cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ingebrigt Davik
Bakgrunn og arbeid
Ingebrigt Davik var frå øya Fjørtofta i Haram kommune på Sunnmøre. Han utdanna seg som lærar på Hamar. Han gjekk på Teaterskulen og Musikkonservatoriet i Oslo. Han byrja i radio i 1959 med forteljingane frå Taremareby, eit eventyrleg undervannssamfunn av skalldyr, fisk og vekster. Oppfølgjaren om Rokke-Gina kom i 1962. Seinare laga han barnetimar om det underlege i Lissomskogen og om måkefamilien i Kekkek og Kjia på Kjaholmen. Mykje av stoffet, spesielt om Taremareby og Rokke-Gina, blei også brukt i barneprogram på fjernsynet.
Ingebrigt Davik utga fleire barnebøker, både med historiene frå opplesningsseriene og visesamlingar med eigne og andre sine viser. Han omsette også fleire radiodramatiseringar av barnebøker til nynorsk.
Kulturhuset i Haram kommune, som ligg i Brattvåg, fekk namnet Ingebrigt Davik-huset da det blei opna 25. mars 2006.
Ranja Hauglid
Ranja Hauglid er ein norsk politikar for Ap. Ho vart innvald på Stortinget frå Troms i 1981.
Kinshasa
Kinshasa (tidlegare Leopoldville) er hovudstaden og den største byen i det afrikanske landet Kongo. Byen ligg på den sørlege breidda av elva Kongo. Kinshasa ligg rett ovanfor Brazzaville, hovudstaden i Kongo-Brazzaville, som ligg på den nordlege breidda.
Rødøy kommune
Rødøy er ein kommune i Helgeland i Nordland fylke. Han grensar i nord mot Meløy kommune, i aust mot Rana kommune, i sør mot Lurøy kommune, og i sørvest mot Træna kommune. Rødøy ligg innanfor Sør-Hålogaland bispedømme og Nord-Helgeland prosti. Rødøy var underlagt Salten politidistrikt, men frå 1. januar 2005 vart kommunen overført til Rana Tingrett. Hovudnæringar er jordbruk, fiske og fiskeoppdrett.
Kinshasa
Innbyggjartalet i Kinshasa er kring 4,5 millionar.
Rødøy kommune
Geografi
Rødøy ligg mellom Svartisen og Norskehavet, og femnar om både fastland og fleire øyar og skjer. Kommunesenteret ligg på Vågaholmen, og det er konsentrasjon av befolkning i Kila, Jektvik, Øresvik, Nordvernes og Sørfjorden på fastlandet, og på øyane. På øyane er det mest folk på Rødøy, Gjerdøy, Storselsøy, Nordnesøy og Selsøyvik.
Det går lokalferje frå Jektvik til øyane med daglege avgangar, i tillegg til Rødøyløva (hurtiggåande båt) som trafikkerer Rødøybassenget. Rødøy er geografisk isolert frå fastlandssambandet, og ein er avhengig av ferje mellom Jektvik, Sørfjorden og Kilboghamn i sør (1t10m) og mellom Ågskardet og Forøy i nord (10m). Snøggbåten Nordlandsekspressen, som går dagleg mellom Sandnessjøen og Bodø, stoppar ved Rødøy, Gjerdøy, Selsøyvik, Nordvernes og Vågaholmen.
Polarsirkelen går rett gjennom Rødøy i sør, og ein kan sjå midnattssola i juni og juli. Skjergarden med meir enn 1000 øyar og skjer egnar seg godt for båtliv. Det er mykje regn om hausten og det kan verte mykje vind. Det er få organiserte tilbod for turistar, men noko er det m.a. på Gjersvik, Kila og Nordnesøy. Rikt fugle- og dyreliv og variert natur, frå isbre via høgfjell og lier til storhav og skjergard med mange øyar.
Steintinden på 1534 meter over havet er høgste fjelltoppen i kommunen, der han reiser seg vest i Svartisen.
Økonomi
Handelsnæringa i Rødøy femnar om matvarehandel på Vågaholmen, Jektvik, Rødøy, Nordnesøy, Selsøyvik, Øresvik og Sørfjorden. Rødøy kommune sysselset om lag 100 årsverk, elles er sysselsetjinga spreidd på landbruk og fiskeoppdrett, ein del aktivitet i samband med fiske og tenester for fiskebåtar og fritidsbåtar, samt noko anna handel og tenesteyting. Rødøy er på grunn av den vanskelege geografien ei av dei mest næringssvake kommunane i landet, og er totalt avhengig av statlege overføringar. Arbeidsløysa er relativt sett ikkje svært høg, men det er fordi ungdommen for det meste må flytte for å finne seg løna arbeid. Folketalet har vore fallande siste 50 år, særleg på 1960-talet då staten betalte folk for å flytte, men også dei siste 15 åra.
Ullensaker kommune
Ullensaker er ein kommune i Akershus i Viken fylke. Kommunen grensar i nord til Eidsvoll kommune, i aust til Nes, i sør til Lillestrøm, og i vest til Gjerdrum og Nannestad.
Skulpturen Keplerstjernen ligg i Ullensaker.
Geografi
Ullensaker omfattar dei sentrale delane av Romerikssletta mellom Mjøsa og Øyeren. Elva Leira danner vestgrensa, mens østgrensa følger stort sett Rømua. Begge grenseelvene er bielver til Glomma.
Trandumskogen ligg i Ullensaker.
Ingeborg Botnen
Ingeborg Botnen er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Ho var innvald på Stortinget frå Telemark i 1981 til 1993. Ho var vararepresentant i perioden 1977–1981.
Genilson da Rocha Santos
Genilson da Rocha Santos er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kawasaki Frontale.
Krisjna-djanmasjtami
Krisjna-djanmasjtami er ei hinduhøgtid der ein feirar på fødselsdagen til guden Krisjna, ein avatar av Visjnu. Feiringa fell på den 8. dagen i den mørke halvdelen av månaden sjravana. I den vestlege kalenderen vil dette som regel vera mellom midten av august og midten av september.
Feiring
Ein kan innleia høgtida med ein faste den sjuande og ei nattevake til minne om den farefulle fødselen til Krisjna, som onkelen ville drepa, før han blei teken til tryggleik hjå ein fosterfamilie i Gokula. Ved midnatt kan ein ta helgenbildet til barnet Krisjna, vaska det og leggja det i ei vogge, og utføra árti, ei særskild tilbeding.
Om morgonen teiknar kvinner bakkemønster av barneføter som leier mot huset og tempelrommet der, for å visa Krisjna vegen inn. Teikningane kan òg vera eit symbol på at han kom inn i fosterheimen.
