cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Donausletta
Donau dannar her eit unikt kontinentalt deltasystem av meanderar og gamle elvefar. Området mellom ein av desse greinene, Vesle Donau, og Donau heiter Žitný ostrov, den største elveøya i Europa. Žitný ostrov er eit myrlendt område med mange naturlege og kunstige innsjøar. Dreneringa av området vart bevisst endra då Gabčíkovo-demninga vart bygd i Donau. Žitný ostrov har vore eit verna område sidan 1978.
Området har mange lysningar i skogen, vatn og myrplanter og dyreliv. Det finst eit stor underjordisk vassreservoar, og dei på Žitný ostrov er av dei største i Sentral-Europa. Varme kjelder finst i Komárno, Štúrovo og Patince.
Området har det varmaste og tørraste klimaet i Slovakia. Dette og den frodige jorda gjer området til eit ideelt jordbruksområde. Kveite, sukker, raudbete, sukkermais, grønsaker og tobakk vert dyrka her. Dyrking av frukt og vindruer er òg viktig.
Dei viktigaste byane i området er den slovakiske hovudstaden Bratislava (Donausletta startar nedanfor Bratislava slott sentralt i Bratislava), Galanta, Sereď, Dunajská Streda, Komárno og Nové Zámky.
Det finst mange små verneområde på Donausletta, som Ostov Kopáš i Bratislava eller Vlčianske mŕtve rameno, Čičovské mŕtve rameno. Verna myrområde som det unike Šúrområdet i Svätý Jur. Zlatná na Ostrove er habitat for stortrapper.
Området vert òg nytta som rekreasjonsområde om sommaren med innsjøar som Zlaté piesky i Bratislava og Slnečné jazerá i Senec, eller dei varme kjeldene i Dunajská Streda, Veľký Meder og Diakovce.
Anne Frank
Annelies Marie Frank, kjent som Anne Frank var ei tysk-jødisk jente som er blitt verdskjent for dagboka ho skreiv medan ho og familien låg i dekning for nazistane under andre verdskrigen.
Frank-familien gjekk i dekning i Amsterdam i 1942. Den 4. august 1944 blei ho og dei andre i dekning arrestert av Gestapo og ført vekk. Anne Frank døydde av tyfus i konsentrasjonsleiren Bergen-Belsen. Einaste som overlevde krigen, var faren Otto Frank.
Franskmenn
Franskmennene bur hovudsakleg i Frankrike, men det finst også mange franskætta i til dømes USA, Canada og Nord-Afrika.
Ann Kristin Flatland
Ann Kristin Flatland er ein norsk skiskyttar frå Oslo som representerer Vik Idrettslag.
Ann Kristin Flatland debuterte i verdscupen i 2003 i finske Kontiolax, der ho kom på 56. plass på sprinten. Alt i den andre konkurransehelga av sesongen, i Hochfilzen, debuterte Flatland på det norske stafettlaget som gjekk i mål på ein femte plass. Hennar beste individuelle plassering i verdscupen per 2010 er to tredjeplasser frå sprinten i Oberhof og frå jaktstarten i Anterselva i sesongen 2009/10.
Ho representerte Noreg under VM 2005 i Hochfilzen, og oppnådde en 22. plass på sprinten og 37. plass i jaktstarten. Under VM i Anterselva 2007 tok ho ein femteplass på sprinten. Under vinter-OL 2010 representerer ho igjen Noreg.
Svartifoss
Svartifoss er ein foss i Skaftafell nasjonalpark på Island og ein av dei mest populære attraksjonane i parken. Han er omgjeve av svarte lavasøyler, som har gjeve fossen namnet sitt. Dei sekskanta søylene vart forma inn i ein lavastraum som vart avkjølt ekstremt seint, slik at dei vart krystallisert. Liknande lavaformasjonar har ein ved Giant's Causeway i Nord-Irland og på øya Staffa i Skottland.
Fossen fell ned på nokre svært skarpe steinar fordi nye sekskanta søyler bryt av og fell ned raskare enn det fallande vatnet klarer å slite ned dei skarpe kantane.
Desse basaltsøylene har vore til inspirasjon for islandske arkitektar, som Hallgrímskirkja i Reykjavík og Nasjonalteateret.
Halakhá
Mens ein del jødiske og andre israelittiske grupper har hevda at den skriftleg overleverte Toráen er den einaste autoritative kjelda til jødisk lov (slik som sadukkearane og karaittane, og òg samaritanarane), held den største gruppa av jødar, dei rabbanittiske jødane, på trua om at det òg finst ein autoritativ munnleg lov. Desse munnlege tradisjonane vart traderte av farisearane under tida at det andre Tempelet stod og vart seinare skrivne ned i Misjná og kommentert, kritisert og utvida av seinare generasjonar av jødiske lærde.
Rabbanittisk jødedom har alltid halde på at bøkene i Tanákh &mdash' òg kalla «den skriftlege Toráen» — alltid har vorte tradert saman med «den munnlege Toráen». I forsvar for denne tolkinga peikar tradisjonelle rabbanittiske jødar gjerne på at det i sjølve toráteksten er mange udefinerte ord og mange nemnde prosedyrar som ikkje har forklåring eller framgangsmåte i grunnteksten. Dette, argumenterer dei, tyder at lesaren er venta å kjenne desse detaljane frå den andre, munnlege versjonen. Denne parallelle tradisjonen var opphavleg berre munnleg tradert og kom dermed til å bli kjend som «den munnlege Toráen».
Ved rebbí Jehudá hannassí (kring 200 evt.) si tid, etter Jerusalems øydelegging, vart mykje av dette materialet skrive ned og redigert saman i det som kom til å bli kjent som Misjná. Over dei neste fire århundra kom denne nedskrivne lovkoden til å bli diskutert, debattert og kommentert i båe hovudsentera for jødedommen på den tida — Israel og Babylon (det noverande Irak), og kommentarane til Misjná frå desse to samfunna kom til å bli redigerte saman i kvar si skriftsamling — Talmúd jerusjalmí og Talmúd bablí. Desse att har vorte utlagt med kommentarar frå mange torálærde gjennom århundra.
Rabbinsk halakhá, eller det tradisjonelle rammeverket for rabbanittisk-jødisk liv, er altså basert på ein kombinasjon av studium av den skriftlege Toráen på den eine sida og den munnlege Toráen, det vil seie Misjná, halakhisk medrásj og Talmúd med sine kommentarar, på den andre. Halakháen har utvikla seg sakte, gjennom eit presedensbasert system. Litteraturen av spørsmål til torálærde og dei nøye overveide svara deira blir kalla responsa (på hebraisk שְׁאֵלוֹת וּתְשׁוּבוֹת [šə’ēlōt utšūḇót]). Over tid, etter som praksisane utvikla seg, vart nye kodifiseringar av jødisk lov som baserte seg m.a. på desse responsaa nedskrivne. Slike kodifiseringar inkluderer Misjné Torá, Arba‘á turím (Tur) og Sjulḥán ‘arúkh. Den sistnemnde blir rekna som den viktigaste i tradisjonell europeisk jødedom og blir sett på som autoritativ for det meste av tradisjonell askenasisk og sefardisk tradisjonell og ortodoks praksis fram til våre dagar.
