cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Doha
1900-talet
Perledykking vart ein viktig industri i Doha på 1900-talet. Folketalet auka til kring 12 000 innbyggjarar på første halvdel av 1900-talet på grunn av den blømande perlehandelen. Ein britisk, politisk innbyggjar skreiv at om perlesalet skulle svikte, så kom Qatar «i røynda til å forsvinne». I 1907 hadde byen 350 perlebåtar med eit samla mannskap på 6300 mann. På denne tida hadde snittprisen på perler meir enn dobla segg sidan 1877. Perlemarknaden kollapsa det året, og tvang Jassim Al Thani til å selje perleinnhaustinga det året for halv verdi. Etterverknaden av kollapsen førte til at den første tollbua i landet vart oppretta i Doha. I april 1913 gjekk osmanarane med på britane sitt krav om å trekkje attende alle soldatane sine frå Qatar. I august 1915 vart det osmanske fortet i Al Bidda evakuert kort tid etter starten av den første verdskrigen. Eit år seinare gjekk Qatar med på å verta eit britisk proktektorat med Doha som den offisielle hovudstaden.
Slåttar frå Nordfjord og Sunnfjord
Slåttelista under utgjer dei første 21 springarane i band IV av hardingfeleverket, alle stadeigne for Sunnfjord og Nordfjord. Alle slåttane herifrå er skrivne ned av Arne Bjørndal.
Nordfjord
Arne Bjørndal skreiv opp slåttar etter spelemannen Jørgen Brynestad i 1940.
Doha
1900-talet
Bygningane på denne tida var enkle bustader med eitt eller to rom, bygde av leire, stein og korall. Oljekonsesjonar i 1920- og 1930-ra, og den første oljeboringa i 1939, var starten på ein langsam økonomisk og samfunnsmessig utvikling i landet. Men inntektene gjekk noko ned fordi perlehandelen i bukta forsvann då kulturperlene vart funnen opp og på grunn av den store depresjonen. Kollapsen til perlehandelen førte til eit kraftig fall i folketalet gjennom heile landet. Det var ikkje før i 1950- og 1960-åra at landet igjen fekk store inntekter, denne gongen frå olja.
Det tok ikkje lang tid før Qatar utnytta den nye rikdomen frå oljekonsesjonane, og slumområda vart raskt fjerna og erstatta av meir moderne bygg. Dei første formelle guteskulane vart grunnlagde i Doha i 1952, og tre år seinare kom dei første jenteskulane. Historisk sett hadde Doha vore ei lokal handelshamn. Det grunne vatnet i bukta hindra større skip frå å nå hamna før 1970-åra, då det vart bygde ei djupvasshamn. Fleire endringar følgde med omfattande landvinning, som førte til utviklinga av den halvmåneforma bukta. Frå 1950- til 1970-åra voks folketalet i Doha frå kring 14 000 innbyggjarar til over 83 000, der utanlendingar utgjorde to tredjedelar av det samla folketalet.
Etter sjølvstendet
Qatar vart offisielt sjølvstendig i 1971, og Doha vart hovudstaden i landet. I 1973 opna Universitetet i Qatar etter ein resolusjon frå emiren, og i 1975 vart Qatar nasjonalmuseum oopna i det som tidlegare var palasset til herskaren. I 1970-åra vart alle dei gamle bydelane i Doha jamna med jorda og innbyggjarane flytta inn i nye forstader, som Al Rayyan, Madinat Khalifa og Al Gharafa. Folketalet i storbyområdet voks frå 89 000 i 1970-åra til over 434 000 i 1997. I tillegg førte landvinninga til at det samla landområdet auka til over 7 100 mål i 1995, ein auke frå 130 mål på midten av 1900-talet.
I 1983 vart det utvikla eit hotell- og konferansesenter i nordenden av cornichen. Det 15 etasjar høge Sheraton hotel i sentrum av området var den høgaste bygningen i Doha fram til 1990-åra. I 1993 vart Qatar Open det første store idrettsarrangementet i byen. To år seinare var Qatar vertsland for ungdomsfotball-VM i 1995 og alle kampane vart spelte i Doha.
Den arabiske nyhendekanalen Al Jazeera byrja sendingane frå Doha i 1996. Seint i 1990-åra planla regjeringa bygginga av Education City, eit 2500 ml stort kompleks for utdanningsinstitusjonar i Doha. Frå byrjinga av 2000-talet har Doha vore mykje i media som vertsby for fleire globale hendingar og store byggprosjekt. Doha var vertsby for Asialeikane i 2006, og eit 250 mål stort idrettsanlegg, kalla Aspire Zone, vart utbygd. På denne tida vart det bygd nye kulturattraksjonar i byen, og dei eldre vart restaurert. I 2006 sette regjeringa gang eit restaureringsprosjekt av Souq Waqif. Delar som var bygde etter 1950-åra vart øydelagd, medan dei eldre vart restaurerte. Dette stod ferdig i 2008. Katara kulturlandsby opna i byen i 2010, og har vore vertskap for Doha Tribeca filmfestival sidan då.
Geografi
Doha ligg sentralt og aust i Qatar, ved Persiabukta. Han grensar til Al Wakrah kommune i sør, Al Rayyan kommune i vest, Al Daayen kommune i nord og Umm Salal kommune i nordwest. Høgda er 10 meter over havet. Doha er særs urbanisert. Landvinning av kysten har lagt til 400 mål med land og 30 km med kystlinje. Halvparten av det 22 km² store arealet som Hamad internasjonale lufthamn ligg på, er på gjenvunne land. Geologien i Doha består hovudsakleg av forvitra diskordans over Dammam-formasjonen frå eocen, av dolomittisk kalkstein.
The Pearl er ei kunstig øy i Doha med ei flate på nesten 4 km². Det totale prosjektet har ein estimert pris på 15 milliardar dollar når det er ferdig. Andre øyar utafor kysten av Doha er Palm Tree Island, Shrao, Al Safia og Alia.
Klakør
Klakør (frå fransk claqueur) er ein tilskodar som applauderer mot betaling eller gåver. I overført tyding kan ordet «klakør» også brukast om ein ukritisk tilhengjar av ein ideologi, sak, person eller liknande.
Doha
Klima
Doha har eit varmt ørkenklima (Köppen si klimaklassifisering BWh). Sommare er særs lang, frå mai til september, når temperaturen i snitt er over 38 °C og ofte opp mot 45 °C. Råma er vanlegvis lågast i mai og juni. Doggpunkttemperaturen kan ofte stige over 25 °C om sommaren. Gjennom sommaren er det neste ingen nedbør i det heile i byen, og mindre enn 20 mm kjem dei andre månadane. Her kjem lite regn, kring 75 mm i året, som kjem på isolerte dagar mellom oktober og mars. Vintrane er varme og temperaturen går sjeldan under 7 °C.
