cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dei skandinaviske fjella
Fjella er ikkje veldig høge og Galdhøpiggen i Sør-Noreg er det høgaste med 2 469 m. Sidan dei ligg så pass langt nord og får ein jamn tilføring av fukt frå vest finst det likevel mange ismarker og isbrear her. Mange fjella er òg svært bratte, og dette gjev dei ein praktfull og dramatisk utsjånad. Kebnekaise er den høgaste toppen på svensk side med 2 103 m, medan Halti er det høgaste i Finland med 1 328 m.
Det skandinaviske fjellsystemet er geologisk knytt til fjella i Skottland, Irland, og på andre sida av Atlanterhavet med Appalachane i Nord-Amerika. Geologar meiner at alle desse fjella danna ei enkel fjellkjede på superkontinentet Pangaea. Dei noverande fjella er restane etter den Den kaledonske orogenesen, som mange geologar meiner er den største fjellkjeda gjennom historia.
Nordryggen
I 2013 arrangerte Den norske Turistforening og Norges geologiske forening ein namnekonkurranse der eit forslag om å kalle fjellkjeden Nordryggen fekk flest røyster, i konkurranse med namn som Trollfjella, Skandesfjella, Vikingfjella og Eventyrfjella. Henrik Svensen, som tok initiativ til namnekonkurransen, oppfordrar folk til å ta dette namnet i bruk, slik at det blir etablert og etter kvart eit offisielt namn.
Dei høgaste fjella i Noreg
Av dei ti høgaste fjella i Skandinavia ligg sju i Oppland i Noreg. Dei siste tre ligg i Sogn og Fjordane. Det er 83 fjelltoppar som er like høg eller høgare enn 2 200 meter i Noreg.
Dei høgaste fjella i Sverige
Det er tolv fjelltoppar i Sverige over 2 000 meter. Åtte av dei ligg i Sarek nasjonalpark, og dei andre fire ligg lenger nord i området rundt Kebnekaise.
Ablaktasjon
Ablaktasjon kjem frå latin og tyder om lag 'avmjølking'. Det viser til avsluttinga av amming frå ei pattedyrmor si side, og avvenning frå diing frå avkomet si side. Ved avvenning kan ein unge gå over frå morsmjølk til vanleg mat eller tilpassa føde som mos, graut eller morsmjølkerstatting. Mora på si side sluttar å produsera mjølk. Slutten av mjølkeproduksjon kan ofte gjera at hoa kan unnfanga igjen ved at han fører til brunst eller eggløysing. I husdyr kan ein ofte framskunda avvenning av ungar men fortsetja mjølking for sjølv å utnytta mjølka, eller for ikkje å tera på mordyra.
Avvenninga skjer ofte i ein prosess der den diande ungen gradvis går over til vanleg mat i takt med at mora får ein stadig minkande mjølkeproduksjon, men kan også skje som ei brå avslutting. Nokre dyr, til dømes grønlandssel, har brå avvenning som vane, men hjå andre kan død eller andre problem hjå mor eller avkom føra til plutseleg mjølkeavslutting. For å minka mjølkeproduksjon og dermed hindra mjølkespreng kan ein bruka medikament, til dømes bromokriptin, som minskar produksjonen av prolaktin.
Menneske
Kva tid og korleis ein byrjar avvenning av småbarn varierer, og heng saman med kulturelle og sosiale faktorar. Verdas helseorganisasjon (WHO) meiner det beste for helsa til mor og barn er at babyar berre får brystmjølk fram til dei er seks månader gamle. Deretter kan ein innføra mat medan ein fortset å amma, gjerne fram til ungen er to år.
Av matmengde reknar WHO med at ungar som blir amma etter eige ønske bør få rundt 130 (200) kcal per dag ved 6-8-månadsalderen, 310 (300) kcal per dag ved 9-11-månadsalderen og 580 (550) kcal per dag ved 12-23-månadsalderen (tala i parentes gjeld u-land. Forskjellane kjem av skilnader i morsmjølkinntak).
Ungar treng ikkje særskild innkjøpt barnemat, men må få mat som er tilpassa evna deira til å ta og tygga. Halvårsgamle ungar kan eta mos, puré og graut medan dei frå rundt 8 månader også ofte kan plukka opp og eta mindre matbitar sjølve. Eittåringar kan som regel eta det same som resten av familien et, bortsett frå mat dei kan setja i halsen (slik som nøtter, druer eller rå gulrot).
Yuji Ito
Yuji Ito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yanmar Diesel, Nagoya Grampus Eight og Shonan Bellmare.
Halti
Halti er det høgaste punktet i Finland med ei høgd på 1 324 moh. Fjellet ligg på grensa mellom Finland og Troms i Noreg, og den høgaste toppen av fjellet, kalla Ráisduattarháldi i Noreg, ligg på den norske sida av grensa, og er 1 365 moh. Halti vert òg kalla Haltitunturi, Haltia og Haltiatunturi, og på nordsamisk Háldi ). Den finske delen av fjellet ligg i kommunen Enontekis i Lapplands län. Det høgaste punktet på den finske sida av fjellet vert kalla Háldičohkka.
Den høgaste fjelltoppen som ligg aleine i Finland er Ridničohkka på 1 316m.
What Kind of Fool (Heard All That Before)
«What Kind of Fool (Heard All That Before)» er ein dansepopsong skriven av Kylie Minogue, Mike Stock og Pete Waterman for det første samlealbumet til Minogue, Greatest Hits (1992).
Informasjon
Songen vart produsert av Mike Stock og Pete Waterman, og fekk positiv omtale frå kritikarane. Songen vart utgjeven som den første singelen frå albumet den 10. august 1992. Songen vart den nittande Top 20-hiten til Minogue i Storbritannia og den femtande i Australia. Han vart, på grunn av låtskrivarane, samanlikna med dei tidlegare singlane hennar, som til dømes «I Should Be So Lucky» og «Better the Devil You Know».
Den sentralafrikanske republikken
Den sentralafrikanske republikken er ein republikk i Sentral-Afrika. Landet grensar til Tsjad i nord, Kamerun i vest, Kongo-Brazzaville i sørvest, Kongo i sør, og Sør-Sudan og Sudan i aust.
.
Historie
Den franske kolonien Ubangi-Shari blei til den sjølvstendige sentralafrikanske republikken i 1960. I 1966 tok J.B. Bokassa over makta gjennom eit militærkupp. Bokassa utropte seg sjølv til keisar ti år etter, men blei styrta i 1979 og landet blei igjen republikk. I 1981 tok eit nytt militærregime makta.
