cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
De la paz de la dicha suprema, Siempre noble soñó El Salvador; Fue obtenerla su eterno problema, Conservarla es su gloria mayor.
Le Orme
Diskografi
Seinare spelt inn på engelsk og gjeve ut i Storbritannia som Felona and Sorona.
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
Y con fe inquebrantable el camino Del progreso se afana en seguir, Por llenar su grandioso destino Conquistarse un felíz porvenir.
Akihiro Hayashi
Han spela for klubbane Plymouth Argyle, Charleroi-Marchienne, Shimizu S-Pulse og Sagan Tosu.
Schwingt freudig euch empor, BWV 36c
Tekst
Ist sein Polar, dahin, als ein Magnet,
Sein Wünschen, sein Verlangen geht.
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
La protege una férrea barrera Contra el choque de ruín deslealtad, Desde el día en que su alta bandera Con su sangre escribió: ¡LIBERTAD!
Píros
Píros (gresk Πείρος) eller Peiros er ei elv sentralt og nordvest i periferieininga Akhaía i Hellas. Elva har lokalt mange namn som Kamenítsa (Καμενίτσα), Méllas (Μέλλας), Píeros (Πίερος), Nezerítiko (Νεζερίτικο), Prévedos (Πρέβεδος) og Akhelóos (Αχελώος).
Schwingt freudig euch empor, BWV 36c
Tekst
'''3. Arie (tenor) ''' Die Liebe führt mit sanften Schritten
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
Libertad es su dogma, es su guía Que mil veces veces logró defender; y otras tantas, de audaz tiranía Rechazar el odioso poder.
Píros
Píros er den lengste elva Akhaía. Ho har utspring aust i Erýmanthosfjellet og renn gjennom kommunane Kalávryta, Trítéa og inn i Khaikáli og Tóskes, og så vidare gjennom Olenía og Dými. Elva munnar ut i Pátrabukta vest for Alissós og aust for Káto Akhaía. Det er planlagd å byggje ei demning på elva som vil danne Píros-Parapíros-reservoaret. Dette vil gje straum til Pátra.
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
Dolorosa y sangrienta es su Historia Pero excelsa y brillante a la vez; Manantial de legítima gloria, Gran lección de espartana altivez.
Píros
Elva ligg nær to antikke byar, Ólenos i Dými og Farrai (Farrés).
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
No desmaya en su innata bravura En cada hombre hay un héroe inmortal Que sabrá mantenerse a la altura De su antiguo valor proverbial.
Schwingt freudig euch empor, BWV 36c
Tekst
'''4. Resitativ (bass) ''' Du bist es ja, o hochverdienter Mann,
Der in unausgesetzten Lehren
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
Tredje strofe
Todos son abnegados, y fieles Al prestigio del bélico ardor Con que siempre segaron laureles De la patria salvando el honor.
Schwingt freudig euch empor, BWV 36c
Tekst
Mit höchsten Ehren
Den Silberschmuck des Alters tragen kann.
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
Respetar los derechos extraños Dedicando su esfuerzo tenaz, en hacer cruda guerra a la guerra: Su ventura se encuentra en la paz.
Schwingt freudig euch empor, BWV 36c
Tekst
Dank, Ehrerbietung, Ruhm,
Saludemos la Patria orgullosos
Tekst
Y en seguir esta línea se aferra apoyarse en la recta razón para ella, sin torpes amaños Su invariable, más firme ambición. .
Sainte-Croix i Sveits
Sainte-Croix er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1086 meter over havet.
Schwingt freudig euch empor, BWV 36c
Tekst
Und weil du unsre Brust
Als Licht und Führer leiten musst,
Wirst du dies freudige Bezeigen nicht verdammen.
'''5. Arie (bass) ''' Der Tag, der dich vordem gebar,
Stellt sich vor uns so heilsam dar
Als jener, da der Schöpfer spricht:
Es werde Licht!
'''6. Resitativ (sopran) ''' Nur dieses Einz'ge sorgen wir:
Dies Opfer sei zu unvollkommen;
Doch, wird es nur von dir,
So steigt der sonst so schlechte Wert
So hoch, als unser treuer Sinn begehrt.
Verkündigt man der Lehrer Preis.
'''8. Resitativ (tenor) ''' Bei solchen freudenvollen Stunden
Wird unsers Wunsches Ziel gefunden,
Der sonst auf nichts
Als auf dein Leben geht.
'''9. Koral & Recitativi ''' Wie die Jahre sich verneuen,
So verneue sich dein Ruhm!
Jedoch, was wünschen wir,
Und da man deinen Preis,
Den unser Helikon am besten weiß,
Auch außer dessen Grenzen sieht?
Dein Verdienst recht auszulegen,
Fordert mehr, als wir vermögen.
Drum schweigen wir
Und zeigen dadurch dir,
Dass unser Dank zwar mit dem Munde nicht,
Doch desto mehr mit unserm Herzen spricht.
Deines Lebens Heiligtum
Kann vollkommen uns erfreuen.
So öffnet sich der Mund zum Danken,
Denn jedes Glied nimmt an der Freude teil;
Das Auge dringt aus den gewohnten Schranken
Und sieht dein künftig Glück und Heil.
Absolute Music
Absolute Music er ein serie med samlealbum der kvart album er sett saman av aktuelle og populære poplåtar. Serien blir gjeven ut av samleselskapet EVA Records og starta i Sverige i november 1986. På byrjinga av 90-talet kom serien òg til Noreg og Danmark med utgjevingar tilpassa dei einskilde landa.
Det første Absolute Music-albumet i Noreg kom i mars 1991 under namnet Absolute Music 1. Samlingane vart først utgjevne med berre tre album i året, først ein i mars, ein i september og ein i desember. Frå 1998 byrja dei å sende ut ei ekstra plate i juni, og samlinga kjem no altså ut fire gonger i året. Absolute Music hadde si stordomsstid på 90-talet, då kunne dei selje over 200 000 eksemplar i året. I 2007 selde dei rundt 35 000 eksemplar.
EVA Records står òg bak andre Absolute-utgjevingar som Absolute Hits, Absolute Dance, Absolute Reggae og Absolute Kids. Selskapet har rettane til namnet «Absolute», noko som førte til at det norske bandet Luxus Leverpostei måtte endre namnet på albumet sitt frå Absolute Bullshit til 100% Bullshit.
