cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Austerrike-Ungarn
</TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Offisielle språk </TD><TD> Latin, Tysk, Ungarsk </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> (Stats)Religion </TD><TD> Romersk-katolsk </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Hovudstad & Største by</TD><TD> Wien pop. 1,675,000 (1907) </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Statsoverhovud </TD><TD> Keisaren av Austerrike, Kongen av Ungarn, Kongen av Böhmen, o.s.b. </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Flatevidd </TD><TD> 680,887 km² (1907) </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Folketal </TD><TD> 48,592,000 (1907) </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Valuta </TD><TD> Rhinske gylden; Krone (frå 1892) </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Nasjonalsong </TD><TD> Gott erhalte Franz den Kaiser) </TD></TR> <TR valign="top"> <TD NOWRAP> Statsdanning mellom </TD><TD> 1867-1918 </TD></TR> </TABLE> Austerrike-Ungarn (Tysk: Österreich-Ungarn, Ungarsk: Osztrák-Magyar Monarchia) var eit statssamband mellom 1867 –1918. Austerrike-Ungarn er òg kjend som dobbeltmonarkiet, donaumonarkiet eller som Kaiserliche und Königliche Monarchie (k.u.k.), det keisarlege og kongelege monarkiet. Dobbeltmonarkiet var ei overordna statsdanning der Kongedømet Ungarn hadde sjølvstyre og representasjon i sams saker. Landområda i vest og nord utgjorde Keisarriket Austerrike under dei Austerrikske keisarane av fyrstehuset Habsburg. Keisarane hadde òg tittel av konge av Ungarn. Sambandet hadde det fulle namnet "Kongedøma og land representert i keisarrådet og landa til den heilage ungarske Stefanskrona.".
Reggae
Som føregjengarane var reggae knytt til svart gettokultur og utviklinga av det gangsteraktige «rude boy»-bildet. Mange av tekstane fekk etterkvart eit meir politisk preg, dei tok opp sosial og økonomisk ulikskap, politiske hendingar og kolonialisme. På 1970-talet blei musikken også knytt til rastafarianismen, særleg gjennom den legendariske artisten Bob Marley og gruppa hans The Wailers, som også bidrog mykje til at reggae blei verdskjend.
Austerrike-Ungarn
Land i Austerrike Ungarn
Bosnia og Herzegovina var ein eigen del av keisarriket, administrert i samarbeid mellom Austerrike og Ungarn.
Reggae
Musikk
Reggae blir som regel spelt i 4/4 takt eller med swingrytme, der nokre noter blir spelt noko lenger enn andre. Rytmen aksentuerer som regel andre og fjerde taktslaget, medan rytmegitaren også anten speler det tredje eller held akkorden frå det andre fram til ein speler fjerde taktslaget. Ein bruker enkle harmoniar, ofte berre ein eller to akkordar i ein song, noko som gjev musikken litt hypnotiserande eigenskapar. Bassdelen er derimot meir innvikla enn til dømes i eldre rocksteady.
Historie
Jamaikansk musikk har innslag frå afrikansk religiøs musikk og rytmar, kristne vekkingssongar og rastafariansk liturgi. Den livlege, synkoperte musikken som utvikla seg på andre halvdel av 1900-talet blei først kjend som «rudie blues», så ska, så «blue beat» og «rock steady», før ein fekk reggae.
Reggaestilen og namnet kom til rundt 1968, då Toots and the Maytals fekk slagerar med «54-46 (That's My Number» og «Do the Reggay». Ifølge bandleiaren Frederick «Toots» Hibbert var «reggay» eit ord «som berre kom ut av munnen». Han har knytt det til det jamaikanske ordet «streggae», om nokon som er dårleg eller fillete kledd. Ordet blir også ofte sett i samanheng med rege-rege, som også tyder 'filler' eller 'fillete klede'. Ei anna mogleg avleiing er frå «regular», 'regelmessig', som liknar namnet til rocksteady. Reggaen blei også utvikla ved ulike innspelingsstudio i den jamaicanske hovudstaden Kingston, der produsentar som Lee Perry og King Tubby var blant dei viktigaste.
Artistar som Desmond Dekker, The Upsetters, Max Romeo, Toots and the Maytals og andre bidrog til å spreia stilen frå Jamaica i reggaens barndom, 1968-1970, gjennom turnear i Storbritannia der ei aukande gruppe britar kalla musikkstilen Skinhead reggae. Reggae blei mykje spelt i Storbritannia, både av det jamaikanske miljøet der og av innfødde britar. Det dukka opp britiske artistar som Aswad, Steel Pulse, UB40 og diktar-artisten Linton Kwesi Johnson. Filmen The Harder They Come frå 1972, der reggaestjerna Jimmy Cliff spelte hovudrolla, skildra korleis reggae kunne gje røyst til fattige og makteslause. Filmmusikken gjorde reggae kjend for eit internasjonalt publikum.
Bob Marley & The Wailers gav ut verdsslagerar som «Get Up, Stand Up» i 1973 og «No Woman No Cry» i 1974. Musikken blei teken opp av andre musikarar og blanda med andre stilar. Til dømes spelte Eric Clapton inn ein populær versjon av Marley sin «I Shot the Sheriff» i 1974. Det var særleg Marley, direkte og indirekte, som gjorde reggae kjend i USA. Marley og artistar som Big Youth, Black Uhuru, Burning Spear og Culture framheva koplinga mellom reggae og rastafarirørsla. Musikken framheva symbol som rastafletter, marijuana, den kvite kapitalismen som «Babylon» og ønsket om frigjering («emancipation»).
Ulike stilar blei utvikla frå reggae, som «lover's rock», ein type songar som tek for seg erotisk kjærleik og er blitt framført av artistar som Dennis Brown, Gregory Issacs og Maxi Priest. For å skilja den opphavlege stilen frå nyare former blir han tidvis omtala som «roots reggae».
Riksveg 451
Riksveg 451 (Rv451) går mellom Bøen og Kristiansand lufthamn, Kjevik i Kristiansand. Vegen er 1,8 km lang.
Kirsten Myklevoll
Kirsten Emilie Myklevoll, fødd i Tromsø, var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet.
Fylkespolitikar
Kirsten Myklevoll var fylkesvaraordførar i Troms i perioden 1983–1987 og fylkesordførar i 1987–1991 og 1991–1992.
Three Rock
Three Rock er eit fjell i County Dublin i Republikken Irland med ei høgd på 450 meter over havet. Eigentleg er fjellet berre ein mindre topp av det mykje mindre kjende fjellet Two Rock som har ei høgd på 536 meter over havet. Three Rock skyt derimot utover mot dei søraustlege områda av byen Dublin, som har gjort fjellet til ein ideell stad for å setje opp radiomaster og TV-sendarar. Fem ulike tårn står i dag på toppen av fjellet.
