cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oman
Under sultan Said si regjeringstid
Regjeringstida til sultan Said bin Taimur vart skildra som føydalt og isolasjonistisk. Imam Ghalib Al Hinai vart utvald til imam i imamatet Oman i mai 1954. Tilhøvet mellom sultanen av Muscat, Said bin Taimur, og imam Ghalib Al Hinai sprakk over ein strid om retten til å gje oljekonsesjonar. Eit dotterselskap av Iraq Petroleum Company var særs interessert i nokre lovande geologiske formasjonar nær Fahud. Ifylgje Seeb-avtalen frå 1920 meinte sultanen at han hadde krav på alle tingingar med oljeselskap. Imamen meinte derimot at sidan olja låg på området hans, så var dette ei innanrikssak.
Oberst David Smiley, som vart sett til å organisere styrkane til sultanen, klarte å isolere fjellet hausten 1958 og fann ei rute til platået frå Wadi Bani Kharu. Den 27. januar 1959, okkuperte dei fjellet i ein overraskande operasjon. Ghalib, Talib og Sulaiman klarte å rømme til Saudi-Arabia, der saka til imamatet vart fremja fram til 1970-åra. I 1955 vart eksklaven Makran avstått til Pakistan og vart ein del av Balutsjistan-provinsen, medan Gwadar ikkje var ein del av Makran då. Den 8. september 1958 kjøpte Pakistan Gwadar-enklaven frå Oman for 3 millionar US-dollar. Gwadar vart så ein tehsil i Makran-distriktet.
Det vart oppdaga oljereservar i 1964 og utvinninga byrja i 1967. I Dhofar-opprøret, som byrja i 1965, gjekk venstreorienterte styrkar til åtak mot statlege styrkar. Då opprøret truga med å styrte sultanen sitt styre i Dhofar, vart sultan Said bin Taimur avsett i eit blodlaust kupp (1970) av sonen hans Qaboos bin Said, som utvida dei væpna styrkane sine, moderniserte statsadministrasjonen og innførte sosiale reformer. Opprøret vart stoppa i 1975 med hjelp av styrkar frå Iran, Jordan, Pakistan og britiske Royal Air Force og Special Air Service.
Under sultan Qaboos si regjeringstid
Etter at han avsette faren i 1970, opna sultan Qaboos opp landet, sette i gang økonomiske reformer, og moderniserte landet med å bruke meir pengar på helse, utdanning og velferd. I 1981 vart Oman eit av dei seks fyrste medlemslanda i Golfrådet. Det vart etter kvart òg innført politiske reformer. TIdlegare vart veljarane valde blant stammeleiarane, intellektuelle og forretningsmenn. I 1997 avgjorde sultan Qaboos at kvinner skulle få stemmerett og kunne veljast til Majlis al-Shura, Den rådgjevande forsamlinga i Oman. To kvinner vart så valde inn i forsamlinga.
Inspirert av den arabiske våren fann det stad opprør gjennom heile regionen. Det var òg demonstrasjonar i Oman tidleg i 2011. Dei demonstrerte ikkje for å styrte regimet, men kravde politiske reformer, betre levevilkår og fleire arbeidsplassar. Dei vart stoppa av opprørspoliti i februar 2011. Sultan Qaboos reagerte med å love jobbar og betre vilkår. I oktober 2011 vart det halde val til Den rådgjevande forsamlinga, som sultan Qaboos lova å gje større makt. Året etter byrja regjeringa å slå ned på nettbasert kritikk. I september 2012 byrja rettssaker for aktivistar skulda for å poste «grov og provoserande» kritikk av regjeringa på nettet. Seks av dei fekk 12-18 månader i fengsel og bøter på kring 2500 USD kvar.
Geografi
Oman ligg mellom breiddegradane 16° og 28° N, og lengdegradene 52° og 60° E. Ein stor grusørken dekkjer det meste av det sentrale Oman med fjellkjeder langs dei nordlege områda (Al Hajar-fjella) og søraustkysten, der dei største byane i landet ligg: hovudstaden Muscat, Sohar og Sur i nord, og Salalah i sør. Klimaet i Oman er varmt og turt i dei indre områda og med høg luftråme langs kysten. I tidlegare tider var Oman dekt av hav, noko ein kan sjå av dei mange fossilerte skjelene inne i ørkenområda.
Halvøya Musandam (Musandem) er ein eksklave, med ei strategisk plassering ved Hormuzsundet, som er skild frå resten av Oman av Dei sameinte arabiske emirata. Rekkja av småbyar som i lag vert kalla Dibba er inngangsporten til Musandamhalvøya på land og i fiskelandsbyane i Musandam er det båtar til leige for turar rundt Musandamhalvøya til sjøs. Den andre eksklaven i Oman, inne i Dei sameinte arabiske emirata, heiter Madha, og ligg halvvegs mellom Musandamhalvøya og resten av Oman. Det er ein del av Musandam guvernement, og dekkjer omtrent 75 km². Grensa til Madha vart fastsett i 1969, og det nordaustlege hjørnet av Madha ligg berre 10 meter frå vegen til Fujairah. Inni Madha-eksklaven ligg ein emiratarabisk enklave kalla Nahwa, som høyrer til emiratet Sharjah. Denne ligg 8 km langs ein grusveg vest for byen Ny Madha, og består av kring førti hus med eit lækjarkontor og telefonsentral. Det er funne mange meteorittar i den sentrale ørkenen i Oman.
Klima
Som resten av Persiabukta, er Oman generelt eit av dei varmaste landa i verda, med lite nedbør. Årsmiddelnedbøren i Muscat er kring 100 mm, og det meste kjem i januar. Dhofarfjella har eit tropeaktig klima og får regn til visse tider av året (frå seint i juni til seint i september) på grunn av monsunvinden frå Indiahavet, metta med kjølig, fuktig luft og tåke. Fjellområda får meir regn, og årsnedbøren i dei høgare områda av Jabal Akhdar er kring 400 mm. Låge temperaturar i fjellområda fører til snø her med nokre års mellomrom. Somme delar av kysten, særleg nær øya Masirah, får stundom ikkje noko regn i det heile på eit heilt år. Klimaet er generelt særs varmt og temperaturane kan nå 50 °C frå mai til september.
Den støvete shamalvinden, som regjerer i Persiabukta, når vanlegvis ikkje sør til Oman. Rundt ein gong i tiåret kan ein tropisk syklon råke Oman.
Natur
I Oman finst ørkenkratt og ørkengras, som er vanleg over heile Sør-Arabia, men vegetasjonen er spreidd på det indre platået, som hovudsakleg er ein grusørken. Monsunregnet i Dhofar og fjellområda gjer at det er meir fraudig her om sumaren. Det veks mange kokosnøttpalmar på kystslettene i Dhofar og det vert produsert røykjelse i åsane, med mykje oleander og variantar av akasie. Al Hajar-fjella er ein eigen økoregion, og er det høgaste området i Aust-Arabia med dyreliv, mellom anna arabisk tahr.