I 2009 vart Absolute Music og det liknande merket McMusic slått saman til Now That' What I Call Music, eit verdskjend varemerke i samlealbumsbransjen som har vore brukt på hitsamlinger i UK og USA i ei årrekkje. Absolute Music kom til nummer 60, medan McMusic stoppa på nummer 47. EVA Records har vore samleplateselskapet til EMI og Warner Music, medan McMusic har vore tilsvarande for Universal og Sony Music. Universal Music, Sony Music, EMI Music og Warner Music i Noreg har altså slått seg saman om eitt samleplateselskap. Den første Now That' What I Call Music! nummer 1-cd-en vart gjeven ut den 23. november 2009, og distribuert via Universal. Dobbelt-cd-en Now That' What I Call Music! Hits 2009 blei gjeven ut i desember same året via EMI.
Fotnotar
Absolute
Investiturstriden
Investiturstriden var den viktigaste konflikta mellom kyrkje og stat i mellomalderens Europa. På 1000- og 1100-talet utfordra ei rekkje pavar den kontrollen som europeiske monarki (inkludert keisaren av Det tysk-romerske riket) hadde over innsetjinga av personar i kyrkjelege embete, til dømes biskopar og abbedar. Sjølv om striden primært starta i 1075 (mellom pave Gregor VII og keisar Henrik IV), var det også ein kort, men signifikant, strid mellom kong Henrik I av England og pave Paschalis II, i åra 1103 til 1107, samstundes som saka også spelte ei mindre rolle i konflikten mellom kyrkja og staten i Frankrike. Striden vart løyst ved Wormskonkordatet i 1122, der keisaren fekk behalde ei grad av kontroll over valet, medan paven i siste instans sette personen inn som biskop. Avtalen vart stadfesta året etter, av det fyrste Laterankonsilet. Ordet 'investitur' viser til den symbolske høgtidlege innsetjinga av en person i eit kyrkjeleg embete, der kandidaten (t.d. ein biskop) får overgjeve (eng. is invested with) symbola for embetet sitt (td. bispering og bispestav). Ordet kjem av det latinske investio som tyder ‘å kle/dekkje.’
Fordi denne striden undergravde keisarmakta, førte konflikten til nærast 50 år med tysk borgarkrig, som førte til at dei store fyrstane og abbedane i Tyskland gjekk av med sigeren, før keisarmakta igjen vart etablert under Hohenstaufen-huset.
Bakgrunn
Etter romarrikets fall, og før investiturstriden, vart kyrkjeleg investitur i praksis utført av (religiøse) adelsmenn, sjølv om retten teoretisk sett høyrte til kyrkja.
Sidan ei vesentleg menge rikdom og land vanlegvis høyrde med eit abbeds- eller bispeembete, var sal av kyrkjelege embete (ein praksis kjent som simoni) ei viktig inntektskjelde for adelege leiarar, som sjølv eige landområda, og som (veldedeleg) tillét at ein bygde kyrkjer. Sidan biskopar og abbedar sjølv var ein del av den styrande adelen, ofte på grunn av sine administrative evner og/eller slektskap (dei yngre/yngste i syskenflokken vart ofte sett inn som biskopar), var det ofte fordelaktig for ein herkar eller ein adelsmann å utnemne (eller selje embetet til) nokon som ville vere lojale, då prestar som ikkje var ein del av adelen ikkje arva (eller tene) stor rikdom, og difor kunne verta påverka av lystnad og makt.
I 1046 sette keisar Henrik III inn ein pave som gjekk ut frå den tyske reformrørsla. Dermed fekk ein ei reformrørsle med utgangspunkt i Roma, som tok sikte på å effektivisere og sentralisere kyrkja, og å skilje den meir ut frå det verdslege samfunnet. Reformatorane ville fjerne all sekulær (dvs. keisarleg) kontroll over kyrkjelege innsetjingar, men dette var ikkje mogeleg så lenge keisaren hevda å ha rett til å setje inn paven. Dei ville difor ta denne kontrollen frå keisaren. Eit høve kom i 1056 då Henrik IV vart tysk konge som seksåring. Reformatorene handla raskt, medan keisaren framleis var eit barn. I 1059, ved den pavelege bulla In Nomine Domini, stadfesta dei at adelen ikkje skulle del i pavelege utnemningar og dei sette inn kardinalkollegiet som eit valorgan som utelukkande bestod av kyrkjelege embetsmenn. Når Rom hadde kontroll over pavevalet var dei klare til å ta fatt i sekulær investitur og til å gå til åttak på simoni-praksisen.
Investiturstriden
Paven som skulle få verta mest viktig i investiturstriden, var pave Gregor VII. I 1075, i Dictatus Papae, kom han med ei lovsamling, der ein av desse hevda at berre paven kunne avsetje ein keisar. Ein hevda at Romarkyrkja vart fundert av Gud åleine - at pavemakta var den einaste universelle makta. Eit konsil i Laterankyrkja (frå 24.-28. februar d.å.) slo fast at det berre var paven som kunne utnemne og avsetje personar i kyrkjelege embete, eller flytte dei frå sete til sete. Ein kom altså med eit særs radikalt krav: At berre geistlege mynder kunne utnemne folk til geistlege posisjonar. Denne praksisen kolliderte mellom anna med det ottonske systemet i Tyskland. Her hadde keisaren full kontroll med bispeinnsetjingar, ved at dei også var hans vasallar. Dei hadde store len, fungerte som lokale ombodsmenn – og spelte ei rolle i sentraladministrasjonen. Dei hadde også ein viktig funksjon ved at dei utgjorde ein stor del av keisarhæren. Det var viktig for keisaren å halda på utnemningskontrollen. Dei verdslege vasallane hadde han nemleg langt mindre kontroll på, då deira makt gjekk i arv.
No var ikkje Henrik IV lenger eit barn. Han heldt fram med å utnemne sine eigne biskopar og han reagerte på konsilets stadfesting ved å sende Gregor VII eit brev der han trekte tilbake all militær støtte. Brevet starta slik: «Henry, king not through usurpation but through the holy ordination of God, to Hildebrand, at present not pope but false monk». Han hevda pave Gregor VII som avsett, og hevda at ein måtte velje ny pave. Brevet slutta slik: «I, Henry, king by the grace of God, with all of my Bishops, say to you, come down, come down, and be damned throughout the ages.»
