cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fruen fra Havet
Handling
Doktor Wangel er lege i ein liten kystby i Nord-Noreg. Han har to døtrer frå det første ekteskapet sitt, Bolette og Hilde. Etter at den første kona hans døydde, gifta han seg opp att med Ellida, som er mykje yngre enn han. Ho er dotter av ein fyrvoktar, og har vakse opp ute i havgapet. Ellida og Wangel fekk ein gut saman, som døydde som spedbarn. Etter den tida har dei ikkje hatt noko skikkeleg ekteskap eller seksualliv, og doktoren er bekymra for den mentale helsa til Ellida.
Doktor Wangel har skrive til Bolette sin tidlegare huslærar Arnholm og invitert han til å koma og vitja dei, fordi han trur det vil ha gunstig verknad på Ellida. Men Arnholm misforstår og trur det er Bolette som går og ventar på han, og han prøve å lokkar henne til seg ved å bruka høvet til å koma seg ut i verda som agn. Då Bollete skjønner at Arnholm eigenleg ønsker ekteskap, nektar ho først, men mot slutten av skodespelet går ho motstrevande med på å gifta med seg den gamle læraren sin. Dette gjer ho berre sidan ho ser det som det einaste høvet sitt til å koma seg ut i verda og få læra ting på andre måtar enn frå bøker.
Ellida var ti år tidlegare trulova med ein sjømann. Etter å ha utført eit mord på ein skipskaptein blei han nøydd til å rømma, men han bad ho om å venta på han til han kom tilbake for å henta henne. Ho freista forgjeves å heva trulovinga, men sidan Ellida følte at ho svor ved havet på å gifta seg med den framande, klarer ho ikkje skyva han frå seg. Denne framande mannen har ei dragande makt over henne, og når han no etter alle desse åra kjem tilbake for å ta henne med seg, forstår Wangel at han er nøydd til å gje Ellida eit fritt val mellom å bli hjå han eller reisa med den framande. Ho vel då å bli hjå mann, og stykket ender med at den framande dreg bort medan Ellida og Wangel tek fatt på eit nytt samliv.
Tolkingar
Stykket er blitt filmatisert ei rekkje gonger på ulike språk. Det er også laga eit ballettstykke av det med koreografi av Birgit Cullberg og musikk av Knudåge Riisager, som hadde premiere på Metropolitan Opera House i 1960. Det blei også oppført i Bergen.
Ornsay
Ornsay er ei lita tidvassøy aust for Sleathalvøya på Isle of Skye i Indre Hebridane i Skottland.
Ornsay skjermar den naturlege hamna ved landsbyen Isleornsay. Ornsay fyr står på naboøya, Eilean Sionnach.
435 Ella
435 Ella er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. september 1898 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf og Friedrich Karl Arnold Schwassmann ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Isle of Mull
Isle of Mull eller berre Mull (skotsk-gælisk Muile) er den nest største øya i Indre Hebridane på vestkysten av Skottland i Argyll and Bute.
Med eit areal på er Mull den fjerde største øya i Skottland og den fjerde største av øyane som ligg rundt Storbritannia. I 2001 hadde øya 2667 innbyggjarar, men om sommaren kjem det mange turistar her. Dei fleste innbyggjarane bur i Tobermory.
Historie
Mull har vore busett sidan kort tid etter den siste istida for rundt 6000 f.Kr. I bronsealderen vart det bygd bautasteinar, brochar og ein steinsirkel her. Ein har også funne mange gravrøyser, steingraver, ståande steinar, keramikk og knivblad frå denne tida her.
I jernalderen mellom 600 f.Kr. og 400 e.kr. vart det bygd festningar og gardsbruk. Dei første kristne kom her på 500-talet og i 563 trur ein at kristendom kom til det britiske fastlandet med St. Columba, då han reiste frå Irland og grunnla eit kloster på øya Ioan, like sørvest for Mull.
På 1300-talet vart Mull ein del av Lord of the Isles. Etter at herredømet kollapsa i 1493 tok MacLean-klanen over øya og i 1681 gjekk ho til Campbell-klanen.
I 1588 låg eit av skipa i den spanske armadaen, «Florenica», i Tobermory Bay og vart søkkt der, visst nok med med gullbarrar verdt 300 000 pund om bord. I 1773 vart øya vitja av Samuel Johnson og James Boswell under den kjende reisa si til Hebridane.
Tonara
Tonara (sardisk Tonàra) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 2 019 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 52.02 km² og ligg i ei høgd på 900 meter over havet.
Isle of Mull
Historie
Under Highland clearances på 1700- og 1800-talet fall folketalet frå 10 000 til mindre enn 4000.
Cupfinalen i fotball 2013/Menn
Cupfinalen for menn 2013 var den siste og avgjerande fotballkampen i Noregsmeisterskapen i fotball for menn, den 108. cupfinalen i Noreg. Kampen stod mellom Molde Fotballklubb og Rosenborg Ballklub frå Trondheim, og vart avvikla søndag 24. november 2013 på Ullevaal Stadion i Oslo. Molde FK vart norsk meister etter å ha vunne med 4–2 over Rosenborg BK. Det var fjerde gongen klubben vann NM-finalen. 24 828 tilskodarar var til stades på arenaen.
Andre Geim
Andre Konstantin Geim er ein russisk–nederlandsk–britisk fysikar og materialvitar. Han er oppdagar av karbonmaterialet grafén, og har òg gjennomført eksperiment med magnetisk levitasjon som fekk ein frosk til å levitere. Dette eksperimentet førte til at han vart tildelt Ig Nobelprisen i 2000, saman med Michael Berry.
Cupfinalen i fotball 2013/Menn
Laga
Molde stilte med fylgjande mannskap: Ørjan Nyland, Martin Linnes, Even Hovland, Vegard Forren, Knut Olav Rindarøy, Mattias Moström, Emmanuel Ekpo, Magne Hoseth, Jo Inge Berget, Daniel Chukwu og Fredrik Gulbrandsen. Mats Dæhli kom inn for Moström i det 53. minutt, medan Tommy Høiland og Daniel Berg Hestad kom inn i sluttminutta i staden for høvesvis Gulbrandsen og Chukwu.
Andre Geim
Andre Geim vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2010, saman med Konstantin Novoselov for oppdaginga av materialet grafén.
Cupfinalen i fotball 2013/Menn
Laga
Rosenborg sitt lag bestod av: Daniel Örlund, Jon Inge Høiland, Stefan Strandberg, Tore Reginiussen, Jørgen Skjelvik, Tobias Mikkelsen, Mikkel Diskerud, Ole Selnæs, Mike Jensen, Jonas Svensson og John Chibuike. Nicki Bille Nielsen kom inn i staden for Selnæs i det 76. minutt, medan både Høiland og Svensson vart bytta ut etter 84. minutt til fordel for høvesvis Christian Gamboa og Pål André Helland.
