cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Det russiske tsardømet
Opritsjnina og problemtida
Seint i 1550-åra utvikla Ivan ei fiendtleg haldning til rådgjevarane sine, regjeringa og bojarane. I 1565 valde han å dele Russland i to delar: hans private domene (eller opritsjnina) og eit offentleg område (eller zemsjtsjina). Ivan valde seg ut dei mest velståande og viktigaste distrikta i Russland som sitt eige domene, og her gjekk han til åtak på bojarane, handelsmennene og sjølv vanlege folk, tok livet av enkelte og konfiskerte landområda og eigedelane deira. Slik byrja eit tiår med terror i Russland som enda med massakren i Novgorod i 1570.
Som følgje av denne politikken braut Ivan ned den økonomiske og politiske makta til dei fremste bojarfamiliane, og slik øydela han personane som hadde bygd opp Russland og som var best i stand til å styre landet. Handelen forsvann og bøndene, som vart møtt med auka skattar og valdstrugslar, valde å flytte frå Russland. I 1572 avskaffa Ivan omsider praksisen med opritsjninaen, men politikken hadde ført landet ut i uføre og ein periode kalla problemtida følgde.
Ivan IV vart ettefølgd av sonen Fjodor, som var mentalt tilbakeståande. Det eigentlege styret hadde derfor svigerbror til Fjord, bojaren Boris Godunov, som er kjend for å ha avskaffa Jurijdagen, den einaste gongen i året då liveigne kunne flytte frå ein landeigar til ein annan. Den kanskje viktigaste hendinga under Fjordor var opprettinga av patriarkatet i Moskva i 1589, som skapte den heilt sjølvstendige og frå skilde russisk-ortodokse kyrkja.
I 1598 døydde Fjodor utan arvingar og enda med det Rurik-dynastiet. Boris Godunov kalla så inn til ein Zemskij Sobor, ei nasjonalforsamling av bojarar, kyrkjeleiarar og borgarlege, som utropte han til tsar, sjølv om forskjellige bojarfraksjonar nekta å anerkjenne denne avgjersla. Feilslåtte avlingar førte til den russiske svolten i 1601-1603 og i denne perioden dukka ein mann opp som hevda å vere Tsarevitsj Demetrius, Ivan IV sin son som døydde i 1591. Denne pretendenten til trona vart kjend som Falske Dmitrij I. Han fekk støtte i Polen og marsjerte til Moskva, samla støtte hos bojarane og andre personar langs vegen. Historikarar meiner at Godunov truleg klart seg gjennom denne krisa om han ikkje hadde døydd i 1605. Den falske Dimitrij I kom til Moskva og vart krona til tsar same året, etterfølgd av mordet på Tsar Fjodor II, sonen til Godunov.
Russland gjekk så inn i ein periode der kaos framleis herska, ein periode kjend som Problemtida (Смутное Время). Verken bojarar eller andre borgarar klarte å ta frå tsaren makta, mellom anna fordi bojarane kjempa seg i mellom for å ta over trona og fordi fiendtlege styrkar okkuperte Kreml.
I problemtida oppstod det ein borgarkrig, som vart gjort verre av at forskjellige bojarfraksjonar kjempa seg i mellom om å ta over trona, Polen og Sverige blanda seg inn, og ei særs stor misnøye hos folket. Falske Dimitrij I og den polske garnisonen hans vart styrta og ein bojar, Vasilij Sjujskij vart utropt til tsar i 1606. I eit forsøk på å halde på trona allierte Sjujskij seg med svenskane og starta den ingriske krigen med Sverige. Falske Dimitrij II allierte seg med Polen og slo seg ned utanfor bymurane til Moskva der han sette opp eit falskt hoff i landsbyen Tusjino.
I 1609 blanda Polen seg offisielt inn i forretningane til Russland, fanga Sjujskij og okkuperte Kreml. Ei gruppe russiske bojarar signerte i 1610 ein fredsavtale og anerkjende Władysław IV Vasa, son av den polske kongen Sigismund III Vasa, som tsar. I 1611 dukka Falske Dmitrij III opp i dei svenskokkuperte områda, men vart raskt pågripen og avretta. Det polske nærværet starta ein ny patriotisme hos russarane og ein frivillig hær, finansiert av handelsmennene Stroganov og velsigna av den ortodokse kyrkja, vart danna i Nizjnij Novgorod og ført av fyrst Dmitrij Pozjarskij og Kuzma Minin dreiv dei polakkane ut av Kreml. I 1614 erklærte ein zemskij sobor bjoaren Mikhail Romanov som tsar, og starta med det den 300 år lange regjeringstida til Romanov-familien.
Romanov
Dei store fiendane til Russland, Polen og Sverige, hamna på denne tida i krig med kvarandre, noko som gav Russland høve til å gjere fred med Sverige i 1617. Den polsk-moskovittiske krigen enda med Deulinoavtalen i 1618, og Polen og Litauen fekk tilbake styre over område, inkludert Smolensk, som Storhertugdømet Litauen hadde tapt i 1509.
Dei første Romanov-tsarane var svake herskarar. Under Mikhail var dei statlege affærane styrt av faren, Filaret, som i 1619 vart patriark i den ortodokse kyrkja. Seinare støtta son til Mikhail, Aleksej (r. 1645-1676) seg til bojaren Boris Morozov, som styrte landet for han. Morozov misbrukte posisjonen sin og utnytte innbyggjarar, og i 1648 vart han vist bort av Aleksej etter saltopprøret i Moskva.
Etter Smolenskkrigen, eit mislukka forsøk på å ta tilbake Smolensk frå Polen i 1632, gjorde Russland fred med Polen i 1634. Den polske kongen Wladyslaw IV, son og etterkomar av Sigismund III Vasa som bojarane hadde vald til tsar av Russland under problemtida, sa frå seg alle krav til tittelen i fredsavtalen.
Lovendringane i 1649
Sobornoje Ulozjenije, ei omfattande lovsamling, vart innført i 1649. På denne tida hadde bojarane slått seg saman med den nye eliten, som no var obligatoriske tenarar av staten, og danne eit nytt adelskap kalla dvorjanstvo. Staten kravde tenester frå både den gamle og nye adelen, hovudsakleg i militæret på grunn av stadige krigar langs grensene i sør og vest, og åtak frå nomadane. Til gjengjeld fekk adelen land og bønder.
Staten sanksjonerte fullt ut liveigenskap og bønder som rømte vart statsflyktningar. Godseigarane hadde fullstendig kontroll over bøndene sine. Bønder som levde på statseigd land vart ikkje rekna som liveigne. Dei vart organiserte i kommunar som var ansvarlege for skattar og andre forpliktingar. Som dei liveigne bøndene måtte desse statsbøndene halde seg til landområde dei hadde fått. Handelsmenn og handverkarar frå mellomklassen vart skattlagde, og som dei liveigne bøndene hadde dei ikkje lov å flytte.