Skorpionfluger
Skorpionfluger (Mecoptera) er ei gruppe insekt med rundt 550 beskrivne artar på verdsbasis. Gruppa er tenkt som viktig i insekta si evolusjonshistorie; mellom anna tenkjer ein seg at tovenger, sommarfuglar og vårfluger stammar frå forfedrar innanfor eller i nær slekt med gruppa. Fem av artane er funne i Noreg.
Kjenneteikn
Det fremste kjenneteiknet til skorpionflugene er munndelane, som er omdanna til ein uledda snabel som peikar ned frå hovudet. Dei har òg eit sett reduserte bitande munndelar. Antennene er særs lange, ofte rundt halve kroppslengda, og består av mange ledd.
Fugløyfjorden i Karlsøy
Fugløyfjorden eller Fugløysveet er ein fjord ytst i havgapet i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark. Fjorden ligg på vestsida av Nord-Fugløya og nordaust for Vanna, og strekkjer seg 17 km søraustover til Fugløysundet.
Skorpionfluger
Kjenneteikn
Desse insekta har to par med venger som vert heldt horisontalt frå sidene av kroppen i kvilestilling. Dei er smale og membranøse (gjennomsiktige), og ser ganske like ut. Dei to siste brystsegmenta og det første bakkroppssegmentet er samanvaksne. Beina er lange. Ein skil kjønna frå kvarandre på at hoene har to parvise haletrådar og hannane har komplekse og tydelege kjønnsdelar som sit lengst bak på bakkroppen og kan likna ein skorpionhale.
Larvane til somme skorpionfluger skil seg ut frå andre holometabole insektlarvar gjennom å ha fasettaugo.
Kými-Alivéri
Kými-Alivéri (gresk Κύμη-Αλιβέρι) er ein kommune i periferieininga Évvia i periferien Sentral-Hellas i Hellas. Kými-Alivéri ligg aust for Khalkída. I nord og aust ligg Egearhavet, i sørvest Sør-Évvia-bukta.
Fugløyfjorden i Karlsøy
Fjorden har innløp i nord mellom Store Grimsholmen i vest og Fugløykalven fyr i aust. I vest går Skipsfjorden sørover på Vanna. Ei anna øy på nordsida av Vanna er Store Skogøya.
Kými-Alivéri
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Ålesund-raset
Ålesund-raset var eit ras som skjedde i 03.30-tida onsdag morgon 26. mars 2008. Ein fjellvegg bak ei bustadblokk i Fjelltunvegen 31 i Ålesund rasa ut, og inn i bustadblokka framfor. Heile konstruksjonen blei dytta nokre meter fram og dei to nedste etasjane rasa saman. Hendinga vart følgd av brann og fleire mindre ras. Fem personar som var i bygningen mista livet i raset.
Fossar på Island
Island er eit land med mange fossar. Det litle landet har eit klima med mykje regn eller snø i tillegg til mange isbrear som smeltar om sommaren og gjev vatn til dei mange elvane.
Badekar
Eit badekar er ein møbel som kan fyllast med vatn slik at ein kan senka seg ned i det for å vaska seg eller slappa av.
Fast monterte badekar har ofte ein eigen kran for tilførsel av vatn. Kranen er festa på badekaret, eller på veggen over karet. I botnen av karet er det ei opning, ein sluk, der det skitne vatnet kan renna ut etter bruk.
Eit boblebadekar er eit badekar med eit system som pressar luft inn under vassflata og gjer at det kjem bobler. Dette vert brukt av folk som likar kjensla av bobler langs kroppen medan dei badar. Det finst òg badekar med massasjesystem.
Guadalajara i Spania
Guadalajara er ein by og ein kommune i den autonome regionen Castilla-La Mancha i Spania og naturregionen La Alcarria. Han er hovudstaden i provinsen Guadalajara. Byen ligg om lag 60 km nordaust for Madrid ved elva Henares og har kring 85 000 innbyggjarar.
Historie
Han var ein romersk by kalla Arriaca' og vart kanskje grunnlagd av ein førromersk kultur, men ein har ikkje funne arkeologiske spor som støttar dette. Byen vart innlemma, som Caracca,, i den romerske provinsen Hispania Tarraconensis. Byen låg langs vegen frå Emerita (dagens Mérida) til Caesaraugusta (dagens Zaragoza), nordaust for Complutum (dagens Alcalá de Henares).
Guadalajara vart grunnlagd på ny av maurarar på 700-talet. Dei kalla han Wadi-al-Hajara (وادي الحجارة), som tyder «Steindalen». Muslimane bygde mange monument i byen, som den mauriske brua over Henares, ruinane av den gamle alcazaren (arabisk for «borg») og den tidlegare St. Maria-kyrkja, som då var ein moske.
I 1085 vart Guadalajara erobra av dei kristne styrkane til Alfonso VI (konge av Leon og Castilla). Krønikene fortel at dei kristne armeane vart leia av Alvar Fanez de Minaya, ein av løytnantane til El Cid. Frå 1085 og fram til slaget ved Las Navas de Tolosa i 1212, leid byen under krigane mot almoravidane og almohadane. Trass i krigane kunne den nye kristne folkesetnaden bygge opp att byen på grunn av folk som kom frå nord (Castilla, Baskarland og Navarra). Alfonso X av Castilla verna byen og gjorde at byen blømde.
På 1300-talet var Mendoza-familien domienrande i Guadalajara og i 1460 fekk han byrettar av Henrik IV. I denne perioden gav Mendoza-familien ordre om å byggje El Palacio del Infantado som hovudresidensen deira. Han stod ferdig tidleg i 1480-åra og vert av mange rekna som det eldste gjenverande byggverket i renessansestil utanfor Italia. Under den spanske arvefølgjekrigen vart Guadalajara plyndra.
På 1800-talet vart byen øydelagd under den spanske sjølvstendekrigen (1808-1814) og han vart vidare sett tilbake då Real Fábrica de Paños vart stengd i 1822. I 1808 vart Guadalajara erobra av den franske hæren under General Hugo og byen vart øydelagd.
I 1840 vart Guadalajara provinshovudstad i provinsen med same namn. Eit militærakademi vart grunnlagd i byen og byen utvikla seg sakte på andre halvdel av 1800-talet og på starten av 1900-talet.
Etter den spanske borgarkrigen (1936-1939), som òg råka byen hardt, vart Guadalajara i 1959 ein del av utviklingsplanane som gjorde han til ein industriby. Guadalajara har sidan den gong vokse kraftig.
