cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Den nye kvinnerørsla
Den nye kvinnerørsla er eit namn på den unge og opprørske generasjonen feministar som gjorde seg gjeldande i Noreg og andre land frå 1970-talet og frametter. I Noreg var Nyfeministene først ute i 1970, så kom Kvinnefronten i 1972. Claragruppen vart til i 1974, Lesbisk bevegelse i 1975 og Brød og Roser i 1976. Desse nye organisasjonane knytte an til organisasjonar og arbeid som fanst frå før. Norsk Kvinnesaksforening fekk ny vind i segla. Norsk Kvinneforbund, ein radikal kvinneorganisasjon frå 1948, kom i aktivitet att etter fleire års pause.
Dei framstormande feministane var ikkje noko særnorsk fenomen. Frå slutten av 1960-talet voks kvinnerørsla i Vest-Europa og USA til ei stor, sosial rørsle som sette varige spor i samfunnet. Ho starta med nokre få entusiastar, men voks raskt, omfatta fleire ideologiske retningar og eit mylder av grupper og organisasjonar.
Tradisjonen med å markera den internasjonale kvinnedagen vart no teken opp att. Dei årlege 8. mars-toga spelte ei viktig rolle i mobiliseringa. Det første toget gjekk i Oslo i 1972 etter initiativ frå nokre kvinnefrontarar ved Universitetet i Oslo. Mellom 300 og 400 kvinner og menn deltok under hovudparola «Kamp mot all kvinneundertrykking - for full frigjøring av kvinnene». På mobiliseringsløpeseddelen var elles følgjande parolar oppførte:
Oppslutninga om 8. mars-markeringane voks sterkt utover på 1970-talet trass i at kvinneorganisasjonane i fleire år ikkje klarte å semjast om eit felles parolegrunnlag, noko som resulterte i to tog i dei største byane. I 1978 nådde oppslutninga eit høgdepunkt med om lag 20 000 kvinner og menn i tog over heile landet.
Kampen for sjølvbestemt abort byrja i 1913 då Katti Anker Møller for første gong formulerte dette kravet. Den nye kvinnerørsla gjorde dette til ei av sine hovudsaker, og i juni 1974 danna Nyfeministene, Kvinneforbundet, Kvinnefronten og Norsk Kvinnesaksforening «Kvinneaksjonen for selvbestemt abort». I løpet av kampen vart denne aksjonen splitta og nedlagt. Saka vann likevel fram, og våren 1978 vart lova om sjølvbestemt abort vedteken i Stortinget med ei røysts overvekt.
Roger Martin du Gard
Roger Martin du Gard var ein fransk forfattar som i 1937 fekk Nobelprisen i litteratur «för den konstnärliga kraft och sanning, varmed han i romanserien Les Thibault har framställt mänskliga motsättningar och väsentliga sidor av samtida liv.»
Kakerlakkar
Dyra har ei karakteristisk flat og oval form.
Det finst omtrent 4000 artar kakerlakk på verdsbasis, og dei vert delt inn i seks familiar. Seks artar finst i Noreg, men berre markkakerlakk Ectobius lapponicus lever her naturleg.
Kjenneteikn
Kakerlakkar er flattrykte ovanifrå og ovalt forma. Pronotum, ryggplata til det første segmentet på mellomkroppen, er stor og dekkjer oftast òg hovudet. Dei har bitande munndelar og lange trådforma antenner.
Kroppen til kakerlakkane er tilpassa eit springande levesett, men dei har òg vengjer. Dei fleste artane har to par; eit sett læraktige forvengjer eller dekkvengjer, og eit sett vifteaktige bakvengjer dei nyttar til å flyge med. Somme typar manglar vengjer heilt.
Bakerst på kroppen har kakerlakkane eit par fleirledda cerci (~haletrådar), hannar har i tillegg såkalla styli. Total kroppslengd på dyra varierer frå 1 til 10 centimeter avhengig av art.
Levesett
Kakerlakkane er tilpassa eit levesett som raske sprintarar. Nokre av artane er altetarar, men andre er meir spesialiserte. Ein del artar har særskilde protistar i tarmane sine og nyttar dei til å bryta ned cellulose, slik at dei kan eta tre. Dette har dei til felles med slektningane sine termittane.
Dei fleste kakerlakkane lever i tropane, særleg i regnskog. Det finst òg artar som heldt til i tempererte strok, i holer, ørkenar, maurtuer eller fuglereir. Om lag 40 artar førekjem i hus. Det finst særs mange artar me ikkje veit noko som helst om biologien til.
Kakerlakkar i Noreg
Eigentleg førekjem berre éin art naturleg og frittlevande (utandørs) i Noreg. Det er markkakerlakken Ectobius lapponicus, som er funnen over heile landet. Fem andre innførte artar finst likevel i landet meir eller mindre heile tida. Desse er avhengige av ein gunstig stad å leve, for dei klarer seg ikkje utandørs gjennom vinteren i Noreg. Artane kjem til Noreg ved at dei blir med heim frå feriereiser, eller dei kan følgje importerte varer, som mat.
The All-American Rejects av The All-American Rejects
The All-American Rejects er debutalbumet til musikkgruppa med same namn. Det vart utgjeve første gong av Doghouse Records i oktober 2002. Utgåva som vart gjeve ut i Storbritannia inneheld eit bonusspor, «The Cigarette Song».
Michiharu Otagiri
Michiharu Otagiri er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kyoto Purple Sanga, Ventforet Kofu, Jatco og Kataller Toyama.
Brandval
Tettstaden Brandval ligg to mil nord for byen Kongsvinger på begge sider av Glåma, med barneskulen på vestsida og Brandval kyrkje på austsida. De to delane er knytt saman med ei hengebru. Brandval var tidlegare stoppestad på Solørbanen.
Brandval sokn er det nordlegaste i Kongsvinger, og består av Brandval kyrkje, Roverud kyrkje og Lundersæter kyrkje. Soknet og prestegjeldet vart utskilt frå Grue prestegjeld den 13. desember 1863 og høyrer i dag til Vinger og Odal prosti. Prestegarden ligg på Roverud, ei mil sør for tettstaden Brandval.
Brandval kommune vart oppretta i 1837. I 1941 vart ein del av Grue med 68 innbyggarar overført til Brandval. 1. januar 1964 vart kommunane Brandval, Kongsvinger og Vinger slått saman til den nye Kongsvinger kommune. Brandval kommune hadde ved samanslåinga 4384 innbyggarar.