Reggae
Historie
På 1980- og 1990-talet byrja dancehall-deejayar å rappa, såkalla «toasting», over instrumentalreggae. Denne stilen blei kjend som dub eller ragga, og fekk innverknad på utviklinga av hip-hop i USA. Reggaeton er ein nyare latinamerikansk musikkstil inspirert av reggae.
Ganesja
Ganesja er ein mindre mektig, men mykje elska gud innan hinduismen. Han er lett å kjenna på elefanthovudet sitt, og blir gjerne framstilt som tjukk og godsleg, ridande på ei mus eller dansande. Ganesja er særleg gud for byrjingar og visdom. Ein finn gjerne statuar av han ved inngangen til sjivatempel, og mange skuleelevar ber til han før viktige prøvar. Det finst ei rekke soger om guden, mellom anna blir det sagt at det var han som skreiv ned storverket Mahabharata.
Guden har mange namn. Dei viktigaste er sanskritnamna Ganesja, Ganapati og Vinájaka, som alle tyder 'hærleiar', Gadsjamukha, 'elefantfjes', og det tamilske Pillaijar blant tamilar, som tyder 'vyrde son'.
Tilbeding
I tillegg til å helsa Ganesja først når ein går inn i tempel, påropar ein gjerne Ganesja ved byrjinga av sjaivistiske rituale. Guden blir òg feira årleg på fødselsdagen sin, i ei høgtid som blir kalla ganesjotsav eller ganesj tsjatorti i månaden bhadrapad (august eller september). Dette er ei svært populær høgtid i Sør- og Vest-India, og blir særleg feira i Maharashtra ved at ein senker gipsstatuar av guden i vatn under mykje festivitas.
Familie
Ganesja er sonen til Parvati, som i mange soger skapte han åleine, eller av Parvati saman med Sjiva. I nokre tradisjonar er han ein evig ungkar, men i andre har han to koner — Buddhi (intellekt) og Siddhi (andskraft), begge døtrer av Brahma.
Utsjånad
Ganesja ser ganske underleg ut, og det at nokon med så rar utsjånad kan vera ein gud skal mellom anna få tilbedarar til å forstå at dei må sjå forbi det ytre. Men heile utsjånaden til Ganesja kan òg forklarast symbolsk:
Forteljingar
Ganesja blei fødd med eit vanleg hovud, men då han var liten blei det bytta ut med hovudet til ein ung elefant. Det finst fleire forklaringar på korleis dette gjekk føre seg. Ei soge seier at Sjani (guden for planeten Saturn), på oppfordring frå Parvati, retta det ulukkesbringande blikket sitt mot Ganesja slik at hovudet fall av og flaug vekk. Ei anna fortel at den mektige demonen Gadjasura, som hadde elefantform, bad om at hovudet hans alltid skulle bli hugsa, og at Sjiva oppfylte ønsket hans ved å setja det på kroppen til sonen sin. Den best kjende historia er likevel at det var Sjiva sjølv som kappa hovudet av guten då han stod vakt for Parvati, som bada, og ikkje ein gong ville sleppa ektemannen forbi.
Eit anna særtrekk ved guden er at den eine støyttanna hans er knekt. Som regel er grunnen gjeven for dette at han trengde ein skrivereiskap då Vyasa dikterte Mahabharata for han og griffelen knekte, for vismannen skulle ikkje stoppa medan han resiterte diktet. Andre soger fortel at guden brukte støyttanna for å drepa ein demon som hadde fått vern mot alle slags våpen, eller at han braut henne av i sinne for å forbanna Tsjandra, måneguden, som lo av han.
Kei Taniguchi
Kei Taniguchi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Det schlesiske låglandet
Det schlesiske låglandet eller Den schlesiske sletta (polsk Nizina Śląska) er eit låglandet eller ei slette i Schlesien i Polen. Det er ein del av det nordeuropeiske låglandet.
Vlakhina
Vlakhina (makedonsk Влаина, bulgarsk Влахина - Vlaina) er eit fjell på grensa mellom Nord-Makedonia og Bulgaria. Den høgaste toppen er Ogreyak (òg kalla Kadiytsa) med ei høgd på 1 924 meter over havet. Det ligg i nærleiken av byane Simitli i Bulgaria i nordaust og Pehtsjevo i Nord-Makedonia i sørvest.
It's learning
it’s learning er ei digital læringsplattform som er utvikla av eit norsk selskap med same namn. Systemet har over 750 000 brukarar i heile Skandinavia. Mange norske skular og etatar nyttar systemet, både universitet som NTNU, ungdomsskular og vidaregåande skular gjennom fylket.
Rolf Hansen
Rolf Arthur Hansen var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet.
It's learning
For å kunne nytte systemet må ein skule eller ein etat ha registrert ein som brukar. Med tildelt brukarnamn og passord får ein då tilgang til skulen/etaten sitt område på it’s learning.
Rolf Hansen
Regjering
Rolf Hansen var statsråd i to departement i to regjeringar:
It's learning
Plattforma har brukarar i Skandinavia, Nederland, Storbritannia, Spania, Tyskland og Tyrkia.
Rolf Hansen
Andre politiske verv
Rolf Hansen hadde også elles ei rekkje framståande tillitsverv i Arbeidarpartiet, mellom anna som leiar for Oslo Arbeidersamfunn.
Hudiksvalls kommun
Hudiksvalls kommun er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige som ligg ved Bottenhavet. Kommunen grensar i Gävleborgs län til Nordanstigs kommun i nord, Söderhamns kommun i sør, Bollnäs kommun i sørvest og Ljusdals kommun i vest. I tillegg grensar han til Ånge kommun i Västernorrlands län i nordvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Hudiksvall.
Landskapet i kommunen er kupert, og dalføra går hovudsakleg retning nordvest–søraust. Kysten i kommunen er sterkt innskoren. I den midtre delen av kommunen ligg innsjøane Norra og Södra Dellen, i eit bekken som vart danna i samband med eit meteorittnedslag for 220–250 mill. år sidan. I søraust finn ein våtmarksområde. Det har vore tradisjon for treindustri i kommunen, og på siste del av 1900-talet vart han supplert av kabel- og kranproduksjon.
Administrativ historikk
Ved den riksomfattande kommunereforma i 1952 vart resten av Idenor innlemma i Hudiksvalls stad, samtidig som desse «storkommunane» vart oppretta: Hälsingtuna (av kommunane Hälsingtuna og Rogsta), Njutånger (av Nianfors og Njutånger), Enånger, Delsbo, Bjuråker (av Bjuråker og Norrbo), samt Forsa (av Forsa og Hög). I 1963 vart Enånger og Njutånger slegne saman til Iggesund. I 1965 vart Hälsingtuna innlemma i Hudiksvalls stad.
