cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frankfurtparlamentet
Samansetjinga av parlamentet
Fleirtalet av delegatane var moderate liberalarar. Kompromisslause konservative som Otto von Bismarck, Hermann Wagener og Leopold von Gerlach deltok ikkje, høgrefløya i parlamentet bestod difor av relativt sett progressive konservative som Georg von Vincke, Maximilian von Schwerin-Putzar og Joseph von Radowitz.
Venstresida var like svak som høgresida. Leiande radikale delegatar som Friedrich Kapp og Saul Buchsweiler vart sett ned på av den moderate majoriteten. Desse måtte gå så langt som å droppe fanesaka si – republikken – for å bli respektert.
Liberale krefter kom til å dominere. Desse organiserte seg i fleire fraksjonar, blant anna «Kasino», «Landsberg», «Augsburger Hof» og «Württemberger Hof». Trass i religiøse skilnader og ulike økonomiske interesser var fleirtalet av dei moderate knytt til ein av desse partia. Fraksjoneringa på venstresida og høgresida sin fåfengde kamp mot konstitusjonalismen gjorde at dei moderate liberale fekk fleirtalet. Dei moderate samla seg rundt kampen mot høgresida sine forsøk på å stoppe revolusjonen og på venstresida sine forsøk på å utvide han.
Ei mellombels sentralregjering
Parlamentet i Det tyske forbundet hadde vist seg handlingslamma når det galdt å stoppe uroa. I april avgjorde difor leiarskapen i Frankfurtparlamentet at dei måtte danne ein eksekutivkomité. Dei prøvde først å samarbeide med statane i å danne ein slik, men dette viste seg å vere vanskeleg. Heinrich von Gagern kom difor med eit framlegg om at Frankfurtparlamentet sjølv skulle utpeike ei mellombels regjering. Dette vart vedteke den 28. juni.
Dagen etter vart austerrikaren Erkehertug Johann utpeikt til riksforstandar. Johann fekk fullmakt til å organisere diplomatiske samband med framande makter, og til å gjennomføre Frankfurtparlamentets innanrikspolitiske vedtak.
Rettigheitserklæringa
Etter å ha utpeikt ei mellombels regjering gjekk Frankfurtparlamentet inn for å diskutere prinsippa for ei grunnlov for Tyskland, og dessutan prinsipp for dei tyske statane sine eigne grunnlover.
Grunnlova
Grunnlova var i hovudsak basert på liberale prinsipp. Frankfurtparlamentet gjekk inn for ein føderal union, sterk nok til å kunne motstå angrep utanfrå og innanfrå.
Keisaren skulle ta seg av utanrikspolitikk og krigar. Han skulle òg leie dei militære styrkane, og fekk òg ansvaret for å sørgje for indre tryggleik. Makta til keisaren skulle likevel avgrensast av parlamentet. Parlamentet skulle få einerett til å vedta lover, skattar, traktatar og budsjett. Parlamentet skulle òg utpeike ministrar, og fekk retten til å avsetje dei. Parlamentet fekk òg retten til å overstyre vetoretten til keisaren.
Det mest radikale med den nye grunnlova var røysteretten. Den 12. april 1849 vart loven om val til underhuset vedteke. Denne loven gav noko i nærleiken av allmenn røysterett for menn. Det var berre sinnsjuke, kriminelle, folk som var konkurs og dei lutfattige som ikkje fekk røysterett. Dei aller fleste arbeidarane og bøndene fekk røysterett.
Røysteretten kom som ei følgje av radikale som spelte den austerrikskvenlege grossdeutsch-fraksjonen og den prøyssiske kleindeutsch-fraksjonen opp mot kvarandre. Først slo dei radikale seg saman med austerrikarane. Austerrikarane ynskte å gjere konstitusjonen såpass demokratisk at han vart uråd å godta for kong Fredrik Vilhelm IV av Preussen. I mars skifta likevel dei radikale side. Dei allierte seg no med delegatane som gjekk inn for ei kleindeutsch-løysing, i byte mot at den prøyssiske kongen skulle få tilbod om keisarkrona.
Frihandel
Tradisjonelt sett hadde det vore tungvint å drive handel på Rhinen. Denne elva var ei naturleg transportåre i det vestlege Tyskland, men det var problematisk at alle bystatar og små fyrstedømme kunne krevje inn toll på eiga hand. Skulle ein til dømes føre ei last frå Mannheim ut i Nordsjøen måtte ein stoppe i kvar minste vesle byen på vegen og betale ein separat tariff. Det vart fort fleire titals ulike tariffar som måtte betalast før ein kom fram til målet. Dette hemma naturleg nok eksportindustrien. Det vart difor vedteke at alle tariffar måtte opphøyre på elvehandel internt i Tyskland. Utanlandske skip skulle enno kunne skattleggjast.
Byane i nord hadde svært ulike interesser samanlikna med dei industrialiserte stadene i sør. Byar som Lübeck, Stettin, Danzig, Königsberg og Memel levde i stor grad av utanrikshandel, og var naturleg nok interessert i eit enkelt regelverk med låge tollsatsar. I sør var dei meir interessert i ei proteksjonistisk løysing som kunne verne industrien. Etter at forretningsmannen Arnold Duckwitz frå Bremen vart vald til handelsminister i den mellombels regjeringa tippa dragkampen i favøren til kystbyane. Den 16. desember 1848 fekk han fleirtalet med seg på at han skulle få vide fullmakter til å inngå handelsavtaler med Dei sameinte statane, Belgia, Frankrike og Nederland.
Ei stortysk eller småtysk løysing?
Ei stor kampsak var definisjonen av kva som var Tyskland. Det første problemet var Schleswig-Holstein, som var under den danske krona. Samstundes som Frankfurtparlamentet var samla hadde danskane si eiga grunnlovsforsamling samla i København. Desse ynskte å samle dei ulike danske områda i éitt rike. Folkesetnaden i området var ei blanding av tyskarar og danskar, og den tyske folkesetnaden ynskte ingen union med Danmark. Det danske forsøket på å innleme Slesvig førte til at Preussen greip inn på tysk side, noko som førte til den første slesvigske krigen. Krigen løyste likevel ikkje problemet, som først vart avgjort i 1864 til tysk fordel med den andre slesvigske krigen.
Det største problemet låg likevel andre stader. Austlege delar av Preussen og store delar av Austerrike-Ungarn låg utanfor det tyske språkområdet, og folkesetnaden der hadde lita interesse av å bli med i ein tysk nasjonalstat. Frankfurtparlamentet bestemde at dei hovudsaklege tsjekkisktalande områda Böhmen og Mähren skulle reknast med til Tyskland, i tillegg til Posen med sin store polske folkesetnad. Dette vart naturleg nok møtt med motstand av gruppene det galdt.
