cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Goli otok
Fengselet vart stengd i 1988, og sidan den gong er øya berre stundom vitja av turistar og sauegjetarar frå Rab.
Suraelva
Sura (russisk Сура́, tsjuvasjisk: Сăр) er ei elv i Penza oblast, Mordovia, Uljanovsk oblast, Tsjuvasjia, Mari El og Nizjegorod oblast i Russland og ei av sideelvane til Volga frå høgre. Elva er 841 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Esel
Esel eller asen (Equus asinus) er ein art i hestefamilien. Det finst både tamme og ville esel, som til dømes det afrikanske (nubiske) villeselet (Equus asinus africanus) og det somaliske villeselet (Eequus africanus somaliensis). Asiatiske halvesel (Equus hemionus), òg kalla «onager», og kiang (Equus kiang) er to nærskylde villeselfamiliar.
Esel er mindre enn hestar og har kort, stri man og lange øyre. Hovane til eselet er små og skarpe og det tek seg godt fram i ulendt terreng. Esel har heilt sidan oldtida vore nytta som arbeidsdyr. Dei var domestisert allereie rundt 3000 f.Kr. I dag er dei utbreidde bruksdyr i Middelhavslanda og delar av Asia og Amerika.
Esel blir ofte kryssa med hest for å få mulesel (avkommet til hingst og eselhoppe) eller muldyr (avkommet til eselhingst og hoppe).
Undercover
Undercover er eit album av The Rolling Stones frå 1983. Etter det førre studioalbumet deira, Tattoo You, som hovudsakleg var ei samling av tidlegare innspelingar, var Undercover det første albumet deira med nye songar spelt inn i 1980-åra. Etter kvart som MTV-generasjonen var på god veg fram, prøvde The Rolling Stones å tilpasse seg den nye æraen.
Historie
På grunn av framsteg innan innspelingsteknologi slo The Glimmer Twins (som var Mick Jagger og Keith Richards) seg offisielt i saman med produsent Chris Kimsey, den første produsenten dei nytta seg av sidan Jimmy Miller, om lag 10 år tidlegare. Innspelinga starta i november 1982 i Paris. Dei gjorde ferdig albumet sommaren etter i New York City.
Innspelinga av Undercover var ein vanskeleg prosess, hovudsakleg fordi striden mellom Jagger og Richards no var i full gang. Jagger ønskte å eksperimentere med nye stilartar, medan Richards ønskte å halde bandet til rock og bluesrøter. Dette førte til mykje gnissingar og spaning mellom dei to frontmennene i The Rolling Stones dei neste åra.
Tekstane på Undercover er av dei mest makabre Mick Jagger har skrive og hovudsingelen «Undercover of the Night» hadde mange uhyggelege tema og var ein sjeldan politisk song om Sør-Amerika. Det same hadde songane «Tie You Up (The Pain Of Love)» og «Too Much Blood». Undercover er ei blanding av hardrock, reggae og new wave, og syner tautrekkinga mellom Jagger og Richards. «Pretty Beat Up» er hovudsakleg ein song av Ronnie Wood og Jagger og Richards var visstnok begge motvillige til å ta han med på albumet.
Undercover kom ut i november 1983 og fekk generelt god kritikk. Han nådde tredjeplassen i Storbritannia og Noreg, og fjerdeplassen i USA. Albumet var det første etter åtte førsteplassar på rad i USA (utanom samlinga og konsertalbum), og hadde heller ikkje nokre store hitsinglar.
Ettermæle
Undercover deler framleis kritikarar og tilhengjarar. Sjølv om det vart hylla av fleire kritikarar då det kom ut, reknar mange tilhengjarar albumet som eit av deira svakaste, eit syn Jagger sjølv har delt i intervju seinare. Enkelte kritikarar har trekt fram produksjonen som eit svakt punkt. Andre har sett dei ufyselege tekstane i samanheng med striden mellom Jagger og Richards. Albumet var det siste seriøse forsøket bandet hadde på å ta bandet i ei ny musikalsk retning, og seinare (og meir populære) album har gått meir tilbake til den opphavlege rock- og bluesstilen frå tidleg i 1970-åra.
I 2005 hadde musikkmagasinet Q songen «Undercover of the Night» på lista si «Ten Terrible Records by Great Bands» («Ti grufulle plater av store band»).
Roman
Ein roman er ei lengre, oppdikta prosaforteljing som gjerne blir utgjeven som eiga bok. Som regel skildrar ein roman livet og skjebnen til eitt eller fleire menneske. Forfattaren kan velja å leggja vekt på ytre hendingar og miljøskildringar, eller konsentrera seg om karakterutviklinga til personane.
Undercover
Medverkande
The Rolling Stones
Andre medverkande
Teknisk
Roman
Romanen er skjønnlitteratur, og skal difor framfor alt oppfattast som fiksjon, sjølv om det kan vere vist til historiske hendingar og personar i forteljinga. Romanen skil seg såleis frå sakprosa ved ikkje å framstå som ei framstilling av sanne hendingar og vitskaplege haldbare konklusjonar.
Romanen skil seg dessutan seg frå annan skjønnlitteratur ved å vere ei løpande prosaforteljing som ikkje er delt inn i verseliner, slik epos og lyrikk og poesi er, og at forteljinga er monaleg lengre enn slike prosaforteljingar som vert kalla noveller, eventyr, segn, fabel og liknande.
Historie
Ordet kjem frå romanz, som i mellomalderen var nemniga på det talespråket som hadde utvikla seg på fransk område frå «romarspråket», latin. Etter kvart gjekk ordet over til å visa til ein særskild sjanger av forteljingar skrivne på folkespråket, men med antikke romerske førebilete. Den høviske romanen kom på moten i Frankrike på 1100-talet. Ein reknar likevel den første eigentlege romanen i europeisk litteratur til å vera det spanske verket Don Quijote av Miguel de Cervantes.
I løpet av 1800-talet utvikla romanen seg til å bli den mest populære litterære sjangeren, og frå slutten av 1800-talet og framover har ei rekke forfattarar ført romansjangeren inn på nye vegar, slik at han har fortsett å vera en hovudsjanger også under modernismen: Fjodor Dostojevskij, Knut Hamsun, Marcel Proust, Franz Kafka, James Joyce, Virginia Woolf, Robert Musil.
Apollinarij Vasnetsov
Apollinarij Mikhajlovitsj Vasnetsov var ein russisk kunstmålar og grafikar. Han spesialiserte seg på scener frå mellomalderen i Moskva. Han var ein yngre bror av den meir berømte Viktor Vasnetsov.
