene hos motmotar har form som rekkertar, med unntak av hos to artar. Det skjer fordi bistrålane har svakt feste til fjørskaftet og fell av. Dermed oppstår den karakteristiske forma på halefjørene.
Motmotar et små byttedyr som insekt og små øgler, og gjerne litt frukt. I Costa Rica er det observert at motmotar har fora ungar med pilgift frosk.
Som dei fleste andre familiar av Coraciiformes hekkar motmotar i hòl i bakken. Dei legg omkring fire kvite egg i kullet. Nokon artar dannar store koloniar på opp til 40 par. Egga vert klekt etter ca 20 dagar, og ungane forlèt reiret etter om lag 30 dagar. Begge foreldra syt for fôring av ungane.
Artsliste
Motmotar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Slekt Aspatha
Slekt Momotus
Slekt Baryphthengus
Slekt Electron
Slekt Eumomota
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1940
Dette var femte gongen Fredrikstad vann ein Noregsmeisterskap. 30,000 tilskodarar såg kampen på Ullevaal Stadion. Dommar var Thorleiv Nordbø.
Fredrikstads vinnarlag: Hans Hansen, Rolf Johannessen, Bjørn Berger, Gunnar Andreassen, Håkon Johansen, Reidar Olsen, Thorleif Larsen, Bjørn Spydevold, Knut Brynildsen, Kjell Moe og Arne Ileby.
Byråkrati
Byråkrati (av fransk Bureau kontor og gresk -κρατία kratía styre) er ei hierarkisk organisering av beslutningstaking der einskildsaker handsamast av sakshandsamarar med nøye avgrensa avgjerdsmynde etter eit felles sett reglar, og der alle tilsette («byråkratar») er ansvarlege ovafor leiinga for at beslutningane er i samsvar med regelverket. Føremålet med byråkratiet er å sikra lik handsaming av like saker og stor grad av detaljkontroll frå leiinga.
Byråkratisk organisasjonsform er ein føresetnad for at offentleg forvalting skal kunna fungera. Men ein finn òg trekk av byråkratisk organisering i (større) private føretak. Vektlegging av korrekt prosedyre og fremgangsmåte førar ofte til at byråkratisk organisasjonsform blant anna er kritisert for å bruka for mykje tid på å fatta ei avgjerd. Difor vert ordet brukt «byråkrati» i dagligspråket oftast som eit nedsetjande uttrykk for tungvint sakshandsaming.
Innan samfunnsvitskap vert ordet «byråkrati» brukt verdinøytralt som eit faguttykk for organisasjonar som framviser byråkratiske trekk.
For juristar er ei byråkratisk organisasjonsform ofte rekna som naturlegaste og riktigaste måte å styra ein organisasjon på [treng referanse]. Dette fordi metoden og det innebygde verdisynet til jussen har fleire av dei same ideala som byråkratiske organisasjonar er sett til å ivareta [treng referanse]. Juristar var òg dominerande i alle etatar i sentralbyråkratiet inntil sosialøkonomar og statsvitere byrja å gjera seg gjeldande i etterkrigstiden òg i desse etatane.
Webers byråkratimodell
Den første som teoretisk drøfta byråkrati som organisasjonsform var den tyske sosiologen Max Weber på 1920-talet. Hans idealtypiske byråkratimodell frå verket Wirtschaft und Gesellschaft har sidan vore grunnlaget for all forsking på byråkrati som organisasjonsform.
Ramayana
Ramayana er ei av dei viktigaste forteljingane i hinduismen, og har også påverka buddhistiske kulturar. Ho fortel om livet til prins Rama, ein inkarnasjon av Visjnu, og alt han går gjennom for å redda kona Sita frå demonen Ravana. Ramayana er blitt gjenfortald ei rekke gonger, og blir stadig framført på ulike vis: På verseform, som prosa, i skuggeteater, vanleg teater, i teikneseriar og teiknefilmar.
Byråkrati
Bakgrunnsstoff
Litteratur
Oseanografi
Oseanografi er vitskapen om havet og omhandlar all utforsking av havet, grensene og topografien til havet, det levande og døde innhaldet, dei kjemiske og fysiske eigenskapane til vatnet og prosessane som skjer i havet.
I norsk språkbruk er det vanleg å skilje mellom fysisk oseanografi, som omhandlar den fysiske karakteren og dynamikken til vatnet, kjemisk oseanografi, som omhandlar kjemien i vatnet, og marinbiologi, som omhandlar plate- og dyrelivet i havet, livsvilkåra deira, fordelinga og vekselverknaden deira. Eit anna felt er marin geologi som knyt seg til petroleumsinteressene og boring på kontintenalsokkelen og grunne havområde.
Historie
Havforskinga byrja som eit sjølvstendig fagfelt med fleire store oseanografiske ekspedisjonar på siste halvdel av 1800-talet, og særleg var den britiske Challenger-ekspedisjon i 1872–1876 grunnleggande for faget. Norsk havforsking byrja med Den norske Nordhavsekspedisjon 1876–1878, men vart særleg aktiv frå 1900 då fiskeriundersøkingane fekk eit eige fartøy, D/S «Michael Sars». Fleire norske oseanografar var banebrytande i si tid, som Henrik Mohn og G. O. Sars, og seinare Haaken Hasberg Gran, Bjørn Helland-Hansen, Johan Hjort og Fridtjov Nansen.
Det internasjonale samarbeidet vart organisert i 1902 med Det internasjonale rådet for havforsking (ICES). Noreg er òg medlem av SN-organisasjonen Intergovernmental Oceanographic Commission, eller IOC, som vart oppretta i 1960.
Kazuyuki Kyoya
Kazuyuki Kyoya er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Øyvind Myhre
Øyvind Myhre er ein norsk forfattar av science fiction og fantastisk litteratur frå Fluberg i Søndre Land. Han er utdanna som sivilingeniør i teknisk fysikk frå Norges Tekniske Høgskole (NTH).
Lars Strømme
Lars Olaus Petersson Strømme var ein lærar, gardbrukar og politikar frå Ørskog på Sunnmøre. Ludvig Strømme var son hans. Han var farfar til den yngre Lars Strømme d.y..
