cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Masna`ah
Masna`ah er ein landsby aust i Jemen. Han ligg i Hadhramaut guvernement.
Khoy fylke
Khoy fylke (persisk شهرستان خوی) er eit fylke i Vest-Aserbajdsjan i Iran. I folketeljinga i 2006 var innbyggjartalet i fylket (inkludert dei delane som seinare danna Chaypareh fylke) 365 573; og utanom desse delane som seinare vart fråskild var folketalet 323 348. Det administrative senteret i fylket er Khoy.
Junior Eurovision Song Contest 2010
Junior Eurovision Song Contest 2010 (JESC 2010) var den åttande gongen Junior Eurovision Song Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Minsk-Arena i Minsk i Kviterussland. Finalen fann stad laurdag 20. november. Armenia vann tevlinga med songen «Mama», syngja av Vladimir Arzumanjan.
Moldova debuterte i tevlinga, medan Latvia og Litauen kom attende og Romania og Kypros trekte seg.
12 poeng
Under er lista over landa som fekk 12 poeng.
Westmoreland Parish
Westmoreland Parish er eit parish (tilsvarande fylke) på Jamaica som ligg sørvest på øya. Det grensar til Hanover Parish i nord, Saint James i nordaust og Saint Elizabeth i aust. Den største byen og administrasjonssenteret er Savanna-la-Mar, som også er ein hamneby og eit handelssenter.
Savanna-la-Mar har rundt 1 000 innbyggjarar. Andre viktige tettstader er Little London, Petersfield, Bethel Town, Williamsfield og Darliston.
Det vestlegaste punktet på Jamaica, Negril Point, ligg i fylket. Like ved ligg Negril fyr og den kjende turistbyen Negril. Det blir drive fiske frå Negril, Bluefields, Little Bay og White House. Jordbruk er også viktig i fylket, som har næringsrik jord og jamne nedbørsmengder. Rundt ein fjerdedel av fylket er flatt og passar til sukkerrøyrdyrking. I Frome finst ein stor sukkerfabrikk. I tillegg til sukker- og romproduksjon er kvegdrift og risdyrking viktige næringsvegar.
Fylkesveg 602 (fleirtyding)
Fylkesveg 602 finst i fleire fylke i Noreg:
Secrets of the Hive
Secrets of the Hive er eit dobbelt samlealbum av Procol Harum som kom ut i 2007 for å markere 40-årsjubileet for den første singelen deira, «A Whiter Shade of Pale». Albumet inneheld songar frå tidlegare album (utanom The Long Goodbye), singlar og songen «Into The Flood», som ikkje tidlegare var gjeven ut.
Thore Schölermann
Thore Schölermann er ein tysk skodespelar og programleiar. Han har mellom anna spelt Christian Mann i såpeserien Verbotene Liebe og vore programleiar for The Voice of Germany og Get The F*ck Out Of My House.
Pimpirevbreen
Pimpirevbreen (Pimpirev Lednik) er ein isbre på Livingston Island som flyt søraustover mot Pimpirev Beach. Han ligg vest for Perunikabreen, sør for Tundzhabreen og isskiljet mellom Drakesundet og Bransfieldsundet og aust for Kamchiyabreen. Breen strekkjer seg 5,5 km søraust-nordvest og 1,8 km frå nordvest til søraust. Isbreen går stort sett mot kysten, men fleire stader flyt han inn i South Bay aust-nordaust for Ereby Point.
Han er kalla opp etter Christo Pimpirev, geolog i den første bulgarsk antarktisekspedisjonen i 1987/88 og leiar for seinare nasjonale ekspedisjonar i Antarktis. Det opphavlege namnet, Pimpirev Ice Wall, vart gjeve den 29. oktober 1996 til den over 50 meter høge isveggen som går parallelent og stundom opp til 100 meter inn for kysten av South Bay nordaust for Ereby Point. Namnet vart endra i november 2005.
Fylkesveg 6722
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 968 i Sør-Trøndelag.
Allesjelersdag
Alle sjelers dag eller allesjelersdag (latin commemoratio omnium animarum) er ein kristen høgtidsdag som blir feira den 2. november. Dagen er til minne om alle sjeler som døydde i trua, men ikkje hadde fått lese sjelemesse og difor framleis var i skjærselden. Dette var sjeler som dei etterlevande difor bad for. Allesjelersdag er den siste i rekkja av tre heilagdagar (triduum) som byrjer med allehelgensaftan og fortset med allehelgensdag.
Katolsk kristendom
I Den katolske kyrkja er dagen (som blei innført i år 998) ein felles messedag for dei daude som var så fattige at dei ikkje hadde pengar til å la presten lesa sjelemesse over seg. I katolsk tradisjon kan ein pynta graver med levande lys og blomar på denne dagen.
Ortodoks kristendom
Innan ortodoks kristendom og orientalske katolske kyrkjer finst det fleire dagar der ein ber for alle avdøde. Desse følgjer kyrkjeåret og fell ofte på laurdagar, ettersom Jesus låg i grava på ein laurdag. Allesjelersdagar kan markerast på:
I heile den ortodokse kykja kan ein ta alle dei døde i minne på laurdagen før minnedagen til erkeengelen Mikael den 8. november, i staden for laurdagen før minnedagen til Demetrius.
I den serbiske ortodokse kyrkja kan ein også minna alle daude på laurdagen som ligg nærast unnfangingsdagen til Johannes døyparen, 23. september.
Protestantisk kristendom
Allesjelersdag har ingen spesiell liturgi i luthersk kristendom. Dagen har ikkje lenger nokon fast tradisjon i Noreg og er berre sjeldan avmerka på primstaven. Om han var avmerka er primstavmerket menneskefigurar. Som minnedag fall denne dagen bort etter reformasjonen i Noreg.
Svenska kyrkan gjenninførte dagen som helgedag i 2002. I evangelieboka til den svenske kyrkja talar kollektbøna på allesjelersdag om korleis Gud lèt Jesus oppstå «för att han skulle vara herre över levande och döda». Ein ber om «nåd att ta emot honom som vår frälsare, så att vi med honom får gå in i det eviga livet». På denne dagen (eller ibland av praktiske grunnar på laurdagen) kan ein ha minnegudstenester der ein tenner lys for avdøde og les opp namna deira.
Skikkar
Mange europeiske skikkar knytte til dagen er knytte til trua på skjærselden. Til dømes kunne ein ringa med kykjeklokker for å letta lidinga deira medan dei blei reinsa, medan å gje almisser som soul cakes til fattige kunne gje dei døde litt lindring. Tenning av lys skulle gje lys til dei døde sjelene som venta i mørkret.
På Malta er det tradisjon å eta steikt gris på allesjelersdag, etter ein skikk der ein sleppte ein gris laus på gata med ei bjelle om halsen. Heile nabolaget mata grisen, og på allesjelersdag blei han steikt og gjeven til dei fattige.
