cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Natalja Gontsjarova
Liv og gjerning
Natalja Gontsjarova vart fødd i landsbyen Nagajevo nær Tula i Russland i 1881. Fyrst studerte ho skulptur ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur, men hoppa over til målarstudiet i 1904. Ho var sterkt inspirert av dei enkle framstillingane i russisk folkekunst. I sine eigne verk etterlikna ho folkekunsten samstundes so ho baka inn trekk frå fauvismen og kubismen. Saman med ektemannen Mikhail Larionov utvikla ho rayonismen. Dei to vart dei viktigaste stamfedrene i den prerevolusjonære russiske avantgarden som organiserte utstillinga Eselhalen i 1912, og som stilte ut saman med Der Blaue Reiter i München same året.
Eselhalen vart oppfatta som eit målretta brot med vesteuropeisk kunst, og for etableringa av ein sjølvstendig russisk skule innan moderne kunst. Likevel er påverknaden frå russisk futurisme lett påviseleg i Gontsjarovas seinare måleri. Opphavleg oppteken av ikonmåling og det enkle og endeframme i russisk folkekunst, vart Gontsjarova berømt i Russland for sine futurist-verk så som Syklisten og hennar seinare rayonist-arbeid. Som leiande mellom Moskvas futuristar organiserte ho og ektemaken provoserande førelesingskveldar, mykje i same gata som sine italienske motstykke. Gontsjarova var også involvert i grafisk design, ho skreiv og illustrerte ei bok i ein futuristisk stil.
Gontsjarova var medlem av den tyske avantgarde-gruppa Der Blaue Reiter frå ho vart danna i 1911. I 1915 byrja ho å teikne ballettkostymar og designe oppsetjingar i Geneve. Designen til balletten Liturgi tok ho til med i 1915. Sergej Djagilev hyra inn Gontsjarova, Léonide Massine og Igor Stravinskij til forarbeidet med Liturgi. Ho flytta til Paris i 1921 der ho utforma fleire scenekulissar til Sergej Djagilev og Ballets Russes.
Ymse
Gontsjarova sitt måleri Epleplukking frå 1909 vart 2007 auksjonert bort i London for 9,8 millionar US-dollar. Dette var den høgste prisen nokon gong for eit måleri måla av ei kvinne. Året etter, 2008, gjekk eit anna bilete av Gontsjarova for ein enno høgre pris. Eit stilleben frå 1912 kalla Blomane vart seld for 10,8 millionar US-dollar.
Estonian Air
Estonian Air er det nasjonale flyselskapet i Estland. Selskapet har base i Tallinn. Flyselskapet driv rutetrafikk og chartertrafikk mellom Tallinn og mange byar i Europa.
Flyselskapet vart etablert av den estiske staten 1. desember 1991, kort tid etter at Estland vart sjølvstendig. Selskapet vart starta på restane av den estiske avdelinga av Aeroflot. I 1996 vart selskapet delvis privatisert. I dag er selskapet eigd av SAS (49 %), den estiske staten (34 %) og Cresco (17 %). I januar 2005 hadde selskapet 302 tilsette.
Estonian Air baserte seg i byrjinga på russiske fly som Aeroflot hadde brukt. I 1995 leigde selskapet inn to Boeing 737-fly, og i 1996 to Fokker 50-fly. Sidan då har selskapet berre brukt vestlegbygde fly. I mars 2006 hadde Estonian Air ein flåte på 5 Boeing 737-500-fly.
Stýra
Stýra (gresk Στύρα) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Évvia i Sentral-Hellas i Hellas. Stýra inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Kárystos.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Stýra 2 716 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 310 innbyggjarar.
Es Vedra
Es Vedrá er ei øy i Balearane i Spania. Ho ligg om lag to kilometer vest for Ibiza i området Cala d'Hort. Øya er eit naturreservat og er ikkje busett.
Il sogno di Scipione
Il sogno di Scipione, K. 126 er ein dramatisk serenade i ein akt (azione teatrale) komponert av Wolfgang Amadeus Mozart til ein libretto av Pietro Metastasio, som er basert på boka Somnium Scipionis av Cicero. Mozart hadde opphavleg komponert verket då han var 15 år for vernaren sin, fyrstbiskop Sigismund von Schrattenbach. Då biskopen døydde før det vart framført, valde Mozart å dedisere operaen til etterkomaren til Schrattenbach, grev Colloredo. Han fekk ei privat framføring i erkebispepalasset i Salzburg den 1. mai 1772, sjølv om ikkje heile vart framført. Berre ein arie, den siste koralen og eit resitativ vart framført for fyrstbiskopen. Det er usannsynleg at det vart framført i sin heilskap medan Mozart levde.
Første gongen ein sikkert veit at operaren vart framført i sin heilskap, var i 1979 for Mozartveka i Salzburg.
Historia til London
Soge
I følgje Historia Regum Britanniae av Geoffrey av Monmouth blei London grunnlagd av Brutus av Troja, etter at han sigra over Gog og Magog. Byen blei i følgje denne myta kalla Caer Troia, «Nye Troja». Dette blir i verket hevda å vere opphavet til namnet Trinovantum, som blei brukt av romarane om den tidlege busetjinga der. I røynda kom namnet frå trinovantane, stammen som budde der før romarane kom. Geoffrey ramsar opp fleire legendariske kongar, som Lud. Han skulle ha gjeve byen eit nytt namn, CaerLudein, som var opphav til det romerske namnet Londinium, og han skal ha blitt gravlagd ved Ludgate.
Forhistorisk tid
I sistedelen av bronsealderen var området rundt Themsen prega av menneskeleg aktivitet, og elva var truleg ei grense mellom ulike stammeområde i jernalderen. Det er funne restar etter ei bronsealderbru frå rundt 1500 f.Kr. i det som no er Vauxhall i London, noko som kan tyda på ei større samling folk på ei øy i eller breidda av elva.
Det er likevel ikkje funne andre spor etter ei større busetjing der London er no, trass i omfattande arkeologiske undersøkingar. Det blir rekna som usannsynleg at det var ein by på staden før romarane kom, sjølv om han i teorien kan ligge under dei uutforska delane av den romerske byen. I staden reknar ein med at londonområdet i forhistorisk tid var landsbygd med spreidde og små busetjingar. Enkelte av desse kan ha vore viktige som kult- eller styringsstader, noko funn som Batterseaskjoldet tydar på. Særleg Egham og Brentford blir rekna som stader som kan ha vore viktige, og ein veit også at det låg ei festning på ein ås ved Uppall.