Det var to moglege løysingar på problema. Den eine var den småtyske løysinga. Denne løysinga sa at Austerrike ikkje skulle bli med i det sameinte Tyskland. Slik unngjekk ein problemet med den ikkje-tyske halvdelen av riket. Tilhengarar av den stortyske løysing ynskte å inkludere Austerrike. Ein føresetnad for dette var å splitte opp habsburgarane sitt område i to. Den 27. oktober gjekk fleirtalet i parlamentet inn for den stortyske løysinga.
Ferdinand I av Austerrike var likevel fast bestemt på at riket hans ikkje skulle splittast opp. Den 27. november presiserte den austerrikske statsministeren Felix zu Schwarzenberg overfor parlamentet at denne løysinga ikkje var akseptabel. Det vart difor klart at ein måtte satse på den småtyske løysinga, med Preussen som den dominerande makta. Dei sørgde likevel for å opne for ein seinare austerriksk entré ved å tilpasse lovverket for dette høvet.
Parlamentet blir oppløyst
Som eit resultat av at den småtyske løysinga vart vald vart kong Frederik Vilhelm av Preussen tilboden keisarkrona etter ei avstemming den 28. mars. Fleirtalet var på 290 mot 248 røyster. Det var delegatane frå Sør-Tyskland med Austerrike som gjekk imot. Den 3. april 1849 sende Frankfurtparlamentet ei gruppe på 32 delegatar til kongen, den såkalla keisardeputasjonen. Kongen tok likevel ikkje imot tilbodet til delegasjonen. Kongen grunngav dette med at han ikkje ville motta keisarmakta frå andre enn frå aristokratiet. Dette markerte Franfurtparlamentets nederlag, då det vart klart at dei ikkje kunne kome fram til ei løysing som alle partar aksepterte.
Den 5. april trekte dei austerrikske delegatane seg frå parlamentet. Den 14. mai trekte prøyssarane seg. Etterkvart trekte fleire og fleire av dei liberale og konservative delegatane seg. Det var difor etter eit bel berre radikale delegatar att. Vedtaka til forsamlinga vart ikkje lenger respekterte av delstatane. Den 18. juni 1849 okkuperte militære styrkar møtelokala, noko som vart slutten på Frankfurtparlamentet.
Govdajávri
Govdajávri er ein innsjø som ligg i Storfjord kommune i Troms.
Jonschwil
Jonschwil er ein kommune i valkrinsen Wil i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 600 meter over havet.
Kommunen består av landsbyane Jonschwil og Schwarzenbach og grendene Bettenau og Oberrindal.
Bettenauer Weiher er eit lite vatn i Oberuzwil ved grensa til Jonschwil.
Daisuke Asahi
Daisuke Asahi er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Kazuma Matsushita
Kazuma Matsushita er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Centre-Val de Loire
Historie
Centre består av dei tidlegare franske provinsane:
Breitind (fleirtyding)
Breitind, Breitinden eller Breidtinden kan visa til:
URL
URL er kort for Uniform Resource Locator og viser til «adresser» på Internett. URL er ei form for URI (Uniform Resource Identifier), og dei to omgrepa blir ofte blanda saman. URLar er ofte sette saman av bokstavar og ord, og blir gjerne brukt i staden for IP-adresser, som er kombinasjonar av tal.
Geavdnjajávri
Geavdnjajávri er ein innsjø i Bardu kommune i Troms og Finnmark.
URL
Ein URL er sett saman av visse delar: Til dømes: Delane blir skilde av kolon, skråstrekar, punktum og visse andre teikn.
Soge
URLen blei skapt i 1994 av Tim Berners-Lee, Marc Andreessen, Mark P. McCahill, Alan Emtage, Peter J. Deutsch og Jon Postel som del av den nye verdsveven. Utforminga baserte seg på unixadresser, som brukte skråstrekar til å skilja mellom ulike nivå i adressa. Tim Berners-Lee har seinare uttalt at han angra på bruk av punktum i servaraddessa, og på dei to skråstrekane først i adressa.
Protokollar
Den første delen av ein URL seier som regel kva internettprotokoll som skal brukast. Opphavleg kommuniserte brukarprogram på ulike datamaskinar via eigne propritære protokollar, men etter kvart vart det utvikla eit standardisert protokollhierarki med fleire lag. På toppen av dette hierarkiet finn ein applikasjonsprotokollar, som til dømes ftp, http, smtp, osb.
Teneguía
1971-utbrotet
Vulkanen har hatt det siste vulkanutbrotet som har skjedd på spansk jord. Det varte frå 26. oktober til 28. november 1971. Det oppstod jordskjelv før utbrotet slo til. Utbrotet tok livet av ein eldre fiskar som kom for nær lavaen og vart kvalt av gassane.
Utbrotet førte òg til skade på eigedommar og øydela ei strand, men nye strender oppstod seinare naturleg. Ingen folkesette område vart råka.
Mitsuru Hasegawa
Mitsuru Hasegawa er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kataller Toyama.
Fylkesvåpen i Noreg
Fylkesvåpena i Noreg er heraldiske merke som blir brukte som kjenneteikn og symbol for kvart av fylka i Noreg. Vedtaka om fylkesvåpena skjer i fylkestinget til det gjeldande fylket.
Dei norske fylkesvåpena er tradisjonelt prega av ein konsekvent flatestil. Motiva som er valde, er sentrale i heraldikken og speler samtidig på historia til fylka. Dei fleste norske fylkesvåpena er teikna av heraldikaren Hallvard Trætteberg, som allereie i 1930-åra hadde utarbeidd framlegg til våpen for fylkeskommunane og gjeve dei ut med kommentarar i bokform. Det første fylkesvåpenet vart teikna av Trætteberg i 1957, og høyrde til Nord-Trøndelag fylke. Vidare har han teikna fylkesvåpena til Østfold, Vestfold, Telemark, Rogaland, Nordland, Troms og Finnmark.
Fylkesvåpenet til Oslo — eller byvåpenet, som Oslo kommune sjølv kallar det — skil seg ut ved ikkje å vera eit heraldisk våpen, men eit mangefarga segl. Den noverande teikninga vart vedteke i 1924 til 300-årsferinga for grunnlegginga av Christiania. Fargane vart fastsette i «Designhandbok for Oslo» i 1990-åra. Ved byjubileet i 2000 innførte kommunen eit nytt flagg med byseglet på blå duk. Det er ikkje godkjent av Kongen og difor i strid med Lov av 29. juni 1933 om flagging på kommunale bygningar.