Vasnetsov var frå landsbyen Rjabovo i provinsen Vjatka. Han var både målar og grafikar. Noko formell utdanning i målarkunst fekk han ikkje. Men han gjekk i lære hos den eldre broren sin, Viktor Vasnetsov. Frå 1883 budde og arbeidde han og broren i Abramtsevo, der han vart påverka av målaren Vasilij Polenov. I 1898–99 reiste han i Italia, Frankrike og Tyskland.
I tillegg til episke landskapsbilete av russisk natur, skapte Apollinarij Vasnjetsov sin eigen sjanger av rekonstruerte, historiske landskap basert på historiske og arkeologiske data. Måleria hans gir eit visuelt bilete av Moskva slik det må ho vore i hundreåra mellom 1300-talet og 1700-talet.
I byrjinga av 1920 inviterte Arkeologiutvalet (forgjengaren til Selskapet for vern av kulturminne) Apollinarij Vasnetsov og nokre andre målarar (mellom dei Vikentij Trofimov) til å teikne gamle stader i Voronezj.
Han døydde i Moskva.
Serykh Gusej-øyane
Serykh Gusej-øyane (russisk Ostrova Serykh Gusej) er ei øygruppe i Tsjuktsjarhavet nordvest for Koljutsjinskajabukta i Tsjukotka i Russland. Øyane ligg i området ved Beljakatangen, som lukkar Koljutsjinbukta og skil ho frå Tsjuktsjarhavet.
Serykh Gusej-øyane ligg på linje frå nord til sør og er i snitt 5 km frå kysten av Tsjukotkahalvøya. Juzjnyjøya er den største av dei og er om lag 12 km lang. Området er prega av sandflater, strender og tørr tundra med krekling. Grusstrendene glir over i flate, torvsletter. Juzjnyjøya har mange små vatn med brakkvatn.
Havområdet omkring øyane er isdekt 9-10 månader av året, så dei er landfaste det meste av tida.
Bozkır
Bozkır er ein by og distrikt provinsen Konya i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 30 000.
Lonkanfjorden
Innløpet går mellom Lonkanholmene og Lonk(an)neset i vest og grendene Hennes og Kaljord i nordaust. Like sør for Lonkanneset ligg grenda Lonkan, som har gjeve namn til fjorden. Lonkan har ferje og rutebåt. Kaljord har buss, ferje og rutebåt. Landhandel sidan 1926, ble lagt ned i 2014.
Fjorden går først sørover. Mellom Finndalen og Aggursklubben er fjorden på det smalaste. Innfor Aggursklubben svingar fjorden brått rett austover. Fjorden er lun og elvene frå fjellheimen rundt fører med seg mykje ferskvatn slik at isen ligg store delar av vinteren, somme år heilt ut til Aggura.
Nordsida av fjorden ligg på Kaljord, gardsnr. 4 i Hadsel kommune. Her finst tuftene etter hus og gammar til småbruka til folket som levde inne i fjorden. Berre på Åselv Vestre står våningshuset att. Siste garden Åselv Østre, blei fråflytta i 1963.
På sørsida av fjorden ligg Kvanntoa, ei gamal setergrend som tilhøyrer bruka på garden Lonkan, gnr. 5 i Hadsel. Sætringa vart slutt på 60-talet, men kulturbeite heldt fram i mange år etter. Her står seks seterstuer og ei løe att. Sætervollen er tilplanta med gran.
Først på 1900-talet var der gruvedrift etter jernmalm i Norddalen og i Setfjellet og Rødhatten på Kaljord, Feltet som det heiter i dag. Utskipinga gjekk over Malmklubben i Nordbotn og Fangenkaia i Kaljordfeltet.
Turstien innover Lonkanfjorden er eigenleg den gamle skulevegen til borna som gjekk på skule i Helgenes, frå 1957 på Lonkan. Fra Malmklubben via Nordbotn og opp følger stien Lina, banen frå gruvetida, til Norddalen og derfra opp Memurskaret. Dette er den mest brukte tilkomsten til toppen av Møysalen (1262 moh.), høgste fjellet på Hinnøya og i Lofoten og Vesterålen, og det nest høgaste fjellet på ei øy i Noreg. Kommunegrensa mellom Sortland og Lødingen går over Møysalen, medan den mest brukte løypa går i Hadsel kommune som når om lag til Fonnisen, eit stykke nedanfor sjølve toppen.
Harald I av Noreg
Harald I Hårfagre, på norrønt Haraldr hinn hárfagri, er rekna som grunnleggjaren og den første kongen av Noreg. Kongar som ætta frå han blei rekna til Hårfagreætta. Det er mange soger knytt til Harald Hårfagre, og fakta kring kongen er usikre.
Bakgrunn
Alle norrøne kjelder reknar Halvdan Svarte som far til Harald Hårfagre. Deretter sprikar kjeldene om stad- og slektstilknyttingane. Nokre opplysingar kan ha vore laga ut frå politiske motiv fleire hundre år etter at han levde.
Vidare fortel Are Frode (også gjengjeve av Snorre) at Halvdan Svarte budde på Ringerike eller Hadeland, og at farsslekta kom frå Ynglingeætta. Fagrskinna nemner ikkje noko samband til Ynglingeætta. Diktet Nóregs konungatal, som truleg har Sæmund Frode som kjelde, slår fast at forfedrane til Harald hadde styrt Sogn.
Kjeldene oppgjev ulike mødrer. Dei som oftast er oppgjevne som mor hans er Ragnhild Sigurdsdotter og Ragnhild Haraldsdotter. Fagrskinna og Heimskringla seier at Halvdan Svarte var gift med Ragnhild Haraldsdotter og Ragnhild Sigurdsdotter. Eit seinare tillegg til Fagrskinna seier at Halvdan si andre kone var Helga Dagsdotter frå Hadeland. I Landnamabok er Tora ført som Halvdan si første kone, og ikkje Ragnhild. Snorre meinte at Ragnhild Sigurdsdotter var dotter av Sighurd Hjort, medan forfattaren av Fagrskinna meinte det var Sigurd Orm-i-auet. Historikaren Ólafía Einarsdóttir har hevda at forteljinga om at Ragnhild Sigurdsdotter var mor hans var laga fordi kong Håkon Håkonson av utanrikspolitiske grunnar ønska å kopla den norske kongeslekta til den danske skjoldungeætta. Harald Hårfagre si mor skal då vera Ragnhild Haraldsdotter, dotter av kong Harald Gullskjegg i Sogn.
