cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edvard Os
Edvard Os ( var ein norsk offiser og norsk domsmann frå Eid kommune i Nordfjord. Han var sjef for Varanger bataljon 1933–1940 og forsvarssjef i Aust-Finnmark 1939–1940. Han moderniserte drifta av organisasjonane Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag som dagleg leiar for båe to i åra 1913–1927. Han var driftsstyrar i Noregs Boklag 1927–1932. I 1908 vart han varaformann i Kristiania Unge Venstre, det første lokallaget av Unge Venstre som vart stifta, og i 1909 vart han styremedlem i det første styret i Noregs Unge Venstre. Edvard Os har også gitt ut bøker under psevdonymet Lars Busk.
Analemma
Fordi den årlege omdreiinga til jorda om sola er ein bane som er elliptisk og skråstilt relativt til ekvatorplanet, vil ein observatør på eit fast punkt på jorda synast å sjå sola røra seg i eit analemma rundt ein middelposisjon, og det tek eit år å gjera det. Middelposisjonen synest å dreia ein gong rundt jorda kvart middelsoldøgn, på grunn av rotasjonen til jorda. Den daglege omdreiinga vert ikkje vurdert som ein middelverdi i form av eit gjennomsnitt. Sola sin middelposisjon er difor den same staden på himmelen den same tida kvar dag, men ikkje andre tider. Viss den observerte posisjonen av sola vert plotta eller vert fotografert på same tid kvar dag, eller med nokre få dagars mellomrom, i eit heilt år, vil punkta skildra analemmaet.
Ei alternativ, ekvivalent skildring av sola si analemma er ein graf av deklinasjonen til sola plotta mot tidsjamninga.
På nokre diagram av analemmaet er markert med posisjonane til sola på ulike datoar, med nokre få dagars avstand, gjennom heile året. Med slike datomarkeringar, kan ein ha god nytte av analemmaet i utrekninga av slike ting som tid for soloppgang og solnedgang. Utan datomarkeringar er bileta av analemmaet av liten praktisk nytte, bortsedd frå som dekorasjon.
Analemmaet er eit abstrakt konsept. Det har ingen fysisk eksistens bortsedd frå i diagram og time-lapse-fotografi. Likevel er det i vanleg språk ofte skildra som om det var eit verkeleg, synleg himmelobjekt.
Serenade nr. 10 av Mozart
Verket er instrumentert for to oboar, to klarinettar, 2 bassetthorn, 2 fagottar, 4 valthorn og kontrabass. Kontrabassen vert stundom erstatta av kontrafagott.
Satsar
Serenade har sju satsar:
Serenaden er vorte nytta i filmen Amadeus frå 1984, når Antonio Salieri først møter Mozart, i ein episode av How I Met Your Mother og i filmen Bright Star frå 2009.
N1
N1 var ein stor bererakett utvikla i Sovjetunionen under romkappløpet mellom Sovjetunionen og USA på 1960-talet. N1 skulle frakta romfartøyet Sojuz og landa ein kosmonaut på månen. Han var difor ein parallell til den amerikanske Saturn-V. Etter fire mislukka oppskytingar vart programmet kansellert.
Kungälv
Kungälv er ein svensk by i Västra Götaland i Bohuslän. Byen er administrasjonssenter for Kungälvs kommun. Det er den sørlegaste byen i Bohuslän, grunnlagt i 1612 som erstatning for 1100-talsbyen Konungahelle, seinare Konghelle, som låg lenger vest, kanskje der Ytterby ligg i dag. Kungälv er den viktigaste tettstaden i Kungälvs kommune. Byen ligg ved Nordre älv der denne skil lag med Göta älv, og han vert delt av E6.
Fernando Moner
Fernando Moner er ein tidlegare argentinsk fotballspelar.
Kungälv
Kommunen har 37 191 innbyggjarar (2001). Byen har 20 500 innbyggjarar.
Kungälv vart flytta av kong Christian IV til Bagaholmen, no Fästningsholmen, inntil Båhus festning. Sidan har han ekspandert vestover langs Västra gatan, som er kjend for sin godt verna småbybusetnad. Det moderne sentrumet til byen blir kalla på folkemunne Västra tullen, sidan det opphavleg låg ved bygrensa mot vest. Tettstaden har enno å ekspandere vestover og har vekse saman med stasjonsbyen Ytterby, som ligg ved Bohusbanan.
Fernando Moner
Han spela for klubbane Yokohama Flügels og Yokohama FC.
Den karolingiske renessansen
Tida er kalla «renessanse» av di mange freista å vekkje oppatt ånda frå romarriket, sidan Karl var krona til keisar i 800. I denne tida freista Karl å gje ein felles europeisk grunnkultur, særleg gjennom arbeidet med standardreportoaret til gregoriansk song. Soleis kan vestleg musikk (eller klassisk musikk), rekne den karolingiske renessansen som opphavspunktet for si seinare utvikling. Den karolingiske renessansen er høgdepunktet for den frankiske hoffkulturen i mellomalderen.
Kungälv
Omkring 1900 vart Kungälv styrkt som sentrum for dei kringliggande landkommunane med lenssjukehus og gymnas. Frå 1970-talet minka Kungälvs rolle som skulesenter for nabokommunane.
Kungälvs industriepoke byrja i 1875 med eit glassverk, som vart nedlagt i 1956. Göteborgs kexfabrik blei etablert i Kungälv i 1888. Mellom 1909 og 1982 laga ABC-fabrikerna (AB Bröderna Claesson) sportsutstyr, mellom anna skeiser.
Historie
Konghelle var ein av dei viktigaste byane i Noreg i mellomalderen, grunnlagt truleg i 1080. Islandske sagaskrivarar på 1300-talet rekna byen som kjøpstad alt på 900-talet. Kong Sigurd Jorsalfare gjorde byen til residensby då han vende heim i 1111, ei rolle byen hadde inntil slutten av 1150-talet. Byen låg 3 km vest for dagens Kungälv. I 1135 vart byen overfalle og brunne av venderane. Byen vart bygd opp att og vart ståande heilt fram til svenskane brann han i 1612. Kong Christian IV avgjorde då, på grunn av dei stadige svenske herjingane, å flytte byen nærare Båhus festning, til staden der Kungälv ligg i dag.
Uttala av stadnamnet lokalt er Kongell, ein uttale som òg samsvarar med skriftbiletet på 1600-talet. Etter flyttinga i 1612 vart bynamnet oftast skriven Kongelf, truleg fordi opphavet til namnet var gløymt, og fordi uttala gjorde at ein misoppfatta det som avleidd av elva. Den noverande skrivemåten vart teke i bruk etter at Båhuslen blei avstått til Sverige i 1658. Den tidlegare bygrunnen inngår i ein gardseigedom, Kastellegården.
