cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Porto
Historie
Vin produsert i Dourodalen vart alt på 1200-talet transportert til Porto på barcos rabelos (flate elvefartøy). I 1703 vart handelsavtalen Methuen oppretta mellom Portugal og England. Denne gjorde at ullklede kunne fraktast tollfritt til Portugal mot at portugisisk vin vart importert til England for ein tredjedels mindre toll enn importert fransk vin. Dette vart særleg viktig for portvinindustrien. Sidan England var i krig med Frankrike vart det stadig vanskelegare å få tak i vin, så portvin vart ei stadig meir populær erstatning. I 1717 vart det oppretta ein engelsk handelsstasjon i Porto. Produksjonen av portvin gjekk gradvis over til eit fåtal engelske selskap. For å stoppe denne engelske dominansen oppretta statsminister marki av Pombal eit portugisisk selskap som fekk monopol på vin frå Dourodalen. Han sette opp grenser for kor portvinen skulle produserast for å sikre kvaliteten til vinen. Dette var det første forsøket på å kontrollere vinkvalitet og produksjon i Europa. Dei små vinavlarane gjorde opprør mot dette strenge styret på feitetirsdag og brende ned bygningane til selskapet. Opprøret vart kalla Revolta dos Borrachos (opprøret til fyllikane) og vart eit symbol på fridomsanda til innbyggjarane i Porto.
Mellom 1732 og 1763 teikna den italienske arkitekten Nicolau Nasoni ei barokk kyrkje med eit tårn som vart eit symbol på Porto, Torre dos Clérigos.
På 1700- og 1800-talet vart byen eit viktig industrisenter og innbyggjartalet auka. Invasjonen til Napoleon sine troppar i Portugal under marskalk Soult vert framleis minna i Porto. 29. mars 1809 flykta innbyggjarane frå troppane og prøvde å krysse Douro over Ponte das Barcas (ei pontongbru) og brua kollapsa på grunn av vekta. Så mange som 6000 menneske kan ha drukna i katastrofen. Hendinga vert framleis minna ved Ponte D. Luis I. Den franske hæren vart drive ut av Porto av Arthur Wellesley av Wellington då troppane hans kryssa Douro frå Mosteiro da Serra do Pilar (eit tidlegare kloster).
Braga
Braga er ei by og ein kommune nordvest i Portugal i distriktet Braga. Han er det eldste erkebispedømet og ein av dei største byane i landet. Kommunen har om lag 170 000 innbyggjarar og er senter i storbyområdet Minho med nesten 800 000 innbyggjarar. Under Romarriket, som Bracara Augusta, var han hovudstad i provinsen Gallaecia. Byområdet strekkjer seg frå elva Cavado til elva Este. Braga har lyntogsamband til Porto og Lisboa. Porto ligg om lag 53 km lenger sør.
Porto
Historie
I august 1820 gjorde Porto opprør mot engelskmennene som var til stades, noko som utløyste borgarkrig i Portugal. I 1822 vart ei liberal grunnlov akseptert, delvis etter eit møte i Porto (Junta do Porto). Då Miguel av Portugal tok over trona i 1828 vraka han denne grunnlova og styrte som ein einveldig monark. Porto gjorde igjen opprør og vart omleira i ein periode på 18 månader mellom 1832 og 1833 av den portugisiske hæren. Etter at kong Miguel abdiserte vart den liberale grunnlova gjeninnført.
Braga
Antikken
Regionen rundt Braga har vore busett sidan førhistorisk tid og i jernalderen heldt folket Bracari til i området og bygde karakteristiske festningslandsbyar. Han var hovudstad for Callaici Bracarii eller Bracarenses, eit folk som heldt til i området som i dag er Galicia og nordlege område av Portugal. Romarane erobra området frå rundt 136 f.Kr. og under keisar Augustus (rundt år 20 f.Kr.) vart byen Bracara Augusta grunnlagd som eit administrasjonssenter for det nye romerske området. Bracara vart vald ut av keisaren og derfor fekk han namnet Augusta.
Orzens
Orzens er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 622 meter over havet.
Storgrovhøe
Storgrovhøi eller Storgrovhøe eller er eit fjell i Jotunheimen i Lom kommune i Innlandet. Fjellet består av to toppar, Fremste (Nordre) og Bakarste (Søre) Storgrovhøe. Fremste Storgrovhøe er lågast med ei høgd på 2253 meter over havet, men er meir markant med ein primærfaktor på 60 m, noko som er det 35. høgaste i landet for fjelltoppar med primærfaktor på minst 50 m. Bakarste Storgrovhøe har ei høgd på 2259 meter men har lågare primærfaktor.
Braga
Antikken
. Byen Bracara Augusta utvikla seg raskt i det 1. hundreåret e.Kr. og nådde den største utstrekninga si på 100-talet. Mot slutten av 200-talet gav keisar Diocletianus byen status som hovudstad i den nygrunnlagde provinsen Gallaecia.
Då germanarane invaderte Den iberiske halvøya og Romarriket forsvann, kom Bracara Augusta og heile regionen Gallaecia inn under svebarar, eit germansk folk frå Sentral-Europa. I 410 oppretta svebarane eit kongedømet nordvest i Iberia og valde Bracara som hovudstad. I 584 vart byen erobra av vestgotarar, som tok heile Hispania. Dei oppretta erkebispedømet i byen. Erkebiskopen av Braga kravde i lang tid makta over heile den spanske kyrkja, men dette vart aldri akseptert i Spania.
Porto
Historie
Uro hos republikanarane førte til eit opprør i Porto den 31. januar 1891. Dette var ei hending som til slutt enda med at Republikken Portugal vart danna i 1910.
Orzens
Kommunen ligg i skogkledde åsar ovanom venstrebreidda av Mentue. Han består av landsbyen Orzens og grenda Champs Plats.
Braga
Antikken
Braga spelte ei viktig rolle i kristninga av Den iberiske halvøya. Den første kjende biskopen av Braga, Paternus, levde mot slutten av 300-talet, sjølv om St. Ovidius (d. 135 e.Kr.) stundom vert rekna som den første biskopen i byen. Tidleg på 400-talet vart Paulus Orosius, ein ven av Augustin av Hippo fødd i Braga. Han skreiv fleire viktige teologiske og historiske verk. På 500-talet klarte St. Martin av Braga, ein biksop i Braga, å konvertere svebarane frå arianisme til katolisisme. Han grunnla òg eit kloster nær Braga, i Dumio (Dume), som i dag er ein arkeologisk stad. Fleire økumeniske råd vart halde i Braga i denne perioden, noko som syner at byen var religiøst svært viktig på denne tida.