Kongerike
Harald arva fleire spreidde smårike etter far sin, Halvdan Svarte, som døydde i 860. Igjen spriker sogene om kvar maktbasen hans var: Fagrskinna, den eldste kongesoga me har, oppgjev Vestlandet og Sogn til utgangspunkt, medan Heimskringla gjer det same med Austlandet og Vestfold. Egilssoga fortel at han kom frå «aust i Vika» (truleg Østfold).
To kjende sogemotiv frå Heimskringla er knytt til erobringa hans av nytt land. Den første er draumen til dronning Ragnhild, der Ragnhild drøymer at ho er opphavet til eit tre som breier seg over heile Noreg. Det andre er forteljinga om korleis kongsdottera Gyda Eiriksdotter ikkje ville vera frille med Harald før han herska over eit storrike slik som Gorm av Danmark og Eirik av Sveariket. Harald skal ha vore samd i dette og svore ein eid om at han ikkje ville «skjere eller kjemme håret» før han herska over heile Noreg. For det stygge, ustelte håret han etter kvart fekk, fekk han tilnamnet «Luva». Då han omsider hadde vunne landet, tok Rangvald Mørejarl og klipte han, og gav han namnet «Hårfagre» av di håret hans var tjukt og vakkert.
I 866 erobra han det første av fleire smårike, og i slaget ved Hafrsfjord i Rogaland fylke vann han om lag 872 ein avgjerande siger over fleire småkongar. Han var blitt konge over nesten heile landet, men farar truga utanfrå. Fleire av motstandarane hans hadde flykta og slått seg ned på Island, Færøyane, Orknøyane, Shetlandsøyane, Hebridane og sjølve Skottland, og drog på krigstokt både til Noreg og andre land i Europa. Etter ei tid med dette drog Harald Hårfagre til dei britiske øyane og reinska dei for uvennlege nordmenn, som flykta til Island. Frå då av høyrde til desse øyane Noreg.
Familie
Harald Hårfagre hadde mange søner, som alle hadde like stor rett på trona, og kjempa mykje innbyrdes om kven som skulle få henne. Sjølv ville Harald at favorittsonen, Eirik Blodøks, skulle bli konge etter han. Det blei han, men ikkje for lang tid.
Harald Hårfagre skal ha vore far til personane lista opp under. I ettertid var det viktig å kunna visa til slektskap med han. Det er såleis ikkje visst at han i røynda var far til alle.
Med Gyda Eiriksdotter:
Med Åsa Håkonsdotter:
Med Ragnhild Eiriksdotter:
Med Svanhild Øysteinsdotter:
Med Snøfrid Svåsedotter:
Med Tora Mosterstong
Sjalaurova
Sjalaurova (russisk Ostrov Sjalaurova) er ei lita øy aust i Aust-Sibir-havet i Tsjukotka i Russland. Ho ligg nær kysten, berre 1,2 km frå eit nes ved estuaret til elva Pegtymel. Ho ligg om lag midt mellom Kapp Sjelgaskij og Kapp Billings.
Øya er berre 800 meter lang.
Sjalaurova må ikkje forvekslast med Kapp Sjalaurova som ligg lenger vest langs kysten.
Giovanni Bononcini
Giovanni Battista Bononcini var ein italiensk barokkomponist og cellist frå ein familie av musikarar og komponistar. Faren hans, Giovanni Marie Bononcini (1642-78), var fiolinist og komponist.
Biografi
Bononcini vart fødd i Modena i Italia som den eldste av tre brør. Den yngre broren Antonio Marie Bononcini, var òg komponist. Giovanni Battista studerte cello i Bologna. Han tente så som kapellmeister ved San Giovanni i Monte og seinare i Milano, Roma, Wien og Berlin. Frå 1720 to 1732 var han i London, der han ei stund var like populær som Händel. Konkurransen dei i mellom inspirerte til eit epigram av John Byrom som gjorde uttykket «Tweedledum and Tweedledee» (hipp som happ) kjend.) Bononcini forlet London etter å ha vorte skulda for plagiat, noko som vart bevist. Han døydde i fattigdom i Wien.
Komposisjonar
Han publiserte dei første verka sine for cello, instrumentet hans, i 1685 i Bologna. Andre verk av han var operaer, messer og ein gravferdshymne for hertugen av Marlborough. Ein av operaene hans, Xerse, parodierte musikk frå ein tidlegare opera av Francesco Cavalli. Dette omfatta arien «Ombra mai fu». Bononcinis Xerse vart seinare tilpassa av Georg Friedrich Händel med ein tredje (og mest kjende) utgåve av «Ombra mai fu».
Alatyrelva
Elva frys til frå november til vårløysinga i april. Dei største sideelvane hennar er Rudnja og Insar frå høgre. Alatyr får hovudsakleg vasstilførsel frå snøsmelting.
Avbyar langs Alatyr finn ein Ardatov og Alatyr.
Kinesisk
Kinesisk (汉语/漢語 hànyǔ, 华语/華語 huáyǔ, eller 中文 zhōngwén) er ei språkgruppe i den sinotibetanske språkfamilien. Innan kinesisk tradisjon blir dei mange ulike variantane av kinesisk talespråk gjerne rekna som eitt språk, sjølv om mange dei ikkje er gjensidig forståelege. Lingvistisk kan skiljet mellom desse jamførast med skiljet mellom til dømes dei romanske språka. Skriftspråket har også endra seg over tid, men mykje seinare enn talespråket og har dermed mindre variasjon.
Om lag ein femtedel av folket i verda har ei form av kinesisk som morsmål, og dette er dermed det språket med flest morsmålsbrukarar i verda. Det kinesiske språket (slik det er tala på standard mandarin) er det offisielle språket til Folkerepublikken Kina og Republikken Kina (Taiwan), eitt av fire offisielle språk i Singapore, og eitt av dei seks offisielle språka til Dei sameinte nasjonane.
Kinesisk talespråk er eit tonespråk. Det er i slekt med tibetansk og burmesisk, men ikkje med nabospråka koreansk, vietnamesisk, thai eller japansk. Desse språka har likevel vorte påverka av kinesisk gjennom tidene. Koreansk og japansk nyttar kinesiske teikn i skriftspråka sine, då kalla hanja og kanji. I Nord-Korea nyttar ein ikkje lenger hanja, og hangul er der den einaste skrifta. I Sør-Korea nyttar ein hanja som ein slags utheva tekst. Vietnamesisk har også mange kinesiske låneord, men bruker ikkje lenger kinesiske teikn.
