cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Autosegmental fonologi
Tonar i mende
Eigentleg nyttar Goldsmith liner – såkalla assosiasjonsliner – for å uttrykkje ein assosiasjon. Figuren nedanfor til venstre kan (i mangel av noko betre) nyttast til å forklåre kva det går ut på:
Lat oss tenkje oss at dei gule boksane er toneberande einingar eller TBU-ar (stavingar eller moraer) og at dei rosa boksane er tonar. Den grøne boksen er irrelevant, eller kan oppfattast som at alle dei toneberande einingane (dei gule boksane) er delar av til dømes eitt ord, representert nettopp ved den grøne boksen.
Linene mellom rosa boksar (tonar) og gule boksar (toneberande einingar) representerer mogelege og umogelege assosiasjonsliner mellom tonar og TBU-ar. Goldsmith (1976) hadde med ein tredje lekk i "Wellformedness Condition", som berre gjev meining når assosiasjonane er framstilte som liner:
Assosiasjonen skjer slik:
Etter 3. steg er alle tonar assosierte med ein TBU, men TBU 4 er ikkje assosiert med nokon tone. Det rettar vi på i 4. steg. TBU 4 kan berre assosierast med tone 3. Assosiasjonslina mellom tone 3 og TBU 3 hindrar TBU 4 frå å bli assosiert med tonar føre tone 3.
Vokalharmoni i tyrkisk
Tyrkisk høyrer til språkfamilien tyrkiske språk. I den fyrste stavinga i ordet finn vi desse vokalane:
I andre stavingar finn vi desse vokalane (med nokre få unnatak som vi skal sjå bort frå her):
Med andre ord finst vokalar som er [–HØG, +RUNDA] berre i fyrste staving. Men settet i fyrste staving kan ikkje kombinerast fritt med settet i andre stavingar. Det finst fleire restriksjonar, som kan formulerast slik (heretter skriv vi vokalane berre ortografisk):
Dette har som følgje at dersom eit suffiks har ein vokal som er [+HØG], så vil denne vokalen veksle mellom i, ü, ı og u, avhengig av siste vokalen i stamma. Difor blir det òg slik at dersom eit suffiks har ein vokal som er [–HØG], så vil denne vokalen veksle mellom e og a. Faktisk har tyrkisk eit akkusativ-suffiks med variantane -i, -ü, -ı og -u og eit dativ-suffiks med variantane -e og -a, som vist nedanfor med eintalsformer av åtte tyrkiske substantiv. Vi har òg teke med genitiv, lokativ og ablativ, for å vise at alle kasusa oppviser liknande vekslingar (bortsett frå absolutiv, som ikkje har noko suffiks). Vi har sett ein bindestrek mellom stamme og suffiks; denne bindestreken er ikkje med i vanleg ortografi.
Sarıgöl
Sarıgöl er ein by og eit distrikt i provinsen Manisa i Egearregionen i Tyrkia. Byen har kring 13 000 innbyggjarar, medan 35 000 innbyggjarar. Byen ligg 194 meter over havet.
Autosegmental fonologi
Vokalharmoni i tyrkisk
Tabellen under viser dei tilsvarande fleirtalsformene, som har eit suffiks med variantane -ler og -lar. Etter fleirtalssuffikset har akkusativ og genitiv berre to suffiksvariantar kvar, i samsvar med generaliseringane ovanfor:
Når vi skal skildre desse vokalvekslingane med autosegmental fonologi, postulerer vi tre sjikt:
I det segmentale sjiktet postulerer vi dette enkle tovokalsystemet, der trekka [RUNDA] og [BAKRE] er uspesifiserte, sidan desse trekka høyrer heime i eigne sjikt:
I ein autosegmental representasjon kan då absolutiv singularis-formene av dei åtte tyrkiske substantiva ovanfor representerast som i tabellen under, der det segmentale sjiktet er gult, medan [+RUNDA]-sjiktet og [+BAKRE]-sjiktet er høvesvis raudt og blått. Dei vanlege ortografiske formene er tekne med over, for samanlikningas skyld. R og B står for høvesvis [+RUNDA] og [+BAKRE].
For at dette "reknestykket" skal gå opp, må ein tenkje seg det følgjande:
Ein må med andre ord tenkje seg at vokalane får normalverdiar (default-verdiar) når R og B' ikkje blir lagde til. Normalverdiane er [–RUNDA] og [–BAKRE].
For pluralis-suffikset og kasus-suffiksa må vi postulere desse grunnformene:
Cess
Cess, engelsk C-flat, italiensk Do bemolle, er i musikken namnet tonen ein får ved å senke tonen C eitt kromatisk halvtonetrinn. På eit tangentinstrument vil Cess tilsvare tonen H.
Malyj Tajmyr
Malyj Tajmyr har eit areal på 232 km² og ligg ved. Vilkitskijsundet går sør for Malyj Tajmyr og er dekt av pakkis gjennom den lange og harde vinteren. Det er òg mykje isflak i havområdet rundt øya gjennom den korte sommaren mellom juni og september.
Gujarati
Gujarati er eit språk som stammar frå staten Gujarat vest i India. Det er eit indoeuropeisk språk i den indoariske familien og er med sine 46 millionar talarar det 22. mest tala språket i verda. Gujarati var morsmålet til mellom anna Mahatma Gandhi, «far til India», og Mohammed Ali Jinnah, «far til Pakistan».
Cargeghe
Cargeghe (sardisk Calzèghe, Cagliègga) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 724 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 12.05 km² og ligg i ei høgd på 333 meter over havet.
Gujarati
Den gujaratiske skrifttradisjonen går tilbake til 1100-talet. Gujarati blir ikkje skrive med devanagariskrift, men med ei eiga skrift, som er avleidd frå dette. Gujarati blir skrive utan den øvre tverrbjelken som vi finn i devanagari, slik at devanagari-bokstaven for g, ग, blir skriven som ગ utan tverrbjelke i gujarati.
Malyj Tajmyr
Malyj Tajmyr høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatetet i Russland og Europa.
Gujarati
Språket har tre kjønn, til forskjell frå hindi, som berre har to. Det har også tre kasus for substantiv.
Malyj Tajmyr
Malyj Tajmyr var oppdaga av Boris Vilkitskij i 1913. Tidlegare vart øya kalla Tsarevitsj Aleksej-øya eller berre Aleksejøya, etter son til tsar Nikolaj II av Russland. Men etter oktoberrevolusjonen i 1917 vart ho gjeven namnet Malyj Tajmyr. I 2005 vart det framsett eit forslag av styresmaktene i Krasnojarsk kraj om å gjenninføre det opphavlege namnet på øya.
