cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
20 Years of Jethro Tull: Highlights
20 Years of Jethro Tull: Highlights er ei samleplate av Jethro Tull frå 1988. Albumet er eit utdrag av plateboksen 20 Years of Jethro Tull.
Han vart gjeven ut i USA den 16. januar 1989, nokre månader etter den britiske utgjevinga.
Alter Rhein
Alter Rhein (tysk for Gamle Rhinen) er det gamle elveleiet til Alpe-Rhinen i St. Gallen og Vorarlberg i Rhindalen. Leiet vart skoren av då Rhinen vart retta opp på 1900-talet. Desse avskorne armane har vorte viktige fritidsområde og naturreservat.
Takahiro Endo
Takahiro Endo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Alter Rhein
I 1900 var avskjeringa ved Fussach ferdig. Det gamle elveleiet, frå Höchst og St. Margrethen til landsbyen Altenrhein i Tahl ved breidda av Bodensjøen dannar grensa mellom Austerrike og Sveits. I 1906, vart Rheintaler Binnenkanal (Rhindalen innlandskanal) graven ut, og knytte Sennwald til St. Margrethen. I 1923 vart ein annan snarveg ferdig ved Diepoldsau, og skapte ei anna arm, som òg fekk namnet Alter Rhein.
Området mellom Gamle og Nye Rhinen utgjer i dag naturreservatet Rhin-deltaet (må ikkje forvekslast med Rhin-deltaet i Nederland).
Takahiro Endo
Han spela for klubben Avispa Fukuoka.
Hydrogencyanid
Stoffet er kjend under namnet Zyklon B som blei brukt til massedrap i tyske konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen.
Hellesøy i Stavanger
Hellesøy eller Hedlesøy er ei øy i Stavanger kommune som høyrer til Storhaug bydel. Den første kjende busetnaden på øya er frå 1824 då Jelsa-presten Tonning flytta hit. Tonning flytta med seg huset som første vart oppført på Hjelmeland i 1819, og gjenoppførte dette på Hellesøy i 1824.
Kake
Kake er ei form for mat som vanlegvis er søt og ofte bakt. Kaker kombinerer normalt ei form for mjøl, eit søtingsstoff (vanlegvis sukker), et bindestoff (egg, sjølv om gluten eller anna stivelse blir brukt av personar som er vegetarianar og veganar), eit feittstoff (vanlegvis smør eller margarin), væske (mjølk, vatn eller fruktjus), smakstoff og noko til å heve baksten (som gjær eller bakepulver), sjølv om mange kaker manglar desse ingrediensane og baserer seg på at luftboblar i deigen skal utvida seg og få kaka til å heve. Marsipan, krem eller anna fyll blir ofte lagt på eller rundt kaka, saman med andre søtsaker (som sjokolade) eller frukt som pynt.
Kake er som oftast den desserten som blir brukt i seremoniar og feiringar, spesielt bryllaup og bursdagar. Det finst millionar av kakeoppskrifter, og mange er hundrevis av år gamle. Å lage kaker er ikkje veldig tidkrevjande lenger, og ein får kjøpt ferdiglaga kaker som berre treng å tilsette visse ingrediensar.
Rîbnița
Rîbnița (russisk Рыбница/Rybnitsa) er ein by i Moldova. Byen ligg på venstresida av elva Dnestr i det de facto sjølvstyrte området Transnistria.
Rîbnița vart grunnlagd i 1628. Byen voks raskt og alt i 1657 vart han nemnd i skriftlege kjelder som ein viktig by i Polen. Ein kan sjå spor etter vestleg kultur fleire stader i denne tidlegare polske byen. Som mange andre byar på denne sida av Dnestr var aldri Rîbnița ein historisk del av Moldova. I 1793 vart Rybnitsa ein del av Det russiske keisardømet.
Det er bygd ei svær demning og eit reservoar nær byen.
Fattigmann
Fattigmann, også kjend som fattigmannsbakkels, er eit av dei tradisjonelle sju slaga til jul. Kaka er laga av egg, sukker, fløyte, kveitemjøl, kardemomme og konjakk. Ingrediensane blir blanda til ein elastisk deig som blir kjevla ut og skoren i bitar som så blir frityrsteikte.
Fattigmann stammar truleg frå Italia, der det er ganske vanleg å steika kaker i olje eller smult. Nokre stadar i Italia heiter tilsvarande kaker «cenci fritti», som tyder frityrkokte filler.
Norske utvandrarar tok med seg tradisjonen til USA på 1800-talet og byrjinga av 1900-talet, der kaka no er kjend som «futimonbuckles».
Freden i Åbo
Freden i Åbo var ein fredsavtale mellom Det russiske riket og Sverige etter den russiske svenske krigen i 1741-1743. Avtalen blei underskriven i Åbo den 7. august 1743.
Mot slutten av krigen okkuperte den russiske hæren det meste av Finland og dette fekk feltmarskalk Trubetskoj og kanslar Aleksej Bestuzjov til å krevje at uti possidetis-prinsippet skulle oppfyllast. Ved å krevje Finland trakta dei russiske styresmaktene å flytte den svenske landegrensa langt lenger nord og dermed redusere faren for eit svensk åtak på den russiske hovudstaden St. Petersburg. I hop om å oppnå sjølvstende tilbaud lantdagen i Finland trona deira til hertug Peter av Holsten-Gottorp, den russiske kronprinsen.
Eit anna parti i det russiske hoffet representerte den pro-svenske grev Lestocq og Peter sine slektningar frå Holstein, som føreslo å gje Finland tilbake til svenskane mot at onkelen hans, Adolf Fredrik av Holstein-Gottorp, vart vald som arving til den svenske trona. Tsarina Elisabeth av Russland gav støtte til sistnemnd, fordi hennar framtidige ektemann, bror til Adolf Fredrik, hadde døydd nokre månader før bryllaupet skulle finne stad (i juni 1727).
Etter avtalen tok Russland kontroll over den sørlege delen av Karelen, men Elisabeth garanterte religion, eigedomar, lover og privilegia til innbyggjarane i dei nye russiske områda.
Wiltonien
Wiltonien (også Wilton-industrien eller Wilton-kulturen) er ei arkeologisk nemning for ein sørafrikansk mikrolittindustri som truleg byrja for rundt 15 000 år sidan. Det er funne Wilton-verktøy i Sør-Afrika, Zambia og Zimbabwe.
Karlshus
Karlshus er ein tettstad og administrasjonssentrum i Råde kommune i Viken. Han ligg på sørsida av Vansjø langs E6, like aust for Rygge. Han har.
Wiltonien
Industrien har namn etter funnstaden Wilton, ein gard i Kapp-provinsen i Sør-Afrika. Han blei først skildra av John Hewitt etter utgravingar på staden saman med C.W. Wilmot. Det er også funne bustader knytt til industrien ved Kalambo-fossane ved søraustre enden av Tanganyikasjøen.
