cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Smalkjempe
Planta er om lag 25 cm høg med opprette blad, oftast med lange granne hår. Blada, som er lansettforma, er samla i ein rosett. Stenglane er lodne og femkanta. Akset er avlangt, stundom mest kulerundt. Smalkjempe har gulbrune kronbladflikar og gulkvite mjølknappar. Kapselen har eitt eller to frø, som er rifla på innsida. Planten blømer kring mai. Ha veks på enger, bakkar og turt lende.
I Noreg er smalkjempe heimleg eller komen inn med tidleg jordbruk. Han veks nord til Troms, og er funnen opp til 1000 m høgde i Hol.
Bjørndalsveien i Lørenskog
Bjørndalsveien er ein blindveg på Rasta i Lørenskog kommune i Akershus fylke. Han går sørvestover frå Gamleveien. Namnet vart godkjent 1. januar 1977.
Bjørndalsvegen
Bjørndalsvegen eller Bjørndalsveien kan visa til:
Bjørge stavkyrkje
Bjørge stavkyrkje var ei stavkyrkje ved garden Bjørge (gnr. 236) i Gran kommune i Innlandet.
Kyrkja er omtala i samband med jordskifte i mellomalderen, og ifølgje eit dokument frå 1341 var ho i si tid soknekyrkje. I 1570-åra låg kyrkja sitt jordegods under Nikolaikyrkja, og inventaret vart overført til Hamar domkyrkje. I Jens Nilssøn si visitasskildring frå 1590-åra vert kyrkja omtala mellom «De kircker, som icke giøris tieniste vdi». Kallsboka frå 1732 omtalar kyrkja som ei trekyrkje, og sorenskrivar Wisløff seier meir konkret i si utgreiing frå 1743 at ho var av reisverk (altså stavkyrkje) og hadde hatt eit seinare påsett, spisst tårn, men at ho var fallen sammen.
Septillion
Ein septillion er talet 1042, eller 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
Det er det same som ein million sekstillionar.
Ein septilliondel er 10-42.
Be-Bop-A-Lula
«Be-Bop-A-Lula» er ein rock and roll-song som først var spelt inn i 1956 av Gene Vincent and His Blue Caps. Musikkmagasinet Rolling Stone rangerte songen på 102. plass over dei 500 største songane gjennom tidenen.
Frasen «Be-Bop-A-Lula» er nesten identisk til «Be-Baba-Leba», tittelen på ein song av Helen Humes i 1946, som klarta til tredjeplass på R&B-lista, og som vart ein endå større hit for Lionel Hampton som «Hey! Ba-Ba-Re-Bop». Frasen, eller liknande uttrykk, vart mykje nytta i jazz-miljø i 1940-åra og gav namn til ein bebop-stil.
Tidleg i 1956 spelte Gene Vincent songen på eit radioshow i Norfolk og spelte inn ei demoutgåve som vart gjeve til Capitol Records. Dei hadde leita etter ein yngre songar som kunne konkurrere med Elvis Presley. Capitol inviterte Gene Vincent til å spele inn songen i Nashville den 4. mai 1956. Bandest bestod av Cliff Gallup (sologitar), «Wee» Willie Williams (rytmegitar), «Jumpin'» Jack Neal (kontrabass) og Dickie «Be Bop» Harrell (trommer). Då songen vart spelt inn, skreik Harrell i bakgrunnen fordi han ville vere sikker på at familien skulle høyre at det var han som spelte på plata.
Songen vart gjeven ut i juni 1956 på Capital Records og selde raskt mykje. I april 1957 rapporterte plateselskapet at det var seld over 2 millionar eksemplar av singelen. Songen nådde 7. plass på Billboard-lista.
Andre utgåver
Mange andre artistar har spelt songen, som har vorte ein rocke-standrard, som Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, The Beatles, Suicide, David Cassidy, The Everly Brothers, Foghat, John Lennon, Paul McCartney, Gene Summers, Carl Perkins, Raul Seixas, Demented Are Go, Stray Cats, Queen og 77.
Baranivka
Baranivka (ukrainsk Баранівка, russisk Барановка, Baranovka) er ein by i Zjytomyr oblast i Ukraina. Byen har kring 12 000 innbyggjarar (2012). Struvemeridianen går gjennom Barnivka.
Moane
Moane er ein tettstad i Øystre Slidre kommune i Innlandet. Staden har. Moane er eit bustadfelt mellom Heggefjorden og Volbufjorden.
IFK Göteborg
Idrottsföreningen Kamraterna Göteborg er ein fotballklubb i Göteborg i Sverige. Klubben vart skipa i 1904 og har for størstedelen av si tid spela i Allsvenskan, den øvste divisjonen i Sverige. IFK, som klubben ofte vert kalla, har spela fast i Allsvensken, mykje lenger enn noko annan klubb. IFK Göteborg har vunne 18 seriemeisterskap, fem nasjonale cupmeisterskap, samt UEFA-cupen to gongar.
IFK Göteborg er den fotballklubben i Sverige og Norden som har hausta dei største triumfane. Klubben vann UEFA-cupen i 1982 og 1987, einast Malmö FF har nådd ein finale i ei stor europeisk fotballturnering. IFK Göteborg spela i blå- og kvitstripete trøyer. Sidan 2009 har IFK spela heimekampane på det nyrenoverte stadion Gamla Ullevi.
La Folliaz
La Folliaz er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits.Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 756 meter over havet.
Han består av gatelandsbyen La Folliaz, landsbyen Villarimboud og spreidde gardshus.
Craco
Den gamle byen er av omsyn til forsvaret lokalisert på ei klippe. Grunna ei rekkje jordras blei byen forlaten i 1963. Utanfor gamlebyen bur det i dag rundt 700 menneske. Etter at Craco blei ein spøkelsesby har byen blitt populær som turistattraksjon og som lokalisering for fleire kjende filmar som mellom anna The Passion of the Christ av Mel Gibson, King David av Bruce Beresford, Il sole anche di notte av Brødrene Taviani, The Nativity Story av Catherine Hardwicke og Quantum of Solace av Marc Forster.
I 2010 blei Craco inkludert på overvakingslista til World Monuments Fund.
Geografi
Craco ligg om lag 40 km i innlandet frå Tarantobukta ved vrista av «den italienske støvelen». Det er ein typisk by på eit høgdedrag i regionen som er prega av avrunda, bølgjande former - og landet kringom er prega av åkrar med kveite. Over heile området er det mange haugar med lite vegetasjon som på italiensk blir kalla for calanchi («dårleg land», altså ufruktbart område) som er forma av omfattande erosjon.
