cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Northland på New Zealand
Busetnad
Om lag ein tredjedel av innbyggjarane i regionen er maoriar, storparten av dei andre er av europeisk avstamming. Gjennom generasjonar har mange av maoriane frå iwi som opphavleg heldt til i Northland, flytta til andre stader på øyene, men i kulturell, historisk og politisk samanheng reknar dei seg stadig tilhøyrande sine iwi og sine tradisjonelle område i regionen. Samanlikna med resten av landet er folk frå Stillehavsøyene underrepresenterte i Northland. Sjølv om størstedelen av innbyggjarane med europeisk bakgrunn i regionen er av britisk opphav (som i resten av landet), har andre etniske grupper sett sitt preg på folkesamansetjinga i Northland. Av desse har truleg det dalmatiske samfunnet i Dargavilleområdet markert seg mest.
Historie
Maoriske overleveringar fortel at Nordøya var ein kjempesvær fisk som vart fanga av halvguden Māui. Av denne grunnen vert Northland stundom kalla «halen til fisken», Te Hiku o Te Ika.
Iwiar i Northland meiner at oppdagaren Kupe gjekk i land ved Hokianga (andre meiner det var ved Taipa) nordvest i Northland, og regionen gjer derfor krav på å vera «fødestaden» til New Zealand. Nokre av dei eldste funna av maori-kaingaer (fiskarlandsbyar) er funne her.
Den nærliggjande busetnaden Waitangi fekk større betydning, ettersom han vart staden der Waitangitraktaten, overeinskomsten mellom maoristammar og representantar frå britiske styresmakter, vart underteikna 6. februar 1840.
Økonomi
Dei viktigaste næringsvegane til regionen er jordbruk (vesentleg storfedrift), fiske, skogdrift og hagebruk. Sitrusfrukter utgjer storparten av den sist nemnde industrien, med produksjon av sitronar, appelsinar, og tamarillo («tretomat», Cyphomandra betacea). Avocado er òg mykje dyrka, likeeins søtpotet (kumara), særleg i Ruawai i Kaiparadistriktet. Oliven vert dyrka på Aupouri Peninsula.
Utbreidde skogområde kjenneteiknar landskapet i Northland. Trelastverksemd og papirindustri gjev derfor eit viktig bidrag til økonomien i regionen.
Northland er eit populært turistmål, særleg Bay of Islands og den historiske staden Kerikeri. Båtliv, dykking og sportsfiske er vanlege fritidsaktivitetar, særleg kring Bay of Islands og øykjeda Poor Knights Islands.
Det einaste oljeraffineriet på New Zealand ligg i Northland, ved Marsden Point, i nærleiken av Whangarei. Dei naturlege oljeførekomstane i New Zealand i Taranaki utgjer litt under halvparten av tilførsla til raffineriet, resten kjem for det meste frå Midtausten. Marsden A varmekraftverk, som ligg i nærleiken, brukte tungolje frå raffineriet til å produsera elektrisitet. Dette kraftverket er no stengt av.
Sørstatane
Sørstatane (eng. The South) viser til sørlege statar i USA. Området kan definerast historisk som dei statane som gjekk inn i Sørstatskonføderasjonen under den amerikanske borgarkrigen, geografisk som områda som ligg sør for Delawarebukta og elva Ohio og aust for Texas. Sørstatane har også kulturelle og språklege særtrekk.
Montmorillon
Montmorillon er ein liten by og kommune vest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Vienne i regionen Nouvelle-Aquitaine, og har om lag 7 000 innbyggjarar.
Montmorillon ligg 50 km søraust for Poitiers og 90 km nordvest for Limoges. Elva Gartempe renn gjennom byen.
Vienne
Vienne er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Poitou-Charentes, og er kalla opp etter elva med same namn.
Lyrical Ballads
Lyrical Ballads, with a Few Other Poems er ei diktsamling av dei engelske diktarane William Wordsworth og Samuel Taylor Coleridge, utgjeven i 1798. Naturtilbedinga og den folkelege forma som særpregar verket, gjer at dikta representerer eit opprør mot dei ideala ein finn i klassisismen, og markerer eit definitivt gjennombrot for romantikken i engelsk litteratur. I 1797 hadde dei to diktarane kome saman og byrja arbeidet med samlinga. Coleridge og kona hans tok bustad i ein landsby i Somerset, medan Wordsworth og systra slo seg ned i Alfoxden, som ligg så nære kvarande at dei to venene kunne møtast dagleg. Lyrical Ballads inneheld 19 dikt av Wordsworth, og mellom dei er Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey. Coleridge medverkar på si side med berre fire dikt i 1798-utgåva, men mellom desse finn ein The Rime of the Ancient Mariner (no. Soga åt den gamle sjømannen ) som er eitt av dei mest kjende dikta hans.
Tonje Unstad
Ho debuterte med albumet Sett på Kirkelig Kulturverksted i april 2006. I september 2009 gav ho ut sitt andre album, Æ ror aleina, på Echofisk. Tema for albumet er byen og havet, og Tonje har eit forhold til begge delar. Ho voks opp nær havet og har seinare busett seg i Oslo. For albumet vann ho Spellemannprisen 2009 i klassen visesong. I 2011 gav ho ut barneplata Mygga og flua, og vann Spellemannprisen 2011 i klassen barneplate for dette.
Lyrical Ballads
I år 1800 gav Wordsworth boka ut på nytt – utvida med to band – og ustyrte henne med eit poetisk manifest i form av eit føreord som seinare har blitt omtala som «lyrikkens sjølvstendeerklæring».
Tonje Unstad
I 2010 fekk ho Prøysenprisen.
Vienne
Historie
Vienne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Poitou, Touraine og Berry.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Poitou-Charentes og grensar til departementa Indre-et-Loire, Indre, Haute-Vienne, Charente, Deux-Sèvres og Maine-et-Loire.
Dei viktigaste elvane i departementet er Vienne og Charente.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla viennois.
Økonomi
Ost er ein viktig industri i Vienne.
Attraksjonar
Kyrkja Saint-Savin-sur-Gartempe, ein verdsarvstad, ligg i Vienne.
Isobar prosess
Ein isobar prosesss er ein termodynamisk prosess der trykket er konstant, . Varmen som blir overført til systemet gjer eit arbeid, men endrar òg den indre energien til systemet:
i følgje termodynamikken si første lov der W er arbeidet gjort av systemet, U er indre energi, og Q er varme. Trykk-volum arbeid (av systemet) er definert som:
men sidan trykket er konstant betyr dette at
Ved å bruke den ideelle gasslova får vi
visst vi tenkjer oss at mengda av gass er konstant (t.d. ingen faseendringar). Sidan det generelt er slik at
så kan ein sette dei to siste likningane inn i den første likninga:
og visst gassen likninga gjeld for er einatomisk er og.
