cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andreas Engebø
Karriere
Andreas Engebø var den første landskjende idrettsutøvaren i Tambarskjelvar idrettslag, som deltakar på landslaget i kulestøyt i 1957 og 1963. Han vann NM-tittel i vektløfting supertungvekt i 1971, 1972 og 1973, og vart norsk og nordisk meister i styrkeløft i 1967.
Engebø debuterte med diktsamlinga Trollhegg og rabarbra i 1986.
Dans dans
Dans dans ... er eit konsertalbum av den norske folkrockgruppa Folque, utgjeve i 1991 på Pan Records. Albumet vart innspelt i Midt-Fyn festivalen i 1984.
Folque var meir eller mindre oppløyst i 1984 då dei fekk tilbod om å spele på Midt-Fyn-festivalen. Etter nokre få øvingar og ein strabasiøs tur til Fyn gjekk Folque på scenen. Utan at bandet visste om det vart konserten teke opp på band, og då Folque gjekk av scenen, fekk dei ein kassett i handa. Først sju år seinare, i 1991, vart åtte låtar frå konserten gjeve ut på plate.
Mindilógli
Mindilógli (gresk Μιντιλόγλι) er ein distriktsby i periferieininga Akhaía i Vest-Hellas i Hellas. Mindilógli høyrer til kommunaleininga Paralía i kommunen Pátra.
Lygrespollen
Lygrespollen er ein fjordarm heilt søraust i Bjørnefjorden i Bjørnafjorden kommune i Vestland. Pollen deler seg i tre delar, Sunnfjordvågen i sør, Lygresfjorden i nord og Austefjorden i nordaust. Til botn av Austefjorden er det 6 km frå innløpet til Lygrespollen.
Innløpet ligg i vest mellom Langaneset i sør og Sundvor i nord. Bukkholmane ligg midt i innløpet og over her går Fylkesveg 121. Nord i Lygresfjorden ligg Lygre, som fjorden og pollen er kalla opp etter.
Hellmobotn
Hellmobotn (lulesamisk: Vuodnabahta) ligg i Hamarøy kommune. Med 6,3 km i luftline mellom havet og grensa til Sverige er det her Noreg er på sitt smalaste sør for Finnmark. Rundt Hellmofjorden er det høge fjell på alle kantar. Hellmofjorden er ei fortsetjing av Tysfjorden, som igjen er ein sidefjord til Vestfjorden. Ein del av Atlanterhavet når med det her heilt inn til den skandinaviske høgfjellkjeda Kjølen.
Under 2. verdskrig var dette ei mykje nytta rute for flyktningar for å kome seg over til Sverige på grunn av den korte distansen. Dette vart tyskarane fort klar over, og framleis kan ein sjå fleire bunkrar langs stien opp mot svenskegrensa.
1641 Tana
1641 Tana er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 25. juli 1935 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Făgărașfjella
Făgărașfjella er den høgaste fjellkjeda i Dei sørlege Karpatane i Romania. Dei høgaste toppane er Moldoveanu (2544 m), Negoiu (2535 m), Viștea Mare (2527 m), Lespezi (2522 m), Vânătoarea lui Buteanu (2507 m) og Dara (2501 m).
Dei grensar i nord til Făgărașsenkinga, der elva Olt renn og i vest til Oltdalen (Valea Oltului). Byen Făgăraș ligg nord for fjella. Den viktigaste byen i området er Sibiu.
Ein veg kalla Transfăgărășan kryssar Făgărașfjella.
Det er mange bresjøar i fjella. Bâlea (2034 m, 46 508 m², 11,35 m djup) er den største innsjøen. Den høgastliggande innsjøen er Hărtopul Leaotei og den djupaste er Podragu (2140 moh, 28 550 m², 15,5 m djup). Andre innsjøar er Urlea (2170 m, 20 150 m²) og Capra (2230 m, 18 340 m²).
1642 Hill
1642 Hill er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. september 1951 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Făgărașfjella
Făgărașfjella er eit populært turområde og ein skidestinasjon.
Lygresfjorden
Lygresfjorden er ein fjordarm av Lygrespollen og Bjørnafjorden i Bjørnafjorden kommune i Vestland. Han strekkjer seg 2 km nordover frå midten av pollen til Lygre, som har gjeve namn til både pollen og fjorden. Aust for Lygresfjorden ligg Austefjorden. Bjørnafjorden ligg i vest.
Eddie Murphy
Edward «Eddie» Regen Murphy er ein amerikansk filmskodespelar.
Som nittenåring byrja Myrphy som komikar i det amerikanske tv-showet Saturday Night Live. Han fekk seinare hovudrolla i mellom andre filmane Beverly Hills Cop og Coming to America. Han har òg lagt stemme til ei rekkje teiknefilmfigurar, mellom andre den amerikanske versjonen av filmen Shrek.
Sergej Eisenstein
Sergej Eisenstein var ein russisk filmregissør  og filmteoretikar fødd i Riga, i dagens Latvia. Han er mest kjend for dei nyskapande filmane Pansarkryssaren Potemkin og Oktober. Han er rekna som den leiande filmregissøren frå Sovjetunionen.
Nyskaping
Eisenstein var ein pionér når det gjeld redigering, og til forskjell frå samtidige regissørar meinte han at ein kunne framskaffa kjensler hjå publikum med den rette redigeringa av filmen. Bøkene hans om temaet har hatt innflyting på fleire store regissørar.
Stumfilmane Pansarkryssaren Potemkin og Oktober, som båe er baserte på sanne historier og presentert på ein «realistisk» måte, har hatt stor innverknad på tidlege regissørar av dokumentarfilmar.
Liv
Eisenstein var ein populær filmregissør i Sovjetunionen. Ei reise til Europa og Hollywood, der han ikkje lukkast som regissør, gjorde at han etter kvart vart sett på med mistru av Josef Stalin og kommunistpartiet.
Han døydde i Moskva der han er gravlagd på Novodevitsjijgravstaden.
Slaget ved Poltava
Slaget ved Poltava den 8. juli 1709 var eit avgjerande slag som Peter I av Russland vann over Karl XII av Sverige og eit av dei mest kjende slaga i den store nordiske krigen. Slaget vert rekna som byrjinga på slutten for Sverige som stormakt, medan Det russiske imperiet tok denne plassen i Nord-Europa. Slaget var òg starten på Russland som stormakt og slutten på ambisjonane Ukraina hadde som sjølvstendig nasjon.
