cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hepatitt C
Nosokomial smitte
I fattige utviklingsland med små resursar kan det vera for dyrt å testa alt transfusjonsblod på hepatitt C. Så  seint som 2002 rapporterte WHO at dette ikkje vart gjort i så mykje som 48 % av medlemslanda. Medisinsk eingongsutstyr har medverka til å minska risikoen for overføring av HCV, men på grunn av høge kostnader saknast såvoren utrustning i mange land. Av di virusmengda i serum er større hjå immunsupprimerte, kan pasientar med hepatitt C på transplantasjons-, hematologi- og onkologiavdelingar dessutan vera meir smittsame enn pasientar på andre avdelingar. Ved nedsett immunitet aukar òg faren for falskt negative resultat av testar for anti-HCV.
Mange hepatitt C-tilfelle er utan kjende risikofaktorar eller indetifiserbar smittekjelde, i Vest-Europa er det heile 30 %. Ved nærmare gransking kan det sjå ut som om medisinsk behandling kan ligga til grunn for mange utav såvorne tilfelle. Nosokomial smitte er ein risikofaktor som ein til og med i land med tilgang til moderne medisinsk og tannmedisinsk utrustning og velutdana personale ofte ser ut til å taka for lett på. Sparetiltak som omsterilisering av eingongsutstyr og slarv i arbeidsrutinane kan vera viktige årsaker. På verdsbasis får vi rekna med at om lag 16 000 personar som arbeider i helsesektoren vert smitta av HCV kvart år. Globalt er hepatitt C såleis framleis eit alvorleg nosokomialt problem.
Bangui
Bangui er hovudstaden og den største byen i Den sentralafrikanske republikken. Folketalet er estimert til å vere om lag 700 000.
Hepatitt C
Stikkskadar
Ved vanlege nålestikk og sårskade med skarpe føremål som er kontaminerte med HCV skal risikoen for serokonversjon i ulike undersøkingar ligga mellom 0 og 7 %, i gjennomsnitt på 1,8 %.
Bangui
Bangui ligg langs den nordlege breidda av elva Ubangi like nedanfor ei rekkje stryk som hindrar skipsfart oppover elva, på den sørlege grensa. Den framkomelege Ubangi-elva svingar sørover nedanfor Bangui og renn saman med elva Kongo like sør for Ekvator, nær Brazzaville. Elva markerer grensa mellom Den sentraleuropeiske republikk og Den demokratiske republikken Kongo. Den kongolesiske byen Zongo ligg på den andre sida av elva, overfor Bangui.
Hepatitt C
Seksualkontakt
Folk med promiskuøs livsstil har høgare prevalens for HCV enn til dømes blodgjevarar. Dette tyder på ein viss fare for venerisk smitte, men denne risikoen ser ut til å vera mindre ved infeksjon med hepatitt C-virus enn med hepatitt B-virus. Til dømes er det fleire rapportar om ektefolk som har levd i heteroseksuelt, monogamt samliv med ein HCV-berar i mange år utan å verta smitta.
Bangui
Dei fleste innbyggjarane i Den sentralafrikanske republikken bur i dei vestlege delane, nær Bangui.
Sentrum av byen ligg nær elva, og har en stor triumfboge, reist til minne om Bokassa, eit stort presidentpalass og eit stort marked.
Hepatitt C
Vertikal smitte
Faren for vertikal smitte er mindre for HCV enn for HBV. Utan andre testar tilsvarer eit positivt svar på anti-HCV ein smitterisiko på 4 – 6 %. Ved påvist viremi i svangerskapet aukar risikoen til i gjennomsnitt 10 %. Denne risikoen ser ut til å auka ytterlegare om den gravide har større virusmengder (> 106 genkopiar/mL serum). Koinfeksjon med HIV doblar overføringsrisikoen, kan henda av di HIV-infiserte har høgare HCV-titrar. Utan koinfeksjon med HIV finst det inga veldokumenterte tilfelle av vertikal smitte frå anti-HCV-positive mødrer utan viremi. Difor skal alltid HCV-RNA undersøkast om anti-HCV er påvist med spesifikk antistofftest i svangerskapet. På grunn av viss fare for viremi/aukande virusmengder i blodet mot slutten av svangerskapet bør viremi fyrst avskrivast etter 2 negative prøver for HCV-RNA. Den siste prøva for HCV-RNA bør takast straks innan eller i samband fødselen.
Oppfylging av nyfødde
Nyfødde barn har inga symptom, men over 70 % av dei HCV-infiserte får kronisk infeksjon. Difor skal nyfødde barn til viremiske mødrer fylgjast opp med undersøking av både antistoffar (anti-HCV) og HCV-RNA. Passivt overførte antistoff frå mora forsvinn etter 12 – 15 månader medan eigenproduserte persisterar og tyder på infeksjon. Det finst ingen test som kan skilja eigenprodusert frå passivt tilført anti-HCV. Enda om testar for HCV-RNA hjå nyfødde barn til viremiske mødrer kan ha dårleg sensitivitet dei fyrste 3 månadene, bør alltid blodprøver til undersøking av både anti-HCV og HCV-RNA takast etter fødselen. På grunn av viss risiko for kontaminasjon frå maternellt blod får navlesnorblod ikkje nyttast. Det nyfødde barnet bør fylgjast fram til 18 månaders alder. Om barnet då for andre gongen i rad etter 3 månaders alder er negativt eller aldri har vore positivt for HCV-RNA og dessutan er negativt for anti-HCV, kan all smittemistanke avskrivast.
Epidemiologi
Uklare eller inga symptom i akutt stadium gjer at det rår stor uvisse når det gjeld global insidens for hepatitt C. Enda om insidensen i til dømes USA har gått ned med 80 % sidan 1990, får ein framleis rekna med at det både der og i Vest-Europa årleg kjem til 150 000 nye tilfelle. Japan får om lag 350 000 nye tilfelle kvart år. Prevalenstal er ofte grunna på blodgjevartesting. Blodgjevarar er ei utvald gruppe som ikkje tilsvarar gjennomsnittet. Den røynlege prevalensen for hepatitt C ligg som oftast høgare. Til dømes er 0,13 % av nye norske blodgjevarar i Oslo positive for anti-HCV samstundes som prevalensen for gravide ligg på 0,7 % og gjennomsnittsprevalensen i landet på 0,55 %.
På verdsbasis får vi rekna med at mellom 140 og 170 millionar menneske (2 til 3 %) er infiserte med HCV. Dei fleste er kroniske berarar og har viss risiko for skrumplever og leverkreft. Ulike geografiske område i verda har ulik prevalens. I mange land er førekomsten dårleg kartlagd, så statistiske tal kan ofte vera heller upålitelege. I Europa har mellom 5 og 10 millionar menneske kronisk hepatitt C og i USA mellom 2 og 4 millionar. Dei fleste kjenner ikkje til at dei er infiserte.
