cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Major
Graden major oppstod på engelsk som eit suffiks til visse militære stillingar, vanlegvis for å indikere ein høgere rang enn andre i same stilling. Den vanlegaste bruken av ordet major i ein grad, og den første som er registrert på engelsk, var i tittelen sersjantmajor (sergeant-major), nummer tre i kommandorekka i eit regiment. I fleire europeiske orlogsflåtar blei major brukt i tittelen Pilot-Major for ein overordna dekksoffiser på eit skip til forskjell frå kapteinen, som ofte var ein arméoffiser med lite maritim kunnskap, utnemnd for å leie oppdraget til skipet.
Innan Den engelske borgarkrigen var major blitt ein eigen grad og blei tildelt offiserar på middels nivå på slagmarka. Den blei mest brukt på offiserar som tenestegjorde som adjutant for ein høgare general. På 1800-talet var major i bruk som eigen grad i nesten alle armear i den vestlege verda. Den utvikla seg raskt til ei høgare stabsstilling og blei sett på som den første av felt- eller kommandogradane, til forskjell frå kaptein og under, som blei rekna som kompanigradar. Majorgraden sitt symbol er ei stjerne mellom to striper som går kant i kant med klaffen. I Noreg blir graden ofte brukt for avdelingsleiarar (skvadronssjefer i Luftforsvaret). Den tilsvarar orlogskaptein i Sjøforsvaret.
Edvard VII av Storbritannia
Edvard VII engelsk Edward VII (Albert Edward) var den fyrste britiske monarken av fyrstehuset Saxen-Coburg-Gotha. I tillegg til å vera konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland, og britiske oversjøiske koloniar, var han og keisar av Britisk India. Han regjerte frå då mor hans, Victoria av Storbritannia, døydde den 22. januar 1901. Han var konge fram til han døydde den 6. mai 1910. Før han vart konge hadde han tittelen Prince of Wales (prins av Wales). Edvard er den som til no har vore kronprins i lengst tid i britisk og engelsk historie.
Edvard vart 3. oktober 1874 tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.
Albert Speer
Etter krigen
Speer vart overført til Spandau-fengslet i 1947 for å sone dommen. Trass ein lovnad om å vise skuldkjensle ved å avstå frå å søkje nåde, fekk han seinare starta ein kampanje for å verte lauslaten tidlegare. Denne kampanjen mislukkast, og han vart fyrst lauslaten midnatt 1. oktober 1966, på dagen 20 år etter fengselsdommen.
Lite av det Speer utforma står att, og dei fleste bygningane hans kan berre sjåast på planar og fotografi. Einaste som står att etter han i Berlin er ei rekkje lyktestolpar langs Strasse des 17. Juni. Marmor frå Speer-bygget Rikskanselliet, som var blitt øydelagd i bombeåtak, blei brukt til å laga eit sovjetisk krigsminnemeke.
Etter soninga
Då Speer hadde vorte lauslauten, vurderte han å vende attende til arkitektbransjen, men han kom fram til at han ikkje var fagleg oppdatert. Speer forstod dessutan at han ville verte assosiert med dei store byggjeprosjekta frå Det tredje riket, og at det ville verte vanskeleg å framstå som ein truverdig moderne arkitekt. I staden la han vekt på å vere innsidevitne frå Det tredje riket. At han offentleg tok avstand frå nazitida, gjorde at han for mange tyskarar framstod som eit slags moralsk alibi. Speer vart illustrasjonen på førestillinga om at dei mange som hadde fylgt Hitler, ikkje sjølve hadde skuld i brotsverka til regimet, men var offer for ein folkeforførar. Speer vart ein etterspurd mann for massemedium. og skreiv sjølv tre bøker med tema frå fortida si. Speer døydde brått i 1981 under eit kort opphald i London, der han same dagen hadde vorte intervjua av BBC.
Omstridd
Speers bilete som den uskuldige, velmeinande idealisten byrja å slå sprekkar alt året etter dødsfallet då den tyske historieforskaren Matthias Schmidt gav ut ei bok der han dokumenterte at Speer utgjorde ei av dei drivande kreftene bak utnyttinga av «mindreverdige» slavearbeidarar i den tyske krigsindustrien. Samtidig viser Schmidts bok at Speer, stikk i strid med sine eigne påstandar, hadde god innsikt i tilhøva i og omkring tyske konsentrasjonsleirar, og at han fleire gonger skulda SS for ikkje å gå hardt nok fram overfor dei innsette. Speer hadde brukt sitt siste leveår på å prøve å hindre at denne informasjonen vart kjend offentleg. Samtidig er det framleis uvisst om Speer kjende til jødeutryddingane.
I 1971 vitja Speer Noreg. Det medførte debatt då det vart kjent, rett nok etter at Speer hadde reist frå landet.
Carlinhos Paraíba
Carlinhos Paraíba er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Omiya Ardija, Júbilo Iwata og Tokushima Vortis.
Laseron Islands
Laseron Islands er ei rekkje små isdekte og klipperik øyar som ligg 3 nautiske mil (6 km) aust for Cape Denison i Commonwealth Bay. Dei vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson, som namngav dei etter Charles F. Laseron, utstoppar i ekspedisjonen.
Fastleikslære
For å berekne styrken til ein konstruksjonsdel reknar ein mellom anna ut spenningar som opptrer og fastleiken til materialen. I vanlege konstruksjonar må ein unngå plastiske formendringar og brot. Plastiske formendringar spelar ei særleg stor rolle for maskindelar utsette for høge temperaturar, og det vert derfor lagt ned mykje arbeid i å studere eigenskapane til materialane ved høge temperaturar og finne eigna legeringar. Ein kan berre bruke utrekningar med forenkla føresetnader og enkle former. For meir kompliserte former må ein bruke modellforsøk, der ein gjer målingar på ein modell av lekamen. Modellar kan berre brukast når det gjeld deformasjonar. For å finne spenningane må ei nytte andre metodar og den mest brukte er den fotoelastiske
For praktisk bruk må ein alltid halde dei hendande spenningane langt under brotfastleiken. Tilhøvet mellom brotfastleiken og den tillatne spenninga blir kalla tryggleiksfaktoren.
Lesser Mackellar Island
Lesser Mackellar Island er ei lita øy like nordaust for Greater Mackellar Island i Mackellar Islands, som ligg 2 nautiske mil (3,7 km) nord for Cape Denison i midten av Commonwealth Bay. Ho vart oppdaga og namngjeven av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson. Namnet syner til at ho er mindre enn Greater Mackellar Island.
