cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palau
Politikk
Det har vore roleg i fleire år no, men på 1980-talet var det mykje politisk vald i Palau. Republikken sin fyrste president, Haruo I. Remeliik, vart myrda i 1985, og statsministeren vart funnen skuldig i drapet. Landet sin tredje president, Lazurus Salii, tok livet av seg i 1988 på grunn av mutingstiltaler. Den personlege assistenten til Salii hadde då vore fengsla i fleire månader allereie, etter å ha vorte dømd for å avfyre skot i heimen til leiaren av Delegathuset.
Gustav I av Sverige
Gustav Vasa, eigentleg Gustav Eriksson, var konge av Sverige frå 1523 fram til han døydde.
Palau
Politikk
Presidenten er i tillegg til å vere regjeringssjef, òg statsoverhovud. Det finst ingen politiske parti i Palau.
Esmeraldas
Inntektskjelder for byen er eksporthamn for utskiping av råolje, utskiping av jordbruksprodukt, eit oljeraffineri og produksjon av edelsteinar.
Gustav I av Sverige
I 1520 var Gustav Vasa på flukt frå troppane til danskfødde Christian II, konge av Sverige og dei andre landa i Kalmarunionen. Ein stor del av dei svenske adelege var i opposisjon til kongen, som dei hadde gjeve tilnamnet Christian tyrannen. I eit forsøk på å stogge opposisjonen inviterte Christian det svenske aristokratiet til ein forsoningsfest i Stockholm, berre for å få dei, inkludert Gustav sine foreldre, massakrert i det som seinare har vorte kjent som det stockholmske blodbadet. Gustav flykta gjennom Dalarna i frykt for livet sitt. Der prøvde han å overbevise folk i Mora til å gjera opprør mot kongen, men lukkast ikkje. På ski drog han då vidare mot Noreg, fram til han vart teke att av to skiløparar i Sälen. Mennene i Mora hadde endra meining og ønskte at Gustav skulle leie opprøret. 6. juni 1523 vart Gustav Vasa vald til konge av Sverige, etter å ha slått danske kong Christian og oppløyst Kalmarunionen. Den 12. januar 1528 vart han krona i Uppsala domkyrkje.
Ötzi
Ötzi, ismannen,  Hauslabjoch-mannen eller  Similaun-mannen er dei moderne kallenamna til dei naturleg mumifiserte (djupfryste og uttørka) leivningane etter ein mann som vart funne i Alpane i Italia i 1991. Namna kjem av at leivningane vart funne om lag 3200 meter over havet i Ötztaleralpane i Tirol, i isbreen Hauslabjoch i fjellet Similaun. Leivningane vart funne av to tyske fotturistar, og i byrjinga var ein ikkje klar over kva for eineståande og kulturhistorisk viktig funn som vart gjort.
Synd
Synd (av norrønt synd) er eit religiøst omgrep som kan visa til tilstandar, handlingar, tankar eller ytringar knytt til ureinskap, manglar eller feil i høve til ei rettesnor. Synd er eit sentralt omgrep i jødedommen, kristendommen og islam; det finst òg i andre religionar, som i buddhismen og hinduismen. Omgrepet kan vera ei forklaring på liding og død, eit grunnlag for straff og eit hinder for frelse. Ein kan forstå synd som noko som kan fjernast gjennom eigne handlingar, eller som noko berre ein guddom kan taka bort.
Ötzi
Ötzi vart funne så å seie på grensa mellom Austerrike og Italia. Difor oppstod det raskt ein disputt om i kva land mumien låg. Etter grundige undersøkingar vart det avklart at mumien låg 92 meter inn på italiensk territorium. Leivningane ligg i dag på eit arkeologisk museum i Bolzano i Italia.
Synd
Jødedom
Jødedommen reknar brot på Guds lov som synd. Synd er ei handling, og ikkje ein tilstand. Mennesket vart skapt med ei dragning mot synd (1. Mos 8,21) og evna til å overvinne denne draginga (1. Mos 4,7). Gud krev rettferd og straffar syndarane, men jødedommen har ei rad ritual for å få Guds tilgjeving for synd.
Ötzi
Mannen
Leivningane er radiologisk tidfesta til om lag 3300 f.Kr. (4 546 ± 15 BP), det vil seie til den bolken av førhistorisk tid som i somme samanhengar har fått nemninga koparsteinalderen. Då tette ismassar har halde liket djupfryst og stengd ute øydeleggande oksygen, og på den måten hindra at liket, klede og anna utstyr har rotna, har funnet gjort det mogleg å få fram mykje ny kunnskap om levevilkår og andre tilhøve for fem tusen år sidan ved hjelp av moderne granskingsmetodar av både liket og utstyret.
Palau
Delstatar
Palau er inndelt i seksten administrative område, kalla delstatar.
Arthur Allers
Arthur Allers var ein norsk seglar frå Bergen som konkurerte under dei olympiske sommarleikane i 1920.
Bruarøya
Bruarøya er ei øy i Bjørnafjorden kommune i Vestland.
Marathon Oil Corporation
Marathon Oil Corporation er eit oljeselskap med hovudkontor i Houston i Texas i Sambandsstatane. Selskapet har verdsfemnande petroleumsverksemd. Selskapet er engasjert i leiting etter petroleumsressursar hovudsakleg i Sambandsstatane, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Angola og Canada. Selskapet driv med utvinning av petroleum i Sambandsstatane, Storbritannia, Irland, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Gabon og Russland.
Gentle on My Mind
Bakgrunn og låtskriving
Hartford rapporterte at han var inspirert til å skrive songen etter å ha sett filmen Doctor Zhivago og det tok kring ein halv time å skrive ned teksten.
Palau
Geografi
Dei viktigaste øyane i Palau er Angaur, Babeldaob, Koror og Peleliu, som ligg nær kvarandre ved det same revet. Rundt to tredelar av folkesetnaden lever på Koror. Nord for desse øyane ligg korallatollet Kayangel, medan dei ubebudde Steinøyane ligg vest for hovudgruppa av øyar. Ei avsidesliggjande gruppe på seks øyar, kjende som Sørvestøyane, rundt 600 km frå hovudøyane, er òg ein del av landet.
Gentle on My Mind
Aretha Franklin-versjonen
Songaren Aretha Franklin spelte inn songen i 1969 og gav han ut på singel som B-side til «I Can't See Myself Leaving You». Versjonen hennar nådde 76. palssen på den amerikanske Billboard Hot 100-lista og 50. plassen på Hot Rhythm & Blues Singles-lista. Songen kom ut på albumet hennar Soul '69.
Bruarøya
Busetjinga på øya er ein del av tettstaden Søre Øyane. Ho ligg mellom Røtinga og Lepsøya. Det er bru mellom Røtinga og Bruarøya, mellom Bruarøya og Sunnøya og mellom Sunnøya og Lepsøya. Frå Lepsøya er det bru til fastlandet.
