cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vel i Arkhangelsk oblast
Elva er 223 km lang og har eit eige nedslagsfelt på 5390 km². Ved Balamutovskaja er middelvassføringa i elva 47,7 m³/s.
Dei største sideelvane hennar er Podjuga, Sjonosja og Sinega. Ved munningen av Sjonosja ligg landsbyen Ust-Sjonosja.
Vel spring ut frå myrområda sør for landsbyen Konosja. Elva renn hovudsakleg austover og munnar ut i Vaga ved byen Velsk.
Gamal Abd al-Nasser
Gamal Abd al-Nasser var ein egyptisk militær og politikar. Han var statsleiar i landet frå 1952 til 1970.
Nasser fekk den reelle makta i Egypt då kong Farouk vart styrta i 1952. I 1954 etterfølgde han Muhammad Naguib som statsminister. I 1956 vart han president, ein posisjon han hadde under Suezkrisa same året. I 1967 leid han eit militært nederlag i seksdagarskrigen, men han heldt likevel fram som statsleiar til han døydde i 1970.
Under Nasser reiv Egypt seg laus frå britisk styre, og gjennom revolusjonen skapte han det moderne Egypt. Han var ein sterk motstandar av vestleg imperialisme. Han var tilhengjar av panarabismen, den arabiske nasjonalismen. Han er rekna som ein av dei viktigaste arabiske leiarane gjennom historia.
Nasser var gift med Tahia og dei hadde tre søner; Khaled, Abdul Hamid og Abdul Hakim, og to døtrer; Mona og Hoda.
Oppvekst
Nasser vart fødd i Alexandria som son av ein posttenestemann. Frå ungdomsåra av deltok han ofte i demonstrasjonar mot regjeringa og det britiske styret.
Etter skolen byrja Nasser å studere jus ved universitetet i Kairo, og i 1937 kom han inn på militærhøgskolen. Etter eksamen i 1938 vart han fenrik, og han fekk teneste ved regimentet i Mankabad. Her danna det seg ei gruppe av offiserar som var blitt kjende med kvarandre under utdanninga, mellom dei Anwar Sadat. Dei diskuterte politiske spørsmål som det britiske styret i Palestina og Irak, det arabiske opprøret i Palestina og den egyptiske kong Faruk.
Under andre verdskrigen tenestegjorde Nasser i Sudan, sidan ei tid i El-Alamein. I 1942 tvinga britane kong Faruk til å setje inn ei meir britiskvenleg regjering. Krinsen rundt Nasser vart opprørd over at den britiske ambassadøren Sir Miles Lampson hadde inntatt det kongelege palasset for å tvinge gjennom krava sine. Anwar Sadat leidde då ei løynleg politisk gruppe som med hjelp av Nazi-Tyskland skulle bli kvitt britane. Gruppa vart avslørt og Sadat vart dømd til fengsel. Like før var Nasser ført attende til Sudan, og han vart ikkje knytt til denne gruppa.
I februar 1943 kom Nasser til Kairo og fekk teneste som lærar ved militærhøgskolen.
Etter andre verdskrigen kravde statsminister Mohammed Nokrashy Pasha at Storbritannia skulle trekkje seg ut av Egypt og Sudan. Britane avslo dette kravet, og i opptøyane som følgde i Kairo, vart 170 menneske drepne i kamp med politiet.
Den 14. mai 1948 proklamerte jødane i Palestina Israel som ein eigen stat. Den egyptiske hæren gjekk då til åtak på Israel, med Nasser som stabsmajor ved den sjette bataljonen. Han deltok i kampar ved Falluja, og etter hard strid vart egyptarane omringa. Dei bad då om forhandlingar, og 24. februar 1949 vart det innleidd ei våpenkvile og garnisonen fekk forlate staden.
For Nasser vart dette eit ideologisk vendepunkt. Han vart gripen av panarabiske idear. Han meinte at arabarane var truga av imperialsmen, som med Israel hadde etablert seg med ein ikkje-arabisk stat i Midtausten.
Nederlaget i krigen svekte den egyptiske regjeringa, og det muslimske brorskapet tok til orde for opprør mot jødar og europearar i Kairo. Statsminister Nokrashy gav ordre om at brorskapet måtte oppløysast, men 28. desember 1948 vart han drepen. Det hemmelege politiet arresterte eit hundretals mistenkte medlemmer i brorskapen, og dei leita òg etter kontaktane deira blant offiserane.
Ei tid låg Nasser lågt politisk, men i oktober 1949 vart han leiar for eit selskap for frie offiserar. Selskapet arbeidde for total britisk tilbaketrekking frå Egypt og Suez.
Militærkuppet
I juli 1952 fekk dei frie offiserane nyss om at det hemmelege politiet ville slå til mot opposisjonen, og dei bestemte seg for å gjere statskupp. 22. juli tok Nasser og Amer kontroll over forsvaret sitt hovudkvarter i Kairo, medan andre militære tok over regjeringsbygningane, kringkastingshuset og telefonsentralen. Kuppmakarane utnemnde Naguib til kommandant, og dei tvinga kongen til å abdisere til fordel for den seks månader gamle sonen sin. Kongefamilien forlet Egypt 26. juli 1952.
Britane trekkjer seg ut
Etter statskuppet stod juntaen overfor tre hovudproblem:
I januar 1953 vart Storbritannia og Egypt samde om sjølvstende for Sudan, og det var klart for ei tilbaketrekking frå Egypt og Suez. Dei avtalte at britane skulle trekkje seg ut, men dei fekk halde på eit teknisk personale på om lag 1200 personar for å halde basen klar om ein ny konflikt skulle bryte ut i Midtausten.
Etter kuppet hadde offiserane lova å halde val i februar 1953, då dei oppheva grunnlova, vart vala utsett i tre år. I januar 1954 vart leiande medlemmer av Wafd, det muslimske brorskapet og kommunistane for å ha forsøkt å styrte regjeringa. Alle parti utanom det muslimske brorskapet vart forbodne. I staden fekk landet eit einaste parti med Nasser som leiar.
Den 26. oktober vart Nasser utsett for eit attentat i Alexandria. Nasser kom velberga frå det, og han svara med å forby den muslimske brorskapen og arrestere leiinga deira. Det vart òg påstått at Naguib hadde vore innblanda i attentatet, og 14. november vart han tvungen til å gå av. Nasser overtok då postane som president og statsminister.
Den 13. juni 1956 trekte britane dei siste styrkane sine ut or Port Said, og 18. juni 1956 vart det egyptiske flagget heist av Nasser sjølv.