Kinesisk talespråk
Språkforskarar flest klassifiserer all variantane av kinesisk under den sinotibetanske språkfamilien. Dei trur at det eksisterte eit urspråk (tilsvarande protoindoeuropeisk) som alle dei sinittiske og tibetokarenske språka har opphavet sitt frå. Samanhengen mellom kinesisk og dei andre sino-tibetanske språka er ennå uklar og vert forska mykje på. Forskarar forsøker å rekonstruera protosinotibetansk. Det største problemet er at sjølv om det finst god dokumentasjon som hjelper oss i å rekonstruera lydane av antikk kinesisk, så finst det ingen skriftleg dokumentasjon på skiljet mellom protosinotibetansk. I tillegg så er mange av dei andre språka som kunne ha hjelpt oss i rekonstrueringa av proto-sino-tibetansk dårleg dokumenterte og forstått.
Kartet til høgre syner undergrupperingane av kinesisk. Desse vert ofte kalla dialektar, sjølv om dei lingvistisk sett kan sjåast på som ulike språk. Dei sju hovudgruppene er mandarin (sjå linjene trekt frå Beijing), wu (inkludert shanghaikinesisk), xiang, yuè (kantonesisk), gan, hakka og min. Språkforskarar deler denne siste gruppa i opp til fem eller sju undergrupper, alle med språk som er gjensidig uforståelege. Språkforskarar som skil mellom ti i staden for sju hovudgrupper skil jin frå mandarin, ping frå yue, og hui frå wu. Der finst også mange andre mindre grupper som gjer klassifisering forvirrande. Desse inkluderer blant anna dungan, ein nordvestleg mandarindialekt talt av muslimar av kinesisk opphav som bur i Kirgisistan, danzhou-hua talt på Hainan, xiang-hua 乡话 (ikkje det same som xiang 湘) talt i vestre Hunan, og shaozhou-tuhua talt i nordre Guangdong.
I tillegg til skilja nemnde ovanfor, finst det òg Putonghua og Guoyu, namna på dei offisielle språka respektivt i Folkerepublikken Kina og i Republikken Kina. Begge desse er baserte på mandarindialekten slik ein snakkar i Beijing og vert brukt som eit lingua franca. Dette er derfor stats-, media- og undervisingsspråket i begge desse landa.
Der er ein strid om terminologien som vert brukt for å skildra dei ulike undergruppene til kinesisk. Nokre føretrekk å kalla kinesisk eit språk og undergruppene dialektar, medan andre føretrekk å kalla kinesisk ein språkfamilie og undergruppene språk. Meir om denne debatten finn du nedanfor. På den andre sida, sjølv om Dungan ligg veldig nære mandarin, er det ikkje mange som reknar det som «kinesisk» sidan det er skrive på kyrillisk, og talt av dunganfolket utanfor Kina, eit folk som ikkje vert rekna for å vera kinesisk på nokon måte.
Det er vanleg at kinesisktalande snakkar fleire variantar av språket. Til dømes kan ein person i Sør-Kina ofte snakka Putonghua, den lokale språkvarianten i tillegg til ein annan regional dialekt, som til dømes kantonesisk. Fleirspråklege personar som dette kodevekslar mellom dei ulike språka avhengig av situasjonen. Av og til vert dei ulike dialektane blanda med kvarandre, avhengig av geografisk påverknad. Ein person som bur på Taiwan til dømes blandar ofte uttale, frasar og ord frå mandarin og taiwansk. Denne blandinga er sosialt akseptert i mange tilfelle.
Er kinesisk eit språk eller ein språkfamilie?
Uttrykk og konsept som kinesarar nyttar for «språk» er ulike dei som vert brukte i vesten. Dette er dels på grunn av den sameinande effekten dei kinesiske teikna har, dels på grunn av ulikskapar i politisk og sosial utvikling i Kina samanlikna med Europa. Europa kløyvde seg etter Romarriket gjekk under og fekk mange små nasjonalstatar, og identiteten til desse vart ofte definert gjennom språket. Kina klarte derimot å halda fram eit kulturelt og politisk samhald i den same perioden.
Ein stor skilnad mellom kinesiske språkkonsept og vestlege konsept er at kinesarar skil tydeleg skriftspråk (文 wén) frå talespråk (语/語 yǔ). I tillegg skil dei mellom skrivne ord (字 zì) og talte ord (话/話 huá). Tanken om eit særskilt hopehav mellom skrift- og talespråk er sterkare i Vesten enn i Kina. Det finst mange variantar av kinesisk talespråk, den mest framståande er mandarin. Det finst likevel berre eitt sameina skriftspråk, med to noko ulike system i bruk (sjå nedanfor). Kinesisk talespråk er sett saman av mange regionale og gjensidig uforståelege variantar. I Vesten kjenner mange til korleis dei romanske språka alle kjem frå latin og har dermed mange liknande eigenskapar sjølv om dei er gjensidig uforståelege. Den kinesiske lingvistiske evolusjonen er liknande, men den sosiopolitiske samanhengen er ganske ulik.
I Kina eksisterte det heile tida ein kulturell og litterær standard, sjølv om det på same tida ikkje eksisterte noko særskilt ønske om å standardisera talespråket mellom dei ulike byane og fylka. Dette resulterte i ein lingvistisk kontekst som er svært ulik den ein ser i Europa, og dette har hatt sterk påverknad i korleis ein skildrar dei ulike variantane av kinesisk talespråk.
Det var til dømes vanleg at språket til ein nasjonalstat vart standardisert til slik ein tala i hovudstaden. Dette gjorde det lett å klassifisera språk som til dømes fransk og spansk, og var med på å skjerpa dei lingvistiske ulikskapane. Ein bonde på den eine sida av grensa byrja å modellera språket sitt etter slik ein snakka i Paris, medan ein bonde på andre sida fekk meir av ein Madrid-dialekt. Dette skjedde ikkje i Kina, så kategorisering av variasjonar kan vera vanskeleg, delvis fordi ulike dialektar blandar seg med kvarandre. På grunn av dette er språkforskarar ueinige med kvarandre om klassifisering.
På grunn av dette, ser kinesarar generelt sett på kinesisk som eitt språk. For å beskriva dialektar bruker kinesarar vanlegvis stadsmål, til dømes som i Běijīng huà (北京話/北京话) eller beijingmål, eller Shànghǎi huà (上海話/上海话) eller shanghaimål. Folk flest er dermed ikkje klar over korleis desse ulike hua er kategoriserte som "språk" basert på gjensidig forståing. Derfor, sjølv om mange naboprovinsar i Nord-Kina har ganske likt talespråk, medan folk i naboprovinsar i Sør-Kina kan ha problem med å forstå kvarandre, blir alle desse språkvariantane rekna som ulike hua, likestilte variantar av eitt kinesisk talespråk.
