cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Taverner
Så vidt ein veit hadde han ingen musikktenester etter dette og ingen av verka hans kan daterast til eit seinare tidspunkt, så det kan hende han slutta å komponere. Det vart påstått at han fungerte som ein agent for Thomas Cromwell og at han att han assisterte ved klosteroppløysinga, men dette er i dag tvilsamt.
Ein veit at han slo seg ned i Boston i Lincolnshire, der han hadde ein mindre jordeigedom og var nokolunne velberga. Han vart vald til alderman i Boston 1545, kort tid før han døydde. Han er gravlagt under klokketårnet ved St Botolph's Church i Boston.
Olav IV av Noreg
Olav IV Håkonsson var konge av Noreg frå 1380 til 1387. Olav vart fødd i 1370, med døydde allereie 3. august 1387. Konge av Danmark frå 1376 til 1387 som "Oluf II". Olav IV Håkonsson var son av dronning Margrete Valdemarsdotter og kong Håkon VI Magnusson. Då kong Valdemar IV Atterdag av Danmark døydde var det berre Margrete som levde att av dei seks borna han hadde fått. Valdemar hadde lova at kongen av Sverige, Albrecht III av Mecklenburg, skulle få utpeika son sin til konge av Danmark. Etter at Valdemar døydde sette det danske riksrådet seg imot ei slik løysing. Valet fall i staden på Olav, son av Margrete. Sidan Olav berre var om lag fem år gamal, vart Margrete formyndar for han.
I 1380 døydde kong Håkon VI av Noreg, og Olav overtok trona. Margrete innleia etter kvart samtalar med svenske stormenn for å få Olav (svensk: Olof) som konge der. Olav døydde allereie 3. august 1387, 16 år gamal. Planane til Margrete vart ikkje gjennomførte i denne omgangen.
Olav vart gravlagd i klosterkyrkja i Sorø i Danmark. Han vart aldri gift og etterlét seg ingen born.
Riksveg 19
Riksveg 19 (Rv19) går mellom ved Undrumsdal i Vestfold og Moss i Østfold. Vegen er delt av Oslofjorden men er knytt saman med ferjesambandet Moss–Horten.
Historikk
Fram til 1992 var riksveg 19 namnet på delen Bjerkvik-Å av vegen som i dag heiter europaveg 10. Strekninga mellom Horten og Tønsberg var då del av riksveg 310.
Mellom 1992 og 2009 gjekk riksveg 19 mellom Moss og Tønsberg.
17. desember 2009 opna ny veg frå Horten til E18 ved Undrumsdal. Denne er del av riksveg 19 sidan 1. januar 2010, og strekninga Horten-Tønsberg har vorte fylkesveg 325.
Knudstadveien
Rv19 Sandeveien Rv19 Midgardsveien Rv19
Østre Kanalgate Rådhus plass Kransen Vogts gate Rv19
Elikónas
Elikónas (gresk Ελικώνας) eller Helicon er eit fjell i regionen Thespiés i Viotía i Hellas med ei høgd på 1 749 moh. Det ligg like i nærleiken av Korintbukta.
Fjellet er kjend frå gresk mytologi på grunn av to kjelder som var heilaga for musene: Aganippe og Hippokrene. Hippokrenekjelda vart danna då hesten Pegasus trødde så hardt på ein stein på fjellet at det sprang ut ei kjelde frå staden. Elikónas var òg staden der Narkissos vart inspirert av sin vakre utsjånad i ei anna kjelde. Elikónas var ein heilag stad som ein meinte vart nytta av gudane og gudinnene. Elikónas var særleg assosiert med musene, som delte emnene sine med kunstnarar. Det vart bygd eit tempel på Elikónas til ære for musene, og tempelet inneheldt statuar av dei.
Hippokrenekjelda vart rekna for å vere kjelda for poetisk inspirasjon. Seint på 600-talet fvt. song diktaren Hesiod om korleis han i ungdomen hadde gjeta sauer i fjellsida på Elikónas. Der skal musene ha inspirert han til å byrje med song om opphavet til gudane. Dermed vart Elikónas eit symbol på poetisk inspirasjon.
Mauriac
Mauriac er ein liten by og kommune sentralt i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Cantal og har om lag 4 000 innbyggjarar.
Byen ligg nordvest for Aurillac og er bygd i fjellsida av ein vulkansk ås. Han har ei kyrkje frå 1100-talet og bygningane frå eit gamalt kloster som i dag vert brukt til offentlege kontor. Byen voks opp rundt eit kloster som vart grunnlagd her på 500-talet.
I nærlekien av byen ligg det eit marmorsteinbrot.
Île Piton
Île Piton er ei lita klipperik øy som ligg 0,1 nautiske mil (0,2 km) sørvest for Île au Guano i Curzon Islands. Ho vart kartlagd i 1951 av Den franske antarktisekspedisjonen og fekk dette namnet fordi ho har ei særs spiss form.
Kjelder
Piton
Vigeland
Vigeland er ein tettstad i Lindesnes kommune i Agder med. Tettstaden ligg i Audnedalen.
Valle kyrkje frå 1793 ligg på Vigeland. Ein statue av presten Peder Claussøn Friis laga av Gustav Vigeland står utanfor Valle prestegard.
Vigeland er òg eit norsk etternamn som er blitt verdskjend gjennom Vigelandsparken og spreidd til USA gjennom utvandring.
Edle Daasvand
Edle Daasvand er ein norsk politikar og tidlegare partisekretær i Sosialistisk Venstreparti (SV).
Carlos Botelho (1899-1982)
Carlos Botelho var  ein portugisisk målar, illustratør og karikaturteiknar. Arbeida hans er vist ved Chiado Museum og Museu Calouste Gulbenkian i Lisboa og ved San Francisco Museum of Modern Art.
Ryo Nagai
Ryo Nagai er ein japansk fotballspelar.
Kenjiro Ogino
Kenjiro Ogino er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Cantal
Cantal er eit departement sør i sentrale område av Frankrike. Departementet ligg i regionen Auvergne.
Historie
Cantal er ein av 83 opphavlege departement som vart oppretta den 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart danna av den tidlegare franske provinsen Auvergne.
Geografi
Departementet er ein del av regionen Auvergne og er omringa av departementa Puy-de-Dôme, Haute-Loire, Aveyron, Lot, Lozère og Corrèze.
Dei største byane er Aurillac, Saint-Flour og Mauriac.
Topografien i Cantal er kupert og det høgaste punktet er Le Plomb du Cantal på 1 858 m
1392 Pierre
1392 Pierre er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eunomia. Han blei oppdaga den 16. mars 1936 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Île des Rescapés
Île des Rescapés er ei lita gruppe klipperike øyar som ligg 0,5 nautiske mil (0,9 km) nordvest for Cape Margerie langs Adelie Coast. Dei vart kartlagde av Den franske antarktisekspedisjonen (1949–51) under Andre Liotard, og namngjevne til minne om ei hending ved den nærliggande Port Martin-basen, då ein båt blas vekk i vinden.