Namn
Høgtida har ei rekkje namn som varierer mellom dei ulike regionane og kastene. Ho kan heita djanmasjtami, som tyder 'fødsel-åttande' eller variantar som krisjnadjanmasjtami eller govindasjtami. Sridjayanti eller srikrisjna djayanti, der siste ordet tyder 'årsdag', er også vanlege namn. Nemninga gokulasjtami viser til staden Krisjna blei fostra opp medan 'asjtami rohini', som viser til stjerna han blei fødd under (Aldebaran). I Nordvest-India kan ein kalla høgtida saatam aatham, 'sjuande åttande', fordi ein feirar begge desse datoane. I Maharashtra er ho kjend som dahi handi, 'dravle-krukke'.
Konstantin Somov
Konstantin Andrejevitsj Somov var ein russisk målar som var  knytt til kunstrørsla Mir iskusstva.
Liv og gjerning
Far til Somov var kunsthistorikar og kurator ved Eremitasjen i St. Petersburg. Sonen fekk såleis tidleg grundig kunnskap om det 18. hundreårets kunst og musikk. Konstantin Somov studerte ved St. Petersburgs kunstakademi under Ilja Repin frå 1888 til 1897. Deretter oppheldt hans seg ei tid i Paris.
Under opphaldet på kunstakademiet pleia Somov vennskap med Aleksandr Benois, som gjorde han kjend med Sergej Djagilev og Leon Bakst. Etter desse tre i 1899 grunnla Mir iskusstva, vart Somov ein flittig bidragsytar til tidsskriftet.
Inspirert av Watteau og Fragonard arbeidde Somov helst med akvarellar og gouache. I tre år arbeidde han på hovudverket sitt; Kvinne i blått (1897-1900), måla i samsvar med metodane brukt i det 18. hundreåret.
I tida rundt 1910 laga Somov ein serie harlekin-scener og -illustrasjonar til dikt av Aleksandr Blok. Større delar av verka hans vart utstilt utanlands, særleg i Tyskland, der den fyrste monografien om målarkunst hans kom ut i 1909.
Somov underviste frå 1913 ved St. Petersburg kunstakademi, som etter oktoberrevolusjonen vart døypt om til statleg kunsthøgskule. År 1923 emigrerte Somov til US-Amerika. Han opplevde landet som «fullstendig framandt for kunsten hans», og flytta to år etter til Paris. Der døydde han i 1939.
Somov sine verk er i dag å sjå i mellom anna Tretjakovgalleriet og i Det russiske museet. Størstedelen er portrett og landskapsmåleri.
Lauvøya i Vikna
Lauvøya er ei øy i Nærøysund kommune i Trøndelag. Øya ligg mellom Inner-Vikna i sørvest og Gjerdinga i nordaust. Ho har brusamband sørover til Inner-Vikna over Kvalpsundet.
Det høgaste punktet på øya er Storfjellet på 95 meter over havet.
Sentral-Sveits
Sentral-Sveits er ein region på det sveitsiske platået og det geografiske hjartet og det historiske opphavet til Sveits, med kantonane Uri, Schwyz, Obwalden, Nidwalden, Luzern og Zug.
Vindkraftverk
Vindkraftverk er eit kraftverk som kan omforma dynamisk vindenergi til elektrisk energi. I praksis skjer dette ved at ein vindturbin driv ein elektrisk generator. Eit vindkraftverk vil ofte verta utgjort av fleire vindturbinar plassert i ein vindturbinpark. Eit av dei størte vindkraftverka i Noreg er Smøla vindpark. Vindturbinane er vanlegvis knytte til det nasjonale energinettet. Vindkraft og vasskraft er komplementære energiformer, ved at vasskrafta kan representere grunnlasta som vert auka og redusert alt etter kor mykje det bles. Det bles mest om vinteren og saman med eit godt utbygd nett og dei gode reguleringsmuligheitene i vassmagasina er den uregulerte vindkrafta godt eigna i det norske energisystemet.
Simulering
Simulering er ein imitasjon av ein ting sin tilstand eller ein prosess. Å simulere betyr å late som, ved å gjenskape ein røyndom i eit kontrollerbart miljø. Såleis kan brukaren dra slutningar om korleis forskjellige prosessar vert utført, utan at feilslutningar føyrer til skade på liv eller materiell.
Vindkraftverk
Vindturbinar vert normalt plasserte på land, men fleire land, spesielt i Europa, installerer turbinar til havs der dei står på grunne farvatn. Horns Rev i Danmark er ein slik stad. Det finst planar om offshore vindkraftverk fleire stader langs kysten. Men havdjupna utanfor Norskekysten gjer at botnfast vindkraft ofte er uaktuelt. Statoil har laga ein fullskala flytande vindturbin kalla HyWind. HyWind har sidan 2009 operert og levert gode driftsresultat utanfor Karmøy. Sway er eit anna selskap som også har installert ein nedskalert flytande turbin utanfor Bergen.
Vindkraft framstår som ein av fleire alternative kjelder til elektrisitet produsert ved hjelp av fossile brennstoff. Noreg har eit monaleg utbyggingspotensial og blant Europa sine beste vindressursar. Vindkraft er i dag avhengig av økonomisk støtte for å vere økonomisk lønsam for eigar av verket. Støtta vert gitt ved at alle produsentar av ny fornybar elektrisk energi vert tildelt elsertifikat som forbrukar er pålagt å kjøpe.Det betyr at alle fornybare energiformer (sol, vind, bio, vatn og andre) som leverer elkraft får lik støtte. Dette gjer at dei billegaste og mest eigna fornybare energiformene blir bygde ut. Elsertifikatmarknaden har eksistert i Sverige sidan 2003 og Noreg blei ein del av systemet i 2012. Noreg og Sverige har eit felles mål om å bygge 26,4 TWh innan 2021. Landa finansierer halvparten kvar og begge land sine myndigheiter trur halvparten vil bli bygd i kvart land. Av dei 13,2 TWh vil truleg vindkraft og vasskraft, hovudsakleg småkraft, levere 6-7 TWh kvar innan 2021. Dette betyr i praksis rundt 1000 kommersielle vindturbinar på 2-3 MW.
På global basis var det ved utgangen av 2011 ein installert elektrisk effekt på 240 000 MW vindkraft.
Miljømessige fylgjer
Eit viktig argument for å byggja vindkraftverk på land har vore at dei er miljøvenlege, men etter at dei kom i drift har dei vorte kritisert for å skada naturen, mellom anna har ørn kollidert med vengene til vindturbinane, og vindturbinparkane ruvar i terrenget. I tillegg kjem det støy frå turbinane når dei er i drift, som kan påverke helsa til lokalbefolkning og dyrelivet.
Referansar
காற்றாடி กังหันลมผลิตไฟฟ้า Tourniketreye
Kantonen Appenzell
Appenzell var ein sveitsisk kanton som bestod frå 1513 til 1597.