Stadeigne pattedyr er leopard, hyene, rev, ulv, hare, oryx og steinbukk. Av fuglar finn ein gribb, ørn, stork, trappgås, arabisk rødhøne, bietar, falk og solfugl. I 2001 hadde Oman ni utryddingstruga pattedyr, fem utryddingstruga fuglearter og nitten utryddingstruga plantearter. Det er gjort vedtak om å verne desse artene, inkludert arabisk leopard, arabisk oryx, fjellgaselle, kråsgaselle, arabisk tahr, suppeskjelpadde, karett og bastardskjelpadde. Friområdet til den omanske arabiske oryxen er den fyrste staden som nokon gong vart fjerna frå verdsarvlista til UNESCO, då staten valde å redusere området til 10 % av den tidlegare storleiken, slik at resten kunne opnast for oljeleiting.
Miljø
Turke og lite nedbør har medverka til vassmangel i landet, så eit av dei største miljøproblema i Oman er å oppretthalde nok vatn til jordbruk og hushaldningsbruk. 94 % av tilgjengeleg vatn vert nytta innan jordbruk og 2 % for industrien. Den største kjelda er fossilt vatn i ørkenområda og kjeldevatn frå åsane og fjella. Det er drikkevatn tilgjengeleg over heile landet, anten via røyrleidningar eller det vert levert. Jordsmonet i kystslettene, som Salalah, har synt auka saltnivå, på grunna overbruk av grunnvatn og sjøvatn som kjem inn i vasspegelen. Ureining av strender og andre kystområde av oljetankartrafikken gjennom Hormuzsundet og Omanbukta er òg ein vedvarande fare.
Dyr i Oman vert mishandla. Lokale og nasjonale instansar har notert uetisk handsaming av dyr i Oman. Særleg vert laushundar (og til ein mindre grad lauskattar) ofte utsette for tortur, mishandling og vanstell. I dag er den einaste godkjende metoden å minke talet på laushundar at dei vert skotne av politiet. På grunn av kulturell uro for hundar vert dei ofte steina eller slegne til døde av både tenåringar og vaksne. Kattar vert rekna som meir akseptable enn hundar, men vert òg sett på som ei plage og døyr ofte av svolt eller sjukdom.
Politikk
Oman er eit absolutt monarki der all lovgjevingsmakt, utøvande makt og domsmakt til slutt kviler i hendene på den arvelege sultanen. Freedom House har ofte rangert landet som «Ikkje fritt».
Sultan Qaboos er statsleiar og kontrollerer direkte utanrikssaker og forsvaret. Sultanen har absolutt makt og sender ut lover via resolusjonar. Sultan Qaboos er den lengstsitjande statsleiaren i Midtausten.
Rettssystem
Oman er eit absolutt monarki styrt av sultanen. Domsstolen er underlagd sultanen, Ifylgje den omanske grunnlova, er sjarialovene kjelda til all lovgjeving. Sjaria-domstolar i sivilrettssystemet er ansvarleg for familiesaker, som skilsmisse og arv.
Oman har ikkje noko system for motvekter, og dimed inga maktfordeling. Sultanen har all makt, og han er òg stabssjef for militæret, forsvarsminister, utanriksminister og leiar for Sentralbanken. All lovgjeving sidan 1970 har blitt kunngjort via kongelege resolusjonar, inkludert grunnlova i 1996. Sultanen peikar ut domarar og kan gje nåde og gjere om dommar. Makta til sultanen er ukrenkjeleg og sultanen ventar total underordning av viljen hans.
Sjølv om den omanske lovboka teoretisk sett vernar borgarrettar og personleg fridom, vert båe ofte ignorert av regimet. Kvinner og born vert diskriminerte på mange område. Kvinner får ikkje alle statlege goder, som huslån, og er nekta likerett etter den personlege statuslova. Kvinner opplever òg restriksjonar for sjølvråderett i høve helse og reproduksjon.
Det nasjonale menneskerettsrådet vart skipa i 2008, men er ikkje sjølvstendig frå regimet. Det vert styrt av ein tidlegare visepolitiinspektør og medlemene vert utpeikte av sultanen.
Sidan byrjinga av «den omanske våren» i januar 2011, har det vorte rapportert om fleire alvorlege brot på borgarrettane, noko som har ført til ei alvorleg forverring av menneskerettssituasjonen. Fengsla er ikkje tilgjengelege for uavhengig overvaking. Medlemer av den sjølvstendige Omansk gruppe for menneskerettar har vorte plaga, arresterte og dømde til fengsel. Det har vore mange døme på tortur og inhumane straffeformer mot demonstrantar.
Den omanske lovgjevingsmakta er det tokamra Omanrådet, som har eit øvre kammer, Statsrådet (Majlis ad-Dawlah) og eit nedre kammer, Rådgjevingsutvalet (Majlis ash-Shoura). Politiske parti er bannlyste. Det øvre kammeret har 71 medlemer, utpeikte av sultanen blant prominente omanarar, og har berre rådgjevande makt. Dei 84 medlemene i Rådgjevingsutvalet vert valde av folket for 4-årsperiodar, men sultanen tek dei endelege avgjerdene og kan endre valresultata. Medlemene vert utpeikte for 3-årsperiodar, som kan verte oppattnya ein gong.
Menneskerettar
Sultan Qaboos tolererer ikkje kritikk og omanske borgarar har få rettar.
Bruken av tortur er utbreidd i omanske straffeanstaltar og har vorte den vanlegaste reaksjonen staten har mot sjølvstendig politisk undertrykking. Torturmetodar som vert nytta i Oman er å la offeret tru at ein vert avretta, slag, tildekking av hovudet, isolat, utsetjing for ekstreme temperaturar og konstant støy, mishandling og audmjuking. Det har vore mange rapportar om tortur og andre inhumane former for straff av omanske tryggingsstyrkar mot demonstrantar og varetektsfangar. Fleire varetektsfangar i 2012 klaga på søvnmangel, ekstreme temperaturar og isolat. Omanske styresmakter heldt Sultan al-Saadi i isolat, nekta han tilgang til advokaten og familien sin, og tvinga han til å gå med ein svart pose over hovudet når han drog frå cella si, inkludert når han skulle på do. Dei sa til han at familien hadde forlate han og bad om at han skulle verta fengsla.