Nord for Malyj Tajmyr ligg ei øy kalla Ostrov Oktiabrenok.
Malyj Tajmyr må ikkje forvekslast med Tajmyrøya i Karahavet.
Privolnoje
Privolnoje (russisk skrift Привольное) er ein landsby med omlag 3350 innbyggarar i Stavropol kraj i Russland. Privolnoje ligg på steppelandet, nord for Kaukasus, på begge sider av elva Jegorlyk. Han ligg ca. 100 km i luftlinje i nordvestleg retning frå regionalhovudstaden Stavropol.
Svigermorsete
Svigermorsete (amerikansk engelsk rumble seat, britisk engelsk dicky seat, dickie seat eller dickey seat) var eit polstrert utvendig sete som kunne foldast inn i bagasjerommet i bilar med to sete, produserte før 2. verdskrig. Setet kunne ha plass til ein eller to passasjerar. Svigermorsete stammar opphavleg frå hestevogner, som kunne ha enkelt sete eller benk med plass til ein kusk eller tener.
Passasjerar i svigermorsetet var utsett for vêr og vind og fekk lite eller ikkje noko av vernet som dei andre pssasjerene fekk. Nedfellbart tak og sidegardiner var tilgjengelege i enkelte bilar (inklusive Ford Model A) men dei vart aldri særleg populære. Blant dei siste amerikanskbygde bilane med svigemorsete var 1938 Chevrolet, 1939 Ford og 1939 Dodge and Plymouth. Den siste britiske bilen med svigemorsete var Triumph 2000 Roadster som vart bygd fram til 1949.
Chinyanja
Chinyanja eller chichewa er eit sørleg bantuspråk som har rundt 9,3 millionar talarar. Det er offisielt språk i Malawi og blir også snakka i Mosambik og delvis i Zambia og Zimbabwe. Chinyanja er det mest utbreidde språket i Malawi, der det særleg blir tala i sentrale og sørlege område.
Chinyanja er eit bantuspråk i sone N (N31).
Vokalar
Chewa har fire vokallydar,. Desse blir skrivne a, e, i, o, u.
Konsonantar
Konsonantar i chinyanja kan vera enkle (dvs. følgd av ein vokal), labialiserte (følgd av w) eller palataliserte (følgd av eller kombinert med y):
<!-- In this scheme, the place of bya is taken by the palatalised affricate bza, and the place of gya is taken by ja, and sya is replaced by sha.
Another way of classifying the consonants is according to whether they are voiced, unvoiced, aspirated, nasal, or continuant:
Voiced and aspirated consonants, as well as [f] and [s], can also be preceded by a homorganic nasal:
The possible consonant combinations can thus be arranged on a table as follows:
The spelling used here is that introduced in 1973, which is the one generally in use in the Malawi at the present time, replacing the Chinyanja Orthography Rules of 1931.
Notes on the consonants
Tones
Like most other Bantu languages, Chewa is a tonal language; that is to say, the pitch of the syllables (high or low) plays an important role in it. Tone is used in various ways in the language. First of all, each word has its own tonal pattern, for example:
Usually there is only one high tone in a word (generally on one of the last three syllables), or none. However, in compound words there can be more than one high tone, for example:
A second important use of tone is in the verb. Each tense of the verb has its own characteristic tonal pattern (negative tenses usually have a different pattern from positive ones). For example, the present habitual has high tones on the initial syllable and the penultimate, the other syllables being low:
The recent past continuous, on the other hand, has a tone on the third syllable:
Tones can also indicate whether a verb is being used in a main clause or in a dependent clause such as a relative clause:
A third use of tones in Chewa is to show phrasing and sentence intonation. For example, immediately before a pause in the middle of a sentence the speaker's voice tends to rise up; this rise is referred to as a boundary tone. Other intonational tones are sometimes heard, for example a rising or falling tone at the end of a yes-no question. -->
Luster mållag
Luster mållag vart skipa 13.desember 2000. Laget er med i Noregs Mållag og Sogn og Fjordane Mållag. Frå Luster kommune kjenner ein tidlegare til Jostedalens maallag, som vart skipa 10. november 1906.
Tonen B
Tonen B (engelsk B flat, italiensk Si bemolle) er i musikken tonen H senka eit kromatisk halvtonetrinn, dvs hess.
I mellomaldersk bokstavnoteskrift var B den nest lågaste tonen, eit heiltonetrinn over utgangstonen A. I kyrkjetoneartane dorisk og lydisk forekom tonen b i to variantar, den mjuke og b (♭) og den harde b. Den mjuke ♭ låg ein halv tone under den harde b. For å skilje dei to tonane, vart teiknet for den harde (høgare) b teikna meir kantet, og slik kom det til å likne meir på teiknet for vår h. I norsk, som i tysk, musikktradisjon vert denne tonen difor kalla h, medan engelsk enno brukar namnet b for vår h.
Forteiknet ♭ kom med tida til å bli bruka generelt for å vise at ein tone skal bli senka eit halvt trinn. Teiknet for den harde b (h) utvikla seg til teikna # og eit oppløysingsteikn som opphever verknaden av eit tidlegare # eller ♭.
På andre språk
I moderne svensk vert tonen kalla Bess eller B♭, i traditionell svensk B (ved klassisk musikk).
Kjelder
Ton (ljud)
Toalett
Toalett, klosett, do eller dass er eit avtrede, eit møbel ein kan urinera eller ha avføring i. Ordet toalett vert òg brukt om eit rom med eit slikt møbel i. Det moderne vassklosettet som dei fleste i Noreg brukar i dag vart oppfunne på 1700-talet, men ikkje teke i bruk i byane før tidleg på 1900-talet.
Ordet toalett er fransk (toilette) og tyder 'lite lerretstykke', og var opphavleg eit ord som vart brukt om duken på sminkebordet. Seinare gjekk tydinga over til å verta eit rom der ein sminkar seg. I dag vert ordet stort sett brukt om møbelet der ein kan gjera ifrå seg.
I vestlege land i våre dagar er det vanleg å bruka toalett vatn til å skylja og frakta vekk avføring, urin, skit og toalettpapir. Vassklosett, urinal og bidé er ulike variantar av slike. Tidlegare har ein gjerne brukt toalett der ein har plass til å samla opp kloakken, så vert det tømt når det er fullt. I Noreg har det vore vanleg å ha slike toalett utandørs, derav namnet utedass. Slike toalett vert framleis brukte på stader der ein ikkje har tilgang til kloakkleidning.
