cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preikestolen
Ved byrjinga av stien inn til Preikestolen ligg Preikestolen fjellstue. Normal gangtid tur/retur parkeringsplassen ved Preikestolen fjellstue på sti er 1-2 timar kvar veg. Turen frå Preikestoeln fjellstue er 3,8 km med ein høgdeskilnad på 330 meter. Stien er utbetra med mellom anna gamle jernbanesviller over ei myr. Det er ikkje tilrådd å gå turen vinterstid med snø og isføre. Beste sesong er april til oktober. Minst folk er det tidleg og seint i sesongen. Det er parkering med avgift ved startpunkt.
Utvida ASCII
Utvida ASCII er ei nemning for teiknsett som er koda med åtte eller fleire bitar og som er tufta på sjubitars ASCII, som bere hadde plass til 128 teikn. (Sjubitars ASCII nytta ofte ein åttande paritetsbit for å kontrollere at teiknet var gyldig.) Det finst fleiere ulike variantar av teiknsett som rommar fleire teikn slik som ISO 8859 og Unicode.
Røros koparverk
Røros koparverk var eit bergverk med base på Røros, som var i drift frå 1644 til 1977. Verket var frå starten eit partisipantskap, i 1910 vart verket omgjort til aksjeselskap. I tida etter første verdskrigen stod verket stille i rundt fem år på 1920-talet. Frå midten av 1930-åra var verket så godt som statseigd. Smeltehytta vart nedlagt etter ein brann i 1953. Koparverket gjekk konkurs og drifta avslutta ved utgangen av 1977.
Historie
Røros koparverk vart starta i ei tid med stor aktivitet i bergverksindustrien. Dei mange krigane i Europa var kostbare for fyrstane, som søkte å dekke kostnadene gjennom produksjon av metall. Kong Christian IV av Danmark-Noreg sende våren 1644 ut eit skriv der han lova å belønne dei som fann metall, og harde straffer til dei som ikkje melde frå om metallfunn. Eit militært dokument frå 1632 syner rett nok at bergverksdrift allereie var i gang ved dei «rørosiske gruber», men det er mutingsbrevet frå 28. august 1644 som har vorte rekna for startpunkt for koparverket.
I 1646 skreiv Christian IV ut eit privilegiebrev til Røros koparverk som gav verket einerett på mineral, skog og vassdrag innanfor eit område avgrensa av ein sirkel med radius på fire gamle norske mil, i kring 45 km, med senter i Røros smeltehytte. Privilegieområdet var den såkalla circumferensen. I dette området kunne bøndene verte pålagde å selje varene sine til koparverket, «mot enkel betaling», og utføre transportarbeid for koparverket. Privilegia til koparverket var ei økonomisk bør for bønde i distriket, men gav også inntekter. I heile regionen, også utanfor circumferensen, hadde bøndene inntekter av både transport og leveransar av ved og kol til koparverket.
Den første tida gjekk drifta dårleg. Lønsemda kom særleg frå då Storwartz-feltet vart funne, ei gruve som i dag er kjent som Gamle Storwartz, «Auf die Fortuna». Ho gav så stort utbytte at selskapet var sikra ein trygg økonomisk base. Storwartz-gruva, som ligg ni kilometer nordaust for bergstaden Røros og aust for Glomma, gav mest kopar av alle gruvene til koparverket, om lag 35 000 tonn. Malmen vart frakta med taubane til smeltehytta på bergstaden. Andre store kopargruver aust for Glomma var Christianus Qvintus, Hestkletten, Nyberget og Solskinnsgruva.
Dude Ranch
Dude Ranch er det andre studioalbumet frå Blink-182, og vart lansert 17. juni 1997. Dette er det siste albumet med Scott Raynor som trommeslagar. Singlane frå albumet, «Dammit» og «Josie», hjelpte gruppa å oppnå popularitet for eit større publikum. Dude Ranch har selt over ein million eksemplar.
Røros koparverk
Historie
Kongens gruve er den største gruva vest for Glomma, 11 km nordvest for Røros. Ho vart knytt saman med Arvedalsgruva og Rauddalsgruva. Kongens gruve var ikkje så rik på koparkis som dei beste gruvene aust for Glomma, derimot var ho rik på svovelkis. Etter Rørosbanen opna i 1877 vart det bygt ei fire km lang taubane til jarnbanelinja i Rugeldalen, og utvinning av svovelkis kom i gang. Meir enn 500 000 tonn svovelkis vart utvunne frå Kongens gruve før ho vart lagt ned.
Olavsgruva var den nest siste gruva til koparverket. Ho var i drift perioden 1936-72. Olavsgruva er den einaste av gruvene på Røros som er open (for gaida omsyn).
Dude Ranch
Spor
Alle songane er skrivne og komponert av Mark Hoppus, Tom DeLonge og Scott Raynor.
Hondle
Hondle er ei elv i Tinn kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Langesjå/Gåsos og munnar ut i Hondletjørni ved Møsvatnet, som høyrer til Skiensvassdraget. Ei anna grein av Hondkle renn ut frå Raudfittjørni. Hondle ligg i landskapsvernsområdet og Hondle våtmarksområde
Aloha 'Oe
«Aloha ʻOe» (Farewell to Thee) er den mest kjende songen til dronning Liliʻuokalani av Hawaii og eit felles kultursymbol for Hawaii. Soga om opphavet til songen har fleire variantar. Dei har alle til felles at songen var inspirert av ein farvelklem som oberst James Harbottle Boyd gav prinsesse Liliʻuokalani i 1877 eller 1878 ved Boyd ranch i Maunawili på vindsida av Oʻahu, og at dei som var med i følgjet nynna melodien på veg attende til Honolulu.
Hawaiʻi State Archives har bevart eit handskrive manuskript av Liliʻuokalani, datert til 1878, med notar til songen, teksten og den engelske omsetjinga til Liliʻuokalani. Manuskriptet har også ein merknad ho visstnok skreiv seinare: «Komponert i Maunawili 1878. Spelt av Royal Hawaiian Band i San Francisco august 1883 og vart særs populær.»
I populærkulturen
Songen er òg spelt i mange episodar av SpongeBob SquarePants, men då som instrumental.
Innspelingar
Ein versjon vart omsett til tysk av Peter Orloff og kalla «Aloha-oe, bis wir uns wiedersehen», gjeven ut av Nina & Mike i 1980.
Zagorá-Mourési
Zagorá-Mourési (gresk Ζαγορά-Μουρέσι) er ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Zagorá-Mourési ligg nordaust for Vólos og grensar i aust mot Egearhavet.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Tikhaja Sosna
Tikhaja Sosna (russisk Тихая Сосна) er ei elv i Belgorod og Voronezj oblast i Russland og ei av sideelvane til Don frå høgre. Ho er 161 km lang og har eit nedslagsfelt på 4350 km².
