cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spansk geografi
Av grensene til Spania er 4 964 km (88 %) vatn og 1917,8 km land (12 %). Det kantabriske havet (Biscayabukta) ligg i nord, Middelhavet og Det baleariske havet ligg i aust og søraust, Portugal og Nord-Atlanteren i vest og Frankrike og Andorra i nordaust langs Pyreneane. Middelhavskysten er 1660 km lang og atlanterhavskysten 710 km. Pyrenane er ei fjellkjede som strekkjer seg 435 km frå Middelhavet til Biscayabukta. Heilt sør i Spania ligg Gibraltarsundet, som skil Spania og resten av Europa frå Marokko i Nord-Afrika. På det smalaste er sundet mellom Spania og Marokko berre 13 km.
Ytre grenser og landformer
Det meste av Spania grensar til sjø: Middelhavet i sør og aust for Gibraltar til den franske grensa, og Atlanterhavet i nordvest og sørvest (i sør som Cádizbukta og i nord som Biscayabukta). Spania deler òg grense med Frankrike og Andorra langs Pyreneane i nordaust, med Portugal i vest og det vesle britiske oversjøiske territoriet Gibraltar nær sørenden av landet. Tillegging av Gibraltar til Spania er framleis ei pågåande sak mellom Spania og Storbritannia, og det same gjeld den spanske suvereniteten over områda i Marokko.
Spania har òg ein liten eksklave inne i Frankrike som heiter Llívia.
Størsteparten av fastlands-Spania består av Meseta Central, eit høglandsplatå med fjellkjeder både rundt og på tvers av platået. Andre landformer er ei smal kystslette og nokre elvedalar i låglandet. Dei viktigaste av desse er Den andalusiske sletta i sørvest. Landet kan delast inn i ti naturlege regionar eller underregionar. Den mest dominerande er Meseta Central, samt Cordillera Cantabrica og den nordvestlege regionen Ibérico, Pyrenane, Penibético-regionen i søraust, Den andalusiske sletta, Ebrodalen, kystslettene, Balearane og Kanariøyane. Desse vert vanlegvis gruppert i fire område: Meseta Central og dei tilknytte fjella, andre fjellområde, låglandsområda og øyane.
Det indre platået og tilknytte fjell
Meseta Central («Det indre platået») er eit svært platå i hjarte av Spania og har ei høgd som varierer frå 610 til 760 meter over havet. Rundt platået ligg høgare fjell og platået heller svakt mot vest til ei rekkje elvar som dannar noko av grensa mot Portugal. Sistema Central, skildra som ei «ryggraden» til Meseta Central, deler Meseta i ein nordleg og ein sørleg del. Den nordlege delen er høgare og mindre enn den sørlege. Sistema Central går gjennom hovudstaden Madrid og har ei høgd på 2400 moh nord for byen og lågare høgder sør for han. Vest for Madrid ligg den høgaste toppen i Sistema Central, Pico Almanzor, på 2592 moh. Fjella i Sistema Central, som held fram vestover og inn i Portugal, syner teikn etter isbrear og dei høgaste fjelltoppane er snødekte året rundt. Trass ihøgda skapar ikkje fjellsystemet ei stor barriere mellom dei nordlege og sørlege delane av Meseta Central på grunn av fleire pass som har gjort veg- og jernbanekommunikasjonen mellom dei to områda lettare.
Den sørlege delen av Meseta Central er vidare delt av fleire fjellkjeder, Montes de Toledo i aust og Sierra de Guadalupe i vest. Toppane her er ikkje høgare enn 1500 meter over havet. Desse har òg mange pass som gjer kommuniasjonen mellom Meseta og Den andalusiske sletta lettare. Dei to fjellkjedene er fråskilde Sistema Central i nord av den lengste elva på Den iberiske halvøya, Tajo.
Fjellområdet rundt Meseta Central er Sierra Morena, Cordillera Cantábrica og Sistema Ibérico. Langs sørsida av Meseta Central ligg Sierra Morena med ei forlenging sørover i aust, Sistema Iberico. Ho går vestover på nordsida av elvedalen Guadalquivir til fjella i Sør-Portugal. Massivet Sierra Morena strekkjer seg nordover til Río Guadiana, som skil ho frå Sistema Central. Trass i relativt låge høgder, sjeldan over 1300 moh, er Sierra Morena kuperte.
Sistema Ibérico strekkjer seg frå Cordillera Cantábrica og søraustover nær Middelhavet frå Río Ebro til Río Júcar. Dei nakne, ulendte fjellsidene av dette fjelelt dekkjer eit område på 21 000 km². Fjella går over 2000 moh i nord og er på det høgaste 2300 moh aust for kjelda til elva Duero. Fleire djupe, smale kløfter skjer seg inn i dei særs bratte fjellsidene i denne fjellkjeda.
Andre fjellområde
Utanfor Meseta Central ligg Pyrenane i nordaust og Sistema Penibético i søraust. Pyrenane strekkjer seg frå austenden av Cordillera Cantábrica til Middelhavet og dannar ein solid barriere og ei naturleg grense mellom Spanai og både Frankrike og Andorra, som gjennom historia effektivt har isolert desse landa frå kvarandre. Det finst berre enklare passasjer heilt vest og heilt aust i fjellkjeda der det er lågare terreng. Det er her dei internasjonale vegane og jernbanane kryssar grensa. I den sentrale delen av Pyrenane er det vanskeleg å krysse fjellkjeda. Fleire stader strekkjer fjella seg over 3000 meter over havet. Det høgaste er Pico de Aneto på over 3400nbsp;m.
Sistema Penibético strekkjer seg nordaustover frå sørenden av Spania og går parallelt til kysten før ho glir over i dei sørlegaste områda av Sistema Ibérico nær Rio Júcar. Sierra Morena er ein avstikkar som går austover. Sierra Nevada er ein del av Sistema Penibético sør for Granada og her ligg det høgaste fjellet på heile Den iberiske halvøya, Mulhacén, på 3479 moh. Fleire andre fjell i fjellkjeda går òg over 3000 meter over havet.
Låglandsområda
Dei største låglandsområda i Spania er Den andalusiske sletta i sørvest, Ebrodalen i nordaust og kystslettene. Den andalusiske sletta er i røynda den vide elvedalen som Guadalquivir renn gjennom. Elva vert breiare etter kvart som ho nærmar seg kysten og er på det breiaste ved Cadizbukta. Den andalusiske sletta grensar i nord til Sierra Morena og i sør til Sistema Penibético. Sletta smalnar inn i aust der dei to fjellkjedene møter kvarandre. Ebrodalen er danna av elva Ebro og er avgrensa av fjell på tre sider, Sistema Ibérico i sør og vest, Pyrenane i nord og aust og kystfjella som går parallelt til kysten i aust. Mindre lågtliggande elvedalar nær den portugisiske sida av Tajo og Guadiana finst òg.
