cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matronekult
I vår tid er innhaldet i matronekulten lite kjend, då det ikkje finnast andre kjelder til kunnskap om denne kulten enn inskripsjonane og bileta av «matronene» på desse votivsteinane og altra, saman med det faktum at dei ofte er funne i restar av tempel og kultbygningar. Med omsyn til kunnskap om dei kvinnelege maktene i germansk førkristen religion er vitnesbyrda om matronekulten i dei gamle romerske områda på vestsida av elva Rhinen viktigast. Oppsettinga av «matronesteinar» ved nedre parten av Rhinen meiner ein tok til i fyrste hundreåret etter Kr.f., ettersom ein stein reist av ein matros i den romerske Rhinfloten i åra mellom 70 og 89 etter Kr.f. vert rekna som den eldste. Kulten tok slutt under den romersk-kristne og frankisk-heidne sameksistensen som vart etablert seint i det femte hundreåret, etter at Køln vart lagt under frankisk herredøme.
Mykje tyder på at dei førestillingane som matronekulten sprang ut av, var så sterke at kulten vart ført vidare i kristen tid i form av kult til kvinnelege helgenar, og at dette kan vere bakgrunnen for at koret i domkyrkja i Bonn vart bygd på staden for eit tidlegare matronetempel, slik funn av votivsteinar under kyrkja har stadfest. Dei kristne kvinnelege helgenane opptrer ofte i grupper på tre, til liks med at matronene på votivsteinane i dette området òg opptrer i grupper på tre. Dess matronene har vorte samanlikna med dei kvinnelege maktene som i nordisk samanheng er kjende som diser, valkyrjer og norner, som til dømes dei tre nornene Urd, Verdande og Skuld ved Urdarbrønnen. I norsk folkloristisk materiale frå etterreformatorisk tid er det fleire døme på at «legende møyer» eller Mariaer opptrer i grupper på tre etter eit europeisk mønster, og dette kan tyde på at det i Noreg òg har eksistert kvinnelege helgenar i grupper på tre i katolsk tid, kan hende i samsvar med tradisjonar attende til ein sams nordisk og germansk heiden kult for kvinnelege makter i grupper på tre.
Britisk Nord-Amerika
Britisk Nord-Amerika viser til områda Storbritannia kontrollerte på kontinentale Nord-Amerika etter at landet anerkjende USA i 1783. Nemninga blei først nytta uformelt i 1783, men var generelt uvanleg før Report on the Affairs of British North America (1839), også kalla Durham-rapporten. Desse territoria utgjer i dag Canada og Pacific Northwest (stillehavskysten i nordvest) i USA.
Harry Potter
Harry Potter er namnet på helten i ein fantasyserie for barn og unge skriven av den britiske forfattaren Joanne Rowling mellom 1997 og 2007, og blir brukt som namn på heile serien, verda han føregår i og andre produkt knytte til han. Serien skildrar oppveksten og eventyra til den foreldrelause trollmannseleven Harry Potter og venene hans Ronny Wiltersen og Hermine Grang, som alle er elevar ved Galtvort høyere skole for hekseri og trolldom. Historia handlar hovudsakleg om Harry sitt liv på skulen og hans forsøk på å overvinne den mørke trollmannen fyrst Voldemort, som har som mål å bli udødeleg, erobre trollmannsverda, undertvinge ikkje-magiske folk («gompar») og øydeleggje alle som står i vegen for han.
Britisk Nord-Amerika
Koloniane i Britisk Nord-Amerika
Koloniane som eksisterte før signeringa av Oregon-traktaten i 1846:
Harry Potter
Serien har sett fleire salsrekordar. I juni 2011 var talet på selde eksemplar av bøker i serien rundt 450 millionar, noko som gjorde han til den mestseljande serien i historia. Dei fire siste bøkene sette kvar rekord som dei raskast selde bøkene i historia. Bøkene er blitt omsett til 67 språk, til norsk av Torstein Bugge Høverstad.
Bokserien blei filmatisert av Warner Bros. delvis parallelt med bokutgjevingane, frå 2001 til 2011. Dei har blitt ein av dei største filmseriane gjennom tidene og Harry Potter merkevare er verdt i overkant av 15 milliardar US-dollar. Det er også laga fleire Harry Potter-spel, utstyr, figurar og attraksjonar.
Handling
Harry Potter-bøkene handlar om ein gut med namnet Harry Potter som finn ut at han er ein trollmann den sommaren han fyller elleve. Han byrjar på Galtvort, ein skule for unge hekser og trollmenn. Der han skal gå i sju år, og lære korleis han kan utøve magi på ein forsvarleg og lovleg måte. Kvar bok handlar om eit år i livet til Harry. Undervegs i bøkene finn Harry ut meir og meir om sin eigen bakgrunn, og om kvifor han er ein veldig spesiell gut. For sjølv i trollmannsverda er Harry berømt. Dei kallar han alle «guten som overlevde».
Tema
Akademikarar og journalistar har utvikla mange andre tolkingar av temaa i bøkene, nokon meir komplekse enn andre, og nokon som inkluderer politiske tema. Tema som normalitet, undertrykking, overleving og å overvinne mot alle odds har alle blitt betrakta som utbreitt i heile serien. Tilsvarande tema som ungdomsåra og å «kome over sine mest grufulle opplevingar - og så kome overens med dei» har også blitt nemnd. Rowling har uttalt at bøkene inneheld «eit langvarig argument for toleranse, ei langvarig bønn om ein slutt på fordommar» og som også formidlar ein bodskap om «å stille spørsmål ved myndigheit og ... ikkje anta at makta eller pressa fortel deg heile sanninga».
Medan bøkene kan seiast å omfatte mange andre tema, til dømes makt og maktmisbruk, kjærleik, fordommar og fri vilje, er dei, som Rowling seier, «djupt fastlåst i heile handlinga». Forfattaren føretrekker å la temaa ha si «eiga utvikling», heller enn å sitte ned og bevisst forsøke å formidle slike idear til lesarane sine. Langs dei same linjene er det alltid tilstedeverande temaet puberteten, der Rowling si skildring har vore målretta i å anerkjenne karakterane hennar seksualitetar og ikkje forlate Harry som «evig barn». Rowling sa at for henne, syntest den moralske tydinga å vere «blendande openberr». Nøkkelen for henne var valet mellom kva som er rett og kva som er enkelt, «fordi det ... er slik tyranniet blir starta - med folk som er likegyldige og tar den enkle vegen og plutseleg finn seg att i store problem».
Bøker
Dei fyrste store utgjevarane av bøkene var Bloomsbury i Storbritannia og Scholastic Press i USA.