Najonsbygging og krig
Ei folkerøysting godkjende ei ny grunnlov, og i eit presidentval med Nasser som den einaste kandidaten, vart han vald til president med 99 % av røystene.
Suezkrisa i 1956–57 vart eit militært nederlag for Egypt, men ein ny politisk siger for Nasser. Trass i nederlaget, hadde han synt at arabarane kunne stå oppreist mot stormaktsmotstand.
Seksdagarskrigen vart ein militær storsiger for Israel. På kvelden den 8. juni kunngjorde Nasser i ein kringkasta tale at Egypt godtok våpenkvile, og med skjelvande røyst tok han på seg det fulle ansvaret for nederlaget og kunngjorde at han gjekk av. Etter talen vart gatene i Kairo fylte med menneskemassar som kravde at Nasser skulle halde fram som leiar. Denne folkelege støtta gjorde at han heldt fram som statsleiar.
Den 28. september følgde Nasser emiren av Kuwait til flyplassen. Etterpå fór han heim, det var sagt han kjende seg uvel. På kvelden døydde han av eit hjarteanfall, 52 år gammal.
Som statsleiar vart Gamal Abd al-Nasser etterfølgd av Anwar Sadat.
Moscovium
Moscovium er eit grunnstoff med atomnummer 115. Det kjemiske symbolet er Mc.
Wachet auf, ruft uns die Stimme
Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
1353
1353 (romartal MCCCLIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Wachet auf, ruft uns die Stimme
Han vart komponert i Leipzig i 1731 for den 27. sundagen etter treeiningssundag, som dette året var den 25. november. Sidan denne sundagen berre kom år då påsken var ekstra tidleg vart ikkje kantaten framført ofte.
Sørkrossen
Sørkrossen eller Sørkorset (frå latin Crux) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Det er det minste av dei offisielle stjernebilda, og er ein krossforma asterisme.
Wachet auf, ruft uns die Stimme
Kantaten er basert på salmen med same namn av Philipp Nicolai, på norsk kjend som «Vakna opp, så ljoder luren» / «Sions vekter hever røsten».
Sørkrossen
Sørkrossen er synleg på den sørlege halvkula av jorda store delar av året. Det er også synleg nær horisonten i tropiske delar av den nordlege halvkula nokre timar om natta under vinteren og våren.
Wachet auf, ruft uns die Stimme
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar, engelsk horn, to fiolinar, fiolin piccolo, bratsj, valthorn og basso continuo, samt tre songsolistar (sopran, tenor, bass) og firedelt kor.
Sørkrossen
Stjernebiletet er omgjeve av Kentauren på tre sider og Fluga på ei. Det er på motsett side av himmelkvelvinga til Kassiopeia, og desse kan dermed ikkje bli sett samstundes.
Wachet auf, ruft uns die Stimme
Instrumentering og struktur
Det består av sju satsar:
Sørkrossen
Den mest lyssterke stjerna i biletet er Acrux, den blåkvite Alfa Crucis, som er den nedste stjerna i krossen. Nesten like lyse er Beta og Gamma, medan Delta og Epsilon utgjer resten av biletet. To av stjernesystema har planetar. Stjernebiletet inneheld òg fire kefeidar som er synlege for det nakne auga under optimale forhold. Sørkrossen inneheld Smykkeskrinet, ein lyssterk open hop, og Kolsekken, den mest markante mørke tåka på himmelen.
1354
1354 (romartal MCCCLIV)
Sørkrossen
Historie
Sørkrossen var rekna som eit stjernebilete i ei rekkje kulturar på den sørlege halvkula. Det var også kjend av dei antikke grekarane, men seinare gløymd. Under oppdagingstida blei det gjenoppdaga av europearar, og offisielt skildra av den franske astronomen Augustine Royer i 1679.
Inkaene rekna biletet som ein chacana, eit symbol som stod for tre nivå i livet. Maoriane kalla biletet Te Punga, 'ankeret' som fortøygde wakaen til Tama-rereti, som me kjenner som Mjølkevegen. På Tonga blei det kalla Toloa, 'anda', og sett på som ei and som flaug sørover med ein såra veng fordi Ongo tangata, to menn, stjernene α og Β i Kentauren, kasta stein på henne. På Samoa blei bilete kalla Sumu, 'avtrekkarfisken', og i Indonesia og Malaysia piggrokken. Begge fiskeslaga har firkanta former som kan minna om stjernebiletet. Javanesarar syntest det likna ei kornhytte og kalla det gubug pèncèng eller lumbung. Kristne europearar såg derimot stjernene som ein kross på himmelen.
Sørkrossen er eit viktig nasjonalsymbol for fleire land på den sørlege halvkula. Han finst i fleire nasjonalflagg frå Oseania, til dømes i flagga til Australia, New Zealand, Papua Ny-Guinea og Samoa. Det finst også i det brasilianske flagget og i fleire regionale flagg frå Argentina og Chile. Krossen blir òg brukt som symbol for handelssambandet Mercosul.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Det sosialistrevolusjonære partiet (russisk Партия социалистов-революционеров, ПСР/PSR) var eit russisk politisk parti i byrjinga av 1900-talet.
Sørkrossen
Eigenskapar
Sørkrossen grensar til stjernebileta Kentauren (på tre sider) i aust, nord og vest, og Fluga i sør. Det dekkjer 68 kvadratgrader eller 0,165 % av nattehimmelen og er det minste av dei 88 stjernebileta. Forkortinga for stjernebilete er 'Cru'. Heile stjernebiletet er synleg når ein er sør for 25 ºN.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Det vart skipa i 1901, og sameinte med det eit stort tal lokale sosialistrevolusjonære grupper som hadde vorte etablerte på slutten av 1800-talet. Mange av medlemene hadde vore med i narodnik-organisasjonen Narodnaja Volja (Folkeviljen). Viktor Tsjernov var redaktør for det første partiorganet, Revolutsionaja Rossija (Det revolusjonære Russland), og vart rekna som den fremste partiteoretikaren.
Piggfinnefiskar
Piggfinnefiskar er ein orden ekte beinfiskar som omfattar over 7000 artar; rundt av alle fiskar ein kjenner til. 2000 av desse lever i ferskvatn, mellom anna åbor og dei fleste ciklidar. Elles held mesteparten av medlemmane i gruppa til i kystnært saltvatn. Gruppa er mellom dei yngste beinfiskane, og dukka opp i krittida. Det er usemje om systematikken hennar.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Det Sosialist-Revolusjonære partiet bygde på demokratisk sosialisme, og fekk mykje støtte frå russiske småbønder, som særleg støtta programposten om landsosialisering, det vil seie overføring av jorda frå godseigarane til bøndene.