Opptakt
Svenskane hadde tidleg i krigen vunne i København og slaget ved Narva i 1700, som slo både Danmark og Russland mellombels ut av krigen. Karl XII klarte derimot ikkje å gjere slutt på krigen, og det tok seks år før han vart ferdig med striden mot August II av Sachsen-Polen. I løpet av denne tida hadde Peter den store reformert militæret sitt og gjort det moderne, hovudsakleg basert på infanteri trent i lineære taktikkar og moderne skytevåpen. Han vann så ein stor propagandasiger då han grunnla byen St. Petersburg på svensk område, ikkje i Livland. For å gjere slutt på krigen gav Karl ordre om eit siste åtak på dei russiske kjerneområda med eit mogeleg åtak på Moskva frå basen hans i Polen. Den svenske armeen på nesten 44 000 mann forlet Sachsen den 22. august 1707 og marsjerte sakte austover. Då dei nådde Wisła venta dei til isen hadde lagt seg og kryssa ikkje før 30. desember. Dei gjekk då gjennom det fiendtlege området Masuria og tok Grodno den 28. januar 1708 etter at russarane hadde forlate byen utan kamp. Samstundes fann eit stort opprør med don-kosakkar stad sør i Russland, kjend som Bulavin-opprøret. Mytteriet vart delvis stoppa av styrkane til Det kosakkiske hetmanatat leia av jetman Ivan Masepa. Svenskane heldt fram til området kring Smorgon og Minsk der armeen slo vinterleir. Vest i Polen vart 8 000 dragonar under generalmajor von Krassow verande att.
Den svenske armeen, som var råka av sjukdom i løpet av vinteren, forlet leiren sin tidleg i juni 1708 og marsjerte mot Smolensk. I løpet av våren hadde general Lewenhaupt i Kurland fått ordre om å samle forsyningar og marsjere med armeen sin på om lag 12 000 mann for å møte armeen til Karl, men han forlet ikkje Mitau ør seint i juni og nådde ikkje styrken til Karl før den 11. oktober.
Ved eit tidspunkt var dei berre 130 km frå kvarandre, men Karl gav opp fordi han trengde forsyningar og snudde sørover til Ukraina på leit etter korn og betre vêr. I følgje den russiske historia, hadde dei ukrainske styrkane, kommandert av den kosakkiske hetmanen Ivan Masepa, vore i diskusjonar med Karl i lengre tid og vart no offisielt alliert med svenskane for å vinne sjølvstende frå Russland. Det finst derimot ingen direkte bevis eller dokument som viser at det var innleiande forhandlingar mellom Masepa og Karl. Masepa hadde derimot sendt dei fleste av kosakkane sine til Kviterussland og Vest-Ukraina for å hindre den polske styrken, og at Karl vendte å snu inn i Ukraina var i følgje Khrusjevskij, uventa for Masepa. Planen hans var at Karl skulle rykke fram mot Moskva slik at han kunne skape sitt eige opprør i Ukraina.
Då styrkane til Karl gjekk mot Ukraina, sendte Peter sine reservestyrkar i Moskva ut for å avskjere dei ved Starodub og bad Masepa om å gje han forsterkingar. Lewenhaupt følgde sørovar og vart angripe då han kryssa ei elv nær ein liten landsby som gav namn til slaget ved Lesnaya. Styrken hans møtte det russiske åtaket, men vart overraska over at den russiske armeen verkeleg gav dei kamp. Lewenhaupt såg at han var i ferd med å tape, og valde å slå seg saman med Karl i all hast. Han forlet derfor kanonar, kveg og det meste av maten, noko som dreiv soldatane til mytteri. Dei stal all alkoholen, soldatane vart fulle og Lewenhaupt vart tvungen til å forlate om lag 1 000 fulle menn i skogane. Då han endeleg nådde Karl ut på vinteren, hadde han berre 6 000 mann utan forsyningar att. Masepa var nølande og samla Starsjyna-rpdet for å avgjere kva dei skulle gjere vidare. Rådet godtok forhandlingar med Karl. Han forlet dei siste kosakkiske reservestyrkane i Baturyn og flytta til Desna for forhandlingar med Karl. Då Peter høyrde dette, sendte han Aleksandr Mensjikov til Baturyn og raserte byen utan nåde. Undertrykkinga spreidde seg gjennom Det kosakkiske hetmanatet og i sinne deserterte Masepa til svenskane for å tvinge Ukraina inn under Polen, forsyne Unia og drive ortodoksen ut av Ukraina. Tsaren sendte ut påbod til strasjyna og inviterte dei il Hlukhiv. I Hlukhiv vart Masepa avsett som hetman, og erstatta av oberst Ivan Skoropadskij.
Ut på våren flytta Karl på seg att, men armeen var no redusert til ein tredjedel på grunn av svelt, frostskadar og andre vêrrelaterte sjukdomar. Det våte vêret hadde òg redusert krutforsyninga til armeen, kanonane var no i praksis ute av drift på grunn av ammunisjonsmangel. Det første Karl gjorde var å kringsette festninga i Poltava ved Vorskla i Ukraina. Peter hadde alt samla saman ein stor styrke for å verne byen og no kom han raskt etter. Den 27. juni fekk Karl melding om at ein stor styrke med kalmykar kom til å slå seg saman med Peter og kutte alle forsyningane til den svenske armeen. Zaporozjia-kosakkar som til ein viss grad var imot Masepa valde etter noko nøling å slå seg saman med Maseba og Karl. Styrkar frå Moskva fekk hjelp av kosakkar frå Halahan og dei øydela militærbasen til Zaporozjia-kosakkaen slik at dei svenske soldatane ikkje hadde sjans til å få tak i forsyningar.
Slaget
Då slaget starta hadde Karl om lag 14 000 mann, medan Peter kommanderte om lag 45 000. Karl hadde derimot vore ute for dårlege odds tidlegare, men ekspertisen hans kunne ikkje nyttast under sjølve slaget, fordi han hadde vorte skadd under omleiringa den 17. juni, då han vart treft i foten under ein inspeksjon av ein svensk utpost ved breidda av Vorskla. Han måtte gje kommandoen over til feltmarskalk Carl Gustav Rehnskiöld og general Adam Ludwig Lewenhaupt. Dette var uheldig sidan dei to generalane hadde forskjellige personlegdomar. Meldinga om denne endringar vart ikkje kommunisert vidare til underordna offiserar då slaget vart planlagt. I tillegg klarte russarane å svekke kosakkane som hadde vald å slå seg saman med svenskane. Den russiske armeen okkuperte og øydela Zaporozjia-hæren med hjelp av Galagan, ein tidlegare kosakk-offiser.
