cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ASIC
ASIC står for Application Specific Integrated Circuit, altså ein integrert krets (IC) som er utvikla for eit bestemt føremål eller bruksområde i staden for å fylle ei generell oppgåve. Ein slik krets er meir spesialisert og kan utføra ei bestemt oppgåve meir effektivt enn ein mikrokontroller eller mikroprosessor. Ein ASIC er òg meir effektiv enn ein FPGA, men å utvikla ein ASIC er mykje dyrare enn å nytta ein FPGA. Ein ASIC høver difor best for store seriar, medan ein FPGA høver godt for prototypar og små seriar.
Det vert produsert både analoge, digitale og blanda analog og digitale (blandasignalkrins) ASICar, men reine digitale ASICar er mest utbreidd.
Songesand
Songesand er ein stad ved nordsida av Lysefjorden i Ryfylke. Staden ligg aust for Bakken gard, og nordvest for Kallali på hi sida av fjorden. Det bur ingen fastbuande i bygda i dag, men lenger oppe i dalen er det nokre få gardsbruk som framleis er i drift.
I tidlegare tider budde det periodevis opptil 36 menneske på staden. Postopneriet låg nede ved fjorden, medan skulehus og bedehus låg midtvegs mellom gardane langs den 3 km lange vegen. I dag er skulen nedlagt. Fram til vegsambandet med Årdal i Hjelmeland (Fylkesveg 661 i Rogaland) blei ferdig utbygd i 1994, var båt og telefon einaste moglege kommunikasjon ut. Staden har framleis anløp av hurtigbåt året rundt.
Marcelo Carracedo
Marcelo Carracedo er ein tidlegare argentinsk fotballspelar.
Han spela for klubben Avispa Fukuoka.
Bautastein
Bautastein er ei arkeologisk nemning for avlange og meir eller mindre flate (og som oftast utilhogde) natursteinar som vart reist på høgkant i forhistorisk tid, og som vanlegvis er utan innhogd bilete eller innskrift. Forma og storleiken på bautasteinane kan variera, og ofte er dei plasserte i samband med graver. På garden Noreim attmed Karmsundet i Rogaland er det eit gravsystem som markert med fem bautastenar. Men bautasteinar kan òg ha hatt andre funksjonar, slik det truleg framgår av at fleire bautasteinar i Fana sør for sentrumsområdet i Bergen kan sjå ut til å markere grensa mellom Sunnhordland og Nordhordland, slik ho ifølgje historiske kjelder gjekk i mellomalderen. På Hosle i Tjølling i Vestfold står ein bautastein i det som i tidlegare tider har vore eit viktig drageid i samband med skipsleia, ein stad der båtar vart drege over land frå sjø til sjø. Somme stadar er fleire bautasteinar plasserte i ein sirkel, og slike sirklar har tradisjonelt hatt nemninga dommaringar.
I Noreg er bautasteinar oftast tidfesta til jarnalderen. Men tidfestinga er sjølvsagt vanskeleg eller usikker der bautasteinane ikkje står i samband med ei grav eller anna som kan tidfestast. Det har vore forska lite på denne fornminnegruppa ut over å registrere steinane og dei eventuelle formninna eller anna som dei kan ha vore knytt til. Bautasteinar, eller stein reist på høgkant, er ikkje berre eit skandinavisk forhistorisk fenomen, men finst mange stadar i verda. I Vest-Europa finst det til dømes framleis store reiste steinar og rekker av store reiste steinar som ein reknar med skriv seg attende til yngre steinalder, og som har fått nemninga menhirar.
Vilhelm
Vilhelm og Wilhelm er mannsnamn av gammaltysk opphav, sett saman av delane wil som betyr 'vilje' og helm som betyr 'hjelm'.
Namnet oppstod som Willahelm og Willihelm, men spreidde seg i mellomalderen gjennom Europa med ei rekkje former. I Noreg blei det henta inn frå engelske rundt 1100 som Vilhjalmr, Viljamr og liknande. Andre former er fransk Guillaume, italiensk Guglielmo, litauisk Vilius og Viliumas, ungarsk Vilmos og nederlandsk Willem.
I England blei forma William utbreidd på grunn av Vilhelm Erobraren (eng. William the Conqueror). Wilhelm Tell er namnet på helten i ei alpesoge frå 1300-talet.
Trollvasstinden i Måndalen
Trollvasstinden i Måndalen ligg mellom Måndalen i Rauma kommune i nordaust og Fjord kommune i sørvest. Det 1422 meter høge fjellet er bratt eller kvasst til alle kantar. Å nå toppen krev litt utsett klyving, men sikring er ikkje påkravd. Trollvasstinden ligg i nordenden av ein fjellrygg mellom to dalar. Denne fjellryggen dannar ein like høg topp (1422 moh.) lengre sør. Denne er lett å nå sørfrå.
Augustus og augusta
Augustus og augusta (latin for 'majestetisk' eller 'ærverdig') var keisarlege titlar i Romarriket.
Den første «Augustus» (og den fyrste keisaren av Romarriket) var Gaius Julius Cæsar Octavianus, seinare kjend som keisar Augustus. Han vart gjeven tilnamnet av det romerske senatet den 16. januar 27 fvt. Dei påfølgjande keisarane brukte også dette namnet som del av sin titulatur.
«Augustus» vart etter kvart knytt til makta og fullmaktene i embetet som keisar. Då Diokletian innførte tetrarkiet var «augustus» tittel på dei to hovudkeisarane, medan underkeisarane hadde tittelen caesar.
Også dei tysk-romerske keisarane brukte denne nemninga eller «Semper ('alltid'') Augustus».
Wigger-elva
Wigger (tidlegare òg kalla Wiggeren) er ei elv i dei sveitsiske kantonane Luzern og Aargau. Ho er ei viktig sideelv til Aare. Wigger er kring 41 km lang og renn frå sør til nord det meste av leia. Den største byen i Wiggerdalen er Zofingen.
Elva spring ut på nordsida av Napf i kantonen Luzern nær grensa til kantonen Bern kring 1300 moh. Her vert elva kalla Enziwigger. Ho renn gjennom ein smal dal mot Hergiswil bei Willisau der dalen vert breiare og flatare. Kort tid etter den vesle byen Willisau tek ho i mot Buchwigger og vert frå her berre kalla Wigger. Dalen vert stadig breiare og dannar ei vid slette. Nord for Dagmersellen er Wigger stort sett kanalisert og renn delvis parallelt med motorvegen A2. Mellom Reiden og Brittnau kryssar elva inn i Aargau. Ho munnar ut i Aare mellom Rothrist og Aarburg ved 395 moh.