Henrik IV hadde difor ikkje noko val. Han måtte ha tid til å kjempe mot opprøret. I 1077 reiste han til Canossa i Nord-Italia for å møte paven, og for personleg å be om forlating. Som bor for syndene sine (og sett i lys av han eigen straff av saksarane etter det fyrste slaget ved Langensalza) bar han ei hårskjorte og stod berføtt i snøen midtvinters i det som seinare har fått namnet canossagangen. Gregor fjerna ekskommunikasjonen, men dei tyske aristokratane ville ikkje gje opp. Dei vald ein ny konge, Rudolf von Rheinfeld.
Henrik IV proklamerte då antipaven Klement III som pave. I 1081 vart Rudolf fanga og drepen av Henrik IV, og same året invaderte Henrik IV Roma med intensjon om å avsetje pave Gregor VII og setje inn ein meir venleg innstilt pave. Pave Gregor VII påkalla sine allierte Normannarar i Sør-Italia, og dei redda han frå tyskarane i 1085. I prosessen plyndra normannarane Roma, og når innbyggjarane i Roma reiste seg mot Gregor vart han tvinga til å flykte sørover med normannarene. Han døydde kort tid etter.
Investiturstriden heldt fram i fleire tiår, då kvar nye pave prøvde å redusere keisarmakta ved å hisse opp den tyske opprørsstemninga. Dsse opprøra var gradvis vellukka. Etter sin død i 1106 vart Henrik IV etterfylgd av son sin, Henrik V, som hadde gjort opprør mot far sin, i pavedømets favør, og som hadde fått far sin til å avsverga legaliteteb til antipavane sine før han døydde. Henrik V valde også ein antipave til, Gregory VIII, men han gav avkall på ein del investiturrettar på Wormskonkordatet i 1122. Han vart difor teken tilbake i kyrkja, og vart anerkjent som den legitime keisaren.
Wormskonkordatet og dets signifikans
Investiturstriden kulminerte på det europeiske kontinentet, etter 50 år med kampar, ved Wormskonkordatet i 1122. Der vart det bestemt at dei geistlege skulle ha det siste ordet i kyrkjelege utnemningar. Keisaren skulle likevel få ei viktig, men uoffisiell, rolle i prosessen. Han var til stades (som folkets fremste representant), og skulle avgjere valet dersom valkollegiet ikkje vart einige. Keisaren skulle ta seg av den verdslege delen av seremonien, som gjorde biskopane til vasallar, medan kyrkja skulle overrekke bisperingen og bispestaven.
Medan monarkiet var involvert i striden med kyrkja, vart den makta det hadde redusert, og riket vart delt meir og meir opp. Lokale fyrstar tok til seg makt, noko som førte til meir liveigenskap og mindre borgarrettar. Lokale skattar gjekk opp, medan dei kongelege økonomien gjekk ned. Juridiske rettar vart lokalt styrt, og ein svara ikkje lenger til kongeleg autoritet. På lang sikt førte nedgangen av tysk keisarmakt til at Tyskland var delt heilt fram til 1800-talet. Tilsvarande i Italia, førte investiturstriden til at keisarmakta vart svekka og at lokale separatistar vart styrkte.
Pavemakta vart styrkt. Under striden prøvde begge sider å få folkeopinionen på si side, noko som førte til at lekfolket vart meir opptekne av kyrkjelege saker og at lek fromheit gjekk, noko som førte til krosstoga og 1100-talets religiøse vitalitet.
Strida slutta ikkje ved Wormskonkordatet. Det kom framtidige stridar mellom pavar og keisarar, til Nord-Italia gjekk fullstendig tapt til riket. Kyrkja brukte så krosstoget som våpen mot riket under Frederik II. Norman Cantor skriv:
"The investiture controversy had shattered the early-medieval equilibrium and ended the interpenetration of ecclesia and mundus. Medieval kingship, which had been largely the creation of ecclesiastical ideals and personnel, was forced to develop new institutions and sanctions. The result during the late eleventh and early twelfth centuries, was the first instance of a secular bureaucratic state whose essential components appeared in the Anglo-Norman monarchy."
Luftfartøy
Luftfartøy er ei samnemning på konstruksjonar som kan halde seg oppe i atmosfæren ved hjelp av luftas statiske eller dynamiske oppdrift. Ein definisjon på luftfartøy er ei kvar maskin laga for å fly i atmosfæren.
1538 Detre
1538 Detre er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. september 1940 av György Kulin ifrå Konkoly Obszervatórium i Budapest i Ungarn.
Violone
Ein violone (tyder «stor gambe» på italiensk) er eit stort strykeinstrument som anten kan høyre til gambe- eller fiolinfamilien. Violoen har stundom tverrband og kan ha seks, fem, fire eller til og med tre strengar. Violonen er ikkje alltid eit kontrabassinstrument. I moderne språkbruk skriv ein vanlegvis kva type violone det er snakk om, til dømes G-violone eller D-violone, eller bassfiolin, bassgambe osv. Violone kan omfatte fleire instrument, men det kan vere vanskeleg å forklare skilnadane mellom dei for folk som ikkje er kjend med historiske instrument, eller er kjend med dei forskjellige kjenneteikna og variantane ein kan stemme gambe- og fiolinfamilien i.
Hideki Ishige
Hideki Ishige er ein japansk fotballspelar.
Han spelar for klubben Shimizu S-Pulse (2019).
Blod
Blod er ei væske som sirkulerer i blodårene til dyr og menneske. Det er sett saman av blodplasma og blodlekamar. Blodet fraktar oksygen og næringsstoff til cellene og avfallsstoff vekk. Det blir pumpa rundt i kroppen av hjartet.
Blodet får raudfargen sin frå hemoglobin i dei raude blodlekamane. Blodet inneheld òg kvite blodlekamar som går til åtak på framande organismar i kroppen.
Menneske kan ha ulike blodtypar. Desse blir klassifisert i ulike system, som ABO-systemet og Rh-systemet.