Sound of Arisaig
Sound of Arisaig i Lochaber i Skottland er ein fjord mellom Arisaighalvøya i nord og Moidarthalvøya i sør. Fjorden deler seg i to armar i botn, Loch nan Uamh nord for Ardnish, Loch Ailort mot sør. Det er fleire mindre øyar i fjorden og dei største er Eilean nan Gobhar og Samalaman Island, begge nær Glenuig på sørsida av fjorden.
Spansk geografi
Låglandsområda
Kystslettene er ei smal stripe mellom kystfjella og havet. Dei er breiast nær Cadizbukta, der kystsletta går over i Den andalusiske sletta og langs den sørlege kysten og sentrale område av austkysten. Den smalaste kyststripa finn ein langs Biscayabukta der Cordillera Cantábrica endra nær kysten.
Øyane
Dei andre regionane i Spania er Balearane i Middelhavet og Kanariøyane i Atlanteren. Balearane dekkjer eit område på totalt 5000 km² og ligg 80 km utanfor austkysten av Spania. Fjella her er ei forlenging av Sistema Penibetico. Det høgaste punktet i øygruppa er på om lag 1400 moh og ligg nordvest på Mallorca, nær kysten. Sentralt på Mallorca ligg ei slette, som i aust og søraust grensar til åsar.
Sound of Arisaig
Vegen A830, kalla Road to the Isles («Vegen til øyane») går langs austsida og nordsida av Loch Ailort- A861 går på sørsida av Loch Ailort og fjorden til Glenuig.
Spansk geografi
Øyane
Kanariøyane ligg nitti kilometer vest for Afrika og er av vulkansk opphav. Dei store sentrale øyane Gran Canaria og Tenerife har dei høgaste fjelltoppane. Pico de Las Nieves på Gran Canaria er 1949 moh og Teide på Tenerife er 3717 moh. Teide er ein sovande vulkan og det høgaste fjellet i heile Spania.
Sound of Arisaig
Prince's Cairn er staden der Charles Edward Stuart forlet Skottland etter det mislukka jakobittaropprøret i 1745.
Spansk geografi
Drenering
Det finst om lag 1800 elvar og småelvar i Spania. Berre Tajo er over 1000 km, men over 90 elvar er nær 100 km eller lengre. Desse kortare elvarne fører med seg lite vatn og tørkar stundom heilt inn om sommaren. Dei kan likevel føre med seg store vassmengder i våtare periodar og føre til flaum. Dei fleste større elvane har utspring i fjellområda rundt eller i Meseta Central og renn vestover over platået og gjennom Portugal før dei munnar ut i Atlanterhavet. Eit viktig unntak er Ebro, som renn austover og ut i Middelhavet. Elvane heilt i nordvest og på den smale nordlege kystesletta drenerer direkte ut i Atlanteren. På nordvestkysten finn ein fleire elveestuar som kan minne om fjordar.
Sound of Arisaig
Området er erklært eit særskild bevaringsområde.
Spansk geografi
Drenering
Av dei største elvane renn vestover gjennom Meseta Central finn ein Duero, Tajo, Guadiana og Guadalquivir. Guadalquivir er ei av dei viktigaste elvane i Spania fordi ho gjev vatn til ein frodig dal og dermed skapar eit rikt jordbruksområde. I tillegg kan han nyttast til elvefart i innlandet, noko som gjer Sevilla til den einaste hamnebyen i innlandet i Spania. Den største elva i nordvest er Miño.
El Atazar-dammen er ein stor dam nær Madrid som gjev vassforsyning til byen.
Klima
Om sommaren er det derimot motsett, og det er dei indre områda som får dei høgaste temperaturane. I dei sørlege indre områda finn ein dei høgaste temperaturane som er målt i Europa (50 °C). Kystområda har som regel temperaturar under 30 °C. Om hausten byrjar regnbyene å ta seg opp og dei austlege delane av Pyreneane og dei nordlege provinsane langs middelhavskysten kan få kraftige byer. Dette kan innimellom føre til kortvarige intense flaumar. Men dette området kan òg ha lange periodar med tørke om hausten.
Sørover langs kysten blir det derimot meir sol, særleg langs Costa Blanca og Costa del Sol. Vinteren her er mild og sommaren varm, men sjeldan svært varm, og fukta er relativt låg. Frå hausten til våren kjem det regn om lag ein gong i veka, og når det er ikkje er regn er det ofte klårvêr. Det same gjeld for Andalucia, som har lite eller ingen skyer 100 til 150 dagar av året. Så mykje klårvêr viser seg igjen i temperaturen, og om sommaren er det vanlegvis 38 °C og høgare. Lufta kan i tillegg vere nokså fuktig, men det blir sjeldan nedbør ut av det. Sierra Nevada-fjella kan likevel få snø om vinteren. På nordkysten av Spania har ein eit sommarklima som ikkje er ulikt det ein finn i England.
Madrid har ein normal årsnedbør på 444 mm, medan Santander på nordkysten har 1189 mm. Den sørlege middelhavskysten har derimot berre 200–250 mm, og i perioden juni-august er normalen berre rundt 10 mm.
Temperaturekstremar i utvalde byar
Den lågaste temperaturen som er målt i Spania er -32 °C i Lago Estangento i Pyreneane (Lerida) og den høgaste målte temperaturen er 50,0 °C i Sevilla.
Største storbyområde
Dei største storbyområda i 2007 var:
Snøhetta i Dronning Maud Land
Snøhetta er ei kuppelforma høgd som er snødekt utanom nokre få nakne berg, 3 nautiske mil (6 km) aust for Hornet i Ahlmannryggen i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og flyfoto av den norske ekspedisjonen 1958–59.
Oppdelt fat
Oppdelt fat, oppdelt tallerken eller oppdelt skål er dekketøy med ulike rom som ein kan servera fleire ulike rettar i. Desse kan vera laga for særskilde mattypar eller høve, som reise- eller kantineservering.
Minha
Minha er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Vinter
Vinter eller vetter er den kaldaste årstida på ein plass. Han er prega av at lite eller ingenting veks og gjerne av kortare dagar.
Temperert vinter
I tempererte strok er vinteren ei av dei fire årstidene. Han tek offisielt til ved vintersolkverv og ender ved vårjamdøgn. Vintersolkverv er rundt 21. desember på den nordlege og 21. juni på den sørlege halvkula, vårjamdøgn om lag 21. mars og 21. september på dei ulike stadene.