Mackellar Islands
Mackellar Islands er ei gruppe på kring 30 småøyar og skjer i Antarktis som ligg 1,5 nautiske mil (2,8 km) nord for Cape Denison i midten av Commonwealth Bay. Dei vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson, som namngav dei etter C.D. Mackellar frå London, ein økonomisk støttespelar for ekspedisjonen.
Stieg Larsson
Stieg Larsson, døypenamn Karl Stig-Erland Larsson, var ein svensk forfattar, journalist og redaktør frå Skelleftehamn i Västerbottens län.
Liv og arbeid
Larsson arbeidde i 20 år som nyheitsgrafikar og journalist i Tidningarnas telegrambyrå. I arbeidet sitt som journalist og sakprosaforfattar var han særleg kjend for engasjementet sitt mot høgreekstremisme og rasisme. Han var ein av initiativtakarane til stiftinga eXpo med føremål å «studera og kartleggja antidemokratiske, høgreekstreme og rasistiske tendensar i samfunnet». Dei siste åra av livet sitt arbeidde han som sjefredaktør for tidsskrifta til stiftinga Expo. Larsson var ein av dei fremste ekspertane i Sverige og Europa på høgreekstremisme og nynazisme.
Før han byrja å skriva kriminalromanar, manifesterte interessa hans for sjangerlitteratur seg først og fremst gjennom at han tidleg i livet gav ut science fiction-fanziner. Han sat lenge i styret for og vart til sist (1980) formann i Skandinavisk förening för science fiction.
På 2000-talet forfatta Larsson kriminalromanar under samlenamnet Millennium-serien, med ei handling voven rundt det umake paret Mikael Blomkvist og Lisbeth Salander. Ingen av bøkene vart utgjevne før Larsson døydde, men då den første (Män som hatar kvinnor, 2005) kom eitt år etter dødsfallet, vart han straks ein bestseljar. Romanen vart løna med Skandinaviska Kriminalsällskapet sin pris Glassnøkkelen. Larsson hadde byrja på ei fjerde bok i serien då han brått døydde av hjarteinfarkt, men familien har vorte samde om at den siste boka ikkje vil bli publisert.
Kampen om millionane
28. mai 2008 sende SVT1 dokumentaren «Uppdrag granskning: Milleniummiljonerna». Det handla om Larsson og konflikten i familien etter at han gjekk bort. Grunna drapstrugsmål frå svenske nynazistar og behovet for å halde seg skjult, gifta Stieg Larsson og arkitekten Eva Gabrielsson seg aldri. Sidan dei ikkje var gifte, hadde ikkje Gabrielsson arverett. Ho fekk berre halvparten av bustaden som paret hadde budd i. Far hans og bror hans fekk rettane til litteraturen til Larsson.
Bibliografi
Til saman har krimbøkene Män som hatar kvinnor, Flickan som lekte med elden og Luftslottet som sprängdes selt 4,6 millionar eksemplar per 29. mai 2008. 750 000 av dei berre i Noreg.
Tre filmar baserte på trilogien er utgjevne, og to Tv-seriar er undervegs.
Omsetjingar til norsk
Alle bøkene er omsette av Elisabeth Bjørnson, og gjevne ut av Gyldendal-forlag.
Hypatia av Alexandria
Hypatia var dotter av Theon, som også var læraren hennar og tilknytt Museet i Alexandria, som låg attmed eller omfatta Biblioteket i Alexandria. Hypatia underviste ikkje i museet, men tok mot elevar i sin eigen heim. Ho vart leiar for platonistskulen i Alexandria cirka år 400. Ho underviste i matematikk og filosofi.
Hypatia var ikkje kristen, altså heidning, og ho vart til slutt pint i hel av ein kristen mobb. I kor stor grad den kristne patriarken Cyril stod attom drapet er det usemje om.
Patriarken Cyril vart elles kanonisert (heilaggjord) etter han døydde. Biblioteket i Alexandria vart brent heilt ned og fullstendig øydelagt.
Trond
Trond er eit norsk mannsnamn av norrønt opphav. Det har namnedag den 21. september.
1527 Malmquista
1527 Malmquista er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 18. oktober 1939 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Trond
Andre skrivemåtar av namnet er Tron, Tronn, Thron og Thrond. Mannsnamnet Trand og kvinnenamnet Tronda er sjeldne namneformer.
Bruk
Trond er eit vanleg namn i Noreg, og er noko brukt i Sverige. Det finst som Tróndur på Færøyane og Þrándur på Island. Elles er det lite utbreidd i andre land.
Trond var melloma dei mest populære namna på nyfødde gutar i Noreg i frå rundt 1950 til 1980.
Moyes Islands
Moyes Islands er ei gruppe småøyar som ligg vest i Watt Bay, 2,5 nautiske mil (4,6 km) søraust for Cape-Pigeon Rocks. Dei vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911-14) under Douglas Mawson, som namngav dei etter Morton H. Moyes som var meteorolog i ekspedisjonen.
La Praz
La Praz er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 871 meter over havet.
Kommunen består av gatelandsbyen La Praz.
1528 Conrada
1528 Conrada er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. februar 1940 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Faststoff-fysikk
Faststoffysikk er ein del av fysikken som prøver å forstå stoff i faste og til ein viss del òg flytande aggregattilstand.
Juriens
Juriens er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 792 meter over havet.
Kommunen ligg i sida av Mollendruz. Han består av landsbyen Juriens og grenda Cosson.
Kládeos
Kládeos (gresk Κλάδεος, latinsk Cladeus) er namnet på ei elv som renn gjennom Olympia i Hellas og som munnar ut i elva Alfiós. Ho er kalla opp elveguden Kladeos i gresk mytologi, ein av sønene til Okeanos og Tethys.
I den mykenske perioden brukte elva å oversvømme området, noko ho heldt fram med gjennom mellomalderen og fram til dei tyske utgravingane av Olympia i 1875. I dag er Olympia verna mot flaum.
Kládeos er òg ein busetnad i periferieininga Ilía.
Lungeemfysem
Lungeemfysem, ofte kalla emfysem, er ein irreversibel, kronisk obstruktiv lungesjukdom der lungealveolane gradvis blir nedbrotne. Årsaksfaktorane er kompliserte, men to hovudårsaker er miljøfaktorar (særleg langtidspåverknad frå tobakksrøyk eller innanding av giftige kjemiske stoff) og, mindre hyppig, arvelege sjukdommar som α₁-antitrypsinmangel, marfans syndrom og sallas sjukdom.
