cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Richard Feynman
Åra på Caltech
Han utvikla òg Feynman-diagram, eit bokføringsverktøy som hjelper til med å stille opp og rekne ut vekselverknader mellom partiklar i rom-tid. Dette verktøyet tillét han, og andre etter han, å arbeide med konsept som ville ha vore mindre tilgjengelege utan, slik som reversibilitet av tid og andre fundamentale prosessar. Desse diagramma er no fundamentale for strengteori og M-teori, og er vorte utvida topologisk. Feynmans mentale bilete av desse diagramma starta med biljardkule-tilnærminga, og til å byrje med kunne ein tenkja på vekselverknadene som kollisjonar. Det var først tiår seinare at fysikarar kom på å nærare analysere knutepunkta i Feynman-diagramma. Verdslinjene i diagrammet er vorte til røyr for betre å skildre meir kompliserte objekt som strengar og M-branar.
Frå diagrammet hans over ei lita mengd partiklar som vekselverkar i rom-tid kunne Feynman modellere all fysikk uttrykt ved spinnet til desse partiklane og dessutan rekkjevidda koplinga til dei fundamentale kreftene. Kvark-modellen var ein konkurrent til Feynmans parton-formulering, men Feynman motarbeidde ikkje kvark-modellen. Til dømes påpekte han overfor studentane sine, då den femte kvarken vart oppdaga, at oppdaginga medførte eksistensen av ein sjette kvark. Denne vart då òg oppdaga i tiåret etter at han døydde.
Etter kvantesuksessen til elektrodynamikken vende Feynman seg mot kvantegravitasjon. I analogi med fotonet, som har spinn 1, undersøkte han konsekvensane av eit fritt, masselaust spinn 2-felt, og kunne av dette utleie Einsteins feltlikning frå den generelle relativitetsteorien, men ikkje mykje meir. Diverre vart han på dette tidspunktet utkjørt av å arbeide på fleire prosjekt på same tid; mellom anna arbeidde han òg på Lectures on Physics.
På Caltech vart Feynman bede om å livne opp undervisinga av bachelorstuderande. Resultatet av å ha vigd tre år til oppgåva var ein rekkje førelesingar som seinare vart til dei kjende The Feynman Lectures on Physics. Desse er ein av hovudårsakene til at Feynman enno vert rekna av dei fleste fysikarar som ein av dei største fysikklærarane nokonsinne. Feynman vann seinare Ørsted-medaljen for undervising, noko han verka særs stolt av. Studentane hans konkurrerte intenst om merksemda hans; ein gong vart han vekt då ein student hadde løyst eit problem og levert det i brevsprekken på privatadressa hans. Då Feynman såg studenten snike seg bort over grasplenen, kunne han ikkje leggje seg til å sove att, og las løysinga til studenten. Ved frukosten neste dag vart han avbroten av ein annan triumferande student, men Feynman måtte skuffe denne studenten med at han kom for seint.
Burton Richter
Burton Richter var ein amerikansk fysikar.
Richard Feynman
Åra på Caltech
Feynman var ein entusiastisk formidlar av fysikk i både bøker og forelesningar, mellom anna i ei banebrytande forelesning om nanoteknologi med tittelen There's Plenty of Room at the Bottom. Feynman lova ut premiar på 1000 dollar til to av utfordringane hans innan nanoteknologi. Han var òg ein av dei første vitskapsmennene som innsåg mogelegheitene i kvantedatamaskinar. Mange av forelesningane hans og andre talar vart til bøker som The Character of Physical Law og QED: The Strange Theory of Light and Matter. Han gav forelesningar som studentane hans skreiv ned og som deretter vart gjeven ut i bokform, slik som Statistical Mechanics og Lectures on Gravity. The Feynman Lectures on Physics kravde to fysikarar, Robert B. Leighton og Matthew Sands som redaktørar på heiltid i fleire år. Sjølv om dei ikkje vart brukt av noko universitet som lærebøker, er bøkene stadig bestseljarar, fordi dei formidlar ei djup forståing om fysikk.
Burton Richter
Han vart professor ved Stanford University i 1963 og frå 1982 til 1984 teknisk direktør for Stanford Linear Accelerator Center (SLAC). Frå 1984 vart han direktør same staden. Burton er kjent for studiane sine innan kvanteelektrodynamikk, særskild for eksperiment med kollisjon mellom positron- og elektronstrålar. For desse eksperimenta, som førte til oppdaginga av dei såkalla psi-mesona, vart han saman med Samuel Chao Chung Ting tildelt Nobelprisen i fysikk for 1976.
Mann
Ein mann er eit kjønnsmoge menneske av hankjønn.
Richard Feynman
Privatliv
Under arbeidet sitt på doktorgraden gifta Feynman seg med den første kona si, Arline Greenbaum, som hadde fått diagnosen på den dødelege sjukdommen tuberkulose. Dei var varsame for å unngå smitte, og Feynman fekk aldri sjølv tuberkulose. Dei siste åra av livet sitt budde Arline på sanatorium i Santa Fe, og heilt fram til ho døydde i juli 1945 vitja Feynman kona si kvar helg.
Mann
Menn skil seg frå kvinnene ved at dei har eitt x-kromosom og eitt y-kromosom medan kvinnene har to x-kromosom. Kjønnsorgana hjå mannen er for ein store del ytre. Penis og testiklane heng ut frå resten av kroppen. Ein mann kan ikkje føda barn, men kan gjera ei kvinne gravid ved samleie.
Henry Jenner
Bakgrunn
Jenner vart fødd i St. Columb i Cornwall som son av Henry Lascelles Jenner. I 1871 fekk Jenner ein post i The Department of Ancient Manuscripts i British Museum.
Richard Feynman
Privatliv
Feynman hadde stor suksess med å undervise Carl ved hjelp av diskusjonar om maur og marsmenn som eit verktøy for å få eit perspektiv på ulike problem og emne. Til hans overrasking verka ikkje dei same undervisningsverktøya på Michelle. Matematikk var ei felles interesse for far og son, og dei gjekk begge inn i databransjen som konsulentar.
Mann
Trass i at det vert fødd fleire gutar enn jenter i Noreg (i tilhøvet 1:1,06), så er det flest kvinner mellom vaksne menneske. Gutar og menn i alle aldrar har høgare dødsrate og norske kvinner lever i gjennomsnitt fire år lengre enn menn.
Henry Jenner
Arbeid for kornisk
Livsmottoet sitt oppsummerte Jenner slik : «The whole object of my life has been to inculcate into Cornish people a sense of their Cornishness.»
Richard Feynman
Privatliv
Jet Propulsion Laboratory brukte Feynman som berekningskonsulent under kritiske oppdrag. Ein kollega skildra Feynman som ein slags «Don Quijote» ved skrivebordet sitt, i staden for ein computer, klår til å kjempe mot vindmøllene.