384 Burdigala
384 Burdigala er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. februar 1894 av F. Courty.
Peloponneskrigen
Peloponneskrigen var ein serie av konfliktar mellom det athenske sjøforbundet og det peloponnesiske forbundet som var leidd av Sparta. Krigen varte frå 431 til 404 f. Kr. og vart dokumentert av den athenske generalen og historikaren Tukydid i verket Historia om Peloponneskrigen. Konflikten enda då Athen kapitulerte i 404 f. Kr. etter å ha mista flåten sin i slaget ved Aigospotamoi.
Castelsardo
Castelsardo (sardisk Calthèddu, CastèdduSardu) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 5 954 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 43.34 km² og ligg i ei høgd på 114 meter over havet.
Cessess
Cessess eller C♭♭ (engelsk C-double flat, italiensk Do doppio bemolle) er i musikken namnet på tonen ein får ved å senke tonen C to kromatiske halvtonetrinn. På eit tangentinstrument vil Cessess tilsvare tonen B.
Sprotte
Sprotte er ei elv aust i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Pleiße frå venstre med ei lengd på 25 km. Ho har utspring der tre småelvar renn i saman vest for Crimmitschau. Sprotte renn nordaustover gjennom Nöbdenitz, og så vidare gjennom byen Schmölln til Saara, der ho munnar ut i Pleiße.
Markgama
Markgama eller Markhamøya (russisk Остров Маркгама) er ei lita, isolert øy sør i Karahavet utanfor Sorevnovanijabukta i Krasnojarsk kraj i Russland. Øya har berre spreidd tundravegetasjon og er dekt av snø det meste av året. Kysten av Tajmyrhalvøya ligg 15 km mot søraust.
Øya er berre 2 km lang og 1,5 km brei. Havet omkring er dekt av pakkis med noko poljnia gjennom den lange vinteren og det er isflak i havet sjølv om sommaren.
Markgama er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.
Historie
Området rundt Markgama vart utforska av Otto Sverdrup på skipet «Eklips» i 1914, medan han leita etter Brusilov og Rusanov. Øya vart kalla opp etter den britiske polarforskaren Albert Hastings Markham, men er stort sett kjend under den russiske stavinga av namnet Markham, Markgama.
Cississ
Cississ (engelsk C-double sharp, italiensk Do doppio diesis) er i musikken namnet tonen ein får ved å heve tonen C to kromatiske halvtonetrinn. På eit tangentinstrument vil Cississ tilsvare tonen D.
Mario Gómez
Mario Gómez García er ein tysk fotballspelar, som har spela som spiss for VfB Stuttgart og det tyske landslaget. Han har spansk far og tysk mor, og kunne ha spelt for begge landslaga, men valde Tyskland som 17-åring. Då Gómez gjekk til Bayern München frå Stuttgart i 2009, vart han den dyraste spelaren i Bundesliga, med ein overgangssum på 30-35 millionar euro. Då Stuttgart vart seriemeistrar i 2006/07-sesongen, skåra Gomez 14 mål og vart kåra til årets spelar i Tyskland. Han var Stuttgart sin toppskårar i Bundesliga i tre sesongar på rad, i 2006/07 med 14 mål, 2007/08 med 19 mål og i 2008/09-sesongen med 24 seriemål.
Weida
Weida  er ei elv aust i Thüringen i Tyskland og ei av sideelvane til Weiße Elster frå venstre med ei lengd på 57 km. Det meste av elva renn i landkreisen Greiz.
Weida har sitt utspring i Pausa i Sachsen og renn så gjennom Thüringer Schiefergebirge og Zeulenroda-Triebes, i tillegg til byen Weida. Ho munnar ut i Weiße Elster nær Wünschendorf. Sideelvane hennar er Auma og Leuba.
M.I.U. Album
Namnet på albumet kjem av det er spelt inn på Maharishi International University i Fairfield i Iowa.
Saturnmånen Atlas
Atlas er ein av månane til Saturn. Han blei oppdaga i oktober 1980 ved hjelp av bilde frå Voyager-programmet, og like etter oppdaginga fekk han det mellombelse namnet 1980 S 28. I 1983 vedtok Den internasjonale astronomiske unionen å oppkalle månen etter guden Atlas frå den greske mytologien. I tillegg blir au namnet Saturn XV nytta.
M.I.U. Album
Medverkande
Frå CD-omslag frå 2000.
• Ron Altbach – piano, elektrisk piano, organ, perkusjon, synthesizer, horn
Saturnmånen Atlas
Nærbilde av Atlas, tatt av romsonden Cassini, viser Atlas med ein kraftig utvekst langs ekvator på månen.
M.I.U. Album
Medverkande
• Gary Griffin – piano, elektrisk piano, organ, synthesizer, strykearrangement
• Ed Carter – gitar, bassgitar
• Billy Hinsche – gitar
• Mike Kowalski – trommer, perkusjon
• Chris Midaugh – steelpedalgitar
• Michael Andreas – saksofon, blåsararrangement
• Charles Lloyd – saksofon
• Lance Buller – trompet
• John Foss – trompet
• Rod Novak – saksofon
• Bob Williams – saksofon
• Roberleigh Barnhardt – strykearrangement • Al Jardine – produsent
• Ron Altbach – produsent
• Brian Wilson – leiande produsent
• Diane Rovell – musikalsk koordinator
• Earle Mankey – lydteknikar
• Stephen Moffitt – lydteknikar
• Jeff Peters – lydteknikar, mikseprodusent
• Bob Rose – lydteknikar
Sosialistisk Folkeparti
Sosialistisk Folkeparti (SF) blei stifta i 1961. Partiet gjekk i 1975 inn som den største delen av Sosialistisk Venstreparti (SV).
Gud
Gud er ei nemning brukt om forestillinga om ei overnaturleg kraft eller eit vesen som har stor makt over verda, og ofte er både allmektig, allvitande og altnærverande. Ein skil mellom ein gud med liten bokstav, som kan vera ein av fleire gudar, og Gud med stor bokstav, som då blir rekna som den einaste guden. Tru på noko gudeleg kallar ein religion. Religionar har ofte fastsette måtar å nærma seg den overnaturlege krafta på, ofte gjennom ulike seremoniar eller bøn.
Sosialistisk Folkeparti
SF sprang i stor grad ut av kretsen rundt avisa Orientering, for det meste arbeidarpartimedlemmer, som sidan årsskiftet 1952-1953 hadde forfekta det dei meinte var eit tredje standpunkt i politikken, eit stormaktsuavhengig demokratisk-sosialistisk standpunkt, kritisk til begge supermaktene og deira atomvåpenopprusting.
