cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jorden rundt på 6 steg
Serien vann i kategorien beste reality under Gullruten 2019 og beste regi underholdning (Jens Bull) under Gullruten 2020. I tillegg var serien nominert til Gullruten 2020 i kategoriane beste reality og fagprisen beste foto enkamera underholdning (Cato Johansen og Fahil Anweri).
Handball-NM 1983 for kvinner
Noregsmeisterskapen i handball 1983 for kvinner vart vunne av tittelforsvarar Sverresborg Idrettsforening gjennom finalesiger 16-15 mot byrivalen Sportsklubben Freidig.
Finalen
Finalen vart avvikla i Nidarøhallen i Trondheim 28. desember 1983 framfor 1 383 tilskodarar. Sverresborg leia 6-4 ved pause. Gjennom den andre omgangen jamna stillinga seg ut. Få sekundar før ordinær tid var ute utlikna Freidig til 13-13. I ekstraomgangane skåra Sverresborg 3 mål mot Freidigs 2. Dermed sikra Sverresborg IF seg sin andre NM-pokal gjennom sluttsiffera 16-15.
Sverresborg sin toppskårar Åse Nygård fann nettmauskane 5 gongar. Vidare skåra Ragnhild Fausa 3 mål, Anne Berg Larssen og Mona Lillberg 2 mål kvar, medan Britt Johansen, Karin Singstad, Ingrid Steen og Tove Westby alle noterte seg for 1 mål. Målvakta Inger Lise Guldseth vart «[k]ampens store helt».
Toppskårar i finalen vart Freidigs Berit Hansen med heile 9 skåringar. Resten av Freidig-måla kom frå Sissel Brenne Buchholdt (2), Lille Bente Mæhla (2) og Kjesti Overvik og Gro Balstad, begge 1.
Dommarparet Knut Oustorp og Ivar Hvidsten «tillot altfor mye holding». Dei straffa Freidig med fire tominutts-utvisingar og Sverresborg med ei.
Hollund
Hollund er ein gard i norde luten av Bremnes i Bømlo kommune.
Skippund
Eit skippund er ei gammal måleeining for masse, tilsvarande om lag 160 kg.
Eit vestnorsk skippund var på 8 våger eller 576 merker, mens det ved veging av landskyldkorn på sør- og austlandet har blitt brukt skippund på 720 merker.
I Kristian IVs norske lov vart skippundet fastsett til 8 våger.
Ei forordning av 1. mai 1683 sette skippundet til 640 merker, eller til 20 lispund à 16 skålpund. Med ei markvekt varierande frå 249,056 g til 257,18 g gir det skippundvekter varierande frå 159,4 til 164,6 kg.
Da meterkonvensjonen vart innført i Noreg i 1875, vart det bestemt at eit skippund i eldre avtalar skulle reknast likt 160 kg.
Nørvasund
Nørvasund er ein av dei sju bydelane i Ålesund kommune og har 4437 innbyggjarar, noko som utgjer om lag 10% av innbyggjarane i kommunen. Bydelen strekkjer seg frå Nørvasundet mellom Nørvøya og Uksenøya i vest til Hatlaåsen og Lerstadnakken i aust, og har ei flatevidd på 3,74 km2 (3,8% av kommunearealet). Han har ein typisk forstadsprega busetnad med 1186 innbyggjarar per km2. I vest grensar han mot Nørvøy bydel og i aust mot Spjelkavik, Åse og Lerstad bydel. Nørvasund skule ligg i bydelen. Skrivemåten Nørvesund er òg nytta (på bokmål).
Spelkonsoll
Ein spelkonsoll er ei interaktiv underhaldningsdatamaskin. Omgrepet vert også brukt til å skilje ei maskin konstruert for videospel og ein personleg datamaskin, som har mange andre funksjonar i tillegg.
Vats kyrkje
Vats kyrkje er ei langkyrkje i Vindafjord kommune i Rogaland. Byggverket er i kvitmåla tre og har 534 plassar. Ho blei bygd i 1855 etter teikningar av Hans von Linstow. Kyrkja blei innvigd 24. oktober 1855 av biskop Jacob von der Lippe.
Pogórze Bukowskie
Pogórze Bukowskie er ei fjellkjede i Beskidane i Dei ytre vestlege Karpatane søraust i Polen, ein del av Dei sentrale Beskidane. Det er eit åslendt området i Sanok fylke og Podkarpacie), mellom Dei låge Beskidane og Bieszczady nær elvane Osława og San. Namnet kjem frå det vestslaviske ordet buk, som tyder «bøk». Fjellet har to fråskilde toppar, ein på 778 moh (Tokarnia) og ein på 420 moh (Łysa Góra).
Vats kyrkje
Kyrkja i Vats ligg ved Vatsvatnet, i midten av bygda. På staden kjenner ein til at det har vore minst to kyrkjer før. Kyrkja som vart riven kort tid etter at den noverande stod klar vart bygd rundt 1640. Kyrkja som stod her før dette var truleg ei stavkyrkje.
Kyrkjeklokkene, altarsølv et, ei lysekrone og anna inventar blei flytta frå den gamle til den nye kyrkja. Også døypefonten i kleberstein, den restaurerte altartavla og biletet "Stokkatavla" frå 1600-talet er sette inn i den noverande kyrkja. Kyrkja har to kyrkjeklokker som vert ringde manuelt. Ei av klokkene er frå middelaldaren, men ikkje den andre fordi den er utbytt. Den gamle står til utstilling i andre etasje i våpenhuset.
Pogórze Bukowskie
Av landsbyar i regionen finn ein Bukowsko, Komańcza, Nowotaniec, Zagórz, Wola Sękowa, Wola Piotrowa og Lesko. Her ligg Uniwersytet Ludowy, som opna i 2005, og som har mange kunstverk og handverkarbeid frå området. Pogórze Bukowskie ligg i den fattigaste delen av Polen.
Vats kyrkje
I 1940 blei det lagt til eit tilbygg i austenden av kyrkja som rommar prestesakristi og dåpssakristi.
I 1955 blei hundreårsjubileet til kyrkja markert med nytt golv, nye benker og kyrkja vart måla innvendig. Noko av det gamle inventaret blei også restaurert og tilbakeført til kyrkja.
Pogórze Bukowskie
Området vart stadig kjempa om mellom Polen, Kievriket og Ungarn frå starten av 800-talet.
Fram til 1947 var 45 % av innbyggjarane i fjella lemkarar og dolinianarar, 45 % pogorzanar og 10 % jødar. Drapet på den polske generalen Karol Świerczewski i Jabłonki av den ukrainske opprørshæren i 1947 var den direkte årsaka til at lemkarane vart flytta frå området, den såkalla Operasjon Wisła.
Det opphavlege dyre- og plantelivet i området er bevart sidan det ligg såpass isolert. Fjellkjeda er dekt av bøkeskog. Området er verna som ein del av Jaśliski Park Krajobrazowy. Av dyr som lever her finn ein svartstork, rådyr og ulv.