Fylkesvåpenet til Oppland er teikna av Arvid Sveen og var godkjent i 1989. Dette var i si tid det siste norske fylkesvåpenet som vart godkjent, og dermed hadde alle dei norske fylka fått sitt eige våpen.
Stortinget vedtok 8. juni 2017 samanslåing av fleire fylke. Samstundes er ordninga med at Riksarkivet skal gje råd om all offentleg heraldikk avvikla. Dei nye fylka som vart til i 2020, fekk uheraldiske våpen, eigentleg logoar, ettersom dei var utforma av amatørar. Dei kan ikkje som dei eldre fylkesvåpna blasonerast.
Senja prosti
Senja prosti er eit tenestedistrikt i Nord-Hålogaland bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten har sete på Finnsnes. I geografisk utstrekking tilsvarar prostiet kommunane Berg, Dyrøy, Lenvik, Sørreisa, Torsken og Tranøy.
Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn. Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.
1. januar 2020 vart dei fire kommunane på øya Senja slegne saman.
1275 Cimbria
1275 Cimbria er ein hovudbelteasteroide. Han går i bane innanfor asteroidefamilien Eunomia, men har ulike spektraleigenskapar og er sannsynlegvis ikkje ein medlem. Han blei oppdaga den 30. november 1932 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
The Game
The Game er eit spel der målet er å unngå å tenka på The Game. Skulle ein komma til å tenka på det, er ein ifølgje reglane nøydd til å annonsera høgt at ein har tapt. Det finst ingen måte å vinna The Game på, ein kan berre unngå å tapa for så lenge som mogleg.
Savoy palace
Savoy Palace vart sett på som den mest framifrå residensen for adelsmenn i mellomalderens London, heilt til det vart øydelagt i bondeopprøret i 1381. Ingenting vart teke vare på av palasset. Savoy Palace låg mot Strand, på den staden der det noverande Savoy Theatre og Savoy Hotel fører namnet vidare.
Fjellfrøsvatnet
Fjellfrøsvatnet (samisk: Geatkejávri) er ein innsjø som ligg i Balsfjord kommune i Troms og Finnmark.
Ártabukta
Ártabukta, òg kalla Amvrakiabukta (gresk Αμβρακικός κόλπος, Amvrakikós Kólpos), er ei bukt i Det joniske havet nordvest i Hellas. Ho er om lag 40 km lang og 15 km brei og er den største lukka bukta i Hellas. Byane Préveza, Árta, Amfilokhía (tidlegare kjend som Karvasarás) og Vónitsa ligg langs kysten.
Inngangen til bukta er gjennom eit 700 meter breitt sund mellom den antikke byen Actium (gresk Άκτιο, Áktio eller Άκτιον, Áktion) i sør og Préveza i nord. Ein tunell går mellom dei to byane. Bukta er forholdsvis grunn og langs kysten ligg det mange myrer, og store delar av dei er ein del av ein elvemunning. Elvane Loúros og Árakhthos munnar ut i bukta, og derfor er bukta varmare og mindre salt enn Det joniske havet. Ein straum renn frå bukta og ut i havet. Bukta er rik på multe, sjøtunge og ål.
Bukta har fått namnet sitt frå byen Árta, medan det alternative namnet har fått namnet sitt frå den antikke byen Ambrakia som ligg nær kysten der Árta i dag ligg.
Frå det greske sjølvstendet i 1832 til den andre balkankrigen i 1913 danna delar av bukta grensa mellom Kongedømet Hellas og Det osmanske riket.
Restane av fleire antikke byar ligg ved kysten: Actium ved inngangen, der det kjende slaget ved Actium vart utkjempa i 31 fvt.; Nikopolis, Argos Ippatum, Limnaea og Olpae.
Adveksjon
Adveksjon er transport av skalare storleikar i eit vektorfelt. Eit døme på adveksjon kan vere transport av varme, fukt eller salinitet i hav eller atmosfæren, men alle substansar og storleikar kan advekterast i alle slags væsker. Adveksjon er ein viktig prosess i danninga av orografiske skyer og nedbør frå skyer. Adveksjon følgjer isobarflater og derfor i hovudsak horisontale. Adveksjonsoperatoren i høgde- (z) og trykkoordinatar (p) er:
der vektoren v og skalarane u og v er dei horisontale komponentane av straumen, w er den vertikale komponenten av straumen. x og y er den horisontale posisjonen, medan z er høgda.
Meteorologi
I meteorologi og fysisk oseanografi viser adveksjon ofte til transport av ein storleik i atmosfæren eller havet, som varme, fukt eller salinitet. Meteorologisk eller oseanografisk adveksjon følgjer isobarflater og er derfor hovudsakleg horisontal. Adveksjon er viktig for danninga av orografiske skyer og nedbørsdanninga i skyer, som ein del av vasskrinslaupet.
Andre storleikar
Adveksjonslikninga gjeld òg viss storleikar som vert advektert er representert av ein sannsynstettleiksfunksjon i kvart punkt. Å gjere greie for diffusjon vert derimot vanskelegare i slike tilfelle.
Skift- og turnusarbeid
Skift- og turnusarbeid er planmessig arbeid på ulike tider av døgnet. Eit tredelt system er vanleg. I industrien vil ein ofte dele døgnet i tre like delar på åtte timar, med ei dagvakt som startar seks eller sju om morgonen. I helsevesenet og transportnæringa vil ein ofte finne meir uregelmessige system av di arbeidsbelastinga er ulik gjennom døgeret.
Arbeidstida for skift- og turnusarbeidarar er regulert av arbeidsmiljøloven. Der blir omgrepa «døgnkontinuerlig skiftarbeid» og «helkontinuerlig skiftarbeid» nytta, begge med tillegget «sammenlignbart turnusarbeid». Arbeidstida for desse gruppene skal ikkje overstige 38 timer i veka for døgnkontinuerleg og 36 timer i veka for heilkontinuerleg skiftarbeide, mot normalt 40 timer i veka. I dei fleste tariffavtalar er dette sett ned til 37,5, 35,5 og 33,6 timer/veke.
Omgrepa skiftarbeid og turnusarbeid, og heil- og døgnkontinuerleg skiftarbeid er ikkje definert i lova. Ei avtale mellom Landsorganisasjonen og Næringslivets Hovedorganisasjon frå 1974 definerer arbeid med minst 539 timer nattarbeid og minst 231 timer arbeid på sundagar kvart år (dagens tal) som heilkontinuerlig skiftarbeid. Arbeidstilsynet har teke over denne definisjonen. Nattarbeid er definert som arbeid mellom kl. 2100 og kl. 0600.
