cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sound+Vision-turneen
Historie
Bowie såg fram til å skrinleggje dei gamle hittane sine og sa «Det er tid på å leggje kring 30-40 songar i skuffa og det er intensjonen min at dette vil bli siste gongen eg spelar desse songane, fordi eg vil ha ein pause frå det eg har gjort fram til no, eg må gjere det kortfatta og ikkje ha det som ein vane å falle attende. Det er så lett å fortsette og sei, vel, du kan stole på desse songane, du kan stole på det for å ha ein karriere eller noko slikt og er eg ikkje sikker på at eg vil ha det.»
Han sa i eit anna intervju på den tida «Eg vil avslutte den gamle fasen og starte på nytt. Når eg er i slutten av førtiåra, vil eg ha bygt opp eit heilt nytt repertoar.»
Ein merka seg at Bowie er «kjent» for å ha hevda å trekkje inn årene tidlegare, så mange kritikarar og observatørar trudde ikkje heilt på Bowie då han sa at han ikkje ville spele desse songane igjen.
Bowie brukte starten av 1990 på å førebu turneen i ein øvingshall på vestsida av Manhattan.
Songutval
Det vart annonsert at setlista for kvar av konsertane på turneen skulle delvis avgjerast av at folk kunne ringje inn og stemme på kva song dei ville høyre by calling the number 1-900-2-BOWIE-90. Pengane som kom inn frå telefonsamtalane til 1-900-nummeret vart donerte til to veldedige føremål, Save the Children og ein organisasjon i Brixton. Poststemmer vart gjort tilgjengelege i område der telefonteknologien ikkje var tilgjengeleg.
Bowie laga faktisk setlista for turneen frå desse innringingane frå heile verda og sa «Eg enda opp med å ta kring sju eller åtte songar frå innringarane i England, sju eller åtte til frå resten av Europa og resten frå Amerika, så det er ei godt utval av det alle ønskte på alle kontinenta.» Den første konserten på turneen var i mars 1990 i Canada før alle telefonstemmene var komen inn, så Bowie gjetta seg fram til kva publikum ønskte å høyre.
I USA toppa songane «Fame», «Let's Dance» og «Changes» lista over songar som fansen ønskte, medan i Europa var det songane «Heroes» og «Blue Jean» som var mest etterspurt.
NME køyrde ein kampanje, Just Say Gnome, i eit forsøk på å få «The Laughing Gnome» inkludert på setlista. Bowie hadde vurdert å spele «The Laughing Gnome» «i same stil som The Velvets eller noko slikt» før han fann ut av avstemninga var blitt sett i stand av musikkmagasinet.
Scenografi
Édouard Lock (frå La La La Human Steps) var kunstnarisk leiar for turneen. Bowie hadde opphavleg ønskt å ha La La La Human Steps med seg på Glass Spider-turneen, men dei var då opptekne med andre oppgåver. Etter den negative kritikken den førre soloturneen hans hadde fått, ønskte Bowie å vere sikker på at Sound+Vision-turneen vart annleis. Han sa «Det vil bli iscenesett; det er ingen måte eg nokon gong kunne tenke meg å verkeleg sette noko på scenen som ikkje har litt theatah ('teater' med ein tjukk britisk aksent) i seg, men det vil ikkje vere openlyst teater. Å gå tilbake til måten vi jobba mot Station to Station-turneen, som i utgangspunktet var eit spørsmål om å bruke ei slags brechtiansk lysflate og arbeidsområde og lysatmosfærar, er i stor grad den kjensla eg er ute etter.» Bowie heta inn Willie Williams for å designe lysa for turneen, etter å ha arbeidd med han på Tin Machine-turneen året før.
Han la til at denne turneen ikkje «er i nærleiken like ambisiøs som Glass Spider, men kvalitativt er det i røynda like teatralsk tenkjer eg.»
Settet vart bygt av 80 arbeidarar som reiste med turneen, i tillegg til at dei fekk hjelp av lokale arbeidarar som vart leigd inn i kvar by. Ein måtte ha åtte lastebilar for å flytte eit enkelt sett (i tillegg til fire bussar for arbeidarane), og det tok ni timar å sette opp og fire timar å ta ned kvar kveld.
Videoopptak av Louise Lecavalier frå La La La Human Steps som dansar til musikken og bilete av Bowie som syng, spelar instrument, mimar og liknande til visse songar vart synte på teppet og skjermane under konserten. På somme konsertar, som i Montreal den 6. mars 1990, dansa somme av dansarane frå La La La Human Steps på scenen til somme av songane. Bowie var entusiastisk til å ha med seg dansarar på turneen: «Du har aldri set noko slik som dei før. Dei er truleg den leiande avantgarde dansetruppen i Nord-Amerika. Louise Lecavalier, stjerna deira, er ikkje som noko anna du har sett nokon gong på scenen. Ho er heilt fenomenal. ... Dansetruppen er utruleg. Det er der punk og ballett kræsjar saman.»
Fame '90
Utan nytt materiale i samband med turneen gav Bowie ut ein oppdatert remiks av singelen «Fame» frå 1975, kalla «Fame '90». Han ønskte å lage ein remiks av dei mest suksessrike amerikanske singlane, og «Let's Dance» vart vurdert, men vart avvist av Bowie fordi han ikkje var så gamal. For musikkvideoen dansa han med Louise Lecavalier, ein av hovuddansarane i La La La Human Steps. Ein remiks av songen vart så nytta i filmen Pretty Woman (1990), og den amerikanske versjonen av videoen erstatta somme av scenane i musikkvideoen med scenar frå filmen.
Konsertopptak
Bowie ønskte å gjere konsertopptak av turneen, noko han ikkje alltid hadde gjort før og sa «Det er meininga å filme turneen for ettertida. Eg håpar me får det til. Eg angra alltid på at me ikkje filma ting som 'Diamond Dogs'-showet. Me filma heller aldri 'Station to Station'-showet. Eller 'soul'-showet med Dave Sanborn og dei karane. Eg har absolutt ingen filmklipp av dei greiene. Det er forferdeleg. Det er irriterande.»