Romersk tid
Romarane grunnla sin Londinium i år 43 på fast grunn i eit elles myrlendt terreng, i eit område som i dag tilsvarer City of London. Dette var ein stad dei kunne kryssa Themsen og slik nå områda nord for elva, samstundes som dei kunne segle skip opp frå havet. Namnet Londinium blir rekna å vere av førromersk og kanskje også førkeltisk opphav. Det er ikkje semje om kva det tyder, men det er store sjansar for at det har noko med elva å gjere. Namnet er til dømes forklart som Lyn-dun, 'festning ved sjøen'.
Byen blei raskt eit viktig handelssentrum. Eit prov for dette er at ein på 1980-talet fann spor etter eit stort portkompleks nær London Bridge, som stamma frå denne tida. I 61 blei byen plyndra av innfødde icenarar frå det som i dag er Norfolk, under leiing av dronninga Boadicea, men blei snart gjenreist under prokuratoren Gaius Suetonius Paulinus. Ved starten av 100-talet erstatta Londinium Colchester som hovudstad for provinsen Britannia. Folketalet hadde då nådd omkring 60 000. Romarane bygde ein basilika (ved det som i dag er Leadenhall Market), eit amfiteater (ved det som i dag er Guildhall), og ei bru nær det som i dag er London Bridge. I bymuren blei det bygd portar, og derfrå blei det laga vegar mot andre romerske byar som Camolodunum (Colchester) og Durovernum (Canterbury). Basilikaen blir rekna for å ha vore den største nord for Alpane.
Då 400-talet starta var det vestlege romerske imperiet i forfall, og i 410 enda den romerske okkupasjonen av Britannia. Det finst få arkeologiske prov frå Londinium i denne perioden, men ein veit at handelen braut saman. Dette førte til Londinium tok til å forfalle, blant anna ved at bygningar som tidlegare var sentrale innan handel og andre offentlege bygningar forfall. Innan år 500 hadde dei fleste innbyggarane flytta derifrå.
Angelsaksarar og vikingar
Den tidlegaste angelsaksiske busetjinga unngjekk området umiddelbart rundt den romerske byen, og bestod i staden av mindre husklyngar i baklandet på begge sider av elva. Det finst ikkje samtidige kjelder for forholda i området, men busetjinga må ha lege på grensa mellom området til saksarane og dei keltiske britane. Frå midten av 500-talet blei londonområdet innlemma i riket til austsaksarane, som strekte seg til St. Albans og omfatta heile Middlesex og truleg også Surrey.
I 604 konverterte austsaksarane til kristendommen, og Mellitus blei den første biskopen i London. Essex var på det tidspunktet underlagd Aethelbert av Kent, og det var under han at den første St. Paul-katedralen blei reist. Den første katedralen var ein beskjeden bygning, og det er mogleg at den blei øydelagd allereie då Mellitus blei jaga frå byen av den heidenske etterfølgjaren Saebehrt av Essex.
Seinare på 600-talet blei det oppretta ein saksisk landsby og handelssenter med namnet Lundenwic, 'Londonbusetjinga', omkring halvannan kilometer vest for Londinium. Den nye byen kom under kontrollen til Mercia omkring 730. Etter 825 blei byen underlagd endå eit nytt rike, Wessex.
Alfred utnemnde svigersonen Aethelred av Mercia til guvernør for London, og oppretta fleire erobra område, burh (modern engelsk borough), her og elles i landet. London-brua blei truleg oppbygd på nytt på denne tida. Den sørlege enden av brua låg ved Suthringa Geworc, «[Festnings]verket til surreymennene», medan den nordlege låg ved bymuren. Frå denne tida av begynte det som i dag er City of London å utvikle si eiga særprega styreform.
Etter at Ethelred døydde kom London under kontrollen til kongane. Innan starten på 900-talet hadde byen blitt eit viktig kommersielt senter. Hovudstaden var fortsett Winchester, men London blei eit stadig viktigare politisk senter.
Under Ethelred den rådville begynte nye vikingangrep, leia av kongen i Danmark, Svein Tjugeskjegg. Då vikingane kringsette London i 994 tok dei ikkje byen, men fekk lausepengar. Ei rekke åtak følgde. I 1013 blei byen omleira, og Ethelred flykta frå landet. Svein døydde under kringsetjinga, men sonen hans, Knut, fortsette striden og tok til slutt London. Den angelsaksiske linja kom igjen til makta etter at Knut døydde, då sonen til Ethelred, Edvard Vedkjennaren, tok trona i 1042. Han stod for bygginga av Westminster Abbey og tok Westminster til hovudstad.
Etter at Edvard døydde var det ingen klar arving, og fetteren hans Vilhelm av Normandie gjorde krav på trona. Det kongelege rådet kom saman i London og valde i staden svogeren til kongen, Harald Godwinsson, til konge. Han blei krona i Westminster Abbey. Som svar på dette leidde Vilhelm sin hær i ein invasjon av England.
Normannartida og seinmellomalderen
Etter at Vilhelm hadde drepe Harald II i slaget ved Hastings marsjerte han mot London. Han brann ned Southwark, men stoppa så ved bymuren. I staden for å angripe venta han der ved Berkhamsted, nordvest for byen, til representantar for borgarane kom for å hylle han som konge. Det gjekk ikkje lang tid før han oppnådde dette. Vilhelm lønna dei i 1069 med å tildele byen eit kongeleg charter. Dette spesifiserte at London fekk ta vare på dei «gamle rettane og tollfridomen, så vel til lands som til vanns», dei gamle saksiske rettane. Retten City of London hadde hatt til sjølvstyre blei bekrefta av Johan då han tok trona i 1199, og i Magna Carta i 1215.
I 1078 starta bygginga av Tower of London, Baynard's Castle og Montfichet's Castle, tre festningar som skulle verne London mot angrep frå Themsen. Dei skulle samstundes også syte for at Vilhelm hadde garnisonar i byen som kunne slå ned mot opprør. I 1097 sette sonen til Vilhelm, Vilhelm Rufus, i gang bygginga av Westminster Hall, som blei kjernen i Westminsterpalasset og den viktigaste bustaden til kongen gjennom mellomalderen.
