cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brač
Historie
På 300-talet fvt. koloniserte grekarane mange av dei adriatiske øyane, men aldri Brač. Grekarane vitja derimot øya og handla med dei illyriske stammene. I år 9 erobra romarane omsider Dalmatia etter lange kampar med lokale stammer. Salona vart hovudstad i den nye provinsen, og sidan øya ligg nær Salona vart det ikkje grunnlagd større landsbyar på øya. Splitska vart den viktigaste hamna på øya, og frå her frakta ein stein til Salona og heile Dalmatia. Diocletianus palass, som Split seinare vart bygd rundt, vart bygd i denne perioden med stein frå øya.
I mellomalderen vart øya ein del av Kroatia og kongen Tomislav. Då makta til Kroatia vart svakare og kom inn under Ungarn på 1100-talet, klarte Brač å halde seg sjølvstendig i nesten 200 år. Frå 1268 til 1357 var øya ein del av Republikken Venezia, før ho kom inn under Ungarn. Sommaren 1390 vart øya og heile regionen ein del av den bosniske kongen Stefan Tvrtko I Kotromanić sitt rike, som døydde året etter. Like etter vart øya ein del av Ungarn igjen. Gjennom heile denne perioden heldt øya på sitt sjølvstyre og gamle strukturar, og øya var aldri rik eller strategisk viktig nok til andre blanda seg inn i styret. Først i 1420 kravde Republikken Venezia øya igjen, og sendte til slutt nokon til å styre over øya.
Venezia styrte over øya i meir enn fire hundreår, fram til 1797. Då Bosnia fall inn under Det ottomanske riket flykta mange til øyane i Adriahavet, og særleg til Brač. Mange landsbyar vart grunnlagd, og folkesetnaden flytta frå dei indre områda til kysten.
Under Napoleonkrigane var makta til Venezia styrta og Brač kom ei kort stund inn under Frankrike. I 1807 klarte Petar I Njegoš av Montenegro å erobre Brač og Korčula med hjelp av den russiske marinen. Ved Wienkongressen i 1814 vart øya gjeve til Keisardømet Austerrike. Brač vart ein del av den austerrikske kronjorda Dalmatia frå 1815 og frå 1867 ein del av Transleithania i monarkiet Austerrike-Ungarn. Etter Austerrike-Ungarns fall i 1918 vart Brač ein del av Kongedømet Jugoslavia.
Folkesetnaden minka drastisk på byrjinga av 1900-talet, då mange emigrerte til Sør-Amerika, New Zealand og Australia.
I 1941 okkuperte Italia øya. I fjellområda på øya kjempa innfødde opprørarar effektiv geriljakrig mot okkupantane, som svarte med arrestasjonar og avrettingar. Etter at Italia kapitulerte i 1943, okkuperte tyske troppar øya i juni 1944, men i juli var dei nedkjempa og øya frigjort. Som ein del av Kroatia vart ho ein del av Jugoslavia fram til Kroatia erklærte sjølvstende i 1991. Det var lite kamphandlingar på øya under Kroatia-krigen, men det var korte bombetokt av Milna. Etterverknadane av krigen, og særleg tapet av turisme, var derimot katastrofal for øya, og berre dei siste åra har øya igjen byrja å kome seg etter at turismen igjen har teke seg opp.
Ringeriksfossen
Ringeriksfossen er den 44. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Muradalen i Kvinnherad kommune i Vestland.
Fossen vert stundom omtalt med ei langt høgare høgd, som truleg er det maksimale høgdepotensialet som kan utnyttast til vasskraftproduksjon. Fallet består av to store fall, der det største er om lag 100 meter høgt. Etter det første fallet består fossen av ei rekkje kaskadar, før han stupar ut i eit nytt stort fall på om lag 100 meter.
Eg synger jolekvad
«Eg synger jolekvad» er ei nynorsk omsetjing av den tysk-latinske salmen «In dulci jubilo» frå 1300-talet. Songen handlar om gleda over at frelsaren er fødd, og er ein utbreidd norsk julesong, også kjend i bokmålsomsetjinga «Jeg synger julekvad».
Teksten som i dag vert bruka på bokmål og nynorsk byggjer på Martin Luthers tyske gjendikting frå 1533. Landstad si gjendikting vart første gongen trykt som nr. 30 i hans Jule-Salmer i 1856 som «Jeg synger Frydekvad». I Landstads kirkesalmebog fekk salmen den forma vi kjenner på bokmål i dag, om lag slik han er trykt i Norsk salmebok. Bernt Støylen omsette salmen til nynorsk i 1905 på grunnlag av M.B. Landstads gjendikting.
I Svenska psalmboken er salmen tatt med i tospråkleg verseform.
Engledikt
I ei forteljing om dominikanarmunken Henrik Suso (1295-1366) vert det fortalt at Gud sende ein engel som ein himmelsk spelemann med eit følgje for å trøyste den lidande munken. Han skulle ikkje tenkje meir på plagane sine, men gje seg i lag i engledansen. Så tok englane Suso i handa, drog han med i dansen medan ein av dei song «In dulci jubilo». Då vart Suso vel til mote, og alle plagene hans forsvann.
Etter denne legenda skal Suso ha høyrd songen på mikkelsmesse; salmen var opphavleg ikkje ein julesong, men ein rekkjedans som vart framført som ei hylling til jomfru Maria. På Suso si tid song dei berre eitt vers, dette vart sunge opp att fleire gonger. I hundreåret som følgde kom fleire vers til. Seinare vart salmen bruka i kyrkjelege julespel. Martin Luther gav salmen den forma som er kjend i Noreg i dag.
Melodien
Den eldste kjente melodikjelda er frå rundt 1420, og denne melodien er, med små endringar, enno i bruk. Frå mellomalderen finst det òg andre melodiar til salmen.
Den mest kjende melodisatsen stammar frå Johann Walter, og det finst talrike vidare omarbeidingar, som koralforspelet til Johann Sebastian Bach og ein kantate komponert av Dietrich Buxtehude. I 1976 hadde Mike Oldfield ein populærversjon av melodien på LP-en Boxed.
Første verset i dei eldste kjeldene
{| border="0" cellspacing="10"
Hos Hans Thomissøn (1569)
{| border="0" cellspacing="10"
Legendeeventyr
Legendeeventyr eller religiøse eventyr er ei form for eventyr som minner om legender, men gjerne er mindre alvorlege enn desse. Eventyra handlar om namngjevne personar, til dømes om gudar eller helgenar, og har ofte eit tydeleg religiøst innhald. Legendeeventyr har Aarne-Thompson-nummer 750–849.