Det er fleire turistattraksjonar i fjellområdet, inkludert historiske trekyrkjer og skistader, som Karlików og Puławy Górne.
I Sun-sin
I Sun-sin var ein koreansk sjømilitær leiar, kjend for sigrane sine over den japanske marinen.
Vats kyrkje
Til 150-årsjubilèet i 2005 blei kyrkja måla både på inn- og utsida, ein sette og opp ny trapp i naturstein. Bygdefolket utførte hundrevis av dugnadstimar. I 2007 blei så innsida av sakristiet fornya.
Kjelder
4. Vårt land http://www.vl.no/kultur/sjekk-om-din-kirke-har-klokke-fra-middelalderen-1.897811
Galaksehop
Galaksehopar er samlingar av galaksar som ligg så nære kvarandre at dei dannar eit lokalt system som krinsar rundt eit felles massesentrum. Ein galaksehop kan bestå av alt ifrå ei handfull til fleire tusen galaksar spreidde utover eit område på meir enn ti millionar lysår. Ein typisk avstand mellom galaksar i ein galaksehop kan vera på éin til to millionar lysår.
Suizhou
Suizhou (kinesisk: 随州; pinyin: Suízhōu) er eit byprefektur nord i provinsen Hubei i det sentrale Kina, der det i nord og i aust grensar mot Henan-provinsen. Byprefekturet har eit areal på 9 636 km² og vel 2,16 millionar ibuarar i 2010.
Byprefekturet Suizhou omfattar bydistriktet (区 qū) Zhengdu og byfylket (市 shì) Guangshui.
Samferdsle
Kinas riksveg 316 går gjennom området. Han fører frå Fuzhou i Fujian via Nanchang i provinsen Jiangxi og Wuhan i provinsen Hubei til Lanzhou i Gansu.
Suizhou er stoppestad på jarnbanen som trafikkerer mellom Hankou og Danjiangkou.
Galaksehop
Vår eigen galakse, Mjølkevegen, er del av galaksehopen den lokale gruppa.
Galakshopar klyngjer seg vidare saman i superhopar som kan innehalda 10-50 galaksehopar og spenna over område kanskje større enn 300 millionar lysår.
Karl von Frisch
Karl Ritter von Frisch var ein zoolog frå Austerrike, som hovudsakleg er kjend for det åtferdsbiologiske arbeidet sitt med bier. Han studerte sansane deira, og fann mellom anna fram til korleis dei kommuniserer gjennom dans. Denne teorien vart teken imot med stor skepsis i førstninga, men i ettertid har det vist seg at Frisch hadde rett.
I 1973 fekk han Nobelprisen i medisin saman med Konrad Lorenz og Niko Tinbergen.
Rally Australia
Rally Australia er eit rally som inngår i verdsmeisterskapen i Rally. Petter Solberg vann her i 2003.
Grand Prismatic Spring
Grand Prismatic Spring er ei varm kjelde i Yellowstone nasjonalpark i USA. Ho er den tredje største slike kjelda i verda, etter Frying Pan Lake på New Zealand og Boiling Lake på Dominica. Han ligg i eit geotermisk område kjent som Midway Geyser Basin.
Grand Prismatic Spring blei omtalt av geologar som var med på å utføra Hayden Geological Survey i 1871. Dei gav han namnet «Prismatic» etter dei slåande fargane hans, som minner om regnbogefargane til kvitt lys spreidd av eit optisk prisme: raudt, oransje, gult, grønt og blått.
Historie
Dei fyrste nedteikningane om kjelda kjem frå tidlege europeiske utforskarar og landmålarar. I 1839 reiste ei gruppe pelsjgegar frå American Fur Company gjennom Midway Geyser Basin og noterte seg ein «kokande sjø» mest truleg Grand Prismatic Spring, med ein diameter på 300 ft. I 1870 vitja Washburn–Langford–Doane-ekspedisjonen kjelda, og merka seg ein geysir på 50 ft i nærleiken som seinare blei kalla Excelsior).
Farge
Den djupe blåfargen til vatnet kjem av den innebygde fargen til vatn. Effekten er sterkast i midten av kjelda på grunn av den stere tilstanden og djupna her.
Fysisk struktur
Kjelda er rundt 370 ft i diameter og er 160 ft djup. Ein reknar med at ho slepp ut 560 USgal av vatn på 160 F per minutt.
101 Helena
101 Helena er ein relativt stor S-type-asteroide ("steinete" asteroide) i hovudbeltet. Han vart oppdaga av J. C. Watson den 15. august 1868, og er namnsett etter Helena av Troja.
Paide
Paide (tysk Weißenstein, polsk Biały Kamień) er ein by og kommune i Estland, og hovudstaden i Järva maakond. Byen har like under 10 000 innbyggjarar.
Det finst ei borg bygd av Den livlandske ordenen her. Byen vart formelt grunnlagd 30. september 1291 av Halt, meisteren i ordenen.
Den kjende komponisten Arvo Pärt vart fødd her, og det same var skodespelaren Ita Ever.
Under den kalde krigen låg Koigi flybase ved byen.
Smalfjorden i Tana
Smalfjorden (nordsamisk Ráttovuotna) er ein fjordarm inst i Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Fjorden strekkjer seg 12 km sørvestover til Smallfjordbotn i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Tjeldneset i vest og Smalfjordneset i aust. Dei einaste busetnadene ved fjorden ligg i den indre delen. Her ligg mellom anna bygda Smalfjord på austsida av fjorden. Steinvik er ein gard på vestsida.
Riksveg 98 går langs vestsida av den indre delen av fjorden.
Leirpollen
Leirpollen eller Store Leirpollen (samisk Juovlavuotna) er ein fjordarm inst og aust Tanafjorden i Tana kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Fjorden strekkjer seg 5,5 km sørover til bygda Austertana i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Leirpollnes i vest og Giemašlávvonjárga i aust. Det ligg spreidde busetnader langs begge fjordsidene, men i botn av fjorden ligg dei tettare ved bygda Austertana.
Riksveg 890 går langs heile vestsida av fjorden.
PlayStation 2
PlayStation 2, offisielt forkorta til PS2, er ein spelkonsoll utvikla av Sony. Han er oppfølgjaren til PlayStation og forgjengaren til Playstation 3 (som blei lansert i november 2006). Utviklinga av maskina blei offentleggjort i mars 1999, og blei først lansert i Japan 4. mars 2000, i Nord-Amerika 26. oktober 2000 og i Europa 24. november 2000.
PS2 er den raskast seljande konsollen i historia, med over 150 millionar selde einingar i januar 2011 ; maskina slo dermed PlayStation med tre år og ni månadar. PlayStation 2 selde òg meir enn sine konkurrentar, Xbox, Xbox 360 og GameCube, i Nord-Amerika og Japan.
