cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hostýnsko-vsetínská hornatina
Hostýnsko-vsetínská hornatina er ein del av Vest-Karpatane, og er delt i to av elva Bečva. Dei to områda er den lågare austlege delen Hostýnské vrchy og den høgare vestlege delen Vsetínské vrchy, som er ein del av det verna naturområdet Beskydy. Fjella består stort sett av flysj, og dette gjer fjellsidene forholdsvis ustabile slik at jordras ikkje er uvanleg i området. Det høgaste punktet i fjellkjeda er Vysoká på 1 024 meter, og ligg i den austlegaste delen av fjellkjeda.
Vikhra
Vikhra (russisk Вихра) er ei elv i Smolensk oblast i Russland og Mogilev obalst i Belarus og ei av sideelvane til Sozj frå venstre. Elva er 150 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 14,5 m³/s.
1863
1863 (romartal MDCCCLXIII) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Vikhra
Elva spring ut frå sørsida av Smolenskhøgdene søraust for landsbyen Korytnja. Frå her renn ho sør og søraustover. Ho munnar ut i Mogilev på motsett side av landsbyen Ponarv.
I 1708 stod eit slag mellom Russland og Sverige her under den store nordiske krigen.
Falklandskrigen
Ein argentinsk styrke på 8 000 mann med general Leopoldo Galtieri som øvstkommanderende invaderte Falklandsøyane 2. april utan forvarsel, og hadde ei lett oppgåva mot 1 800 sivilistar, 68 mann frå Royal Marines og 11 sjømenn. Bakgrunnen for åtaket var offisielt at den argentinske militærjuntaen, med general Galtieri i spissen, meinte at Spania hadde overlate Falklandsøyane til Argentina, og at øyane var ein del av riket som lausreiv seg i 1816.
Den 3. april vedtok SN eit krav om at alle argentinske troppar skulle trekkja seg ut og stoppa krigshandlingane. Argentina nekta, og Storbritannia valde så å gå til krig. To hangarskip, over hundre mindre skip og 27 000 mann sette kurs mot Falklandsøyane 5. april. Den første delen av krigen vart kjempa på og over sjøen. Då britane kom til land, rykte dei raskt framover mot Stanley. Etter at dei hadde omringa Stanley, overgav argentinarane seg til slutt 14. juni.
255 britar og 649 argentinarar fall under Falklandskrigen.
Dzjungarisk Alatau
Dzjungarisk Alatau er ei fjellkjede på grensa mellom Xinjiang-regionen i Kina og Kasakhstan. Fjellkjeda er kalla opp etter Dzjungaria og har ei lengd på om lag 450 km, med ei høgd opp til 4 464 moh.
I austenden av fjellkjeda, på grensa mellom Kasakhstan og Kina, ligg Den dzjungariske porten, ein fjellovergang som i fleire hundreår vart nytta av invarsjonsstyrkar frå Sentral-Asia.
Verdshandelssenter
Verdshandelssenter voks fram i USA og Japan på slutten av 1970-talet, og har sidan dukka opp i nær hundre land over heile verda. Eit slikt senter samlar alt ein treng for å driva internasjonal handel. Det kan samanliknast med eit kjøpesenter for vidarekomne, der verksemder og styresmakter kan møtast og samhandla. Dei nær 300 sentra er alle med i ein organisasjon, World Trade Center Association eller WTCA, som blei grunnlagd i New York i 1970.
Det best kjende av desse sentera er truleg verdshandelssenteret i New York, som blei øydelagd av eit terroriståtak i 2001. Det hadde tidlegare vore utsett for eit terroriståtak, i 1993. Handelssentra er ofte høge, dominerande bygg som stikk seg ut i bylandskapet, og dei er blitt synlege symbol på den aukande frihandelen og globaliseringa i verda. Dei kan dermed lett bli mål for terroristar som ønskjer å skapa ein ny verdsorden.
Erris Head
Erris Head (irsk Ceann Iorrais ) er eit nes som ligg på nordspissen av Mullet-halvøya i Erris nordvest i County Mayo i Irland. Det er velkjent som eit landemerke for sjøfolk og meteorologar, og er også eit utkikkspunkt mot Atlanterhavet frå bratte steinklipper.
Verneområde
Erris Head har status som eit særskilt viktig verneområde (Special Area of Conservation, SAC) under habitatdirektivet til Europakommisjonen.
I klippene hekkar sjøfuglar, med havhest og svartbak som dei mest talrike. Vandrefalk og alpekråke kan også hekka her. Om vinteren beiter kvitkinngås på graset over klippene. Hare og buttsnutefrosk held til på neset, medan havert ofte held til ved foten av klippene.
Ein del av havet, 200 m ut frå botnen av klippene, er del av det verna området. Det er verna hovudsakleg for å gje meir vern til sjøfuglane som hekker her.
Ukokplatået
Ukokplatået (russisk Укок) er ei fjerntliggjande og urørt slettelandskap i hjarte av det sørvestlege Sibir, i Altajfjella i Russland, nær grensa til Kina, Kasakhstan og Mongolia. Pazyryk er namnet på det gamle folket som levde i Altajfjella på dette platået og som ein har funne fleire flotte gjenstandar etter, inkludert mumiar som er bevarte i permafrosten. Mange gamle gravrøyser frå bronsealderen er funne i området og er knytt opp til pazyrykkulturen, som kan minne om den segnomsuste Skythia i vest. Uttrykket kurgan vert som regel nytta om slike gravstader. Utgraving i dette området har ført til mange fascinerande funn. Eit av dei mest kjende funna vert kalla «Isprinsessa» og vart grave ut av den russiske arkeologen Natalia Polosmak. Tre tattoverte mumiar (om lag 300 f.Kr.) vart grave ut frå permafrosten på Ukokplatået på andre halvdel av 1900-talet.
Isprinsessa og andre arkeologiske funn vart funne like innanfor eit landområde som Russland og Kina stridast om. Innbyggjarane i Den altaiske republikken krev tilbake lekamane som er tatt frå gravhaugane deira og som for tida ligg i Novosibirsk.
Vop
Vop (russisk Вишера) er ei elv i Smolensk oblast i Russland og ei av sideelvane til Dnepr frå venstre. Elva er 158 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 22 m³/s.
Ved elva ligg byen Jartsevo.
Martti Miettunen
Martti Juhani Miettunen var ein finsk byråkrat og politikar frå Simo i Lappland, medlem av Centerpartiet. Han var Finlands statsminister i to periodar; 14. juli 1961 til 13. april 1962 og på ny frå 30. november 1975 til 15. mai 1977.