Gud
Monoteisme
Monoteisme inneber at det finst berre éin Gud, og/eller at den eine, sanne Guden blir tilbeden under ulike namn i ulike religionar. Det er likevel verdt å merkja seg at monoteistar i ein religion kan sjå – og ofte ser – den monoteistiske guden i ein annan religion som ein falsk gud. Til dømes meiner mange kristne fundamentalistar at guden Allah innan islam er ein falsk gud eller demon, sjølv om nokre teologar og språkvitarar går gode for at Allah berre er det arabiske ordet for Gud og ikkje noko bokstaveleg namn på ein særskilt muslimsk gud. Mange jødar ser på den kristne Messias (det vil seia Jesus Kristus) som ein falsk gud. Dei fleste kristne meiner at Bibelens Gud er den einaste, éin treeinig Gud og at alle andre religionar tilber ein falsk Gud. Nokre meiner at alle gudar i andre religionar i røynda er demonar i forkledning (sjå t.d. Andre korintarbrev, kap. 11, vers 14). Austleg religiøse og liberale kristne er meir opne for at folk som har ei anna tru, tilber den same Guden som dei sjølve.
Sosialistisk Folkeparti
Fleire av dei opposisjonelle i Arbeidarpartiet blei i 1959 og 1960 ekskluderte (utestengde) frå dette partiet. Men det som utløyste danninga av SF var at landsmøtet i Arbeidarpartiet i 1961 syntest å halde "døra på gløtt" for atomvåpen på norsk jord.
Gud
Polyteisme
Polyteisme er ei tru på fleire ulike og delvis uavhengige gudar som gjerne har ansvar for ulike særfelt og blir dyrka ulike stader eller av ulike personar. Det finst svært mange polyteistiske religionar, til dømes norrøn åsatru, gammal egyptisk gudelære og aztekisk gudelære. Hinduismen blir ofte kalla polyteistisk ettersom det finst fleire guddommar der; mange hinduiske lærarar meiner likevel at dei alle er ulike uttrykk for den same guden.
Sosialistisk Folkeparti
SF var mot medlemskapet i NATO, og særleg mot atomvåpen. Partiet var og mot norsk innmelding i «Fellesmarknaden», som det noverande EU heitte da. SF støtta kampen mot kolonialisme og imperialisme. Innanrikspolitisk stod partiet for ei vidareføring av den politikken Arbeidarpartiet hadde stått for før og rett etter krigen, ein demokratisk og reformistisk sosialisme dei hevda Arbeidarpartiet i stor grad hadde forlate. Sosialismen skulle innførast gradvis, gjennom reformer vedtekne av Stortinget. Storbankane måtte nasjonaliserast, og bedriftsdemokrati innførast. Dette var eigentleg standpunkt i klassisk sosialdemokratisk tradisjon.
Attåt dette kom etter kvart nye tankar med kritikk av den overdrivne materialismen i «forbrukarsamfunnet», forslag om ein ny distriktspolitikk for å stanse avfolkinga og sentraliseringa, og større vekt på likestillingsspørsmål. Organisasjonen var laus, med stor fridom for meiningsskilnad, og ingen eksklusjonsparagraf. Det motsette av det dei meinte å ha opplevd i Arbeidarpartiet, dei SFarane som kom derfrå.
Ved valet i 1961 stilte SF lister i 6 fylke. Finn Gustavsen kom inn i Oslo, og Asbjørn Holm i Nordland. Særleg Gustavsen blei landskjend gjennom det nye mediet fjernsynet. Ved neste stortingsval i 1965 stilte SF i alle fylke og fekk 6 prosent av stemmene, men framleis berre to på tinget.
Ei vanskeleg sak for SF var Kings Bay-saka. Den førte til at SF i 1963 måtte stemme mot Arbeidarpartiregjeringa, slik at den gjekk av.
I 1969 opplevde SF ei indre krise da fleirtalet i ungdomsorganisasjonen Sosialistisk Ungdomsforbund (SUF) braut med partiet. Dei hadde utvikla seg til yttarleggåande kommunistar med leiaren i Kina, Mao Zedong, som politisk forbilde. Seinare skipa dei partiet AKP (m-l) og valfronten RV.
I denne kampen stod dei ofte saman med folk frå venstre fløy av Arbeidarpartiet, partilause sosialistar og dei moderate kommunistane i Norges Kommunistiske Parti(NKP). Derfor danna SF saman med desse Sosialistisk Valforbund ved stortingsvalet i 1973. Valforbundet blei ein stor suksess, fekk over 11 prosent av stemmene og 16 representantar på tinget. Sosialistisk Valforbund blei omgjort til Sosialistisk Venstreparti i 1975, og dei fleste frå SF gjekk med i det nye partiet. Fleirtalet i NKP trekte seg derimot ut. Såleis er SV i stor grad blitt eit framhald av SF.
Oppslutning ved stortingsval 1961-1969
Ved stortingsvalet i 1961 fekk partiet størst tilslutning i Nordland, med 7,0 % av røystene. Dei beste kommneresultata ved dette valet var Velfjord med 46,9 %, Mo med 19,0 % og Nord-Rana med 16,6 %. Ved stortingsvalet i 1965 fekk partiet størst tilslutning i Telemark (9,0 %) og Nordland (8,9 %), medan partiet i 1969 fekk størst opslutning i Finnmark (5,5 %).
¹ Partiet stilte fellesliste med Norges Kommunistiske Parti i Bergen.
² Ein representant frå Arbeidarpartiet gjekk over til Sosialistisk Folkeparti i løpet av stortingsperioden.
³ For valstatistikk, sjå valstatisikk frå SSB
Gud
Panteisme og panenteisme
Panteisme inneber at Gud er universet og at universet er Gud. Panenteisme tyder at Gud inneheld, men ikkje er det same som universet. Skilnadene mellom desse kan synast underfundige, til dels unødige. Uttrykket panteisme kan òg brukast om naturreligionar der ein meiner at Gud er i alt, og alt er Gud. Kabbala, jødisk mystikk, målar eit panteistisk/panenteistisk syn på Gud som har brei oppslutning innan hasidisk jødedom, særleg grunnleggjaren Baal Shem Tov. Dette er òg synet til den liberale katolske kyrkja, teosofien, kosmoteismen, hinduismen, somme delar av buddhismen og taoismen, saman med visse andre trusretningar og enkeltindivid innan fleire trusretningar.
Teisme og deisme
Teisme inneber at Gud er både transcendent og immanent – både utanfor verda og i verda – Gud er uendeleg og uforklarleg, og samtidig til stades i kvardagen. Katolsk teologi meiner at Gud er uendeleg enkel og utanfor tid og rom. Dei fleste teistar hevdar at Gud er både allmektig (omnipotent), allvitande (omniscient) og altnærverande (omnipresent), og at Gud er ein god Gud. Men denne trua reiser spørsmål om Guds ansvar for ondskap og liding i verda (sjå: det ondes problem). Nokre teistar tilskriv Gud ei sjølvbevisst eller målbevisst innskrenking av eiga makt, vit og godskap. Open teisme hevdar derimot at det er grenser for Guds makt. Ordet teisme blir av somme brukt om all slags gudstru, anten det er monoteisme eller polyteisme.