Landet fekk ein sivil grunnlov i 1993 som varte i ti år. I mars 2003 blei president Patasse og regjeringa hans avsette gjennom nok eit militærkupp leia av general François Bozizé. I mai 2005 vann Bozizé eit demokratisk val og er i dag statsleiar i landet. Korrupsjon, saman med innblanding frå den tidlegare kollonimakta Frankrike, har hindra utvikling i landet.
Sjølv om Frankrike offisielt trekte seg ut i 1960 har den franske regjeringa halde fram med å henta ut råvarer frå landet, delvis gjennom militæraksjonar og delvis ved å blanda seg inn i styre og stell og ved å stø kuppmakarar. I det siste har Kina teke opp konkuransen med Frankrike.
Klima og miljø
Mangel på drikkevatn, ørkenspreiing og ville dyr truga av tjuvjakt er dei største miljøproblema i landet.
Innbyggjarar
HIV/AIDS er eit anna stort problem for innbyggjarane i landet, med 13 % av den vaksne befolkninga smitta (2001).
Økonomi
Jordbruk og skogbruk er hovudnæringane i den sentralafrikanske republikken, og står for halve bruttonasjonalproduktet. I tillegg er den uformelle økonomien i landet, slik at det ekstremt låge bruttonasjonalproduktet gjev eit noko misvisande bilde av fattigdom. Dei viktigaste jordbruksprodukta er kassava, peanøtter, mais, durra, hirse, sesamfrø og kokebanan. Sal av matoverskot og alkoholdrikkar brygga av dette er ein viktig inntektskilde for mange sentralafrikanarar.
Diamantindustrien har tidlegare stått for halvparten av eksportinntektene.
Ovipari
Ovipar (frå latin ovum, 'egg' og parere, 'å føde') er ei nemning for forplanting som skjer gjennom egglegging. Ovipare dyr legg egg der eit embryo kan utvikla seg og seinare klekka. Eigenskapen skil seg frå vivipar forplanting, der mororganismen føder levande ungar, og ovovivipar, der egga klekker i samband med fødsel. Alle fuglar, kloakkdyr og dei fleste fiskar, amfibie, reptil, insekt og edderkoppar er ovipare.
Den sentralafrikanske republikken
Økonomi
Skilnaden mellom rik og fattig er stor. Vidare økonomisk utvikling er hindra av dårleg infrastruktur, eit lågt utdanningsnivå og ein mislukka økonomisk politikk. Landet er avhengig av hjelp frå ei rekke land og frivillige organisasjonar, og er blitt sagt å vera «sous serum», som får intravenøs næring, av ein representant for UNDP.
Ovipari
Egga som blir lagde kan vera befrukta, men lite utvikla embryo, eller eggceller som må befruktast utanfor mora. Medan dyr som lever på land ofte legg egg med nokså tjukke skal som allereie er blitt befrukta, gyter dyr som lever i vatn ofte ei mengd egg (rogn) som kan befruktast under eller etter gytinga.
Nokre ovipare dyr tek vare på egga fram til klekking og kan fôra ungane seinare. Andre forlèt egga straks dei er lagde.
Hammerfest kommune
Hammerfest (nordsamisk Hámmerfeastta suohkan, kvensk Hammerfesti komuuni) er ein kyst- og øykommune på vestkysten av Finnmark, nord i Troms og Finnmark fylke. Kommunen omfattar øyane Kvaløya, Seiland og Sørøya og Porsangerhalvøya på fastlandet. Han grensar til Måsøy kommune i nordaust, Porsanger i aust, Alta i sør og Hasvik i vest. Byen Hammerfest ligg på Kvaløya, som er forbunde med bru til fastlandet. Hammerfest er ein av verdas nordlegaste byar, på 70°40' nordleg breidde. Andre tettstadar i kommunen er mellom anna Kvalsund, Rypefjord, Forsøl, Akkarfjord, Hønseby, Hellefjord, Kårhamn, Skarvfjordhamn og Sandøybotn.
Sjølv om han ligg langt nord for polarsirkelen, har byen ei isfri hamn. Hammerfest har tradisjonelt vore eit senter for fiskeri, handel, kommunikasjonar og offentlege tenester i Vest-Finnmark. I dag er byen også sterkt prega av utbygginga av Snøhvitfeltet, sidan gassen frå feltet skal førast i land og skipast ut i ein LNG-terminal på Melkøya utanfor byen. I 2005 kom Hammerfest på UNESCO si verdsarvliste med det nordlegaste målepunktet i Struves meridianboge.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Hammerfest kommune frå 1920:
Hammerfest i kulturen
«Hammerfest» er namnet på ein romstasjon i romanen A Deepness In the Sky av Vernor Vinge.
Shigemitsu Egawa
Shigemitsu Egawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Honda, Nagoya Grampus Eight og Vissel Kobe.
Norske miljøvernministrar
Norske miljøvernministrar. Dette er ei oversikt over norske miljøvernstatsrådar, frå Miljøverndepartementet blei oppretta 8. mai 1972.
Háldi
Háldi er eit fjell i Alta kommune i Finnmark. Det har ei høgd på 1149 meter over havet og er det tredje høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Fjellet er òg det høgaste i kommunen.
Hasvik kommune
Hasvik (nordsamisk Ákŋoluovtta gielda, kvensk Hasviikan komuuni) er ein øykommune, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Kommunen femner landet vest på Sørøya og vest på Stjernøya.
Historie
Frå 1900 hadde Hasvik telegrafisamband med resten av Noreg.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Hasvik kommune frå 1920:
Mastik
Mastik (Pistacia lentiscus) er eit lite tre på 3-4 meter som veks nær tropiske strok. Mastik blir utnytta på grunn av kvaen og produksjon skjer blant anna på sørsida av Khíos, i Mastichoria-området. Det vert sagt at det er berre her treet produserer kvae. Kvaa var så ettertrakta at mellomalderlandsbyane vart bygd som fort for å verna kvaa (mastiken) mot piratar. Under det Ottomanske riket betalte Khíos sin skatt i mastiki, blant anna ettertrakta som tannrens og tyggegummi for haremet til sultanen.
Mastik vert nytta til ferniss, hudkrem, tannkrem, tyggegummi, parfymeproduksjon, likør, ouzo og i medisin. Mastiki har mellom anna vist seg effektiv i læking av magesår og har betennelsesdempande og reinsande effekt.
Fylkesveg 759
Fylkesveg 759 (Fv759) går mellom Sannan i Steinkjer og Stiklestad i Verdal. Veglengda er 32,6 km.