Entalpi
Ein isokor prosess er skildra som. Ein kan få ei liknande likning for isobare prosessar. Om ein set inn den andre likninga i den første får vi
Storleiken U + P V er ein tilstandsfunksjon kalla entalpi, og blir uttrykt som H. Derfor kan ein skildre ein isobar prosess som
Rodítsa
Rodítsa (gresk Ροδίτσα) er ein distriktsby i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Rodítsa høyrer til kommunaleininga Lamía i kommunen Lamía.
Gravdalstinden
Gravdalstinden  er eit fjell i Lom i Innlandet og Luster i Vestland. Det har ei høgd på 2113 meter over havet og er det 112. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Gjuvtinden på Beerenberg på Jan Mayen og Vestre Tverrbottindan er like høge.
Skarddalstinden
Skarddalstinden er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2100 meter over havet og er det 121. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Ein topp litt lenger sørvest for Skarddalstinden har ei høgd på 1812 meter over havet og er den 446. høgaste fjelltoppen i Noreg. Denne ligg i Luster kommune i Sogn og Fjordane.
La costanza trionfante degl'amori e de gl'odii
La costanza trionfante degl'amori e degl'odii er ein dramma per musica av Antonio Vivaldi. Den italienske librettoen vart skriven av Antonio Marchi.
Vismut
Vismut er eit grunnstoff med kjemisk symbol Bi og atomnummer 83. Det er eit metall.
La costanza trionfante degl'amori e de gl'odii
Opera vart først framført ved Teatro San Moisè under karnevalet i 1716. Han vart framført på nytt på same teateret under karnevalet i 1718 med tittelen Artabano, re de' Parti.
Vismut
Bruk
Vismut vert brukt i kosmetikk og medisin.
Metallet vert brukt som katalysator.
Jon Norbom
Jon Ola Hauger Norbom var ein norsk økonom og politikar for Venstre. Han var formann i Unge Venstre frå 1950 til 1952 og finansminister i regjeringa Korvald.
Norbom var fødd i Bærum. Etter artium i 1942 sat han fengsla i tre månader på Grini. Han begynte deretter på studiet i sosialøkonomi før han hamna 18 månader i tysk fangenskap i Buchenwald. Etter sosialøkonomisk embetseksamen i 1949 fekk Norbom stilling i Industridepartementet. Frå 1950 til 1952 var han formann i Unge Venstre. Han jobba i fleire år for internasjonale organisasjonar, frå 1955 til 1959 for FN i New York, og 1959 til 1963 for GATT i Genève.
Frå 1967 til 1969 var han statssekretær under Ole Myrvoll i Finansdepartementet i regjeringa Borten. I 1972 var han igjen i Genéve, og blei henta heim for å bli finansminister i Korvald-regjeringa, frå 18. oktober 1972 til 16. oktober 1973.
Etter Korvald-regjeringa reiste Norbom tilbake til Genève og ei stilling i UNCTAD/GATT. Frå 1984 til 1993 var han departementsråd i Sosialdepartementet.
Petone
Petone (Māori: Pito-one) er ein større forstad til byen Lower Hutt i regionen Wellington på New Zealand. Han ligg i den sørlege enden av den tronge triangulære elvesletta til Hutt River, på den nordlege breidda til Wellington Harbour. Namnet kjem frå māori Pito-one, som tyder «enden av sandstranda».
Orknøyane
Orknøyane (engelsk Orkney, skotsk-gælisk Arcaibh, norrønt Orkneyjar) er ei øygruppe nord for Skottland, 16 km nord for kysten av Caithness. Orknøyane består av om lag 70 øyar og 20 av desse er busette. Den største øya vert kalla Mainland (eit ord som vanlegvis tyder fastlandet) og er den sjette største øya i Skottland og den tiande største av Dei britiske øyane.
Petone
Historie
Petone var den første europeiske busetnaden i Wellington, og har mange historiske bygningar og landemerke. Dei første nybyggjarane kom hit i januar 1840, på skipet Aurora. Etter at enno eit skip, Cuba, nådde fram, vart det laga skisser for ein britisk busetnad på denne staden. Men på den tid var her sumpmark og flaumfåre, så dei første nybyggjarane tykte det var hardt å leva her, og han vart fråflytta etter nokre få månadar. Det vart peika ut ein ny stad, ved strendene til det som no er byen Wellington, hovudstaden på New Zealand.
Inntil 1980-åra var Petone ein blømande, stort sett arbeidarklasseby, og sete for fleire større industriverksemder. Storparten av desse, mellom anna ein bilmonteringsfabrikk og matvarefabrikkar, vart stengde på 80-talet, noko som førte til økonomiske nedgangstider. Petone var ein sjølvstendig by (borough) til han ved lokalstyrereformene i 1989 vart slått saman med Lower Hutt. Forstaden har seinare opplevd ny økonomisk vekst, og har bruka den tidlege europeiske arven han har som eit trekkplaster for turistar.
Offentleg bustadbygging
Nokre av dei første offentlege bustandane på New Zealand vart reiste i Petone i 1907. Somme av desse bygningane står enno og er i ein god tilstand.
Orknøyane
Namnet Orknøyane går heilt attende til det fyrste hundreåret f.Kr. eller tidlegare og øyane har vore busette i minst 8500 år. Opphavleg var dei busette av folk frå mellomsteinalderen og yngre steinalder og så av piktarar. Orknøyane vart erobra av Noreg i 875 og busett av nordmenn. Dei vart seinare annekterte av Kongedømet Skottland i 1472, etter at det ikkje vart betalt medgift for brura til Jakob III, Margaret av Danmark. Orknøyane har nokre av dei eldste og best bevarte steinalderstadene i Europa, og «Heart of Neolithic Orkney» (Hjarta på Orknøyane frå yngre steinalder) har status som ein verdsarvstad.
Orknøyane er ein av 32 regionar i Skottland og eit statthaldarskap. Øyane vert styrte av det lokale regionsrådet Orkney Islands Council.
I tillegg til Mainland, ligg dei fleste av øyane i to grupper, Nord- og Sørøyane. Alle øyane består av old red sandstone (gamal raud sandstein). Klimaet er mildt og jordsmonet særs frodig. Det meste av landet er oppdyrka. Jordbruk er ein av hovudnæringane, medan vindenergi og marin energi stadig vert viktigare.
