cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Det italienske felttoget 1741–1747
Dei kompliserte politiske tilhøva i Italia gjorde likevel til at sigeren til Maillebois ikkje vart så viktig. Tidleg i 1746 passerte dei austerrikske troppane, som no var frigjevne etter freden med Fredrik, gjennom Tirol og inn i Italia. Den fransk-spanske vinterforlegninga vart utsett for eit kort åtak, og ein fransk garnison på 6000 mann i Asti vart tvungen til å kapitulere. Samstundes kutta Maximilian Ulysses Browne med eit austerriksk korps kommunikasjonslinjene til dei allierte i nedre Po frå hovudhæren i Piemonte. Ei rekkje mindre kampar førte så til at den store fransk-spanske hæren vart spreidd. Dei allierte skilde lag, og Maillebois dekte Liguria, medan spanjolane marsjerte mot Browne. Sistnemnde vart raskt og kraftig forsterka, og alt spanjolane kunne gjere var å forskanse seg ved Piacenza, medan Filip av Parma som øvste hærleiar kalla på Maillebois for støtte. Franskmennene marsjerte raskt til staden og styrkane slo seg saman nok ein gong, men situasjonen deira var kritisk, for berre to marsjar bak dei følgde hæren til Kongen av Sardinia etter, og føre dei låg hovudhæren til austerrikarane. Slaget ved Piacenza (16. juni) var eit hardt slag, og Maillebois hadde nesten sigeren inne då Filip tvinga han til å trekke seg tilbake. Maillebois, sonen hans og stabssjefen har fått stor ære for at hæren klarte å kome seg bort, og under deira leiarskap slapp dei unna både austerrikarane og sardiniarane, slo eit austerriksk korps i slaget ved Rottofreddo (12. august) og klarte å trekke seg tilbake til Genova.
Men det var berre restar av den allierte hæren som returnerte, og austerrikarane tok snart over kontrollen over Nord-Italia, inkludert Genova (september). Men dei hadde ikkje suksess i Alpane. Genova gjorde snart opprør og dreiv ut att austerrikarane (5.–11. desember), og franskmennene, no kommandert av Belle-Isle, tok offensiven (1747). Genova heldt ut mot ei ny austerriksk omleiring og fekk etter kvart avløysing frå Paris og Madrid. Korpset til den franske hæren under Chevalier de Belle-Isle (1684–1747), bror til marskalken, vart derimot slegen i eit nesten umogeleg forsøk (10. juli) på å storme det forskansa passet i Exilles (Colle dell'Assietta), og chevalieren og det meste av eliten med han frå den franske adelen vart drepne ved barrikadane. Før marskalk Belle-Isle hadde nådd fram, hadde austerrikarane trekt seg tilbake til Lombardia, og det planlause felttoget enda til slutt med fred.
Seinare felttog
Etter Fontenoy gjekk franskmennene frå siger til siger. Dei fleste britane trekte seg tilbake for å stogge «45»-opprøret i heimlandet og etterlet sine allierte i ein hjelpelaus situasjon. I 1746 var nederlendarane og austerrikarane drivne tilbake til linja langs Maas, og dei fleste viktige festningane var erobra av franskmennene. Slaget ved Roucoux nær Liège vart utkjempa 11. oktober mellom dei allierte under fyrst Karl av Lorraine og franskmennene under Saxe, eit slag sistnemnde vann. Holland sjølv var no i stor fare, og då hæren til Saxe i april 1747 hadde erobra Austerriksk Nederland opp til Maas, vende han seg mot Dei sameinte Nederlanda. Dei gamle festningane ved grensa gav lite motstand. Fyrsten av Orange og hertugen av Cumberland leid eit stort nederlag ved Lauffeld den 2. juli 1747, og Saxe, etter sigeren sin, sende raskt og hemmeleg eit korps under marskalk Löwendahl (1700–1755) for å omleire Bergen op Zoom. Den 18. september vart Bergen op Zoom storma av franskmennene, og i løpet av det siste året av krigen vart Maastricht angripe av alle styrkane til Saxe og Lowendahl, og byen overgav seg 7. mai 1748. Ein stor russisk hær ankom for å støtte dei allierte, men kom for seint. Striden mellom Russland og Sverige vart løyst med freden i Åbo i 1743, og i 1746 hadde Russland alliert seg med Austerrike. Til slutt marsjerte ein stor hær frå Moskva til Rhinen, ei hending som ikkje var militært uviktig, og på mange måtar opptakten til dei store invasjonane i 1813–1814 og 1815. Den generelle Aix-la-Chapelle-traktaten (Aachen) vart signert 18. oktober 1748.
Slutten av krigen
Den austerrikske arvefølgjekrigen enda med Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748. Maria Teresia og Austerrike gjekk attende til status quo ante bellum, og mista berre område i Schlesien, som vart avståtte til Preussen. Slutten av krigen markerte òg byrjinga på den tyske rivaliseringa mellom Preussen og Austerrike, som etter kvart skulle nøre opp om tysk nasjonalisme og ønsket om å samle Tyskland til éi enkel eining.
Generelle særmerke
Preussen oppnådde ein stor triumf med god taktikk og disiplin, sjølv om dei ikkje var like mannsterke som fiendane sine. Dei andre stormaktene anerkjende styrkane deira etter krigen. Preussen var langt føre dei andre stormaktene når det kom til administrasjon, og særleg mot Austerrike var dette avgjerande. I tillegg var den prøyssiske hæren styrt direkte av Fredrik, i motsetnad til dei fiendtlege styrkane deira som var styrt av generalar under sine herskarar.
Som dei fleste konfliktane på denne tida var det stort sprik mellom målet med krigen og resultatet til slutt. Dei politiske planane til franskmennene og andre hærar var så grandiose som ein kunne få dei, og resultatet av planane vart langt dårlegare enn venta, og som med sjuårskrigen vart det vist at sjølv om den vesle ståande hæren på 1700-talet kunne erobre store landområde, klarte dei aldri dei store avgjerande slaga. Fredrik var den einaste av krigsherrane som nådde målet sitt. Franskmennene oppnådde lite, trass i sigrane dei fekk mot slutten, og på grunn av dette kom parisarane med uttrykket Bête comme la paix («dumt som freden»).
Ein kunne ikkje vente stort meir når hærane var samansette av allierte styrkar som vart sende til krigen med forskjellige hensikter. Dei allierte hærane i 1813 samarbeidde lojalt, for den gongen stod mykje på spel og dei arbeidde mot eit felles mål, medan hærane i 1741 var drivne av forskjellige personlege interesser frå fleire familiar, og ingen oppnådde i særleg grad noko som helst.
