cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Once Upon a Time av Simple Minds
Bakgrunn
Produsenten på albumet var Jimmy Iovine, som hadde arbeidd med artistar som gjerne hadde ein aggressiv, gitarbasert stil, som Bruce Springsteen og Stevie Nicks, og han tok med seg denne tilnærminga til bandet. Iovine pressa særleg frontmannen Jim Kerr mot ein meir energisk vokal.
Sjølv om dei alt var suksessrike i heimlandet og forskjellige land i Europa og Oseania, var Simple Minds berre nyleg blitt populære i USA, hovudsakleg på grunn av songen «Don't You (Forget About Me)», skriven av Keith Forsey og Steve Schiff. Denne songen var på filmmusikkalbumet til The Breakfast Club og gjekk til topps på singellista i USA. Men bandet tok med vilje ikkje denne songen med på albumet fordi dei hadde vore motvillige til å spele han inn. Likevel vart den bombastiske poprock-stilen på denne songen tonegjevande for mykje av Once Upon a Time, særskild den arena-venlege singelen «Alive and Kicking». Once Upon a Time har òg somme likskapar med det førre studioalbumet deira, Sparkle in the Rain, som utforska ein liknande stil.
STS-5
STS-5 er namnet på ei romferd med den amerikanske romferja Columbia. Det var Columbia si femte ferd og den første operative romferda, etter dei fire testferdene gjort tidlegare. Dei fire astronautane om bord utgjorde det største mannskapet som til då hadde reist med romferja. To kommersielle satellittar vart utplassert. Mannskapet utførte òg nokre eksperiment på denne ferda.
Once Upon a Time av Simple Minds
Mottaking
Albumet kom ut 21. oktober 1985 og toppa albumlista i Storbritannia og nådde tiandeplassen i USA, der det låg fem veker på rad.
STS-5
Ei planlagd romvandring måtte avlysast då ein fekk problem med romdraktene som skulle nyttast.
Once Upon a Time av Simple Minds
Mottaking
Det vart gjeve ut fire singlar frå albumet: «Alive and Kicking» (Storbritannia nr. 7, USA nr. 3), «All the Things She Said» (Storbritannia nr. 9, USA nr. 28), «Sanctify Yourself» (Storbritannia nr. 10, USA nr. 14) og «Ghost Dancing» (Storbritannia nr. 13).
Kritikaren MacKenzie Wilson roste seinare albumet for AllMusic og skreiv at det gav lyttarane ein «rå energi og solide komposisjonar, som dei ikkje heilt klarte å oppnå på dei tidlegare albuma sine.» Han likte særskild singlane «Alive and Kicking» og «Sanctify Yourself.»
Once Upon a Time kom ut med to forskjellige omslag då det kom ut første gongen. Det alternativet omslaget nyttar baksida som framsida og motsett. Albumet vart ommastra og gjeve ut på ny i 2002 og 2003. Det kom òg ut på SACD i 2003. I 2005 gav Virgin ut albumet på nytt i ei DVD-Audio-utgåve. Alle songane vart då miksa i 5.1-kringlyd, og så miksa ned til 2.0-stereo for å vere kompatibel med musikkanlegg som ikkje hadde kringlyd. I dei fleste tilfelle er spora på denne nye miksen noko lengre enn på originalen. I 2012 kom ei ny utgjeving av albumet i ein plateboks med fem plater, kalla 5 Album Set. 4. desember 2015 vart fleire format av albumet gjeve ut i ei luksus- og superluksusutgåve i ein plateboks med fem CD-plater og ein DVD.
LEGO
LEGO er ein serie av leiketøy som er samansett av fargerike plastklossar, tannhjul, figurar og andre delar som kan monterast saman til modellar av bilar, fly, tog, bygningar, slott, sjørøvarskip, romskip, månebasar eller kva ein måtte ønskja.
Sidan dei vart funne opp på 1950-talet, har LEGO-produkta vore populære verda over, både blant ungar og vaksne. Det vert i dag produsert rundt 20 milliardar klossar årleg. Samstundes har produsenten LEGO-gruppa, eit dansk firma basert i Billund, opplevd store underskot dei siste åra på grunn av auka konkurranse.
Utforming
Alle elementa i LEGO-systemet kan setjast saman med kvarandre, og er laga slik at dei ikkje dett frå kvarandre, men likevel kan takast frå kvarandre. For at dette skal gå an, må elementa verte produserte innanfor eit avvik på to tusendels millimeter (0,002 mm).
Forløparane til legoklossane var plastklossar inspirerte av byggjeklossar. Desse nye klossane kunne låsast saman ved hjelp av fleire runde tappar på toppen, og ein innhol rektangulær botn. Klossane vart deretter forbetra med små røyr på undersida. Dette støtta opp om den rektangulære botnen, og betra låseeigenskapane og fleksibiliteten.
Duploklossar, som kom til i 1969, er mykje større enn legoklossar, noko som gjer dei tryggare for små barn. Legoklossar passar fint saman med duploklossar, dette gjer overgangen mellom LEGO-systema enkel når barna veks frå duploklossane.
«Expert Series»-pakkar kom i handelen i 1975. Dei var retta mot eldre og meir erfarne LEGO-byggjarar. Denne serien utvikla seg snart til «Expert Builder», som vart lansert i 1977. Desse pakkane inneheldt rørlege delar som tannhjul, differensial, spakar, akslingar og universalledd, og gjorde det mogleg å konstruere røyndomstrue modellar av mellom anna bilar med funksjonell styring og motorrørsler. Delane vart vidareutvikla i «Technic»-serien.
Menneskefigurar med rørlege armar vart introduserte i 1974 i familiepakkar, som var ein bestseljar. Seinare same året kom ein tidleg versjon av miniatyrfigurar, utan rørlege armar og føter, og utan noko ansikt trykt på hovudet. I 1978 kom så den kjende legofiguren med rørlege armar og føter. Figuren vart brukt i mange ulike pakkar slik at forbrukarar kunne konstruere detaljerte byar med bygningar, vegar, køyretøy, tog og båtar med same skala, og busetje dei med figurane.
Dei mest vanlege fargane på grunnleggjande legoklossar er raud, gul, blå, svart, kvit, og lysegrå. Andre fargar vart innførte seint i 1990-åra. LEGO-gruppa unngjekk lenge å lage grøne brikker av frykt for at legoklossane skulle bli brukt som krigsleiketøy, ved at ein bygde militære køyretøy med dei. LEGO produserer no ein serie med væpna indianarar, riddarar og sjørøvarar, og har òg nytta filmfigurar frå mellom anna Star Wars og Harry Potter.
