cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kalkulator
Ein kalkulator er ein elektronisk maskin som kan utføre ei rekkje matematiske utrekningar. Han får ofte straum frå eit batteri, eller frå eit lite solcellepanel.
Ein kan få kjøpt mange slags forskjellige kalkulatorer i butikkar, alt ettersom kva ein skal nytte kalkulatoren til. Mange treng ikkje meir enn ein enkel kalkulator som har dei fire vanlegaste reknefunksjonane (addisjon, subtraksjon, multplikasjon og divisjon) for kvardagsoppgåver som butikkhandling, eller til å sjekke skattelikninga. Andre treng meir spesialiserte kalkulatorer med tilleggsfunksjonar til å løyse avanserte oppgåver, slik som trigonometri, statistikk og så bortetter.
E slåttatæja
«E slåttatæja» (‘I slåttateigen’) er eit dikt skrive på nordmøring av diktaren og bygdebokforfattaren Hans Hyldbakk frå Surnadal. Sambygdingen Henning Sommerro sette musikk til diktet og framførte det med gruppa Vårsøg.
Avadhi
Avadhi er eit austleg indoarisk språk som ofte blir rekna som ein dialekt av hindi. Det er det største språket innan austleg hindi med om lag 2/3 av talarane.
Elva Ariège
Ariège er ei 170 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. Ho har sitt utspring i Pyreneane, nær grensa til Andorra. Ho renn nordover gjennom følgjande departement og byar:
Avadhi
Avadhi var eit viktig indisk litteraturspråk før utviklinga av skriftleg hindustani, med eit høgdepunkt på 1500- og 1600-talet. Store diktarar som Tulsidas og Djajasi skreiv på avadhi.
Elva Ariège
Ho munnar ut i Garonne i Portet-sur-Garonne, sør for Toulouse.
Piz Zupò
Fjellet vart først klatra til topps av L. Enderlin og Serardi i lag med guiden Badrutt 9. juli 1863.
Avadhi
Fonologi
Den nest siste stavinga i eit ord har alltid kort vokal. Dette gjeld også i ei bøygd form av eit ord.
Petra Kvisli
Petra Kvisli var ein norsk forfattar.
Avadhi
Morfologi
Substantiv har genus i vestleg avadhi, men ikkje i austlege målføre. Adjektiv blir hovudsakleg ikkje bøygde, men kan ta -i i feminin i måla med genus.
Petra Kvisli
Kvisli var fødd Petra Evine Olsen i Arendal.
Piz Zupò
Bakgrunnsstoff
Bernina Range på SummitPost
Petra Kvisli
Ho tok eksamen frå lærarinneskulen i Arendal i 1890, og etterpå vart ho tilsett som lærar i Åmli. I denne tida lærde ho seg landsmål. Seinare arbeidde ho som lærar i heimbyen Arendal til ho i 1898 gifta seg med læraren Knut Kvisli frå Vegårshei. I 1900 vart Knut Kvisli tilsett som styrar for amtsskulen i Stor-Elvdal og familien flytta dit. Dei hadde fire barn som voks opp.
Albert Edelfelt
Albert Gustaf Aristides Edelfelt var ein finlandssvensk biletkunstnar. Han illustrerte mellom anna dikt av Johan Ludvig Runeberg.
Petra Kvisli
Petra Kvisli vart målkvinne og skreiv på landsmål, det seinare nynorsk. Mest kjend er ho nok for songen «Eg elskar dei voggande tonar»:
Albert Edelfelt
Albert Edelfelt var fødd på garden Kiala i Borgå (Porvoo) i Finlnad. Han var son av den svenskfødde arkitekten Carl Albert Edelfelt og Alexandra, fødd Brandt, som var kjøpmansdotter frå Borgå.
Petra Kvisli
«Eg elskar dei voggande tonar
Albert Edelfelt
I 1871 blei Edelfelt student i Helsingfors, der han studerte filologi. Han hadde også ambisjonar, og stilte ut sitt første måleri ved Den finske kunstforeninga i 1872, og fekk mykje merksemd. Året etter, som 19-åring, fekk han statsstøtte til å reisa til kunstakademiet i Antwerpen for å studera målarkunst. Han fortsette følgjande år måleristudia sine i Paris, der han blei elev av Gérôme ved École des Beaux-Arts. I 1876 vitja han Italia og i 1877 var han ei tid tilbake i Finland.
Petra Kvisli
og all den brennande hug!
Eg elskar kvar song som ljomar,
Albert Edelfelt
Tilbake i Paris med eit sterkt ønske om å bli historiemålar laga han eit av sine best kjende måleri, Drottning Blanka (1877), som illustrerer Zacharias Topelius si forteljing om dronning Blanka av Noreg og Sverige. I 1878 stilte han ut Hertig Karl vid Klas Flemings lik ved Parissalongen og i 1879 Den brinnande byn. Edelfelt gjorde det bra i Parissalongen, og fekk i 1880 medalje for måleriet Ett barns likfärd, som markerte byrjinga på ei interesse for bondeliv og friluftsmåleri. Dette gjorde han til ein banebrytar i Finland.
Petra Kvisli
og kvart eit barn som log!»
Albert Edelfelt
Edelfelt målte også portrett, til dømes Läsande parisiska (1880) og portrettet av operasongaren Aino Ackté (1901). For portrettet av Louis Pasteur (1885) vart Edelfelt løna med den franske heiderslegionens kross. Under undertrykkingstida fekk Edelfelts patriotiske verk, mellom andre Björneborgarnas marsch (1892) og illustrasjonane av Fänrik Ståls sägner stor spreiing i Finland. I 1896 målte han portrettet til tsar Nikolaj II. Det siste verket til Edelfelt vart Invigningen av Åbo Akademi 1640 for Helsingfors universitet.
Petra Kvisli
Petra Kvisli var òg kunstmålar og måla gjerne landskapsbilete.
Kvisli døydde i Stor-Elvdal.
Albert Edelfelt
Edelfelt vart vald inn til det svenske (1884), danske (1884) og det russiske kunstakademiet (1893). I 1895 vart Edelfelt vald til ordførar for den finske kunstnarforreininga.
Edelfelt gifta seg i 1888 med friherrinna Ellan de la Chapelle, og same år vart parets einaste barn, sonen Erik Edelfelt fødd. Familien flytta frå Paris til Helsingfors i 1891.
Lomnessjøen
Lomnessjøen er eit vatn som ligg i Rendalen kommune i Innlandet.
Benjamin
Benjamin er eit mannsnamn av hebraisk opphav, kjend frå Tanakh og Bibelen og brukt i både jødisk og kristen tradisjon. Det kan òg vera eit slektsnamn.
Hot Cars and Spent Contraceptives
Hot Cars and Spent Contraceptives er det fyrste studioalbumet frå Turboneger.
