cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sogn og Fjordane fylke
Stortinget 2009-2013
Ved Stortingsvalet 2009 vart følgjande fem representantar for Sogn og Fjordane valde inn på Stortinget for perioden 2009-2013:
Erling Sande var fast møtande vararepresentant for statsråd Liv Signe Navarsete.
Stortinget 2013-2017
Ved Stortingsvalet 2013 vart følgjande fire representantar for Sogn og Fjordane valde inn på Stortinget for perioden 2013-2017:
Fanerozoikum
Fanerozoikum er eonet som vi no er inne i og tidsperioden då det meste av dyrelivet har eksistert. Perioden dekkjer om lag dei siste 545 millionar åra og strekkjer seg tilbake til då dei første dyra med hardt ytre dukka opp. Namnet kjem frå gresk og tyder «synleg liv» og viser til dei mange organismane som dukka opp i den kambriske eksplosjonen. Tida før fanerozoikum vert ofte kalla prekambrium (i dag delt inn i hadeikum, arkeikum og proterozoikum). Den nøyaktige grensa mellom fanerozoikum og proterozoikum er noko usikker. På 1800-talet vart grensa sett til dei første talrike fossila av fleircella dyr dukka opp. Sidan 1950-talet har derimot fleire hundre taksa frå proterozoikum vorte identifisert. Dei fleste geologar og paleontologar set vanlegvis grensa mellom proterozoikum og fanerozoikum til den klassiske grensa då dei første trilobittane og archaeocyathane dukka opp, ved tida då dei første komplekse mattunnelane dukka opp, kalla Trichophycus pedum, eller då dei første gruppene av små, generelt ikkje-leddelte, pansra dyr kalla småskjellfaunaen. Dei tre grensene ligg eit par millionar år frå kvarandre. Fanerozoikum er delt inn i tre geologiske æraer: paleozoikum, mesozoikum og kenozoikum. I eldre litteratur vert uttrykket fanerozoikum hovudsakleg nytta som for tidsperioden som paleontologar er interessert i, men denne bruken av uttrykket ser ut til å ha falle bort i moderne litteratur.
Sørlenangen
Sørlenangen er ein fjordarm av Ullsfjorden i Lyngen kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 9,5 km sørover til Sørlenangbotn og går parallelt til Ullsfjorden.
Fjorden har innløp mellom Nesodden i vest og Hesjebukta i aust. Bygda Lenangsøyra ligg på vestsida av fjorden, og tvers over på andre sida ligg bygda Sør-Lenangen.
Fv312 går langs heile austsida av fjorden, og på vestsida går Fv314 og Fv313
Andøya flystasjon
Andøya flystasjon er ein militærbase for luftforsvaret som ligg på Andenes i Andøy kommune i Nordland fylke. Her ligg luftforsvaret sin 333-skvadron, med P-3 Orion overvakingsfly.
Flyplassen på Andøya vart bygd etter ønske frå NATO, og var ferdigbygd og operativ i 1957. Under den kalde krigen var basen svært viktig for forsvaret av Noreg. Flystasjonen er ei hjørnesteinsverksemd i Andøy kommune.
Det går òg sivile passasjerfly frå Andenes. Den sivile delen av flyplassen heiter Andøya lufthamn, Andenes.
Spyttkjertel
Spyttkjertlane er mange små kjertlar i munnhola som produserer spytt. Det er dei tre store para med spyttkjertlar som produserer mest sekret, normalt ca. 1-2 liter i døgnet hos menneske.
Spytt inneheld slimliknande stoff, mucin, et såkalla glukoprotein som verkar smørande, samt det basiske enzymet amylase, som spaltar stivelse (eit polysakkarid) til disakkaridar. Spyttet hjelper også til med oppdelinga av mat i munnhola, gjennom å bløyte den opp.
Gro Kvinlog
Karriere
I 2010 representerte ho Noreg for første gong i OL, 33 år gammal. Ho deltok i skicross under vinter-OL 2010.
Dei masuriske sjøane
Det strekkjer seg om lag 290 km austover frå den nedre delen av Wisla til grensa mellom Polen og Litauen, og dekkjer eit areal på om lag 52 000 km². Administrativt er innsjøane ein del av Ermelandskmasuriske voivodskap. Frå 1200-talet til 1945 vart dei ein del av Aust-Preussen. Små delar av distriktet ligg i Masoviske voivodskap og Podlasie-voivodskapet.
Innsjøane oppstod under pleistocen-istida. Mange av åsane rundt innsjøane er morener og mange av innsjøane er fjordsjøar.
Den etiopiske ortodokse kyrkja
Den etiopiske ortodokse kyrkja er eit uavhengig ortodoks kyrkjesamfunn i Etiopia. Øvste leiaren av kyrkja er ein patriark (arabisk abuna, 'vår far'), erkebiskopen av Etiopia.
Ved slutten av 1900-talet hadde kyrkja over 30 millionar medlemmer; rundt 29 millionar i Etiopia og oppimot 1,8 millionar i Eritrea. Då Eritrea fekk sjølvstende i 1991 blei også Den eritreiske ortodokse kyrkja skild ut som eiga kyrkje.
Liturgien i kyrkja liknar mykje på Den koptiske ortodokse kyrkja sin, men kyrkjene har nokre ulike høgtider. Lenge brukte ein det gamle språket ge'ez som kyrkjespråk. I dag blir det også preikt på modernee språk, som amharinya.
Den etiopiske kyrkja har fleire eigne skikkar og seremoniar. Ein følgjer fleire jødiske kosthaldslovar og praktiserer omskjering av gutebarn. Både laurdag og sundag er rekna som heilagdagar
Soge
Kristendommen kom til Etiopia på 300-talet gjennom to greske brør frå Týros, Edesius og heilage Frumentius. Dei overtalte kong Ezana av Aksum-riket til å gje dei lov til å driva misjonering der. Frumentius blei seinare den første biskopen i landet.
På 600-talet blei kyrkja underlagt patriarken i Alexandria. I 1950 anerkjende patriarken kyrkja som sjølvstendig, og i 1959 blei den første patriarken av den etiopiske kyrkja ordinert.
Rana No
Rana No (tidlegare Magasinet Rana) er eit reklamefinansiert gratismagasin som vert utgjeven i Rana, Nesna, Hemnes, Lurøy, Rødøy og Træna). Magasinet kjem ut ein gong i månaden i eit opplag på 16.000. Per-Kjetil Skare er redaktør, Øyvind Skaalsvik er dagleg leiar, og Aggressor Publishing AS er utgjevarar.
Gass
Gass er ein aggregattilstand eller fase der eit stoff verken har fast form eller volum. Molekyla i ein gass har mykje energi; dei er ikkje bundne til kvarandre, og svever fritt og tilfeldig omkring. Ein gass vil utvida seg til han fyller heile rommet som er tilgjengeleg for han.