Sideelvar til Wigger er Seewag, Wanger-Rot, Ron, Luthern og Hürnbach.
Dombarovskij
Jasnyj
Kaffarar
Kaffarar (av arabisk kafir, «vantru») var nemninga som vart brukt om dei svarte innfødde av europeiske kolonistar i det sørlege Afrika. Der var det opphavleg eit nøytralt uttrykk blant dei kvite, som også vart brukt av antropologar og misjonærar i snever forstand om søraustbantuane, det vil seie mellom andre zuluane, xhosaene, swaziane, sothoane og matabelene, og i utvida forstand om andre afrikanske folkegrupper i heile regionen. Det er mogleg at det var portugisarane som hadde snappa opp ordet frå arabarane, som brukte det om ikkje-muslimane i området, men portugisarane oppfatta det som eit ord for den farga folkesetnaden generelt.
Men på 1900-talet byrja den nøytrale bruken å utvikle seg til noko nedsetjande. Særleg i apartheidtida i Sør-Afrika vart ordet eit nedsetjande uttrykk for «neger». I dag er bruken av ordet forboden i Sør-Afrika og Namibia.
Ordet går igjen som eit historisk områdenamn (Kafiristan) for ein del av dei nordlege grensetraktene mellom Pakistan og Afghanistan. Fram til 1890-åra var regionen kjend som Kafiristan («heidninglandet»), fordi folkesetnaden der praktiserte animisme. Regionen vart erobra av emir Abdur Rahman Khan i 1895–1896, og folket vart konvertert med makt til islam. Regionen fekk så namnet Nurestan, som tyder landet til dei opplyste.
På tysk er kaffar også eit nedsetjande uttrykk, men det er då ofte avleidd frå jiddisch, der det tyder bondsk, i nedsetjande meining. Rota til dette ordet er kafr, som tyder småby eller landsby, og som går att til dømes i stadnamnet Kapernaum.
Pablo Maqueda
Han spela for klubben Avispa Fukuoka.
Den irske sjølvstendekrigen
Den irske sjølvstendekrigen, også kalla den anglo-irske krigen, varte frå januar 1919 til juli 1921. Han vart ført av den opphavlege irske republikanske armeen IRA («Old IRA») som ein geriljakrig mot dei britiske styresmaktene i Irland. Sjølvstendet var proklamert to gonger, først under Påskeopprøret i 1916, så etter den store valsigeren til nasjonalistpartiet Sinn Féin i 1918, da dei fleste av dei valde parlamentsmedlemmene ikkje drog til London, men møttest som det første irske parlamentet, First Dáil. IRA vart skipa med mandat frå Dáil til å forsvare republikken mot åtak leidde frå det britiske hovudkvarteret i Irland, Dublin Castle.
IRA førte under leiing av Michael Collins ein klassisk gerlijakrig mot militært overlegne britiske styrkar og kollaboratørar (samarbeidsfolk), mellom dei det irske politiet. Collins hadde lært av Påskeopprøret, og skjønte at dei ikkje hadde ein sjanse i konvensjonell strid.
Britiske styrkar fór i denne situasjonen brutalt fram mot sivilfolket, med øydelegging av eigedom, vilkårlege arrestasjonar og uprovoserte nedskytingar av menneske. Dette styrkte berre antipatien mot dei i fleirtalet av den irske befolkninga, og auka støtta for IRA.
Etter kvart som stadig fleire trekte seg frå politiet, sette britane inn Black and Tans og Auxiliaries, hjelpestyrkar rekrutterte blant skotske og engelske krigsveteranar. Desse var enda meir brutale enn dei regulære britiske styrkane og politiet, og vart svært ill-gjetne i det irske folket. Det var slike Auxiliaries som i november 1920 fór med panserkøyretøy til Croke Park fotballstadion og skaut inn i folkemengda som hemn for at Michael Collins' spesialavdeling i IRA, «The Squad», hadde likvidert 19 leiande britiske agentar (kalla «The Kairo Gang»). 14 tilfeldige uvæpna sivile vart drepne og 65 såra. Seinare same dagen vart òg 3 republikanske fangar skotne «under fluktforsøk».
Det var i Cork-området IRA først bruka sine «flying columns», det vil seie lett utstyrte avdelingar på 100 mann som la seg i bakhald for britiske avdelingar, for så å gøyme seg i landskapet etterpå, eit landskap dei kjende mykje betre enn britane. Dette er klassisk geriljataktikk. Britiske styresmakter svarte med å innføre krigsrett i heile Munster-provinsen.
Tapa vart stadig større på begge sider, og det kom til slutt til våpenstillstand.
I tillegg til krigen med våpen, vart det ført ein propagandakrig mellom partane. Britane prøvde systematisk å framstille IRA som fiendtleg mot protestantar, for å få støtte for dei harde tiltaka sine frå protestantane, sjølv om dei fleste kollaboratørane IRA drap var katolikkar. I eit londonmagasin kom det i 1921 ein artikkelserie med tittelen «Irland og den nye terroren». Det viste seg seinare at forfattaren høyrde til Auxiliaries og skreiv på oppdrag frå «Dublin Castle Propaganda Department».
Motparten gav ut undergrunnsavisa Irish Bulletin som offisielt organ for den irske republikken, med detaljerte skildringar av brutale overgrep frå britisk side, overgrep som ikkje vart prenta av dei britiske og legale irske avisene.
Krigen enda 11. juli 1921 med ei våpenkvile, etter at konflikten var kommen i ein slags uavgjort-situasjon. Dei planlagde fredsforhandlingane vart forseinka da den britiske regjeringa kravde at IRA først måtte levere frå seg våpna sine. Da dette kravet til slutt vart gitt opp, kunne fredsforhandlingane førast fram til Den anglo-irske avtalen, som vart ratifisert (godkjend) av Dáil i desember 1921. Denne innebar noko nær sjølvstende for 26 av dei 32 irske fylka, medan dei 6 siste (Nord-Irland) vart verande i Det sameinte kongedømmet. Den irske fristaten vart sidan til Republikken Irland, medan konflikten mellom nasjonalistar og unionistar har halde fram i Nord-Irland til denne dag.
Napoleonskake
Napoleonskake er eit bakverk laga av to lag butterdeig med eit høgt lag vanilje- og romkrem i mellom. Det er melisglasur på toppen. Kaka er oppkalla etter den italienske byen Napoli, og ikkje, som mange trur, etter den tidlegare franske keisar Napoleon Bonaparte.
Carrick-on-Shannon
Carrick-on-Shannon (irsk Cora Droma Rúisc) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Leitrim og ligg på grensa til County Roscommon. Han er òg den største busetnaden i grevskapet.
