cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Surselva
Surselva er eit av få område i Sveits der der retoromansk er det dominerande språket (den andre dalen er Engadin, dalen som elva Inn renn gjennom). 59% har retoromansk til morsmål, medan tysk vert nytta av 34-35% av innbyggjarane.
Distrikta i Graubünden er reint administrative einingar. Distriktet Surselva består av fem krinsar (tysk Kreis, retoromansk circul) og 43 kommunar (tysk Gemeinde, retoromansk cumün). Einast to av dei 43 kommunane har i overkant av 2 000 innbyggjarar.
Isola Maggiore
Isola Maggiore er den nest største øya i Trasimenosjøen i Umbria i Italia. Ho er den einaste busette øya i innsjøen med om lag 30 innbyggjarar.
Historie
Frans av Assisi levde på øya som ein eremitt frå 1211. Kyrkja til erkeengelen Mikael frå 1100-talet vart bygd på toppen av øya. Den einaste landsbyen på øya hadde gullalderen sin på 1300-talet etter at det vart oppretta eit fransiskanarkloster her i 1328. Dei fleste bygningane i landsbyen kjem frå denne perioden. På 1800-talet hadde øya 700 innbyggjarar, men etter dette gjekk talet nedover. Borga Guglielmi vart bygd oppå klosteret i 1880-åra, som etter kvart har forfalle.
Økonomien
I dag livnærer landsbyen seg på fiske, jordbruk, turisme og tradisjonell produksjon av blonder, som vart introdusert på 1900-talet. Nokre av oliventrea på øya er fleire hundre år gamle.
Kvilerett
Kvilerett er ein liten rett servert mellom hovudrettane i store måltid. Han har som føremål å gje «reinska ganen» mellom rettane. Kvileretten er oftast frisk og lett, som til dømes sorbet eller kald suppe.
Mirakel av Björn Ranelid og Sara Li
«Mirakel» var eit av bidraga i Melodifestivalen 2012, framført av Björn Ranelid og Sara Li. Teksten er skriven på svensk.
Melodifestivalen 2012
Songen starta som nummer ti i den tredje semifinalen etter «Why Am I Crying» av Molly Sandén. Han vart røysta vidare til finalen.
Songen starta som nummer åtte i finalen etter «Soldiers» av Ulrik Munther og før «Why Am I Crying» av Molly Sandén. Bidraget fekk eitt poeng frå Bosnia-Hercegovina og 103 200 røystar frå Sverige. Det vart til saman 25 poeng og songen enda på tiandeplass totalt ti bidrag.
Radio K.A.O.S.
Radio K.A.O.S. er det andre studioalbumet til den engelske rockemusikaren og tidlegare Pink Floyd-medlemmen Roger Waters. Det kom ut 15. juni 1987 i Storbritannia og 16. juni i USA og var det første soloalbumet til Waters etter han formelt slutta i Pink Floyd i 1985. Som mange av soloalbuma og Pink Floyd-albuma var òg dette eit konseptalbum basert på ei rekkje tema som var aktuelle seint i 1980-åra, inkludert monetarisme og korleis dette påverkar folket, popkulturen på den tida og hendingar og konsekvensar av den kalde krigen. Han kritiserer òg styret til Margaret Thatcher, slik Pink Floyd-albumet The Final Cut hadde gjort.
På albumet følgjer ein Billy, ein mentalt og fysisk invalid mann frå Wales, som er tvungen til å bu med onkelen David i Los Angeles etter at broren Benny vart dømd til fengsel. Benny måtte i fengsel då han mista jobben som kolgruvearbeidar på grunn av «marknadskreftene» og ei hending som var meint å støtte ein kolgruvearbeidarstreik, men som førte til at ein taxisjåfør mista livet. Albumet utforskar tankane om og synspunkta på verda gjennom ein samtale som føregår over lufta mellom han sjølv og Jim, ein radiopratar på ein lokal, oppdikta radiostasjon kalla Radio KAOS.
Bakgrunn og inspirasjon
I 1979 møtte Waters Jim Ladd for ein radiodokumentar om albumet The Wall og dei to vart vener. Ladd inspirerte Waters i det keisame livet hans i Los Angeles, først gjennom å lytte til dei rare fiskerapportane på KMET. Waters vart stadig meir interessert i jobben Ladd hadde på radiostasjonen KMET og at han til slutt fekk sparken fordi radioformatet vart endra etter at stasjonen hadde utført ein marknadsundersøking. I 1985 skreiv Waters ein song kalla «Get Back To Radio», som verka å vere dels basert på Ladd og dels sine eigne barndomsminne. Waters lytta med stor glede på Radio Luxembourg til langt på natt då han var barn.
Under ein gruvestreik i Storbritannia i 1985 kasta ein streikande arbeidar ei betongblokk av ei gangbru og tok livet av ein taxisjåfør medan han køyrde ein gruvearbeidar på veg til jobb. Waters skreiv om denne hendinga i den andre songen han skreiv for prosjektet, «Who Needs Information» og seinare, «Me or Him». Albumet hadde arbeidstittelen Home og tok tre månader å spele inn. Det vart utvikla ut frå 16 songar gjennom 1986.
Konsept
Billy budde i lag med tvillingbroren Benny, som var kolgruvearbidar, kona hans Molly og borna deira. Uheldigvis mistar Benny jobben på grunn av «marknadskreftene». Ein kveld er Benny og Billy ute på pub då dei passerer ein butikk full av fjernsyn som sender Margaret Thatcher si «spottande og nedlatande framferd». Benny får utløp for sinnet sitt mot denne butikken og stel ein trådlaus telefon. Benny balanserer på teatralsk vis på rekkverket på ein fotovergang i protest mot nedleggingane, og same kvelden mistar ein taxisjåfør livet då Benny slepp ei betongblokk ned på vegen under frå ei liknande bru («Who Needs Information» – spor 2). Politiet tar Benny, som gøymer telefonen i rullestolen til Billy, inn til avhøyr.
Benny må i fengsel, og Molly som ikkje klarer det aleine, sender Billy til onkelen hans David i Los Angeles i California. Sidan Billy kan høyre radiobølgjer i hovudet («Radio Waves» – spor 1), byrjar han å utforske den trådlause telefonen, og ser at han liknar ein radio. Han eksperimenterer med denne telefonen og klarar å få tilgang til datamaskinar og talesyntheziserar, slik at han kan snakke gjennom desse. Han ringjer til ein radiostasjon i L.A. kalla Radio KAOS og fortel livssoga si om broren som måtte i fengsel («Me or Him» – spor 3), om svigerinna som ikkje kan ta seg av han aleine og sender ha til L.A. for å bu med onkelen («Sunset Strip» – spor 5), og om nedleggingane av gruvene («Powers That Be» – spor 4).