Arthur Allers
Han var mannskap på den norske båten Heira II,som vann gullmedaljen i 12 metersklassen. Dei andre ombord var Martin Borthen, Johan Friele, Kaspar Hassel, Egill Reimers, Christen Wiese, Erik Ørvig, Olaf Ørvig og Thor Ørvig.
Palau
Klima
Palau har eit tropisk klima året rundt, med ein gjennomsnittstemparatur på 27 °C. Det kan regne når som helst på året; den årlege gjennomsnittsnedbøren er på 3800 mm. Det er i gjennomsnitt 82 % luftfukt, og sjølv om det regnar mest mellom juli og oktober, er det likevel mykje solskin. Tyfonar er sjeldne, sidan Palau ligg utanfor tyfonsonen.
McIntosh County i Nord-Dakota
McIntosh County er eit fylke i den amerikanske delstaten Nord-Dakota. Det ligg sør i staten og grensar mot Logan County i nord, LaMoure County i nordaust, Dickey County i aust Emmons County i vest. Det har òg grense mot delstaten Sør-Dakota i sør.
Synd
Kristendom
I kristendomen er det Guds vilje som er er rettesnora. Synda skil menneska frå Gud. Etter kristendommen kan ingen menneske unngå å synde (Rom. 3.23). Synda har opphav i vondskapen, og ho fører til død (Rom. 6.23) - ikkje umiddelbart til ein fysisk død, men ein andeleg daude som til slutt kan leie til ein evig daude – evig åtskilt frå Gud. Kristendomens kjernepunkt er at Guds son, Jesus Kristus, gjennom si oppstode sigra over dauden og synda. Ved å følgje Jesus kan alle menneske finne vegen attende til Gud.
Bruarøya
Bruarøya vart først busett i 1799 og i løpet av 1800-talet busette fleire hushaldningar seg her. Ved folketeljinga i 1900 var folketalet på øya 48.
Ötzi
Mannen
Røntgenfotografering har mellom anna synt at mannen hadde vore skote på med pil i venstre skulder og vorte skada, kan hende under ein kamp. Innvolane, vevet, mageinnhald osb. har vore mikroskopisk granska, og det same har vore gjort med pollen (blomsterstøv) som var funne på klede og utstyr. Då mannen døydde var han rundt 45 år gammal, og 154 cm høg. På grunnlag av analysane av pollen, støvkorn og isotopsamansetjinga i tannemaljen meiner ein at han som barn har vekse opp i området i nærleiken det som no er byen Feldthurns nord for Bolzano, men seinare hadde tilhald i dalar som ligg om lag fem mil nordanfor. DNA-analyser har synt at han har høyrd til ei gruppe som det i vår tid ikkje kjend at det er nokon att av.
Synd
Kristendom
Fleire konkreta handlingar har vore definerte som syndige. Brot på dei ti bodorda har alltid vore rekna som synd – så som avgudsdyrking, tjuveri, mord, sex utanom ekteskapet og løgn. Slike brot på det som er rekna som god moral er rekna som syndige i mange religionar.
Ötzi
Mannen
Tenna til mannen var slitne ned, truleg på grunn av at han ete mat laga av mjøl blanda med steinpartiklar som fylgje av at kornet var male ved hjelp av stein. Han har vore plaga med tannrote, og hadde dessutan eit lett bakterieåtak i kjevebeinet som med tida ville kunne føre til at tenna lausna (periodontitt). Det var slåande stor fråstand mellom framtennene i overkjeven. På liket er det 15 grupper med til saman 47 blåsvarte tatoveringar (fargepigment stukke inn i huda) som var laga med kolstøv som fargeemne. Då somme av dei er plassert på stader som i vår tid er rekna som akupunkturpunkt, har det vore spekulert over om tatoveringa kan ha med ein tidleg form for akupunktur å gjere. Mannen har hatt sjukdommar på grunn av parasitter i magen, og han hadde skiveutgliding i veikryggen. Men slitasjen i ledda hans var liten i høve til alderen, og difor er det truleg at han høyrde til i dei øvre sjikta i samfunnet.
Palau
Klima
Palau opplever stadig konsekvensane av klimaendringane. I 2021 heldt president Surangel Whipps Jr. ein tale under SNs klimakonferanse, COP26, der han meinte at "det varme havet" invaderer landet. Det var under denne konferansen Palaus president kom med utsagnet om at det var betre å bomba Palau enn å lata landet lida ein sakte død.
Synd
Kristendom
I mange av dei pietistiske vekkingsrørslene har det vore lista opp adiafora, konkrete handlingar som må reknast som syndige. Det kan vere kortspel, dans, nyting av alkohol, kino og unødvendig luksus.
Ötzi
Mannen
I håret var det så stor konsentrasjon av metall at det er truleg at han har hatt med koparsmelting å gjere, i det minste i ei avgrensa tid eller i somme høve.
Palau
Økonomi
Økonomien til landet består for det meste av turisme, etterfylgd av jordbruk og fiske. Regjeringa er den største arbeidsgjevaren, men landet avheng veldig av finansiell støtte frå USA. I finansåret 2000/2001 kom det 50 000 turistar og forretningsfolk til landet. Folkesetnaden har ei nettoinntekt som er dobbelt så høg som Filippinane og det meste av Mikronesia. Dei langsiktige utsiktene for turistsektoren har vorte betra av aukande luftfart i Stillehavet, den aukande rikdomen til austasiatiske land og viljen utlendingar har til å finansiere infrastrukturutviklinga.
Synd
Kristendom
Katolsk doktrine skil mellom personleg synd og arvesynd, og innan dei personlege syndene mellom dødssynder og venielle synder (svakheitssynder).
Gentle on My Mind
Dean Martin-versjonen
Den amerikanske songaren Dean Martin spelte inn songen i 1968 og gav han ut på singel. Versjonen hans nådde andreplassen på den britiske singellista og niandeplassen på Billboard Easy Listening-lista i USA.
Palau
Økonomi
I juli 2004 vart Paulu Micronesia Air lansert, med ruter frå Palau til Yap, Guam, Mikronesia, Saipan, Australia og Filippinane.
Marathon Oil Corporation
Historie
Marathon vart skipa som The Ohio Oil Company i 1887. I 1889 vart selskapet kjøpt av John D. Rockefeller sitt Standard Oil- selskap. Selskapet var ein del av Standard Oil heilt til selskapet vart dømd til å oppløysa seg i 1911. I 1930 kjøpte Ohio Oil Company Transcontinental Oil Company, og starta å nytta «Marathon» som eit varemerke. I 1962 endra selskapet namn til Marathon Oil Company i høvet til varemerket. Mobil ynskte å kjøpa selskapet i 1981. Innbyggjarane i Findlay i Ohio var redde for å verta arbeidslause. Det vart såleis arbeidd for å finna andre til å ta over. I 1982 kjøpte United States Steel selskapet. Hovudkontoret vart flytta til Houston i 1990 men selskapet heldt fram med verksemd i Findlay. I 2002 endra holdingselskapet USX namn til Marathon Oil Corporation etter å ha seld stålføretaket United States Steel.
