cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Troms og Finnmark mållag
1947-i dag
I samband med at det blei skipa mållag i Finnmark, og desse blei ein del av fylkesmållaget, endra laget i 1992-93 namnet sitt til Troms og Finnmark mållag.
Flanellograf
Flanellograf (stundom kalla flanellbrett) er eit hjelpemiddel som vert brukt til å visa fram bilete til ei forteljing som vert framstilt muntleg. Det består av ein flanellduk som er festa til eit brett eller – meir uvanleg – til ei ramme.
Bruk
Flanellografen har gjerne ein bakgrunnsfarge som høver til forteljinga. Svært ofte vert det nytta grøn flanell, fordi denne fargen er ein høveleg visuell bakgrunn for figurar som skal illustrera ei rekkje ulike forteljingar. Papir- eller pappfigurar av personar eller ting vert plasserte på brettet og flytta omkring etter som forteljinga går fram. Baksida av desse figurane er kledd med enten flanell eller eit anna materiale som lett kan festa seg til flanellbakgrunnen.
Tilknyting til kristen verksemd
Flannellografar har vore og er eit populært hjelpemiddel ved framstilling av forteljingar frå Bibelen til born på sundagsskular. I vårt land har flanellografen nesten berre vore bruka til undervising av mindre born, og oftast i kristen samanheng, som nemnt i sundagsskular eller i andre mindre barnegrupper. Dette har nok sin bakgrunn i at hjelpemiddelet har vore rimeleg, enkelt i bruk, og har gjeve eit meir levande bilete til forteljingane det illustrerer.
Megatonn
Megatonn er eit mål på masse, og tilsvarar ein million metriske tonn. Symbolet for megatonn er Mt.
Megatonn (og kilotonn) vert òg brukt som mål på energi, spesielt ved måling av sprengkraft for eksplosive stoff, spesielt for kjernefysiske våpen. Grunnlaget for denne nytta er sprengkraft omrekna til mengd TNT. Denne nytta av måleininga Megatonn har som utgangspunkt at eitt gram TNT gjev energi som tilsvarar 1000 termokjemiske kaloriar, som på si side tilsvarar 4184 Joule. Den verkelege målte energien frå eit gram TNT er noko lågare, 652 kaloriar eller 2724 J.
Høgaste fjella i Fauske
Høgste fjelltoppane i Fauske kommune med ein primærfaktor på minst 50 meter.
1720
1720 (romartal MDCCXX)
Ola Viker
Ola Viker var ein norsk forfattar, bonde og advokat.
David Halberstam
David Halberstam var ein amerikansk journalist og forfattar, fødd i New York by. Han var son av ein kirurg og ein lærar. 13 av bøkene hans vart bestseljarar.
Halberstam fullførte journalistikkstudiane ved Harvard-universitetet i 1955, og byrja karrieren sin med å skriva for avisa Daily Times Leader i West Point i Mississippi. Mot slutten av 1950-åra og tidleg i 1960-åra dekte han byrjinga på borgarrettsrørsla for avisa Nashville Tennesseean.
I midten av 1960-åra dekte han Vietnamkrigen for New York Times, der reportarverksemda hans leidde den amerikanske presidenten John F. Kennedy til å be om at han vart overført til eit anna byrå. Han vann Pulitzer-prisen for internasjonal reportasje i 1964.
Seinare i karrieren skreiv Halberstam om emne innan historie og sport. Han har også arbeidd med ei bok om Koreakrigen.
Samsara
Samsara (av sanskrit संसार saṃsāra) er eit omgrep frå hinduismen, djainismen og buddhismen som viser til den materielle dimensjonen av verda, det vil seia syklusen av liv me stadig blir gjenfødd inn i, lever og døyr frå. Ordet er sanskrit for flyt saman.
Innan buddhismen og nokre greiner av hinduismen blir samsara sett på som ein illusjon. Det verkelege er det sjelelege, det som kjem dersom ein oppnår nirvana.
Særleg i buddhismen blir samsara sett på som noko negativt og smertefullt som det er om å gjera å lausriva seg frå. Måten ein gjer dette på er å fjerne dei banda som bind oss til samsara, slik som lyster, egoisme, aggresjon, uvit og vanetenking.
Ole Gabriel Ueland
Ole Gabriel Ueland var ein norsk politikar og stortingsrepresentant. Ueland kom frå låge samfunnslag, men arbeidde seg fram til å verta ein leiande politikar. Han vert rekna som sentral i å folkeleggjera politikk i Noreg. Han bana vegen for at òg personar frå fattige kår kunne oppnå politiske posisjonar.
Bakgrunn
I 1825 gifta Ole Gabriel seg med odelsjenta Marthe Gurie Osmundsdatter Ueland, flytta til garden Ueland og tok gardnamnet som etternamn. Han vart kyrkjeklokkar og omgangsskulelærar i Heskestad i Lund kommune. Ole Gabriel Ueland hadde tiltru i distriktet, og fekk fleire kommunale verv. Han var mellom anna ordførar og lensmann i Heskestad.
Politikar
Ole Gabriel Ueland var far til Gabriel Olsson Ueland og Jonas Ueland, og farfar til journalisten og kvinnesaksforkjemparen Brenda Ueland.
Magli Elster
Magli Elster var ein norsk lyrikar, omsetjar og litteraturkritikar fødd i Oslo.
Magli var dottera til lyrikaren Aslaug Vaa og psykologen og filologen Ola Raknes, og systera til bilethoggaren Anne Raknes. Ho var gift med forfattaren og kringkastingssjefen Torolf Elster, og er mor til samfunnsforskaren Jon Elster.
Ho debuterte i 1952 med samlinga «Trikken går i engen», og gjennombrotet kom med dei glødande kjærleiksdikta i den neste boka, «Med hilsen fra natten».
I 1986 vann Magli og Torolf Elster Fritt Ords Pris for deira fantasirike og meningsfulle bruk av det frie ordet i poesi og prosa og for deira brennande engasjement for flyktningane i verda.
Harry Connick jr.
Harry Connick jr. er ein amerikansk songar, pianist og skodespelar fødd i New Orleans. Connick er ein av dei bestselgande artistane i USA, ifølgje RIAA (Recording Industry Association of America).
Musikken til Connick omfattar jazz, noko av det i stil med croonermusikken frå 1940-talet og tidleg 1950-tals, pop, New Orleans-inspirert funk og blues.
Harry Connick jr. gifta seg med modellen Jill Goodacre i 1994, og dei har tre barn.
Jugorskijsundet
Jugorskijsundet (russisk Югорский Шар, Jugorskij Sjar) er eit smalt sund mellom Karahavet og Petsjorahavet. Det er opp mot 10 km breitt og berre 3 km på det smalaste.
Ostrov Storozjevoj, er ei 1,6 km lang øy som ligg midt i sundet.