Moderne tider
På 1500-talet tente ikkje Braga mykje på Oppdagingstida, som Lisboa, Évora og Coimbra gjorde. Situasjonen endra seg med erkebiskop Diogo de Sousa, som gav pengar til fleire utbetringar i byen, inkludert større gater, offentlege plassar og bygging av fleire sjukehus og nye kyrkjer. Han moderniserte òg domkyrkja. Diogo de Sousa omgjorden mellomalderbyen til ein renessanseby og mange av utbetringane hans er framleis synlege i dag.
Ein annan gullalder for byen var 1700-talet då erkebiskopane og arkitektar som André Soares og Carlos Amarante bygde vakre barokkyrkjer og offentlege bygg. Rådhuset og det offentlege biblioteket er frå denne perioden, samt fleire av palassa og Bom Jesus do Monte.
1800-talet var ein vanskeleg periode for både byen og landet, som vart invadert av troppane til Napoleon.
Orges
Orges er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 560 meter over havet.
Landsbyen ligg på eit høgt platå ovanom Neuchâtelsjøen og mellom dalane L'Arnon og La Brine rivers. Han består av landsbyen Orges og bustaden Longeville.
Smoking
Smoking er ein klednad som kan brukast av menn i samband med festlege eller formelle høve. Det finst også ein sjeldnare smoking for kvinner.
Skildring
Buksa og jakka er vanlegvis svarte eller mørkeblåe på fargen, men ein kan også ha jakke i andre fargar, i nokre høve også mønster. I sommarhalvåret eller i varme område er til dømes jakke i kvitt vanleg. Ein smokingjakke er som regel av ull, og har jakkeslag i sateng, ofte silkesateng. Jakka kan vere både enkelt- og dobbeltspent, og har anten spisse slag eller sjalskrage. Buksa har silkeband som render i sidene.
Smokingskjorta er kvit med doble mansjettar, og kan ha stiva bryst i piké for pynteknappar med og utan stiva krage. Til smoking bruker ein svart, helst sjølvknytta tversoversløyfe. Rundt 1920 vart magebelte populært i Det britiske imperiet, då det vart brukt til å leggje ballkortet i. Difor skal brettane på magebeltet vende oppover. Fottøy til smoking er lakkskor.
Smoking er rekna som meir formell enn mørk dress og mindre formell enn kjole og kvitt. Kleda blir ofte brukt på kveldstid. Ved høve der menn brukar smoking, bør kvinner på tilsvarande måte bruke selskapskjole.
Historikk
Marlene Dietrich vekte oppsikt då ho brukte smoking på 1920-talet. I 1966 innførte Yves Saint-Laurent Le Smoking, ein smoking for kvinner.
1536 Pielinen
1536 Pielinen er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. september 1939 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Mílikhos
Mílikhos (gresk Μείλιχος), òg kalla Meilihos, Milikhos og Milihos, er ei elv nordvest i periferieininga Akhaía i Hellas. Ho renn gjennom Río og Pátra før ho munnar ut i Pátrabukta.
Elva har utspring i Panakhaikófjella på vestsida og renn gjennom eit reservoar som gjev vatn til Pátra og noko straumproduksjon. Reservoaret vert òg nytta til å hindre flaum. I antikken stod det eit tempel for Artemis ved Mílikhos og då ein bygde E65 oppdaga ein restane av ei gammal bru som gjekk tilbake til romartida.
Α₁-antitrypsin
α₁-antitrypsin, òg skrive alfa-1-antitrypsin, A1AT eller AAT, er eit protein som fungerer som serin proteaseinhibitor og som særleg hjelper til med å verne lungevevet mot øydelegging. Produksjonen av AAT i menneske er koda i det kodominante Pi-genet som finst på 14q31.2-kromosomet. Defektive utgåver av genet kan føre til α₁-antitrypsinmangel, som i sin tur fører til auka risiko for lungesjukdommar som astma og KOLS, og leversjukdommar som cirrhose (skrumplever).
Den yngre Edda
Den yngre Edda er ei lærebok i skaldskap og mytologi, og blei skriven av Snorre Sturlason kring år 1220. Boka startar med ein prolog, der skapinga av verda og røtene til den heidenske religionen og dei gamle gudane, æsene, vert skildra. Etter prologen blir boka så delt inn i tre delar.
Første del: Gylvaginning
Det er meininga at «Gylvaginning» skal vera ein slags introduksjon for unge skaldar om dei gamle mytane. Det handlar om møtet den svenske kongen Gylve har med æsene. Svenskekongen Gylve omskapar seg til ein olding og kallar seg Ganglere, som betyr den «gangtrøytte», og vitjar Åsgard i håp om å finne ut alt om dei heidenske gudane og visdomen deira.
I Åsgard møter Gylve Odin, i skapnaden til dei tre gudane Høg (Hár), Jamhøg (Jafnhár) og Tredje (Þriði). Gjennom ein samtale får vi vita alt om den norrøne gudelæra. Dei tre gudane fortel oss heile historia si, heilt frå urtida via Ragnarok og inn i den nye tida, og om livet i Åsgard. Men dei tre gudane er berre eit bedrag, og Gylvaginning tyder da au «bedraget av Gylve.» Gylvaginning er i grove trekk basert på kvad frå Den eldre Edda, men nokre stader kan ein oppdaga at Snorre har dikta til litt sjølv.
Andre del: Skaldskaparmál
I denne delen fortel Snorre oss om bruken og tydinga av skaldediktinga. Han gir ei grundig innføring i diktspråket, og vi høyrer om enkelte mytar og eddasegner.
Tredje del: Háttatal
Denne delen består av diktet «Háttatal» og ei rekke forklaringar. Det er ei videreføring av kvad Snorre dikta til ære for kong Håkon Håkonsson og hertug Skule Bårdsson fyrste gongen han var i Noreg. Ved hjelp av dette diktet demonstrerer au Snorre spennvidda i skaldediktinga; versemålet skiftar frå strofe til strofe. Dette går au fram av tittelen på diktet, «Háttatal» tyder «versemålsrekka».
Cognac
Cognac er ein by og kommune vest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Charente i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen har om lag 20 000 innbyggjarar, som vert kalla cognaçais.
Geografi
Cognac ligg ved elva Charente mellom byane Angoulême og Saintes. Mesteparten av byen er bygd på venstresida av elva, medan ein mindre del, kalla Saint Jacques, ligg på høgresida.
Byen ligg langs ein av pilegrimsrutene til Santiago de Compostella.
Historie
Byen vart først kjend på 800-talet, og etter kvart vart det bygd festningsverk her. Under Hundreårskrigen byta byen sider fleire gongar på grunn av kampar og traktatar i området.
Frans I gav byen rettar til å handle salt langs elva, noko som var ein kommersiell suksess for byen. Dette førte så til at byen utvikla seg til eit sentrum for produksjon av vin og seinare konjakk.
Konjakk
Byen har gjeve namn til ein av dei mest kjende typane av brennevinet brandy eller eau de vie i verda. Brennevin med dette namnet kan berre lagast i visse område rundt byen Cognac, og ein må følgje strenge reglar for at ein skal kunne kalla det konjakk.
