cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Replay av Tamta
Eurovision Song Contest
28. januar 2019 heldt EBU ei loddtrekking for å avgjere i kva for ein av dei to semifinalane songen skulle delta. Kypros vart trekt til å delta i den fyrste semifinalen tysdag 14. mai 2019. «Replay» var det fyrste bidraget på scena og opna semifinalen. Songen var òg blant dei ti songane som kvalifiserte seg til finalen 18. mai. I finalen vart «Replay» nummer 13 av 26 bidrag.
Chatgaiya
Chatgaiya eller chittagongspråk (bengalsk skrift চাটগাঁইয়া বুলি, uttalt chaţgãia buli) er eit indoarisk språk som blir snakka snakka søraust i Bangladesh, i områda rundt hamnebyen Chittagong. Det har rundt 36 millionar talarar. Språket er nært i slekt med bengali, men språka er ikkje gjensidig forståelege. Det burmesiske språket rohingya liknar mykje på sørlege dialektar av chatgaiya. Chakma som blir tala i Chittagong-området og i tilstøytande delar av India er også nært i slekt.
Chatgaiya har inga standardform og blir ikkje brukt i undervising. Fleire chatgayatalande er analfabetar enn resten av Bangladesh. Utdanna talarar lærer som regel å lesa og skriva bengali. Chatgaiya blir derfor ofte sett på som ein uutdanna eller mindreverdig dialekt av bengali. Språket blir likevel verdsett i tradisjonelle songar som «Fan chhoddo chhoddo dheu tuli, Lusai paharattun namiyere jargui Karnafully» ('I små små bølger glir Karnafuli ned frå Lusai-åsane') eller «Hasti Durai jargui damal maliniro mahale» ('På ein elefant skunder helten seg mot kammeret til den han elskar').
Wim Kieft
Willem Cornelis Kieft, betre kjend som Wim Kieft er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar frå Amsterdam.
Monomineralsk
Monomineralsk er eit omgrep nytta om ein bergart som nesten utelukkande består av éit enkelt mineral, til dømes anortositt, dunitt og marmor.
Camp Spur
Camp Spur er ein utstikkar langs nordveggen av May Valley i Forrestal Range i Pensacolafjella. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Gary C. Camp, ein flyfotograf ved Ellsworth-basen, vinteren 1957.
Candlemas Island
Candlemas Island er ei lita, aude øy i Candlemas Islands i Sør-Sandwichøyane. Ho ligg kring 3 km frå Vindication Island og mellom dei ligg Nelson Channel.
Syngenetisk
Syngenetisk er eit omgrep nytta om mineral eller ein malmførekomst som er danna samstundes med dei omgjevande bergartane.
Candlemas Island
Øya blei oppdaga 2. februar 1775 av James Cook sin ekspedisjon under hans andre jordomsegling. Denne datoen er kyndelsmesse, engelsk candlemas.
Norddelen av øya er isfri på grunn av vulkansk varme. På nordvestsida av øya ligg ein aktiv stratovulkan, Lucifer Hill, som synte teikn på aktivitet i 1911. I 1953-1954 kom det glødande lava frå fjellet. Mount Andromeda og Mount Perseus er begge to fjell på øya som er dekte av isbrear. Mount Andromeda er det høgaste punktet på øya med ei høgd på 550 meter over havet.
Candlemas Island er åstad for ein roman av Ian Cameron, The White Ship (1975), som fortel om ein katastrofal ekspedisjon til øya i 1975 der medlemmane møter spøkelse etter forliste spanjolar på øya i 1818.
The Collected Recordings – Sixties to Nineties
The Collected Recordings – Sixties to Nineties er eit samlealbum av Tina Turner. Samlinga på 48 songar fordelt på tre plater vart gjeven ut i USA den 15. november 1994 på Capitol Records.
Oversyn
Samlinga inneheld songar frå den då 30 år lange karrieren til Turner, frå debutsingelen hennar med Ike & Tina Turner, «A Fool In Love» frå 1960, til «I Don't Wanna Fight» i 1993 frå filmen What's Love Got to Do with It.
Den første plata fokuserer på karrieren med Ike & Tina Turner Revue. Den andre plata inneheld songar frå soloalbuma hennar i 1970-åra og musikk spelt inn tidleg på 1980-talet. Den tredjeplata inneheld femte av dei største hittane hennar etter combekacet i 1984 med Private Dancer.