Billy hackar seg til slutt inn på ein militærsatellitt og lurer verda til å tru at atombomber er i ferd med å sendast over alle dei større byane i verda, samstundes som han har blokkert militæret sitt høve til å ta igjen («Home» – spor 6 og «Four Minutes» – spor 7). Albumet vert avslutta med ein song om korleis alle, når dei trur dei skal døy, forstår at frykta og konkurranseevna som massemedia driv fram, er mykje mindre viktig enn kjærleiken til familien og det større samfunnet («The Tide Is Turning» – spor 8).
I omslaget dediserer Waters albumet «til alle dei som finn seg sjølv i den valdelege enden av monetarisme.»
Innspeling
Albumet vart spelt inn i heimestudioet til Waters i London, The Billiard Room, og miksa i Odyssey Studios i London. Med seg på innspelinga hadde Waters eit band han kalla Bleeding Heart Band.
Singlar
I tillegg til åtte songar som vart brukte på albumet, vart det gjeve ut andre songar som B-sider.
«Sunset Strip» var den andre singelen frå albumet og kom i september 1987. B-sidene til denne var ein demoversjon av «Get Back to Radio» og eit konsertopptak av Pink Floyd sin «Money». Trass i at «Sunset Strip» ikkje vart send som promosingel til amerikansk og britisk radio, og konkurrerte med singelen til det tidlegare bandet til Waters, «Learning to Fly» som toppa Billboard Mainstream Rock-lista, klarte han å nå som høgt 15. plassen.
«The Tide Is Turning» vart gjeven ut som den tredje singelen i Storbriannia og Australia. Utan direkte konkurranse frå Pink Floyd, gjorde singelen det godt i Europa og nådde 54. plassen på den britiske singellista.
«Who Needs Information?» vart gjeven ut på singel i USA i desember 1987 som den fjerde og siste singelen, med eit konsertopptak av «Molly's Song», som ikkje finst på noko album. Singelen konkurrerte med Pink Floyd-songen «On the Turning Away». Denne Pink Floyd-singelen gjekk òg til topps på Mainstream Rock-lista i USA, medan «Who Needs Information?» ikkje gjekk inn på lista, trass i at han vart spelt noko på radio.
Den gamle verda
«Den gamle verda» er eit omgrep som blir bruka for å nemne delane av jorda som europearane kjente før Kristoffer Columbus seglde til Amerika i 1492, det vil seie Europa, Afrika og Asia.
Radio K.A.O.S.
Singlar
Waters sa ein gong i eit intervju at han kunne kome til å gje ut ein EP med somme songar som var att frå dette prosjektet, men dette har aldri blitt noko av.
Den gamle verda
Motsettinga er «den nye verda» som femnar om Nord-Amerika og Sør-Amerika.
Radio K.A.O.S.
Marknadsføring
Plata vart først annonsert via ei pressmelding frå EMI den 6. april 1987. Pressemeldinga nemnte at prosjektet var ein fullverdig rockeopera med eit sceneshow, film og konsertalbum.
Domžale
Domžale er ein by og ein kommune nær Ljubljana i Slovenia, aust i regionen Gorenjska. Domžale er i dag kjend for veksande små føretak, jordbruk og lettindustri. Krumperk slott i renessansestil ligg i byen, som òg har eit yrande folkemusikkmiljø.
Kommunen ligg ved foten av Kamnik-Alpane og vert kryssa av elva Kamniška Bistrica, som spring ut i denne delen av Alpane. Landskapet er prega av skogkledde åsar og jorder.
Domžale radiosendar, den kraftigaste sendaren i Slovenia, ligg nær byen. Mellombølgja får sendaren når store delar av Europa.
Bakgrunnsstoff
Občina Domžale
Radio K.A.O.S.
Mottaking
Albumet kom ut 15. juni 1987 i Storbritannia og USA og vart møtt med blanda kritikk. Internasjonalt gjekk det berre inn på albumlistene i Storbritannia og USA, der det nådde høvesvis 25. og 50. plass.
I ei seinare melding skreiv Mike DeGagne i AllMusic at i motsetnad til andre album av Waters var det musikken meir enn soga som vart boren fram her, men òg at «medan både The Pros and Cons of Hitch Hiking og Amused to Death syner kor dyktig han er til å bruke konsept, fantasi og tekst, verkar dette albumet å ikkje vere meir enn ei oppdikta soge med ei skamlaust tydeleg melding.»
Fakta
Now the past is over but you are not alone
Together we'll fight Sylvester Stallone
We will not be dragged down in his South China Sea
of macho bullshit and mediocrity
Turné
Radio K.A.O.S.-turneen gjekk frå midten av august 1987 til slutten av november same året. Heile turneen gjekk i Nord-Amerika, utanom to konsertar på tampen av turneen på Wembley i England. Turneen var den største til Waters på det punktet i karrieren og bestod av ekstravagant scene, kulissar og video. Heile konserten vart presentert som eit spesialprogram på radiokanalen K.A.O.S., «K.A.O.S. on the Road», med Jim Ladd som introduserte songane, konverserte med Billy, eller berre komplimenterte Roger og bandet for framføringa deira. Skjermen som vart nytta på turneen synte video av Waters, Ladd og andre skodespelarar som spelte forskjellige sider av soga, i tillegg til animasjonar og videoar som illustrerte songane. Konserten vart kvar kveld «avbroten» av Billy, som spelte videoen til den første Pink Floyd-singelen «Arnold Layne», til minne om Syd Barrett.
Før kvar konsert tok Jim Ladd i mot telefonar frå ein telefonkiosk, som så vart svarte av Waters. Personen som fekk ringe vart vanlegvis vald ut i ein konkurranse på ein lokal radiostasjon. Setlista omfatta heile Radio K.A.O.S. innimellom populære Pink Floyd-songar av Waters og konserten varte typisk kring to og ein halv time.
Den gamle verda
Australia og Antarktis blei ikkje inkludert i omgrepa fordi desse kontinenta var ukjente i Europa då dei to omgrepa oppstod. Tidlegaste kjente bruk av omgrepet «den nye verda» er frå 1500-talet då Pietro Martire d'Anghiera skreiv om Amerika.
Solfuglar
Solfuglar er ein biologisk familie, Nectariniidae, av små sporvefuglar. Det finst ca. 140 artar i 15 slekter spreidd over Afrika, Sør-Asia og nordlege Australia. Hovudføda for solfuglar er nektar, men dei vil også ta insekt, spesielt når dei fôrar ungar. Frukt er også ein del av kosthaldet for nokre artar. Flyginga er kjapp og direkte på korte venger.