Klakør
Det franske ordet «claque» tyder eigentleg 'slag med flat hand', men blei etterkvart brukt om ei organisert gruppe som gav sterk respons ved musikk- og teaterførestillingar. Claque-ar eller klakkar er særleg knytte til Paris, men blei også utbreidde i London på 1800-talet, til dømes ved Royal Italian Opera, og ved Metropolitan Opera i New York ved byrjinga av 1900-talet. Klakørar forsvann frå det meste av Europa og USA i løpet av 1900-talet, men ordninga har halde fram visse stader, som ved Bolsjojteatret i Moskva.
Doha
Demografi
Ein stor del av innbyggjarane i Qatar bur i Doha og storbyområdet kring. Bydelane med høagste folketettleik er sentrumsområdet Al Najada, med den høgaste folketettleiken i landet. Folketettleiken i Stor-Doha varierer frå 20 000 menneske per km² til 25 menneske per km².
Klakør
Det finst også døme på at klakørar kan brukast til utpressing, der utøvarar kan bli bua eller forstyrra dersom klakørane har noko imot dei.
Frederick Jackson Turner
Frederick Jackson Turner var ein USA-amerikansk historikar. Han er best kjend for verket The Significance of the Frontier in American History (1893).
Doha
Demografi
Den følgjande tabellen syner det samla folketalet i Stor-Doha.
Frederick Jackson Turner
Liv og gjerning
Turner var fødd i Portage i Wisconsin. Han gjekk ut med eksamen frå University of Wisconsin-Madison i 1884. Seks år seinare avla han doktorgraden ved Johns Hopkins University med eit arbeid om pelshandelen i Wisconsin. I eigenskap av professor i historie ved University of Wisconsin (1892-1910) og Harvard University (1910-24) fekk han stort gjennomslag for sine teser om USA-amerikansk historie. Hans vektleggjing på the frontier, grenselandet sine nybyggjarsamfunn og den der utvikla nybyggjarånda, som føresetnad for USA-amerikansk tenkemåte, låg ofte til grunn i andre historikarar sine verk om ulike sider ved det USA-amerikanske samfunnet.
Doha
Folkesetnad og språk
Folkesetnaden i Doha er i stor grad utlendingar, og dei qatarske nasjonale er ein minoritet. Den største delen av utlendingane i Qatar kjem frå Søraust- og Sør-Asia, som India, Pakistan, Sri Lanka, Nepal, Filippinane, Bangladesh og Indonesia, men mange kjem òg frå dei arabiske landa, Nord-Afrika og Aust-Asia. Doha er òg heimstaden til mange utanlandske arbeidarar frå Europa, Nord-America, Sør-Afrika og Australia.
Frederick Jackson Turner
Frontier-tesen
Turner presenterte si frontier-tese 12. juli 1893 i ei førelesing for American Historical Association under verdsutstillinga i Chicago. Førelesinga The Significance of the Frontier in American History øvde større påverknad enn noko anna i heile den USA-amerikanske historiografien. Resten av si levetid heldt Turner fram med å skrive og tale kring dette temaet, men alt vesentleg i hans oppfatning fanst allereie i den opphavlege førelesinga.
Abenakifolk
Abenaki er ei indianarstamme aust i Nord-Amerika. Abenaki høyrer til algonkinfolket. Det bur abenakiar i New England i USA og Quebec og Maritimes i Canada. Området er kjent som Wabanaki ('Dagningslandet') i aust-algonkinske språk.
Frederick Jackson Turner
Frontier-tesen
Her hevda han at ånda i USA så vel som suksessen kan knytast direkte til landets ekspansjon vestover. I følgje Turner oppstod den unike identiteten i kryssingspunktet mellom det siviliserande i nybyggjarsamfunnet og råskapen i villmarkslivet. Det oppstod der ein ny type borgar. Ein med makt til å temje villmarka, ein som villmarka utstyrte med kraft og individualitet.
Doha
Folkesetnad og språk
Arabisk er det offisielle språket i Qatar. Engelsk vert ofte brukt som andrespråk, og i aukande grad fellesspråk, særleg innan handel. Sidan det finst mange utlendingar i Doha, vert det òg tala mykje tagalog, spansk, fransk og hindi.
Religion
Dei fleste innbyggjarane i Doha er muslimar. medan katolikkane utgjer over 90 % av dei 150 000 kristne i Doha. Etter emiren sende resolusjonar som tildelte land for bygging av kyrkjer, vart den første katolske kyrkja opna i Doha i mars 2008.
Frederick Jackson Turner
Kritikk
Turners tese var smigrande for US-amerikanarane si sjølvkjensle. Ho passa samstundes godt i hop med samtidas tenking prega av darwinismen og miljøteori. Reaksjonen kom på 1930-talet, då Turners generaliseringar vart kritisert frå fleire vitskaplege leirar. Den rådande økonomiske depresjonen opna for tolkingar som tok utgangspunkt i at grenseområda for lengst var folkesette, og at USA si løfterike framtid syntest forsvunnen.
Under og etter 2. verdskrigen vart frontier-tesa med sine isolasjonistiske drag enno mindre attraktiv for USA-amerikanske historikarar. Til dette kom at dei yngre historikarane i større grad kom frå storbyane, mot tidlegare frå bondemiljø, og hadde ikkje like lett for å knyte fri åkerjord saman med den demokratiske utviklinga.
Doha
Administrasjon
Ifølgje Kommunaldepartementet, var Qatar kommune den første kommunen som vart grunnlagd i 1963. Seinare på året vart namnet endra til Doha kommune. Qatar er delt inn i åtte kommunar. Doha er den mest folkerike kommunen i landet med eit folketal på 796 947 i 2010.
Økonomi
Doha internasjonale lufthamn vart bygd for å auke turistindustrien i byen. Denne vart erstatta av Hamad internasjonale lufthamn i 2014. Den nye flyplassen er ensten dobbel så stor som den førre, og har to av dei lengste rullebanane i verda.
På grunn av rask folkevekst og stor etterspurnad etter bustader, har bustadprisane auka kraftig. Det er venta at bustadprisane i Qatar vil fortsette å auke fram mot fotball-VM i 2022.
Arkitektur
Den mest tradisjonelle arkitekturen i Gamle Doba er vorte øydelagd for å gje plass til nye byggverk. Det er derfor gjort mykje dei seinare åra for å bevare kultur- og arkitektarva i byen. Katara kulturlandsby er ein liten landsby i Doha oppretta av sjeik Tamim Al Thani for å bevare kulturidentiteten i landet.
I 2011var meir enn 50 skyskraparar under bygging i Doha, og det største var Doha Convention Center Tower. Bygginga vart stoppa i 2012 då ein var uroa over at tårnet kunne hindre flytrafikken.