Teikn og symptom
Emfysem er særteikna ved tap av elastisiteten i lungevevet, øydelegging av strukturane som held alveolane (lungesekkane) oppe og øydelegging av kapillærårene som forsyner alveolane. resultatet er at dei småe luftvegane kollapsar under utpust. Dette fører til eit obstruktivt sjukdomsbilete, i og med at for store mengder luft blir haldne att i lungene. Typiske trekk er tung pust ved fysisk arbeid — særleg i motbakke og ofte når ein går i tropper. Seinare i sjukdommen er det òg vanleg å vera andpusten under kvile. Hyperventilering er òg vanleg, såvel som oppblåst brystkasse med auka anteriopostal diameter. Ved langt framskride emfysem utviklar ein del pasientar klubbefingrar — eit typisk teikn på langvarig hypoksi (oksygenmangel i blod og vev).
Emfysempasientar blir nokre gonger omtala som «pink puffers» på engelsk. Dette heng saman med at emfysempasientar ofte hyperventilerer for å oppretthalde tilstrekkeleg oksygen i blodet. Denne hyperventileringa forklarar kvifor emfysempasientar oftast ikkje ser cyanotiske ut slik ein ser det i pasientar med kronisk bronkitt, som på engelsk tilsvarande kan bli kalla «blue bloaters».
Diagnose
Diagnosen blir primært stilt ved spirometri (testing av lungefunksjon), inkludert diffusjonstest. Andre undersøkingar kan inkludere røntgen, høgoppløysings spiral-CT-scan av brystkassen, bronkoskopi (når ein mistenkjer annan lungesjukdom, som t.d. malignitet), blodprøvar, pulsoksimetri og arteriell blodgassanalyse.
Patofysiologi (sjukdomsbilete)
Den vitskaplege definisjonen av emfysem er: Dermed kan den definitive diagnosen utførast av ein patolog. Vi kan likevel lett sikre ein klinisk diagnose ved analyse av pasienthistorie, klinisk undersøking, lungeskjermbilete og lungefunksjonstestar.
I normal pusting blir luft trekt inn gjennom bronkiane, vidare gjennom bronkiolane og ned i det stadig finare nettverket av røyr i lungene som blir kalla lungealveolar eller lungesekkar — tusenvis av ørsmåe sekker omringa av kapillærårer. Desse tek opp oksygenet og overfører det til blodet. Når toksin som tobakksrøyk blir pusta inn i lungene, blir ein del av partiklane haldne att av flimmerhåra og kan ikkje pustast ut att. Dette fører i sin tur til lokal betennelsesrespons. Kjemiske stoff som blir utløyste under betennelsesreaksjonen, slik som trypsin og elastase, slepp laus og byrjar å bryte ned alveolveggene. Dette fører med seg færre, men større alveolar. Dermed blir den totale alveolyta mindre og med tilsvarande lågare emne til å taka opp oksygen og skilje ut karbondioksid. Eit stoff som blir kalla α₁-antitrypsin (alfa-1-antitrypsin) nøytraliserer normalt den vevsnedbrytande verknaden åt desse stoffa.
Etter lengre tid strekkjer etterkvart hyperventilasjon ikkje til for å oppretthalde høgt nok oksygennivå i blodet, og kroppen kompenserer ved vasokonstriksjon (blodkarsamantrekking) av dei relevante blodkara. Dette fører til pulmonær hypertensjon, som i sin tur fører til forstørring og auka press på høgresida åt hjarta; noko som i sin tur fører til perifert ødem (oppsvelling av føter og hender) etter som blodoverskotet aukar i den systemiske sirkulasjonen og hopar seg opp i vevet.
Emfysem opptrer hyppigare i pasientar med α₁-antitrypsinmangel (A1AD). I A1AD kan betennelsesenzym (som t.d. elastase) relativt uhemma øydeleggje lungealveolvevet — som t.d. elastinfibra. Dei fleste A1AD-pasientane utviklar ikkje klinisk signifikant emfysem, men røyking og/eller alvorleg redusert α₁-antitrypsinnivå (særleg under under 16 %) vil ofte føre til emfysem i ung alder. Alt i alt er α₁-antitrypsinmangel hovudårsak til om lag 2 % av alle emfysemfall.
Patogenese (sjukdomsopphav)
Sjølv om A1AD gjev oss noko innsikt i patogenesen til sjukdommen, er arveleg A1AD berre årsak til ein liten del av sjukdomsfalla. Studiar frå store delar av 1900-talet og innpå 2000-talet har først og fremst fokusert på rolla åt leukocyttisk elastase (òg kalla «nøytrofil elastase» eller «NE»), ein serinprotease som finst i nøytrofilar, som ein hovudagent i øydelegginga av bindevev som er karakteristisk for emfysem. Denne hypotesen har som grunnlag observasjonen at NE er primærsubstratet for A1AT og at A1AT er primærinhibitoren mot NE. Desse to observasjonane og den tilhøyrande hypotesen er kjend som «protease-antiprotease-teorien». Denne teorien impliserer at nøytrofilar er ein viktig mediator i sjukdommen. Nyare studiar har peika på moglegheita for at ein av dei andre proteasane, særleg matrisemetallproteasar, kan spela ei like stor eller større rolle enn NE i utviklinga av ikkje-arveleg emfysem.
Frå dei siste tiåra av 1900-talet har forskinga på sjukdomsopphavet åt emfysem involvert dyreforsøk der ulike proteasar vart tilførte luftrøyret i ymse dyreslag. Desse dyra utvikla bindevevsskadar, noko som vart teke til inntekt for protease-antiproteaseteorien. Men faktumet at desse stoffa kan øydeleggje bindevev i lungene — som ikkje er spesielt overraskande — etablerer ikkje patogenetisk kausalitet. Meir nylege forsøk har fokusert på teknologisk meir avanserte, men elles teoretisk liknande innfallsvinklar gjennom genmanipulering. Den truleg mest interessante utviklinga i forståinga vår av denne sjukdommen har komme frå produksjonen av dyr med ymse spesifikke former av genetisk basert proteasemangel, og observasjon om desse dyra har ein sterkare eller svakare tendens til utvikling av emfysem. Det er lite truleg at den nøyaktige patogenesen åt denne sjukdommen vil bli avdekt i særleg stor grad i den nærmaste framtida.
Assosierte sjukdommar
Sjå òg ovanfor for α₁-antitrypsinmangel (A1AD). Alvorlege fall av A1AD involverer ofte òg skrumplever, der opphoping av α₁-antitrypsin fører til ein fibrotisk reaksjon.
Prognose og behandling
Emfysem er ein degenerande og irreversibel tilstand. Det viktigaste tiltaket som kan gjennomførast for å seinke utviklinga av emfysem er at røykjande pasienter sluttar å røykje, og dessutan at alle pasientar unngår all kontakt medtobakksrøyk og andre luftvegsirritantar. Lungerehabilitering kan vera svært nyttig for å betre livskvaliteten og for lære pasienten korleis han eller ho kan taka best mogleg vare på helsa si.
