cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tangara
Tangara er ei stor biologisk slekt av fuglar i tanagarfamilien som femnar om ca. 50 artar. Alle er neotropiske, og medan dei fleste er ganske utbreidde, har somme avgrensa distribusjonar og er truga. Dei er ganske små, ​​og varierer i storleik frå 11,5 til 15 centimeter. Denne slekta inneheld nokre av dei mest spektakulært farga fuglane i verda.
Desse tanagarane lever hovudsakleg høgt i trekronene, men nokre er tilpassa meir ope habitat. Dei finst i alle høgder under tregrensa, men er mest mangfaldige i subtropiske område i Andes og i skogane nær fjellsidene i Colombia, Ecuador og Peru.
Hoa byggjer eit vanlegvis godt skjult koppforma reir og legg to kvite egg med brune eller lilla flekker. Egga blir klekkt etter 13-14 dagar og ungane er flygedyktige etter ytterlegare 15-16 dagar. Begge kjønn matar ungane på insekt og frukt, og kan òg få bidrag av hjelparar.
Tangara-tanagarane plukkar insekt frå blad, nokon gonger i flukt, men frukt er eit viktig element av dietten, frukter stod for 53-86 % av føda blant artar som blei studerte.
Waldrip Ledge
Waldrip Ledge er eit kjenneleg område med relativt låge og eksponerte fjell langs nordkanten av Britannia Range. Ryggen, med ei høgd opp mot ca. 900 moh) ligg på austsida av enden av Ragotzkiebreen ved samløpet til Hathertonbreen. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter D. Waldrip frå Holmes and Narver, Inc., som var leir sjef for US Antarctic Research Program (USARP) ved Darwinbreen feltleir i 1978-79. Leiren låg nær dette bergskåret.
Kota Yoshihara
Kota Yoshihara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Väderöarna
Väderöarna er nokre øyar vest i Sverige, nær Hamburgsund med båtsamband til Fjallbacka.
Falaj ash Sham
Falaj ash Sham er ein landsby i Muscat nordaust i Oman.
Väderöarna
Det ligg eit pensjonat på øya med 30 senger.
Andreas Lavik
Andreas Johannesson Lavik var ein norsk gardbrukar, ferdatalar og stortingsmann frå Eksingedalen i dagens Vaksdal kommune. Andres, Johannes og Dore Lavik var brørne hans.
Lavik gjekk i yngre på folkehøgskule. Åra 1878-85 arbeidde han som indremisjonær i Bergen. Deretter var han gardbrukar i Kvinnherad fram til 1899. Under opphaldet i Kvinnherad var han ordførar 1886-94, og forlikskommissær. I 1899 flytta Lavik til Bergen og var sidan sekretær for Vestlandske Indremisjon og redaktør av medlemsorganet Sambåndet.
Lavik var 3. representant frå Søndre Bergenhus på Stortinget 1889-91, vald for Moderate Venstre. Han var medlem av tollkomiteen. Nesten heile 1890-sesjonen var han permittert grunna sjukdom. I 1908 vart han medlem av kyrkjekommisjonen.
Han døydde i Bergen.
Bradley Rock
Bradley Rock er ein isolert holme som ligg kring 17 km nordvest for innløpet til French Passage i Wilhelm Archipelago. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (1973) etter kapteinløytnant Edgar M. Bradley i Royal Navy, som leia sjømålinga i området i 1965.
Lill Tove Fredriksen
Lill Tove Fredriksen ( i Lakselv) er ein samisk litteraturvitar og fyrsteamanuensis ved UiT – Noregs arktiske universitet.
Biografi
Sidan 2015 er ho fyrsteamanuensis i samisk litteraturvitskap ved UiT. Forskningsinteressene hennar omfattar mellom anna moderne samisk prosa og urfolksperspektiv i akademia. Ho skriv òg populærvitskaplege tekstar om desse temaa, både i tradisjonelle medium og i bloggar.
Fredriksen var styremedlem i Samisk faglitterær forfatter- og oversetterforening frå 2007 til 2012, og deretter leiar frå 2012 til 2020.
Ho bur i Tromsø.
Väddö
Väddö er ei øy i Austersjøen i Roslagen i Sverige. Ho høyrer til Norrtälje kommun. I lag med den nærliggande Björkö vert ho rekna som den sjuande største øya i Sverige.
Basilisk Peak
Basilisk Peak er med ei høgd på 255 moh det høgaste fjellet og markerer kraterkanten på Bellingshausen Island i Sør-Sandwichøyane. Namnet vart gjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1971 og «markerer auraen av denne ville klippa som stupar bratt ned i djupet og det dampande krateret der basilisk i følgje segna truleg hadde hiet sitt».
Belgia i Eurovision Song Contest 1956
Belgia, offisielt Belgique, debuterte i Eurovision Song Contest 1956 i Lugano i Sveits 24. mai 1956 med dei franskspråklege songane «Messieurs les noyés de la Seine» og «Le plus beau jour de ma vie», framført av høvesvis Fud Leclerc og Mony Marc. Bidraga vart valde i den nasjonale uttakinga, Grand Prix de la Chanson Européenne. Kvart land deltok med to bidrag kvar, og det er ikkje kjend kva for poengsum eller plassering dei fekk. Av di røystgjevinga aldri vart offentleggjort kunngjorde ganske enkelt ein talsperson at Sveits hadde vunne. Vinnaren vart kåra av ein jury bestående av to delegatar frå alle deltakarlanda, med unntak av Luxembourg, som lét delegatane frå Sveits røyste for seg. Ein kunne òg røyste på sitt eige land.
Ole Gunnarsson Lauvland
Ole Gunnarsson Lauvland var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Evje i Aust-Agder. Jørgen Løvland var bror hans.
Lauvland var kasserar i den lokale sparebanken frå 1865. Han var gardbrukar på farsgarden frå 1880. Frå 1881 til han døydde var han ordførar i Evje.
Lauvland døydde på garden sin i 1893.
Cape Gordon
Cape Gordon er eit taggete nes på 330 moh, på austenden av Vega Island, som ligg sør for nordaustenden av Den antarktiske halvøya. Det vart oppdaga av ein britisk ekspedisjon 1839–43 under James Clark Ross, og vart namngjeve av han etter kaptein William Gordon i Royal Navy, som var Lord Commissioner i Admiralty.
Mount Darnley
Mount Darnley er eit fjell, 1100 moh, sør og sentralt på Bristol Island i Sør-Sandwichøyane. Det vart kartlagd i 1930 av mannskap på RRS «Discovery II» under Discovery Investigations, som namngav det etter E.R. Darnley.
Robert Gates
Den 8. november 2006 vart Gates nominert av president George W. Bush til å etterfølgje Donald Rumsfeld som amerikansk forsvarsminister. Senatet i USA godkjende nominasjonen den 6. desember 2006 med stemmealla 95–2. Gate vart teken i eid som forsvarsminister den 18. desember 2006. President Barack Obama gjennominerte Gates til forsvarsminister då han tok over presidentvervet etter Bush, sjølv om Gates var medlem av Det republikanske partiet.