Ifølgje kollegaen til Feynman, professor Steven Frautschi, var Feynman den einaste personen i Altadena-området som kjøpte flaumforsikring etter ein omfattande brann i 1978. Han føresåg at øydeleggingane til elden ville føre til erosjon av jorda, med jordras og flaum til følgje. Flaumen kom i 1979 etter kraftig regn om vinteren, og øydela mange hus i området.
Feynman reiste ein del, mellom anna til Brasil, og seint i livet planla han å vitje den obskure russiske republikken Tuva, ein draum som på grunn av dei byråkratiske problema under den kalde krigen aldri vart realisert. I denne perioden oppdaga han at han hadde kreft, men takka vere kirurgiske inngrep kunne han halde sjukdomen i sjakk.
Feynman arbeidde ikkje berre med fysikk; han hadde ein stor venekrets, mellom anna innan kunstverda. Han byrja på eit tidspunkt å måle og hadde ein viss suksess under pseudonymet «Ofey», som kulminerte i ei utstilling dedisert til arbeidet hans. Han lærde å spele på trommer (frigideira) i tilstrekkeleg god samba-stil i Brasil, ved uthald og øving, og deltok i ein samba-«glyme». Desse interessene gav han ry for å vere eksentrikar.
Feynman hadde eit særs frisinna syn på seksualitet. I Surely You're Joking, Mr. Feynman!, fortel han korleis han mora seg på bordell og strippeklubbar, og teikna ein dekorasjon til ein massasjeklinikk. Han har dessutan uttalt at han har vore cannabisbrukar og har eksperimentert med LSD. Feynman likte òg å sykle og å verte intervjua.
Seinare år
Feynman vart beden om å vere med i presidenten sin Rogers-kommisjon, som undersøkte Challenger-ulukka i 1986. Han fekk leietrådar frå ei kjelde med intern informasjon, og viste med ein enkel demonstrasjon på TV kva for ei avgjerande rolle dei fleksible glasforseglingane til O-ringen på boosterrakettane spelte, berre ved å bruke eit glas med isvatn og ein prøve av O-ring-materialet. Han hadde ei anna oppfatning om årsaka til ulukka enn den offisielle, og han var langt meir kritisk overfor måten leiinga ignorerte uroa til ingeniørane. Etter eit omfattande lobbyarbeid vart minoritetsuttalane til Feynman tekne med som eit vedlegg til den offisielle rapporten. I boka What Do You Care What Other People Think? kan ein finne historier frå arbeidet til Feynman i undersøkingskommisjonen. Evnene hans som ingeniør er spegla i hans estimat av kor mykje ein kunne lita på romferjene (98 %), som diverre vert avspegla i dei to ulukkene av dei kring 100 oppskytingane til romferjene fram til 2003.
Kreftsjukdommen hans blussa opp att i 1987, og Feynman vart innlagt på sjukehuset eit år seinare. Komplikasjonar frå dei kirurgiske inngrepa forverra tilstanden hans, og Feynman gav beskjed om at han ynskte å døy med vørdnad og ikkje motta vidare handsaming. Han døydde 15. februar 1988. Dei siste orda hans skal visstnok ha vore: «Eg ville hata å døy to gonger. Det er så kjedeleg» («I'd hate to die twice. It's so boring.»).
Utmerkingar til minne om Feynman
Feynman vart minna med eit amerikansk heidringsfrimerke i 2005 som ein av fire amerikanske vitskapsmenn i eit frimerkesett saman med Barbara McClintock, Josiah Willard Gibbs og John von Neumann. Settet med sjølvklebande 37 centar frimerke vart gjort tilgjengeleg 4. mai 2005 i ark med 20 frimerke med fem frimerke for kvar person. Feynmans frimerke, tona i stil med eit gammalt fotografi, viser eit fotografi av Feynman i 30-åra og dessutan åtte små Feynman-diagram.
Verk av Feynman
The Feynman Lectures on Physics er kanskje det mest tilgjengelege verket hans for ein kvar som er interessert i fysikk. Dei vart til under førelesingar for bachelorstudentar i 1962. Etterkvart som ryktet om kor tilgjengelege førelesingane var spreidde seg, byrja ei lang rekkje profesjonelle fysikarar å dukke opp til dei. Ein av desse, Robert B. Leighton, redigerte dei om til bokform. Verkt har har stått seg, og tener oppgåva sjølv i dag.
Verk om Feynman
Det finst fleire dokumentarar med og om Feynman, alle produsert i England for BBCs Horizon-program, og vist i USA på PBSs Nova:
Ein film om livet til Feynman med tittelen Infinity og med Matthew Broderick i hovudrolla vart produsert i 1996. Filmen fokuserer på tilhøvet Feynman hadde med første kona si, Arline, med arbeidet hans på Manhattanprosjektet som bakgrunn for filmen, som hovudsakleg var ei kjærleikssoge. Filmen fekk blanda kritikk, og gjekk dårleg på kino.
Feynman vart spelt av Alan Alda i eit skodespel med tittelen QED i 2001. Stykket var stort sett eit ein-mannsshow, med berre korte passasjer med andre personar, og viste Feynman på kontoret sitt på Caltech. Skodespelet dekte mange av historiene og anekdotane frå Surely You're Joking, Mr. Feynman! og What Do You Care What Other People Think?
Proto-algonkinsk
Rekonstruksjon av proto-algonkinsk
Leonard Bloomfield (1946) rekonstruerte dette proto-algonkinske fonem-systemet, med fire korte og fire lange vokalar og tretten konsonantar:
Proto-algonkinske vokalar
Proto-algonkinske konsonantar I
Ives Goddard har vist at Bloomfields *l i staden må rekonstruerast som *r. Bloomfields *θ var meir kontroversiell, og han meinte sjølv at det kan dreie seg om ein ustemd lateral, og *ɬ er no den aksepterte rekonstruksjonen. Det reviderte proto-algonkinske konsonantsystemet blir då:
Tysnesøy
Tysnesøy er den største øya i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. Arealet er 199 km². Den største tettstaden på øya er Våge med 515 innbyggjarar (2007). Det høgaste punktet på øya er Tysnessåto på 753 meter over havet.
Det går bru frå Lukksund til fastlandet og Fusa kommune. I tillegg er det ferjesamband frå Våge til Halhjem i Os, og frå Hodnanes til Huglo og Jektevik på Stord. Langenuen går langs vestsida av øya, i nord ligg Bjørnafjorden og i aust ligg Onarheimsfjorden.