Leirskifer
Leirskifer (eller leirstein) er ein sedimentær bergart som består av konsoliderte sediment. Leirskifer er lagdelt og har gode kløyveigenskapar i alle retningar, men best i liggeplanet. Han kan delast opp lagvis i milli- til centimetertjukke flak.
Allesjelersdag
Skikkar
Gammal norsk tradisjon seier at ein på denne dagen ikkje skulle slå hardt med dørene, for då kunne ei sjel koma i klemma. Nokre stadar var det forbode å spinna garn på denne dagen. Ein skulle òg vakta seg vel for å arbeida på allesjelersdag, då slikt kunne forbindast med uhell. Overtrua var òg forbunde med straff frå sjelene i skjærselden, som kunne visa seg på jorda og heimsøkja dei som hadde gjort dei urett medan dei levde.
Leirskifer
Danning
Leirskifer er danna ved avsetjing (sedimentering) av leire, på botnen av vatn (innsjøar eller hav).
Leira er avsett i intervallar eller syklusar, derfor er skifer lagdelt. Etterkvart som laga med sediment veks, auker trykket på dei nederste laga. Ved høgt trykk blir sedimentlaga omdanna (sementert) frå leire til skifer. Leirskifer er ikkje omdanna (metamorfose).
Ulike typar skifer
Graden av omdanning (metamorfose) frå mudder, leire og sand gjev ulike kvalitetar av skifer. Leirskifer og alunskifer manglar heilt krystallar, de er «dade». Fyllitt, kvartsitt- og glimmerskifer er metamorfe bergartar, der bergarten er delvis krystallisert.
Verdscupen i langrenn 1990/Menn
Verdscupen i langrenn for menn i 1990-sesongen omfatta 11 individuelle tevlingar og 5 stafettar. Tevlingane tok til 9. desember 1989 og vart avslutta 12. mars 1990. Dei 11 individuelle renna bestod av fire tevlingar over 15 kilometer, fem over 30 km og to 50-kilometerar. Renna fann stad i Salt Lake City (2) i USA, Calgary (2) i Canada, Moskva i Sovjetunionen, Olivone i Sveits, Val di Fiemme (2) i Italia, Reit im Winkl i Vest-Tyskland, Lahti (2) i Finland, Trondheim og Vang (2) i Noreg, Örnsköldsvik (2) i Sverige.
Mayumi Kaji
Mayumi Kaji er ein japansk fotballspelar.
Verdscupen i langrenn 1990/Menn
Norske Vegard Ulvang gjekk til topps i verdscupen, utan å vinne eit einaste enkeltrenn. Han vann FIS-pokalen med minst mogleg margin til Gunde Svan frå Sverige, som elles vann tre enkeltren. Det same gjorde tredjemann i turneringa, norske Bjørn Dæhlie. Christer Majbäck frå Sverige, Jochen Behle frå Vest-Tyskland, Vladimir Smirnov og Aleksej Prokurorov, begge Sovjetunionen, og norske Terje Langli, sigra i kvart sitt enkeltrenn.
Masna`At al-Qa`
Masna`At al-Qa` er ein landsby aust i Jemen. Han ligg i Hadhramaut guvernement.
Samuli Paulaharju
Samuli Paulaharju var ein finsk etnograf, som vart professor i 1943.
Samuli Paulaharju var sjef for Uleåborg museum mellom 1908 og 1924. Han gjorde mange innsamlingsreiser til fots, fotograferte og laga teikningar av ulike gjenstandar. Resultatet av desse lange reisene finst hos Finske litteraturselskapet og Det finske Nationalmuseet. Han var òg veldig produktiv som forfattar og i tillegg til bøkene skreiv han hundretal avisartiklar.
Under levetida si fekk Paulaharju erfare ei nedlatande innstilling ifrå akademisk danna kollegaer men i dag blir han bedømt som ein av dei absolutt fremste finske etnologane.
Samuli og kona hans Jenny Paulaharju budde i bydelen Tuira i Uleåborg i det såkalla "Blå huset". I Tuira vart det i 1995 reist eit monument over Samuli Paulaharju utført av skulptøren Ari Koch.
Marie-Chantal av Hellas
Marie-Chantal er titulær dronning av Hellas, prinsesse av Danmark og gift med kronprins Pavlos av Hellas.
Etter at det greske monarkiet vart avskaffa er dei greske titlane berre symbolske, medan dei danske titlane er anerkjend internasjonalt.
Ho har fem born saman med kronprinsen:
Chaplin Head
Chaplin Head er eit nes mellom Undine Harbour og Schlieper Bay på sørkysten av Sør-Georgia. Det vart kartlagd av Discovery Investigations i 1926, då åsen over neset vart kalla Sharp Peak. Etter South Georgia Survey, 1951–57, vart neset kalla Chaplin Head etter kapteinløytnant John M. Chaplin (1888–1977), som var landmålar på RSS «Discovery», 1925–27, og som leia sjømålinga kring Sør-Georgia, 1928–30.
Mahabad fylke
Mahabad fylke (persisk شهرستان مهاباد) er eit fylke i Vest-Aserbajdsjan i Iran. Det administrative senteret i fylket er Mahabad. I folketeljinga i 2006 var innbyggjartalet i fylket 197 441. Fylket er delt inn i dei to distrikta Sentral-distriktet og Khalifan-distriktet. Fylket har éin by: Mahabad.
Bodh Gaya
Bodh Gaya er eit religiøst senter og ein pilgrimsstad knytt til Mahabodhi tempelkompleks i Gaya distrikt i den indiske staten Bihar. Han er kjend som staden der Gautama Buddha skal ha oppnådd opplysing (bodhi) under eit tre som blei kjent som bodhitreet. Sidan oldtida har Bodh Gaya vore pilgrims- og tilbedingsstad for både buddhistar og hinduar. Ein har gjort arkeologiske funn her av mellom anna skulpturar som viser at staden har vore brukt av buddhistar sidan mauryatida.
For buddhistar er Bodh Gaya den viktigaste av dei fire hovudpilgrimsstadene knytte til Gautama Buddha sitt liv. Dei andre tre er Kushinagar, Lumbini og Sarnath. I 2002 blei Mahabodhi-tempelet i Bodh Gaya utnemnd til ein verdsarvstad av UNESCO.
Historie
Bodh Gaya er rekna som den heilagaste staden i buddhismen. På Buddha si tid blei staden kalla Uruwela. Han ligg ved breidda av elva Lilajan. Det fyrste tempelet på staden blei bygd av kong Asjoka.