Bakgrunnen for namnet Orknøyane
Namnet på øygruppa har røter attende til oldtidsgeografen Klaudios Ptolemaios (fødd 90 e.Kr, død 168 e.Kr) som kalla øyane for Orcades. Det gamle gæliske namnet på øygruppa var Insi Orc som tyder «øya til Orcane» der Orc tyder ung gris eller villsvin. Då dei norske vikingane kom til øya, tolka dei ordet Orc som Orkn, som var eit gamalt norrønt ord for sel eller kobbe. Namnet Orkneyjar vart sidan avkorta til Orkney på engelsk.
Øyar
Den største øya er kjend som The Mainland. Andre øyar vert gruppert ut i frå om dei ligg sør eller nord for hovudøya.
Sørlege øyar
I 1468 vart Orknøyane og Shetlandsøyane pantsett av danske kong Christian I til kong Jakob III av Skottland. Etter som pengane ikkje vart betalte, vart øyane liggjande under den skotske krona.
Språk
Det eldre språket norn vart gradvis bytt med skotsk. I sin tur er dette vorte skotsk-engelsk.
Naoki Maeda
Han spela for klubbane Tokyo Verdy, Matsumoto Yamaga FC og Yokohama F. Marinos.
Nun ist das Heil und die Kraft
Nun ist das Heil und die Kraft, BWV 50, er ein koral sats som lenge har vore tilskriven Johann Sebastian Bach og som ein trur var ein del av ein tapt kantate. Stykket er skriven for eit uvanleg stort orkester, noko som indikerer at det var for eit spesielt høve. Instrumenteringa omfattar to firedelte kor, tre oboar, tre trompetar, pauke, strykeorkester, orgel og cembalo. Satsen varer om lag 4 minutt. Teksten er henta frå Johannesopenbaringa 12:10, og den amerikanske Bach-forskaren William H. Scheide har foreslått at han vart skriven for mikkjelsmesse.
Verket har fascinert Bach-forskarar fordi opphavet er usikkert. Det finst ingen underskrivne kjelder og dei tidlegare kopiane nemner ikkje namnet til Bach. I 1982 hevda Scheide at den eksisterande utgåva (for doble kor) vart eit arrangement av ein ukjend person av ein tapt original for fem stemmer av J. S. Bach. Joshua Rifkin har derimot hevda at det var ein heilt annan komponist enn Bach som skreiv stykket.
Ich geh und suche mit Verlangen
Han vart komponert i Leipzig i 1726 for tjuande sundag etter treeiningssundag, den 3. november dette året.
Teksten er skriven av Philipp Nicolai frå Jeremias 31: 3 og Openbaringa 3: 20 (sats seks). Resten av satsane har ukjend opphavsmann.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for obo d’amore, 2 fiolinar, bratsj, obbligato orgel, bass continuo, samt to songsolistar (sopran, bass).
Det består av ätte satsar:
Polonium
Polonium er eit grunnstoff med kjemisk symbol Po og atomnummer 84. Det er eit halvmetall.
Bruk
Polonium vert mellom anna nytta som nøytronkjelde.
Historie
Polonium vart oppdaga av Marie Curie i 1898 og har fått namn etter heimlandet hennar, Polen.
Førekomst
Polonium vert gjerne funne saman med uran.
Tryggleik
Alle dei 25 kjende isotopane av polonium er radioaktive. Isotopen 210Po er den vanlegaste. Den er ei sterk alfakjelde med halveringstid på vel 138 døgn. Den er mykje giftigare enn blåsyre.
Veslbreatinden
Veslbreatinden er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2092 meter over havet og er det 123. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Popina
Popina er ei øy i Romania i den nordlege delen av Razelmsjøen. Øya har ein storleik på 0,98 km² og er verna som eit reservat. Øya er eit viktig hekkeområde for gravand. Razelmsjøen er den største vassflata i Donaudeltaet, og er skild frå Svartehavet av to lange sanddyner og renn ut i innsjøen Goloviţa.
Dyreliv
Popina er ein viktig stoppestad for trekkfuglar og hekkestad for gravand (Tadorna tadorna). Om våren kan ein finne myr- og skogsfuglar her som nattergal, kaldenderlerke og andre. Av virvellause dyr finn ein sjeldne artar som den europeiske svarte enka (Latrodectus tredecimguttatus) og ein svær tusenbein (Scolopendra cingulata).
Tomohito Shugyo
Tomohito Shugyo er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Gainare Tottori, FC Machida Zelvia og Oita Trinita.
Eure-et-Loir
Historie
Eure-et-Loir er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av dei tidlegare provinsane Orléanais, Perche og Chartrain.
Geografi
Departementet utgjer største delen av regionen Beauce, men er politisk ein del av regionen Centre. Eure-et-Loir grensar til departementa Loir-et-Cher, Loiret, Essonne, Yvelines, Eure, Orne og Sarthe.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla euréliens.
Gedalja-fasta
Gedalja-fasta (hebraisk צוֹם גְּדָלִיָּה‎, ṣom gedaljá), er ein jødisk fastedag til minne om drapet på Gedalja, den jødiske guvernøren av den dåverande babylonske provinsen Judea. Drapet førte til ein ny jødisk flukt til Egypt, og fullendte øydelegginga av det første Tempelet i Jerusalem.
Dagen blir markert den 3. tisjré, like etter nyårsfeiringa rosj hasjaná.
Peuce
Peuce var i antikken ei øy som låg nær ein av munningane til Donau i Donaudeltaet i det som i dag er den rumenske delen av Dobrudja. Namnet kjem frå det gamle greske ordet peuke, 'furu'. Øya var om lag like stor som Ródos.
Det var her Triballi-kongen Syrmus søkte tilflukt då han vart jaga av Aleksander den store. Aleksander førte skip til Donau som han skulle nytta i eit åtak på øya, men på grunn av kraftig straum i elva, bratte breidder og hard motstand klarte han ikkje dette. Til slutt reiste makedonarane frå øya og kryssa i staden innover i området til Getae.
Ein del av det mektige Bastarnae-folket (truleg ei blanding av germanarar og keltarar) slo seg ned på øya, truleg på 1000-talet f.Kr. og fekk frå øya det alternative namnet Peucini, som òg vert nytta av forfattarar i antikken om Bastarnae-folk som aldri sette foten sin på øya.
Sersjant
Sersjant (sjt.) er eit befal som i Noreg normalt har gjennomgått ei eittårig befalsutdanning, eller eit Utskrive befalskurs (UB-kurs) med 6 månader utdanning og 6 månader praksis.