Liv og gjerning
Strømme var son av ein gardbrukar og kyrkjesongar. Han vart utdanna til lærar ved skulen Kristi Krybbe i Bergen. Sjølv var han lærar og kyrkjesongar i heimbygda Ørskog 1835-74. Strømme dreiv ein slags lærarskule. Emnelege ungdomar (gutar) frå andre sunnmørsbygder gjekk i lære hos han, for sjølve å verte lærar i sine heimbygder. Den seinare stortingsmannen Paul Aklestad var ein av desse. Strømme tok over farsgarden Haukås og dreiv denne.
Han var varamann til alle storting frå 1848 til 1862-63. Nesten til alle tingsamlingane var han 2. varamann frå Romsdals amt.
Norefjell
Norefjell er eit høgfjellsområde i Hallingdal, i kommunane Krødsherad, Sigdal og Flå. Området grensar mot Hardangervidda og Krøderen. Det er ein kjend hytte- og vintersportsstad med ei rekke aktivitetar. Fleire kjende og rike nordmenn har hytte i området.
Staden har trekt til seg turistar sidan midten av 1800-talet, som kom for å oppleva ekte norsk natur og turgåing året rundt. I 1952 vart nokre av OL-øvingane haldne her. Alpinanlegget som blei bygd då og seinare vidareutvikla er eitt av dei største i Norden. Ein kan stå på ski i over 6 km utan å ta heis, og høgdeforskjellen mellom topp og botn er 1010 m.
Området satsar på meir sommarlege aktivitetar med golfbane og hestesenter.
Dei høgaste toppane i Norefjell er Gråfjell (1466 moh.) og Høgevarde (1459 moh.). Sjølve fjellet er bygd opp av kvartsitt.
Sommar-OL 2016
Sommar-OL 2016 var dei 31. olympiske sommarleikane. Rio de Janeiro i Brasil vart vald som vertsby då den internasjonale olympiske komitéen møttest i København i Danmark den 2. oktober 2009. Andre sterke kandidatar var Madrid og Spania som ikkje nådde opp i konkurransen mot London, Paris og Moskva om å arrangera sommar-OL 2012. Kandidatane var:
Świnica
Świnica (polsk) eller Svinica (slovakisk) er eit fjell på hovudryggen i Høge Tatra på grensa mellom Polen og Slovakia. Toppen er på 2301 meter over havet. Det går ein merka tursti til toppen. Det polske namnet Świnica, som er avleidd av «gris» eller «svin» vart gjeve til toppen på midten av 1800-talet.
Teymur Rəcəbov
Teymur Rəcəbov, eller med engelsk skrivemåte Teimour Radjabov, i Baku, er ein stormeister i sjakk frå Aserbajdsjan. På FIDE si ratingliste per september 2009 var Rəcəbov rangert som verdas 7. beste spelar med 2757. Den høgaste ratingen hans var 2761 i januar 2009.
Teymur Rəcəbov var eit sjakk-vedunderbarn, og klarte krava til å bli stormeister i sjakk i ein alder av berre 14 år og 14 dagar. Dette gir han femteplassen på lista over yngste stormeistrar gjennom tidene.
Chattium
Chattium (òg kalla chickasawhayum eller sein oligocen) er den andre og siste alderen i epoken oligocen og i heile paleogen. Han starta for 28,4 ± 0,1 millionar år sidan og enda for 23,03 ± 0,05 millionar år sidan.
Ingerid Dal
Ingerid Blanca Juell Dal var ein norsk filosofiorientert språkforskar som er kjent for bidraga sine til germansk lingvistikk.
Eilean Mhealasta
Historie
I Mealista låg helgenskrinet til St. Catan, men det er ikkje kjend om øya sjølv hadde ein busetnad med culdear.
Ein kan framleis sjå ruinar av gamle bygningar. I 1823 vart øya ein del av ein sauegard. Etter den tid har ho ikkje hatt busetnader som ein veit om. Ei segn seier at alle som var fødde på Eilean Mhealasta ville verte evneveike når dei var vaksne. Haswell-Smith meiner at det kan ha vore landeigaren som starta dette ryktet for å få innbyggjarane til å flytte.
Ingerid Dal
Ho var spesielt interessert i Thomas Mann, Ernst Cassirer og Wilhelm von Humboldt, og skreiv blant anna ein grammatikk som vart mykje brukt i Noreg og Tyskland. Interessene hennar famna òg om engelsk, gotisk, nordisk, høgtysk, nedertysk og nederlandsk, og ho var ein forkjempar for riksmål. Legatet Professor Ingerid Dal og søster Ulrikke Greve Dals pris for humanistisk forskning (200 000 kroner i 2007) vert utdelt årleg.
Ingerid Dal var dotter av forfattaren Signe Greve (1867–1944) og lektor Adolf Martin Dal (1863–1948).
Eilean Mhealasta
Historie
I 1785 søkte ein båt frå Mealista med tømmerlast ly frå uvêr heilt sør på øya ved Pairc. Ein høyrde aldri meir til mannskapet og i landsbyen rekna dei med at dei var forsvunne på havet. Sommaren etter på den årlege marknaden i Stornoway vart det seld tepper frå Mealista, og det kom skuldingar om at mannskapet var myrda for tømmerlasta si.
Øya vert framleis nytta som beitemark for sauer.
Teymur Rəcəbov
Han var lenge verdas beste junior, til han gjekk for aldersgrensa, og toppa lista over verdas sterkaste juniorspelarar - som då kom 4 gongar i året - 14 gongar.
Berre 15 år gamal slo Rəcəbov den tidlegare verdmeisteren, Garri Kasparov, med dei svarte brikkene i Linares-turneringa i sjakk.
Historiske landskap i Finland
I Finland finst det 9 historiske landskap (10 om ein reknar med den gamle delen av Västerbotten som låg aust for Torne älv), men i samband med reforma av landets områdeinndeling i 1997 var tdet innført ei ny kommunalrettsleg eining som også blir kalla landskap. Det finst tjue slike nye landskap, og i Finland er det no som regel dei ein meiner når ein talar om landskap.
Årets nynorskbok
Årets nynorskbok er avisa Dag og Tid si årlege kåring av den beste nynorskboka. Det er lesarane til avisa som røystar fram vinnaren. Kåringa har vorte halden sidan 2008 og einaste kriteriet for å vere med er at boka skal vere skriven på nynorsk, slik at bøker i alle sjangrar og for alle aldrar tevlar likt.