Songhairiket
Songhai- eller Songhayriket var eit stort vestafrikansk handelsrike på 1400- og 1500-talet, grunnlagd av muslimske songhaiar. Riket dekte store delar av område rundt Nigerelva med tyngdepunkt ved den store bøyen i elva som ligg i dagens Niger og Burkina Faso, nådde også Atlanterhavet og dekte delar av det moderne Mali. Songhai erstatta i stor grad det tidlegare Maliriket.
Riket blei danna rundt elvebyen Gao, der songhaiane skal ha busett seg rundt 800. Byen blei først gjort til hovudstad ved byrjinga av 1000-talet, under herskaren Kossoi.
Under krigarkongen Sonni Ali på 1400-talet nådde Songhairiket si største utstrekking. Ali nedkjempa mossiar, tuaregar, dogonar og fulaniar som blei sett på som trugsmål mot riket, og utførte ei rekkje erobringar over det sviktande Maliriket. Under han fekk Songhairiket den største utstrekkinga noko afrikansk rike har hatt. Medan Sonni Ali er blitt skildra som ein tyrann på grunn av brutal framferd då han tok Timbuktu, er han òg kjend for å ha harmonisert dei muslimske interessene til bybuarane i riket med dei tradisjonelle afrikanske religionane på landsbygda.
Sonen Sonni Baru, som derimot tok parti med landsbybuarane, blei avsett av Mohamma Ture, kjend som Askia ('tronrøvar'). Askia Mohammad sameinte riket politisk. Han innførte eit velorganisert byråkrati, bygde skular og moskear og inviterte lærde og diktarar frå heile den muslimske verda til hoffet sitt. Men også han førte fleire hærtog mot tilgrensande folk.
Riket fall då viktige delar av det blei erobra av Marokko frå midten av 1500-talet. Ved hjelp av skytevåpen kunne dei marokkanske styrkane ta Tondibi, Timbuktu og Gao. Geriljakriging frå landsbysonghaiane si side lukkast ikkje i å ta tilbake byane, som blei verande under marokkansk styre til dei braut ut i fleire mindre kongedøme.
Indarar
Indarar er folk frå India, verdas nest mest folkerike nasjon med 17,5 % av innbyggjarane i verda. Ordet «indisk» viser til ein nasjonalitet, men ikkje ein etnisitet eller eit språk. Indarar høyrer til mange folkegrupper som snakkar ulike språk, til dømes indoariske eller dravidiske språk.
Swing
Swing har fleire tydingar:
Polakkar
Polakkar er ei vestslavisk folkegruppe i Sentral-Europa knytte til Polen og språket polsk. Det polske ordet for polakkar er Polacy, eintalsformene er Polak for hannkjønn og Polka for hokjønn.
Den polske grunnlova definerer alle polske statsborgarar som medlemmer av den polske nasjonen. Elles omfattar dei sju historiske regionane Stor-Polen, Vesle-Polen, Masovia, Pommern, Ermland og Schlesien tradisjonelle polske område. Den første polske statsdanninga fann stad under Piast-dynastiet, som oppretta det første kongeriket Polen i 1025.
Flesteparten av polakkane er katolikkar. I følgje CIA World Factbook tilhøyrer 89,8 % av polske statsborgarar den katolske kyrkja og rundt 75 % av dei er aktivt kristne. 1,3 % er ortodokse og 0,3 % er protestantar. Før andre verdskrigen hadde Polen den største konsentrasjonen av jødar i Europa, og dei utgjorde rundt 10 % av folketalet. Holocaust og seinare pogromar førte til at jødane nesten forsvann frå landet.
Den polske diasporaen er stor, ettersom polakkar har busett seg i land som USA, Brasil og Israel (polske jødar). Mange er arbeidsinnvandrarar i andre EU- og EØS-land i kortare eller lengre periodar. Polakkar har til dømes vore den største ikkje-nordiske innvandrargruppa i Noreg i tida 1990-2010.
Det austslovakiske låglandet
Det austslovakiske låglandet (slovakisk Východoslovenská nížina) er ein del av Den ungarske sletta (slovakisk Veľká dunajská kotlina) i Slovakia.
Den tektoniske lågare delen er 94-100 meter over havet og er fylt av tjukke lag frå neogen.
Låglandet består av to område:
FC Porto
Futebol Clube do Porto, til dagleg kjend som FC Porto, Porto eller FCP, er eit idrettslag i Porto i Portugal. Laget, som vart stifta 28. september 1893, er særleg kjend som fotballklubb. FC Porto er ein av dei tre storklubbane (Três Grandes) i Portugal.
FC Porto nådde i 1984 finalen i Cupvinnarcupen, der det vart tap 1-2 mot Juventus. Sidan har klubben spela seg fram til finalane i fleire store europeiske fotballturneringar, og vunne dei alle. I 1987 vart det siger i Europacupen, i 2003 i UEFA-cupen, i 2004 i Meisterligaen og i 2011 i Europaligaen.
Brian Laudrup
Brian Laudrup er ein dansk, tidlegare fotballspelar, fødd i Wien. Han er son til Finn Laudrup og yngre bror til Michael Laudrup. Laudrup var med på Danmarks fotballandslag som i 1992 vann europameisterskapen.
Klubbspel
Laudrup debuterte i 1986 med Brøndby IF. Med klubben vart han danske seriemeister 1987 og 1988 og cupvinnar 1989. I 1989 flytta han til Tyskland og spelte ein sesong i bundesligaklubben Bayer Ürdingen. Sommaren 1990 gjekk han over til FC Bayern München, der han dei neste sesongane skåra 11 gongar på 53 seriekampar. Laudrup flytta i 1992 til den italienske førstedivisjonsklubben Fiorentina og eit år seinare til AC Milan, der han hadde lite suksess.
FC Porto
FC Porto var med å grunnleggje Primeira Liga i 1933, og har aldri rykt ned frå toppdivisjonen i portugisisk fotball.
Brian Laudrup
Klubbspel
Før 1994/95-sesongen flytta han vidare til den skotske toppdivisjonsklubben Glasgow Rangers. Rangers vart seriemeister både 1995, 1996 og 1997, i 1996 vart klubben også cupvinnar.
Landslagsspel
Laudrup spelte 82 landskampar frå debuten i november 1987 til han spelte sin siste kamp i den landslagsstrøya, då Danmark i kvartfinalen under verdsmeisterskapen i fotball 1998 vart slått ut av Brasil med resultatet 2-3. I 1992 var han ein sentral spelar då Danmark vann 2-0 over Tyskland i EM-finalen i fotball 1992. Han skåra 21 landslagsmål.
Den austslovakiske sletta
Den austslovakiske sletta (slovakisk Východoslovenská rovina) er den lågare, flate delen av Det austslovakiske låglandet.