Trass i dette finst det ingen offisielle opptak av showet som er gjeve ut offentleg verken på plate eller video. Ei rekkje av konsertane vart filma og spelte inn for fjernsyns- og radiosendingar:
Mottaking
Rolling Stone skildra sommarkonsert-sesongen i 1990 som «ein konsertsesong å hugse», og nemnte Sound+Vision-turneen som eit av høgdepunkta. Dei sa «Louise Lecavalier frå Montreal-truppen La La La Human Steps tilbyr avantgarde akrobatikk, og fleire songar er pryda med fantastiske kortfilmar, inkludert eit klipp for «Ashes to Ashes» ein må sjå for å tru. Elles er det ingen pyroteknikk, ingen laserstrålar og best av alt, ingen glas-edderkoppar,» sistnemnde ein referanse til den førre verdsturneen til Bowie. Ei melding av ein av dei tidlege konsertane i Rolling Stone var positiv og sa «Bowie viste seg i stand til å vinne attende praktisk talt heile sitt mangfaldige verk - sjølv dei songane som no verkar lengst frå han - gjennom ren vokalkraft og karisma» og klaga berre over at «bandet ikkje alltid var like på høgda, og viste for mykje respekt for dei originale arrangementa til songane.» Ei melding av konserten i Vancouver i BC sa at «Bowie ikkje har høyrt så bra ut på mange år», og berømma at turneen ikkje berre fokuserte på songane, men på Bowie sjølv, og ei melding av konserten i Seattle kalla det visuelle «ein knockout» og roste Bowie som ein nyskapar, og klaga berre over at musikken i seg sjølv verka «mekanisk.»
Sjølv om somme av konsertane i Nord-Amerika ikkje var utselde, som i Seattle og somme konsertar i Florida, var det likevel gode publikumstal. Det var ofte utseld, ofte over fleire kveldar, i byar som San Francisco, Sacramento, Philadelphia og Detroit.
Den britiske konserten i Milton Keynes Bowl fekk negativ omtale av Melody Maker, som kalla delar av framsyninga «flat» og avskreiv songen «Pretty Pink Rose» som «ein stor haug med møkk.»
Hendingar
Halvvegs i turneen fekk Bowie, Erdal Kızılçay og gitaristen Adrian Belew med seg bluesartisten Buddy Guy i Chicago for ei framsyning på NAMM Expo '90, som feira Guy.
Ein månad seinare i Philadelphia, stoppa Bowie framføringa i midten av songen «Young Americans» for å snakke mot musikksensur, særskild på grunn av kontroversen kring 2 Live Crew-albumet As Nasty As They Wanna Be, og sa «Eg har lytta til albumet av 2 Live Crew. Det er ikkje det beste albumet som er laga, men når eg høyrde dei bannlyste det, drog eg ut og kjøpte det. Tankefridom, ytringsfridom – det er noko av det viktigaste me har.»
Under konserten i Modena, stoppa Bowie framføringa i midten av «Station to Station» og sa på scenen «Ok, eg må velje enklare songar, eller så kjem eg ikkje til å kome gjennom halvparten av desse... La oss prøve 'Fame'.» før Bowie tok gitaren sin og kasta han til den andre sida av scenen.. Det er sagt at Bowie var forkjølt og vart frustrert over korleis det påverka røysta hans.
Statistikk
Turneen opna i Colisée de Québec i Quebec City den 4. mars 1990 og vart avslutta i Buenos Aires i Argentina 29. september 1990, og gjekk over fem kontinent i løpet av sju månader. Turneen var lengre enn dei tidlegare Serious Moonlight- og Glass Spider-turneane og bestod av 108 konsertar fordelte på 27 land. For dei ti konsertane i Storbritannia aleine var det estimert eit samla publikumstal på 250 000. Turneen vart estimert til å ha tent inn 20 millionar amerikanske dollar.
Etterverknad
Bowie kjende at ei byrde hadde blitt løfta ved å trekke attende dei gamle hittane han kjende seg tvungen til å framføre, og sa at «det var ein veldig egoistisk ting å gjere, men det gav meg ei enorm kjensle av fridom, å føle at eg ikkje kunne stole på nokre av desse tinga. Det er som om eg nærmar meg alt frå grunnen av no, og begynner med 'Ok, me veit kva songar me ikkje treng å gjere lenger. Kva i fortida mi likte eg eigentleg?' Du vel ting som var verkeleg gode songar, og du prøver å rekontekstualisere dei ved å gje dei noverande, samtidige rytmar. Og vi har leika med tankar kring 'Shopping for Girls' frå Tin Machine, 'Repetition' og 'Quicksand' frå Hunky Dory. Enkelte songar som eg truleg aldri har framført på scenen. Dei står skulder til skulder med det nye materialet, og eg byrjar å sjå kontinuitet i måten eg jobbar på.»
Generelt vart dei fleste songane Bowie spelte på denne turneen framført igjen i åra som kom, og berre nokre få av songane på setlista til Sound+Vision vart aldri spelt igjen. Dei mest markante songane han ikkje spelte igjen på konsertane sine var «Young Americans» og «Rock 'n' Roll Suicide». Bowie spelte berre «Space Oddity» ein enkel gong etter turneen, sjølv om Bowie spelte songen tre gonger til ved andre høve. På framtidige turnear byrja faktisk Bowie å spele mindre kjende songar, berre stundom markert med dei meir kjende, eldre hittane hans, og han hadde ein tendens til å fokusere på songar skrivne etter 1990. Då Sound+Vision-tureen var over, drog Bowie attende til bandet sitt Tin Machine for det andre albumet deira.
Turnéband
Bowie valde eit mindre band for turneen og sa i intervju på de tida at «Det er ein langt mindre lyd. Det er ikkje like orkestrert som mange av dei andre turenane. Fordelen med det er at det gjev eit visst driv og stramheit, der alle er heilt avhengige av dei andre to eller tre karane, så alle gjev mykje meir.» Det var noko spaning i bandet under turneen, i følgje Kızılçay, som hugsa at Bowie «ikkje var veldig nøgd,» og at «[Bowie] var særs stressa, særskild i Sør-Amerika. Han kom ikkje ein gong til lydprøvane. Klaverspelaren Rick Fox la ikkje sjela si i turneen. Han åt stundom middag på scenen, og ved minst eitt høve skrudde han av sitt eige klaverinstrument og spelte sine eigne songar, medan han sampla delar av songane til Bowie som han spelte på.
Setliste
Denne setlsta er frå konserten i Milton Keynes Bowl i Milton Keynes i England den 5. august 1990.
Songar
Frå David Bowie Frå Hunky Dory Frå The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars Frå Aladdin Sane Frå Live Santa Monica '72 Frå Ziggy Stardust: The Motion Picture Frå Diamond Dogs Frå Young Americans Frå Station to Station
Frå Low Frå "Heroes" Frå Scary Monsters (and Super Creeps) Frå Let's Dance Frå Tonight Andre songar:
Mike Pender
Mike Pender  er eit av dei opphavlege medlemma i Merseybeat-gruppa the Searchers. Han er mest kjend som vokalisten på mange av hitsinglane til The Searchers, inkludert songen «Needles and Pins» og «What Have They Done To The Rain?».