Sundet går mellom øya Vajgatsj og Jugorskijhalvøya i Russland.
Historie
Den første kjende reisa gjennom Jugorskijsundet, tradisjonelt kalla den arktiske «Jernporten», og inn i Karahavet vart gjort frå Nizjnij Novgorod av den tidlege russiske utforskaren Uleb i 1032.
Jugorskijsundet var ein viktig veg under dei første utforskingane av Nordaustpassasjen og for dei sovjetiske konvoiane under den andre verdskrigen.
Aginskoje
Aginskoje (russisk Агинское) er ein tettstad i Sibir i Russland, nær grensa til Mongolia, og var hovudstad i det autonome distriktet Aga Burjatia. Folketalet er 12 600 (2005). Aginskoje har ikkje bystatus, men vert kalla "busetjing av urban type".
1721
1721 (romartal MDCCXXI)
Rita Ottervik
Rita Irene Ottervik er ordførar i Trondheim kommune, og har vore det sidan 2003. Ho er medlem av Arbeidarpartiet.
Øyar i Polen
Dette er ei liste over øyar i Polen.
Fylkesveg 851
Fylkesveg 851 (Fv851) går mellom Brandhaug i Bardu kommune og Sjøvegan i Salangen kommune. Vegen er 19,1 km lang.
Vegen tar av frå E6 ved Brandhaug og går vestover til Sjøvegan der han møter Fv84.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Gunnhild kongsmor
Gunnhild kongsmor (norrønt Gunnhildr konungamóðir) var ei norsk dronning som var gift med Eirik Blodøks. Kjeldene er usamde om opphavet hennar, den islandske tradisjonen ved Snorre Sturlason seier ho var dottera til Ossur Tote, og difor vert ho også omtala som Gunnhild Ossurdotter (norrønt: Gunnhildr Özurardóttir), medan ho i fylgje norsk/dansk tradisjon skal ha vore dottera til danekongen Gorm den gamle.
Gunnhild hjå Snorre
Snorre skildrar Gunnhild i Heimskringla som ven og handlekraftig, men òg som innful. Ho var maktsjuk, grisk, omsynslaus og manipulerande.
Snorre fortel at to av mennene til Eirik møtte henne i Finnmark, der hadde ho slege lag med to finnar for å lære å trolle hjå dei. Ho sette opp karane til Eirik til å drepe trollkarane og reiser så saman med dei til Eirik Blodøks. Slik møter ho Eirik og kort tid etter var dei gifte. Ho vart mor til sønene Harald Gråfell, Gamle, Gudrød og Sigurd Sleva. Etter at Eirik drog bort frå Noreg eggja ho sønene sine til å kjempe mot Håkon den gode, og fekk med seg Håkon jarl mot dei andre småkongane. Ho konspirerte også for å få teke livet av sonen til Tryggve Olavsson og dronning Astrid, han som seinare vart kjend som Olav Tryggvason.
Det er mogleg Snorre har teke seg noko dikterisk fridom i skildringa av Gunnhild. Ho framstår som noko av ein arketyp, og i somme litterære analysar er ho òg handsama slik. Til dømes kan ein tenkje seg at Snorre har henta motivet med jakta på barnet Olav Tryggvason frå Evangeliet etter Matteus, der noko liknande er sagt om kong Herodes den store. Gunnhild lest som ho ville fostre sonen til Tryggve, medan Herodes lest som han ville tilbe den nye kongen. I båe høve var det verkelege siktemålet å få barnet av vegen. Om dette motivet er meir dikta til enn opphavleg historisk sanning, kan det tyde på at Snorre vil understreke eit drag han meinte var til stades i personlegdomen hennar.
Gunnhild i Egilssoga
Gunnhild er òg med i soga om Egil Skallagrimsson, der ho opptrer i lag med Eirik Blodøks. Som i Heimskringla, fortel Egilssoga at Gunnhild var frå nord. Båe sogene legg vekt på at Gunnhild kunne eggje mannen sin til handling om ho meinte det var naud for det. Etter kvart får Gunnhild mykje mot Egil, og legg opp råd mot han. I denne soga er det òg fortald at Gunnhild dreiv med seid. Denne soga reknar ein med er skriven av Snorre Sturlason.
Opphavet hennar Gunnhild
Islendingane, for det meste Snorre, går god for at Gunnhild er dotter av Ossur Tote. Forskaren Sigurður Nordal tok Gunnhild i forsvar i ein artikkel frå 1930, der han førte prov for at Gunnhild i røynda var dotter av Gorm den Gamle. Kjeldene for dette var å finne hjå Saxo Grammaticus og Svein Åkeson, men òg i Den eldste Noregshistoria frå 1170. Her står det om Gunnhild at ho var
I ein kommentar til Den eldste Noregshistoria legg Halvdan Koht til:
I dag fester dei fleste historikarane meir lit til denne teorien, heller enn til Snorre sin versjon. Etter dei danske kjeldene skal Gunnhild ha døydd i Danmark. Ho vart så greven ned i ei torvmyr. I Danmark trudde folk lenge at ho vart funnen att som myrlik. Dette har sidan synt seg å ikkje vera rett.
Kano (fleirtyding)
Anna:
Akademija Nauk
Akademija Nauk er ein vulkan sør på Kamtsjatkahalvøya. Han er kalla opp etter det russiske vitskapsakademiet.
Vulkanen har fleire kalderaer fylt med vatn. Den mest kjende av desse er Karymskijsjøen, som er kalla opp etter karymane.
Colorado Springs
Colorado Springs er ein by i delstaten Colorado i USA.
Colorado Springs har 360 890 innbyggjarar (2000), noko som gjer han til den nest største byen i Colorado og den 50. største i USA. Byen er òg hovudsete i fylket El Paso County. Byen ligg ved ein av dei mest berømte amerikanske fjelltoppane, Pikes Peak, på austsida av Rocky Mountains.
Byen har eit totalt areal på 482,1 km², av dei er 481,1 km² land og 1,0 km² vatn.
Palana
Palana (russisk språk Палана) er ein tettstad i Russland, ved elva Palana, 8 km frå vestkysten av Kamtsjatkahalvøya ved Okhotskhavet. Palana er hovudstad i distriktet Korjakia. Staden har ikkje bystatus, men vert kalla "busetjing av urban type". Folketalet er 4000 (2005).
Fylkesveg 42 i Hordaland
Fylkesveg 42 i Hordaland går mellom Skiftesvik og Holmedal i Kvinnherad kommune. Vegen er 3,2 km lang.
701
701 (romartal DCCI)
Filip Vujanović
Filip Vujanović er ein montenegrinsk politikar, og president i Montenegro frå 22. mai 2003 til 20. mai 2018. Før det var han fungerande president frå 25. november 2002. Han vann presidentvalet 11. mai 2003 med 63 % av røystene, etter at to tidlegare presidentval vart underkjente grunna for låg valdeltaking. Før det tredje presidentvalet vart lova endra, slik at ei valdeltaking på over 50 % ikkje lenger var naudsynt.