Tregde
Tregde er ein liten stad med mange fritidshytter og sumarbustader ved kysten i Lindesnes kommune i Agder fylke, om lag ei mil aust for byen Mandal. Skjergarden utanfor Tregde er stor og dreg til seg ei mengd båtturistar i sumarhalvåret.
Fastmerket for Noreg for geografiske oppmålingar av høgder i meter over havet, det såkalla fundamentalpunktet (normalnull 1954, NN 1954), ligg i Tregde og er markert med eit monument i granitt med ein globus i toppen. For Svalbard ligg fundamentalpunktet i Ny-Ålesund.
Corner Rock
Corner Rock er ei klippe som ligg kring halvvegs mellom IÎles Galindez og Corner Island ved søraustinnløpet til Meek Channel i Argentine Islands i Wilhelm Archipelago. Han vart kartlagt og namngjeven i 1935 av British Graham Land Expedition under John Rymill.
Lier haldeplass
Lier haldeplass er ein haldeplass rett attmed tunnelopninga i Lier for Liertunnelen på Drammenbanen, 36,8 kilometer frå Oslo. Adressa er Tunnelvegen/Humlebakken.
Haldeplassen vart opna i 1973, i samband med at Liertunnelen vart teke i bruk. Då var namnet på haldeplassen Tuverud, men vart endra til Lier i 1996.
Lier haldeplass må ikkje forvekslast med den tidlegare Lier stasjon, som låg i Lierbyen, på den strekninga mellom Spikkestad stasjon og Brakerøya av Drammensbanen som var lagt ned då banen fekk den noverande traseen gjennom Liertunnelen og over Lierstranda.
Jacob Lindboe
Jacob Albert Lindboe var ein embetsmann og stortingsmann frå Christiania. Han var medlem av Venstre. Asbjørn Lindboe var sonen hans.
Lindboe var son til ein kjøpmann. Sjølv vart han student i 1863 og cand. jur. i 1867. Frå 1869 var han overrettssakførar i Trondheim, deretter sorenskrivar på Nordmøre 1891-92, og sidan lagmann i Eidsiva og Frostating.
Han var medlem av formannskapet i Trondheim 1882-86, samt 1884-90 direktør for Noregs Bank i Trondheim. Medlem av representantskapen i Noregs Bank 1893-1901, formann i denne frå 1894.
Lindboe var 1. representant frå Trondheim og Levanger på Stortinget 1895-1900. Begge dei to valperiodane var han medlem av konstitusjonskomiteen, 1898-1900 var han formann i den militære straffelovskomiteen og medlem av valkomiteen.
Lindbøe døydde i Kristiania.
Tentacle Ridge
Tentacle Ridge er ein lang delvis isfri rygg som ligg sør for Mount Longhurst som strekkjer seg frå munningen av McClearybreen søraust langs nordsida av Darwinbreen i Antarktis. Det skildrande namnet vart gjeve av gruppa som vitja Darwinbreen under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition (1956–58).
Lier stasjon
Lier stasjon var ein stasjon i Lierbyen på den strekninga av Drammensbanen mellom Spikkestad stasjon og Brakerøya som vart lagt ned då Drammensbanen fekk ny trasé gjennom Lieråstunnelen og over Lierstranda i 1973. Stasjonen vart teke i bruk då Drammensbanen stod ferdig i 1872. I 1904 vart Lier stasjon dessutan eine endestasjonen for den smalspora Lierbanen opp til Svangstrand ved Tyrifjorden. Denne bana vart lagt ned for godt 1. januar 1937.
Lier stasjon vart lagt ned 3. juni 1973, ettersom det då ikkje var jarnbane her lenger. På den nye strekninga gjennom Lieråstunnelen vart det opna ein haldeplass rett attmed tunnelopninga, eit godt stykkje landeveg unna den nedlagde stasjonen i Lierbyen. Denne stoppestaden har frå 1996 hatt namnet Lier haldeplass etter fyrst å ha hatt namnet Tuverud haldeplass, og har såleis ikkje noko med den nedlagde Lier stasjon å gjere.
Sol Campbell
Sulzeer Jeremiah Campbell, kjend som Sol Campbell, er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå London. Han var midtstoppar i klubbar som Tottenham Hotspur, Arsenal FC og Portsmouth FC. Perioden 1996-2008 deltok han i 73 landskampar for England.
Klubbspel
Campbell debuterte for Tottenham i desember 1992, men det tok to år før han fekk fast plass i fyrsteellevaren. Sidan vart han ein nøkkelspelar i laget, kaptein då det vart siger mot Leicester City i ligacupfinalen 1999. Norske Steffen Iversen var då ein av lagkameratane hans.
Hongze
Hongze (kinesisk skrift 洪泽湖, pinyin Hóngzé Hú) er ein 1 960 km² stor innsjø i provinsen Jiangsu i Folkerepublikken Kina. Byane Suqian og Huai'an ligg ved innsjøen.
Hongze er den fjerde største ferskvassjøen i Kina. Han er i vår tid fire gongar større enn på 1100-talet då Huang He endra løp. Ei omfattande sedimentering av elveslam blokkerte då elva Huai He sitt løp slik at vatnet vart leia mot Hongze. Også ein storflaum i Huang He i 1680 bidrog til at innsjøen voks.
Sol Campbell
Klubbspel
Sommaren 2001 valde Campbell å skriv ny arbeidskontrakt med argaste byrivalen til Tottenham, Arsenal FC. Arsenal var då inne i ei suksessrik tid som Campbell ytte sitt til vart lengd. Såleis vart han så vel ligameister som vinnar av FA-cupen i 2002, året etter forsvarte laget triumfen FA-cupen. I 2004 vann Arsenal og Campbell ligaen på ny, medan det våren 2005 kom på plass enno ein FA-pokal i Arsenal-hyllla. Etter å ha vore plaga med skadar i 2005/6-sesongen, fekk Campbell sjansen til å toppe si tid som Arsenal-spelar. Under finalen 2006 i meisterligaen mot FC Barcelona gav han Arsenal leiinga 1–0, men måtte sjå at det spanske storlaget snudde til siger 2–1.
Sommaren 2006 gjekk turen til Portsmouth FC. Her var Campbell kaptein då klubben vann FA-cupfinalen 2008 gjennom å slå Cardiff City. Perioden 2009-11 var han benkeslitar i tre ulike klubbar.