Han tar av frå riksveg 762 nær E6 i Steinkjer og går sørover langs austsida av Leksdalsvatnet til Stiklestad.
Akiyoshi Yoshida
Akiyoshi Yoshida er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Sjakknotasjon
Sjakknotasjon er system for å skrive ned gangen i eit sjakkparti for seinare gjennomgang og analyse. Det finst fleire system, mellom anna var eit system med beskrivande notasjon i bruk i engelsktalande land til etter 1980. No er algebraisk notasjon obligatorisk i sjakkturneringar. Dette framgår av Verdssjakkforbundet FIDE sine reglar for sjakk, tillegg E, som finst på Norges Sjakkforbund si heimeside:
Felta på sjakkbrettet
Det algebraiske systemet baserer seg på at kvar rute på sjakkbrettet har ein eintydig kombinasjon av bokstav og tal:
Som ein konsekvens av dette, får kvart av dei sekstifire felta sin unike kombinasjon av bokstav og tal, f eks a1.
Sjakkbrikkene
For bøndene brukar ein ikkje den første bokstaven i namnet. Bondetrekk kjenner ein igjen ved at det manglar slik bokstav. Eksempel: e5, d4, a5.
Korleis ein skriv trekka
Offiserstrekk blir skrive med (a) den første bokstaven i namnet til offiseren og (b) feltet som offiseren blir flytta til. Det skal ikkje vere bindestrek mellom (a) og (b). Ein skriv i utgangspunktet heller ikkje kva felt brikka kjem frå. Eksempel: Le5, Sf3, Td1. For bøndene skriv ein berre det feltet dei blir flytta til. Eksempel: e5, d4, a5.
Når ein offiser slår, set vi inn ein x mellom (a) den bokstaven som angir offiseren som blir flytta og (b) det feltet den blir flytta til. Eksempel: Lxe5, Sxf3, Txd1.
Når ein bonde slår, skriv ein den lina bonden stod på før slaget blei utført, så eit x, og så det feltet den blir flytta til: Eksempel: dxe5, gxf3, axb5. Ved en passant-slag skal ankomstfeltet definerast som det feltet der bonden blir ståande etter at trekket er utført, og "e.p." skal føyast til. Eksempel: exd6 e.p.
Viss to offiserar av same slag kan flyttast til det same feltet, skal trekket noterast på følgjande måte:
Eksempel:
Viss motstandaren si brikke kan bli slått av to ulike bønder, skal den bonden som blir flytta skrivast med (a) den lina bonden forlet, (b) ein x, (c) ankomstfeltet. Eksempel: Viss det er kvite bønder på felta c4 og e4 og ei svart brikke på d5, skal kvit sitt trekk noterast som høvesvis cxd5 eller exd5.
Ved bondeforvandling skal bondetrekket noterast, umiddelbart følgt av den første bokstaven for den nye offiseren. Eksempel: d8D, f8S, b1L, g1T.
Remis-tilbod skal noterast med symbolet (=).
Viktige forkortingar
Kjelde
FIDEs regler for sjakk, omsett til norsk
Xinjiang
Xinjiang eller Aust-Turkestan er ein autonom region i det nordvestlege Kina. Provinsen grensar til Tibet i sør, Kashmir, Kasakhstan, Afghanistan i vest, Russland i nord og Mongolia i aust.
Den nordlege silkevegen gjekk gjennom Xīnjīang.
Namnet Xinjiang tyder 'ny front' eller 'nytt grenseland'.
Historie
Under Tang-dynastiet vart Gaochang annektert i 640.
I 1955 vart den autonome regionen av Folkerepublikken Kina oppretta, og han erstatta provinsen Xinjiang.
Geologi
Mykje av Xīnjīang er tørt og i sør ligg Taklamakan‎ørkenen, Kina sin største.
Gurbantünggüt-ørkenen er Kina (og Xinjiang) sin neststørste.
Det høgste punktet i Xinjiang er toppen av fjellet K2.
Styresmakter
Den regionale leiaren i Kinas kommunistparti er Chen Quanguo. Formannen for Xinjiang sitt styre er Shohrat Zakir (2019).
Puerto Rico (fleirtyding)
Puerto Rico kan visa til:
Arendal Smelteverk
Råvarer
Kvarts vart den første tida skaffa frå lokale gruver, og den viktigaste leverandøren var Gloserhei gruve i Froland kommune. Smelteverket opna òg ei eiga kvartsgruve i Troms, før dei tok i bruk importert kvartssand frå England. Ei anna viktig råvare er petroleumskoks som heile tida er importert frå USA. Den tredje viktige råvara var elektrisk kraft i store mengder. Den første krafta til føretaket var basert på utbygginga av Høgefoss i Nissedal kommune. Kraft vart heile tida levert frå Arendals Fossekompani og Aust-Agder Kraftverk.
Vidareforedling
Føretaket utvikla tidleg videreforedling av produktet. Sika frå Arendal vart brukt i varmeskjoldet på den første amerikanske romferja. Då produksjonen var på det høgaste i 1980-åra var det om lag 300 arbeidsplassar på føretaket, og dei produserte opp til 45 000 tonn kvart år.
Andre verdskrigen
Under andre verdskrigen vart anlegget styrt av tyskarane. Dei allierte såg kor viktig produksjonen var for den tyske rustningsindustrien, og avgjorde å sabotera anlegget. Aksjonen fekk namnet Operasjon Company. Generatorane vart sprengt og drifta mellombels stansa.
Forureining
Smelteverket var Noregs største svovelkjelde, og bidrog med 10 % med svovelforureining til Noregs sterkast svovelramma område, samt hadde massive utslipp av støv og miljøgifter. Fabrikken dreiv utan reinsing av utslipp i ei årrekkje, heilt opp mot slutten rett før smelteovnene vart stengde og utslippa stansa i 2005. Normalt utslipp av svovel låg på 2 300 tonn i året. Smelteverket slapp i tillegg ut 410 000 tonn CO2-ekvivalentar og 30 000 tonn giftig CO-gass.
Straumforbruket ved smelteverket var på 1 TWh/år (ein milliard kilowattimar), noko som dengong var 1 % av Noregs el-produksjon, tilsvarande 1,5 Alta-kraftverk.