Artsliste
Solfuglar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Slekt Deleornis
Slekt Anthreptes
Slekt Hedydipna
Slekt Anabathmis
Slekt Dreptes
Slekt Anthobaphes
Slekt Cyanomitra
Slekt Chalcomitra
Slekt Leptocoma
Slekt Nectarinia
Slekt Drepanorhynchus
Slekt Cinnyris
Slekt Aethopyga
Slekt Arachnothera
Dopplereffekten
Dopplereffekten er endring i bølgjelengda (og difor frekvensen) til ei bølgje når kjelda er i rørsle i høve til ein observatør.
Ebeko
Ebeko (russisk Эбеко) er ein særs aktiv sommavulkan heilt nord på øya Paramusjir i Kurilane i Russland. Han er ein av dei mest aktive vulkanane på Kurilane.
Dopplereffekten
Christian Doppler analyserte denne effekten 1842 i ein monograf. Hypotesen vart fyrst testa ut for lydbølgjer av den nederlandske vitskapsmannen Ballot i 1845. Han nytta eit jernbanetog og fleire hornblåsarar for å vise at tonehøgda var høgare når hornet nærma seg lyttaren og lågare når det fjerna seg. Fizeau oppdaga det same fenomenet hos elektromagnetiske bølgjer i 1848, uavhengig av Doppler og Ballot. I Frankrike blir effekten stundom kalla «effet Doppler-Fizeau».
Dersom den rørlege kjelda strålar ut bølgjer med ein frekvens f0 (sett frå kjelda) så vil ein observatør som er stasjonær i forhold til mediet oppfatte bølgjer med ein frekvens f gitt ved:
der v er farten bølgjene breier seg med i mediet og vs, r er farten til kjelda i høve til mediet, radialt til observatøren (positiv om rørsla er mot observatøren, negativ om den er frå). Ein tilsvarande analyse for ein rørleg observatør og ei stasjonær kjelde syner at frekvensen, målt av observatøren, er
der vo er farten til observatøren, i høve til mediet.
Fizeau gjorde snart det første forsøket på å utvide analysen til Dopplers ljos. Men lysbølgjer treng ikkje noko medium for å flytta seg og ei korrekt forståing av Doppler-effekten for ljos krev bruk av Den spesielle relativitetstorien (sjå relativistisk dopplereffekt).
I kvardagen
Sirena på eit utrykningskøyretøy som passerer vil først ha ei høgare tonehøgd enn om køyretøyet hadde stått stille, denne tonehøgda vil gradvis gå ned når sirena nærmar seg. Tonehøgda vil falle brått når køyretøyet passerer, og gå dess meir ned etter kvart som køyretøyet forsvinn. John Dobson forklarar effekten slik: Med andre ord, om sirena hadde kommi rett mot deg ville tonehøgda ha vore konstant (av di vs, r berre er den radiale komponenten) til ambulansen trefte deg, for så straks å hoppe til ei ny, lågare tonehøgd. Skilnaden mellom det høge toneleiet og det stasjonære toneleiet ville vore den same som skilnaden mellom det låge og det stasjonære toneleiet. Men av di ambulansen køyrer forbi deg (og ikkje over deg) er den radiale farten ikkje konstant, men varierer som ein funksjon av vinkelen mellom siktelinja mellom deg og ambulansen og ambulansens køyreretning: kor vs er farten til kjeldas, i høve til mediet og \theta er vinkelen mellom fartsretninga til kjelda og siktelinja mellom kjelda og observatøren.
Astronomi
Innanfor astronomien har ein stor nytte av dopplereffekten for lys. Ein nyttar han for å måle den farten stjerner og galaksar har frå eller mot jorda. Ein kan sjå om ei til synes enkel stjerne i røynda er binær og måle rotasjonsfarten til stjerner og galaksar.
Bruken av Doppler-effekten innanfor astronomien byggjer på at frekvensspektret til ljoset frå ei stjerne ikkje er flatt, men har markante absorbsjonsliner ved vel definerte frekvensar som svarar til diffeansen mellom energitilstandane mellom orbitalane i ulike grunnstoff. Dopplereffekten kjem til synes når absorbsjonslinene ikkje har dei same frekvensane som ei stjerne som ikkje er i rørsle i høve til jorda, eller ein satellitt. Av di blått lys har høgare frekvens enn raudt vil eit objekt som kjem nærare ha absorbsjonsliner meire mot det blå (blåskift). Motsett vil eit objekt som reiser frå oss ha eit raudskift.
Mellom dei næraste stjernene er den største radiære farten relativt til sola +308 km/s (BD-15°4041, også kjent som LHS 52, 81,7 lysår unna) og -260 km/s (Woolley 9722, også kjent som Wolf 1106 og LHS 64, 78,2 lysår unna). Positiv radiær fart tydar at stjerna fjernar seg frå sola, negativ at den kjem nærare.
Rødskift-effekten som viser at fjerne galaksar synest å ha ei rørsle frå oss er ikkje det same som Dopplereffekten, jamvel om mange trur det. Denne effekten skuldast at universet ekspanderer og kan nyttast til å kalkulera alderen på universet. Sjå også Hubbles lov.
Radar
Dopplereffekten er nytta i nokre typar radar for å måle farten til objekt. Ein peiker med ein radarstråle mot eit objekt (til dømes ein bil) i fart mot radaren. Kvar bølgje reiser ein noko mindre avstand enn den førre før den treffer bilen og reflekterast attende til kjelda. Avstanden mellom dei mottatte bølgjene er derfor litt mindre enn avstanden mellom dei som blei sende ut, og bølgjelengda blir mindre. Svarande til dette aukar den reflekterte bølgjelengda dersom objektet fjernar seg. Ein nyttar dette Doppler-skiftet til å kalkulera bilfarten.
Medisinsk biletehandsaming
Eit ekkokardiogram kan, med nokre avgrensingar, gje opplysingar om fart og retningar i blod og hjartevev ved hjelp av dopplerradar. Eit vilkår er at ultralydstrålen er nær parallell med fartsretninga. Fartsmålinga gjer det mogleg å vurdere funksjon i hjarteklaffane, finne opningar i skiljeveggane til hjarta og å rekne ut slagvolumet til hjarta. Ein kan også måle farten på samantrekninga til hjartemuskelen med vevsdoppler.
Jamvel om all slags fartsmåling innanfor medisinsk biletehandsaming kalles «Doppler», er det ofte faseforskyving som blir målt, ikkje frekvensforskyving som ved dopplereffekten.