Den omanske regjeringa avgjer kven som kan verte journalist eller ikkje og dette løyvet kan trekkjast tilbake når som helst.. Sensur og sjølvsensur er ein konstant faktor. Omanarane har avgrensa tilkome til politisk informasjon gjennom media. Tilgang til nyhende og informasjon kan vere problematisk. Journalistar må nøye seg med nyhende som er samla av offisielle nyhendebyrå for somme saker. Gjennom ein resolusjon frå sultanen, har staten no kontroll over media, frå bloggar til nettsider. Omanarane kan ikkje halde folkemøte utan godkjenning frå staten. Omanarar som ynskjer å skipe ein ikkje-statleg organisasjon av alle slag, treng ein lisens. Staten gjer ikkje løyve til å danne sjølvstendige sivilsamfunnsameiningar.
Lova forbyd kritikk av sultanen og staten i alle former og media. Politiet i Oman treng ikkje ransakingsordre for å gå inn i heimane til folk.
Utanrikspolitikk
Sidan 1970 har Oman fylgd ein moderat utanrikspolitikk og utvida dei diplomatiske tilhøva sine kraftig. Oman er av dei særs få arabiske landa som har hatt venskapsband til Iran. WikiLeaks avslørte at Oman hjelpte til med å frigjere britiske sjømenn som var tekne til fange av den iranske marinen i 2007.
Forsvaret
Den militære styrken til Oman talde 44 100 i 2006, inkludert 25 000 mann i hæren, 4 200 i marinen og 4 100 i luftvåpenet. Sultanen har òg 5 000 vakter, 1 000 i spesialstyrkane, 150 sjømenn i den kongelege yacht-flåten og 250 pilotar og bakkepersonell for den kongelege luftskvadronen. Oman har òg ein moderat stor paramilitær styrke på 4 400 mann. Trass i relativt store utgifter til militæret, så har det gått seint å modernisere styrkane. Oman har relativt få stridsvogner.
Administrativ inndeling
Sultanatet er administrativt delt inn i elleve guvernement. Guvernementa er igjen delt inn i 60 wilayatar.
Økonomi
Oman har ein relativt spreidd økonomi, men er avhengig av oljeeksport. Turisme er den snøggast aukande næringa i Oman. Andre inntektskjelder, som jordbruk og industri, er små i høve, og utgjer mindre enn 1 % av eksporten til landet. Diversifisering av økonomien er vorten prioritert av staten dei siste åra. Jordbruk, som ofte er sjølvbergingsjordbruk, produserer dadlar, lime, korn og grønsaker, men mindre enn 1 % av landet er oppdyrka, så Oman vil truleg alltid vere ein nettoimportør av mat.
Etter ein nedgang i oljeprisane i 1998, har Oman laga aktive planar om diversifisere økonomien og leggje større vekt på andre næringar, som turisme og infrastruktur. Metkore Alloys skal byggje eit smelteverk med kapasitet på 1 650 000 tonn i året av ferrokrom i ei investering på 80 millionar USD.
Ei omansk frihandelsavtale med USA vart gjeldande i januar 2009, og fjerna tollhindringar på alle varer og industriprodukt, og gav eit sterkt vern av utanlandske investeringar i Oman. Turisme er ei anna aukande inntektskjelde for Oman. Ei populær hending er Khareef-festivalen i Salalah i Dhofar, som ligg 1 200 km frå hovudstaden Muscat og går føre seg under monsuntida. Denne liknar på Muscat-festivalen.
Utanlandske arbeidarar i Oman sender i alt 30 milliardar USD til heimlanda sine i Asia og Afrika, og meir enn helvta av det dei tener mindre enn 400 USD i månaden. Det største utanlandske samfunnet kjem frå dei sørindiske statane Kerala, Tamil Nadu og Karnataka eller frå Maharashtra, Gujarat og Punjab, og står for meir enn halve arbeids-styrken i Oman. Løna til dei utanlandske arbeidarane er kjende å vere mindre enn for omanarane, men likevel to til fem gonger høgare enn tilsvarande jobb i India. Oman Ferries Company driv to dieseldrivne hurtigferjer - Shinas og Hormouz. Ferjene vert nytta til reiser mellom Muscat og Khasab. Khasab ligg strategisk til i Musandam på sørenden av Hormuzsundet og vert kontrollert av Oman. Sjølve Oman er skild frå Musandam av ei smal stripe av Dei sameinte arabiske emirata.
Olje og gass
Oman har petroleumsreservar som tilsvarar kring 5,5 milliardar fat, det 25. største i verda. Olja vert utvunnen og foredla av Petroleum Development Oman (PDO), men oljeproduksjonen har falle noko dei siste åra. Olje- og gassdepartementet i Oman er ansvarleg for alle olje- og gassprosjekt i Oman.
Turisme
Oman har noko av den mest varierte naturen i Midtausten med ulike turistmål og er særleg kjend for kulturell turisme. Hovudstaden i Oman vart kåra til den nest beste byen å vitje i verda i 2012 av reiseguiden Lonely Planet. Muscat vart òg vald til arabisk turisthovudstad i 2012.
Demografi
I 2014 hadde Oman over 4 millionar innbyggjarar, med 2,23 millionar omanske nasjonale og 1,76 millionar utlendingar. Den totale fødselsraten var estimert til 3,70. Oman har ein særs ung folkesetnad og 43 % av innbyggjarane er yngre enn 15 år. Nesten helvta av innbyggjarane bur i Muscat og Batinah-kystsletta nordvest for hovudstaden. Omanarane er hovudsakleg arabarar, balutsjar, sørasiatar (indarar, pakistanarar, srilankarar, bangladesharar), og afrikanske folkegrupper.
Det omanske samfunnet er stort sett stammebasert og omfattar tre store identitetar: stammeidentiteten, ibadi-trua og maritim handel. Dei fyrste to er nært knytte til tradisjon og er særleg dominerande i det indre av landet, på grunn av lengre periodar med isolasjon. Den tredje identiteten gjeld hovudsakleg Muscat og kystområda av Oman og vert reflektert i forretningar, handel, og det varierte opphavet til mange omanarar, som kan spore røtene sine attende til Balutsjistan, Al-Lawati, Persia og det historiske omanske Zanzibar. Den tredje identiteten er generelt rekna for å vere meir open og tolerant mot andre, og er ofte i strid med meir tradisjonelle identitetar i dei indre områda.
Religion
Den omanske staten fører ikkje statistikk over religiøs tilknyting, men praktisk talt alle omanarar er muslimar, og nesten helvta fylgjer ibadi-retninga i islam, som ligg tett inntil vanleg sunniislam. Det er det einaste attverande uttrykket for kharijisme, som vart skapt som fylgje av ein av dei fyrste skisma i religionen. Historisk sett har ibadi vore ein av dei større omanske, religiøse sektene og sultanen er medlem av ibadi-samfunnet.