Benjamin
Benjamin har namnedag den 30. august i Noreg og den 28. desember i Sverige.
Avleiing
Namnet er danna av det hebraiske Binjamin (בִנְיָמִין) og kom til kristendommen gjennom gresk (Βενιαμίν). Ben betyr 'son'. Andreleddet jamin kan bety 'høgre hand' eller 'sør', der den siste tydinga er mest truleg ettersom den bibelske Benjamin var den einaste av sønene til patriarken Jakob som blei fødd i Kanaan og ikkje i det nordlege Mesopotamia. Ei anna tradisjonell tolking av namneleddet er at det kjem frå jamim, 'dagar' eller i denne samanhengen 'år', slik at heile namnet tyder 'son i alderdommen'. Namnet er også gjeve tydinga 'lykkeleg' eller 'son av lykka'.
Namnet har variantar på ulike språk som italiensk Beniamino, russisk Venyamin og tyrkisk Bünyamin. Elles har det kortformer som Ben(n), Benny, Bennie, Benji(e) og Benjy.
Bruk
Benjamin, son av Jakob, er rekna som stamfar for ein av dei tolv israelittstammane. I Mosebøkene blir Benjamin-stammen omtalt som krigersk, og Dommarane fortel om korleis han blei slått ned av dei andre stammane.
I mellomalderen var det vanleg å gje namnet Benjamin til barn av mødre som hadde døydd i barsel, ettersom dette var tilfellet med Rakel, mora til den bibelske Benjamin. Ein kunne òg gje namnet til yngsteguten i ein stor syskenflokk.
Benjamin var det mest brukte namnet på nyfødde i Chile i 2005. Det er også utbreidd i Australia og New Zealand.
Bruken av namnet i Noreg var låg på 1900-talet til han tok til å veksa mot slutten av 1960-talet. På 1990- og 2000-talet nådde bruken eit høgdepunkt med rundt 1,0 % av nyfødde gutar. I 2009 var det 4 922 norske menn som heitte Benjamin.
André-Marie Ampère
André-Marie Ampère var ein fransk fysikar som er kjend for å vere ein av oppdagarane av elektromagnetismen. Måleininga for elektrisk straum, ampere, er oppkalla etter han.
Livssoge
Ampère var frå ein landsby nær Lyon, og viste stor interesse for naturvitskapen frå byrjinga. Mellom anna skal han ha løyst reknestykke ved hjelp av småstein og brødsmular før han hadde lært tala. Han blei etter kvart lærar i matematikk ved den vidaregåande skulen, lycéet, i Lyon.
Ei lita avhandling om hasardspel som viste at sjansen for ein spelar til å vinna er svært liten gjorde at den leiande matematikaren Jean-Baptiste Joseph Delambre fekk augene opp for han. Delambre skaffa han først lærarjobben og seinare ei underordna stilling ved den prestisjetunge polytekniske høgskolen i Paris. I 1809 blei Ampère professor ved denne skolen, og i 1814 medlem av Instituttet.
Oppdagingar
11. september 1820 fekk Ampère høyra om Hans Christian Ørsted si oppdaging av at voltaisk (elektrisk) straum verka inn på ei magnetisk nål. Sju dagar seinare la han fram ei avhandling for Akademiet som skildra både dette og liknande fenomen. Deretter tok han fatt på det store arbeidet med å undersøka og leggja fram teoriar for dette store, nye feltet innan vitskapen.
Ampère døydde i Marseille og er gravlagd i Cimetière de Montmartre i Paris. Lycée Ampère i Lyon er kalla opp etter han.
Forrest Gump
Forrest Gump er tittelen på ein roman frå 1985, skriven av Winstoon Groom, og ein film med same namn frå 1994. Forteljinga handlar om Forrest Gump som trass i avgrensa intelligens oppnår å verte toppidrettsmann, krigshelt og framgangsrik forretningsmann, sjølv om det han eigentleg vil er at den store kjærleiken hans, Jenny, skal ha det bra.
Filmen om Forrest Gump skil seg frå boka i stor grad. Han skildrar livet til ein enkel mann i møte med viktige historiske hendingar og personar. Filmen blei regissert av Robert Zemeckis med Tom Hanks i hovudrolla. Han vann til saman 6 Oscar-statuettar, mellom andre for beste film, beste mannlege skodespelar og beste regissør, men også for beste filmmusikk. Filmmusikken vart komponert av Alan Silvestri. I Noreg fekk filmen Amandaprisen for beste utanlandske film. Den norske omsetjinga av boka, gjort av Torstein Bugge Høverstad, kom ut på norsk på Hjemmets bokforlag same året som filmen.
Trollveggen
Trollveggen er ein loddrett vegg i fjellmassivet Trolltindane i Romsdalen, nær Åndalsnes i Møre og Romsdal. Trollveggen er den høgaste vertikale fjellveggen i Europa med eit fall på 1100 meter på det meste. På det brattaste skyt toppen av fjellveggen 50 meter ut frå botn av veggen.
Bergarten av gneis og veggen består av store formasjonar av hjørnestykke, konkave tak og sprekksystem og i toppen ei rekkje tindar og spir langs toppen. Berget er forholdsvis laust og ofte fell det steinar ned den enorme fjellveggen. Ei rekkje steinras hausten 1998 endra fleire av klatrerutene.
Trollveggen er eit prestisjetung mål for fjellklatrarar og BASE-hopparar. I 1984 mista Carl Boenish, «faren» til basehopping, livet i Trollveggen, kort tid etter han sette verdsrekord for det høgaste basehoppet nokon gong. Basehopping frå Trollveggen har vore ulovleg sidan 1986. Trollveggen er det høgaste rette fjellet i Europa.
Klatrehistorie
Trollveggen vart først klatra i 1965 av eit norsk og eit britisk lag samstundes. Det norske laget bestod av Ole Daniel Enersen, Leif Normann Petterson, Odd Eliassen og Jon Teigland, som nådde toppen ein dag før britane Tony Howard, John Amatt, Tony Nicholls, Bill Tweedale, som oppretta den mest populære klatreruta, Rimmonruta.
Første gong veggen vart klatra om vinteren var i mars 1974 då eit polsk lag brukte 13 dagar på å klatre Franskeruta. I 1979 vart veggen friklatra for første gong av dei lokale klatrarane Hans Christian Doseth og Ragnhild Amundsen.
I dag er det 14 ruter langs veggen, men fleire av desse vart øydelagd eller endra under raset i 1998.