Utdanning
Bygginga av Education City, eit 14 km² stort utdanningskompleks utbygd av den ideelle organisasjonen Qatar Foundation, starta i 2000. Dette husar åtte universitet, dei beste høgskulane i landet og kontora til Al Jazeera sin barnekanal.
Fotball
Fotball er den mest populære idretten i Doha. Det finst seks fotballklubbar i Doha i den qatarske ligane. Desse er Al Ahli, Al Arabi, Al Sadd, El Jaish, Lekhwiya og Qatar SC. Al Sadd, Al Arabi og Qatar SC er dei tre mest suksessrike laga i historien til ligaen.
Det er vorte halde fleire fotballturneringar i Doha. Dei viktigaste har våre Asia-cupen i 1988 og 2011 og ungdoms-VM i fotball i 1995.
I desember 2010 vann Qatar rettane til å få halde fotball-VM 2022. Tre av ni nye stadion skal byggast ut i Doha, inkludert Sports City Stadium, Doha hamn stadion og Qatar universitet stadion. I tillegg skal Khalifa internasjonale stadion utvidast.
Anna idrett
I 2001 vart Qatar det første landet i Midtausten som heldt ei tennisturnering for kvinner.
Doha var vertsby for Asialeikane i 2006.
MotoGP har løp kvart år i Doha ved Losail International Circuit, like utafor byen. F1 Powerboat-VM har òg kvart år eit løp kring Dohabukta.
Kantarell
Kantarell (Cantharellus cibarius) er ein sopp. Fargen er gul. Undersida og stilken har same farge som hatten. Soppen veks i grupper i skog, gjerne ved stiar. Kantarell dannar mykorrhiza (sopprot) med mange ulike tre.
Kantarell er ein god og sikker matsopp. Han er vanleg i heile landet, og er å finna frå tidleg sommar til sein haust.
Falsk kantarell er ein skivesopp som kan minna om kantarellen. Falsk kantarell er ikkje giftig.
Vaxholms kommun
Vaxholm (Vaxholms kommun) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 11 095. Administrasjonssenteret i kommunen er Vaxholm.
Tettstader
Vaxholm kommune har fire tettstader. Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.
Koifjorden
Koifjorden er ein fjord på nordaustsida av Nordkinnhalvøya i Gamvik kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6 km sørover til Innervalen i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Skalangsneset i vest og Sandfjordneset i aust. Vest for Skalangsneset ligg Risfjorden og aust for Sandfjordneset ligg Sandfjorden Koiøya ligg midt i innløpet til fjorden. I den indre delen av fjorden ligg det spreidde bustader, men desse har ikkje vegsamband.
Rhaetium
Rhaetium er den siste alderen i trias. Han strekkjer seg frå mellom 203,6 ± 1,5 millionar år sidan og 199,6 ± 0,6 millionar år sidan. Rhaetium kjem etter norium i sein trias og før hettangium i jura.
På dette stadiet hadde superkontinentet Pangaea byrja å dele seg, men Atlanterhavet hadde ikkje danna seg enno.
Guinea
Guinea er ein stat i Vest-Afrika som har grenser til Guinea-Bissau og Senegal i nord, Mali i nord og nordaust, Elfenbeinskysten i søraust, Liberia i sør, og Sierra Leone i vest. Området var ei tid ein fransk koloni kalla Fransk Guinea. Nemninga Guinea-Conakry blir tidvis brukt for å skilja Guinea frå nabolandet Guinea-Bissau og frå Ekvatorial-Guinea.
Med ei flatevidd på 245 857 km² er landet litt større enn Storbritannia. Ein fjellrygg på opptil 1 537 meter går i nord-sørleg retning midt i landet, og er utspring for elvane Niger, Gambia og Senegal. I aust og søraust består Guinea av jungel, med høgland heilt i søraust opp til 1 752 meter på Nimbafjellet, som står på UNESCO si verdsarvliste. Klimaet er varmt og fuktig, med 4 000 mm nedbør i Conakry men gradvis litt mindre fuktig mot aust.
40 % av befolkninga på nærare 10 millionar tilhøyrer fulanifolket, medan om lag 30 % er mandinkafolk og rundt 20 % soussoufolk. Det største språket er fulfulde, men fransk og arabisk er òg utbreidd. Det blir snakka over 24 innfødde språk i landet.
Guinea består av sju regionar. Hovudstaden Conakry er einaste større by med meir enn éin million innbyggarar. Nzerekore følgjer med 150 000 medan Kindia og Kankan har rundt 125 000 innbyggarar kvar. Halvparten av befolkninga i landet er under 17 år, medan 88 % er muslimar og ca. 5 % kristne. Ein reknar med at 56 % av innbyggjarane i landet er analfabetar.
Guinea blei sjølvstendig frå Frankrike i 1958. Det har gått gjennom fleire militærkupp. I 2010 hadde landet sitt fyrste demokratiske val etter fleire tiår med autoritært styre. Etter dette har Guinea hatt fleire val, men har framleis hatt problem med etniske konfliktar, utbreidd korrupsjon og misbruk frå militæret og politiet. Tortur frå tryggleiksstyrkar og misbruk av barn og kvinner (mellom anna kjønnslemlesting) er blitt nemnde som vedvarande menneskerettsbrot. I 2021 blei president Alpha Condé avsett i eit nytt militærkupp og grunnlova blei mellombels sett til side.
Økonomien i Guinea byggjer særleg på jordbruk og mineralutvinning. Det er verdas nest største bauxittprodusent, og har rike lager av diamantar og gull. Landet var i sentrum for ebola-utbrotet i 2014.
Namn
Namnet «Guinea» kan visa til heile landområdet rundt Guineabukta. Det er avleidd frå berbarordet aguinaw, ‘svart mann’, eller akal n-iguinamen, ‘landet til svarte menn’. Namnet Guiné blei brukt av portugisarane om store delar av Vest-Afrika. Namnet blei også brukt om den engelske gullmynten guinea, etter gullet som kom herfrå, slaveskip kalla Guinea-man, perlehøns kalla guinea fowl, marsvin kalla guinea pig og øya Papua Ny-Guinea i Stillehavet.
Geografi
Guinea har grense til Guinea-Bissau i nordvest, Senegal i nord, Mali i nordaust, Elfenbeinskysten i aust, Sierra Leone i sørvest og Liberia i sør. Landet har ei halvmåneform frå atlanterhavskysten i vest med ei krumming mot sør i aust. Kjelcene til elvane Niger, Gambia og Senegal finst alle i høglandet i Guinea.
Landet har ei kystline på 320 km og ei grenselengd på 3400 km. Det ligg hovudsakleg mellom 7 og 13° N og 7 og 15° V, med eit lite område vest for 15°. Nimbafjellet på 1 752 meter er det høgaste punktet i landet.
