cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zebedee Nungak
Skapinga av Nunavik
Frå 1984 og 1987 var Nungak medformann for Inuit Committee on National Issues, som forhandla med dei kanadiske styresmaktene om at inuittrettar skulle nedfellast i den kanadiske grunnloven under grunnlovskonferansane for urfolksrettar. Frå 1995 til 1998 var han leiar for Makivik Corporation, som hadde ansvaret for å administrera kompensasjonar som del av JBNQA. Han hadde tidlegare vore nestleiar.
Journalist og skribent
Nungak er ein produktiv journalist som har skrive over seksti artiklar for fleire ulike magasin. Han har skrive for Inuktitut, This Magazine og Windspeaker. Nungak kan flytande engelsk, fransk og inuktitut, og har gjeve ut bøker på alle tre språka. Tekstane hans har fokus på å ta vare på inuittiske forteljingar og auka merksemd kring vern om dei inuittiske språka. Han har gejve ut samlingar av forteljingar frå Puvirnituq, samlingar om overvegingane av eldre i Nunavik og den trespråklege ''Illirijavut. ᐃᓪᓕᕆᔭᕗᑦ. That which we treasure. La langue que nous chérissons'' for å prøva revitalisera inuktitut. Nungak har vore ein sterk forkjempar for vern av inuittisk språk og kultur. Ein av aktivitetane han har drive med er som leiar for spørjetevlinga Uvangaqqaaq, 'meg fyrst', der han har kalla seg sjølv "the Alex Trebek of the North" etter den mangeårige programleiaren for Jeopardy. Eit av emna for verka til Nungak er det oppdikta studiet «qallunology», inuittiske studiar av kvite folk. Studiet gjev den filosofiske nemninga «den andre» til qallunaat, eller ikkje-inuittar, frå eit inuittisk perspektiv. Qallunology er ein viktig del av dokumentaren ''Qallunaat! Why White People Are Funny'', som han var medregissør av.
Politisk karriere
Nungak stilte til føderale og provinsval to gonger. Han stilte som uavhenging kandidat for Duplessis-setet ved valet i Quebec i 1976. Nungak fekk 1,916 stemmer, og kom på fjerdeplassen. Ved det føderale valet i Canada i 1979 stilte Nungak igjen som ein uavhengig kanditat i Abitibi. Nungak fekk berre 986 stemmer, eller to prosent av stemmene.
Nungak var opent kritisk til sjølvstenderørsla i Quebec og Parti Québécois, som kjempa for at Quebec skulle bli sjølvstendig. Trass i motstanden sin mot rørsla, nekta Nungak å kalla seg sjølv ein «føderalist», og tok avstand frå den føderalistisk tilnærminga til både Liberal Party i Canada og Quebec Liberal Party, og frå mangelen deira på bevaring av urfolksidentitet. Nungak uttrykte uro for at eit uavhengig Quebec potensielt ville isolera inuittene i Nunavik ved å skjera av banda deira med dei andre inuittane i Canada, og deretter avslutte det spesielle forholdet Nunavik hadde med den føderale regjeringa. Nungak hadde ivra for at dei føderale styresmaktene skulle gripe inn om Quebec skulle få sjølvstende. Han var kritisk mot sjølvstenderørsla, som ignorerte urfolksrøyster ettersom dei var rekna som «uviktige» samanlikna med franskspråklege Quebec-burarar. Til svar på dette sa Nungak: «Det kan vera slik at talet vårt er uviktig, men landet med går på - der me har hatt heimane våre i tusentals år - er ikkje uviktig i det heile.» Som leiar for Makivik Corporation heldt Nungak talar i Brussel, Geneve og London for å tala mot sjølvstenderørsla og ei mogleg ny folkeavstemming. Under reisene sine møtte Nungak SN sin visehøgkommissær for menneskerettar og Royal Geographical Society i London. Nungak har også vore folkevald i lokalsamfunnet sitt i Kangirsuk.