Synd
Kristendom
Venielle synder er mindre alvorlege, anten fordi det som skjer er objektivt mindre alvorleg, eller fordi syndaren ikkje er fullt ut klar over handlinga. Syndaren vert ikkje avskoren frå Guds nåde, fordi slike synder ikkje inneber ei avvising av Gud. Men dei skader tilhøvet til Gud, og dersom dei vert ei vane, kan dei få same følgjer som dødssyndene. Venielle synder kan verte tilgjevne gjennom ei felles syndsvedkjenning; slike felles syndsvedkjenninar er med i alle alle messer.
Islam
Islam definerer synd (dhanb ذنب) som alt som går mot Guds vilje. Som i jødedommen er synd ei handling, og ikkje ein tilstand. Mennesket er rekna som syndig, og alt godt kjem frå Guds nåde.
Gode gjerningar er viktig i islam, men har ikkje i seg sjølv frelsande verknad; berre Guds nåde kan frelse. Gjennom anger kan menneska få tilgjeving frå syndene.
Hinduisme
Innan hinduismen er omgrepet synd ofte forstått som uvit eller ureinskap, og som ein tilstand mennesket sjølv kan endre. I enkelte bhakti-retningar er derimot synd sett på som ein ibuande del av menneskenaturen, som guddommen kan oppheve ved ei direkte, individuell nådeshandling.
Buddhisme
Konsekvensane av synd kan vere dårleg livskvalitet, motgang, øydelegging og disharmoni. I buddhistisk filosofi finst det ingen Gud som kan tilgje synd, men synda kan bøtast ved fromme handlingar som oppveg synda.
Buddhismen oppmodar syndaren til å angre på synda, slik at han ikkje syndar igjen, men skuldkjensle vert rekna som ein negativ sinnstilstand som det er ufornuftig å dvele ved. Buddhismen oppmodar til medkjensle med dei som syndar, fordi dei gjer seg sjølve vondt.
I kulturen
Petter Dass skriv i si Bibelske Viisebog om De fire raabende Synder; det er synder som i følgje Bibelen ropar til Gud.
I moderne poesi vert ikkje alltid ordet synd rekna som noko vondt, men tvert imot som eit ord for verdsleg nyting av livsens gode.
Geir Grung
Geir Grung var ein norsk arkitekt fødd i Bergen. Grung var son av funkisarkitekten Leif Grung. Han flytta tidleg frå Bergen og fekk base i Oslo etter utdanninga. Han hevda seg tidleg, og fekk stor inspirasjon frå læremeisteren sin på Statens håndverks- og kunstindustriskole, Arne Korsmo. Vasskraftanlegga til Hydro Energi i Røldal-Suldal er arkitektoniske meisterverk. Anlegga vart teikna i 1968. Grung har òg teikna transformatorstasjonar og administrasjonsbygget til A/S Tyssefaldene i Tyssedal.
1636
1636 (romartal MDCXXXVI) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Arvid Sveli
Arvid Sveli var ein norsk diktar, forfattar og skogbrukar frå Bindal.
Arvid Sveli vart fødd i Vassbygda i dåverande Bindal, no Brønnøy kommune. Frå tidleg ungdom arbeidde han som tømmerhoggar. Sidan tok han skogbruksutdanning og vart skogbestyrar og frå rundt 1950 heradskogmeister på Sør-Helgeland. I 2011 vart eit minnesmerke for Sveli og forfatterskapen hans avduka på Sveliheia i Vassbygda.
Bibliografi
Blant romanar han har skrive er
Ein del av dikta hans er samla i boka Drømmen om grønne skoger (2000).
Andre bøker han har skrive eller redigert er
Gentle on My Mind
Patti Page-versjonen
Den amerikanske songaren Patti Page spelte inn songen i 1968 og gav han ut på singel. Versjonen hennar nådde 66. plassen på Billboard Hot 100-lista i USA og sjuandeplassen på Billboard Easy Listening-lista.
Bjørnøya
Bjørnøya er ei øy i Barentshavet på 178 km². Øya vart oppdaga av den nederlandske oppdagingsreisande Willem Barents 10. juni 1596. På veg inn til land møtte folka hans ein symjande isbjørn. Frå det kjem namnet Bjørnøya (Beeren Eiland på nederlandsk). Øya høyrer til Noreg politisk sett. Ho er ganske avsidesliggjande og ligg eit stykke sør for Spitsbergen, men ho er ein del av øygruppa Svalbard. Ho er òg ein del av Svalbard administrativt sett, og dimed underlagt Svalbardtraktaten. På grunn av den geografiske plassen øya ligg på er ho sidan 1900-talet vorten stadig meir strategisk interessant, både frå ein militær, økonomisk og ressursmessig synsvinkel. Farvatna rundt Bjørnøya har vore eit av dei områda der omlasting av overfiska torsk har gått føre seg.
Gentle on My Mind
The Band Perry-versjonen
Den amerikanske countrygruppa The Band Perry spelte inn songen i 2014 for filmmusikken til Glen Campbell-dokumentaren Glen Campbell: I'll Be Me, og vann ein Grammy for beste countrysong av ein duo eller ei gruppe i 2015.
Bjørnøya
Historie
På 1600- og 1800-talet vart det drive intens fangst av kvalross på Bjørnøya og fleire andre stader i Arktis, noko som førte til at førekomsten vart utrydda. Mange fangstfolk fraus eller svalt i hel. Funn i ein del graver tyder òg på valdsbruk mellom dei ulike fangstekspedisjonane.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Songen er blitt spelt inn av over 300 forskjellige artistar.
Bjørnøya
Historie
Statusen til Bjørnøya som norsk land vart endeleg fastslegen i Svalbardtraktaten av 9. februar 1920. Underteikninga fann stad i Paris. Signaturstatane var, utanom Noreg, USA, kongeriket Storbritannia og Irland, kongeriket Danmark, Frankrike, kongeriket Italia, keisarriket Japan, kongeriket Nederland og kongeriket Sverige. Blant dei landa som seinare tiltredde avtalen var blant anna Sovjetunionen (sjølv om sovjetarane i 1944 såg for seg ei anna løysing, sjå lengre ned).
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Skodespelaren Leonard Nimoy spelte inn songen for albumet Two Sides of Leonard Nimoy. På omslaget står det «den typen song Nimoy personleg likar å synge.»