Mindre sollys gjer at temperaturen søkk, og vintertida kan vera kjølig eller svært kald, med nedbør i form av hagl eller snø, og islagde vatn. Dette har naturleg ført til utviklinga av særskilde vinteraktivitetar, som vinteridrett og snøskulpturering, som dreg nytte av is og snø.
Ein skulle kanskje tru at jorda er lengst borte frå sola om vinteren, men det er faktisk omvendt. Jorda er nærast sola om sommaren og vinteren, og lengst borte om hausten og våren. Jordbana er nemleg litt ovalforma. Grunnen til at det er mindre sollys og lågare temperatur om vinteren er i staden at den eine enden av jorda vender meir bort frå sola enn den andre enden, fordi jordaksen ikkje står vinkelrett på jordbana.
Reint klimatisk, særleg i nordlege land, finn ein som regel at vinteren startar noko tidlegare enn vintersolkverv. Ein kan òg seia at vinteren er tida frå lauvet fell og til trea får knoppar igjen. Sagt på anna vis er vinteren tida mellom haust og vår.
I klimalæra definerast gjerne vinter kvantitativt til den perioden av året då den normale døgnmiddeltemperaturen er lågare enn 0 °C. Etter denne definisjonen varer vinteren i Oslo 119 døgn og i Tromsø 160 døgn, mens Stavanger ikkje har noko vinter i det heile sidan den kaldaste månaden (februar) har ein døgnmiddeltemperatur på 1,1 °C.
Tropisk vinter
I tropane er dagane berre litt kortare enn sommardagane. Vintertida er behageleg kjølig, med lågare temperaturar enn den steikvarme sommaren. Det er òg lite nedbør på denne tida av året.
Andre tydingar
I eldre tider sa ein gjerne kor mange vintrar nokon var, når det var snakk om alderen på folk. I denne tydinga var ein vinter lik eit år. Bakgrunnen for dette kan vera at vinteren var den hardaste årstida, og viss ein hadde overlevd vinteren så var ein blitt eit år eldre. I andre, gjerne meir romantiske samanhengar kunne ein seia kor mange somrar ein var, og her var ein sommar også lik eit år. (Men om ein var 14 somrar og 14 vintrar, så var ein ikkje 28 år av den grunn!) Denne tydinga er framleis noko brukt i litterært språk.
Universal Music Group
Universal Music Group er eit plateselskap med eiga avdeling i Noreg. Selskapet var i førstninga eit dotterselskap av Universal Pictures, men har i ettertid blitt fusjonert med PolyGram, og er i dag eid av det franske mediakonsernet Vivendi. Universal Music reknast som ein av dei fire største plateselskapa i verda, med ein del av marknaden på 25,5%.
Universal Music gjer ut plater med mellom anna Fall Out Boy, Aerosmith, The Killers, Mariah Carey, Janet Jackson, Nirvana, Enrique Iglesias, Bon Jovi, Elton John, Eminem, The Eagles, Dr. Dre, 50 Cent, Marilyn Manson, Akon, Andrea Bocelli, Chamillionaire, Nas, U2, Peter Gabriel, Black Eyed Peas, Nelly Furtado, ABBA, Lil Wayne, Wu-Tang Clan, Gwen Stefani, Maroon 5, Rihanna, Kanye West, Sum 41, New Kids on the Block, Aaliyah, Guns N' Roses og Blink-182.
Den norske avdelinga har artistar som a-ha, Morten Harket, Espen Lind, Sissel Kyrkjebø, deLillos, Odd Nordstoga, Silje Nergaard og Nils Petter Molvær.
Al-Eizariya
Al-Eizariya eller al-Azariya (arabisk العيزريه, tyder Lasarus-staden), stundom omtalt med mellomaldernamnet Betania, er ein by i Område B på Vestbreidda i Palestina. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde er han den nest største, palestinske byen i Jerusalem guvernement (utanom Aust-Jerusalem), med eit folketal på 17 606 innbyggjarar.
Han ligg i søraustsida av Oljeberget, mindre enn 3 km frå Jerusalem, og vert ofte identifisert som den bibelske landsbyen Betania. Namnet al-Eizariya refererer til personen Lasarus frå Betania i Det nye testamentet, som i følgje Evangeliet etter Johannes vart vekt til live frå dei daude av Jesus. Den vert hevda at staden der mirakelet skjedde er Lasarus-grava, som er ein tradisjonell pilegrimsstad.
Oldtida
Ein trur al-Eizariya har vore kontinuerleg busett sidan 500-talet fvt. fram til 1300-talet. I 1923-1924 identifiserte den amerikanske arkeologen William F. Albright landsbyen som Ananiah (eller 'Ananyab). (Edward Robinson og andre har derimot identifisert Ananiah med dagens Beit Hanina.
Krossfarartida
Krossfararane brukte det bibelske namnet Betania om al-Eizariya. I 1138 kjøpte kong Fulk og dronning Melisende av Jerusalem landsbyen frå den latinske patriarken i Jerusalem i byte mot land nær Hebron. Dronninga grunnla eit stort benediktinarkloster tileigna Maria og Marta nær Lasarus-grava. Syster til Melisende, Ioveta, frå den tid «frå Betania», var ei av dei første abbedissene. Melisende døydde der i 1163. Stedottera hennar, Sibylla av Anjou døydde òg der i 1165. Barnebarnet til Melisende, Sibylla, seinare òg dronning av Jerusalem, voks opp i klosteret. Etter Jerusalem fall i 1187, gjekk nonnene frå klosteret i eksil. Landsbyen verka å ha stått tom etter den tid, men ein vitjande i 1347 nemnte at gresk-ortodoks munkar passa på gravkapellet.
Mamelukkane
I 1480-åra, i mamelukk-tida, vitja Felix Fabri staden og skildra forskjellige stader i landsbyen, mellom anna eit «hus og lager» som høyrte til Maria Magdalena, huset til Marta, kyrkja over grava til Lasarus, og huset til Simon den spedalske. Han skildra landsbyen som «folkerik», og at innbyggjarane var sarasenarar.
Osmansk tid
På byrjinga av 1500-talet var nesten alle innbyggjarane i byen arabiske muslimar. Osmanarane bygde al-Uzair-moskeen og gav det namn til ære for Lasarus, som er høgt akta òg hos muslimane. I 100 år etter ho vart bygd, fekk òg kristne kome inn i moskeen, men dei europeiske kyrkjesstyresmaktene mislikte dette, of ønskte å halde dei to trusretningane fråskilde.
Sankt Pål
Sankt Pål  er eit fjell i Ulvik herad i Vestland. Det har ei høgd på 1694 meter over havet og er det 785. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Al-Eizariya
Palestinamandatet
I folketeljinga i 1922 hadde landsbyen eit folketal på 506 muslimar og 9 kristne. I folketeljinga i 1931 hadde dette auka til 726 personar, 715 muslimar og 11 kristne, i 152 hus. Dette talet inkluderte medlemmar av eit gresk kloster.