Landslagsspel
Campbell sin landslagsdebut kom 18. mai 1996 mot Ungarn. Han fekk plass i troppa til europameisterskapen på heimebane, spelte færre enn ti minutt i turneringa som innbytar i oppgjeret mot Skottland. Dei neste åra var Campbell ein gjengangar på landslaget. Perioden 1998 til 2006 deltok han i samtlege tre verdsmeisterskap og to europameisterskap. Hans einaste landskampsmål kom då England og Sverige spelte uavgjort 1–1 i VM i fotball 2002. Under verdsmeisterskapen 2006 var Campbell innbytar i ein einaste kamp, også då stod Sverige på motsett banehalvdel. Campbell spelte sin siste landskamp 21. november 2007, ein EM-kvalifiseringskamp på Wembley stadion som enda med tap mot Kroatia.
Fath al Bu Sa`id
Fath al Bu Sa`id er ein landsby i Muscat nordaust i Oman.
Ishockey-VM 1975
Verdsmeisterskapen i ishockey 1975 vart arrangert i Vest-Tyskland i tida frå 3. til 19. april 1975, fordelt på Düsseldorf og München. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei seks deltakarlanda møttest i doble innbyrdes oppgjer. Tittelforsvarar Sovjetunionen vart verdsmeister etter å ha vunne alle kampane. Tsjekkoslovakia sikra seg sølvplassen og Sverige kneip tredjeplassen.
Kazuyoshi Miura
Kazuyoshi Miura er ein japansk fotballspelar.
Vargö
Vargö er ei lita øy og ei av dei vestlegaste i Göteborgs skjergard i Sverige. Ho vender ut mot det opne havet og er nesten heilt berr. Øya er ein del av eit naturreservat. .
Donald Rumsfeld
Donald Henry Rumsfeld er ein amerikansk politikar. Han var forsvarsminister i USA frå 1975 til 1977 og igjen frå 20. januar 2001 til 18. desember 2006.
Rumsfeld vart fødd i Chicago, med sveitsisk avstamming. Han studerte ved Princeton University, var marineflygar frå 1954 til 1957, og vart deretter vald inn i Representanthuset i USA. Han var NATO-ambassadør for US frå 1973 til 1974. I 1974 vart han stabssjef i Det kvite huset i Washington, D.C., og året etter den yngste forsvarsministeren USA hadde hatt, under president Gerald Ford. Han vart igjen forsvarsminister under George W. Bush i 2001. I 1977 mottok han Presidentens fridomsmedalje av president Jimmy Carter.
Den 8. november 2006 vart det kunngjort at han trekte seg som forsvarsminister som følgje av det dårlege resultatet for Det republikanske partiet ved Kongressvalet. Frustrasjon over tilhøva i Irak vart sett på som ein medverkande grunn til den dårlege valoppslutninga. Han vart etterfølgd av den tidlegare CIA-direktøren Robert Gates.
Niko Kranjčar
Niko Kranjčar er ein kroatisk tidlegare fotballspelar frå Zagreb. Han spelte på ei rekke lag i heimlandet og utanlands, lengst hos Dinamo Zagreb og Portsmouth FC. Perioden 2004-13 deltok han i 81 av Kroatia sine landskampar. Han var offensiv midtbanespelar.
Klubbspel
Kranjčar spelte på Dinamo Zagreb frå 2001 til han i januar 2005 vart overført til rivalen Hajduk Split. I tida med Dinamo vann han tre cupfinalar og vart seriemeister i 2003. Etter overgangen til Hajduk var han med å sikre klubben frå Split topplassen i den kroatiske fotballserien. Sommaren 2006 skreiv Kranjčar kontrakt med Portsmouth FC, og var sterkt delaktig til at laget vann FA-cupen 2008. Frå hausten 2009 til 2015 gjorde han, etter tur, teneste i Tottenham Hotspur, Dynamo Kyiv, Queens Park Rangers, utan noko anna suksess enn opprykk for QPR. Endå mindre åtgaum skapte ein skadeplaga spelar i New York Cosmos og Rangers FC.
Bergknappfamilien
Bergknappfamilien (Crassulaceae) er ein plantefamilie i ordenen Saxifragales. Plantane i familien er tjukkblada og saftfulle og har heile blad og regelrette gule, raude eller kvite blomstrar. Plantane utviklar skolmkapslar med mange ørsmå frø. Tre slekter finst i Noreg.
Double Vision av Foreigner
Double Vision er det andre studioalbumet til det britisk-amerikanske rockebandet Foreigner, gjeve ut 20. juni 1978 på Atlantic Records. Det vart spelt inn mellom desember 1977 og mars 1978 og var det einaste Foreigner-albumet som vart produsert av Keith Olsen og det siste spelt inn med bassisten Ed Gagliardi, som sidan vart erstatta av Rick Wills.
«Tramontane» er det einaste instrumentale sporet Foreginer har gjeve ut på eit studioalbum til no.
Frost Rocks
Frost Rocks er ei gruppe holmar som ligg sørvest for dei sørlege Argentine Islands og 1 km sørvest for Whiting Rocks, utanfor kysten av Graham Land i Antarktis. Dei vart namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee etter Richard Frost, ein kartleggingsassistent i Hydrographic Survey Unit på HMS «Endurance» som arbeidde i området i februar 1969.
Double Vision av Foreigner
Mick Jones syng solovokal på «Back Where You Belong» og «I Have Waited So Long».
Utgjeving
Albumet nådde tredjeplassen på Billboard 200-lista i USA og selde til platinaplate berre ei veke etter det kom ut. Det har til i dag fått sju gonger platinaplate for eit sal på like over sju millionar eksemplar i USA og i lag med samleplata Records (1982) er det rekna som det bestseljande albumet til Foreigner. I Europa nådde derimot Double Vision berre topp 40 i Stobritannia.
Den første singelen var «Hot Blooded», og kom ut i juni 1978. Singelen nådde tredjeplassen på Billboard Hot 100-lista. I september vart han følgd opp av «Double Vision», som nådde andreplassen på lista. Det var den høgaste plasseringa Foreigner hadde hatt til då. Den tredje og singelen, «Blue Morning, Blue Day», kom ut i desember og nådde 15. plassen på lista.
Tilman Ridge
Tilman Ridge er ein rygg som dannar nordvestarmen av Allan Hills i Oates Land. Han vart undersøkt av New Zealand Antarctic Research Program (NZARP) i 1964 som gav han namn etter W.H. Tilman, ein fjellklatrar knytt til Shipton and Odell, som dei nærliggande Shipton Ridge og Odellbreen er kalla opp etter.
Eugène Viollet-le-Duc
Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc var ein fransk arkitekt og arkitekturteoretikar. Viollet-le-Duc er særleg kjend for sine restaureringar av mellomalderbygningar, som Sainte-Madeleine-kyrkja i Vézelay, Notre-Dame i Paris, Mont Saint-Michel, Carcassonne og slotta Roquetaillade og Château de Pierrefonds. Han gjorde uvanleg djupt forskingsarbeid rundt bygningane han skulle restaurera, men er blitt skulda for å «overrestaurera» og forandra dei til å bli noko dei aldri var. Viollet-le-Duc er knytt til den nygotiske arkitekturen, ein stil som stod i sterk motsetnad til den klassistiske Beaux-Arts-arkitekturen som var populær i samtida.