Innhald
Disc 1 – Ike & Tina Turner hits
Disc 2 – Rarities
Disc 3 – Solo hits
Sølvhovudalbatross
Sølvhovudalbatross (Thalassarche salvini), engelsk namn Salvin's Albatross, eller Salvin's Mollymawk, er ein stor sjøfugl og mellomstor albatross. Nesten alle para hekkar på Bountyøyane søraust for New Zealand.
Dette taksonet var tidlegare rekna å vere ein underart av svartflekkalbatross, Thalassarche cauta, men er i dag kjent som ein sjøvstendig art.
Millerovo
Millerovo (russisk Ми́ллерово) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 35 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 200 km nord for Rostov-na-Donu.
Sølvhovudalbatross
Vaksne fuglar skil seg frå svartflekkalbatrossar med mørkare gråfarge i andletet, øvre hals og øvre rygg.
Millerovo
Busetnaden vart grunnlagt i 1786 og er kalla opp etter grunnleggjaren, armeoffiseren Ivan Abramovitsj Müller. På slutten av 1800-talet vart det opna ein stasjon på jernbanen Rostov-Voronezj i Millerovo. Han fekk bystatus i 1926.
Millerovo ligg i eit korndyrkingsområde og næringslivet i byen er prega av dette, med næringsmiddelindustri og ein fabrikk for landbruksmaskinar.
Sølvhovudalbatross
I tillegg til Bountyøyane hekkar sølvhovudalbatrossar fåtalig på Chathamøyane og Snareøyane. Populasjonen er estimert til 62 000 hekkande fuglar.
Synklinal
Synklinal er ein nedbøygd del av ein fold. Det motsette er antiklinal. Sjå òg folding.
Carlson Buttress
Carlson Buttress er ein fjellrygg nordvest for Worcester Summit, med ei høgd opp mot kring 1800 moh på nordsida av Jaeger Table i Dufek Massif i Pensacolafjella. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1979 etter Christine Carlson ein geolog i US Geological Survey som arbeidde i Dufek Massif-området, sommaren 1976–77.
Straumøya på Fitjar
Straumøya er ei øy i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Øya ligg mellom Ålforo i vest og Ivarsøy i vest med Avløypet i nord og Hjelmen i aust-søraust.
Garden Straumøyo ligg nordaust på øya. Det er ingen vegar på øya.
Garden
Garden på Straumøya var opphavleg husmannsplass under Fitjargarden. I 1723 vart plassen skyldsett og vert då rekna som ein sjølvstendig gard, men låg under Fitjargarden til 1755, då eigaren av Fitjar selde til brukaren Tørres Olson. Seinare har brukarane vore sjølveigarar.
Geografi
Øya er kring 1,6 km lang og kring 450 meter på det breiaste. Det høgaste punktet på øya er 53,5 meter over havet, like vest om garden.
Mount Brabec
Mount Brabec er eit fjell, 2460 moh, som ragar over austveggen av Aviatorbreen 10 nautiske mil nord for Mount Monteagle i Mountaineer Range i Victoria Land. Det vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960–64, og vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter kapteinløytnant Richard C. Brabec i US Navy, ein flykaptein på ein Hercules under U.S. Navy Operasjon Deepfreeze, 1966.
Monotropi
Monotropi er eit omgrep nytta innan mineralogi om det at modifikasjonar av same kjemiske samband (polymorfi) ikkje har noko avgjort overgangspunkt, fordi berre den eine strukturen er stabil. Berre den ustabile forma kan gå over i den stabile, og aldri omvendt. Til dømes kan markasitt gå over i pyritt, medan det omvende ikkje kan skje.
Nahar al-Aaz
Nahar al-Aaz er ein grunn kanal i Irak som er kring to kilometer brei. Han vart bygd av Saddam Hussein i 1993 for å leie vatn frå Tigris til Eufrat nær samløpet deira i Shatt al-Arab. Dette skapte ei miljømessig og humanitær katastrofe, sidan det endra den naturlege vassføringa frå Dei sentrale sumpene og omgjorde mykje av våtmarksområda til ein ørken.
Etter Golfkrigen sette Saddam Hussein i gang eit program for å leie vatn frå Tigris og Eufrat bort frå myrene som hemn for eit mislukka sjia-opprør i 1991. Dreneringa av Dei mesopotamiske sumpene råka sumparabarar og tvinga dei til å flytte frå busetnader i regionen. Sidan 2003 har økoregionen etter at lokale innbyggjarar reiv ned dike.