Lavik
Lavik er ei bygd, eit kyrkjesokn, og ein ferjestad i ytre Sogn. Lavik har tidlegare òg vore ein sjølvstendig kommune, og fram til 2004 var Lavik namn på eit prestegjeld. Bygda og ferjestaden Lavik ligg på nordsida av Sognefjorden, vest i Høyanger kommune i Vestland. Staden har kyrkje, daglegvarebutikk med post i butikk, bensinstasjon og fjordhotell. Lavik skule er barne- og ungdomsskule for området.
Prestegjeld, sokn og grunnkrins
Lavik var til 2004 eit prestegjeld. Prestetenesta i Høyanger vert no leia av prosten i Sunnfjord prosti og prestegjelda er nedlagde. Prestegjeldet Lavik svarte til Høyanger kommune og var delt inn i fire sokn, eitt av dei var Lavik sokn som omfattar området på nordsida av Sognefjorden, vest i prestegjeldet, og området frå Indre Oppedal til Åkre på sørsida av fjorden. Dei andre sokna er Kyrkjebø sokn, som femner den midtre delen av av prestegjeldet på nordsida av fjorden, Høyanger sokn som dekkjer austre delen, og Bjordal og Ortnevik sokn på sørsida av Sognefjorden.
I Lavik ligg Lavik kyrkje og staden var til 2013 sete for prosten i Ytre Sogn prosti. Lavik er òg namnet på eit delområde og ein grunnkrins i Høyanger kommune. I 2001 budde det 285 personar i Lavik grunnkrins.
Ferjestaden
Frå 1955 har det gått bilferje over Sognefjorden frå Lavik. Ferjestaden på sørsida av fjorden var i starten Instefjord. Frå 1965 og dei neste 26 åra gjekk ferja mellom Brekke og Lavik. Oppedal kom inn som stopp i ferjeruta i 1964. Frå 1991 har det òg vore endestoppet på sørsida av Sognefjorden etter at vegen mellom Oppedal og Instefjord stod ferdig året før. Ferjestrekninga er den nest mest trafikkerte i Sogn og Fjordane og er del av Europaveg 39, som er stamvegen mellom Bergen og Ålesund.
Lavik kommune
Lavik har vore eigen kommune i to vender. I 1838 vart Lavik formannskapsdistrikt oppretta, og femnde same området som dei to tidlegare skipreida Lavik og Klevald (Kyrkjebø). Denne utstrekkinga svarer til dagens Høyanger kommune, med unntak av garden Nybø og bruket Nygjerdet på sørsida av fjorden som då høyrde til Vik, og Bø sokn som vart overførd frå Lavik til nye Hyllestad kommune i 1862. I 1858 vart Kyrkjebø (då kalla Klævold) skild ut frå Lavik som eigen kommune. Etter delinga budde det 2042 personar i Lavik kommune som då strekte seg frå Norevikane til Bekksneset på nordsida av Sognefjorden, og frå Sørevikane til og med ytre Tredal på sørsida. I 1861 vart Lavik slegen saman med Brekke til Lavik og Brekke kommune. 1. januar 1875 vart ein del av Kyrkjebø kommune med 90 innbyggjarar overført til Lavik og Brekke kommune. 1. januar 1905 vart Lavik og Brekke kommune delt i to. Lavik kommune hadde etter delinga 1182 innbyggjarar. 1. januar 1964 vart Lavik, som då hadde 894 innbyggjarar, slegen saman med Kyrkjebø og delar av Vik kommune til den nye Høyanger kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Lavik kommune frå 1905 til 1964:
Eilean Mhuire
Eilean Mhuire (tyder «St. Maria-øya») er den austlegaste av Shiant Islands i Ytre Hebridane.
Tarnica
Tarnica er eit fjell i Bieszczadyfjella sør i Polen. Det har ei høgd på 1346 meter over havet.
Toppen ragar 500 meter over Wołosatkadalen og er lett synleg på grunn av den karakteristiske utforminga. Fjellet har to fråskilde topar, ein på 1339 moh og 1346 moh. Sørsida er bratt, medan dei andre toppane er mindre bratte.
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz (eller berre Mercedes) er eit tysk føretak som produserer personbilar, bussar og lastebilar. Mercedes-Benz er ein divisjon av konsernet Daimler AG og har opphav frå dei to tyske ingeniørane Karl Friedrich Benz og Gottlieb Daimler som uavhengig av kvarandre utvikla forbrenningsmotoren, kvar for seg.
Historie
Daimler var, på den andre sida, teknisk leiar i ein motorfabrikk. Her fekk han interesse for firetaktsmotoren utvikla av Otto and Langen. Han forlét fabrikken og bygde sin eigen bilverkstad i 1882. I 1884 skapa han sin egen motor og plasserte den på ein sykkel. I 1886 bestilte han ei vogn til fødesldagspresang for kona og monterte motor i den. Det vart verdas første 4-hjulsdrivne motorvogn.
Daimler tilsette så 23 handplukka arbeidarar til å jobbe for seg. I 1890 vart "Daimler-Motoren-Gesellschaft" skipa av Daimler og nokre andre investorar, men etterkvart vart han sjuk og døydde i 1900.
I 1926 slo ''Benz & Cie. Rheinische Gasmotorenfabrik og Daimler-Motoren-Gesellschaft'' seg saman og vart til Daimler-Benz AG.
Karl Benz levde fram til 1929 og sat i styret som lenge han levde.
Mercedes
Namnet Mercedes kjem frå dottera til den jødiske generalkonsulen for Austerrike-Ungarn i Nice, Emil Jellinek. Jelinek hadde kjøpt ei rekkje bilar av Daimler, heile 34 bilar då Gottlieb Daimler døydde i 1900. Jellinek la så inn ei bestilling på 36 bilar etter eigne teikningar og krov at bilen skulle kallast opp etter eldstedottera. Mercedes 35 hp vart lagt ut for sal i 1901 og grunna suksessen til modellen, byrja DMG å gje Mercedes-namnet til andre modellar, som til dømes Mercedes 8/11 hp og Mercedes 40 hp Simplex. Jellinek endra seinare namnet sitt til Emil Jellinek-Mercedes.
Ettersom Daimler hadde seld lisensrettane til namnet sitt i Frankrike og England, fall namnet bort. Det nye føretaket selde istaden bilane under namnet Mercedes-Benz. Den trefota stjerna som er logoen til Mecredes-Benz, representerer mottoet til Gottlieb Daimler: "Motorar til land, luft og hav".