Hudiksvalls kommun vart til slutt oppretta i 1971 gjennom samanslåing av Hudiksvalls stad og landskommunane Bjuråker, Delsbo, Forsa og Iggesund.
Kommunevåpenet
Blasonering: På raud bakgrunn, tre avhogne bukkehovud i sølv og blått, to øvst og eitt nedst.
Eit segltrykk med dette motivet frå 1580-talet er teke vare på. Då våpenbiletet skulle fastsetjast på 1930-talet vart det samansett slik det er i dag, etter framlegg frå riksheraldikaren. Etter kommunesamanslåinga var det mange ulike våpen å velje mellom, men byvåpenet vart registrert som kommunevåpen i Patent- och registreringsverket i 1974.
Tettstader
Det er ni tettstader i Hudiksvalls kommun.
Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.
Dorthea Hansdatter Bakke
Dorthea Hansdatter Bakke var ein norsk salmediktar. Ho kom til Bremanger som sjuåring, og ho vart buande der resten av livet.
Naturleg utval
Naturleg utval er ein av hovudfaktorane i evolusjonen av livsformer, og går ut på at individ med ulike eigenskapar har ulik grad av suksess i å vidareføra gen. Teorien er at dei best tilpassa individa i ein populasjon vanlegvis vil ha størst sjanse for å lata etter seg avkom.
I biologisk samanheng vart teorien lansert i 1858 av Charles Darwin og Alfred Russel Wallace. Dei var båe inspirerte av arbeidet til sosiologen Thomas Malthus.
Sørøya i Finnmark
Sørøya (nordsamisk Sállan), ofte kalla den grøne øya i nord, er ei stor øy nord i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, og ho ligg vest for byen Hammerfest. Ho er den fjerde største øya i Noreg etter areal og er delt mellom kommunane Hasvik og Hammerfest. Arealet er på 811,4 km².
Tettbygde stader:
Kvart år i juli vert det arrangert ein havfiskefestival på øya.
Riksveg 502
Vegen har vorte del av riksveg 42.
Eigerøyvegen Hovlandsvegen
1045 Michela
1045 Michela er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. november 1924 av George Van Biesbroeck ifrå Yerkes Observatory i Williams Bay.
Carolin Schäfer
Carolin Schäfer er ein tysk friidrettsutøvar som internasjonalt tevla i mangekamp. Ho vann i 2017 VM-sølv i sjukamp og i 2018 EM-bronse i same.
Aktiv
Schäfer sette i 2014 personbeste i sjukampen ved europameisterskapen i Zürich, med 6 395 poeng enda ho fjerdeplassen, 37 poeng bak bronsevinnar Nafissatou Thiam. I mai 2015 forbetra Schäfer den personlege sjukamp-rekorden til 6 547 poeng ved meistermøtet i Götzis i Austerrike. Året etter vart ho nummer 5 under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i Brasil.
Under Götzis-stemnet 2017 presterte Schäfer personbeste i fem av dei sju øvingane og sanka heile 6 836 poeng, nest best i verda det året. Ved verdsmeisterskapen i London seinare i sesongen sikra ho seg sølvmedaljen med 6 696 poeng. I europameisterskapen 2018 la Schäfer beslag på på bronseplassen, gullvinnar Nafissatou Thiam og sølvmedaljør Katarina Johnson-Thompson makta ho ikkje hamle opp med.
Ájos Jeórjos i Thessaloníki
Ájos Jeórjos (gresk Άγιος Γεώργιος) er ein tidlegare kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Ájos Jeórjos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Vólvi.
Høgmellomalderen
Høgmellomalderen er ei periode av europeisk historie, den midtre delen av mellomalderen (etter tidleg mellomalder og før seinmellomalderen). Høgmellomalderen er rekna å ha omfatta 1000-talet og 1200-talet.
I dette tidsrommet såg Vest-Europa større stabilitet og vekst. Det blei fleire menneske, klimaet var varmt og gunstig for jordbruk, og skog- og myrområde blei rydda og folkesette. Det blei bygd ei rekkje kyrkjer i ny gotisk stil.
Per Sivle
Per Sivle var ein norsk diktar, redaktør og journalist. Mest kjend er han for «Den fyrste song», som vart publisert første gong i 1877, sogedikt som «Tord Foleson» (1885) og barneforteljinga «Berre ein hund» (1887).
Høgmellomalderen
Norsk høgmellomalder
I Noreg er høgmellomalderen rekna for perioden frå 1184 til 1319, frå slaget ved Fimreite til Noreg gjekk inn i personalunion med Sverige.
Kjelder
Idade Média
Per Sivle
Oppvekst
Per Sivle vart fødd i Flåm i Aurland i Sogn og Fjordane fylke. Mora, Susanna Andersdtr Ryum, var tenestjente, og faren Erik Hansson Sivle var omreisande heste- og fehandlar. Dei busette seg som innerstar på Stalheim i Voss. Mora døydde på barnseng då Per var to og eit halvt år gammal, og Per voks opp hjå i fosterheim hos slektningar på nabogarden Brekke. Per heldt kontakten med faren, og kunne følgje med når faren var ute på handelsferder.
Sjællandsk
Sjællandsk er ein dialekt av det danske språket. Sjællandsk vert tala på Sjælland og øyane kring, og vert rekna som ein av dei øydanske dialektane (ødansk).
Per Sivle
Oppvekst
Per Sivle gjekk Sogndal folkehøgskule to vintrar (1874-75) og tok mellomskuleeksamen i Kristiania 1876 før han begynte i gymnasklasse på Aars og Voss' skule i Oslo. Etter ein nervesjukdom, som han kom til å bli plaga med resten av livet, måtte han avbryte utdanninga det siste gymnasåret.
Han gifta seg 1. august 1887 med Wenche von der Lippe Nilsen frå Bergen. Dei fekk dottera Susanna i 1888.
Forfattarskap
Den første boka hans var En Digters Drøm (1878), utgjeven under psevdonymet Simon de Vita. Året etter gav han ut diktsamlinga Digte. Desse bøkene er prega av pietistisk forkynning. Sjukdom og tvil leidde Per Sivle ut i ei religiøs krise. Men snart engasjerte han seg ut i politikken som redaktør for to Venstre-aviser. Han redigerte Buskeruds Amtstidende i 1883-84. Etter tre år i Danmark var han så redaktør for Kristianiaposten (1887-91). Sidan forsøkte han å livnære seg som diktar.
Boka Sogor, som kom i 1887, inneheld barne- og dyreskildringar med både logn humor og djupe kjensler. Sidan følgde Blandet Selskab (1891), Streik (1891) som vart omsett til svensk (1892) og tysk (1915), og Folk og Fæ (1898).
