cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Permeabilitet i geologi
Dimensjonen til permeabilitet er lengde² eller areal, og SI-eininga er m². Mykje nytta er òg eininga darcy.
Vanleg brukt symbol for permeabiliteten er K eller k.
Bakgrunn
Permeabiliteten er definert frå Darcylova for væskestraum gjennom eit porøst materiale:
Her er K permeabiliteten, q er volumfluksen, \mu er væskeviskositeten og \nabla p er gradienten til væsketrykket.
I eit anisotropt materiale vil permeabiliteten kunne vere ulik i ulike retningar, og K slik han inngår i Darcylova vil vere ein tensor. Arbeidet til Lars Onsager viser at tensoren er symmetrisk.
Eigenskapar
Generelt er det ingen samanheng mellom porøsitet og permeabilitet i eit materiale. Store porer med liten konnektivitet kan gje opphav til høg porøsitet, men låg permeabilitet. Romleg variasjon i eitt og same materiale vil likevel ofte vere korrelert, slik at høgare porøsitet svarar til høgare permeabilitet.
I sedimentære bergarter er permeabilitet i vertikal retning som oftast vesentleg lågare enn i den horisontale retninga.
Måling
Eit mini-permeameter kan nyttast til å gje hurtige estimat av permeabiliteten til eit materiale. Dette er basert på å måle trykkfall over ein gasstraum gjennom materialet, basert på bruk av luft, nitrogen eller helium. Ei måling kan utførast i løpet av få sekund.
I oljereservoar vert det utført storskala brønntestar for å estimere permeabiliteten i eit større område rundt brønnen. Ein slik test krev vanlegvis ei til to veker å få gjennomført.
Permeabiliteten kan òg estimerast indirekte ved korrelasjonar mot andre materialeigenskapar. I oljereservoar kan ulike brønnloggar nyttast som utgangspunkt for å estimere permeabiliteten.
Modell for permeabilitet
Ein enkel modell for samanhengen mellom permeabiliteten K og mikroskopiske poreparametrar er gjeven ved
Radiation
Radiation er det tiande studioalbumet til det britiske progressiv rock-bandet Marillion. Albumet vart utgjeve i september 1998, og vart spelt inn i Marillion sitt eige studio The Racket Club i Aylesbury.
Permeabilitet i geologi
Modell for permeabilitet
hvor
Radiation
Det vart utgjeve ein singel frå albumet, «These Chains» i september 1998. Singelen nådde ikkje inn på den britiske Top 40 singellista. Albumet nådde 35. plass på den britiske albumlista i oktober 1998.
To songar frå innspelinga av Radiation vart miksa men lagt til side og først gjort ferdig til det neste albumet, marillion.com. Dette var «Interior Lulu» og «Tumble Down the Years».
Ingebrigt Fjørtoft
Fjørtoft var ein dei fremste i striden for talemetoden i døveopplæringa, skreiv mange artiklar om emnet, gav ut lesebøker for døveskulen og ei bibelsoge som vart nytta i mange folkeskular. Han skipa det første kurset for å utdanne lærarar for døveskulen 1907-09.
Gandalv
Gandalv (Stav-alven), er et namn frå Dvergatal i det norrøne kvadet Voluspå. Namnet finst og i Heimskringla, og er bore av ein av kongane av "Alvheim" (traktene aust for Glomma). Denne kongen ligg i strid med Halvdan Svarte.
sjå elles Trollmannen Gandalv for figuren frå J.R.R. Tolkiens bøker.
Litesound
Litesound er ei kviterussisk musikkgruppe skipa i 2005. Ho enda på andreplass i EuroFest 2012, men etter at vinnaren, songen «All My Life» av Alyona Lanskaya, vart diskvalifisert, fekk Litesound representere Kviterussland i den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2012. Songen deira, «We Are the Heroes», gjekk ikkje vidare til finalen.
Slaget ved Reichenberg
Slaget ved Reichenberg var eit slag i sjuårskrigen den 21. april i 1757 nær byen Reichenberg (tsjekkisk Liberec) i Böhmen.
Marskalk von Bevern hadde kome inn i Böhmen med eit korps på 16 000 prøyssarar. Ved Reichenberg møtte han det austerrikske korpset til Königsegg. Austerrikarane telte 18 000 infanteristar og 4900 kavaleristar, men berre rundt 10 000 mann hadde samla seg ved Reichenberg.
Den erfarne Bevern slo fienden sin. Som følgje av dette tok Bevern store austerrikske forsyningar og kunne halde fram marsjen sin mot Praha.
Likháda
Likháda (gresk Λιχάδα) er ein landsby og tidlegare kommune i periferieininga Évvia i Sentral-Hellas i Hellas. Likháda inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Istiéa-Edipsós.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Likháda 1 122 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 181 innbyggjarar.
Machu Picchu av Tangerine Dream
Machu Pichu er det 134. albumet totalt og det 56. studioalbumet til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream, utgjeve i mai 2011.
Dette er den sjette plata i ein serie omtalt som «cupdiscs», der lengda er kring 40 minutt, som er typisk for lengda på ei LP-plate. Platene kom i eit enkelt pappomslag i staden for det vanlege CD-omslaget i plast, men akkurat denne og den førre plata kom ut i vanleg CD-omslag. Så langt består serien av 11 plater.
Musikken på plata vart opphavleg spelt inn som ei hyllest til John Peel, då han døydde i oktober 2004 i byen Cusco i Peru, nær den heilage Inca-staden Machu Picchu. Edgar Froese, som komponerte alle spora og spelte inn alt, ønskte ikkje å gje ut musikken den gongen. Til slutt klarte kona hans å overtyde han om å gje ut musikken.
Rasmus Flo
Rasmus Flo var ein norsk lærar, filolog og målmann. Gjennom arbeidet sitt med den fyrste nynorsknormalen, fekk han stor innverknad på utviklinga av skriftspråket.
Liv og gjerning
Rasmus var bondeson frå bygda Flo i Stryn kommune i Nordfjord. 20 år gammal gjekk han ut frå seminaret på Stord. Han livnærte seg som lærar medan han las seg fram til artium (1873) og i 1881 til filologisk embetseksamen. 1878-85 var han lærar på Kongsvinger mellomskule, så eitt år vikar på Tromsø høgre skule og deretter to år lærar på Valdres kommunale mellomskule. ”Han høvde elles ikkje godt til aa vera skulemeister”, skriv Halvdan Koht, og han fekk vanskar med å få seg arbeid.
I studentåra stod Flo nær Olaus Fjørtoft, delte hans meiningar og målsyn. Liksom Fjørtoft skreiv han på bygdemålet, lett tiljamna og mest mogleg lydrett. Sidan nærma han seg Aasen si norm, men kutta vekk forelda bøyingsendingar og somme daude konsonantar.