Deisme inneber at Gud er utelukkande transcendent: Gud finst, men blandar seg ikkje inn i verda meir enn det han trong for å skapa verda. I dette synet er ikkje Gud menneskeliknande og svarer ikkje på bøner eller lèt det skje mirakel.
Dysteisme
Dysteisme er ei form for teisme der Gud blir oppfatta som ondsinna. Dette er ein konsekvens av det ondes problem. Dysteistiske overveiingar er vanlege innan fleire slags teologiar, men det er ingen kjende kyrkjer som praktiserer dysteisme. Sjå likevel satanisme (djevel-dyrking).
Ateisme og agnostisisme
Ateisme er ei nemning brukt om det å ikkje tru på nokon gud. Agnostisisme inneber at ein er usikker på om det finst nokon gud eller ikkje, eller at ein beint fram er overtydd om at ein ikkje kan vita om gud(ar) eksisterer eller ikkje.
Norrønt gudssyn
Åsatrua var ein typisk indoeuropeisk polyteistisk religion der gudane hadde makt og kunne, men ikkje var allmektige og allkunnige. Gudane levde om lag som menneske, dei kjempa, elska, blei lurte og søkte visdom.
Odin, som saman med brørne Ve og Vilje skapte verda og dei første menneska, blir ofte halden fram som den viktigaste norrøne guden. Det finst også andre gudar som Idun og Balder. Men soger og namnetradisjonar tyder på at Tor og Frøy/Frøya var viktigare for folk flest. Tor var ein vêrgud medan Frøy og Frøya var gudar for grøde. Offer til desse gudane ville kanskje blidgjera dei slik at ein fekk godt vêr og gode avlingar.
Jødiske, kristne og muslimske gudssyn
Jødedommen, kristendommen og islam ser på Gud som eit vesen som skapte verda og herskar over universet. Gud blir oftast sett på som heilag (fri frå synd og ikkje forderveleg), rettvis (rettferdig, rett, og sann i alle avgjerder), sjølvstyrande (med urokkeleg vilje), allmektig (omnipotent), allvitande (omniscient), altelskande (omnibenevolent), og altnærverande (omnipresent).
Jødar, kristne og muslimar oppfattar ofte Gud som ein personleg Gud, med ein vilje og personlegdom. Men mange rasjonalistiske filosofar i desse religionane i mellomalderen, blant dei Maimonides, meinte at ein ikkje skulle sjå på Gud som personleg, og at slike personlege eigenskapar hos Gud berre er meint som metaforar. Somme meiner framleis at desse oppfatningane er rette, men blant lekfolk i dag er det lita merksemd om dette.
I austleg kristendom er det ei grunnleggjande sanning at Gud er personleg, og ein snakkar såleis om dei tre personane i Den Heilage Treeininga. Det vert òg understreka at Gud har ein vilje, og at Gud og Son Hans tar to viljar – guddommeleg og menneskeleg – sjølv om desse aldri er i konflikt.
Bibelske definisjonar av Gud
Den hebraiske Bibelen (Tanákh i jødedommen, Det gamle testamentet i kristendommen) karakteriserer Gud ved følgjande eigenskapar: «Herren Gud er ein miskunnsam og nådig Gud; langt frå sinne og stor av godskap og sanning; lèt gjera miskunn til dei tusen [ledd], forlèt misgjerning og overtrinn og synd; men lèt ei den skuldige ustraffa. [Gud] heimsøkjer misgjerningane åt fedrar på born og på borns born, på tredje leddet og på fjerde [leddet].» (2. mos. 34:6–7)
Sjølv om skrifta ikkje gjer systematisk reie for Gud, blir det gjeve eit poetisk bilete av Gud og samhøvet hans til menneska. Ifølgje bibelhistorikaren Yehezkal Kaufmann var den viktige nyvinninga ved bibelsk teologi å framstilla ein Gud som bryr seg om folk, og som bryr seg om korvidt folk bryr seg om Han. Folk flest meiner Bibelen inneheld menneska sitt syn på Gud, men den jødiske teologen Abraham Joshua Heschel omtalar den bibelske guden som «antropopatisk», som tyder at Bibelen er Gud sitt syn på menneska og ikkje omvendt.
På liknande vis inneheld Det nye testamentet heller ingen systematisk teologi: Det blir ikkje gjort noko forsøk på å gje ei filosofisk eller streng definisjon av Gud, eller på korleis Gud opptrer i verda. Det nye testamentet gjev likevel ein indirekte teologi ved å hevda at Gud vart menneske og jamvel var Gud fullt ut, i personen Jesus Kristus, og at Han seinare sende Den Heilage Ande. I dette synet blir Gud nokon som ein kan sjå og ta på, og som kan snakka og te seg på vis som menneska lett kan oppfatta, samstundes som Han blir verande utomjordisk og usynleg. Dette synest som eit radikalt brot med gudssynet i den hebraiske Bibelen. Utsegnene om Guds vesen i Det nye testamentet vart etter kvart utvikla til læra om Den Heilage Treeininga.
Kabbalistisk definisjon av Gud
Kabbalá (jødisk mystikk) inneber at Gud er korkje ånd eller kropp. I staden er Gud skaparen av båe to, men er sjølv ingen av dei. Men viss Gud er så ulikt skaparverket, korleis kan det så finnast samhandling mellom Skaparen og det skapte? Dette spørsmålet leia kabbalistane til å sjå føre seg to sider ved Gud; (a) Gud sjølv, som i sanning er uråd å kjenna, og (b) den openberre sida av Gud som skapte og opprettheld universet og samhandlar med menneska på ein personleg måte. Kabbalistar meiner desse to sidene ikkje er motstridande men utfyllande.
Negativ teologi
Mange tidlege kristne helgenar og mellomalderfilosofar argumenterte for såkalla apopatisk teologi, ei tilnærming til kunnskap om Gud gjennom negative attributtar. Ein skulle til dømes ikkje seia at Gud er til stades, for alt ein trygt kunne seia var at Gud ikkje er fråverande. Ein skulle ikkje seia at Gud er vis, men ein kunne seia at Gud ikkje er uvitande. Ein skulle ikkje seia at Gud er Éin, men ein kunne seia at det ikkje er fleire sider ved Guds vesen. Slike utsegner kan kallast for negativ teologi.
