cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bjørn Pedersen (1920-2012)
Kommando-operasjonar
Etter ei tid kom Bjørn med i den spesielle gruppa som vart kalla «operasjon Barbara» i regi av Royal Navy, den britiske marinen, og fekk opplæring i bruk av ei helt ny farty-type: einmannsubåten Welman submarine. Det var under denne opplæringa, truleg 9. september 1943, at han vart utsett for eit uhell som nesten kosta han livet. Han låg ved sidan av depotskipet «HMS Titania» og skulle trimme ubåten, då ei plutseleg bylgje fylte cockpiten med sjø og han sokk til botn med Bjørn ombord. Etter nokre dramatiske minutt dukka han opp på overflata, livlaus å sjå til og blødande frå øyrer, nase og munn. Han hadde då vore under vatn i om lag ein halv time og truleg var det bruken av ei primitiv pustemaske, ei «monsen-lunge», som redda livet hans. Takka vere Bjørn sin gode fysikk, og snøgg og fagkunnig handsaming av personell på basen, kunne han etter berre kort tid forlate sykelugaren. Ein engelsk offiser, CDO Cyril Lafferty, som var ombord på det nærliggjande skipet HMS Reclaim, fortalde at Bjørn straks etter kom opp att på dekk og bad om å få ta ut ein annan ubåt for å halde fram med øvinga, og han avslutta slik: «This was typical of those cool-customer Norwegians».
20. november 1943 forlet motortorpedobåtane MTB635 og MTB625 Lunna Voe, Shetland, og om bord var dei fire ubåtane, Welman W45 (pilot: Lt. Carsten Johnsen), W46 (pilot: Lt. Bjørn Pedersen), W47 (pilot: Lt. B. Marris) og W48 (pilot: Lt. J. Holmes). Ubåtane vart sjøsett ved Sollsvika på nordenden av Sotra og skulle trenge inn i inste del av Bergen hamn for å sprengje m.a. den store flytedokken. Under denne aksjonen kom ubåten til Bjørn Pedersen under eld og vart senka, og han vart teken til fange av tyskarane. Sjå meir om aksjonen på sida: Operasjon Barbara.
I tysk fangenskap
Då Bjørn vart teken til fange under ubåtaksjonen på Bergen hamn i november 1943, var han utstyrt med britisk uniform og papir som viste at han var sub-løytnant (fenrik) i den britiske marinen (Royal Navy). Under fangenskapet heldt han heile tida fast på at han var britisk offiser; hadde tyskarane blitt klar over at han var norsk motstandsmann, ville han ha blitt rekna som sabotør og drepen. Han vart først teken i forhøyr av ein offiser frå den tyske marinen, deretter kom han på Gestapohuset i Bergen. Etter ei tid vart han send til Oslo og sat på celle i Akershus. Så vart han send til Århus i Danmark og derifrå til Bremen. I forhøyrsleiren Westertimke sat han ei tid i isolat, og 28. november 1943 vart han send til krigsfangeleiren Marlag und Milag Nord. Der sat han som fange nr. 1181 i om lag eit og eit halvt år. I april 1945 nådde britiske styrkar fram til området ved Marlag und Milag (Bremen vart erobra av det XXX’de armékorps 26. april). I leiren skjøna dei at dei allierte styrkane nærma seg; det vart stor aktivitet av fly og troppetransportar i området, og dei visste at krigen var i sluttfasen. Dei tyske styrkane tok til å trekke seg attende og dei bestemte då at fangane skulle flyttast. 2. april kom ei avdeling på over hundre SS-Feldgendarmerie inn i leiren, samla over tre tusen fangar og la så ut på ein lang marsj - «dødsmarsjen over Lüneburger Heide» og nordover mot Austersjøen. Under denne ferda kom dei fleire gonger under angrep av allierte fly som mistok dei for tyske tropper, og mange vart drepne. Om nettene måtte dei spreie seg og ligge dørgende stilt ute på markane, for ikkje å bli oppdaga i skinet av «flares» som vart skotne ut av nattjagarane. Etter mange strabasar nådde dei fram til Lübeck, 12 dagar etter at dei reiste frå fangeleiren. Kort tid etter slutta krigshandlingane og 1. mai 1945 vart dei endeleg frigjort av British 11th Armoured Division i Lübeck.
Etter krigen
Då Bjørn kom tilbake til England etter frigjeringa, hadde han berre papir som viste at han var sub-løytnant i den britiske marinen, og det var nære på at han vart utkommandert til ny teneste i fjerne austen. Men han vart til sist overført tilbake til Kompani Linge, med fenriks grad, og ikkje lenge etter kunne han reise heim til eit fritt Noreg. 7. juni 1945 kom han frå Shetland med ei skøyte til Ålesund, på dagen fem år etter at han drog ut frå landet om bord på HMS «Devonshire» (1927) i 1940.
Etter freden fekk Bjørn jobb på eit kontor i Oslo, men etter ei tid vart han tilsett i DNL (seinare SAS) som trafikkassistent på Fornebu. Han vart seinare avdelingssjef for plattformtenesta på Fornebu, ei stilling han hadde til han gjekk av med pensjon i 1986. Han døydde 5. november 2012, 92 år gamal.
Bjørn Pedersen vart høgt dekorert for sin krigsinnsats. Han fekk tildelt St. Olavsmedaljen med eikegrein, Deltakarmedaljen med rosett og Haakon VIIs 70-årsmedalje. Av britane fekk han tildelt Military Medal og Mentioned in Despatches. Frå Finland fekk han òg tildelt Medaljen for norske finlandsfrivillige 1940.
Hosjö
Hosjö /'huːɧø/ er ein bydel og eit sokn i Falun, Sverige. Bydelen udgør den austlegaste del av Falu tettstad og består mest av villabebygelse selv om rekkehus førekommer.
Foulness
Foulness er ei øy utanfor austkysten av Essex i England. Mellom øya og fastlandet går ei smal elv. Øya hadde 212 innbyggjarar i folketeljinga i 2001, og dei fleste bur i Churchend og Courtsend nord på Foulness. Øya har ei kyrkje, ein butikk og postkontor. Namnet kjem av orda fowl, som tyder 'fuglevilt', og ness, som tyder 'nes'.
Foulness er hovudsakleg jordbruksland og er verna frå havet av eit dike. På sjøsida av dika er det eit vidstrekt marskland med mykje vadefugl, mellom anna klyde. Dette området er ein ramsarstad, og ein kan derfor berre dra til øya om ein har fått spesiell løyve til det.
Sidan 1926 har øya vore landfast via fleire bruer. Under nordsjøflaumen i 1953 vart nesten heile øya lagt under vatn og to menneske mista livet.