Den nye lova med auka skattar og reguleringar førte til at misnøya som hadde ulma sidan problemtida vart skjerpa. I 1650- og 1660-åra auka talet på bønder som rømde dramatisk. Eit populært område som mange rømde til var området rundt elva Don, der don-kosakkane heldt til. Eit stort opprør fann stad i Volga-regionen i 1670 og 1671. Stenka Razin, ein kosakk frå Don-regionen, leia eit opprør som førte saman rike kosakkar og liveigne bønder på flykt. Det uventa opprøret sveipa oppover Volgadalen og trua sjølv Moskva. Troppane til tsaren klarte til slutt å slå tilbake opprørarane etter dei hadde okkupert store byar langs Volga. Razin vart offentleg torturert og avretta.
Nyskaffinga av Ukraina
Russland heldt fram å vokse utover 1600-talet. I sørvest tok dei austlege område av Ukraina, som hadde vore under polsk-litauisk styre. Zaporozji-kosakkane, krigarar som levde i grenseområda mellom Polen, Russland og krim-tatarane, hadde tent i den polske hæren som leigesoldatar, men vart verande sjølvstendige og gjorde fleire opprør mot polakkane. I 1648 slo bøndene i Ukraina seg saman med kosakkane under Khmelnytskij-opprøret, på grunn av undertrykkinga frå polakkane. I starten av ukrainarane allierte med krim-tatarane, som medverka til å styrte det polske styret. Polakkane overtydde tatarane til å skifte side, og ukrainarane trengde då militær støtte for å halde på posisjonen sin.
I 1654 tilbydde den ukrainske leiaren Bokhdan Khmelnytskij Ukraina som eit protektorat under den russiske tsaren Aleksej I. Aleksej tok imot tilbodet, som vart ratifisert med Perejaslav-traktaten. Dette førte til krig mellom Russland og Polen. Andrusovo-traktaten, som enda krigen i 1667, delte Ukraina langs elva Dnepr, den vestlege delen kalla Ukraina på den høgre breidda vart underlagt Polen, og den austlege delane, eller Ukraina på den venstre breidda vart det kosakkiske Hetmanat, eit sjølvstyrt område underlagt tsaren.
Raskol
Då Russland utvida områda sine sørvestover fekk dette uante konseveknsar. Dei fleste ukrainarane var ortodokse, men dei nære kontaktane til dei romersk-katolske og den polske motreformasjonen, førte dei i kontakt med vestlege intellektuelle strøymingar. Den russisk-ortodokse kyrkja oppdaga at isolasjonen deira frå Konstantinopel hadde ført til liturgiske variasjonar og praksisar.
Den russisk-ortodokse patriarken Nikon ønskte å føre dei russiske tekstane i samsvar med dei opphavlege gresk tekstane, men møtte hard motstand hos mange russarar som såg på dette som utanlandsk inntrenging eller til og med verk av djevelen. Då den ortodokse kyrkja tvinga gjennom reformene oppstod det eit skisma i 1667. Dei som ikkje aksepterte reformene vart kalla dei gammaltruande. Desse vart offisielt erklært for kjettarar og vart forfølgd av både kyrkja og staten. Den fremste personen av dei gammaltruande, erkepresten Abbacum, vart brend på stake. Delinga vart så permanent, og mange handelsmenn og bønder slo seg saman med dei gammaltruande.
Tsaren følte òg innverknaden frå Ukraina og vesten, og gjennom Kiev kom nye impulsar innan barokken i arkitektur, litteratur og kunst. Andre meir direkte kanalar til vesten gjorde at den internasjonale handelen auka og fleire utlendingar kom til Russland. Tsaren fatta interesse for den meir avanserte teknologien i vesten, særleg innan militært utstyr. Mot slutten av 1600-talet hadde innverknader frå Ukraina, Polen og Vest-Europa tatt over for den russiske kulturen og bana veg for meir radikale endringar.
Erobringa av Sibir
Russland utvida landområda sine austover og møtte relativt lite motstand. I 1581 leigde handelsfamilien Stroganov, som dreiv med pelshandel, kosakkleiaren Jermak Timofejevitsj, for å føre ein ekspedisjon inn i vestlege område av Sibir. Jermak slo Sibir-khanatet og erklærte områda vest for Ob og Irtysj russiske landområde.
Frå basar som Mangazeja, pressa handelsmenn og utforskarar på austover frå Ob til Jenisej, så vidare til Lena og heilt til kysten av Stillehavet. I 1648 opna kosakken Semjon Dezjnov ein passasje mellom Amerika og Asia. På midten av 1600-talet nådde russarane elva Amur, i utkanten av Det kinesiske keisardømet.
Etter ein periode med strid med Manchu-dynastiet avtalte Russland fred med Kina i 1689. Med Nertsjinsk-traktaten avstod Russland krava sine på Amurdalen, men fekk tilgang til områda aust for Bajkalsjøen og handelsruta til Beijing. Freden med Kina skjedde samstundes med at russarane nådde Stillehavet på midten av 1600-talet.
Al-Qaida
Al-Qaida (arabisk القاعدة, 'basen' ) er ein islamistisk terroristorganisasjon, kjend for spektakulære sjølvmordsåtak mot sivile mål. Den best kjende aksjonen deira er 11. september-åtaka i USA i 2001, der fleire tusen menneske blei drepne.
Namnet «al-Qaida» tyder 'base'. Namnet er blitt tolka som 'databasen' med oversyn over mujahedin-styrkar Osama bin Ladan hadde kontroll over av den britiske utanriksministeren Robin Cook. I 2002 tok gruppa namnet Qa'idat al-Jihad, 'basen (grunnlaget) for jihad'.
Soge
Al-Qaida blei grunnlagd av saudiarabaren Osama bin Laden i 1988-89 for å støtta og trena utanlandske muslimske motstandsstyrkar mot Sovjetunionen under Den afghansk-sovjetiske krigen. Mot slutten av krigen byrja Al-Qaida og mange liknande grupper å retta interessa mot andre konfliktområde, som Israel og Kashmir.
Etter at sovjetarane trekte seg ut av Afghanistan i 1989 vende Bin Laden tilbake til Saudi-Arabia. Året etter invaderte Irak under Saddam Hussein nabolandet Kuwait, noko som også sette dei saudiarabiske oljefelta i fare. Bin Laden tilbaud sine trente mujahedin til å forsvara landet, men kong Fahd tok heller imot hjelp frå amerikanske og allierte styrkar. Det at desse styrkane fekk koma inn i og vanhelga «landet med dei to moskeane» (Mekka og Medina) gjorde Bin Laden rasande. Etter å ha talt styresmaktene imot for å ta imot amerikanske styrkar blei han landsforvist. Oppmoda av Hassan al-Turabi drog Bin Laden og al-Qaida i eksil til Sudan, der Omar al-Bashir nyleg hadde teke makta. Dei hjelpte dei sudanesiske styresmaktene gjennom å setja opp ulike verksemder og militære treningsleirar. Her samarbeidde dei med Egyptisk islamsk jihad, leidd av Ayman el-Zawahiri.