Elva spring ut frå dei søraustlege områda av Det sentralrussiske høglandet i nærleiken av landsbyen Pokrovka i Volokonovskogo rajon i Belgorod oblast. Vårflaumen oppstår i mars og april. Middelvassføringa 87 km frå munningen er 5,9 m³/s.
Elva renn gjennom eit jordbruksområde, men somme stader er det likevel eikeskog og frukttre. I nedre delar av elva renn ho over steppelandskap.
Av byar langs elva finn ein Birjutsj, Aleksejevka og Ostrogozjsk.
Galileitransformasjon
Galileitransformasjon er ein ikkje-relativistisk transformasjon mellom koordinatar knytte til referansesystem som rører seg i tilhøve til kvarandre med konstant fart langs rette linjer, såkalla inertialsystem. Den siste av transformasjonslikningane seier at tida er lik i alle inertialsystem, og er eit uttrykk for at tida er «absolutt» i newtonsk fysikk.
Sjå lorentztransformasjon for den tilsvarande relativistiske transformasjon.
Transformasjon
I hovudsak omfattar galileitransformasjonar addisjon og subtraksjon av fart. Førehandstrua at tida kan omhandlast som absolutt ligg i hjartet av galileitransformasjonen.
Denne førehandstrua går ein borg frå i lorentztransformasjonane. Desse relativistiske transformasjonane kan nyttast for alle verdiar av farten, medan galileitransformasjon berre kan nyttast som ei tilnærming av lorentztransformasjon ved låg fart.
Notasjonen under skildrar forholdet under galileitransformasjonen mellom koordinatane (x,y,z,t) og (x′,y′,z′,t′) for ei enkel vilkårleg hending, som målt i to koordinatsystem S og S', i uniform relativ rørsle (fart v) i den vanlege x og x’-retninga og der dei har same origo ved tida t=t'=0:
Merk at den siste likninga uttrykket førehandstrua om ei universell tid som er uavhengig av den relativ rørsla til forskjellige observatørar.
I lineær algebra vert ein slik transformasjon kalla forskyvingsavbilding og vert skildra med ei matrise som verkar på ein vektor. Med rørsla parallell til x-aksen verkar transformasjonen berre på to komponentar:
Guru Har Rai
Guru Har Rai var den sjuande av dei ti sikh-guruane og vart guru den 8. mars 1644 som etterfølgjar etter bestefar sin, guru Har Gobind. Føre guru Har Rai dji døydde, utnemnde han guru Har Krisjan, sonen sin, som den neste sikh-guruen.
Dette er eit oversyn over dei viktigaste høgdepunkta i livet åt guru Har Rai dji:
Guru Har Rai dji utnemnde den andre sonen sin, guru Har Krisjan, til guru da han var berre fem år gammal.
Gorizia
Gorizia  (slovensk Gorica, tysk Görz, friulisk Gurize) er ein liten by ved foten av Alpane nordaust i i Italia på grensa til Slovenia. Han er hovudstad i provinsen Gorizia i regionen Friuli-Venezia Giulia og har om lag 40 000 innbyggjarar. Han er eit lokalt senter for turisme, industri og handel.
På slovensk «Gorica» 'liten ås'. Byen ligg der dalane til elvane Isonzo og Vipacco møter kvarandre, på ei slette nedanfor åsane Collio, som er kjend for den gode vinen som vert produsert her. Gorizia ligg i le av fjella i nord og får ikkje dei kalde vindane som kjem der frå, og sjølv om boravinden kan blese frå aust har byen eit mildt klima.
Historie
Staden var opphavleg eit vakttårn eller ei førhistorisk borg og vart etter kvart ein liten landsby ved ein vadestad over elva Isonzo. Han låg ikkje langt frå den viktigaste romarvegen mellom Aquileia og Emona (Ljubljana). Namnet Gorizia er først funne i dokument frå 1001, som nemner at keisar Otto III gav byen til patriark Giovanni II og grev Verihen Eppstein av Friuli. Eppstein-familien vart etterfølgt av pfalzgrevar frå Bayern.
I 1500 gjekk grevskapet til det austerrikske Habsburgmonarkiet og byen voks opp rundt borga. På midten av 1700-talet vart byen sete for eit erkebispedøme som omfatta bispedøma Trieste, Trento, Como og Pedena. Republikken Venezia hadde ein kort periode byen i 1508-1509 og franskmennene tidleg på 1800-talet, då han høyrte til Dei illyriske provinsane. Bortsett frå dette hadde austerrikarane byen og etter napoleonskrigane gjekk han tilbake til Det austerrikske riket og vart då ein del av Kongedømet Illyria fram til 1849 då han vart ein del av Küstenland i lag med Trieste og Istria. I 1861 vart Gorizia i lag med Gradisca d'Isonzo omorganisert som fyrstegrevskapet Gorizia og Gradisca i Austerrike. Under det austerrikske styret vart Gorizia kjend som «den austerrikske Nice» og var ein feriestad for den austerrikske adelen om sommaren.
Italia gjekk inn i den første verdskrigen på dei allierte si side og striden byrja mot Austerrike-Ungarn 24. mai 1915 der Italia etter kort tid tok Gorizia. Gorizia vart hardt råka og kom tilbake til Austerrike igjen i 1916 sidan frontlinja gjekk i området i to år med fleire kampar nær byen, fram til Sentralmaktene pressa italienarane tilbake til elva Piave seint i 1917. Mot slutten av krigen, i 1918, vart Gorizia igjen erobra av Italia. Først var han ein del av Venezia Giulia (1918-1919), og seinare annektert til Veneto i provinsen Udine (då kalla provinsen Friuli). I 1927 vart Gorizia provinshouvdstad i Venezia Giulia. Etter den andre verdskrigen vart fleire bydelar i utkanten av byen (kommunane Salcano og San Pietro) i lag med store delar av provinsen Gorizia gjeve til Jugoslavia og byen hamna på grensa mellom dei to landa. Desse områda vart ein del av Slovenia då Jugoslavia braut saman.
Sjølv om han er ein grenseby kryssa ikkje Gorizia grensa til Jugoslavia som det ofte vart hevda. Dei slovenske styresmaktene bygde ein ny by, Nova Gorica («Nye Gorizia»), i 1948, og sjølv om situasjonen i Gorizia ofte har vorte samanlikna med Berlin under den kalde krigen hadde Italia og Jugoslavia eit godt forhold når det gjaldt Gorizia. Etter at Jugoslavia braut saman delte grensa framleis byen, fram til Slovenia vart medlem av Schengen frå 21. desember 2007.
