cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Have a Cigar
Andre versjonar
Både Primus og Foo Fighters har spela denne songen.
Monte Argentario
Monte Argentario er ein kommune og ei halvøy i provinsen Grosseto i Toscana i Italia, om lag 150 km sør for Firenze og om lag 35 km sør for Grosseto. Halvøya er forbunde til fastlandet via tre vegfyllingar som dannar to lagunar, Laguna di Ponente på vestsida og Laguna di Levante på austsida i midten av lagunen.
Dei to største landsbyane på Monte Argentario er Porto Santo Stefano mot nord og Porto Ercole mot sør.
Vegen Strada panoramica som startar i Porto Santo Stefano gjev eit flott utsyn over kysten og Dei toscanske øyane.
Monte Argentario grensar til kommunen Orbetello, som ligg mellom dei to lagunane.
Geografi
Monte Argentario er ei halvøy som strekkjer seg ut i Tyrrenhavet mot dei to sørlegaste øyane i Dei toscanske øyane, Giglio og Giannutri. Halvøya var tidlegare ei øy, men havstraumar og elva Albegna førte til avleiringar som skapte ein såkalla tombolo.
Det høgaste punktet i Monte Argentario er Punta Telegrafo (635 moh). Landskapet og kysten er hovudsakleg kupert og steinete med mange hamner og steinstrender. Kommunesenteret er den nordlege busetnaden Porto Santo Stefano.
Historie
Halvøya var truleg busett av etruskarar og var seinare Domitii Aenobarbi-familien sin personlege eigedom. Dei fekk halvøya i byte for pengar dei hadde lånt Den romerske republikken under punarkrigane. Det noverande namnet kjem frå dette opphavet, sidan Arganterii var namnet på pengelånarar på denne tida.
Seinare kom halvøya inn under Romarriket og vart avstått til kyrkja av Konstantin den store på 300-talet. I mellomalderen var området tynt folkesett på grunn av redusert trafikk langs den nærliggande Via Aurelia. I lag med Orbetello kom halvøya inn under Aldobrandeschi, Orsini, kong Ladislas av Napoli og Siena, fram til Spania tok over seint på 1500-talet. Spanjonale bygde kraftige festningsverk i dei to hamnene, som vart hovudskansen til staten Presidi. Etter Napoleon sitt nederlag vart Argentario i 1815 gjeve til storhertugdømet Toscana, som det var ein del av fram til 1860, då det var ein del av kongedømet Italia.
Under den andre verdskrigen vart Argentario kraftig bombardert og fekk store tap. Hamna Santo Stefano vart øydelagd og først bygd opp att i 1950-åra. Jernbanen som gjekk frå Orbetello til fastlandet vart aldri bygd igjen.
Canberra
Canberra er hovudstaden i Australia. Byen har om lag 352 000 innbyggjarar (2009) og er den sjuande største i landet. Han ligg i det føderale området Australian Capital Territory (ACT), midt mellom storbyane Sydney og Melbourne.
Canberra blei grunnlagd ved byrjinga av 1900-talet, då Australia blei samla til eitt land. Han er den einaste større byen i landet som ikkje ligg ved kysten, og har difor hatt mindre industri- og handelsutvikling enn andre byar.
Geografi
Canberra har ei flatevidd på 814,3 km² og ligg tett ved Brindabella Ranges, kring 150 km frå austkysten av Australia. Størstedelen av byen ligg 580 meter over havet. Det høgaste punktet er Mount Majura på 888 meter. Andre høgdepunkt er Mount Taylor (855 meter), Mount Ainslie (843 meter), Mount Mugga Mugga (812 meter) og Black Mountain (812 meter).
Det opphavlege skogdekket i området kring Canberra var nesten berre eukalyptus. I byrjinga av 1960-åra blei den ophavlege skogen fella. Skokbruk hadde teke til i 1915, då ein byrja prøva ulike treslag, som Monterey-furu (Pinus radiata) i skråningane av Mount Stromlo. Sidan då har ein utvida planteområda. Skogdekket bidreg til å redusera erosjon i området, og skogane er også populære stader å vitja.
Canberra har eit relativt tørt temperert klima.
Byen er verna i vest av Brindabellas, som skjermar han for mykje regn. Canberra har gjennomsnittleg 100,4 solskinsdagar i året.
Kommunikasjon
Byen har ein internasjonal flyplass, Canberra International Airport.
Ambassadar
Utanlandske ambassadar i Australia ligg hovudsakleg i canberraforstadene Yarralumla, Deakin og O'Malley. Ambassadeområdet i Yarralumla er ein turistattraksjon fordi mange av bygga er laga i stilar frå landa dei representerer.
Universitet
Canberra har to universitet, Australian National University og Canberra University, to religiøse høgskolar og fleire militærhøgskular.
Camara Ibrahima Rene
Han spela for klubben Júbilo Iwata.
Afghanistan
Afghanistan er eit land på grensa mellom Sentral-Asia og Sør-Asia. Det grensar til Pakistan, Iran, Turkmenistan, Usbekistan, Tadsjikistan og Kina. Afghanistan er ein innlandsstat, og størstedelen av landet er vanskeleg tilgjengelege fjellområde. Afghanistan er eit fleiretnisk land som har vore gjennomfartsåre både for fleire handelsruter mellom Asia og Europa/Midtausten, og for ulike erobrarar. Landet fekk si noverande utforming på 1800-talet, då det blei prega av russisk og britisk rivalisering i området. Sidan midten av 1900-talet har stoda i landet vore uroleg, med mange maktbytte og fleire tiår med krig. Afghanistan blei okkupert av Sovjetunionen i 1979 og av ein koalisjon leidd av USA i 2001. Samstundes har ulike grupperingar i landet kjempa mot kvarandre. Sidan den 15. august 2021 har Afghanistan vorte styrt av Taliban etter eit maktkupp, etter at NATO trakk seg ut, og den afghanske regjeringa kollapsa.
Namn
Namnet «Afghanistan» kjem av det alternative namnet for pasjtunarar, «afghanarar», tradisjonelt brukt av ikkje-pasjtunarar. Pasjtunarane var grunnleggjarane av det moderne Afghanistan. Siste del kjem frå det persiske ordet stān ('land, stad'). Namnet blei brukt om heile landet i den anglo-persiske fredsavtalen frå 1801 og i seinare diplomatiske avtalar, og er stadfesta i den første afghanske grunnloven frå 1923. Tidlegare hadde stormogul Babur omtalt eit område sør for Kabul som Afghanistan. Tidlegare former av namnet er Avagana (Afghana) nemnd av den indiske astronomen Varahamihira på 500-talet, og Abgan, brukt av sasanidane på 200-talet.
Andre namn brukt om landet er Kabulistan eller kongeriket Kabul, men historisk var området gjerne omtalt som Khorasan.