Nordisk meisterskap i sykling 1969
Nordisk meisterskap i sykling 1969 vart avvikla ved Esbjerg i Danmark frå 8. til 10. august.
180 km fellesstart
<br style="clear:both;" />
100 km lagtempo
<br style="clear:both;" />
Moseagat
Moseagat er eit kalsedon med mørke inneslutningar i dendrittisk mønster. Inneslutningane kan likne tre, greiner, blad eller mose. Det vert nytta som som smykkestein.
Monazitt
Monazitt er eit brunt mineral. Det er eit fosfat av cerium og andre lantanoidar (CePO4) med vekslande mengder thorium. Mineralet har ein monoklin krystallstruktur. Mineralet er utbreidd i små mengder (aksessorisk) i mange bergartar og finst som større krystall på granittpegmatittar (til dømes Østfold og Sørlandet). Det kan anrikast i sandavleiringar, til dømes i Australia, India, Malaysia, Brasil og Florida og er eit viktig råstoff for utvinning av thorium og lantanoidar.
Cook Island i Sør-Sandwichøyane
Cook Island er den sentrale og største øya i Southern Thule, ein del av Sør-Sandwichøyane lengst sør i Atlanterhavet. Southern Thule vart oppdaga av ein britisk ekspedisjon under kaptein James Cook i 1775. Øya vart kalla opp etter Cook av ein russisk ekspedisjon under Bellingshausen, som utforska Sør-Sandwichøyane i 1819–20.
Cook Island er 6 km lang og 3 km bre og er stort sett dekt av is. Det høgaste punktet, Mount Harmer, har ei høgd på 1115 meter over havet.
Synorogen
Synorogen er eit omgrep nytta om bergart som er danna i ein periode med fjellkjedefolding (orogenese), eller om ein geologisk prosess som føregår under slike tilhøve.
Jehona
«Jehona» (albansk for Ekko) er ein song av den albanske musikkgruppa NA, gjeven ut i desember 2013. Songen er skriven av Enis Mullaj.
Festivali i 52-të i Këngës në RTSH
«Jehona» var eit av bidraga i den andre semifinalen og finalen i Festivali i 52-të i Këngës në RTSH, den albanske uttakinga til Eurovision Song Contest 2014 i København i Danmark. Bidraget vart teken med i tevlinga då «Jeta në orën 4» av Orges Toçe vart trekt attende. Alle bidraga deltok både i éin semifinale og finalen, og «Jehona» enda på sjuandeplass med 25 poeng.
Donn Landee
Donn Landee er ein amerikansk plateprodusent og lydteknikar. Mykje av arbeidet hans som lydteknikar er gjort i lag med produsenten Ted Templeman i Sunset Sound Recorders i Hollywood i California. Paret arbeidde med ei rekkje artistar for Warner Bros. Records i 1970- og 1980-åra, inkludert Van Halen, og The Doobie Brothers.
Syntektonisk
Syntektonisk vert nytta om ein bergart som er danna i ein periode med tektonisk verksemd, eller om ein geologisk prosess som føregår under slike tilhøve.
Aloefamilien
Aloefamilien, også kalla dagliljefamilien eller asfodillfamilien, er ein plantefamilie i aspargesordenen. I APG III- og APG IV-systemet er familien utvida i høve til eldre systematikk ved at tre eldre familiar Asphodelaceae (aloefamilien i snever tyding), Xanthorrhoeaceae og Hemerocallidaceae (dagliljefamilien) er slått saman. I APG III-systemet blir den nye familien kalla Xanthorrhoeaceae, men i APG IV er namnet endra til Asphodelaceae.
Slekter
To slekter er registrerte i Noreg:
Norges Fiskarlag
Norges Fiskarlag er ein landsdekkjande fag- og næringsorganisasjon for norske yrkesfiskarar. Ved stiftinga i Bodø, 16. juli 1926, fekk organisasjonen namnet Fiskernes Faglige Landslag. Namnet vart endra til Norges Fiskarlag i 1930. Første formann var Mons A. Kårbø. Så lenge han var formann, til 1932, hadde laget kontoradresse i Bergen. Då Anders Næsset overtok som formann, vart hovudsetet flytt til Trondheim.