Bøkene blei så populære at bokhandlarar over heile verda heldt samtidige «lanseringsfestar» den dagen då Harry Potter-bøkene blei utgjevne. Det tidlegaste ein kunne selja bøkene var eitt minutt over midnatt GMT (Greenwich Mean Time).
Harry Potter-bøkene er omsett til fleire språk. På engelsk finst det ein tilpassa amerikanske versjon av bøkene. Dei norske versjonane er omsett av Torstein Bugge Høverstad.
Utdjupande bøker
Dette er bøker J.K.Rowling har skrive, som utdjupar element ein finn i bøkene om Harry Potter. Desse er av den grunn ikkje ein del av den eigentlege bokserien.
Alle årstal er for britiske utgjevingar.
Filmar
Alle dei sju bøkene er blitt filmatiserte av Warner Bros., men i åtte filmar, grunna at den siste boka, Harry Potter og dødstalismanene er delt inn i to filmar.
Opphav og publiseringshistorie
J.K. Rowling var på ei folksam togreise frå Manchester til London i 1990 då ideen om Harry plutseleg «fall inn hovudet hennar». På nettsida si sa ho;
«Eg hadde skrive nesten kontinuerleg sidan eg var seks år, men hadde aldri vore så oppglødd over ein idé før. Eg sat berre og tenkte, i fire (forsinka tog) timar, og alle detaljane bobla opp i hjernen min, og denne spinkle, svarthåra, guten med briller som ikkje visste at han var ein trollmann blei meir og meir verkeleg for meg.»
Rowling skreiv Harry Potter og de vises stein ferdig i 1995 og manuskriptet var sendt ut til fleire moglege agentar. Den andre agenten ho prøvde, Christopher Little, tilbaud seg å representere henne og sendte manuskriptet til Bloomsbury. Etter at åtte andre utgivarar hadde avvist De vises stein, tilbaud Bloomsbury Rowling 2 500 britiske pund for å gi ut boka. Rowling sa at ho ikkje hadde tenkt på noko spesiell aldersgruppe då ho byrja å skrive Harry Potter-bøkene, men utgivarane retta dei i utgangspunkt til born i alderen 9-11. Like før publisering spurde utgivarane Rowling om å ta i bruk eit meir kjønnsnøytralt pseudonym. Dei frykta at mannlege medlemmar av denne aldersgruppa ikkje ville vere interessert i å lese ein roman som dei visste var blitt skriven av ei kvinne. Ho brukte bestemora sitt namn som mellomnamn ettersom ho ikkje hadde noko mellomnamn sjølv, slik at forfattarnamnet blei J.K. Rowling (Joanne Kathleen Rowling).
Harry Potter og De vises stein (Harry Potter and the philosophers stone) blei publisert av Bloomsbury, utgivaren av alle Harry Potter-bøkene i Storbritannia, den 30. juni 1997. Den blei gjeven ut i USA den 1. september 1998 av Scholastic som Harry Potter and the soceres stone, etter at Rowling hadde fått 105 000 US-dollar for dei amerikanske rettighetane til boka. Dette var ein stor sum for ei barnebok av ein då ukjend forfattar. Scholastic frykta for at amerikanske lesarar ikkje ville assosiere ordet «Philosopher» ('filosof') med eit magisk tema, så dei insisterte på at boken skulle ha tittelen Harry Potter and the sorcerer's stone på den amerikanske marknaden.
Den andre boka, Harry Potter og Mysteriekammeret blei opphavleg publisert i Storbritannia 2. juli 1998 og i USA på 2. juni 1999. Harry Potter og fangen fra Azkaban blei deretter gitt ut eit år seinare i Storbritannia på 8 juli 1999 og i USA den 8. september 1999. Harry Potter og ildbegeret kom ut 8. juli 2000 på same tid frå Bloomsbury og Scholastic. Harry Potter og Føniksordenen er den lengste boka i serien på 766 sider i den britiske versjonen og 870 sider i den amerikanske versjonen. Den blei publisert over hele verden på engelsk den 21. juni 2003. Harry Potter og Halvblodsprinsen blei publisert 16. juli 2005, og selte 9 million eksemplar dei 24 fyrste timane i sin verdsomspennande utgiving. Den sjuande og siste romanen, [[Harry Potter og Dødstalismanane, blei gjeven ut 21. juli 2007. Boka selte 11 million eksemplar det fyrste døgnet etter lanseringa, 2,7 million eksemplar i Storbritannia og 8,3 million i USA.
Omsetjing
Serien er omsett til 67 språk, noko som gjer Rowling blant dei mest omsette forfattarane nokon gong. Bøkene er blitt omsett til ulike språk som aserbajdsjansk, ukrainsk, arabisk, urdu, hindi, bengali, walisisk, afrikaans, albansk, latvisk og vietnamesisk. Den fyrste boka er omsett til latin og til og med gamalgresk, noko som gjer det til det lengste publiserte arbeid på gamalgresk sidan romanane av Heliodorus av Emesa frå år 300.
USA-amerikanske utgåver av Harry Potter har kravd tilpassing av tekstar til amerikansk engelsk, ettersom ein rekna med at mange ord og omgrep brukte av karakterane i romanane kanskje ikkje ville bli like godt forstått av eit ungt amerikansk publikum.
Fullføring av serien
I desember 2005 sa Rowling på heimesida si at «eg kjem til å skrive den siste Harry Potter-boka i 2006.» Fleire oppdateringar kom deretter i den direktekopla dagboka hennar som skildra framgangen til Harry Potter og Dødstalismanene, med utgivingsdato 21. juli 2007. Sjølve boka var ferdig 11. januar 2007 på Balmoral Hotel i Edinburgh, der ho skribla ein melding på baksida av ein byste av Hermes. Meldinga sa: «J.K. Rowling skreiv ferdig Harry Potter og Dødstalismanene i dette rommet (552) den 11. januar 2007».
Rowling har sjølv uttalt at det siste kapittelet i den siste boka (faktisk epilogen) blei fullført «rundt 1990». I juni 2006 sa Rowling på ein opptreden på det britiske talkshowet Richard & Judy at kapitlet hadde blitt endra ettersom ein karakter «fekk ei utsetting» og to andre som tidlegare hadde overlevd historia hadde blitt drepne. 28. mars 2007 blei omslaget for Bloomsbury sine vaksen- og barneversjonar og Scholastic si versjon lansert.
Attraksjonar
Det er utvikla eit stort moroparkområde knytt til Harry Potter i Universal Orlando Resort i Florida i USA, The Wizarding World of Harry Potter. Warner Bros. Studios i Leavesden i London i England held studioturar knytte til Harry Potter-setta sine. På Kings Cross stasjon i London er det sett opp ei halv baggasjetralle ved «Platform 9¾», perrongen Galtvort-ekspressen dreg frå i bøkene.
