cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klima i Mellom-Amerika
Klimaet i Mellom-Amerika er ganske så variert i forhold til det forholdsvis vesle og smale området. Området ligg mellom den nordlege vendekretsen og ekvator, og har derfor behagelege temperaturar året rundt, bortsett frå i dei høgareliggande områda som kan få noko låge temperaturar. Det meste av Mellom-Amerika har ein forholdsvis tørr periode frå november til april, med mykje sol og opphaldsvêr i vekevis. Dei lokale innbyggjarane kallar faktisk denne perioden for sommar. Frå mai til oktober har ein derimot nesten dagleg kraftige torevêr. Dette er hovudtrekka i klimaet, men ein har mange små variasjonar i klimaet som forskarar har problem med å forklare. Til dømes kan ei åsside få dobbelt så mykje nedbør som ei anna åsside like ved. Eit anna av desse fenomena er canicula eller veranillo (som tyder «den litle sommaren») som er to-tre veker i juli og august der regnet gjer seg og det vert forholdsvis tørt.
Regn er det ein treng å uroe seg mest for i dette området. Det kan forsvinne heilt i løpet av tørkeperiodar, eller kome i enorme mengder i samband med orkanar. El Niño fører som regel til at regnet om sommaren meir eller mindre forsvinn, og ein kan få langvarig tørke og stor skogbrannfare. La Niña har motsett effekt, og gjev meir regn enn vanleg i tillegg til fleire orkanar. Sidan orkanane vanlegvis har ein komponent vestover går dei sjeldan rett inn mot stillehavskysten. Fjellsidene på Stillehavssida kan likevel få like mykje, og av og til meir, regn enn fjellsidene mot Karibia, fordi ein orkan som kjem inn frå aust kan trekke fuktig Stillehavsluft opp i fjella. I oktober 1998 kom orkanen Mitch frå Karibia og inn mot kysten av Honduras, og gav kolossale mengder med regn, så mykje som 900 mm i fjellområda. Vinden var kraftig svekka då Mitch gjekk på land, men dei store regnmengdene førte med seg kraftige flaumar og jordras, som tok livet av meir enn 11000 menneske i området (dei fleste på Stillehavssida), og øydela økonomien i Honduras.
Øyene i nordlege og austlege område av Karibia er som regel truga av orkanar nokre gongar i året, men utanom det er klimaet i dette området still og fredeleg. Cuba og Bahamas er nære nok Nord-Amerika til at dei kan få enkelte kaldfrontar frå nord i løpet av vinteren. Temperaturane endrar seg elles lite gjennom året, og som i Mellom-Amerika har ein ei regntid om sommaren og tørre forhold gjennom vinteren.
Kjeld Abell
Kjeld Abell var ein dansk forfattar, manusforfattar, dramatikar og teiknar. Frå 1960 var han medlem av Det Danske Akademi.
Abell fekk eit stort gjennombrot som dramatikar i 1935 med Melodien, der blev væk, som er ein satirisk komedie om småborgarlegheit. Abell skreiv fleire drama, revyar, festspel og filmmanus. Han er i dag gravlagd på Assistens Kirkegård i København.
Dermatofytt
Dermatofyttar er soppar som femnar om tre slekter: Microsporum, Trichophyton og Epidermophyton. For artar med kjønna øksling er det vist at dei høyrer til sekksporesoppfamilien Gymnoascaceae, resten er sette til gruppa imperfekte soppar. Dermatofyttar går til åtak på vev med keratin og valdar ringorm, favus (skurv), skjeggsopp, fotsopp og naglesopp.
Chanter Sisters
The Chanter Sisters bestod av Irene og Doreen Chanter, to systrer som song i lag som ein duett og som korsongarar for andre. Dei gav ut ei rekkje singlar og tre album i 1970-åra.
Bakgrunn
The Chanter Sisters, Irene and Doreen, byrja å synge i lag i ei familiegruppe kalla the Chanters i lag med fleire av brørne sine.
Systrene gjekk så vidare for seg sjølv, og spelte først inn under namnet Birds of a Feather, og så som The Chanter Sisters, og det er under sistnemnde dei fekk den einaste hitten sin på UK Singles Chart, «Sideshow», som kom ut i juli 1976 og nådde 43. plassen på lista.
Systrene hadde langt større suksess som korvokalistar for andre artistar. Dei song mellom andre med Elton John, Long John Baldry, Phil Manzanera, Roxy Music, John Miles, The Secret Policeman's Ball, Van Morrison, Roger Waters, Meat Loaf, Joe Cocker og mange andre kjende namn. Dei spelte òg nokre skulejenter i skrekkfilmen Twins of Evil i 1971.
Sjølv om systrene ofte har arbeidd i lag, har Doreen vore langt meir aktiv, men systrene har fortsett å syngje i lag, mellom anna for Chris Farlowe så seint som i 2003.
Issvullsopp
Issvullsopp (Pseudohydnum gelatinosum) er ein gelésopp som veks på bartrestubbar. Soppen har ein geléaktig konsistens, ein isblågrå farge og ei underside med piggar. Han er ikkje rekna for å ha nokon verdi som matsopp.
I Noreg er issvullsopp vanleg på Austlandet.
Dalit
Dalit, òg kalla paria eller harijan, er nemninga på dei som blir rekna som «urøyrlege» eller «kastelause» i det indiske kastesystemet og såleis står lågast på rangstigen i samfunnet. Dalitane er i utgangspunktet ikkje ein del av dei fire hovudkategoriane i kastesystemet (varna), men finst som ei eiga gruppering utanfor varnaen, som tradisjonelt reknar dalitane for å vere kastelause. Ein trur at dalitane sannsynlegvis var definert som gruppe innan år 1000 f.kr. Dalitane utførte gjerne arbeidsoppgåver som vart rekna for å vere «ureine», som til dømes å farge lêr eller fjerne døde dyr frå landsbyane. Sidan dette arbeidet vart sett på som åndeleg ureint, vart dalitane tvungne til å bu i segrerte soner i landsbyane, åtskild frå andre kastar.
I moderne tid har dei indiske styremaktene freista å innføre tiltak for å bøte på den diskrimineringa dalitane tradisjonelt har blitt utsett for. Ein viss kvote av alle statlege stillingar og tenester i India er resevert for desse lågaste kastene, og det sjølvstendige India har gjort all diskriminering på bakgrunn av kaste forbode ved lov. Den indiske frigjeringshelten Mahatma Gandhi kalla dei kastelause for harijanarar («Guds barn»), men dei kastelause føretrekkjer sjølve å kalle seg for dalitar («undertrykte»).
Kamelhalsfluger
I Noreg er det kjent fire artar kamelhalsfluger som kjem frå båe dei to familiane. Dei er ikkje spesielt vanlege, men dei førekjem over store delar av landet.