Biografi
Tidleg i karrieren arbeidde Pender i ein gitarbutikk på dagtid, og spelte mmed The Searchers på kvelden. I følgje Pender sjølv, var det han som kom på namnet, etter å ha sett filmen The Searchers med John Wayne. Etter at The Searchers spelte inn singlane «Sweets for My Sweet» og «Sugar and Spice» tok Pender over som vokalist etter Tony Jackson. Den siste singelen Pender spelte inn med The Searchers var «I Don't Want to Be the One» i 1980-åra. Pender slutta i The Searchers i 1985 for å satse på ein solokarriere og i 1988 vart han med i rockebandet The Corporation eller «Travelling Wrinklies».
Obelisk Mountain
Obelisk Mountain er eit fjell, kring 2200 moh, mellom Catspawbreen og Mount Odin i Asgard Range i Victoria Land. Det skildrande namnet vart gjeve av den vestlege gruppa, leia av Taylor, under Terra Nova-ekspedisjonen, 1910-13.
Qendër i Malësi e Madhe
Qendër er ein tidlegare landkommune i regionen Shkodër i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Malësi e Madhe.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande landkommunen Qendër 4 740 innbyggjarar.
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Qendër ein del av distriktet Malësi e Madhe. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
Grace Kelly
Grace var ei amerikansk skodespelarinne, fyrstinne av Monaco og gift med fyrst Rainier III av Monaco. Ho var mor til Monacos noverande monark, fyrst Albert II av Monaco, og til prinsesse Caroline av Hannover og prinsesse Stephanie av Monaco. Ho har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. Fyrstinne Grace døydde i ei bilulukke i 1982, og vart berre 53 år gamal.
Marit Røsberg Jacobsen
Marit Røsberg Jacobsen er ein norsk handballspelar frå Narvik som vann sølvmedalje med Noreg i Handball-VM 2017. Ho er høgre kantspelar, sidan sommaren 2018 aktiv i Esbjerg frå Danmark. Åra 2016-18 deltok Jacobsen i 41 landskampar og skåra 74 mål.
Jacobsen flytta til Trondheim, og spelte ein sesong på Charlottenlund SK. Deretter var ho Selbu-spelar i tre år, før ho i tida 2014-18 var aktiv i Byåsen Idrettslag.
Poço das Trincheiras
Poço das Trincheiras er ein kommune i delstaten Alagoas i regionen Nordeste i Brasil.
Fylkesveg 6808
Fylkesveg 6808 går mellom Voll og Mæla i Stjørdal kommune. Vegen er 3,7 km lang.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 37 i Nord-Trøndelag.
Devils Ridge
Devils Ridge er ein bratt, sigdforma rygg som strekkjer seg frå sørenden av The Flatiron og utgjer nordveggen av New Glacier, like vest for Granite Harbour i Victoria Land. Han vart kartlagd og namngjeven av Terra Nova-ekspedisjonen 1910-1913, under Robert Falcon Scott.
Anacamptis coriophora
Systematikk
Anacamptis coriophora var tidlegare knytt til vårmarihandslekta Orchis med namnet Orchis coriophora, men er, saman med fleire andre artar, flytta til slekta Anacamptis.
Utbreiing
Arten (estisk namn luitkkäpp) er dokumentert i herbariebelegg frå Saaremaa i Estland på 1800-talet, men er rekna som regionalt utdøydd (RE). Det har òg vore rapportert om funn av arten heilt sør i Litauen, men dette er ikkje dokumentert.
Khulays
Khulays er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
Gløgg
Gløgg er ein varm drikk som vanlegvis inneheld alkohol, men som òg finst i alkoholfrie variantar. Ordet gløgg kjem frå det eldre svenske ordet glödg, danna frå verbet glödga ’verma opp’. Drikken er den skandinaviske versjonen av «mulled wine» (engelsk), «glühwein» (tysk) eller «vin chaud» (fransk), varm krydra vin.
Dei vanlegaste tilsetjingane er kanelstong, rosiner og mandlar. Gløgg får ein òg i daglegvarehandelen utan alkohol, og kan drikkast som den er. Mest vanleg er det å kjøpe konsentrat (Tomtegløgg) som ein tilsett vatn, saft, vin eller sprit for så å bli varma opp. I dei siste åra har Vinmonopolet starta med sal av ferdig vingløgg, Herregårdsgløgg, som berre treng oppvarming.
Merk at gløgg ikkje skal kokast, den skal berre varmast.
Glödgat vin
Å drikke varmt krydra vin har sine aner langt bakover i tida. Alt i antikken tilsette grekarane og romarane krydder til vin, anten av helsegrunnar eller for å betre smaken. Gustav Vasa heldt seg med ei eiga blanding av claret som inneheldt rhinsk vin, sukker, honning og krydder som kanel, ingefær, kardemomme og nellik m.m.
I 1609 dukka uttrykket «glödgat vin» opp for første gongen i Sverige. Namnet knyter seg til tilverkingsmetoden, der ein sukkertopp blir trekt inn i cognac og tent på. Det smelta sukkeret gir søtsmak til gløggen.
Glödgat vin hadde eit monaleg lågare alkoholinnhald enn dagens gløgg. Gløggen frå 1800-talet minte meir om glühwein som blir servert i det tyskspråklege området. Då ein oppdaga ein at karamellisert sukker forbetra smaken, oppstod den sterke gløggen. Ein la nemleg sukkeret på eit nett over gløggen, tente på alkoholdampen og lét flammen smelte sukkeret som rann ned i gløggen og gjorde han søt. Ein vart likevel raskt merksam på at metoden halverte alkoholinnhaldet i gløggen, så den blir ikkje nytta i lengre. Samstundes med at alkoholprosenten steig, tilsette ein meir krydder. Dagens gløgg har derfor ikkje mykje sams med den opphavlege, gløda vinen.
Porto Calvo
Porto Calvo er ein kommune i delstaten Alagoas i regionen Nordeste i Brasil.
Ust-Dzjeguta
Ust-Dzjeguta (russisk Усть-Джегута) er ein by i Republikken Karatsjajevo-Tsjerkessia i Russland med om lag 30 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kuban, rundt 15 km sør for Tsjerkessk.
Han vart grunnlagd av kosakkar i 1861 som stanitsaen Dzjegutinskaja (russisk Джегутинская). Han fekk bystatus i 1975.
John McNally
John McNally er ein engelsk gitarist og vokalist. Han var ein av dei opphavlege medlemmane i The Searchers frå 1957, og er framleis i bandet over 50 år seinare.