I førkristen tid og ei stund utover i mellomalderen vart Tysnesøya kalla Njarðarlǫg, som tyder guden Njords lovdømme. Njord veit me ikkje så mykje om, men han var særleg gud for fangst, fiske og sjøfart. Tysnes var frå fyrst av namn på prestegarden, som ligg på nordsida av øya. Det namnet skriv seg òg frå førkristen tid. Fyrsteleddet er namnet på guden Ty, som me veit endå mindre om, men som kan ha vore eit slag krigsgud i slutten av vikingtida, og kan ha vore eit slag overgud eller himmelgud i eldre fasar av heidendommen. Njarðarlǫg-namnet ser ut til å ha levd til 1800-talet på folkemunne før det vart heilt erstatta av Tysnes, men i forvanska form. Fra 1400-talet har me skrivemåter som Iardhalogh, og på 1800-talet Gierlou Øen, som tyder på ein uttale *Jarlo eller *Jerlo.
James Rainwater
Leo James Rainwater var ein amerikansk fysikar og nobelprisvinnar.
Saman med Aage Niels Bohr og Ben Mottelson vart han tildelt Nobelprisen i fysikk i 1975 for oppdaginga av sambandet mellom kollektive rørsler og partikkelrørsler i atomkjerner, samt den derpå baserte utviklinga av teorien for strukturen ti atomkjernen.
Biografi
Rainwater vart fødd i Council i Idaho, men flytta etter faren døydde i 1918 til Hanford i California. Han tok kandidateksamen i fysikk ved California Institute of Technology i 1939 og fortsette studiene ved Columbia University, der han doktorerte i 1946. Under andre verdskrigen arbeidet han på atombombeprosjektet. I 1949 byrja han å utarbeide teorien om at ikkje alle atomkjerner, i motsetnad til den allmenne oppfatninga, var sfæriske. Ideane hans vart seinare testa og stadfesta av eksperimenta til Bohr og Mottelson.
Rainwater medverka òg til den vitskaplege forståinga av røntgenstråling og deltok i prosjekt frå United States Atomic Energy Commission m.m. Han slutta seg til fysikkfakultetet ved Columbia i 1946 og vart professor same stad i 1952. I 1963 vart Rainwater tildelt Ernest Orlando Lawrence Award. Han vart utnemnd til Pupin Professor of Physics i 1982.
Smeerenburgfjorden
Smeerenburgfjorden er ein fjord på nordvesthjørnet av Spitsbergen på Svalbard. Fjorden er om lag 19 km lang. Han har fått namn etter kvalfangarstasjonen Smeerenburg som låg på Amsterdamøya på 1600-talet. Fjorden ligg på innsida av Danskøya og Amsterdamøya. Mellom Danskøya og fastlandet finn ein sundet Sørgattet inn mot fjorden. Likeeins leiar Danskegattet inn mot fjorden mellom Danskøya og Amsterdamøya. Den indre armen av Smeerenburgfjorden blir kalla Bjørnefjorden, her fell Smeerenburgbrea ut.
Action painting
Uttrykket action painting vart først brukt av kunstkritikaren Harold Rosenberg i 1952.
Stor havnål
Stor havnål er ein beinfisk i nålefiskfamilien. Arten lever på grunt vatn frå Nord-Noreg til Asorane og er den største nålefisken i våre farvatn.
Kjenneteikn
Den store havnåla er lang og tynn med glatt overflate. Beinringane rundt han er delvis dekt med tjukk hud, noko som gjer at kroppen får eit ovalt snitt. Som andre havnåler har ho ikkje andre finnar i vaksen tilstand enn ryggfinnen; larvar har i tillegg nokre tynne og membranaktige brystfinnar. Dei sym dårleg, men kan symja både fram- og bakover.
Marianne Haslum
Marianne Haslum er ein norsk høgrehendt curlingspelar frå Lillehammer.
Stor havnål
Kjenneteikn
Kroppen er gulaktig til brun med lyse tverrstriper på sida. Eksemplar med grå flekkar finst òg. Arten er den største nålefisken i norske farvatn; hoa kan bli over 60 cm. Hannane er litt mindre, dei når ei maksimallengd på 40 cm.
Marianne Haslum
I curling-VM for damer har Haslum vunne sølvmedalje i 1997 og 2004 og bronse i 1996, 2001 og 2005. Ho deltok i demonstrasjonsøvinga i OL i 1998 og i 2002, der ho kom på femte- og sjuandeplass. Ho deltok òg i Vinter-OL 2006.
Stor havnål
Levesett
Den store havnåla finst mellom tang og tare nært kysten på grunt vatn. Ho er mest vanleg i strandsona frå 10 m djupn og oppover, men har vorte observert ned til 100 m. Om vinteren går ho djupare enn om sommaren.
Venom
Venom er ei black metal/thrash metal-gruppe frå Newcastle i England. Med albumet Black Metal skapte dei namnet på det som blei ein eigen sjanger innan heavy metal.
«Venom» er engelsk for 'gift' (frå dyr).
Stor havnål
Levesett
Stor havnål et hovudsakleg små krepsdyr og fiskeyngel.
Little Drummer Boy
«The Little Drummer Boy» (opphavleg kalla «Carol of the Drum») er ein populær julesong skriven av den amerikanske komponisten og læraren Katherine Kennicott Davis i 1941. Han vart spelt inn i 1955 av The Trapp Family Singers og igjen i ein populær versjon i 1958 med Harry Simeone Chorale. Denne versjonen vart gjeven ut i fleire år og songen har blitt spelt inn mange gonger sidan den gong.
Fluberget
Fluberget er det største helleristingsfeltet på Jæren. Det ligg vest i Stavanger kommune, nær Hestnes ved Hafrsfjord. Feltet vart utvikla over lang tid og har truleg vore ein religiøs samlingsstad der ein bad om god grøde.
Little Drummer Boy
Teksten handlar om ein fattig, ung gut som på magisk vis vert ført til Jesu fødsel, men utan ei gåve for den nyfødde Jesus, spelar han tromme for han.
Fluberget
Mange av ristingane er tydeleg båtar. Elles er figurane geometriske og vanskelege å lesa. Ein har sirklar, spiralar og ringar, i tillegg til mange figurar forma som y-ar. Arkeologar meiner at ein har brukt gropene til å ofra i, til dømes blod. Ringane symboliserer kanskje sola.
Little Drummer Boy
Opphav
Songen heitte opphavleg «Carol of the Drum» og vart publisert av Davis, basert på ein tradisjonell tsjekkisk song. Davis ønskteå lage musikk for amatør- og jentekor: i manuskriptet hennar er han oppført som ein koral, og melodien i sopranen med alt-harmoni, og tenor- og basspartane skapar «trommerytmen». Klaverinstrumentakkompagnement var «berre for øving». Overskrifta var «Tsjekkisk song fritt transkribert av K.K.D».
Den tsjekkiske originale er aldri blitt identifisert, men stilen minnar om den tsjekkiske «Hajej, nynjej», ein voggesong som vart samla inn tidleg på 1900-talet og som vart omsett til engelsk av Percy Dearmer som «Rocking Carol» for Oxford Book of Carols i 1928. Melodien til «Rocking Carol», har nesten ingen likskapar med «Carol of the Drum».