Geografi
Med eit areal på er Afghanistan det 41. største landet i verda. Det er om lag dobbelt så stort som Noreg. Tadjikistan, Turkmenistan og Usbekistan grensar til Afghanistan i nord, Iran i vest, Pakistan i sør og Kina i aust.
Medan sørvestlege område av landet er ørken eller særs tørre og berre, finst meir fruktbare delar nord i landet. Her finst steppeområde og dyrka mark.
Landet vert ofte utsett for mindre jordskjelv, særleg nordaust for fjellområdet Hindukush. I 1998 vart om lag 125 landsbyar øydelagde og 4000 menneske mista livet. I mars 2002 råka ei rekkje jordskjelv landet der 1800 mista livet og tusenvis av heimar vart øydelagde.
Naturressursar
Landet har mange naturresursar, som gull, sølv, kopar, sink, jernmalm i søraust, edelsteinar (som lapis, smaragd og asur) i nordaust og kanskje omfattande petroleum- og naturgassfelt i nord. Landet har òg uran, kol, kromitt, talkum, barytt, svovel, bly og salt. Mange av desse minerala og energikjeldene er i stor grad urørte på grunn av all uroa i landet. Det er likevel planar om å starte utvinning av ressursane i nær framtid.
Klima
Fjellområda like sør for landet stoppar monsunen før den går inn i landet, og Afghanistan har dermed eit tørt klima. Ytterkanten av lågtrykk som kjem inn over Midtausten frå Middelhavet kan gje litt regn om vinteren, eller snø i høgda. Temperaturane er derimot låge, særleg i høgda som ofte kan få frost. Om sommaren kan det derimot bli svært varmt, spesielt i låglandet. Kabul har ein årleg nedbørsnormal på 339 mm, medan Kandahar berre har 178 mm.
Plante- og dyreliv
Den tørre sørlege delen av landet har sparsomt plantedekke, mange plantar som blomar, gras og urter veks hovudsakleg berre under regntida om våren. Nordlege område har meir vegetasjon, og nokre fjellområde kan vera meir grøderike. Tre veks nesten berre i fjella, der ein kan finna bartre som gran og furu i dei høgaste områda og sedertre, eik, ask, or, einer og valnøtt. Berre rundt 3 % av landet er skogdekt.
Shun Morishita
Shun Morishita er ein japansk fotballspelar.
Afghanistan
Plante- og dyreliv
Dyrelivet trivst i tynt folkesette område. Det omfattar fjellevande dyr som villgeit og villsau, brunbjørn, rev, ulv, sjakal, stripehyene og snøleopard, og meir lågtlevande dyr som gaselle, mungo, piggsvin, flaggermus, spissmus og springrotte. Tidlegare levde også tigrar i landet, men dei er blitt utrydda.
Shun Morishita
Han har spela for klubbane Júbilo Iwata, Kyoto Sanga FC, Kawasaki Frontale og Yokohama FC (2019).
Afghanistan
Plante- og dyreliv
Det lever fleire rovfuglar her, som ørner og gribbar. Andre lokale fuglar er kråke, vaktel, fasan og rapphøns og våtmarkfuglar som trane, bekkasin og pelikan. Fleire trekkfuglar stoppar her om våren og hausten. I elvene lever ulike typar ferskvassfisk, mellom anna aure, som det finst mykje av nord i Hindukushfjella. Det lever også fleire reptilar i landet, nokre med Afghanistan som hovudleveområde, som eller  (Paradactylodon mustersi og  (Eublepharis macularius afghanicus).
Demografi
I 2012 var det estimerte folketalet til Afghanistan 31 108 077. Kriginga har ført til store forflyttingar, både inne i landet, til dømes til relativt trygge Kabul, og til andre land som flyktningar, særleg i Pakistan og Iran.
Størsteparten av afghanarar bur på landsbygda. Den einaste byen med over ein million innbyggjarar er hovudstaden Kabul. Dei andre større byane er, i synkande rekkjefølgje etter innbyggjartal, Kandahar, Herat, Mazar-i-Sharif, Jalalabad, Lashkar Gah, Taloqan, Khost, Sheberghan og Ghazni.
Afghanarar tilhøyrer fleire ulike folkegrupper. Den største er pastjunarar, som utgjer rundt 42 % av alle. Deretter følgjer tadsjikar (27 %), hazarafolk (9 %), usbekar (9 %), aimakfolk (4 %), turkmenarar (3 %), balotsjar (2 %) og andre (4 %). Dari (afghansk persisk) og pasjto er offisielle språk og blir snakka av eit fleirtal i landet, med dari som lingua franca. Mindre språk er usbekisk, turkmensk, balotsji, pasjai, nuristani og pamiri. Språka høyrer til fire ulike språkgrupper (indoarisk, iransk, altaisk og dravidisk), noko som gjer dei svært forskjellige.
Sunniislam er den største religionen i landet, og omfattar rundt 80 % av folkesetnaden. Rundt 19 % er sjiamuslimar, medan 1 % tilhøyrer andre religionar.
Historie
Afghanistan vert ofte kalla «vegkrysset i Sentral-Asia», og har ei turbulent historie. Regionen som i dag heiter Afghanistan har opp gjennom tidene vorte okkupert av mange styrkar inkludert Aleksander den store, Det persiske riket, Kusjanriket og Djengis khan. Overgangen til islam byrja på 600-talet, og fleire lokale muslimske rike blei seinare erobra av mongolar i 1222. Ghaznavidane bygde eit rike som strekte seg til dagens India, og blei seinare sultanar av Delhi. Dei blei etterfølgd av ghoridane.
Den afghanske staten slik vi kjenner den i dag, oppstod i 1746 under Durrani-dynastiet. Kampen om kontroll over Afghanistan var del av «det store spelet» mellom Storbritannia og Russland, og britane hadde stort sett kontroll over landet fram til kong Amanullah kom på trona i 1919 og oppnådde sjølvstende.
Sidan 1900 har elleve leiarar vorte fjerna udemokratisk: 1919 (attentat), 1929 (abdisert), 1929 (avretting), 1933 (attentat), 1973 (fjerna), 1978 (avretting), 1979 (avretting), 1979 (avretting), 1987 (fjerna), 1992 (kasta), 1996 (kasta) og 2001 (kasta).
Den afghanske konflikten heldt fram mellom ulike mujahedin-fraksjonar. Dette førte til opprettinga av ein tilstand der krigsherrar regjerte og Taliban oppstod. Dei mest alvorlege samanstøyta hende i 1994 då 10 000 menneske vart drepne frå ulike fraksjonar i kampane rundt Kabul. Støtta av Pakistan og Pakistan sine allierte utvikla Taliban seg til ein politisk og religiøs maktfaktor og tok til slutt makta i 1996. Taliban klarte å erobre 90 % av landet, bortsett frå Nordalliansen sine festningar fyrst og fremst i nordaust. Taliban freista å gjennomføre ei streng tolking av islamsk sharia-lov. Alliansen mellom Pakistan og Taliban gav muslimske terroristar støtte og ein trygg gøymestad (særleg Osama bin Laden sitt al-Qaida) og var sentrum for islamistisk terrorisme.