Fotnotar
oppgav desse kjeldene:
Karvatsjauth
Karvatsjauth er ei nordindisk, hovudsakleg hinduisk høgtid for gifte kvinner. Ho blir markert gjennom at konene faster ein heil dag for å be om vern for ektemannen sin, og utfører visse rituale. Namnet karva viser til ei leirkrukke som blir brukt i ritualet, medan chauth, 'den fjerde', viser til at dagen fell på den fjerde dagen etter fullmåne i månaden kartik.
Koner pynter seg særskild denne dagen, og samlar seg til særskilde måltid og bøner. Til gjengjeld pleier ektemenn gje dei gåver og ekstra merksemd.
Karvatsjauth er tradisjonelt blitt markert i Panjab og delar av Uttar Pradesh, men har spreidd seg frå slutten av 1900-talet gjennom populære indiske kjærleiksfilmar frå 1990-talet. Den auka utøvinga kan òg knytast til gruppepress og framveksten av hindunasjonalisme og auka merksemd mot ein felles hinduisk identitet på denne tida.
Christoph Ernst Friedrich Weyse
Christoph Ernst Friedrich Weyse, var ein tysk-dansk komponist og organist.
Weyse er først og fremst kjend for sine melodiane han skreiv til danske fedrelandssongar, salmar og julemelodiar, men han har òg skrive annan musikk, m.a. sju symfoniar og 30 kantatar. Blant songane og salmane han har tonesett er mange skrivne av N.F.S. Grundtvig og B.S. Ingemann, av dei tonane som vi i Noreg brukar til «Gud signe vårt dyre fedreland» og «Alltid freidig».
Weyse er rekna blant dei fremste danske 1800-talskomponistane.
Kulturkanonen
Otte Morgensange, Syv Aftensange og Den signede dag med fryd vi ser er tekne opp i den danske Kulturkanonen.
SAS
Grunnlegging
Charles Lindbergh var pioneren som introduserte flygingar på tvers av kontinent då han i 1927 åleine kryssa Atlanteren. Nettopp Charles Lindbergh var drivkrafta bak det vi i dag kjenner som SAS, då han i 1933 var på besøk hjå ABA og DDL (kvar seg svensk og dansk luftfartsselskap) og diskuterte moglegheitene for å starte kommersiell flytrafikk mellom kontinent - det gjaldt å gjere det enno sikrare å flyge og å finne berekraftige rammer for den økonomiske drifta. Dette fordra samarbeid. Det norske luftfartsselskap vart innlemma på eit seinare tidspunkt.
Dei strategiske problemstillingane dreidde i hovudsak rundt kva organisatorisk form samarbeidet mellom ABA og DDL skulle få og korleis eigardelane skulle fordelast mellom dei to selskapa. To alternativ vart drøfta i denne samanhengen:
Valet fall på alternativ 2 ettersom stordriftsfordelane ville gå tapt gjennom poolmodellen. Dermed var grunnsteinane lagt for SAS.
Det vart stifta i 1951 ved fusjon av Det Danske Luftfartselskab A/S (DDL), Det Norske Luftfartselskap (DNL) og Svensk Interkontinental Lufttrafik AB (ABA/SILA), og med 2/7 dansk, 2/7 norsk og 3/7 svensk eigardel. I dag eigar den svenske staten 21,4 %, Danmark eiger 14,3 % og det samme gjør Noreg. Resten av dei 50 % er eigd av private investorar.
Suksess
Som ei fylgje av suksessen til SAS vart det etablert eit stort tal konkurrerande selskap under andre halvdel av 50-talet. Denne oppblomstringa vart tett fylgd av alliansebygging på slutten av 50-talet og inn i 60 åra. Bakgrunnen var å kunne tilby eit heildekkande trafikknett jorda rundt og koordinere tidstabellar samt å kutte kostnadar gjennom delt vedlikehald, reservelager og opplæring. Også på alliansesida må SAS kunne seiast å vere pionerar då dei i 1958 inngjekk ei teknisk vedlikehaldsavtale med Swissair.
Overgangen frå propellfly til jetalderen medførte eit stort kapitalbehov gjennom innkjøp av fly og verkstadar måtte omstillast til å handtere både propell og jetfly. SAS trod som fyrste selskap inn i jetalderen 26. april 1959 då Sud Aviation presenterte sitt nye vedunder Caravelle. Noko av bakgrunnen for overgangen til jetfly var tankegangen ”større er betre”. Men som ei fylgje av auka kapasitet etter overgangen var det totale tilbodet større enn marknaden sin etterspurnad. Samtidig med denne utviklinga stagnerte òg verdsøkonomien etter ein lang ekspansjonsperiode. Fleire selskap gjekk over ende den gong og det kan dragast parallellar til dagens situasjon som er prega av tilnærma same scenario. Dåverande styreformann i SAS, Marcus Wallenberg, kombinerte kostnadsreduksjon med nyemisjon for å redde selskapet i nedgangsperioden. Kostnadinnsparingane låg i all hovudsak på personellsida gjennom oppseiing og effektivisering av fartstid i lufta (ikkje alt for ulik dagens situasjon i SAS).
To år seinare, i 1963, gjekk igjen SAS med overskot og innleia ein gyllen tidsalder med ei lang rekkje lønnsame år.
Selskapet si verksemd vart i 2004 oppdelt i; Scandinavian Airlines Sverige (MD80 B737 og Q400), Scandinavian Airlines Danmark (MD80/90, A321 og Q400), Interkontinental verksemd (A330/340), og SAS Braathens (B737 og F50)(det siste under eige driftssertifikat). Braathens vart kjøpt av SAS i 2001 då "The Norwegian Flag Carrier" var på randen til konkurs.
Selskapet har tre heileigde dotterselskap, Widerøe i Noreg, Blue1 i Finland og Spanair i Spania. Blant andre tilknytte selskap er Skyways, Cimber Air, BMI British Midland, airBaltic, Estonian Air og Air Greenland (Grønlandsfly).
I 2001 transporterte SAS og dotterselskapa totalt 36 millionar passasjerar.
Ulukker
Den verste ulukka i SAS si historie hende i 2001 på Linate-flyplassen i Milano, då eit SAS McDonnell Douglas MD-87 kolliderte med ein liten feilnavigerande privatjet under take-off, og 114 menneske døydde.
Rettsleg handleevne
Rettsleg handleevne er eit juridisk omgrep som omhandlar i kva grad ein person har evne til å binde seg rettsleg og påta seg ansvar, for eksempel ved avtale, testament eller inngåing av ekteskap.
Hovudregelen er at ein har slik evne viss ein er myndig, det vil seie at ein må vere over myndig alder og ikkje vere umyndiggjort.
Pál Teleki
Pál Teleki von Szék var ein ungarsk greve, vitskapsmann og politikar. Han var statsminister i periodane 1920–1921 og 1939–1941.