Økonomi
Hovudnæringa i området er produksjon av konjakk. Industriar som omhandlar dette er:
Jordbruksområde som ikkje passar til vinproduksjon, hovudsakleg lågtliggande område som er utsett for frost, vert brukt til å dyrke korn.
Islote Cono
Islote Cono er ei påfallande kjegleforma øy som ligg sør for Islotes Chatos, utanfor sørvestdelen av Adelaide Island. Øya vart namngjeven av Den argentinske antarktisekspedisjonen i 1952–53.
Steigt freudig in die Luft
Steigt freudig in die Luft, BWV 36a, er ein tapt verdsleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Instrumentering og struktur
Musikken er tapt.
Alen
Alen er eit gamalt lengdemål som i Noreg tilsvarar 0,6275 meter. Tre alner er ein famn. To fot er ei alen. Ordet «alen» kjem frå norrønt alin, ǫln og tyder opphavleg underarm.
Steigt freudig in die Luft
Instrumentering og struktur
Kantaten var i ni satsar.
Melody Amber-turneringa i sjakk
Turneringa blir arrangert med 12 deltakarar, som alle spelar eit parti blindsjakk og eit parti hurtigsjakk mot kvarandre. Det blir premiert separat både for beste samanlagt resultat i blindsjakk og i hurtigsjakk, og for beste resultat totalt i begge disiplinar. (Den første turneringa i 1992 hadde ikkje blindsjakk og var i staden ei dobbeltrundig hurtigsjakkturnering.)
Steigt freudig in die Luft
Tekst
1. Arie Steigt freudig in die Lufft zu den erhabnen Höhen, Ihr Wünsche, die ihr ietzt in unserm Herzen wallt; Doch bleibet hier; Ihr dürfft so weit nicht von uns gehen, Die Theure Hertzogin ist euer Auffenthalt.
Alen
Alen er òg bruka som måleeining i Det gamle testamentet, her tilsvarar ei alen om lag 0,50 meter. Paktkista var to og ei halv alen lang, halvanna alen brei og halvanna alen høg. I Det nye testamentet er det bruka romersk alen, ho er om lag 0,45 meter.
Melody Amber-turneringa i sjakk
Magnus Carlsen har deltatt i 2007, 2008, 2009, 2010 og 2011. I 2008 med ein delt andreplass totalt som resultat, i 2009 vart det delt førsteplass i blindsjakken og fjerdeplass totalt, , i 2010 vann han turneringa saman med Vassilij Ivantsjuk, og desse to vann også hurtigsjakken, og i 2011 vart det andreplass totalt, og suveren siger i hurtigsjakken med 9,5 poeng av 11 moglege.
Alen
Sjællandsk alen
I mellomalderen og fram til 1. mai 1683 utgjorde ei sjællandsk alen ca. 63,256 cm. I 1541 bestemte kongen at sjællansk alen skulle gjerast gjeldende i heile Danmark-Norge og frå 1615 var dette det einaste lovlege alen ved kjøp og sal. Det hindra likevel ikkje folk i å bruka andre alen lokalt, så lengdemålet alen har variert mykje i Danmark-Norge.
Mégdovas
Mégdovas (gresk Μέγδοβας) eller Tavropós (gresk Ταυρωπός) er ei elv som renn gjennom periferieiningane Kardítsa og Evrytanía i Hellas.
Steigt freudig in die Luft
Tekst
3. Arie Die Sonne zieht mit sanfften Triebe Die Sonnen-Wende zu sich hin. So, Grosse Fürstin, Deinen Blicken, Die unser gantzes Wohl beglücken, Folgt unser stets getreuer Sinn.
Mégdovas
Elva har sitt utspring i fjella nord i Kardítsa og renn gjennom reservoaret Plastírassjøen, som gjev elektrisitet og vatn til Thessalía og Sentral-Hellas. Ho renn inn i Evrytanía og ein dal med noko jordbruk og skogar av furu og gran. Elva renn forbi Karoplési og vest for Domianí før ho renn ut i Kremastásjøen (Akhelóosreservoaret). Elva Akhelóos renn vidare frå Kremastásjøen.
Historie
Seint i 1950-åra vart det bygd ei demning på Mégdovas, som danna Plastírassjøen. Eit anna damprosjekt danna Kremastáreservoaret i 1967, og før dette reservoaret vart konstruert, rann Mégdovas direkte ut i Akhelóos.
Melody Amber-turneringa i sjakk
Vladimir Kramnik har flest turneringssigrar med 6, medan Viswanathan Anand har 5.
Steigt freudig in die Luft
Tekst
4. Resitativ Die Danckbarkeit, So Tag und Nacht In unsern Hertzen nachgedacht, Ein Merckmal ihrer Pflicht zu zeigen, Macht dieser Tag erfreut, Da Dich, du Kleinod unsrer Zeit, Das Licht der Erden hat erblicket. Und da Dein Theurer Leopold, und jedes, was Dir treu und hold, Sich über dieses Fest erqvicket. So können wir auch nicht Die Demuths-volle Pflicht Vor Deinen Ohren jetzt verschweigen.
Alen
Sjællandsk alen
Det nye mål- og vektsystemet vart tilrettelagt av den danske astronomen Ole Christensen Rømer (1644-1710) og var tufta på rhinsk fot (31,402 cm), slik at ei sjællansk alen frå 1683 vart lik 2 rhinske fot eller 62,804 cm. Men viste det seg snart at definisjon til Rømer av den rhinske foten var bygd på ei feilanalyse. Han vart difor frå og med 10. januar 1698 omdefinert til 31,38535 cm, og samstundes vart ei sjællandsk alen justert til 62,7707 cm. Denne lengda heldt seg slik til i 1820, da ein fot i Danmark, ved kongeleg forordning, vart sett til 31,375 cm og ein alen til 62,75 cm (som i Noreg). Men denne forordninga vart oppheva i 1835 og foten sett til 31,385 cm, slik at ein alen frå då av utgjorde 62,77 cm. Denne heldt seg slik til danskane i 1907 gikk over til metersystemet.
Steigt freudig in die Luft
Tekst
7. Arie Auch mit gedämpfften schwachen Stimmen Wird, Fürstin, dieses Fest verehrt. Denn schallet nur der Geist darbey, So heißet solches ein Geschrei, Das man im Himmel selber hört.