Personar som kan opptre i kristne legendeeventyr er Jesus, Vårherre, apostelen Peter og jomfru Maria i møte med ulike menneske. Det finst likande eventyr om heidenske gudar frå til dømes gresk og norrøn tradisjon.
Nokre døme på legendeeventyr er «Gjertrudsfuglen» (AT 751A), «Evas ulike barn» (AT 758) om opphavet til dei underjordiske, og «Fandens sju spørsmål» (AT 812).
Runer i Hagia Sofia
To runeinnskrifter er kjende frå den bysantinske kyrkja Hagia Sofia. Forskarar reknar med at dei er rista av væringar i Konstantinopel (dagens Istanbul) på 1000-talet.
Den første runeinnskrifta blei oppdaga i 1964 på handlista til balustraden i det øvste galleriet på sørsida. Funnet blei beskrive av Elisabeth Svärdström i Fornvännen nr. 65, 1970. Av inskripsjonen er berre delar av førenamnet Halvdan leseleg som -alftan. Det vanlegaste formularet for runeinnkrifter i vikingtida var «NN rista desse runene», og det er mogleg at innskrifta i Hagia Sofia følgde denne malen.
I den same balustraden oppdaga svensken Folke Högberg i 1975 ei runeinnskrift til. Innskrifta blei gjenoppdaga i 1988 av Mats G. Larsson, som publiserte den i tidsskriftet Fornvännen nr. 84, 1989. Han klarte ikkje å tolka kva som stod i denne innskrifta, men han las ari:k. I følgje Larsson var dette byrjinga på «Are rista desse runene».
Högberg gjorde først ei anna lesing og fekk i 1997 støtte av Svein Indrelid, som i staden tolka inskripsjonen som Árni, det vil seia Arne, ein enkel signatur eller tag. Denne tolkninga blir i dag vurdert som meir sannsynleg enn Larsson si.
GNOME
GNOME (GNU Network Object Model Environment) er eit skrivebordsmiljø for Linux og Unix-liknande operativsystem.
Opphavleg var KDE det einaste tilgjengelege skrivebordsmiljøet. Mange såg det som eit problem at KDE var knytt til Qt-verktøya, som då ikkje var gjeve ut under GPL-lisensen. GNOME-prosjektet vart difor skipa i august 1997 av Miguel de Icaza og Federico Mena.
I staden for Qt bruker GNOME GTK+, som er under LGPL-lisensen. GTK+ var opphavleg utvikla for eit anna programvareprosjekt, The Gimp, som er eit biletmanipuleringsprogram.
Denar
Denar eller dinar er ein valuta med namn henta frå den romerske valutaen denarius (denarii i fleirtall).
Éin denar tilsvarte i antikken éin gresk drakme, og var i nytestamentleg tid vanleg dagløn for ein arbeidar. Det gjekk
Mange land bruker forskjellige denar-valutaer:
Mange av desse landa tilhøyrde det gamle osmanske riket.
Dei sju hava
Dei sju hava er eit uttrykk som kan vere eit spesifikt knippe hav, eller som på generell basis kan bety å segle på verdshava.
Moderne tolking
No til dags blir dei sju hava stort sett brukt til å skildre dei sju største hava på planeten.
«Sjømanns»-tolkingar
I hydrografivitskapen er det International Hydrographic Organization som lager skiljelinjene for verdshava, basert på korleis havbotnen og straumane er. Oppfatninga av «nordleg» og «sørleg» i sjømannsstanden kan vere fordi dei heller brukte klima som skiljelinje.
Aust-Aserbajdsjan
Aust-Aserbajdsjan (farsi استان آذربایجان شرقی, Āzarbāijān-e Sharqi) er ein av 31 provinsar i Iran. Han ligg i Iransk Aserbajdsjan, ved grensa til Armenia, Aserbajdsjan, Ardabil-provinsen, Vest-Aserbajdsjan og Zanjan-provinsen. Hovudstaden i Aust-Aserbajdsjan er Tabriz og provinsen ligg i region 3 i Iran.
Geografi
Provinsen dekkjer eit areal på kring 47 830 km² og har kring fire millionar innbyggjarar. Provinsen deler grense med republikken Aserbajdsjan, Armenia og Nakhitsjevan i nord, Vest-Aserbajdsjan i vest, Zanjan i sør og Ardabil i aust. Eit fint nettverk av vegar og jernbanar knyt Aust-Aserbajdsjan til andre delar av Iran og nabofylka.
Det høgaste punktet i Aust-Aserbajdsjan er den vulkanske fjelltoppen Sahand på 3 707 moh, sør for Tabriz, meadn dei lågareliggande områda er kring Garmadooz (Ahar). Åsane og fjella i provinsen er delte inn i tre kjeder: Qara Daq, Sahand og Bozqoosh, og Qaflan Kooh.
Klimaet i Aust-Aserbajdsjan er eit kontinental middelhavsklima blanda med eit kaldt, halvtørt lima. Ein svak vind frå Kaspihavet har noko påverknad på klimaet i lågareliggande område.
Knut Liestøl
Knut Liestøl var professor i folkeminnevitskap ved Universitetet i Oslo frå 1917 til 51. (Faget er seinare kalla folkloristikk.) Liestøl vart fødd i Åseral, og døydde i Oslo.
Knut Liestøl vart student i 1902, og cand. philol. i 1908 innanfor britisk språk og filologi. I 1908 vart han tilsett som dosent i landsmål, og kom i kontakt med Moltke Moe og vart medarbeidaren hans i samband med utgjeving av folkeviser. Liestøl tok doktorgrad på avhandlinga Norske trollviser og norrøne sogor i 1915, og etterfylgde to år seinare Moltke Moe som professor i folkeminneforsking. I takksemd til venen og læremeister gav Liestøl ut Moltke Moes Samlede Skrifter I-III (1925-27) og forelesingsrekkja hans over dei «Episke grundlove», som føljetong i tidsskriftet Edda (1914-17).
Knut Liestøl var statsråd i kyrkje- og undervisingsdepartementet 1933-35, og skal ha vore den som av det engelske British Broadcasting Corporation laga namnet Norsk Rikskringkasting. Liestøl tok initiativet til opprettinga av Norsk Folkeminnelag. Han var sekretær frå laget i tida 1920 til 1951. Han sat òg som medlem av Norsk Folkemuseum sitt styre 1938-52.
Liestøl hadde vidtfemnande faglege interesser over heile det folkloristiske fagfeltet, og innanfor sagaforskinga, der han vart ein talsmann for den såkalla «norske skulen», som hadde det synet at fornaldersogene vart til i Noreg som munnleg litteratur lenge før landnåmstida, og vart tekne med til Island der dei vart skrivne ned og tekne vare på for ettertida.