Den idelle gasslova (pV=nRT) er ein enkel matematisk modell for ein gass. p er trykket, V volumet, n stoffmengda, R gasskonstanten og T er absolutt temperatur.
Mange gassar er usynlege for oss, men nokre av dei har farge, og mange har lukt. Luft er ei blanding av mange stoff i gassform som me pustar inn for å tilføra kroppen oksygen.
Nordlenangen
Nordlenangen er ein fjordarm av Ullsfjorden i Lyngen kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 10 km sørover til Nordlenangsbotn og går parallelt til Ullsfjorden.
Fjorden har innløp mellom Nordlenangsneset i vest og Russelvneset i aust. Nygårdstranda er ei bygd på vestsida av fjorden og tvers over på andre sida ligg bygda Nord-Lenangen. Straumen er ei grend ligg sør for Nygårdstranda. Her smalnar fjorden inn og den inste delen av fjorden vert frå her berre kalla Straumen. Her kryssar òg Fv312 fjorden.
Columbi egg
Columbi egg viser til ei enkel, men inspirert løysing på eit innvikla problem. Det har namn etter ei soge der Christofer Columbus skal ha banka eit egg i bordet slik at det blei ståande utan å falla. Uttrykket er òg nytta i diskusjonar om kreativitet.
Bakgrunn
Opphavet til forteljinga er truleg eldre enn Columbus, og finst i ei bok av den italienske arkitekten og kunsthistorkaren Giorgio Vasari. Ifølgje Vasari skal den unge arkitekten Filippo Brunelleschi ha designa ein uvanleg stor og tung kuppel for Santa Maria del Fiore, domkyrkja i Firenze. Styresmaktene bad om å få sjå modellen hans, men han nekta, og føreslo i staden at dersom ein ville vurdera intellektet til ein mann, la han få eit egg til å stå oppreist på eit flatt bord av marmor. Den som kunne gjera det burde få byggja cupola (kuppelen). Dei andre arkitektane freista, men gav opp. Då skal Brunelleschi ha knust egget litt i den eine enden slik at det stod oppreist. Då dei andre arkitektane såg dette sa dei at det var noko dei òg kunne klart. Brunelleschi skal då ha svart «Ja, men de gjorde det ikkje!», og føydde til at dei òg hadde kunna oppføra kuppelen om dei hadde sett teikningane hans.
Då katedralen til sist vart bygd hadde kuppelen form som den eine halvparten av eit egg, noko flatare på toppen.
Uttrykket har òg utvikla seg til å ha ei tilknyting til Christofer Columbus, og fått namn etter dette. Denne versjonen kan ha opphav hjå den italienske historikaren og reisande Girolamo Benzoni og hans Historia del Mondo Nuovo, utgjeve i 1565: I eit selskap i 1493 hos kardinal Mendoza der Columbus deltok, var det fleire som meinte at han ikkje hadde utretta nokon stor bragd ved å oppdaga Den nye verda, for det var ei oppdaging som var leikande lett og som mang ein annan kunne ha gjort. Han oppfordra då dei som var tilstades til å få eit egg til å stå på høgkant. Då ingen av dei utfordra fekk det til, banka han egget litt flatt i eine enden, og fekk egget til å stå. Poenget er at sjølv om ideen var enkel, var det likevel eit spørsmål om å koma på han.
I Sør-Amerika finst historia i ein litt annan versjon: Colombus kakka ikkje på egget, men sette det ned i ein liten haug av salt.
Anekdoten er nærskyld med historia om den gordiske knuten.
Atsuto Uchida
Atsuto Uchida er ein japansk fotballspelar som har spela for Schalke 04 i tysk Bundesliga, og for det japanske landslaget.
Han vart teke ut til ein A-landslagstropp for første gong i 2006, men utan å få spela. Han debuterte for A-landslaget 26. januar 2008 i ein vennskapskamp mot Chile, den første landskampen til den nye landslagstrenaren Takeshi Okada. 22. juni 2008 skåra han det første landslagsmålet sitt då Japan slo Bahrain 1-0. Han vart dermed den yngste japanaren som har skåra i ein VM-kvalifiseringskamp, 20 år og 87 dagar gammal. I 2008 var han med og spelte for Japan i sommar-OL.
Joseph Hooton Taylor jr.
Taylor jr. mottok Nobelprisen i fysikk i 1993, saman med sin landsmann Russell Alan Hulse, for oppdaginga av ein ny type pulsar, ei oppdaging som opna nye moglegheiter for studiet av gravitasjon.
Taylor jr., og hans medhjelpar Hulse, oppdaga den første binære pulsaren i 1974. Pulsarar er raske roterande nøytronstjerner som sender ut korte regelmessige puls av radiostråling. Uregelmessigheita i pulsane frå pulsaren PSR 1913+16 fekk dei til å dra konklusjonen om at denne pulsaren hadde ein følgjesvein i form av ei anna nøytronstjerne som svevde rundt i ein tett bane.
Oppdaginga av denne pulsaren gjorde det òg mogeleg å kunne oppdage gravitasjonsbølgjer for første gong. Det samla sterke gravitasjonsfelt til dei to stjernene påverkar frekvensen på radiopulsane som vert sende ut, og Taylor og Hulse kunne vise at stjernene roterte mykje raskare nær kvarandre. Det vart foreslått att dette kom av at stjernene taper energi når dei sender ut gravitasjonsbølgjer. Dette var det første eksperimentelle beviset på gravitasjonsbølgjer eksisterer, etter at det vart foreslått av Albert Einstein i relativitetsteorien hans.
Woodfjorden
Woodfjorden er ein fjord på nordkysten av Spitsbergen på Svalbard. Han er om lag 63 km lang og 4-9 km brei. Woodfjorden går rett sørover vest for Andrée land og om lag halvvegs inn går det av to fjordarmar vestover, Liefdefjorden og Bockfjorden.
DS «John Schøning»
DS «John Schøning» (kallesignal JTGL) var eit dampskip bygt i 1875 som eit passasjer- og lasteskip for handelshuset Arent Schønings Sønner, organisert som D/S John Schønings Rederi ved Grøtøy i Bodø. Skipet vart bygt for fart mellom Oslo og Tromsø.
Skipet hadde sertifikat for 290 passasjerar, med lugarplass til 23 på 1. plass og 24 på 2. plass.