Mercedes Benz innan motorsport
Dei to selskapa Benz og Daimler hadde alt før samanslåinga i 1926, stor suksess innan motorsporten. Dette fortsette etter samanslåinga, og "Sølvpilen" vart eit kallenamn på dei dominerande Grand Prix bilane som Mercedes Benz og konkurrenten Auto Union hadde på 1930-talet.
I 1952 vann Hermann Lang og Fritz Riess 24-timarsløpet i Le Mans, med ein Mercedes-Benz 300SL. I 1989 vann Mercedes ein dobbelsiger, då Team Sauber Mercedes sikra både første- og andreplassen i 24-timarsløpet.
Jonas Lie
Jonas Lie var ein norsk forfattar fødd på Modum. Lie er saman med Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander Kielland og Henrik Ibsen, kjend som ein av dei fire store forfattarane frå tidsepoken realismen.
Mercedes-Benz
Mercedes Benz innan motorsport
Amerikanaren Al Unser Jr vann Indianapolis 500 i 1994 med ein Penske-Mercedes IndyCar. Mercedes har elles ikkje tatt del i amerikansk racing sidan år 2000.
Halvor Nordhaug
Halvor Nordhaug er ein norsk teolog og tidlegare biskop i Bjørgvin bispedøme. Foreldra hans var salmediktaren Liv Nordhaug og tidlegare biskop i Møre bispedøme, Ole Nordhaug.
Mercedes-Benz
Mercedes Benz innan motorsport
Mercedes-Benz er pr. 2009 aktiv innan formel 1, formel 3 og DTM. Mercedes-Benz er deleigar i formel-1 laget McLaren-Mercedes og leverer bilar som fungerer som safety car til formel 1 og ei rekkje andre sportar.
Handel
Handel er byte av varer, verdiar og tenester, og skjer gjerne på det ein kallar ein marknad. Ei gammal form for handel er bytehandel, der ein kjøpar og ein seljar byter varer og tenester direkte. Utviklinga av pengar førte til at ein kunne utføra handel på ein enklare måte.
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz i Noreg
Mercedes-Benz hadde ingen norsk forhandlar på slutten av 1920-åra. Etterkvart byrja Bertel O. Steen å importere, men berre nyttekøyretøy. Steen hadde allereie agentur på personbilar frå Horch. Istaden kom andre lokale importørar i Bergen, Trondheim og Stavanger. Det vart ikkje før 1960 at all norsk import av Mercedes-Benz vart gjort av ein leverandør, Bertel O. Steen. I 1965 var det 11 000 Mercedesar som rulla på norske vegar. I 1986 var talet oppe i 40000 og i 1997 var det 75.000.
Halvor Nordhaug
Halvor Nordhaug vart uteksaminert frå Menighetsfakultetet i Oslo i 1978, og året etter vart han ordinert til prest i Fredrikstad domkyrkje. I 1980 vart han feltprest på Heistadmoen, og frå 1981 til 1986 var han prest for norske studentar i utlandet. Frå 1986 til 1991 var han teologisk konsulent i Mellomkyrkjeleg råd før han vart kapellan i Ås kyrkjelyd frå 1991 til 1995. I 1995 vart han rektor ved det praktisk-teologiske seminaret på Menighetsfakultetet. Nordhaug vart verande i denne stillinga til han vart innsett som biskop i Bjørgvin. Han vart utnemnd til biskop i Bjørgvin 25. november 2008, og vart innsett frå 1. januar 2009.
Mercedes-Benz
Mercedes-Benz i Noreg
Den første skotsikre VIP-bilen i Noreg, ein Mercedes 500 SEL er utstilt ved Norsk Teknisk Museum i Oslo.
Halvor Nordhaug
Frå 1993 til 2009 var Nordhaug redaktør i Luthersk Kirketidende. Han har også tidlegare vore nominert til biskop i andre bispedøme i Den norske kyrkja.
Mercedes-Benz
Personbilmodellar i Noreg
Modellar til sals i 2008:
Jonas Lie
Han debuterte med diktsamlinga Digte i 1866, og gjennom 40 år skreiv han tjue romanar, seks skodespel, fire bind med forteljingar og eventyr og to diktsamlingar.
Den 21. januar 1904 utnemnde kongen Jonas Lie til storkrossen av St. Olavs Orden for utmerkt verksemd som diktar.
Jungfraujoch
Jungfraujoch er eit fjellpass mellom fjella Mönch og Jungfrau i Berneralpane, på grensa mellom dei sveitsiske kantonane Bern og Valais. Meir nøyaktig er det det lågaste punktet på ryggen mellom dei to fjella, og det ligg på 3 471 moh.
Den eine endestasjonen til Jungfraubanen er plassert like over passet og ber same namn som dette. Stasjonen ligg på 3 454 moh. og er med det den høgstliggjande jarnbanestasjonen i Europa. Ein 7,3 kilometer lang tunnel fører opp til stasjonen. I turistreklame blir Jungfraujoch ofte kalla the Top of Europe - toppen av Europa.
Ein heis går opp til toppen av Sphinx, aust for Jungfraujoch. Der finst eit atmosfæreobservatorium, som høyrer til Global Atmosphere Watch, og ei utsiktsplattform.
Helge Stalsberg
Helge Stalsberg er ein norsk lege, professor i medisin og tidlegare rektor ved Universitetet i Tromsø.
Stalsberg var overlege ved Patologisk-anatomisk laboratorium ved Regionsjukehuset i Tromsø (no UNN). Han var og professor i medisin (morfologi) ved Universitetet i Tromsø frå 1972. Han vart vald til rektor ved universitetet i 1981, og satt i stillinga til 1985. Han har vore konsulent for Verdas Helseorganisasjonen (WHO) i fagfeltet brystkjertelkreft.
Release Me (1949)
«Release Me» (stundom kalla «Release Me (and Let Me Love Again)») er ein populær song skriven av Eddie Miller og Robert Yount i 1949. Kort tid etter vart han spelt inn av Jimmy Heap, og med enno større suksess av Ray Price og Kitty Wells. Kort tid etter vart han ein stor hit for Little Esther Phillips, som nådde toppen av R&B-lista og åttandeplassen på poplista i USA med songen. Ein versjon av Engelbert Humperdinck gjekk til topps på den britiske singellista.