«Carol of the Drum» fekk merksemda til den austerrikske Trapp Family Singers, som introduserte songen for eit større publikum då dei spelte han inn for Decca Records i 1955, kort tid før dei gav seg. Versjonen deira er berre tilskriven Davis og publisert av Belwin-Mills. I 1957 vart han spelt inn, med eit noko annleis arrangement, av Jack Halloran Singers for albumet Christmas Is A-Comin' på Dot Records. Henry Onorati frå Dot introduserte songen til venen Harry Simeone og året etter, då 20th Century Fox Records ønskte eit julealbum frå han, gjorde Simeon små endringar til Halloran-arrangementet og gav han tittelen «The Little Drummer Boy». Han spelte songen inn med the Harry Simeone Chorale på albumet Sing We Now of Christmas. Simeone og Onorati var då begge oppførte som komponistar i lag med Davis.
Albumet og songen vart ein enorm suksess og singelen gjekk inn på den amerikanske singellista frå 1958 til 1962. I 1963 vart albumet gjeve ut på ny med tittelen The Little Drummer Boy: A Christmas Festival, for å utnytte populariteten til singelen. Året etter kom albumet ut i stereo. I 1988 vart The Little Drummer Boy: A Christmas Festival gjeve ut på CD av Casablanca Records, og sidan på Island Records. Harry Simeone, som i 1964 fekk kontrakt med Kapp Records, spelte inn ein ny versjon av «The Little Drummer Boy» i 1965 for albumet hans O' Bambino: The Little Drummer Boy. Simeone spelte inn songen ein tredje og siste gong i 1981 for eit album (igjen kalla The Little Drummer Boy) på lågprisselskapet Holiday Records.
Soga i songen liknar ei soge frå 1100-talet fortalt av Anatole France som Le Jongleur de Notre Dame, som vart tilpassa til ein opera i 1902 av Jules Massenet. I den franske segna gjer ein gjøglar kunstnar føre ein statue av Jomfru Maria, og statuen skal i følgje segna anten ha kasta ei rose til han eller gjeve han eit smil (eller begge delar, som i filmen The Juggler of Notre Dame frå 1984.)
Andre versjonar
«The Little Drummer Boy» er blitt spelt inn i mange andre versjonar, i alt over 220 versjonar på minst sju forskjellige språk innan mange forskjellige sjangrar:
Tonton Macoute
Tonton Macoute var den private militsen til presidenten i Haiti. Gruppa vart oppretta i 1959 av François «Papa Doc» Duvalier to år etter at han vart president. Namnet kom frå eit namn innanfor voodoo for mannen med ljåen. Etter at sonen Jean-Claude «Baby Doc» Duvalier overtok presidentposten etter at faren døydde i 1971, fekk privatmilitsen det offisielle namnet Milice de Volontaires de la Sécurité Nationale (MVSN).
Stokke
Stokke kommune er ein tidlegare kommune i Vestfold fylke. Han blei slått saman med Andebu og Sandefjord til nye Sandefjord kommune 1. januar 2017.
Stokke kommune grensa i aust til Tønsberg og Nøtterøy, i sør til Sandefjord, i nord til Re og i vest til Andebu.
Stokke dekte eit område på 118 km2 og hadde ei 14 km lang kystline. I tillegg til fastlandet femna kommunen også 8 øyar med samla areal på kring 1,1 km2. Landskapet i området er småkupert og det høgste punktet, på snautt 160 moh, ligg heilt nordvest i den tidlegare kommunen. Vestfoldbanen har stoppestad ved Stokke stasjon, og Sandefjord Lufthamn ligg delvis innan dei gamle kommunegrensene. Europaveg 18 (frå Oslo til Kristiansand) kryssa kommunen, og avstanden til Tønsberg og Sandefjord er 15 km i begge retningar.
Administrasjonssenter i kommunen var Stokke, der det meste av forretningar og kontor i den tidlegare kommunen låg. Andre tettstader innan dei gamle kommunegrensene er Fossnes, Storevar, Melsomvik og Vear. Vear-området blei overført til Tønsberg kommune etter vedtak i kommunestyra i Stokke og Tønsberg.
I tillegg til grunnskolane hadde Stokke ein vidaregåande skole: Melsom videregående skole, som hovudsakleg har landbruksfaglege studieretningar.
Kommunenamn og -våpen
Stokke kommune, som opphavleg var eit sogn, fekk namnet sitt frå garden Stokke (på gamalnorsk Stokkar), og hadde dette namnet sidan den fyrste kyrkja blei bygd på staden. Namnet er fleirtal av «stokkr» (stamme), og refererer visstnok til nokre lange og små åsar i nærområdet av tettstaden Stokke.
Kommunevåpenet blei fastsett ved kongeleg resolusjon 13. januar 1984 og hadde tre opprette gull kvista trestammer mot ein raud bakgrunn. Motivet spelar på kommunenamnet.
Apertium
Apertium er eit maskinomsetjingssystem som blir utvikla med støtte frå mellom anna den spanske regjeringa, Kulturdepartementet i Noreg, regjeringa i Catalonia, og universitetet i Alicante, i tillegg til bidrag frå private aktørar, ymse universitet, studentar og frivillige entusiastar. Det er fri programvare, publisert under GNU GPL.
Historie
Apertium starta som eit av maskinomsetjingssystema i prosjektet OpenTrad og var opphavleg laga for å omsetja mellom nærskylde språk, men det har seinare vorte utvida til å handsama språk med større skilnader, som t.d. baskisk→spansk, nordsamisk→bokmål og kasakhisk→engelsk.
Sidan 2009 til no (2020) har det vore med i Google Summer of Code og Google Code-In kvart år og dermed fått bidrag frå mange studentar.
Wikipedia har sidan 2014 brukt Apertium til innhaldsomsetjing og har bidratt til utvikling av meir språkdata.
Metode
Systemet er modulært, og for å leggja til eit nytt språkpar er det nok å leggja til språklege data (omsetjingsordbok, reglar) i veldefinerte format (hovudsakleg XML-baserte). Modulane er definerte som Unix-kommandoar, som kommuniserer gjennom logiske røyr («pipes»).
Maskinomsetjinga i Apertium er regelbasert, med overføring av grammatisk struktur. Det finst reglar for analyse, generering og annotasjon av morfologi og syntaks. Overføring av struktur kan skje med overflatisk «chunking» eller rekursive reglar, men det er ingen gjennomgripande djup semantisk analyse. Det er ingen interlingva involvert, så nye omsetjingsretningar/språkpar krev ei omsetjingsordbok mellom kvart språkpar (ikkje berre mellom det nye språket og eit generelt mellomspråk). Der det finst ordbøker mellom språk A og B og B og C, finst verktøy som genererer ei ordbok frå A til C. I tillegg må sjølvsagt kvart språk ha sine einspråklege ressursar (ordbøker, reglar, statistikk).
