cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olenij
Olenij (russisk Остров Олений; Ostrov Olenij) er ei øy i Karahavet berre nokre kilometer frå kysten av Sibir i Russland. Ho ligg nord for ein av armane av Gydanhalvøya. Ho er dekt av tundravegetasjon og myrer, er 53 km lang og i snitt om lag 27 km brei. Øya har eit areal på 1197 km².
Havet omkring Olenij er dekt av pakkis om vinteren og det er mykje isflak sjølv om sommaren, så ho er som regel landfast med Gydanhalvøya, som det berre går eit 2 km smalt sund mellom.
Olenij høyrer til Jamalo-Nenetsk autonome okrug som ligg nord i Tjumen oblast. Olenij er òg ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.
Øya må ikkje forvekslast med andre øyar med same namn. Ei av desse ligg i Karahavet i Plavnikovijeøyane, medan dei andre ligg i Barentshavet og Kvitsjøen.
Standsamfunn
Standsamfunn er eit uttrykk som hovudsakleg vert nytta for å skildre korleis eit samfunn er inndelt reint sosialt. I eit standsamfunn vert enkeltmennesket sin sosiale posisjon avgjort ut i frå slektskap - og i liten grad økonomi. Standsamfunn er med andre ord i stor grad prega av sosial rigiditet (mangel på sosial mobilitet).
Eit forenkla døme: Det er lite sannsynleg at sonen til ein bonde vert prest i eit standssamfunn, sidan prestane (i dei fleste høva) høyrer til ei anna stand.
Ein reknar at Noreg gradvis gjekk frå å vere eit standsamfunn til eit klassesamfunn i løpet av den tidlege industrialiseringa, seint på 1800-talet.
Det som kjenneteiknar eit standsamfunn er:
= Samfunnsmodellar =
Mykland-modellen - bysamfunnet Trondheim
Knut Mykland sette opp den her modellen over standsamfunnet, etter å ha forska på levekåra i Trondheim:
Den her modellen tok for seg inndelinga i stender i bysamfunnet Trondheim, og har difor ikkje med samfunnsgrupper som t.d. bønder. Mykland fokuserte hovudsakleg på levekåra til dei skilde samfunnsgruppene.
Det går fram frå den her modellen at dei tre samfunnsgruppene (stendene) er praktisk tala totalt avsondra frå kvarandre. Det skjer ikkje sosiale utvekslingar mellom stendene. Mykland-modellen tek òg med respekt- og maktforholdet i standsamfunnet, ved at den standen med størst medfødd makt/respekt ligg øvst, medan «den ringere stand» ligg nedst.
Seip-modellen - med overgangen til klassesamfunnet
Nils Arup Seip la større vekt på institusjonane som bygde opp standsamfunnet og utvikla ein modell som er meir omfattande enn den Mykland nytta til å skildre det sosiale samkvemet i Trondheim.
I modellen til Seip ser vi i endå større grad den store sosiale avstanden mellom stendene. Det går klart fram at det er lite sosialt samkvem mellom bondestanden og borgarskapen. Han tek òg høgde for sosiale (i hovudsak økonomiske) skilje innan stendene, noko som vert særs viktig når Noreg gradvis går frå å vere eit standsamfunn til å verte eit klassesamfunn.
Overgang til klassesamfunnet
Under overgangen til det kapitalistiske klassesamfunnet ser ein at dei som sit på toppen i kvar stand (dei rikaste) søkjer saman i eit klassesamhald, til liks med dei som er på botnen (dei fattige). Igjen sit ein mellomklasse, som etterkvart viste seg å vekse seg heilt dominerande i forhold til dei andre klassane.
Rundt hundreårsskiftet 1800-1900 har Noreg eit klasse-stand-samfunn, der stendene og klassetilhøyret om ein annan definerer einskildmennesket sin sosiale status. Med Seip sin modell er det mogeleg å vise det på ein enkel måte.
= Paternalisme = Eit av dei sterkaste skilja mellom klassesamfunnet og standsamfunnet er at medlemmane i eit standsamfunn ikkje har ei sterk «klassekjensle», slik som arbeidarar og bønder har vist i moderne tider, med framvekst av eigne sosiale klasserørsler (t.d. Norges Bondelag eller LO). Omsutsbanda går vertikalt mellom stendene, og ikkje horisontalt innan standen.
Døme: Bønder i ei lita norsk bygd på byrjinga av 1800-talet kjende sterkare band til dei lokale embetsfolka enn dei gjorde til bønder i eit anna fylke. Det står i krass motsetnad til den moderne klassekjensla vi ser i dag, der ein vaskehjelpar i Tromsø kanskje vil kjenne seg meir i same bås med ein vaskehjelpar frå Oslo enn med ho som eig kontoret han vaskar kvar dag. I eit standsamfunn ville det truleg vore omvendt. Vaskehjelparen ville vore sterkt knytt til arbeidsgjevaren sin, og til ei viss grad arbeidsgjevaren til han.
Resultatet av paternalisme i Noreg: Ser ein på norsk historie kan ein stille spørsmål ved korleis standsamfunnet vart oppretthalde so lenge som det vart. I den norske grunnlova av 1814 fekk norske bønder ein (til samanlikning med andre europeiske bønder) enorm maktposisjon i samfunnet; men det var likevel embetsmannstanden som utøvde makta i statsorgana. Bøndene var bønder og lét seg styre av embetsstanden, av di dei var tettare knytte til sine embetsmenn enn til andre bønder. (Paternalismen var òg i ei viss grad innarbeidd i Grunnlova, av di lokalsamfunna («kommunane») vart styrte av offentleg utnemnde embetsmenn. Seinare, etter Formannskapslovane kom, ser ein at bønder gradvis vert meir interesserte i å nytte makta si. Her kan ein peike på at bøndene mellom anna får administrativ erfaring og øving i politisk debatt.)
Eit ekstremt døme på paternalisme kan du lese meir om under Klientsystemet i Romarriket, der samfunnsstrukturen bygde opp ein ikkje-arbeidande by-klasse som levde av å stemme det patronen deira ønskte dei skulle stemme i folkeforsamlinga.
Oksidasjonstal
Oksidasjonstal, eller oksidasjonstrinn, er eit hjelpemiddel til å halda orden på elektronovergongar i ein redoksreaksjon; eit atom eller grunnstoff vert oksidert dersom oksidasjonstalet aukar og redusert dersom oksidasjonstalet minkar.
Oksidasjonstalet til eit atom
I vatn, H2O, er elektronfordelinga H:O:H og oksygen er meir elektronegativ enn hydrogen. Når me skal finna oksidasjonstala til dei ulike atoma, så reknar me altså som om oksygenatoma har fått elektron dei deler med hydrogenatomet og at me har fylgjande ion: O2- og H+. Oksygenatomet har altså oksidasjonstal -II og hydrogenatoma har +I.