Språk
Ifylgje CIA er dei vanlegaste språka som vert tala i Oman, utanom arabisk, engelsk, balutsji (sørbalutsji), urdu og ulike indiske dialektar. Engelsk vert mykje nytta i forretnings-livet og vert lært på skulen frå tidleg alder. Nesten alle skilt finst både på arabisk og engelsk. Balutsji er morsmålet til balutsjar frå Balutsjistan vest i Pakistan, aust i Iran, og sør i Afghanistan. Det vert òg nytta av somme etterkomarar av sindhi-sjøfolk. Mange talar òg urdu på grunn av stor innvandring frå Pakistan seint i 1980- og tidleg i 1990-åra. I tillegg vert det tala bantu swahili på grunn av det historiske sambandet mellom Oman og Zanzibar.
Kultur
Utanfrå deler Oman mange av dei kulturelle særprega som dei arabiske grannane sine, særleg dei i Golfrådet. Trass i desse likskapane er det viktige faktorar som gjer Oman unik i Midtausten. Dette kjem like mykje frå geografi og historie som frå kultur og økonomi. Den relativt nylege og kunstige karakteren til staten i Oman gjer det vanskeleg å skildre ein nasjonalkultur; men det finst visse kulturelle likskapar innanfor landegrensene, som skil Oman frå resten av dei arabiske landa kring Persiabukta. Det kulturelle mangfaldet er større i Oman enn i dei arabiske grannelanda, på grunn av den historiske utvidinga til Swahili-kysten og Indiahavet.
Oman har ein lang tradisjon med skipsbygging, og sjøreiser spelte ei viktig rolle i Oman si evne til å halde kontakt med sivilisasjonar i oldtida. Sur var ein av dei mest kjende skipsbyggarbyane i Indiahavet. Al Ghanja-skipa tek det eit heilt år å byggje. Andre typar omanske skip er As Sunbouq og Al Badan.
Klede
Det mannlege nasjonalantrekket i Oman består av ein dishdasha, ein enkel, ankelsid kjole utan krage og med lange erme. Jamnast er han kvit, men kan òg kome i andre farger. Den viktigaste utsmykkinga, ein dusk (furakha) er sydd inn i halsringen, og kan sprayast med parfyme. I formelle situasjonar kan ein dekkje dishdashaen med ei svart eller beige kappe kalla ein bisht. Den broderte kanten av kappa er ofte i sylv- eller gulltråd og har intrikate detaljar.
Khanjar (dolk) høyrer til nasjonaldrakta og menn går med dolken i alle formelle høve og festivalar. Han vert tradisjonelt fest til livet. Slira kan vere enkel eller pynta med sylv eller gull. Han er eit symbol på opphavet, manndomen og motet til mannen. Ein khanjar er avbilda på det omanske flagget.
Omanske kvinner går med iaugefallande nasjonaldrakter med særprega regionale variasjonar. Alle draktene har livlege farger og broderi og dekorasjonar. Tidlegare viste fargene til stammetradisjonane. Kvinner går med hijab, og sjølv om somme kvinner dekkjer til andlet og hender, gjer ikkje dei fleste det. Sultanen har forbode å dekkje til andletet i offentlege kontor.
Musikk og kino
Omansk musikk er særs variert på grunn av historia til Oman. Det finst over 130 ulike former for tradisjonelle omanske songar og dansar. Det omanske senteret for tradisjonell musikk vart skipa i 1984 for å ta vare på dei. I 1985 skipa sultan Qaboos Det kongelege omanske symfoniorkesteret. I staden for å hyre utanlandske musikarar, valde han berre å berre omanarar i orkesteret. 1. juli 1987 heldt symfoniorkesteret den fyrste konserten sin ved Al Bustan Palace Hotel.
Media
Sultanate of Oman Television byrja dei fyrste sendingane sine frå Muscat den 17. november 1974 og separat frå Salalah den 25. november 1975. Den 1. juni 1979 vart dei to kanalane i Muscat og Salalah knytte til satellittar for å samle kringkastingstenesta. På grunn av dei mange fjella i landet, vart det bygd ut eit nettverk av stasjonar slik at dei omanske TV-sendingane kunne nå heile landet.
Mat
Det omanske kjøkenet er variert og påverka av mange kulturar. Omanarane et vanlegvis hovudmåltidet sitt midt på dagen, medan kveldsmåltidet er lettare. Under ramadan vert det servert middag etter taraweeh-bønene, stundom så seint som 11 om kvelden, men middagstidene varierer frå familie til familie.
Arsia er eit festmåltid som vert servert under feiringar, og har most ris og kjøt (stundom kylling). Eit anna populært festmåltid er shuwa som er kjøt som er steikt særs langsamt (stundom i opp til to dagar) i ein underjordisk leiromn. Kjøtet vert særs møyrt og fylt med krydder og urter før steikinga for å gjer det ein spesiell smak. Fisk vert òg ofte brukt i hovudrettene, og kjempetrevally er ein populær ingrediens. Mashuai er ein rett som består av heilgrilla kjempetrevally servert med sitronris.
Rukhal-brød er eit tynt, rundt brød som opphavleg vert steikt over ein eld laga av palmeblad. Det vert ete til alle måltid, ofte med omansk honning til frukost eller smuldra over ein curry til middag. Kylling, fisk og lam eller får vert nytta i dei fleste rettene. Omansk halwa er ein særs populær søtsak, som hovudsakleg er laga av rasukker og nøtter. Det finst mange smakar og ein av dei mest populære er svart halwa (den originale) og safranhalwa. Halwa vert rekna som eit symbol på omansk gjestfridom og vert tradisjonelt servert med kaffi.
Som i dei fleste landa kring Persiabukta, er alkohol berre tilgjengeleg for ikkje-muslimar, og alkohol vert seld ved mange hotel og nokre få restaurantar.
Idrett
Fotball er den mest populære idretten i landet. I 2009 var landet vertskap for Golfcupen i fotball, som det omanske landslaget vann. Andre populære idrettar er handball, basketball, rugby, hockey, volleyball, friidrett, symjing og tennis.
Utdanning
Lesekunna for vaksne i 2010 var 86,9 %. Før 1970 var det berre tre formelle skular i heile landet, og færre enn tusen studentar. Etter at sultan Qaboos kom til makta i 1970 har staten prioritert utdanning for å utvikle ein eigen arbeidsstyrke. I dag er det over tusen statlege skular og kring 650 000 elevar.
Det fyrste omanske universitetet, Sultan Qaboos universitet, opna i 1986. Universitetet i Nizwa er eit av dei raskast veksande universiteta i Oman.
Ifylgje Webometrics Ranking of World Universities, er det øvst rangerte universitetet i landet Sultan Qaboos universitetet (1678. plass i verda), Dhofar universitet (6011. plass) og Universitetet i Nizwa (6093. plass).