Maskinpistolen Sjpagina
Sjpagina, eigentleg PPSj 41, er ein sovjetisk maskinpistol frå andre verdskrigen. Dette var eit våpen konstruert av Georg Sjpagin, ein velsedd sovjetisk våpenkonstruktør, noko som òg gjorde at våpenet (og andre sovjetiske maskinpistolar frå andre verdskrigen) er kjende under namnet Sjpagina. Denne maskinpistolen bruka ein pistolpatron i 7,62 mm, og kunne bruke både eit stavmagasin med 35 skot og eit rundt magasin (trommelmagasin) med 72 skot.
Kjelde: Bokmålswikipediaen, art. PPSh 41.
Potuar
Dei sju fugleartane i den biologiske slekta Nyctibius utgjer òg heile familien  potuar,  Nyctibiidae. Familien er neotropisk, det vil seie han er endemisk for tropisk del av Amerika. Til forskjell frå ekte natteramnar som dei har nært slektskap til, så manglar potuar fjørbustar rundt nebbet. Potuar er nattfuglar og insektetarar. Om dagen sit dei på ein trestubb kamuflert som ein del av stumpen. Dei legg eitt flekka egg på toppen av ein slik trestump.
Skildring
Potuar er særs lite framståande i utsjånad, alle artane i familien liknar òg kvarandre. Skildringar i ornitologisk litteratur kommenterer den uvanlege utsjånaden deira.
Potuartane varierer mellom 21 og 58 cm i kroppslengd. Dei liknar oppreiste natteramnar, samt froskemunnar, fuglar med kraftigare kroppsbygging og større nebb i Australasia. Potuar har store hovud for kroppsstorleiken og lange venger og halar. Det store hovudet er dominert av eit massivt breitt nebb og enorme auge. I handsaminga av familien i Handbook of the Birds of the World, skildrar Cohn-Haft potuar som knapt nok meir enn ein flygande munn med auge. Om nebbet er stort og breitt, er det òg kort, og det er uvanleg med ei unik «tann» i framkant av den øvre kjeven som kan brukast ved beiting. I motsetnad til dei nært nærskylde natteramnane, manglar potuar fjørbust rundt nebbet. Bein og føter er svake og vert berre for brukt til å sitje stille.
Auga er store, endå større enn hos natteramnar. Nett som andre nattaktive fuglar, reflekterer auga lys frå lyskjelder. Auga, som kan vere synlege for potensielle åtakarar på dagtid, har uvanlege spaltar i augeloka som tillèt potuar å føle rørsler sjølv når augeloka er lukka. Fjørdrakta deira er kamuflerande, det hjelper dei å gli i eit med trestammen dei sit på.
Utbreiing og habitat
Leveområdet for potuar spenner frå Mexico i nord til Argentina i sør, med størst mangfald i Amazonasbassenget der ein finn fem artar. Dei finst i alle sentral- og søramerikanske land bortsett frå Chile. Dei finst òg på tre karibiske øyar: Jamaica, Hispaniola og Tobago. Potuar er generelt særs stillesitjande. Alle artar finst i fuktige skogar, sjølv om nokre få òg lever i tørrare skogar.
Levevis
Potuar er aktive nattdyr og til vanleg tar dei ikkje til vengene på dagtid. Då held dei til på greiner med auga halvt lukka. Den kamuflerande fjørdrakta gjer at dei ser ut som trestubbar, og om dei oppdagar potensielle farar, frys dei posisjonen sin enda meir slik at dei liknar ei brekt grein eller trestamme. Overgangen mellom normal sitjeposisjon og fryseposisjon skjer gradvis og er knapt påviseleg for observatøren.
Potuar er monogame hekkefuglar og begge foreldra deler ansvaret for ruging og begge suter for ungen. Familien har ikkje konstruere eit reir av noko slag, i staden legg ho eitt egg i ei naturleg grop i ein grein, eller på toppen av ein ròten stubbe. Egget er kvitt med lillabrune flekker. Ein av foreldra, ofte hannen, rugar egget i løpet av dagen, men så deler dei på byrden gjennom natta. Rugeskiftet og mating av ungane er sjeldne, for å redusere merksemda ved hekkeplassen, ettersom potuar er heilt avhengig av kamuflasje for å verne seg sjølv og hekkeplassen frå predatorar. Det tar ca. ein månad før egget blir klekt, deretter to månader til ungen er sjølvstendig, ei betydeleg lengre tid enn vanleg for landfuglar. Potuungar har kvit fjørdrakta, og når dei er for store til å skjule seg under ein av foreldra sine, tar dei til med same fryseposisjon som vaksne fuglar - og liknar soppklumpar.
Artsliste
Potuar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Slekt Nyctibius
Johan M. Nyland
Johan M. Nyland var ein norsk arbeidar og politikar frå Østre Toten. Han var fylkesvaraordførar i Oppland 1976-87 og stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet og Oppland i tida 1985-97.
Nyland var son til ein bakar. Etter å ha gått bygningslinja på ein yrkesskule i 1946/47, vart han tilsett som læregut ved Mustad-fabrikken på Gjøvik. Ved Mustad vart han engasjert i fagforeiningsarbeid, og i perioden 1964-68 var han nestformann i Brusveen jern og metall. Nyland arbeidde i Mustad-konsernet til han i 1985 vart vald inn på Stortinget.
24 år gammal vart Nyland vald inn i kommunestyret i heimbygda Østre Toten. Han var medlem av kommunestyret i 20 år til 1975, dei siste fire åra var han varaordførar i kommunen. Deretter var Nyland fylkestingsrepresentant i Oppland i tolv år, alle desse åra 1976-87 var han varaordførar i fylket.
Ved stortingsvalet hausten 1985 fekk Nyland fast stortingsplass frå Oppland. På Stortinget var han dei neste tolv åra medlem av Samferdselskomiteen. Mest kjend var han for sitt engasjement i jarnbanepolitikken. Som totning og representant for Oppland var han særleg oppteken av Gjøvikbanen, men han var også ein av forkjemparane for bygging av Gardermobanen.
Kjelder
Stortingsbiografi
Shake It Up
Shake It Up er ein amerikansk komedie-serie laga av Chris Thompson som blei send på Disney Channel frå 7. november 2010 til 10. november 2013. Serien handlar om to dansarar som er bestevenner, Cece Jones (spelt av Bella Thorne) og Rocky Blue (spelt av Zendaya Coleman). Det er ein familieserie.
Svartehavsflåten
Svartehavsflåten (russisk: Черноморский флот) er ein del av den russiske marinen som er stasjonert i Svartehavet og opererer der, i Azovhavet og Middelhavet. Flåtens hovedkvarter ligger i Sevastopol.