Byen ligg ved elva Shannon, som er forbunde til elva Erne via Shannon-Erne Waterway.
Carrick-on-Shannon jernbanestasjon opna 3. desember 1862.
Brno
Universitetet i Brno, Masarykova Univerzita, som er oppkalla etter Tomáš Garrigue Masaryk, vart grunnlagt i 1919 og har i dag om lag 30000 studentar.
Etymologi
Etymologien til namnet er omstridd. Namnet stammar mest truleg frå det gamle slaviske ordet brnie (mudder) eller brniti (å styrkje). Ei alternativ forklaring stammar frå eit keltisk språk som vart brukt i området før det vart folkesett av slaviske og germanske stammar. Det finst likskapar med andre keltiske ord for høgd eller bakke, slik som det walisiske ordet bryn.
Historie
Ein kjenner til at det har eksistert busetnader i Brno-området frå tida rundt Stor-Mähren, men først ca. 1021 vart det bygd ei borg her som er kjend som Stare Brno (Gamle Brno), og det er denne som gav namn til byen. I 1091 vert staden nemnd som landsby, og er kjend som setet til Prinsen av Premyslid. Rundt borga vart det skipa fleire marknader, og frå 1200-talet strøymde utlendingar til byen. Tyskarar og nederlendarar slo seg ned kring det som i dag er Náměstí Svobody. Eit jødisk kvartal vart oppretta ved den nedre delen av det som i dag er Masarykova-gata.
På 1300-talet vart byen sete for dei mähriske Margravane, og byen vart sterkt utvida med rundt 1000 bygningar og 11 000 innbyggjarar. Mykje av dette kjem av at byen hadde handelsprivilegium som gjorde at handelen med andre byar voks. I 1355 skriv byskrivaren Jan ned rettsreglane for byen, og desse reglane danna seinare ein mal for andre byar. Byen vart på denne tida leia av ein magistrat og eit byråd av 12 menn. Frå midten av 1300-talet vart byen senteret for Mähren-regionen sine samlingar saman med Olomouc. Desse samlingane avgjorde politiske, rettslege og finansielle spørsmål.
Under hussitarkrigane var byen tru mot Kong Zikmund og to gonger vart byen kringsett (1428 og 1430) utan resultat. I 1454 utviste Kong Ladislav Pohrobek alle jødane frå byen og dei busette seg i den delen som i dag er Krenova-gata. Under regjeringstida til Kong Jiri av Podebrady støtta Brno motstandaren hans, Matthias Corvinus, som i Mähren var kjend som Kongen av Böhmen. Under båe borgarkrigane på 1400-talet stagnerte handelen.
På midten av 1500-talet flytte Brno seg mot protestantismen, som hadde fleirtal i bystyret. I ein freistnad på å re-katolisere byen kom det nye ordenar til byen. Dei med mest innverknad var jesuittane og cappucinarane. I denne perioden heldt innbyggjartalet seg stabilt på same nivå som det hadde vore i 200 år.
Saman med resten av Mähren kom Brno under det tysk-romerske riket og habsburgarane. I 1641 vart byen hovudstad i den austerrikske provinsen Mähren. I 1643 og 1645 klarte byen å motstå to svenske kringsetjingar, og på denne måten klarte Brno å gje den austerrikske keisaren sjansen til å omdisponere armeane sine og motstå dei svenske åtaka. Under åtaka på byen spelte den militære leiaren Radoit de Souches og jesuittpresten Martin Streda viktige roller. Som takk fekk byen fornya sine privilegium. Under trettiårskrigen vart Brno den einaste hovudstaden i Mähren, og var rekna som uråd å innta. Alle regionsmøte fann no stad i byen.
Hesten i Innfjorden
Hesten i Innfjorden er eit 1610 m høgt fjell på sørsida av Innfjorddalen i Rauma kommune. Fjellet er greit å nå frå vestsida, med start i Innfjorddalen.
Brno
Historie
I 1742 freista Preussen å ta byen, utan hell, og posisjonen til byen vart stadfest i 1777 då byen òg vart eit bispesete. Det var i dette hundreåret at industri og handel for alvor tok seg opp i Brno, sjølv om det først var på 1800-talet at Brno vart ein stor industriby med mykje tekstil- og verksindustri. I 1805 var Napoleon i nærleiken av Brno då slaget ved Austerlitz (Slesko, tsj.) fann stad utanfor byportane.
I 1839 kom det første toget til Brno. Med industriutviklinga kom òg utviklinga av forstadene, noko som gjorde at byen miste sin karakter som festningsby. Spilberk Slott vart omgjort til eit fengsel for alvorleg kriminalitet, der òg politiske opponentar til Austerrike-Ungarn vart sende.
I 1850 vart 32 nabokommunar knytte til Brno, noko som gjorde at folkesetnaden auka til 46 000 innbyggjarar. Gasslys kom til byen i 1847, og trikk i 1869. Talet på skular auka kraftig i denne perioden.
I 1919 vart Tsjekkoslovakia frigjeve frå Austerrike-Ungarn, noko som medførte at Brno ikkje lenger hadde tyskspråkleg fleirtal i byrådet, og byen vart den nest største byen i det nye Tsjekkoslovakia. Byen fekk i 1918 huse Tsjekkoslovakia sin Høgsterett. Byen vart under denne tida eit endå viktigare handels- og industrisentrum. I 1928 opna utstillingsområde (Brno Veletrhy).
Etter den andre verdskrigen og under den tsjekkoslovakiske sosialismen, styrt frå Moskva, utvikla Brno seg vidare som industriby, men stagnerte teknologisk. Mange landsbyar i området vart utbygde med store sosialistiske blokker. Etter at kommunismen fall vart det lagt meir vekt på bevaring og renovering av den historiske gamlebyen. I 1992 fekk byen òg Konstitusjonsdomstolen i landet.
Universitet og skular
Brno har ein lang tradisjon som institusjonsby i Mähren. Allereie på 1300-talet var byen eit sentrum for regionen og nedteikningane i regionen vart haldne i byen. Sidan byen hadde eit rikt religionsliv med mange ordenar, var byen òg ein naturleg lærestad. Utviklinga av barne-, ungdoms- og vidaregåande skular tok seg kraftig opp på 1800-talet. I 1873 vart den Tyske Teknologiske Skule oppretta, og den Tsjekkiske Teknologiske Skule kom til i 1899. I 1919 vart Masaryk-Universitetet skipa i Brno. Frå 1960 til 1990 vart universitetet kalla Jan Evangelista Purkyně-Universitetet.
Industri
Føretaket Zbrojovka, som produserer Zetor traktorar, ligg i Bno.