Namnet LEGO
Det var i 1934 at firmanamnet LEGO vart skapt av Christiansen frå dei danske orda leg godt. Klossane blei først kalla LEGO-mursten i 1953. LEGO-gruppa hevder at «LEGO» også tyder «eg set saman» eller «eg monterer» på latin, men dette er ei ganske fri omsetjing av eit verb som normalt vil bli omsett til «eg les» eller «eg samlar».
Historie
LEGO-gruppa starta forsiktig i verkstaden til Ole Kirk Christiansen, ein snikkar frå Billund i Danmark. Den familieeigde verksemda hans voks etter kvart til ein stor leiketøyprodusent som i dag er kjend verda over.
Byrjinga
I 1916 opna Christiansen ein snikkarverkstad i Billund og bygde hus og møblar for gardbrukarar i regionen. Verkstaden brann ned i 1924 da dei to sønene hans sette fyr på høvelspon, men faren såg på ulukka som ei moglegheit til å byggje ein større verkstad. Det som derimot truga verksemda var den økonomiske depresjonen på 20-talet. For å finne måtar for å minka produksjonskostnadar på byrja Ole Kirk Christiansen å produsere små versjonar av produkta sine for å lette utformingsarbeidet. Det var desse miniatyr-gardintrappene og strykebretta som inspirerte han til å byrje å produsere leiker.
Ole Kirk sin verkstad starta med å lage treleiketøy som sparegrisar, bilar og lastebilar i tillegg til møblar. På midten av 1930-talet gav populariteten til leiketøyet jojoen han ein liten periode med bra aktivitet, inntil det plutseleg vart upopulært. Enda ein gong snudde Ole Kirk ulempa til sin fordel. Han gjorde jojodelane om til hjul for leikelastebilar.
The Times
The Times er ei britisk avis som kjem ut dagleg over heile landet, og som tradisjonelt har vore sett på som svært etterretteleg. Ho blir i dag utgjeven av News International, eit dotterselskap av News Corporation som mediemagnaten Rupert Murdoch eig.
Format
I over to hundre år kom The Times ut i stort avisformat. I 2004 følgde ho eksempelet til The Independent og bytta til tabloidstorleik.
LEGO
Vekst på 1960-talet
Ein ny lagerbrann ramma gruppa i 1960 og øydela mesteparten av lagerbehaldninga av treleiketøy. Men no var LEGO-serien av leiketøy blitt sterk nok til at firmaet greidde seg, og dei gav opp produksjonen av treleiketøy til fordel for plastprodukta. På slutten av året hadde LEGO-gruppa vakse til 450 tilsette.
The Times
Historie
Avisa blei grunnlagd i 1785 av John Walter. The Times var den første avisa som sende eigne korrespondentar utanlands, og den første som brukte krigsreportarar. W. H. Russell, som følgde den britiske hæren i Krimkrigen, fekk stor innverknad med stykkene han sende til avisa.
LEGO
Vekst på 1960-talet
I 1961 og 1962 vart dei første legohjula introduserte. Dette gjorde at ein kunne byggje bilar, lastebilar, bussar og andre køyretøy frå legoklossane. På same tid introduserte LEGO-gruppa leiketøy spesielt retta mot barn under skulealder. Det vart også inngått ei avtale som let Samsonite byrje å selje LEGO-produkt i Canada, ei avtale som varte fram til 1988. Det var meir enn 50 ulike pakkar med klossar i leiketøysystemet på den tida.
I 1963 vart materialet som hadde blitt brukt i legoklossane, celluloseacetat, bytta ut til fordel for meir stabil ABS-plast, som framleis er i bruk i dag (2005). ABS er ikkje giftig, er mindre utsett for misfarging og deformering, og er også meir motstandsdyktig mot varme, syrer, salt og andre kjemikalium enn celluloseacetat. Legoklossar laga av ABS-plast i 1963 er framleis i bra stand 40 år seinare, og passar fint saman med legoklossar produserte i dag. Frå 1964 la ein ved bruksrettleiingar i legopakkane.
Ein av dei mest suksessfulle produkta frå LEGO-gruppa er legotogsystemet som vart introdusert i 1966. Det originale togsettet inkluderte ein 4,5-volts motor og skjener. To år seinare kom ein versjon med 12-volts motor.
1970-talet: Utviding
I 1960-åra hadde LEGO-gruppa så stor vekst at i 1970 var ei av dei største utfordringane dei hadde å handtere og kontrollere den aukande marknaden. Meir enn 8 millionar LEGO-pakkar vart selde i 1968.
I 1970 hadde LEGO-gruppa meir enn 900 tilsette, og i dei neste tiåra gjekk ho gjennom utvidingar til nye område av leiketøysproduksjon og marknadsføring. LEGO retta seg mot den kvinnelege marknaden då dei tok til å selja møblar og dokkehus i 1971. LEGO-universet fekk utvida transportmoglegheitene da pakkar med båtar og skip med delar i skroget som var flytande vart introdusert i 1972. I løpet av den same perioden slutta sonen til Godtfred Kirk Christiansen, Kjeld Kirk Kristiansen, seg til leiinga i firmaet etter å ha studert i Sveits og Danmark. Kjeld Kirk Kristiansen vart administrerande direktør i LEGO i 1979.
Nye produkt
Ein tok til å utvikla menneskefigurar i LEGO frå 1974. «Expert»-pakkar med rørlege delar kom i handelen i 1975. «Expert Builder»-seriane modna og vart i 1982 til «Technic»-serien.
Ei anna viktig utviding i LEGO-systemet kom i 1979 med skapinga av den populære romfartserien som inkluderte astronautfigurar, rakettar, månefartøy og romskip. FABULAND, ein eventyrserie retta mot yngre barn, debuterte også dette året. Det same gjorde SCALA-serien som inneheldt smykke og var retta mot yngre jenter.
Den andre generasjonen av legotog kom i 1981 med breiare utval av tilhøyrande delar, mellom anna lysande lys, signalpunkt og sporvekslar som kunne fjernstyrast.
1980-åra: 50-årsjubileum
13. august 1982 markerte LEGO-gruppa 50-årsjubileet ved å gje ut boka 50 år med leg. Året etter vart DUPLO-systemet utvida til å inkludere pakkar for eit enda yngre publikum, spesielt spedbarn. Dei nye pakkene inkluderte babyrangler og figurar med justerbare kroppsdelar. Året etter kom riddarar og hestar som ein del av LEGO-minifigurane. Dei vart innførte i dei fyrste slottpakkane.
Lyd- og lyspakkar vart introdusert i 1986 med elektriske lys, knappar og anna tilhøyrande utstyr som kunne gjera legokonstruksjonar enda likare den verkelege verda. Same året kom utdanningsavdelinga i LEGO-gruppa med «Technic Computer Control», som er eit system der technicrobotar, lastebilar og andre motoriserte modellar kan bli styrt med ei datamaskin. I 1986 vart technicserien utvida med pneumatiske komponentar.