Krigen til sjøs
Den delen av krigen som vart utkjempa til sjøs var sporadisk og forvirrande. Faktorar som gjorde det heile meir komplisert var at han vart vikla inn i den spanske krigen som braut ut i 1739 etter ein lang strid mellom Storbritannia og Spania over landområde i Amerika. Med unntak av ein periode heilt mot slutten vart sjøkrigen utkjempa utan kløkt og entusiasme. Dei spanske styresmaktene var kraftlause og sjøkrigen vart ofra til fordel for Filip sitt ønske om at å setje inn dei yngre sønene sine som herskarar i Italia. Den franske administrasjonen var korrupt og styresmaktene hadde hovudsakleg politiske interesser i Tyskland. Den britiske marinen var på sitt svakaste og minst effektive etter den langvarige regjeringsperioden til Sir Robert Walpole. Derfor vart ikkje krigen avgjort til sjøs, sjølv om han inneheldt nokre få intense kampar.
Krigen var derimot oppsiktsvekkjande for bruken av sjørøvarar på begge sider. Dette vart utført av spanjolane i Vestindia med stor suksess. Franskmennene var ikkje mindre aktive til sjøs. Mahé de la Bourdonnais sitt åtak på Madras vart i stor grad utført som eit sjørøvarraid. Britane gjorde gjengjeld med stor kraft.
Global krig
Storbritannia erklærte krig mot Spania 23. oktober 1739, ein krig som vart kalla krigen om øyra til Jenkins. Ein trudde overalt at dei spanske koloniane ville falle så snart dei vart angripe, og det vart lagt ein plan for å ta dei ein etter ein frå aust til vest. Ein styrke, både militær og marin, gjekk laus på dei frå Vestindia under admiral Edward Vernon. Ein annan styrke kommandert av kommandør George Anson, seinare Lord Anson, skulle runde Kapp Horn og gå til åtak på stillehavskysten i Latin-Amerika. Forseinkingar, dårleg førebuing, skipsverft, korrupsjon og upatriotisk krangling mellom offiserane i militæret og marinen førte til at britane låg langt bak tidsskjemaet. 21. november 1739 klarte likevel admiral Vernon å ta den dårleg forsvarte Porto Bello (i dagens Panama) – men det var ikkje mykje å skryte av. Han gjorde derimot ingenting for å hindre dei spanske konvoiane i å nå Europa.
Caress of Steel
Caress of Steel er det tredje studioalbumet frå det kanadiske progressive rockebandet Rush, utgjeve i september 1975.
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Global krig
Spanske sjørøvarar segla rundt og slo til mot den britiske handelsflåten både i Vestindia og i europeisk farvatn. Då Vernon hadde slege seg saman med Sir Chaloner Ogle og danna ein sterk flåte, gjekk dei til åtak på Cartagena i dagens Colombia (9. mars–24. april 1741). Forseinkinga hadde gjeve den spanske admiralen Don Blas de Lezo (1687–1741) tid til å førebu seg, og omleiringa mislukkast med store tap for britane.
Caress of Steel
Caress of Steel er det første Rush-albumet der dei har med ein 20-minuttar lang song, med handling, og delt opp i ulike delar. Albumet var meint å vere gjennombrotsalbumet til Rush, men diverre vart det ikkje slik. Eit skikkeleg gjennombrot fekk dei først med deira neste plate, 2112.
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Global krig
Krigen i Vestindia, etter to andre mislukka åtak på spansk territorium, stoppa opp og vakna ikkje til liv att før i 1748. Ekspedisjonen til Anson segla seint, hadde lite forsyningar og var langt frå så sterk som ein trudde på førehand. Han hadde seks skip og forlét Storbritannia 18. september 1740. Anson returnerte aleine med flaggskipet «Centurion» den 15. juni 1744. Dei andre fartøya hadde anten ikkje klart å runde Kapp Horn eller gått tapt. Anson herja langs kysten av Chile og Peru, og hadde erobra ein spansk gallion av stor verdi nær Filippinane. Toktet hans vart rekna som ein resolutt og stor bragd.
Caress of Steel
Det tredje albumet til Rush viser ein stil meir knytt til standard progressiv rock enn den dei hadde hatt frå før. Men likevel sit litt av den Led Zeppelin-inspirerte stilen att i songar som «I Think I'm Going Bald».
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Middelhavet
Medan Anson segla rundt verda var Spania hovudsakleg fokusert på Italia. Ein skvadron vart utrusta ved Cádiz og førte troppar til Italia. Han vart overvaka av den britiske admiralen Nicholas Haddock. Då den blokkerande britiske skvadronen måtte forlate området for å hente forsyningar, nytta den spanske admiral Don Juan José Navarro høve til å leggje til havs. Han vart forfølgd, men då dei britiske styrkane fekk han i sikte, hadde Navarro slege seg saman med ein fransk skvadron under de Court (desember 1741). Den franske admiralen annonserte at han ville støtte spanjolane om dei gjekk til åtak og Haddock trekte seg tilbake. Frankrike og Storbritannia var på denne tida ikkje i direkte krig, men begge var involvert i kampane i Tyskland—Storbritannia som ein alliert av dronninga av Ungarn, Maria Teresia, og Frankrike som alliert av Bayern. Navarro og de Court segla til Toulon, der dei vart verande til februar 1744. Ein britisk flåte overvaka dei, under admiral Richard Lestock, fram til Sir Thomas Mathews vart send ut som ny kommandør.
Caress of Steel
Eigenleg skulle coveret på albumet vere i sølv, for å få ein litt stålaktig farge på det. På grunn av ein utskriftsfeil av coveret vart sølvfargen erstatta med ein koparfarge. Ein liknande utskriftsfeil skjedde på det første albumet til Rush, Rush, der raudfargen som Rush-teksten på coveret skulle hatt, vart til rosa.
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Nord-Atlanteren
Fiendskapen mellom Frankrike og Storbritannia kom til syne i andre havområde, men dei unngjekk krig fram til Frankrike kom med ei krigserklæring den 30. mars, noko Storbritannia svarte på dagen etter. Denne formaliteten kom etter dei franske førbuingane til ein invasjon av England, og etter eit slag mellom dei allierte og Mathews i Middelhavet i slaget ved Toulon. 11. februar vart eit forvirrande slag utkjempa, der fronten og midten i den britiske flåten gjekk til åtak på baksida og midten av den allierte flåten. Lestock, som ikkje kom overeins med dei som stod over han, tok ikkje del i handlingane. Han unnskylda seg med at ordrane til Mathews var motseiande. Mathews, ein forvirra og temperamentsfull mann, kjempa med iver, men nokså uorganisert, og braut formasjon til flåten sin, utan å vise ei tydeleg retning. Denne dårlege leiinga av den britiske flåten i kamp førte til kraftig sinne hos folket, og ei stor reform i den britiske marinen gav resultat før krigen var over.