PSR spela ei aktiv rolle i den russiske revolusjonen i 1905 og i sovjeta i St. Petersburg og Moskva. Den væpna motstandsorganisasjonen til partiet bruka terrorisme som verkemiddel i kampen mot tsar-regimet, og drap mellom anna to innanriksministrar. Motstandsgruppa var samtidig infiltrert av agentar for tsaren sitt hemmelege politi, Okhrana. Motstandsgruppa gjekk derfor i oppløysing og vart ikkje bygd opp att etter 1911.
Piggfinnefiskar
Namnet sitt har piggfinnefiskane fått på grunn av dei spisse finnestrålene mange av dei har fremst på rygg- og gattfinnane sine. Det er som regel to ryggfinnar. Bukfinnane består vanlegvis av ein pigg og opp til fem mjuke finnestrålar. Brystfinnane sit vanlegvis på sida av fisken, bak gjellene. Feittfinnar har dei ikkje.
Sørkrossen
Eigenskapar
I tropiske område kan ein sjå Sørkrossen frå april til juni. Sørkrossen ligg nøyaktig motsett for Kassiopeia på himmelen, oein kan derfor ikkje så dei to samstundes. For stader sør for 34 °S er Sørkrossen alltid synleg på himmelen.
Piggfinnefiskar
29 familiar er registrerte i norske farvatn:
Sørkrossen
Stjerner
Innafor grensene til stjernebiletet finst det 49 stjerner som er lysare enn eller like lyse som tilsynelatande storleiksklasse 6,5. }}
Det sosialistrevolusjonære partiet
Den russiske revolusjonen i mars 1917 («den russiske februarrevolusjonen») førte til ei viktig politisk rolle for PSR, da ein av medlemene, Alexander Kerenskij, alt i mars kom med i den provisoriske regjeringa, som han leidde frå juli same året.
Sørkrossen
Stjerner
Dei fire hovudstjernene som utgjer krossen er Alfa, Beta, Gamma og Delta Crucis. Alfa Crucis, òg kalla Acrux, er ei trippelstjerne som ligg 321 lysår frå jorda. Ho er blåfarga og har storleiksklasse 0,8. Dei to nære komponentane har storleiksklasse 1,3 og 1,8, medan ein tredje komponent som ligg litt lengre unna har storleiksklasse 5. Dei to tettliggande komponentane er synlege i små amatørteleskop, medan ein kan sjå den tredje komponenten i ein vanleg kikkert. Beta Crucis, òg kalla Mimosa, er ei blåfarga kjempe med storleiksklasse 1,3, 353 lysår frå jorda. Ho er ein Beta Cephei-type kefeide med ein variasjon på mindre enn 0,1 storleiksklassar. Gamma Crucis, òg kalla Gacrux, er ei optisk dobbeltstjerne. Hovudstjerna er ei raudfarga kjempestjerne med storleiksklasse 1,6, 88 lysår frå jorda. Den andre har storleiksklasse 6,5, 264 lysår frå jorda. Delta Crucis er ei blåkvit stjerne med storleiksklasse 2,8, 364 lysår frå jorda. Ho er den mest lyssvake av stjernene ein kan sjå i Sørkrossen. Som Beta er ho ei Beta Cepheid.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Sist på året vart PSR kløyvd mellom dei som støtta den provisoriske regjeringa, og dei som sympatiserte med bolsjevikane. Hovudproblemet var krigen og korleis fordelinga av jorda skulle skje. Kløyvinga vart endeleg under den andre sovjetkongressen 7. november 1917, da venstrefraksjonen stemte for den bolsjevikiske maktovertakinga («Oktoberrevolusjonen»), medan hovuddelen av PSR trekte seg frå kongressen saman med mensjevikane.
Sørkrossen
Stjerner
15 av dei 23 mest lyssterke stjernene er blåkvite stjerner av klasse B.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Misnøgde med fredsavtalen i Brest-Litovsk drap ei gruppe frå venstrefraksjonen den tyske ambassadøren til Sovjet-Russland, hertug Mirbach. Dei ville ha ein tredje russisk revolusjon, noko som førte til arrestasjonar og avrettingar. Som svar på dette prøvde ein tidlegare PSR-medlem, Fanny Kaplan, å drepe Lenin 30. august 1918.
Sørkrossen
Djupromsobjekt
Kolsekken er den mest markante mørke tåka på himmelen, og er lett synleg for det nakne auga som ein markant, mørk flekk på sør i Mjølkevegen. Han måler fem gonger sju grader og ligg 600 lysår frå jorda. Heile stjernetåka ligg ikkje innafor Sørkrossen, men strekkjer seg også inn i Fluga og Kentauren.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Somme Sosialist-Revolusjonære kjempa for «dei kvite» i den russiske borgarkrigen, og somme for det som vart kalla «dei grøne», det vil seie uavhengige bondehærar. Den største bondeoppreisten mot bolsjevikane vart leidd av ein medlem i PSR, Alexander Antonov. Det var ein oppstand i protest mot rekvirering av mat under den såkalla krigskommunismen. Men somme andre tidlegare medlemer i PSR gjekk inn i kommunistpartiet.
Sørkrossen
Djupromsobjekt
Den opne hopen NGC 4755, meir kjend som Smykkeskrinet eller Kappa Crucis-gruppa, har ein samla storleiksklasse på 4,2, og verkar for det nakne auga som ei uskarp stjerne. Hopen ligg kring 7600 lysår frå jorda. Hopen fekk namn av John Herschel. Ho er kring sju millionar år gammal og er ein av dei yngste, opne hopane i Mjølkevegen, og verkar å forme bokstaven A. Dei mest lyssterke stjernene er hovudsakleg blå superkjemper, men gruppa inneheld òg nokre lyssterke raude superkjemper.
Det sosialistrevolusjonære partiet
Det sosialistrevolusjonære partiet vart forbode, til liks med alle andre parti enn kommunistpartiet.
Lauvkollen
Lauvkollen  er eit fjell i Holmestrand kommune i Vestfold og Telemark og Drammen kommune i Viken. Det har ei høgd på 518 meter over havet og er det 19. høgaste punktet i Vestfold av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Acetylkolin
Acetylkolin er eit organisk stoff som vert danna i sentralnervesystemet, på overgangen mellom nerver og musklar og i parasympatiske nerveendar. Acetylkolin verkar som overføringsstoff, det vil seia at det overfører energi frå nerveceller til muskelceller og andre celler. Stoffet er naudsynt for prosessen som fører til samantrekking av muskelen og for overføring av nerveimpulsar.
Evryménes i Lárisa
Evryménes (gresk Ευρυμενές) er ein tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Evryménes inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Ajá.