Det vart undersøkt om sjukdomen silikose fanst blant arbeidarane for første gong i 1938. 32 kiselstøveksponerte arbeidarar vart røntgenundersøkt ved Arendal sjukehus, utan at sjukdomen vart påvist. Allmennpraktikar Andreas Samuelsen (1907–1973), som voks opp på Saltrød og seinare budde på Eydehavn, meinte derimot at det måtte finnast silikose hos arbeidarane i føretaket. Han fann det første tilfellet i 1940, seinare fann han fleire. Det vart gjort nye undersøkingar ved sjukehuset i Arendal i 1941 av overlege Ziesler ved røntgenavdelinga og overlege Johan Kloster, og det vart rapportert heile 19 tilfelle til Arbeidstilsynet, fire i stadium I-II, tre i stadium II, to i stadium II-III og ti i stadium III. Alt materiale vart oversendt professor Torleif Dale ved Røntgenavdelinga på rikshospitalet, han fann til saman 50 tilfelle, 18 frå 1938-undersøkinga og 42 frå 1941-undersøkinga. Av desse var 11 langtkomne og tre med mogleg silikotuberkulose.
Arkivet
Arkivet etter Arendal Smelteverk er på Aust-Agder museum og arkiv i Arendal. Arkivet omfattar 80 hyllemeter og går over perioden 1912-2000.
Edson Rodrigues
Edson Rodrigues er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Norrköpings kommun
Norrköping (Norrköpings kommun) er ein kommune i Östergötland län i Sverige. Folketalet er 129 566. Administrasjonssenteret i kommunen er Norrköping.
Anne Rudsengen
Anne Rudsengen er ein norsk forfattar. Ho er frå Hov i Land og busett i Sogndal. Rudsengen er naturoppsyn i Jostedalsbreen nasjonalpark, med kontor i Sogndal og Stryn, og ho har vore styremedlem i Sogn og Fjordane Turlag.
Re-up
Re-Up kan visa til:
Michihiro Tsuruta
Michihiro Tsuruta er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, Vissel Kobe og Ventforet Kofu.
Poulaphoucareservoaret
Poulaphoucareservoaret, òg lokalt kalla Blessingtonsjøane, er eit reservoar i County Wicklow i Republikken Irland. Han er òg ein del av ein nasjonalpark og eit fuglereservat.
Innsjøen vart danna i 1944 då elva Liffey vart demma opp ved Poulaphouca, i samband med bygginga av det andre vasskraftverket på Irland. Ardnacrusha på elva Shannon vart det første.
Reservoaret er ei stor vasskjelde for Dublin.
Langadás
Langadás (gresk Λαγκαδάς) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Langadás ligg aust for Thessaloníki og grensar i nordvest mot periferieininga Kilkís, i nordaust mot Sérres.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei sju tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 41 103 innbyggjarar, medan kommunaleininga Langadás hadde 19 587 og tettstaden med same namn 7 764 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Heile kommunen ligg innanfor storbyområdet til Thessaloníki. Byane og tettstadene i kommunen er:
Ny-Ålesund
Ny-Ålesund er ein tettstad inst i Kongsfjorden på Svalbard, og den 4. nordlegaste busettinga i verda.
Her held forskingsinstitusjonar frå fleire land til. Ny-Ålesund forskingsstasjon blir driven av Kings Bay AS som er kalla opp etter gruveselskapet Kings Bay som hadde verksemd her frå 1909 til 1963.
Ny-Ålesund flyplass, Hamnerabben og ei sjøhamn på sørsida av Kongsfjorden gjev kommunikasjon med omverda.
Historie
Kvalfangaren Jonas Poole fortalde alt i 1610 at det fanst kol i området. I 1909 byrja ein så smått å vinna det ut, men det var då Peter S. Brandal kom med i 1917 største utbygginga tok til. Reiaren frå Ålesund trong kol til skipa sine, og fekk ikkje frå Storbritannia fordi han var blitt svartelista for å ha handla med Tyskland medan første verdskrigen var i gang.
Då krigen slutta gjekk kolprisen ned, og drifta blei for kostbar. Den norske staten gav støtte til fortsatt drift, noko som styrkte det norske kravet på Svalbard.
Gruvedrifta heldt fram til 1960-talet, då ei stor ulukke den 5. november 1962 drap 21 arbeidarar. Desse dødsfalla, som kom på toppen av over 60 i all tida gruvene hadde vore i drift, førte til den politisk dramatiske Kings Bay-saka, og at gruvedrifta blei nedlagd.
I 1968 byrja Norsk Polarinstitutt sin forskingsaktivitet på staden, og på 80- og 90-talet følgde institusjonar frå ei rekke andre land etter. I dag har institusjonar frå Noreg, Tyskland, Storbritannia, Italia, Japan, Frankrike, Sør-Korea og Kina alle aktivitet i Ny-Ålesund. Elles har Ny-Ålesund fått ein plass i den norske polarforskingssoga ved å ha vore utgangspunktet for Roald Amundsen og Umberto Nobile si ferd over Nordpolen med luftskipet «Norge» i 1926.
Vern
Busetting og besøk i Ny-Ålesund er strengt regulert, mellom anna for å verna forskingsprosjekta mot innblanding. Eit mindre tal turistar får vitja byen under cruise, men berre for ein dag. Det er ikkje lov for framande å overnatta her utan å ha vore invitert av ein ny-ålesundar.
For å bu her fast må ein ha arbeid på staden, og ta tryggingskurs for å kunne verna seg mot isbjørn. Norske tilsette i Kings Bay får ikkje arbeida i meir enn fem år.
Basjkirsk
Basjkirsk er eit språk i den tyrkisk språkfamilien. Det er i svært nær slekt med tatarsk, og det er dei som meiner det er ein tatarsk dialekt. Dei fleste talarane av basjkirsk bur i Basjkortostan og andre stader i Volga-Uralområdet: I Tatarstan, Udmurtia, Mari El, Tsjeljabinsk oblast, Orenburg oblast, Sverdlovsk oblast og Kurgan oblast, og i Perm kraj. Det finst også små basjkirske minoritetar i Kasakhstan (41 847) og Usbekistan (34 771). Ved folketeljinga i 2010 var det 1 152 000 menneske som snakka basjkirsk i Russland. Tilsvarande tal frå 1989 var i Sovjetunionen 1 047 000 basjkirspråklege menneske. I tillegg var det då 26 737 som oppgav basjkirsk som andrespråk, og omtrent 300 000 basjkirar som oppgav tatarsk som førstespråk.
Alfabet
Basjkirane brukte tatarsk, skrive med det arabiske alfabetet som skriftspråk fram til 1923, då vart det, som resultat av oktoberrevolusjonen, skapt eit baskirsk skriftspråk. Det vart i byrjinga skrive med det arabiske alfabetet, men i 1930 gjekk dei over til det latinske alfabetet, som vart erstatta med det kyrilliske alfabetet i 1938. Det basjkirske alfabetet består av det grunnleggjande kyrilliske alfabetet, med desse ni tilleggsbokstavane:. Etter at Sovjetunionen fall saman er det utvikla eit nytt latinsk alfabet for basjkirsk, og Basjkortostan vedtok i 2002 at dette nye alfabetet skulle erstatte det kyrilliske i 2010.