Mose
Mosar er ei primitiv gruppe plantar som veks i fuktige miljø over heile verda. Dei skil seg frå andre landplantar ved å ha det haploide gametofyttstadiet som den dominerande delen av livssyklusen, og manglar klorofyll i den parasittiske sporofytten. Dei manglar òg leiingsvev for væske og næringsstoff, og har korkje blomar eller frø.
Det har vekse mose på jorda i over 400 millionar år, og dei er tilpassa ei rekkje ulike miljø. Sjølv om dei i teorien er avhengige av vatn, kan mange av dei overleva særs lenge i uttørka tilstand.
Livssyklus
Mosar har, som dei andre plantane, generasjonsveksling mellom ein haploid gametofytt og ein diploid sporofytt. Gametofyttstadiet er ofte fleirårig, og består av fotosyntetiserande celler (anten i eit thallus eller differensiert i rot, stengel og blad). Det produserer haploide kjønnsceller (gametar) som formeirar seg og vert til ein diploid sporofytt, som veks parasittisk på morplanta.
Som regel består sporofytten av ein kapsel med sporangium som er fest til morplanten med ein lang stilk. Dei haploide sporane vert spreidd med vinden. Nokre mosar er særkjønna, medan andre dannar både hann- og ho-sporar i same sporofytt.
Systematikk
Ein delar mosar inn i tre rekkjer, nålkapselmosar (anthocerotophyta), levermosar (marchantiophyta) og bladmosar (bryophyta).
Mosane vert systematisk sett ofte rekna som ei kunstig eller parafyletisk gruppe. Ein reknar nemleg med at karplantane stammar frå gruppa, og at somme mosar såleis er nærare i slekt med dei enn med resten av mosane. Somme nyare undersøkingar, mellom anna basert på samanlikning av mitokondrielt DNA, tyder derimot på at mosane anten utgjer ei monofyletisk gruppe (det vil seie at dei er nærare i slekt med kvarandre enn med andre landplantar) eller at lever- og bladmosane er nærare i slekt med kvarandre enn med korkje karplantar eller nålkapselmosar.
G
Bokstaven er opphavleg same teikn som C. Hos romarane gjekk C, som på gresk vart uttalt g, over til å bli teikn for ein k-lyd, og romarane skapte då den nye bokstaven G. Medan den eldre runerekka har eit eige teikn for g, har den yngre berre eitt teikn for g og k.
Uttalen av g er forskjellig i ulike språk. Han vert uttalt som sj [ʒ] føre i, y og e på fransk, som stemt dsj [dʒ] føre dei same vokalane på engelsk og føre i og e på italiensk, som x føre i og e på spansk. På norsk er g stum føre j, til dømes i gjere. Han blir uttalt som j føre ei og i i opphavlege norske ord, til dømes i geip, gi, men som g i opphavlege framande ord, til dømes geistleg. Føre e og i i opphavlege framande ord vert bokstaven dels uttalt som g, til dømes general, dels som ustemt sj [ ʃ ], til dømes generøs, dels som dsj [dʒ], til dømes gentleman, alt etter kva språk ordet stammar frå. Føre y vert g som oftast uttalt som j, men i somme framande ord som g.
Koki Arita
Koki Arita er ein japansk fotballspelar.
Statens Kornforretning
Statens Kornforretning er eit tidlegare statleg organ i Noreg. Det vart oppretta ved lov av 22. juni 1928, føremålet var å sørgje for sikker tilgang til korn i Noreg. Det vart nedlagd i 1999.
1920-talet
Kornforretninga voks ut av den sokalla kornsaka, som langt på veg dominerte norsk politikk i ein trettiårsperiode mellom 1890-talet og 1920-talet og truleg var avgjerande i opprettinga av Bondepartiet i 1920.
På byrjinga av 1920-talet var Noreg prega av skarpe skilje og ein økonomisk nedtur som råka bønder og arbeidarar hardt. Venstre og Arbeidarpartiet kravde å få oppretta eit statleg importmonopol for å sikre matforsyninga til arbeidarar og småfolk. Bondepartiet kravde vern av produksjonen til norske bønder, som alltid vart hardast råka av økonomiske nedturar. Ved sida av desse stod konservative Høgre og kritiserte planane om importmonopol kraftig.
Resultatet vart eit kompromiss om opprettinga av eit statleg organ, Statens Kornforretning, som fekk monopol på all import av korn, slik AP og Venstre kravde. Samstundes vart kornforretninga pliktig å kjøpe opp alt korn som vart produsert av norske kornbønder, og på denne måten sikra ein at gardsbruk ikkje vart lagde ned under økonomiske kriser, men vart sikra stabil inntekt. Kornforretninga bygde opp svære kornlager til bruk i krisesituasjonar.
Kornforretninga fungerte etter målsetjingane, og etter knapt eit år i drift var den store kornsaka, som hadde dominert norsk politikk i mest 30 år, forsvunnen frå media.
1990–2000
I 2000 vart resten av Statens kornforretning samordna med Omsetningsrådet, Fraktkontoret for slakt, Landbrukets priscentral og delar av Statens landbruksbank under paraplyen Statens landbruksforvaltning.
Håkon V av Noreg
Håkon V Magnusson var konge av Noreg frå 1. november 1299 og til han døydde i 1319. Han er kjend for bygginga av Akershus festning, Båhus festning og Vardøhus festning.
Håkon Magnusson var son av Magnus VI Lagabøte og Ingeborg Eriksdotter. Han var formelt hertug frå 1273, reelt frå 1284.
Saman med dronning Eufemia av Arnstein fekk han dottera Ingeborg Håkondotter. Utanom ekteskap vart han saman med Gro Sigurdsdotter far til Agnes Håkondotter.
Ingeborg Håkondotter vart gift med den svenske hertugen Erik Magnusson av Södermanland. Med Håkon døydde Sverreætta ut på mannssida og Erik og Ingebjørg sin son Magnus Eriksson vart i 1319 konge både i Noreg og Sverige.
Leivningane til Kong Håkon V og dronning Eufemia blei overførte til Akershus festning i 1982.
Håkon V såg si kongsgjerning i eit kristent perspektiv. Han gav påbod om å laga overnattingsstadar for pilegrimar på veg til Nidaros.
I Mariakyrkja i Oslo fanst eit Håkons-alter, og det vert fortald at kongen heilt til inn i på 1500-talet vart halden for å vera ein helgen.