Den Eine og Den Heilage Treeininga
Jødar, muslimar og ei lita mengd kristne er unitære monoteistar. Det store fleirtalet av kristne har vore og er framleis trinitære monoteistar.
Hinduiske definisjonar av Gud
I moderne hinduisme er brahman det som ligg bak røynda. Brahman er oversanseleg og går over grensene for det vi kan røyne. Dei fleste hinduar tilber ikkje det formlause brahman, men ei meir konkret gudsform, som Visjnu, Sjiva eller Murugan. I nokre tradisjonar er slike gudsformer sett på som ei tolking av brahman «med form», som ein tilber fordi det er svært vanskeleg å dyrka noko så oversanseleg som brahman. Motsett meiner andre tradisjonar at gudsforma dei dyrkar er brahman og ikkje berre ei tolking av det.
Debatten om brahman sin grunnhått er mindre viktig i folkeleg hinduisme. Hinduar flest tilber gudane det er vanleg å dyrka i dei ulike gruppene dei høyrer til utan å tenkja på sambandet mellom desse gudane og brahman. Slike gudar kan vera knytte til ein stad, eit yrke, ein kaste, ei ætt, eit høve, osb. Mellom anna dyrkar ein Ganesja i samband med byrjingar, Sarasvati i samband med utdanning, Visjvakarman om ein er smed og Aravan om ein er transseksuell. Desse gudane tarv ikkje vera mannlege. Devi, modergudinna, som er kjend under ulike former og namn, er dyrka av mange som den største krafta i verda.
Spesialgudar
I religionar med mange gudar har dei ulike gudane ofte ansvar for spesielle oppgåver som vêret (til dømes den norønne guden [[Tor), somme for kjærleik (til dømes den greske guden Eros). Andre gudar hadde ansvar for fleire disiplinar, som den egyptiske guden Thoth), som hadde ansvaret for skrivekunsten, matematikk, biologi, osb.
Andre åndelege vesen
Dei fleste trusretningar gjev òg rom for at det eksisterer andre og mindre mektige åndelege vesen, og kallar dei slikt som englar, helgenar, djinnar, demonar og devaer.
Teologi
Teologi er studiet av religiøs tru. Teologar søkjer å forklara og systematisera tru, og somme uttrykkjer sin eigen erfaring med det guddommelege. Teologar stiller spørsmål som ''Kva er Guds natur? Kva tyder det at Gud er Den Eine? Kva inneber det at folk trur på Gud som ei toeining eller treeining, og kva tyder desse omgrepa? Er Gud utanfor verda eller ein del av verda, eller ei blanding? Kva er forholdet mellom Gud og universet, og mellom Gud og menneska?''
Aristoteles
I sin Metafysikk drøftar Aristoteles meininga med «vesenet i skapningen». Aristoteles meiner at «vesen» først og fremst viser til dei Urørde Kreftene, og tilskreiv ei slik til kvar av rørslene i himlane. Kvar Urørd Kraft grublar stadig over si eiga grubling. Det som derimot passar i meininga «skapning» ved å ha krafta til rørsle i seg sjølv, rører seg av di kjennskapen til si eiga Kraft gjer at det sjølv etterliknar denne Krafta.
Friedrich Nietzsche
I det viktige verket hans Antikrist angrip Nietzsche tysk skriftlærd kristendom for det han kalla omdefineringa (transvalueringa) deira av sunne, instinktive verdiar. Han overgjekk dei agnostiske og ateistiske tenkjarane frå opplysningstida som meinte at kristendommen kunne vera alt frå ein falsk religion til at han av apostelen Paulus i romarriket medvite var fremja som ein ibuande dårleg og undergravande religion som ein fordekt hemn etter dei romerske øydeleggingane av Jerusalem og tempelet under jødekrigane. Men i Antikrist tilkjennegjev Nietzsche ei påfallande høg oppfatning av Jesus Kristus og hevda at dagens skriftlærde lèt vere å leggja merke til mannen Jesus, berre til si eiga utlegging av Kristus. Ifølgje den amerikanske skribenten H. L. Mencken meinte Nietzsche at religionen til dei gamle grekarane i klassisk tid gjekk kristendommen ein høg gang fordi den framstilte sterke, heltemodige og kloke menneske som førebilde og ikkje freista å svartmåle sunne, naturlege ønskemål som til dømes skaparevne og diktning.
Nietzsche sitt arbeid har òg blitt verdsett som religiøst «avprogrammeringsverkty» slik som i boka Which Way Western Man? av den tidlegare amerikanske presten og medgrunnleggjaren av borgarrettsorganisasjonen ACLU, William Gayley Simpson. I dette storverket gjer han på grundig teologisk vis greie for korleis Nietzsche let han sjå lyset frå Darwin og overvinna den forstyrra «slavemoraliteten» som var innprenta i han av samfunnet og religiøst likesinna.
Prosessteologi og open teisme
I begge syn er Gud ikkje allmektig i den klassiske tydinga av eit tvingande vesen. Røynsla er ikkje samansett av stoff som varer evig, men av hendingar på rad og rekkje som gjev erfaring. Universet er kjenneteikna av prosessar og endringar som den frie vilja utfører. Sjølvråderett kjenneteiknar alt i universet, ikkje berre menneske. Gud og skapningar vert skapte og skapar saman. Gud kan ikkje tvinga noko til å skje, men påverkar berre utføringa av denne universelle frie vilja ved å by fram moglegheiter. Sjå elles det som står om prosessteologi, open teisme og panenteisme.
Og mennesket skapte Gud i sitt bilde
I same gata som prosessteologi og open teisme ligg trua på eller ønsket om at menneska vil skapa ein Gud, til dømes ut frå arbeidet med kunstig intelligens. Science fiction-forfattaren Arthur C. Clarke sa i eit intervju at det kan henda vår rolle på denne planeten ikkje er å tilbe Gud, men å skapa han.
Ein annan variant av denne hypotesen er at menneska eller eit utval av menneske av seg sjølve vil skapa eller utvikla seg til ein ettermenneskeleg Gud. For nokre døme på dette, sjå kosmoteisme, transhumanisme, prometeisme og teknologisk singularitet.
Er Gud til?
Folk har ordskiftast om det finst gudar sidan minst klassiske tider.
Grunnar mot at det finst ein Gud
Alternativt er det ei rekkje argument mot Guds eksistens:
Fideisme
Fideismen hevdar at alle forsøk på å prova om Gud finst eller ikkje, er feilslåtte fordi ein tru på Gud nettopp er avhengig av tru og ingen rasjonelle argument eller prov. I dette synet er Guds eksistens eit åndeleg spørsmål i motsetnad til eit intellektuelt spørsmål. Fideistar viser gjerne til skriftstader som støtte for synet deira, til dømes hebrearbrevet 11:6.