Andre Geim
Geim avla doktorgraden sin ved instituttet for faststoffysikk innan Det russiske vitskapsakademiet. Han vart seinare professor ved Radboud universitet i Nijmegen i Nederland, og har sidan 2001 virka som professor ved University of Manchester. Han er medlem av Royal Society.
Cupfinalen i fotball 2013/Menn
Måla
Rindarøy gav Molde leiinga i det 16. minutt, men allereie eit minutt seinare hadde Diskerud utlikna. Reginiussen sende Rosenborg i føringa i det 49. minutt. Sidan utlikna Berget i det 71. minutt og Hoseth snudde kampen med ei skåring i 82. minutt. I sluttsekundane fastsette Tommy Høiland sluttresultatet til 4-2 til Molde.
Svein Oddvar Moen frå Haugar dømde kampen.
Geografiske ytterpunkt i Estland
Dette er liste over geografiske ytterpunkt i Estland. Dette er punkt som ligg lengst nord, sør, aust eller vest i landet.
Isle of Mull
Historie
Mull har fleire historiske byggverk som Duart Castle og Torosay Castle, som begge er opne for publikum frå påske til september. Mausoleet til Lachlan Macquarie, guvernør i New South Wales frå 1809 til 1822, ligg i landsbyen Gruline på øya.
Utdanning
Det ligg ein vidaregåande skule på øya og fleire grunnskular. Elevar heilt sørvest på øya (frå Bunessan til Fionnphort) går på Oban High School og på Oban. Resten av øya går på Tobermory High School.
Geografi
Mull har ei 480 km lang kystlinje og klimaet vert påverka av Golfstraumen. Det indre av øya er dominert av fjell og den høgaste fjelltoppen er Ben More på 966 meter over havet. Fleire halvøyar, som hovudsakleg består av lyngheier, går ut i alle retningar frå midten av øya.
På Aroshalvøya i nord ligg hovudbyen Tobermory, som var ein burgh fram til 1973 då dette systemet vart nedlagd. Andre landsbyar er Salen og Calgary. Ross of Mull ligg i sørvest med landsbyane Bunessan, Pennyghael, Uisken og Fionnphort. Lochbuie, Lochdon og Craignure ligg i aust.
Fleire andre øyar ligg utanfor vestsida av Mull, mellom anna Erraid, Inch Kenneth, Iona og Ulva. Mindre folketomme øyar er Eorsa, Gometra, Little Colonsay, Treshnish Isles og Staffa med of Fingal's Cave. Calve Island er ei busetnadslaus øy i Tobermory Bay. To skjer med fyr ligg sørvest for Mull, Dubh Artach og Skerryvore. Torran Rocks er ei stor grunne med skjer og holmar, som dekkjer om lag 39 km². Desse ligg 3 km sørvest for Mull, mellom halvøya Ross of Mull og Dubh Artach. Frank Lockwood's Island nær Lochbuie er kalla opp etter svogeren til den 21. MacLean of Lochbuie, som var riksadvokat frå 1894-5.
Transport
Mull har ferjesamband til fastlandet mellom Oban og Craignure (om lag 45 minutt), frå Kilchoan til Tobermory og Lochaline til Fishnish (om lag 15 minutt).
Det går båt frå Fionnphort på Mull til naboøya Iona og frå Oskamull til Ulva.
Isle of Mull Railway går frå Craignure til Torosay Castle.
Det er mogeleg å ta fly til Mull til ein privat liten flyplass nær Salen.
Kjelder
''
Lugo
Lugo er ein by nordvest i Spania i den autonome regionen Galicia. Han er provinshovudstaden i provinsen Lugo. Kommunen har kring 95 000 innbyggjarar og er den fjerde største i Galicia.
Historie
Byen vart truleg grunnlag av keltarar. Seinare vart han erobra av Paulus Fabius Maximus og kalla Lucus Augusti i 13 f.Kr. ved ein romersk militærleir. Byen høyrte til den romerske provinsen Hispania Tarraconensis og var hovudbyen til caporane. Sjølv om han vart liten var han den viktigaste romerske byen i det som vart Gallaecia i romartida, setet for ein conventus, og ein av tre slike i Gallaecia. Seinare var han ein av to hovudstader i Gallaecia og gav namn til Callaïci Lucenses. Han låg midt i eit stort gullgruveområde, som i romartida var særs aktivt.
Andre Geim
Geim vart i 2012 utnemnd til Knight Bachelor. Han vart dermed adla og fekk rett til å føre tiltaleformen sir føre namnet sitt.
Lugo
Historie
Lucus vart sete for ein biskop seint på 400-talet og var eit administrativt senter for suebane og vestgotarane, før han kom i forfall. Midt på 700-talet vart byen forlaten. På 900-talet vart det gjort forsøk på å gjenoppbygge byen, og seinare var Lugo med domkyrkja si eit valfartsmål lik Santiago de Compostela.
Med opprettinga av Lugo-provinsen i 1833 fekk Lugo klart større tyding enn jamstore byar i nærleiken, som Mondoñedo og Ribadeo. Utviklinga fortsette då jernbanen kom til byen i 1875. På 1970-talet gjekk byen gjennom utvikling som skipinga av industriområdet Ceao i 1979, og ein totalrenovasjon av bymurane. I 2000 blei dei romerske murane utropt til verdsarv av UNESCO.
Kendo
Kendo (剣道), (剣 for sverd, 道 for vegen eller måten), er ein japansk kampsport med fekting. Kendo utvikla seg ifrå tradisjonelle teknikkar innan japansk sverdkunst, kjent som kenjutsu.
Kendo er ein krevjande aktivitet på det fysiske og mentale planet, som er prega av formaliserte verdiar rundt kampsporten og krevjande sportslege element.
Utøvarar av kendo vert kalla kendoka (剣道家), som tyder ein som utøver kendo, eller kenshi (剣士), som tyder sverdmann.
Kendo vert utøvd i tradisjonelle klede og ei rustning kalla bogu, med ein eller to bambussverd kalla shinai. Rørslene i kendo er forskjellige ifrå europeisk fekting, på grunn av korleis sverda i Japan er lagd forskjellig ifrå dei europeiske. Måten det er brukt på er også forskjellig. Ulikt vestleg fekting brukar kendo slag med ein definert egg på enden av shinaien.
Tidleg kambrium
Tidleg kambrium eller nedre kambrium (òg kalla caerfai, waucobium eller georgium) er den første av tre geologiske epokar i kambrium. Han varte i perioden som starta for 542 ± 0,3 millionar år sidan og varte til 513 ± 2 millionar år sidan. Den kambriske eksplosjonen der særs mange fleircella organismar starta å dukke opp skjedde under tidleg kambrium. Tidleg kambrium er vidare delt inn i to aldrar som ikkje har fått namn av ICS.