Rettsleg handleevne
Sinnssjuke personar som ikkje er umyndige vil likevel kunne ha avgrensningar i sin rettslege handleevne. Dersom ein sinnssjuk person inngår ein avtale, følgjer det av ulovfesta rett at avtalen kan kjennast ugyldig dersom det blir gjort sannsynleg at sinnssjukdomen har hatt innverknad på innhaldet i avtalen. Eit testament vil vere ugyldig der testator var sinnssjuk eller på annan måte var alvorleg svekka i då han skreiv under på testamentet.
Pál Teleki
Teleki var frå 1919 professor i geografi i Budapest. I 1920 var han ungarsk utanriksminister.
Til trass for si negative haldning i høve til Nazi-Tyskland blei Teleki tvinga til å gjera visse diplomatiske og militære konsesjonar. Då Adolf Hitler kravde ungarsk assistanse ved angrepet på Jugoslavia i i 1941 freista Teleki å manøvrera slik at landet ikkje blei trekt inn i storkrigen. Detta lukkast ikkje, og han tok livet sitt i fortviling over at politikken hadde slått feil. Han blei etterfolgd av László Bárdossy.
Rettsleg handleevne
På den andre sida vil personar som ikkje er myndige fordi dei ikkje har nådd myndig alder kunne ha rettsleg handleevne innan visse lovsette grenser. Verjemålslova seier at mindreårige som har fylt 15 år kan rå over pengar dei antan har tent sjølv eller fått stilt til disposisjon. Dei kan også seie opp arbeid dei har påtatt seg og ta nytt arbeid av liknande karakter. Liknande reglar gjeld for umyndiggjorte.
Umyndige personar skal ha ein verje, som skal forvalte den umyndige sine verdiar. For mindreårige vil foreldra normalt vere verje, medan umyndiggjorte vil få verje oppnevnt av overformynderiet eller tingretten. Umyndiggjering blir sett på som eit stort inngrep, og blir dermed sjeldan foretatt no. Sinnssjuke som har vist at dei mangler evne til å ta vare på seg sjølv, vil såleis i staden som regel få oppnemnt ein hjelpeverje. Hjelpeverje sitt mynde vil ofte ikkje vere like omfattande som for ein vanleg verje. Omfanget av hjelpeverje sitt mynde vil bli bestemt ved oppnemninga.
At ein disposisjon er foretatt av ein som ikkje har rettsleg handleevne blir set på som ein sterk ugyldigheitsgrunn. Dette medfører at disposisjonen ikkje kan gjerast gjeldande av medkontrahenten, sjølv om denne var i god tru (ikkje visste om den manglande handleevna).
Skillbotnfjorden
Skillbotnfjorden er ein delfjord av Torgfjorden i Brønnøy kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 10 km nordaustover til Skille i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Svennøya i vest og Rodal i aust og går på sørsida av øyane Svennøyhestøya, Laukholmen, Horsøya og Kjøllsøya. Vest for Kjøllsøya ligg grenda Skomo på nordaustsida av fjorden. Her smalnar fjorden inn til Skillbotnet som går det siste stykket inn til Skille.
Fylkesveg 17 går langs heile søraustsida av fjorden.
Ruapehu District
Ruapehu District er eit distrikt sentralt på Nordøya på New Zealand. Det ligg i regionen Manawatu-Wanganui.
Det har ei flatevidd på 6 730,185 km² og eit folketal på 13 650 (estimat i juni 2008).
Kjennemerke
Distriktet er omgjeve av land til alle sider. Her ligg det kjende fjellet Mount Ruapehu, nasjonalparken Tongariro National Park og Raurimu Spiral, ein kjend spiralkonstruksjon på hovudjarnvegslinja på Nordøya (North Island Main Trunk railway line).
Den vesle byen Waiouru, som ligg 815 moh., ligg heilt aust i distriktet og hyser den store militærleiren Waiouru Army Camp.
Mudderflaum (lahar) frå kratersjøen på Mount Ruapehu var årsaka til Tangiwaikatastrofen julaftan 1953, der 151 menneske mista livet, då Tangiwaibrua over Whangaehu River fall saman.
Nauru
Nauru, offisielt Republikken Nauru, tidlegare kjend som Pleasant Island, er ein øyrepublikk i det sørlege Stillehavet. Det er eit av verdas minste land både når det gjeld innbyggjarar og areal, og verdas minste republikk. Når det gjeld areal er det òg verdas minste ikkje-europeiske land.
Mykje av den tidlegare rikdomen i landet kom frå dei store lagera av fosfat, dette trur ein enten er av guano eller anna marint opphav. Fosfatet vert brukt som gjødsel rundt om i verda, og det meste av det er eksportert til Australia. I og med at fosfatressursane no er så å seie oppbrukte, går Nauru ei usikker framtid i møte. På 1990-talet prøvde landet å få alternative inntektskjelder ved å introdusere seg sjølv som eit skatteparadis, men dette vart det ein slutt på i juli 2004.
Etymologi
Opphavet til namnet «Nauru» er ukjent. Då øya vart oppdaga, kalla innbyggjarane henne, som dei framleis gjer i dag, «Naoero». Tyske Paul Hambruch, som besøkte øya i mai 1909 og frå september til november 1910, gav forklaringa om at «Naoero» var eit samandrag av setninga «A-nuau-A-A-ororo» (i dag ville det vorte skrive «A nuaw ea arourõ»), som vert omsett med «eg går til stranda». I det tyske kolonileksikonet vart denne forklaringa brukt. Misjonær Alois Kayser avviste at dette var sannsynleg – han hadde budd på øya i over tretti år, og heile tida jobba med språket – fordi det nauriske ordet for «strand», som eit mål for eit verb om rørsle, ville trenge ordet rodu «nedover (til)»; nauruarane ser på stranda som det lågaste punktet på øya. Det faktum at «rodu» manglar i Hambruch si ordforklaring gjer at dette er ein usannsynleg tolking av namnet «Nauru».
Øya har òg hatt andre namn: dei engelske koloniherrane før 1888 kalla øya for Pleasant Island eller Shank Island, og dei tyske koloniherrane kalla den Nawodo eller Onawero. Namnet «Nauru» vart seinare skapt frå namnet «Naoero» slik at europearar og amerikanarar skulle kunne uttale namnet rett.
Geografi
Nauru er ei koralløy i Stillehavet. Den er ein typisk atoll på eit gamalt vulkankrater. Korallbasen som Nauru ligg på har røter rundt 2000 meter under havoverflata, og når cirka 61 meter over havet. Dette høgste punktet er langs kanten av platået, aust i Aiwo; denne kanten kallast Command Ridge. Samanlikna med andre atollar har Nauru ei veldig lita lagune. Ein kilometer frå øya er sjødjupnda allereie på 1000 meter. I øya sitt indre var øya nesten heilt dekt av fosfat (nauruit), forma av fugleekskrement. Rundt 2 km² av øya består av skog. Nauru sitt maritime krav er 200 nautiske mil eksklusiv fiskesone, og 12 nautiske mil territorialsjø.