Kl. 0830 hadde det meste av den svenske armeen flytta nordover for å angripe den russiske leiren, men dei venta på at Roos skulle kome attende, og var ikkje klar over nederlaget hans. Tida gjekk og det russiske infanteriet, leia av Peter sjølv, flytta ut av leiren og danna to slaglinjer mot svenskane med støtte frå kanoneld frå leiren sin. Kl. 0945 gav Lewenhaupt ordre til den svenske linja om å flytte framover mot dei 20 000 russiske infanteristane. Dei rykte fram og russarane opna eld mot dei med kanonane og skapte ein eldstorm av granatar. Då svenskane var 100 meter frå den russiske linja, sikta russarane og opna eld med muskettane sine. Då dei var 30 meter frå den russiske linja, fyrte svenskane av ein salve og angreip med muskettar og spydmenn, og pressa faktisk russarane tilbake mot leiren, trass i store tap. Svenskane var like ved å bryte gjennom og trengde kavaleriet til general Cruetz, men uheldigvis for svenskane så var det uorganisert. Den russiske linja var lengre enn den svenske linja og den russiske høgreflanken, leia av Mensjikov, tok raskt flanken til det svenske infanteriet. Fleire regiment vart omringa i eit klassisk Cannae-aktig slag då det russiske kavaleriet til Bauer sverma rundt den svenske armeen og gjekk til åtak bakfrå. Cruetz og kavaleriet klarte å kjøpe infanteriet tid til å kome seg unna. Fleire eininga gjekk til åtak på den russiske spydspissen, trass ia t dei danna kvadrat. Svenskane hadde no ikkje lenger organiserte einingar til å stå imot verken infanteriet eller kavaleriet til russarane. Små grupper med fotsoldatar klarte å bryte gjennom å rømme sørover, medan dei fleste andre vart overvelda og oversigra. Karl såg nederlaget til armeen sin frå ei båre i bakenden, og gav ordre til armeen om å trekkje attende kl. 1100. Rundt kl. 1200 var slaget over då det russiske kavaleriet reinska slagmarka for etterliggjarar og vendte attende til si eiga linje. Karl samla saman restane av soldatane sine og trekte sørover same dag, og forlet omleiringa av Poltava. Rehnskiöld vart tekne til fange. Lewenhaupt førte dei overlevande svenskane og nokre kosakk-styrkar til Dnepr, men vart forfølgd av det russiske kavaleriet og 3000 kalmykar og måtte overgje seg tre dagar seinare ved Perevolotsjna, den 1. juli.
Etterverknad
Det vart teken fleire tusen fangar, og mange av dei vart sett i arbeid for å byggje den nye byen St. Petersburg. Karl og Masepa klarte å rømme med om lag 1500 mann til Bender i Moldova, som då var kontrollert av Det osmanske riket. Karl var fem år i eksil der før han klarte å kome seg attende til Sverige.
Populærkultur
Slaget vart skildra i den monumentale svenske filmen Karl XII frå 1925 med Gösta Ekman som kong Karl XII og den russiske skodespelaren Nicolai de Severskij som Peter I. I nyare tid er slaget skildra i 2007 i den russiske filmen The Sovereign's Servant (russisk Слуга Государев), Sluga Gosudarev). Soga om slaget vert der fortalt frå synspunktet til ein døyande soldat og er relatert i Al Stewart-songen «The Coldest Winter in Memory».
Östergötland
Östergötland er eit landskap i Götaland i austre Sverige. Östergötland grensar til Småland i sør, Västergötland i vest gjennom Vättern, Närke og Södermanland i nord, og mot Austersjøen i aust. Det tradisjonelle landskapet motsvarar til største del Östergötlands län. I landskapet finst 50 000 kjende fornfunn. Gjennom Östergötland renn både Motala ström og Göta Kanal.
Totalt bur 418 480 menneske i Östergötland, noko som gjer landskapet til Sveriges sjette folkerikaste. Folketettleiken er 41,3 inb/km². Flatevidda til landskapet er 9 979 km², Sveriges fjortande største.
Historie
Östergötland var i mellomalderen ei av Sveriges tre sentralbygder, og eit sentrum for to kongeætter, den sverkerske ætta og folkungaætta, som kjempa om makta.
Östergötland var også plassen for slaget ved Stångebro, og det etterfølgjande Linköpings blodbad.
Herad
Dei siste restane av herada vart avskaffa i 1971.
Yuki Honda
Yuki Honda er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Nagoya Grampus og Kyoto Sanga FC (2019).
Austefjorden i Fusa
Austefjorden er ein fjordarm av Lygrespollen og Bjørnefjorden i Bjørnafjorden kommune i Vestland fylke. Han ligg vest for Lygresfjorden. Frå innløpet mellom Tretteskjera i vest og Høynesvika i aust går han 2 km nordaustover til garden Austefjord.
Scheduled monument
Scheduled Monument er ei form for område- eller bygningsvern i Storbritannia. Det kan omfatta eit arkeologisk område, ein historisk bygning eller eit monument av nasjonal betydning. Ordninga er definert i Ancient Monuments and Archaeological Areas Act 1979 og i England òg av National Heritage Act 1983. I England, Wales og Skottland vert dei gjerne kalla Scheduled Ancient Monuments, medan dei i Nord-Irland vert kalla Scheduled Historic Monuments.
Ordninga er administrert av English Heritage i England, Cadw i Wales og Historic Scotland i Skottland. Alle tre er regjeringsorgan, underlagt respektive Department for Culture, Media and Sports, Welsh Assembly Government og Scottish Executive. I Nord-Irland er fornminnevern underlagt ei anna lov og ei anna ordning, og vert administrert av Environment and Heritage Service.
Det vert nytta ei lang liste med kriterium for å avgjere om eit monument skal kome inn under verneordninga. Ordninga gjev eit særs sterkt vern, utover det ein finn i det vanlege bygningsvernet. Kriteria er felles for England og Wales, medan dei i Skottland per 2007 er under revidering.
Monumenta må vere nasjonalt viktige. Utover det vert dei i England og Wales vurdert etter følgjande kriterium:
Det er ikkje mogeleg å anke eit vernevedtak, og prosessen er derfor omstendeleg. Dersom det finst ein direkte trussel mot eit monument kan han likevel påskyndast. Hovudtrekka i prosessen er at den relevante organisasjonen samlar inn informasjon og gjev ei innstilling til sin overordna statsråd, som så fattar eit vedtak.
Verna monument kan anten tas over av staten, eller eigaren kan få ha det mot å ta på seg vedlikehaldsplikt. Det er eigne vakter, Field Monument Wardens, som overvaker monumenta for å sikre mot at dei vert skadde. Det er under lova òg mogeleg å gje eit større område ein lågare grad av vern, som Areas of Archaeological Importance (AAI). Per 2004 hadde sentrum i fem byar (Canterbury, Chester, Exeter, Hereford og York) fått status som AAI. Den delen av lova gjeld berre i England og Wales, ikkje i Skottland.