Polart lågtrykk
Eit polart lågtrykk er eit småskala og kortvarig lågtrykk som ein finn over havområde på polsida av polarfronten på både nordlege og sørlege halvkule. Systema har vanlegvis ein horisontal lengdeskala som er mindre enn 1000 km og kan vare frå 6 timar til eit par dagar. Polare lågtrykk er ofte vanskeleg å oppdage sidan dei som regel oppstår i polare havområde der det er langt mellom observasjonane, og ofte er for små til å fangast opp av vanlege vêrmodellar. Ein oppdagar dei derfor ofte ikkje før dei kan observerast på satellittbilete, og dei utgjer derfor ein fare for skipstrafikk og gass- og oljeplattformar.
Polare lågtrykk går under fleire namn, som kommaskyer, mesosyklonar, polare mesoskala kvervlar, arktiske orkanar, arktiske lågtrykk og kaldluftslågtrykk. I dag vert uttrykket «polart lågtrykk» brukt om kraftige lågtrykkssystem med vind på minst stiv kuling (15 m/s).
Polare lågtrykk vart først oppdaga då satellittbilete vart tilgjengelege på 1960-talet som småskala skykvervlar på høge breidder. Dei mest aktive polare lågtrykka finn ein i dei isfrie havområda i og nær Arktis om vinteren, som Norskehavet, Barentshavet, Japanhavet og Alaskabukta. Kvart år oppstår det 5-15 polare lågtrykk i havområda utanfor Nord-Noreg, men kan innimellom gå så langt sør som til Nordsjøen. Nær Antarktis er som regel dei polare lågtrykka svakare enn i nord sidan temperaturskilnaden mellom lufta og sjøen er mindre. Ein kan likevel få kraftige polare lågtrykk òg i Sørishavet.
Utvikling
Polare lågtrykk oppstår i horisontale temperaturgradientar gjennom baroklin instabilitet. Luftlaget like over havoverflata er mykje varmare enn den iskalde lufta som strøymer ut frå iskanten. Dette skapar svært ustabile luftlag, og den varme lufta stig.
Polare lågtrykk treng visse vilkår for å oppstå:
Utsjånad
Polare lågtrykk kan ha forskjellig utsjånad, men kan hovudsakleg settast i to forskjellige grupper. Den første er spiralforma skyband som krinsar rundt senteret av lågtrykket. Enkelte polare lågtrykk liknar på tropiske syklonar med kraftige toreskyer rundt eit skyfritt «auge». Dette er årsaka til at polare lågtrykk òg vert kalla arktiske orkanar. Desse systema er mest vanleg nær iskanten. Den andre gruppa inneheld lågtrykk forma som eit komma, som ein ofte finn i system som oppstår nærare polarfronten.
Vêr
Når lågtrykka går innover land mistar dei raskt styrken sin, men i det dei kjem inn mot kysten kan ein få kraftig vind og snøfall òg på land. Sidan polare lågtrykk er vanskeleg å varsle, kjem både vinden og snøfallet ofte uventa på, og ofte kan det komme til dels store snømengder. I tillegg kan ein vente hagl og av og til torevêr. Vindstyrken kan variere frå 15 m/s til 32 m/s (orkan). Kraftig vind kan føre til grov sjø og ising på installasjonar og skip til havs.
Vêrvarsling
Polare lågtrykk er svært vanskelege å varsle, sjølv for erfarne meteorologar. Dei meteorologiske prognosemodellane har enno for dårleg horisontal og vertikal oppløysing til å fange opp desse små systema. Dermed kan ein som regel ikkje varsle dei før allereie har byrja å utvikle seg, og ein kan oppdage dei på satellittbileta. Før satellittbileta kom kunne lågtrykka passere mellom observasjonane og kome brått og overraskande på både meteorologar og skip, noko som i fleire tilfelle har endt katastrofalt. Metoden ein brukar i dag vert kalla nowcasting, og baserer seg hovudsakleg på satellittbileter og luftstraumen i midten av troposfæren. Denne luftstraumen styrer kva retning lågtrykket vil gå. Dette grunnlaget for varsling av polare lågtrykk er derimot svært lite, særleg med tanke på å vite kor sterk utviklinga vert. Her i Noreg er meteorologane på vakt når ein har omfattande nordleg vind (såkalla kaldluftsutbrudd) om vinteren. Dette er eit av dei første teikna på at polare lågtrykk kan utvikle seg.
Dei siste åra har ein fått betre satellittar som kan måle vindstyrken over havområde. Dette kan vere ei stor hjelp til å oppdage polare lågtrykk og avgjere styrken deira.
Polare lågtrykk og tropiske syklonar
Polare lågtrykk og tropiske syklonar har fleire likskapar, og det er ein av årsakene til at polare lågtrykk og har blitt kalla «arktiske orkanar». Begge krev ei havoverflata som er varmare enn lufta over for å utviklast, og begge har havet og den stigande fuktige lufta som den viktigaste energikjelda. Dermed vil begge raskt svekkast når dei kjem over land. Ofte har dei òg liknande utsjånad, og begge kan ha eit skyfritt «auge» i sentrum. Polare lågtrykk har kraftig bygenedbør og sterk vind, men ikkje i same grad som tropiske syklonar. Skilnaden er derimot at tropiske syklonar oppstår på mykje større skala og har større intensitet. Tropiske syklonar krev havoverflatetemperatur på 27°C for å oppstå, medan polare lågtrykk krev kald luft i 5 km høgd (-40°C).
Channel 4
Channel 4 er ein britisk fjernsynskringkastar. Han blei oppretta i 1982 etter ei avgjerd i Det britiske parlamentet som eit supplement til kanalane ein allereie hadde. Channel 4 er for det meste finansiert av reklame, men har på same måte som BBC ei rolle som allmennkringkastar ved å senda publikumsinformasjon og driva skulefjernsyn. Kanalen blir send i England, Skottland og Nord-Irland. Wales har ein lokal variant, S4C, som sender andre Channel 4-program i tillegg til program på walisisk.
Channel 4 starta sendingane sine 2. november 1982, to år etter at avgjerda om å starta han blei teken. Kringkastaren var opphavleg underlagd Independent Broadcasting Authority (IBA), men har no Channel Four Television Corporation som eigar. Dette føretaket blei skipa i 1990 og er underlagt det britiske Department for Digital, Culture, Media and Sport.