1990-åra
I 1990 var LEGO-gruppa blant dei 10 største leiketøyprodusentane, og av desse ti den einaste som låg i Europa.
I 1991 standardiserte LEGO-gruppa dei elektriske komponentane og systema. Tog- og Technic-motorane blei laga i 9V-versjon for å bli synkroniserte med resten av LEGO-produkta. DUPLO blei utvida i 1992 med den nye Toolo-serien som inneheldt ein skrutrekkjar, fastnøklar, mutterar og skruvar. Paradisa-serien som var retta mot jenter kom òg til. I 1993 blei eit duplotog introdusert, og dessutan ei papegøyeforma innretning for å moke legoklossar opp av golvet.
Gjennom tidene har LEGO produsert seriar med mange ulike tema. I 2003 introduserte LEGO eit nytt system retta mot jenter, Clikits, som er samansett av plastsmykke og tilhøyrande delar som ein kan tilpassa.
Økonomiske vanskar
Sidan den siste ståande LEGO-patenten opphøyrde i 1988 har fleire firma produsert klossar som liknar på legoklossane i utsjånad og funksjon. Leiketøyprodusenten Tyco produserte slike brikker ei tid. Andre konkurrentar inkluderer Mega Bloks og COKO. Desse konkurrerande produkta kan ofte verke saman med legoklossar, og dei vert marknadsførte som eit billigare alternativ til LEGO-pakkene.
I 2003 hadde LEGO-gruppa eit underskot på 1,4 milliardar danske kroner. Dette førte til at direktør Poul Plougmann vart sagt opp og Kjeld Kirk Kristiansen tok over. Året etter vart nesten tusen tilsette sagt opp på grunn av kutt i budsjetta.
Imidlertid hadde LEGO-gruppa eit enda større underskot i oktober 2004. Kristiansen sa opp stillinga som direktør, og skaut samtidig inn 800 000 DKK av privat kapital i firmaet.
Framtidige planar for å få firmaet attende på rett spor inkluderer å selje Legoland-parkane til andre av Kristiansenfamilien sine firma og å redusere arbeidsstokken. I april 2005 ga selskapet melding til dei tilsette om at mykje av produksjonen ville bli flytta utanlands i løpet av 2006.
Produksjon
Produksjon av legoklossar skjer på fleire ulike stader rundt om i verda. Per 2003 går støypinga av klossane føre seg på ein av to fabrikkar i Danmark og Sveits. Dekorering og pakking av klossane skjer på anlegg i Danmark, Sveits, USA, Sør-Korea og Tsjekkia. Årleg blir det produsert om lag 20 milliardar legoklossar, eller om lag 2,3 millionar klossar kvar time.
Legoland
7. juni 1968 opna den første Legoland-parken i Billund. Denne moroparken inneheld modellar av miniatyrbyar som var bygd berre av legoklossar. Den 12 mål store parken hadde meir enn 625 000 gjestar det første året. I løpet av dei neste 20 åra voks parken meir enn 8 gonger den originale storleiken, og etterkvart hadde han i gjennomsnitt rundt ein million besøkande kvart år. Det finst i dag legoparkar i fleire land.
Bruk av LEGO
Legoklossar har også vore brukt til andre føremål enn barneleik. Unge og vaksne har brukt legoklossar til å lage skulpturar, veldige mosaikkar og komplekse maskinar. Fullt funksjonelle hengjelåsar og pendelklokker og til og med ein spelbar cembalo har vore laga av legoklossar. Det er òg blitt laga fleire animasjonsfilmar med legofigurar.
LEGO og læring
Legoklossar blei etter kvart sett på av ein del pedagogar som eit viktig verktøy i å hjelpe barn med å utvikle problemløysingsevner. I 1980 oppretta LEGO-gruppa ei eiga avdeling med ansvar for å utvide utdanningsmoglegheitene i leikene.
Kvanndalen landskapsvernområde
Kvanndalen landskapsvernområde ligg heilt nord i Suldal kommune i Rogaland og dannar ein naturleg overgang til Hardangervidda mot nord, og heng saman med Holmavassåna biotopvernområde og Dyraheio landskapsvernområde i sør. Dalen har utspring ved vasskilet mellom Ståvassdalen og Kvanndalen med Kistenuten i aust og Høghellernuten i vest. Kvanndalen strekkjer seg derfrå ca 10 km i SSV- retning før den endar i brattskråninga ned mot Roaldkvam og Suldalsvatnet.
Føremålet med landskapsvernet er «å ta vare på eit særmerkt fjellområde med med urørt natur, rikt planteliv, verdifulle stølsområde og beitelandskap og eldre og nyare kulturminne etter støling, heiebeiting, jakt fiske og fangst. Føremålet er også å ta vare på viktige leveområde for viltet, spesielt å sikre eit samanhengande fjellområde og delar av livsgrunnlaget for den sørlegaste villreinstamma i Europa.»
Geologi og landskap
Heiområdet er den sørvestlege utlauparen av fjellområda i Noreg. Denne regionen har for det meste fjellmorfologi med snaufjell, subalpin bjørkeskog og subalpin barskog i djupare søkk og dalar som står i samband med barskogsregionen i aust.
Fjellgrunnen i området er prega av ei klar tredeling av bergartane, noko som er typisk for dei nord- austre delane av Ryfylke. Underst ligg grunnfjellet som pregar det meste av Ryfylkeheiane. Grunnfjellet er stort sett samansett av næringsfattige gneisar og granittar som forvitrar langsamt og gir eit dårleg jordsmonn. I slutten av jorda si urtid ( prekambrium, ca 600 mill. år sidan) blei grunnfjellet tært ned av naturkreftene til ein relativt flat slette, det subkambriske peneplan.
Peneplanet blei oversymd av havet i jorda si oldtid( kambrium, ordovicium og silur, ca 600- 400 mill. år sidan). Oppå grunnfjellet blei det avsett lausmassar som seinare blei omdanna til bergartar. Dei kambro- siluriske bergartane har rikeleg med næringssalt, m.a. kalk, og dei forvitrar lett og gir eit godt jordsmonn. Bergartar av denne typen er blant anna svart og grå fylitt og kvartsglimmerskifer.
Under den kaledonske fjellkjedefoldinga som skjedde for ca. 395 mill. år sidan, blei store grunnfjellsflak pressa opp og skove under foldinga. Desse såkalla skyvedekka består altså av bergartar som er eldre enn dei kambrosiluriske bergartane under. Liksom grunnfjellet forvitrar skyvedekket seint.
Svarttrast
Svarttrast, svarttrost eller sysvorte (Turdus merula) er ein vanleg fugl i trastefamilien. Han er nasjonalfugl for Sverige og fylkesfugl for Aust-Agder.