Kjenneteikn
Kamelhalsfluger liknar på mange måtar nettvenger, men skil seg ut ved å ha forlenga forbryst. Til skilnad frå knelarnettvenger, som òg har dette, er det første beinparet ganske likt dei andre to. Elles liknar dei mykje på meir vanlege insekt, med bitande munndelar og velutvikla fasettaugo. Familien Raphidiidae har tre punktaugo øvst på issen, noko Inocellidae manglar. Hovuda er forlenga framover og relativt breitt sett ovanifrå.
Begge vengepara er velutvikla og om lag jamstore (6–15 mm). Dei har tydeleg nett av årer og vert halde som tak over ryggen i kvilestilling. Som regel er dei klare i fargen med varierande vengemerke. Kamelhalsflugene er sjeldan særleg sterkt farga; til vanleg er hovudet og kroppen svarte til mørkebrune, stundom med innslag av gult.
Begge kjønn har slanke bakkroppar, hoa har i tillegg eit langt eggleggingsrøyr. Kjønnsdelane til hannane er komplisert bygd og gode til artsbestemming.
Levesett
Kamelhalsfluger er predatorar på små byttedyr både som larvar og vaksne. Dei er ikkje vidare kresne i matvegen, og går gjerne på artsfeller. I fangenskap har ein observert dei eta både sommarfuglpupper, bladlus og larvar av barkebiller.
Dei vaksne flugene er aktive dyr som spring mykje rundt på vegetasjon. Dei kan òg fly over korte avstandar, som frå tre til tre. Ofte heldt dei hovudet heva litt over resten av kroppen, som ein slange som gjer seg klar til hogg. Viss to individ av same art møtast, er dei begge forsiktige først. Viss dei er av same kjønn slest dei, ofte til den svakaste vert eten av den sterkaste. Viss dei er av ulikt kjønn kan dei para seg.
Kvar ho legg mellom 200 og 250 egg, og dyra går gjennom ti til tolv larvestadium før dei forpuppar seg. Dei første stadiane tek kortast tid, ofte berre nokre få dagar. Hjå dei artane kor utviklinga er kjend tek det om lag to år for dyret å bli kjønnsmoge; under særleg gunstige tilhøve kan det vera så lite som eitt.
Larvane lever eit tøft tilvære. Dei er i stor grad utsett for predasjon frå andre insekt, i tillegg til at fleire parasittoide snyltekvefsar lever på dei. Ein finn dei både under bark og under jorda, i område med buskar og gjerne tre. Særleg vanlege er dei i litt open barskog.
Utbreiing
Kamelhalsflugene er overveiande holarktiske i utbreiinga si, det vil seie Eurasia og Nord-Amerika. Vanlegast er dei sør i Europa - berre i Hellas finn ein så mykje som 32 artar. Grunnen til denne avgrensa utbreiinga er mest sannsynleg at alle kjende artar er avhengige av ei tid med kulde for å få utvikla egga sine. Trass i dette finst det funn frå Asia sør for Himalaya, og faunaen her er i store trekk ukjend.
Det er ikkje kjend kamelhalsfluger frå Grønland, Island eller Irland, og dei førekjem heller ikkje på austkysten av Amerika.
Systematikk
Tidlegare rekna ein kamelhalsflugene som ein underorden innanfor nettvengene. Ein reknar framleis dei to gruppene som nærskylde kvarandre, og grupperar dei difor i kladen Neuropteroidea saman med mudderfluger Megaloptera.
På bakgrunn av om dyra har punktaugo (ocelli) eller ikkje delar ein desse insekta opp i to familiar. Raphidiidae er størst med sine om lag 150 artar, medan Inocellidae berre har 17. Dei tre norske artane høyrer alle til i den førstnemnde familien. I tillegg er det funne ein Inocellidae-art i Dalarna i Sverige.
Dei eldste insekta me kjenner til som liknar kamelhalsfluger dukkar opp i fossillag frå perm. Sikre funn eksisterer derimot ikkje før frå juratida. Gruppa er elles sjeldan å finna fossilisert.
Habiba Ghribi
Habiba Ghribi er ein tunisisk tidlegare friidrettsutøvar som særleg utmerkte seg i 3 000 meter hinder. Ho vart i 2012 den fyrste kvinna frå Tunisia som vann ein olympisk medalje. Ghribi vart i 2016 kåra til verdsmeister 2011 og olympisk meister 2012 i 3000 meter hinder.
Aktiv
Ghribi høyrde til verdstoppen i hinderløping for kvinner frå 2009 til –15. Både i VM 2011 og OL 2012 kom ho i mål som nummer to på 3 000 meter hinder, begge gongane slått av Julija Zaripova. I 2016 vart Zaripova sine prestasjonar under dei to meisterskapane annullert av Det internasjonale friidrettsforbundet.
Sommaren 2015 kom Ghribi på ny på andreplass i VM på 3 000 m hinder. Den 11. september same året vann ho eit storstemne i Brussel på topptida 9.05,3, einast tre utøvarar hadde sprunge fortare i øvinga.
Asker kyrkje
Asker kyrkje er ei av kyrkjene i Asker kommune i Asker prosti under Oslo bispedøme, innvigd 17. oktober 1879. Kyrkja ligg i nærleiken av Askergardane, som har gjeve namn til både kommunen og administrasjonsstaden i kommunen, som båe heiter Asker.
I området kring kyrkja er det fleire store gravhaugar som ber bod om at folket i bygda har samla seg her til kult og høgtid frå gamalt av. Kyrkja vart bygd til erstatning for ei steinkyrkje frå mellomalderen som stod på nett same staden, men som vart rive etter å ha vorte mykje skada ved ein brann 3. mars 1878. Det gjekk soleis ikkje meir enn om lag eitt år å få fjerna dei metertjukke murane etter mellomalderkyrkja og reist den nye kyrkja.
Arkitektur og inventar
Kyrkja er ei langkyrkje i teglstein med nygotiske stildrag, teikna av arkitekt Jacob Wilhelm Nordan. Ved seinare ombyggingar har kyrkja vorte mykje endra innvendig; mellom anna er dei opphavlege galleria langs langveggane i skipet fjerna. Men utvendig er det ikkje gjort nemnande endringar sidan kyrkja var ny. Slik kyrkja no er innreidd, har ho 600 sitjeplassar.
Altertavla frå 1724, døypefonten med tilhøyrande himling frå 1715 og preikestolen frå om lag den same tida, har gylt treskurd i barokk stil. Dei stod i mellomalderkyrkja og vart berga ut under brannen i 1879, med større eller mindre skadar. Altertavla har tre felt med skulptur som refererer seg til nattverdssakramentet; i det nedste biletfeltet er det ei framstilling av Kristi siste måltid saman med disiplane før krossfestinga, i feltet over er synt Kristus på krossen, og på toppen av altertavla står den oppståtte Kristus i fri rundskulptur med sigersfana i handa. Figurane er skjært ut i tre og måla.