Arkitektur
Eit av dei store arkitektoniske meisterverka er å finne i Brno i form av Villa Tugendhat. Villaen, som i dag står på UNESCO si verdsarvliste som monument of modern architecture, vart teikna av arkitekten Ludwig Mies van der Rohe i 1928. Arkitekten brukte dei mest moderne teknikkane frå byrjinga av 1900-talet. Eit døme er frontglaset som dekkjer ein heil vegg, og som kan senkast ned. Van der Rohe designa ikkje berre villaen, men òg møblane til huset. Då Tsjekkoslovakia vart oppløyst 1. januar 1993 vart avtala om oppløysing inngått i hagen til huset, mellom President Václav Havel og Vladimír Mečiar frå Slovakia.
Grini
Grini eit stadnamn og eit etternamn. Grini er eit område i Bærum kommune i Akershus fylke.
Området er kjent for Grini fangeleir, som ofte vert kalla berre «Grini».
Iker Casillas
Iker Casillas Fernández er ein spansk fotballspelar som har vore keeper for Real Madrid og det spanske landslaget.
Ei tid mista han førstelagsplassen til César Sánchez, men vann plassen attende etter at han kom inn som reserve for veteranen i Champions League-finalen i 2002 mot Bayer Leverkusen og bidrog sterkt til Real Madrid sin siger med ei rekkje fine redningar.
I februar 2009 braut Casillas rekorden for flest kampar spelt av ein keeper for Real Madrid, med 454 kampar, berre 27 år gammal.
Casillas spelte fleire landskampar for aldersbestemte landslag. Han debuterte for A-landslaget 19 år og 14 dagar gammal, i ein kamp mot Sverige. Han var unytta reserve under EM i 2000. Under VM i 2002 i Sør-Korea og Japan var han førstekeeper, etter at Santiago Cañizares måtte stå over meisterskapen med skade. Casillas fekk stor merksemd etter at han redda to straffespark då Spania slo ut Irland på straffespark og avanserte til kvartfinalen.
Han spelte alle kampane i kvalifiseringa til EM i 2004, og slepte berre inn fire mål.
Casillas var førstekeeper og landslagskaptein då Spania vann EM i 2008, og spelte ei viktig rolle då Italia vart slått ut i kvartfinalen. Etter 120 mållause minutt redda han to straffar i straffesparkkonkurransen som Spania vann 4-2. Både i semifinalen mot Russland og i finalen mot Tyskland heldt han buret reint.
I september 2009 sette Casillas rekord i flest landskampar for Spania utan å sleppe inn mål, med 57 kampar. 14. november 2009 spelte han sin 100. landskamp for Spania.
Olaf Heitkøtter
Olaf Heitkøtter er ein tidlegare norsk fjelloppsynsmann i Lesja og naturfotograf, no pensjonist. Han byrja som fjelloppsynsmann i 1950 og var den første norske heiltidstilsette fjelloppsynsmannen.
Han har gjeve ut ei rekkje naturbøker:
Fylkesveg 453
Fylkesveg 453 (Fv453) går mellom Ryen i Kristiansand og Vennesla. Vegen er 11,3 km lang.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Grini fangeleir
Grini var opphavleg eit kvinnefengsel i Bærum kommune som vart teke i bruk som ein krigsfangeleir av okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen.
Crmnica
Crmnica er ein region sør i Montenegro som ligg innanfor kommunen Bar. Hovudbyen i regionen er Virpazar. Regionen består av følgjande 27 landsbyar: Boljevići, Braćeni, Brijege, Bukovik, Donji Brčeli, Dupilo, Gluhi Do, Godinje, Gornji Brčeli, Komarno, Krnjice, Limljani, Mačuge, Mikovići, Orahovo, Ovtočići, Popratnica, Seoca, Sotonići, Tomići, Trnovo, Utrg, Virpazar og Zabes.
Regionen er kjend for den gode vinen som vert produsert her, særleg den opphavlege Vranac.
Grini fangeleir
Det kom inn fangar frå mange lag av folket til Grini, her er døme på ein Nobelprisvinner, professorar, vitskapsfolk, kulturarbeidarar, idrettsfolk, politikarar, kunstnarar og losar som var involverte i å hjelpe flyktningar til Sverige og Storbritannia. Nokre av dei mest kjende fangane er:
Det er kjent at 8 fangar vart avretta på Grini i 1944, av dei 3 kvinner.
Frå 1945 til 1949 vart fengselet bruka til soning for landssvikdømde, sjå det norske landssvikoppgjeret.
Ryuji Tabuchi
Ryuji Tabuchi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Otsuka Pharmaceutical, Consadole Sapporo og Vissel Kobe.
Tony Banks
Anthony George «Tony» Banks er ein britisk komponist og multi-instrumentalist, hovudsakleg kjend som klaverspelar i rockebandet Genesis, som han har vore med i sidan starten.
Banks var ein av hovudlåtskrivarane til Genesis og skreiv òg mange av tekstane til bandet. Som klaverspelar nytta han mange instrument som ARP Pro Soloist synthesiser, Mellotron, Yamaha CP-70 og Hammond T-102-orgel. I dei tidlegaste åra i bandet spelte Banks akustisk gitar på nokre av songane.
Utanom Genesis har Banks drive ein solokarriere, der han skrive mykje filmmusikk, popsongar og orkestermusik. I 2006 kom det ut ein biografi, Man of Spells, skriven av journalist Mario Giammetti om Banks. I 2010 vart Banks i lag med resten av Genesis innlemma i Rock and Roll Hall of Fame.
Krajina i Montenegro
Krajina (serbisk Крајина/Krajina) eller Kraja (albansk: Krajë eller Kraja) er eit område søraust i Montenegro som strekkjer seg frå kysten av Shkodërsjøen til fjellet Rumija. Området er stort sett busett av albanarar, som utgjer 98 % av folkesetnaden. Området er delt mellom kommunane Bar/Tivar og Ulcinj/Ulqin.
Tony Banks
Tidlege år
Banks var fødd i East Hoathly i Sussex i England. Han tok pianotimar som barn og lærte seg sjølv å spele gitar. Han gjekk på Charterhouse School der han møtte Peter Gabriel i 1963. Banks planla opphavleg å studere matematikk på høgare nivå, men byrja å studere kjemi på Sussex University, før han byta til logikk med fysikk. Etter eit år på Sussex, forlét han skulen for å spele med Genesis og kom aldri attende til skulebenken.
Krajina i Montenegro
Regionen ligg nær grensa til Albania og kysten av Adriahavet. Det ligg mellom Crmnica og Ana e Malit og strekkjer seg frå Skje til Shestan, grenselandsbyane.