Caress of Steel
Lister
Album - Billboard (North America)
Den austerrikske arvefølgjekrigen
Nord-Atlanteren
Den franske invasjonsplanen vart lagd i lag med jakobittane, og soldatane skulle fraktast frå Dunkerque. Men sjølv om dei britiske styresmaktene ikkje klarte å føresjå dette, braut planen saman. I februar 1744 kom ein fransk flåte på tjue skip inn i Den engelske kanalen under de Roquefeuil, før den britiske styrken under admiral John Norris var klar til å møte han. Men dei franske styrkane var dårleg utstyrt, og admiralen var nervøs. Tankane hans var retta mot alt som kunne gå gale og vêret var dårleg. De Roquefeuil kom nesten så langt som til The Downs, før han fann ut at Sir John Norris låg på vent med 25 skip, og vende om.
Militæroperasjonen som vart førebudd i Dunkerque for å krysse kanalen med flåten til De Roquefeuil kom derfor aldri i gang. Marinen til Frankrike, som var svak på grunn av lang tid med forsømming og lite pengar i statskassa, viste seg då Jakobittopprøret starta i 1745 og franskmennene ikkje gjorde noko forsøk på å utnytte situasjonen.
Nederland hadde på denne tida slege seg saman med Storbritannia og gjorde seriøse forsøk på å utlikne Frankrike til sjøs. Nederlendarane måte derimot oppretthalde hæren sin i Flandern, så oppgåva til sjøs var underordna. Sidan dei ikkje var truga av store åtak, og hadde interesser både heime og i Tyskland, så var dei britiske styresmaktene seine med å nytte den forsterka marinen sin. Spania, som ikkje kunne kome med offensivar til sjøs, vart nesten oversett. I løpet av 1745 hadde operasjonen i New England erobra Louisburg (30. april–16. juni) med hjelp av den britiske marinen. I Austindia gjorde Mahé de la Bourdonnais fleire åtak med den vesle skvadronen sin, utan å møte motstand frå den britiske marinen. Han erobra Madras (24. juli–9. september 1746), ein hemnaksjon for Louisburg, og desse to vart bytta etter at krigen var over. Same året utførte britane fleire raid langs kysten av Frankrike for å ta skipsverftet til Det franske ostindiske kompaniet ved L'Orient, men dette klarte dei ikkje.
Frå 1747 til krigen enda i oktober 1748 tok marineaktivieten til Storbritannia seg opp. Dei heldt strengare oppsyn med kysten av Frankrike og innførte effektive metodar for å hindre kommunikasjon mellom Frankrike og dei amerikanske koloniane hennar. Om våren fekk dei informasjon om at ein viktig konvoi var på veg til Aust- og Vestindia frå L'Orient. Ein stor styrke under Anson sin kommando vart sendt ut for å avskjere konvoien i kanalen. Britane var overlegne og franskmennene vart fanga eller drivne tilbake den 3. mai i det første slaget ved Kapp Finisterre.
14. oktober vart ein annan fransk konvoi, verna av ein sterk skvadron, avskoren i Biscayabukta av ein godt organisert og meir talrik britisk skvadron, det vil seie franskmennene sine åtte skip mot britane sine fjorten. I det andre slaget ved Kapp Finisterre som følgde gjorde den franske admiralen Desherbiers de l'Etenduère (1681–1750) heltemodig motstand, og dei gode eigenskapane til skipet hans gjorde at han til ein viss grad klarte å slå tilbake mot Sir Edward Hawke, den britiske admiralen. Medan krigsskipa kjempa mot kvarandre kunne handelsfartøya segle uhindra til Vestindia. Her vart likevel dei fleste av dei angripe og kapra. Dette førte til at franskmennene innsåg svakheita si til sjøs og dei gjorde ikkje fleire forsøk.
Den siste marineoperasjonen fann stad i Vestindia, der spanjolane, som britane lenge hadde rekna for å berre ha små styrkar, vart angripne ved kysten av Cuba av ein britisk skvadron under Sir Charles Knowles. Dei hadde ein marinestyrke under admiral Reggio ved Havanna. Begge sidene var oppsette på å verne handelen sin, og avskjere dei andre. Britane var særleg ivrige etter å få kapra dei spanske skipa sidan dei var på veg heimover fullasta med edle metall frå dei amerikanske gruvene. Dei to skvadronane møtte kvarandre 1. oktober 1748 i Bahamakanalen. Britane var ikkje like målretta her som på andre sida av Atlanteren nokre dagar før, men Sir Charles Knowles hadde eit overtak. Han klarte aldri å nytte seg av dette før nyhenda om at krigen var over kom frå Europa.
Peipus
Peipus (estisk Peipsi järv, russisk Чудское озеро, Tsjudskoje ozero) er ein stor innsjø på grensa mellom Estland og Russland.
Peipus er den fjerde største innsjøen i Europa, med eit areal på 3 555 km². Berre Ladoga, Onega og Vänern er større i Europa.
Sjøen har tre delar: Ein større del, kjend under namnet Peipus, ein mindre del, Pihkva/Pskov, og eit sund mellom desse, Lämmi/Tjoploje.
Peipus er ein grunn innsjø, med største djupn på 15 meter og ei middeldjupn på 7 meter. Sjøbotnen er for det meste gråfarga mudder, men er sandete i sør.
Fiskelivet i sjøen er rikt, men sjøen er ureina etter utslepp i Sovjet-tida.
Elva Emajõgi munnar ut i Peipus frå Võrtsjärv i vest. I nord renn Narvaelva ut av Peipus og til havet i Finskebukta.
Sjøen er frosen rundt seks månader i året. I 1242 var den islagde innsjøen åstad for Slaget ved Peipus (kjend i Russland som «slaget på isen») mellom Den tyske riddarordenen og folk frå Novgorod under Aleksandr Nevskij.
Fylkesveg 974 i Nordland
Fylkesveg 974 i Nordland går mellom Nordmela og Risøybukta i Andøy kommune. Vegen er 24,3 km lang.
Lest
Lest vart spesielt frå 1500- til 1800-talet bruka som mål for last eller lasteevne i skip. Ordet kjem via norrønt lest av lågtysk last. Ein lest kan vere eit rommål eller eit mål for masse, og storleiken på lesten varierer med kva for varer som vert lasta.
Ei jekt kunne gjerne føre 20 til 60 lester, mens mindre farbåtar kunne føre 6-16 lester.
Som mål for lasteevne vart kommerselest brukt frå 1600-talet, og kunne tilsvare 80 norske kubikkfot, dvs 2,47 m3 eller ei lasteevne på 5200 pund (frå 1769), dvs ca 2600 kg.
