cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bokstaven kjell
Kjell (kj) er ein nyleg (2005) føreslått bokstav i det norske alfabetet. Dette er eit humoristisk framlegg for å fremja rett uttale av lyden kj (og tj), og stå imot den aukande tendensen til å uttala han som /ʃ/, dvs. som første lyden i ordet skjorte.
Douro
Den siste tida har det utvikla seg ein velståande turistindustri som baserer seg på turar på elva frå Porto og oppover den øvre Duorodalen. Båtar går gjennom demningane via sluser.
Bokstaven kjell
Kj-lyden er i ferd med å forsvinna frå mange norske målføre til fordel for /ʃ/. Dette er kanskje mest markert hjå ungdommen, som ikkje skal på kino men på «sjino». Somme meiner at ein særleg bokstav for kj kan hjelpa å ta vare på lyden jamvel i talespråket. Dersom framlegget skulle få oppslutning, ville kjell bli plassert mellom L og M i alfabetet.
Industristad
Ein industristad er ein tettstad eller by som er bygd opp kring industriføretak. Ein tettstad som er bygd opp kring eit dominerande føretak kan verta kalla ein einsidig industristad. På ein industristad er gjerne dei fleste innbyggjarane tilsette i industriføretak.
Øvsttunvegen
Øvsttunvegen er ein veg på Øvsttun i Fana bydel i Bergen kommune. Han går nordover frå Elvenesvegen og er om lag 800 meter lang.
Øvsttun kyrkjegard ligg på vestsida av Øvsttunvegen.
Namnet vart vedteke i 1949.
Sirafjorden
Innløpet til Boknafjorden ligg lenger sør, på sørsida av Karmøy, medan Føynfjorden og Urterfjorden ligg lenger nord.
Naoto Noguchi
Naoto Noguchi er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Cerezo Osaka og Oita Trinita.
Talet 48
Talet førtiåtte (48) er eit partal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 47 og før talet 49.
Ordenstalet som svarar til talet førtiåtte er førtiåttande (48.).
Mandela Day av Simple Minds
«Mandela Day» vart skriven for 70-årsdagen til Nelson Mandela (òg kjend som Mandeladagen), ein konsert på Wembley Stadium i London, den 11. juni 1988, som eit uttrykk for solidaritet med Nelson Mandela som då sat i fengsel, og vart spelt live den dagen (i lag med versjonar av «Sun City» med Little Steven og ein versjon av Peter Gabriel sin «Biko», med Gabriel sjølv på solovokal.
Musikkvideoen til songen vart regissert av Andy Morahan.
Vestmar
Vestmar er ein kommuneregion sørvest i Telemark fylke som omfattar dei to kommunane Kragerø og Drangedal. Opphaeleg tyder namnet vest for havet (mar(e)=hav), i denne samanhengen Langesundsfjorden, såleis at òg Bamble ligg i Vestmar. Det er no meir vanleg å rekne Bamble som ein del av Grenland, og somme tek jamvel heile Vestmar-regionen med i Grenland. Regionen har om lag 11000 innbyggjarar og til saman eit landareal på kring 1400 kvadratkilometer.
Det einaste senter av noko størrelse i Vestmar er Kragerø, ein kan nemna Preststranda, administrasjonsstaden i Drangedal, og vintersportstaden Gautefall som ligg i Tørdal, nordaust i Drangedal.
Kommunar
Somme reknar dei to kommunane som ein del av Grenland.
Vestmar
Max Tau
Max Tau var ein tysk-norsk humanist, filosof og diktar av jødisk avstamming.
Tau var fødd i Beuthen i Schlesien i Tyskland, no Bytom i Polen. Han tok doktorgraden i filosofi i 1927, og flytta deretter til Berlin. Her var han forlagsredaktør i Bruno Cassirer-forlaget. Han oppdaga og fremja forfattarar som Walter Bauer, Marie-Luise Kaschnitz, Wolfgang Koeppen, Horst Lange og August Scholtis. Han introduserte også Karel Čapek til eit tysk publikum.
Som jøde hadde Max Tau ei særskild vanskeleg stilling i Nazi-Tyskland, og han emigrerte til Noreg i 1938. Han måtte flykta vidare til Sverige i 1942, og fekk norsk statsborgarskap av den norske ambassaden. Han flytta tilbake til Noreg i 1945.
I Noreg var Tau verksam som litteraturkritikar og forfattar. Fram til han døydde verka han som forlagsredaktør i Tanum og Aschehoug.
Mange av bøkene har sterke sjølvbiografiske drag. Bøkene gjev levande bilete frå ei skiftande livssoge og talande uttrykk for Tau sitt humanistiske livssyn.
På 1950-talet grunnla han Norsk-tysk selskap (Deutsch-Norwegische Gesellschaft).
Tau gjorde ein stor innsats for å gjera nyare norsk litteratur kjend i Tyskland. Tau hadde ei viktig rolle i utgjevinga av norsk litteratur på tysk, mellom anna verk av Olav Duun, Johan Falkberget, Sigrid Undset, Tarjei Vesaas og Herman Wildenvey.
Tau var den første mottakaren av dei tyske bokhandlarane sin fredspris i 1950. Han vart utnemnd til riddar av fyrste klasse av St. Olavs Orden i 1972, og den tyske skulen i Oslo heiter frå 1998 Deutsche Schule Oslo – Max Tau.
Ottar Vendilkråke
Ottar Vendilkråke var ein konge av Ynglingeætta, son av Egil Vendilkråke og far til Adils. Han er omtala i Ynglingesoga og i Béowulf.
I følgje Snorre Sturlason var han i trette med Frode den frøkne, kongen i Danmark. Ottar nekta å gje Frode den skatten som Egil far hans hadde lova, og det kom til strid mellom kongane. Frode reiste til Svitjod og herja der, og året etter reiste Ottar til Danmark på hemntog. Han la til nord i Jylland, og herja i Vendsyssel, eller Vendil. Jarlane til Frode, Vott og Faste, samla ein hær mot Ottar og slo han. Ottar vart teken og lagt på ein haug, der fuglar og dyr reiv sund liket hans. Danene sende så ei Kråke av tre som vart send til Svitjod, og sa Ottar ikkje var meir verd enn denne kråka. Ottar vart kalla Vendilkråke i alle år etterpå.
1478 Vihuri
1478 Vihuri er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 6. februar 1938 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Ottar Vendilkråke
Tjodolv seier i Ynglingatal:
Den eldste Noregshistoria fortel at Ottar vart drepen i Vendel i Danmark av ein namne, Ottar Danejarl. I samanlikninga mellom desse to kjeldene, kommenterte Halvdan Koht:
Béowulf kallar Ottar for «Ohthere». Han er berre nemnd som far av Eadgils (Adils). At Ottar fall i det svenske Vendel, tykkjest vera meir truleg, av di Ottarshaugen (Ottarshögen) framleis er å finne i dette området.