Olav Bratland
Olav Bratland er ein norsk politikar som representerer Høgre. Han var ordførar i Stordal kommune frå 1994 til 2003 og leiar av samferdselsutvalet i Møre og Romsdal fylkesting frå 1999 til 2003. Bratland var gruppeleiar i Møre og Romsdal fylkesting frå 2003 til 2007, og sat då i nærings- og miljøutvalet. Bratland tok over som fylkesordførar 22. oktober 2007. Då gjekk han samtidig av som leiar i Møre og Romsdal Høgre og overlét vervet til 1. nestleiar Elisabeth Røbekk Nørve.
Marsjen
Marsjen (originaltittel The March) er ein britisk dramafilm frå 1990 produsert for TV av BBC. Regien er ved David Wheatley. Hovudrolla vert spelt av Juliet Stevenson, medan andre sentrale roller vert spelt av Malick Bowens, Joseph Mydell og Sverre Anker Ousdal. Filmen handlar om ein kvart million flyktningar som legg ut på ein nesten 5000 km lang mars frå Sudan til Europa. Dei vert leia av ein karismatisk person som motiverer dei gjennom slagordet «Vi er fattige fordi de er rike».
Som i Storbritannia (og mange andre land) vart filmen òg i Noreg vist på TV under vignetten «Ei verd for alle» (One world week). Dette var ei internasjonal tema-veke der fokuset var på flyktningar, den tredje verda, det vestlege forbrukarsamfunnet, omgrepet berekraftig utvikling og den felles framtida til menneska.
Det har vorte peikt på likskapstrekk mellom filmen og den franske framtidsromanen Le Camp des Saints, skriven av Jean Raspail i 1973. Filmskaparane har likevel presisert at han ikkje er basert på denne boka og at dei heller ikkje hadde nokon kjennskapar til han på det tidspunktet filmen vart laga. Det er òg ein fundamental skilnad mellom boka og filmen. Medan filmen har eit sympatisk syn på flyktningane og problemstillinga deira, så blir dei framstilt i boka som ein destruktiv «flodbølge» som skyljer over Frankrike og den vestlege sivilisasjonen. Boka har ein dystopisk stil og skildrar undergangen i den vestlege verda. Boka har i ettertid oppnådd ein viss popularitet hos innvandringsmotstandarar, høgreradikale og rasistar.
Filmen fekk fornya aktualitet i samband med flyktningstraumen til Europa i 2015.
Handling
Ei aukande mengd afrikanarar samlar seg i leirar i Sudan på grunn av ei langvarig tørke forårsaka av global oppvarming. Gruppa veks og tel omsider ein kvart million menneske. Under slagordet «Vi er fattige fordi de er rike» overtalar den karismatiske leiaren Ist (Malick Bowens) dei til å leggja ut på ein nesten 5000 km lang marsk til Europa. Marsjen tiltrekkjer seg stor internasjonal merksemd og ein ivrig kvinneleg EU-kommisjonær freistar å tala flyktningane si sak. Samtidig kjem dei til middelhavskysten og tek seg over til Europa i båtar. Omsider når dei kysten og går i land i eit sør-europeisk land, men der endar ferda brått.
Shuji Kusano
Shuji Kusano er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Marsjen
Rollebesetjing
(utval)
Shuji Kusano
Han spela for klubbane Yokohama Flügels, Kashiwa Reysol og Brummell Sendai.
Borgarlægje
Eit borgarlægje (eller borgarleie, kremmarlægje ) var ein fast tilhaldsstad for ein borgar som periodevis dreiv handel i landdistrikta.
Ordet har er samansett av borgar, frå lågtysk 'bymann', og lægje, av norrønt lægi, 'liggjestad'.
Handelsverksemd i Noreg var lenge regulert slik at byborgarar hadde einerett til å drive handel. Før reformasjonen stod setesveinane for mykje av handlen med fisk og korn langs norskekysten. Etter reformasjonen styrkte byborgarane stillinga si. Borgarane var frå gammalt knytt til byar som Bergen og Trondheim. Mange byborgarar dreiv det meste av handelen sin utanom byen. Handelen kunne foregå rundt omkring i landet på forskjellige marknader med faste marknadstider, eller borgarane kunne søkje seg borgarlægje på høvelege stader. Loven kunne regulere kor lengje kremmaren kunne drive handel på éin stad. Til å byrje med leigde borgarane seg inn hos ein bonde eller hos ein stormann. Handelen kunne foregå frå ei jekt eller frå ei brygge. Etter kvart som borgarane vart fastare knytt til ein stad, bygde dei seg ofte eigne hus. På andre halvdelen av 1700-talet hende det at dei fekk utvist tømmer i allmenningsskog for å byggje på borgarlægjet; denne praksisen var riktignok påtalt av amtmannen.
Til Nordland kom byborgarane nordover ved pinsetider. Det var ein amlinneleg regel at borgarlægja ikkje skulle liggje nærare enn ei mil frå kvarandre, men der trafikken var stor, som i Lofoten, kunne dei klumpe seg saman.
Staden kremmaren heldt til fekk ofte namn samansett av gardsnamnet og ordet -berg, -hamn eller -sjø - slik som Hemnesberget ved Hemnes, Troberget ved Tro, Risøyhamn i Vesterålen, Mosjøen ved garden Mo i Vefsn eller Sandnessjøen ved Sandnes. Kremmarlægjet låg på stader med god hamn som var lett å leggje til, gjerne ved kyrkjestader, fiskevær eller tingstader.
Handelen borgarar frå Bergen og Trondheim dreiv i borgarlægje på kysten av Nordland tok til på 1500-talet. Frå midt på 1700-talet vart det vanlegare at fastbuande gjestgjevarar stod for handelen. I 1787 vart handelen i Nord-Noreg fullstendig frigjeven, og det vart grunnalgt tre nye kjøpstader; Vardø (1787), Hammerfest (1789) og Tromsø (1794). Samstundes kunne kremmarar fritt drive detaljhandel ute på dei nordnorske bygdene, og borgarlægja vart avløyst av faste handelsstader.
Psykopat
Ein psykopat (av psykopati, også kjend som sosiopat) er ein diagnostisk omgrep på eit syndrom av abnormale personlegdomstrekk. Vanlege kjenneteikn er at personar med ei slik liding ved første inntrykk kan virke sympatiske, intelligente og sjarmerande, men som ved nærare kontakt viser seg å vere manipulerande, løgnerske og impulsive. Utad kan ein psykopat vere vellukka, med ein godt betalt jobb og godt rykte etc, medan ein innad viser seg å ha ei utiltalande åtferd. Det er ofte dei næraste, familie/nære vener som merkar det og får oppleve psykopaten sin verkelege personlegdom.