27. januar
27. januar er den 27. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 338 dagar att av året (339 under skotår).
Namnedag
Helgendag i den katolske kyrkja:
Muslim League
All-India Muslim League, kjend som Muslim League, var eit politisk parti skipa i Britisk India ved byrjinga av 1900-talet. Det dreiv ein kampanje for muslimar i kolonien, parallelt med det hindudominerte Kongresspartiet sin kamp for sjølvstyre og etter kvart sjølvstende. Kampen enda med delinga av Britisk India og danninga av Pakistan i 1947.
Etter danninga av dei to sjølvstendige landa fortsette partiet som eit mindre politisk parti i India, Indian Union Muslim League, som har vore del av fleire regjeringar. Partiet har gått gjennom fleire delingar. I Pakistan heldt det fram som Pakistan Muslim League eller berre Muslim League. I Bangladesh blei partiet gjenoppliva i 1976, men utan større støtte eller makt.
Finanstilsynet
Finanstilsynet, fram til 21. desember 2009 Kredittilsynet, er ein norsk statleg etat som fører tilsyn med føretak og marknader for å bidra til finansiell stabilitet og ordna marknadstilhøve. Tilsynet ligg under Finansdepartementet.
Tilsynet sin jurisdiksjon omfattar bankar, finansieringsselskap, kredittføretak, forsikringsselskap, pensjonskasser, verdipapirføretak, verdipapirfondsforvalting og marknadsåtferd i verdipapirmarknaden, børsar og autoriserte marknadsplassar, oppgjørssentralar og verdipapirregister, eigedomsmeklingsføretak, inkassoføretak, rekneskapsførarar og revisorar.
Bjørn Skogstad Aamo var direktør i Kredittilsynet fra 1993 til åremålet gjekk ut våren 2011. Morten Baltzersen tiltrådte som finansdirektør frå 15. august 2011.
Hoppestadelva
Hoppestadelva er ei elv i Skien kommune i Vestfold og Telemark. Elva startar ved utløpa av Stulevatn og Slettevatn, og munnar ut i Bøelva ved Fossum, før denne tømmer seg i Skiensvassdraget.
Norsk Veteranvogn Klubb
Norsk Veteranvogn Klubb (NVK) (sic) vart stifta på Gjøvik i 1952 og har som føremål å ta vare på veterankjøretøy, samla og formidla teknisk informasjon om desse, og arangera turar, konkuransar og stmne. Ekebergmarknaden, til dømes, vert arrangert av NVK. Formann er Bjørn G. Johannesen.
Raudekrossen
Den internasjonale raudekrossen- og raude halvmånerørsla, vanlegvis kalla Røde Kors (bokmål), er samansett av Den internasjonale Raudekross-komiteen (ICRC), Det internasjonale forbundet av Raudekross- og Raude Halvmåneforeiningar og dei 183 nasjonale organisasjonane som er godkjende av ICRC og tekne opp som medlemmar av forbundet.
Nigríta
Nigríta (gresk Νιγρίτα) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Nigríta inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Visaltía, der han er hovudsete.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Nigríta 8 963 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4 947 innbyggjarar.
Kjerag
Kjerag er eit fjellplatå på sørsida av Lysefjorden i Forsand kommune i Rogaland fylke. Platået er eit kjent turistmål i regionen. Det høgaste punktet er 1110 meter over havet, men det er nordsida med eit fall på 984 meter ned til Lysefjorden som trekkjer til seg dei fleste turistane, inkludert mange basehopparar.
I vestre del av platået finst Kjeragbolten, som er ein 5 m³ stor stein. Steinen er kilt i ei kløft i fjellet 1000 m over Lysefjorden.
Turstien til Kjerag startar ved Øygardstølen – ein restaurant 640 m over Lysebotn. Ein gåtur inn til Kjerag kan ta noko over to timar kvar veg.
BASE-hopping
Kjerag har vorte ein populær stad for BASE-hopping. Frå 1994 til 2008 vart det utført 29,000 hopp. Frå 1994 til 2005 mista 9 basehopparar livet ved Kjerag, dei fleste av dei frå utlandet.
I den norske dokumentarfilmen Loop kan ein sjå Kristen Reagan som først klatrar opp dei 1000 metrane og så kastar seg utfor same fjellvegg med fallskjerm.
Udy
Udy eller Uda (russisk Уды, ukrainsk Уда) er ei elv i Belgorod oblast i Russland og Kharkiv oblast i Ukraina og ei av sideelvane til Donets frå høgre.
Sprangriding
Sprangriding er ein hestesport med opphav i parforsejakt. Hest og ryttar, som saman vert kalla ein ekvipasje, skal konkurrere i å hoppe over hinder på ei bane.
Udy
42 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 8,63 m³/s. Udy munnar ut i Donets 825 km frå munningen hennar. Elva har eit gjennomsnittleg fall på 0,64 meter per kilometer. Udy er svingete og breidda hennar varierer frå 4 til 18 meter, medan djupna varierer frå 0,1 til 0,8 meter. Under vårflaumen er djupna 1,5-2 meter. Om sommaren, opp til 3-4 månader, er den øvre delen av elva ofte tørrlagt.
Sprangriding
I første omgang konkurrerer ein i å komme gjennom bana med færrast mogleg feil og innanfor ei maksimaltid. Feil gjev feilpoeng. Riv, refusering (om hesten stoggar før hinderet) og krysning frå eige spor gjev fire feilpoeng. Etter ro refusjonar/kryssingar av eige spor blir ekvipasjen eliminert frå konkurransen (tre på mindre stemne). Dersom maksimaltida vert overskride får ein også feilpoeng. Ekvipasjar som rir feilfritt, konkurrerer på nytt i ein ny omriding, der også tida tel. Den som då har færrast feil og har nytta kortast tid vinn. Dersom to eller fleire ekvipasjar står likt etter omriding, konkurrerer desse på nytt. Hindera kan vere oppstilt i oxer, rekk, trippelbar og kombinasjonar inne på ei bane. Det er forskjellige vanskelegheitsgrader, alt etter hestetype og alderstrinn. Desse går på hindera si høgde og kor krevjande bana er. Menn og kvinner konkurrerer mot kvarandre, men dei vet delt inni ein klasse for ponni, der dei er delt inni kategoriar, og ein for hest, dette fordi ponniane er lågare og tek kortare steg. I tillegg vert konkurransane delt inn i fire ulike årsklassar.
Historie
Sprangriding var ei grein i OL for fyrste gong i 1900. Greina er open for både mannlege ryttarar over 18 år. Kvinner kunne ikkje delta før i 1920.
Hindertypar
Det finst også andre typar hinder, som til dømes svinekam og mølle, men desse er ikkje like vanlege å møte i ein sprangbane.