Historie
Rundt år 540 busette grekarar seg i det området som blei kalla for «Montedoro». Dei flytte innover i landet frå kystbyen Metaponto. Graver som er funne er daterte frå 700-talet og tyder på at den opphavlege busetjinga er frå denne tida. Namnet på byen kan bli datert til år 1060 då erkebiskop Arnaldo, biskop av Tricarico, rådde over landet. Han kalla området for «Grachium», som tyder noko slikt som «den lite pløgde marka». Folket i byen er blitt prega av den lange tilknytinga dei har hatt til kyrkja.
Frå 1154 til 1168 gjekk herredømet over til ein Eberto som etablerte den første føydale kontrollen over landsbyen. Deretter blei Roberto di Pietrapertos i 1179 landherre av Craco. I 1276 blei eit universitet etablert i byen. På 1200-talet blei også ei festning bygd under leiing av Attendolo Sforza. i 1293, under Federico II, blei byborgen gjort om til fengsel.
Fire palass blei etablerte i byen på 1400-talet: Palazzo Maronna i nærleiken av tårnet, Palazzo Grossi i nærleiken av den store kyrkja, Palazzo Carbone på eigedomen Rigirones, og Palazzo Simonetti.
Folketalet auka jamnt frå 450 i 1277; 655 i 1477; 1718 i 1532 til det nådde 2590 i 1560. I dei neste hundreåra låg talet på kring 1500. I 1656 blei byen råka av pesten, og hundrevis av byborgarar døydde.
I 1799 gjorde folket opprør mot det føydale systemet. Deretter hamna byen inn under det italienske kongedømet, men blei deretter styrt for ei tid av den franske okkupasjonsmakta. I 1815 var byen stor nok til at han blei delt i to distrikt: Torrevecchia – det høgste området ved festninga og tårnet, og Quarter della Chiesa Madre – området ved kyrkja San Nicola.
Mellom 1959 og 1972 blei delar av landsbyen øydelagt ved ei rekkje jordskred. Dette geologiske trugsmålet har vore kjent av italienske forskarar sidan 1910. I 1963 blei dei siste 1800 innbyggjarane flytte ut av landsbyen og overført til ein stad kalla Craco Peschiera. Siden har det ikkje budd nokon i Craco.
Septilliard
Ein septilliard er talet 1045, eller 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
Det er det same som ein milliard sekstillionar.
Ein septilliarddel er 10-45.
Rio Poqueira
Río Poqueira er ei elv i La Alpujarra i provinsen Granada i Spania. Ho spring ut nær toppen av Mulhacén, det høgaste fjellet i Sierra Nevada og renn sørover. Nær munningen ligg eit vasskraftverk og den forlatne busetnaden La Cebadilla, som vart bygd for å huse arbeidarane. Elva renn gjennom ei dramatisk kløft. I austsida av kløfta klamrar landsbyane Capileira, Bubión og Pampaneira seg til fjellsida og har vorte kjende turistattraksjonar. Ved Pampaneira, nær brua der hovudvegen mellom Órgiva og Lanjarón kryssar elva, ligg eit anna vasskraftverk. Sør for Pampaneira munnar Poqueira ut i Rio Trevélez like før ho igjen munnar ut i Rio Guadalfeo.
Grangettes
Grangettes er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits.Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 783 meter over havet.
Kommunen ligg på sørvestsida av Mont Gibloux og på høgresida av elva Neirigue.
Tijan Jaiteh
Tijan Jaiteh er ein gambisk fotballspelar som spela for SK Brann i den norske Tippeligaen i 2007-sesongen.
Brann vart først merksame på Jaiteh i mai 2005 og han gjesta Bergen to gonger for å trena med klubben. Klubben måtte venta til Jaiteh vart 18 år gamal før dei kunne tilby han proffkontrakt. Han har representert Gambia for U-17-, U-20- og U-23-landslaget. Brann beskriv Jaiteh som ein spanande, defensiv midtbanespelar.
I januar 2011 vart Jaiteh lånt ut til den danske toppserieklubben Randers ut 2011. Han hadde kontrakt med Brann ut 2012.
Aliens av Horslips
Aliens er det sjuande studioalbumet til det irske rockebandet Horslips, utgjeve i 1977.
Albumet er eit slags konseptalbum og handlar om dei mange irane som emigrerte til Amerika etter den store irske hungersnauden i 1840-åra. Tittelen, som tyder framand eller utlending på norsk, syner til desse irane.
Prestekrage
Prestekragen er vanlegvis 30 cm høg, men kan vere mykje høgare. Planta er fleirårig, og har ein enkel stengel, oftast med ei korg. Prestekrage blømer i juni på kunsteng og mosegrodde bakkar. Kantkronene er kvite. Nedre blad er skafta, øvre sitjande. Frukta er utan fnokk eller med ein liten krage.
Valberg kyrkje
Valberg kyrkje ligg i Valberg sokn på Vestvågøy, i Lofoten prosti. Kyrkja er ei langkyrkje i tre. Ho vart bygd i 1888 og skal ha 250 plassar.
Den første kyrkja i Valberg vart bygd rundt 1660. Den vart knust i uvær i 1749. Ei ny kyrkje stod ferdig ca. 1751. Òg den vart ødelagt av storm, i 1818. Ny kyrkje vart bygd året etter. Denne kyrkja vart riven i 1890, to år etter at kyrkja frå i dag vart tatt i bruk.
Oktillion
Ein oktilliondel er 10-48.
Johannes Ness
Johannes Larsson Ness,, var kunstmålar, songar, dirigent, orgelbyggjar, kjøkemeister og landhandlar, og levde heile sitt liv i Rosendal i Hardanger, Noreg. Namnet hans vert ofte forkorta til '''Johs. L. Ness'''. Etternamnet vart opphavleg skrive Næs.
Livssoge
Johannes L. Ness var i stor grad sjølvlærd målar. Einaste opplæring av betydning fekk han hjå den berømte marinemålaren Johan Jakob Bennetter på Sola i 1886. Trong økonomi gjorde at vidare utdanning ikkje lét seg realisera. Men Ness slutta ikkje å måla av den grunn. Han laga truleg i overkant av 300 bilete, mest oljemåleri. Motiva fann han i naturen kring seg, Rosendalsfjella, fjorden, seglbåtar, bygdelivet, gardstun. Men han laga også mange portrett med kolstift. Mange av bileta har i dag høg lokalhistorisk verdi. Dyktige kunstnarar som Lul Krag, Fridtjof Smith-Hald, Lars Osa og Henrik Sørensen kom med lovord om bileta til Ness. Sørensen skreiv: "Tak ham for det rene, himmelske lys som stråler ut fra hans bilder. Som glæder og vederkveger mig meget." Stub Wiberg, ein av landets mest populære skodespelarar i si tid, skreiv i 1910 følgjande om Ness: "... at Sandsen, Øiet, Følelsen, Opfatningen, i det hele; den rare, lille Ting, som aldrig maa mangle, den havde han." Ness sine kunstverk finst i dag over heile Noreg, og til og med i USA er det ein del bilete.