Romsa
Romsa er ei øygruppe i Bjoafjorden i Vindafjord kommune. Romsaøyane består av 3 større og 6 mindre øyar.
Wiltonien
Industrien kan samanliknast med europeisk mellomsteinalder. Seine funn frå industrien viser polerte steinverktøy.
Eid i Møre og Romsdal
Eid er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Møre og Romsdal. Bygda ligg inst i Rødvenfjorden.
Wiltonien
Ein delvis overlappande, litt nordlegare mikrolittradisjon var Nachikufan.
Romsa
På Romsa har det budd folk i minst 2000 år. Opp gjennom tidene har det budd både lensmann og prest på øyane. Opphavleg var øyane eitt gardsbruk, men frå 1840 vart det ni sjølvstendige gardsbruk på øyane. I 1865 var det busett 77 personar på Romsa. Frå 1923 til 1944 var øyane eigen skulekrets. Øyane hadde òg dampskipsanløp og postopneri. Næringsgrunnlaget på øyene var jordbruk, fiske, handverk og tømmerutskiping. Rundt 1960 vart øyane fråflytta og heile øygruppa vart kjøpt og lagt ut til forsøksfelt for skogsfrøavl. Store delar av øygruppa vart då planta med grantre. Øyene endra dramatisk karakter då det meste av granskogen vart fjerna vinteren 1996 - 1997. Hogstflata er no vokse til med gras og i samarbeid med Statsskog er målet å få tilbake den opphavlege vegetasjonstypen på øyane.
Eid i Møre og Romsdal
Eid kommune 1874-1964
Kommunen blei oppretta då Eid og Voll kommune blei delt 1. januar 1874. Eid kommune hadde ved opprettinga 1048 innbyggarar.
Romsa
I 1990 vart øygruppa sikra som offentleg friluftsområde. I ettertid har øyane vore ein populær utfartsstad for båtfolket i Sunnhordland. Rundt øygruppa er det høve til eit rikt og variert sportsfiske. Langs heile vestsida av Store-Romsa er det gode høve stongfiske frå land. Frå båt kan ein ta stortorsken ved ein av dei mange fluene rundt øyriket. Øyane byr på meir enn fine badeviker, fiskeplasser og gode båthamner. Gamle bygg og husruinar gjer øyane til ein spanande stad. På Haukelandstunet står både våningshus, låve og eldhus. Gamle ferdselsvegar er i dag gode turvegar og stiar. I 2000 vart Romsa naturreservat på austre del av Store-Romsa freda. Her finn ein den største kristtornskogen i Noreg.
Eid i Møre og Romsdal
Eid kommune 1874-1964
1. januar 1964 blei Eid, Grytten, Hen og Voll kommunar samt det meste av Veøy slått saman til den nye Rauma kommune. Eid hadde ved samanslåinga 381 innbyggarar. Han var då den nest minste kommunen i fylket etter folketal, berre større enn Grip.
Folketalsutvikling
Eid kommune var den nest minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal frå 1952, då Ålvundeid kommune passerte han i folketal og fram til kommunesamanslåinga i 1964. Berre Grip var mindre. Folketalsutvikling for tidlegare Eid kommune frå 1875 til 1964:
Kommunenamnet Eid er også kjent frå Hordaland og Sogn og Fjordane.
Singularity av Peter Hammill
Singularity er det 31. studioalbumet til den engelske musikaren Peter Hammill, gjeve ut på hans eige Fie! Records i desember 2006.
Albumet var det første Hammill spelte inn etter han hadde hatt eit hjarteinfarkt i 2003. Somme av songane («Our Eyes Give It Shape», «Event Horizon») refererer direkte til nær-døden-opplevinga han hadde. Andre songar omhandlar dødelegheit på andre måtar («Meanwhile My Mother» om då mora gjekk bort, «Friday Afternoon» om då pianostemmaren hans brått gjekk bort).
I motsetnad til nyare Hammill-album, er Singularity spelt inn heilt solo. Det vart skrive, framført og produsert av Hammill sjølv. Det er blitt rekna som eit av dei beste albuma hans sidan 1980-åra.
Plateomslaget vart designa av den mangeårige samarbeidspartnaren til Hammill, Paul Ridout. Han brukte eit fotografi av Dinu og leika med omgrepet «Singularity».
Marcel Proust
Marcel Proust ( som Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust) var ein fransk forfattar og kritikar, best kjend for På sporet av den tapte tid (À la recherche du temps perdu), eit sjubindsverk som skildrar «la belle époque», det omskiftande franske samfunnet mot slutten av 1800-talet, og sjelelivet til hovudpersonen.
Liv
Marcel Proust var fødd i Auteuil, då eit nokså landleg område i Paris, i huset til grandonkelen Louis Weil. Faren, Achille Adrien Proust, var ein framståande patolog og epidemiolog som arbeidde med hygiene og kontroll av sjukdommar som kolera. Mora Jeanne, fødd Weill, var ei kultivert kvinne frå ein konvertert jødisk familie frå Alsace. Ho var svært knytt til sonen.
Frå elleveårsalderen var Proust elev ved Lycée Condorcet. Skulegangen blei hemma av sjukefråver, men han gjorde det likevel godt i litteratur, og kom i kontakt med det øvre borgarskapet gjennom klassekamaratane, som omfatta sønene til komponisten Georges Bizet og forfattaren Alphonse Daudet. Vennane og familien sin velstand gjorde at Proust kunne vitja salongar og observera livet til overklassen utan å gjera noko særleg arbeid. Einaste stillinga han hadde var ein frivillig jobb ved Bibliothèque Mazarine som han fekk i 1896, men sjeldan viste seg for.
Proust gjorde eitt års militærteneste frå 1889 til 1890 i Orléans. Tilbake i Paris studerte han ved École libre des sciences politiques og Sorbonne, der Henri Bergson, som var gift med ei kusine av Proust, kom til å utøva stor innverknad på forfattarverket hans.
Forfattarskap
Proust hadde lenge skrive for ulike tidsskrift. I 1896 gav han ut Les Plaisirs et les Jours, ei samling tekstar i fin de siècle-stil illustrert av Madeleine Lemaire med eit forord av Anatole France. Boka fekk lite merksemd, men blei såpass hardt slakta av kritikaren Jean Lorrain at Proust utfordra han til duell. Ingen blei såra, men boka forsterka omdømet til Proust som ei lite seriøs selskapsløve og dilettant.