I 1993 støtta Saudi-Arabia Oslo-avtalen mellom Israel og palestinarane, noko som førte til skarp kritikk frå bin Laden. I 1994 mista blei han fråteken det saudiske statsborgarskapet sitt og mista pengestøtte heimanfrå.
Egyptisk islamsk jihad (EIJ) var ein kjerne for al-Qaida, men utførte òg eigne aksjonar retta mot det egyptiske regimet. I 1993 utførte dei eit mislukka attentat mot den egyptiske statsministeren Atef Sedki, der ei skulejente blei drepen i staden. I 1995 stod dei bak eit attentatforsøk mot den egyptiske presidenten Hosni Mubarak. Egyptisk opinion vende seg mot gruppa, og statsmakta slo hardt ned på dei gjennom arrestasjonar og avrettingar.
Sudan utviste EIJ i 1995 etter at gruppa hadde utført eigne avrettingar i landet. I mai 1996 blei også bin Laden utvist. Afghanistan, som var styrte av den fundamentalistiske Taliban-rørsla, ønskte dei velkomne tilbake. Al-Qaida fekk ei rolle i forsvarsdepartementet deira.
Al-Qaida sine ideologar hadde lenge støtta tanken om ein «global jihad» for å reinska muslimske land for ikkje-muslimar. Al-Zawahiri var sterkt inspirert av Sayyid Qutb si lære om at folk som kalla seg muslimar, men ikkje følgde den rette læra, var å reknast som fråfalne. Slik var også regime i ulike muslimske land blitt mål Egyptisk islamsk jihad.
I 1996 utlyste gruppa ein fatwa om å fordriva utanlandske styrkar og makter frå muslimske land, ei krigserklæring mot USA og allierte land. 23. februar 1998 gjekk bin Laden og al-Zawahiri endå sterkare ut med ein fatwa som baud alle muslimar drepa amerikanarar og deira allierte overalt der dei kunne. I 2001 eller 2002 slo al-Qaida og Egyptisk islamsk jihad seg saman til Qa'idat al-Jihad.
Terroråtak
1992: Aden
Det første åtaket til al-Qaida fann stad 29. desember 1992 i Aden, hovudstaden i Jemen. To bomber eksploderte utanfor Movenpick Hotel og Goldmohur Hotel. Målet for bombinga var amerikanske soldatar på veg til Somalia under Operation Restore Hope, men desse budde på eit anna hotell. To blei drepne i åtaka, og fleire jemenittar blei hardt skadde. Åtaket var også eit tidleg døme på fleire koordinerte bombeåtak som hovudsakleg råka sivile.
1993: New York
I 1993 køyrde Ramzi Yousef ein lastebil fylt med sprengstoff inn i World Trade Center i New York i eit forsøk pa å få begge tårna til å styrta. Planen lukkast ikkje, tårna svaia berre og fekk noko strukturskade, men seks menneske blei drepne og over tusen skadde. Yousef blei seinare teken til fange i Pakistan og dømd til fengsel på livstid i USA. Yousef oppgav politiske motiv for åtaket, ikkje religiøse. Det finst ingen prov på at Yousef er knytt til al-Qaida, og både han og talsmenn for organisasjonen har nekta for samband. Det er likevel verdt å merka seg at Yousef er nevø av Khalid Sheikh Mohammed, som har hatt ei høgtståande stilling i al-Qaida.
Frå 1995: Åtak på ambassadar og amerikanske mål utanlands
19. november 1995 utførte Egyptisk islamsk jihad eit bombeåtak mot den egyptiske ambassade i Islamabad i Pakistan der 16 døydde og 60 blei såra. Åtaket blei symptomatiske for seinare aksjonar al-Qaida skulle utføra.
I juni 1996 bomba al-Qaida Khobar Towers, ein bygning i Khobar i Saudi-Arabia som husa personell frå det amerikanske luftvåπenet. 19 blei drepne og 372 såra.
I november det året vitja den amerikanske presidenten Bill Clinton Manila på Filippinane under eit APEC-møte. Bin Laden skal sjølv ha planlagt eit attentat mot han, men kommunikasjon om attentatet blei fanga opp og det blei funnen ei bombe under ei bru.
7. august 1998, utførte medlemmer av Egyptisk islamsk jihad to simultanåtak på dei amerikanske ambassadane i Dar es Salaam i Tanzania og Nairobi i Kenya. Noko over 300 døydde, dei fleste lokale sivile. Åtaka gjorde at bin Laden og al-Zawahiri kom i det amerikanske søkelyset, og FBI plasserte bin Laden på si «Ten most wanted»-liste.
I oktober 2000 utførte al-Qaida eit sjølvmordsåtak på jagaren [[USS «Cole» då skipet låg utanfor Jemen. Åtaket drap 17 amerikanske militære og skadde fartøyet. Etter denne vellukka aksjonen fekk gruppa stor sjølvtillit og byrja førebu eit åtak inne i USA.
2001 11. september 2001 utførte al-Qaida sitt største åtak og fanga merksemda til heile verda. Dei kapra fire fly og flaug to av dei inn i World Trade Center i New York. Eitt blei styrta i Pentagon og eitt krasjlanda i ein åker i Pennsylvania etter at passasjerar og besetning hadde teke opp kampen mot kaprarane. Åtaket førte til at dei to tårna i World Trade Center fall saman, og om lag tre tusen menneske blei drepne. Åtaket førte til at USA erklærte «Krig mot terrorisme» og gjekk inn for å nedkjempa al-Qaida. Det førte òg til kraftige omleggingar av flytryggleik for passasjerar.
Etter 2001 har al-Qaida eller tilknytte grupper vore knytt til åtak i Istanbul i 2003, Madrid og Khobar i 2004, London og Amman i 2005, Algier i 2007 og den danske ambassaden i Pakistan i 2008. I 2009 prøvde Umar Farouk Abdulmutallab å sprenga eit Northwest Airlines-fly og i 2010 blei det gjort forsøk på å senda eksplosiv med lastefly frå Jemen.
Frå 2000-åra av har Somalia og Jemen blitt viktige kjerneområde for al-Qaida att. Medan dei øvste leiarane gøymer seg for USA og allierte styrkar i grenseområda mellom Afghanistan og Pakistan, har mange mellomleiarar har basert seg i områda ved Afrikas horn og oppretta kontakt med grupper som al-Shahab.
Fødselsdagen til Buddha
Fødselsdagen til Buddha er høgtider som blir feira på fleire tidspunkt og under fleire namn innan ulike delar av buddhismen. Feiringa markerer fødselsdagen til Siddhartha Gautama, seinare kjend som Buddha, og i nokre høve også oppvakninga hans (parinirvana).
