cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ola Olsen
Ola Olsen var ein  norsk funksjonær og politikar frå Finnås i Hordaland. Han var 1954-61 stortingsrepresentant frå Hordaland, vald for Kristeleg Folkeparti.
Far hans var bøkker og emissær. Sjølv gjekk han Framnes ungdomsskule i Hardanger 1909/10 og var sidan kontorsjef ved Wichmann motorfabrikk frå 1911 til 1954.
I 1913 stifta Olsen fråhaldslaget Losje Wichmann og seinare var han styremedlem i Hordaland IOGT. Åra 1918-24 var han formann i Bremnes Misjonsforeining, eit lag tilslutta Det norske misjonsselskap. Han var også formann i Bremnes Helselag og i Den indre sjømannsmisjon sitt lokallag på Bremnes. Tida 1951-60 var han landsstyremedlem i Den indre sjømannsmisjon.
Olsen vart heidra med fleire utmerkingar. Etter andre verdskrigen tok han for sin innsats i krigsåra imot den britiske «The Kings Medal for Courage in the cause of Freedom». I 1950 vart han tildelt Norges Vels medalje for arbeidet som kontorsjef ved Wichmann motorfabrikk og i 1964 vanka Kongens fortenstemedalje i gull på han.
Olsen skreiv jubileumsboka Wichmann Motorfabrikk A.L. 1903-1953.
Amalie
Amalie er eit kvinnenamn av tysk opphav med ei latinsk ending. Det oppstod som ei kortform av gotiske namn med forleddet Amal, som tyder 'verksam'. Namnet har variantane Amálie, Amalia, Amelia, Amelie, Amélie, og Emelie. Amalie har namnedag den 10. september.
Utbreiing
Amalie blei mykje brukt i Noreg på 1800-talet, men bruke avtok gradvis fram mot 1915. Frå 1980-talet auka populariteten raskt, og på 1990-talet og 2000-talet blei det gjeve til rundt 1 % av nyfødde jenter. Det var 4 327 kvinner i Noreg som hadde Amalie som første fornamn i 2007, og 7 130 som bar namnet i 2017.
Amalie i kulturen
Namnet er kjend frå den norske julekalenderserien Amalies jul, som blei laga i 1995, og filmen Den fabelaktige Amélie fra Montmartre (ofte kalla berre Amélie) frå 2001.
Lübeckbukta
Lübecker Bucht (tysk Lübecker Bucht) er ei bukt sørvest i Austersjøen ved kysten av Tyskland og delstatane Mecklenburg-Vorpommern og Schleswig-Holstein. Ho dannar den sørvestlege delen av Mecklenburgbukta.
Den største byen ved bukta er Lübeck med bykommunen Travemünde, som ligg ved munningen til elva Trave. Elbe-Lübeck-kanalen knyter Austersjøen med Elbe.
Ambelónas
Ambelónas (gresk Αμπελώνας) er ein distriktsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Ambelónas inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Týrnavos.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Ambelónas 8 055 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 6 083 innbyggjarar.
Kjerring
Ordsoge
Det norrøne ordet kerling er avleia av norrønt karl, som vi i moderne norsk finn att i orda 'kar' og 'kall'.
Ulik bruk av ordet «kjerring»
På bygdene i Noreg har ordet helst vore bruka om kvinner av folket – borgarfruer og embetsmannsfruer er kalla damer. Såkalla «fint folk» vil derfor oppfatte ordet kjerring som nedsetjande, og ordet har i mange kretsar ein negativ biklang.
Ein finn døme på ein nøytral eller positiv bruk av ordet i omgrep som «kjerringemne», ei ein gjerne kan gifta seg med, og «gardkjerring», ei kone som har sin eigen gard eller er gift med gardbrukaren. Meir negativt lada omgrep er «skravlekjerring» og «sladrekjerring», om kvinner som ikkje har anna å gjera enn å snakka om andre.
I nokre samanhengar er ordet «kjerring» eit skjellsord som kan brukast om ei kvinne som oppfører seg svært dårleg mot andre, på same måte som «hurpe» eller engelsk «bitch».
Ein kan også fornærma ein mann ved å kalla han «kjerring», men skulder han då for vere umandig.
Kjerringar i tru og dikting
Ein finn ordet «kjerring» mykje brukt i faste omgrep og innsamla tekstar frå norsk munnleg litteratur, som ordtak, songar og eventyr, noko som speglar den utbreidde, nøytrale bruken av ordet i tidlegare tider. Her kan «kjerring» visa til ei kva som helst kone, som ei mor eller kone, «Kjerringa med staven», eller noko som kom uventa «som julekvelden på kjerringa». I skjemteeventyr treffer ein gjerne vriene og vanskelege kjerringar, som «Kjerringa mot strømmen» eller «Dumme menn og troll til kjerringar». I undereventyr er det vanleg at ein helt treffer stygge og gamle koner som blir gode hjelparar om han gjev dei respekt.
Ein annan rolle for kjerringa i folkekulturen er trollkjerringa. Fleire europeiske kulturar har tradisjonar der gamle kjerringar kan ha magiske evner. Av skikkelsar som gjerne tek kjerring-form finn ein mellom anna dei tre greske skjebnegudinnene, særleg ei av dei, Atropos, og keltiske gudinner som Badb, Cailleach og Morrígan.
I engelskspråkleg kultur har idéen om kjerringskikkelsen (hag eller crone på engelsk) ført til førestillingar både om ein eigen type skremmande vesen som har form som ei grotesk gammal kone. Dette har gjort at ein finn eigne, ikkje-menneskelege vesen kalla «Hag» i fantastisk litteratur og rollespel som Dungeons & Dragons. Innan nyheidenske retningar som wicca eller nydruidisme har ein derimot ført vidare den mektige sida ved kjerring-førestillinga. Her er «Crone» den tredje forma av trippelgudinna, det tredje stadiet i eit kvinneliv, etter overgangsalderen, eller eit symbol på aldring og død.
Annan bruk av ordet
Stader:
Plantar:
Amiga Corporation
Amiga Corporation var eit amerikansk føretak som vart danna i 1982 under namnet Hi-Toro. Føretaket er kjend for å ha utvikla Amiga-datamaskinane.
Langemann
Langemann er ein rollefigur frå Kaptein Sabeltann-verda skapt av Terje Formoe.
Chris
Chris eller Kris er førenamn og kortnamn for fleire ulike kvinne- og mannsnamn. Det kan vera ei kortform av namn som byrjar med Kris-, særleg Christopher, men også Christian, Christiane, Kristina og nærskylde namn. I Noreg er Chris mest utbreidd som mannsnamn.