Rundt 1900 droppa Proust romanforsøket og vende seg i staden mot den engelske filosofen John Ruskin. Etter at Ruskin døydde i 1900 tok Proust, med hjelp frå den engelskkunnige mora, til å omsetja tekstar av han. Proust reiste på «ruskinske pilegrimsreiser» til Nord-Frankrike, Amiens og Venezia. Første omsetjinga, La Bible d'Amiens, kom ut i 1904 og fekk gode kritikkar.
I februar 1903 forlét Proust sin bror Robert familiheimen for å stifta sin eigen familie. I november same året døydde faren. Eit endå større sjokk kom då mor til Proust døydde i september 1905. Han arva store rikdommar etter foreldra, men helsa blei svekka og han trekte seg tilbake frå omverda.
Dei siste femten åra av livet levde Proust hovudsakleg i soverommet sitt, der han skreiv og retta på storverket sitt. På sporet av den tapte tid omfatta over tohundre personar frå fire generasjonar. Første bandet blei refusert av André Gide ved det leiande forlaget Gallimard, og blei i staden gjeve ut av det mindre Éditions Grasset. Gallimard gav derimot ut det andre bandet, som Proust vann prix Goncourt for i 1919. Dette året fekk han også Æreslegionen.
Verk
Verka til Proust viser sterk innverknad frå Lev Tolstoj, særleg i synet på kunst. Proust er ofte samanlikna med den tyske forfattaren Thomas Mann.
Pastiches et mélanges (Pastisjar og blandingar, ikkje på norsk) er ei samling etterlikningar av stilane til kjende forfattarar med utgangspunkt i ei fiktiv historisk hending.
Missingmyr
Missingmyr er ein tettstad i Råde kommune i Viken. Han har.
Île Saint-Louis
Île Saint-Louis er ei av to øyar i Seinen i Paris, Frankrike. Øya er kalla opp etter Kong Louis IX av Frankrike (St. Louis).
Misjné Torá
Misjné Torá, òg kalla Jad haḥazaká, er eit bokverk som inneheld ei samla framstilling av jødisk halakhá (religiøs lov) slik han vart oppfatta av forfattaren — den sefardiske filosofen, lækjaren og rabbinaren Moses Maimonides.
Île Saint-Louis
Øya er forbunde med resten av Paris med bruer på begge sider av elva, og av Pont Saint Louis til Île de la Cité. Øya er eit reint bustadområde, og vart tidlegare brukt som beitemark for kveg som skulle til markedet, og til lagring av ved. Under Henri IV og Louis XIII på 1600-talet vart øya kartlagd og utbygd frå ende til ende, og var ei av Frankrike sine første døme på byregulering. Øya er ein fredfull oase i midten av Paris, og har berre smale einvegsgater, ingen metrostasjonar og to busstopp.
Masashi Miyamura
Masashi Miyamura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yomiuri, Fujita Industries, Avispa Fukuoka og Mito HollyHock.
Castrop-Rauxel
Castrop-Rauxel er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 75 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Recklinghausen ved elva Emscher mellom storbyane Dortmund i aust, Bochum i sør, Herne i vest, og Recklinghausen og Waltrop (ikkje ein storby) i nord i den austlege delen av Ruhrområdet.
Historie
Castrop-Rauxel vart først nemnd i 834 som Villa Castorpe, og fekk rettar som fri by i 1384. I 1975 vart han slått saman med Henrichenburg og vart ein del av Vest, ein bydel i Recklinghausen.
Grasholmen
Grasholmen er ei øy i Stavanger kommune i Rogaland og den øya som ligg nærast sentrum av Stavanger. Ho ligg mellom fastlandet og øya Hundvåg og vegen frå Hundvåg via Bybrua går over Grasholmen. Øya er utbygd med trehus, leilegheiter og ein båtbutikk.
Crest of a Knave
Crest of a Knave er det 16. studioalbumet til det engelske rockebandet Jethro Tull, gjeve ut i 1987. Albumet vart spelt inn etter ein tre år lang pause då Ian Anderson fekk ein strupeinfeksjon. Etter det mislukka Under Wraps, vendte bandet attende til ein tyngre stil. Albumet vart det mest suksessrike albumet deira sidan 1970-åra og dei fekk suksess på på radio og vart vist på MTV. Det fekk òg god kritikk og vann Grammyprisen i 1989 for beste hardrock eller metal-song. Albumet vart marknadsført med ein turné kalla «The Not Quite the World, More the Here and There Tour».
Produksjon
Trass i at Doane Perry var blitt fast medlem av Jethro Tull i 1984, vart det likevel på fleire av songane framleis nytta trommemaskin i staden for akustiske trommer. Klaverspelar Peter-John Vettese var ikkje lenger med og det var Ian Anderson som gjorde synthersizer-programmeringa. På plateomslaget er det berre Ian Anderson, Martin Barre og Dave Pegg som står oppført som offisielle bandmedlemmar. Barre sa «på dette albumet var mykje meir av musikken skriven av meg. Det er framleis bitar her og der der Ian visste kva han ville ha, men eg meiner innverknaden min er langt større på dette albumet enn andre».
Fylkesveg 305
Fylkesveg 305 (Fv305) går mellom Sandefjord og Andebu. Veglengda er 23,8 km.
Crest of a Knave
Produksjon
På baksida av omslaget står det: «Spelt inn like rundt hjørnet frå kjøkenet i rommet bak døra som brukte å vere kvit, men som ikkje er det lengre.» Og i tillegg: «Martin ynskjer å takke Paul Hamer (Hamer Guitars). Ian og Dave ynskjer å takke nesten alle andre.»
Musikalsk stil
Musikken på albumet er meir basert på den elektriske gitaren til Martin Barre enn han hadde vore sidan 1970-åra. Stilen er blitt samanlikna med Dire Straits, dels fordi Anderson ikkje hadde den same vokale rekkjevidda han ein gong hadde (på grunn av strupeoperasjonen).
Tema
Crest of a Knave utforskar forskjellige tema. Songen «She Said She Was a Dancer» syner korleis Tull framleis handsamar seksualitet på ein frimodig måte. Albumet inneheld den populære live-songen «Budapest», som skildrar ei sjenert, lokal kvinneleg scenearbeidar bak scenen. «Farm on the Freeway» handlar om ein bonde som har mista eigedomen sin gjennom ekspropriasjonsrett, og som no berre eig lastebilen sin. .«Mountain Men» skildrar rein scene frå andre verdskrigen i Afrika og Falklandskrigen. Ian Anderson refererte til slaga El Alamein (andre verdskrigen) og Sør-Amerika(1982), og trekte historiske parallellar til angsten som kvinnene som var att kjende på då ektemennene deira var ute i krigen.