Bakgrunnsstoff
NETT-TV
Valdres
Valdres er det vestlegaste av dalføra i Oppland fylke. Området femner storparten av nedbørsområdet kring Begnavassdraget, nord for Sperillen i Ådal, og øvre del av landskapsområdet Etnedal med fjelltraktene kring. Den sørlegaste delen av Valdres består av Begnadalen og sidedalen Hedalen. I nord høyrer Valdresflye sør i Jotunheimen med og områda vestover mot Filefjell, i tillegg til øvre del av Etnedalen i nordaust. Dei største elvane i Valdres er Begna og Etna. Dei største innsjøane er Tyin, Bygdin og Vinstri. Den største tettstaden i dalen er Fagernes.
Historikk og kultur
Valdres var opphavleg busett med innvandrarar frå Vestlandet, og har opp gjennom tidene hatt ei sterk tilknyting til denne landsdelen. Området har høyrt til Gulating, og i 1153 vart Valdres del av Stavanger bispedømme. Dalen fungerte som ei ferdselsåre mellom Vestlandet og Austlandet.
På den gamle tingvollen der Vang stavkyrkje har stått, heldt Håkon VI ting i 1368. Då vart ein grensetvist løyst med ein grensestein som framleis står i dag.
Kulturlandskapet i Valdres er prega av at det har vore drive husdyrhald i fleire hundreår. Gardane er som oftast små, med store beiteområde. Mattradisjonane står sterkt i Valdres. Valdresgildet er ein matfestival som blir arrangert årleg, og fokuserer særleg på lokal mat, og tidleg på vinteren blir Norsk Rakfiskfestival arrangert på Fagernes kvart år. Kjende matprodukt frå Valdres er rakfisk frå Valdres og kurv frå Valdres. I Bygdin i Vang blir musikkfestivalen Vinjerock arrangert kvar sommar.
Næringsliv
Tradisjonelt har jordbruk og skogbruk vore den viktigaste næringsvegen i Valdres. I seinare tid har turisme vorte stadig viktigare for dalen, som har variert natur. Valdres har eit friluftsmuseum som ligg ved Fagernes, og saman med Beitostølen i Øystre Slidre kommune har desse den største turisttrafikken. Valdres har eiga lokalavis, Valdres, og eigen lokalradio, Valdres Radio. På Leira ligg Valdres folkehøgskule, ein kristen folkehøgskule med fokus på vintersport og friluftsliv.
Samferdsle
Dei viktigaste vegsambanda gjennom Valdres er E 16 og fylkesveg 51. Det er samband med buss til Oslo, Bergen, Gjøvik og Gol.
Fagernes var frå 1906 til 1988 endestasjon for Valdresbanen, som frå 1989 vart lagt ned. E 16 (Oslo–Bergen) går gjennom dalen til Fagernes, og går herfrå gjennom Vestre Slidre kommune og Vang kommune til Lærdal kommune ved Sognefjorden. Fylkesveg 51 går frå Fagernes gjennom Øystre Slidre kommune og over Valdresflye til Vågå kommune. Frå Leira går fylkesveg 51 sørvestover til Gol, og frå Bjørgo fylkesveg 33 austover til Gjøvik. Fagernes lufthamn, Leirin har rutetrafikk til Oslo og Haugesund og elles chartertrafikk.
Aranjuez
Aranjuez er ein by sør i Regionen Madrid i Spania. Han ligg der elvane Tajo og Jarama renn saman, og har kring 55 000 innbyggjarar. Byen ligg 48,8 km sør for alle spanske vegars nullpunkt, Puerta del Sol i Madrid, og 45 km frå sentrum av Toledo.
Aranjuez er kjend for Palacio Real de Aranjuez, eit av dei gamle kongepalassa med store hagar. Tajodalen har hatt omfattande jordbruk sidan mellomalderen og jordbæra frå Aranjuez er kjende gjennom heile Spania.
Den spanske komponisten Joaquín Rodrigos (1901-1999) mest kjende verk, Concierto de Aranjuez, vart skrive dels i inspirasjon over hagen til det kongelege palasset i Aranjuez.
Storsjön
Storsjön (IPA: /ˈstuːˌʂœn/ ) er ein innsjø i Jämtlands län med eit areal på 464 km². Han er ein del av Indalsälva-systemet og er den femte største innsjøen og den fjerde største regulerte innsjøen i Sverige. Innsjøen ligg i kommunane Östersund, Berg, Krokom og Åre. På austsida ligg byen Östersund. Frösön er den største øya i Storsjön.
Färjerederiet Trafikverket (eigd av Trafikverket) driv to gratis ferjeruter på Storsjön, ei mellom Norderön og Håkansta og ei mellom Isön og Norderön. Om vinteren vert det brøyta veg på isen som erstatning for ferjene.
Storsjön er drikkevasskjelde til Östersund. I november 2010 vart tusenvis av menneske i Östersund råka av magesjuke med diaré. Det viste seg å skuldast Cryptosporidium som hadde kome med drikkevatnet frå Storsjön.
Italiensk lire
Vatikanstaten
Vatikansk lira var den offisielle myntenheininga i Vatikanstaten. Vatikanske lire var verd det same som den italienske lira på etter avtale mellom Italia og Vatikanstaten. Italienske myntar og setlar var gangbar valuta i Vatikanstaten. Spesielle vatikanske myntar vart laga i Roma. Desse var òg gangbare i Italia og San Marino.
Vatikanstaten skifta til euro samstundes med Italia. Som med vatikanske lire, har Vatikanstaten sine eigne euro-myntar.
San Marino
San Marino-lire var den offisielle mynteininga i San Marino. Sanmarinoliren var verd det same som italienske lire etter avtale mellom Italia og San Marino. Italienske myntar og setlar var gangbar valuta i San Marino, så vel som vatikanske lire. Òg spesielle San Marino-mynter vart laga i Roma. Desse var òg gangbare i Italia og Vatikanstaten.
Boeing Rotorcraft Systems
Boeing Rotorcraft Systems (tidlegare Boeing Helicopters og Boeing Vertol) er eit amerikansk føretak som produserer helikopter. BRS er ein del av Boeing Integrated Defense Systems som produserer forskjelige forsvars- og romfartsprodukt. Fabrikken ligg i Ridley Township, Delaware County, Pennsylvania
Historie
Boeing Helicopters vart oppretta som Boeing Vertol då Vertol Aircraft Corporation vart kjøpt opp av Boeing i 1960. Vertol var ei forkorting for Vertical takeoff and landing. I 1987 skifta føretaket namn til Boeing Helicopters i 1987 og fekk det noverande namnet noko seinare.
Hakkemat
Hakkemat (eller hakkmat) er ein matrett laga av opphakka kjøt.
Hakkmat frå Helgeland
Tradisjonell hakkmat var kvardagskost i slaktetida. Småbrukarar med eit par kyr og nokre få sauar selde det meste av kjøtet dei produserte, medan innmat og avskjer vart bruka til mat dei åt sjølve. Til hakkmaten brukast innmat av sau: hjarta, lunge, medgard og kanskje noko kjøtavskjer. Innmaten vert koka før han vert hakka eller grovmalen.