Historie
Utviklinga av PlayStation 2 blei først annonsert i mars 1999, men var ikkje utgjeve før 2000. Kunngjeringa var nok til å bremse drivkrafta for Sega Dreamcast sin nordamerikanske lansering, til tross for at Dreamcast hadde eit forsprang i denne generasjonen. Rett etter utgivinga, var det vanskeleg å finne PS2 einingar på forhandlarens hyller grunna produksjonsforsinkingar. Eit anna alternativ var å kjøpe konsollen direktekopla gjennom auksjonsnettstader som eBay, der folk betalte over tusen dollar for ein PS2. PS2 selte i utgangspunktet godt delvis på grunnlag av styrken på PlayStation-merkevara. Ein dag etter lanseringa hadde konsollen selt over 980.000 einingar i Japan. Dette gav PS2 løyve til å tappe det store installasjons utgangspunktet oppretta av PlayStation - eit anna viktig salsargument framfor konkurrentane.
Sjølv om Sega kunngjorde avviklinga av Dreamcast i mars 2001, ville PS2 møte konkurransen frå nyare konkurrentar; Microsofts Xbox og Nintendo GameCube.
Mange analytikarar spådde ein tett tre-vegs ”matchup” mellom dei tre konsollane; Xbox hadde den mektigaste maskinvara, medan GameCube var den billegaste konsollen og Nintendo endra prinsippa sine for å oppmuntre tredjepartsutviklarar. Så medan PlayStation 2 teoretisk sett hadde dei svakaste spesifikasjonane av desse tre, hadde han eit forsprang grunna av sin installerte basis og sterk utviklar engasjement.
Sony imøtegjekk Xboxen mellom anna ved å midlertidig sikre PlayStation 2 eksklusivt for etterlengta spel som Grand Theft Auto-serien og Metal Gear Solid 2:. Sons of Liberty.
Tithonium
Tithonium er den siste alderen i epoken sein jura og heile jura. Han varte frå 150,8 ± 4 til 145,5 ± 4 millionar år sidan. Han vart etterfølgd av berriasium i tidleg krit.
PlayStation 2
Kjelder
Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:
Tithonium
Namnet er uvanleg for ein geologisk alder fordi det kjem frå gresk mytologi. Tithonus var son til Laomedon av Troja. Han vart forelska i Eos, den greske gudinna for daggry og namnet vart nytta i stratigrafien fordi denne alderen ligg hand i hand med byrjinga (daggry) av krit.
Kinso
Kinso er ei elv i Ullensvang herad i Hardanger i Hordaland. Elva tek til på den nordvestlegaste delen av Hardangervidda, felle ned gjennom Husedalen gjennom ei rekkje spektakulære fossar, og munnar ut i Hardangerfjorden i Kinsarvik. Elva har gjeve namn til tettstaden Kinsarvik. Ho er varig verna mot kraftutbygging, og store delar av nedbørfeltet på 292 kvadratkilometer ligg innanfor grensene til Hardangervidda nasjonalpark.
Elveløp
Frå Rjuvavatnet fell elva ned i Husedalen gjennom den 246 meter høge Søtefossen. Vidare nedover dalen renn elva over fleire botnforma hyller med fossar imellom. Etter Søtefossen kjem den tronge Nykkjesøyfossen, deretter den langstrakte, 180 meter høge Nyastølsfossen. Nedst ligg Tveitafossen, som er utbygd med eit lite kraftverk, Kinso Kraftverk. Nedanfor Tveitafossen vert dalen breiare, og Kinso møter sideelva Vivippo som kjem frå aust. Elva munnar ved Kinsarvik ut i Kinsarvikbukti i Hardangerfjorden, ved Kinsarvik kyrkje.
Flaum
I november 1940 var det flaum i Kinso som gjorde stor skade på jordeigedomar ved utløpet. Faren for flaum har vorte redusert etter dette, ved å endra elveløpet frå to til eitt løp.
Også i 1743 skal det ha vore ein stor flaum i Kinso. Flaumen truga kyrkja og drog med seg delar av kyrkjegarden. I Af Provst Nils Hertzbergs Optegnelser fra Ullensvang i Hardanger står det at det vart halde for sanning at kista til Engel Ringøen, som var teken av flaumen og ført på fjorden, rak i land att i heimstøa hans på Ringøy.
Norsk automobilfabrikk
Norsk automobilfabrikk i Kambo i Moss kommune er ein tidlegare bilfabrikk som er sett på som eit kulturminne og føreslått verna av Riksantikvaren.
Tidleg på 30-talet vart lokala i nokre år leigd ut til Hesselberg-Meyer, som nytta dei for å montera Dodge som vart importerte umonterte.
I 1930 tok Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Mayer AS over lokala. Ein laga bilar og karosseri her i 75 år berre med eitt avbrot under den andre verdskrigen, då den tyske okkupasjonsmakta brukte staden til å reparera flymotorar.
Superhop
Superhopar er enorme samlingar av galaksar og galaksehopar og er blant dei største strukturane i universet. Superhopane blir haldne saman av gravitasjonskrefter mellom galaksane. Superhopar kan innehalda mellom 10 til 50 galaksehopar og kanskje ha ei utstrekning på meir enn 300 millionar lysår - omtrent 100 gongar avstanden mellom Mjølkevegen og Andromedagalaksen.
Vår eigen galakse, Mjølkevegen, er del av galaksehopen den lokale gruppa, som igjen er del av den gigantiske Virgo-superhopen.
Tatra
Tatra er ein tsjekkisk produsent av terrenggåande lastebilar. Føretaket var oppkalla etter Tatrafjella.
Soge
Føretaket vart stifta av Ignác Šustala i Kopřivnice i 1850. Dei fyrste åra produserte dei hestevogner. I 1891 tok dei til å produsera janbanevogner og føretaket fekk namnet Nesselsdorfer Wagenbau-Fabriksgesellschaft'. Då Šustala døydde i 1890 tok Fischer von Roeslerstamm over som teknisk direktør. Han kjøpte ein Benz automobile og med denne som inspirasjonskjeøde vart det utvikla ein personbil, som vart synt fram på ei utstilling i Wien i 1897. Dette vart starten på ein personbilproduksjon som heldt fram til 1999.
Philipp Jacob Spener
Philipp Jacob Spener var ein tysk teolog og ein av grunnleggjarane av pietismen. Han var dessutan slektsforskar og grunnleggjar av den vitskaplege heraldikken. Spener var fødd i Rappoltsweiler i Elsass og døydde i Berlin.
Pia Desideria eller Fromme ønske
Spener var frå omkring 1670 med å opprette såkalla collegia pietatis, grupper av kvinner og menn som samla seg i lag med presten til oppbyggelege møte utanom gudstenestene i kyrkja.
Pia Desideria frå 1675 er rekna for Speners viktigaste verk. På den tida hadde den lutherske ortodoksien dominert det protestantiske Tyskland i meir enn hundre år. Pia Desideria vart skriven som føreord til ei nyutgiving av Johann Arndt si bok Den sanne kristendom. Det er rekna for pietismens programskrift, og inneheldt tre hovuddelar:
For Spener var ikkje kristendom kunnskap, men handling.