Den medikamentelle behandlinga er først og fremst orientert mot å betre pusten til pasienten. Dette blir typisk sett gjort med antikolinerge lækjemiddel, bronkodilatorar og (inhalerte eller orale) steroid — og dessutan oksygen når det trengst. Behandling av andre medisinske problem, inkludert GERD og allergiar, kan òg hjelpe på lungefunksjonen. Oksygentilskot i minst 20 timar per dag er den einaste ikkje-kirurgiske behandlinga som har vist seg å forlengje livet til emfysempasientar. Det finst lettvekts oksygensystem som lèt pasientane røre seg lettare enn ved bruk av konvensjonelle oksygentankar. Emfysempasientar som elles har helsa under god kontroll kan flyge, reise på cruise og arbeide medan dei brukar oksygen frå portable system. Det blir òg forska på andre lækjemiddel.
For visse spesifikke pasientar kan lungevolumreduksjonskirurgi (LVRS) betre livskvaliteten vesentleg. Dette kan gjerast etter fleire ulike metodar, og nokre av desse inngrepa er relativt småe. Den einaste eigentlege «kuren» for emfysem er lungetransplantasjon, men mange emfysempasientar er ikkje fysisk sterke nok til å overleva operasjonen. Kombinasjonen av alder, oksygenmangel og biverknadene av lækjemidla som blir bruka for å behandle emfysem fører til ulike grader av skade på nyrene, hjarta og andre organ. Organtransplantasjonar medfører òg at pasienten lyt taka ei rad av antiavvisingslækjemiddel som undertrykkjer immunsystemet og fører med seg nye medisinske problem for pasienten.
Trine
Trine er eit kvinnenamn danna som ei dansk kortform av Katrine, ei form av Katarina. Det har namnedag den 21. september.
Bruk
Trine var eit populært namn på norske jentebarn på 1960-, 1970- og 1980-talet.
Kjelder
Trina
Stillwell Island
Stillwell Island er ei lita, bratt klipperik øy, som er 0,25 nautiske mil (0,5 km) i diameter, og som er den største øya i Way Archipelago. Ho ligg på vestsida av innløpet til Watt Bay, 1,5 nautiske mil (2,8 km) nordaust for Garnet Point. Ho vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911-14) under Douglas Mawson. Han namngav ho etter Frank L. Stillwell, geolog i ekspedisjonen som kartla denne delen av kysten.
Kriós
Kriós (gresk Κριός) er ei lita elv i periferieininga Akhaía i Hellas. Ho har sitt utspring ved fjellet Aroánia (Khelmós) nær Perithóri. Elva renn mellom anna gjennom den antikke byen Fellói og landsbyane Sýnevro, Óasi, Kasáneva og den mykenske akropolisen Aigeira (Egíra). Elva munnar ut i Korintbukta nær Egíra.
Le Lieu
Le Lieu er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på.
Kommunen ligg på austsida av Lac de Joux. Han består av landsbyane Le Lieu, Les Charbonnières og Le Séchey samt fleire grender.
Yuya Miura
Yuya Miura er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashiwa Reysol, Matsumoto Yamaga FC, Shimizu S-Pulse og V-Varen Nagasaki.
Rifondazione Comunista
Rifondazione Comunista, eigentleg Partitio della Rifondazione Comunista, PRC, er eit reformkommunistisk parti i Italia. Det sprang ut av det gamle italienske kommunistpartiet PCI da det blei splitta i 1991. Høgrefløya i partiet danna da det sosialdemokratiske PDS, no DS, Democratici di Sinistra, Venstredemokratane. Da PRC nekta å halde fram med å vere støtteparti for den daverande sentrum-venstreregjeringa i 1998, i protest mot ein etter deira meining nyliberal regjeringspolitikk, blei det mindre partiet PdCI, Partito dei Comunisti Italiani, skipa av dei som var usamde i denne avgjerda. Men PRC sin leiar, Fausto Bertinotti, sa seg i 2004 viljug til å gå inn i ei ny sentrum-venstreregjering for å få fjerna høgreregjeringa til statsminister Silvio Berlusconi (sidan 2001). Fausto Bertinotti er elles også leiar i det nyskipa europeiske venstrepartiet EL. PRC har 6 representantar i EU-parlamentet, der dei høyrer til venstregruppa GUE-NGL (Det sameinte europeiske venstre- Nordiske grøne venstre). PRC har ved vala fått om lag 6 prosent av stemmene totalt, men står sterkare i regionane Bologna og Toscana.
Politisk har PRC tatt klare oppgjer ikkje berre med stalinismen, men med sjølve den leninistiske ideen om partiet som ein fortropp som skal ta statsmakta og endre samfunnet på vegner av massane. Partiet ser seg som ein del av ei brei mangfaldig rørsle mot nyliberalisme og krig. PRC er eit klart reformkommunistisk parti, som skil seg frå både tradisjonell kommunisme og frå sentrumsorientert sosialdemokrati.
PRC har saman med globaliseringskritikarane og fagrørsla mobilisert til store demonstrasjonar dei siste åra. Men resultata ved vala så langt har overbevist partileiinga og fleirtalet i partiet om at dei må vere viljuge til å delta i ei sentrum-venstreregjering for å moblisere veljarane i val.
Katt
Katt er eit kjæledyr og rovdyr frå kattefamilien.Tamkatten (Felis silvestris catus) stammar frå villkatten, og er òg kjend som huskatt, pusekatt, kattepus og berre katt eller pus. Tamkatten har stundom gått under det latinske namnet Felis silvestris domesticus.
Walter Scott Dahl
Walter Scott Dahl var ein norsk høgsterettsadvokat, forfattar og politikar for partiet Venstre. Dahl var aktor i riksrettssaka mot Selmer-ministeriet, og han var med i Sverdrup-regjeringa 1888-1889. Han var son av Nils Nilssen Dahl, fødd i Melhus og død i Bergen.
Katt
Avstamming
Tamkatten skil seg frå villkatten, Felis silvestris, i temperament, pels, storleik og tannplassering, og er ikkje like resistent mot visse blodkreftsjukdomar som vert spreidde gjennom virus. Ofte vert forvilla tamkattar ukorrekt kalla for «villkattar».
Walter Scott Dahl
Liv og gjerning
Dahl tok juridisk embetseksamen i 1859 og arbeidde som fullmektig hos sorenskrivaren i Nordmøre. År 1864 slo han seg ned i Kristiania (Oslo) som overrettssakførar og manuduktør. 1866 bestod han prøva til høgsterettsadvokat, og flytta så til Vestnes.