Prisar og utmerkingar
I 2017 blei Nungak tildelt National Order of Quebec av Premier of Quebec Philippe Couillard for bidraga sine til samfunnet i Quebec. Han blei gjeven tittelen knight.
I 2021 var Nungak ein av fem til å bli gjeven First Peoples' Medal av Lieutenant Governor of Quebec J. Michel Doyon til ære for bidraga deira til lokalsamfunna deira og utanlands.
Personleg liv
Nungak er busett i Kangirsuk med kona si. Dei har sju barn. Han arbeider som kulturkommentator og for Avataq Cultural Institute i samband med bevaring av språket. Nungak kan også spela trekkspel.
Heidal kyrkje
Heidal kyrkje er ei lafta krosskyrkje i Heidal i Sel kommune i Innlandet. Dette er den fjerde kyrkja i Heidalen. På kyrkjegarden står dessutan Bjølstadkapellet eller Bjølstadkyrkja, som var kyrkje nummer to (kor og sakristi rekonstruert) og vart gjenreist her i 1964. Kapellet har portalvangar med dyreskurd som er noko av det eldste bevarte i landet.
Heidal kyrkje er utforma for å likne mest mogleg på den førre kyrkja, som var frå 1754 og brann i 1933. Denne kyrkja hadde inventar som var skore av Jakob Klukstad.
Kyrkjegarden har mange gamle gravminne av kleberstein.
Nicolás Otamendi
Nicolás Hernán Gonzalo Otamendi er ein argentinsk fotballspelar som i 2018 spela for Manchester City i engelsk Premier League, og for Argentina sitt landslag.
Ludvik Furnes
Ludvik Larsson Furnes var ein pionér innan rekefiske frå Furenes ved Brandangersundet i Gulen kommune. Han gjekk under tilnamnet «Rekekongen».
Unge år
Ludvik Furnes vart fødd på Furenes, og tok over farsgarden i ung alder. Han og broren Truls studerte rekefiskinga til eit par haugesundarar som var komne til Gulen. Dei brukte ein liten dampbåt, og var stasjonerte hos Otto Schreuder i Skjerjehamn. Dette gav Ludvik Furnes idéen til å driva rekefiske sjølv. I 1909 sette Ludvik Furnes motor i ein gamal båt, «Ampløy», og han brukte denne til reketråling. Då fiskinga vart vellukka, skaffa han seg betre utstyr. I 1912 vart han den fyrste som tok til med rekefiske nord for Stad. Furnes reiste heilt opp til grensa til Russland for å tråla etter reker. Han skal også ha drive laksehandel med samar og finnar.
Reker, sild og treverk
Det var fleire på Furenes som tok etter Ludvik og skaffa seg reketrålarar sjølve. Ei stund var det ein heil flåte som dreiv rekefiske derifrå, og Furenes vart eit senter for rekefiske på Vestlandet. Ludvik Furnes fekk fire søner, som også skaffa seg eigne rekebåtar når dei vart gamle nok. Dei heldt på med rekefisket til dei vart pensjonistar.
Opp gjennom åra eigde Ludvik Furnes 16 båtar. Han sette også opp buer for salting av sild på Furnes i 1915. Store båtar kom jamleg innom for å henta sild, og mange i grenda vart sett i arbeid med silda. Ludvik installerte telefon på Furnes i 1916, som ein av dei fyrste i området. Han var også med på oppstartinga av to hermetikkfabrikkar; ein i 1934 på Bessaker i Roan, og den andre i 1936 i Vadsø.
Reinsking
Då Ludvik Furnes til slutt gav seg med fisket på grunn av sviktande syn, starta han ein fabrikk for reinsing og pakking av reker i ei av sjøbuene på Furnes, der han sjølv var med og arbeidde. Fabrikken frakta ferdighandsama reker til Kavli-fabrikkane i Bergen, og til Sverige. Dette gav mange arbeidsplassar til kvinnene på Furnes.