8. Resitativ Doch ehe wir Noch Deinen Thron verlassen, Soll unser Geist, Der, Grosse Fürstin, Dir Auf ewig eigen heist, Den Wunsch in solche Worte fassen:
9. Arie Grüne, blühe, lebe lange, Grosse Fürstin, sey beglückt! Wiewohl wer so, wie Du, Den Himmel liebt, hat lauter Heyl und Ruh, Dieweil darauf der Himmel Achtung giebt. Was Dein Hertze kan begehren, Müsse Dir das Glück bescheren! Doch will es Deine hohen Gaben Zum Maasse seines Wohlthuns haben; Sonst ist es selbst zu arm darzu. Dieses Licht, da Du erblickt, Wisse nichts vom Untergange! Dies treue Seuffzen wird erlanget, Dieweil daran Die Helffte Deiner Brust, Des Milden Leopoldens Lust, Der Wunsch und Wohl von jedem Unterthan Und Deiner Diener Wohlfahrth hanget. Grüne, blühe, lebe lange, Grosse Fürstin, sey beglückt!
Alen
Sjællandsk alen
I Skælskør på Vestsjælland fanst det òg ei lokal kortare alen, kalla Skælskøralen, som skal ha vore omkring 56,5 cm langt. Men det er uvisst i kva grad denne var i bruk utanfor Skælskør på Sjælland.
Ell
Ein variant av alen er ell, som er eit lengdemål for klede. Éin engelsk ell svarar til 45 tommer eller 1,143 m, éin flamsk ell = 27 tommer, medan éin fransk ell = 54 tommer
Thomas Nordseth-Tiller
Thomas Nordseth-Tiller var ein norsk manusforfattar frå Lørenskog kommune i Akershus, som skreiv manuset til filmen Max Manus.
Han vart utdanna i Oslo, Perth og San Francisco og oppnådde ein bachelorgrad i film. Han vann pitchekonkurransen på Kosmorama 2007 med manuset «Vi vil oss et land», og var sidan med i andre film- og reklameprosjekt. Han var medforfattar av boka Max Manus: Film og virkelighet, som gjev eit innblikk i korleis historia om motstandshelten Max Manus har vorte omgjort til film.
Nordseth-Tiller skreiv Max Manus som 25-åring som ei av eksamensoppgåvene sine ved Academy of Art i San Francisco.
Thomas stod òg for regien av den norske versjonen av SN og WFP sitt dataspel FoodForce.
Yosuke Kawai
Yosuke Kawai er ein japansk fotballspelar.
Han spelar for klubben Shimizu S-Pulse (2019).
Thomas Nordseth-Tiller
Han døydde av kreft i mai 2009 etter eit-to månaders sjukeleie. 21. august 2009 vart han tildelt Amandaprisen for beste filmmanus, ei tildeling som fekk ståande applaus. Familien til Thomas Nordseth-Tiller, leia av broren, og foreldra Kari og Bjørn Nordseth, mottok Amandaprisen på vegner av Thomas. Aksel Hennie hylla òg Thomas i takketalen sin då han sjølv mottok Amandaprisen for beste mannlege skodespelar.
Mórnos
Mórnos (gresk Μόρνος) er ei elv som renn gjennom periferieiningane Fokída og Etoloakarnanía i Hellas. Ho har sitt utspring i Ítifjella nær grensa til prefekturet Fthiótida og renn gjennom landsbyen Mavrolithári og fleire andre i ein skogkledd dal. Ho renn ut i Mórnosreservoaret som gjev vatn til periferieininga og er ein del av elva i om lag 6 km. Ho renn så vest for Lidoríki og inn i ein anna skogkledd dal. Her dannar ho grensa mellom Fokída og Etoloakarnanía og renn gjennom Tríkorfo, Dáfni og mellom Kastráki og Návpaktos, før ho munnar ut i Korintbukta.
Reservoaret
Mórnosreservoaret vart bygd på midten av 1900-talet og la natur og skogområde under vatn. Vegen mellom fleire landsbyar i Vardoúsiafjella og hovudvegen vart òg lagt under vatn. I dag gjev reservoaret vatn til Fokída og delar av Fthiótida og Viotía.
Kohei Hattanda
Kohei Hattanda er ein japansk fotballspelar.
Urnes stavkyrkje
Urnes stavkyrkje er ei stavkyrkje på Ornes i Luster kommune i Vestland.
Historie
Kyrkja vart bygd kring 1100–1150, og er rekna for å vera den eldste stavkyrkja i Noreg som er teke vare på. Dateringa, basert stilelement, peikar mot åra 1130-1160, og då Urnes stavkyrkje har ein enklare konstruksjon enn Høre stavkyrkje og Stedje stavkyrkje, kan dette tyde på at Urnes er eldre enn dei. Kyrkja er ein lekk mellom den førkristne kunsten i vikingtida, med den typiske dyreornamentikken i såkalla urnesstil (namngjeve etter noko av dekoren på Urnes stavkyrkje), og den kristne stavkyrkjearkitekturen. På grunnlag av dei spora og leivningane som er funne i jorda under den noverande kyrkja under arkeologisk granskingar, meiner mange forskarar at det på same staden har vore to eller tre kyrkjer tidlegare, det vil seie på 1000-talet. Portalen i urnesstil på nordveggen i den noverande kyrkja kan vera frå ein slik tidlegare kyrkjebygning, for han har tidlegare stått i ein annan bygning, slik det syner seg av at portalvangane er tilpassa veggen ved å har vorte skorne av i toppen utan omsyn til treskurden på dei. Den eldste kyrkja på staden har truleg hatt nedgravde hjørnestolpar, veggstolpar og fire innvendige stolpar.
Ei kyrkje på Ornes er første gong nemnt i 1323, då presten «sira Erlender a Ornesi» er nemnt i eit brev.
Etter reformasjonen på 1500-talet blei korveggen mellom koret og skipet fjerna, og det vart opna lysgluggar. I 1607 vart veggene i koret måla. Ifølgje ein rapport frå 1665 var det då nyleg sett inn ein kvelv over alteret, men det draup likevel ned i koret og på preikestolen. I 1722 blei kyrkja skildra som «en gammel Stavekirke med Svale rundenom og et Taarn ovenpaa». Kyrkja hadde då altså framleis ein svalgang, som no er borte, unnateke på vestsida. Rundt 1850 vart kyrkja selt for 20 spesidalar. Fortidsminneforeningen kjøpte kyrkja i 1881. Dei fjerna det innlagde loftet, som ikkje var originalt, og lysgluggane frå etter reformasjonen.
Urnes stavkyrkje vart i 1979 teke med på UNESCO si verdsarvsliste.
Stavkyrkja er eigd av Fortidsminneforeningen. Ho vert nytta til kyrkjelege handlingar berre av og til.
Tarn
Tarn er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Midi-Pyrénées, og er kalla opp etter elva med same namn.
Historie
Tarn er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Languedoc.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla tarnais.
Semeltinden
Semeltinden er eit fjell i Lom i Innlandet. Det har ei høgd på 2236 meter over havet og er det 40. høgaste fjellet i landet.