I hæren er sersjantar er som oftast lagførarar på troppsnivå, men desse kan også vere meinige eller verva som har blitt gitt ei mellombels grad på grunn av stillinga dei har.
Peuce
Ein meiner at Peuce var fødestatden til Alarik I, kongen av vestgotarane frå 395 til 410.
Sersjant
Sersjant er den høgaste grada ein vanleg meinig kan få. Den er høgare enn korporal men lågare enn fenrik, som er ei offisersgrad. Symbolet for sersjantgrad er tre vinklar.
Tilsvarande grad i Sjøforsvaret heiter Kvartermeister.
Peuce
Peuke må ikkje forvekslast med den nærliggande øya Leuke.
Stavrós i Fthiótida
Stavrós (gresk Σταυρός) er ein distriktsby i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Stavrós høyrer til kommunaleininga Lamía i kommunen Lamía.
Arsilda, regina di Ponto
Arsilda, regina di Ponto er ein dramma per musica av Antonio Vivaldi. Operaen vart først framført ved Teatro Sant'Angelo i Venezia den 27. eller 28. oktober 1716.
1568 Aisleen
1568 Aisleen er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. august 1946 av Ernest Leonard Johnson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Isoplet
Ein isoplet er ei linje på eit meteorologisk plott som bind saman punkt som har same verdi av ein variabel på eit visst tidspunkt. Desse variablne kan vere trykk, temperatur, vindfart osv. Isoplettar gjer det lettare å visualisere meteorologiske felt. Dei vanlegaste isoplettane er:
Isobar: linje med likt eller konstant trykk.
Isochalaz: ei linje mellom punkt som har same haglintensitet på same tid.
Isodrosoterm: ei linje med konstant doggpunkttemperatur
Isogon: ei linje med konstant retning av ein vektorstorleik (vanlegvis brukt for å skildre vindretningsfelt)
Isohøgd eller isohypse: ei linje med konstant geopotensiell høgd. Ofte blir dei berre kalla «høgdekotar»
Isostere ei linje med konstant lufttettleik.
Isohum: ei linje med konstant fukt.
Isohyet: ei linje med same nedbørsmengd i løpet av ein tidsperiode.
Isotach: linje med konstant vindfart.
Isoterm: ei linje med konstant temperatur.
Isogeoterm: ei linje med lik årleg middeltemperatur.
Isohel: ei linje med lik eller konstant solinnstråling.
Isonef: ei linje med likt skydekke.
Isohalin: ei linje som syner salinitet eller saltinnhald i havet.
Nautgardsoksle
Nautgardsoksle er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2089 meter over havet og er det 125. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Alberto Ginastera
Alberto Evaristo Ginastera var ein argentinsk komponist.
Biografi
Alberto Ginastera vart fødd i Buenos Aires og hadde katalansk far og italiensk mor. Han studerte ved konservatoriet i Buenos Aires, og vart uteksaminert i 1938. Han underviste nokre år etter dette, men reiste til Sambandsstatane frå 1945-1947 der han studerte ved musikkakademiet Tanglewood med m.a. Aaron Copland. Tilbake i Argentina skipa han eit samband for komponistar, og heldt fram med musikkundervisning. I 1968 flytte han attende til USA, og frå 1970 var han busett i Europa. Han døydde i Genéve, 67 år gamal. Ein av musikkstudentane hans var Ástor Piazzolla.
Musikk
Ginastera sjølv delte musikken sin inn i 3 periodar: Objektiv nasjonalisme (1934-1948), Subjektiv nasjonalisme (1948-1958) og Nyekspresjonisme (1958-1983). Særleg i dei nasjonalistiske periodane brukte han argentinske, ofte rytmiske element i musikken sin, gjerne inspirert av Gaucho-tradisjonen. Gauchoen, ein omflakkande hesteryttar på pampasen vart sett på som eit nasjonalsymbol for Argentina. Seinare gjekk musikken hans meir i retning av samtidsmusikk og modernisme.
Verket Cantata para América Mágica (1960), for dramatisk sopranstemme og 53 perkusjonsinstrument, was basert på eldgamle legendar frå Columbia. Det vart framført av Los Angeles Percussion Ensemble under Henri Temianka og William Kraft på UCLA i 1963.
Fjerdesatsen av den fyrste pianokonserten hans fekk merksemd utanfor den klassiske musikkverda då rockegruppa Emerson, Lake & Palmer bearbeidde han og spelte han inn på plata Brain Salad Surgery (1973) under tittelen «Toccata». Andre verk av Ginastera er vortne brukt i film og fjernsynsserier.
Kjelder
, ''henta inn 23. mars 2012.''
Roskilde domkyrkje
Domkyrkja er i dag ei luthersk domkyrkje med tilknyting til Folkekirken, hovudkyrkje for Roskilde stift og vart betrakta som ein nasjonal heilagdom.
I 1995 vart kyrkja teken med på UNESCO si verdsarvliste mellom anna på grunn av sin meisterlege arkitektur, kunstnariske utsmykking og historiske betyding.
Tidlegare kyrkjer
Harald Blåtann skal ha reist eit kyrkje i treverk på 900-talet. Detaljane om denne er elles ikkje kjend. Den eldste kyrkja på staden ein har funne sikre spor etter, er ei steinkyrkje bygd av Sven Normand, biskop av Roskilde frå 1074 til 1088. Byen hadde allereie vore bispesete i kring eit halvt hundreår. Det er mogleg at den fyrste domkyrkja låg på same staden. Utgravingar i 1892 gjorde det mogleg å kartleggje mykje av Normand si kyrkje.
Noverande kyrkje
Ein byrja å byggja den noverande kyrkja i andre halvdelen av 1100-talet, truleg i 1170-åra. Kyrkja er i utgangspunktet i ein seinromansk stil, men det er sterk påverking frå tidleg nordfransk gotikk. Det er tre kyrkjeskip med kort, tredelt tverrskip, kor og apsis med korgang. Materialet er teglstein.
Biskop Absalon var fosterbror og alliert med Valdemar den store, og kort tid etter at Absalon vart utnemnd til biskop i Roskilde i 1158, starta han å bygge om Nordmand si steinkyrkje. Det var vanleg at ein bygde utanpå den opphavlege bygningen og slik har det også skjedd her. Først bygde ein på koret og apsisen på austsida av den gamle kyrkja. Den nye kyrkja var planlagt som ei granittkyrkje, men ettersom teknikken med teglstein hadde vorte introdusert til Danmark i 1160, vart det endra på prosjektet og rundt 1170 starta ein å reise ei teglsteinskyrkje på fundamenta av granitt.