Sivle synte seg som ein meisterleg humorist og folkelivsskildrar i dei folkelege bøkene Vossa-Stubba (1887), Nye Vossa-Stubbar (1894) og Sivle-Stubbar (1895). Desse stubbane er fortalde på vossamål.
Dei mest verdsette diktsamlingane hans er Noreg (1894), Bersøglis- og andre Viser (1895), Skaldemaal (1896), En Fyrstikke og andre Viser (1897) og Olavskvæde (1901). I den nasjonale reisinga nordmennene opplevde før unionsoppløysinga i 1905, vart Per Sivle med sine verk blant oppsongarane. I dikt med emne henta frå den norske soga gjorde han fortida til inspirasjon i unionsstriden. Desse dikta vart henta fram att under okkupasjonen 1940-45.
Dei personlega dikta hans svinga mellom undergangsstemningar og aktiv livstru. Dikta er skrivne med fast, hoggande rytme. Per Sivle skreiv både riksmål og landsmål, og det skal vere innanfor landsmålsdiktinga ein kan finne det mest verdfulle.
Slutten
Per Sivle fekk statens diktarstipend fem gonger i 1890-åra etter løyving frå Stortinget. Han mista stipendet i 1904. Han var sjuk og vart særs nedbroten etter avgjerda. Ei tid før han døydde, synte han venen Anders Hovden manuskriptet til songen «Ja, no skal Noreg ha takk fyr meg». 6. september 1904 forlet han leiglegheita si med ei helsing liggande i nattbordsskuffa: «Jeg vilde ei leve, men turde ei dø - og levede livet som før. Nu vil eg ei dø, men tør ikke leve - og - dør.» 1904. Han tok ein revolver med seg på Christiania bad i Vika, og enda livet sitt der. Han ligg gravlagd på Strømsgodset kyrkjegard i Drammen, der soknestyret har gjort vedtak om å kosta tilsynet med og vedlikehaldet av gravstaden.
Mitsutoshi Tsushima
Mitsutoshi Tsushima er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Norsk Salmehistorie
I Norsk Salmehistorie finn vi for kvar salme fyrst salmen i originaltekst, i den eldste kjende forma. Eit unntak for denne regelen har Skaar gjort når han veit kva for versjon omsetjaren har nytta, då har han trykt denne teksten, med opplysningar om avvik frå opphavleg originaltekst. For mange av salmane finn vi opplysningar om bakgrunnen til salmen, og i nokre høve ein kort omtale av salmediktaren.
Motorveg
Motorveg er ein type veg som er særskilt lagt til rette for køyring med bilar i høg fart. Køyretøy som ikkje kan køyra over ein viss fart, har ikkje løyve til å køyra på ein motorveg. Kryssande vegar går gjerne i tunnel under motorvegen, eller på ei bru over motorvegen. Fotgjengarar har ikkje høve til å gå ved ein motorveg, men det er gjerne lagt til rette med gang og sykkelveg i tilknyting. I Noreg er motorveg ein vegklasse.
Norsk Salmehistorie
Vidare er det nemnt kva for salmebøker salmen er med i, og kva for redaksjonelle endringar som er gjort i salmetekstane i dei ulike salmebøkene. Norsk Salmehistorie har òg opplysningar om dei brukte melodiane.
Forordet til Norsk Salmehistorie er trykt fremst i andre bandet, og datert Gjerpen prestegard St. Hans Dag 1880.
Ved å knyte dette hymnologiske verket til Landstads Kirkesalmebog, var Skaar med å favorisere denne salmeboka i kappløpet med Hauges Salmebok, som han sjølv hadde vore medarbeidar til. Norsk Salmehistorie var det fyrste salmehistoriske verket som vart skrive i Noreg, og det har vore eit verdfullt kjeldeskrift for alle seinare norske salmehistorikarar.
1996
1996 (romartal MCMXCVI) var eit skotår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen.
Hn/Aorist
Aorist (gr grenselaus) fortidsform av gjerningsordet i sume indoeuropeiske mål, serleg græsk og gamalindisk.
Aorist kann ovra:
Stavanger Konserthus
Stavanger Konserthus ligg attmed sjøen i Sandvigå, 700 meter nordvest for torget i Stavanger, og vart offisielt opna 15. september 2012 av kronprins Haakon Magnus. Konserthuset har ein stor konsertsal for symfoniorkester og ein fleirbrukssal, restaurant og andre lokale, og ein publikumsfoaje over fleire høgder med store fasadar av glas mot sjøsida, og i tillegg eit stort amfi i friluft. Orkestersalen, som har fått namnet Fartein Valen etter komponisten Fartein Valen, har rektangulær grunnplan og 1500 sitjeplassar fordelt på parkett, tre balkongar og korbalkong. Fleirbrukssalen har namnet Zetlitz etter Jens Zetlitz (1761-1821), diktar og prest frå Stavanger, og er ein sal som kan endrast og tilpassast frå å vere forma som eit  amfi til å vere ein sal med flatt golv, og frå å romme 800 sittande til 1900 ståande tilhøyrarar. Båe salane er rekna for å ha særs god akustikk, og lydisoleringa er så god at det seisast å vere mogleg å ha rockekonsert i den eine salen samstundes med ein symfonikonsert i den andre.
Konsertorgelet
I fronten av orkestersalen Fartein Valen er det bygd inn eit konsertorgel med 65 stemmar, som svarar til storeleiken på andre konserthusorglar i Europa, men er eineståande i Noreg. Dette orgelet er det einaste i landet som dekkjer det symfoniske orgelrepertoaret med orkester. Orgelet er særskild tilpassa akustikken i salen. Kvar einskild av dei til saman 65000 delane i det er laga for hand. Orgelet sameiner fransk orgeltradisjon med nordiske impulsar, og er som eit kunstverk å sjå til. Det har 4554 piper, og er bygd av Ryde & Berg Orgelbyggeri i Fredrikstad. Fasaden på det er teikna av arkitekt Ulf Oldæus.
NM i sykling 1982 på landeveg
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1982 for menn vart avvikla i Steinkjer sundag 11. juli 1982.
Menn, 180 km
<br style="clear:both;" />
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1982 for kvinner vart avvikla i Gauldal laurdag 10. juli 1982.
Kvinner, 78 km
<br style="clear:both;" />
Hideyoshi Akita
Hideyoshi Akita er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Arne Rettedal
Arne Rettedal var ein norsk politikar (H).
Hideyoshi Akita
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, Blaze Kumamoto, Nagoya SC, FC Kariya, Gainare Tottori og FC Gifu.
Arne Rettedal
Rettedal var ordførar i Stavanger kommune i tidsromma 1965–67 og 1972–81.