I ulike europeiske land ligg prevalensen mellom 0,5 og 2 %, i gjennomsnitt på om lag 1 %. Høgst tal i Europa finn ein i Hellas, Italia, Frankrike og i austeuropeiske land som Bulgaria og Romania. (Alle med positiv test for anti-HCV har ikkje aktiv, smittsam infeksjon. Virus (HCV-RNA) kan påvisast i mellom 40 og 90 % av tilfella). Lengst nede på den europeiske prevalensskalaen ligg dei skandinaviske landa, Austerrike og Nederland. Prevalenstala i Skandinavia ligg vel under 0,5 %.
I Europa har intravenøse misbrukarar ein seroprevalens på 40 til 90 %. Desse tala ser ut til å vera på veg ned, men i motsetnad til USA syner insidensen i Europa stigande tendens. I Europa er HCV årsak til om lag 20 % av all akutt og 70 % av all kronisk hepatitt.
Talet på HCV-infiserte i Afrika låg 1999 på over 31 millionar med ein gjennomsnittleg prevalens 5,3 %, i Sør-Amerika på over 13 millionar (prevalens 1,7 %), i området aust for Middelhavet på over 21 millionar (prevalens 4,6 %), i Søraust-Asia på over 32 millionar (prevalens litt over 2 %) og i det vestleg stillehavsområdet på over 62 millionar (prevalens 3,9 %).
I nokre land kan prevalenstala i lokale normalpopulasjonar vera mykje høgare. Ofte er medisinsk behandling årsak: I eitt område i Italia syner prevalenstala ein påfallande aldersskilnad. Medan den allmenne prevalensen ligg på 12,6 %, er same tal for personar over 60 år 33,1 % og under 30 år 1,3 %. Det kan sjå ut som om dei anti-HCV-positive i den eldste aldersgruppa har vorti infiserte innan helsevesenet gjekk over til eingongsmaterial på 1970-talet.
Dei høgaste prevalenstala i verda har Egypt (blodgjevarar over 15 %). Funn av ein viss genosubtype i visse aldersgrupper kan tyda på samband med parenteral behandling for schistosomiasis på 60- og 70-talet. Ein prevalens på 4 –50 % for personar fødde før [1945 i område i Sør-Kamerun er òg truleg forårsaka av intravenøs behandling for tropesjukdomar.
Akutt hepatitt
Om lag halvparten av pasientane med symptomgjevande hepatitt C gjer seg spontant av med virus. Symptomatiske pasientar som etter 3 månader framleis er viremiske bør få behandling. Meir enn 20 vekers ventetid gjev som oftast dårlegare behandlingssvar, fyrst og fremst når det gjeld genotype 1. Hjå asymptomatiske pasientar lækjer infeksjonen sjeldan spontant. Når diagnosen er stilt, bør behandling setjast inn. Målet er å hindra utvikling av kronisk hepatitt. I dei aller fleste tilfella lykkast medikamentell behandling i den akutte infeksjonsfasen. Fyrst og fremst er det monoterapi med pegylert interferon alfa i 24 veker som vert nytta. Ved genotype 2 og 3 kan det vera mogeleg å slutta etter 12 veker om HCV-RNA er negativt etter 4 vekers behandling.
Kronisk hepatitt
Kroniske HCV-berarar har heller små utsikter til å kunna kvitta seg med virus spontant (< 1 % per år). Sjukdomen har tendens til å akselerera.
For å hindre cirrhoseutvikling og minska risikoen for leverkreft bør motiverte og psykisk stabile personar (elles fare for medikamentelt årsaka sjølvmordstankar) med verifisert HCV-infeksjon og persisterande høge transaminaseverde få antiviral behandling. Alle genotypar svarar ikkje like bra på behandling. Difor bør genotyping utførast. Genotypane 2 og 3 har best prognose. Genotypane 1 og 4 svarar dårlegare, og for desse kan det vera nyttig å gradera leverskaden, anten med hjelp av leverbiopsi og histologisk undersøking eller med ikkje invasiv metode (elastografi).
Dårlegast behandlingssvar har pasientar med genotypane 1 og 4, høg alder, overvekt, langt framskriden leverfibrose og stor virusmengde innan behandlinga byrjar. Som ved spontanlæking kan det sjå ut til at ulike oppsetningar i genet for interferon lambda/IFNλ (IL28B) kan spela ei viss rolle ved behandling av kronisk hepatitt C.
Tidlegare har ein kombinasjon av ribavirin og pegylert interferon alfa vori vanlegast. For genotype 1 plar denne kombinasjonen gjeva eit vedvarande behandlingssvar hjå drygt 40 % av pasientane. Med ein proteasehemmar i tillegg kan lækingsfrekvensen aukast til om lag 70 %. Såvoren trippelbehandling er no standard for genotype 1. Behandlingstida ligg på 24 til 48 veker og skal styrast av behandlingssvaret. Til og med mange kroniske tilfelle som tidlegare ikkje har vorti hjelpte av ribavirin og interferon ser ut til å svara på trippelbehandling. Behandling av genotype 1 skal på grunn av risiko for seleksjon av resistente virusstammar avbrytast i fortid ved behandlingsvikt; for teleprevir (også stava telaprevir) om HCV-RNA > 1000 IU/mL i veke 4–12 og påviseleg i veke 24 og for boceprevir om HCV-RNA > 100 IU/mL i veke 12 og påviseleg i veke 24 eller seinare. Dei fyrste proteasehemmarane for hepatitt C ser ikkje ut til å ha effekt på genotypane 2,3 og 4. Genotypane 2 og 3 vert behandla med ribavirin og pegylert interferon alfa i 24 veker. Etter denne tida brukar minst 75 % av pasientane å få eit vedvarande behandlingssvar (sustained viral response). For genotypane 4, 5 og 6 er 48 vekers behandling med ribavirin og pegylert interferon alfa standard.
Behandlingskontroll
Framfor alt ved genotype 1, som er den vanlegaste typen i vestverda, er det viktig å styra (monitorera) behandlinga ved å måla virusmengda (HCV-RNA) med med hjelp av kvalitative undersøkingsmetodar. Pasientar med eit snøgt og godt behandlingssvar kan ofte klara seg med stuttare behandlingstid. Eit langsamare behandlingssvar kan vera indikasjon for lengre behandlingstid. Om virusmengda ikkje har minka med minst 2 log etter 12 vekers behandling, er det lite truleg at ein kan få eit vedvarande behandlingssvar. Ved genotypane 1 og 4 skal behandlinga avbrytast om virus kan påvisast i veke 24 enda om virusmengda skulle ha minka med 2 log i veke 12.
Koinfeksjon med HIV
Om det går, bør ein kronisk HCV-infeksjon helst behandlast ferdig innan antiretroviral behandling av HIV byrjar. Faren for interaksjon mellom ulike lækjemiddel vert då mindre. I dei tilfella der antiretroviral behandling er i gang, bør HIV-infeksjonen vera klinisk og virologisk stabil innan hepatitt C-behandling startast.