Inndeling av ponniar
Alt over 149,1 cm i mankehøgde vert rekna som ein hest. Dette vil seie at om ein til dømes har ein ponnirase som er 149,1 cm, er den rekna som hest, og om du ein har ein hesterase som er 149 cm er han rekna som ponni. I Noreg kan ponniryttarar delta i krestmeisterskap frå og med det år dei fyller 11 år, og noregsmeisterskap frå og med det året dei fyller 13. I køyrekonkurranse er det inga øvre aldersgrense for å køyre ponni, bortsett frå i kat. 3, som ikkje kan køyrast i eitspann maraton av kusk over 20 år. For å konkurrere med ein kategori 3 ponni, er det høgde og vektavgrensing på ryttaren med 160 cm og 60 kg.
Ryttarar
Nokre norske ryttarar som er eller har vore i verdstoppen:
Alt for Norge
Alt for Norge var det valspråket kong Haakon VII tok då han vart innsett som konge i 1905. Sidan har både sonen kong Olav V (jf. statsråd 21. september 1957) og sonesonen kong Harald V (jf statsråd midnatt 17. januar 1991) teke det same valspråket. Det vart også nytta norske motstandsfolk imellom under andre verdskrig.
Lansana Conté
Lansana Conté var president i Guinea frå 3. april 1984 til han døydde.
Conté studerte ved militære skular i Elfenbeinskysten og Senegal, då del av det franske koloniriket i Afrika. I 1955 verva han seg til den franske hæren, og var stasjonert i Algerie under sjølvstendekrigen der i 1957. Etterpå vende han attende til Guinea, som vart sjølvstendig frå Frankrike 2. oktober 1958, og vart med i den nye hæren der som sersjant. Han steig i gradene til han vart assisterande stabssjef for hæren i 1975. I 1980 vart han vald inn i parlamentet.
I januar 2007 var det omfattande uro i hovudstaden Conakry og store demonstrasjonar mot president Conté. Nesten hundre menneske skal ha blitt drepne i samband med demonstrasjonane. Conté avviste å gå av.
23. desember 2008 kunngjorde styresmaktene i Guinea at Lansana Conté hadde døydd dagen før. Seinare same dagen kunngjorde ein militærjunta at dei hadde avsett regjeringa i landet.
Thea
Tea og Thea er kvinnenamn, kortformer av Teodora eller Dorotea. Theda er ei liknande kortform.
Tea og Thea har norsk namnedag den 26. april medan Tea har svensk namnedag den 23. september.
Bruk
Namna er blitt gjevne som dåpsnamn i Sverige sidan 1800-talet. Dei er kjende i resten av Skandinavia, i Tyskland og i Nederland.
I 2000-åra har namna vore mykje brukt i Noreg og Sverige. I 2003 var dei det andre mest gjevne jentenamna i Noreg, medan det var det trettiande mest populære i Sverige.
Abdoulaye Wade
Abdoulaye Wade var president i Senegal frå 1. april 2000 til 2. april 2012. Han leiar det liberale partiet Parti Démocratique Sénégalais (Det senegalesiske demokratiske partiet), som er medlem av Den liberale internasjonale. Han var i fleire tiår opposisjonsleiar og har både vore fengsla og i eksil.
Wade stilte for første gong som presidentkandidat i februar 1978 mot president Léopold Sédar Senghor, og fekk 17,4 % av røystene. Han stilte igjen i 1983, 1988 og 1993, og kom kvar gong på andre plass, bak president Abdou Diouf. I februar 2000 kom han igjen på andre plass i første runde av presidentvalet, men sidan ingen kandidatar fekk reint fleirtal vart det ein andre valomgang 19. mars. Wade vann med 58,5 % av røystene. Han vart president 1. april same året.
Det første året som president måtte Wade samarbeida med eit sosialistisk fleirtal i nasjonalforsamlinga. I 2001 fekk partiet hans fleirtal i parlamentsvalet. Etter ei ny grunnlov som vart vedtatt i 2001 vart presidentperioden redusert frå sju til fem år, frå og med neste presidentperiode. I desember 2004 vart det skrive under ein fredsavtale som skulle gjera slutt på tjue år med krig i Casamance-regionen sør i Senegal. Wade har kome under kritikk frå menneskerettsorganisasjonar som Amnesty International for trakassering og trugsmål mot journalistar og opposisjonelle.
Ved presidentvalet i 2007 vann Wade, som kandidat for Det senegalesiske demokratiske partiet, ein klar siger i første runde, med 55.9 % av stemmane.
Theia
Theia var namnet på ein av titanane i gresk mytologi. Ho var dotter av Gaia og Uranos og gift med broren sin, Hyperion. Saman fekk dei ungane Helios (Sola), Selene (Månen) og Eos (Morgonrauden). Namnet theia heng saman med theos og tyder ganske enkelt 'gudinne'.
Hovdeåi
Hovdeåi er ei elv i Hjartdal kommune i Vestfold og Telemark. Elva har utspringet sitt i Bjårvatnet og munnar ut i Sønnlandsvatnet. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
Zaba'ir `Udwan
Zaba'ir `Udwan er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Tettleik
Tettleik eller densitet (symbol: ρ (gresk bokstav rho)) er eit mål for masse per volum. Om eit objekt har høgare tettleik, har det større masse per volumeining, og vil kjennast tungt ut. Har det låg tettleik vil objektet kjennast lett ut, sjølv om det er stort eller mykje av det. Eit objekt med stor tettleik (som jern) vil ha mindre volum for lik masse samanlikna med noko som har mindre tettleik (som vatn).
SI-eininga for tettleik er kilogram pr. kubikkmeter (kg/m³)
Formel for tettleik
Gjennomsnittstettleiken for eit objekt er lik den totale massen delt på det totale volumet:
der
ρ er tettleiken til objektet (målt i kilogram pr. kubikkmeter).
m er den totale massen til objektet (målt i kilogram).
V er det totale volumet til objektet (målt i kubikkmeter).
Andre einingar
Somme nyttar enno dei gamle einingane g/cm³ (gram pr. kubikkcentimeter), g/ml (gram pr. milliliter), kg/dm³ (kilogram pr. kubikkdesimeter), eller kg/l (kilogram pr. liter) til å måle tettleik.
1 g/cm³ = 1 g/ml = 1 kg/dm³ = 1 kg/l
1 g/cm³ = 1000 kg/m³
0,001 g/cm³ = 1 kg/m³
Tettleik av stoff
Det naturlege stoffet med høgast tettleik på Jorda er iridium, 22 650 kg/m³
Tettleikar til diverse stoff:
Merk den låge tettleiken til aluminium samanlikna med andre metall. Difor er fly laga av aluminium. Sjå au at luft har ein tettleik som er liten, men ikkje null. Aerogel er verdas lettaste faste stoff.