Vêret i Noreg 2009
Vêret i 2009 vart ikkje prega av dei store utslaga og både temperatur og nedbør låg nær normalen. For heile landet sin del vart middeltemperaturen for 2009 1,0 ºC over normalen, og dette var det 19. høgaste som då var registrert. Varmast i forhold til normalen var det søraust i Finnmark og delar av Nord-Trøndelag som fekk 1,5-2 ºC over normalen. Svalbard hadde eit særs mildt år med temperaturar 2-3 ºC over normalen. Nedbørsmessig fekk det meste av landet nedbør som normal, medan delar av områda austafjells i Sør-Noreg fekk 125-150 % av normale nedbørsforhold.
Vinteren 2009
Januar var mild og våt i store delar av landet, særleg i Sør-Noreg og Nordland, og fleire stasjonar sette ny rekord for døgnnedbør. 12. januar vart det målt 14,0 ºC på Sunndalsøra i Møre og Romsdal. Dette var den høgaste målte temperaturen vinteren 2008-2009. Det våtaste døgnet vart 12. januar, då det vart målt 117,5 mm på Eik i Rogaland.
I februar fall temperaturane og i det meste av landet var temperaturen under normalen, i Finnmark 3-4 ºC lågare enn normalt. Nedbørsmessig kom det litt meir nedbør enn normalt, mest på Austlandet og i Trøndelag (150-200 %) og minst i Troms og Nordland (under 50 %). 18. februar vart det målt -36,6 ºC i Karasjok, den lågaste temperaturen i landet vinteren 2008-2009.
Våren 2009
Mars vart mild i store delar av landet, stort sett 2-3 ºC over. Nedbørsmessig vart det 95 % av normalen, tørrast på Finnmarksvidda, delar av Nordland og Nord-Trøndelag (under 50 %), og på Austlandet, sør på Sørlandet og ytre strøk av Vestlandet 100-175 % av normalen. 25. mars vart det målt -32,1 ºC på Suolovuopmi i Finnmark, den kaldaste dagen våren 2009. 20. mars vart det målt 127,6 mm på 24 timar på Lurøy i Nordland, det våtaste døgnet våren 2009.
April 2009 vart den tredje varmaste aprilmånaden som er registrert med ein temperatur 2,8 ºC over normalen. Så godt som heile Sør-Noreg fekk den varmaste aprilmånaden nokon gong, og i fjellet i Sør-Noreg vart temperaturen 5-6 ºC over normalen, og 60 vêrstasjonar sette nye rekordar for månadstemperatur. Enkelte stasjonar i Trøndelag fekk òg nye rekordar for maksimumstemperatur. Nedbørsmessig var april litt våtare enn normalt, 105 %, men i Nord-Trøndelag og Nordland vart det registrert over dobbelt så mykje nedbør som ein normal april, og fleire stader her sette ny rekord for døgnnedbør. Delar av Møre og Romsdal hadde sin tørraste april på over 30 år. 3. april vart det målt 66,5 mm på 24 timar i Åfjord i Sør-Trøndelag.
Mai vart våt og mild i store delar av landet, 165 % av nedbørsnormalen og temperaturar 1,5 ºC over temperaturnormalen. Nord-Noreg og Vestlandet fekk langt meir nedbør enn normalen. Nord-Noreg fekk den nest våtaste maimånaden som er registrert nokon gong og enkelte stader fekk nye rekordar for månadsnedbør. 30. mai vart det registret 29,0 ºC på Kotsøy i Sør-Trøndelag, den varmaste dagen våren 2009 og den høgaste temperaturen som er målt i Sør-Trøndelag i mai nokon gong.
Sommaren 2009
Juni vart noko kjøligare enn normalt på Austlandet, i Trøndelag og i Nord-Noreg, medan Vestlandet, kyststrøka av Sørlandet og Austlandet fekk temperaturar over normale. For heile landet vart temperaturen 0,4 ºC over normalen. Mot slutten av juni kom dei skikkelege sommartemperaturane og fleire stasjonar sette nye varmerekordar. Nedbørsmessig vart juni forholdsvis tørr, 80 % av normalen, og i store delar av Sør-Noreg og kysten nordover i landet, vart det langt tørrare enn normalt, i enkelte område berre 20-30 % av normalen. 4. juni vart det målt -9,2 ºC på Juvvasshøe i Jotunheimen, den lågaste temperaturen sommaren 2009.
Sommarvarmen heldt fram i juli og temperaturen i landet vart 1,1 ºC over normalen. På kysten av Vestlandet vart det registrert 3 ºC over normalen, og fleire stader i Sør-Noreg sette nye rekordar for maksimumstemperatur. Månaden vart derimot våt, særleg på Sørlandet og Austlandet. Sørlandet fekk sin nest våtaste juli sidan registreringane starta og fleire stasjonar fekk nye døgnnedbørrekordar. 3. juli vart det målt 34,2 ºC i Gulsvik i Buskerud, som var den høgaste målte temperaturen i 2009. På Galleberg i Vestfold vart det målt 90,8 mm den 5. juli, som var det våtaste døgnet sommaren 2009.
August vart òg varm, 1,4 ºC over normalen, men varmast vart det i Nord-Noreg der delar av Troms fekk den varmaste august månaden på 40 år. Delar av Nordvestlandet og nordvest på Austlandet kom det over dobbelt så mykje nedbør som normalt og fleire stasjonar sette nye rekordar for månadsnedbør og døgnnedbør.
Hausten og desember 2009
September 2009 vart den sjuande varmaste sidan 1900 med ein middeltemperatur 1,7 ºC over normalen. Nedbørmessig vart september våt (120 %) og Trøndelag og Helgeland fekk den våtaste septembermånaden på over 100 år. Fleire stader i landet vart det sett nye rekordar for døgnnedbør. 1. september målte Sunndalsøra i Møre og Romsdal 24,7 ºC, som var den høgaste målte temperaturen hausten 2009.
Oktober vart kjølig, 1,8 ºC under normalen og Austlandet hadde sin 11. kaldaste oktober sidan 1900. Berre kystområda av Finnmark fekk temperaturer over normalen. Månaden vart òg tørr, 60 % av normalen i heile landet, og i Sogn og på Finnmarksvidda berre 40-50 % av normalen.
November vart mildare att, 3,0 ºC høgare enn normalen, og Nord-Noreg fekk den femte varmaste novembermånaden sin som er registrert. Bjørnøya fekk ny rekord for middeltemperatur i november. Nedbørstilhøva var omkring normalen i store delar av landet, men i Nordland og Troms var det særs tørt, berre 5-20 % av normalen, og fleire stasjonar her sette ny rekord for låg månadsnedbør. På Sørlandet vart november 2009 den nest våtaste nokon gong. 30. november vart det målt -27,6 ºC på Cuovddatmohkki i Finnmark, den lågaste temperaturen i landet hausten 2009. 20. november målte Opstveit i Hordaland 143 mm med regn, det våtaste døgnet i landet hausten 2009.