Apertium nyttar endelege tilstandsautomatar for analyse/ordklassetagging (kor ordformer blir markert med kanskje fleirtydige oppslagsformer og ordklassar), generering (ordklassetagging «baklengs»), omsetjing av analyserte enkeltord og leksikalsk seleksjon (dvs. tydingsdisambiguering for tydingsskilnader som er viktige for omsetjinga). Ein skjult Markov-modell blir nytta for disambiguering av ordklasser, men mange språk nyttar i tillegg føringsgrammatikk for regelbasert ordklassedisambiguering.
Språkstøtte
Mellom dei språka som har publiserte språkpar i Apertium finn me nynorsk–bokmål, islandsk-svensk-dansk, dei romanske språka i Spania, kastillansk, katalansk, aragonsk og galisisk; engelsk, portugisisk, fransk, oksitansk, italiensk, indonesisk-malayisk, esperanto, bretonsk, walisisk, serbo-kroatisk–makedonsk–bulgarsk, kasakhisk-tatarsk, rumensk.
Den Norske Opera & Ballett
Den Norske Opera & Ballett er ein institusjon for opera og ballett som vart stifta i 1957, Han er den einaste fullt ut profesjonelle institusjonen for produksjon og formidling av desse kunstformene i Noreg.
Apertium
Maskinomsetjing av norske språk
Innanfor Apertium-ramma er det sett i gang arbeid med maskinomsetjing mellom nynorsk og bokmål, apertium-nno-nob, nyaste publiserte utgåve kan testast på heimesida deira. I tillegg er Giellatekno ved Universitetet i Tromsø involvert i maskinomsetjing mellom samiske språk og mellom anna norsk. Ein omsetjar frå nordsamisk til bokmål er allereie publisert.
Den Norske Opera & Ballett
Den Norske Opera & Ballett si verksemd er organisert i sju programområde: Opera, ballett, konsertar, utdanning og formidling, utvikling og nyskapning, turné- og riksopera, i tillegg til utanlandsgjestespel.
Soge
Den første operasjefen var Kirsten Flagstad. Den norske Operaen & Ballett heldt sidan starten til i Folketeatret på Youngstorget, før han i 2008 kunne flytte inn i det nye Operahuset i Oslo med adresse Kirsten Flagstads plass 1 i Bjørvika. I samband med flyttinga endra institusjonen namn frå «Den Norske Operaen» til «Den Norske Opera & Ballett». Samstundes la Det norske Operafond ned verksemda og overlét eigenkapitalen til institusjonen. Institusjonen er organisert som eit aksjeselskap og var til 2008 eigd av den norske staten (90 %) og Det Norske Operafond (10 %), etter dette heilt av staten.
Apertium
Bakgrunnsstoff
Litteratur
Den Norske Opera & Ballett
Soge
Frå 1. januar 2009 bestod administrasjonen av Tom Remlov som administrerande direktør, Paul Curran operasjef, Espen Giljane ballettsjef og John Fiore musikksjef. Styreleiar var Ellen Horn.
Pripps
Pripps var eit svensk bryggjeriføretak som no lever vidare som svensk varemerke. Pripps inngår no i Carlsberg Sverige som tilhøyrer det danske bryggerikonsernet Carlsberg.
Historie
Pripp Bryggerierna vart i 1964 AB Pripps gjennom ein fusjon av Sveriges to største bryggeri Pripp & Lyckholm i Göteborg - som nyleg hadde overtatt Malmö Förenade Bryggerier og dermed blitt landets største - og AB Stockholms Bryggerier. Det nye foretaket fekk hovudkontor i Stockholm, men tok namnet frå göteborgsbryggjeriet.
Namnet «Pripp» kom frå Johan Albrecht Pripp, som dreiv bryggjeri i Göteborg frå 1828. Føretaket kom til å bli fusjonert med mange andre bryggeri gjennom åra, men namnet Pripp vart halde på til og med på dei nye føretakskonstruksjonane, likesom varemerket «Pripps».
Etter fleire eigarbytte vart AB Pripps kjøpt av danske Carlsberg og integrert med carlsbergeigde Falcon. I dag er det ikkje lenger produksjon i nokon av anlegga som tilhøyrer Pripps. Carlsberg Sverige har sitt einaste bryggjeri i Falcons anlegg i Falkenberg. Hovudkontoret har blitt verande i Pripps gamle bryggeri- og kontorsbygning i Bromma.
Carlsberg-overtaking
Foretaket vart kjøpt i 2000 av danske Carlsberg som etablerte Carlsberg Sverige. Verksemda vart integrert med Falcon, som tidlegare hadde blitt overtatt av Carlsberg, og produksjonen i Göteborg og Bromma vart avvikla. Nokre varemerke lever vidare i Carlsberg Sverige sitt produktsortiment: Pripps Blå, Pripps Julöl, Carnegie Porter, Festis, Ramlösa og Apotekarnes. Mange av dei andre Pripps-varemerka har blitt fasa ut.
Magnus Olavsson
Magnus Olavsson kan vera namnet på
Rallar
Rallar eller raller er eit eldre ord for anleggsarbeidar, særleg lausarbeidarar ved bygging av jarnvegar og vasskraftverk. Ordet kom frå svensk rallare, som i sin tur kjem av dialektordet ralla, 'trillebår'. Grunnen til at det svenske ordet kom inn er at svært mange av dei som arbeidde på norske byggjeprosjekt var svenske. Rallare er ein svensk spelefilm frå 1947, som skildrar rallarlivet ved bygginga av Malmbanan mellom Narvik og Luleå. Rallarvegen ved Bergensbanen har namnet sitt frå rallarane.
Amboltsky
Ei amboltsky er høge cirrusskyer i toppen av ei cumulonimbussky.
I ei cumulonimbussky er det særs kraftige oppoverretta luftstraumar. Etter kvart som lufta stig vert ho avkjølt og kondenserer slik at det vert danna skyer. Cumulonimbusskya veks til ho når toppen av tropopausen, som markerer eit skilje i atmosfæren der lufta i stratosfæren over dette nivået brått vert langt meir stabil. Den stigande lufta trenger derfor ikkje i særleg grad gjennom tropopausen og vert i staden pressa ut horisontalt som stigande røyk som treffer eit tak. Denne horisontale vinden i toppen av ei cumulonimbussky dreg med seg cirrusskyene i toppen utover, og sett frå avstand får heila skya form som ein ambolt.
Amboltskyer er teikn på ei fullt utvikla cumulonimbussky som ofte fører med seg torevêr eller kraftige regn- og haglbyger. Om det fell nedbør frå sjølve amboltskya kan ein stundom få danna mammatus- aller mammaskyer.