Mottaking
Sounds' gav ei middels melding av albumet. Dei skreiv om kvaliteten og kalla opningssporet «Steel Monkey» og «Farm on the Freeway» «makalause». Men den totale evalueringa var: «Ian Anderson har på ein klok måte studert nyare heavy metal og tilpassa seg dette, og resultata er ganske imponerande. Men i forsøket sitt på å halde seg »hip«, har den hårete progressive rockeguruen blitt eit offer for ikkje berre påverknaden til moderne pop sine meir inspirerande sider, men òg til dei vondaste av dei vonde. Lukta av Mark Knopfler gjennomsyrer resten av Crest... Skamfullt og grusamt er albumet teken livet av. Det er alvorleg talt synd».
AllMusic kalla seinare albumet det beste albumet deira sidan Heavy Horses, men skreiv òg: «Sanninga er at det ikkje er eit dårleg album, med eit opningsspor som kvalifiserer som hardrock og i stor grad ropar ut særpreget sitt i dei skrikande gitarlinjene til Martin Barre. »Jump Start« og »Raising Steam« rockar òg hardt, og ingen kan klage over at dette albumet er for roleg, bortsett frå den akustiske »The Waking Edge«, i lag med »Budapest« og »Said She Was a Dancer«, der Anderson gjev sitt aldrande rockestjernesyn på møte med kvinner rundt om i verda. Antikrigssongen »Mountain Men« er ein klassisk Tull-aktig elektrisk folk, med skrikande elektriske gitarar på ganske høgt volum.»
Salslister
Albumet selde godt og fekk jamt over god kritikk. Det selde til gullplate i USA, Storbritannia og Canada, og nådde 32. plassen på albumlista i USA, 19. plassen i Storbritannia, 10. plassen i Tyskland og 7. plassen i Sveits.
Grammy
Dette var særs kontroversielt sidan mange ikkje rekna albumet eller bandet som hardrock, og i alle fall ikkje som heavy metal. Etter råd frå manageren deira, møtte ingen frå bandet opp på prisutdelinga, sidan dei vart fortalt at dei aldri hadde ein sjanse til å vinne. Som svar til kontroversen, trykte plateselskapet til bandet, Chrysalis ei stor annonse i eit britisk musikkmagasin med linja, «The flute is a heavy, metal instrument!». Grammyprisen vart delt inn i to kategoriar og gjeve nye namn etter hendinga.
I 2007 vart sigeren kåra til ein av dei ti mest kontroversielle hendinga i Grammyhistoria av Entertainment Weekly.
Kjelder
<div class=«references-small">
1900-talet
1900-talet vart eit hundreår der det skjedde store endringar på mange område. Mange menneske fekk endra levesettet sitt som resultat av teknologisk, medisinsk, sosial, ideologisk og politisk fornying på godt og vondt. Termar som ideologi, verdskrig, folkemord og atomkrig kom i bruk.
Den overoptimistiske framstegstrua i starten av hundreåret fekk ein knekk med første verdskrigen, som av mange blei sett på som eit sivilisasjonssamanbrot. Dei totalitære ideologiane fascisme, nazisme og kommunisme oppstod òg i kjølvatnet av og delvis som resultat av første verdskrigen. Nazismen førte verda ut i ein ny og enda verre verdskrig nokre år seinare, og prøvde å utrydde heilt dei europeiske jødane og sigøynarane i Shoah/Holacaust. På den andre sida bidrog begge verdskrigane til auka forståing for likestilling mellom kjønna og utbygging av velferdsstaten og ein meir regulert økonomi i delar av verda.
Relativitetsteorien og kvantefysikken endra det vitskaplege synet på verda drastisk, og fekk vitskapsfolk til å innsjå at universet er mykje meir innvikla enn dei hadde trudd før.
Aukande vitskapleg forståing, betre kommunikasjonar og raskare transport endra verda raskare enn nokon gong før. Det var eit hundreår som begynte med dampskip og enda med romskip. Hestar, bruka til transport i tusenvis av år, blei erstatta med bilar i løpet av nokre tiår. Dette blei mogleg på grunn av storskala utnytting av petroleumsressursane, som betydde store mengder energi i lett transportabel og oppbevaringsvennleg flytande form, men som samtidig har ført til utbreidd uro om ureining og global oppvarming med store skadeverknader på klimaet og miljøet.
Kultur og underhaldning
Kultur og underhaldning har hatt ei enorm utvikling gjennom 1900-talet. Ny teknologi og massemedia som radio og fjernsyn har gjort det mogeleg å spreie idrett, musikk og film over heile verda.
Film
Filmar vart ein av dei mest populære underhaldningsformene i løpet av 1900-talet, og det vart gjort store framsteg i måtar å spele inn film på. Dei første kinoane dukka opp dei første åra av 1900-talet. Den første tida var det berre stumfilmar og dei første lydfilmane kom i 1920-åra. Dei første fargefilmane dukka opp i slutten av 1930-åra. Utover på hundreåret har spesialeffektane nytta i film vorte stadig meir sofistikerte og spektakulære.
Musikk
Musikkstilane og musikkindustrien på 1900-talet gjekk gjennom enorme endringar i løpet av hundreåret. Radio gjorde at ein kunne lytte til den same musikken over heile verda, og nye media og teknologiar vart utvikla for å spele inn, lagre, reprodusere og distribuere musikk. Musikk var ikkje lenger berre noko ein kunne høyre på konsertar, operahus, klubbar og i heimane, og det vart mogeleg for artistar å verte kjend over store område både nasjonalt og stundom i heile verda.
Mykje av populærmusikken i dag har sine røter tidleg frå første halvdel av 1900-talet i Amerika. Her vart jazz, blues og country utvikla. I løpet av dei første 50 åra vart desse stilane gradvis blanda og i 1950-åra skjedde det ein musikalsk revolusjon då rock and roll gjorde sitt inntog, som òg fekk stor samfunnsmessig innverknad for den oppveksande generasjonen. Siste halvdel av 1900-talet har mange nye stilar oppstått som heavy metal, pønk, disco, reggae, soul, rap og hip-hop.
I klassisk musikk vart det òg utvikla nye stilar og retningar, som dodekafoni, aleatorisk musikk og minimalisme. Elektroniske musikkinstrument vart òg utvikla og nytta av mange komponistar og musikarar.
Kunst
I kunstverda vart det utvikla nye stilartar som ekspresjonisme, dadaisme, kubisme, de stijl, abstrakt ekspresjonisme og surrealisme. Modernismen revolusjonerte kunstkulturen og danna ein meir optimistisk, framgangs- og og framtidsretta tenkemåte som seier at menneska kan betre verda dei lever i ved hjelp av kunst, kunnskap og teknologisk utvikling.
Oakland i California
Oakland er ein amerikansk by i delstaten California som blei grunnlagt i 1852. Oakland er hovudsete for fylket Alameda. Nord for byen ligg Berkeley, vest for Oakland ligg San Francisco på den andre sida av brua Bay Bridge. Folketelljnga i 2006 sette folketalet til 397,067. I 2010 rekna ein med at folketalet hadde vakse til 446,901.