Katt
Kattar og større katteartar
Bortsett frå storleiken er det ikkje så mykje som skil ein villkatt frå til dømes ein tiger. Tigeren er likevel meir aggressiv og har meir musklar i høve til storleiken. Katten er dessutan ein meir opportunistisk jeger på den måten at han kan drepe og ete langt fleire artar. For store kattedyr som tigeren vil det vere sløsing av energi å jakte på mus, sett i høve til den vesle næringa han får tilbake på det. Unnataket er leoparden som òg jagar mindre dyr. Ein annan skilnad er at kattar ikkje kan brøle, og at dei kan male både når dei pustar inn og ut.
Vanar
Katten kan kommunisere med menneske ved å mjaue. Det varierer frå katt til katt kor mykje han mjauar. Ein katt kan mjaue på ulike måtar, og dimed kome med ulike bodskapar. Ein vanleg grunn til at katten mjauar, er at han ber om noko, til dømes å få mat eller få gå ut. Han kan òg mjaue når han vil helse på nokon eller vil leike.
Katten nyttar halen til å halde balansen. Halen kan òg vise sinnsstemningar; ein hale som peikar rett opp, inneber at katten kjenner seg tilfreds, medan ein hale som peikar ned, tyder at han er utrygg eller har lågare rang. Det kan òg tyde at katten viser at «eg gjev meg». Ein kan samanlikne det med dårleg kroppshaldning hjå menneske, som på ein måte seier det same.
Biologi
Katten har sjølvlysande augo, og ser like godt natt som dag. Det er på grunn av dei svære pupillane som tek inn meir ljos enn menneskeaugo kan. Kattar har òg ei hinne bak netthinna, tapetum lucidum, som speglar synleg ljos attende på netthinna slik at den kan fange opp meir ljos. Dei har attpåtil fire gonger så god høyrsel som menneske. Alt dette er sjølvsagt fordi katten er eit rovdyr som jaktar mykje om natta.
Walter Scott Dahl
Liv og gjerning
Dahl var statsråd og sjef for Indredepartementet frå 5. mars til 31. juli 1888 i Johan Sverdrup si regjering. Fra 15. september same året vart han utnemnd til sjef for Justis- og politidepartementet, ein posisjon han hadde til regjeringa gjekk av 13. juli 1889.
Katt
Biologi
Ein katt kan verte 20 år gamal, men huskattar vert ofte påkøyrde. Faren er størst medan dei er unge og vågale med lita røynsle.
Walter Scott Dahl
Liv og gjerning
Etter han gjekk ut av regjeringa var han lagmann i Gulating lagdømme frå 1889 til 1906.
Katt
Biologi
Katten er, i motsetnad til dei fleste andre husdyr, ikkje eit flokkdyr. Det fører til at katten vert knytt til staden der han bur, og ikkje menneska han bur hjå. Flytter ein med ein vaksen katt, vil difor katten ofte fare attende til den gamle heimen, der han kjenner att omgjevnadene. Held ein katten inne dei fyrste vekene, vil katten gjere seg van med den nye staden.
Walter Scott Dahl
Liv og gjerning
I 1889 vart han utnemnd til riddar av St. Olavs Orden.
Katt
Biologi
Huskatten søv om lag 16 timar om dagen.
Genetikk
Spontant muterte kattar med blå augo og kvit pels, har ein høgare genetisk risiko for å verte fødde dauve. Kvite rasar vert derimot ikkje omfatta av denne defekten, det har å gjere med det dominante W-genet.
Amadora
Amadora er ein by og ein kommune i Portugal, nordvest i storbyområdet Lisboa. Byen og kommunen har 175 000 inbyggjarar og med eit areal på 23,77 km² er han den mest folkesette kommunen i landet.
Kommunen vart oppretta 11. september 1979 då han vart skild ut frå kommunen Oeiras. Sidan den gong har han vore rekna som eigen by. Han dannar eit storbyområde i lag med Lisboa og begge byar deler den same undergrunnen, samt buss- og tognettverk. Han er òg ein stor bustadsforstad til hovudstaden og landskapet er dominert av store leilegheitsblokker og noko industri. Amadora har eit stort samfunn av afrikanske innvandrarar, hovudsakleg frå Angola og Kapp Verde.
Sjølv om det er startar store rehabiliteringsplanar vert Amadora framleis rekna som ein by med mykje kriminalitet og trafikkorkar.
Kvart år er det ein internasjonal teikneseriefestival i Amadora.
Galdhøe
Galdhøe eller Galdhøi er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2283 meter over havet og er det 25. høgaste fjellet i landet. Fjellet ligg mellom Styggebreen i sør og Veslejuvbreen i nord og like nord for Galdhøpiggen, det høgaste fjellet i Noreg.
Hariton Pushwagner
Hariton Pushwagner, eigentleg Terje Brofoss var ein norsk popkunstnar. Han var utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole (1959).
I 2008 vann han Sproing-prisen for teikneserien Soft City.
Kunstkritikaren Lars Elton har kalla Brofoss for Noregs "fremste popkunstner", og la til at "han viste seg tidlig som norsk kunstlivs store rebell. Etter hvert ble han også dets største klovn. De senere årenes kommersielle suksess har gitt ham et ufortjent dårlig rykte. Mot slutten av livet fremstod han som en lettvint og overflatisk kjendiskunstner som reproduserte gamle nyheter i form av digitale trykk. De ble pøst ut i et tempo som om de kom rett fra seddelpressen"; Elton la til at "I 2012 fikk Pushwagner en stor soloutstilling i Milton Keynes i England ... [uten at] den internasjonale interessen ... [ble] videreført".
William Jennings Bryan
Bryan var tre gonger nominert som demokratane sin kandidat til president for USA og var ein av dei mest populære talarar i historia til USA, kjent for si djupe, bydande stemme.
Bryan var ein overtydd presbyterianar, ein sterk forkjempar for folkeleg demokrati, ein uttalt kritikar av bankvesenet og jarnbane-investorar og eigarane, og han var ein leiar for «sølv-rørsla» på 1890-talet. Han var ein dominerande figur i Det demokratiske partiet, aktivist for fred, tilhengar av forbod i alkoholpolitikken, motstandar av darwinismen og ein av dei mest prominente populistiske leiarane på slutten av 1800-talet og i byrjinga av 1900-talet i USA.
Vintage Dead
Vintage Dead er eit konsertalbum av rockegruppa Grateful Dead. Det vart spelt inn i Avalon Ballroom i San Francisco, seint i 1966 (trudd å vere 16. september 1966), og gjeve ut i 1970.