I oktober 1981 vart han statsråd for Kommunal- og arbeidsdepartementet i regjeringa Willoch. Han var statsråd til 1986.
Rettedal vart i 1993 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs orden.
2117 Danmark
2117 Danmark er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. januar 1978 av Richard M. West ifrå La Silla Observatory i Chile og er namnsett etter Danmark.
Storhundre
Storhundre (av norrønt hundrað = 120 eller tolv tiarar) er ei gamal mengdeeining, òg kalla tolvrøtt hundre (tolfrǿð hundrað) for å skilja det frå tirøtt hundre (tírǿð hundrað), som ein i dag forbind med hundre.
Hundre utgjorde opphavleg 120 einingar, men vart seinare omdefinert til 100 einingar. Den opphavlege verdien vert difor kalla storhundre eller stort hundre. Et storhundre kunne vidare delast i 2 skokkar, 6 sneis eller 10 tylfter.
I trelasthandelen var storhundre i bruk til ut på 1800-talet og for omsetning av råfisk i Nord-Noreg heilt til etter hundreårsskiftet.
Ti storhundre utgjorde eit stortusen.
Naberezjnyje Tsjelny
Naberezjnyje Tsjelny (russisk |а́бережные Челны́; tatarsk Яр Чаллы - Yar Çallı) er den nest største byen i republikken Tatarstan i Russland. Han er det administrative senteret i Tukajevskij rajon.
Byen er eit stort industrisenter og ligg ved elva Kama, om lag 225 km aust for Kazan. I 2007 hadde han like over 500 000 innbyggjarar. Byen skal ha vorte grunnlagd i 1172 og han fekk bystatus i 1930. Byen fekk namnet Brezjnev (etter Leonid Brezjnev) frå 1982 til 1988.
Lastebilane Kamaz og ZMA vert produsert her.
FC KAMAZ Naberezjnyje Tsjelny er fotballaget i byen og spelar i russisk førstedivisjon.
Tsjystjakove
Tsjystjakove eller Torez er ein by i Donetsk oblast i Ukraina. Byen har kring 80 000 innbyggjarar (2010). Dei fleste innbyggjarane arbeider i gruveindustrien, sjølv om talet på arbeidarane har minka dei siste åra. Sidan 2014 har han vore kontrollert av den såkalla folkerepublikken Donetsk.
Historie
Byen Tsjystjakove vart grunnlagd i 1778 som ein liten busetnad ved samløpet mellom elvane Sevostjanivka og Orlova av flyktande liveigne frå forskjellige område i Ukraina og sør i Det russiske imperiet.
Frå 1860-åra vart byen eit senter for kolgruvedrift.
Russiskvennlege separatistar tok kontroll over Torez i juni 2014. 17. juli 2014 vart Malaysia Airlines Flight 17 skoten ned og krasja i nærleiken av byen.
Moltke Moe
Moltke Ingebret Moe var den fyrste professoren i folkloristikk i Norden. Han vart fødd i Krødsherad, som son av Jørgen Moe. Han var mannen som rekonstruerte det som i dag er den mest kjente versjonen av draumkvedet. I 1886 vart han professor i "norsk Folkesprog og norsk Folketradition" ved Universitetet i Kristiania. Han arbeidde for ei tilnærming mellom riksmål og landsmål, og var ein av personane bak rettskrivinga av 1907.
Tõnu Õim
Tõnu Õim er ein estisk sjakkspelar og Stormeister i fjernsjakk, mest kjend for å vere den første som klarte å vinne Verdsmeisterskapen i fjernsjakk to gongar, i 1983 og 1999.
Tõnu Õim vart utnemnd til stormeister i fjernsjakk av ICCF i 1981.
Han vann den 9. VM-finalen i fjernsjakk, som gjekk frå 1977-1983, med 13 poeng av 16 moglege, +10 = 6, ingen tap.
I den 12. VM-finalen, 1984-1991, vart det ein 6-plass med 8,5/14, +5 =7 -2.
Han vann deretter den 14. VM-finalen,1994-2000, med 11/14, +9 =4 -1.
Han har klart stormeisterkravet i fjernsjakk fire gongar, i 9. og 14. VM-finalane som han vann, og i Paul Keres 85 minneturnering avslutta i 2004 med 8/14, +3 =10 -1, og Axelsson minneturnering.
Han klarte også 50 %, 4 av 8 og ein 5-plass av dei 9 deltakarane i ICCF si 50-års-jubileumsturnering 2001-2004, ei turnering som bestod av 9 tidlegare verdsmeistrar i fjernsjakk.
Ketose i kjemi
Ketosar er monosakkarid som inneheld ei ketongruppe i kvart molekyl. Dihydroksyaceton er med sine tre karbonatom den enklaste av ketosane, og den einaste fri for optisk aktivitet. Ketosar kan isomeriserast til aldose når karbonylgruppa ligg ytst på molekylet. Slike ketosar blir kalla reduserande sukker.
Av ketosar finst mellom andre:
Hærfugl
Hærfugl (Upupa epops) er ein fugl i familien hærfuglar som held til i store delar av Europa, Asia og Nord-Afrika. Fuglen har ein karakteristisk og kraftig farga fjørdrakt i svart, kvitt og oransje, og ein fjørkam på hovudet som vert reist opp når fuglen er opphissa. Elles ligg fjørkammen som ein bakovervend fjørspiss. Også læta er markant og når vidt.
Hærfugl er nasjonalfuglen til Israel.
Taksonomi og utbreiing
Hærfuglen er nær i slekt med sporvefuglar og høyrer til i slekta Upupa og familien Upupidae. I dag vert familien oftast plassert i ordenen råkefuglar (Coraciiformes), men iblant vert han sett i den eigne ordenen Upupiformes. Hærfuglen vert i sin tur delt opp i ei rekkje underarter. Nokre taksonomar har gitt nokre av underartane artstatus.
Utbreiing
Hærfuglen held til i store delar av Europa, Asia og Nord-Afrika. Verdspopulasjonen er dels trekkfuglar, dels standfuglar etter kor langt mot nord dei hekkar. Dei europeiske fuglane dreg sørover i august-oktober for å overvintre i Afrika, og kjem attende i april-mai..
Førekomst i Noreg og Sverige
Fuglen hekkar ikkje i Norge. Eksemplar av arten har vore observert enkeltvis i heile landet, særleg haust og vår.
Hærfugl etablerte seg som hekkefugl i Sverige i første halvdelen av 1800-talet, men forsvann att rundt 1920. Seinare fann nokre fleire hekkingar stad, særleg på Öland, som er det området ein oftast ser fuglen i Sverige. I 2010 blei fuglen offisielt rekna som utdøydd i Sverige.
