cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Butler Rocks
Butler Rocks er to nunatakar, 910 meter over havet, som ligg 2,5 nautiske mil sørvest for Vanguard Nunatak nord i Forrestal Range i Pensacolafjella. Dei vart kartlagde av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter William A. Butler, ein luftforskar ved Ellsworth-basen vinteren 1957.
Beer i Devon
I dag er hovudnæringa her hovudsakleg turisme og fiske. Beer har ei bratt strand av småstein.
Nils Arne Eggen
Nils Arne Eggen var ein norsk  fotballspelar og -trenar frå Orkdal i Sør-Trøndelag. Han var den fotballtrenaren i Noreg som har flest triumfar gjennom tidene, 21 i talet. Dessutan vann han tre seriegull og eit NM-gull spom spelar på 1960-talet. Eggen er særleg kjend som trenar for Rosenborg Ballklub i periodane 1971–1972, 1976–1982, 1988–1997, 1999–2002 og 2010.
Spelar
Eggen debuterte på landslaget då Sverige og Noreg 14. august 1963 spelte uavgjort 0-0 i Göteborg. Før 1967-sesongen fekk han ganske få kampar med det norske flagget på brystet, men var med på både det famøse 0-9-tapet for Polen i Stettin hausten 1963, og den sensasjonelle 3-0-sigeren over Jugoslavia, 16. juni 1965. I sine tre siste år som aktiv, 1967–1969, var han derimot ofte på plass på venstrebacken, hans vanlege posisjon i både landslag og klubblag. Eggen deltok i 29 landskampar, skåra aldri.
Han la opp som aktiv etter 1969-sesongen.
Trenar
Frå 1971 til 2010 var Eggen trenar for Rosenborg i seks ulik periodar av varierande varigheit. I sin fyrste sesong som trenar, saman med Tor Røste Fossen, vann laget både serien og cupen. Åra 1973-74 var han norsk ungdomslandslagstrenar, til Norges Fotballforbund hausten 1974 flytta han over til av verte landslagssjef, saman med Kjell Schou Andreassen. Etter at Noreg ikkje klarde å kvalifisere seg til VM i fotball 1978, slutta Eggen som landslagstrenar.
Gjennom trenargjerninga si var Eggen ein engasjert eksponent for offensivt spel, særleg i Rosenborg. Han vart mykje av ein medieyndling ved sine mange postulat, som til dømes om «godfoten» og det «å gjere andre gode», i tillegg til uvanlege og frittalande pressekonferansar i høve meisterliga-kampar.
Prisar og utmerkingar
Eggen vart tildelt Olavsstatuetten i 1994. Han fekk Sportsjournalistenes statuett som årets idrettsnamn i 1999. I 2003 vart han utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, og i 2015 «Årets Trysil-Knut».
P4 Bandit
P4 Bandit er ein radiokanal som blir driven av P4 og sendt over Internett. Tidlegare vart kanalen også sendt over DAB. Kanalen starta opp sendingane sine den 1. november 2006. I årsskiftet 2008-2009 annonserte P4 planane om å fjerne kanalen fra DAB-nettet og gjere kanalen om til ein rein musikkkanal utan programleiarar eller programpostar.
Rådalshøgda
Rådalshøgda er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 460 meter over havet og er det 23. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1314
1314 (romartal MCCCXIV)
1900
1900 (romartal MCM) var eit normalår som byrja på ein mandag i den gregorianske kalenderen.
Pireus
Pireus (gresk Πειραιάς, Pireás; i antikken/katharevousa Πειραιεύς, Peiraieús, på mange andre språk Piraeus) er ein by og ein kommune i periferien Attikí i Hellas, like sør for Aten. Han er ein del av storbyområdet til Aten og er hovudstad i periferieininga Pireus.
Pireus var hamna til Aten i antikken og vart vald som den moderne hamna då Aten vart grunnlagd på ny i 1834. Pireus er den største hamna i Europa (og den tredje største i verda) med omsyn til passasjertransport, og handsamar om lag 19 millionar passasjerar årleg.
Innbyggjartalet til kommunen Pireus (Δήμος Πειραιώς, Dimos Pireós) er om lag 165 000, medan periferieininga (byområdet) har eit folketal på rundt 450 000.
Antikken
Pireus har vore busett sidan om lag 2600 fvt. Namnet Pireus tyder om lag «staden ved passasjen». Tidleg i antikken var Pireus ei steinete øy som var forbunde til fastlandet via ei smal landstripe, som var overfløymd det meste av året. Dei få gongane ho tørka opp vart det henta salt frå sletta. Derfor vart ho kalla «Halipedon» (saltslette) og den gjørmete jorda gjorde det vanskeleg å ferdast her. Landstripa fekk stadig tilført avleiring og vart til slutt tørrlagt og etter kvart trygg å fare på. Det var då Pireus vart ei viktig djupvasshamn, og den eldre og grunnare hamna i Fálirobukta gradvis forsvann.
Themistokles var den første som rådde atenarane til å nytte seg av denne hamna, i staden for den ved Faliro. Han venta eit nytt åtak frå persarane (etter slaget ved Marathon) og bygde store festningsverk rundt Pireus, som gjorde hamna til ei militærhamn i 493 fvt.. Skipsverfta som då vart grunnlagd bygde den mektige athenske flåten, som utmerkte seg under slaget ved Salamis (i dag Salamína). I 460 fvt bygde Kimon og Perikles ferdig festningsverka då Pireus vart forbunde til Aten via Dei lange murane. Den opphavlege byen Pireus vart planlagt av arkitekten Hippodamos i det kjende rutenettet han fann opp, sannsynlegvis under Perikles. Hovudagoraen vart kalla opp til ære for han.
Under peloponnesarkrigen var Pireus ei stor athensk hamn. I 404 fvt. vart Munykhia erobra av Thrasybolos og dei i eksil frå Fyle, og under slaget ved Munykhia vart fylearane slått av Dei tretti tyrannane i Aten. Dei tre største våpenlagra i Pireus var Munykhia, Zea og Kanthraos, som innehald 82, 196 og 94 skip på 300-talet fvt.. Som ein hamneby fylgde Pireus skjebnen til Aten. Etter peloponnesarkrigen var over vart Aten okkupert av Sparta. Bymurane rundt Pireus vart rive ned, og trierene i hamna vart anten teke av spartanarane eller brend.
Den osmanske perioden
I 1456 vart han kjend som «Aslan Liman» ('Løva si hamn') av tyrkarane på grunn av marmorløva som stod der det gamle rådhuset seinare vart bygd. Marmorløva vart flytta og stolen i 1688, under Francesco Morozini sitt felttog mot Aten. Han bar ho til Arsenale di Venezia der ho framleis står i dag. Ein kopi av løvestatuten er utstilt ved Pireus arkeologiske museum.