Langemann
Langemann har inga kone, men har varme kjensler for figuren Rosa. Det var Langemann som redda Pinky frå vraket av skuta til Morgan, og han har sidan passa på Pinky i Abra Havn når han ikkje har vore på tokt.
Chris
Chris har namnedag den 15. mars.
Bruk
Kris er eit utbreidd namn i Belgia, der 0,23 % eller 11 878 menn heitte Kris i 2002.
Chris er utbreidd i USA. Bruken av Chris som døypenamn voks frå 1940-talet, og var mest brukt rundt 1960, då over 0,3 % av gutar og 0,05 % av jenter fødde i USA fekk namnet.
Chris var særs populært i Noreg rundt 1990, då over 2,5 % av nyfødde gutar fekk namnet. I Noreg var det 1 315 menn som heitte Chris og 112 som heitte Kris i 2009. 24 kvinner heitte Chris og 4 heitte Kris.
Obiter dictum
Obiter dictum (obiter dicta i fleirtal) er eit latinsk omgrep som direkte omsett betyr «i forbifarta», «tilfeldigvis» (obiter) og «uttale», «fråsegn» (dictum). Omgrepet blir brukt om dei uttalane i ein dom som ikkje har hatt noko å seie for resultatet - altså meir som slengmerknader - særleg frå dommar som kjem frå den øvste domstolen i eit land. Det motsette er ratio decidendi, dei premissane retten har bygd si avgjerd på.
Obiter dicta har etter alminneleg rettskjeldelære ikkje den same vekta ved seinare rettshandsaming som ratio decidendi-uttalar, men dei blir likevel ofte gitt vesentleg vekt, særleg dersom dei har vore einstemmige. Ellers vil vekta vere i samsvar med dei alminnelege prinsippa for vekta av dommar i rettskjeldelæra, avhengig av kor gode dei blir vurdert å vere, alder, klarleik osv.
Herr Jesu Christ, wahr' Mensch und Gott
Herr Jesu Christ, wahr' Mensch und Gott, BWV 127, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1725 for fastelavnssundag.
Teksten er henta frå Paul Eber (første og siste sats), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar (truleg Christian Friedrich Henrici (Picander))
Koraltemaet er basert på salmen «Befiehl du deine Wege». Denne melodien vart opphavleg komponert av Hans Leo Hassler som den verdslege kjærleikssongen «Mein G’müt ist mir verwirret von einer Jungfrau zart», som kom på trykk i 1601.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for trompet, obo, to fløyter, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt tre songsolistar (alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
Provinsen Siena
Provinsen er åslendt og i nord ligg Monte del Chianti. Monte Amiata er det høgaste punktet på 1 738 meter over havet. I sør ligg Monte Cetona og i vest Colline Metallifere, medan Val di Chiana ligg i aust.
Riksefamilien
Riksefamilien, rikser (Rallidae) er ein stor biologisk familie i ordenen tranefuglar (Gruiformes) av små til mellomstore fuglar med kort og rund kropp. Dei har breie og korte venger. Familien viser monaleg mangfald og omfattar òg pupurhøner og sothøner. Mange artar er knytte til våtmarker, sjølv om familien er funnen i alle habitat på bakken, med unnatak av tørre ørkenar, polare regionar og alpine område over snøgrensa. Medlemmer av riksefamilien finst på alle kontinenta unntatt Antarktis. Det er mange artar med leveområde på isolerte øyar. Vanlege habitat er myr eller tett skog, dei føretrekk ofte tett vegetasjon.
Provinsen Siena
Historisk er provinsen ein del av den tidlegare republikken Siena.
Dana biosfærereservat
Dana biosfærereservat er det største naturreservatet i Jordan, sør i den sentrale delen av landet. Dana biosfærereservat vart grunnlagd i 1989 i området i og rundt landsbyen Dana og Wadi Dana som består av 308 km².
Riksefamilien
Morfologi
Vengene på alle rikser er korte og avrunda. Artane som har flygeevne kan halde seg i flukt over lengre tid, og mange artar migrerer årleg. Men veikskapen ved flyginga deira gjer at dei lett blir blåsne ut av kurs, og dermed er dei vanlege streiffuglar, ein eigenskap som òg har ført til at dei har kolonisert mange isolerte oseaniske øyar. Vidare vil desse fuglane ofte føretrekke å springe i staden for å flyge, spesielt i tette habitat. Nokre er òg utan flygeevne i ein del av myteperioden.
Dana biosfærereservat
Busetnad
Ata'ta-folket er innfødde innbyggjarar i Dana biosfærereservat. Historia går attende 400 år, men dei første busetjingane her går attende meir enn 6000 år. Det er gjort funn som kan vere frå eldre steinalder, i tillegg til egyptiske, nabateiske og romerske busetjingar i Dana.
Geografi
Dana biosfærereservat ligg frå ei høgd på 1500 meter over havet på Qadisiyah-platået til det lågtliggande ørkenområdet Wadi Araba. Den varierte geologien i Dana består av kalkstein, sandstein og granitt. I Wadi Dana finn ein vinderoderte sandsteinskipper. Dana er det einaste naturreservatet i Jordan som kryssar fire biogeografiske soner: Middelhavet, iransk-turansk, saharo-arabisk og den sudanske penetrasjonen.
Riksefamilien
Morfologi
Mange med leveområde på isolerte øyar er utan flygeevne fordi små øyhabitat utan predatorar eliminerer trongen til å flytte seg snøgt. Flyging er energikrevjande, brystbeinkammen og flygemusklane tar opp ein fjerdedel av kroppsmassen av rikseartar. Reduserte flygemusklar, med ei tilsvarande senking av metabolske krav, sparer riksene som ikkje kan flyge for energibruk. På grunn av dette, kan fuglar utan flygeevne lettare overleve og kolonisere ei øy der ressursar elles er avgrensa. Tap av flygeevne kan utvikle seg svært raskt hos øyartar, det tok så lite som 125 000 år for den no utdøydde laysanriksa, Porzana palmeri, å miste evna til flyging og å utvikle reduserte, butte venger berre nyttige for å halde balansen til fots.
Dana biosfærereservat
Plante- og dyreliv
Den mangfaldige naturen i Dana har 703 planteartar, 215 fugleartar, og 38 forskjellige artar pattedyr.
Riksefamilien
Åtferd og økologi
Generelt er medlemmer av riksefamilien allsidige altetande. Mange artar et virvellause dyr, og dessutan frukt eller frøplanter. Nokre artar er i hovudsak vegetariske. Lydytringar frå artar i riksefamilien varierer, dei er ofte ganske høglydde. Lætet er nokre fløyteliknande eller pipande tonar, medan andre ikkje liknar fuglelæte. Rikseartar som trekkjer gjer det på natta.