Historie
Arent Schønings Sønner hadde i 1872 fått bygt eit skip kalla «John Schøning» for farten mellom Oslo og Tromsø, men berre tre år seinare vart det avløyst av dette større skipet med same namn. Ein av eigarane, Bergiton Schøning, etablerte seg i Bergen som forretningsførar, og skipet byrja å gå frå Bergen til Lofoten og Tromsø. I 1877 stod Henrik Dreyer oppført som eigar av skipet. Samstundes gjekk to andre skip, og, for Krohn-linjen i same rute. Då sildeboomen var over i 1878 kom det til eit fast samarbeid mellom Schøning og Krohn-linjen, som i lag skipa eit nytt selskap, Det Bergensk-Nordlandske Dampskibsselskab. I 1883 hamna både «Michael Krohn» og «John Schøning» i alvorlege havari. Begge skipa vart berga, men selskapet hama i så store økonomiske problem at dei byrja å forhandle med Det Bergenske Dampskibsselskab om ei overtaking. Sidan Bergenske samarbeidde tett med Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab på denne tida, var det naturleg å ta dei med i forhandlingane. Ved loddtrekning fekk Bergenske overtak «John Schøning» i april 1884 for 205 000 kroner. Dei fekk òg eit anna skip, «Jonas Lie», medan Nordenfjeldske tok over to andre skip.
I august 1891 gjekk skipet gjennom ein hovudreparasjon ved Aker Mekaniske Verksted og fekk ny hovudkjel, donkeykjel, nye dekk og innreiing. Samstundes vart skipet omdøypt til «Juno». I 1897 fekk skipet stocklessanker.
Skipet gjekk på grunn i 1900 ved Rørvik og ho fekk sett inn 20 nye plater i skroget. Samstundes fekk ho ny innreiing og salong. I 1902 vart det sett inn ein ny donkeykjel på 80 pund. I 1904 grunnstøytte skipet på ny, denne gangen ved Valdersund. Skipet måtte denne gangen reparerast med 44 nye plater og fekk delvis ny innreiing.
I 1915 vart skipet ombygd til lastebåt. Nok ein gong gjekk skipet på grunn då ho grunnstøytte i Svelvikstraumen utanefor Drammen i desember 1919. Denne gongen stod ikkje skipet til å berge og 25. desember det året vart det kondemnert.
Den kambriske eksplosjonen
Den kambriske eksplosjonen er namnet på ein periode då dei fleste komplekse organismar brått dukka opp for rundt 530 millionar år sidan. Bevis for dette er dei mange fossila som er funne i berglag frå denne tida. I tillegg oppstod det eit stort mangfald av andre organismar. Før om lag 580 millionar år sidan var dei fleste organismane enkle og består av individuelle celler som stundom organiserte seg i koloniar. I løpet av dei neste 70-80 millionar åra auka evolusjonen kraftig. og det biologiske mangfaldet byrja å likne det ein ser i dag.
Den kambriske eksplosjonen har ført til omfattande vitskapleg debatt. Den brå førekomsten av fossil i berglaga vart oppdaga på midten av 1800-talet, og Charles Darwin såg på dette som eit av hovudargumenta mot evolusjonsteorien hans om naturleg utval.
Den kambriske eksplosjonen var i lang tid ei gåte som baserte seg på tre forhold: om den raske auken i mangfaldet av komplekse organismar verkeleg skjedde over så kort tid, kva som kunne skape ei slik rask utvikling, og kva det ville sei om opphavet og evolusjonen til dyra. Svara er vanskeleg å finne på grunn av få spor som hovudsakleg baserer seg på mangelfulle fossil og kjemiske spor frå kambriske bergartar.
Danmarksundet
Danmarksundet (bokmål Danmarkstredet, dansk Danmarksstrædet, islandsk Grænlandssund) er eit sund mellom Grønland i nordvest og Island i søraust. Den norske øya Jan Mayen ligg nordaust for sundet.
Sundet knyter Nordishavet til Atlanterhavet og er 480 km langt og 290 km breitt på det smalaste. Den kalde Austgrønlandstraumen går gjennom sundet og fører isfjell sørover i Nord-Atlanteren. Ein finn fleire viktig fiskebankar i sundet.
Under den andre verdskrigen fann slaget om Danmarksundet stad den 24. mai 1941. Det tyske slagskipet «Bismarck» søkte den britiske slagkryssaren HMS «Hood», som eksploderte og tok livet av mange, og alvorleg skada slagskipet HMS «Prince of Wales». «Bismarck» kom seg ut i Atlanterhavet via sundet, men skadar som vart påført under slaget gjorde at det ikkje kunne utføre oppgåva med å øydelegge britiske konvoiar.
Morten Olsen
Morten Per Olsen er ein dansk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar frå Vordingborg. Han har vore trenar for det danske landslaget sidan 2000. Mellom 1970 og 1989 spelte Olsen 102 landskampar for Danmark.
Klubbspel
Olsen spelte på Københavns Boldklub 1970-72. Dei neste fjorten åra heldt han til i Belgia. Han spelte på klubbane Cercle Brugge (1972-76), RWD Molenbeek (1976-80) og Anderlecht frå1980 til 1986. Tre av dei seks sesongane i Anderlecht vart han belgisk seriemeister; 1981, 1985 og 1986. Frå 1986 til 1989 spelte han for FC Köln i Tyskland.
Landslagsspel
Olsen var den sentrale forsvarsspelaren då Danmark kvalifiserte seg til EM i 1984 og VM i 1986. Også i 1988 var han med i fotball-EM for Danmark.
Trenar
Etter at han la opp som spelar i 1989 har Olsen vore trenar for Brøndby IF, FC Köln og Ajax Amsterdam. I hans tid som landslagstrenar har Danmark kvalifisert seg til VM i 2002, EM i 2004, VM i 2010 og EM i 2012.
Kamuflasje
Kamuflasje (av fransk camouflage) er maskering mot å verte oppdaga eller eit villeiande tiltak. Døme er stripene på tigrar eller på feltuniformene til moderne soldatar. Teknikken er òg utnytta i kunst.
Militær kamuflasje
I rundt 100 år har militære institusjonar utnytta effekten av kamuflasje. Føremålet er å gjere objektet verre å oppdage, verre å skilje ut frå omgjevnadane og å gjere ei mengd av slike objekt vanskeleg å telje.
Kamuflasjeteknikken inneber å gjere forma utydeleg ved å manipulere kontur, farge og mønster. Farga skal skilje seg lite frå miljøet, og mønsteret skal medverke til å skjule konturane av objektet. Den menneskelege hjernen er konstruert slik at den har problem med å tolke observasjonen som eit objekt skilt frå omgjevnadane om mønsteret bryt opp konturane.
Bakgrunnsstoff
Camouflage (militaire)
Anita Skorgan
Anita Skorgan er ein norsk musikkartist.
Skorgan representerte Noreg i Eurovision Song Contest 1977 og 1979. I 1979 vann ho òg Spellemannprisen i klassen pop for plata Ingen vei tilbake. Ho vann Gammleng-prisen i 1991 i klassen pop.
Ho har gjeve ut ei rekkje CD-ar og skrive songar for andre artistar, mellom anna Karoline Krügers «For vår jord» i 1988. I 2005 blei Skorgan med i ei gruppe kalla Queen Bees saman med Rita Eriksen og Marianne Antonsen.