I tida under Det osmanske riket vart Pireus nesten forlate, bortsett frå ein liten busetnad rundt St. Spyridonas kloster.
Bydelar
Bydelane i byområdet til Pireus er:
Schneehorn
Schneehorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Osebergskipet
Osebergskipet er eit vikingskip datert til 820 e.kr. Det vart funne i Oseberghaugen ved Tønsberg i Vestfold den 10. august 1903. Skipet vart brukt som gravskip, truleg i år 834. Det er det eldste skipet som vi sikkert kan seie hadde mast og segl. Dendrokronologisk gransking tyder på at skipet vart bygt på Vestlandet.
Konstruksjon
Skipet har ei lengd på 21,5 m og ei breidd på 5,0 m, med 12 bordgangar. Den øvste bordgangen har 15 årehol. Det vart ikkje funne segl i skipet, men truleg har mastehøgda vore omlag 9 m, og det rektangulære seglet 6 x 12 meter.
Samanlikna med dei eldre roskipa, har Osebergskipet ein sterkare og meir utvikla kjøl. Dei første bordgangane er brattare ned mot kjølen. Dette gir mindre avdrift og betre retningsstabilitet ved segling. På Osebergskipet er banda surra til båtborda med tæger, som går gjonnm klampar i band og bord. Kjølen har vore skøytt.
Banda sluttar ved vasslinja. For å støtte skipet har det vorte sett inn bjelkar på tvers av skipet lenger oppe. Dei er festa med krumgrodde kne på båe sider oppom banda.
Den 10. bordgangen er særleg kraftig og sterkt. Det er i overgangen mellom botn og side, og vert kalla Meginhufr. Borda er tilhogne av kløyvde eikestammer. Skipet har tiljedekk, noko som ein ikkje finn på eldre skip.
To kraftige eikebjelkar, kjerringa og mastefisken, støttar masta.
Osebergskipet er kjend for utskjeringane, særleg på stamnane. Av framstamnen vart det funne så mange delar at ein veit oppbyginga er lik originalen. Bakstamnen har vorte forma ut frå framstamnen sin utsjånad.
Gravgods
I tillegg til skipet, og ein del skipsutstyr, vart det i gravhaugen funne eit rikt gravgods, mellom anna ei praktvogn og fem såkalla dyrehovudstolpar med rik og særmerkt treskurd.
Utgraving
Haugen vart grave ut i 1904, under leiinga til arkeologane Gabriel Gustafson og Haakon Shetelig. Skipet vart først bygd opp igjen i Oslo sentrum i ein av universitetsbygningane. I 1930 vart det flytta på jernbaneskinner til Bygdøy, der det fekk eit eige hus, Vikingskipshuset. Her kan ein i dag sjå skipet og dei andre funna, i tillegg til Gokstadskipet og Tuneskipet.
Kopiar
Det har vorte bygd kopiar av Osebergskipet i full storleik:
Kompresjonstenning
Kompresjonstenning tyder at ein motor har så høg kompresjon at temperaturen i brennkammret vert høg nok til at drivstoffet tenner seg sjølv. I dieselmotorar vert luft komprimert til så høgt trykk at drivstoffet sjølvtenner når det vert sprøyta inn (under høgt trykk) gjennom ei dyse som forstøvar det i brennkammret.
Granberget
Granberget er eit fjell i Oslo kommune. Det har ei høgd på 440 meter over havet og er det 24. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1315
1315 (romartal MCCCXV)
Xbox 360
Xbox 360 er Microsoft sin oppfylgjar til spelkonsollen Xbox, og vart lansert 23. november 2005 i USA, 2. desember i Europa og 10. desember i Japan same år. Xbox 360 konkurrerer med PlayStation 3 samt spelkonsollen Wii frå Nintendo. 19. april 2011 hadde konsollen selt 67,2 millionar eksemplarar.
Xbox 360 blei offentleggjort på MTV 12. mai 2005, med detaljert lansering og informasjon om spelet røpa seinare den månaden på Electronic Entertainment Expo (E3). Då konsollen vart gjeven ut blei han selt ut i alle regionar utanom i Japan. Mange funksjonar i Xbox 360 er i Xbox Live-tenesta som gjer spelarane løyve til å konkurrere direktekopla, laste ned arkadespel, speledemoar, trailere, TV-program, musikk og filmar og Windows Media Center multimediefunksjonar. Xbox Live tilbyr også spesifikk region tilgang til tredjeparts medium strøymeprogram som til dømes Netflix og ESPN i USA eller Sky Go i Storbritannia.
På E3-presentasjonen 14. juni 2010 annonserte Microsoft eit nytt Xbox 360-design som ville sendast på same dag. Det nye designet er slankare enn den førre Xbox 360-modellen, og har integrert 802.11 b / g / n Wi-Fi, TOSLINK S / PDIF optisk lydutgang, fem USB 2.0-porter (samanlikna med dei tre frå eldre versjonar) og ein spesiell AUX port. Eldre modellar av Xbox 360 har sidan dette blitt stogga. Den nyaste konsollen utgjeve har ein 250 GB harddisk, medan ein seinare billegare SKU har 4 GB intern lagringsplass.
Med kunngjeringa av Xbox 360 S, har Microsoft sagt at dei trur at konsollen er den einaste som er halvvegs gjennom livssyklus sin og vil fortsette gjennom 2015. Development of the system has also been implied by updates Microsoft employees have made to their resumes, which state that they were working on the next Xbox console.
Historie
Kjend under utvikling som Xbox Next, Xenon, Xbox 2, Xbox FS eller NextBox, vart Xbox 360 skapt tidleg i 2003. I februar 2003 byrja planlegginga av Xenon-programvareplattforma, som var leda av Microsofts visepresident J. Allard. Microsoft heldt denne månaden ein hending for 400 utviklarar i Bellevue i Washington for å rekruttere støtte for systemet. Peter Moore, tidlegare president i Sega of America, slutta i Microsoft. Den 12. august 2003, underteikna ATI på å produsere den grafiske prosessoreining for den nye konsollen, ein avtale som blei offentleggjort to dagar seinare. Før lanseringa av Xbox 360, blei fleire Alpha utviklingspakkar oppdaga ved hjelp av Apples Power Mac G5 maskinvare. Det var fordi systemet sin PowerPC 970-prosessor køyrde same PowerPC-arkitektur som Xbox 360 etter kvart ville køyre under IBM sin Xenon prosessor. Kjernen av Xenon-prosessoren blei utvikla ved hjelp frå ein modifisert versjon av PlayStation 3 sin Cell-prosessor PPE arkitektur. Ifølgje David Shippy og Mickie Phipps, "skjulte" IBM tilsette arbeidet sitt frå Sony og Toshiba, IBMs partnarar i utviklinga av Cell- prosessoren. Jeff Minter skapte musikkvisualiserings programmet Neon som følgjer med Xbox 360.