Helse
Venta levealder i Oman var 76,1 år i 2010. I 2010 var det estimert at det var 2,1 lækjarar og 2,1 sjukehussenger per 1000 innbyggjarar. I 1993 hadde 89 % av folkesetnaden tilgang til helsetenester, og i 2000 var talet auka til 99 %. Det er gjort store utbetringar i omansk helsevesen dei siste tre tiåra.
Jagodnaja Rjasa
Jagodnaja Rjasa (russisk Вишера) er ei elv i Lipetsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Stanovaja Rjasa frå høgre. Elva er 73 km lang.
Matyra
Matyra (russisk Маты́ра) er ei elv i Tambov og Lipetsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Voronezj frå venstre i nedslagsfeltet til Don. Elva er 180 km lang og har eit nedslagsfelt på.
I 1976 vart det bygd eit reservoar i elva for å gje vatn til Novolipetsk metallurgiske verk.
Ei av sideelvane til Matyra er Lukavka.
Javahavet
Javasjøen er eit havområde mellom Java og Borneo sør i Stillehavet. Javasjøen breier seg over om lag 400 000 km².
Kjørlifossen
Kjørlifossen er den 49. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Lærdal kommune i Vestland.
Sydalspollen
Sydalspollen er ein liten fjord på Austvågøy ved Gimsøystraumen. Fjorden strekkjer seg 2 km søraustover til botn av fjorden.
Fv864 går langs begge sider av fjorden.
Fjørekoll
Fjørekoll eller strandnellik (Armeria maritima) er ein 10-25 cm høg fleirårig strandplante med grov jordstengel og lysraud blomsterkvast. Blada sit i ein tuveforma rosett.
Fjørekollen veks langs havstrender og på tørre enger og knausar over det meste av Skandinavia nord til Karlsøy i Troms og Gästrikland i Sverige. Planten veks elles i Mellom- og Vest-Europa, Island og Grønland. Med nærståande underartar er planten cirkumpolar.
Synonym
Fjørekollfamilien vert òg kalla hinnebegerfamilien.
Padova
Padova (latin Patavium, venetiansk Padua) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Padova i regionen Veneto og har om lag 210 000 innbyggjarar.
Padova vert stundom rekna som ein del av storbyområdet Padova-Venezia med 1,6 millionar innbyggjarar.
Padova ligg ved elvane Bacchiglione og Brenta, 40 km vest for Venezia og 29 km søraust for Vicenza. Ved byen ligg Pianura Veneta, «Den venetianske sletta», som vert nytta til jordbruk. Sør for byen ligg Euganaiåsane, som har vore hylla av Lucan og Martial, Francesco Petrarca, Ugo Foscolo og Shelley.
Byen er pittoresk med mange gater som opnar ut mot store kommunale piazze, og mange bruer som kryssar dei forskjellige greinene av Bacchiglione, som ein gong rann rundt dei gamle bymurane som ei vollgrav.
Padova er staden der det meste av handlinga i Shakespeare sin komedie Troll kan temmes  finn stad.
Antikken
Padova hevdar sjølv å vere den eldste byen i Nord-Italia. I følgje ei segn vart han grunnlagd i 1183 fvt. av den trojanske prinsen Antenor, som visstnok skal ha ført Eneti- eller Veneti-folket frå Balkan til Italia. Det vart grave opp ein stor steinsarkofag i 1274 og det vart erklært at dette var Atenor sine leivningar.
Patavium, som han vart kalla av romarane, var busett av adriatiske venetarar. Dei var kjend for hesteavl og den gode ulla frå sauene deira. Innbyggjarane kjempa for romarane ved Cannae, og byen vart ein romersk municipium i 45 fvt. Han vart så mektig i denne tida at han visstnok kunne stille opp med ein hør på to hundretusen mann.
Området skal ha vorte kristna av St. Prosdocimus. Han var den første biskopen i byen.
Seinantikken
Padova vart hardt råka av invasjonen til hunarane under Attila (452). Han gjekk så til den gotiske kongen Odoacer og så Teodorik den store. Under gotarkrigen vart han erobra av Austromarriket i 540. Byen vart gjenerobra av gotarane under Totila, før Narses igjen tok han tilbake for austromarane i 568.
Kort tid etter erobra langobardar området. I 601 gjorde byen opprør mot den lombardiske kongen Agilulf, og etter ei 12 år lang og blodig omleiring vart byen storma og brend ned av han. Byen vart heilt hamna med jorda, og restar av amfiteateret og nokre brufundament er alt som er igjen av den romerske Padova i dag. Det tok lang tid før byen kom seg på fote att og han var framleis svak då frankarane fjerna langobardane frå Nord-Italia.
Frankarane og bispedøme
I perioden då biskopane hadde makta over byane i Nord-Italia ser ikkje Padova ut til å ha vore verken viktig eller særleg aktiv. Det ser ut til at byen støtta keisaren under investiturstriden, og biskopane her var stort sett tyskarar.
Den største hendinga i denne perioden var då madjarane plyndra byen i 899. Igjen tok det mange år før Padova tok seg inn igjen.
Den frie kommunen
På byrjinga av 1000-talet oppretta innbyggjarane ein konstitusjon, som bestod av eit generelt råd eller lovgjevande forsamling, og ein credenza eller eit styre.
Det neste hundreåret var dei i krig med Venezia og Vicenza om rettane til vassvegane på Bacchiglione og Brenta. Dette gjorde at byen fekk meir makt og sjølvtillit.
Dei store familiane Camposampiero, Este og Da Romano byrja å dukke opp og delte bydelane i Padova mellom seg. Innbyggjarane måtte velje ein podestà for å verne om fridomen sin. Det første valet deira fall på Este-familien.
Padova vart hardt råka av ein bybrann i 1174, og dette førte til at så godt som heile byen måtte byggjast opp att.
Byen fekk hjelp som medlem av det lombardiske forbundet, men indre stridar i byen førte snart til at byen vart svekka igjen. Dette førte til at Fredrik II av Det tysk-romerske riket møtte liten motstand då han i 1236 sette inn den tyranniske statthaldaren Ezzelino da Romano i Padova og dei omliggande byane der han utførte mange hjartelause handlingar mot innbyggjarane. Ezzelino vart avsett i juni 1256 utan at noko form for blodutgyting med hjelp frå pave Alexander IV.
Padova kom så inn ein periode med ro og velstand. Bygginga av basilikaen byrja og Padova fekk styre over Vicenza. Universitetet (det tredje i Italia) vart grunnlagd i 1222 og blømde gjennom 1200-talet.