I 1179 starta bygginga av ei ny London Bridge, som stod ferdig i 1209. Den blei ståande i seks hundreår, og var fram til 1750 den einaste brua over Themsen innanfor bygrensene til London.
I mai 1216 skjedde den einaste okkupasjonen av London som blei gjennomført av ein styrke frå kontinentet. Dette skjedde under den første krigen til baronane. Den unge Ludvig VIII av Frankrike marsjerte gjennom gatene til St. Pauls katedral, og blei hylla som den nye herskaren i England, både i gatene og i katedralen. Dette var meint som ei frigjering av England frå tyranniet til Johan. Då Johan døydde skifta baronane raskt side, og Henrik III kom på trona. Med dette begynte også ein langvarig prosess kor London gradvis rista av seg den sterke franske påverknaden på kultur og språk som hadde kome med normannarane. London fekk, saman med Dover, ein sentral plass i utviklinga av tidleg moderne engelsk.
London blei igjen invadert i 1381, denne gong av opprørske bønder leia av Wat Tyler. Dei storma Tower of London og drap rikskanslaren og erkebiskopen Simon Sudbury. Byen blei plyndra, og mange bygningar blei sette fyr på. Tyler blei til slutt drepen av Lord Mayor William Walworth på Smithfield, noko som førte til at opprøret enda.
I mellomalderen voks London vidare som to byar: Den kongelege hovudstaden utanfor dei gamle murane, og City of London innanfor. City blei først og fremst eit handels- og finanssenter, noko området framleis er. Avstanden mellom dei to byane minka inntil heile området var urbanisert innan starten på 1600-talet, men gjennom mellomalderen var det fortsett ubygde område mellom.
Gatene i London i mellomalderen var smale og svingete. Dei fleste av bygningane var av brennbart materiale og hadde halmtak, noko som kombinert med dei smale gatene, førte til svært stor brannfare. Sanitærforholda var også forferdelege, og Themsen var ein einaste stor kloakk innanfor grensene til byen. Då Svartedauden nådde byen i 1348 døydde omkring halvparten av innbyggjarane. Seksten ytterlegare utbrot av pest følgde i åra fram til den store pesten i 1665.
Tudortida
Henry Tudor tok trona i 1485, og gifta seg med Elizabeth av York. Dermed enda rosekrigane, og den effektive og resolutte kongen kunne konsentrere seg om å styre landet. Han sentraliserte makta, noko som fekk innverknad på London sin posisjon i riket. Likt som tidlegare monarkar lånte han pengar frå City of London for å finansiere sine krigar, men i motsetning til forgjengarane betalte han tilbake til avtalt tid. Det mest kjende bidraget hans til arkitekturen i London er Henrik VIIs kapell i Westminster Abbey; utover dette hadde han stort sett liten interesse for å gjere byen finare eller forbetre den.
Det viktigaste bidraget tudormonarken gav til byen var stabilitet. Adelen hadde tidlegare drive sin innbyrdes maktkamp på slagmarken, men frå Tudortida blei hoffpolitikk den viktigaste arenaen for dei som ønskte å styrke posisjonen sin. Heilt fredeleg var det likevel ikkje i London. I 1497 slo tronkrevjaren Perkin Warbeck leir med sine styrkar ved Blackheath. Det brøyt først ut panikk blant borgarane, men kongen organiserte forsvar av byen. Opprørarane blei spreidd, og Warbeck blei tatt til fange og drepen ved Tyburn. Reformasjonen var forholdsvis ublodig i London. Innan dei øvre samfunnslag var dei fleste innstilt på ein gradvis overgang til den reformerte trua. Den største effekten av reformasjonen var ei omvelting av eigedomsforholda. Dei mange klostera åtte før omveltinga nesten halve London. I 1530-åra starta oppløysinga av klostera i London, og innan 1538 var dei fleste større klostera borte. Eigedomane tilfall krona, og kongen fordelte mykje til medlemmar av adelen. Hyde Park og St. James's Park blei oppretta som eit jaktområde på ein eigedom som tidlegare hadde høyrt til Westminster Abbey.
Dei store bygningane som blei overteke av krona stod ved døden til Henrik VIII stort sett tomme. Ein av dei få som blei tatt i bruk igjen var St. Bartholomew's Hospital, som blei gjenopna av kongen kort tid før han døydde. Edvard VI gav mange av bygningane til lauga som nedbetaling av gjeld. I nokre tilfelle gav han også leigeinntektene frå inndratte eigedomar til gode formål. Fleire offentlege sjukehus og andre institusjonar blei opna av City of London.
Då Edvard VI døydde i 1553 blei Lady Jane Grey tatt imot i Tower of London som dronning. Men Lord Mayor, aldermennene og andre embetsmenn snudde fort, og proklamerte i staden Maria I som dronning. Året etter utløyste avgjersla hennar om å gifte seg med Filip II av Spania eit opprør leia av Thomas Wyatt. Opprørarane tok kontroll over Southwark, marsjerte til Charing Cross langs vegen frå Westminster til City, og deretter vidare til Ludgate. Men det var ikkje støtte for opprøret i City, og Wyatt overgav seg. Dette illustrerer det viktige i å kontrollere City of London, medan områda utanfor bymurane var langt mindre viktig for den som ønskte å oppnå politiske mål.
Det var tydeleg tilflytting og innvandring til London også på denne tida, og folketalet steig frå omkring 50 000 i 1530 til 225 000 i 1605, 75 000 av dei i City. Det blei innført lovar og forordningar for å kontrollere veksten til byen, men dette var til liten eller ingen nytte. I 1580, 1583, 1593 og 1605 kom det lovar mot å bygge nye hus på tomter som var mindre enn 16 dekar, så langt ut frå City som Chiswick og Tottenham. Eit av resultata var ytterlegare inndeling av tomter kor det allereie stod eit hus, og mykje dårleg konstruksjonsarbeid i City.
East End utvikla seg som ikkje-planlagd busetjing langs eksisterande vegar. Mange starta industri der, fordi ein var utanfor rekkevidda til lauga og derfor kunne operere langt friare.
Mullacor
Mullacor (irsk Mullach Mhór, tyder 'Stor topp') er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Fjellet har ei høgd på 657 meter over havet og høyrer til Wicklowfjella.