Allereie i 1411, medan Appenzell framleis var underlagt fyrsteabbediet St. Gallen, hadde landskapet vorte eit assosiert medlem (zugewandter Orter) av Det gamle sveitsiske eidssambandet. 1429 vart Appenzell uavhengig av St. Gallen, 1507 riksumiddelbar og 1513 det 13. medlemmen av eidssambandet.
I løpet av motreformasjonen vart Appenzell i 1597 delt i to kantonar: det protestantiske Appenzell Ausserrhoden og det katolske Appenzell Innerrhoden. Fram til 1999 vart Appenzell Ausser- og Innerrhoden omtalt som «halvkantonar», men dette omgrepet er no stroke frå den sveitsiske grunnlova. Appenzell (eller Appenzellerland) nyttast framleis som samleomgrep på begge kantonane.
Andreas Olsen
Andreas Schram Olsen var ein norsk embetsmann, stortingsmann og forfattar frå Bergen. Han var far til Rolf Olsen.
Andreas Olsen var fødd i Bergen, der far hans i si tid var politimeister. Sjølv vart han student frå katedralskulen i byen i 1810. Han reiste så til København, der han vart cand. jur. i 1813.
I 1814 kom Olsen tilbake til Noreg, vart prokurator året etter. Han vart i 1818 protokollsekretær for Høgsterett, justissekretær for same i 1820. År 1823 vart han byfut i Bergen, og attåt dispasjør i 1824. Frå 1831 til han døydde var han byfut i Larvik og Sandefjord og sorenskrivar i Larvik.
Olsen var stortingsrepresentant for Bergen i 1830, og for Larvik og Sandefjord i 1833. Både i 1830 og 1833 var han president og visesekretær i Lagtinget. I 1830 var han mellom anna formann i Tollkomiteen, i 1833 medlem av Justiskomiteen og av komiteen om kjøpstadskatten. Også til Stortinget 1836 vart han vald, men sa frå seg valet.
Olsen gav ut diktsamlingane Vaarblomsten, 1814, og Digte, 1816.
Han døydde i Larvik i 1845.
Marit Rotnes
Marit Rotnes er ein norsk politikar for Ap. Ho vart innvalgt på Stortinget frå Sør-Trøndelag i 1981.
Naoki Urata
Naoki Urata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Den spanske marinen
Den spanske marinen (spansk Armada Española) er den maritime delen av det spanske forsvaret og ein av dei eldste aktive marinestyrkane i verda. Armadaen har mellom anna utført bragder i verdshistoria som å oppdage Amerika, utføre den første jordomseglinga og oppdage sjøvegen frå Det fjerne austen til Amerika over Stillehavet (Urdaneta-ruta). I tre hundreår eskorterte den spanske marinen gallionkonvoiane i det omfattande handelsnettverket i Stillehavet frå Asia til Amerika og i Atlanterhavet frå Amerika til Europa. Den spanske marinen av den mektigaste styrken til sjøs i Europa frå tidleg på 1500-talet til midten av 1600-talet, og var ein av dei sterkaste i verda fram til tidleg på 1800-talet.
I 1987 bestod armadaen av 47 300 menneske, inkludert marinesoldatar, av desse om lag 34 000 vernepliktige. I 2002 vart alle greinene av det spanske forsvaret fullstendig omgjort til profesjonelle styrkar. . Dei største basane til den spanske marinen ligg i Rota, Ferrol, San Fernando og Cartagena.
Brandenburg
Brandenburg er eit tysk forbundsland (Bundesland). Hovudstaden er Potsdam, arealet er 29.654,16 km² og folketalet 2,550 millioner (2013). Brandenburg ligg aust i Tyskland, og grensar til Polen. Fram til 1990 var det ein del av DDR. Den tyske hovudstaden, Berlin er omslutta av Brandenburg, men er ikkje del av forbundslandet.
Olav Olavsen
Olav Olavsen islandsk: Ólafur Ólafsson, var ein islandsk-norsk arkitekt, jurist og stortingsmann.
Olavsen var fødd på Tverå i Skagafjördur syssel på Island. Han vart utskriven frå Holar skule i 1773 og same året tilsett på amtmannskontoret der. I 1777 byrja han å studere ved universitetet i København, vart cand. jur. i 1782. Ved sidan av universitetsstudiane gjekk han på Det Kongelige Danske Kunstakademi, der han i 1780 vann sølvmedaljar i bygningsklassa. Under opphaldet i København stifta han i 1779 det islandske litteraturselskapet. Fåfengt søkte han om den ledige stillinga på kunstakademiet eom lærar i geometri.
I 1784 fekk Olavsen stilling som teiknelærar og lektor i matematikk ved bergseminaret på Kongsberg. År 1787 vart han attåt lektor i lovkunne, med professortittel frå 1794. Bergseminaret vart nedlagt i 1814.
Olavsen var 1803-22 auksjonsforvaltar på Kongsberg.
På Stortinget 1818 representerte Olavsen Kongsberg. Han var medlem av elleve komitear, mellom dei var komiteen om odelslova, bergverkslova, filologisk eksamen og om Røros koparverk.
Han døydde i Kristiania i 1832.
Livonir Ruschel
Livonir Ruschel er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kawasaki Frontale, FC Tokyo, Urawa Reds, Shimizu S-Pulse, Omiya Ardija og Shonan Bellmare.
Redokstitrering
Redokstitrering er ei form for titrering der det skjer ein redoksreaksjon i kolben. Standardløysinga kan anten redusera eller oksidera stoffet i prøveløysinga.
Permanganat
Ei kaliumpermanganatløysing blir brukt som standardløysing for oksidasjon av mange stoff. Når ein skal titrera med kaliumpermanganat må prøveløysinga vera sur, noko ein kan få til ved å tilsetja svovelsyre. I redokstitreringa med permanganat blir manganatet redusert. Det blir skildra med denne reaksjonslikninga:
I ei redokstitrering med permanganat trengst ingen indikator fordi standardløysinga er sterkt farga. Så lenge det er noko i kolben som kan oksiderast vil den fiolette permanganaten bli omdanna til den fargeløse manganen. Ved endepunktet, når det ikkje er noko meir igjen i kolben som kan bli oksidert, vil tilsetting av meir standardløysing farga stoffet rosa.
Kaliumpermanganat er eit sterkt oksidasjonsmiddel og kan brukast til å oksidera mange ulike stoff.
Jodometri
Eit anna døme er å titrera ei løysing av jod med eit reduksjonsmiddel og bruka stive som indikator. Jod dannar eit kraftig blått kompleks saman med stive. Jod (I 2 ) kan reduserast til jodid (I − ) med t.d. tiosulfat (S 2 O 32− ), og når alt jod er brukt opp forsvinn blåfargen. Dette blir kalla jodometrisk titrering.