Etter planane skulle byggverket bli ein katedral med tre skip og med eit tverrskip ved koret. Arbeidet gjekk framover og då Absalon døydde i 1201, stod apsisen og koret ferdig.
Det skulle gå lang tid før kyrkja stod ferdig med sine dobbelttårn slik som no, men på byrjinga av 1400-talet var det meste på plass. Kyrkja har tre skip, sideskip i to etasjar og eit heva høgkor.
Dei slanke vesttårna blei reist på initiativ av Kristian IV så seint som i 1635. Margretespiret blei reist av Erik av Pommern ca. 1420 og har vore utsett for fleire ulukker. Det brann under ei restaurering, men vart sett opp på nytt att.
Altartavla
Altartavla er i renessanse og er eit biletskjerararbeid av høg kunstnarisk kvalitet. Ho er laga i Antwerpen om lag 1560. Ho skulle etter myten eigentleg til byen Danzig, det noverande Gdansk i Polen. Då frakteskipet passerte Øresund, vart det oppgjeve ein særs låg verdi. Ein ynskte å betala minst mogleg toll. Tollarane tillét seg då å kjøpa altartavla til den oppgjevne prisen på vegne av kongen. Ein variant av historia er at tavla vart kjøpt inn direkte i Antwerpen av Herluf Trolle, som på denne tida var eigar av Herlufsholm, det seinare Frederiksborg slott. Ein kan ikkje bekrefte desse historiene og dei er dermed å rekne som myter.
Altartavla er omtala første gong i ei reiseskildring av Christian av Anhalt i 1623.
Varme
Varme (med standardsymbol Q) er etter ein streng definisjon overføring av termisk energi frå ein stad med høgare temperatur til ein stad med lågare temperatur. SI-eininga for varme er Joule (J). Som folkeleg omgrep blir ordet som regel nytta om temperatur og at eit objekt med høg temperatur «er varmt». Teknisk sett er altså dette ei feil oppfatning, og kjem frå gamalt av då ein trudde varme bestod av partiklar. Når det var mykje av dette «stoffet» var det mykje varme, altså var temperaturen høg. SI-eininga for temperatur er Kelvin (K).
Roskilde domkyrkje
Altartavla
Fleire plassar på tavla kan ein sjå små merke brent inn; desse viser ei enkelt arm eller hand eller to hender over ein bygning med tre tårn. Det siste er Antwerpens byvåpen og merka er biletskjerarlauget sitt godkjenningstempel. Altartavla er bygd som eit skap med fløyer som kan opnast og lukkast etter som det er heilagdag eller kvardag. Relieffa i første stand skildrar Jesu lidingshistorie i midtskapet og fløyene, i predellaen kan ein sjå scener frå Jesu barndom. Altartavla er gjort av eik og nesten heilt dekt av bladgull. Fleire plassar er det måla oppå gullet, eller skrapa ut små mønster for å få fram detaljar i uttrykket. Tavla vart restaurert kring 1970.
Varme
Varme strøymer mellom område som ikkje er i termisk likevekt med kvarandre. Varme strøymer frå område med «høg» temperatur til område med «låg» temperatur. Alle fysiske lekamar har ei gjeven mengd indre energi som er knytt til den tilfeldige røyrsla av deira molekyl (eller atom for einatome substansar). Denne indre energien er positivt korrelert (tilnærma lineært) til temperatur på lekamen. Om to lekamar med ulik temperatur er i termisk kontakt, så vil dei utveksle indre energi heilt til temperaturane er utjamna. Mengda energi som er utveksla er det same som overført varme.
Roskilde domkyrkje
Altartavla
Altartavla måler 435 x 300 cm ved midtpartiet.
Varme
Nemningar
Når ein lekam frigjer varme til omgivnadane er Q < 0, og motsett gjeld når ein lekam får tilført varme frå omgivnadane Q > 0.
Varmeinnhald, varmeoverføring og varmetettleik (varmefluks) blir alle symbolisert med bokstaven Q, og blir derfor blanda i hop i ulike samanhengar.
Den vert målt i J/s eller W (watt)
Roskilde domkyrkje
Korstolar, døypefont og preikestol
Korstolane er frå byrjinga av 1400-talet og skorne ut ved ein av snikkarverkstadene i Roskilde. Dei var ei gåve frå biskop Jens Andersen Lodehat. Stolane har ei inskripsjon kor ein kan lese at dei er laga til minne om dronning Margreteog slektningen til biskopen, biskop Peder Jensen Lodehat.
Varme
Temperaturendringar
Varmemengda \Delta Q som må til få å endre temperaturen til eit materiale frå ein starttemperatur T0 til ein sluttemperatur Tf er avhengig av varmekapasiteten til materialet etter relasjonen:
Roskilde domkyrkje
Korstolar, døypefont og preikestol
Koret blei bygd om og utvida med fleire meter mot vest. Ein ynskte å skape ei særprega ramme rundt grava hennar Margrete og korstolane blei plassert i høgkoret i U-form som var lukka i vest og ope mot høgaltaret i aust. I tillegg til korstolane plasserte ein fire lesepultar på skrå overfor gravmonumentet.
Kosuke Ota (1982)
Kosuke Ota er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Saitama SC, Yokogawa Musashino, FC Machida Zelvia og Zweigen Kanazawa.
Roskilde domkyrkje
Korstolar, døypefont og preikestol
Sjølve korstolane er laga slik at dei skulle gje mest mogleg kvile under gudstenesta som kunne gå for seg i fleire timar og kor kannikane måtte reise seg opp og ned, alt etter kva ritualet kravde. Over kvar av stolane er skorne motiv frå Bibelen. Opphavleg var korstolane måla og ein kan framleis finne att nokre restar av måling.
Oppstillinga av korstolane blei endra rundt 1690 koret vert opna opp og dei 48 setene har sida vore plassert med 24 på kvar side.
Døypefonten er støypt av malm og sjølve kummen vert halden oppe av evangelistane. Døypefonten er frå 1602 og var ei gåve frå Frederik Godske og Jacop Wind; årstal og våpen er ført på fonten. Rundt døypefonten er ei innskrift på latin der det står; ''Den som trur og vert døypt, skal verte frelst. Men den som ikkje trur, skal verte fordømd.'' (Frå Markus 16, v.16)
Hovudorgel
Orgelet i kyrkja vert ofte kalla Raphaëlisorgelet og dei eldste delane er frå midt på 1400-talet. Ryggpositivet er frå 1554 og er konstruert av orgelbyggjaren Herman Raphaëlis Rottensten-Pock. Orgelet har dekorasjonar i barokk som kjem frå ei ombygging ved Gregor Mülisch i 1654.