Definisjonane gjer at industriarbeidarar ofte blir definert som heilkontinuerlege skiftarbeidarar, mens helsevesentilsette blir jamstilt med døgnkontinuerlege skiftarbeidarar. Dette blir karakterisert som kjønnsdiskriminering og urettvis handsaming av fagforeiningar i helsevesenet, noko Likestillingsombodet har støtta.
James F. Byrnes
James Francis Byrnes var ein amerikansk statsmann og politikar frå delstaten Sør-Carolina. Byrnes var medlem i Representanthuset i USA for Sør-Carolina i perioden 1911–1925, senator for same delstat i perioden 1931–1941, domar i høgsteretten i USA i perioden 1941–1942, utanriksminister i perioden 1945–1947 under Harry S. Truman, og guvernør i Sør-Carolina i perioden 1951–1955.
Bakgrunn
James Francis Byrnes var fødd og oppvaksen i Charleston i Sør-Carolina med mor si, ein syar av irsk-amerikansk (og dermed katolsk) bakgrunn. Faren hans døydde kort tid etter at Byrnes blei fødd. Som fjortenåring forlét han St. Patrick's Catholic School for å arbeida ved eit advokatkontor, og blei seinare rettsstenograf. I 1903 var han blitt utlært skrankeadvokat.
I 1906 gifta han seg med Maude Perkins Busch og blei medlem i Den episkopalske kyrkja. Dei hadde ingen born.
Politisk karriere
I 1910 vann James Byrnes ein knapp siger i primærvalet til demokratane for Kongressen i det tredje valdistriktet i Sør-Carolina, eit trygt sete for demokratane. Byrnes viste talent for å danna avtalar og koalisjonar i bakgrunnen. Han arbeidde hardt for vegbygging på 1920-talet.
Under tida si i husa til Representanthuset hadde Byrnes eit nært samarbeid med dåverande president Woodrow Wilson. Han hadde seinare òg eit nært samarbeid med president Franklin D. Roosevelt, som han òg fekk eit personleg venskap til. Byrnes vart rekna som ein av dei mektigaste innan amerikansk innanriks- og utanrikspolitikk på 1940-talet. Etter at han hadde forlate høgsterettsdomstolen i 1942 leidde han Roosevelts Office of Economic Stabilization, som hadde som føremål å kontrollera inflasjonen. I 1943 vart han òg leiar for Office of War Mobilization, som skulle tilpassa den amerikanske økonomien til krigstilhøva. På grunn av den store tydinga si og nære samarbeid med presidenten vart Byrnes kalla for «assisterande president».
I 1944 var Byrnes nær ved å bli utnemnd til visepresident i USA, men møtte motstand frå fagforeiningane fordi han vart rekna som for konservativ. Det talte òg imot han at han hadde konvertert frå katolisismen til protestantismen, og at han var imot raseintegrering, noko som gjorde at han var dårleg likt av den svarte folkesetnaden. Det kunne verke som om Roosevelt lét, eller oppfordra, leiarane i det demokratiske partiet til å spreie ryktet om at Byrnes ville møte motstand frå svarte og katolikkar sidan presidenten ikkje ville ha han. I staden vart Harry S. Truman vald til å bli Roosevelt sin visepresidentkandidat. Byrnes følgde likevel Roosevelt til Jaltakonferansen tidleg i 1945.
Etter at Truman vart utnemnd til ny president, peika han ut Byrnes til utanriksminister den 3. juli 1945. Truman hadde forståing for at Byrnes var skuffa over at han sjølv hadde vore så nære presidentposten, og Truman gav uttrykk for at det var grunnen til at han gav Byrnes posten som utanriksminister. Andre grunnar til at Byrnes vart utnemnd kan ha vore den framskotne plassen hans i innarikspolitikken i fleire år, og dessutan at han hadde delteke under Jaltakonferansen. Byrnes deltok òg ved Potsdamkonferansen, og spelte ei viktig rolle i avgjerda om å ta i nytte atombomber mot Japan mot slutten av andre verdskrigen.
Relasjonane hans til Truman var dårlege i byrjinga av perioden hans, sidan Byrnes ynskte å styre utanrikspolitikken på eiga hand utan å informere eller rapportere til presidenten. Truman gav han ein reprimande etter Byrnes si deltaking ved utanriksministerkonferansen i Moskva i slutten av 1945, og etter dette fungerte tilhøvet tilsynelatande godt. I 1946 vart Byrnes utnemnd til Årets person av magasinet Time. I januar 1947 sa han frå seg stillinga si som utanriksminister som følgje av spenningar innan trumanadministrasjonen. Etter dette var han guvernør i heimstaten Sør-Carolina i perioden 1951 til 1955, der han i kraft av stillinga si kritiserte avgjerda til høgsteretten i Brown mot skulestyret. På 1960-talet braut Byrnes med det demokratiske partiet og gjekk over til det republikanske partiet.
Vesteraalens Dampskibsselskab
Vesteraalens Dampskibsselskab (VDS) var eit reiarlag som vart stifta i 1881 på Stokmarknes i Nordland. Føretaket dreiv med lokal rutetransport, samt at det starta den første Hurtigruta i 1893.
Selskapet fusjonerte i 1987 med Ofotens Dampskipsselskap, det nye føretaket fekk namnet Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab (OVDS). I 2006 fusjonerte OVDS med Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) og danna Hurtigruten Group, som seinare vart omdøypt til Hurtigruten ASA.
Skip
Nokre av reiarlaget sine eksisterande skip:
Spikarjarn
Spikarjarn eller brekkjarn er ein snikkarreiskap som vert nytta for å trekkja ut gamal fastrusta spikar med og for å løysa bord, riva forskaling osb. Spikarjarn med klauv i ein ende, som på ei ku, kan ein også kalla kubein.
Utforming
Spikarjarn er ofte laga av ei heksagonalt står, for at det skal vera betre å få eit godt tak. Den eine enden er forma som ei klo, med ei kløyv som vert nytta for å ta tak i spikar som skal dragast ut. Begge endane er flate for at det skal vera lettare å få dei inn under bord og plankar som skal løysast.
Niederbüren
Niederbüren er ein kommune i valkrinsen Wil i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 488 meter over havet.
Liv Arnesen
Liv Ragnheim Arnesen er ein norsk pedagog, forfattar og eventyrar.
I 1992 kryssa ho og Julie Maske Grønlandsisen, som dei fyrste kvinnene utan støtte. Dette var 560 km på 23 døgn. To år seinare, i 1994, gjekk ho som fyrste kvinne på ski til Sørpolen åleine og utan hjelp undervegs. Denne turen tok 50 dagar og var over 1200 km lang. I 1996 klatra ho nordsida av Mount Everest til 1 900 meter før toppen før ho fekk høydesjuke og måtte snu. I 2000–2001 kryssa Arnesen, saman med amerikanske Ann Bancroft, Antarktis på ski, som dei fyrste kvinnene. Turen deira tok 94 dagar og var 2747 km lang.