Professor emeritus
Professor emeritus (av latin 'uttent') er ei nemning for ein professor som har avslutta sitt tilsettingsforhold ved ein lærestad, men som enno har ein fagleg tilknyting til lærestaden.
Fødselsdagen til Buddha
Innan fleire delar av buddhismen feirar ein ofte fødselsdagen til Buddha som vaisakha eller vesak. Dette gjeld til dømes buddhistar i India, Nepal, Singapore, Vietnam, Thailand, Kambodsja, Malaysia, Sri Lanka, Myanmar, Indonesia og Taiwan. Innan theravadabuddhismen omfattar denne feiring også dødsdagen og oppvakninga til Buddha. I indisk tradisjon feirar ein gjerne hendinga i heile månaden vaisakha, med sjølve fødselsdagen markert som Buddha purnima eller vaishakh purnima.
Professor emeritus
Avgåtte professorer kan bruke tittelen professor emeritus (m), ev. professor emerita (f), sidan professortittelen ikkje berre er ein stillingstittel, men òg ein tittel som viser til ein fagkompetanse. Mange pensjonerte professor emeriti (pl.) har kontor på lærestaden og utgjer ein fagleg ressurs som kan utnyttast på ulikt vis.
Fødselsdagen til Buddha
Nokre stader i Søraust-Asia feirar ein dagen ei veke seinare, den femtande i fjerde, ved fullmåne. Dette er ein offentleg høgtidsdag i Malaysia, Singapore, Thailand og Vietnam. På thai er dagen kjend som visakha puja og på vietnamesisk som Lễ Phật đản.
I Japan feirar ein fødselsdagen, hanamatsuri, fast etter den gregorianske kalenderen den 8. april kvart år. Dette er ikkje ein offentlege høgtidsdag, men ei tempelfeiring.
Kjelder
Рожден ден на Буда Kanbutsue Buddha's Birthday Anniversaire de Bouddha 부처님 오신 날 灌仏会 Hana matsuri Ans då Bouda 佛誕
Ze'ev Friedman
Sommar-OL 1972
Friedman reiste til München for å delta under sommar-OL 1972 saman med den israelske OL-troppen. 5. september vart han drepen av den palestinske terroristgruppa Svart september i det som seinare vart kjend som München-massakren.
Tiana
Tiana (sardisk Tìana) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 499 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 19.32 km² og ligg i ei høgd på 564 meter over havet.
Xinzhou
Xinzhou (kinesisk: 忻州; pinyin: Xīnzhōu) er eit byprefektur i norddelen av provinsen Shanxi i det nordlege Kina. Prefekturet går tvers over provinsen og grensar i sørvest mot Shaanxi og i nordvest mot Indre Mongolia, samt i aust mot Hebei. Byprefekturet har eit areal på 25 180 km² og i underkant av 3,1 millionar ibuarar i 2010.
Byprefekturet Xinzhou omfattar eitt bydistrikt (区 qū), eitt byfylke (市 shì) og tolv fylke (县 xiàn).
Samferdsle
Kinas riksveg 108 går gjennom byprefekturet. Riksvegen tek til i Beijing og fører via Taiyuan, Xi'an og Chengdu sør til Kunming i den sørvestlege provinsen Yunnan. Også Kinas riksveg 208 passerer gjennom området. Han tek til i Erenhot og fører via Jining, Datong og Taiyuan til Changzhi i Shanxi.
Cáceres
Cáceres er provinshovudstaden i Cáceres i Extremadura i Spania. Byen har kring 90 000 innbyggjarar og kommunen har eit areal på 1750,33 km², den største kommunen i heile Spania.
Det har vore busetnad nær Cáceres sidan førhistorisk tid. Ein ha funne spor etter dette i grottene i Maltravieso og El Conejar. Byen vart grunnlagd av romarane i 25 f.Kr..
I gamlebyen (Ciudad Monumental) står framleis bymurane frå antikken, og denne delen av byen er kjend for dei mange storkereira. Innanfor bymurane ligg ein mellomalderby utan ytre teikn på modernisering, og av den grunn er det filma mange filmar her. Universidad de Extremadura og to astronomiske observatorium ligg i Cáceres. Byen er òg eit bispesete.
Cáceres vart innskrive på verdsarvlista til UNESCO i 1986 på grunn av blandinga av romansk, islamsk, nordgotisk og italiensk renssanse-arkitektur. Tretti tårn frå den muslimske perioden står framelis i Cáceres, og av desse er Torre del Bujaco det mest kjende.
Cáceres er ein av byane som kjempar om å verte europeisk kulturhovudstad i 2016.
Historie
Opphavet til Cáceres går tilbake til førhistorisk tid, med funn av grottemåleri i Cuevas de Maltravieso (Maltravieso-grottene) frå sein steinalder. Turistar kan sjå restar frå romartida, mellomalderen, maurartida og gullalderen for jødisk kultur i Spania. Cáceres har fire hovudområde som kan utforskast: den historiske bydelen, den jødiske bydelen, det moderne sentrumet og utkantstrøka.
Byen vart grunnlagd som Castra Caecilia av Quintus Caecilius Metellus Pius og vart viktig som ein strategisk by under romartida og. Restar av dei første bymurane bygd av romarane på 200-talet og 300-talet eksisterer framleis, inkludert ein port, Arco del Cristo.
Etter at Vestromarriket tok vestgotarane over byen og han gjekk inn i ein nedgangsperiode fram til arabarane erobra Cáceres på 700-talet. Dei neste hundreåra var han under arabisk styre, men maktforholdet skifta stadig mellom maurarar og kristne. I denne perioden bygde arabarane om byen, med murar, palass og mange tårn, som Torre de Bujaco. Cáceres vart gjenerobra av dei kristne på 1200-talet. I denne perioden hadde byen ein viktig jødisk bydel. På 1400-talet var folketalet nesten 2000, og nesten 140 jødiske familiar budde i Cáceres. Den jødiske folkesetnaden vart drive ut då dronning Isabella og Ferdinand av Aragon kom til makta i 1492, men mange spor frå ruinane er framleis synlege i dag i Barrio San Antonio.
Kjell Askeland
Kjell Askeland er ein norsk forfattar. Han er frå Askeland i Bremanger kommune i Sogn og Fjordane. Han har arbeidd som lærar og frilansjournalist.
Cáceres
Historie
Cáceres blømde under reconquistaen og under oppdaginga av Amerika, og viktige spanske familiar og adlege bygde heimane sine og små palass her. Mange familiar frå Extremadura deltok i reiser til Amerika der dei gjorde seg rike. På 1800-talet art Cáceres hovudstad i provinsen, og byen starta å vokse. Under den spanske borgarkrigen flata folketalet ut.