Silje Vige
Silje Vige er ein norsk musikkartist. Ho vann Melodi Grand Prix 1993 med songen «Alle mine tankar», som var skriven av far hennar. I den internasjonale finalen enda ho på femteplass.
Oligotrofisk
At eit miljø er oligotrofisk tyder at det ikkje er eigna til å livnæra særleg mykje liv. Ordet vert i norsk brukt mest om innsjøar, stundom òg jordsmonn. Livet i oligotrofe miljø er ofte særleg interessant på grunn av dei alternative energikjeldene somme av dei brukar.
Sjølve ordet kjem av gresk: Oligo tyder «få», «lite», og trophe tyder «næring», «mat».
Silje Vige
Vige kjem frå Jørpeland i Rogaland, der ho framleis bur.
Tonagh Island
Tonagh Island er ei flat øy med bratte sider som er 4 nautiske mil (7 km) lang og 2 nautiske mil (3,7 km) brei, og som ligg sørvest for enden av Beaver Glacier sør i Amundsen Bay. Ho vart oppdaga i oktober 1956 av eit lag frå ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) leia av P.W. Crohn og kalla opp etter løytnant Leslie Tonagh, ein sjåfør for ANARE i 1956.
Ole Bjerkebakke
Ole Bjerkebakke er ein norsk trommelagar som har spela i grupper som Cadaver og Ricochets.
Einsidig industristad
Einsidig industristad er ein tettstad der industriverksemd er dominerande. Gjerne er det berre eitt føretak som dominerer staden. I Noreg er mange einsidige industristader bygd opp på grunn av rik tilgang på vasskraft i området.
Dynevoll
Dynevoll er ein veg på Øvsttun i Fana bydel i Bergen kommune. Han går vestover frå Øvsttunvegen og er om lag 200 meter lang.
Øvsttun kyrkjegard ligg på begge sider av vegen.
Namnet vart vedteke i 1949.
Deep Impact
Deep Impact kan visa til:
Føynfjorden
Føynfjorden er ein fjord i Karmøy kommune i Rogaland mellom øya Føyno og den nordlegaste delen av Karmøy, rett vest for Haugesund. Fjorden er om lag 6 km lang. Det sørlege innløpet ligg mellom holmen Feøytangen sør for Føyno og Helganeset som rullebanen til Haugesund lufthamn, Karmøy delvis ligg på.
Faido
Faido er hovudstaden i distriktet Leventina i kantonen Ticino sør i Sveits. Faido er setet i distriktet.
Rogério Miranda Silva
Rogério Miranda Silva er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Karoline Riise Kristiansen
Karoline Riise Kristiansen er språksjef i NRK. Ho har tidlegare vore sjefredaktør i Nynorsk Pressekontor (NPK) og redaktør i ABC Startsiden, med spesielt ansvar for den nynorske versjonen av startsida.no. Før ho vart redaktør i ABC Startsiden var ho redaksjonssjef og journalist der.
Mira i Portugal
Mira er ei elv sørvest i Alentejo i Portugal med ei lengd på 145 km.
Ho har kjelda si i nordsida av Serra do Caldeirão og renn nordvestover mot Atlanterhavet, der ho renn gjennom eit lite delta nær byen Vila Nova de Milfontes, 115 km sør for Lisboa. Ho er ein av berre to elva som hovudsakleg renn frå sør til nord. Den andre elva er Sado, som ligg litt lenger nord og Guadiana ligg i aust.
Av sideelvar til høgre finn ein Torgal, Luzianes og Perna Secar og frå venstre Macheira, Guilherme og Telhares.
Sidan namnet på elva eksisterte før romarane kom til området, meiner ein at det kan kome frå den keltisk eller før-keltiske byen Miróbriga (som i dag er Santiago do Cacém). Ein veit at i panteonet for dei lokale stammene var det ein gud som verna vatnet og som dei lokale innbyggjarane kalla Mirobieus.
Shaw Islands
Shaw Islands er ei gruppe på fire øyar som ligg 3 km nord for sentrale delar av McKinnon Island, utanfor kysten av Enderby Land. Dei vart kartlagde av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) frå flyfoto teken i 1956. Ho vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter John E. Shaw, fysikar ved Mawson Station i 1957.
Kjøpesenter
Eit kjøpesenter er ei samling butikkar i eitt eller fleire bygg.
Peloponnes
Peloponnes (gresk Πελοπόννησος, Pelopónnisos) er ei stor halvøy sør i Hellas og ein av dei tradisjonelle regionane i landet. Haøvøya dannar delen av det greske fastlandet sør for Korintbukta og er i dag delt mellom periferiane Peloponnes og Vest-Hellas.
Keisuke Hayashi
Keisuke Hayashi er ein japansk fotballspelar.
Kjøpesenter
Kjøpesenterhistoria kan førast tilbake til vestasiatiske basarar frå nihundretalet eller tidlegare. I Europa tok ein til å byggja innelukka arkadar til å handla i på attenhundretalet. Burlington Arcade i London opna i 1819 medan Galleria Vittorio Emanuele II, på storleik med eit moderne kjøpesenter, opna i Milano på 1860-talet.
Sheelagh Islands
Sheelagh Islands er ei gruppe småøyar som ligg 5 km sør for Cape Kolosov, nær munningen av Amundsen Bay i Enderby Land. Det var mogeleg at Hjalmar Riiser-Larsen landa her med fly den 22. desemebr 1929. Eit lag frå ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) gjekk i land på øyane 14. februar 1958. Ho vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter kona til R.H.J. Thompson, administrerande offiser i Antarctic Division og nestkommanderande for ekspedisjonen.
Peloponnes
Geografi
Halvøya er fjellkledd i indre områda og har ein taggete kyst. Taýjetos er det høgaste punktet. På Peloponnes finn ein vidare fire halvøyar som peiker sørover, Messinía, Mánihalvøya, Kapp Maléa og Argolída lengst nordaust.
Keisuke Hayashi
Han spela for klubbane Vissel Kobe og Gainare Tottori.
Kjøpesenter
Med aukande privatbilisme leia USA utviklinga av kjøpesenter utanfor bysentrum. Desse kunne ein berre køyra til, men når ein først var der kunne ein kjøpa alt det ein ville ha, og meir til. Kjøpesentra blei populære valfartsstader som etter kvart spreidde seg til resten av verda.