Dei tre klokkene i kyrkjetårnet er støypte i Dresden i 1878 av Grosse.
Eit kapell med krematorium vart bygd attmed kyrkja i 1961, og i 2000 fekk kapellet eit lite tilbygg med bårehus. Tilbygget er teikna av arkitekt Carl-Viggo Hølmebakk, og vert rekna som eit av meisterverka i moderne norsk arkitektur.
Utanfor kyrkjegardsmuren sør for kyrkja står monumentet «Ei glad mor til ein liten gut», som syner kronprinsesse Märtha med prins Harald på armen. Monumentet er laga av kunstnaren Dyre Vaa etter ei landsomfemnande pengeinnsamling i 1955 som Asker kvinneråd tok initiativet til, av di kronprinsesse Märtha, som døyde i april 1954, hadde vore busett på Skaugum i Asker. Monumentet var ferdig i 1958, men vart likevel ikkje avduka før 28. september 1969, av kong Olav V, som ved eit ynske om å få det sett opp i nærleiken av kyrkja hadde sett sluttstreken for ein årelang lokal strid om plasseringa.
Asker kyrkje i Canada
«Asker kyrkje» er òg namnet på ei kyrkje som vart bygd i Alberta i Canada i 1915 av utvandrarar frå Asker.
Filmen Philadelphia
Philadelphia er ein Oscar-vinnande drama film ifrå 1993 regissert av Jonathan Demme, med Tom Hanks og Denzel Washington i hovudrollane. Filmen tek for seg HIV/AIDS, homoseksualitet og fordommar. Filmen vart til dels inspirert av ei verkeleg sak, ei av dei første sakene som omhandla AIDS-diskriminering, der ein advokat saksøkte eit advokatfirma for urettferdig behandling. Musikken til filmen er skriven av Howard Shore.
Dyrøybrua
Dyrøybrua er ei bru på fylkesveg 212 i Dyrøy kommune i Troms og Finnmark. Brua kryssar Dyrøysundet mellom Finnlandsneset på fastlandet og Ørnneset på Dyrøya. Brua vart opna 20. august 1994, og gav Dyrøya fastlandssamband.
Dyrøybrua avløyste ferjestrekninga mellom Brøstadbotn og Langhamn.
Fylkesveg 204 i Oppland
Fylkesveg 204 i Oppland går mellom Fagernes i Nord-Aurdal kommune og Forset i Gausdal kommune. Vegen er 81,7 km lang.
Anja Hjelseth
Anja Kristin Salte Hjelseth er president i Nordiska Centerungdomens Förbund (NCF) sidan august 2006. Ho kjem frå Ulefoss i Telemark.
Hjelseth var visepresident i NCF i eitt år før ho vart vald til president. Elles har ho hatt ei rekke partipolitiske verv i Senterungdomen, både på landsplan, i fylkeslaget og lokalt. Frå valet i 2003 sit ho i Telemark fylkesting og Nome kommunestyre for Senterpartiet. Ho har òg vore styremedlem i Telemark søndagsskolekrins i to år.
Til dagleg er Anja Hjelseth student ved Noregs Handelshøgskole.
Alta kommune
Alta kommune (nordsamisk Álttá suohkan, kvensk Alattion komuuni) er ein kommune som ligg vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Byen Alta er den største i Finnmark (bystatus sidan 1999) med. I heile kommunen bur det.
Historie
Byen er opphavleg samansett av dei tre gardane Bossekop med samisk tilknyting, Altagård med sete for amtmannen i Finnmark 1738-1814 og Elvebakken som har finsk eller kvensk tilknyting. I 1964 vart Alta slått saman med den mindre kommunen Talvik.
Folketalsutvikling
Alta har vore den største kommunen i Finnmark sidan 1967, då han passerte Sør-Varanger i folketal. Folketalsutvikling for noverande Alta kommune frå 1920:
Berlevåg kommune
Berlevåg kommune (nordsamisk Bearalvági gielda, kvensk Päärlyvooki komuuni) er ein norsk kommune som ligg nordaust i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Han ligg på den nordvestlege delen av Varangerhalvøya.
Fylkesveg 219 i Oppland
Fylkesveg 219 i Oppland går mellom Solbraut (Bagn) i Sør-Aurdal kommune og Bruflat i Etnedal kommune. Vegen er 13,3 km lang.
Berlevåg kommune
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Berlevåg kommune frå 1920:
Mauricio Sabillón
Mauricio Alberto Sabillón Peña er ein honduransk fotballspelar som har spela for Hangzhou Greentown i den kinesiske fotballigaen, og for det honduranske landslaget. Han spelte i ti år, frå 1999 til 2009, for Marathón i Honduras, før han drog til Kina i 2010.
Tore Storehaug
Tore Storehaug (fødd 18. februar 1992) er ein norsk politikar for KrF som sidan 2017 har sete på Stortinget frå Sogn og Fjordane.
Kristeleg Folkepartis Ungdom
Kristeleg Folkepartis Ungdom (KrFU) (samisk Risttalaš Álbmotbellodaga Nuorat (RAN), kvensk Kristilisen Kansanparttiin Nuoriso (KrKN)) er ungdomspartiet til Kristeleg Folkeparti (KrF). Det vart skipa i 1946. KrFU er eit kristendemokratisk parti som plasserer seg i sentrum av norsk politikk. I 2017 vart Martine Tønnessen vald til leiar i KrFU.
Ungdomspartiet er medlem av den Europeiske paraplyorganiasjonen YEPP, og samarbeider med sine nordiske søsterparti gjennom KDUN.
Politikk
KrFU er eit kristendemokratisk parti. Den kristendemokratiske ideologien er ein sosial, verdiorientert ideologi som plasserer KrFU (saman med KrF) i sentrum av norsk politikk. KrFU er, som andre ungdomsparti, meir radikale enn sitt moderparti, og for KrFU gjeld det spesielt innan utvikling og miljø.
Viktige saker som karakteriserer KrFU:
Organiasjon
KrFU sin organisasjon er delt opp i tre ulike nivå; sentralleddet, fylkes- og lokallag.
Sentralleddet består av eit arbeidsutval, samansett av leiar og nestleiarar – og eit sentralstyre. Både sentralstyre og arbeidsutval blir valt på det årlege landsmøtet. KrFU har sitt landskontor i Øvre Slottsgate 18-20.
Fylkesveg 828
Fylkesveg 828 (Fv828) går mellom Bjørn i Dønna kommune og Herøysundet i Herøy kommune, og i tillegg mellom Søvik og Søvikstranda i Alstahaug kommune.