Phonofestivalen
Phonofestivalen er ein musikkfestival i Bergen som har utgangspunkt i Studentradioen i Bergen og den 25 år lange levetida som lokalradio og som musikk-, samfunns- og kulturarrangør. Studentfestivalen blei først arrangert i 2005 som eit prosjekt over fleire periodar då ein avvikla festival både i februar og oktober. Phonofestivalen er ein ikkje-kommersiell organisasjon. Festivalen blir driven av eit frivillig styre på 6 personar, samt ei gruppe på omtrent 100 frivillige medarbeidarar. I tillegg er det samarbeid med dei forskjellige utestadene der festivalen blir halden.
Svartehavsflåten
Bakgrunn
Flåten vart etablert 13. mai 1783 av Grigorij Potemkin, samstundes med at byen og flåtebasen Sevastopol vart etablerte. Desse tiltaka var ein del av konsolideringa og utviklinga av dei nye store områda som Det russiske keiserriket hadde sikra seg langs Svartehavet etter Küçük Kaynarca-traktaten og overtaking av Krim-khanatet under ledelse av Potemkin, same året som flåten vart etablert.
Phonofestivalen
Måla til Phonofestivalen
Phonofestivalen har som mål å presentere eit breitt program med eit fokus på dei små, spanande og kommande, dei lokale og regionale, dei alternative og dei uetablerte aktørane. Fleire av artistane har seinare blitt booka til større musikkfestivaler og arrangementer, som Øyafestivalen og Bylarm By:larm.
Svartehavsflåten
Keisardømet
Flåten har sidan den vart etablert, hatt ein stor politisk og militær verdi for Russland. Allereie de første åra var den viktig i å sikre russisk innflyting og kontroll i det søraustlege Europa, og vann i 1790 ein viktig sjømilitær siger over Det osmanske riket i slaget ved Kertsjsundet under den russisk-tyrkiske krig (1787–1792).
Phonofestivalen
Måla til Phonofestivalen
Dei seinare åra har festivalen blitt halden ei veke i september. Radioen og festivalen er nært knytte, gjennom til dømes radiokaféar som blir arrangert av dei forskjellige programma i radioen. Phonofestivalen skal gjenspeile radioen sitt lyttartilbod gjennom arrangering av ikkje berre konsertar, men òg kulturarrangement som teater og kunstutstillingar, i tillegg til samfunnsdebattar.
Svartehavsflåten
Keisardømet
Trass at fredsavtalen frå Paris etter Krimkrigen slo fast at Svartehavet skulle vere demilitarisert, vart området fort russisk militært ansvarsområde.
Phonofestivalen
Tema
Kvart år ber festivalen preg at eit aktuelt tema for studentar og samfunnet generelt. Desse tema har - historisk sett - vore:
Svartehavsflåten
Keisardømet
Etter det smertelige nederlaget i den russisk-japanske krig, kor store delar av den russiske marine vart utsletta, braut det ut eit opprør på panserkryssaren «Potemkin» i 1905, noko som seinare viste seg å vere ein viktig gneiste både i forhold til 1905-revolusjonen og den seinare revolusjonen i 1917.
Under første verdskrigen var det ei rekke samanstøytar mellom Svartehavsflåten og fartøy frå Det osmanske riket.
Sovjettiden
Under den russiske borgarkrigen vart store deler av flåten konfiskert av vestmaktene. Nokre av desse vart overleverte på 1920-tallet, men dei fleste vart erstatta av ein storstilt nybygging og modernisering.
Etter det tyske angrepet på Sovjetunionen under andre verdskrig vart aktiviteten til flåten koordinert med Den raude armeen, særleg under beleiringen av Odessa og slaget om Sevastopol.
Under Yom Kippur-krigen i 1973 vart flåten sendt ut i Middelhavet for å balansere nærværet frå United States Navy.
Beinmerg
Beinmerg eller knokkelmerg (av lat. medulla ossium) er det fleksible vevet på innsida av knoklar. Hjå menneske vert raude blodlekamar produsert av beinmergskjerner i hovudet av lange knoklar i ein prosess kjent som hematopoese. Beinmerg utgjer omkring 4% av den totale kroppsmassen i menneske; eit vakse menneske som veg 65 kilogram har omkring 2,6 kilogram beinmerg. Den hematopoetiske komponenten av beinmerg lagar omkring 500 milliardar blodlekamar kvar dag, som brukar beinmergsblodkara som ei kanalisering for den systemiske sirkulasjonen i kroppen. Beinmerg er òg ein nøkkelkomponent i lymfesystemet, og lagar lymfocyttane som støttar immunsystemet i kroppen.
Beinmergstransplantasjon kan utførast for å behandle alvorlege sjukdommar i beinmergen, inkludert kreftformer som til dømes leukemi. Stamceller frå beinmergen har òg vorte omdanna til funksjonelle nerveceller, og kan potensielt brukast for å behandle sjukdommar som til dømes inflammatorisk tarmsjukdom.
Beinmerg finst i mange ryggbeinsdyr forutanom menneske. Dei fyrste fossile prova har ein funne i Eusthenopteron, ein kjøtfinnefisk som levde i Devontida omkring 370 millionar år sidan, og som har nært slektskap til tidlege firfotingar.
Typar
Dei to typane av beinmerg er «raud beinmerg» (latin: medulla ossium rubra), som i hovudsak er samansett av hematopoetisk cellevev, og «gul beinmerg» (medulla ossium flava), som i hovudsak er samansett av feittceller. Raude blodlekamar, blodplater og dei fleste kvite blodlekamar oppstår i den raude beinmergen. Både den raude og kvite beinmergen inneheld mange blodårer og kapillærar. Etter fødselen er all beinmergen raud. Med alderen vert den i aukande grad omdanna til gul beinmerg; berre halvparten av beinmergen hjå vaksne er raud. Raud beinmerg finst i hovudsak i flate knoklar, som til dømes bekkenet, brystbeinet, hovudskallen, ribbeina, ryggvirvlane og skulderblada, og i det svampaktige materialet i epifysen av lange knoklar (røyrknoklar) som til dømes lårbeinet og overarmsbeinet. Gul beinmerg finst i beinmergshola (cavitas medullaris), den hòle innsida i midtpartiet av lange knoklar. Ved alvorleg blodtap kan kroppen omdanne gul beinmerg attende til raud beinmerg for å auke produksjonen av blodlekamar.
Stroma
Stroma i beinmergen omfamnar alt cellevev som ikkje har direkte roller i primærfunksjonen til beinmergen, nemleg hematopoese. Gul beinmerg utgjer hovudmassen av stroma i beinmergen, i tillegg til mindre konsentrasjonar av stromale celler i den raude beinmergen. Sjølv om stroma ikkje er like involvert i hematopoese som parenkymal raud beinmerg, så dannar den likevel eit hematopoetisk mikromiljø som fasiliterar hematopoese av parenkymale celler. Dei genererer mellom anna kolonistimulerande faktorar, som har ei monaleg innverknad på hematopoese. Celletypar som utgjer stroma i beinmergen inkluderer:
Acetaldehyd
Acetaldehyd eller etanal er ein aldehyd og ei brannfarleg væska med formel CH3CHO. Stoffet har eit kokepunkt på 21 °C. Han vert mellom anna brukt til å framstilla organiske kjemikalium som DDT.