Oksidasjonstalet til eit grunnstoff
Oksidasjonstalet til eit grunnstoff i ei sambinding er gjennomsnittet av oksidasjonstala til enkeltatoma av grunnstoffet. I H2O er begge hydrogenatoma likeverdige og oksidasjonstalet til hydrogen er altså I.
I etanol, CH3CH2OH, har karbonatoma ulike oksidasjonstal. Det eine karbonatomet er omgjeve av 3 hydrogenatom og eitt karbonatom, og har såleis tre ekstra elektron (frå hydrogen, som har lågare elektronegaitivitet) og dermed oksidasjonstal -III. Det andre karbonatomet er omgjeve av 2 hydrogenatom, eitt karbonatom og eitt oksygenatom, og har såleis berre eitt ekstra elektron (to frå hydrogen, men eitt elektron er gjeve vekk til oksygen) og dermed oksidasjonstal -I. Reknar me gjennomsnittet, så har karbon altså oksidasjonstal -II.
Reglar for fastsetjing av oksidasjonstal
Oksidasjonstalet til eit enkeltatom kan finnast ved å studera bindingsoppbygginga av det enkelte molekylet og ta omsyn til ulik elektronegativitet. For å finna oksdiasjonstalet til eit grunnstoff, og iblant også til enkeltatom, så kan me nytta fylgjande reglar (i prioritert rekkefølgje):
Døme: Etanol - C2H6O. Hydrogen har oksidasjontal +I og oksygen -II, medan karbon har oksidasjonstal x (ukjent inntil vidare). Ved den tredje regelen er då 0 = 2x + 6*1 + 2*(-2) = 2x + 2, det vil seia at x = -I.
Vanlege oksidasjonstal hjå ulike grunnstoff
Eit grunnstoff kan ha mange ulike oksidasjonstal, avhengig av kva sambindingar dei er i. Til dømes kan nitrogen ha oksidasjonstrinn -III, -II, +III, +IV og V, medan jern kan ha oksdiasjonstrinn II og III, men også IV og VI.
For nokre grunnstoff er enkelte oksidasjonstal spesielt vanlege. Sjå til dømes reglane 4-8 for fastsetjing av oksidasjonstrinn. Andre vanlege oksidasjonstrinn kan finnast på sidene for enkeltgrunnstoff.
Árran
Árran er det lulesamiske senteret på Drag i Hamarøy kommune. Det inneheld administrasjonen til Sametinget, språk- og kulturarbeidarar og ein lulesamisk barnehage. Árran arrangerer kurs i lulesamisk. Med utgangspunkt i Árran-miljøet har det vorte publisert lulesamisk læreverk, Sámasta, og snart også ei norsk-lulesamisk ordbok.
Brunost
Brunost er ei samlenemning på ostar som har ein brunleg farge og er laga av myse, det vil seie det som er att av mjølka etter at ostestoffet er brukt til kvitost. Dei kan òg kallast geitost (sjølv om det finst kvit geitost). Velkjende typar brunost er fløytemysost og gudbrandsdalsost. Brunosten er halvfast og har smaksnyansar som sjokolade og karamell. I Sverige er ostetypen kjend som mesost.
Árran
Árran har sidan 1999 gjeve ut eit populærvitskapleg tidsskrift, Bårjås. Nokre få av artiklane har vore publiserte på lulesamisk, og artiklar på norsk eller svensk har samandrag på lulesamisk.
Brunost
Produksjon
Dei fleste brunostane blir laga av ei blanding av ku- og geitemjølk, medan nokre variantar baserer seg på berre ein av delane. Smaken vert mildare di meir kumjølk som vert brukt. Smaken er oftast kraftigare og skarpare enn vanleg, fersk kvit eller gul ost.
Ein lager osten ved å setja mjølk og fløyte til myse. Denne blandinga blir kokt forsiktig i fleire timar slik at vatnet fordampar. Varmen gjer mjølkesukkeret til karamell. Brunost er oftast svært søt, men lite proteinrik samanlikna med kvitost.
Dersom ein avbryt kokinga før osten er ferdig får ein prim, ein slags mjuk, smørbar brunost.
Bruk
Brunost er mest brukt som pålegg, men kan òg brukast med hell i sausar, ofte saman med einebær, der han gjev ein svak karamellsmak.
Vitskap i 1750
Vitskapsåret 1750 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1750.
Trollfjorden
Trollfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Sjakklokke
I sjakk og andre spel mellom to personar der tenketida er avgrensa, blir ei sjakklokke brukt for å måle tida som har blitt brukt.
Ei sjakklokke består eigenleg av to klokker, som er kopla saman på ein slik måte at når den eine går, så står den andre. Når ein spelar har gjort eit trekk, trykker han ned knappen på si klokke, noko som stansar hans klokke og set i gang motstandaren si klokke.
Klassiske analoge klokker med urskiver er framleis svært vanlege og ikkje så ulike dei opphavlege sjakklokkene. Eit tidleg problem var det at det på ei vanleg klokke ikkje er så lett å seie på sekundet når langvisaren peikar rett opp og grensa for tenketida er brukt opp. Då regulering av tenketida vart innført var straffa for å overskride tenketida ei lita bot, og det var difor ikkje så kritisk å ha det heilt nøyaktig når tenketida var brukt opp. Men då straffa vart tap av partiet ved «klar» overskriding av tenketida, vart det ein del tvistar. Som løysing på problemet, og klart vise når tenketida var brukt opp, vart analoge sjakklokker utstyrt med ein «klaff» litt til venstre for 12-talet. Når tida er i ferd med å bli brukt opp, vil langvisaren løfte klaffen oppover til langviseren passerer 12. Då fell klaffen, og markerer at tida er ute.
Som regel er sjakklokka innstilt på å la klaffen falle når klokka viser klokka 6. Viss tenketida er til dømes 40 trekk på 90 minutt og deretter 30 minutt på resten av partiet blir klokka stilt på 4:30. Dette gjer at klaffen blir løfta og fell klokka 5 også, men dette har inga tyding utanom å markere at ein halv time har gått. Når 40 trekk har blitt spela blir klokka stilt tilbake med ein halv time etter beste skjønn - som regel av turneringsleiaren. Hadde tida for andre tidskontroll vore resten av partiet på 60 minutt, kunne ein heller berre latt klokka gå til 7. For å telje trekka har begge spelarane noteringsplikt.