Heilt frå starten bygde organisasjonen på fylkes- og distriktslag. Fleire av desse var skipa før den landsdekkjande organisasjonen. Til distriktslaga var det knytt lokallag, der fiskarane var medlemar. Dei første åra gjekk med til organisasjonsbygging. Første åra hadde laget ein sekretær på deltid. Frå 1930 var den heiltidstilsette sekretæren den einaste tilsette. I siste del av 1930-talet betra økonomien seg, og fiskarlaget fekk ein sterkare organisasjon. Første arbeidsprogrammet vart vedteke i 1935. Der vart spørsmål om minstepris, og regulering av fiskeomsetning og eksport, viktige punkt. Arbeidet med dette førte til at Norges Råfisklag vart oppretta i 1938.
I 1962 forhandla Norges Fiskarlag med staten om støtteordninga for fiskerinæringa. I 1964 vart Hovudavtalen mellom Fiskeridepartementet og Norges Fiskarlag godkjend. Denne avtalen vart oppsagd av staten i 2004.
Mount Bradshaw
Mount Bradshaw er eit fjell, 2240 moh, ved nordaustsida av firnen ved Leap Yearbreen, 4 nautiske mil nordvest for Ian Peak i Bowers Mountains. Det vart namngjeve av New Zealand Antarctic Place-Names Committee i 1983 etter J.D. Bradshaw, ein geolog ved University of Canterbury på New Zealand, som var eit medlem avdei geologiske gruppene frå New Zealand Antarctic Research Program i området, 1974–75 og 1981–82.
Norges Fiskarlag
Frå 1967 har gruppeorganisasjonar  vorte inntekne som medlem av Norges Fiskarlag. I 2013 har organisasjonen sju distriktslag (tidlegare fylkesfiskarlag) og to gruppeorganisasjonar:
Formenn
Desse har vore formenn i styret i Norges Fiskarlag:
Bakgrunnsstoff
fiskarlaget.no
Dorchester i Dorset
Det er to jernbanestasjonar, med samband til London, Southampton og Bristol. A35 gjekk tidlegare gjennom byen, men sidan slutten av 1980-åra har han vore ført utanom.
Charles, prinsen av Wales, stod bak konstruksjonen av Poundbury, ein eksperimentell, sjølvforsynt landsby rett austom bygrensa.
Historie
Omkring 3 km sørvest for sentrum i byen ligg jernalderfortet Maiden slott, som var ein av dei mektigaste festningane i det før-romerske Britannia. Romarane tok det over, og seinare vart det kontrollert av saksarane. Han som hadde kontroll over Maiden slott kontrollerte òg store delar av Dorset.
Byen vart grunnlagt av romarane under namnet Durnovaria i år 70. Det finst enno spor frå romersk tid, blant anna delar av bymuren og grunnmuren frå eit romersk hus. Dorset grevskapsmuseum har ei rekkje funn frå romersk tid. Rett utanfor byen ligg Maumbury med eit romersk amfiteater, og Poundbury Hill, som var ei romersk festning.
På 1600-talet var byen eit sentrum for den puritanske rørsla. Den lokale presten John White organiserte busetjinga i Dorchester i Massachusetts, og det er fleire andre byar i Nord-Amerika som fekk same namn av sine puritanske grunnleggjarar. Under borgarkrigen gjorde byen kraftig motstand mot rojalistane.
I 1685 mislukkast James Scott, 1. hertug av Monmouth med eit invasjonsforsøk. Nesten 300 av mennene hans vart dømd til døden eller transportering av domar George Jeffreys under Dei blodige rettsmøta, som vart haldne i Dorchester.
To store brannar, i 1613 og 1725, øydela store delar av byen, men ein del mellomalderbygningar er verna. Blant desse er bustaden til domar Jeffreys og eit fattighhus frå tudortida.
Kjende personar
Diktaren Thomas Hardy er eit av dei mest kjende byborna. Han baserte den fiktive byen sin Casterbridge på Dorchester. Barndomsheimen hans ligg austom byen, og huset han budde i inne i byen, Max Gate, er ope for publikum. William Barnes, som skreiv poesi på den lokale dialekten, var òg frå Dorchester. Det står statuar av begge i sentrum. Hardy og nok ein diktar, Cecil Day Lewis, er gravlagt i Stinsford, omkring halvannan kilometer frå byen.
Søraust for byen står Hardymonumentet, som er eit minnesmerke for sir Thomas Masterman Hardy, ein av offiserane til Horatio Nelson.