Det internasjonale pengefondet
Det internasjonale pengefondet (engelsk International Monetary Fund, IMF) er ein organisasjon med 184 medlemsland. Organisasjonen arbeider for å fremje internasjonalt pengesamarbeid, ordna valutaforhold, stabil økonomisk vekst, høg sysselsetjing og å yte finansiell bistand til fattige land.
Historie
IMF vart oppretta i 1945, for å få orden på verdsøkonomien etter den andre verdskrigen.
Per 31. desember 2003 hadde fondet eit samla utlån på 107 milliardar amerikanske dollar.
Dei siste åra har IMF vorte sterkt kritisert av anti-globaliseringsrørsla for å presse eit marknadsliberalistisk system på landa dei stør økonomisk. Kritikken har gått ut på at Pengefondet krev omstrukturering og privatisering av offentleg sektor.
1355
1355 (romartal MCCCLV)
Lauvøyfjorden på Nordmøre
Lauvøyfjorden er ein fjord langs kommunegrensa mellom Hustadvika og Averøy på Nordmøre. Fjorden ligg på vestsida av Averøya strekkjer seg 4,5 km sørover og held fram som Kornstadfjorden på sørvestsida av øya.
Atlanterhavsvegen markerer innløpet til fjorden i nord. Dette vegstykket langs riksveg 64 er ein kjend turistattraksjon med fleire bruer som kryssar dei mange holmane og skjera i fjorden, heilt ytst i havgapet.
Kårvåg ligg ved den austlege enden av Atlanterhavsvegen og i vest ligg Vevang. Ved Tevikholmen i sør går fjorden over i Kornstadfjorden som held fram søraustover.
Ramnfjorden
Ramnfjorden eller Ramnefjorden er ein fjord i Averøy kommune på Nordmøre. Fjorden ligg på nordvestsida av Averøya ut mot havgapet i Norskehavet innanfor ei rekkje skjer og holmar som ligg ytst i havgapet ved Ramngapet.
Fjorden strekkjer seg om lag 12 km nordaustover mellom Midtfjordsleia i sørvest og nordaustover til området nord for Sveggen på Averøya. På sørsida av fjorden går ei rekkje sund og viker innover på Averøya, mellom anna Hendvika som går sør til Sundsfjorden og Sveggevika på austsida av Ekkilsøya.
Grøntjernkollen
Grøntjernkollen  er eit fjell i Holmestrand kommune i Vestfold og Telemark og Kongsberg kommune i Viken. Det har ei høgd på 512 meter over havet og er det 20. høgaste fjellet i Vestfold av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
FC Barcelona
Futbol Club Barcelona er ein spansk (katalansk) fotballklubb. Heimebana Camp Nou ligg i byen Barcelona.
FC Barcelona er den største idrettsklubben i verda med over 130 000 medlemar frå heile verda. Fotballaget er det einaste som har delteke i europacupar uavbrote sidan byrjinga i 1955. Klubben sine andre lag (basketball, handball, landhockey, friidrett, ishockey, innefotball, rugby, baseball, volleyball og kvinnefotball) har vunne ei rekkje titlar både nasjonalt og internasjonalt. FC Barcelona har 21 spanske seriemeisterskap, 25 sigrar i den spanske cupen, to sigrar i UEFA Champions League/Serievinnarcupen, fire i cupvinnarcupen og fire i UEFA-cupen.
Noverande hovudtrenar er.
Historie
FC Barcelona vart stifta den 29. november 1899 av sveitsaren Hans Gamper. Hans, som i Katalonia vert kalla Joan, var ein fotballentusiast og kom til Barcelona først i 1898 i samband med forretningar. Allereie i 1901 vann klubben sin første tittel.
Da den spanske ligaen (La Liga) vart stifta i 1929 vann FC Barcelona den første sesongen. Klubben fekk problem i tida etter den spanske borgarkrigen. Klubben følte seg ofte diskriminert i høve rivalen frå Castilla, Real Madrid.
Etter vanskelege år i etterkrigstida fekk klubben ei renessanse då nederlendaren Johan Cruijff kom til klubben i 1973. Den rekordhøge overgangssummen på £ 922 300 vart raskt gløymd då han leia FC Barcelona til ein 5-0-seier mot Real Madrid på Santiago Bernabéu, noko som sikra FC Barcelona serieimesterskapen.
Tidleg i 1990-åra vart FC Barcelona den leiande klubben i Spania, med fire seriemeisterskap på rad frå 1990 til 94, i tillegg til ein siger i Champions League. Klubben vart på denne tida leia av Cruyff.
Spelarstall
Namn i tabellen vart endra i august 2020.
Steindalskarvene
Steindalskarvene  er eit fjell i Larvik kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 507 meter over havet og er det 21. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Smultpotet
Smultpotet, eller hakkapotet, er potet som er skorne opp i småbitar og koka i smult eller matolje. Smultpotet vert rekna som skadeleg for helsa.
French fried potatoes
1840
1840 (romartal MDCCCXL) var eit skotår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen.
Viktor Tsjernov
Viktor Mikhailovitsj Tsjernov var ein russisk politisk leiar og ein av grunnleggjarane av det Sosialist-Revolusjonære partiet (SR). Han vart rekna som den fremste teoretikaren i partiet.
Han vart fødd i Novouzensk, ein by søraust for Saratov, der han gjekk gymnaset. På slutten av 1880-talet vart han med i revolusjonær aktivitet. Medan han studerte juss i Moskva vart han narodnik, og som mange andre vart han arrestert, fengsla og måtte fare frå landet. Han levde i Sveits, og slutta seg der til det Sosialist-Revolusjonære partiet i 1902. Han vart redaktør av partiorganet Det revolusjonære Russland. Han vende attende til Ryssland etter den russiske revolusjonen i 1905, og vart leiar for SR-fraksjonen i den andre dumaen.
I Alexander Kerenskij si provisoriske regjering i 1917 vart Tsjernov landbruksminister. Han var òg den siste presidenten for den grunnlovgivande forsamlinga til ho vart oppløyst 6. januar 1918. Etter det vart han med i den anti-bolsjevikiske regjeringa i Samara, før han flykta til Europa og sidan til USA, der han døydde i 1952.
Das ist je gewißlich wahr
Das ist je gewißlich wahr er ein kyrkjeleg kantate som var feilaktig tilskriven Johann Sebastian Bach og som derfor vart registrert som BWV 141. Han vart komponert i Eisenach i 1719-1720 av Georg Philipp Telemann for den tredje sundagen i advent.
Teksten er henta frå Paulus’ fyrste brev til Timoteus 1: 15 (første sats) og Johann Friedrich Helbig-
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt tre songsolistar (alt, tenor, bass) og firedelt kor.