På dødsleiet sitt i 1966, skal han ha sagt til dei som stod ved senga: «Gje aldri opp, stå på!»
Usnea Ridge
Usnea Ridge er ein rygg med ei høgd på 100–160 m som strekkjer seg nord-nordvest frå Jane Peak til Spindrift Col sentralt på Signy Island i Sør-Orknøyane. Denne ryggen vart studert økologisk av biologar frå British Antarctic Survey (BAS). Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1991 etter lavarten usnea, som er det dominerande plantelivet på ryggen.
Samuel Matete
Samuel Matete er ein zambisk tidlegare friidrettsutøvar frå Chingola. Han vart i 1991 verdsmeister på 400 meter hekk og syrgde såleis for å verte den fyrste friidrettsutøvaren frå Zambia som vann ein gullmedalje i OL eller VM. Matete sikra seg elles to sølvmedaljar i verdsmeisterskapar og ei i OL 1996 i same øvinga.
Aktiv
Matete sprang rett inn i verdseliten på 400 meter hekk i 1991-sesongen. Den 7. august gjorde han sitt livs beste løp då han vann i Zürich-stemnet på 47,10 sekundar, einast verdsrekordhaldar Edwin Moses hadde betre tid i øvinga. Tre veker seinare stadfesta Matete den gode forma og vart verdsmeister i Tokyo med tida 47,64, etter å ha avslutta sterkare enn sølvvinnar Wintrop Graham frå Jamaica, briten Kriss Akabusi og den seinare verdsrekordhaldaren Kevin Young. Under dei olympiske sommarleikane 1992 vart Matete diskvalifisert i semifinalen for å ha vore utanfor løpebana si.
Året etter hadde lite Matete hadde å stille opp mot Young i VM-finalen 1993 i Stuttgart. Young vann gull på tida 47,18, medan Matete fekk notert 47,60 og berga sølvet, to og fire hundredels sekund framom høvesvis Winthrop Graham og franske Stéphane Diagana.
Etter å ha vorte samveldemeister på langhekken i 1994 tok Matete eit nytt VM-sølv i 1995, slått med fem hundredels sekund av Derrick Adkins frå USA. Eit år seinare vart dei same to utøvarane nummer ein og to i Sommar-OL 1996, også her vann Adkins. Men med si sølvmedalje dobla Matete talet på zambiske OL-medaljar, boksaren Keith Mwila tok den fyrste, ein bronsemedalje, i 1984.
Frå 1997 til 2000 makta ikkje Matete lengre å fullføre langhekken under 48 sekundar. Han vart såleis femtemann i VM 1997, men hadde ingen vanskar med å verte afrikameister i 1998. Korkje i VM 1999 eller OL-2000 var han i stand til å kome lengre enn til semifinalane.
Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
Einast verdsrekordhaldar Kevin Young og Bryan Bronson har sprunge fortare enn Matete etter 1991. Hans personlege rekord på 400 meter hekk på 47,10 gjev han i 2017 framleis fjerdeplassen på verdsstatistikken.
Walter Samuel
Walter Adrián Luján-Samuel er ein argentinsk fotballspelar som har spela for Inter i italiensk Serie A, og for Argentina sitt landslag.
Samuel har vore med på å vinna sju seriemeisterskap: Han vart seriemeister i Argentina med Boca Juniors i apertura-sesongen i 1998 og clausura-sesongen i 1999, i Italia med Roma i 2001 og med Inter i 2006, 2007, 2008, 2009 og 2010. Han var med i Argentina sin tropp til fotball-VM i 2002, der han spelte alle Argentina sine tre kampar. Han var igjen med i troppen til VM i 2010, der han spelte i to av Argentina sine fem kampar.