Det finst tre hovudtypar av blodlekamar:
Coimbra
Coimbra er ein by og kommune i Portugal, og tidlegare hovudstad i landet. Her ligg Universitetet i Coimbra, den eldste akademiske institusjonen i den portugisisk talande delen av verda. Sjølve byen har like over 100 000 innbyggjarar, medan kommunen om lag har 150 000 innbyggjarar. I storbyområdet bur det derimot over 430 000 innbyggjarar. Byen er administrasjonsstad for Centro.
Coimbra er eit av dei viktigaste byområda i Portugal etter Lisboa, Porto og Minho storbyområde, som ligg rundt Braga. Det finst viktige arkeologiske ruinar frå den gong byen var den romerske byen Aeminium, som godt bevarte akvedukter og ein cryptoporticus, i tillegg til perioden då han var hovudstad i Portugal (frå 1139 til om lag 1260). Seint i mellomalderen vart Coimbra mindre viktig som maktsenter i Kongedømet Portugal og byrja å utvikla seg til eit stort kultursenter med grunnlegginga av universitetet i 1290. Universitetet, som er eitt av dei eldste i Europa, trekkjer til seg turistar som kjem for å sjå dei monumentale bygningane.
Historie
Byen vart kalla Aeminium i romartida. Seint i antikken vart han sete for eit bispedøme, som tidlegare hadde vore i den nærliggande byen Conímbriga, som hadde vorte erobra og delvis plyndra av invaderande germanarar i 465 og 468. Etter kvart fekk Aeminium namnet til den øydelagde byen. Vestgotarane endra derimot namnet til Eminio mellom 586 og 640 etter den gamle romerske byen. Maurarar tok Coimbra rundt år 711 og gjorde han om til ein handelsstasjon mellom det kristne nord og det muslimske sør. Byen vart gjenerobra av Ferdinand I av León i 1064.
Etter å ha vorte gjenerobra av dei kristne vart Coimbra hovudstad i det nye grevskapet Coimbra, som vart styrt av Mozarab Sesnando (Sisnando Davides), og seinare innlemma i Grevskapet Portugal. Midt på 1100-talet gjorde den første portugisiske kongen Afonso Henriques Coimbra til hovudstad i det nye kongedømet. Byen var hovudstad i det nye landet fram til 1255. Mange viktige monument i byen er frå denne tidlege perioden, som Den gamle domkyrkja, Igreja de Santiago og Santa Cruz-klosteret, som var den viktigaste monastiske institusjonen i Portugal på denne tida.
Så tidleg som i mellomalderen vart Coimbra delt i ein øvre bydel (Cidade Alta eller Almedina), der aristokratiet og prestestanden heldt til, og ein lågare bydel (Cidade Baixa) ved elva, det det meste av handelen fann stad. Byen låg innanfor ein bymur, som ein framleis kan sjå restane av. Det viktigaste gotiske bygget i byen er Klosteret Santa Clara-a-Velha, som vart bygd ved elva Mondego av dronning Elizabeth på første halvdel av 1300-talet. Klosteret vart ofte råka av flaum og nonnene forlet klosteret på 1600-talet, då klosteret Santa Clara-a-Nova vart bygd høgare oppe. Ruinane av det gamle klosteret vart grave ut på 2000-talet.
På 1400- og 1500-talet, under oppdagingstida, var Coimbra ein av dei viktigaste kunstsentera i Portugal og vart støtta av både lokale innbyggjarar og kongefamilien. Biskopane i Coimbraog kong Manuel I støtta kunstnarar som Diogo Pires (far og son), Marcos Pires, João de Castilho, Diogo de Castilho og franskmennene João de Ruão og Nicholas of Chanterene, som etterlet seg viktige manuelinsk- og renessansestil.
Universitetet i Coimbra vart grunnlagd i Lisboa i 1290 av kong Dinis I, og overført til Coimbra i 1537 avkong Johan III. Sidan den gong har livet i byen dreidd seg om det statsstyrte universitetet. I 1772 gjorde statsministeren til kong José I, marki av Pombal, ei stor reform av universitetet, der studiet av vitskap vart lagt stor vekt på. Samlinga av vitskaplege instrument frå den tid og framover er i dag samla i Vitskapsmuseumet i universitetet i Coimbra og utgjer ein av dei største historiske vitskapssamlingane i Europa.
Den første halvdelen av 1800-talet var ei tung tid for Coimbra, då han vart invadert av franske troppar under Andoche Junot og André Masséna. Byen kom seg på fote att i løpet av den andre halvdelen av hundreåret og infrastrukturen vart betra med telegraf, gasslys, jernbanesystem og ei jernbanebru over Mondego.
Victoriafalla
Victoriafalla er ein foss i elva Zambezi. Høgaste fall er 108 meter. Fossen er størst mot slutten av regntida i mars/april. Fossen ligg på grensa mellom Zambia og Zimbabwe. Victoriafalla er regulerte til straumproduksjon.
Vasstro
Vasstro, hestebrønn eller hestebrye var eit drikkekar som var sett opp langs vegen for at hestar skulle kunne få vatn. Brønnane var ofte laga av ein uthola stein eller tømmerstokk, og plassert slik at friskt vatn frå elvar eller bekkar kunne kome til. Brønnane måtte vere lett tilgjengelege for hestane langs vegen.
God vatnforsyning for hestane var naudsynt i den tida då hesten var det viktigaste framkomstmiddelet. Det vart lagt til rette for hesteskyss langs vegane ved å byggje mange vasspostar, vasstrør eller hestebrønnar. Langs viktige skyssruter, som til dømes Den trondhjemske postvei, finn ein mange hestebrønnar.
Ordsoge
Ordet vasstro har opphav i norrønt þró; opphavleg truleg 'kløyvd stokk'. Nemninga vasstrør (fleirtal av vasstro) blir òg brukt om vassrenner, gjerne laga av kløyvde og uthola stokkar.
Hekseforfølging
I mange hundre år trudde kristne at djevelen verka gjennom menneske og dyr. Det var omfattande forsøk på å utrydde den påståtte innverknaden frå djevelen, retta mot menneske som vart skulda for å tene han. Folk som var mistenkte for å vere besette av djevelen vart stilte for retten. Desse rettssakene var einsidig retta inn på å finne den som var skulda for hekseri skuldig.