Stoffet er eit biprodukt av nedbryting av etanol i magesekken og levera. Stoffet er kjend for å vera det stoffet som fører til bakrus når ein har drukke alkohol.
Kolibriar
Kolibriar er ei stor fuglegruppe heimehøyrande i Amerika og utgjer den biologiske familien Trochilidae. Med rundt 365 artar og 112 slekter er artane i kolibrifamilien spreidde frå Eldlandet til Alaska, men dei fleste artane lever i Sentral- og Sør-Amerika.
Kolibriar har varierte spesialiserte eigenskapar for å mogleggjere rask og presis manøvrerbar flyging, eksepsjonell metabolsk kapasitet, tilpassingar til høge høgder, sensitive visuelle evner og kommunikasjonsevner, og gjer fugletrekk over lange distansar hos nokre artar. Blant alle fuglefamiliar har hannkolibriar det vidaste mangfaldet av fjørdraktfarger, spesielt i blått, grønt og lilla. Kolibriar er fuglegruppa der ein finn minste kroppsstorleiken, typisk 7,5–13 centimeter. Den minste er bikolibrien på 5 cm og veg mindre enn 2,0 gram, og den største er den 23 cm lange kjempekolibrien, som veg 18–24 gram. Mange kolibriar har relativt lange nebb, og alle er spesialiserte for å hente ut nektar frå blomar, men alle artar et også små insekt.
Menneske blir merksame på kolibriar av den summande lyden som vengeslaga deira skaper. Når dei slår vengene med høg frekvens genererer det læte som er høyrbart for andre fuglar og for menneske. Dei stiller i fast posisjon   med raske vengeslag, som varierer frå rundt 12 slag per sekund hos dei største artane til 80 per sekund hos små kolibriar.
Kolibriar har den høgste massespesifikke metabolske rata av noko varmblodig (homeotermisk) dyr. For å spare energi når det er mangel på mat og om natta når dei ikkje søkjer føde, kan dei gå inn i torpor (nattleg hypotermi), ein tilstand som liknar på dvale og kan redusere stoffskiftet til 1/15 av normal rate. Medan dei fleste kolibriar ikkje er trekkfuglar, har raudkolibrien (Selasphorus rufus) eit av dei lengste trekka blant fuglar på det amerikanske kontinentet, og rører seg to gonger i året mellom Alaska og Mexico, ein avstand på omtrent 6300 km.
Kolibriar delte seg frå søstergruppa si, seglarar og treseglarar, for rundt 42 millionar år sidan. Ein felles stamfar til dei eksisterande kolibriar blir anslått å ha levd for 22 millionar år sidan i Sør-Amerika.
Ifølgje Verdas naturvernunion, IUCN si raudliste 2020 er 9 kolibriartar klassifiserte som kritisk truga, 16 er truga, 11 er sårbare og 22 artar er nær truga. Fleire artar har negativ bestandsutvikling. Det norske ordet 'kolibri' svarar til spansk 'colibrí' som er trudd å ha opphav i eit karibisk språk.
Utsjånad og morfologiske aspekt
Kolibriar er dei minste fugleartane og familien samlar dei minste nolevande, kjende therapoda dinosaurar. Dei iriserande fargene og høgspesialiserte fjørene til mange artar, mest tydeleg hos hannar, kan ha medverka til uvanleg skildrande fellesnemningar på engelsk, omsett til norsk: «sylfe», «smaragd», «juvel», «briljant», og med artsnamn på norsk som til dømes glansbuksmaragd, ametyststrupejuvel og fløyelsbriljant.
Morfologi
Kolibriar har kompakte kroppar med relativt lange, bladliknande venger og har anatomisk struktur som mogleggjer «helikopterliknande» flygerørsler i alle retningar, inkludert evna til å stille i ein fast posisjon i lufta. Spesielt medan dei stiller, produserer vengeslaga summande lydar, som fungerer for å varsle andre fuglar. Hos nokre artar produserer halefjørene lydar brukt av hannar under flyging i paringsspelet. Kolibriar har ekstremt raske vengeslag så høge som 80 per sekund, støtta av ein høg metabolsk fart avhengig av å søkje etter sukker frå blomsternektar.
Vengskjelettet hos kolibriar har ulike proporsjonar i høve til andre fuglegrupper. Ein har samanlikna lengde på overarm, underarm og handa til kolibriar med vengen til andre fuglar. Hos kolibriar gjer handbeina ut for meir enn 70 % av vengskjelettet, hos dei fleste andre fuglar er handbeina omtrent halve lengda på vengen. Kolibriar har òg ei uvanleg stor evne til vengrotasjon, dei kan rotere vengen nær 180º i skulderleddet.
Kolibribeina er korte utan kne, og har føter med tre tær som peikar framover og ei tå bakover – halluxen. Tærne til kolibriar er forma som klør (bilete) med rilla indre overflater for å gje godt feste på blomsterstenglar eller kronblad. Kolibriar går ikkje på bakken eller hoppar som dei fleste andre fuglar, men skyv seg heller sidevegs og bruker føtene til å gripe medan dei sit, pussar fjør, byggjer reir av hoer og under kampar for å gripe fjørene til motstandarar.
Kolibriar bruker beina til å generere skyvekraft når dei tek til flukt, sjølv om dei korte beina gjev omtrent 20 % mindre skyv enn hos andre fuglegrupper. Under flyginga er kolibriføtene trekte inn mellom fjørene opp under kroppen, noko som mogleggjer optimal aerodynamikk og evne til å manøvrere.
Av dei artane som har vorte målte under flyging, overstig toppfarta for kolibriar i flukt 54 km/t. Under paringsspelet stuper hannar av nokre artar frå 30 meters høgd over ei hoe med snøggleik på rundt 83 km/t.
Kjønna er ulike i fjørfarge, der hannar har distinktfull glans og utsmykking av hovud, hals, veng- og brystfjører. Den mest typiske fjørpynten hos hannar er ein smekkeliknande, iriserande fjørlapp i strupeområdet og på øvre bryst som endrar glans og farger med visningsvinkelen. Funksjonen er å tiltrekkje hoer og åtvare hannlege konkurrentar om eit opptatt territorium.