Dana biosfærereservat
Planter
Dana har noko av det mest mangfaldige plantelivet i landet og vegetasjonen består mellom anna av fønikiske einer, eviggrøne eiker, sanddyner, akasie og klipper. Dana er det sørlegaste området i verda der det veks middelhavssypress, Cupressus sempervirens. Det finst òg hundrevis av endemiske planteartar i Dana. Mange planter, særskild tre og kratt, veks i høglandet i naturreservatet.
Riksefamilien
Åtferd og økologi
Dei fleste hekkar i tett vegetasjon. Generelt er dei skye, lydlause og vanskelege å observere. Typisk spring riksene energisk på sterke bein, og har lange tær som er godt tilpassa mjuke, ujamne overflater. Sjølv om dei er generelt svake flygarar, er dei likevel i stand til å dekke lange avstandar.
Dana biosfærereservat
Utryddingstruga artar
Nubisk steinbukk, syrisk gullrisk, karakal, og raudfalk held til i Wadi Dana og er utryddingstruga. Planar om å redde artane vart lagt fram av Global Environment Fund i 1994. I tillegg finst den største hekkekolonien av syrisk gullrisk i Dana naturreservat. Jakt er mellom anna ein av trugslane for desse dyra.
Amadiya-distriktet
Amadiya-distriktet (sorani قەزای ئامێدی, qezayê Amêdî, قضاء العمادية qaḍāʾ al-Emadiyah) er eit distrikt nord i sentrale Dohuk guvernement i Kurdistan-området nord i Irak. Det administrative senteret er byen Amadiya.
Riksefamilien
Åtferd og økologi
Mange artar i takrøyrbeltet er lydlause, bortsedd frå når dei nyttar rop, og dei er aktive i tussmørke. Sothøner er meir tilpassa opne vatn enn slektningane, og nokre andre store artar er sultanhøne og sivhøner. Den største riksa er arten takahe, på 65 cm og 2,7 kg.
Amadiya-distriktet
Underdistrikt
Distriktet har fire underdistrikt:
Jean-Claude Duvalier
Jean-Claude «Baby Doc» Duvalier var ein haitisk politikar. Han var president frå 1971 til 1986.
Riksefamilien
Reproduksjon
Hekkebiologien for mange rikseartar er dårleg forstått eller er ukjent. Dei fleste blir trudd å vere monogame, sjølv om polygyni og polyandri har vorte rapportert. Som oftast legg dei fem til ti egg. Kullstorleikar frå eit til femten egg er kjende. Ungane sym eller går etter nokre dagar, ofte er dei avhengige av foreldra sine fram til dei kan flyge etter rundt ein månad.
Jean-Claude Duvalier
Han etterfølgde faren sin, Francois Duvalier («Papa Doc»), som president på livstid i 1971, og begge desse styrte Haiti med eit reint terrorregime.
Riksefamilien
Trugsmål og vern
Rikser har lidd uforholdsmessig frå menneskelege endringar i miljøet, og det er estimert at fleire hundre artar av rikser med utbreiing på øyar har vorte utrydda på grunn av dette. Fleire øyartar av rikser er framleis truga, og naturvernorganisasjonar og styresmakter held fram med å arbeide for å motverke utrydding.
Jean-Claude Duvalier
Etter ei folkerøysting i 1985 der han fekk gjennomslag for at tittelen som president på livstid skulle legitimerast, vart det store opptøyar på Haiti, og han måtte reise i eksil til Frankrike. Han skal òg ha teke med seg mesteparten av statskassen til landet i flukta.
Riksefamilien
Trugsmål og vern
Ettersom mange av øyartane har hatt ein tendens til å tape flygeevna, var dei vore ute av stand til å takle introduserte artar. Dei mest dramatiske menneskeskapte utryddingane skjedde i Stillehavet når folk koloniserte øyane i Melanesia, Polynesia og Mikronesia. Det er estimert at 750-1800 fugleartar blei utrydda frå Stillehavsøyar, halvparten rikser. Einskilde artar som kom nær utrydding, slik som moserikse, og takahe, har gjort moderat framgang igjen på grunn av innsatsen til naturvernorganisasjonar. Guamrikse kom faretruande nær utrydding då slangearten Boiga irregularis blei introdusert på Guam. Nokre av dei siste attverande individ av guamrikse blei tatt i fangenskap og formeirer seg godt, men freistnadar på å gjeninnføre ho har gjeve blanda resultat.
Artsliste
Det finst om lag nolevande 133 artar fordelt over 34 biologiske slekter, 16 av desse er monotypiske, (inneheld berre ein art). Fram til nyleg var dunrikser ein del av familien, men Clementslista gjer dunrikser til ein sjølvstendig familie frå versjon 6.8 i 2013.
Rikser i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Amadiya-distriktet
Innbyggjarar
30 % av innbyggjarane er assyriske og 70 % er kurdarar i 2012.
Jostein Budal
Jostein Budal    var ein norsk tannlækjar og språkforskar. Han arbeidde fleire år som misjonstannlækjar i Kamerun. Der arbeidde han også med omsetjingsarbeid og språklege spørsmål. Ved å læra tonespråket mbum, meinte han å oppdaga at norsk òg er eit ekte tonespråk. Det fekk han til å arbeida med norsk som tonespråk. Det meste av språkarbeidet hans var knytt til språket fulfulde. I Noreg er han kjend for å ha presentert ein teori om tone i norsk, teorien om norsk som eit symmetrisk tonespråk. Denne teorien presenterte med ei bok på Unipub forlag, og på ulike vitskaplege konferansar om prosodi.
Eckernfördebukta
Eckernfördebukta (tysk Eckernförder Bucht; dansk Egernførde Fjord) er ei bukt i Schleswig-Holstein i Tyskland. Ho er om lag 16 km lang og snur ved munningen, der den sørlege breidda om lag ligg 10 km frå Kielbukta. Ho grensar til Kielfjorden ved fyret Bülker. Den ein gong skogkledde halvøya mellom Kielfjorden og Eckerenfördebukta danna grensa mellom saksarane og danskane i mellomalderen og vart kalla Jernved. Nord for bukta ligg halvøya Schwansen. Ved enden av bukta ligg byen Eckernförde.
Myrfunn
Myrfunn er det arkeologiske omgrepet for funn av ting som i gamal tid har vore lagt ned av kultiske eller andre årsaker i våtmark, myrer, vasshol, eller i tjern og vatn som har grodd att som myrer. Dei fleste myrfunna i Norden er gjort i dei store danske myrene, og difor vert nemninga mosefunn etter det danske ordet for myr, «mose», ofte nytta som fagterm i Noreg; til dømes er «mosefunn» oppslagsordet i Store norske leksikon. Ei eiga gruppe myrfunn er myrlika, menneskelik frå gamal tid som har vorte mumifisert av den naturlege konserverande verknaden myrene kan ha når tilhøva ligg til rette for det. Mest alle dei nordiske myrlika, «moselig» på dansk, er funne i danske myrer, lagt ned i myrene på eit vis som sytte for at dei vart liggjande under vatn.