Anita Skorgan var tidlegare gift med Jahn Teigen. Dei har dottera Sara saman.
Blücher
Blücher er eit etternamn, mest brukt i tysktalande område.
Arbeidsløyse
Arbeidsløysa i eit samfunn er eit tal på kor mange av dei arbeidsføre medlemene av samfunnet som er utan lønna arbeid.
I Noreg var det i desember 2006 53 430 registrerte arbeidslause.
Etiopisk jødedom
Etiopisk jødedom er ei form for jødedom praktisert av jødar som stammar frå Etiopia. Religionen deira skil seg på fleire område frå annan jødedom, særleg ved at dei ikkje følgjer talmudiske lovar og bruker ge'ez som bibel- og bønespråk i staden for hebraisk. På den andre sida følgjer dei etiopiske jødane fleire viktige jødiske skikkar – sjabbat, omskjering, rituell reinsemd og fleire jødiske høgtider.
I Etiopia har jødane lenge vore kjend som falasha (utstøytte eller framande) på grunn av lovar som sa at dei skulle mista landet sitt og støytast ut om dei ikkje vende seg om til kristendommen. Dette blir rekna som eit nedsetjande ord av jødane, som føretrekk nemninga Beta Israel ('Israels hus').
Etiopiske jødar blei anerkjende som jødar av Israel i 1950. Sidan den tid har store delar av dei, over 110 700, slått seg ned i Israel.
Egill Reimers
Egill Reimers, fødd og død i Bergen, var rekna som ein av dei mest markante arkitektane i Bergensområdet i første halvdel av 1900-talet. Reimers var ferdig utdanna som arkitekt ved Technische Hochschule, München i 1902, og arbeidde først ved Stadskonduktøren sitt kontor i Bergen, før han i 1904 starta eigen praksis. Reimers har i sine arbeid nytta alt frå jugendstil via nyklassisisme til funksjonalisme. Gjennom heile produksjonen viser verka hans ei forankring i byggetradisjonen i Bergen.
Verk
Bygningen i Vetrlidsallmennigen 4 (1904) og Turnhallen (Danseteateret) i Sigurdsgate 6 (1908) har begge tydeleg preg av jugendstil. I 1908 teikna han sitt eige hus Kirkeveien 6, eit tidleg eksempel på den kommande nasjonalromantikken. Villaen i Formanns vei 42 er rekna som eit fint eksempel på bergensstilen i dette området. Villaen i Øvre Kalfarlien 42 (1915) voks opp av terrenget og er ein forløpar til Bergensskulen. Konsertpaleet (1918) var opphavleg konsertsal med 1200 sitjeplassar, men vart ombygd til fire kinosalar i 1981.
Statsarkivet i Bergen, Årstadvegen 22 (1918-1921) er rekna som eit av hovudverka hans. Bygget viser tydeleg spor etter arbeidet til Egill Reimers med restaureringa av Selje kloster, i tillegg til at det er inspirert av det gamle stiftsarkivet på Klosteret, og andre gamle steinbygningar i Bergen. Han mottok Houens fonds diplom for dette bygget i 1924. Reimers teikna Historisk Museum (Dei kulturhistoriske samlingane) etter ein reguleringskonkurranse i 1918. Bygget stod ferdig i 1927. For Universitetet i Bergen teikna han Geofysisk institutt (1928-51). Andre sentrale bygg av Reimers er Tinghuset i Bergen frå 1928, innvia i 1933. I 1930 teikna Reimers garasjen for brødbilane til Smith Sivertsens bakeri. Det bygget er rekna som det første funksjonalistiske bygget oppført i Bergen.
Sport
Egill Reimers var med på det norske gullaget med seglbåten Heira II (12 meter) ved Sommar-OL i Amsterdam/Antwerpen i 1920. Dei andre ombord var Arthur Allers, Martin Borthen, Johan Friele, Kaspar Hassel, Christen Wiese, Erik Ørvig, Olaf Ørvig og Thor Ørvig.
Alvar Aalto
Hugo Alvar Henrik Aalto var ein finsk arkitekt og formgjevar, ein av dei best kjende finske arkitektane gjennom historia.
Livssoge
Aalto vart fødd i 1898 i Kuortane og døydde i 1976 i Helsingfors. Foreldra hans var landmålar Johan Henrik Aalto og Selly Matilda Aalto (f. Hackstedt).
Alvar Aalto studerte arkitektur ved Tekniska högskolan i Helsingfors frå 1916 til 1921. Han reiste då attende til Jyväskylä, der han opna sitt fyrste arkitektkontor i 1923. Året etterpå gifta han seg med Aino Marsio, som var arkitekt, interiør-, glas- og møbelformgjevar. Dei heldt saman frå 1924 til 1949. Den andre kona hans var arkitekten Elsa-Kaisa (Elissa) Mäkiniemi.
Arkitektur
Alvar Aalto er ein av dei mest kjende finske arkitektane gjennom historia, og var banebrytande innan moderne arkitektur. Mellom kjende bygg teikna av Aalto er Finlandiahuset i Helsingfors og eit bustadområde i Seinäjoki. I bustadområdet inngår kyrkje, rådhus, bibliotek, teater og politistasjon. Det meste av arkitekturen hans var nydannande.
Bygg i utlandet er mellom anna studentbustader ved MIT i Boston, bustader i Zürich og eit kunstmuseum i Shiraz i Iran. I Sverige har han teikna huset til Västmanlands-Dala Nation, ved Sysslomansgatan i Uppsala.
Aalto er kjend som ein funksjonalist som strevar etter enkle, geometriske, vakre og samtidig fungerande bygningar. Funksjonalismen hans har komme i konflikt med det estetiske idealet, valet av marmor som fasademateriale på Finlandiahuset er vakkert, men passar dårleg med det finske klimaet, og har allereie blitt skifta ut ein gong.
Aalto tok til å arbeide med funksjonalismen på 1920-talet, ikkje direkte i Bauhaus-versjonen, men med ein eigen filosofi, der omsynet til dei grunnleggjande behova til menneska stod sentralt.
Typisk for Aalto er at han tar tak i dei reine linene til funksjonalismen, og bryt dei opp i organiske boger, som til dømes i operahuset i Essen.
Formgjeving
Aalto vart i tillegg vidgjeten som formgjevar. Han arbeidde mykje med formgjeving av glas, eit døme er den såkalla Aalto- vasen. Andre kjende verk er Kulturhuset i Helsingfors, Rovaniemi bibliotek og Viborg bibliotek. Aalto teikna den finske paviljongen på verdsutstillinga i 1939.
Aaltoglas (både av Aino og Alvar) vert produsert av Iittala. Aaltomøblar vert produsert av Artek, eit føretak Aalto var med på å grunnleggja. Mellom anna har Aalto formgjeve fleire stolar.