Den 6. april 2008 vart han gjenvald for ein ny presidentperiode med 51,9 % av røystene i første valomgang.
Dudinka
Dudinka (russisk Дудинка) er ein by i Russland med om lag 22 200 innbyggjarar (2010) og var hovudstad i det tidlegare autonome distriktet Tajmyr, som i 2007 blei del av Krasnojarsk kraj. Byen ligg ved breidda av elva Jenisej like sør for Nordishavet.
Dudinka har hamn for havgåande fartøy og er ei av dei viktigaste hamnene i Sibir langs Nordaustpassasjen. Den nordlegaste elektrifiserte jernbanen i verda knyter Dudinka til Norilsk, 96 kilometer borte, og flyplassen Alykel, 40 kilometer borte.
Namnet Kano
Kano eller Kanō (kanji 嘉納) er eit japansk slektsnamn som tyder hausta mark.
Ordet blir brukt i fleire stadnamn i Japan, og av ulike familiar. Det har òg gjeve namn til ein viktig retning innan målarkunsten, Kanoskulen.
Tyre på Europa
Tyre (tidlegare kjend som Tyre Macula) er ein nedslagsstruktur på jupitermånen Europa. Sjølve krateret har ein diameter på 40 kilometer, medan resten av strukturen er mykje større; kring 140 kilometer i diameter. Tyre er ein av få nedslagsstrukturar på Europa med konsentriske ringar. Desse kan vera spor etter flytande vatn som fanst under yta ved nedslagstidspunktet.
Night and Day av Cole Porter
«Night and Day» er ein popsong av Cole Porter. Han vart skriven i 1932 for musikalen Gay Divorce. Han er kanskje den mest populære songen til Porter i Great American Songbook og har blitt spelt inn av mange andre artistar.
Fred Astaire introduserte «Night and Day» på scenen og innspelinga hans av songen nådde toppen av singellista i USA. Han framført esongen på ny i 1934 i filmversjonen av showet, kalla The Gay Divorcee, og vart ein av signaturstykka hans.
Det finst fleire soger om korleis Porter fekk inspirasjon til songen. Ei nemner at han var inspirert av ei islamsk bøn då han vitja Marokko. Ei anna soge seier at han var inspirert av den maurisk arkitekturen i Alcazar Hotel i Cleveland Heights i Ohio.
Kjende innspelingar
«Night and Day» har blitt spelt inn mange gonger, mellom anna av Bing Crosby, Fred Astaire, Eartha Kitt, Bill Evans, Art Tatum, Billie Holiday, Frank Sinatra, Dionne Warwick, Ella Fitzgerald, Shirley Bassey, Sondre Lerche, Doris Day, Charlie Parker, Deanna Durbin, Jamie Cullum, Etta James, The Temptations og U2.
I populærkultur
I film:
På scenen:
På fjernsyn:
1722
1722 (romartal MDCCXXII)
Styret i NRK
Styret i NRK er styret i Norsk rikskringkasting AS. Selskapet er eigd av staten, og styret blir dermed utpeika av regjeringa.
Fylkesveg 852
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Røyrvik kyrkje
Røyrvik kyrkje er ei langkyrkje i Røyrvik kommune i Trøndelag. Nybyggarar og samar i Røyrvik fekk løyve til å byggje kapell etter kongeleg resolusjon 16. februar 1828. Tømmerbygningen vart innvigd 11. september 1828, med plass til 180 personar. Opphavleg namn var «Rørvigens capell».
Den raudmåla bygningen vart ombygd og måla kvit i 1901 (arkitekt O. Alfstad). Ho fekk samstundes status som kyrkje.
Måleriet av «presten Krag» vart gjeve som gåve. Døypefatet av tinn kom i 1828, truleg frå Nærøy. Dagens tyskbygde orgel vart teke i bruk i 1926. I 1959 vart kyrkja del i det nyutskilte Røyrvik og Namsskogan prestegjeld. Kyrkja vart renovert i 1965.
703
703 (romartal DCCIII)
Jakthund
Jakthund viser til brukshundar som hovudsakleg er avla fram til å driva jakt saman med jegerar. Det finst ei rekke hunderasar som blir brukte til jakt, både for fuglejakt, småviltjakt og storviltjakt. I Noreg vert ein jakthund definert som ein hund det er lovleg å nytte til jakt på artar det er tillate å jakte på.
Mange hundetypar har namn etter byttet dei har vore brukt til å jakta, til dømes elghund, harehund og grevlinghund (dachs).
Fylkesveg 45 i Hordaland
Fylkesveg 45 i Hordaland går mellom Djupdal og Sunde i Kvinnherad kommune. Vegen er 2,0 km lang.
Region Gotland
Region Gotland (på svensk: Gotlands kommun) er ein kommune som i areal og folketal er identisk med landskapet Gotland og Gotlands län i Sverige. Difor har kommunen oppgåver som til dømes landsting, i tillegg til ein viss grad av regionalt sjølvstyre. Administrasjonssenteret i kommunen er Visby.
Region Gotland omfattar øya Gotland og dei omkringliggjande øyane, der dei viktigaste er Fårö, Stora Karlsö, Lilla Karlsö og Gotska Sandön.
Administrativ historikk
På Gotland var det i 1951 ikkje mindre enn 93 kommunale einingar, der éi av dei var landsting, éi stad, éi köping, éi municipalsamhälle og 89 var landskommunar. Dessutan fanst det fleire kommunalförbund der fleire av kommunane gjekk saman. Fleirtalet av kommunane hadde færre enn 100 innbyggjarar. Tjuge år seinare var biletet eit heilt anna. Alle desse einingane var oppløyste og erstatta av éin kommune som dekte heile lenet.
Frå kommunalforordningane tredde i kraft 1. januar 1863 og fram til den fyrste av to riksomfattande kommunereformer i Sverige i 1952 hadde det berre vorte gjort små inndelingsforandringar på Gotland. I 1886 vart Hemse municipalsamhälle innlemma i Hemse kommun, og i 1936 vart Visby landskommun innlemma i Visby stad. Det same året vart også Othems kommun gjord om til Slite köping.
Ved kommunereforma som vart vedteken av Riksdagen i 1946 og gjennomført i 1952 vart desse såkalla storkommunane danna (frå nord til sør): Fårösund (av 4 kommunar), Lärbro (av 4 kommunar), Tingstäde (av 10 kommunar), Dalhem (av 8 kommunar), Romakloster (av 18 kommunar), Stenkumla (av 8 kommunar), Klintehamn (av 8 kommunar), Hemse (av 8 kommunar), Stånga (av 3 kommunar), Ljugarn (av 6 kommunar), Havdhem (av 6 kommunar), samt Hoburg (av 5 kommunar). Boge kommun vart innlemma i Slite köping, medan det ikkje vart gjort endringar i Visby stad. Hemse municipalsamhälle vart oppløyst ved utgangen av 1958.