Sjakklokker med digitalt display har dei siste åra blitt vanlege, og har fleire fordelar framfor dei analoge. Digitale sjakklokker er mykje meir nøyaktige, og viser på sekundet kor mykje tid som er står att av tenketida til kvar spelar. I tillegg kan digitale klokker som regel by på ei rekkje variantar av tenketid, som for eksempel å gi ekstra tid for kvart trekk som blir spela - til dømes 30 sekund. Klokkene er også ofte utstyrt med trekkteljar som held greie på kor mange trekk som er gjort. Digiale klokker er noko dyrare enn analoge.
Grunnfjorden i Hadsel
Grunnfjorden er ein liten fjord på austsida av Austvågøy i Hadsel kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 2 km nordvestover til Grunnfjordvatnet.
Fjorden ligg ved Raftsundet og har innløp ved nordvestsida av Ulvøya som ligg midt i sundet. Garden Svartsundet ligg på austsida av innløpet til fjorden, men elles er det ingen busetnader ved fjorden.
17. september
17. september er den 260. dagen i den gregorianske kalenderen (261. under skotår). Det er 105 dagar att av året.
Tingvollvågen
Tingvollvågen, i daglegtale ofte kalla berre Vågen lokalt, er kommunesenteret i Tingvoll kommune i Møre og Romsdal fylke. Tettstaden har og ligg på austsida av Tingvollfjorden.
Kultur i 1990
Kultur i 1990 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1990.
Avisa Nordlys
Nordlys er ei dagsavis som vert utgjeven i Tromsø. Nordlys er Nord-Noreg si største avis og satsar på eit landsdelsperspektiv, men kjernedekningsområdet er Troms. Ansvarleg redaktør er Hans Kristian Amundsen. Avisa vart grunnlagt av Alfred Eriksen i 1902 under mottoet: “Der tiltrænges et blad som vil være en ærlig talsmann for smaafolks sak.” Nordlys inngår i A-pressekonsernet.
Vitskap i 1800
Vitskapsåret 1800 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1800.
Hans Skutle
Hans Jakobsson Skutle  var ein norsk spelemann og gardbrukar frå Hordaland.
Braniskofjella
Branisko (eller Branyiszko) er ei fjellkjede aust i Slovakia, mellom regionane Spiš og Šariš. Ho er 20 km lang og 5 km brei og strekkjer seg frå nord til sør. Fjella høyrer til dei ytre vestlege Karpatane. Den høgaste toppen er Smrekovica (1200 moh).
Hans Skutle
Hans var frå garden Selland i Granvin i Hardanger og voks opp der. Han fekk si opplæring av lokale spelemenn i Granvin, mellom dei Eirik Medås og Otte Haukanes. Hans var elles ein av dei faste læregutane til Nils Rekve, og kom til å føre vidare mykje spel etter han.
Anagram
Anagram er ord (evt. tal eller ordsekvensar) som er laga ved å setja saman alle bokstavane frå eit anna ord
i ei ny rekkjefølgd. Til dømes er «snorke» eit anagram av «norske».
Sjølve ordet anagram er samansett av dei greske orda ana (på ny) og gramma (bokstav).
Hans Skutle
I Hardanger er Hans Skutle rekna som opphav til ein heil slåttetradisjon. Mellom dei som tok opp arven etter han var Lars Istad og Severin Kjerland. Han lærde òg bort mange slåttar til Ola Mosafinn. Gjennom Severin Kjerland gjekk mykje av dette spelet i arv til Anders S. Kjerland, son av Severin. Korleis tradisjonen etter Hans ser ut, kan sjåast under Slåttar frå Hardanger.
I Hardingfeleverket er rullane 48/62 og 53 etter Hans, tradert ved Severin Kjerland.
Anne Bergset Oikonomaki
Anne Bergset Oikonomaki er ein norsk forfattar. Ho er frå Stryn, men har budd meir enn tjue år på Kreta. I 2011 flytta ho tilbake til Noreg med barna. Ho jobbar som lærar for innvandrarar i tillegg til at ho skriv romanar.
Ahmetli
Ahmetli er ein by og eit distrikt i provinsen Manisa i Egearregionen i Tyrkia. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har opp mot 20 000 innbyggjarar. Byen ligg 501 meter over havet.
Ortacesus
Ortacesus (sardisk Ortacèsus) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 950 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 23.63 km² og ligg i ei høgd på 161 meter over havet.
Orroli
Orroli (sardisk Arròlli, Arròli) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 2 267 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 75.59 km² og ligg i ei høgd på 550 meter over havet.
Magnus A. Henden
Magnus A. Henden var ein norsk bonde og forfattar. Han var frå Hennebygda i Eid kommune.
Andrea Bocelli
Andrea Bocelli er ein italiensk tenorsongar og crossover-artist. Bocelli har eit breitt repertoar av pop- og klassisk musikk, og vert rekna som ein av verdas leiande tenorar.
Han vart blind i ei fotballulukke i ein alder av 12. Seinare vart han uteksaminert frå å ha studert jus, før han begynte sin musikalske karriere. Sidan 1994 har han selt over 70 millionar plater over heile verda, og i 2010 vart han heidra med ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.
Vitskap i 1801
Vitskapsåret 1801 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1801.
Sanluri
Sanluri (sardisk Seddori, latin Sullurium) er ein by på Sardinia i Italia. Han har om lag 9 000 innbyggjarar. Byen ligg sentralt, sør på Sardinia i ei høgd på over 600 meter over havet.
Geitost
Geitost er ostar med geitemjølk som hovudingrediens. På norsk blir ordet geitost i utgangspunktet bruka om brun geitost (brunost av geitemjølk — òg kalla «ekte geitost»), men det er òg vanleg å seia «geitost» om brunost generelt. Andre typar geitost er som regel kvite. I område med mykje geitehald kan ein finna eit utal geitostar.
Sanluri
Sanluri var hovudstad i den tidlegare provinsen Medio Campidano, i lag med Villacidro.
Geitost
Franske geitostar blir gjerne kalla chèvre, som tyder geit. Nokre typar er Brique chèvre, cabécou, chabichou du Poitou, chabis, chevret, Pélardon, Pouligny Saint-Pierre og valençay.
Cabreiro de castelo branco og rabaçal er portugisiske geitostar.
I Hellas lagar ein halloumi og feta av blanda geite- og sauemjølk.
Arne Bjørndal
Arne Bjørndal var ein spelemann, kulturhistorikar og folkemusikksamlar frå Nordhordland.
Geitost
Den katalanske mató kan ein lage av geite- eller sauemjølk.