Etter tradisjonen blei Buddha fødd i år 563 f.Kr. som Siddhartha, og gav avkall på familien sin då han var 29 år gammal, i 534 f.Kr. Han flakka omkring og mediterte på leiting etter sanning. Etter å ha praktisert sjølvmortifikasjon i seks år ved Urubela (Buddhagaya) i Gaya, gav han opp denne praksisen fordi han ikkje gav han vimukthi (‘frelse’ eller ‘forløysing’). Så oppdaga han den edle åttefaldige vegen uten hjelp frå nokon og praktiserte denne, slik at han oppnådde buddhatva eller ‘opplysing’. Opplysing er ein tilstand der ein er heilt fri frå begjær (raga), hat (dosa) og vrangførestillingar (moha). Ved å oppnå opplysning går ein inn i nirvana, der siste fase er parinirvana.
Følgjarane til Gautama Siddhartha byrja å vitja staden ved fullmåne i månaden vaisakh (april–mai) etter hindukalenderen. Over tid blei staden kjend som Bodh Gaya, opplysingsdagen som Buddha purnima, og treet som Bodhi-treet.
Frå 1000- til 1200-talet var Bodh Gaya under styret til lokale høvdingar kjende som Pithipati av Bodh Gaya. Ein av desse herskarane, Acarya Buddhasena, er kjend for å ha gjeve ei gåve til srilankiske munkar i nærleiken av Mahabodhi-tempelet.
Mahabodhi-tempelet
Tempelkomplekset ligg rundt 110 kilometer unna Patna, på, og omfattar Mahabodhi-tempelet med Vajrasana, eller 'diamant-trona' og det heilage bodhitreet. Dette treet var opphavleg eit avkom av Sri Maha Bodhi-treet på Sri Lanka, som ifølgje overleveringa skal ha spirt frå det opphavlege bodhitreet.
Rundt år 250 f.Kr., rundt 200 etter opplysinga til Buddha, vitja keisar Asoka Bodh Gaya for å skipa eit kloster og tempel på den heilage staden.
Det finst framstillingar av dette tidlege tempelet i Sanchi, på stupa I-toraṇaene frå rundt 25 f.Kr., og eit relieff frå stuparekkverket ved Bhārhut, frå den tidlege Shungatida (ca. 185–ca. 73 BCE).
Andre buddhisttempel
Kittisirimegha frå Sri Lanka, ein samtidig av Samudragupta, fekk løyve av Samudragupta til å reisa ein sanghārāma eller eit buddhistkloster ved Mahabodhitempelet. Dette var hovudsakleg meint for singalesiske munkar som kom hit for å tilbe bodhitreet. Den kinesiske reisande munken Xuanzang gjev ei skildring av klosteret og opphavet til det. Det var truleg her at Buddhaghosa møtte Revata, som overtalte han til å koma til Sri Lanka.
Det er bygd fleire buddhisttempel og kloster i eit vidt området rundt Mahabodhitempelet av folk frå Bhutan, Mongolia, China, Japan, Korea, Cambodia, Laos, Myanmar, Nepal, Sikkim, Sri Lanka, Taiwan, Thailand, Tibet og Vietnam. Desse bygningane spegla den arkitektoniske stilen og interiørdesignet til dei respektive heimlanda deira. Buddhastatuen i det kinesiske tempelet er 200 år gammal, og blei frakta hit frå Kina. Det japanske Nippontempelet har form som ein pagode. Det burmesiske tempelet er også pagodeforma og kan minna om Bagan. Thaitempelet har eit typisk skrånande, kurva tak dekt med gylne taksteinar. Inni har det ein stor bronsestatue av Buddha. Ved sida av thaitempelet står ein buddhastatue på 25 meter i ein hage som har vore der over 100 år.
Sujata Stupa
Over Phalguelva står Sujata Stupa i landsbyen Bakraur. Denne stupaen er vigd budeia Sujata, som skal ha gjeve Gautama Buddha mjølk og ris då han sat under eit banyantre og avslutta dei sju åra sine med faste og askese, slik at han oppnådde opplysing gjennom middelvegen. Stupaen blei bygd på 200-talet f.Kr., noko ein kan finna prov på gjennom det svarte polerte leirgodset og dei gjennomhola aahat-myntane i klosteret ved stupaen.
Den store buddhastatuen
Den store buddhastatuen i Bodhgaya er 25 meter høg, og er også kjend som 80-fotsstatuen. Han blei is in Bodhgaya. Statuen blei avduka og innvigd 18. november 1989. Den 14. Dalai Lama var til stades ved seremonien, og signa statuen. Dette var den fyrste store buddhastatuen bygd i India. Statuen er no eit symbol på Bodhgaya, og blir stadig vitja av pilgrimar frå heile verda. 7. juli 2013, rundt 05:15, eksploderte ei bombe i det 2500 år gamle Mahabodhitempelkomplekset. Denne blei følgd av ni andre eksplosjonar. Alle hadde relativt låg intensitet, men to munkar blei skadde, ein tibetanar og ein burmesar. Eksplosjonane blei utførte av ein islamistisk terroristorganisasjon kalla Indian Mujahideen. To andre bomber, ei av dei under 80-fots-buddhastatuen og den andre ved Karmapa-tempelet, blei uskadeleggjorte av politiet.
1. juni 2018 blei fem mistenkte funne skuldige og dømt til fem år i fengsel ved ein domstol i Patna.
Folkesetnad
Ved folketeljinga i 2001 hadde Bodh Gaya eit folketal på 30 883. 54 % var menn og 46 % var kvinner. Bodh Gaya hadde ein lesekunnerate på 51 %, lågare enn det nasjonale snittet på 59,5 %; menn hadde ein lesekunnerate på 63 % og kvinner ein rate på 38 %. 8 % av innbyggjarane var under 6 år.
Andreas Johan Sjögren
Andreas Johan Sjögren var ein finsk språkforskar og etnolog som jobba med språk som livisk og ossetisk. Han laga eit alfabet for ossetisk i 1844 beståande av det kyrilliske alfabetet med ulike bokstavar for kvar lyd. Det alfabetet som blir i dag nytta er ein endra variant av Sjögren sitt alfabet.
Sjögren tok examen artium ved Borgå gymnasium i 1813 og vart filosofie doktor i 1819 og same år extraordinarie amanuens ved universitetsbiblioteket i Åbo. Dei impulsane som han fekk frå den danske språkforskaren Rasmus Rask då Rask var i Åbo 1818, hadde hos Sjögren vekt tanken om å bruke livet på finsk språkforsking. Sjögren vart ein sentral figur innanfor Åboromantikken.
Då han vart tilboden ein informatorsplats i Sankt Petersburg, drog han dit i 1820 for å kunna førebu seg til studiet av dei finske folkestammane i Russland. Avhandlinga Ueber die Finnische Sprache und ihre Literatur gjorde at han vart lagt merke til av den russiske mesenen rikskansler Nikolaj Rumjantsev, som 1823 tilsette Sjögren til privat bibliotekar. År 1824 starta Sjögren med stønad frå finske statsmidlar ei reise til dei nordaustlege delane av europeisk Russland og dessutan i Lappmarka. Under denne reisa avgrensa han seg ikkje til språkforskinga, uten òg historie, statistikk, geografi, arkeologi og til og med naturhistorie var del av undersøkingane hans.