Farten på blodstraumen blir også målt innanfor andre greiner av medisinsk ultralyd, som obstetrikk og nevrologi.
Hieratisk skrift
Hieratisk skrift (gresk ἱερατικά hieratika) er ei forenkla kursivform av gammalegyptisk hieroglyfskrift. Det blei brukt under faraostyret i Egypt og Nubia. Skrifta blei som regel skriven i blekk på papyrus; det var ein rask måte for skrivarar å skriva på i staden for dei meir tidkrevjane hieroglyfane.
Omgepet hieratisk blei først brukt på 100-talet av den heilage Klemens av Aleksandria. Det er avleidd frå det greske uttrykket γράμματα ἱερατικά (grammata hieratika; bokstaveleg 'presteskrift'. På denne tida, og i dei føregåande rundt tusen åra, blei hieratisk berre brukt for religiøse føremål.
Orionsbeltet
Orionsbeltet, Orions belte eller Jakobsstaven er ein asterisme i stjernebiletet Orion. Det vert danna av dei tre stjernene Alnitak, Alnilam og Mintaka. Desse deler Orion vassrett i to på det smalaste, og dannar slik eit bilete av eit belte.
Romildo Santos Rosa
Romildo Santos Rosa er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Grexit
Grexit er eit slanguttrykk for ei mogleg gresk utmelding frå EU, opphavleg introdusert i finanssirklar i 2012. Det er eit samantrekt ord kombinert av dei engelske orda Greek Euro Area exit, som viser til moglegheiten Hellas har for å kunne forlate eurosona, og dimed gjeninnføre sin gamle valuta, drakme. Uttrykket vart introdusert av sjefsanalytikarane i Citigroup, Willem H. Buiter og Ebrahim Rahbari, 6. februar 2012.
1126 Otero
1126 Otero er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. januar 1929 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Krydder
Krydder (fleirtal av krydde (f.) el. krydder (n.)) eller krydd er smaksstoff som ein tilset mat og drikke for å gje ønskt smak og aroma, og for å bevara maten. Krydder kan òg brukast som medisin, i religiøse ritual, og i kosmetikk og parfyme.
Krydder inneheld ofte eteriske oljer som fordampar ved relativt låg temperatur. Difor er det viktig å oppbevare dei i tett emballasje på ein kjølig stad.
Krydder i maten
Anten det er mykje eller lite ein treng, er krydderet som står i oppskrifta heilt nødvendig for at ein rett skal smaka som venta. Smaken av mange krydder kan somme tider oppfattast som smerte av kroppen, noko som gjer at han slepp ut endorfinar som igjen gjer ei god kjensle. Capsaicin, som finst i chili, stimulerer òg spyttutskiljing i munnen, som gjer fordøyinga enklare, og rørsle i ryggsøylen, slik at all maten går betre gjennom tarmane.
I tillegg til å heve det estetiske ved maten og hjelpe fordøyinga, kan krydder hindre vekst av sopp og bakteriar, og har dermed ein nyttefunksjon, særleg når det gjeld kjøtrettar i varme land. Nokre krydder, som lauk, kvitlauk, oregano og allehande, drep alle bakteriar som prøver å laga koloniar på maten dei er i. Andre krydder drep berre ein del, men dersom ein blander fleire vil maten halda seg uskjemt lengre.
Produksjon og handel
Krydder kan lagast av ulike delar av dyrka og viltveksande planter slik som rot, stengel, blad, blome eller frø. Etter at krydderdelen av planten er sanka inn, vert han som regel tørka og deretter ofte malen til pulver. Det ferdige krydderet kan så lagrast åleine, eller saman med andre typar i ei krydderblanding.
Det veks mest krydder i tropiske område, noko som òg er ei forklaring på kvifor krydder blir nytta mest her. Der ein ikkje sjølv kan dyrka det, har etterspurnaden etter krydder alltid vore stor. Ikkje berre safran, men vanlege krydder som pepar og kanel hadde høge prisar. Ein av dei viktigaste grunnane til at Vasco da Gama utførte reisa si frå Portugal til India, var ønsket om å få betre tilgang på krydder. Også Christoffer Columbus var raskt ute med å fortelja at landet han tilfeldigvis hadde oppdaga – Amerika – kunne tilby ei rekkje nye krydder.
Kolonisering og seinare globalisering har ført til at ein har tilgang på rimeleg krydder over heile verda, og har hjelpt til med å spreia eksotiske matrettar til nye land.
Isola Sacra
Isola Sacra («Den heilage øya») er ei øy i Tiber i regionen Lazio i Italia, sør for Roma.
Franklin W. Dixon
Franklin W. Dixon er eit kollektivpsevdonym bruka av ei rad ulike forfattarar som skreiv romanar i serien Hardy-guttene for Stratemeyer-forlaget. Den mest kjende skyggeforfattaren var Leslie McFarlane (1902-1977) som mellom 1927 og 1946 skreiv 19 av dei første 25 romanane i serien.
Isola Sacra
Området mellom Portus og Ostia Antica vart omforma til ei kunstig øy av keisar Trajan, som danna ein kanal som knytte Tiber til sjøen (Fossa Traiana, i dag Fiumicinokanalen). Handelsskip frå Egypt og Afrika kunne då nå Ostia ved hjelp av kanalen. Øya var opphavleg mykje mindre, men på grunn av konstant avleiring frå Tiber veks ho gradvis. Arealet til øya har vorte femdobla sidan antikken.
Rhinen
Rhinen (nederlandsk Rijn, tysk Rhein, fransk Rhin, italiensk Reno, romansk Rein), stundom kalla Rhinelva, er ei av dei lengste og viktigaste elvene i Europa med ei lengd på 1 230 km og med ei middelvassføring på meir enn 2 300 kubikkmeter per sekund. Namnet på Rhinen kjem av det keltiske ordet Renos, som tyder «ho/den som strøymer».
Rhinen og Donau danna det meste av den nordlege grensa i Romarriket, og sidan dei dagar har Rhinen vore ei viktig transportåre, der ein frakta varer langt innover på kontinentet. Ho har mange gongar vore grunnlaget for regionale og internasjonale landegrenser. Dei mange slotta og prehistoriske festningane som ligg langs elva vitnar om at ho lenge har vore ein viktig vassveg. Elvetrafikken kunne stoppast på desse stadane, vanlegvis for å krevje toll, av staten som kontrollerte den delen av elva.