Desember vart igjen kjølig i heile landet, 1,1 ºC over normalen, og enkelte stader i Sør-Noreg fekk nye rekordar for minimumstemperatur. På Svalbard var temperaturane derimot særs høge, heile 8-9 ºC over normalen. Like før jul byrja det å snø og dei aller fleste stadane i landet fekk kvit jul.
Temperatur
Middeltemperaturen for Noreg i 2009 vart 1,0 ºC over normalen. 2009 vart då det 19. varmaste året som er registrert. Dei varmaste åra var 1934, 1990 og 2006 med 1,8 ºC over normalen. Alle vêrstasjonane i landet hadde ein middeltemperatur over normalen i 2009.
Høgast middeltemperatur vart det langs kysten av Hordaland og Rogaland. Slåtterøy fyr på Bømlo i Hordaland fekk 8,8 ºC, som er 1,2 ºC over normalen. Kvitsøy og Sola i Rogaland hadde begge 8,7 ºC. Lågast middeltemperatur var det i fjellet i Sør-Noreg og på Finnmarksvidda med Juvvasshøe i Jotunheimen som den kaldaste med -3,6 ºC. I Suolovuopmi i Finnmark vart middeltemperaturen -1,7 ºC, som er 0,7 ºC over normalen.
Den varmaste dagen i 2009 vart 3. juli. I Gulsvik i Buskerud vart det då målt 34,2 ºC. Kaldast vart det på Røros i Sør-Trøndelag med -36,8 ºC.
Nedbør
Nedbørsforholda i landet sett under eitt i 2009 var nær det normale. 2009 vart det 35. våtaste året sidan 1900. Våtast var 1983 med 125 % av normalen.
Enkelte område på Austlandet og Sørlandet fekk 125-150 % av normalen sin i 2009, medan nordlege område av Nordland, Troms og Finnmark, det meste av Hordaland, Møre og Romsdal og Trøndelag berre fekk 75-100 % av normalen.
Våtast av nedbørsstasjonane i landet var Haukeland i Hordaland med 3380 mm. Av dei vanlege vêrstasjonane vart Kvamskogen i Hordaland våtast med 2979 mm (95 % av normalen). Vidare følgde Takle i Sogn og Fjordane (2888 mm - 91 %), Eik i Rogaland (2527 mm - 118 %) og Modalen i Hordaland (2359 mm).
Tørrast vart det i Saltdal i Nordland med berre 200 mm (69 % av normalen). Andre tørre stader var Skjåk i Oppland (260 mm - 94 %), Lesja i Oppland (296 mm - 78 %), Banak i Finnmark (311 mm - 90 %) og Cuovddathmohkki i Finnmark (327 mm - 86 %).
Det våtaste døgnet målte Opstveit i Hordaland med 143,0 mm den 20. november.
Káto Tithoréa
Káto Tithoréa (gresk Κάτω Τιθορέα) er ein landsby i periferieininga Fthiótida i periferien Sentral-Hellas i Hellas og hovudsete i kommunen Amfíklia-Elátia.
Volefossen
Volefossen er den 45. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Briksdalen i Stryn kommune i Vestland.
Rosario
Rosario er ein by i Argentina, ved det nedre løpet av Paranáelva. Rosario, som har ca. 1,2 millionar innbyggjarar (2010) er ein hamneby med stor eksport av jordbruksprodukt.
I byen er det eit universitet som vart grunnlagt i 1920.
Nokre kjende folk frå Rosariør fotballspelarane Lionel Messi, Maximiliano Rodríguez, Mauro Icardi og Ángel di María, den kommunistiske revolusjonære Che Guevara, landhockeyspelaren Luciana Aymar og fotomodellen Valeria Mazza.
Torbjørn Brundtland
Torbjørn Brundtland er ein norsk musikar frå Tromsø. Han speler i duoen Röyksopp saman med Svein Berge. Brundtland har fleire gonger vunne Spellemannprisen; oftast med Röyksopp, men også individuelt i klassen årets populærkomponist under Spellemannprisen 2009.
Wilhelm Friedemann Bach
Wilhelm Friedemann Bach var ein tysk organist, kjend improvisatør, og meister i kontrapunkt.
Gus Bivona
Gus Bivona var ein USA-amerikansk musikar som spelte klarinett, saksofon og fløyte i høgda av storbandtida. Etter andre verdskrigen var han fast musikar i MGM Studio Orchestra, og spelte på musikken til mange filmar og album. Han vart seinare kjend som sidemann til pianisten og komikaren Steve Allen. Seint i 1950- og tidleg i 1960-åra byrja Bivona å leie sitt eige band, og gav ut album under sitt eige namn for selskap som Mercury og Warner Bros.
Wilhelm Friedemann Bach
Wilhelm Friedemann var den eldste sonen til Johann Sebastian Bach og etter vanleg oppfatning den dyktigaste. Ulikt resten av familien, hadde han låg arbeidsmoral. Ein kan rekne karrieren hans som ei lang rekkje bortkasta moglegheiter.
Han vart utdanna i Leipzig, og vart i 1733 tilsett som organist i St. Sophia-kyrkja i Dresden. I 1747 vart han musikalsk ansvarleg i Liebfrauenkirche i Halle. Han vart tvungen til å forlate denne posten i 1764, og frå den tid levde han eit utrygt liv, heilt til han døydde i Berlin i 1784.
Emisjon
Emisjon betyr å sende ut noko. Det kan bli bruka i fleire samanhengar:
Wilhelm Friedemann Bach
Svært få av komposisjonane til Wilhelm Friedemann er publiserte. Verka hans omfattar mange kantater og instrumentalverk, der dei viktigaste er fugene, polonesane og fantasiane for klaver, og ein interessant sekstett for strykarar, klarinett og horn. Fleire av manuskripta hans er bevarte i det kongelege bibliotek i Berlin, og ei komplett liste over verka hans, så vidt dei er kjent, finst i Eitner's Quellen Lexikon.