Skildring
Svarttrasten er 25-27 cm lang. Hannen er kolsvart med eit gult nebb i tillegg til eit lite gult parti kring auga. Hoa er brunsvart med raudbrunt og svartprikkete bryst og har brunsvart nebb. Ungfuglar er oftast raudbrune og har endå meir markante prikkar enn hoa.
Kvanndalen landskapsvernområde
Vegetasjon
Området mellom Suldalsvatnet, Vinje i Telemark og Bykle i Aust-Agder inneheld det sørlegaste område med ein fullt samansett fjellflora som inkluderer rik og kalk-krevj ande vegetasjon ( Dahl 1906, Dahl 1907, Steinnes 1988).
Svarttrast
Skildring
Svarttrast er kjend for ein sterk, melodisk song som typisk blir framført frå høge stader, som tretoppar. Det er hannfuglen som syng, og songen hans er på mange stader i landet eit sikkert vårteikn. Fuglen varierer songen og kan imitera andre fuglar. Svarttrast syng gjerne tidlege om morgonen og seint om kvelden, før og etter dei andre fuglane.
Kvanndalen landskapsvernområde
Vegetasjon
Vegetasjonen på fylittskifrane i Suldalsheiane er ein utlaupar og eit framhald av tilsvarande vegetasjon i frå skifrane på Hardangervidda. I følgje Dahl 1906/07 byrjar den rike skiferfloraen, eller reinrosevegetasjonen, frå grensefjella mot Telemark og Setesdal ( Storhedderfjelli, meien, Austre Kaldafjell) og strekkjer seg gjennom Kvanndalen, over Havrenosnibba, Urdavassnutane, Krokkavassnutane, Næverhatten, Raudnuten og Kvernheia. Ved Vestre Kaldafjell og Snønuten er skiferfloraen meir sparsamt representert, men sør for desse er det rikare med skifervegetasjon i Kvilldal- og Sandsaheiane.
Svarttrast
Formeiring
Fuglen plasserer reiret på bakken eller lågt i ein busk, ei tett gran eller buskete lauvtre. Reiret er i hovudsak laga av leire, gras, mose og røter blir samanfletta til ei djup skål. I Sør-Noreg startar egglegginga i april. To kull i året er ikkje uvanleg. Hoa rugar dei blå- eller grøngråe egga i 13–14 døgn. Etter klekking oppheld ungane seg i reiret i 12–19 døgn og blir mata av foreldra i endå tre veker.
Kvanndalen landskapsvernområde
Vegetasjon
Plantelivet i Dyraheio har mangfald, men er lite undersøkt. Ved Raudfjell og Raudnuten er det funne fleire sjeldsynte planter som kastanjesiv, rabbestarr og skredarve. Ved Grønafjell er det kalkkrevjande artar. I fylitt- fjellsidene og knausane i Strandalen finn ein mykje bergjunker og elles mange kravfulle artar. Bergjunker veks i Noreg berre frå Dyraheio til Vormedalsheia i Ryfylke og ved Sulitjelma i Nordland.
Svarttrast
Føde
Svarttrasten lever av meitemark, insekt, tusenbein og sniglar. Om hausten et han frukt, bær og frø, og i dei delane av landet han overvintrar er han ein hyppig gjest på fuglebrettet.
Kvanndalen landskapsvernområde
Vegetasjon
Kvanndalen med heiane rundt er særprega og vakre med artsrik og frodig vegetasjon, fyrst og fremst på grunn av fylitten. Planter har si sørvestgrense i området.
Svarttrast
Utbreiing
Svarttrast er utbreidd i store delar av Europa. Ein går ut frå at talet på svarttrastpar som hekkar i Noreg er mellom 100 000 og 1 000 000. I Noreg er han ein trekkfugl. Merka fuglar som er attfunne syner at Dei britiske øyane er viktigaste overvintringsstaden. Dei fleste svarttrastane dreg rett over Nordsjøen, men nokre tek vegen om Danmark og Nord-Tyskland. Det er attfunne merka svarttrast så langt sør som Sør-Spania. Ein fugl er funnen på Island. Han kan overvintre i kystområder opp til Troms, oftast nær hekkestaden. Han finst og i nordvest-Afrika og i Kina, og er innført i Australia og New Zealand kor han har etablert seg.
Nièvre
Nièvre er eit departementet sentralt i Frankrike. Departementet ligg i regionen Bourgogne og er kalla opp etter elva Nièvre.
Kvanndalen landskapsvernområde
Vegetasjon
I samband med verneplanarbeidet ar det gjort feltarbeid og utarbeidd kryssliste for området ved Raudnut, Stranddalen og Havrenosnibba, og artsliste for Jonsstøl, Prostøl, Belskestadmoen, Nystø, Stovo og Klauvskeimoen.
Nièvre
Geografi
Nièvre er ein del av regionen Bourgogne, men var tidlegare ikkje ein del av provinsen Burgund. Departementet grensar til departementa Yonne, Côte-d'Or, Saône-et-Loire, Allier, Cher og Loiret.
Kvanndalen landskapsvernområde
Fugle- og dyreliv
For dyrelivet i fjellet er bjørkebeltet særs viktig som yngle,- vekse- og vinterbeiteområde. Dei fleste kjende fjellvilt- artar finst i heiområdet. Rovfuglar som hubro, jaktfalk, dvergfalk, fjellvåk og kongeørn er registrert. Av vadefugl hekkar strandsnipe på lågheia, og fjøreplytt og heilo på høgheia. Heilo har hekkeområder nord for Isvatn, Endanuten, og Gravtjørnnuten, og to plassar nord for Dyrskardnuten ( vest for Reinskvelven og aust for Nyastøl).
Nièvre
Vin
Nièvre er velkjend for kvitvinen Pouilly Fumé, som vert produsert her. Vingardane er spreidd rundt landsbyar som Pouilly-Sur-Loire, som er opphav til namnet, Tracy sur Loire, Boisgibault og Saint Andelain. Dei einaste druene som er tillatne i Pouilly-Fumé AC er Sauvignon Blanc, som gjev vin som er generelt skarp og noko grasgrøn.
Kvanndalen landskapsvernområde
Fugle- og dyreliv
Av hønsefuglar finn ein orrfugl med hekkeområde. Lirype har heilårs- og hekkeområder i lågheia. Nokre område blor brukt heile året av fjell- og lirype. Fjellrype har gode heilårs- og hekkeområde mange stader i høgheia.
Elgen trekker vår og haust i høgheia. Hjorten kan trekkje heilt opp på snaufjellet i vestre del av området.