Det er mogleg at orgelbyggjaren Johan Lorentz d.e. stod for ei ombygging av orgelet fram mot 1650 då han døydde. Oppgåva blei ført vidare av Gregor Mülisch og moglegvis Peter Karstensen. Det har ein inskripsjon med årstalet 1654.
Seinare har orgelet gått gjennom fleire ombyggingar og utvidingar; ved Marcussen & Søn i 1833 og 1991 og ved TH. Frobenius og Sønner Orgelbyggeri i 1926 og 1957. Orgelet har 33 stemmer.
Øvrige orgel
I tillegg til hovudorgelet har domkyrkja tre andre orgel, desse blir kalla kororgel, korpositiv og øvingsorgel. Alle er bygd av Marcussen & Søn i 2000. Kororgelet har 15 stemmer, korpositivet 3 1/2 stemme og øvingsorgelet 7 stemmer.
Uret
Over inngangen kan ein sjå eit mekanisk urverk laga kring 1500. Urskiva har 2 x 12 timar og har kun ein visar med henholdsvis sol og måneprofil. På ei hylle over sjølve urverket er figurar som røre på seg kvar heile time. Ein kan sjå Sankt Georg til hest med draken, Kirsten Kimers og Per Døver. Kvar time angrip Sankt Georg draken som på si side går i gang med å skrike. Kirsten slår deretter kvarterslag på klokka si og Per Døver slår timeslag og Kirsten Kimers riste på hovudet.
Kirsten Kimers og Per Døver er frå tida like før år 1500, skore i tre og er måla i gilde fargar. Sankt Georg er noko eldre og kan ha høyrt til eit tidlegare altar, det har moglegvis vore satt saman med uret etter reformasjonen. Verket som driv uret er plassert i søndre tårn og har tre verk. Verket blei laga av urmakar Peter Mathiesen frå København i 1741.
Johannesfiguren
I bogeopninga inn til Sankt Birgittes kapell står ein 193 cm høg treskulptur i eik. Figuren framstiller evangelisten Johannes. Han er utan skjegg og har langt hår med krøllar. Han er kledd i ein fotsid kjortel og er utan sko eller sandalar. I venstre handa held han ein kalk og med den høgre velsignar han kalken. Ved fotenden på høgre side står ein ørn på ei bok. Ørnen er Johannes` evangelistsymbol.
Figuren er frå ca. 1500 og er attribuert både Bernt Notke og Henning von der Heide.
Kalkmåleri
Roskilde domkyrkje er rikt utstyrt med kalkmåleri frå fleire periodar. Kalkmåleria rundt pilarane ved høgkoret er frå 1570-åra og markerer dei eldste gravstadene i kyrkja.
Vernehelgenar for kapellet er dei heilage tre kongar og sørveggen er vigd framstillinga av dei. På austsida kan ein sjå våpenskjolda til dei som grunnla kapellet, Kristian I og dronninga hans.
Sankt Birgittes kapell og Sankt Andreas kapell er frå mellomalderen og her er fleire kalkmåleri som er tidfesta til 1511.
Gravene
Sidan reformasjonen i 1536 har alle danske kongar og nesten alle dronningane vorte gravlagde i Roskilde domkyrkje. Kyrkja inneheld ifølgje gravskriftene også nokre kongegraver frå vikingtida. Både Harald Blåtann og oldebarnet Svein Estridssons graver skal vere i to søyler i koret. Grava til Svein Estridsson har vorte opna og det er gjort DNA-analysar, men Harald Blåtann er ikkje funnen.
Det er fire kongelege gravkapell knytt til domkyrkja; Christian Is eller Helligtrekongers kapell frå ca. 1460, Christian IVs kapell frå ca. 1620, Frederik Vs kapell frå ca. 1775 og Christian IXs eller Det Glücksborgske kapell frå 1925. I tillegg kjem Frederik IXs gravplass frå 1985 som ligg utanfor sjølve domkyrkja. I tillegg til gravkapella er koret nytta som gravplass og her ligg mellom anna Margrete I.
I koret
Sarkofagen til Margrete I er stilt opp i koret, det same er gravminna til junker Kristoffer, Kristian V, Charlotte Amalie, Fredrik IV og Louise av Mecklenburg-Güstrow.
Margrete I (1353–1412) var regjerande dronning under Kalmarunionen. Ho var dotter av Valdemar Atterdag og Helvig av Slesvig. Gjennom sitt ekteskap med Håkon VI Magnusson var ho ikkje-regjerande dronning av Noreg frå 1363 til 1380, regjerande dronning av Noreg frå 1388 til sin død og regjerande dronning av Danmark frå 1375 til sin død i 1412. Margrete vart sett på som dronning av Danmark sjølv om ho ikkje offisielt titulerte seg slik, men nytta tittelen «fuldmægtig frue og husbond og Danmarks riges formynder».
Etter at ho vart død vart ho gravlagd saman med far sin og sonen Olav i Sorø klosterkyrkje. Under leiing av Roskildebispen Peder Jensen Lodehat vart liket fjerna med makt og flytt til Roskilde året etter. Sarkofagen vart laga i 1423 og er sett på som Danmarks vakraste gravminne frå mellomalderen. Han er smykka ut i alabast. Sarkofagen inneheld ei kiste av bly med kroppen hennar og på dekkplata er ei gyllen innskrift gravert inn på vegne av etterfølgjaren Erik av Pommern. Sarkofagen til Margrete har aldri vorte opna, men under ei restaurering i 1950 bora ein små hol i han og ein kom da inn mot eit lag av bly. Sarkofagen er sannsynlegvis laga av Johannes Junge frå Lübeck.
Junker Kristoffer (- d. 1363) var einaste son av Valdemar Atterdag og Helvig av Slesvig og storebror til Margrethe I. I Nordisk familjebok frå 1911, bind 14, side 1453-1454 står det at Kristoffer vart fødd i 1344 og han kan dermed ha vore rundt 19-20 år da han døydde i 1363. Minnesmerket er i alabast og viser ein ung riddar i full rustning pynta med juvelar og med våpen av Danmark, Halland og Lolland rundt. Kristoffer sjølv er truleg gravlagd under kyrkjegolvet - gravmælet vart først stilt opp i 1878.