ABN AMRO
ABN AMRO var ein investeringsbank med hovudkontor i Nederland.
ABN AMRO vart grunnlagd då Algemene Bank Nederland og Amsterdam-Rotterdam Bank slo seg saman i 1991. Han var den største banken i Nederland og ein av dei største i Europa, og hadde aktivitet i om lag 63 land. Banken vart i 2007 kjøpt opp av Royal Bank of Scotland Group, Fortis og Banco Santander, noko som var den største overdraginga av ein bank nokon gong.
Korvatunturi
Korvatunturi er eit fjell i Lappland på grensa mellom Finland og Russland. Det har ei høgd på 483 meter over havet. Fjellet har tre toppar, og landegrensa går gjennom den midterste toppen. Namnet kan omsetjast til «Øyrefjellet»
Korvatunturi er fjellet der ein seier Julenissen bur. Denne segna kjem frå eit radioprogram for born kalla Markus-sedän lastentunti («Bornetimen med Onkel Markus») med Markus Rautio som radiovert. Radioprogrammet gjekk på Yleisradio mellom 1927 og 1956] Onkel Markus fortalte borna at frå dette «Øyrefjellet» kunne Julenissen høyre kva alle borna seier, slik at han veit om borna har vore snille (og derfor kan få julegåve).
Arnold Sunde
Arnold Sunde var ein norsk lærar. Han var frå Stryn. Sunde var aktiv i lokalpolitikken, dirigent i Stryn skulekorps og spelte baryton i Stryn musikklag. Han snakka seks språk og jobba som turistguide om somrane. I 2007 mottok han Stryn kommune sin kulturpris.
Clive Bunker
Clive William Bunker er ein engelsk trommeslagar. Han var den første trommeslagaren i det britiske rockebandet Jethro Tull.
Bunker spelte først i bandet The Warriors i 1960-åra. Med Mick Abrahams danna han seinare bandet McGregor's Engine. Mellom 1967 og 1971 vart han trommeslagar for Jethro Tull, og forlet TUll etter at dei hadde gjeve ut det mest populære albumet deira, Aqualung, for å gifte seg og bruke meir tid med den nye kona. Han vart erstatta Barriemore Barlow, ein skuleven av frontmann Ian Anderson.
Jukagirske språk
Jukagirske språk er ein liten språkfamilie som består av berre to språk, nordjukagirsk og sørjukagirsk. Dei jukagirske språka er ikkje forståelege seg i mellom, men i slekt med kvarandre. Slektskap med andre språkfamiliar har det ikkje vore mogleg å fastslå, sjølv om det finst dei som vil slå dei saman med dei uralske språka til ein jukagirsk-uralsk familie. Jukagirsk blir dermed ofte rekna som eit paleosibirsk språk, dette er ei eining basert på geografiske heller enn genetiske kriterium.
Dei jukagirske språka blir snakka i dei nordaustlege delane av Sibir, langs Kolymaelva. Ved folketeljinga i Russland vart det tald 370 personar som tala jukagirsk.
Clive Bunker
Det første soloalbumet til Bunker kom ut i 1998 og kom ut i Awakening.
Fylkesveg 760
Fylkesveg 760 (Fv760) går mellom Grong og Overhalla. Veglengda er 19,8 km.
Han tar av frå E6 ved Grong og går vestover langs Namsen til Overhalla.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Engler og demoner
Engler og demoner (engelsk originaltittel Angels and Demons) er ein spenningsroman skriven av Dan Brown og utgjeven i 2000.
Slaget ved Fontenoy
Slaget ved Fontenoy den 11. mai 1745 enda med ein fransk siger over den britisk-nederlandsk-hannoverske «pragmatiske arméen» under den austerrikske arvefølgjekrigen. Han vart utkjempa nær Fontenoy i Dei austerrikske Nederlanda i dagens Belgia.
Opptakten til slaget
Franske styrkar under marskalk Moritz av Sachsen (De Saxe) hadde utmanøvrert dei allierte med ein skinnmanøver mot byen Mons, som trekte dei allierte styrkane dit. De Saxe marsjerte så med hovudhæren sin mot Tournai som var forsvart av ein nederlandsk garnison på 7000 mann og erobra byen. Med den franske omleiringa av Tournai, vart dei allierte tvungen til å frigje byen sidan han var innkomsten til Flandern. Ein hær som bestod av britar, folk frå Hannover, nederlendarar og austerrikarar under hertugen av Cumberland rykte fram mot Tournai. Denne allierte hæren vart kalla Den pragmatiske hæren sidan han bestod av eit forbund av statar som støtta den pragmatiske sanksjonen av 1713 som anerkjende Maria Teresia som keisarinne av Det tysk-romerske riket.
Slaget
De Saxe hadde sett franskmennene i stilling på ei lita høgde og hadde eit sterk utgangspunkt for å kompensere for at dei hadde noko dårlegare kvalitet enn det britiske infanteriet. Kongen av Frankrike, Ludvig XV, var til stades på slagmarka. Den franske linja gjekk rettvinkla langs landsbyen Fontenoy. På kvar side av Fontenoy var der posisjonar som var forsterka med reduttar og feltskansar. Den franske høgresida var i landsbyen Antoing og kvilte ved elva Schelde, medan venstreflanken var i skogane ved Le Bois de Barry. De Saxe valde og forma posisjonen for å leie det allierte åtaket inn i eit ope område mellom Fontenoy og skogane. Den pragmatiske hæren gjorde som han ønskte der marskalk Koningseck førte den austerrikske kontingenten mot Antoing, fyrst Waldeck gjekk til åtak på Fontenoy med nederlendingane, og Cumberland førte hovudstyrken til britane og hannovarane mot trakta mellom Fontenoy og skogen med om lag 15 000 soldatar og 20 kanonar. Waldeck sine to åtak på Fontenoy til venstre for britane vart slått tilbake og Ingoldsby på den britiske høgreflanken klarte ikkje å ta redutten d'Eu slik at denne sida hos britane var utsett for eld frå denne posisjonen.