Å skade eit verna monument er eit lovbrot som vert straffeforfølgd. Arbeid som skal utførast på eller ved monumenta må godkjennast med Scheduled Monument Consent på førehand. Det vert sjeldan gjeve løyve dersom det ikkje er heilt naudsynt. Det kan òg vere vanskeleg å få innvilga byggeløyve heilt inntil grensa for det verna området.
Tidlegare var det vanskeleg å registrere ein del funnstader, som rituelle landskap, knakkeplassar og funnstader under vatn. Dette har det vorte arbeida med, og tre maritime stader har vorte verna.
Enkelte monument som er verna under denne ordninga er òg verna som listed buildings, eller dei ligg i ein Conservation Area. Det er òg nokre som er del av verdsarva.
Fylke
Fylke (nordsamisk fylka, sørsamisk fylhke; lulesamisk fylkka, kvensk fylkki) er regionale administrative område i Noreg som har eit visst sjølvstyre i form av fylkeskommunar, som er administrative einingar med same geografiske grenser og namn som fylka. Ein må skilje mellom fylket som geografisk eining og fylkeskommunen som sjølvstendig administrativt organ som har fylket som sitt geografiske virkeområde. Tidlegare vart fylka kalla amt.
Eit fylke er delt inn i kommunar, som er mindre og sjølvstendige administrative einingar med sitt eige geografiske virkeområde.
Noreg har i dag 11 fylke.
Talet på fylke hadde halde seg stabilt mellom 1919 og 2017; den einaste fylkeskommunen som er forsvunnen i den perioden er Bergen, som tidlegare var eige fylke, men vart teke opp i Hordaland fylke som ein ordinær kommune. 1. januar 2018 slo Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag seg saman til Trøndelag fylke. Stortingsfleirtalet hadde i 2016 sett i gang ei reform av fylkeskommunane som førte til at det vart 11 fylke i landet frå 1. januar 2020. Fylka Buskerud, Akershus og Østfold vart til Viken fylke, Vestfold og Telemark vart til Vestfold og Telemark fylke, Oppland og Hedmark vart Innlandet fylke, Aust-Agder og Vest-Agder vart Agder fylke, Sogn og Fjordane og Hordaland vart Vestland fylke og Troms og Finnmark vart Troms og Finnmark fylke. Dei gamle fylka Nordland, Møre og Romsdal, Rogaland og Oslo heldt fram som dei var.
Det er i dag berre eitt fylke i Noreg utan kyst, og det er Innlandet fylke.
Funksjon
Det folkevalde styret i kvart fylke vert utøvd gjennom fylkeskommunen i fylket, som er ei administrativ eining som fylkesmannen i vedkomande fylke ikkje er ein del av. Fylkeskommunane er styrte av kvart sitt fylkesting som øvste organ, fylkesutval, fylkesordførar og ein fylkeskommunal administrasjon. Fylkestinget blir vald inn direkte av innbyggjarane i fylket ved fylkestingsvala, som vert halde i samband med kommunevala; Oslo, som er både eige fylke og eigen kommune, har berre kommunestyre, ikkje fylkesting, og difor heller ikkje fylkestingsval (men har eige val til dei ulike bydelsutvala). Fire fylkeskommunar har innført fylkeskommunal parlamentarisme.
Administrasjonen i fylkeskommunen er som regel samla i ein fylkeshovudstad; Akershus, som har Oslo som sin fylkeshovudstad, er den einaste fylkeskommunen med administrasjonen sin plassert utanfor eige fylke.
I 1977 var det innført ein direkte fylkesskatt som skulle dekka utgiftene til fylkeskommunen; tidlegare hadde fylkeskommunen fått pengane sine frå kommunane.
I dag steller fylkeskommunane med mellom anna dei vidaregåande skulane, offentleg tannhelse, kultur og regional utvikling. Dei byggjer og styrer vidaregåande skular og fylkesvegar. Sjukehusa høyrde tidlegare til under fylkeskommunen, men vert i dag styrt av statlege regionale helseføretak.
Historie
Nemninga «fylke» (skriv seg frå omgrepet folk) vart nytta frå norrøn tid og opp gjennom mellomalderen. Med tida vart fylket erstatta med «syssel», som seinare vart kalla «len». Frå 1662 til 1918 var nemninga «amt», men 1. januar 1919 vart amta gjort om til fylke. Den noverande fylkesinndelinga skriv seg frå dansketida, og er i grove trekk skipa av kong Fredrik III av Danmark-Noreg si forvaltning. Dei norrøne fylka var langt fleire enn dei 19 vi har i dag, og svarar meir til landskapa innanfor kvar administrative fylkeseining. Soleis var det åtte «fylke» berre i Trøndelag: Naumdølafylke, Skognafylke, Orkdalen, Verdalen, Gauldalen, Stjørdalen, Strinda og Sparbyggjafylke. Alle desse fylka høyrde innunder Frostating. Fylka var å rekne som opphavlege «folkeland», som var bygde før rikssamlinga, og hadde vakse fram som sjølvstendige einingar.
Lensinndelinga i seinmellomalderen kom til å dekkje over fleire opphavlege fylke, og amtsinndelinga skapte heilt nye administrative grenser, som er haldne i hevd sidan.
Fylkeskommunen som folkevalt styringsnivå vart skipa ved formannskapslovene i 1837, samstundes med kommunane. Representantane til Amtsformannskapet (seinare Fylkestinget) vart heilt fram til 1964 valde av og mellom representantane i kommunestyra i alle landkommunane i fylke. Ein representant frå kvar kommune vart vald.
Frå 1964 kom også bykommunane med i skipnaden. Kommunane måtte dekkje dei utgiftene Fylkestinget vedtok gjennom repartisjonsskatten. I 1976 gjekk fylkeskommunen over frå å vere sekundærkommune til å bli primærkommune på line med kommunane. Det vart direkte val til Fylkestinget, direkte skatt og eigen administrasjon. Fylkesrådmannsfunksjonen vart skilt ut frå fylkesmannsembetet.
Stortinget vedtok Lov om kommuner og fylkeskommuner i 1961, og frå 1964 velde kommunestyra inn representantar til fylkestinga etter innbyggjartal. I 1976 vart det innført direkte val til fylkestinget.
Fred Astaire
Fred Astaire, fødd Frederick Austerlitz var ein nordamerikansk filmskodespelar, scenedansar og songar.
I 1917 dansa han på Broadway i New York med søster si Adele som partnar. Dei to braut gjennom i 1918 og vart svært populære i både London og New York kor dei var med i musikalar som Lady Be Good (1924) og The Band Wagon (1931). Då søster Adele Astaire trekte seg tilbake frå dansen for å gifta seg i 1932, reiste Fred til Hollywood.
Fred Astaire debuterte som filmskodespelar i Dancing Lady (1933); her hadde han ei lita rolle som seg sjølv. I filmen Flying Down to Rio (1933) starta det svært så suksessfulle samarbeidet Astaire hadde med Ginger Rogers.