Søt hakkmat
Hakkmaten vert gjerne smaksett med lauk, sirup og krydra med ingefær,allehånde og pepar. Denne hakkmaten vert eten med potet eller brød, gjerne til nons eller kveldsmat. Slik søt hakkmat minner mykje skottane sin haggis.
Salt hakkmat
Alternativt vert hakkmaten smaksett med brunsaus, lauk, salt og krydra med ingefær, allehånde og pepar. Slik hakkmat minner mykje om lungemos, men han inneheld meir kjøt. Salt hakkmat høver godt til middagsmat, sidan han vert eten med potet, men han kan òg verte koka til kvelds.
Thai
Thai er det offisielle språket i Thailand og blir snakka av thaiar og andre folkegrupper i landet. Det er eit tonalt og analytisk språk som har sitt eige alfabet.
Språket høyrer til tai-gruppa i språkfamilien tai-kadai, som ein trur kjem frå dei sørlege delane av dagens Kina. Ulike språkforskarar har hevda at dei er i slekt med austroasiatiske, austronesiske eller sinotibetanske språk.
Thaialfabetet
ก ..... k (hard g) - k
ข ..... kh - k
ฃ ..... kh - k (ikkje lenger brukt)
ค ..... kh - k
ฅ ..... kh - k (ikkje lenger brukt)
ฆ ..... kh - k
ง ..... ng - ng
จ ..... ch (hard j) - t
ฉ ..... ch - /
ซ ..... s - t
ฌ ..... ch - t
ญ ..... y (j) - n
ฎ ..... d - t
ฏ ..... t - t
ฐ ..... th - t
ฑ ..... th - t
ฒ ..... th - t
ณ ..... n - n
Miguel de Cervantes Saavedra
Miguel de Cervantes Saavedra var ein spansk forfattar, best kjend for verket Don Quixote, som mange reknar som den første moderne romanen. Cervantes skreiv også dikt, skodespel og andre roman, og verka hans er rekna blant dei viktigaste i verdslitteraturen.
Thai
Thaialfabetet
ด ..... d - t
ต ..... t - t
Miguel de Cervantes Saavedra
Cervantes blei fødd i Alcalá de Henares, 35 km aust for Madrid. Far hans var lege og familien levde eit omflakkande liv som er dårleg kjend av ettertida. Før 1570 hadde Cervantes gått inn i den spanske hæren, stasjonert i Napoli, og blei såra i slaget ved Lepanto i 1571. Cervantes var infanterist fram til 1575, då han blei fanga av sjørøvarar og halde i fangenskap i Algier i fem år.
Thai
Thaialfabetet
ถ ..... th - t
Havniauga
Havniauga (Petromyzon marinus) er ein niaugeart som lever anadromt ved båe Atlanterhavskystane og i Middelhavet. Arten er den største europeiske niaugearten, og kan verta heile 120 cm lang med ei vekt på 2,5 kg. Han lever parasittisk på beinfisk og har vore nær ved å utrydda mange økonomisk viktige fiskeslag i Canada og USA.
Thai
Thaialfabetet
ท ..... th - t
Miguel de Cervantes Saavedra
I 1584 gifta Cervantes seg med Catalina de Salazar y Palacios i Toledo. Året etter gav han ut den første romanen sin, La Galatea, som fekk ei grei mottaking, utan at ho blei nokon stor suksess. Samstundes skreiv han skodespel som blei spelte i Madrid. Bortsett frå El trato de Argel, som handla om kristne slavar i Algiers, og El cerco de Numancia, er desse stykka gått tapte.
Thai
Thaialfabetet
ธ ..... th - t
Havniauga
Kjenneteikn
Forkroppen til havniauga er sylindrisk, medan bakkroppen er meir flattrykt.
Miguel de Cervantes Saavedra
Dei neste tjue åra reiste Cervantes rundt i Spania som proviantør for den spanske armadaen og seinare som skatteoppkrevar. Han hadde pengeproblem som førte til at han gjekk konkurs ein gong og blei fengsla minst to gonger (i 1597 og 1602) for bokføring som ikkje stemde. Frå 1596 til 1600 budde Cervantes hovudsakleg i Sevilla. I 1605, då han var i Valladolid, gav han ut førstedelen av Don Quixote. Dette verket var nyskapande i det at det brukte vanleg daglegtale i ei litterær ramme, og blei godt likt også internasjonalt.
Thai
Thaialfabetet
น ..... n - n
Havniauga
Levesett
Havniauga lever i havet, som regel ganske kystnært. Eldre individ dreg lenger til havs enn dei yngre. Her lever dei på mellom anna torsk, hyse, laksefisk og kval, som dei syg blod og kroppsvæske frå med ein rund sugemunn full av horntenner.
Miguel de Cervantes Saavedra
I 1606/7 slo Miguel de Cervantes seg ned i Madrid, der han blei buande til han døydde. I dei siste ni åra av livet sitt bygde han seg ein sterk posisjon som ein respektert forfattar, med Novelas ejemplares i 1613, Viaje del Parnaso i 1614, og Ocho comedias y ocho entremeses og den andre og siste delen av Don Quixote i 1615.
Mens du sov
Handling
Sandra Bullock spelar Lucy, ein grå og einsam arbeidar ved undergrunnen i Chicago. Ho har eit godt auge til pendlaren Peter Callaghan (Peter Gallagher), og reddar han frå jarnbanesporet etter at han er blitt dytta medvitslaus der av ein ranar på første juledag. Lucy følgjer med til sjukehuset der ein sjukepleiar høyrer henne seia at «eg skulle gifta meg med han». Sjukepleieren trur dei to er trulova, og fortel dette til Peter sin familie. I kaoset som oppstår får ikkje Lucy seg til å forklara sanninga. Seinare tilstår ho kva som har skjedd til Peter, som framleis er i koma. Ho blir overhøyrd av Saul (Jack Warden), gudfaren til Peter, som konfronterer henne, men går med på å halda på løyndommen.
Miguel de Cervantes Saavedra
Dagen Cervantes skal ha døydd, 23. april, er også dødsdatoen til Shakespeare (sjølv om dei ikkje døydde same dagen, ettersom England framleis følgde den gamle julianske kalenderen på denne tida). Samantreffet har gjort denne datoen til den internasjonale bokdagen.
Mens du sov
Handling
I mellomtida har Lucy blitt kjend med Jack (Bill Pullman), bror til Peter, og dei er blitt forelska. Då Peter vaknar etter nyttår kjenner han ikkje att Lucy, og alle trur han har mista minnet. Saul føreslår at han skal be Lucy om å gifta seg med han oppatt. Ho seier ja, sjølv om ho eigentleg elskar Jack. Då Jack vitjar henne dagen før bryllaupet ber Lucy han om ein grunn til at ho ikkje skal gifta seg med Peter, men han gjev henne ingen.