Douglas Mawson
Sir Douglas Mawson var ein australsk polfarar og geolog. Saman med Roald Amundsen, Robert Falcon Scott og Ernest Shackleton var Mawson ein sentral ekspedisjonseiar i den tidlege utforskinga av Antarktis. Mawson var offiser av Order of the British Empire og Fellow av Royal Society.
Første ekspedisjonen til Antarktis
Familien til Mawson utvandra til New South Wales i Australia i 1884 og han utdanna seg seinare ved Universitetet i Sydney, der han spesialiserte seg innan gruveingeniørfag og naturvitskap.
Den første ekspedisjonen han var med på var som geolog til New Hebrides (i dag Vanuatu) i 1903. I 1905 vart han forelesar ved Universitetet i Adelaide og var den første til å oppdage og skildre mineralet daviditt, oppkalla etter mentoren hans Edgeworth David.
I 1907 vart Mawson med på Ernest Shackleton sin Nimrod-ekspedisjon som geolog. Saman med Edgeworth David var han med på den første klatringa av Mount Erebus. Seinare var han òg med i gruppa som for første gongen nådde den magnetiske sørpolen.
Den australasiatiske antarktisekspedisjonen
Mawson takka nei til å vere med på Robert Falcon Scott sin sørpolekspedisjon i 1910. Mawson valde å leie sin eigen ekspedisjon til Antarktis for å utforske King George V Land og Adélie Land i den delen av Antarktis som ligg rett sør for Australia, på denne tida uutforska område. Målet med ekspedisjonen var å utforske landskapet og dessutan å drive vitskapleg arbeid, og ein skulle òg oppsøkja det magnetiske polpunktet.
Ekspedisjonen brukte skipa «Aurora», under kommando av kaptein John King Davis og gjekk i land på Cape Denison i Commonwealth Bay 8. januar 1912. Ein base vart etablert der. Ein annan base vart sett opp lengre vest på isbremmen av Queen Mary Land. Cape Denison viste seg å vere ein særs forblåst stad, med gjennomsnittleg vindhastighet på 80 km/t gjennom heile det året opphaldet varte. Det vart bygd ei hytte på det steinete neset og ekspedisjonen overvintra i nærast konstant snøstorm.
Ekspedisjonen vart delt opp i fem grupper frå hovudbasen og to frå den vestlege basen som hadde ulike oppgåver. Mawson si gruppe skulle gå austover og bestod i tillegg til Mawson av Belgrave E. S. Ninnis og Xavier Mertz. Like før gruppa kom til enden av turen og skulle snu, fall Ninnis, saman med fleire hundar og ein slede som inneheldt store dele av forsyningane, ned i ein bresprekk og forsvann.
Mawson og Mertz snudde umiddelbart og sette kursen tilbake mot basen. Etter at dei få hundane dei hadde igjen døydde av utmatting avgjorde dei å ete hundane for å få næring. Dette skulle vise seg å vere ein lagnadstung feil. Levera til hundane forgifta mennene og dei starta å hallusinere og kort tid seinare døydde Mertz. Mawson måtte då fortsetje åleine. Han halverte lengda på sleden ved hjelp av ei lommesag for å spare vekt, men hadde framleis 160 kilometer igjen til basen og minimalt med mat.
Ein gong falle han gjennom eit tynt snølag som låg over ein bresprekk og vart redda av at sleden sette seg fast øvst i sprekken og av at han framleis hengde i sela. Då han endeleg kom tilbake til basen så han at skipa var på veg ut av bukta. Davis hadde likevel etterlate seks menn i tilfelle gruppa til Mawson skulle kome attende. Saman med desse fullførte gruppa overvintring nummer to og vart henta igjen i desember 1913.
Etter heimkomsten skreiv han boka The Home of the Blizzard (Heimane til snøstormen, ikkje omsett) der han skildrar opplevingane sine. Dei ulike gruppene hadde utforska store delar av kysten og skildra geologien, biologien og meteorologien. Man hadde òg nærare fastslått kor den magnetiske sørpolen var.
Livet etter ekspedisjonen
Mawson gifta seg med Paquita Delprat og vart adla, men ålmenta tok liten notis av prestasjonane hans på grunn av meldingane om lagnaden til Scott og utbrotet av første verdskrigen. Han tenestegjorde som major i krigen og returnerte deretter til Adelaide for å fortsetje med forsking og undervising.
Han var igjen med på ein britisk, australsk, newzealandsk ekspedisjon til Antarktis frå 1929 til 1932, BANZARE. Etter at han pensjonerte seg i 1952 vart han utnemnd til professor emeritus. Mawson døydde i heimen sin i Australia den 14. oktober 1958 av hemorrhagisk hjerneslag.
Den australske hundredollar-setelen var frå 1984 til 1996 trykt med eit bilete av Mawson. Ein australsk forskningsstasjon i Antarktis er òg kalla opp etter Mawson.
Pomy i Sveits
Pomy er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 558 meter over havet.
Crouch Island
Crouch Island er den nest største øya i Henkes Islands, utanfor sørenden av Adelaide Island. Ho vart kartlagd av Royal Navy Hydrographic Survey Unit, 1962–63, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Alan Crouch, assistent frå British Antarctic Survey ved Adelaide station, 1961–62, og av dei første som overvintra på Adelaide Island.
Pomy i Sveits
Kommunen ligg nokre få kilometer søraust for Yverdon-les-Bains ved vegen til Moudon. Han består av landsbyen Pomy og grenda Chevressy.
Visbretinden
Visbretinden er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2234 meter over havet og er det 41. høgaste fjellet i landet.
Inoús
Inoús (gresk Οινούς), òg kalla Kelefína eller Oenos, er ei elv i Hellas. Ho har sitt utspring ved fjellet Párnonas og renn sørvestover før ho munnar ut i elva Evrótas like før Spárti. (Polyb. ii. 65, 66; Liv. xxxiv. 28.) Den største sideelva til Oenos var Górgylos (gresk Γόργυλος, Polyb. ii. 66), som sannsynlegvis i dag er elva Vrestená. (Leake, Peloponnesiaca, s. 347.)
Trondra
Trondra (av norrønt Throndaey, 'Trond si øy') er ei øy i Shetlandsøyane i Skottland. Øya ligg like vestom Shetland Mainland, nær Scalloway, og har brusamband til Mainland og til Burra. Brua til Mainland vart opna i 1971. Før brua kom var det eigen skule og kyrkje på øya. Trondra er om lag 3 km2 og hadde i 2001 eit folketal på 133.
På Burland ligg Shetland Croft Trail der dei viser landbrukshistoria på øyene.
Fotnotar
Denne artikkelen byggjer på «Trondra» henta frå Wikipedia på engelsk 21. mai 2007.
Ryohei Shirasaki
Ryohei Shirasaki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse og Kataller Toyama.