Dei mest kjende møblane til Aalto er dei tre- og firbeinte krakkane, stol og lenestol. Krakken er ein av dei mest kopierte møblane til Aalto, spesielt er det mange kopiar av den firbeinte krakken. Mange av møblane sine planla Aalto i samarbeid med Korhonens møbelfabrikk (Korhosen huonekalutehdas).
Det estiske riksvåpenet
Det estiske riksvåpenet er samansett av tre heraldiske blå leopardar med raude tunger på eit gullfarga skjold, omgjevne av eikegreiner. Sentralmotivet er henta frå det danske riksvåpenet, etter dansk overherredømme på 1300-talet. Parlamentet i den sjølvstendige estiske republikken vedtok riksvåpenet 19. juni 1925. Då Estland igjen vart sjølvstendig i 1990, vart riksvåpenet gjeninnført ved ei lov av 6. april 1993.
Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken
Riksvåpenet til republikken vart bytta ut då Estland var okkupert av Sovjetunionen frå 1940. Det viser ei oppstigande sol, framheva ved solstrålar, dei kommunistiske symbola hammar og sigd og den raude stjerna omgjevne av kornaks og ein kvist frå eit nåletre. Aksa og kvisten er omgjevne av eit band med tre tekstar: «Eesti NSV» for Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik, Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken; «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» for Proletarar i alle land, samein dykk på russisk; «Kõigi maade proletaarlased, ühinege!», same motto på estisk.
Hermann Bongard
Hermann Bongard (fødd var ein norsk teiknar, brukskunstnar og formgjevar frå Oslo.
Utdanning
Han var utdanna ved Statens håndverk- og kunstindustriskole i Oslo 1938–1941.
Arbeid
Frå 1947 til 1955 var han glasteiknar for Christiania Glasmagasin. Han formgav der gravyrar for vasar og fat, men etterkvart også eigna emne for desse dekorane, altså ulike vasar, fat, pokalar og anna som vart framstilt ved Hadeland Glassverk. Då Hadeland Glassverk byrja K-glasserien i 1952 utnytta Bongard høvet til å byrje å eksperimentera med fargar og teknikkar og han formgav ein del kunstglas. Han teikna også nokre drikkeglasseriar, til dømes Hermann, Ambassadør, Liqueur og Tullik.
Frå 1955 til 1960 arbeidde han frilans som brukskunst- og industriformgjevar. Han arbeidde mellom anna som konsulent for Figgjo Fajanse og formgav modellar og dekorar for dei, mellom anna serviset A la carte. For Oslo sølvvareverksted teikna han sølvbestikket Taffel.
Frå 1960 til 1964 var han kunstnarleg leiar for Brukskunstorganisajonen PLUS i Fredrikstad.
Frå 1966 til 1968 var han formgjevingssjef hjå J.W.Cappelens Forlag.
I 1968 vart han tilsett som lærar ved Grafisk avdeling på Statens håndverk- og kunstindustriskole, og i 1971 vart han overlærar same stad. Han fekk også statens arbeidsstipend for kunstnarar det året.
Han arbeidde også i tre, stål, smijern, tinn, manilarøyr og anna. Han teikna pengesetlar og formgav firmaemblem og han arbeidde med grafikk.
Citius, altius, fortius
Citius, altius, fortius – latin for «raskare, høgare, sterkare» – er det offisielle valspråket for dei olympiske leikane.
Pierre de Coubertin lanserte dette mottoet for den internasjonale olympiske komiteen I 1894. Det vart introdusert som offisielt OL-valspråk til sommarleikane i 1924.
Vandrarheim
Vandrarheim, som tidlegare vart kalla ungdomsherberge her i landet, er enkelt innretta gjestehus av ein type som finst både i byar og på landsbygda i mange land. Meininga med dei har tradisjonelt vore å gjeve rimeleg nattely til ungdom på fotturar eller sykkelturar, men no til dags vert dei nytta av bilturistar og anna ferdafolk i alle aldrar.
Vandrarheimane er ofte utstyrt med køyesenger på sovesalar, men òg med einskildrom eller familierom. Det er ein tendens til at vandrarheimar med sovesalar vert stendig færre, og at skilnaden mellom vandrarheimar og enkle hotell vert mindre. Men på dei fleste vandrarheimane finst det kjøken der gjestane kan lage maten sin sjølve, sjølv om mange vandrarheimar òg har matservering. Eit særkjenne ved vandrarheimar i mange land har i lange tider vore at dei stengjer fleire timar på dagtid, og at dei kunne ha meir eller mindre strenge krav til gjestane om at dei skulle ta sin del av reingjeringa og tilsvarande arbeid før dei drog frå staden. Mange vandrarheimar kan vere opne berre delar av året.
Vandrarheimane er ofte tilslutta nasjonale vandrarheimorganisajonar, til dømes organisasjonen Norske Vandrerhjem for mange av dei norske vandrarheimane. Einskildpersonar eller grupper som reiser saman kan melde seg inn i dei nasjonale vandrarheimorganisasjonane for å få føremonar ved overnattingar på vandrarheimar både i heimlandet og utlandet, ettersom dei nasjonale organisasjonane gjerne er med i samarbeidorganisasjonen Hostelling International.
Kjelder
Alberg juvenil Albergue juvenil
Prærie-cree
Prærie-cree-språket er eit algonkinsk språk som blir tala av 34 000 menneske av ei etnisk gruppe på 53 000 prærie-creefolk (ᐸᐢᒁᐏᔨᓂᐘᐠ, paskwāwiyiniwak) i British Columbia, Alberta, Saskatchewan, Manitoba og Northwest Territories i Canada og 100 i Montana i USA. Språket blir rekna som ein dialekt i dialektkjeda cree-montagnais-naskapi. Endonymet er ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ nēhiyawēwin.
Cree-talarar
Ethnologue oppgjev 160 prærie-cree-talarar i Canada, og 100 i USA, av ei etnisk gruppe på totalt 53 000. Ethnologue oppgjev (kanadisk) folketeljing ("Census 2011") som kjelde, og den er korrekt sitert. Men av denne folketeljinga går det fram at i tillegg til at det for 305 talarar er oppgjeve eitt av språka præriecree, myrcree og skogscree som morsmål, er det 83 145 som har "cree" (dvs. uspesifisert for kva versjon av cree) som morsmål.
Fonologi
Prærie-cree har tre korte og fire lange vokal-fonem; vokallengd er markert ortografisk med ein makron over vokalsymbolet:
Av di det ikkje finst nokon kort e, er det vanleg å utelate makronen på ē. I denne artikkelen tek vi makronen med også på ē.
Språket har ti konsonant-fonem, som her er attgjevne ortografisk:
Plosivane og affrikatane p t c k er stemde mellom vokalar og mellom ein vokal og ein halvvokal, og ustemde elles. C blir uttala [ʧ] eller [ʦ] når han er ustemd og [ʤ] eller [ʣ] når han er stemd.