Det materialet som han samla under den femårige reisa si vart publisert seinare i fleire arbeid, mellom anna Notat om församlingarne i Kemi-Lappmark (1828), Ueber die älteren Wohnsitze der Jemen (1831), Ueber den grammatischen bau der syrjänischen Sprache (1832), Wann und wie wurden Sawolotschje und die sawolotschen Tschuden russisch? (same år) og Ueber die finnische Bevölkerung de S:t Petersburgischen Gouvernements und ueber det Ursprungs des Namens Ingermannland (1833).
År 1829 vart Sjögren vald til adjunkt i russisk historie og antikvitetane ved vitskapsakademiet i Sankt Petersburg og 1831 til extraordinarie akademikar og dessutan vart han peikt ut til til bibliotekar for den utanlandske avdelinga av biblioteket til akademiet i 1833. Åra 1835-37 gjorde han ei reise til Kaukasus for akademiet si rekning, dels for å studera ossetane sitt språk, som var då så godt som ukjent, dels for å søkja bot for den svekte helsa si.
Fruktene av den kaukasiske reisa skreiv han ned i Ossetische Sprachlehre, nebst kurzem ossetisch-deutschen und deutsch-ossetischen Wörterbuch (1844). For dette arbeidet fekk han av Franske instituttet skaffa Volneyska-prisen, sjølv om arbeidet ikkje vart sendt inn til konkurransen. I 1844 vart Sjøgrein ordinarie akademiker for filologien og etnografien til dei finske og kaukasiske folkestammane og og dessutan vart han i 1845 direktør for akademiet sitt etnografiske museum. Ei forskingsreise til Sibir måtte han avlyse på grunn av helsetilstanden sin. I staden foreslo han Matthias Alexander Castrén, som såleis fekk høve til å dra ut på dei reisene som han seinare vart kjend for.
Sjögren gjorde likevel mindre forskingsreiser i 1846 og 1852, til det liviske folket i Livland og Kurland og dessutan til Ruhnu, der det vart snakka svenske dialektar. Han utgav eit par reisforteljingar om dette og dessutan ei avhandlinga Zur Ethnographie Livlands (1849). Det viktigaste resultatet av reisene, ein livisk grammatikk og ordbok, vart gjeve ut av Ferdinand Johann Wiedemanns i 1861.
Ut over desse arbeida utgav Sjögren mange reisebrev og andre skrift, blant dei De vita rebusque Olai Sancti, III (1838) og Ossetische Studien (1848). Dei samla arbeida hans, redigert av Anton Schiefner, utkom i to band 1861 under tittelen Joh. Andreas Sjögrens gesammelte Schriften.
Mount Kristensen
Mount Kristensen er eit fjell, 3460 moh, som ligg på vestsida av Nilsen Plateau 2 nautiske mil (3,7 km) søraust for Lindstrom Peak i Dronning Maudfjella. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1967 etter H. Kristensen, ein ingeniør på skuta «Fram» under ekspedisjonen til Roald Amundsen i 1910-12. Namnet er til minne om namnet Amundsen gav eit fjell i området i 1911, Mount H. Kristensen.
Mount Kurlak
Mount Kurlak er eit isdekt fjell 5 km søraust for Mount Bell i Queen Alexandra Range i Antarktis. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter kapteinløytnant William B. Kurlak i US Navy som var flykaptein i løpet av USN Operasjon Deep Freeze, 1964.
Mawla Matar
Mawla Matar er ein landsby aust i Jemen. Han ligg i Hadhramaut guvernement.
Emiko Kubo
Emiko Kubo er ein japansk fotballspelar.
Essen-krona
Skildring
Krona har ei form som minnar om eit bysantinsk diadem. Hovudbandet er 3,5 cm vidt, og krona har no ein diameter på 12,5 cm, etter å ha blitt justert for å passa hovudet til Gulljomfrua av Essen. Rundt heile kanten av krona er det sett inn edelsteinar. Hovudbandet er laga av gull som er blitt betydeleg legert med sylv; eit anna band av reint gull er blitt er blitt lodda på utsida. Ein kan også sjå ein støttande ring av jern på utsida.
Den øvre og nedre kanten av krona er dekorert med perler tredde på ein metalltråd festa til eit band av metallringar. Fleire perler og smykkesteinar er brukte til å dekorera hovuddelen av krona og liljene som står opp frå henne, med særskild dyrebare steinar plasserte like under liljene. Nokre av høgdepunkta er ein gravert stein frå seinantikken som viser hovudet til Medusa og ein safir i ein trikanta gullring framme på krona.
Historie
Den andre gåva til Otto III kan ha vore gullkrona. Det finst ikkje dokumenterte prov på dette, men det finst omstendeargument som talar for det. For det fyrste kan ein gjennom kunsthistoriske samanlikningar datera krona datert til slutten av 900-talet. Eksistensen av den jernforsterkande ringen er halde som bevis på at krona var blitt omarbeidd for hovudet til den gylne jomfruestatuen, og derfor opphavleg var blitt utforma for eit anna formål, som det blei konkludert med at berre kunne ha vore kroninga av eit barn, sidan ho framleis ville ha vore for lita for ein vaksen. Kroninga av Otto III i 983 i Aachenkatedralen er den einaste barnekroninga som fann stad i den rette tidsperioden. Vidare er mellomalderskikken med å krona ein statue av Jomfrua den 2. februar under mikkelsmesse fyrst stedfesta frå Essen. Dermed blei det antyda at praksisen var til minne om tildelinga av krona til klosteret under besøket til Otto i Essen i byrjinga av februar 993, som ville ha falle saman med festdagen.
Moderne datering plasserer modifikasjonen av krona til midten av 1000-talet. På den tida blei fleire av kunstverka i Essen modifisert: Theophania-krossen og Theophania-relikviet av den heilage nagla var dekorert emalje, og glorien til den gylne jomfrustatuen som gjorde det vanskeleg å krona statuen blei fjerna. Dette tyder på at kroningsritualet oppstod berre litt før dette, truleg rundt 1040/50 I dagens forsking går ein gjerne ut frå at sjølve krona kan daterast til byrjinga av 1000-talet på grunn av dei dekorative elementa, kjende som liljer og bikubar, som liknar mykje på kunstverk laga på Henrik II si tid. Slike kunstverk i Essen domkyrkje sitt skattkammer inkluderer endane av krossen med dei store emaljane, som ein går ut frå blei skapte under abbedisse Sophia (1011–1039). I så fall ville krona opphavleg ha blitt laga for den rituelle kroninga av den gylne jomfrustatuen. Vidare gjer regelmessigheiten til dekorasjonen til krona det usannsynleg at ho nokon gong faktisk blei endra i storleik. No blir krona nokre gonger til og med datert til siste halvdel av 1000-talet.