Ciudad Real
Ciudad Real (spansk for «Kongebyen») er ein by i Castilla-La Mancha i Spania med om lag 70 000 innbyggjarar. Han er provinshovudstad i provinsen Ciudad Real. Byen ligg langs høgsnøggleiksbanen AVE, som går til Madrid. Han har derfor byrja å vokse raskt som ein forstad til hovudstaden.
Historie
Byen vart grunnlagd av Alfonso X i 1255 for å kjempe mot militærordenen Calatrava. I mellomalderen verna fire kilometer bymurar med 130 tårn folkesetnaden som bestod av kristne, maurarar og jødar.
Den austslovakiske sletta
Sletta er vidare delt inn i områda:
Ciudad Real
Historie
Etter samlinga av dei iberiske kongedøma under dei katolske monarkane, vart Ciudad Real hovudstad for provinsen La Mancha på 1600-talet. Dette førte til økonomisk utvikling i byen og fleire viktige bygg.
Den austslovakiske sletta
Sletta er hovudsakleg dekt av løss, elvesediment, løssleire og sand. Fleire vulkanske formasjoner ligg spreidd rundtom på sletta, som Chlmecké kopce eller Tarbucka.
Viktige elvar er Bodrog og sideelvane Ondava, Laborec, Latorica, Uh og Topľa. Eit system av dike og dreneringskanalar er bygd som flaumvern. Her finst òg vasskjelder under jorda. Kald svovelhaldig, surt vatn vert nytta i kurstaden Sobrance.
Jordbruksland dominerer Latoricasletta, der Latorica naturpark ligg. Enger, myrområde, sumpskogar er verna habitat i naturreservata (Latorický luh I og II, Zemplínska jelšina). Sjeldne vass- og myrplanter er òg verna i Tajba-reservatet.
Tapio Wirkkala
Tapio Veli Ilmari Wirkkala, kjend som Tapio Wirkkala, var ein finsk formgjevar og bilethoggar frå Hangö, bror til kunsthandverkaren Tauno Wirkkala, gift med kunsthandverkaren Rut Bryk, far til formgjevaren Sami (Sampsa) Tuomas Wirkkala og kunstnaren Maaria Piritta Wirkkala.
Utdanning
Han var utdanna ved Taideteollinen keskuskoulu/Konstindustriella läroverket i Helsingfors som bilethoggar. Han gjekk ut derfrå i 1936.
Arbeid
Han er aller mest kjend for glasarbeida sine, mest for finske Iittala, men også for Venini i Venezia, Italia.
I 1946 vann han fyrstepremien i ei tevling Iittala hadde lyst ut i dekorativ glasformgjeving. Iittala tilsette han som formgjevar med ei gong, og han skulle fortsetje å arbeide for dei heilt fram til han døydde i 1985. Ei tid var han også kunstnarleg leiar ved Iittala. Han formgav både bruksglas og kunstglas for dei. Av bruksglasseriane hans kan ein nemne Ultima Thule som han laga for flyselskapet Finnair i 1967, men som snart vart sett i vanleg produksjon og som framleis vert laga og seld i store mengder. Andre drikkeglasseriar som framleis er i produksjon hjå Iittala er Tapio og Gaissa.
I 1951 vart han premiert for mellom anna Kantarelli-vasane på Triennalen i Milano. Kantarelliserien vart nærast eit symbol på finsk formgjeving på 1950-talet. I 1951 vart også eit skulpturelt fat i fly-kryssfiner han hadde laga utropt som 'Årets vakraste objekt' (The most beautiful object of the year) av House Beautiful i USA. Saman med Lunningprisen han fekk same år vart dette hans internasjonale gjennombrot. Frå då av og heile livet ut var han eit av dei store internasjonale formgjevarnamna.
Prisar og utmerkingar
eit utval
Ullsfjorden
Ullsfjorden er namnet på to fjordar i Noreg:
Karl Alexander Müller
Karl Alexander Müller var ein sveitsisk fysikar. Müller mottok Nobelprisen i fysikk i 1987, saman med Johannes Georg Bednorz, «for oppdaginga deira av eit superleiande oksid i keramisk materiale».
Müller vart utdanna frå Eidgenössische Technische Hochschule Zürich, og var lektor ved Universität Zurich fram til han i 1963 vart tilsett ved IBMs forskingssenter i Rüschlikon. Her jobba han fram til han gjekk av med pensjon, og dreiv spesielt med låge temperaturar, mellom anna varmeleiingseigenskane til oksidsambindingar.
Seth Wescott
Seth Wescott er ein snøbrettkøyrar frå Nord-Carolina i USA. Wescott har delteke i to vinter-OL, i 2006 og 2010, og har ein olympisk gullmedalje frå kvar av dei i snowboardcross.
PLS
Programmerbare logiske styringar (PLSar) er digitale styreeiningar, små datamaskinar som vert brukte i industrien til å automatisera oppgåver innan produksjon, drift og vedlikehald. PLSar er utstyrte med mange inn- og utgangar. Ein PLS må vera robust nok til å fungera i eit industrimiljø og lett å kopla opp. I/O-terminalane er difor ofte grovt dimensjonerte. Kjernen i ein PLS er som oftast ein mikrokontroller.
Dei fyrste PLSane kunne gjera om lag dei same oppgåvene som nokre få relé, medan ein moderne PLS kan erstatta hundrevis eller tusenvis av relé, og sparar difor mykje plass og kostnadar. Det arbeider dessutan fleire tusen gongar snøggre enn relestyringar.
Inngangane til ein PLS vert kopla direkte til ein eller annan type gjevar, brytar e.l. Utgangen vert kopla til eit pådragsorgan eller ein aktuator av eitt eller anna slag. Alle hjelpesignal, teljarar, forriglingar osb. er digitale signal inni PLSen. Inngangane og utgangane til PLSen kan vera både digitale og analoge signal.
Lady's Rock
Soge
Lady's Rock har fått namnet sitt frå Lady Catherine Campbell, syster til jarlen av Argyll, som var gift med Leachlean Cattanach, leiaren av klanen Maclean. Ein gong rundt 1500-talet skal han av uklare grunnar ha ønskt å kvitta seg med kona si. Han rodde ho ut til skjeret ei natt ved lågvatn, og etterlét ho der for å døy. Dagen etter såg han mot øya frå Duart Castle og såg ikkje teikn til liv. Han sendte derfor melding til jarlen ved Inveraray Castle om at syster hans var forsvunne på sjøen.
Då Leachlean neste gong kom til Inveraray for å møta jarlen av Argyll, sat Lady Catherine og venta på han. Ho hadde vorte redda frå skjeret same kvelden av ein fiskarbåt. Det vart ikkje sagt eit ord om hendinga under vitjinga. Jarlen hindra nokre av klansmennene sine frå å leggja hand på Leachlan, og han fekk lov å reisa heim. Nokre år seinare skal han ha vorten myrda i senga si i Edinburgh av Sir John Campbell av Calder, den andre broren til Lady Catherine.