Skrift
Prærie-cree-språket blir skrive både med det latinske alfabetet, som vist i avsnittet Fonologi ovanfor, og med det kanadiske stavingsalfabetet, i ein variant som blir kalla vest-cree-stavingsalfabetet, som blir nytta for å skrive prærie-cree, skog-cree (engelsk Woods Cree) og vestlege dialektar av myr-cree (engelsk Swampy Cree). I denne artikkelen er nokre cree-ord skrivne i begge alfabeta.
Morfologi
Prærie-cree-språket, som andre algonkinske språk, har ein omfattande morfologi, og kan karakteriserast som sterkt syntetisk – eller som polysyntetisk. Språket har tre ordklassar som blir bøygde: substantiv, pronomen og verb. Her skal vi sjå på delar av bøyinga. Ei meir fullstendig framstilling finst i artikkelen Grammatikk i prærie-cree-språket.
Substantiv
Substantiva i prærie-cree har to genus, og dei blir primært bøygde i desse grammatiske kategoriane:
Genus
Substantiva i prærie-cree høyrer til eitt av to genus, animatum og inanimatum. Til animatum høyrer typisk substantiv som viser til ånder, menneske, dyr, tre og nokre planter og til inanimatum høyrer typisk substantiv som viser til daude ting (ting utan liv), men også nokre planter:
Skiljet mellom dei to genusa kjem fram på fleire måtar. For det fyrste viser det seg i forma på pronomena og verba som står i grammatiske relasjonar til substantiva, og for det andre viser det seg i bøyinga av substantiva sjølve.
Possessiv
Substantiva kan ha affiks som viser til eigaren eller eigarane, som i desse døma (bindestrekane er ikkje med i ortografien, dei er sette inn for å vise den morfologiske oppbygnaden av orda):
Skiljet mellom o-maskisin 'mokkasinen hennar/hans (proks.)' o-maskisin-iyiw 'mokkasinen hennar/hans (obv.)' gjeld obviasjon ved possessor. Det er nærmare forklart i avsnittet Syntaks nedanfor.
Skiljet mellom 'vårt (inkl.)' og 'vårt (eksl.)' i til dømes kit-akohp-inaw 'teppet vårt (inkl.)' og nit-akoph-inān 'teppet vårt (eksl.)' er at ved 'vårt (inkl.)' er tilhøyraren eller tilhøyrarane inkluderte, medan ved 'vårt (eksl.)' er tilhøyraren eller tilhøyrarane ekskluderte. Det er nærmare omtala i avsnittet Pronomen.
Substantiv som maskisin 'mokkasin' blir kalla uavhengige, av di dei ikkje må ha posessivaffiks, men det finst òg avhengige substantiv, som ikkje førekjem utan possessivaffiks. Det er særleg ord for kroppsdelar og slektningar som er avhengige. Ki-sit 'foten din' / ni-sit 'foten min'. Det går ikkje an å seie *sit 'fot' og det nærmaste ein kjem, er former med ein «generell possessor», med prefikset mi(t)-: mi-sit 'foten til einkvan'.
Numerus og obviasjon
Inanimate substantiv har ei singularisform og ei pluralisform, medan animate substantiv har eit skilje mellom proksimat og obviat (dei to trekka i den grammatiske kategorien obviasjon) og det er berre proksimate former som har numerusskilje:
Skiljet mellom proksimat og obviat gjeld grad av topikalitet. Proksimate substantiv viser til fenomen som er meir topikale i samtalen eller forteljinga. At noko er meir topikalt, tyder at det står meir i sentrum for merksemda eller spelar ei meir sentral, framtredande rolle. Obviasjon er nærmare omtala i avsnittet ’’Syntaks’’ nedanfor.
Possessivaffiksa kan kombinerast med suffiksa for numerus og obviasjon, som du kjem «utanpå» possessivsuffiksa, det vil seie heilt på slutten:
Vokativ
Slektskapstermar og ord for ein del andre sosiale relasjonar har eigne vokativformer, det vil seie tiltaleformer, éi singularis- og ei pluralisform. Vokativ eintal skil seg på eit stort sett uregelrett vis frå dei proksimate og obviate «omtaleformene», og i somme tilfelle ikkje i det heile, medan vokativ pluralis har suffikset ’’’-itik’’’ lagt til stamma i «omtaleformene». Her er nokre døme:
Lokativ
Suffikset -ihk uttrykkjer lokativ, det vil seie på, i eller ved noko. Lokativsuffikset kjem i staden for og i same posisjonen som numerus- og obviasjonssuffiksa:
Possessivaffiksa kan kombinerast med lokativsuffikset, som til dømes i nicīmāninānihk 'i båten vår (eksl.)'.
Personlege pronomen
Det finst to sett med personlege pronomen. Den fyrste typen kan setjast om med 'eg', 'du' osb., den andre med 'eg òg, èg sjølv', 'du òg, du sjølv' osb. Det finst ikkje noko skilje mellom proksimat og obviat i 3. person:
Verbtypar
Genusa har òg ein viktig innverknad på verba, som er delte inn i fire typar:
Det kan hevdast at heile inndelinga handlar om skiljet mellom animatum og inanimatum. TA er verb med to animate ledd knytte til seg, TI har eitt animat og eitt inanimat ledd, IA har eitt animat ledd og II har eitt inanimat ledd. Desse setningane viser skilnaden i bruksmåte mellom dei tre cree-verba som tyder 'sjå':
Språkhistorie
Hovudartikkel: Språkhistorie i prærie-cree-språket
Fleire av dei fonologiske endringane som er omtala i dette avsnittet, er sams for alle dialektar av cree-montagnais-naskapi-språket, og det er nemnt når ei endring berre har skjett i prærie-cree.
Apokope
Ein viktig fonologisk skilnad mellom proto-algonkinsk og prærie-cree er at ordfinale proto-algonkinske vokalar har falle bort:
– bortsett frå når resultatet ville ha vore eit einstavingsord:
Proto-algonkinsk *w bort om han blir ståande ordfinalt, som i *šekaakwa 'skunk' > sikāk, men den opphavlege forma på ord viser seg framleis i proksimat pluralis sikākwa-k 'skunkar'.
Kort *e > i
Dei proto-algonkinske skorte vokalane *e og *i har falle saman i i:
Riksesniper
Riksesniper er tre artar vadefuglar i ein biologisk familie Rostratulidae. Utsjånaden deira kan likne på bekkasinar, men dei er rekna å vere nærast i slekt med bladhøns.
Prærie-cree
*r > y
Eit særdrag ved prærie-cree er endringa av proto-algonkinsk *r til y:
Riksesniper
Riksesnipene har korte bein, og har langt nebb med form som nebbet hos sniper, fjørdrakta vekkjer meir merksemd enn hos snipene. Dei syner kjønnsdimorfisme både i storleik og i fjørdrakta, og hannane er generelt meir avtona i fager og er mindre. Alle tre artar har store framratta auge, og dei er aktive i skymringa, jamvel nær nattlege i levesettet sitt.