Vintage Dead vart produsert utan at Grateful Dead samtykka eller var involvert. Eit selskap kalla Together Records sette saman konsertopptak av forskjellige band i Bay Area for ein planlagd antologi. Då selskapet gjekk konkurs, betalte MGM den attverande gjelda og fekk tak i lydbanda. Dei gav ut to album med Grateful Dead-songar på etiketten Sunflower Records. Det første, Vintage Dead, nådde 127. plassen på Billboard 200. Det har lenge vore utseld og har aldri kome ut på CD.
Vintage Dead vart følgd opp av Historic Dead, eit anna Sunflower Records spelt inn i Avalon i 1966 og gjeven ut på liknande vis.
Le Chenit
Le Chenit er ein kommune i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunen ligg I distriktet Jura-Nord Vaudois i Vallée de Joux.
Way Archipelago
Way Archipelago er ei gruppe på meir enn 120 småøyar, holmar og skjer. Den største av dei er Stillwell Island. Øyane ligg i ein boge utanfor kysten. Øygruppa strekkjer seg frå nærleiken av Cape Gray, ved austsida av innløpet til Commonwealth Bay, til nærleiken av Garnet Point, ved vestsida av innløpet til Watt Bay. Ho vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson, som namngav gruppa etter Sir Samuel Way, universitetsrektor ved University of Adelaide i 1911,
Le Chenit
Han ligg i hjartet av La Vallée i Jura ved grensa til Frankrike. Han består av landsbyane Le Brassus, Le Sentier og L'Orient samt fleire grender.
Yonne
Yonne er eit departementet sentralt i Frankrike. Departementet ligg i regionen Bourgogne, og er kalla opp etter elva med same namn. Préfecture i departementet er Auxerre.
Historie
Yonne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Burgund, Champagne og Orléanais.
Geografi
Yonne ligg i dag i regionen Bourgogne og grensar til departementa Seine-et-Marne i nordvest, Aube i nordaust, Côte d'Or i aust, Nièvre i sør og Loiret i vest.
Yohei Hayashi
Yohei Hayashi er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane FC Tokyo, Fagiano Okayama og Oita Trinita.
1529 Oterma
1529 Oterma er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 26. januar 1938 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Finsk
Finsk (finsk suomi) er eit austersjøfinsk språk i den uralske språkfamilien. Det blir snakka av ca. 6 million menneske i Finland, til ein viss grad også i nabolanda, og i utvandrarsamfunn i USA, Canada og Australia.
Skriftspråk
Finsk har eit skriftspråk som speglar den fonologiske strukturen i talespråket bortimot perfekt. Kvar bokstav representerer ein lyd (rettare, eitt fonem), og kvart fonem er representert av ein bokstav. Unntaket er bokstavsekvensen «ng», som blir uttalt /ŋŋ/. Ordet sangen, som tyder «ganske», blir med andre ord uttalt på same måten som det norske ordet som vi skriv på same måten, nemleg /saŋŋen/.
Vokalane har omtrent dei same lydverdiane som i tysk, merk spesielt at finsk y blir uttalt som tysk ü og ikkje som norsk y. Konsonantane har same lydverdi som i norsk, men p, t, k har aldri pustelyd (aspirasjon), som i norsk. p i pakka («kortstokk») blir altså uttala som «pakka» i det norske ordet spakka (men utan s), og ikkje som det norske ordet pakka. Lengde blir representert ved dobbeltskriving. Ordet Kitee (namnet på ein finsk kommune) blir altså uttalt med kort i, kort t og lang ee. Trykket er likevel på første stavinga (det er det alltid).
Grammatikk
Som dei andre samiske og austersjøfinske språka skil finsk seg frå dei germanske og baltiske grannespråka ved å ha typisk uralske grammatiske trekk. Visse grammatiske trekk er likevel utypiske sett i eit uralsk perspektiv (kasuskongruens, vokalsystem, tempussystem), slike utypiske trekk er som regel resultat av baltisk og germansk påverknad.
Fonologi
Finsk har åtte vokalar, tre fremre (y, ö, ä), tre bakre (u, o, a) og to nøytrale (i, e). Fonetisk sett er sjølvsagt dei nøytrale vokalane fremre, men desse vokalane opptrer i to ulike system av vokalharmoni, og i dette systemet er i, e nøytrale. Det eine systemet er stammeharmoni. I same stamme kan vi ha berre fremre vokalar, eller berre bakre vokalar, mens dei nøytrale vokalane kan opptre i lag med både fremre og bakre. Orda tuli «eld», syli «fang», takka «peis», rukkanen «arbeidshanske» er alle moglege finske ord, men *suly, *täkka, *rykkanen ikkje er det. Det andre systemet er ordformharmoni. Finske suffiks opptrer i to variantar, enten med fremre eller med bakre vokalar. Viss stammen inneheld bakre vokalar, gjer suffikset det også, men viss han ikkje inneheld bakre vokalar, inneheld suffikset fremre vokalar. Til 3. person fleirtalssuffikset -vat/-vät har vi altså He tulevat, syövät ja menevät "Dei kjem, et og går", med a eller ä i suffikset alt etter vokalismen i stammen.
Alle dei finske vokalane kan vere lange eller korte, og til skilnad frå norsk kan dei vere lange også i trykklett (ikkje-initial) staving. Ei ordform som eloon (illativ av elo «liv») har kort e, kort l og lang o («å»), men likevel trykk på første stavinga. Dei fleste finske konsonantane kan også vere korte eller lange (h kan vere berre kort og ŋ berre lang).
Finsk har hovudtrykk på første staving i samtlege ord. Bitrykk fell som oftast på tredje, femte, osb. staving, men i visse tilfelle blir bitrykket flytta (sjå artikkelen om finsk fonologi).
Morfologi
Finsk har ein rik bøyingsmorfologi.
Substantiv og adjektiv skil seg morfologisk sett lite frå kvarandre. Begge blir bøygd i 15 kasus og 2 tal.