Kristi fødsel
A.D. eller AD, som står for Anno Domini (latin: «i Herrens år») eller Anno Domini Nostri Iesu Christi «i vår Herres, Jesu Kristi, år», viser til året etter Kristi fødsel.
Kyrkja og tidsrekninga
Tidsrekninga legg til grunn eit historisk år for Jesu Kristi fødsel som forskinga seinare har kome til var noko for seint. Han vart mest sannsynleg fødd i tida frå år 4 til 6 år før «år null» (sjå tidspunktet for Jesu Kristi fødsel).
Denne tidsrekninga vart føreslege av munken Dionysius Exiguus i år 525, men var ikkje innført før på 700-talet. I byrjinga vart denne tidsrekninga mest nytta ved pavehoffet i Roma, men etter kvart fekk ho større utbreiing og fortrengde på 900-talet og 1000-talet dei andre tidsrekningane i Vest- og Sentral-Europa. Tidlegare nytta ein i store delar av Europa ei tidsrekning som tok utgangspunkt i dagen då den romerske keisaren Diokletian tok over keisartrona, (20. november 284).
I mellomalderen og renessansen hadde ein på latin ikkje noka tilsvarande nemning som Anno Domini for tida før Kristi fødsel, i det heile er den engelske munken Beda den fyrste til å peike ut eit år som eit som låg i tida «før Kristi fødsel». Han nytta nemninga ante incarnationis dominicae tempus («før tida då Herren vart lekamleggjort») i verket Historia ecclesiastica gentis Anglorum (I.2) i 731. Dei fleste tilsvarande tidlege nemningane på latin tok utgangspunkt i lekamleggjeringa av Kristus (incarnatio Christi) eller då svangerskapen tok til (conceptio Christi), ikkje fødselen hans ni månader seinare.
Nummerering av år
Tidsrekninga vart innført utan noko år 0, det vil seie at ein i staden for år 0 før og år 0 etter Kristi fødsel kalla det for «fyrste år før Kristi fødsel» bakover til eitt fullt år, og «fyrste år etter Kristi fødsel» fram til eitt fullt år. Ein hadde enno ikkje noko omgrep for talet eller mengda «null» (det tydde berre «ingenting»), difor hadde ein heller ikkje noko eige talsymbol for det blant romartala. Denne tenkjemåten høver godt med førestillinga om talrekka, der null berre er eit punkt midt mellom –1 og 1. Ein får då denne årrekka: år 1 f.kr. → 1 e.kr. → år 2 e.kr. ...
Dette skapte ein del diskusjon ved overgangen frå år 1999 til 2000, då dette vart feira som «2000 år sidan Kristi fødsel», medan det eigentleg var 1999 år sidan «nullpunktet».
I astronomisk tidsrekning er det upraktisk å ikkje ha eit år 0. Ein har derfor lagt til eit år 0 før år 1 e.kr. Vidare vert det nytta eit minusteikn «–» for å oppgje år før Kristi fødsel, ikkje «f.kr.». Dette fører til ein skilnad på eitt år for alle år før Kristi fødsel. Til dømes: –1 tilsvarar år 2 f.kr.
Arabiske tal
Arabiske tal eller arabartal, formelt sett hindu-arabiske tal er det vanlegaste symbolsystemet for representasjon av tal i verda. Utviklinga og spreiinga av dette talsystemet er rekna som eit av dei viktigaste framstega i matematikken. Dei stammar frå India og vart ført til Europa av arabarane der dei frå 1100-talet etter kvart vart spreidd. I tidlegare litteratur vert dei stundom òg kalla indiske tal.
Hortafjorden
Hortafjorden er ein fjord i Leka kommune i Trøndelag. Fjorden ligg mellom øygruppa Horta, som han er kalla opp etter, og øya Leka. Han har ei lengd på om lag 13 km frå sørvest til nordaust. Fjorden endar i nord ved fylkesgrensa til Nordland.
Petroleumsverksemda i Noreg
Petroleumsverksemda i Noreg har sidan 1980-talet vore den mest inntektsgjevande næringa for den norske staten. Statens inntekter frå denne verksemda kjem hovudsakleg inn på to måtar: gjennom skattar og avgifter, og ved sal av olje og naturgass som staten sjølv eig. Dessutan har næringa ringverknader for andre næringar som yter tenester til oljeindustrien, som t.d. forsking, teknologiutvikling og logistikk. Oljeindustrien har au miljømessige konsekvensar ved at ein stor del av CO2- og NOX-utsleppa i landet skjer frå produksjonsinnretningane på norsk sokkel.
Alle tal for norske oljereservar i denne artikkelen er baserte på offentlege tal fra Oljedirektoratet og gjeld per 1. januar 2006.
Historikk
Vi kan skilje mellom fire hovudfasar i petroleumsverksemda si historie:
Fram til 1961 var oljeindustrien liten i Noreg. Det fanst eit mindre oljeraffineri i landet. Det var kjent som Vallø oljeraffineri, var drive av det amerikanske selskapet Esso, og låg på Valløy nær Tønsberg i Vestfold. Raffineriet var i drift frå 1905 til 1993 med eit avbrekk frå 1945 til 1950 på grunn av krigsøydeleggingar. Det er uklart kor stor del av den norske marknaden som vart dekt av produksjonen der. Raffineriet hadde ein årleg kapasitet på 110 000 tonn råolje i 1959. Truleg vart delar av marknaden for petroleumsprodukt dekt av import, og andre oljeselskap enn Esso var reine marknadsførings-, distribusjons- og salsorganisasjonar. Frå 1961 vart det igangsett eit nytt raffineri ved Tønsberg med langt større kapasitet, det au drive av Esso. Frå da av fanst det ein monaleg petroleumsrelatert produksjon i Noreg basert på importerte råvarer. Raffineriet kom nesten samtidig med at privatbilismen tok til å auke i Noreg etter at bilsalet vart fritt frå 1960. Det nye raffineriet kom derfor au til å dekkje ein aukande etterspørsel etter bilbensin.
Ein fase for undersøkingar starta få år etter. Tidleg på 60-talet vart det kjent at det var gjort eit stort naturgassfunn i Groningen i Nederland i 1959. Det var au påvist gass utanfor søraustkysten av England. I 1962 gjorde oljeselskapet Phillips Petroleum nye vurderingar av geologien under Nordsjøen ut frå det som var kjent informasjon om bl.a. Groningen.