Dette var starten på eit mangeårig samarbeid; dei to spelte saman i mellom andre filmane Top Hat (1935), Swing Time (1936) og Shall We Dance (1937).
Holderbank i Solothurn
Holderbank er ein kommune i distriktet Thal i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 465 meter over havet.
Kommunen ligg ein langstrekt dal mellom den første og andre fjellrekkja i Jurafjella nær Oberer Hauensteinpasset. Han består av gatelandsbyen Holderbank.
Nikki Havenaar
Nikki Havenaar er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus og Horn.
Framstegspartiets Ungdom
Framstegspartiets Ungdom (FpU) er ungdomspartiet til Framstegspartiet. Simen Velle har sidan 2022 vore føremann for FpU.
Niese
Niese er ei slektskapsnemning bruka om ei bror- eller systerdotter.
Som «nevø» er ordet «niese» kome til norsk gjennom fransk (nièce) frå latin, frå ordet neptis, som tydde 'sonedotter, dotterdotter'. Ei anna nemning for jenter og gutar nokon er onkel eller tante til er onkel- eller tantebarn. Desse nemningane kan opplevast som mindre formelle enn «niese» og «nevø».
1643 Brown
1643 Brown er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. september 1951 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Gene Kelly
Eugene «Gene» Curran Kelly var ein amerikansk filmskodespelar, dansar, songar og filmregissør. Filmdebuten hans var mot Judy Garland i 1942 i For Me and My Gal. Dansen og musikalfilmane hans var noko nytt innan filmmusikal-sjangeren. I 1945 vart han nominert til Oscar for beste skodespelar for rolla si i filmen Anchors Aweigh. I ettertid er han truleg best kjend for rolla si i Singin' in the Rain frå 1952.
Korsfjorden
Korsfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
I tillegg vert Krossfjorden nytta om fjordsystemet Vindafjorden, Yrkefjorden og Sandeidsfjorden i Rogaland.
Laupersdorf
Laupersdorf er ein kommune i distriktet Thal i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 493 meter over havet.
Kommunen ligg i Dünnerndalen. Han består av gatelandsbyen Laupersdorf, grenda Höngen og Änerholz-området med spreidde busetnader.
Stormkast av Folque
Stormkast er ei samleplate med Folque, gjeve ut i 1998. Utvalet er henta frå dei to siste studioalbuma til Folque, Landet ditt (1981) og Sort messe (1983), og konsertalbumet Dans dans ... (1991).
Carlos Marchena
Carlos Marchena López er ein spansk fotballspelar, som spelar for Villarreal i spansk Primera Division og for det spanske landslaget. Marchena spelte i ni sesongar, frå 2001 til 2010, for Valencia, og vart seriemeister i Spania med Valencia i 2002 og 2004. Han vann òg UEFA-cupen med dei i 2004. Han debuterte for A-landslaget 21. august 2002. Han spelte to kampar for Spania i fotball-EM i 2004 og éin i fotball-VM i 2006. Under fotball-EM i 2008 var han fast på laget i forsvar då Spania vart europameistrar. Under fotball-VM i 2010, då Spania vart verdsmeistrar, kom han inn som innbytar i tre kampar og spelte til saman i åtte minutt.
Mona Holm
Mona Christine Holm er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Kolvereid i Nord-Trøndelag som utmerkte seg i sleggjekasting. Ho vart norsk meister i øvinga ni år i rad, 2004-12. Holm var medlem i Norna/Salhus og seinare IK Tjalve.
Aktiv
Holm kom på andreplass i sleggjetevlinga for kvinner i NM 2002 og 2003. Frå 2004 til 2012 var ho Noregs suverent beste i øvinga og vann samtlege sleggje-gull i desse ni åra. Ho vart tildelt kongepokalen for vinnarkastet under NM i friidrett 2007 og på ny under NM i friidrett 20011 i Byrkjelo. Under meisterskapen i Byrkjelo den 13. august smekka ho til med heile 70,43 meter, gjeldande norsk rekord til 2019-sesongen.
Elles var Holm ein habil diskoskastar som sikra seg bronsemedaljen i øvinga under NM 2004 og NM 2010.
Reo Mochizuki
Reo Mochizuki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus og Renofa Yamaguchi FC.
Franz Danzi
Franz Ignaz Danzi var ein tysk cellist, komponist og dirigent og son av den kjende italienske cellisten Innocenz Danzi. Han var fødd i Schwetzingen, Franz Danzi arbeidde i Mannheim, München, Stuttgart og Karlsruhe, der han døydde.
Danzi levde i ei viktig tid i historia til europeisk konsertmusikk. Karrieren hans gjekk frå overgangen frå sein klassisistisk stil til tidleg romantisk stil. Som ung mann kjende han Wolfgang Amadeus Mozart, som han akta, og han levde samstundes med Ludwig van Beethoven, som han så mange andre frå generasjonen sin hadde sterke, men blanda kjensler for. Han var òg mentor for den unge Carl Maria von Weber.
Han var fødd i Schwetzingen og voks opp i Mannheim. Danzi studerte med faren og med Georg Joseph Vogler før han vart med i orkesteret til kurfyrste Karl Theodor i 1778 som tenåring. I 1780 vart den første komposisjonen hans for treblåseinstrument publisert i Mannheim. Faren, som var førstecellist i orkesteret, vart hylla av Mozart for spelinga si ved premieren av Idomeneo. Danzi vart verande att i rolegare Mannheim då Karl Theodor flytta hoffet sitt til München i 1778. Etter ei læretid i det vesle teaterorkesteret som vart verande att i Mannheim, vart Danzi med i hovudorkesteret til hoffet i München, som førstecellist og overtok posisjonen etter faren i 1784.
I 1790 gifta han seg med songarinna Maria Margarethe Marchand, som han reiste med i ein operatrupp til Leipzig, Praha, Venezia og Firenze.
I 1798 i München vart han assisterande kapellmeister i det som då var eit av dei viktigaste musikksentera i Europa, men i 1807 var han misnøgd med behandlinga han fekk i hoffet og ønskte å kome seg vidare i karrieren. Han forlet München og vart kapellmeister i det mindre og mindre viktige hoffet i Stuttgart for den nye kongen av Württemberg, Fredrik I. Etter fem år der flytte han til Karlsruhe, der han var resten av livet sitt ved Det kongelege konservatoriet.
Sjølv om han ikkje var ein komponist i første rekke, var Danzi ein særs kompetent musikar. På sitt beste er musikken hans sjarmerande, tonerik og eit godt handverk. I dag er han hovudsakleg kjend for kvintettane for treblåseinstrument. Han komponerte for dei fleste sjangrar som fanst på den tida.