Fylkesveg 81
Fylkesveg 81 (Fv81) går mellom Ulvsvåg i Hamarøy kommune og Svolvær i Vågan kommune. Vegen er 35,9 km lang utanom ferjestrekninga.
Frå 1. januar 2008 er ferjesambandet mellom Skutvik og Svolvær redusert til éin tur pr. dag, etter at fastlandssambandet til Lofoten vart opna 1. desember 2007.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Vadehavsøyane
Mellom dei store øyane i gruppa ligg det sandbankar. Mandø er den minste av dei folkesette danske vadehavsøyane, medan Rømø er den sørlegaste og med eit areal på rundt 128 kvadratkilometer den største av øyane. Sidan 1948 har ho hatt fastlandssamband via den 9,2 km lange Rømødæmningen.
Fram til 1900-tallt var landbruk og fiske dei viktigaste næringsområda på Vadehavsøyane. På Fanø hadde dei også fuglefeller (fuglekøjer). På 1600-talet tok mange av innbyggjarane hyre på nederlandske, tyske og danske kvalfangstkip. Rundt 1720 byrja folk på Rømø sjølv å utrusta skip til lval- og selfangst i Nord-Atlanteren. I dag er turisme den viktigaste næringsvegen.
Vadehavsøyane er fleire gonger blitt ramma av store stormflaumar. Dei siste alvorlege flaumen fann stad i 1962, 1976 og 1981.
Øyane
Dei største øyane er:
Småøyane:
Åmdals Verk gruver
Åmdals Verk gruver er eit museum for arbeidarkultur og gruvedrift i Vest-Telemark. Museet ligg på Åmdals Verk i Tokke kommune, ved vegen mellom Vrådal og Dalen, og er ein del av Vest-Telemark Museum.
Museumsbygget er ein rekonstruksjon av det gamle skeidehuset i verket. Her er teikningar, bilete, kart, bøker og ulike reiskapar frå historia til koparverket. Vidare er det modellar av eldre bygningar og arbeidssituasjonar som gjev innsyn i drifta gjennom 400 år.
Gjestar får av omvisarar tilbod om ei gruvevandring som viser synkar, strosser og tilhøve gruveslusken arbeidde under. Åmdals Verk Gruver er òg eit lokalt geologisenter. Gruveområdet er omgjeve av attraktiv natur, turstigar og er rikt på ulike typar mineral.
Soge
Soga om koparverket i Åmdal går attende til 1540, då kong Kristian 3. av Danmark/Noreg sendte tyske bergmenn til Telemark for å skipe gruvedrift. Det første bergverket vart kalla Moisesberg.
Malmgangane på Åmdals Verk vart funne i 1689. Kopparverket har ei innfløkt soge med drift, stillstand og skiftande eigarinteresser. Gruvene var hjartet i ei urbanisert fjellbygd der kvardagen til gruvearbeidarane var avhengige av gode førekomstar av malm og politiske forhold ute i Europa.
Bakgrunnsstoff
Åmdals Verk
Kongsgård Elevmållag
Kongsgård Elevmållag eller KEM er skulelaget åt Norsk Målungdom på Stavanger Katedralskole i Stavanger som vart skipa i 2007.
Zemgale
Zemgale, òg kjend under dei latiniserte namna Semigalia eller Semigallia (latvisk Zemgale; tysk Semgallen; litauisk Žiemgala) er ein historisk region i Latvia, som stundom òg inkluderer delar av Litauen. Det har fått namn etter det baltiske folket semigallarar. Zemgale ligg til venstre for elva Daugava og grensar til Selonia, Litauen og Kurland.
Innanfor Latvia er Zemgale rekna som ein av fire kulturelle regionar. Det ligg i sentrale og sørlege delar av Latvia og består av fylka Bauska, Dobele og Jelgava. Regionen er stort sett flat. Lielupe er den viktigaste elva etter Daugava. Av viktige byar finn ein Jelgava, den tidlegare hovudstaden i Kurland og Semigalia, og Bauska.
Regionen Selonia vert ofte rekna som ein del av Semigalia. Selonia utgjer dei austlege områda av provinsen Semigalia, som låg sør for Daugava. Tradisjonelt omfatta Selonia òg delar av det nordaustlege Litauen.
Bornholm
Bornholm er ei av dei austlege øyane i Danmark, og vert òg kalla klippeøya på grunn av dei mange klippene her. Heile øya høyrer til Bornholms regionskommune.
Øya har form som ein rombe eller firkant - der kvar side er om lag 40 km lang, noko som gjer øya til et egna utfluktsmål med sykkel. Dei tidlegare jernbanelinjene på øya er i dag gjort om til sykkelstiar og snor seg fint gjennom terrenget med svake stigningar. Rykte skal ha det til at jernbanen passerte forbi gardane til kvart medlem av styret på øya, og at dette forklarar dei svingande linjene.
Alle større tettstader på øya ligg ved kysten og har ei hamn, bortsett frå Aakirkeby. Den største byen på øya heiter Rønne. Andre tettstader er Hasle, Allinge, Sandvig, Gudhjem, Svaneke og Nexø.
Tidlegare var fiske ei viktig næring på Bornholm, og røykelaks og røykt sild frå Austersjøen var neste verdskjend. Forureining i vatnet har derimot ført til mindre fisk, sjølv om turistar framleis kan smake ferske røykevarer frå havet i Gudhjem, Svaneke, Aarsdale og Nexø.
Turisme utgjer ein viktig del av inntektene i moderne tid, og av turistattraksjonar finn ein:
Forfatteran Martin Andersen Nexø og målaren Oluf Høst er fødd på Bornholm.
Kentucky Rain
«Kentucky Rain» var ein song av Elvis Presley i 1970. Ronnie Milsap spelte piano på innspelinga og han vart skriven av Eddie Rabbitt og Dick Heard. Songen vart innspelt i American Sound Studio. Singelen nådde 16. plassen på poplista i USA.
«Kentucky Rain» vart utgjeven på singel den 29. januar 1970, og var ein av dei tidlege hittane i 1970-åra for Elvis sjølv om songen ikkje kom med på samlealbumet Worldwide 50 Gold Award Hits Vol. 1 (LPM-6401). Songen kom ut på nyutgjevinga av From Elvis in Memphis i 2000, men var ikkje med på originalalbumet frå 1969. På konsertane i Las Vegas i februar 1970, spelte han songen på kvar konsert, og introduserte han som ein ny song «som kjem ut om ei veke». Konsertversjonar finst i plateboksane Elvis Aaron Presley og Live in Las Vegas. Songen omhandlar ein uroa kjærast som leiter etter kjæasten sin med han går gjennom regnet i Kentucky.