Funnstader
Myrfunna syner kor sentralt grunne vatn, vasshol i våtmark og myr har stått i mytologien og kulten i førhistorisk tid, heilt frå steinalderen. Ritual av privat og offentleg karakter har gått føre seg på slike stader. Enkle figurar av tre i myrer i Danmark og på kontinentet, tyder på at visse rituelle åtgjerder var naudsynte i samband med bygging og bruk av kavlebruar og andre passasjar over myrar og våtmark. Restar av husdyr, tøy, sko, smykke, reiskap og leirkar fylte med mat er òg blant myrfunna. I bronsealderen har fleire av dei karakteristiske, høge lurane av bronse vorte lagt i myrene, slik det går fram av at dei fleste lurane er funne i myrer. Ofte er to lurar funne saman; dei er utforma slik at dei utgjer eit par som skulle nyttast av to blåsarar som gjekk ved sida av kvarandre. Truleg har slike lurar vore nytta i ein kultisk eller annan form for rituell seremoni som hadde høgdepunktet sitt på staden der lurane vart lagt ned som offer til ein eller fleire makter. Dei einaste komplette broselurane som er funne i Noreg, eit par bronselurar frå Revheim ved Hafrsfjord i Stavanger, vart òg funne i ei myr. Då det ligg eit helleristningsfelt, Fluberget, med ei mengd figurar berre eit par hundre meter frå funnstaden, kan det ha vore ein samanheng mellom den kultiske aktiviteten knytt til helleristningsfeltet og ofringa av dei to bronselurane ved å plassera dei på myroverflata.
Ved Dejbjerg på Vest-Jylland i Danmark vart to praktvogner lagt i myra i eldre jarnalder, i tida rett før vår tidsrekning tok til. Vognene har vorte stykka opp før dei vart lagt i eit hol i myra etter torvuttak og innhegna av kvister og flettverk. Råstoffet til jarnet i vognkassene er sentraleuropeisk bergmalm, til eit av felgbanda har råstoffet vore dansk myrmalm, og dette kan tyde på at vognene er laga i Sentral-Europa av keltiske handverkarar og reparert i Danmark.
Det vidgjetne myrfunnet Gundestrupkjelen (dansk Gundestrupkarret; Gundestrupkedlen) frå om lag år 1, vart likeeins stykka opp før det vart plassert i torvmyra Rævemose ved Gundestrup aust for Års i Vesthimmerland i Danmark. Karet er to meter i omkrins, og sett saman av inner- og ytterplater av sølv med biletrelieff av innpunsla og uthamra figurar som truleg har med keltisk mytologi å gjere. Platene hadde vore lodda saman med sølvblanda tinn før karet vart sundbrote og plassert i myra.
Det er typisk for jarnalderens myrfunn at tinga vart øydelagt før dei vart lagt i myra. Dette gjeld òg i og for seg fleire av dei menneska som enda livet sitt som myrlik; mange har vorte handsama på brutalt vis under eller etter avrettinga, før dei vart lagt i myra.
Skedemosse er ei myr på den svenske Østersjøøya Öland som i gamal tid har vore ei grunn sjø. I denne myra vart det under utgravingar i byrjinga av 1960-talet funne ei mengd oldsaker frå eldre jarnalder. Mengder av bein synte at særleg hestar, men òg naut, sau og svin har vorte kasta i vatnet i åra frå om lag 100 til 500 e.Kr. Leivningar etter fleire menneske vart òg funne. Men mykje, til dømes klede og anna av organisk materiale, kan ha gått til grunne av di myra vart drenert i ny tid, og den konserverande verknaden myra har på slikt materiale difor vart svekka. Store mengder sverd og spyd, som har vorte gjort ubrukelege før dei vart kasta i vatnet, og gullarmringar og gullfingerringar med merke etter hogg, eit av Sveriges største samla funn av smykkegull, høyrer til dette funnet. Myra ligg i eit område på Öland der det har vore store busettingar i jarnalderen.
Krigsbytteofferfunn
Mykje har vorte sundbroten og øydelagt før offeret vart lagt eller kasta ned i eit lite myrhol. Dette galdt båten òg. Rekonstruksjonar synte at båten har vore nesten tjue meter lang og to meter brei, bygd av eit breitt botnbord og to breie sidebord av lindetre, samansydde med bast. Han har vore lengja utover stamnane av bord som var bøygde oppover på same vis som på helleristningenes båtfigurar. Slike helleristningsfigurar er rekna til bronsealderen. Difor er denne jarnalderbåten såvel eit prov på at tradisjonar frå bronsealderen har gjort seg gjeldande framover i jarnalderen, som at nokre av helleristningene med «bronsealder-båtfigurar» kan vere frå den tidlege jarnalderen. Båten kunne bere inntil 24 mann med krigsutstyr, og har vorte padla fram med padleårar; restar av padleårer (av tresorten naverlønn) og av to breie styreårer vart funne saman med båten.
På grunn av dei mange våpna, er dette funnet rekna til den kategorien myrfunn som har fått nemninga «krigsbytteofferfunn». Myrfunn med mange våpen er truleg det kultiske eller rituelle resultatet av ein væpna samanstøyt: den sigrande parten i eit slag har ofra den nedkjempa parten sitt krigsutstyr, inklusive eventuelle båtar eller hestar, «krigsbyttet», i myr og grunne vatn for å takke guddomar og andre av mytologiens makter for sigeren. Då det ikkje er funne leivningar etter menneske blant gjenstandane, er dei tapande krigarane anten ikkje vorte ofra i vatnet eller myra, eller ikkje på den same plassen som utstyret deira. I Danmark er det gjort mange funn av krigsbytteofre, i Noreg inga, i Sverige berre eitt: våpenfunna i Skedemosse på Öland.