I 1988 blei krona avbilda på eit frimerke med tilleggsverdi av Deutsche Bundespost som eit framifrå døme på ottoniansk gullsmedkunst.
Clarendon Parish
Clarendon Parish er eit parish (tilsvarande fylke) på Jamaica som ligg sør på øya, omlag midtvegs mellom aust og vest. Det grenser til Manchester Parish i vest, Saint Ann i nord og Saint Catherine i aust. Det er eit av dei folkerikaste fylka på øya, med rundt 216 000 innbyggjarar. Den største byen og administrasjonssenteret er May Pen, med nær 50 000 innbyggjarar. Andre større busetnader er Four Paths, Frankfield, Chapelton og Spalding.
Nord i Clarendon ligg Bull Head Mountains (ca. 850 moh.), som er rekna som senteret av øya. Det sørlegaste punktet på Jamaica, Portland Point, ligg på ei halvøy i Clarendon. Her ligg også Portland Point Lighthouse.
Det blir dyrka mykje sukkerrøyr og noko tobakk i Clarendon. Selskapa JAMALCO og ALCOA driv bauksittutvinning.
Fylkesveg 6724
Fylkesveg 6724 går mellom Vikaløkken og Rollset bru i Selbu kommune. Vegen er 12,8 km lang.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 973 i Sør-Trøndelag.
Pertti Virtaranta
Erkki Pertti Ilmari Virtaranta var ein finsk språkvitar.
Prespabreen
Prespabreen (Lednik Prespa) er ein isbre på Rozhen Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis som grensar til aust av Needle Peak og Ludogorie Peak, i nordvest til St. Cyril Peak og St. Methodius Peak, og i sørvest til Shumen Peak og Yambol Peak og flyt søraustover og ut i Bransfieldsundet mellom Gela Point og Samuel Point. Isbreen strekkjer seg 3,5 km aust-vest og 2,5 km frå nord til sør. Han er kalla opp etter fjellet Prespa i Rodopifjella i Bulgaria.
Pertti Virtaranta
Virtaranta vart filosofie doktor 1950. Han var lektor i finsk ved universitetet i Lund i 1948–1955, han vart sjefredaktør for Karjalan kielen sanakirja [Karelsk ordbok] i 1955 (del 1 utkom 1968, del 6 2005), og han var 1959–1983 professor i finsk ved Helsingfors universitet.
Virtaranta vart mest kjend som innsamlar av finske dialektar. Han utgav ei mengd dialektbøker, til dømes Hämeen kansa muistelee [Tavastlendingar minnest eldre tider] (1950), Elettiinpä ennenkin [Vi levde no før i tida, òg] (1953), Someron murrekirja [Dialektbok for Somero] (1973) og mange artiklar om ingrisk, lydisk, karelsk, amerikafinsk, skogsfinsk og om finske dialektar i Finland. Den vitskaplege forskinga hans handla fremst om lydhistorie, spesielt i Satakuntadialekterna. Han tok initiativet til å opprette det finske dialektarkivet Suomen kielen nauhoitearkisto i 1959, dette arkivet har vakse til å omfatte 23 000 timar bandopptak ifrå praktisk tala alle finske dialektar.
Virtaranta gjorde òg ein betydeleg innsats for å utvikle finskundervisninga ved utanlandske universitet.
Cape Charlotte
Cape Charlotte er eit nes som dannar søraustsida av innløpet til Royal Bay på nordkysten nær austenden av Sør-Georgia i Atlanterhavet. Det vart oppdaga i 1775 av ein britisk ekspedisjon under kaptein James Cook, som namngav ho etter dronning Charlotte av Storbritannia, kona til kong Georg III av Storbritannia.
Trampled Under Foot
«Trampled Under Foot» er ein song av det engelske rockebandet Led Zeppelin, frå albumet Physical Graffiti frå 1975.
Kathy Lie
Lie tok fem-årig utdanning i homøopati ved Norsk akademi for naturmedisin og arbeidde nokre år som homøopat. Ho har òg vore tilsett ved Drammen sjukehus som spesialsjukepleiar.
Trampled Under Foot
Oversyn
Songen vart skriven av Robert Plant, Jimmy Page og John Paul Jones, og vart utvikla ut frå ein jam i 1972. Teksten var inspirert av bluesartisten Robert Johnson sin «Terraplane Blues» frå 1936. Ein Terraplane er ein klassisk bil, og songen nyttar bildelar som metaforar for sex, «pump your gas», «rev all night», osv.
Mykje av innøvinga av songen gjekk ut på å gjere det harde funk-riffet som dominerer songen perfekt. John Paul Jones har nemnd Stevie Wonder som inspirasjon for rytmen («Superstition», 1973), som han spelar på clavinet. I lag med ein solid rytme frå Bonham, vart songen seinare remiksa og BBC-programmet Old Grey Whistle Test, synkroniserte songen med svart-kvitt-filmklipp av jenter som dansa. Gitarist Jimmy Page spelte wah-wah og som produsent nytta han baklengsekko på innspelinga.
«Trampled Under Foot» vart ein standard under konsertane til Led Zeppelin frå 1975 og frametter, og vart spela på kvar turne fram til 1980. Han vart òg spela på gjenforeiningskonserten til Led Zeppelin i O2 Arena i London den 10. desember 2007. Då songen vart spela live, strekte dei han ofte ut med lengre gitar- og klaversoloar og stundom la Plant til tekst frå songen «Gallows Pole».
Slade Alive!
Slade Alive! er det første konsertalbumet til det britiske rockebandet Slade. Albumet kom ut 24. mars 1972 og nådde andreplassen på UK Albums Chart, og låg 58 veker inne på lista. Det var det første albumet av Slade som gjekk inn på den britiske albumlista og det første som gjekk inn på Billboard 200 i USA, der det nådde 158. plassen. Albumet var produsert av Chas Chandler.
Trampled Under Foot
Oversyn
I lag med «No Quarter» fekk Jones synt seg fram som ein dyktig klaverspelar på «Trampled Under Foot» under konsertane. Eit døme på dette frå Earls Court Arena i 1975 er gjeve ut på Led Zeppelin DVD.
«Trampled Under Foot» vart mykje spela på radio då han kom ut og singelen nådde 38. plass i USA.
Slade Alive!
I det vart albumet rekna som eit av dei beste konsertalbuma som nokon gong er gjevne ut. Kiss, som var kraftig inspirerte av Slade, kalla sitt konsertalbum Alive! som ein hyllest til Slade Alive!.