Arnesen har også undervist ved Dønski videregående skole i Bærum og jobba med rehabilitering av stoffmisbrukarar. Før ekspedisjonen til Sørpolen i 1994 arbeidde ho også ein periode som marknadskoordinator for Svalbard Polar Travel. Delar av sommaren er ho også turleiar for dette føretaket, som no heiter Spitsbergen Travel. Sidan 1995 har ho vore sjølvstendig næringsdrivande som føredragshaldar, konsulent, forfattar og pedagog.
Katowice
Katowice (tysk Kattowitz, tsjekkisk Katovice) er ein industriby i Schlesien i Polen, om lag 70 km. nordvest for Kraków. Han har om lag 320 000 innbyggjarar. Byen ligg sør i Polen ved elvane Kłodnica og Rawa. Katowice ligg i Det schlesiske høglandet, om lag 50 km frå Dei schlesiske Beskidane (ein del av Karpatane) og om lag 100 km frå Sudetane.
Katowice har vore hovudstad i Schlesiske voivodskap sidan 1999. Tidlegare var han hovudstad i Katowice-voivodskapet og før det igjen i Det autonome schlesiske voivodskapet. Katowice er den største byen i det øvre schlesiske indistruområdet og det sentrale Øvre Schlesiske Storbyområde, som inneheld 3,5 millionar innbyggjarar.
Liv Arnesen
Ho er cand.mag. med faga norsk, historie og idrettsrettleiing frå Universitetet i Oslo og Noregs idrettshøgskule. I tillegg har ho ein Master of Management. Arnesen er busett på Bekkestua i Bærum.
Bakgrunnsstoff
__INGAINNHALDSLISTE__
Eva Nansen
Eva Sars Nansen var ei norsk songarinne. Ho var dotter av Michael Sars. Då Eva vart fødd hadde han vorte professor ved Universitetet i Chritiania, og familien budde der. I 1889 vart ho gift med Fridtjof Nansen.
Eva Sars var ei kjend romansesongarinne. Ho var elev av svogeren Thorvald Lammers. Ho studerte og song to vintrar i Berlin, og debuterte i mai 1887. Sars song for det meste i Christiania, men gav og konsertar i Stockholm, København og Helsingfors. Ho slutta å gi eigne konsertar i slutten av 1890-åra, men song likevel ved særlege høve. Då mannen, Fridtjof Nansen, var norsk sendemann i London (1906–1908) song ho mellom anna på Windsor Castle for dei engelske og norske kongepara.
Eva Nansen var søster til marinbiologen Georg Ossian Sars, historikaren Ernst Sars og songaren Mally Lammers.
Sør-Trøndelag fylke
Sør-Trøndelag fylke er eit tidlegare fylke i Noreg, som utgjorde den sørlege delen av Trøndelag. Fylket grensa i sør til Hedmark og Oppland, i sørvest til Møre og Romsdal, i nord til Nord-Trøndelag og austom svenskegrensa til Jämtlands län. Største by og administrasjonssenter i fylket var Trondheim.
Fylket vart oppretta i 1804, da Trondhjems amt vart kløyvd til Nordre og Søndre Trondhjems amt. Sistnemnde endra i 1919 namn til Sør-Trøndelag fylke, som stammar frå norrønt þrǿndalǫg, av folkenamnet þrǿndr, og lǫg, 'lovområde, trønderanes lovområde'. Den siste endringa av fylkesgrensa var i 1966, da Innset sokn var ført over frå daverande Kvikne kommune i Hedmark til Rennebu kommune. Fylkesvåpenet hadde to krosslagde raude øksar som er dekt over med ein raud krosstav mot gull bakgrunn. Det er teikna etter seglet til Gaute Ivarsson, som var erkebiskop av Nidaros i 1475–1510.
27. april 2016 vart det vedteke av fylkespolitikarane i Nord- og Sør-Trøndelag at dei ønskte slå saman dei to fylka til eitt. 8. juni fekk samanslåinga ja frå Stortinget. 1. januar 2018 vart fylket slått saman med Nord-Trøndelag fylke att til Trøndelag fylke.
Geografi
Sør-Trøndelag femner det meste av nedslagsfelta til Nidelv-, Gaula- og Orklavassdraget, i tillegg til Rørosdistriktet i søraust og Oppdal i sørvest, kystområda på begge sider av den ytre delen av Trondheimsfjorden og øyane utanfor med Hitra og Frøya, i tillegg til vestre del av Fosenhalvøya. Sør-Trøndelag når 30 kilometer aust for Trondheim og strekkjer seg herfrå i søraustleg retning til svenskegrensa. I nordvest grensar fylket til Norskehavet.
Den lengste elva i fylket er Orklaelva på 179 kilometer. Høgste fjell er er Storskrymten på 1985 moh., og ligg ved fylkesgrensa mellom Møre og Romsdal, Oppland og Sør-Trøndelag. Selbusjøen er den største innsjøen i fylket. Dei to byane i Sør-Trøndelag er Trondheim og Brekstad.
Klima
Det er store klimatiske skilnadar innan Sør-Trøndelag, frå det typisk maritime i nordvest til det mest kontinentale i Sør-Noreg i søraust. Høge fjell skjermar mot aust og sør og mykje av fylket ligg ope til mot nordvest, som er den typiske vindretninga for dårleg vêr.
Dei vanlegaste vindretningane om vinteren er frå aust til sør. Den Ytre Trondheimsfjorden dannar ein utfallsport for kald luft frå landet innanfor. Kyststrøka har vind over liten kuling 10-20 % av tida og liten storm 0,5–1,0 %. Om sommaren bles vinden ved bakken som oftast frå nordvest–nordaust, gjerne kalla «havgule».
Middeltemperaturen for januar er omkring 0 °C ved kysten, frå –2 til –5 °C over låglandet og ned i kring –10 °C i indre dalstrøk i aust. Den lågaste målte minimumstemperaturen er frå –15 til –20 °C ved kysten, frå –25 til –35 °C i indre strøk og lågare enn –40 °C i dalstrøk lengst aust. Røros har kulderekord for Sør-Noreg med –50 °C. Dei varmaste månadane er juli eller august og middeltemperaturen er kring 14 °C i kystområda, og kring 10–15 °C i indre område. Det er målt 25 °C sjølv ytst på kysten, 30–35 °C i indre fjord- og dalstrøk.
Årsnedbøren varierer frå kring 1200 mm ved kysten, til 1500–2000 mm i ei maksimalsone inn mot kystnære fjell, og elles stort sett 800–1000 mm, bortsett frå enkelte minimumsområde i aust og sør. Det kjem mest nedbør om hausten og vinteren. Berre enkelte innlandsstrøk får mest nedbør om sommaren.