Nydamfunnet er eit myrfunn av båtar og krigarutstyr frå tida 250–550 etter Kr.f. frå Nydam Mose i Øster Sotterup på Sundeved ved Sønderborg i Sønderjylland. I jarnalderen har myra vore eit grunt vatn, og funnet representerer fleire krigsbytteofringar i dette vatnet. Dei fyrste utgravingane i myra vart gjort av arkeologen Conrad Engelhardt i åra 1859-63, avbrote av krigen i 1864 mellom Danmark og Prøysen. Engelhardt fann mellom anna tre fartøy, to heile og eit som var sundhogge, men under krigen gjekk den eine heile båten, bygd i furu, og mykje anna tapt. Den andre heile båten er av eiketre, og går under nemninga Nydambåten. Nydambåten, som er dendrokronologisk datert til 310–320 etter Kr.f., vart rodd av om lag tretti menn. Denne båten er det eldste kjente fartøy i Europa som har vore rodd, ikkje padla, slik som den mykje eldre båten i Hjortspringfunnet. Båten er klinkbygd med fem bordgangar på kvar side og eit breitt kjølbord; jarnnaglar er nytta. Spanta er festa til bordgangane og kjølbordet med treklampar som ligg mellom bord og spant. Av den båten som var heilt sundhogge, er det berre teke fram or myra fragmenter som til saman utgjer om lag ei femtepart. Nationalmuseet, som tok opp att utgravingane i myra i 1989, gjorde i 1990-åra store funn av sverd, spyd, bogar, pilar, beltespenner og draktsmykke.
Illerupfunnet er eit særs stort funn av våpen og krigarutstyr som vart gjort under arkeologiske utgravingar i åra 1950–56 og 1975–85 i ei stor myr i Illerup Ådal i nærleiken av Skanderborg på Jylland i Danmark. Denne myra har til liks med mange andre danske myrer vore ei grunn innsjø i jarnalderen. Ettersom funna er konsentrerte på tre-fire stader langs den gamle stranda, meiner utgravarane at dei fleire tusen oldsakene representerer tre ulike krigsbytteofringar, men slik at mesteparten vart ofra under den eine av desse, som gjekk føre seg i tidsbolken 200–250 etter Kr.f. Etter samanlikningar av hårkammar av bein i dette funnet med hårkammar av bein funne i jarnaldergraver i Noreg og Sverige er det lansert ein teori om at det var ein hær frå Sør-Noreg eller Vest-Sverige som møtte lagnaden sin her, og fekk alt utstyret og hestar ofra som krigsbytte i den grunne innsjøen. Dei fleste gjenstandane har vorte gjort ubrukelege før dei vart kasta i vatnet.
Andre vidgjetne danske myrfunn som er verd å nemne: Thorsbjergfunnet, eller Torsbjergfunnet, frå Süderbrarup i noverande Schleswig-Holstein, utgrave 1859–60. Våpen, reiskap og draktfragment som har vore lagt i myra ved ulike høve frå 100-talet før Kr.f. til 400-talet etter Kr.f. Somme av gjenstandane har runeinnskrifter. Vimosefunnet frå Vimose nordvest for Odense på Fyn med om lag 3500 gjenstandar, for det meste våpen, verktøy og andre gjenstandar, fleire med innrissa runeinnskrifter, som til dømes ein 5,6 x 5,9 cm stor hårkam av gevir, datert til 150–160 etter Kr.f. Oldsakene, som for det meste er datert til 200-talet etter Kr.f, vart utgravne i åra 1848–88.
Myrfunna og den norrøne mytologien
Steinalder-, bronsealder- og jarnaldersamfunna ofra gjenstandar, dyr og menneske i vatn og myrer etter dei kultiske og rituelle krava som mytologien og folketrua i desse samfunna sette til rett framferd i dei ulike situasjonane. Kva slags mytologi som rådde i stein- og bronsealderen, kan vi i dag ikkje greie ut frå andre kjelder enn dei arkeologiske funna, og mykje vert hypotetisk. Den norrøne mytologien, slik vi kjenner han frå dikta i Den eldre edda, Snorre Sturlusons Edda og andre mellomalderskrifter, kan kan berre gje nokolunde pålitelege opplysningar når det gjeld jarnalderen. Men mellom den tidsbolken då dei store krigsbytteofringane i dei danske innsjøane og myrene fann stad i eldre jarnalder, og den tida då den nordiske førkristne mytologien vart nedskrive i mellomalderen i den forma han fekk gjennom overleveringar i avskrift av avskrift i ulike versjonar, ligg det er fleire hundre år, og mykje kan ha endra seg på den lange tida. Dessutan er det tvillaust gjort endringar og tilpassingar i desse mellomalderframstillingane for å harmonisere heile den heidne fortidas mytologi, kult og samfunnsordning til den kristne trua på at ingen annan guddom enn den kristne Gud var skapar av verda og alt som var i den.
I mellomalderen vart sjølvsagt dei nordiske folka rekna til dei folkegruppene som oppstod etter at den kristne Gud hadde spreidd menneska over verda etter at dei freista byggje Babels tårn til himmels, og heidendomen har vorte sett på som ein av verknadene av at dei syndige kreftene hadde kome inn i menneskelivet ved syndefallet i Edens hage. Det er difor Snorre Sturluson gjer greie for i Ynglingesoga om korleis den heidne guden Odin kom til Skandinavia frå Asia med sitt folk som eit ordinært menneske, ein stor blotmann og erobrarkonge, og vart opphøgd til gud og stamfar for ei guddomsætt av det folket som han og ætta hans herska over. Då korkje Snorre Sturlusons Edda, kongesogene hans, eller andre av dei aktuelle mellomalderskrifta eksisterer i original, kan det dessutan ha skjedd ytterlegare endringar og tilpassingar i samsvar med det synet på fortida som var herskande då avskriftene vart gjort.
Då gudinna Frigg budde i eit våtmarksområde, det himmelske Fensalar, må ho ha vore ei viktig gudinne i samband med dei myrfunna som er å rekne som ofringar til takk for siger i krig, eller ofringar som skulle få land og folk til å bløme. Ved at offera vart plassert i vatn eller myr, eit heilag kvinneleg område av verda, vart ho både heidra og sett i stand til å take mot offera. Frigg var både krigsgudinne og gudinne for dei kraftene som gjorde landet og menneska fruktbare og velberga, som i gamal tid var to sider av same saka, ettersom eit velberga land fostra dugande krigarar. Vatn og myr som offerplass fortel difor at våpen og anna krigarutstyr ha vore ofra til henne, ikkje til krigsgudane Tyr eller Odin. Truleg har krigsguden Tyr i opphimmelen, og den guddommelege krigsherren Odin i Åsgard, fått mange av dei overlevande motstandarane som offer ved at dei vart hengde i trea i området, då romerske forfattarar har skildra henging av overlevande motstandarar som ein germansk skikk. Kan hende vart desse krigarane hengt i dei trea som stod rett ved offersjøen eller offermyra, etter fyrst å ha vorte fråtekne våpen og anna utstyr, som vart kasta i myra og vatnet saman med det andre krigsbyttet. Dei fiendane som var drepne, vart truleg liggjande på valplassen til føde for ulv/hund og ramn, som var viktige dyr og fuglar i den heidne mytologien, og hadde krav på sin part av det valplassen hadde å by på av krigsbytte.