Det er ulike syn på kva tid og korfor dei store hekseforfølgingane tok til, men inkvisisjonen til den katolske kyrkja vart systematisk involvert frå 1400-talet. Likevel var det i protestantiske land at forfølgingane var mest utbreidde. Mange mistenkte var kvinner som levde i småbyar, landsbyar og bygder der dei kanskje praktiserte naturmedisin eller som jordmødrer, men ofte var det rett og slett fattige uutdanna kvinner som ikkje hadde mektige venner. Kristne styresmakter såg på alle uttrykk for ikkje-kristen spiritualitet med intenst hat og paranoia.
Dei viktigaste formene for prov i mange hekseprosessar var oppnådd ved «prøving». Dette omfatta tortur av fælaste slag, blant anna glovarme klyper, tommeskruver og mange andre liknande metodar. Heksefinnarane bruka systematisk grov tortur for å presse fram tilståingar og fordømingar av venner, slektningar og grannar. Vanlege avrettingsmåtar var levande brenning, henging og drukning. Historikarar reknar med at mellom 40 000 og 60 000 menneske vart avretta som hekser i den perioden da dei fleste prosessane fann stad, mellom ca 1450 og ca 1750.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 565
Toccata og fuge i d-moll (BWV 565) er namnet på eit orgelstykke som truleg vart skrive av Johann Sebastian Bach mellom 1703 og 1709. Det vert saman med Charles-Marie Widor sin Toccata rekna å vera det best kjende orgelverket og har vorte nytta mykje i populær media, som film, videospel, rockemusikk og ringetonar.
Opphav
Som med dei fleste av orgelverka til Bach, finst det ikkje eit signert manuskript av BWV 565. Den nesten samtidige kjelda er ein kopi av Johannes Ringk, som er udatert. Ringk var elev hos Johann Peter Kellner. Det finst ingen musikkverk av han i dag og han er mest kjend for å ha kopiar av klaververk av Georg Böhm, Johann Pachelbel, Johann Heinrich Buttstett, Dieterich Buxtehude og mange andre viktige meistrar. Tittelen på stykket i manuskriptet til Ringk var Toccata Con Fuga, som er endra til Toccata og fuge i dag. Fugen er truleg lagt til seinare, på same måte som Toccata, adagio og fuge, BWV 564, fordi i barokken vart slike orgelverk berre kalla Preludium eler Preludium og fuge. Kopien til Ringk har mange italienske tempo-merknader, fermataer (noko som kjenneteiknar kopiane til Ringk) og staccato-prikkar, noko som er særs uvanleg for tysk musikk før 1740. Desse markeringane er òg truleg noko Ringk eller ein annan noteskrivar har lagt til. Stykket finst òg i fleire kopiar frå 1800-talet, som alle direkte eller indirekte kjem frå manuskriptet til Ringk.
Historisk bakgrunn
BWV 565 har ein typisk enkel nordtysk struktur med ein fri opning (toccata), ein fuge og ein kort fri avslutning. Sambandet til den nordtyske orgelskulen vart lagt merke til tidleg av Bach-biografen Philipp Spitta i 1873, men dei mange resitative delane finn ein sjeldan i verk frå Nord-Tyskland og kan ha vore inspirert av Johann Heinrich Buttstett, som har få overlevande verk etter seg, særleg Preludium og capriccio i d-moll, med liknande trekk. Ein passasjen frå fugen i BWV 565 (takt 36–37) liknar òg særs mykje på ein del frå Johann Pachelbels Fantasi i d-moll, Perreault 125. Verket til Pachelbel kan òg ha vore inspirasjonen bak fugen til Bach. Det var vanleg på denne tida å skape fuger på andre komponistar sine tema og fleire av verka til Bach er kjend for dette (BWV 574, 579, 950, osv.), samt ikkje-fuge-aktige verk som Passacaglia og fuge i C-moll, BWV 582, der bassmønsteret er lånt frå André Raisons orgel-passacaglia.
Toccata
Somindikert av den aksepterte tittelen til stykket, er Toccata og fuge skriven i d-moll. Han er ikkje i dorisk toneart, slik nøkkelen indikerer, sidan det var vanleg i barokken å skrive i lause forteikn i staden for fast forteikn. Toccataen starta med enkle tonar i det øvre registeret til orgelet, dobla med ein oktav. Han ramlar så nedover mot det nedre registeret, der ein dimakkord dukkar opp, bygd tone for tone. Dette glir over i ein D-dur-akkord.
Dette vert etterfølgd av tre korte passasjar, som kvar gjentar eit kort tema og som kvar vert dobla med ein oktav. Seksjonen endar med ein dimakkord som vert oppløyst gjennom ei svingande handrørsle i ein d-moll-akkord. Den andre delen av toccataen består av fleire laust samanhengande parti og pedalen endrar dominantakkord til a-moll. Denne seksjonen glir over i ein tredje og siste del av toccataen, som nesten berre består av ein passasje dobla ved seksten og består av gjentakingar av det same tre-notar lange temaet, liknande dei doble passasjane i starten. Etter ein kort pedalbit endar stykket i ein d-moll-akkord.
Fuge
Den firstemte fugen består nesten berre av sekstandedelsnotar med eit orgelpunkt sett opp mot eit kort tema som først fell, og så stig.
Etter den siste inngangen til fuge-melodien, endar stykket i H-dur. Frå der vert ein avsluttande del spelt som ein kadens, mykje lik sjølve toccataen, som glir over i ei rekkje akkordar etterfølgd av arpeggioar som går framover til andre parvise akkordar, kvar litt seinare enn den føregåande, og endar i ein finale som er like lett gjenkjenneleg som introduksjonen til toccataen.
Tilskriving
I ein artikkel i1 981 viste musikkforskaren Peter Williams ei rekkje stilmessige problem i BWV 565. Desse omfatta, men var ikkje avgrensa til, følgjande, som alle anten er unike eller særs sjeldne for orgelmusikk i perioden då toccataen visstnok er frå:
Kiyotaka Miyoshi
Kiyotaka Miyoshi er ein japansk fotballspelar.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 565
Tilskriving
Sidan nokre av desse trekka (enkle harmoniar eller pedalsoloen av temaet osv.) er typiske for musikk etter 1750, foreslo Williams at verket kan ha vore ei øving av ein seinare komponist, som prøvde å imitere barokkuttrykka. Eller, sidan ein finn mange av trekka (til dømes parallelle oktavar) i transkripsjonane av Bach-verk—om enn ikkje ofte—kan stykke ha vore ein transkripsjon av eit tapt fiolinstykke av Bach. Dette vert støtta av fugen og visse passasjar (som takt 12–15) tydelegvis er inspirert av fiolinmusikk.