Det er noko sommartåke ved kysten, medan innlandet har lokal strålingståke om hausten, og det er noko frostrøyk over Trondheimsfjorden om vinteren. Tåke-årsmiddel er stort sett under 1 %.
Samferdsel
Trondheim er knutepunkt for samferdselen i fylket og til andre delar av landet. Dovrebanen og E 6 frå Austlandet går over Oppdal–Berkåk–Støren til Trondheim og held fram med Nordlandsbanen og E 6 til Nord-Trøndelag og Nord-Noreg. Rørosbanen og fylkesveg 30 går over Røros til Støren. Trondheim har samband med tog med Østersund og Stockholm via Hell–Storlien. Frå Østerdalen går riksveg 3 over Kvikne til Ulsberg der han møter E 6. Ved Berkåk, 11 kilometer aust for Ulsberg, tek fylkesveg 700 av frå E 6 og fylgjer Orkladalen vidare til Orkanger der han møter E 39 som går austover til Trondheim. E 39 (Kristiansand–Stavanger–Bergen–Ålesund–Trondheim) går langs Vinjefjorden i Hemne austover til Orkanger og Børsa og til E 6 i Klett i Melhus, rett sør for Trondheim. Frå Oppdal går riksveg 70 vestover til Sunndalsøra og Kristiansund og frå Orkdal fylkesveg 65 via Rindal til Surnadal. Frå E 39 fører vegen fram til kysten i Agdenes, Snillfjord og Hemne. Det er tunnel under Trondheimsleia til Hitra (Hitratunnelen) og Frøya (fylkesveg 714).
Ferja Flakk–Rørvik (fylkesveg 715) knyter Fosenhalvøya til Trondheim. Fosen har også ferjesamband over ytre Trondheimsfjord, frå Brekstad i Ørland til Agdenes. Det går nytt riksvegssamband frå Røros over fjellet til Tydal og Selbu, og vidare til E 6 i Stjørdal (fylkesveg 705). Trondheim er stoppestad for Hurtigruta Bergen–Kirkenes. Det er hurtigbåtsamband frå Trondheim til fleire stader langs kysten, i tillegg til Hitra, Frøya og småøyane lenger nord.
Trondheim lufthamn, Værnes, ligg i Stjørdal kommune i Nord-Trøndelag. Elles er det lufthamn i Røros og ein militær flyplass på Ørlandet med sivile ruteanløp.
Rock and roll
Hjarte i rock ’n’ roll er rytme, som i hovudsak er ein boogie-woogie bluesrytme med ein markert backbeat (som oftast eit skarptrommeslag på andre og fjerde taktslag i ein 4/4-takt). Rock and roll vert ofte spelt med to elektriske gitarar (ein sologitar og ein rytmegitar), ein elektrisk bass og eit trommesett. Tangentinstrument er òg ofte brukt. I rock and roll frå tidleg på 1950-talet var saksofonen ofte hovudinstrumentet, men vart bytt ut med gitar på midten av 50-talet. I den tidlegaste forma for rock and roll, på slutten av 1940-talet, var pianoet hovudinstrument, og blant røtene til rock and roll finn ein nettopp boogie-woogie-piano frå storbandperioden som dominerte amerikansk musikk på 1940-talet.
Rock and roll vart svært populært og fekk enorm samfunnsmessig innverknad. Rock and roll var ikkje berre ein musikkstil, men påverka òg livsstil, mote, haldningar og språk. Mange av dei første rock and roll-stjernene, og særleg Elvis Presley, bygde film og/eller fjernsynskarrierar rundt musikken sin.
Opphav
Rock and roll som musikkstil byrja i USA seint på 1940-talet som ein del av den afroamerikanske kulturen, og vart då kalla rhythm and blues, eller R&B. Sjølv om ein kan høyre element frå rock and roll på bluesplater heilt tilbake til 1920-talet, vart ikkje namnet på musikkstilen brukt før på byrjinga av 50-talet. Ei tidleg form for rock and roll var rockabilly, som kombinerte element frå blues, boogie woogie og jazz med element frå tradisjonell oldtimemusikk, gospel og country. Viss ein går lenger tilbake, kan ein spore rock and roll tilbake til Five Points-distriktet på Manhattan i New York City på midten av 1800-talet. Det var her ein først blanda afrikanske rytmar med melodidriven europeisk musikk, særleg irsk gigg.
Rocking var eit uttrykk som først var brukt av svarte gospelsongarar i dei sørlege delane av USA, og tyder noko slikt som spirituell ekstase. På 1940-talet fekk derimot uttrykket ei dobbeltyding, og refererte tilsynelatande til dansing, men var òg eit anna ord for sex. Eit døme på denne dobbeltydinga er Roy Brown sin song «Good Rocking Tonight». Denne typen songar vart vanlegvis kalla «rasemusikk» (den amerikanske musikkindustrien sitt namn på rhythm and blues), og vart sjeldan høyrd av eit kvitt publikum.
Atmosfærisk bølgje
Årsaker og konsekvensar
Mekanismane som driv bølgjene, t.d. det som i utgangspunktet lagar forstyrringane i dei atmosfæriske variablane, kan variere. Hovudsakleg blir bølgjene sett i gang av oppvarming eller dynamiske effektar som luftstraumar som blir hindra av fjellrekkjer som Rocky Mountains, Alpane og Himalaya. Varmeeffektar kan vere på liten skala (som danning av tyngdebølgjer ved konveksjon) eller stor skala (rossbybølgjer som oppstår som følgje av temperaturskilnader mellom kontinent og hav på nordlege halvkule).
Atmosfæriske bølgjer transporterer momentum som blir gjeve til bakgrunnsstraumen når bølgja løyser seg opp. Bølgjer som virkar med luftstraum er særleg viktig i stratosfæren der momentum frå tyngdebølgjer kan føre til brå stratosfærisk oppvarming og den kvasibiennale oscillasjonen.
Rock and roll
Opphav
På 1920- og 1930-talet var det mange kvite amerikanarar som såg og høyrde afroamerikansk jazz og blues spelt av kvite musikarar. Dei ville derimot ofte ikkje sjå den same musikken spelt av dei originale svarte artistane, men syns det var akseptabelt så lenge musikken vart spelt av kvite. Enkelte svarte rhythm and blues-musikarar, særleg Louis Jordan, Mills Brothers og The Ink Spots, vart derimot populære i begge leirar, men dei fleste enda karrieren si i fattigdom og vart gløymd. Rock and roll-musikarar skreiv vanlegvis sine eigne songar, men mange av dei tidlegaste kvite rock and roll-artistane spelte nye versjonar av tidlegare rhythm and blues- eller bluessongar. Blues heldt fram med å påverke rockeartistar dei neste tiåra. Innspelingar av bluesartistar som Robert Johnson og Skip James tidleg på 50-talet vart viktige inspirasjonskjelder for britiske bluesrockarar som The Yardbirds, Cream og Led Zeppelin.