Etter ti år innsåg ein at reforma ikkje hadde gjort nok for Gotlands län, for også «storkommunane» var i mange høve for små til å gjennomføre oppgåvene sine på ein tilfredsstillande måte. Lensstyret føreslo difor at Gotland skulle delast inn i tre kommunar, ein for Visby og området rundt, ein for den nordlege delen av øya (med Slite som administrasjonssenter) og ein for sør-Gotland (med Hemse som administrasjonssenter). I høyringsrunda med kommunane i lenet, føreslo dei fleste at ein burde dele øya inn i fem kommunar, medan Fårösund føreslo éin samlingskommune.
I april 1970 gjorde regjeringa vedtak i saka. Gotland skulle frå 1. januar 1971 utgjere éin kommune. Difor kunne også landstinget oppløysast og oppgåvene det hadde overførast til den nye kommunen, slik at ein unngjekk dobbeladministrasjon.
Kommunevåpenet
Blasonering: På raud bakgrunn, ein ståande vêr i sølv og gull framfor ein krosstav av gull der det er festa eit raudt banner med fem gullstrekar på..
Ved kommuneopprettinga i 1971 fanst det, trass i det høge talet på tidlegare kommunar, berre eitt kommunevåpen, og dette høyrde til Visby stad. Det inneheldt eit gudslam (Agnus Dei) på raud bakgrunn. Den nye kommunen valde òg å utforme det med raud bakgrunnsfarge, i motsetnad til den blå i våpenet til landskapet og länet.
Tettstader
Det er 16 tettstader i Region Gotland.
Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.
Fangstgarn
Fangstgarn er eit trådnett med større eller mindre masker som vert nytta til å fange fisk, dyr, fugl og gjenstandar. Fiskegarn er ein viktig type fangstgarn. Fuglegarn til å fanga flygande dyr som fuglar og flaggermus er ofte lette, nær usynlege garn (slørgarn, mistgarn eller japanske garn).
Eit garn kan vikle seg rundt det som skal fangast slik at det ikkje kan kome seg laus. Ofte vil det som blir fangd vera levande, slik at det held seg ferskare om ein skal bruka det som mat, eller kan sleppast fri om ein ikkje skal det.
Kommunar i Sverige
Alle kommunene er også delte inn i lågare nivå, bydels- eller sokneforsamlingar, som det i alt er 2 512 av. Desse organiserer og gjennomfører valavvikling på røystekrinsnivå, og har nokre funksjonar ved folketeljingar. Større kommunar har det ein i Noreg kallar bydelsforvaltingar med bydelsutval (kommundelsnämnder), ofte kalla områdesnämnd eller stadsdelsnämnd.
Bless the Weather
Bless the Weather er det femte studioalbumet til John Martyn, gjeve ut i november 1971. Etter å ha gjeve ut to album med kona si Beverley Martyn er dette det første albumet han gjorde solo igjen.
Då det kom ut fekk albumet den beste kritikken han hadde fått til då og er i dag eit av favorittalbuma til fansen hans hans med songar som «Head and Heart» og tittelsporet. Albumet er hovudsakleg akustisk, men den inneheld den første verkelege echoplex-songen til Martyn med sporet «Glistening Glyndebourne». Gitareffekten nytta han på den akustiske gitaren sin. Martyn flytta til Hastings like før han han spelte inn albumet. I Hastings var fiske og turisme hovudnæringane og dette inspirerte til tittelsporet på plata, som tyder «velsigne vêret».
Kommunar i Sverige
Kvar kommune ligg geografisk i eit av dei 21 lena i landet. Kommunane i Sverige er relativt store i internasjonal samanheng, det er ei einskapleg organisering av dei, og dei er sidestilte med kvarandre utan noko innbyrdes hierarki. Det skjer ei gradvis auke i talet på kommunar, ein trend som starta med ein del kommunedelingar mellom 1980 og 1993. Slik går Sverige i motsett retning av Noreg, der kommunesamanslåing er trenden.
Bless the Weather
Enkelte av songane var skrive i studio same dag som dei vart spelt inn og oppfylte ønsket til Martyn om vere spontan. . Danny Thompson spelte bass, medan Richard Thompson, Tony Reeves, Ian Whiteman og Roger Powell alle medverka på albumet. Heile albumet vart spelt inn på berre tre dagar.
Kommunar i Sverige
Reformer og regulering
I 1843 vart det gjennomført ei soknereform i Sverige, der sokna fekk ansvar for den verdslege offentlege verksemda, medan kyrkjeråda heldt fram med å ha ansvaret for den kyrkjelege. Kommunalreforma i 1862 la grunnen for ei vidareutvikling på veg mot kommuneinndelinga slik ho er i dag. Desse utgjorde sokn, med unntak av nokre tidlege by- og kjøpstadskommunar.
Bless the Weather
Bless the Weather fekk gode meldinga i musikkpressa då det kom ut. Martyn spelte på BBC Radio-programmet Live In Concert den 30. desember 1971. Han framførte «Head and Heart», «Singin’ in the Rain», «Bless the Weather» og ein tidleg versjon av «Outside In», som kom ut på albumet Inside Out i 1973.
Musikkmagasinet Q valde Bless The Weather til eit av dei tolv essensielle folkemusikkalbuma gjennom tidene i 1999. I november 2007 vart Bless the Weather inkludert på lista til avisa The Guardian kalla '1000 Albums to Hear Before You Die'.
Kommunar i Sverige
Reformer og regulering
talet på kommunar vart redusert frå om lag 2 500 til om lag 1 000 i 1952, og dei neste tjue åra vart talet kutta til 278 i 1974. Då vart også skiljet mellom herads- og bykommunar avskaffa, og kommunane vart innbyrdes likestilte.
Kommunane er regulerte gjennom kommunelova (svensk kommunallagen) av 1992. Finansieringa skjer gjennom avgifter (gebyrer) og statlege tilskot, men også kommunale skattar (kommunalt skattøyre) i større grad enn i Noreg. Avgjerder og sakshandsaming kan overklagast anten rettsleg eller forvaltingsmessig via høgare appellstyresmakter.
Near Dark av Tangerine Dream
Filmen var regissert av Kathryn Bigelow. Plateomslaget til albumet var heilt forskjellig i USA og Storbritannia. Kathryn Bigelow sa på kommentarsporet til DVD-utgåva av Near Dark: «Tangerine Dream laga lydsporet, og eg var verkeleg nøgd med det dei kom opp med. Eg drog til Berlin og var der nokre veker med dei, og arbeidde på musikken. Eg syns berre det var ein tankjevekkjande, stemningsskapande og flyktig kvalitet som gjennomsyra alt dei gjorde, og gav det ein patina, som verkeleg transformerte filmen.»