I ein avtale mellom Danmark-Noreg og Holland frå 1669 vart det slått fast at lasteevna til alle fartøy skulle målast i trelastlester eller kommerselester, alt etter fraktefarta dei gjekk i. 1 trelastlest skulle tilsvare 0,77 kommerselest. I praksis var tilhøvet meir varierande, og i snitt slik at ein trelast tilsvarte to tredjedels kommerselest.
Frå 1851 vart lasteevna målt i tonn. Ein reell kommerselest skulle tilsvare 2,08 netto registertonn.
Nils Gaup
Nils Gaup er ein norsk-samisk filmregissør fødd i Kautokeino. Han er kjend for suksessfilmen Veiviseren, og i 2007/2008 for filmatiseringa av Kautokeino-opprøret.
Karriere
Gaup utdanna seg som skodespelar ved Statens Teaterhøgskole, der han tok han eksamen i 1978. Han var mellom anna med på å oppretta det respekterte Beaivvas Sami Teahter, før han fekk gjennombrot som filmskapar med Veiviseren. Filmen blei nominert til Oscarprisen for beste utanlandske film, tente inn over ein halv milliard kroner, og blei ein av det årets mest populære leievideoar i mange land, som England. Suksessen gjorde Gaup så velkjend at han blei tilboden å regissera RoboCop i Hollywood, men han takka nei.
Den neste filmen hans kom i 1990, og var den delvis Disney-finansierte Håkon Håkonsen. Denne blei med sitt budsjett på 60 millionar kroner den til då dyraste skandinaviske filmen nokonsinne, og gjorde det godt også på amerikanske kinoar i dubba versjon. Året etter takka Gaup nei til å regissera dramaet Not Without My Daughter (Ikke uten min datter). Han valde i staden å laga komedie/thrilleren Hodet over vannet (1993) som vann Amandaprisen for beste film.
Duvefjorden
Duvefjorden er ein fjord på nordsida av Nordaustlandet på Svalbard. Han strekkjer seg om lag 35 km sørover mellom Platenhalvøya i aust og Glenhalvøya i vest og er 12-13 km brei.
Fjorden har innløp mellom Kapp Platen i vest og Repøyane i aust. Vest for Platenhalvøya ligg Rijpfjorden og Nordenskiöldbukta.
Nils Gaup
Karriere
I Hollywood blei Gaup ein respektert filmskapar som særleg kunne filma i naturen. Hodet over vannet blei spelt inn som ein USA-amerikansk film med Cameron Diaz og Harvey Keitel i hovudrollene. Gaup sjølv blei knytt til moglege Bond-filmar, og blei den som byrja regien av Waterworld med Kevin Costner, men hoppa av ettersom han meinte prosjektet blei for vanskeleg og budsjettet var urealistisk — noko som viste seg å stemma. I staden spelte Gaup inn westernfilmen Tashunga (North Star) med Christopher Lambert og James Caan i Nordmarka. Denne filmen var mykje rimelegare enn Waterworld å produsera, men blei som Waterworld slakta av kritikarane. Gaup har sjølv innrømma at dette er det dårlegaste han har gjort.
Lavik kyrkje
Lavik kyrkje er ei åttekanta kyrkje frå 1865 i bygda Lavik på nordsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland.
Nils Gaup
Karriere
Det neste prosjektet til Gaup var å regissera NRK-dramaserien Nini med Irén Reppen. Året etter, i 1999, var han tilbake i filmverda med regien på Misery Harbour, ein samproduksjon mellom Noreg, Canada, Sverige og Danmark. Gaup har sidan vore oppteken av å fullføra ein gammal draum, å filmatisera Kautokeino-opprøret. I 2002 fekk han endeleg klarsignal og førproduksjonen kunne ta til. Filmen vart først vist på TIFF, Tromsø Internasjonale Filmfestival, 16. januar 2008, og hadde noregspremiere den 18. januar.
Lavik kyrkje
Kyrkja vart ført opp etter teikningar av arkitekt Christian Heinrich Grosch og er i tre.
Dagens kyrkje er den tredje kjende på staden. Den fyrste var ei stavkyrkje som truleg var frå 1100-talet. Stavkyrkja vart avløyst av ei ny kyrkje i 1594, denne var vorten for lita på 1860-talet og vart riven for å gje plass til dagens kyrkje.
Kyrkja er soknekyrkje i Lavik sokn i Sunnfjord prosti. Før 1807 låg kyrkja under Eivindvik prestegjeld og fram til prestegjelda vart fasa ut frå 2004 låg ho i Lavik prestegjeld.
Pentapolitana
Pentapolitana var ei byforbund av dei fem viktigaste ungarske frie kongelege byane i mellomalderen i det som i dag er det austlege Slovakia. Byane var Košice, Bardejov, Levoča, Prešov og Sabinov.
Det første møtet mellom representatane frå desse byane fann stad i 1412, men alliansen kom først i kraft mellom 1440 og 1445.
Hovudrolla til Pentapolitana var å kontrollere og utvikle handelen, sidan gamle handelsvegar kryssar regionen mellom byane. Den førande byen i Pentapolitana var Košice.
Stanley Kubrick
Stanley Kubrick var ein amerikansk filmregissør -produsent og manusforfattar. Kubrick er rekna som ein nyskapande og særs viktig filmskapar frå 1900-talet, med filmar som 2001: en romodyssé, A Clockwork Orange, Ondskapens hotell og Full Metal Jacket.
Bakgrunn og familie
Kubrick var fødd i New York og voks opp i Bronx i ein austerriksk-jødisk familie. Faren var lege. Han hadde ei yngre syster, Barbara. Han var gift med Toba Metz frå 1948 til dei skilde seg i 1951. Han var deretter sambuar og gift med dansaren og formgjevaren Ruth Sobotka fram til dei skilde lag i 1957. Han blei gift med den tyske skodespelaren Christiane Harlan i 1958 og dei heldt saman livet ut. Ho hadde ei dotter frå eit tidlegare ekteskap og dei fekk to barn til saman. Han og kona slo seg etterkvart ned i Childwick Bury Manor, mellom Harpenden og St Albans i Hertfordshire i England.
Film og fotografi
Han byrja fotografera som tolvåring og blei tilsett som fotograf i magasinet Look som syttenåring. Han laga sin første film, den korte dokumentaren Day of the Fightom ein boksar, i 1950. Han laga fleire filmar i denne sjangeren, som Flying Padre frå 1951, om ein katolsk prest i New Mexico som dekkjer det enorme soknet sitt med eit småfly.