Fjordgard
Fjordgard, eller Fjordgård, er eit fiskevær i Senja kommune i Troms og Finnmark. Staden ligg nordvest på Senja, på vestsida av Ørnfjorden, som er ei forlenging av Øyfjorden. Fv275 går frå Fjordgard til Riksveg 862.
Staden har kombinert barne- og ungdomsskule.
Turgutreis
Turgutreis (tidlegare landsbyen Karatoprak) er ein by in Tyrkia kring ein times køyretur frå Bodrum internasjonale lufthamn. Han er den nest største byen på Bodrumhalvøya. Byen har kring 16 000 innbyggjarar.
Røyskatten
Røyskatten, Kjos-hjasen, Halvbror til Reven eller Floketjønn er ein gangar som finst i mange variantar i Telemark, Hordaland, Setesdal og Hallingdal. Slåtten er spela både som gangar og lausslått i 2/4-takt, og mykje tyder på at han har vore i bruk minst sidan 1700-talet. Hardingfeleverket har lista opp tolv variantar under gruppenummer 156. På grunn av melodisk slektskap er det naturleg å halde gruppe 125 (Eglefisken) saman med denne, slik at det i alt blir 15 variantar av slåtten. Namnet Kjos-hjasen knyter slåtten til spelemannen Jon Kjos, som levde i andre halvdel av 1700-talet, og som var første læraren til Myllarguten (Hjase er eit telemarksord for hare). Dette namnet skriv seg truleg frå Myllarguten, som heldt mykje av "kjoseslåttane". Dei formene som ber det namnet er nok etter han. Namnet Floketjønn er knytt til forma etter Håvard Gibøen. Det er ikkje utenkjeleg at Myllarguten hadde slåtten med seg vest til Hardanger på spelferdene sine og lærte han bort der.
Terje Kojedal
Kojedal voks opp på Storhamar, der han fram til 1980 deltok i ishockey med Storhamar Idrettslag og i fotball med Hamarkameratene. Han fekk med seg litt over 100 ishockeykampar som både back og løpar i Storhamar i perioden 1973–80, før han valde å satse einast på fotball. Fram til 1985 spelte han på Hamarkamaratene, vart då overført til franske FC Mulhouse. Etter tre sesongar i Mulhouse var han Valenciennes-spelar i ein sesong. Deretter gjekk turen sommaren 1989 tilbake til Hamarkamaratene, la opp for godt i 1992.
Røyskatten
Den mest kjende forma av slåtten er elles frå Setesdal. Røysekatten var eit tilnamn på ein stordansar frå Gol som levde på same tid som Rotneims-Knut. I spelemannsmiljø finst det ein ståande vits knytt til desse slåttenamna: ”Røyskatten, er ikkje det halvbror til reven?”
Terje Kojedal
Storvaksne Kojedal debuterte for det norske fotballandslaget i 1981 og fekk snøgt fast plass i fyrsteellevaren. I 1984 var han med på det norske landslaget som deltok i Sommar-OL i Los Angeles. Kojedal skåra eitt einaste landslagsmål, det kom då Noreg vann 4–1 over Austerrike i 1989.
Havengore Island
Havengore Island er ei låg, myrlendt øy i Essex i England. Ho er landfast via bruer til fastlandet og til New England Island og vidare til Foulness. Søraustsida vender ut mot Nordsjøen og langs sørvestsida er det bygd dike.
Øya har aldri hatt mange innbyggjarar og no står eit fåtal bygningar langs den einaste vegen på øya.
Bendix Ebbell
Bendix Ebbell var ein norsk medisinar og teolog, kjend for misjonsarbeid på Madagaskar og interessa si for det gamle Egypt.
Radolfzeller Aach
Radolfzeller Aach er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen via Bodensjøen med ei lengd på 32 km. Ho har sitt utspring frå Aachtopf ved Aach, som er den største karstkjelda i Tyskland. Elva renn gjennom Radolfzell og Singen, og munnar ut i Bodensjøen mellom Radolfzell og Moos.
Bendix Ebbell
Ebbell var fødd i Christiania. He fekk grada cand.theol. i 1888 og cand.med. i 1892. Frå 1893 til 1912 arbeidde han som lege for dei norske misjonærane på Madagaskar. Han dreiv medisinsk forsking, mellom anna på mangelsjukdommar, og gav ut innsiktsfulle studie om beri-beri og rakitt. I 1903 gav han ut musikken til den madagassisk-lutherske salmeboka.
Bendix Ebbell var òg interessert i egyptologi, særleg gammalegyptisk medisin. Han omsette to papyrusar, «Papyrus Ebers» frå 1500-talet f.Kr. og Papyrus Edwin Smith frå 1600-talet f.Kr.
I 1912 kom Ebbell tilbake til Noreg og blei distriktslege i Sandnes. Frå 1917 til 1935 var han fylkeslege i Rogaland og distriktslege i Hetland.
Bendix Ebbell var medlem av hovudstyret i Det Norske Misjonsselskap frå 1924 til 36. Han blei vald inn i Det Norske Videnskaps-Akademi i 1937.
Dudu Pukwana
Mtutuzel Dudu Pukwana var ein sørafrikansk saksofonist og komponist.
Biografi
I 1962 vann Pukwana førsteprisen i Johannesburg Jazz Festival med Moyake's Jazz Giants. Tidleg i karrieren spelte han òg med Kippie Moeketsi. Chris McGregor inviterte han så til å bli med i Blue Notes der han spelte i lag med Mongezi Feza, Nikele Moyake, Johnny Dyani og Louis Moholo. Sidan grupper med blanda rase var ulovleg under apartheid, vart The Blue Notes stadig plaga av styresmaktene, og dei flytta til Eurorpa i 1964, og spelte i Frankrike og Zürich, før dei til slutt slo seg ned i London. Etter The Blue Notes vart oppløyst seint i 1960-åra, vart Pukwana med i storbandet til McGregor, Brotherhood of Breath. Som komponist skreiv Pukwana «Mra, for The Brotherhood.
Han spelte så med Bob Stuckey Trio, og skipa så to grupper på eiga hand med Feza og Moholo. Det første var Assagai, eit afrorockband, og det andre var Spear, som spelte afrojazz.
Pukwana var òg studiomusikar og spelte på varierte innspelingar med artistar som Mike Heron, Centipede, Toots and the Maytals. I 1978 skipa Pukwana Jika Records og sitt eige band, Zila.
16. april 1990 deltok Pukwana på Nelson Mandela-hyllesta på Wembley stadion. Han døydde i London av leversvikt i juni 1990, ikkje lenger etter venen og kollegaen McGregor døydde.
Lucas Nunatak
Lucas Nunatak er ein nunatak 1 nautisk mil (1,9 km) sør for Woodberry Nunataks i Casey Range i Framnesfjella. Han vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936-37. Han vart vitja av eit lag frå ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) i april 1962. Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter F.M. Lucas, som var øvstkommanderande ved Mawson-stasjonen i 1962.