Francesca Lebrun (1756-1791), ein songar og komponist, var syster til Franz Danzi.
I Schwetzingen er konserthallen i byen kalla opp etter han i 2005.
Utvalde verk
Nokre av musikkverka hans er:
Gutâifjella
Gutâifjella er ei fjellkjede i dei indre austlege Karpatane i Maramureş fylke i Romania.
Ole Bull
Ole Bornemann Bull var ein verdskjend fiolinist og komponist i romantikken. Gjennom ei utilslørt interesse for norsk folkemusikk spelte han ei særs sentral rolle når ein eigen norsk kultur skulle byggjast opp att i tida etter unionsoppløysinga frå Danmark.
Livssoge
Ole Bull var son av Johan Storm Bull og Anna Dorothea Borse Bull (f. Geelmuyden). Faren var apotekar på Svaneapoteket i Bergen, og der vart Ole Bull fødd. Familien hadde òg ein eigedom på Valestrandsfossen på Osterøy. Her var Ole Bull fast kvar sumar frå han var liten gut, og det var her han fekk interesse for norsk folkemusikk. Men gjennombrotet i høve folkemusikken kom ikkje før Bull møtte Myllarguten i Bergen i 1831. Desse to vart vener for livet, og det var Myllarguten som lærte Bull dei første slåttane.
Eigedomen på Valestrand kjøpte Ole Bull i 1858 av mor si for 16 000 spesiedalar. Saman med broren Georg Andreas Bull bygde han eit nytt hus i sveitserstil, som vart heimen hans inntil han i 1872 kjøpte Lysøen i Os. Den nye villaen var teikna av Carl Fredrik von der Lippe, som òg har teikna Kjøttbasaren i Bergen. Ole Bull sin heim «Lille Alhambra» (i arabisk-maurisk stil og med russisk kuppeltårn) på Lysøen der Ole Bull levde dei siste 7 åra av livet sitt er i dag eit museum.
Bull som kunstnar
Allereie som tiåring var Bull ein framståande fiolinist. I tjueårsalderen vart han rekna som ein av Europas store virtuosar, og då han var mellom 30 og 40 år, gjorde han det verkeleg stort som artist i Nordamerika, der han pla opphalda seg om vintrane.
Robert Schumann, Mark Twain, Henry Wadsworth Longfellow, William Makepeace Thackeray og George Bernard Shaw var alle beundrarar av Ole Bull. Han var venn med Franz Liszt og mentor for Edvard Grieg, og han kjente Bjørnstjerne Bjørnson godt. George Sand brukte Ole Bull som modell for romanen Malgrètout, og Henrik Ibsen la mange av eigenskapane hans inn i eventyrpersonen Peer Gynt.
I 1850 grunnla Bull det første norske teateret. Men det var musikken som låg nærast hjartet hans. Konsertane hans i Europa og USA var umåteleg populære, og kvinner dåna når den staute, høge og visstnok svært sjarmerande nordmannen stod på scena. Han kunne ta omtrent kor mykje som helst i inngangspengar, folk kom for å høyra på han uansett.
Ettermæle
Det var i den storslegne sommarvillaen sin, Lysøen i Os sør for Bergen, at han enda sine dagar, med ein kvast røsslyng (favorittblomeen hans) i neven. Gravferda hans i Bergen var ifølgje rapportar den største og mest pompøse som Noreg nokon gong har sett.
Diverre pla ikkje Ole Bull skriva ned notane til musikken sin, for han hadde alle komposisjonane sine i hovudet. Difor finst det berre svært få att i dag av komposisjonane hans. Stjernestatusen hans sokk litt etter litt i åra etter at han døydde.
Ole Bulls plass i Bergen sentrum er oppkalla etter han, og sommarheimen hans på Lysøen har vorte museum med namnet Ole Bull Museum Lysøen, og vert òg nytta til konsertlokale.
Skopphornet
Skopphornet eller Skopshornet (1226 moh) er eit fjell i Sykkylven i Møre og Romsdal. Fjellet ligg mellom Hjørundfjorden, Storfjorden og Sykkylvsfjorden. Namnet er knytt til den vestlege delen av fjellet, der ein ser sjølve toppen. Forma Skopphornet er mest vanleg i Sykkylven. Fjellet er synleg langt til havs, og mellom fiskarar har Skoppshornet vore vanleg. Namnet Darmonsfjellet (Daurmålsfjellet) har vore brukt om høgdedraget austanfor Skoppshornet.
Tiago Henrique da Silva Pereira
Tiago Henrique da Silva Pereira er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus og FC Gifu.
Gérard Depardieu
Gérard Xavier Marcel Depardieu, mest kjend som Gérard Depardieu, er ein fransk filmskodespelar. Depardieu har vore med i over 120 filmar sidan han debuterte i 1965. Det mest kjennspake trekket hans som skodespelar er kontrasten mellom den noko grovhogde utsjånaden hans og det svært kjenslevare uttrykket han greier å få fram i rollefigurane sine.
Leaotăfjella
Leaotafjella er ei fjellkjede sentralt i Romania, nord for byen Târgovişte. Dei er ein del av Dei sørlege Karpatane og grensar til Bucegifjella i aust og Piatra Craiului i vest.
Den 2133 meter høge pyramideforma fjelltoppen Leaota er dekt av tett furuskog og her finn ein mykje urørt natur, ville dyr og enkelte sauegjetarar.
Öland
Öland er ei øy og eit landskap i Kalmar län i Søraust-Sverige. Det er det minste av dei svenske landskapa, og den nest største øya i Sverige. Ho ligg i Austersjøen like austom byen Kalmar, skilt frå fastlandet ved eit smalt sund. Öland grensar til Småland som ligg på den andre sida av Kalmarsund, vest for Öland. Öland er 137 km lang og 16 km brei.
Geografi og landformer
Öland er delt i to kommunar: Borgholm og Mörbylånga. Den sørlege Mörbylånga kommun blir dominert av eit prærie-aktig område kalla Stora alvaret. Området grenser mot vest til det eldgamle kulturlandskapet på Södra Öland, og dei to høvesvis udyrka og dyrka områda står samla på UNESCO si verdsarvsliste. Alvaret er eit skoglaust område på kalksteinsgrunn som har ein austleg, asiatisk flora lik han ein finn på andre sida av Austersjøen. Ei rekkje plantearter har Öland som sit einaste nordiske biotopen. Høgaste punkta er Högsrum, 55 moh
Historie
Det er funne neolittiske steinaldarbuplassar på øya, særleg på Alby. Öland har ei uvanleg rik historie, og var sidan bronsealderen eit svært viktig kulturområde for Austersjøen. I likskap med Gotland hadde Öland særs fruktbar jord avsett av isbreen etter den siste istida, og det voks fram eit rikt jordbruk med tidlege høvdingdøme på begge øyane. Eketorp borg i sør er eit minne om ein type bygdeborg frå sein bronsealder som i jernalderen vart eit befesta høvdingesete, og vart verande busett med mellomrom heilt til mellomalderen. I nord ligg Köpingsvik som var ein viktig handelsplass frå 700-talet og hadde stordomtida si i vikingtida.