Hygieniske åtgjerder
Prevensjon av hepatitt C er til vidare konsentrert til åtgjerder som kan hindra overføring av smitte (fyrst og fremst gjennom kontaminert blod eller blodprodukt). Framfor alt gjeld dette reine sprøyter, tatoverings- og piercingsreiskap, noggrann smitteundersøking av transfusjonsblod og desinfeksjon av industrielte framstilte blodserumprodukt.
Immunglobulin og vaksinasjon mot hepatitt C
Ein høg mutasjonsrate hjelper truleg HCV til å «lura» vertskroppen og unngå både immunsvar og immundestruksjon. Omskiftelege genetiske eigenskapar er truleg ei av årsakene til at det til no har vori umogeleg å få fram vaksine. Korkje eigenproduserte eller passivt tilførte antistoff (anti-HCV) vernar mot infeksjon.
Serenade nr. 6 av Mozart
'''Serenade for orkester nr. 6 i D-dur' K. 239, Serenata notturna'', vart skriven av Wolfgang Amadeus Mozart i Salzburg i 1776. Far til Mozart, Leopold Mozart, skreiv tittelen og januar 1776 som dato på det originale manuskriptet.
NM i sykling 1981 på landeveg
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1981 for menn vart avvikla i Ullensaker sundag 12. juli 1981.
Menn, 180 km
<br style="clear:both;" />
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1981 for kvinner vart avvikla i Ullensaker laurdag 11. juli 1981.
Serenade nr. 6 av Mozart
Verket har tre satsar:
NM i sykling 1981 på landeveg
Kvinner, 80 km
<br style="clear:both;" />
Demokrit
Demokrit var ein filosof frå Abdera (Ávdira) som levde frå om lag 460 år før vår tidsrekning til 380 fvt. Han var elev av atomismen sin grunnleggjar Leukippos og er den mest kjende av atomistane.
Hepatitt C
Vaksinasjon mot andre hepatittformer
Ved hepatitt C er det fare for alvorlegare utvikling av sjukdomen om pasienten dessutan vert smitta av hepatittformene A og/eller B. Difor bør både visse riskgrupper og alle med kronisk hepatitt C vaksinerast mot både hepatitt A og hepatitt B.
Blodgjeving og organdonasjon
Både etter spontanlæking og etter behandling kjem personar som har hatt hepatitt C til å halda fram med å vera positive for anti-HCV. Dei får ikkje vera blodgjevarar, sperma- eller organdonatorar, heller ikkje etter fleire negativ prøver for HCV-RNA. I Noreg er påvising av anti-HCV og/eller HCV-RNA meldepliktig.
Kajakidemninga
Kajaki-demninga er ei demning i provinsen Helmand i Afghanistan, langt sør i landet. Det er ein kombinert irrigasjons- og kraftproduksjonsdam, bygd i 1953. Høgda er 100 meter, lengda 270 meter og reservoaret har eit største volum på 1,2 km³ (1 200 millionar m³).
90 km nord for Kandahar skaffar demninga rislingsvatning og gjer 1 800 km² tidlegare ørkenområde fruktbart for dyrking. Total installert vatn/vasskrafteffekt er to gangar 16,5 MW, totalt 33 MW. Ein tredje turbin på 51 MW er allereie installert og har auka dagens produksjon til 86 MW. I framtida skal nye prosjekt auka kapasiteten til nærare 150 MW.
Noregs vassdrags- og energidirektorat
Noregs vassdrags- og energidirektorat (NVE) er ein norsk statleg etat underlagt Olje- og energidepartementet. NVE har ansvar for å forvalte vass- og energiressursane i Noreg. NVE varetek også dei statlege forvaltingsoppgåvene innanfor skredførebygging.
NVEs oppgåver
I tillegg er NVE engasjert i forskings- og utviklingsarbeid, internasjonalt utviklingsarbeid og er nasjonal faginstitusjon for hydrologi.
Reguleringsmyndigheita for energi (RME)
RME, tidlegare ei avdeling i NVE, elmarknadstilsynet, er no nasjonal reguleringsmyndigheit for kraftmarknad og nettsystem i Noreg. RME er frå 1. november 2019 ei eiga eining, utpeika av OED. RME skal utføre oppgåvene som uavhengig reguleringsmyndigheit for elektrisitets- og gassmarknaden, og ha ansvaret for effektiv regulering av kraftnettselskapa, føre tilsyn med at kraftmarknaden er velfungerande og skal ta hand om straumbrukarane sine interesser.
Folda
Folda (norrønt Fold eller Foldin, 'den breie fjorden') er eller har vore namnet på fire norske fjordar:
Folda og Oslofjorden
Fold, frå sogetida Folda, var den historiske nemninga på Ytre Oslofjord, frå Drøbaksundet til Færder, og landområda omkring, særleg Vestfold og Follo. Namnet Follo kjem frå 'Fold-lo', «Foldsletta». Namnet lever òg att i fylksnamnet Østfold.
Oslofjorden var frå gamalt nytta om fjorden innanfor, frå Drøbak opp til gamle Oslo.
Folda på Møre
Fold var det gamle namnet på Foldfjorden på Ertvågøya på Nordmøre.
Folda i Namdalen
Folda er ytterdelen av den store fjorden i Namdalen. Lenger inn vert fjorden kalla 'Foldfjorden'.
Folda i Salten
Folda er ytterdelen av fjorden som delar seg i armane Sørfold og Nordfold. Namnet vart tidlegare òg bruka om bygdene omkring fjorden.
Levanger
Levanger er ein by og administrasjonssenteret i Levanger kommune i Trøndelag fylke. Byen har.
Levanger har vore ein viktig handelsstad sidan mellomalderen og har hatt ein årleg marknadstradisjon, Marsimartnan, i flere hundre år. Levanger fekk kjøpstadsprivilegium allereie i 1836 og hadde bystatus frå da av og fram til kommunesamanslåinga i 1962. Tettstaden har på ny status som by frå 1997.
Eit særtrekk med bysenteret er dei mange gamle og vakre trehusa. For dette vart byen i 2013 tildelt prisen Olavsrosa av Norsk Kulturarv.
Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund
Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund (NSU) blei stifta som ein landsdekkjande organisasjon 20. juni 1903 på initiativ av Jacob Laurentius Vidnes. Allereie 28. januar 1900 blei Kristiania Socialdemokratiske Ungdomslag (Kristianialaget) stifta.
I dei første åra var NSU, og spesielt Kristianialaget, prega av den såkalla ungsosialismen, ei anarkosyndikalistisk retning.