BASE-hopping
Trollveggen er ein kjend stad for basehopping og var ein av pionerstadane for sporten i 1980-åra, før norske styresmakter gjorde det ulovleg 25. juli 1986. På denne tida var ikkje fallskjermutstyret tilpassa basehopping og mange av hopparane måtte finne utgangspunkt med prøve-og-feile-metoden. Dette gjorde at mange mista livet i løpet av kort tid. Redningsaksjonane var ofte umogelege med helikopter, og redningsmannskap måtte klatre veggen med stor fare for eige liv. Dei risikable redningsaksjonane var truleg delaktig i forbodet. Trass i forbodet er det framleis mange basehopparar som tar sjansen på store bøter og tap av utstyr for å hoppe utfor veggen, og i tida etter forbodet er det fleire som har mista livet.
Piz Albris
Piz Albris er eit 3 166 meter høgt fjell søraust for Pontresina i Engadin, i kantonen Graubünden i Sveits.
Vakrast er Piz Albris frå Berninapasset. Derifrå flankerer fjellet den austlege inngangen til fjelldalen Val da Fain.
Nord for Piz Albris ligg Piz Languard, eit fjell som har veg opp til toppen.
Piz Albris er framom alt kjent for å ha den aller største bestanden av steinbukk i Europa.
Piz Languard
Piz Languard er eit 3 262 meter høgt fjell aust for Pontresina i Engadin, i kantonen Graubünden i Sveits.
Ben
Ben er ein namnedel og eit kortnamn som kan brukast av menn og kvinner. I Noreg er det eit mannsnamn og har namnedag den 30. august. Ein annan skrivemåte er Benn.
Piz Languard
Grannefjell i sør er Piz Albris. I nordvest reiser Piz Muragl seg. Mot sørvest stuper fjellet bratt ned i Val Bernina mot Pontresina. Nord for og aust for Piz Languard ligg Val Prüna, ein sidedal til Val Chamuera.
Ben
Avleiing
På hebraisk tyder ben 'son av'. Det er vanleg i patronym, uttrykk og i nokre samansette namn, som Benjamin og Benoni. Det same ordet på arameisk er bar, på arabisk ofte bin eller ibn.
Piz Languard
Fjelltoppen er grei å kome seg opp på. Straks under fjelltoppen ligg fjellhytta Chamanna Georgy, 3 175 meter over havet. Hytta er oppkalla er ein målar frå Leipzig, Wilhelm Georgy. Ein stolheis går frå Pontresina opp til Alp Languard, 2 330 moh.
Ben
Avleiing
Det sjølvstendige namnet Ben er ei vanleg kortform for namn som byrjar med Ben-, som Benjamin, Benedikt og Bennett.
«Ben», frå gælisk beinn, 'fjell', er også ein vanleg del av namn på britiske fjell, som Ben Nevis og Ben More.
Shunsuke Mori
Shunsuke Mori er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama FC, AKK AP og Zweigen Kanazawa.
Volp
Volp er ei 40 km lang elv sørvest i Frankrike, og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. Ho renn gjennom følgjande departement og byar:
Ho munnar ut i Garonne oppfor Cazères i Haute-Garonne.
Leif Juster
Karriere
Juster debuterte i 1931 og var knytt til teatera Chat Noir og Scala før han tok stillinga som teatersjef i det tidlegare Søilen teater i 1942, og døypte det om til Edderkoppen teater. Då Edderkoppen vart lagt ned i 1967, vart Juster tilsett på Oslo Nye Teater der han var fram til han vart pensjonert.
Leif Juster debuterte som filmskodespelar i 1933 og er kjent frå mange norske filmar, som:
The Man with All the Toys
Songen vart òg gjeven ut på singel i 1964.
Wilson spelte òg inn songen for julealbumet hans What I Really Want for Christmas i 2005.
Lagrangemekanikk
Lagrangemekanikk er ei formulering av klassisk mekanikk introdusert av Joseph Louis Lagrange i 1788. Saman med Hamiltonmekanikk vert dette òg kalla analytisk mekanikk. Formuleringa er meir abstrakt enn newtonsk mekanikk og skildrar fysiske system ved hjelp av lagrangefunksjonen som er ein funksjonal av eit sett variablar og deira deriverte. Rørslelikningane (Euler-Lagrange-likningane) til systemet vert avgjort ved å minimere verknaden, dvs. minimere integralet av lagrangefunksjonen langs ein gjeven veg.
Lagrangemekanikk fungerer i alle system der den mekaniske energien er bevart, til dømes klassisk gravitasjon og elektromagnetisme, men må modifiserast visst det er varmetap til dømes ein bil som bremsar.
Lagrangemekanikk fungerer i vilkårlege koordinatsystem, medan Newtons lover i utgangspunktet berre gjeld i ikkje-akselererte koordinatsystem. Lagrangeformalisme er òg sentral i kvantemekanikk og er eit bindeledd mellom klassisk mekanikk og kvantemekanikk. Viktige er òg bevaringslovene som kan vert utleidd ved hjelp av Noethers teorem.
For kontinuerlege system vert lagrangefunksjonen generalisert til ein lagrangetettleik.
Euler-Lagrange-likningane
Lagrangefunksjonen er definert som
der T er kinetisk energi, V er potensiell energi, q er ein generalisert koordinat og \dot q er den tidsderiverte. Variabelen og den deriverte til denne definerer ein veg i faserommet, dvs. . Verknaden langs denne vegen er gjeven ved
Rørslelikningane til systemet finne in ved at verknaden er minimal (òg kalla Hamiltons prinsipp). Vi krev at den funksjonalderiverte av verknaden med respekt på koordinatane er null, dvs.
Dette gjev for systemet med n friheitsgradar Euler-Lagrange-likningane
Staffelbach
Staffelbach er ein kommune i distriktet Zofingen i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 488 meter over havet.
Lagrangemekanikk
Euler-Lagrange-likningane
For ei mengd generaliserte koordinatar q = (q1, q2, ..., qn) får ein éi likning per koordinat, qi. Desse likningane skildrar den klassiske rørsla til systemet.
Kvantemekanikk
Kvantemekanikk kan òg formulerast ved hjelp av Lagrangefunksjonen. Richard Feynmans vegintegralformalisme bygger på verknaden som den sentrale storleiken. Men i staden for å krevje minimal verknad, som ville gjeve klassiske rørslelikningar, summerast det over all mogelege vegar. Dette kallast kvantisering ved hjelp av vegintegral. Fordelen med Lagrangefunksjonar er at dei er lorentzinvariante, dvs. dei er kompatible med relativitetsteorien til Albert Einstein. For kvantiseringa i krumme rom, dvs. generell relativitetsteori, er veigintegraler einaste mogelegheit.
Isak
Isak er eit mannsnamn, av hebraisk sahak, 'le'; namnet tyder truleg 'må Gud le' eller 'må Gud smile'. Det viser til patriarken Isak i Bibelen.
Isak har i Noreg namnedag den 19. desember.
Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore nytta i Noreg sidan 1100-talet. Tradisjonelt har det vore mest urbreidd i Nord-Noreg. Etter at bruken vart sjeldnare ut over 1900-talet, fekk bruken av namnet eit kraftig oppsving i 1990-åra.
Isak som bibelsk namn
Patriarken Isak var einaste sonen Sara og Abraham hadde i lag. Isak var far til Jakob og Esau
Sinus
Sinus er ein av dei trigonometriske funksjonane. Sinus til ein vinkel i ein rettvinkla trekant er lik den motståande kateten delt på hypotenusen. Sinus kan òg definerast ut frå einingssirkelen. Der er sinus til ein vinkel lik y-verdien til ytste punktet på vinkelbeinet.
Steve Mandanda
Steve Mandanda er ein kongolesisk-fransk fotballspelar som har spela som keeper for Marseille i fransk Ligue 1, og for det franske landslaget. Han vart fransk seriemeister i 2010 med Marseille. I 2008 vart han kåra til årets keeper i Ligue 1, ei bragd som han gjentok i 2011, 2015 og 2016. Han debuterte for A-landslaget 27. mai 2008 i ein vennskapskamp mot Ecuador, som Frankrike vann 2-0. Han var med i Frankrike sin tropp til fotball-EM i 2008 som ubrukt reserve. På starten av VM-kvalifiseringa til fotball-VM i 2010 var han førsteval som landslagskeeper, men sommaren 2009 vart han erstatta av Hugo Lloris, og under fotball-VM i 2010 var han andreval på keeperplassen. I 2012 var han òg med i EM-troppen som ubrukt reservekeeper.
Sinus
Andre trigonometriske hjelpemiddel:
1100-talet
I europeisk historie er perioden rekna som del av høgmellomalderen, og var eit høgdepunkt for cistersiensarordenen. Fleire krosstog fann stad i dette tidrsommet, det første like før 1100-talet tok til, det andre ved midten og tredje mot slutten. Også det norske krosstoget leidd av Sigurd Jorsalfare og det mindre krosstoget i 1101 fann stad no.
Sinus
Trigonometriske funksjoner
1100-talet
I Noreg braut Borgarkrigstida ut etter at Sigurd Jorsalfare døydde.
Georgia blei gjenreist som rike av kong David IV «Byggherren» (1073–1125).
I Midtausten blei det egyptiske fatimide-dynastiet teke over av ayyubidane under Saladin.
Khmer-riket i noverande Kambodsja hadde ei blomstringstid.
Kina under Song-dynastiet blei svekka og splitta av jursjenar-åtak.
I den noverande Sørvestregionen av USA tok ein lang tørkeperiode til rundt midten av hundreåret. Anasazi-kulturen ved Chaco Canyon braut saman 1140–1150.
Tvikamp
Tvikamp eller match er ei tevling mellom to personar eller to lag.
Ein tvikamp kan seiast å stå i motsetnad til turnering der det vil vere fleire deltakarar, men ei turnering kan også bestå av ein serie med tvikampar.
Ein tvikamp kan utgjere heile tevlinga, og bestå ein enkelt kamp eller fleire kampar, eller den kan som ovanfor nemnt vere ei runde i f eks ei utslagsturnering (cup), der det ventar ny motstandar til nye tvikampar fram til ein avsluttande finalekamp.
Tvikamp i sjakk
I sjakk vil ein tvikamp normalt bestå av minst to parti, slik at kvar av spelarane får eit parti med kvit og eit med svart. Det vil vere bestemt på førehand kor lang tvikampen skal vere. Tvikampane om verdsmeisterskapen i sjakk frå 1951 til 1972 var alle stipulert til 24 parti, men vart naturlegvis avslutta viss vinnaren var klar før det hadde gått 24 parti. Dette gjaldt til dømes i VM 1972 i Reykjavik, der Bobby Fischer vann det 21. partiet mot Boris Spasskij og dermed tvikampen 12,5-8,5. VM 2008 mellom Viswanathan Anand og Vladimir Kramnik skulle gå over 12 parti, men vart avslutta etter 11 parti fordi Anand då hadde vunne tvikampen med 6,5-4,5.
I Verdssjakkforbundet FIDE sine VM-turneringar frå 1998 til 2004 deltok det 128 spelarar som spelte utslagsturnering, cup. Turneringa bestod av ein serie med tvikampar, der halvparten av spelarane vart slått ut kvar runde. Spelarane spelte først to parti med vanleg tenketid, og deretter to og to parti med redusert tenketid, hurtigsjakk og lynsjakk, og til slutt gjerne eit enkelt avgjerande armageddon-parti, til ein av dei stod att som vinnar.
Det blir spela tvikampar i sjakk av mange grunnar, til dømes som treningskamp mellom to spelarar, som stikkamp for å avgjere eit turneringsresultat, og som kampar mellom profilerte spelarar om prestisje og pengepremiar. I åra 1965 til 1997 vart utfordraren til verdsmeisterskapen i sjakk kåra i ei kandidatturnering med minst 8 deltakarar, som bestod av tvikampar på minst 6 parti. Også i 2007 vart det arrangert kandidatturnering etter eit slikt system, der 16 deltakarar spelte tvikampar stipulert til 6 parti i to rundar, slik at ein stod att med 4 deltakarar til VM i Mexico i september 2007.
Ein kamp mellom to lag blir også kalla ein match, til dømes i ein sjakkolympiade (lag-VM i sjakk).
Andre former for tvikamp
Ein kan vel kalle ein holmgang eller ein duell for ei ekstrem form for tvikamp.
Tetsuya Okubo
Tetsuya Okubo er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama FC, Sagawa Express Tokyo, Kashiwa Reysol, Avispa Fukuoka, Montedio Yamagata, Tochigi SC og Thespakusatsu Gunma.
Safenwil
Safenwil er ein kommune i distriktet Zofingen i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 483 meter over havet.
Kommunen ligg mellom dalane til Wigger og Suhre. I nord grensar kommunen til kantonen Solothurn.
Langsjøen i Engerdal og Tolga
Langsjøen er ein innsjø som ligg i kommunane Engerdal og Tolga i Innlandet fylke. Innsjøen strekkjer seg like sør for Rv26 mellom Tolga og Sømådal kyrkje i området mellom Sømådalen og Holøydalen. I partiet mellom utoset og Johnsgård turistsenter er innsjøen ikkje djupare enn 15 m, men nordvest for Johnsgård er innsjøen 42 m på det djupaste.
Massepunkt
Kjelder
massepunkt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/massepunkt
Logaritmisk dekrement
Logaritmisk dekrement er eit mål for kor fort dempa svingingar minkar. Han er lik den naturlege logaritmen til forholdet mellom to suksessive utslag til same side:
der x(t) er amplituden ved tida t og x(t+nT) er amplituden ved tida n periodar unna, der n er eit heiltal som syner til kor mange suksessive utslag ein har hatt til same side.