Ryosuke Tada
Ryosuke Tada er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Cerezo Osaka, Oita Trinita, Thespakusatsu Gunma og AC Nagano Parceiro.
Peloponnes
Geografi
To øygrupper ligg utanfor kysten av Peloponnes: Dei saroniske øyane i aust og Dei joniske øyane i vest. Øya Kýthira, sør for Peloponnes, vert rekna som ein del av Dei joniske øyane.
Historie
Halvøya har vore busett sidan førhistorisk tid. Det moderne namnet kjem frå gresk mytologi, særleg frå segna om helten Pelops, som skal ha erobra heile området. Namnet Peloponnesos tyder «Øya til Pelops». I mellomalderen vart halvøya kalla Morea. Dette kjem visstnok av at krossfararar fann ho tett planta med morbærtre (gresk: moreai) som den blømande silkeindustrien nytta seg av.
Den første sivilisasjonen på det greske fastlandet, den mykenske siviliasjonen, dominerte Peloponnes i bronsealderen frå skansen ved Mykene nordaust på halvøya. I antikken var Peloponnes i sentrum for dei antikke grekarane og innehaldt nokre av dei mektigaste bystatane og var åstad for nokre av dei blodigaste slaga. Av bystatar fann ein Sparta (i dag Spárti), Korint, Árgos og Megalopolis (i dag Megalópoli), og var heimstad for Det peloponnesiske forbundet. Halvøya var involvert i persarkrigane og var åstad for peloponnesarkrigen i 431 fvt.-404 fvt.. Ho vart ein del av Den romerske republikken i 146 fvt. og vart provinsen kalla Achaea.
Peloponnes vart så ein del av Austromarriket (men delar av ho kom under slavisk styre mellom 618 og 805) fram til Det fjerde krosstoget i 1204 då venetianarane og frankarane tok over. Frankarane grunnlag Fyrstedømet Achaea på den nordlege halvdelen i 1205, medan venetianarane okkuiperte fleire hamner på kysten som Monemvasiá, Pýlos og Koróni, som dei haldt fram til 1400-talet. Austromarane fekk kontroll igjen over dei søraustlege delane av halvøya rundt festningsverka ved Mystrás nær Spárti. Frå her oppstod den greske Despotatet Morea frå midten av 1200-talet til midten av 1400-talet då osmanarane erobra halvøya mellom 1458-1460. Venetianarane okkuperte halvøya mellom 1685-1718 etter dei sigra i den moreanske krigen (1684-1699), men tyrkarane fekk igjen kontroll i 1715. Gjennom 1700-talet stod osmanarane sterkt på halvøya og og berre opprørara på Mánihalvøya, den sørlegaste delen av Peloponnes, og bandane til kleftarane gjorde sporadisk forsøk på opprør. Russarane framkalla Orlovopprøret i 1770 som midlertid truga det osmanske styret, men det vart raskt og brutalt slått ned på.
Peloponnesarane spelte ei viktig rolle i den greske sjølvstendekrigen. Krigen byrja faktisk på Peloponnes då opprørarar tok kontroll over Kalamáta 23. mars 1821. Det avgjerande slaget ved Navarino vart utkjempa utanfor Pýlos på vestkysten Peloponnes og byen Návplio på austkysten vart sete for det første sjølvstendige, greske parlamentet.
På 1800- og 1900-talet vart regionen ei relativ fattig bakevje og ein stor del av folkesetnaden emigrerte til større byar i Hellas, særleg til Aten, og andre land som USA og Australia. Ho vart hardt råka av den andre verdskrigen og den påfølgjande greske borgarkrigen og nokre av dei verste tilfella av hjarteløyse i Hellas fann stad her. Levestandarden har sidan den gong auka kraftig, særleg etter at landet vart medlem av EU i 1981. Landsbygda på Peloponnes er kjend for å vere den mest tradisjonelle og konservative regionen i Hellas og ein stad der partiet Ny Demokrati på høgresida står sterkt. Dei større urbane områda, som Kalamáta og særleg Pátra er bastionar for sentrum og venstresida representert ved PASOK.
Brannane i 2007
Seint i august 2007 vart store delar av Peloponnes råka av skogbrannar, som førte til øydeleggingar i tallause landsbyar, skogar og meir enn 60 dødsfall. Innverknaden av brannane på miljøet og økonomien i regionen er enno ikkje kjend. Det ein derimot veit så langt er at desse brannane er dei største skogbrannane i europeisk historie og den største miljøkatastrofen i Hellas nokon gong.
Periferiane og periferieiningane
Periferiane i Peloponnes og periferieiningane deira er:
Arkeologiske stader
Det er mange viktige arkeologiske stader på Peloponnes frå bronsealderen til mellomalderen.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Wer Dank opfert, der preiset mich, BWV 17, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Teksten til kantaten består av vers 23 av Salme 50 (første sats), vers 15 og 16 frå Lukasevangeliet 17, samt dikt av Johann Graumann (Poliander) i koralen. Kven som har skrive vers 2-6 er ikkje visst.
Koraltemaet for siste sats er  Nun lob’, mein’ Seel’, den Herren, som vart publisert i Johann Kugelmann sin News Gesanng, mit Dreyen Stimmen, i Augsburg i 1540.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar, fiolinar, bratsj og basso continuo, fire songsolistar (sopran, alt, tenor og bass) og firedelt kor. Det består av sju satsar, delt i to delar (for å framførast før og etter preika):
Del ein
Del to
Tekst
Erster Teil (første del)
'''1. (Coro) ''' Wer Dank opfert, der preiset mich, und das ist der Weg,
'''2. Recitativo (alt) ''' Es muss die ganze Welt ein stummer Zeuge werden
von Gottes hoher Majestät,
Luft, Wasser, Firmament und Erden,
Wenn ihre Ordnung als in Schnuren geht;
ihn preiset die Natur mit ungezählten Gaben,
die er ihr in den Schoß gelegt,
und was den Odem hegt,
will noch mehr Anteil an ihm haben,
wenn es zu seinem Ruhm so Zung als Fittich regt.
Orne
Orne er eit departementet nordvest i Frankrike. Det ligg i regionen Basse-Normandie og er kalla opp etter elva med same namn. Hovudstaden er Alençon.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
'''3. Arie (sopran) ''' Herr, deine Güte reicht, so weit der Himmel ist,
Orne
Historie
Orne er ein av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Normandie og Perche. På fransk vert innbyggjarane i departementet kalla ornais.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
und deine Wahrheit langt, so weit die Wolken gehen.
Gjetarhund
Gjetarhundar er hundar som passar på og gjetar husdyr, til dømes sau. Visse hunderasar, som border collie, er blitt spesielt utvikla til denne typen arbeid.