Verk
Klaververk
BR A 1 \ Klaversonate i C-dur (F200)
BR A 3 \ Klaversonate i C-dur (F 2)
BR A 4 \ Klaversonate i D-dur (F 3)
BR A 5 \ Klaversonate i D-dur (F 4)
BR A 6 \ Sonate for 2 cembalo i D-dur (F 11) (lost)
BR A 7 \ Klaversonate i Ess-dur (F 5)
BR A 8 \ Klaversonate i Ess-dur (F201)
BR A 9 \ Klaversonate i e-moll (F204) (lost)
BR A 10 \ Klaversonate i F-dur (F202)
BR A 11 \ Klaversonate i F-dur (F 6)
BR A 13 \ Konsert for cembalo solo i G-dur (F 40)
BR A 14 \ Klaversonate i G-dur (F 7)
BR A 15 \ Klaversonate i A-dur (F 8)
BR A 16 \ Klaversonate i H-dur (F 9)
BR A 17 \ Fantasi for cembalo i C-dur (F 14)
BR A 18 \ Fantasi for cembalo i c-moll (F 15)
BR A 19 \ Fantasi for cembalo i c-moll (F 16)
BR A 20 \ Fantasi for cembalo i D-dur (F 17)
BR A 21 \ Fantasi for cembalo i d-moll (F 18)
BR A 22 \ Fantasi for cembalo i d-moll (F 19)
Slovenské stredohorie
Slovenské stredohorie (tyder Dei slovakiske mellomfjella) er ei fjellkjede sør i sentrale område av Slovakia. Omtrent midt i fjellområdet ligg byen Zvolen.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR A 23 \ Fantasi for cembalo i e-moll (F 20)
Slovenské stredohorie
Slovenské stredohorie høyrer til dei indre vestlege Karpatane. Dei grensar til Fatra-Tatra-området i nordvest og nord, Dei slovakiske malmfjella i aust, Juhoslovenská kotlina i sør og Den pannoniske sletta i sørvest.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR A 24 \ Fantasi for cembalo i e-moll (F 21)
Slovenské stredohorie
Slovenské stredohorie er vidare delt inn som følgjer:
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR A 25 \ Fantasi for cembalo i G-dur (F 22)
Slovenské stredohorie
Det høgaste fjellet er Poľana på 1458 moh.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR A 26 \ Fantasi for cembalo i a-moll (F 23)
BR A 27-38 \ Tolv polonesar (F 12)
BR A 39 \ Cembalosuite i g-moll (F 24)
BR A 40-41 \ 2 tyske dansar for cembalo i g-moll (F205)
BR A 42-43 \ 2 menuettar for cembalo
BR A 44-47 \ 4 preludium for cembalo (F206)
BR A 48-49 \ 2 stykke for cembalo (F 25)
BR A 50 \ Menuetto for cembalo i F-dur (F208)
BR A 51 \ L'imitation de la chasse for cembalo i C-dur (F 26)
BR A 52 \ La Reveille for cembalo i C-dur (F 27)
BR A 53 \ Gigue for cembalo i G-dur (F 28)
BR A 54 \ Preludium for cembalo i c-moll (F 29)
BR A 55 \ Scherzo for cembalo i d-moll
BR A 56 \ Marsj for cembalo i Ess-dur (F 30)
BR A 57 \ Marsj for cembalo i F-dur
BR A 58 \ Polonese for keyboard i C-dur (F 13)
BR A 59 \ Ouverture for cembalo i E-dur
BR A 60 \ Andante for cembalo i e-moll (F209)
BR A 61 \ Allegro non troppo for cembalo i G-dur (F203) (lost)
BR A 62 \ Un poco allegro for cembalo i C-dur
BR A 63-80 \ 18 stykke for klokkeorgel (F207)
BR A 81-88 \ Åtte fuger for cembalo (F 31)
BR A 89 \ fuge for orgel i c-moll (F 32)
BR A 90 \ fuge for orgel i F-dur (F 33)
BR A 91 \ fuge (trippel) for orgel i F-dur (F 36)
BR A 92 \ fuge for orgel i g-moll (F 37)
Savuca
Savuca er ein by i distriktet Söke i provinsen Aydın i Tyrkia. Han ligg på den frodige sletta vest for elva Büyük Menderes og har nesten vokse saman med Söke. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2011).
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR A 93-99 \ 7 koralpreludium for orgel (F 38)
BR A100 \ Trio på "Allein Gott i der Höh dei Ehr" for orgel (F 38) (lost)
BR A101-104 \ 4 koralpreludium for orgel (lost)
BWV 534 \ Preludium og fuge i f-moll (once attr. to J.S.Bach)
Kammermusikk
BR B 1 \ Fløyteduett i e-moll (F 54)
BR B 2 \ Fløyteduett i Ess-dur (F 55)
BR B 3 \ Fløyteduett i Ess-dur (F 56)
BR B 4 \ Fløyteduett i F-dur (F 57)
BR B 5 \ Fløyteduett i f-moll (F 58)
BR B 6 \ Fløyteduett i G-dur (F 59)
BR B 7 \ Bratsjduett i C-dur (F 60)
BR B 8 \ Bratsjduett i G-dur (F 61)
BR B 9 \ Bratsjduett i g-moll (F 62)
BR B10 \ Fløytearonate i F-dur (F 51) (lost)
BR B11 \ Fløytearonate i a-moll (F 52) (lost)
BR B13 \ Triosonate i D-dur (F 47)
BR B14 \ Triosonate i D-dur (F 48)
BR B15 \ Triosonate i a-moll (F 49)
Vitskap i 1901
Vitskapsåret 1901 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1901.
Sturmabteilung
Sturmabteilung eller SA, vanlegvis omsett som «stormtroppar», var ein paramilitær organisasjon i Tyskland i mellomkrigstida. Organisasjoen var nært knytt NSDAP, det tyske nazipartiet, og spela ei viktig rolle i tida før og i kring Adolf Hitler kom til makta i 1933.
Medlemene/mannskap i SA vart ofte kalla «bruntrøyer», grunna fargen på uniformene og for å skilje dei frå SS, som brukte svarte uniformer. Uniformsfargen fekk dei sidan ei stor mengde uniformer var tilgjengelege etter første verdskrigen, då dei hadde vorte tinga for tyske soldatar som tenestegjorde i Afrika.
Svein Berge
Svein Berge er ein norsk musikar frå Tromsø som speler i bandet Röyksopp saman med Torbjørn Brundtland. Berge har fleire gonger vunne Spellemannprisen; oftast med Röyksopp, men også individuelt i klassen årets populærkomponist under Spellemannprisen 2009.
Sturmabteilung
SA var den første nazistiske paramilitære gruppa som tok i bruk pseudomilitære titlar for å heidre medlemene sine. Fleire andre grupper innanfor nazipartiet, blant anna SS, tok etter denne praksisen.
Historie
Omgrepet Sturmabteilung vart opphavleg nytta om dei spesialiserte stormtroppane som den tyske hæren tok i bruk i krigføringa i 1918, såkalla hutier-taktikk. I staden for store masseangrep, vart stormtroppane organiserte i små grupper med nokre få soldatar. Taktikken vart først brukt under beleiringa av Riga, og seinare under slaget ved Caporetto.