På sjølv bryllaupsdagen stoppar Lucy seremonien og fortel sanninga til heile familien. Så kjem også den eigentlege trulova til Peter, Ashley Bartlett Bacon (Ally Walker), for å stoppa bryllaupet. Lucy trekk seg ut medan familien kranglar.
Ei tid seinare kjem Jack til Lucy medan ho er på jobb. Han legg ein trulovingsring i billettluka hennar og frir til henne medan heile familien ser på. Filmen sluttar med at dei kysser kvarandre etter å ha blitt gift og tek undergrunnsbanen for å dra på bryllaupsreise. Lucy fortel over avsluttinga at då Peter spurde henne kva tid ho blei forelska i Jack, svarte ho at det var «mens du sov».
Thai
Thaialfabetet
บ ..... b - p
ป ..... p - p
ผ ..... ph - /
ฝ ..... f - /
ฟ ..... f - f
ภ ..... ph - p
ม ..... m - m
ร ..... r - n
ล ..... l - n
ว ..... w - w
ศ ..... s - t
ษ ..... s - t
ส ..... s - t
ห ..... h - /
ฬ ..... l - n
อ ..... / - /
ฮ ..... h - /
Aldrovani Menon
Aldrovani Menon er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Pabaigh Mòr
Pabay Mòr eller Pabaigh Mòr er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland.
Historie
Øynamnet kjem frå papey, eit norrønt namn som tyder «paparøya», papar var namnet på ei gruppe irske og skotske munkar. Ruinane av ei St. Peterskyrkje og ein gravplass ligg søraust på øya rundt Loch na Teampall («tempelsjøen») og søraust for denne fjorden ligg Cnoc na Cille («munkecelleåsen»).
Øya var knytt til MacLeod-klanen gjennom det meste av historia.
Sersjant Evander MacIver fekk øya som pensjonsgåve frå Seaforth Regiment i 1800, men 27 år seinare vart familien hans offer for Highland clearances og etterkomarane hans flytte til Lewis. Det vert sagt at grunnleggaren av reiarlaget Cunard Line slekta til denne familien.
Den noverande eigaren har restaurert eit par svarthus på øya, men ho har ikkje fast busetnad.
Geografi og geologi
Pabaigh Mòr ligg vest for Lewis i West Loch Roag, nord for Vacsay. Øya består av lewisgneis med eit lett jordsmonn. Her finst mange grotter og naturlege bogar. I nord ligg øya Pabay Beag.
Frosta
Frosta er ein tettstad og administrasjonssenteret i Frosta kommune i Trøndelag. Tettstaden ligg i låglandet i den sørvestre delen av kommunen og har.
Frosta har daglegvarebutikkar, apotek, barnehage og grunnskole. Tettstaden har eit tett nett av bygdevegar og fylkesveg 753 knyter tettstaden og resten av kommunen til europaveg 6, jernbane og flyplass. Øya Tautra vest for tettstaden Frosta er knytt til fastlandet over ein 2,4 kilometer lang molo.
Nitra
Nitra (tysk Neutra, ungarsk Nyitra, tidlegare Nyitria) er ein by vest i Slovakia ved foten av fjellet Zobor i Nitradalen. Han har om lag 85 000 innbyggjarar og er den femte største byen i Slovakia. Nitra er òg ein av dei eldste i landet og det første politiske og kulturelle senteret i Slovakia. I dag er han sete for Nitra kraj og Nitra okres.
Historie
Dei første slavarane kom her på 400-talet. Nitra vart hovudstad i fyrstedømet Nitra, den eldste kjende sjølvstendige staten i dagens Slovakia. Den første kjende kristne kyrkja vart bygd av vestlege eller austlege slavarar i 828 medan fyrst Pribina regjerte, og same året vart han første gongen nemnd i skriftlege kjelder som Nitrawa. I 833 vart Pribina kasta frå Nitra av den mähriske fyrst Mojmír I og begge fyrstedøma vart slått saman til det tidlege mellomalderriket Stor-Mähren. Fyrstedømet Nitra gjekk vanlegvis gjeven til arvingen i Stor-Mähren som apanasje, men denne praksisen truga til slutt freden i riket. Med rike ressursar i Nitra gjorde både prins Svätopluk I og prins Svätopluk II opprør mot styresmaktene. Sjølvstyret dei oppnådde var stort, noko som står omtalt i korrespondansar med paven, der Svätopluk I av Nitra vert omtalt på same vis som to andre herskarar i sjølvstendige land (Rastislav av Stor-Mähren og Koceľ av fyrstedømet Balaton).
Byen nådde eit høgdepunkt under regjeringstida til Svätopluk I, som var fyrste i Nitra frå 850-åra til 871 og kongen av Stor-Mähren fram til 894. Den første kjende kristne bispedømet i Slovakia vart oppretta i Nitra i 880 (med Wiching som biskop) og det første klosteret i Slovakia vart bygd i Zobor i 880-881. Under regjeringstida til Svätopluk bestod Nitra av fem store forskansa busetnader og tjue handverkslandsbyar, som gjorde byen til ein metropol i dei dagar. Fleire kyrkjer, til dømes i Nitra-borga, Párovce, Nitrianska Blatnica, Lupka, Zobor og Kostoľany pod Tribečom eksisterte i og rundt Nitra på 800- og 900-talet. Utanfor bygrensene ligg i dag dei stormähriske busetnadane Chrenová, Lupka, Branč, Vráble og Zlaté Moravce.
Etter den første verdskrigen og oppløysinga av Austerrike-Ungarn, okkuperte den tsjekkoslovakiske legionen byen den 10. desember 1918, og han vart ein del av Tsjekkoslovakia. Nitra heldt fram som sete i Nitra kraj fram til landet vart oppløyst i 1928. Etter Tsjekkoslovakia braut saman vart Nitra ein del av Den første slovakiske republikken og han vart igjen sete i Nitra kraj fram til 1945, då det vart erobra av den raude armeen og Tsjekkoslovakia vart gjenoppretta. Kommunisttida frå 1948 til 1989 var markert med kraftig folkevekst og stor utbygging av bustader. Etter fløyelsrevolusjonen i 1989 og oppløysinga av Tsjekkoslovakia, vart Nitra ein del av det nye Slovakia og i 1996 sete i Nitra kraj.
Satoru Ogata
Satoru Ogata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Hedmark fylke
Hedmark fylke er eit tidlegare fylke i Noreg. Det grensa mot Trøndelag fylke i nord, Oppland fylke i vest og Akershus fylke i sør. I aust grensa Hedmark til Sverige og dei svenske Dalarnas län og Värmlands län. Hedmark vart del av Innlandet fylke 1. januar 2020.