Dei sju systrene i Moskva
Historie
Det første skyskraparprosjektet i Sovjetunionen var Sovjetarpalasset, som vart avbrote av den tyske invasjon i 1941 då stålrama vart fjerna for å bygge ein forsvarsmur rundt Moskva. Mellom 1947 og 1956 presenterte Boris Iofan seks nye teikningar for denne staden, i tillegg til for Vorobjovy Gory, på ein mindre skala. Alle vart avslått. I 1946 kom Stalin sjølv på ein ny ide om å byggje ei rekkje skyskraparar som ikkje tok minna bort frå Komintern. Stalin var uroa over at utlendingar skulle kome til Moskva og sjå at det ikkje fanst skyskraparar der. Tomtene vart valde ut mellom januar og september 1947, men ein veit lite om kvifor dei forskjellige stadane vart valde, sidan denne prosessen vart halden hemmeleg. I staden for å nytte seg av arkitektar av tidlegare kjende bygg i Moskva, som Aleksej Sjtsjusev, gjekk jobben til ein ny generasjon eldre arkitektar. I 1947 var den eldste av dei, Vladimir Gelfreikh, 62 år gamal. Den yngste, Mikhail Posokhin, var 37. Individuelle komitear vart rangerte etter statusen til kvar arkitekt, og så delte inn i to grupper, fire tårn av første klasse og fire tårn av andre klasse. Jobb nummer ein, eit Vorobjovy Gory-tårn, skulle verte Moskva statsuniversitet, og oppgåva gjekk til Lev Rudnev. Rudnev fekk oppgåva først i september 1948 og tilsette hundrevis av profesjonelle teiknarar. Han kom med ei skisse tidleg i 1949. Dimitrij Tsjetsjulin fekk to tårn.
Alle bygningane vart bygd med massive stålrammer og betongfundament, som for universitetsbygningen var sju meter tjukke. På utsida vart det festa store keramikkplater på opp til 15 kvadratmeter, festa med rustfrie stålanker. Høgda på bygningane var berre avgrensa av mangelen på teknologi og erfaring, for desse strukturane var langt tyngre enn dei amerikanske skyskraparane.
Statsuniversitetet i Moskva
Lev Rudnev flytta byggningen 800 meter bort frå klippa. Bygningen vart stort sett bygd av fangar i Gulag-leirar, hovudsakleg tyske krigsfangar. Arbeidsstyrken var på opp til 14 290 menneske. Under bygginga vart enkelte av fangane innkvartert på 24. og 25. etasje i bygningen for å redusere transportkostnadane og talet på vaktar som måtte til. Hovudtårnet består av over 40 000 tonn med stål og vart innvigd 1. september 1953. Det er 240 meter høgt og var den høgaste bygningen i Europa fram til 1990, og er framleis den høgaste utdanningsbygningen i verda.
Zarkadje administrasjonsbygg
I 1934 starta Kommissariatet for Tungindustriar ein arkitektkonkurranse for ein ny bygning på Den raude plassen som skulle erstatte GUM. Konkurransen kom derimot aldri i gang og GUM står framleis.
I 1947 vart det nærliggande historiske Zarjadje-distriktet jamna med jorda for å gje plass til ein ny 32 etasjar og 275 meter høgt tårn. Tårnet, som var teikna av Tsjetsjulin, skulle verte det nest største etter Universitet. Planane vart derimot kansellert før bygginga kom i gang og den same tomta vart seinare nytta for Hotell Rossia, òg teikna av Tsjetsjulin og ført opp i 1967. Det var eit av dei største hotella i verda, men vart rive ned i 2006-2007.
Hotell Ukraina
Ukraina av Arkady Mordvinov og Vjatsjeslav Oltarzjevskij er det nest høgaste av «systrene» med ei høgd på 198 meter og 34 etasjar. Det er framleis det høgaste hotellet i Europa og har ein total kapasitet på 1627 senger.
Utanriksdepartementet
Den 172 meter og 27 etasjar store bygningen vart bygd mellom 1948 og 1943 av V.G. Gelfreikh og M.A. Minkus. I dag held Utanriksdepartementet og Handelsdepartementet i Russland til i bygningen.
Hotell Leningradskaja
Den relativt vesle (136 meter, 25 etasjar, der 19 kan nyttast) vart bygd av Leonid Poljakov på Komsomolskaja-plassen. Planløysinga var dårleg og i følgje Khrusjtsjov kunne ein ha bygd 1000 rom for prisen av dei 354 i Leningradskaja, og at prisen på eit rom var 50 % høgare enn på Hotell Moskva. Etter denne kritikken vart Poljakov fråteken Stalinprisen sin frå 1948, men fekk behalde ein annan han hadde vunne for ein metrostasjon i Moskva.
Kotelnitsjeskaja-bygningen
Kotelnitsjeskaja-bygningen var òg teikna av Tsjetsjulin og er 176 meter høgt med 22 etasjar som kan brukast. Bygningen vart strategisk plassert del Moskvaelva og Jauza renn saman. Bygningen består mellom anna av ein tidlegare 9 etasjar stor bustadblokk ved Moskvaelva, teikna av same arkitekt og ferdigbygd i 1940. Bygningen var meint for eksklusive leilegheiter, men vart like etter omgjort til kommunale leilegheiter (kommunalka). Bygget vart bygd i nygotisk stil.
Raude porten administrasjonsbygg
Teikna av Aleksej Dusjkin, som teikna mange metrostasjonar. Bygningen er på 11 etasjar med eit smalt tårn og ei total høgd på 133 meter og 24 nivå.
Under bygginga fraus ein bakken under bygningen med hjelp av heistunnelar ned til metrostasjonen Krasnije Vorota og bygingen vart med vilje bygd slik at han hella til ei side. Når den islagde bakken under stasjonen smelta, seig bakken saman og bygningen retta seg opp. Han flytta seg derimot ikkje nok, så det vart pumpa inn varmt vatn i bakken under, men dette førte til at bygningen helte for langt andre vegen, men likevel ikkje meir enn at det ikkje kunne verte godteke.
Triumfpalasset
Triumfpalasset vart bygd ferdig i desember 2003 og vert stundom kalla det åttande tårnet, fordi det er bygd i liknande stil. Ein har derimot fått kritikk for plasseringa av bygningen i eit stort bustadområde, eit godt stykke unna dei vanlege turistområda i byen. Bygningen er høgare enn Universitetsbygningen med ei høgd på 264,1 meter, og var det høgaste bygningen i Europa fram til Naberezjnaja-tårnet stod ferdig i 2007, også i Moskva.
Vik kommune
Vik er ein kommune i Vestland fylke. Han ligg midtvegs inne og på sørsida av Sognefjorden, og grensar i aust til Aurland kommune, i sør til Voss kommune og Vaksdal kommune, og i vest til Modalen kommune og Høyanger kommune. På den andre sida av fjorden ligg Balestrand, Leikanger, Sogndal og Lærdal.