Trasear: Engan - Herøysundet 8,0 km, Nord-Herøy - Bjørn 24,6 km, Søvik - Søvikstranda 1,0 km. Ferjesambandet mellom Herøysundet og Søvik er del av, og ikkje del av riksvegen.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Kommunar og knutepunkt
-
Porsangerfjorden
Porsangerfjorden (samisk Porsáŋgguvuotna, finsk Porsanginvuono) er den fjerde lengste fjorden i Noreg med ei lengd på 123 km. Han ligg i Troms og Finnmark. Fjorden har innløp mellom Helnes fyr på Magerøya i vest og Sværholtklubben på Sværholthalvøya i aust og går sørover til Brennelv (Lohtiniemi) og Lakselv lengst inn i landet. Av kommunar ved fjorden finn ein Nordkapp og Porsanger.
Omkring indre Porsangerfjorden består berggrunnen av Porsangerdolomitten som er ein over 200 meter tjukk lagpakke av dolomitt med stromatolittar.
Den indre delen av fjorden er til dels særs grunn og ved fjøre trekk sjøen seg enkelte stader langt ut frå strandsona. Den ytre delen av fjorden er derimot ned mot 300 meter djup enkelte stader nær Magerøya og aust for Lille Tamsøya (310 m)
Vestsida
Magerøya dannar vestsida av fjorden heilt ytst i fjorden. Her ligg byen Honningsvåg og fjordarmen Sarnesfjorden. På sørsida av Magerøya går Magerøysundet nordvestover og på sørsida av dette sundet ligg Lafjorden og Kåfjorden. Repvåg er eit fiskevær som ligg litt lenger sør.
Om lag halvvegs inn i fjorden stikk Bringsnes ut i fjorden. Her ligg Smørfjorden på nordsida og Olderfjorden på sørsida. Inst i desse fjordane ligg bygdene Smørfjord og Olderfjord. Ved Olderfjord startar E69 som går langs heile vestsida nordover til Honningsvåg. Innover fjorden går E6.
Vidare innover i fjorden frå Olderfjorden stikk ei rekkje nes ut i fjorden og dannar fleire viker og små fjordarmar. Ved Klubben ligg Ytre Billefjord på nordsida, medan Indre Billefjord ligg på sørsida.
Austsida
Delen av Porsangerfjorden som går langs med Sværholthalvøya er ikkje busett og her finn ein berre enkelte små viker. Store Tamsøya er ei øy som ligg på austsida av fjorden, aust for Repvåg. Litt nord for denne øya ligg Lille Tamsøya. Ytre Kjæs er den første busetnaden ein kjem til om ein følgjer austsida innover fjorden. Frå her går Kjæsdalen austover til Lille Porsangen, som er ein fjordarm av Laksefjorden på austsida av Sværholthalvøya. Denne dalen markerer òg den sørlege grensa til halvøya. Frå her og eit godt stykke sørover følgjer Fv183 fjordsida. Den største busetnaden langs denne delen av fjorden er bygda Indre Brenna. Børselv er ei bygd som litt lenger sør. Børselv ligg inst i ei bukt på sørsida av Børselvnes. Frå her og inn fjorden går Riksveg 98 langs austsida av fjorden.
Den indre delen
Børselvnes på austsida og neset Njarga på vestsida markerer eit skilje i fjorden. Frå her og inn til botn av fjorden ligg det ei rekkje øyar og holmar og skjer i fjorden og fjordsidene er til dels særs langgrunne. Særleg på vestsida ved innløpet til Vesterbotn kan fjorden fleire kilometer utover vere berre eit par meter djup. Den største øya i denne delen av fjorden er Reinøya (samisk Vasis). Andra øyar er Mámmal, Miellejátkkis, Stuorrajátkkis, Olggut, Siskkit, Coagan, Store Ørnøy og Skárku.
Frå botn av fjorden strekkjer Oldereidneset (samisk Njárggahuoš) seg om lag 10 km nordover i fjorde og deler den inste delen i to, Vesterbotn og Brennelvfjorden på vestsida og Austerbotn på austsida. Inst i Brennelvfjorden ligg Lakselv og Brennelv, og inst i Austerbotn ligg Fluberg.
Doreen Chanter
Doreen Chanter er ein britisk songar som er best kjend som medlem av Chanter Sisters og for arbeidet som korvokalist og studiomusikar i 1970- og 1980-åra.
Chanter Sisters
Chanter byrja karrieren som medlem av ei gruppe kalla the Chanters i 1967 med systera Irene Chanter og fem brør. Dei gav ut fire singlar som selde dårleg. I 1968 vart the Chanter-systrene ein duo som først kalla seg Birds of a Feather.
Duoen gav ut fire singlar mellom 1968 og 1972, men ingen av dei selde godt. Det første albumet deira, Birds of a Feather, kom ut i 1970 med Elton John på piano. Chanter-systrene hadde sunge som korvokalistar for John på ei innspeling for Radio 1.
Long John Baldry bad systrene med seg i konsertbandet sitt i 1973. Dei var òg med på konsertalbumet June 1, 1974, med Nico, Brian Eno, Kevin Ayers og John Cale, og song med Chris Farlowe på BBC Radio 1 Live in Concert. Begge systrene er med på John Cale-albumet Fear i 1972 og same året Ron Wood-albumet I've Got My Own Album to Do. I tillegg song dei for Manfred Mann's Earth Band på Solar Fire (1973), Nightingales and Bombers (1975), The Roaring Silence (1976) og Watch (1978), John Entwistle på Mad Dog (1975), Chris Rea på Whatever Happened to Benny Santini? (1978) og Justin Hayward på Night Flight (1980). I 1976 gav Polydor ut det andre albumet deira, First Flight, men det selde dårleg. Dei song live med John Miles på eit konsertalbum. Systrene gav ut to album i 1978 på Safari Records, men dei selde igjen dårleg.
Solosongar
PÅ det første soloalbumet til Phil Manzanera, Diamond Head (1975), song John Wetton og Doreen duett på songen «Same Time Next Week». Ho svart så med Jacqui Sullivan og danna The Sirens, korvokalistar for turneen til Roxy Music i 1975-76. I 1976 song ho for Bryan Ferry på albumet Let's Stick Together, og året etter på In Your Mind.
I 1981 song Chanter i koret på The Secret Policeman's Ball, i lag med mellom andre Phil Collins, Donovan, Sheena Easton, Bob Geldof, Midge Ure og Tom Robinson. Han skreiv òg to singlar for Kiki Dee, gjeve ut i 1981, og ein song sungen for Dee for den britiske fjernsynsserien Roll Over Beethoven i 1985. Ho dukka opp i filmen Pink Floyd The Wall i 1982 som vokalist i eit kor. I 1983 var både Doreen og Irene korsongarar på The Undertones-songen «The Love Parade» på albumet The Sin of Pride.