Dei mange leivningane etter menneske i Skedemosse på Öland kan gje grunn til å tru at ofringar i vatn og myr til Frigg ikkje berre galdt gjenstandar som var tekne frå slagne fiendar, eller meir fredsame ofringar av mat, klede og andre ting, men òg menneskeofringar som ikkje hadde med krig å gjere. Men dei myrfunna frå førkristen tid som gjeld menneske som er rituelt drepne og lagt i myra einskildvis og utan at myra framstår som vanleg nytta offerplass, dei sokalla myrlika, er truleg ikkje gåve- eller takkeoffer for å fremje dei fruktbare kraftene, men rituelle eller kultiske reaksjonar på normbrot innanfor ætta for å gjenopprette ættas ære i samsvar med den tankegangen som i andre samanhengar ville ha utløyst hemnaksjonar mot ei anna ætt. Det er truleg ikkje rett å sjå på myrlika som det arkeologiske funnmaterialet som skulle indikere at det har vore praktisert ein kult for gudinna Nerthus (Terra mater, «Mor Jord») i samsvar med det som romaren Tacitus skildrar i kapitel 40 i boka Germania frå om lag år hundre etter Kr.f.
Skjerkenuten
Skjerkenuten  er eit fjell i Valle kommune i Agder. Det har ei høgd på 1403 meter over havet og er det 18. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Skyfysikk
Skyfysikk er studiet av dei fysiske prosessane bak danninga og veksten av skyer i tillegg til danninga av nedbør.
Skyer er bygd opp av mikroskopiske vassdropar (i såkalla varme skyer) eller ørsmå iskrystallar (kalde skyer) eller ei blanding av begge. Desse kondenserer frå vassdamp i lufta. Dette kan berre skje om forholda ligg til rette for det. Når ei sky er danna, kan den løyse seg opp eller tømme ut vatnet som nedbør (regn, snø, hagl osv). Det er derimot fleire faktorar som avgjer kva som faktisk skjer. Skyfysikk prøver å forklare dei fysiske prosessane som ligg bak dette.
Skyer vert klassifisiert etter høgda dei oppstår i, og utsjånad og eigenskapar. Dei fleste skyene er anten stratiforme (lagdelte) eller cumuliforme (vertikalt utvikla). Så ein har stratus- og cumulusskyer som oppstår i låge høgder (opp til 2 km). Skyer som oppstår i dei høgaste områda av troposfæren har forstavinga cirro i namnet, og her finn ein cirrostratus og cirrocumulus. Skyer i midlare høgder har forstavinga alto i namnet. I tillegg har ein cumulonimbus som strekkjer seg gjennom heile troposfæren, frå eit par hundre meter over bakken og heilt opp til tropopausen. Cumulonimbusskyer vert òg kalla toreskyer, og er skyene som skapar torevêr.
Wolkenphysik
Læhnga tsjoli
Læhnga tsjoli (devanagari लहंगा चोली) eller gagra tsjoli er eit fargesterkt sørasiatisk antrekk sett saman av ein kort bluse (tsjoli) og eit langt, vidt skjørt (læhnga). Det er hovudsakleg ugifte jenter i Nord-India som går med desse kleda til dagleg, men forseggjorte typar laga til særskilde høve, som bryllaup, blir også brukte av sørasiatar frå andre område. Ein ber gjerne også eit sjal eller slør, drapert langs kroppen eller over hovudet, saman med læhnga tsjoli.
Læhnga
Skjørtet er festa i livet og vidar seg ut ned mot okle, der det stopper. Stoffet har ofte kraftig mønster, for finare bruk gjerne broderi i metall og perler.
Sjal
Sjalet, kjend som odhani eller dupatta, kan dekka hovudet, i Rajasthan er det vanleg at det også dekker fjeset. Plagget har ofte same stil som skjørtet. Det kan vera av same type klede, eller av lettare stoff, kanskje gjennomsiktig.
Historie
Læhnga tsjoli stammar frå mogultida, og blei skapt som ei tilpassing av indiske skikkar til muslimske påbod om å dekka seg til.
Bruk
Det er særleg i Gujarat og Rajasthan at ein bruker læhnga tsjoli; jentedrakt andre stader er til dømes salvar kamiz og pavadai.
I Rajasthan er dette det vanlege brureantrekket. Læhnga tsjoli har òg tradisjonelt vore brukt som bruredrakt av muslimar. Denne bruken har også blitt mote i andre delar av India, mellom anna på grunn av bruk i Bollywood-filmar. Ein kan også sjå vidkjende filmstjerner som gifter seg i læhnga tsjoli. Drakta er òg utbreidd blant brurejenter, som eit elegant antrekk som står godt til brura sin sari. Som bryllaupsklede er draktene svært ofte raude eller rosa.
Læhnga eller gagra tsjoli blir også ofte brukt i samband med dans i bryllaup og andre samanhengar, til dømes til den gujaratiske dansen garba.
Liknande klede
Læhnga kan òg brukast saman med lengre toppar, til dømes kurti, medan tsjolien òg kan kombinerast med skjørt som sjarara eller brukast som saribluse.
Sør i India er det vanleg for unge jenter å bera ein todelt drakt som er noko lik, pavadai.
Nålefiskfamilien
Nålefiskfamilien (Syngnathidae) er ein biologisk familie i ordenen nålefiskar (Syngnathiformes). Familien har to underfamiliar: eigentlege nålefiskar med ca. 200 artar og sjøhestar med 30 artar.
Fiskane i familien har lang kropp. Dei finst i kystområde i Atlanterhavet, Stillehavet og Indiahavet.
I Noreg finst desse artane:
Bakgrunnsstoff
ზღვის ნემსთევზა
Evald
Namnet er sett saman av dei gammalhøgtyske ewa, som tyder 'lov, orden', og walt, 'herskar'. Walt svarer til norrønt valdr.
Kjelder
Ewout
Waihi Beach
Maoriar har vore busette i området frå før-europeisk tid, og ein kan enno sjå ei rekkje pa innanfor nokre få km frå Waihi Beach. Europeisk busetnad tok for alvor til då det vart funne gull i området i 1870, men det var vanskeleg å koma til årene, og den einaste drivverdige gruva i området i mange år var den store Martha's Mine ved Waihi.
Waihi Beach og den nærliggjande vesle busetnaden Bowentown ved vestenden til hamna i Tauranga er populære feriestadar. Her ligg ei av dei sikraste havstrendene i landet, ei åtte km lang sandstrand. Til saman ligg folketalet kring 1900. Bowentown har sin eigen BMX-bane som er open for alle, like ved ein populær fritidspark.