Det bør også merkjast at dette skiljet kan ha politiske overtonar. Å rekna kinesisk som ulike språk kan implisera at Kina faktisk skulle ha vore mange ulike nasjonar, og at hàn-folket faktisk er samansett av fleire ulike rasar. På grunn av er det mange kinesarar som ikkje trivst med denne tankegangen fordi dei er redde for at han kan legitimisera lausrivingsrørsler. Tilhengjarar av taiwansk sjølvstende driv til dømes fram Min- og Hakka-undervising.
Samanhengane mellom etnisitet, politikk og språk kan likevel vera meir komplekse enn dette. For dei som snakkar wu, min, hakka, eller yue og reknar desse som eigne talespråk, men likevel ser på det kinesiske folket som ei eining, ser ikkje på det som ei motseiing. I tillegg erklærer Folkerepublikken Kina offisielt at Kina er ein multinasjonal nasjon, og at termen kinesisk inkluderer grupper som ikkje snakkar kinesisk i det heile teke. Dei som snakkar kinesisk vert kalla hankinesarar, noko som er eit etnisk og kulturelt konsept, ikkje eit politisk konsept. På same måte kan ein finne tilhengjarar av kinesisk samanslåing som også er interesserte i å driva fram dei lokale måla, og tilhengjarar av taiwansk sjølvstende som er lite interesserte i dette temaet.
Soge
Dei eldste kinesiske inskripsjonane ein har kjent har vore inskripsjonar på bein frå Shang-dynastiet, men i 2013 fann kinesiske arkeologar primitive i Zhuangqiao som ein trur er rundt 5000 år gamle.
Megafauna
Megafauna er eit omgrep i økologien som vert nytta om dei største og tyngste dyra i eit økosystem. Omgrepet vert definert som artar kor vaksne individ i gjennomsnitt har ei vekt over eit gitt tal. Kor stort dette talet må vera varierer frå forskar til forskar, men ligg som regel mellom 50 og 500 kg. Ordet vert i stor grad nytta når det er snakk om artar som har døydd ut under istida eller seinare.
Dyr som høyrer med i denne gruppa vert som regel kjenneteikna ved lang levetid, låg populasjonsvekstrate og få eller ingen naturlege predatorar i vaksen alder. Dette har ført til at desse dyra er særleg sårbare overfor menneskeleg påverknad.
Utrydjingar i moderne tid
Eit stort tal på megafauna-artar har døydd ut i geologisk sett moderne tid, det vil seie i Pleistocen og Holocen-epokane - frå og med istidene til i dag. Årsaka til dette stridast biologane om, men mange meiner at det er dei sofistikerte jaktteknikkane til dei moderne menneska som har skulda. Andre teoriar inkluderer klimaendringar i samband med nedsmeltinga av dei store isbreane, og den kontroversielle hypersjukdomshypotesa.
Mellom den utdøydde megafaunaen kan me nemna mammuten og dei ullhåra nashorna.
Karismatisk megafauna
Omgrepet «karismatisk megafauna» vert brukt om store dyr med brei folkeleg appell, m.a. kjempepandaen, den afrikanske elefanten og blåkvalen. Dette er dyr som mange miljøvernorganisasjonar brukar medvite for å få inn meir pengar; WWF har t.d. ein kjempepanda i logoen sin. Å fokusera på den karismatiske megafaunaen som lever i eit økosystem er som regel den mest effektive metoden å syta for merksemd rundt eit truga økosystem på.
Referansar
Engelsk wikipedia
566 Stereoskopia
566 Stereoskopia er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 28. mai 1905 av Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Sauda Smelteverk
Sauda Smelteverk er eit smelteverk i Sauda. Smelteverket er eigd av Eramet Norway. Produksjonen tok til i 1923. Fram til 1977 heitte verket offisielt «Electric Furnace Products Company, Ltd» og høyrde til det amerikanske Union Carbide Corp. Smelteverket var eigd av Elkem 1981–99 og franske Eramet frå 1999. Smelteverket er mykje av grunnlaget for byen Sauda, og gjer at Sauda er ein typisk industristad. Streiken ved smelteverket i 1970 fekk mykje merksemd. Filmen Sauda-streiken 1970 - Streik! vart laga i 1973 på grunnlag av romanen Sauda! Streik! frå 1972.
Bryting
Bryting er ei idrettsgrein i form av ein tvikamp mellom to utøvarar. Kampsporten har gamle røter, og finst i fleire regionale variantar.
Oddsenligaen 2013
Oddsenligaen 2013 (2. divisjon i fotball for herrar 2013) består av 56 lag fordelt på fire avdelingar. Serien starta 13. april og vert avslutta 19. oktober.
Opp- og nedrykk
Vinnaren i kvar avdeling rykker opp til, medan tre lag frå kvar avdelinga rykker ned til.
567 Eleutheria
567 Eleutheria er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. mai 1905 av Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Shadow on the Wall
«Shadow on the Wall» er ein song av den engelske musikaren Mike Oldfield, gjeven ut i 1983 på Virgin Records. Den engelske rockesongaren Roger Chapman syng på songen, som kom ut på albumet Crises. Songen vart ein hitsingel, særskild i tyskspråklege land.
Songen er blitt spelt av fleire andre artistar, som det svenske metal-bandet Arch Enemy.
B-sida var «Taurus 3», eit kort, raskt flamencoaktig gitarstykke.
Effektiv temperatur
Den effektive temperaturen til ein lekam som ei stjerne eller ein planet er den temperaturen ein svart lekam ville ha om han strålte ut same mengd elektromagnetisk stråling. Effektiv temperatur vert ofte nytta som eit temperaturestimat til ein lekam når ein ikkje kjenner emissivitetskurva (som ein funksjon av bølgjelengd) til lekamen.
Stjerne
Den effektive temperaturen til ei stjerne er temperaturen til ein svart lekam med same luminositet per overflateareal som stjerna og som er definert med hjelp av Stefan–Boltzmann-lova. Merk at den totale (bolometriske) luminositeten til ei stjerne då er, der R er stjerneradiusen. Definisjonen på stjerneradiusen er ikkje enkel å finne. Ein strengare definisjon er at den effektive temperaturen samsvarar med temperaturen ved ein radius definert av Rosseland optiske tjukkleik. Den effektive temperaturen og den bolometriske luminositeten er to grunnleggande fysiske parametrar som ein treng for å plassere ei stjerne på HR-diagrammet. Både effektiv temperatur og bolometrisk luminositet er avhengige av den kjemiske samansettinga til ei stjerne.