Mot all forventing klarte britane å passere Fontenoy i ei stor, lang rekkje, kalla «helvetesrekkja», med engelskmennene på høgresida og hannovarane på venstre. Dei to infanterirekkjene vart pressa saman til tre rekkjer etter kvart som det vart trongare om plassen. Dei fleste av hannovarane i rekkja til venstre danna ei tredje rekkje då dei vendte seg bort frå Fontenoy. I starten kompenserte den overlegne disiplinen til infanteriet for den eksponerte flanken. De Saxe hadde derimot føresett at dette kunne skje. Etter at franskmennene og sveitsarane hadde vorte pressa tilbake av dei kraftige og vedvarande geværsalvane til dei allierte, gav marskalk de Saxe ordre om fleire motåtak med både kavaleriet og infanteriet. Dette toppa seg med eit rasande åtak på den britiske høgresida frå Wild Geese frå den irske brigaden, som tente franskmennene, sveitsargarden mot hannovarane til venstre, og den franske garden i front av rekkja, og til slutt kavaleriet Maison du Roi. Kampen var særs jamn og dødeleg og nokre av dei britiske regimenta mista halve styrken sin, som Royal Welsh Fusiliers som tapte 322 soldatar. Det franske motåtaket stansa etter kvart og dreiv så bort britane frå slagmarka.
Etterverknad
Sigeren gjorde at franskmennene kunne fullføre omleiringa av Tournai og erobre mange flamske byar i 1745. Desse var mellom anna Oudenarde, Brugge, Gent, Nieuport og Ostend, der ein bataljon av britiske Foot Guards og ein garnison på 4000 mann overgav seg. I tillegg førte triumfen til Saxe over britane til eit nytt jacobittopprør, the Forty-Five, under the Young Pretender, Bonnie Prince Charlie. Han returnerte til Skottland med ein liten styrke og invaderte England. Han hadde grunn til å tru at det var mogeleg å klare målet, sidan alle bortsett frå 6000 britiske soldatar var på kontinentet og nettopp hadde tapt stort ved Fontenoy. Charles tilbakekomst til Skottland, kombinert med ein makelaus siger i slaget ved Prestonpans, gjorde at Cumberland måtte trekke hæren sin tilbake til England for å ta seg av den jakobittiske invasjonen. Dermed fekk Saxe høve til å ta fleire byar og festningar, som Brussel, Antwerpen, Mons og Charleroi.
Kjelder
''
Sverresborg i Bergen
Sverresborg er eit festningsområde i Bergen. Namnet skriv seg attende til kong Sverre Sigurdsson, som i 1181 fekk reist ei borg på knausen aust for kongsgarden på Holmen (no Bergenhus festning). Borga overlevde fleire åtak på 1200-talet, og husa kongens sysselmann i andre halvdel av 1200-talet.
Midt på 1600-talet vart Sverresborg bygd ut med vollar og skanseverk, og det vart bygd to batteri der. Borga var med i kampane i Bergen i 1665. På 1830-talet vart det laga park på området. Kasernen på Sverresborg vart bygd i 1911 for underoffiserskulen til Bergen Brigade. Under krigen hadde tyskarane to luftvernbatteri på Sverresborg.
Etter krigen vart Sverresborg nytta som rettarstad i samband med landssvikoppgjeret.
Saana
Saana (nordsamisk Sána) er eit fjell i Enontekis i Finland, rett over grensa frå Troms. Fjellet er 1 029 meter høgt, og ligg 556 meter over det nærliggande vatnet Kilpisjärvi. Toppen er ein populær stad for turgåarar.
Tidenprisen
Tidenprisen er ein skjønnlitterær pris som er blitt delt ut av Tiden Norsk Forlag sidan 1996. Prisen skal gå til ein forfattar som «gjennom sine utgivelser har forent litterær kvalitetsbevissthet med evne og vilje til å kommunisere med et lesende publikum». Siste foreløpige utdelinga var i 2004.
Bilete av kyrkjer i Noreg
Dette er eit galleriserie med bilete av kyrkjer i Noreg sorterte etter fylke. Kvart fylke har sitt eige galleri; i tillegg finn ein norske kyrkjer på Svalbard og i utlandet.
Tomoaki Sano
Tomoaki Sano er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, NKK, Avispa Fukuoka, Sagawa Express Tokyo og Mito HollyHock.
The Quiet Zone/The Pleasure Dome
For dette albumet var bassisten Nic Potter komen attende til bandet, etter at han slutta i 1970. Dei hadde òg med seg fiolinisten Graham Smith (String Driven Thing), som kom med i besetninga, og erstatta to medlemmar som hadde slutta etter det førre albumet, World Record (oktober 1976). Dette var organisten Hugh Banton og saksofonisten/fløytisten David Jackson. Dette hadde stor innverknad på stilen til bandet. Offisielt korta dei ned namnet sitt til «Van der Graaf» for dette albumet og konsertalbumet Vital (juli 1978), som følgde, men under marknadsføringa til Charisma Records vart både det korte og fulle namnet nytta.
Innhald
Alle songar skrivne av Peter Hammill, utanom der andre er nemnde.
Lilleby Smelteverk
Lilleby Smelteverk (grunnlagt 1927) var eit smelteverk på Lilleby i Trondheim. Smelteverket var kjent for å laga verdas reinaste ferro-silisium, og gjorde òg oppdrag for NASA. Smelteverket var ein god støttespelar når det gjeld fjernvarme i Trondheim. Det vart nedlagt 20. desember 2002 og produksjonen flytta til Mo i Rana.
Dei første åra (1927–1940)
Lilleby metalls historie starta då professor Harald Christian Pedersen kom på arenaen frå midten av 1920-åra. Det var han som i realiteten la ned grunnsteinen til A/S Ila og Lilleby Smelteverk.
I 1927 var han igang med industriell produksjon av ferrosilisium ved anlegget på Lilleby på grunnlag av eksperimenta sine. Lilleby Smelteverk vart dermed offisielt etablert 1.oktober 1927 som eit personleg eigd firma av professor Pedersen. I det første produksjonsåret var det 27 tilsette på Lilleby. Same år kjøpte Pedersen industrilokale i Ila av Handelsbanken, som saman med Lilleby seinare vart A/S Ila og Lilleby Smelteverk (ILS).