Guinea er delt inn i fire hovudregionar: Maritime Guinea, også kjend som Nedre Guinea eller Basse-Coté-låglanda, der soussoufolk er den største folkegruppa, det kjøligare, fjellendte Fouta Djallon som går omtrent nord–sør gjennom midten av landet, og er folkesett av fulanifolk, sahelske Haute-Guinea i nordaust, som er folkesett av malinké eller mandinkafolk; og dei skogdekte jungelområda i søraust, der det bur fleire ulike folkegrupper.
Klima
I denne delen av Afrika flyttar den intertropiske konvergenssona med skyer, regn og torevêr seg nordover og sørover i lag med sola, men ligg vanlegvis fire til seks veker etter. Frå oktober til mars, når sola står lågt på himmelen, er vêret generelt tørt og fint med varme og solrike dagar. Perioden april til september er regntid, og regntida er på sitt mest intense i juli og august. I november er det om lag ikkje noko regn att.
Nord i Guinea er regnsesongen litt kortare enn i Sierra Leone og Liberia. Langs kysten kjem det mellom 3500 og 4000 mm kvart år. I indre område av Guinea, lengst aust mot grensa av Mali, kjem det derimot mindre enn 2000 mm.
Temperaturen held seg høg året rundt på kysten, og under tørketida er han høgare i indre strøk. Under regntida er kystområda meir ubehagelege på grunn av høg relativ fukt, som sjeldan går under 80 % på dagtid. I tillegg vert landet i periodar av tørketida råka av den nordaustleg harmattanvinden, som ofte fører med seg støv og sand.
Økologi
Det finst fem økoregionar i Guinea: Guineansk fjellskog, vestguineansk låglandsskog, guineansk skog-savannemosaikk, vestsudansk savanne og guineansk mangrove.
Dei ulike habitata som finst i landet gjev Guinea eit svært variert plante- og dyreliv. Nokre artar som finst i landet er:
Historie
Guinea kan førast tilbake til Ghanariket frå kring år 900, som blei avløyst av kongeriket Sosso omkring 1100-1300. Etter slaget ved Kirina i 1235 tok Maliriket kontroll over heile regionen. Den første varige, sterke statsdanninga i denne vestlege delen av Sahelbeltet var Songhai, men også denne statsdanninga bukka under for borgerkrig etter slaget ved Tondibi i 1591. På denne tiden var allerede portugisarar og spanjolar solid etablerte langs kysten, og Guinea blei eit av fleire senter for slavehandel.
På 1700-talet blei det danna ein muslimsk stat i regionen som gav etterlengta stabilitet. Fulani-muslimar etablerte seg i høglandet på denne tida. Fransk kolonisering frå 1850-åra møtte tildels kraftig motstand, under leiing av Samory Touré.
Formelt blei Guinea ein internasjonalt anerkjent fransk koloni i 1890, med Noel Balley som guvernør. Same år blei den nye hovudstaden Conakry grunnlagd på Tomboøya utanfor kysten. Franskmennene samla besittelsane sine i området i kolonien Fransk Vest-Afrika i 1895.
Ved grunnlegginga av Den femte republikken gav Frankrike under president Charles de Gaulle dei afrikanske koloniane tilbod om sjølvstende, og som einaste koloni erklærte Guinea seg uavhengig 2. oktober 1958. Diktatoren Ahmed Sékou Touré stod for ein nasjonalistisk og isolasjonistisk økonomisk politikk, slo ned indre opposisjon og slutta landet til Organisasjonen av alliansefrie nasjonar. I global politikk pleidde Touré nære band til Sovjetunionen.
Eit portugisiskstøtta kupp- og invasjonsforsøk i november 1970 mislykkast.
Etterfølgjaren, oberst Lansana Conté, styrte landet på udemokratisk vis frå 1984 fram til 2008, med gjennomføring av udemokratiske val der det ikkje var reelle alternativ til statsleiaren. Styret til Conté fekk brei internasjonal kritikk for korrupsjon og hardhendt undertrykking av opposisjonen. Bølgjer av flyktningar frå dei urolege nabolanda Liberia og Sierra Leone gjorde situasjon verre. Avsetting av to statsministrar 2005-2006 blei møtt med generalstreik på nyåret 2007. Conté måtte då godta lønnskrav frå statstilsette og prissubsidiar for ris og bensin.
Meir enn 60 menneske blei drepne i demonstrasjonar og streikar våren 2007. Conté gjekk 27. januar det året med på å utnemna ein samlande statsminister, men innsette sin nære allierte Eugene Camara i februar. Det blei erklært unntakstilstand og det kom nye valdelege samanstøytar mellom fagorganiserte demonstrantar og politiet. 26. februar blei endeleg ein meir samlande kandidat, Lansana Kouyaté, innsett som statsminister etter massivt press frå ECOWAS, EU og FN.
Etter at Conté døydde i 2008 blei han etterfølgd av Moussa Dadis Camara, som tok makta gjennom eit statskupp. Camara pådrog seg internasjonal kritikk då dei militære styrkane hans opna eld mot pro-demokratiske demonstrantar på eit stadium i Conakry. Meir enn 150 menneske blei massakrerte, 1000 andre såra og rundt 100 kvinner blei valdtatt. I desember 2009 blei Camara skoten av ein assistent. Han overlevde, men måtte dra i eksil. General Sekouba Konate innsette ein sivil statsminister, og det blei skipa ei sivil leidd overgangsregjering.
Søren Thorne
Søren Wilhelm Thorne var ein norsk prest og stortingsmann. Han var yngre bror av Johan Frederik Thorne.
Thorne var fødd i Drammen, der far hans var kjøpmann. Søren gjekk ut frå Drammens skole i i 1823, og vart uteksaminert cand. theol. frå universitetet i hovudstaden i 1829. Han var to år timelærar ved skulen i Drammen der han tidlegare var elev. Deretter sokneprest i Håland prestegjeld i dagens Rogaland frå 1831. 1840-1848 var han sokneprest i Leikanger i Sogn. Sidan 1848 sokneprest på Kongsberg i 29 år. På Kongsberg var han forlikskommissær og medlem av bystyret. I sistnemnde verv arbeidde han for forbetringar i skulestellet.
Guinea
Historie
27. juni 2010 blei det halde demokratisk val i Guinea. Den nye presidenten blei Alpha Condé. Han blei avsett ved eit militærkupp i 2021.
Søren Thorne
Thorne reprensenterte Kongsberg på Stortinget på alle fire stortinga frå 1854 til 1859-60. Han var på alle tingsamlingane medlem av ein av dei to næringskomiteane. På dei tre siste stortinga sat han også i Lagtinget.