1356
1356 (romartal MCCCLVI)
Kongshamn ved Arendal
Kongshamn (òg skrive Kongshavn) er ei bygd i Arendal kommune i Agder. Staden ligg ved Tromøysundet på Tromøy.
Her ligg Sandnes skole, og Kongshavn kapell frå 1921.
Kongshamn var tidlegare definert som tettstad, men frå 1. januar 2013 slo Statistisk sentralbyrå det saman med tettstaden Arendal.
PlayStation 3
PlayStation 3, og kjend som PS3, er ein spelkonsoll frå det japanske føretaket Sony. Konsollen vart lansert i Japan og Nord-Amerika i november 2006, medan den ikkje kom til Europa før 23. mars 2007.
Playstation 3 vert levert med ein Blu-ray-optisk lesar som i tillegg til CD- og DVD-plater, kan nyttast til å spele av SACD-plater. Konsollen har ein innebygd harddisk på 60 gigabyte.
Playstation 3 er kompatibel med spel frå både PS 1 og PS 2.
Syltefjord kapell
Kapellet har sitjeplassar til 60 personar.
Syltefjord kapell høyrer til Båtsfjord kyrkjesokn i Varanger prosti.
Jiří Wolker
Jiří Wolker var ein tsjekkisk diktar.
St Anthony Head
St Anthony Head er eit nes heilt sør på Roselandhalvøya i Cornwall i England. Det står oppfor inngangen til ei av dei største naturlege hamnene i verda, Carrick Roads og estuaret til elva River Fal. Det står eit 6" kanonbatteri på neset. Neset er eigd av National Trust.
Jaroslav Seifert
Jaroslav Seifert  var ein tsjekkisk forfattar og mottakar av Nobelprisen i litteratur for 1984.
Seifert voks opp i Praha (då Prag i Austerrike). Han byrja å skrive på 1920-talet. Under andre verdskrig, då Bøhmen-Mähren var tysk protektorat, skreiv han om patriotiske tema. Etter kommunistane sitt kupp i 1948 kritiserte han det kommunistiske regimet. Han underteikna Charta 77 og vart deretter ikkje trykt i Tsjekkoslovakia mellom 1977 og 1979. I 1984 fekk han Nobelprisen i litteratur.
Botnfjorden i Alstahaug
Inste del av Botnfjorden, ved garden Botn, er ei langgrunn vik med lang fjære. Lenger ut er Botnfjorden svært djup, opptil 340 m. Dette djupaste området er på sjøkartet markert som dumpefelt for ammunisjon. Botnfjorden er eit verhardt område ved austleg vind, med kraftig fallvind frå Sju søstre.
I Botnfjorden er det både friluftsbad og industriområde.
Dragan Đokanović
Dragan Đokanović i Sarajevo) er ein serbisk politikar i Bosnia-Hercegovina, leiar det demokratiske partiet Demokratska Stranka Federalista (D.S.F.).
Han studerte medisin i Sarajevo. Đokanović er gift og har to born.
Ereğli
Ereğli er ein by og distrikt i provinsen Konya i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Byen har 95 000 innbyggjarar (2009).
Byen heitte i antikken Heraklea Kybistra og var noko viktig i hellenistisk tid på grunn av plasseringa nær Dei kilikiske portane. Han vart meir enn ein gong plyndra av arabarabe på veg inn i Vesleasia. Under det første krosstoget var det åstaden for eit tapt slag for 15 000 mann leia av grev Vilhelm II av Nevers, som gjorde krossfararane svake på veg til Antakya. Han vart tyrkisk (seldsjukkane) på 1000-talet.
PlayStation
PlayStation, offisielt forkorta til PS, og gjengs kjend som PS1 eller kodenamnet PSX, er ein spelkonsoll som er utvikla og marknadsført av Sony Computer Entertainment. Konsollen vart lansert 3. desember 1994 i Japan, 9. september 1995 i Nord-Amerika og 29. september 1995 i Europa. Han var den første spelkonsollen i PlayStation-serien, og konkurrerte hovudsakleg mot Nintendo 64 og Sega Saturn på den internasjonale marknaden i den siste halvdelen av 1990-talet.
PlayStation er den første spelkonsollen i historia som produsenten presterte å levere 100 millionar einingar av til marknaden, ein milepåle som vart nådd ni år og seks månader etter lanseringa. I juli 2000 vart ein ny variant av konsollen lansert, marknadsført som PS one. Han erstatta den opphavlege gråe konsollen og fekk eit høvande namn for å unngå blanding med oppfølgjaren, PlayStation 2.
PlayStation 2, som er kompatibel med både handkontrollen og spela til PlayStation, vart annonsert i 1999 og lansert året etter. Dei siste einingane av PS one vart selde i slutten av 2006, like før produksjonen vart avslutta for godt. Dermed hadde PlayStation nådd ein total på 102,49 millionar utsende einingar.
1357
1357 (romartal MCCCLVII)
Nursultan Nazarbajev
Nursultan Abisjuly Nazarbajev er ein kasakhstansk politikar, og president i Kasakhstan frå 1990 til 2019. I 2018 blei han utnemnd til leiar for Tryggingsrådet i Kasakhstan på livstid.
Nursultan Nazarbajev vart fødd i ein bondefamilie i landsbyen Tsjemolgan i Alma-Ata oblast i sovjetrepublikken Kasakhstan. Han byrja å jobba for det sovjetiske kommunistpartiet i 1969 og i 1979 kom han med i sentralkomiteen i kommunistpartiet i Kasakhstan. I 1989 vart han førstesekretær for kommunistpartiet i Kasakhstan, og medlem av nasjonalforsamlinga i Sovjetunionen. I april 1990 vart han den første presidenten i Kasakhstan. 1. desember 1991 vart det for første gong halde direkte presidentval i Kasakhstan. Nazarbajev vann med 98,7 % av røystene, og leia Kasakhstan til sjølvstende då Sovjetunionen vart oppløyst seinare same månaden. 29. april 1995 vart presidentperioden hans utvida til 2000 ved folkeavrøysting. 10. januar 1999 vart det halde nye presidentval, denne gongen vann han med 79,8 % av røystene.
Som president i Kasakhstan har Nazarbajev ført ein balansert utanrikspolitikk og freista å oppretthalda gode forhold med både Russland og vesten. Han har opna Kasakhstan sine oljefelt for amerikanske oljeselskap, og har gjennomført ei viss økonomisk liberalisering. Politisk liberalisering har han gjennomført mindre av. Opposisjonen og pressa vert haldne under streng kontroll. Ifylgje Amnesty International har opposisjonspolitikarar vorte idømt fengselsstraff for fredeleg opposisjonsaktivitet.