Chanter var ein del av turnébandet til både Roger Waters og Van Morrison i 1984. Ho song på Waters-albumet The Pros and Cons of Hitchhiking, som kom ut det året, i lag med Katie Kissoon. Duoen song igjen for Waters på Radio K.A.O.S-turneen i 1987. Chanter song òg på Waters-utgjevinga Radio K.A.O.S. i 1987 og så på fem songar på Amused to Death i 1992.
Ho turnerte med Meat Loaf-bandet Neverland Express i 1984-85, og var med på Bad Attitude - Live! (1985), og med Joe Cocker i 1989. Chanter syng på konsertalbumet til Cocker Joe Cocker Live, som kom ut i 1990.
I 1990-åra song Doreen på fleire album med Chris Farlowe.
Ho er med i ein episode av Only Fools and Horses.
Fylkesveg 220 i Oppland
Fylkesveg 220 i Oppland går mellom Bagn i Sør-Aurdal kommune og Hådem i Nord-Aurdal kommune. Vegen er 23,7 km lang.
Kaisa Parviainen
Katri Vellamo Parviainen, kjend som Kaisa Parviainen, ( var ein finsk idrettsutøvar frå Muuruvesi i Norra Savolax. Ho vann sølvmedaljen i spjutkasting under Sommar-OL 1948, den fyrste finske kvinna som vann ein OL-medalje.
Parviainen vart i 1948 finsk meister i lengdehopp og i spjutkast. Under dei olympiske leikane 1948 i London gjorde ho sitt livs beste spjutkast med 43,79 meter, einast storfavoritten Herma Bauma frå Austerrike kasta lengre. Ho vart elles nummer 23 i lengdehopp.
I 1950 så vel som i 1951 vann Parviainen spjutkast-øvinga i den finske meisterskapen. I 1952 enda ho på 16. plass i spjutkastina under Sommar-OL på finsk heimebane.
Idrettslaget Sandviken
Idrettslaget Sandviken er eit idrettslag frå Sandviken i Bergen. Idrettslaget driv med handball og fotball i alle aldrar, og har eit kvinnelag i Toppserien. Idrettslaget har nær 800 medlemmar og ca. 45 lag. Klubben held til sentralt i Sandviken, på Stemmemyren, som er eit av Bergens mest nytta idrettsanlegg.
Spelarstallen til laget i Toppserien
Endra 18. august 2020
Gisundbrua
Gisundbrua er ei fritt frambygg-bru på Fv86 i Senja kommune i Troms og Finnmark. Ho kryssar Gisundet vest for Finnsnes, og gjev vegsamband mellom Senja og fastlandet.
Brua vart opna 23. juni 1972. Ho er 1147 m lang, med lengste spenn 142,5 meter. Seglingshøgda er 41 meter, og brua har i alt 25 spenn. Brua vart bompengefinansiert og er nedbetalt no.
Bakgrunnsstoff
Denne artikkelen byggjer på «Gisundbrua» henta frå Wikipedia på bokmål 31. mars 2008.
Tortur
Tortur er ei handling som med vilje påfører eit menneske smerte eller liding, anten psykisk eller fysisk. Årsaka til at tortur blir brukt kan vere som straff eller hemn, for å skremme andre eller for å tvinge fram informasjon eller ei tilståing.
Bruksområde
Tortur har mange bruksområde. Det kan brukast for å tvinge fram informasjon som ein person kan ha. Han kan òg brukast for å skremme andre personar til å røpe eventuell informasjon i frykt for at dei òg skal bli utsette for tortur. Eit problem ved å bruke tortur på denne måten er at tilståingar eller annan informasjon ikkje alltid er korrekte. Personar som blir utsette for tortur, men ikkje sit på vesentleg informasjon, kan lyge eller tilstå hendingar som ikkje har funne stad for å sleppe unna torturen.
Ettersom tortur har potensial til å skade ein person, kan det bli bruka som hemnmetode.
Tortur kan òg brukast som straff. Dersom tortur blir bruka som straff etter rettergang, er det ikkje uvanleg at torturen er tilrettelagt slik at tilskodarar kan sjå på.
Historie
Tortur har vorte brukt av dei fleste land i tidlegare tider. I Romarriket kunne ein slave sitt vitnemål berre brukast i retten dersom det hadde vorte gjeve under tortur, da dei gjekk ut frå at slavar ikkje ville fortelje sanninga frivillig. Både i antikken og i mellomalderen var framståande filosofar, som Aristoteles og Francis Bacon, tilhengarar av bruken av tortur i rettsvesenet.
I Europa vart tortur regelmessig brukt i mellomalderen og tidleg moderne tid, når brotsverket og statusen til den tiltalte tilsagde det. Tortur vart sedd som ein legitim metode for å tvinge fram tilstångar eller for å få fram namna til medskuldige. Ved avrettingar vart òg sjølve avlivinga av den dømde ofte kombinert med tortur, dels for å få fram fleire opplysningar, men mest for å straffe og for å åtvare andre mot å gjere lovbrot. Inkvisisjonen, spesielt den spanske var illgjeten for bruk av tortur, som vart brukt for å tvinge fram tilståingar og for å finne medskuldige. Protokollar skal likevel tyde på at tortur var mindre brukta der enn i verdslege domstoler, noko som skal skuldast ein paveleg bulle frå 1216 som la strenge avgrensingar på bruken av tortur.
I Noreg var tortur i bruk i rettsvesenet frå mellomalderen av, da gjerne kalla «pinleg forhøyr». Tortur vart òg ofte brukta i såkalla «kvalifiserte dødsdommar», der sjølve avrettinga kom etter ulike former for tortur. Slike dødsdommar vart avskaffa i Noreg i 1815, medan tortur elles i rettsvesenet vart avskaffa gjennom Grunnloven av 1814. Denne bygde på dei franske grunnlovene frå revolusjonstida 1789-1799, og det er grunn til å merke seg at sjølv i den perioden da giljotinen vart mest bruka under revolusjonstida, vart det ikkje brukt tortur.
I dei fleste vestlege land begynte dei i løpet av 1700- og 1800-talet gradvis å gå bort frå bruk av tortur.
I nyare tid
I nyare tid blir tortur først og fremst bruka av diktaturregime, terroristorganisasjonar og organiserte kriminelle. Det er kjend at russiske hærmenn nyttar tortur i Ukraina, men tortur er og vanleg i russiske fengsel. Men statar som kallar seg demokratiske, som USA og Israel, nyttar òg turtur.
«Mildare fysisk press»
«Mildare fysisk press», «moderat fysisk press» eller liknande formuleringar har vorte ei vanleg nemning på «moderat og kontrollert påføring av smerte» for å tvinge fram informasjon. Mange land aksepterer dette som eit nødvendig vonde i visse situasjonar, særleg under krigstilstand. Dette blir sterkt kritisert av menneskerettsgrupper, som reknar omgrepet som ein eufemisme for tortur, og åtvarar mot at grensene for kva som er tillate for lett blir tøygde slik at faren for alvorlege overgrep blir større. Tilhengarar av bruk av mildare fysisk press meiner det er eit spørsmål om å vege vonde opp mot kvarandre, det vil seie det å påføre ein person kortvarig og moderat smerte i forhold til det å kunne redde menneskeliv gjennom informasjonen som blir tvinga fram.