Kockums
Kockums eller Saab Kockums Aktiebolag er eit svensk skipsverft som har tilhøyrt Saab sidan 2014. Kockums lagar militære fartøy som ubåtar, overflatefartøy og marinsystem. Det har hovudkontor i Malmö og verksemd på Muskö örlogsbas, Dockstavarvet og ved Karlskronavarvet.
Historie
Verftet sprang ut frå Kockums Mekaniska Werkstad, skipa i 1840. Frans Henrik Kockum starta verksemda som hovudsakleg dreiv med produksjon for hushald og landbruk. I 1850 starta dei produksjon av jarnbanevogner og i 1870 eit skipsverft på hamna i Malmö. Familien stod også bak Skånska Cement AB og Kockums Jernverks AB, begge stifta på 1870-talet. I 1913 blei all verksemda i Malmö flytta til verftsområdet på hamna og det gamle verkstadområdet blei til bydelen Davidshall.
Verftet voks kraftig, og i 1952 og 1953 leverte Kockums mest tonnasje av alle verfta i verda. På grunn av økonomiske problem på 1970-talet blei verftet overteke av det statseigde Svenska Varv AB, og den sivile produksjonen blei lagd ned i 1978. I 1989 gjekk Kockums saman med Karlskronavarvet, før dei i 1989 gjekk inn i det tyske Howaldtswerke Deutsche Werft AG.
I 2004 omsette verftet for om lag 1,2 milliardar svenske kroner, og hadde i 2003 1200 tilsette. Frå 2005 var Kockums organisert i ThyssenKrupp Marine Systems.
I juli 2014 blei Kockums kjøpt opp av Saab.
På 1970-talet produserte Kockums òg anleggsmaskinar og skogsmaskinar.
Futunaisk
Futunaisk er eit polynesisk språk som blir snakka på øya Futuna i den franske øygruppa Wallis og Futuna i Stillehavet. Futunaisk blir talt av 3 600 menneske på Futuna, og av rundt 3 000 migrantarbeidarar på Ny-Caledonia.
Sound's That Can't Be Made
Sounds That Can't Be Made er det 17. studioalbumet til Marillion og kom ut 15. september 2012. Ein song kalla «Power» vart lasta opp på YouTube den 17. juli 2012.
Som mange av albuma til Marillion kunne Sound's That Can't Be Made førehandsbestillast på nettsida til Marillion. Som takk fekk dei som gjorde dette ei spesialutgåve av albumet.
Fylkesveg 461 i Nordland
Fylkesveg 461 i Nordland går mellom Ørnes og Innerstøtt i Meløy kommune. Vegen er 2,2 km lang utanom ferjestrekninga.
Den norske automobilfabrikk
Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Meyer AS vart stifta i 1936, i lokala til den tidlegare Norsk automobilfabrikk på Kambo utanfor Moss. Føretaket produserte opphavleg ikkje eigne bilar, men importerte Plymouth frå USA, som dei monterte på Kambo. Monteringa tok til i 1937. I 1938 tok dei til med lisensproduksjon av Adler.
Świętokrzyskiefjella
Świętokrzyskiefjella (Heilag kross-fjella, polsk Góry Świętokrzyskie) er ei fjellkjede sentralt i Polen, i nærleiken av byen Kielce. Dei fleste delane av kjeda består av separate fjellmassiv. Det høgaste av desse er Łysogóry (det berre fjellet). Dei to høgaste toppane er Łysica på 612 moh og Łysa Góra på 593 moh. I lag med Jura Krakowsko-Częstochowska dannar fjella ein region kalla Det veslepolske høglandet (Wyżyna Małopolska). Fjellkjeda dekkjer eit areal på 1684 km².
Świętokrzyskiefjella er ei av dei eldste fjellkjedene i Europa. Dei vart danna under den kaldeonske fjellkjedefoldinga under silurperioden og vart så forynga den hercyniske orogenesen i den nyare koltida.
Frå tidleg i mellomalderen har det vorte vunne ut kopar og jern frå fjella. Seinare vart det òg teke ut kalkstein og raud sandstein. I dag er dei sentrale delane av fjella ein del av Świętokrzyski nasjonalpark.
Namnet Heilage Kross-fjellet refererer til eit funn frå eit benediktinarkloster i Łysa Góra, som visstnok er eit lite stykke tre frå den heilage krossen som Jesus vart krossfesta på.
Toralf Engan
Toralf Engan er ein norsk tidlegare skihoppar frå Hølonda i Melhus. Han vart i 1962 verdsmeister i normal bakke. I 1962/63 vann han den tysk-austerrikske hoppveka samanlagt, etter å ha vunne tre av dei fire renna. Engan vart olympisk meister i stor bakke under Vinter-OL 1964 i Innsbruck og vann dessutan sølvmedalje i normal bakke.
I 1962 vart Engan tildelt Morgenbladets Gullmedalje og Holmenkollmedaljen. Han vart i tillegg kåra av norske sportsjournalistar til Årets idrettsnamn. Etter OL i 1964 fekk han òg Fearnleys olympiske ærespris.
Logogram
Logogram (av logo- og -gram) er skriftteikn som gjev att heie ord eller morfem (ei eining med tyding i eit språk). Skriftsystem med logogram er til dømes egyptiske hieroglyfar og kinesisk skrift.
Andre typar skriftsystem er til dømes alfabet og abjadar, der kvart symbol (bokstav) først og fremst står for ein lyd eller ein lydkombinasjon. Slike system kan likevel også innehalda logoram, som ampersand (&), tal (som 1 og 100), matematiske symbol (som + og -) eller valutasymbol (som $ og €).
Poitou-Charentes
Poitou-Charentes er ein tidlegare fransk region som låg vest i landet. Han blei skapt av i 1956 av dei eldre regionane Poitou, Angoumois, Saintonge og Aunis. Han omfatta departementa Charente, Charente-Maritime, Deux-Sèvres og Vienne. I 2016 blei han del av den nye regionen Nouvelle-Aquitaine.
Til forskjell frå mange andre regionar i landet har han ei kort historie og lite regionalt særpreg. Poitiers blei vald til regionshovudstad framfor dei jamstore byane La Rochelle og Angoulême fordi han hadde eit universitet.
Vesuv
Vesuv (italiensk Monte Vesuvio, latin Mons Vesuvius) er ein vulkan aust for Napoli i Italia. Han er den einaste aktive vulkanen på det europeiske fastlandet, men har ikkje hatt nokon større utbrot sidan 1944. Dei to andre aktive vulkanane i Italia (Etna og Stromboli) ligg på øyar.
Vesuv ligg ved kysten av Napolibukta, om lag 9 km aust for Napoli. Han er godt synleg i landskapet rundt bukta. Vulkanen er best kjend for utbrotet sitt i år 79 e.Kr., som dekte byane Pompeii og Herculaneum. Han har hatt mange utbrot sidan den gong og vert i dag rekna som ein av dei farlegaste vulkanane i verda sidan 3 millionar menneske i dag lever nær vulkanen, som oftast har hatt eksplosive utbrot, ein av dei aller farlegaste typane vulkanutbrot. Av den grunn er Vesuv ein av seksten dekadevulkanar i verda, som er vulkanar som vert ekstra nøye overvaka på grunn av tidlegare store utbrot og plasseringa nær folkesette område.