Framgangen til Padova på 1200-talet førte dei etter kvart i konflikt med Can Grande della Scala, herre i Verona. I 1311 vart Padova underlagt Verona.
Jacopo da Carrara vart vald til herre av Padova i 1318. Frå då og fram til 1405 følgde ni medlemmer av den opplyste Carraresi-familien som herrar av byen, bortsett frå ein kort periode då Scaligeri styrte mellom 1328 og 1337 og to år (1388-1390) då Giangaleazzo Visconti heldt byen. Carraresi-perioden var ein rastlaus periode for byen, for dei var stadig ute i krig. I 1387 vann John Hawkwood slaget ved Castagnaro for Padova mot Giovanni Ordelaffi av Verona.
Carraresi-perioden tok slutt då Visconti-familien og Venezia fekk meir makt.
Den venetianske styret
Padova vart ein del av Republikken Venezia frå 1405 og stort sett fram til republikken vart oppløyst i 1797.
Berre i korte periodar kom byen inn under andre (i 1509) under krigane med Cambrai-forbundet. 10. desember 1508 gav representantar for paven, Frankrike, Det tysk-romerske riket og Ferdinand I av Spania Cambrai-forbundet sigeren mot Republikken. Avtalen var at Venezia skulle sei frå seg områda sine i Italia og at desse skulle delast opp mellom underskrivarane. Maximilian I av Det tysk-romerske riket frå Habsburg skulle få Padova i tillegg til Verona og andre område. I 1509 vart Padova underlagt keisaren sine støtte spelarar i eit par veker, men venetianske troppar kom raskt til og tok han tilbake. Keisaren sende troppane sine til byen, men venetianarane klarte å stå imot omleiringa.
Sweet Honey in the Rock
Sweet Honey in the Rock er eit afroamerikansk kvinneleg songensemble som hovudsakleg opptrer a cappella. Gruppa blei skipa i 1973 av Bernice Johnson Reagon saman med Carol Maillard, Louise Robinson og Mie i Washington, D.C. av medlemmer frå D. C. Black Repertory Theater Company. Samansetninga av gruppa har endra seg mange gonger sidan skipinga.
Padova
Den venetianske styret
Byen vart så styrt av to venetianske adelsmenn, ein podestà for det sivile og ein kaptein for det militære. Begge vart vald for ein periode på seksten månader. Under desse var det små og store råd som styrte den daglege drifta av kommunen og bylova. Skattekassen vart styrt av to kammerherrar og kvart femte år sende Padova ein av adelsmennene sine som nuncio i Venezia.
Sweet Honey in the Rock
Namnet kjem frå Salmane i Bibelen (Sal 81:17 ). Gruppa byggjer på afroamerikansk musikktradisjon med eit repertoar frå afroamerikansk kyrkjemusikk, den amerikanske borgarrettsrørsla og andre songar om kamp og rettferd. Stilistisk omfattar det blues, spirituals, tradisjonell gospel, rap, reggae, afrikansk song, hip-hop, gamle bånnsullar og jazzimprovisasjon. Gruppa kan tidvis akkompagnera seg sjølv med perkusjonsinstrument. Gruppa har turnert i USA og resten av verda, og gjeve ut fleire album.
Padova
Den venetianske styret
Venezia bygde nye bymurar rundt Padova mellom 1507 og 1544 med ei rekkje monumentale portar.
Austerrikske styre
I 1797 vart Republikken Venezia oppløyst ved Campo Formio-traktaten og Padova vart avstått til Det austerrikske riket. Etter Napoleon sitt fall i 1814 vart byen ein del av Kongedømet Lombardia-Venetia
Austerikarane var upopulære i Nord-Italia. I Padova oppstod det eit studentopprør under 1848-revolusjonen den 8. februar og universitetet og Caffè Pedrocchi vart omvandla til slagmarker der studentar og vanlege innbyggjarar kjempa side om side.
Under austerrikarane byrja den industrielle utviklinga av Padova. Ein av dei første jernbanelinjene, mellom Padova og Venezia, vart bygd i 1845.
I 1866 gav slaget ved Koniggratz Italia sjansen til å presse austerrikarane ut av den gamle venetianske republikken og Padova og resten av Veneto vart annektert av det nyleg danna Kongedømet Italia.
Italiensk styre
Etter 1866 vart Padova senteret i eit av dei fattigaste områda i Nord-Italia, noko Veneto var fram til 1960-åra. Trass i dette blømde byen dei neste tiåra både økonomisk og samfunnsmessig, industrien vart utvikla og han vart eit jordbruks- og kultursenter.
1900-talet
Då Italia kom med i den første verdskrigen 24. mai 1915 vart Padova vald som hovudkommandosenteret for den italienske hæren. Kong Vittorio Emanuele III og sjefskommandør Cadorna flytta til Padova i krigsperioden. Etter at Italia tapte slaget ved Caporetto hausten 1917 flytta fronten seg til elva Piave, berre 50–60 km frå Padova, og byen var no innanfor rekkevidde for dei austerrikske artilleria. Byen vart bombardert fleire gonger og om lag 100 sivile mista livet.
Eit år seinare vart trugselen for Padova fjerna. Seint i oktober 1918 vann den italienske hæren eit avgjerande slag ved Vittorio Veneto (nøyaktig eitt år etter Caporetto) og dei austerrikske styrkane kollapsa. Våpenkvilen vart signert i Padova 3. november 1918 og Austerrike-Ungarn overgav seg til Italia.
Etter at Italia sitt tap under den andre verdskrigen, i september 1943, vart Padova ein del av Den italienske sosialistrepublikken, som var ein marionettstat under Nazi-Tyskland. Padova vart bombardert fleire gonger av allierte fly og hardast råka var togstasjonen og dei nordlege områda i Arcella. Den vakre Eremitani-kyrkja med freskar av Mantegna, vart øydelagd og enkelte historikarar meiner at dette var eit av dei største kulturelle tapa til Italia under krigen.
Byen vart frigjort av partisanar og britiske troppar den 28. april 1945. Etter krigen voks byen raskt og i lag med Veneto gjekk området frå å vere eit av dei fattigaste i Nord-Italia til å verte eit av dei rikaste og mest aktive i heile Italia.
Vihorlatfjella
Vihorlatfjella (slovakisk Vihorlatské vrchy; ukrainsk Vyhorliat) eller berre Vihorlat er ei vulkansk fjellkjede aust i Slovakia og vest i Ukraina. Ein del av fjella er innskriven på verdsarvlista til UNESCO.
Vihorlatfjella i Slovakia
Den slovakiske delen av fjellkjeda er 55 km lang og opp til 11 km brei. Høgda varierer frå 400 til 1076 meter over havet. Ho er den einaste fjellkjeda i Slovakia som høyrer til Dei indre, austlege Karpatane. Den mindre delen av fjella er verna som ein del av Vihorlat verna landskapsområde.