Villreinen Dyraheio og Kvanndalen har svært høg verdi som følgje av at det er både sommar- og vinterbeite for villreinen. Dei gjenverande urørte områda har fått større verdi som følgje av oppdemminga av Blåsjø. Villreinstamma i Setesdal-Ryfylke møter frå naturen si side store utfordringar i kampen om å overleve. Dette skuldast særleg følgjande forhold:
Lengst nord i Kvanndalen trekker villreinen nord for Djupetjørn og Kvanndalstjørn og ned i Kvanndalen. Eit anna trekk går ved foten av Kistenutenden, over Ståvassdalen og over Litledalsfleene. Villreinen har eit viktig trekk mellom Holmavatnet og Sandvatnet. Det er og trekk gjennom Sandvassbrekka, Tatrakvelven, Meiadalen, Urdskar vest for Meien, og på sørsida av Holmavatnet. Lenger sør går det trekk langs nordsida av Raudfjellet og fleire trekk austover mellom Brudlednutane. Nord og sør for Skorpo og Heddevatnet går det fleire trekk.
Gode høve til å vandre over store område er naudsynt for at villreinen skal kunne utnytte beitegrunnlaget. Det kuperte terrenget vi finn i delar av heiområdet gjer at reinen må trekkje på bestemte og ganske avgrensa område. I tillegg kjem ulike inngrep og ferdsel som kan vanskeleggjere trekkjet til villreinen.
Holmavassåno trekkveg mellom Holmavatn og Sandvatn er viktig å ta vare på fordi området rundt er prega av vassdragregulering og tekninske inngrep.
Villreinen i Setesdal- Ryfylkeheiane har ei viktigaste kalveområda i kommunane Valle og Bykle. Villreinen har særs viktige vinterbeite i nordvestre delar av heiområdet i kommunane Suldal, Hjelmeland, og Forsand. Tilgangen til desse områda har stor verdi for bereevna og utbreiinga av stammen, og for å unngå at dyra trekkjer over til Hardangervidda eller Setesdal- Austhei.
Kulturhistorie
Menneska har utnytta naturressursane i heiane gjennom minst 7000 år. Særleg ser jakt, fangst og beitebruk ut til å ha vore viktig, mens fiske har hatt mindre å seia. Store delar av heiområdet blir framleis brukt til sommarbeite for tusenvis av sauer. Heiane har også vore eit kommunikasjonsmessig bindeledd mellom landsdelane. Til dømes gjekk den kortaste vegen i frå Setesdal til sjøen midt over høgfjellsmassivet ( Bang- Andersen 1983 a).
Kulturhistorisk kan området grovt inndelast i høgfjell og stølsområde. Høgfjellet omfattar store snaufjellsområde i høgdenivået ca. 900- 1200 m.o.h. Kulturminne som bogastille og dyregraver dominerer. Kulturminna ligg som regel i vasskanten eller høgst eit par hundre meter unna bredda av større vatn. Dei synest nesten utan unntak å ha samanheng med jakt og ferdsel i eldre tider ( Bang- Andersen 1983a).
Stølsområda omfattar stort sett høgdenivået ca. 400- 900 m.o.h. og inkluderer øvre del av skogbeltet, mange vatn og myrområde. Støling ( slått og beite) har etterlate dei fleste fysiske kulturspora. I stølsområda utgjer tufter av forskjellig slag over halvparten av kulturminna. Deretter følgjer hellerar og trekolkonsentrasjonar. Dei aller fleste kulturminna på påvist på eller nær eksisterande stølsområde, svært nær vatn, og synest i hovudsak å avspegle tidlegare tiders bruk av fjellbeite ( Bang- Andresen 1983a).
Ein veit i utgangspunktet om få fornminne i området, men området er ikkje grundig undersøkt. Derfor er det som er funne dess meir verdifullt. Det er ikkje nokon grunn til å tru at det er færre fornminne her enn i dei områda som blei undersøkt i samband med Blåsjøoppdemminga.
Godt vedlikehaldne stølar er det mange av i området. Stølslandskapet og stølshusa utgjer eit miljø som har ein sentral plass i heia og landskapshistoria.
Kvanndalen er ein typisk stølsdal i Suldalsheiane med rik vegestasjon som er sjeldan i denne delen av landet. Den rike vegetasjonen gav tidlegare grunnlag for mange stølar. Det er funnen spor etter ti stølsområde i dalen som tidlegare blei rekna som den beste stølsdalen i Suldal. Kvanndalen har vore støls- og utmarksområde for gardane Nordmark og Jordebrekk, seinare også Roaldkvam. På Fleso, Hidlerberg, Svultanuten og Jensafet står det stølshus eller hytter i dag. Tidlegare har det vore stølar på blant andre Fossaslåtto, Slåttastølen, Raudmyr og Bakkaleger.
Av andre kultur- og fornminne som bør nemnast er fleire hellerar, bl.a. ved Svultanuten, Raudmyr, Bakkaleger og Torshidler, tufter, buplassar, kolgroper, kve og opparbeida stiar og vad. Ved Litløedalsfleene mellom Torshidler og Isvanten ligg ein uvanleg velbevart dyregrav. I høgfjellet i området rundt Isvatnet, Litlavatnet og Holmavatnet er det dyregraver og bogastille.
Bleskestadmoen ligg i lågheisona med bjørkeskog og tilgjenge til høgheia. I eit samarbeid mellom grunneigar, Stavanger Turistforening og Ryfylkemuseet har dei restaurert det gamle stølshuset på Moen. I området ligg også Nystøl og Stovo der det står stølshus og løe. I utmarka har det vore tjue løer og stakkplasser. Nokre av desse finn ein framleis, andre ser ein spor etter. Ved Klauvskeimoen ser ein tufter etter to stølshus, dei gamle materiala ligg stabla opp attmed.
I Kjetilstaddalen ligg stølane Nystølen og Prostølen, ovanfor Prostølen ligg Kvelven. På Prostølen ligg det to stølshus med torvtak og to nyare hytter. På Kvelven stod det to fjøs og tre sel. Av arkeologiske kulturminne finst det tufter, hellerar og trekolkonsentrasjonar.
Av kulturminne i høgheia gjer dei gamle jakthyttene mest av seg. Dei er ein naturleg del av bruken av fjellområda og er positive innslag i landskapet.
Området Grasdalen- Breiavad er spesielt frodig og rikt på kulturminne. I 1890- åra blei det sett opp hytte i Steinkilen og i Breiavad. I Steinkilen ligg det i dag to jakthytter, den eine er ei jordhytte. I Breiavad er det to hytter og ei steinbu.
Ferdselvegar mellom aust og vest finn ein også spor etter. Fleire av ferdselsvegane er nå innarbeidde i rutene til Stavanger turistforening. I området rundt Krossvatnet er det ei rekkje dyregraver og bogastelle. I Grjotdalen ligg det ei jakthytte og ei jordhytte.