Bakgrunn
Etter å ha gjort sitt britiske gjennombrot med dei suksessrike singlane «Get Down and Get With It», «Coz I Luv You» og «Look Wot You Dun», bestemte Slade at den beste måten å bryta inn på albumlista ville vera å fanga live-lyden sin på plate. I oktober 1971 spelte bandet tre kveldar på rad i Command Theatre Studio i London føre eit studiopublikum. Dei tre konsertane kosta 600 pund å spela inn, med bandet brukte det meste av innspelinga si frå den andre kvelden. Opphavleg avviste Chas Chandler miksen frå Command Studio av albumet, som vart fullført i samband med bandet sjølv. Deretter fortsette han å remiksa albumet sjølv, men bandet avviste deretter denne miksen og gjekk tilbake til sin eigen originale miks. Før utgivinga til albumet vart «Hear Me Calling» gjeven ut på singel i februar 1972 med «Get Down With It» som B-Side. Utgivinga var avgrensa til 500 eksemplar.
Slade Alive! kom ut i mars 1972. Det vart ein stor suksess i Storbritannia der det nådde andreplassen. I Australia gjekk det heilt til topps og vart det bestseljande albumet der sidan The Beatles-albumet Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band i 1967.
Utgjeving
Den originale LP-utgåva av albumet kom ut i eit dobbeltfalsa omslag med eit stor teikning på innsida. Denne teikninga var den vinnande oppføringa i ei konkurranse i avisa  The Sun for å designa plateomslag. I Israel og Italia vart denne teikna nytta som omslaget på utsida i staden, medan visse utgåver i Nederland og Frankrike òg brukte denne designen.
I 1978 fekk albumet ei tysk utgjeving som ein dobbeltplate i eit dobbeltfalsa omslag i lag med Slade Alive, Vol. 2. Det kom ut på CD første gongen i 1991 i ei digitalt ommastra utgåve av Lea. I 2006 var albumet ein del av den doble konsertplata Slade Alive! – The Live Anthology. Salvo gav ut albumet på ny på vinyl i 2009 og på CD i 2011. I 2017 gav BMG ut ei luksusutgåve i høve 45-årsjubileet. Denne kmo ut på vinly med ei seks sider langt hefte og kunstkort, og på CD med eit 28 sider langt hefte.
Marknasføring
Som ein del av marknadsføringa for albumet spelte bandet i Storbritannia i april og mai. På Granada Television spelte bandet showet 'Set of Six' den 13. juni 1972. Dette vart filma og bestod omtrent av dei same songane som på Slade Alive! med «Hear Me Calling», «Look Wot You Dun», «Darling Be Home Soon», «Coz I Luv You», «Get Down and Get With It» og «Born To Be Wild».
Songar
«Hear Me Calling» er ein coverversjon av songen til Ten Years After frå 1969 og var opphavleg planlagt som ein oppfølgjarsingel til gjennombrotssingelen deira «Get Down and Get With It». Men klarte ikkje å gjere songen bra nok i studio og droppa ideen. I 2011 kom eit acetat-opptak av studioutgåva av songen ut som bonusspor på 2011-utgåva av Sladest. I eit intervju frå 1981 sa trommeslagaren Don Powell om «In Like a Shot from My Gun»: «Han var opphavleg meint som ei studioinnspeling. Men etter at me spelte han inn for Slade Alive!, tenkte me at me aldri kom til å klare og gjere det betre i studio - det er i røynda eit live-nummer.»
På «Darling Be Home Soon», ein song frå 1967 av The Lovin' Spoonful, rapar Holder inn i mikrofonen. I 2000 sa han på The Frank Skinner Show at dette var eit uhell sidan bandet hadde drukke mykje før konserten. Holder sa òg at han etter det måtte halde fram å rape under framføringa av songen for å ikkje skuffe publikum. «Know Who You Are» er ein original song som opphavleg kom ut i 1970 på albumet Play It Loud. «Get Down With It» er ein versjon av ein Bobby Marchan-song frå 1965. Utanom at det vart gjennombrotshitten til Slade, vart songen mykje spelt på konsertane deira gjennom heile karrieren. «Born to be Wild» er ein coverversjon av songen til Steppenwolf frå 1968 og vart spelt inn i studio for debutplata deira, Beginnings.
Mottaking
Då albumet kom ut meinte Record Mirror at det var eit «rockande album» av «god kvalitet». Dei la til: «Ein har fanga godt spenninga til gruppa og publikum». New Musical Express sa: «Slade Alive! er akkurat det det indikerer. Om du har vore på ein av dei støyande konsertane deira veit du nøyaktig kva eg meiner.» Albumet vart seinare vurdert til andreplassen på topp 10-lista deira i 1972. Melody Maker sa: «Fordi det vart spelt inn i eit studio føre eit publikum fekk dei ein balanse og lyd ein ofte ikkje høyrer på eit konsertopptak.»
I 1991 skildra Q albumet som «tydeleg tungt» med ein «kameratsleg rockestil». Dei konkluderte med: «Det er berre moro og øl heile vegen». I 2010 rekna Classic Rock albumet som «overlegent: omdømmesementerande». AllMusic kommenterte: «Slade viste kvifor dei var eit av dei beste konsertbanda i England med dette feberkonsertopptaket. Det tar fyr med mange stampande takter, tindrande bass, tjukke gitarar og Noddy Holder sine hese vokalskrik. Slade Alive! finn gutane frå Wolverhampton som eggar den rabiate fansen sin på kvart tidspunkt.»
Dekel Keinan
Dekel Keinan, hebraisk דקל קינן‎ er ein israelsk fotballspelar som har spela i forsvar for Blackpool i engelsk Premier League, og på Israel sitt landslag.
Keinan vart seriemeister i Israel med Maccabi Haifa i 2004 og 2009. Sommaren 2010 forlet han Israel og gjekk til den nyopprykte Premier League-klubben Blackpool på ein eittårs kontrakt.
Konstantin Alexios av Hellas og Danmark
Konstantin Alexios er prins av Hellas og Danmark og den eldste sonen og det andre barnet til kronprins Pavlos av Hellas og kronprinsesse Marie-Chantal av Hellas.
Etter at det greske monarkiet vart avskaffa er dei greske titlane berre symbolske, medan dei danske titlane er anerkjende internasjonalt. Om det greske monarkiet vart retta opp att ville han vorte konge etter far sin.
Rebels av Tom Petty
«Rebels» er ein song av Tom Petty and the Heartbreakers frå albumet Southern Accents i 1985. Han vart gjeven ut som singel frå albumet same året. Singelen nådde berre 74. plassen på Billboard Hot 100, og gjorde det mykje betre på Billboard Album Rock Tracks-lista, der han nådde femteplassen.