Etter ei langvarig regjeringskrise i Finland danna Miettunen 30. november 1975 ei flertalsregjering bestaande av Centerpartiet, Socialdemokraterna, Svenska folkpartiet, Liberala folkpartiet og Demokratiska Förbundet för Finlands Folk (DFFF). Sosialdemokratane og venstreorienterte DFFF forlet regjeringa hausten 1976, så 29. september 1976 danna Miettunen ei mindretalsregjering med representantar frå Centerpartiet, Svenska folkpartiet og Liberala folkpartiet. Regjeringa gjekk av 15. mai 1977.
Odsherred kommune
Odsherred kommune er ein kommune på Sjælland i Danmark som frå 1. januar 2007 høyrer til den nydanna Region Sjælland. Kommunen har 32,816 (2016) innbyggarar.
Odsherred kommune omfattar dei tre tidlegare kommunane Dragsholm, Nykøbing-Rørvig og Trundholm.
Kommunesenteret ligg i Højby, men den største byen er Nykøbing. Andre byar er Fårevejle Stationsby, Fårevejle Kirkeby, Asnæs og Vig.
Namnet Odsherred kjem frå Sjællands Odde (heradet med odden) som i nord dannar Hesselø Bugt i Kattegat. Frå Odden er det ferjesamband med Århus og Ebeltoft på Jylland. Lengst vest i kommunen ligg Dragsholm slott. Det er ein kortbaneflyplass ved Højby.
Lokaldemokrati
Ved kommunevalet den 15.november 2005 fekk Socialdemokraterne 36,4 prosent av røystene. Venstre fekk 33,6 prosent medan ingen av dei andre partia oppnådde meir enn 7,0 prosent (størst var SF). Borgarmeister er sosialdemokraten Finn Madsen frå tidlegare Dragsholm kommune.
Højby
Højby er ein tidlegare kjøpstad og liten by på Nordvest-Sjælland i Danmark. Han ligg i Odsherred kommune og høyrer til Region Sjælland. Højby hadde 1,437 innbyggjarar i 2013. Byen ligg om lag seks kilometer vest for Nykøbing. Namnet "Højby" kjem av at byen ligg mellom nokre høgdedrag.
Højby kyrkje er kjend for sine gamle kalkmåleri frå siste del av 1300-talet.
Eddiksyre
Eddiksyre er ei karboksylsyre med kjemisk formel CH3COOH. Eddiksyre kan framstillast ved oksidering av etan. Konsentrert er syra fargelaus, brennbar og frys ved 16,6 °C. På grunn av det høge frysepunktet vert konsentrert eddiksyre gjerne kalla iseddik
I løysning mistar eddiksyra eit proton og ein får acetationet (CH3COO-). Sidan eddiksyre er ei svak syre, vil både eddiksyremolekylet og acetationet eksistera i løysninga. Syrekonstanten (Ka) til eddiksyre er 1,8 x 10-5.
Eddiksyre er viktig i biokjemien.
Bruk
Eddiksyre finst i eddik og blir mykje brukt i matlaging. Eddiksyre vert og brukt som tilsetningsstoff og konserveringsmiddel. Syra har da nummeret E-260.
You're the Inspiration
«You're the Inspiration» er ein song skriven av Peter Cetera og David Foster for gruppa Chicago og spelt inn for albumet deira Chicago 17 (1984), med Cetera på solovokal. Det var den tredje singelen frå albumet deira og nådde tredjeplassen på den amerikanske Billboard Hot 100-lista i januar 1985 og klatra til topps på adult contemporary-lista same månaden. Peter Cetera spelte inn songen på ny i 1997 for soloalbumet You're the Inspiration: A Collection.
Historie
Peter Cetera sa i 2004 at «You're the Inspiration» starta som ein song for Kenny Rogers. «David Foster ringde meg og sa ‘Eg er i studio med Kenny Rogers, og han spør om du kan skrive ein song til han. Og eg sa ‘Flott!. Eg er på veg til Italia no. Eg ringer deg om to veker når eg kjem att.’ Og han seier, ‘Nei, nei, nein han meiner, akkurat no.’ Og eg sa ‘Greit, kom over her no og så ser me kva me kan finne på.’ Så midt i pakkinga kom David heim til meg og i løpet av tre timar kom me opp med akkordstrukturen for “You’re the Inspiration,” som ikkje hadde fått namn enno. Då eg var i Italia fekk eg inspirasjon til å skrive teksten og då eg kom attende arbeidde eg med melodien og presenterte songen for Kenny. Han ønskte ikkje eller hadde ikkje tid til songen. Bra for meg!» Han endra så noko av teksten og spelte inn songen med Chicago for Chicago 17.
Musikkvideo
I videoen kan ein sjå bandet som spelar innimellom par i forskjellige aldrar som klemmer kvarandre.
Uzj i Nord-Ukraina
Uzj (ukrainsk Уж) er ei elv, ei høgre sideelv til Pripjat, som munnar ut i Kievreservoaret sentralt i Ukraina. Ho spring ut i Zjytomyr oblast i det nordlege Ukraina og renn like ved deltaet til Berezina. Uzj renn så nær byen Tsjernobyl i Kiev oblast før ho munnar ut i Pripjat.
Elva er 256 km lang og har eit nedslagsfelt som dekkjer 8080 km². Elva frys til om vinteren og tinar først i mai. Mykje av vassføringa i elva kjem frå smeltevatn om våren.
Byen Korosten ligg ved elva Uzj.
It Hurts Me
«It Hurts Me» er ein song frå 1964 som Elvis Presley gav ut på RCA Victor. Han vart skriven av Joy Byers og Charles E. Daniels og er ein ballade Presley spelte inn for første gongen 12. januar 1964. Plateprodusenten og låtskrivaren Bob Johnston avslørte at det var han som faktisk hadde skrive songen, som var tilskriven kona Joy Byers.
Bakgrunn
Songen vart gjeven ut som B-side til filmsongen «Kissin' Cousins», som kom ut 10. februar 1964. A-sida nådde 12. plassen på den amerikanske singellista, medan «It Hurts Me» nådde 29. plassen. Innspelinga av songen markerte byrjinga av ein 28 månader lang periode der Presley ikkje spelte inn songar som ikkje vart nytta i filmar.
Elvis spelte inn ein ny versjon 20. juni 1968 og brukte denne songen i ein montasje under 1968 NBC Comeback Special.
Det finst ein kjend spansk versjon av songen i latinsk stil av Marco Tulio Sanchez, ein kjend artist i Colombia.
Ein fransk versjon kalla «Ca fait mal» vart skriven av Georges Aber og framført av Johnny Hallyday i 1964. Denne vart òg spelt av Betty & The Bops i 2000.
Al-Andalus
Al-Andalus er det arabiske namnet på dei områda av Den iberiske halvøya som var under muslimsk styre frå 711 til 1492. Som geografisk område varierer derfor al-Andalus med tidsperiode. Al-Andalus er opphavet til Andalucía der det muslimsk styret varte lengst.