Prærie-cree
Proto-algonkinsk *ɬ
Proto-algonkinsk *ɬ og *t har oftast falle saman i t, men føre annan konsonant har han blitt til s. Føre *i og *ii har både *ɬ og *t blitt til c (men ikkje føre *e og *ee):
Riksesniper
Formeringsbiologien til riksesnipene er noko ulike i dei to slektene. Rostratula er generelt polyandriske, medan dvergriksesnipa er ein monogam art. Hofuglane i slekta Rostratula vil knyte seg til fleire hannar i paringstida, men så fort egga er lagt vil hannane ta seg av ruginga og omsorg av ungane. Reiret av begge artar i slekta er grunt koppforma, ofte bygd på ei plattform av vegetasjon. Kullet er på 2 til 4 egg, som vert klekt etter 15 til 21 dagar.
Prærie-cree
Konsonantgrupper
Proto-algonkinske konsonantgrupper med nasal pluss plosiv har blitt til h pluss plosiv i prærie-cree, mellom anna *nt > ht og *nk > hk:
Riksesniper
Alle riksesniper lever i sivsumpar og myrer, vanlegvis i låglandet. Utanfor hekkesesongen lever dei generelt einslege. Dei er altetande, tar fôr av virvellause dyr og frø. Byttedyr inkluderer leddormar, sniglar, akvatiske insekt og krepsdyr. Frøa av grasvekstar som hirse og ris kan òg danne ein vektig del av dietten til enkelte bestandar.
Prærie-cree
Konsonantgrupper
Proto-algonkinsk *ʔ har blitt til s fyrst i konsonantgrupper, mellom anna *ʔp > sp, *ʔt > st og *ʔɬ > st:
Riksesniper
Artar
Bladhøns i rekkjefølgje etter Clementslista frå desember 2008 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Herbie: Fully Loaded
Herbie: Fully Loaded, kalla Herbie - full tank på norsk, er ein amerikansk filmkomedie frå 2005. Den vart laga av Walt Disney Productions, basert på figurar skapt av Gordon Buford. Filmen er regissert av Angela Robinson.
Handling
Etter ein lang karriere som racerbil hamnar til slutt folkevogna Herbie hjå bilopphoggaren. Når «Maggie Peyton» (Lindsay Lohan) vert uteksaminert frå universitetet bestemmer far hennar (Michael Keaton) seg for å gje henne en bil. Han køyrer henne til bilopphoggaren der ho etter kvart bestemmer seg for Herbie. «Maggie» stiller opp i eit kappløp mot racerbilføreren «Trip Murphy» (Matt Dillon).
Hausdalsvegen
Hausdalsvegen (tidlegare Haugsdalsvegen) er ein veg i Fana bydel i Bergen kommune. Vegen er ein del av Fv164 og går nordaustover frå Osvegen (E39) til Hausdal. Han er 10,0 km lang.
Vegen startar ved Kalandseidet og går over Kaland, Haugland, Fjelltveit, Samdal, Håland til Hausdal, like sør for Gullfjellet. Vegen går langs Hauglandsvatnet, Fjelltveitvatnet og Samdalsvatnet.
Namnet vart vedteke i 2009. Frå 1961 og fram til 1989 heitte vegen Hauglandsdalen, og frå den tid og fram til 2009 heitte han Haugsdalsvegen.
Bismarck
Bismarck er eit etternamn, mest nytta i tyskspråklege område.
Boeing 737
Boeing 737 er eit passasjerfly produsert av firmaet Boeing i Seattle i USA. Flytypen flaug fyrste gong i 1967 og er til no produsert i over 5000 eksemplarar.
Hamsunsenteret
Hamsunsenteret på Presteid i Hamarøy er eit kultursenter som har til formål å presentere livet og forfattarskapet til nobelprisvinnaren Knut Hamsun. Hamsunsenteret vert drive av Nordlandsmuseet. Byggherre for Hamsunsenteret var Nordland fylkeskommune.
Ideen om å etablere eit Hamsunsenter på Hamarøy vart lansert sist på 1980-talet. Frå rundt 1980 hadde det lokalt vore arbeidd for å profilere Hamsund og Hamarøy som staden der Knut Pedersen, seinare Knut Hamsun, voks opp. Det har vore arrangert Hamsundagar med sterk litterturfagleg profil annakvart år, og barndomsheimen hans på Hamsund har fungert som eit lite museum. Saman etablerte Hamarøy kommune og Nordland fylkeskommune eit aksjeselskap som skulle arbeide for å realisere målet om eit internasjonalt Hamsunsenter.
Senteret er teikna av den amerikanske arkitekten Steven Holl og stod ferdig 4. august 2009. Etter opninga vart tårnbygget stengt for publikum; det vart gjenopna i juni 2010 med ei stor utstilling om Knut Hamsun og forfattarskapen hans. Senteret har no full heilårsdrift. Direktør for Hamsunsenteret er Bodil Børset.
Kostnadene ved bygging av senteret var 142 millionar kroner, 22 millionar meir enn budsjettert. Byggeleiinga har fått sterk kritikk frå opposisjonen i fylkestinget.
Hamsunsenteret vart heidra med Petter Dass-medaljen i 2010 som ei oppmuntring og støtte i den store oppgåva dei har framfor seg for å gje Knut Hamsun og Hamsunsenteret den posisjonen dei fortener i norsk kulturliv. Hamsunsenteret har også fått fleire nasjonale og internasjonale arkitekturprisar, og i 2011 fekk Hamsunsenteret Statens Byggeskikkpris.
Bertram Brockhouse
Bertram Neville Brockhouse var ein fysikar frå Canada som fekk Nobelprisen i fysikk i 1994 saman med amerikanaren Clifford Shull, for forskinga si på nøytron.
Han tok Bachelor of Arts ved University of British Columbia i 1947, og ved University of Toronto tok han Master of Arts i 1948 og dr.philos. i 1950. Arbeidet som førte til Nobelprisen vart utført mellom 1950 og 1962 då han arbeidde ved Chalk River Nuclear Laboratory, som drives av Atomic Energy of Canada. Han var professor ved McMaster University i Ontario i Canada frå 1962 til 1984.
Han har fått to gater kalla opp etter seg, «Brockhouse Way» på McMaster University i 2005, og «Brockhouse Way» i Deep River i Ontario. Han har òg fått ein medalje kalla opp etter seg; «Brockhouse Medal», som vert gjeve ut kvart år av Canadian Association of Physicists.
Clifford Shull
Clifford Glenwood Shull  var ein fysikar frå USA.
Han fekk Nobelprisen i fysikk i 1994 saman med Bertram Brockhouse for arbeidet deira med nøytron. Det vert gjeven ut ein pris i namnet hans: The Clifford G. Shull Prize in Neutron Physics, frå The Neutron Scattering Society of America.