Sveits
Rhinen sitt utspring er i dei sveitsiske Alpane i Graubünden, der dei to første sidelvene, Vorderrhein og Hinterrhein renn i saman. Vorderrhein har sitt utspring frå Tumasjøen nær Oberalppasset og passerer det imponerande Ruinaulta-området. Hinterrhein har sitt utspring frå Paradiesbreen nær Rheinquellhorn ved den sørlege grensa av Sveits. Ei anna sideelv har sitt utspring i Val di Lei i Italia. Begge desse elvene møtes ved Reichenau, i Graubünden. Frå Reichenau renn Rhinen nordover som Alpenrhein og passerer Chur og dannar grense med Liechtenstein og så Austerrike før ho renn ut i Bodensjøen. Vidare frå Bodensjøen renn ho vestover som Hochrhein og passerer Rhinfossen. Her møter ho elva Aare, og vassføringa vert dobla til nesten 1 000 kubikkmeter per sekund. Ho dannar grense mot Tyskland før ho snur nordover ved Basel.
Tyskland og Frankrike
Etter Basel, som Øvre Rhinen, dannar ho den sørlege delen av grensa mellom Tyskland og Frankrike i ein vid dal, før ho går innover i Tyskland ved Rheinstetten, nær Karlsruhe.
Med over 1 000 kilometer er Rhinen den lengste elva innanfor Tyskland, og det er her Rhinen møter dei fleste sideelvene sine, slik som Neckar, Main og seinare Moselle, som medverkar med ei vassføring på over 300 kubikkmeter per sekund.
Mellom Bingen og Bonn, som Middelrhinen, renn ho gjennom Rhinkløfta. Denne kløfta er ganske djup, og området er kjent for slotta og vingårdane som ligg her. Området er på Verdsarvlista til UNESCO og er kjent som «den romantiske Rhinen» med meir enn 40 slott og festningar frå Mellomalderen og mange vakre vinlandsbyar.
Sjølv om ein finn mykje industri langs Rhinen heilt opp til Sveits, er det langs Nedre Rhinen, i Ruhrområdet at flesteparten ligg, der elva renn gjennom storbyar som Köln, Düsseldorf og Duisburg. Ruhr, som renn ut i Rhinen nær Duisburg er overraskande rein med tanke på industrien som ligg langs breidda av ho, vert brukt som drikkevatn. Ho medverkar med ytterlegare 70 kubikkmeter vatn per sekund. Andre elvar frå Ruhrområdet, og særleg Emscher, fører derimot med seg forrureina vatn. Når ho nærmar seg den nederlandske grensa har Rhinen no ei middelvassføring på 2 290 kubikkmeter per sekund og ei breidd på meir enn 300 meter.
Nederland
Rhinen snur så vestover og går inn i Nederland der ho i lag med elvene Meuse og Scheldt dannar eit stort elvedelta. Ho kryssar grensa til Nederland ved Spijk, og nær Nijmegen og Arnhem er Rhinen på sitt breiaste, men elva deler seg så i tre delar: Waal, Nederrijn («Nedre Rhinen») og IJssel.
Frå her vert situasjonen meir komplisert, sidan namnet Rhinen ikkje lenger vert brukt på nokre av elvane. Det meste av vatnet frå elva (to tredjedelar) renn vidare vestover gjennom Waal og så via Merwede og Nieuwe Merwede renn ho inn i Meuse, gjennom Hollands Diep og Haringvliet og ut i Nordsjøen. Beneden Merwede avgreinar seg nær Hardinxveld-Giessendam og held fram som Noord. Denne delen av elva slår seg saman med Lek nær landsbyen Kinderdijk og dannar elva Nieuwe Maas, som så renn forbi Rotterdam og via Het Scheur og Nieuwe Waterweg til Nordsjøen. Oude Maas avgreinar seg nær Dordrecht, og lenger ned møter ho Nieuwe Maas og dannar Het Scheur.
Den andre tredjedelen av vatnet renn gjennom Pannerdens Kanaal og fordelar seg i IJssel og Nederrijn. IJssel fører ein niande del av vassvolumet nordover og inn i IJsselmeer (ei tidlegare bukt), medan Nederrijn renn vestover parallelt med Waal og fører om lag to niandedelar av straumen. Ved Wijk bij Duurstede endrar Nederrijn derimot namn til Lek. Ho strøymer vidare vestover og renn tilbake igjen i Noord og Nieuwe Maas og så ut i Nordsjøen.
Namnet Rhinen vert herifrå brukt for mindre elvar lenger nord, som i romartida i lag danna hovudelva Rhinen. Sjølv om dei har same namn inneheld ikkje desse elvane lenger vatn frå Rhinen, men vert brukt for å føre vatn bort frå dei omliggande landområda og dikelandskapet. Frå Wijk bij Duurstede, den gamle nordlege delen av Rhinen, vert elva kalla Kromme Rijn («Den krumme Rhinen»), og etter Utrecht først Leidse Rijn («Rhinen i Leiden») og så Oude Rijn («Gamle Rhinen»). Den siste delen renn vestover og ut i ei sluse ved Katwijk, og så ut i Nordsjøen.
Store byar
Basel, Strasbourg, Karlsruhe, Mannheim, Ludwigshafen, Wiesbaden, Mainz, Koblenz, Bonn, Köln, Düsseldorf, Neuss, Krefeld, Duisburg, Arnhem (Nederrijn), Nijmegen (Waal), Utrecht (Kromme Rijn), Rotterdam (Nieuwe Maas).
Mindre byar
Konstanz, Schaffhausen, Breisach, Speyer, Worms, Bingen, Rüdesheim, Neuwied, Andernach, Bad Honnef, Königswinter, Niederkassel, Wesseling, Dormagen, Zons, Monheim, Wesel, Xanten, Emmerich, Zutphen (IJssel), Deventer (IJssel), Zwolle (IJssel), Kampen (IJssel).
Sideelvar
Sideelvar frå kjelda til munningen:
Prehistorisk
Det har budd menneske, neandertalarar og cro-magnon-menneske i Rhinedalen så langt tilbake som for kanskje 100 000 år sidan. Under jarnalderen var begge sider av Rhinen folkesett av keltiske stammer, men rundt år 600 fvt. kryssa proto-germanske stammer elvene Weser og Aller, og kom etter kvart til breidda av Rhinen. Dette er vist arkeologisk i form av Jastorfkulturen. Frå om lag 500 fvt. vart Rhinen grensa mellom dei keltiske og dei germanske stammene.