Den amerikansk-leia alliansen sin militære intervensjon som starta 7. oktober 2001 førte til Taliban sitt fall. Angrepet var eit svar på terroristangrepet i USA 11. september same året. Seint i 2001 møtte leiarar frå motstandsgruppene i Afghanistan og områda rundt i Bonn og vart einige om ein plan for opprettinga av ein ny regjeringsstruktur der Hamid Karzai vart formann i et afghansk interimstyre i desember 2001. Etter eit landsdekkjande loya jirga i 2002 vart Karzai vald til president.
I tillegg til sporadiske valdelege politiske opptøyar og pågåande militære aksjonar for å reinske ut restane av al-Qaida og Taliban, slit landet med enorm fattigdom, krigsherrar som tek seg til rette, ein svært svak infrastruktur og landminer. Landet har også vore råka av tørke på 2000-talet og var jordskjelv i 1998 og 2002.
Politikk
Afghanistan er ein islamsk republikk som sidan 2001 har vore styrt etter maktfordelingsprinsippet. President og leiar for den utøvande makta i landet er Hamid Karzai, den todelte nasjonalforsamlinga utgjer den lovgjevande makta, medan domstolane utgjer den dømmande makta. Den langvarige væpna konflikten og etniske, religiøse og stammekonfliktar set også preg på styret av samfunnet. I dei ulike institusjonane går ei skiljeline mellom «moderne», vestleg-orientert på den eine sida og «tradisjonelle», fundamentalistisk-orienterte på den andre.
Administrativ inndeling
Afghanistan er delt inn i 34 provinsar (velayat):
Økonomi
Jordbruk og dyrehald er dei viktigaste næringane i Afghanistan, både når det gjeld sysselsetting og verdiskaping. I normale tider står landbruket for halvparten av BNP, og tradisjonelt har 85 % vore sysselsette i desse næringane. Berre ein åttandedel av landet kan dyrkast, og mykje av det treng kunstig vatning. Tradisjonelt driv ein sjølvberging, men det blir også produsert ein del varer til handel og eksport. Den viktigaste matavlinga er kveite, men ein dyrker også mais, ris, bygg, grønsaker som potet, lauk og tomat, frukt som melon, plomme, aprikos og granateple og nøtter som mandel, valnøtt og pistasj. Bomull og avleidd industri var tidlegare ei viktig næring i landet. Ulovleg opiumsvalmuedyrking og tilhøyrande narkotikaframstilling og smugling utgjer ein tidvis stor del av økonomien.
Dyr som sauar, geiter, kyr, vassbøflar, kamelar, hestar og esel er viktige husdyr. Dyr blir brukt til transport og til å produsera mjølk, kjøt og ull som mellom anna blir brukt i teppeproduksjon. Det blir også produsert pels frå dyr som karakul.
Industriverksemd har vore hindra av dei langvarige konfliktane i landet og dårleg infrastruktur. Tekstilindustrien har tradisjonelt vore viktig, både bomull, ull og kunstfiberproduksjon. Det blir også produsert varer som sukker, matolje, møblar, sko, såpe og sement i landet.
Korrupsjon
Afghanistan er særs utsett for korrupsjon. I ei undersøking frå 2010 var den offentlege sektoren i landet sett på som den tredje mest korrupte i verda. I ei SN-undersøking frå same året rekna afghanarar offentleg korrupsjon som det største problemet i landet. Ein rekna med at summar tilsvarande rundt 23 % av GDP gjekk til muting i 2009.
Helse
Av ulike årsaker har Afghanistan ein svært høg spedbarn- og barselsdøydelegheit (119,41 døde spedbarn per 1 000 levande fødslar, 460 mødredødsfall per 100 000 levande fødslar i 2010) og ein låg forventa levealder (50,11 år ved fødselen). Landet har eit dårleg utbygd helsesystem, mange har ikkje tilgang til helsetenester i det heile. Vidare har få tilgang på reint drikkevatn (berre 1/8 av befolkninga på 1990-talet), noko som gjer vassborne sjukdommar utbreidde. Krigsskader i form av bomber og landminer har råka mange, utan at dei får hjelp.
Islamistisk motstand mot kvinneleg arbeid utanfor heimen førte til at kvinnelege helsearbeidarar ikkje kunne arbeida under Taliban-styret. Vidare har mistru mot vaksinasjonsprogram ført til trugsmål og åtak mot helsearbeidarar.
Utdanning
Sjølv om grunnskuleutdanning i teorien er gratis og obligatorisk, går berre under ein fjerdedel av afghanske ungar på skule. Særleg jenter er hindra i å gå på skule. Over 70 % av befolkninga over 15 år manglar skrivekunne, blant kvinner galdt dette nær 90 % i 2000.
Ungdoms- og vidaregåande skular finst berre i provinshovudstader og større busetnader. Landet hadde lenge berre to universitet, Universitetet i Kabul og Nangarhar-universitetet i Jalalabad, men sidan invasjonen i 2001 er fleire nye institusjonar blitt opna.
Media og kommunikasjon
Ved byrjinga av 2000-talet hadde Afghanistan eit svært dårleg kommunikasjonsnettverk. Landet hadde ikkje noko mobilnettverk eller internettilgang i 2002. I 2011 hadde landet framleis berre rundt 75 000 fasttelefonar, men over 17 millionar GSM-abonnentar og over 1 million internettbrukarar.
Radio Kabul har, under ulike namn, vore eit offisielt organ i landet frå han starta senda i 1920-åra. To fjernsynskanalar blei opna i 1974, med RTA TV som den offisielle kanalen som framleis er i drift. Medan radiomottakarar er utbreidde i Afghanistan, er fjernsyn mindre utbreidd. Rikare innbyggjarar kan ha parabolantennar og slik ta imot sendingar frå andre land.
Samferdsle
Afghanistan er avhengig av landtransport med nabolanda, då elvane i landet er lite farbare. Tradisjonelt brukte ein karavanefrakt, som framelis er i bruk. På 1960-talet byrja ei utbygging av vegnettet som band saman dei viktigaste handelssentera og transportknutepunkta i Afghanistan og nabolanda. Dette gav landet vegsamaband med mellom anna Gushgy i Turkmenistan, Termiz i Uzbekistan og Chaman og Peshawar i Pakistan og andre grensebyar. Desse vegane blei mellom anna nytta av hippiar som reiste landvegen mellom Europa og India. Mange stader har likevel vore utan vegsamband. I tillegg forfall dei nye vegane under krigane, og blei ikkje reparerte. For mange afghanarar er dermed hest, esel og kamel framleis dei viktigaste transportmidla. Etter invasjonen av Afghanistan i 2001 blei det lagt vekt på oppgradering av vegnettet.