Spel
Xbox 360 blei lansert med 14 spel i Nord-Amerika og 13 i Europa. Konsollen sitt bestseljande spel for 2005, Call of Duty 2, selde over ein million eksemplar. Fem andre spel som selte over ein million eksemplar i konsollens første år på markedet er: Ghost Recon Advanced Warfighter, The Elder Scrolls IV:. Oblivion, Dead or Alive 4, Saints Row, og Gears of War. Gears of War ville ha vert det mest selte spelet på konsollen med 3 millionar eksemplar i 2006, før han blei forbigått i 2007 av Halo 3 med over 8 millionar eksemplar.
Kjelder
Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:
Bringet dem Herrn Ehre seines Namens
Bringet dem Herrn Ehre seines Namens, BWV 148, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1723 for den 17. sundagen etter treeiningssundag. Stykket vart kanskje framført på nytt 23. september 1727 i Leipzig.
Teksten er henta frå Salme 29: 2 (første sats), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar eller Johann Heermann (sjette sats)
Koraltemaet er basert på salmen «Wo soll ich fliehen hin / Auf meinen lieben Gott». Koralmelodien er basert på ein verdsleg song av Jacob Regnart (1540{?} - 1599) med tittelen «Venus, du und dein Kind seid alle beide blind». Denne finst i samlinga Kurtzweilige teutsche Liedlein / nach Art der Neapolitanen oder welschen Villanellen frå Nürnberg i 1574.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for trompet, tre oboar, strykarar, orgel continuo, samt tre songsolistar (alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
Ada
Ada kan vera:
Ravi Shankar
Ravi Shankar var ein indisk bengalsk sitarspelar og komponist.
Liv
Shankar var fødd i Varanasi i India som den yngste av sju brør, men berre fire levde opp. Faren var ein suksessrik advokat og mora var dotter av ein landeigar.
Som tiåring drog Ravi til Paris der broren Uday dreiv ei dansegruppe. Han turnerte med gruppa i Europa og USA, og lærte både dans og musikk. Han blei også kjend med vestleg kultur som klassisk musikk, jazz og film.
I 1934 høyrde Shankar Allauddin Khan, hovudmusikaren ved hoffet til fyrstestaten Maihar, spela ved ein musikkonferanse i Calcutta. Uday overtalte maharadjaen av Maihar til å la Khan reisa med gruppa hans som solospelar på ein europeisk turné i 1935. Shankar fekk noko opplæring av Khan under turneen, og fekk tilbod om skikkeleg undervising om han gav opp turneringa og kom til Maihar. I 1938 gav han opp dansen for å konsentrerar seg om musikk.
Foreldra hans var døde då Shankar kom tilbake til India. Han budde med Khan sin familie i det tradisjonelle guruku-systemet. Khan lærte han ragaer og musikkstilane dhrupad, dhamar og khyal. Shankar lærte særleg å spela sitar og surbahar, men også teknikken til instrumenta rudra-vina, rubab og sursingar. Han trente ofte saman med barna til Khan, Ali Akbar Khan, som blei ein langvarig samarbeidspartner, og Annapurna Devi, som han ei tid var gift med. Shankar hadde sin første offentlege konsert på sitar i desember 1939. Debutframføringa hans var ein jugalbandi (duett) med Ali Akbar Khan, som spelte sarod.
Etter å ha blitt ferdig opplært i 1944 flytta Shankar til Bombay og verka som komponist. Han blei med i Indian People's Theatre Association, som han skreiv balletmusikk for. 25 år gammal skreiv han musikk til den poulære patriotiske songen «Sare Jahan Se Achcha».
Frå 1949 til 1956 var Shankar musikalsk direktør for All India Radio i New Delhi. Ved stasjonen grunnla han Indian National Orchestra og komponerte musikk for det, ofte ved å kombinera vestleg og indisk instrumentering. Han laga også filmmusikk, mellom anna til Satyajit Ray sin Apu-trilogi. Han var musikalsk direktør for fleire filmar, som Godaan og Anuradha.
I 1956 byrja Shankar å turnera i Europa og Amerika. Han auka interessa for indisk klassisk musikk gjennom framføringar og undervising, og dyrka musikalsk samarbeid gjennom vennskap med fiolinisten Yehudi Menuhin og Beatles-medlemmen George Harrison. Påverknaden hans på Harrison og The Beatles hjelpte til med å gjera indiske instrument i popmusikk («ragarock») populære på 1960-talet. Han tok del på fleire av dei kjende festivalane på 1960-talet, som Monterey Pop Festival i 1967 og Woodstock i 1969. Han fekk også mykje merksemd då han oppredde på The Concert for Bangladesh i 1971.
Shankar skreiv fleire stykke for sitar og vestleg orkseter, og la ut på fleire verdsturnear på 1970- og 1980-talet. Frå 1986 til 1992 var han medlem av Rajya Sabha, overhusert til Det indiske parlamentet. I 1999 blei han tildelt Bharat Ratna, den høgaste sivile utmerkinga i India.
Han fortsette å framføra musikk fram til enden av livet sitt. Rundt ein månad før han døydde, den 4. november 2012, spelte han sin siste konsert ved Terrace Theater i Long Beach i California saman med dottera Anoushka Shankar.
Familie
Shankar gifta seg med ei av døtrene til musikklæraren Alauddin Khan, i 1941.. Annapurna Devi spelte surbahar, ein djupare sitartype, og dei spelte gjerne saman. Paret fekk sonen Shubhendra Shankar i 1942, men gjekk seinare frå kvarandre. Shankar hadde seinare tilhøve med den klassiske dansaren Kamala Shastri og med konsertarrangøren Sue Jones, som han fekk dottera Norah Jones med i 1979.
Diksonøya
Diksonøya (russisk Ди́ксон), opphavleg Dickson, er namnet på ei øy i Krasnojarsk kraj i Russland. Ho ligg i Karahavet nær munningen av Jenisej. Ved kysten ligg ein liten busetnad kalla Dikson med ei lita hamn og ein vêrstasjon. Her ligg òg Dikson lufthamn.
Ravi Shankar
Familie
Han fekk dottera Anoushka Shankar med Sukanya Rajan i 1981, og gifta seg med henne i 1989.
Diksonøya
Dikson er ei anløpshamn langs Nordaustpassasjen frå Murmansk til Beringhavet. Han ligg berre to timar med fly frå Nordpolen.