Monacobreen
Monacobreen er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han går sørover frå botn av Liefdefjorden på Haakon VII land.
Breen har namn etter fyrst Albert I av Monaco. Breen vart kartfesta i 1906 og 1907 av ein ekspedisjon organisert av prinsen.
Alv Gjestvang
Alv Gjestvang var ein skeiseløpar frå Østre Toten. Han vann bronsemedaljen på 500 meter under Vinter-OL 1956 og ein sølvmedalje på same distansen under Vinter-OL 1964. Gjestvang var Noregs beste skeisesprintar i over ti år, og var norsk rekordhaldar på 500 m frå 1956 til 1968. Han var medlem av Skreia IL til 1959, deretter Hamar IL i 1960-sesongen og sidan Oslo IL i mange sesongar.
Då Vinter-OL 1964 fann stad i Innsbruck var Gjestvang ein av tre løparar som fekk notert sluttida 40,6 sekundar, personleg rekord for hans del. Dei tre aktuelle løparane fekk kvar si sølvmedalje, slått med eit halvt sekund av Richard McDermott frå USA.
Hjelmslekta
Nokre kjende artar:
Alv Gjestvang
Gjestvang vann 500-meteren i skeise-NM seks gongar; 1956, 1959-60, 1963-65. Han sette norske rekordar med 42,0 i 1956, 41,9 i 1959, og 40,8 og 40,7 sekundar i 1963. Den siste rekorden stod i fem år, til dess Roar Grønvold og Johan Lind begge vart klokka inn til 40,6 sekundar under eit stemne på Bislett stadion i februar 1968.
Nestekjærleik
Nestekjærleik er omsorg for andre menneske og det å kjenne seg ansvarleg for velferda til alle medmenneske utan omsyn til religion, kjønn, politisk standpunkt eller andre særpreg. Mens nokon ser det som eit element i sosial kontroll, ser andre på det som ei form for altruisme. Nestekjærleiken er eit døme på ein aktiv, utåtvend kjærleik.
Varaldsøy kyrkje
Varaldsøy kyrkje er ei tømra langkyrkje frå 1885 på Varaldsøy i Kvinnherad kommune i Vestland.
Kyrkja har 390 sitjeplassar og er teikna av Conrad Fredrik von der Lippe / Hans Heinrich Jess.
Clara Thue Ebbell
Ho skreiv faktabøker og skjønnlitteratur for ungdom, mellom anna fleire biografiar om kvinner. Ebbell var og aktivt med i kvinnesaka.
Clara Thue Ebbell var gift med forfattaren Bendix Joachim Ebbell. Ho var elleve år yngre, og levde som enkje etter han i 34 år.
Fotballklubben Mjølner
Fotballklubben Mjølner er ein fotballklubb heimehøyrande i Narvik, stifta 2. mars 1932. Laget spelar i raude og kvite drakter, med Narvik stadion som heimebane.
Mjølner var eitt av dei tre dominerande fotballaga i Nord-Noreg, saman med Bodø/Glimt og Harstad, i tida før 1972. Før den tid deltok ikkje dei nordnorske laga i det norske seriesystemet. Til dess hadde Mjølner vunne ni nordnorske cupmeisterskap.
Med utvidinga til 12 lag i 1. divisjon i 1972, erobra Mjølner plass i toppserien ved å vinne 2. divisjon Nord-Noreg i 1971. Laget vart sist i 1. divisjon 1972 og rykte ned, men fram til 1991 deltok heldt klubben seg stort sett i 2. divisjon, med unnatak for to sesongar i 3. divisjon og ein sesong 1. divisjon. I 1988 gjekk Mjølner heilt til topps i B-avdelinga av 2. divisjon, men møtet med toppserien vart rimeleg brutalt, så laget enda på 12. og sisteplass i 1989-sesongen.
Då Narvik FK vart danna i 1997 trekte Mjølner laget sitt ut or seriesystemet. Sidan 2005 spelar Mjølner på ny seriespel, i 2015 på nivå tre i norsk fotball.
Halvmaraton
Halvmaraton er eit løp på 21.097,5 meter, eller altså halvparten av eit maratonløp. Det blir vanlegvis arrangert som eit landevegsløp. Før 1970-talet var halvmaratonløp sjeldne, men det blir no arrangert mange slike løp, både som halvmaratonklasse samtidig med eit maratonløp, og som eigne halvmaratonløp.
Det har vore ein auke i deltakinga i halvmaratonløp i dei siste åra. Ein vesentleg grunn til dette, er at halvmaraton er ei utfordrande distanse, men krev ikkje det same treningsgrunnlaget som maraton.
Verdsrekord
Verdsrekorden for kvinner er 1:06:25, sett av Lornah Kiplagat Nederland, 14. oktober 2007 i Udine, Italia.
Største tal deltakarar i halvmaratonløp
Det største halvmaratonløp i verda no skal vere Great North Run, halde på hausten kvart år i Newcastle Upon Tyne i England, med venta 52 000 løparar i 2009.
Nesten like stort er Göteborgsvarvet som går i Göteborg i midten av mai kvart år. I 2009 hadde dei 30-årsjubileum, med 53 593 påmelde, 41 019 startande og 40 523 fullførande. Dette var fleire påmelde enn Great North Run hadde i 2008, og Göteborgsvarvet har som mål å bli størst i verda.
Det største nokon gong var Broloppet mellom København og Malmö med 79 719 fullførande, halde i samband med at Øresundbrua vart opna i 2000.
Kosovisk geografi
Kosovo er eit omstridd land på Balkan i Europa. Det har eit areal på om lag med folketal på om lag 2 millionar innbyggjarar.
Klima
Kosovo ligg mellom Middelhavet og fjellområde søraust i Europa på Balkanhalvøya. Denne geografiske plasseringa fører til store årlege temperaturvariasjonar. Sommartemperaturen kan nå over 30 °C, medan vintertemperaturen -10 °C. Kosovo har eit fuktig kontinentalklima, med varme somrar og kalde, snørike vintrar.
Fjell og fjellkjeder
Det meste av Kosovo har eit fjellterreng. Šarfjella ligg i sør og søraust og grensar til Nord-Makedonia. Dette er ein av dei mest populære turist- og skistadene i regionen, med Brezovica og Prevalac som dei største turistsentra. Det høgaste fjellet i Kosovo er Đeravica med ei høgd på 2656 moh og ligg sørvest i landet ved grensa til Albania.
Kopaonikfjella ligg i nord. Dei sentrale regionane Drenica, Crnoljeva og den austlege delen av Kosovo, kalla Goljak, er hovudsakleg åslendte område.