Ness gifta seg i 1894 med Magnhild Larsdotter Hjortaas frå Hatlestrand. Saman fekk dei 5 born. Hans mest storslåtte bilete er nok oljemåleriet av kona Magnhild og dottera Laura, laga i 1902. Kolteikninga "Septemberkveld" frå 1918 fekk han opptrykt i Oslo, og det finst mellom 50 og 100 eksemplar av dette motivet. Johannes L. Ness døydde 15. november 1944, berre 13 dagar etter sitt eige gullbryllaup.
Nyare tid
I 2010 var nokre av Ness sine måleri med på utstillinga «Skutemaleri frå Hardanger» hjå Hardanger Fartøyvernsenter i Norheimsund.
I 2012 nytta songaren Kari Malmanger ein tekst av Johs. L. Ness på plata «No soli bakom blåe fjell».
I 2014 gav Arvid Møller ut boka «En kunstens prestinde, Lul Krag 1878-1956». Der er det eit eige kapittel om venskapen mellom Krag og Ness, og om hennar arbeid for å få til ei Ness-utstilling i hovudstaden etter krigen.
Goksjø
Goksjø er ein innsjø på ca 3 km² som ligg i kommunane Sandefjord og Larvik i Vestfold og Telemark.
Nedbørsfeltet for Goksjø er på om lag 190 km² og strekkjer seg nordover til kommunane Lardal og Re. Det spesielle med Goksjø er at dei største innløpa og utløpet ligg i same ende av innsjøen, nemleg i nord. Storelv og Skorgeelva er dei største innløpselvane, Hageneselva er utløpselva. Hageneselva går saman med Svartåa ned til Åserumvannet og vidare ut i Numedalslågen.
Sandefjord Roklubb nyttar vatnet til å trene på om sommaren.
London School of Economics
London School of Economics and Political Science, som regel kalla London School of Economics og forkorta LSE, er eit spesialuniversitet i London, knytt til University of London. Det ligg i Houghton Street i det sentrale London, tvers over Aldwych og ved sida av Royal Courts of Justice. LSE er ein av verdas leiande samfunnsvitskaplege institusjonar og blir rangert som eit av dei beste universiteta i verda. Studieprogramma omfattar både økonomi, andre samfunnsvitskapar og jus.
Den nasjonale undersøkinga Research Assessment Exercise i 2008 viste at LSE kom på delt andreplass (saman med Oxford), og var Storbritannias beste universitet innan bl.a økonomi, antropologi, jus og Europastudium. Ei anna undersøking plasserte LSE som beste forskingsuniversitet i Storbritannia. I følgje undersøkinga var 35 % av dei vitskapleg tilsette forskarar i verdsklasse, mot 32 % for Oxford og Cambridge.
Skulen er mellom anna kjent som sentral innan utviklinga av sosialantropologi. Kjende personar innan faget, som t.d. Maurice Bloch og Jonathan Parry har arbeidd der.
Politisk har studentmassen ved LSE pleidd å vere meir venstreorientert enn tilfellet er ved andre eliteuniversitet som Oxford og Cambridge, men dette endra seg på 1960-talet då den dåverande rektoren Walter Adams freista å endre på dette. Anthony Giddens, tidlegare rektor ved LSE, blir rekna som skaparen av Third Way-filosofien som har vorte følgt av Tony Blair og Bill Clinton.
Studentmassen ved LSE er svært internasjonalt samansett.
Ludwig von Mises
Ludwig Heinrich Edler von Mises var ein austerriksk økonom og ved sida av føregangarane Carl Menger og Eugen von Böhm-Bawerk og arvtakarane Friedrich Hayek og Murray N. Rothbard ein av dei viktigaste representantane for «den austerrikske skulenn» innan nasjonaløkonomi.
Bakgrunn
Ludwig von Mises var fødd i Lemberg (no Lviv i Ukraina) i ein nyleg adla jødisk familie. Familien flytta til Wien då han framleis var ganske liten, og han studerte ved Universität Wien, der han sidan vart professor. Dei økonomiske verka hans var eit forsvar for liberalismen og eit forsvar for den frie marknaden, og samstundes eit angrep på både sosialisme og nasjonalsosialisme.
Karriere
I 1934 flytta von Mises til Sveits, der han var professor i Genève fram til 1940. Som jøde frykta han at dei tyske nazistane skulle ta makta i landet, og reiste til New York der han blei gjesteprofessor ved universitetet i 1945 fram til han pensjonerte seg i 1969. Han fekk ikkje løn frå universitetet, men blei i staden støtta av forretningsfolk som Lawrence Fertig.
Då von Mises trekte seg tilbake var han 87 og den eldste aktive professoren i USA. Han døydde 92 år gammal i New York.
Talvin Singh
Talvin Singh er ein engelsk produsent, komponist og tabla-spelar, kjend for å ha skapt ei blanding av indisk klassisk musikk og drum and bass. Singh vert generelt rekna til ein undersjanger av electronica kalla asiatisk undergrunn, og i nyare tid indisk og/eller asiastisk electronica.
Etter å ha samarbeidd med Siouxsie and the Banshees og Björk tidleg i 1990-åra, gav Singh ut debutalbumet sitt Ok, som fekk Mercury-prisen i 1999.
Singh har sidan samarbeidd med ei rekkje artistar, som Madonna og Massive Attack.
Lokhvytsia
Lokhvytsia (ukrainsk Ло́хвиця; russisk Ло́хвица, Lokhvitsa) er ein by i Poltava oblast (provins) sentralt i Ukraina. Han er det administrative senteret i Lokhvytskyj rajon (distrikt) og ligg ved breidda av Lokhvytsia. Byen har kring 12 000 innbyggjarar (2011).
Guadalmedina
Guadalmedina er ei elv i Spania. Ho renn gjennom byen Málaga. Historisk har elva spelt ei viktig rolle i historia til byen og har delt byen i to halvdelar. Det historiske sentrumet i byen ligg på venstrebreidda.
Guadalmedina spring ut ved fjelltoppen La Cruz i Sierra de Camarolos og er 47 km lang. Ho munnar ut i Middelhavet i sentrum av Málaga og renn gjennom ein naturpark kalla Montes de Málaga.
Australia Grand Prix
Australia Grand Prix er eit Formel 1-løp. I perioden 1985-1995 vart løpet halde på Adelaide Street Circuit, men frå 1996 og fram til i dag har løpet vorte arrangert på Melbourne Grand Prix Circuit.