Kubrick og Douglas var svært ueinige om korleis Spartacus skulle lagast, og Kubrick ville seinare ikkje vedkjenna seg han. Filmen om Spartakus sin slaveoppreist blei likevel ein suksess blant kritikarar og publikum, og vann fire oscarprisar.
Stanley Kubrick drog til England for å filma Lolita i 1962 på grunn av den mindre strenge sensuren der. Då han skulle filma Dr. Strangelove blei han verande der, ettersom Peter Sellers, som hadde tre rollar i filmen, var nøydd til å vera i landet på grunn av ei skilsmålssak. Til den neste filmen, 2001: A Space Odyssey, trengde han lydstudio med større lydscenar enn det som fanst i USA. Det var under førebuingane til denne filmen at Kubrick bestemte seg for å bli verande i England. Kubrick hadde full artistisk kontroll over alle desse filmane. Alle blei også nominerte til oscarprisar, og 2001 vann éin pris, for beste spesialeffektar.
Seinare filmklassikarar er A Clockwork Orange (1971), ein dystopisk science fiction-film basert på Anthony Burgess sin roman med same namn; Barry Lyndon (1975), eit historisk drama basert på ein roman av William Makepeace Thackeray, horrorfilmen The Shining (1980) basert på Stephen King sin roman med same namn, og Full Metal Jacket (1987) om Vietnamkrigen. Den siste filmen til Kubrick. Eyes Wide Shut, blei ferdig kort tid før han døydde.
Verk
Stanley Kubrick var kjend som ein nøye, krevjande filmskapar. Han var oppteken av detaljar og filmane hans hadde ein formell visuell stil som tidvis blei skildra som kald. Han hadde ein ganske liten filmproduksjon, berre 13 filmar i løpet av 40 år, men hadde mange planlagde prosjekt som aldri blei fullførte. Filmane hans hadde 14 oscarnomineringar og vann 8 oscarprisar.
Filmteknisk brukte Kubrick ofte tracking shot, der kameraet følgjer med ein karakter som beveger seg, vidvinkel og perspektiv. Eit vanleg verkemiddel var å filma ein scene ovanfrå, med høge, parallelle veggar på kvar side. I mange filmar har han brukt nærbilde av fjeset til hovudpersonen der hovudet er litt bøygd og han ser oppover. Alle filmane hans har også scenar filma frå synspunktet til personar i dei, noko Kubrick ofte fekk til med eit handhalde kamera. I eitt høve (A Clockwork Orange) filma han eit sjølvmordsforsøk ved å kasta eit kamera ned frå eit tak.
Andre nye teknikkar Kubrick fann fram til var slitscan for å framstilla verdsrommet, ein teknikk som seinare blei brukt i både Star Trek og Star Wars. For den historiske handlinga i Barry Lyndon tok han i bruk ei ny linse for å kunne filma med levande lys som einaste lyssetting.
Kubrick er kjend for bruken av klassisk musikk i filmane sine, kanskje mest for Also sprach Zarathustra ved opninga av 2001. Både klassisk og popmusikk blir fleire gonger brukt som ironiske kontrastar til scenar med vald og øydelegging, ofte i slutten av filmane.
Pentti Karvonen
Pentti Kalevi Karvonen var ein finsk friidrettsutøvar som tevla i hinderløp.
Pentti Karvonen sette ny verdsrekord på 3000 meter hinder med tida 8,45.4. Rekorden vart sett den 15. juli 1955 på Bislett stadion i Oslo.
I 1990 var Pentti Karvonen ein av 9 idrettsutøvarar som vart tildelt Bislett-medaljen for historiske bragder på stadion.
John Lennon
John Winston Ono Lennon, betre kjend som John Lennon, var låtskrivar, vokalist og gitarist i det verdsberømte bandet The Beatles.
Bakgrunn
Lennon gjorde seg bemerka som politisk aktivist, kunstnar og delvis som forfattar. Han var først gift med Cynthia Powell, som han fekk sonen Julian med. Han forlét Powell for å verta saman med den japanske kunstnaren Yoko Ono i 1969, og endra samtidig namn til «John Ono Lennon».
Musikkarriere
Lennon var med på å oppretta bandet The Beatles, og var med på å laga dei mest kjende låtane bandet hadde «I Want to Hold Your Hand», «Help!», «Norwegian Wood», «Strawberry Fields Forever», «Lucy in the Sky with Diamonds», «Come Together» og «Across the Universe». Som soloartist produserte han songar som «Give Peace a Chance», «Imagine», «Woman» og «Happy Xmas (War is Over)».
Attentat
John Lennon vart drepen etter at Mark David Chapman skaut han fire gonger utanfor heimen sin i New York like før klokka 23:00 den 8. desember 1980. Chapman skaut Lennon på bakgrunn av ondskap og for å sjølv verta berømt.
Perfect Square
Perfect Square er ein DVD som inneheld opptak frå ein konsert som det amerikanske rockebandet R.E.M. hadde i Wiesbaden i Tyskland 19. juli 2003. Han vart utgjeven som DVD på Warner Bros. 9. mars 2004.
Denne konserten er kanskje best kjend for ei framføring av songen «Country Feedback», der Michael Stipe byrjar med å seie at det er «favorittsongen» hans. Andre ting å leggje merke til var at to nye songar var med, «Bad Day» og «Animal», i tillegg til «Permanent Vacation» som ikkje hadde vore brukt på lenge.
Ein bonusdokumentar er også med på DVD-en. A Stirling Performance fortel om dei tre kveldane deira på Stirling Castle i Skottland i juli 1999. Dokumentaren viser kva for effekt konsertane deira hadde på Stirling og innbyggjarane der. Denne vart fyrst utgjeven i 2000.
Dokumentaren hadde premiere i Storbritannia 17. oktober 2000, på Metro Cinema i London under Raindance Film Festival. I USA hadde han premiere på 7 Stages i Atlanta 10. juni 2001.
1924
1924 (romartal MCMXXIV) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein måndag i ååden julianske kalenderen]].
Finn Malmgrenfjorden
Finn Malmgrenfjorden er ein fjord på nordaustsida av øya Nordaustlandet på Svalbard. Han strekkjer seg om lag 12 km sørvestover på Glenhalvøya. Vest for Glenhalvøya ligg Duvefjorden.
Fjorden har innløp mellom Repøyane i vest og Bergströmodden i aust.
Prešov
Prešov er ein by aust i Slovakia. Han er sete i Prešov kraj og har om lag 90 000 innbyggjarar, som gjer han til den tredje største i landet.
Historie
Området rundt Prešov har vore busett sidan steinalderen. Dei eldste verktøya og mammutbeina som er funne er 28 000 år gamle. Dagens busetnad har spor tilbake til 700-talet.