Form og geologi
Vesuv er ein del av den campianske vulkanbogen, som omfattar ei rekke vulkanar, utdøydde og aktive, i regionen Campania i det sørlege Italia.
Vesuv nasjonalpark måler 10 000 m² og er den minste i Italia. Han vart offisielt opna i 1995 for å verne om den historiske og kulturelle arva i området.
Utbrot
I år 79 gjorde eit utbrot at husa og innbyggjarane i dei blomstrande byane Pompeii og Herculaneum vart gravlagt i oske og stein. Ei røyksky skal ha strekt seg 32 kilometer opp i vêret. Utbrotet er skildra av Plinius den yngre i to brev som er datert til år 108 og i nokre vers skrive av poeten Martial i år 88. Valdsame vulkanutbrot blir i dag kalla «plinianske utbrot», etter namn frå historikaren Plinius.
Eit anna utbrot fann stad i 512. Teoderik den store fritok folk i området for skatt etter dette utbrotet. Vulkanen hadde fleire utbrot seinare i mellomalderen.
Forskarar reknar det på ingen måte for utelukka at eit nytt kraftig utbrot kan finne stad og råke mange busetnadar i området rundt.
Kultur
I oldtida vart Vesuv sett på som eit fjell som tileigna Hercules.
Vulkanen er òg kjend som bustaden til Magica frå Tryll, ein Disney-figur som er kjend for å jakte på Skrue McDucks lykketiøring.
Nicholas Wilkinson
Nicholas Wilkinson (fødd 15. mars 1988) er ein norsk politikar for Sosialistisk Venstreparti. Han var leiar i Sosialistisk Ungdom frå 2014 til 2016 og frå 2017 er han stortingsrepresentant frå Akershus. Wilkinson fekk blodforgiftning og fleire små slag våren 2018 og er per mai 2019 framleis i permisjon frå Stortinget. Sheida Sangtarash møter som vararepresentant.
Kongsfjorden
Kongsfjorden er namnet på to fjordar i Noreg:
Samora
Samora er ei norsk musikkgruppe som i all hovudsak spelar musikk frå sjangrane rock og metall. Gruppa kjem frå Førde i Sogn og Fjordane, og blei starta i 2008.
Tekstane er for det meste skrive på engelsk, men gruppa har også nokre norske songar. Sjølv om dei enno ikkje har gjeve ut CD, ligg noko av musikken deira tilgjengeleg på internett. Sommaren 2009 fekk Samora vist seg fram for fleire tusen publikummarar. Mellom anna under festivalane Sommarfest i Sunnfjord og Malakoff Rockfestival.
Gjennombrot
Gruppa fekk sitt gjennombrot då dei byrjinga av juni 2009 vann ein lokal talentkonkurranse, kor det beste bidraget vart den nye offisielle bysongen til Førde kommune. Våren 2010 kvalifiserte bandet seg til landsfinalen i Wacken Metal Battle, ein nasjonal talentkonkurranse for metallsjangeren.
Talet 22
Talet tjueto (22) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 21 og før talet 23.
Ordenstalet som svarar til talet 22, er tjueandre (22.).
Whiddy Island
Whiddy Island (irsk Oileán Faoide) er ei øy i Bantry Bay på Irland. Ho er om lag 5,5 km lang og 2,5 km brei. Så seint som i 1880 hadde øya om lag 450 innbyggjarar, hovudsakleg fiskarar og bønder. I dag bur det om lag 15 menneske på øya, men det kjem mange turistar her i turistsesongen.
Historie
Dei siste månadane av den første verdskrigen låg det ein amerikanske sjøflybase på øya. Eit av flya styrta den 22. oktober 1918 og ein mann mista livet.
Seint i 1960-åra vart det bygd ein stor oljeterminal på øya av Gulf Oil. Måndag 8. januar 1979 låg den franske oljetankaren «Betelgeuse» til kai og lossa råolje då han eksploderte. Eksplosjonen og brannen som følgde tok livet av 50 menneske. Dette vert rekna som den største skipskatastrofen i irsk historie. Terminalen, som hadde vore i drift sidan 1969, vart aldri fullstendig reparert. Han vart overført til den irske regjeringa i 1986 og har sidan den gong vore nytta til å lagre irske, strategiske oljereservar.
Sharm el-Sheikh
Sharm el-Sheikh (شرم الشيخ), ofte omtala som «Sharm», er ein by på sørspissen av Sinaihalvøya i Egypt, på kyststripa mellom Raudehavet og Sinaifjellet. Byen ligg om lag fire timars køyring frå Ismaïlia og tre timars køyring frå den egyptiske byen Taba. 7,5 km aust for Sharm ligg Naama bay, som er «turistbyen» der mange av hotella er lokaliserte.
Ras Mohammed (Mohammeds hovud) på den sørlege spissen av halvøya er ein nasjonalpark for å verne om landskapet og det unike dyrelivet. Korallreva her er spesielt flotte og kan berre samanliknast med korallreva i Tiranstredet, som ligg ved inngangen til Akababukta.
Dei siste åra har det vorte bygd ei rekke luksushotell for turistar i Sharm, særleg langs Raudehavet. Egypt satsar stort på å byggje ut desse turistområda, og ein ser nybygg dei fleste stadene langs kysten.
Historie
23. juli 2005 vart Sharm og Naama Bay utsett for ein serie bombeeksplosjonar.
Otto Lange
Otto Vincent Lange var ein norsk stortingsrepresentant og statsråd.
Lange var fødd på Jevnaker, der faren var sokneprest. Han tok examen artium i 1814 i Kristiania, andreeksamen i 1816. Studerte deretter teologi i eit par år. Arbeidde så frå 1818 som huslærar hos statsråd Niels Aall på Ulefoss i tre år. Etter sjukdom og ei lengre sjøreise vart han i 1823 førstelærar ved Arendals borgarlege realskule. Året etter vart han styrar ved skulen. I 1832 var han ein av stiftarane av 'Arendals Skoles offentlige Bibliothek og Museum'.
Lange vart i 1834 tollkasserar i Arendal.
7. oktober 1854 vart Lange statsråd. Dei neste knappe ni åra leia han dels Kyrkje- og undervisningsdepartementet, dels Finansdepartementet. Tre bolkar var han medlem av den norske statsrådsavdelinga i Stockholm. Han gjekk ut av statrådet 22. juni 1863.
Han døydde i Arendal i 1870. Ulrik Lange var bror hans.
Trzebnickieåsane
Trzebnickieårsane (polsk Wzgórza Trzebnickie, eldre form Kocie Góry; tysk Katzengebirge) er ei fjellkjede sørvest i Polen.