Under den populære leiaren, Ernst Röhm, fekk SA i meir framskoten posisjon i nazi-rørsla og rekrutterte tusenvis av medlemer. I 1922 oppretta NSDAP ein ungdomsorganisasjon, Jugendbund for gutar mellom 14 og 18 år. Etterfølgjaren, Hitlerjugend, låg under SA fram til mai 1932.
SA utførte fleire valdshandlingar mot sosialistiske grupper gjennom 1920-talet. Dette skjedde typisk i små gateslagsmål kalla Zusammenstöße, som tyder samanstøyt. Frå april 1924 til februar 1925 kjempa SA for å oppheve forbodet mot NSDAP.
Etter at Hitler vart kanslar i Tyskland i 1933 arbeidde SA for å styrke si makt. Mellom anna såg organisasjonen seg som ei erstatning for den tyske hæren. Dette utfordra hæren, Reichswehr, som kalla SA for det brune avskum. Leiarar i nazipartiet såg på Röhm og det stadig mektigare SA som ein trussel for eigne ambisjonar. Mange av desse såg på SA som ein farleg og radikal organisasjon, spesielt sidan det var vanleg at ein innanfor SA svor lojalitet til lokale SA-kommandørar i staden for til Hitler, eller nazipartiet som eit heile.
Fleire partimedlemer, inkludert Heinrich Himmler, forfalska ei melding som sa at Röhm hadde mottatt betaling frå Frankrike for å utføre eit attentat mot Hitler. Röhm var elles mislikt av mange, då det gjekk rykte om at han var homoseksuell.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR B16 \ Triosonate i H-dur (F 50)
Sturmabteilung
Historie
Etterkvart fekk presset mot Hitler han til å gje ordre om aksjonere mot leiinga i SA. I dagane og nettene mellom 30. juni og 2. juli 1934, vart fleire titals leiarar i SA arresterte og avretta. Aksjonen er mellom anna kjend som Dei lange knivars natt.
Victor Lutze vart utnemnd til ny leiar av SA. Organisasjonen vart snart marginalisert innan nazirørsla. SS tok snøgt over den rolla SA hadde hatt. Dermed vart SA ein uviktig og undertrykt fraksjon i nazirørsla.
SA var aktivt fram til slutten av verdskrigen. Etter 1934 var organisjasjonen uvesentleg, med unnatak for krystallnatta. Under krystallnatta, vart alle SS- og SA-troppar vart sett inn for å øydelegge jødiske forretningar og synagogar.
SA-leiarar
SA-leiarane vart tiltala som Oberster SA-Führer, det er øvste SA-førar. Desse mennene var øvste førar for SA:
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR B17 \ Sonate for fløyte, fiolin & continuo i F-dur
Orkesterverk
BR C 1 \ Symfoni i C-dur (F 63)
BR C 2 \ Symfoni i F-dur (F 67)
BR C 3 \ Symfoni i G-dur (F 68) (lost)
Saxe Bjørkedal
Saxe Bjørkedal var ein viktig norsk tradisjonsberar for trebåtar og båtbygging.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR C 4 \ Symfoni i G-dur (F 69) (lost)
BR C 5 \ Symfoni i H-dur (F 71) (lost)
BR C 6 \ Symfoni i A-dur (F 70) (fragment)
Saxe Bjørkedal
Han vart fødd i Bjørkedalen i Volda kommune, og lærte båtbygging i tradisjonen der. Han dreiv aktivt granskingsarbeid på gamle trebåtar og rekonstruert fleire.
Dei viktigaste rekonstruksjonsarbeida:
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR C 8 \ Symfoni i D-dur (F 64)
Saxe Bjørkedal
I 2002 fekk Saxe Bjørkedal Kongens Fortenestemedalje i gull for det store og viktige arbeidet han hadde gjort for norsk kystkultur. Han bygde mange båtmodellar. Nokre av dei er brukte til kyrkjeskip. Likeeins bygga han feler, og var spelemann.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR C10 \ Cembalokonsert i Ess-dur (F 42)
Saxe Bjørkedal
Han var bror til Sigurd Bjørkedal.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR C11 \ Konsert for 2 cembaloar i Ess-dur (F 46)
BR C12 \ Cembalokonsert i e-moll (F 43)
Saxe Bjørkedal
Saxe Bjørkedal var busett i Flora kommune
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR C13 \ Cembalokonsert i F-dur (F 44)
BR C14 \ Cembalokonsert i a-moll (F 45)
BR C15 \ Konsert for fløyte i D-dur
Kyrkjemusikk
BR E1 \ Messe i g-moll (F100)
BR E2 \ Messe i d-moll (F 98)
BR E3 \ Heilig ist Gott i D-dur (F 78a)
BR E4 \ Agnus Dei i d-moll
BR E5 \ Amen (F 99)
BR E6 \ Halleluja (F 99)
BR E7 \ Lobet Gott, unsern Herrn i D-dur (F 78b)
BR F 1 \ Lasset uns ablegen die Werke der Finsternis (F 80)
BR F 2 \ O Wunder ! wer kann dieses fassen? (F 92)
BR F 3 \ Ach, daß du den Himmel zerrissest (F 93)
BR F 4 \ Ehre sei Gott i der Höhe (F250)
BR F 5 \ Der Herr zu deiner Rechten (F 73)
BR F 6 \ Wir sind Gottes Werk (F 74)
BR F 7 \ Wie schön leuchtet der Morgenstern (F 82)
Alberto Granado
Alberto Granado var ein argentinsk-kubansk biokjemikar som var reisekameraten til Che Guevara på ein motorsykkeltur gjennom store delar av Sør-Amerika i 1951. Granado vart i 1960 invitert til Cuba av Che Guevara for å vere med på oppbygginga av helsevesenet. Granado grunnla Santiago medisinske skole i Santiago de Cuba.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F 9 \ Erzittert und fallet (F 83)
Alberto Granado
Ved innspelinga av Motorsykkeldagbøkene i 2004, som handla om Granado og Che Guevara si reise i 1951, deltok den 82-årige Alberto Granado som konsulent filmen. Rolla som Granado vart spelt av Rodrigo de la Serna. Rolla som Che Guevaras vart spelt av den meksikanske skodespelaren Gael García Bernal.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F10 \ Auf, Christen, posaunt
BR F11 \ Gott fähret auf mit Jauchzen (F 75)
BR F12 \ Wo geht die Lebensreise hin? (F 91)
BR F15 \ Ertönt, ihr seligen Völker (F 88)
BR F16 \ Ach, daß du den Himmel zerrissest
BR F17 \ Es ist eine Stimme eines Predigers i der Wüste (F 89)
BR F18 \ Der Herr wird mit Gerechtigkeit (F 81)
BR F19 \ Ach Gott vom Himmel, sieh darein (F 96)
Ovid
Publius Ovidius Naso, oftast kjent som Ovid (20. mars 43 f.Kr—år 17 eller 18), var ein romersk skald. Han skreiv om kjærleik, romerske festivalar og forlatne kvinner, men er nok mest kjend for Metamorphoses eller Metamorfosane, eit diktverk om ei rekkje mytologiske omskapingar.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F20 \ Introduzzione delle predicazione del Catechismo (F 76)
Ovid
Diktaren er kjend som ein meister av elegisk distikon, og hadde stor innverknad på seinare kunstnarar, frå si eiga tid til Renessansen. Dikta hans inspirerte både diktarar og andre kunstnarar. Mellom anna dei italienske diktarane Francesco Petrarca, Boccaccio og Dante, Chaucer og Shakespeare i England, og seinare Cervantes og Holberg blei inspirerte av Ovid.