Songen vart spelt inn i 1984. Det var under innspelinga av denne songen at Petty fekk eit brot i handa. Petty hugsar at han var så påverka av dop at han ikkje fekk til det arrangementet han ønskte. Petty gjekk inn i kontrollrommet og sette den originale demosongen på, som var berre han og ein Rickenbacker 12-strengsgitar. Dette gjorde han så rasande at han storma opp trappene i huset sitt og slo veggen i handa. Petty måtte opererast og gjekk med metallskruar i handa i lang tid.
The Progressive Blues Experiment
The Progressive Blues Experiment er debutalbumet til Johnny Winter. The Progressive Blues Experiment kom opphavleg ut på Sonobeat Records i Austin i 1968. Då Winter fekk kontrakt med Columbia Records vart rettane til albumet selde til Imperial Records, som gav ut albumet på ny i 1969.
Winter spelte her i ein trio med bandet han spelte med i slutten av 60-åra. Dei spelte inn fleire coverlåtar av kjende bluessartistar, som B.B. King («It's My Own Fault»), Sonny Boy Williamson («Help Me») og Slim Harpo («I Got Love If You Want It»).
I 2005 gav Capitol ut ei nymastra utgåve av albumet på CD. Albumet har òg kome ut med tittelen Austin, Texas.
Julius von Payer
I 1872–74 leia han den austerriksk-ungarske nordpolekspedisjonen saman med Karl Weyprecht, der dei mellom anna oppdaga arkipelet Frans Josefs land i 1873.
Payer blei fødd i Schönau i Böhmen, no Teplice i Tsjekkia, som son av den pensjonerte offiseren Franz Anton Rudolf Payer og Blandine Payer, fødd John. Han fekk si militære utdanning ved kadettinstituttet Lobzowa ved Krakow og deretter ved Theresianische Militärakademie i Wiener Neustadt.
Ropotamobreen
Ropotamobreen (bulgarsk Lednik Ropotamo) er ein isbre som strekkjer seg 900 m i nordaust-sørvest og 600 m frå nordvest til søraust på Burgas Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Han er kalla opp etter elva Ropotamo i Bulgaria. Isbreen grensar til Asen Peak og Delchev Peak i nordvest og nord, og flyt søraustover stort sett ut i Yantra Cove i Bransfieldsundet.
Julius von Payer
Militær karriere
Frå 1859 var Payer Unterleutnant med det 36. austerrikske infanteriregimentet. Han tok del i slaget ved Solferino den 24. juni 1859, der Austerrike leid eit stort nederlag. Sjølv blei han æra for innstatsen. Etter å ha blitt utnemnd til løytnant av første klasse blei han send til garnisonen i Chioggia i Venetia i 1864. 24. juni 1866 tok han del i slaget ved Custoza, og blei igjen dekorert for innsatsen og forfremma til Oberleutnant.
Fjellklatring
I 1862 byrja Payer å klatra i Alpane i Tyrol og Hohe Tauern i fritida si. Frå 1864 utforska han Adamello-Presanella-gruppa og Ortleralpane, og gjorde fleire titals førsteklatringar. I 1863 var han den første opp på Adamello og Großglockner, og var den andre til å nå toppen av Presanella, tre veker etter førsteklatringa. Frå 1865 til 1868 nådde han saman med Johann Pinggera frå Sulden nådde han dei fleste uklatra toppan i Ortleralpane, som Hoher Angelus (3521 m), Vertainspitze (3545 m), Palon de la Mare (3703 m), Monte Zebru (3735) og Monte Cevedale (3769 m). Deira nye klatrerute til toppen av Ortler (3905 m) blei den vanlege ruta til toppen etterpå.
Turane til Payer førte til eit detaljert topografisk kart med skala 1:56 000. Han blei overført til Militärgeographisches Institut som følgje av verka sine. Då den første fjellhytta over 3000 m blei bygd i 1875 blei ho kalla Payerhütte til ære for han.
Polarutforsking
I 1868 blei Paye beden av den tyske geografen August Petermann om å ta del i den andre tyske nordpolekspedisjonen som topograf. Han sigla til kysten av Aust-Grønland med «Germania» under kaptein Carl Koldewey i 1869-1870, dei kom så langt nord som Shannon Island. I 1871 deltok han på den austro-ungarske ekspedisjonen til Novaja Zemlja med Karl Weyprecht.
I 1872–74 leia han den austerriksk-ungarske nordpolekspedisjonen saman med Weyprecht. Weyprecht hadde kommando til havs og Payer til lands. Under denne reisa oppdaga dei Frans Josefs land i 1873. Men då dei kom tilbake til Wien blei det sådd tvil om oppdaginga. Payer blei berre tildelt 44 austro-ungarske gulden for oppdaginga, og blei ikkje forfremja til kapteins grad. Men i 1876 blei han opphøgd til den austerrikske adelen slik at han og mannlege etterkomarar kunne bruka tittelen Ritter von, medan kvinnelege etterkomarar kunne bruka von.
Seinare liv
I 1877 gifta Ritter von Payer seg med ekskona til ein bankier frå Frankfurt am Main. Dei fekk to barn, Jules og Alice. Paret skilde seg i 1890.
Frå 1877 til 1879 studerte han måleri ved Städelsches Institut i Frankfurt am Main. Han fortsette studia ved Akademie der bildenden Künste i München i 1880-1882. I München måla Payer ein større bildesyklus av Franklin-polarekspedisjonen, og fekk stormedaljen til akademiet for dette. Frå 1884 til 1890 verka han som målar i Paris. I 1890 vende han tilbake til Wien og grunnla ein målarskule for damer. Monumentalmåleri av Payer med polare scener finst i Naturhistorisk museum og Militærhistorisk museum i Wien.
Ritter von Payer døydde i Veldes i Øvre Carniola, no Krain i Slovenia, i 1915. Han er gravlagd i Wiener Zentralfriedhof.
Prisar og utmerkingar
I 1975 blei han tildelt gullmedaljen til Royal Geographical Society.
Payerhütte i Alpane, fleire gater i Wien og hovudøya i Frans Josefs land, Payerøya, er kalla opp etter han. I tillegg har Payerfjella på Antarktika og Payer Land på Aust-Grønland namn etter Julius von Payer.
Lydplugginn
Lydplugginn er eit programvarekomponent med eit standardisert grensesnitt som utvidar funksjonaliteten til lydhandsamingsprogram. Dei kan grovt klassifiserast to kategoriar, ein med plugginn som analyse og ein med plugginn som prosesserer audiostraumen. Typiske døme på analyseplugginn er spektrumanalysatorar. og RMS-, VU- og toppverdimetre. Typiske døme på prosesseringsplugginn er tonekontrollar, equaliserar, synteseverktøy (instrument), kodekar og så bortetter.
Føremålet med å definera slike standardiserte grensesnitt er å gjera det lettare å skriva nye pluginn og at dei kan nyttast på fleire operativsystem. Det mest utbreidde pluginngrensesnittet er Steinberg sitt Virtual Studio Technology (VST), men det finst mange fleire som LADSPA, LV2 og DSSI for Linux og Audio Units for OS X, etc.