RSS
RSS er ein XML-dialekt basert på RDF (Resource Description Framework) som vert brukt til å vidareformidle utdrag av innhald frå ei nettside. Det er eit standardisert som kan brukast til å samla utdrag frå fleire nettsider i ein felles lesar. Denne RSS-lesaren kan til dømes vera del av ei anna nettside eller vera installert på ein datamaskin eller mobiltelefon. Nettstader bruker ofte RSS for å formidla informasjon som ofte vert endra, som bloggar, nyhende, lyd eller video.
Historie
Den første versjonen av RSS var RDF Site Summary eller Resource Description Framework, laga av Dan Libby og Ramanathan V. Guha ved Netscape. Denne kom ut i mars 1999 for bruk ved My.Netscape.Com portal. Versjonen er også blitt kjend som RSS 0.9. I juli 1999 laga Libby ein ny versjon, RSS 0.91, som forenkla formatet gjennom å fjerna element frå RDF og fletta inn element frå Dave Winer sitt nyhendesyndikeringsformat. Libby endra namnet frå RDF Site Summary til RSS, som stod for Rich Site Summary.
RSS vart utvikla av Netscape for å handtere det dei kalla «kanalar». Dette var medan dott-com-bølgja var på høgdepunktet og Netscape såg føre seg å nytte RSS for at kundane skulle abonnere på innhald. «Push-teknologi» var eit anna namn på fenomenet, ei løysing som ikkje vart nokon suksess for Netscape. RSS vart først ein suksess etter at Dave Winer og det amerikanske firmaet UserLand nytta teknologien i sine såkalla bloggar. Etter kvart vart teknologien standardisert gjennom W3C.
Kobbefjorden på Svalbard
Kobbefjorden er ein fjord på nordvesthjørnet av Spitsbergen på Svalbard, på vestsida av Danskøya. Fjorden er om lag 3,5 km lang og 1,5-2 km brei. I fjorden ligg Postholmen kor kvalfangstskip gjekk innom og la igjen og henta post.
Nora Brockstedt
Brockstedt debuterte på Chat Noir i 1943, og i dei to neste tiåra vart ho ein av landet sitt mest populære og underhaldarar. Brockstedt platedebuterte den 21. februar 1945 saman med Oddvar Sanne, som «Harmony Duo», med Kristian Haugers orkester. Dei song inn «Kanskje engang tilbake den komme» / «Enn en gang skal fuglene synge». (Telefunken T-8340.) På 1950-talet fekk ho ei rekkje store slagerar og opptredde jamleg på radio med blant anna «En lite pike i lave sko», «Augustin» og ikkje minst «Tango for to». Frå 1950 til 954 var ho medlem av songkvintetten «The Monn Keys» saman med Arne Bendiksen, Per Asplin, Oddvar Sanne, Fredrik Conradi og Sølvi Wang. Egil Monn-Iversen hadde den musikalske leiinga i gruppa.
Nora Brockstedt debuterte for Noreg i Eurovision Song Contest i 1960, der ho kom på ein 4. plass. Ho deltok igjen i 1961.
Brockstedt spelte inn plater på merka Musica og RCA Victor for Nera, men i 1960 skifta ho selskap til Egil Monn-Iversen A/S og merkt Karusell.
I 2004 utkom albumet As Time Goes By på etiketten Jazzavdelinga. I 2005 følgde ho opp med julealbumet Christmas Songs på same etikett og gav i samband med sin 85-års dag 20. januar 2008 ut albumet Nora – for swingande! på etiketten Park Grammofon.
Nora Brockstedt var gift med songtekstforfattaren Arne Riis, som døydde i 2009.
Brocktedt gjekk bort etter kort tids sjukeleie 5. november 2015.
Fylkesveg 888
Fylkesveg 888 (Fv888) går mellom Mehamn i Gamvik kommune og Ifjord i Lebesby kommune. Vegen er 101,8 km lang.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trødde i kraft har han status som fylkesveg.
Hundepest
Hundepest eller parvovirus smittar ved kontakt hundar imellom eller ved kontakt med avføring. Sjukdomen skuldast eit virus som angrip tarmslimhinna.
934 Thüringia
934 Thüringia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 15. august 1920 av Walter Baade ifrå Hamburger Sternwarte.
Eberhard Vogel
Eberhard Vogel er ein tysk tidlegare fotballspelar og -trenar frå Frankenberg i Sachsen. Vengspelaren deltok i 74 landskampar for Aust-Tyskland i tida 1962-76 og vann OL-bronse i 1972.
Klubbspel
Vogel spelte på FC Karl-Marx-Stadt frå 1961 til -70, der han i 1967 var med om å vinne den austtyske ligaen. Etter at laget frå Karl-Marx-Stadt rykte ned i 1970, flytta Vogel over til FC Carl Zeiss Jena og var aktiv i den klubben til han la opp i 1982. Med Carl Zeiss Jena sanka han tre nasjonale cup-pokalar (FDGB), etter to finalesigrar mot Dynamo Dresden og ein mot Rot-Weiß Erfurt. Våren 1981 tok Carl Zeiss Jena seg heilt til finalen i Cupvinnarcupen, undervegs eliminerte austtyskarane mellom andre AS Roma, Valencia CF og Benfica. I finalen vart det tap 1-2 mot Dinamo Tbilisi frå Sovjetunionen. Vogel spelte til saman 440 kampar i oberligaen i Aust-Tyskland, fleire kampar enn nokon annan spelar. Han skåra i alt 188 ligamål.
Landslagsspel
Vogel deltok i 74 landskampar i tida frå debuten mot Guinea i Conakry i desember 1962, til dess han vart teken av bana då Aust-Tyskland i april 1976 slo Algerie 5-0 heime i Cottbus. Han var innbytar i tre av kampane under Sommar-OL 1972 i Vest-Tyskland. I bronsefinalen mot Sovjetunionen utlikna han frå venstrevengen til sluttresultatet 2-2, eit oppgjer som enda med bronsemedaljar til begge laga. To år seinare var Vogel tilbake i Vest-Tyskland, der han var med i tre av VM-kampane til det austtyske mannskapet. Han skåra i alt 25 langslagsmål.
Wriggeling bottoms
Wriggeling Bottoms er ein norsk inlineklubb med base i Oslo.
Olav Haraldsson
Olav Haraldsson kan vera namnet på
Langedrag Naturpark
Langedrag Naturpark er ein naturpark og fjellgard i Tunhovd i Nore og Uvdal kommune mellom Hallingdal og Numedal. Parken har no 350 ulike dyr av tjuefem ulike artar. Han er mest kjend for ulvane sine, og frå TV-serien Vi på Langedrag.