I 1909 braut dei anarkosyndikalistisk orienterte ungsosialistane ut og danna Norges Ungsocialistiske Forbund etter at dei partitru ungdomane først hadde brote ut og grunnlagt Arbeiderpartiets Ungdomsforbund. Sistnemnde gjekk kort tid etter NUF braut ut inn i NSU igjen.
Zinaida Amosova
Zinaida Stepanovna Amosova er ein russisk tidlegare langrennar som vann to individuelle gullmedaljar under Ski-VM 1978 og OL-gull i stafett i 1976. Ho tevla for Sovjetunionen.
Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund
I partistridane rundt og etter første verdskrigen stod NSU på venstreposisjonar, og frå våren 1921 heitte forbundet Norges Kommunistiske Ungdomsforbund (NKU). Samtidig grunnla Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, som året før hadde brote med Arbeiderpartiet, eit ungdomsforbund som tok namnet Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund, før dei i 1926 skifta namn til Norges Sosialistiske Ungdomsforbund.
Zinaida Amosova
Aktiv
Amosova, som var fødd på eit kolkhoz i Zjambyl oblast i den dåverande sovjetrepublikken Kasakhstan, markerte seg fyrste gongen då ho vart nummer to på 10 km i Lahti-spelen i 1973. Året etter kom ho på åttandeplassen på 5 km ved Ski-VM 1974 i Falun. Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck gjekk ho inn til sjetteplass i begge dei individuelle øvingane, før ho gjekk andreetappen for Sovjetunionen sitt vinnarlag i 4 x 5 km stafett, dei andre på laget var Nina Balditsjova, Raisa Smetanina og Galina Kulakova.
Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund
Da Norges Kommunistiske Parti i sin tur braut med DNA i 1923 følgde NKU med utbrytarane. Organisatorisk er det såleis NKP sin ungdomsorganisasjon som er etterfølgjaren til det opphavlege NSU.
I 1924 danna DNA Venstrekommunistisk Ungdomsfylking, som i 1927, etter at forbundet blei slått saman med det nye NSU, fekk namnet Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF).
Yoko Ono
Yoko Ono er ein japansk-amerikansk kunstnar fødd i Tokyo. Ono blei verdskjend for tilhøvet og ekteskapet sitt med The Beatles-medlemmet John Lennon, og har sidan opptredd som musikar, forfattar og forkjempar for fred, kunst, kvinner og homofile sine rettar og behandling av aids.
Zinaida Amosova
Aktiv
Amosova fekk ikkje delta i noko tevling under Vinter-OL 1980, derimot fekk ho endå ein sjetteplass då 20 km vart arrangert som eiga VM-øving i Falun seinare i 1980-sesongen.
Yoko Ono
Bakgrunn
Yoko Ono var fødd i ein fornem familie i 1933. Faren stamma frå ein japansk keisar og mora var barnebarn av bankieren Zenjiro Yasuda. Faren blei stasjonert til San Francisco to verker før ho blei fødd, og familien reiste seinare etter. I 1937 blei han forflytta tilbake til Japan, og Yoko Ono blei elev ved den eksklusive Gakushuin-skulen i Tokyo, som berre var open for aristokratiet.
Familien drog til New York, der faren arbeida, i 1940. Familien drog tilbake til Japan då faren blei forflytta til Hanoi, der han seinare blei teken som krigsfange under andre verdskrigen. Yoko Ono opplevde bombinga av Tokyo i mars 1945, og måtte flykta frå byen. Ho har fortald om korleis mora måtte be om og bytta til seg mat, og at familien måtte dra med seg eigedelane sine i ei trillebår. Yoko og broren skal ha blitt plaga av andre ungar for dette, og ho har sagt ho utvikla både aggressivitet og ei forståing for utanforståande gjennom desse opplevingane.
Kunstnar i USA
Etter krigen flytta familien til USA, medan Yoko Ono blei igjen i Japan for å fullføra utdanninga si. I 1951 kom ho inn på filosofiprogrammet ved Gakushuin-universitetet, den første kvinna i dette faget. Etter to semester forlét ho universitetet. Ho flytta til familien i USA og blei student ved Sarah Lawrence College. Yoko Ono blei tiltrekt av kunstnarmiljøet i Manhattan, ikkje langt unna høgskulen. Ei tid var ho med i kunstnargruppa Fluxus, der retningar som dadaisme og avant garde var viktige. Ho var særleg inspirert av John Cage, som ho laga musikk med.
Saman med komponisten La Monte Young byrja Yoko Ono å verka som performancekunstnar i TriBeCa i 1960. Ho stod også bak konseptkunst som «Painting to Be Stepped On», eit lerret på golvet som blei eit ferdig verk ved at folk gjekk over det og laga fotavtrykk, og «Cut Piece», ein opptreden der tilskodarar fekk i oppdrag å klippa («cut») klede av den knelande kunstnaren til ho var naken.
Yoko Ono arbeidde med fleire medium. Ho laga fleire kunstfilmar mellom 1964 og 1972, som No. 4, som viste rumpa til fleire deltakarar medan dei gjekk på ei tredemølle, medan lydsporet hadde intervju med moglege og reelle deltakarar. I 1964 gav ho ut ei kunstbok, Grapefruit, med surrealistiske instruksjonar til stykke, som «Gøymsle-stykket»:
John Lennon møtte Yoko Ono under ei førvising av utstillinga hennar ved Indica Gallery i London i november 1966. Eit verk som gjorde særleg inntrykk på han var «Ceiling Painting», ein installasjon der tilskodaren klatrar opp ein kvit stige, tek eit forstørrelseglas som heng frå taket, og les kva som står der oppe — «Y E S».
Lennon og musikk
Ono og Lennon blei kjærastar og samarbeidspartnarar rundt eit og eit halvt år seinare. I 1968 laga dei sitt første av fleire samarbeidsalbum, Unfinished Music No.1: Two Virgins. Ho bidrog også med inspirasjon til den eksperimentelle beatleslåta «Revolution 9» og song på «Birthday» og «The Continuing Story of Bungalow Bill», alle songar frå The White Album. Seinare danna Ono og Lennon Plastic Ono Band, som i første omgang også hadde med seg Eric Clapton, Klaus Voormann og Alan White. I tillegg til vanleg rock framførte gruppa avant garde-musikk der Yoko Ono song og hylte til forsterkarstøy.
I 1970 gav Ono ut sitt første soloalbum, Yoko Ono/Plastic Ono Band, medan John Lennon' gav ut John Lennon/Plastic Ono Band. Albumet hennar hadde med frijazzutøvarar som Ornette Coleman og musikarar som John Lennon og Ringo Starr. Ono sitt album var nokså sært, med råe vokalar inspirert av japansk hetai (frå teaterforma kabuki) og dyrelydar.
Det neste albumet hennar, Fly, var noko lettare tilgjengeleg psykedelisk rock og omfatta songar som «Mrs. Lennon» og «Don't Worry, Kyoko (Mummy's Only Looking For Her Hand In The Snow)», tileigna den bortførte dottera hennar.