Valnesfjord kyrkje
Valnesfjord kyrkje er ei langkyrkje i Valnesfjord sokn i Salten prosti. Ho vart bygd i tre i 1905. Arkitekt for kyrkja var K. Tessem.
Valnesfjord sokn inngår i Fauske kyrkjeleg fellesråd.
Arnaud Monkam
Arnaud Monkam, er ein kamerunsk fotballspelar som spelar for SK Brann. Monkam kom frå den kamerunske klubben Kadji Sports Academy, og spelar på det kamerunske U21-landslaget. Han vart kåra til årets unge spelar i den kamerunske toppserien i 2005.
Under prøvespel hausten 2005, imponerte han Brann-leiinga så mykje, at Brann valde å kjøpa ungguten. I 2006-sesongen fekk han lite speletid på A-laget til Brann. Framfor 2007-sesongen blei Monkam lånt ut til Løv-Ham.
Andamanøyane
Andamanøyane er ei øygruppe i Bengalbukta og ein del av det indiske forbundsterritoriet Andamanøyane og Nikobarane. Administrasjonssentret heiter Port Blair. Det finst 204 øyar, og dei hadde i 2001 eit folketal på 314 239.
Geologi
Øygruppa er saman med Nikobarøyane del av ein 1 130 km lang undervassfjellkjede, som går frå Cape Negrais i Burma til Achin på Sumatra.
Soge
Andamanøyane blei truleg folkesette for rundt 60 000 år sidan av menneske som vandra inn frå dagens India eller Burma. Folka der levde isolert frå omverda og kvarandre, og utvikla svært ulike andamanske språk. Dei levde gjennom sanking, jakt og fiske, og brukte pil og boge, harpun og skarøks. Dei hadde ikkje lært å laga eld, og tok derfor godt vare på glødande kol etter lynnedslag.
Øyane blei først skildra av arabiske geografar. Andaman al-Kabir ('Store Andaman') er nemnd i Ajaib al-Hind frå 900-talet. Europeiske reisande under oppdagingstida nemnde ofte den fiendtlege haldninga til øybuarane, til forskjell frå den vennlegare mottakinga dei fekk på Nikobarane. Nykomarar blei stadig angripne av øybuarar, til dømes skipbrotne frå skipet «Nineveh» som kom til North Sentinel Island i 1867, der berre éin av 86 klarte flykta. Britane på si side utrydda brutalt mange av øybuarane. Frå rundt 5 000 urfolk på øyane i 1850-åra, er det no berre rundt 400-1000 igjen. Fleire stammar har stått imot kontakt med framande heilt fram til slutten av 1990-talet. Ein antropolog fekk kontakt med sentinelesarane på 1970-talet. Den første kontakten mellom innflyttarar og jarawa-folk frå Midtre Andaman fann stad på 1990-talet.
På 1700-talet laga marathageneralen Kanhoji Angre ein base på øyane og kjempa mot britane derfrå. I 1789 grunnla dei britiske styresmaktene i Bengal, som då hadde kontroll over øyane, ein straffekoloni på Chatham Island like søraust for Store Andaman. To år seinare flytta kolonien over til Store Andaman, men denne måtte snart leggast ned etter mykje sjukdom og død. Den første kolonien fekk namnet Port Blair etter offiseren som grunnla han, den andre heitte Port Cornwallis etter admiral William Cornwallis. Etter den indiske oppreisten i 1857 trengde britane meir fangeplass, og grunnla ein ny stor fangeleir. Cellular Jail eller Kala pani ('Svart vatn') frå 1910 blei særleg brukt for politiske fangar som kjempa for indisk sjølvstende. Under andre verdskrigen blei øyane okkuperte av japanarane. Den indiske fridomsrørsla leia av Subhash Chandra Bose, som var alliert med japanarane, erklærte sjølvstende her i 1943. Fengselet blei stengd i samband med det indiske sjølvstendet i 1947, og er blitt eit nasjonalt minnesmerke.
Fleirtalet av innbyggjarane på øyane er no bengali-, hindi-, panjabi og tamiltalande. Mange av desse er hinduar som flytta hit etter delinga av Britisk India, då heimområda deira blei del av Pakistan. Andre er srilankiske tamilar av indisk opphav som blei nekta statsborgarskap på Sri Lanka.
Økonomi
På Andamanøyane dyrkar ein te, mango, brødfrukt og kokos. Turistindustrien er veksande.
Olaf Kortner
Olaf Erling Kortner var ein norsk politikar for Venstre. Han var kyrkje- og undervisningsminister i Lyng-regjeringa i 1963, formann i Unge Venstre 1948-1950, stortingsrepresentant 1965-1970 og nestformann i Venstre 1966-1970.
Olaf Kortner vart fødd i Skien. Han vart student i 1940 og fullførte ein cand. philol.-grad i 1948. I 1948 vart han vald til formann i Unge Venstre for ein toårsperiode, men fungerte berre i eitt år, då han frå 1949 til 1950 var i England som programsekretær for den norske avdelinga til BBC. I 1950 begynte han å arbeida som lektor i Strinda, og frå 1951 til 1955 sat han i kommunestyret der. I 1957 begynte han å arbeida på Berg skole i Oslo, der han var til 1970. Frå 1955 hadde han òg verv i Norsk lektorlag, frå 1962 til 1965 som formann.
I 1963 vart Kortner statsråd og sjef for Kyrkje- og undervisningsdepartementet (kyrkje- og undervisningsminister) i den kortliva Lyng-regjeringa frå 28. august til 25. september. I 1965 vart han 1. vararepresentant til Stortinget frå Oslo, noko han var i to periodar. Han møtte fast frå 1965 til 1970 medan Helge Seip var statsråd i Borten-regjeringa. Frå 1966 til 1970 var han òg nestformann i Noregs Venstrelag.
I 1971 vart Kortner fylkesskolesjef i Akershus noko han var fram til 1989, og så utdanningsdirektør i Akershus til 1990. Han hadde òg ei rekkje verv.
Stridsvogn
Ei stridsvogn, òg kalla ein tanks, er i moderne tid eit beltedrive heilpansra kampkøyretøy utstyrt med kanon. Kanonen er vanlegvis montert i eit dreibart tårn og kan brukast til nedkjemping av pansra køyretøy. Som regel kan stridsvogna òg vera utstyrt med ei eller fleire mitraljøser, missil, rakett- eller rekylfrie våpen og liknande til bruk mot infanteri, fly eller upansra køyretøy.
Ein kan skilja mellom lette stridsvogner (under 25 tonn), middelstunge (opptil 50 tonn), tunge (over 50 tonn) og supertung (rundt 100 tonn eller meir). I nyare tid er det blitt vanlegare å skilja mellom hovudstridsvogn (engelsk Main Battle Tank eller MBT) og lett stridsvogn. Dei fleste moderne stridsvognene har eit mannskap på fire – vognkommandør, skyttar, ladar og vognførar. Somme stridsvogner, spesielt russiskproduserte vogner, er utstyrt med automatladar og har då eit mannskap på tre.