Hans Rasmus Astrup (1831–1898)
Hans Rasmus Astrup var ein norsk industrigründer, politikar og filantrop.
Diksonøya
Klima
Dikson har eit hardt arktisk klima. Vêret (sjølv i august) kan vere ubehageleg. Vintrane i Dikson varer i ti månader, og i to av desse månadene er det mørketid.
Ravi Shankar
Familie
Shubhendra «Shubho» Shankar spelte både sitart og surbahar. Han var ofte med faren på turnear. Shubhendra døydde av lungebetennelse i 1992.
Hans Rasmus Astrup (1831–1898)
Astrup var i si tid Noregs rikaste mann. Kometkarrieren hans hadde djupe røter i norsk næringsliv. Etter kvart som voksteren ved landets største industriverksemd, Røros kobberverk, smadra den gamle distriktsdominansen til Hov i Ålen, vart dei gamle setervollane busette. Unge Svend Nesvoll drog frå Ålen til Kristiansund og vart bakarmeistar der. Han kalla seg Svend Vold og vart ein innflytelserik mann. Han var den fyrste som skaffa byen eit skikkeleg vassverk. Ruinane av dette vassverket vart seinare kalla Voldvannene. Dette var morsfolket til Astrup. Far hans var kaptein i Molde.
Diksonøya
Historie
Dikson og dei omliggande områda er kalla opp etter den svenske polarpioneren baron Oscar Dickson. På 1600-talet vart øya kalla Dolgyøya («Langøya») eller Kuzkin etter oppdagarane frå Pomor. I 1875 kalla den finlandssvenske utforskaren Adolf Erik Nordenskiöld øya opp etter den rike svenske kjøpmannen og filantropen Oskar Dickson, som hadde skotsk opphav. Namnet vart raskt russifisert ved at bokstaven «c» vart fjerna. Dikson har vore det offisielle namnet på øya sidan 1884. Oscar Dickson, i lag med Aleksandr Mikhajlovitsj Sibirjakov, hadde støtta fleire polarekspedisjonar på 1800-talet, inkludert Adolf Erik Nordenskiöld sin russiske polarekspedisjon.
Riddar
Riddar (norrønt riddari frå lågtysk, eigentleg 'ryttar', av riden, 'ri') er ein adelstittel frå mellomalderen. I Magnus Lagabøter si hirdskrå frå 1270-talet vart dei to høgaste gradane i kongshirda, lendmann og skutilsvein, erstatta av dei felleseuropeiske titlane baron og riddar.
Ein riddar var opphavleg ein krigar som var underlagt ein adelsmann som igjen ofte var underlagt ein konge. Riddaren måtte ha god nok økonomi til å halde seg med våpen, rustning og hest. Riddaren måtte gjere krigsteneste for vasallherren sin. Omgrepet blir oftast nytta i europeisk tradisjon, men kan også nyttast om krigarar til hest med rustning i andre kulturar. Ein riddar kom frå ei god slekt med god økonomi. Riddarane sine våpen og skjold var eit viktig grunnlag for utviklinga av heraldikken på 1100-talet.
Diksonøya
Historie
I 1915 vart den første russiske radiostasjonen i Arktis oppretta på øya. Hamna på fastlandet vart bygd i 1935, og i 1956 hadde dei to busetjingane der vokse saman til ein.
Ravi Shankar
Familie
Norah Jones blei kjend som jazzmsusikar på 2000-talet, og vann åtte Grammy-prisar i 2003. Same året var halvsystera Anoushka Shankar nominert til ein grammypris for beste verdsmusikkalbum. I 2013 var Anoushka og den då avdøde Ravi Shankar nominerte for beste verdsmusikkalbum med ulike album. Også i 2013 samarbeidde dei to systrene på albumet Traces of You, som blei nominert til ein grammypris i 2014.
Hans Rasmus Astrup (1831–1898)
Unge Astrup drog til Barcelona. Etter borgarskule og handelskontor i Kristiansund, vart han 20 år gammal betrudd å sigle ei skute klippfisk til Spania. Fire år seinare byrja han eiga fiskeforretning i Barcelona.
Diksonøya
Historie
Under den andre verdskrigen vart busetjinga bombardert av den tyske kryssaren «Admiral Scheer» i august 1942 under Operasjon Wunderland.
Ravi Shankar
Familie
Den eksperimentelle fusion-musikaren Ananda Shankar er ein nevø av Ravi Shankar.
Hans Rasmus Astrup (1831–1898)
Etterkvart slo Astrup og kompanjongen N. Sørensen seg på trelast. Hovudforretninga var Skutskär bruk ved Gävle i Sverige, der Dalelven kjem ned frå dei store svenske skogane der jarnvinna i si tid la grunnlaget for den svenske industrien. I 1873 løyste Astrup kompanjongen ut. Tolv år seinare selde han verksemda si. Han flytta heim til Noreg, der han kjøpte Meråker bruk, eit likande kompleks som det han hadde drifta i Sverige. Det var som om slektssusen frå grensebygda Ålen fylgde han i all hans ferd.
Cox Nunatak
Cox Nunatak er ein nunatak, 795 moh, som ligg 1 nautisk mil sør for Rankine Rock nordaust i Dufek Massif i Pensacolafjella. Han vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Walter M. Cox, ein fotograf ved Ellsworth-basen vinteren 1957.
Hans Rasmus Astrup (1831–1898)
Astrup leia Arbeidsdepartementet 1885–1888. I dei dagar var det eit framleis eit sjeldsyn å verta statsråd utan akademisk utdanning. Men Astrup ruvde no i samfunnslivet; rik, vennesæl og gåvmild som få. Han hadde sterke kulturelle interesser, var mange kunstnarars ven og mesén. Han ivra sterkt for grunnlegginga av Nationaltheatret i hovudstaden. Han sat på Stortinget for Kristiansund og Venstre 1889–1891 og 1895–1897. Det herskapelege huset hans i Oslo var næraste granne til både den tyske, franske og engelske ambassaden. Arvingane hans gav det til Videnskapsakademiet.
Riddar
I litteraturen frå mellomalderen er det mange idealiserande og romantiske trekk knytt til riddaren. Ein riddar skulle vere moralsk, forsvare kvinner og andre svake grupper, vere høvisk og elegant.
Sola
Sola er stjerna som ligg i sentrum av solsystemet. Jorda og andre himmellekamar, som planetar, asteroidar, meteoroidar, kometar og støv, går i bane rundt sola. Sola står for meir enn 99 % av massen i solsystemet, og energien som ho ståler ut, støttar nesten alt liv på jorda gjennom fotosyntese. Varmen frå sola er den drivande krafta i klimaet og vêret på jorda, og ho står for 1/3 av tidvasseffektane – resten står månen for. Gjennom solstrålane er ho hovudkjelda for det meste av energien ein bruker på jorda, og mange kulturar har derfor vyrdt sola som ein guddom.