Nordleg sjøelefant
Nordleg sjøelefant er ein sjøelefant som lever aust i Stillehavet, langs kysten av Nord-Amerika. Han er noko mindre enn sørleg sjøelefant, men er den selen som kan dukka djupast.
Skildring
Nordlege sjøelefantar er store dyr med stor kjønnsdimorfisme. Medan hoene gjennomsnittleg veg 400-900 kg og er 2,65 meter lange, kan hannane blir 3-4 gonger så tunge og 1,5 gonger så lange. Gjennomsnittsvekt for hannar er 1844 kg og lengd er 3,85, men maksimumsvekta er 2,5 tonn og lengd er 4,2 meter. Hannane er vidare kjenneteikna av ein oppblåsbar nasesekk som minner om snabelen til ein elefant og som har gjeve dyra namnet sitt.
Sjøelefanthoer blir kjønnsmogne når dei er rundt 2 år gamle og kan bli over 21 år. Hannar blir kjønnsmogne når dei er 7-9 år gamle og over 14 år. Selane har forlenga drekt som gjer at fostertida er 11,3 månader. Dette gjer at hoselane kan føda og avvenna ungar på paringsstadene før dei parer seg att kort tid etter.
Leveområde og levevis
Leveområdet til sjøelefantar dekkjer store delar av den nordamerikanske vestkysten i Mexico, USA og Canada, frå nord i Baja California til nord på Vancouver-øya. Fødslar og paring finn berre stad i den sørlege delen av leveområdet, frå sentrale Baja California til nord i California. Utanom paringstida sym hannane nordover til Alaska og Aleutane, medan hoene sym vestover i havet og lever på djuptvatn. Enkeltindivid kan vandra så langt som til Japan.
Det lengste og djupaste ein har målt eit sjøelefantdykk er 77 minutt og 1580 meter. Det er vanlegare at dykka varer i 20-30 minutt og går ned til 300-800 meter. Når selane er til havs, er dei under vatn mesteparten av tida, og blir derfor sjeldan sett til sjøs.
Kosten til nordleg sjøelefant er blekksprut og fisk og til tider trollhummaren Pleuroncodes planipes. Ulike blekkspruttypar utgjorde over halvparten av 53 ulike artar som er blitt identifiserte som bytte for sjøelefantane. Selen er sjølv byttedyr for spekkhoggarar og kvithai. Han blei nær utrydda av menneskeleg jakt på 1800-talet. Sjøelefanten blei freda på 1900-talet. Bestanden har teke seg opp igjen, og det finst no rundt 170 000 dyr (2012).
Langwies
Langwies er ein kommune i distriktet Plessur i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1377 meter over havet.
Kommunen ligg i Schanfigg kreis langs den kortaste vegen mellom Chur og Davos, som er over Strelapasset. Han består av landsbyen Langwies og grendene Platz, Litzirüti, Fondei og Sapün.
Fylkesveg 555 i Østfold
Fylkesveg 555 i Østfold går mellom Eidet og Sanne i Sarpsborg kommune. Vegen er 3,8 km lang.
Thomas Larsen Haaland
Thomas Wegner Larsen Haaland var ein norsk gardbrukar frå Torvastad og stortingsmann for Venstre.
Haaland var son til ein gardbrukar på Håland i Torvastad. Sjølv gjekk han i 1880 ein lokal læraskule i Kopervik. I 1888 tok han over farsgarden og dreiv denne i kring 40 år. Han var frå 1900 i mange år styreleiar i den lokale sparebanken.
Haaland var ordførar i Torvastad frå 1907, og forlikskommissær frå 1910. Hausten 1912 vann han valet i einmannskrinsen Karmsund, og representerte Venstre på Stortinget perioden 1913-15. Her hadde han sete i Gasje- og pensjonskomiteen.
Svein Heglund
Svein Heglund var ein norsk offiser, flygar og ingeniør. Han var det leiande norske flygaresset under den andre verdskrigen med 16 nedskotne tyske fly.