Ordsoge
Ordet «gud» kjem frå norrønt goð, guð, urgermansk guđom. Den opphavlege meininga og opphavet til det germanske ordet har vore sterkt omdiskutert, men det er ei viss semje om den rekonstruerte proto-indoeuropeiske forma *ǵhutóm, som er passiv perfektum partisipp av rota *ǵhu-, som truleg tyder «skjenk» (alkoholhaldig drikke) eller «offer». Samanlikn med vedisk sanskrit hu-, «å ofra», og gresk khu-, kheu-, germansk geutan, angelsaksisk gēotan, «å tømma».
Sambandet mellom desse tydingane er truleg «å tømma ein skjenk». Ei anna mogleg tyding av *ǵhutóm er «påkalling», beslekta med sanskrit hūta.
Ordet god vart brukt for gresk theos og latin deus i germanske omsetjingar av Bibelen, først i den gotiske omsetjinga av Det Nye Testamentet ved Ulfilas.
Store bokstavar
Utviklinga av dansk] og [[norsk rettskriving var dominert av kristelege tekstar. «Gud» med stor forbokstav blei først brukt om det jødisk-kristne gudsomgrepet, men inneber no alle monoteistiske gudsomgrep, jamvel omsetjinga av arabisk Allah.
I tidleg moderne omsetjingar av Bibelen vart tetragrammaton, JHVH, («dei fire bokstavane») skrivne med store bokstavar som IEHOUAH eller JEHOVAH. Ein eldre skrifttradisjon var å omsetje JHVH til «Herren», Elohim til «Gud», Adonay JHVH og Adonai Elohim til «Herren Gud», og kurios ho theos til «Herren Gud» (i Det nye testamentet).
Bruken av stor forbokstav som i eigennamn er halden ved like for å skilja omgrepet av ein einskild Gud frå heidne guddomar eller, i kristendommen, falske gudebilete, der liten forbokstav blir nytta framleis og tilsvarar bruken av latin deus.
Også pronomen som henviser til Gud blir ofte skrivne med store forbokstavar, tradisjonelt i tredjeperson hankjønn, så som «Han» og «Hans». I nyare tid brukar somme òg hokjønn om Gud – «Ho» og «Hennar» – og andreperson om den personlege, nære Gud: «Du» og «Din».
Namn på Gud
Namna Gud, God og Gott er dei skandinaviske, engelske og tyske eigennamna for guddomen i monoteistiske religionar. Det finst forskjellige namn på Gud i ulike religiøse tradisjonar:
Šabac
Šabac (serbisk Шабац) er ein by og ein kommune i Serbia langs elva Sava i den historiske regionen Mačva. Han er det administrative senteret i Mačva distrikt. Byen har om lag 55 000 innbyggjarar, medan kommunen har om lag 125 000 innbyggjarar. Byen fekk byrettar i 2007 etter ei avgjersle i nasjonalforsamlinga i Serbia.
Historie
Den første busetnaden her går tilbake til mellomalderen, og han vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1454 som Zaslon. Han var ein del av den slaviske serbiske staten fram til området vart underlagt Det osmanske riket. I 1470 bygde tyrkarane den første festninga i byen og kalla han Bejerdelen. I 1476 okkuperte den ungarske kongen Matthias festninga og han verande under Ungarn fram til 1521. Festninga kom igjen tilbake til Det osmanske riket, men med ei forholdsvis viktig plassering, vart ho fleire gonger erobra av Austerrike. Grensebyen var òg viktig for handel i området.
Byen vart viktig i serbisk historie i det første serbiske opprøret i 1806. Dette året leia Karađorđe Petrović serbiske opprørarar til ein av dei første sigrane over den tyrksie hæren nær landsbyen Mišar, som ligg nær Šabac. Familien Obrenović har òg sett sitt preg på byen. Jevrem Obrenović, bror til fyrst Miloš Obrenović, moderniserte og urbaniserte byen etter det andre serbiske opprøret. I den første tida, frå 1820- til 1840-åra, vart dei første sjukehuset, apoteket, skulen, gymnaset, teateret og musikarsamfunnet bygd i Šabac.
Tyrkarane forlet til slutt festninga i Šabac i 1867. Den første avisa i byen vart trykt i 1883 og byen vart den første staden i Serbia der kvinner fekk vitje kafeane. Byen blømde fram til den første verdskrigen, då han vart kraftig øydelagd og folketalet vart halvert til om lag 7000. Byen er hugsa for slaget på fjellet Cer i nærleiken, der den serbiske armeen under Stepa Stepanović vann ein tidleg siger mot Austerrike-Ungarn i august 1914, den første allierte sigeren i krigen. Etter krigen vart Šabac æra med den franske krigskrossen med sigerspalme (1920), den tsjekkoslaviske krigskrossen (1925) og Karađorđe-ordenen si stjerne med sverd (1934).
I perioden under det sosialistiske Jugoslavia utvikla byen seg vidare. Den kjemiske fabrikken Zorka opna i Šabac i 1938. Under den andre verdskrigen var byen okkupert av Nazi-Tyskland. 5000 innbyggjarar frå byen vart sett inn i Šabac konsentrasjonsleir, i lag med 20 000 fleire, og rundt 7000 menneske mista livet her. Byen vart til slutt frigjeven av partisanar i 1944.
Etter den andre verdskrigen voks Šabac til ein moderne industriby rundt den kjemiske fabrikken Zorka.
Strunz-klassifisering
Nickel–Strunz-klassifisering er eit klassifideringssytem for å klassifisere mineral etter deira kjemiske samansetting, utvikla av den tyske mineralogen Karl Hugo Strunz (24 February 1910 – 19 April 2006) i hans Mineralogische Tabellen (1941). Den 4. og 5. utgåva var redigert av Christel Tennyson til (1966). Det var etterfølgt av A.S. Povarennykh med ei revidert klassifisering (1966 på russisk, 1972 på engelsk).
Som kurator ved Mineralogical Museum ved Friedrich-Wilhelms-Universität (no kjent som Humboldt University of Berlin), Strunz fekk oppgåva med å sortere museet si geologiske samling etter krystall-kjemisske eigenskapar. Hans Mineralogical Tables, har blitt gjennom fleire oppdateringar; den siste utgåva, publisert i 2001, er den niande (Mineralogical Tables by Hugo Strunz and Ernest H. Nickel (31 August 1925 – 18 July 2009). I dag er James A. Ferraiolo ved Mindat.org ansvarleg for vidare revidering. IMA/CNMNC støtter Nickel–Strunz-databasen.