Finsk har dei grammatiske kasusa nominativ, genitiv, akkusativ og partitiv. Nominativ er kasus for subjekt og subjektspredikativ (Pekka on opettaja, 'Pekka er lærar'. Genitiv er framfor alt kasus for possessor (Pekan auto, 'Pekkas bil'), for komplementet til postposisjonar (auton takia, 'på grunn av bilen'), og i visse tilfelle også for subjektet (Pekan täytyy lähteä, 'Pekka må dra'). Objektet står i akkusativ i dei tilfella der handlinga er avslutta (Pekka osti auton, 'Pekka kjøpte ein bil', Pekka söi leivän, 'Pekka åt opp brødet'). Viss handlinga ikkje er avslutta, eller viss ho er nekta, står objektet i partitiv: Pekka ei ostanut autoa, 'Pekka kjøpte ikkje ein bil'; Pekka ajoi autoa, 'Pekka køyrde bil'; Pekka söi leipää, 'Pekka åt brød (og det vart att brød etterpå)'. Akkusativ endar på -n for substantiv og adjektiv, men på -t for pronomen (Pekka näki sinut, 'Pekka såg deg'). Viss setninga ikkje inneheld eit subjekt som kongruerer med verbet sitt, manglar akkusativen suffikset -n, og liknar på nominativ (men vekslar med partitiv i nekting): Karhu ammuttiin, 'Bjørnen vart skoten', Hänet ammuttiin, 'Han/ho vart skoten'; partitiv: Karhua / häntä ei ammuttu, 'Bjørnen / han / ho vart ikkje skoten'.
Resten av kasusa er adverbiale kasus. Av dei utgjer 6 kasus (illativ, inessiv, elativ, allativ, adessiv, ablativ ) eit avgrensa lokalkasussystem, jf. presentasjonen under uralske språk. Dei resterande kasusa er dei generelle adverbiale kasusa translativ -ksi, (Kirja on käännetty suomeksi, "Boka er omsett til finsk), essiv «-na» (Olen töissä opettajana «Eg arbeider som lærar») og abessiv -tta, Ole huoletta «Ver utan bekymringar!», og dei meir marginale komitativ -ine («Porvoo vanhoine taloineen »Borgå med sine gamle hus«) og instruktiv -n. Komitativ blir berre brukt i fleirtal, sjølv om det refererer til berre ein: Pääministeri vaimoineen »statsministeren med frue« (i lag blir det to av dei). Instruktiv er som regel brukt i fleirtal, t.d. Vuonna 2005 juhlitaan fysiikkaa monin tavoin, »I 2005 blir fysikk feira på mange måtar". I eintal brukast instruktiv berre i visse faste uttrykk: (Hän tuli jalan, «Han/ho kom til fots»). Også bruksområdet til abessiv blir smalare, produktiv er abessiv i 3. infinitiv, Pärjäät hyvin lukematta mitään "Du klarar deg godt utan å lese noko som helst«, men »utan X« blir no helst uttrykt med preposisjonen ilman »utan«, altså ilman polkupyörää »utan sykkel" heller enn ?polkupyörättä.
I tillegg til den same kasusbøyinga som substantiva har adjektiv gradbøying. Suffiksa for komparativ og superlativ er -mpi, -in, «fin - finare - finast» er hieno - hienompi - hienoin.
Kjartan Slettemark
Kjartan Slettemark var ein norsk-svensk kunstnar. Slettemark var fødd i Naustdal i Sunnfjord og budde i Stockholm i store delar av det vaksne livet sitt, der han døydde.
Finsk
Morfologi
Finske verb blir bøygd i 3 personar, 2 tal, 4 modi og 2 tempi. I tillegg kjem eit system med 4 (5) infinitivar og 2 partisippar, som blir bøygd i kasus og tal.
Kjartan Slettemark
Slettemark var utdanna ved Statens handverks- og kunstindustriskole i Oslo, Statens kunstakademi i Oslo, Gerlesborgskolan og Konsthögskolan i Stockholm. Som eit kunstprosjekt oppretta han ein stat utan territorie, kalla Kjartanistan, der han sjølv var «stasminister». Han var svensk og kjartanistansk statsborgar.
Slettemark fekk kunstnarløn frå den svenske staten. I 2001 vart Slettemark tildelt Norsk kulturråds ærespris.
Finsk
Syntaks
Ja/nei-spørsmål blir i finsk danna med hjelp av klitikonet -ko/-kö, som hektar seg på det første leddet i setninga: Oletko suomalainen? «Er-2sg-SPM finsk = Er du finsk?». Også andre ledd enn verbet kan flyttast fram: Jalkapalloko lienee syynä? (fotball-SPM er-Potensialis grunn-Essiv) «Er det fotball som kan vere grunnen?» Andre spørsmål blir danna som på norsk, med spørjepronomen eller spørjeadverb, som blir sett først i setninga: Milloin tulit (når kome-Pret-Sg2) "Når kom du?".
Kjartan Slettemark
Onkelen hans var læraren og forfattaren Aasbjørn Slettemark.
Finsk
Syntaks
Til skilnad frå norsk har finsk ikkje bestemt eller ubestemt artikkel, bestemtheit blir uttrykt dels ved hjelp av kasus, og dels ved hjelp av ordstilling. «Det står eit glas på bordet» er pöydällä on lasi (bord-Adessiv er glas), mens 'Glaset står på bordet' er Lasi on pöydällä (sjå også artikkelen om Eksistensialsetningar).
Leksikon
Det finske ordforrådet har ein kjerne av uralske ord. I perioden etter innføringa av jordbruket har finsk lånt inn svært mange ord frå dei baltiske og germanske nabospråka. Etter at finsk vart offisielt språk i 1863, fekk vi ein periode med ein relativt puristisk språkpolitikk. Mange ord vart laga for å erstatte nye svenske lån, som puhelin, johtaja for tidlegare telefuuni, tirehtööri. Etter krigen har denne politikken vore mindre dominerande, vi har ord som deodorantti, kosmonautti. Det finske språksamfunnet viser likevel i langt større grad enn nabospråka sine ein vilje til å utvike ein nasjonal terminologi, jf. nylagingar som levyke, tiedosto, hakemisto for "diskett, fil, directory".
Dialektar
Det finske språkområdet er delt i to, i vest- og austfinske dialektar. Innafor kvar del fell hovuddialektane til ein viss grad saman med dei historiske landskapa i Finland.
Vestfinske dialektar (tala viser til kartet til høgre.): <ol> <li> Sørvestfinske dialektar i Egentlige Finland og Satakunta <li> Tavastlendske dialektar i Tavastland <li> Sørøsterbottensk dialekt i Sørøsterbotten <li> Midt- og nordøsterbotniske dialektar i Mittel- und Nordösterbotten <li> Nordfinske dialektar (fi. peräpohjalamurteet i Lappland, Tornedalen og Finnmark. </ol> Austfinske dialektar: <li> Savo-Dialekte i Savolaks, Nordkarelen, Midtfinland, Kajanaland, Järviseutu og Koillismaa <li> Søraustfinske dialektar i Sørkarelen og før andre verdskrigen også på det karelske neset </ol>
Indre språkhistorie
Hovudartikkel: Austersjøfinsk språkhistorie, sjå også Finsk språkhistorie
Finsk og dei næraste slektspråka (dei austersjøfinske språka) går attende til det som blir kalla uraustersjøfinsk (kantasuomi). Språksteget før urfinsk blir kalla det finsk-samiske urspråket (på finsk varhaiskantasuomi, dvs. "tidleg urfinsk"), dette ur omfattar dei austersjøfinske og samiske språka. Dette urspråket tok til å dele seg inn i urfinsk og ursamisk for ca. 2000-2500 år sidan.