Guinea
Økonomi
Guinea har rike mineralførekomstar, med reservar på om lag 4 mrd tonn jernmalm, og 25 mrd tonn bauxitt – kanskje halvparten av verdsreservane. Det er òg betydelege kjelder av gull, diamantar og uran. Forholda for landbruk er svært gode, men korrupsjon har hindra investeringar og vekst. Den viktigaste landbruksvara er ris, medan det blir eksportert kaffi, kakao, ananas og bomull. Fisket tek inn ca. 100 000 tonn årleg.
Søren Thorne
Han døydde på Kongsberg.
Guinea
Økonomi
Compagnie des Bauxites de Guinea (CBG) er den viktigaste verksemda i landet med 49 % statleg eigarskap og 51 % eigarskap av Alcoa, Alcan og andre utanlandske eigarar. Compagnie des Bauxites de Kindia (CBK) er eit joint venture mellom staten og Russki Alumina, og eksporterer bauxitt til Russland og Aust-Europa. Alumina Compagnie de Guinée (ACG) er det einaste som driv raffinering av alumina i Guinea. Dei andre selskapa eksporterer rå-bauxitt, men har gått med på avtalar om å anlegga aluminiumsverk i landet.
Andre viktige inntektskjelder er gull- og diamantgruver. Jernmalm bli endå ikkje broten kommersielt i Guinea, men det er gjort førebuingar i jernførekomsten i Simandou i søraust.
Utdanning
Lesekunna i Guinea er ei av dei lågaste i verda. Eit estimat frå 2010 rekna med at berre 41% av vaksne kunne lesa og skriva (52 % av menn og 30 % av kvinner). Seksårig skulegang er obligatorisk, men dei fleste barn går ikkje på skulen så leng, og mange går ikkje på skule i det heile. I 1999 gjekk 40 prosent av ungane i landet på grunnskule. Ungar, særleg jenter, blir haldne ute av skulen for å hjelpa til med husarbeid eller jordbruk, eller for å bli gifta bort.
Familieliv
Guinea har eit av dei høgaste tala for barneekteskap i verda. Polygami er generelt forbode i Guinea, men det finst unntak. UNICEF har rapportert at 53,4 % av guineanske kvinner i alderen 15–49 lever i polygame ekteskap. I 2014 blei samla fødselstal i Guinea estimert til 4,93 born per kvinne.
Idrett
Fotball er den mest populære idretten i Guinea, i lag med basketball.
Musikk
Guinea har ein rik vestafrikansk musikktradisjon. Gruppa Bembeya Jazz blei populær på 1960-talet etter at landet fekk sjølvstende.
Mat
Guineansk mat varierer mellom dei ulike regionane. Ris er den vanlegaste basismatvara. Kassava er også utbreidd. Guinea høyrer til den vestafrikanske mattradisjonen med rettar som jollof-ris, maafe og tapalapabrød. I landlege område et ein mat frå eit stort fellesfat utandørs, og ein bruker vanlegvis handa til å eta.
Abelprisen
Abelprisen vert delt ut ein gong i året til internasjonale forskarar som har utmerkt seg innanfor fagfeltet matematikk. Prisen vart oppretta av Kunnskaps- og forskingsdepartementet i 2002 og vert delt ut av Det Norske Videnskapsakademi. Utdelinga skjer i ein seremoni på Universitetet i Oslo. Prisvinnarane vert kåra av Abelkomiteen, som er samansett av internasjonalt anerkjende matematikarar. Abelprisen er kalla opp etter den norske matematikaren Niels Henrik Abel.
I statuttane til Abelprisen står det at prisen «skal bidra til å heve matematikkfagets status i samfunnet og stimulere barn og unge til å bli interessert i matematikk».
Tidlegare vinnarar
«for deres fremragende prestasjoner innenfor algebra, og særlig for utformingen av moderne gruppeteori». ''«for hans revolusjonerende bidrag til geometrien». ''«for hans store og varige innflytelse på tallteorien» ''«for banebrytende oppdagelser innenfor topologi, geometri og algebra» «for hans fundamentale bidrag til diskret matematikk og teoretisk informatikk, og som anerkjennelse for disse bidragenes gjennomgripende og varige innflytelse på additiv tallteori og ergodeteori» «for meget betydningsfulle bidrag til algebraisk geometri, og for disse bidragenes gjennomgripende innflytelse på tallteori, representasjonsteori og relaterte felt» «for hans vesentlige bidrag til dynamiske systemer, ergodeteori og matematisk fysikk» «for slående og fruktbare bidrag til teorien for ikke-lineære partielle differensialligninger og deres anvendelser i geometrisk analyse».
Bere Island
Bere Island (irsk An tOileán Mór) er ei øy vest i County Cork i Republikken Irland. Øya vert òg kalla Bear Island.
Segna fortel at den andre kongen av Munster, Mogh Nuadat, kalla øya opp etter kona si, Beara, dottera til Heber Mor, Kongen av Castile.
Demografi
I dag bur det om lag 200 menneske på øya, men i tidlegare tider var talet langt høgare. Etter ei folketeljingi 1841 budde det 2 122 innbyggjarar på øya, men i 1851 var folketalet minka til 1 454 på grunn av Hungersnauden i Irland. Folketalet heldt fram med å falle utover 1800- og 1900-talet som følgje av emigrering.
I motsetnad til mange andre øyar utfor irskekysten har innbyggjarane på Bere Island i dag engelsk som morsmål. Dei fleste på øya slutta å snakke irsk mellom 1880 og 1885.
Historie
Av tidleg spor av menneske finn ein mealittiske grave og bautasteinar.
Øya var eigd av O'Sullivan Bere-klanen fram til dei gæliske høvdingane mista makta i 1602. I denne perioden vart øya militærstrategisk viktig då Sir George Carew gav ordre om å bygge ein veg over øya for å transportere britiskvenlege styrkar til omleiringa av Dunboy.
I desember 1796 segla ein fransk flåte leia av General Hoche inn i Bantry Bay med hjelp frå Wolfe Tone, leiaren til United Irishmen. Ugunstig vind hindra hovudstyrken i å gå i land og til slutt spreidde flåten seg og reiste heim. I august 1798 vart et gjort eit nytt forsøk på invasjon ved Killala i County Mayo, etter det irske opprøret i 1798.
Resultatet av desse hendingane var at britiske styresmakter gjekk gjennom forsvarsplanane sine og i 1803, då landet igjen var i krig med Frankrike vart oberstløytnant William Twiss sendt til Irland for å sette opp ein forsvarsplan i landet. Som ein del av dette skulle han vurdere kva forsvarsverk ein skulle ha i Bantry Bay.