Reglane for landkrigføring skal visstnok kunne tolkast som å tillate ein viss bruk av fysisk press, som for eksempel å tvinge ein person til å stå i ei ubehageleg stilling over lengre tid.
Slikt fysisk press blir ofte kombinert ofte med psykisk press, og denne kombinasjonen vil av den som blir avhøyrt ofte oppfattast som tortur og kan få store etterverknader i form av angst og andre psykiske problem.
Tortur i internasjonale avtalar
Tortur er fordømt som ei ekstrem krenking av menneskerettane i dei aller fleste land, og er eksplisitt nemnt i FN si menneskerettsfråsegn. Dei statane som har signert Den tredje Genévekonvensjonen og Den fjerde Genévekonvensjonen, pluss dei som har signert FN sin konvensjon mot tortur, har forplikta seg til ikkje å bruke sterk smerte eller liding mot nokon for å få fram informasjon eller tilståing i krigstid, eller for å presse ein tredje person. Dei fleste land si lovgiving har forbod mot tortur i fredstid. Amnesty International reknar trass i dette med at omkring 2/3 av statane i verda ikkje held desse traktatane, enten ved konkrete brot eller ved tøying av grenser for kva som er akseptabelt fysisk eller psykisk press.
The Gate of Saturn
The Gate of Saturn er det 128. albumet totalt og det 52. studioalbumet til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream, utgjeve i mai 2011.
Dette er den fjerde plata i ein serie omtalt som «cupdiscs», der lengda er kring 40 minutt, som er typisk for lengda på ei LP-plate. Platene kom i eit enkelt pappomslag i staden for det vanlege CD-omslaget i plast. Så langt består serien av 11 plater.
Plata inneheld fem komposisjonar, der to av dei var nyinnspelingar av tidlegare, kjende spor. Tittelsporet er ein ny komposisjon, men hadde same tittel som vart nytta på komposisjonen «Brain Offender» på ein singel attende i 2003.
Mikrolyd
Mikrolyd eller mikroljod inneber all høyrbar ljod (20 Hz til 20 kHz) og infrasonisk ljod (under 20 Hz, rytme), kortare enn musikalske toner og lengre enn eit sample eller mellom 10 millisekund og ein tiandedel av eit sekund.
Liungen Idrettsforening
Liungen Idrettsforening er eit idrettslag frå Lier. Dei hadde med eit fotballag i Toppserien for kvinner frå 2001 til 2006. I 2007 trekte dei laget sitt frå 1. divisjon på grunn av dårleg økonomi.
Stuart Epps
Stuart Epps er ein britisk plateprodusent og lydteknikar.
Sidan 1967 har han arbeidd med mange artistar, som Elton John, Led Zeppelin, Oasis, Twisted Sister, Bill Wyman, Kiki Dee, George Harrison, Robbie Williams, Mark Owen, Paul Weller, Cliff Richard, Bad Company, Barry White, Julian Thome, Sham 69, Matt Bianco, Billy Connolly og Chris Rea.
I tillegg til arbeidet med Led Zeppelin, har Epps vore involvert i andre prosjekt med gitaristen deira, Jimmy Page og ved fleire høve The Rolling Stones-medlemmar Bill Wyman.
Kallaste
Kallaste er ein by og kommune som ligg i Tartu maakond, heilt aust i Estland. Byen ligg ved den vestlege breidda til innsjøen Peipus. Størstedelen av folkesetnaden i han er russarar, berre 15 % er estarar.
Kallaste vart grunnlagd på 1800-talet som ein landsby for russiske gammaltruande. Han vart småby (alevik) i 1921 og fekk bystatus 1. mai 1938.
Bjørn Hovdestad
Bjørn Sveinungsson Hovdestad  var ein norsk spelemann og gardbrukar frå Vinje i Telemark. Han var far til Øystein Hovdestad.
Bjørn Hovdestad var rekna som ein flink spelemann med stor slåttekunne. Han var god ven med Myllarguten, og desse kunne sitja saman i dagar i strekk og spela, når Myllaren var på dei kantar. Knut Lurås var og i omgangskrinsen, og Bjørn lærte nok av dei båe.
Hovdestaden e ein pirkespelemann dæ, pla Myllarguten seia om Bjørn. Men han han sa og Dæ e ingen spelemann anna Hovdestaden som set veslefingen på rette staden. Hovdestad hadde elles ord på seg for godt spel. Slåttekunna hans Bjørn gjekk i arv til sonen Øystein, og Eivind Groven skreiv ned ei rad av dei.
Dampturbin
Ein dampturbin er ei mekanisk innretning som omformar termisk energi frå damp under trykk slik at den kan brukast til mekanisk arbeid.
Perm-trias-utryddinga
Perm-trias-utryddinga, òg kalla Den store døden, var ei omfattande masseutrydding som skjedde for 251,4 millionar år sidan. Ho var den hendinga som har tatt mest liv gjennom jorda si historie. 90% til 95 % av alle sjødyrartar døydde ut, samt 70 % av alle organismar på land. På individuelt nivå kan kanskje så mange som 99,5 % av einskilde organismar ha døydd som følgje av hendinga.
Det er funne mange spor etter massive flaumbasaltutbrot av magma som varte i tusenvis av år i Sibir-trappene, som truleg må ha påverka miljøet og som klart kan ha medverka til masseutryddinga. At det var langt mindre kystlinje enn tidlegare, og dei stadig tørrare forholda i indre områda har truleg òg vore ei medverkande årsak. Basert på den estimerte lavamengda som vart produsert i denne perioden, er det verste som kan skje at det vert kasta ut nok karbondioksid til å heve den globale temperaturen fem grader Celsius, nok til å rydja ut 95 % av alt liv.
Ein anna hypotese er at hydrogensulfidgass dampa ut frå havet. Delar av djuphavet vil i periodar miste all oppløyst oksygen slik at bakteriar som lever utan oksygen kan bløme og produsere hydrogensulfidgass. Om det samlar seg opp nok gass i ein oksygenfattig sone, kan gassen stige ut av havet og ut i atmosfæren.
Oksiderande gassar i atmosfæren ville ha øydelagd den giftige gassen, men etter kvart som det ikkje vart nok atmosfæriske gassar til å ta seg av den giftige gassen, ville hydrogensulfid-nivået auke dramatisk i løpet av få hundre år.