Bjørnøya
Historie
Ikkje berre nordmenn men òg svenskar har gjennomført geografiske ekspedisjonar for å utforske øya. Ein svensk ekspedisjon gjennomførte dei fyrste undersøkingane i Ellasjøen, ein innsjø som ligg på den sørlege delen av Bjørnøya. I perioden fram til 1930-talet var det fleire ekspedisjonar som skildra geologi, flora og fauna.
Palau
Folkesetnad
Det bur om lag 21 641 menneske på Palau. Den største etniske folkegruppa er innfødde palauanarar (73 %), av melanesisk etnisitet. Mikronesarar, polynesarar, indo-europearar, asiatar (for det meste frå Filippinane) og europearar utgjer minoritetsgruppene. Omtrent 80 % av folkesetnaden er kristne, både protestantisk- og katolsk kristne, men modekngei (ein kombinasjon av kristendom, tradisjonell palauisk religion og eventyr) og palauisk urreligion er òg veldig vanleg.
Bjørnøya
Etter ubåthavariet i 1989
Den 7. april 1989 braut det ut brann på den sovjetiske atomubåten K-278 «Komsomolets», og han sokk 74 km sørsøraust av Bjørnøya. Av mannskapet på denne åtaksubåten omkom 42, mens 25 vart redda. Andre episodar av liknande (men truleg mindre alvorleg) karakter skjedde i same periode i farvatn noko lenger unna Bjørnøya. Norske analyser av prøver tatt i 1994 på havbotnen ved «Komsomolets» har vist at radioaktivt plutonium lek eller har leke ut av dei to atomtorpedoane i vraket.
I 2002 vart Bjørnøya med sjøområdet ut til fire nautiske mil freda som naturreservat.
33
33 (romartal XXXIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Ocella ogSulla var konsular (eller sjeldnare som år 786 ab urbe condita).
Ötzi
Utstyret
Mannen hadde bjørneskinnshue på hovudet. Han var kledd i ei pelsjakke av saueskinn (ikkje geiteskinn, som tidlegare opplyst). Skinnet hadde ulla på, og ullsida vende ut. Jakka var sydd saman av brune og kvite skinn, slik at ho fekk langsgåande striper i kvar si farge. På beina hadde mannen leggvarmarar som var noggrant sydd saman av mange skinnbitar. Som sytråd var nytta sener frå dyr. Det er ikkje funne eit godt svar på kvifor det var nytta ein slik lappeteppeteknikk.
Palau
Folkesetnad
Dei offisielle språka er engelsk og palauisk, utanom tre statar (Sonsorol, Hatohobei og Angaur), der det lokale språket er offisielt i staden for palauisk. I Angaur er òg japansk offisielt.
Ötzi
Utstyret
Kring hoftene hadde han eit belte av kalvelêr med lêrreimar som både held leggvarmarane oppe, og som det var festa eit lendeklede til. Lendekledet rakk ned til knea.
På føtene hadde mannen støvlar som var laga av fleire material. Skafta var av okselêr (ikkje hjorteskinn, som tidlegare opplyst) med hårsida ut. Såla var av bjørneskinn med hårsida inn, og på undersida var det festa to lêrremsar på skrå som kryssa kvarandre, den eine over den andre. Kring randen av støvelen gjekk eit skinnband som skaftet og solen var sydd fast til og soleis held støvelen saman. Støvelen var fora med ei innersko som var fletta av tvinna gras, og mellom dette flettverket og læret i støvelskaftet var det stappa høy for å isolere mot kulda. Støvlene vart lukka med ei slags skolisse, og var tydelegvis laga for å skulle kunne nyttast under dei tilhøva ein må vere budd på i høgfjellet.
Valga maakond
Valga maakond eller Valgamaa er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg i den sørlege delen av landet og grensar til Põlva og Võru maakond i aust, Latvia i sør og vest og Viljandi og Tartu maakond i nord.
Tottenham Hotspur
Tottenham Hotspur Football Club er ein engelsk fotballklubb som spelar i Premier League. Klubben vart stifta i 1882, og vart vald inn i The Football League i 1908. Tottenham vert ofte kalla «Spurs», men det eigentlege kallenamnet er «The Lilywhites». Laget spelar heimekampane sine på White Hart Lane i Tottenham. Tottenham er ein stad i bydelen Haringey, som ligg nord i London.
Lyshornet
Lyshornet (Lysehornet) er eit fjell i Bjørnafjorden kommune i Vestland. Fjellet har ei høgd på 405 meter over havet og er stort sett skogkledd. Toppen er derimot stort sett fri for tre og gjev flott utsikt mot Tysnes, Uskedalen og Møsnuken.
Ötzi
Utstyret
Mannen hadde ein øks med koparblad og treskaft. Bladet er av 99 % kopar, og analysar tyder på at metallet kjem frå Salzburg-området. Dette er det einaste av funna av koparøkser frå det fjerde hundreåret før Kr. som treskaftet ikkje er rotna vekk på. Mannen hadde òg med seg ein ikkje heilt ferdiglaga 1,8 meter lang langboge av barlind som han kan ha nytta koparøksa til å lage. CT-bilete av bogen syner at årringane i han er liggande og at det er yttersida av trestammen som dannar yttersida av bogen. Dessutan hadde mannen med seg fjorten pilar av filtkrossved (Viburnum lantana), ein meterhøg busk i kaprifolfamilien som er viltveksande i Sør-Europa. Berre på to av pileskafta var pilespissane av flintstein framleis på plass, festa med plantefiber og bjørkekvae. Mannen hadde dessutan med seg ein dolk av flint med handtak av askeetre.
I nærleiken av mannen vart det funne restar av ein ryggsekk og eit kar laga av bjørkenever, og eit anna, liknande kar låg attmed han. I ei belteveske vart det funne ymse steinreiskap; ei skrape, eit bor, eit fragment av eit blad og ein 7,1 cm lang syl, og spor av knusk og svovelkis til å lage eld med. Knivkjuke hadde han òg teke med seg, kan hende som lækjande middel, og ein bunt med tvinna strimlar av råhud og ei gjennomhola marmorplate som det er ukjend kva skulle kunne nyttast til.
Tottenham Hotspur
Spelarstall
Endra 11. august 2020 og 18. august.
Valga maakond
2,6 % av folkesetnaden i Estland bur i Valga maakond.
Kommunar
Fylket er delt inn i 13 kommunar, der to av dei er bykommunar og elleve landkommunar.
{|
Bjørnøya
Geografi
Mesteparten av øya er verna som Bjørnøya naturreservat. Midtpunktet på øya ligg kring 74°26′ N 19°04′ A. Bjørnøya naturreservat vart oppretta ved kongeleg resolusjon den 16. august 2002. Naturreservatet omfattar heile øya og tilhøyrande sjøområde ut til fire nautiske mil, med unnatak av eit mindre landareal (1 200 daa) omkring stasjonen i nord.