Pelle og Pysa Pirat
Pelle og Pysa er komiske roller som lett kan bli forveksla. Begge piratane har lapp over auget, men har begge ifølgje seg sjølv vanska med å hugsa kva auge dei skal ha lappen over. Dei opptrer som uvitande og sjalu, som kranglar om kven som er mest mammadalt. Pelle kan ikkje lesa eller telja, medan Pysa er litt betre til å telja.
Roteflue
Roteflue er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Mårhund
Mårhund (Nyctereutes procyonoides), også kjend som vaskebjørnhund, er eit rovdyr i hundefamilien, som er som ein rev på storleik.
Mårhunden er harmlaus for menneske, men kan vera berar av rabies.
Skildring
Det vitskaplege namnet til mårhunden tyder 'nattevandrar som liknar ein vaskebjørn'. Forskarar trur linja som mårhunden høyrer til skilde lag med dei andre canidane for om lag 7–10 millionar år sidan.
I storleik er mårhunden som ein liten rev, og har i pelsmakeringar og utsjånad kan han likna mykje på ein vaskebjørn (Procyon lotor), og også ein del på grevling (Meles meles). Mårhunden er, som raudreven og grevlingen, ein altetar, og truleg er dei tre konkurrentar i kosten, men i kva grad veit me ikkje. Han har eit lite hovud og eit spisst snuteparti med 42–44 tenner i kjeven (3/3, c 1/1, p 4/4, m 2-3/3). Rovtennene er reduserte i storleik, mens molarane er forholdsvis store.
Mårhunden har ei skulderhøgd på om lag 38–51 cm. Kroppslengda er om lag 50–68 cm frå snuten til halerota, og halen er om lag 13–25 cm. Vekta er normalt om lag 4–6 kg om sommaren, og 6–10 kg om vinteren (opp mot 12 kg har blitt målt). Europeiske dyr ser ut til å vera noko større enn sine asiatiske slektningar. I Kina veg tispa i snitt 0,5 kg meir enn hannen.
Pelsen er tett og mjuk. Markeringane på hovudet inkluderer kvitt på den fremre delen av snutepartiet og i andletet, og svart pels ikring augo. Svarte markeringar strekker seg òg over rundt skuldrene og ned langs sidene som eit kross. Øyrene er runde og små og har svarte kantar. På kroppen ellers er pelsen mørk brun til gulbrun i farge, men den kan variera ein del frå stad til stad og årstid til årstid. På buken er pelsen lysare, mens på brystet og nedover beina er han mørkebrun til svart. Den buskete halen er nesten svart på oversiden og lys gulbrun under. Pelsen blir ofte mørkare i farge så vel som tjukkare om vinteren.
Habitat
Mårhunden likar seg best i tett vegetasjon, siv, myrland og tett underskog, og trivst i temperert klima i høgder frå havnivå og opp mot 3000 moh. Han er sky, men han kvir seg ikkje for å trengja seg inn på folks eigedommar for å stela matrestar og liknande.
Utbreiing
Mårhund er framleis ikkje rekna som etablert i Noreg, og berre avgrensa etablert i Sverige (hovudsakleg i Norrbotten og nordre Västerbotten). I 1983 blei det funne ein daud mårhund i Jakobsnes aust for Kirkenes, den fyrste som var registrert i Norge. Sidan har arten spreidd seg. I 2007 blei det blant anna skote fleire individ i Midt-Noreg, som truleg hadde kome frå den svenske populasjonen.
Det er uklart kor mange mårhundar det er i Noreg. Foreløpig tyder mye på at det berre er snakk om enkeltindivid. Utviklinga i Noreg avheng av spreiinga av den finske og svenske bestanden. Arten er uynskt i norsk fauna, og det er tillate å jakta på mårhund året rundt. I Framandartlista 2018 blei arten plassert i kategorien svært høg risiko på grunn av stort invasjonspotensial og høg økologisk effekt.
Åtferd og formeiring
Mårhunden lever truleg i par eller små grupper beståande av foreldre og årets kvalpar. Det blir likevel rapportert at dei kanskje ferdast åleine på dagtid. Tidlegare trudde ein at han stort sett var nattaktiv, men seinare studiar har vist at han kan vera døgnaktiv. Det er òg mogleg at dette varierer frå område til område.
Dyret kan ikkje bjeffa, men er likevel ganske vokale. Dei kommuniserer med kvin-, klynk, knurr- og murrelydar i tillegg til kroppsspråk og markeringar. Mårhunden er sky og ikkje særleg stridlyndt og gøymer seg heller enn å slåst, og det hender han kan spela daud om han blir gått til åtak på.
Tispa ber kvalpane i om lag 60 dagar, og når dei er fødd, hjelper båe foreldra til med å passa dei. Under svangerskapet og den fyrste tida etter fødselen er matsankinga oppgåva til hannen.
I snitt lever berre ein prosent av mårhundane til dei vert 5 år gamle, og maksimal levetid i vill tilstand er normalt 7–8 år, sjølv om dei i særskilde tilfelle kan bli opptil 10 (i fangenskap 13) år gamle. I Finland døyr 88 % av mårhundane i laupet av det fyrste leveåret.
Ernæring
Mårhunden er ein opportunistisk altetar, ein såkalla omnivor. Han jaktar og lever av fisk, smågnagarar, fuglar, amfibium, insekt og fugleegg. Han er dyktig til å symja og kan dykka for å finna den maten han ynskjer. Det er òg kjend at han et slangar, firfisler, molluskar og krabbar så vel som røter, lauv, knollar, nøtter, frø, frukt og bær med meir.
Underartar
Per 2006 blei seks underartar godkjende. Somme forskarar har ymta om at dei to japanske underartane (gjerne kalla tanuki) N. p. albus og N. p. viverrinus kanskje kan vera ein eigen art. Dei har færre kromosom enn dei kontinentale underartane og skil seg dessutan i både fenotype og åtferd.
Geir Killingland
Konkurransen til Killingland var den fyrste av sitt slag i Noreg, og han hadde avtalar med Miss World- og Miss Universe-konkurransane allereie tidleg på 1980-talet. Seinare kom også Geir Hamnes og den rivaliserande kåringa Frøken Norge på bana, og i 1994 vart det rettsstrid av om Hamnes hadde rett til å bruke namnet «Frøken Norge». Han fekk medhald, og dermed har begge dei to konkurransane vorte haldne kvart år sidan.
Dohuk-distriktet
Dohuk-distriktet (arabisk قضاء دهوك qaḍāʾ Dahūk; sorani قەزای دهۆک, qezayê Dihok) er eit distrikt sentralt i Dohuk guvernement i Kurdistan-området nord i Irak. Det administrative senteret er byen Dohuk.