Den effektive temperaturen til sola vår er rundt 5780 kelvin (K). Stjerner har faktisk ein temperaturgradient som går frå kjernen deira og opp til atmosfæren. Kjernetemperaturen i sola, altså temperaturen i midten av sola der kjernereaksjonane skjer, er estimert til å vere 15 000 000 K.
Fargeindeksen til ei stjerne indikerer temperaturen til stjerna, frå særs kald (relativt sett), som er raude M-stjerner som stråler ut mykje infraraud stråling til dei særs blå O-stjernene som hovudsakleg stråler ultrafiolett. Den effektive temperaturen til ei stjerne indikerer varmemengda som stjerna stråler ut per overflateareal. frå den varmaste flata til den kjøligaste er stjernetypane O, B, A, F, G, K og M.
Jura
Jura kan syna til:
Effektiv temperatur
Planet
Den effektive temperaturen til ein planet kan reknast ut ved å sjå på strålinga som treffer planeten og strålinga som planeten stråler ut med temperaturen til ein svart lekam T.
Om ein har ein planet med avstand D frå stjerna, luminositet L.
Ved å tenkje seg at stjerna stråler isotropisk og at planeten er langt borte frå stjerna, så kan krafta planeten absorberer handsamast som om planeten er ein disk med radius r, som tar imot noko av krafta spreidd over kuleflate med radius D. Vi let òg planeten reflektere noko av den innkommande strålinga ved å nytte ein parameter kalla albedo. Ein albedo på 1 tyder at all strålinga vert reflektert, og ein albedo på 0 at all strålinga vert absorbert. Uttrykket for den absorberte strålinga vert då:
Ein tenkjer seg vidare at heile planeten har same temperatur T, og at planeten stråler som ein svart lekam. Stefan–Boltzmann-lova gjev ei uttrykk for strålinga som planeten sender ut:
Ved å rekne ut desse to uttrykka og omarrangere dei, får ein eit uttrykk for den effektive temperaturen:
Merk at radiusen til planeten er vorte kansellert bort frå det siste uttrykket.
Den effektive temperaturen for Jupiter er 112 K og 51 Pegasi b (Bellerophon) er 1258 K. Den faktiske temperaturen er avhengig av albedo, atmosfære og indre varme. Den faktiske temperaturen ein har frå spektroskopisk analyse for HD 209458 b (Osiris) er 1130 K, medan svartlekamtemperaturen er 1359 K. Den indre varmen på Jupiter er 40 K, og i lag med den effektive temperaturen på 112 K vert den faktiske temperaturen 152 K (-121 ºC).
Svortland
Namnet Svortland kjem av fuglenamnet sysvorta, svarttrast (usikker tolking), og land. Stadnamnet vert stundom skrive Sortland, og som etternamn vert det alljamt skrive so, men frå midten av 1990-talet har det offisielt heitt Svortland etter eit kommunestyrevedtak, i tråd med ordsoga og tradisjonell uttale. Dette har ikkje vore utan strid.
Svortland har gardsnummer 109 i Bømlo kommune.
Mount Hobson på Great Barrier Island
Mount Hobson (Hirakimata på maori) er det høgaste fjellet på øya Great Barrier Island på New Zealand. Det ligg sentralt på øya og toppen er 627 moh. Fleire tur-ruter gir relativt lett tilgang til toppen, den kortaste, som tek om lag to timar, går gjennom det kjende fjellpasset Windy Canyon og gjennom restar av gammal kauriskog der det står att ei rekkje store tre. Frå toppen er det fin utsikt over øya, over mot halvøya Coromandel Peninsula og øygruppa Poor Knights Islands. Området kring toppen er også klekkeområde for svart havsule.
Gera
Gera er ein by i Tyskland i delstaten Thüringen med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen dekkjer eit område på 151 km². Elva Weiße Elster renn gjennom byen, men elva Gera, som renn i nærleiken, gjer det ikkje.
Historie
Byen vart grunnlagd i år 995. Sidan 1564 var Gera residens for den yngre blodslinja til monarkiet Reuss. I 1920 vart byen ein del av Thüringen. Store delar av byen vart øydelagd av allierte bombetokt i 1945. Fram til gjenforeininga av Tyskland i 1990 høyrte byen til Aust-Tyskland.
Ronny Brede Aase
Ronny Brede Aase er ein norsk journalist og platepratar frå Førde tilsett i P3. I 2009 vann han Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar.
The Chicago Transit Authority av Chicago Transit Authority
Chicago Transit Authority er debutalbumet til det Chicago-baserte rockebandet Chicago Transit Authority, som seinare skifta namn til Chicago. Det vart spelt inn og gjeve ut i 1969.
Ronny Brede Aase
Under Prix Radio 2011 vart han, saman med Live Nelvik tildelt både årets radionamn og årets programleiar for jobben dei hadde gjort i P3Morgen for NRK P3.
Han fekk Kringkastingsprisen 2019.
The Chicago Transit Authority av Chicago Transit Authority
Historie
Då bandet kom i gang i 1967 vart det først kalla «The Missing Links». Så vart namnet endra til «The Big Thing», før dei tok namnet The Chicago Transit Authority då produsent James William Guercio byrja å arbeide med dei i 1968. Varemerket deira var å blande blåsarar og jazz med ein sjelfull rock and roll og Guercio følte raskt at dette skulle bli ein suksess, og prøvde å få plateselskapet hans til å gje dei kontrakt.
The Chicago Transit Authority fekk kontrakt med Columbia Records seint det året og innspelinga av det første albumet byrja seint i januar. Guercio hadde nyleg produsert det andre albumet til Blood, Sweat & Tears (som vart ein stor hit), for å få nok pengar for Chicago. Mot slutten av innspelinga av The Chicago Transit Authority, var det klart at albumet måtte bli eit dobbeltalbum, det første av tre. Columbia var særs skeptisk, sidan Chicago så langt ikkje hadde noko å vise til, og gjekk berre med på å gje ut det doble albumet, om gruppa gjekk med på lågare honorar.
Den opphavlege besetninga var klaverspelaren Robert Lamm, gitaristen Terry Kath og bassisten Peter Cetera, som alle delte på å syngje solo, medan James Pankow, Lee Loughnane og Walter Parazaider spelte blåseinstrument og Danny Seraphine spelte trommer. Lamm, Kath og Pankow var dei viktigaste låtskrivarane i bandet på denne tida. Kath var så dyktig på gitar at sjølv Jimi Hendrix vart ein stor fan. I følgje det opphavlege plateomslaget vart soloen til Kath på «Free Form Guitar» skapt utan pedalar. Det var ein vink til Hendrix sin gitarekspressjonisme (Hendrix var kjend for å bruke wah- og fuzzpedalar). Kath plugga i staden gitaren direkte inn i studioforsterkaren og improviserte heile sporet i eit opptak for å få ein rein tone. «Free Form Guitar» er òg kjend for å ha inspirert sjangeren støymusikk.