«Walking on Thin Ice (For John)» blei teken opp like før John Lennon blei skoten i 1980, og blei den første listesuksessen hennar. I 1981 gav ho ut albumet Season of Glass med bilete av dei blodige, knuste brillene til Lennon utanpå.
Grong
Grong er ein tettstad og administrasjonssenteret i Grong kommune i Trøndelag fylke. Tettstaden ligg ved der elvane Namsen og Sanddøla flyt saman og har.
Yoko Ono
Lennon og musikk
I 1985 gav Ono ut Starpeace, eit konseptalbum meint som ei motvekt til president Ronald Reagan sitt «Star Wars»-program. Dette albumet blei ein publikumssuksess og singelen «Hell in Paradise» var på fleire hitlister.
Yoko Ono produserte ein musikal kalla New York Rock i 1994 og samarbeidde med sonen Sean og gruppa hans Ima og albumet Rising i 1995. I 2001 gav ho ut det feministiske konseptalbumet Blueprint for a Sunrise. I 2009 kom Between My Head and the Sky.
Det er også laga fleire remiksar og coverversjonar av Yoko Ono sine songar.
Personleg liv
Yoko Ono gifta seg med komponisten Toshi Ichiyanagi i 1956. Dei separerte, og blei formelt skilde i 1963. Dette året gifta ho seg med multikunstnaren Anthony Cox, og fekk ei dotter med han, Kyoko Chan Cox. Dei skilde seg i 1969 og Yoko Ono fekk foreldreretten, men Cox bortførte Kyoko. Mor og dotter fekk først kontakt igjen på 1990-talet. Ono gifta seg med John Lennon i mars 1969. Ho var svanger med eit barn dei kalla John Ono Lennon II som aborterte i 1968. I 1975 fekk fekk dei sonen Sean Ono Lennon. Ono var vitne til at John Lennon blei skoten og drepen i 1980. Etter hendinga trekte ho seg tilbake frå det offentlege ei lang stund.
Grong
Busetnaden i Grong ligg i hovudsakleg rundt Mediå, der mellom anna kommunehuset, barne- og ungdomsskolen, vidaregåande skole og Namdals folkehøgskole held til. Jernbanestasjonen og Grong kyrkje ligg i bygningsmassen litt lenger sør, aust for Tømmeråshola i Sanddøla. E6 passerer Grong på vest- og nordsida, medan fylkesveg 391 og fylkesveg 392 tar av frå E6 og går inn til tettstaden.
2006
2006 var eit år i 2000-åra.
Det var vald av SN som internasjonalt år for ørkenområde og forørkning.
Vikunja
Vikunja (Vicugna vicugna), frå quechua wik'uña gjennom spansk vicuña, er eit kameldyr (Camelidæ) som lever på Altiplano i sørlege Peru, i delar av Bolivia, i nordre Chile og nordvest i Argentina. Største bestanden finn ein i Peru. Saman med guanako er han einaste atterlevande ville kameldyrarten i Sør-Amerika. Han er ein nær slektning av lama og sannsynleg stamform for husdyret alpakka. Vikunja er er avbilda i det peruanske riksvåpenet, og er rekna som nasjonaldyret til Peru.
Arten er hovudsakleg kjend for si fine ull. Kvart individ produserer i gjennomsnitt 200–250 gram av denne, og ho vert omsett til ein kilopris av ca USD 300–500 (i år 2002). Også inkaene verdsette vikunjaen for ullkvaliteten, det var forbode for andre enn herskarane å bere klede av vikunjaull. Både den gongen og i dag er vikunjaen verna av lovverk, men i ein periode gjekk det føre seg mykje ukontrollert krypskyting slik at populasjonen kom ned i ca 10 000 dyr på 1960-talet. Etter det vart det sett inn vernetiltak både i Peru og i Chile slik at bestanden er kome opp mot 200 000, av det ca 120 000 i Peru. Arten er difor ikkje lenger klassifisert som sårbar av Verdas naturvernunion.
Teppei Isaka
Teppei Isaka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Vikunja
Habitat
Dette kameldyret lever på skoglaust grasland og på fjellsletter i regionen over ca 3200 moh. I habitatet veks berre næringsfattig gras av fleirårige plantar og grastustar som er harde å beite. Temperaturen varierer mykje i slik høgd frå under frysepunktet om natta til sterk solvarme om dagen. Habitatet må syte for god vasstilgang, dyra krev drikkevatn kvar dag og går sjeldan over to kilometer frå næraste kjelde.
Levevis
Vi finn vikunja i familiegrupper på 6–10 dyr med eit dominerande hanndyr saman med hodyr og ungdyr. Flokken kviler på ei høgd over beiteområdet. Dei lagar gjødningshaugar på ca 4 meter i diameter. Paringstida er på hausten, fostertida er på rundt 11 månader og kalven diar i opp til 10 månadar. Dyra er kjønnsmodne etter 2 år og kan nå ein levealder på 15–20 år. Unge hanndyr lever i ungkarsflokkar større enn dei vanlege familieflokkane. Naturlege predatorar er puma og andinsk rev (Pseudalopex culpaeus). Kondorar drep nomalt ikkje sjølv, men et åtsel frå daude vikunja.
Utnytting av arten
I førkolumbisk tid var hausting frå populasjonen særs regulert, det har vore foreslått at så mykje som to millionar dyr levde i Andes med ei utbreiing så langt nord som i Ecuador. Etter at arten vart nær utrydda kom det i gang internasjonale vernetiltak frå 1969. Det vart oppretta eit nett av verneområde etter ein aksjonsplan i dei landa som hadde bestand. På 1980-talet kom det i gang prosjekt for berekraftig hausting av populasjonen i samarbeid mellom mindre lokalsamfunn og styresmakter innanfor verneområde. Eit døme på eit slikt reservat er La Reserva Nacional de Pampa Galeras i Ayacucho-regionen i Peru med eit areal på 6 500 hektar.
Søle
Søle eller søyle er ei flytande blanding av vatn med jord og/eller leire. Gjørme kan visa til ei mindre flytande form for søle.
Søle kan oppstå når det regner, gjerne i form av sølepyttar, små dammar med sølevatn. Ordet «søle» er avleidd frå å søle. Søle kan brukast til leik, som å laga sølekaker eller ha sølekrig, medan gjørmebryting kan vera ei form for underhalding. Ho blir også brukt til å kjøla seg ned av fleire dyr, som elefant og gris. Nokre former kan brukast til hudbehandling av menneske.
Dobra Voda
Dobra Voda er eit fjell i Nord-Makedonia nær byen Kičevo. Det er det høgaste fjellet i Tseloitsa-fjella med ei høgd på 2 062 meter over havet. På grunn av tektoniske rørsler stig framleis toppen og omgjevnadene, og dette er årsaka til at det er moderat jordskjelvsaktivitet i området.