Verran kommune
Verran er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke, fram til 1. 1. 2020. Området ligg langs fjordarmen Beistadfjorden inst i Trondheimsfjorden. Han grensa i nord mot Steinkjer og Namdalseid, i sør mot Inderøy, Leksvik og Rissa, og i vest mot Åfjord. Verran var opphavleg to kommunar, Malm og Verran, som vart slegne saman til éin kommune i 1964. 1. januar 2020 vart Verran kommune, bortsett frå Verrabotn, slått saman med Steinkjer kommune. Verrabotn vart slått saman med Indre Fosen kommune.
Gjetarhund
Ein gjetarhund må kunne gjeta utan å gå til åtak. I tillegg finst det grunnleggjande kunnskap hunden må læra før han kan gjeta. Mellom anna må hunden læra å forstå teikn gjevne av eigaren.
Verran kommune
Kommunen er lang og smal. Total strandline er om lag 80 km. Det høgste fjellet i kommunen er Sandvassheia på 655 moh. Største tettstad er kommunesenteret Malm, der om lag 1 600 av av dei totalt 2 644 innbyggjarane bur. Andre tettstader er Follafoss, Verrastranda og Verrabotn.
Saudafjorden
Saudafjorden er ein sidefjord til Sandsfjorden i Suldal og Sauda kommune i Rogaland og i lag med Hylsfjorden ein av dei inste fjordane i Boknafjorden og den nordlegaste delen av Boknafjorden. Fjorden strekker seg 16 km frå innløpet ved Tangen og nordaustover til Sauda.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
so könnt ich es gar leicht aus deinen Werken sehen.
Gjetarhund
Mange valpar etter gjetarhundar har allereie eit gjetarinstinkt. Ein god gjetarhund som følgjer alle teikn kan vera verdt opptil 50 000 kroner.
Mondego
Rio Mondego er den lengste elva som berre renn innanfor grensene til Portugal. Ho har kjelda si i Serra da Estrela, den høgaste fjellkjeda i fastlands-Portugal og renn 234 km frå kommunen Gouveia (1425 moh.) i Serra da Estrela til munningen i Atlanterhavet ved byen Figueira da Foz. Ho renn gjennom byane Penacova, Coimbra og Montemor-o-Velho.
Saudafjorden
Det ligg enkelte bruk på både aust og vestsida av fjorden. På vestsida ligg dei fleste langs riksveg 520 om lag 80 meter over fjorden. Den første større staden er grenda Solland på vestsida, medan grendene Moldatveit, Grave og Molda ligg tvers over på andre sida. Fjorden går her om lag rett nordover, men snur nordaustover like før han når inn til sjølve Sauda. Rett vest for sentrum av Sauda ligg Saudasjøen og tettstaden Sandviksåsen.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
Wie sollt man dich mit Dank davor nicht stetig preisen?
Saudafjorden
På det djupaste er fjorden nesten 400 meter og han har ingen markerte tersklar.
Verran kommune
Hovudnæringa i kommunen er industri, ein sektor der rundt halvparten av den yrkesaktive folkesetnaden er sysselsett. Andre store sektorar er handel- og servicenæringa, og jordbruksnæringa. Jernmalmgruvene i Malm vart drivne frå 1906 til 1997. Cellulosefabrikken Södra Cell Folla er den største arbeidsplassen i Follafoss.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
Da du uns willt den Weg des Heils hingegen weisen.
Saudafjorden
Miljø
Inst i fjorden ligg Sauda Smelteverk som i 1981 m.a. tilførte fjorden om lag 100 tonn mangan (der 75 tonn kunne filtrerast), om lag 25 tonn sink (nesten 100 % kunne filtrerast) samt om lag 2 tonn PAH. Fjorden ber preg av å vere sterkt forureina, og den inste delen av fjordbotnen er dekt med eit fleire meter tjukt lag av sediment som består av avfallsstoff som er dumpet av Sauda Smelteverk. Dumpinga pågjekk frå 1912 og fram til slutten av 1980-talet. PAH og tungmetallutslepp vert akkumulert i skjel og fisk. Omfattande tiltak er sett i gang for å snu utviklinga, og fjorden har vorte mykje reinare i løpet av dei siste 20 åra. Saudafjorden er ikkje lenger ein av dei mest forureina stadane i landet, og det er nå gjeve klart signal på å ete fisk, blåskjel og annan sjømat som står i fjorden. Fjorden vart òg nytta som søppelfylling fram til 1970-talet. Det finst ikkje liv på havbotn lenger inn enn 4-5 km frå utsleppsstadane, og det livet som er å finne, er avgrensa frå 0 til 30 meters djup.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
Zweiter Teil (andre del)
Orne
Geografi
Orne høyrer i dag til regionen Basse-Normandie og grensar til departementa Eure, Eure-et-Loir, Sarthe, Mayenne og Calvados. Det er det einaste departementet i Normandie som ikkje grensar til sjøen. Departementet dekkjer det øvre løpet til elva Orne og størstedelen av det aust–vestgåande høgdedraget Collines du Perche. Desse åsane og dalane set preg på landskapet og dannar store beiteområde. Vidare har departementet fleire skogar som i dag ofte er verna naturområde.
Jordbruk og kultur
Orne har sterke jordbrukstradisjonar med mellom anna mykje storfehald. Departementet er kjend for hesteoppdrett, særleg av fransk travar. Ostetypen camembert har namn etter landsbyen Camembert i Orne. Vidare blir det laga sider, brennevinet calvados og pommeau her og ulike pølsetypar som andouillette, blodpølse og servelat.
Wer Dank opfert, der preiset mich
Tekst
dass er gesund worden war,
kehrete um und preisete Gott mit lauter Stimme
und dankte ihm, und das war ein Samariter.
'''5. Arie (tenor) ''' Welch Übermaß der Güte
Doch was gibt mein Gemüte
dir dafür?
Leib, Leben und Verstand, Gesundheit, Kraft und Sinn,
der du mich lässt mit frohem Mund genießen,
sind Ströme deiner Gnad, die du auf mich lässt fließen.
Lieb, Fried, Gerechtigkeit und Freud in deinem Geist
und mich an Leib und Seel vollkommentlich zu heilen.
'''7. Koral ''' Wie sich ein Vatr erbarmet
So tut der Herr uns Armen,
so wir ihn kindlich fürchten rein.
Er kennt das arme Gemächte,
Gott weiß, wir sind nur Staub.
Gleichwie das Gras vom Rechen,
ein Blum und fallendes Laub,
der Wind nur drüber wehet,
so ist es nimmer da:
Also der Mensch vergehet,
sein End, das ist ihm nah.