Låtskriving
Sjølv om Miller hevda å ha skrive songen i 1946 og først kunne spele han inn i 1949, skreiv han songen i lag med Robert Yount i 1949. Då dei på den tida arbeidde med Dub Williams (eit pseudonym for James Pebworth), gav dei han ein tredjedel av låten. Songen vart tilskriven Miller-Williams-Gene, der Yount brukte scenenamnet Bobby Gene.
Sjølv om han var eigar av Four Star Records, brukte William McCall, vanlegvis å leggje til pseudonymet «W.S. Stevenson» som låtskrivar for songar han publiserte, men dette gjorde han ikkje i 1949. I 1957 kom derimot Miller og Yount til ei ny semje med Four Star Records, der «W.S. Stevenson» erstatta Williams som medlåtskrivar.
Yount gav bort honorarrettane sine til William McCall i 1958, og frå den tid vart songen offisielt tilskriven «Miller-Stevenson», men det har vore fleire variantar opp gjennom åra. Engelbert Humperdinck-versjonen er til dømes tilskriven Eddie Miller, Robert Yount, Dub Williams og Robert Harris. Sistnemnde viste seg og òg å vere eit pseudonym for James Pebworth.
I countrymusikken
I countrymusikken vart «Release Me» ein hit for Jimmy Heap, Kitty Wells og Ray Price, alle i 1954. Sjølv om Price hadde hatt fleire hittar før, vert «Release Me» stundom rekna som gjennombrotet hans. Songen hadde element av 4/4-shuffle, signaturstilen til Price som vart meir tydeleg på seinare hittar som «Crazy Arms».
Versjonen til Price kom ut på ei dobbel A-side i lag med ein annan song som introduserte fansen for 4/4 shuffle: «I'll Be There (If You Ever Want Me)». Begge sidene vart store hittar for Price, der «Release Me» nådde sjetteplassen på singellista og «I'll Be There» nådde andreplassen.
Engelbert Humperdinck-versjonen
Soga om korleis songen gjekk til topps på UK Singles Chart handlar om flaks. I 1965 spelte Humperdinck under namnet Gerry Dorsey, og møtte ein gamal ven, Gordon Mills. På den tida var Mills manager for Tom Jones. Han byrja å arbeide som manager for Dorsey òg. Humperdinck hadde gjeve ut eit par singlar i Storbritannia utan hell, sjølv om «Dommage, Dommage» hadde vore ein suksess i Europa.
Tidleg i 1967 vart Humperdinck beden om å erstatte Dickie Valentine, som var sjuk, på TV-showet Sunday Night at the London Palladium. Showet var eit av dei mest sette i Storbritannia på den tida. Han song den siste songen sin, «Release Me», og ha gjekk til topps på UK Singles Chart den 2. mars og låg der i seks veker, og heldt samstundes «Penny Lane»/«Strawberry Fields Forever» av The Beatles unna toppen av lista. The record stayed in the charts for a record fifty-six consecutive weeks.
Andre versjonar
• 1953: Jimmy Heapand The Melody Masters with Perk Williams
• 1954: Ray Price
• 1954: Kitty Wells
• 1959: Lefty Frizzell
• 1960: Carl Belew
• 1961: Patti Page
• 1962: Esther Phillips
• 1963: Bobby Darin
• 1963: Buck Owens
• 1963: Hugo Montenegro
• 1963: The Orlons
• 1964: Lucille Starr
• 1964: Joe Carson
• 1965: Joyce Smith
• 1965: The Hillsiders
• 1966: Jerry Wallace
• 1966: Ernest Tubb and His Texas Troubadours
• 1966: Liz Anderson
• 1967: Engelbert Humperdinck
• 1967: Dean Martin
• 1967: Chet Atkins
• 1967: Bobby Bare & The Hillsiders
• 1967: Wilma Burgess
• 1967: Bob Braun
• 1967: Al Martino
• 1967: Ray Conniff and The Singers
• 1967: The Johnny Mann Singers
• 1967: Lenny Welch
• 1967: The Calhoun Twins
• 1968: Tennessee Ernie Ford
• 1968: Johnny Paycheck
• 1968: Bob Luman
• 1968: Johnny Adams
• 1968: Jerry Lee Lewis
• 1968: Ohta-San
• 1968: Jean Shepard
• 1968: Jerry Vale
• 1969: Tommy Cash
• 1969: Wanda Jackson
• 1969: Boots Randolph
• 1969: Arthur Prysock
• 1970: Don Gibson
• 1970: Elvis Presley
• 1970: Danny Street med The Alan Caddy Singers and Orchestra
• 1970: The Alan Caddy Orchestra and Singers
• 1971: Dottie West
• 1971: Jim Nabors
• 1973: George Hamilton IV
• 1973: Loretta Lynn & Conway Twitty
• 1973: Charlie McCoy
• 1973: The Hawking Brothers
Tokarnia
Tokarnia er eit fjell i Bukowicafjella (ein del av Pogórze Bukowskie) sør i Polen. Det har ei høgd på 778 moh. Den sørlege delen av fjellet er bratt, medan dei andre er langt slakare. Bukowicafjella skil Dei låge Beskidane i vest frå Pogórze Bukowskie i aust.
Release Me (1949)
Andre versjonar
• 1973: Johnny Rodriguez
• 1974: George Morgan
• 1977: Kenny Dale
• 1977: Keath Barrie
• 1980: Willie Nelson og Ray Price
• 1988: Def Leppard
• 1989: Eddy Wally
• 1995: Toy Dollz
• 1995: Koen Crucke
• 1996: Eilert Pilarm
• 1996: The Mike Flowers Pops
• 2002: Hubbas
• 2003: Tom Green
• 2004: Andy Lee Lang & The Marco Zarello Big Band
• 2008: Daniel O'Donnell
• 2008: Becky Schlegel
• 2008: The High-Jacks
• 2010: Jerry Lee Lewis med Gillian Welch
• 2012: Lyle Lovett and k.d. Lang
• 2013: Ray Sanders
• 2016: Rio - The Voice of Elvis
Relics
Relics er eit samlealbum av Pink Floyd frå 1971. Ei ny utgåve på CD med betre digital lyd kom i 1996 med eit anna plateomslag. Det originale plateomslaget var teikna av trommis Nick Mason og framstilte eit skip laga av musikkinstrument. Det nye omslaget viser eit bilete av ein ferdigbygd modell av skipet.