704
704 (romartal DCCIV)
Gunvald
Gunnvald og Gunvald er mannsnamn av norrønt opphav, sett saman av namnedelane gunnr, 'strid' og valdr, 'herskar'. Gunnvald har namnedag den 3. april.
Namna har særleg vore brukt i Noreg. Bruken av namnet har gått ned sidan 1940-talet. I 2009 var det 474 norske menn som heitte Gunvald og 127 som heitte Gunnvald.
Zjambyl oblast
Zjambyl (kasakhisk Жамбыл облысы) er eit oblast i Kasakhstan. Hovudstaden er Taraz (tidlegare namn Zjambyl). Oblastet har om lag ein million innbyggjarar.
Det grensar til Kirgisistan, og ligg nær Usbekistan. Zjambyl grenser òg til dei kasakhstanske oblasta Karagandy oblast, Sør-Kasakhstan oblast og Almaty oblast. Zjambyl oblast har eit areal på 144 200 km². Oblastet grensar til Balkhasjsjøen i nordaust. Både oblastet og hovudstaden her under Sovjetunionen vart kalla opp etter den kasakhstanske akynen (folkesonagaren) Zjambyl Zjabajev.
1723
1723 (romartal MDCCXXIII)
Säters kommun
Säters kommun er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til Falu kommun i nord, Hedemora kommun i aust, Smedjebackens kommun i sør, Ludvika kommun i vest og Borlänge kommun i nordvest. I tillegg grensar han til Hofors kommun i Gävleborgs län nordaust. Administrasjonssenteret i kommunen er Säter.
Landskapet i kommunen er kupert og skogkledd med mange vatn. Dalälven renn gjennom kommunen og dannar fleire ravinar. Säters kommun har lange tradisjonar innanfor gruve- og industriverksemd, og framleis finst det nokre mellomstore produksjonsføretak, men den største arbeidsplassen i kommunen i dag er Säters sjukhus.
Administrativ historikk
Kommunereforma i 1952 innebar at kommunane Silvberg og Gustafs vart slått saman til storkommunen Gustafs, samt at Säters landskommun vart innlemma i Säters stad. Det vart ikkje gjort forandringar i Stora Skedvi. Säters kommun vart oppretta i 1971 ved at Gustafs og Stora Skedvi slo seg saman med Säters stad.
Kommunevåpenet
Blasonering: På sølvbakgrunn, ein smed som står på svart mark – kledd i raud hue, svarte bukser og sko, sokkar av gull og med ansikt og armar i gull – og heisar eit blått verktøy med svart skaft mot eit raudt smiemne som ligg på marka.
Dette kompliserte våpenet, som vart teke i bruk allereie i 1642, vart fastsett av kongen på 1940-talet. Etter kommunesamanslåinga vart det diskutert endringar i det, men det vart berre gjort små forenklingar då våpenet vart registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1987.
Tettstader
Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.
Vegard Vigerust
Vegard Vigerust var ein norsk forfattar og filolog med norsk hovudfag. Han debuterte i 1954 med Stålstuten, ein satirisk bygderoman, og byrja også som lyrikar i 1972 med diktsamlinga Istid. I 2002 gav han ut Vel møtt, livsmot!, ei samling dikt på bokmål og epistlar med refleksjonar og tilbakeblikk.
Han skreiv artiklar, blant anna i årbøkene til Den Norske Turistforening og i Dovrebygde, lokalhistorisk skrift for Dovre. I 1994 kom Evig unge Dovre ut, med dikt på dølemål og små lokalhistoriske prosastykke, i 1997 Minneblad og dølakvad i same sjanger. Vigerust har elles bidratt med tekstar til CD-ane Syng, Dovre (1998) og Troillspel (2001) av gruppa Østenfor Sol, nokre av komposisjonane er også av Vigerust. Han laga teksten til den historiske kavalkaden Gudbrandsdalsspelet oppført på Vinstra i 1981.
Som lektor var Vigerust tilsett i Søndre Land, Ski, Oslo (NKS), Levanger og Asker. For det lokale amatørteateret skreiv han Asker, du mitt Asker!, ein historisk kavalkade om bygda, og dessutan prologar for lokale jubileum av ulike slag og for den årlege kulturveka. Han var styremedlem i Asker Kunstforening.
Fylkesveg 46 i Hordaland
Fylkesveg 46 i Hordaland går mellom Hellvik og Herøysundet i Kvinnherad kommune. Vegen er 650 meter lang.
Geir Kleiveland
Geir Kleiveland er ein norsk lokalhistorikar frå Osterøy kommune. Han er utdanna lektor frå Universitetet i Bergen med hovudfag i nordisk. Frå 1975 til 1990 arbeidde han ved Osterøy ungdomsskule, men sidan 1991 har han vore lokalhistorikar på heiltid. Han er leiar i Osterøy sogelag.
Geir Kleiveland har skrive to band gards- og ættesoge og eitt band allmennsoge for Naustdal kommune. For Meland kommune har han skrive tre band med gards- og ættesoge. For Osterøy kommune har han skrive allmennsoge for Osterøy, «Osterøy Bygdebok» i to band der fyrste bandet, som handlar om dei eldste tider fram til 1870, kom ut i 2007 og hitt i 2011. Kleiveland har i tillegg skrive fleire lokalhistoriske bøker og artiklar om Osterøy, og han har sidan 1989 vore med i skriftstyret for årsskriftet Osterøy i soge og samtid.
Karsibór
Karsibór (tysk Kaseburg) er ei øy i Stettiner Haff i Polen, som vart kunstig oppretta då ho vart avskore frå øya Usedom. Øya er kalla opp etter den største tettstaden på øya.
I 1880 vart kanalen Kaiserfahrt gjennom Usedom opna, ein vassveg med ei djupne på 10 meter går mellom lagunen og Austersjøen og dannar ein snarveg forbi den austlege delen av Swina, ei grein av elva Oder. Dette gjer at store skip kan gå inn i lagunen til hamna Stettin (Szczecin) raskare og tryggare enn via den opphavlege elveruta (Alte Swine) som skil elva frå øya Wolin i nord.
Kanalen er om lag 12 km lang og 10 meter djup og vart grave ut av Det tyske keisardømet mellom 1874 og 1880 under regjeringstida til Kaiser Wilhelm (1797 - 1888) som kanalen er kalla opp etter.
Etter 1945 vart områda aust for Oder-Neisse-linja line og dei tyske hamnebyane Stettin (Szczecin) og Swinemünde (Świnoujście) på vestsida av elva Oder gjeve til Polen som kalla kanalen opp etter Piast-familien.
Landsbyen Kaseburg fekk òg nytt namn, Karsibór, og har i dag om lag tusen innbyggjarar. Han er ein del av kommunen Świnoujście (Swinemünde), som ligg på Usedom.