Modelleringar av slike hendingar indikerer at gassen ville ha øydelagd ozonlaget i den øvre atmosfæren slik at ultrafiolett stråling kunne ta livet av artane som hadde øydelagd den giftige gassen. Det finst enkelte artar som derimot kan fordøye hydrogensulfid.
Ein annan hypotese byggjer på flaumbasalt-teorien. Ein auke i den globale temperaturen på 5 °C ville ikkje vere nok til å forklare at 95 % av livet på jorda døydde ut. Men ei slik oppvarming kunne sakte, men sikkert heve havtemperaturen slik at frosne metanreservoar under havbotn nær kystlinjene smelta og med ekstra metangass, i tillegg til dei drivhusgassane som alt var der, kunne atmosfæren ha vorte enno 5 °C varmare. Metan-hypotesen forklarar mellom anna auken i karbon-12-nivået som er funne midt i grenselaget mellom perm og trias. Det forklarer òg kvifor den første delen av masseutryddinga hovudsakleg tok livet på land, og at den andre bølgja tok livet i havet, før den tredje bølgja så tok liv på land igjen.
Ein meir spekulativ hypotese baserer seg på at gammaglimt frå ein nærliggande supernova var årsaka til masseutryddinga.
Trilobittar som hadde eksistert sidan kambrium døydde omsider ut i denne episoden.
I 2006 fann amerikanske forskarar frå Ohio State University spor etter eit mogeleg stort meteorittkrater med ein diameter på rundt 500 km i Antarktis. Krateret ligg 1,6 km under isen på Wilkes Land aust i Antarktis. Forskarar spekulerer i om dette nedslaget kan ha vore årsaka til perm-trias-utryddinga, sjølv om tidspuntket er så uvisst at ein berre veit det skjedde mellom 100 millionar og 500 millionar år sidan. Dei spekulerer òg i om det på noko måte kan ha medverka til at Australia vart skild frå Antarktis, som begge var ein del av superkontinentet Gondwana. Iridium- og kvartsnivåa i perm-trias-laget nærmar seg ikkje dei i krit-tertiær-laget. Sidan så mange artar og individuelle organismar døydde ut er det kasta tvil om meteornedslaget verkeleg kan ha vore årsaka. I tillegg sår fossil på Grønland tvil om teorien fordi dei viser at utryddinga skjedde gradvis og varte minst åtti tusen år med tre særskilde fasar.
Den varme sonen spreidde seg på den nordlege halvkula der det dukka opp omfattande ørkenar. Bergartane som danna seg her frå denne tida er farga raude av jernoksid, som følgje av den intense oppvarminga frå sola på ei slik vegetasjonslaus overflate. Eldre plante- og dyreartar døydde ut.
Mange forskarar meiner at perm-trias-utryddinga vart skapt av ein kombinasjon av nokre eller alle hypotesane som er nemnd. Då Pangea vart danna vart det langt færre kyststrøk og dette kan ha medverka til utryddinga av mange dyreartar som levde nær kysten, både på land og i sjøen.
Fylkesveg 221 i Oppland
Fylkesveg 221 i Oppland går mellom Hoffsvingen og Stavedal i Sør-Aurdal kommune. Vegen er 6,4 km lang.
Synthesizer
Synthesizer eller synth er eit elektronisk musikkinstrument som lagar ljod ved hjelp av analoge eller digitale elektroniske kretsar. Ein synthesizer inneheld komponentar som genererer, modifiserer, kontrollerer og kombinerer signal. Synthesizerar kan ha ulike utformingar, men ei tangentfjøl med pianotangentar og kontrollpanel er den vanlegaste. Dei kan også styrast frå andre intrumenttypar ved hjelp av MIDI.
Dei første synthesizerane blei laga i 1950-åra og blei først brukt til kunstmusikk. Seinare fekk dei ein sentral plass i jazz og popmusikk. På 1970-talet blei synthesizerar i aukande grad brukt til pop- og rockemusikk, og på 1980-talet oppstod musikkforma synthpop.
Fossekall
Fossekallen (Cinclus cinclus) er ein fugl i fossekallfamilien som er utpeikt som nasjonalfugl i Noreg. Fossekallen finst i store delar av Europa og nordvestre Asia.
Fuglen er brunsvart med kvit hakelapp, liten og rundvoren, med stutt stjert. Han held særleg til langs fossestryk, elvar og vatn.
Fossekallen er delvis trekkfugl, og medan dei gjerne held seg i nordlege område om sommaren flyg mange av dei sørover om vinteren. Mange fuglar trekkjer til dømes frå Noreg og nord-Sverige til sør-Sverige om vinteren. Ein kan likevel finna fossekallar i vassdrag og vatn i Noreg året rundt.
Fuglen dykkar til botnen etter føde og bruker vengene til å symja. Han et hovudsakleg larvar av små vassdyr. Fossekallen kan òg eta insekt på land som han finn mellom steinar og ved vassbredden.
Reiret er rundt med ein liten opning på eine side. Det blir bygd på ein avsats, i ei kløft eller under ei bru, nær vatn. Fossekallen legg 3–6 egg som blir klekka etter 14–18 dagar.
Salinitet
Salinitet eller saltinnhald er kor mykje salt som er løyst opp i ei viss mengd vatn.
Definisjon
Saltinnhaldet i dei fleste naturlege innsjøar, elver og bekkar er så lite at desse vassmengdene vert kalla ferskvatn. Den faktiske mengda av salt i ferskvatn er per definisjon mindre enn 0,05 %. Er det høgare vert vatnet kalla brakkvatn, som vert definert som vatn med salinitet på 0,05 til 3 %, medan saltinnhald mellom 3 og 5 % vert kalla saltvatn. Alt over 5 % er rekna som saltlake. Dei fleste havområda har ein salinitet på om lag 3,5 % salt. Enkelte salte innsjøar og enkelte havområde er derimot saltare. Daudehavet har til dømes eit saltinnhald i overflata på om lag 15 %.
Det tekniske uttrykket for saltinnhaldet i havet er halinitet, sidan haloidsalt (og særleg klorid) er det anionet det finst mest av i den oppløyste blandinga. Innan oseanografi plar ein å uttrykke halinitet og salinitet som promille og ikkje prosent, og ein får då tilnærma talet på gram av salt per liter vatn. Før 1978 vart salinitet eller halinitet uttrykt som prosent basert på forholdet mellom den elektriske konduktiviteten til ein vassprøve og «Københavnvatn», eit kunstig sjøvatn som fungerte som ein «standard». I 1978 omdefinerte oseanografar salinitet som Practical Salinity Units (psu), som er konduktivitetsforholdet mellom sjøvatn og ein standar KCl blanding. Forholdet har ikkje noko eining, så det er ikkje slik at 35 psu er lik 35 gram salt per liter vatn.