4. desember 2005 vart han vald som president for ein ny sjuårsperiode med 91,2 % av røystene. Valobservatørar frå Organisasjonen for Tryggleik og Samarbeid i Europa rekna ikkje valet som fritt og rettferdig, grunna trakassering og trugsmål mot opposisjonen og for strenge restriksjonar på opposisjonen sin valkamp.
Nursultan Nazarbajev er gift med Sara Alpysovna Nazarbajeva og har tre døtrer.
Sundsfjorden på Nordmøre
Sundsfjorden er ein fjord på Averøya i Averøy kommune på Nordmøre. Fjorden strekkjer seg 1,7 km sørover til Sundsøya der han held fram som Nekkstadfjorden. Sør for Nekkstadfjorden ligg igjen Bafjorden og totalt har dei tre ei samla lengd på 4,5 km.
Institute of Electrical and Electronics Engineers
Institute of Electrical and Electronics Engineers (IEEE) er ein internasjonal fagorganisasjon som har som føremål å fremja utveksling av fagleg informasjon mellom dei som arbeider innan fagmiljøa elektroteknikk og elektronikk. IEEE har meir enn 360 000 medlemmer i 175 land.
Gullfisken
Gullfisken var ein av tolv stjernebilde som Pieter Dirkszoon Keyser og Frederick de Houtman laga og gav namn til mellom 1595 og 1597. Han blei først skildra i Johann Bayer si Uranometria i 1603.
Stjerner
Alfa Doradus er ei blåkvit stjerne med storleiksklasse 3,3, 176 lysår from jorda. Ho er den mest lyssterke stjerna i Gullfisken. Beta Doradus er ein lys kefeide. Ho er ei gulfarga superkjempestjerne med ein minste storleiksklasse på 4,1 og ein største storleiksklasse på 3,5. Beta Doradus ligg 1040 lysår from jorda og har ein periode på 9 dagar og 20 timar.
R Doradus er ein av mange variable stjerner i Gullfisken. S Dor er ein hypergiant i Den store magellanske skya, og er prototypen påS Doradus-variabel-stjerner. Den variable stjerna R Doradus har den største tilsynelatande storleiken til alle kjende stjerner. Gamma Doradus er prototypen på Gamma Doradus-variabel-stjerner.
Supernova 1987A var den næraste supernovaen som har skjedd etter teleskopet vart funnen opp. SNR 0509-67.5 er restane av ein uvanleg energirik supernova type 1a for kring 400 år sidan.
HE 0437-5439 er ei hypersnøgg stjerne som rømer frå Mjølkevegen/den magellanske skya.
Gullfisken er òg staden der den sørlege ekliptikkpolen ligg. Polen vart kalla Polus Doradinalis av Willem Jansson Blaeu.
Djupromsobjekt
Sidan Gullfisken inneheld delar av Den store magellanske skya, har ho mange djupromsobjekt. Den store magellanske skya er 1 000 lysår i diameter og er ein satellittgalakse til Mjølkevegen, kring 179 000 lysår unna. Ho har blitt deformert av gravitasjonsvekselverknad med den større Mjølkevegen. I 1987 oppstod supernovaen SN 1987A her i 1987, den næraste jorda sidan 1604. Denne 25 000 lysår breie galaksen har over 10 000 millionar stjerner. Alle koordinatane er gjeven for Epoke J2000.0.
1358
1358 (romartal MCCCLVIII)
Volosjka
Volosjka (russisk Волошка) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Onega frå høgre. Ho er 260 km lang og har eit nedslagfelt på 7100 km².
Elva har ei middelvassføring på 71,7 m³/s. Ho frys til i midten av november og er islagd til slutten av april.
Końskowola
Historie
Etter den tredje delinga av Polen i 1795 vart byen annektert av Austerriket. I 1809 vart han ein del av Hertugdømet Warszawa, men alt i 1815 kom han inn under Kongedømet Polen. Etter januaropprøret i 1870 mista byen byrettane sine, og fekk dei aldri igjen. Under den russiske revolusjonen i 1905 vart det organisert mange demonstrasjonar og solidaritetsstreikar her. Sidan 1918 vart byen igjen ein del av Polen.
Bruno Bauer
Bruno Bauer var ein tysk filosof, historikar og teolog. Bauer greidde mellom anna ut skilnader i gudsoppfatting i mange ulike kulturar.
Końskowola
Historie
Under den andre verdskrigen 15. september 1939 vart Końskowola teken av tyske troppar og okkupert. Tyskarane sette opp ein leir for krigsfangar og ein konsentrasjonsleir for slavearbeid i byen. Leiren for krigsfangar vart raskt lagt ned, medan konsentrasjonsleiren var i drift ut 1943. Dei innsatte arbeida for tyskarane på gardar eller med å byggje vegar og jernbanar.
Volosjka
I den øvre delen av elva ligg landsbyen Volosjka langs eit sidespor av jernbanelinja mellom Njandoma og Konosja.
Stómio i Lárisa
Stómio (gresk Στόμιο) er ein landsby i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Stómio var hovudsete i den tidlegare kommunen Evryménes, som no er ei kommunaleining i kommunen Ajá.
Końskowola
Historie
Det vart oppretta ein getto i byen der mange grupper av jødar vart plassert, inkludert mange jødar frå Slovakia. 8. mai 1942 førte nazistane mange av jødane til utryddingsleiren Sobibór. I oktober 1942 var heile folkesetnaden i gettoen avretta då tyske troppar tok 800-1000 jødar, inkludert kvinner og born, til ein skog i nærleiken og drap dei. Resten av innbyggjarane i gettoen vart ført til ein annan leir.
Då Den raude arméen nærma seg sommaren 1944 planla tyskarane å brenne ned byen. 25. juli 1944 måtte dei tyske okkupasjonsstyrkane ut i kamp mot den polske Armia Krajowa og dei polske partisanarane Bataliony Chłopskie. Då Den raude arméen kom til byen vart tyskarane drivne bort.
Vestertana kyrkje
Vestertana kyrkje står i bygda Vestertana i Tana kommune i Finnmark, og er eit kombinert skulehus og kyrkje. Bygget er teikna av Ålaug Rosseland og vart vigsla til kapell i 1980.
Bafjorden
Bafjorden er ein liten fjord på Averøya i Averøy kommune på Nordmøre. Fjorden strekkjer seg om lag 1 km sørover til grenda Ba, som han er kalla opp etter. Fjorden er ei fortsetjing av Nekkstadfjorden, som igjen ligg sør for Sundsfjorden og totalt har dei tre ei samla lengd på 4,5 km.