Mot slutten av 1000-talet hadde byen vorte ein del av Kongedømet Ungarn og ungarske soldatar slo seg ned i byen. I fløgje ei segn vart byen grunnlagd i 1132 av kongen av Ungarn, Blinde Béla og kalla opp etter jordbærplanter i nærleiken. På 1200-talet flytta mange tyskarar til Prešov frå Szepes etter mongolinvasjonen i 1241. Dei første skriftlege kjeldene som nemner Prešov går tilbake til 1247 i eit dokument frå kong Béla IV, då han vart nemnd som Epuries. På denne tida var han ein landsby som høyrte til den nærliggande Šariš-borga. I 1299 fekk Prešov kommunstatus frå Andreas III og i 1374 vart han erklært ein fri kongeleg by. Dette førte til at handverket og handelen (særleg eksport av vin frå Tisza-regionen til Polen) tok seg opp. På 1400-talet vart Prešov med i Pentapolitana, ein allianse på fem byar aust i Slovakia (Bardejov, Levoča, Košice, Prešov og Sabinov). Den første skulen ein veit om i byen daterer seg frå 1429. I 1572 vart det starta utgraving av salt i Solivar (då ein nærliggande by som i dag er ein del av Prešov). Sidan Prešov vart stadig viktigare vart han i 1647 sete i grevskapet Šariš.
I 1667 vart det viktige Evangeliske lutherske gymnaset i Prešov grunnlagd av lutheranarane i byen. I 1687 vart 24 prominente borgarar og adelsmenn avretta for å ha støtta opprøret til Imre Thököly.
På byrjinga av 1700-talet gjorde byllepest og bybrannar store innhogg i folketalet, og det var til slutt berre 2000 att. Byen kom seg att på andre halvdel av 1700-talet, og handelen og handverket auka igjen. Det vart òg bygd nye fabrikkar på denne tida. I 1752 fløymde saltgruva i Solivar over. Sidan den gong har ein produsert salt frå gruva ved å koke saltlaken.
I 1870 kom den første jernbanelinja til byen frå Košice. Mot slutten av 1800-talet hadde byen elektrisitet, telefon, telegraf og kloakkanlegg. I 1887 øydela ein brann store delar av byen. I 1918 vart Prešov ein del av det nye Tsjekkoslovakia. Under den andre verdskrigen vart den nærliggande byen Košice igjen ein del av Ungarn som følgje av den første Wien-prisen. Dette førte til at mange institusjonar vart flytta frå Košice til Prešov, og han vart slik viktigare. I 1944 opna eit profesjonelt slovakisk teater i Prešov.
I kommunisttida etter 1948 vart Prešov eit industrisenter, og folketalet auka raskt frå 28 000 i 1950 til 52 000 i 1970 og 91 000 i 1990.
Toshiaki Okutomo
Toshiaki Okutomo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashima Antlers.
Ülemistesjøen
Ülemistesjøen (estisk Ülemiste järv) er den største innsjøen nær Tallinn, hovudstaden i Estland. Ülemistesjøen er vatnet som det meste av byen får drikkevatnet sitt frå. Innsjøen får mest vatn frå elvene Kurna og Pirita (via Vaskjala-Ülemiste -kanalen).
Tallinn flyplass ligg ved austsida av innsjøen, og luftfartøy tar ofte av og landar over vatnet. Flyplassen har nødvendig utstyr for raskt å kunne taue ut fly som styrar i innsjøen.
Mytologi
I innsjøen ligg det ein stein kalla Lindakivi. I estisk mytologi seier ein at steinen var ein av steinane Linda bar til Kalev si grav ved Toompea, men som fall ut av forkledet hennar. Ho sat seg på steinen og gret, og slik vart dermed innsjøen danna.
Ei anna segn er at «Gamle Ülemiste» bur i innsjøen. Dersom nokon møter han, skal han visstnok spørre: «Er Tallinn klar no?». Og om personen då svarer «ja», så vil han flaume over byen. Så det rette svaret vil altså vere «Nei, det er mykje som enno må gjerast».
På Ål stasjon
«Neger på Ål Stasjon» er ein slagersuksess frå det norske bandet Hellbillies. Teksten er skriven av Arne Moslåtten og songen kom ut i 1996.
Songen skildrar ein bygdegut frå Hallingdal sitt barndomsminne då han for fyrste gong fekk sjå ein person med annleis hudfarge på den lokale jarnbanestasjonen på Ål i Hallingdal. Songteksten tek lyarane med inn i undringa som eg-personen kjenner i samband med dette møtet.
Fylkesveg 976 i Nordland
Fylkesveg 976 i Nordland går mellom Tofta sør for Andenes og Å i Andøy kommune. Vegen er 43,6 km lang.
Vegen kryssar Andøya frå Å til Nordmela, og fylgjer vestsida av øya vidare til Stave. Vidare går vegen opp Stavedalen og langs Bleiksvatnet til Bleik, og derfrå langs sjøen til Tofta.
Bylov
Bylov er eit sett med lover som gjeld for ein by eller fleire byar. Eit døme er Magnus Lagabøtes bylov frå 1276, som var gjeldande for Bergen og andre norske byar. Ein bylov kunne gje reglar i tillegg til ei landslov.
Riksveg 159
Riksveg 159 (Rv159) er ein firefelts motorveg mellom Karihaugen i Oslo og Lillestrøm i Skedsmo. Vegen er 11,4 km lang, av dette 1,7 km i Oslo og 9,7 km i Akershus.
Før 1. januar 2010 var fylkesveg 159 del av vegen.
Strømsveien Starveien
Morfologisk modifikasjon
Morfologisk modifikasjon er ein morfologisk operasjon av ein av desse typane:
Eit døme på type 1 er tilhøvet mellom desse to bøyingsformene av det norske leksemet MANN:
Haiar
Haiar eller håar (Selachimorpha) er ei parafyletisk gruppe bruskfisk med bruskskjelett og i regelen straumlinjeforma kropp. Det finst åtte ordenar hai, i norske farvatn finst tre av dei. Det tradisjonelle norske namnet på hai er hå, men håar vert no mykje nytta om ein særskild orden haiar.
Morfologisk modifikasjon
Vi endrar vokalen i basen frå a til e for å uttrykkje ubunden og fleirtal.
Haiar
Skildring
Haiane er ei stor og variert gruppe fisk som har det til felles at dei har skjelett i brusk, pustar med fem-sju gjelleopningar og har hardt, sandpapiraktig skinn. Det er vanskeleg å definera trekk som er felles for heile gruppa utan å ta med trekk som òg gjeld for skatene; evolusjonshistorisk sett høyrer desse nemleg til i gruppa. Døme på definerande trekk for gruppa Elasmobranchii omfattar mellom anna spirakulum (ei rund pusteopning i tillegg til gjellene), såkalla Lorenzini-ampullar (elektriske reseptorar i snutepartiet) og at gjellespaltane manglar lok.