Dei fleste artane viser iaugefallande kjønnsdimorfisme, med hannar i skinande klåre farger og hoene i kamuflerande farger. Begge kjønn har iriserande fjørdrakt hos dei fleste artar, med grønt som den mest vanlege dominerande farga. Sterkt endra strukturar i visse fjør skaper intens metallisk irisens, vanlegvis konsentrert på hovudet og på brystet.
Overflatisk liknande artar
Nokon artar av solfuglar – ei gruppe frå «den gamle verda» som er avgrensa i distribusjon til Eurasia, Afrika og Australia – liknar kolibriar i utsjånad og åtferd, men er ikkje relatert til kolibriar, sidan likskapen deira kjem av konvergent evolusjon.
Kolibrimøllar har flyge- og kosthaldseigenskapar som liknar på kolibrien sine. Kolibriar kan forvekslast med dagsvermarar, som er store, flygande insekt med evner til å stå stille i lufta, og som berre eksisterer i Eurasia.
Kjønnsdimorfisme
Kolibriar viser kjønnsdimorfisme i storleik i samsvar med Renschs regel, der hannar er mindre enn hoer i artar med liten kropp, og hannar er større enn hoer i artar med stor kropp. Omfanget av denne skilnaden i storleik mellom kjønna varierer mellom kladar av kolibriar. Til dømes viser Mellisugini-kladen («bikolibriar») stor dimorfisme, med hoer som er større enn hannar. Motsett viser Lesbiini-kladen («koketter») svært liten dimorfisme i storleik; hannar og hoer er like i storleik.
Hos nokre artar har hoene lengre, meir bua nebb som er eit føremon for å få tilgang til nektar frå høge blomstrar. Hos artar der kjønna har same storleik har hoer ein tendens til å ha litt lengre nebb enn hannar.
Hofuglar av kolibriar har ein tendens til å vere større, krev meir energi, med lengre nebb som gjev moglegheit for auka rekkjevidd inn i tronge delar av høge blomstrar for meir effektiv hausting av nektar. Hoene er derfor betre til å søkje, tileigne seg blomsternektar og støtte energibehovet til den større kroppsstorleiken deira. Retningsbestemt utval favoriserer dermed dei større kolibriane når det gjeld å skaffe seg føde.
Ein annan evolusjonær årsak til denne kjønnsdimorfismen ved nebbet er at dei selektive kreftene frå konkurranse om nektar mellom kjønna til kvar art driv kjønnsdimorfismen. Avhengig av kva kjønn som har territorium i arten, er det fordelaktig at det andre kjønnet har eit lengre nebb og er i stand til å livnære seg på eit breitt utval av blomstrar, noko som reduserer intraspesifikk konkurranse, konkurranse innanfor arten. Til dømes, hos kolibriartar der hannane har lengre nebb, har ikkje hannane eit spesifikt territorium, men utfører eit leik kurtise- og paringsritual. Hos artar der hannane har kortare nebb enn hoene forsvarer hannane ressursane sine, så hoene dreg nytte av eit lengre nebb for å fôre frå eit breiare spekter av blomstrar.
Fjørfarger
Omfanget av farger i fjørdraktene, spesielt for blå, grøne og lilla farger i strupeflekken, og krona til hannane, opptek 34 % av det totale fargerommet for fuglefjør. Kvite (upigmenterte) fjører har den lågaste førekomsten i kolibrifargeskalaen. Fargemangfaldet på fjørdrakta til kolibrien utvikla seg frå seksuell og sosial seleksjon på fjørdraktfarging, som står i høve til utviklingsrata av kolibriartar over millionar av år. Lyse fjørdraktfarger hos hannar er ein del av aggressiv konkurranse om blomsterressursar og paring. Dei lyse fargene er eit resultat av pigmentering i fjørene og frå prismalceller i dei øvste laga av fjør på hovudet, strupeflekken, brystet, ryggen og vengene. Når sollys treffer desse cellene, blir det delt i bølgjelengder som reflekterer til observatøren i varierande grad av intensitet, med fjørstrukturen som fungerer som eit diffraksjonsgitter. Iriserande kolibrifarger er eit resultat av ein kombinasjon av lysbryting og pigmentering, sidan diffraksjonsstrukturane i seg sjølv er laga av melaninpigmentet, og kan også vere farga av karotenoidpigmentering og meir dempa svarte, brune eller grå farger avhengig av melanin.
Naohito Hirai
Naohito Hirai er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Kolibriar
Fjørfarger
Ved å berre skifte posisjon kan fjørområda til ein fugl som ser dempa ut omgåande bli eldraude eller levande grøne. Under paringsspel orienterer hannar av den fargerike raudmaskekolibrikroppen og fjørene sine mot sola for å auke den iriserande effekten i fjørdrakta i retning ei hoe av interesse.
Naohito Hirai
Han spela for klubbane Kyoto Sanga FC, Renofa Yamaguchi FC og Kataller Toyama.
Kolibriar
Fjørfarger
Ein studie av raudmaskekolibriar fann at protein i kosten var ein faktor med stor innverknad på fjørfarge, ettersom fuglar som fekk meir protein, fekk mykje meir fargerike kronefjører enn dei som vart mata med ein lågproteindiett. I tillegg fekk fuglar på ein høgproteindiett meir gult i grøne halefjører enn fuglar på ein lågproteindiett.
Ljubišnja
Ljubišnja (serbisk Љубишња) er eit fjell i regionen Sandžak nord i Montenegro. Den høgaste toppen er 2 238 meter over havet.
Kolibriar
Summelyden
Summelyden frå kolibriar tener til kommunikasjon mellom individa. Til dømes ved å varsle andre fuglar om ein partnar eller potensiell partnar som nærmar seg. Denne form for læte frå kolibriar er unik blant flygande organismar, òg samanlikna med tilsvarande frå bier, mygg og frå større fuglar.
Syn
Kolibriar har små auge, men dei tar opp ein større del av skallen samanlikna med andre dyr. Auga deira har store hornhinner, som hjelper dei å sjå godt i dårleg lys når pupillane er vidopne. Kolibriar har mange celler i auga som hjelper dei å behandle det dei ser. Hjernane deira har ein spesiell del som hjelper dei å behandle visuell informasjon medan dei flyg. Kolibriar kan sjå fleire farger enn menneske, inkludert ultrafiolett lys. Dei er ekstremt kjenslevare for rørsler i omgjevnadene og kan raskt justere flyginga for å unngå hindringar. Denne funksjonen som hjelper til å kontrollere flukta og unngå kollisjonar er aktivert av linsekjernen (Nucleus lentiformis) i hjernen.