Chironico
Kommunen ligg i høgresida av av den sentrale Leventinadalen. Kommunen strekkjer seg frå elva Ticino ved Biaschina-Schlucht (450 moh) opp til Pizzo Campo Tencia (3072 moh) i den øvre Piumognadalen.
1479 Inkeri
1479 Inkeri er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. februar 1938 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Romforsking
Romforsking syner til den vitskaplege utforskinga av himmellekamar og verdsrommet ved hjelp av sondeballongar og sonderakettar med instrument, satellitt, romsondar og romfartøy. Dette omfattar mellom anna studiar av den øvre jordatmosfæren med ionosfæren og magnetosfæren, og vekselverknaden mellom den øvre atmosfæren og solvinden og verdsrommet kring jorda, medan forsking som omfattar sjølve jorda ikkje blir rekna som romforsking.
Mortagne-au-Perche
Mortagne-au-Perche er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Orne i regionen -Normandie og har om lag 5 000 innbyggjarar.
Vikna kommune
Vikna kommune er ein tidlegare norsk kommune i Trøndelag fylke. Kommunen låg på kysten nord for fjorden Folda, og grensar til Flatanger i sør, til Nærøy i aust og til Leka i nord. Han bestod av i underkant 6000 øyar, holmar og skjer. Den største tettstaden og administrerande senter i kommunen var Rørvik som ligg på Inner-Vikna. Vikna og Nærøy kommunar blei slått saman til Nærøysund kommune den 1. januar 2020.
Det høgste punktet i kommunen var Vattafjellet på 173 meter over havet. Vikna hadde den lengste kystlinja i Noreg på 2460 km.
Lauvøya og dei tre største øyane i den tidlegare kommunen er knytte saman med bruer via fylkesveg 770. Lokal flyplass, Rørvik lufthamn, Ryum, ligg sør på Inner-Vikna. Hurtigruta stoppar ved Rørvik.
Næringsliv
Vikna var den største fiskerikommunen i Nord-Trøndelag, med mykje fiskeopprett og dei største mottaka av fisk i fylket. I nyare tider har fisket gått litt tilbake medan jordbruket har auka. Vikna har litt industri som i hovudsak er basert på fisket.
Nabão
Nabão er ei elv i Portugal. Ho har kjelda si i Ansião og renn gjennom byen Tomar før ho munnar ut i Zêzere etter om lag 66 km. Romarane kalla ho Nabanus.
Elva er knytt til segna om Santa Iria.
Borgundfjorden
Borgundfjorden er ein fjord på sørsida av byen Ålesund på Sunnmøre. Han er 3,5 km lang og ligg mellom Nørvøya i Ålesund i nord og delar av øya Sula i sør.
Fjorden strekkjer seg frå Slinningen i Ålesund og inn til Hatlaneset i same kommune i aust. Langevåg, kommunesenteret i Sula, ligg på sørsida av fjorden. Fjorden er 128 meter på det djupaste. Fjorden er eit framhald av Heissafjorden i vest for Borgundfjorden, og held fram austover som Åsefjorden. Folk i området reknar heile fjorden frå Hessa til inst i Spjelkavika som Borgundfjorden
Røværsfjorden
Røværsfjorden er ein fjord i Haugesund kommune som strekker seg 6 km austover frå øysamfunnet Røvær, som fjorden er kalla opp etter, og inn til det nordlege innløpet til Karmsundet ved Haugesund. Nord for Røværsfjorden ligg det vêrhardet havstykket Sletta. I sør ligg den inste delen av Kvaløyfjorden og lenger sørvest ligg Urterfjorden.
Borgundfjorden
Fjorden er kjent for Borgundfjordfisket, eit rikt skreifiske som oftast finn stad på seinvinteren (februar-mars).
Mairengo
Mairengo er ein kommune i distriktet Leventina i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 920 meter over havet.
Borgundfjorden
Det føreligg planer om kyssing av fjorden med ein undersjøisk vegtunnell, Borgundfjordtunnelen, for å betre kommunikasjonane mellom Ålesund og Sula.
Urterfjorden
Urterfjorden er ein fjord ytst i havgapet rett vest for Karmøy og Haugesund. Fjorden ligg mellom øygruppene Urter i sør og Røvær i nord. Fjorden strekker seg 6 km innover mot øya Bjørkevær. Mellom Bjørkevær og Kvaløya ved Føyno held Kvaløyfjorden fram vidare austove mot fastlandet. Røværsfjorden ligg på austsida av Røvær.
Karmsundet
Karmsundet er eit sund som ligg på austsida av Karmøy og som går rett gjennom Haugesund. Sundet strekker seg om lag 33 km frå Boknafjorden i sør til Røværsfjorden rett nordom Haugesund i nord. I sør har sundet innløp mellom Skudeneshavn på Karmøy og Bokn i aust. Sundet går rett nordover og passerer etter kvart vestsida av Fosen. Tvers over sundet for Fosen ligg Kopervik. Litt lenger nord ligg Avaldsnes på Karmøy med Vormedal på andre sida av sundet. Avaldsnes var ein av kongsgardane på Vestlandet og eit eldgammalt maktsenter. Riksveg 47 kryssar sundet over Karmsund bru nord for Avaldsnes og rett sør for Haugesund. Delen av sundet som brua kryssar vert kalla Salhusstraumen. Like nord for Salhusstraumen ligg sjølve hamnebassenget ved Haugesund.
Opphavet til namnet Noreg
Det er mogeleg at Karmsundet har gjeve namn til landet Noreg. På tida då dei første kongane av Noreg regjerte og Vestlandet var eit maktsentrum, var Karmsundet ei særs viktig skipslei, og hadde på denne tida namnet «Nordvegen». Dette kan etter kvart ha utvikla seg til namnet på det norske kongeriket.
ISO (fleirtyding)
ISO kan syna til:
Daiki Nishioka
Daiki Nishioka er ein japansk fotballspelar.
Lanse
Ein lanse er eit spissa stongvåpen, lengre og meir solid enn eit spyd. Lansen vart bruka som eit støytvåpen frå hest, i motsetnad til spyd som er lett nok til kasting.
Daiki Nishioka
Han har spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima, Tochigi SC og Ehime FC (2019).
Infrared Space Observatory
Infrared Space Observatory (ISO) var eit ESA-romteleskop som observerte i det infraraude. Det vart skote opp i november 1995 og gjekk tomt for flytande helium i mai 1998, slik at hovuddelen av observasjonane då var over. Eit einsleg kortbylgjespektrometer opererte likevel åleine på teleskopet fram til 2001.