På ein opphøgd plass i koret står fire overdådige sarkofagar av marmor i barokk saman med junker Kristoffer. Her ligg Kristian V (1646–1699) og ektefellen Charlotte Amalie (1650–1714), sonen deira Fredrik IV (1671–1730) og den første dronninga hans, dronning Louise (1667–1721).
Oppdraget med å lage sarkofagane til Kristian V og Charlotte Amalie vart først gitt til Andreas Gercken i 1716. Figurane og relieffa var ved Johan Christopher Sturmberg. Det vidare arbeidet med sarkofagane vart gitt til Didrick Gercken året etter.
Tjue år etter arbeidet med sarkofagane til Kristian V og Charlotte Amalie fekk Diderik Gercken òg oppdraget med å lage Fredrik IV og dronning Louise sine sarkofagar. I tillegg står han bak sarkofagane til dronning Anna Sophie og borna hennar.
Helligtrekongers kapell
Helligtrekongers kapell vart reist i 1460-åra på initiativ av Kristian I. Meininga med kapellet var opphavleg at det skulle vere samlingsplassen for ein riddarorden han nyleg hadde stifta, ein forløpar til Elefantordenen.
Kapellet inneheld gravene til Kristian I og ektefellen Dorothea av Brandenburg, Kristian III med ektefellen Dorothea av Sachsen-Lauenburg og Fredrik II og Sophie av Mecklenburg.
Kristian I og Dorothea døydde i høvesvis 1481 og 1496 og begge to er gravlagde under golvet. På staden dei ligg er det lagt to steinar som markering.
Helligtrekongers kapell er dominert av sarkofagane til Kristian III og Frederik II. Sarkofagen over Kristian III og dronning Dorothea prydast av Kristian liggjande på loket i alabast. Han ligg i full rustning og har hendene samla opp og framføre seg i bøn. Gravmonumentet blir bore av seks søyler og på baldakinen sit ein engel i kvart hjørne. Midt på i den eine kortenden er det montert eit krusifiks med Jesus på krossen, framom krusifikset kneler Kristian i bøn. Rundt monumentet står fire soldatar i romerske drakter og vaktar kongen.
Monumentet er laga av den nederlandske bilethoggaren Cornelis Floris i Antwerpen i åra 1574–1575. Floris var aktiv i Antwerpen, der han òg var medlem av det lokale Sint-Lucasgildet. Han leverte fleire gravmonument til Danmark i tillegg til monumentet over Kristian III. I Danmark fekk stilen stor utbreiing og vart kalla Florisstil. Gravmonument over Kristian III var bestilt i 1569 og vart fullført i august 1575. Det vart stilt opp i domkyrkja i 1578.
Varme
Temperaturendringar
Varmekapasiteten er både avhengig av mengda av materialet som utveklsar varme og eigenskapane til materialet. Varmekapasiteten kan faktoriserast på ulike måtar, og mest vanleg er produktet av masse og spesifikk varmekapasitet (ofte berre kalla spesifikk varme):
Roskilde domkyrkje
Helligtrekongers kapell
Ved sida av minnesmerket over Kristian III står Fredrik II (1534-1588, konge 1559–1588) og dronning Sophies minnesmerke. Det vart laga på initiativ av Kristian IV og mora, enkjedronning Sophie og vart bestilt hos Gert van Egen i 1589. Gert van Egen var tilsett i kong Fredrik IIs teneste som steinhoggar på Kronborg slott og ein reknar med at han har hatt viktige oppdrag med å smykke ut slottet.
Sarkofagane til Kristian III og Fredrik II er begge tomme, kongane og ektefellane deira er gravlagd i låge krypter under golvet.
Kapellet vart halde oppe av ei kongesøyle der fleire kongelege personar har fått rissa inn høgda si. Fleire av måla er nok snarare fantasi enn verkeleg; til dømes er Kristian I merkt av med ei høgd på nesten 2,20 meter og tsar Peter den store av Russland med 2,08 meter.
Kristian IV sitt kapell
Kapellet er reist i raud murstein med ein trappegavl mot nord. På kvart av gavltrinna er det plassert ein sandsteinsfigur som representerer dei kristne dygdene. Ved sida av gavlvindauga er det fire putti, kvar med eit av symbola på døden: ein hovudskalle, ein ljå, ein fakkel som peikar ned og eit timeglas. Sentralt på midten av gavlen er våpenskjolda til kongen.
Kristian ligg i ei enkel kiste midt framfor gavlen i kapellet og på lokket ligg ryttarkården hans. Dronning Anna Kathrine ligg på den venstre sida hans og sonen Kristian på den høgre.
Då Kristian døydde i 1648 var interiøret ikkje ferdigstilt og kongen si kiste vart plassert i krypta under kyrkja i staden. Han hadde bestilt sitt eige monument og dette var ferdig før han døydde. Monumentet skildra han og dronninga i alabast knelande framfor eit krusifiks av sandstein. Det vart mellombels plassert i Arsenalet. Arsenalet brann i 1647, året før kongen døydde, og monumentet vart så skada at berre krusifikset og eitt av hovuda kunne reddast. Krusifikset vart seinare plassert i Holmens kyrkje i København og hovudet vart gjeve til Nationalmuseet.
Med oppblomstringa av romantikken på 1800-talet vart det bestemt at ein skulle dekorere kapellet. Veggane er dominert av måleria «Christian IV på «Trefoldigheden» under Sjøslaget på Kolberger-Heide» og «Christian IV dømmer Rosenkrantz» av Wilhelm Marstrand. Kapellet inneheld òg ein skulptur av Kristian IV av Bertel Thorvaldsen og fresker av Heinrich Eddelien som vart måla rundt 1847.
Kristian IV og Anna Kathrines son Fredrik III var Danmark og Noregs første eineveldige konge. Han sat på trona frå 1648 til sin død i 1670. Fredrik og ektefellen Sophie Amalie ligg i kvar sin koparsarkofag med dekorasjonar i messing. Den blei laga av hoffgullsmed Ferdinand Küblich i samarbeid med Johan Kohlmann og Jean Henri de Moor etter teikningar av Lambert van Haven.
Fredrik vart opphavleg gravlagt i ein annan sarkofag enn den han ligg i no. Ferdinand Küblich fekk bestilling på sarkofagen og den blei utført av kopar med dekorasjonar av sølv. Küblich var kunstnaren bak Fredriks tre store sølvløver i naturleg storleik som finst på Rosenborg slott; kongen hadde bestilt seks stykke, men dei blei ikkje ferdige før han døydde. Kongens castrum doloris i Københavns slottskyrkje vart vakta av dei tre løvene. Sarkofagen var dekorert med sølvdekorasjonar som vog 70 kilo.