Lyshornet
Fjellet ligg like nord for Lyse kloster, som er ein populær utgangsstad for turar opp til toppen.
Tottenham Hotspur
Norske spelarar i Tottenham
Den mest kjende norske spelaren som har spela for Tottenham er tidlegare landslagsmålvakt Erik Thorstvedt, men Øyvind Leonhardsen, Espen Baardsen, Steffen Iversen, Frode Grodås og Roger Nilsen har òg spela for klubben.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Elvis Presley spelte inn songen i American Sound Studios i Memphis i januar 1969 for albumet From Elvis in Memphis.
Lyshornet
Fjellet har ein primærfaktor på 327 meter mot det høgare Solbakkafjellet (457 moh). Sadelpunktet ligg ved Bahus.
493 Griseldis
493 Griseldis er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. september 1902 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Roger Miller spelte inn songen i 1968 for Smash/Mercury Records-albumet A Tender Look at Love.
Fylkesveg 813
Fylkesveg 813 (Fv813) går mellom Sandvika i Bodø kommune (tidlegare Skjerstad) og Tverrvika i Beiarn kommune. Veglengda er 31,9 km.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Frank Sinatra spelte inn songen, og andre Glen Campbell-songar, i 1968 på albumet Cycles.
Eidehaugen
Eidehaugen er ein blindveg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen ligg ved Kalandseidet og går sørover frå Kismulvegen, parallelt på vestsida av europaveg 39 eller Osvegen. Vegen er opp mot 500 meter lang.
Planken
Planken er ein kommune i Liechtenstein. Med 366 innbyggjarar (2005) er han den minste kommunen i landet og dekkjer eit areal på 5,3 km². Namnet skal visstnok kome frå det latinske ordet for «stigande enger». Den største attraksjonen i landsbyen er eit kapell frå 1700-talet som vart ombygd i 1955 under oppsyn av arkitekt Felix Schmid frå Rapperswil. I tillegg er det fødestaden til diktaren Martin Smyrk frå 1800-talet.
Fylkesveg 813
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Eidehaugen
Namnet vart vedteke i 1991.
Bjørnøya
Geografi
Øya er omtrent hjarteforma, med ein spiss omtrent rett mot sør, og måler om lag 20 km frå nord til sør. Ho er om lag 15 km på det breiaste. Ho stikk opp frå eit undervassplatå med djup på mindre enn 100 meter. Øya er sterkt påverka av bylgjeaktivitet, og er difor nesten overalt omgjeven av bratte berg. Landskapet kan naturleg bli delt i eit sørleg fjellområde og eit nordleg låglandsområde. Fjellområdet utgjer om lag 1/3 av arealet av øya, mens låglandsområdet utgjer 2/3. Låglandsområdet endar oftast i ein 10-30 meter høg og bratt kant mot sjøen, noko som dei fleste stader gjer landing med båt vanskeleg. Det finst einskilde viker med sandstrender og sandbotn, men heller ikkje desse er særleg godt verna mot vind og sjø. Kystlina er svært eksponert overalt, og havet grev seg stadig innover, særleg i dei yngre, lause bergartane der erosjonen går raskt.
Den sørlege delen av øya er dominert av fjellmassiv. Miseryfjellet med dei tre toppane Urd (536 meter) Verdande (462 m) og Skuld (454 m), og Antarcticfjellet på 360 m pregar søraustkysten. Frå sørspissen og fem kilometer oppover langs vestkysten reiser Fuglefjellet (411 m), Hambergfjellet (440 m) og Alfredfjellet (420 m) seg som høge berg frå havet. Rundt den sørlegaste delen av øya er det loddrette stup på meir enn 400 m som går rett i havet. Høge, frie fjellvegger nær kysten finn ein òg på austsida av Miseryfjellet. Nær sørspissen har erosjonen til bylgjene saman med oppsprekkinga i bergartane forma trolske oppstikkande «staurar», som Sylen og Stappen. Mindre staurar finst òg på nordaust- og vestsida av øya. På sørøya finn ein kystholer, blant anna den kjente Perleporten kor det er råd å passere med småbåt.
Bjørnøya har over 700 små vatn, som dekkjer omkring elleve prosent av arealet. Dei største vatna er Øyangen midt på øya og Laksvatnet i nord. I sør ligg Ellasjøen, som fekk namnet sitt etter namnet på kona til leiaren for ein svensk forskingsekspedisjon på 1920-talet. Mellom andre vatn kan ein nemne Spælvatnet, Vomma, Helin, Kalven, Lomvatnet og Hausvatnet.
Dyre- og fugleliv, ferskvassfisk
Det er sjøfuglane som dominerer dyre- og fuglelivet på Bjørnøya. Dei hekkar i bergveggene rundt heile øya, men spesielt store er koloniane rundt sørspissen. Samla sett blir Bjørnøya rekna for å ha ein av dei største sjøfuglkoloniane på den nordlege halvkula. Ein av grunnane til opprettinga av Bjørnøya som naturreservat var at torvavsetjinga på toppen av fuglefjella er sårbare, og ville kunne bli påført stor skade eller bli øydelagde utan eit tilstrekkeleg vern.
Fuglar
Heile 126 fuglearter er registrerte på eller ved øya, somme av dei rett nok truleg tilfeldige gjestingar av fugl med leveområde lenger sør. 33 artar er registrerte som hekkande. Blant dei mange fugleartane som hekkar på øya kan ein mellom anna nemne: alkefugl (som lomvi, polarlomvi (òg kalla islom), alkekonge, lunde, teiste og alke), måsefuglar (som krykkje, polarmåse, svartbak og raudnebbterne), vassfuglar som andefuglar og lommar, og andre sjøfuglar som havhest, tjuvjo og storjo. Snøsporven er den einaste sporvefuglen som er vanleg på Bjørnøya, likevel trur ein at nokre få steinskvettar òg hekkar her.
Om hausten er Bjørnøya viktig rasteplass og beiteområde for trekkjande gjæser på veg sørover til vinterområda frå Spitsbergen og andre delar av Svalbard. Dette gjeld fyrst og fremst kvitkinngås, der så godt som heile førekomsten mellomlandar på Bjørnøya. Kortnebbgås og ringgås nyttar òg Bjørnøya til mellomlanding på veg sørover. Nokre få par av kortnebbgås og kvitkinngås hekkar på øya.
Andre polare fuglar som er observert er svalbardrype og snøugle.
Pattedyr
Av pattedyr er det ein unnseleg førekomst av polarrev på øya, og det er jamlege gjestingar av isbjørn òg.
Ferskvassfisk
Ferskvassfaunaen blir skildra som fattig. Svalbardrøye er den einaste fiskearten.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Tammy Wynette gav ut ein versjon i 1968 på albumet hennar, D-I-V-O-R-C-E.
Connie Smith gav ut ein versjon i 1968 på albumet hennar Sunshine and Rain.