Atmosfærisk bølgje
Årsaker og konsekvensar
I den matematiske skildringa av atmosfæriske bølgjer blir den sfæriske eigenfunksjonen brukt. Viss ein ser på ein del av ei bølgje langs ein breiddegradssirkel, vil denne ha ei sinusform.
Bølgjetypar
Forplantinga av bølgjer blir i all hovudsak årsaka av ubalanse i kreftene som virkar på lufta. Dei forskjellige bølgjetypane og korleis dei forplantar seg varierer med lengdegraden, hovudsakleg på grunn av at corioliseffekten er størst ved polane og null ved ekvator.
Rock and roll
Opphav
I 1951 byrja plateprataren Alan Freed å spele denne typen musikk til eit fleirfarga publikum i Cleveland i Ohio. Freed har fått æra for kome opp med namnet «rock and roll» på denne musikktypen. Medan han arbeidde som platepratar på radiostasjonen WJW i Cleveland, organiserte han den første rock and roll-konserten kalla «The Moondog Coronation Ball» 21. mars 1952. Konserten, der stort sett afroamerikanarar møtte opp, viste seg å trekke til seg svært mange folk, og brannvesenet stoppa konserten etter at berre ein song var spelt. Freed organiserte fleire slike konsertar for både kvite og svarte publikum, og hjelpte å spreie denne musikkstilen vidare til større publikum.
Atmosfærisk bølgje
Bølgjetypar
Forskjellige bølgjetypar:
Rock and roll
Opphav
Det har vore diskutert mykje kva som er den første rock and roll-plata. Sister Rosetta Tharpe hadde enkelte innspelingar på 1930- og 1940-talet med skrikande synging og rytmisk musikk, som innehaldt element frå rock and roll frå 1950-talet. Ho vart populær med gospelsongar som «This Train» og «Rock Me» så langt tilbake som 1938, og på 40-talet med «Strange Things Happenin Every Day», «Up Above My Head» og «Down by the Riverside». Ein annan artist som song blues og gospel med boogiepiano, som likna rock and roll på 50-talet, var Big Joe Turner. Songen hans «Roll 'em Pete» frå 1939 er nesten ikkje mogeleg å skilje frå rock and roll-songar frå 50-talet. Andre viktige songar på 40-talet og tidleg på 50-talet er «Good Rocking Tonight» av Roy Brown (1947), fleire Big Joe Turner-songar («Honey Hush» i 1953 og «Shake, Rattle and Roll» i 1954), Paul Bascomb («Rock and Roll», 1947) og Fats Domino («The Fat Man», 1949).
Atmosfærisk bølgje
Bølgjetypar
Ved ekvator kan ein òg observere Rossby-tyngdebølgjer og Kelvinbølgjer.
Rock and roll
Opphav
Musikkmagasinet Rolling Stone hevda i 2005 at «That's All Right (Mama)», Elvis Presley sin første singel frå 1954, var den første rock and roll-plata nokon gong. . Elvis sjølv sa seg derimot ueinig til slike påstandar då han levde, og sa at svarte musikarar som Fats Domino laga rock and roll før han.
Bill Haley sin song «Rock Around the Clock» (1954) vart den første rock and roll-songen til å nå toppen av Billboardlista i USA, og opna dører for den nye populær kulturen. Andre tidlege artistar innan rock ’n’ roll var Chuck Berry, Little Richard og Elvis Presley, i tillegg til mange doo-wop-vokalgrupper. I løpet av tiåret såg ein stadig mindre til vokalistar (såkalla crooners) som Eddie Fisher, Perry Como og Patti Page på salslistene.
Både rock and roll og boogie-woogie har åtte slag på ein takt, og er 12-taktsblues. Rock and roll har derimot ein tydlegare backbeat enn boogie-woogie. Little Richard kombinerte boogie-woogie-piano med kraftig backbeat og skrikande gospelaktig vokal, som «Rock ’n’ Roll Hall of Fame» har uttalt «blas lokket av 50-talet». Mellom anna Ray Charles har sagt at Little Richard starta eit nytt lydbilete, medan James Brown har sagt at Little Richard var den første artisten som sette funk i ein rock and roll-rytme. Elvis Presley har òg sagt at han var inspirert av Little Richard. Andre artistar, som Esquerita, Cecil Gant, Amos Milburn, Piano Red og Harry Gibson, blanda derimot desse elementa før Little Richard.
Bo Diddley sin hit «Bo Diddley» med b-sida «I'm a Man» frå 1955 hadde ein ny stampande rytme og ein unik gitarstil som inspirerte mange artistar. På denne tida hadde rock and roll nådd dei store massane.
Tidleg nordamerikansk rock and roll (1953-1963)
Rock and roll oppstod på ei tid då spenninga i raseskiljet i USA kom til overflata. Afroamerikanarar protesterte mot rasesegregering på skular og offentlege stader. Det nye musikalske uttrykket som blanda element frå kvit og svart musikk førte til sterke reaksjonar.
Krut
Krut er eit lågeksplosivt eksplosiv som blir bruka som drivstoff i skytevåpen. Det finst to typar; svartkrut og røykfritt krut.
Rock and roll
Tidleg nordamerikansk rock and roll (1953-1963)
Etter Alan Freed sine konsertarrangement forstod plateindustrien raskt at det var ein kvit marknad for svart musikk som gjekk utover grensene til rhythm and blues. Sjølv føredomar og raseskilje kunne ikkje gjere noko med marknadskreftene. Rock and roll vart ein suksess over natta i USA, og byrja etter kvart å bre seg over Atlanterhavet, der han kanskje kulminerte i 1964 med Den britiske musikkinvasjonen.
Krut
Svartkrut
Svartkrut vart mest truleg funne opp i Kina, der det først blei brukt i fyrverkeri, på 800-talet. Derifrå spreidde kunnskapen seg vestover med silkevegen. Men det er vanskeleg å stadfeste nøyaktig og kor det vart funne opp.
Krut består av trekol, svovel og salpeter. I antikken var ein godt kjend med eigenskapane til svovel og trekol. I Europa vart likevel eigenskapane til salpeter først dokumentert av Robert Bacon og Albertus Magnus på 1200-talet. Omkring 1248 skildrar Bacon ein indirekte formel på svartkrut i boka si «De Secretis Operibus Artis et Naturae». Vidare gjev han oppskrifta for å laga kinaputtar i boka «Opus Majus» frå 1268. Albertus Magnus skildrar, i ei bok han skreiv før han døydde i 1280, ei oppskrift på ein kruttype for å laga «flygende flammar» (rakettar og fyrverkeri).