Okkupasjonsåra (1940–1945)
Drifta på Lilleby vart stansa same dag som den tyske okkupasjonsmakta gjekk til åtak på Noreg. Stansen vart endå kortvarig, då dei tyske styresmaktene straks gav ordre om oppstart. Styremedlem Birger Solberg vart utnemnd til å ta seg av interessene til smelteverket, sidan professor Pedersen hadde flykta til Sverige med familien sin. Solberg vart likevel sagt opp frå stillinga si 3.juni 1940 då professor Pedersen returnerte til Noreg. Årsaka til oppseiinga var utvilsamt relatert til han og professor Pedersens ulike syn på okkupasjonsmakta. Den norske aluminiumindustriane var av stor strategisk viktigheit for tyskarane, og i 1941 var begge laboratoria ved Lilleby overteke av Nordag. Dei tilsette på laboratoriet gjorde under krigen fleire sabotasjeforsøk. Det vart i det norske landssvikoppgjøret i fleire vitneforklaringar antydd at professor Pedersen langt på veg hadde samarbeidd med nazistane. Liv Tessem, som arbeidde på laboratoriet under krigen, seier i politiforklaringa si:
«Jeg må villig innrømme at arbeidstempoet ved avdelingen var svært lavt, men det skyldes på ingen måte professor Pedersen. Han har aldri med et ord sagt at vi måtte sabotere forsøkene, eller på annen måte gitt oss slik forståelse. Hans opptreden pekte heller hen til det motsatte.»
Etterkrigstida
Verket var på dette tidspunktet i elendig stand, både kva gjaldt økonomi og utstyr. Birger Solberg vart adminstrerande direktør. I denne situasjonen bestemte han at Lilleby skulle samla inn alle dei tyske flyvraka som fanst i Midt-Noreg. På denne måten kunne smelteverket halda drifta gåande òg om vinteren då ein ikkje hadde nok disponibel kraft til FeSi-ovnene.
I tidsrommet 1948–1952 brukte USA 15 milliardar dollar for å byggja opp Europa etter krigsøydeleggingane (les: «Marshall-hjelpa»). Som eit steg i denne prosessen vart Noreg, som mottok 250 millionar i Marshall-hjelp, bede om å tredobla ferrosilisiumproduksjonen sin. Birger Solberg avgjorde å slutta seg til forslaget, noko som førte til ein drastisk vekst i produksjonen i åra som følgde.
Frå Solbergstyret til Fesil
Lilleby Smelteverk vart i 1970 overteke av Erik Solberg, son av Birger. Drifta var jamt over profitabel frå etterkrigstiden fram til 90-talet. Det var i starten av 1990-talet at smelteverket vart kjøpt opp av Fesil-konsernet. Etter oppkjøpet gjekk drifta stadig dårlegare. Nedlegginga i 2002 kom blant anna som følgje av at dei statlege kraftkontraktane til Lilleby vart overført til Holla Metall, og dessutan store svinginger i salsprisen på FeSi. Mange meinte endå at smelteverket kunne ha profitabel drift om berre dei riktige grepa vart gjort av leiinga.
Nedlegging
Smelteverket vart nedlagt 20. desember 2002 og produksjonen flytta til Mo i Rana. I 2009 var det kortvarig prøveproduksjon av silisium på Lilleby. Utstyret til smelteverket vart i 2013 eksportert til Paraguay. Der smelteverket står er det planlagt å byggja bustader.
Ylläs
Ylläs eller Yllästunturi på finsk er eit 718 meter høgt fjell i Finland. Det ligg to tettstader ved Ylläs. På nordsida ligg Äkäslompolo, og på sørsida ligg Ylläsjärvi. Dei er knytte saman med ein 11 km lang veg, som går langs fjellsida. Begge tettstadane har turisme som hovudnæring.
Ylläs er eit populært skisenter. Slagordet til området er «Ylläs er nummer ein!», «Ylläs on ykkönen!».
I området rundt Ylläs er det 330 km med langrensspor, der 38 km er lysløyper. I tillegg er det 27 skitrekk og 58 løyper.
Washington Mills
Washington Mills AS (tidlegare Orkla Exolon AS) er ein norsk produsent av silisiumkarbid. Føretaket har ca. 135 tilsette, og held til på Gjølme i Sør-Trøndelag. Føretaket er eit hjørnesteinføretak i kommunen.
Bakgrunn
Føretaket vart grunnlagt 4. juni 1962 med Orkla Grube Aktiebolag, Christiania Spigerverk og The Exolon Company, Tonawanda, New York, USA som eigarar. I dag er han ått av Washington Mills i USA.
Produkta vert hovudsakleg brukt til finkeramikk, skjæring, sliping og polering. Hovedprodukta vert brukt til skjæring av solcelleskiver og til bruk i produksjon av dieselpartikkelfilter, som bidreg til å reinsa avgassen frå dieselbiler. Produksjonen går hovudsakleg til eksport og føretaket eksporterer produkta sine til store deler av verda. I tillegg er det ein marknad for silisiumkarbid i Noreg.
Det er ytterlegare ein produsent i Noreg, Saint-Gobain CM, som produserer silisiumkarbid i Lillesand med foredlingsbedrift på Eydehavn.
Produksjonen
Etter brenning vert det knust og sikta silisiumkarbid til ulike kornstorleikar, finaste kornstorleik er i området 1 mikron (1/1000-dels millimeter). Føretaket produserer no i all hovudsak mikrokorn.
Dei kjøper inn ein del silisiumkarbid frå den amerikanske eigaren sin til videreforedling i tillegg til eigen produksjon.
Utslippsløyva frå Forureiningstilsynet til Staten (SFT) tillèt utslipp av 150 tonn støv ved full produksjon. Føretaket hadde eit utslipp på 83 tonn i 2005. For svoveldioksid (SO2) tillèt ein utslepp av inntil 450 tonn ved full drift, utslippet i 2005 var på ca. 300 tonn. Føretaket har hatt ei positiv utvikling i reduksjon på utslipp til luft, og overheld utslippskrava frå SFT.
Produksjon av silisiumkarbid har ein relativt omfattande massetransport og produksjonsprosessen medfører utslipp av støvpartiklar og SO2.
Vartryreservoaret
Vartryreservoaret er eit reservoar ved Roundwood i County Wicklow i Republikken Irland. Mellom 1862 og 1868 vart det nedre reservoar danna av ein jorddemning over dalen til elva Vartry.
Reservoaret har ein kapasitet på 11,3 milliardar liter og har eit maksimalt djup på 18,3 meter. Ein annan del av elva, 3,5 km lenger oppe, vart demma opp i 1923 og danna den øvre delen av reservoaret, som har ein kapasitet på 5,6 milliardar liter og er 13,4 meter på det djupaste.
Vatnet går i røyr frå Vartry til eit stort vassreservoar i Stillorgan i dei sørlege forstadane til Dublin.
Sør-Europa
Sør-Europa omfattar sørlege delar av Europa - i nokre definisjonar den iberiske halvøya (Spania og Portugal), den italienske halvøya, sørlege Frankrike og Hellas. Andre definisjonar kan også omfatta Balkan i Søraust-Europa.