Underdistrikt
Distriktet har tre underdistrikt:
Bergeheii
Bergeheii er eit fjell i Valle kommune i Agder og Fyresdal i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 1403 meter over havet og er det 18. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Olav og Kari
Olav og Kari er ei norsk folkevise frå mellomalderen. I TSB-katalogen er ho typologisert som TSB D 367 ('riddarvise' med motiv frå adelsmiljø). Visa er skriven som ei dansevise. Ho er kjend i ulike variantar i dei nordiske landa, og skal ha opphav i ei frankisk forteljing.
Oppbygging
Kvar strofe av songen har to verseliner og to omkved, omkvedet viser at dansen har skjedd utandørs:
Slik songen er nedskriven i utgåva til Moltke Moe og Knut Liestøl, er strofene grupperte i fire bolkar:
I - to strofer i ei stutt innleiing der vi vert presenterte for aktørane: Olav, Kari og mor hans Olav.
II - åtte strofer om Olav hos mora
III - seksten strofer om Olav som kjem tilbake til Kari
Visa finst òg i andre variantar. Spesielt kan mellomsteva eller omkveda variere, Anne Bruhær i Mo song visa slik:
I Sverige er visa kjend som «Herren Båld»:
Sluttstrofane finst att i ei dansk vise:
og den hjem til min Moder før!»
Elles har visa slektskap òg i viser frå Skottland og frå Portugal, «Helene».
Element frå norrøn mytologi viser at visa må vere svært gammal i Noreg. Ho er halden for å vere ei av dei ypparste og mest karakteristiske norske folkevisene.
Handling
Visa handlar om Olav og Kari som er vorte gifte, og vi forstår at mora til Olav ikkje synst noko om giftarmålet. Ho fortel at Kari fer med trolldom, og når Olav ikkje vil tru mor si, vert han irettesett for dette. Han kjem heim til Kari, fortel kva mora har sagt, og han slår ho Kari til blods. Kari ber Olav sende den blodige serken heim til mor si, og be henne om å ikkje gifte bort fleire døtrer. Til slutt kjem Kari til himmerik, der ho møter jomfru Maria. Kari går i forbøn for Olav og mor hans. Jomfru Maria svarar at Olav skal få kome til himmerike, men ikkje mor hans.
Sjanger og opphav
Handlinga i visa skal ha opphav i soga om den frankiske prinsessa Klotilde Klodevigsdotter, som levde på 500-talet. Etter at faren døydde, vart ho i 526 gift med vestgotarkongen Amalarik. Han var ivrig arianar, medan ho var katolikk. Etter soga slo og pinte han henne for dette, og til slutt sende ho den blodige serken sin heim til bror sin, Childebert. Broren skunda seg å hemne uretten mot systera; han stridde mot Amalarik og vann. Childebert ville føre Klotilde heim til frankar-riket, men på heimvegen døydde ho. Klotilde vart rekna som ein martyr for den rette trua, for katolisismen i striden mot arianismen. Georg Johannesen definerer dermed visa som ein «hagiografi, omdana til adelsvise», altså ein helgenbiografi i form av riddervise (som vert karakterisert av tragisk kjærleik i riddarmiljø).
1821
1821 (romartal MDCCCXXI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen.
Provinsen Perugia
Provinsen Perugia (italiensk Provincia di Perugia) er den største av to provinsar i regionen Umbria i Italia. Hovudstaden er byen Perugia. Provinsen dekte heile Umbria fram til 1927 då provinsen Terni vart tatt ut av den sørlege tredjedelen. Han har eit areal på 6 334 km² og totalt 606 413 innbyggjarar (2001). Det er 59 kommunar i provinsen.
Bortsett frå hovudstaden finn ein av andre byar i provinsen Assisi, Bevagna, Città di Castello, Foligno, Gubbio, Montefalco, Norcia, Spoleto, Spello, Todi, Trevi og Umbertide.
Største kommunane
Stand: 30. juni 2005
1451
1451 (romartal MCDLI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Fjordgard kapell
Byggverket er i tre og har 110 sitjeplassar.
Gilead
Gilead eller Galaad (hebraisk skrift גִּלְעָד) var i Bibelen namnet på tre personar og to geografiske stader.
Gilead var eit fjellområde aust for Jordanelva som var delt mellom stammene til Gad og Manasse, og låg i dagens Jordan. Det hadde òg det arameiske namnet Yegar-Sahadutha. Det grensa i nord til Bashan, og i sør til Moab og Ammon.
Gilead syner òg til ei rekkje personar i Bibelen.
‘ereb
Det hebraiske ordet ‘ereb tyder 'aftan' eller 'blanding', og kan visa til tida like etter solnedgang eller kvelden eller store delar av dagen før ein jødisk høgtidsdag.
Definisjonar av nøyaktig kva tid ‘ereb fell kan vera tussmørker når lyset blandar seg med mørkret, når kveldsvinden bles, eller når mørket fell. I seinare forklaringar nemner ein tidspunktet der ein kan sjå stjerner.
Ereb som dagen før dagen
På same måte som julaftan er dagen før juledag i norsk tradisjon, er det knytt ulike skikkar til «aftanen» før fleire jødiske merkedagar.
Dagen før sabbaten (`ereb sjabbat) blir av ortodokse jødar i stor grad brukt til å førebu seg for sabbaten, til dømes ved å stå opp tidleg, handla og laga til mat, dekka bordet til sabbatsmåltidet og ta på seg helgeklede.
Willy
Willy og Willi er kortformer av namn som byrjar på Wil- eller Willi- som kan brukast som mannsnamn og kvinnenamn. Det er særleg kjend som ei engelsk kortform av mannsnamnet William, som opphavleg er danna av namnedelane wil, 'vilje, ønske' og helm, 'hjelm', men kan også vera nederlandske eller tyske kortformer for andre namn, som Willem eller Willibrand.
Willy har namnedag i Noreg den 28. mai.
I Tyskland var Willi og Willy utbreidde namn for gutar fødde først på 1900-talet. Det kan òg skrivast Villy og Willie. Will, Bill og Billy er andre engelske kortformer av William.
Rotstöckli
Rotstöckli er eit fjell (2901 moh), nedanfor Titlis (3238 moh), på grensa mellom kantonane Obwalden og Nidwalden i Sveits. Det er det høgaste punktet i Nidwalden.
Bladet Time
Time er eit amerikansk nyheitsmagasin som kjem ut ein gong i veka. Tidsskriftet blei grunlagd i 1923 av Henry R. Luce og Briton Hadden. Det var lenge eigd av Time Inc. eller Time Warner, men har i dag Meredith Corporation som eigar. Bladet utnemner kvart år ein person of the year, 'årets person'.