Frå toppen kan ein sjå fleire omliggande byar som Gostivar, Kičevo, Tetovo og nærliggjande landsbyar. Hovudkjelda til elva Treska ligg i dette området.
Kinya Takehara
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Dalar
Dalar var opphavleg sølvmyntar prega i Joachimsthal i Böhmen, med verdi jambyrdig med rhinsk gylden.
Dei første joachimstalarane vart prega i 1519, og snart vart liknande mynt prega over heile Europa. Dalar frå Austerrike, Tyskland og Nederland vart mykje bruka i Danmark-Noreg, og i 1537 vart det for første gong slått Joachimsdalarar i Danmark. Frå 1544 vart riksdalar species utgangspunktet for myntsystemet i riket. Den første norske dalaren, gimsøydalar, vart prega i 1546 under Kristian III av Danmark-Noreg på Gimsøy kloster ved Skien. Riksdalaren vart bruka i Danmark-Noreg heilt til riksbankdalaren vart innført i 1813.
Dalaren vart ein populær mynt, og fekk si form i mange eurpeiske land: (Tyskland: Taler; Holland: Daler, seinare Daalder; Portugal: Dolera; England/USA: Dollar; Tsjekkia: Tolar; Slovenia: Tolar; Kviterussland: Талер, Таляр).
Norsk dalar
Om norske dalarar, sjå riksdalar (1514–1813), riksbankdalar (1813–1816) og spesidalar (1816–1875).
That's the Way It Is av Elvis Presley
Elvis: That's the Way It Is er det 40. albumet til Elvis Presley, gjeve ut på RCA Records i november 1970. Det består av åtte songar spelte inn i RCA Studio B i Nashville, og fire konsertopptak innspelt på The International Hotel i Las Vegas. Det kom ut samstundes som dokumentarfilmen med same namn (sjølv om det ikkje vert rekna som eit filmmusikkalbum). Albumet nådde 21. plassen på Billboard 200 og ein åttandeplass på countrylista. Det selde til gullplate 28. juni 1973 hos Recording Industry Association of America.
Utgjevingar
Den originale vinylplata bestod av åtte spor spelte inn i studioet i Nashville i juni 1970. Denne innspelinga førte òg til fleire singlar og albumet Elvis Country. Fire spor var opptak frå august 1970 ved The International Hotel i Las Vegas. Songen «You Don't Have to Say You Love Me» var blitt gjeven ut på singel på førehand den 6. oktober, og B-sida, «Patch It Up», var eit konsertopptak. «The Next Step is Love» hadde tidlegare vore gjeven ut som B-side i juli 1970, og A-sida «I've Lost You» finst her som eit konsertopptak. Konsertversjonen av «I Just Can't Help Believin'» frå dette albumet vart gjeven ut på singel i Storbritannia i november 1971 og nådde sjetteplassen på singellista der. B-sida til denne singelen, «How the Web Was Woven», var òg henta frå dette albumet. Ein versjon frå ei øving av den sistnemnde songen finst i dokumentarfilmen Elvis: That's the Way It Is.
Den 11. juni 2000 vart ei spesialutgåve på tre CD-plater gjeven ut. Det inneheld det originale albumet i nymastra lyd, med bonusspor som vart spelte inn på den same tida. Samlinga inneheld òg heile midnattskonserten frå 12. august 1970 ved The International Hotel og øvingar frå seint i juli og tidleg i august før desse konsertane. Bonusspora inneheld òg konsertopptak som tidlegare var gjevne ut på Walk A Mile In My Shoes: The Essential 70s Masters, fem spor var gjevne ut på studioplater av Presley i 1970-åra og singelen «Rags to Riches» frå februar 1971.
I 2008 kom ei utgåve ut på Follow That Dream med to plater, og eit hefte på 20 sider. Denne utgåva inneheld heile det originale albumet, i tillegg til bonusspor og unytta opptak. I 2009 kom Follow That Dream ut med The Wonder of You som inneheld heile konserten frå 13. august 1970. Somme filmopptak frå denne konserten finst i dokumentarfilmen.
Den 6. juli 2012 gav Follow That Dream ut ei dobbel LP-utgåve av albumet.
Serenade nr. 7 av Mozart
Serenade for orkester i D-dur, K. 250, populært kalla Haffnerserenaden, er ein serenade av Wolfgang Amadeus Mozart kalla opp etter Haffnerfamilien. Venen til Mozart, Sigmund Haffner den yngre, bestilte serenaden for å nyttast i festlegheitane før bryllaupet til syster hans Marie Elisabeth Haffner og hennar Franz Xaver Spaeth. Serenaden vart først spelt 21. juli 1776, kvelden før bryllaupet. Verket har åtte satsar:
Den andre, tredje og fjerde satsen er dominert av solofiolinar. Rondoen (fjerde satsen) har vorte arrangert for solofiolin og vert nytta som eit populært virtuosstykke.
Arp 55
Arp 55, UGC 4881 eller VV 155, òg kjende som Grashopparen, er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 500 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Gaupa. Galaksane er tenkte å vera midtvegs i samansmeltinga; kjernane til modergalaksane er tydeleg separerte, men galakseskivene overlappar. Ein supernova eksploderte i systemet i 1999, og astronomar trur at eksplosiv stjernedanning kan nett ha starta. Systemet har ein krøllete lys hale med eit høgt tal av stjernehopar.
Kapp Circoncision
Kapp Circoncision er ei halvøy på nordvestenden av den subantarktiske Bouvetøya i Sør-Atlanteren. Halvøya skil Esmarchkysten og Morgenstiernekysten.
Bouvetøya vart oppdaga av den franske marineoffiseren Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier 1. januar 1739. Bouvet de Lozier trudde at øya var ein del av Terra Australis og gav staden namnet Cap de la Circoncision (norsk: Omskjærelsens forberg) etter kyrkjefesten same dag. Seinare har øya vorte namngjeven etter oppdagaren, medan det originale namnet har blitt gjeve denne halvøya på nordvestkysten.
Under den andre Norvegia-ekspedisjonen 1928–29 vart det oppført ei depothytte på Kapp Circoncision, og året etter vart ytterlegare ei hytte oppført her av den tredje Norvegia-ekspedisjonen.
Gène Hanssen
Gène Hanssen er ein tidlegare nederlandsk fotballspelar.
Han spela for klubben Verdy Kawasaki.
Niccolò Machiavelli
Niccolò Machiavelli var ein italiensk forfattar, statsmann, diplomat og filosof. Han levde i Firenze i renessansen. Hovudverka er Fyrsten (1513) og Drøftingar av dei første ti bøkene hjå Titus Livius (1513–21).