Hundre år seinare braut Córdoba-kalifatet saman og al-Andalus vart delt opp i fleire såkalla taifa-kongedøme. Desse var i stadig konflikt med kvarandre og vart lett bytte for dei kristne kongedømma. Den kristne Reconquista, «gjenerobringa», skaut dermed fart. Denne utviklinga vart bremsa av to invasjonar frå Marokko, først almoravidane og så almohadane, men ingen av desse dynastia klarte på sikt å ta tilbake nemneverdige område. Då Almohade-kalifatet braut saman på 1200-talet kollapsa òg al-Andalus som for det meste vart erobra av dei kristne. Berre kongedømet Granada stod att som ein siste muslimsk bastion, men måtte ofte betale tributt til Castilla. På sikt vart presset òg her for sterkt. Granada fall i 1492.
Klimatologi
Klimatologi er læra om klima, som er definert som vêr midla over ein tidsperiode, og er ein del av dei geofysiske vitskapane.
Klima og meteorlogi
Meteorologi er læra om vêr og vêrsystem som varer opp til eit par veker, medan klimatologi handlar om kor ofte desse vêrsystema har oppstått i fortida og langtidsendringar av gjenommsnittlege vêrmønster. Klimatologar er dei som arbeider med klimatologi, og studerer både lokalt, regionalt og globale klimaforhold og korleis menneskelege faktorar kan føre til klimaendringar. Klimatologar brukar informasjon frå fortida til å føresjå dei framtidige klimaendringane.
Fenomen av klimatologisk interesse er mellom anna atmosfærisk grenselag, atmosfærisk sirkulasjon, varmetransport, termisk stråling, konvektive og latente vekselverknadar mellom atmosfæren og hav- og landoverflata (særleg vegetasjon, arealbruk og topografi) og kjemiske og fysiske samansettingar i atmosfæren. Relaterte vitskapar er astrofysikk, kjemi, økologi, geologi, geofysikk, glasiologi, hydrologi, oseanografi og vulkanologi
Historie
Edmund Halley var ein av dei første klimatologane og han gav ut kart over passatvindane i 1686 etter ei reise til den sørlege halvkula. Benjamin Franklin var den første til å lage kart over Golfstraumen. Dette gjorde han på 1700-talet for at ein skulle kunde sende post over havet frå USA til Europa. Helmut Landsberg sine statistiske analysar førte til at klimatologi utvikla seg til ei grein innan fysiske vitskapar.
Sigurd Pettersen
Sigurd Ørjan Pettersen er ein norsk skihoppar. Han vann den tysk-austerrikske hoppveka 2003/04, der han sigra i tre av dei fire renna. Det var den fyrste norske sigeren sidan Espen Bredesen vann i 1993/94. I 2004 var han saman med Bjørn Einar Romøren, Tommy Ingebrigtsen og Roar Ljøkelsøy på det norske laget som vart verdmeistrar i laghopping under skiflygings-VM. Både i 2003 og 2005 var han med å sikre Noreg bronsemedaljar i laghopp under ski-VM. Pettersen tevla for Rollag & Veggli IL.
Klimatologi
Forskjellige tilnærmingar
Ein kan tilnærme seg klimatologi på forskjellige måtar. Paleoklimatologi prøver å rekonstruere klima i fortida ved å undersøke data frå iskjerner eller årringar (dendroklimatologi). For å studere klima i vår tid må ein sjå meteorologiske data samla opp over mange år. Dette er data som nedbørsmengder, temperaturar og atmosfærisk samansetting. Modellar vert brukt for å forstå fortida, notida og potensielle framtidige klima. Historisk klimatologi er studiet av klima i forhold til menneskeleg historie og fokuserer dermed berre på dei siste par tusen åra.
Sigurd Pettersen
Karriere
Pettersen debuterte i verdscupen i skihopping i japanske Hakuba i januar 2002 med ein 25. plass. Under leiing av den nye hopptrenaren frå 2002, Mika Kojonkoski frå Finland, hoppa Pettersen seg inn i verdseliten i sitt neste verdscuprenn, seint i november 2002. Han kom då på fjerdeplass i finske Kuusamo. Helga etter vart han nummer 2 og 1 i dei to verdscuprenna i Granåsen i Trondheim. I 2004-sesongen vart han samanlagt nummer fire i verdscupen, hans beste totalplassering. Alle dei seks verdscupsigrane kom i sesongane 2003 og 2004.
Klimatologi
Forskjellige tilnærmingar
Klimaforsking er eit vanskeleg forskingsområde fordi det omhandlar stor skala, lange tidsperiodar og kompliserte prosessar. Ein er stort sett einige om at klimaet vert styrt av differensial likningar basert på fysiske lover, men utforminga av desse likningane, og konklusjonane ein kan ta frå dei, vert framleis diskutert. Klima vert av og til modellert ut frå stokastiske prosessar, men dette vert for det meste sett på som tilnærmingar til prosessar som elles er for kompliserte.
Sigurd Pettersen
Karriere
Han vart noregsmeister i stor bakke både i 2004 og 2005. Ein sølvmedalje i 2003 og ein bronsemedalje i 2006 kompletterer medaljehausten frå noregsmeisterskapane.
Middelhavet
Middelhavet (tidlegare også kalla Mellomhavet og Midhavet) er eit innhav mellom Europa og Afrika, med Vest-Asia i aust og Atlanterhavet i vest. Landa som ligg rundt Middelhavet har hatt mykje å gjera med kvarandre gjennom historia, og me kallar dei gjerne middelhavslanda.
Tabloid
Tabloid er eit omgrep som kan visa til både form og innhald i ei avis. Det er det minste avisformatet, og blir teke i bruk av stadig fleire aviser. Samstundes kan «tabloid» visa til ei lettvint og gjerne populistisk framstilling.
Ordet blei opphavleg sett saman av tablett og -oid, '-aktig', og registrert som eit varemerke for piller i 1884 av Burroughs-Wellcome. Men omgrepet fekk snart ei utvida tyding om noko som var lite og lettvint, og blir i dag hovudsakleg brukt innan medieverda.
Formatet
Formatet, som blei til i 1918, fekk namn etter den tabloide stilen. Ei avis i tabloidformat måler 597 x 375 mm når ho er open. Ein fordel med tabloidformatet er at avisa blir lettare å handtere under lesing, noko som særleg blir sett pris på ved lesing på kollektive transportmiddel. Særleg i 2000-åra har stadig fleire aviser gått over til tabloidformat.
Innhald
Tabloidaviser har ord på seg for å legga vekt på sensasjonelle oppslag og overflatisk stoff.
Middelhavet
Geografi
Havet er knytt til Atlanterhavet gjennom Gibraltarsundet, til Svartehavet gjennom Bosporos, og til Raudehavet gjennom Suezkanalen. Fordi det har svært tronge sambindingar med dei store verdshava er det små tidevassforskjellar i Middelhavet, og havet er relativt roleg.