Hydrologi
Kosovo grenser ikkje til sjø, men har fleire kjende elvar og innsjøar innanfor grensene sine. Dei største elvane er Kvite Drin, som renn mot Adriahavet, med Erenik som den største sideelva, Sitnica, Sør-Morava i Goljak og Ibar i nord. Dei strørste innsjøane er Gazivodasjøen (380 million m³) i nordvest, Radonjićkosjøen (113 million m³) i sørvest, Batlavasjøen (40 million m³) og Badovacsjøen (26 million m³) i nordaust. Andre mindre fjellvatn er Liqeni i Zemrës, Đeravicasjøen og Liqenatsjøen. Kosovo har òg nokre fossefall:
Rugovadalen og kløfta
Ein av dei mest prominente geologiske formasjonane er Rugovakløfta i Prokletije. Den 25 km lange kløfta nær grensa til Montenegro vart danna av Pećka Bistrica. Kløfta vart erklært eit verna nasjonamonument i 1988, og skal inn i den foreslåtte Prokletije nasjonalpark.
Sletter
Det er to store sletter i Kosovo. Metohija ligg vest i Kosovo og Kosovosletta ligg i aust. Mellom desse to er det eit område med låge åsar kalla Drenica.
Kosovosletta er i snitt 100 meter høgare enn sletta i Metohija. Middelhøgda på Kovososletta er 550 meter over havet, medan Metohijasletta er om lag 450 meter.
Marias lovsong
Marias lovsong er lovsongen Maria Møy kvad då ho vitja syskenbornet sitt, Elisabet, på Maria bodskapsdag (eller Maria besøksdag), i fylgje Evangeliet etter Lukas. Den latinske hymna vert innleia med orda Magnificat anima mea Dominum (Luk. 1,46), derav namnet Magnificat.
I studentmaallaget si bibelumsetjing frå 1921 er lovsongen gjengjeven slik:
I liturgien er Marias lovsong eit høgdepunkt i tidebøna på kvelden; Vesper (aftansong).
Magnificat i musikken
Sidan 1400-talet har Magnificat ofte vore skrive som ein fleirstemmig komposisjon for kor eller orgel.
Mange komponistar har skrive musikk til Magnificat, mellom anna Ludwig Senfl, Orlando di Lasso, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Christóbal de Morales, Heinrich Schütz og Johann Sebastian Bach.
314 Rosalia
314 Rosalia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 1. september 1891 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Edel-Marie Haukland
Edel-Marie Haukland er ein norsk politikar for Kristeleg Folkeparti. I september 2018 blei ho vald til organisatorisk nestleiar i Kristeleg Folkepartis Ungdom.
Botolv Begla
Botolv Begla (norrønt: Bótólfr begla) var ein islandsk skald som levde på 1100-talet.
Vi kjenner til denne skalden berre frå det som er fortalt om han i Orknøyingasoga (kap. 94). Der er han nemnt som «ein islendsk mann og ein god skald». Bakgrunnen for tilnamnet hans er ikkje kjent, men det norrøne ordet begla tyder «ein som er til hinder».
Han skal ha halde til på Orknøyane, på ein stad som blir kalla Knarrarstad (Knarrarstaðir), truleg Knarston eller Knarstane ved Scapa. Garden låg om lag tre kilometer sør for Kirkwall og var truleg ein av veitslegardane til Ragnvald jarl (St. Ragnvald).
I soga er det fortalt at Erlend Haraldsson jarl og hærmennene hans kom til garden på leiting etter Ragnvald jarl. Dei møttet Botolv og spurde etter jarlen, og Botolv kvad då ei vise som gav villeiande opplysningar om at jarlen hadde rømt sin veg. Ein reknar med at hendinga fann stad i 1154. Visa er sitert i Orknøyingasoga side 222, og dette er det einaste diktet som er kjent av Botolv Begla.
Altruisme
Altruisme er ei etisk doktrine som hevdar at det er rett å handle på ein slik måte at det tenar andre (samfunnet). Det motsette av altruisme er egoisme, som hevdar at det er rett å handle på ein slik måte at det tenar den som handlar.
I åtferdsbiologien vert altruismeomgrepet nytta om høve der individ syner tilsynelatande ueigennyttige handlingar; at det gjev eit anna individ ein evolusjonær fordel på ein måte som fører til ei auke i eigne kostnadar.
Simon Singh
Simon Singh er ein britisk fysikar og forfattar. I 1995 laga han ein dokumentar for BBC om matematikaren Pierre Fermat og satsen hans, den såkalla Fermats store sats, som opptok matematikarar i fleire hundreår før han vart bevist av Andrew Wiles i 1995. Singh skreiv så ei bok om dette temaet, Fermat's Enigma (på norsk Fermats siste sats, 1998), som vart ein internasjonal bestseljar.
Karaağaç
Byen ligg ved grensa til Hellas med byen Kastanies ligg på andre sida av grensa ved elva Maritsa.
Simon Singh
1999 gav Singh ut ein ny matematisk bestseljar, The Code Book (norsk Koder, 2000), som tar for seg historia til kryptografien, frå det gamle Egypt til moderne kryptografi, og forklarer dei mest kjende og vellukka metodane for å «knekke» hemmelege kodar. Boka inneheld òg ei utfordring til lesarane, nemleg 10 kodar som skal knekkast. Forfattaren og forlaget lovde ein premie på 10 000 pund til den første som klarte å løyse alle oppgåvene. I oktober 2000 greidde ei gruppe svenske datateknikarar å knekke den tiande og siste koden, og vann dermed premien.
Mike Kowalski
Mike Kowalski er ein USA-amerikansk trommeslagar, perkusjonist og musikkforskar. Han er mest kjend som ein av dei tidlegare trommeslgarane i The Beach Boys.
Biografi
Tidleg i karrieren spelte han med artistar som Sonny & Cher, Little Anthony & the Imperials og Etta James. I slutten av 1960-åra flytta han til London for å skipe The New Nadir, som fekk kontrakt med produksjonsselskapet til Joe Boyd, men bandet vart raskt oppløyst.
Kowalski spelte trommer på album av John Martyn, Beverley Martyn, Dudu Pukwana, Mike Heron og Nick Drake, som alle var artistar for Witchseason Productions, selskapet til Boyd.
Sommaren 1968 fekk han jobben som ny trommeslagar i The Beach Boys, ein jobb han hadde fram til 2007.
Pauline
Pauline er eit opphavleg fransk kvinnenamn danna av det romerske slektsnamnet Paulinus som igjen var danna av namnet Paulus som betyr 'liten'. Paul er ei mannleg form av namna, medan Paulina og Paula er nærskylde kvinnenamn.
På norsk blir namnet gjerne uttalt med tre stavingar, medan det på fransk og engelsk blir uttalt meir som pålin.
Pauline har namnedag den 22. mars.