Dempingsforholdet finn ein så frå det logaritmiske dekrementet:
Dempingsforholdet kan så nyttast til å finne den naturlege frekvensen ωn til vibrasjonen til systemet frå den dempa, naturlege frekvensen ωd:
Sébastien Squillaci
Sébastien Squillaci er ein fransk fotballspelar som har spela for Arsenal i engelsk Premier League, og for det franske landslaget. Han har vorte seriemeister i Frankrike to gonger med Lyon, i 2007 og 2008. Han debuterte for Frankrike sitt A-landslag i 2004 i ein vennskapskamp mot Bosnia-Hercegovina.
Logaritmisk dekrement
der T, er perioden til bølgjeforma, tida det tar mellom to suksessive utslag i eit underdempa system.
Metoden med logaritmisk dekrement vert mindre og mindre nøyaktig når dempingsforholdet passerer kring 0,5. Han gjeld ikkje i det heile for dempingsforhold større enn 1,0 fordi systemet då er overdempa.
Granulært materiale
Eit granulært materiale er ei samling av åtskilde solide partiklar som tapar energi når dei kolliderer, til dømes sand, snø, kol, ris, nøtter og ulike pulver.
Ut frå gjennomsnittsenergien til kvar partikkel kan granulært materiale oppføra seg som fast stoff, væske eller gass. Det skil seg likevel frå meir homogene stoff på fleire måtar:
Pollino
Pollino (italiensk Massiccio del Pollino) er eit fjellmassiv sør i Appenninane, på grensa mellom Calabria og Basilicata, sør i Italia. Sidan 1992 har det vore ein del av Pollino nasjonalpark.
Mišo Brečko
Mišo Brečko er ein slovensk fotballspelar som spelar for Köln i tysk Bundesliga, og for det slovenske landslaget.
Pollino
Det høgaste området i kjeda består av kalkstein og er derfor utsett for erosjon som særleg på Calabria-sida har danna mange grotter, der det i enkelte er funne veggmåleri frå paleolittisk tid.
Sjølve toppen Pollino er 2 248 m og Serra Dolcedorme er 2 267 m, som begge stig opp frå Sibarisletta.
Pollino har frodig vegetasjon og her finn ein kastanje, bøk og den sjeldne bosniske furua, som er symbolet på parken. Av dyr finn ein ulv, hornugle, rådyr og den sjeldne kongeørna.
Takanori Sugeno
Takanori Sugeno er ein japansk fotballspelar.
Drekt
Drekt (frå lågtysk dracht , 'det ein ber') viser til tida der hopattedyr går med foster inni seg. Omgrepet kan også visa til andre vivipare (levandefødande) dyr, til dømes skorpionar, fløyelsdyr og nokre fiskar. Drekt hjå menneske, ofte kalla svangerskap eller graviditet, er den forma for drekt som er mest studert.
Hoa er drektig frå ei eller fleire eggceller er befrukta til ho føder. Lengda på denne perioden heiter fostertid, og kan variera mykje. Typisk skjer drekt gjennom at ei ho parar seg med ein hann og det skjer indre befuktning. Eitt eller fleire foster kan så byrja utviklinga si, og blir fødd når dei er fullborne. Det finst likevel ei rekkje variasjonar frå dette forløpet, både når det gjeld befrukting, drektforløpet og avsluttinga av drekta.
Starten av drekta
Ei typisk drekt startar ved at ei eller fleire eggceller blir befrukta gjennom paring. Befrukta celler byrjar dela seg og skaper ein celleklump, som ved anna kjønna formeiring. Moderne medisin har gjort at ein også kan utføra kunstig befrukting utan paring. Dette kan skje ved inseminering, der ein fører sæd som tidlegare er teken frå ein hann inn i hoa, embryooverføring der befrukta egg blir tekne frå ei ho til ei anna, eller prøverøyrsbefrukting, der egg blir befrukta av sæd utanfor hoa og sidan sett inn i henne.
Ved nokre høve kan egg bli befrukta gjennom fleire paringar. Ein snakkar om superføkundasjon når meir enn eitt egg frå same eggløysingsperiode blir befrukta, og om superfetasjon når egg frå ein annan syklus blir befrukta mens hoa går drektig. Ofte vil egg som er befrukta på denne måten gå i diapause og først byrja utvikla seg etter at den første drekta er ferdig. Sjå forseinka innplanting under.
Innplanting og vidare utvikling
Kort tid etter befruktinga plar celleklumpen (blastocysten) festa seg til slimhinna i livmora der han utviklar seg vidare. Etter festinga omsluttar slimhinna det veksande embryoet. Blastocysten veks rundt ein blastocel, eit holrom, omslutta av ein membran kalla zona pellucida.
Hjå nokre dyr treng ikkje blastocysten innplanta seg med ein gong. Hoa kan gå med celleklumpen kvilande (i diapause) på dette stadiet inni seg til det kjem ei betre tid. Slik forseinka innplanting kan gje ei betre utnytting av ressursar eller årstider, og finst både hjå mange pattedyr som lever i nordlege strøk, som mink og rådyr, og blant pungdyr frå den sørlege halvkula. Forseinka innplanting kan også kombinerast med dobbel drekt, der hoer blir drektige på nytt medan dei ber eit kull. Dette er vanleg i pungdyr og er påvist i sørhare.
I placentale pattedyr utviklar det seg ei morkake som er festa til embryoet i ein navlestreng. Cellene utviklar seg i tre forskjellige lag, frå innsida endoderm, mesoderm og ektoderm, som vidare utviklar seg til ulike celletypar og organ.
Under drekta går næringsstoff av dyr som er drektige til embryoa. Dette gjer at dei treng meir næring enn elles. For lite næring kan føra til abort eller komplikasjonar. I tillegg til å eta meir vil drektige dyr ofte førebu seg til fødselen ved å finna ein trygg stad å føda, kanskje òg byggja reir. Svangre kvinner førebur ofte heimen til ein fødsel gjennom å rydda og vaska, innreia barnerom, skaffa babyutstyr og så bortetter.
Fostertid
Fostertida frå befruktinga til fødselen varierer mykje mellom dyreartar. Ho er svært kort hjå pungdyr og småpattedyr (t.d. 12-14 dagar hjå pungrotte, 20 dagar hjå mus), medan ho kan vera svært lang hjå nokre placentale pattedyr (over 20 månader hjå elefant og om lag 16–18 månader hjå kvitt nashorn).
Fosterutviklinga kan føra fram til at dei nyfødde ungane er så utvikla at dei kan gå og klara seg mykje sjølv, som hjå klauvdyr, eller dei kan vera mindre utvikla og hjelpelause ved fødselen, slik ein særleg ser hjå pungdyra men også hjå mus, kattar, hundar og så vidare.