Tidlege vitskaplege undersøkingar vart gjort med magnetometriske målingar over sjøområda. Målingane kan gjerast frå fly utan at styresmakter er informerte. Normalt vil eit oljeselskap sitja på positive indikasjonar frå magnetometriske målingar før dei ønskjer å investere i seismikk som er meir kostbare og meir nøyaktige vitskaplege undersøkingar.
Seinare i 1962 bad Phillips Petroleum norske styresmakter om løyve til å starte innsamling av seismiske data frå sjøområda. I mai 1963 fekk Noreg ei lov som fastsette staten sin eigedomsrett til kontinentalsokkelen og ressursane der. Kongen i statsråd gjev løyve til leiting og utvinning av ressurser på og under havbotnen, men det juridiske regelverket kom først i 1965 og da fekk Phillips au leigeavtale på fleire område i 1. konsesjonsrunde.
Leiting kom formelt i gang i 1966 med prøveboringar frå leiterigger i Nordsjøen. Den aller første boringa vart sett i gang den 19. juli 1966 av operatøren Esso i blokk 8/3 frå boreplattforma «Ocean Traveler». Brønnen var tørr, men den andre boringa til Esso vart utført i blokk 25/11 og gav indikasjon på petroleum utan at det vart rekna som kommersielt interessant. Seinare vart dette rekna som funnbrønn for Balderfeltet. Phillips gjorde au eit mindre funn i den andre boringa si i det som seinare skulle vise seg å bli det litle Codfeltet.
Den 10. juni 1968 viste norske aviser bilete av «Ocean Viking» som fakla gass på det kommande Codfeltet, og ein større optimisme vart skapt hjå alle som følgde med i verksemda. Det skulle likevel bli utført 38 boringar på norsk sokkel før det første drivverdige funnet av petroleumsforekomst vart konstatert 23-24. desember 1969 frå riggen «Ocean Viking». Her var Phillips operatør av blokk 2/4, og funnet skulle seinare bli ein del av Ekofiskfeltet. Da omfanget av funnet vart kjent, vart det i dei kommande åra vist ei sterk interesse frå oljeselskapa for å leite i norske område.
Ein siste fase i petroleumsverksemda si historie starta i 1971 da norskprodusert råolje gjekk til raffinering og landet vart sjølvforsynt frå 1975. Alle oljeselskap med marknadsføringsorganisasjonar i Noreg dreiv frå no av aktivt med undersøkingar, leiting eller au produksjon av råolje og/eller gass på norsk kontinentalsokkel. Utover 70- og 80-talet vart dei største felta oppdaga, utforska og vedtekne utbygde i raskt tempo: Statfjord, funne i 1974, godkjent utbygd i 1976, produksjonsstart i 1979, Troll gass funne i 1979, godkjent utbygd i 1986, produksjonsstart i 1990, Oseberg funne i 1979, godkjent i 1984, produksjonsstart i 1986 og Gullfaks funne i 1978, godkjent i 1981 og produksjonsstart i 1986.
Dei store ulykkene kom au på 70- og 80-talet. Dei mest kjende er: «Alexander L. Kielland»-ulykka, 3 helikopterstyrtar med tap av 34 liv, dykkarulykker med 14 dødsfall og 2 brannar med tap av 8 liv.
Det høyrer med til det historiske biletet at den første prøveboringa etter olje på norsk område ikkje skjedde i Nordsjøen, men på Svalbard. Selskapet Caltex stod for den aller første brønnen i 1965. Seinare har blant anna Norsk Hydro utført boringar på Svalbard utan at noko interessant er funne.
Den offentlege forvaltninga
Styresmaktene sine viktigaste reiskapar i den offentlege forvaltninga av petroleumsressursane i dag er
Olje
Dei totale utvinnbare oljereservane] på norsk sokkel er rekna for å vera ca 4250 millionar standardkubikkmeter - mill Sm³, tilsvarande 26,7 milliardar fat. Dette talet endrar seg etter kvart som nye felt blir funne og erklærte kommersielle, og når utvinningsgraden i eksisterande felt blir auka som følgje av teknologi- og feltutviklinga. Totalt er det om lag 50 store og små oljefelt i produksjon eller under utbygging. Dei største er Statfjordfeltet (566), Ekofiskfeltet (533), Osebergfeltet (355), Gullfaksfeltet (355), Snorrefeltet (234) og Trollfeltet (238). Tal i parentes er totale utvinnbare reservar i mill Sm³. I tillegg er 9 oljefelt allereie ferdig produserte.
I ei oversikt over land med dei største råoljereservane er Noreg plassert på ein 17. plass. Saudi Arabia har verdas største oljereservar, kvantifisert til 263 milliardar fat. Eller om lag 25 gonger Noreg sine gjenverande reservar.
Gass
Dei totale utvinnbare gassreservane på norsk sokkel er rekna som ca 3400 milliardar Sm³. Dette talet endrar seg etter kvart som nye naturgassfelt blir erklært kommersielle, og når utvinningsgraden blir auka. Dei fleste felta som produserer gass produserer olje au. Totalt er det 56 store og små gassfelt i produksjon eller under utbygging, av desse er 8 reine gassfelt. Dei største gassfelt er Trollfeltet, Ormen Lange-feltet, Åsgardfeltet, Ekofiskfeltet og Snøkvitfeltet. I tillegg er 4 gassfelt allereie ferdig produserte - det mest kjende er Friggfeltet. Trollgass er ofte kalla ein gigant i verdsmålestokk au. I norsk samanheng skil det seg ut ved å halde heile 40 % av dei samla norske reservane.
Uttak av norske gassreservar
Produksjon av gass på norsk sokkel har vore stigande, og var i 2005 på 85 mrd Sm³ netto, tilsvarande ein uttaksrate på 3,5 %. Brutto produksjon er langt større. Ein stor del av gassen som blir produsert blir pressa ned i undergrunnen for å skape trykk til å produsere meir olje. I tillegg har naturgass vorte bruka som energikjelde i kraftverk for å produsere elektrisitet på installasjonane. Anna gass blir seld gjennom røyrtransportsystem. Tal frå år 2000 illustrerer tilhøvet mellom nettovolum og bruttovolum naturgassproduksjon: netto produksjon 50 mrd Sm³, brutto produksjon 90 mrd Sm³, av det vart ca 3 mrd Sm³ brent i gassturbinar.
Miljø- og risikotilhøve
Ein stor del av CO2-utsleppa i Noreg skjer frå norsk sokkel. I 2005 utgjorde utsleppa frå oljeindustrien sine anlegg ca 14,5 millionar tonn CO2 eller ca 30 % av alt CO2-utslepp i Noreg, og andelen har vore aukande. Industrien står dessutan for ca. 62 000 tonn årlege NOX(nitrogenoksid) -utslepp eller om lag 25 % av alle NOX-utslepp. Det meste av slike utslepp kjem frå gassbrenning i turbinar. Boring og produksjon medfører au utslepp av forureina vatn og kjemikalie i sjøen. 99 % av desse utsleppa blir rekna for å vera ufarlege, resten blir rekna for å ha svært alvorlege miljøkonsekvensar med ukjende langtidsverknader.