Historia til London
Tudortida
I 1561 blei St. Pauls katedral sterkt skada av lynnedslag. Taket blei reparert, men det høge spiret blei aldri erstatta. Det var ingen kyrkjebygging i London mellom ferdigstillinga av St. Giles Cripplegate og oppstarten på Inigo Jones' Queen's Chapel i 1623. Skular blei det derimot bygd fleire av, ettersom det var eit udekt behov etter bortfallet av klosterskulane. I 1565 opna Thomas Gresham ein børs, som i 1571 fekk namnet Royal Exchange av Elizabeth I. Ein del bygningar i London blei skada av eit jordskjelv i Doverstredet i april 1580. I siste del av 1500-talet levde og virka William Shakespeare og fleire andre forfattarar i London. Dette blir rekna som eit av høgdepunkta i kulturhistoria til byen. I samtida var det derimot ein sterkt fiendtleg innstilling til teater. Offentlege førestillingar førte til samlingar av menneskemengder, noko myndigheitene ikkje likte, då dei kunne utvikle seg til mobbar. Mange borgarar var også redde for at dei store forsamlingane kunne føre til spreiing av pest. Det var også motstand mot sjølve konseptet teater i den delen av innbyggjarane som var påverka av puritanisme. Dronning Elizabeth var svært glad i teater, og mange stykke blei sett opp for ho i private førestillingar. Den 11. april 1582 skreiv rådet til dronninga til Lord Mayor at sidan dronninga sette slik pris på teater, ville det ikkje vere upassande om ein, etter å ha tatt visse førehandsreglar, tillét at det blei sett opp stykke i London. Grunngjevinga var at dette ville gjere skodespelarane dyktigare, slik at dei kunne glede dronninga meir.
Dei fleste teatera blei bygde utanfor City. Det første teaterdistriktet låg i Shoreditch, nord for muren. Der blei The Theatre åpnet i 1576 og The Curtain i 1577. Seinare blei sørsida av Themsen det viktigaste teaterdistriktet, kor ein fann The Globe, The Rose, The Swan og The Hope. I dette området var det allereie mange arenaer for andre typar underhaldning, som bjørnekampar. Blackfriars Theatre låg innanfor murane, men utanfor jurisdiksjonen til City.
I regjeringstida til Elizabeth bygde fleire medlemmar av hoffet og rike borgarar landstader i Middlesex, Essex og Surrey. Dette var spira til det som seinare har blitt kalla «villabevegelsen», ønsket om hus som låg utanfor byen, men som ikkje var tilknytt landbruk.
Stuarttida
På 1600-talet blei grensene til City of London definitivt sett. Områda utanfor City, med unntak av heimen til aristokratane mellom City og Westminster, blei rekna som mindre danna. Mot nord fann ein ny del av byen, Moorfields, eit drenert myrområde med eit nettverk av stiar. Tiggarar og reisande heldt til der, og dei som måtte krysse området for å komme inn til London bevega seg så raskt som mogleg forbi. Ved sida av Moorfields låg Finsbury Fields, som blant anna var eit populært øvingsområde for bogeskytarar. Mile End, som den gong var ein allmenning ved Great Eastern Road, var kjend som samlingsområde for militære styrkar.
Det oppløyste klosteret Charterhouse blei kjøpt av Thomas Button for 13 000 pund. Han opna eit sjukehus, eit kapell og ein skule der i 1611, og Charterhouse School blei ein av dei viktigaste privatskulane i London, inntil den blei flytta til Surrey i viktoriansk tid. Det ligg framleis ein skule på staden.
Ein av dei viktigaste møtestadene for Londonborgarane var St. Pauls katedral. Kyrkjeskipet blei brukt til å drive forretningar, og døypefonten blei brukt som disk når pengar skulle tellas opp. Advokatar hadde faste plasser kor dei tok imot klientar, og dei arbeidslause kom til katedralen for å finne jobbar. Kyrkjegarden var eit sentrum for handel med bøker, og Fleet Street for underhaldning. Teateret, som hadde blitt populært under Elizabeth I, blei ein enda viktigare del av underhaldningstilbodet under Jakob I.
I 1625 kom Karl I på trona. I regjeringstida hans starta aristokratane å busetje seg i West End. Mange jordeigarar frå landsbygda starta også å bu i London delar av året for å få med seg det sosiale livet i byen; dette blei kjend som «Londonsesongen». Lincoln's Inn Fields blei bygd omkring 1629, og i 1632 bygde Inigo Jones ein plass i Covent Garden. Gatene som går ut frå Covent Garden blei bygd i åra som følgde, og fekk namn etter kongefamilien: Henrietta, Charles, James, King og York Street.
I januar 1642 fekk fem parlamentsmedlemmar som kongen ønskte å arrestere asyl i City. Kongen reiste krigsbanneret i Nottingham i august same år. Under den engelske borgarkrigen tok London side med parlamentet. Kongen hadde i starten overtaket, og vann slaget ved Brentford nokre kilometer vest for London. City of London oppretta ein provisorisk hær, noko som fekk kongen til å nøle og trekke seg tilbake. Det blei etter dette reist eit omfattande nettverk av forsvarsverk rundt London for å verne byen mot angrep frå rojalistane. Dette omfatta langt meir enn City, blant anna heile Westminster og Southwark. London blei ikkje truga av rojalistane igjen. Dei økonomiske ressursane til City blei ein viktig faktor for parlamentarianarane, som gjekk sigrande ut av krigen.
Den overfolka og skitne byen opplevde mange pestepidemiar gjennom hundreåra. Det siste store utbrotet var også eit av dei verste etter Svartedauen. Pesten i 1665 drap anslagsvis 75 000–100 000 menneskje, ein femtedel av folketalet til byen. Samuel Pepys skreiv om pesten i si dagbok.
Rett i hælane på pesten kom ei anna katastrofe, bybrannen i 1666, som råka rundt 60 prosent av byen.
Innan tre dagar hadde gått, hadde tre planar for oppbygging blitt presentert for kongen. Arkitektane som stod bak var Christopher Wren, John Evelyn og Robert Hooke. Planen til Wren var å legga hovudgater frå nord til sør og frå aust til vest, plassere alle kyrkjer slik at dei var lettare tilgjengeleg, laga store plasser på opne område, foreine hallane til dei tolv viktigaste lauga ved Guildhall og å bygge ein kai frå Blackfriars til Tower. Gatene skulle vere rette, og ha standardbredder på tretti, seksti og nitti fot. Planen til Evelyn var forskjellig først og fremst i at det skulle gå ei gate frå St. Dunstans kyrkje i aust til St. Pauls katedral, og at det ikkje var nokon kai i planane.