Luff Nunatak
Luff Nunatak er ein smal nunatak, 3 nautiske mil (6 km) lang, vest for Foster Nunatak i Manning Nunataks, aust i Ameryisen. Manning Nunataks vart fotograferte av U.S. Navy Operasjon Highjump (1946–47) og ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) (1957). Dei vart vitja av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen i 1965 og ANARE i 1969 og fekk namn av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter T.S. Luff, ein dieselmekanikar ved Mawson-stasjonen i 1970, eit medlem av glasiolog-gruppa frå ANARE som kryssa Ameryisen i januar 1970.
Lower Horse
Lower Horse er ei lita øy utanfor kysten av England i Themsen-estuaret mellom Canvey Island og Stanford-le-Hope. Ho består hovudsakleg av marskland og er ei av fleire øyar som braut sundt frå kysten i mellomalderen.
Øya er ein del av Thurrock sameinte styresmakt og grensa mot Essex går mellom øya og Canvey Island.
Murg i Sør-Schwarzwald
Murg er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen med ei lengd på 21 km. Ho har utspring sør for Wehrhalden i Herrischried og munnar ut i Rhinen ved Murg.
Koltsjakøya
Koltsjak (russisk остров Колчака; Ostrov Koltsjaka) er den tredje største øya i Kamennyjeøyane. Ho ligg i Karahavet nær kysten av Tajmyrhalvøya, om lag 30 km frå kysten. Vintrane er lange, kalde og bitre, og det omliggande havet er isdekt om lag ti månader av året.
Øya er kalla opp etter Aleksandr Koltsjak, som oppdaga ho og utforska ho. Han var med på Eduard Toll sin ekspedisjon i Arktis i 1900, der ein utforska lite kjende øyar i Karahavet.
Koltsjakøya vart først teikna ned på kart i 1901. I 1937 gav sovjetiske styresmakter ho namn etter Stepan Rastorgujev og i eit par tiår var det to Rastorgujevøyar i Karahavet. 23. august 2005 vart det tidlegare namnet på øya gjeninnsett.
Fylkesveg 1 i Hordaland
Fylkesveg 1 i Hordaland går mellom Førde og Våge i Sveio kommune.
Trasear: Førde – Fjon (17,8 km), Raudkleiv – Gliråsen (4,1 km), Kvernavatnet – Våge (0,8 km).
Kommunar og knutepunkt
Erstatta av europaveg 39
Samband via fylkesveg 934 i Rogaland
Isachsenfonna
Isachsenfonna er ein isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han ligg aust for Krossfjorden og dekkjer eit areal på rundt 140 kvadratkilometer på Haakon VII land. Breen når nær 900 moh.
Breen har namn etter Gunnar Isachsen som var med på å traversere breen i 1906. På 1930-talet var det meteorologiske obervasjonsbasar på breen.
Midnattssol
Midnattssol vil seia at sola er synleg ein stad heile døgnet, også ved lokal midnatt. Fenomenet finn stad heile eller delar av tida mellom vårjamdøgn og haustjamdøgn nord for den nordlege polarsirkelen, og mellom haustjamdøgn og vårjamndøgn sør for den sørlege polarsirkelen.
Eit anna namn på midnattssol er polardag eller polarsommar.
Lyse netter
Lyse netter er lyse sommarnetter der tussmørket varer heile natta. Sola står ved midnatt mindre enn 18 grader under horisonten.
Øivind Holmsen
Øivind Josef Holmsen var ein norsk fotballspelar frå Oslo. Han var venstreback på Lyn og det berømte Bronselaget frå Sommar-OL 1936 i Berlin. Holmsen «var rask til bens og rask i tankegangen, sikker i plasseringen og i samarbeidet med sin partner; han taklet ypperlig og briljerte med rene utspill.»
McCarthy Nunatak
McCarthy Nunatak er ein liten nunatak som stikk så vidt opp av der omliggande isplatået, kring 5 nautiske mil (9 km) søraust for Depot Peak i Mac. Robertson Land. Han vart oppdaga frå ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) i 1970. Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter I. McCarthy, som var vêrobservatør på Mawson i 1970 og eit medlem av gruppa frå ANARE som vitja Prince Charles Mountains i 1971.
Øivind Holmsen
Holmsen var medlem av Fagerborg til 1932, då han melde overgang til Lyn. Han vart noregsmeister med Lyn i 1945 og 1946, i begge cupfinalane vann oslolaget over Fredrikstad FK.
Holmsen debuterte på landslaget mot Austerrike i 1934, i Noregs landskamp nr 100, og fekk straks hevd på backposisjonen til venstre. To år seinare deltok han i sommarleikane 1936 i Berlin, der Noreg vann bronse etter å ha slått ut Tyrkia og Tyskland, samt vunne bronsekampen 3-2 over Polen. Også i VM i fotball 1938 var han med då Noreg, etter ekstraomgangar, måtte gje tapt 1-2 mot Italia. Holmsen deltok i 36 landskampar i perioden 1934–45, frå sin backposisjon skåra han ingen mål.
Vonbreen
Vonbreen er ein 25 km lang isbre på Spitsbergen på Svalbard. Han ligg sør for Woodfjorden i skiljet mellom Haakon VII land og Andrée land. Namnet er ei omsetjing av eit eldre tysk namn, Hoffnungs-Gletscher, brukt første gong i 1908.
Simon Stevin
Simon Stevin var ein nederlandsk fysikar og matematikar. Han innførte geometrisk addisjon av vektorar ved å gjere bruk av parallellogramet til kreftene, og fann lovene for rørsle på eit skråplan. I matematikken gjorde han, som den første, systematisk bruk av desimalbrøk og prøvde desimalinndeling av mynt, mål og vekt, to hundre år før dette vart innført i Frankrike.
Wolfgang
Wolfgang er eit gammalt tysk mannsnamn. Det kjem frå Wolfsgänger, ei nemning brukt om dei to ulvane til guden Wotan (svarte til Odin) og kanskje òg om krigarar som kledde seg i dyreskinn.
Namnet blei lite brukt i mellomalderen; av namn som byrja med Wolf- var Wolfhart og Wolfram betre likt. Men bruken tok seg opp i Bayern på grunn av den heilage biskopen Wolfgang av Regensburg. Utanfor sør-Tyskland er berre Wolfgang Amadeus Mozart og Johann Wolfgang von Goethe kjende berarar av namnet; men kanskje på grunn av desse er det no eit nokså velbrukt namn i Tyskland.
26. april
26. april er den 116. dagen i den gregorianske kalenderen (117. under skotår). Det er 249 dagar att av året.
Bella Ciao
«Bella Ciao» er ein italiensk partisansong frå den andre verdskrigen.
Denne kanskje mest kjende av alle songar frå den anti-fascistiske motstandsrørsla i Europa i krigsåra, er opphavleg ein arbeidarsong frå markene på Po-sletta i Nord-Italia.