Albumet kom ut i april 1969 som The Chicago Transit Authority (stundom berre kalla «CTA») og vart raskt ein stor hit. Det nådde 17. plassen på albumlista i USA og niandeplassen i Storbritannia. Musikkpressa tykte òg om albumet, men det hadde ingen hitsinglar og gruppa vart rekna som eit albumorientert kollektiv. I 1970 og 1971 vart «Does Anybody Really Know What Time It Is?» (7. plass), «Beginnings» (7. plass) og «Questions 67 and 68» (24. plass) alle forseinka hittar. Med suksessen til dei seinare albuma, låg albumet inne på den amerikanske albumlista i 171 veker, som då var rekord, og selde til gullplate og seinare dobbel platina.
Då bandet turnerte med albumet, truga det eigentlege Chicago Transit Authority med søksmål, og gruppa vart tvungen til å endre namn, og dei forkorta det ned til berre Chicago.
I 2002 vart The Chicago Transit Authority mastra på ny og gjeve ut på ein enkel CD av Rhino Records. Men for å få plass på CD-plata korta Rhino Records ned nokre av songane, mellom anna uttoninga på «Questions #67 and #68» (seks sekundar lenger på LP-plata) og «Free Form Guitar» (fem sekund lenger), og den 10 sekundar lange pausen mellom «Someday» og «Liberation».
I 1975 vart albumet òg miksa i kvadrofonisk lyd og gjeve ut som ein SQ-koda LP (GQ-33255) og på åttesporslydband. I 2010 gav Rhino Handmade ut den originale kvadrofoniske miksen av albumet på ein avgrensa DTS DVD.
Chicago Transit Authority er det einaste Chicago-albumet som er oppført i 1001 Album You Must Hear Before You Die.
Lister
Album Singlar
Mah-Rukh Ali
Mah-Rukh Ali er ein norsk-pakistansk journalist og forfattar fødd i Oslo. Ho var nyheitsanker i TV 2 Nyhetene i ti år, og i 2017 blei ho kommunikasjonsjef i CARE Norge.
Ho var den første framandkulturelle kvinna som blei nyheitsanker i NRK, i 2006 (Noman Mubashir var den første mannen), og leia den aller første ordinære sendinga på TV 2 Nyhetskanalen saman med Terje Svabø.
Mah-Rukh Ali er fødd og oppvaksen i Oslo, med foreldre frå Pakistan og tre brør, men har også i periodar butt i foreldra sitt heimland. Ho snakkar tre språk flytande — norsk, urdu og panjabi. Som 14-åring skreiv ho Den sure virkeligheten. Boka handlar om å veksa opp i Oslo som muslim og jente, om å føla seg norsk, men bli behandla annleis.
Ali er utdanna journalist gjennom Høgskulen i Volda og har bachelorgrad frå Lahore i Pakistan. Ho har jobba i mellom anna Aftenposten, Dagbladet og Klassekampen. Ho begynte i NRK Dagsnytt i 2003, og kom til Dagsrevyen som reportar hausten 2005, då ho mellom anna vart send til det jordskjelvramma området i pakistansk Kashmir. Hausten 2006 blei ho tilsett i TV 2, og 15. januar 2007 opna ho TV 2 Nyhetskanalen.
Vitskap i 1914
Vitskapsåret 1914 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap og teknologi i 1914.
Fiskefjorden i Sortlandsundet
Fiskefjorden er ein fjordarm av Sortlandsundet på grensa mellom kommunane Hadsel og Sortland i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 3,5 km søraustover til grenda Fiskefjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Kvitnesklubben i sørvest og Rødsand i nordaust. Grenda Kvannloelva ligg på vestsida av fjorden. Det er langt færre busetnader langs austsida av fjorden, berre heilt inst og heilt ytst. Austsida er forholdsvis bratt og stig opp til 664 meter over havet ved Rødsandheia.
Riksveg 822 går langs begge sider av fjorden.
Friidrettslandskampen Noreg-Sverige 1983 for kvinner
Friidrettslandskampen Noreg-Sverige 1983 for kvinner vart avvikla på Kjølnes stadion i Porsgrunn tysdag 21. og onsdag 22. juni 1983.
Sverige vann landskampen med 155 poeng mot Noregs 144. Begge landa deltok med tre utøvarar i dei enkelte øvingane. Heidi Benserud fekk norsk bestemannspremie for sitt løp på 100 meter hekk.
100 m
<br style="clear:both;" />
400 m
<br style="clear:both;" />
Vysja
Vysja (russisk Вы́ша) er ei elv i Penza og Rjazan oblast, og Mordovia i Russland og ei av sideelvane til Tsina frå høgre. Elva er 179 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Friidrettslandskampen Noreg-Sverige 1983 for kvinner
3 000 m
<br style="clear:both;" />
Vysja
Elva får vasstilførsel av snøsmelting og regn. Vysja er islagt frå november til april.
Friidrettslandskampen Noreg-Sverige 1983 for kvinner
400 m hekk
<br style="clear:both;" />
Vysja
Vysja spring ut i Penza oblast og renn gjennom landsbyen Zemettsjino. 15 km av elva dannar grensa mellom Pensa og Mordovia. Vysja renn så inn i Rjazan oblast der ho munnar ut i Tsina.
Dagslys
Dagslys er ein kombinasjon av all direkte og indirekte solstråing utandørs i løpet på dagtid (og kanskje òg skumring). Dette inkluderer direkte solinnstråling, diffus stråling frå skyene og ofte begge desse reflektert frå jorda og lekamar på jorda. Dagtid er tidsperioden då ein har dagslys. Månelys er eigentleg sola som vert reflektert mot jorda, og er på den måten indirekte solstråling, men det vert ikkje rekna som dagslys, sidan det oppstår utanfor den tida ein reknar som dagtid.
Friidrettslandskampen Noreg-Sverige 1983 for kvinner
Kulestøyt
<br style="clear:both;" />
Dagslys
Dagslys har ein, i ei viss grad, så lenge sola er oppe, men utandørs kan illuminansen variere frå 100 000 lux i direkte sollys midt på dagen til mindre enn 5 lux i dei tjukkaste uvêrsskyene med sola nær horisonten. I så lite lys kan ein få skuggar frå lys som t.d. gatelys. Det kan vere mørkare i uvanlege tilfelle som solformørking eller når ein har store mengder røyk eller støv i atmosfæren.