Stridsvogna vart utvikla under 1. verdskrigen, i hovudsak for å trenga gjennom piggtrådsperringar og skyttargraver. Storbritannia var den første nasjonen som nytta stridsvogner i kamp, under slaget ved Somme 15. september 1916, med ein meir vellukka bruk i slaget ved Cambrai i 1917. Tyskland utvikla stridsvogner og brukte dei i den spanske borgarkrigen og seinare i «lynkrigen» ved byrjinga av andre verdskrigen. Innføringa av stridsvogna endra moderne krigføring med bruk av pansertroppar.
Den norske hæren har stridsvogner av typane Leopard 1 og Leopard 2. Tidlegare har dei brukt mellom anna amerikanske M24 Chaffee lette stridsvogner, tyske Panzer III og amerikanske M48 Patton.
Første verdskrigen
Winston Churchill hadde sett Rolls-Royce-panserbilar i bruk i 1914, og hadde høyrt om planar om å lage eit beltegåande kampkøyretøy. Hæren og krigsminister lord Kitchener hadde ikkje trua på prosjektet, så det vart Churchill som marineminister, som sette ned den såkalla Landskipskomiteen for å utvikle det nye våpenet. Sjølv om stridsvogner opphavleg vart kalla landskip av komiteen, vart det endelege namnet tank på engelsk, etter ein avleiingsmanøver for å skjule kva som eigentleg vart utvikla (boiler og cistern vart òg vurderte, men forkasta.)
Den første stridsvogna var i operativ teneste då kaptein H.W. Mortimore frå Royal Navy leia ei Mark I i kamp ved Delville Wood under slaget ved Somme i 1916. I Frankrike utvikla dei Schneider CA1 ut frå Holt-beltetraktorar, og dei brukte dei første gong 16. april 1917. Den første bruken av stridsvogner i større samanheng var ved slaget ved Cambrai 20. november 1917.
Mellomkrigstida og andre verdskrigen
Stridsvogner vart i hovudsak utvikla i tre kategoriar: Lette stridsvogner på ti tonn og mindre vart nytta til oppklaring og hadde våpen som stort sett berre var brukbare mot andre lette stridsvogner. Mellomtunge, eller cruiser tank på engelsk, var tyngre, men raskare. Tunge stridsvogner, eller infantry tank på engelsk, var tungt pansra og hadde høg vekt.
Ideen var å bruke tunge stridsvogner saman med infanteriet for å få til eit gjennombrot, og så skulle grupper med middelstunge stridsvogner strøyme gjennom gapet og operere bak fienden sine linjer, for så å angripe forsyningsliner og hovudkvarter. Dette var ein viktig del av britisk doktrine, som vart teken opp av tyskarane som ein del av Blitzkrieg-konseptet.
Nordamerikansk tankegang var at stridsvogner skulle vere lette og mobile, og om dei støytte på andre stridsvogner skulle dei trekkje seg tilbake for å la panserjagarar ta seg av desse. I praksis vart det fleire og fleire stridsvogner på slagmarka, så kvart kampkøyretøy måtte ha effektive våpen for å nedkjempe stridsvogner. Dette utløyste eit rustingskappløp der stridsvognene stadig fekk tyngre pansring og kraftigare væpning. Der stridsvogna si oppgåve hadde vore å forsere hindringar, måtte ein no inngå eit kompromiss for å kunne kjempe mot andre stridsvogner på ein effektiv måte.
Dei tyngste tyske stridsvognene var Tiger I på 57 tonn og Tiger II på 68 tonn, med ein lang 88 mm kanon. Desse var likevel så tunge at dei blei trege og lite manøvrerbare, og motoren braut ofte saman. Tyskarane laga òg ein prototype av ei supertung stridsvogn, Panzer_VIII_Maus, på heile 188 tonn, men denne klarte knapt å røre seg og vart aldri sett i produksjon. Men dei tunge tyske stridsvognene fekk stor betydning for utviklinga av vestlege stridsvogner etter krigen.
Under krigen vart det òg vanleg med eit tårn på alle stridsvogner. Vognene vart òg utstyrt med radio, noko som letta leiinga av avdelingane. Kolossale vogner med fleire tårn, slik som sovjetiske T-35, forsvann.
Den kalde krigen
Etter krigen fortsette utviklinga stort sett i same retning. Lette stridsvogner vart sette til oppklaring, i tillegg til luftlandsettingar med USA-styrkar. Lette stridsvogner forsvann så etter nokre år.
Utviklinga av «panservernmissil» var den siste spikaren i kista til dei tunge stridsvognene. Den lange rekkevidd til rakettane gjorde at stridsvogna ikkje kunne ta opp kampen ute av skothald, men måtte manøvrere seg nærmare inn.
De fleste trekka ved moderne stridsvogner vart etablert under andre verdskrigen, og sjølv om utviklinga sidan har forbetra alle enkeltkomponentar, så ville ein stridsvognkommandør frå andre verdskrig straks kjent att ei moderne stridsvogn.
Pansring
Stridsvogner er dei tyngste pansra kampkøyretøya i den moderne hæren. Pansringa er konstruert for å verne vogna og mannskapet mot mange forskjellige trugsmål. Vanlegvis er vern mot panserbrytande ammunisjon avfyrt frå andre stridsvogner den viktigaste oppgåva. Stridsvogner er sårbare for panservernmissil avfyrt frå andre panserkøyretøy, infanteri, helikopter eller fly. Dei er òg utsett i høve til stridsvognminer, større bomber og direkte treff frå artilleri. De fleste moderne stridsvognene er nærmast usårbare i forhold til splintrestar frå artillerigranatar og lettare panservernvåpen.
Den mengda panser som i teorien skal til for å gjere vogna heilt usårbar frå alle kantar ville vore for tung til å vera praktisk, så utviklarane av nye stridsvogner legg mykje tankearbeid i å balansere mellom vern og vekt.
Typar pansring
Den vanlegaste typen panser er passivt panser, som består av fleire lag med herda stål, legeringar og keramiske material. Den mest kjende typen passivt panser er det britiske Chobham-panseret, som består av keramiske blokker sett inn i ein plastkompositt mellom lag av konvensjonelt panser.