Fjorden har innløp ved Kalvøya i nord. Bygda Vebenstad ligg på austsida av fjorden.
1841
1841 (romartal MDCCCXLI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
Ørnulf Opdahl
Ørnulf Opdahl ( i Ålesund) er ein norsk biletkunstnar. Han er ein allsidig kunstnar som spesielt er kjend for sine naturlyriske mystiske bilete, gjerne med havet som tema. Han fekk gjennombrotet sitt på 1960-talet etter utdanning ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole og Statens Kunstakademi, og han har hatt ei rekkje kollektiv- og separatutstillingar i både inn- og utland. Frå 1985 til 1992 var han professor ved Statens Kunstakademi. Etter mange år i Oslo bur og arbeider han no i Giske.
Elgmyrkollene
Elgmyrkollene  er eit fjell i Holmestrand kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 492 meter over havet og er det 24. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
The Rumps
The Rumps er eit nes på det nordaustlege hjørnet av Pentire Head nord i Cornwall i England.
Neset består av hard basaltstein og stikk ut i Atlanterhavet. Den vesle øya The Mouls lgig like aust for neset.
Ein kan nå The Rumps langs South West kyststi frå Polzeath eller langs ein offentleg sti frå parkeringsplassen ved Pentire Farm. Heile Pentire Head, med The Rumps, er eigd av National Trust. Turistbåtar seglar ofte rundt The Rumps på veg til Padstow som ligg i nærleiken.
Det står eit åsfort på The Rumps får jernalderen. Det vart gjort arkeologiske studiar av fortet som vart offentleggjort i 1974.
Diktaren Laurence Binyon skreiv For the Fallen i 1914 medan han sat på klippene mellom Pentire Point og The Rumps. Det står ein plakett i stein til minne om dette på neset.
Dei austfrisiske øyane
Dei austfrisiske øyane (tysk: Ostfriesische Inseln) er ei rekkje øyar, som er ein del av Dei frisiske øyane, i Nordsjøen utanfor kysten av Niedersachsen i Tyskland.
To øyar er ikkje busett, Memmert sør for Juist, og Mellum aust for Wangerooge. Ei anna svært lita øy, Lütjehörn, aust for Borkum, står i fare for å bli vaska bort. I 2003 annonserte det tyske kystforsvaret (NLWK) at sandbanken Kachelotplate òg skulle kallast ei øy, fordi ho ikkje lenger vart oversvømd ved flo sjø. Ho er derimot ikkje større enn 2 km², og vil sjølvsagt ikkje verte busett. Kachelotplate ligg nord for munningen til elva Ems.
Dei fleste øyane er bilfrie. Unntaket er Borkum og Norderney, som er dei mest folkesett av øyane. Det finst ingen bruer som knyter øyane til fastlandet, og kvar øy har ferjesamband.
Borkum og Norderney var to nazistiske arbeidsleirar på Alderney som fekk namn etter øyane.
Øyane og det omliggande området er ein del av Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.
Jan
Jan er eit fornamn som er utbreidd hovudsakleg i germanske og vestslaviske språkområde. Det er ei kortform av Johannes, som kjem frå det hebraiske namnet Yochanan, via greske Ioannes (Ιωαννης), som tyder "Gud er nådig". Namnet har vore brukt på norsk sidan 1600-talet. Det er i notida det mest brukte mannsnamnet i Noreg og Polen, og det nest mest brukte i Tsjekkia. Variantar av stavemåten er Jahn, Jaan (Estland) og Ján (Slovakia).
Jan er òg noko brukt som kvinnenamn på engelsk, då som ei kortform av namn som begynner på Jan, som Janet og Janice.
Utbreiing
Dette er utbreiinga av namnet i ein del land med tilgjengeleg statistikk:
Atlars
Lars Tønnesen, kjend gjennom artistnamnet Atlars (fødd 6. mars 1978), er ein norsk hiphop-artist og låtskrivar. Han vert rekna som siddis-rappens far. I tekstane viser han eit politisk og sosialt engasjement. Han samarbeider mykje med franske DJ Veekash og Våland Rockers, trioen Hipp hopp og Garborg og er eit assosiert medlem av rockebandet Armar og bein.
I 2013 var han bidragsytar i Hele Rogaland lesers bok Makt, ofre og idioter med teksten til låta «Kaffikopp».
Nekkstadfjorden
Fjorden har innløp ved Sundsøya og Sauholmen i nord. Bruka Sandlykkja og Nekkstad, som fjorden er kalla opp etter, ligg på vestsida av fjorden.
Vidar Lande
Lande har arbeidd i vidaregåande skole, og undervist som førsteamanuensis i filosofi ved Universitetet i Oslo og Høgskolen i Telemark. Han arbeidde sine siste yrkesaktive år som professor i tradisjonskunst ved Høgskolen i Telemark. Vidar Lande gav ut mange musikkinnspelingar med lokal folkemusikk frå slutten av 1970-talet. For dobbel-CD-en Sordølen fekk Lande, saman med songaren Gunhild Tømmerås, Spellemannprisen 2004. Han har elles arbeidd med musikk etter reisande på Agder, og har mange skriftlege publikasjonar om folkemusikalske og filosofiske emne (mellom anna i eksistensfilosofi, religionsfilosofi, etikk og estetikk).
Landes praktiske folkemusikalske verksemd var i størst grad retta mot rekonstruksjon av spelestilar i Setesdals- og Agder-området. Heile 6 solo CD-ar er laga med dette føremålet. Han har i denne samanhengen også transkribert store delar av den instrumentale folkemusikken i Agder og Telemark. Ein del transkripsjonar er tilgjengelege i Slåttar og spelemenn i Bygland: Norsk folkemusikksamling, 1983, og Otto Furholt: Slåttar (Kristiansand spelemannslag, 2001).
Vidar Lande har vore mykje nytta i kulturelle program, både i Noreg og i utlandet. Han hadde alltid hatt eit internasjonalt siktemål med arbeidet sitt i folkemusikk, og blei soleis Noregs representant i Unesco-utgjeving i 1996: UNESCO COLLECTION, CDen: NORWAY. Fiddle music from Agder. Musique folklorique de l'Agder pour violon.
Ingvar Moe
Ingvar Moe var ein norsk forfattar og lyrikar frå Etne. Han debuterte i 1975 med diktsamlinga Løktastolpefrø, som han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Denne diktsamlinga er bakgrunnsmateriale for ei viseplate med Stanley Jacobsen som kom ut i 1978.