Hendinga har gjeve opphav til diktet «Glenara» av Thomas Campbell.
Forlis
Skjeret har vore opphav til fleire forlis, som skonnerten «Rhind» i 1851, ketsjen «Celerity» i 1858 og dampskipa «Mountaineer» i 1889 og «Clydesdale» i 1905.
Vietnamesarar
Vietnamesarar (vietnamesisk người Việt eller người Kinh) kan visa til folk med opphav i Vietnam eller den største folkegruppa i landet. Desse etniske vietnamesarane er kjende som kinh for å skilja dei frå andre folkegrupper i Vietnam, og utgjorde 86 % av innbyggjarane i folketeljinga frå 1999. Dei har opphav nord i noverande Vietnam og sørlege Kina. Vietnamesarar er geografisk og språkleg sett hovudsakleg søraustasiatar, men langvarig kinesisk kontakt har gjeve kulturen deira eit meir austasiatisk preg.
Anders Bastiansen
Anders Bastiansen er ein norsk ishockeyspelar frå Oslo. Per 2009 spela han for svenske Färjestads BK. Bastiansen representerte Noreg i VM i ishockey 2006 og VM i ishockey 2009. Han representerte Noreg under Vinter-OL 2010 i Vancouver, Vinter-OL 2014 og Vinter-OL 2018.
Atomkjerne
Ein atomkjerne er den sentrale delen av eit atom. Kjernen består av kjernepartiklar eller nukleon. Det er minst eitt positivt lada proton. I tillegg kan han innehalda nøytron. Diameteren av kjernen er liten i forhold til heile atomet, men massen er konsentrert her.
Talet på proton i kjernen er atomnummeret og avgjer kva grunnstoff det er. Talet på nøytron avgjer kva isotop det er. Stabile isotopar har ofte omtrent like mange proton og nøytron. I tyngre kjernar kan det vera fleire nøytron.
Krefter i atomkjernen
Dei positivt lada protona fråstøyter kvarandre elektromagnetisk. Avstanden mellom kjernepartiklane er liten nok til at den sterke kjernekrafta held dei saman.
Fnugg
Eit fnugg (frå dansk) er ein partikkel av støv eller snø som kan sveva. Ordet vert også nytta i uttrykk og tyder då noko lite eller at noko ikkje finst.
Kabelovergangar til PC-kort vert også omtalt som fnugg eller fnutt.
Kokepunkt
Kokepunktet er temperaturen som får ei væske til å gå over til gass. Kokepunktet er avhengig av dei kjemiske bindingane i stoffet. Enkle molekyl har ofte låge kokepunkt medan mange metall og salt har høge kokepunkt. Hydrogenbindingar kan òg auka kokepunktet, noko som gjer at vatn er ei væske ved romtemperatur.
Trykk og oppløyst stoff er andre ting som kan påverka kokepunktet.
Væske kan òg gå over til gass ved fordamping, men dette skjer ved overflata. Ved koking skjer overgangen overalt i væska.
Richard Gendall
Richard Gendall er ein språkforskar og aktivist for kornisk. Han er grunnleggjaren av «moderne kornisk»/Curnoack Nowedga. Gendall byggjer på dei yngste versjonane av tradisjonell kornisk frå 1800-talet, slik som John og Nicholas Boson. Ein annan variant, gjenskapt av Ken George, byggjer på kjelder frå mellomalderen.
Han er også folkemusikar som har gjeve ut fleire album med Brenda Wootton, og ein kornisk diktar med skaldenamnet «Gelvinak».
Yuki Abe
Yuki Abe er ein japansk fotballspelar som har spelt for Leicester City i engelsk Football League Championship, og for det japanske landslaget.
Abe debuterte som proffspelar for JEF United Ichihara 5. august 1998, 16 år og 333 dagar gammal, og vart dermed den yngste spelaren som til då hadde spelt i J-ligaen. Han vart seinare kaptein for klubben, og leia han til siger i J-ligacupen i 2005 og 2006. 22. januar 2007 gjekk han over til Urawa Red Diamonds for om lag 3 millionar USD, ein rekordstor overgangssum for ein japansk spelar frå ein japansk klubb til ein annan. Med Urawa var han med på å vinna den asiatiske meisterligaen i 2007, då han skåra eit mål i finalen. Abe spelte for Leicester City frå 2010 til 2012, då han gjekk tilbake til Urawa Red Diamonds.
Jevnaker Idrettsforening
Jevnaker Idrettsforening reknar 1. juni 1911 som stiftingsdato, dagen for skipinga av Hadeland Glassverks Turnforening. Det sistnemnde var det eldste av fleire lokale lag som slo seg saman i fleire trinn gjennom 1920-åra.
Yuki Abe
Abe debuterte for Japan sitt A-landslag 29. januar 2005 i ein vennskapskamp mot Kasakhstan. Han skåra det første landslagsmålet sitt 6. september 2006 mot Jemen. Han var ikkje med i Japan sin tropp til fotball-VM i 2006, men vart fast på landslaget etter at den tidlegare klubbtrenarena hans, Ivica Osim, tok over som landslagstrenar etter VM.
Jevnaker Idrettsforening
Fotballl
Laget innvigde i 1934 si fyrste grasbane på Haugerstranda. Både i 1937 og 1949 spelte Jevnaker seg til kvartfinalane i noregsmeisterskapen, der dei vart slått ut av osloklubbane høvesvis Lyn og Vålerengen IF.
Jevnaker deltok på nivå to i det norske seriesystemet i åra 1994-1996. Omlegging av seriesystemet frå to til ei divisjonsavdeling gjorde at sjuandeplassen i 1996 føede til nedrykk.
I 2015 spelte Jevnaker på nivå fire i norsk fotball. Den tidlegare landslagsspelaren Erik Hagen er tilbake på laget frå ein rundtur som omfatta spel for mellom andre Vålerenga IF og Zenit St. Petersburg i Russland.
Skeiser
Den seinare olympiameisteren Ivar Ballangrud var medlem av Jevnaker IF til 1924. På 1950-talet var Sverre Haugli ein av dei beste skeiserennarane i Noreg, og barnebarnet Maren Haugli vart norsk allroundmeister to gongar på 2000-talet.
Bratislavský lesný park
Bratislavský lesný park eller Bratislava skogspark er ein «skogspark» (i røynda ein skog) i Bratislava i Slovakia, ved foten av Dei vesle Karpatane. Parken vert styrt av Bratislava Byskogar, ein ideell organisasjon.
Parken dekkjer eit område på 27,3 km² og 96 % av parken er dekt av skog. I parken finst naturleg plante- og dyreliv som snok, steinkreps, grevling, raudrev, mufflon, naverlønn og hyllebær. Elva Vydrica spring ut frå parken.
Silke
Silke er ein naturleg proteinfiber som kjem frå kokongen til silkeormen, ein sommarfugl som lever på morbærblad. Fiberen blir brukt til å laga tynn, skinande tråd og klede. Materialet er luksuriøst og har i lang tid vore ei ettertrakta handelsvare.