Lampay
Lampay er ei busetnadslaus tidvassøy i Loch Dunvegan, utanfor nordvestkysten av Skye i Skottland.
Mellom Lampay og Skye ligg det vesle sundet An Doirneil. Ho ligg ikkje langt frå Claigan. Øya er dobbelt så stor ved lågvatn som ved høgvatn. Lampay ligg òg sør for Isay.
Det meksikanske riksvåpenet
Det meksikanske riksvåpenet viser ei ørn på ein kaktus som fortærer ein slange. Det har vore eit viktig symbol i fleire århundre for politikk og kultur i Mexico. Riksvåpenet i dag er ikkje mykje endra sidan aztekarane utvikla det for nesten 700 år sidan.
Devínporten
Devínporten eller Hainburgerporten (ungarsk Dévényi kapu, slovakisk Devínska brána, tidlegare latinsk Porta Hungarica, i Austerrike Hainburger Pforte ) er ein naturleg port i Donaudalen på grensa mellom Slovakia og Austerrike. Formasjonen startar nedanfor Bratislava slott og er 11,5 km lang og 2-7 km brei. Sjølve porten starta nedanfor Devín slott og endar nær Hundsheimer Berg i Austerrike, på høgrebreidda i Donau.
Området har vore busett sidan førhistorisk tid og fleire borger er bygd her, som Hainburg borg, Devín borg og Bratislava slott.
Passau, Devínporten og Jernporten deler Donau inn i fire særskilde delar.
Satan
Satan (hebr., 'motstandar') er ei nemning brukt om ein fallen engel i abrahamittiske religionar. I jødedommen er Satan ofte framstilt som ei makt som skal prøva trua til menneskja. I andre religionar har han hovudsakleg rolla som ein demon, ein avgud, rota til alt vondt eller lekamleggjeringa av det vonde.
I den hebraiske Bibelen er Satan ein engel som Gud bruker til å testa kor trufaste menneskja er til han (til dømes prøven i Jobs bok). I Det nye testamentet er Satan skildra som ein som leier folk til det vonde, og som ein skal motstå til han blir overvunnen.
Differensiering
Differensiering kan syna til:
Cuenca i Spania
Cuenca er ein by i den autonome regionen Castilla-La Mancha sentralt i Spania. Han er provinshovudstaden i provinsen Cuenca som er ein av dei største provinsane i Spania, ut frå areal, nesten like stor som landa Slovenia eller Montenegro.
Historie
Då dei muslimske arabarane erobra området der Cuenca ligg i 714, skjønte dei raskt den strategiske verdien til staden og bygde festninga Kunka mellom to kløfter mellom elvane Júcar og Huécar, omgjeve av ein kilometer lang mur. Cuenca vart raskt ein jordbruks- og tekstilby og nøyt aukande velstand.
Rundt 1100-talet starta dei kristne, som heldt til nord i Spania under den muslimske tida, gradvis å vinne attende Den iberiske halvøya. Castilla tok over dei vestlege og sentrale områda av Spania, medan Aragón tok kystområda ved Middelhavet. Cuenca var ein del av taifaen Toledo. I 1076 vart han omleira av Sancho Ramírez frå Aragon, men ikkje erobra. I 1080 mista kong Yahya al-Qadir av Toledo taifaen sin og vesiren hans signerte i Cuenca ein avtale med Alfonso VI av León og Castilla der han gav frå seg nokre festninga i byte mot militær støtte.
Etter at Alfonso vart slått i slaget ved Sagrajas (1086) vart Cuenca erobra av kongen av Sevilla, Al-Mu'tamid ibn Abbad. Landområda hans vart igjen angripe av almoravidane, og han sende svigerdotter si Zaida til Alfonso, og tilbaud han Cuenca i byte mot militær støtte. Dei første kristne troppane gjekk inn i byen i 1093. Almoravidane erobra han likevel i 1108. Guvernøren deira i byen erklærte byen sjølvstendig i 1144, etterfølgd av heile Murcia året etter. I 1147 vart Muhammad ibn Mardanis vald til konge av Cuenca, Murcia og Valencia. Han måtte forsvare landområda sine mot almohadane fram til han døydde i 1172. Sonen hans signerte då ein avtale med nykomarane. Den 17 år gamle Alfonso VIII av Castilla prøvde å erobre byen, men etter ei fem månader lang omleiring, måtte han trekkje seg attende etter at almohad-kalifen Abu Yaqub Yusuf hadde sendt troppar hit. Alfonso signerte ein sju år lang våpenkvileavtale, men då innbyggjarane i Cuenca okkuperte nokre kristne landområde i Huete og Uclés, blanda Alfonso seg inn i koalisjonen med Ferdinand II av León, Alfonso II av Aragon og dei militære ordnane Calatrava, Santiago og Montegaudio. Dei omleira Cuenca i fleire månader frå 1177. Kommandøren i byen, Abu Bakr, bad om støtte hos Yaqub Yusuf, som var i Afrika og derfor ikkje sendte noko støtte. Etter at Cuenca prøvde å angripe den kristne leiren den 27. juli, vart byen til slutt erobra av troppane til Alfonso den 21. september 1177, medan den muslimske garnisonen søkte tilflukt i citadellen. Denne fall i oktober, og arabarane vart driven ut av Cuenca. Alfonso VIII gav byen byrettar. I 1183 vart bispedømet Cuenca oppretta.
På 1700-talet gjekk det nedover med tekstilindustrien, særleg då Karl IV forbaud denne aktiviteten i Cuenca for å hindre konkurranse med Real Fábrica de Tapices, og dei økonomiske tilhøva i byen gjekk dårlegare. Under den spanske sjølvstendekrigen mot troppane til Napoleon, vart byen stygt skadd og dette gjorde krisa enno verre. Byen mista innbyggjarar og før jernbanen kom hit på 1800-talet vart det berre rundt 6000 att. Jernbanen og tømmerindustrien gjorde at folketalet auka. I 1874, under den tredje karlistkrigen vart Cuenca teken av karlistane og vart hardt råka.
I 1902 kollapsa tårnet på Giraldo-katedralen. Han vart bygd opp att av Vicente Lámperez med to nye tvillingtårn.
Dei første tiåra av 1900-talet var turbulente som i andre regionar i Spania. Det var fattigdom på landsbygda og den katolske kyrkja vart angripe og munkar, nonner, prestar og ein biskop i Cuenca vart drepne. Under den spanske borgarkrigen vart Cuenca på republikanarane si side. Han vart erobra i 1938 av troppane til General Franco. I etterkrigstida vart området ekstremt fattig og mange flytta til meir velståande område, hovudsakleg Baskarland og Catalonia, men òg til fleire andre land, som Tyskland. Byen starta å kome seg att i 1960- og 1970-åra.