På grunn av Nauru si plassering rett sør for ekvator, ligg temperaturen rundt 27,5 °C heile året. Jordbruk er vanskeleg på grunn av den porøse kalksteinen, sidan vatnet forsvinn veldig raskt.
Nauru er direkte berørt av den globale oppvarminga, sidan øya kan søkke om havnivået stig ytterlegare. Nauru har påpeika dette fleire gongar i FN, og krev møte med USA og andre industriland.
Plante- og dyreliv
Det er ingen store dyr på Nauru. Dei einaste landdyra som lever på Nauru, utanom insekt, er nokre sjøfuglartar og husdyr som kattar, hundar og grisar, som vart teke med dit av nybyggjarar. Det finst berre éin type songfugl på øya, Nauru-røyrsongaren (Acrocephalus rehsei), som er eineståande for Nauru.
Øya har ein brei vasskant, som ved lågvatn er nesten fullstendig tørr, der ymse sjødyr og krabber lever, og korall veks. Mot land går eit belte med snøkvit korallsand. Her veks kokospalmar, tynn skog og pandangbusker. Dette perifere landskapet har vorte veldig endra av menneske. Rundt her går den asfalterte vegen på øya, og bygningar står i denne sonen.
Det naturlege landskapet i bakken opp mot det andre platået og det gamle korallrevet er vesentleg betre teke vare på. Her veks det skogar med kokospalmar, fikentre, calophyllum og i nord også mangrovetre. På platåa var òg i si tid den største kokospalmeplantasjen på øya. Kirsebær-, fiken-, mandel- og mangotrea på Nauru vart hogne ned for lenge sidan. Inne på øya er det store skilnader mellom dei øyde dagbrotsområda og resten av marka, der det naturlege landskapet er teke vare på. Dei høgare områda har både lett og tett skog, der calophyllum, eit middels høgt tre med kroka stamme og store blad, veks. Hòleforma landskap har ein litt annan vegetasjon, som er lettare og tettare. Desse skilnadene vert forklart med at det er skilnader på vassmengda i jorda. Trass i nedbørsmengda, finn ein ingen spor av vassleiar ned til havet. Grunnvatnet ligg djupt, for vatnet søkk raskt ned i den porøse fosfatsteinen. Difor er grunnen tørr året rundt.
Korall
Naturen på Nauru er veldig spesiell og uvanleg; rundt kysten er det blautdyr. Ein finn helioporaria-korall med eit lyst koboltblått kalkskjelett. Dette er det einaste eksemplaret i octocorallia-greina av korall. Helioporaria-koralla har eit lite leveområde: berre ved ekvator, og aldri i vatn med temperatur under 23 °C.
Geologi
Det mest spektakulære på øya er underlege takker og pyramidar forma av fosfatutvinninga. Dei er fire til ti meter høge, og mellom dei har labyrintar av hòl forma seg. Dette er eineståande for denne øya; ingen andre stader finst noko tilsvarande.
Geografar, geomorfologar og geologar har undersøkt naturen der, og funne ut at atollen Nauru har eksistert veldig lenge. Det sirkelforma korallrevet frå tertiærperioden er teke vare på heilt til i dag. I paleogperioden var det som i dag er Buada-lagunen, 60 m under havnivået i dag. I miosaperioden, ein del av den tidlege tertiærperioden, vart han heva kraftig, til 10 meter under havnivået i dag. Etter kvart vart det danna ein lagune, som er svært liten i høve til andre atollar sine, og hòla mellom steintakker og andre hòl vart fylte opp med guano, som etter kvart vart til fosfat.
Klima
Nauru har tropeklima med mykje årsnedbør som fell særs uregelmessig. Det kan vore periodar med tørke.
Distrikt
Nauru er delt inn i 14 distrikt:
Huwwarah
Huwwarah (arabisk حوّاره), òg skrive Huwwara og Huwarrah, er ein landsby nord i Jordan. Han ligg i Irbid guvernement, og er ein av mange jordbrukslandsbyar på den frodige Hauransletta. Huwwarah grensar til Ramtha og Gilead i aust og Irbid i vest.
Huwwarah har kring 15 000 innbyggjarar.
Forlaget Oktober
Forlaget Oktober AS er eit i hovudsak skjønnlitterært forlag, skipa i 1970. Det gjev ut norske romanar, noveller og lyrikk og utanlandsk omsett skjønnlitteratur, og dessutan nokre biografiar og politiske bøker. Om lag hundre norske forfattarar er knytt til forlaget. H. Aschehoug & Co (W.Nygaard) eig 91 % av Forlaget Oktober. Forlagssjef sidan 2015 er Ingeri Engelstad.
Forlagssoga
Forlaget Oktober vart skipa i 1970 av folk som var medlemmar av den venstreorienterte dåverande politiske ungdomsorganisasjonen SUF (m-l), og i tråd med dette var den første boka på forlaget ei samling av taler og artiklar av den bulgarske kommunistleiaren Georgij Dimitrov: Om enhetsfrontens og folkefrontens problemer. På 1970-talet gav forlaget ut mellom anna tekster av Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin, Josef Stalin, Mao Zedong og Pol Pot, og dessutan omsett revolusjonær skjønnlitteratur og samfunnskritisk sakprosa. Forlaget Oktober var det fyrste til å gje ut den nobelpris-nominerte albanske forfattaren Ismail Kadaré i norsk omsetjing.
Av di forlaget med tida fekk økonomiske problem, vart så godt som alle aksjane i verksemda selt til forlaget Aschehoug i 1992.
Distribusjonen av bøkene
Forlaget Oktober hadde tidlegare sine eigne bokutsal med namna Oktober bokhandel i fleire norske byar, på det meste eit trettitals. Dei selde framfor alt bøker frå Forlaget Oktober, men òg anna samfunnskritisk litteratur, tidsskrift, aviser, plakatar og musikk. Den fyrste Oktober-bokhandelen vart etablert i Trondheim i 1971, og i løpet av 1972 vart det sett i gang bokhandlarar i Oslo, Bergen, Moss, Stavanger og Mo i Rana. Til å byrje med var utsala registrerte som innkjøpslag eller som filialar av aksjeselskapet Forlaget Oktober, men med eigne styre og eigne rekneskap. Men med tida vart dei fleste Oktober-bokhandlane eigne aksjeselskap. På mange plassar var Oktober-bokhandelen einaste staden der radikal alternativ litteratur var å få, og dessutan eit senter for partipolitisk aktivitet. Fleire av Oktoberutsala vart utsette for hærverk, og i Tromsø vart Oktober bokhandel øydelagt ved eit sprengingsattentat i 1977.