Historie
Framstillinga av silke blei utvikla i Kina, kanskje så tidleg som 6000 f.Kr og heilt sikkert 3000 f.Kr. Soger fortel at keisarinna Xi Ling Shi gjorde oppdaginga, noko som kan vera ein forklaringshistorie på at det opphavleg var keisaren som bar silkeklede. Med tida spreidde bruken seg til andre samfunnslag i Kina og til andre delar av Asia. Handel med det ettertrakta stoffet gjekk føre seg langs Silkevegen, ei rekke karavanerute mellom Kina, India, Midtausten og Europa.
Kina heldt lenge framstillingsmåten løynd, men rundt 300 f.Kr. kom kunna til Korea, og rundt 550 klarte kristne munkar å smugla levande pupper til Byzantium. Her sette ein straks i gang silkeproduksjon, men stadig som eit statsmonopol. I løpet av mellomalderen spreidde produksjonen seg til fleire land, og seinare har land som India, Italia og USA produsert mykje silke.
Under andre verdskrigen var det mangel på silke til føremål som framstilling av fallsjermar, og ein leita etter alternativ. Det førte til oppfinninga av erstatningsstoff som nylon.
Framstilling
Vanleg silke blir framstilt av silkeormar som et morbærblad. Dei pupper seg i kokongar som er rundt 4 cm lange, laga av tynn tråd på rundt 1 km. Puppene blir typisk kokte i vatn for å drepa larvane, men ein kan også klippa opp kokongen uten å skada larven og slik få «vegetarisk» silke, noko som gjev kortare trådar. Ein hesper så opp trådane, vanlegvis 10-15 trådar saman. Etter hespinga koker ein av proteinet sericin som klistrar saman trådane.
Villsilke blir laga av andre larvar som lever vilt. Dei et ulike typar mat som kan gjera silken alt frå kvit til mørkegrå, beige eller gul. Ein kan ikkje koka sericinet av denne silken, og tråden blir derfor grovare og meir ujamn enn morbærsilken.
Grønlandshavet
Grønlandshavet er eit havområde i Nordishavet mellom Grønland, Svalbard, Jan Mayen og Island. I mange samanhengar vert Grønlandshavet rekna som ein del av Norskehavet. Det har eit areal på 465 000 km².
Middeldjupet i Grønlandshavet er nær 1 450 m. Det djupaste punktet finn ein i den nordaustlege delen og er på 5 600 m (Molloydjupet).
Mange lågare livsformer i botn av næringskjeda held til i Grønlandshavet. Store virvellause dyr, fiskar (som torsk, sild, uer, kveite og raudspette), fuglar og pattedyr (inkludert selar, kvalar og delfinar) lever alle av dei mindre virvellause dyra og små organismar.
Anders Celsius
Anders Celsius var ein svensk astronom, geodet og geofysikar frå Uppsala, der han i 1730 vart professor i astronomi. Frå 1732 budde Celsius nokre år i Tyskland, Italia og Frankrike. Han var opphavsmann til, og deltakar i, den franske gradmålingsekspedisjon til Lappland, som saman med ein liknande ekspedisjon til Peru fastslo at jorda er flattrykt ved polane.
Jezioro Lidzbarskie
Jezioro Lidzbarskie (tysk Lautenburger See) er ein innsjø i Dei masuriske sjøane i Ermelandskmasuriske voivodskap i Polen. Lidzbark Welski er ein by som ligg der elva Wel renn ut av innsjøen.
Anders Celsius
Han grunnla Uppsala astronomiobservatorium i 1741 og i 1742 føreslo han Celsius-skalaen for temperatur som er kalla opp etter han.
På 1700-talet hadde vitskapsmenn for første gong greidd å laga nøyaktige termometer. Den første i verda som laga eit godt termometer, var Daniel G. Fahrenheit. Men mange, blant dei Celsius, syntest at Fahrenheit-skalaen var for ulogisk. Celsius ville laga ein betre skala for måling av temperatur, og han valde å fastsetja nullpunktet til kokepunktet til vatn under normalt trykk ved havyta. Smeltepunktet for vatn definerte han som 100 °C, og intervallet mellom dei to temperaturane delte han inn i 100 like steg, eller grader.
I 1747 bytte ein om definisjonane, slik at smeltepunktet vart 0 °C og kokepunktet 100 °C, men elles står Celsius sitt arbeid med temperaturskalaen ved lag.
Celsius døydde i Uppsala i 1744, av tuberkulose.
Mike Robertson
Mike Robertson  er ein canadisk snøbrettkøyrar som held til i Edmonton i Alberta. Robertson representerte Canada I Vinter-OL 2010 der han hamna på andreplass i snøowboardcross.
Hauglandsvatnet
Hauglandsvatnet er eit langstrekt vatn i Bergen kommune i Hordaland. Det ligg i Hauglandsdalen i Fana, nordaust for Kalandseidet. Vatnet er nesten 1 km² stort og om lag 4,5 km langt. Breidda er berre vel 250 meter på det breiaste. Vatnet ligg 53 meter over havet.
Det ligg fem øyar i vatnet, mellom anna Holmen og Langøyna. Langøyna er den største av dei, 500 meter lang, men berre 50-70 meter brei. Det går bru over til øya frå fastlandet og det ligg nokre hus her.
Vatnet ligg berre 220 meter nedanfor Fjelltveitvatnet, som er hovudtilsiget. Andre tilsig er Fossbekken, Sagelva og Ljosåi. Mellom Hauglandsvatnet og neste vatn i rekkja, Bahusvatnet, går Straumane, eit kort stykke på om lag 240 meter.
Langs med vatnet ligg gardane Haugland, på begge sider av den nordlege halvdelen, og lenger sør ligg Austevoll og Kaland på vestsida, og Engevik på austsida, samt utmarkene til Indre Hamre, Øvre Sandven, Nedre Sandven og Stigen.
Blatnicadalen
Blatnicadalen (slovakisk Blatnická dolina) er ein karstdal i fjellkjeda Store Fatra i Slovakia. Dalen har tilkomst frå landsbyen Blatnica langs ein grusveg. Det meste av dalen er tett skogkledd med enkelte klippeformasjonar av kalkstein og dolomitt. Den mest kjende delen av dalen er klippevindauge i den nedre delen. Frå botn av dalen kan ein klatre opp til fjella Ostrá og Drieňok.
Dvergmallefamilien
Kjenneteikn
Fiskane i dvergmallefamilien har tjukke, spoleforma kroppar og manglar både skjel og beinplater i huda. Dei har 8 skjeggtråder rundt munnen, fire på kvar side av munnen. Første finnestråle i ryggfinnen og brystfinnen er sagtanna og kraftige, hjå ein del artar sit det òg ei giftkjertel ved basis på dei. Dette gjeld ikkje arten me finn i Noreg. Hjå alle artane i familien vaktar dessutan foreldrefisken rogna si til ho er klekt.