Rock and roll
Tidleg nordamerikansk rock and roll (1953-1963)
Rock and roll førte òg med seg dans. Tenåringar fann ut at den uvanlege rytmen med backbeat passa godt til dansen jitterbug frå storbandperioden. Amerikanske tenåringar såg på Dick Clark sitt fjernsynsprogram American Bandstand, for å halde tritt med dei siste dansane og motane. Frå midten av 1960-talet vart rock and roll gradvis rock, og ein fekk etter kvart fleire dansesjangrar, frå twist via funk til disco, house og techno.
Krut
Svartkrut
I Europa er det likevel munken Berthold Schwarz i Freiburg som blir rekna som opphavsmannen til krutet slik vi kjenner det. I europeisk samanheng starta ein å bruke krut i våpen frå omkring år 1310, og det var det einaste praktiske sprengstoffet fram til slutten på 1800-talet. I dag blir det mest bruka til fyrverkeri.
Rock and roll
Rockabilly
I 1954 spelte Elvis Presley inn songen «That's All Right (Mama)» i studioet Sun i Memphis. Elvis spela ei blanding av rock og country kalla rockabilly, som inneheld hikkande vokal, klaskande bass, og ein spastisk gitarstil. Han vart den første superstjerna innan rock.
Krut
Svartkrut
I byrjinga var ikkje krutet blanda optimalt, og salpeteret var ikkje reint, men på 1600-talet nådde ein tett på notidas optimale blandingsforhold: 75% salpeter, 10% svovel og 15% trekol.
Røykfritt krut
På slutten av 1800-talet tok røykfritt krut over som drivstoff i skytevåpen. Det vart opphavleg framstilt ved å dyppe bomull i ei blanding av konsentrert svovelsyre og konsentrert salpetersyre. I dag blir det bruka nitrocellulose, nitroglyserol eller blandinger av dette.
Rock and roll
Rockabilly
Året etter kom Bill Haley & His Comets med songen «Rock Around the Clock», som verkeleg sette hjula i gang for rock and roll-rørsla. Songen vart ein av dei mestselgande gjennom historia til då, og tenåringar flokka seg saman for å sjå Bill Haley framføre songen, som òg var med i filmen Blackboard Jungle. Filmen markerte byrjinga på rock and roll i film. Songen vart spelt inn i 1954, men i lag med filmen eksploderte salet av singelen, som vart brukt i opninga av filmen. Songen låg på dei amerikanske singellistene i vekevis, og vart òg svært populær blant tenåringar i andre delar av verda. I 1957 vart Jerry Lee Lewis og Buddy Holly dei første til å turnere i Australia, og rock and roll byrja med det for alvor og spreie seg ut i verda. Same året reiste Haley til Europa, og for første gong vart rock and roll introdusert her.
Britisk rock and roll
Den tradisjonelle jazzrørsla førte bluesartistar til Storbritannia, og i 1955 gjorde Lonnie Donegan ein versjon av songen «Rock Island Line», og starta med det sjangeren skiffle, som inspirerte mange unge britar. Nokre av desse var John Lennon og Paul McCartney, som danna gruppa The Quarrymen i mars 1957. Dette bandet utvikla seg gradvis til The Beatles. Den britiske ungdomen høyrde på amerikansk rock and roll og r&b, og mange danna sine eigne band, og etter nokre år var det Storbritannia som vart det nye senteret for rock and roll.
I 1958 starta tre britiske tenåringar bandet Cliff Richard and the Drifters (som seinare fekk namnet Cliff Richard and the Shadows). Bandet spelte inn ein hit kalla «Move It», som er utropt som den første britiske rock and roll singelen og den første songen med eit anna lydbilete — britisk rock. Richard innførte viktige endringar, som å bruke ein sologitarist (virtuosen Hank Marvin) og elektrisk bass.
Det britiske musikkmiljøet utvikla seg, medan andre, som Tommy Steele, Adam Faith og Billy Fury prøvde å etterlikne dei amerikanske stjernene.
På byrjinga av 1960-talet vart instrumental dansemusikk svært populær. Hitsinglar som «Apache» av The Shadows og «Telstar» av The Tornados skapte ein eigen sjanger innan britisk instrumentalmusikk.
Norsk rock and roll
Rock 'n' roll kom til Noreg i 1956, gjennom visinga av filmen Blackboard Jungle (norsk tittel Vend dem ikke ryggen) på Sentrum Kino, i dag Sentrum Scene, på Arbeidersamfunnets plass i Oslo. Etter kinopremieren oppstod det tumultar mellom politi og ungdom (sjå Blackie-gjengen). Dei sosiale konsekvensane av rocken sitt inntog i Noreg hadde elles mindre dramatisk karakter, overflatisk sett. Også filmen Rock Around the Clock bidrog til å introdusera norsk ungdom for rock.
«Dei første norske rockepionérane måtte finne opp hjulet, og trengde Tandberg-bandopptakarar og reiseradioar for å få lyd», i følgje Odd Sjønne Skårberg, som tok doktorgraden i rock med avhandlinga ''Tidlig norsk rock. Da Elvis kom til Norge''. Føresetnadane var ikkje dei beste i etterkrigstida i Noreg, men i kjølvatnet av den kommersielle suksessen til amerikanske og britiske artistar grodde det òg fram norske artistar som spelte rock ’n’ roll-musikk.
Roald Stensby vart nordisk meister i rock på Jordal amfi i 1959, der han song rockeklassikaren «Breathless» (av Jerry Lee Lewis) med bandet sitt The Rockin’ Dukes.
I tillegg til Roald Stensby kom òg Rocke-Pelle og Per Elvis Granberg. Desse tre utgjorde dei viktigaste pionerane i norsk rock på 1950-talet. I tillegg kan ein nemne Jan Rohde.
Kommunar i Frankrike
Ein commune eller på norsk kommune i Frankrike er den lågaste administrative inndelinga av landet. Det franske ordet commune oppstod på 1100-talet, og kom av det mellomalderlatinske ordet communia, som tyder ei lita samling av folk som deler eit fellesliv, som igjen kjem av latin, «ting ein har til felles».
Ein fransk commune er grovt sett tilsvarande ein norsk kommune, men som regel mykje mindre. Ein fransk kommune kan vere ein by med over 2 millionar innbyggjarar, som Paris, ein landsby på 10 000 innbyggjarar eller ei grend med berre 10 personar.