705
705 (romartal DCCV)
Charles Lyell
Charles Lyell har namngjeve fleire geologiske pokar, mellom anna pleistocen.
Virke
Sir Charles Lyell vert i lag med James Hutton rekna som fedre for den moderne geologien, i den forstend at dei utvikla geologien til ei eiga vitskapsgrein. Det viktigaste arbeidet hans var omfattande lagfølgestudiar for å reie ut forskjellige tidsepokar, studiar som han utførte i 1830-åra. Den viktigaste publikasjonen kom i 1830: Principles of Geology, med undertittelen Being an inquiry how far the former changes of the earth's surface are referable to causes now in operation. Ei anna avhandling var Elements of Geology (1838) og begge var lenge viktige lærebøker. Lyell utforma aktualitetsprinsippet, som seier at alle dei geologiske prosessane som har virka gjennom historia til jorda, òg virkar i vår tid, og ved å studere dei kan ein finne årsaka til dei endringane jorda har gjennomgått. Arbeidet hans stod i sterk konstrast til katastrofeteorien, som då var herskande. Han var nær ven med og mentor for Charles Darwin, men aksepterte aldri evolusjonsteorien hans fullt ut, trass i at han var ein av dei første som vart konsultert av Darwin om desse teoriane. Han utvikla derimot saman med ein annan geolog det kompromisset som resulterte i at Darwin til slutt publiserte The Origin of Species i 1859. Lyell skreiv sjølv boka Geological Evidence of the Antiquity of Man (1863) der han skildra tolkinga si av utviklingslæra som viste på ein overbevisande måte at menneskeslekta er mykje eldre enn det ein tidlegare trudde. Dette var eit avgjerande bevis for at utviklingslæra òg omfatta menneska.
Utmerkingar
Charles Lyell vart tildelt Royal Medal i 1834. I 1858 mottok han Copley Medal. I 1966 blei han tildelt Wollaston Medal.
Han vart tildelt Tistelordenen, og i 1864 vart han utnemnd til baronett. Lyell vart gravlagd i Westminster Abbey.
Månekrateret Lyell på månen er kalla opp etter han, og det same er eit krater på Mars. Fjellet Mount Lyell vest på Tasmania i Australia er òg kalla opp etter han.
Norsk geografi
Noreg er eit land i Nord-Europa som ligg vest og nord på Den skandinaviske halvøya. Det grensar til Nordsjøen i sørvest, Skagerrak i sør, Norskehavet i nordvest, Barentshavet i nord. Noreg har grense mot Sverige i aust, og kortare grenser mot Finland og Russland i nordaust.
Naust
Eit naust er eit hus som er sett opp ved sjø eller vatn for å taka vare på båten. Det vert brukt til lagringsstad for fiskereiskapar og anna. Naust vert såleis bygd med svært god lufting, så båt, segl, garn, not, line og snøre kan turke.
Turid Farbregd
Turid Farbregd er ein norsk filolog, leksikograf og omsetjar frå Gjesdal på Jæren. Ho var 1995–2008 norsk statsstipendiat med estisk språk og kultur som arbeidsfelt.
Naust
Etymologi
Ordet naust n. kjem via norrønt naust n. av urgermansk *náustan n. (med same tyding).
Turid Farbregd
Etter utdanning i nordisk og finsk ved Universitetet i Oslo (ho tok eksamen 1969) arbeidde Farbregd som norsklektor ved Universitetet i Helsingfors frå 1970 fram til ho vart statsstipendiat. På 1970-talet omsette ho også bøker frå finsk til norsk. Frå og med 1980-talet har ho arbeidd spesielt med estisk og med estarane sin situasjon. Særleg i tida før det estiske sjølvstendet utgjorde Farbregd aleine ein kulturinstitusjon, gjennom at ho gjorde situasjonen i Estland kjend i Norden og omsette skjønnlitteratur frå estisk til norsk.
Norsk geografi
Noreg er det nest minste sirkulære landet i verda og har ei langstrekt form og ei av dei lengste og mest kuperte kystlinjene i verda med om lag 50 000 øyar, holmar og skjer. Fastlandet strekkjer seg over 13º breiddegrader, frå 58 ºN til meir enn 71 ºN (Svalbard nord til 81 ºN) og frå aust til vest strekkjer det seg frå 5 °E til 31 °E (Jan Mayen til 9 °W, Kvitøya til 33 °E).
Naust
Etymologi
Lekken nau er skyld det norrøne nór 'båt' (stamme nó-), som vi òg finn att i Nóatún 'skipstun', bustaden åt den norrøne havguden Njord. Norrønt nór 'skip' kjem av urgermansk *nōwaz 'skip'. Urgermansk *nau- og *nōw- står i eit avlydstilhøve til kvarandre; avlydsvekslinga a ~ ō er velkjent, jf norrønt taka 'taka' ~ tók 'tok'. Urgermansk *nōwaz kjem av urindoeuropeisk *nāwos, og endå eldre *nexwos (oftast skrive *neH2wos), som tydde 'uthola trestamme'. *Nāwos/*nexwos har refleksar i mange indoeuropeiske språk, jamfør gamalindisk náuḥ f 'skip', gamalgresk naũs ναῦς f 'skip' og latin nāvis f 'skip'.
Turid Farbregd
Som leksikograf har Farbregd grunnlagt leksikografien mellom norsk og finsk og mellom norsk og estisk. Ho står som forfattar eller medforfattar av samtlege ordbøker mellom desse språkpara.
Naust
Etymologi
Lekken st kjem av urgermansk *sta, som kjem av urindoeuropeisk *stx, ei avleiing av den indoeuropeiske verbrota *stex 'stå'. Norsk stad 'avgrensa område' (av norrønt staðr 'stad') er avleitt av same rota.
Norsk geografi
Fjellkjeda som strekkjer seg gjennom heile landet er ei fortsetjing av fjella i Skottland og Irland og kryssar Atlanterhavet og dukkar opp som Appalachane i Nord-Amerika. Geologar meiner at alle desse danna ei enkel fjellkjede før oppbrytinga av det gamle superkontinentet Pangaea.
Naust
Etymologi
Den opphavlege tydinga til naust er med andre ord 'skip-stad'.
Norsk geografi
Heile landet var dekt av ei tjukk iskappe under den siste istida og i fleire tidlegare istider. Isrørsla grov ut djupe dalar og då isen smelta fylte sjøen desse dalane og danna dei kjende norske fjordane.
Naust
Nausttypar
Tradisjonelt har ein hatt tre typar naust i Noreg: Steinnaust, tømmernaust og grindnaust. Det kunne og byggast i kombinasjon av desse teknikkane. I dag vert det brukt moderne byggeteknikkar.