Tony Banks
Genesis
Dei kompliserte arrangement og klaversoloane til Banks, som pianointroduksjonen på «Firth of Fifth» og dei instrumentale partia i «The Cinema Show», «Watcher of the Skies» og «Supper's Ready»— var med på å forme musikkstilen til Genesis. I tillegg til klaverinstrument spelte Banks òg akustisk gitar på fleire songar, som «The Musical Box», «Entangled», «The Cinema Show» og byrjinga av «Supper's Ready». Banks song òg stundom korvokal på somme songar.
Svobodnyj i Sverdlovsk oblast
Svobodnyj (russisk skrift Свободный) er ein stad i Sverdlovsk oblast i Russland. Han ligg 185 kilometer frå Jekaterinburg. Folketalet er rundt 8000 (2015). Staden vert ofte òg kalla Nizjnyj Tagil (Nedre Tagil), fordi dette er ein meir kjend plass. Delar av byen er ZATO, stengd for ålmenn ferdsel fordi 42. strategiske missildivisjon har sitt hovudkvarter der.
Tony Banks
Genesis
I lag med Rutherford er Banks den einaste medlemmen som har vore med i bandet frå starten og fram til i dag. Framtida til bandet er derimot uviss.
Solo
Banks har skrive noko filmmusikk, som til filmane The Wicked Lady, The Shout (i lag med Mike Rutherford og Rupert Hine) og Quicksilver.
Han har òg gjeve ut soloalbum, men i motsetnad til Phil Collins og Peter Gabriel, samt Mike Rutherford med Mike + the Mechanics, som alle fekk stor suksess på eiga hand, selde soloplatene til Banks heller dårleg.
Tysseelva
Tysseelva ligg ved Tysse i Samnanger, er snautt 3 km lang og går ifrå Frølandsvatnet og ut i Samnangerfjorden ved Tysse.
Eit kraftverk som ligg i fabrikken Safa, nyttar delar av vatnet forbi Tyssefossen, som går ned i fjorden.
Elva har vore ei populær fiskeelv for laks og sjøaure som fekk laksetrapp forbi fossen i år 2000.
Tysseelva, som er ein del av Samnangervassdraget, har eit nedsalgsfelt på kring 233 km² i eit av dei nedbørrikaste områda i landet.
Lonarkjempun
Lonarkjempun er namnet på ein slått frå Telemark som finst i fleire variantar. Attåt Telemarksformene er det og registrert to form frå Voss, skriven ned etter Ola Mosafinn, som hadde ei form etter Isak Rokne. I hardingfeleverket er det skrive ned åtte variantar av slåtten. Fire av desse er frå Telemark, og tre frå Bø i Telemark. Slåtten er truleg komen til Telemark med Knut Lurås.
Lonar er namnet på ein gard i Sauland, og Lonarkjempun er eit namn som følgde kjempekarane som kom frå den garden. Det er mogleg slåtten er bygd ut av Lars Fykerud. Forma etter Olav R. Berge kunne tyde på at slåtten og har vore spela av Myllarguten, og dette, saman med namnet, tyder på at slåtten har kjerneområdet sitt aust i Telemark.
Variantgruppa
Slåtten er katalogisert under fleire numre:
Nr 115:
nr 145:
Supplementsform:
Lammas
Lammas (gammalengelsk hlāfmæsse, 'brødmesse') er namnet på ei gammal engelsk hausthøgtid knytt til byrjinga av kornhaustinga. I nyare tid er ho henta inn som ei nyheidensk høgtid.
Lammas er nemnd fleire gonger i Den angelsaksiske krønika som 'høgtida for dei første fruktene'. Medan førstedelen av namnet opphavleg tyder 'brød', er han òg tradisjonelt blitt tolka som 'lam'.
Samfunnstyding
I landbrukssamanheng stod lammas for slutten av slåttonna, då ein kunne senda husdyr på fellesbeite på dei slåtte åkrane og engene, og byrjinga av skuronna.
I Skottland og delar av England var lammas var ein av fire kvartalsdagar (quarter days) då ein betalte leige og hyrte tenestefolk. Mange stader i England måtte også leiglendingar gje nyhausta kveite til landeigaren ved byrjinga av august. Det blei gjerne halde marknad og val av lokale offisielle stillinga på denne dagen.
Nokre stader er det bevart område knytt til lammas, som Lugg Meadows i Herefordshire og Leyton Marshes i London. I Nord-Irland blir det framleis halde ein lammasmarknad, Ould Lammas Fair, i Ballycastle i County Antrim.
Religiøs tyding
Lammas kan knytast til den keltiske haustfesten lughnasa.
Dagen var lenge ei kristen høgtid då det var vanleg å ta med seg eit brød bakt med den første innhausta kveiten til kyrkja. I mellomalderen blei dagen lagt fast til 1. august, frå 1752 til 13. august. Frå 1800-talet blei høgtida etter kvart erstatta av hausttakkefest.
Dagen er blitt teken i bruk som ei nyheidensk høgtid som ligg mellom sommarsolkverv (feira som litha) og haustjamdøgn (mabon). Den tilsvarande høgtida i motsett del av året er imbolc. Lammas blir feira seint i juli eller tidleg i august på den nordlege halvkula, og i byrjinga av februar på den sørlege. Høgtida finn stad når sola er nær midten i stjernebiletet Løva (tropisk astrologi).
Måndalen
Måndalen er ei bygd i Rauma kommune i Møre og Romsdal. Bygda har om lag 900 innbyggjarar og er senteret på sørsida av Romsdalsfjorden i kommunen. Bygda omfattar Voll, Samset, Bruaset, Skare, Venås, Bø, Moen, Roknem, Skeie, Sæbø, Oterholm, Søvika og Hovde. Sentrum i bygda ligg på Voll. Fram til kommunesamanslåingane i 1964 tilhøyrde Måndalen Voll kommune.
Elva Måna renn gjennom bygda og ut i Vollabukta ved Måna camping. Den viktigaste sideelva er Vemora. Det går laks både i Måna og til tider i nedste del av Vemora.
Nede ved fjorden ligg Voll kyrkje som er ei trekyrkje frå 1896.
Val Curciusa
Val Curciusa er ein fjelldal i Graubünden i Sveits. I området ved San Bernardino-passet knyter han saman Rheinwalddalen og Misoxdalen.
Val Curciusa går sørover frå Nufenen i retning mot Misoxdalen, og endar opp ved Bocchetta di Curciusa, ein fjellovergang, som er mogeleg å sjå direkte frå San Bernardino mot søraust. Dalen er kring 9 km lang og vert drenert av elva Areua, som munnar ut i Hinterrhein ved Nufenen.