Andy Williams gav ut ein versjon i 1969 på albumet hans, Happy Heart.
Bing Crosby gav ut ein versjon med storbandet til Count Basie i 1972 på albumet deira, Bing 'n' Basie.
Den danske songaren John Mogensen spelte inn ein dansk versjon i 1975 kalla «Ensomhedens Gade Nr. 9».
The Moody Brothers spelte inn ein versjon av songen med John Hartford på banjo på albumet Friends, spelt inn i Praha i Tsjekkoslovakia i 1988.
R.E.M. framførte songen på Sounds Eclectic: The Covers Project, eit coveralbum gjeven ut av radiostasjonen KCRW.
Claude François omsette teksten til fransk og spelte han inn som «Si douce a mon souvenir».
Bjørnøya
Den strategiske betydninga til Bjørnøya
Både under andre verdskrigen og under den kalde krigen hadde farvatna rundt Bjørnøya stort militærstrategisk verd. Sjølv om militærinstallasjonar eller hamner på sjølve øya ikkje gjev mykje meining, har det vore av stort verd kva land eller alliansar som har herska over denne delen av Barentshavet.
Under andre verdskrigen kom korkje Bjørnøya eller resten av Svalbard under tysk militær kontroll, men i september 1941 plasserte den tyske marinen ein automatisk radiostasjon på øya.
Dei vestallierte forsyningskonvoiane med militærutstyr til sovjetrussarane sigla frå Atlanterhavet og forbi Bjørnøya (sør eller nord for øya) på vegen sin til Murmansk og andre hamner på Kolahalvøya, og åtaka frå den tyske krigsmarinen og Luftwaffe på konvoiane var særleg intense i nettopp dette farvatnet. Til dømes hadde konvoien PQ-17, den som vart gjenstand for dei kraftigaste åtaka, dei største tapa sine i området nord for Bjørnøya i juli 1942. Dei nesten like dramatiske åtaka på konvoien JW 51B fann stad nyårskvelden 1942 aust for Bjørnøya.
Sjøslaget ved Nordkapp mellom den britiske og den tyske marinen utspelte seg over eit stort sjøområde søraust for Bjørnøya jula 1943, og byrja nokså nær Bjørnøya. Her miste tyskarane slagskipet «Scharnhorst». I november 1944 kom utanrikskommissæren til Sovjetunionen, Vjatsjeslav M. Molotov, med framlegg til den norske utanriksministeren, Trygve Lie (London-regjeringa), om at Svalbardtraktaten skulle bli annullert, eller «kastast i papirkorga», som han sa. Molotov meinte at hovudøygruppa med Spitsbergen skulle gjerast til eit norsk-sovjetisk «kondominium», dvs. komma under norsk-sovjetisk felles administrasjon. Bjørnøya skulle derimot bli overført til sovjetisk suverenitet. Seinare, i april 1945 var «framlegget» justert: No meinte russarane at ein skulle einast om at «forsvaret av Svalbard-øygruppa er eit fellesomstende for Noreg og Sovjetsamveldet.» Til gjengjeld unngjekk dei omgrepet «kondominium», og det vart ikkje sagt noko om at Bjørnøya skulle bli overført til sovjetisk suverenitet.
Sovjetunionen fråfall deretter i all stille den pågåande interessa si for justeringar av status quo. Under den kalde krigen var farvatna mellom Finnmark og Svalbard av stor militær interesse. Den sovjetiske nordflåten måtte gjennom desse farvatna for å nå ut til Nordatlanteren. Dette gjaldt utan vilkår alle overflateskipa, og sjølv om ubåtane kunne nytte seg av ruter nord for Svalbard ville dei likevel vanlegvis passere mellom det norske fastlandet og Bjørnøya, eller mellom Bjørnøya og Spitsbergen, ettersom dette var den kortaste og lettaste kursen. NATO-overvakinga av farvatna var intens, både med skip, fly (som frå den norske 333-skvadronen), satellittar og til dømes lytteutstyr på havbotnen.
Den norske kystvakta og 337- og 330-skvadronane i luftforsvaret er framleis engasjert i overvaking av farvatna, men no er hovudgrunnen for overvakinga knytt til forvaltinga av dei store fiskeriressursane i havområda. Det gjeld å hindre overfiske og tjuvfiske. Det har vore, og tildels er, særlege vanskelege konfliktar med utanlandske fiskarar, mellom anna med islandske og russiske fiskebåtar.
I slutten av oktober 2005 sa sjefen for kystvakta, Geir Osen, at ein i 2004 dokumenterte eit uregistrert fiske i Barentshavet på 100 000 tonn torsk. Det svarer til fisk for éin milliard kroner eller ein femdel av det lovlege fisket i området. Det er i hovudsak russiske fiskefarty som står bak tjuvfisket, meinte Osen. På sikt kan overfiske føre til at ein ikkje når målet om ei berekraftig utvikling.
Bjørnøya og Hopen har tradisjonelt vore dei områda der omlastinga har skjedd. I 2004 vart det òg registrert auka omlasting i Gråsona, Smuttholet og Smutthavet.
Verksemd på Bjørnøya i dag
Det er ikkje permanent busetnad på øya, men på nordsida av øya ligg Bjørnøya meteorologiske stasjon der det bur tilsette året rundt. Stasjonen ligg i Herwighamna og er den einaste faste verksemda på øya. Her er det normalt ni tilsette med halvårskontraktar.
Bjørnøya meteorologiske stasjon
Arbeidet på Bjørnøya meteorologiske stasjon er for det meste telekommunikasjon (Bjørnøy radio) og meteorologiske observasjonar. I tillegg gjer mannskapet noko arbeid for ein del forskingsinstallasjonar for norske og utanlandske forskingsinstitusjonar. Eit nytt stasjonsbygg vart teke i bruk i 1968.
Bjørnøya radio
Bjørnøya radio (LJB) vart skipa i 1919. Hausten 1996 vart ekspedisjonen fjernstyrt over satellitt og blir no styrt frå Bodø radio.
Forsking i dag
Norsk Polarinstitutt gjennomfører ekspedisjonar til Bjørnøya kvart år, for det meste i ornitologiforsking. Utsiktene til oljeleiting i farvatna sør for Bjørnøya har auka verdien av forsking og observasjonar. Det var bakgrunnen for at polarinstituttet i 1986 etablerte eit program for overvaking av sjøfuglførekomstane på Bjørnøya.
Forsking på klimaendringar og miljøforgifting blir i aukande grad vektlagt.