Historisk og militær relevans
Soga om Rhinen byrja då forfattarar frå Romarriket byrja å skrive om Rhinen, og nesten alle dei klassiske kjeldene omtalar elva. Namnet er alltid det same: Rhenus på latin, Rhenos på gresk. Romarane såg på Rhinen som yttergrensa for sivilisasjon og fornuft, og på andre sida var det mytiske skapningar og ville germanske stammefolk, som romarane såg på som udyr. Sidan dette var villmark ynskte romarane å utforske ho. Dette er mellom anna skildra i Res Gestae Divi Augusti, ei lang offentleg inskripsjon av Augustus der han (eller forfattaren hans) skryt av dådane sine, inkludert ein ekspedisjon nord for Rhinen til Jylland, der ingen romarar tidlegare hadde vore (i følgje han sjølv).
Gjennom den lange historia til Romarriket vart Rhinen rekna som grensa mellom Gallia eller kelterane og det germanske folket, sjølv om grensa ofte vart broten, som då germanarane kryssa ho og slo seg saman med keltarane og danna belgarane (som var opphavet til Belgia). I tidlege kjelder var Rhinen alltid ei gallisk elv.
Då konflikten mellom romarane og germanarane voks, såg romarane seg nødt til å stasjonere troppar langs Rhinen. Dei hadde to armégrupper her (exercitus), ein underordna (nedre), og ein overordna (øvre), som er første gong ein kan skilje mellom nedre og øvre Germania. Opphavleg tydde dette truleg berre oppstraums og nedstraums.
Romarane haldt åtte legionar i fem basar langs Rhinen. Kor mange legionar det var i området var avhengig av om det var krig eller trugsel om krig eller ikkje. Dei to militære distrikta påverka dei omliggande stammene, som seinare respekterte tydinga av alliansane og forbunda sine. Dei øvre germanske folka slo seg t.d. saman til allemanner. I ein periode fungerte ikkje Rhinen lenger som ei grense, då ein union av alle dei vestlege germanarane, frankarane, kryssa elva og okkuperte det romardominerte keltiske Gallia så langt som til Paris.
Etter kvart byrja språket og spele ei stor politisk rolle. Dei vest-germanske språka dissimilerte til tidlege utgåver av saksisk, fransk og tysk språk. Charlemagne samla alle frankarane i Det heilage romarriket, men han rådde ikkje over eit folk med same språk. Etter han døydde delte riket seg meir eller mindre opp langs språklinjene, der det tidlege franske språket vart snakka i Nederland, og det saksiske og tyske i det som vart Tyskland. Dei romaniserte frankarane vart franskmenn. Rhinen vart igjen ei politisk grense.
Rhinen er nært knytt til mange viktige historiske hendingar — særleg militære hendingar — i tillegg til mytiske. Til dømes:
Holm of Papa
Holm of Papa eller Holm of Papay, lokalt òg kalla Papay Holm, er ei lita folketom øy i Orknøyane i Skottland. Ho er 15 hektar stor, 1 km lang og 150 meter brei. og ho ligg berre nokre hundremeter frå naboøya Papa Westray, eller Papay.
På øya ligg ein 20 meter lang gravhaug frå kring 3500 f.Kr., og på steinane finst runer.
Elsk
Elsk eller elskhug (elskug, elskog, elsko))er eit substantiv som er nytta om jordisk kjærleik, i nokon grad erotisk lengt eller lyst. Omgrepet femnar noko vidare enn rein lyst. Verb-avleiinga er «å elske». Ein annan avleiing er «ei elska», før i tida nytta om ein kjærast. Før i tida nytta ein omgrepet noko vidare enn i dag, då «elske» ofte er vorte synonymt med seksuelt samvære. Om ein elskar noko eller nokon, tyder det framleis at ein held storleg av objektet for elsk-hugen. I dag snakkar vi framleis om å «legge sin elsk på» noko.
Ordet har vore nytta i Skandinavia sidan norrøn tid, og finst i alle skandinaviske språk. Det er eit norrønt arveord, men ikkje nytta utanfor Skandinavia.
Litterært har ordet vore meir i bruk før i tida, mellom anna i den norske nyromantikken (Vaar og elsk av Hans E. Kinck, diktet Elsk frå Haugtussa av Arne Garborg).
Isolino di San Giovanni
Isolino di San Giovanni er ei lita øy i Maggioresjøen, ein av dei største subalpine innsjøane nord i Italia. Ho er ein del av Borromeeøyane og er ei av dei nordlegaste av gruppa.
Øya vart først nemnd i 999, då ho vart kalla Isola di Sant’Angelo, som refererte til eit kapell tileigna St. Mikael i borga på øya. Midt på 1100-talet høyrte øya til grevane i Barbavara-familien. Borromeo-familien gjorde mange forsøk på å overta Isolino di San Giovanni seint på 1500-talet for å opprette ein Barnabittarskule her. Dei fekk ho til slutt i 1632 og smykka ho med eit palazzo og hagar.
Eric Rücker Eddison
Eric Rücker Eddison var ein engelsk embetsmann og forfattar som skreiv under namnet E.R. Eddison.
Biografi
Eddison vart fødd i Adel i Leeds. Den tidlege utdanninga fekk han av ei rekkje privatlærarar, som han delte med den unge Arthur Ransome. Ransome fortel i sin sjølvbiografi at Eddison hadde dristige og utspekulerte metodar for å bli kvitt upopulære lærarar. Etter at Eddison var ferdig utdanna ved Eton and Trinity College i Oxford, blei han med i Board of Trade i 1906, men trekte seg tilbake i 1938 for å arbeide på heiltid på skjønnlitteraturen sin. Under ein framifrå karriere blei han utnemnd til CMG i 1924 og CB i 1929 for offentleg teneste med Board of Trade. Han og kona hans fekk éi dotter saman. Svigersonen, ein pilot i Royal Air Force, døydde i den andre verdskrigen.
Toalettpapir
Toalettpapir er ein type av mjukt papir, som liknar på hushaldspapir. Framfor alt papiret brukt til naturlege behov på eit toalett, men òg for andre hygieniske føremål.
Toalettpapir vert for det meste produsert som små rullar, men òg som lause ark.
Slovenska Bistrica
Slovenska Bistrica (tysk Windisch-Feistritz) er ein by og ein kommune sør for Maribor i Slovenia. Han vart grunnlagd på 1200-talet langs ein handelsveg mellom Maribor og Celje. Den tidlege busetnaden hadde berre ei kyrkje og få innbyggjarar, men fekk likevel rettar som kjøpstad i 1313. Byen vart opphavleg berre kalla Bistrica. Det noverande namnet på Slovenska Bistrica dukka opp i skriftlege kjelder i 1565.
I dag er Slovenska Bistrica ein by med om lag 6000 innbyggjarar, medan kommunen har om lag 30 000 innbyggjarar. Mange pendlar dagleg til Ljubljana, som ligg om lag ein times køyretur unna. I byen finst i dag ei borg, to kyrkjer, ein romarveg, festninga Ančnik fort (frå romartida) og meir.