Håkon Magnusson flytta hovudstadsfunksjonane frå Bergen til Oslo og bygde dei utanrikspolitiske linene sine austover. Det gjekk mot den lina den tidlegare kongemakta hadde følgd, med sterk satsing på dei nordatlantiske områda i vest for å halde på og sikre «Noregsveldet». Då han tok makta etter Eirik II Magnusson sørgde han òg for å fjerne medlemmer frå det tidlegare kongsrådet, mellom anna baron Audun Hugleikson Hestakorn, som vart arrestert like etter kroninga og sidan hengd på Nordnes i Bergen tre år seinare, i 1302.
(Dansk handskrift frå om lag 1560)
1393 Sofala
1393 Sofala er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. mai 1936 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Saint-Flour
Saint-Flour er ein liten by og kommune sentralt i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Cantal og har om lag 6 000 innbyggjarar. Innbyggjarane vert kalla sanflorains.
Geografi
Saint-Flour ligg på Planèze-platået i Cantal, ved breidda av elva Ander.
Yutaro Takahashi
Yutaro Takahashi er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Cerezo Osaka, Roasso Kumamoto og V-Varen Nagasaki.
August Strindberg
Johan August Strindberg var ein svensk forfattar, dramatikar og kunstnar. Han er ein av Sveriges mest kjende forfattarar. I dei fire årtia rundt 1900 dominerte han den litterære scenen i Sverige. Strindberg var omdiskutert, og ofte i konflikt med einkvan. Produksjonen hans var enorm, og fleire romanar, noveller og drama vert rekna som klassikarar.
Rick Riordan
Rick Riordan er ein amerikansk forfattar frå San Antonio i Texas. Han er mest kjend for å ha skrive fantasyserien om Percy Jackson, som omfattar fem bøker.
Skodje kyrkje
Kyrkja har 350 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Altertavla som står på alteret i kyrkja er frå 1883 og er ein kopi etter Adolph Tidemand. Ho viser Jesu oppstode. Tavla vart restaurert i 2007. Kyrkja har òg ei altertavle som er laga av Tavle-Jakob (Jacob Sørensen Giskegaard). Ho var laga til gamlekyrkja som vart bygd i 1750.
Tidlegare kyrkjer i Skodje
Den fyrste Skodje-kyrkja ein finn nemnd i skriftlege kjelder skal ha vore bygd i 1424. Ho vert omtala i Aslak Bolts jordebok frå kring 1433. Denne kyrkja var i 1750 komen i så dårleg stand at dei måtte byggje ny kyrkje i Skodje og rive den gamle. Kyrkja som vart bygd var i lafta tømmer. Ho vart erstatta med den noverande kyrkja i 1860.
Flåklypa
Flåklypa er namnet på eit skard ved garden Flå i Bøverdalen i Lom kommune, litt nord for garden Aukrust. Namnet «Flåklypa» blei brukt av Kjell Aukrust i Flåklypa Tidende og animasjonsfilmen Flåklypa Grand Prix.
Namnet Flåklypa kjem av at Bøverdalen sør for garden Flå smalnar inn til eit elvegjel med store steinar der bøndene i eldre tid risikerte å bli sijande fast når dei trakk lasset sitt på isen – dei sat fast i «klypa».
1394 Algoa
1394 Algoa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. juni 1936 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Flåklypa
Avkjørsel til Flåklypa er skilta frå riksveg 55 og riksveg 15 i Lom.
Den fiktive bygda Flåklypa
Flåklypa er namnet på ei fiktiv norsk bygd som var skapt av forfattaren Kjell Aukrust i 1950-åra.
Flåklypa ligg truleg i Gudbrandsdalen, og har kontakt til Østerdalen og til Valdres. Lokalavisa heiter Flåklypa Tidende, tidlegare Folk og Fe, og er utgjeven av Frimand Pløsen og sportsjournalist Melvind Snerken.
I bygda er det og eit ysteri, styrt av Ollvar O. Kleppvold, og hjelpt av Emanuel Desperados. Elles har bygda ein gamleheim, Krogryggen, der hobbyjuristen Sindre Piltingsrud deler rom med Myrullbråten. Reodor Felgen bur øvst på Flåklypatoppen.
Den spanske borgarkrigen
Den spanske borgarkrigen var ein blodig borgarkrig som varte frå 1936 til 1939, og som idealistar frå heile Europa involverte seg i.
Krigen vart i all hovudsak utkjempa mellom høgresida og venstresida i spansk politikk. Høgresida vart i stort kalla «nasjonalistane» og hadde mellom anna som mål å innføra monarkiet på nytt. Venstresida var liberalarar, sosialistar, anarkistar og kommunistar. Venstresida vart i vid tyding kalla «republikanarane». Dei støtta den spanske republikken, og den demokratisk valde folkefront-regjeringa.
Byrjinga
Opprøret mot Folkefrontregjeringa starta 17. juli 1936 i det spanskstyrte Nord-Afrika, leidd av general Francisco Franco. Elitetroppar derifrå vart flogne inn til Spania, og nasjonalistane kjempa seg frå sør og nordover i Spania. Fleire byar gjekk over til nasjonalistane, men republikanarane greidde å halda blant anna hovudstaden Madrid heilt til slutten av krigen.
Franco og hans folk hadde kontroll over mesteparten av hæren, og tenkte seg eit raskt og brutalt militærkupp mot venstreregjeringa, men arbeidarar, intellektuelle og småbønder greip spontant til våpen, og organiserte militsar som både forsvarte republikken og dreiv ei sosial omdanning i store delar av landet, der fagforeiningar tok over fabrikkar og småbønder delte opp godseigarjorda eller skipa frivillige kollektivbruk. Dette var den spanske revolusjonen.
Motstand i Catalunya
Særleg i Catalunya (Catalonia) stod dei anarkistiske og venstresosialistiske militsane sterkt, og det var eit sovjetisk krav for å gi republikken våpen at den sosiale revolusjonen dei representerte vart stansa. Dette vart gjort i mai 1937, da det venstresosialistiske partiet POUM som stod relativt sterkt i Catalunya vart forbode og undertrykt av den republikanske regjeringa, som var dominert av borgarlege venstrerepublikanarar, høgresosialdemokratar og stalinistiske kommunistar.
I Barcelona kom det til væpna samanstøytar, med POUM-folk og anarkistar frå CNT på eine sida, og stalinistar og borgarlege republikanarar på den andre. Leiaren av POUM, Andres Nin, vart bortført, mest truleg av sovjetiske agentar, og forsvann for godt. Josef Stalin ønskte ein allianse med Storbritannia, og ville ikkje ha ein sosialistisk revolusjon i Spania som kunne skremma den konservative regjeringa i London, og heller ikkje ein demokratisk sosialisme i Spania som kunne stilla hans eige regime i eit dårleg lys.