Giresun
Giresun (gammalgresk Pharnacia, Khoerades) er administrasjonssenter i provinsen Giresun ved Svartehavet nordaust i Tyrkia, kring 175 km vest for byen Trabzon.
Sola
Sola er sett saman av 74 % hydrogen, 25 % helium, mens resten er spor av tyngre grunnstoff. Sola er ca. 4,6 milliardar (109) år gammal og omtrent midt i hovudserien. Ved fusjon vert omtrent 700 millionar tonn hydrogen gjort om til 695 millionar tonn helium i sekundet, mens 5 millionar tonn vert gjort om til elektromagnetiske bølgjer, i hovudsak gammastråling. Sola vil fortsetje med dette i ca. 5 milliardar år til før ho vert ei raud kjempe, og deretter endar kjernen som ein kvit dverg som gradvis vert kjølt ned over milliardar av år. Samtidig kastast dei ytre laga av som ei planetarisk tåke som vert strødd ut og er synleg i nokre titusen år.
Sola brenn om lag 25 % meir lyssterkt no enn då solsystemet var ungt. (Dette kunne fått store konsekvensar for livet på planeten vår, men takk vere små, eincella skaldyr som foraminifar, som absorberer karbondioksid når regn fører det med seg ut i havet, påverkar ikkje den auka varmestrålinga klimaet på jorda.)
Symbolikk
Det astronomiske symbolet for sola er ein sirkel med ein prikk inni ).
Giresun
Det omliggande regionen har eit rikt jordbruk og det meste av hasselnøttene i Tyrkia, samt valnøtter, kirsebær, lêr og tømmer, vert dyrka her.
Klima
Giresun har ei blanding av maritimt og fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfb/Cfa) med varme og fuktige somrar og kjølige og fuktige vintrar. Giresun har eit nedbør fordelt jamt over året.
Tuneskipet
Tuneskipet er leivningane etter eit vikingskip frå kring år 900. Skipet vart funne i ein gravhaug på garden Haugen på Rolvsøy, no ein del av Fredrikstad kommune i Østfold. Namnet «Tuneskipet» kjem av at Rolvsøy var ein del av Tune kommune då skipet vart funne.
Skipet er klinkbygt og i hovudsak gjort av eik. Gravhaugen det låg i, kalla «Båthaugen», vart utgrave av Oluf Rygh i 1867. Skipet hadde brotna sund og mykje mangla. Det kan ha vore inntil 22 m langt, 4,35 m breitt, og kan ha hatt elleve eller tolv par årar. Kjøllengda er ikring 14 m. Det er traust bygt, med eit kraftig kjølsvin.
Tuneskipet står utstilt i Vikingskipshuset på Bygdøy i Oslo, saman med Osebergskipet og Gokstadskipet. Skipet er ikkje restaurert, men stilt ut om lag slik det var då det vart teke ut or gravhaugen.
Skipet er dendrokronologisk datert til om lag 910 e.Kr. Ein reknar med at gravlegginga gjekk føre seg 5–10 år seinare. Det har vore mykje utstyr i grava, slik ein såg under utgravinga av alle rustspora etter jernsaker. Men berre leivningane etter skipet hadde halde seg godt nok til å kunne bergast.
Nini Roll Anker
Nicoline Magdalene Roll Anker, kjend som Nini Roll Anker, var ein norsk forfattar som var fødd i Molde. Ho var dotter av jurist, embetsmann, sorenskrivar, politikar og høgsterettsdommar Ferdinand Roll. Ho skreiv ei rekkje romanar og skodespel, mest kjend er ho for Det svake kjøn (1915), Den som henger i en tråd (1935) og den posthumt utgjevne Kvinnen og den svarte fuglen som kom i 1945.
Eldar Hansen
Eldar Hansen er ein norsk tidlegare fotballspelar og idrettsleiar, president i Norges Fotballforbund 1980-87. Hansen var den fyrste Rosenborg-spelaren som spelte på Noregs landslag.
Nini Roll Anker
Den fyrste boka gav ho ut under pseudonymet Jo Nein 1898. Dei neste to bøkene Lil-Anna og andre (1906) og Benedicte Stendal (1909) vart utgjevne under hennar eige namn som då var Nini Roll. Dei seinare bøkene vart publiserte under namnet Nini Roll Anker, etter at ho hadde gift seg med ingeniøren, siglaren og båtkonstruktøren Johan August Anker. Unnataket er tre bøker gjevne ut under pseudonymet Kåre P.: Liv, livet og jeg (1927), Vi skriver en roman (1930) og To ungdomsår (1939).
Eldar Hansen
Hansen var så godt som ukjend før finalen i noregsmeisterskapen i fotball 1960. Han skåra då alle tre måla då Odds Ballklubb og Rosenborg spelte uavgjort 3-3 i cupfinalen og måtte ut i omkamp ei veke seinare. På ny vart det ein jamn kamp, ved ordinær tid stod det 1-1 etter at Hansen gav RBK leiinga. Nokre få minuttar ut i andre omgang, på stillinga 2-2,skåra Hansen sitt femte finalemål og syrgde for at kongepokalen hamna hos Rosenborg, ein klubb som spelte i landdelsserien og aldri hadde vore i Hovedserien. Omgåande vart han landskjend som Femmåls-Eldar.
Riddar
Ein riddar kan og tyde eit ikkje-geistleg medlem av ein religiøs orden. Slike ridarar skulle kjempe for kristendomen mot heidningane.
Nini Roll Anker
Nina Roll og Johan Anker budde på Vollen i Asker. 3. mai 1973, på 100-årsdagen sidan ho vart fødd, vart det avduka ei byste av Nini Roll Anker på Gotfred Lies plass i Molde. Bysta er laga av Hjalmar Hansen.
Eldar Hansen
Året debuterte Hansen på landslaget i ein VM-kvalifiseringskamp mot Sovjetunionen i Moskva, der han skåra Noregs andre mål i eit oppgjer som enda med norsk tap 2-5. Fleire landskampar fekk han ikkje, og heller tidleg var han plaga med skadar som hindra han i å utvikle seg som spelar. I 1964 kopierte Rosenborg NM-triumfen frå 1960 med finalesiger 2-1 over Sarpsborg FK, framleis som 2. divisjonslag. Hansen la opp i 1968 etter rundt 100 serie- og 35 cupkampar for Rosenborg, nesten alle seriekampane på nivå to.
Hansen var president i Norges Fotballforbund frå 1980 til 1987. Deretter var han formann i Rosenborg Ballklub til 1992, då han vart tvinga til å gå av etter ei skattesak. Frå 2007 til 2010 var han styreleiar i IK Skeid.