Kontreadmiral sir Robert Calder, som kommanderte skvadronen med base i Bantry Bay, skreiv til Rt. Hon. William Wickham 22. desember 1803 for å be om vern for hans proviant- og lagringsskip, som skulle ha base i Berehaven. Wickham sa seg einig i at ein trong vern for skipa og instruerte Lord Cathcart om å sette ingeniørane sine i arbeid.
Bere Island-tårna stod klar 2. februar 1805 og var truleg dei første irske tårna som vart bygd. Dei fire tårna, alle sirkulære og bygd av natursteinsmurar, skulle forsvare ankerstaden mellom fastlandet og den vetle hamna i Lawrence Cove på Bere Island.
I tillegg vart Martellotårna, eit signal tårn, forlegning for to offiserar og 150 menn, ei kai og lagerhus òg bygd.
Etter Napoleonskrigane følgde ein periode med militær stagnasjon. Dette enda i 1898 då det britiske militær utførte ein eksproprieringsavgjersle av store område på øya for å utvide festningsverka og utvide vernet av den britiske flåten i bukta.
I 1922, etter den anglo-irske avtalen som følgde den irske sjølvstendekrigen, trekte britane seg tilbake frå dei fleste områda på Irland. Tre djupvasshamner ved Berehaven, Queenstown (omdøypt til Cobh) og Lough Swilly, vart likevel verande under britisk suverenitet fram til 1938.
Supernormal - The Australian Concerts 2014
Supernormal - The Australian Concerts 2014 er det 148. albumet totalt og det 36. konsertalbumet til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream, utgjeve i februar 2015.
I 2014 la Tangerine Dream ut på Phaedra avskjedsturné og indikerte at dei kom til å slutte med omfattande verdsturnéar. Til slutt på denne turneen spelte dei fleire konsertar i Melbourne i Australia, som ein del av Melbourne Music Week. Edgar Froese døydde mindre enn to månader seinare.
Dette var den første utgjevinga til Tangerine Dream etter at Frose døydde i januar 2015.
Myrmalm
Myrmalm er førekomster av jern i myrområde. Utvinning av jern frå myrmalm vert kalla jernvinne.
Eit museum vigd heilt til verksemda knytt til jernvinne i Noreg er Jernvinnemuseet i Bykle i Setesdal i Aust-Agder fylke.
Sjømalm har same samansetnaden som myrmalm og vert danna på botnen av næringsfattige (oligotrofe) innsjøar. Sjømalm var i tidlegare tider ein viktig ressurs som gjerne vart henta opp om vinteren frå råk i isen. Dei finst i ulike former, gjerne som enkrusteringar eller som rundaktige klumpar (ertemalm). Ertemalm er kjent frå blant anna Storsjøen i Nord-Odal.
Bakgrunnsstoff
myrmalm Järvimalmi
Aulakogen
Ein aulakogen eller aulacogen er ein arm av eit trippelpunkt i eit platetektonisk riftsystem som har søkkt saman. Eit trippelpunkt under ei kontinentalplate fører til at kontinentalplata vert delt opp i tre delar. Etter kvart som oppdelinga utviklar seg sviktar vanlegvis ein av dei tre spreiingsryggane eller stoppar å spreie seg. Rifta eller grøfta som oppstår vert kalla ein aulakogen og vert ein fylt graben på kontinentet.
Ordet kjem frå greske aulax (fure) og vart namngjeven av den sovjetiske geologen Nikolas Sjatski i 1946.
Jordskorpa i aulakogen-område er svekka på grunn av tidlegare riftskapande aktivitet og seismisk, og stundom vulkansk, aktivitet oppstår der frå tid til annan. Sidan aulakogenar er svekka område kan dei under visse tilhøve verte aktive igjen og verte aktive riftdalar. Dette skjedde med Ottawa-Bonnechere Graben i Ontario og Quebec i Canada, ein gammal aulakogen som vart reaktivert då Pangea delte seg.
Mississippibukta og den tilknytte New Madrid seismiske sone er eit døme på ein gammal aulakogen som går tilbake til då det gamle kontinentet Rodinia delte seg. Denne gamle riftdalen var åstad for eit særs kraftig jordskjelv tidleg på 1800-talet i det som i dag er sentrale område av USA. I randområde utanfor Portugal ligg ein annan aulakogen, som utvikla seg samstundes med aulakogenen i Grand Banks-området i Canada.
Porsgrunn kommune
Porsgrunn kommune er ein kommune i Telemark-området i Vestfold og Telemark fylke. Kommunen blei slegen i hop med dei tidlegare kommunane Brevik og Eidanger 1. januar 1964. Porsgrunn kommune grensar i nord til Skien kommune og Siljan kommune, i aust mot Larvik kommune, og i vest mot Bamble kommune. Høgaste punkt er Fjerdingen, 361 moh.
Porsgrunn by er administrasjonssenteret i kommunen. Byen ligg ved utløpet av Telemarksvassdraget og er ein viktig industriby.
Av næringsverksemd i Porsgrunn er det tung- og prosessindustri som skil seg ut. Norsk Hydro med Agri og Polymer-divisjonane, er Porsgrunn sin største industri-arbeidsgjevar. Yara, ein av dei største kunstgjødsel-fabrikkane i verda, er lokalisert her. Porsgrunds Porselænsfabrik, Eramet og Norcem er andre viktige industrielle aktørar i Porsgrunn.
Av kulturartilskipingar kan ein mellom anna nemna Porsgrunn Internasjonale Teaterfestival (PIT).
Namnet Porsgrunn
Byen skal ha fått namn etter ei grunne – eller lita øy – i Porsgrunnselva som var tilvaksen med pors (myrica gale). Øya låg litt nedanfor der Porsgrunnsbrua no ligg, ved venstre breidd (jamfør kartet til venstre), der kjøpesenteret Downtown ligg no. Namnet blir i dag uttala /²poʃgrʉn/ [²pʰɔʃkɾʉn̻]. Fram til byrjinga av 1900-talet var /²posgrʉn/ [²pʰɔskɾʉn̻] den vanlege uttalen, og pors heitte /¹post/ [¹pʰɔs̻t̻] på tradisjonelt porsgrunnsmål.
Porsgrunnsdialekten
Tradisjonelt talemål i Porsgrunn kommune er variantar av grenlandsmålet, som utgjer ei undergruppe av dei vikværske dialektane.
Biltema
Biltema er eit registrert varemerke for eit svensk detaljhandelsfirma som vart skipa i 1963 av Sten Åke Lindholm som ei postordreforretning i Linköping under namnet «Handelsbolaget BIL-TEMA». Biltema er seinare utvida til ein varehuskjede, og hadde i 2012 ei omsetjing på 8,75 milliardar kroner. Varehusa vert drivne på franchisebasis, og selskapet Biltema B.V., registrert i Amsterdam i Nederland, eig varemerket «Biltema». Biltema gjev ut 14 millionar katalogar i året med oversyn over varene som er til sals, og har eigen internetthandel.