Kendo
Sporten er meint å passe for alle uavhengig av kjønn.
Gradering
Det finst ikkje noko beltesystem i kendo og ein har ikkje noko plagg som signaliserer gradering. Det eksisterer eitt sett kyu-grader for nybyrjarar, og dan-grader for dei som har oppnådd eit nivå tilsvarande svart belte i andre sportar.
På syttitalet gjorde ein dei høgaste graderingane vanskelegare å oppnå som ein heider til den avdøde 10. danen Moriji Mochida for hans dyktigheit. Det er no i praksis umogleg å oppnå høgare rangering enn 8. dan, i seg sjølv ein grad med ein av verda sine høgste strykprosentar.
Skader
Kendo er ein tøff sport der ein utdeler hogg og støyt imot kvarandre. Ei god rustning dempar kor hardt ein kjenner slaga, og alle rustningar skal gjere hugga ufarlege. Under moderne trening og konkurranse er skadane som regel avgrensa til belastningsskader, stikkskader og blåmerke. Det er populært å gå til innkjøp av ekstra vern, for handledd, kne og hæl.
Av tryggingsomsyn er tsuki-støytet imot halsen forbode å utføre utan dan-gradering og spesielle avgrensingar, sjølv om hjelmen har spesielt halsvern. Det eksisterer eigne dojoar i Japan for den som ønskjer ekstremt hard fekting med skader, men dette er langt utanom det som er vanleg og går over i det som må kunne kallast ein sær form for ekstremsport.
Til samanlikning har trening i Iaido og Iaijutsu med shinken ein viss risiko for alvorleg og livstruande skade ved feil utføring og uhell. Dette skjer forholdsvis sjalden.
Sjå og
Utøvarar med naginata driv ein liknande kampsport med ein japansk form for hellebard og ei rustning mykje lik den ein nyttar i kendo. Utøvarar av kendo kan konkurrere imot ein utøvar med naginata. Dette er gjerne uformelle samankomstar, då dei fleste ikkje er lært opp i eit pensum der forskjellige våpentypar i fekting konkurrerer.
Tidleg kambrium
Tidleg kambrium var ei tid med ekstrem endringar både for livet på jorda (som den kambriske eksplosjonen) og i det geologiske landskapet (som oppdelinga av superkontinentet Pannotia). mange enkle spor etter markar byrja å verte vanlege i tidleg kambrium og sein i ediacara, perioden før, men dei vart raskt etterfølgd av små primitive skaldyr kalla småskaldyrsfaunaen som blømde i slitten av edicara og i byrjinga av tidleg kambrium. Småskaldyrfaunaen vart etter kvart erstatta av den meir komplekse tommotiske faunaen. Ein kjenner ikkje så godt forholdet mellom den faunaen og den moderne faunaen, men han døydde fort ut og vart erstatta av den meir moderne faunaen som følgde den kambriske eksplosjonen. Med den kambriske eksplosjonen dukka dei fleste moderne dyrerekkjer opp, i tillegg til mange som døydde ut.
Superkontinentet Pannotia delte seg opp tidleg kambrium for rundt 540 millionar år sidan og vart til dei mindre kambriske kontinenta Laurentia, Baltica og Siberia. Dei grunne havområda i tidleg kambrium forma eit gjestmildt miljø for livet, som gjorde at lyset lett nådde sjøplantene, og som igjen gjorde at dei vart særs mangfaldige og etter kvart byrja å byggje korallrev. Dei første trilobittane, ei viktig leddyr, dukka opp i tidleg kambrium og skulle utvikle seg stort dei første fire periodane av paleozoikum.
Dei første medlemmene av glasssvampar dukka opp tidleg kambrium.
Kjelder
''
Missil
Eit missil er innanfor militær terminologi ein rakettdriven robot med stridshovud, som er meint for å øydeleggje mål som det ikkje er tenleg å skyte på med ein kanon. Eit missil er alltid utstyrt med eit styringssystem, i form av eigne sensorar for sjølvstendig styring eller målsøking, og/eller kommunikasjon med målsøkingsutstyr på eininga som skyt eller andre stader.
Toompea
Toompea (tysk Domberg eller «Domåsen») er ein kalksteinsås sentralt i Tallinn, hovudstaden i Estland. Han er 20–30 meter høgare enn byen rundt og dekkjer eit område 400 × 250 meter. I segnene er åsen gravhaugen til Kalev, reist i minnet hans av den sørgjande kona. På åsen ligg parlamentsbygningen i Estland, Riigikogu.
Historie
Ein meiner at den første treborga, Lindanise, vart bygt på åsen anten på 900- eller 1000-talet av innbyggjarar i det gamle estiske grevskapet Revalia. Han var truleg ein av dei første busette områda i det som seinare vart Tallinn.
I 1219 vart borga overteken av danske krossfarar – leidde av Valdemar II. I følgje ei segn som er populær hos danskane, fall det aller første danske flagget (Dannebrog) frå himmelen under eit kritisk punkt i slaget som vart utkjempa nær borga, og danskane fekk styrke og vann difor slaget over estarane.
På toppen av Toompea-borga (Castrum Danorum) står tårnet Pikk Hermann («Høge Hermann»). Den første delen av tårnet vart bygd 1360–70, og vart seinare ombygd på 1500-talet. Flagget på toppen av tårnet er eit av dei mest kjende symbola til dei som styrte landet.
Under forskjellige herskarar (Den tyske riddarordenen, Sverige, Det russiske riket) vart Toompea rekna som ein eigen by (Dom zu Reval) med eit eige styre. Byen hadde forskjellige særeigne rettar og privilegium. Toompea vart slått saman med Tallinn («den lågare byen») i 1878. Ein særeigen privatrett var i kraft i Toompea fram til 1944.
Den mykje ombygde Toompea-borga, som opphavleg bestod av palasset til leiaren, ei mellomalderfestning og den ekspresjonistiske paralamentsbygningen, huser i dag det estiske parlamentet. Fasaden til det klassisistiske palasset dominerer Lossi plats («Slottsplassen»), der den russisk-ortodokse Aleksander Nevskij-katedralen, som stod ferdig i 1900 òg ligg. Andre stader på Toompea er bygningen til den estiske regjeringa (òg kjend som «Stenbock-huset»), den lutherske katedralen (Toomkirik), som gav namn til Toompea (Domberg) og Det estiske vitskapsakademiet.
The Past Hundred Moons
Bortsett frå eit nytt spor inneheld albumet åtte remiksar av tidlegare Tangerine Dream-komposisjonar som opphavleg kom ut mellom 1977 og 1999. Seks av desse remiksane var tilgjengeleg før The Past Hundred Moons kom ut i ein avgrensa serie på tre 12"-vinylsinglar seint i 2000: «Meng Tian», «Stereolight» og «Astrophobia».