Det finst jernbanesamband med Usbekistan og Turkmenistan nord i landet, med ei linje under utbygging til Kabul og vidare til Pakistan. I fleire tiår fanst ein veteranjernbane gjennom Khaibarpasset, mellom Afghanistan og Pakistan, men delar av denne blei vaska vekk av regn i 2006.
Landet har 53 flyplassar, mange av dei berre grusdekte flystriper. Den største er Kabul internasjonale lufthamn.
Kultur
Den afghanske kulturen ber preg av ein mangfaldig nasjon som i fleire tusen år har blitt påverka frå områda rundt. Hellenistisk kunst, hinduiske og særleg buddhistiske idear, mongolsk, persisk og muslimsk kultur er berre nokre av innverknadane. Under mogultida var Kabul og Herat regionale kultur- og kunnskapssenter.
Daglegliv
Det afghanske samfunnet er slekt- og gruppebasert. Språkleg, etnisk og religiøs gruppe er viktig, men afghanarar identifiserer seg også etter qawm, ei sosial eining som byggjer på slektskap, bustad eller yrke og som blir styrt av eit grupperåd (jirga eller sjura). Rådet er styrt av eldre menn, og reflekterer at det afghanske samfunnet er svært patriarkalsk.
Afghansk mat er basert rundt flate kveitebrød (nán) ete ferskt med kjøt- eller grønsakstuingar. Andre typiske retter er innbakte kjøtpaiar (sanbūseh), pilaffris, den lapskausaktige suppa āsh som kan innehalda belgfrukt, grønsaker og nudlar, jogurtbaserte sausar og frukt.
Den tradisjonelle klesdrakta for menn er laus buksedrakt med lang vest over og eit hovudplagg som pakol eller karakol. Kvinner bruker ofte salvar kamiz med lang kamiz, gjerne med belte. På hovudet kan dei ha eit slør (hidsjab) og over dette kan mange bera heildekkande burka eller tsjador. Under Taliban-styret var burkatildekking påkravd, og fleire islamistiske grupperingar insisterer framleis på å gjera dette obligatorisk. Medan tsjador/burka har persiske røter, er vinterfrakken tsjapan, brukt av menn, meir sentralasiatisk.
Sport og spel
Drakeflyging er ein utbreidd ungdomssport der målet kan vera å skjera over drakelina til motstandarar. Bryting og den valdsame hestesporten buzkashī er også populære. Skyting blir både gjort til jakt og som idrett.
Afghansk mynde er ein rask jakthund frå Afghanistan som er blitt verdskjend. Hanekamp er ein annan form for dyresport som er utbreidd i landet. Denne blodsporten, der ein ofte også driv med veddemål, blei også forboden under Taliban.
Arkitektur og biletkunst
Handvevde teppe av lokal ull blir laga av ulike grupper med sine eigne mønstertradisjonar. Desse teppa blir brukt på golv og veggar, eller er del av reiseutstyr for nomadelivet mange av dei stammar frå. Teppa har gjerne abstrakte og repeterande mønster, men nokre kan vera figurative. Ein tradisjon som byrja på 1970-talet var «krigsteppe», avbildingar knytte til krigen i landet.
Forteljande og utøvande kunst
Afghansk litteratur byggjer på tradisjonar frå fleire språk og kulturar. I Herat budde den vidkjende arabiskspråklege forfattaren al-Hamadhani på 900-talet, medan persiskspråklege Jami budde der på 1400-talet. Rumi var fødd i kultursenteret Balkh på 1200-talet. Khushhal Khan Khatak frå 1600-talet var ein pasjtunsk leiar og diktar som er rekna som far til pastjolitteraturen.
Attan er ein dans som tradisjonelt blir framført utandørs i samband med høgtider og festar som bryllaup. Dansen var opphavleg pasjtunsk, men er blitt spreidd til heile landet. Under Taliban var både dans og musikk forbodne.
Siciliansk opning
Siciliansk opning eller Siciliansk forsvar er ei sjakkopning som er karakterisert av opningstrekka 1.e4 c5 (diagram 1). Siciliansk er ei svært populær opning på alle nivå. Svart sitt svartrekk 1...c5 er eit av dei mest aggressive som finst mot kvit sitt 1.e4 (kongebondeopning). Opninga fører gjerne til skarpt, taktisk spel. Det er ei opning det har blitt skrive mykje opningsteori om.
Calabria
Calabria (latin: Brutium) er ein region sør i Italia som utgjer «tåa» på Den italienske halvøya sør for Napoli. Regionen grenser i nord til Basilicata, i vest til Tyrrenhavet og i aust til Det joniske havet. Regionen dekkjer eit areal på 15 080 km² og har 2 millionar innbyggjarar. Regionshovudstaden er Catanzaro og dei to andre store byane er Cosenza og Reggio Calabria.
Siciliansk opning
Ved å spele 1...c5 tar svart opp kampen om det viktige sentrumsfeltet d4. Det gjer også 1...e5, men ved å spele 1...c5 i staden for 1...e5, blir stillinga asymmetrisk. Svart planlegg å spele ... cxd4 så snart kvit spelar sin d-bonde til d4. Med dette oppnår svart ei overvekt av bønder i sentrum og ei halvopa c-line, gjerne med utsikter til eit bra sluttspel. Kvit oppnår ein viss terrengfordel, eit visst utviklingsforsprang, fritt spel for sine offiserar og ei halvopa d-line. Kvit satsar ofte på eit angrep på kongefløya, medan svart satser på eit motangrep på dronningfløya.
Calabria
Geografi
Calabria er ei smal halvøy som strekkjer seg 300 km ut i hjarte av Middelhavet. Halvøya ligg på tuppen av den italienske «støvelen» mellom Tyrrenhavet i vest og Det joniske havet og Tarantobukta i aust. Mellom Sicilia og halvøya ligg Messinasundet, der det smalaste punktet mellom Capo Peloro på Sicilia og Punta Pezzo i Calabria berre er 3,2 km breitt. Sjølv om det aldri er langt til havet i Calabria er det eit fjellendt område. Tre fjellkjeder går over området. Pollino, Sila og Aspromonte. Alle tre fjellkjedene er unike med sitt eige dyre- og planteliv.
Misvær kyrkje
Misvær kyrkje er ei trekyrkje på staden Misvær i Bodø kommune. Misvær sokn høyrer til Bodø domprosti. Ho vart bygd i 1912 på dugnad av bygdefolket, og vigsla den 31. oktober 1912. Ho vart vølt om i 1991. Kyrkja skal ha plass til 200 menneske. Altertavla er måla av Ola Abrahamsen. Kyrkja er omgitt av gravhaugar.