Som oftast er reduksjonen av jod til jodid siste trinnet i ein serie reaksjonar der dei innleiande reaksjonane blir brukte for å omsetja ei ukjent mengd av analytten (det stoffet ein vil analysera) til ei tilsvarande mengd jod, som så kan titrerast. Somme tider blir andre halogen enn jod brukte i mellomreaksjonane fordi dei finst i betre målbare standardløysingar og/eller reagerer lettare med analytten. Dei ekstra reaksjonane i jodometrisk titrering kan vera verdt bryet fordi omslagspunktet frå blått jod-stive til fargelaust jodid er tydelegare enn alternative analysemetodar.
Bromat + overskot av bromid i sur løysing → Brom + vatn. Brom går vidare til ii. </li> <li>
Brom + resorcinol → Hydrogenbromid + tribromoresorcinol. Ureagert brom går vidare til iii. </li> <li>
Brom + overskot av jodid → Bromid + jod. Jod går vidare til iv. </li> <li>
Jod + tiosulfat → Jodid + tetrationat. </li> </ol> Lat oss kalla startmengdene av resorcinol og bromat for R og B, og mengda av tiosulfat for T, der B og T er kjende og R er ukjend – men ein må syta for at R er mindre enn B/3. (Alle mengdene er i mol). Då blir R = B - T/6
William Herschel
Frederick William Herschel var ein tyskfødd engelsk astronom og komponist som mellom anna oppdaga planeten Uranus og infraraud stråling.
Silje
Silja og Silja er kvinnenamn som er kortformer av Cecilie/a. Dette namnet stammer frå det latinske Caecilia, hokjønnsforma av slektsnamnet Caecilius, som er danna av det latinske adjektivet caecus, 'blind'. Namna finst også med skrivemåtane Cilie og Cilia. Sissel er ei anna norsk kortform av Cecilie.
Silje har norsk namnedag den 22. november.
Bruk
Namnet Silje kom i bruk i Noreg ved byrjinga av 1960-talet, og var særleg mykje brukt for nyfødde i perioden 1980–2000. Kvart år i tida 1980-1999 var Silje eitt av dei ti mest gjevne jentenamna, og i 1983-87 og 1991 var det det mest populære. Bruken har sidan gått ned. I 2008 var det 14 928 norske kvinner som heitte Silje. 381 heitte Silja.
Bezymiannyj
Bezymiannyj (russisk Безымянный) er ein aktiv stratovulkan på Kamtsjatka i Russland. Namnet på vulkanen tyder «namnlaus».
Bezymiannyj ligg på søraustsida av den utdøydde vulkanen Kamen. Det største utbrotet i historisk tid skjedde i 1955-1956 då toppen av fjellet vart 200 meter lågare. Det omliggande landskapet vart endra av ein sidevegs eksplosjon som la området flatt med eit tjukt lag av oske og pyroklastiske stoff.
Utbrotet i 1956 likna utbrotet til Mount St. Helens i USA i 1980. Under utbrotet i 1956 oppstod det eit ras med ein masse på 0,5 kubikkilometer.
Saltdal kommune
Saltdal er ein kommune i Nordland fylke.
Aust-Sveits
Aust-Sveits (tysk Ostschweiz) er ein region som ligg nord for Glarus-Alpane med kantonane Schaffhausen, Thurgau, St. Gallen, Appenzell Ausserrhoden, Appenzell Innerrhoden og Glarus. Området nord for kantonen Graubünden (med byen Chur) vert stundom rekna som ein del av Aust-Sveits.
Leo Jogiches
Leo Jogiches (Tyzka) var ein sosialistisk polsk-tysk politikar, og han var med på grunnlegginga av Det tyske kommunistpartiet KPD. Han var fødd i det polske Vilna, no Vilnius i Litauen, og døydde i Berlin.
Jogiches stod Rosa Luxemburg nært, og var medlem i Sosialdemokratiet i Kongeriket Polen og Litauen (SDKPIL). Han var skeptisk til bolsjevikane si linje i det russiske sosialdemokratiet.
Under første verdskrigen levde han i skjul i Berlin. Saman med blant andre Franz Mehring, Karl Liebknecht og Rosa Luxemburg var han med å grunnleggje Spartakusforbundet og 1. januar 1919 Det tyske kommunistpartiet KPD.
Etter den tyske novemberrevolusjonen, under spartakistoppstanden i Berlin, vart Rosa Luxemburg og Karl Liebknecht myrda av høgre-ekstreme frikorps-soldatar. Dette skjedde 15. januar 1919. Etter dette vart Jogiches leiar i partiet. I mars 1919 vart han arrestert, og den 10. mars vart han myrda i fengselet i Berlin-Moabit.
Leo Jogiches hadde til liks med den fremste teoretikaren i partiet, Rosa Luxemburg, vendt seg imot ei leiande rolle for det russiske kommunistpartiet (bolsjevikane) i internasjonal arbeidarrørsle. Først etter han var død begynte KPD å bli meir avhengig av Moskva. På grunn av misnøye med denne innverknaden frå Moskva såg etterfølgjaren til Jogiches, Paul Levi, seg nøydd til å trekkje seg som partileiar, i februar 1921.
Både Jogiches og Levi var døme på ein type tidlege «luxemburgske» kommunistar som var annleis enn den bolsjevikiske typen som sidan vart bestemmande i kommunismen overalt.
Mont Blanc-massivet
Mont Blanc-massivet (italiensk Massiccio del Monte Bianco; fransk Massif du Mont-Blanc) er ei fjellkjede i dei vestlege delane av Alpane. Ho er kalla opp etter Mont Blanc, som med 4 808 moh er den høgaste fjelltoppen i Alpane. Fjellkjeda ligg i Frankrike (Haute-Savoie og Savoie), Italia (Aostadalen), og Sveits (vestlege Valais). Mont Blanc-massivet vert stundom rekna som både ein del av Wallis-Alpane og Dei graiiske Alpane.
Col Ferret ligg mellom fjellkjeda og Wallis-Alpane og det Vesle St. Bernhard-passet skil ho frå Dei graiiske Alpane. På andre sida av Arvedalen ligg Aiguilles Rouges og Préalpes.
På den franske sida av Mont Blanc-massivet renn vatnet ut i elvane Arve og Isère. På den italienske sida er det elva Dora Baltea som tømmer fjellkjeda for vatn, medan vatnet på den sveitsiske sida renn ut i sideelvar til Rhône.
Fjelltoppar
Dei største fjelltoppane i Mont Blanc-massivet er:
Brear
Dei største isbreane :
Fjellovergangar
Dei viktigaste fjellovergangane i Mont Blanc-massivet er:
Yoshinori Doi
Yoshinori Doi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Otsuka Pharmaceutical og Kawasaki Frontale.
Fretless
Fretless (engelsk, 'utan band') er eit adjektiv som blir bruka om elektriske klimpreinstrument som ikkje har tverrband — særleg i samband med bassgitar. Ein fretless bass kan vera bygd slik eller tverrbanda kan vera nedslipte.