Morfologisk modifikasjon
Eit døme på type 2 er tilhøvet mellom desse to engelske leksema:
Vi flytter trykket til siste stavinga for å danne eit verb av eit substantiv.
Haiar
Skildring
Det finst artar i alle storleikar, frå pygmehaien Euprotomicrus bispinatus på 22 cm til kvalhaien (Rhincodon typus), som kan bli godt over 15 meter i lengd.
Haien og mennesket
Haiane har eit særs dårleg rykte som nokre av dei mest blodtyrste dyra i havet. Dette er, som så mange andre rykte, overdrive; det finst berre ein ti-tjue av over 360 artane som er i stand til og interessert i å gå til åtak på menneske. Store tropiske haiar som kvithaien (Carcharodon carcharias) og tigerhaien (Galeocerdo cuvier) må ein likevel passa seg for.
I Noreg har haiar aldri vore særleg viktige i fiske, men elles i verda vert mange haiar jakta på både for huda, finnane og kjøtet. Dei er òg populære mellom sportsfiskarar. Ein reknar med at 100 millionar haiar vert drepne av menneske årleg på verdsbasis.
Systematikk og norske artar
Haiane utgjer inga monofyletisk gruppe, men er ei samlekjenning for dei fleste artane i gruppa Elasmobranchii. Denne gruppa er den største gruppa nolevande bruskfisk, og har havmus som systergruppe. Ein deler elasmobranchiane vidare i to hovudgrupper: Galea omfattar 279 artar i fire ordenar der alle har gattfinne, medan Squalea manglar denne finnen og omfattar 658 artar i ti ordenar. Det er her skatane høyrer til. Av praktiske årsaker er skatene tekne med i systematikken nedanfor.
I Noreg finst 18 artar hai, men 10 vert berre rekna som gjester. Dei fordeler seg på fire ordenar og ni familiar. I tillegg høyrer det til 14 artar skate, mellom dei norske elasmobranchiane.
Tearaght
Tearaght eller An Tiaracht (på engelsk The Tearaght, Inishtearaght eller Tearaght Island) er ei øy med bratte sider vest for Dinglehalvøya i County Kerry i Republikken Irland. Ho er den vestlegaste av Blasketøyane og det vestlegaste punktet i Irland. Ho ligg i Atlanterhavet 12,5 km vest for Dinglehalvøya på 10.70ºW.
An Tiaracht er om lag ein kilometer frå aust til vest og 500 meter brei frå nord til sør. Øya er delt inn i to delar, ein større austleg del med ei høgd på 200 meter, og ein vestleg del med ei høgd på 116 meter over havet. Ei smal landtunge med ein naturleg tunnel gjennom går mellom dei to delane.
Som dei andre Blasketøyane har An Tiaracht mykje sjøfugl med internasjonalt viktig koloniar av havlire og havsvale. Stormsvale er òg funne her dei siste åra, men det er ikkje vist at dei hekkar her. Talet på alkefuglar, særleg lundefugl, har variert mykje gjennom åra.
Eit fyr vart bygd på øya i 1870 og automatisert i 1988. Lyshøgda på fyret ligg 84 meter over havoverflata.
Sanok
Sanok (tysk og tidlegare norsk Saanig) er hovudstaden i Doły Jasielsko Sanockie og Subkarpatiske voivodskap i Polen. Han ligg 50 km aust for Rzeszów ved elva San. Han har no 41 000 innbyggjarar. Han fekk byprivilegium (Magdeburg-privilegium) i 1399 og blei vidare utbygd; utbygginga frå denne gangen kan ein framleis sjå i gamlebyen. Seinare kom han under Habsburgane, og blei så annektert av Austerrike og innlemma i den austerriksk-ungarske provinsen Galizia. Byen er særleg kjend for konsentrasjonsleiren Zaslaw frå den andre verdskrigen.
Yasuhiro Yoshida
Yasuhiro Yoshida er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Satoshi Koga
Satoshi Koga er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashima Antlers, Brummell Sendai og Sanfrecce Hiroshima.
Ekstremvêret Sondre
Ekstremvêret Sondre var eit ekstremvêr som råka Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal 25. januar 2008. Sondre vart rekna som ekstrem på grunn av stormflod.
I dagane både før og etter låg eit høgtrykk over det europeiske kontinentet, medan eit djupt lågtrykk låg stasjonært i Danmarksundet ved Island. Dette medførte kraftig vedvarande vestleg vind og lange periodar med kuling. I slike situasjonar vert vassmassane i Nordsjøen og Norskehavet stuva opp mot kysten slik at vasstanden vart høgare enn normalt. Tidlegare i veka oppstod det eit lågtrykk ved Newfoundland i Canada. Dette hamna inn i den kraftige vestavinden og gjekk raskt austover mot Norskehavet. Bølgjene som dette lågtrykket skapte forplanta seg om lag like raskt austover som lågtrykket (såkalla «moving fetch») og på den måten vart det heile tida bygd opp meir og meir sjø. Bølgjene vart derfor unormalt høge i forhold til vindstyrken lågtrykket gav.
Varsel om særs høge bølgjer gjorde at fleire oljeinstallasjonar i Nordsjøen måtte nedbemanne på grunn av at livbåtane på desse installasjonane ikkje taklar høge bølgjer, og enkelte av installasjonane stoppa i tillegg all produksjonen.
Kvelden 24. januar sende Meteorologisk Institutt ut eit ekstremvarsel på grunn av den høge vasstanden og dei høge bølgjene som var venta inn mot kysten. Frå Sognefjorden til Kristiansund var det omkring kl. 13 ei flo med vasstand omkring 60-75 cm over dei normale verdiane som er gjevne i tidvasstabellane. Fullmåne eit par dagar tidlegare gjorde òg at det var naturleg springflo.
Stormen gjekk inn i Norskehavet morgonen 25. januar og gav om lag så høge bølgjer i nordlege Nordsjøen (Tampen) som venta, opp mot 11-12 meter signifikant bølgjehøgd (snitt av den tredjedelen av bølgjene som er høgast), i tillegg til full storm. Inn mot kysten gav Sondre som venta stormflod i Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane, men òg særs høg flo sørover langs heile kysten til og med Vestfold. Fleire stader på kysten av Nordvestlandet og fjellstrøka i Sør-Noreg fekk òg full storm, og i dei mest utsette plassane på Sunnmøre og ved Stad vart det målt sterk storm. Båttrafikken i Møre og Romsdal stod stille medan uvêret varte, både på grunn av den kraftige vinden, dei høge bølgjene og fordi stormfloda gjorde det svært vanskeleg å ta seg om bord i båtane. I fjellstrøka i Sør-Noreg vart samtlege fjellovergangar stengd Òg i Sverige førte kraftig vind til brot på straumnettet.