Sanna i Polen
Sanna er ei elv i Polen og ei sideelv til Wisła. Ho har utspringet sitt ved landsbyen Wierzchowiska II i Lublin-voivodskapet i Galicia. Ho renn vestover gjennom eit landleg område og snur så nordover eit par kilometer før ho munnar ut i Wisła nær byen Annopol. Elva er om lag 50 km lang.
Bydelane i London
Bydelane i London utgjer 32 administrative distrikt i Stor-London. Tolv av bydelane utgjer indre London, som er den eigentlege London by, medan dei resterande tjue utgjer ytre London, beståande av forstader og nærliggjande byar.
Anne Marta Hoff
Anne Marta Hoff er ein norsk kunsthistorikar og forfattar. Ho er frå Solvorn i Luster kommune. Hoff har arbeidd ved Norsk institutt for kulturminneforskning i Bergen 1994-2014. Ho har skrive fleire artiklar og bøker om kyrkjer, og vore forfattar/redaktør for bokverket Norges Kirker.
Bydelane i London
Omgrepet bydel kan i nokre tilfelle vere noko villeiande, då enkelte av dei eigentleg er sjølvstendige byar som høyrer til regionen Stor-London. I forhold til korleis dei blir administrert, er det likevel korrekt å omtale dei som bydelar, då dei er underlagt borgarmeisteren i London.
Frå 1986 til 2000 var det ingen sentrale styresmakter i London, slik at bydelane i praksis fungerte som sjølvstendige byar. I 2000 blei styresmaktene i Stor-London innført, med borgarmeisteren og Londonforsamlinga innført.
City of London er ikkje ein bydel, men ein sjølvstendig by og eit grevskap, den blir likevel ofte tatt med i oppramsingar av bydelane.
Nariyasu Yasuhara
Nariyasu Yasuhara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight og Honda.
Toshiyuki Kosugi
Toshiyuki Kosugi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight og Brummell Sendai.
Offentleglova
Lova fører i hovudsak vidare innhaldet av Lov om offentlighet i forvaltningen frå 1970 med seinare revisjonar. Av endringar kan nemnast:
Førearbeida til den nye lova er Ot. prp. nr. 102 (2004-2005) og Ot. prp. nr. 9 (2005-2006) som er Justis- og politidepartementets framlegg til ny offentleglov. Lovframlegget er basert på NOU 2003:30, som var eit utval oppnemnd av departementet for å sjå på endringar i offentleglova.
Den tidlegare offentleglova av 1970
Den tidlegare offentleglova, med tilhøyrande forskrifter, har som hovudprinsipp at forvaltninga sine dokument er offentlege, om ikkje anna er gjeve med heimel i lov eller forskrift.
§ 2 definerer lovas hovudregel - at forvaltninga sine dokument er offentlege, anten dei er utarbeidd av organet sjølve, eller sende til organet. Paragrafen definerer òg spesifikt at postjournalar, saksjournalar og møtekart til politiske organ skal vere offentlege.
I § 3 vert lovas dokumentbegrep definert. Det er ofte strid og usemje om kva som er saksdokument, og som skal journalførast. Generelt skal alle dokument journalførast.
§§ 4, 5, 5a, 6 og 6a er dei såkalla unntaksparagrafane.
§ 4 heimlar «utsett offentlighet». Med dette meiner ein at dokumentet ikkje er offentleg for ein nærare definert periode. Dette unntaket skal tolkast strengt, og vert ikkje mykje brukt.
§ 5 gjeld unntak for interne dokument. Dette er i hovudsak dokument som er utarbeidd for eit forvaltningsorgan sin interne saksførebuing, det vil seie interne notat og liknande. Paragrafen gjeld òg dokument som er utarbeidd av eit underordna organ (§ 5 a)), av særlege sakkunnige eller rådgjevarar (§5 b)) eller utarbeidd i eit departement til bruk i eit anna departement (§5 c)).
§ 5a er unntak for dokument der opplysningar er undergitt lovbestemt teieplikt. Teieplikta kan fylgje av forvaltningslova (§ 13 første ledd), eller av reglar i særlovgiving. Plikta må ha heimel i lov, det er ikkje tilrekkeleg at nokon i instruks er pålagt teieplikt eller ar dei har skriven under ein lovnad om tystnad.
§ 6 gjer unntak for diverse føremål. Desse er:
Kvae
Kvae eller harpiks (resin), er ei ikkje-flytande blanding av terpenar, fenylpropanoidar og gummistoff som vert skilt ut frå sårflater på tre og stivnar i kontakt med luft.
Opphav
Kvae vert produsert i spesielle kvaekanalar og er vanleg hos vekstar i furufamilien, styraksfamilien og skjermplantefamilien. Kvae er treet sitt forsvarsystem mot angrep av insekt og sopp. Når for eksempel ei barkebille prøver å gnage seg inn under barken startar kvaeutfloda, eit friskt tre vil normalt skilje ut så mykje at billa må gje tapt. Kvae består av ulike hydrokarboner og stivnar fort når eteriske oljer fordampar.
Bruk
Kvae vert nytta til ei rekke formål, mellom anna i produksjonen av terpentin, røykjelse (frå Boswellia sacra), myrra (frå Commiphora abyssinica), Latex (frå gummitreet), og rav (fossil kvae).
Tetsuo Nakanishi
Tetsuo Nakanishi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Kvae
Bruk
Kvae vert òg nytta på bogar for strykeinstrument for at håra skal festa seg på stengene og gleppa når krafta overstig ei viss grense. Måten bogehåra festar seg til strengene er viktig for lyden frå strykeinstrument
Tetsuo Nakanishi
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight og Kawasaki Frontale.
Pensacola i Florida
Pensacola er ein by i delstaten Florida i USA. Byen ligg nordvest ved Pensacola Bay og er heimehamn til mange av skipa i den amerikanske marinen. Pensacola er òg fylkessete for Escambia County.
Vólvi
Vólvi (gresk Βόλβη) er ein kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Vólvi ligg aust for Thessaloníki og grensar i nord mot periferieininga Sérres, i nordaust mot Khalkidikí. I aust har kommunen ei kystlinje mot Strymónasbukta.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei seks tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Fylkesveg 761
Fylkesveg 761 (Fv761) går mellom Straumen i Inderøy kommune og Vist i Steinkjer kommune. Veglengda er 14,5 km.
Vólvi
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Fylkesveg 761
Han tar av frå riksveg 755 ved Straumen i Inderøy og går nordover langs Borgenfjorden til Vist i Steinkjer der han møter europaveg 6.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.