Av byar nær åsane finn ein:
Kiviõli
Kiviõli er ein industriby i Ida-Viru maakond i Estland med om lag 7000 innbyggjarar. Hovudnæringa er gruvedrift etter oljeskifer, som har gjeve byen namnet sitt (tyder «bergolje»). Byen er delt inn i to distrikt: Küttejõu og Varinurme.
Byen vart grunnlagd i 1922 og fekk bystatus i 1946.
Om lag halvparten av innbyggjarane er emgrantar frå sovjettida, hovudsakleg russarar.
Sandfjorden i Berlevåg
Fjorden har innløp mellom Sandfjordklubben i nord og Nålnesaksla i sør. Han er om lag like brei som han er lang.
Riksveg 890 går langs fjorden.
Żywiec-Beskidane
Żywiec-Beskidane (polsk Beskid Żywiecki) er ei fjellkjede i Dei ytre austlege Karpatane sør i Polen. Det er den nest høgaste fjellkjeda i Polen etter Tatrafjella. Dei høgaste toppane er Babia Góra (1725 moh) og Pilsko.
Roar Strand
Roar Strand er ein norsk fotballspelar. Han spelar normalt indreløpar på Rosenborg Ballklub, og har ved byrjinga av 2006-sesongen scora 75 mål på 347 kampar i Tippeligaen – Noko som gjer han til den med flest kamper i den øvste divisjonen i Noreg gjennom alle tider. Han har òg spelt 42 A-landskampar for Noreg og 67 kampar i Champions League med totalt 11 mål.
Strand var juniorspelar i Nardo, og debuterte for Rosenborg i 1989. Dei fyrste sesongane i Rosenborg fekk han lite speletid, men han spelte likevel nok kamper til å verta seriemester med klubben i 1990 og 1992. I 1993 vart Strand utlånt til Molde, og det var her han etablerte seg som ein av dei beste spelarane i den norske serien.
I 1994 returnerte Strand til Rosenborg, der han no fekk fast plass på laget. Han debuterte på landslaget i ein treningskamp mot Sverige same året, og var òg med i den norske VM-troppen, utan at han fekk speletid. Han fekk derimot spela under VM i Frankrike fire år seinare, og i EM i Belgia og Nederland i 2000.
På klubbnivå har Strand vorte seriemeister heile 13 gonger, noko som er norsk rekord. Han har òg deltatt i Meisterligaen i heile ni sesongar. I kontrast til mange andre profilerte fotballspelarar frå same periode, har Strand aldri spelt for en utenlandsk klubb. Han har i staden takka nei til fleire profftilbod, og vore lojal mot Rosenborg.
Babben Enger
Babben Enger Damon er ein norsk tidlegare langrennsløpar som konkurrerte i 1960-åra. Ho var med på det norske laget som vann gull på 3 x 5 km stafett under OL 1968 i Grenoble. Lagvenninnene var Inger Aufles og Berit Mørdre Lammedal.
Orientering
Babben Enger-Damon konkurrerte i det første europeiske meisterskapen i orientering i 1962 og enda på ein andreplass i den uoffisielle stafettkonkurransen saman med resten av det norske laget.
Opløelva
Opløelva er den nedste delen av Opløvassdraget, og ho munnar ut i fjorden på Salsbruket i Nærøysund kommune i Trøndelag. Opløelva oppstår der Mjøsundelva renn ut i Liavasselva 4 km nordaust for Salsbruket. Litt lenger ned, ved Synnes, kjem Krokvasselva inn. Opløelva er ei regulert elv. Vassdraget har eit nedslagsfelt på ca 193 km2 med ein middelvassføring ved utløpet på ca. 12 kbm/sek.
Ut frå dammen på Salsbruket renn vatnet vidare gjennom ein turbin, og ved normal og lita vassføring vil denne ta unna det meste av vatnet. Dette gjer at elva ofte er tilnærma tørrlagt mellom dammen og utsleppet frå turbinen ca. 200 meter lenger ned.
Firma Albert Collett har fire kraftverk og fem dammar i Opløvassdraget. Kraftverka er
Opløelva er drikkevasskjelde for befolkninga på Salsbruket.
Tidleg på 1990-talet vart det gjort eit havbeiteprosjekt i Opløelva i regi av Institutt for naturforvaltning (INA). Det vart slept ut store mengder laksesmolt over fleire år, og mykje laks fann vegen tilbake til vassdraget. Elva vart vald ut til dette prosjektet fordi ein meinte at ho ikkje hadde ein eigen laksestamme på grunn av reguleringa. Dette førte til stor interesse for laksefiske blant sportsfiskarar og grunneigarar langs fjorden.
Fiske
Det er framleis eit monaleg innsig av laks, og den lakseførande strekninga ligg i flo- og fjæresona nedanfor turbinen.
Post meridiem
Post meridiem er eit uttrykk frå latin som tyder 'etter middag', etter kl. 12.00.
Post meridiem eller PM blir brukt i somme land for å seie at eit klokkeslett høyrer til den andre halvdelen av døgnet, frå middag til midnatt.
6 PM betyr klokka seks på kvelden. Sjå ante meridiem, AM, 'før middag'.
Vanleg standard tidsrekning tar midnatt som utgangspunkt, klokka 00.00. Klokka 6 PM blir då klokka 18. Tidlegare vart forkortinga e.m. (etter middag) nytta i norsk.
Keila i Estland
Keila (tysk Kegel) er ein by og ein kommune i Harju maakond nordvest i Estland. Byen har litt over 9,000 innbyggjarar.
Keila har truleg opphav frå mellomalderen og fekk byrettar 1. mai 1938.
Lispund
Lispund, av livlandsk pund, er ei gammal måleining for masse, tilsvarande om lag 8 kg.
I ulike delar av landet, og til ulike tider, har det vore rekna ulike verdiar for lispundet.
Keila i Estland
Folketal
I følgje folketeljinga i 2000 var det 9388 innbyggjarar her. 82,8 % var estlendingar, 12,1 % russarar, 1,8 % ukrainarar, 0,9 % finnar, 0,7 % kviterussarar, 0,2 % litauarar, 0,1 % polakkar, 0,1 % tatarar, 0,1 % tyskarar og 0,1 % latviarar.
Dansk geografi
Danmark er det minste og sørlegaste av dei nordiske landa, like nord for sitt einaste naboland, Tyskland, sørvest for Sverige og sør for Noreg. Danmark vert rekna som eit skandinavisk land, sjølv om det ikkje høyrer til den skandinaviske halvøya. Vest for Danmark ligg Nordsjøen, medan Austersjøen ligg i søraust. Mellom Danmark og Sverige ligg Øresund og Kattegat, medan Skagerrak skil Danmark frå Noreg.
Distriktet Landquart
Distriktet Landquart er eit forvaltingsdistriktet i kantonenen Graubünden i det austlege Sveits. Distriktet har namn etter elva Landquart som midt i distriktet munnar ut i Rhinen. Tysktalande er fullstendig dominerande i krinsen, som har eit folketal på 24 093. Med sine 193 km² er distriktet det minste i flatemål i Graubünden.