Tabloid
Innhald
I Noreg vil mange innskrenka «tabloidavis» til berre å visa til aviser som blir selde i laussal, med VG og Dagbladet som dei to største døma. Andre store norske aviser som no blir utgjeve i tabloidformat, men som vanlegvis ikkje blir rekna som tabloidaviser, er Aftenposten, Dagens Næringsliv, Klassekampen og Adresseavisa.
Middelhavet
Geografi
Middelhavet har ei flatevidd på 2.965.000 km² og ei gjennomsnittleg djupne på 1.430 meter. Den største djupna er 5.267 (36°34' N, 21°08' O) meter. Delar av havet har fått namna Adriahavet, Det tyrrenske havet og Egearhavet.
Klima
Områda rundt heile havet har våte vintrar og varme, tørre somrar. Særskilde avlingar ein kan dyrka i heile middelhavsregionen er oliven, druer, appelsiner og andre sitrusfrukter, og kork.
Namngjeving
Middelhavet har fått namnet sitt fordi det ligg midt mellom to land. På andre språk er dette endå tydelegare; fransk Mediterranée tyder sjøen mellom landa. Av romarane blei han gjerne kalla Mare nostrum, havet vårt.
Terje Haugland
Terje Haugland er ein norsk tekstilingeniør og tidlegare friidrettsutøvar frå Haugesund. På friidrettsbana utmerka han seg særleg i lengdehopp, men også i høgdehopp. Han tok dessutan NM-medaljar i tresteghopp og på 110 m hekk. Mellom 1961 og 1974 vann han i alt tolv medaljar (3-5-4) under noregsmeisterskapane i perioden. Noregsmeister i høgdehopp 1966 og i lengdehopp 1969 og 1971. I 1969 vart han nummer elleve i lengdehopp under europameisterskapen i Athen. Haugland var medlem av Haugesund IL og IK Tjalve.
Hanne Haugland er dotter hans, Eugen Haugland var far hans.
Aktiv
Haugland gjorde sitt lengste lengdehopp i 1970 då han landa på norsk rekord 7,87 meter, det beste lengdehoppet i Norden den sesongen. Året etter presterte han 14,8 på 110 meter hekk, medan han sette dei personleg rekordane i høgdehopp og tresteghopp i 1973-sesongen. Han svinga seg då over 2,07 m i høgde, og bykste 15,73 m i tresteggropa.
Antisyklogenese
Antisyklogenese er utviklinga er forsterkinga av antisyklonsk sirkulasjon i atmosfæren. Det er det motsette av antisyklolyse og er ein motpart til syklogenese. Antisyklonar vert ofte kalla høgtrykk. Høgtrykksområde oppstår på grunn av nedoverretta rørsler i troposfæren, atmosfærelaget der vêret oppstår. Område med sterkast antisyklongenese finn ein gjerne i øvre delar av troposfæren på vestsida av tråg. På eit vêrkart kan ein sjå desse områda som vind som konvergerer, òg kalla konfluens, eller konvergerande høgdelinjer nær 500 hPa flata. På vêrkart er høgtrykk markert med ein H på norsk, og som isobarane med høgaste verdi.
757 Portlandia
757 Portlandia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 30. september 1908 av Joel Hastings Metcalf ifrå Taunton, Massachusetts.
A Quick One
A Quick One er det andre studioalbumet til det engelske rockebandet The Who, utgjeve den 9. desember 1966. Det amerikanske plateselskapet deira, Decca Records, gav ut albumet med tittelen Happy Jack, i staden for den seksuelt ladde tittelen på den britiske utgåva. Singelen «Happy Jack» nådde topp 40 i USA. Denne songen var ikkje med på den britiske utgåva av albumet, men vart i staden gjeven ut som singel.
Tilhengjarane til The Who reknar albumet som særs viktig for bandet, sidan dei gjekk bort frå R&B/pop-formatet frå det første albumet. Albumet endar med ein kort musikalsk suite «A Quick One, While He's Away», som fungerte som inspirasjon for dei seinare rockeoperaene som The Who vart kjende for.
Komposisjon og produksjon
Det andre studioalbumet til The Who skil seg frå R&B-stilen på det første albumet. Ein del av marknadsføringa av albumet var eit krav om at kvart bandmedlem skulle skrive minst to songar kvar, sjølv om Roger Daltrey berre skreiv ein («See My Way»). Så dette albumet er det av The Who sine album som er minst dominert av låtskrivinga til Pete Townshend. Det vart spelt inn i IBC Studios, Pye Studios og Regent Sound i London i 1966 med plateprodusenten Kit Lambert. Townshend sa at presset om at alle i bandet skulle skrive songar førte til at singlar han hadde skrivne vart utelate.
«Boris the Spider» vart skriven etter John Entwistle hadde vore ute på fylla med The Rolling Stones-bassisten Bill Wyman. Dei kom opp med morosame namn på dyr, då Entwistle kom opp med songen. «Boris the Spider» vart raskt den mest populære songen til Entwistle, og vart framført fleire tiår seinare. I seinare år gjekk han ofte med eit edderkoppsmykke.
«Heat Wave» var den einaste coververjonen dei spelte på albumet og synte soulpåverknaden til bandet. Det var ein song av Holland–Dozier–Holland og vart erstatta av «Happy Jack» på en originale amerikanske utgåva, men gjeven ut på den doble nyutgjevinga av A Quick One og The Who Sell Out i 1974.
«A Quick One, While He's Away», tittelsporet på albumet, er ein ni minuttar lang song med klipp frå ei soge om utruskap og forsoning. Det var første gongen dei laga eit musikkstykke på forma som førte til «Tommy og Quadrophenia''.
Keith Moon sin «I Need You» heitte opphavleg «I Need You (Like I Need a Hole in the Head)». Moon meinte at The Beatles talte eit løynd språk bak ryggen hans og denne songen var ein slags hemn mot dei. Sjølv om Moon nekta for at vokalen i ein del av songen var ein imitasjon av John Lennon kunne Entwistle stadfeste at det nettopp var det.
«Cobwebs and Strange» heitte opphavleg «Showbiz Sonata», men Entwistle hevda at melodien kom frå den britiske fjernsynsserien Man From Interpol.
Mod-/popsongen «So Sad About Us» er i følgje AllMusic ein av dei mest innspelte songane til The Who. The Merseys, Shaun Cassidy, Primal Scream, The Breeders og The Jam har alle spelt inn studioversjonar.
Kvart bandmedlem spelar eit blåseinstrument på «Cobwebs and Strange»: Townshend spelte ei tinnfløyte, Entwistle trompet, Daltrey trombone og Moon tuba.