Fostertal
Talet på foster i eit kull kan variera frå eitt til mange. Han held seg nokså lik innanfor ein art, men kan også der variera, til dømes etter rase/type, individuell storleik og anna. Svært store dyr med lang fostertid (og lang pleietid av ungen etter fødsel) får ofte få ungar om gongen. Dette gjeld til dømes kvalar, elefantar, nashorn, gorilla og menneske. Mindre dyr, flokkdyr og byttedyr får ofte større kull. Typisk vil mange av ungane døy før dei veks opp, medan nokre vil klara seg.
Gjennom avl kan ein favorisera ein viss kullstorleik, slik at til dømes nokre typar sau får fleire lam enn andre. Hjå menneske kan ein auka sjansen for fleirfødsel gjennom hormonbehandling som del av assistert befrukting.
Avbroten drekt
Om drekta blir avbroten før fosteret er fullbore, kallar me det abort. Dyr kan abortera på grunn av fosterfeil, dårlege kår eller sjukdom. Ein kan også tvinga fram avbrot dersom drekta av ein eller annan grunn er uønskt.
Innbilt drekt
Innbilt drekt, eller skinndrekt, vil seia at ei ho har symptom på svangerskap men ikkje er drektig. Skinndrekt er mellom anna utbreidd blant hundar. Det kan også skje menneske får innbilte svangerskap, men mykje sjeldnare.
Nesøybrua
Nesøybrua er ei bogebru i betong over Grønsund som gjev Nesøya i Asker kommune samband til faslandet ved Slependen i same kommunen. Brua vart bygd av kommunen, og stod ferdig i desember 1957.
Brua erstatta ei gamal og smal trebru, og vart bygd etter stendige krav frå velforeiningane på Nesøya om at kommunen tok kostnadene med å få i stand eit moderne vegsamband, og soleis òg oreigna grunn til den nye brua. Brua vart bygd på nordsida av den gamle, og går om lag i terrengnivå høgt over sundet på ein stad der sundet er trangt og terrenget stig steilt opp frå stranda. Forskalinga til brubogen vart difor laga ferdig ein annan stad, frakta til byggjestaden på ein lektar og heist på plass på ferdigstøypte betongfundament frå lektaren.
Samstundes som trebrua vart bygd, vart det òg sett opp eit lite, kvadratisk tømmerhus på kvar side av vegen ved brufestet på Nesøysida. Det skulle krevjast inn bompengar av brukarane, så brua var stengd med bom, og i det søre av desse to små porthusa budde «Nils på brua», som hadde denne oppgåva så lenge ordninga stod ved lag. Avgifta var tre kroner for bilar og ei krone for gåande.
Då den nye betongbrua vart bygd i 1957 rett attmed gamlebrua, stod det nordre av desse to husa i vegen og måtte fjernast, og vart flytt til ei anna tuft eit lite stykkje veg inn på øya. Det søre huset står framleis på den opphavlege plassen, og soleis litt sør for den nye brua. Slik tilhøva er på staden no, er det ikkje lett å sjå meininga med eit slikt lite bustadhus ytterst på eit stup rett ned i sundet.
Uddevalla
Uddevalla er ein by i Sverige og administrasjonssenter (centralort) i Uddevalla kommun i Västra Götalands län. I 2005 hadde byen 30 513 innbyggjarar. Han er den største byen som ligg heilt innanfor landskapet Bohuslän, som før 1658 for det meste var ein del av Noreg.
Uddevalla oppstod som handelsplass i mellomalderen og fekk bystatus i 1498. Lenge var økonomien basert på eksporthandel og sterkt konjunkturutsatt. Industrialiseringa på 1800-talet gav byen eit meir variert næringsliv. Fram til Roskilde-freden i 1658 tilhøyrte byen, som resten av Bohuslän, Noreg. Den heitte då (med forskjellige skrivemåter) Oddevoll. Namnet Oddevold lever att i fotballklubben IK Oddevold.
Den norske vennskapsbyen til Uddevalla er Skien.
Strengelbach
Strengelbach er ein kommune i distriktet Zofingen i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 445 meter over havet.
Korsun-Sjevtsjenkivskyj
Korsun-Sjevtsjenkivskyj (ukrainsk Корсунь-Шевченківський; polsk Korsuń Szewczenkowski) er ein by i Tsjerkasy oblast (provins) sentralt i Ukraina. Byen ligg ved breidda av Ros og er det administrative senteret i Korsun-Sjevtsjenkivskyj rajon (distrikt). Byen har kring 20 000 innbyggjarar.
Byen vart grunnlagd som festninga Korsun i 1032 av prins Jaroslav den vise og var ein del av forsvaret av Kiev.
Stefan
Stefan eller Stephan er eit mannsnamn, av  gresk  Stephanos,  '(heiders-)krans'. Steffen er ei dansk form av namnet.
Stefan har i Noreg namnedag 2. juledag, 26. desember.
Stefanus som bibelsk namn
Stefanus var den første martyren i den kristne kyrkja. . Til minne steininga av Stefanus vert 2. juledag feira som stefanusdagen, sankt Stefans dag.
Stefanas vart, i lag med hulyden sin, døypt av Paulus i Akaia.
Hers-Vif
Hers-Vif, og kalla Grand Hers eller berre Hers, er ei 130 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Ariège frå høgre.
Hers-Vif har utspring i ei høgd om lag 1 500 meter over havet nær Chioula-passet i Pyreneane, om lag 6 km nord for Ax-les-Thermes. Ho munnar ut i Ariège 2 km oppfor Cintegabelle i Haute-Garonne.
Ho renn 30 kilometer gjennom Pyreneane og fell 1 100 m til landsbyen Peyrat, der ho renn ut på ei piedmontslette. Dalen vert vidare etter kvart som ho renn over sletta, og ho når mellomalderbyen Mirepoix, som er starten på den nedre dalen hennar.
Departement og byar
Elva renn gjennom følgjande departement og byar:
Flaumar
Hers-Vif er kjend for dei store flaumane ho stundom har skapt. 16. juni 1289 skal ho ha øydelagd heile Mirepoix. I nyare tid har dei største flaumane vore:
Dirk van der Ven
Dirk van der Ven er ein tidlegare tysk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama FC.
Spartakusforbundet
Spartakusforbundet (Spartakusbund på tysk) var ein organisasjon av radikale sosialistiske krigsmotstandarar i Tyskland under første verdskrigen.
Organisasjonen oppstod som «Gruppe Internationale» i 1915, og omfatta mellom andre Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht og Clara Zetkin.
I artiklar kalla «Spartakusbreva» blei krigen og den sosialdemokratiske partileiinga si tilslutning til krigføringa kritisert. Derfor blei «Gruppe Internationale» kjend som «Spartakusgruppa» og kalla seg seinare Spartakusforbundet.