Dansk geografi
Danmark består av halvøya Jylland og 443 namngjevne øyar. Av desse er 76 øyar busett og dei største er Sjælland, Vendsyssel-Thy og Fyn. Øya Bornholm ligg aust for resten av landet i Austersjøen. Mange av dei større øyane er forbunde med bruer. Øresundbrua knyter Sjælland til Sverige, Storebæltbrua knyter Fyn til Sjælland, og Lillebæltbrua knyter Fyn til Jylland. Ferjer og småfly knyter saman dei mindre øyane. Dei største byane i Danmark er København (på Sjælland), Århus, Aalborg og Esbjerg (på Jylland) og Odense (på Fyn). I lag med Ekvatorial Guinea er Danmark det einaste landet forbunde til eit kontinent der hovudstaden ligg på ei øy.
Det nordlegaste punktet i Danmark er Skagen og Grenen, medan det sørlegaste punktet er Gedser (den sørlege spissen av øya Falster). Det vestlegaste punktet er Blåvandshuk, og det austlegaste er Østerskær, som er ein del av Ertholmane 18 km nordaust for Bornholm. Avstanden frå aust til vest er 452 km, og frå nord til sør 368 km.
Distriktet Landquart
Dei fleste folketal og språkdelar byggjer på folketeljinga frå 2005.
Dansk geografi
Danmark er eit flatt land med lite høgdevariasjon. Middelhøgda til landet er berre 31 meter over havet, og det høgaste naturlege punktet er Møllehøj, med 170,86 meter. Andre åsar i same området sørvest for Århus er Yding Skovhøj på 170,77 meter og Ejer Bavnehøj med 170,35 meter. Det lågaste punktet er Lammefjord som ligg 7 meter under havoverflata.
Dei mange øyane i Danmark gjer at landet har ei lang kystlinje, 7 314 km. Ein perfekt sirkel som dekkja heile Danmark ville berre hatt ein omkrets på 742 km. Nesten alle område av Danmark ligg nær kysten, og ingen område er meir enn 52 km frå havet. Den eksakte storleiken til Danmark er vanskeleg å avgjere fordi havet konstant eroderer kystlinja, samtidig som innbyggjarane gjer mottiltak. På sørvestsida av Jylland varierer tidvatnet med mellom 1 og 2 meter, og kystlinja flyttar seg innover og utover med 10 km kvar dag.
Klima
Klimatisk kan ein nesten sjå på Danmark som ei øy med vatn på alle kantar. Ein kan rekne med litt nedbør med nokre dagars mellomrom, men sjeldan er det snakk om dei store mengdene. Lågtrykk går inn i Nordsjøen og gjev innimellom kraftig vind på vestkysten av Jylland om hausten og vinteren, og innimellom kan iskald luft frå Arktis eller Sibir gje minusgrader i heile landet sjølv på dagtid. Danmark har ikkje dei store landmassane rundt seg som nabolanda i sør har, og får derfor sjeldan like høge temperaturar på sommarstid som desse landa. Så sjølv klåre og fine sommardagar byr på fine temperaturar utan at det vert ubehageleg varmt. Dei kraftigaste regnbygene kan ein vente seg seint på sommaren og tidleg på hausten, og torevêr er ikkje heilt uvanleg på denne tida. Frå slutten av oktober byrjar det å bli skya og mørkt.
Rally
Rally er ei form for billøp som finn stad på avsperra offentlege eller private vegar, med spesialbygde bilar. Denne motorsporten er kjenneteikna av at han ikkje vert utført på ein resarbane, men i eit punkt-til-punkt-format, der deltakarane køyrer i etappar mellom sett med kontrollpunk. Dei startar i forskjellige intervall frå eitt eller fleire startpunkt.
Deltakarane består av eit mannskap på to personar, der det er ein sjåfør og ein kartlesar. Oppgåva til kartlesaren er å gje sjåføren opplysningar om vegbana, slik at fartsprøvane kan gjennomførast på kortast mogleg tid.
Skjervøy kyrkje
Skjervøy kyrkje er ei krosskyrkje frå 1728 i Skjervøy kommune i Troms fylke. Ho tener som soknekyrkje for Skjervøy kyrkjesokn i Nord-Troms prosti.
Byggverket er i tre og har 255 plassar.
Bardzkiefjella
Bardzkiefjella (polsk Góry Bardzkie) er ei fjellkjede i Sentral-Sudetane i Polen.
Større busetnader:
Trykkoordinatar
Trykkoordinatar er eit koordinatsystem der lufttrykket vert nytta som vertikal koordinat i staden for høgd eller geopotensiell høgd. Omforminga frå (x,y,z) til (x,y,p) er nyttig sidan storskala atmosfæriske luftrørsler er hydrostatiske og at det dermed er eit eintydig og særs enkelt forhold mellom trykk og høgd. I tillegg vil flater med konstant trykk vere så flate at den horisontale fordelinga av vind og temperatur er omtrent den same på ei konstant trykkflate som på ei konstant høgdeflate.
I trykkoordinatsystemet er ikkje den horisontale og den vertikale vindkomponenten ortogonale. Den vertikale vindkomponenten kan skrivast som:
\omega\,\! har ofte eininga hPa per dag. Merk at når \omega\,\! er positiv svarar dette til søkkande rørsle, og negative verdiar svarar til stigande rørsle.
Det kan visast at
der H er skalahøgda, \rho er tettleiken og g er tyngdeakselerasjonen.
Sierra Leone
Sierra Leone er ein republikk i Vest-Afrika. Landet grensar til Guinea i nord og Liberia i søraust.
Økonomi
Sierra Leone er eit av Afrika sine økonomisk minst utvikla land. Trass i at landet er rikt på ressursar, klarar ikkje landet å utnytte desse godt nok. Sierra Leone har ein svært låg økonomisk vekst, trass i sine mange moglegheiter. Det er mange grunnar til at økonomien i Sierra Leone er så svak. Det som har skada økonomien mest, er borgarkrigen. Økte importprisar, søkkande inntekter frå gruvedrifta og ein lite effektiv offentleg administrasjon har bidrege til ei negativ utvikling, og i perioden 1985–95 sokk talet pengar kvar innbyggjar hadde med årleg 3,4 %. Borgarkrigen starta i 1991. Men allereie før borgarkrigen var Sierra Leone eit av verdas minst utvikla land. Borgarkrigen sette det meste av næringslivet ut av spel. Sierra Leone er fyrst og fremst eit jordbruksland, og krigen har ramma både jordbruket og den økonomisk sett viktige gruvedrifta. I 1960- og 1970-åra var eksport av diamantar hovudinntektskjelda for Sierra Leone, sidan den gong har landet ikkje tent mykje av produksjonen. Frå midten av 1980-åra er det sett i verk fleire økonomiske kriseprogram. I 1995 sysselsette primærnæringane i underkant av 70 % av folkesetnaden. I 1994 stod minerala for 84 % av eksportinntektene.