Bergkrystallførekomstar finn ein blant anna ved Djupetjørnane og i Stranddalen. Bergkrystallar blei i steinalderen brukt som erstatning for flint. Bergkrystallane blir også kalla dvergstein.
Bruken av områda i dag
Kvanndalen og Dyraheio er viktige for fiske og friluftsliv og blir nytta av både fastbuande og tilreisande. Området er lett tilgjengeleg med bil til utgangspunktet for turar. Stavanger turistforening har 4 turisthytter innanfor landskapsvernområdet, Strandalshytta, Krossvatn, Bleskestadmoen og Kvanndalen. Stranddalen er betjent i sommarsesongen, resten av året er hytta sjølvbetjent. Hytta i Kvanndalen er ubetjent, dei øvrige hyttene er sjølbetjent. Det er eit vel utbygd løypenett i heia for fotturistar og om vinteren blir det kvista løyper for skiløparar. Andre turisthytter som er knytte opp til løypenettet i Kvanndalen og Dyraheio er Haukeliseter, Holmavasshytta, Sloaros, Vassdalstjørn og Mostøl.
Før blei lågheia brukt til intensiv støling, slått, hogst, torvtaking og beite av sau, geit og kyr. Stølinga tok slutt siste halvdel av 1950 åra, heislått blei drive fram til slutten av 1960- talet. Høgfjellet har alltid blitt brukt til jakt, fiske og beiting. I dag blir området brukt til utmarksbeite for sau, og ein del av beitet blir utleigd. Reinsdyr- og rypejakta betyr mykje for grunneigarane, og somme sel delar av fellingsløyva på rein.
Mo Yan
Mo Yan er ein kinesisk forfattar. I 2012 blei han den første kinesiske statsborgaren som fekk Nobelprisen i litteratur. Grunngjevinga til nobelkomiteen er at han «med hallucinatorisk skärpa förenar saga, historia och samtid».
Det opphavlege namnet til forfattaren er Guǎn Móyè. Mo Yan er eit pseudonym som tyder om lag «ikkje snakk». Namnet valde han av di foreldra lærde han å halde munn for å unngå problem med styresmaktene.
Mo Yan er medlem av Kinas kommunistiske parti med grunngjevinga at det ville gje opphav til unødige spørsmål om han melde seg ut.
Statsborgar
Ein statsborgar er ein person som har fulle rettar og plikter til å bu, delta og nytta tenestene i ein stat. Omgrepet kjem frå dei tidlegare borgarane i ein by eller bystat.
Mo Yan
Litteratur
I 1987 fekk Mo det litterære gjennombrotet med novellesyklusen Rødt korn som kom på norsk i 1995. Romanen blei verdskjend då den i 1997 kom som film under det engelske namnet Red Sorghum (1997, «Raud durra»). Rødt korn blir rekna til den kinesiske litterære rørsla xungen. Mo Yan gjev usminka skildringar av livet i den kinesiske provinsen og meiner sjølv at stilen hans er mest påverka av William Faulkner, men òg andre sosialrealistar som John Steinbeck er vortne nemnde. Elles blir litteraturen hans ofte rekna til den magiske realismen, med trekk frå Franz Kafka.
Kritikk
Etter nobelpristildelinga har nokre opposisjonelle kinesarar sett fram kritikk av Mo Yan, til dømes konseptkunstnaren Ai Weiwei som til den tyske avisa Die Welt uttala at «sanninga er at eg ikkje aksepterer den politiske haldninga til Mo. Han er kan hende ein god forfattar. Men han er ingen intellektuell som kan representere dagens Kina.»
Dissidenten Liao Yiwu som lever i eksil i Tyskland blei sjokkert over at tildelinga gjekk til ein «statsdiktar» og meiner at Mo trekkjer seg attende i si eiga kunstverd og med det hevar seg over sanninga.
Statsborgar
Nokre land let ein ha statsborgarskap i fleire land, andre tillet berre eitt statsborgarskap. Noreg er blant dei sistnemnde. Dette og anna som gjeld norsk statsborgarskap er fastsett i statsborgarloven.
Rett til statsborgarskap
Det finst to hovudtradisjonar for kven som har rett til statsborgarskap. Ius sanguinis, rett ved blod eller nedstammingsprinsippet, bygger på statsborgarskapet til foreldrea. Dette er vanlegast i germanske rettstradisjonar. Ius soli, rett ved jord eller territorialprinsippet, bygger på kvar ein er fødd. Dette har vore vanleg i latinske og angelsaksiske rettstradisjonar.
Rettar og plikter
Å vera statsborgar i ein stat fører med seg visse rettar, som retten til å ha eit pass, røysta og stilla til val, og til å nytta utdannings-, helse- og trygdesystemet til staten dersom han har dette. For å ha visse stillingar, som regel for staten, må ein ha statsborgarskap. Samstundes fører det med seg visse plikter, til dømes å røysta eller å utføra verneplikt.
Yuta Kawachi
Yuta Kawachi er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Giravanz Kitakyushu.
Årdalsfjorden
Årdalsfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Sørøya på New Zealand
Sørøya er ei av dei to hovudøyene på New Zealand, den andre er Nordøya. Namnet maoriane brukar om Sørøya er Te Wai Pounamu, som tyder ‘Grønsteinsvatnet’ (‘grønstein’ er jade og liknande), eller Te Waka a Māui, som tyder ‘båten til Māui’.
På 1800-talet vart Sørøya på somme kart kalla Middle Island eller New Ulster, og namnet Sørøya eller New Leinster vart bruka på øya som i dag heiter Stewart Island/Rakiura.
Sørøya har ei flatevidd på 151 215 km², dette gjer henne til den 12. største øya i verda. Langs vestkysten går fjellkjeda som er kalla Søralpane (Southern Alps). Aoraki/Mount Cook er det høgaste fjellet på New Zealand, 3 754 moh.
Sørøya vert ofte skjemtsamt kalla «fastlandet», fordi ho er større enn Nordøya, og fordi ho er den eldste øya i følgje mytologiske forteljingar til māoriane. Nordøya er den mest folkerike, tre av landet sine fire millionar innbyggjarar bur der, Sørøya hyser den fjerde millionen.
Filminnspelingar
Store delar av fleire kjende filmar er spelte inn på Sørøya, t.d. trilogien Ringenes herre (The Lord of the Rings) og i 2005 Legenden om Narnia: Løven, heksa og klesskapet (The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe).
Ove Bergersen
Ove Bergersen er ein norsk biolog og naturfotograf frå Trondheim, busett i Ås kommune.
Bergersen er utdanna biolog, og arbeider som seniorforskar på Bioforsk Jord og miljø. Han har delteke i fleire utstillingar og illustrert ei rekkje bøker. Han er spesielt kjend for bileta sine av insekt og plantar. Bergersen er medlem i samskipnaden Norske Naturfotografer og er knytt til biletbyrået Samfoto.