Undertrykkinga av desse sterkt anti-fascistiske kreftene svekte truleg republikken sitt forsvar mot Franco sine styrkar.
Hjelp frå fascistlanda
Dei fascistiske regima i Italia og Tyskland sende store styrkar for å hjelpa nasjonalistane. Spania vart nytta som ein stad å testa ut nye taktikkar før større krigar. Krigen gjorde at dei nazityske styrkane hadde «god» trening før den andre verdskrigen.
Den 26. april 1937 vart byen Guernica i Baskarland bomba av det tyske flyvåpenet Luftwaffe. Byen var ikkje militært viktig, men det vart store skadar. Byen hadde mykje å seie som symbol, og bombinga demonstrerte nasjonalistane sitt herredøme i lufta og deira vilje til terror mot sivilfolket. Dette var fyrste gongen i europeisk historie at eit sivilt mål vart terrorbomba.
Ikkje-innblanding
Dei vestlege stormaktene førte ein såkalla «ikkje-innblandingspolitikk» etter avtale med Mussolini og Hitler (som openbert braut den same avtalen), og særleg den konservative regjeringa i Storbritannia viste sympati for Franco. Den lovlege, demokratisk valde venstre-regjeringa i Spania fekk ikkje ein gong kjøpa våpen av vestmaktene.
Les meir
Meir om det som skjedde i Catalunya i 1936-37, kan ein mellom anna lesa i boka «Homage to Catalonia» («Hyllest til Catalonia») av den britiske forfattaren George Orwell, som deltok som friviljug i POUM-militsen. Ken Loach sin britisk-spanske film «Land and Freedom» omhandlar òg desse hendingane.
Île Ressac
Île Ressac er ei lita klipperik øy 1 nautisk mil (1,9 km) aust for Île Houle og 4 nautiske mil (7 km) nordaust for Zelee Glacier Tongue. Ho vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump, 1946-47. Ho vart kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1949-51, og fekk dette namnet på grunn av bølgjene som bryt over øya. «Ressac» er eit fransk ord for brenning.
Martin Nag
Martin Gunnar Nag var ein norsk forfattar, statsstipendiat og litteraturforskar fødd på Storhaug i Stavanger. Han spesialiserte seg på austeuropeisk litteratur.
Nag vart lic. phil. på avhandlinga «Hamsun i russisk åndsliv» i 1962. Han var æresmedlem i Kritikerlaget (tidlegare Norsk Litteraturkritikerlag) frå 1994.
Bellwald
Bellwald er ein kommune i distriktet Goms i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1560 meter over havet.
Bellwald er den høgastliggande landsbyen i Goms og den øvre Rhônedalen.
Kommunen består av spreidde busetnader mellom Rhône og Fiescherdalen. Han består av landsbyen Bellwald og grendene Ried, Eggen, Bodmen og Fürgangen.
Kvefsebukk
Kvefsebukkener ei bille i trebukkfamilien. Namnet sitt har han fått fordi kroppen hans er farga med svarte og gule stripar som hjå ein stikkekvefs. Arten er relativt vanleg i Europa, Kaukasus og Litle-Asia, i Noreg i låglandet frå Vest-Agder og Østfold i sør til Sør-Trøndelag i nord.
Levesett
Kvefsebukk brukar hovudsakleg lauvtre som vertar, men har òg unnataksvis funnest i bartrea einer og gran. Dei føretrekk nyleg daude tre, tørre greinar og liknande trevirke. Larvane gneg først mellom borken og veden, før dei gneg seg vidare inn i yteveden. Det er her dei forpuppar seg, anten om hausten eller om våren. Både larvar og puppar kan overvintra.
Generasjonstida er på minst to år. Vaksne biller kjem fram seint på våren, og er aktive frå mai til juli. Dei vitjar gjerne blomar, særleg i skjermplantefamilien.
Flatholmen fyrstasjon
Flatholmen fyrstasjon er eit fyr som ligg på ein flat holme ved Jæren i Sola kommune i Rogaland.
Fyret vart oppretta i 1862 og består av eit enkelt trefyranlegg med bustad, uthus og fyrlykt, samt eit naust. Fyret ligg utanfor Tananger, og trass i kort veg frå kysten er ho berre tilgjengeleg når vêret tillet det.
I 1894 forsvann fyrvaktaren på havet då han og sonen kollsegla på veg til fyret. Dei to døtrene hans stod i fyret og såg hendinga, og medan redningsaksjonen pågjekk heldt dei to jentene fyret i drift.
Sigurd Sigurdsson Markusfostre
Sigurd Sigurdsson Markusfostre var ein tronkrevjar i borgarkrigstida i Noreg. Han var utanomekteskapleg son av Sigurd II av Noreg.
Tronkrevjar
Flokken til kong Håkon II Sigurdsson Herdebrei vart ikkje oppløyst då han døydde i 1162. Dei fann seg ein annan av Sigurd II Haraldsson Munn sine søner. Namnet hans var Sigurd. Sigurd var fostra hjå Markus på Skog, i Ringsaker. Av den grunn vart han kalla «Markusfostre».
I februar 1633 så møttest hæren til Sigurd ein styrke ledet Erling Skakke på Re. Slaget endte med siger for Erling Skakke. Kongen og Markus vart sende på flukt.
I Viken så tok dei nokre skip og drog austover til Hisingen. Erling Skakke berøvde skipane frå dem. Utan skip så tok dei landeruta til Nidaros. I Nidaros blei Sigurd utropt til konge på Øyratinget.
Den 29. september så vart Sigurd og fosterfar hans fanga og drepne av mennene til Erling Skakke og kong Magnus V Erlingsson. Drapet skjedde i Bergen.
Øydegard
Ein øydegard er eit gardsbruk som har vorte forlate. Særleg vert omgrepet nytta om gardane som vart lagd øyde etter svartedauden i 1349–1350, men òg om andre gardar som har vorte overgjeve. I fleire tilfelle har ordet vorte ein del av gardsnamnet, anten ved at «-ødegården» eller «øde» er lagt til. Somme gardar har til og med namnet Ødegård(en). I følgje Oluf Rygh sin Norske Gaardnavne finst det 171 gardar med namnet Ødegaarden eller liknande namn, medan over tusen gardar har øde som ein del av namnet.
Det kunne gje økonomiske fordelar å rydde ein øydegard, sidan ein kunne få skattefritak ein periode og så lågare skatt.
Myrdal i Fana
Myrdal er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på sørsida av Myrdalsvatnet.
Ryggsymjar
Ryggsymjarar er ei gruppe insekt som høyrer til tegene. Dei er rovinsekt som lever i ferskvatn, som regel i små fiskelause tjern men òg unnataksvis i større sjøar der det òg finst fisk. Som namnet tilseier sym dei på ryggen og lever av småinsekt som landar i overflatehinna.