Jan P. Solberg
Jan P. Solberg er ein norsk forfattar og journalist frå Soknedal. Han forfattardebuterte i 2012 med romanen Señor Stig.
Solberg er utdanna journalist frå Carleton University i Canada og arbeider frilans. Han bur i Oslo.
Mesta
Mesta er eit norsk statleg selskap som blei skilt ut frå Statens vegvesen 1. januar 2003. Selskapet er Noregs største vegentreprenør, og omset årleg for om lag 6 milliardar kroner. Mesta har hovudkontor på Lysaker og regionkontor på Lysaker, i Bergen og Bodø. Selskapet har kring 3 100 tilsette. Mesta heitte tidlegare Vegproduksjon AS og vart utskilt frå Statens vegvesen.
Mesta er den tidlegare produksjonsavdelinga i Statens vegvesen, og er delt inn i tre regionar: Sørøst, Vest og Nord.
Game Boy Advance
Game Boy Advance (ofte korta GBA) er ein handhalden spelkonsoll utvikla, produsert og marknadsført av Nintendo. Han vart lansert i Japan 21. mars 2001, i Nord-Amerika 11. juni 2001, i Europa og Australia 22. juni 2001. Under utviklinga vart Game Boy Advance gjeve kodenamn Project Atlantis.
Game Boy Advance SP
SP-versjonen som vart lansert i mars 2003 hadde ein ny og mindre kamskjelldesign med ein skjerm som ein kunne flippe opp, internt forlys (ikkje baklys) og oppladbart batteri, men var elles uforandra. SP står for Special (spesiell).
Dyd
Dyd eller dygd er eit omgrep innan moralfilosofi og religion, og viser til ein moralsk verdfull eigenskap eller ei god handling. Dyd i moral-vitskapleg tyding er ein innlært eigenskap, det vil seie eit internalisert handlingsmønster.
Ordsoge
Ordet «dygd» kjem frå det norrøne dygð, som er heng saman med verbet «å duge». Dyd tydde opphavleg 'dugleik/dyktigheit'. Det latinske ordet for styrke, virtus (frå vir, 'mann'), og det greske arete (ἀρετή), har same tyding.
I moderne norsk kan «dyd» ha den innsnevra og noko omtolka tydinga møydom, eller berre reint allment visa til kjønnsleg reinleik, kyskleik og sømd. Eit kjent uttrykk i så måte er det «å hugse på dyden» – i motsetnad til å lata «driftene» styra. Ein kan kjenna att mykje frå den kristne og klassiske læra om dydene og lastene i dette.
Dyd i klassisk filosofi
Ifølgje Platon kan det å kjenna til og så gjera det som er etisk godt gje lukke (eudaimonia). Dei fire klassiske kardinaldydane Platon nemner er mot, visdom/klokskap, måtehald og rettferd.
I Aristoteles si lære om dydsetikken er dyden det eit menneske må oppnå for å få eit godt liv. Med dyd meiner han då ulike eigenskapar som må justifiserast samfunnet. Døme på desse eigenskapane er mot, visdom (eller klokskap), måtehald, rettferd, ærlegdom, osb. For kvar eigenskap lyt ein søkje til kjernen i han, til den den gylne vegen imellom alle ytterpunkt. Til dømes er det å vere feig og det å vere dumdristig ytterpunkt, medan motet ligg midt imellom. Ein lyt altså finne balansepunktet. Å finna mellomvegen skaper det Aristotoles kallar eit menneske med telos – god karakter.
Dyd i kristen teologi
Kristen teologi reknar som Platon mot, visdom, måtehald og rettferd som kardinaldydar. I tillegg legg ein gjerne til tru, von og kjærleik, etter apostelen Paulus' fyrste brev til Korintarane i det 13. kapitlet. Desse sju utgjer til saman dei sju dydane (kardinaldydane og dei teologiske dydane).
Gauslåsåi
Gauslåsåi er ei elv i Hjartdal kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Skjesvatnet, og renn ut i elva Hjartdøla. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
Develi
Develi er ein by og eit distrikt i provinsen Kayseri i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Byen har kring 35 000 innbyggjarar.
Orknøysk
Orknøysk er ei dialekt av øy-skotsk, som sjølv er ein skotsk dialekt. Dialekta kjem frå låglandsskotsk med innverknadar frå norn. Orknøysk vert tala på Orknøyane, nord for Fastlands-Skottland.
Konsulatsaka
Konsulatsaka er kjent som brekkstanga partiet Venstre nytta for å få Noreg ut av unionen med Sverige. Kravet var opphavleg eigen utanriksminister, men dette kravet vart lagt til side då det syntes uråd å få stønad for det. Det fanst ikkje noko unionelt dokument reglar som sa at konsulatvesenet skulle vera felles. Sjølv om Noreg hadde den største handelsflåten var den reelle trongen for eit eige konsulatvesen omstridt.
Juliansk år
Eit juliansk år er lengda på eit snittår i den julianske kalenderen, 365,25 døgn. Astronomar nyttar stadig julianske år som ein grunneining til efemerideutrekningar, fordi dei gir rask og enkel konvertering til julianske datoar.
Legg merke til at det julianske året ikkje er likt det gregorianske året, det tropiske året eller det sideriske året.
Ass
Ass, stundom skrive a♭, er namnet på tonen a senka med eit halvtrinn, notert med forteiknet ♭.
Dick Hyde
Richard John Hyde, stundom kalla Slyde Hyde, var ein USA-amerikansk trombonist som spelte fleire blåseinstrument. Han var medlem av National Academy of Recording Arts and Sciences (NARAS) Hall of Fame. Han arbeidde mykje som studiomusikar og sidemann for mellom andre Count Basie, Herbie Hancock, Frank Sinatra, Jaco Pastorius, Steely Dan, Earth, Wind & Fire,  The Beach Boys, Tom Waits, Supertramp, The Temptations, Boz Scaggs, Ringo Starr, Carole King, Madonna og Donna Summer.
Obo
Obo, forkorta uttale av det franske ordet hautbois, samansett av haut (høg) og bois (treverk), er eit treblåseinstrument som nyttar dobbelt røyrblad og er stemd i C. Han vart utvikla frå skalmeiene som var mykje brukt i mellomalderen og renessansen. Oboen vart til tidleg på 1600-talet og er difor eit av dei eldste instrumenta i treblåsfamilien. Namnet obo kjem frå det franske hautbois som tyder 'høgt' eller 'ljost tre'. På 1700-talet vart ein annan variant av oboen òg brukt, og denne varianten vart kalla «obo d'amore». Ein som speler obo er kalla ein «oboist».