I dag er kanskje Machiavelli mest kjend for si tilnærming til omgrepet makt. Temaet vart teke opp i boka Fyrsten. Boka er like mykje ei praktisk handbok for leiarar i maktbruk, som ei filosofisk drøfting av omgrepet makt. Machiavelli si tilnærming til makt er like aktuell i dag som på 1500-talet. Enkelte kritiserer tankane hans om makt for å vera utslag av kynisme.
Hans E. Kinck skreiv ei lengre utgreiing om Machiavelli og samtida hans, og eit skodespel om mannen, Mot Karneval. Kinck meinte Machiavelli skreiv Fyrsten som han gjorde av di han hadde mist alle illusjonar om ein god leiar for Italia. Alle fyrstane han opplevde i samtida mangla det han meinte skulle til for å nå dei måla som var naudsynte. Kinck nytta og Machiavelli for å åtvara mot fascismen som voks fram i Italia på den tida skodespelet Mot Karneval vart til.
Belmopan
Belmopan er hovudstad i Belize og har eit folketal på nesten 17 000. Byen ligg 76 meter over havet og sentralt i landet, ved Roaring Creek, like aust for Belizeelva.
Belmopan ligg 80 km sørvest for Belize City, den tidlegare hovudstaden i dåverande Britisk Honduras. Hovudstaden vart føreslått flytt etter at Belize City nesten vart jamna med jorda etter ein orkan i 31. oktober 1961. I 1966 vart Belmopan grunnlagd med støtte frå Storbritannia, og i 1970 flytta regjeringa i Belize hit. Regjeringsbygget vart bygd for å etterlikna klassisk mayaarkitektur. Byen vart den gong planlagd for 40 000 innbyggjarar, men det varme og fuktige klimaet har halde mange innbyggjarar unna. På grunn av dette er Belmopan ein av dei minste hovudstadane i verda.
Sør-Aurdal kommune
Geografi
Det meste av Sør-Aurdal kommune er kupert skogsterreng med mange små vatn. Halve arealet ligg 600–900 moh. Den høgste toppen i kommunen er Ørneflag (1243 moh.) lengst sør på grensa til Flå i Buskerud. Langs Begna fell terrenget frå 300 moh. til 160 moh. i kommunen. I Sør-Aurdal ligg delar av landskapsvernområda Vassfaret, Vidalen og Indre Vassfaret og dertil fleire naturreservat (barskog). Busetnaden er spreitt i store delar av kommunen, langs Begna og i fleire av sidedalane. Ved E 16, lengst nord i Begnadalen ligg tettstaden og administrasjonssenteret Bagn.
Folketalet har minka sidan 2. verdskrigen, da kommunen hadde nesten 4 200 innbyggjarar. Sør-Aurdal er fordelt på fire sokn: Bagn (1 534 inb.), Reinli (433 innb.), Begnadalen (525 innb.) og Hedalen (751 innb.). Folk frå desse bygdene blir kalla høvesvis begningar, reinlingar, begnadølar og hedølar eller hedølingar. Den einaste tettstaden i Sør-Aurdal er administrasjonssenteret Bagn (609 innb.).
Næringsliv
Sør-Aurdal er ein typisk jord- og skogbrukskommune, med noko industri- og serviceverksemd. Jordbruket er prega av små bruk med vekt på storfehald, og også ein del hald av sau. Begna Bruk er den største private bedrifta i kommunen med kring 50 tilsette. I Begna er kraftverka Bagn og Eid bygd ut med maksimal yting på høvesvis 61 og 9,6 MW. Elles er flere av vassdraga i kommunen verna mot kraftutbygging. Fjellområda er grunnlag for ein del turisttrafikk og kommunen har mykje hytteturisme, særleg i fjelltraktene mellom Hedalen og Reinli.
Samferdsel
E 16, stamveg mellom Oslo og Bergen, følgjer Begna gjennom kommunen. Fylkesveg 243 går frå E 16 i Nes i Ådal til Hedalen kyrkje; frå denne fører fylkesveg tilbake til E 16 i Begnadalen. Det er eit vidstrekt nett av offentlege og private vegar i dalføra og fjellområda med heilårs samband til Nesbyen og Gol i Hallingdal.
Historikk
Sør-Aurdal vart oppretta i 1805, då Aurdal prestegjeld vart delt i Nord- og Sør-Aurdal. Då Noreg i 1837 vart delt inn i kommunar, vart grensene for prestegjeld og kommune som regel identiske, og slik gjekk det også for dei to gjelda i Aurdal i Valdres.
I 1894 vart Etnedal oppretta som prestegjeld og kommune ved frådeling av Bruflat sokn frå Sør-Aurdal og Nord-Etnedal sokn frå Nord-Aurdal. Grensene har vore uendra sidan då.
Språk
Frå gammalt av går det ei tydeleg språkgrense mellom dei nordlege og sørlege bygdene i Sør-Aurdal: I Bagn og Reinli talar ein valdresmål, og i kyrkja og skulen er målforma nynorsk. I Hedalen og Begnadalen, derimot, snakkar ein ringeriksmål, og der blir bokmål brukt i kyrkja og skulen.
2009
2009 (romartal MMIX) er eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen.
Altocumulus makrellsky
Altocumulus makrellskyer eller berre makrellskyer er ein variasjon av altocumulusskyer og har fått namnet sitt fordi dei ser ut som skinnet på ein makrellfisk. Som med altocumulusskyer blir makrellskyene danna ved at store, fuktige luftmassar, som regel i samband med ein front, blir heva og kondenserer. I tillegg er det instabilitet som lagar dei små skydottane som skylaget består av. Den eksakte forklaringa på kvifor skyene får dette mønsteret har aldri blitt fullt ut forstått, men ein trur at det eksisterer eit vindskjer (endring med høgda av farten eller retninga til luftstraumen i skya) i skya, liknande det som fører til altocumulus undulatus. I dette tilfellet fører vindskjeret til eit innvikla bølgjemønster som dannar ein mykje finare struktur enn for undulatusskyer.
Sidan skyene som regel oppstår føre ein front blir makrellskyer i gamle vêrteikn rekna for å vere eit teikn på at vêret blir dårlegare.
Ober Gabelhorn
Ober Gabelhorn er eit 4 063 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet ligg i fjellrekka mellom småbyane Zermatt og Zinal.
Geografi
Ober Gabelhorn ligg for sørenden av Zinal-dalen (del av Val d'Anniviers). Det reiser seg, saman med Dent Blanche i vest og Zinalrothorn i nord, over Zinalbreen. På sørsida av fjellet ligg Zmuttgletscher i Zmutt-dalen og som strekker seg til vest for Zermatt.
Ober Gabelhorn har, til liks med nærliggjande Matterhorn, form som ei pyramide, men i ein mindre skala. Berre den slette nordveggen er heildekt med is- og snøbrear. Dei andre fjellsidene er for det meste isfrie bergsider. Sørvestegga vert kalla for Arbengrat, medan nordnordvest-egga heiter Arête du Coeur. Søraustegga med utsyn ned i skaret Ober Gabeljoch (3 597 m) heiter Gabelhorngrat. Wellenkuppe er ein topp på nordaustegga med låg primærfaktor; denne vert vanlegvis klatra som del av normalruta til Ober Gabelhorn.