Siciliansk opning
Open siciliansk: 2.Sf3
Det finst eit stort tal variantar av siciliansk. Dei vanlegaste startar med 2.Sf3 (i ca 81,3 % av tilfella) frå kvit.
Calabria
Geografi
Pollinofjella nord i regionen er kuperte og dannar ei naturleg grense mellom Calabria og resten av Italia. Delar av området er tett skogkledd, medan andre område er vidstrekte, forblåste platå med lite vegetasjon. I desse fjella finn ein den sjeldne bosniske furua og området er ein del av Pollino nasjonalpark.
Misvær kyrkje
Kyrkjeområdet vart brukt som religiøs samlingsplass vinterstid fram til 1700-talet.
Skjerstad kyrkje
Skjerstad kyrkje er ei langkyrkje frå 1959 i Skjerstad sokn i Bodø domprosti.
Siciliansk opning
Variantar med 2...d6
Eit vanleg alternativ til 3.d4 er Moskva-varianten 3.Lb5+. Dette kan ofte føre til avbyte på c6 eller d7, alt etter kva offiser svart set mellom, og ei noko forenkla stilling.
Calabria
Geografi
Silafjella er eit vidstrekt fjellplatå om lag 1 200 meter over havet, som nesten dekkjer 2 000 kvadratkilometer i sentrale område av Calabria. Det høgaste punktet er Botte Donato på 1 928 meter over havet. Området har mange innsjøar og tett barskog.
Aspromonte-massivet dannar den sørlegaste delen av Den italienske halvøya og grensar til hav på tre sider. Dette unike fjellområdet har Montalto som det høgaste punktet på 1 995 meter over havet.
Siciliansk opning
Andre variantar
Etter 1.e4 c5 2.Sf3 er det tre andre variantar som ikkje blir spelt så ofte, men som blir rekna for spelbare.
Skjerstad kyrkje
Byggverket er i betong og mur og skal ha 450 plassar. Arkitekt for kyrkja var Arnstein Arneberg.
Siciliansk opning
Anti-siciliansk
Viss kvit ikkje vil spele hovudvariantane med 2.Sf3, kan han spele dei meir rolege trekka
Calabria
Geografi
Calabria er eit landområde med store kontrastar med temperaturar under null grader i fjella om vinteren til temperaturar stundom over 40 °C om sommaren i dei låge dalane. Klimaet er typisk middelhavs (Köppen si klimaklassifisering CSa), bortsett frå dei høgareliggjande områda (DSa, DSb) og dei tørrare områda i aust langs kysten av Det joniske havet.
Skjerstad kyrkje
Tidligare kyrkjer
Skjerstad har hatt kyrkje sidan mellomalderen, og dagens kyrkje har ei rekkje forgjengarar. Kyrkjestaden er på Skjerstad (gnr. 35), og dei to eldste kjende kyrkjene stod om lag der våningshuset står i dag. Soknet («Skirasta sokn j Salte») er nemnt i 1390 og kyrkja («Skierstad kircke») i 1589. Ei tømra krosskyrkje skal i 1633 ha vorte «bygd opp utenpå den gamle». Denne vart riven i 1759.
Calabria
Geografi
Calabria er delt inn i fem provinsar:
Skjerstad kyrkje
Tidligare kyrkjer
Dagens kyrkjestad er 3–400 meter lengre vest. Der vart ei ny kyrkje innvigd i 1759. Dette var òg ei tømra krosskyrkje med kor i aust og sakristi inntil dette, med våpenhus i vest og med sentraltårn. Ny kyrkje vart ifølgje Riksantikvaren oppført på same tomta i 1848, og det seiast at ho var basert på ei typeteikning av Linstow. I bygdeboka for Skjerstad og Fauske vert det derimot sagt at det dreier seg om ei ombygging av den eksisterande kyrkja. Denne kyrkja brann ned på morgonen den 18. februar 1873. Ny kyrkje vart teikna av Håkon Mosling og vigsla den 31. oktober 1877. Dette var ei stor langkyrkje som brann ned 17. mai 1955.
Inventar frå tidlegare kyrkjer er dels overført vidare til nyare kyrkjer, dels avhenda til museum eller andre stader. Til dømes er ein gamal preikestol og ein mariafigur i Tromsø museum. Det som var i kyrkja ved brannen i 1873, gjekk tapt. To klokker støypte av Bochumer Verein i 1877 er redda frå kyrkja som brann i 1955, og er i bruk i dagens kyrkje.
Calabria
Historie
Calabria vart først busett av italiske oskisk-talande stammer. To av desse stammene var oenotrianarane og italiarane. Gresk kontakt med sistnemnde førte til at heile halvøya (det som i dag er Italia) fekk namn etter stamma.
Grekarar slo seg ned i store grupper langs kysten og fleire av busetnadane deira, inkludert den første italienske byen kalla Rhegion (Reggio Calabria) og Sybaris, Kroton (Crotone) og Locri var av dei leiande byane i Magna Graecia på 500- og 400-talet fvt.. Området vart erobra av romarar på 200-talet fvt. og oppnådde aldri den same velstanden igjen.
Grekarane vart erobra på 200-talet fvt. av omstreifande oskiske stammer frå nord, inkludert ei grein av samnitarane kalla lucanianarar og ei anna grein av lucanianarane igjen som kalla seg bruttiarar. Bruttiarane grunnla dei største byane i Calabria, inkludert den moderne hovudstaden Cosenza (då kalla Consentia).
Etter Romarriket sitt fall vart mange innbyggjarar driven innover i landet av malaria som spreidde om seg og frå tidleg i mellomalderen og fram til 1600-talet av sjørøvarar som stadig hadde plyndringstokt langs kysten. Calabria vart hardt råka av den gotiske krigen før det kom inn under ein lokal dux for Austromarriket. På 800- og 900-talet var Calabria grenselandet mellom austromarane og den arabiske emiren på Sicilia og vart derfor utsett for mange plyndringstokt og trefningar, avfolka og demoralisert der sterke greske klosteret fungerte som kulturelle festningar. I 1060-åra oppretta normannarar under bror til Robert Guiscard, Roger, si leiing eit nærvær i dette grenselandet og oppretta eit styre langs dei austromerske linjene som vart styrt av den lokale greske magnaten av Calabria. I 1098 utropte pave Urban II Roger til ein paveleg legat. Hauteville-klanen danna seinare forgjengaren til Kongedømet Napoli, som styrte Calabria fram til samlinga av Italia. Dette kongedømet kom sjølv inn under mange herskarar: Habsburgdynastiet av både Spania og Austerrike, det franskspanske Bourbondynastiet, Napoleon I sin bror Joseph Bonaparte og den franske marskalken Joachim Murat, som vart avretta i den litle byen Pizzo.