Irene
Irene er eit kvinnenamn som kjem frå gresk Irini (Ειρηνη) som betyr 'fred'. Irene har namnedag den 5. april i Noreg, Sverige, Danmark og Finland etter heilage Irene av Thessaloniki. Eirene var namnet på ei gresk gudinne, personleggjeringa av fred.
Dvergmallefamilien
Kjenneteikn
Dei største artane vert 1,6 meter lange på det lengste, men dvergmallane her til lands vert ikkje meir enn vel 34 cm.
Irene
Andre former av namnet er Airin, Eirin, Iren, Irina, Irini og Irinja. Ira, Ire, Iri, Irja, Irkko, Iru og Reeni er kortformer. Ireneus er eit mannsnamn danna av Irene.
Samdal skole
Samdal skole er ein tidlegare barneskule som låg på Håland i Fana i Bergen kommune i Hordaland.
Puertollano
Puertollano er ein industriby i provinsen Ciudad Real i Castilla-La Mancha i Spania. Han ligg ved snøggleiksbanen AVE mellom Madrid og Sevilla og har kring 50 000 innbyggjarar.
Samdal skole
Skulen hadde klassar frå 1. til 7. trinn og vart bygt i 1972. Arkitekt var Jakob Myklebust. Eit eldre skulehus på staden er frå 1898.
Puertollano
Historie
Arkeologiske funn viser at det har budd folk her sidan førhistorisk tid. Her er òg funne våpen frå bronsealderen og vestgotisk gravplass frå tida etter Romarriket.
Samdal skole
Skulen vart lagt ned hausten 2009 og elevane vart overført til Kaland skole.
Puertollano
Historie
Seinare danna regionen eit ingemannsland mellom det kristne Nord-Spania og det mauriske kalifatet i sør.
Då spanjolane vann slaget ved Las Navas de Tolosa (1212) vart regionen gjenerobra. Styresmaktene oppfordra folk frå Nord-Spania til å busetje seg i dei nyerobra områda. Puertollano (då Puertoplano) vart grunnlagd som ei lita grend kort tid etter. I 1348 herja svartedauden i landsbyen og berre 13 innbyggjarar overlevde.
Puertollano fekk landsbystatus (Villa) på 1500-talet. Han voks sakte som ein liten by og spesialiserte seg på tekstilar og keramikk, fram til 1873 då det vart starta kolgruvedrift i nærleiken og folketalet voks raskt. I 1920 hadde byen fått 20 000 innbyggjarar og fekk bystatus (Ciudad) i 1925.
Melvin Schwartz
Melvin Schwartz var ein amerikansk fysikar. Schwartz mottok Nobelprisen i fysikk i 1988 for metoden med nøytrinostråler og påvisninga av dobbeltstrukturen til leptona gjennom oppdaginga av myonnøytrinoet. Prisen vart delt med Jack Steinberger og Leon M. Lederman
Schwartz voks opp i New York og studerte fysikk ved Columbia University, der han tok doktorgrad i 1958. Han var professor ved Stanford University i perioden 1966–83.
Denne oppdaginga førte til innsikta i at leptona, den familien av partiklar som elektron og nøytrinoar høyrer til, danner «familiar» av partiklar. Dette er no ein del av standardmodellen som skildrar oppbygginga og kategoriseringa av elementærpartiklane.
Lin
Lin (Linum usitatissimum) er ein eittårig planteart i linslekta (Linum). Lin har vore dyrka av menneske i over 10 000 år og brukt til å framstilla tøy og fiber, linolje og til matlaging.
Skildring
Rotnettet er fint forgreina og går djupt. Planten er rik på lange fiber, og frøa har eit lag av slimstoff som gjer dei eigna som eit mildt avføringsmiddel. Planten gjev jordtrøyttleik etter berre eit år. Ved dyrking av lin i stor stil får ein ofte problem med snylteplanten linsilke (Cuscuta epilinum), som utkonkurrerer og skuggar for store areal med lin.
Heimstad
Av dei ville linartane finst det fleire artar på eit område som strekker seg frå Kanariøyane og til Noreg. Vanleg lin stammar frå toårig lin (Linum bienne), som voks i fjellskogar i det noverande Kurdistan, der ulike artar av eik var dominerande, og der forfedrane til kveite, bygg, erter, linser og kikerter voks i skogbotnen.
I Noreg finst berre ein art, Linum usitatissimum.
Historie
Lin blei dyrka eller samla allereie i yngre steinalder, truleg for å bruka frøa. I Egypt nytta ein dei fine fibrane i planten til å laga klede. Det er funne lin i dei aller eldste faraogravene som er over 5 000 år gamle. Det vovne linet som omgjev mumiane har vore av beste kvalitet.
Lin blei dyrka i Noreg i yngre bronsealder, men blei vanlegare utover i eldre jernalder. Lin er omtalt i Edda og er blitt tillagt religiøs tyding knytt til urgamle indoeuropeiske offerskikkar. I Flateyjarbók er Olav den heilage med følgje på besøk på ein gard, og blir presentert for eit heilagt hestelem kalla Volse som er blitt preparert med lauk og linfrø. Formularen lin ok lauk, «lin og lauk», er gammal, og finst mellom anna som inskripsjonen linalaukaR på ein liten beinkniv som er funne i ei kvinnegrav i Fløksand. Både lin og lauk blei oppfatta som sterke fruktbarheitssymbol, kalla for kvinnesæd. «Å gå under linet» tydde å gifta seg. Frøya, den norrøne grødegudinna, hadde tilnamnet Hørn, gudinne for linhausten.
I den tida då ein måtte vera sjølvforsynt var lindyrking vanleg i Noreg og elles nord i Europa. Etter at treskemaskinen for bomull blei oppfunnen i 1792 døydde interessa for lindyrking i stor grad ut ettersom linet i stor grad blei erstatta av amerikansk bomull.
Kárystos
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 12 180 innbyggjarar, medan kommunaleininga Kárystos hadde 6 752 og tettstaden med same namn 5 112 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Månsing
Månsing er eit svensk og norsk løynspråk med hovudsakleg norsk grammatikk og ordtilfang, men òg med vesentlege innslag av lånord frå romani rakripa, rodi, jenisch, samisk og ymse andre språk. Dette løynspråket har tradisjonelt først og fremst vore bruka av sosiale utgrupper, inkludert tiggarar og småkriminelle, i byane i Sverige og på Austlandet. Månsing blir ikkje tradisjonelt rekna som eit eige språk, men heller som sosiolektar av svensk og norsk.
Tony Ramoin
Tony Ramoin er ein fransk snøbrettkøyrar. Han representerte Frankrike under Vinter-OL 2010, der han hamna på ein tredjeplass i snowboardcross.