I 1945 var folketalet 1 060, alle arabarar, medan det samla landarealet var 11 179 mål, i følgje ei offisiell landmåling. Av dette var 43 for plantasjar og irrigert land, 3 359 for korn, medan 102 mål var klassifisert som utbygde område.
Seinare tid
Under den arabisk-israelske krigen i 1948 og fram til 1967, var al-Eizariya kontrollert av Jordan.
Etter seksdagarskrigen i 1967, vart al-Eizariya okkupert av Israel, og landområda aust for landsbyen vart erklært eit lukka militærområde, slik at bøndene ikkje lenger hadde tilgang til åkrane sine der..
Sidan Osloavtalen har al-Eizariya vore administrert av Den palestinske sjølvstyresmakta, medan tryggleiken framleis er kontrollert av Israel.
I 2004 vart Israel si sperring på Vestbreidda bygd over hovudvegen til Eizariya, og råka handelen langs vegen, som tidlegare trekte til seg både arabarar og jødar.
Aursunden
Aursunden er ein innsjø i Røros kommune i Trøndelag fylke. Sjøen ligg 690 moh. og har eit areal på 46 km². Innsjøen dannar utgangspunktet for Glomma, og er den 23. største innsjøen i landet. Sjøen er regulert, og har ein kraftstasjon ved utløpet til Glomma ved Kuråsfossen. Kuråsfossen kraftstasjon er eigd og vert drive av Røros E-verk, som er eigd av Røros kommune.
Opphavet til namnet på sjøen er omstridd. Men endinga på ordet, -unden skal ha tilknyting til det engelske ordet pound, som betyr sjø. Eit mogeleg opphav kan vere at før reguleringa så var det mange ører, altså halvøyar som stakk ut i sjøen, derfor aur.
Fiskebestanden i Aursunden er variert, med ein tung overvekt av sik som vart sett ut på byrjinga av 1900-talet. Aure, røye, harr, åbor, lake og blindsild finst òg.
Brekken og Glåmos er dei to største tettstadene rundt sjøen, elles er det ei rekkje grendesamfunn rundt sjøen.
Sjøen har vore trafikkert av transportbåtar, med varierande suksess. «Aursuden III» var den siste på innsjøen som transporterte turistar.
Nord for Aursunden ved Sakrisvolden er den einaste staden i Norden der blomen sibirstjerne veks. Tidlegare har han eksistert rundt heile Aursunden, men på grunn av at denne planta veks i strandsonen, så takla ho ikkje reguleringa av sjøen. Ho var i ferd med å verte heilt borte, men eldsjeler sørgde for at den overlevde.
Store Kongsnuten
Store Kongsnuten  er eit fjell i Ulvik herad i Vestland. Det har ei høgd på 1738 meter over havet og er det 626. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Snøkallen
Snøkallen er ein ås 3 nautiske mil (6 km) sør-søraust for Snøkjerringa, på austsida av Ahlmannryggen i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52).
Suldalsvatnet
Suldalsvatnet er ein innsjø i Suldal kommune. Vatnet strekkjer seg frå Roalkvam i nordaust, til Suldalsosen i sørvest. Suldalsvatnet har i alle år vore ei sentral ferdselsåre i Suldal. I tidlege tider var det robåtane som prega ferdsla, men i 1885 vart Suldalsdampen sett inn i passasjertrafikk på vatnet. På 1930-talet kom ferja Suldalsporten, som trafikkerte strekninga Nesflaten–Solheimsvik. I samband med Ulla-Førreutbygginga i 1970- og 1980-åra vart det etablert bilveg langs vatnet, og rutetrafikken vart innstilt. Samstundes blei vatnet regulert med dam ved Suldalsosen, og det blei etablert kraftverk i Hylen.
Suldalsvatnet er også kjent for det gode fiske, og kvart år vert Storaure-festivalen arrangert på Nesflaten.
Alternative gode
Alternative gode er gode der auke i prisen på det eine godet gjev auka etterspørsel etter det andre, gjeve at nyttenivået er heldt uendra. Dette vil som regel vera gode som konkurrerer i høve til eit behov, slik som pølser og hamburgarar, eller blyanter og penner.
Markus Brendmoe
Harald Markus Brendmoe er ein norsk biletkunstnar frå Oslo. Media han brukar er måleri, teikning og grafikk. Brendmoe debuterte på Haustutstillinga i 1983, og har sidan hatt ei rekke separatutstillingar.
Han er innkjøpt og representert i fleire større offentlege samlingar i Noreg.
Waka
Waka (IPA: ) er maoriske farkostar på vatn, vanlegvis kanoar. Tilsvarande fartøy kan ein støyta på andre stader i Polynesia, med namn frå sams opphav, til dømes vaka.
Wakaer varierer i vekt frå små, lette kanoar kalla waka tiwai som vert brukte til fiske eller elveturar for einskildpersonar eller små grupper, og oppover i storleik til svært store waka taua (krigskanoar), med eit mannskap på inntil 80 og ei lengde opp til 40 meter. Dei største er havgåande kanoar med dobbelt skrog.
Mange wakaer har enkelt skrog og er laga av uthola trestammar. Små wakaer består av eit stykke, medan dei større vanlegvis er samansette av fleire. Ein waka ama er ein utriggarkano. Somme waka, særleg på Chatham Islands (Chathamøyene), er ikkje vanlege kanoar, men bygde av raupo, strå frå halvgras eller lin.
Havgåande waka, wuansett storleik, kunne padlast, men vart vanlegvis drivne med segl. Waka taua vert padla for å visa manaen (den guddommelege eller overnaturlege styrken) deira.
Små wakaer til dagleg bruk er vanlegvis enkle og udekorerte. Større kanoar, særleg waka taua, er kunstferdig utskorne og dekorerte.
Dei polynesiske innvandrarane til New Zealand kom til øyene i store wakaer. Namna og sogene som var knytte til desse waka gjekk i muntlege overleveringar (kōrero o mua) etter kvart som etterkomarane til innvandrarane vart fleire og delte seg i ulike iwiar (stammar) og hapu (understammar). Følgjeleg vert ordet waka brukt til å kjenneteikna grupper av iwi som stammar frå menneska i ein av immigrasjonskanoane.
Waka vert også bruka i vidare tyding som ilåt, skip eller farkost. Ein waka huia er ein uthola og utskoren båt som vert brukt til å lagra taonga («skattar») som til dømes dei høgt verdsette halefjørene til den no utdøydde huiafuglen som vert bruka som hårpynt. I noverande daglegtale hjå māoriane kan waka visa til bilar i omskrivinga «motokā». Det nydanna uttrykket waka-rere-rangi (bokstaveleg: waka som seglar på himmelen) er mynta på luftfartøy. Ein waka hari hino, (fartøy som fraktar olje) er ein oljetankar, ein waka niho (girkontainer) er ei girkasse på ein bil.