Kiyotaka Miyoshi
Han spela for klubben Shimizu S-Pulse.
Yuji Senuma
Yuji Senuma er ein japansk fotballspelar.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 565
Tilskriving
Williams sette denne teorien ut i praksis og rekonstruerte det som kan ha vore det originale fiolinverket. Det vart framført av fiolinistane Jaap Schröder og Simon Standage og publisert. Fleire andre har laga sine rekonstruksjonar. Ein veit at Bach transkriberte soloverk for fiolin til orgel minst to gonger. Den første satsen i Partita i E-dur for solofiolin, BWV 1006, vart omgjort av Bach for soloorgen i opningssatsen for kantaten Wir danken dir, Gott, wir danken dir, BWV 29. Bach transkriberte òg fuge-satsen frå Sonate i g-moll for solofiolin, BWV 1001 som den andre halvdelen av Preludium og fuge i d-moll for orgel, BWV 539.
Yuji Senuma
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse, Tochigi SC og Ehime FC.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 565
Tilskriving
Synet til Williams er støtta av mange andre musikkforskarar. Det er gjort bok-lange studiar av teorien av musikkforskaren Rolf-Dietrich Claus. Ein av komponistane ein trur kan ha skrive verket, om det ikkje er av Bach, er Johann Peter Kellner, som hadde nære band til Bach. Teorien om at det ikkje var Bach som skreiv stykket er derimot ikkje støtta av alle, mellom anna ikkje av Bach-forskaren Christoph Wolff. Han meiner at BWV 565 må vere eit tidleg verk og at dei parallelle oktavane kom av manglane på orgelet til Bach i Arnstadt. Sjølv om mange komponistar gjennom hundreåra spelte på små orgel, er dei parallelle oktavane i opninga av BWV 565 unike i orgel-litteraturen, inkludert heile Bach-katalogen.
Hygrometer
Doggpunkthygrometer
Doggpunktet er temperaturen der fuktig luft (eller ein anna gass som inneheld vassdamp) blir metta med vassdamp. Viss lufttemperaturen blir lågare enn doggpunkttemperaturen vil vatn byrje å kondensere frå lufta. Doggpunkthygrometer med avkjølte speglar er det mest presise instrumentet ein har. Dei brukar avkjølte speglar og ein optoelektronisk mekanisme for å måle kondensasjonen på spegelflata. Temperaturen til spegelen blir kontrollert av ein elektronisk tilbakekopling som opprettheld ei dynamisk likevekt mellom fordamping og kondensasjon på spegelen, og på den måten blir doggpunkttemperaturen nøyaktig målt.
Toccata og fuge i d-moll, BWV 565
Transkripsjonar
Dette populære verket har vorte transkribert mange gonger. Mot slutten av 1800-talet kom ei «ny Bach-bølgje» der mykje av den instrumentale musikken til Bach vart tilpassa mellom anna solopiano og kammerensemble. Komponisten og pianisten Ferruccio Busoni (1866-1924) transkriberte mange Bach-komposisjonar for orgel, som ofte var radikalt annleis originale. Av desse finn ein Toccata og fuge.
Disney-filmen Fantasia frå 1940, opnar med Leopold Stokowskis transkripsjon for stort orkester av Toccata og fuge frå 1927. Stokowskis første plateutgjeving frå 1927 vart ein internasjonal bestseljar som introduserte musikken for mange platesamlarar. Han spelte inn stykket fleire gonger dei neste åra. Andre som har transkribert stykket for orkester er mellom andre Lucien Cailliet, René Leibowitz, Leonidas Leonardi, Alois Melichar, Eugene Ormandy, Fabien Sevitzky, Stanisław Skrowaczewski og Sir Henry Wood.
Det engelske bandet Sky, som spelar ei blanding av klassisk musikk og rock fekk ein hit med sitt arrangement av BWV 565 i 1980. Denne heitte berre «Toccata» og var arrangert for rockeband. Fiolinisten Vanessa-Mae gav ut ei poputgåve av verket i 1995. Denne nådde 24. plassen i USA. Progrockbandet Egg spelte òg dette stykket på debutplata si i 1970.
Det engelske hardrockbandet Deep Purple har nytta musikken som introduksjon til songen deira «Highway Star» på fleire konsertar.
Hygrometer
Doggpunkthygrometer
Moderne instrument brukar elektronikk for å måle fukta. Dei to mest vanlege elektroniske sensorane er kapasitiv eller resistiv. Dei kapasitive sensorane registrerer vatn ved å sende eit AC-signal mellom to plater og måler endringa i kapasitansen som vatnet skapar. Dei resistive sensorane brukar ein polymermembran som endrar konduktivitet etter kor mykje vatn den absorberer. Temperaturen må òg målast, sidan den påverkar kalibreringa av desse sensorane.
Hellas i antikken
Antikkens Hellas eller den greske antikken er den perioden i gresk historie som femner mykje av Middelhavs- og Svartehavsbassenga og som varte i om lag tusen år, frå om lag år 1000 fvt. til kristendomen kom. Perioden blir av dei fleste historikarane sedd som grunnleggjarkulturen i den vestlege sivilisasjonen. Gresk kultur var ein stor innverknad på Romarriket, som bar ein versjon av han til mange delar av Europa.
Sivilisasjonen til dei gamle grekarane har hatt stor innverknad på språket, politikken, utdanningssystema, filosofien, vitskapen, kunsten og arkitekturen i den moderne verda, kveikte renessansen i Vest-Europa og kom opp att under ymse ny-klassiske periodar på 1700- og 1800-talet i Europa og Amerika.
«Den greske antikken» er termen bruka for å skildre den gresk-språklege verda i antikken. Termen refererer ikkje berre til den geografiske halvøya som er det moderne Hellas, men òg til område med hellensk kultur som vart folkesette i antikken av grekarar: Kypros og Egeear-øyane, kysten av Egearhavet kalla Anatolia (da kjend som Ionia), Sicilia og Sør-Italia (kjende som Stor-Hellas), og dei spreidde greske busettingane på kysten av Illyria, Thrakia, Egypt, Cyrenaica, Sør-Frankrike, aust og nordaust på den iberiske halvøya, Iberia og Taurica.