I tillegg til å skriva dikt, romanar, barne- og ungdomsbøker, kåseri og skodespel skreiv han også lærebøker for barneskulen og han omsette barnebøker frå andre språk til nynorsk. I 1984 var han tekstforfattar til julehefte Smørbukk.
1359
1359 (romartal MCCCLIX)
Fehmarn
Sidan 1963 har Fehmarn vore forbunde til det tyske fastlandet via ei hengebru, Fehmarnsundbrua. Ho er 963 meter lang og 69 meter høg.
Fehmarn Bælt, sundet mellom Fehmarn og Lolland, vert kryssa av ei ferje mellom byane Puttgarden i Tyskland og Rødbyhavn i Danmark. Overfarten tar om lag 45 minutt. Eit fast samband (ei bru eller ein tunnel) er planlagt å erstatte ferja i framtida.
Den største delen av byen er Burg og har 6 000 innbyggjarar. I tillegg er det mange små landsbyar. Kysten er stoppestad for mange trekkfuglar, og derfor ettertrakta av ornitologar. I Burg ligg det eit stort akvarium, som består av 40 fisketankar.
Scheuchzerhorn
Scheuchzerhorn er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Stepper Point
På toppen av neset står eit steintårn, bygd som eit dagmerke for skipsfarten i området. Det vart lokalt kalla the Daymark. Det er òg ein kystvaktbygning på neset.
South West kyststi går langs kysten av neset. Den 5 km lange stien frå Padstow til Stepper Point er lett å gå og ikkje altfor bratt. Turistbåtar seglar ofte rundt neset på veg til Padstow som ligg i nærleiken.
Föhr
Föhr (frisisk Feer, dansk Før) er ei av Dei nordfrisiske øyane i Nordsjøen ved kysten av Tyskland. Ho er ein del av landkreis Nordfriesland i Schleswig-Holstein, og har eit areal på 82 km² og eit folketal på 8 800. Dermed er dette den største og mest folkerike tyske øya som ein ikkje kan nå med bil eller jernbane.
Den einaste byen på øya er Wyk på søraustkysten, og er ein populær ferieby. I tillegg er det seksten små grender, tre av dei har svært gamle kyrkjer frå 1100- og 1200-talet. Ein stor del av innbyggjarane vest på øya snakkar ein lokal dialekt av frisisk språk i tillegg til tysk. Særeige for staden er at alle landsbynamna endar på -um, som t.d. Nieblum, Oevenum,, Utersum, Wrixum.
Øya har ferjesamband til Dagebüll på fastlandet, og til naboøya Amrum. I høgsesongen går det òg båtsamband til Helgoland, Sylt og Halligen.
Flerovium
Eit atom av grunnstoffet flerovium med kjemisk symbol Fl med atomnummer 114 skal ha vorte laga i 1998. Ununquadium var eit mellombels, systematisk namn for grunnstoffet flerovium.
Knut Støbakk
Knut Støbakk er ordførar i Giske kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han sit for KrF i sin tredje periode som ordførar og tar ikkje attval i 2015.
Jewish Renewal
Jewish Renewal (engelsk for ‘jødisk fornying’), òg stundom kalla nyḥasidisme, er ei primært nordamerikansk jødisk religiøs rørsle som har utspring i ḥasidisme, men med sterk vekt på likestilling mellom kjønna, vekt på fredsarbeid og miljøvern, sterke synkretistiske drag og med ei forståing av jødedommen som «ein religiøs sivilisasjon i stadig utvikling» — ei forståing som er lånt frå rekonstruksjonistisk jødedom. Dei viktigaste leiarane i Jewish Renewal-rørsla er Zalman Schachter-Shalomi og Arthur Waskow.
Meir spesifikt viser omgrepet ‘Jewish Renewal’ til det som er på veg til å konsolidere seg som ei sjølvstendig retning av jødedommen, «the Jewish Renewal movement», som skildrar seg sjølv som «ei verdsomfattande, transdenominasjonell rørsle grunna på dei profetiske og mystiske tradisjonane i jødedommen». Den primære leiaren i rørsla er rabbinar Zalman Schachter-Shalomi. Andre sentrale leiarar, lærarar og forfattarar er, i alfabetisk rekkjefølgje, rabbinarane Pam Baugh, David Cooper, Elliot Ginsberg, Lynn Gottlieb, Miles Krassen, Michael Lerner, Goldie Milgram, Marcia Prager, Shohama Wiener og Arthur Waskow.
Denne Jewish Renewal-rørsla brukar m.a. kabbalistisk og ḥasidisk teori og praksis i eit ikkje-ortodokst, egalitært rammeverk. Rørsla tek til seg venstreorienterte trekk som feminisme, miljøvern og pasifisme og utvidar den tradisjonelle jødiske gudstenesta med ekstatiske element som meditasjon, chanting og dans. Som del av arbeidet for å utvide det jødiske ritualet låner Renewal-medlemmer fritt og ope frå buddhisme, sufisme, indianske religionar og andre religionar. Dette fenomenet er kjent i religionsvitskapen som «synkretisme». Mange jødar utanom Renewal-rørsla ser religiøs synkretisme som uforeinleg med jødedommen.
Historie
Jewish Renewal i si vidare tyding har opphavet sitt i dei nordamerikanske motkulturelle trendane kring slutten av 1960-åra og først i 1970-åra. På denne tida grunnla grupper av unge rabbinarar, akademikarar og politiske aktivistar eksperimentelle ḥaburót (sg. ḥaburá, ‘kameratskap’, ‘felagskap’) for bøn og studium som ein reaksjon mot det dei oppfatta som det overinstitusjonaliserte og ikkjeandelege nordamerikanske jødiske etablissementet.
I den første tida var hovudinspirasjonen dei pietistiske felagskapa åt farisearane og andre tidlege jødiske sekter.
Ein annan trend i denne første tida var at nokre av desse gruppene, som t.d. gruppa Havurat Shalom i bostonområdet, prøvde å verke som fullverdige landlege kollektiv etter førebilete av sekulære kollektiv. Andre oppretta kollektiv-inspirerte lokalsamfunn innanfor det jødiske by- og forstadsetablissementet. Mellom grunnleggjarane av desse ḥaburót kan nemnast den venstreorienterte politiske aktivisten Arthur Waskow, og òg Michael Strassfeld (som seinare vart rabbinar for ei konservativ meinigheit og seinare att vart tilsett ved ei større rekonstruksjonistisk meinigheit). Sjølv om leiinga og dei rituelle privilegia i byrjinga var utelukkande for menn, i tråd med vanleg praksis i ortodoks jødedom, kom «den andre bølgja» av amerikansk feminisme snart til å leie til full integrering av kvinner i desse samfunna.