Ein fretless bass gjev en tone som minnar meir om kontrabass, og som kan gli på og ha vibrato. Til gjengjeld vil ein nybyrjar ha problem med å spela reint fordi fingrane må setjast nøyaktig der dei skal på gripebrettet. Den amerikanske jazzbassisten Jaco Pastorius er gjeven mykje av æra for utbreiinga av fretless-bassen.
Envisat
ENVISAT går i solsynkron polar bane, det vil seie at at satellitten passerer over eit punkt på jorda til same lokale tid heile året. Satellitten går i bane 800 km over jordoverflata, og omløpstida er 101 minutt med 35 dagars kretsløpssyklus. Det vil seie at satellitten passerer det same punktet på jordet med 35 dagars interval. Bana har ein inklinasjon på 98 grader, planlagt operasjonstid er 5 år.
ENVISAT har med seg ti ulike instrument som kvar for seg, eller i kombinasjon kan gjere målingar av jordatmosfæren, havet og landjorda. ESA mista kontakt med satellitten den 8. april 2012. Ein månad seinare annonserte ESA formelt at Envisat var død.
Bliznets
Bliznets (russisk Близнец) er ein stratovulkan sentralt på Kamtsjatka. Vulkan ligg sentralt til på ryggen av Sredinnyjfjella sørvest for vulkanen Kebenej.
Gjerdinga
Gjerdinga er ei øy i Nærøysund kommune i Trøndelag. Øya ligg plassert ved hovudskipsleia om lag 8,3 Nm nord for Rørvik. Namnet Gjerdinga tyder frå gammalt av gjerde mot storhavet.
Gjerdinga har ferjesamband til Eidshaug på fastlandet med seks daglege avgangar. Øya har i 2010 om lag 20 innbyggjarar, i tillegg har mange fritidshus her. Hovudnæringa på øya er lokal småskalaproduksjon av mat. Dei fleste yrkesaktive fastbuande har arbeidsplassane sine på fastlandet. Øya har gjestehamn med vatn og straum, turstiar og gode høve for naturopplevingar.
Det høgaste punktet på øya er Øyrshatten på 117 moh. På toppen av Øyrshatten er det framleis krigsminner frå tyske luftskytsstillingar. På Gjerdinga kan ein sjå rådyr, ørn og mange fulgeartar.
Iver Magnussen Hesselberg
Iver Magnussen Hesselberg var ein skipper, offiser og eidsvollsmann frå Larvik. Han var far til Magnus Hesselberg.
Hesselberg var son av ein kjøpmann og skipsreiar. Han vart tidleg foreldrelaus og arbeidde som sjømann. Berre fem år gammal, skal han ha vore på sin fyrste sjøtur. Under krigen mot Sverige i 1788 var han nestkommanderande på ein galei som støtta hæren under landgang i Båhuslen.
Etter krigen 1788 byrja Hesselberg i koffardifart, fram til 1805 var han skipper. Under krigen mot England mista han skipet sitt. Elles var han då seksjonssjef i kystvernet.
Hornfuglar
Hornfuglar, og kalla nashornfuglar og hornfuglfamilien, vitskapleg namn Bucerotidae, er fuglar med utbreiing i tropisk og subtropisk Afrika og Asia. Kjenneteiknet for hornfuglar er eit kraftig og nedbøygd nebb som ofte har klåre farger og som kan ha ein utvekst på oversida av overnebbet. Både det vitskaplege namnet på familien og det norske namnet viser til forma på nebbet, gresk 'buceros' = kuhorn. I tillegg har dei todelt nyre. Dei to første nakkevirvlane hos hornfuglar er samanvaksne, truleg gjev det ein meir stabil plattform for å bere nebbet, hornfuglar er dei einaste med ein slik virvel. Fuglane i familien er altetande, dei beitar på frukt og smådyr. Dei er vanlegvis monogame holerugarar med reir i tre, somme artar òg i fjellskrentar. Ei rekkje artar av hornfuglar er trua av utrydding, dette er hovudsakleg artar med avgrensa leveområde på øyar.
Iver Magnussen Hesselberg
Hesselberg var i 1814 1. utsending frå Larvik grevskap til riksforsamlinga på Eidsvoll. Han stemte truleg med Sjølvstendepartiet.
Hornfuglar
Skildring
Familien Bucerotidae samlar om lag 59 nolevande artar, men ei rekkje uklåre artar kan framleis bli splitta i fleire artar. Distribusjonen er frå Afrika sør for Sahara gjennom tropisk Asia til Filippinane og Salomonøyane. Dei fleste er knytt til skogshabitat. Av artane som finst i Afrika lever om lag halvparten i meir opne skogar og på savannar, og nokre artar førekjem òg i svært fuktige miljø. Dei resterande artane finst i tett skog. Dette står i motsetnad til Asia kor ein enkelt art førekjem på opne savannar og resten er skogsartar.
Iver Magnussen Hesselberg
Han døydde på garden sin i Tjølling i 1838.
Hornfuglar
Skildring
Hornfuglar viser merkbar variasjon i storleik innan familien, den minste er svartdvergtoko (Tockus hartlaubi), på berre 102 gram og 30 cm. Hannar er alltid større enn hofuglar, men i kva grad dette gjelder varierer med arten. Omfanget av kjønnsdimorfisme skil seg frå kroppsdel til kroppsdel, for eksempel er forskjellen i kroppsmasse mellom hannar og hofuglar mellom 1 og 17 %, men variasjonen er 8-30 % for nebblengd og 1-21 % i venglengd.
Det mest karakteristiske trekket ved hornfuglar er eit tungt nebb, støtta av kraftige nakkemusklar samt dei to samanvaksne nakkevirvlane. Den store nebbet vert brukt i kamp, fjørpleie og til bygging av reir, samt til fangst av byttedyr. Ein unik funksjon for hornfuglar er ein utvekst, casque eller «hjelm», ein hol struktur som går langs overnebbet. Hos enkelte artar er han knapt merkbar og ser ikkje ut til å tene nokon funksjon utover å styrkje nebbet. Hos andre artar er han ganske stor, er forsterka med bein, og har opningar mellom holrom i sentrum som gjev resonans for lydar. Hos hjelmhornfugl er ikkje utveksten hol, men er fylt med «hornfuglelfenbein» og brukast som ein slags rambukk i dramatiske luftkampar. Slike casque-kampar har òg vore observert blant storhornnebb.
Fjørdrakta hos hornfuglar er vanlegvis svart, grå, kvit eller brun, men ofte motverka av sterke farger på nebbet, eller flekkar av naken hud i ansiktet eller hudfoldar. Lydnivået blant hornfuglar er høgt, og det varierer artstypisk.