Dei fleste stridsvognene har etter andre verdskrig blitt laga med skrå overflater på pansringa, vanlegvis i front. Dette har to føremål; det eine er at prosjektil kan verte reflektert bort frå overflata, og det andre er at den effektive tjukkleiken på panseret i horisontalplanet vert mykje større. Sjå bileta under for to døme på stridsvogner frå same periode med ulik geometri på panseret:
Motsatsen til passivt panser er reaktivt panser. Det består av ein sprengladning som eksploderer ut mot innkomande prosjektil. Dette er for å stogga hólladningar, og har mindre effekt mot kinetisk ammunisjon. Reaktivt panser hengast på utsida av stridsvogna i små utskiftbare pakkar, og er ei vanleg oppgradering av eldre stridsvogner.
Fordeling av panseret
Pansringa på ein stridsvogn er ujamt fordelt. Dei tjukkaste delane er fremst på skroget og fremst på tårnet. Sidene har tynnare pansring, og bak er det oftast enda tynnare. Spesielt over motoren bak på dekket av vogna er det som regel lite pansring.
Belta og hjula på einskilde stridsvogner er delvis beskytta av sideskjørt. Dette er fordi det er sårbare deler, og vogna vert sett ut av spel ved skade på drivverket. Einskilde stridsvogner utan sideskjørt har vorte oppgradert seinare.
De som kjempar mot stridsvogner freistar å angripe dei delane av vogna som er dårlegast verna. Stridsvogner er sårbare ovanfor flyangrep og andre skot frå lufta. For eksempel så vil infanteri med panservernvåpen freista å finne ein skytestilling høgare oppe enn sjølve stridsvogna, for eksempel i åssida ved ein framrykkingsveg for pansra styrkar. Stilleståande stridsvogner er òg sårbare ovanfor artilleri.
Væpning
Alle moderne stridsvogner er væpna med ein kanon. Stridsvognkanonar er dei mest grovkalibra våpna i bruk i landstridsføring, om ein ser bort frå somme artillerivåpen. Sjølv om kaliberet ikkje har gått opp vesentleg sidan andre verdskrig så er moderne stridsvognkanonar teknisk overlegne. De vanlegaste kalibra er 120 mm for vestlege stridsvogner og 125 mm for tidlegare austblokk-materiell. Dei fleste stridsvognkanonar i dag er glattløpa, med kanonane til britiske og indiske styrkar som nemneverdige unntak.
Kanonen kan fyre av ulike typar ammunisjon. Dei vanlegaste i dag er pilammunisjon og høgeksplosive granatar. Pilammunisjonen består av ein penetrator med mindre kaliber enn løpet, og eit prosjektilhylster kalla sabot rundt denne. Penetratoren består av eit svært hardt stoff, vanlegvis utarma uran eller wolframkarbid, og er spiss og stabilisert i flukt av finner. Pilammunisjon vert som oftast omtala som kinetisk ammunisjon eller APFSDS, eit akronym for Armour-Piercing, Fin-stabilised, Discarding Sabot. Eksplosive granatar delast som regel mellom HEAT (High Explosive Anti Tank), som bygger på holladningsprinsippet, og HEP (High Explosive Plastic) som inneheld ei mengd plastisk sprengstoff som detonerast ved treff. Sistnemnte brukast som regel mot harde mål som bunkerar, som for det meste er laga av andre material enn metall.
Vanlegvis har stridsvogner andre våpen for forsvar mot infanteri og fly. Oftast er dette ei 7,62 eller 12,7 mm mitraljøse montert koaksialt langs hovudvåpenet. Eit par franske stridsvogner (AMX-30 og AMX-40) har nytta ein 20 mm maskinkanon her. I tillegg har mange stridsvogner ei mitraljøse for vognkommandøren eller ladaren på taket av tårnet. USA-amerikanske og russiske 12,7 mm eller 14,5 mm mitraljøser er òg i stand til å nedkjempe lettpansra køyretøy på kort hald.
Nokre stridsvogner har blitt bygd om til spesialroller og har hatt uvanleg væpning, som til dømes flammekastarar.
Eldleiing
I starten blei våpna sikta gjennom enkle optiske sikte. Avstandar blei i byrjinga estimert, nokre gong med hjelp av siktet. Seinare blei stereoskopiske avstandsmålarar introduserte, og desse vart standardutstyr fram til laseravstandsmålar blei innført. Presisjonen var ikkje så god, og skyting under køyring var praktisk umogleg.
Nattsikte av forskjellige slag gjer òg stridsvogna i stand til å kjempe om natta. Laseropplysarar kan gjera stridsvogna i stand til å dirigere eld frå andre.
Mobilitet
Det er hovudsakleg to typar mobilitet ein snakkar om i samband med stridsvogner. Det eine er taktisk mobilitet, som er eit mål på emna vogna har til å forflytte seg på slagmarka. Dette er i stor grad bestemt av evna vogna har til å forsere terreng og i kva fart ho kan flytte seg. Det andre er strategisk mobilitet, som er eit mål på kor snøgt stridsvognavdelinga kan flyttast over lengre avstandar. Det avheng av rekkevidda, kva slag bruer som kan bera stridsvogna og kva slags transportmiddel som kan nyttast.
Kor enkelt det er å flytta ei stridsvogn mellom to punkt er avhengig av fleire ting. For eksempel gjer den store vekta at stridsvogna slit mykje både på underlaget og på belta. I tillegg brukar stridsvogner mykje drivstoff. Når det er mogleg vil helst militære planleggarar frakta stridsvognene på tungtransportlastebilar eller jarnbane. Stridsvogner er som regel laga for å passera gjennom jernbanetunnelane eller over bruene i det området ho skal brukast.
På grunn av den høge vekta til stridsvogna er òg flytransport vanskeleg. Som eit døme kan det tunge transportflyet C-5 Galaxy berre transportere to M1 Abrams-stridsvogner i gongen.
Problem med å bruke stridsvogner
Stridsvogner er sårbare for forskjellige truslar. Når ei stridsvogn skal flytta seg, må det planleggast. Det må takast omsyn til terrenget, og vogna skal helst ikkje observerast av fienden. Vogna er stor, og ruvar difor i terrenget. I tillegg kan både motoren og beltemekanismen høyrest på lang avstand.
Stridsvogner kan ikkje operere på eiga hand. Når mannskapet har stengt alle luker, og det må dei om det er ABC-våpen i bruk eller dei blir skote mot, så kan dei berre sjå omverda gjennom periskop og små luker. På toppen av det heile bruker mannskapet mykje av konsentrasjonen sin på å operere stridsvogna. Ein infanterist kan difor lett snike seg inn på vogna. Vognkommandøren har som regel hovudet ute av ei luke på vogna, men dette gjer han sårbar. Om stridsvognavdelinga ikkje har med eit eige infanteri, må stridsvognene dekkje kvarandre under framrykking. Halve avdelinga står stille og observerer og er klare til å skyte, medan resten av avdelinga rykker fram. Dette sinker sjølvsagt framrykkinga.