Lago di Cadagno
Cadagnosjøen er permanent lagdelt på grunn av eit naturleg geologisk fenomen. Dei nedre lagar består av mykje oppløyste mineralsalt (sulfat, magnesium, kalsium, karbonat) som kjem frå kjelder under vatnet,m edan dei øvre laga er permanent oksydert. Anaerobe fototropiske bakteriar, av dei Chromatium okenii, trivst mellom dei to laga der dei finn ideelle tilhøve.
Konvensjon
Konvensjon kan syne til:
Cape Grönland
Cape Grönland er eit nes heilt nord på Île Anvers i Antarktiske Arkipel i Antarktis. Det vart oppdaga av den tyske ekspedisjonen 1873–74, under Eduard Dallmann, som namngav det etter ekspedisjonsskipet sitt, «Grönland». Det vart seinare kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under Jean-Baptiste Charcot.
Ghallah
Ghallah er ein landsby i Muscat nordaust i Oman.
Svetlana Feofanova
Svetlana Jevgenjevna Feofanova er ein russisk friidrettsutøvar frå Moskva som tevlar i stavhopp. Ho vart verdsmeister i øvinga i 2003, og vann EM-gull i 2002 og 2010.
Aktiv
Feofanova vart europameister i München i 2002. Med 4,60 m vann ho føre landskvinna Jelena Isinbajeva som stoppa på 4,55 m. Året etter vann Feofanova gullmedaljen under VM i friidrett 2003 i Paris. Ho svinga seg over 4,75 m, medan Annika Becker frå Tyskland og Jelena Isinbajeva tok dei andre medaljane med høvesvis 4,70 m og 4,65 m.
Den 4. juli 2004 sette Feofanova ny verdsrekord i stavhopp med 4,88 meter i Iraklio i Hellas. Under dei olympiske leikane i Aten i slutten av august stoppa Feofanova etter å ha greidd 4,75 m og teke sølvmedaljen. Olympisk meister vart Jelena Isinbajeva som seg over 4,91 m, ny verdsrekord.
Etter å ha vorte nummer fire i stavhopptevlinga ved EM i friidrett 2006 i Göteborg, fekk ho ein ny medalje under verdsmeisterskapen i Osaka i 2007. Isinbajeva vann VM-gullet med 4,80 m, medan Feofanova vart bronsemedaljør med 4,75 m, same høgda som sølvvinar Kateřina Baďurová frå Tsjekkia. Året etter tok Feofanova ein ny bronsemedalje då ho atter fekk 4,75 m i sluttprotokollen under OL i Beijing, Isinbajeva var heilt suveren med sine 5,05 m.
Også i EM i friidrett 2010 i Barcelona tok Feofanova seg over 4,75 m, men då som den einaste i tevlinga. Dermed tok ho sitt andre EM-gull, åtte år etter det fyrste. Under friidretts-VM 2011 i Daegu stoppa Feofanova atter ein gong på 4,75 m, noko som gav henne bronsemedaljen, Fabiana Murer frå Brasil vann med 4,85 meter. I sitt siste store meisterskap, sommar-OL 2012, rauk Feofanova ut etter å ha rive i alle sine tre forsøk.
Hippolyte Point
Hippolyte Point er eit nes på Lion Island, like aust for Île Anvers i Antarktiske Arkipel i Antarktis. Det vart kartlagt og namngjeve av Belgica-ekspedisjonen under Gerlache, 1897–99.
The Kingsmen in Person
The Kingsmen in Person er det første studioalbumet til det amerikanske rockebandet The Kingsmen, gjeve ut i 1963. Albumet inneheld «Louie Louie», den største hitten til bandet. Jack Ely, songaren på «Louie Louie», deltek ikkje på andre songar på albumet, fordi han slutta før innspelinga starta.
Utgjeving og mottaking
The Kingsmen spelte inn «Louie Louie» i Northwestern Inc. platestudio den 6. april 1963. Etter å ha blitt gjeve ut på Wand, «Louie Louie» gjekk inn på Billboard Hot 100 på ein 83. plass den 9. november og klatra raskt oppover lista. Kingsmen prøvde å utnytte suksessen til songen og valde å gje ut eit heilt album, og det vart reservert konsertar ved nattklubben Chase den 15. og 16. november for å spele inn det som vart «The Kingsmen in Person». Jack Ely, songaren på «Louie Louie», er ikkje med på nokre av dei andre songane på albumet, fordi han slutta før desse vart innspelt. Wand ønskte å få albumet ut raskt for å få med seg julesalet..
Albumet gjekk først inn på Billboard Top LPs den 18. januar 1964, og nådde til slutt 20. plassen. Det låg inne på lista i litt over to år, 131 veker totalt, fram til 1966.
Albumet kom ut både i mono og stereo. I 1993 gav Sundazed Records og Bear Family ut albumet på CD med bonusspora «Haunted Castle», «The Krunch» og «(You Got) The Gamma Goochee».
Thomas Newman
Thomas Montgomery Newman er ein USA-amerikansk filmmusikkomponist frå Los Angeles, California.
Karriere
Thomas Newman kjem frå ein familie av filmmusikarar. Både faren, Alfred Newman, onkelen Lionel Newman, broren David Newman og syskenborna Randy Newman og Joey Newman har drive med musikk, og særskilt filmmusikk.
Thomas Newman gjekk på Yale University før han tok til med filmkomposisjon i 1984. Gjennombrotet kom i 1994 då han komponerte filmmusikken til Little Women og Frihetens regn, og sidan har han komponert filmmusikk til ei rekkje filmar. Framleis har han ikkje vunne Oscar-prisen, sjølv om han har vore nominert 10 gonger. Han har derimot vunne BAFTA-prisen og to Grammy-prisar.
Newman er gift og har tre born.
Ian Lloyd
Ian Lloyd er ein USA-amerikansk rockesongar og låtskrivar, mest kjend som frontmann i bandet Stories, som med singelen «Brother Louie» gjekk til topps på Billboard Hot 100 i 1973.
I 1971 skipa Michael Brown og Ian Lloyd Stories. Dei gav ut to album (Stories og About Us) og fekk fleire hittar på Billboard Top 100. Brown slutta før bandet spelte inn det tredje og siste albumet sitt (Traveling Underground) som kom ut under namnet «Ian Lloyd and Stories». Etter Stories satsa Lloyd på ein solokarriere. Lloyd har spelt med mange andre artistar som studiomusikar, som Foreigner, Billy Joel, Peter Frampton og Yes.
Havfruen Peak
Havfruen Peak er eit fjell på den austlege delen av Bristol Island i Sør-Sandwichøyane. Det er 365 moh og er kjenneleg frå både nord og sør. Det vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1971 etter den norske skuta «Havfruen» som vart øydelagd av is og sokk utanfor Sør-Sandwichøyane den 1. desember 1911.