Fleire av dei leiande medlemmene i organisasjonen blei etter kvart arresterte i periodar, og arbeidet deira på andre måtar hindra av styresmaktene.
Da det Uavhengige Sosialdemokratiske Partiet i Tyskland (USPD) blei danna i 1917, slutta spartakistane seg til. Men deira program var monaleg meir radikalt enn USPD sitt.
Etter at den tyske novemberrevolusjonen i 1918 hadde brote ut, gjekk Spartakusforbundet inn for ein rådsrepublikk bygd på arbeidarråd og soldatråd. Dette likna tilsynelatande på bolsjevikane sitt program i Russland, men den ideologiske leiaren i Spartakusforbundet, Rosa Luxemburg, stod i røynda for ein annan og meir demokratisk sosialisme enn Vladimir Lenin gjorde. Mellom anna slo ho fast i "Kva vil Spartakusforbundet?" at dei berre ville overta regjeringsmakta om det var den klåre og utvitydige viljen til folkefleirtalet.
Den 30. desember 1918 blei Det tyske kommunistpartiet (KPD) skipa, sjølv om Rosa Luxemburg rådde frå. I januar 1919 kom det til oppstand i Berlin, med kommunistar i brodden. Rosa Luxemburg var usamd i oppstanden, men blei likevel arrestert og drepen. Det same blei dei to andre fremste leiarane i KPD, Karl Liebknecht og Leo Jogiches. Men i fleire år framover var arven etter Spartakusforbundet og Rosa Luxemburg ein viktig faktor på den tyske venstresida, delvis innanfor KPD før dette partiet blei heilt dominert av stalinistar, og delvis utanfor. Om ikkje Rosa Luxemburg hadde blitt drepen, er det grunn til å tru at ho hadde komme til å spele ei viktig rolle i internasjonal sosialisme i åra som følgde.
Voss fjellheisar
Voss Resort Fjellheisar er eit skisenter som ligg i Bavallen i Voss i Vestland. Skisenteret ligg om lag 5 km frå Voss sentrum, og litt over 1 times køyring frå Bergen.
Voss Resort Fjellheisar har 10 skitrekk, 3 stolheisar og 23 nedfartar. Den lengste nedfarten er på 5200 meter. Her er òg to snowboardpark og tre barneområde.
Historikk
Det fyrste skitrekket i Bavallen vart sett opp i 1947. Då heitte eigarskapen L/L Voss Skitrekk, men vart teken over og drifta av Voss Ski- og Fjellheisar i 1963. Den fyrste stolheisen vart opna i Bavallen i 1973.
Loddsnor
Ei loddsnor eller perpendikkel (av latin perpendiculum = lodd) er ein reiskap som viser ei loddrett linje, ei loddlinje, og som nedfeller ein normal frå eit høgdeplan til eit anna.
Prinsipp og utforming
Prinsippet bygger på gravitasjonen til jorda.
Prinsippet fungerer ved at eit lodd med lite volum og stor masse vert festa i enden på ei lang snor med minst mogeleg volum og masse. Enden av loddet er forma som ein spiss. Ved å feste øvre enden av snora i eit punkt, vil loddet bli trekt mot tyngdepunktet til jorda av gravitasjonskrafta. Spissen av loddet vil derfor vere eit punkt som ligg i ein nedfelt normal frå festepunktet til loddsnora mot ei horisontal vassflate, og snora vil danne ei linje i den nedfelte normalen. Denne loddlinja er ikkje identisk med normalen på den teoretiske ellipsoiden for jorda. Avviket frå denne retninga vert kalla loddavviket på staden.
I motsetning til ein vaterpass, eit optisk lodd, eller eit laser-lodd, krev loddsnora inga justering eller kalibrering for å vise riktig loddlinje. Føresetnaden er derimot at loddsnora ikkje blir påverka av ytre krefter (vind eller magnetisme).
Historie og bruk
Det enkle prinsippet til loddsnora trur ein har vore kjend sidan sivilisasjonen byrja og har vorte nytta til ulike konstruksjonar. Særleg i samband med bygningar, anleggskonstruksjonar og landmåling, har loddsnora vore brukt heilt opp til våre dagar, og han er framleis ein handelsvare.
Tony Hillerman
Tony Hillerman er ein prisvinnande nordamerikansk forfattar som har gjeve ut ei rekkje kriminalromanar. Hillerman er ein dekorert krigsveteran frå andre verdskrigen. Etter krigen jobba han nokre år som journalist, før han byrja å undervise journalistikk ved Universitety of New Mexico i Albuquerque. Første boka hans, The blessing way, kom ut i 1970.
Dance, Dance, Dance
Wilson Phillips spelte inn ei utgåve av songen for albumet deira California album. Ei anna utgåve av Beach Boys med forskjellig tekst finst som bonusspor på CD-utgåva av Today.
Tony Hillerman
Dei fleste romanane hans er lagt til eit navajo-reservat i sørvestre USA og har politimennene Joe Leaphorn og Jim Chee frå Navajo Tribal Police som hovudpersonar.
Dance, Dance, Dance
Komposisjon
I november 1969 selde far til Wilson-brørne, Murry Wilson, rettane til songane til bandet til Irving Almo for om lag $700 000. I april 1992, like etter at Brian Wilson hadde vunne ei rettssak og fått rettane til songane sine attende, tapte han eit søksmål frå Mike Love, som hevda at han hadde vore med å skrive fleire av songane til Beach Boys og ikkje fått honorar for dette. Ein av desse songane var «Dance, Dance, Dance». Songen var opphavleg berre tilskriven Brian og Carl Wilson, men Mike Love hevda at han hadde vore med å skrive teksten.
Esperanto
Esperanto er det mest kjende og utbreidde internasjonale planspråket i dag.
Bakgrunn
Zamenhof var ikkje lingvist av yrke, men han hadde vakse opp i eit særs ueinsarta språkmiljø og opplevd språkproblem på nært hald heile livet. Białystok hadde vore ein del av kongeriket Preussen fram til byen vart russisk på 1800-talet. (Området høyrer no til Polen.) Innbyggjarane snakka polsk, russisk, kviterussisk, tysk og jiddisch om einannan.
Abou Diaby
Vassiriki Abou Diaby er ein fransk fotballspelar som har spela på midtbanen for Arsenal i engelsk Premier League. Han har òg landskampar for Frankrike. Han debuterte for A-landslaget 24. mars 2007 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Litauen. Familiebakgrunnen hans er frå Elfenbeinskysten.
Esperanto
Bakgrunn
Intensjonen med esperanto var at det skulle bli eit felles hjelpespråk, som alle kunne læra seg i tillegg til morsmålet, for å kunna kommunisera med folk med andre morsmål. Språket har overlevd med uforandra grunnstruktur fram til i dag, men sjølvsagt med mange nyord som kvart anna språk.