Dei vestvendte stadane på øya låg strategisk i farleia gjennom Kalmarsund, og det vart tidleg bygd festningar langs sundet. Borgholms slott er eit seinmellomaldersk anlegg som brann ned i 1806 og ikkje seinare vart gjenoppbygt. Heilt sør ved Ottenby hadde det svenske kongehusa jaktmarker sidan Karl X Gustav, og her vart eit av dei tidlege fyrtårna i Sverige reist. Fyrtårnet, kalla Långe Jan, er i tillegg det høgaste fyrtårnet i Sverige med sine 41,6 meter, nesten ti meter høgare enn Långe Erik, fyrtårnet på nordspissen av øya.
Byar og økonomi
Trass ei rik landbrukshistorie voks det aldri fram særleg store byar på Öland. Dei fremste byane på Öland er Borgholm, Färjestaden, Kastlösa, Köpingsvik og Mörbylånga. Av mindre tettstader kan nemnast Algutsrum, Arontorp, Björkviken, Degerhamn, Grönhögen, Gårdby, Löttorp, Norra Möckleby, Rälla, Skogsby og Vickleby.
Fiske, landbruk, turisme og kalksteinsgruver er dei viktigaste inntektskjeldene. Färjestaden på vestkysten var lenge ferjeleie til fastlandet, men då Ölandsbrua vart bygt i 1973 knytte ho øya med berre få minutts køyretid til fastlandet. Brua er 6072 meter lang og med brua oppstod ein endå sterkare turisme på Öland, og mange tilsette i Kalmar fekk eit nytt, landleg alternativt buområde og førte sterk vekst til Mörbylånga kommun på Öland-sidan.
Ölands kommunalförbund er eit interkommunalt samarbeidsorgan mellom dei tre kommunane på øya. Sentrale samarbeidsområde er innan turisme, næringsliv, planarbeid og redningsteneste.
Heraldikk
Det første våpenet til Öland vart godkjent alt i 1560 men det kom til å ta fleire hundre år før det rette våpenet vart fastlagt, noko som ikkje skjedde før 1944. Våpenet til Öland og Åland hadde vorte blanda saman, noko som ikkje vart oppdaga før 1900-talet. Etter oppdaging vart det korrigert slik at våpenet til Öland vart tilpassa, medan Åland fekk halde sitt uendra. I løpet av åra hadde Åland vorte eit finsk fylke.
Våpenet blir krona med ei hertugkrone, medan hjorten symboliserer statusen til Öland som kongeleg viltpark.
Matzendorf
Matzendorf er ein kommune i distriktet Thal i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 510 meter over havet.
Kommunen ligg i Dünnerndalen. Han består av landsbyen Matzendorf og grenda Mühli.
Rochefort i Charente-Maritime
Rochefort er ein hamneby og kommune vest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Charente-Maritime i regionen Nouvelle-Aquitaine og har om lag 25 000 innbyggjarar. Eit uoffisielt namn på byen er Rochefort-sur-Mer, men din siste biten vert vanlegvis ikkje nytta.
Glenn Close
Glenn Close er ein nordamerikansk skodespelar, kanskje best kjend for rolla si i filmen Fatal Attraction (1987). Close har vunne ein Emmy-pris, tre Tony-prisar og to Golden Globe-prisar. Ho har vore Oscar-nominert fem gonger.
Rochefort i Charente-Maritime
Historie
I desember 1665 vart Rochefort vald av Jean-Baptiste Colbert som ein stad for «tilflukt, forsvar og forsyningar» for den franske marinen. Det vart bygd festningsverk i militærhamna av Vauban, Louis XIV sin kommisær for festningsverk. Mellom 1666 og 1669 fekk kongen bygd «Corderie Royale» (den då lengste bygningen i Europa) for å lage tauverk for franske skip i krig. Produksjonen av tauverk vart lagt ned i 1867, og i 1926 vart arsenalet i Rochefort òg lagt ned. Bygningen vart sett i brann av okkupasjonsstyrkane i 1944 og stod tom i tjue år. I dag er bygningen bygd opp att for kommunale formål og turisme. I 1766 vart det bygd ein bagne, ein straffekoloni der ein dreiv straffarbeid. Slike straffekoloniar var på den tida vanleg i militære hamner og marinebasar, som i Toulon eller Brest, fordi dei gav tilgang til gratis arbeidskraft.
Utanfor Rochefort ligg øya Île-d'Aix, der Napoleon Bonaparte heldt seg fleire dagar i håp om å rømme til Amerika, før han overgav seg til Kaptein F. L. Maitland om bord på HMS «Bellerophon» den 17. juli 1815. Dette enda «Dei hundre dagane».
Rochefort er eit døme på ein såkalla ville nouvelle eller 'ny by' frå 1600-talet. Det vil seia at utforminga og bygningane kom av politiske årsaker. Årsaka til at Rochefort vart bygd kom i stor grad av at den kongelege makta ikkje kunne stole på dei opprørske protestantane i La Rochelle, som ardinal Richelieu måtte omleire eit par tiår tidlegare. Langt inn på 1900-talet vart Rochefort stort sett rekna som ein garnisonsby. Turistindustrien, som hadde eksistert lenge på grunn av kurbadet i byen, auka på 1990-talet.
Aros Bay
Aros Bay er ei bukt søraust på Islay i Skottland.
Ing
Ing eller Ingvaz er namnet på ein urgermansk gud med noko uklår identitet. Ein identifiserer han ofte med grødeguden Frøy, mellom anna fordi Snorre Sturlason seier i Heimskringla at Yngvi var eit anna namn for Frøy. Ynglingane i Ynglingesoga skulle difor stamma frå Frøy. Norrøne skaldekvad let ofte namnet Yngve vera eit heite for konge.
I den eldre fuþarken vart runa med lyden ng kalla Ing eller Ingwaz.
Det gamalengelske runekvædet skriv òg om denne runa:
Omsett: ''Ing vart først sett mellom aust-danene. Sidan fór han aust over havet. Vogna fór etter han. Soleis nemnde hardingane denne helten''.
Tacitus nemner at Ingwaz var ein av tre stammefedrar for dei germanske folka. Dei andre var Irmin og Istvo. Ing var ættefar til Ingveonane, samleordet for folkeættene langsmed Nordsjøen: Anglarane, Danene, Sveane, Jydane. Islandske forskarar, mellom dei Bjarni Aðalbjarnarson, har lagt fram at det med tida gjekk føre seg ei samansmelting mellom ætteguden Ing og grødeguden Frøy, slik at dei samla vart til Yngve-Frøy. Opphavet til guden og namnet skriv seg då frå tidleg germansk tid, og ordet Ing er i dag nærast umogleg å tyde.