Klatresoge
Britane Adolphus Moore og Horace Walker saman med fjellføraren Jakob Anderegg stod 6. juli 1865 som dei fyrste på toppen. Turen gjekk opp austsida av fjellet.
Dagen etter fyrstebestiginga stod tre andre klatrarar; Francis Douglas, Peter Taugwalder og Joseph Vianin, på toppen av Ober Gabelhorn. Desse kom som dei fyrste opp langs nordnordvest-egga. Dei var ikkje kjende med at folk allereie hadde vore på fjelltoppen.
Douglas og Taugwalder hadde allereie fleire gonger prøvd å kome til topps, før dei lukkast 7. juli 1865. P. Inäbnit fylgde dei på deira fyrste forsøk langs søraustegga. Den gongen snudde dei ved fjellfoten grunna tidsnaud. På det andre forsøket nådde dei Wellenkuppe (3 900 m) på nordaustegga (dagens normalrute), men rekna egga vidare til topps som for vanskeleg. Fyrst på det tredje forsøket lukkast dei. Dei var forbløffa over å sjå fotavtrykk i austsida (Moore, Walker og Anderegg sine daggamle), men var letta over at ingen synlege spor var å sjå på fjelltoppen. På toppen sette dei seg ned for å ete. Brått løyste eit snøskred seg ut og heile toppen syntest skli vekk unna dei. Douglas og Taugwalder vart ført med skredet. Dei var framleis knytt til klatretauet. Vianin, som stod litt nedom dei to, klarte i ei snuing å beleggje tauet. Tauet rauk ikkje, så dei to vart berga. Douglas returnerte til Zermatt. Ei veke seinare omkom han under fyrstebestiginga av Matterhorn.
Arbengrat vart klatra fyrste gongen i 1874 av H.S. Hoare, E. Hulton, J. von Bergen, P. Rubi og J. Moser. Ruta til Gabelhorngrat vart opna tre år seinare av J. Walker Hartley, W.E. Davidson, P. Rubi og Johann Jaun.
Nordveggen vart klatra fyrste gongen 30. juli 1930 av H. Kiener og R. Schwarzgruber. Dei starta frå Zermatt ved midnatt og føretok ei direkte 2000-meters oppstiging til fjellskaret Triftjoch. Foten av nordveggen nådde dei etter å ha traversert bresprekkene på Ober Gabelhorngletscher, og dei lukkast i å klive veggen. Fyrst 21 år seinare vart ruta klatra på nytt.
Europaveg 39 i Noreg
Europaveg 39 i Noreg (E39, òg kalla Kyststamvegen) er ein norsk stamveg som går mellom Trondheim og Kristiansand. Vegen er del av europaveg 39.
Vegen startar i nord ved Klettkrysset der han møter europaveg 6, frå Klett går han vestover gjennom Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane, Hordaland og Rogaland til han endar i Kristiansand. Europaveg 39 har åtte ferjeoverfartar i Noreg.
Heile traseen er som følgjer: Klett - Orkanger - Vinjeøra - Liabø - Halsa Kanestraum - Krifast - Batnfjordsøra - Molde  Vestnes - Sjøholt - Spjelkavik (Ålesund) - Solavågen  Festøya - Ørsta - Volda  Folkestad - Nordfjordeid - Anda  Lote - Sandane - Førde - Lavik  Ytre Oppedal - Instefjord - Knarvik - Bergen - Os - Halhjem  Sandvikvåg - Stord - Leirvik - Sveio - Aksdal - Bokn - Arsvågen  Mortavika - Rennesøy - Randaberg - Stavanger - Sandnes - Vikeså - Helleland - Flekkefjord - Lyngdal - Mandal - Kristiansand.
Historikk
Strekninga Trondheim – Ålesund – Bergen – Stavanger – Kristiansand vart skilta E39 i 2000. Strekninga Kristiansund – Ålesund – Bergen – Stavanger var før riksveg 1 og strekninga Stavanger – Kristiansand var E18. Før 1992 var strekninga Ålesund – Bergen – Stavanger skilta riksveg 14.
I 2001 vart Trekantsambandet i Hordaland opna. Det består av ein undersjøisk tunnel og to hengebruer som knyt Bømlo og Stord med fastlandet i Sveio.
I 2006 opna ny veg Flekkefjord-Lyngdal, 10 km kortare enn før.
Prosjekt under planlegging
54,7 km av består av motorvegar og motortrafikkvegar, men talet vil meir enn doble seg dei neste ti åra.
Steinestøvegen
Åsanevegen
Fjøsangervegen
Osvegen
Byvegen
Randabergvegen Ytre Ringveg Vest Henrik Ibsens gate Ullandhaugvegen Motorvegen
Utan namn
Noregsmeisterskap
Noregsmeisterskap (NM) er ulike former for arrangement som kårar den beste prestasjonen i Noreg. Vinnaren blir tildelt tittelen «noregsmeister», eller «norsk meister». Eit slikt arrangent kan også bli kalla «nasjonalt meisterskap». Meisterskapa er for deltakarar frå heile Noreg, som då konkurrerer i ei bestemt aktivitet, øving eller sport. Det kan vere individuelle meisterskap, men også meisterskap for lag, klubbar, bedrifter eller organisasjonar. Eit noregsmeisterskap kan også vere ope, det vil seie at også utlendingar kan delta.
Stefan-Boltzmann-lova
Stefan–Boltzmann-lova, òg kalla Stefanlova, seier at den totale energien som vert strålt ut frå ein svartlekam per areal, j*, er direkte proporsjonal til fjerdepotensen av den termodynamiske temperaturen T (òg kalla absolutt temperatur) til svartlekamen:
Eit meir generelt tilfelle er ein grå lekam, ein som ikkje fullstendig absorberer eller emitterer heile strålingsfluksen. I staden for vert det stråla ut delar av fluksen, styrt av emissiviteten, \varepsilon:
Irradiansen j* har dimensjonane til energifluksen (energi per tid per areal) og SI-einingane er joule per sekund per kvadratmeter, eller watt per kvadratmeter. SI-eininga for absolutt temperatur T er kelvin. \varepsilon er emissiviteten til ein grå lekam. Om han er ein perfekt svart lekam er. I eit meir generelt (og realistisk) tilfelle, er emissiviteten avhengig av bølgjelengda,, til strålinga.
For å finne den totale absolutte effekten til energien strålt ut frå ein lekam, må ein ta omsyn til overflatearealet, A (i m²):
Proporsjonalitetskonstanten σ er Stefan–Boltzmann-konstanten og er ikkje-universell på den måten at han er utleidd frå andre konstantar. Verdien til konstanten er