Dei austersjøfinske språka delte seg relativt tidleg inn i ei nordleg og ei sørleg grein, med Finskebukta som skilje, sjølv om det var klåre fellestrekk mellom dei finske dialektane i sørvest og dei estiske dialektane på andre sida av Finskebukta. Eit nytt skilje kom med den politiske delinga rundt 1200-talet, då Finland kom inn under vestleg kontroll og store delar av Karelen kom inn under austleg, russisk kontroll. Innanfor det finske språkområdet voks det også fram språklege skilje etter geografiske grenser, mellom (eigentlege) finnar, tavastlendingar, savolaksarar og karelarar.
Finsk språk endra seg relativt lite i tusenåret fram mot 1900-talet. Frå og med at den moderne finske nasjonalstaten var etablert, fekk den finske språkpolitikken også konsekvensar for språket i Finland. Store delar av kulturordforrådet som har kome til det siste hundreåret har kome som eit resultat av målmedvite måldyrking, der finske røter og affiks har vorte brukt til å danne nye ord. Germanske syntaktiske konstruksjonar har vorte fjerna (som agens i passivsetningar) eller overført til eit talespråkleg stillag (som relativsetningar).
Ytre språkhistorie
Finsk har ei skriftleg historie som går attende til reformasjonen, då Mikael Agricola omsette Det nye testamentet til finsk. Då Finland gjekk over frå å vere ein del av Sverige til å bli eit storfyrstendømme i Russland i 1809, fekk svensk ein konkurrent i russisk som statsberande språk. Kombinert med romantikken sine ideal om folket sitt eige mål førte dette til eit oppsving for finsk skriftspråk. I den såkalla Finske dialektkrigen (1820-40) vart basen for skriftspråket endra, frå å vere vestleg basert til å bli eit kompromiss mellom dei aust- og vestfinske dialektane, mykje på same måten som norsk var eit resultat av Ivar Aasen sitt arbeid. Ei anna viktig hending var publiseringa av Kalevala, det finske nasjonaleposet, i 1836. Finsk vart offisielt jamstilt med svensk i 1863 (med ein overgangsperiode på 20 år for tenestemenn til å lære seg finsk).
Tidleg på 1900-talet var det ein hard språkstrid om Universitetet i Helsingfors, der begge partane ville ha eit einspråkleg universitet. Begge partane tapte, og begge grunnla eigne universitet i Åbo, Turun ylipoisto (1920) for dei finskspråglege og Åbo Akademi for dei svenskspråklege.
Ládonas
Ládonas (gresk Λάδωνας), òg kalla Ladon, er ei elv i Hellas. Ho har utspring i Arkadía, vest for Trípoli og er ei av sideelvane til Alfiós, som munnar ut i Det joniske havet.
Elvar i Hellas vart personifisert i gresk mytologi. Ei av døtrene til Ladon var Dafne, som Apollon følgde etter. Ho bad om hjelp frå elveguden Peneos, og han omforma ho til eit laurbærtre. Ei anna dotter, nymfa Metope gifta seg med elveguden Asopos.
Auxerre
Auxerre er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonsstad) i departementet Yonne i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen har om lag 40 000 innbyggjarar og ligg ved elva Yonne.
Historie
Auxerre var ein gong ein blømande gallo-romersk by langs ein av hovudvegane i området, Via Agrippa, og ved elva Yonne. På 200-talet vart byen eit bispesete og hovudstad i ein romersk provins. På 400-talet var det bygd ei domkyrkje i byen. Seint på 1000-talet og tidleg på 1100-talet vart det bygd bymurar av dei føydale hertugane av Auxerre.
Bourgeois-verksemder vart oppretta i lag med tradisjonelt jordbruk og vinproduksjon frå 1100-talet, og Auxerre utvikla seg til ein kommune med eige rådhus. Byen vart ein del av Frankrike under kong Ludvig 11, og det gjekk hardt utover staden under Hundreårskrigen og Hugenottkrigen. I 1567 vart byen erobra av hugenottar, og mange katolske byggverk vart øydelagd. Festningsvollane frå mellomalderen vart jamna jorda på 1700-talet.
På 1800-talet vart infrastrukturen i byen kraftig bygd ut, inkludert ein jernbanestasjon, eit psykiatrisk sjukehus og forgardane, og nye bydelar vart utvikla på den høgre breidda av Yonne.
I 1995 fekk Auxerre nemninga «By av kunst og historie».
Nemanja Vučićević
Nemanja Vučićević er ein serbisk fotballspelar.
Han spela for klubben FC Tokyo.
Geist und Seele wird verwirret
Geist und Seele wird verwirret, BWV 35, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1726 for den tolvte sundagen etter treeiningssundag, som fall på den 8. september dette året, dagen då verket vart framført første gong.
Teksten er henta frå Georg Christian Lehms sin Gottgefälliges Kirchen-Opffer (1711). Sidan det var krav om stadig «ny musikk», nytta Bach sjeldan eldre dikt for kantatane sine, så dirigent Craig Smith har foreslått at dette verket derfor kan ha vore komponert tidlegare enn den første framføringa i Leipzig. Han er ein av berre tre kantater der det ikkje er nokre songarar med, bortstet frå ein enkelt altsolist (dei andre er Widerstehe doch der Sünde og Vergnügte Ruh, beliebte Seelenlust, begge òg med tekstar av Lehms). I tillegg har verket to store konsertsatsar for orgel og orekster, truleg frå ein tapt, orgel-, obo- eller fiolinkonsert. . Dei ni først taktane i opninga, sinfoniaen, er identiske til bitar av BWV 1059, som er datert til tida Bach var i Köthen (frå 1717 to 1723).
Det ser ikkje ut til at det ligg eit koraltema som grunnlag for verket.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for oboar I/II/III, obo da caccia, obbligato orgel, fiolinar I/II, bratsj og basso continuo, med ein songsolist. Det består av sju satsar, delt i to delar. Begge delane startar med ein sinfonia:
Tekst
Erster Teil (første del)
'''1. Sinfonia ' tacet''
'''2. Arie ''' Geist und Seele wird verwirret,