Bakgrunn
I fleire hundreår rundt starten på vår tidsrekning var gresk og hellenistisk kultur den dominerande i det «siviliserte» Europa. Gresk kultur breidde seg frå grensene til persarriket i aust, rundt Svartehavet og Middelhavet og inn på den italienske halvøya, der ein liten bystat på nokre få tusen innbyggjarar skulle utvikle seg til å verte republikken Roma rundt 500 fvt. Der byrjar den historiske epoken vi i dag omtalar som Antikken, og den varer om lag fram til Vest-romarriket bryt saman i 476 evt. Heilt enkelt seier ein at Antikken er perioden mellom 500 fvt. og 500 evt.
Den mykenske høgkulturen
Epoka mellom 1600 og 1100 fvt. i gresk historie er oppkalla etter utgravingsstaden Mykene, der arkeologar første gong fann restar etter høgkulturane. Arkeologane går ut frå at byen vart grunnlagd av greske folkegrupper, men trur ikkje at namnet, Mykene, opphavleg er gresk og reknar det som ei arv grekarane tok frå den tidlegare folkesetnaden i området. Byen vart truleg tufta so tidleg som 1500 fvt.
Mykene var ein imponerande by, og byggverka viser at området har vore tilhaldsstad for ein særs utvikla palasskultur. Byggestilen til festningsverket som vart bygd i sentrum av byen ein gong på 1300-talet fvt. vart kalla kyklopisk av dei greske etterkommarane, av di dei meinte at berre kyklopar kunne bygge slike festningsverk.
Minnet om mykensk stordomstid overlevde gjennom dei mørke hundreåra i gresk historie, og ei romantisk framstilling av den mykenske perioden dannar grunnlaget for kjende greske episke dikt av, Iliaden og Odysseen av Homer.
Vi reknar med at greske folkegrupper innvandra til Hellas-området kring 1600 fvt. Grekarane sitt inntog markerte ei ny epoke i området, sidan dei utvikla ein imponerande bronsealder-sivilisasjon der, som ikkje gjekk under før i 1200–1100 fvt. Denne kulturen kan samanliknast med høgkulturane i Mesopotamia og Egypt, men vi veit lite sikkert om han sidan skriftspråket endå ikkje er tyda.
Det vi veit er at det var ein høgt utvikla kultur, med eit eige skriftspråk og (trass namnet vi har gjeve han) langt større utbreiing enn berre byen Mykene. Vi veit òg at kongar og andre former for nobilitetar vart gravlagde i store sirkulære gravkammer, tholosar, saman med gullmasker, sølv og til dømes dolkar eller andre former for militært utstyr, noko som tyder på at militære eigenskapar var viktige. Det er òg funne døme på mumifisering av døde.
På eit tidspunkt rundt 1100 fvt. braut den mykenske kulturen saman, og grekarane gjekk inn i den perioden som historikarane kallar dei mørke hundreåra i gresk historie. Årsaka til at dei vert kalla dei mørke hundreåra er at det ikkje finst nokon skriftkjelder frå perioden og at ein har færre arkeologiske funn frå perioden. Det einaste vi veit heilt sikkert er at folkesetnaden brått gjekk kraftig nedover.
Dei mørke hundreåra
Perioden mellom om lag 1200 fvt. og 800 fvt. i gresk historie kjenner vi lite til. Vi veit at dei store mykenske palassa vart øydelagde (eller berre forlatne til forfall) og at skrivekunsten døydde ut. Utgravingar viser at potter og kar frå dei mørke hundreåra var enkle og praktiske, i motsetnad til dei mykenske pottefunna, som var kunstnarisk dekorerte. Dei same utgravingane viser at grekarane budde saman i langt mindre busetnader i denne perioden, samstundes som ein ikkje finn varer frå andre kulturar i busetnadane. Det tyder på at handelen og kontakta med kringliggande sivilisasjonar no var nede i eit minimum. Andre sivilisasjonar som har nemnt mykenarane i sine skriftkjelder slutta òg å nemne dei.
Vi veit at dei fleste greske områda i dei mørke hundreåra vart styrte av kongar, som mange stader seinare vart utbytta av eit aristokratisk styre. Samstundes vart det tradisjonelle indoeuropeiske kavaleriet bytta ut med infanteri, og jarnet vart teke i bruk. Desse punkta er truleg ein del av grunnlaget for at grekarane utvikla ein særs egalitær kultur i det dei gjekk saman i skilde polisstatar:
Jarnet var lettare tilgjengeleg og billegare å nytte enn bronse hadde vore tidlegare, medan bruken av infanterisoldatar gjorde at det ikkje berre var heste-eigande aristokratar (stormenn) som tok del i hærføringa. I ein kultur som la stor vekt på menn si evne til krigføring ser ein for seg at det her førte til ei mykje jamnare deling av makta; og når dei mørke hundreåra tek slutt rundt 800 fvt. ser ein utviklinga av demokratiet.
Den arkaiske perioden
Ein kan rekna antikken for å ha byrja i samband med overgangen frå bronsealderen til jarnalderen i noverande Hellas rundt år 1000 fvt. Ein kan også ta med den egeiske høgkulturen på Kreta og i Hellas i 2. tusenåret fvt.
Den arkaiske perioden i Hellas følgde «dei mørke hundreåra». Denne tida såg viktige utviklingar innan politisk filosofi, demokrati, filosofi, teater og poesi. Skriftspråket vart revitalisert etter å ha vore tapt under dei mørke hundreåra.
Innan pottemakarkunst utvikla ein den såkalla orientaliserande stilen, eit skifte frå den tidlegare geometriske stilen med linjer, siksakmønster, meanderband, sirklar og stiliserte figurar. Stilen hadde påverknader frå Egypt, Fønikia og Syria.
Keramikkstilar knytte til den siste delen av den arkaiske perioden er svartfigurkeramikken, som oppstod i Korint på 600-talet, og den seinare raudfigurstilen utvikla av Andokides-målaren rundt 530 f.Kr.
Apoikiai og Magna Graecia var koloniar til Hellas.
Dei olympiske leikane i 776 fvt. var dei første der ein kjenner namna på vinnarar.