Sjølv om den store planen til Wren ikkje blei følgd opp, fekk han ansvaret for å bygge den nye katedralen og nye soknekyrkjer. Den barokke katedralen hans med ein enorm kuppel blei eit kjent symbol for London. Robert Hooke fekk, som byplanleggar, ansvaret for å følgje oppbygginga av husa i City. I East End føregjekk det også stor byggeaktivitet. Særleg i Whitechapel, Wapping, Stepney og Limehouse sprang det opp bustader for arbeidarar, dei fleste av dei med slumforhold.
Vinteren 1683/1684 kom den store frosten, den kaldaste perioden i byen som er kjent. Det blei halde ein frostfestival på Themsen i løpet av dei tretten vekene den varte.
I 1685 og seinare kom fleire protestantiske utlendingar til London. Då Nantesediktet blei trekt tilbake flykta eit stort tal hugenotter til England. Dei grunnla mellom anna silkeindustri ved Spitalfields.
City of London var i denne perioden i ferd med å bli det leiande finansielle sentrumet i verda, ein posisjon Amsterdam lenge hadde hatt. I 1694 blei Bank of England grunnlagd, og Ostindiakompaniet utvida innflytelsen sin. Lloyd's of London begynte drifta mot slutten av det 17. hundreåret. I 1700 gjekk 80 prosent av Englands import, 69 prosent av eksporten og 86 prosent av re-eksporten gjennom London. Ein begynte å få stadig fleire luksusvarer frå Amerika og Asia, som silke, sukker, te og tobakk. Re-eksporten illustrerer korleis London fungerte som handelssentrum; det var aldri eigen industri som var det viktigaste for økonomien, men redistribusjon av varer.
Vilhelm III brydde seg ikkje spesielt mykje om London, han fekk blant anna astmaanfall av røyken. Etter brannen i Whitehall Palace i 1691 kjøpte han Nottingham House, som blei bygd om til Kensington Palace. Kensington var då ein liten, uviktig landsby, men då hoffet kom blei byen viktigare. Seinare monarkar oppheldt seg lite der, men det hadde ein stor effekt for den vidare utvidinga av London. Under Vilhelm III blei Greenwich Hospital, også det utanfor grensene til London, påbegynt. Under dronning Anne blei det vedtatt å bygge femti nye kyrkjer for å handtera det stadig aukande folketalet i London utanfor City.
1700-talet
I 1708 stod den nye St. Pauls katedral ferdig, på bursdagen til arkitekten Christopher Wren. Den første gudstenesta i katedralen hadde blitt halde allereie 2. desember 1697, i ein svært uferdig bygning.
I georgiansk tid spreidde London seg utover sine tradisjonelle grenser i stadig aukande hastigheit. Nye område som Mayfair blei grunnlagd i West End for dei rike. I 1750 kom Westminster Bridge; heilt sidan romersk tid hadde London Bridge vore einaste bru over Themsen. Fleire bruer følgde, og bant saman byen ytterlegare.
I 1762 kjøpte Georg III Buckingham House av hertugen av Buckingham. I løpet av dei neste 75 årene blei det utvida av arkitektar som John Nash. Først på 1800-talet blei slottet den primære Londonresidensen til monarken.
Med vidareutviklinga av trykkpresser og aukande lesekunnskap i folket, blei litteratur og nyhende meir tilgjengelege. I London utvikla kaffihusa seg til å bli populære stader å møtast for å diskutere. Fleet Street gjekk i denne perioden over frå å vere ei underhaldningsgate til å bli avisgata i London.
London var sterkt plaga av kriminalitet på 1700-talet. I 1750 blei Bow Street Runners, ein profesjonell, men primitiv politistyrke oppretta. Straffene var drakoniske, med dødsstraff for det som i seinare tid blir rekna som små forbrytingar. Hengingar var offentlege, og trekte store folkemengder.
I siste halvdel av hundreåret brøyt dei amerikanske koloniane seg laus frå imperiet. Samstundes opplevde London opplysningstid og store endringar som verkeleg førte byen inn i den moderne tid.
1800-talet
Medan byen som ein heilskap blei stadig rikare, var det også store slumområde i London. Fleire millionar levde i overfolka og uhygieniske forhold, kjent blant anna frå Oliver Twist av Charles Dickens. I 1829 oppretta premierminister Robert Peel Metropolitan Police, ein politistyrke som skulle betene heile det urbane området. Deira kallenamn «bobbies» kjem frå namnet hans.
Det urbaniserte området voks raskt med utviklinga av betre transportsystem, og spreidde seg inn i Islington, Paddington, Belgravia, Holborn, Finsbury, Shoreditch, Southwark og Lambeth. Mot midten av hundreåret hadde byen vokse frå sitt styresystem, som var basert på gamle soknegrenser.
The Great Exhibition blei arrangert i 1851, som den første av ein serie verdsutstillingar. Den blei halde i Krystallpalasset, og viste fram Storbritannia og London til menneskje frå heile verda.
I 1855 blei Metropolitan Board of Works oppretta for å sikre at infrastrukturen blei forbetra i takt med veksten. Ein av de første oppgåvene var å gjere noko med kloakkproblema. Urensa kloakk blei sendt rett ut i Themsen, og sommaren 1858 opplevde ein Den store stanken, som gjorde det uuthaldeleg i sentrale område. Drikkevatnet blei henta frå Themsem, og dermed var sjukdom og epidemiar vanlege. Parlamentet godkjente ein plan for å bygge eit enormt kloakknett. Joseph Bazalgette fekk i oppgåve å leie arbeidet, som var eit av dei største i sitt slag i det 19. hundreåret. Meir enn 2100 kilometer med tunnelar og røyr blei lagt ned under byen for å fjerne kloakk og sørgje for reint drikkevatn. Då arbeidet var ferdig sokk dødsprosenten i London dramatisk, ettersom kolera og andre sjukdomar praktisk talt forsvann. Systemet til Bazalgette er framleis i bruk som kjerne i Londons kloakk- og drikkevassnett.