Remiksar
Medan «Astrophobia» og «Meng Tian» er remiksar av komposisjonar med same namn, gjevne ut på Mars Polaris og Great Wall of China (begge 1999) er seks andre spor omarbeidde spor frå seint i 1970-åra og tidleg i 1980-åra, men verken kva originale er eller kven som originale komponerte dei er ikkje nemnt i plateomslaget.
«Blue Spears» inneheld ikkje musikk frå tidlegare utgjeven materiale, men liknar på anna tidlegare ikkje-utgjeve materiale på Tangents. «Girl on the Stairs» er ein remiks av kompisjonen «Das Mädchen auf der Treppe» frå 1982 og liknar versjonen frå Limited World Tour Edition 1997 (1997). Dei to siste spora er remiksa utdrag frå konsertopptak frå tidleg i 1980-åra. Opphavet til «The Spirit of the Czar» er tittelsporet frå konsertalbumet Poland (1984), medan «The Comfort Zone» er remiksa frå «Logos Red» frå albumet Logos Live (1982).
Lhasa
Lhasa Tibetansk: ལྷ་ས་; Wylie: lha-sa;, nokre gonger kalla Llasa, er den tradisjonelle hovudstaden i Tibet. Byen er no hovudstad i Tibet-regionen i Folkerepublikken Kina. Byen er i tillegg tradisjonelt hovudsetet til Dalai Lama.
Lhasa tyder «staden til gudane». Byen ligg kring 3650 meter over havnivå og er med det ein av dei høgstliggjande byane i verda.
Historie
Den andre keisaren av Tibet, Songtsen Gampo, skal ha gjort Lhasa til hovudstad. Andre kjelder syner at landet vart styrt frå fleire byar, som skifta mellom å vera hovudstad.
I den første delen av 1900-talet kom fleire vestlege oppdagarar til byen. Mellom desse var Francis Younghusband, Alexandra David-Néel og Heinrich Harrer. I utgangspunktet var Lhasa ein heilag og lukka by, stengd for framande. I 1950-åra gjorde kinesrane seg stadig sterkare gjeldande, og ved hjelp av militære styrkar fekk dei styringa over Tibet. Frå 1959 har tibetanarar i eksil, leia av den fjortande Dalai Lama oppretthalde ei eksilregjering.
Turisme
Potalapalasset er definert av UNESCO til å stå på verdsarvlista for kulturminne. Andre viktige bygg er Jokhang, Norbulingka, Drepung-klosteret og Sera-klosteret.
Ein 1080 km lang jarnveg, Qinghai-Tibet jarnvegen til Lhasa er under bygging.
Torpè
Torpè (sardisk Torpè) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 2 869 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 91.5 km² og ligg i ei høgd på 24 meter over havet.
436 Patricia
436 Patricia er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 13. september 1898 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf og Friedrich Karl Arnold Schwassmann ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Morfologisering
Døme
Urnordisk hadde dette systemet av vokalfonem i trykksterk staving:
Urnordisk fekk på eit tidspunkt ein allofonisk regel som kan formulerast slik:
Dette innebar mellom anna at vokalfonema u uː oː a aː blei realiserte som [y yː øː æ æː] i omgjevnaden "/ __ C₀ [–bakre]". Det urnordiske substantivet foːtuR 'fot' hadde mellom anna desse bøyingsformene, her attgjevne i fonemisk og fonetisk transkripsjon:
Vekslinga mellom [oː] og [øː] er her allofonisk, sidan ho er føreseieleg ut frå den fonologiske omgjevnaden. I overgangen frå urnordisk til norrønt fall korte vokalar i trykkveik staving, og R blei til r:
Skiljet mellom [oː] og [øː] blei halde ved lag, men sidan dei trykkveike vokalane u og i hadde falle bort, blei no skiljet mellom [oː] og [øː] distinktivt eller fonemisk. I urnordisk var det suffiksa -uR og -iR som skilde nominativ eintal av foːtuR frå nominativ fleirtal frå kvarandre, men i norrønt var suffiks blitt like, medan skiljet mellom nominativ eintal og nominativ fleirtal kom fram gjennom rotvokalen – oː i den fyrste forma, øː i den andre.
Med andre ord har skiljet mellom [oː] og [øː] gått over frå å vere eit reint fonologisk fenomen i urnordisk til å få ein morfologi funksjon i norrønt:
Småsalamander
Småsalamander eller liten salamander (Lissotriton vulgaris, tidlegare Triturus vulgaris) er eit amfibium som finst i Noreg frå rundt Oslofjorden og langs kysten til Stavanger. I tillegg finst han i Trøndelag og på Helgeland nord til Vefsn.
Småsalamander kan bli 7–11 cm lang. Dyret er brunt, grått eller svart. Det har mørk strek gjennom auget og raudoransje buk med mørke flekkar.
Salamanderen lever i og ved dammar og tjørn. Liten salamander er ikkje like sterkt knytt til vatn som storsalamander.
Raudlistevurdering
Det finst mange livskraftige bestandar av småsalamander på Austlandet, Sørlandet og i Midt-Noreg, truleg meir enn 3500. Bestandane går tilbake blant anna som følgje av igjenfylling og drenering av yngledammane, forureining, fiskeutsetjing og endra arealbruk nær ynglelokalitetane. Spesielt i Rogaland og delar av Viken er det mange bestandar som har gått tapt, vidare blir nye bestandar trua av nye utbyggingar. Med bakgrunn i gjennomgang av Norge i Bilder er anslått tap av ynglelokalitetar litt mindre enn for storsalamanderen som ligg på ca. 0,5–0,7% per år (2016).
Småsalamanderen greier seg lengre i dammar som får redusert storleik på grunn av igjengroing, drenering eller delvis utfylling, enn storsalamanderen. Som følgje av kortare generasjonslengde og fleire bestandar enn storsalamander, blir bestandane vurderte av småsalamanderen derfor å vera livskraftige (LC).
Bestandane er likevel i tilbakegang og bør følgjast nøye.
Bambus
I Noreg vert bambus òg brukt som namn på planteslekta Bambusa, med over 70 artar. Bambusen er spesiell fordi han kan bli opptil 15 meter på berre 6 månadar. Han krympar og svell heller ikkje så mykje som anna treverk.
Bambusskot er ein vanleg ingrediens i asiatisk mat.
Bambus kan danna store skogar.
Pontevedra
Pontevedra (stundom skrive Ponte Vedra) er ein by nordvest i Spania. Han er provinshovudstaden i provinsen Pontevedra i Galicia og har kring 80 000 innbyggjarar.