I 1892 fekk Moltke Moe han med i arbeidet med Nordahl Rolfsen si lesebok. Flo hjelpte Moe med stilføring og rettskriving i nynorskutgåva av Rolfsens lesebok, eit arbeid han høvde særs godt til med sansen hans for naturleg stil. Steinar Schjøtt fekk òg hjelp av Flo med omsetjing til den nye utgåva si av Snorre Sturlasons kongesoger. Flo omsette mange av skaldekvæda i verket. Flo stod dess vidare bak tyngste arbeidet med band to og tre av Austlids lesebok.
Både gjennom leseboka (Rolfsens) og arbeid for Det Norske Samlaget fekk Flo innverknad på utviklinga av nynorsk skriftspråk. Han var med i den fyrste rettskrivingsnemnda for nynorsk (1899). I hovudsak var det han som sette opp framlegget til fleirtalet i nemnda (Flo og Arne Garborg), den såkalla midlandsnormalen. Flo skal ha vore den einaste som fekk rette på språkføringa til Garborg.
Flo var med i Det Norske Samlaget sist styre 1894-1903. Same året han kom inn i styret tok han på seg å redigere forlaget sitt nystarta tidsskrift Syn og Segn. Han var styrar frå fyrste heftet av Syn og Segn til han døydde. I tidsskriftet skreiv han om mange slags emne, både segngransking, samfunnsvitskap, sjelelære, naturfag og geologi. Flo omsette elles ei av barnebokforfattaren Frederick Marryat sine bøker (Styrmann Stav, 1900).
Flo levde eit kravlaust liv i små kår, han døydde i Kristiania (Oslo).
Østlandets Musikkonservatorium
Østlandets Musikkonservatorium vart skipa i 1959 som Veitvet Musikkskole.
Entreprenøren Olav Selvaag skipa skulen på Veitvet i Oslo. I 1968 skifta skulen namn til Veitvet Musikkonservatorium og vart organisert i tre nivådelte avdelingar: musikkskule for barnehage- og grunnskulebarn, musikkfagskule for ungdom 16-19 år og ein konservatorieavdeling for musikkstudentar som ville gjere musikk til yrke.
Hausten 1973 vart Veitvet Musikkonservatorium donert frå Selvaag til Oslo kommune. Musikkfagskulen vart i 1976 overført til Manglerud vidaregåande skule og omdanna til musikklinje. Musikkskuleavdelinga vart omdanna til ein kommunal musikkskule for Oslo, først som prøveordning i 1978, fast etablert frå 1980.
Skulen ligg ved Carl Berners plass, som òg vart brukt av Noregs Musikkhøgskole inntil eit nybygg stod ferdig i 2007. Per Selberg var rektor frå 1968 til 1986.
Valga
Valga kan vise til
Wrocław
Wrocław (tysk Breslau, tysk schlesisk Brassel; tsjekkisk Vratislav; latvisk Vroclavas; latin Vratislavia eller Wratislavia) er ein by vest i Polen. Byen ligg ved elva Odra (tysk: Oder). Byen har 633 105 innbyggjarar (2014) og eit flatevidd på 293 km². Byen høyrde til fram til slutten av den andre verdskrigen Tyskland og heitte då Breslau.
Som i dei andre delane av det som i dag er den vestre delen av Polen vart innbyggjarane av byen drivne ut etter den andre verdskrigen. Mange av polakkane som flytta til byen kom frå område aust i det gamle Polen. Polen var flytt vestover ved at landet fekk lagt til delar av Tyskland, medan område i aust vart lagt inn under den dåverande Sovjetunionen.
Historie
Namnet på byen er av slavisk opphav og tidlege kjelder viser at byen i mellomalderen var kjent som Wrocisław på polsk og Vratislav på tsjekkisk, som tydde Wrocisław/Vratislav sin by. Det polske namnet vart seinare fonetisk forenkla to gonger: Wrocisław >> Wrotsław >> Wrocław, og det siste namnet er vorte nytta sidan 1200-talet.
Den tsjekkiske skrivemåten vart brukt i latinske dokument som Wratislavia eller Vratislavia, medan polsk uttale gjorde seg òg gjeldende som vist i forma Wracislavia. På den tida vart den germaniserte forma Prezla brukt på middelhøgtysk, som så vart til Preßlau. Tidleg-nyhøgtysk (og seinare nyhøgtysk) brukte forma Breslau.
Ifølgje ein teori er byen kalla opp etter ein person kalla Wrocisław/Vratislav, (truleg Fyrst Vratislav I av Bøhmen), ifølgje ein annan teori kjem namnet på byen frå ein polsk hertug med namnet Wrócisław, som tyder «han vil kome vidkjend tilbake» på (gammal)polsk.
Gjennom historia har Wrocław/Breslau vore del av forskjellige statar (før 1945):
Eldre historie
Ifølge tradisjonen vart Wrocław grunnlagt av den tsjekkiske hertugen Vratislav, som herska i åra 915-921. I 990-åra kom byen, som resten av Schlesien (Śląsk), under piastane Mieszko I og Bolesław I sine styre. Piastbyen oppstod på Ostrów Tumski, som den gongen var ei øy. Med tida vart det urbane senteret overført til venstre sida av elva Odra, dagens Stare Miasto.
Under mongolinvasjonen i 1241 vart innbyggjarane i byen evakuert, og byen delvis øydelagd. Wrocław vart gjenoppbygd og fekk Magdeburgrettar i 1262, og mottok, etter Śląsk-piastane sitt initiativ, fleire tyske immigrantar.
Under mesteparten av mellomalderen vart Wrocław styrt av piastane, og var dessutan medlem av Hansaen (fram til 1474). I 1335, etter Henrik VI døydde, vart byen, i samsvar med tidlegare avtaler, overført til den tsjekkiske krona.
I åra 1469-1490 var byen del av Ungarn. Frå 1526 vart han styrt av habsburgarane, med ein no for det meste tyskspråkleg folkesetnad av bøhmisk, moravisk, schlesisk og polsk avstamming, som for det meste gjekk over til lutheranismen under reformasjonen. Frå den tid av vart byen kjent under namnet Breslau.
Gullalderen til byen gjekk mot slutten med trettiårskrigen, og sjølv om sjølve byen ikkje vart øydelagt, lei dei nærliggande områda store tap. I 1741 gjekk byen over til Preussen som følgje av Den austerrikske arvefølgjekrigen, og mista alle privilegia sine. «Til gjengjeld» vart han utropt til den tredje kongelege residensen ved sidan av Berlin og Königsberg (Königliche und Residenziale Hauptstadt Breslau).