På verdsbasis er det kjend om lag 350 artar fordelt på 11 slekter. I Noreg er det kjend tre artar i slekta Notonecta.
Kjenneteikn
Ryggsymjarar er middelsstore insekt (opp til 15 mm )som har mykje til felles med buksymjarane. Dei er derimot større, og lette å kjenne att på at dei (oftast) sym med buken opp. I tillegg har dei normale tåledd med klør på framføtene der buksymjarar har knivforma «åreblad». Ryggsymjarane sym hovudsakleg med bakbeina, som er lange, kraftige og hårete. Fram- og mellombeina vert nytta til å halda byttet fast med. På ryggen har dei ein karakteristisk kjøl.
Som andre insekt pustar ryggsymjaren oksygen i gassform. Sidan han lever i vatn har han difor fleire tilpassingar for å ta med seg luft når han dykkar. Særleg vert det lagra mykje i bukområdet, noko som hjelper dyret med å halda buken opp. Han lagrar òg luft i hårfrynsene langs kantane av kjølen og under vengjene.
Det er vist at ryggsymjarane orienterar seg i vatnet etter lys heller enn tyngdekraft; om ein har dei i akvarium som er opplyst nedanifrå sym dei med buken ned!
Jakt og føde
Typisk for ryggsymjarane er at dei heng i overflatehinna i ferskvatn med ryggen ned og ventar på at eit potensielt bytte skal landa i vatnet. Dei er særs kjenslevare overfor vibrasjonar i vassflata, og er raske til å spora opp fluger, mygg og andre dyr som landar i vatnet. Så snart byttet er nært nok, fyk dyret til med kraftige symjetak. Den ledda sugesnabelen som er typisk for nebbmunnane vert så nytta til å bedøva byttet. Dei kan bita kraftig frå seg; somme hevdar tilmed det er verre enn kvefsestikk.
Det hender òg at ryggsymjarane fangar bytte nede i vatnet. Det har blitt observert at dei kan ta så store dyr som rumpetroll og fiskeyngel.
Livssyklus
Ryggsymjarane har ufullstendig forvandling som andre nebbmunnar, og har såleis ikkje noko puppestadium. Egga er avlange og kvite og vert festa til plantestenglar under vatn. Det tek få veker før dei klekker. Generasjonstida er kort, og det vaksne stadiet er ofte dominerande. Dei norske artane lever ganske kort som egg og nymfer, men kan leva relativt lenge som vaksne. I Noreg kan Notonecta glauca leva i fleire år, medan N. lutea døyr om hausten. Dette speglast i måten dyra overvintrar på; N. glauca overvintrar som vaksen medan N. lutea overvintrar som egg.
Myrdal i Fana
Garden har tidlegare truleg vore ein del av storgarden Birkeland og vart første gong nemnd som øydegard i 1567. Det var drift på garden igjen frå om lag 1590 og høyrte sidan til presteembetet i Fana kyrkje. Her er framleis gardsdrift.
Ryggsymjar
Livssyklus
Dei flyg godt, og det er særleg om hausten dei tek til vengjene. Dette er med på å gjera artane i gruppa raske til å kolonisera nye habitat.
Myrdal i Fana
Geografi
Sjølve gardsbruka på Myrdal ligg på sørsida av Myrdalsvatnet (74 moh) og nord for Ljosvollsvarden (297 moh). Området som ligg under garden strekkjer seg derimot over den austlege halvdelen av Myrdalsvatnet og like nordaust til toppen av Stordalsfjellet (376 moh)
Jun Kamita
Jun Kamita er ein japansk fotballspelar.
Ryggsymjar
Systematikk
Ryggsymjarane vert delt inn i to underfamiliar, Anisopinae og Notonectinae. Den sistnemnde vert vidare tradisjonelt delt inn i tre stammar: Aphelonectini, Notonectini og Nychiini; der Aphelonectini og Notonectini i dag vert sett på som synonym. Alle dei norske artane er relativt nært i slekt, då dei alle høyrer til slekta Notonecta.
Jun Kamita
Han spela for klubbane Vissel Kobe og Gainare Tottori.
Myrdal i Fana
Geografi
Garden grensar til Nedre og Øvre Dyngeland i nord og nordvest, Milleshaug i nord, Kirkebirkeland i vest og sørvest, Ljosvoll i sør, Fjellbirkeland i aust og Nedre Totland i nordaust.
Île du Retour
Île du Retour er ei klipperik øy 0,7 nautiske mil (1,3 km) lang, og den største øya i Curzon Islands, som ligg 0,1 nautiske mil (0,2 km) nord for Cape Decouverte. Ho vart kartlagd i 1951 av Den franske antarktisekspedisjonen og fekk dette namnet til minne om at franske utforskarlag hadde kome attende.
Øydegard
Som med så mange andre gardsnamn har Ødegård, Ødegaarden og variantar av desse òg vorte til slektsnamn.
Kvalsong
Ein kvalsong er samlinga av lydar laga av kvalar for å kommunisere. Ordet «song» er brukt for å beskrive mønsteret av dei førutsette og repetiserande lydane laga av nokre kvalartar (spesielt knølkvalen) som på ein måte kan minne om menneskesynging.
F
Bokstaven F er den sjette bokstaven i det latinske alfabetet. Han stammar over gresk frå det fønikiske alfabetet og heiter på semittisk waw. Ordet tyder «nagle» eller «krok», og slik har det opphavlege biletteiknet sett ut. Bokstaven heitte på gresk vau (teken i tysk som namn på v) eller etter forma digamma, dobbelt-gamma. Han var vanleg i eldre gresk skrift, men den lyden han viste til, w (konsonantisk v), fall etter kvart bort, og bokstaven gjekk ut av det klassiske greske alfabetet. Lyden f kom først inn i gresk i keisartida i staden for ph, som før hadde vorte uttalt p med aspirasjon. Romarane gav att frå først av f-lyden dels med vh, sidan med fh og deretter med f aleine. De kalla bokstaven ef.
I runealfabetet er f første rune i første ætt.
Keijiro Ogawa
Keijiro Ogawa er ein japansk fotballspelar.
Samfunnsøkonom
Ein samfunnsøkonom er ein person med eksamen på hovudsfagsnivå i samfunnsøkonomi, grada cand.oecon. Tittelen var tidlegare sosialøkonom. Både embetseksamen og hovudfagseksamen i økonomi gav tittelen samfunnsøkonom. Embetseksamen innebar et studieløp i økonomi på 5 år, medan hovudfagseksamen kravde 4 år. For hovudfagseksamen var det i tillegg eit krav om halvtanna års studiar i andre fag i tillegg til økonomistudia.
Bakgrunnsstoff
Samfunnsøkonom
Keijiro Ogawa
Han spelar for klubben Vissel Kobe (2019).
Riple skule
Riple skule er ein liten barneskule på Nedre Totland i Fana bydel i Bergen kommune. Skulen er ein fådeltskule, der to eller fleire årstrinn går i same klasse.
Kretsen her fekk det første skulebygget sitt i 1904, men det noverande bygget vart oppført i 1983, teikna av Einar Tønseth. Skulen ligg i Totlandsvegen 415 og har sju tilsette.
Politisk økonomi
Politisk økonomi var den opphavlege termen for studiet av produksjon, handlingar som kjøp og sal, samt tilhøvet til lova og til styresmaktene.
Termen vart brukt allereie på 1700-talet om studiet av økonomien til ein stat. Nokre politiske økonomar støtta arbeidsverditeorien. Blant dei mest kjende tilhengarane av denne teorien finn ein personar som John Locke, Adam Smith og Karl Marx). Deira utgangspunkt var at det var arbeidet som skapte grunnlaget for verdiane i samfunnet. Mange politiske økonomar var også opptekne av utviklinga innan teknologien, ei utvikling som gjekk stadig hurtigare og som fekk ei stadig viktigare rolle innan sosiale og økonomiske forhold.
Seint på 1800-talet blei termen politisk økonomi erstatta av termen samfunnsøkonomi (på engelsk «economics»), ein term som blei brukt av dei som forsøkte å gje studiet av økonomi eit meir matematisk grunnlag.
I dag blir termen politisk økonomi brukt om fleire ulike, men nærskylde tilnærmingar til studiet av økonomisk og politisk åtferd. Politisk økonomi tek mellom anna for seg samspelet mellom politikk og økonomi nasjonalt og internasjonalt. Modellar og metodar hentast frå både samfunnsøkonomi og statsvitskap. Politisk økonomi arbeider både med «økonomisk» åtferd i den politiske prosessen og med «politisk» åtferd i markedet.
Eininga bar
Ein bar er ei måleeining for trykk, innført av den britiske meteorologen William Napier Shaw i 1909. Nemninga er ikkje ei SI-eining, men vert likevel godteken. Ein bar tilsvarar 100 000 pascal, eller 100 kilopascal. Ein millibar er 100 N/m².
Trykket i atmosfæren på jorda ved havnivå er 1.01325 bar. Sidan dette trykket er så likt ein bar, vert bar eller millibar ofte brukt som måleeining, sjølv om Pascal er den rette måleeininga for trykk. Atmosfæretrykket er 1 barA (absolutt trykk), eller 0 barG (overtrykk). Når ein gass eller ei væska er trykksett, vil det seia at det har høgare trykk enn atmosfæretrykket, og ein brukar eininga barG.
Millibar er den vanlege nemninga å bruka i eit barometer, som ein brukar til å måla atmosfæretrykket med, men vert i dag sjeldan brukt i meteorologien. Mange manometer brukar òg ein skala inndelt i bar, ofte saman med eininga psi, som er ei eining frå det engelske imperial-systemet, og utan Pascal-inndeling.
Mira Craig
Mira Sherdin Craig er ein norsk-amerikansk popartist, fødd og busett i Oslo.
Karriere
Som 12-åring stilte ho på audition til NRK-programmet Midt i Smørøyet der ho song Whitney Houston sin «I Wanna Dance With Somebody». Ho heldt fram som songar og skodespelar i programmet. Då ho var 15 år, byrja ho å skrive eigne låtar. Som 17-åring var ho bakgrunnsvokalist for Noora Noor. 21. januar 2006 vart ho tildelt Alarmprisen 2006 som årets nykommar.
Craig skriv alle låtane sine sjølv, og ho produserer og regisserer sine eigne videoar, og dessutan lagar ho mange av sine eigne sceneantrekk. På scena plar ho ofte å ha med seg dansarane Alexandra Joner og Mona J. Berntsen, kjende frå Dansefeber 2007.
Melodi Grand Prix
Craig stod bak vinnarbidraget i Melodi Grand Prix 2008, «Hold On Be Strong», som ho hadde skrive då ho var 15 år gammal, og som vart framført av Maria Haukaas Storeng. Craig sin melodi representerte Noreg i Eurovision Song Contest 2008 som vart arrangert i Beograd i Serbia i mai. Melodien enda på femteplass i finalen.
Craig var ein av dei tre dommarane på TV-programmet X Factor 2009, som var den første sesongen av den norske versjonen av X Factor. Samstundes deltok ho i Zebra Grand Prix.
Mira stilte opp att sjølv med songen «I'll Take You High» i Skien i Melodi Grand Prix 2010. Her gjekk ho vidare til siste sjanse, der ho vart slått ut av Venke Knutson i andre runde.
Mediahendingar
I 2001 skapte Craig overskrifter då ho vart dregen opp på scena under Quartfestivalen av Wyclef Jean. Snoop Dogg fatta òg interesse for den norske musikaren på Quart i 2005, og han har brukt hennar «Dinner in Bed» på samleplata Welcome to tha Chuuch: The Album frå same året. Ein annan, mindre heldig opptreden for Craig var forsøket på stagediving frå scena i Oslo Spektrum hausten 2005 der ingen tok imot henne. Det førte til at ho knuste kneskåla då ho trefte betonggolvet.
Provinsen L'Aquila
Provinsen L'Aquila (italiensk Provincia dell'Aquila) er den største provinsen i regionen Abruzzo i Italia. Han er òg den mest fjellprega og minst folketette provinsen i regionen. Hovudstaden er byen L'Aquila. Provinsn utgjer om lag halvparten av Abruzzo og dekkjer den vestlege delen av regionen. Han grensar til provinsane Teramo i nord, Pescara og Chieti i aust, Isernia (i Molise) i sør og Frosinone, Roma og Rieti (i Lazio) i vest.
Mjølkerobot
Mjølkerobot er ei automatisert mjølkemaskin som vert nytta i lausdriftfjøs. Når kyrne ynskjer å bli mjølka, går dei sjølve inn i maskina som deretter mjølkar dei. I snitt er ei ku innom maskina kvar sjette/sjuande time.
Provinsen L'Aquila
L'Aquila inneheld dei høgaste fjella i Appenninane (Gran Sasso, Maiella og Velino-Sirente), og den høgaste toppen Corno Grande, fjellsletta Campo Imperatore og den sørlegaste isbreen i Europa, Calderonebreen. Dei største elvane i regionen er Aterno-Pescara, Sangro, Liri, Salto og Turano og dei største innsjøane er Lago Scanno og Lago Barrea. Ein gong låg den største innsjøen på Den italienske halvøya, Fucinosjøen, her, men denne vart drenert på 1800-talet. I dag er den tidlegare innsjøen eit blømande jordbruksland og eit viktig teknologidistrikt.
Mjølkerobot
I Noreg er det rundt 350 maskiner på landsbasis. Ein av aktørane seier at fjøset bør ha rundt 30 kyr for å få lønsam drift, og at ei maskin kan handtere inntil 60-70 dyr.
Provinsen L'Aquila
Økonomi og folk
Provinsen er kjend for dei mange borgene, festningane og urørte åsbyane frå mellomalderen. Dei to største byane i provinsen, L'Aquila og Avezzano, har hatt stor økonomisk vekst dei siste to tiåra med vekst i produksjon av køyretøy, telesamband og dataindustri. Gjennom det meste av 1900-talet leid landsbygda under stor fråflytting. Dei siste åra har opprettinga av Gran Sasso e Monti della Laga nasjonalpark, Majella nasjonalpark og Sirente-Velino regionspark førte til auka turisme, som har hjelpt på økonomien i området og folk har byrja å flytte tilbake hit.
Området har eit areal på 5 034 km² og totalt 297 592 (2001).
Diffus stråling
Diffus stråling er solstråling som er spreidd eller reflektert i forskjellige atmosfæriske komponentar. Skyer er den faktoren som medverker mest her.
Provinsen L'Aquila
Kommunar
Det er 108 kommunar i provinsen. Dei største av desse er:
Diffus stråling
I lag med den direkte strålinga utgjer desse to globalstrålinga. Både globalstrålinga og forholdet mellom den diffuse og direkte strålinga varierer med solhøgda, skydekket og forureining i atmosfæren. Den diffuse strålinga utgjer om lag 50 % av globalstrålinga i Bergensområdet, sjølv midt på sommaren, medan den berre er 15-20 % i solrike ørkenområde. Om vinteren utgjer den diffuse strålinga ein mykje større del av globalstrålinga, som då er mykje mindre enn om sommaren.
Kohei Mishima
Kohei Mishima er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe og Mito HollyHock.
Sykkylven kyrkje
Sykkylven kyrkje er ei firekanta arbeidskyrkje på Aure i tettstaden Sykkylven i Sykkylven kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1990 og bygd i betong og teglstein. Ho har ein frittståande klokkestopul. Arkitekt for bygget var Oskar Nordervald. Kyrkja fekk ein pris ved Nordisk kyrkjebyggarkonferanse i Bergen i 1992.
Inventaret er frå byggeåret eller seinare. Kyrkja har har kring 800 sitjeplassar. Kyrkja har særleg god akustikk og vert difor ein del brukt til konsertar.
Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Den førre Sykkylvskyrkja brann ned 2. februar 1983. Ho var frå 1883.
Hainburg an der Donau
Hainburg an der Donau er ein by og ein kommune i distriktet Bruck an der Leitha i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 25 km² og 6 700 ibuarar. Byen Hainburg, som er den austlegaste i heile Austerrike, ligg på sørbreidda av Donau, 43 kilometer aust om Wien og berre 12 km vest om Bratislava, hovudstaden i Slovakia. På ei folketom nordbreidd av Donau grensar kommunen mot nettopp Slovakia, aust i kommunen renn Donau inn i Slovakia.
Sigurd Magnusson
Sigurd Magnusson var ein norsk tronkrevjar i borgarkrigstida. Han levde i tida frå om lag 1180 til 1194. Sigurd var son av kong Magnus V Erlingsson.
Sigurd vart utropt til konge i 1193 av øyskjeggane på Haugating utanfor Tønsberg. Han fall året etter i slaget ved Florvåg. Florvåg ligg på Askøy ved Bergen. Kong Sverre Sigurdsson og birkebeinane slost mot Sigurd Magnusson og øyskjeggane. Øyskjeggane hadde kringsett Bergen ( Bjørgvin) men dei hadde ikkje teke borga Sverresborg. Kong Sverre kom til Gravdal med ei stor flåte, han rodde over til Florvågøya og høyrde kva Sigurd og mennene hans planla. Palmesundag morgon, den 3. april 1194 stod slaget. Kong Sverre vann, men om lag 2500 mann vart drepne i det blodige slaget. Liket av kong Sverre Magnusson lét Sverre visa fram i Bergen. Så vart det gravlagd på Mariakyrkjegarden (dette kan vera ved Mariakyrkja i Bergen).
Adverbial
Eit adverbial er eit setningsledd som seier noko om verbalet, predikativet eller heile setninga. Det er ikkje kravt av verbalet, så difor kan ein sløyfa heile adverbialet utan at setninga vert feil grammatisk sett.
Per Arne Dahl
Per Arne Dahl er prest i Den norske kyrkja, forfattar og skribent. Han vart fødd i Sarpsborg og voks opp på Gjøvik, Vålerenga i Oslo og Kolbotn.
Per Arne Dahl er òg kjent for eit mangeårig engasjement som spaltist i Aftenposten si søndagsutgåve saman med teiknaren Ulf Aas. Han har dessutan vorte brukt flittig som andaktshaldar i NRK, vore engasjert i sjelesorg og krisar, og han har vore leiar av Institutt for Sjelesorg og Samlivssenteret på Modum Bad. Han var òg medem av Verdikommisjonen som Regjeringa Bondevik oppnemnde. Dahl har vore nominert ved fleire bispeval i Den norske kyrkja. Han fråsa seg nominasjon ved bispeutnemningane i Oslo og Borg i 2005.
Han har ei 50 % stilling i Trefoldighetskyrkja i Oslo, og har i tillegg ansvaret for prestetenesta på Stortinget. Dahl vart i 2003 utnemnd til statsstipendiat med verknad frå 2004. Ved kunngjeringa vart det peika på at han med det allsidige virket sitt har vore med å sprengje grenser når det gjeld kommunikasjon mellom kyrkje og folk. I 1999 fekk han Petter Dass-prisen for arbeid med å formidle tru og verdiar i skrift og tale. Han er gift med Anne Dahl, som òg er teolog og familieterapeut.
Dahl har skrive ei rekkje bøker.
Adverbial
Korleis finna fram til adverbialet
Mange adverbial kan ein byta ut med eitt enkelt adverb:
Me kan òg finna fram til ein del adverbial ved å nytta spørjeorda kvar, når, korleis, kor mange eller kor mykje:
Ei setning kan ha fleire adverbial:
Om me sløyfar adverbialet, vil framleis setningane vera grammatisk korrekte (sjølv om tydinga kan vera ei anna eller me mistar vesentleg informasjon):
Binn
Binn (walsertysk Bìi) er ein kommune i distriktet Goms i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1400 meter over havet.
L'Aquila
L'Aquila er ein by sentralt i Italia. Han ligg mellom mellomaldermurar på ein ås i den vide dalen til elva Aterno og er omgjeve av Appenninane med Gran Sasso i nordaust. Han er både hovudstad i regionen Abruzzo og i provinsen L'Aquila. Byen har 72913 innbyggjarar.
Binn
Binndalen er kjend for dei rike mineralavsetningane, og somme typar er unike for området. Det kjende Lengenbach-steinbrotet ligg i Binn.
L'Aquila
Byen består av eit virrvar av smale gater mellom bygningar og kyrkjer frå barokken og renessanse og opne piazzaer. Byen har eit eige universitet, Universitetet i L'Aquila, eit teater, eit symfoniorkester, eit kunstakademi, eit statskonservatorium og eit filminsitutt.
Binn
Kommunen består av landsbyen Schmidigehischere og grendene Ze Binne, Wilere, Giesse og Fäld samt delar av pilegrimsstaden Heiligkreuz i Lengdalen.
Geisspfadsee og Züesee ligg i kommunen.
Solinnstråling
Solinnstråling er innkommande solstråling som treffer ein planet eller den tilhøyrande atmosfæren. I tillegg kan det òg gjelde for andre lekamar som romfartøy og bygningar, og i dei fleste tilfelle fører det til ei oppvarming av lekamen, men i sjeldne tilfelle kan all strålinga bli reflektert tilbake.
L'Aquila
Historie
Han var raskt den nest største byen i Kongedømet Napoli og var sjølvstyrt.
Direkte stråling
Direkte stråling er solstråling som går upåvirka gjennom atmosfæren til jordoverflata.
Solinnstråling
Det er viktig å ta omsyn til solinnstrålinga når ein skal byggje nye bygningar i visse klima. Det er ein av dei viktigaste klimavariablane når det gjeld menneskeleg komfort og energieffektivitet i bygningar. I design av romfartøy og i planetologi er det den fremste variabelen som påverkar likevektstemperaturen og globalt klima.
Direkte stråling
Om den synlege strålinga frå sola (lyset) hadde nådd jordoverflata berre ved direkte stråling, ville himmelen ha vore svart, og stjernene synlege òg om dagen.
L'Aquila
Historie
Byen vart plyndra to gonger av franske troppar under napoleonskrigane i 1799.
Solinnstråling
Solinnstrålinga i yttergrensa av atmosfæren blir kalla solarkonstanten. Den er nær 1350 watt per kvadratmeter i eit plan normalt på solstrålene. Solarkonstanten inneheld heile det elektromagnetiske spekteret, men den synlege delen av strålinga utgjer størstedelen av energimengda. Solstrålane vert svekka gjennom atmosfæren før dei når jordoverflata. På tempererte breidder kan solinnstrålinga midt på dagen vere opp mot 1000 W/m2) i klårvêr. Solinnstrålinga varierer med solvinkelen forskjellige tider på året (fordi tjukkleiken på atmosfæren sollyset må gå igjennom varierer). I tillegg vil dis og skydekke påverke strålinga. Den midla solinnstrålinga gjennom eit døger på solrike stader er om lag 250 W/m2.
L'Aquila
Historie
Byen og det omkringliggjande distriktet vart 6. april 2009 ramma eit jordskjelv der minst 294 menneske omkom og 30000 vart huslause.
Direkte stråling
I lag med diffus stråling utgjer desse to globalstrålinga. Den diffuse strålinga gjer himmelen blå, og ikkje svart. Både globalstrålinga og forholdet mellom diffus og direkte stråling varierer med solhøgda, skydekket og forureining i atmosfæren.
Solinnstråling
Solinnstrålinga på ei fast flate (som eit vindauge eller eit tak) er avhengig av vinkelen solstrålene treffer flata med. Dette er årsaka til at polområda er mykje kaldare enn ekvatorområdet. I løpet av eit år får polane mykje mindre solinnstråling enn ekvator fordi solvinkelen er mykje mindre over polane. Denne effekten kan nyttast i arkitekturen til å designe bygningar som er kjølige om sommaren og varme om vinteren ved å ha store vertikale vindauge på ekvatorsida av bygningen (sørsida på nordlege halvkule). Dette gjev maksimal solinnstråling om vinteren når sola står lågt på himmelen, og minimerer strålinga om sommaren når sola står høgt på himmelen midt på dagen. Sola sin bane mellom nord og sør varierer med 47 grader gjennom året.
Mekanisme
Energien i den elektromagnetiske strålinga (t.d. lys) blir løyst opp av molekylrørsla i lekamen den treffer og blir omforma til varmeenergi. Solinnstrålinga er derfor avhengig av tettleiken til lekamen eller mediumet den treffer, og er derfor mykje mindre i den øvre atmosfæren og størst ved bakken.
Erling Lars Dale
Erling Lars Dale var ein norsk professor i pedagogikk ved Pedagogisk Forskningsinstitutt ved Universitetet i Oslo (sidan 1993). Dale var frå Ulvik herad i Hardanger.
Dale tok magistergraden i pedagogikk i 1974 og vart tilslutta instituttet i 1976, tok doktorgrad i 1987 og vart professor i 1995. Han var særleg oppteken av didaktikk, pedagogiske grunnlagsproblem, skuleutvikling og -vurdering, lærarrolla og yrkesetikk. Ei tid var han amanuensis og fyrsteamanuensis i sosialpedagogikk ved UiO.
Infraraud stråling
Infraraud (IR) stråling er elektromagnetisk stråling av bølgjelengder lengre enn synleg ljos, men kortare enn mikrobølgjer. Namnet kjem frå det latinske ordet infra som tyder under og raud som er den fargen innanfor spekteret av synleg ljos som har den lengste bølgjelengda. Infraraud stråling dekker tre bøljgelengd-dekadar : 700 NM – 1 mm.
Erling Lars Dale
Han skreiv ei rekkje bøker om faget sitt. Den fyrste, Pedagogikk og samfunnsforandring, er frå 1972. Seinare skreiv mellom anna De strategiske pedagoger – pedagogikkens vitenskapshistorie i Norge (1999), Rom for alle, blikk for den enkelte (2004) og Vurdering og læring i en elevaktiv skole (2006).
Infraraud stråling
Ulike infraraude område
IR delast ofte opp i:
Erling Lars Dale
Dale døydde på Kongsvinger.
Infraraud stråling
Ulike infraraude område
Desse nemningane er likevel ikkje heilt presise, og blir brukt ulikt i ulike studium, dvs. nær (0.7–5 µm) / mid (5–30 µm) / lang (30–1000 µm). Spesielt innanfor telekom-bølgjelengder er spekteret vidare inndelt i fleire band, pga avgrensingar i detektorar, forsterkarar og strålekjelder. Infraraud stråling er ofte forbunde med varme, sidan objekt ved romtemperatur og høgare sender ut stråling hovudsakleg i midt-infraraudt band (ref. svart lekam).