Aserbajdsjan
Aserbajdsjan, offisielt Republikken Aserbajdsjan (aserbajdsjansk Azərbaycan Respublikası) er ein republikk i den søraustlege delen av Kaukasia, og det største landet i denne regionen. Mesteparten av landet ligg i Asia, men ein liten del ligg på europeisk side nord for Kaukasus. Aserbajdsjan grensar til Armenia, Georgia, Iran, Russland, Tyrkia og Kaspihavet. Eksklaven Nakhitsjevan grensar til Armenia i nord og aust, Iran i sør og vest og har ei kort grense mot Tyrkia i nordvest.
Aserbajdsjan har ei eldgamal og historisk kulturarv. Landet var av fødestadene til mennesket og ligg i hjartet av dei gamle sivilisasjonane. Landet er kjent for å vere blant dei mest progressive og sekulære islamske samfunna i verda. I tillegg til å vere det første muslimske landet til å byggje operaer, setje opp teaterstykke og vere ein demokratisk republikk, er Aserbajdsjan i dag av dei muslimske landa der støtta for sekularisme og toleranse er høgast. Den demokratiske republikken Aserbajdsjan var den første demokratiske og sekulære republikken i den muslimske verda, vart oppretta i 1918, men vart innlemma i Sovjetunionen i 1920. Aserbajdsjan vart anerkjend som sjølvstendig nasjon i 1991. Kort tid etter, under Nagorno-Karabakh-krigen, okkuperte nabolandet Armenia Nagorno-Karabakh, omliggjande område og enklavane Karki, Yukhary Askipara, Barkhudarly og Sofulu. Republikken Nagorno-Karabakh, som oppstod som følgje av dette, er framleis ikkje diplomatisk anerkjend av andre land, og regionen er framleis de jure rekna som ein del av Aserbajdsjan, trass i at det de facto har vore sjølvstendig sidan slutten av krigen.
Aserbajdsjan er ein sekulær og unitær republikk. Han er ein av dei seks sjølvstendige tyrkiske statane, og ein aktivt medlem av Det tyrkiske rådet og TÜRKSOY-samfunnet. Aserbajdsjan har diplomatiske tilhøve med 158 land og er medlem i minst 38 internasjonale organisasjonar. Han er ein av dei grunnleggjande medlemene av GUAM, organisasjonen for forbod mot kjemiske våpen og Samveldet av uavhengige statar (SUS). Den 9. mai 2006 vart Aserbajdsjan vald som medlem i det nyoppretta Menneskerettsrådet av SNs generalforsamling. Ei spesialutsending frå Europakommisjonen held til i landet, som òg er medlem av Dei sameinte nasjonane, OSSE, Europarådet, og NATO sitt Partnarskap for fred-program. Aserbajdsjan er medlem av Organisasjonen av alliansefrie nasjonar, korrespondent i International Telecommunication Union og har observasjonsstatus i Verdshandelsorganisasjonen. 1. januar 2012 vart landet medlem av Tryggingsrådet i SN for to år.
Den aserbajdsjanske grunnlova nemner ikkje ein offisiell religion, men flesteparten av innbyggjarane er sjiamuslimar. Den muslimske identiteten er meir basert på kultur og etnisitet enn religion, og Aserbajdsjan er rekna som ein av dei mest liberale av dei større muslimske nasjonane. Etter å ha fått sjølvstende har Aserbajdsjan nådd eit høgt nivå av samfunnsutvikling, økonomisk utvikling, levestandard og lesekunne saman med låg arbeidsløyse og sjølvmordsrate samanlikna med andre austeuropeiske og SUS-land. På den andre sida er korrupsjon utbreidd, særleg i det offentlege.
Geografi
Aserbajdsjan har eit totalt landareal på om lag 86 000 kvadratkilometer, mindre enn 1 % av arealet til tidlegare Sovjetunionen, som landet var ein del av. Av dei tre transkaukasiske statane har Aserbajdsjan det største landarealet. Aserbajdsjan har to autonome republikkar, Nakhitsjevan som ligg sørvest for Armenia og Nagorno-Karabakh, som ligg innanfor Aserbajdsjan. Ein liten del av Nakitsjevan har òg grense til Tyrkia i nordvest. Hovudstaden i Aserbajdsjan er den eldgamle byen Baku, som har den største og beste hamna i Kaspihavet, og som lenge har vore senteret for republikken sin oljeindustri.
Klima
Klimaet i landet er nesten tropisk om sommaren i låglandet, medan vintrane er milde. Ein kan derimot få periodar med kulde frå nord. Fjellområda mot vest er derimot kalde og snørike. Nedbøren varierer frå under 200 mm ved munningen til Kura, til mellom 1200 og 1400 mm i låglandet kring Lenkoran.
Absjeronhalvøya, der hovudstaden Baku ligg, har ofte kraftig vind, og området her har kring 40-50 kulingdagar i året, hyppigast om vinteren. Dei høge Kauakasusfjella gjer at luftstraumen frå nord vert drenert søraustover mot halvøya, der fjellrekkja endar, og ein får ein hjørneeffekt her som styrkjer vinden. Vind opp mot 40 m/s (orkan) er ikkje uvanleg.
Antikken
Tidlege busetnader omfatta skytarane på 800-talet fvt. Etter skytarane dominerte iranske medarar området sør for elva Aras. Mederane danna ei vidt rike mellom 900–700 fvt., som vart ein del av Akamenide-riket kring 550 fvt. Området vart erobra av akamenidane og førte til zoroastrismen spreidde seg. Seinare vart området erobra av Aleksander den store og det etterfølgjande riket til sevklidane. Dei opphavlege innbyggjarane i området var kaukasiske albanarar, som oppretta eit sjølvstendig kongedøme kalla Albania (som ikkje må forvekslast med landet på Balkan) kring 300-talet fvt. I denne perioden spreidde zoroastrismen seg i Kaukasus og Atropatene.
Føydaltida
Sassanidane gjorde Albania til ein vasallstat i år 252, medan kong Urnayr offisielt gjorde kristendomen til statsreligion på 300-talet. Trass i fleire erobringar av sassanidane og austromarane, vart Albania verande ein stat i regionen fram til 800-talet. Det islamske Umayyad-kalifatet dreiv attende både sassanidane og austromarane frå regionen og gjorde Albania til ein vasallstat etter at den kristne motstanden leia av prins Javanshir, vart slegen ned i 667. Maktvakuumet som var att etter at Abbasid-kalifatet vart svekt, vart fylt av fleire lokale dynasti, som dei til sallaridane, sajidane, shaddadidane, rawadidane og buyidane. På byrjinga av 1000-talet vart området gradvis erobra av tyrkiske Oghuz-folk frå Sentral-Asia. Det første av desse tyrkiske dynastia vart oppretta av ghaznavidane, som kom til området i 1030.