Daniel Defoe skreiv at «ein mann kan like gjerne tilbringe tid i Dorchester som i nokon annan by i England».
Lyme Regis
Lyme Regis er ein kystby i Dorset i England. Av byen sine omkring 3500 innbyggjarar er omkring 45 % pensjonistar; mange av dei har flytta dit frå andre stader på grunn av det behagelege klimaet.
Byen ligg på Jurassic Coast ved grensa til Devon, og blir kalla perla i Dorset. Kyststripa er ein verdsarvstad, og har namnet sitt etter dei mange fossila som er funne der. Han vart grunnlagt som ei hamn på 1200-talet, og var lenge ei av dei viktigaste hamnene i England. På 1900-talet kom nedgangstider, og i 1960-åra vart jernbanestasjonen lagt ned. Byen livnærer seg for det meste på turisme.
Lyme Regis er kjent for The Cobb, ein spesiell mur i hamnanlegget. Han er nemnt i romanen til Jane Austen, og blir vist i filmen Den franske løytnantens kvinne, som er basert på ei bok av den lokale forfattaren John Fowles.
I 1685 steig James Scott, 1. hertug av Monmouth, i land i Lyme Regis og starta sitt mislukka opprør.
I 1812 fann Mary Anning, ei fattigjente i tolvårsalderen, fossilet av den første kjende ichtyosaurus under ei av gåturane sine langs kystklippane ved Lyme Regis. Ho selde fossilet til vitjande og vart opphav til den engelske tungekrølleren She sells seashells on the seashore. Anning fann òg den første kjende plesiosaurus, og fleire av funna hennar kan ein sjå i Natural History Museum i London.
Qanat al-Jaish
Qanat al-Jaish er ein 25 kilometer lang kanal mellom Tigris og elva Diyala, som utgjer vestsida av Sadr by. Denne fører vatn til nærliggande jordbruksområde og reint drikkevatn til Rusafa i Bagdad. Kanalen vart bygd i 1959 av Abd al-Kassem Quassim, ein tidlegare president i Irak. Han vart sidan eit band med stagnert vatn på grunn av slam, lågt vassnivå og mangel på vedlikehald.
Preston i Dorset
Preston er ein landsby i det sørlege Dorset i England. Han ligg omkring 3 km austom Weymouth.
Det er god utsikt over Weymouth Bay frå eit utkikkspunkt i Preston. John Constable målte «Weymouth Bay» der.
Chathamalbatross
Chathamalbatross (Thalassarche eremita), engelsk namn Chatham Albatross, Chatham Mollymawk, eller Chatham Islands Mollymawk, er ein stor sjøfugl og mellomstor albatross. Alle para hekkar på Pyramiden, Chathamøyane aust for New Zealand. Han har ikkje fått tilordna normert namn på norsk.
Preston i Dorset
Det er funne restar av eit romersk tempel i Preston. Soknekyrkja, vigd til St. Andreas, er frå 1400-talet, med eit tårn frå 1500-talet. Ho er i gotisk stil. Inventaret er for det meste frå ei restaurering i 1855, og det er to glasmåleri frå 1949.
Chathamalbatross
Dette taksonet var tidlegare rekna å vere ein underart av svartflekkalbatross, Thalassarche cauta, men er i dag kjent som ein sjøvstendig art.
Vaksne fuglar skil seg frå svartflekkalbatrossar med langt mørkare gråfarge i andletet, øvre hals og øvre rygg, gult nebb og gul stripe over kinnet.
Chathamalbatrossar migrerer til området mellom Australia og Perustraumen ved Sør-Amerika, så langt nord som til 6° S. Populasjonen er estimert til 11 000 hekkande fuglar.
Valsøyfjord kyrkje
Valsøyfjord kyrkje eller Otnes kyrkje er ei langkyrkje i Heim kommune i Trøndelag fylke. Ho vart oppført i 1863 etter teikningar av Jacob Wilhelm Nordan, og innvigd i 1864.
Sopransaksofon
Ein sopransaksofon er eit musikkinstrument i saksofonfamilien, og er stemt i B.