Attende i Noreg etter slutten på krigen hadde han fleire stillingar i samband med Luftforsvarets forsyningskommando (LFK) på Kjeller. Heglund vart i 1970 sjef for Luftforsvarsstaben i Forsvarets overkommando, og i 1974 sjef for LFK. Denne stillinga hadde han til 1982, då han gjekk av med pensjon.
Garmo kyrkje
Garmo kyrkje er ei lafta langkyrkje frå 1879 i Lom kommune i Innlandet. Denne kyrkja avløyste Garmo stavkyrkje, som sidan er flytta frå Systun Garmo til Maihaugen på Lillehammer.
Kyrkja er utsmykka med akantus i tradisjonell stil av lokale kunstnarar, ikkje minst Reidar Nyrnes.
Nino Bule
Nino Bule er ein tidlegare kroatisk fotballspelar.
Sukkerrøyr
Sukkerrøyr (Saccharum officinarum) er ein fleirårig stråvekst som høyrer til grasfamilien. Sukkerrøyr vert ofte fire meter høgt med fem cm breie stenglar, med kvasse bladkantar og ei meterlang vippe. Odla sortar består av ulike hybridar som ikkje blomstrar, formeiringa skjer ved å ta stiklingar av bestøva plantar. Etter skurd kan nye skot skyte fram opp til åtte gongar før det er behov for nyplanting.
Skildring
Sukkerrøyr er ein fleirårig plante med rette, ugreina stenglar som veks saman i ei klynge. Stenglane kan bli opptil 5 meter høge og kan ha ulike fargar, som grøne, rosafarga eller lilla. Blada er grøne og sit alternerande på ledd på stengelen. Dei er rette og avlange med ei lengd på 30–60 cm og ein tjukkleik på 5 cm. Mellom ledda i stengelen sit ein fiberrik kvit marg i sukkerik sevje.
Blomane sit øvst på stenglane med ei lengd på opptil 60 cm. Dei er rosa duskar som er tjukkast ved stengelen og smalnar mot toppen. Fruktene er tørre og inneheld eitt frø kvar. Ein hauster vanlegvis sukkerrøyr før planten blomstrar, ettersom blomstringa fører til ein reduksjon i sukkerinnhaldet.
Bruk
Or margen på stengelen vert det pressa ei sukkerhaldig saft som vert koka og sila. Margsafta inneheld 18–20 % sukker som vert bruk i produksjonen av røyrsukker.
I Søraust-Asia vert ferskpressa sukkerrøyrsaft seld frå små gatehandlar. På Ny-Guinea er sukkerrøyret ein viktig del av levemåten. Røyrbitar vert teke med som føde på jakt- og fisketurar, med blada av planten vert nytta til taktekking av hytter. I Vestindia byrja ein tidleg å destillere sukkersafta til ein alkoholhaldig drikk, kalla rom. Rom frå øya St. Lucia er kjend for å vere av verdsklasse. Ein aukande del av sukkerrøyra vert nytta til å framstille etanol som drivstoff, marknadsført som E85.
Soge
Sukkerrøyret er ein urgammal kulturvekst som har vorte spreidd til alle varme trakter på jordklota. Lenge vart India rekna for heimlandet til sukkerrøyret, men truleg stammar det frå Polynesia. På Ny-Guinea skal det ha oppstått for cirka 12 000 år sidan gjennom tidleg föredling av den vilt veksande arten Saccharum robustum.
Dyrkinga av sukkerrøyr vart spreidd frå India gjennom Nord-Afrika til Spania under på 600-talet, med sukker vart innført i Nord-Europa gjennom krosstoga. Christofer Columbus planta sukkerrøyr i Karibia, der plantene treivst og gav grunnlag for ein sterk økonomi. Sukkerrøyr var ei svært viktig inntektskjelde for Portugal på 1500-talet, som dyrka planten i stor skala i Brasil.