Huai He
Huai He (kin. 淮河, trad. 淮河; pinyin Huái Hé) er ei elv i Kina omtrent midtvegs mellom dei to største elvane i landet, Huang He i nord og Chang Jiang i sør. I tidlegare tider rann Haui He frå vest til aust og ut i Austkinahavet. I dag er elveløpet endra, grunna avleiringar. Store skadeflaumar i kringliggjande område er ei fylgje av dette. Elva er 1 078 km lang, og ho har eit nedslagsfelt på 174 000 km².
Elveløp
Det historiske løpet til Huai He gjekk nokså beint ut til kysten i den nordlege delen av provinsen Jiangsu. I 1194 braut Huang He ut av elveleiet sitt og grov seg nytt løp sørover og over til nedre del av Huai He sitt elveløp. Derifrå rann elvane saman ut i havet, langs Huai He sitt elveleie. Huang He førte med seg mykje slam som sedimenterte seg og demde opp dette nedre elveleiet. I 1850-åra rann dermed Huang He tilbake til sitt opphavlege nedre leie, etter eit opphald på nærare 700 år. Men frå 1897 var Huai He ikkje lenger i stand til åleine å følgje det historiske leiet sitt ned til kysten. Vatnet demde seg opp i innsjøen Hongze, og derfrå tok det nytt leie i sørleg retning og ned i Chang Jiang.
I Huai He ligg Fozilingdemninga og -reservoaret frå 1954, bygt på ordre frå Mao Zedong.
Triduum
Triduum (latin, fleirtal tridua) er ei religiøs høgtid som varer i tre dagar.
Eit viktig døme er dei tre dagane i den stille veka, skjærtorsdag, langfredag og påskeaftan. Desse dagane kan ein i katolsk tradisjon kalla triduum paschale eller triduum sacrum. Dagane kan markerast «som ei samanhengande gudsteneste som steg for steg fylgjer Jesus frå den øvre salen til Getsemane, på Via Dolorosa til forhøyr i Jerusalem, til Golgata og grava i hagen.»
Andre triduum-høgtider i vestleg kristendom er bønedagar knytte til 25. april og Kristi himmelferdsdag, juledag og pinse saman med dei første to dagane i oktaven sin. I austleg kristendom kan dei finna stad i samband med større høgtider som trettande dag jul saman med dagen før og etter (vigd til Johannes døyparen) og juledag følgd av synaksen til theotokos (Guds mor) og den tredje juledagen.
Wagnergruppa
Wagnergruppa (russisk Группа Вагнера, Gruppa Vagnera eller ЧВK Вагнер, TsjVK Wagner: Частная военная компания Вагнера, Tsjastnaja voennaja kompanija Vagnera, «det private militærkompani Wagner») er ein paramilitær organisasjon i Russland. Wagnergruppa er ein privat, militær kontraktør som har teke del i ulike konfliktar.
Wagnergruppa har mellom anna teke del i den syriske borgarkrigen med støtte til den syriske regjeringa, konfliktar i afrikanske land og krigen i Donbass for å hjelpa separatistiske krefter i utbrytarrepublikkane Donetsk og Lugansk, som seinare utvikla seg til fullskala invasjonen av Ukraina som Wagnergruppa òg tok del i. Gruppa er anklaga for krigsbrotsverk i Syria, Libya, Mali og Ukraina.
Private militære organisasjonar er forbodne både i Russland, jamfør den russiske konstitusjonen og den russiske straffelova. Likevel har dei russiske styresmaktene late Wagnergruppa vera eit unntak. Wagnergruppa er eigd og leia av Jevgenij Prigozjin, ein forretningsmann med nært samband til den russiske presidenten Vladimir Putin.
I 2021 vedtok Noreg i samband med EU sanksjonar mot Wagnergruppa etter dei vart brukte til krigføring i Mali.
Krigen i Ukraina
Ved invasjonen av Ukraina 2022 vart Wagnergruppa omtala som «Putins private hær». Mange soldatar i Wagnergruppa har tidlegare teke del i konfliktar i afrikanske land før dei tok del i krigen i Ukraina.
Wagnergruppa deltok i massakren i Butsja.
Wagnergruppa var sentral i kampen om Bakhmut.
I 2022 rekrutterte Wagnergruppa medlemer frå russiske fengsel. Fangar vart lova nåding viss dei vart med i den russiske invasjonen av Ukraina og overlevde i seks månader. I Russland har berre president Vladimir Putin mynde til å benåda fangar. I desember 2022 anslo John Kirby i det amerikanske Tryggingsrådet at Wagnergruppa hadde rekrutert 10 000 kontraktssoldatar og 40 000 fangar til krigen i Ukraina. Mange av fangane vart sende til fronten med minimal militær trening og med dåleg utrusting.
Wagneropprøret
Wagnergruppa har arbeidd tett med dei russiske styresmaktene og har fått mykje forsvarsmateriell frå Russland til å utføra «spesialoperasjonen i Ukraina». Den 23. juni 2023 byrja gruppa eit opprør mot dei ordinære russiske styrkane og den russiske forsvarsleiinga under den pågåande invasjonskrigen mot Ukraina der gruppa har kjempa på russisk side. Den 24. juni 2023 sette 25 000 Wagnersoldatar kursen frå krigen i Ukraina mot Moskva for å få avsett forsvarsminister Sergej Sjojgu og sjef for generalstaben Valerij Gerasimov. På vegen okkuperte dei militære basar i Rostov-na-Donu og Voronezj som medførte i at den russiske presidenten Putin erklærte nødtilstand i Moskva og andre område. Opprøret vart leitt av Jevgenij Prigozjin som skulda det russiske forsvarsdepartementet for dåleg forsvarsleiing og for å ha åtaka styrkane hans, i tillegg skulle Wagnergruppa avskaffast og verta innlema i det russiske forsvaret, noko som ikkje var likt av Prigozjin. Opprøret vart likevel stansa kvelden til 24. juni, berre 20 mil sør for Moskva.
Verksemd i afrikanske land
Wagnergruppa har vore involvert i fleire konfliktar i afrikanske land:
Arad i Israel
Arad (hebraisk skrift עֲרָד; arabisk عِرَادَ) er ein by i Det sørlege distriktet i Israel. Han ligg på grensa mellom Negev- og Judeaørkenen, 25 kilometer vest for Daudehavet og 45 km aust for Beersheba. Byen har ein mangfaldig folkesetnad på 23 400 inkludert askenasiske og sefardiske jødar, både sekulære og religiøse, beduinar og svarte hebrearar, i tillegg til nye immigrantar. Byen er kjend for den reine, tørre lufta og er ein stor attraksjon for astmatikarar verda over.