Oboen er om lag 60 cm lang, og ein får dei ulike tonane ved å tette eller opne klaffar. På 1800-talet vart klaffesystemet støtt utvikla til det systemet oboen har i dag. Oboen var eit av de fyrste treblåsinstrumenta som fekk fast plass i symfoniorkesteret.
Besed
Besed (russisk Беседь) eller Besedz belarusisk Беседзь) er ei elv i Russland og Belarus og ei av sideelvane til Sozj frå venstre i nedslagsfeltet til Dnepr. Besed er 261 km lang og har eit nedslagsfelt på 5600 km². Middelvassføringa hennar ved munningen er 27,8 m³/s.
Obo
Ljod
Ljoden til oboen er klår og trengjer lett gjennom andre instrument, noko som kjem av at oboen nyttar dobbelt røyrblad og at instrumentet er kjegleforma, til skilnad frå til dømes fløyter og klarinettar som er sylinderforma. Grunna det doble røyrbladet kan berre små endringar i munnstillinga skape store skilnader i klangen. I samspel blir oboen ofte brukt som det instrumentet som gjev stemmetonen fordi han trengjer så lett gjennom anna instrument. Ljoden er skildra som «ei and dersom anda var ein songfugl».
Besed
Besed har kjelda si sør i Smolensk oblast og renn inn i Mogilev oblast i Belarus, gjennom landsbyen Khotimsk og byen Kostiukovitsji, før ho kryssar inn i den vestlege delen av Brjansk oblast i Russland. Frå landsbyen Krasnaja Gora og ned til munningen kan ho nyttast til skipsfart. Etter Brjansk oblast renn ho igjen inn i Belarus og munnar ut i Sozj 30 km før Gomel.
Obo
Antikken
Allereie frå antikken av kan ein finne forfedrane til oboen i ymse kunstverk. Tidlege variantar av oboen famnar om egyptiske zurnaer, greske aulosar, både enkle og doble, og tilsvarande instrument. Ein finn òg tidlege oboliknande instrument frå fleire stader i Asia. Seinare kom skalmeia som vart oppfunne på 1200-talet og er den direkte forfaren til oboen. Ho kom til Europa under krosstoga og vart nytta som uteinstrument.
Barokken
Den fyrste barokkoboen dukka opp i Frankrike midt på 1600-talet. Då vart han kalla hautbois, sjølv om namnet òg vart nytta på føregangaren, skalmeia. Forma til oboen kom frå skalmeia, men det var visse skilnader mellom dei to instrumenta. Til dømes var barokkoboen delt opp i tre ledd, noko som gjorde tilverkinga av oboen meir presis. På oboen tok ein òg bort piruetten, eit trestykke plassert mellom instrumentkroppen og røyrbladet som gav skalmeiene meir volum. Den sistnemnde skilnaden gav oboen ein meir kontrollert og raffinert ljod, og var difor kanskje meir enn noko anna grunnen til at han fekk ein varig plass i orkesteret.
Tid, stad og opphavsmann til barokkoboen er uklåre. Nokre spor, som ei utsegn frå Michel de la Barre i hans Memoire, peiker i retning av Filidor- og Hotteterre-familiene. Oboen kan i røynda ha fleire ulike oppfinnarar. Barokkoboen breidde seg raskt utover Europa, og i England vart han kalla hautboy, hoboy, hautboit, howboye og liknande variantar av det franske namnet. I dei tidlegare militærkorpsa vart oboen til om med nytta som hovudmelodi-instrumentet, inntil klarinetten kom.
Barokkoboen var som oftast laga av buksbom og hadde tre fingerhòl; eit hovudhòl og to sideklaffar (Sideklaffen var vanlegvis dobla sånn at ein kunne bruke anten venstre eller høgre på bunnhòla etter som det passa seg). For å nå ljosare tonar var oboisten difor nøydd til å overblåse instrumentet. Obomakarar i barokken det er verdt å merkje seg er den tyske Jacob Denner og Eichentopf, og dei engelske Stanesby Sr. og Jr. Registeret til barokkoboen stekte seg frå c1 til d3. Då musikarar fekk augo opne for tidlegare musikk midt på 1900-talet, byrja nokre instrumentmakarar å lage kopiar av dei overlevande barokkoboane.
Den klassisistiske perioden
Då den klassisistiske musikkepoken kom, vart oboen gradvis smalna og utrusta med fleire klaffar, mellom anna for notane D♯, F og G♯. I denne perioden vart òg oktavklaffen føydd til slik at ein kunne spele dei ljose tonane utan å overblåse oboen. Eit smalare instrument gjorde det i tillegg enklare for oboistane å spele i det ljose registeret, noko komponistar drog fordel av og brukte oboen til dei ljose tonane. Ein kan difor sjå at toneregisteret på obostemma i klassisistiske verk strekkjer seg mykje høgare enn i til dømes barokkverk. Den klassiske oboen rekkjer frå c1 til f3, sjølv om nokre tyske og austerrikske oboar kunne spele ein halvtone lågare. Klassisistiske komponistar som skreiv konserter for obo er mellom anna Mozart, Beethoven og tallause andre komponistar som Johann Christian Bach, Johann Christian Fischer, Jan Antonín Koželuh og Ludwig August Lebrun.
Den wienesiske oboen
Det wienesiske orkesteret Wiener Philharmoniker bruker ein såkalla wienesisk obo som vart oppfunne på byrjinga av 1900-talet av Hermann Zuleger. Der er tekne vare på slik at dei ikkje har forandra seg noko særleg fram til no. Ljoden til den wienesiske oboen er difor særprega fordi han har ljoden til oboen slik han ljodde hundre år sidan, gjennom røyrbladet, fingermekanikken og det indre kammeret som er noko annleise. No er det berre nokre få produsentar som lager den wienesiske oboen, mellom anna André Constantinides, Karl Rado, Guntram Wolf og Yamaha.
Konservatorie
Oboen vart utvikla vidare på [800-talet av Triebert-familien i Paris. Med böhmfløyta som inspirasjon fingersystemet fann Triebert-familien opp fleire komplekse, men fullt ut fungerande system. Ein variant med store tonehol var aldri mykje brukt, sjølv om nokre europeiske militærkorps nytta det mot 1900-talet. F. Lorée i Paris laga utvikla systemet vidare til den moderne oboen. Dei vesle betringane på obosystemet har vore få, men har likevel heldt på jamnt gjennom heile 1900-talet.