Dagslys er kjend for å ha ein positiv psykologisk effekt på menneske, og derfor vert det registrert fleire problem med psykisk helse om vinteren enn om sommaren. Døme på dette kan vere depresjonar på grunn av lite dagslys. Ein kan òg lyse opp rom innandørs med dagslys ved å bruke vindauge og takvindauge. Dette vert ofte brukt for å spare energi, for å unngå for mykje bruk av kunstige lys og av estetiske årsaker. Dei siste åra har mange bedrifter prøvd å gjenskape effekten av kunstig dagslys på arbeidsplassen. Både utstyret og energiforbruket for å få dette til er derimot dyrt, og vert nesten berre brukt innan spesielle område som filmproduksjon.
Friidrettslandskampen Noreg-Sverige 1983 for kvinner
4 × 100 m stafett
<br style="clear:both;" />
800 m
<br style="clear:both;" />
1500 m
<br style="clear:both;" />
100 m hekk
<br style="clear:both;" />
Lengdehopp
<br style="clear:both;" />
Diskoskast
<br style="clear:both;" />
Spjutkast
<br style="clear:both;" />
Iwi
Iwi er dei største samfunna av maoriar på New Zealand. I føreuropeisk tid var uttrykket iwi synonymt med nasjon; det gav uttrykk for det samfunnet ein person rekna seg som medlem av og kjende truskap og forpliktingar til. Etter kvart som det newzealandske samfunnet har utvikla seg til ei mykje større sosial eining, har nemninga fått ei tyding analog til «stamme» eller «klan».
Iwi-grupper kan føra slekta si attende til dei opphavlege maoriinnvandrarane som kom frå Hawaiiki, i alle fall etter tradisjonen.
Bein og røter
På maori tyder iwi også 'bein'. Maoriforfattaren Keri Hulme gav den mest kjende romanen sin namnet The Bone People, ein tittel direkte knytt til den doble meininga 'bein' og 'stammefolk' (boka fekk Man Booker Prize i 1985.) Den som kjem heim etter ei reise eller etter å ha budd ein annan stad «kjem attende til beina», i tydinga attende til der forfedrane er gravlagde. Mange samfunn vil her bruka nemninga «røter».
Mange iwi samlar seg i større grupper kalla waka (bokstaveleg kalla kanoar som viser til dei opphavlege kanoane maorifolket kom til New Zealand i). Kvar iwi kan vera delt i fleire undergrupper kalla hapu. Iwien Ngāti Whātua består t.d. av desse hapuane: Te Uri O Hau, Te Roroa, Te Taou og Ngāti Whātua ki Orakei.
Trass i flytting innanfor New Zealand og giftarmål med ikkje-maoriar gjennom eit par hundreår, består dei fleste iwiar enno. Dei har etter kvart fått synleg politisk makt som dei særleg nyttar til å vinna attende landområde og andre rettar som dei er blitt fråtekne dei gjennom dei siste 150 åra. Eit døme på dette er semja mellom den newzealandske staten og Ngāi Tahu iwien som gir kompensasjon for tap av ulike rettar som denne iwien var garantert i Waitangitraktaten av 1840.
Utfordring frå urbane maoriar
I dei seinare åra har «urbane maoriar» utfordra dei etablerte stammebaserte (iwi-baserte) maori-maktsentera. Urbane maoriar er grupper av menneske som ikkje legg skjul på at dei er maoriar, men enten vel å ikkje identifisera seg med ein særskild iwi, eller ikkje er i stand til det (vanlegvis fordi dei ikkje kjenner til kva iwi dei stammar frå). Ein person av maori-ætt kan òg velja å støtta stammelause strukturar fordi eksisterande iwiar ikkje er av verdi for han, eller han meiner at iwi ikkje er i stand til å støtta han, synspunkta eller interessene hans.
Nokre kjende iwi
Kvar iwi har tilhald i eit definert område (rohe), men mange av desse overlappar kvarandre, somme fullstendig. . Dette har vore ein kompliserande faktor i til dømes langvarige drøftingar og rettssaker om forståing og løysing av tidlegare tiders inngåtte avtalar mellom styresmaktene og maorifolket.
Byen Oldenburg
Oldenburg (plattysk Ollnborg) er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 160 000 innbyggjarar. Byen ligg i vest i delstaten mellom byane Bremen og Groningen i Nederland ved elva Hunte. Byen er den fjerde største i delstaten etter Hannover, Braunschweig og Osnabrück. På tysk er byen offisielt kalla Oldenburg (Oldenburg) eller Oldenburg (Oldb) for å skilje han frå Oldenburg i Schleswig-Holstein.
Historie
Byen vart først nemnd i 1108, då som Aldenburg. Han vart viktig fordi han låg ved ein vadestad over elva Hunte. Oldenburg vart hovudstad i Grevskapet Oldenburg (seinare hertugdøme, storthertugdøme og republikk), ein liten stat i skuggen av den mykje meir mektige hansabyen Bremen.
På 1600-talet var Oldenburg ein rik by i ei tid med krig og uro, og folketalt auka ein god del. I 1667 vart byen råka av ein katastrofal pest og kort tid etter øydela ein storbrann byen. Dei danske kongane, som vart hertugar av Oldenburg på denne tida, var ikkje særleg interessert i forholda i her og han vart mindre og mindre viktig. I 1773 enda det danske styret, og det var først då dei øydelagde bygningane vart bygd opp att i ein neoklassistisk stil.
I 1893 opna ein kanal mellom Hunte og elva Ems og hamna i Oldenburg vart forbunde til Nordsjøen, noko som kraftig betra dei økonomiske forholda i byen.
I 1945 etter den andre verdskrigen voks Oldenburg til meir enn 100 000 innbyggjarar då flytningar emigrerte til byen, som berre svakt råka av dei allierte sine bombetokt. I 1946 vart Oldenburg ein del av den nye tyske delstaten Niedersachsen.
Harald II av Noreg
Harald II Eiriksson var son av kong Eirik Blodøks og soneson av kong Harald Hårfagre. Harald II var konge av Noreg frå om lag 960 til 970. Han vert ofte kalla Harald Gråfell, av norrønt Haraldr gráfeldr.
Bakgrunn
Han var son av Eirik Blodøks og Gunnhild Ossursdotter, men voks opp hjå fosterfaren Harald Gormsson Blåtann. Han hadde åtte sysken.