Diett
Hornfuglar er altetande fuglar, med frukt, insekt og smådyr på menyen. Når maten er tatt med spissen av nebbet er tunga for kort for å ta inn maten i munnen og svelgje han direkte, så dei må kaste matstykket inn i halsen med eit rykk med hovudet. Artar som lever både på opent land og i skog er altetande, fruktspesialistar finn ein i reine skogshabitat medan fleire kjøtetande artar finst i opent savannar. Skogslevande artar av hornfuglar reknast å vere viktig frøspreiarar.
I nokre fall vil hornfuglar forsvare eit fast territorium, i andre fall ikkje. Slik åtferd er relatert til kosthald, til dømes er fruktetarar lite territoriale fordi fruktkjelder ofte er spreidde over større område.
Forplanting
Hornfuglar generelt dannar monogame par, sjølv om enkelte artar rugar kooperativt. Hofuglar legg opp til seks kvite egg i eksisterande hòl, enten i tre i skogen eller opningar i fjellet. Ofte er det naturlege hòl, men somme artar kan ha reirplassar som er forlatne av spettar og skjeggfuglar. Paret kan nytte same hekkeplass i fleire følgjande år. Før egglegging og hekkinga tar til, vil hoa, assistert av hannen sørgje for å lukke inngangen til reirhòlet med ein vegg av leire, avføring og fruktcellulose. Når hofuglen er klar til å legge egga er inngangen akkurat stor nok for å passere inn, og etter at ho har gjort det vil opninga som står att òg bli forsegla. Men det vil framleis vere opning til å la hannen føre inn mat til hoa og seinare til ungane. Føremålet med denne åtferda er openbert knytt til å verne reirområdet mot rivaliserande hornfuglar. Forseglinga kan gjerast på få timar, hos dei fleste artar tar det eit par dagar. Etter det tar det ytterlegare fem dagar for første egg vert lagt. Storleiken på kullet varierer frå eitt eller to egg hos store artar til opptil seks egg for mindre artar. Under rugeperiode vil hofuglen gjennomgå ei fullstendig myting av alle fjør i parallell. Det har vore hinta at mørket i hòlrommet løyser ut ei hormonstyrt myting. Ikkje-rugande hoer og hannar går gjennom ein sekvensiell myting. Når ungane er for store til å ha plass i reiret saman med forelderen, bryt ho ut, og begge foreldra matar ungane. Hos enkelte artar kan mora byggje opp att veggen, hos andre artar kan ungane sjølv byggje opp veggen utan assistanse.
Samhandlingar med andre artar
Ei rekkje hornfuglartar er tilpassa sameksistens med andre dyrearter. For eksempel har hornfuglar i Afrika mutualisme med dvergmungoar, dei et saman og åtvarar kvarandre mot rovfuglar og andre predatorar som kjem nær. Andre forhold er kommensialistiske, for eksempel når hornfuglar følgjer apekattar og andre dyr og et insekt som blir skremt opp.
Artsliste
Nolevande artar i hornfuglfamilien i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
1840-åra
1840-åra var eit tiår på 1800-talet.
Itumeleng Khune
Khune kjem frå Tshing nær Ventersdorp i North West-provinsen. Han voks opp i ein familie på seks, der faren var gruvearbeidar. Khune var først mest interessert i cricket, men bestemte seg for å bli fotballspelar for å få ein karriere som han kunne forsørgja familien med.
Khune begynte som forsvarsspelar då han først prøvespelte for Kaizer Chiefs, men han gjekk raskt over til å spela som keeper, og fekk kontrakt med Kaizer Chiefs, som er den største fotballklubben i Sør-Afrika, basert i Soweto utanfor Johannesburg. I 2004 kom han med i stallen til førstelaget til klubben.
Etter tre år som reserve på førstelaget fekk han sjansen sin tidleg i 2007/08-sesongen, då førstekeeperen Rowen Fernandez drog til tysk fotball. Han debuterte i ligaen 25. august 2007 i ein kamp mot Jomo Cosmos. Den første sesongen hans som førstekeeper, 2007/08-sesongen, vart ein stor suksess, og Kaizer Chiefs slepte berre inn 19 mål på 30 kampar. Khune vart kåra til årets nykommar og årets spelar i den sørafrikanske ligaen.
Khune var med i Sør-Afrika sin tropp til Afrikameisterskapen i 2008, utan å starta i nokon kampar. Han debuterte for landslaget i ein 2-1-siger heime mot Zimbabwe 11. mars 2008. Khune var førsteval som keeper for Sør-Afrika under Confederations Cup i 2009, der han redda ein straffe frå den spanske stjerna David Villa under gruppespelet.
Espace Mittelland
Espace Mittelland er det vanlege namnet på ein region i Sveits som består av kantonane Bern, Fribourg, Jura, Neuchâtel og Solothurn.
Yoshimi Sasahara
Yoshimi Sasahara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Tuvinsk
Tuvinsk (kyrillisk тыва дыл, tyva dyl eller tıva dıl) er eit nordtyrkisk språk som vert snakka av omkring 253 700 tuvinarar i Russland (ved folketeljinga i 2010), hovudsakleg i republikken Tuva i sør i sentrale Sibir dessutan av om lag 27 000 i Mongolia og Kina. Språket har lånt eit stort antal røter frå mongolsk og eit fåtal ord frå russisk.
Tuvinsk kan delast inn i fleire dialekter, og skilnadane på dei er relativt store. Blant desse kan ein nemne tozja, vestleg tuva, erzin, kungurtuch med fleire.
Ortografi
Språket sitt fyrste skriftsystem, ein variant av det latinske alfabetet med nokre spesialteikn for å spegle tuvinsk sin lyd, vart oppfunne av den tuvinske buddhistmunken Mongusj Lopsan-Tjimit i byrjinga på 1930-talet. Det latinska alfabetet vart i 1941 erstatta med ein variant av det kyrilliske alfabetet som utover det russiske kyrilliske alfabetet inneheld bokstavane Ңң ('ng'; [ŋ]), Өө ('ö'; [ø]) og Үү ('ü'; [y]). Etter Sovjetunionen sitt fall har det vakse opp ei viss interesse for å igjeninnføre det latinske alfabetet.
Bremen
Bremen er eit tysk forbundsland (Bundesland). Det er det minste forbundslandet, både i areal og folketal, med 419,38 km² og 657 391 ibuarar (2013). Forbundslandet består av dei to byane Bremen og Bremerhaven. Det var ein sjølvstendig bystat fram til samlinga av Tyskland i 1870. Bremen var i mellomalderen ein av dei viktigaste av hansabyane.
Ingrid I. Willoch
Ingrid Isaachsen Willoch er ein norsk politikar for Høgre. Ho representerte Vestfold på Stortinget 1981-1993. Ho var vararepresentant i perioden 1977 – 1981. Willoch var varaordfører i Fredrikstad 2007-2011.