Song, vokallæring og høyrsel
Kolibriar viser vokalproduksjonslæring, noko som mogleggjer songvariasjon eller "dialektar" på tvers av same art. Vokaliseringsorganet, syrinxen, speler ei viktig rolle for å forstå songproduksjonen til kolibrien, og kolibrien sin syrinx er ulik frå andre fuglefamiliar i Apodiformes-ordenen. Kolibri-songar stammar frå minst sju spesialiserte kjernar i framhjernen, noko som mogleggjer vokal læring, som er ein sjeldan eigenskap som er kjend for å eksistere i berre nokre få grupper av fuglar og pattedyr. Kolibriar, papegøyar og songfuglar kan uavhengig av kvarandre ha utvikla sju liknande framhjernestrukturar for song og vokallæring, noko som indikerer at utviklinga av desse strukturane er under sterke epigenetiske avgrensingar kanskje avleidde frå ein felles stamfar. Kolibriar utfører ultralydvokaliseringar som kan forstyrre flygemønster blant insekt, noko som gjer insekta meir sårbare for predasjon.
Metabolisme
Kolibriar har det høgste stoffskiftet av alle virveldyr, naudsynt for å stø dei raske vengeslaga sine under flyginga. Flygemusklane deira har høg kapasitet til å oksidere karbohydrat og feittsyrar med snøggleik som er dei høgaste kjende for skjelettmuskulatur hos virveldyr. Dei er i stand til raskt å bruke inntatt sukker for å drive energikrevjande flyging, slik at dei kan reservere dei avgrensa feittlagera sine for å halde oppe faste over natta under torpor eller for å drive flyginga under trekk. Kolibriar kan krysse lange avstandar under migrasjon ved å lagre feitt som ein drivstoffreserve, og auke vekta med så mykje som 100 %. Hjartefrekvensen til kolibriar kan komme opp i 1260 slag per minutt, ein frekvens som er målt hos ein blåstrupejuvel (Lampornis clemenciae) med ein pustefrekvens på 250 andedrag per minutt under kvile.
Temperaturregulering
Kolibriar har eit høgt stoffskifte, med høg varmeproduksjon som gjev mykje kroppsvarme, spesielt under rask framoverflyging og når dei stiller i lufta. Dei har spesialiserte mekanismar for termoregulering som spreier varmen, inkludert fordamping gjennom utanda luft og varmetap frå kroppsstrukturar med tynt eller utan fjørdekke, til dømes rundt auga, skuldra, under vengene og føtene. Kolibriar dreg ikkje nytte av varmetapet ved luftkonveksjon når dei stiller, men mindre artar kan forbetre konvektiv kjøling frå luftrørsle med vengene. Når lufttemperaturen stig over 36 °C, skjer varmespreiing hovudsakleg gjennom fordamping og utanding. Ved låge lufttemperaturar trekkjer kolibriar føtene inn i brystfjørene for å minimere varmetap.
Torpor
Kolibriar kan gå inn i ein tilstand av djup søvn med nedsett kroppstemperatur som blir kalla torpor eller nattleg hypotermi. Det skjer når det er matmangel eller for å unngå at energireservane deira søkk til eit kritisk nivå i løpet av natta. Under torpor blir stoffskiftet redusert, og kroppstemperaturen, hjarte- og pustefarten blir redusert dramatisk. Kolibriar i høge andesregionar kan oppleve torpor i 2-13 timar, og mistar kroppsvekt i forhold til varigheita av torpor. Nyrefunksjonen minkar under torpor for å forhindre dehydrering, og kortikosteron er eit hormon som kan vekkje ein kolibri opp frå torpor. Førekomst og lengda på torpor varierer mellom artar og blir påverka av faktorar som territorialt forsvar og feittprosent. Torpor ser ut til å vere meir relatert til lys og lengd på natta heller enn nattemperatur.
Nyrefunksjon
Metabolismen til kolibriar krev eit dynamisk område i nyrefunksjonen. Kolibrinyrer handsamar vatn via regulert glomerulær filtrasjonsrate (GFR) proporsjonal med vassforbruket, og dei unngår overhydrering i periodar med høgt vassinntak. I løpet av korte periodar med vassmangel, som i nattleg torpor, søkk GFR til null for å halde på kroppsvæska. Kolibrinyrer har den unike evna til å kontrollere elektrolyttnivå etter inntak av nektar med varierande nivå av natrium og klorid. Morfologiske studiar på raudmaskekolibrinyrer viser høg kapillærtettleik like ved nefronar, noko som mogleggjer presis regulering av vatn og elektrolyttar.
Høgdetilpassing
Kolibriar som lever i tropiske fjellhabitat i stor høgd, som Andesfjella, står overfor utfordringar på grunn av det reduserte partielle oksygentrykket i lufta og med det oksygenmangel, hypoksi. Forskarar som studerte kolibriar i høge høgder i Andes, fann at det oksygenberande proteinet, hemoglobinet, hadde auka oksygenbindande affinitet, noko som sannsynlegvis var eit resultat av evolusjonære mutasjonar i hemoglobinmolekylet gjennom naturleg utval. Denne tilpassinga bidreg til å møte dei høge metabolske krava til kolibriar også i høgtliggjande miljø.
Temperaturtilpassing
Raudmaskekolibri er dei nordlegaste heilårsfuglen av alle kolibriartar. Dei har vorte registrerte i Alaska sidan 1971 og har hatt leveområde i nordvestlege Nord-Amerika sidan 1960-talet. Dei har utvida utbreiingsområdet nordover og austover på grunn av planting av innførte planteartar, bruken av urbane fôringsautomatar og kanskje mildare vintertemperaturar knytt til klimaendringar. Under låge temperaturar går raudmaskekolibriar gradvis opp i vekt i løpet av dagen ettersom dei konverterer sukker til feitt, og dei kan overleve under frysepunktet ved å gå inn i ein hypotermisk tilstand, torpor. Medan nokre raudmaskekolibriar overvintrar og hekkar på nordlege breiddegrader, er det sannsynleg at ein stor prosentdel framleis trekkjer sørover om vinteren.
Nebbspesialiseringar
Dei ekstremt bua nebba til sigdnebbar er tilpassa for å trekkje ut nektar frå dei bua kronrøyra til Centropogon-blomstrar. Nokon artar, som eremittar (Phaethornis-artar), har lange nebb som gjer det mogleg å setje djupt inn i blomstrar med lange kronrøyr. Nålkolibriar har korte, skarpe nebb tilpassa føde frå blomstrar med korte kronerøyr og gjennomboring i botnen av lengre. Nebbet til knaggnebbkolibri har ein oppovervend spiss tilpassa for å ete nektar frå røyrforma blomstrar medan dei stiller framføre blomsten.