1900-talet
Arkitektur
Moderne arkitektur skil seg frå tidlegare arkitektur med ofte meir straumlinjeforma bygg inspirert av maskinar, og mykje mindre bruk av ornament og pynt. Nye byggmateriale og teknologiar vart utvikla. I storbyane, der det byrja å verte avgrensa plass, starta ein å bygge i høgda og stadig høgare skyskraparar vart ført opp.
Oakland i California
Oakland er heimstad for det amerikanske fotballaget Oakland Raiders, som spelar i NFL. Oakland internasjonale lufthamn ligg i Oakland.
1900-talet
Arkitektur
Bilen gjorde sitt inntog på 1900-talet og tilrettelegging for biltransport har vore ein store medverkande faktor til utforminga av byane i løpet av hundreåret.
Oppløysingsrett
Oppløysingsrett er i parlamentariske demokrati den retten regjeringa eller statsministeren på deira vegner, har til å løysa opp parlamentet og lysa ut nyval. Denne retten kan brukast for å løysa ei stoda med eit parlament utan nokon styringsfør koalisjon eller fleirtal som kan stø noko regjering, når parlamentet korkje er viljugt eller i stand til å samarbeida. Retten kan òg brukast som eit trugsmål for å tvinga fram samarbeid mellom regjering og parlament. Noreg er eit av dei få landa med parlamentarisme der regjeringa ikkje har denne retten.
1900-talet
Idrett
Mange former for idrett vart særs populær i løpet av 1900-talet, både som ein aktivitet som kven som helst kunne drive med, inkludert kvinner som før 1900-talet ikkje fekk drive med idrett, og som underhaldning, særleg på fjernsyn. Mange av dei mest populære idrettane i dag er lagidrettar, som ofte har sitt opphav i britiske idrettar og reglane deira, til dømes fotball. Dei moderne olympiske leikane oppstod i 1896 og vart det mest populære og viktigaste idrettsarrangementet utover på hundretalet.
Oakland i California
Historie
Huchiun-stammen av det som seinare blei kalla Ohlone-folk budde opphavleg i området der Oakland blei bygd. I 1772 gjorde conquistadorar krav på dette og resten av California for den spanske krona. I 1820 blei offiseren Luís María Peralta gjeven eit landområde på heile 181 km² langs East Bay-kysten som omfatta dei framtidige byane San Leandro, Alameda, Emeryville, Piedmont, Berkeley, Albany og Oakland. I løpet av 1800-talet busette mange nybyggjarar seg i eit område der det voks mykje eik, og 4. mai 1852 blei Oakland inkorporert som by av styresmaktene i California.
Oppløysingsrett
Ei anna utgåva av oppløysingsretten er når parlamentet har høve til å oppløysa seg sjølv. Denne retten er sjedsynt.
Oppløysingsretten er òg ein rett hjå somme presidentar i semipresidentielle demokrati.
Oakland i California
Historie
Under andre verdskrigen blei det laga mykje krigsmateriell her, og arbeidarar frå andre område av USA kom flyttande til byen. Etter krigen blei det nedgang i skipsbygging og bilindustri, og færre arbeidsplassar. Konfliktar mellom innflyttarar og eldre innbyggjarar, og mellom kvite og afroamerikanarar, voks. I 1966 blei det ytterleggåande antirasistiske partiet Black Panthers skipa i byen som eit forsvar mot politivald. I løpet av 1970-åra fekk byen problem med kriminelle gjengar som styrte narkotikasal og medførte annan kriminalitet. Drapsraten blei nesten dobbelt så stor som den i San Francisco og New York. På 1980-talet spreidde bruken av crack-kokain seg.
Ved slutten av 1980-åra gjekk over 20 % av innbyggjarane i Oakland på trygd. Loma Prieta-skjelvet i 1989 råka fleire bygningar i byen. Byggjeverksemd i 1990-åra gav byen noko økonomisk vekst. Frå denne tida og inn på 2000-talet stod borgarmeistrane i byen, Elihu Harris og seinare for Jerry Brown, for utviklingsprogram som skulle tiltrekka innbyggjarar til sentrum.
Skifer
Skifer er ein metamorf eller sedimentær bergart, danna ved at sand, leire og grus som har blitt avsatt (sedimentert) på botnen av store innsjøar eller i havet.
Norske skiferbrot
Det er brot på skifer mange stader i Noreg. Kvar stad har særprega skifer.
Eleonore Bjartveit
Eleonore Bjartveit, fødd i Alta, var ein norsk lege og politikar frå Kristeleg Folkeparti.
Eleonore Bjartveit var kulturminister i perioden oktober 1989 til november 1990 i Regjeringa Syse.
Ho blei utdanna lege i 1951, og fekk seinare godkjenning som spesialist i attføringsmedisin og geriatri. Lengst tid arbeidde ho ved Oslo Helseråd, sosialmedisinsk avdeling (1962-1967) og som medisinsk kunnig medlem av Trygderetten (1967-1983). Ho var gift med legen Kjell Bjartveit.
Torlaksmesse
Torlaksmesse eller tollesmesse er eit gammalt namn på litlejulaftan 23. desember. Dagen har namn etter biskop i Skålholt på Island Thorlakr helgi Thoralsson (1133-93), som vart gjort til helgen av Alltinget i 1198.
I Trøndelag og Nordland vart dagen gjerne kalla sjurdsmess. Det er usikkert kva for ein Sigurd som har gjeve namn til dagen.
Gotska Sandön
Gotska Sandøn er ei svensk øy i Austersjøen, om lag 40 km nord for Gotland. Øya høyrer inn under Gotland kommune. Gotska Sandön har eit areal på 36,5 km. I 1909 vart nasjonalparken Gotska Sandön oppretta. Han omfatta då mesteparten av øya. Nasjonalparken har etter kvart vorte utvida til å omfatte heile øya og vatnet rundt omkring; i alt 44,9 kvadratkilometer.
Ei sandås dekkjer mesteparten av Gotska Sandön. Det høgaste punktet, Höga åsen, ligg 42 moh. Øya sine indre delar er skogkledde. Bartre, mest furu, veks der. Barlind er òg vanleg, lauvtre sjeldne. På Gotska Sandön veks òg orkidear, vaid, pimpernell og strandtorn. Rundt 50 fugleartar hekkar på øya. Der finst 910 kjende billeartar. Åtte av dei finst i Norden berre på Gotska Sandön.
Sommarstid trafikkerer rutebåtar sambandet Nynäshamn - Gotska Sandön og Fårö - Gotska Sandön.