Moderne historie
I 1806 vart Preussen del av Det tyske forbundet, og Breslau vart den sjette største byen i riket og eit av dei viktigaste kultur-, industri- og vitskapssentra i Tyskland. Han tredobla innbyggjartalet mellom 1860 og 1910. Trass i den dei mange tyskarane var Breslau framleis eit sterkt polsk sentrum, med fleire polske organisasjonar i verksemd. Etter at nazistane hadde kome til makta, auka forfølginga av polske innbyggjarar i byen i omfang. Samstundes byrja ei omfattande "deslavisering" av Schlesien, der mellom anna gamle polsk- og slavisklydande namn på tettstader vart endra. Under den andre verdskrigen vart ein stor del av den jødiske folkesetnaden på 10 000 i byen drepen av nazistane, og same lagnad møtte mange tsjekkiske og polske fangar.
Då Den raude arméen nærma seg byen i februar 1945 vart Breslau utropt til festningsby (Festung Breslau) av den fanatiske nazisten Gauleiter Karl Hanke, som leidde forsvaret av byen på ein meiningslaus måte og nekta folkesetnaden å forlate byen. Då han så sette i gang ei omsynslaus organisert tvangsevakuering av sivile, fraus 18 000 i hel på grunn av ein særs hard vinter og mangel på transportmiddel. For å byggje festningsverk under omleiringa vart fangar frå konsentrasjonsleirar nytta til slavearbeid. På grunn av kampane vart to tredelar av byen øydelagd, og 40 000 innbyggjarar og tvangsarbeidarar vart drepne. Den strategisk uvesentlege Festung Breslau kapitulerte 7. mai 1945, som siste av dei viktigare byane i det historiske Aust-Tyskland.
I samsvar med Potsdamkonferansen sine avgjerder vart Wrocław gjeninnlemma i Polen, den gjenverande tyske folkesetnaden deportert til Tyskland, og byen busett med polakkar. Desse kom hovudsakleg frå Sentral-Polen, men bestod òg av mange fordrivne frå austlege område i Polen (først og fremst frå byane Lviv, Vilnius og Hrodna), som Sovjetunionen hadde annektert. I dei første vanskelege etterkrigsåra låg byen òg under sovjetisk administrasjon, som hadde ein politikk som ikkje alltid var samstemt med Polen sine interesser.
Attraksjonar
Trass i omfattande krigsøydeleggingar overlevde mange av dei originale bygningane i Wrocław krigen, og etter krigen vart gamlebyen gjenoppbygd til sin opphavlege venleik. I dag er han ein unik by i europeisk samanheng, med arkitektur påverka av bøhmisk, austerriksk og prøyssisk stil. Dei fleste bygningane er bygde i gotikk- og barokkstil. Wrocław har òg modernistiske bygningar, den mest kjente Hala Ludowa (Jahrhunderthalle), skrive inn på UNESCO si liste over kulturarv i verda.
Wrocław består av fleire øyar, og den eldste bydelen er Ostrów Tumski, som opphavleg òg var ei øy. Her finn ein mellom anna katedralen, St. Martin-kyrkja og Heilagkrosskyrkja, alle unike i europeisk samanheng og bygd i gotikkstil, i likskap med dei fleste av Wrocław sine kyrkjer.
Av interesse er heile gamlebyen, først og fremst torget med sine kjøpmannshus. Torget er den nest største plassen i Europa (etter marknadsplassen i Kraków). Her ligg dessutan den arkitektoniske perla i byen – det gotiske rådhuset.
Av andre attraksjonar kan ein nemne St. Elisabeth-kyrkja, St. Maria Magdalena-kyrkja, Universitetet (ein av dei mest verdifulle bygningane frå barokken i Europa) og den klassisistiske operabygningen. Wrocław er òg kjend for den zoologiske hagen, og det er fleire parkar i byen, mellom anna Szczytnicki-parken, med Den japanske hagen (Ogród Japoński).
Wrocław er dessuten kjend for sine om lag 220 bruer.
Havbotnspreiing
Havbotnsspreiing eller oseanspreiing skjer ved midthavsryggane, der ny oseanskorpe vert danna ved vulkansk aktivitet og så gradvis flyttar seg bort frå ryggen. Havbotnsspreiing forklarar mellom anna kontinentaldrift i platetektonikkteorien.
Tidlegare teoriar (til dømes av Alfred Wegener) for kontinentaldrift var at at kontinenta «ploga» seg gjennom sjøen. Ideen om at det var havbotn sjølv som flyttar seg (og tar kontinenta med seg) ved at han utvidar seg vart lagt fram av Harry Hess frå Princeton University i 1960-åra. Teorien er i dag stort sett akseptert og fenomenet vert skapt av konveksjonsstraumar i den svake, øvre mantelen eller astenosfæren.
Tallis
Tallis er eit ord med fleire tydingar:
Odd Reinsfelt
Odd Reinsfelt var ordførar i Bærum kommune frå 1992 til 2011. Han representerte Høgre.
Virolahti
Virolahti er ein kommune i Finland. Kommunen ligg i landskapet Kymenlaakso (Kymmenedalen) i Södra Finlands län.
Fair Head
Fair Head er eit nes nordaust i Nord-Irland, i County Antrim. Det ligg 5 km aust for Ballycastle og er den delen av fastlandet som er nærmast øya Rathlin. Klippene her er ein ynda stad for fjellklatrarar og er kanskje den høgaste klippen som kan klatrast på Dei britiske øyane.
Klippene på Fair Head stig 196 meter over havet. Ein kan sjå villgeit mellom steinane under klippetoppen, der det går ein sti kalla The Grey Man's Path langs den taggete kystlinja. Frå vegen kan ein sjå ei kunstig øy eller crannóg frå jernalderen i innsjøen Lough na Cranagh. Det meste av neset er ein del av ei naturvernssone (National Trust).
Stuart Elliott
Stuart Alexander Elliott er ein engelsk trommeslagar, låtskrivar og produsent. Han var den opphavlege trommeslagaren i Steve Harley and Cockney Rebel og har spelt trommer for artistar som Kate Bush, Al Stewart, The Alan Parsons Project, Roger Daltrey, Paul McCartney, Claudio Baglioni og fleire.
Biografi
Stuart byrja å interessere seg for trommer alt tre år gammal, då han såg faren, som var jazztrommeslagar, spele.