Relics var mest kjend for å innehalde dei tidlege hitsinglane «Arnold Layne» og «See Emily Play» frå Syd Barrett-perioden, i tillegg til B-sidene til tre andre singlar. Den inneheld òg den tidlegare ikkje utgjevne studioinnspelinga «Biding My Time» av Roger Waters, som tidlegare berre hadde vore spelt på konsertar. Resten av songane var identiske til albumversjonane.
Relics nådde 34. plass på albumlista i Storbritannia og 153. plass i USA.
Yngvar Løchen
Yngvar Løchen var ein norsk sosiolog og rektor for Universitetet i Tromsø.
Etter examen artium i 1950 fekk han ein magistergrad i sosiologi 1956 på eit arbeid om flyktningar. Han vart raskt stipendiat, noko som resulterte i ein dr.philos. i 1965 ved Universitetet i Oslo. Der arbeidde han som førsteamanuensis ved sosialmedisinsk institutt frå 1965 til 1971 før han gjekk til Universitetet i Tromsø 1971 som professor og var rektor der i perioden 1977-81. Løchen leidde Hovedkomiteen for norsk forsking 1974-77 og Rådet for samfunnsvitenskapelig forskming 1985-89.
Løchen var bror til filmskaparen Erik Løchen.
Arild Rein
Arild Rein er ein norsk forfattar fødd i Stavanger. Rein skriv kriminalromanar med handling frå den hardkokte underverda i Stavanger. Rein skriv for det meste på nynorsk.
Han vann Sigmund Skard-stipendet for 2005.
Dorothea
Kvinnenamna Dorothea eller Dorotea er avleia av det greske mannsnamnet Dorotheos, som tyder «Gud si gåve». Medan Dorotheos vil vera ukjend for dei fleste nordmenn, har Dorotea lenge vore i bruk. Namnet har fleire ulike former og kortformer, som Dortea, Dorothe, Dorte, Dora og Tea. Kortformene er blitt vanlegare enn den lange, som har under 100 namneberarar i Noreg (SSB 2006).
Dorotea har svensk namnedag 6. februar.
Øyvind Finnson Skaldespille
Øyvind Finnson Skaldespille (Eyvindr Finnsson Skáldaspillir) var ein norsk skald, truleg fødd på Sandnes på Alsta eller på Tjøtta omkring år 912. Han døydde truleg ein gong i 990-åra.
Liv og lagnad
Mor til Øyvind var ifølgje soga Gunnhild Halvdansdotter, dotter til Halvdan Jarl og Ingebjørg Haraldsotter, som var dotter til Harald Hårfagre. Faren skal vere Finn Skjalge, son til lendmannen Øyvind Lambe og Sigrid på Sandnes.
Mellom slektningane til Øyvind finn ein såleis både kong Håkon den gode, Håkon Sigurdsson ladejarl og skaldane Olve Nuva og Egil Skallagrimsson. Han var far til Hårek på Tjøtta, ein av dei mektigaste hovdingane i Hålogaland.
Øyvind Finnson var ein sentral skald og rådgjevar i hirda til Håkon den gode. Skaldatal fortel at han var skald hos både Håkon den gode og Håkon jarl.
Øyvind var med i slaget ved Fitjar (961), der kong Håkon den gode fekk banesår. Etter at kongen døydde, var han ei tid hjå kong Harald Gråfell, men nokre av lausavisene hans tyder på at han kom i usemje med kong Harald og Eirikssønene. I striden mellom ladejarlane og sønene etter Eirik Blodøks, tok Øyvind parti for Håkon jarl og vart verande hos han resten av livet.
Øyvind levde i ei tid med mykje ufred og store uår i Noreg. Han var den siste norskfødde hirdskalden som ein kjenner til.
Namn
Tilnamnet «Skaldespille» er ikkje sikkert forklart. Siste lekken av namnet tyder truleg «øydeleggaren». I nyare tid er namnet blitt gitt ei negativt tolking, som at Øyvind ved å plagiere eldre verk braut reglane for god skaldeskikk. Tilnamnet kan òg tolkast som «han som heller ut skaldskap». Tilnamnet kan også kanskje spela på at han var ein særs dugande skald, i tydinga «han som øydelegg for andre skaldar». I alle høve er Øyvind rekna mellom dei største skaldane i norrøn tid, og Snorre nytta mange av dikta hans i Skaldskaparmål, læreboka for skaldskap.
Ettermæle
Øyvind Finnson er skalden det er vist til i andre verset av den norske nasjonalsongen «Ja vi elsker».
Ved Tjøtta kyrkje er det reist ein minnebauta over Øyvind Skaldespille, med ei minneplate med innskrifta: ''Øyvind Finsson Skaldespiller 912-995. Lita er lidande stund men lang er matmåls-stunda''.
Skaldskap
Øyvind Finnsson skal ha dikta ei Islendingadråpa, som er gått tapt. Kjende dikt av han er desse:
Kjende dikt av Øyvind Finnson er
Ecuadoriansk historie
Geografitermar
Ein deler landet grovt inn i tre regionar eller soner:
Førkolumbisk
Ein trur at dei første menneske levde i små grupper som jegerar og samlarar i Sierra. Nær Quito har ein gjort funn av buplassar som er rekna å vere ca. 10 000 år. Arkeologiske funn etter valdiviakulturen i Loma Alta i (ca år 3500 f. Kr.) kan vere dei eldste spor av kulturell aktivitet med spesialisert produksjon og arbeidsdeling ein finn i Ecuador og i heile Sør-Amerika. Ein veit at Sierra-regionen tidleg tente som ein møteplass og eit vegkryss for handel og anna kontakt mellom folk frå Oriente og Costa-regionen. Cerro Narrío nær Cuenca kan ha vore eit slikt handelssenter frå kring år 2000 f. Kr. Ei lett handelsrute følgde Pastazaelva og Panteelva ned til Amazonasbassenget.
Det må ha vore tidleg handel med Mesoamerika; maniok og mais er innført derfrå.
Seinare kom andre kystkulturar som tolitakulturen (ca. år 300 f. Kr til 400 e. Kr.). Mantakulturen (ca. år 500 til 1500 e. Kr.) var konsentrert nær dagens Manta i Manabíprovinsen og dreiv handelsverksemd med det sentrale Peru i sør og vestlege Mexico i nord. Thor Heyerdahl har funne prov for at folk frå Sør-Amerika har vitja Galapagosøyane i førkolumbisk tid, og det har vore gjort framlegg om at det kan vere folk frå manta som gjorde slike sjøreiser.