I dei seinare åra er kapproing med waka av og til å sjå på New Zealand, ofte i samband med større festivalar, mykje på same måten som kapproing med drakebåtar.
Kivledalen
Kivledalen er ein dal i Seljord kommune. Han ligg mellom fjella Skorve og Hattefjell.
Busetnad
Den fyrste kjende busetnaden blei etablert på 1500-talet på hovudbølet. Det ligg fleire småbruk i dalen. Desse var i dagleg drift fram til slutten av førre hundreåret. Det er i dag ca. 15 fastbuande i dalen.
Segn
Det finst fleire segner knytt til Kivledalen, mest kjend er segna om Kivlemøyane. Ifølgje segna skal det ha liggje ei kyrkje på Nystaulækrun.
Kraftutbygging
I 2001 fekk Olav Kåsa konsesjon til å bygge minikraftverk i Hovuddukfossen. Dette bygget stod ferdig i 2003.
Mu'ayrid
Mu'ayrid er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Snøkjerringa
Snøkjerringa er ein ås 3 nautiske mil (6 km) nord-nordvest for Snøkallen, på austsida av Ahlmannryggen i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52).
Provinsen Brescia
Provinsen Brescia (italiensk Provincia di Brescia) er ein provins i regionen Lombardia i Italia. Hovudstaden er byen Brescia. Han har eit areal på 4 784 km² og totalt 1 247 182 innbyggjarar ved utgangen av 2012.
Brescia-provinsen omattar sørvest-breidda av Gardasjøen. Han består av 206 kommunar.
Største kommunane
(Stand: 31. mai 2005)
Øivind Blunck
Karriere
Blunck er kjend for ei rekke humoristiske roller i fjernsyn og på teater, mellom anna som tenåringen Reidar, mopedoriginalen Fridtjof, i revyar saman med Hege Schøyen og som politimannen Holm i fem filmar om Olsenbanden.
Han gjorde et uutsletteleg inntrykk som assyriologen Henrik Meisel i ABC-Teatret sin forviklingskomedie Den Spanske Flue. Han hadde òg rolla som kroverten Thénardier i musikalen Les Misérables då denne vart sett opp første gong i Noreg i 1988.
DS «Suldal»
DS «Suldal», mest kjend under kallenamnet «Suldalsdampen», er eit veteranskip som går i turisttrafikk om sommaren på Suldalsvatnet i Suldal i Rogaland. D/S «Suldal» vart bygd i Stavanger i 1884 og vart sett i drift året etter. Båten måtte då demonterast og fraktast med hest dei 2 mila frå Sand til Suldalsosen. I 1953 vart skipet bygd om og dampmotoren vart bytta ut med ein semidieselmotor på 60 hestekreftar. Dampen trafikkerte strekninga Nesflaten–Suldalsosen i mange år, og var ein viktig del av den aukande turisttrafikken på slutten av 1800-, og byrjinga av 1900-talet. Båten vart seinare supplert med ferja M/F «Suldalsporten», og gjekk då berre som reservebåt og i skuleruter. I dag går båten i turistruter på vatnet om sommaren og er ein del av tilbodet ved bygdetunet Kolbeinstveit. Båten tek kvar laurdag ein runde der den kjende fjellformasjonen Suldalsporten er den store attraksjonen.
Guri Schanke
Guri Annika Schanke er ein norsk skodespelar, songar og dansar. Ho vann Melodi Grand Prix 2007 og fekk representere Noreg i Eurovision Song Contest 2007, der ho enda på 18. plass i semifinalen.
Guri Schanke er kjend for skodespelarkarrieren sin, særleg i revyar og musikalar. Ho var òg med i siste runden av TV2 sitt underhaldningsprogram Skal vi danse i 2006. 10. februar 2007 vann ho den norske finalen i Melodi Grand Prix med låten «Ven a bailar conmigo» komponert av Thomas G:Son. Schanke representerte Noreg under semifinalen i Eurovision Song Contest 10. mai 2007 i Helsingfors i Finland. Denne semifinalen måtte ho gjennom fordi Noreg sitt bidrag i 2006 ikkje kom blant de ti beste. Guri Schanke fekk for få stemmer til å gå vidare til hovudfinalen.
Frygia
Frygia (gresk Φρυγία, tyrkisk Frigya) var eit kongedøme i den vestlege delen av Anatolia (Vesleasia) i kva som i dag er Tyrkia, sentrert rundt elva Sakarya (gresk Σαγγάριος, latin Sangarius). Frygarane var eit indoeuropeisk folk som truleg innvandra til vestlege Anatolia frå det som i dag er Makedonia på Balkan på slutten av bronsealderen. I løpet av 700-talet f.Kr danna frygarane sitt eige kongerike med hovudstad i Gordion.
Guri Schanke
Guri Schanke var gift med Øivind Blunck frå 1991 til 2008.
Frygia
Frygarane er mest kjende for sine sogekongar frå den heroiske tidsalderen i gresk mytologi: Gordias, kjend for den gordiske knuten som seinare vart løyst av Aleksander den store; Midas som vart «løna» av Dionysos ved at alt han rørde vart til gull; og Mygdon som låg i krig med amasonane, eit legendarisk krigarfolk av kvinner. Ifølgje Iliaden av Homer var frygarane allierte med trojanarane og deltok i den trojanske krigen mot grekarane.
Frygisk makt nådde høgdepunktet sitt på slutten av 700-talet under ein annan, historisk kong Midas som samtidige assyriske kjelder frå mellom 718 og 709 f.Kr kallar for Mit-ta-a. Han synest å ha dominert det meste vestlege og sentrale Anatolia og rivaliserte Assyria og Urartu for makta og overherredøme i austlege Anatolia. Denne seinare Midas var likevel òg den siste sjølvstendige kongen av Frygia før hovudstaden Gordion vart herja av kimmeriarar ein gong rundt 695 f.Kr Frygia vart deretter underlagt Lydia og deretter i rekkjefølge til Persia, Aleksander den store og hans seinare hellenistiske etterfølgjarar, Pergamon, Romarriket og Austromarriket. Frygarane vart gradvis assimilert inn i andre kulturar tidleg i mellomalderen, og namnet Frygia gjekk ut av bruk som namn på eit område etter den muslimske erobringa av Anatolia.