Hedmark fylke vart skilt ut frå Oplandenes amt i 1781 under namnet Hedemarkens amt. Fylket kunne delast opp i distrikta Hedmarken og Solør i tillegg til Østerdalen, Odalen, Vinger og Eidskog. Det hadde to byar: Hamar og Kongsvinger. I tillegg kalla Elverum seg by etter det generelle høvet tettstadar med minst 5000 innbyggjarar og bymessig folkesetnad kan nytta seg av.
Geografi og topografi
Over heile det tidlegare fylkesområdet finn ein jordbruk, og i enda større grad skogbruk. Barskog dominerer nesten fullstendig. Den eurasiatiske taigaen byrjar i fylket mellom Hamar og Elverum, går vidare til Sysslebäck og Malung i Sverige og held fram til Austersjøen og gjennom Finland og Russland til Stillehavet. Taigaen er kjenneteikna av barskog som gran og furu på skogbotn av lyng og mose, med innslag av bjørk og rogn og av og til grasdekte enger.
Det høgaste fjellet i fylket er Rondeslottet på 2178 moh., grensa til Oppland fylke går over denne toppen, akkurat som same grense delar Noregs største innsjø Mjøsa mellom fylka.
Elles låg det meste av fylket i det som blir kalla lågland, sjølv om den nordlege og nordvestlege delen hadde fjellområde som Rondane, og den nordaustlege slike som Sylene. Frå Sylene er det høgland store delar av strekninga derfrå og sørover langs svenskegrensa heilt til Finnskogen i Grue og Kongsvinger.
Klima
Klimaet i hedmarksområdet er typisk kontinentalt og berre i sørvest dempar Mjøsa og Oslofjorden vinterkulda.
Det bles sjeldan kraftig og som regel følgjer vinden dalføra, frå nordvest om vinteren og frå søraust om sommaren. Om vinteren vil den svake vinden føre til at ein ofte har temperaturinversjonar, der temperaturen stig med høgda. Januar er kaldast med ein middeltemperatur frå −6 til −8 °C i sør, −10 til −13 °C i nordlege dalstrøk. Stundom kan temperaturen falle til under −40 °C i nord og Engerdal målte i januar 1987 −47 °C som kulderekord i fylket. I juli varierer middeltemperaturen frå kring 16 °C i sør til kring 13 °C i øvre dalføre. Det er òg kjøligare enn dette i høgda. Varmerekordane i fylket ligg på kring 30 °C. Dei indre dalstrøka kan få frostnetter sjølv på sommaren.
Fylket har ein årsnedbør på 600-800 mm, og mest nedbør kjem det om sommaren. Nedbøren aukar i høgda og er opp i 1000 mm sør på Hedmarksvidda, og kan vere så låg som kring 400 mm i skjerma dalstrøk.
Namnet
Hedmark fylke har namn etter landskapet Hedmarken på austsida av Mjøsa, gamalnorsk Heiðmǫrk, der fyrstelekken kjem av folkenamnet heidner.
Historie
Det er funne restar av steinalderbusettingar over nesten heile fylkesområdet. Helleristningar av elg er funne ved Mjøsa i Ringsaker.
Det eldste bronsealderfunnet i Noreg er gjort på Nes på Hedemarken. Jernalderfunn er gjort over heile fylket, spesielt mange frå vikingtida. Gravhaugar finst frå bronsealder fram til kristen tid. Solør skal ha vore eit mektig kongerike mellom 300 og 800 i følgje Ynglingesoga.
I vikingtida vart dette senteret flytta til den odden i Mjøsa som seinare fekk ei domkyrkje (domkyrkjeodden) i samband med at staden vart bispesete i 1152. Her kan det rundt 1050 ha vore slått mynt.
Svartedauden ramma området hardt, og det var her som ellers i landet ei nedgangstid. Rett før reformasjonen forsvann Hamar som marknad, og ved reformasjonen i 1536 forsvann bispesetet.
Fylket vart råka av alle krigane Noreg og Danmark-Noreg var med i. Under den andre verdskrigen var det viktige kampar mellom tyskarar og nordmenn ved Midtskogen gard og Kongsvinger i april 1940. Tyske fly bomba Elverum i april 1940.
Politikk
Fylkestinget haddet 33 representantar.
Amazon Kindle
Amazon Kindle er ein e-boklesar og eit programvaresystem frå Amazon.com. Han kan brukast til å kjøpa og lesa Kindle-e-bøker og til å lesa bloggar, tidsskrift, aviser og anna materiale som finst elektronisk tilgjengeleg. Kindle blei først lansert i 2007.
Versjonar
Det er også lansert «Kindle for PC», eit program til å lesa Kindle-bøker på ein PC. «Kindle for Mac» kom 18. mars 2010. I tillegg har iPhone, Blackberry og Android støtte for Kindle-programvaren.
Nobuo Maruyama
Nobuo Maruyama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Nobuyuki Oishi (1974)
Nobuyuki Oishi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Arganda del Rey
Arganda del Rey er ein kommune i Madrid i Spania med om lag 50 000 innbyggjarar.
Historie
Ein kjenner til busetnader her sidan arabarane var på Den iberiske halvøya, men det er funne arkeologiske spor frå romartida.
På 1000-talet vart Arganda erobra av dei kristne, men han hadde ikkje særleg med innbyggjarar før 1300-talet. Fram til 1581 høyrte Arganda til erkebispedømet Toledo. Filip II gav staden landsbystatus, men økonomiske problem i kommunen førte til at staden vart seldt til hertugen av Lerma i 1613.
Kommunen voks på grunn av vinindustrien og fekk jernbanesamband til Madrid i 1843. På starten av 1900-talet vart det oppretta sukkerplantasjar her. Dette var starten på industrialiseringa og ein kraftig folkevekst.
Europaveg 105 i Noreg
Europaveg 105 (Noreg), òg kalla E105, er ein norsk stamveg som går mellom Kirkenes og Storskog. Vegen er 15 km lang og ein del av europaveg 105.
Soyabønne
Soyabønne (Glycine max) er ein 30—60 cm høg plante av erteblomfamilien med små og tettsittande belger med 2—5 frø i kvar. Soyabønna er ein gammal kulturplante frå Aust-Asia som no blir dyrka i tropiske og subtropiske område over heile verda. Frøa er næringsrike og inneheld om lag 40 % protein og 18 % feitt.
Soyabønner blir brukt som dyrefôr og som næringsmiddel, i form av mjøl, planteolje, mosa og fermentert. Tradisjonelle matrettar laga med soya er mellom anna soyasaus, soyamjølk, tofu og edamame. Nyare produkt er teksturert soyaprotein, som kan brukast som kjøterstatting, og ulike former for mjøl, som kan brukast til baking eller som mjølkeerstatting.
Ein bruker også soyaprodukt til ei rekkje andre føremål, som smøreolje, rustfjerningsmiddel, målingsprodukt og i bilindustrien.
Det blir dyrka rundt 240 millionar tonn soyabønner i verda i dag (2012). Dei største soyaprodusentane i verda er USA og Brasil; deretter følgjer Argentina, Kina og India. Over 50 prosent av produksjonen bruker genmodifiserte plantar (GMO).