Napoleonskrigane førte til at røyrsukker ei tid var mangelvare, noko som gjorde at det vart utvikla ei metode for framstilling av sukker frå andre plantar (sukkerroe). Om lag 30 % av verdas forbruk av sukker kjem i dag frå sukkerroer.
Longing in Their Hearts
Longing in Their Hearts er det tolvte studioalbumet til Bonnie Raitt, gjeve ut i 1994. Albumet inneheld pophitten «Love Sneakin' Up On You», som nådde 19. plassen på Billboard-lista i USA og «You», som er den einaste hitten hennar i Storbritannia, der han nådde 31. plassen.
Salslister
Album - Billboard (Nord-Amerika)
Singlar - Billboard (Nord-Amerika)
Prisar
Grammyprisen
Toxostoma
Toxostoma er ei biologisk slekt av sporvefuglar som tilhøyrer familien Mimidae, spottefuglar. Dei har utbreiing i Nord-Amerika, og er nærskylde med typiske spottefuglar Mimus og dei to mørke spottefuglane i slekta Melanotis. Slektsnamnet Toxostoma kjem frå gamalgresk toxon, 'boge' og stomi, 'munn'.
Skildring
Kroppslengda varierer mellom 22 til 32 centimeter. Halen er rett og forholdsvis lang, hos somme artar opp mot lengda til sjølve kroppen. Som hos andre spottefuglar, er nebba bendt sterkt nedover, og er vanlegvis lange, sjølv om dette varierer avhengig av arten. Brunspottefugl er unntaket med relativt kort og rettpeikande nebb.
Med unnatak av brunnspottefuglen har artane i slekta utbreiing i Mexico og dels inn i sørvestlege USA. Dei er typiske standfuglar, men brunspottefugen har òg trekkvanar, fuglar med eit hekkeområde i nordaustlege USA og sørlege Canada overvintrar i sørlege USA inkludert Florida. Den nordlegaste hekkebestanden av navahospottefugl er òg trekkfuglar.
Somme artar føretrekker halvørken og ørkenhabitat eller område med småbuskar; nokre artar lever skogar, men ein, den kritiske truga cozumelspottefuglen, lever i eit tropisk klima. Vanlegvis et dei insekt, men òg frukt, frø, ormar, blautdyr og nokon gonger små krypdyr.
Dei fleste er gode til å herme musikalske lydar, og blir dermed verdsette som burfuglar.
Artslista
Toxostoma i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2016 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
1761 Edmondson
1761 Edmondson er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 30. mars 1952 av Indiana Asteroid Program ifrå Goethe Link Observatory i Brooklyn i Indiana.
Lüen
Lüen er ein kommune i distriktet Plessur i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 990 meter over havet.
Kommunen ligg i Schanfigg kreis og består av landsbyen Lüen på nordsida av Schanfigg.
Mingrelsk
Mingrelsk er eit kartvelsk språk som vert tala i låglandet vest i Georgia av mingrelar. Det er nærskyldt med lazisk, og dei to språka vert stundom viste til som eitt språk, zan, sjølv om dei i utgangspunktet ikkje er innbyrdes forståelege. Mingrelsk er òg i nær slekt med georgisk. Mingrelsk vert rekna som eit truga språk av UNESCO.
Mingrelsk er hovudsakleg eit munnleg språk utan ein lang skrifttradisjon. Det har ikkje eit offisielt skriftssystem, men vert skrive med det georgiske alfabetet. Tradisjonelt har alle kartvelarar i Georgia brukt georgisk som skriftspråk. Dei eldste mingrelske tekstane blei nedskrivne på 1800-talet, og inneheld gjerne soger, folklore og diverse etnografisk litteratur. På 1930-talet kom det ut fleire aviser på mingrelsk. I nyare tid har det vore gjeve ut ein del ordbøker og mingrelsk litteratur, som poesi.