Lanse
Bruk av lansar er særleg kjende i samband med riddarar frå mellomalderen, men våpenet var kjend over heile Eurasia der ein òg kjende til riding.
רומח פרשים
Myriade
Myriade er eit talord, opphavleg frå gammalgresk, som viser til talet 10 000 (eller 104). På moderne norsk viser ordet som regel berre til ei stor, tallaus mengd.
Arkimedes skal ha laga eit talsystem basert på myriadar for å skildra svært store nummer då han ville rekna ut kor mange sandkorn han ville trenga for å fylla universet. Han brukte då myriadar av myriadar av myriadar, og så bortetter.
Eit ord for denne storleiken finst òg i andre språk. Hebraisk har ordet revava, medan kinesisk har wan (mandarin) og man (kantonesisk), skrive 萬 eller 万. Ordet man finst også på japansk (万/萬) og koreansk (万/만/萬). Desse språka har òg talord for 10.000² – yi (億/亿) på kinesisk, eok [åk] (엌/億) på koreansk og oku (億) på japansk. Japansk har vidare ord for ein myriad opphøgd i tredje, cho (兆), og opphøgd i fjerde, kei (京).
I dei fleste europeiske språka er det vanlegare å dela siffer inn i grupper på tre, som i tusen (103), million (106) og milliard (109). Gammal gresk og austasiatiske kulturar opererer derimot med grupper på fire siffer. På moderne gresk bruker ein framleis ordet myriade, men million er òg brukt, under namnet ekatommyrio (εκατομμύριο)
Sameige
Sameige ligg føre når to eller fleire personar eig ein ting saman. Sameige kan oppstå på mange ulike måtar, t.d. ved at to eller fleire kjøper eller arvar ein ting saman.
Ein skil mellom fritt sameige (der sameigarane sjølve har vald å eige ein sameigepart) og bunde sameige (der sameiga t.d. har oppstått ved arv). Ein skil òg mellom personalsameige (sameige mellom personar) og realsameige (der sameigeparten er knytt til ein fast eigedom, t.d. eit gardsbruk sin eigarpart i felles utmark).
Lov om sameige av 18.06.65 regulerer rettshøvet mellom sameigarane, m.a. kor mykje kvar av dei kan bruke tingen, kva dei kan nytte den til, utgiftsdeling, rett til utløysing av sameigepart og rett til oppløysing av sameiga.
Eit seksjonssameige er ei særform for sameige og er regulert av ei særlov; Lov om eierseksjoner av 23.05.97. I eit seksjonssameige har kvar av sameigarane eksklusiv bruksrett til ein fysisk del av eigedomen.
Doctor Who
Doctor Who var ein britisk fjernsynsserie som gjekk utan avbrekk frå 1963 til 1989. Serien er teken opp att frå 2005. Han er produsert av BBC. Det var òg laga ein fjernsynsfilm av serien i 1996. Serien var uttenkt og skapt av Sydney Newman i 1963.
Lufttettleik
Lufttettleik, ρ (gresk: rho), er jordatmosfæren sin masse per volum. I SI-systemet blir den målt som kilogram luft per kubikkmeter (kg/m3). Tørr luft ved havnivå og med temperatur på 20 °C har ein tettleik på om lag 1,2 kg/m3. Lufttettleiken varierer med trykket og temperaturen, som begge minkar med høgda.
Doctor Who
Synopsis
Tanken bak Doctor Who var å laga eit slag pedagogisk Science Fiction i beste sendetid. Hovudpersonen var ein særling som berre vart kalla «doktoren» utan nærare definisjon. Denne doktoren fór att og fram i tid og rom i ei tidsmaskin som likna mest av alt på ein britisk telefonkiosk, kalla Tardis (avstutting for Time And Relative Dimensions In Space). Serien vann snøgt kultstatus, og er eit av dei mest slitesterke varemerka BBC har produsert.
Wattle Island
Wattle Island er ei lita øy som ligg nær kysten og 6 nautiske mil (11 km) aust for Kirkby Head i Enderby Land. Ho vart kartlagd frå flyfoto teken av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) i 1956. Wattle er namnet på over 400 artar akasie som finst forskjellige stader i Australia.
Lufttettleik
Effekt av trykk og temperatur
Likninga for lufttettleiken er gjeven ved:
Doctor Who
Synopsis
Doktoren, som ingen veit namnet på (og det forklårar og tittelen), fer ikring og bøter på urett, og bergar verda. Det særskilde med han er at han kan «regenerere» seg sjølv når han vert livstrugande skadd eller vert gamal. Såleis kunne produsentane skifte ut hovudrolla når det trongst, og halde serien i live med ein ny skodespelar. Til no har doktoren vore spela av ti ulike skodespelarar, forutan nokre parodiar (fem til).
Lufttettleik
Effekt av trykk og temperatur
der ρ er lufttettleiken, p er trykket, R er gasskonstanten og T er temperaturen i kelvin.
Doctor Who
Synopsis
Doktoren har ofte med seg ein følgjesvein eller felage, gjerne eit menneske, men like ofte eit romvesen eller ein robot. Desse skifter òg år om anna, og nokre held seg i serien over fleire doktorar. Desse følgjesveinane var med for at dei som såg serien skulle ha nokon å identifisere seg med.
Lufttettleik
Effekt av trykk og temperatur
Den spesifikke gasskonstanten R for tørr luft er:
Dermed:
Doctor Who
Synopsis
Kvar episode var opphavleg på ein halv time, med ein cliffhanger på slutten, slik at folk skulle henge på til neste veke. Episodane var samla i større bolkar på alt frå to til seks episodar, som samla fortalde ei historie. Desse einskildbolkane vart sidan utgjeve i bokform.
Lufttettleik
Effekt av vassdamp
Med vassdamp i lufta (fuktig luft) blir tettleiken til lufta mindre, som i første omgang kan virke ulogisk.
Dette skjer fordi den molekylære massen til vatn (18) er mindre enn den molekylære massen til luft (rundt 29). For ein gass med ein viss temperatur og trykk, vil talet på molekyl vere konstant i eit visst volum. Så med vassdamp i lufta vil luftmolekyla bli bytta ut med talet på vassmolekyl, utan at trykket eller temperaturen endrar seg. Dermed blir massen per volum mindre, og tettleiken redusert.
Doctor Who
Doktoren
I den nye serien er Doktoren att aleine. Mellom Åttande Doktor og Niande Doktor vart det utkjempa ein tidskrig, der alle på Gallifrey strauk med. Berre Doktoren i den niande inkarnasjonen var att.
Lufttettleik
Effekt av vassdamp
Kor stor effekten blir avheng av den absolutte fukta og ikkje relativ fukt.