Norsk geografi
Landområda hevar seg framleis etter den enorme vekta av isen (isostatisk heving) og stig med fleire millimeter i året. Særleg den austlege delen av landet og dei indre områda av dei lange fjordane, der isen var tjukkast hevar seg «raskt». Dette er ein treg prosess og i tusenvis av år etter slutten av istida dekte sjøen store område som i dag er tørt land. Sjøen nådde opp til det som i dag er ei høgd på 221 meter i Oslo (Aker), 25 meter i Stavanger, 5 meter nær Stad, 180 meter i Trondheim, 50 meter i Tromsø og 75 meter i Kirkenes. Den gamle havbotnen er i dag dei beste jordbruksområda i landet.
Naust
Steinnaust
Kva byggemåte som har vorte brukt, har vore avhengig av tilgangen på byggevyrke. Ute ved kysten er det knapp tilgang til tre, medan det er flust med stein. Her finn vi dei fleste gamle steinnausta. Tre av veggane i steinnaustet er steinmur. Enden mot sjøen står anten open eller har tredør. Oppe på steinmuren er det ofte ei tømra treramme, som er samanbunden med tverrgåande betar. Over denne grinda vert så taksperrene reist. Vi finn både hellelagde sperretak og torvtak på steinnausta. I bakkant er dei ofte gravne inn i bakken.
Norsk geografi
Isbrear i dei høgare fjellområda i dag er ikkje restar av den store iskalotten frå istida og er langt nyare. . Klimaet i området var 1-3 °C varmare rundt år 7000 f.Kr. til 3000 f.Kr. (relativt til normalperioden 1961-1990) og restane av isbreane i fjellet smelta heilt i denne perioden.
Naust
Tømmernaust
Til tømmernaust trengst meir trevyrke, difor finn vi flest av dei inne i fjordane. Dei er ofte omtrentleg lafta av grovhogge tømmer. Då kunne eigaren bygge dei sjølv, og det skulle vere god gjennomlufting. Takkonstruksjonen har vore sperretak, som regel torvtekt. I overkant har sperrene vore samanhefta med sperrelås og bolt. På rafta låg sperrehakket i sperrehogget på raftestokkane. Raftestokkane vart haldne på plass av tverrbetane. Vanleg mål for sperrelengda har vore 2/3 av betelengda.
Norsk geografi
Isbreane har grave ut Sognefjorden, som er den nest lengste fjorden i verda og Hornindalsvatnet som er den djupaste innsjøen i Europa.
Naust
Grindnaust
Grindnaust krev mindre av trevyrke. Reisverket er samansett av grinder. Ei grind er to stavar, så høge som naustet skal verte, samanbundne av ein tverrbete. Grindene står etter kvarandre i naustet, med nokre meters mellomrom. Storbåtnaust har ofte 5 grinder. Heile konstruksjonen vert samanbunden med skråband og trenaglar. I lengderetninga ligg stavlægjet, eller rafthallen, som i tillegg til å halde sperrene, òg er med på å binde saman grindene.
Norsk geografi
Statistikk
Geografiske koordinatar:
Areal:
Naust
Grindnaust
Dei vanlegaste taka på grindnaust har vore torvtak med sperre, torv, never, tro, vindskier og torvvol. Torvtak som har vore til nedfalls har vorte utskift med nyare, kjøpt takkledning. Ytterveggene har oftast vorte kledde med ståande bord. På Mørekysten har gamle båtsider ofte vorte brukte til veggkledning. Det finst og grindnaust med steinvegger.
Norsk geografi
Statistikk
totalt: 324 220 km²
Naust
Grindnaust
Naust har store døropningar i endeveggen mot vatnet. Dette for å gi plass til å få båten ut og inn. Det har vore vanleg med to dører som kan opnast på hengsler til kvar si side. Stundom manglar dører.
Jektenaust var store grindnaust utan veggkledning.
Norsk geografi
Statistikk
land: 307 860 km²
Naust
Leidangnaust
Restane vi finn av leidangnausta frå mellomalderen er steinmura tufter. Desse nausta har vore store. Kinsarviknaustet, som truleg roma to leidangskip, har vore 34 meter langt og 13 meter breitt. Ved Steinkjer er det funne tufter etter 40 meter lange naust. I tillegg til steinmurar vart det og brukt grindverk i desse nausta. Det ser vi av Gulatinglova. Der er både stav, stavlægje, sperre, torvol, vindskeier, never og torv nemnt.
Norsk geografi
Statistikk
vatn: 16 360 km²
Naust
Naustrekkjer
Nausta har vorte oppsette på dei best eigna stadane langs fjøra. Stadar med godt tilflot og smul sjø har vorte valde. Det har vore mange, òg dei som bor langt til dals, som har hatt bruk for naust. Difor finn vi mange naust bygde ved sida av kvarandre i såkalla naustrekkjer. Mange i lag var ein fordel når arbeid som kravde mykje mannemakt skulle gjerast.
Norsk geografi
Statistikk
Med Svalbard og Jan Mayen: 385 199 km²
Landegrenser:
Naust
Andre hus ved sjøen
Frå Ryfylke og austover er det få naust. Her er det båthus eller buer. Båthus er bygde for at båten kan ligge under tak når han ligg på vatnet. Ofte kan båten òg heisast opp slik at han heng tørt, etter at han har kome flytande under tak. Slike hus har òg vorte kalla buer. Ei bu kan òg vere eit lagerhus ved sjøen. Nordover langs kysten finst to slags lagerhus i sjøkanten: naust og brygger.
Norsk geografi
Statistikk
total: 2 515 km
grenseland: Finland 729 km, Sverige 1619 km, Russland 196 km
Naust
Andre hus ved sjøen
I Aust-Finnmark er det ikkje tradisjon som seier at naust har vore brukt. Båtane vart snudde og surra fast til pålar.
Norsk geografi
Statistikk
Kystlinje: 25 148 km (kontinentalt); 83 281 km (inkludert øyar)
Maritime krav:
Naust
Kultur
Naustet er namnet på eit skodespel av Jon Fosse
Norsk geografi
Statistikk
nærliggande sone: 10 nm (19 km)
kontinentalsokkel: 200 nm (370 km)
eksklusiv økonomisk sone: 200 nm (370 km)
territorialfarvatn: 4 nm (7 km)
Fysisk geografi
Dei skandinaviske fjella. Dei skandinaviske fjella er det mest dominerande landskapstrekket i Noreg. Frå Setesdalsheiane i sør ved kysten av Skagerrak går fjella nordover og dekkjer store delar av landet, men fjordane skjer seg innover i fjella frå nord til sør. Av fjellområda i landet finn ein Hardangervidda, Jotunheimen (med Galdhøpiggen 2469 moh), Breheimen og Trollheimen med store isbrear som Jostedalsbreen, Folgefonna og Hardangerjøkulen. Fjellkjeda svingar austover sør for Trondheim med fjellområde som Dovrefjell og Rondane, og når grensa til Sverige, der dei hovudsakleg er svakt hellande platå. Fjella går så nordaustover (og er kjende som Kjølen). I Nordland og Troms vert fjella meir alpine og dannar mange øyar der dei går ut i havet. Dei skandinaviske fjella dannar Lyngsalpane og strekkjer seg til nordvestlege delar av Finnmark. Dei vert gradvis lågare frå Altafjorden mot Nordkapp, der dei slutt endar ved Barentshavet.