Gjennom heile historia vart Calabria verande ein svært landleg og isolert region. Under revolusjonane i 1848 i Europa oppstod det fleire bondeopprør i området. Dette var starten på den seinare samlinga av Italia i 1861, då Kongedømet Napoli vart ført inn i unionen av Giuseppe Garibaldi. Aspromonte var åstad for det kjende slaget under Risorgimento (samlinga av Italia), der Garibaldi vart skadd.
'Ndrangheta-familiane på Calabria som dreiv med organisert kriminalitet byrja å dukke opp i 1860. I dag er dei rivalar til dei meir kjende Cosa Nostra på Sicilia, men dei opererer fullstendig sjølvstendig frå sicilianarane og er særleg aktiv i kokainhandel.
Demografi
Byar i Calabria med 50 000 innbyggjarar eller meir:
Folketalet i kvar provins er:
2005
Språk
Det offisielle språket i Calabria er italiensk sidan samlinga i 1861. På grunn av den sterke og fargerike historia har det utvikla seg calabriske dialektar som har vorte tala i regionen i hundrevis av år. Dei forskjellige dialektane er delt inn to hovudgrupper. I den nordlege tredjedelen vert dei calabriske dialektane rekna som ein del av napolitansk kalla «nordcalabrisk». I dei sørlege to-tredjedelane i regionen vert dei calabriske dialektane rekna som ein del av siciliansk, kalla «sørcalabrisk».
I isolerte lommer, i tillegg til bydelar i Reggio Calabria (der gresk lenge har stått sterkt i Italia) vert det tala eit blandingsspråk som går tilbake til 800-talet kalla griko. Ein kan òg finne ein variant av frankoprovensalsk i enkelte samfunn og fransk har hatt påverknad på mange calabriske språk og uttrykk. I fleire landsbyar vert det tala ein arvantisk dialekt av albansk som har vorte tala sidan flyktningar slo seg ned der på 1400-talet. I tillegg, sidan Calabria ein gong var ein del av Spania, er nokre calabriske dialektar påverka av spansk.
Kjelder
Fotnotar
141 Lumen
141 Lumen er ein mørk C-type-asteroide 130 km i diameter som går i bane i hovudbeltet nær asteroidefamilien Eunomia. Han høyrer til likevel ikkje asteroidefamilien sidan han er av feil spektralklasse.
141 Lumen blei oppdaga den 13. januar 1875 av brørne Paul og Prosper Henry, men Paul var den som fekk æra for denne oppdaginga. Asteroiden er namnsett etter Lumen : Récits de l'infini, ei bok av astronomen Camille Flammarion.
Økteren
Økteren er ein innsjø i Skien kommune i Vestfold og Telemark. Det viktigaste tilløpet kjem frå Bestumelva, medan utløpet er Økterelva, som munnar ut i Fjellvatnet. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
Skiflyging
Skiflyging er nemninga på skihopping i spesielt store hoppbakkar (bakkar med K-punkt over 185 meter). Følgjande hoppbakkar blir definert som skiflygingsbakkar:
I tillegg har hoppbakken Copper Peak i Ironwood, USA hatt status som skiflygingsbakke. Han har ikkje vore i bruk sidan 1994, og er ikkje lenger sertifisert av FIS.
Frå og med 1972 har verdsmeisterskapen i skiflyging blitt arrangert omtrent anna kvart år. Tre gonger har ein nordmann gått til topps:
Ski jumping Saut à ski
Bruray
Bruray er ein av dei tre øyane i Out Skerries i Shetlandsøyane. Den austlegaste busetnaden i Skottland ligg på denne øya.
Infrastruktur
Skerries Bridge vart bygt i 1957 og gjorde Bruray landfast med den større naboøya Housay
Øya vert stundom råka av vassmangel. Det er lite torv på Out Skerries, så innbyggjarane har fått løyve til å kutte torv på Whalsay.
Det går ferje frå Out Skerries til Vidlin og Lerwick på Shetland Mainland, samt fly frå Tingwall med Loganair.
Helgeland Skogselskap
Helgeland skogselskap  er ein ideell organisasjon som har til formål å fremje forståinga for den mangesidige tydinga til skogen. Laget er tilknytt Det norske Skogselskap.
Helgeland Skogselskap var stifta den 23. juni 1905, etter at Nordlands Amts Skoghusholdningsselskap var nedlagt året før. Initiativtakarane var godseigar Hans Coldevin på Dønnes og lensmann A.B. Hansen, kjøpmann Hans A. Meyer, skogforvaltar Einar Nilsen og skogplantar Th. Scheflo, alle frå Mo i Rana. Blant innbudarane til stiftingsmøtet var elles m.a. stortingsmennene Kristian Andersen Grimsø og Mikal Bjørnåli, og folkehøgskolelærar Odin Benum.
Helgeland skogselskap driv Alstahaug planteskole.
Helgeland skogselskap eig m.a. eigedommane Østenbakken i Rana, Tuvneset ved Ømmervatnet i Vefsn, Lauvøya i Dønna og Finnkona i Leirfjord.
Laget har mottoet «Vi vil skogkle Helgeland».
Regolitt
Regolitt (frå gresk for 'teppestein') er eit lag av laust varierande materiale som dekker den harde berggrunnen. Det er regolitt på jorda, månen, somme asteroidar og andre planetar. Regolitten på jorda er komen til ved forvitring og biologiske prosessar. Regolitt med høg del biologisk materiale blir oftast kalla jord. På lekamar utan ein atmosfære er regolitten skapt av materiale avsett etter kollisjonar med andre objekt.
På jorda er regolitten ein av de viktigaste faktorane for liv, sidan få planter kan gro rett på berggrunn, eller i fast stein, og dyr ville ikkje ha moglegheit til å grava eller bygge ly utan laust materiale.
Dalton Grant
Dalton Grant er ein britisk tidlegare høgdehoppar. Hans personlege rekord på 2,36 meter er frå VM-finalen 1991, innandørs oppnådde han 2,37 m i 1994.
Aktiv
Grant kom i 1990 på delt fjerdeplass ved europameisterskapen i Split. Året etter sette han britisk rekord då han gjekk over 2,36 m ved verdsmeisterskapen i Tokyo, utan det vart medalje. Charles Austin frå USA vann tevlinga med 2,38 m, medan Javier Sotomayor og Hollis Conway kneip sølv og bronse med same høgde som Grant. Steve Smith forbetra den britiske rekorden til 2,37 m allereie året etter.
Cheynies
Skipsforlis
I september 2005 gjekk skipet «Anglian Sovereign» på grunn ved øyane og mista store mengder diesel som gjekk utover over 200 fuglar. .