Den italienske partisanrørsla, som voks seg svært sterk i løpet av krigen, og særleg i Nord-Italia dei siste to krigsåra, bruka denne folkesongen med ein ny tekst med tema frå partisankrigen mot dei italienske fascistane og nazityske okkupasjonssoldatar.
Olav Lofthus
Olav Lofthus var ein norsk målmann og redaktør.
Lofthus vart fødd i Ullensvang i 1847. Han vart uteksaminert frå lærarskulen på Stord. Lofthus skaffa seg i tillegg store kunnskapar ved sjølvstudium. Han arbeidde for folkeopplysning i bygdene m.a. gjennom folkehøgskulen. Han dreiv folkehøgskule i Vikøy saman med presten Unger, og seinare på Halsnøy saman med Wollert Konow (SB) og Niels Juel. Frå 1870 skreiv han i Bergens Tidende, to år seinare vart han medredaktør i avisa. Han beheldt denne stillinga til han døydde.
Olav Lofthus, som døydde i Bergen, var far til målaren Arne Lofthus.
Åreforkalking
Åreforkalking eller aterosklerose er ein tilstand eller prosess der innsida av blodårene vert dekte til av ei blanding av kalk, feitt og kolesterol. Dette kan føre til at blodet får problem med å strøyme gjennom åra, noko som igjen resulterer i høgt blodtrykk. I verste fall vil blodstraumen verte hindra så kraftig at vevet som blodåra skulle lede blod til, ikkje får nok oksygen og døyr. Dette vert kalla infarkt. Viss eit infarkt skjer i muskelvevet i hjarte kallar vi det hjarteinfarkt. Eit infarkt i hjernen er vanlegvis det vi forbinder med slag. Åreforkalking som fører til sjukdom blir kalla aterosklerotisk sjukdom.
Usunn livsstil og mykje metta feitt i kosten er risikofaktorar som aukar faren for åreforkalking.
Krikkand
Krikkand (Anas crecca) er ein fugl som høyrer til gruppa grasender i underfamilien ender.
Førekomst i Noreg
Truleg kan den norske hekkebestanden vere kring 30 000–50 000 par. Krikkanda trivst best i grunne næringsrike ferskvatn med rik kantvegetasjon, men hekkar ved dei fleste typar innsjøar og stilleflytande elvar. Arten er utbreidd over heile landet, men er vanlegast ved lågtliggande innsjøar i Sør-Noreg. Krikkanda er den av grasendene som hekkar høgast til fjells, på Hardangervidda finst ho på gunstige lokalitetar 1200–1300 moh.
Utsjånad og læte
Krikkand er ei lita and med ei lengd på 34–38 cm og eit vengespenn på 53–59 cm, og dette gjer arten til den minste anda i Noreg. Vengespegelen er grøn på begge kjønn på oversida medan undersida er svart. Hannen har to ulike fjørdrakter gjennom året. Frå hausten fram til juni er hovud og hals raudbrune. Langs sidene på hovudet går eit mørkegrønt band. Fremste delen av ryggen saman med halsen og sidene er spraglete i svart og kvitt. Resten av ryggen saman med overgumpen er brungrå, undergumpen er kvit. Resten av sommaren liknar hannen hoa. Hoa er brunsvart med rustbrune fjørkantar på oversida, medan undersida er brungul med mørke flekkar.
Hannen har eit karakteristisk oppatteke vislande læte som kan høyrast om våren og som kan skrivast som «kriikk».
Hekking
Hekkinga går føre seg i april-juni. Paret bygg reir ved tjern eller vassdrag, gjerne nær vasskanten, men somme gongar langt frå innsjøen som vert brukt til næringssøk. Reiret ligg godt gøymt under lyng, vier eller einer. Hoa legg 8–12 grønaktige egg. Rugetida tek 25 dagar, og i denne perioden dreg hannen frå hoa og reiret. Hoa passar ungane, som vert flygedyktige etter 60 døgn.
Føde
Kosten er sett saman av ulike plantedelar som fuglen beiter på når han dukkar framdelen ned slik at han når botnen med nebben. Anda et også insekt, blautdyr og mark.
Trekktilhøve
Norske krikkender overvintrar ved dei sørlege nordsjølanda, saman med krikkender frå Sverige, Finland, Baltikum og nordlege delar av Russland. Om våren kan ein somme stader sjå mykje krikkender som ventar på at vatna til fjells skal bli isfrie.
Norsk folkemusikkformidling
Norsk folkemusikkformidling (NFF) er Norsk Folkemusikk- og Danselag (NFD) sin arrangør- og formidlingsorganisasjon. Norsk folkemusikkformidling blei etablert som eigen verksemd under NFD i 1992.
NFF har som mål å:
Norsk folkemusikkformidling har gjennom åra formidla mange speleoppdrag årleg for norske artistar og bygd opp eit stort nettverk i musikkbransjen både nasjonalt og internasjonalt. Dei legg fokus å arbeide for dei profesjonelle utøvarane og bidra til å gjere det mogleg å leve av å vere folkemusikar på fulltid.
Yatağan i Muğla
Yatağan er ein by og eit distrikt i provinsen Muğla i Egearregionen i Tyrkia, kring 26 km nord for Muğla.
10 km vest for byen ligg den antikke staden Stratonikeia, ved dagens landsby Eskihisar.
Bakteriofag
Bakteriofagar ('bakterieetarar', etter gresk), eller berre fagar, er virus som nyttar bakteriar som vertsorganismar. Dei sprøyter arvestoffet sitt (DNA eller RNA) inn i bakteriesella der dette kan integrera seg i bakterie-DNAet og nyttast til å laga nye fagar. Når bakteriesella døyr, vil selleveggen bresta og dei nydanna fagane strøyma ut, klare til å infisera nye bakteriar.
Bakteriofagar vart fyrst oppdaga i 1915 av den britiske mikrobiologen Frederick Twort.
Johannes Chrysostomos
Johannes Chrysostomos (f. 347 i Antiokia, død 14. september 407) var ein gresk kyrkjefader som blei utropt til helgen med minnedag 13. september. Han var vidkjend for retorikk- og preikeevnene sine. Namnet Chrysostomos, som er gresk for 'gullmunn', viser til denne evna.
Johannes verka først i Antiokia i Syria, men blei i 398 patriark i Konstantinopel. Der gjorde han seg til uvenn med mellom anna keisarinna Eudoxia gjennom å gå til åtak på det moralske forfallet generelt, ved hoffet hennar spesielt. Mannen med gullmunnen blei snart skulda for kjetteri for orda sine, og landsforvist av keisar Arkadios. Grunna folkeleg støtte fekk han snart koma tilbake, men blei seinare landsforvist på nytt. Denne gongen døydde han under den harde reisa til det utpeika eksilet sitt ved Svartehavet.