Som hovudstad for eit enormt imperium tiltrekte London seg innvandrarar frå koloniane og fattigare delar av Europa. I viktoriansk tid kom mange irar til byen, spesielt etter potetpesten. På eit tidspunkt skal irske innvandrarar ha utgjort tjue prosent av folketalet i byen. Det oppstod også eit tydeleg jødisk samfunn, og fleire stader slo grupper av kinesarar og sør-asiatar seg ned.
I 1888 blei det nye grevskapet London oppretta. Det blei styrt av grevskapsrådet i London, som var det første valde organet for heile byen. Det erstatta Metropolitan Board of Works, som hadde hatt utpeika medlemmar. Grevskapet dekte heile det urbane området, omtrent det som i seinare tid utgjer indre London. Det blei i 1900 delt inn i 28 distrikt, med lokale forvaltningsorgan.
Frå hundreårsskiftet til andre verdskrigen
Ved starten på 1900-talet var London på høgda av sin påverknad som hovudstad for Det britiske imperiet. Det nye hundreåret skulle føre med seg store forandringar i forhold til dette.
Folketalet i byen auka stadig dei første tiåra, og offentlege kommunikasjonsmiddel blei stadig betre. Det offentlege selskapet LCC Tramways oppretta eit trikkenett, og dei første bussrutene kom. Banenettet, både hovudlinjene og undergrunnsnettet, blei også stadig større og betre, blant anna gjennom innføringa av elektriske tog.
Under første verdskrigen opplevde London sine første bombeangrep, utført av tyske luftskip. Omkring 700 menneskje blei drepne, og borgarane blei svært skremde av utviklinga. Dette var berre ein forsmak på kva London skulle oppleve under neste storkrig.
I mellomkrigstida voks London raskare enn nokon gong tidlegare i utbreiing. Stadig fleire føretrekte å busetje seg i forstadane, noko som var enklare enn tidlegare, ikkje berre fordi kollektivtransporten var betre, men også fordi privatbilar blei meir utbreidd. Forstadene strekte seg langt inn i Essex, Hertfordshire, Kent, Middlesex og Surrey.
Saman med resten av landet hadde London svært høg arbeidsløyse under depresjonen i 1930-åra. I East End hadde ekstreme parti på både høgre- og venstresida godt rekrutteringsgrunnlag. Communist Party of Great Britain fekk eit sete Underhuset, og British Union of Fascists fekk tydeleg støtte. Det var fleire samanstøyt mellom høgre- og venstresida, som kulminerte i slaget på Cable Street i 1936.
I 1939 nådde London sitt høgste folketal nokon sinne, 8,6 millionar. I perioden før utbrotet av andre verdskrigen var det ei tydeleg jødisk innvandring; dei fleste busette seg i West End.
Andre verdskrigen
Under andre verdskrigen blei London, som mange andre britiske byar, sterkt skada av tysk bombing. Angrepa starta med Londonblitzen under slaget om Storbritannia. Før bombinga starta blei fleire hundre tusen barn evakuert til landsbygda. Sivile Londonborgarar måtte søke dekning i tilfluktsrom, mange av dei i undergrunnsnettet.
Den verste bombinga fann stad mellom 7. september 1940 og 10. mai 1941. I denne perioden var det 71 raid mot London, kor 18 000 tonn høgeksplosiv blei slept ned. I dei neste åra var bombinga ikkje like intens, fordi fokuset til Tyskland var flytta over til austfronten. Mot slutten av krigen kom London igjen under angrep, då med dei flygande bombene V1 og rakettane V2 som blei avfyrt frå kontinentet.
Området som blei verst ramma var Docklands, men også bustadområde blei treft. Nesten 30 000 londonborgarar omkom under bombeangrepa, og 50 000 blei alvorleg skada. Fleire titusentals bygningar blei øydelagt, og fleire hundre tusen blei heimlause.
Etter andre verdskrigen
Berre tre år etter krigen blei Sommar-OL 1948 arrangert på Wembley Stadium. Oppbygginga av London etter krigen var framleis i startfasen, og sjølv om det store arrangementet var ei kraftfull oppvising av pågangsmotet til borgarane, var det også tydeleg at London ikkje var som før. Då Festival of Britain blei arrangert i 1951, derimot, var det eit meir optimistisk London som tok imot dei besøkande.
Bustader var høgt prioritert i dei første etterkrigsåra, grunna dei mange som var heimlause etter bombeangrepa. For å dekke behovet satsa ein på høgblokker, og i løpet av 1950- og 1960-åra blei profilen til London dramatisk endra. Høgblokkene blei ikkje spesielt populære, og mange blei seinare fjerna. Eit anna satsingsområde var vidareutvikling av forstadane. Det som fekk størst effekt på demografien i London var ein nasjonal plan, med oppretting av nye byar. Utanfor London kom Milton Keynes i 1965, og i eksisterande byer rundt London blei det laga nye bustadområde for å tiltrekke heimlause Londonborgarar. Dermed fall folketalet i London kraftig; i 1980-årene var det 6,8 millionar, frå 8,9 millionar i 1939.
I første halvdel av det 20. hundreåret var kolfyring framleis den vanlegaste forma for oppvarming. Røyken frå dette blanda seg med den typiske Londontåka, og smog blei eit veksande problem. I 1952 kulminerte dette i den store smogen, då meir enn 4000 omkom på grunn av luftureininga. Clean Air Act 1956 blei vedteke for å betre tilstanden. Røykfritt brensel blei påbode i fleire sonar, og luftkvaliteten betra seg dramatisk.
Frå midten av 1960-åra blei London eit sentrum for ungdomskultur, spesielt på grunn av grupper som The Beatles og Rolling Stones. Subkulturen kjent som Swinging London, med Carnaby Street som arnestad, blei kjent i store delar av verda, og påverka ungdomsmote. I 1980-åra kom London igjen i sentrum med New Wave og punk; til ein viss grad blei statusen også gjenoppliva av britpop i 1990-åra.
London har alltid tatt imot store grupper innvandrarar, og i etterkrigstida auka talet. Det var særleg personar frå samveldelanda som kom, og London blei eitt av dei mest blanda folka i nokon europeisk by. Integreringa av nye grupper gjekk ikkje alltid like smertefritt, og rasisme har fleire gonger ført til større problem som Brixtonopptøyene i starten av 1980-åra.