Med Steve Harley og Cockney Rebel spelte Stuart på tre hitalbum og singelen «Make Me Smile (Come Up and See Me)» som gjekk til topps i Storbritannia, og fire andre topp 10-singlar. I januar 1976 spelte Stuart trommer for Al Stewart-albumet Year Of The Cat. Etter Steve Harley oppløyste Cockney Rebel i 1977, vart Stuart henta inn av Andrew Powell for å spele trommer på debutalbumet til Kate Bush, The Kick Inside. Dette vart det første av fem album med Bush han spelte trommer på. Bush sa om han «han er så lett å arbeide med fordi han veit kva eg likar. Stundom ber eg han til og med bruke cymbalar no! Han har vore gjennom det stadiet der eg berre ikkje klarte å takle cymbalar eller hit-hat» Stuart spelte trommer på hittar som «Babooshka», «Running Up That Hill», «Hounds of Love», «Cloudbusting». Stuart spelte på det tredje albumet til The Alan Parsons Project, Pyramid det første av ti album han spelte på for bandet.
Claus Pavels Riis
Claus Pavels Riis var ein norsk forfattar, kjend for ettertida for visa «Uren Luren» om Anne Knutsdotter, dikta i 1869. I si levetid var Riis ein populær forfattar av skodespel og av studentarviser under pseudonymet Crispinus, før han busette seg i Tysnes som jordeigar og amtsgartnar.
Liv
Claus Pavels Riis var fødd i Bergen 1826 som dotterson av biskop Claus Pavels. I 1844 reiste Riis til Kristiania for å bli student, noko han skulle bli verande i lang tid. Han dreiv det aldri lenger enn til «anden-eksamen», det som i dag tilsvarar førebuande prøver. Til gjengjeld var han særs aktiv i studentlivet. Under pseudonymet Crispinus gjorde han seg snart bemerka som diktar.
Året etter selde Riis garden. Han såg ikkje for seg noko liv der lenger, ettersom Anna var reist heimanfrå og Johan var drege til sjøs. Såleis drog han saman med dottera Helga tilbake til Kristiania, etter å ha vore vekke frå hovudstaden i mest tretti år. Her fekk han ei stilling på universitetsbiblioteket. Men fire år seinare, i 1886, døydde han. Claus Pavels Riis ligg gravlagd på Vossabakkjen ved Onarheimskyrkja på Tysnes.
Dikting
Claus Pavels Riis skreiv både skodespel og songar. Han gav ut ei rekkje bøker, som Literær polemik (1848), Viser og vers (1849) og Samfunnsarbeider (1851). Inspirert av den nasjonale rørsla innan kunst og litteratur skreiv han i 1849 sin dramatiske idyll Til sæters (oppført 1850), som rett nok ikkje var særleg original eller god, men som ikkje desto mindre vart svært populær og oppført både i Stockholm og København.
Men suksessen skulle ikkje koma til å vara. Dei seinare stykka hans, Julegæsten (1852) og Han har det strengt (1865) gjorde inga større lukke og vart snart gløymt. Bortsett frå ei av songane i det sistnemnde stykket - Anne Knutsdotter. Visa er det einaste som såleis lever att etter forfattarskapen hans, og det i ein slik grad at ho kan seiast å ha gått inn i folkevisetradisjonen.
Verk
(Ufullstendig liste)
Ame
Ame eller aam (av gresk for ‘vasspann’) er ei eldre måleining for volum for flytande varer. Ein ame er kring 4 anker eller kring 150 liter.
I fleire dialektar er «ame» òg nytta om ei stor tønne.
I Sverige blir eininga kalla åm eller fat. 1 åm = 4 ankare = 60 kannor = 157 liter.
Burr Point
Burr Point er det austlegaste punktet på Irland og Nord-Irland. Det ligg på Ardshalvøya i County Down, 2 km søraust for landsbyen Ballyhalbert.
Det austlegast punktet i Irland er Big Bow Meel Island, som er eit skjer 900 meter utanfor Ardshalvøya i County Down.
Slaget ved Saint Cast
Slaget ved Saint Cast var eit slag under sjuårskrigen på franskekysten mellom den britiske marinen og hæren og franske kystforsvarsstyrkar.
Under sjuårskrigen sette britane i gang fleire amfibiske operasjonar mot Frankrike og franske landområde rundt om i verda. I 1758 vart det fleire operasjonar, kalla ‘Descents’, mot nordkysten av Frankrike. Målet med desse landgangane var å erobra og øydeleggje franske hamnebyar, leie franske landstyrkar bort frå Tyskland, undertrykke kaperane og spreie panikk og forvirring i Frankrike. Slaget ved Saint Cast var den siste amfibiske operasjonen britane gjorde i denne krigen etter at det enda i eit stort nederlag.
Bakgrun
Operasjonen omfatta ein større styrke frå den britiske marinen og hæren. Marinestyrkane var to skvadronar som bestod av Admiral Anson sine 22 linjeskip med ni fregattar og 15 500 mann og kommandør Howe sitt linjeskip med 64 kanonar, ti fregattar fem korvettar, to brannskoip, to bombeketsjar, 6000 sjømenn, 6000 marinesoldatar, 100 transportskip, 20 vaktskip, 10 lagringsskip og ti kutterar med totalt 5000 sjømenn. Landstyrkane bestod av fire infanteribrigadar og eit par hundre lette dragonar, totalt over 10 000 soldatar. Dei britiske sjøstyrkane vart kommandert av admiral Lord Anson, med kommandør Howe som nestkommanderande. Landstyrkane vart kommandert av generalløytnant Thomas Bligh. Mot dette forsvarte franskmennene seg med fleire garnisonstroppar og milits tynt spreidd langs nordkysten av Frankrike.
I starten oppnådde operasjonen stor suksess og tok hamna i Cherbourg. Britane øydela hamna og skipa som låg her, frakta bort store mengder krigsmateriell og varer. Dei spreidde franske troppane flytta seg mot Cherbourg og britane drog til sjøs og sette seg mot Saint-Malo den 5. september. Denne byen hadde derimot eit for sterkt forsvar. Vêret vendte seg no imot britane og dei meinte det ville vere tryggare å gå i land lenger vest i bukta ved Saint-Cast og byane Saint-Guildo og Matignon. Flåten segla avgarde, medan hæren marsjerte på land den 7. september. Dei neste dagane kom hæren ut for fleire småtreffingar. Den 10. september vart Coldstream-styrken send i forkant til Saint Cast for å samle forsyningar og frakte dei attende til hæren. Generalløytnant Bligh slo leir med hæren ved Matignon, om lag 5 km frå Saint Cast.
Samstundes hadde Richelieu, duc d’Aiguillon, kommandanten i Bretagne, samla 12 ståande infanteribataljonar, inkludert regiment frå Royal Vaisseaux, Voluntaire Étranger, Bourbon, Bresse, Quercy, Penthièvre og Marmande, frå garnisonen i Saint Malo ein brigade av regiment frå Fontenay-le-Comte, Brie og Boulonnais; seks kavaleriskvadronar, nokre kompani frå kystmilitsen, og fleire artilleribatteri. Den franske armeen sette inn 8000-9000 mann under kommandanten Marquis d'Aubigné, og marsjerte raskt til Saint Cast frå Brest via Lamballe og frå Dinan.