Dictablanda
Dictablanda er eit omgrep frå statsvitskapen som syner til eit diktatur der sivile rettar for det meste er tekne vare på, heller enn å verta vanda.
Ordet dictablanda kjem frå spansk dictadura («diktatur») og blanda («mild»); ordet speglar òg at blanda kjem i staden for dura («hard»).
Omgrepet vart fyrst nytta in Spania i 1930 då general Dámaso Berenguer overtok for general Miguel Primo de Rivera y Orbaneja som overhovud for militærjuntaen (directorio militar) og freista svekkja spenningane i landet ved å mykja opp nokre av dei strengaste tiltaka som hadde kome til under diktaturet. Det vart òg nytta om dei seinare åra i regimet åt general Francisco Franco, og om det sytti år varande hegemoniet åt Institutional Revolutionary Party (PRI) i Mexico.
Omgrepet «dictablanda» er bruka som eit motstykke til democradura, som tyder illiberalt demokrati — eit system der styremakter og leiarar er valde, men like fullt tek tolleg lett på sivile rettar.
Eit døme på dette er Pakistan under Pervez Musharaff.
Statsbygging
Statsbygging er ein prosess der ei sentral makt eller ein sentraladministrasjon får monopol på legal bruk av vald og eineretten til å samla inn skatt innan eit avgrensa område med ytre suverenitet; sentrum sin økonomiske penetrasjon av periferien. Ein vellukka statsbyggingsprosess leider til ein stat.
Grunnlov
Ei grunnlov eller ein konstitusjon er dei grunnleggjande lovene som konstituerer ein moderne stat, der mellom anna rettane og pliktene til den enkelte statsborgaren er slått fast.
Kravet om ei grunnlov blei reist på 1700-talet i kampen mot det eineveldige monarkiet som var den dominerande statsforma da. Ideologien var at monarken hadde makta si frå Gud, og innbyggjarane hadde berre å lyde same kva han eller ho bestemte.
Ei grunnlov er derimot ein slags kontrakt mellom styrande og styrte, med folkesuverenitetsprinsippet i botnen. Dette går ut på at all legitim makt kjem frå folket, at dei styrande derfor må vere folkevalde, og at folket derfor også i prinsippet kan trekkje denne makta tilbake dersom dei styrande bryt kontrakten som ligg i grunnlova (opprørsretten).
Innføringa av grunnlover er på denne måten ein første byggjestein i utviklinga av demokratiet. Men mykje stod att, til dømes det at berre ein del av den mannlege befolkninga blei rekna for å høyre til «folket», slik at kvinner og eigedomslause ikkje fekk stemmerett før mykje seinare.
Ryggebyen
Ryggebyen (Halmstad) er ein tettstad i Moss kommune i Viken. Ein liten del av tettstaden,, ligg i Råde kommune. Han har.
Moss lufthamn Rygge ligg ved tettstaden.
Grunnlov
Den første moderne grunnlova kom etter den amerikanske revolusjonen, i 1787. Viktigare for den vidare utbreiinga av fenomenet var det at den franske revolusjonen frå 1789 og framover produserte fleire grunnlover i dei ulike fasene av denne. Frankrike var det mektigaste og folkerikaste landet i Europa på den tida, utanom Russland, mens USA var eit lite land på andre sida av storhavet.
Den norske grunnlova er frå 1814, vedtatt 17. mai på Eidsvoll. Vedtaket om grunnlova var også ein liten revolusjon, og ei kraftig demokratisering i forhold til eineveldet som hadde vore til da. I tillegg la det grunnen for det nasjonale sjølvstendet, sjølv om Noreg blei tvinga inn i union med Sverige seinare same året. Denne unionen var av ein annan art enn den med Danmark: Noreg fekk behalde grunnlova og var å rekne som eit sjølvstendig kongerike som delte monark med Sverige.
Men attåt unionsoppløysinga i 1905 stod to større kampar att før Noreg eigentleg blei det ein vanlegvis kallar demokratisk i dag: Innføringa i 1884 av parlamentarismen, det vil seie folkevald kontroll over regjeringa, og allmenn stemmerett i 1913.
Fjøs
Eit fjøs (frå norrønt fjós, 'fehus') er ein bygning eller eit rom for husdyr. Vanlegvis er det storfe eller småfe som vert haldne i eit fjøs, medan hestane vert haldne i ein stall. Moderne fjøs vert ofte kalla «driftsbygning».
Freden i København
Freden i Køpenhavn, Københavnsfreden, er ei nemning på ei fredsavtale mellom Sverige og Danmark-Noreg, inngått i København den 27. mai 1660. Etter freden i Roskilde av 26. februar 1658 braut det ut krig att i juni 1658. Freden i København stadfeste fredsavtala frå 1658 med unntak av at Sverige måtte gje frå seg att Trondhjems len og Bornholm. Sverige aksepterte òg framande krigsfartøy i Austersjøen.
Ellen Horn
Ellen Horn, fødd Ellen Stoesen, er ein norsk skodespelar, teatersjef og tidlegare kulturminister for Arbeidarpartiet.
Regjering
Ellen Horn var statsråd i Kulturdepartementet (kulturminister) i Jens Stoltenberg si første regjering, 2000-2001.
Ho er gift med jazztrommeslagaren Jon Christensen, og har to barn: Kjersti Horn, frå det tidlegare ekteskapet med Per Horn, og Emilie Christensen frå det noverande ekteskapet.
Nokre roller
Sigrid Undset i Undset (Trøndelag Teater 2005)
Larkollen
Larkollen er ein tettstad i Moss kommune i Viken. Staden ligg ved Ytre Oslofjord og har.
Lydsignalhandsaming
Lydsignalhandsaming, eller berre Lydhandsaming, er nemninga som ofte vert nytta om signalhandsaming av ymse typar lydsignal. Lydsignalhandsaming er eit tverfageld område, i skjeringspunktet mellom signalhandsaming og elektroakustikk. Som døme kan ein nemna akustisk ekkokansellering innan telekonferansesystem, modifisering av akustiske transferfunksjonar, retningsstyrte mikrofonanar, osb.
Akustisk ekkokansellering
I telekonferansesystem er to rom, ofte med stor geografisk avstand, kopla saman via ein kommunikasjonskanal. Begge romma er utstyrte med mikrofonar og høgtalarar, slik at når ein person i ram A talar høyrer lyttarane i rom B dette via ein høgtalar. Men på grunn av at mikrofonen i rom B fangar opp dette signalet vert det sendt tilbake til høgtalaren i rom A, slik at talaren der høyrer ein forsinka versjon av sin eigen stemme. Den forsinka versjonen vert så fanga opp av mikrofonen i rom A, sendt til rom B på nytt, der den atter vert fanga opp av mikrofonen og sendt attende til rom A. Dette fører til eit kraftig ekko, som er svært forstyrrande. Ekkosignalet kan kansellerast av ein ekkokanseller, som er eit adaptivt filter av høg orden. Kvart rom har sin ekkokanseller.