Doctor Who
Tardisen
Tardisen, farkosten til Doktoren, er skipa om lag som ein gamaldags blå engelsk telefonkiosk (Police Box). Etter det den første doktoren sa, var det meininga at tardisen skulle skifte form etter det landskapet han hamna i, men noko gjekk gale, og tardisen vart sjåande ut som ein telefonkiosk. Det særeigne med denne farkosten er at han tek så liten plass. Utantil ser han ut som ei lita kasse, men han er større på innsida. Sjølve boksen er transdimensjonal, med mange rom. Mykje av handlinga i serien går føre seg i kontrollrommet innanfor hovuddøra.
Tardisen er elles lunefull og mest levande. Ofte går han heilt andre stader enn det som var planen. Då Sarah Jane Smith skulle setjast av, til dømes, meinte doktoren dei hadde landa i East Croydon, medan dei i røynda var hamna i Aberdeen. Slikt noko fører doktoren opp i mange uventa opplevingar.
Lufttettleik
Effektar av høgde
For å rekne ut lufttettleiken som ein funksjon av høgda, må ein ha fleire parameterar. Dei er lista opp nedanfor i lag med verdien dei har i Internasjonal Standard Atmosfære og ved å bruke den universelle gasskonstanten i stadenfor den spesifikke:
Doctor Who
Dei ti doktorane
Dei som har spela Doctor Who til no er følgjande:
Alle dei ti skodespelarane gav doktoren eit ulikt preg, og synte at han skifta noko på lynne og lag ettersom han skifta skapnad. Nokre trekk heldt seg faste, mellom andre at han støtt var pasifist, og slest for ei god sak. Med åra har han òg vorte yngre og yngre, etter alderen på skodespelaren.
Lufttettleik
Effektar av høgde
Temperaturen i høgda h meter over havnivå er gjeven ved denne likninga (som berre gjeld i troposfæren):
Doctor Who
Følgjesveinar
Følgjesveinane til doktoren har ikkje støtt kome med han av fri vilje. Nokre sneik seg om bord i Tardisen, andre hamna der ved eit mistak. Doktoren har tedd seg så ymse mot desse menneska, men har for det meste utvikla eit venskap med dei. Som oftast har dei synt seg som gode vener, og har hjelpt doktoren utor mange kniper opp igjennom. Nokre av dei er vortne så folkekjære at dei fekk eigne seriar, mellom dei Sarah Jane Smith, spela av Elisabeth Sladen. Ho følgde tredje og fjerde doktor, og fekk ein reprise i lag med den tiande doktoren.
Lufttettleik
Effektar av høgde
Trykket i høgda h er gjeve ved:
Doctor Who
Musikken
Kjenningsmelodien til serien vart utarbeidd på primitivt elektronisk utstyr i BBC Radiophonic Workshop. Melodien vart laga av Ron Grainer, og spela inn av Delia Derbyshire og Dick Mills. Utstyret som var nytta, var nokre primitive oscillatorar, ein støygenerator og ein ringmodulator. Kvar tone vart klipt saman på lydband. Resultatet vart ein underleg, sfærisk melodi som har vore kjenningsmelodi for serien i alle år, sjølv om originalarrangementet ikkje var nytta etter 1983.
Skurkane i serien
Dei mest synlege romskurkane i denne serien er eit folkeslag som har vore med mest frå byrjinga: Dalekane. Dei minner mest av alt om peparbøsser med gevær og kikkertsikte, og har vore i trette med doktoren sidan byrjinga. Dei er vidgjetne og har eige oppslagsord i Oxford English Dictionary, og er best hugsa for kampropet sitt: «Exterminate!»
Elles finst det mange andre slag romvesen, slemme og mindre slemme, som doktoren og venene hans lyt berge verda frå.
Lufttettleik
Temperaturen si rolle
Tabellen under viser korleis forskjellige eigenskapar ved luft endrar seg med temperaturen.
1480 Aunus
1480 Aunus er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. februar 1938 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Kvaløyfjorden
Kvaløyfjorden er ein fjord rett vest for Haugesund på grensa til Karmøy kommune. Fjorden ligg mellom Kvaløya nord for Føyno i sør og Røvær i nordvest og strekkjer seg 6 km inn til det nordlege innløpet til Karmsundet. Fjorden er ei fortsetjing av Urterfjorden som ligg lenger vest. På austsida av Kvaløy og sørover forbi Føyno ligg Føynfjorden, medan Røværsfjorden ligg lenger nord. På nordsida av fjorden ligg øyane Bjørkevær og Indrevær, som høyrer til øysamfunnet Røvær.
Ante Tomić
Ante Tomić er ein kroatisk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima og Ehime FC.
Saudasjøen
Saudasjøen er ein del av tettstaden Sauda, 4 km sørvest for sentrum. I området er det fleire bustadfelt, med til saman omtrent 900 innbyggjarar. Her er metallurgisk industri, og på Nesøyra held fabrikken Si-Glass til, som produserer mellom anna vindaugsglas. Saudasjøen er ein gamal strandstad og var før senter i Sauda kommune. Her låg Sauda gamle kyrkje (som truleg vart bygd på 1600-talet riven på 1860-talet) og frå slutten av 1700-talet gjestgjevargard. Under andre verdskrigen bygde tyske Nordag eit stort aluminiumsverk i Saudasjøen, men produksjonen vart ikkje sett i gang før i 1944. Industribygningane og jernbanespora mellom Sauda og Saudasjøen vart seinare fjerna av Sauda kommune.
Alfabet
Eit alfabet er ei samling teikn som står for ulike lydar eller fonem i eit språk. Alfabet er ein undertype av skriftsystem der vokalar og konsonantar har unike symbol, det finst også andre skriftsystem.
Alfabet i den vitskaplege tydinga av ordet har ulike bokstavar for konsonantar og vokalar som kan stå for lydar direkte (slik som a), eller kombinerast til nye lydar (slik som ng). Den faste rekkjefølgja alle bokstavane i skriftspråket vert presentert i, vert kalla eit alfabet. Ordet alfabet kjem frå dei to første bokstavane i det greske alfabetet, alfa (α) og beta (β). Det latinske alfabetet blir brukt til å skriva mellom anna alle vesteuropeiske språk, mellom dei norsk.
Nokre skriftsystem inneheld berre konsonantar, dei blir i faglitteraturen kalla abjadar, etter dei første bokstavane i det arabiske alfabetet, medan andre viser vokalar som enkle diakritiske teikn rundt konsonantane.
I stavingsbaserte skriftsystem uttrykker kvart symbol stavingar (som so, ro). Det finst også skriftsystem som er basert på logogram, symbol som refererer til leksikalske røter, og står for meining.