Riddar
I moderne tid blir tittelen ofte brukt om ein person som har fått ein fortenesteorden. I Noreg kan ein bli riddar av Sankt Olavs orden
Krogh
Krogh er eit dansk slektsnamn som også er utbreidd i Noreg. Andre stavemåtar for namnet er Krog og Krohg.
1700
1700 (romartal MDCC) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen.
Erik Magnusson av Sverige
Erik Magnusson var konge av Sverige og herre over Skåne i tida 1344-1359.
Erik var son av kong Magnus Eriksson og soneson til hertug Erik Magnusson av Södermanland. Han vart vald til konge i 1344, berre fem år gamal, men vart samkonge først i 1356 etter eit opprør mot Magnus Eriksson.
I 1343 vart Erik og broren Håkon vald til tronarvingar av kongerika Sverige og Noreg. Håkon fekk den norske trona i 1355 og det leia til at unionen mellom dei to landa vart oppløyst.
Erik var gift med Beatrix av Bayern, dotter av den tyskromerske keisaren Ludvig IV av Bayern.
Han titulerte seg som «Wij Eriker medh Gudz nådhom Swia och Götha konunger, och herra öfuir Skånes landh».
Jan Guillou
Jan Oscar Sverre Lucien Henri Guillou er ein svensk journalist og forfattar fødd i Södertälje i Stockholms Län. Utanfor heimlandet er Jan Guillou mest kjend for bokserien om den svenske agenten Carl Hamilton, som er filmatisert og vist mellom anna på norsk TV. I tillegg til den har den historiske romanserien om krossfararen Arn Magnusson og hans innverknad på historia til det svenske kongeriket vore på bestseljarlistene i fleire land.
På slutten av 1990-talet tufta Guillou det frittståande bokforlaget Piratförlaget saman med Sigge Sigfridsson, Liza Marklund og kona Ann-Marie Skarp. Forlaget har no òg fått eit norsk systerforlag, som Guillou publiserer bøkene sine på; Piratforlaget.
Guillou skriv regelmessig for det svenske Aftonbladet, og er ein annerkjend deltakar i samfunnsdebatten. Han har opp gjennom åra stått fram med mykje krass kritikk av samfunns- og medieutviklinga i Sverige, og på det viset heile Vesten.
Bøker omsette til norsk bokmål
Soga om Arn Magnusson:
Bøker om Hamilton:
Andre bøker:
Bolt Head
Bolt Head er eit nes på sørkysten av Devon i England, vest for Kingsbridge-estuaret. Området er eigd av National Trust.
1317
1317 (romartal MCCCXVII)
Berry Head
Berry Head er eit nes i sørenden av Torbay, søraust for Brixham i Devon i England.
I klippene her finst ein sjøfuglkoloni med teist, alke og krykkje. Fleire sjeldne trekkfuglar er observert her òg, som jaktfalk i 1986. Fleire sjeldne planter finst her òg. Som følgje av dette er området eit naturreservat.
To festningar vart bygd på neset rundt år 1800. Desse vart bygd på fundamenta til eit langt eldre åsfort frå jernalderen.
Ytst på Berry Head står eit fyr frå 1906. Lyset er synleg 36 km unna og gjev doble blink kvart 15. sekund.
1316
1316 (romartal MCCCXVI) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Middagskollen
Middagskollen finst fleire stader i Noreg:
Drivstoff
Drivstoff er eit omgrep som vanlegvis vert nytta om eit stoff, i fast, flytande eller gassform, som frigjer energi når det brenn (reagerer med oksygen) og som kan nyttast til å driva forbrenningsmotorar. Stordelen av drivstoffet som vert nytta i det industrielle samfunnet er fossilt drivstoff, som i større eller mindre grad vert raffinert før det vert marknadsført.
Kjemisk drivstoff
Kjemiske drivstoff er stoff som frigjer energi gjennom ein kjemisk reaksjon, vanlegvis ved at det reagerer med oksygenet i lufta når det brenn.
Fossilt drivstoff
Fossilt drivstoff utgjer hovudtyngda av drivstoffet som vert nytta for sjøfart, motorkøyretøy, landbruksmaskinar, anleggsmaskinar og luftfart. Fossilt drivstoff vert òg i stor grad nytta til å generera elektrisk energi. Tidlegare var fossilt faststoff, i form av kol eit viktig drivstoff for skipsfart og jarnvegar, medan ein i dag stort sett nyttar flytande fossilt drivstoff utvunne frå råolje, som vert pumpa opp frå underjordiske brønnar. Råolje vert i større eller mindre grad raffinert før ho vart marknadsført, men skipsfarten nyttar framleis billig tungolje. For motorkøyretøy er bensin og diesel dei vanlegaste produkta. Ulike former for naturgass, som LPG, vert i nokon grad nytta når det er viktig at ein forureinar lufta så lite som mogleg. Gaffeltruckar som vert nytta innandørs nyttar ofte propan som drivstoff.
Biodrivstoff
Fleire land, som Brasil og USA, har teke til å nytta bioetanol framstilt frå planter som drivstoff. Men av di det legg beslag på store areal fruktbar mark og/eller øydelegg skog har det ført til kritikk frå miljøorganisasjonar.
Biodiesel blir framstilt frå vegetabilsk olje, men dette òg legg beslag på store areal med dyrka mark.
Biogass frå husdyrgjødsel, søppel og avfall frå trevirke er i dag berre i liten grad nytta som drivstoff, men har potensiale til å spele ei større rolle i framtida. Sverige har vore eit føregangsland på dette området.
I tillegg til dei ovanfor nemnde er det òg forsking på bruk av biometanol og biobutanol som drivstoff.
Hydrogen
Hydrogen kan nyttast som drivstoff i forbrenningsmotorar eller brenselceller. Det har vore forska på hydrogen som drivstoff i mange tiår utan at det har klart å komme til større bruk som drivstoff. Sidan hydrogen er ein lett gass med eit veldig lågt kokepunkt er det store utfordringar i bruken av det. Det er òg knytt store tryggleiksproblem knytt til bruken av det. Jmr eksplosjonane ved Fukushimakraftverket.
Kjernefysisk drivstoff
Kjernefysisk drivstoff omfattar brensel til bruk i fisjon- og fusjonsreaktorar.
Fisjondrivstoff
Det vanlegaste fisjonsbrenslet er opprika uranoksid (3-5 % 235U i 238U) som vert nytta i kjernekraftverk, ubåtar, isbrytarar, osv. I tungtvassreaktorar (CANDU) kan ein nytte naturleg uran som inneheld 0,7 % 235U.