Superdirektive mikrofonar
I samband med telekonferansesystem ynskjer ein ofte å fanga opp stemma til ein bestemt talar og utelukka andre talarar/støykjelder. Ein måte å få til dette utan å plassera ut mikrofonar ved alle deltakarane, er å nytta ein svært retningsfølsam mikrofon som kan styrast til å plukka ut ein bestemt talar. Slike mikrofonar kan syntiserast ved å kombinera mange mikrofonar, plasserte i eit regulært mønster. Dei ulike mikrofonsignala vert så forseinka i ulik grad og summerte. For å oppnå stor direktivitet vert det nytta eit adaptivt filter, som har som oppgåve å skalera og justera forenkling av dei ymse mikrofonsignala.
Syntetiske høgare ordens mikrofonar
Moderne metodar for tredimensjonal lydattgjeving, som til dømes høgare ordens Ambisonics, bygger opp eit lydfelt som ein summasjon av sveriske harmoniske komponentar. Denne teknologien krev mikrofonar av høg orden. Desse kan ikkje byggast fysisk, men må syntiserast ved at signala frå mange lågare ordens mikrofonar vert kombinerte, noko som krev avansert signalhandsaming.
Bender
Bender (rumensk Tighina, russisk Бендéры, Bendery, ukrainsk Бендéри, Benderi) er ein by i Moldova, styrt av den de facto sjølvstendige regionen Transnistria, sjølv om han ligg på høgre sida av Dnestr (resten av Transistria ligg på venstresida av elva). I lag med landsbyen Proteagailovca dannar byen ein kommune som Moldova ikkje reknar som ein del av Transnistria. Bender ligg i ei buffersone oppretta etter Transnistriakrigen i 1992.
Historie
Dei første busetnadane i området, der elvane Dnestr og Bîc renn saman, oppstod på 100-talet. Gjennom tidene har området vore styrt av Kiev-riket, fyrstedømet Moldavia, Genova, Det osmanske riket, Russland og Romania.
Stefan cel Mare grunnla ei festning på staden på byrjinga av 1500-talet. I 1538 tok Suleiman I festninga, og gav ho det tyrkiske namnet Bender.
Karl XII av Sverige søkte tilflukt rett utanfor byen etter nederlaget ved Poltava, saman med kosakkane sin leiar Ivan Stepanovitsj Mazepa. Sidan ein under einveldstida i Sverige definerte hovudstaden som det staden der kongen hadde hoffet og arkivet sitt, låg Sverige sin hovudstad i fleire år på sletta utanfor Bender. Tyrkarane nekta han å reise vidare, for å utnytte han i det politiske spelet i Sentral-Europa. I 1713 vart det utkjempa eit mindre slag mellom Karl sine menn og tyrkarane, kjend som kalabaliken ved Bender.
Under den russisk-tyrkiske krigen 1806-1812 fall byen til russarane og vart verande på russiske hender fram til Sovjetunionen kollapsa. Mesteparten av kampane i Transnistriakrigen stod i og ved Tighina.
Cahul
Cahul (russisk Кагул, Kagul) er ein by sør i Moldova med om lag 35 000 innbyggjarar. Byen har vore busett i mange hundreår, men har hatt forskjellige namn opp gjennom tidene. I 1502 vart byen kalla Scheia og i 1716 Formoza. Det moderne namnet vart gjeve til byen etter slaget ved Kagul som vart utkjempa i nærleiken.
Byen har ofte vore åstad for kamphandlingar mellom forskjellige statar og har ofte skiftar eigarskap mellom land som Moldavia, Russland og Det osmanske riket. Byen var ein del av fyrstedømet Moldavia før 1812, så Det russiske keisardømet frå 1812 til 1856, og så igjen Moldavia/Romania (1856-1878), Russland (1878-1918), Romania (1918-1940) og så Sovjetunionen (1940-1941), Romania igjen og Sovjetunionen 1941-1991. Sidan 1991 har byen vore ein del av Moldova. Cahul er òg kjend for varmekjeldene her og for folkemusikken.
Ungheni
Ungheni er ein by i Moldova med om lag 35 000 innbyggjarar. Han vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1462.
Brua over Prut er ein grenseovergang til Romania. Det er ein annan grenseby med same namn i Romania på andre sida av elva.
Averser Rhinen
Løp
Elva spring ut i Avers ved samløpet mellom Bergalgabach og den mindre Jufer Rhinen. Jufer Rhinen spring ut i, og er kalla opp etter, Juf, den høgastliggande permanent busette busetnaden i Europa, nær grensa til Albula. Frå kjelda renn Averser Rhinen med gjennom ei djup kløft, der den 80 meter høge Lezibrua kryssar. Ved botnen av dalen, møter ho den noko mindre Madrish Rhinen.
Etter nokre kilometer møter ho frå venstre Reno di Lei, som nesten berre renn over italiensk jord. Lago di Lei-reservoaret ligg òg på italiensk side, bortsett frå demninga som har skapt reservoaret, som står på sveitsisk side.
Averser Rhinen held fram gjennom Val Ferrera-dalen. Her ligg den øvre landsbyen Innerferrera (retoromansk Calantgil), der elva er demd opp, og dannar Innerferrerareservoaret sidan 1961. Nedanfor ligg Ausserferrera (retoromansk Farera), der bredalen er omgjeven av bratte heng. Averser Rhinen munnar ut i Hinterrhein i Roflaschlucht oppfor Andeer.
Vegen i Ferraradalen er ein [[blindveg].
Uttale av finsk skriftspråk
Finsk har eit svært konsekvent skriftspråk som gjer at det er lett å gå frå skrift til tale og omvendt.
Hovudreglar
Kvar bokstav uttrykker ein lyd, og kvar lyd har ein bokstav. Samtlege bokstavar skal med andre ord takast på alvor, kvar og ein skal uttalast, alltid på same måte.
Trykket ligg alltid på første stavinga i ordet.
Doble bokstavar står for ein lang lyd, enkle bokstavar for ein kort.
Døme: «banan» er banaani på finsk, med trykket først.
Vokalar
Den lyden vi har i det norske ordet sy finst ikkje i finsk (faktisk i svært få språk i det heile tatt, det er derfor utlendingar har så store problem med norsk u og y.
ä og ö blir uttalte på nøyaktig same måte som norsk æ og ø.