Underartar i taksonomisk orden
Denne opprekninga er i samsvar med Clements et al., 2008
Madagaskarhærfugl (Upupa marginata), som er endemisk på Madagaskar, vert iblant rekna som underart til hærfuglen.
Skildring
Hærfuglen er 28 cm lang og veg 55-80 gram. Vengespennet er 44-48 cm.
Fjørdrakta er noko mellom klart oransje og bleikt beige i fargen, med svarte og kvite render på vengane, ryggen og stjerten. På hovudet har fuglen ei fjørkrone eller fjørkam, med svarte toppar. Kammen kan reisast rett opp, men ligg oftast nedfelt og ser då meir ut som ein nakketufs. Fuglen går på marka som ein stare. I flukt verkar fuglen litt sommarfuglaktig i rørslemåten.
Læta er eit trestava «opp-opp-opp».
Hekking
Hærfuglen byggjer reir i trehol, blant steinblokker eller i steinmurar. Reiret ligg gjerne 1,5 meter over marka. Hoa legg 5-8 grå eller gule 26 mm lange egg. Desse rugar ho i 16-18 dagar. Ungane er flygeklare etter 26-29 dagar.
Biotop og føde
Fuglen held til i opne kulturlandskap. Han livnærer seg av blant anna store insekt, mark og små øgler i beitemarkar og liknande plassar og plukkar gjerne i dyrelort etter føde.
Hærfugl i kulturen
Den oppsiktsvekkjande utsjånaden og høge lætet har gjort at hærfuglen har fått ein framtredande plass i ulike kulturar. Han er freda i ei rekkje land. Fuglen kan vera til gagn ved å eta larvar av skadedyr. I 2008 blei hærfuglen vald til nasjonalfugl for Israel, som ligg langs trekkruta hans. Han er også statsfugl for Panjab i India.
Namn
Det er læta som har gitt fuglen det vitskaplege namnet «Upupa». Dette vart brukt allereie av Aristoteles. Også det engelske namnet hoopoe er lydhermande.
Det nordiske namnet hærfugl kan kome av det svenske oäringsfågel, som speglar attende på uår og dårlege avlingar. Hærfuglen har vore sett på som eit varsel om krig og svolt då læta på svensk har vore tolka som: «Upp! Upp! Upp! Ut! Ut!».
Hærfugl i tru og litteratur
Fuglen er med i gresk mytologi, der Terevs blir forvandla til ein hærfugl, og er ein viktig figur i skodespelet 'Fuglane' av Aristofanes.
Hærfugl er nemnd i Mosebøkene som ulovleg å eta. Koranen fortel at kong Salomo hadde med ein hærfugl på reisene sine ettersom han kunne finna underjordiske vasskjelder. I det episke diktet Fuglenes forsamling frå Persia er ein hærfugl vis ordstyrar for fuglane som ønskjer seg ein leiar. Hærfuglen blir ridedyr og følgjesven for hovudpersonen i den eventyrlege boka Harun og historienes hav av Salman Rushdie.
I eit eventyr i Tusen og en natt blir det fortald at ein kan få nokon til å fortelja om løyndommane sine om ein legg eit hærfuglhjarte under hovudet deira medan dei søv. I Sveits trudde ein at ein kunne lækja snue ved å drikka oske av hærfugl blanda med vin.
Hærfuglen blei vald til nasjonalfugl for Israel i 2008.
Kigali
Kigali er hovudstaden i Rwanda.
Hellfire Club i Dublin
Hellfire Club (irsk Club thine Ifrinn) er namnet på ruinane av ein bygning på toppen av åsen Montpelier i County Dublin i Republikken Irland. Det vart bygd rundt 1725 av William Conolly, talaren i Irish House of Commons, som kjøpte landet frå Philip Wharton, hertug av Wharton. Ein meiner bygget vart bygd som ei jakthytte. Huset vart ein gong kalla «Mount Pelier», som er namnet på åsen huset står på i dag. Det opphavlege irske namnet på åsen er ukjend. Ein meiner at staden var møtestad for den irske Hellfire Club, og området har vore assosiert med satanisme, det overnaturlege og okkultisme.
Det står òg mange bautasteinar på åsen og tidlegare låg dei ei gravrøys her. Steinane frå steinrøysa vart nytta til bygginga av huset. Like etter huset vart bygd bles skifertaket av i kraftig vind. Ei populær soge er at det var djevelen som sette i stand dette som straff for at ein hadde øydelagd steinrøysa.
Den polske jurakjeda
Den polske jurakjeda, òg kalla Det polske jurahøglandet eller Kraków-Częstochowa jurahøglandet (polsk Jura Krakowsko-Częstochowska) er ein del av jurasystemet sør i sentrale delar av Polen. Det strekkjer seg mellom byane Kraków, Częstochowa og Wieluń. Den polske jurakjeda grensar til Karpatane i sør og høglandet sentralt i Polen i nord, mot Świętokrzyskiefjella.
Den polske jurakjeda består hovudsakleg av eit åslendt landskap med kalksteinsberg, klipper, dalar og store kalksteinformasjonar frå juratida og 220 grotter. Det største landskapstrekket er eit peneplan dekt av mange inselberg, steinmassar som har motstått erosjon. Den polske jurakjeda vert vitja av om lag 400 000 turistar kvart år. Delar av området høyrer til Ojcowski nasjonalpark, den minste av dei tjue nasjonalparkane i Polen, og eit av dei mest attraktive rekreasjonsområda i landet.
Flora og fauna
Den polske jurakjeda består av eit rikt økosystem, der totalt motsette plantartar veks side ved side på grunn av det unike mikroklimaet, og heile området er omringa av urskog. Plante- og dyrelivet er særs mangfaldig med over 1600 planteartar og 5500 dyreartar. Desse inkluderer 4500 insektartar (1700 biller og 1075 sommarfuglar) og 135 fugleartar. Av pattedyr finn ein bever, grevling, røyskatt og 15 artar flaggermus. Mange av flaggermusartane overvintrar i dei mange grottene i parken.
Klima
Klimaet i høglandet er forskjellig frå det omliggande området. Snø dekker området 180 dagar i året og den mest regnfulle tida på året er frå april til september. Årsnedbøren varierer mellom 650 og 700 mm, som er høgare enn det omliggande området. Middeltemperaturen er lågare, frå 0,5 til 1,0 °C. Middeltemperaturen er 19 °C om sommaren og -3 °C om vinteren.
Fleire elvar har utspring frå jurdakjeda, mellom anna Warta, Biała Przemsza, Pilica, Dłubnia, Szreniawa, Prądnik, Wiercica og Rudawa.
Spor av menneske
I tillegg til mangfaldig plante- og dyreliv kan ein finne unike kulturlandskap i området. Det er gjort mange arkeologiske funn etter eldgamle busetnader. Dei første busetnadane er frå yngre steinalder, om lag 120 000 år sidan. Området er rikt på flint, som trekte til seg tidlege menneske.