Taksonomi
Kolibrifamilien Trochilidae vart introdusert i 1825 av den irske zoologen Nicholas Aylward Vigors med Trochilus som typeslekta. I tradisjonell taksonomi er kolibriar plasserte i ordenen Apodiformes, som også inneheld seglarar og treseglarar, men nokre taksonomar har skilt kolibriar ut til sin eigen orden, Trochiliformes. Vengbeina til kolibriane er hòle og skjøre, noko som gjer fossilisering vanskeleg og lèt etter seg evolusjonshistoria deira dårleg dokumentert. Sjølv om forskarar teoretiserer at kolibriar har opphavet sitt i Sør-Amerika, der artsmangfaldet er størst, kan moglege forfedrar til nolevande kolibriar ha levd i delar av Europa og det som er Sør-Russland i dag.
Frå 2023 er 365 kolibriartar identifiserte. Forståinga per 2023 er at kolibriane dannar ni store kladar: «topasar», «eremittar», «mangoar», «koketter», «briljantar», kjempekolibri (Patagona gigas), «fjelljuvelar», «bikolibriar» og «smaragdar». Topasane har den eldste splittinga frå resten av kolibriane. Kolibrifamilien har det tredje største talet på artar av nokon fuglefamilie etter tyrannflugesnapparar (446) og tanagarar (386).
Fossil av fuglar som ikkje tydeleg kan tilordnast verken kolibriar eller ein nærståande utdøydd familie, Jungornithidae, er funne ved Messel-gropa og i Kaukasus, frå 35 til 40 millionar år sidan; dette indikerer at splittinga mellom desse to slektene faktisk skjedde rundt den tida. Områda der desse tidlege fossila er funne hadde eit klima ganske likt det i det nordlege Karibia eller det sørlegaste Kina i løpet av den tida. Det største mysteriet som er att akkurat no er kva som skjedde med kolibriar i dei omtrent 25 millionar åra mellom den primitive Eurotrochilus og dei moderne fossila. Dei forbløffande morfologiske tilpassingane, reduksjonen i storleik og spreiinga til Amerika og utryddinga i Eurasia skjedde alle i løpet av denne tidsperioden. DNA-DNA-hybridiseringsresultat tyder på at hovudstrålinga frå søramerikanske kolibriar fann stad i det minste delvis i miocen, for rundt 12 til 13 millionar år sidan, under oppløftinga av dei nordlege Andesfjella.
I 2013 vart det funne at eit 50 millionar år gammalt fuglefossil som vart avdekt i Wyoming var ein forgjengar til kolibriar og seglarar før gruppene divergerte.
Evolusjon
Kolibriar utvikla seg frå theropod-dinosaurar i løpet av juratida, omtrent 200–150 millionar år sidan, og utvikla ein lett, fjørkledd kropp med venger som gradvis tilpassa seg naturleg utval over titals millionar år. Kolibriar delte seg frå dei andre medlemmene av Apodiformes for rundt 42 millionar år sidan, sannsynlegvis i Eurasia. Trass i den noverande utbreiinga deira i den nye verda, finnast den tidlegaste kolibriarten i tidleg oligocen, rupelium for ca. 34–28 millionar år sidan, i Europa, som tilhøyrde slekta Eurotrochilus, med liknande morfologi som moderne kolibriar.
Fylogeni
Eit fylogenetisk tre indikerer utvitydig at moderne kolibriar har opphavet sitt i Sør-Amerika, med den siste felles stamfaren til alle nolevande kolibriar som levde for rundt 22 millionar år sidan.
Eit kart over kolibri-slektstreet – rekonstruert frå analyse av 284 artar – viser rask diversifisering frå 22 millionar år sidan. Kolibriar fell inn i ni hovudkladar – «topasar», «eremittar», «mangoar», briljantar», «koketter», kjempekolibrien, «fjelljuvelar», «bikolibriar» og «smaragdar» – som definerer deira forhold til nektarberande blomstrande plantar som tiltrekkjer kolibriar inn i nye geografiske område.
Molekylær fylogenetiske studiar av Jimmy McGuire og medarbeidarar publiserte mellom 2007 og 2014 bestemde forholdet mellom hovudgruppene av kolibriar. Dei latinske namna i kladogrammet nedanfor er dei som vart foreslått av Dickinson og Remsen i 2013.
Kladogram for kolibrifamilien:
Medan alle kolibriar er avhengige av blomsternektar for å gje energi til det høge stoffskiftet deira når dei stiller, stimulerte koordinerte endringar i blomster- og nebbform danninga av nye artar av kolibriar og plantar. På grunn av dette eksepsjonelle evolusjonsmønsteret, kan så mange som 140 kolibriartar sameksistere i ein region, til dømes i Andesfjella.
Evolusjonstreet til kolibrien viser at ein viktig evolusjonær faktor ser ut til å ha vore ein endra smaksreseptor som gjorde det mogleg for kolibriar å søkje nektar.
Ved modnad ser det ut til at hannar av ein art, langnebberemitt (Phaethornis longirostris), er i ferd med å utvikle eit dolkliknande våpen på nebbspissen som ein sekundær seksuell eigenskap for å forsvare paringsområde.
Samevolusjon med blomsterartar
Kolibriar er spesialiserte nektaretarar knytt til fugleblomstrar, ornitofile blomstrar og som treng fuglepollinering. Blant alle fuglegrupper er kolibriar dei mest spesialiserte pollinatorane i den neotropiske regionen. Denne koevolusjonen inneber at morfologiske eigenskapar hos kolibriar, som nebblengd, nebbkrumming og kroppsmasse, er korrelerte med plantemorfologi, slik som kronelengd, krumming og volum. Nokon artar, spesielt dei med uvanlege nebbformer, som sverdnebbkolibrien og sigderemittar, blir utvikla saman med nokre få blomsterartar. Sjølv i dei mest spesialiserte mutualismane kolibri-plante, aukar likevel talet på matplante-avstammingar av dei enkelte kolibriartane med tida. Bikolibrien (Mellisuga helenae) – den minste fuglen i verda – utvikla seg sannsynlegvis til dvergvekst fordi han måtte konkurrere mot kolibriar med lange nebb som var til gagn for å hente nektar frå spesialiserte blomstrar, noko som førte til at bikolibrien betre kunne konkurrere mot insekt om beiting på blomster.
Mange av planteartane som blir pollinerte av kolibriar produserer blomstrar i nyansar av raudt, oransje og lys rosa, sjølv om fuglane også tar nektar frå blomstrar i andre farger. Kolibriar kan sjå bølgjelengder inn i det nesten ultrafiolette fargespekter, men kolibripollinerte blomstrar reflekterer ikkje desse bølgjelengdene slik mange insektbestøva blomstrar gjer. Dette smale fargespekteret kan gjere kolibribestøva blomstrar relativt lite iaugefallande for dei fleste insekt, og dermed redusere nektarraning. Kolibribestøva blomstrar produserer også relativt svak nektar gjennomsnittleg 25 % sukker som inneheld ein høg del sukrose, medan insektbestøva blomstrar vanlegvis produserer meir konsentrert nektar dominert av fruktose og glukose.