McNally byrja å spele skiffle og var først inspirert av countrysongarar som Hank Williams, Johnny Cash og Hank Snow, men etter å ha spelt på Star-Club i Hamburg i Tyskland, og spesifikt etter å ha spelt med Fats Domino på klubben, tok musikken hans ei retning mot Soul og rhythm & blues.
Phil Rudd
Phillip Hugh Norman Rudd er ein australsk trommeslagar, best kjent som trommeslagaren i AC/DC gjennom tre periodar. Då bassisten Mark Evans forlét AC/DC i 1977, vart Rudd den einaste australskfødde medlemmen i bandet. I 2003 vart han innlemma i Rock and Roll Hall of Fame saman med dei andre medlemmene i AC/DC. I 2014 gav Rudd ut det første soloalbumet sitt, Head Job. På grunn av pågåande juridiske problem i New Zealand, der han er busett, var Rudd ikkje i stand til å bli med bandet på Rock or Bust-turneen i 2015 og vart erstatta av Chris Slade. Den 30. september 2020 stadfesta AC/DC at Rudd ville bli med i bandet igjen på comebackalbumet Power Up.
Fylkesveg 6816
Fylkesveg 6816 går mellom Langstein og Okkelberg i Stjørdal kommune. Vegen er 13,6 km lang.
Porto de Pedras
Porto de Pedras er ein kommune i delstaten Alagoas i regionen Nordeste i Brasil.
Johan Hareide
Johan Einarsson Hareide var ein norsk næringsdrivar og Høgre-politikar frå Hareid, son til Einar Hareide og far til Einar Johan Hareide. Hareide var ei tid disponent i fiskebåtreiarlaget Johan E. Hareide, samstundes var han i fleire år formann i Aalesunds Rederiforening. I 1960-åra var han leiar for det norske bistandsprosjektet i Kerala i India ei 3-4 år. Frå 1968 til 1984 var han disponent ved skipsverftet Hjørungavaag Verksted i Hjørungavåg, ei industribedrift som i hans leiartid ekspanderte mykje.
Toårsperioden 1988-89 var Hareide ordførar i Hareid kommune, vald på ei Høgre-liste.
Between Thought and Expression: The Lou Reed Anthology
Between Thought and Expression: The Lou Reed Anthology er ein plateboks av Lou Reed. Boksen kom ut 1992 og dekkjer dei første 20 åra av solokarrieren hans, inkludert dei tidlegare ikkje utgjevne «Downtown Dirt», «Nowhere At All» (opphavleg ei B-side), eit opptak frå 1978 av «Heroin» med jazzlegenda Don Cherry, «Little Sister» (frå filmmusikken til Get Crazy) og «America (Star Spangled Banner)».
John H. Roscoe
John H. Roscoe var ein USA-amerikansk geograf og flyingeniør. Han deltok på to ekspedisjonar til Antarktis med admiral Byrd og tente som vitskapleg rådgjevar for Byrd og nytta flyfoto til å analysere mange isbrear, fjelltoppar og andre stader i Antarktis, som danna grunnlaget for mange kart og namn som han gav desse stadane.
Edøy kyrkje
Edøy kirke er ei langkyrkje frå 1885 i Smøla kommune i Møre og Romsdal fylke. Ho er soknekyrkje i Edøy sokn i Den norske kyrkja og ligg i Ytre Nordmøre prosti i Møre bispedømme.
John H. Roscoe
Som flyingeniør designa, utvikla og testa han eit sensorsystem for dei første spionsatelittane.
Edøy kyrkje
Byggverket er i tre og har 365 sitjeplassar. Byggmeistrar var Jacob og Johan Peter Digre som dreiv med ferdighusproduksjon i Trondheim.
Watton i Norfolk
Watton er ein by i grevskapet Norfolk i England. Han har kring 7000 innbyggjarar og ligg om lag 40 km vest for Norwich. I Domesday Book er han omtalt som Wadetuna og hadde då ei kyrkje og ein herregard.
Shkrel
Shkrel er ein tidlegare landkommune i regionen Shkodër i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Malësi e Madhe.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande landkommunen Shkrel 3 520 innbyggjarar.
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Shkrel ein del av distriktet Malësi e Madhe. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
Ogden Heights
Ogden Heights er nokre flate, hovudsakleg isdekte høgder, kring 7 nautiske mil (13 km) lang, som utgjer ein del av sørveggen ved den øvre Priestleybreen søraust for Tantalus Peak i Victoria Land. Høgdene ligg nær staden der den sørlege geologigruppa frå New Zealand (NZGSAE), 1962–63, landa. Det vart namngjeve av dei etter løytnant John H. Ogden i U.S. Navy som var pilot på flyet som flydde dei til denne staden og sidan attende til basen.
Mikrofon
Mikrofon er akustoelektrisk omformar som omformar lydtrykk til eit elektrisk signal. Mikrofonar har ein membran som vert sett i rørsle når trykket varierer. Membranrørsla vert så konvertert til ei elektrisk spenning, enten ved hjelp av ein variabel kapasitans (kondensatormikrofon), ved hjelp av elektromagnetisk kopling (svingspole- og bandmikrofon), pizoelektrisk omforming eller optisk kopling (lasermikrofon).
Mikrofonar vert nytta til mange føremål, som opptak av tale og musikk i konsertsalar, på sener, i opptaks- og kringkastingsstudio, i samband med forsterkingsanlegg av tale i forsamlingslokale, i store i telefonrøyr og så bortetter. Eit anna bruksområde er laboratoriemålingar, måling av støy og så vidare. Desse bruksområda sett ulike krav til mikrofonane og det finst difor mange ulike mikrofontypar.
Arbeidsprinsipp
Mikrofonar er transduserar som konverterer energien i lydbølger til elektrisk energi. Spenninga på utgangsterminalane er anten proporsjonal med farten til membranen (hastigheitskonvertering), eller med utslaget til membranen (utslagskonvertering). Svingspole- og bandmikrofonar er døme på mikrofonar som nyttar hastigheitskonvertering, medan kondensator- og piezoelektriske mikrofonar er døme på mikrofonar som nyttar utslagskonvertering. Dette avsnittet handsamar omnidireksjonale trykkmikrofonar. Retningsfølsame mikrofonar vert handsama i eit eige avsnitt. Sjølv om alle moderne bandmikrofonar er retningsfølsame vert arbeidsprinsippet handsama her.