Stridsvogner fungerer mest effektivt med godt trena mannskap. Eit eksempel på dette er ved Golanhøgdene under Jom kippúrkrigen i 1973. Hundrevis av syriske kampkøyretøy angreip eit mindre tal israelske stridsvogner. Israelarane hadde betre trening og gjorde difor få feil. Syrarane rykte fram i formasjon og utnytta ikkje terrenget og reagerte heller ikkje på israelske manøvrar. Dei israelske stridsvognene kunne dermed trekkje seg bakover til betre posisjoner ei rekkje gonger, og kvar gong slo dei ut eit par syriske køyretøy kvar. Då slaget var slutt hadde israelittane slegne ut ti køyretøy for kvar israelske stridsvogn som gjekk tapt. Syrarane forbetra seinare opplæringa si, og i krigen i Sør-Libanon i 1982 var ikkje forskjellen på langt nær så stor.
Stridsvogner kan ikkje flytte seg langt på eiga hand. Avhengig av tilstanden til vognene, typen terreng og effektiviteten til verkstadavdelinga, så vil ein panserdivisjon kunne miste 2-20 % av vognene sine per time med framrykking. Dei fleste av desse vil bli reparert, men i mellomtida vil avdelinga bli delt og mannskapet vert slitne. Resultatet vert dermed ein mindre effektiv divisjon.
Stridsvogner krev mykje vedlikehald. Åtte timeverk per dag er ikkje uvanleg om vogna vert bruka intensivt. Mannskapet må gjere det meste av reparasjonsarbeidet sjølve, og jobben er vanlegvis delt på fire. Har vogna automatladar på kanonen, så er det berre tre mann å fordele jobben på.
Stridsvognavdelingar
Stridsvogner vert nokre gonger organisert i reine panserdivisjonar, men dette er vanlegvis eit reint administrativt grep. Dei opererer alltid saman med infanteri. I Noreg er den største panseravdelinga ein bataljon.
På lågaste nivå har ein tropp frå tre til fem stridsvogner. Ein eskadron er sett saman av tre til fem troppar, med eit par ekstra kommandovogner for eskadronssjefen og staben hans. Ein bataljon har tre pansereskadronar, og gjerne eit par stridsvogner til i stabseskadronen. Totalt er det typisk 33 til 60 stridsvogner i ein bataljon.
Etter kvart som avdelinga får tap, ender gjerne bataljonen med to eskadronar, sett saman av dei attverande vognene. Panserbataljonen har gjerne støtteelement med panservern-, oppklarings-, bombekastar- og trenavdelingar. I tillegg er det gjerne vedlikehaldspersonell, så ein panserbataljon kan fort koma opp i 50 til 300 mann i tillegg til stridsvognmannskapet.
Mannskapet
Moderne stridsvogner har mannskap på tre eller fire. Under andre verdskrig var det vanleg med fem. Mannskapet brukar mindre enn 10 % av tida inne i køyretøyet. Resten går med til vedlikehald, reparasjonar, måltid, personleg hygiene og anna. 25 % av tapa oppstår medan dei er på utsida av køyretøyet.
Vognkommandøren (VK) er øvste befal på vogna. Han/ho koordinerer mannskapet i strid, og har samband med resten av troppen. Vognkommandøren, som sit i tårnet, har eit dilemma: di lengre han har hovudet ut av køyretøyet, di meir oversikt har han/ho over det som skjer i omgjevingane og kan lettare oppdaga det om stridsvogna er i ferd med å gå inn i eit bakhaldsangrep. På den andre sida er han/ho meir utsett for å verta råka av fiendtleg eld. Om vognkommandøren vert såra eller drepen resulterer det i ei mindre effektiv stridsvogn, som igjen er meir utsett.
Vognføraren (VF) styrar vogna etter vognkommandørens ordrar, og sit fremst i skroget.
Skyttaren sikter inn kanonen og skyt på vognkommandørens ordre. Skyttaren bruker størstedelen av tida med ansiktet klemt mot siktet, og hjelper i så måte til med observasjon av omgjevnaden utanfor stridsvogna. Skyttaren sit òg i tårnet.
I eldre stridsvogner var det nokre gonger òg ei mitraljøse fremst i skroget, som vart betjent av ein kombinert skyttar og radiooperatør.
Sivert Aasen
Sivert Lauritz Aasen var ein norsk prest og stortingsmann frå Volda.
Aasen var frå garden Hjorthaugåsen i Volda, faren var gardbrukar. Sjølv gjekk han Volden lærerskole, der han tok eksamen 1876. Året etter gjekk han ut frå Asker seminar, og var eit år huslærar hos Nils J. Gregersen i Volda. Frå 1878 var han i tre år lærar på Hokksund folkeskule. Han vart student i 1883 og cand. theol. i 1889. Frå teologistudiet barst det rett i teneste som sokneprest i Måsøy i Finnmark. Her var han også ordførar 1892-1901 og formann i skulestyret. Frå sommaren 1902 og til han døydde var han sokneprest i Buksnes i Nordland. Også her var han ordførar, frå 1904, og skulestyreformann.
Aasen møtte på Stortinget frå 13. mars 1897, som 2. varamann frå Finnmark. Han var medlem av Lagtinget og næringskomite nr. 2. Perioden 1900-03 var han 1. representant frå Finnmark på Stortinget, sat i protokollkomiteen. Han var medlem av Høgre.
Major League Soccer
Major League Soccer (MLS) er namnet på den profesjonelle fotballserien for herrar i USA og Canada. Ligaen blei tufta i 1993.
Toppskårar
Her fylgjer ei oversikt over dei 3 spelarane som har skåra flest mål i MLS:
Massonnens
Massonnens er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits.Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 733 meter over havet.
Kommunen ligg på ein terrasse oppfor høgresida av elva Neirigue. Han består av landsbyen Massonnens og grenda Ferlens.
Gir'ko-sál'bmagir'ji
Gir'ko-sál'bmagir'ji vart ved kongeleg resolusjon den 23. august 1957 den første offentleg autoriserte samiskspråklege kyrkjesalmeboka i Noreg.
Gir'ko-sál'bmagir'ji byggjer på eit utval av salmar frå den samiske salmeboka Salbmagir'je frå 1897, omsett til det det som då var gjeldande rettskriving og utvida med gjendiktingar av salmar frå Landstads reviderte salmebok. Det var eit siktemål ved arbeidet å gjere salmane i boka mest mogleg samanfallande med salmane i Landstads reviderte, både i versemål og versetal. Slik kunne desse to bøkene brukast ved sida av kvarandre og salmane kunne syngast på to språk samstundes i tospråklege kyrkjelydar.