Måndalen
Næringsliv
Måndalen har eigen brannstasjon underlagt Rauma Brannvesen.
Val Curciusa
Sjølv om dalen drenerer mot nord, er om lag 85 % av området, fram til om lag 2 km før samløpet mellom Areua og Hinterrhein, i kommunen Mesocco sør for nedslagsfelt.
Dei høgaste fjelltoppane på austsida av dalen er Pizzo Tambo, sør for Areuapasset og Guggernüll, nord for passet. Dei høgaste toppane på vestsida er Piz de la Lumbreida, sør for stien til Val Vignun og Einshorn nord for stien.
Måndalen
Næringsliv
Tørla vassverk er det lokale vassverket. Drikkevatnet kjem frå Svartevatnet og inntaket er i elva Tørla. Det blir distribuert i nesten heile bygda inklusive Hovde og Søvika.
Bygda har Måndalen skule med trinna 1-10 og barnehage, Voll omsorgssenter med 22 plassar, eit bakeri og ein frisørsalong, daglegvarebutikk med post, småbåthamn, kai med stupetårn, kafe, campingplass, badeplass og bensinstasjon.
Idrett
Måndalen idrettslag har ei aktiv fotballgruppe. Laget spelte i 3. divisjon i sesongane 2007-2009. Laget bygde i 2009 Måndalshallen som er ein idrettshall med kunstgras. I 2011 vart idrettsbanen oppgradert med fast dekke. Banen har 8 løpebanar og kan arrangere nasjonale friidrettsstemne.
Historie
Ved røystingane i 1905 stemte alle for oppløysing av unionen med Sverige og 171 for at prins Carl skulle bli Noregs konge og 60 imot.
Kjente måndalingar
Bygda har fostra nasjonalt kjente personar:
Legendrepolynom
Dei er kalla opp etter Adrien-Marie Legendre. Denne ordinære differensiallikninga møter ein som regel i fysikk og andre tekniske felt. Særleg oppstår han når ein løyser Laplace-likninga (og tilknytte partielle differensiallikningar) i sfæriske koordinatar.
Differensiallikninga til Legendre kan løysast ved å bruke standar potensrekke-metode. Likninga har regulære singularpunkt ved x = ±1 så generelt vil løysinga til ei rekkje omkring origo berre konvergere for |x| < 1. Når n er eit heiltal er løysinga Pn(x) som er regulær ved x = 1 òg regulær ved x = −1 og rekkjene fr denne løysinga vert avslutta (er altså eit polynom).
Desse løysingane for n = 0, 1, 2, ... (med normaliseringa Pn(1) = 1) dannar ei polynomrekkje av ortogonale polynom kalla Legendrepolynoma. Kvart Legendrepolynom Pn(x) er eit nte-grads polynom. Det kan uttrykkast ved hjelp av Rodrigues-formelen:
At desse polynoma tilfredsstiller differensiallikninga til Legendre følgje av differensieringa (n+1) multiplisert på begge sider av identiteten
og ved å bruke den generelle Leibniz-regelen for gjentakande differensieringar. Pn kan òg definerast som koeffisientar i ei Taylorrekkje-utviding:
I fysikk dannar denne funksjonen grunnlaget for multipolutvidingar.
Kjelder
''
Samnangervassdraget
Samanangervassdraget har eit nedbørsområde som omfattar den austlege delen av Samnanger og mindre delar av Vaksdal og Kvam. I nord grensar Samnangervassdraget mot Bergsdalsvassdraget, i aust grensar det mot Øystesevassdraget og Steinsdalsvassdraget. I vest grensar det mot fleire mindre vassdrag mellom anna Vaksdalsvassdraget og Aldalselvvassdraget.
Frølandselva (Eikedalselva), som er den eine hovuddelen av Samnangervassdraget, er varig verna mot kraftutbygging gjennom verneplan III i 1986. Denne elva har fleire større sideelvar og kjem ned i Frølandsvatnet (27 moh) frå Eikedalsvatnet (384 moh).
Frølandsvatnet renn ut i Tysseelva, som munnar ut i Samnangerfjorden.
Storelva, den andre hovuddelen av vassdraget, er den største av elvane, og har i dag (2010), medrekna sideelvane, seks regulerte vatn. Desse er:
Malesija i Montenegro
Malesija (kyrillisk Малесија) er ein region i Montenegro. Han strekkjer seg søraustover frå Podgorica mot grensa av Albania. Det har gjeve namn til det større området Malësia som strekkjer seg inn i Albania. Regionen er hovudsakleg busett av etniske albanarar og har eit folketal på om lag 10 000 innbyggjarar.
Samnangervassdraget
Uregulerte vatn som også munnar ut i Storelva:
Nedslagsfeltet totalt er kring 241 km², av dette er kring halvparten utnytta til kraftproduksjon.
Malesija i Montenegro
Den største busetnaden er Tuzi. Regionen er ein del av Podgorica kommune.
Atombombene over Hiroshima og Nagasaki
Atombombene over Hiroshima og Nagasaki var to atombomber sleppte i lufta over dei japanske byane Hiroshima og Nagasaki den 6. og 9. august 1945. Bombene drap minst 120 000 menneske med ein gong, og dobbelt så mange over tid. I tillegg har dei som overlevde bombene og etterkomarane deira slite med seinskader som kreft og misdanningar.
Bakgrunn
Ein hovudgrunn til å sleppa bombene var å tvinga Japan til å overgje seg utan vilkår. Sjølv om mange leiande japanarar var på gli til å kapitulera, hadde dei ikkje gått med på det amerikanske ultimatumet om å gjera det utan vilkår.
Den 15. august, ni dagar etter det første atomåtaket og seks dagar etter det andre, sende dei japanske styresmaktene ei slik formell overgjeving til amerikanske styrkar. USA hadde oppnådd det dei ville, men ei grufull øydelegging som skulle plaga ofra i åra som kom var igjen.
Militæret valde ut fleire strategiske mål for bombene: Kyoto, Hiroshima, Yokohama, Kokura, Niigata og kanskje keisarpalasset i Tokyo. Kyoto blei teken av denne lista på grunn av dei mange eldgamle templa i byen. Nagasaki var eit sekundærmål.
Hiroshima hadde under heile krigen vore ein viktig militærby som inneheldt hovudkvarteret for det sørlege forsvaret av Japan og fleire militære lager. Nagasaki var ein hamne- og industriby som òg spela ein stor rolle i den japanske krigsinnsatsen.