Opphav
Inskripsjonar funne i Gordion har slått fast at frygarane snakka eit indoeuropeisk språk der minst ein del av ordforrådet var likt gresk, og tilhøyrde openbert ikkje til dei anatoliske språka som vart snakka av naboane deira. Ifølgje ein av dei homeriske hymnene var frygisk ikkje gjensidig forståeleg med språket til trojanarane.
Ifølgje med den antikke tradisjonen blant gresk historikarar hadde frygarane i antikken utvandra til Anatolia frå Balkan. Herodot skriv at frygarane vart kalla for brygerar (eller brigerar) då dei levde i Europa. Han og andre greske skribentar, som òg nedteikna legenda om kong Midas, har assosiert han med eller plassert opphavet hans i den historiske regionen Makedonia nord for Hellas. Herodot har til dømes sagt ein hage med villroser i Makedonia er kalla opp etter Midas. Frygarane var òg av ein del antikke skribentar knytt til «mygdonarar», noko som er namn på to grupper av folk, eit som levde i nordlege Makedonia, det vil seie Mygdonia (gresk: Μυγδονία), eit område i Trakia i oldtida, og det andre i Mysia, ein region i nordvestlege Anatolia ved sørkysten av Marmarahavet med Bitynia i aust, Frygia i søraust, Lydia i sør og Aeolis i sørvest. Begge delar kan for så vidt vere riktige viss frygarane var eit folk som utvandra frå Mygdonia i Makedonia og til Mysia i Anatolia og vidare til det som vart heitande Frygia. Frygarane har dessutan vorte identifisert med bebrysarar, eit folk i Bitynia i nordvest i Anatolia mot kysten av Svartehavet, og som dei antikke kjeldene hevdar var i krig med Mysia før trojakrigen, og som hadde ein konge kalla Mygdon på omtrent same tid som det vart sagt at frygarane hadde ein konge ved namn Mygdon. Den klassiske historikaren Strabon grupperte frygarar, mygdonarar, mysarar, bebrysarar og bithynarar same som folkegrupper som utvandra til Anatolia frå Balkan. Dette biletet av frygarar som ein del av ei nærskyld gruppe i dei nordvestlege anatoliske kulturane synest som den mest sannsynlege forklaringa på forvirringa frygarar, bebrysarar og anatoliske mygdonarar var eller var ikkje det same folket.
Dei openberre likskapane mellom frygisk språk og gresk, og den manglande likskapen med anatoliske språk som vart snakka av dei fleste naboane deira er teke til støtte for at frygarane hadde eit europeisk opphav.
Ein del forskarar har teoretisert om ein slik utvandring kunne ha skjedd langt tidlegare enn kva dei antikke kjelde indikerer, og har freista å få frygiske innvandringa til å forklare samanbrotet til riket til hettittane og slutten på høgbronsealderen i Anatolia. I samsvar med denne nyare utvandringsteorien kan frygarane ha invadert rett før eller etter at riket til hettittane på byrjinga av 1100-talet f.Kr, fylla det politiske vakuumet i midtre Anatolia og kan ha vorte rekna med blant det såkalla «Havfolka» som egyptiske nedteikningar har gjeve grunngjevinga for hettittane sine samanbrot. Ein type handgjorte keramikkbehaldarar (engelsk Knobbed Ware, tysk Buckelkeramik), engelsk med tysk samandrag som er funne i vestlege Anatolia i løpet av denne perioden har vorte tydingar å ha oppstått i sambandet med denne innvandringa.
Likevel har teorien om ein nyare frygisk innvandring ikkje fått generelt gjennomslag hos heile forskingsmiljøet og held i staden fast på teksten i Iliaden om at frygarane var allereie etablert ved elva Sakarya før trojakrigen, og må såleis ha vore der i løpet av dei seinare stadia av det hettittiske riket, og truleg seinare. Desse forskarane har i staden søkt etter opphavet til frygarane blant mange av nasjonane i vestlege Anatolia som var underlagt hettittane. Denne fortolkinga får òg støtte frå greske legender om grunnlegginga av viktigaste byen i Frygia Gordion av Gordias og av Ancyra ved Midas, noko som indikerer at Gordion og Ancyra var frå ein dato frå før trojakrigen. Ein del forskarar avviser påstanden at ein frygisk innvandring er berre ei legende som truleg oppstod ved ein tilfeldig likskap i namna deira med brygarane.
Ingen har avgjerande identifisert ein av dei mange undersåttane av hettittane med kva som kan ha vore dei tidlege frygarar. Ifølgje ein antikk tradisjon, popularisert av den jødisk-romerske historikaren Flavius Josefus, kan frygarane likestillast med det landet som blir for kalla Togarmah av hebrearane i antikken, noko som igjen har vorte identifisert med Tegarama i hettittiske tekster og Til-Garimmu i assyriske skrifter. Josefus kalla Togarmah for «trugrammarar, som slik grekarane vedtok, var kalla frygarar.» Likevel er den greske kjelda som Josefus siterer ukjend, og det er uklart om det er noko grunnlag for identifikasjonen anna enn likskapen i namnet. Forskarar av hettittarar meiner at Tegarama må ha lege i austlege Anatolia, ein del lokaliserer det ved Gurun, noko som er langt austom Frygia. Ein del forskarar har identifisert Frygia med Assuwa-forbundet, og merkt seg at Iliaden nemner ein frygisk bror av dronning Hekabe som er kalla for Asios. Eit anna mogleg tidleg namn til Frygia kan vere Hapalla, namnet på den mest austlege provinsen som oppstod frå samanbrotet til bronsealderen og nedgangen til det vestlege anatoliske riket Arzawa. Endå er forskarane usikre om Hapalla tilsvarar Frygia eller til Pisidia som ligg lengre sør.
Ytterlegare eit krav er gjort av Herodot at frygiske kolonistar grunnla ein armensk nasjon. Dette er truleg ein referanse til ei tredje gruppe menneske som vart kalla mygdonarar og som levde i nordlege Mesopotamia og var tilsynelatande allierte med armenarane; Xenofon skildra dei i verket sitt Anabasis ein felles hær med armenarane. Likevel er det lite som er kjent om desse austlege mygdonarane og det er ikkje avdekt nokre bevis på eit frygisk språk i denne regionen.
Bibelske Madai, son av Jafet, kan opphavleg ha vore ein referanse til Midas og frygarane. I Boka om Jubelåra i Det gamle testamentet om då verda var delt blant sønene og sonesønene til Noah, skal Madai opphavleg ha motteke regionen austom «Lud» (Lydia) og nord for Tubal (Tabal, tilsvarar med Lykia og vestlege Pamfylia). Likevel hadde Madai vedteke at han ikkje likte dette området og bad sønene til Sem om få busetje seg i Medea, som var i området deira. Denne forteljinga kan ha hatt til føremål å berre forklare kvifor Madai var den einaste sonen av Jafet viss etterkommarar, medarar, ikkje levde i Anatolia, øyane nær det, eller Sør-Kaukasus. Eller, forteljinga om den opphavlege arva til Madai i Frygia kan verne ein eldre tradisjon som identifiserer Madai med Midas og frygarane.