Hiroki Mizuhara
Hiroki Mizuhara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, Honda, Yokohama FC, Tokyo Verdy, Giravanz Kitakyushu og Kamatamare Sanuki.
Tjumen
Tjumen (russisk Тюме́нь) er ein by i Russland og administrativt senter for Tjumen oblast. Byen ligg ved elva Tura, på Det vestsibirske låglandet, rundt 2000 km aust for Moskva. Han hadde i 2007 550 000 innbyggjarar.
Historie
På 1600- og 1700-talet vart Tjumen eit viktig handelssenter og ein viktig by for produksjon av lêrvarer og handverk. I 1763 budde rundt 7000 menneske i Tjumen. I 1836 vart den første dampbåten i Sibir bygd i Tjumen og i 1885 vart byen knytt til den transsibirske jernbanen.
Under den russiske borgarkrigen vart Tjumen først kontrollert av admiral Aleksander Koltsjak og hans sibirske kvite arme, men i januar 1918 vart byen teke av den raude armeen.
På 1930-talet vart Tjumen ein av dei store sibirske industribyane i Sovjetunionen. Av produkta som vart laga i byen var dampbåtar, frakteskip, møblar, pelsverk og lêrklede.
Under den andre verdskrigen vart den balsamerte kroppen til Lenin flytta frå Moskva til eit skjult gravkammer i det som no er jordbruksinstituttet i Tjumen. Mange fabrikkar vart òg flytt frå den europeiske delen av Sovjetunionen til Tjumen. Mange slags militærutstyr vart produsert i byen. 14. august 1944 vart byen hovudstad i det vidstrakte Tjumen oblast.
I 1948 vart det oppdaga olje i Tjumenområdet og på 1960- og 1970-talet vart oljeindustrien ein sentral del av økonomien til byen.
Økonomi og næringsliv
Tjumen er i dag eit viktig senter for olje og gassindustrien i Russland. Levestandarden til Tjumens innbyggjarar er med unntak av Moskva den høgaste i landet. Selskap som Gazprom, LUKoil og Yukos har basert store delar av sine aktivitetar i Tjumen.
Elles er dei viktigaste industriane skips- og maskinbygging, i tillegg til produksjon av kjøttprodukt og kjemisk industri. Tjumen ligg ved hovudstrekninga på den transsibirske jernbanen og har ei elvehamn og ein internasjonal lufthamn, der flyselskapet UTair har hovudkvarteret sitt.
Geografi og klima
Bysenteret består av ein kombinasjon av nyare bygningar og sjarmerande gamle tømmerhus. Lengre ut består byen av ei blanding av slitne bustadblokker frå sovjettida, nyare høghus og gamle tømmerbygningar.
Tjumen har kontinentalt klima, med varme somrar og kalde vintrar. Om vinteren bygger dei lokale innbyggjarane fleire isparkar med skulpturar av snø og is og leikeområde for barna.
Lyse
Lyse er ukokt tran. Det har i stor grad vorte brukt til brensel i oljelampar. Ein brukte lyse i koler, tranlampar som vart brukt før mineraloljelampane kom i bruk. Lyse var tidlegare ei ettertrakta handelsvare.
Den delen av levra som vart att etter at lyset var avfløytt vart kalla grakse. Graksen vart mellom anna brukt til smurning på lunnane i støa når ein sette båt. Det var vanleg å ha eit spann i naustet der ein samla lever til smurning under båten. Graksen kunne òg verte kokt til tran.
Evolusjonsteorien
Evolusjonsteorien er den vitskaplege forklaringa på korleis evolusjon – danninga og endringa av artar – går føre seg.
Teorien er basert på Darwin sine teoriar, komplettert med nyare forsking som ikkje var kjend for Darwin; ein kallar gjerne difor dagens versjon nydarwinisme. Evolusjonsteorien er i dag særs omfattande, og vert nytta som eit viktig forklaringsverkty innanfor ei rekkje ulike fagdisiplinar. Spesialistar innanfor teorien vert kalla evolusjonsbiologar.
Stundom nyttar ein omgrepet utviklingslære som synonymt med evolusjonsteorien, men dette er eit uheldig ordval. Utvikling i biologien dreier seg om korleis individ endrar seg gjennom eit livsløp heller enn korleis individa endrar seg over generasjonar, og «lære» vert oftare nytta om dogme enn om vitskaplege teoriar.
Historie
Når ein snakkar om «evolusjonsteorien» i eintal, særleg i bunden form, siktar ein som sagt til dei nydarwinistiske forklaringane som ein har sannsynleggjort i dag. Det har likevel eksistert andre evolusjonsteoriar før, som har freista forklara evolusjonen ut frå andre mekanismar enn det naturlege utvalet. Ingen av desse har vitskapleg truverdige tilhengarar i dag.
Den eldste evolusjonsteorien kan sporast attende til den greske filosofen Anaximander, som levde på 500-talet før vår tidsrekning. Allereie han såg for seg at artar kunne endra seg over tid, men meinte at dette måtte skje i form av store «sprang», noko det ikkje finst dekning for i moderne vitskap.
Etter dette låg evolusjonstanken nokså brakk i over to tusen år. Det var først på slutten av 1700-talet og byrjinga av 1800-talet at somme naturvitarar tok til å vurdera ulike evolusjonsteoriar att. Den mest kjende av desse er Jean-Baptiste de Lamarck sin teori, lamarckismen. Han meinte at artar kunne endra seg, og at dette skjedde gradvis. På båe desse punkta har han i etterkant fått rett. Han kunne derimot ikkje forklara mekanismen som låg bak endringane riktig; han hadde ei forklaring som viste seg å vera feil.
For det første meinte han at tileigna eigenskapar var arvbare, og for det andre såg han for seg at den evolusjonære utviklinga stort sett var fastsett på førehand; til dømes at ein kunne spå at insekt skulle evolvera frå leddmakk på same måte som ein kan føreseie kva form ein vaksande krystall vil ta ut frå kva mineral han vert danna av.
1995
1995 (romartal MCMXCV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen.
Evolusjonsteorien
Historie
Òg Alfred Russel Wallace hadde skjønt at naturleg utval var ein drivande faktor bak evolusjonen. Grunnen til at Darwin får mesteparten av æra er den omfattande dokumentasjonen han la fram i boka si The Origin of Species i 1859. Teorien hans vart difor i løpet av forholdsvis kort tid godtatt av dei fleste biologar.
Norske familie- og forbrukarministrar
Norske familie- og forbrukarministrar er ei oversikt over alle statsrådar i Familie- og forbrukardepartementet få dette vart oppretta 21. desember 1956 til det vart lagt ned 7. mai 1972.