Klassifisering
Det noverande klassifiseringa deler minerala inn i ti klasser, som vidare er delt i divisjonar, familiar og grupper etter kjemisk samansetting og krystall struktur.
IMA/CNMNC foreslår ei ny hierarkisk klassifisering, ved bruk av Nickel-Strunz-klasser (10 utg.) som gir:
Wipper
Wipper er namn på fleire geografiske stader:
Johan Nordhagen
Johan Nordhagen var ein norsk grafikar og kunstmålar. Han er særleg kjend for raderingar av landskapet frå heimgygda Veldre, men også for mange portrett, mellom anna av kong Haakon VII, Bjørnstjerne Bjørnson og Ivar Aasen.
Liv og gjerning
Johan Nordhagen var fødd og voks opp på husmannsplassen Nordhagen under garden Flisaker i Veldre i noverande Ringsaker kommune i Hedmark. Faren livnærte seg som hjulmakar.
Nordhagen vart utdanna på Statens handverks- og industriskule i Kristiania. I perioden 1899-1919 var han overlærar i grafisk kunst på same skulen. Han laga raderingar av fleire kjende norske måleri; til dømes Bondegravferd av Werenskiold og Bjerk i Storm av J. C. Dahl. Målaren Nordhagen var på sitt beste då han måla interiøret i kyrkjene i Ringsaker og Veldre.
Nordhagen var ein av skiparane av Norsk Forening for Grafisk Kunst i 1908. Han var far til arkitekten Olaf Nordhagen (1883-1925) og botanikaren Rolf Nordhagen (1894-1979).
Talveila
Talveila er ein kommune i provinsen Soria i den autonome regionen Castilla y León, nord i Spania.
Medinaceli
Medinaceli er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
Saturnmånen Prometheus
Prometheus vart oppdaga av det vitskaplege laget bak Voyager 1 i oktober 1980.
Nea-Nidelvvassdraget
Nea-Nidelvvassdraget er eit vassdrag i kommunane Tydal, Selbu, Klæbu og Trondheim i Trøndelag. Vassdraget har eit nebørsfelt på 3100 km² og strekkjer seg 160 km frå svenskegrensa i Sylan og ut til Trondheimsfjorden. Statkraft har gjennom oppkjøpet av Trondheim Energiverk 14 kraftverk i vassdraget som er sterkt regulert, og den totale produksjonen er 2581 GWh (2004). Utbygginga byrja alt i 1890 med utbygginga av Øvre Leirfoss kraftverk.
Viktige elvar i Nea-Nidelvvassdraget er Nidelva, Nea, Rotla, Lødølja og Tya. Av større innsjøar finn ein Sylsjøen, Nesjøen, Stugusjøen, Finnkoisjøen og Selbusjøen.
Nidelvvassdraget var Fokusvassdrag 2007. Dette er ei merksemd frå NVE for å bevare og oppgradere norske vassdrag.
Tonen D
D, italiensk Re, er i musikken namnet på den andre tonen i C-durskalaen, vår moderne grunnskala. I mellomalderske bokstavnoteskrifter vad D fjerde tone, ein kvart over utgangstonen A.
Mystikk
Mystikk (av gresk μυστικός mystikos «som høyrer til mysteria», «løyndomsfull») er ein religiøs term for ein personleg, åndeleg relasjon til det guddommelege.
Mystikk finst i alle dei teistiske verdsreligionane jødedom, kristendom og islam. Ettersom mystikaren meiner å ha ei direkte røynsle av Gud, utanom skriftene og dei religiøse institusjonane, kjem mystikarar i blant i konflikt med dei etablerte institusjonane i sin religion.
Det er to hovudretningar i mystikken: den ekstatiske og den kontemplative. Ein kan òg skilje mellom indre mystikk og naturmystikk; den siste har drag av panteisme, eller panenteisme. Det er gjort ulike forsøk på å definere og beskrive den mystiske erfaringa, til dømes skil den svenske erkebiskopen Nathan Söderblom mellom personlegdoms- og uendelegdomsmystikk. Han meiner dermed ein varierande grad av av opplevd distanse mellom personen og det guddommelege. I blant skil ein au ut mellom anna spekulativ mystikk og praktisk mystikk.
Cheremule
Cheremule (sardisk Cherèmule) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 434 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 24.25 km² og ligg i ei høgd på 540 meter over havet.
Mystikk
Det er ikkje vanleg å rekne omvendinga av Paulus, som er omtalt i apostelgjerningane i det nye testamentet, som eit døme på kristen mystikk, men Albert Schweitzer ser i si bok The mysticism of Paul the Apostle (1931) hendinga som ei sentral mystisk røynsle.
Jødisk mystikk blir kalla kabbala. Islams fremste mystiske tradisjon er sufismen.
Sametingsbygningen
Sametingsbygningen huser den folkevalde forsamlinga og administrasjonen for Sametinget i Noreg. Bygningen stod ferdig i 2000 og vart offisielt innvia 2. november 2000 av Kong Harald V.
Hovudansvarleg for den heilskaplege utforminga og innreiinga var sivilarkitektane Stein Halvorsen og Christian Sundby frå Oslo. Bygningen er 5 300 kvadratmeter, og forma som ein halvsirkel i to etasjar. Bygningen inneheld Samisk spesialbibliotek, resepsjon, møterom og kontor, samt plenumssalen til Sametinget.
Utsmykking
Den kunstnariske utsmykkinga i plenumssalen er Hilde Skancke Pedersens storslåtte veggmåleri i emalje og bladgull på sink. Det storslåtte veggmåleriet «Luottat – Spor» av kunstnaren Hilde Skancke Pedersen finst i og utanfor Sametingets plenumssal. Det er sinkplater på betong bak talarstol/podium i plenumsalen (utført i emalje og bladgull på sink) og langs veggane utanfor plenumsalen (foajéen) og i underetasjen utanfor auditoriet, etsa på metallplater. Temaet er basert på arkeologiske spor frå samiske bu- og gravplassar i form av hustufter/sirklar og labyrintar.
I Sametingets bibliotek står utstilt Kåre Kivijärvis «Fra de store banker» (1959/1961), samt «Kvinne (portrett) i Nesseby» (1972). Fotografia er kopiar (2004) av original foto 1/9 (d.v.s. den første av ni fotografi av same motiv). Fotografia vart innkjøpt av Utsmykkingsfondet for offentlege bygg i samband med utsmykkinga av Sametingsbygningen i 2000. Dei opphavlege bileta vart skada av sollys, og kopiane av fotografia vart hengt opp våren 2004 i biblioteket.