Plateomslag
Omslaget vart teikna av popkunstnaren Alan Aldridge, og synte bandet som spelte på instrumenta sine. Baksida bestod av fleire svartkvitbilete av bandmedlemmene og ei kort skildring av personlegdomen til kvar av dei. Keith Moon fortel mellom anna spøkefullt at han likte godt å avle høner.
Mottaking
Rolling Stone-skribenten Steve Appleford sa at den lystige popstilen på albumet har ein autentisk kvalitet med bagatellar som «Cobwebs and Strange» som vert vegd opp av «absolutt perfekte, gripande popmelodiar» som «So Sad About Us». Albumet vart seinare skildra som «fascinerande rart» av det same magasinet. I Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies (1981) tok Robert Christgau med den amerikanske utgåva av albumet med i si «grunnleggjande platesamling». Rolling Stone rangerte albumet på 383. plassen på lista si over dei 500 beste albuma gjennom tidene i 2003, og 384. plassen i 2012.
Jigsaw Puzzle
Ei tidleg utgåve av det andre albumet til The Who skulle få tittelen Jigsaw Puzzle. Det planlagde innehaldet var som følgjer:
Kjelder
''
Salpetersyre
Salpetersyre er ei sterk syre med kjemisk formel HNO3. Syra er oksiderande. Smeltepunktet er -42 °C og kokepunktet er 83 °C Nitrata er Salt av salpetersyre. Desse er vassløyselege.
Framstilling
Salpetersyre vert framstilt ved Ostwaldprosessen. Ammoniakk vert nytta som råstoff. Denne vert først oksidert til nitrogenmonoksid og så til nitrogendioksid. For å få salpetersyre vert nitrogendioksid så blanda med vatn. Prossessen har namn etter Wilhelm Ostwald.
Bruk
Syra vert brukt som råstoff for framstilling av andre kjemikaliar, kunstgjødsel og sprengstoff, og som reagens.
Fårevejle
Fårevejle er namnet på to danske byar i Odsherred på Nordvest-Sjælland:
Mugodzjarfjella
Mugodzjarfjella (russisk Мугоджары, Mugodzjary eller Мугоджарский хребет, Mugodzjarskij khrebet, kasakhisk Mughalzjar, Mugalzjar) er fleire fjellkjeder nordvest i Kasakhstan. Heile kjeda er 440 km lang og vert rekna som ei fortsetjing av Uralfjella. Dei er knytt saman med Sør-Uralfjella ved Guberlinskijhøgdene (Губерлинские горы, Guberlinskije Gory). Dei dannar vasskiljet mellom Kaspihavet og Aralsjøen.
Sjølve Mugdozjary har ei lengd på 200 km og er opp til 30 km brei. Dei startar ved elva Or som ei small kjede som etter kvart deler seg i to, Den austlege Mugodzjary og Den vestlege Mugodzjary. Det høgaste punktet er Boktybaj på 657 meter over havet og ligg i den austlege delen. Store elvar som renn frå Mugodzjary er Or, Emba og Irgiz.
Mugodzjary inkluderer òg fleire høgland og høgder, som Ural-Tobolsk-platået og Dei nordlege Mugodzjary, som er knytt saman til Guberlinskijhøgdene.
Pergamon av Tangerine Dream
Pergamon (1986), opphavleg berre kalla Tangerine Dream (1980) og så gjeven ut som Quichotte, er det fjortande albumet og det tredje konsertalbumet til Tangerine Dream. Det inneheld eit utval frå to konsertar haldne 31. januar 1980 på Palast der Republik i Aust-Berlin. Den andre av dei to konsertane kom ut som Tangerine Tree Volume 17: East Berlin 1980. Den originale tittelen Quichotte er ein referanse til Don Quixote, ein filmversjon som gjekk på ein kino i nærleiken av der konsertane vart haldne, medan den nye tittelen refererer til Pergamon museum i Aust-Berlin, nær Palast der Republik.
Bakgrunn
Johannes Schmoelling gjorde den første konserten sin som medlem av Tangerine Dream den 31. januar 1980 på Palast der Republik i det tidlegare Aust-Berlin. Denne konserten var særleg kjend sidan Tangerine Dream var det første vestlege «rockebandet» som fekk løyve av kommunistregimet til å spele der. Dei få billettane som vart gjort tilgjengeleg for vanlege folk vart selte på svartebørsen for opp til to månadsløner.
I eit intervju med Jonathan Miller sa Edgar Froese: «Palast der Republik var staden der parlamentet møttest og viktige politiske talar vart haldne, så me måtte gå med på å ikkje kome med nokre politiske utsegner og berre spele musikk - ingenting kunne kollidere med det politiske systemet. Sidan det var den første konserten til eit vestleg band i Aust-Berlin og var på ein såg profilert stad, var det internasjonal presse utafor med kamera overalt. 80 % av billettane vart gjevne bort til embetsfolk eller organisasjonar knytte til den austtyske regjeringa. Dei andre 20 % vart utselde på fem minutt. Kring ein halvtime før konserten var det ein skummel augneblink då 900 folk pressa seg mot dei store vindauga på staden i eit forsøk på å kome inn. På innsida måtte me ta ei avgjersle: Skulle me få mykje publisitet ved å la vindauga bli øydelagde - kanskje folk kom til å bli skadd eller verre - og øydeleggje konserten? Ein PR-offiser ville sikkert sagt me var dumme, men sidan me ønskte å spele musikk, var det enkelt: Eg sa til tenestemennene at me ikkje kom til å spele med mindre dei sleppte desse folka inn gratis, og slik hindre problem. Dei gjekk med på dette og det var første gongen eg forstod kva politisk journalisme handlar om: Skrive noko sensasjonelt og uvanleg fører til suksess, men til kva pris? På den andre sida hadde me ein flott konsert. Musikalsk var det berre bra, men den politiske, internasjonale journalismen var særs skuffande. Heile konserten vart berre nemnt i ein liten notis i avisa neste dag - ingen var eigentleg interessert. Om me skulle gjort det i dag hadde eg teke den same avgjersla.»
Vovtsja
Vovtsja (ukrainsk Вовча) er ei elv i Ukraina. Elva er 323 km lang, og har eit nedslagsfelt som dekkjer 13 300 km².
Pergamon av Tangerine Dream
Innhald
Remiksa utdrag frå «Quichotte, Part One» vart nytta på filmmusikkalbumet Wavelength. Pianosoloen frå Part One er gjeve ut på andre album som «Pergamon (Piano Part)» og nyinnspelt som «Pergamon Sphere».
Det georgiske alfabetet
Det georgiske alfabetet blir brukt til å skriva georgisk og nokre få andre kaukasiske språk, som mingrelsk. Det blei også brukt til å skriva ossetisk og abkhasisk på 1940-talet.