Fredrik V sitt kapell
Fredrik Vs kapell vart opphavleg teikna i klassisisme av arkitekt C.F. Harsdorff i 1774. Det vart ikkje ferdig til han døydde og vart fullført først i 1825 av C.F. Hansen.
Kapellet inneheld 11 graver; Fredrik V, Louise av England, Juliane Marie, Kristian VI, Sophie Magdalene, Kristian VII, Fredrik VI, Marie Sophie, Kristian VIII, Caroline Amalie og Fredrik VII.
Fredrik Vs sarkofag er laga i marmor av Johannes Wiedewelt. Monumentet vert sett på som kunstnarens hovudverk. Monumentet har ei lengd på ca. 2,5 meter og ei høgd på rundt 1,8 meter. Sarkofagen kviler på eit fotstykke og vart pryda av fleire skulpturar. Bak han ber ei søyle ein medaljong med portrett av kongen. Søyla blir krona av ei urne. Ved endane av sarkofagen sit to høge, krona kvinnefigurar, Danmark og Noreg, som i djup sorg.
Dronning Louises sarkofag er utført av Carl Frederik Stanley og vart sett på som kunstnarens hovudverk. Den er plassert på skrå overfor Fredrik Vs sarkofag.
Fredrik Vs foreldre Kristian VI (1699–1746) og Sophie Magdalene (1700–1770) ligg i to siderom. Òg Kristian VIs gravmonument er eit verk av Wiedewelt.
Kristian VIIs sarkofag er utført av Matthias Hansen under leiing av onkelen C.F. Hansen.
Kristian IX sitt kapell
Kristian IX sitt kapell eller Det Glücksborgske kapell ligg i den nordvestre delen av domkyrkja og stod klart i 1924 etter teikningar av arkitekt Andreas Clemmensen. Gravlagde i kapellet er Kristian IX og Louise av Hessen-Kassel, Fredrik VIII og Lovisa av Sverige, Kristian X og Alexandrine av Mecklenburg-Schwerin.
Kristian IX (1818-1906) og dronning Louise (1817-1898) ligg midt i rommet i ein dobbeltsarkofag teikna av Hack Kampmann. Rundt sarkofagen sit kvinnefigurar signert Edvard Eriksen.
òg Fredrik VIII (1843–1912) og kona Lovisa (1851–1926) ligg i dette kapellet. Dei kviler i ein dobbeltsarkofag teikna av Einar Utzon-Frank.
Det siste paret som ligg i dette kapellet er Kristian X (1870–1947) som var konge frå 1912 til 1947 og kona Alexandrine (1879–1952), som kviler i to enkle kiste av marmor teikna av Kaare Klint.
Varme
Temperaturendringar
eller produktet av talet på mol og molar varmekapasitet:
Roskilde domkyrkje
Kristian IX sitt kapell
Da Maria Feodorovna – fødd Dagmar og dotter av Kristian IX og Louise – døydde i 1928 blei det fyrst heldt ein kort seremoni i Aleksander Nevskij kyrkje i København og deretter ein russisk-ortodoks seremoni i Roskilde domkyrkje innan sarkofagen blei satt i kapellet. I 1957 vart kista flytta til krypten under kapellet og i september 2006 blei ho send til Russland. Det hadde vore ønske hennar å bli gravlagd ved sida av ektemannen Aleksander III av Russland i Peter og Pauluskatedralen i St. Petersburg når Russland ble fritt.
Varme
Temperaturendringar
Både molar og spesifikk varmekapasitet er berre avhengig av dei fysiske eigenskapane til materialet som blir varma opp, og ikkje av særskilde eigenskapar av materialet. Definisjonane for varmekapasitet er tilnærma rett for faste stoff og væsker, medan avviket for gassar kan vere stort. Den molare varmekapasiteten vert delt i to, avhengig av om temperaturendringar skjer ved konstant volum (isokor prosess) eller konstant trykk (isobar prosess). Det er vanlegvis enklast å bruke termodynamikken si første lov saman med ei likning som gjev samanhengen mellom gassen sin indre energi og temperaturen.
Faseendring
Kokande vatn ved normalt lufttrykk ved havoverflata vil alltid vere på 100 °C uansett kor mykje varme som vert tilført. I staden vil varmen medverke til å endre fasen til vatnet eller aggregattilstanden frå væske til vassdamp. Varmen som endrar vatnet sin fase blir kalla latent varme (som kjem av det latinske ordet for skjult). Latent varme er varme per masse som er nødvendig for å endre aggregattilstanden for eit gjeve stoff. Dvs.:
og
Roskilde domkyrkje
Kristian IX sitt kapell
Da Fredrik IX døydde i 1972 blei kista hans satt i kapellet drapert med flagget, vakta av dei tre sølvløvene frå kronregalia og flankert av to kandelabere i form av ankere. Kongen blei gravlagd i 1985 og berre kandelabra står att i kapellet.
Isoterm
Ein isoterm er ei linje med lik eller konstant temperatur på ein graf, eit plott eller eit kart. Ei slik linje blir òg kalla ein isoplett. Isotermar blir oftast sett på vêrkart for å vise storskala temperaturfordelingar.
Roskilde domkyrkje
Oktogonen
Oktogonen eller Frederik IXs begravelsesplass er domkirkens nyeste kapell og blei reist etter Fredrik IX var død. Den er innreda for Frederik IX og hans etterkommarar og er plassert utanfor det nordvestre hjørne av kyrkja.
Varme
Faseendring
der M_0 er massen som i utgangspunktet er i den nye tilstanden, og M er massen som til slutt er i den nye fasen.
Isoterm
Geoisoterm
Geoisoterm eller isogeoterm er tenkte flater i jordskorpa med same temperatur. I dei øvste laga av jordskorpa, går dei stort sett parallelt med jordoverflata, medan dei djupare ned får ei meir sfærisk form.
Varme
Faseendring
L er normalt uavhengig av massen som endrar fase, så likninga kan vanlegvis skrivast:
Generalmajor
Generalmajor er den lågaste generalgrada i Hæren og Luftforsvaret. Grada har symbolet to stjerner på gul-(gull)farga bakgrunn og tilsvarar kontreadmiral i Sjøforsvaret. Før 1997 blei den symbolisert med ei stjerne på gul-(gull)farga bakgrunn.
Isoterm
Geoisoterm
Isogeoterm kan òg tyde ei linje med lik årleg middeltemperatur.
Sjå òg
Contour line