Dalton Grant
Aktiv
Ved innandørs-EM 1994 i Paris-Bercy presterte Grant sitt livs høgste hopp. Han vann gull med med 2,37 m, etter å ha stått over 2,35 m. Under VM 1997 presterte Grant årsbeste og vart femtemann då han kleiv over 2,32 m i fyrste forsøk, Javier Sotomayor vart meister med 2,37 m, føre Artur Partyka og Tim Forsyth. I EM 1998 greidde Grant 2,34 m i andre forsøk og fekk sølv, Artur Partyka tok høgda i fyrste forsøk og sikra seg gullet. Ein månad seinare sigra Grant under samveldeleikane i Kuala Lumpur med 2,31 m.
Grant vart britisk meister i høgdehopp fire gongar.
Samleiestilling
For menneske finst det mange ulike stillingar å ha samleie i. Desse varierer ut frå korleis dei som har samleie stiller seg i høve til kvarandre og om dei bruker støttemiddel, som ein madrass, ein vegg eller eit møbel.
Samleiestillinga har mykje å seia for korleis samleiet kjennest ut. I tillegg kan ulike stillingar ha ulike konnotasjonar som gjer dei meir eller mindre akseptable i ein viss kultur.
Hårfagreætta
Hårfagreætta var ei kongeslekt i Noreg i mellomalderen. Stamfar til slekta var rekna å vera kong Harald Hårfagre. Mellom anna Snorre Sturlason rekna han som den som samla Noreg under ei kongsmakt.
Mange kongsemne ynskte å verta rekna som etterkomarar av Harald Hårfagre. Ein tenkte seg at ætlingar av den første norske kongen hadde odelsrett til det riket som i høgmellomalderen vart til Noreg.
Den siste som hevda å vera konge av Hårfagreætta var Olav IV av Noreg, som døydde i 1387. Statsstyret vart då teke over av mor hans, dronning Margrete Valdemarsdotter. Ho fekk hylla Erik av Pommern til konge av Norden innan Kalmarunionen.
Sorrentinahalvøya
Sorrentinahalvøya er ei halvøy sør i Italia mellom Napolibukta i nord og Salernobukta i sør. Halvøya er kalla opp etter byen Sorrento, som ligg på nordkysten. Amalfikysten er ein del av sørsida. Øya Capri ligg like vest for tuppen av halvøya i Tyrrenhavet. Heile området er ein viktig turistdestinasjon.
Isopodar
Isopodar, isopoda, er ein orden krepsdyr som lever i fuktige miljø over heile kloten. Dei er mest talrike på grunt vatn i havet, men dei er òg vanlege i djuphavet, i ferskvatn og på land. Til denne ordenen høyrer mellom anna skrukketroll og tanglus.
Isopodane er ei gamal gruppe; dei eldste fossilane er funne i lag frå karbontida og liknar påfallande på visse artar som lever den dag i dag i ferskvatn på den sørlege halvkula.
Skildring
Isopodar har tredelt kropp som består av hovud, thorax og abdomen. Dei har eit framståande par antenner og sju par gangbein. Bakerst på kroppen har dei uropodar, som varierer i farge frå mørk grå til kvite.
Isopodar pustar med gjeller. Landlevande artar (skrukketroll) har utvikla såkalla pseudotrakèer som leier oksygen frå lufta inn i blodkarsystemet, hemolymfen. Dette er ikkje 100% effektivt, så skrukketrolla må framleis halda seg i fuktige miljø.
Levesett
Isopodar finst i ei rekkje ulike miljø og er tilpassa ei rekkje ulike levesett.
Tavrijisk
Tavrijisk (ukrainsk Таврійськ; russisk Таврийск, Tavrijsk) er ein by i Kherson oblast (provins) i Ukraina. Han ligg ved venstrebreidda av Dnepr. Byen har 11 000 innbyggjarar (2011).
Takashi Fujii
Takashi Fujii er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Torre Astura
Torre Astura er ei halvøya utanfor kysten av Latium i Italia. I antikken var ho ei øy kalla Astura. Halvøya ligg 11 km søraust for Antium, heilt søraust i Antiumbukta på vegen til Circeii. Namnet vert òg nytta om ei elv som har utspringet sitt ved den sørlege forten til Albanarfjella og som renn 33 km før ho renn ut i sjøen søraust for halvøya.
Kjerringøy kyrkje
Kjerringøy kyrkje er ei langkyrkje frå 1883 i Sirilund på Kjerringøy i Bodø kommune. Kjerringøy sokn høyrer til Bodø domprosti.
Kjerringøy kyrkje skal normalt ha gudsteneste kvar 3. veke.
Byggverket er i tre og skal ha 350 plassar.
Pierre Bourdieu
Pierre Bourdieu var ein banebrytande fransk sosiolog, professor ved Collège de France i Paris frå 1980.
Bourdieu si forskarbane starta på slutten av 1950-åra med etnologiske og sosiologiske undersøkingar frå Algerie. Utover 1960-talet utvikla han vidare forsking kring studentar og utdanningssystemet, litteratur og kunst i Frankrike. Eit kjenneteikn ved Bourdieu sin arbeidsmåte har vore at han stadig har kome attende til desse tema-områda og utvida dei. Studiar av høgkulturen blei gradvis utvida til samanfattande analysar av smaken hjå dei ulike sosiale klassane i Frankrike i hovudverket ''La distinction. Critique sociale du jugement'' frå 1979.
Bourdieu sin sosiologi
Bourdieu er mest kjend for bruken av omgrepa felt, kulturell kapital og habitus. Desse omgrepa har visse føresetnader som må klargjerast:
Utrechtunionen
Utrechtunionen var ein union mellom Dei nordlege Nederlanda skriven under av dei fem gewestane (forgjengarar for dagens provinsar) Holland, Zeeland, ein del av provinsen Utrecht, Gelre og Ommelanda i Groningen (men ikkje sjølve byen) 23. januar 1579. Fram til avtalen vart underteikna hadde desse områda vore under spansk herredøme. 4. februar underteikna Gent avtalen, og i mars Dominium Friesland og tre av dei fire delane av hertugdømmet Gelre. I løpet av sommaren følgde Amersfoort (frå provinsen Utrecht) og Ypres, Antwerpen, Breda og Brussel. I februar 1580 vart Brugge og Lier med områda rundt ein del av unionen og under påverknad av Friesland sin statthaldar George van Rennenberg endra Groningen standpunktet sitt og underteikna òg unionsavtalen. To månader seinare, i april 1580 følgde resten av Gelre, og dessutan Overijssel, Drenthe og Venlo. Det er verdt å legge merke til at dei brabantske byene 's-Hertogenbosch og Leuven ikkje slutta seg til Utrechtunionen. Årsaka til dette ligg i at Flandern og halve Brabant var nesten heilt okkupert av spanske troppar.
Av mange vert denne unionen sett på som byrjinga til staten Nederland, noko som ikkje er heilt korrekt. Utrechtunionen la grunnlaget for republikken Dei sameinte Nederlanda som oppstod i 1581, da sju statar gjekk saman. Denne republikken vart ikkje internasjonalt respektert før i 1648 då fredsavtalen som enda åttiårskrigen vart underteikna i Westfalen. Dette samarbeidet var ikkje ein einingsstat før Den bataviske republikken oppstod to hundre år seinare.