Dagens alfabet har 33 bokstavar. Ein handfull andre var i bruk tidlegare, men har gått ut av bruk. Bokstavane står nesten i eit ein-til-ein-tilhøve med lydane i georgisk.
Det finst tre forskjellige variantar av det georgiske alfabetet, som er så forskjellige frå kvarandre at det ikkje er mogleg å forstå dei to andre ved å forstå eitt av dei. Desse variantane blir kalla asomtavruli (majusklar), nuskhuri (minusklar) og dagens mkhedruli, som ikkje har forskjell mellom store og små bokstavar.
1865
1865 (romartal MDCCCLXV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Det georgiske alfabetet
Asomtavruli-alfabetet, også kjend som mrgvlovani ('avrunda'), finst i inskripsjonar frå 400-talet, som i den georgiske kyrkja i Betlehem frå om lag 430, medan visse arkeologiske funn an vera endå eldre. Nuskhuri, også kjend som kutkhovani ('firkanta') dukka opp på 800-talet. Dei to alfabeta blei brukte saman i religiøse tekstar, der dei avrunda asomtavruli-bokstavane blei brukte som majusklar. Saman var dei kjend som khutsuri, 'kyrkjeskrift'.
Det moderne alfabetet, mkhedruli ('sekulær' eller 'militær skrift'), dukka opp på 1000-talet og blei først brukt til ikkje-religiøse tekstar. Det erstatta kyrkjeskrifta heilt på 1700-talet.
Nykøbing Sjælland
Nykøbing Sjælland er ein av dei eldste byane på Sjælland. I litterære kjelder blir staden omtalt så tidleg som på siste halvdel av 1200-talet. Nykøbing kyrkje er endå eldre, og blir datert til første halvdelen av 1200-talet.
Byen er også nordlegaste endestasjon for Vestsjællands Lokalbaner. Det er togsamband til Holbæk med vidare liner til København og resten av Danmark.
Det georgiske alfabetet
Alfabetet
Oversyn over alfabetet (blå bakgrunn tyder at bokstaven er ute or bruk).
Transkripsjon av det georgiske alfabetet:
Fjallsárlón
Fjallsárlón (islandsk uttale fjadls-aor-loun) er ein bresjø ved sørenden av isbreen Vatnajökull. Fjallsjökull, som er ein del av den større isbreen, strekkjer seg ned i innsjøen og ofte ser ein isfjell som driv rundt på overflata.
Han ligg ikkje langt frå Skaftafell nasjonalpark og den meir kjende bresjøen Jökulsárlón. Frå Breiðárlón renn det ei lita elv ned til Fjallsárlón.
Over innsjøen ragar den kjende vulkanen Öræfajökull.
Karpatane
Karpatane (rumensk Munţii Carpaţi; polsk, tsjekkisk og slovakisk Karpaty; ukrainsk: Карпати (Karpati); tysk: Karpaten; serbisk: Karpati; ungarsk: Kárpátok) er den austlege fjellkjeda av det store sentrale fjellsystemet i Europa. Ho strekkjer seg 1 500 km langs grensene til Romania, Tsjekkia, Slovakia, Polen, Ukraina, Austerrike, Serbia og nordlege delar av Ungarn.
Namn
Namnet 'Karpetes' kan trekkast tilbake til den urindoeuropeisk rota *sker-/*ker-, som det albanske ordet karpë (stein) har utvikla seg frå, kanskje via det dakisk ordet som tydde fjell, stein eller kupert. Det gamle polske ordet karpa tydde kupert, undervassfjell, knokete røter eller trestammer. Det vanlege ordet skarpa tyder skarp klippe eller vertikalt terreng.
Ungarske dokument frå 800-900-talet kallar fjella Thorchal, Tarczal eller stundom Montes Nivium.
I den skandinaviske Hervarar saga, som skildrar gamle germanske segner om kampane mellom gotarane og hunarane, dukkar namnet Karpates opp i den forutseielege germanske forma som Harvaða fjöllum (sjå Grimms lov).
Geografi
Karpatane reiser seg ved Donau nær Bratislava. Dei krinsar rundt Transkarpatia og Transilvania i ein stor halvsirkel, og sveiper så sørvestover og sluttar ved Donau nær Orşova i Romania. Den totale lengda er over 1 500 km, og breidda varierer mellom 12 og 500 km. Karpatane er på sitt breiast på Det transilvanske platået og på det høgaste i Tatrafjella (med Gerlachovský štít på 2 655 m som det høgaste fjellet, ved Slovakia nær den polske grensa). Ho dekkjer eit område på 190 000 km², og er etter Alpane det mest utstrekte fjellsystemet i Europa.
Sjølv om Karpatane ofte vert kalla ei fjellkjede, er dei eigentleg ei gruppe av fjellkjeder. Karpatane har berre få stader over 2 500 meter og manglar dei bratte toppane med omfattande snødekke, store isbrear, høge fossefall og store innsjøar, som er vanleg i Alpane. Ingen område av Karpatane har snødekke året rundt, og har heller ingen isbrear. Dei høgaste områda av Karpatane er ikkje høgare enn dei middelhøge delane av Alpane, og har stort sett det same klima og plantelivet som desse områda.
Karpatane er fråskild Alpane av Donau. Dei to fjellkjedene møtes berre i eit punkt, Leithafjella ved Bratislava. Elva skil òg Karpatane frå Balkanfjella ved Orşova i Romania. Dalane til elvane March og Oder skil Karpatane frå Schlesien og Moravia, som ligg midt i det store sentrale fjellsystemet i Europa. I motsetnad til andre delar av dette systemet er Karpatane, som dannar vasskiljet mellom dei nordlege hava og Svartehavet, omkransa av sletter. Desse er Den pannoniske sletta i sørvest, sletta som vert danna av den lågare delen av Donau (Romania) i sør, og Galitsjasletta i nordaust.
Geologi
Karpatane vart danna under den alpine orogenesen
Horisontal inndeling
Ein stor del av dei vestlege og nordaustlege delane av dei Ytre Karpatane i Polen, Ukraina og Slovakia vert vanlegvis kalla Beskidane
Vertikal og generell inndeling
Den finare inndelinga av Karpatane frå vest med klokka. Tala refererer til kartet:
Den geologiske grensa mellom dei vestlege og austlege Karpatane går om lag langs linja (frå sør til nord) mellom byane Michalovce - Bardejov - Nowy Sącz - Tarnów. I eldre system går grensa lenger aust langs elvane (nord til sør) San og Osława (Polen) – byen Snina (Slovakia) – elva Turia (Ukraina). Biologar set derimot grensa enno lenger aust.
Grensa mellom dei austlege og sørlege Karpatane går ved Predealpasset sør for Braşov og Prahovadalen.