Historie
Ei lokal segn fortel at Pontevedra vart grunnlagd av Teucer, ein helt i trojakrigen. Men historikarar og arkeologar er samde i at busetnaden truleg vart grunnlagd då Gallaecia (gamle Galicia) vart ein del av Romarriket rundt det første hundreåret fvt. Namnet på byen kjem frå det latinske Pons/Pontis (bru) og Veteris/Vetera (gammal), og Ponte(m)Vetera(m), «den gamle brua», som syner til den gamle romarbrua som kryssar Lérez. Brua står framleis. Etter romartida vart byen ein del av okngedømet til svebarane.
På 1100-talet vart Pontevedra eit viktig handelssenter. På 1400-talet nådde byen eit høgdepunkt som handels- og kommunikasjonssenter. Pontevedra var då ein av dei største byane i Galicia. Han var framleis ein handelsby på 1500-talet og fiske auka òg på denne tida. Frå hamna i Pontevedra vart det fritt leie ned elva og ut i havet, men etter kvart førte sedimentering i elva til at det ikkje lenger var mogeleg med stor skipsfart her.
På slutten av 1500-talet starta nedgangstida for byen. Situasjonen vart verre på 1600- og 1700-talet, etter kvart som hamna ikkje kunne nyttast lenger. I tillegg førte politiske avgjersler og familiekonfliktar til ein generell nedgang i handelen, og folk flytta frå byen. Faktisk vart folketalet halvert i denne tida. Epidemiar var òg ei medverkande årsak til dette.
På byrjinga av 1800-talet var Pontevedra ein liten, uviktig by. Fiske, kunst og handverk heldt økonomien gåande. Likevel vart Pontevedra hovudstad i ein ny provins i 1833. Då jernbanen kom til byen på 1800-talet livna byen til liv att.
Då byen gjekk inn på 1900-talet var han det kulturelle og politiske senteret i Galicia. Byen var òg eit senter for galicisk nasjonalisme. Den spanske borgarkrigen (1936-1939) og det påfølgjande Franco-diktaturet (1939-1975) sette ein stoppar for utviklinga til Pontevedra. Politisk undertrykking og økonomisk harde tider tvinga mange bort frå byen. Det var først i 1960-åra at byen fekk industri og den lokale økonomien kom seg litt på fote att. Industrien førte derimot raskt til miljø- og helseproblem, og fleire av dei måtte til slutt stengast.
Tilhøva i byen betra seg då diktaturet enda i 1977.
Kjelder
''
Sinimäed
Sinimäed (estisk Vaivara Sinimäed, «Dei blå fjella») er tre åsar nordaust i Estland. Sinimäed strekkjer seg frå vest til aust og består av Tornimägi, Põrguaugu mägi (òg kjend som Grenaderåsen) og Pargimägi (òg kjend som Lastekodumägi). Dei ligg i kommunen Vaivara vald nær kystbyen Sillamäe i Ida-Viru maakond.
Geografi
Sinimäed er slake åsar og ikkje fjell, som namnet kan tyde på. Likevel dominerer dei landskapet i området. Høgda på det omliggande kalksteinsplatået er i snitt 30 meter over havet, medan åsane er opp til 50 meter høgare. Pargimägi og Põrguaugu mägi er dei to høgaste åsane med høgder på 85 og 83 meter over havet, medan Tornimägi er noko lågare, 70 moh. Ryggen er om lag 3 km lang.
Åsane ligg på ei 5 km brei stripe mellom Finskebukta og skogane og myrene i Alutaguse, og plasseringa har vore strategisk viktig. Motorvegen Tallinn–Narva (E20) passerer åsane frå nord og jernbanelinja Tallinn–Tapa–Narva kjem frå sør.
I åsane finst nokre store kalksteinsblokker, men opphavet deira er usikkert. Ein meiner at dei anten vart danna av kontinentale isbrear (endemorener), av leirdiapirar eller ein kombinasjon av begge.
Militærhistorie
Under den første verdskrigen var Pargimägi med sine forsvarsstrukturar ein del av forsvarslinja til St. Petersburg. Det vart utkjempa kampar ved Sinimäed under den estiske sjølvstendekrigen i 1919.
Det fann stad omfattande slag ved Sinimäed mot slutten av den andre verdskrigen. Etter at bruhovudet ved Narva vart forsvart mot Den raude armeen i seks månader, fall tyskarane tilbake til forsvarslinja Tannenberg ved åsane. På tysk vert den austlegaste åsane kalla Kinderheimhöhe, den midtre Grenadierhöhe og den vestlegaste Liebhöhe. Det står eit minnesmerke over dei falne ved Põrgumägi.
Kjelder
''
437 Rhodia
437 Rhodia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. juli 1898 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Konstantin Novoselov
Konstantin «Kostja» Novoselov (russisk: Константи́н Серге́евич Новосёлов) er ein russisk–britisk fysikar ved University of Manchester. Novoselov har både russisk og britisk statsborgarskap og forskar på mesoskopiske system og nanostrukturar.
Novoselov har publisert over 60 vitskaplege artiklar i dominerande vitskaplege tidsskrifter, som mellom anna Nature, Science, Nature Materials, Nature Physics, Nature Nanotechnology, Reviews of Modern Physics og Physical Review Letters.
I 2008 mottok han Europhysics Prize «for å ha oppdaga og isolert eitt enkelt frittståande lag av karbon (grafén) og belyst dei enestående elektroniske eigenskapane til materialet».
Mykje av arbeidet hans har blitt gjort saman med kollegaen Andre Geim. Dei to mottok Nobelprisen i fysikk 2010 for arbeidet sitt med grafén.
Novoselov vart i 2012 utnemnd til Knight Bachelor. Han vart dermed adla og fekk rett til å føre tiltaleformen sir føre namnet sitt.
Stryn kommune
Stryn er ein kommune i Vestland fylke. I Stryn kommune har det vore to store rasulukker: rasulukka i Loen i 1936 og rasulukka i Loen i 1905.
Historie
Stryn kommune vart danna då han vart skild ut frå Innvik kommune i 1843. 1. januar 1964 vart Innvik og Stryn slått saman igjen, no under namnet Stryn kommune, saman med mesteparten av gamle Hornindal kommune, og 1. januar 1965 vart ein liten del av Gloppen kommune overført til den nye storkommunen. 1. januar 1977 vart Hornindal skilt ut att og vart på nytt ein eigen kommune.
Folketalsutvikling
Folketalet i kommunen fekk eit maksimum på 7218 innbyggjarar i 2017. Siste offisielle folketal er per.
Folketalsutvikling for noverande Stryn kommune frå 1843:
Ara
Ara blir mellom anna brukt om:
Midland
Midland kan visa til
Stadar
USA
Hakkenål
Ei hakkenål er ein reiskap som vert nytta til hakking. Hakkenåla ser ut som ei lang heklenål. Ho kan ha krok i begge endane. Hakkenåler vert laga av metall eller tre. Dei vert ofte nummerert etter tjukkleiken i millimeter.