Vihorlat grensar til Det austslovakiske låglandet (Východoslovenská nížina) i sør og vest. Beskydské predhorie skil Vihorlat frå fjella Bukovské vrchy og Laborecká vrchovina i nord. Denhøgast toppen er Vihorlat på 1076 moh.Den største innsjøen i fjella er Morské oko, på 618 moh.
Verdsarvstad
Kyjovský prales, ein urskog av bøk i Vihorlatfjella vart innskriven på verdsarvlista 28. juni 2007 på grunn av dei store områda av urørt natur.
Narlı
Byen vart grunnlagd i 1929 då det vart opna ein jernbanestasjon her. Hovudnæringa er jordbruk basert på bomull, kveite, mais og chilipepar.
Brijuni
Brijuni eller Brioni er ei gruppe av tolv små øyar i Adriahavet, som høyrer til Kroatia. På andre sida av Fažanasundet ligg halvøya Istria på vestkysten av Kroatia. Den største øya, Veli Brijun (5,6 km²), ligg 2 km utanfor kysten. Øyane er kjend for å vere svært naturskjønne og er ein feriestad og ein nasjonalpark i Kroatia.
Historie
Brijuni hadde fleire romerske busetnadar i antikken, men opp til seint på 1800-talet vart øyane stort sett nytta for steinbrota sine, som hadde vore i drift i fleire hundreår. Øyane høyrte til Venezia frå mellomalderen, og stein frå øyane vart brukt til å byggje palass og bruer i byen. Øyane vart ein del av Napoleon sine Illyriske provinsar.
I 1815 vart øyane ein del av Kongedømet Austerrike, som seinare vart Austerrike-Ungarn. Under denne perioden forsynte steinbrota på øyane stein til Wien og Berlin. Då det vart oppretta ein marinebase i hamna i Pula, førte austerrikarane opp ei solid festning på øya Brioni, i lag med mindre festningar på nokre av dei andre øyane.
Den austerriksk-ungarske marinen drog bort frå festninga, og i 1893 kjøpte den wienske forretningsmagnaten Paul Kupelwieser heile halvøya og oppretta ein eksklusiv feriestad. Det vart bygd hotell av første klasse, restaurantar, strender, eit kasino, ein marina og området vart den fremste feriestaden langs den austerrikske rivieraen. Kupelwieser oppretta og ein seglregatta, ein golfbane og fleire musikk- og litteraturhendingar. Øyane vart ein populær feriestad for den øvre klassen i Wien, og vart vitja av fleire i kongefamilien, den rike europeiske eliten og aristokratar.
I 1918, etter den første verdskrigen, vart Brioni ein del av Italia. Karl Kupelwiser, son av grunnleggjaren, prøvde å oppretthalde feriestaden, men etter den økonomiske krisa på 1920-talet, gjekk han konkurs og tok sjølvmord. I 1930 tok den italienske staten over drifta av øyane.
I 1945, etter den andre verdskrigen, vart Brijuni ein del av Jugoslavia, og kommunistleiaren Josip Broz Tito, gjorde øyane om til sin personlege sommarresidens. Den slovenske arkitekten Jože Plečnik teikna ein paviljong for Tito. Nesten 100 utanlandske statsleiarar vitja Tito på øyane hans, i tillegg til filmstjerner som Elizabeth Taylor, Richard Burton, Sophia Loren, Carlo Ponti og Gina Lollobrigida. Tito døydde i 1980, og i 1983 vart øyane erklært ein nasjonalpark av Jugoslavia.
I 1991 fekk Kroatia sjølvstende, og gjorde øyane om til eit internasjonalt konferansesenter. Fire hotell på Veli Brijun vart opna på nytt, i tillegg til ein safaripark, som inneheld dyr som vart gjeve til Tito. Den internasjonale poloturneringa, som går tilbake til Karl Kupelwieser si tid i 1924, vart gjenoppretta i 2004.
Bakgrunnsstoff
Brijuni nacionalinis parkas Brioni Nemzeti Park
Ajan-Jurjakh
Ajan-Jurjakh (russisk Аян-Юрях) er ei elv i Magadan oblast i Russland og ei av kjeldeelvane til Kolyma frå venstre. Elva er 237 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva spring ut frå fjellsida av Khalanskogo. Elva frys til i slutten av oktober og vert isfri att i slutten av mai. Klimaet i området er hardt og snødekke kan ligge opp til ni månader.
Indrefjorden
Indrefjorden er den inste delen av Sunnlandsfjorden på nordsida av Austvågøy i Vågan kommune. Fjorden strekkjer seg 3 km sørover til Leirhellfloget.
Fjorden har innløp mellom Nedreneset i vest og Nesan i aust. Nedreneset er ein veglaus gard og utanom denne er det ikkje busetnader langs fjorden.
Atalándi
Atalándi (gresk Αταλάντη) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Atalándi inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Lokrí, der han er hovudsete.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Atalándi 8 267 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4 978 innbyggjarar.
Skeidslåfossen
Skeidslåfossen er den 50. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Vikadalen i Årdal kommune i Vestland. Vassføringa er bygd ut til vasskraftproduksjon i Naddvik kraftverk og fossen er tørrlagd store delar av året.
Vatnfjorden
Vatnfjorden er ein fjordarm av Sunnlandsfjorden på nordsida av Austvågøy i Vågan kommune. Fjorden strekkjer seg 4,5 km sørover til botn av Blålyngpollen.
Fjorden har innløp mellom Båtneset i nord og Litløya i sør. Innløpet er eit smalt sund frå vest til aust, der grenda Vatnfjord ligg på nordsida. Aust for Vatnfjord går Nordpollen i Lofoten nordover. På austsida av Vatnfjorden ligg grenda Sandsletta.
Batizovský štít
Batizovský štít er eit fjell på 2448 meter over havet i Høge Tatra i Slovakia. Det har namn etter landsbyen Batizovce.
Vatnfjorden
Fv888 går langs austsida av fjorden.
Batizovský štít
Det går ikkje oppmerkte stiar opp til toppen, men det går stiar rundt vatnet Batizovské pleso nedanfor fjellet.
Shennongjia
Shennongjia (kinesisk skrift 神农架林区; pinyin Shénnóngjià Línqū) er eit skogsdistrikt på fylkesnivå heilt vest i provinsen Hubei i Folkerepublikken Kina, på grensa mot Chongqing. Distriktet ligg direkte under provins-styresmaktene. Shennongjia har eit areal på 3 253 km² og hadde 76 410 ibuarar i 2010. Eit naturreservat som vart etablert i 1986 dekker eit område på 2 618 km².