Rundt tida av trojakrigen
Iliaden har skildra heimlandet til frygarane at det var ved elva Sakarya, noko som vart verande sentrum av Frygia gjennom historia til landet. Ifølgje Iliaden var Frygia kjend for vinen si og hadde modige og dugelege hestemenn. Iliaden fortel dessutan at før trojakrigen hadde ein konge frå Troja, Priam, ført ein hær mot Frygia for støtte landa i krigen mot amasonene. Homer kallar frygarane for «folket til Otreos og gudlike Mygdon». Ifølgje Euripides, Quintus Smyrnaeus og andre, deltok Koroibos, sonen til denne Mygdon, i den trojanske krigen og der han omkom i; han hadde dessutan søkt om handa til den trojanske prinsessa Kassandra for ekteskap.
Ifølgje Bibliotheca drap den greske helten Herakles ein kong Mygdon av bebrykane frå Bitynia i eit slag i nordvestlege Anatolia, men om dette var ei historisk hending ville det ha skjedd ein generasjon før trojakrigen. Ifølgje denne forteljinga stoppa Herakles i Mysia på ferd frå Minoa til landet til amasonane. I samsvar med dei fleste fortolkingar er bebrykane i Mysia eit alternativt namn for frygarane og denne Mygdon er den same som er nemnt i Iliaden.
Kong Priam frå Troja gifta seg med ein frygisk prinsesse, Hekabe, og opprettheldt ein nær allianse med frygarane som gjengjelde alliansen med å kjempe «gloande» i trojakrigen mot grekarane.
Det er indikasjonar i Iliaden at sentrum for riket til frygarane låg lengre nord og nedover elva enn kva som var tilfelle i seinare historie. Frygarane som kom for å støtte Troja kom frå innsjøen Askania, dagens tyrkiske namn Iznik, i nordvestlege Anatolia, og var leda av Forkys og Askanios, sistnemnde eit opplagt eponym for namnet på innsjøen. Iliaden kallar frygarane for «folket til Otreos og den gudelike Mygdon»: namnet Otreos kan vere eit eponym for Otrea, eit stad ved innsjøen Askanios i nærleiken av den seinare hellenistiske byen Nikaea, og namnet Mygdon er openberra eit eponym for Mygdonia, eit folk som ifølgje Strabon levde i nordvestlege Anatolia og som ved ei tid synst å ha vorte oppfatta som fråskilde frå frygarane. Likevel meinte Pausanias at grava til Mygdon var lokalisert ved Stectorium på det sørlege frygiske høglandet, nær dagens Sandikli.
I ein av de homeriske hymnene er det sagt at Frygia er «rikt på festningar» og vart styrt av «kjende Otreos».
Val-d'Oise
Val-d'Oise er eit departementet nord i sentrale delar av Frankrike. Departementet ligg i regionen Île-de-France, og er kalla opp etter elva Oise
Frygia
Det frygiske kongedømet
I løpet av 700-talet f.Kr. ekspanderte det frygiske kongedømet med hovudstaden sin Gordion i den øvre delen av dalen langs elva Sakarya til eit rike som dominerte det meste av sentrale og vestlege Anatolia og trong seg inn i det større assyriske riket i søraust og inn i kongeriket Urartu i nordaust.
Absolute Music 46
Absolute Music 46 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2004.
Frygia
Det frygiske kongedømet
Ifølgje antikke historikarar som Strabon, Eusebius og Julius Africanus, hadde kongen av Frygia på tida òg namnet Midas. Denne historiske Midas, i motsetnaden til den legendariske Midas med evna til å gjere gull, er trudd å vere den same som er namngjeven som Mit-ta-a (eller Mita) i assyriske tekster frå same periode og som vart der identifisert som ein konge av Mushki, eit folk i Anatolia som berre er kjent frå assyriske referansar og ikkje er nemnt i hettittiske tekstar. Denne Midas er trudd å ha styrt Frygia då riket var på toppen av makta si frå rundt 720 til rundt 695 f.Kr. (ifølgje Eusebius), eller 676 f.Kr. (ifølgje Julius Africanus). Ein assyrisk inskripsjon som nemner Mit-ta-a, datert til 709 f.Kr., i løpet av styret til Sargon II av Assyria, indikerer at Frygia og Assyria hadde kome til ei fredsavtale på denne tida. Denne Midas synest å ha hatt gode tilhøve og nære handelssamband med grekarane og skal òg ha vorte gifta med ein aiolisk gresk prinsesse.
Eit skriftsystem i frygisk språk vart utvikla i denne perioden og blomstra i i alle fall Gordion der det er dokumentert. Det nytta eit alfabet avleidd frå det fønikisk alfabetet ganske likt det greske. Ein særskild frygisk keramikktype karakterisert som polert er identifisert frå denne perioden.
Val-d'Oise
Historie
Val-d'Oise vart oppretta då dei tidlegare departementa Seine og Seine-et-Oise vart delt opp i seks departement i 1968.
Frygia
Det frygiske kongedømet
Likevel vart det frygiske kongedømet velta av ein invasjon av kimmeriarar, eit indoeuropeisk ryttarfolk som ifølgje Herodot kom frå området nord for Kaukasus og Svartehavet i det som i dag er Ukraina og sørvestlege Russland. Gordion vart erobra, plyndra og øydelagd. Ifølgje med Strabon og andre skribentar utførte Midas sjølvmord ved å drikke okseblod.
Val-d'Oise
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Île-de-France og grensar til departementa Oise, Seine-et-Marne, Seine-Saint-Denis, Hauts-de-Seine, Yvelines og Eure.
Frygia
Det frygiske kongedømet
Ei rekkje arkeologiske undersøkingar har opna Gordion som det mest avslørande arkeologiske området i Tyrkia. Utgravingar har stadfesta ei valdeleg øydelegging av Gordion rundt 675 f.Kr. Ei grav frå perioden, liggjande i ein stor gravhaug, 50 meter høg og med ein diameter på rundt 300 meter, er populært identifisert som grava til Midas (men det kan like gjerne vere faren hans Gordias), har avdekt ein struktur av tømmer i haugen som inneheldt gravgods, ei kiste, møblement som enno var bevart og gravoffer. Mykje av dette er i dag utstilt i det arkeologiske museet i Ankara.
Val-d'Oise
Geografi
Departementet ligg like nord og nordvest for storbyområdet til Paris. Vest for préfectureet Pointoise ligg elva Oise i eit meir landleg område, medan flyplasen Roissy-Charles-de-Gaulle ligg aust for byen.