Om kystkulturane visna meir og meir bort kom det opp kraftfulle kulturar i høglandet fram mot 1400-talet. Cañari er folket i sør kjent for framståande metallarbeid i gull og sølv, ofte med figurar som framstiller dyr frå jungelen i Amazonas. Dessutan finst fint pottemakeri frå cañari. Geografisk låg området for deira kultur i delar av det som i dag er provinsane Chimborazo, Cañar og Azuay, med eit senter i Guapondeleg (Tomebamba i inkatida) nær Cuenca.
Lengre nord oppstod caraskulturen rundt år 1000 som bygde observatorium for sol og måne. På 1300-talet var dei styrt av shyrifamilien og gjekk saman med duchicelafamilien frå puruhaskulturen frå området ved dagens by Ambato og danna kongeriket Quito.
Omtrent eit hundreår seinare (ca. år 1455) starta inkariket ekspansjonen nordover frå Peru og inn i Sierra-regionen av Ecuador der inkahæren gjekk i ein 17 år lang brutal konfrontasjon med cañarifolket. Cañari vart berre eit mellombels hinder på vegen mot Quitoområdet. Det var Túpac Yupanqui som starta ein like langvarig kamp om Quito, og byen fall endeleg for inkahæren i 1492 under etterfølgjaren Huayna Capac. Ekspansjonen nord til grensa av dagens Colombia var over i 1495. Med det vart delar av Ecuador innlemma i Tawantinsuyu, likevel regner ein berre Sierraregionen som fullt integrert og det var stadige oppblomstringar av opprør heilt fram til spanjolane kom. Inkastaten hadde ein minimal innverknad på folk og samfunn i Oriente.
Inkatida kom til å vare i berre ca. 40–50 år i det sentrale Ecuador, noko lengre i sør og kortare i nord. Resultatet vart ein spreiing av kulturen frå sør, med språket quechua, dyrkingsmetodar, nye jordbruksprodukt, lama pakkdyr, vegbygging og anna. Ingapirca er det viktigaste bygningsmonumentet i Ecuador frå inkatida. Koloniseringa vart gjort med bruk av mitimaes, relokering og utveksling av lojale menneske frå Peru. Ein annan type resultat av inkaerobringa var ei markert attendegang i folketalet, spesielt i område der motstanden mot okkupasjonen var størst som i Otavaloområdet (tidlegare caras) og i sør blant cañarifolket. Til dette kjem andre årsaker til nedgangen i folkesetnaden, epidemiane. Først ein i 1524, mest sannsynleg koppar, deretter meslingar mellom 1531 og 1533. Inka Huayna Capac oppheldt seg i Ecuador i mykje av tida under koloniseringa og fekk mange søner der, mellom anna blei den siste inkaen Atahualpa fødd i Quito. Etter det somme historikarar skriv, delte Huayna riket i to delar. I nord, fekk Atahualpa makta over konkeriket Quito medan Huáscar fekk makta i sør med Cusco som hovudstad. Etter det same kjelder skriv starta borgarkrigen i 1526, eit år før Huayna døydde av kopparepidemien, andre hevdar at krigen starta rett etter bortgangen. Cañarifolket var i sterk opposisjon til Atahualpa og hadde stødd Huáscar i krigen. Atahualpa sigra over Huáscar i 1530.
Spansk kolonitid
Det finst ikkje mykje nedteikna om kva som hende dei tretti første år av den spanske kolonitida i territoriet som seinare blei staten Ecuador. I ein tidleg periode var det kampar mellom rivaliserande conquistadorar der dei erobra folkegruppene heldt seg passive. Gonzalo Pizarro var første guvernør i Quito, innsett under visekonge i Peru frå 1539. Han blei drepen av ein rival. Ein kolonial administrasjon kom opp med hjelp frå kyrkja og encomienda. Om lag 0,5 millionar indianarar vart tvungen til å underkaste seg 2000 kolonistar. Dei spanske kolonistar som kom og slo seg ned tok med seg bufe, framande nyttevekstar og afrikanske slavar inn i landet. Om lag halve folkesetnaden av indianarar kom inn i encomienda, ca. ein fjerdedel kom inn i ein annan organisering kalla reducciones, landsbybusettingar som stort sett var kontrollert av kyrkja. Den spanske politiske kontrollen var total i høglandet, svakare i Costa og i Oriente var berre mindre grupper av jesuittar var til stades. Desse gruppene opplevde stadige opprør frå dei innfødde.
Den spanske krona si makt over administrasjonsområdet til visekongen av Peru kom i stand med at conquistadorane fekk tilgang på eit liv i luksus gjennom encomienda. Systemet vart offisielt avskipa med «dei nye lova» frå 1542, men mange meiner det føydalistiske systemet som utnytta indianske arbeidarar i praksis heldt fram gjennom heile kolonitida, om enn i anna form. Mita-systemet som var ei ordning for pliktarbeid under inkaregimet var ført vidare og vart òg kalla obraje ved tekstilproduksjon i Ecuador og repartimiento for landarbeid og gruveverksemd.
Frå 1563 vart Quito-provinsen eit audiencia, ein største politisk eining innanfor visekongedømet Peru kalla Real Audiencia de Quito. Territoriet var langt større enn dagens Ecuador i omfang, men med vage grenser i Oriente.
Kolonismen på 1500-talet var prega av våpenbruk mellom rivalar, maktkamp mellom kyrkja, spansk sentralmakt og lokale makthavarar, og av nybyggjarar frå Europa som tok land, busette seg og gjorde bruk av innfødde som arbeidskraft i produksjonen. Neste hundreår opplevde audienciaen økonomisk framgang. Framveksten av gruveverksemd i bolivianske Potosí frå ca. 1550 fekk innverknad på økonomien i heile visekongedømet, også i Ecuador. Potosí skapte ein tekstilmarknad som særleg Ecuador produserte for og tekstilindustrien kom til å dominere økonomien mot slutten av 1600-talet. Då var over 10 000 tvangsarbeidarar mobilisert i obrajes.