John Bosman
Johannes Jacobus Bosman betre kjend som John Bosman er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar frå Bovenkerk. Han spelte 30 landskampar for Nederland og skåra sytten gonger. Han spelte for Ajax, AZ, Mechelen, PSV, Anderlecht og Twente. Han spelte for Nederland i EM i 1988 og i VM i 1994. Han vart europameister i 1988. Han vann totalt åtte store titlar. Med Ajax vann han cupvinnarcupen i 1987 og seriemeisterskapen i 1985, han vann også den nederlandske cupen i 1986 og i 1987. Med PSV vann han seriemeisterskapen i 1991. Med Mechelen vann han seriemeisterskapen i 1989 og den europeiske supercupen i 1988. Med Anderlecht vart han seriemeister i 1993, 1994 og i 1995.
Sopransaksofon
Sopransaksofonen er den minste av dei såkalla vanlege saksfonane (sopran-, alt-, tenor- og barytonsaksofon), og kling éin oktav lysare enn tenorsaksofonen. Saksofonen vert for det meste brukt innanfor jazz og i saksofonkvartettar, men vert av og til brukt i den klassiske musikken òg.
Valsøyfjord kyrkje
Kyrkja har 300 sitjeplassar. Alteret har hovudmotiv av Jesus som ber i Getsemane. På kvar side er det to måleri, til saman fire måleri med motiv frå livet til Jesus. Desse er måla av organisten og kunstmålaren Olav Halse. Kyrkja har også ein utskoren og måla preikestol.
Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Sopransaksofon
I 2001 laga belgieren François Louis aulokromen, eit nytt treblåseinstrument som eigenleg er to sopransaksofonar som er sett saman, og ein kan spela på det unisont eller tostemt.
Dei meste kjende sopransaksofonistane innanfor jazzen er John Coltrane, Sidney Bechet, Jan Garbarek, Wayne Shorter, Joe Farrell, Steve Lacy, Lucky Thompson, Branford Marsalis, Paul Winter og Dave Liebman. Innanfor smooth jazzen er dei mest kjende Kenny G, Dave Koz og Grover Washington.
Spydeberg prestegard
Spydeberg prestegard ligg i Spydeberg i Indre Østfold kommune i Viken. Hovudbygning, stabbur, tun og hage på prestegarden vart freda av Riksantikvaren i 1991.
Jacob Nicolai Wilse var prest i Spydeberg frå 1768 til 1786 og budde på prestegarden.
Prestegarden hadde ei viktig rolle i 1814. Det var her Kristian Fredrik kapitulerte, held statsråd 8. august og starta arbeidde på unionstraktaten med Sverige som seinare vart fullendt som Mossekonvensjonen den 14. august 1814.
Tenorsaksofon
Ein tenorsaksofon er eit middels stort musikkinstrument i saksofonfamilien som vart oppfunne av Adolphe Sax i 1840-åra. Saksofonen er stemd i H, og er dermed eit transponerande instrument.
Han kling éin oktav mørkare enn sopransaksofonen, men har ein meir jazz-aktig klang.
Utsjånad
Tenorsaksofonen består hovudsakleg av eit langt, bøygd messingrøyr med fleire runde hol på, og over desse ligg klaffar til å avgjera kva for ein tone som vert spelt. Klaffane er i eit nettverk av stenger slik at musikaren kan spela instrumentet med ni fingrar (høgre tommel brukast for å støtta saksofonen) på minst 23 av klaffane på instrumentet. Saksofonen mæler mellom 80 og 85 cm, og er synleg større enn altsaksofonen
Tenor er delt opp i tre delar: Munnstykket, halsen og kroppen.
Historie og bruksområde
Tenorsaksofonen vart oppfunnen av Adolphe Sax i midten av 1840-åra. Frå byrjinga av vart ikkje tenorsaksofonar og saksofonar generelt akseptert, men etter kvart fekk instrumentet meir og meir heider. I byrjinga på 1900-talet vart ein ny tenorsaksofon laga, ein såkalt C melody, eller C-saksofon, og denne var vanleg i 1920-åra. Fordelen med ein C melody-saksofon var at han var stemd i C, det same som mellom anna piano er, og då kunne piano og saksofon spela saman frå same note utan å transponere. Men brått i år 1929 slutta saksofonprodusentane å laga desse saksofonane, og i dag er det svært uvanleg å bruka C melody-saksofonar i nokon som helst form for musikk.
Tenorsaksofonen vert brukt til mange ulike former for samspel, som janitsjarkorps, storband, danseband og jazzensemble. I nokre tilfelle vert tenorsaksofonen òg brukt i symfoniorkester og kammermusikk, som i Maurice Ravel sin Bolero. I orkester spelar tenorsaksofonen vanlegvis ei slag støtterolle saman med eufonium, valthorn og trombone. I jazzband er tenorsaksofonen meir framtredande, og spelar ofte melodien og dessutan at den brukast som improviseringsinstrument.