Ullsfjorden i Troms
Ullsfjorden (kvensk Moskivuono, nordsamisk Moskavuotna ) er ein fjord i Karlsøy, Lyngen og Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 74 km sørover til Sjøvassbotn inst i Sørfjorden i Ullsfjorden.
Fjorden har innløp mellom Karlsøya i vest og Sørklubben i aust. Sør for Karlsøya ligg Reinøya på vestida av fjorden. Her ligg bygda Nordeidet ved fjorden. Sør for Reinøya går Grøtsundet vestover på sørsida av Ringvassøy til Kvaløya. På austsida av den ytre delen ligg dei to fjordarmane Nordlenangen og Sørlenangen.
Sørover frå Grøttsundet ligg bygdene Oldervik på vestsida og Lattervika på austsida. Litt sør for Lattervika ligg bygda Jægervatnet. Ved Breivikeidet på vestsida går det ferje over fjorden til Svensby. Ferjesambandet er ein del av Fylkesveg 91. Like sør for dette ferjesambandet deler fjorden seg i to. Kjosen går søraustover, medan Sørfjorden held fram sørover etter Storstraumen. For fleire detaljar om denne delen av fjorden, sjå desse to fjordane.
Eirin
Eirin er eit kvinnenamn med fleire moglege opphav. Det kan vera ein variant av Irene, som tyder 'fred', danna av det nordiske kvinnenamnet Eir, som også tyder 'fred' eller 'nåde', eller ein variant av Erin som er ei avleiing av irsk Eireann, 'Irland'.
Eirin har namnedag den 5. april i Noreg.
Valdis Zatlers
Valdis Zatlers var president i Latvia frå 2007 til 2011. Han er partilaus. Zatlers vart vald til den hovudsakleg seremonielle stillinga som president av den latviske nasjonalforsamlinga for ein fireårsperiode frå 8. juli 2007.
Valdis Zatlers fullførte medisinsk utdanning ved det medisinske instituttet i Riga i 1979, og jobba etterpå som lege. Frå 1988 til 1989 var han styremedlem i Latvias folkefront (Latvijas Tautas Fronte), som gjekk inn for latvisk sjølvstende frå Sovjetunionen. I dag er Zatlers ikkje med i noko politisk parti, men han var med å skriva under på stiftingsdokumentet til det konservative Folkepartiet (Tautas Partija) då det vart stifta i 1998.
Swing-jazz
Swingjazz eller berre swing, er ein musikksjanger innanfor jazzen som ofte vert framført av band med 10-15 musikarar og ein bandleiar. Swingen utvikla seg i Sambandsstatane på 1930-talet.
Nokre kjende bandleiarar og musikarar innanfor swing-sjangeren:
Swing må ikkje forvekslast med det som ofte blir kalla swingmusikk, som er den musikken det blir dansa swingdans til. Swingdansen oppstod saman med swingjazzen, men blir no for tida dansa til mange typar musikk, mellom anna rock and roll og dansemusikk i danseband-tradisjonen.
Sørfjorden i Ullsfjorden
Sørfjorden (nordsamisk Moskavuotna, vert nytta om heile Ullsfjorden) er den inste delen av Ullsfjorden i Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 28 km sørover til Sjøvassbotn.
Fjorden har innløp mellom grenda Skarmunken i vest og Rorholet i aust ved Storstraumen. Aust for Storstraumen går Kjosen søraustover. Olderbakken og Rydeng er to grender på austsida av fjorden og litt lenger inn ligg Sjursnes på vestsida ved Ullsfjord kyrkje. Frå her og innover er det mange busetnader langs begge sider av fjorden, men berre mindre grender og gardsbruk.
Fv51 og Fv52 går langs vestsida av fjorden, medan Fv293 går langs austsida.
Erik Werenskiold
Erik Theodor Werenskiold var ein norsk kunstmålar og teiknar. Han er best kjend for teikningane til dei norske folkeeventyra og illustrasjonane til Snorres Kongesoger, eit samarbeid som han leidde.
Liv og karriere
Faren var kommandant ved festninga i Kongsvinger, og Erik voks opp der. Han tok til å studere i 1872, men byrja kort tid etter i teikneundervisning hos Julius Middelthun ved Den kongelige norske Tegneskole i Christiania etter råd frå Adolph Tidemand. Han budde i München 1875-79, og i Paris 1881–83.
I 1883 flytta Werenskiold heim til Noreg. Han gjorde fleire bilete av norske bønder og landbrukslandskap, og portrett av kjende personar som Bjørnstjerne Bjørnson og Henrik Ibsen. Han hadde byrja å laga eventyrillustrasjonar allereie medan han var i München. Han illustrerte Norske folke- og huldreeventyr i 1879, og fortsette saman med Theodor Kittelsen med Eventyrbog for Børn i tre band i perioden 1882–1887. Med si særmerkte samansmelting av røyndom og fantasi sette dei ein standard for avbilding av dei norske eventyra. Werenskiold har og illustrert Jonas Lie Familien paa Gilje (1903), og laga veggdekorasjonar med motiv frå eventyret Liti Kjersti til Fridtjof Nansen sin villa Polhøgda på Lysaker. Her utforma han også låsebeslag og anna.
Erik Werenskiold hadde sønene Werner Werenskiold (1883–1961) og Dagfin Werenskiold (1892–1977). Werner vart geolog, medan Dagfin vart målar og bilethoggar.
Werenskiold fekk i 1908 Statens kunstnarløn og vart i 1935 tildelt Storkorset av St. Olavs orden.
Klima i India
Klimaet i India ville ikkje ha vore det same utan monsunen. Etter mange dagar med steikande varme og fukt, vert himmelen brått dekt av mørke skyer, den sørvestlege vinden set inn og etter ei stund byrjar det å regne. Ein kan nesten stille klokka etter kortid monsunen startar. Monsunen kjem alltid omkring den same datoen til eit område, og er aldri meir enn ei veke unna denne datoen. Regnet gjev seg raskt i dei nordvestlege områda mellom midten av september og midten av oktober. I dei sørlege områda held derimot monsunen stand til desember, og då vert den kalla den nordaustlege vintermonsunen.
Det regnar ikkje kontinuerleg under monsunen. Om lag ein gong kvar sommar flyttar monsunregnet seg nordover til foten av Himalaya i ei veke og to, medan resten av landet er tørt. Denne «tørre» monsunperioden oppstår vanlegvis i midten av august. Monsunregnet kjem stort sett i form av byger og bygelinjer, og ein kan ha periodar med sol innimellom. Dette gjer at klimaet er varmt og fuktig, særleg i den sørlege delen. Sør for Himalaya er det nesten aldri kaldt i India. Sjølv New Delhi får sjeldan frost om vinteren. Kuldebølgjer kan likevel oppstå no og då, og kan då krevje mange liv på grunn av dårleg isolerte skur og bygningar og dårlege klede.