Mazzorbo
Mazzorbo er ei øy nord i Venezialagunen som er forbunde til Burano via ei bru. Ho var ein gong eit viktig handelssenter, men er i dag mest kjend for vingardane og frukthagane. Den største attraksjonen er Santa Caterina-kyrkja frå 1300-talet.
Blomesymmetri
Blomesymmetri viser til kor mange tenkta symmetriplan ein kan finna i ein viss blometype.
Aktinomorf
Den vanlegaste symmetrien er aktinomorf, eller radiærsymmetrisk, rund eller vanleg. Dette betyr at blomen kan delast i minst tre tenkte symmetriplan gjennom midten. Forma kan liknast med den til ei stjerne. Ved nokre høve kan det som kan oppfattast som ein aktinomorf blome vera ein heil blomestand, sæleg gjeld dette hjå korgplantefamilien (Asteraceae). Velkjende artar som prestekrage, løvetann og tusenfryd har slike korger av blommor. Kvitveis, smørblom, kvit nykkerose og pære har derimot typiske aktinomorfe blomar.
Zygomorf
Zygomorfe blomar har berre eitt tenkt symmetriplan som gjev like delar, det blir også kalla spegelsymmetrisk eller bilateralt. Forma kan liknast med det til eit ansikt der høgre side speglar venstre side, men den øvre delen ikkje er den same som den nedre. Zygomorfe blomar er vanleg hjå orkidéar, fiolar, leppeblomar som salvie og dauvnesle og hjå amaryllis.
Bisymmetrisk
Bisymmetriske blomar har nøyaktig to tenkte symmetriplan som gjev like delar. Forma kan liknast med ein kross, slik at høgre side er lik venstre sidr og den øvre delen er lik den nedre delen, men dei fire delane er ikkje like. Dette er typisk i korgplantefamilien. Ein annan type bisymmetri fist hjå ein plante som løytnantshjarte, der «hjartet» har høgre sida lik som venstre, men også framsida lik som baksida.
Asymmetrisk
Det finst også ein del asymmetriske blomar som ikkje har noko symmetriplan. Desse er ganske sjeldne. Blomane kan bestå av svært ulike kronblad, eller asymmetrien kan bestå av berre ei lita bøying mot høgre eller venstre. Canna har asymmetriska blomar der ingen blomeblad er likt eit annaa, og Phaseolus elegans har ein kraftig bøy. Saintpaulia ville hatt zygomorfe blomar om det ikkje var for att fruktemnet alltid er skreivtm slik at dei blir asymmetriske.
Utviklinga av blomseymmetri
Den opphavlege symmetriet til dekkfrøplantane er aktinomorf. Andre former har utvikla seg seinare. Zygomorfe blomar er ei tilpassing til dei pollinerande insekta. Den zygomorfe symmetrien blir styrt av få gener, og artar som bruker å ha zygomorfe blomar kan av og til ha aktinomorfe. Detta blir kalla peloria ocg er blitt omtalt av Carl von Linné hjå lintorskemunn og av Charles Darwin.
Espresso
Espresso (av italiensk 'esprimere', «presse ut» eller «presse gjennom») er ein spesiell måte å bryggje kaffi på, som gjev ein veldig kraftig, smakfull drikk. Dette skjer ved at kaffien vert bryggja under trykk. Drikken vert servert i små porsjonar på om lag 3 cl, og vert laga ved å presse varmt vatn gjennom finmalen kaffi. Franskmannen Descroisilles fann opp espresso/mokka-kanna i 1802. Denne forma for kaffi hadde likevel størst gjennomslag i Italia, der italienaren Gaggia fann opp espressomaskina i 1946.
I Italia, der drikken kjem frå, er espresso den vanlegaste forma for kaffi, og den typen ein får servert dersom ein bestiller kaffi på ein bar eller resturant. Filter- og kokekaffien slik vi kjenner han er lite kjend i Italia. Espresso vert brukt som fundament for andre drikkar som inneheld kaffi, som t.d. caffè latte, cappuccino og cortado.
Ukulele
Ukulele er eit strengeinstrument i luttfamilien. Det har vanlegvis fire nylonstrengar, stemt i dei same intervalla som dei fire lysaste strengen på ein vanleg gitar, berre den mørkaste ein oktav lysare. Vanleg stemming for ein ukulele er G-C-E-A. Instrumentet stammar frå Hawaii, der det vart utvikla på 1880-talet, med påverknad frå instrument frå Brasil og Portugal. Ukulelen ser ut som ein gitar, og det som i hovudsak skil det frå ein gitar er storleiken og talet strengar.
Instrumentet oppstod på 1800-talet på Hawaii som ei tilpassing av det portugisiske machete (cavaquinho), eit lite gitaraktig instrument som vart innført til Hawaii av portugisiske innvandrarar, hovudsakleg frå Madeira og Azorane. På 1900-talet vart det særs populært i resten av USA, og deretter spreidde det seg utover i verda.
Storleikar
Det finst fire vanlege storleikar av ukulele: sopran, konsert, tenor og baryton. Sopranen er den minste og vanlegaste, og er rekna som standard storleik. Konsertmodellen, concert, har litt lengre strenge-mensur; og dermed lengre hals med fleire band. Tenor har i tillegg ein større kropp og meir basstone. Den største, barytonen, er nærast gitaren i tone og stemming
Niederösterreich
Niederösterreich er eit forbundsland (Bundesland) i Austerrike. Hovudstaden er Sankt Pölten, arealet er 19 178 km² og folketalet 1 545 804 (2001).
Refleksjon
Ordet refleksjon kjem frå latin, og tyder direkte omsett 'tilbakekasting'. Refleksjon i fysikken handlar om at ein bølgefront i grenseflata mellom to ulike medium endrar retning på ein slik måte at han vert kasta tilbake til mediet han kom frå.
Niederösterreich
Niederösterreich ligg nordaust i Austerrike, med grense til Tsjekkia og Slovakia. Wien, hovudstaden i Austerrike, ligg midt i Niederösterreich, men er eit eige forbundsland.
Refleksjon
Både lys, lyd og bølgjer kan reflekterast slik.
Niederösterreich
Administrativ inndeling
Niederösterreich omfattar 21 distriktr (Bezirke), som har namn etter administrasjonssete, og fire bydistrikt (Statutarstädte):
Soge
Området utgjer det gamle austerrikske kjernelandet, og var under habsburgsk styre frå 1278 til opprettinga av republikken Austerrike i 1918.
Sjo
Sjo (Ϸ, ϸ) er ein forelda bokstav i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til S i det latinske alfabetet. Han ser ut som bokstaven thorn (Þ), men representerer lyden /sj/ som i «sjåfør».