Ingrid I. Willoch er gift med Georg Apenes. Ho er dotter av Kaja Willoch (fødd Beck) og Finn Isaachsen Willoch (fetter av Kåre Willoch) og barnebarn av Odd Isaachsen Willoch.
Vina
Vina (tamil வீணை  vīṇai) er eit sør-indisk klimpreinstrument med fire spelestrenger av messing og tre resonansstrenger. Gripebrettet har 24 metalltverrband som er festa til sjølve gripebrettet med voks. Vinaen har vanlegvis to resonanskassar — hovudresonanskassen er av tre med halvkuleform, og ein resonans-kalebass finst ved overgangen mellom halsen og hovudet på vinaen. Vinaen blir halden vassrett på fanget av den som spelar. Dette instrumentet blir særleg bruka i karnatisk musikk.
Namnet vina
Vina var tidlegare eit omgrep som dekte alle karnatiske strengeinstrument, og blir framleis brukt om andre instrument enn vinaen som er skildra her. Til dømes kjenner me til dhanurvina, eit rundvore strykeinstrument frå tidlegare tider, rudravina, eit plukkeinstrument med to resonnanskassar laga av graskar som framleis er i bruk, og nyskapte instrument som hamsavina med 22 strenger (5 hovudstrenger, 13 tilleggstrenger og 4 resonnansestrenger) eller den gitaraktige mohanvinaen.
For å skilja vinaen frå andre vinatypar blir han derfor stundom kalla «sarasvativina». Instrumentet er nemleg eit symbol for og svært nært forbunde med Sarasvati, som er hindugudinne for mellom anna musikk.
Anna
Heltinna i ei av bøkene til Salman Rushdie, The Ground Beneath her Feet, tek artistnamnet «Vina Apsara».
Gaeltacht
Gaeltacht (uttalt ; fleirtalsform Gaeltachtaí) er eit irsk ord for eit irskspråkleg område. I Irland refererer Gaeltacht, eller An Ghaeltacht, til dei regionane i landet der irsk er offisielt hovudspråk. I Gaeltacht blir irsk snakka som daglegspråk av større eller mindre delar av innbyggjarane. Desse delane av Irland vart peikt ut tidleg etter det irske sjølvstendet, som del av regjeringa sin politikk for å revitalisere irsk. Grensene for Gaeltacht har vorte endra ein gong, då Clochán-Bréanann i Kerry og delar av West Muskerry, i Cork vart lagt til Gaeltacht i 1974. I dei fleste Gaeltachtområda er dei irsktalande i mindretal.
Folketalet i Gaeltacht er i dag omtreht 85 000, dei fleste irsktalande bur i vest, i Donegal, Mayo, Galway, Kerry, og Cork. Det finst små lommer av irsktalande i Waterford i sør og i Meath i aust.
Sklinna
Sklinna er ei øygruppe i Leka kommune i Trøndelag. På Sklinna ligg eit fiskevær. Været ligg om lag 20 km vest for Leka. På Heimøya, den største av øyane, ligg Sklinna fyr, som fram til april 2004 var ein bemanna fyrstasjon. Sklinna har den største kolonien av toppskarv i verda og er freda som naturvernområde.
Altaiske språk
Altaiske språk er ei gruppe av språkfamiliar med språk som hovudsakleg har talarar i Sentral-Asia og det fjerne Austen. Eksistensen av ein språkfamilie altaisk er omstridd. Det er fleire ulike teoriar om altaisk:
På 1800-talet føreslo nokre lingvistar at dei altaiske språka skulle høyre saman med dei uralske språka (med blant anna finsk) som dei «ural-altaiske språka», men den teorien er avvist av seinare og meir grundig lingvistisk forsking.Det einaste som ikkje er omstridd er at mongolske, tungusiske og tyrkiske språk kvar for seg dannar tre genetiske språkfamiliar.
Dei som stør den første hypotesen peiker på at argumenta mot ural-altaisk også kan brukast som argument mot altaisk. Likevel finst det såpass mange leksikalske og særleg grammatiske fellestrekk mellom dei tre språkgreinene i den altaiske familien, at dette synet har mest støtte.
Lingvistar som Ramstedt og Poppe vil ta koreansk med i same språkfamilie.
Den nostratiske språkfamilien har lita støtte ut over ei lita gruppe av typologar. Dei viktigaste av dei er Joseph Greenberg, Merrit Ruhlen og Bernhard Comrie.
1075 Helina
1075 Helina er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 29. september 1926 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Krim-observatoriumet i Simeiz på Krimhalvøya.
August Leskien
August Leskien var ein tysk indoeuropeist og slavist.
Leskien studerte først under Georg Curtius ved universitetet i Kiel, og følgde sidan denne til universitetet i Leipzig. Han studerte òg samanliknande indoeuropeisk språkvitskap under August Schleicher ved universitetet i Jena. I 1870 vart han den første professoren i slaviske språk ved universitetet i Leipzig. Han vert rekna som ein av grunnleggjarane av den jungrammatiske skulen i Leipzig, saman med Karl Brugmann, Hermann Osthoff og Berthold Delbrück. Ved sida av sørslaviske språk studerte han først og fremst gamalkirkeslavisk og litauisk.
Helga Haugen
Helga Haugen er ein KrF-politikar  som sat på Stortinget frå Aust-Agder frå 1985 til 1993. Ho var vararepresentant i perioden 1981-1985.
Masahide Kawamoto
Masahide Kawamoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kawasaki Frontale.
Emile Heskey
Emile William Ivanhoe Heskey er ein engelsk fotballspelar. Han har spela for Aston Villa i engelsk Premier League, og for det engelske landslaget. Han var med på å vinna UEFA-cupen med Liverpool i 2001. I 2004/05-sesongen var han Birmingham City sin toppskårar i Premier League, med 11 seriemål, og i 2006/07-sesongen var han det same for Wigan Athletic med 9 seriemål. Han debuterte for England sitt A-landslag 28. april 1999 i ein vennskapskamp borte mot Ungarn og fekk sin landskamp nummer 50 for England 15. oktober 2008 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Kviterussland.
Thomas Bryn
Thomas Bryn var ein embetsmann, eidsvollsmann og stortingsmann frå Kongsberg.
Bryn var son av Thomas Thomassen Bryn (1756-1830) som var damstigar og bergmusikant ved Kongsberg Sølvverk. I yngre år var han tilsett på stiftskontoret for Akershus, og på kontoret til forsyningskommisjonen. Han tok norsk juridisk eksamen i 1805, og heldt fram som fullmektig hos forsyningskommisjonen i tre år. I 1810 vart han utnemnd til sorenskrivar i austre Råbyggelaget, budde då på Nes i Herefoss. År 1816 vart han byfut og sorenbirkeskrivar i Larvik grevskap.