Livssoge
Ovid var fødd i Sulmona i Abruzzo. Han blei utdanna innan retorikk i Roma, og prøvde seg på ein karriere som jurist, men evna berre å skrive vers.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F21 \ Wie ruhig ist doch meine Seele (F 77) (tapt)
Ovid
Livssoge
Som diktar blei han teken opp i kretsen rundt mesenen Mesella.
Stølsmaradalsfossen
Stølsmaradalsfossen er den 46. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Utladalen i Årdal kommune i Vestland. Fossen ligg berre eit par kilometer nord for den meir kjende Vettisfossen.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F23 \ Verhängnis, dein Wüten entkräftet die Armen (F 87)
Ovid
Livssoge
Ovid naut det romerske selskapslivet, der han blei kjend med andre diktarar som Macer og Propertius. Han gifta seg tre gonger; medan dei to første ekteskapa enda med skilsmisse skal han ha hatt eit svært kjærleg tilhøve til den siste, Fabia.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F25 \ Dienet dem Herrn mit Freuden (F 84)
Brudavolltunet
Brudavolltunet er eit museum i Ørsta på Sunnmøre. Museet er eit eldre gardstun som vart kjøpt til museumsføremål i 1958. Tunet ligg ikkje langt frå Høgebrua på Fv 655, om lag 5 km frå sentrum i Ørsta.
Innerpollen
Innerpollen er ein fjord eller ein poll på Vestvågøy i Lofoten. Han innanfor Ytterpollen og strekkjer seg 2,5 km frå vest til aust, men har innløp i nord.
Ovid
Livssoge
I år 8 landsforviste keisar Augustus diktaren frå Roma av uklare årsaker. Ovid skreiv sjølv at det var på grunn av «eit mistak og eit dikt». Diktet er truleg Ars Amatoria, ei lærebok i elskhug på vers, som passa dårleg med den nye vektlegginga på moral i den romerske overklassen. Feilen hans kan vera ein affære med ein kvinneleg slektning av Augustus, eller at han heldt ein annan kjærleikshistorie løynd.
Skjønnlitteratur
Skjønnlitteratur viser til litteratur som hovudsakleg er dikta opp, til forskjell frå sakprosa, som skal skildra faktiske tilhøve. Sidan antikken har ein delt skjønnlitteratur i hovudsjangrane epikk, lyrikk og dramatikk, som igjen kan delast inn i undersjangrar.
Innerpollen
Fjorden har innløp ved Skjellstraumen der Europaveg 10 kryssar fjorden. Grenda Indre Borgfjord ligg på austsida av fjorden, medan Borge ligg på vestsida. På sørsida ligg Handberget.
Brudavolltunet
Historia til tunet
Brudavollen har truleg vore busett sidan 1500-talet. På 1600-talet vart tunet teke av skred (vassfonn) og husa flytt til ny stad på eigedomen. Garden har etter det ein kjenner til vore einbølt. I si tid var han det gardsbruket i Ørsta med størst jordvidde. Slik tunet står i dag syner det ein vanleg heim i fiskarbondesamfunnet på 1800-talet. Etter at Ørsta bygdemuseumslag vart stifta i 1951, kjøpte dette Brudavolltunet i 1958. Det var husa i det gamle tunet og nokre mål jord. Resten av bruket vart overteke av ny eigarar. Brudavollen er gardsnummer 21 i Ørsta kommune.
Qom-provinsen
Qom-provinsen (persisk استان قم, Ostān-e Qom) er ein av 31 provinsar i Iran. Han har ei flatevidd på 11 237 km², som dekkjer 0,89 % av heile landet. Provinsen ligg nord i landet og provinshovudstaden er byen Qom. Han vart skipa frå delar av Teheran-provinsen i 1995. I 2011 hadde provinsen 1,1 millionar innbyggjarar og av desse budde 95,2 % i urbane strøk og 4,8 % på landsbygda. Provinsen har berre ein by, men fire fylke, ni landdistrikt og 256 landsbyar.
Innerpollen
Fv832 går langs aust- og sørsida av fjorden.
Brudavolltunet
Brudavollen som museum
Husa i Brudavolltunet er:
Qom-provinsen
Provinsen vart plassert i Region 1 i 2014.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F26 \ Der Trost gehöret nur für Kinder
Ovid
Livssoge
Ovid drog til Tomis ved Svartehavet, der han skreiv to triste diktverk, Tristia og Epistulae ex Ponto om eksilet sitt. Han sakna heimbyen og den kjære tredje kona si. Ovid døydde i år 17 eller 18, utan å få koma tilbake til Roma.
Andırın
Andırın er ein by og eit distrikt i provinsen Kahramanmaraş i Middelhavsregionen i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
BR F27 \ Zerbrecht, zerreist, ihr schnöden Banden (F 94)
BR F28 \ Laß dein Wehen i mir spielen
BR F29 \ Gnade finden (F 79) (fragment)
Verdslege kantater og opera
BR G1 \ O Himmel, schöne (F 90)
BR G2 \ Lausus und Lydie (F106) (tapt)
Song
BR H1 \ Cantilena nuptiarum consolatoria (F 97)
Andre verk
BR I1 \ Kanonar og studiar for orgel (F 39)
BR I2-5 \ 4 triple kanonar for orgel (F212)
BR I6 \ Fugal eksposisjon for orgel i C-dur (F 35)
BR I7 \ Fugal eksposisjon på B-A-C-H for orgel (F210)
BR I8 \ Abhandlung vom harmonischen Dreiklang (tapt)
Andre verk i Falk-katalogen
Brudavolltunet
Brudavollen som museum
Sentralt i tunet ligg ei stor steinhelle som har vorte brukt som hagebord og arbeidsplass. Hagen i tunet vart truleg tillaga på 1830-talet.