Dei før-tyrkiske aserbajdsjanarane talte eit iransk språk kalla gammalazari, som gradvis vart erstatta av eit tyrkisk språk, i dag kjent som aserbajdsjansk, frå 1000-talet og frametter til det gamle språket døydde heilt ut på 1500-talet. Lokalt vart områda til dei etterfølgjande seldsjukkane styrt av atabegar, som teknisk sett var vasallar under dei seldsjukkiske sultanane, men som i røynda styrte seg sjølve. Under seldsjukkane var lokale diktarar som Nizami Ganjavi og Khagani Shirvani med på den blømande persiske litteraturen i det som i dag er Aserbajdsjan. Dei neste herskarane var jalayiridane, men vart etter kort tid erobra av Timur Lenk.
Moderne tid
Etter safavidane vart området styrt av dei iranske dynastia til Afshar og Zand og ei kort stund av qajarane. Meir eller mindre sjølvstendige khanat   oppstod i området, særleg etter at Zand-dynastiet braut saman og tidleg i Qajar-tida. Det korte og suksessrike russiske felttoget i 1812 vart avslutta med freden i Gulistan, der sjahen sine krav på somme av khanata i Kaukasus vart avslegne av Russland sidan dei hadde vore meir eller mindre sjølvstendige lenge før den russiske okkupasjonen.
Khanata utøvde kontroll over forretningane sine via internasjonale handelsruter mellom Sentral-Asia og Vesten. Desse khanata var i konstant krig med kvarandre og vart til slutt innlemma i Det russiske imperiet i 1813, etter to russisk-persiske krigar. Området nord for elva Arax, i dagens Aserbajdsjan, var iranske område fram til dei vart okkuperte av Russland. Med freden i Turkmenchay i Persia tok Russland over khanatet Erivan, khanatet Nakhitsjivan og resten av khanatet Lankaran.
I 2007, under bygginga av eit stadion, vart det oppdaga ei massegrav i Guba. Etterforsking synte at dette var lokale innbyggjarar av forskjellige nasjonalitetar, inkludert jødar og lezginar som vart drepne i ein massakre i 1918 utført av armenarar. Så langt har ein funne leivningane etter 600 menneske, mellom dei 50 barn og 100 kvinner.
Etter at Det russiske imperiet braut saman under første verdskrigen vart Aserbajdsjan i lag med Armenia og Georgia ein del av den kortvarige Transkaukasiske demokratiske sambandsrepublikken. Då republikken vart oppløyst i mai 1918, erklærte Aserbajdsjan sjølvstende som Den demokratiske republikken Aserbajdsjan (ADR). ADR var den førte moderne republikken i den muslimske verda. Kvinner fekk stemmerett og Aserbajdsjan vart det først muslimske landet som gav kvinner same politiske rettar som menn. Faktisk var Aserbajdsjan tidlegare ute enn Storbritannia og USA med dette. I tillegg vart Baku statsuniversitet oppretta, som var det første moderne universitetet oppretta i det muslimske austen.
I mars 1920 var det opplagt av Sovjet-Russland kom til å gå til åtak mot Baku. Vladimir Lenin sa at invasjonen var berettiga sidan Sovjet-Russland ikkje kunne overleve utan olja frå Baku. Sjølvstendet til Aserbajdsjan varte berre 23 månader før den raude armeen invaderte landet og oppretta Den aserbajdsjanske sovjetiske sosialistrepublikken den 28. april 1920. Mesteparten av det nyoppretta aserbajdsjanske forsvaret var oppteken av å slå ned eit opprør av armenarar i Karabakh, men aserbajsjanarane overgav seg ikkje lett. Så mange som 20 000 aserbajdsjanske soldatar døydde i motstanden mot den russiske gjenerobringa
13. oktober 1921 signerte sovjetrepublikkane Russland, Armenia, Aserbajdsjan og Georgia ein avtale med Tyrkia kalla Kars-traktaten. Det tidlegare sjølvstendige Nakhitsjevan SSR vart ein sjølvstendig ASSR som ein del av Aserbajdsjan SSR med Kars-traktaten. Armenia fekk derimot regionen Zangezur og Tyrkia gav attende Gyumri (då kjend som Aleksandropol).
Under andre verdskrigen spelte Aserbajdsjan ei nøkkelrolle i den strategiske energipolitikken i Sovjetunionen og det meste av olja som vart levert til austfronten kom frå Baku. I februar 1942 fekk meir enn 500 arbeidarar og tilsette i oljeindustrien i Aserbajdsjan utdelt ordenen og medaljar. Operasjon Edelweiss som vart utført av tyske Wehrmacht hadde Baku og dei store petroleumsressursane der som mål. Ein femtedel av alle aserbajdsjanarar kjempa i den andre verdskrigen frå 1941 til 1945. Om lag 681 000 innbyggjarar, over 100 000 av dei kvinner, kjempa ved fronten. Aserbajdsjan hadde på denne tida 3,4 millionar innbyggjarar. Om lag 250 000 aserbajdsjanarar mista livet i fronten. Meir enn 130 aserbajdsjanarar vart heltar av Sovjetunionen. Den aserbajdsjanske generalmajoren Azi Aslanov vart to gonger kåra til helt av Sovjetunionen.
Republikktida
Etter glasnost, som vart starta av Mikhail Gorbatsjov, auka sivil uro og etniske stridar i forskjellige området av Sovjetunionen, mellom anna Nagorno-Karabakh, ein region i Aserbajdsjan SSR. Uroa i Aserbajdsjan som oppstod då Moskva ikkje gjorde noko i denne alt opphissa konflikten, førte til rop om sjølvstende og lausriving, noko som enda med Svart januar i Baku. Seint i 1990 fjerna Øvste sovjet i Aserbajsjan SSR orda «sovjetisk sosialistisk» frå namnet sitt og tok flagget til Den demokratiske republikken Aserbajdsjan som sitt eige statsflagg. Den 18. oktober 1991 godtok øvsterådet i Aserbajdsjan sjølvstendeerklæringa som vart stadfesta av ei landsdekkjande folkerøysting i desember 1991, då Sovjetunionen vart offisielt oppløyst.
Provence i Sveits
Provence er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 778 meter over havet.
Antonio Saca
Elías Antonio «Tony» Saca González er ein salvadoransk politikar som var president i El Salvador frå 2004 til 2009.
Provence i Sveits
Kommunen ligg ved grensa til Val-de-Travers og strekkjer seg frå foten av Mont Aubert til Creux-du-Van. Han består av landsbyen Provence, grenda Les Prises, og spreidde busetnader.
Néda
Neda (gresk Νέδα) er ei elv som renn gjennom periferieininga Arkadía, Ilía og Messinía vest på Peloponnes i Hellas. Det meste av elva renn gjennom fjellområde. Ho har sitt utspring i Lýkeofjella vest i Arkadía og renn inn i Messinía og nær landsbyen Néda, som har fått namn etter elva. Dei neste 40-50 km dannar ho grensa mellom prefektura Messinía og Ilía. Ho renn gjennom eller nær landsbyane og byane Dório, Figalía, Avlónas, Karyés og Neokhóri. Ho munnar ut i Kyparissíabukta i Det joniske havet.