David Suazo
Óscar David Suazo Velásquez er ein honduransk fotballspelar som i 2010 spela som spiss for Catania i italiensk Serie A, og for det honduranske landslaget.
Slaget ved Saint Cast
Slaget
Bligh braut leir klokka 3 på natta den 11. september og nådde stranda på Saint Cast før klokka 09. Innskipinga gjekk særs seint. Transportskipa låg langt til sjøs og dei flatbotna landingsbåtane frakta berre 70 mann kvar og vart opphavleg nytta til å frakte forsyningar, artilleri, buskap og hestar. Nesten ingen soldatar hadde kome seg ombord då franskmennene dukka opp og opna kanoneld mot stranda. Bligh hadde sett 1500 mann i bakgroppen kommandert av generalmajor Dury, for å dekkje tilbaketrekkinga på andre sida av nokre sanddyner. Det oppstod forvirring og panikk hos britane i iveren etter å kome seg bort frå stranda. Dei franske styrkane flytta seg langs ein dekt veg ned til stranda og sette ut tre brigadar i linja med ein fjerde brigade i reserve. Dei fem fregattane og bombeketsjane prøvde å dekke den britiske innskipinga, og elden frå desse skapte uorden og dreiv dei franske linjene tilbake ei stund. Dei franske artilleribatteria hadde gode posisjonar i høgda over stranda og bukta. Franskmennene sokk tre av landingsfartøya fulle av soldatar og andre landingsfartøy vart øydelagde på stranda. Då det var kring 3000 britiske soldatar att på stranda, starta nærkampen. Franskmennene rykte fram mot dei siste britisek posisjonane ført av ein bataljon på 300 mann, medan den britiske flåten avfyrte kanoneld mot dei. . Dette var eit bajonettåtak kommandert av marquis de Cussi og comte de Montaigu. Baktroppen under Dury prøvde på eit motåtak der han vart dødeleg skadd, og troppen rømde i panikk ut mot sjøen og 800 mista livet medan rundt 700 vart tekne til fange.
David Suazo
Suazo drog til Europa og Cagliari i 1999. Han var med på å vinna Serie B med Cagliari i 2004. I 2006 delte han tittelen som beste utanlandske spelar i Serie A med Kaká. I 2007 gjekk han vidare til toppklubben Inter. Han var med å vinna Serie A med Inter i 2008, men spelte ikkje fast på laget. Etter dette har han vore lånt ut til Benfica og Genoa. Han spelte for Honduras i sommar-OL i 2000.
Slaget ved Saint Cast
Etterverknad
Dette vart det siste forsøket under den amfibiske opersjonen på franskysten under sjuårskrigen. Frykta for enno eit nederlag og dei store kostnadane operasjonen medførte var ein større bakdel enn fordelen med å ta dei franske hamnene. Britane heldt derimot fram krigen mot dei franske koloniane og øyane som dei franske landstyrkane ikkje kunne nå.
David Suazo
David Suazo er søskenbarnet til fotballspelaren Maynor Suazo, som har spelt i Noreg for Brann. Eit anna søskenbarn, Hendry Thomas, er også honduransk landslagsspelar.
Skruven
Skruven (1584 moh.) er eit fjell som ligg på Sunnmøre. Toppen av fjellet ligg på grenselinja mellom kommunane Ørsta og Stranda. Fjellet, som har tre toppar med primærfaktor over 50 m, ligg aust for Norangsdalen i Ørsta, og vest for Moldskreddalane i Stranda. Litje-Skruven er 1548 moh., medan ein namnlaus topp sør for denne er 1418 moh.
Fyrste kjende bestigninga vart føreteken av sunnylvingen Anders P. Haugen og briten W. J. Napier den 6. august 1887.
Võru
Võru (på võro: Võro) er ein by og ein kommune søraust i Estland. Han er hovudstaden i Võru maakond.
Võru vart grunnlagd 21. august 1784 etter ønske frå tsarina Katarina II av Russland og etter ordre frå generalguvernøren i Riga, grev George Browne.
Byen ligg ved breidda av Tamulasjøen.
Võru folkefestival finn stad her kvart år.
Friedrich Reinhold Kreutzwald, forfattaren av det estiske nasjonaleposet «Kalevipoeg», levde i Võru frå 1833 til 1877.
-dis
Namneendinga -dis kjem frå norrønt og kan tyda 'høgtståande kvinne' eller 'gudinne'. Den norrøne namnedelen finst berre i slutten av kvinnenamn.
Endinga finst i desse namna:
Institut Narodov Severa
Institut Narodov Severa (Instuttet for dei nordlege folka, INS) var eit forskingsinstitutt basert i Leningrad, som hadde som oppgåve å arbeide med spørsmål knytt til dei såkalla nordlege folka i Sovjetunionen. Eit sentralt namn var V.G. Bogoraz-Tan.
Instituttet vart danna i 1930, etter at språka til folka i dei nordlege områda fire år tidlegare hadde vorte gjort til eit eige studieemne ved Instituttet for Austlege Studium ved Universitetet i Leningrad. I slutten av 1929 arbeidde lærarane for dei nordlege språka ved INS i fellesskap ut eit «Felles nordleg alfabet» («Edinyj severnyj alfavit»). Alfabetet var latinskbasert, og bestod av 32 bokstavar og eit sett med diakritiske teikn. Av praktiske (typografiske) grunnar gjekk dei likevel bort frå dei diakritiske teikna, og eit år seinare hadde dei eit nytt framlegg ferdig. 13. desember 1930 presenterte Presidiumet i den Vitskapleg-undersøkande Assosisjonen ved INS eit framlegg om eit nordleg alfabet i det Vitskaplege Rådet i VCK NA (Vsesojuznogo Centalnogo Komiteta Novogo Alfavita). Framlegget vart diskutert i same organ den 18. desember, godkjent 23.februar 1931, og endeleg godkjent av den vitskaplege sektoren ved Narkompros i mai same år.
Framlegget bestod av 39 bokstavar, 29 for konsonantar og 10 for vokalar. I tillegg kom diakritiske merke for palatalisering, lengde og [aspirasjon] (pridyxanija).
Eit intensivt og planmessig publiseringsarbeid tok til umiddelbart etter den formelle godkjenninga. I perioden 1939-1949 arbeidde det ca. 300 spesialistar ved INS.
Konferansen vedtok å utarbeide skriftspråk for til saman 16 språk, og å ha bøker klare til 15-årsjubileet for revolusjonen:
Bøkene som vart planlagt var ABC-bøker, matematikkbøker. Det første arbeidet ut over ortografi var dermed terminologi for desse områda.