Kondensatormikrofonar
Kondensatormikrofonar har ei plate i stutt avstand attom membranen, som er polarisert i høve til membranen. Polarisjonespenninga varierer etter type. Labroatoriemikrofonar har ofte ei polarisasjonsspenning E_0 på 200 V, medan dei fleste studiomikrofonar nyttar 48 V. Membranen og bakplata fungerer som ein kondensator, med kapasitans
der \epsilon er permitiviteten til luft (8,8541 Farad/m), S_D er det effektive membranarealet og d er avstanden mellom membranen og bakplata. Når lufttrykket varierer vil òg avstanden mellom membranen og bakplata variera, som i sin tur fører til at kapasitansen varierer proporsjonalt med variasjonen i lufttrykket. Polarisasjonsspenning vert tilført gjennom ein svært stor motstand, så ladninga Q på membranen vinn ikkje å endra seg. Etter som ladninga
Q = CE,
der
,
Resonansfrekvensen til omnidireksjonale kondensatormikrofonar er plasser ved øvre ende av frekvensområdet. Membranutslatet vert difor frekvensuavhengig, og etter som utspenninga er proporsjonal med membranutslaget vert førsamheitsresponsen (frekvensresponsen) flat.
Alle laboratoriemikrofonar (målemikrofonar) er kondensatormikrofonar. Det er òg dei fleste opptaksmikrofonane nytta for å ta opp musikk i konsersalar, i opptaksstudio, kringkastinsstudio og så vidare. Grunnen til dette er mellom anna at kondensatormikrofonar har låg forvrengning, rett frekvensrespons og at dei er tilgjengelege med forskjellige polarresponsar.
Elektretmikrofon er ein kondensatormikrofon som har ei permanent ladning på membranen, slik at dei ikkje treng ekstern polarisasjonsspenning. Dette gjer at dei vert billigare og kan brukast saman med utstyr som ikkje kan levera ei 48 V polarisasjonespenning. Elektretmikrofonar var tidlegare ikkje av same kvalitet som kondensatormikrofonar med ekstern polarisasjonsspenning, men det er gjort store framsteg dei siste åra og det finst no gode elektretmikrofonar.
Svingspolemikrofonar
Svingspolemikrofonar vert ofte kalla dynamiske mikrofonar i daglegtalen, men etter som så godt som alle mikrofonar er dynamiske, på den måten at di er oppbygde i form av eit dynamisk mekanisk system (mekaniske komponentar i rørsle), er dette namnet ikkje særleg beskrivande.
Svingspolemikrofonar har ein ein membran festa til mikrofonhuset med eit fjærande oppheng i periferien til membranen. Til membranen er det festa ein svingspole, som vert set i rørsle når innfallande lydbølgjer set membranen i rørsle. Svingspolen rører seg i eit magnetfelt, generert av ein permanentmagnet. Når memranen og svingspolen bevegar seg i det magnetiske feltet vert det generert ei elektrisk spenning e_o (V) i svingspolen. Spenninga er proporsjonal med farten til leiaren i svingspolen i høve til det magnetiske feltet: der B er den magnetiske flukstettleiken (Tesla), l er lengda (m) til den elektriske leiaren som utgjer viklingane i svingspolen og u er farten (m/s).
Svingspolemikrofonare har ikkje like gode data som kondensatormikrofonar, men dei er av dei mest robuste mikrofontypane. Mikrofonkapsulen er ofte festa til det ytre huser med eit elastisk oppheng som dempar vibrasjonar og gjer at mikrofonen toler ein støyt. Dei overlever vanlegvis hardhendt handsaming, som å detta i golvet når eit mikrofonstativ bikkar. Dei vert difor nytta til oppgåver der dei får hardhendt handsaming og/eller der krava til kvalitet ikkje er spesielt høge. Typiske døme er taleforsterkning på flyplassar, jarnbanestasjonar, bingohallar, og liknande. Nokre typar vert òg nytta av songarar.
Bandmikrofonar
Ein bandmikrofon har ein leiande membran (ofte aluminium) plassert i eit magnetfelt, sett opp av ein permanentmagnet. Når membranen vert set i rørsle av innfallande lydbølgjer vert det generert ei elektrisk spenning der B er den magnetiske flukstettleiken (Tesla), l er lengda (m) til den elektriske leiaren som utgjer viklingane i svingspolen og u er farten (m/s). Som for ein svingspolemikron er spenninga proporsjonal til farten på membranen i høve til magnetfeltet.
Membranen kan ha ei lengd på 5 - 6 cm og ei breidd på 5 - 6 mm. Bredda på luftgapet i den magnetiske krinsen er litt større enn breidda til membranen. Medan svingspolen i ein svingspolemikrofon har mange turn, er det membranen som fungerer som spole i ein bandmikrofon. Lengda på leiaren i magnetfeltet er difor den same som lengda til membranen (5 - 6 mm). Dette fører til ei svært låg utgangsspenning, så bandmikrofonar har ein innebygd transformator som transformer opp spenninga på utgangsterminalane. Denne transformatoren er ein kritisk komponent som er med på å auka prisen.
Medan svingspolemikrofonar vert laga både med omnidireksjonal og direksjonal (ofte nyre) polarrespons, har bandmikrofonar åttetalkarakteristikk. Dette kjem av at membranen er open på begge sider, slik at det på grunn av trykkgradienten oppstår ein trykkdifferanse mellom dei to sidene av membranen, der f_D er krafta på membranen, S_D er effektivt membranareal, u er farten til membranen, \omega er vinkelfrekvensen, \rho_0 er tettleiken til lufta, \Delta l er lengda mellom fram- og baksida til membranen og \theta er vinkelen mellom den innfallande lydbølgja og normalen på membranen.
Trykkgradienten, og difor \Delta p, er proporsjonal med frekvensen \omega, men på grunn av at resonansfrekvensen til bandmikrofonar er plassert i nedre ende av frekvensområdet er farten u til membranen invers proporsjonal med frekvensen. Følsamheita vert difor uavhengig av frekvensen.
For å bryta opp eigenfrekvenar (resonansar) i membranen er han korrugert. Membranen har i utgangspunktet for lite demping, så for å unngå at Q-verdien vert for stor må han dempast. Dempinga vert til dels oppnådd ved viskøs demping ved å gjera avstanden mellom polstykka og membranen så liten som mogleg. Men dette er ofte ikkje nok og det vert tilført tilleggsdemping i form av akustiske motstandar på begge sider av membranen. Silke kan nyttast til dette, men eit finmaska metallgitter ver òg nytta.
På 1940- og 1950-talet var bandmikrofonar mykje nytta i radiostudio, men i dag vert dei i fyrste rekke nytta til opptak av klassisk musikk. På grunn av åttetalskarakteritikken vert dei ofte nytta i samband med Blumlein- og MS-opptak. Bandmikrofonar er ømfintlege og må handsamast forsiktig. Dei er òg følsame for vind og er så godt som ubrukelege utandørs.