Bombene
I dei tre og eit halvt åra USA hadde vore med i den andre verdskrigen og mista rundt ein million soldatliv, hadde landet òg satsa på å utvikla ei atombombe i lag med Storbritannia og Canada. Det hemmelege Manhattanprosjektet prøvde ut ein atomeksplosjon den 16. juli 1945.
Eksplosjonen over Hiroshima
Klokka 8.15 blei «Little Boy» sleppt av bombeflyet Enola Gay og eksploderte 580 meter over bakken. Bomba laga ei eldkule på over ein million grader Celsius som på eitt sekund fekk ein diameter på 280 meter. Overflatetemperaturen kom opp i 4000 grader og skapte ei sterk, varm trykkbølge som smelta køyretøy og bygningar og gjorde menneske og dyr til støv.
Eit ukjent tal menneske døydde på flekken. Andre blei skadde direkte av gammastråling eller indirekte av trykkbølga eller av bygningar som raste saman. Ved slutten av 1945 reknar ein med at 140 000 av dei 250-350 000 innbyggjarane i Hiroshima var døde. Rundt 48 000 bygningar blei jamna med jorda i eksplosjonen.
Eksplosjonen over Nagasaki
Bombeflyet Bockscar skulle eigentleg gått til Kokura, men byen var dekt av skyer. I staden drog flyet til sekundærmålet Nagasaki. Skydekket letta nok til at det kunne sleppa bomba klokka 11:02. Ho eksploderte like over den ytre bydelen Urakami, der Urakamikyrkja, den største domkyrkja i Aust-Asia, låg.
80 % av husa som låg innan to kilometer frå hyposenteret blei jamna med jorda. Men denne bomba hadde industriområde som hovudmål og blei sleppt utanfor byen. Derfor blei tapet av menneskeliv mindre enn i Hiroshima, trass i at denne bomba hadde mykje meir sprengkraft.
Ved slutten av året var 74 000 menneske som hadde opplevd dette åtaket døde.
Hibakusha
Like etter det blendande lyset og trykkbølga frå atombombene kom bybrannar som øydela mange av dei gjenverande trehusa. Menneske som hadde overlevd opplevde både raske og langdryge etterverknader. Fellesnemninga på dei som blei påverka av bomba på japansk er hibakusha (被爆者), og dei er framleis ei eiga gruppe som kan oppleva å bli utstøtte, ikkje få arbeid og ha problem med å stifta familie i Japan.
Strålesjuke drap rundt 60 000 innbyggjarar frå Hiroshima innan året var ute. Ungar som blei fødde etter åtaket, særleg dei som hadde vore utsette for stråling i mors liv, kunne ha store misdanningar.
Brannsår frå hendinga som ein trudde var hela kunne plutseleg hovna opp og bli til tjukke, stygge keloidearr.
Frå rundt 1950 skaut talet på tilfelle av leukemi i vêret blant dei som hadde blitt stråleskadde, og frå rundt 1955 auka talet på fleire andre typar kreft, som bryst-, lunge- og skjoldbruskkjertelkreft.
Minnesmerke
Sjølve byane blei bygde opp igjen og er i dag prega av moderne japansk arkitektur. I kvar av dei er det likevel sett av område til minne om atombombene og til støtte for fred. Dei har òg museum som dokumenterer bomba.
Utanfor muséet i Hiroshima er ein open plass med ein fredeleg dam der ein flamme brenn for fred på jorda. Byen har fleire minnesmerke, mellom anna eitt tileigna barna som døyde av bomba, symbolisert av Sasaki Sadako.
Det mest gripande minnesmerket er likevel atombombekuppelen, eit bygg som var like under hyposenteret til bomba men likevel blei ståande. Bygget, som opphavleg var ein utstillingshall i vestleg stil, men har fått ein sterk symbolverdi, og er omdøypt til Fredsminnesmerket i Hiroshima. I 1996 blei det sett på UNESCO si liste over verdas kulturarv, trass protestar frå USA og Kina.
Tsuyoshi Furukawa
Tsuyoshi Furukawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Otsuka Pharmaceutical, Consadole Sapporo og Montedio Yamagata.
Geigerteljar
Ein geigerteljar, også kalla Geiger-Müller-teljar, er eit apparat som måler radioaktiv stråling. Det er kjent for å lage ein karakteristisk tikkelyd.
Hamlagrøvatnet
Hamlagrøvatnet er ein innsjø som ligg i kommunane Voss og Kvam i Vestland fylke. Innsjøen er den største i Hordaland fylke.
Vatnet er eit regulert magasin for vasskraftverka i Bergsdalen og det vert òg overført vatn frå Torfinnsvatnet som har eit naturleg avløp til elva Vosso, samt einskilde mindre elver som elles ville ha runne ut i Hardangerfjorden. Vasstanden vert i hovudsak regulert med nedtapping, men det er ein mindre tredemning ved utløpet.
Vatnet har ei reguleringshøgde mellom 588 og 560 meter.
Fylkesvegen mellom Bulken og Dale går langs nordsida av vatnet.
Estland i Eurovision Song Contest
Estland debuterte i Eurovision Song Contest i 1994 og har delteke i tevlinga 26 gongar. Estland deltok også i kvalifiseringsrunda til Eurovision Song Contest i 1993, kalla Kvalifikacija za Millstreet, men bidraget Janika Sillamaa og «Muretut meelt ja südametuld» klarte ikkje å kvalifisere seg. Estland har vunne Eurovision Song Contest éin gong, i 2001. Sidan innføringa av semifinalar i 2004, har Estland kvalifisert seg til finalen ved 8 av 18 anledningar.
Historikk
Det er den estiske allmennkringkastaren ERR som sender Eurovision Song Contest i Estland, og som vel Estland sitt bidrag til Eurovision Song Contest. I 1993 var Estland eitt av sju nye medlemsland i Den europeiske kringkastingsunionen som ønskte å deltake i tevlinga. For å halde talet på antall deltakande land nede, kravde EBU at dei sju landa måtte gjennom ei eigen førehandskvalifisering, kalla Kvalifikacija za Millstreet (Kvalifisering til Millstreet). Dei tre beste landa i kvalifiseringa, ville få ein plass i Eurovision Song Contest. Det estiske bidraget havna på ein femteplass og fekk dimed ikkje deltake i den internasjonale finalen.
Året etter debuterte Estland i Eurovision Song Contest, som vart arrangert i Dublin. Bidraget «Nagu merelaine» enda nest sist med berre 2 poeng, og dimed var Estland ikkje kvalifisert til Eurovision Song Contest 1995.