På slutten av 1970-åra vart Oktober-bokhandlane avvikla etter at interessa for denne typen politisk litteratur hadde svekka seg, og lønsemda var sviktande. Forlaget Oktober la om til å verte meir eit forlag for skjønnlitteratur enn for politisk litteratur, og fekk med dette etter kvart stendig større sal gjennom dei ordinære bokhandlane.
721 Tabora
721 Tabora er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 18. oktober 1911 av Franz Kaiser ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Brennverdi
Brennverdi er den energien eit brensel frigjer ved effektiv forbrenning. Fyringsolje har ein brennverdi på om lag 10 kWh/l, trepellets har ein brennverdi på om lag 4,8 kWh/kg.
Brennverdi for ved
der F_r er ein korreksjonsfaktor, med eining kWh/kg, som avheng av fuktigheita i trevirket. Rå nyhogd ved, med 50 % fukt, har brennverdi omkring 2,4 kWh/kg virke, medan heilt tørr ved med 18 % fukt har brennverdi på 4,3 kWh/kg.
Brennverdien per famn eller kubikkmeter vert avhengig av eigenvekta til trevirket og kor tørt virket er.
Ein kubikkmeter tørt trevirke gir
Celebesmakak
Celebesmakak (Macaca nigra) er ein dyreape av makakslekta som lever på Sulawesi i Søraust-Asia. Arten er rekna som kritisk truga grunna jakt og habitattap.
Celebesmakaken har heilsvart pels og svært kort hale. Ein hårkam går frå pannen og midtlangs hovudet mot ryggen. Denne ligg vanlegvis flatt, men reiser seg når makaken blir opphissa. Apane blir som regel opptil 52-57 cm høge og veg ca 10 kg.
Celebesmakakar dannar store flokkar på over 100 individ av begge kjønn. Makaken er likevel som regel ein lite iaugefallande, stille fruktetar som lever i skogsområde.
Arten er utbreidd nord på Sulawesi og på nokre mindre nærliggjande øyar. Han har namn etter Sulawesi, som tidlegare blei kalla Celebes.
Kremenskisjøane
Kremenskisjøane er ei gruppe fjellvatn i Pirinfjella, sørvest i Bulgaria. Gruppa består av to større og to mindre vatn i eit smalt, men framtredande dalsøkk. Dei ligg rundt fjelltoppane Sivrija, Dzjano og Kremenski.
Burgassjøane
Burgassjøane (Бургаски езера) er ei gruppe innsjøar rundt byen Burgas ved kysten av Svartehavet i Bulgaria. Dei er den største gruppa av innsjøar i landet og inneheld nokre av dei største og viktigaste i Bulgaria.
Det totale arealet til heile våtmarksområdet (inkludert sumpar, myrar, tjern og andre reservoar) er 95 km², der 33,90 km² anten er eller føreslått verna. Dei inneheld mange både lokalt og globalt utryddingstrua dyreartar, både fuglar, fiskar og pattedyr. Bortsett frå dette er Burgassjøane òg økonomisk viktige, og ein hentar mellom anna havsalt og gjørme rekna som helsebringande frå dei salte sjøane, medan ferskavassjøane forsyner det lokale samfunnet med ferskvatn (Mandrenskosjøen)
Burgassjøane består av (frå nord til sør):
Agder folkehøgskole
Agder Folkehøgskole er ein frilynt folkehøgskule i Søgne kommune i Agder fylke. Det er Agder Høgskolelag som eig skulen som tek imot rundt 100 elevar kvart skuleår.
Linjefaga ved skulen er
Piz Cacciabella
Piz Cacciabella er eit fjell i Bregagliafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Festung Norwegen
Festung Norwegen er på tysk språk ei nemning på dei festningsverka som vart bygd opp i Noreg i løpet av andre verdskrig. Særleg gjaldt det installasjonar langs heile kysten, som del av Atlanterhavsmuren (Atlantikwall). Festung Norwegen skulle hindra invasjon av Noreg. I tillegg vart det bygd opp basar for offensiv deltaking i krigen. Særleg gjaldt dette flyplassar og basar for ubåtar.
Naab
Naab er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Ho er om lag 165 km lang, inkludert hovudkjelda hennar Waldnaab.
Naab vert danna der elvane Waldnaab og Haidenaab renn i hop ved Luhe-Wildenau, sør for Weiden in der Oberpfalz. Ho renn hovudsakleg sørover, gjennom byane Nabburg, Schwandorf og Burglengenfeld. Elva munnar ut i DonauDanube nær Regensburg.
Piz Beverin
Piz Beverin er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i Sveits. Fjellet dannar den nordlege grensa mellom Schams og Safiental. I aust grenser fjellet til Via Mala. Fjellet dannar ei naturleg grense mellom kommunane Mathon og Tschappina.
Vegafjorden
Vegafjorden er ein fjord i Brønnøy og Vega kommune i Nordland. Fjorden ligg mellom øya Vega i nordvest og og Sauren i søraust og strekkjer seg 22 km nordaustover frå Kversteinen til øya Ylvingen.
Sør for Kversteinen ligg Kversteinfjorden og mellom Vega og Ylvingen ligg Ylvingsfjorden. Tilremfjorden strekkjer seg sørover på austsida av Sauren og litt aust for Ylvingen ligg innløpet til Velfjorden.
Homogenitet
Homogenitet tyder likskap eller noko som er einsarta og stammar frå det greske ordet homos, som omsett tyder lik eller einsarta og genos som tyder sort eller type. Det motsette av homogenitet er heterogenitet, som tyder noko som er ueinsarta  eller ulikskap.
I zoologien kan ein til dømes snakke om homogene arter, underarter og rasar. Ein meiner då helst at individa gjev eit einsarta uttrykk, noko som tyder at dei liknar særs mykje på kvarandre. På saman måte kan ein innan biologien snakke om ein homogen familie, gruppe, delgruppe o.l. Snakkar ein om ei homogen folkegruppe kan det til dømes tyde at dei har særs like synspunkt og meiningar eller det kan vere snakk om biologiske likskapar.
Snakkar ein om homogene produkt meiner ein gjerne at produkta er så like at forbrukarane kan ha problem med å skilje mellom dei, ofte på ein slik måte at det blir utan tyding kva for eit av produkta ein vel. Ein kan likevel òg snakke om homogeniserte produkt, til dømes homogenisert mjølk. Dette er mjølk der feittet har vorte finfordelt (jamfordelt) gjennom ein homogeniseringsprosess, slik at blandinga blir meir homogen – jamfordelt.