INS etter andre verdskrigen
INS heldt fram i den opphavlege forma frå 1930 til 1941. I 1942-1945 heldt arbeidet fram i Omsk, før det i 1945 var attende i Leningrad, som ein del av Det Austlege Fakultetet ved universitetet i Leningrad. Frå og med 1948 var det ein del av Herzen-universitetet, noko det har halde fram med å vere til i dag.
Permtida
Perm vart kalla opp etter kongedømet Permia i Russland av den skotske geologen Roderick Murchison i 1841, og ikkje den vesle byen Perm som mange ofte trur.
Permsystemet er bergartar som er avsette i perm.
Oppdaging
Uttrykket «perm» (eller permian) vart innført i geologien i 1841 av sir Sir R. I. Murchison, president i Geological Society of London, som identifiserte typiske stratum i ei omfattande russisk undersøking med Edouard de Verneuil. Murchison hevda i 1841 at han kalla «permtida» opp etter det gamle kongedømet Permia eller Store Perm.
Inndeling
Inndelinga av perm er ført opp i kronologisk rekkefølge, frå eldst til yngst, med aldra og viktigaste hendingar.
Cisuralium
Epoken Cisuralium varte frå 299 ± 0,8 millionar år sidan til 270,6 ± 0,7.
Asselium
Asselium (Krumaium/Uskalikium/Surenium/Wolfcamp), er den første alderen i perm, som varte frå 299 ± 0,8 millionar år sidan til 294,6 ± 0,8 millionar år sidan.
Sakmarium
Sakmarium (Sterlitamakium/Tastubium/Leonard/Wolfcamp) er ein alder som varte frå 294,6 ± 0,8 millionar år sidan til 284,4 ± 0,7 millionar år sidan.
Artinskium
Artinskium (Baigendzinium/Aktastinium) er ein alder som varte frå 284,4 ± 0,7 millionar år sidan til 275,6 ± 0,7 millionar år sidan.
Kungurium
Kungurium (Irenium/Filippovium/Leonard) var ein alder i som varte frå 275,6 ± 0,7 millionar år sidan til 270,6 ± 0,7 millionar år sidan.
Guadalupium
Guadalupium, òg kalla zechstein eller mellomperm, er ein epoke der korallreva blømde i dei grunne hava og pattedyrliknande krypdyr på land vart erstatta av tidlege therapsidar. Han består av tre aldrar: Roadium, wordium og captianium. .
Therapsidane høyrte til fleire særeigne (men som var i slekt) slektslinjer og ingen av dei hadde klåre forhistorier. Desse inkluderte dei moderat store Biarmosuchia, relativt lettbygde dyr med lange lemmer, den enorme kjøtetande Eotitanosuchium (i hovudsak storvokste biarmosuchidar), dei bisarre estemmenosuchidane som var planteetarar som ser ut til å ha halde til i myrområde og hadde rare gevirliknande beinutvekstar på hovudet, og dei store brithopodidae som høyrde til ei anna planteetande slekt og var meir kraftigare bygd enn biarmosuchidane. Merk at bortsett frå estemennosuchidan, som ersatta cotolyhunchinane som store planteetarar, var alle desse dyra kjøtetarar. Som den pelycosaur-dominerte faunaen i tidleg perm var dette eit primitivt økosystem med overvekt av kjøtetarar.
Sjølv om store og små primitive therapsidar herska i roadium, var det òg ein rik fauna av stamtetrapodar og uspesialiserte krypdyr.
Tetrapodane var hovudsakleg halvakvatiske fiskeetarar med ein krokodille-liknande utsjånad, men det var òg mindre akvatiske og heilt landlege artar. Bortsett frå den akvatiske Batrachosaurus høyrte alle til ordenen Temnospondyli.
Lopingium
Klimaet i lopingium var varmt og tørt. Epoken, som strekte seg frå 260,4 ± 0,7 millionar år sidan til 251 ± 0,4 millionar år sidan, hadde ein av dei største ørkenane gjennom tidene, som dekte dei indre områda av superkontinentet Pangaea. Monsunar dominerte truleg klimaet på kysten og litt innover i landet. Det var truleg færre isbrear enn i tidlegare epokar. Epoken starta med ei utrydding av den dominerande therapsiden Dinocephalia og mange pattedyrliknande krypdyr som framleis eksisterte. Desse vart erstatta av mindre therapsidar, Gorgonopsia, Therocephalia og cynodontar. Andre dyr, som Pareiasaura erstatta dei planteetande Dinocephalia og mange dyr som tetrapodar, insekt og fleire var talrike på land. Dyrelivet i sjøen var òg rikt.
Dette tok slutt då ei masseutrydding enda lopingium og heile paleozoikum. Denne hendinga vert kalla perm-trias-utryddinga og var den største masseutryddinga som nokon gong har skjedd på jorda. Om lag 95 % av alle artar i havet døydde ut, og 75 % av alle artar på landjorda. Då utryddinga tok slutt var landet og havet i praksis tomt for liv, men enkelte dyr overlevde og kunne fylle tomrommet. Paleozoikum tok slutt og mesozoikum. Denne epoken er etterfølgd av tidleg trias.
Lopingium består av to aldrar, wuchiapingium (wujiapingium, djulfium, dzhulfium, longtanium, rustlerium, saladoan, kazanium eller castile), frå 260,4 ± 0,7 til 253,8 ± 0,7 millionar år sidan, og changhsingium (òg kalla changxingium, dorashamium, Dewey Lake eller tatarium) frå 253,8 ± 0,7 til 251 ± 0,4 millionar år sidan.
Hav
Havnivået i perm var generelt lågt og det var generelt få kystområde fordi nesten alle landmassane var samla i eitt enkelt kontinent, Pangaea. Sjølv om kontinentet var enormt hadde det kortare kystlinje enn seks til åtte mindre kontinent med same samla areal ville hatt. Dette kunne ha medverka til den omfattande utryddinga av sjødyr mot slutten av perioden, der særs mange sjødyr forsvann.
Paleogeografi
Under permtida var alle landmassane på jorda, bortsett frå delar av Aust-Asia, samla i eitt enkelt superkontinent kalla Pangaea. Pangaea låg på begge sider av ekvator og strekte seg mot polane. Dette hadde stor effekt på havstraumane i det enorme superhavet Panthalassa og Paleo-Tethys-havet, som låg mellom Asia og Gondwana. Kimmeria-kontinentet braut laus frå Gondwana og dreiv nordover til Laurasia, og førte til at Paleo-Tethys-havet krympa. Eit nytt hav voks fram i sør, Tethyshavet, eit hav som skulle dominere gjennom det meste av mesozoikum. Store kontinentale landmassar skapte klima med ekstreme variasjonar, mellom anna eit ekstremt kontinentalklima med store temperaturkontrastar og eit monsunklima med varierande regntider. Ørkenar ser ut til å ha dekt store område av Pangea. Slike tørre forhold var gode for nakenfrøa planter. Dei første moderne trea, (bartre, tempeltre og konglepalmar) dukka opp i perm.