Møre bispedømme
Møre bispedømme er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Bispesetet er i Molde, med Molde domkyrkje.
Erkeengelen Mikael
Erkeengelen Mikael, i kristen tradisjon òg kalla Sankt Mikael, er etter tradisjonen den fremste av englane. I katolsk tradisjon er han etter jomfru Maria den fremste av helgenane, men til forskjell frå dei andre helgenane er han ein engel, og har aldri levd som menneske. ) Erkeengelen (eller overengelen) Mikael er nemnd i Judas' brev 9. Mikael er nemnd saman med engelen Gabriel i Koranen kap. 2,92.
Møre bispedømme
Historie
Før skipinga av Møre bispedømme var det usemje om grensene for bispedøme, om bispesete og om namnet. Odelstinget vedtok 2. juni 1982, med 45 mot 40 røyster, at bispesete skulle vere i Ålesund kommune, med Borgund kyrkje som domkyrkje. Namnet skulle vere Møre og Romsdal. Den 5. juni vedtok Lagtinget, med 21 mot 12 røyster, å sende saka attende til Odelstinget. 8. juni vedtok så Odelstinget, med 63 mot 52 røyster, at bispesete skulle vere i Molde, og at namnet skulle vere Møre bispedømme. Vedtaket skulle gjelde frå 1. januar 1983.
Erkeengelen Mikael
Sankt Mikael har minnedag ved mikkelsmesse den 29. september.
Arabian Knights av Siouxsie and the Banshees
«Arabian Knights» er ein song av det engelske post-punk-bandet Siouxsie and the Banshees. Songen vart skriven av Siouxsie and the Banshees og produsert i lag med Nigel Gray. Han kom ut i 198 1som den andre og siste singelen deira frå albumet Juju.
Møre bispedømme
Prosti
Møre bispedømme har følgjande prosti:
Molde domprosti
Indre Nordmøre prosti
Indre Romsdal prosti
Nordre Sunnmøre prosti
Søre Sunnmøre prosti
Ytre Nordmøre prosti
Fellesråd
Bispedømmet har har følgjande fellesråd:
Arabian Knights av Siouxsie and the Banshees
Innhald og utgjeving
Siouxsie sa sidan om teksten: «Med 'Arabian Knights' var det ganske spanande å få ordet 'orifices' («opningar») på radio.» B-sida «Supernatural Thing», vart opphavleg spelt inn av Ben E. King i 1975 på albumet hans Supernatural. Den ekstra B_sida «Congo Conga», vart feilskrive «Conga Conga» på den amerikanske utgåva av 12"-singelen.
Mottaking
The Guardian kalla sidan «Arabian Knights» eit «popunder» medan AllMusic skildra han som «draumande».
Billy Corgan i The Smashing Pumpkins valde ut songen på spelelista si i desember 2014 då han i eit radiointervju på BBC snakka om somme av favorittsongane hans.
Andre versjonar
Paul Roland spelte inn «Arabian Knights» i 1992 på albumet hans Strychnine, og Icky Blossoms spelte inn songen 2013.
Sommavulkan
Ein sommavulkan (stundom berre kalla somma) er ein vulkansk kaldera som delvis er fylt att av ei ny sentral vulkankjegle. Namnet kjem frå Monte Somma, ein stratovulkan sør i Italia som kjegla på Vesuv har vokse fram i.
Hamar bispedømme
Hamar bispedømme er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Bispesetet er på Hamar med Hamar domkyrkje.
Sommavulkan
Fleire av dei mest kjende sommavulkanane ligg i Kamtsjatka og på Kurilane i Russland.
Hamar bispedømme
Historie
Hamar bispedømme vart skilt ut att i 1864. Vang kyrkje var biskopkyrkje i to år, fram til 1866, då Hamar domkyrkje stod ferdig.
Sommavulkan
Døme på sommavulkanar:
Hamar bispedømme
Biskoper i Hamar bispedømme 1864-2006
Arnoldus Hille 1887-1906
Christen Brun 1906-1917
Otto Jensen 1917-1918
Gustav Johan Fredrik Dietrichson 1918-1922
Mikkel Bjønness-Jacobsen 1922-1934
Henrik Hille 1934-1947
Kristian Schjelderup 1947-1964
Alexander Johnson 1964-1974
Georg Hille 1974-1993
Rosemarie Köhn 1993-2006
Prosti
Hamar bispedømme har følgjande prosti:
Fellesråd
Bispedømmet har har følgjande fellesråd:
Erkeengelen Mikael
Historia
Mikael er sterkt knytt til endetida. Han er nemnd i Johannes' openberring 12,7 som leiaren for englane som i endetida skal gå til strid som den store draken, han som vert kalla djevelen og Satan. I tida for kristninga av Noreg, rundt år 1000, var det i den kristne verda mange som meinte at endetida var nær. Derfor vart mange av kyrkjene som vart bygde i Noreg like etter det første tusenårsskiftet vigde til Sankt Mikael.
I følgje ei legende vart den første Mikaelskyrkja vigsla i Chonae i Frygia av apostlane Johannes og Filip. Mange mikaelskyrkjer vart innvigde i hòler, sidan folk meinte hòler var inngangar til dødsriket, og Mikael var den som skulle overvinne dødsmaktene. Andre Mikaelskyrkjer vart bygde på høgder.
Kjende Mikaelskyrkjer er kyrkja på Garganofjellet i Sør-Italia, kyrkja på klippeøya Mont-Saint-Michel i Normandie og mikaelskyrkja på Slottsfjellet i Tønsberg.
Byen Arkangelsk i Russland er oppkalla etter erkeengelen Mikael.
Mikael sine oppgåver
Etter kristen tradisjon har Mikael fire ansvarsområde:
Framstilling i kunsten
Mikael vert ofte framstilt med eit sverd og som ein som trår draken under fot. Andre gonger er han framstilt med ein trompet, sidan han skal vekke sjelene i dødsriket, eller med ei skålvekt, sidan han er den som skal vege sjelene.
Mikael som helgen
Keisar Karl den store hevda at Mikael hadde hjelpt han til suksess, og bad paven stadfeste Sankt Mikael som rikshelgen for heile riket hans. Paven fastsette samtidig 29. september som offentleg festdag for Mikael i heile den kristne verda.
Jeanne d’Arc meinte ho var utpeikt av Mikael til å redde Frankrike frå England.
Gulatingslova fastset at Mikkelsmesse skal feirast som heilagdag. Frostatingslova påbyd samtidig at folk skal gje mikkelskorn til dei fattige på denne dagen.