Mikrofontypar klassifiserte etter bruksområde
Det finst eit utal ulike mikrofonar og det er uråd å laga ei eintydig klassifisering, men ein skil ofte mellom fire bruksområde.
Profesjonelle mikrofonar
Ved opptak av musikk i konsertsalar og lydstudio vert det stilt strenge krav til lydkvaliteten. Dei fleste profesjonelle mikrofonar er kondensator- eller elektretmikrofonar, men bandmikrofonar vert òg nytta. Slike mikrofonar vert produserte med stor presisjon og streng kvalitetskontroll, noko som fører til høge prisar. Både omnidireksjonale og direktive mikrofonar vert nytta.
Mikrofonar for generell bruk
Mikrofonar som vert nytta i samband med taleforesterking i forsamlingslokalar, jarnbanestasjonar, flyplassar og liknande må vera robuste og driftssikre, men det vert som oftast ikkje stilt strenge krav til lydkvalitet. Mikrofonar nytta av journalistar for å intervjua folk kjem i same kategori. I slike samanhengar vert det ofte nytta dynamiske mikrofonar, som i tillegg til å vera robuste ikkje treng matespenning.
Småmikrofonar
Mikrofonar som til dømes vert nytta i telefonar, diktafonar, høyreapparat og alarmar, vert ofte produserte i store seriar og er difor billige. Slike mikrofonar er som oftast små elektretmikronar, dynamiske mikrofonar eller piezomikrofonar. Slike mikrofonar har ikkje like gode data som profesjonelle mikrofonar: eigenstøyen er høgare enn for profesjonelle mikrofonar og frekvensresponsen varierer meir frå eksemplar til eksemplar. Det er likevel store skilnadar mellom mikrofonar nytta i høyreapparat og til dømes alarmar.
Målemikrofonar
Målemikrofonar er omnidireksjonale kondensatormikrofonar med stor nøyaktigheit. Dei vert nytta for å måla frekvensrespons og direktivitet til høgtalarar, for måling av romakustikk, for akustisk støy i bygningar og utandørs.
Tintern Abbey i County Wexford
Tintern Abbey er eit tidlegare cistersiensar-kloster på Hook-halvøya i County Wexford på Irland. Det er no ein ruin med status som «National Monument of Ireland» og tilhøyrer den irske staten.
Klosteret blei skipa rundt 1200 av William Marshal, jarlen av Pembroke, etter ein lovnad han hadde gjort etter at båten hans var i vanskar under ein storm i nærleiken. Den nøyaktige datoen for grunnlegginga er ukjend. Kyrkjehistorikaren J.H. Bernard la i ein analyse frå 1917 for Royal Irish Academy fram 3. desember 1200 som ein mogleg grunnleggingsdato.
Etter grunnlegginga blei det busett av munkar frå Tintern Abbey i Monmouthshire i Wales, som Marshal også støtta. For å skilja mellom dei blei moderhuset i Wales nokre gonger kalla «Tintern Major» og det irske klosteret «Tintern de Voto» (Lovnads-Tintern).
Etter oppløysinga av klostervesenet i Storbritannia og Irland blei klostereigedommen først gjeven til sir James Croft, og deretter til Anthony Colclough frå Staffordshire, ein soldat for Henrik VIII, i 1575. Etterkomarane hans blei kjende som Colclough-baronettane. Den siste frå Colclough-familien som budde i Tintern var Lucey Marie Biddulph Colclough, som donerte eigedommen til den irske statem.
Grammy Award
Grammy Award (Grammy) er ein amerikansk musikkpris som blir delt ut årleg av The Recording Academy (ei samanslutning av personar i den amerikanske musikkindustrien). Prisen er blitt delt ut sidan 1959 for prestasjonar innan musikk som er blitt gjeven ut i USA året før. Prisen blir delt ut kvart år i februar, og blir sett på som ein parallell til Academy Award (Oscarprisen) i film.
Tintern Abbey i County Wexford
Mellom 1982 og 2007 utførte National monuments of Ireland fleire utgravingar på staden og utvikla klosteret for vitjande. Dei utforma også ein verneplan for lokale flaggermuskoloniar. Ein brann i 2012 skadde delar av bygningsmassen frå 1800-talet.
Grammy Award
På same måte som ved Oscarprisen skjer utdelinga etter røyster frå dei med røysterett i Recording Academy, og ikkje på grunnlag av popularitet eller tal på selde plater. Utmerkinga har fått namn etter troféet som vinnarane mottar, ein forgylt miniatyr av ein gamaldags grammofon.
Talet på sjangrar og kategoriar ein deler ut prisar kan endra seg. I 2018 delte ein ut 84 prisar innan 30 ulike sjangrar. Grammyprisen blir hovudsakleg delt ut til engelskspråkleg musikk. Det finst ein tilsvarande pris for songar på spansk eller portugisisk, Latin Grammy Award.
Historie
Grammy-prisen blei skipa etter arbeidet med Hollywood Walk of Fame i 1950-åra. Folk som sat i Walk of Fame-komiteen for viktige personar innan musikkindustrien såg at ei rekkje leiande personar aldri ville få ei stjerne langs Hollywood Boulevard, og bestemte seg for å skipa ei utmerking for å heidra desse, tilsvarande Oscar- og Emmy-prisen. Dette var byrjinga på National Academy of Recording Arts and Sciences, seinare The Recording Academy.
Dei første prisane blei delte ut for musikk frå 1958. Dei fekk namnet Grammy etter grammofonen, Emile Berliner si oppfinning som hadde hatt ein sentral plass i musikkindustrien. Andre namneforslag var Eddie, til ære for Thomas Edison, oppfinnaren av fonografen.
Den første prisutdelinga blei halden 4. mai 1959 på to stader samstundes - Beverly Hilton Hotel i Beverly Hills i California, og Park Sheraton Hotel i New York. Ved denne tilstellinga blei det delt ut 28 prisar. Seinare har talet på prisar auka og endra seg, slik at det ei tid blei delt ut over 100 prisar. Den andre prisutdelinga, som også blei halden i 1959, var den første som blei send på fjernsyn, men ikkje direktesend. Den første direktesendingar av utdelinga fann stad ved den 13. prisutdelingari 1971.
Oliver Peak
Oliver Peak er eit markant fjell (2410 moh) som ligg 4 nautiske mil (7 km) nord-nordvest for Round Mountain i Asgard Range i Victoria Land. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Leon Oliver frå New Zealand, som deltok i det internasjonale Dry Valley Drilling Project som sjefsborar (1973–74) og sidan boreformann (1974–75).