Då konflikten i Nord-Irland blussa opp frå 1968 blei London raskt eit mål. PIRA har sprengt fleire bomber i byen, retta både mot tilfeldige sivile, økonomiske mål og myndigheitene.
London var i hundreår ein viktig hamneby, men dei gamle kaiane kunne ikkje ta imot moderne containerskip. Trafikken flytta seg derfor til hamner som Felixstowe og Tilbury. Innan 1980-åra låg Docklands meir eller mindre øyde, og ein storstilt fornying av området, med omstilling til industri og bustader, begynte. I same tiår blei Thames Barrier bygd for å verne London mot flaumar.
Strid mellom rådet i Stor-London leia av Ken Livingstone og den konservative regjeringa leia av Margaret Thatcher førte til at rådet blei avskaffa i 1986. Dei fleste av funksjonane deira blei delegert til bydelane. Dette førte til at London blei den einaste store metropolen i verda utan ein sentraladministrasjon. Dette blei gjort om i 2000, då myndigheitene i Stor-London, beståande av Borgarmeisteren av London og Londonforsamlinga blei oppretta. Samtidig fekk London også status som region i England.
2000-talet
Londonplanen, som blei publisert av borgarmeistaren i 2004, reknar at folketalet vil nå 8,1 millionar innan 2016, med vidare vekst i påfølgjande år. Dette er ein konsekvens av tettare bygningsmasse med fleire høghus, kombinert med store forbetringar av kollektivnettet. Det er framleis ikkje nok pengar til å finansiere enkelte prosjekt som blir sett på som naudsynte, til dømes Crossrail som skal gi jernbanesamband gjennom sentrum utan at ein må flytte seg frå ein stasjon til ein annan.
Den 6. juli 2005 fekk London tildelt Sommar-OL 2012. Feiringa stoppa brått neste dag då byen blei støkkja av ein serie bomber som blei utløyst av islamistiske sjølvmordsbombarar. Dette skjedde på ein buss og på tre undergrunnstog. Meir enn 50 blei drepne og 750 blei skada i angrepet.
Fylkesveg 6770
Fylkesveg 6770 går mellom Turifoss og Kluksdal i Meråker kommune. Vegen er 16,1 km lang.
Ateles hybridus
Ateles hybridus er ein edderkoppape som lever i Colombia og Venezuela. Nokre individ av arten med blå augo (regnbogehinner) er observerte.
Olav Akselsen
Olav Akselsen er sjøfartsdirektør og leiar i Sjøfartsdirektoratet. Han vart utnemnd til stillinga, som er på åremål for seks år, i statsråd 22. august 2008. Akselsen er tidlegare stortingspresentant (1989-2009) og statsråd (olje- og energiminister 2001) for Arbeiderpartiet.
Han vart fødd i Stord i 1965. Den vidaregåande skulen var han ferdig med i 1984. Sidan vart han tilsett på eit prosjekt hjå NIVA (Norsk institutt for vannforskning) (i 1985). Han har ex.phil. (1986) og mellomfag i geografi (1988) frå Universitetet i Bergen. Medan han heldt på med desse studia, arbeidde han også som tømrar ved Sunnhordland bygg.
Han vart vald inn på Stortinget for Hordaland i 1989 og sat i alle periodane fram til 2009. Der har han vore varamedlem og medlem i ei rekkje komitear, i tillegg til leiar i Justiskomiteen (1993), Energi- og miljøkomiteen (2000), Næringskomiteen (2001–2005) og både Utanrikskomiteen og Den utvida utanrikskomiteen frå 2005 til 2009. I 2000 vart han olje- og energiminister i regjeringa Stoltenberg I. Denne posten hadde han fram til regjeringa vart oppløyst i 2001.
Slievemaan
Slievemaan (irsk Sliabh Meáin, tyder «Mellomfjellet») er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det har ei høgd på 759 meter over havet og er det sjette høgaste fjellet i Wicklowfjella.
1019
1019 (romartal MXIX)
Det straumlinja systemet for translitterasjon av bulgarsk
Det straumlinja systemet for translitterasjon av bulgarsk (bulgarsk Обтекаема система, engelsk Streamlined System) vart skapt av Lyubomir Ivanov i matematisk institutt ved det bulgarske vitskapsakademiet i 1995.
Systemet vart offisielt vedteke av regjeringa i 2000  og 2006, og la grunnlaget for den bulgarske translitterasjonslova av 2009.
Det straumlinja systemet vart vedtatt brukt også av SN i 2012, og til offentlig bruk i USA og Storbritannia, etter BGN og PCGN i 2013. Ivanov har foreslått å bruka si tilnærming til translitterasjon også for andre kyrilliske alfabet, spesielt det russiske alfabetet.
Det direkte systemet liknar det tidlegare systemet til BGN/PCGN frå 1952 for translitterasjon av bulgarsk, som som var offisielt i USA og Storbritannia til 2013. Hovudforskjellen er at BGN/PCGN translitterer kyrilliske bokstavar Х, Ь og Ъ med KH, ’ (apostrof) og Ŭ, medan det straumlinja systemet brukar H, Y og A.
Bruk av systemet for å få bulgarsk tekst att
Systemet går ikkje to vegar fordi А, Ж, Й, Ц, Ш, Щ, Ю, Я translitterer på høvesvis same måten som Ъ, ЗХ, Ь, ТС, СХ,ШТ, ЙУ, ЙА. Ein hjelpevariant av systemet som går to vegar er foreslått av L. Ivanov, D. Skordev og D. Dobrev. Dette kan nyttast i spesielle tilfelle.
Acetyl
Acetyl eller acetylgruppe er ei funksjonell gruppe innan organisk kjemi. Ho har kjemisk formel CH3CO. Acetyl er avleia av eddiksyre.
Acetyl er samansett av ei karbonylgruppe som bitt opp ei metylgruppe. Den andre frie bindinga hjå karbonylgruppe kan byttast til eit anna stoff. Om dette er eit hydrogenatom vert det danna acetaldehyd (etanal), om det er ei metylgruppe vert det danna keton.
Acetylgruppa inngår mellom anna i acetylsalisylsyre, som blir seld som aspirin, dispril eller globoid.
Nobuo Kikuhara
Han spela for klubben Urawa Reds.