Eplemost
Eplemost eller eplejuice er ein drykk laga av pressa eple og ikkje noko anna.
Eplemost kan òg vere laga av konsentrert eplemost som er blanda opp att med vatn til same volum som basisproduktet. For at eplemosten skal halde seg, vert han pasteurisert under tappeprosessen.
Nemningane «eplesaft» eller «eplenektar» er bruka om blandingsprodukt av eplemost, sukker og vatn, samt eventuelle andre tilsetjingsstoff. Eplesaft kan òg innehalde kolsyre.
Eplejuice frå Hardanger
«Eplejuice frå Hardanger» er ei beskytta produktnemning for ferskpressa most av eple frå Hardanger, som omfattar kommunane Jondal, Kvam, Granvin, Ulvik, Eidfjord, Ullensvang og Odda. Eplesortane som skal brukast, er gravenstein, summerred, aroma og discovery. Eplemost frå Hardanger kan merkast med teksten «beskytta geografisk nemning» og figurmerke for beskytta geografisk nemning.
Eplemost frå Hardanger er kjenneteikna ved ein lett syrleg og aromatisk eplesmak. Tradisjonen er dokumentert attende til 1700-talet. I 1818 skreiv prost Niels Hertzberg om hardangerbonden Knut Jåstad (f. 1744) at «han lærte sine Sambygdinger at gjøre sig nytte av de vilde Skovæplers saft. Han gjorde sig hertil presser med sterke Jernskruer og selde Saften i Bergen». Ved førre hundreårsskifte selde m.a. «Cideriet» og «Aga Cideri og saft» fabrikkprodusert eplesider og eplesaft frå Hardanger.
Tinnura
Tinnura (sardisk Tinnùra) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 245 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 3.85 km² og ligg i ei høgd på 328 meter over havet.
438 Zeuxo
438 Zeuxo er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. november 1898 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Ávdira
Ávdira (gresk Άβδηρα), tidlegare òg Abdera, er ein landsby og ein kommune i periferieininga Xánthi i periferien Aust-Makedonía og Thráki i Hellas, 17 km nordaust for munningen av Nestos (Mesta).
Kommunen har namn etter den tidlegare gresk byen Ávdira (Abdera) på kysten av Thráki. Innbyggjarane her var rekna for å vera einfaldige, sjølv om tenkjarar som Demokrit og Protagoras kom derifrå. Byen skal ha vore bygd av Herakles til minne om kjærasten hans, Abderus. Ávdira var i byrjinga ein fri by, men vart seinare underlagd Makedonia og etterkvart Romarriket.
Administrativ inndeling
Frå 2011 omfattar kommunen òg dei tidlegare kommunane Vistonída og Sélero. Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 19 005 innbyggjarar, medan kommunaleininga Ávdira hadde 3 341 og tettstaden med same namn 1 090 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Chandrayaan-1
Chandrayaan-1 er India sin første månesonde og blei skoten opp 22. oktober 2008 frå Satish Dhawan romsenter på søraustkysten av India. Sonden har med seg ei rekkja instrument som til saman veg 55 kg. Av desse har det infraraude spektrometeret (SIR-2) norsk deltaking i form av ei kontrolleining utvikla ved Universitetet i Bergen. Mål med sonden er å observera månen i synleg lys, infraraudt, nær-infraraudt og i høg- og lågenergisk røntgenstråling. Chandrayaan-1 ber òg med seg ein nedslagssonde med ei vekt på 35 kg. Denne ber med seg ein radarhøgdemålar, eit kamera og eit massespektrometer.
Namnet Chandrayaan kjem frå sanskrit og tyder 'månefartøy'.
Landslaget for lokalaviser
Landslaget for lokalaviser (LLA) er ein organisasjon for lokalaviser. Organisasjonen vart stifta på Voss i 1976 og arbeider for å fremja rammevilkåra og interessene til medlemsverksemdene.
Mellom dei første sakene LLA tok opp, var at også dei minste lokalavisene skulle verta inkluderte i den direkte pressestønadsordninga, noko ein fekk gjennomslag for i 1989. LLA representerer medlemsverksemdene i ulike statlege organ og utval.
LLA er ikkje ein tarifforganisasjon, og forhandlar derfor ikkje på vegne av medlemsverksemdene sine. Nokre av LLA-medlemene er også medlemer av Mediebedriftenes Landsforening (MBL).
LLA har eit sekretariat i Oslo. Generalsekretær er Rune Hetland. Styret i organisasjonen vert leia av Tomas Bruvik, som også er redaktør og dagleg leiar i lokalavisa Kvinnheringen. På årsmøtet til organisasjonens vert avisprisen Årets lokalavis delt ut.
Medlemmer
Per mars 2008.
Kollegium
Kollegium (lat: collegium) er ei samling av personar som i fellesskap styrer eller samarbeider om noko, ofte innan eit bestemt akademisk eller byråkratisk fagfelt.
Delta II
Delta II er ein rakett som opphavleg vart konstruert og bygd av McDonnell Douglas og har vore i bruk sidan 1989. Produksjonen vart seinare overteken av Boeing Integrated Defense Systems, ein Boeing-divisjon, fram til ansvaret for rakettproduksjonen vart lagt til United Launch Alliance i 2006. ULA marknadsfører Delta II-raketten for kundar frå dei amerikanske føderale styresmaktene, medan Boeing marknadsfører raketten for kommersielle kundar.
Historie
Opphavleg var det meininga at amerikanske rakettar skulle fasast ut for det amerikanske romferjeprogrammet, men då romferja Challenger eksploderte i 1986, tok ein oppatt Delta-programmet. Den første oppskytinga med ein Delta II rakett var den 14. februar 1989 og hadde ein GPS-satellitt om bord. Pr. august 2008 er 137 rakettar av typen Delta II skoten opp, med diverse nyttelast som til dømes kommunikasjonssatellittar, GPS-satellittar ,militære satellittar i tillegg til ei rekkje romsonder for NASA.
Kapsel i bakteriologi
Kapslar er strukturar av polysakkarid som finst på yta til mange bakteriar. Dei er viktige for overlevinga av bakterieseller i ein vert; dei vernar sellene mot immunsystemet til verten.
Kapslar ymsar mykje i oppbygging, sjølv innanfor den same arten. I Escherichia coli er det funne nesten 80 serotypar av kapslar. Trass i ymsinga i oppbygging, er spennet i strategiane nytta i biosyntesen og samansetjinga av kapslar avgrensa.