I somme reaktorar kan ein nytte såkalla MOX-brensel som består av oksidar av 235U og 239Pu (plutonium) i 238U.
Torium kan òg bli nytta, men er ikkje i bruk i dag. Torium kan bli nytta ein gong i framtida.
Barlindåsen
Barlindåsen er ein ås i Lillomarka i Oslo kommune. Høgda er på 407 meter over havet, og åsen er det 25. høgaste fjellet i Oslo av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Drivstoff
Fusjondrivstoff
Ved hjelp av fusjon kan ein truleg ein gong i framtida produsere varme og derved elektrisitet. Som drivstoff i fusjonsreaktorar kan ein nytte hydrogen, døyterium eller tritium. I praksis vil ein nytte litium i reaktoren for å produsere tritium.
Barlindåsen
Åsen er etter måten lang og smal, og går i retninga nord-sør. Austgrensa for Maridalen landskapsvernområde fylgjer åsen. Langs åsryggen går det ein stig. Fleire stader er det godt utsyn mot vest og sør, mellom anna mot Maridalsvatnet og Oslo by.
Drivstoff
Fusjondrivstoff
Ein nyttar energi frå kjernefusjon indirekte, etter som solenergi stammar frå fusjon.
Nå i Ullensvang
Nå (uttale på hardingdialekt: Nao) er ei bygd på vestsida av Sørfjorden i Ullensvang kommune. Området som har Nå til postadresse går frå grensa til Odda kommune i sør til grenda Velure i nord. Nå (i vidare tyding) består av desse bygdene og grendene: Kvitno, Eikhamrane, Måge, Lindvik, Gjertveit, Bleie, Kambastad, Reiseter, Måkastad, Kvestad, Vikebygd, Nå, Åkre, Skåltveit, Kråkevik, Rogdo, Rogdaberg og Aga.
Ungane frå Nå-området går på Vikebygd skule. Etter fullført 7. klasse, reiser dei til Hauso skule for å gå på ungdomsskule.
Herreninsel
Herreninsel eller Herrenchiemsee er den største av tre øyar i Chiemsee i Tyskland med eit areal på 2,38 km². I lag med øya Fraueninsel og Krautinsel dannar ho kommunen Chiemsee.
Wilhelm Rasmussen
Wilhelm Rasmussen var ein norsk bilethoggar, fødd i Skien.
Bjarte Breiteig
Bjarte Breiteig er ein norsk forfattar. Breiteig har studert fysikk og litteraturvitskap ved NTNU, gått på Skrivekunstakedemiet i Bergen og teke litteraturkunnskap mellomfag ved Universitetet i Bergen.
Breiteig debuterte litterært i 1998 med novellesamlinga Fantomsmerter, som han fekk Aschehougs debutantstipend for. Den andre novellesamlinga hans, Surrogater (2000) vart nominert til Brageprisen og Sørlandets litteraturpris.
Wilhelm Rasmussen
Blant hovudverka til Rasmussen er elles statuen av Olav Tryggvason på torget i Trondheim og monumentet over kong Fredrik II i Fredrikstad. Frå 1907 til 1917 arbeidde han på vestfronten til Nidarosdomen.
Lisleby Fotballklubb
Lisleby Fotballklubb er eit idrettslag i Fredrikstad stifta 8. mai 1920 i Fredrikstad. Laget, som har i kring 600 medlemmer, er best kjend for sitt kvinnelag i handball og fotballaget (for menn) som i 1996 spelte i 1. divisjon.
Lisleby spelar i gul- og grøn-stripete trøyer, grøne bukser og gule strømper.
Opphavleg var Lisleby FK ein rein fotballkubb, men snart kom både friidrett, bryting, boksing og seinare skeiseløp og handball med som lagsaktivitetar.
Grue Idrettslag
Grue Idrettslag er eit idrettslag i Grue i Innlandet, stifta 18. februar 1906 under namnet Urædd. I 1927 slo Urædd seg saman med Kirkenær Fotballklubb og danna Grue Idrettslag. Eit tredje lag, Vestsiden Idrettslag, gjekk med i Grue IL i 1950.
Grue Idrettslag er aktivt i fotball, friidrett, handball, orientering, taekwondo og skiidrett. Fotballaget Grue spelte i 2. divisjon i sesongane og 1976 og 1977. Even Pellerud og Ståle Solbakken spelte på Grue IL i sine yngre år.
Klubbfargane er grønt og kvitt.
Creaney Nunataks
Creaney Nunataks er nokre låge nunatakar som ligg sørvest for Herring Nunataks og 5,5 nautiske mil vest for Mount Lechner, vest i Forrestal Range i Pensacolafjella. Dei vart kartlagde av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfoto tekne av U.S. Navy i 1956–66, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter David B. Creaney, ein flyelektrikar ved Ellsworth-basen, vinteren 1957.
Bøfjorden på Nordmøre
Bøfjorden er ein fjordarm av Halsafjorden i Surnadal kommune på Nordmøre. Fjorden strekkjer seg 3,5 km og går over i Åsskardfjorden ved Bøsundet. Inn til botn av Åsskardfjorden er han 9 km lang.
Fjorden har innløp mellom Heggemsneset i nord og Bøkleppen i sør. Bruket Heggem ligg på nordsida like innanfor innløpet til fjorden, medan Bølandet ligg på sørsida. Over Bøsundet går ei om lag 300 meter lang bru.
Nornefeltet
Nornefeltet er eit stort olje- og gassfelt på midtnorsk kontinentalsokkel, utanfor Helgeland. Det er kalla opp etter nornene, lagnadsgudinner frå norrøn mytologi. Nornefeltet vart sett i produksjon den 6. november 1997 og lisensen til feltet vart tildelt i 1986 for blokkene 6608/10 og 6608/11. Norne ligg 85 km frå Heidrunfeltet.
Produksjons- og lasteskipet Norne vert nytta fast på feltet og er tilknytt brønnramme på havbotn. Fleksible stigerøyr går frå skipet til reservoaret. Sjølve skipet Norne dreiar rundt ein sylinderforma turret som er ankra fast på botn. Slik kan skipe alltid ligge med baugen mot vinden. Skipet har prosessanlegg på dekk og lagertankar for olje. Olja vert lasta på tankskip og transportert til marknaden. Olja vert produsert ved hjelp av vassinjeksjon. Det har vorte eksportert gass frå Norne sidan februar 2001 Gassinjeksjonen vart avslutta i 2005 og all gass vert no eksportert.
Gasseksporten tok til i februar 2001 og skjer via ei eiga røyrleidning, Norne gasseksport, til Åsgard og vidare i Åsgard transport til Kårstø og frå her vidare til kontinentet. Ilandføringsstaden for gassen er i Dornum i Tyskland, om lag 1400 km frå Kårstø.