La Cumbre på Galápagos
La Cumbre er ein vulkan på den ubebudde øya Fernandina i Galápagos-arkipelet i Ecuador. Vulkanen er den mest aktive i øygruppa og er 1476 meter høg. I april 2009 er vulkanen i utbrot etter eit opphald sidan mai 2005.
Edinburgh
Edinburgh (skotsk-gælisk Dùn Èideann) er hovudstad og den nest største byen (etter Glasgow) i Skottland. Administrativt utgjer han saman med omlandet regionen City of Edinburgh. Han ligg ved breidda av Firth of Forth.
Byen har vore hovudstad i Skottland sidan 1492, og er no sete for Parlamentet i Skottland, som vart gjenoppretta i 1999. Både den gamle og den nye byen vart tekne inn på verdsarvlista til UNESCO i 1995.
Namnet
Etter å ha vorte teken av anglarar frå Bernicia vart namnet endra til Edin-burh. Enkelte har hevda at dette tyder Edwin-fort, etter Edwin av Northumbria, men namnet ser ut til å vera frå før tida hans, og det er større grunn til å tru at det er ei forvansking av det brittonske namnet. Byen har au kallenamnet Auld Reekie (Gamle røykfylte). Den neoklassiske arkitekturen og den skotske opplysningstida i det 18. hundreåret har gjeve han kallenamnet Det nordlege Athen. Ein forfattar har ymta om at Det sørlege Reykjavík hadde vore meir passande. Det moderne gæliske namnet, Dùn Èideann, har òg vorte forvanska som Dunedin, eit namn byen til tider har gått under.
Mange skottar brukar kallenamnet Embra, og diktaren Robert Fergusson kalla byen Edina.
Det historiske senteret er delt i to av Princes Street Gardens. Mot sør er bybiletet dominert av Edinburgh slott, som står på eit vulkansk berg. Nedanfor slottet ligg gamlebyen, som fylgjer åsryggen. Mot nord ligg den nye byen. Parkanlegget vart påbegynt i 1816 på myrland som tidlegare hadde vore ein innsjø, Nor'Loch.
Hamna
Hamna i Edinburgh ligg i Leith. Bydelen har ein særeigen karakter, og det var stor motstand då han vart innlemma i Edinburgh by, fordi han da vart knytt nærare til storbyen. Han er fortsatt ein eigen by, men blir administrert saman med Edinburgh.
Kultur
Edinburgh er base for fleire verdskjende arrangement. Blant desse er Edinburghfestivalen, som er eit samleomgrep på eksplosjonen i festivalar som skjer i august kvart år - blant desse er Edinburgh Fringe Festival, Edinburgh Book Festival, Edinburgh Film Festival og Edinburgh Military Tattoo.
Wasilla
Wasilla er ein by i Matanuska-Susitna Borough i den amerikanske delstaten Alaska.
I 2000 hadde bten 5 470 innbyggjarar og i 2004 hadde talet auka til 7 740. Han er den folkerikaste i fylket. Byens har eit totalt areal på 32,2km².
Satoshi Yoneyama
Satoshi Yoneyama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama Flügels.
Novokuznetsk
Novokuznetsk (russisk Новокузне́цк) er ein by i Kemerovo oblast i Russland med om lag 560 000 innbyggjarar. Han ligg om lag 3000 km aust for Moskva.
Han vart grunnlagd av kosakkar som ein utpost ved elva Tom og vart opphavleg kalla Kuznetsk (russisk Кузне́цк). Det var her Fjodor Dostojevskij gifta seg første gong med Maria Isajeva i 1857. Josef Stalin si raske industrialisering av Sovjetunionen forvandla den døsige byen til eit stort senter for kolgruvedrift i 1930-åra. I 1931–1932 vart namnet på byen endra til Novokuznetsk og i 1932–1961 hadde han namnet Stalinsk (russisk Ста́линск) etter Stalin.
19. mars 2007 oppstod ein massiv metaneksplosjon i Uljanovskaja-gruva ved Novokuznetsk, og over 100 arbeidarar mista livet. Gruva var det største kolgruva i Kemorovo oblast, og ligg i eit oljerikt område sør i sentrale område av Russland kjend som Kuzbass.
Seiichiro Okuno
Seiichiro Okuno er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Flügels og Omiya Ardija.
Sjøorm
Sjøorm eller sjøslange er store sjødyr kjende frå folketru og mytologi. Dei har form som ein kjempeslange og lever i innsjøar eller i havet. Nessie («sjøormen i Loch Ness»), Seljordsormen og Kraken er alle sjøormar. Frå tid til annan kjem det rapportar om lange, slangeliknande vesen i havet, nokre gonger blir dyra òg rapporterte observert av fleire menneske samtidig, særleg om bord i skip og på strender.
På 1800-talet blei det gjort fleire observasjonar av påståtte sjøormar ved atlanterhavskysten i USA, særleg i New England. Då New England sitt Linné-selskap heldt møte den 18. august 1817, klassifiserte dei dette vesenet og gav det namnet Scoliophis atlanticus. Etter ei tid blei desse rapportane avslørte som sprøyt.
Rapporter om sjøormar dukkar frå tid til annan opp som avisender i pressa.
Hideaki Kaetsu
Hideaki Kaetsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama Flügels, Tochigi SC, Sagawa Express Tokyo og Rosso Kumamoto.
Kožuf
Kožuf (Tzena/Zona) er eit fjell på grensa mellom Nord-Makedonia og Hellas. Dei vestlegaste fjellområda strekker seg vestover mot elva Blasjnitsa og i nordvest til landsbyane Mrzhetsjko, Konopisjte og Demir Kapija. Kožuf er den første naturlege barriera i Nord-Makedonia mellom resten av landet og luftstraumane frå Middelhavet og Egearhavet. Det høgaste punktet er Zelenbeg med 2 171 meter over havet. Eit nytt og moderne skisenter vart nyleg bygd på fjellet.
Oklahoma City
Oklahoma City er hovudstaden og største byen i delstaten Oklahoma. Han har eit innbyggjartal på 547 274 (2007), med forstadar kring 1,1 millionar. Byen blei grunnlagt i under Oklahoma Land Run i 1889. Han er kjend for bombeåtaket som fann stad der i 1995, og som drap 168 menneske. Det var då det største terroriståtaket i historia til USA.
Astrakan
Astrakan er ein type epletre som truleg har opphav i Sverige.
Skildring
Astrakan er eit kraftig og ganske stort epletre. Treet er breitt, gjerne breiare enn det er høgt. Dei største trea kan bli ca. 8 meter høge. Blominga finn stad svært tidleg. Samstundes med lauvspretten utviklar treet blomar med store kvite kronblad.
Astrakan er ein hardfør tresort som kan dyrkast i nær heile Norden. Treslaget har og lang levetid. Det finst 150 år gamle tre som framleis blømer.