På 1700-talet mista tekstilindustrien verde for landet og heile hundreåret vart prega av depresjon. Etterspurnaden i marknaden gjekk ned, tekstilindustrien i landet var teknologisk tilbakeståande og kunne ikkje tevle i konkurransen på den internasjonale tekstilmarknaden. Til dette kjem intern konkurranse frå jordbruket og hacendados om arbeidskraft på grunn av den bråe nedgangen i folkesetnaden. Hacendados tilbaud eit huasipungo-system som gav kvar arbeidar sin eigen jordlapp til produksjon for familien. Ein import av slavar i liten skala løyste ikkje problemet med mangel på arbeidskraft, det vart ikkje løyst før folkesetnaden tok seg opp mot slutten av hundreåret.
Sjølvstende
Idear frå den europeiske folkeopplysingstida og revolusjonane i Sambandsstatane og Frankrike kom også til å slå rot i det akademiske Quito. På siste del av 1700-talet kom det ut ei avis Prìmìcìas de la Cultura de Quito som blei del av ein liberalistisk rørsle. Kampen om sjølvstende for Ecuador gjekk føre seg i ein periode på 21 år frå 1809. Framleis var det slik at den spanske krona sette inn spanske borgarar i dei mest sentrale postar i Quito. Ecuadorianskfødde forretningsfolk såg Spania som ei bremse for framtidig utvikling, også andre samfunnsklassar ønskte sjølvstende, ei sterk kraft låg i den intellektuelle eliten og hos borgarskapet i Quito. Samsvarande krefter for frigjering fann ein i store delar av Latin-Amerika slik at frigjeringskampen vart eit felles opprør mot Spania under dei to store frigjeringskarakterane José de San Martín og Simón Bolívar. I oktober 1820 erklærte Guayaquil sjølvstende frå Spania. Den 24. mai 1822 blei Quito frigjord etter ein kamp leia av Antonio José de Sucre mot rojalistane kjende som slaget om Pichincha. Sucre var lojal ovanfor Bolívar. Bolívar var politisk leiar for føderasjonen Gran Colombia som vart forma i starten på dette tiåret som kom til å omfamne det som i dag er Venezuela, Colombia, Panama og Ecuador. Føderasjonen var styrt frå Bogotá og rakna allereie i 1830. Etter det vart den suverene staten Ecuador proklamert 24. mai 1830 under den første presidenten, Juan José Flores, ein tidlegare venezuelansk general.
Det frie Ecuador har vore prega av vald og ustabilitet. I hovudsak har ein observert ei polarisering mellom eit liberalt handelsorientert Guayaquil og ein konservativ elite av kreolar i Quito. Rundt første hundreårsskifte kom ei liberalistisk rørsle over landet med revolusjonære omveltingar. Om litt vart kyrkje og stat skilt frå kvarandre, det vart innført ytringsfridom og religionsfridom, monopol som bruk av indiansk arbeidskraft vart broten.
Ein fallande marknadsetterspurnad for den lukrative kakaoeksporten var ei av årsakene til at 1920-talet kom med økonomisk depresjon. Frå 1925 til 1948 var det 27 ulike presidentar ved makta. Den andre verdskrig førte med seg inntekter frå ein ny gummiboom og stor etterspurnad etter andre varer som balsa som igjen sette fart i inflasjonen.
Ecuador og Peru hadde ein vedvarande kontrovers om land i Amazonasområdet etter 1802. I 1941 okkuperte Peru området, Ecuador måtte gje frå seg ca. 137 tusen kvadratkilometer for ei fredsslutning, men striden var ikkje løyst før ein endeleg fredsavtale kom i stand i 1998. Flatemålet på Ecuador blei redusert med nær ein tredel, somme hevdar at Ecuador har mista omtrent halvdelen av opphavleg territorium til nabolanda.
Frå 1948 kom ei ny oppgangstid med bananboomen. Han førte med seg større grad av stabilitet fram til ca. 1960. Perioden etter 1960 var dominert av militær innverknad, og frå 1972 til med styre av ein militærjunta. Frå 1979 har ein hatt demokratisk vald leiarskap i landet, resultat har vore omveltingar i politikk og byråkrati, og ingen større grad av stabilitet. Vekst i oljeinntekter på starten av 1970-talet førte med seg store opptak av utanlandske lån og ei gjeldskrise på 1980-talet.
Nyare tid
Ecuador har gått inn i ein avtale med Sambandsstatane om å gje løyve til Sambandsstatane til å nytte lufthamna i Manta som base for overvakingsflygingar mot narkotikatrafikk. Avtalen var ein av mange forhold som reiste folkeleg motstand mot den valde presidenten i landet, Lucio Gutiérrez. Den 20. april 2005 måtte Gutiérrez rømme frå landet etter sterke demonstrasjonar og motstand i kongressen. I oktober kom han tilbake til Ecuador der han straks blei arrestert. Alfredo Palacio var visepresident under Gutiérrez og sit no i presidentembetet. Nytt val skal haldast i 2006.
Ernst Berge Drange
Ernst Berge Drange er ein norsk lokalhistorikar og bygdebokskrivar, førstekonservator ved Ryfylkemuseet. Drange vart fødd i Bergen, men bur no på tettstaden Sand i Suldal. Han har i ein mannsalder drive med lokalhistorie og bygdebokskriving. Bygdebøkene han har skrive er fire band Gards- og ættesoge for Tysnes i Sunnhordaland, tre band Gardar og folk for Sand, to band Gardar og folk for Erfjord og tre band Gardar og folk for Jelsa. Dessutan har Drange skrive ein omfattande biografi om barnebokforfattaren Rasmus Løland: ''Rasmus Løland. Barnebokpioneren frå Ryfylke''.
Bibliografi
Ei samling publikasjonar av Drange:
Sørtyrkiske språk
Sørtyrkiske språk er ei undergruppe av tyrkiske språk. Over 110 millionar menneske i eit område frå Balkan til Kina snakkar desse språka. Mellom andre tyrkisk høyrer til dei sørtyrkiske språka. Elles høyrer òg aserbajdsjansk, turkmensk, krimtyrkisk, khalajisk, gagauzisk og quashkaisk med i gruppa.
Skjergardshavet
Skjergardshavet (finsk Saaristomeri, svensk Skärgårdshavet) er ei øygruppe i Austersjøen mellom Bottenhavet og Finskebukta, og mellom Åland og det finske fastlandet. Ho er den mest øyrike øygruppa i verda, sjølv om dei fleste er svært små og dekkjer eit lite område.