Kommunesoge
Vik kommune består i dag av Arnafjord og strendene, Vangsnes, Feios og Fresvik i tillegg til Vik sentrum.
Geologisk alder
Ein alder i geologien er eit tidsavsnitt i historia til jorda. Aldrane kan varierer frå å vere 100 000 år lange til 20 millionar år. Aldrane er underlagd ein geologisk epoke, som igjen er ein del av ein periode.
Vik kommune
Kommunesoge
Vik kommune vart oppretta som Vik formannskapsdistrikt i 1837. Kommunen femnde då Kvamsøy sokn på nordsida av Sognefjorden og på sørsida av fjorden frå grensa til Vangsnes sokn i aust til grensa mot Kyrkjebø sokn i vest. I 1964 vart Vangsnes sokn overført til Vik kommune frå Balestrand, og Kvamsøy sokn vart overført til Balestrand kommune frå Vik, samstundes vart garden Nybø og bruket Nygjerdet overførte frå Vik til den nyoppretta Høyanger kommune. I 1992 vart Feios og Fresvik sokn overførte frå Leikanger til Vik.
Geologisk alder
Neogen, den noverande perioden, vert vanlegvis inndelt i tolv aldrar:
Vik kommune
Vik prestegjeld og kyrkjesokn
Vik er eit kyrkjesokn i Sogn prosti, og til 2004 var Vik også eit prestegjeld. Prestetenesta i Vik vert no leia av prosten i Sogn, og prestegjeldet er nedlagt. Soknekyrkje for Vik er Vik kyrkje frå 1877. Kyrkja erstatta Hove kyrkje og Hopperstad stavkyrkje som soknekyrkje, og dei to sokna Hopperstad og Hove vart då slegne saman til eitt sokn, som fekk namnet Vik.
Geologisk alder
Vitskapen som forskar på og definerer aldrar heiter stratigrafi.
Vik kommune
Vik prestegjeld og kyrkjesokn
I tillegg til Vik sokn omfatta Vik prestegjeld òg Arnafjord sokn i vest og Vangsnes, Feios og Fresvik sokn austom hovudsoknet. Prestegjeldet hadde desse kyrkjene: Arnafjord kyrkje frå 1880 i bygda Nese ved Arnafjorden, Vik kyrkje frå 1877 i kommunesenteret, Vangsnes kyrkje frå 1861 på Vangsnes, Feios kyrkje frå 1866 i Feios, og Fresvik kyrkje frå 1881 i Fresvik. I tillegg kjem mellomalderkyrkjene Hopperstad stavkyrkje og Hove kyrkje som er eigde av kvar seg Fortidsminneforeninga og Miljøverndepartementet, og fungerer som museumskyrkjer.
Fram til 1809 høyrde og Kyrkjebø sokn til Vik prestegjeld, og fram til 1964 høyrde Kvamsøy sokn til Vik. Kyrkjebø vart overført til Lavik prestegjeld, og Kvamsøy vart overført til Balestrand prestegjeld. Vangsnes sokn høyrde til Balestrand prestegjeld frå 1849 til 1964. Før det høyrde Vangsnes til Leikanger prestegjeld. Fresvik og Feios sokn høyrde til Leikanger prestegjeld fram til 1. august 1999.
Huallaga
Huallaga (òg kjent som Guallaga og Rio de los Motilones) er ei elv i Peru med utlaup i Amazonaselva. Dei fjernaste kjeldene til Huallaga ligg i høglandet nord for regionhovudstaden Cerro de Pasco i Pasco-regionen. Herfrå passerer elva Huánuco og renn vidare nordover aust for Cordillera Central og vest for Ucayali til ho dreier aust og sluttar seg til Marañón ca. 300 kilometer vest for Iquitos.
I store delar av strekninga ned frå høglandet i Andes har elva intense straumar med fleire elvegjel. Ho har 42 stryk, ei siste hindring er Pongo de Aguirre, som har namn etter den opprørske conquistadoren Lope de Aguirre som passerte her. Herifrå og vidare ned til byen Yurimaguas i Loreto-regionen følgjer ho eit dalføre i ein u-form og frå Yurimaguas kan større elvebåtar (lanchas) ferdast på Huallaga ned til Marañónelva og Iquitos.
I låglandet mellom Huallaga og Ucayali ligg det namngjetne Pampa del Sacramento med steinlause avleiringar dekt av tjukk mørk skog, gjennomtrengt av mange mindre elver som kan navigerast med kano. Kristne misjonærar gjekk inn i området i 1726. Området er kring 400 km langt med vekslande breidde frå 60 til 160 kilometer. Framleis finst små grupper av amerikanske urfolk i området som Cocama-Cocamilla.
Tissi
Tissi (sardisk Tissi) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 2 402 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 10.24 km² og ligg i ei høgd på 250 meter over havet.
Geologisk epoke
Ein epoke i geologien er eit tidsavsnitt i historia til jorda. Ein epoke kan var frå mellom 12 000 år til 50 millionar år. Epokar er ein del av ein periode, og er sjølv delt inn i aldrar.
Den yngste av æraene, kenozoikum, vert vanlegvis delt inn i sju epokar:
Vitskapen som forskar på og definerer epokar heiter stratigrafi.
Nave Island
Nave Island er ei øy nord for Islay ved innløpet til Loch Gruinart i Indre Hebridane. Øya er ikkje folkesett.
Det høgaste punktet på Nave Island ligg 34 meter over havet.
Ostankino-tårnet
Ostankino-tårnet (russisk Останкинская телебашня, Ostankinskaja telebasjnja) er eit friståande fjernsyn- og radiotårn i Moskva i Russland. Det er 540 meter høgt og vart teikna av Nikolaj Nikitin. Tårnet har ein roterande restaurant i 300 meter høgde.
Bygginga starta i 1963 og tårnet stod ferdig i 1967.Det var då den høgaste frittståande bygningen i verda dei neste åtte åra, før CN Tower vart bygd i Toronto i Canada i 1976. I 1994 var det planar om å sette på ei ny antenne som ville gjere tårnet 561 meter høgt, men på grunn av manglane finansiering vart ikkje dette utført.
Etter Ostankino-tårnet stod ferdig vart ei rekkje høge tårn bygd i andre sosialistland, som i Kiev, Tasjkent, Almaty, Riga, Berlin, Vilnius, Tallinn, Jerevan, St. Petersburg og Baku. Sjølv om desse var over 300 meter høge var dei ikkje like høge som Ostankino.
Gustav VI Adolf av Sverige
Gustav VI Adolf av Sverige var eldste son av kong Gustav V og dronning Victoria. Han høyrde til fyrstehuset Bernadotte. Før Gustav Adolf vart konge, hadde han tittelen hertug av Skåne.