Ukrainarar kallar stundom Aust-Karpatane for Dei ukrainske Karpatane (eller Skogkledde Karpatane), det vil sei hovudsakleg den delen av fjella som ligg i Ukraina (nord for Prisloppasset), medan rumenarane stundom berre kalla den andre delen for Aust-Karpatane, som ligg i Romania (frå grensa av Ukraina eller frå Prisloppasset og sørover).
Rumenarane delar vidare Aust-Karpatane i Romania vidare inn i tre geografiske grupper (nord, sentralt, sør), i staden for Ytre og Indre. Desse er:
Avtale om vern av Karpatane
Ein rammeavtale for vern og berekraftig utvikling av Karpatane vart signert i 2003 av dei sju landa Karpatane omfattar.
Egge kyrkje
Egge kyrkje er ei langkyrkje frå 1870 i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg på Egge i Steinkjer by.
Tidlegare kyrkjer på Egge
Fyrste gong ein finn kyrkja på Egge nemnd i kjeldene er i 1588. Utfrå det ein kan lese av dokumenta etter ein inspeksjon i 1661 var dette truleg ei stavkyrkje, og det er truleg at ho har vore bygd som høgendekyrkje for hovdingen på storgarden Egge. I 1676 vart det bygd ny kyrkje ved at den gamle vart påbygd slik at det vart ei krosskyrkje. Denne andre Eggekyrkja stod til 18. august 1765 då lynet slo ned og ho brann ned til grunnen. Den tredje kyrkja stod ferdig på Egge i 1767, og vart ståande til 1870 då ho vart riven og den noverande kyrkja vart bygd. Kyrkja slik ho står i dag er i empirestil.
Melkweg
Melkweg (nederlandsk for Mjølkevegen) er eit multimediasenter i Amsterdam for pop musikk, dans, teater, film og biletekunst.
Vjazma ved Dnepr
Vjazma (russisk Вязьма) er ei elv i Smolensk oblast i Russland og ei av sideelvane til Dnepr frå venstre. Elva er 147 km lang og har eit nedslagsfelt på.
I tidlegare tider var Vjazma ein del av handelsruta som knytte saman dei øvre delane av Volga, Oka og Dnepr med hjelp av dragstader. Ved elva ligg byen Vjazma, som har namnet sitt etter elva.
Attergangar
Attergangar, gjengangar eller gjenferd er ein avdød som går igjen, det vil seia viser seg for levande. Trua på gjengangarar er kjend frå alle tider og i dei fleste kulturar. Ofte er det vonde menneske som går igjen, eller dei som av einkvan grunn ikkje får fred i døden. Ordet kan brukast synonymt med spøkelse, både i form av ein dauding som står opp frå grava og vandrar omkring med den morkne lekamen sin, og som ei rastlaus ånd som viser seg som ein skygga eller drømmesyn utan fysisk kropp.
Omgrepet gjenganger, på dansk genganger eller genfærd og på svensk gengångare, er ofte knytt til skandinavisk folketru. I dei norrøne sogene er spøkelsa skildra som legemlege gjengangarar.
D-dag
Ein D-dag er dagen då ein militær operasjon er planlagd gjennomført. D-en står for engelsk day.
Attergangar
Døme
Døme på spesielle typar gjengangar i norsk tradisjon er draugen, eit gjenferd etter ein daud fiskar, og utburd, gjenferd etter eit udøypt barn som er blitt sett ut for å døy. I folketrua finn ein òg den daude mora som viser seg for å åtvara stemora til borna sine.
Dybbuk er gjenferd i jødisk mytologi, yūrei ein uroleg sjel etter ein avliden i japansk mytologi og jiangshi ein «hoppande» vampyr eller zombi i kinesisk tradisjon.
I spiritistisk tradisjon kan medium, personar som fungerer som mellomledd eller formidlingskanal, kommunisera med avlidne. I religiøs tradisjon finst òg trua på gjenoppståing etter døden.
Chris Rodd
Chris Rodd er ein amerikansk fotballspelar frå California som spelar for Bryne FK. Han kom til Bryne frå USF Dons før 2008 sesongen. I Bryne der han spelar i forsvar har han slete mykje med skader.
Norsk bremuseum
Norsk Bremuseum ligg i bygda Fjærland i Sogndal kommune. Det særmerkte museumsbygget er teikna av arkitekten Sverre Fehn.
Bremuseet har ei innhaldsrik forklaring på korleis breane fungerer og korleis dei oppstod. I tillegg finst det mange utstillingar og modellar av isbrear og eigenskapane deira. Museet inneheld også ein kinosal der ein kan sjå film om Jostedalsbreen.
Norsk Bremuseum - Bresenteret i Fjærland er ei privat stifting oppretta av Den Norske Turistforening, International Glaciological Society, Noregs vassdrags- og energidirektorat, Norsk Polarinstitutt, Høgskulen i Sogn og Fjordane, Universitetet i Bergen og Universitetet i Oslo.
Arkitekturprisar
Norsk bremuseum ved arkitekt Sverre Fehn fekk arkitekturprisen Betongtavlen for 1992 og Houens fonds diplom for 1994.
Sophus Kahrs
Sophus Buck Kahrs var ein norsk hirdmann og frontkjemparoffiser under andre verdskrigen.
I 1934 meldte Kahrs seg inn i Nasjonal Samling. Han blei også med i Hirden, og var frå 1936 medlem i NS Kamporganisasjon. Under andre verdskrigen blei han løytnant, og ei stund fungerande bataljonssjef i den norske skijegerbataljon (1944) som deltok i krigen på tysk side. Før dette blei han send til Austfronten som troppsførar og kompanisjef ved Leningrad, i Den norske Legion. For innsatsen sin i 1944 i Karelen blei han tildelt Jernkrossen av 1. klasse. Kahrs var ved krigens slutt leder for Førergarden, Vidkun Quislings livgarde.
I landssvikoppgjeret etter krigen blei Kahrs dømt til 10 år straffarbeid og 19 års fengsel. 3. juli 1947 rømte han, saman med tre andre, frå Espeland fangeleir. I lag med ti andre landssvikdømte flykta han til Sør-Amerika med båten «Solbris» i 1947. I Brasil vart han halden igjen av styresmaktene i nesten eitt år før han fekk reise vidare til Buenos Aires i Argentina, der han vart buande livet ut.
Altajfjella
Namnet på tyrkisk er Alytau eller Altay, der Al tyder «gull» og tau tyder «fjell». Namnet på mongolsk er Алтайн нуруу eller Altajn nuruu, og det kinesiske namnet (金山) er avleidd frå mongolsk. På begge desse språka tyder namnet «Gullfjella» eller «Dei gylne fjella». Den altaiske språkfamilien har fått namnet sitt frå fjellkjeda.