I dei seinare åra har natur- og miljøforskinga som har vore gjennomført på øya, fått fram resultat som vekkjer internasjonal oppsikt. På 1980-talet vart det funne daude polarmåsar på Bjørnøya. Funn av miljøgifter i det arktiske miljøet og ei byrjande forståing for at miljøgifter kan transporterast langt med luft- og havstraumar resulterte i at overvakingsprogrammet AMAP (Arctic Monitoring and Assessment Programme) vart starta opp i 1991. Miljøgiftene på øya er langtransporterte og kjem frå dei industrialiserte landa lenger sør. Organiske miljøgifter blir oppkonsentrert i dei feittrike arktiske næringsskjedene og fleire undersøkingar har vist at miljøgiftene kan påverke dyrelivet negativt.
Turisme
Turiststatistikken for Bjørnøya er svært mangelfull. Dette skuldast mellom anna at ein del båtar kjem innom Bjørnøya på tur nordover, utan å ha vore i kontakt med Sysselmannen på Svalbard. Det vart omkring tusenårsskiftet likevel registrert ein noko aukande frekvens av turistar som vitja øya. Det er berre registrert turistferdsel i månadene frå juni til september.
Ut frå kor det er råd å koma i land og kjennskapen til kor folk går i land, veit ein at det er i Sørhamna, Kvalrossbukta, Russehamna og Herwighamna (stasjonen) det oftast går folk i land frå båtar. Ved gode vêr- og landgangstilhøve blir Tunheim år om anna gjesta òg. I tillegg må det nemnast at fleire av båtane som passerer Bjørnøya, går opp mot land ved fuglefjella sør på øya med turistar.
Bygningar og museum
Lokalet til gamle Bjørnøya radio er i dag innreidd som eit museum. Dette radiobygget vart bygd på 1940-talet.
Diverse
Bjørnøya blir omtala i spenningsromanen «Bear Island» skriven av Alistair MacLean frå 1971. I 1979 vart boka filmatisert, med filmstjernene Donald Sutherland, Richard Widmark, Vanessa Redgrave og Christopher Lee. Filminnspelinga fann stad i Canada og Alaska, og landskapsscenene har slett ingen likskap med det verkelege landskapet på Bjørnøya.
Skerryvore
Skerryvore (frå gælisk An Sgeir Mhòr og tyder «Det store skjeret») er eit fjerntliggande skjer som ligg langt vest for Skottland, 19 km sørvest for øya Tiree. Skerryvore er òg namnet på fyret som står på skjeret. Det vart bygt mellom 1838 og 1844 av Alan Stevenson.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Trini Lopez spelte inn «Gentle on My Mind» på Reprise Records-albumet Welcome to Trini Country (Reprise R-6300)
Johnny Cash spelte inn songen i dei siste leveåra. Denne kom ut på albumet Unearthed Recordings.
Skerryvore
Historie
Mellom 1790 og 1844 forliste meir enn tretti skip i området. Robert Stevenson, sjefsingeniør i Northern Lighthouse Board (NLB) gjekk i land på skjeret i 1804 og rapporterte behovet for eit fyr av eit eller anna slag der. Styresmaktene brukte lang tid og Robert Stevenson vendte attende til området i 1834 i lag med sonen sin, Alan. Ein innsåg at skjeret var den einaste staden i området som høvde seg for eit fyr. Det vart gjort utrekningar på kor store krefter fyrtårnet kunne tole.
Alan Stevenson fekk i oppdrag å byggje tårnet, berre 30 år gammal. Han teikna eit tårn som var 42 meter høgt med ein base på 14 meter i diameter og ein topp, nær lanterna på berre 5 meter. I volum var fyret fire gonger større enn Eddystone fyr og dobbelt så stort som fyret på Bell Rock. Med 151 trappetrinn til toppen var fyret det høgaste og tyngste i verda på den tida og er framleis det største og høgaste fyret i Storbritannia.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Crooked Fingers spelte inn songen i 2010 for albumet Reservoir Songs Volume Two.
Flaggermusmannen
Flaggermusmannen er ein kriminalroman frå 1997 av Jo Nesbø. Dette er den fyrste boka i serien om politimannen Harry Hole.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
The Tallest Man on Earth spelte songen på konsertar frå 2011.
Flaggermusmannen
Handling
Boka handlar om at Hole er i Australia for å hjelpe politiet der med å oppklare mordet på ei ung, norsk jente med B-kjendisstatus. I bakgatene i Sydney treffer Hole og den australske politimannen han har med seg både horer, hallikar, transvestittar og langarar. Han forelskar seg i den svenske bartenderen Birgitte og det går litt fram og tilbake med kjenslene deira gjennom boka. Urfolket i Australia, aboriginarane og undertrykkinga deira er òg eit viktig tema i boka.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Seasick Steve spelte songen på konsertar, mellom anna i 2013.
Kari Leine Balog
Kari Leine Balog er ein norsk prest og forfattar. Ho vaks opp i Ytre Arna og er busett i Selje, der ho er sokneprest. Balog er engasjert i utvikling av Sunnivaleia frå Florø/Kinn til Selje.
Gentle on My Mind
Andre versjonar
Madeleine Peyroux spelte songen i 2013 på albumet The Blue Room.
Frankie Laine spelte inn songen på albumet hans Take me back to Laine Country.
Billy Bragg/Joe Henry spelte inn songen i 2016 for albumet Shine a Light: Field Recordings from the Great American Railroad.
Norsk versjon
Arne Riis har skrive ein norsk versjon. På norsk har han ittelen «En glede for mitt sinn».
Slate Islands
Slate Islands er ei øygruppe i Indre Hebridane, like utanfor vestkysten av Skottland, nord for Jura og sørvest for Oban. Dei største øyane er Seil, Easdale, Luing, Lunga, Shuna, Torsa og Belnahua. Scarba og Kerrera ligg like i nærleiken, men vert ikkje rekna med i øygruppa. Berggrunnen på øyane er skifer, og fram til midt på 1900-talet vart det drive steinbryting her. Steinbrytingsdrifta starta i 1630 og rundt år 1900 vart det brote kring åtte millionar skiferheller i året. Eilean-a-beithich («bjørkeøya») var ein gong i Slate Islands, i Easdale Sound. Det vart brote så mykje stein her at ho på det djupaste var 76 meter under havnivå, og berre den ytste kanten stakk opp av sjøen. Etter kvart braut sjøen gjennom og i dag er det berre ein liten flik av øya att.
Garvellachs ligg like sørvest for øyane.
Ola Bøe
Ola Bøe var ein spelemann frå Vestre Slidre i Valdres. Han budde mange år i Oslo og var aktiv i Laget for folkemusikk saman med Kjetil Løndal og Torleiv Bolstad.
Ola vart fødd i Mogrend'n i Vestre Slidre, som son av Per Bøe og Rangdi Jakobsdotter. Per døydde tidleg, men Rangdi var god til å hulle slåttar, og ein eldre bror, Jørgen, spela og fele. Slike fekk Ola inn spel frå han var liten. Elles vart Ola lært opp av Andres Øde, Alf Moe og Olav Moe. Spelemannen Knut Sjåheim var halvbror av bestefar hans, og noko av spelet herfrå gjekk og i arv til Ola.