Uvêret øydela både flytebrygger og nausttak, og førte til straumbrot fleire stader på grunn av tre og greiner som blåste ned på straumlinjene. Utover dette og trafikkproblema førte stormen til få skadar.
Trygve G. Nordby
Trygve Gulbrand Nordby er tidlegare generalsekretær i Norges Røde Kors. Han kom frå jobben som direktør i Utlendingsdirektoratet, som han hadde frå 2001 til 2006). Nordby er no visegeneralsekretær i den internasjonale Raudekrossen. 1. januar 2010 tiltrer han som generalsekretær i Europarørsla. Han er utdanna ved sosialhøgskulen ved Nordland distriktshøgskule.
Han har tidlegare vore generalsekretær i Flyktningerådet (1990–1997), rådmann i Oppegård kommune og konsulent for OSSE sin utsending til Kroatia med omsyn til flyktningespørsmål, kampanjeleiar i Kommunenes Sentralforbund, pressesekretær for Sosialistisk Venstreparti si stortingsgruppe, informasjonssjef i Nordland fylkeskommune, fyrstekonsulent innan psykisk helsevern i Nordland fylke, i tillegg til at han har arbeidd som frilansjournalist.
22. mai 2006 leverte Graver-utvalet ein intern granskingsrapport som omhandla Nordby si tid i UDI. Han fekk då krass kritikk for å ha gjennomført ein lovstridig praksis når det gjaldt å gje opphaldsløyve til irakarar i strid med politiske vedtak.
Katsuhiro Yamaki
Han spela for klubben Kashima Antlers.
Snømus
Snømus (Mustela nivalis) er eit lite rovdyr i mårfamilien. Han held til på den nordlege halvkula i tempererte, subarktiske og arktiske område. Utbreiinga og levesettet er elles mykje likt den større slektningen røyskatt. Snømusa finst i heile Noreg og held gjerne til i steingardar, under løer, fjøs og seterbygningar. Snømusa spesialiserer seg på jakt på smågnagarar, og særleg mus.
Vaksne hannar av snømus er 19-23 cm lange og hoer 17-18 cm, dei veg høvesvis 40-100 og 20-40 gram.
Av utsjånad kan snømusa forvekslast med den nærskylde røyskatten (lat. Mustela erminea), men snømusa er mindre og har ein kortare hale som er kvit om vinteren.
Talet 24
Talet tjuefire (24) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 23 og før talet 25.
Marie-Marguerite Dufay
Marie-Marguerite Dufay er president av regionsrådet for Franche Comté i Frankrike i valperioden 2008–2010.
Snømus
Snømusa kan bli 7–10 år gammal.
Utbreiing
I Noreg er snømusa vanleg over heile landet.
Røyskatten er òg utbreidd over store delar av Europa. Historisk sett har snømusa sitt søraustlegaste kjente utbreiingspunkt i Israel.
Snømusa i kulturen
Ein finn truleg snømusa i Bibelen/Tanákh. Det hebraiske ordet ['ḥōled] (m.) eller  [ḥul'dā] (f.) tyder truleg ‘snømus’. Ḥuldá er namnet på ein av dei sju kvinnelege profetane i jødedommen, og historia om Ḥuldá sitt profeti finst i 2. krønikebok 34:22–28 og i 2. kongebok 22:14–20.
I europeiske litteratur frå antikken og mellomalderen er snømusa ofte blitt framheva som det einaste som kan drepa ein basilisk, i ein kamp der ho sjølv også vil bli drepen. Plinius den eldre gjev den eldste kjende redegjeringa for dette i Naturalis Historia.
I engelskspråkleg skjønnlitteratur frå Dei britiske øyane viser ordet weasel normalt til snømusa. Dette gjeld til dømes dei småskumle «weasels» i Wind in the willows såvel som hovudrolleinnehavaren i barnerimet «Pop goes the weasel».
Võrtsjärv
Võrtsjärv (tysk Wirzsee) er ein innsjø sør i Estland med eit areal på 270 km². Den grunne sjøen ligg 33,7 moh. Elva Emajõgi renn frå Võrtsjärv til Peipus.
Laug
Laug er ei nemning på ei lokal samanslutning av kjøpmenn eller handverkarar i byar. Laug var særleg utbreidd i mellomalderen og fram til 1800-talet. På norsk vart ordet nytta om eit samband av handverkarar, og ordet gilde om kjøpmennene og handverkarane sine sosiale lag. I nyare tid vert laug nytta om om lokale lag av handtverksmeistrar.
Frå kring 1100-talet voks desse organisasjonane fram, både for å fremja medlemmene sine interesser og for å driva sjølvregulering og opplæring innan faga. Til dømes vart det avgjort kven som skulle takast opp som læresvein, og korleis ein kunne arbeida seg fram til eit meisterbrev.
Frå slutten av 1700-talet vart lauga sterkare og sterkare kritisert for å driva proteksjonisme, hindra nyskaping og teknisk utvikling og å ha feidar med kvarandre. Kritikarane kom både frå venstresida og høgresida i politikken. Til dømes kom det kritikk frå så ulike folk som Jean-Jacques Rousseau, Adam Smith og Karl Marx.
Den sterkare makta statane fekk, mellom anna til å regulera patent og opphavsrett, gjorde at lauga fekk mindre makt. Etter den franske revolusjonen vart laugsvesenet oppløyst over store delar av Europa.
Ortnevik kyrkje
Ortnevik kyrkje, tidlegare Ortnevik kapell, er ei raudmåla langkyrkje frå 1925 i bygda Ortnevik på sørsida av Sognefjorden i Høyanger kommune i Vestland.
Bygget er i tre og er oppført i drakestil. Arkitekt og byggmeister var Lars Norevik som var busett i bygda.
Odelsrett
Odelsrett er eit gammalt germansk rettsinstitutt som i Noreg er lovfesta i Lov av 28. juni 1974 om odelsretten og åsetesretten. Odelsretten er òg sikra i Grunnlova §107.
Vilkår for odelsrett
Odelsrett oppstår når ein eigar, i lova kalla odlaren, har ått odlingsjord med full eigedomsrett i 20 år. Går eigedomen før odelshevdstida er ute over til ein ny eigar som i rett nedstigande line ættar frå den førre eigaren, kan eigartidene reknast saman.
Utanom odlaren får også etterkomarane hans odelsrett dersom nokon av foreldra, besteforeldra eller sysken av foreldra har ått eigedomen med odel.
Mellom sysken og deira liner gjeld føreretten til odelsjord berre ein eigedom.