Arne Bjørndal
Arne Bjørndal vart fødd i Hosanger, og voks opp i den hardaste nasjonsbyggingstida fram mot 1905. Han rekna seg som stril, sjølv om han levde største luten av livet i Bergen, ein by han støtt omtala som «den største byen på Strilelandet». Det var òg for vestlandskulturen han la ned det største arbeidet Bjørndal vart ein dugande spelemann, men var og tidleg oppteken av samanhengen og heilskapen i den norske folkekulturen. Han tok tidleg til med innsamling, og dette arbeidet var til å byrja med noko tilfeldig, men han fekk statsstipend for meir djuptpløyande innsamlingsarbeid frå 1911. Dei første åra skreiv han mest ned slåttar frå Vestlandet, men for med tida over fjellet til Telemark, sidan til Valdres, og fekk inngåande kjennskap til folkemusikkstoffet. I følgje med dette arbeidet følgde ei rad med artiklar om spel og speletradisjonar, bygdetradisjonar og anna tilknytt stoff. Med tida kom arbeidet Bjørndal gjorde til å omfatte meir enn berre spelet. Han vart ein sjølvlært folklorist.
Av di Bjørndal var sjølvlært, laut han brøyte seg veg gjennom stoffet utan kjennskap til grunnleggjande vitskapleg metode, sjølv om han tok til seg mykje kunnskap frå andre forskarar, mellom dei Rikard Berge, som han kjende på seg hadde mykje sams med han sjølv. Fordelen Bjørndal hadde, var at han, på same vis som Berge, kjende bygdekulturen innanfrå, og hadde førstehands kjennskap til stoffet.
Alt under første verdskrigen tok Arne Bjørndal til å gje ut hefte med trykte slåttenedskrifter, som vart spreidde vidt ikring. Desse hefta gav inspirasjon til andre spelemenn med utsyn nok til å skjøne kva samlarverk kunne tyde for tradisjonen, til dømes Truls Ørpen frå Krødsherad, som lærde slåttenedskrift frå Bjørndal sine notar, og tok til å samle sjølv.
Arne Bjørndal gav med tida ut ei rekkje bøker, først den store biografien om Ola Mosafinn, som han møtte fleire vender. Seinare gav han ut eit storverk om Ole Bull og tilhøva til norsk folkemusikk. Han skreiv eit verk om hardingfela, som framleis er rekna som grunnforsking på feltet, og ikkje minst den folkemusikkhistoriske framstillinga Og fela ho let, skrive i samarbeid med Brynjulf Alver.
24. september
24. september er den 267. dagen i den gregorianske kalenderen (268. under skotår). Det er 98 dagar att av året.
Arne Bjørndal
Arne Bjørndal skreiv og heldt ei rekkje foredrag for folkemusikksendinga i NRK, og spela inn ei rekkje nummer for arkivet der. Spelestilen hans er vestlandsk og særeigen.
Då standardverket Norsk folkemusikk skulle redigerast frå 1954 og frametter, vart Arne Bjørndal ein sjølvskriven medarbeidar. Han tok sjølv opp saka, og samarbeidde med Truls Ørpen og Eivind Groven til han døydde i 1965.
Gudbrandsdølen Dagningen
Gudbrandsdølen Dagningen (GD) er ei avis som blir utgjeven på Lillehammer i Oppland. Gudbrandsdølen Dagningen er den einaste dagsaviasa i Lillehammer og Gudbrandsdalen. Avisa dekker følgjande kommuner: nordre del av Ringsaker, Lillehammer, Gausdal, Øyer, Ringebu, Sør-Fron, Nord-Fron, Sel, Vågå, Lom, Skjåk, Dovre og Lesja.
Paleontologi
Paleontologi er læra om forhistoriske plantar og dyr, basert på spor i form av fossilar. Paleontologi er ein del av naturvitskapen, og er i slekt med geologi og biologi. Fossila kan vere forsteina kalkskal etter muslingar og sniglar, skjelett-restar eller det kan vere avleiringar etter mikroorganismar.
Gudbrandsdølen Dagningen
Avisa er eit resultat av samanslåinga av Gudbrandsdølen Lillehammer Tilskuer (GLT) og Dagningen. Den fyrste avisa etter samanslåinga vart utgjeven den 15. august 1997. Lillehammer Tilskuer vart grunnlagt i 1837, Gudbrandsdølen i 1894 og Dagningen i 1924.
Şefaatli
Şefaatli er ein by og eit distrikt i provinsen Yozgat i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 30 000 innbyggjarar.
Paleontologi
I Noreg er det kjente førekomstar av fossila i Oslo-feltet og på Svalbard.
Oschiri
Oschiri (sardisk Óschiri, Óscari) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 3 293 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 215.61 km² og ligg i ei høgd på 202 meter over havet.
Volskarar
Volskarane (latin: Volsci) var ei italisk stamme. Volskarane kom truleg frå sentralt i Apenninane og invaderte tidleg på 400-talet f.Kr. låglandet ved den sørlege delen av det som i dag er Lazio og nord i Campania. Dei tok over kystbyane Antium (i dag Anzio), Circeii, og Tarracina og bygde ut desse. Dei var i strid med romarane, stundom saman med ekverane. Romarane fekk overtaket kring hundreårsskiftet og tvinga volskarane attende. Ved kysten vart dei endeleg tvinga inn under romersk styre av Gaius Maenius i år 338 f.Kr., og i innlandsområdet under samnittarkrigane.
Kasjmirarar
Kasjmirarar er ei folkegruppe frå Kashmir, eit tidlegare sjølvstendig kongedøme som nå er delt mellom India og Pakistan. Kasjmirarane er hovudsakleg muslimar, men ein del er òg hinduar. Dei snakkar kasjmirsk, eit indoeuropeisk språk, som på kasjmirsk heiter kåsjur.
Volskarar
Volskarane tala eit mål som var nærskyldt oskisk og umbrisk.
Kasjmirarar
Den tidvis valdelege konflikten om kven som skal styra Kashmir har ført til at folket har vore delt i to av ei grense som vart laga og stengd i 1947. I 2005 fekk dei første vanlege kasjmirarane kryssa grensa for å vitja familie.
Bukovské vrchy
Bukovské vrchy (eller Bukovecfjella) er fjellkjede av flysj nordaust i Slovakia som høyrer til Dei austlege Karpatane. Han ligg i regionen Prešov nær grensa til Polen (Bieszczady) og Ukraina.
Det høgaste fjellet er Kremenec på 1221 meter over havet.
Det opphavlege plante- og dyrelivet er bevart sidan området ligg fjernt frå folk. Fjellkjeda er dekt av bøkeskog. Området er verna som ein del av Poloniny nasjonalpark. Stadane Havešová, Stužica og Rožok er innskrivne på verdsarvlista til UNESCO.