Bergersen står òg for bileta på nettstaden og oppslagsverket Norges øyenstikkere, i regi av Norsk entomologisk forening og Naturhistorisk museum ved Universitetet i Oslo.
Rabalsmellen
Rabalsmellen (1111 moh.), ligg i Øystre Slidre kommune i Innlandet.
Lav
Lav er eit mutualistisk samliv mellom ein sopp og ein alge der dei to organismane framstår som éin. Algen fotosyntetiserer sukker or lufta, medan soppen vernar ho mot beite. Lav finst over heile verda, ofte under særs tøffe tilhøve, trass i at dei ikkje veks vidare fort. Ein finn dei på mange ulike substrat, mellom anna stein, mose, bark og blad.
Rabalsmellen
Rabalsmellen er ein del av dei såkalla Mellene, som i tillegg består av Rundemellen (1345 moh.), Skarvemellen (1267 moh.) og Kalvemellen (1136 moh.)
Lav
Ein reknar med at fenomenet har oppstått fleire gongar i evolusjonshistoria uavhengig av kvarandre. Dei eldste lavfossila er om lag 400 millionar år gamle, men ein trur dei kan vera langt eldre - fossiliseringsprosessar har særs vanskeleg for å skje i dei harde omgjevnadane lavar flest heldt til i.
Rabalsmellen
Ein kan enkelt nå toppen av Rabalsmellen frå nordaustsida ved Rabalen eller sørvestsida ved Buahaugkrysset. Frå toppen har ein utsyn over nærområdet og Huldreheimen, Hemsedalsfjella, Filefjell og langt innover i Jotunheimen.
Lav
Oppbygnad
Alle lavar består av ein mykobiont, soppen, og ein fotobiont, algen. Soppane er som regel sekksporesopp (Ascomycota), men det finst òg nokre få stilksporesopp som dannar lav. 20 % av alle kjende sopp dannar lav. Algane er som regel grønalgar, ved somme høve òg cyanobakteriar. Ein del lavslekter har begge delar; grønalgane driv fotosyntese og cyanobakteriane fikserer nitrogen or lufta. Slik lav kjenner ein gjerne att på dei blågrøne flekkane (cephalodiane) dei har på thallus.
Reint økologisk og morfologisk kan me dela lavet inn i tre kategoriar. Dette har ingenting å gjera med biologisk systematikk, men er ei praktisk inndeling basert på korleis sopp- og lavcellene er organiserte i høve til kvarandre.
Skorpelav (som til dømes kartlav) er den minste og mest hardføre lav-varianten. Her veks margen av sopphyfar rett på substratet med eit tynt lag algar over seg, godt verna av eit tjukt lag overbork soppen produserer. Hyfane kan gjerne bora seg ned i hardt berg og halda seg til dels særs godt fast.
Bladlav har tilnærma bladforma thallus og har rotliknande strukturar (rhizinar) som festar dei til substratet. Mellom rhizinlaget og margen har dei i tillegg ein underbork.
Busklav er oftast sylindrisk, og har eit ståande eller hengande thallus med greinar. Dei er som regel fest til substratet berre med ei einskild festeskive dei har ved basis.
Spreiingsstrukturar
Sidan lav har minst to ulike celletypar som er særs genetisk distinkte er det vanskeleg for dei å formeira seg kjønna. Som regel spreiar lav seg difor som fragment; så godt som alle brotstykke av ein lav er i stand til å veksa opp til heilt nye individ.
Nokre lav har spesialiserte fragmenteringsstrukturar som fører til at dei vert spreidd over større avstandar. Isidium er barkkledde utvekstar frå thallusoverflata som både inneheldt sopp- og algeceller. Desse brekk av og vert spreidd med vinden. Soredia er små gryn-aktige pakkar med algeceller og sopphyfer som veks i dei områda på thallus som manglar bark (soral). Lav som er fullstendig dekt med soral vert kalla leprøs.
Stundom formeirar soppen seg utan at algane vert med. Han er då vanlegvis avhengig av å finna nye algeceller der sporane landar for å kunne veksa opp til ein ny lav. Det vert danna såkalla apothecium - «krater» med asci eller basidium avhengig av om mykobionten er ein sekk- eller stilksporesopp - som produserer seksuelle sporar som spreiast med vinden. Flaskeforma perithecium kan dessutan danna aseksuelle konidiesporar.
Bruk
Lav er særs rikt på karbohydrat og kan nyttast som mat både for dyr og menneske. Det vert òg nytta som materiale til m.a. kransar og tau og som isolasjonsmateriale i hus.
Rasletinden
Rasletind er eit fjell i den austlege delen av Jotunheimen. Toppen av Rasletinden markerer grensa mellom kommunane Vang i sør og Vågå i nord, begge i Innlandet fylke.
Fjellet har to toppar, Øystre Rasletind og Rasletind. Begge ligg nær Rv51. Fjelltoppene er nokre av dei lettast tilgjengeleg fjelltoppane i Noreg som er høgare enn 2000 meter over havet. Fjellet er òg ein av dei sørlegaste 2000-meterane i Noreg. Det er det 118. høgaste fjellet i Noreg av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Fjellet består av steinarten gabbro. Gabbroen i Rasletind er av den normale typen som er grå med svarte flekkar.
Utsikta frå fjelltoppen er ein av de beste i Noreg. På ein klår dag er det mogeleg å sjå nesten heilt til Oslo. Rondane er synlege mot aust-nordaustleg retning, og Dovrefjell mot nord. Sørover kan ein sjå Øystre Slidre, Bitihorn, og innsjøane Vinstri og Bygdin.
Paradiskollen
Paradiskollen er ein ås på 670 moh., aust for tettstaden Harestua sør i Lunner kommune i Viken fylke. Åsen er det høgaste punktet i Romeriksåsene, med god utsikt mot Gjerdingen, Harestuvatnet og Store Skillingen.
Meråker kommune
Meråker (sørsamisk: Mearohke) er ein kommune i Trøndelag fylke. Kommunen grensar til Jämtland län i Sverige.
Meråker sentrum ligg 20 km frå Storlien og 48 km frå Trondheim lufthamn, Værnes. Meråker var opphavleg ein landbrukskommune, noko som òg går fram av namnet: merr og åker. Også gruvedrift har lange tradisjonar, noko gruvetralla i kommunevåpenet fortel om. Fleire stader rundt om finst det nedlagde kopargruver. Industri var og er viktig. Alt i 1898 vart det bygd ein karbidfabrikk i kommunen.
Samferdsel
Europaveg 14 (E14) frå Stjørdal til Sundsvall i Sverige går gjennom Meråker. Jarnvegen mellom Trondheim og Østersund går òg gjennom Meråker.