Kolibriar og plantane dei vitjar for nektar har ein tett koevolusjonær assosiasjon, vanlegvis kalla eit plante-fugl mutualistisk nettverk. Desse fuglane viser høg spesialisering og modularitet, spesielt i samfunn med høg artsrikdom. Desse assosiasjonane blir også observerte når nærskylde kolibriar, til dømes to artar av same slekt, besøkjer ulike sett med blomstrande artar.
Innanfor den same geografiske regionen utvikla kolibrikladar seg saman med nektarberande plantekladar, noko som påverka mekanismane for pollinering. Eit døme er sverdkolibrien (Ensifera ensifera) 2500–3000 moh. i Andes, og ein av dei morfologisk mest ekstreme artane, saman med ein av dei viktigaste kladar av plantar som gjev dei føda, Passiflora-seksjonen Tacsonia.
Utbreiing og habitat
Kolibriar er avgrensa til Amerika frå det sørlege sentrale Alaska og søraustlege Labrador-halvøya over det amerikanske dobbeltkontinentet sør til Eldlandet, medrekna Karibia. Dei fleste artar finst i tropiske og subtropiske Sentral- og Sør-Amerika, men fleire artar hekkar også i tempererte klima og nokre oreadar (Oreotrochilus) finst sjølv i alpine Andesfjella i høgder opp til 5 200 moh. To artar lever så langt ut i Stillehavet som på Juan Fernández-øyane, 670 km vest for kysten av Chile, men ingen kolibriartar har folkesett Galapagosøyane.
Den største artsrikdommen er tilstades i fuktige tropiske og subtropiske skogar i dei nordlege Andesfjella og tilstøytande dalsider, men talet på artar som finst i atlanterhavsskogen i Brasil, i Mellom-Amerika eller i det sørlege Mexico overstig også langt talet som finst i sørlegaste Sør-Amerika, Dei karibiske øyane, USA og Canada. Medan færre enn 25 ulike artar av kolibriar er registrerte i USA og færre enn 10 i Canada og i Chile, har nordlegaste Sør-Amerika den største artsrikdommen. Colombia åleine meir enn 160 artar og det relativt vesle landet Ecuador har meir enn 125 artar. Som ein utvida region har Colombia, Ecuador og Venezuela til saman meir enn 200 artar. Tar ein med Peru er om lag 230 kolibriartar tilstades i nordlege Sør-Amerika. Meir enn 80 artar kan treffast i Mellom-Amerika. Karibia med alle øyar frå Cuba til Grenada, på den andre side har færre artar per areal, med mange endemiske for regionen, totalt 22 artar, av dei 17 endemiske.
Cajas nasjonalpark med Mazán Reserve i páramo økosystem i sørlege Ecuador, 3160–4445 moh., har registrert 24 kolibriartar innanfor ca. 310 km². Åtte av dei er knytt til páramo, eit par artar òg i område med treslag i slekta Polylepis. Ein art, purpurstrupemetallstjert (Metallura baroni), er endemisk for parken med nærliggande område i Andes. Slektningen andesmetallstjert (Metallura tyrianthina) har utbreiing som følgjer Andesfjella frå Venezuela til Bolivia, han er òg registrert i Cajas. Reserva ecológica El Ángel med páramo langt nord i Carchiprovinsen som ligg i nordlegaste Ecuador og ca. 3400 til 4200 moh., er heim til mellom anna koparsolkolibri (Aglaeactis cupripennis) som beitar på blomar til Bromelia-plantar. I Carchi finn ein tåkeskog og over det páramo økosystem. Ei undersøking langs tregrensa, 3200-3650 moh. i Cerro Mongus i denne provinsen fann blant anna følgjande kolibriartar: purpurryggkolibri (Ramphomicron microrhynchum), regnbogenålkolibri (Chalcostigma herrani), to metallstjertartar og fire dunfotartar i Eriocnemis, fleire av dei beita på spesifikke blomstrande, lågtveksande parasittvekstar i slekta Gaiodendron.
Undersøkingar i samsvarande type habitat i ekstremt nordlege Peru har funne tilsvarande samansetting av artslister.
Andesfjella ser ut til å vere eit spesielt rikt miljø for kolibrievolusjon fordi diversifisering skjedde samtidig med fjellhevinga dei siste 10 millionar åra. Rundt 140 kolibriartar lever i Andesfjella i dag. Meir enn 50 % av artane lever i fjellendt habitat med temperaturvariasjonar på meir enn 15 grader gjennom døgnet.
Som gruppe har kolibriar tilpassa seg eit breitt utval av habitatstypar. Nokre sære habitat er heim for berre ein eller få spesialiserte artar, dette inkluderer mangroveskog langs ei smal kyststripe i Costa Rica der mangrovekolibrien er ein endemisk art, kratt i det tørre Arica-området der ein finn den chilenske aricakolibrien, og eit tredje døme er unge elveøyar i øvre Amazonaselva med bielver som Napo og Ucayali der olivenkolibrien lever som spesialist på dette habitatet. Andre habitatstypar er vidare og femnar om større mangfald av kolibriartar. Somme kolibriartar er mindre habitatsspesialiserte og er utbreidde både i varierande høgdnivå, og med stort spenn i geografisk spreiing frå nord til sør. Kvitnakkekolibri (Florisuga mellivora) lever i 9 land i Amazonas, men er òg utbreidd vest for Andes frå Ecuador, nordover gjennom Colombia og Sentral-Amerika til sørlege Mexico. Brunkolibri (Colibri delphinae) lever i eit oppstykka utbreiingsområde som femnar om alle landa i Sentral-Amerika frå søraustlege Guatemala langs Andes frå Venezuela til Bolivia. Eit anna større austleg samanhengande utbreiingsområde for brunkolibrien går over Guayanaskjoldet til nordlegaste Brasil. Arten finst dessutan på Trinidad og Tobago og i Bahia, austlegaste Brasil.
Flyging
Høgfartsvideokamera i vindtunnelar har gjort det mogleg å studere kolibriflyginga intensivt frå eit aerodynamisk perspektiv. To studiar av raudkolibriar eller raudmaskekolibriar i ein vindtunnel brukte partikkelbiletfartsteknikkar for å undersøkje løftet som blir generert ved opp- og nedslaget til vengen. Det synte seg at nedslaget gav ca. 75 % av løftekrafta, mens oppslaget berre gav 25 % av krafta når vengene gjorde ei «8-talsrørsle».