Polisstatar
Frå kring 800 fvt. har vi igjen gode funn og kjelder frå ein gresk kultur som er i framgang og vekst. Den nye greske sivilisasjonen var ikkje sentralstyrt, som den gamle høgkulturen, men delt inn i mange små, sjølvstyrte samfunn som voks opp kring det lokale forsvarsverket (borga), akropolis. Ordet akropolis tyder «byen på toppen», og kjem av at greske bønder i løpet av dei mørke hundreåra bygde små forsvarsverk på høgder i landskapen for å kunne rømme dit når framande hærar marsjerte over jorda deira.
Akropolis vart, etterkvart som den greske kulturen hevda seg igjen, ein viktig samlingsstad i polisstaten. Rett nedanfor akropolisen oppretta dei ofte små handelsstader eller marknader, agora, der varer vart bytta mellom bøndene og kanskje til og med med framandlandske handelsmenn. Byen vart med andre ord det militære og økonomiske maktsenteret i staten, trass i at det greske samfunnet framleis var eit agrart jordbrukssamfunn, og at makta hovudsakleg låg i henda på menn med store landeigedomar.
I heile det greske området reknar ein med at det fanst om lag 600 skilde polisstatar som ofte låg i konflikt med kvarandre om kvar grensene burde gå.
Maktfordelinga i dei tidlege polisstatane
Opphavleg var dei greske polisstatane monarki, men sidan det var skrint jordbruksland i dei fleste polisstatane sat det jordeigande aristokratiet på hovuddelen av makta. Dei fungerte òg som ein krigarstand, sidan dei var dei einaste med ressursar nok til å halde seg sjølve med våpen. Aristokratane i kvar polisstat kjempa ein indre maktkamp mellom kvarandre om mest mogeleg jord (og på det viset; makt), og drap gjerne monarken (eller nokon andre) etter som det passa deira eigen veg mot meir jord og makt; for det var aristokratiet som var «staten». Småbønder var sjølvsagt dei som vart mest skadelidande av den aristokratiske jord- og makthungeren
Jarn var lettare å få tak i og billegare å utvinne enn bronse. Faktisk hadde bronse vore so dyrt og vanskeleg å utvinne at det var med på å halde ved like aristokratiet si makt, sidan dei var dei einaste som hadde nok ressursar til å skaffe seg bronsevåpen. Med jarnet utvikla grekarane rundt 600 fvt. hoplittane, nemleg bondesoldatar som gjekk til krig i tett formasjon, falanks. Dei bonde-dominerte hoplitt-hærane, saman med dei sterke jarnvåpna viste seg å vere den perfekte kombinasjon for å kunne slå alle små granne-sivilisasjonar — og bøndene fekk langt meir makt over hæren enn tidlegare. Makta i den greske sivilisasjonen bygde i stor grad på militær makt.
Etterkvart hamna aristokratiet i konflikt med ei veksande form for handelsstand, som vart mektigare og mektigare di meir gresk handel og kultur blomstra (myntar vart innført i gresk kultur rundt 680 fvt.). Frå midt på 600-talet samla ofte handelsstanden og bøndene seg kring populistiske leiarar som vart kalla tyrannar; eineherskarar som skulle fordele jorda rettferdig mellom innbyggarane i staten. Ein tyrann skulle med andre ord få bruke den eineveldige makta si til å ta jorda frå aristokratiet og dele henne ut mellom borgarane i staten. I staden førte sjølvsagt tyrannane ofte same politikk som dei fleste eineveldige herskarar har gjort i historia, etter at dei kom til makta. Mange tyrannar misbrukte makta dei vart gjevne gjennom folkeopprør.
Det er verd å merke seg at tyranni ikkje hadde den same negative klangen i det gamle Hellas, som orda tyrann og diktator har i dag. Ein tyrann var ein suksessrik opprørsleiar, og oftast hadde han stønad frå ein stor del av folket (i alle fall i byrjinga).
Utviklinga av gresk kultur
På 700-talet fvt., «på veg ut av» dei mørke hundreåra, tok grekarane til seg ei lydskrift som stamma frå fønikarane (ganske likt vårt eige alfabet). Av den grunnen har vi skriftlege kjelder til gresk kultur etter dei mørke hundreåra, som er «lette» å tyde; og det er den greske kulturen frå det gamle Hellas mange reknar som det kulturelle grunnlaget for vestleg kultur. Frå det gamle Hellas kjenner vi dei tidlegaste filosofane, tradisjonen med dei olympiske leikane, politikken (av latin: styret av polisen), tankane om demokrati og mykje, mykje meir.
Det er særleg Aten som får den blanda æra av å vere fødestaden for vestleg kultur og tenking. Gjennom hellenismen får det greske (atenske) tankesettet ei enorm utbreiing. Men i motsetnad til Aten fanst òg polisstatar der tanken om til dømes demokrati var ein heilt annan — og der ein hadde eit heilt motsett syn på personleg fridom. Eit døme på det er Sparta, som både i samtid og ettertid vert skildra som ein krigarstat.
Trass i at grekarane aldri vart samla til ein sentralstat kjende dei seg som eit folkeslag, i motsetnad til resten av verda. Dei skilde mellom grekarar og barbarar (av gresk: 'dei som bablar uforståeleg'). Sannsynleg spelte dei fellesgreske kulturelle samlingspunkta, som til dømes Orakelet i Delfi og dei olympiske leikane sterkt inn i samkjensla mellom grekarane.
Mektige polisar
Aten og Sparta utvikla seg til å verte dei to klårt mest dominerande polisstatane, og kom etter kvart til å leie an på kvar si side i ei blodig konflikt som splitta opp heile den greske sivilisasjonen. Dei to var bygde på særs skilde kulturgrunnlag.
Institusjonar i det atenske samfunnet
Aten stod på mange måtar i krass kulturell og politisk motsetnad mot Sparta. Aten var ein av dei mange greske polisstatane som hadde gått gjennom sin periode med tyranni og gått vidare til demokrati. Det var i den perioden då atensk politikk vart dominert av strategen Perikles at Aten utvikla seg til å verte ei skikkeleg stormakt i den greske verda og danna det kulturelle grunnlaget mange i Vesten reknar som sitt grunnlag. Han var mellom anna ein sterk forkjempar for demokratiet; og ein viktig figur under persarkrigane.