1645 Waterfield
1645 Waterfield er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 24. juli 1933 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Edno Roberto Cunha
Edno Roberto Cunha er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Goldie Hawn
Goldie Jean Studlendgehawn, seinare Goldie Jeanne Hawn, er ein USA-amerikansk filmskodespelar. Ho er særleg kjend frå komediefilmar frå 1970-, 1980- og 1990-åra. Ho vann Oscar-prisen for beste kvinneleg birolle i filmen Cactus Flower frå 1969.
1644 Rafita
1644 Rafita er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Rafita. Han blei oppdaga den 16. desember 1935 av Rafael Carrasco ifrå Observatorio Astronómico de Madrid i Madrid.
Mikroorganisme
Mikroorganismar eller mikrobar er små organismar som normalt berre er synleg i mikroskop. Mikrobar av ulike slag kan tola store fysiokjemiske påkjenningar, slik som svært høgt trykk, temperaturar over 100 °C, pH 1–12 og saltkonsentrasjonar på 0–30 %.
Mikroorganismar er heilt nødvendige for å oppretthalda dei biologiske prosessane i naturen.
Læra om mikroorganismar vert kalla mikrobiologi. Døme på mikroorganismar er bakteriar, arkar, algar, sopp og protozoar.
Gene Wilder
Gene Wilder var ein USA-amerikansk skodespelar fødd i Wisconsin som Jerome Silberman. Han er kjend for rollar i filmane Blazing Saddles, The Producers og Young Frankenstein, der han arbeidde saman med Mel Brooks, og fire filmar laga med Richard Pryor: Silver Streak, Stir Crazy, See No Evil, Hear No Evil og Another You, og som Willy Wonka i Willy Wonka & the Chocolate Factory frå 1971.
Tidleg liv
Wilder blei fødd i Milwaukee i Wisconsin i ein familie av innvandra russiske jødar. Han studerte drama ved University of Iowa der han gjekk ut i 1955, og var seinare student ved Bristol Old Vic Theatre School i England. I 1960-åra blei han kjend for Broadway-rollar i skodespela The Complaisant Lover og Roots. Den første filmrolla hans var i Bonnie and Clyde-filmatiseringa frå 1967, der han spelte ein gravferdsagent.
Carles Puyol
Carles Puyol i Saforcada er ein spansk fotballspelar, som spelar for Barcelona i spansk Primera Division og for det spanske landslaget. Han har spelt for Barcelona i heile proffkarrieren sin, og vart seriemeister med Barcelona i 2005, 2006, 2009, 2010 og 2011. Han vann òg den europeiske meisterligaen med Barcelona i 2006 og 2009. Puyol debuterte for det spanske A-landslaget 15. november 2000, og har spelt fast for landslaget sidan då. Han var med i Spania sin tropp til alle EM og VM frå 2002 til 2010. I fotball-EM i 2008 spelte han dei fleste kampane då Spania vart europameistrar. Han spelte i alle sju kampane då Spania vart verdsmeistrar i fotball-VM i 2010, og vart matchvinnar i semifinalen mot Tyskland, der han skåra det einaste målet i kampen.
Georg Fredrik Christopher Fasting
Georg Fredrik Christopher Fasting var ein norsk skulemann og forfattar. Han var fødd i Bergen, oppvaksen på prestegardane i Jostedalen i Luster i 1840-1845, i Jølster frå 1845-1857 og i Førde frå 1857. Han tok artium i 1854 og cand. theol. i 1860. Han var lærar på Aars & Voss skole frå 1864, Tanks skole frå 1869, styrar ved Sarpsborg middelskole 1873-91, Dragefjeldets skole i Bergen 1891-1892 og rektor ved Asker Seminar 1892-1912, som flytta til Holmestrand i 1899. Fasting tok doktorgraden med avhandlinga «Fromheden og elendigheden». Han gav ut ei rad lærebøker og bøker med religiøst innhald. Fasting døydde i Trondheim.
Măcinfjella
Măcinfjella (rumensk Munţii Măcin) er ei fjellkjede i Tulcea fylke i Dobruja i Romania. Ho er ein del av Nord-Dobruja-massivet og ligg mellom Donau i nord og vest, elva Taiţa og Culmea Niculiţelului i aust og Casimceaplatået i sør. Sett frå Donau ser dei ut som eit fjellområde, men er eigentleg berre låge åsar.
Aberlady Bay
Aberlady Bay er ei bukt i East Lothian i Skottland mellom Aberlady og Gullane.
I 1952 vart Aberlady Bay det første lokale naturreservatet (LNR) i Storbritannia. Den skotske ornitologklubben har hovudkvarteret sitt ved Aberlady med panoramautsikt over bukta.
Aberlady Bay er ein del av John Muir Way, ein lang vandringsveg frå Fisherrow (Musselburgh) til Dunglass. Vegen er òg ein del av nordsjøløypa i East Lothian.
Skipsforlis
Åtte historiske fiskefartøy ved Kilspindie har vorte erklært maritimt scheduled monument.
To forliste XT-fartøy, treningsutgåva av ubåtklassen X frå 1946, vart taua til bukta og ligg i dag fortøydd til ei betongblokk og nytta under flyøvingar i Royal Air Force som skytemål.
Morten Bing
Morten Bing er ein norsk musikar og kulturhistorikar. Morten Bing spelar ei rekkje instrument, mellom anna gitar, tenorgitar, 5-strengs banjo, mandolin, oktav-mandola, bouzouki, English guitar og Appalachian dulcimer. Han tok i 1973 initiativet til folkrockgruppa Folque, og var med på alle plateinnspelingane til gruppa.
Bing er cand.philol. med hovudfag i etnologi og førstekonservator NMF. Han arbeidde fram til 2020 ved Norsk Folkemuseum der han 2000-2015 var leiar for Forskings- og utstillingsseksjonen, 2016-2019 leiar for Kulturhistorisk seksjon. Hovudoppgåva hans i etnologi «Aldri forglemmer jeg dagene der, – ut på Presteskjær!» (1990), tok for seg ferielivet på eit godtemplarungdomssommarheim. Han har seinare skrive boka Østkanthjemmene og Østkantutstillingen (2001) om buskikkane til arbeidarklassen i Oslo i mellomkrigstida og om bustadreformatoren Nanna Broch.
Han har vore prosjektleiar for ei rekkje utstillingar ved Norsk Folkemuseum, blant anna «Back to the 80s» (2009) og «50-talet – drøm eller virkelighet» (2010).