Jonathan Noyce
Jonathan Mark Thomas Noyce er ein engelsk musikar. Han er hovudsakleg kjend som bassist i den britiske rockegruppa Jethro Tull, som han har turnert og spelt med sidan 1995 og fram til 2007.
Noyce var fødd i Sutton Coldfield i Warwickshire. Han vart utdanna ved Royal Academy of Music i London, og hadde først suksess med den britiske popgruppa Take That, som han spelte bass for i studio i 1993. I denne perioden arbeidde Noyce tett med produsent Joey Negro.
Utanom Jethro Tull har Noyce spelt med Gary Moore på hans Old New Ballads Blues og på konserten til minne om Phil Lynott, One Night in Dublin, i lag med medlemmar av Thin Lizzy, samt det siste konsertopptaket med Moore, Live at Montreux 2010.
I 2006 vart Noyce med The Divine Comedy på ein turné i Europa. Sidan 2007 har Noyce vore medlem av det britiske bandet Archive. I 2009 spelte Noyce med Rick Wakeman på konsertane hans i Hampton Court Palace. Desse showa vart spelte inn og filma og gjevne ut på CD og DVD som The Six Wives of Henry VIII Live at Hampton Court Palace.
I 2010 spelte Noyce med Mylène Farmer på albumet hennar Bleu Noir, som vart ein stor salssuksess.
I 2012 har Noyce spelt i lag med Martin Barre att for konsertane hans i Europa.
Koji Kumagai
Koji Kumagai er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Kamelfamilien
Kamelar og lamaer eller kamelfamilien (Camelidae) er ein familie av partåa hovdyr. Den ville baktriske topukla kamelen er uhyre sjeldan, medan vill dromedar er heilt utdøydd i naturen. Begge artane er derimot godt kjende som husdyr. Lamaen er ein temd guanako.
Koji Kumagai
Han spela for klubbane Kashima Antlers og Vegalta Sendai.
Innerst
Ein innerst (innerstmann, innerstkone) er ei forelda nemning for ein person på landet som leiger seg inn hos husmann eller bonde utan sjølv å leige jord, men som har sitt eige hushald.
Innerstfolk eller ein innerstfamilie var tilsvarande eit par eller ein familie som leigde seg inn og hadde eige hushald. I folketeljinga frå 1801 var om lag 15 000 personar registrerte som innerstar. Hundre år seinare var om lag 10 000 registrerte som innerstar. Tala seier ikkje noko om talet på innerstar - talet på innerstar kan ha vore mykje høgre, sidan mange innerstar kunne verte førte med anna yrke i rubrikken. Men tala kan seie noko om bruken av omgrepet.
Ordet kjem frå dansk inderst(e), som er ei omlaging av lågtysk 'insate', 'insete', eigentleg «innesitjar».
Judo
Judo (japansk ju, 'mjuk', og do, 'veg'; den mjuke vegen) er ein japansk kampsport. Sporten vart utvikla av Jigoro Kano, og stammar frå den eldgamle kampkunsten ju jitsu. Kano tok kunsten til samuraiane og gjorde han til ein idrett ved å fjerna ein del av dei farlegaste teknikkane.
Judo er i dag ein av dei største idrettane i verda, og vart OL-grein i 1972 for menn og i 1992 for kvinner. Om lag 16 millionar menneske trenar judo. Ein utøvar av judo vert generelt kalla judoka. Alternativt kan ein kalla den som utfører ein teknikk for tori og den som åtaket vert utført på for uke.
Den internasjonale føderasjonen for bryteartar (International Federation of Associated Wrestling Styles) reknar judo som ein av dei fire hovudartane av amatørbryting.
Drakt
Ei judodrakt vert kalla ein judogi. Gien er samansett av buksa, jakka og belte. Beltet symboliserer graden til judokaen. Judogien liknar ein karategi, men er mykje tjukkare, fordi judo inneber meir nærkontakt og sliting i motstandaren si drakt. Gien kan vera blå eller kvit. Ein har ikkje sko eller sokkar på seg når ein trenar judo.
Konkurransedrakter er blå på eine sida og kvit på andre sida, så dommarane kan skilja utøvarane frå einannan. Dersom båe utøvarane har lik farge på drakta, brukar dei høvesvis raudt og kvitt belte.
Fallteknikkar
Det første ein judoka lærer, er fallteknikkar, japansk ukemi. Det er teknikkar ein brukar for å falla utan å skada seg når ein vert kasta. Fallteknikkane er rulling framover og bakover, som liknar turn, fall til sida og fall framover. Ein brukar armen til å ta av for fallet. Armen skal då liggja nedover i ein vinkel på 45 grader ut frå kroppen medan ein landar på ryggen. Å ta seg for kan vera farleg, då kan armen knekka.
Kast
Mange ulike kast vert brukte til å få motstandaren på ryggen. Desse teknikkane kallast nage wasa. I ein konkurranse kan ein få poeng når ein kastar motstandaren. Eit perfekt utført kast gjev ein ippon (ti poeng), og vinn kampen. For kvar gradering, inngår det 8-10 nye kast som utøvaren skal kunna.
Kast er delt inn i grupper:
Andre typar kast er offerkast (der ein ofrar seg sjølv) og beinkast.
Halde- og låsegrep
Haldegrep (osae komi wasa) vert brukte for å halda motstandaren fast. Den som vert halden, ligg på ryggen. I konkurranse får ein poeng når ein held motstandaren i eit godkjent haldegrep i ein viss tidsperiode. Held ein motstandaren i 25 sekund, får ein ippon og har vunne. Dersom motstandar gjev opp, ved å slå to gonger i matta, får ein òg ippon. Dette skjer ofte dersom ein brukar armbend eller kvelingar. Armbend og kvelingar treng ikkje vera godkjende haldegrep for at ein skal vinna ein kamp. Berre vaksne utøvarar får bruka armbend og kvelingar.
Armbend er ein spesiell type haldegrep der ein låser armen til motstandaren ved å bøya han ein veg som ledda normalt ikkje tillet. Dette er smertefullt og potensielt farleg. Tidlegare har ein og hatt andre liknande teknikkar som bendar andre ledd, til dømes handledd og kneledd. Men desse er ikkje lovlege i dag på grunn av risikoen for skader. I ju jitsu brukar ein framleis slike teknikkar.