Denne tilsynelatande tungvinte metoden på å måle saltinnhaldet på kan virke upraktisk, men ein må huske på at salinitet er summen av vekta til mange forskjellige stoff i eit visst volum vatn. Dette gjer blant anna at ein kan finne ut kor mykje ein har av kvart enkelt stoff i løysinga, og ikkje berre vekta av alle dei faste stoffa som vil ligge att når vatnet fordampar (som er ein annan metode å måle saliniteten på).
System for klassifisering av vassmengder basert på salinitet
Som ein kontrast til homoiohaline miljø, finst visse poikilohaline miljø (som òg kan vere thallassiske), der salinitetsvariasjonen er biologisk viktig (Dahl, 1956). Poikilohaline vatn kan ha alt frå 0,5 ‰ til meir enn 300 ‰. Det viktige særtrekket er at desse vatna har ein tendens til å variere i salinitet over eit biologisk meiningsfult område over årstidene, eller ein annan grovt samanliknande tidsskala. For å sei det enkelt er dette vassmengder med ganske variabel salinitet.
Veldig salt vatn, som er på grensa til at saltet krystalliserer seg ut, vert kalla saltlake.
Miljømessige vurderingar
Salinitet er ein økologisk viktig faktor, og påverkar mange forskjellige organismar som lev i vatn. Salinitet påverkar òg planter som veks enten i vatn eller på land der dei får vatn ved hjelp av regn eller frå grunnvatnet. Planter som kan leve av saltvatn vert kalla saltplanter. Organismar (stort sett bakteriar) som kan leve i svært salte forhold vert kalla halofilar, medan organismar som kan tole forskjellige salinitetar vert kalla euryhaline.
Salt er vanskeleg å fjerne frå vatnet, og saltinnhaldet spelar ei viktig rolle i kva ein brukar vatnet til (slik som drikkevatn)
Diser
Diser (norrønt dís, fleirtal dísir) er ei nemning brukt om ulike gudinner i norrøn mytologi. Disene opptrer gjerne i fleirtal, og er ofte knytte til skjebne og vern. Gruppa omfattar mange lågare guddommar, som norner og valkyrjer, men «dis» kan også brukast om mektigare skikkelsar som gudinna Frøya.
Namn
«Diser» kan ofte vera valkyrjer, men omgrepet er også brukt om fylgjer og norner i norrøne tekstar. Ordet dis er i slekt med fleire germanske ord som tyder '[høgtståande] kvinne', som gammalhøgtysk itis, gammalsaksisk idis og angelsaksisk ides. Det er gjort fleire framlegg om at det var den opphavlege nemninga for valkyrjer, eit ord som eigentleg er ein kenning (med tydinga 'veljarar av drepne').
Nemninga «dis» er også brukt om einskildsvesen, som Frøya, som blei kalla «Vanadis» ('vaneherskarinna'). Ein finn att endinga -dis i mange nordiske kvinnenamn, som Frøydis, Tordis og Vigdis. Disene har også sett spor etter seg i stadnamn, som Disen, fleire stader i Noreg, og svenske gardar som Disarås i Vara kommun i Västergötland, Disevid i Ödeshögs kommun Östergötland, den heilage Disakällan og ganggrava Disarör i Falköping i Västergötland.
Dyrking
Disene kunne vera både venlege og fiendtlege mot menneskja. Dei vart dyrka ved dísablót, som er skildra i fleire sagaer. Den best kjende dyrkinga var distinget i Uppsala, som blei halde i byrjinga av februar, ein tradisjon ein har vidareført til vår tid som ein distingsmarknad. I Noreg og på Island verka dei oftare som vernevesen for æsene, men kunne også opptre ved fødslar og i strid.
Sarpsborg Fotballklubb
Sarpsborg Fotballklubb er eit idrettslag i Sarpsborg, stifta 8. mai 1903. SFK er eit av dei mest meritterte cuplaga i Noreg, i tida 1906-64 deltok klubben i tov NM-finalar og sigra i seks av dei. SFK kunne heve kongepokalen i 1917, 1929, 1939, 1948, 1949 og 1951. I seriespel er tredjeplassane frå 1964 og 1965 det beste Sarpsborg har oppnådd.
Nasjonalt lag
Sarpsborg Footballclub vart stifta av briten Hugh Kenworthy, kontorsjef ved Borregaard-fabrikkane. Sarpsborg etablerte seg snøgt i toppen av norsk klubbfotball. Både i i 1907 og 1907 kom laget til cupfinale, der det vart tap 0-1 og 0-3 mot høvesvis skienslaget Odd og oslolaget Mercantile. Ti år seinare vart SFK klar for ein ny cupfinale, og i Stavanger vart laget norsk meister etter 4-1 mot SK Brann i 1917, i den aller fyrste norske cupfinalen på grasbane. Åtte år etterpå vart rollene omsnudd då Brann vann 3-0 og vart norsk meister. I 1929 vann SFK sin andre cuptittel etter å ha vunne 2-1 over Ørn etter ekstraomgangar på Stavanger stadion. Også fem år seinare vart sluttresultatet i NM-finalen 2-1 etter ekstraomgangar, då med Sarpsborg som det tapande laget i oppgjeret mot Mjøndalen. Året etter måtte SFK tole eit nytt finaletap, heime i Sarpsborg vann erkemotstandaren Fredrikstad FK heile 4-0. Derimot vann SFK 2-1 over oslolaget Skeid i cupfinalen 1939 i Tønsberg.
Etter fire rake semifinaletap i åra 1940-47 var Sarpsborg i 1948 klar for ny NM-finale. Som i 1934 var Fredrikstad på motsett banehalvdel, og ein av SFK-spelarane frå den gongen, Harry Yven fekk gleda over å skåre kampens einaste mål. Også året etter vann vart Sarpsborg norsk meister etter siger 3-1 over Skeid. Yven vann då sitt fjerde cupgull, han var med allereie som 17-åring i 1929, 20 år tidlegare. Sarspborg sikra seg NM-tittelen for sjette og siste gong då Asker Skiklubb i 1951 på Ullevaal stadion vart nedkjempa med 3-2 etter ekstraomgangar.
Sarpsborg FK deltok Hovudserien fra 1948 til 1957 og 1 divisjon frå 1963 til 1972. Laget var på sitt beste i sesongane 1964 og -65. I 1964 kvalifiserte SFK seg til NM-finale for siste gong, der Rosenborg vart for sterke med 2-1, og kom på bronseplass 1. divsjon. Sistnemnde prestasjon vart kopiert sesongen etter. I gjennomsnitt hadde laget mellom 2000 og 4700 tilskodarar på heimekampane i denne perioden.
Lokalt lag
Sarpsborg rykte ned frå toppdivisjonen i 1974 og frå 2. divisjon i 1980. Bortsett frå to sesongar, 1995 og 1997, på nivå to i seriefotballen, har laget sidan 1980 spelt i regionale eller lokale seriar.