Jazz og populærmusikk
Tenorsaksofonen vart betre kjent gjennom den hyppige nytta av instrumentet i jazzmusikk. Coleman Hawkins gav tenorsaksofonen nytt liv i 1930-åra frå å vera eit «hjelpeinstrument» saman med blant anna valthorn til å verta eit fullverdig melodi- og improviseringsinstrument.
Mange kjende jazzmusikarar frå 1940-talet og utover har vore tenorsaksofonistar. Dei spelte i ulike jazz-artar, alt frå den sterke, klangfulle lyden til Coleman Hawkins og hans tilhengarar, til den muntra og lystige stilen til Lester Young og hans følgje. Under bebop-tida kom den meste framståande tenorsaksofonen-musikken frå jazz-standardar (som Four Brothers) frå Woody Herman sitt orkester, og seinare på 1960-talet fekk Stan Getz stor suksess ved å spela bossa nova-musikk på hornet.
Utvida register
På alle saksofonar, og då spesielt tenor, er det vanleg å spela i utvida register. Kjende saksofonistar, som John Coltrane, Michael Brecker, James Haulik, Sonny Rollins og Lenny Pickett, brukte alle eit register som vert kalla altissimo, og er tonar som ligg høgare enn f3. Tonar i altissimo held fram heilt til dei ikkje kan høyrast, men dei vanlegaste på saksofonen er trestrøken fiss, g, giss, a, b, h, og firstrøken c, ciss, d, ess, e og f. På tenorsaksofon kan ein òg gå nedanfor b (vesle b) ved å spela b og sette låret inntil slagstykket på instrumentet. Det vil då klinge a.
Bramble Peak
Bramble Peak er ein fjelltopp, 2560 moh, som ligg oppom nordaustsida av toppen av Crollbreen i Victory Mountains i Victoria Land. Det vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960–64, og vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter Edward J. Bramble i US Navy, flymaskinist med skvadron VX-6 ved McMurdo-basen, 1967.
Phlegra Montes
Radardata frå Mars Reconnaissance Orbiter syner at det finst vassis under lausmassar som ligg kring fjella i Phlegra Montes; kan henda berre 20 meter under yta.
Nordisk meisterskap i sykling 1968
180 km fellesstart
<br style="clear:both;" />
Tornquistlinja
Tornquistlinja er ei forkasting som går frå nordvest til søraust mellom Nordsjøen og Svartehavet. Sona går gjennom Skåne og markerer den sørvestre randa av Det baltiske skjoldet.
Aftonbladet
Aftonbladet er ei svensk dagsavis som kjem ut Stockholm. Avisa kjem ut i eit opplag på i kring 155 000 og kallar seg for «obunden socialdemokratisk».
Aftobladet byrja koma ut i 1830. I 2015 åtte det det norske mediekonsernenet Schibsted 91 prosent av aksjane, medan Landsorganisationen i Sverige (LO) åtte dei resterande ni prosentane.
Clemons Spur
Clemons Spur er ein berr utstikkar like sør for Forlidas Ridge i Dufek Massif i Pensacolafjella. Han vart namngjeven etter forslag frå gruppeleiaren Arthur B. Ford i US Geological Survey (USGS) etter Samuel D. Clemons, som var stuert i U.S. Navy skvadron VXE-6 under kartlegginga av Pensacolafjella 1965–66.
Gillingham i Dorset
Gillingham er ein by i Dorset i England. Han er den nordlegaste byen til grevskapet, og ligg i Blackmore Vale i distriktet North Dorset. Byen ligg ved jernbanelinja mellom Exeter og London, og er nokre få kilometer frå hovudvegen A303.
Det eldste sporet etter menneskeleg aktivitet i området er ein gravhaug frå steinalderen. Det finst òg spor etter romersk busetjing frå 100- og 200-talet, men byen vart ikkje grunnlagt før i angelsaksisk tid.
Namnet Gillingham er kjent frå 900-talet, då det vart brukt i eit bycharter. I 1016 er han nemnt i samband med slaget ved Gillingham mellom Edmund II og danane. Domesday Book (1086) nemner han som Gelingham, og andre stavemåtar som er kjent er Gellingeham (1130), Gyllingeham (1152) og Gilingeham (1209). Namnet tyder «Bustaden til familien Gylla»; Gylla er eit saksisk mannsnamn, og viser truleg til ein lokal leiar omkring 600-talet.