Regelen som da står att er at desse reglane skal bli tatt alvorleg. Sjølv om vi i norsk har ein regel som seier at «e framfor r blir til æ» gjeld denne regelen altså ikkje på finsk. peruna uttalast peruna og ikkje ''pæryna. Sjølv om svensk ä ofte blir uttalt som e gjeld det ikkje'' i finsk. I finsk er e alltid e og ä alltid ä. Ishockyspelaren heiter altså Selänne med to e-ar og ein æ i midten. Det er ikkje lett for ein nordmann å uttale til dømes sjukdomsnamnet herpes med to e-ar i staden for med ein æ og ein e. Men det går. Prøv ein gong til.
Konsonantar
Konsonantane blir uttalte som på norsk, med ein viktig merknad. p, t og k blir uttalt som i norsk spå, stor og skur, ikkje som i dei norske orda på, Tor og kur. Hald handflata framom kjeften og sei desse seks orda etter kvarandre, så kjenner du kva eg meiner. Seier du på eller Tor kan du slokke talglys. Det kan du ikkje med stor og skur. For å få ordet for hoggorm rett må du altså late som om det står ein s framfor, ta bort s-en, og seie kyy. Resultatet er ei garantert heilfinsk kjensle (evt. ispedd rare blikk frå sidemannen dersom du seier det høgt).
Dobbeltbokstavar er som sagt lange. Dermed får vi ein klar skilnad mellom tuuli (vind), tulli (toll) og tuli (eld). Den siste er ikkje lett, i og med at ordet ikkje inneheld lange lydar i det heile, noko som var god gammalnorsk men er umogleg i moderne norsk, med unnatak av Gudbrandsdalen, der dei uttaler namnet Vågå like kort som finnar seier tuli. Med lange lukkelydar, som i namna Seppo, Matti og Pekka, er det berre å ta ein liten kvilepause på konsonanten før du går vidare. Det same gjeld når den lange konsonanten kjem etter ein lang vokal: tyyppi (type), paatti (båt) og piikki (spiss). Gjer y-en lang, gjer p-en lang, så blir det finsk av det.
Eit par ord om h etter vokal. I tysk betyr dette at vokalen er lang (tysk fahren og norsk fare har omtrent same vokal). I finsk, derimot, gjeld framleis regel 1, at alle bokstavar skal uttrykke lyden sin. h-en i ordet Lahti uttalast dermed slik som h-en i det norske ordet Harald.
Trykk
Trykkregelen er verkeleg absolutt. Alle ord har trykk først. Dette gjeld og når første staving består av kort vokal og kort konsonant. (som i peruna, Selänne, pateettinen politiikka, apteekki).
Tone
Finsk er eit høgtonespråk, det vil seie at trykk blir markert med høgtone (her er det austnorsk og trøndersk som er uvanlege, og markerer trykk med lågtone). For å få den rette finske slengen skal du dermed uttale alle eksempelorda med eit tonefall som om du kom frå Finnmark.
Stavingar
Stavingsgrensa i finsk går alltid framfor siste konsonant, slik: yh-dis-tys (foreining). Stavingsgrensa går aldri tvers gjennom ein lang vokal (mellom to like vokalsymbol). To ulike vokalar attmed kvarandre utgjer ein diftong, og dermed ei staving, viss den siste av dei er i, y eller u, eller viss diftongane er ie, uo, yö. Ordet Suo-mi har dermed to stavingar, stikk i strid med kva mange nordmenn trur. Når finnar snakkar om landet Ko-re-a er det derimot med tre stavingar (men med trykk på første og berre korte vokalar!). Her følgjer den komplette samlinga av finske diftongar: ai, ei, oi, ui, äi, öi, yi, au, ou, eu, iu, äy, öy, ey, iy, ie, uo, yö, og kvar og ein av dei er uttalt ved å uttale først den første vokalen, og deretter (i same stavinga) den andre. Når vi sett denne vokalrikdommen saman med eit forbod mot konsonantsamband i byrjinga av ord, forstår vi korfor 48 % av lydane i den finske talestraumen er vokalar, mot berre 37 % i til dømes svensk. Finsk er soleis ein draum for ein kvar ambisiøs korsongar.
Finsk og kvensk
Den kvenske namnetradisjonen kan på sitt vis fortelje korleis det går når vi skriftfestar eit namn i to ulike skriftspråk. Det viser seg at den viktigaste skilnaden mellom stemte og ustemte lydar (p/b, t/d, k/g, ...) i norsk ikkje er stemtheita, men den pusten (aspirasjon) som vi legg til når vi uttaler dei ustemte lydane (jfr. talglystesten ovanfor). Sjølv om dei finske (og samiske!) lukkelydane er ustemte, manglar dei denne tilleggspusten, og blir av norsktalande dermed oppfatta som om dei hadde vore stemte. Ustemt k blir typisk nok berga i det tilfelle han kjem etter s (i forma Gaski). På norsk kan vi ikkje ha g her, og k-en manglar den pusten han ville ha hatt i framlyd. Resultatet blir at nordmenn høyrer ein g og ein k der det som i røynda blir uttalt er to identiske k-ar. Elles er finsk u og y erstatta med o og u. Ekte finske ord har tilfeldigvis ikkje lang oo, viss dei hadde hatt det ville kvenane ha skrive å. Når det gjeld ä og ö blir dei sjølvsagt til æ og ø, men framfor r blir norske e-ar uttala som æ, slik at vi får to alternative skrivemåtar for Jerijärvi. Lange vokalar blir i norsk uttrykt med fråvær av dobbeltkonsonant, og resultatet har dermed heilt riktig vorte Osima for Uusimaa.
Ein del gonger tar skriftspråket revansj, som når namn får same skrivemåte i Noreg og Finland, men ulik uttale. Namn som Arvola og Halonen hadde soleis fått ha den opphavlege uttalen sin meir i fred viss dei hadde skrive seg som Arvåla og Halånen.
Eit par gonger har norsk og finsk (nær) identiske rettskrivingsreglar, og namna sklir rett inn i norsk skrift: Niemi, Niska, Niva, Nikkinen.
Det må her understrekast at det ikkje er mogleg å seie at den eine skrivemåten er «rett» og den andre er «gale». Skilnaden ligg rett og slett i om norske eller finske rettskrivingsreglar skal leggast til grunn. I mange tilfelle er det umogleg å få rett resultat med norske reglar, rett og slett fordi det norske skriftspråket ikkje er laga for å fange opp distinksjonane som finst i finsk. Namna Hyry og Niva har til dømes kort y og i i finsk, dette er det ikkje mogleg å få fram i norsk utan å skrive dobbelkonsonant, men i og med at namna har kort konsonant, blir det også feil. For ein del av namna vil derfor den einaste måten å få dei skrive «rett» (det vil seie notert ned i skrift på ein måte som fortel korleis dei uttalast) vera å skrive dei på finsk vis. Om det er den beste strategien i Noreg er ei anna sak, og same norske telefonkatalog kan i dag presentere variantar frå begge spaltene i tabellen ovanfor.