Geologi
I det meste av Sierra Leone finn ein prekambrisk granitt og grønstein blottlagt. Langs kysten finst marine skifer. Grunnfjellet består av arkeiske og proterozoiske granitt/grønstein-bergarter som dannar kanten av Det vestafrikanske kratonet. Desse vesentleg arkeiske bergartane kan delast i infrakrustale gneisar og granitiodar, suprakrustale grønsteinar og skifrar og intrusive basiske og ultrabasiske basaltar. Over grunnfjellet finst langs ei 50 km brei kyststripe tertiære og kvartære skifrar. Desse sedimenta vart avsett i marint til estuarint miljø.
Det finst mineralførekomstar med mellom anna gull i Kambui-skiferen.
Klima
I denne delen av Afrika flyttar den intertropiske konvergenssona med skyer, regn og torevêr seg nordover og sørover i lag med sola, men ligg vanlegvis fire til seks veker etter. Frå oktober til mars, når sol står lågt på himmelen, er vêret generelt tørt og fint med varme og solrike dagar. Perioden april til september er regntid, og regntida er på sitt mest intense i juli og august. I november er det om lag ikkje noko regn att.
Valgerd Svarstad Haugland
Valgerd Svarstad Haugland er ein norsk politikar og tidlegare partileiar for KrF. Ho var stortingsrepresentant frå Akershus i perioden 1993–2005. Ho var sekretær i Stortingets sosialkomite 1993-1997 og nestleiar i Finanskomiteen 2000-2001. Ho var Barne-, familie- og forbrukarminister oktober 1997–mars 2000, og Kultur- og kyrkjeminister oktober 2001–oktober 2005.
Bakgrunn
Valgerd Svarstad Haugland voks opp ved Norheimsund i Hardanger og er er utdanna lærar frå Alta lærarhøgskule 1975-1979, og har mellomfag i statsvitskap frå Universitetet i Oslo og grunnfag i kristendom frå Menighetsfakultetet. I tillegg til ei svært lang rekkje verv i KrF har ho arbeidd som lærar ved tre ulike ungdomsskular, og vore dagleg leiar for Kristeleg Folkepartis Kvinner 1989-1991.
Politikk og verv
Svarstad Haugland tok over etter Kjell Magne Bondevik som leiar for Kristeleg Folkeparti (KrF) i 1995 og vart etterfølgt av Dagfinn Høybråten i 2004. Ho gjekk av etter å ha fått mykje av skylda for sviktande veljaroppslutning for KrF i kommune- og fylkestingsvalet 2003. Men leiarperioden hennar i Kristeleg Folkeparti vert kjenneteikna først og fremst ved historisk høg oppslutning om partiet i val både i 1997, 1999 og 2001. Mange vil òg hugse ho som «mor til kontantstøtta» - som Barne-, familie- og forbrukarminister var ho ansvarleg for å innføre denne til no siste store velferdsordninga i Noreg. I 2005 stilte ho til gjenval til Stortinget for Akershus. Dette førte til at Høybråten, som òg kjem frå Akershus, vart nominert på første plass i Rogaland (ein fordel for Høybråten ettersom førsteplassen i Rogaland er eit sokalla sikkert mandat). Valgerd Svarstad Haugland mista KrF-mandatet frå Akershus i 2005. Handteringa hennar av Medhaug-saka i 2003 vart sterkt kritisert, og kan ha vore ei viktig årsak til at ho ikkje vart gjenvalt til Stortinget.
Utmerkingar og omtale
Haugland vart kommandør av St. Olavs Orden i 2004, etter fire års teneste som statsråd. I samband med landsmøtet til Kristeleg Folkeparti våren 2007, vart Valgerd Svarstad Haugland foreslått som nytt æresmedlem av partiet, men takka nei med den grunngjevinga at det var «for tidleg».
Valgerd Svarstad Haugland fekk sin politiske biografi i Olav Kobbeltveit si bok Valgerd: eit portrett i 2004.
Stein Eriksen
Stein Eriksen var ein tidlegare norsk alpinist.
Karriere
Eriksen vart tildelt Morgenbladets Gullmedalje i 1951. Året etter vann han gullmedalje i storslalåmkonkurransen i Vinter-OL 1952 i Oslo. I slalåmkonkurransen enda han på andreplass og fekk sølv.
For dei olympiske prestasjone sine vart Eriksen tildelt Holmenkollmedaljen i 1952, delt med Torbjørn Falkanger, Heikki Hasu og Nils Karlsson.
Kort tid etter den olympiske suksessen, flytta Stein Eriksen til USA, der han sidan har budd og livnæra seg som skiinstruktør.
Faren, Marius Eriksen konkurrerte i Sommar-OL 1912 i turn.
Man'yōgana
Man'yōgana (万葉仮名) er eit gammalt skriftsystem for japansk som nytter kinesiske teikn til å uttrykka dei ulike språklydane. Dette var det første kanasystemet ein brukte til å skriva japansk, og er opphavet til dei moderne skriftsystema hiragana og katakana. Nøyaktig kva tid systemet blei utvikla er ukjend, men det var i bruk på midten av 600-talet. Namnet man'yōgana er avleidd frå Man'yōshū, ein diktantologi frå Nara-perioden skriven med man'yōgana.
Sjølv om tekstar som nytta dette systemet også kunne bruka kinesiske teikn som vanlege logogram, viser man'yōgana berre til bruken av kinesiske teikn med fonetiske verdiar. Desse verdiane kom frå dåtidas kinesiske uttale, eller i nokre høve japansk uttale av teikna. Til dørmes kunne teiknet 木 (som logografisk tyder 'tre') bli lese som lyden (basert på mellomkinesisk ) eller  eller  (som har tydinga 'tre' på gammaljapansk).
Forenkla versjonar av man'yōgana danna grunnlaget for dei to forskjellige moderne skriftsystema hiragana og katakana, som blir brukt til å skriva moderne japansk.
Skip
Skip (av norrønt skip) er eit større fartøy som vanlegvis blir brukt på vatn. Det finst ingen fast grense mellom båt og skip, men Godal reknar farkostar større enn ei jekt som skip. Ordet har også blitt brukt om fargreier som har oppstått i nyare tid, som luftskip og romskip.
Soge
Den første hovudmåten å segla på var ved hjelp av segl, tidvis med støtte frå årer. Egyptiske seglskip blei brukte på Nilen og Raudehavet frå 2000-talet f.Kr. Det første skipsnamnet me kjenner til er «Lovprising for dei to landa», om eit skip som høyrde til farao Sneferu, på ei innskrift frå 2613 f.Kr. Seinare utvikla ulike folkeslag samband og herredøme over delar av Middelhavet, Arabiahavet og Indiahavet.
Ein brukte astronomisk navigasjon fram til eit magnetisk kompass blei utvikla, først i Kina rundt 1100, seinare i ein tørr europeisk versjon før 1300. Dette, og utviklinga av stabile og manøvrerbare skipstypar som kinesisk skatteskip og europeisk karavell, gjorde det mogleg å ta sjøvegen mellom alle verdsdelar under oppdagingstida. Dette opna for både jordomseglingar, utvandring og kolonisering.