Tequila
Tequila er eit brennevin som hovudsakleg vert produsert i området rundt Tequila, ein by vest i Mexico og staten Jalisco, 65 km nordvest for Guadalajara og høglandet i Jalisco. Det er laga av blå agave (Agave tequilana azul), som veks naturleg i Mexico. Tequila har som regel eit alkoholinnhald på 38–40 %, men det finst òg fleire variantar med alkoholinnhald på 43–46 %.
Historie
Tequila vart først produsert på 1500-talet nær byen Tequila, som ikkje vart offisielt grunnlagd før 1656. Aztekarane hadde tidlegare laga ein gjæra drikk frå agaveplanta som dei kalla octli (seinare meir populært kalla pulque), lenge før spanjolane kom hit i 1521. Då dei spanske konquistadorane gjekk tom for sin eigen brandy, byrja dei å destillere agaven og produserte det første stadeigne brennevinet i Nord-Amerika.
Om lag 80 år seinare, rundt 1600, byrja Don Pedro Sánchez de Tagle, marki av Altamira, å masseprodusere tequila ved den første fabrikken i det som i dag er Jalisco. Ved 1608 hadde koloniguvernøren i Nueva Galicia byrja å skattlegge produktet hans. Tequilaen som er populær i dag vart først masseprodusert tidleg på 1800-talet i Guadalajara i Mexico.
Typar tequila
Tequila kjem vanlegvis i fem utgåver:
Det er ei vanleg mistyding at enkelte tequilaer inneheld ein mark i flaska. Berre visse mezcal-sortar, vanlegvis frå delstaten Oaxaca, vert seld con gusano, og starta først som eit marknadsføringstriks i 1940-åra. Marken er faktisk ei larve frå møllen Hypopta agavis som lever i agaveplanter. Om ein finn ein i plante under produksjonen tyder på skadedyr og derfor eit produkt med lågare kvalitet. Trass i at ein har prøvd å marknadsføre tequila som eit brennevin med høg kvalitet, på same måte som konjakk vert sett på i forhold til brandy, er det framleis enkelte produsentar som utnyttar situasjonen og viskar ut desse grensene.
Typar og merke
Tequila kan delast inn i to hovudkateogiar, mixto og 100 % agave. Mixtos nyttar opp til 49 % andre sukker i gjæringsprosessen, medan agave utgjer resten. Agavesukker er glukosebasert og er lettare for menneskekroppen å bryte ned. Mixtos nyttar både glukose- og fruktosesukker.
Tequilashot
Utanfor Mexico vert ofte ein shot med tequila servert med salt og lime. Dette vert kalla «tequila cruda». Ein tømmer då litt salt på handa, sleiker det av, drikk tequilaen og til slutt sitronen. Saltet gjer at tequilaen «brenn» mindre og den sure frukta balanserer og forsterkar smaken. Dette vert sjeldan gjort med lagra tequila sidan denne er glattare.
Arbat
Gamle Arbat (russisk Старый Арбат - Stranyj Arbat) er ei gågate i Moskva som går frå Arbatplassen til Smolenskajaplassen, som er ein del av Hageringen. Gamle Arbat har rykte på seg som den mest turistprega gata i Moskva med mykje underhaldning og suvernirbutikkar. Ho skil seg frå Nye Arbat som går parallelt til Gamle Arbat og har skyskraparar i stål, betong og glas.
Arbat vart først nemnd i 1493 som ein veg som gjekk frå Kreml til Smolensk. Opphavet til namnet er tatarsk og tyder «forstad» (det same som Rabat). På 1500- og 1600-talet vart det bygd flotte kyrkjer langs vegen, mellom anna ei som vart måla av Vasilij Polenov, Ein gardsplass i Moskva (1879).
På 1700-talet vart Arbat av den russiske adelen rekna som det flottaste bustadområde i Moskva. Gata vart nesten heilt øydelagd av ei brann under okkupasjonen til Napoleon av Moskva i 1812 og måtte så gjennoppbyggast. Aleksander Pusjkin budde her ein kort periode og det står ein statue av han og kona, Natalie, føre dette huset. Ein annan kjend forfarfattar frå Arbat var Andrej Belyj.
På 1900-talet vart gata noko renovert i Art Nouveau og konstruktivistiske stilar. Den mest originale bygningen i denne nye trenden er Melnikov-huset. Gata endar ved Hageringen, markert med det praktfulle bygget til Utanriksdepartementet. Samstundes vart dei fleste av kyrkjene langs Arbat rive ned.
Sidan 1986 har det vorte sett opp særeigne gatelykter langs Arbat. Her står fleire statuar, mellom anna av prinsesse Turandot føre Vakhtangov teater og ein annan av Bulat Okudzjava, ein sovjetisk visesongar, bard og diktar, som skreiv fleire songar om Arbat. Under perestrojka vart gata eit samlingspunkt for ulike ungdomsrørsler (som hippiar eller pønkar), samt gatemusikarar og kunstnarar. Viktor Tsoj-muren i ei av sideegatene til Arbat (Krivoarbatskij Pereulok) er eit av minnesmerka frå desse turbulente åra. Sjølv i dag samlar russisk ungdom seg på Arbat for å spele songane til Tsoj og andre russiske artistar.
Arbat er hovudkvarter for oljeselskapet TNK-BP, som held til i ein moderne bygning i starten av gata. I gata ligg mange restaurantar, som The Hard Rock Cafe. Mange av desse restaurantane er retta mot turistar i Moskva og vert av mange moskovittar rekna som for dyre og for dårlege samanlikna med andre delar av byen. Det er òg enkelte billigare restaurantar og kafear, som Mu-Mu.
Makalu
Makalu er med det femte høgaste fjellet i verda. Det ligg i fjellmassivet Mahalangur Himal i Himalaya, 14 km aust for Mount Everest på grensa mellom Tibet og Nepal. På den nepalesiske sida ligg det i Makalu-Barun nasjonalpark.
Toppane
Hovudtoppen er isolert og med form som ein firesida pyramide. På Makalu-massivet ligg det òg to noko lågare toppar, Kangchungtse og sørausttoppen.
I tillegg blir Chomo Lonzo rekna til Makalu-massivet. Fjellet ligg rundt fire km nord-nordaust for hovudtoppen, og er skild frå denne av ein om lag høg sadel. Med ei skardhøgd på 590 m har Chomo Lonzo status som ein sjølvstendig topp.
Klatrehistorikk
Det første forsøket på å klatre opp Makalu blei gjort av ein amerikansk ekspedisjon våren 1954. Dei prøvde å kome seg opp på sørsida av fjellet og nådde. Eit newzealandsk lag med blant anna Edmund Hillary som medlem prøvde også å klatre opp fjellet på om lag same tid, men kom aldri nemneverdig høgt opp på grunn av skade og sjukdom.