Arbeidet vart leia av ein komité av Alf Wiig, Asbjørn Nesheim, J. Børretzen, Hans J. Henriksen, Kristian Nissen og Lars Aanestad. Medlemmene i komitéen stod òg for det meste av omsetjingsarbeidet som vart gjort. Boka har 561 nummer. Sju av salmemelodiane som er brukte i boka fanst ikkje i nokon autorisert norsk salmebok. Desse melodiane vart òg autoriserte, og tekne inn i Koralboka frå 1957 på nr 276-282.
Oktilliard
Ein oktilliard er det naturlege talet 1051, som òg kan skrivast 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000. Det er det same som ein milliard septillionar.
Namnet er laga etter Pelletier-systemet og høyrer til den lange skalaen for store tal. På amerikansk engelsk blir det kalla sexdecillion og på tradisjonell britisk engelsk for thousand octillion.
Ein oktilliarddel er 10-51.
Annise Parker
Annise Danette Parker er ein amerikansk politikar som var borgarmeister i Houston i Texas frå 2010 til 2016. Ho var den andre kvinnelege borgarmeisteren i byen og den første opne homofile borgarmeisteren i ein større amerikansk by.
Houston er største by i delstaten Texas og den fjerde største byen i USA. Parker fekk 53 prosent av stemmene. Ho høyrer til Det demokratiske partiet og haddde tidlegare jobba i Houstons kommunestyre i elleve år.
Blandingsøkonomi
Med nemninga blandingsøkonomi meiner ein vanlegvis den typen økonomi og samfunnsmodell som har utvikla seg i Norden dei siste hundre åra, og særleg sidan 1930-talet.
Denne nordiske eller skandinaviske samfunnsmodellen er blant anna kjenneteikna av ei blanding av element frå kapitalistisk marknadsøkonomi og sosialistisk planøkonomi, derfor namnet blandingsøkonomi.
Denne nordiske modellen skil seg dramatisk frå regulert kapitalisme og korporativisme under den klassiske fascismen og frå statskapitalisme under kommunistiske diktatur-regime, som det moderne Kina. Dette blant anna på grunn av den store rolla dei frie organisasjonane spelar i systemet, som derfor også blir kalla ein forhandlingsøkonomi. Men også sjølvsagt på grunn av det grunnleggjande at nordisk blandingsøkonomi byggjer på demokrati og ikkje diktatur.
Eit anna viktig element i blandingsøkonomien er velferdsstaten. I brei forstand kan for så vidt heile systemet kallast velferdstaten, og da forståast ikkje berre som eit system av trygder og skattefinansierte overføringar av ulike slag, men også eit system av kollektive rettar, ikkje minst for fagorganisasjonar, ei viss folkevald styring av økonomien og i det heile eit organisert arbeids- og samfunnsliv.
Den demokratiske blandingsøkonomien og velferdsstaten står som samfunnsmodell i motsetning til den nyliberalismen som har vore på offensiven internasjonalt dei siste ti-åra.
Butsjatsj
Butsjatsj (ukrainsk Бучач; polsk Buczacz, tyrkisk Bucaş) er ein by ved elva Strypa (ei sideelv til Dnestr) i Ternopil oblast (provins) vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Butsjatsj rajon (distrikt) og 135 km søraust for Lviv i den historiske regionen Galizia. Byen har kring 13 000 innbyggjarar (2011).
Havbølgje
Om vassflata er heilt blank, utan ei krusing, vert det kalla havblikk.
Korleis bølgjer oppstår
Dei fleste bølgjene ein kan observere på havet eller på ei strand kjem som følgje av vind, gjerne langt borte frå. Tre faktorar påverkar danninga av «vindbølgjer»:
Storleiken og forma på havbølgjene vert avgjort av alle desse faktorane som virkar i lag. Jo større kvar av desse faktorane ver, jo større vert bølgjene. Bølgja vert målt ut frå:
Det er derimot teoretiske grenser for kor store kvar av desse måla kan bli. Jo mindre fetsjen er, jo mindre kan dei største bølgjene bli for ein gjeven vindstyrke, uansett kor lenge vinden bles.
Både i teori og i røynda har ikkje alle bølgjene i same bølgjefelt den same høgda. Dei fell inn i eit systematisk mønster med varierande storleik. I vêrvarsel og for vitskaplege analysar av bølgjer, vert storleiken av dei uttrykt som «signifikant bølgjehøgd». Denne høgda er gjennomsnittet av den høgaste tredjedelen av bølgjene målt over ein tidsperiode (vanlegvis 10 minutt). Derfor kan enkelte bølgjer vere opp til dobbelt så høge som den signifikante bølgjehøgda, sjølv om dei sjeldan vert så store (kanskje ein til to gonger om dagen eller i løpet av eit uvêr).
Vindbølgjer
Det finst tre forskjellige former for vindbølgjer:
Krusingar oppstår på stille vatn i lett vind, men forsvinn viss det vert vindstille. Vindbølgjer får ein når vinden har blåse ei stund med ein viss styrke. Desse varer lengre, sjølv etter at det vert vindstille. Dønningar er bølgjer som har flytta seg bort frå området dei oppstod i, og vert ikkje påverka av dei lokale forholda. Ein kan sjå på dønningar som vindbølgjer som varer ved lenge etter at vinden har slutta å danne dei.
Enkelte bølgjer kan «bryte». Ei brytande bølgje er ei bølgje der botn av bølgja ikkje lenger kan halde oppe toppen av ho, og ho kollapsar under si eiga vekt. Ei stor brytande bølgje kan utøve eit trykk på opp til 50 til 100 kilopascal, som kan vera nok til å knuse eit skipsskrog. Ei bølgje bryt når ho kjem innover grunt vatn eller når to bølgjesystem kjem mot kvarandre og slår seg saman. Når hellinga eller hellingsforholdet vert for stort, så vil bølgja bryte uansett. Ei bølgje med hellingsforholdet 1:24 har ei svak helling og kan vere lange og låge dønningar på djupt vatn. Hellingsforholdet 1:14 og brattare er bølgjer som er for bratte til at dei kan halde seg sjølv oppe. Bølgjene kan òg bryte om vinden vert sterk nok til å blåse bølgjetoppane av bølgjebasen.
Bølgjer kan transportere sediment frå strender, og utifrå det kan havbølgjer klassifiserast som anten oppbyggande eller nedbrytande:
Vitskapen om bølgjer
[[Fil:Wave_motion-i18n.png|mini|350px|Rørsla til ein partikkel i ei havbølgje.
A=I djupt vatn.
B=I grunt vatn (havbotn er no B). Den sirkulære rørsla til partikkelen vert her meir og meir elliptisk med aukande djup.
1= Bølgjeretninga
2= Bølgjedal