Det er særleg tre område i verda som er kjende for store førekomstar frå perm, Uralfjella (der perm vart definert), Kina og sørvestlege område av Nord-Amerika, der Permbekkenet i Texas i USA har fått namn etter dei tjukkaste førekomstane av bergartar frå perm i verda.
Klima
I starten av perm var jorda framleis inne i ei istid, så polområda var dekte av tjukke islag. Isbreane heldt fram med å dekke mykje av Gondwana, som dei hadde gjort gjennom siste del av karbontida.
Permtida, mot slutten av paleozoikum, markerte ei stor endring i klimaet på jorda. Mot midten av perioden hadde klimaet vorte mykje varmare og isbreane trekte seg tilbake, medan dei indre områda av kontinenta vart tørrare. Det meste av indre Pangea var truleg tørt med store nedbørsvingingar gjennom året. Denne uttørkinga held fram gjennom sein perm i lag med varierande varmare og kaldare periodar.
Marint liv
Marine førekomstar frå perm er rike på fossil av molluskar, pigghudingar og armføtingar. Fossilerte skjel av to artar virvelause dyr vert mykje nytta til å identifisere berglag frå perm og samsvare dei med funn frå andre stader. Desse var fusulinidar, ein slags amøbe-liknande protist med skjel som er ein Foraminifera og ammonitar, som er blekksprutar med skjel som ikkje er så ulike moderne nautilusar. Mot slutten av perm døydde trilobittar og mange andre sjødyr ut.
Landliv
Livet på land i perm inkluderer mange typar planter, sopp, leddyr og forskjellige typar tetrapodar. I perm dekte ein massiv ørken dei indre områda av Pangea. Den varme sona spreidde seg på den nordlege halvkula og ein enorm ørken utvikla seg. Berglaga frå denne tida vart farga raude av jernoksid, som følgje av den intense oppvarminga sola hadde på den plantelause ørkenoverflata. Fleire eldre plante- og dyreartar døydde ut eller vart marginale.
I byrjinga av perm blømde framleis floraen frå karbontida. Om lag frå midten av perm skjedde dei ei stor endring i vegetasjonen. Sumptre som kråkefotplanter vart erstatta av meir avanserte bartre, som betre tilpassa seg endringane i dei klimatiske tilhøva. Mange viktige bartreartar spreidde seg i perm og fleire av desse utvikla seg til familiane ein har i dag. Kråkefotplanter og sumpskogane dominerte framleis kontinentet Sør-Kina sidan dette var eit isolert kontinent som låg nær ekvator. Her var òg truleg oksygennivået høgt. Tempeltre og konglepalmar dukka òg opp i perioden. Mange område hadde rike skogar med eit mangfaldig planteliv.
Insekt i perm
Frå siste halvdel av karbontida og langt ut i perm var dei mest suksessfulle insektartane primitive kakkerlakkar. Seks faste føter, to velutvikla foldevinger og relativt gode auge, lange, velutvikla antenner, eit altetande meltingssystem, ein oppbevaringsstad for å lagre sperm, eit kitinskjelett som støtta og verna, i tillegg til ei form for mage og effektiv munn gav han store fordelar i forhold til andre planteetande dyr. Om lag 90 % av insekta var kakkerlakk-liknande
Augestikkarar var det dominerande flygande rovinsektet og dominerte truleg alle rovinsekt. Forgjengarane til desse er dei eldste dyra med venger ein har funne fossil av, tilbake i devontida og er forskjellig frå andre venger på alle mogelege måtar. Denne prototypen kan ha vore opphav til mange moderne eigenskapar hos dyr, sjølv seint i karbontida, og det er mogeleg at dei fanga sjølv små virveldyr fordi enkelte av artane hadde vengespenn på over 70 cm. Fleire nye og viktige insektgrupper dukka opp på denne tida, som biller og tovenger.
Krypdyr og amfibiar
Det landlege dyrelivet i tidleg perm var dominert av pattedyrliknande krypdyr og amfibiar, i mellomperm av primitive therapsidar, som Dinocephalia og i sein perm av meir avanserte therapsidar som Gorgonopsia og Dicynodont. Heilt mot slutten av perm dukka dei første archosaurusane opp, ei gruppe som var opphavet til dinosaurar i den påfølgjande perioden trias. Mot slutten av perm dukka òg dei første cynodontane opp, som skulle utvikle seg til pattedyr i trias. Ei anna gruppe therapsidar, Therocephalia (som trochosaurus), oppstod i mellomperm. Det var ingen flygande virveldyr.
I perm utvikla landlivet seg kraftig og dei første store planteetarar og kjøtetarar. Urreptilane i form av massive Pareiasaurar og mange mindre, generelt øgleliknade dyr, hadde sitt høgdepunkt i denne perioden. Ei gruppe mindre krypdyr, diapsidane starta å verte talrike. Desse var forgjengarane til dei fleste moderne krypdyr og dinosaurusar, flygeøgler og krokodillar.
Dei tidlege forgjengarane til pattedyra, synapsidar, med store krypdyr som Dimetrodon, treivst òg, fordi dei tilpassa seg det tørrare klimaet. Amfibiar frå perm bestod mellom anna av Temnospondyli, Lepospondyli og Batrachosauria.
Perm-trias-utryddinga
Permtida enda med den mest omfattande masseutryddinga som nokon gong er registrert, den såkalla Perm-trias-utryddinga. 90 % til 95 % av alle sjødyrartar døydde ut, og 70 % av alle organismar på land. På individuelt nivå kan kanskje så mange som 99,5 % av einskilde organismar ha døydd som følgje av hendinga.
Det er funn mange spor etter massive flaumbasaltutbrot av magma som varte i tusenvis av år i Den sibirske drenpungen, som truleg må ha påverka miljøet og som klart kan ha medverka til masseutryddinga. At det var langt mindre kystlinje enn tidlegare, og dei stadig tørrare forholda i indre områda har truleg òg vore ei medverkande årsak. Basert på den estimerte lavamengda som vart produsert i denne perioden er det verste som kan skje at det vert kasta ut nok karbondioksid til å heve den globale temperaturen fem grader Celsius, nok til å ta livet av 95 % av livet.
Ein annan hypotese er at hydrogensulfidgass dampa ut frå havet. Delar av djuphavet vil i periodar miste all oppløyst oksygen slik at bakteriar som lever utan oksygen kan bløme og produsere hydrogensulfidgass. Om det samlar seg opp nok gass i ei oksygenfattig sone, kan gassen stige ut av havet og ut i atmosfæren.