Waiheke Island
Øya er den nest største, etter Great Barrier Island, av alle øyene i Haurakigolfen. Ho er også den mest busette med like under 8 000 fastbuande, i tillegg til eit estimert tal på 3 400 som har sin andre heim eller fritidsbustad på øya. Dette gjer Waiheke til den mest folketette øya på New Zealand, med 83,58 menneske/km², og den tredje folkerikaste etter Nord- og Sørøya. Ho er også den lettast tilgjengelege øya i Golfen, med regulære passasjer- og bilferjeruter, og ein del flysamband.
Populasjon
Ved folketeljinga i 2006 hadde Waiheke ein fast busetnad på 7 689 menneske, der dei fleste budde nær den vestlege enden av øya, eller nær eidet mellom Huruhi Bay og Oneroa Bay, som på det smalaste er berre 600 meter breitt. Busetnadane Oneroa og Blackpool ligg lengst vest, følgd av Palm Beach, Surfdale og Ostend. Lenger aust ligg Onetangi, som ligg på nordkysten ved den vide bukta Onetangi Bay. I sør, på den motsette kystlinja ligg Whakanewha Regional Park, Whakanewha og Omiha eller Rocky Bay. Mykje av den austlege halvdelen av øya er privateigd jordbruksland og vinmarker.
Waiheke Island er ein populær feriestad, og i sommarsesongen, særleg kring jul og påske, aukar folketalet på øya vesentleg på grunn av dei mange ferie- og utleigebustadane, fellesarrangement og dansefestar på vingardar og restaurantar, vinfestival, jazzfestival og tilreisande frå heile landet og verda elles i helgene.
Sosial samansetjing
Waiheke Island har ein høgare del av innbyggjarar med europeisk bakgrunn (92,8 %) samanlikna med 65,7 % i Auckland City og 80,1 % i New Zealand under eitt (ved folketeljinga i 2001). Gruppa med bakgrunn frå Stillehavsøyene og Asia er også mykje lågare enn i resten av distriktet.
Sosialt er øya svært variert, med eit sterkt innslag av kreative grupper, som artistar, musikarar, vitskapsfolk, forfattarar og poetar, skodespelarar og eksentriske personar. Kring 1 000 menneske pendlar dagleg til Auckland på arbeid, etter som det er avgrensa høve til arbeid og karrièredanning på øya. Dei største næringsvegane er hagebruk (vin, oliven), ein del dyrehald, turisme, bygg- og anleggsverksemd, matindustri, handel og eigedomsutvikling. Gentrifisering og tomtespekulasjon har verka, saman med auka skattar og lånerenter, slik at eindel menneske med faste inntekter har vorte tvinga til å flytta frå øya. Skattar på New Zealand er for ein del baserte på verdsetjing av land og bygningar, og tek med potensiell verdi ved utvikling, sjølv om eigarane bur på eigedommen utan tanke på å selja eller vidareutvikla han.
Inntektsfordelinga ved folketeljinga i 2001 viste ein høgare del lågare inntektsgrupper og lægre del høginntektsgrupper enn Aucklanddistriktet sett under eitt. Dette kjem delvis av eit høgare tal pensjonistar og einslege foreldre på Waiheke, desse har vanlegvis fast og låg inntekt. I 2001 var gjennomsnittsinntekta for personar over 15 år $ 15 600 samanlikna med $23 500 i 2006. Waiheke nærmar seg no det nasjonale gjennomsnittet på $24 400, som viser at den gjennomsnittlege inntekta har auka med 51% på fem år. Velstandsauken på Waiheke viser seg òg i talet på familiar som tener meir enn $100 000 i året, dette har meir enn dobla seg frå 2001 fram til 2006.
Maoritilhøve
Tilhøva mellom folkegruppene er gode, sjølv for standarden på New Zealand. Den lokale maraen var ikkje gamalt maoriland med maorinamn, men høyrde til dåverande Waiheke County Council. Innbyggjarane, både pākehā og maoriar, kom saman og utarbeidde ei langtidsleige av statleg eigd land, og bygde ein marae. Eit av dei første landkrava frå maoriane vart fremja av innbyggjarane på Waiheke, som på det tidspunktet ikkje visste kva som var Tangata Whenua (maoriland) på øya. Ei detaljert orientering om dette ligg på Waitangitribunalet sin nettstad.
Styresett og infrastruktur
Waiheke Island er ein del av distriktet Auckland City. Frå 1970 fram til samanslåinga med Auckland City i 1989, var øya administrert av Waiheke County Council. Ho har no eit lokalt valt råd med avgrensa, stort sett representative oppgåver, på linje med andre lokalsamfunn i Auckland City. Distriktsstyret (Auckland City Council) har eit medlem som representerer alle dei bygde øyene i Haurakigolfen, det vil seia Waiheke, Great Barrier Island og Rakino.
Avfallshandtering og renovasjon
Kvar husstand må sørgja for si eiga vassforsyning, dei fleste samlar regnvatn i cisterner. Dei må installera septiktankar og grava spreiegrøfter for å ta seg av kloakkvatn. Dette er eit vilkår som følgjer alle byggjeløyve.
Media
Øya har ei aktiv presse med to vekeaviser som tevlar om lesarane, den uavhengige og eldste Waiheke Gulf News og Waiheke Marketplace eigd av Fairfax Media. Der er òg ein lokal radiostasjon, Waiheke Radio. Øya har også sin eigen lokale wiki, Waihekepedia (sjå lenkje nedanfor).
Samanslåing med Auckland City
I 1989 vart det tidlegare Waiheke County Council slege saman med Auckland City Council som ein del av reorganiseringa av lokalstyret på New Zealand dette året. Forståsegpåarar spådde eit stormande samvær.
Alt i 1990 vende lokalrådet, Waiheke Community Board, seg formelt til styresmaktene med ønskje om å gå ut av Auckland City. Ein «oppløysingskomité» vart danna for å fremja lokalrådet sitt ønskje. Dette viste seg likevel ikkje å vera ønsket til dei fleste andre lokalsamfunna i det nye Auckland City.
Spørsmålet om oppløysing er enno eit heitt emne på øya. I 2008 mottok Royal Commission on Auckland Governance ('Den kongelege kommisjon over styreforma i Auckland', som utarbeider eit nytt administrativt styresett for Auckland-området) 3 537 innlegg, 615 av desse kom frå folk på Waiheke. Eit fleirtal under eit folkemøte med 150 av innbyggjarane den 29. mars 2008 var for å bryta ut av Auckland City-distriktet.
Kommisjonen tilrår at Waiheke Island framleis skal ha sitt lokalråd med utvida fullmakter, men detaljane om dette er ikkje endeleg avgjort midt i 2009.