Dei skandinaviske fjella har naturleg delt landet i fysiske regionar med dalføre som strekkjer seg ut frå fjella i alle retningar. Dei følgjande fysiske regionane utgjer berre delvis dei tradisjonelle regionane og fylka i Noreg:
Sørkysten. Den sørlege kysten mot Skagerrak og Nordsjøen er eit lågland sør for fjellkjeda. Det strekkjer seg frå Stavanger i vest til dei vestlege og ytre delane av Oslofjorden i aust. I denne delen av landet går dalføra hovudsakleg frå sør til nord. Området er åslendt, men med enkelte svært flate område som Jæren og Lista.
Søraust. Landområda aust for Langfjella, fjellkjeda som deler Sør-Noreg i to (svarer til Austlandet, det meste av Telemark og Røros) er dominert av dalar som går frå nord til sør i aust og meir nordvest-sørvest lenger vest, og dalane samlar seg ved Oslofjorden. Dei lengste dalføra i landet er Østerdalen og Gudbrandsdalen. Denne delen inneheld òg større lågtliggande område rundt Oslofjorden og elva Glomma og innsjøen Mjøsa.
Vestfjordane. Landområda vest for Langfjella (svarer til Vestlandet nord for Stavanger) er dominert av fjellkjeda sidan fjella går heilt ut til kysten. Fjella vert derimot gradvis lågare ut mot kysten og store fjordar skjer seg austover i landet. Dei største fjordane er Sognefjorden og Hardangerfjorden. Geirangerfjorden er kanskje den mest kjende fjorden i landet og vert stundom rekna som det ultimate fjordlandskapet, omgjeve av høge fjell og flotte fossefall. Kysten er verna av ein skjergard med tusenvis av skjer og holmar som går parallelt til kysten og som gjev ei forholdsvis verna skipslei nesten heile den 1600 km lange vegen frå Stavanger til Nordkapp. Fjordane og dalane går hovudsakleg frå vest til aust, og lenger nord frå nordvest til søraust.
Trondheimsregionen. Området nord for Dovre (svarer til Trøndelag bortsett frå Røros) består av eit meir jamt landskap med meir avrunda former og fjell og med dalar som samlar seg ved Trondheimsfjorden, der dei opnar seg opp og dannar eit større låglandsområde. Lenger nord ligg Namdalen, som opnar ut mot Namsos-området. Fosenhalvøya og den nordlegaste kysten (Leka) er meir dominert av fjell og tronge dalar.
Nordfjordane. Landet lenger nord (svarer til Nordland, Troms og det nordvestlege Finnmark) er igjen meir dominert av spisse fjell som går heilt ut til kysten og svært mange fjordar. Fjordane og dalane går hovudsakleg frå vest til aust i den sørlege delen av området og meir frå nordvest til søraust lenger nord. Saltfjellet-området er eit unntak der dalane går meir frå nord til sør frå dette fjellområdet. Dette langstrekte området består av mange store øyar og øygrupper, som Lofoten, Vesterålen og Senja.
Lengst nordaust. Dei indre områda og områda aust for Nordkapp (svarer til Finnmarksvidda og Aust-Finnmark) er mindre dominert av fjell og ligg hovudsakleg under 400 meter over havet. Dei indre områda er dominert av den store Finnmarksvidda. Det er store, vide fjordar som går frå nord til sør. Kysten her har ikkje dei små øyane og skjergarden som er typisk for resten av norskekysten. Lengst aust går Varangerfjorden frå aust til vest, og han er den einaste store fjorden i landet som har opning mot aust. Svalbard. Lenger nord, i Nordishavet, ligg øygruppa Svalbard, som òg er dominert av fjell. Desse fjella er derimot stort sett dekte av store isbrear, særleg aust i øygruppa der isbrear dekkjer 90 % av overflata. Austfonna er den største isbreen i Europa. I motsetnad til på fastlandet kalvar desse isbreane direkte ut i det opne havet.
Jan Mayen. Lengst i nordvest, halvvegs til Grønland, ligg øya Jan Mayen der Beerenberg ligg, den einaste aktive vulkanen i Noreg.
Bouvetøya. Ligg i Sør-Atlanteren på 54 ºS og er stort sett dekt av isbrear. Øya er ein av dei mest fjerntliggande og isolerte stadane i verda og er berre busett av sel og fuglar.
Chicxulubkrateret
Chicxulubkrateret er eit nedslagskrater, der den eine halvdelen ligg under jorda inne på Yucatánhalvøya i Mexico, medan den andre halvdelen ligg under Det karibiske havet utanfor halvøya. Sentrum av krateret ligg omtrent ved byen Chicxulub. Undersøkingar har vist at nedslaget fann stad i den siste delen av krittida for om lag 65 millionar år sidan.
Norsk geografi
Fysisk geografi
Peter 1.s øy. Øya ligg i Sørishavet ved 69 °S og 90 °W og er dominert av isbrear og ein vulkan. Som med Bouvetøya er denne øya rekna som eit biland og er ikkje ein del av Kongeriket.
Dronning Maud Land er Noreg sitt krav på Antarktis. Dette store sektorområdet strekkjer seg mot Sørpolen og er totalt dominert av den største iskalotten i verda, men har òg nokre imponerande nunatak som stikk opp av isen. Troll forskingstasjon er bemanna av Noreg og ligg på ei snøfri fjellside, den einaste stasjonen i Antarktis som ikkje ligg på isen.
Chicxulubkrateret
Nedslaget og følgjene
Meteoritten, ein asteroide eller ein komet, reknar ein med må å ha vore omtrent 10 km i diameter og nedslaget skapte enorme tsunamiar som flytta seg i alle retningar. Støv og andre partikler nådde høgt opp i atmosfæren, der dei blokkerte for sollyset. Det påfølgjande, kraftige temperaturfallet overalt på jorda tilsvarar den atomvinteren som ville vorte følgja av ein atomkrig.
706
706 (romartal DCCVI)
Chicxulubkrateret
Utsletting av dinosaurane
Tidspunktet stemmer godt overeins med teorien til fysikaren Luis Alvarez og sonen hans, geologen Walter Alvarez, som kan forklare utslettinga av dinosaurane. Dei påstår at det kraftige fallet i talet på artar (òg for andre artar enn dinosaurane) kan ha kome av nettopp ein meteoritt på denne storleiken.