Munay'i
Munay'i er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Frygia
Provins under Lydia
Etter at Gordion var vorte øydelagt vart kimmeriarane verande i vestlege Anatolia og dreiv krig med Lydia som til sist fekk dei forvist frå området ein gong rundt 620 f.Kr. og deretter underla seg det tidlegare Frygia til riket sitt. Frygia vart då det lydiske den austlege grensa til riket. I Gordion vart det bygd i omfattande grad på 500-talet f.Kr. under dei lydiske kongane som omfatta han etter sigande særs rike Kroisos (betre kjend som Krøsus). På same tid fall dei tidlegare austlege busetjarane i Frygia inn under Assyria og seinare til Media.
Val-d'Oise
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Val-d'Oisiens.
Frygia
Provins under Persia
Ein del tid etter 540-talet f.Kr. gjekk Frygia til det persiske riket under Akamenide-dynastiet då Kyros den store erobra Lydia. Etter at Dareios vart persisk keisar i 521 f.Kr. gjenoppbygde han den gamle handelsvegen og knytet han til den persiske «kongevegen» og innstifta administrative reformer som omfatta å opprette satrapar, «vernar av landet», som var guvernørane i dei persiske provinsane. Hovudsetet til den frygiske satrapen låg vest for elva Halys (i dag kalla for Kızılırmak) og austom Mysia og Lydia. Hovudstaden vart etablert ved Daskyleion, dagens tyrkiske Ērgļi.
Val-d'Oise
Største kommunar
Dei største kommunane (meir enn 25 000 innbyggjarar etter ei folketeljing i 1999) er: Argenteuil, Sarcelles, Cergy, Garges-lès-Gonesse, Franconville, Ermont, Pontoise, Goussainville, Bezons, Villiers-le-Bel, Taverny og Sannois.
Frygia
Under Aleksander og etterfølgjarane hans
Alexander den store passerte gjennom Gordion i 333 f.Kr., ei kjend hending grunna at han løyste den gordiske knuten i tempelet til Sabazios («Zeus»). Ifølgje segna, moglegvis fremja av propagandistane til Aleksander, ville han som klarte å knyte opp knuten bli herskar av Asia. Med Gordion langs den persiske kongevegen som førte gjennom hjartet av Anatolia, var spådomen noko geografisk rett. Aleksander løyste den tilsynelatande umoglege oppgåva ved å hogge knuten over. Med Aleksander vart Frygia ein del av den større hellenistiske sivilisasjon.
I den kaotiske perioden etter Aleksanders død vart nordlege Frygia invadert og oversvømmet av galatere, eit folkeslag som snakka ei form for austleg keltisk språk, og som til sist vart provinsen Galatia. Den tidlegare frygiske hovudstaden Gordion vart erobra og øydelagt av galaterne og forsvann frå historia. I 188 f.Kr vart dei sørlege levningene av Frygia lagt under overherredømmet til Attaliddynastiet til Pergamon. Likevel overlevde det frygiske språket, men no skrive med det greske alfabetet.
Under Roma og Austromarriket
I 133 f.Kr. gjekk restane av Frygia over til Romarriket. For å administrere området valde romarane å dele Frygia, og la den nordaustlege delen til provinsen Galatia og den vestlege delen til provinsen Asia. I løpet av reformene til Diokletian, vart Frygia delt på nytt i to provinsar, «Phrygia I» eller Phrygia Salutaris, og «Phrygia II» eller Pacatiana, begge underlagt Dioecesis Asiana, bispedømet Asia. Salutaris med Synnada er hovudstaden beståande av den austlege delen av regionen og Pacatiana med Laodikeia ved Lykos som hovudstad for den vestlege delen. Provinsane overlevde fram til slutten av 600-talet då dei vart erstatta av det bysantinske thema-systemet.
I den bysantinske perioden tilhøyrde det meste av Frygia til antoliske theme. Det vart fløymd over av tyrkarar i kjølvatnet av slaget ved Manzikert i 1071. Austromarane vart til sist tvinga til å trekkje seg ut på 1200-talet, men namnet «Frygia» vart verande i bruk fram til Austromarriket falle saman i 1453 grunna muslimske åtak. Den siste dokumenterte vitnemålet av frygisk språk er datert til 400-talet e.Kr. og det var høgst truleg døydd ut ved 600-talet.
Kultur
Det var «Store mora», Kybele, som grekarane og romarane kalla henne, som opphavleg vart dyrka i fjella i Frygia der ho var kjend som «Fjellmoderen». I hennar typiske frygiske form bar ho ein lang kjole med belte, ein polos (ein høg sylindrisk hårfrisyre), og eit slør som dekte heile kroppen. Den seinare versjonen av Kybele vart etablert av ein elev av Feidias, skulptøren Agorakritos, og vart det bilete og førestelling som vart mest akseptert av Kybeles aukande tilhengarar, både rundt Egearhavet som i Roma. Det viser henne i menneskeleg form, men enno guddommeleg opphøgd, handa hennar kvilande på ei sitjande løve og den andre handa held ein tympanon, ein sirkulær og flate tromme, tilsvarande slaginstrumentet pauke.
Frygarane ærte òg Sabazios, ein himmel- og fadergud, avbilda sitjande på hesteryggen. Sjølv om grekarane alltid assosierte Sabazios med Zevs, viste alle representasjonar av han, sjølv i romersk tid, sitjande på hesteryggen. Konflikten hans med den stadeigne modergudinna, viss symbolske dyr var måneoksen eller den heilage oksen, noko som kan bli avleidd ved avbildningar som viser hesten til Sabazios som plasserer hoven sin på hovudet til ein okse, som vist på ein romersk relieff ved amerikanske Museum of Fine Arts i Boston.
Frygia utvikla ein avansert bronsealderkultur. Dei tidlegaste tradisjonane for gresk musikk er avleidd frå Frygia, overført via greske koloniar i Anatolia, og inkluderte frygisk skala, noko som er betrakta som krigsliknande skala i den greske musikken til antikken. Frygiske Midas, kongen som gjorde til gull alt han rørde, vart ifølgje den populære myta opplært i musikk av sjølvaste Orfeus. Ein anna musikalsk nyvinning som kom frå Frygia var aulos, eit treblåseinstrument med to røyr. Marsyas, satyren som etter sigande først gjorde musikkinstrumentet ved å nytte holte hjortetakkar, var ein frygisk tilhengar av Kybele. Han konkurrerte uklokt i musikk med han olympiske guden Apollon og tapte til sist. Apollon flådde deretter Marsyas levande og hengde skinnet hans provoserande på Kybeles eige heilage tre, ei furu.