Kommunehistorie
Meråker vart oppretta som eigen kommune 1. januar 1874 da Øvre Stjørdal kommune vart delt i to: Hegra (i Stjørdal kommune) og Meråker. Meråker hadde ved opprettinga 1861 innbyggarar.
Meråker smelteverk
I 1898 vart det opna ein karbidfabrikk i Kopperå. Fabrikken vart seinare ombygd til eit silisiumsmelteverk. Hovudproduktet var microsilica som til dømes vert nytta som tilsettingsstoff i betong. Elkem Meråker er ikkje lenger i drift, etter at produksjon av microsilica vart lagt ned juni 2006.
Hiromichi Katano
Hiromichi Katano er ein japansk fotballspelar.
Reinheimen
Reinheimen ligg som ein trekant av høgfjell mellom Ottadalen i sør, Romsdalen og Gudbrandsdalen i nordaust, og Valldal og Tafjord i vest/nordvest. Olaf Heitkøtter gav ut boka Reinheimen i 1974 og var opphavet til namnet. I 2006 vart det oppretta ein nasjonalpark i området, under namnet Reinheimen nasjonalpark. I tillegg var det forslag om seks landskapsvernområde: Finndalen, Lordalen, Ottadalen, Romsdalen, Trollstigen samt Tafjorden og Veltdalen.
Hiromichi Katano
Han spela for klubbane Tochigi SC, Sagawa Printing og Giravanz Kitakyushu.
Reinheimen
Den austlege delen er eit enormt ope land av avrunda fjell med store daler som Finndalen, Lordalen, Grøndalen, Asbjørnsdalen og Ulvådalen. Høgast opp ruvar Gråhø med 2014 meter over havet. Vest for Torsdalen og nord for Ulvådalen finn vi djupe daler og ville tindar i området mellom Romsdalen og Tafjord. Der landskapet går over frå rolege runde fjell til vestlandsnatur, ligg to markerte tindar, Karitind (1982 moh.) og Pyttegga (1999 moh.). Vest for dette området ligg Reindalen, Kaldhusdalen og Herdalen. Det er skogkledte daler mellom enorme fjell. I nord ligg Trolltindane. Trollveggen fell loddrett frå 1700 meter og ned i Romsdalen. Trollveggen er den høgaste loddrette fjellveggen i Nord-Europa.
Alle turisthyttene i fjellet er konsentrert i vest og nord. Naturlege inngangsportar til Reinheimen: Grotli, Billingen, Bjorli, Verma, Trollstigen, Valldal og Tafjord.
Det er 2000 rein vinterstid i Reinheimen. Folk i bygdene rundt Reinheimen har i alle tider jakta på villreinen. Det er mange fangstanlegg i området, spesielt i Lordalen. Kulturminna viser at mange har livnært seg på fangst i tidlegare tider. I dag er det villreinjakt i perioden 20. august til 10. september for omtrent 500 jegerar i Reinheimen.
Stumfilm
Stumfilm er eit omgrep brukt om film som berre innheld bilete utan lydspor. Teknologien til å produsera film kom på 1870-talet, men den eldste gjenverande filmen er i frå 1888 av Louis Le Prince. Filmen vert kalla «Roundhay Garden Scene» og er berre to sekund lang.
Stumfilm tar ofte i bruk tekstskilt for å forklare handling og for å få fram replikkar. Filmane vart òg ofte akkompagnert av lydeffektar og musikk for å skape stemning.
I løpet av 1920-talet og 1930-talet vart talefilmen gradvis meir vanleg, og sidan er det berre laga få stumfilmar, slik som Jacques Tati sin Les Vacances de Monsieur Hulot (1953) og Mel Brooks sin Silent Movie (1976). The Artist kom ut i 2012 og er den siste stumfilmen som har blitt produsert (2014).
Produksjon
På slutten av 1800-talet vart fotoutstyret teknisk forbetra, slik at det var mogleg å ta mange bilete etter kvarandre på kort tid, og då celluloiden vart oppfunnen, hadde ein eit materiale som var sterk nok til å bli ført gjennom ein projektor.
Brødrene Lumiere
Brødrane Auguste Lumiere (fødd 19. oktober 1862, død 10. april 1954) og Louis Lumière (fødd 5. oktober 1864, død 6. juni 1948) var to franske oppfinnarar og forskarar.
Brødrane var særlig kjent for avgjerande eksperiment innan fargefotografi, der dei blant anna utvikla autokrommetoden, som kordinerte farger osb. og for verdas første filmframvisar, kalla kinematografen
Brødrane Lumiere vaks opp i Lyon. Faren deira, Antoine var malar og fotograf, og etablerte etter kvart eit studio i Lyon. Auguste og Louis tok til å arbeide i studioet og familiebedrifta vaks. Faren utfordra Lumiere brødrane til å laga eit apparat som kombinerte levende bilete med projeksjon, og 13. februar 1894 fekk dei patent på apparatet. Det var denne utfordringa frå faren som gjorde at verdas første filmframvisar vart oppfunnen.
Brødrene Lumières arbeid førte til den første offentlege filmvisinga på Grand Cafe på Bulevard des Capucines, like ved Operaplassen i Paris den 28. desember 1895. Filmen viser arbeidarar som forlet fabrikken.
Nørdre Kalvehølotinden
Nørdre Kalvehølotinden (2019 moh.) er, trass i namnet, den sørlegaste av Kalvehølotindene. Tinden er òg, med sine 2019 meter over havet, den sørlegaste av toppane i Noreg over 2000 m. Tinden ligg på nordsida av innsjøen Bygdin i Gjendealpane, like aust for Torfinnstind og like vest for Søre Kalvehølotinden.
1439 Vogtia
1439 Vogtia er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 11. oktober 1937 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Dyngelandsvegen
Dyngelandsvegen er ein veg på Dyngeland og Milleshaug i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nordaustoover frå Totlandsvegen til Hardangervegen på vestsida av Dyngelandsvatnet. Vegen er om lag 3,1 km lang og endar i nokre bratte, krappe svingar før krysset ved Hardangervegen.
Namnet vart vedteke i 1947.
Pílio
Pílio (gresk Πήλιο), òg kalla Pilion, Pelion eller Pelium, er eit fjell søraust i Thessalía i Hellas, som dannar ei halvøy mellom Pagastikósbukta og Egearhavet.
STS-61-C
STS-51-C var den tjuefjerde romturen i det amerikanske romferjeprogrammet og den sjuande romturen med romferja Columbia. Det var første gong ein nytta denne romferja sidan STS-9 og den første gongen att ein afroamerikanar (Charles Bolden) var pilot. Ombord var og den amerikanske politikaren Bill Nelson, den andre sitjande politikaren i verdsrommet. Dette var den siste romferda før Challenger-ulykka som hende 10 dagar etter at Columbia hadde landa.