Die Gedanken sind frei
«Die Gedanken sind frei» er ein tysk song om tankefridom. Teksten og melodien finn ein i Lieder der Brienzer Mädchen, trykt i Bern mellom 1810 og 1820. Den originale teksten og forfattaren er ukjend, men den mest populære versjonen Aus Neukirch bei Schönau (Nowy Kościół) var skriven av Hoffmann von Fallersleben i hans visesamling Schlesische Volkslieder mit Melodien frå 1842.
Dei tre fyrste strofene av songen vart gjendikta til norsk av Alf Cranner i 1985.
Bakgrunn
Ideen som det er vist til i tittelen - at tankar er frie - var uttrykk so tidleg som i antikken og vart igjen framståande i mellomalderen når Walther von der Vogelweide (c.1170-1230) skreiv: joch sint iedoch gedanke frî («skjønt framleis er tankar frie»). På 1100-talet skreiv (antaglegvis) den austerrikske minnesongaren Dietmar von Aist songen Gedanke die sint ledic vrî ("berre tankar er frie"). Og rundt 1229, skreiv Freidank: diu bant mac nieman vinden, diu mîne gedanke binden. («ingen kan tvinna eit band som kan mine tankar binde»).
Teksten, slik den opphavleg stod på løpesetlar rundt 1780 hadde fire strofer. Ei femte vart lagt til seinare. I dag kan rekkefylgja variere. Ein tidleg versjon som var forma som ei samtale mellom ein fange og hans kjære finst under tittelen ''Lied des Verfolgten im Thurm. Nach Schweizerliedern («Songen til dei forfylgde i tårnet. Etter sveitsiske songar») i Achim von Arnim og Clemens Brentano si diktsamling Des Knaben Wunderhorn'', Vol. III. Gustav Mahler komponerte eit nytt arrangement til denne versjonen i hans Lieder aus «Des Knaben Wunderhorn» frå 1898.
Bruk
På 1800-talet var Die Gedanken sind frei ein populær protestsong mot politisk undertrykking og sensur, særleg blant dei forbodne Burschenschaft studentforeiningane. Under etterspelet etter den tyske revolusjonen i 1848 og i Nazi-Tyskland var songen forboden. Den var viktig for den tyske motstandsrørsla Den kvite rosa.
I samband med Adolf Hitler sin 46-årsdag beordra fangevaktarane i konsentrasjonsleiren Lichtenburg fangane til å arrangere ei førestilling. I det høvet siterte Hans Litten «Die Gedanken sind frei». I ein liknande motstandsaksjon spelte Sophie Scholl songen på fløyte utanfor muren til fengselet i Ulm der faren Robert var innesperra for å ha kalla Hitler for «Guds svepe.»
Pete Seeger spelte inn songen på albumet Dangerous Songs!? frå 1966. Den norske låtskrivaren Alf Cranner gjendikta og spelte inn «Din tanke er fri» i 1985. Delar av diktet var òg brukt som grunnlag for ein song på albumet Brazilian Girls av gruppa med same namnet frå 2005
«Die Gedanken sind frei» var brukt som kjenningsmelodi og vart sunge av de allierte krigsfangane i TV-filmen The Birdmen frå 1971, som var ei oppdikta dramatisering av et forsøk på å flykte frå den tyske fangeleiren Oflag IV-C i Colditz slott under andre verdskrig. Den var også med i den tyske filmen 23 om hackaren Karl Koch.
I boka From Anna av den kanadiske forfattaren Jean Little vart songen brukt for å representere fridomen som faren til hovudperson Anna søkjer for barna sine.
Songen vert no også brukt som ei viktig partihymne til det tyske Piratpartiet.
Roy Cochran
Roy Cochran, fullt namn LeRoy Braxton Cochran, var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar, fødd i Richton i delstaten Mississippi, som vart olympisk meister på 400 meter hekk i 1948, der han også vann OL-gull i 4 x 400 meter stafett.
Roy Cochran vart AAU-meister på 440 yards hekk i 1939 med den sterke tida 51,9 sekundar. Under den andre verdskrigen gjorde han krigsteneste i Stillehavet, etter krigen studerte han fysiologi ved University of Southern California.
OL-sesongen 1948 vann Cochran dei nasjonale OL-uttaka på langhekken på tida 51,7 og han vart også for andre gong USA-meister. Under sommarleikane i London sprang han inn til ein suveren gullmedalje på 400 meter hekk, med tida 51,1 sekundar slo han sølvvinnaren Duncan White med heile sju tidels sekund. Ei veke seinare vann han OL-gull nummer to då han tok seg av den tredje etappen for USA i 4 x 400 meter stafett, saman med Arthur Harnden, Cliff Bourland og ankermann Mal Whitfield viste Cochran det franske laget til andreplass, over fire sekundar bak.
Porto Real do Colégio
Porto Real do Colégio er ein kommune i delstaten Alagoas i regionen Nordeste i Brasil.
Jordskjelvet i Damaskus i 847
Andre jordskjelv i 847
Fleire andre byar i Midtausten fekk òg store øydeleggingar i 847, truleg den same dagen (24. november). Jordskjelvet i Antiokia kan ha vore det same som øydela mykje av Damaskus i Syria den 24. november 847. I Damaskus byrja jordskjelvet tidleg om morgenen og skjelva varte til minst midt på dagen. Ein del av Umayyade-moskeen vart øydelagd og minareten fall ned. Bruer og hus kollapsa, og store steinar vart forflytta. Andre byar nær Damaskus vart òg øydelagde, som Darayya.
Det var øydeleggingar i byen Homs (Syria), i Libanon, og i regionen Al-Jazira. Det var òg eit stort jordskjelv i Mosul (no i Irak), der opp til 50 000 menneske vart drepne.
Tony Currenti
Tony Currenti er ein australske trommeslagar av italiensk avstamming, best kjent som studio-trommeslager for det australske hardrockbandet AC/DC (1975-debutalbumet High Voltage, singelen «High Voltage», og 1984-albumet 74 Jailbreak) og diverse Vanda & Young-prosjekt - mellom anna Stevie Wright (internasjonal hit «Evie») og John Paul Young (hitsinglane «Yesterday's Hero» og «I Hate the Music»).
Scarlet Rivera
Scarlet Rivera er ein USA-amerikansk fiolinist. Ho er mest kjend for samarbeidet med Bob Dylan, særleg på albumet Desire og som ein del av Rolling Thunder Revue.
Dylan skal ha oppdaga Rivera før øvinga hans for Rolling Thunder Revue-turneen i 1975. Etter ei øving med ho, inviterte Dylan ho med på turneen. Rivera har sidan gjeve ut musikk på eiga hand, ofte innan forskjellige stilartar. Ho har òg spelt med Tracy Chapman, Indigo Girls, Kori Linae Carothers, Keb Mo og andre.