I unionsavtalen som vart underskriven i Utrecht vart mellom anna dei følgjande punkta slått fast:
Vidare vart det i unionsavtalen fastlagt ved kva for avgjersler eit fleirtal var nok, og når det var påkravd at ingen var imot, statthaldaren sin posisjon og korleis usemje og disputtar skulle handsamast.
Etter at Utrechtuninoen vart underteikna erkjente dei nordlege provinsane framleis det spanske styret, men la samtidig grunnlaget for det neste skrittet på vegen mot Nederlanda sitt sjølvstende. Forholdet mellom den spanske herskaren og Nederlanda vart dårlegare og i 1581 underskreiv dei nordlege Nederlanda sjølvstendeerklæringa som på nederlandsk heiter Plakkaat van Verlatinghe.
Kreta
Kreta (gresk Κρήτη, Kriti) er den største øya i Hellas og den femte største i Middelhavet med eit areal på 8 336 km².
Kreta er ein av dei tradisjonelle regionane i landet. I dag høyrer øya administrativt til periferien Kreta og omfattar dei fire periferieiningane, tidlegare prefektura, Khaniá, Réthymno, Iráklio og Lasíthi.
Kreta er ein populær turiststad med attraksjonar som dei minoiske stadane Knossos og Faistos, den antikke staden Gortyna, den venetianske borga Réthymno og Samariáravinen, i tillegg til mange andre naturområde, monument og strender.
Historie
Kreta var sentrum for den eldste sivilisasjonen i Europa, den minoiske sivilisasjonen. Ein veit lite om opphavet til denne kretiske høgkulturen sidan det finst svært få skrivne kjelder, og mange av dei som finst er skriv med eit skriftspråk som ikkje er tyda enno, kalla Linear A. Dette står i kontrast til dei flotte palassa, husa, vegane, måleria og skulpturane som finst. Sjølv om tidleg kretisk historie er basert på segner (som dei om kong Minos, Thesevs og Minotauren, og Daedalos og Ikaros) som antikke greske historikarar og diktarar (som Homer) har skrive ned, veit ein at dei første busetnadane på Kreta, i førkeramisk steinalder, innførte drift av kveg, sau, geit, gris og hund, i tillegg til at dei dyrka korn og belgfrukt.
I antikkens Roma vart Kreta involvert i dei mithridatiske krigane då Roma mistenkte dei for å støtte Mithridates VI av Pontus. Marcus Antonius Creticus gjekk til åtak på Kreta i 71 fvt. og vart slått tilbake. Roma sende Quintus Caecilius Metellus med tre legionar til øya. Etter eit blodig treårig langt felttog vart Kreta erobra av romarane i 69 fvt., og Metellus fekk tilnamnet Creticus. Resultat var at Gortyn vart hovudstaden i ein provins som stundom slo Cyrenaica saman med Kreta. Kreta vart ein del av Austromarriket, ei roleg kulturell bakevje, fram til ho vart erobra av arabarar (Al-Hakam I) i 824, som oppretta eit emirat på øya. I 960 gjenerobra Nikeforos Fokas Kreta for austromarane, som heldt øya fram til 1204, då kom under Venezia etter det fjerde krosstoget. Venetianarane hadde øya fram til 1669 då osmanske tyrkarar erobra øya.
Under oppdelinga av Austromarriket etter erobringa av Konstantinopel under det fjerde krosstoget i 1204 vart Kreta til slutt overtatt av Venezia, som hadde øya i meir enn fire hundre år. Under det venetianske styre vart renessansen innført for den greske folkesetnaden på Kreta. På 1600-talet vart Venezia pressa bort frå Kreta av Det osmanske riket, etter at det meste av øya gjekk tapt etter omleiringa av Kandia (1648–1669), sannsynlegvis den lengste omleiringa i historia.
Under den andre verdskrigen var øya åstad for slaget om Kreta (mai 1941), der tyske fallskjermstyrkar invaderte øya. Dei greske, britiske, australske og newzealandske soldatane som allereie var på øya, vart slått attende grunna mangel på luftstøtte og antiluftskyts. Dei tyske tapa var på 60–70 % berre under luftoverfallet. Tyskarane mista 6500 mann, medan dei allierte mista meir enn 15 000. Tyskarane hadde rekna med å bli mottatt som befriarar av den greske lokalbefolkninga, men det vart dei ikkje. Lokalbefolkninga svarte i staden med partisanrørsler og generell motstand imot tyskarane, som på si side utførte grusomme represaliar mot sivilbefolkninga.
Geografi
Kreta er den største øya i Hellas og den nest største (etter Kypros) i den austlege delen av Middelhavet. Kreta har ei langstrakt form og er 260 km frå aust til vest og 60 km på det breiaste, sjølv om øya er smalare enn dette på enkelte punkt, slik som i Ierapetra der ho berre er 12 km brei. Ho dekkjer eit areal på 8 336 km² og har ei kystlinje som er 1 046 km lang. I nord grenser Kreta til Kretahavet (gresk Κρητικό Πέλαγος), i sør til Libyahavet (gresk Λιβυκό Πέλαγος), i vest til Myrtoonhavet, og i aust til Kárpathoshavet. Ho har om lag 620 000 innbyggjarar. Øya ligg om lag 160 km sør for det greske fastlandet.
Naoki Hatta
Naoki Hatta er ein japansk fotballspelar.
Kreta
Geografi
Kreta er svært kupert og har ei høg fjellkjede som går frå vest til aust. Fjellkjeda er delt inn i tre grupper. Desse er:
Naoki Hatta
Han spelar for klubben Júbilo Iwata (2019).
Kreta
Geografi
Desse fjella har gjeve Kreta frodige sletter som Lasíthi, Omalos og Nidha, grotter som Diktaion og Idaiongrotta, og raviner som Samariáravinen, som er eit verna område og heimstad for kri-kri. Dei kretiske fjella og ravinane er tilfluktsstad for den utryddingstrua lammegribben (Gypaetus barbatus).
Klima
Kreta ligg mellom to klimasoner, middelhavsklima og det nordafrikanske klimaet. Klimaet på Kreta er derfor temperert. Lufta kan verte nokså fuktig, avhengig av kor nær sjøen ein er. Vinteren er forholdsvis mild. Snøfall er vanleg i fjella mellom november og mai, men er sjeldan i lågareliggande område, særleg nær kysten der han berre ligg nokre minutt eller timar. I februar 2004 vart derimot øya råka av ei kuldebølgje der heile øya vart dekt av snø. Om sommaren er middeltemperaturen rundt 30 °C, med maksimumstemperatur opp til 45 °C.