Electro
Electro (ei kortform av electro-funk eller electro-boogie) er ein sjanger innan elektronisk dansemusikk som oppstod tidleg på 1980-talet. Musikkstilen er den tidlege trommemaskinen Roland TR-808 og funk-sampling. Elektrolåtar inneheld ofte mykje tydeleg elektronisk lyd og trommemaskin, og er ofte utan vokal. Dersom ein har vokal blir denne gjerne framført ved elektronisk hjelp, som vocoder eller talkbox.
Aleksandr Maltsev
Aleksandr Nikolajevitsj Maltsev er ein russisk tidlegare ishockeyspelar frå landsbyen Setkovskij i Kirov oblast. I tida 1969-83 vann han ni VM-gull og to OL-gull for Sovjetunionen.
Venstrevengen Maltsev danna i 1970-åra, saman med Vladimir V. Petrov og Boris Mikhajlov, ei berømt fyrsterekke på Sovjetunionen sitt landslag i ishockey. Han vart verdsmeister fyrste gongen i 1969, 14 år seinare var han med om å vinne sin niande VM-tittel. Maltsev vart olympisk meister under Vinter-OL 1972 og Vinter-OL 1976.
Tårnseglar
Tårnseglar er ein fugleart i seglarfamilien. Tidlegare vart arten kalla tårnsvale på grunn av likskapen med svalene, som står fjernt med omsyn til biologisk slektskap.
Aleksandr Maltsev
Maltsev spelte på Dynamo Moskva frå 1967 til 1984. Gjennom 17 sesongar skåra han 329 mål på 530 kampar. Hans einaste nasjonale triumf kom då Dynamo i 1972 vann den sovjetiske ishockeycupen.
Fylkesveg 211 i Vest-Agder
Fylkesveg 211 i Vest-Agder går mellom Sånum og Rennes i Mandal kommune. Vegen er 1,6 km lang.
Tårnseglar
Utsjånad
Tårnseglaren er kring 18 cm lang og har eit vengespenn på meir enn 40 cm. Heile fuglen er brunsvart unnateke strupen som har ein kvit flekk. Vengene er lange og sigdforma. Fuglane er raske i lufta og kastar seg fram og attende på jakta si, eller når dei flyg rundt i flokk.
Læte
Læte er eit karakteristisk skrikande sriii som fuglane stendig tek opp att.
Utbreiing
Fuglen hekkar i store delar av Europa, med unntak av Island, og frå Nord-Afrika austover i eit breitt belte til Bajkal og det sentrale Kina. Sørgrensa går frå Palestina austover gjennom Iran og Kashmir vidare gjennom Mongolia langs Huang He til Gulehavet. Nominatforma apus hekkar i dei nordlege og vestlege delar av utbreiingsområdet. Underarten pekingensis hekkar frå Iran og austover.
Førekomst i Noreg
Arten er vanleg på Austlandet og nordover til Trøndelag, meir fåtalig i Nordland og på Vestlandet. I Troms og Finnmark er arten sjeldsynt, med unntak av Pasvik, der fuglen held til regelmessig. Kjerneområdet til tårnseglaren ligg i folkesette område på Austlandet og i Trøndelag der han hekkar i alle typar holrom på bygningar. I byane og tettstadane i dette området finst fuglen talrik. På Vestlandet kan fuglen vere vanleg i somme fjordstrok. Utover mot kysten finst han sjeldnare, men hekkar gjerne i byane. I Pasvik hekkar fuglane i holrom i tre, og er dermed ikkje knytt til folkesetnaden. Truleg hekkar mellom ti tusen og hundre tusen tårnseglarpar i Noreg.
Hekking
Paret legg 2-3 egg i juni. Rugetida er om lag tre veker. Vêrtilhøva påverkar tilgangen på næring, som igjen avgjer korleis ungane veks. I gode år flyg ungane frå reiret etter om lag fem veker. Dårlege vêrtilhøve kan lenge reirtida med opp til tre veker. Er vêret dårleg går ungane inn i ei slags dvale, der engergibruken er liten. Dei kan då overleve opp til ti dagar utan å verte mata. Foreldra kan flyge langt vekk i slike høve.
Føde
Fuglane lever av små flygande insekt og edderkoppar, sokalla luftplankton. I hekketida samlar dei føda i små ballar på om lag eit gram. Dette fôrar foreldra ungane med. Slike ballar kan innehalde meir enn 1000 insekt og edderkoppar.
Trekktilhøve
Tårnseglaren er ein trekkfugl, og ein av dei siste artane som kjem om våren. Dei første fuglane kjem til vanleg i slutten av mai i Sør-Noreg sjølv om ein og annan kjem allereie i slutten av april. Dei fleste kjem til landet dei to første vekene i juni. Hausttrekket startar i september, men dei siste fuglane dreg ofte ikkje frå landet før i november. Vinterkvarteret ligg i det sørlege Afrika. Fuglane flyg sørover om dagen, og då i stor høgde. Er vêret vanskeleg kan større grupper av fuglar finne holrom der dei legg seg tett saman og senkar kroppstemperaturen for å spare energi.
Masaaki Sawanobori
Masaaki Sawanobori er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Warren Weir
Warren Weir er ein jamaicansk sprintar som spesialiserer seg på 200 meter.
Warren Weir deltok i si fyrste større internasjonale tevling under sommar-OL 2012. Her kom han til finalen på 200 meter og sette personleg rekord på 19,84. Med det kom han på tredjeplass og fekk olympisk bronse. Weir vart berre slått av landsmennene Yohan Blake og Usain Bolt.
Ghursheba
Ghursheba er ein landsby i Muscat nordaust i Oman.
Den norske riksgrensa
Den norske riksgrensa dannar grensa mellom Noreg og dei tre landa Sverige, Finland og Russland, og er omtrent 2563 km lang. Av dette er grensa mot Sverige (svenskegrensa) 1630 km, mot Finland (finskegrensa) 736 km og mot Russland (norsk-russiske grensa)197,7 km.
Avmerking
Riksgrensa er merka i terrenget med grensemerke, dei fleste i form av grenserøyser, mot Russland for det meste med parvis nummererte grensestolpar på russisk og norsk side av sjølve grenselinja, og i skogsområde med eit belte som er rydda for tre, ei såkalla grensegate. Opphavleg var det 374 grensemerke, dei aller fleste røyser. Riksgrenserøysene er oppmurte av naturstein, eller i nyare tid òg bygd i betong, og har form av om lag 1½ meter høge kjegler med avskoren topp, to meter i tverrmål i botnen og 1½ meter tverrmål i toppen. I toppen av dei står innmurt inntil ein meter høge steinplater, såkalla hjartesteinar, som har nummeret på røysa, byggjeåret og namnet på den regjerande kongen innhogd. Dei fyrste av disse røysene var bygd i 1661 i grensa mellom Noreg og Bohuslän (Båhuslen) i Sverige. Resten av svenskegrensa fekk røyser i åra 1754 til 1764, til saman 294 røyser. Grensa mot Finland vart merka med 59 røyser i 1790-åra, og grensa mot Russland fekk 10 røyser i tida etter 1826. Seinare er det bygd nye røyser kvar gong grensa vart gått opp att, slik at det i 2005 var til saman meir enn 800 røyser på heile strekninga.