Til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 møtte Bryn som utsending frå Råbyggelaget. Han slutta seg der til unionspartiet. Sameleis representerte han Råbyggelaget på overordentleg storting 1814 og på stortinget 1815-16. I 1814 var han sekretær i Lagtinget, 1815-16 visesekretær i Stortinget og Odelstinget. Han var då, 1815-16, medlem av fire komitear, der i mellom kyrkjekomiteen og om kyrkjelyden sin forkjøpsrett til soknekyrkja. Innvald på Stortinget 1827 for Larvik og Sandefjord, var då sekretær i Stortinget og i kyrkjekomiteen.
Bryn døydde i Larvik hausten 1827.
Sardinia
Sardinia (italiensk Sardegna; sardisk Sardigna eller Sardinnya) er den nest største øya i Middelhavet etter Sicilia. Ho har eit areal på 24 090 km² og er omgjeve av den franske øya Korsika i nord, den italienske halvøya i aust, Tunisia i sør og dei spanske Balearane i vest. Sardinia er ein konstituerande del av Italia, men har ein spesiell status som autonom region etter den italienske grunnlova.
I byrjinga av den nuragiske perioden, om lag 1500 f.Kr., vart øya kalla Hyknusa (latin Ichnusa) av mykenarane, som truleg tydde «øya (nusa) til Hyksos», folket som hadde vorte forvist av Ahmose I av Egypt om lag 1540 f.Kr. Sandalyon var det andre namnet på øya, som truleg viste til forma på øya, som ser ut som eit fotspor. Det siste og noverande namnet har vore Sardinia, etter Shardana (som invaderte Egypt, men vart slått av Ramses III i om lag 1180 f.Kr.).
Historie
Sardinia har vore busett i mange tusen år. I 1979 fann ein restar etter menneske frå paleolittisk tid (150 000 år sidan). I 2004 vart det i ei grotte i Logudoro funne delar av ei menneskehand som var om lag 250 000 år gamal.
I førhistorisk tid utvikla innbyggjarane på Sardinia handel med obsidian, ein stein som vart nytta til produksjon av dei første reiskapane. Denne aktiviteten førte sardinarane i kontakt med dei fleste andre folkegruppene i Middelhavet. Uttørka druer vart nyleg funne fleire stader og DNA-testing viste at desse var dei eldste druene i verda, datert til 1200 f.Kr. Cannonau-vinen vert laga av desse druene og kan kanskje reknast som den første av dei europeiske vinane.
I steinalderen oppstod den nuragiske sivilisasjonen på øya, som skulle vara fram til Romarriket nådde henne. Dei bygde tårnborger av stein kalla nuraghi. Rundt 7,000 av desse står framleis. At det er funne så mange store restar etter den neolittiske perioden tyder på at det har vore ganske mange innbyggjarar på øya.
Det er spekulert i at mellom anna Shardana-folket frå austlege område av Middelhavet gjekk i land på Sardinia. Shardana hadde slått seg saman med Shekelesh og andre, og danna koalisjonen Havfolka, men vart slått av Ramses III rundt år 1180 f.Kr. i Egypt. Shardana og Shekelesh vart av egyptarane kalla «folket frå dei fjerntliggande øyane», som kan tyde på at Shardana alt budde på Sardinia då egyptarane utforska området. Dei store gravene frå denne tida støtter dette, der gravsteinane er forma som skip på høgkant, delvis grave ned i jorda. I følgje nokre språkstudiar var byen Sardis (i Lydia) utgangspunktet for reisa til Tyrrenhavet, som delte det som etter kvart vart sardinarar og etruskarar.
Frå rundt 1000 f.Kr. oppretta fønikiske sjømenn fleire handelshamner langs kysten av Sardinia. I 509 f.Kr. braut det ut krig mellom dei innfødde nuragarane og dei fønikiske nybyggjarane. Fønikarane bad Kartago om hjelp og øya vart ein provins under det kartagiske riket. I 238 f.Kr., etter å ha tapt for Den romerske republikken i den første punarkrigen, måtte Kartago nedkjempe eit opprør, kalla leigesoldatkrigen, der dei tidlegare leigesoldatane ikkje hadde fått betaling. Roma nytta denne sjansen til å annektere Korsika og Sardinia utan motstand frå Kartago.
Frå 456 til 534 var Sardinia ein del av det kortvarige kongedømet til vandalane i Nord-Afrika, før det vart gjenerobra av den austromerske keisar Justinian I. I denne perioden slo mange germanske vandalar og iranske alanarar seg ned på øya. Under austromarane vart øya styrt av ein dommar i den sørlege byen Caralis. Det austromerske styret eksisterte i praksis ikkje i fjellområdet Barbagia aust på øya, og eit sjølvstendig kongedømet heldt til her frå 500- til 800-talet.
Frå byrjinga av 700-talet byrja arabarar og berbarar med plyndringstokt på Sardinia. Særleg etter den muslimske erobringa av Sicilia i 832 klarte ikkje austromarane å forsvare dei mest fjerntliggande provinsane særleg effektivt, og Sardinia vart meir eller mindre sjølvstendig. Den lokale dommaren delte øya inn i dei fire giudicati, Gallura, Logudoro, Arborea og Caralis for å betre det lokale forsvaret. I år 900 hadde desse distrikta vorte fire sjølvstendige konstitusjonelle monarki. I forskjellige periodar kom desse inn under Genova og Pisa. I 1323 sette Kongedømet Aragon ut på eit felttog for å erobre Sardinia. Giudicatoet Arborea klarte å motstå felttoget og hadde ei stund kontroll over heile øya, men den siste herskaren Vilhelm III av Narbonne, vart til slutt slått av aragonesarane i det avgjerande slaget ved Sanluri 30. juni 1409. Innbyggjarane i byen Alghero (S'Alighera på sardisk, L'Alguer på katalansk) vart forvist og katalanarar flytta inn i staden. Etterkomarane av desse talar framleis katalansk. Etter at kongedøma Castile og Aragon vart slått saman, vart Sardinia ein del av det nye Spania.
Under Spania vart sardinarane ofte tilsett av den kongelege spanske flåten. 7. oktober 1571, under slaget ved Lepanto, borda sardiske sjømenn eit tyrkisk skip og hogg hovudet av den tyrkiske admiralen. Synet av hovudet til den tyrkiske admiralen på eit spyd gav tyrkarane ein slik frykt at dei overgav seg til motstandaren. Dette var første gong tyrkarane tapte mot europearane, og signaliserte starten ein trend med militær nedgang og ei rekkje tap som tyrkarane aldri klarte å snu.
Den politiske filosofen Antonio Gramsci er truleg den mest kjende personen frå Sardinia. Han var fødd i Ales i 1891.
Geografi
Mellom Sardinia og Korsika ligg Bonifaciosundet.
Sardinia er delt inn i fire provinsar:
Dei følgjande fire provinsane er oppretta av dei sardiske styresmaktene, men er framleis ikkje anerkjend av den italienske regjeringa: