cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Den europeiske unionen
Noreg sitt tilhøve til EU
Noreg er ikkje medlem av EU. I to folkerøystingar, den fyrste i 1972 og den andre i 1994 vart det eit knapt fleirtal mot medlemskap. Begge røystingane førte til ei splitting av opinionen, der eksportretta industri gjekk inn for norsk medlemskap i EU medan særleg representantane for landbruksnæringa var imot. Store delar av den kulturelle, økonomiske og politiske eliten var for medlemskap. Dei fleste avisene var for. Denne debatten viste ei elite som var i utakt med fleirtalet av folket. Motkulturane har svekka seg, men i denne saka kom dei fram igjen. Det var også regionale skilnader. Mange av dei politiske partia er splitta i synet på norsk EU-medlemskap, noko som har ført til at saka i dag ikkje er på den politiske dagsorden. Ja-sida sitt argument var, at Noreg skulle verte medlem, for å kunne påverke europeisk politikk, medan nei-sida frykta redusert norsk sjølvstyre ved ein medlemskap. Noreg sitt medlemskap i EFTA kan på mange måtar sjåast på som eit kompromiss mellom fullt EU-medlemskap og det å stå heilt utanfor det europeiske samarbeidet. Etter røystinga i 1972, så vart det underskriven ein frihandelsavtale mellom EFTA og EEC, som EU heite då. Den avtalen vart seinare erstatta av EØS-avtalen. Thorbjørn Jagland var ein sentral politikar på 1990-talet. Han vart seinare leiar for nobelkomiteen, som gav Nobels Fredspris til EU i 2012 for organisasjonen sitt arbeid for fred, forsoning, demokrati og utvikling i Europa. På grunn av Noreg sitt tilhøve til EU, så var dette ei omstridd tildeling.
<!--Dette er ikkje lenger aktuelt, men delar av det er av historisk interesse. Klipp, lim og oppdater, den som har tid.
Andre relevante artiklar
Norske organisasjonar som arbeider med EU-spørsmål
Bakgrunnsstoff
🇪🇺
Bystraja
Bystraja er ei elv i Rostov oblast i Russland og ei av sideelvane til Donets frå venstre. Elva er 218 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva får stort sett vasstilførsel frå snøsmelting, så om sommaren tørkar den øvre delen av elva inn. Byen Morozovsk ligg ved elva.
Den raude moskeen
Den raude moskeen (Urdu لال مسجد; Lal masdjid) i Islamabad er ein salafistisk moské som har vore senter for radikale islamistar og innblanda i fleire konfliktar mellom fundamentalistar og sekulære i Pakistan. To religiøse skular, ein for gutar og ein for jenter, er tilknytt moskeen; jenteskulen er del av det same bygningskomplekset.
Bakgrunn
Moskeen ligg midt i den pakistanske hovudstaden og har vore knytt til eliten i landet. I 1980-åra skal diktatoren Zia-ul-Haq ha hatt nære band til leiaren Maulana Abdullah, som tala varmt for jihad. Seinare skal han ha vore ein naturleg bønestad for tilsette ved den pakistanske etteretningstenesta ISI, ettersom hovudkvarteret deira ligg like ved.
Etter at Maulana Abdullah blei snikmyrda på slutten av 1990-talet blei moskeen driven av sønene hans, Maulana Abdul Aziz og Abdul Rashid Ghazi. Dei to hadde mykje kontakt med viktige medlemmer i al-Qaida, mellom anna Osama bin Laden, før terroriståtaka mot World Trade Center fann stad i 2001. I tida som følgde skal dei ha brote kontakten. Leiarane tala likevel imot den sekulære presidenten Musharraf og for «jihad mot USA». Den raude moskeen har lenge vore knytt til ein radikal islamistisk bodskap og kom etter kvart i konflikt med det pakistanske samfunnet elles.
Konflikt
Etter bombeåtaka mot transportnettet i London i juli 2005, som hadde klare band til Pakistan, prøvde pakistanske tryggingsstyrkar å gå inn i moskeen. Dei blei stoppa av kvinner frå koranskulen med batongar. Styresmaktene prøvde seinare å riva ein del av moskeen som dei meinte var oppført ulovleg. Elevar frå skulen – hovudsakleg frå jenteskulen – stoppa då alle som prøvde å koma fram til staden, og okkuperte eit bibliotek for barn.
Moskeen og skulane hans hadde lenge vore utgangspunkt for både verbale og fysiske utfall mot sekulariseringa i det pakistanske samfunnet, mellom anna ved at fleire demonstrasjonar starta her etter fredagsbønna. Det vekte meir oppsikt at grupper frå moskeen innførte sin eigen sjaria og utførte sjølvtekt mot folk dei meinte braut desse lovane. Dei bortførte mellom anna politifolk og kvinner dei meinte dreiv med prostitusjon. Då sju kinesiske statsborgarar som var tilsette ved eit massasjeinstitutt blei kidnappa, skulda for å driva eit bordell, gjekk dei pakistanske tryggingsstyrkane til aksjon.
Den 3. juli 2007 braut det ut samanstøyt ved moskeen der 16 blei drepne. Moskeen blei omringa av tryggingsstyrkar. Dagen etter forlet rundt 440 kvinner og unge moskeen. Blant dei var ein leiaren, Abdel Aaziz Ghazi, som var forkledd som kvinne i ein burka, men blei gjenkjent og arrrestert. Etter at fleire hundre til forlet området prøvde partane å forhandla utan å finna noka fredeleg løysing. Den 10. juli storma pakistanske styrkar Den raude moskeen. I følgje pakistanske styresmakter døydde 10 soldatar og 91 av opprørarane under aksjonen, blant dei den andre moskéleiaren, Abdul Rashid Ghazi, og mora til dei to brørne. Moskeen blei deretter stengd.
Moskehendingane førte til raseri hjå tradisjonelle og fundamentalistiske muslimar. Den 9. juli blei tre kinesarar som arbeidde i ein auto-rickshawfabrikk i Peshawar drepne som ein reaksjon på konflikten. Tusenvis demonstrerte mot i North West Frontier Province og stammeområda nær den afghanske grensa. I tida som følgde eksploderte fleire terroristbomber i Pakistan, og Osama bin Laden gav ut ein video der han erklærte jihad mot president Musharraf, mellom anna på grunn av dramaet i Den raude moskeen.
Aktinometer
Aktinometer er eit fellesomgrep for instrument til å måle lysintensitet, særskild intensiteten til direkte sollys og lys som er diffust spreidd frå himmelkvelvingen. Aktinometera kan måle lysintensiteten på forskjellige måtar, som måling av varmeverknaden til strålinga. Pyrheliometer måler den kjemiske verknaden til lyset, som til dømes i fotografisk film. Dei kan òg målte den termoelektriske eller fotoelektriske verknaden til strålinga.
TV4
TV4 er den største reklamefinansierte fjernsynskanalen i Sverige. Kanalen starta kringkastinga via satellitt i 1990 og, sidan 1992, på bakkenettet. I 1994 vart TV4 den største fjernsynskanalen, og var det i ein del år. Sveriges Television (SVT) sine to kanalar mista fleire og fleire sjåarar. Men i 2001] la SVT om sendeplanane. Etter å ha lagt om sendeplanane i 2001, hadde SVT1 like mange sjåarar som TV 4.
Hovudeigarane til TV4 AB er Bonnier, Proventus, Schibsted og MTV Oy.
Eiríksjökull
Eiríksjökull er ein isbre nordvest på Langjökull på Island, med eit areal på 22 km². Han dannar toppen på ein hyaloklastitt (móberg) tuya danna av vulkansk aktivitet under breen, og når ei høgd på 1 675 moh.
Tafelberg, som isbreen ligg på, har eit areal på 40 km² og ligg vest for Langjökull og aust for lavagrotta Surtshellir. I sagatida hadde han namnet Baldjökull.
Rafik Saïfi
Rafik Saïfi er ein algerisk fotballspelar som i 2009/10-sesongen spela for Istres i fransk andre divisjon, på lån frå Al-Khor i Qatar, og for det algeriske landslaget.
Saïfi var med på å vinna den algeriske ligaen i 1999 med MC Alger. Han drog til Frankrike og Troyes i Ligue 1 same året og var der i fem sesongar, også 2003/04-sesongen då laget spelte i andre divisjon. I 2004 gjekk han til Istres som var nyopprykte til Ligue 1. Då Istres rykte rett ned igjen, gjekk Saïfi til den nyopprykte klubben Ajaccio. Dei rykte òg rett ned igjen. Saïfi var dermed med på å rykkja ned frå den franske toppdivisjonen tre gonger på fire sesongar. Etter Ajaccio drog han til endå ein nyopprykt klubb, Lorient. Klubben vart verande i Ligue 1, og Saïfi vart verande i klubben, fram til 2009, då han drog til klubben Al-Khor i Qatar. I februar 2010 vart han lånt ut til Istres i Ligue 2 i Frankrike for resten av 2009/10-sesongen.
Masdal
Garden ligg på ein terrasse opp for Vartdalsfjorden, og er nemnd i eit diplom frå 1338. Garden hadde fire brukarar frå 1623, eit brukartal som heldt seg heilt fram til 1916. Fram til utskiftinga (1880-83) låg garden i eit klyngjetun. Tre av gardane flytta då husa sine til nye tufter. På det meste hadde garden sju brukarar (1930-talet).
Over garden stig bergsida opp mot Klovetinden med Masdalskloven. 27. juli 1940 gjekk det, etter eit styrtregn, ei mengd jordskred frå fjellsida ned over bøane på Masdal og grannegarden Rot. Ei «fælande gyrme la seg alle stader, så det var mest uråd å koma gjennom på nokon stad», skriv bygdebokforfattaren Johannes Buset. Fleire menneske på Masdal var tidvis i den største livsfare.
Fram til 1945 utgjorde Masdal saman med Rotnes og Rot eigen skulekrins kalla Bukta. Bukta er fellesnamnet for dei tre matrikkelgardane, som sidan 1945 har høyrt til Barstadvik skulekrins.
Fylkesveg 285 i Hordaland
Fylkesveg 285 i Hordaland (Fv285) går mellom Sælen og Bønes i Bergen kommune. Vegen har ei lengd på 4,9 km.
Masdal
Folketal:
Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski er ein by i det sørlege Polen i Województwo lubelskie.
I 2004 hadde han 17 300 innbyggjarar.
Ollolai
Ollolai (sardisk Ollolài) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 1 291 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 27.24 km² og ligg i ei høgd på 960 meter over havet.
Skarvefossen
Skarvefossen eller Skorvofossen er den 100. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Skoddberg i Voss herad i Vestland.
Frederick Winslow Taylor
Frederick Winslow Taylor var ein amerikansk ingeniør og oppfinnar. Han såg tidleg viktigheita av rasjonalisering og effektivisering i industrien. I 1881 utførte han difor dei første tidsstudie i eit stålverk. Ut frå dette arbeidet utvikla han ein teori om scientific management (vitskapleg - dvs. rasjonell bedriftsleiing), også kalla taylorisme. Denne metoden er basert på ein systematisk analyse av dei einskilde elementa i ein arbeidssituasjon, ikkje sjeldan med utgangspunkt i tidsstudie. Han vert saman med Henry Ford rekna for å vere mellom dei viktigaste drivkreftene bak utviklinga av den kapitalistiske storindustrien.
Lusaheia landskapsvernområde
Lusaheia landskapsvernområde (122 km²) og Vormedalsheia landskapsvernområde (120 km²) er eit verna område i Hjelmeland kommune i Rogaland.
Verneområdet blei oppretta ved kongeleg resolusjon av 19.april 1991. Føremålet med vernet av Lusaheia er «å ta vare på eit særmerkt og vakkert høgfjellslandskap som inneheld sjeldsynte og sårbare naturelement.» Vormedalsheia og Lusaheia er rekna for å vera av dei mest verneverdige fjellområda i Rogaland.
Lusaheia landskapsvernområde ligg i Hjelmeland aust for Vormedalsheia med Grasdalen/Storhidler som vestgrense. I nord går grensa like sør for Blåsjø magasinet. Austgrensa følgjer fylkesgrensa mot Aust-Agder, sørgrensa følgjer kommunegrensa mot Forsand. Stølsdalen-Grasdalen ligg som ei korridor mellom Vormedalsheia og Lusaheia, og er ikkje tatt med i landskapsvernområda grunna dei omfattande inngrepa som har skjedd i samband med Ulla-Førreutbygginga. Området blir likevel omtalt då det naturleg høyrer saman med området rundt, og ikkje utgjer noko sjølvstendig område.
Namnebruken kan virke forvirrande då det ikkje er samanfall mellom namnet slik det blir brukt lokalt og slik det blir brukt på landskapsvernområdet. Lusaheia landskapsvernområde omfattar meir enn sjølve Lusaheia. Auråhorten, Storådalen, Sandkleivheia, Kileheia og Oddeheia ligg alle heilt eller delvis innanfor Lusaheia landskapsvernområde.
Geologi og landskap
Fjellgrunnen i Lusaheia er i hovudsak prega av grunnfjellsplatået, mens Vormedalsheia er prega av ein klar tredeling av bergartane, noko som er typisk for dei nordaustre delane av Ryfylke.
Underst ligg grunnfjellet som pregar det meste av Ryfylkeheiane. Grunnfjellet er stort sett samansett av næringsfattige gneisar og granittar som forvitrar langsamt og gir dårleg jordsmonn. I slutten av jordas urtid (prekambrium, ca. 600 mill. år sidan) blei grunnfjellet tært ned av naturkreftene til ein relativt flat slette, det subkambriske peneplan.
Peneplanet blei oversvømma av havet i jordas oldtid (kambrium, ordovicium og silur, ca. 600-400 mill. år sidan). Oppå grunnfjellet blei det avsett lausmassar som seinare blei omdanna til bergartar. Desse finn vi i dag att som sandstein og fylitt og som konglomerat. Dei fleste stader i Ryfylke er desse kambrosilurske bergartane omdanna av trykk og temperatur slik at ein ikkje kan finne fossile plante- og dyrerester. Dei kambrosilurske bergartane har høgt innhald av næringssalt, forvitrar lett og gir eit godt jordsmonn. Fylitt finn ein aust og sør i Skuteområdet. Under den kaledonske fjellkjedefoldinga som skjedde for ca. 395 mill. år sidan, blei store grunnfjellsflak pressa opp og skove over dei yngre kambrosilurske bergartane. Desse flaka blei omdanna til gneisar og kvartsittar under foldinga, som på same vis som grunnfjellet forvitrar seint. Det ein finn att av skiferbergartane og skyvedekket i dag etter millionar av år med erosjon, har oftast form av såter oppå grunnfjellsplatået, med bratte kantar og velutvikla urer. Såteforma får dei fordi erosjonen føregår raskare i skiferbergartane enn i skyvedekket som ligg som eit beskyttande lag oppå.
I kvartærtida (dei siste 1,5 mill. år) har landskapet blitt omdanna radikalt. Denne perioden har vore prega av ein serie istider. Mange markerte landskapsformer som i dag pregar landskapet, blei danna under og like etter den siste istid (ca. 70.000-8.000 år sidan). Isens arbeid har ført til at det meste av høgfjellsplatået er eit snauslipt, bortimot vegetasjonslaust landskap. I dei små forsenkningane som blei danna har det samla seg vatn. Eit typisk trekk for høgfjellsplatået i Ryfylke, er alle desse vatna og pyttane som ein finn i Lusaheia og Vormedalsheia.
Isen har vidare skore ut eit system av dalar i grunnfjellsplatået som stort sett følgjer sprekksonene. Der sprekksystema har gått parallelt med retninga isbreen har bevega seg i, har erosjonen vore spesielt kraftig. Storådalen er døme på den enorme evna isen har til å erodere.
Vegetasjon
Vegetasjon og flora på grunnfjellsområda er fattig, men svært vanleg for Ryfylkeheiane. Ulike artar av lyng, gras og halvgras dominerer. I dei høgareliggande fjellområda er store fjellparti så godt som vegetasjonslause. Dette gjeld Lusaheia.
I sterk kontrast til dei blankskurte områda, står vegetasjonen på område med skifer i berggrunnen. Denne kontrasten er tydeleg aust og sør i Skuteområdet, der eit større område er dekt av eit tynt skiferdekke som grensar opp til grunnfjellet. På skifergrunnen finn vi eit samanhengande grønt vegetasjonsdekke, mens grunnfjellsområda er blankskurt berg.
Fugle- og dyreliv
Aure er utbreidd og vatna er ofte svært fiskerike. Røye finn ein i nokre fjellvatn.
Fugl
Når det gjeld fuglelivet varierer kjennskapen frå del til del av områda. Kjennskapen til fuglelivet i Lusaheia er ganske dårleg. Totalt er 83 artar påvist i Lusaheia og Vormedalsheia tilsamen, dei aller fleste som hekkefuglar.
Rovfuglar og ugler
Til tross for at området ikkje er undersøkt i gode smågnagerår, tyder det på at det er godt om rovfugl i området. I dei bratte fjellsidene hekkar kongeørn år om anna. Av andre rovfugl som og ofte hekkar i klipper, førekjem fjellvåken i smågnagarår. Denne arten er også observert i Storådalen.
Hønsefuglar
Lusaheia er viktige produksjonsområde for rype, særleg fjellrype. Blokkrike grunnfjellsflater tykkjer å vera gunstige for fjellrypa, og denne biotoptypen er utbredt i området.
Vadefuglar
På høgfjellet hekkar heilo og fjøreplytt, den siste i relativt tette bestandar.
Sporvefuglar
Denne gruppa er representert med ca. 50 artar i Vormedalsheia og Lusaheia, og omfattar dei fleste typiske hekkeartene for Ryfylke så vel som ein del sjeldnare artar. Av artar som hekkar Lusaheia finn ein mellom anna sivsporv, snøsporv og blåstrupe (Fylkesmannen i Rogaland 1986).
Hjortedyr
Av elg er det ei fast stamme i dei vestlege delar av Vormedalsheia. Streifdyr av elg finn ein også i høgfjellsområda med trekk gjennom Stølsdalen, Grasdalen og Storådalen over til Setesdal.
Villreinen sin bruk av området
Ein del av fostringsflokkane som går aust for Blåsjø- og Svartevassmagasinet om sommaren og hausten, trekkjer vestover mot Lusaheia, Vormedalsheia og Årdalsheiane på vinterbeite i januar og februar alt etter kor mykje snø og nedising det er austpå. Før Blåsjøutbygginga kunne det vera 5-600 dyr berre i Vormedalsheia, under og etter har det vore klart mindre, heilt ned mot 2-300 dyr. Ein tilsvarande trend hadde ein for områda vest for Nilsebuvatnet. Dyra står i desse områda fram til april-mai. Då dreg dei attende til kalvingsplassane aust for Blåsjø- og Svartevassmagasinet, berre ein del mindre bukkeflokkar og nokre simler vert att til hausten.
Lusaheia høyrer til dei sentrale områda for villreinen. Reinen går fram og tilbake over Blåsjø- og Svartevassmagasinet når det er islagt. Dei trekkvegane som reinen hadde, aust-vest på sommartid vart neddemde ved utbygginga. Det er berre passasje mellom Blåsjø- og Svartevassmagasinet ved Storsteinsdalen (Djupetjørnsåsen - Sjonaråsen). Ein er då svært avhengig av at det står rein i dette området når trekken er frå vest dersom ein skal få rein til å trekkja vest for Blåsjø-/Svartevassmagasinet på sommartid. Desse forholda er sterkt medverkande til at det er mykje færre reinsdyr i heiområda vest for Blåsjø-/Svartevassmagasinet etter utbygginga enn før. Reinens moglegheiter for å kryssa dalføret som skil Vormedalsheia og Årdalsheia frå Lusaheia er gode. Reinen kryssar Grasdalen om vinteren når det er minimal ferdsel av både grunneigarar og turistar. Ein veit at mellom Øykjalia og Storhidler - Nilsebuvatnet er det 15-16 ulike stader reinen går både sommar og vinter. I området Oddaheia - Austre Skute nord for landskapsvernområdet er det sommarbeite for rundt 50 rein og vinterbeite for rundt 200, og det går mange bukkar her.
Rovdyr
Av rovdyr er raudrev og mår vanlege. Jerv førekjem truleg som streifdyr i Lusaheia. Fleire smågnagarartar og mindre mårdyr finst i området, men førekomsten er ikkje kartlagt.
Kulturhistorie
I Lusaheia har det ikkje vore føretatt systematiske, arkeologiske registreringar, men det er likevel påvist ein buplass frå steinbrukande tid samt mange hidlarar i Storådalen. Dalen vil klart vera eit viktig område for arkeologisk og vegetasjonshistorisk kunnskap i fjellområda mellom kyst og dei indre fjellstroka. Også heiområda nord for Storådalen har i så måte eit viktig potensiale, noko dei registrerte fangstminna, truleg for det meste frå nyare tid, vitnar om.
Grasdalen er ein 5-6 km lang dal som saman med Storådalen er dei beste beitedalane i dette heiområdet. Sjølve Grasdalen ligg utanfor landskapsvernområdet. Det er mykje lausmassar i Grasdalen slik at ein stor del av dalen er graskledd i motsetning til dei tilgrensande heiane kor blankskurt berg dominerer. Grasdalen har difor i alle tider vore nytta til beite og stølsdrift. Nedst i dalen ligg det 4 stølsplassar, Brokålega, Futelega, Krolega og Prestehidler. Desse stølane ligg 620 til 680 moh. Øvredalslega ved Øvredalstjørn 2-3 km lenger opp i dalen ca. 800 moh. og Gamlestøl i nordaustre enden av Gamlestølsvatnet ca. 825 moh.
Grunneigarane flytte med buskapen frå dei lågast liggjande til høgare liggjande stølar etter kvart som snøen far og beita vart best øvst i dalen. Det same gjeld også i dag då sauene blir sleppte nedst i dalen på føresommaren og trekkjer oppover etter kvart som sommaren kjem. Gamlestøl har i tillegg til å vera stølsplass også hatt ein svært viktig funksjon i samband med jakt og fiske. Her er det 3 hidlarar som både grunneigarar og andre jegerar har lege i heilt fram til det siste. Det var også lega i Kvildalshidleren, Søra og Norda lega i Kromsåkvelven, Storådalslega og Verhidler, alle desse i Storådalen. I tillegg har me Slettedalshidleren, dei tidlegare omtalte lega Grasdalen og Gamlestøl. Gamlestøl hadde også ein svært sentral plass i den såkalla "Reinshonnvegen". Reinshonnvegen var den ferdselsvegen som "austmennene" brukte mellom Setesdal og Tøtlandsvik eller Førre. Vegen var oppdelt i dagsmarsjar med overnatting på stølar og hidlarar. Vegen er ein "kløvhestveg", og hadde utgangspunkt frå Tøtlandsvik vidare om Kleivaland, Austmannsskaret over heia til Gamlestøl som var første overnatting på vegen austover. Det same var tilfelle om utgangspunktet var frå Førre, men då det ikkje var mogleg å koma ned til Førre med kløvhest, måtte dei bera varene på ryggen til Gamlestøl der hestane gjekk i beite.
Driftarvegen frå Laugaland er den same som den tidlegare omtalte "Reinshonnvegen". Den går over fjellet frå Kleivaland. Turen over fjellet med sauedrifta tek gjerne frå 12 til 16 timar, alt etter ver og føreforhold. Det er ofte mykje snø over fjellet på våren og føresommaren og tungt å ta seg fram. Vegen vidare til lega i Storådalen og Kromsåkvelven gjekk gjennom Drepekvelven, Slettedalen, Sprongaknuten til Storådalen. Eller frå Slettedalen over Lusaheia til Kromsåkvelven.
Dette var og kløvhestveg. Det er ein snarveg som går frå Grasdalshytta langs Bjønndalsvatnet langs brotet til Nov, og vidare etter driftarvegen til Kleivaland. Det er ikkje mogleg å drive dyr etter denne vegen. Den gamle ferdavegen mellom Årdal og Setesdalen fylgjer driftarvegen til Storådalen. Vidare går den gjennom Kromsåkvelven, Kvildalsjuvet, Kvildal om Skafonna langs brotet ovanfor Storsteinsvatnet til Storsteinen. Vidare om Gyvass og Dyrskar til Brotteli. Denne vegen var ikkje framkomeleg med kløvhest.
Nilsebu er frå gamalt av ein del av Viglesdalen. Området har vore i bruk til beite frå tidleg på 1700-talet, til fiske og jakt sikkert mykje lengre. Det har alltid vore særs godt fiske i Nilsebu og Storådalen. "Nilsebuå" vart i første rekke sett opp som ei fiskebu, og Nils Viglesdal som sette ho opp, bar og tilnamnet Nils Fiskar. Det har vore samanhengande beitedrift i Nilsebu sidan 1700-talet. Frå 1850 til 1900 var det intensiv utnytting med leigesmale. Dei hadde då "leger" i Nilsebu, Vassrau og Tyskebotn. Det vart og drive stølsdrift i Vassrau. Vanlegaste vegen til Nilsebu var driftevegen gjennom Viglesdal - Stakken - Storhidler til Nilsebu. Frå Lysebotn gjekk og veg gjennom Stølsdalen over Lysestølane til Kleggjadalen og Nilsebuvatnet. Vidare måtte ein då bruka båt eller gå over Heiaraksla.
Den jakta som verkeleg har tradisjon i Statsallmenningen, er reinsdyrjakta. For lang tid sidan, lenge før Statsallmenningen blei oppretta i 1931, har her vore jakta. Jegerane tok seg inn i terrenget frå ulike stader, Årdal, Vormedalen, Førre og Jøsenfjorden. Nokre kom og frå Suldal og Bykle. Dei overnatta i "hidlerar", og jakta til dei hadde fått dyr, eller så lenge dei hadde mat. Dei mest kjende "hidlerane" i Statsallmenningen som vart nytta er Torbjørnsherberget, Jensahidleren, Vadlahidleren og Sanddalshidleren. Seinare vart her bygd hytter, til dømes hytta ved Undeknutfossen og Turistforeningen si hytte i Sanddalen (Blåfjellhytta) (Grunneigarane i Grasdalen, Storådalen og Futen sameige, Nilsebu sameige og Hjelmeland Statsallmenning 1992).
Bruk av området i dag
Heia er viktig som beite for sau og næringsgrunnlag for villrein. Lusaheia er viktig område for storvilt- og småviltjakt.
Lusaheia blir brukt til friluftsliv, og Eidavatn turistforeningshytte ligg innanfor området. Melands-Grønahei ligg innanfor Vormedalsheia landskapsvernområde. Grasdalen, Nilsebu, Litle Aurådalen og Storsteinen ligg utanfor verneområda, men er del av løypenettet i landskapsvernområda. I tillegg til overnatting på hyttene, kjem telting langs dalføra.
Grasdalshytta vart oppført i 1924. Hytta er på ca. 22m2. Denne hytta ligg ved Presthidler i nedre enden av dalen. På same staden ligg ei hytte på ca. 15m2 som blei oppført i 1938. Elles ligg det jakthytte ved Krymleosen, i Kvilldal og ved Verhidlervatnet.
Another Rainy Day in New York City
«Another Rainy Day in New York City» er ein song skriven av Robert Lamm for gruppa Chicago og spelt inn for albumet deira Chicago X (1976). Det var den første singelen gjeven ut frå albumet og nådde 32. plassen på Billboard Hot 100 og andreplassen på Hot Adult Contemporary Tracks-lista. Singelen vart nesten fullstendig ignorert på radio, som i staden spelte albumsporet «If You Leave Me Now». På grunn av dette, slutta Columbia Records å marknadsføre singelen og gav i staden ut «If You Leave Me Now» berre sju veker etter «Another Rainy Day in New York City».
Lusaheia landskapsvernområde
Bruk av området i dag
Jegerane bur for det meste i Nilsebu, men Turistforeningen si hytte i Litle Aurådal, ein hidler i Vassrau, og telt, har vore nytta som husvære. Småviltjakt, særleg rype, har og vore vanleg i Nilsebu. Rypejakta har dei siste åra vorte særs populær. Etter 1900 er det i hovudsak grunneigarane som har nytta beite, men med fast leigeavtale med strandbuarar for områda sør for Gråfollåna - Knutåna dei siste 30 åra.
Før Blåsjøutbygginga vart det fiska stor fin fisk i 3-4 vatn i Statsallmenningen. I 1975 vart det sett ut Canadisk bekkerøye og aure i Eidavatnet. Særleg bekkerøya voks fort, og det tok ikkje mange åra før ein kunne få fin fisk her. Statskraft byrja og å setja ut fisk i Blåsjømagasinet, og nå er det eit godt fiske i heile Blåsjø. I tillegg sette Hjelmeland Fjellstyre ut om lag 8.000 bekkerøyer i Eidavatnet og vatna i nærleiken. Dette var i 1986.
Småviltjakta har teke seg sterkt opp dei siste 15-20 åra, og det er Hjelmeland fjellstyre som sel småviltkort. Interessa for småviltjakt aukar.
Fjellstyret leiger ikkje ut beite til nokon, då Statsallmenningen ikkje har naturlege vårbeite. Likevel er her nok ein god del beitedyr frå dei omkringliggjande områda (Grunneigarane i Grasdalen, Storådalen og Futen sameige, Nilsebu sameige og Hjelmeland Fjellstyre 1992).
Kvarøy
Kvarøy i Lurøy kommune i Nordland består av to øyar: Indre og Ytre Kvarøy. Indre Kvarøy har om lag 70 fastbuande, medan Ytre Kvarøy er fråflytt.
Islamabad
Islamabad (urdu اسلام آباد, 'islam-byen' eller 'fredsbyen') er hovudstaden i Pakistan, oppretta i 1961. Han ligg i hovudstatsterritoriet Islamabad ved foten av Margalafjella, nær Rawalpindi. Sør for byen ligg ei slette som elva Kaurang skjer gjennom.
Historie
Opphavleg låg den pakistanske hovudstaden i hamnebyen Karachi i Sindh, men i 1958 bestemte presidenten i Pakistan, Ayub Khan, at han skulle flyttast. Ein komité valde ein stad 14 km nordaust for Rawalpindi i Punjab. Bygginga av byen tok til i 1961 og dei første folka flytta dit to år seinare.
Gatenettet i Islamabad blei laga av den greske byplanleggaren Konstantínos Doxiádes, medan den modernistiske arkitekten Edward Durell Stone frå USA og den italienske formgjevaren Gio Ponti også sette preg på byen.
Geografi
Islamabad ber preg av å vera ein planlagd by, slik som til dømes Dodoma i Tanzania og Brasilia i Brasil, som også er nybygde hovudstader lagt tilnærma midt i landet. Hovudstaden er delt inn i åtte soner, kvart tileigna eit eige felt: Administrasjon, bustader, diplomatiet, handel, industri, utdanning, i tillegg til eit grønt belte og ein nasjonalpark. Byen er prega av grøntområde, låge hus og ei rekke prangande bustader for dei rike og mektige. Mange pakistanarar frå mellom- og underklassen har ikkje råd til å bu i byen, men bur eit godt stykke unna, i nabobyen Rawalpindi, eller i telt i nokre av grøntområda. ,
Fleire monumentalbygg prøver å sameina muslimsk tradisjon med det moderne, som i den digre og modernistisk utforma Faisalmoskeen, eller i skyskraparen Saudi-Pak Tower, som er dekorert med blå fliser i muslimsk tradisjon. Andre viktige bygg er Quaid-i-Azam-universitetet, høgsterettsbygningen og presidentbustaden Aiwan-e-Sadr.
Klima
Byen ligg ved kanten av Pothohar-platået, sør for Margalla-fjella. Han har varme somrar med temperaturar på opptil 45 °C i juni, og kalde vintrar med minimumstemperaturar ned i -4 °C i januar. Han får monsunregn i juli og august, og kan få noko sludd og snø om vinteren.
If You Leave Me Now
«If You Leave Me Now» er ein song og populær ballade av den amerikanske rockegruppa Chicago, frå albumet deira Chicago X. Han vart skriven og sungen av bassgitarist Peter Cetera og gjeven ut som singel den 31. juli 1976.
Singelen gjekk til topps på den amerikanske singellista den 23. oktober 1976, og låg der i to veker, den første førsteplassen for gruppa. Han gjekk òg til topps på Easy Listening-lista. Songen gjekk òg til topps på den britiske singellista den 13. november 1976, der han låg i tre veker.
Songen har blitt nytta i fleire fjernsynsseriar og filmar, som Three Kings, Shaun of the Dead, A Lot Like Love, Sex and the City og videospelet Grand Theft Auto V.
Andre versjonar
Det er blitt spelt inn over 100 versjonar av «If You Leave Me Now» av andre artistar gjennom verda. Nokre av desse er:
Michael Staksrud
Michael Staksrud var ein norsk skeiseløpar frå Tingelstad i Gran kommune. Han vart i tida 1930-37 verdsmeister tre gongar, europameister to gongar og norsk meister ved to høve. I alt vann han til saman 15 meisterskapsmedaljar i NM, VM og EM i tida 1929-37. Staksrud var etter tur medlem i Brandbu Idrettsforening, Hamar Idrettslag og Oslo Skøiteklub. Saman med Ivar Ballangrud og Hans Engnestangen utgjorde Staksrud «Hadelandstrioen».
Aktiv
Staksrud, som var son til ein gråsteinsmurar, debuterte i skeise-VM med ein sjetteplass i 1927. Året vart han nummer fem i VM, og i 1929 kom han på bronseplassen. I 1930 tok han på Frogner stadion sin fyrste VM-tittel, ein prestasjon han gjentok både i 1935 og 1937. Ved verdsmeisterskapen i 1932 og 1933 vart han begge gongane andremann. Staksrud vart noregsmeister i 1932 og 1934, i 1934 kleiv han også heilt til topps i europameisterskapen på Hamar.
Tre år seinare vann Staksrud i Davos EM for andre gong. Under 1500-meteren i Davos gjekk han i par med landsmannen Hans Engnestangen. Begge gjekk langt fortare enn Oscar Mathisen sin 23 år gamle verdsrekord på 2.17,4. Staksrud vann parløpet på rekordtida 2.14,9, eitt tidels sekund framom Engnestangen. Samstundes steig han til topps på den såkalla Adelskalenderen, ein posisjon han hadde i to år.
Staksrud vart i 1937 tildelt Morgenbladets gullmedalje for sine meisterskapstriumfar i EM og VM. Han drukna i Gjersjøen i Oppegård hausten 1940 under uklare omstendende etter ein fest.
Sommar
Sommar eller sumar er ei av de fire årstidene i tempererte og arktiske sonar på jorda, og viser til den varmaste og lysaste tida av året. Det er uklart kva ordet «sommar» eigentleg viser til, men det finst i ulike variantar på dei fleste germanske språk med assosiasjonar til vekst og grøde.
Definisjon
Sommaren er den delen av året då sola står høgast på himmelen, og den gjennomsnittlege dagtemperaturen er høgast. I meteorologisk samanheng er sommaren definert som månadene juni, juli og august. Den astronomiske sommaren er på den nordlege halvkula tida frå sola går inn i Krepsen sitt teikn (ca. 21. juni) til ho går inn i Vekta sitt teikn (ca. 23. september). På den sørlege halvkula varer den astronomiske sommaren frå ca. 20. desember til 22. mars.
I klimalæra vert sommaren definert som tida av året då den normale døgnmiddeltemperaturen er høgare enn 10 °C. Etter denne definisjonen varer sommaren i Oslo 129 døgn, i Tromsø 69 døgn, medan Vardø ikkje har noko sommar i det heile, sidan den varmaste månaden, som er juli, har ein normal middeltemperatur på 9,2 °C. Sommaren kjem slik sett først gjennomsnittleg til Flekkefjord, kring 10. mai og varer lengst rundt Oksøy ved Kristiansand, fram til 10. oktober.
På primstaven vert sommaren rekna som halvåret frå 14. april (sommardagen) til 14. oktober (vinterdagen).
Vêr
Sidan det finst ein tregleik i oppvarminga av jordoverflata og atmosfæren vil dei høgaste temperaturane hovudsakleg kome etter sommarsolkverv. Vêret er ofte meir stabilt om sommaren enn om hausten og vinteren med færre lågtrykk og mindre vind. Nedbøren kjem gjerne i samband med ettermiddagsbyer heller enn frontpassasjar.
Assosiasjonar
For dei som arbeider med det som veks er sommaren gjerne den mest slitsame årstida. For andre er ho som regel prega av ferie og friluftsliv.
Jonsok og liknande midsommarfeiringar skjer om sommaren. Det blir òg arrangert mange festivalar og historiske spel folk kan reisa til.
De Long-øyane
De Long-øyane (russisk Острова Де-Лонга, Ostrova De-Longa) er ei øygruppe som ofte vert rekna som ein del av Nysibirøyane i Russland. Dei ligg aust for Novaja Sibir og består av Jeannetteøya, Henriettaøya, Bennettøya, Vilkitskijøya og Zjokhovøya. Desse fem øyane har eit samla areal på 228 km². Med 75 km² er Bennettøya den største av dei. Øyane ligg rundt 77 °N, og er delvis dekte av isbrear. I 1996 var det samla arealet av øyane som var dekt av is og brear 80,6 km². Øygruppa høyrer til republikken Sakha i Russland.
De Long-øyane var ein gong store åsar på Den store arktiske sletta som ein gong danna den nordlege delen av Beringia i sein kvartær mellom Sibir og Alaska under Siste Glasiale Maksimum. Desse øyane er det som er att av ei om lag 1,6 millionar kvadratkilometer stor slette som i dag ligg under Nordishavet og Aust-Sibir-havet. I perioden rundt siste glasiale maksimum var havnivået 100-120 meter under dagens havnivå og kystlinja låg 700-1000 km lenger nord enn i dag. Det var ikkje mykje is på sletta i denne perioden fordi ho låg i regnskuggen til isbreane som dekte Nord-Europa. Det meste av Den store arktiske sletta kom under vatn, bortsett frå Nysibirøyane og andre isolerte øyar, over relativt kort tid, om lag 7000 år, under tidleg eller midt i holocentida.
Geologi
Bergartar frå tidleg paleozoikum, nyare paleozoikum, krittida og neogen er kartlagd på De Long-øyane. Bergartar frå tidleg paleozoikum er sediment frå kambrium og ordovicium med små mengder kalkstein innimellom. Frå nyare palezoikum finn ein hovudsakleg folda og forskutte basaltisk andesitt og dioritt, tuff, lava, årer og lagergangar. Av bergartar frå krittida finn ein basaltar med argilittar, sandstein og noko kol. Dei yngste bergartane på De Long-øyane er basaltisk vulkanstein frå neogentida.
Historie
Jeannetteøya, Henriettaøya og Bennettøya vart oppdaga i 1881 av USS «Jeannette»-ekspedisjonen leia av kommandørløytnant George W. DeLong frå US Navy. De Long erklærte øyane USA sitt territorium. USA påstår at dei ikkje nokon gong har vorte gjort krav på øyane. , men Marinen si avdeling innan forsvardepartementet påstår at dei tok eigarskap over Henriettaøya.
I august 1901 var det russiske polarskipet «Zarja» på veg over Laptevhavet for å leite etter det segnomsuste Sannikov Land (Zemlja Sannikova), men vart raskt blokkert av pakkis ved Nysibirøyane. I 1902 prøvde dei å nå Sannikov land, som var meint å ligge bortanfor De Long-øyane, og heldt fram over isen medan «Zarja» låg innelåst. Den russiske polfararen og leiaren av ekspedisjonen, baron Eduard Toll og tre av mannskapet forsvann sporlaust i november 1902 medan dei reiste frå Bennettøya og sørover på lause isflak.
Vilkitskijøya og Zjokovøya vart oppdaga av Boris Vilkitskij under den russiske arktiske hydrografiske ekspedisjonen i 1913 og 1914. Dei ligg noko lenger sør (rundt 76°N) og er isfrie og langt meir lågtliggande.
Det låg ein forskingsstasjon på Henriettaøya frå 1937 til 1963,
Derkul
Derkul er ei elv i Ukraina og Rostov oblast i Russland og ei av sideelvane til Donets frå venstre. Elva er 165 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva spring ut nordaust i Lukhanks oblast i Ukraina. I Ukraina ligg byane Markivka og Bilovodsk langs elva. Frå om lag midten av elva til munningen renn ho langs grensa mellom Ukraina og Russland.
Ytre Kvarøy
I 1968 fekk Tromsø Museum tips frå ein gardbrukar frå Ytre Kvarøy om gravfunn på øya. Gravene skulle visa seg å stamma frå merovingartida, (ca. 600 - 800 e.kr.) ein tidsperiode som kom før vikingtida. Funnet er det rikaste i sitt slag frå Nord-Noreg. Det vart funne 4 mannsgraver, 4 kvinnegraver og to barnegraver, og dei stammar frå heile den 200 år lange perioden. Rik utsmykking tyder på at dei som budde her hadde handelsruter i fleire retningar. Gravfunnet vart markert med ein bautastein reist av arkeologane i 1975. Seinare er det også vorte gjort arkeologiske funn her frå vikingtida.
Dei tidlegaste skriftlege kjeldene om liv på Ytre Kvarøy er frå 1600-talet. Då budde det 2 jordbrukarar og ein husmann der. I 1723 var talet minka til éin jordbrukar.
Det budde folk på Ytre Kvarøy fram til rundt år 2000, då ho vart fråflytt. På naboøya Indre Kvarøy finst derimot framleis eit livskraftig samfunn, mykje på grunn av at ho ligg lettare tilgjengeleg for skip.
It's All Over Now, Baby Blue
«It's All Over Now, Baby Blue» har vorte spelt mange gonger av forskjellige artistar, mellom anna Joan Baez, Them, The Byrds, The Animals, Judy Collins, Joni Mitchell, Marianne Faithfull, Falco og The Grateful Dead. Them si utgåve frå 1966 vart gjeven ut på singel og var inspirert av garagebanda på midten av 1960-åra. Beck sampla seinare denne utgåva på singelen sin «Jack-Ass» i 1996. The Byrds spelte inn songen to gonger i 1965 som ein mogeleg oppfølgjarsingel til «Mr. Tambourine Man» og «All I Really Want to Do», men ingen av desse innspelingane kom ut. The Byrds gjorde ei ny innspeling av songen i 1969 på Ballad of Easy Rider.
Bob Dylan-utgåva
Bob Dylan skreiv truleg «It's All Over Now, Baby Blue» i januar 1965. Songen vart spelt inn 15. januar 1965 med Tom Wilson som produsent. Songen vart spelt inn same dag som tre andre songar på side to av albumet: «Mr. Tambourine Man», «Gates of Eden» og «It's Alright Ma (I'm Only Bleeding)». Dylan hadde spelt desse andre songane ei stund på konsertar, slik at dei fekk utvikle seg før han spelte dei inn på albumet. Når det gjaldt «It's All Over Now, Baby Blue» ønskte derimot Dylan å spele inn songen før han vart for kjend med han. Dylan spelte òg inn ei akustisk utgåve av songen den 13. januar og ein delvis elektrisk utgåve den 14. januar. Albumversjonen har eit enkelt arrangement med Dylan sjølv på akustisk gitar og munnspel, samt William E. Lee på bassgitar.
Bill Janovitz i Allmusic skildrar musikken som vakker, med folkeaktig gitarakkordar, ein melankolsk melodi, medan refrenget med linja «and it's all over now, Baby Blue» har ein hjarteskjerande kvalitet ved seg. Som andre Dylan-songar frå denne perioden, som «Chimes of Freedom» og «Mr. Tambourine Man», er teksten på «It's All Over Now, Baby Blue» inspirert av symbolske diktarar som Arthur Rimbaud. Linjer som «take what you have gathered from coincidence» gjenspeglar I Ching-filosofi.
Ettermæle
I tillegg Bringing It All Back Home finst «It's All Over Now, Baby Blue» på samleplatene Bob Dylan's Greatest Hits Vol. II, The Essential Bob Dylan, Dylan og den britiske utgåva av Bob Dylan's Greatest Hits. Dylan spelte songen for Donovan på hotellrommet sitt under ein turne i mai 1965 i England. Dette er vist i dokumentaren Don't Look Back av D. A. Pennebaker. Ei konsertutgåve finst på The Bootleg Series Vol. 4: Bob Dylan Live 1966, The "Royal Albert Hall" Concert og The Bootleg Series Vol. 5: Bob Dylan Live 1975, The Rolling Thunder Revue.
I følgje ei lesarundersøking i magasinet Mojo i 2005 var «It's All Over Now, Baby Blue» den 10. mest populære Dylan-songen, og ei liknande undersøking hos andre musikarar hamna songen på 7. plass. I 2002 kåra Uncut songen til den 11. beste Dylan-songen.
Them-utgåva
Det irske bandet Them (med Van Morrison) spelte inn ei utgåve av songen i 1966 på albumet deira Them Again. Them si tolking av songen vart viktig i 1966 og 1967 for fleire garagerockband, som spelte inn sine eigne utgåver av songen i same stil som Them. Beck nytta ein sampel frå Them-utgåva på sin eigen singel «Jack-Ass» frå albumet Odelay i 1996.
The Byrds-utgåva
The Byrds spelte inn songen og gav han ut i 1969 på Ballad of Easy Rider. Songen vart òg gjeven ut som B-side på singelen deira «Jesus Is Just Alright». Denne nådde 97. plass på den amerikanske singellista. The Byrds hadde prøvd å spele inn songen to gonger tidlegare. Opphavleg skulle desse første utgåvene vere oppfølgjarar til singlane «Mr. Tambourine Man» og «All I Really Want to Do».
Andre utgåver
Mange andre artistar har òg spelt inn songen, mellom andre Joan Baez,, The Animals, Judy Collins, Joni Mitchell, Marianne Faithfull, Bryan Ferry, Echo & the Bunnymen, Lloyd Cole, Barry McGuire, Falco, The Grateful Dead, Manfred Mann's Earth Band, Graham Bonnet, The Seldom Scene, The Chocolate Watchband, Richie Havens, Energy Orchard, Steve Howe med Annie Haslam, The 13th Floor Elevators, Hole og duoen Matthew Sweet og Susanna Hoffs.
Norsk versjon
Åge Aleksandersen spelte ein norsk versjon av songen kalla «Alt e over no jenta mi», skriven av Håvard Rem.
Osijek
Osijek er ein by i Kroatia, 282 km frå Zagreb, og den største byen i Slavonia. Han ligg på høgre sida av elva Drava, 22 km før elva munnar ut i Donau. Den høgre sida av elva ligg litt høgare enn venstresida, og er meir sikra mot flaum. Området rundt Osijek har vore busett i fleire tusen år, og vart først busett av romarane.
Historie
Då romarane erobra Panonnia-dalen, der Donji grad (Den nedre byen) i dag ligg, vart det bygd ein militærleir og sivil busetnad med namn Mursa. I år 133 fekk Mursa status som koloni.
Colonia Aelia Mursa oppstod i tre byggeetappar frå midten av 100-talet til midten av 300-talet. Byen hadde dobbel bymur. På grunn av den viktige geografiske plasseringa, dei viktige handelsvegane og hamna ved elva, bygde romarane ei steinbru over Drava (delar av denne brua er bevart i Osijek-museet). Colonia Aelia Mursa vart øydelagd fleire gongar, den siste gong av hunarane i år 441. Etter denne katastrofale øydelegginga vart ikkje byen bygd opp att på ny, og folkesetnaden slo seg heller ned i området omkring byen.
Det finst ingen nedskrivne notat om byen frå dei siste nedskrivingane om den romerske Mursa i 591 til han vart nemnd i mellomalderen som Osijek i 1196. Det finst derimot arkeologiske spor, som viser at det var busetnadar i området i denne perioden. Osijek voks fram vest for den romerske Mursa. Dei eldste dokumenta om byen er frå 1196, då kong Emerik bekrefta at det måtte samlast inn veg- og hamneskatt.
Det var fleire føydale familiar som herska over byen, og den som herska lengst var familien Korog frå [1353 til 1472.
Den 8. august 1526 vart byen plyndra og omleira av osmanarane, som brente ned byen til grunnen og byrja å byggje den opp att i orientalsk stil. I tida under tyrkarane var byen kjend på grunn av trebrua som gjekk over Drava og Baranija-sumpane frå Osijek til Darde. Brua var heile 8 km lang og den gong eit verdsunderverk. Brua vart bygd i løpet av nokre veker ved hjelp av 25 000 arbeidarar.
Byen vart frigjort frå tyrkarane den 29. september 1687. Like etter frigjeringa gjekk ein i gang med å forsterke dei svakaste forsvarspunkta i byen og folkesetnaden vart flytta 2 km opp elva frå festninga. Og slik oppstod Gornji grad (Den øvre byen) i 1692. På same måte oppstod Donji grad (Den nedre byen) då folkesetnaden vart flytta 2 km ned elva i 1698. Heilt til slutten av 1700-talet var alle dei tre busetnadane utvikla som sjølvstendige bykommunar. I 1786 vart dei tre busetnadane sameina til ein enkelt by, og i 1809 vart denne utnemnd til fri kongeby.
I 1884 opna det første moderne transportanlegget i byen, ei hestesporvogn. Dette var den første hestesporvogna sør for Wien og Budapest.
Sigbjørn Johnsen
Sigbjørn Johnsen ( på Lillehammer) er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han var stortingsrepresentant for Hedmark i 20 år frå 1977 til 1997. Johnsen var fylkesmann i Hedmark frå 1997 til 2009. Han var finansminister i Gro Harlem Brundtland si tredje regjering frå 1990 til 1996, og finansminister igjen i Jens Stoltenberg si andre regjering frå 20. oktober 2009. Johnsen er kjend for den jordnære stilen sin og for å halde dialekta si i hevd, og brukte heller uttrykk som «vi har itte mer peeng» eller «vi har peeng på bok» enn sosialøkonomiske omgrep som «budsjettbalanse» og «venta overskot på oljefondet» då han var finansminister i 1990-åra.
Tidleg karriere
Johnsen blei fødd på Lillehammer, men voks opp i ei arbeidarfamilie på Stavsjø på Nes i Hedmark (i dag Ringsaker kommune). Foreldra var kommunearbeidaren Jens Johnsen (1928–1999) og kjøkkenassistenten Arnlaug Pettersen (f. 1927). Sigbjørn Johnsen melde seg inn i Arbeidernes ungdomsfylking (AUF) som 14-åring. Etter examen artium i 1969 tok han studentfageksamen i 1970. Han var ei lita stund bankkasserer 1970–1971, og deretter undervisningsleiar i Hedmark AOF 1971–1974. Han tok kveldskurs ved Handelshøyskolen BI 1974–1976, og var samtidig rekneskapsførar i AOF på sentralt nivå.
Finansminister 1990–1996
Då Gro Harlem Brundtland si tredje regjering blei utnemnd den 3. november 1990 blei Johnsen statsråd i Finans- og tolldepartementet, og blei ein av eit fåtal statsrådar som blei sittande heilt fram til regjeringa gjekk av den 24. oktober 1996. Johnsen måtte snart hanskast med bankkrisa i 1991, då Den norske Bank, Kreditkassen og Fokus Bank var nær konkurs. Finansminister Johnsen sytte då for opprettinga av Statens Banksikringsfond og Statens Bankinvesteringsfond. Bankane blei til slutt redda, men aksjonærane mista verdiane sine, og staten sat att med eigarskap i bankane.
Det breie skatteforliket i 1992 senka nivået, men utvida grunnlaget for skatteinnkreving i Noreg, og dempa den politiske debatten rundt dette temaet i nokre år. Same år måtte ein motviljug gje opp fastkurspolitikken, men i 1993 begynte rentene å falle, og ein begynte å sjå den første positive utviklinga i den økonomiske krisa Noreg hadde vore i sidan slutten av 1980-åra. Arbeidsløysa gjekk ned, og i 1995 var Noreg for første gong sidan 1946 utan nettogjeld til utlandet.
Musica enchiriadis
Musica Enchiriadis er namnet på ei lærebok i musikk som vart skriven i tida mellom 850 og 900. Boka er den første i sitt slag, og tek føre seg ulike modus eller kyrkjetonearter. Enchiriadis er eitt av dei første forsøka på å setja desse toneartene i system.
Forvitneleg er det og for ettertida at Enchiriadis syner den første freistnaden på musikalsk notasjon. Boka nyttar daseia-systemet, som var komen frå Bysants. Det er hevda at Enchiriadis står i gjeld til teorien og den fleirstemmige tradisjonen som var utvikla austpå. På denne tida var det etter måten god kontakt mellom frankarkongane og Det austromerske riket. Slik sett er Enchiriadis eit døme på utviklinga som gjekk føre seg innanfor den karolingiske renessansen som voks fram i krinsen om Karl den store og biskopen Alcuin.