Fastsetjing
Fastsetjing av riksgrensa hender omtrent kvart 25. år, også kalla riksgrenseoppgang. Riksgrenseoppgangen handlar om oppmerking, dokumentering og kartlegging av grensa. Vidare kartleggjer ein djupålar i elver med ekkolodd og flyfoto og ryddar vekk buskar og tre frå grensegata. Noreg gav ei øy til Finland etter at dei fann ut at ho eigenleg var finsk etter riksgrenseoppgangen i 2000-2002. Grensa mellom Smålenene (Østfold fylke) i Noreg og Bohuslän i Sverige vart fastsett ved ein traktat i 1661. Ved ein traktat frå 1751 vart resten av svenskegrensa fastsett, inklusive grensa mot Finland, som då låg under Sverige. Det samiske fellesområdet i indre Finnmark vart lagt under Noreg, etter at til dømes Kautokeino og Karasjok (Avjovarre) hadde lege under svensk jurisdiksjon fram til dess. Eit tillegg til traktaten med nemninga Lappekodisillen tryggja grunnlaget for det samiske folkets eksistens ved framleis å gje dei rett til å gjere seg nytte av naturgodane på båe sider av riksgrensa, ha mykje eigen forvaltning og rett til nøytralitet, ein intern domstol og anna. Etter at Finland og Sverige skilde lag i 1809, vart ei strekning av den nordlegaste svensk-norske grensa frå 1751 oppretthalde som grense mellom Noreg og Finland. Resten av grensa mellom Noreg og Finland vart fastsett ved ein grensekonvensjonen med Russland i 1826, som delte dei skolte- eller østsamiske fellesområda mellom Finland, Russland og Noreg ved at Jakoboselva vart grenseelv. Sidan dess har ikkje Noregs fastlandsgrense mot grannelanda vorte monaleg endra.
Ved ei lov frå 2018, grenselova, er det fastsett korleis riksgrensa skal verta merka opp og verta overvaka.
Mount Hodson
Mount Hodson er ein isdekt stratovulkan og det høgaste punktet på Visokoi Island i Sør-Sandwichøyane. Det kan ha hatt utbrot i 1830 og 1930, og det kjem vanlegvis damp frå toppen.
Turnstile Ridge
Turnstile Ridge er ein rygg kring 9 nautiske mil (17 km) lang og som ligg 3 nautiske mil (6 km) nord for Westhaven Nunatak heilt nordvest på Britannia Range. Han fekk dette namnet av gruppa som vitja Darwinbreen (1957) under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition fordi snøpassasjar som minnar om krossbommar ligg langs heile ryggen.
Lago dei Cavagnöö
Lago dei Cavagnöö er ein innsjø i kommunen Bignasco i Ticino i Sveits. Han har eit overflateareal på 0,46 km².
Kvelvdammen Cavagnoli har ei høgd på 111 m og stod ferdig i 1968.
Black Hill i Herefordshire
Black Hill (òg kalla Crib y Garth) er ein ås på 640 meter over havet i Black Mountains i Herefordshire i England. Han ligg like vest for landsbyen Craswall, nær grensa til Wales.
Bruce Chatwin nytta Black Hill som setting i romanen On the Black Hill.
Gaunt Rocks
Gaunt Rocks er ei lita gruppe holmar som ligg 3,5 km vest for Barros Rocks i Wilhelm Archipelago. Dei vart grovt kartlagt av British Graham Land Expedition under Rymill i 1934–37, og meir nøyaktig plassert på kartet av Falkland Islands Dependencies Survey frå flyfoto tekne av Hunting Aerosurveys Ltd i 1956–57. Namnet vart gjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1959 og skildrar desse øyde, barske holmane. Gaunt tyder naken, einsam eller aude på engelsk.
Varkaus
Varkaus er ein by og ein kommune i landskapet Norra Savolax (finsk Pohjois-Savo) i Finland, ved den øvre delen av Saimen i Finlands austlege innsjøområde. Kommunen, som er einspråkleg finsk, har i kring 20 000 ibuarar (2021) og eit landareal på 385,6 km².
Varkaus er vennskapskommune med Rjukan.
Skeiseløparen Lassi Parkkinen og friidrettsutøvaren Jukka Keskisalo var/er frå Varkaus.
Traktat
Traktat (frå latin) er ei nemning på viktige folkerettslege bindande avtaler mellom to eller fleire sjølvstendige statar. Gjeld traktaten to statar, kallast han ein bilateral traktat, medan han kallast multilateral dersom fleire statar er med på han.
Traktatar vert vanleg inngått i to steg ved at det skriftlege dokumentet fyrst vert underteikna av statane sine utanriksministrar, ambassadørar eller andre som har særskild fullmakt til å gjere dette, og deretter vert ratifisert av statsleiarane i dei statane traktaten gjeld. Vanlegvis er det fyrst når ratifikasjon er gjort, at staten har tatt på seg plikta til å fylgje det som er fastsett i traktaten, altså at traktaten har vorten folkerettsleg bindande. Men i somme høve kan traktaten verte fylgd eller verte sett på som bindande sjølv om han ikkje har vorte ratifisert.
Emnet for traktatar kan vere å fastsette rettsreglar for samkvemmet mellom statane, eller ordne opp i einskilde problem og spørsmål, til dømes tvist om grenser og landeområde.
Konvensjon og andre ord for bindande avtaler mellom statar
Andre ord for bindande avtalar mellom statar er konvensjon, protokoll eller note. Det er ingen juridisk skilnad knytt til desse nemningane, men nemninga konvensjon vert ofte nytta når det gjeld ei omfattande regulering av eit og same emne med mange statar som partar.
Tai Hu
Taihu (kinesisk 太湖, pinyin Tài Hú, 'Storsjøen') er med sine 2 250 km² den tredje største innsjøen i Folkerepublikken Kina. Han ligg i Chang Jiang sitt delta, nær byen Wuxi i provinsen Jiangsu.
Innsjøen er i gjennomsnitt to meter djup, og har rundt 90 øyar. Han skal ha blitt danna av eit meteornedslag som tidfest til om lag 70 millionar år sidan, kanskje frå slutten av devontida. Taihu er knytt til Keisarkanalen og er hovudvasskjelde for fleire elvar. Eit nettverk av kanalar sørgjer for kunstig vatning av områda omkring.
Sjøen er kjent for sine taihusteinar, gjennomhola kalksteinar som ofte vert nytta i kinesiske hager. Det som ofte er rekna som det beste utsynet over sjøen får ein frå Xihui-parken ved Dragelys-pagoden, vest for Wuxi.
Halban
Halban er ein landsby i Muscat nordaust i Oman.
Fylkesveg 214 i Vest-Agder
Fylkesveg 214 i Vest-Agder går mellom Halshaug og Krossen i Mandal kommune. Vegen er 14,5 km lang.
Odd Martinsen
Odd Martinsen, er ein tidlegare norsk langrennar og idrettsleiar frå Nittedal. Han var medlem av IL i Bondeungdomslaget i Oslo, og har fire individuelle NM-gull (15 km i 1966 og 1970 og 30 km i 1969 og 1971) og sju stafettgull. Det vart VM-gull i 1966 og OL-gull i 1968, begge i stafett. Individuelt vann han fire medaljar i dei internasjonale meisterskapa frå 1966 til –70 (to sølv og to bronse). Han er far til langrennaren Bente Skari.
Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap
Han vart norgesmeister i stafett sju gonger, i 1970, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976 og 1978.
Ymse
Martinsen var ein langrennar med høg toppfart. Både i 1966 og i 1968 sprengde han feltet på startetappen i VM og OL-stafettane, og fekk klengenamnet «Stafett-Martin». Han var klart best på 15 km og 30 km, på 50 km hamna han oftast eit stykke bak dei typiske milslukarane.
Han vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1969.
Heed Rock
Heed Rock er eit skvalpeskjer som ligg kring 2 km sør for Brown Island i Wauwermans Islands i Wilhelm Archipelago i Antarktis. Det er med på eit argentinsk kart frå 1950, men ikkje namngjeve. Det vart kartlagt av det britiske Naval Hydrographic Survey Unit i 1956–57 og fekk dette namnet av UK Antarctic Place-Names Committee som ei åtvaring til sjøfolk i området. Take heed tyder å «passe seg» på engelsk.
Fylkesveg 215 i Vest-Agder
Fylkesveg 215 i Vest-Agder går mellom Austre Skogsfjord og Lia i Mandal kommune. Vegen er 4,1 km lang.
Teløyno
Teløyno (offisielt Teløyno) er ei øy i Fitjarøyane i Fitjar kommune, nordvest for Fitjar sentrum. Øya ligg vest for Fodno, aust for Engesund, nordvest for Smedholmen og nord for Stora Eldøy.
Forma på øya er prega av fleire viker og pollar, med Pilapollen på sørsida som den største.
Øya har eit areal på like over 1 km², er 2,2 km lang og kring 800 meter brei på det breiast. Eidet frå Pilapollen til Fodnosen er derimot berre kring 35 meter. Det høgaste punktet på øya er 44 meter over havet.
Homeward Point
Homeward Point er eit nes på vestsida av innløpet til Security Bay på Île Doumer i Antarktiske Arkipel i Antarktis. Det vart først kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under Jean-Baptiste Charcot, og det fekk dette namnet under sjåmålinga til Royal Navy i 1956–57 fordi neset vart eit kjent landemerke for mannskapet då dei var på veg heim til Port Lockroy på slutten av kvar arbeidsdag i Bismarck Strait.
Wagner Spur
Wagner Spur er eit utstikkar langs nordsida av Pryorbreen, 11 nautiske mil (20 km) søraust for Mount Gorton, ved søraustenden av Wilson Hills. Han vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi frå U.S. Navy i 1960-62. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter John E. Wagner, ein glasiologi ved McMurdo-basen i 1967-68.
Black Hill i Peak District
Black Hill er ein ås i Peak District i England. Det var tidlegare det høgaste punktet i Cheshire, men ligg no på grensa mellom Kirklees i West Yorkshire og High Peak i Derbyshire, med ei høgd på 582 meter over havet.
Toppen er dekt av torvmyr og vert særs våt etter regn. Området rundt toppen har nesten ingen vegetasjon og er særs mørk, noko som har gjeve åsen namnet.
Mount Holdgate
Mount Holdgate er eit markant fjell (960 moh) med bratte isfall og klipper som gjer det eit tydeleg landemerke ved søraustenden av Cook Island i Sør-Sandwichøyane. Det vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Martin W. Holdgate, som organiserte og utførte landmålingar av Sør-Sandwichøyane frå HMS «Protector» i 1964.
Fylkesveg 219 i Vest-Agder
Fylkesveg 219 i Vest-Agder går mellom Ormestad og Hjorteland i Mandal kommune. Vegen er 1,1 km lang.
Dan Petrescu
Daniel Vasile Petrescu er ein rumensk fotballtrenar og tidlegare -spelar frå Bucuresti. Han opplevde suksess med i Steaua București i tida 1987-91 og med Chelsea tida 1995-2000. Petrescu var høgreback på i perioden 1989-2000.
Klubbspel
Petrescu var aktiv for Steaua București frå 1986. Fram til 1991 skåra han 28 ligamål på 95 kampar. Høgdepunktet med Steaua var finalen i europacupen 1989, trass i at det vart tap 0–4 mot eit framifrå AC Milan-mannskap. I 1991 skreiv han kontrakt med Foggia Calcio i Italia, to sesongar seinare gjekk turen vidare til Genoa CFC. Etter han utmerkte seg i Fotball-VM i 1994 vart Petrescu overført til Sheffield Wednesday i England. Allereie året etter vart han Chelsea-spelar, der han gjorde manns jobb for eit lag som mellom anna vann Cupvinnarcupen 1998. Vårsesongen 2020 rauk Petrescu uklar med sjefstrenar Gianluca Vialli. Frå hausten 2000 til 2003 gjorde han så teneste, ein sesong i kvar av klubbane Bradford City, Southampton FC og Național București.
Landslagsspel
Frå debuten 29. mars 1989 til 7. oktober 2000 spelte Petrescu 95 landskampar for Romania og skåra 12 mål. Han deltok i VM i fotball 1994, EM i fotball 1996, VM i fotball 1998 og EM i fotball 2000.
Merittar
Petrescu har vore fotballtrenar i heimlandet, i Polen, Russland, Tyrkia, Qatar, UAE-Arabia og Kina.
Hot Blooded
«Hot Blooded» er ein song av det britisk-amerikanske rockebandet Foreigner, frå det andre studioalbumet deira, Double Vision. Songen vart gjeven ut på singel i juni 1978 og nådde tredjeplassen på Billboard Hot 100-lista i USA i september det året. Singelen selde over ein million eksemplar og fekk platinaplate.