Langedrag Naturpark er grunnlagt av Edvin Kjell Thorson i 1960, og er open heile året for besøk. Det er ein svært populær gard og har fleire norske husdyr og ville dyr i reservat. Mellom anna er ulv, gaupe, polarrev og moskus noko av det ein får sjå om ein tek turen opp dit. Det har også vorte laga TV-serie om garden, Vi på Langedrag, som vart send på NRK i 2001 og 2003.
935 Clivia
935 Clivia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. september 1920 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Alibeylagunen
Alibeylagunen (ukrainsk Алібей, rumensk Limanul Alibei, tyrkisk Alibey Gölü) er ein salt lagune (liman) ved kysten av Svartehavet i Tatarbunary rajon i Odessa oblast i Ukraina. Lagunen er danna i den gamle munningen til elva Khadzjider. Lagunen er 15 km lang, 11 km brei og dekkjer 72 km². Djupna er 2,5 meter.
Lagunen er skild frå sjøen av ein sandbanke. Han har samband til Kurudiollagunen via Burnaslagunen i søraust og til Karatsjauslagunen og Sjaganylagunen i sørvest. Tidlegare rann Khadzjider ut i lagunne, men no renn denne elva ut i Khadzjiberlagunen, som er skild frå Alibey av ei demning.
Bakteriofag T4
Bakteriofag T4 er ein bakteriofag som snyltar på Escherichia coli. Han har eit dobbelttråda DNA-genom på 168,903 basepar med 274 opne leserammer. Genomet kodar for kring 300 genprodukt, av desse meir enn 40 strukturelle protein, noko som gjer T4 til ein av dei mest kompliserte kjende bakteriofagane.
T4 har eit 1150 ångstrøm langt og 850 Å breitt hovud med utbulande topp og botn. Halen er 1000 Å lang, 210 Å i diameter og endar i ei grunnskive med ein diameter på 460 Å. Langre trådar med ei lengd på 1450 Å er feste til skiva, i tillegg til nokre korte trådar.
Dei lange trådane feste til grunnskiva kjenner att E. coli-seller. T4 ankrar seg so til E. coli-selleyta med dei korte trådane feste til grunnskiva; desse bind seg irreversibelt til lipopolysakkarid i selleyta. Ei nål danna av genprodukt 5 (gp5), ofte kalla halelysozymet, får hòl på den ytre sellemembranen til E. coli og meltar deretter peptidoglykanet i selleveggen. Bakteriofaghalen kan då nå heilt inn til den indre sellemembranen, og DNA-et går til sist truleg gjennom ein viss reseptor i denne.
Al-Askaria
Bygningen, som årleg blir vitja av tusentals pilegrimar, blei utsett for eit bombeåtak den 22. februar 2006, og den vidkjende forgylte kuppelen braut saman.
Historie
Mausoleet blei bygd i 944, då Samarra blei hovudstaden for abbasidedynastiet. Då det blei ombygd i 1905 fekk det ein kuppel dekt av 72 000 gullstykke.
I lang tid var det vanleg å bringa ein sala hest og ein hær til mausoleet i vente på at Mohammed al-Mahdi skulle syna seg igjen og «skilja sanning frå løgn».
Under Irakkrigen har Samarra vore eit viktig utgangspunkt for irakiske motstandsstyrkar, men mausoleet har fekk stå i fred frå landet blei invadert i mars 2003, til han blei sprengd av væpna gjerningsmenn i februar 2006.
Rovde kyrkje
Rovde kyrkje ligg på Rovdestranda i Vanylven på Sunnmøre. Ho vart bygd av byggmeister Lars Tornæs frå Ålesund i 1872.
Kyrkja vart vigsla 3. november 1872.
I 1936 vart kyrkja dekorert av Jonas Peson.
Tidlegare kyrkjer
Kyrkja som står i dag er den tredje kyrkja ein kjenner til på denne staden. PÅ 1300-talet finn ein Raudvinjar kirkja omtala. Ho var truleg frå tidleg kristen tid.
Denne eldste kyrkja var stavkyrkje. I opplysningar frå 1722, då kyrkja skulle aksjonerast bort, ser ein at kyrkja var bygt i to omgangar. Eit tømra skip, og eit stavbygt kor. Koret hadde skråstøtter eller skorder utvendig. Det hadde dei fleste stavkyrkjene på Sunnmøre, og er eit typisk trekk for den "mørske stavkyrkja". I dag finn vi denne byggemåten i stavkyrkjene på Rødven og Kvernes.
Den gamle stavkyrkja vart erstatta av ei tømmerkyrkje i 1832. Ho stod i berre 40 år. Då vart ho seld. Tømmeret vart brukt i ei sjøbu på Sandsøya.
Altartavlene
Rovde kyrkje har ikkje vore eigar av kyrkjegods. Ho har gjennom tida fått ein del vakre gåver frå privatpersonar.Ein del av det finn vi i Rovde kyrkje i dag. Mellom anna har kyrkja fire altartavler. Den eldste altartavla er den såkalla katekismetavla. Ho er datert 1580 og er eldste lutherske inventardelen på Sunnmøre. Tavla har ikkje bilete, men tekst som er henta frå den lutherske katekisma. Ho heng på veggen bak preikestolen.
Ein trekors som var altartavle frå 1872 til 1883 er dag plassert på kyrkjeloftet.
Altarutstyr
Kyrkja har i dag ein del altarutstyr frå den eldste kyrkja:
Ein gammal altarkalk av sølv frå om lag 1600. Han er gjort større ved at det er påskøytt eit stykke.
To lysestakar av messing frå 1630.
To tinnlysestakar frå 1600-talet.
C
C er den tredje bokstaven i det latinske alfabetet. Han kan representera fleire lydar, særleg og.
På norsk blir han uttalt som s om han står framfor i, y, æ, ø og som regel framfor e, som k om han står framfor a, o, u og dei fleste konsonantar, og som  (sj-lyden) eller  om han står framfor h.
Historie
C har same opphav som bokstaven G. Semittane kalla han gimel. Bokstavteiknet deira er kanskje ei tilpassing av ein egyptisk hieroglyf for ei stav-slynge, som også kan ha vore tydinga til «gimel».
Bokstaven blei gjort om til gamma i det greske alfabetet. På fønikisk og gresk var lydverdien g. Etruskisk hadde ikkje denne lyden og brukte bokstaven for lyden. Den etruskiske bokstaven likna opphavleg på den greske ( i tidleg etruskisk), men blei vend om til ein slags speglvend latinsk C i klassisk etrusksisk Den latinske forma  tok form i klassisk latin. I tidlege latinske inskripsjonar brukte ein bokstavane C, K og Q til å stå for lydane og, som ein ikkje skilde mellom i skrift. Q blei brukt til lyden eller  før ein runda vokal, K framfor A, og elles brukte ein C. Rester av denne bruken finst i latin, når namnet Gaius vert forkorta til C. og Gnaeus Cn. i skrift.