Antonio Saca
Han vart vald til president i El Salvador 21. mars 2004 og overtok embetet 1. juni 2004. Han overtok presidentstolen etter den tidlegare presidenten Francisco Flores. Både Saca og Flores er medlem av den konservative nasjonalrepublikanske alliansen, kjend under forkortinga ARENA (spansk ææAlianza Republicana Nacionalistaææ, forkortinga har si eiga tyding på spansk der ordet arena tyder 'sand' på norsk).
Alderspensjon
Alderspensjon er ei sosial ordning som går ut på at samfunnsmedlem som har oppnådd ein viss alder får ei jamn pengestøtte, som regel etter at dei har forlate arbeidslivet.
Aserbajdsjan
Republikktida
Dei første åra med sjølvstende vart dominert av Nagorno-Karabakh-krigen med nabolandet Armenia. Mot slutten av krigen i 1994 kontrollerte armenarane 16 % av landområda til Aserbajdsjan, inkludert sjølve Nagorno-Karabakh. Det er estimert at 30 000 menneske vart drepne og meir enn ein million menneske vart forflytta. SN har gjeve ut fire resolusjonar med krav om at dei armenske styrkane må ut av dei okkuperte aserbajdsjanske områda. Mange russar og armenarar drog frå Aserbajdsjan i 1990-åra. Ifølgje ei folketeljing i 1970 var det 510 000 etniske russarar og 484 000 armenarar i Aserbajdsjan.
Alderspensjon
Land som ikkje har ordningar med alderspensjon, eller har ordningar med svært låg kompensasjonsgrad, opplever ofte stor sosial naud blant dei eldre innbyggjarane sine.
Aserbajdsjan
Republikktida
I 1993 vart den demokratisk valde presidenten Abulfaz Elchibey kasta av eit militæropprør leia av oberst Surat Huseynov, noko som førte til at den tidlegare leiaren av Sovjet Aserbajdsjan, Heydər Əliyev, kom til makta. I 1994 prøvde Surat Huseynov, som då var statsminister, eit nytt militærkupp mot Heydar Aliyev, men Huseynov vart arrestert og skulda for svik. I 1995 var det eit nytt kuppforsøk mot Aliyev, av kommandanten av spesialeininga OMON, Rovshan Javadov. Dette førte til at Javadov vart drepen og OMON-einingane i Aserbajdsjan vart nedlagde. Som president klarte Aliyev å redusere arbeidsløysa i landet, tøyle kriminelle grupper og opprette dei grunnleggjande institusjonane eit sjølvstendig land treng. Han fekk landet inn i stabilitet og fred og utlendingar starta å gjere store investeringar. Samstundes vart landet prega av stor korrupsjon i byråkratiet. I oktober 1998 vart Aliyev attvald for ein ny periode. Trass i betra økonomi, særleg på grunn av petroleumsutvinninga til havs, vart Aliyev kritisert på grunn av mistanke om svindel og korrupsjon.
Alderspensjon
Pensjonsalderen varierer mykje i dei landa som faktisk har ein slik ordning.
Aserbajdsjan
Administrativ inndeling
Administrativt er Aserbajdsjan inndelt i den autonome republikken Nakhitsjevan, som er ein eksklave sørvest for Armenia, det autonome området Nagorno-Karabakh, der den armenske masjoritetsfolkesetnaden prøver å opprette ein sjølvstendig stat, 11 sjølvstendige byar og 65 distrikt.
Alderspensjon
Alderspensjon i Noreg
I Noreg kan alderspensjonen koma frå tre kjelder: frå folketrygda, frå ei tenestepensjonsordning og frå individuell pensjonsordning.
Aserbajdsjan
Plante- og dyreliv
Vegetasjonen i Aserbajdsjan er jamnast sparsam, med steppe og halvørken i store område. Fjella og låglandet kring Lenkoran er derimot skogkledde.
Alderspensjon
Alderspensjon frå folketrygda
Alderspensjon etter lov om folketrygd blir gjeve til personar over 67 år. Pensjonsordninga er ein viktig del av det norske velferdssystemet. Med ein pensjonsalder på 67 år har Noreg høgare pensjonsalder enn mange andre land, men det norske pensjonssystemet i alt vesentleg blir rekna for å vere eit godt system. Dette både i tilhøve til sosial utjamning og fordeling mellom generasjonane.
Alderspensjonen frå folketrygda blir rekna ut på bakgrunn av trygdetid (samsvarar i hovudsak med kor mange år ein har budd i Noreg i alderen 16 til 66/69 år) og pensjonspoeng som ein har tent opp på grunnlag av pensjonsgjevande inntekt (arbeidsinntekt mv.) i alderen 17 til 75 år.
Aserbajdsjan
Plante- og dyreliv
Pattedyrfaunaen omfattar mellom anna villsvin, hjort, steinbukk, gullsjakal og raudrev. Mange ande- og vadefuglar overvintrar ved Kaspihavet, medan trekkfuglar rastar her under trekket om våren og hausten.
Alderspensjon
Alderspensjon frå folketrygda
Pensjonen er delt i tre ulike delar, grunnpensjon (rekna ut på bakgrunn av trygdetid), tilleggspensjon (på bakgrunn av opptente pensjonspoeng) og eit særtillegg (på bakgrunn av trygdetid) dersom ein har låg eller inga opptening av tilleggspensjon. Summen av grunnpensjon og særtillegg utgjer minstepensjon, og sikrar eit minste inntektsnivå i alderdommen.
Komi
Komi (eller komisyrjensk) er eit permisk språk i den uralske språkfamilien. Det blir framfor alt snakka i Republikken Komi, der det er offisielt språk i lag med russisk, men også i dei administrative områda som grensar mot republikken, særleg i Nenetsia og i Arkhangelsk oblast. Også i Murmansk oblast er det ein minoritet av komiar, dei er etterkommarar etter komiar som vandra dit over isen til Kola-halvøya på slutten av 1800-talet.
Aserbajdsjan
Folkesetnad
Folketalet vart i 2012 estimert til 9,4 millionar innbyggjarar med ein årleg folketilvekst på 0,72 %. Venta levealder ved fødsel er 71 år for kvinner og 62,2 år for menn.
Alderspensjon
Alderspensjon frå folketrygda
I tillegg kan dei som sytar for born under 18 år eller har ektefelle med låg eller inga inntekt få forsørgingstillegg.
Komi
Skriftspråk
Komi blir skrive med det kyrilliske alfabetet, med tilleggsbokstavane І, і (ikkje-palataliserande [ i ]) og Ӧ, ӧ (schwa).