Kanonstillingane ved Stony Batter
Under den andre verdskrigen vart det bygd tre kanonstillingar aust på Waiheke til vern for alliert skipsfart i Waitemata Harbour, i otte for at Japanske skip skulle kunna nå heilt fram til New Zealand. Tilsvarande utbyggingar vart utførte på North Head og Rangitoto Island. Kanonane vart aldri avfyrte i strid. Dei tomme kanonstillingane (nokre få kanonkopiar er installerte i den seinare tid ) og dei utstrekte tunnelsystema under dei er tilgjengelege i helgene.
Kjernevåpen- og genmanipulasjonsfri sone
Waiheke Island var det første smafunnet på New Zealand som røysta for ei kjernevåpenfri sone, og det er sagt at denne hendinga bidrog til det nasjonale vedtaket om å vera fritt for kjernevåpen under regjeringa til David Lange.
I 1999 røysta lokalrådet på Waiheke for at øya skulle vera ei genmanipuleringsfri sone, men dette er ei prinsippsak meir enn eit vedtak, ettersom berre sentrale styresmakter kan kontrollera genetisk endra mat- og kornprodukt.
Vin
Klimaet på Waiheke har vist seg godt eigna til dyrking av Bordeauxvin-druer, men òg somme Chardonnay- og Sauvignon Blanc-variantar vert sett på som gode. Dei lokale vinane er relativt kostbare på grunn av at den avgrensa storleiken på mange vingardar fører til liten produksjon.
Pål og Erlend Torfinnsson
Pål Torfinnsson og broren Erlend Torfinnsson var sams jarlar over Orknøyane. Begge var fødde nokre år før 1064 og begge døydde i 1098, Pål i Nidaros og Erlend i Bergen.
Norrøne kjelder
Livet til dei to brørne er skildra mest detaljert i Orknøyingasoga og dei er nemnde i soga om Harald Hardråde og i soga om Magnus Berrføtt. Dei norrøne sogene er rekna som usikre kjelder, då dei vart nedskrivne meir enn 100 år i ettertid. Ein trur likevel at Orknøyingasoga gir truverdige opplysningar om dei viktigaste hendingane i livet til orknøyjarlane i tida etter år 1000.
Familie
Far til Pål og Erlend var orknøyjarlen Torfinn Sigurdsson (Torfinn den mektige) og mor deira var Ingebjørg, dotter til Finn Arnesson. Gjennom mora var dei i slekt med dei norske kongane; syskenbarnet til Ingebjørg var Tora Torbergsdotter som var gift med Harald Hardråde og mor til kongane Magnus Haraldsson og Olav Kyrre. Gjennom faren var dei i slekt den skotske kongsætta; farmora Plantula var dotter til den skotske kongen Malcolm II (Melkólms Skotakonungs).
Erlend Torfinnsson vart gift med Tora Sumarlidedotter og dei hadde sønene Erling og Magnus og døtrene Gunnhild og Cecilia. Han hadde òg ei tredje dotter, Jatvor, med ei anna kvinne. Sonen Magnus er seinare nemnt i Orknøyingasoga som jarl, martyr og helgen (Magnus den heilage).
Pål Torfinnsson vart gift med ei av døtrene til Håkon Ivarsson jarl som på den tida var dansk jarl i Halland. Knytlingesoga (kap.78) nemner at Håkon jarl si dotter Sunniva var farmor til den danske kongen Erik Lam. Dette er òg i samsvar med opplysningar i «Soga om Håkon Ivarsson». Den andre dottera, som vart gift med Pål Torfinnsson, heitte truleg Ragnhild. Dei hadde mange born, ein son var Håkon og fire døtre er nemnde: Tora, Ingerid, Herbjørg og Ragnhild.
Ulvågfjorden
Fjorden har innløp mellom Fjordneset i sør og Hestvikodden i nord. Grenda Ulvågen ligg på nordsida av fjorden ved innløpet. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Pål og Erlend Torfinnsson
Slaget ved Stamford bru
Brørne er først nemnde i Orknøyingasoga då dei følgde med kong Harald Hardråde på hærferda i 1066, for å erobre England. I soga blir det sagt at begge jarlane og mykje hærfolk frå Orknøyane var med i styrken til kong Harald. I september 1066 segla dei opp i elva Humber og vidare opp i elva Ouse i Yorkshire. Kong Harald heldt nokre slag i nærleiken av York (Jorvik) og han «la landet under seg». Til sist kom det til eit slag Stamford bru og der fall kong Harald Hardråde. Jarlane Erlend og Pål tok ikkje del i dette slaget, men saman med kongssonen Olav var dei blitt verande att for å vakte på skipa. I Orknøyingasoga blir det fortalt at Øystein Orre, saman med jarlane, leia eit nytt, hardt åtak mot engelskmennene (Orre-ria), men der fall Øystein og mest alle nordmennene. Utan om i Orknøyingasoga, er slaget omtala i mange norrøne og engelske kjelder, mellom andre i den angelsaksiske krønika for året 1066. Sigerherren, kong Harald Godwinson, gjorde avtale med kongssonen Olav, biskopen og orknøyjarlane, slik at dei fekk fare derifrå i fred. Med restane av hæren og 24 skip, returnerte dei til Orknøyane. Olav Haraldsson vart verande på Orknøyane om vinteren og vart framifrå til vens med Erlend og Pål. Om våren reiste han attende til Noreg og vart konge, seinare kjend under namnet Olav Kyrre, saman med broren Magnus.
Jarlesønene skaper splid
Då sønene til Erlend og Pål vaks til, vart det stor usemje mellom dei. Håkon Pålsson og Erling Erlendsson var store ustyringar medan Magnus Erlendsson var meir stillfarande. Håkon Pålsson tykte at han stod over dei to Erlendssønene, då han meinte seg meir ættestor. Erlend jarl og Pål jarl stemnde til møte for at dei skulle semjast, men dei skildest uforlikte. Godviljande menn megla seinare mellom brørne og det vart gjort avtale om å dele riket i to, og på det viset gjekk det ei tid. Men så vart dei usamde på nytt; Håkon Pålsson vart stendig meir villstyrig og kravstor og Erlend og sønene hans ville ikkje lenger gå med på noko semje. Det enda då med at Håkon Pålsson drog frå Orknøyane og i ei lang tid var han i Noreg hos kong Olav Kyrre, og seinare i Sverige hos kong Inge Stenkilsson.