Homogenitet i tidsseriar
Dersom ein ved gjentekne målingar av ein parameter ynskjer å studere utvikling over tid, vil det vere naudsynt i størst mogleg grad å sørge for einsarta (homogene) måleforhold. Dette er for å få hindre «støy» frå utanforliggande tilhøve, slik at målingane blir samanliknbare.
Dvergspett
Skildring
Dvergspetten kan vera vanskeleg å få auge på, grunna den føretrekte tilhaldsstaden hans i tretoppane, og storleiken på fuglen (om lag 16 cm). Han er merkbart mindre enn andre svart-kvit spettar i Noreg. I fjørdrakta skil han seg frå kvitryggspetten ved at den kvite bakryggen er tverrstripete i svart, og at undersida er kvit med bruntonar. Hannen har raud isse, mens hoa har svart. Nebbet og føtene er grå-svarte.
Homogenitet
Homogenitet i tidsseriar
Døme: For å kunne vurdere om det skjer klimaendringar, treng ein målingar av temperatur over lang tid. Det er i denne samanhengen viktig med meteorologiske stasjonar som har levert data samanhengande i fleire tiltals år. I løpet av ein slik periode vil det skje endringar ved stasjonen. Det kan vere mindre flyttingar av måleutstyret, som gjer stasjonen meir eller mindre eksponert for vêr og vind. Det kan vere endringar i omgivnadene med same effekt (vegetasjon eller bygningar som blir fjerna eller kjem til, asfaltering osb). Nye instrument kan vere meir eller mindre nøyaktige. Ein ny observatør kan følgje ein annan rutine ved observasjonen.
Dvergspett
Åtferd
Habitatet til dvergspetten liknar flaggspettens, og han har den same nesten treangulære bolleaktige forma når han flyg frå tre til tre. Han er vanleg i lauv- og blandingsskog i heile landet, utanom på Vestlandet, der han er sjeldan. Lokketona hans er eit «kikk» som er lågare enn dei større spettane, men likevel høgt til å vera frå ein såpass liten fugl. Når dvergspetten blir opphissa kan han gi frå seg fleire «kirekk», som liknar ropa til flaggspetten og kvitryggspetten. I forplantingstida, og av og til om hausten, kan han gi frå seg eit vendehalsliknande «ki-ki-ki-ki». Med trening kan ein skilja den vibrerande klangen i songen hans frå dei større spettane. Han bruker òg tørre greiner til å tromma på.
Homogenitet
Homogenitet i tidsseriar
Desse og andre omstende kan gjere at målingane over tid ikkje er direkte samanliknbare. Eit visst slingringsmonn må alltid påreknast, og det vil vere opp til fagfolk (eller oppdragsgjevar) i kvart enkelt tilfelle å vurdere om ein måleserie faktisk er homogen eller ikkje. For å bidra til slik vurdering er det viktig at målingane skjer etter nøye fastlagde rutinar, og at det førast logg over dei endringane som skjer i rutinar og måleforhold.
Dersom ein må gjere endringar, vil det vere nyttig over ein periode å gjere parallelle målingar under gamle og nye tilhøve. Det kan f.eks blir gjort om ein flyttar ein vêrstasjon 200 meter lenger inn i eit dalføre, eller om ein går over frå manuelle til automatiske målesystem. Det blir då mogleg å sjå kor mykje utslag endringa eventuelt gjev. Ein kan så velje å justere verda frå den eine halvdelen av serien. Dette blir kalla å homogenisere serien. Det vil ofte vere eit svært omfattande og komplisert arbeid.
Srebrnosjøen
Srebrnosjøen (serbisk Сребрно језеро) er ein kroksjø på høgre breidda av Donau i regionen Braničevo aust i Serbia, nær byen Veliko Gradište. Han er ein populær turistdestinasjon.
Geografi
Innsjøen ligg i den breie, låge Donaudalen med åsar på over 300 meter omkring. Den høgaste toppen er Goricaåsen på 362 meter over havet. Munningen til elva Pek ligg like sør for innsjøen. Mellomalderfestningane Ram og Golubac ligg nær innsjøen.
Srebrnosjøen er ein arm av Donau på den høgre breidda hennar. Elveøya (ada) Ostrovo ligg mellom hovudelvefaret og innsjøen. I begge endar av øya vart det bygd vegfyllingar i 1971.
Srebrnosjøen er forma som ein boge og er 14 km lang, opp til 300 meter brei og dekkjer eit område på 4 km². Han ligg 70 meter over havet og er opp til 8 meter djup. Vatneret er klårt på grunn av naturleg filtrerting av sanddyner langs innsjøen. Det er mykje fisk i sjøen, mellom anna graskarpe, karpe, malle, gjedde, åbor og andre ferskvassfisk.
Området har vore ein turistdestinasjon i mange tiår, men særleg dei siste åra har dette teke seg opp, trass i mangel på overnattingsplassar. Det er derimot store planar om å gjere området om til ein feriestad. Det er planlagt fleire hotell og fleire turistfasilitetar.
Hn/Latin
Latin høyrer til den italiske greini av indoeuropeiske mål. Upphavleg vart latin tala av latinarane, eit bonde- og gjætarfolk i umrådet Latium, der Roma vart den førande byen. Med nye landvinningar breidde latinen seg utyver Italia, og sidan til mange av umrådi kring Millomhavet. Dei eldre måli der vart trengde ut, og latinen lìver vidare i dei romanske måli i dag. Etter at Romarriket braut saman, var latin gjenom heile millomalderen og langt fram i nyare tid lingua franca for dei lærde i Vest-Europa; som tradisjonsmål for Den katolske kyrkja er det framleis offisielt mål i Vatikanstaten. I nyare tid har latin - saman med græsk - vorte nytta til nylaga ord innan vitskap.
Latin som talemål
Den latinen som vart tala i Romarriket vert kalla Vulgærlatin, og var ikkje identisk med målet som Cicero, Cæsar og andre forfattarar nytta. Med tidi uppstod regionale skilnader, og me fekk dei moderne romanske måli. Dei fyrste grammatikkane for moderne romanske mål var for provençalsk og katalansk, skrivne på 1200-talet. Jamsides med denne utviklingi, heldt dei lærde fram med å nytta latin i skrift og tala. Uttala av latinen fylgde helst dei nasjonale måli, og samsvara ikkje med klassisk latin.
Regen
Regen (tsjekkisk Řezná) er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Utspringet hennar er Großer Regen (Store Regen) i Böhmerwald i Tsjekkia nær Železná Ruda. Elva kryssar grensa etter eit par kilometer ved Bayerisch Eisenstein.