Oppvekst
Arveprinsen blei døypt i Stockholms slott den 25. november, i vatn henta frå Jordan-elva i Palestina. I barndommen var han mange somrar på slottet Mainau i Bodensjøen, der morforeldrene hans heldt til. Farmora, dronning Sofia, inviterte òg gjerne han og brørne til Ulriksdals slott i Stockholms län.
Utdanning
For vårterminen 1902 blei Gustav Adolf innskriven ved Uppsala universitet, der han studerte statsvitskap, økonomi, historie og arkeologi. Det sistnemnde faget hadde han ei livslang interesse for. Han var med på si første utgraving som sekstenåring, ved Tullgarn slott i Södermanland, og drog seinare på fleire utgravingsekspedisjonar til Italia. Ei anna interesse var kinesisk kunst.
I tillegg til svensk snakka Gustav Adolf engelsk, fransk og tysk flytande, og kunne dessutan lesa italiensk og noko latin.
Ekteskap
Gustav Adolf trefte den engelske prinsessa Margaret av Storbritannia, sonedotter til dronning Victoria av Storbritannia, under ein bankett i Kairo i januar 1905. Han skulle eigentleg hatt den yngre søstera hennar Patricia til bords, men etter at han møtte Margaret veik han ikkje frå hennar side. Dei to trulova seg etter fire veker saman i Kairo og gifta seg den 15. juni same året. Av Oscar II fekk dei Sofiero slott i bryllaupsgåve. Dei fekk fem barn saman. Kronprinsesse Margaret døydde den 1. mai 1920 etter å ha sjukna til ei tid.
Under ei reise til England i 1923 trefte kronprinsen Louise Mountbatten, som skulle bli den andre kona hans. Dette var i tråd med ønsket og spådommen til far hennar, markien av Milford Haven, som var gått bort i 1921, men før det hadde sagt at «det finst berre eit menneske i heile verda som kunne passa Louise, og det er Gustaf Adolf av Sverige. Og den einaste som kan passa Gustaf Adolf er Louise!» Trulovinga mellom dei to blei erklært den 1. juli, og 3. november 1923 gifta dei seg med kvarandre. Dette ekteskapet gav ingen barn.
Regjeringstid
Den 29. oktober 1950 etterfylgde Gustav VI Adolf faren som konge av Sverige. Han var den første svenske monarken etter fridomstida som ikkje hadde noko politisk makt. Som konge hadde han likevel ei sterk stilling, og trass sterke krav frå venstresida ved byrjinga av 1970-talet om å avskaffa monarkiet gjekk ikkje gjennom Riksdagen.
I august 1973 blei kongen sjuk med blødande magesår, og ein operasjon mot dette var ikkje vellukka. Han sovna stille inn den 15. september på Helsingborg lasarett. Omverda var mindre stille; fire dagar tidlegare hadde det vore militærkupp i Chile, og dagen etter føregjekk det svenske riksdagsvalet.
Sonesonen Karl XVI Gustav av Sverige etterfylgde Gustav VI Adolf som konge. Sonen, arveprins Gustaf Adolf, hadde omkome i ei flyulukke i 1947.
Carlingford Lough
Carlingford Lough (irsk Loch Cairlinn) er ein fjord (engelsk sea lough) som ligg på grensa mellom Nord-Irland i nord og Republikken Irland i sør. I botn av fjorden munnar elva Newry ut, medan Newrykanalen går til den nærliggande byen Newry (kanalen held fram til elva Bann og Lough Neagh).
På nordsida, i County Down, ligg kystbyane Warrenpoint og Rostrevor med Mournefjella bakanfor, og på sørsida ligg Omeath, Carlingford og Greenore, alle på Cooleyhalvøya i County Louth. 3. november 1916 kolliderte to dampskip, SS «Connemara» og SS «Retriever», her og sokk. 94 menneske mista livet.
Carlingford Lough er ein populær stad for segling og sportfiske. På nordsida ligg det gjørmete strender og marskland, som er fôringsområde for ringgås, Branta bernicla hrota. Ved munningen av fjorden ligg det fleire skjer og grusøyar, som er hekkestader for terner.
Rakkestad Bygdeblad
Rakkestad Bygdeblad var ei avis som vart utgjeven i Rakkestad i Viken fylke. Redaktør for avisa var Carsten Lier, og avisa kom ut første gongen den 4. september 2002. Avisa vart utgjeven tysdag, torsdag og laurdag. Bygdebladet hadde 29 lokale eigarar, og stod utanfor dei store aviskonserna som eit sjølvstendig bygdeorgan med sterk lokal forankring. Avisa kom med sitt siste nummer 29. mars 2008.
Utmerking
I 2003 vart Rakkestad Blad kåra til «Årets lokalavis» i Noreg av Landslaget for Lokalaviser.
Rakkestad Avis
Rakkestad Avis er ei avis som vert utgjeven i Rakkestad i Viken fylke. Rakkestad Avis har nettadresse www.r-a.no, som blir oppdatert kvar dag. Papiravisa kjem ut kvar torsdag. Rakkestad Avis er den klårt største avisa i sitt område, med ei husstandsdekking på 80 prosent. Ansvarleg redaktør og dagleg leiar er Elin Marie Rud, og avisa er ein del av Amedia.
Belfast Lough
Belfast Lough ligg mellom Orlock Point og Blackhead og strekkjer seg vestover til Belfast. Tre kanalar går innover i landet frå fjorden: Herdman Channel på County Antrim-sida, Victoria Channel, den sentrale og lengste, og Musgrave Channel på County Down-sida.
Skipsbyggarverftet Harland & Wolff, som bygde RMS «Titanic», ligg ved fjorden i Belfast, men er ikkje like kjend i dag. No for tida vert det reparert store oljetankarar og oljeplattformer.
Salinõmme
Salinõmme er namnet på ei halvøy og ein landsby søraust på Hiiumaa, 5 km sør for Suuremõisa i Estland i Austersjøen. Halvøya ligg aust for Salinõmmebukta og vest for Soonlepabukta. Landsbyen dekkjer heile halvøya. I 1870 var halvøya framleis ei øy.
Aston Villa
Aston Villa Football Club er ein engelsk fotballklubb som spelar i FA Premier League. Klubben vart stifta i 1874, og var ein av dei 12 klubbane som starta The Football League i 1888. «The Villans», som er kallenamnet til Aston Villa, spelar heimekampane sine på Villa Park i Birmingham. Birmingham, som er den nest største byen i England, ligg i den engelske regionen Vest-Midlands, omtrent 20 mil nordvest for London.
Nordmenn i Aston Villa
Eirik Bakke, Øyvind Leonhardsen og Ronny Johnsen har spela for klubben. John Carew kom til klubben frå Lyon vinteren 2007 i ein overgang der Milan Baros gjekk andre vegen.
Spelarstall
Oppdatert 4. desember 2021
Fruen fra Havet
I Fruen fra havet tek Ibsen opp problematikken kring kva for konsekvensar vala ein tek får for seg sjølv og andre.