Oppturen
Då Eurovision Song Contest 1996 vart arrangert i Oslo, var Estland tilbake. Dette var starten på det som vart ein sterk periode for det baltiske landet. Estland kom på femteplass i Oslo og ein åttandeplass i Dublin året etter. I 1999 vart Estland nummer seks, og i 2000 var Estland ein av førehandsfavorittane med songen «Once in a Lifetime» av Ines.
Den fyrste sigeren til Estland kom allereie året etter, med songen «Everybody», framført av Tanel Padar og Dave Benton saman med gruppa 2XL. Dette var fyrste gongen eit austeuropeisk land vann tevlinga, og arrangement vart ein stor kostnad for den dåverande kringkastaren ETV. Fyrst i juni fekk kringkastaren finansieringa den trong for å kunne arrangere Eurovision Song Contest 2002. Den lille TV-kanalen henta inn ekspertise utenfrå for å avvikle showet, blant anna stod norske Marius Bratten for TV-regien.
På heimebane fekk landet sin nest beste plassering til nå, då «Runaway» av Sahlene havna på tredjeplass.
Nedturen
Etter 2002 gjekk Estland inn i ein resultatmessig svak periode. I 2003 vart Estland nr. 21 av 26, og i perioden 2004 til 2008 klarte ikkje Estland å kvalifisere seg til finalen ein einaste gong.
Fyrst i 2009 klarte Estland å kvalifisere seg til finalen, då bidraget «Rändajad» av Urban Symphony havna på tredjeplass i semifinalen og ein sjetteplass i finalen. Ein ny sjetteplass kom tre år seinare med Ott Lepland og songen hans «Kuula». Nok ein topp ti-plassering kom i 2015, då Elina Born og Stig Rästa vart nummer sju med songen «Goodbye to Yesterday». Året etter kom Estland sitt svakeste resultat i Eurovision Song Contest, då det estiske bidraget havna på sisteplass i sin semifinale. Heller ikkje i 2017 klarte Estland å kvalifisere seg til finalen, sjølv om det estiske bidraget var ein av førehandsfavorittane. I 2018 snudde resultata igjen, då Elina Netsjajeva havna på ein åttandeplass i finalen med songen «La forza». Også i 2019 kvalifiserte Estland seg til finalen, med svenske Victor Crone.
Fylkesveg 454
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Einar Skulason
Einar Skulason (norrønt: Einarr Skúlason) var en islandsk prest og skald. Han var fødd på slutten av 1000-talet (seinast 1090) og døydde etter 1159. Han er rekna som ein av dei mest framståande norrøne skaldane på 1100-talet.
Norrøne kjelder
Han er omtala i den korte forteljinga «Tåtten om Einar Skulason». I Heimskringla er han nemnd i «Soga om Magnussønene», i soga om Magnus Blinde , i soga om Haraldssønene og i soga om Håkon Herdebrei.
Einar Skulason er òg nemnt i andre av dei norrøne sogene, som Flatøyboka, Morkinskinna, Fagrskinna og Knytlingasoga. Han er nemnt i «Tingsagaen» (Þingasaga) som vart nedskriven omkring 1200. Mange av dikta hans er tekne med i Skaldskaparmål.
I Skaldatal er han ført opp som skald hjå kongane Sigurd Jorsalfar, Øystein Magnusson, Harald Gille, Magnus Blinde, Sigurd Slembe, Inge Haraldsson, Sigurd Haraldsson, Øystein Haraldsson, den danske kongen Svend Grade (Grathe), den svenske kongen Sverker Kolsson og stormennene Jon (Johan) jarl Sverkersson, Gregorius Dagsson og Eindride unge.
Liv og lagnad
Når han kom til Noreg, er ikkje kjent, men omkring 1114 var han hjå kong Sigurd Jorsalfare. Seinare, etter at kong Sigurd døydde i 1130, var han hos kongane Magnus Blinde, Harald Gille og sønene hans. Han hadde eit nært tilhøve til kong Øystein Haraldsson som gjorde han til sin stallare. Etter at kong Øystein døydde i 1157, var han hos kong Inge Krokrygg. Han var såleis i Noreg under den konfliktfylte borgarkrigstida, men skal likevel ha greidd å ha venskapelege tilhøve til dei norske kongane i denne tida. Han var særs kunnskapsrik, rettvis i si framferd og med eit vinnande vesen. Han hadde uvanleg lett for å dikte og vann seg ry som ein stor skald.
Skaldskap
Einar Skulason var ein særs produktiv skald, men mange av dikta hans er gått tapt og dei fleste av dei ein kjenner til, finst berre i fragmentarisk form. Det einaste som er fullstendig bevart, er diktet «Geisli», eit lovkvad (dråpa) til ære for Olav den heilage. Det vart gjort etter oppmoding frå kong Øystein Haraldsson og framsagt første gongen i 1153 i Kristkyrkja i Trondheim, der kongane Øystein Haraldsson, Sigurd Munn og Inge Krokrygg var til stades, saman med erkebiskop Jon Birgersson.
Utan om «Geisli», er desse dikta av Einar Skulason kjende:
Notar
<references group="Note"/>
Bálint Török
Greve Bálint Török de Enying (1502-1551) var ein ungarsk aristokrat, Ban av Nándorfehérvár, og mellom 1527-1542 herre av Csesznek.
Kenji Kikawada
Kenji Kikawada er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Consadole Sapporo og Kawasaki Frontale.
Norn
Norn (ei samandraging av adjektivet «norrøn») er eit nordisk språk som vart tala på Shetland, Orknøyane og Hebridane før skotsk byrja ta over på 1400-talet. Norn var til liks med islandsk og færøysk eit vestnorsk utflyttarspråk, utgått frå norrønt, og høyrer saman med islandsk, færøysk og norsk til dei vestnordiske språka. Det var i bruk av somme heilt fram til 1800-talet, og vi finn restar att i ordforråd og namn, men i dag er norn rekna som eit utdøydd språk.
Kjelder for norn
Ei folkevise på norn, «Hildinakvadet», vart skriven ned av G. Low i 1774. Det mest omfattande vitskaplege arbeidet er gjort av Jakob Jakobsen, og hans arbeid dannar utgangspunkt for mykje av den seinare forskinga på norn.
Grammatikk
På grunn av mangel på kjelder finst det ingen presise oversikter over lydverket i norn. Ut frå dei fåe skriftlege kjeldene ser ein mange likskapar med dialektar i sørvestnorsk. Det gjeld overgang frå /p, t, k/ til [b, d, g] før eller mellom vokalar og ein overgang frå /θ/ og /ð/til [t] og [d]. Morfologien var relativt lik dei andre vestnordiske språk; substantiv hadde to numerus, tre kjønn og fire kasus, medan verbbøyinga var tilsvarande lik.