Orknøyjarlen blir kongens jarl
I 1093 var Magnus Olavsson Berrføtt blitt norsk konge og nokre år seinare kom Håkon Pålsson attende til Noreg. Han visste at han ikkje var velkomen på Orknøyane, men han hadde ambisjonar om å ta over som ny orknøyjarl og tok den råda at han ville be kong Magnus om hjelp. Han freista å overtale kongen til å legge under seg øyane vest i havet og argumenterte med at derifrå kunne han herje i Irland og Skottland og seinare i England for å hemne farfaren, Harald Hardråde. Orknøyingasoga fortel at kong Magnus fengde på ideen, og at han tok til å bu seg på hærferd. Men kong Magnus hadde nok gjort seg sine eigne tankar om tiltaket og det gjekk ikkje heilt slik som Håkon Pålsson hadde tenkt seg.
I 1098 kom kong Magnus Berrføtt med ei stor hær til Orknøyane, og noko av det først han gjorde var å ta til fange dei to brørne, Pål jarl og Erlend jarl. Dei vart same hausten sende til Noreg og ei stutt tid etter døydde dei, Pål jarl i Bergen og Erlend jarl i Nidaros. I Soga om Magnus Berrføtt er òg dette fortalt, og der er det sagt at «Erlend døydde på sotteseng». Korleis Pål jarl døydde, er ikkje nemnt.
For første gong hende det at ein norsk konge greip direkte inn i styringa av jarledømet på Orknøyane. Aldri før hadde ein norsk konge avsett ein jarl og sett inn sin eigen representant i staden. Orknøyjarlen, som til no hadde styrt i kraft av arv og føderett, var i røynda blitt til "kongens jarl".
Når begge jarlane slik brådøydde i fangenskap i Noreg, vart det naturleg nok spekulasjonar om kva avferd dei eigentleg hadde fått. I Orknøyingasoga blir det fortalt at kong Magnus Berrføtt betalte farsbot til Erlend si dotter Gunnhild, då ho i 1099 vart gift med Kol Kalesson, og det kunne tyde på at i det minste Erlend ikkje hadde fått ein naturleg død.
Etterspel
Håkon Pålsson hadde misrekna seg, i alle høve i første omgang. Då kong Magnus Berrføtt drog på hærferd vidare sørover til Sudrøyane, sytte han for at sønene åt jarlane, Magnus Erlendsson, Erling Erlendsson og Håkon Pålsson, vart med i hærstyrkane. På Orknøyane sette kong Magnus sonen sin, den åtte år gamle Sigurd, til jarl. Han var jarl over øyriket til faren døydde i 1103; då drog han attende til Noreg og vart den nye kongen, seinare kjend som Sigurd Jorsalfare.
Erling Erlendsson fall på hærferda; det er usikkert om det skjedde i slaget i Ongulsøysund (Menai Straits sør for Anglesey), eller seinare, i 1103 ved Ulster, der kong Magnus òg fall.
Rett nok vart Håkon Pålsson jarl over Orknøyane etter nokre år, men då var det den norske kongen som gav han jarlsnamn og land å styre.
Notar
<references group="Note"/>
Grøa
Grøa er ein tettstad i Sunndal kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden har og ligg i Sunndalen, ni kilometers køyring frå Sunndalsøra sentrum. Grøa er òg namnet på elva som renn ut i Driva ved tettstaden.
Her ligg barneskulen Løykja skole.
Kongsgard
Kongsgard er ein gard som vert eigd av ein konge. Til dømes i vikingtida og i mellomalderen, hadde kongen av Noreg fleire gardar kringom i landet. Garden fungerte som maktsete for kongen, i tillegg til at kongen fekk inntekter frå gardsdrifta. Ofte kunne kongen reisa frå gard til gard, og såleis halda oppe makta si i området. Bygdøy Kongsgård er døme på ein kongsgard.
Madre de Dios-regionen
Madre de Dios-regionen dekker 85, 301 km² og har 92 024 innbyggjarar (2005). Regionhovudstaden er Puerto Maldonado. Regionen er territorium for 18 etniske grupper av indianarar, mellom anna machiguengaer.
Geografi og klima
Regionen ligg mest fullstendig i lågtliggande tropisk regnskog i Amazonas, vidkjent for det store mangfald i artar. Klimaet er varmt og fuktig, med eit gjennomsnitt på 26 °C, maksimum 34 °C og minimum 21 °C. Regntida varer frå desember til mars, då kan styrtregn få elvane til å svelle og får delar av elvebreidder til å bryte saman. Årleg nedbør kan vere så mykje som 3000 mm. Sørvestgrensa mot Cuzco-regionen er kjent under namnet Fitzcarrald, ei låg fjellrekkje som skil elva Madre de Dios frå Urubamba. Dei mest vektige bielvane i Madre de Dios-vassdraget er Inambari, Tambopata, Manú, Rio de Las Piedras (Tacuatimanu), Tahuamanu og Heath. Acre er sideelv til Purús, ho startar som grenseelv mellom Madre de Dios-regionen og Brasil og er dessutan vidare ei grenseelv mellom Brasil og Bolivia aust om Peru.
Kommunikasjonar
Puerto Maldonado har lufthamn for rutegåande fly. Det finst ingen jernbanar i regionen. Einaste bilvegen til andre regionar som er verdt å nemne er vegen på 530 kilometer mellom Puerto Maldonado og Cuzco i Cuzco-regionen. Men vegen har så låg standard at flyruta mellom dei to byane er den mest vanlege og pålitande transportmåten. Andre vegar i regionen er ei 50 kilometer strekning mellom Puerto Maldonado og gruvebyen Laberinto, vegen mellom landsbyane Colorado ved Madre de Dios og Puerto Carlos ved Inambari og vegen mellom landsbyen Atalaya og Cuzco. Sistnemnte er totalt ca. 300 kilometer lang einfelts veg som er ubrukeleg i regntida.
Regionen har stort areal med spreidd busetnad slik at elvefara gjev beste transportvegar frå landsby til landsby. Menneskeleg aktivitet er med få unnatak lokalisert nær elvebreidder.
Tungetale
Å tale i tunger eller tungetale er nemningar brukte om uforståeleg tale som finn stad i religiøs samanheng. På latin og fleire andre språk blir det kalla glossolalia eller glossolali.
Madre de Dios-regionen
Naturressursar, miljø og næringsliv
I regionen har ein registrert om lag 1230 artar av sommarfuglar, 160 artar pattedyr, av dei er kjempeoteren trua og jaguaren nær trua. Meir enn 850 fugleartar, kanskje over 1000 er registrert.
Tungetale
Historisk
Ein ser ofte tungetale i samband med besetting eller profetisk henrykking der guddommen talar gjennom ein utvald, ofte for å gjeva varsel eller åtvaringar. Pythia ved orakelet i Delfi kom til dømes med spådommar under transe som så blei tolka av prestar.