Ferrol
Ferrol er ein by i provinsen La Coruña i Galicia i Spania ved kyten av Atlanterhavet. Byen har kring 75 000 innbyggjarar og eit storbyområde som omfattar opp mot 250 000 innbyggjarar.
Makalu
Klatrehistorikk
Hausten 1954 var ein fransk ekspedisjon dei første som nådde toppen av den mindre Kangchungtse.
Ein ni mann stor fransk ekspedisjon under leiing av Jean Franco var dei første som lukkast i å få klatrarar opp på hovudtoppen. 15. mai stod dei to første på toppen Lionel Terray og Jean Couzy. Dagen etter følgde Jean Franco, Guido Magnone og sherpaen Gyalzen Norbu, og til slutt Jean Bouvier, Serge Coupé, Pierre Leroux og André Vialatte den 17. mai. Dette var dei første ekspedisjonen som lukkast med å få alle deltakarane opp på ein 8000 meters-topp. Ruta dei opna går over Makalu La og er i dag normalruta, med tilnamnet «franskeruta».
Ferrol
Byen har vore kjend for skipsverfta sine og har hatt ein av dei største spanske marinebasane sidan Bourbon-familien styrte landet. Før dette, på 1600-talet, var Ferrol det viktigaste våpenlageret i Europa. I dag er byen mest kjend for skipsverftet Navantia.
Fornorsking
Fornorsking kan vise til
Ferrol
Byen er fødestad for den spanske generalen Francisco Franco i 1892 og vart offisielt kalla El Ferrol del Caudillo frå 1938 til 1982.
Historie
Det er funne spor etter menneske i området her frå førhistorisk tid. I romartida fasnt det ein fiskelandsby her i det første hundreåret fvt. Etter Romarriket fall, vart Ferrol plyndra av vandalar, og i 411 erobra av suebar. I 584 vart kongedømet deira innlemma i kongedømet til vestgotarane.
Makalu
Klatrehistorikk
I 1975 var Marjan Manfreda første til topps utan medbrakt oksygen.
Makalu var lenge den einaste 8000 meters-toppen i Nepal som ikkje var klatra i den offisielle vintersesongen. Mange kjende klatrarar mislukkast, til dømes Jean-Christophe Lafaille som er sakna etter eit forsøk vinteren 2005/2006. Den kvinnelege klatraren Nives Meroi mislukkast òg i forsøket sitt. Først opp vinterstid var Simone Moro og Denis Urubko, det skjedde 9. februar 2009.
21. april 2004 stod nordmannen Sven Gangdal på toppen.
Ferrol
Historie
Huset Asturias oppretta ein utpost her for å verne seg mot arabarane, som stundom kom nordover for å plyndre området. I tillegg vart området plyndra av normannarar og vikingar på tokt. På 1300-talet gav Henrik II byen til den mektige Andrade-familien.
I 1568 vart byen råka av ein storbrann som øydela mellomalderbyen og delar av festningsverka. Då Huset Bourbon kom til makta på 1700-talet, vart hamnebyen Ferrol ein av dei leiande marinebasane i landet.
Skipsverfta A Graña og Ferrol vart bygde mellom 1726-1783 og produserte skip verna med koparskjold frå Xubia.
Det var nesten umogeleg å setje opp ein blokkade utanfor Ferrol i seglskutetida på grunn av vedvarande sterk vestavind langs denne farlege kyststripa. Trass i desse fordelane vart forsvarsverka reduserte under Karl IV og i 1800 gjekk britane i land med ein flåte på 109 skip og gjekk til åtak på San Felipe-borga. Dette åtaket på Ferrol fann stad under napoleonskrigane i Europa, då spanjolane var venta å gå inn på franskmennene si side, som dei gjorde i slaget ved Trafalgar i 1805. Borga klarte derimot å stå imot åtaket og flåten trekte seg attende.
Under den spanske sjølvstendekrigen vart spanjolane allierte med England, men dei klarte ikkje å hindre franskmennene i å ta byen i 1809.
Under Ferdinand VII mista Ferrol statusen som hovudstad, men det var likevel aktivitet i byen, og i 1858 vart det første spanske dampskipet bygd i Ferrol.
Etter den spanske borgarkrigen vart skipsverfta i Ferrol overtekne av staten og nasjonaliserte i 1945. Frå 1938 til 1982 vart byen kalla «El Ferrol del Caudillo» etter diktatoren i Spania, Francisco Franco, som var fødd her.
Kjelder
''
439 Ohio
439 Ohio er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 13. oktober 1898 av Edwin Foster Coddington ifrå Lick Observatory.
Asnæs
Asnæs er ein dansk by i Odsherred kommune nordvest på øya Sjælland. Byen er sentrum i soknet med same namn. Ifølgje siste offisielle teljinga har Asnæs 2 892 innbyggjarar (2013).
Sentralt i byen ligg Asnæs stasjon som er eit lokalt knutepunkt på Odsherreds Jernbane (del av dei privateigde Vestsjællands Lokalbaner) med samband både nordover til Nykøbing og vestover mot Holbæk. I byen ligg òg Nordvestsjællands største kjøpsenter, Asnæs Centret, med over 40 butikkar.
Kyrkje og kultur
Huset i Asnæs ligg i Storegade 31 - og er ein privateigd og mykje nytta institusjon som har til føremål å utvikle kunst- og kulturlivet i det danske samfunnet. Huset blir nytta til ulike kulturelle arrangement og utstillingar (særleg av biletkunst og kunsthandverk). "Institusjonen Huset" blei stifta i januar 1973 av ein krins kunstnarar i dåverande Dragsholm kommune (sidan 2007 ein del av Odsherred).
Byen er òg kjend for den vakre romanske mellomalderkyrkja i stein som opphavleg var vigd til St. Olav. Tårnet og våpenhuset er føyde til seinare - og reist i seingotisk stil. Kyrkja ligg i Asnæs Kirkevej i den sørlege delen av byen.
Fylkesveg 82
Fylkesveg 82 (Fv82) er ein veg som går mellom Fiskebøl og Andenes.
Vegen kryssar Hadselfjorden med ferje og følgjer sør- og austsida av Hadseløya frå Melbu til Stokmarknes. Vidare på bruer til Langøya og langs austsida av Langøya til Sortland. Der går vegen over Sortlandsbrua til Strand på Hinnøya, og går nordover langs vestsida av Hinnøya til Andøybrua. Frå Risøyhamn går vegen langs austsida av Andøya. Mellom Skarstein og Andenes går vegen inn på øya. Vegstrekninga over Kjølhågen mellom Skarstein og Andenes er særs utsett for sterk vind, og vegen vert stengd når vinden er for sterk.
Strekninga mellom Fiskebøl og Strand i Sortland var ein del av europaveg 10 fram til Fastlandssambandet til Lofoten vart opna 1. desember 2007.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.