Ola Bøe vann Landskappleiken på Geilo i 1969, med ei fele han hadde lånt av Odd Bakkerud. Elles spela Ola på ei fele han hadde laga sjølv, og det kunne stundom ta noko tid før Ola og fela hans kom på lone, som det heiter. Etter det spela han som ein foss. Han vann kongepokalen i 1973, søttiårsdagen til Laget for folkemusikk.
Frå 1953 var Ola Bøe og mykje innom Folkemusikkhalvtimen, og gjorde ei rekkje opptak for NRK i åra etter. Ola kunne mange slåttar med alderdommeleg dåm på sjeldne felestille, noko Rolf Myklebust gav han særleg ros for. Ola hadde eit særmerkt «upolert» spel. Elles kunne han stundom høyrast vrang ut, og var stundom ute etter å lure programleiarane ut på ville vegar med vendingane sine. Desse uttrykka er seinare mykje sitert: «E ska spela ei springar dei sea Styggen sko ha hulla då'n begrov more sine. E vait ikkje um det e sant, e. Ko tru'ru?»
34
Døde
30er
Flagget til Gibraltar
Flagget til Gibraltar er eit banner basert på byvåpenet frå 1502, og viser ei raud borg med ein gul nøkkel hengande under seg på kvit over raud flaggduk. Borga og nøkkelen viser til den sentrale militære og strategiske plasseringa til Gibraltar ved innløpet til Middelhavet. Etter å ha vore i bruk sidan byrjinga av 1900-talet, var flagget til byen offisielt godkjent av Dronning Elizabeth II i 1983. Flagget tener òg som sivilt flagg og statsflagg på land. Til sjøs fører Gibraltar ein serie flagg som er baserte på britiske flaggmodellar. Statsflagget til sjøs er ein Blue Ensign med ein særeigen variant av byvåpenet i den frie enden av flagget. Handelsflagget er ein Red Ensign også dette med ein annan variant av byvåpenet i den frie enden av flagget. Våpna i både statsflagget og handelsflagget ber mottoet montis insignia calpe.
Ola Bøe
Ola Bøe fekk Vestre Slidres Kulturpris i 1982.
Pub
Pub (frå eng. public house, 'allmugehus'), på norsk uttalt «pøbb», er eit opphavleg britisk omgrep for ei skjenkestove for folk flest. Omgrepet dekker fleire typar stader som serverer alkohol, særleg øl, og gjerne også matretter. Pubar er også sosiale samlingsstader som kan ha underhaldning, som musikk, sport og spel, og rom til utleige for festleg bruk.
Britiske pubar er særmerkte av at dei som regel har namn som er uttrykte gjennom skiltbilete, som dyr eller ting (t.d. «The White Horse», 'Den kvite hesten', «The Bell», 'Klokka'), heraldiske våpen eller symbol (som «The King's Head», 'Kongshovudet', eller «The Royal Arms», 'Kongsvåpenet') eller ulike avleiingar av desse.
Pubane har utvikla ein eigen stil med eit avslappa, heimekoseleg interiør som kan omfatta mønstra golvteppe, polstra sete, enkle trebord og mørke eller dekorerte veggar er vanlege. Denne stilen er vidareført til ei rekkje land, der ein kan finne serveringsstader som marknadsfører seg som «irske» eller «engelske» pubar.
Språkfilosofi
Språkfilosofi er den filosofiske retninga som tek føre seg språket. Feltet studerer filosofiske spørsmål om lingvistisk meining, referanse, språkbruk, språklæring, forståing, sanning, (lingvistisk) tanke og røynsle, kommunikasjon, tolking og omsetjing.
Det finst fem fundamentale problemstillingar i feltet:
Oversikt
I språkfilosofien er det ikkje så viktig kva ord og setningar tydar, ei ordbok eller eit oppslagsverk gir dei fleste svar ein treng i den samanhengen. Det interessante spørsmålet er kva det vil seie for eit uttrykk å tyde noko. Kvifor tydar noko det det gjer? Kva for uttrykk tydar det same, og kvifor? Korleis kan ein kjenne meininga i desse? Og kva er «meining»?
Filosofar studerer også relasjonen mellom meining og sanning. Det er ofte mindre vekt på kva for setningar som faktisk er sanne, som kva for typar meining me kan kalle sann eller usann (kva for meiningar som er proposisjonale). I sanningsorientert språkfilosofi spør ein til dømes: Kan meiningslause setningar vere sanne eller usanne? Og setningar om ting som ikkje finst (har null ekstensjon)? Er det setningane som er sanne eller usanne, eller er det bruken av dei (semantikk vs pragmatikk)?
Språk, tanke og kultur
Språk, korleis utsegn tydar noko, sanning - slike tema er viktige av mange grunner. Ikkje berre fordi språket vert nytta i dagleglivet, men det kan ha sterk påverknad på menneskeleg utvikling (sjå t.d. Sapir-Whorf-tesen); kunnskap kan vere knytt inn i det; konsept som sjølvet, røynsle og eksistens er nært kopla til korleis språket vert nytta, og kva ein lærer gjennom det. Er det i det hele teke mogleg å ha tankar utan eit språk? Kva typar tankar er i så tilfelle ikkje avhengige av språk? Kor mykje påverknad har språket på kunnskap om verda og korleis ein handlar i ho? Er det mogleg å resonnere utan eit språk? Dette er spørsmål som overlapper med psykolingvistikken.
Språkfilosofi er viktig fordi språk er det: det er umogleg å skilje frå korleis ein tenkjer og lever. Folk har generelt eit sett med vitale konsept som er kopla til teikn og symbol, inkludert alle ord (symbol): «objekt», «kjærleik», «godskap», «Gud», «feminin», «maskulin», «kunst», «statsstyre» osb. Ved å blande inn «meining», har alle forma (eller fått forma for seg) eit syn på universet og korleis dei har «meining» i det.
Mange filosofiske diskusjonar byrjar med å klårgjere terminologi (mange kjem seg aldri vidare). Nokre filosofar - t.d. dei med bakgrunn i semiotikk, i tillegg til nokre verk av lingvisten Noam Chomsky - meiner at termen «språk» er alt for vag. Fullstendige system har vorte utvikla for å klårgjere feltet.
László Tábori
László Tábori var ein ungarsk tidlegare friidrettsutøvar som utvandra til USA. Han tevla spesielt i mellom- og langdistanseløp.
Biografi
László Tábori tok til å satsa aktivt på friidretten i 1950-åra. Den 6. september 1955 deltok han i 1500 meter på Bislett stadion i Oslo. Både Tábori og dansken Gunnar Nielsen tangerte verdsrekorden på 1500 meter som tilhøyrte ungarske Sándor Iharos: 3,40.8.