Oksiderande gassar i atmosfæren ville ha øydelagt den giftige gassen, men etter kvart som det ikkje vart nok atmosfæriske gassar til å ta seg av den giftige gassen, ville hydrogensulfid-nivået auke dramatisk i løpet av få hundre år.
Modelleringar av slike hendingar indikerer at gassen ville ha øydelagt ozonlaget i den øvre atmosfæren slik at ultrafiolett stråling kunne ta livet av artane som hadde øydelagt den giftige gassen. Det finst enkelte artar som derimot kan fordøye hydrogensulfid.
Ein annan hypotese byggjer på flaumbasalt-teorien. Ein auke i den globale temperaturen på 5 °C ville ikkje vere nok til å forklare at 95 % av livet på jorda døydde ut. Men ei slik oppvarming kunne sakte, men sikkert heve havtemperaturen slik at frosne metanreservoar under havbotn nær kystlinjene smelta og med ekstra metangass, i tillegg til dei drivhusgassane som alt var der, kunne atmosfæren ha vorte enno 5 °C varmare. Metan-hypotesen forklarar mellom anna auken i karbon-12-nivået som er funne midt i grenselaget mellom perm og trias. Det forklarer òg kvifor den første delen av masseutryddinga hovudsakleg tok livet på land, og at den andre bølgja tok livet i havet, før den tredje bølgja så tok liv på land igjen.
Ein meir spekulativ hypotese baserer seg på at gammaglimt frå ein nærliggande supernova var årsaka til masseutryddinga.
Trilobittar som hadde eksistert sidan kambrium døydde omsider ut i denne episoden.
I 2006 fann amerikanske forskarar frå Ohio State University spor etter eit mogeleg stort meteorittkrater med ein diameter på rundt 500 km i Antarktis. Krateret ligg 1,6 km under isen på Wilkes Land aust i Antarktis. Forskarar spekulerer i om dette nedslaget kan ha vore årsaka til perm-trias-utryddinga, sjølv om tidspunktet er så usikkert at ein berre veit det skjedde mellom 100 millionar og 500 millionar år sidan. Dei spekulerer òg i om det på noko måte kan ha medverka til at Australia vart skild frå Antarktis, som begge var ein del av superkontinentet Gondwana. Iridium- og kvartsnivåa i perm-trias-laget nærmar seg ikkje dei i krit-tertiær-laget. Sidan så mange artar og individuelle organismar døydde ut er det kasta tvil om meteornedslaget verkeleg kan ha vore årsaka. I tillegg sår fossil på Grønland tvil om teorien fordi dei viser at utryddinga skjedde gradvis og varte minst åtti tusen år med tre særskilde fasar.
Den varme sona spreidde seg på den nordlege halvkula der det dukka opp omfattande ørkenar. Bergartane som danna seg her frå denne tida er farga raude av jernoksid, som følgje av den intense oppvarminga frå sola på ei slik vegetasjonslaus overflate. Eldre plante- og dyreartar døydde ut.
Mange forskarar meiner at perm-trias-utryddinga vart skapt av ein kombinasjon av nokre eller alle hypotesane som er nemnd. Då Pangea vart danna vart det langt færre kyststrøk og dette kan ha medverka til utryddinga av mange dyreartar som levde nær kysten, både på land og i sjøen.
I Noreg
I det som no er Noreg var permtida prega av omfattande vulkansk aktivitet med tjukke og eigenarta lavastraumar der rombeporfyr var ein karakteristisk bergart. Ein finn denne bergarten i ei skive av jordskorpa som sokk inn langs det som no er Oslofeltet. Bergartssmelter trengte òg fram under overflata og vart til larvikitt, syenitt og nordmarkitt eller andre djupbergartar. På kontinentalsokkelen utanfor Vestlandet finst det avleiringar frå saltsjøar og ørken. Dette var mellom anna viktig for utviklinga av petroleumsførekomstane i Ekofiskområdet.
V.G. Bogoraz-Tan
V.G. Bogoraz-Tan (Vladimir Germanovitsj Bogoraz) var ein russisk etnograf og lingvist. Som ung levde han frå 1889 til 1899 ikkje langt frå Jakutsk i Sibir, etter ei landsforvising, og studerte språk og levevilkår til folka han budde hos, tsjuktsjiane.
I 1901 flykta Bogoraz-Tan frå Russland til USA, budde i New York, og var kurator ved American Museum of Natural History. Han drog attende til Russland i 1904 Etter oktoberrevolusjonen i 1917 vart Bogoraz-Tan ein sentral person i Leningradskolen innanfor etnologi: Dei kravde at etnologane skulle kunne språket til folka dei studerte, og kjenne livsvilkåra godt. I åra 1924-1936 var han leiar for Komitet Severa.
Den europeiske menneskerettsdomstolen
Den europeiske menneskerettsdomstolen (EMD) er ein internasjonal domstol som avgjer tvistar når medlemsland i Europarådet vert klaga inn for brot på Den europeiske menneskerettskonvensjonen. Domstolen, som har sete i Strasbourg, har dommarar frå kvart av medlemslanda.
Espen Bredesen
Espen Bredesen er ein norsk, tidlegare skihoppar som var medlem av Oppsal Idrettslag, samt treningsgruppa Kollenhopp. I Ski-VM i Falun i 1993 vann Bredesen gull i storbakken og i laghoppinga. Sesongen 1993/94 vart han olympisk meister i normalbakken under OL på Lillehammer, der han også fekk sølvmedaljen i storbakken. Same sesongen vann han verdscupen i skihopping, og den tysk-austerrikske hoppveka og tok sølvmedaljen i VM i skiflyging. Mellom 1991 og 1998 vart han noregsmeister ni gongar, og vann elles ein NM-sølv og ein NM-bronse. Bredesen forbetra verdsrekorden i skihopping to gongar, til 209 meter i 1994 og 210 m i 1997.
Karriere
1993-sesongen baud derimot på det store gjennombrotet for Bredesen, eit gjennombrot som kom midtvegs i sesongen. Under ski-VM i Falun opna han hopptevlingane med å sikre norsk gullmedalje i laghoppinga. To dagar seinare, 21. februar 1993, kleiv han heilt til topps på sigerspallen etter rennet i storbakken, seinare vart han berre nummer 19 i normalbakken. I byrjinga av mars månad steig han på pallen i verdscupen for fyrste gong, etter å ha vorte nummer tre i Lahti. Få dagar seinare, 11. mars, vann han på Lillehammer sitt fyrste verdscuprenn, før han så også vann dei to attståande renna i verdscupen 1993.