Ashby-de-la-Zouch
Ashby-de-la-Zouch slott var viktig frå 1400- til 1600-talet. På 1800-talet vart byen ein kurstad og før Coalville voks til, var han den viktigaste byen i det nordvestlege Leicestershire.
Christopher Leegaard
Christopher Blom Leegaard var ein norsk lege frå Larvik, den fyrste nordmann med spesialistutdanning i nevrologi. Han var ein av dei aller fyrste som oppfatta poliomyelitt som ein smittsam sjukdom.
Liv og gjerning
Leegaard var son til ein distrikslege og tok sjølv medisinsk embetseksamen i 1876. 1877–79 var han tilsett lege ved jarnbaneanlegget omkring Larvik, samstundes som han dreiv privatpraksis. Hausten 1880 fekk han jobb som reservelege ved Rikshospitalet i Kristiania. 1883–84 sette han seg meir inn i nevrologi og elektroterapi ved tyske og fransk institusjonar, og tok i 1884 den medisinske doktorgraden med arbeidet Studier i Hjernens almindelige Pathologi. Frå 1885 styrte han avdelinga for elektroterapi ved Rikshospitalet.
Frå 1891 var Leegaard amtslege for Kristiania og frå 1895 overlege ved Rikshospitalet si avdeling for nervesjukdomar. Året etter vart han utnemnd til professor i nevrologi. Han viste stor interesse for korleis elektrisitet kunne verke på nervesystemet. Elles forska han på kva utslag infeksjonar kunne ha, særleg kva gjaldt poliomyelitt, ein sjukdom han tidleg oppfatta som smittsam. Han vann internasjonalt ry for sine pionerarbeid på feltet, så som Beretning om en epidemi af poliomyelitis anterior acuta i Bratsberg amt aar 1899, presentert i 1901, og etter omfattande undersøkingar det større arbeidet Kliniske og epidemiologiske undersøgelser over den akute poliomyelit i Norge med særlig hensyn til dens forekomst i 1905, lagt fram i 1909.
Leegaard var medlem av Den rettsmedisinske kommisjonen av 1900 og frå 1901 i Kontrollkommisjonen for Gaustad asyl.
År 1911 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for sitt vitskaplege arbeid.
Orchis mascula ssp. speciosa
'Orchis mascula'' ssp. speciosa' er ei plante i vårmarihandslekta Orchis'' i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho finst ikkje i Noreg.
Markku Tuokko
Aktiv
Tuokko fekk sølvmedaljen i den nasjonale meisterskapen i diskoskast i fire år på rad; 1973-76. Kvart år la han på nokre titals centimeter, frå 60,98 m i 1973 til 62,34 m i 1976, men måtte kvar gong sjå seg slått av Pentti Kahma. Tuokko sette personleg rekord i 1974 med 64,40 m og fekk plass i den finske troppen til EM i Roma, der han han ikkje lukkast kvalifisere seg til finalen.
Han deltok i diskos under OL i Montreal, men nådde heller ikkje då å kvalifisere seg til finalen. Same sesongen fekk han med seg ein bronsemedalje i kulestøyt frå den finske meisterskapen, i tillegg til den fjerde rake sølvmedaljen i diskoskast. I 1977 vann han sitt fyrste FM-gull i diskoskast etter eit kast på 63,06 m, Kahma vart vist til sølvplassen. Tuokko tok sjølv sølvmedaljen i kulestøyt.
Orchis mascula ssp. speciosa
Utbreiing
Arten finst i Sentral- og Aust-Europa og i Algerie.
Markku Tuokko
Aktiv
I 1978 opplevde Tuokko høgdepunktet som aktiv, då han fekk EM-sølv i diskoskast, overgått einast av den suverene vinnaren, Wolfgang Schmidt frå Aust-Tyskland. Våren 1979 gjorde han sitt lengste diskoskast nokon gong, 68,12 m, under gunstige tilhøve i Fresno i California. Same sesongen kopierte han prestasjonane frå den nasjonale meisterskapen i 1977, med gull i diskos etter sterke 65,40 m, og sølv i kule.
Orchis mascula ssp. speciosa
Utbreiing
O. mascula ssp. speciosa er registrert i Estland, men er ikkje vurdert separat for raudlistestatus. Arten er òg omtalt i Litauen (som ssp. signifera), men det finst overgangsformer som er vanskelege å skilje frå nominatunderarten.
Markku Tuokko
Doping
I 1979 vart Tuokko tatt for doping under eit Europacup-stemne, saman med landsmennene Asko Pesonen og Seppo Hovinen, den siste spydkastar.
La Bamba
«La Bamba» er ein meksikansk folkesong, opphavleg frå staten Veracruz. Den mest kjende innspelinga vart gjort i 1958 av Ritchie Valens som ein rock and roll-låt, som nådde Topp 40 i USA. Valens-versjonen av «La Bamba» er rangert på 354. plass på lista til Rolling Stone over dei 500 beste songane gjennom tidene, og er den einaste songen på lista som ikkje er sungen på engelsk.
«La Bamba» har blitt spelt av mange andre artistar, mest kjend av Los Lobos, som laga ein versjon for filmen La Bamba i 1987. Denne nådde førsteplassen både i USA og Storbritannia same året. Musikkvideoen til Los Lobos-versjonen av Sherman Halsey, som vann ein MTV Video Award for beste video frå ein film.
Tradisjonelt opphav
La Bamba er eit klassisk døme på musikkstilen Son Jarocho som oppstod i den meksianske delstaten Veracruz og som kombinerer spansk, mexicansk og afrikasnke musikalske element. Songen er typisk spelt på ein eller to arpas jarochas (harper) i lag med gitarinstrumenta jarana jarocha og requinto jarocho. Teksten på songen varierer mykje, sidan artistane ofte improviserer versa medan dei syng han. Versjonar som dei av gruppene Mariachi Vargas de Tecalitlan og Los Pregoneros del Puerto har overlevd fordi artistane var populære. Den tradisjonelle sida av «La Bamba» ligg i sjølve melodien, som er nesten den same i alle versjonar. Namnet på dansen, som ikkje har noko omsetjing til norsk eller engelsk, er truleg knytt til det spanske verbet bambolear, som tyder «å riste» eller «stampe».
Den tradisjonelle «La Bamba» vert ofte spelt i bryllaup i Veracruz, der bruda og brudgommen dansar i lag. Tradisjonen er ikkje like populær i dag, men dansen er framleis populær, kanskje gjennom populariteten til ballet folklórico.