Geografi
Nord for regionen ligg Sajljugemfjella og fjellkjeda strekkjer seg nordaustover mot dei vestlegaste delane av Sajanfjella. Middelhøgda er 1 500 til 1 750 meter over havet. Snøgrensa går om lag i 2 000 meter høgd på nordsida og i om lag 2 400 meter på sørsida. Over dette strekkjer nokre av toppane seg til opp mot over 4 000 meter. Det er berre få fjellovergangar over fjella og dei som finst er ofte vanskelege å ferdast på. Dei største er Ulan-daban i 2 827 m i sør og Chapchan-daban i 3 217 m i nord. I aust og søraust grenser fjella til det store platået i Mongolia og i overgangen mellom fjellet og platået finn ein fleire mindre platå, slik som Ukok 2 380 m med Pazyrykdalen, Tsjuja 1 830 m, Kendykty 2 500 m, Kak 2 520 m, Suok 2 590 m og Juvlu-kul 2 410 m.
Regionen har fleire store innsjøar, som Uvs Nuur 720 m over havet, Kirghiz-nor, Durga-nor og Khovd Nuur 1 170 m. Fleire mindre fjellkjeder går på tvers av hovudkjeda. Dei viktigaste av desse er Tannu-Ola-fjella, som om lag går parallelt med Sajanfjella så langt aust som til Kosso-gol, og Khan-khu-fjella, som strekkjer seg vest og aust.
Nordvestsida og nordsida av Sajljugemfjella er særs bratte og vanskelege å få tilgang til. På denne sida ligg dei høgaste toppane i fjellkjeda, Belukha med dei to toppane på 4 506 og 4 440 meter over havet. Her ligg det òg fleire isbrear. Dei nest høgaste toppane ligg i den mongolske delen av fjella og heiter Khujtnij orgil. Dette massivet har ei høgd på 4 374 meter over havet. Fleire mindre rekkjer strekkjer seg i alle retningar ut frå Sajljugemfjella og fyller rommet mellom fjellkjeda og låglandet Tomsk. Av desse finn ein Tsjuja-Alpane med ei middelhøgd på 2 700 meter over havet og med toppar på opp til 3 700 moh. Her finn ein òg minst ti isbrear på nordsida. Katun-Alpane har ei middelhøgd på om lag 3 000 meter over havet og er stort sett snøkledd. Kholzunkjeda, Korgon, Talitskand Selitsk og Tigeretsk -Alpane er andre mindre fjellkjeder i Altaj.
Fleire mindre platå ligg mellom fjelltoppane. Katundalen byrjar som eit ei vill kløft sørvest for Belukha og så etter ein stor sving renn den 600 km lange elva gjennom Katun-Alpane og så ut i ein vidare dal som han følgjer fram til han på det altaiske høglandet renn i saman med elva Bija. Katun og Bija dannar i saman elva Ob.
Den neste dalen høyrer til Tsjarysj, som har Korgon-Alpane og Tigeretsk-Alpane på eine sida, og Talitsk-Alpane og Basjalatsk-Alpane på den andre sida. Begge desse dalane er svært frodige.
Lenger vest ligg dalane til elvane Uba, Ulba og Bukhtarma opnar opp sørvestover mot Irtysj. Den lågare delen av både Uba ot Tsjarysj er tett busett. I Ulbadalen ligg Ridderskgruva ved foten av Ivanovsktoppen (2 060 m) som er kledd med alpine enger. Bukhtarmadalen, som har ei lengd på 320 km, har og kjelde si ved foten av Belukha og Kuitun, og fell om lag 1 500 høgdemeter over 300 km frå eit alpint platå 1 900 meter over havet til Bukhtarmafestningen som ligg 345 meter over havet. I dei øvre områda av elva er ho omgjeve av isbrear, og den mest kjende av desse er Berel, som strekkjer seg ned frå Bjelukha. På nordsida av fjellkjeda mellom Bukhtarma og Katun ligg Katunbreen, som er kjelda til elva Katun.
Dei midtre og lågare delane av Bukhtarmadalen har vore busett sidan 1700-talet av russiske bønder, liveigne og religiøse skismatikarar (raskolnikar), som oppretta ein fri republikk her på kinesisk område. Etter dette vart dalen annektert til Russland i 1869, og vart raskt vidare kolonisert. Den høgare delen av dalen lenger nord er stort sett folketom og berre kirgisisk gjetarar.
Dalane til elvane Basjkaus, Tsjulysjman og Tsjultsja før alle til fjellsjøen Teletskoje (520 moh, 230,8 km²) og er busett av telengitfolket. Breidda av innsjøen stig nesten rett opp til 1 800 meter over havet. Frå her renn elva Bija vidare og munnar ut i Katun ved Bijsk, som så svingar seg over steppene nordvest for Altaj.
Lenger nord er det altaiske høglandet knytt til distriktet Kuznetsk, som har eit litt anna geologisk aspekt, men som likevel høyrer til Altajsystemet. Elva Abakan, som har utspringet sitt på vestsida av Sajanfjella, høyrer derimot til Jenisejsystemet. Kuznetsk Alatau-kjeda, på vestsida av Abakan, går nordaustover og inn i Jenisejsk, medan fleire fjell (Tsjuktsjut, Salair, Abakan) ligg nordover mot den transsibirske jarnvegen og vestover mot Ob.
Ek-tagh eller Mongolsk Altaj, som ligg mellom Khovd-bekkenet i nord og Irtysj-bekkenet i sør er eit verkeleg grensefjell. Ho er bratt og høg og stig opp frå Dzungaria (470–900 m), men på nordsida fell ho berre ned til eit høgt platå (1 150 til 1 680 m) nordvest i Mongolia. Aust for 94° A held fjellkjeda fram som doble fjellrekkjer og alle desse har ikkje like markante orografiske trekk og er mykje lågare. Desse områda av fjella er stort sett busette av nomadiske kirgistanarar.
Verdsarvstad
Eit stort område på 16 178 km² som omfattar Naturreservata Altaj og Katun, Teletskojesjøen, fjellet Belukha og Ukokplatået, er ein verdsarvstad som har fått namnet Dei gylne fjella i Altaj. Som UNESCO skriv på sida si inneheld området «alle vegetasjonssoner ein finn i det sentrale Sibir, frå steppe, skogssteppe, blandingsskog, subalpin vegetasjon til alpin vegetasjon». UNESCO la òg vekt på at Altaj er eit viktig område for å bevare globalt utryddingstrua pattedyr som snøleopard og Altaj-argali.
Geologi
Det sibirske Altaj representerer den nordelegaste delen som er påverka av den tektonske kollisjonen til India mot Asia. Massive forkastingar går gjennom området, inkludert Kurai-forkastingen og den nyleg oppdaga Tasjanta-forkastingen. Desse forkastingane er typisk skyveforkastingar eller horisontalforkastingar og nokre av desse er tektonsk aktive. Av bergartar i fjella finn ein mest granitt og omdanna skifer.