Esperanto i dag
Esperanto har tilhengjarar over heile verda; ingen veit kor mange som kan snakka det. Ordforrådet i esperanto byggjer hovudsakleg på romanske språk med visse germanske og slaviske innslag, med enkle reglar for å setja saman for- og etterstavingar til nye ord. Grammatikken er gjennomført regelrett og langt meir lettlært enn i sokalla «naturlege» språk. Uttalen er grei: Éin bokstav – éin lyd; trykket alltid på nest siste staving.
I løpet av dei litt over hundre åra språket har eksistert, har det aldri «slått igjennom» som verdsspråk, sjølv om det vert brukt dagleg både av fleirspråklege familiar og på internasjonale treff, og ikkje minst på Internett.
Det er skrive mykje originallitteratur på esperanto, og språket vert brukt som arbeidsspråk av mange organisasjonar (for det meste organisasjonar som har med esperanto å gjera). Mange einskildpersonar brukar språket for å knyta kontaktar over landegrensene og skaffa seg vener eller faglege samarbeidspartnerar i fjerne land. Mykje teaterkunst og musikk vert stadig skapt på esperanto, og ein kan trygt seia at esperanto har ein eigen kultur.
Bruk
Esperanto er eit språk til bruk i kommunikasjon mellom folk som har ulike morsmål. Det er lettare å læra enn andre språk, slik at det er større sjanse for at folk kan snakka på like fot med kvarandre. Til samanlikning har engelskspråklege ein stor fordel når det skal snakkast engelsk i internasjonale samanhengar. Den som forhandlar på framandspråket engelsk med folk som har engelsk som morsmål, har eit problem.
Esperanto er meint å vera meir rettvist i slike samanhengar, ved at ingen skal eiga det meir enn andre (difor møter me av og til omgrepet «nøytralt språk»). Det at det er så lett å læra som det er, gjer også at det er fleire som kan læra esperanto bra nok til å føra gode samtalar enn tilfellet er med andre framandspråk. Dette styrkjer kontakten mellom vanlege «menn og kvinner i gata», utan å favorisera dei som er spesielt flinke i språk, eller dei som har spesielt god tid (og spesielt mykje pengar) til å læra seg framandspråk.
Grammatikken og ordtilfanget
Glosene i esperanto har stort sett latinske (om lag 60 %) eller slaviske (om lag 30 % av orda) røter. Alle ord som høyrer til same ordklasse, endar på same bokstav og vert bøygde likt, noko som gjer grammatikken relativt enkel.
Døme på gloser:
Pianokonsert nr. 24 av Mozart
'''Pianokonsert nr. 24 i C-moll''', K. 491, er eit concertante-verk for piano, eller pianoforte og orkester av Wolfgang Amadeus Mozart. Mozart komponerte konserten vinteren 1785–1786 og gjorde han ferdig den 24. mars 1786. Premieren var den 7. april 1786 i Burgtheater i Wien.
Konserten består av tre satsar:
Det er skriven for fløyte, 2 oboar, 2 klarinettar, 2 fagottar, 2 valthorn, 2 trompetar, pauke og strykarar. Av pianokonsertane til Mozart har denne det mest komplette partituret.
Konserten har lenge vorte rekna som eit av dei største verka til Mozart. Arthur Hutchings har skildra det som det mest «samla» av alle solokonsertane hans. Girdlestone hevda òg det var den største solokonserten. Ludwig van Beethoven fann stor inspirasjon for sin eigen musikk frå denne konserten. Richard Strauss spelte sin eigen kadens for konserten i 1885.
Konserten vart først publisert i delar i 1800. Manuskriptet med konserten ligg i dag i Royal College of Music.
Kjelder
''
Minoru Takenaka
Han spela for klubbane Yokohama FC og FC Machida Zelvia.
Innerdalsvatnet
Innerdalsvatnet er ein innsjø i Orklavassdraget som ligg i Tynset kommune i Innlandet.
Matematisk pendel
Ein matematisk pendel er ein idealisert pendel som består av eit massepunkt i enden av ei snor utan masse.
Differensiallikninga som skildrar rørsla til ein enkel pendel er
der g er tyngdeakselerasjonen, \ell er lengda til pendelen, og \theta er vinkelutslaget.
1300-talet
< 1300-talet > viser til hundreåret frå 1300 til 1399 i den julianske kalenderen. Hundreåret hadde klimaendringar med overgangen frå den varme perioden i mellomalderen til den vesle istida. Eurasia opplevde hungersnaud, pest, religiøse og nasjonale konfliktar, men også vekst og nyvinningar, byrjinga på Ming-dynastiet, Det osmanske riket og den europeiske renessansen.
Afrika
Hausafolk grunnla fleire bystatar i dagen Sør-Niger.
Bygginga av ein bymur av stein tok til rundt Store Zimbabwe i Munhumutapariket. Hovudstaden hadde no mellom 10 000 og 40 000 innbyggjarar.
Amerika
Tenochtitlan, hovudstaden i det veksande Aztekarriket, blei grunnlagd i 1325.
Uerkheim
Uerkheim er ein kommune i distriktet Zofingen i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 455 meter over havet.
1300-talet
Eurasia
I Kina blei Slaget på Poyang, det største sjøslaget i mellomalderen og etter nokre mål også det største i historia, utkjempa mellom marinestyrker for Yuan- og Ming-dynastiet i 1363. Ming-styrkane sigra. I 1368 blei det mongolske Yuan-dynastiet erstatta av Ming-dynastiet.
Wang Dayuan blei den første kinesaren som segla inn i Middelhavet då han vitja Nord-Afrika 1334-1339.
Vidjayanagarariket blei grunnlagd i Sør-India av Harihara i 1336.
Svolt og pest
Eit overfolka Europa blei ramma av sviktande avlingar og den store hungersnauden 1315–1317. I 1344 braut det ut epidemiar av byllepest i Asia. I 1347 nådde pesten Genova og Italia og spreidde seg vestover. Frå 1347 til 1352 herja pesten, kjend som Svartedauden, mykje av Europa. Medan folk flykta frå smittefarlege byar, blei delar av landsbygda folketomme. Opptil 20 millionar menneske, rundt ein tredjedel av innbyggjarane, døydde av pesten i Europa.
Kunst og vitskap
Renessansen tok til i Italia med kunstnarar som Dante Alighieri (1265–1321), Giotto di Bondone (1267–1337) og Francesco Petrarca (1304–1374), som innførte omgrepet om «mørket» mellom antikken og samtida.
Ars nova-musikken hadde ei stordomstid i Europa.
Astrolabium, armillarsfære, kompassrose og kombinert kompass og solur blei utvikla av arabarar.