Landskapet Shennongjia er dominert av skogkledde fjell og djupe dalar. Høgste toppane i fjellkjeda Daba Shan, som når opp 3 105 meter over havet, ligg innanfor distriktet. Dei store naturlege variasjonane i området gjev veksttilhøve for mange ulike plantevekstar, kinesiske botanikarar har påvist 3 479 høgreståande planter innanfor eit avgrensa felt.
Shennongjia er det einaste landområdet i Kina med status som administrativt skogdistrikt.
Sunnlandsfjorden
Fjorden har innløp mellom Risøya i nordaust og Festvågneset i sørvest. Nord for fjorden ligg ei rekkje holmar og skjer. Litt inn i fjorden ligg Kalvøya på austsida av fjorden. Her ligg det smale innløpet til Vatnfjorden. Sunnlandsfjorden er om lag 2 km brei, men på vestsida heilt sør i fjorden går Indrefjorden vidare sørover. Bortsett frå den veglause garden Nedreneset på vestsida er det ingen busetnader ved fjorden.
Partito Socialista Unitario
Partito Socialista Unitario (PSU), Det sameinte sosialistpartiet, var eit sosialistiske politisk parti i Italia i 1922-1930.
Partiet vart danna av Filippo Turati og Giacomo Matteotti i november 1922 av den reformistiske fløya av Det italienske sosialistpartiet PSI etter at dei vart utestengde frå dette partiet i oktober same året.
Partiet var ein sterk motstandar av Benito Mussolini og fascismen, og kom sterkt i fokus etter at Matteotti vart bortført og myrda av fascistiske paramilitære i juni 1924. PSU vart forbode i 1925, men heldt fram verksemda si illegalt under ulike namn. I juni 1930 gjekk dei inn att i PSI.
Jon Dahl Tomasson
Jon Dahl Tomasson er ein dansk fotballspelar, som i 2009/10-sesongen spela for Feyenoord i nederlandsk Eredivisie, i sin andre periode i klubben, og for det danske landslaget. Han har spelt for klubbar i toppseriane i England, Nederland, Italia, Tyskland og Spania. Han var med på å vinna den nederlandske serien i 1999 og UEFA-cupen i 2002 med Feyenoord og Meisterligaen i 2003 og den italienske serien i 2004 med Milan. I 2002 og 2004 vart han årets spelar i Danmark. Han er den spelaren som har skåra nest flest mål for det danske landslaget.
Kuyucak
Kuyucak er ein by og eit distrikt i provinsen Aydın i Egearregionen i Tyrkia, 58 km frå byen Aydın og 180 km aust for İzmir. Kuyucak ligg nær den større byen Nazilli. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Økonomien er basert på jordbruk og det vert produsert olivenolje i fjellområda, og appelsiner, fiken og bomull på sletta ved Büyük Menderes-elva.
Sporvognstrafikk i Aust-Europa
Sporvognstrafikk i Aust-Europa finst i alle dei tidlegare austblokklanda, bortsett frå Litauen.
Den travlaste tradisjonelle trikkelinja i verda er linje 4/6 i Budapest, der togsett på 50 meter fullpakka av folk kan gå kvart 60. til 90. sekund under rushtida. Ein del av denne ruta er den same som der ein først tok i bruk elektriske sporvogner i 1887.
Historie
Under kommunisttida dreiv trikkelinjene òg industritransport, men etter kvart som fabrikkane har forlate byområda har denne bruken nær forsvunne. Trikkar er òg blitt erstatta av trolleybussar ettersom desse gjer det enklare å byggja ut vegane i dei etter kvart sterkt trafikkerte byane. Warszawa er i så måte eit unntak, ettersom byen la ned den siste trolleybusslinja i 1995 på grunn av høge driftskostnader og i staden tok i bruk meir effektive sporvogner.
Trikketypar
Dei fleste trikkane i Aust-Europa er framleis gammaldagse typar med høge golv, ettersom moderne høgteknologiske trikkar har høg innkjøps- og driftspris. Slike trikkar er likevel så smått i gang med å erstatta dei gamle i nokre av hovudstadane, til dømes Budapest.
Den tsjekkiske ČKD Tatra og den ungarske Ganz-fabrikken var tidlegare viktige trikkeprodusentar.
Brudesløret
Brudesløret er den 51. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal og er truleg den mest kjende av fleire fossar som heiter Brudesløret. Fossen stuper ned i Geirangerfjorden like vest for Dei sju systrene og rett nedanfor øydegarden Megardsplassen.
Pantheon i Roma
Pantheon er ein av dei best bevarte bygningane og viktigaste monumenta frå den romerske keisartidsarkitekturen. Han vart truleg bygt i 120-åra av keisar Hadrian. Den norske forskaren Lise Hetland har disputert på at bygget vart reist av murstein stempla i åra 114, 115 og 116 og ho meiner at det kan vere reist under keisar Trajan, ikkje keisar Hadrian som ein tidlegare hevda. Seinare vart Pantheon utbetra av Septimus Severus kring år 200.
Historie
Ei tileigning gjev Agrippa, svigersonen til Augustus, som byggherre i år 27 f.Kr., men denne bygningen er heilt vekke, sjølv om ein inskripsjon på fasaden framleis seier at det var «Marco Vipsanio Agrippa, konsul for tredje gong» som reiste bygget. I år 80 vart det øydelagd, gjenoppbygd under Domitian, øydelagd av lynnedslag i år 110 og så gjenoppbygd igjen. I år 609 fekk pave Bonifatius VI Pantheon som gåve av den bysantinske keisaren Fokas. Bygningen vart innvigd som Maria-kyrkje 13. mai. I det høvet sørgde paven for å lagra 28 vognlass med relikviar frå kristne martyrar i katakombene i Pantheon og namnet på tempelet var no «Santa Maria ad Martyres». Innviingsdagen, 13. mai 609 eller 610, vart feira som ein årleg martyrfest fram til pave Gregor III flytta han til 1. november, hovudsakleg fordi hausten med sine velfylte matlager er ein betre tid for forsyne store pilegrimsflokkar med mat; men først i 835 kravde pave Gregor IV at Ludvig den fromme skulle innføre allehelgensdag i heile kongeriket sitt (Frankrike, Tyskland og den nordlege delen av Spania).
I 663 fjerna den bysantinske keisaren Konstans II dei forgylte taksteinane. Gregor III dekte taket med bly i staden. Då Giovanni Lorenzo Bernini lagde sine snodde søyler til høgalteret i Peterskyrkja i 1632, let pave Urban VIII smelte om bronse frå taket på Pantheon. At bygningen enno står, skuldast rett og slett at han vart vigsla til kyrkje i 609/10. Like fullt vart den utvendige marmor-kledinga fjerna i mellomalderen.