I 1976 blei verksemda flytta til Torviinge industriområde i Linköping. Omsetjinga var då på 25 millioner svenske kroner. Lokala var 6000 m² store, og av dette var 250 m² butikklokale. Det andre varehuset som Biltema etablerte, ligg i Sandnes kommune i Noreg og vart opna i 1983. Verksemda i Noreg er i dag organisert av selskapet Biltema Norge AS med forretningskontor i Lier. Det norske selskapet er 100% eigd av selskapet Biltema B.V. i Amsterdam i Nederland, som altså eig varemerket «Biltema».
I 2013 hadde Biltema 105 varehus i Sverige, i Noreg, i Danmark, der det fyrste varehuset vart opna i 2002, og i Finland, der det fyrste varehuset vart opna i 1985, og reknar med å få 66 nye varehus innan 2016.
Biltema i Noreg
Dei norske varehusa ligg i Arendal, Askim, Bergen, Bodø, Bryne, Bærum, Egersund, Elverum, Fauske, Finnsnes, Follo, Fredrikstad, Førde, Gjøvik, Gol, Hadeland, Hamar, Harstad, Haugesund, Hell, Hønefoss, Karmøy, Kongsberg, Kongsvinger, Kristiansand, Lade i Trondheim, Larvik, Lier, Lillehammer, Lyngdal, Mjøndalen, Mo i Rana, Molde, Mosjøen, Moss, Namsos, Narvik, Oslo, Sandefjord, Sandnes, Sarpsborg, Skien, Skjetten i Skedsmo, Sogndal, Steinkjer, Stord, Tromsø, Trondheim, Tønsberg, Ulsteinvik, Valdres og Ålesund.
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau (tidlegare Portugisisk Guinea) er ein republikk i Vest-Afrika. Landet har kyst mot Atlanterhavet og grensar i nord til Senegal, og sør og aust til Guinea.
Landet var tidlegare ein portugisisk koloni under namnet Portugisisk Guinea. Etter at det blei uavhengig i 1974 blei namnet til hovudstaden lagt til etter det til landet for å hindra forveksling med republikken Guinea.
Geografi
Guinea-Bissau ligg på vestkysten av Afrika mot Atlanterhavet. Det er blant dei minste landa i Afrika med eit folketal på litt over ein million. I Guinea-Bissau finst det framleis store tropiske skogar. Det har ingen vassmangel, slik at det er svært fruktbart.
Klima
Landet har eit tropisk klima med regntid frå juni til september og tørke i tida mellom. Temperaurene held seg høge året gjennom, men vert litt lågare frå desember til april. Landet er påverka av den intertropiske konvergenssona med skyer og regn mellom juni og oktober. Den årlege nedbøren er på rundt 1500 mm, og det regnar om lag 60-90 dagar i regntida. I tørketida bles det stort sett ein nordaustleg vind, kalla harmattan, og denne kan føre med seg sand og støv som set ned sikta. I dei indre områda er fukta mykje lågare i denne tida, og tempeaturane mykje høgare enn ved kysten. Nattetemperaturane er derimot lågare.
Historie
Lite er kjend om førhistoria til Guinea-Bissau. Rundt år 1000 heldt jeger-samlarar til i området. Kort tid seinare byrjar det koma arkeologiske spor etter landbruk med reiskapar av jern.
Guinea-Bissau var ein gong del av kongeriket Kaabu, som høyrde til Maliriket på 1500-talet. Delar av kongeriket blei etterkvart kolonisert av europearar.
Etter at franskmenn og britar hadde brukt området som stasjon for slavehandel gjennom 1600- og 1700-talet, kalla Portugal området for Portugisisk Guinea og gjorde krav på det som koloni i 1879. Portugisisk Guinea var kjend som Slavelysten, ettersom det var ei hovudområdet for utførting av afrikanarar som slavar til Amerika. Denne delen av Vest-Afrika er også blitt kalla 'Grava til den kvite mannen', fordi mange europearar døydde av malaria her.
Det afrikanske partiet for Guinea-Bissau og Kapp Verdes sjølvstende (PAIGC) blei grunnlagt i 1956 av Amilcar Cabral for å kjempa mot dei portugisiske kolonistyresmaktene. I 1963 byrja ein geriljakrig etter at Cabral erklærte full krig mot portugisarane. Til forskjell frå geriljarørsler i andre portugisiske koloniar, utvida PAIGC raskt militær kontroll over store delar av landet, takka vere det jungelaktige terrenget, dei nære grensene til vennlegsinna allierte og våpenstøtte frå Cuba, Kina, Sovjetunionen og venstreorienterte afrikanske land.
Etter ti års kamp hadde PAIGC i 1973 vunne herredøme over mesteparten av landet. Portugal avslutta krigen og gav landet sjølvstende etter Nellikrevolusjon i 1974. Luís Cabral, halvbroren til Amilcar Cabral, blei den første presidenten i landet og regjerte med eittpartistyre og planøkonomi fram til 1980, då han blei styrta i eit militærkupp. Etterfølgjaren hans var Joao Bernardo «Nino» Vieria. Han innførte marknadsøkonomi og eit fleirpartisystem i teorien, men i røynda var politisk opposisjon undertrykt. 1980-talet var prega av fleire kuppforsøk mot Vieira, men han klarte å halda på makta.
I 1994 blei dei første frie vala haldne og Vieira blei vald til president. I 1998 sa han opp den øvstkommanderande og utløyste dermed militært mytteri og ein øydeleggande borgarkrig. Etter internasjonale forhandlinger og Vieira sin avgang i mai 1999 blei det inngått våpenkvile mellom partane, og ein fredsstyrke beståande av soldatar frå vestafrikanske land sikra freden. Det blei halde nye val i februar 2000, og Kumba Yalá blei ny president. I 2003 blei han avsett i eit kupp, og Henrique Rosa blei interimpresident etter at dei militære meinte at den økonomiske og politiske situasjonen utvikla seg negativt.
Ved valet i 2005 blei Vieira vinnar att, og han prøvde å få landet ut av fattigdom med ein stramare økonomisk politikk og styrking av privat sektor med støtte frå IMF og Verdsbanken. I mars 2009 blei Vieira drepen av soldatar som ville ta hemn for drapet på general Batista Tagme Na Wai, ein rival av Vieira. President i Nasjonalforsamlinga, Raimundo Pereira, blei interimpresident. Ved valet som følgd i juni 2009 blei Malam Bacai Sanhá vald til president.
José Mário Vaz var president av Guinea-Bissau frå 2014 til valet i 2019. Han blei den fyrste valde presidenten i landet til å fullføra ein femårsperiode. Han tapte så for Umaro Sissoco Embaló, som blei innsett i februar 2020. Embaló var den fyrste presidenten som blei vald utan støtte fråPAIGC.