Wehra
Wehra er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen med ei lengd på 18 km. Ho har sitt utspring i Berglewald aust for Todtmoos og munnar ut i Rhinen ved Wehr.
315 Constantia
315 Constantia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. september 1891 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Nurdağı
Nurdağı er eit distrikt i provinsen Gaziantep i Tyrkia. Nurdağı ligg 45 km vest for Gaziantep. Byen har 17 990 innbyggjarar (2009).
Cuneo
Cuneo (piemontesisk Coni) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Cuneo i regionen Piemonte og har om lag 56 009 innbyggjarar.
Han ligg ved foten av Dei maritime Alpane ved elva Stura di Demonte der ho renn ut frå Valle Stura. Nabokommunane er Boves, Cervasca, Vignolo, Beinette, Peveragno, Castelletto Stura, Caraglio og Tarantasca.
Steinsåsen
Steinsåsen er ein tettstad med i Hole kommune i Viken. Staden ligg ved Steinsfjorden. E16 går gjennom staden.
Siméon Denis Poisson
Siméon Denis Poisson var ein fransk matematikar og fysikar. Han gjorde ei rekkje viktige oppdagingar i matematikk, og han har fått fleire teoriar og Poissontalet kalla opp etter seg.
Oppvekst og skulegang
Faren til Siméon Denis var tidlegare soldat, og då den franske revolusjonen braut ut i 1789 var han ein ivrig støttespelar for dei nye politiske tankane. Etter revolusjonen vart faren president i Pithiviers-distriktet, om lag 80 km sør for Paris, og frå denne stillinga fekk han høvet til å leggje tilhøva til rette for at sonen skulle få ei sikker framtid.
Det var ynsket til foreldra at Siméon Denis skulle studere medisin og bli kirurg. Siméon Denis hadde ein onkel i Fountainebleu som var kirurg, og han vart sendt dit som lærling. Sjølv om han var eit talentfullt barn vart det snart klårt at han korkje hadde interesse eller eigenskapar som passa for eit slikt yrke.
I 1796 vart han sendt tilbake til Fountainebleu, men denne gongen for å studere ved École Centrale. Her vart det snart klårt at han hadde eit stort talent i matematikk. Lærarane hans i Fountainebleu var så imponert over evnene hans at dei overtalte han til å freiste seg på opptaksprøva ved École Polytechnique i Paris. Sjølv om Poisson hadde langt mindre formell utdanning enn dei andre som tok denne opptaksprøva, enda han opp som bestemann.
Student og professor ved École Polytechnique
I 1798 starta Poisson studia i matematikk ved École Polytechnique, og han fann seg snart til rette med studia. Matematikklærarane hans var Lagrange og Laplace, og dei såg snart kva for eit talent han hadde. Då han var 18 år, skreiv Poisson ein artikkel som var så god at den vakte merksemda til Legendre, som òg var ein av dei store matematikarane i Frankrike på denne tida.
I 1808 vart Poisson astronom ved Bureau des Longitudes, i tillegg til det professoratet han hadde ved École Polytechnique, og i løpet av dei to neste åra leverte han tre viktige artiklar til det franske vitskapsakademiet.
I tillegg til forsking og undervising, spelte Poisson etter kvart òg ei viktig rolle i organiseringa av matematikken i Frankrike. Sjølv gjorde han ei rekkje viktige oppdagingar på fleire område innanfor bruksmatematikk. I 1817 gifta han seg med Nancy de Bardi, men dei nye krava som familielivet stilte la ingen dempar på arbeidslysten hans. I løpet av karrieren sin leverte han mellom 300 og 400 matematiske arbeid, og namnet hans er forbunde med fleire sentrale teoriar i matematikken.
Prisar og utmerkingar
(utval)
McGrath Nunatak
McGrath Nunatak er ein ryggliknande nunatak ved vestenden av Blånabbane, som ligg 7 nautiske mil (13 km) søraust for Van Hulssen Nunatak i Mac. Robertson Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936-37. Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter P.J. McGrath, radiotelegrafist ved Mawson-stasjonen som assisterte i ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) under landmålinga av Framnesfjella og Depot Peak i løpet av 1965.
Årebetennelse
Årebetennelse eller flebitt er ein betennelse i ei blodåre, vanlegvis i føtene. Årsaka kan kome av langsam blodstraum i årene, sørleg ved sengeleie etter operasjonar eller dårleg allmenntilstand på grunn av andre sjukdommar. Symptom på årebetennelse er heving og sterke smerter. Årebetennelse vert behandla med koagulasjonshemmande midlar.
Når årebetennelse fører til at blodet levrar seg (tromboserar), vanlegvis djupt i årene, vert dette kalla tromboflebitt. Desse klumpane med størkna blod kan fraktast til lungene og føre til dødleg lungeemboli.
Simultanlikning
Simultanlikningar er likningar som skal løysast samstundes. Ei simultanløysnig er ei felles løysing for desse likningane.
Døme
Dette er eit sett med lineære likningar, òg kjend som eit lineært likningssystem:
For å løyse dette trekkjer ein x + y = 6 frå 2x + y = 8 (ved å nytte elimineringsmetoden) for å fjerne y-variabelen, og så forenkle uttrykket for å finne verdien av x. Ein set så x-verdien attende i likninga for å finne y.
Løysinga til dette systemet er:
Fylkesveg 2 i Hordaland
Fylkesveg 2 i Hordaland går mellom Mølstre og Mølstrevåg i Sveio kommune. Vegen er 1,1 km lang.
932
932 (romartal CMXXXII)
Planet
Ein planet er ein lekam som går i bane rundt ei stjerne under påverknad av gravitasjonskrafta hennar. Planetar må ha ein viss storleik for å kunna kallast planetar, og derfor reknar me som regel ikkje asteroidar eller kometar som verkelege planetar.
Planetane rundt sola
Planetane ein kjenner best er dei som krinsar rundt sola, men det finst òg planetar rundt andre stjerner. Astronomar oppdaga dei første slike planetane i 1990-åra, og i 2004 klarte dei å fotografere éin av dei for første gong.
I vårt solsystem reknar ein med åtte planetar (ikkje medrekna Sedna og Pluto). Dei er, i rekkjefølgje frå inst til ytst:
Andre planetar
Astronomar har funne over 180 planetar i andre solsystem enn vårt eige. Som regel har ein funne desse planetane ved å sjå på korleis dei påverkar morstjerna, men i april 2004 skjedde den første direkte observasjonen av ein lekam som truleg er ein planet. Med hjelp av det store teleskopet (Very Big Telescope) i Chile såg ein lekamen på infraraude bølgjelengder.