Madre de Dios-regionen
Naturressursar, miljø og næringsliv
Tambopata-Candamo nasjonalpark, Manu nasjonalpark og Bahuaja Sonene naturreservat med fleire er oppretta for å verne miljøet i regionen.
Økonomien i regionen er heilt avhengig av naturprodukt og uttak av råvarer. I praksis føregår det mest ikkje fabrikkmessig produksjon eller foredling. Hovudprodukta frå jordbruket er bomull, kaffi, sukkerrøyr, kakaobønner, paranøtter og palmeolje.
Den andre store næringsvegen i regionen er gullgraving, hovudsakleg avgrensa av vasking ved elvebreiddene av Inambari og Madre de Dios. Slik verksemd vil vanlegvis nytte flytande kvikksølv for å trekke ut gullpartiklar frå elveslammet og kan dermed skade miljøet og innebere eit helseproblem for folkesetnaden. Gullgravarane rører ofte kvikksølvet med berre hender. Dei brenn kvikksølvet for å reinske gullpartiklane, når kvikksølvet er over i dampform vil det ureine økosystema.
I den søraustlege delen av regionen er det meste av arealet som ikkje er verna av dei tre nasjonalparkane lagt ut til petroleumsverksemd. Andre miljøutfordringar i regionen er dei jordbruket skaper med fortrenging av naturleg skog, ulovleg selektiv skogshogst, spesielt etter mahogni, og ulovleg jakt på trua artar som til dømes kjempeoter, amazonskilpadde, kaiman og aper, og araer som kjæledyr.
Politisk inndeling
Regionen er delt inn i 3 provinsar som igjen er delt inn i til saman 11 distrikt. Liste av namn på provinsane med provinshovudstadnamn i parentes:
Kjelder
Andre kjelder:
Belianske Tatra
Belianske Tatras (slovakisk Belianske Tatry) er ei fjellkjede i Dei austlege Tatrafjella nord i Slovakia. Dei austlege Tatrafjella høyrer til Tatrafjella, som igjen er ein del av Karpatane. Den høgaste toppen er Havran på 2151 meter over havet. Som det meste av området er området stengd for turistar for å verne sjeldne dyr og planter. Dei første innbyggjarane i fjella var gjetarar på 1300-talet.
Hovudryggen er 14 km lang og består av fjell av kalkstein og dolomitt med ein karakteristisk karst-topografi. Den einaste grotta i Tatrafjella som er open for ålmenta ligg her, Belianskagrotta.
Ramnefjellfossen
Ramnefjellfossen (òg kalla Utigardsfossen eller Utigordsfossen) er den fjerde høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg ved Nesdal i Stryn kommune i Vestland. Fossen er ein del av Utigardselva som renn ned frå Ramnefjellbreen like ovanfor. Fossen får derfor jamn tilførsel av vatn, men har ikkje større volum enn at han ikkje har vorte utbygd for vasskraftproduksjon.
Belianske Tatra
Økologi og biologi
I dag høyrer heile området til eit nasjonal naturreservat som dekkjer 54,08 km², som igjen er ein del av Tatra nasjonalpark. Mange endemiske, sjeldne og utryddingstruga artar lever og veks her.
Ramnefjellfossen
Fossen har eit totalt fall på 818 meter, fordelt på tre fall. Det lengste fallet er om lag 600 meter, noko som stundom vert oppgjeve som den totale høgda på fossen. Det totale fallet inneheld både kaskadefallet frå enden av Ramnefjellbreen og kaskadefallet nedanfor hovudfallet.
Belianske Tatra
Økologi og biologi
I dei nordlege områda av Belianske Tatra finn ein dei største flokkane med Tatra-gemse, som er endemiske for Tatrafjella. Ein typisk plante i området er edelweiss.
Vitskap i 1802
Vitskapsåret 1802 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1802.
Hergest Ridge av Mike Oldfield
Bakgrunn og innspeling
Etter utgjevinga av debutalbumet Tubular Bells, søkte Oldfield til landsbygda for å skrive ein oppfølgjar. Tidleg i 1974 køyrde han rundt i West Country før han svinga nordover til Herefordshire. Han kom til Kington, ein liten by på grensa til Wales ved foten av Hergest Ridge, ein lang ås med ei høgd på 425 meter over havet, som Oldfield likte. Han oppdaga eit hus kalla The Beacon ved Bradnor Hill som var til sals og fekk løyve av medeigaren i Virgin, Richard Branson, til å kjøpe det.
Oldfield slo seg ned i den nye heime sin, men var usikker på kva det neste karrieretrekket skulle vere. Kontrakten med Virgin gav han ei løn på 25 pund og han fekk stadig tilbod om å opptre offentleg, noko som Oldfield fekk panikkåtak av. Han hadde ingen konkrete idear til ny musikk og valde å spele «enkle, lite krevande mellomaldermelodiar» med visemusikaren Leslie Penning i Penrhos Court, ein lokal restaurant, i byte mot gratis vin. Oppfordra av Branson, byrja Oldfield å skrive ein oppfølgjar til Tubular Bells og fekk levert eit Farfisa orgel, ein 4-spors TEAC-lydbandmaskin og ein miksepult heim til seg.
Oldfield meinte at halvparten av dei bra seksjonane på albumet var så detaljerte og gravlagde i miksen at lyttaren måtte spele albumet på platespelarar av høg kvalitet. «Eg må verkeleg lytte nøye for å plukke ut noko som eg er stolt over å ha gjort». Klimakset på albumet er noko han var særskild nøgd med. Tanken på at folk samanlikna det med Tubular Bells irriterte han fordi han rekna det som eit meir arrangert og fullverdig verk. I 1975 reflekterte Oldfield over Hergest Ridge og meinte det hadde «nokre glimrande idear», men det vart spelt inn for raskt, noko som påverka resultatet.
Etter ei første innspeling i Basing Street Studios i London og Chipping Norton Studios i Oxfordshire vart skrinlagd, spelte Oldfield inn Hergest Ridge våren 1974 i The Manor nær Shipton-on-Cherwell i Oxfordshire, med Tom Newman i rolla som medprodusent i lag med Oldfield. Albumet vart miksa i AIR Studios i London.
Versjonar
Hergest Ridge vart miksa med ein SQ-system 4-kanals kvadrofonisk lyd av Oldfield i 1976 for ein plateboks med fire plater kalla Boxed. Etter denne miksen sa Oldfield at han ønskte at alle framtidige utgåver av albumet skulle baserast på denne nye versjonen. Alle CD-utgåver har hatt ein stereomiks basert på «Boxed»-miksen, og det same har seinare utgåver på LP og kassett. Den originale vinylmiksen frå 1974 kom ut i 2010, i tillegg til ein ny miks frå 2010.