Folkesetnad og språk
Indigenas er namnet på urfolk i Guinea-Bissau, som består av meir enn 30 ulike folkegrupper. Nokre av desse er balanta, fulani, mandjako, mandingo, papel, europearar og folk av blanda afrikansk og europeisk ætt. Det offisielle språket er portugisisk, men dette blir berre tala av ein tredel av befolkninga. Vidare er kriol, (kreolspråk, ein blanding av portugisisk og vestafrikanske språk), made og fulah dei vanlegaste språka i landet.
Religion
Ulike estimat reknar med at rundt 45 % av innbyggjarane i Guinea-Bissau er muslimar, 20 % kristne og 15-30 % animistar eller tradisjonell religion. Mange følgjer synkretistiske religionar med element frå islam, kristendom og tradisjonell tru. Islam er den største religionen i nord og aust, medan kristendommen er viktigast i sør og ved kysten. Dei fleste kristne er katolikkar.
Styresett
Guinea-Bissau er ein republikk. Styresmaktene i landet har vore sterkt sentraliserte, og det blei ikkje etablert eit fleirpartisystem før i 1991. Presidenten i Guinea-Bissau er statoverhovud, og statsministeren er regjeringsleiar. Frå 1974 hadde ingen president fullført femårsperioden sin før Jose Mario Vaz fullførte sin periode 24. juni 2019.
Nasjonalforsamlinga er Assembleia Nacional Popular, som har eitt kammer og 100 representantar som blir valde for fireårsperiodar. Øvsteretten i landet, Tribunal Supremo da Justiça, omfattar ni dommarar utnemnde av presidenten.
Dei to viktigaste politiske partia er PAIGC (Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde) og PRS (Partido da Renovação Social). Det finst over 20 mindre parti.
Sandfjorden ved Koifjorden
Sandfjorden er ein fjord i Gamvik kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1 km sørvestover til ei 130 meter lang sandstrand i botn av fjorden.
Fjorden ligg på austsida av Sandfjordneset. Vest for dette neset ligg Koifjorden. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Norrtälje kommun
Norrtälje (Norrtälje kommun) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 56 005. Administrasjonssenteret i kommunen er Norrtälje.
Tettstader
Norrtälje kommune har 16 tettstader. Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.
The Sweet Inspirations
Album
Med Yusef Lateef
Elano
Elano Ralph Blumer er ein brasiliansk fotballspelar som spelar på midtbanen for Galatasaray i den tyrkiske fotballigaen, og for landslaget til Brasil.
Elano spelte i tre år i storklubben Santos og vann den brasilianske serien med dei i 2004. Same året drog han til Europa og Sjakhtar Donetsk i Ukraina. Etter tre år i Ukraina, der han var med på å vinna serien i 2005 og 2006, vart han kjøpt for 8 millionar britiske pund av Manchester City, 2. august 2007. Etter ein vellukka første sesong, der han vart klubben sin toppskårar i Premier League med 8 seriemål, fekk han problem med å halda ein fast plass på laget i 2008/09-sesongen. 30. juli 2009 skreiv han under for den tyrkiske toppklubben Galatasaray.
Elano debuterte for Brasil sitt A-landslag i oktober 2004. Då han spelte for Brasil mot Noreg 16. august 2006, vart han den første spelaren frå den ukrainske fotballigaen til å spela på Brasil sitt landslag. Han var med på Brasil sitt lag som vann Copa América i 2007.
Industridepartementet
Industridepartementet er eit tidlegare norsk departement som vart oppretta med verknad frå 6. desember 1947 med Lars Evensen som den første statsråden. Departementet vart omorganisert til Næringsdepartementet med verknad frå 1. januar 1988.
Historie
11. januar 1978 vart Olje- og energidepartementet skilt ut frå Industridepartementet.
Kjelde
Regjeringen.no om Nærings- og handelsdepartementet
Johnny Hansen
Johnny Hansen var leiar for Norsk Sjømannsforbund, han vart vald inn i 2014 og tok attvald 2018, men stilte ikkje til attval i 2022. Hansen vart tilsett i forbundet i 1997. På landsmøtet i 2006 var han vald til nestleiar, med verknad frå oktober 2007. Han har fartstid frå både fiske og innanriksfart, og erfaring som lokal tillitsvald. Han møtte som varamedlem i forbundsstyret 1994-98.
Fonem
I talemål er eit fonem ei grunnleggjande, teoretisk eining – det minste lydsegmentet som kan endra tydinga av eit ord. Når fonologar skal kartleggja kva fonem eit språk inneheld, prøver dei å finna minimale par – to ord med ulik tyding, som skil seg frå kvarandre med berre éin språklyd.
Språklyden /r/ vert rekna som eitt fonem på norsk, men kan uttalast som to ulike allofonar: skarre-r ([ʁ]) eller rulle-r ([r]). Fordi tydinga er akkurat den same uansett kva uttalevariant me vel, reknar me begge r-lydane for å høyra til det same fonemet.
Ved hjelp av den same teknikken kan me finna ut at språklydane /r/ og /l/ må reknast som to ulike fonem i norsk. Det minimale paret /rar/ og /lar/ viser at det er slik.
I IPA-lydskrifta vert fonem skrivne mellom skråstrekar for å markera fonemisk transkripsjon (/p/).
August Herman Francke
August Hermann Francke var ein tysk pietistisk teolog og pedagog, fødd i Lübeck og død i Halle. Francke stog i leiinga for det teologiske faktultetet i Halle, og han bygde opp ei rekkje sosiale og pedagogiske institusjonar, og slik vart han den som sette Philipp Jacob Speners pietistiske idear ut i livet.
Universitetsutdanning
Francke studerte ved universiteta i Erfurt, Kiel og Leipzig. I 1686 grunnla han eit Collegium philobiblicum i Leipzig for filologisk og praktisk tolking av Bibelen.
I 1687 omvenda han seg etter eiga utsegn til ein «levande kristendom». Frå 1690-91 var han diakon ved Augustinkyrkja i Erfurt. Preikene hans fekk stor merksemd, ikkje på grunn av dogmatikken, men på grunn av vekkinga han forkynte. Mange, både protestantar og katolikkar, vart inspirerte til å gå over til pietismen, og dette førte til at katolske fyrstebiskopen av Mainz utviste han frå byen.
I 1692 vart Francke professor i semittiske språk ved universitetet i Halle og pastor i Glaucha, ein forstad til Halle. 1698 vart han professor i teologi ved same universitetet. Gjennem verksemda som prest og akademisk lærar vart han ved sida av Philipp Jacob Spener ein av grunnleggarane av pietismen.