Planetkandidaten går rundt stjerna 2MASSWJ 1207334-393254, forkorta til 1207. Han er fem gonger så stor som Jupiter, og stjerna hans er ein brun dverg, ei lita og lyssvak stjerne. Han ligg òg 7,5 milliardar kilometer vekke frå dvergen, endå lenger enn Pluto er frå vår sol. Alt dette gjer det enklare for observatørar på jorda å sjå den moglege planeten.
Senjahopen
I fiskeværet, som har ei god naturleg hamn, er størsteparten av sysselsettinga knytt til fiske, fiskeoppdrett og fiskeforedling. Senjahopen har to vegsamband til Silsand ved Gisundet på innersida av Senja, ein via fylkesveg 862 og fylkesveg 861 over Mefjordbotn og Gibostad og ein annan via fylkesveg 862 og fylkesveg 86 over Ersfjorden, Bergsbotn og dei sentrale delane av øya. Frå Silsand fører fylkesveg 86 i bru over Gisundet til Finnsnes på fastlandet.
Namnet kjem av Senja, og norrønt hóp, 'smal, (innestengt), vik' og siktar til Hopsvatnet.
Federbach
Federbach er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinenmed ei lengd på 27 km. Elva renn mellom Karlsruhe og Rastatt.
Sentromer
Sentromerar er område på kromosom som er med på å styra kromosoma ved selledeling (meiose og mitose). Sentromerar bind til seg kinetokorar som vidare bind seg til mikrotubuli frå mitotisk eller meiosisk spindel. Dette gjer det mogeleg å skilja systerkromosoma frå kvarandre.
Sentromerar og kinetokorar som ikkje verkar som dei skal kan føra til tap av genomisk informasjon ved at systerkromosoma ikkje rører seg ved selledeling. Kopiar av kromosomet vil då mangla i sellekjernen til barnesellene, slik at desse saknar den genetiske informasjonen som kromosomet ber på. Dette kan føra til sjukdom.
Valter
Valter, Walter og Walther er mannsnamn og slektsnamn av gammalhøgtysk opphav. Valter har namnedag den 12. oktober.
Avleiing
Det gammalhøgtyske namnet Walthari, som svarer til norrønt Valdarr, er sett saman waltan, 'høvding', og heri, 'krigar, her'.
Andre former av namnet er finsk Valtteri, italiensk og spansk Gualterio, fransk Gautier og nederlandsk Wouter. Kortformer av namnet er Wally, Walt, Wat og Wate.
Bruk
Namnet er kjend frå Walter av Aquitaine, ein vestgotisk sogekonge omtala i fleire dikt og krøniker frå mellomalderen.
Walter og Walther er utbreidd som førenamn og etternamn i Tyskland.
Det er kjend i Noreg frå 1300-talet. Walter hadde ein brukstopp rundt 1920, då over 0,15 % av nyfødde gutar fekk namnet.
I 2009 var det til saman 991 norske menn som hadde eitt av namna som førenamn. 624 heitte Walter, 184 heitte Valter og 183 heitte Walther.
Karianne Arntzen Band
Karianne Arntzen Band er ei musikkgruppe frå Sandnes/Stavanger som spelar visepopjazz med nære tekstar på dialekt. Medlemmer er Gjermund Sivertsen, Karianne Arntzen, Roar Skjelbred, Stene Osmundsen og Vidar Kvamme Schanche.
Gruppa vart skipa i 2005 og hadde sin første konsert, for spesielt inviterte, i Valbergtårnet i Stavanger under by:larm i februar 2005. Dette gav dei oppslag i lokalpressa og fleire spelejobbar i rogalandsdistriktet. Sommaren 2005 var dei eit av banda som fekk opptre på Norwegian Underwood, talentscena til festivalen Norwegian Wood. Sidan debuten har dei spelt eit 60-tals konsertar, mellom anna på Egersund Visefestival, Cementen, Tribute, Viser ved Kanalen, Folken i Stavanger, Kulturnatt Haugesund m.fl. Bandet fekk fonogramstøtte av Fond for utøvende kunstnere i desember 2006. Bandet gav hausten 2007 ut plata I går kveld til sterke kritikkar landet rundt. Oppfølgjaren Sant blei òg nemnd i gode ordelag, spesielt arrangementene, tekstane og lydkvaliteten. Jan Eggum og Jan Ingvar Toft var med på kvar sin duett.
Singulær
Singulær i matematikk er eit omgrep som fell utanfor dei vanlege reglane. Singulære løysingar av differensiallikningar er løysingar som ikkje har den vanlege forma. Eit singulært punkt eller ein singularitet på ei kurve er punkt med spesielle eigenskapar, til dømes dobbeltpunkt, spissar, isolerte punkt, vendepunkt osv.
Mette Janson
Mette Henrietta Jane Janson var ein norsk journalist. Ho voks opp i Oslo og tok teaterutdanning ved Royal Academy of Dramatic Arts i London. Etter ei tid som praktikant i fjernsynsproduksjon og journalistikk i Detroit og New York, kom ho attende til Noreg i 1959 og vart tilsett som den første kvinnelege medarbeidaren i Dagsrevyen same året. Ho jobba i NRK til ho vart pensjonert i 2001.
Singulær
Ein singularitet for ein funksjon er eit punkt der funksjonen ikkje er analytisk.
Mette Janson
Som pensjonist engasjerte Janson seg i Seniorsaken, der ho var generalsekretær og medlem av rådet i organisasjonen. Janson mottok fleire utmerkingar for arbeidet sit, mellom anna Kongens fortjenstmedalje i gull og YS sin likestillingspris. Ho døydde i ein alder av 70 år.
Ho var gift med skodespelaren Magne Bleness og var syster til musikaren Alfred Janson.
Singulær
Til dømes har funksjonen
på den reelle linja ein singularitet ved x = 0, der løysinga ser ut til å «eksplodere» til ±∞ og ikkje er definert.
Çiftlikköy
Çiftlikköy er ein by og eit distrikt i provinsen Yalova i Marmararegionen i Tyrkia. Byen har kring 18 000 innbyggjarar.
Fylkesveg 5 i Hordaland
Fylkesveg 5 i Hordaland går mellom Våga og Krossgott i Sveio kommune. Vegen er 2,4 km lang.
Machin Nunatak
Machin Nunatak er ein liten kuppelforma nunatak som ligg 7 nautiske mil (13 km) aust for Mount Cresswell sør i Prince Charles Mountains. Han vart kartlagd frå 1956–60 flyfoto og landmålingar av Australian National Antarctic Research Expeditions, vart det namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter Douglas K. Machin, ein radiotelegrafist ved Mawson-stasjonen i 1960.
931
931 (romartal CMXXXI)
316 Goberta
316 Goberta er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. september 1891 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
22. mai
22. mai er den 142. dagen i den gregorianske kalenderen (143. under skotår). Det er 223 dagar att av året.
Døde
mai