Russisk litteratur
Russisk litteratur er litteratur forfatta på russisk i Russland eller av russisk-talande folk utanfor landet. Russisk litteraturhistorie kan delast inn i fire avgrensa hovudperiodar – den gammalrussiske (før Peter den store), litteratur frå tsartida, etter-revolusjonær litteratur og post-sovjetisk litteratur. Den innverknadsrike litteraturkritikaren Vissarion Belinskij, fastsette året 1739 som byrjinga på den russiske litteraturen. Den russiske revolusjonen i 1917 med statskuppet til bolsjevikane gjorde i eitt slag «offisiell» russiskspråkleg litteratur til eit propagandainstrument for Sovjetunionen. Med maktovertakinga til Gorbatsjov i 1985 og samanbrotet til Sovjetunionen i 1991 blei det litterære klimaet igjen radikalt endra.
Det var fyrst på 1800-talet at russisk litteratur kom i dialog med Vesten – ikkje minst Frankrike – og blei ein del av verdslitteraturen. Her høyrer blant anna den russiske nasjonalskalden Aleksandr Pusjkin, dramatikaren Anton Tsjekhov og prosaforfattarane Nikolaj Gogol, Ivan Turgenjev, Ivan Gontsjarov, Fjodor Dostojevskij og Lev Tolstoj til. Blant 1900-talsforfattarane kan ein merka seg Anna Akhmatova, Marina Tsvetajeva, Osip Mandelstam, Vladimir Majakovskij, Maksim Gorkij, Andrej Belyj, Jevgenij Zamjatin, Andrej Platonov, Mikhail Bulgakov, Vladimir Nabokov (som seinare skreiv på engelsk), og nobelprisvinnarane Ivan Bunin, Boris Pasternak (som blei tvinga til å avslå), Mikhail Sjolokhov, Aleksandr Solzjenitsyn (som kunne motta prisen etter å ha blitt tvinga i eksil) og Joseph Brodsky (som seinare blei amerikansk statsborgar og skreiv essay på engelsk). I 2015 fekk den kviterussiske forfattaren Svetlana Aleksijevitsj, som skriv på russisk, Nobelprisen for sine dokumentarromanar.
Opphav
Den russiske litteraturen kan førast tilbake til innføringa av kristendommen i 988. Han bestod av omsetjingar av bysantinske helgenlegender, liturgiske bøker og evangelia (som Ostromir-evangeliet frå 1057) til kyrkjeslavisk. Frå 1000-talet blei det skrive originale verk i Kievriket. Nokre av dei viktigaste verka er legenda om Boris og Gleb, St. Theodosius-vitaet skrive av munken Nestor, Nestorkrønika (ca. 1113) og det kjende Igorkvadet (ca. 1187).
Tatarveldet frå midten av 1200-talet gjorde det russiske området meir isolert frå Europa, slik at renessanseideane aldri kom dit. Moskva blei etter kvart det statsdannande senteret på 1400-talet, og litteraturen blei sterkare knytt til staten og kyrkja. Russarane overvann tatarane på midten av 1500-talet under Ivan IV (den grusame). Med fallet til Konstantinopel for osmanarane og den auka makta i Moskva blei eit viktig tema i litteraturen korleis den austromerske andelege og verdseige makta blei overteken av Moskva. Munken Philoteus skreiv mellom 1514 og 1521 ein epistel till Vasilij III der han erklærte Moskva som eit tredje Roma etter Konstantinopel. Moskvamakta bestilte ei rad omfattande oppslagsverk og kodifiseringar av lovar. Til desse høyrer Velikije Minej-tsjeti, eit enormt oppslagsverk over martyrar, og Ulozjenije ('Lovboka'). På denna tida bløma og folkelitteraturen i form av bylinaer, episke heltesoger.
I heile denne perioden følgde litteraturen gamle mønster. Den rike folkediktinga som voks fram gjennom hundreåra er av høg kunstnerisk verdi, men byrja først bli skriven ned på 1600-talet. Det sjølvbiografiske vitaet til presten Avvakums er eit viktig litterært verk frå 1600-talet som etter at det blei gjeve ut i 1861 innleia ei rekkje av martyrforteljingar skrivne av dissidentar forviste til Sibir, i tsartida så vel som under sovjetregimet.
1700-talet
Peter den store sine reformer førte til snøgge endringar i det russiske samfunnet, med eit kulturelt skilje så skarpt at det lenge var vanleg å hevda at russisk litteratur først hadde oppstått på 1700-talet. Reformene fekk stor tyding for livet til overklassen, både når det galdt klede, vaner, sosialt liv og utdanning. Russarar blei sende til Vest-Europa for å studera og ein lærte seg i større grad framande språk. Som eit resultat av dette nye levesettet oppstod det ei enorm kulturell kløft mellom adelen og allmugen, noko som blei eit sentralt tema i russisk litteratur.
Frå midten av 1600-talet og utover på 1700-talet blei dei bysantinske førebilda fortrengde av vesteuropeiske sjangrar og stilartar. Innverknaden kom først via Polen (polsk-jesuittisk skulebarokk). Det blei også utvikla eit russisk litterært språk etterkvart som kyrkjeslavisk viste seg å vera utilstrekkeleg for vyene til forfattarane. Etter ei tid med språkleg kaos følgde ei standardisering av det russiske litterære språket. Gjennom verk som 'Reglar for russisk versifikasjon' (1739), 'Kort rettleiing i veltale' (1748) og 'Russisk grammatikk' (1757) hjelpte Mikhail Lomonosov til med å grunnleggja det russiske litteraturspråket. Store mengder klassisk og vestleg litteratur blei omsett til russisk.
Dei radikale ideane til dei franske opplysningsfilosofane blei kombinerte med danningsideala til frimurarane hjå Aleksandr Radisjtsjev og Nikolaj Novikov. Ved slutten av 1700-talet innførte Nikolaj Karamzin den europeiske sentimentalismen, som i byrjinga av 1800-talet gjekk over i førromantikken, representert ved Vasilij Zjukovskij og Konstantin Batjusjkov.
1800-talet og tida fram til revolusjonen
Diplomaten Aleksandr Gribojedov skreiv ein satirisk komedie, Den ulykke å ha forstand (1822–23), som kombinerer nærmiljøskildring og konvensjonell klassisisme. Komedien gjorde lukke i manuskriptform, men sensuren hindra han frå å bli trykt eller oppført.
Aleksandr Pusjkin førte saman straumdraga i tida i ein en syntese som oppheva også dei klassisistiske stil- og sjangerkonvensjonane. Til krinsen kring han høyrde blant anna lyrikarane Jevgenij Baratynskij, Denis Davydov, Anton Delvig og Nikolaj Jazykov, som alle opptok klassisistiske og romantiske trekk i si dikting. Meir reindyrka romantikarar var Dimitrij Venevitinov og Vladimir Odojevskij, som begge var påverka av tysk romantisk filosofi, og den Byron-påverka Mikhail Lermontov. Representantar for den romantiske romanen var Aleksandr Bestuzjev-Marlinskij og Mikhail Zagoskin. Begge var lenge gløymde, men deira romantiske skildringar av russisk krigføring i Kaukasus har i nyare tid blitt teke opp att i postkolonial litteraturforsking.