I mellomalderen låg det ei kongeleg jakthytte i Gillingham, som vart vitja av blant anna Henrik I, Henrik II og Henrik III. I nærleiken låg ein kongeleg skog der det ikkje var tillate for andre å jakte på rådyr. Hytta forfall, og vart riven av Edvard III i 1369.
Gillingham vart eit senter for jordbruk, og fekk den første skulen i Dorset i 1526. Delar av soknekyrkja er frå det 1300-talet, men det meste av han er resultatet av ombygging på 1800- og 1900-talet. Det finst ei rekkje bygningar frå tudortida i byen. Ei silkemølle vart grunnlagt i 1769. John Constable sine måleri av den gamle bybrua er utstilt i galleriet Tate Britain.
I 1850-åra kom jarnbana, og dette førte med seg ny industri og velstand. Blant det ein produserte var teglsten, ost og såpe, og det vart òg starta trykkeri. Mot slutten av 1800-talet etablerte ein av dei første britiske produsentane av bensinmotorar i byen.
Under andre verdskrigen voks byen kraftig, på grunn av plasseringa ved jarnbana frå London. Då London og andre byar vart evakuerte i 1940 og 1941 var nemleg Gillingham ein av stadane mange reiste til. Sjølv om mange vende heim etter slutten til krigen var det òg mange som hadde mista heimane sine i dei større byane, og som difor vart verande. Jarnbana og nærleiken til A303 tyder at byen har mange innbyggjarar som pendlar til London.
Edward Rawson, som var første sekretæren for Massachusetts Bay Colony, var fødd i Gillingham.
Proletarsk
Proletarsk (russisk Пролета́рск) er ein by i Rostov oblast i Russland med om lag 19 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Manytsj, rundt 160 km søraust for Rostov-na-Donu.
Leskov Island i Sør-Sandwichøyane
Leskov Island er ei lita, aude øy i Traversay Islands i Sør-Sandwichøyane. Ho er mindre enn 1,5 km lang og ligg 48 km vest for Visokoi Island. Ho vart oppdaga i 1819 av ein russisk ekspedisjon under Bellingshausen, som kalla ho opp etter tredjeløytnanten på ekspedisjonsskipet «Vostok».
Proletarsk
Han var tidlegare ein kosakk-stanitsa kalla Velikoknjazjeskaja, første gong nemnd på 1700-talet. Han fekk bystatus i 1970.
Leskov Island i Sør-Sandwichøyane
Leskov ligg vest for hovudbogen i Sør-Sandwichøyane, og består av andesittisk i staden for basaltisk lava og det høgaste punktet er 190 meter over havet. Subduksjonssonen som dannar Sør-Sandwichgropa ligg aust for øybogen.
Ljudmila Tsjernykh
Ljudmila Ivanovna Tsjernykh er ein russisk, ukrainsk og sovjetisk astronom. Ho har oppdaga mange asteroidar, mellom anna Apollo-asteroidane 2212 Hephaistos og 3147 Samantha.
I 1959 tok ho eksamen ved Det statlege pedagogiske universitetet i Irkutsk. Mellom 1959 og 1963 arbeidde ho i Tid og frekvens-laboratoriet ved Heile unionens forskingsinstitutt for fysikktekniske og radiotekniske målinger i Irkutsk, der ho gjorde astrometriske observsjonar for 'Tidstenesta'.
Mellom 1964 og 1998 var ho vitskapleg medarbeidar ved Instituttet for teoretisk astronomi ved Det sovjetrussiske vitskapsakademiet (Det russiske vitskapsakademiet sidan 1991), og arbeidde ved observasjonsenteret på instituttet ved Krim-observatoriet i Nautsjnij. I 1998 blei ho vitskapleg medarbeidar ved Krim-observatoriet.
Ljudmila Tsjernykh er giift med Nikolaj Tsjernykh. Asteroiden 2325 Chernykh oppdaga i 1979 av Antonín Mrkos blei kalla opp etter henne.
Putumayo-provinsen
Putumayo-provinsen er ein av åtte provinsar som utgjer Loreto-regionen lengst nordaust i Peru. Namnet er gjeve av grenseelva Putumayo.