Satellittfelt
Fleire felt er knytt til Nornefeltet, og har forlenga levetida til Norne frå om lag 2016 til 2021. Desse er:
Drivstoffet knott
Knott er trevirke frå lauvtre som er kutta opp i småbitar og nytta for å produsera vedgass. Under andre verdskrigen var det svært dårleg tilgang på flytande fossilt drivstoff, og knott vart ei viktig, men langt frå fullgod erstatning for bensin og diesel til drift av bilar og bussar. For å kunne køyre på knott, måtte køyretøyet utstyrast med ein vedgassgenerator (knottgenerator).
Å framstilla knott var arbeidskrevande. Fyrst måtte ein hogga lauvskog, køyra han heim og deretter hogga han opp i høvelege småbitar. Så måtte knotten tørka sers godt før han kunne nyttast til å produsera vedgass. Det vart gjerne nytta kunstig tørking av knotten.
Man singet mit Freuden vom Sieg
Man singet mit Freuden vom Sieg, BWV 149, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1728 for mikkjelsmesse.
Teksten er henta frå Salme 118: 15-16, Martin Schalling og Christian Friedrich Henrici (Picander) (sats 2-6)
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, tre oboar, fagott, to fiolinar og basso continuo (+ violone), samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av sju satsar:
Aleksandr Antonov
Aleksandr Stepanovitsj Antonov var medlem av Det sosialistrevolusjonære partiet i Russland og leiar for bonde-oppstanden i Tambovregionen under den russiske borgarkrigen.
Han hadde vore medlem av Det sosialistrevolusjonære partiet sidan 1906. Den russiske februarrevolusjonen gjorde at han kom seg ut av fengselet han sat i, etter ein dom for ran. Han vende attende til Kirsanov og vart regional politifunksjonær under den provisoriske regjeringa som formelt styrte Russland frå mars til november 1917. I april 1918 braut han med den nye bolsjevikregjeringa, og gjekk under jorda.
Dei neste to åra leidde han ei væpna gerilja-gruppe av bønder som drap bolsjevikfunksjonærar, særleg dei som var knytte til tvangsutskriving av soldatar og til tvangsrekvirering av mat. Da det store opprøret i regionen kom i august 1920, stilte han seg i brodden av dette.
Etter juli 1921, da oppreisten var slått ned av styrkar frå Den raude armeen, vart Antonov tvinga under jorda att. Den 24. juni 1922 vart han omringa av ei eining frå Tsjekaen (det bolsjevikiske politiske politiet) og drepen.
Pollinering
Å pollinere (eller mjøle) er å føre pollen over frå pollenknapp til frømunn eller arr og såleis befrukta egget til planta. Dette vert gjort av pollinatorar eller pollenvektorar, og ein skil mellom vind-, vass- og dyrepollinerte plantar. Hjå dekkfrøingar vert pollenet overført frå opne pollenberarar til arra på griffelen, medan nakenfrøingane får det overført direkte til frøemnet.
Vindpollinering
Vindpollinering eller anemofili (frå gresk anemos - vind) er vanleg hjå mange plantar, til dømes gras og mange tre. Typisk for vindpollinerte plantar er at dei har ope plasserte blomar utan noko særleg til duft eller farge. Dei er som regel plasserte på stadar dei lett kan spreie store mengder med pollen, særleg tidleg om våren. Nåletre har pollen med luftsekkar.
Pollenkorn frå vindpollinerte artar er aerodynamisk tilpassa, ofte særs flate. Vindpollinerte artar produserer gjerne pollenet sitt i store mengder for å sikra at i det minste noko av det kjem fram dit det skal.
Dyrepollinering
Det er mange slags dyr som kan pollinera plantar. Dei fleste dyrepollinerte artar nyttar insekt som bier, sommarfuglar, fluger eller biller. Typisk for insektpollinerte plantar er store og iaugefallande blomar med saftmerke og sterk duft. Dei skil ofte ut nektar for å lokka til seg symbiontane sine, og har som regel pollen som er utforma til å setta seg fast i insektet.
I tropane finst det mange artar som vert pollinerte av fuglar og flaggermus. Fuglar vitjar gjerne store blomar med sterke fargar, men utan lukt. Flaggermus vil òg ha store blomar, helst kvit-grønlege med masse nektar og veksande utanfor bladverket.
Ein fordel med dyrepollinering er at planten ikkje treng å produsera like mykje pollen - det vert spreidd spesifikt, med stort sannsyn for at det kjem seg til ein annan blome av same art. Mange plantar har ko-evolvert med dyr og utvikla gjensidige artsspesifikasjonar - til dømes kan ikkje ballblom pollinerast utan ballblomfluger av slekta Chiastocheta.
Vasspollinering
Vasspollinering eller hygrofili er vanlegast i vassplanter som til dømes ålegras. Blomane er her, som hjå dei vindpollinerte artane, særs lite iaugefallande. Hannblomar kan anten senda pollenet ut i vassmassane, eller rett og slett losna og flyta på vatnet.
Sjølvpollinering og krysspollinering
Somme artar er polymorfe der kvar einskildplante lagar pollen som ikkje passar saman med deira eigne arr. Andre plantar av same art kan anten ha same type eller andre typar pollen, og berre pollenkorn frå ein plante med korn av eit anna slag enn det planten sjølv har vil føra til ei ny zygote. Dette vert kalla sjølv-inkompatibilitet.
Ei anna polymorfisme kalla heterostyli vert nytta når blomane har ulik lengd på griffelen hjå individ av same art. Dette fører til at pollenknappane vert sitjande i ulik høgd i høve til arret. Døme på plantar med dette er nøkleblom, bukkeblom og kattehale.
Mange plantar løyser problemet ved å la pollen og arr mognast til ulike tider. Geitrams spreier til dømes først pollenet sitt før dei lèt arret mogna og ta imot nytt pollen. Kjempefamilien og hårfrytle er døme på artar som først er hoer.
Mellom andre orkidear og sverdlilje har løyst problemet ved å ha plassert pollensekkar og arr langt frå kvarandre. Det finst òg særkjønna plantar (til dømes konglepalme og gingko), eller plantar som både har hann- og hoblomar.
Arthur Conan Doyle
Sir Arthur Ignatius Conan Doyle var ein britisk lege og forfattar. Han er best kjend for detektivromanane sine med hovudfiguren Sherlock Holmes, som er rekna som eit vesentleg bidrag til kriminallitteraturen. Doyle var ein profilert forfattar som òg skreiv science fiction, historiske romanar, skodespel, romanar og artiklar. Han vert ofte referert til som Conan Doyle. Conan var opphavleg eit mellomnamn, men han brukte det sjølv som ein del av etternamnet i dei siste åra.