Det internasjonale fonetiske alfabetet (IPA) vert brukt til å representera lydskrift. Andre fonetiske alfabet er Norvegia, Dania og Svenska landsmålsalfabetet (for norske, danske og svenske dialektar), og det finsk-ugriske alfabetet (for uralske språk, som t.d. samisk og nenetsisk).
Alfabetisk orden
Ei rekkje med ord eller namn er ordna alfabetisk dersom den fyrste bokstaven i kvart av orda eller namna samsvarar med den rekkjefølgja som desse bokstavane har i alfabetet. Er fyrste bokstaven i ei gruppe ord eller namn den same, er det den andre bokstaven i kvart av orda som avgjer den innbyrdes rekkjefølgja, og så bortetter.
Verdas høgaste bygningar
Verdas høgaste bygningar er ofte kalla skyskraparar. Denne lista er laga på grunnlag av ei måling av avstanden mellom bakkenivå og «høgaste arkitektoniske element». Dette inneber at spir, statuar eller andre element integrerte i arkitekturen vert rekna som teljande for bygget si totalhøgde. Derimot vert antenner, flaggstong eller andre delar som ikkje er integrerte i den arkitektoniske strukturen utelatne. Takhøgda i bygget er berre relevant der ingen andre integrerte arkitektoniske element finst.
Som eit resultat av denne måten å måle på vert til dømes Petronas Towers i Malaysia definert som høgare enn Willis Tower i Chicago, trass i at Willis Tower er høgare målt etter både takhøgde og høgaste totalpunkt. Petronas-tårna er toppa med spir som når opp til 452 meter, medan Willis Tower, som har ei totalhøgde med antennene på 527 meter, etter denne målestandarden vert 442 meter høgt.
Bilete under viser nokre av dei høgaste bygningane i verda (over 400 meter).
Fjørtoftfjorden
Fjørtoftfjorden er ein fjord i Ålesund kommune. Han ligg nord for øya Fjørtoft i Haram på Sunnmøre og vest og sør for Harøya og Uksnøya i Sandøy kommune i Romsdal.
I vest dannar ei rad av holmar og skjer overgangen mot Norskehavet og frå her strekkjer han seg om lag 7 km søraustover til Harøyfjorden. På det djupaste er fjorden 40 meter.
Bygda Myklebust ligg ved fjorden heilt sør på Harøya, og frå her går det ferje til Kongsneset på Fjørtoft på andre sida. Frå begge stadane går det ferje sørover til Dryna og Brattvåg.
Rio Alto
Rio Alto er ei lita elv i Portugal og kommunen Póvoa de Varzim. Ho har kjelda si ved fotne av åsen São Félix og munnar ut i Atlanterhavet ved Estela. Kysten langs Estele vert òg kalla Rio Alto.
Det vesle estuaret til Rio Alto er kjend for den vide sanddynene og har vorte ein turistdestinasjon.
Verdal kommune
Verdal (sørsamisk: Verdaelie) er ein kommune i Trøndelag som stort sett fell saman med Verdalen, ein elvedal med sidedalar som strekker seg frå vasskiljet ved riksgrensa til Trondheimsfjorden. Kommunen grensar i nord mot Steinkjer, Inderøy og Snåsa, og i sør mot Meråker og Levanger. I aust går riksgrensa mot Sverige. Slaget på Stiklestad stod i dalen i 1030.
Spelet om Heilag Olav vert vist kvart år på friluftscena på Stiklestad under Olsok-dagane. Verdal er truleg den einaste kommunen/prestegjeldet i Noreg som ikkje har endra grenser og namn så langt tilbake som det finst kjelder. Bygda er også kjend som «Lottobygda».
Geografi
Verdal er dominert av Verdalsvassdraget, der elvane Inna med utspring i Innsvatnet og Helgåa med utspring i Veressjøen, også kalla Veresvatnet, er dei to største. Desse renn saman og dannar Verdalselva ved Vuku. Inna renn gjennom den største sidedalen til Verdalen, Inndalen som strekkjer seg frå Sandvika ved svenskegrensa ned til Vuku.
Høgste fjellet i Verdal kommune er Løysmundhatten på 1090 moh.
E6 og Nordlandsbanen går gjennom Verdal kommune frå nord til sør. Riksveg 72, også kalla Jämtlandsvegen, går frå E6 ved Vinne og kryssar riksgrensa til Sverige ved Åbo.
Næringsliv
Verdal er tradisjonelt eit jordbrukssamfunn, men har spesielt etter etableringa av Aker Kværner Verdal også vorte eit industrisamfunn. Ørin industriområde ved Verdalsøra romer i dag industri innanfor ei rekkje næringar
Historie
Spor etter menneske tilbake til steinalderen er å finne så langt inn i landet som Vera ved svenskegrensa. Gjenstandar frå yngre steinalder fortel om tidleg jordbruk i dei nedre delane av dalen. Dette jordbruket har truleg vorte stadbunde kring overgangen til eldre jarnalder, og det er frå denne perioden at vi kan spore ein nokolunde stadfast kontinuitet fram til gardslandskapet av i dag. Vitnemål om dette er dei talrike gravene som finst på gardane, samt gardsnamn, og i det siste har det vorte gjennomført eit aukande tal arkeologiske undersøkingar som kastar lys over jarnalderen i Verdal. Bronsealderen er mest kjend gjennom gravrøyser og kokegroper. Mellomalderen sine gardar er fortalt om i skriftlege kjelder heilt attende til 1100-talet, som fortel om adel og storgardar i byrjinga av mellomalderen. Verdal har ei rik historie med mange kjende hendingar. Ei av dei mest kjende er Slaget på Stiklestad i 1030, der helgenkongen Olav den Heilage vart drepen. I den Store nordiske krig 1699-1721 gjorde general Carl Gustaf Armfeldt eit innfall gjennom Verdal i 1718 for å ta Trondheim. Angrepet kom aldri, og det vart i ettertid kjent for den syrgjelege utgangen i tilbaketoget. Verdalsraset i 1893 der 112 menneske omkom er den største naturkatastrofen på land i Noreg i nyare tid.
Kultur
Verdal har eit aktivt kulturliv, spesielt kjent for sitt amatørteatermiljø som har fostra fleire av dei mest kjende skodespelarane i landet. Olsoktradisjonen knytt til Stiklestad og Olav den Heilage står også sentralt i kulturlivet i kommunen. Vømmølfestivalen vert arrangert kvart år i månadsskiftet mai/juni. I 2008 var det ca. 1800 deltakarar i det store opptoget på laurdagen. Det var ca. 150 køyretøy av alle kategoriar som køyrde i prosesjon gjennom Øragatene.