Gjennom heile oldtida uttalte romarane C som /k/ føre alle vokallyder. Det forklarer at «Cæsar» vart lånt inn i germanske språk med k-lyd: «Kaiser» eller «keisar», jamfør også latinsk cellarium (kjellar), cista (kiste) og liknande. Namnet på bokstaven hos etruskarane og romarane var ce, uttalt ke. Først frå tidleg i mellomalderen, vart han uttalt se.
No vert c uttalt føre e og i som tʃ på italiensk, som ustemt s på fransk, som ein lespande s-lyd på spansk omtrent tilsvarande engelsk th, men som s på spansk-amerikansk og på portugisisk og som tʃ på rumensk. Skal ein uttale c som s på fransk og portugisisk føre andre vokalar, skriv ein ç. Uttalen som k føre e og i vert på italiensk uttrykt ved ch, på spansk og portugisisk ved qu. I dei nordiske språka finst c berre i framandord og vert uttalt føre e, i, y, æ og ø som s, elles som k. Dei same reglane gjeld i engelsk, medan c føre e, i, y på tysk vert uttalt ts. I tsjekkisk, polsk, ungarsk, slovensk og kroatisk rettskriving har c lydverdien ts, i tyrkisk dʒ. C med hake, č, vert nytta i slaviske og baltiske språk og i samisk med lydverdien tʃ. Ord som ikkje finst under č, kan søkast under cz, tsch og tsj.
God Rest Ye Merry Gentlemen
Det er ein av dei eldste julesongane ein kjenner til, datert til 1500-talet eller tidlegare. Ein av dei første kjende trykte utgåvene som ei skillingsvise er datert til kring 1760. Den tradisjonelle engelske melodien går i moll. Den første trykte versjonen av melodien verkar å vere ein parodi av Facetiae av William Hone i 1829. Melodien har tradisjonelt vore tilknytt songen sidan minst midten av 1700-talet, då han vart nedteikna av James Nares med tittelen «The old Christmas Carol».
Songen er omtalt i Charles Dickens-romanen A Christmas Carol frå 1843: «...at the first sound of 'God bless you, merry gentlemen! May nothing you dismay!', Scrooge seized the ruler with such energy of action that the singer fled in terror, leaving the keyhole to the fog and even more congenial frost.»
Songen er nytta i den andre satsen av Carol Symphony av Victor Hely-Hutchinson frå 1927.
Fleirnasjonalt selskap
Eit fleirnasjonalt, multinasjonalt eller transnasjonalt selskap er ei verksemd som er økonomisk aktivt i fleire land, men som har ei sentral leiing. Slike selskap kan ofte vera vanskelege å kontrollera for styresmaktene i einskilde land, ettersom dei lett kan flytta middel og produksjon andre stader.
Det nederlandske austindiakompaniet som blei grunnlagd i 1602 var ein forløpar for fleirnasjonale selskap.
Åland
Åland (finsk Ahvenanmaa, «Åborlandet») er eit semi-autonomt, avmilitarisert øyrike og eit tidlegare len i Finland. Det finske landskapet har over 6 500 øyar som ligg inst i Austersjøen, mellom Sverige og Finland. Dei om lag 26 000 innbyggjarane er svenskspråklege. Hovudstaden og den einaste byen på Åland heiter Mariehamn og ligg på den største øya, Fasta Åland.
Sjølv om Åland ligg nærare Sverige både språkleg og geografisk, vart øyriket sett på som finsk då Finland sa seg sjølvstendig i 1917. Medan finsk nasjonalisme voks på fastlandet, vart ålendingane meir stolte av å vera svenske. Dei aksjonerte for å bli ein del av Sverige, og Finland svara med å byda dei autonom status i republikken. Konflikten er ein av dei få som vart løyste av Folkesambandet, som sa at Åland skulle verta ein autonom region i Finland, men at kulturen og språket deira måtte vernast. For å halda Åland ålandsk har øyane til dømes strenge reglar om kven som kan kjøpa og eiga land der. Samtidig gjorde ein internasjonal avtale øyriket til eit nøytralt og demilitarisert område.
936 Kunigunde
936 Kunigunde er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. september 1920 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Den vestlege halvkula
Den vestlege halvkula er ei geopolitisk nemning på Amerika og dei tilhøyrande øyane og hava, eller det som også vert kalla «den nye verda». Det kjem av at det er den halvparten av jordkloden som ligg vest for Greenwich og nullmeridianen. Bruken har vorte forandra, slik at når ein i dag snakkar om den vestlege halvkula tyder det generelt sett det amerikanske kontinentet medrekna dei nærliggjande øyane, Karibia og Grønland, men utelukkar andre territorium innanfor halvkulen, som delar av Afrika, Europa, Antarktis og Asia. I navigasjon, derimot, omfattar den «vestlege halvkule» heile halvkula.
Kjelder
המיספירה
Åbro Bryggeri
Åbro Bryggeri er eit gammalt svensk bryggeri med anar frå 1856, med sete i Vimmerby. Omsettinga i 2010 var 738 millionar kroner (ekskl. drykkeskattar).
Historikk
Då løyntant Per W. Luthander grunnla det første bayerske bryggeriet i Vimmerby, tilsette han samstundes den første bryggmeisteren Johan Dürst, som opphavleg kom frå Tyskland. Dürst var berre eitt år i Vimmerby før han flytta tilbake til Stockholm. I 1857 vart Dürst etterfølgd av bryggaren Anders Andersson, som var verksam ved bryggeriet i ein tiårsperiode fram til 1866.
Luthander sjølv flytta i 1885 saman med hustrua si og dei to små sønene deira frå Näshult, Vetlanda til Vimmerby. Familien busette seg ved Storgatan i det Hammarskjöldska huset og leigde året etter garden Gustafsborg, som låg utom Staden ved Åbro. Samstundes kjøpte han bygningen nede ved åa der Bomans färgeri hadde vore husa. Per W Luthander må ha oppdaga – anten før han flytta til Vimmerby eller like etter at han kom dit – at det fanst gode føresetnader for å starte eit bryggeri ved Åbro. Ein passande bygning låg ved ei kjelde der ein kunne hente reint vatn, som er ein viktig føresetnad for å brygge eit godt øl.
Då Axel Herman Johansson kom frå Kalmar til Åbro Bryggeri 1889 innleidde det samstundes ein periode som gjer Åbro til det eldste familieeigde bryggeriet i Sverige. Han var på denne tida tilsett av Oskarshamns Bryggeri, men arbeidde som bryggmeister på Åbro Bryggeri, då som var leigd av bryggeriet i Oskarshamn. I 1898, knapt ti år seinare, tok han over Åbro bryggeri og gardane rundt.