Evolusjonsteorien
Historie
Darwin visste likevel ingenting om korleis arv går føre seg. Han trudde som Lamarck på at arv av tileigna eigenskapar var mogleg, og meinte dessutan at avkommet av to foreldre var ein direkte mellomting mellom foreldra. Han visste ingenting om den spirande genetikken til Gregor Mendel, som vart gjort om lag på same tid.
Då Mendel sine arbeid vart attfunne i 1900, vart genetikken interessant nok sett på som ein konkurrerande forklaring på evolusjon. Tilhengarar av genetikk meinte den gongen med andre ord at mutasjonar var tilstrekkelege forklaringar på evolusjon, og at naturleg utval såleis ikkje var nokon naudsynt teori lenger. Darwins evolusjonsteori mista difor mange tilhengarar i løpet av dei første tiåra på 1900-talet.
Norske familie- og forbrukarministrar
Lista omfattar vidare dei to statsrådane i det kortliva departementet med same namn i 1990. Det vart oppretta 1. januar 1990 under regjeringa Syse, men lagt ned under regjeringa Brundtland III 31. desember 1990.
Guvernementet Estland
Guvernementet Estland (russisk Эстляндская губерния eller Estljandskaja gubernija) var eit guvernement i Det russiske riket i det som i dag er Estland.
Evolusjonsteorien
Historie
Det var så seint som på 1930- og 40-talet, at ein kombinerte det ein visste om genetikk med læra om det naturlege utvalet. Resultatet av arbeidet som vart gjort i denne perioden, vert i dag kalla evolusjonsbiologiens nye syntese, eller rett og slett nydarwinisme. Denne er framleis grunnlaget for evolusjonsforståinga me har i dag.
Òg i etterkant har det vorte gjort mange viktige oppdagingar. Desse har ikkje rokka ved evolusjonsteorien, men tvert om støtta opp under og supplementert Darwins opphavlege og 1930-talet sin syntetiske teori.
Motstand
Mellom fagfolk er evolusjonsteorien like akseptert som dei grunnleggande teoriane som finst i andre vitskapar. Det har likevel stundom vorte måla eit bilete i det offentlege rommet av ein evolusjonsteori i krise. Dette kjem av at somme grupperingar i samfunnet har interesse av å framstilla evolusjonsteorien som tvilsam. Ein snakkar då først og fremst om religiøse fundamentalistar, men stundom òg anti-fascistiske aktivistar. Dei førstnemnde mislikar ideen om at mennesket ikkje skal vera krona på skaparverket, men ein tilfeldig art av mange (sjå kreasjonisme). Dei sistnemnde var redde for misbruk av evolusjonsteorien (sjå sosialdarwinisme).
Guvernementet Estland
Guvernementet vart òg kalla Hertugdømet Estland som Russland tok frå Sverige i 1721. Dei russiske tsarane hadde tittelen hertugar av Estland (russisk Князь Эстляндский).
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1957
Fredrikstads vinnarlag: Kjell Huth, Roar Johansen Åge Spydevold, Arne Pedersen, Reidar Kristiansen, Leif Pedersen, Bjørn Borgen, Tore Nilsen, Per Kristoffersen, Henry Johannessen og Willy Olsen.
Guvernementet Estland
I starten vart guvernementet kalla Guvernementet Reval etter byen Reval, som i dag heiter Tallinn. Det vart oppretta i 1719 av områda erobra frå Sverige under den store nordiske krigen. Dei tidlegare landområda i Svensk Estland vart formelt avstått til Russland med freden i Nystad i 1721. Under den påfølgjande omorganiseringa fekk guvernementet i 1796 namnet Guvernementet Estland. Medan styret til dei svenske kongane hadde vore forholdsvis liberalt med større grad av sjølvstyre for bondestanden, vart regimet strengar under dei russiske tsarane og liveigenskapen vart ikkje avskaffa før 1819.
Evolusjonsteorien
Motstand
Evolusjonsteorien er ein relativt ung teori, og mange av detaljane i han vert framleis jobba med. Det er difor naturleg at evolusjonsbiologar er usamde om fleire detaljar i teorien. Dette i seg sjølv er eit teikn på at teorien er fruktbar. Grupper som ønskjer å framstilla evolusjon som ikkje-eksisterande, eller prøver setje evolusjonsteorien i eit dårleg lys, framstiller denne vesle usemja som ei krise for evolusjonsteorien som heilskap. Undersøkelsar visar at 9 av 10 forskare trur på evolusjonsteorien. Døme:
Guvernementet Estland
Guvernementet bestod av den nordlege delen av dagens Estland, om lag Harjumaa inkludert Tallinn, Vest-Virumaa, Aust-Virumaa, Raplamaa, Järvamaa, Läänemaa og Hiiumaa. Den 30. mars 1917 vart det utvida til å inkluderte det nordlege Livland, og Det autonome guvernementet Estland vart oppretta. Etter den russiske revolusjonen i 1917 vart Tallinn verande under sovjetisk kontroll fram til 24. februar 1918, då Estland fekk sjølvstende.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1957
Sandefjords lag: Per Einan (Øivind Andersen), Finn Gjelstad, Yngve Karlsen, Erik Kristiansen, Thorbjørn Svenssen, Ernst Norli, Ragnar Hvidsten, Hans Sperre, Gunnar Guthu, Arvid Havnaas og Reidar Pedersen.
Evolusjonsteorien
Vitskapsteoretisk status
Kritikarar av evolusjonsteorien har til dels prøvd å hevda evolusjonsteorien er uvitskapleg. Dette har både biologar og vitskapsfilosofar vist attende gjentekne gongar, men ein kan framleis sjå slike påstandar i somme publikasjonar. Det finst to grunnar til dette.
For det første ligg ei feiltolking av frasen survival of the fittest til grunn. Dette uttrykket var i si tid meint som synonym for naturleg utval. I og med at fitness i dag vert nytta med ei særskild tyding, som ikkje lenger fell saman med Darwin si opphavlege meining (der «the fittest» tydde best eigna), har mange fått inntrykk av at naturleg utval er ei ringslutning: «Overlevinga til dei som overlever.»
Dette er ei enkel - om seigliva - mistyding, som forsvinn når ein ikkje blandar fagspråka frå 1800- og 2000-talet.
Den andre mistydinga let seg spora til ei fråsegn Karl Popper gjorde i 1974, at evolusjonsteorien er eit «metafysisk forskningsprogram». Denne fråsegna kom av at Popper generelt berre omtala nomotetiske vitskapar som «vitskap»; alt anna var metafysikk. I den grad evolusjonsbiologi forskar på organismane sitt stamtre, er han derimot ein idiografisk vitskap, som Popper heilt korrekt òg sa.