Astrakan kan også podast i andre tresortar.
Frukt
For tre som veks i Norden vert epla mogne i september. Frukta er større på yngre tre enn på eldre. På unge tre når frukta gjerne ei høgd på 5,5 cm og ei breidd på 6,5 cm. Epleskalet er middels tjukt med ei voksa overflate. Kjøtet er kvitt, nesten luktfritt og nokså tørt, men med ein fyldig, krydra og syrleg smak.
Det er dyrka fram ulike sorter astrakaneple:
Rahva Hääl
Rahva Hääl ('Folkets røyst') var ei avis som i åra 1940–1995 var organet til kommunistpartiet i Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken. Rahva Hääl erstatta i 1940 avisa Uus Eesti. I 1995 vart avisene Hommikuleht, Päevaleht og Rahva Hääl slått saman til Eesti Päevaleht.
Irkutsk
Irkutsk (russisk Ирку́тск; burjatisk og mongolsk Эрхүү Erkhüü) er ein av dei største byane i Sibir og administrativt senter i Irkutsk oblast i Russland. Han ligg 5185 km med jernbane frå Moskva. Byen har om lag 575 000 innbyggjarar. Delar av byen er ZATO, stengd for ålmenn ferdsel fordi 29. strategiske missildivisjon har sitt hovudkvarter der.
Geografi og klima
Som ein sibirsk by har Irkutsk eit subarktisk klima med særs store temperaturskilnader mellom årstidene. Det kan vere varmt om sommaren, og brutalt kaldt om vinteren. Bajkalsjøen gjer likevel sitt til at temperaturskilnadene ikkje vert så ekstreme som andre stader i Sibir. Den varmaste månaden er juli med ein middeltemperatur på 18 °C, og varmerekorden i byen er 37 °C. Den kaldaste månaden er januar då middeltemperaturen berre er -19 °C. Nedbørmengdene varierer òg gjennom året og den våtaste månaden er juli med 119 mm, medan februar er den tørraste med ein normal på berre 7,6 mm.
Irkutsk ligg i eit landskap med rullande åsar og tjukk taiga, som er typisk for Aust-Sibir i motsetnad til den opne, flate sletta lenger vest i Sibir.
Historie
Irkutsk voks fram frå vinterforlegningane til Jakov Pokhabov i 1652 for gullhandel og samling av pels-skatt frå burjatane. Staden fekk offisielle byrettar i 1686. Den første vegen mellom Moskva og Irkutsk, den sibirske vegen (russisk Сибирский Тракт}}, Sibirskij Trakt), vart bygd i 1760. Byen nytte godt av denne nye vegen, og mange nye produkt, ofte importert frå Kina, vart tilgjengeleg i Irkutsk for første gong, mellom anna gull, diamantar, pels, tømmer, silke og te.
Tidleg på 1800-talet vart mange russiske kunstnarar, offiserar og adelsfolk sende i eksil til Sibir for deltakinga deira i dekabristopprøret mot tsar Nikolaj I. Irkutsk vart eit stort senter for intellektuelt og sosialt liv for desse eksile, og mykje av kulturarven i byen kjem frå dei. Mange trehus, med ornament og treutskjeringar, står framleis i dag i sterkt kontrast til dei sovjetiske bustadblokkene som ligg rundt dei. Mot slutten av 1800-talet var ein tredjedel av innbyggjarane folk i eksil. Forskjellige folk frå medlemmer av dekabristopprøret til bolsjevikar har halde seg i Irkutsk i lang tid. Desse har påverka kulturen og utviklinga av byen, og han vart til slutt eit velståande senter for kultur og utdanning i Aust-Sibir.
4.-6. juli 1879 vart generalguvernørpalasset, den viktigaste administrative byggverka og mange andre offentlege bygd øydelagd i ein brann. Arkivet til styresmakta, biblioteket og museet til den sibirske delen av det russiske geografiske forbundet forsvann i brannen. Tre fjerdedelar av byen vart lagd i oske, om lag fire tusen hus. Byen vart raskt bygd opp at og han fekk elektrisitet i 1896. Det første teateret vart bygd i 1897 og ein stor jernbanestasjon i 1898. Det første toget kom til Irkutsk den 16. august same året. I 1900 hadde byen fått kallenamnet «Sibirsk Paris» Under den russiske borgarkrigen som braut ut etter oktoberrevolusjonen vart Irkutsk åstad for mange blodige kampar mellom dei kvite og dei raude. I 1920 vart den frykta kommandøren Koltsjak frå dei antibolsjevikiske styrkane avretta her.
Under kommunisttida vart Irkutsk og Sibir industrialisert. Det store Irkutsreservoaret vart bygd i Angara mellom 1950 og 1959 for å tene industrien i området.
Transport
Viktige vegar og jernbaner, som Den transsibirske jernbanen, knyter Irkutsk med andre regionar i Russland og Mongolia. Byen har to flyplassar: Irkutsk internasjonale lufthamn og den mindre Irkutsk nordvestre lufthamn.
Utdanning
Utdanningsinstitusjonar i Irkutsk er mellom anna Irkutsk universitet for Jernbanetransport (sidan 1975), Irkutsk Statlege Universitet (1918), Bajkalskij statlege universitet for økonomi og jus (1932), Irkutsk Tekniske Universitet (1939), Irkutsk Landbruksakademi, Irkutsk universitet for lingvistikk (1948), Irkutsk medisinske universitet, Irkutsk pedagogiske høgskule. Av private høgskular finst Det sibirske institutt for juss, økonomi og administrasjon (1993), Institute of Economics of ISTU (1996).
Łupkówpasset
Łupkówpasset (polsk Przełęcz Łupkowska, slovakisk Lupkovský priesmyk) er ein viktig fjellovergang i Karpatane på grensa mellom Polen og Slovakia, og nær grensa til Ukraina. Det høgaste punktet ligg 640 meter over havet. Overgangen ligg sør for landsbyen Łupków i Polen og aust for Medzilaborce i Slovakia. Under passet går ein 642 meter lang jernbanetunnel, over riksgrensa mellom dei to landa.
Łupkówpasset skil Dei låge Beskidane frå Bieszczadyfjella.
Tunnelen og jernbanelinja stod ferdig i 1874 for å knyte Galicia til resten av Austerrike-Ungarn over Karpatane. Sidan dette var ein viktig transportveg har overgangen vore strategisk svært viktig.
Łupkówpasset var ein av dei strategisk viktigaste fjellovergangane i Karpatane under slaga på Austfronten under den første verdskrigen vinteren 1914/1915. Jernbanetunnelen vart øydelagd og bygd opp att fleire gonger i løpet av dei to verdskrigane. Han vart bygd opp att i 1945, men vart lite nytta etter den tid. Først i 1999 vart vanleg passasjertrafikk igjen oppretta gjennom passet.