Ved Zwiesel møter Großer Regen elva Kleiner Regen (Litle Regen) og dannar Schwarzer Regen (Svarte Regen). Schwarzer Regen renn gjennom Regen og Viechtach, og møter Weißer Regen (Kvite Regen) i Kötzting. Frå her vert elva kalla Regen.
Regendalen er den største dalen i Bayerischer Wald, og mange busetnadar i fjella ligg langs elva. Av byar Regen renn gjennom finn ein Cham og Regensburg. Ved Regensburg munnar elva ut i Donau.
Skorpionen
Skorpionen (frå latin Scorpius) er eit stjernebilete på den sørlege himmelhalvkula. Det ligg mellom Vekta i vest og Skyttaren i aust. Det er eit stort stjernebilete nær sentrum av Mjølkevegen.
International Humanist and Ethical Union
International Humanist and Ethical Union (IHEU) er ein internasjonal paraplyorganisasjon for den sekulære humanismen, med over hundre medlemsorganisasjonar over heile verda. Han vart danna på initiativ av Julian Huxley (dåverande generalsekretær i UNESCO) i 1952.
I Noreg er IHEU representert av Human-Etisk Forbund.
Kortfatta definisjon av humanisme
IHEU har gjeve ut eit «Minimum Statement on Humanism» som seier at:
På norsk: «Humanisme er eit demokratisk og etisk livssyn, som hevdar at menneske har både rett og plikt å gi meining og form til sine eigne liv. Han står for oppbygginga av eit meir menneskeleg samfunn gjennom ein etikk basert på menneskelege og andre naturlege verdiar i ei ånd av fornuft og fri tenking gjennom menneskelege evner. Han er ikkje teistisk (gudebasert) og godtek ikkje overnaturlege skildringar av røynda.»
Humanistisk identitet
Framståande medlemer av IHEU går inn for følgjande punkt for å fremje ein humanistisk identitet (Kjelde: ):
Altmühl
Altmühl er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Ho er om lag 230 km lang.
Kroksjø
Ein kroksjø er ein U-forma innsjø når ein sving i ei elv vert fråskild hovudleia til elva. Innsjøtypen har fått namnet fordi forma liknar ein krok sett frå lufta. I Australia vert ein kroksjø kalla ein billabong.
Altmühl
Altmühl renn gjennom byane Treuchtlingen, Eichstätt og Beilngries. Etter Dietfurt er elveleiet retta opp og er ein del av ein kanal som knyter elvane Main og Donau saman (Rhin-Main-Donau-kanalen).
Kroksjø
Når ei elv renn over ei slette, ofte den nedre delen av elva før ho munnar ut i havet eller ein innsjø, dannar ho ofte eit svingete elvefar, eit meander. Det samlar seg opp avleiringa i innersvingen av elva, medan elva grev seg djupare inn i yttersvingen. Dette kan føre til at elva bryt gjennom yttersvingen og dannar eit nytt elvefar, medan den gamle svingen vert verande att som ein kroksjø.
Altmühl
Altmühl munnar til slutt i Donau i Kelheim.
Tomas Gustafson
Gustafson vart europameister 1982 på Bislett stadion i Oslo, hårfint framom norske Rolf Falk-Larssen. Triumfen kom etter han sette verdsrekord på 10 000 meter med tida 14.23,59. Året etter bytta dei to plass på sigerspallen då firkamp-VM 1983 fann stad på same arenaen.
Under dei olympiske vinterleikane 1984 i Sarajevo vann Gustafson gull på 5 000 m og sølv på 10 000 m. På den kortaste distansen slo han Igor Malkov frå Sovjetunionen med 0,02 sekund, på den lengste tapte han mot Malkov med 0,05 sekund. To år seinare vart han tredjemann i EM 1986 i Oslo.
I OL-sesongen 1988 vart Gustafson europameister i Haag etter å ha vunne alle fire distansane. Ved Vinter-OL 1988 i Calgary sigra han fyrst på 5 000 m, for deretter å sette verdsrekord på 10 000 meter med 13.48,20 og vinne sitt tredje OL-gull. Gustafson fekk si siste internasjonale medalje då han kom på andreplass i EM 1990 i Heerenveen. Han la opp i 1992.
Gustafson vart i 1988 tildelt både Svenska Dagbladets gullmedalje og Radiosportens Jerringpris. Han fekk Oscarstatuetten både i 1982 og 1988.
Tilremfjorden
Tilremsfjorden er ein fjord i Brønnøy kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 8 km sørover til Brønnøysund i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Torgnesflesan i vest og Straumøyan i aust. Han ligg på austsida av øya Sauren. Vest for Sauren ligg Vegafjorden. Velfjorden har innløp litt nord for Straumøyan. Fylkesveg 17 går langs austsida av fjorden.
Kompasset
Kompasset (frå latin Pyxis) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Kompasset er heilt synleg frå breiddegrader sør for 53 grader nord og er best synleg på kveldshimmelen frå januar til mars. Den mest lyssterke stjerna er Alfa Pyxidis med storleiksklasse 3,68.
Kompasset vart innført av Nicolas Louis de Lacaille på 1700-talet. Han kalla det Pyxis Nautica, men namnet vart forkorta. Stjernebiletet ligg nær dei som danna det gamle stjernebiletet Argo Navis.
Karakteristikk
Kompasset er eit lite stjernebilete som grensar til Vasslangen i nord, Akterstamnen i vest, Seglet i sør og Luftpumpa i aust. Dei offisielle grensene til stjernebiletet vart sett av Eugène Delporte i 1930.
Stjerner
Med ein tilsynelatande storleiksklasse på 3,68, er Alfa Pyxidis den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet. Ho er ei blåkvit stjerne med spektralklasse B1.5III som ligg kring 880 lysår unna. Den nest mest lyssterke stjerna har stprleiksklasse 3,97 er Beta Pyxidis, ei gul lyssterk kjempe eller superkjempe med spektralklasse G7Ib-II kring 420 lysår unna. Ho har ei følgjestjerne med storleiksklasse 12,5 skild av 9 bogesekund. Gamma Pyxidis er ei oransje kjempe med spektralklasse K3III som ligg kring 207 lysår unna. Den tilsynelatande storleiksklassen er 4,03. Kappa Pyxidis vart katalogisert, men fekk ikkje Bayernemning (gresk bokstav) av Lacaille, men Gould følte at stjerna var lyssterk nok til å få ein bokstav. Kappa er eit fleirstjernesystem med ein tilsynelatande storleiksklasse på 4,58 og ligg 500 lysår unna. Hovudkomponenten er ei oransje kjempe med spektralklasse K4/K5III. Theta Pyxidis er ei raud kjempe med spektralklasse M1III og halvregulær variabel med to målte periodar på 13 og 98,3 dagar, og har ein tilsynelatande storleiksklasse på 4,71 i snitt. Ho ligg 500 lysår unna.