cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Commodore 64
Commodore 64 er ei heimedatamaskin som vart laga av Commodore Business Machines og kom ut i august 1982. Med omtrent 17 millionar datamaskiner seld, var ikkje dette berre den mest suksessfulle av datamaskinene som var produsert i løpet av 80-talet, men den er også, i følgje Guinness Book of Records, den mest selde datamaskina gjennom tidene. Den hadde betre grafikk og lyd enn noka anna datamaskin frå den tida. Frå 1982 til Commodore gjekk konkurs i 1994 var Commodore 64 difor ei særs populær datamaskin, med meir enn 10 000 utgjevne programvarer, inkludert programmeringsverktøy, kontorverktøy og spel.
Fakta om maskina
Commodore 64 vart lansert ved Consumer Electronics Show i januar 1982 og lansert hausten same året. Prisen i 1982 var 595 dollar, om lag 6000 norske kroner. I 1987 var han 3000 NOK.
Tekniske eigenskapar:
Originalutstyr
Lagringsmedia: Anna:
Dessutan kom ei rekkje Matriseskrivarar og modem.
Det kom og ei rekkje tilbehøyr frå mange tredjeparts leverandørar. Ein av desse var Creative Micro Designs (CMD) som selde Commodore produkt heilt fram til 2001.
Utforming
Den opphavlege utforminga av Commodore 64 slik den såg ut i 1982, var beige med svarte tastar. Commodore 64 logoen var plassert øvst til venstre. Denne modellen vart ofte kalla brødboks og er særs ettertrakta blant samlarar. I 1986 kom Commodore 64C. Denne var funksjonsmessig lik forgjengaren, men var i utsjånad meir lik Commodore 128 modellen frå året føre. I staden for C64 logoen stod det Commodore C64 Personal Computer nede til høgre. Commodore 64G var endå ei fornying av utforminga av Commodore maskina. Denne var meir lik den originale utforminga igjen.
C64 GS
C64 Game System var ein konsollutgåve av Commodore 64 og var utan tastatur. Den nytta seg av spelekassettar som ein monterte oppå konsollen, i staden for bakpå slik som ein gjorde på Commodore 64. Ettersom dei fleste spelekassettar var avhengig av at ein nytta tastatur for å starte spelet var det mange spel som ikkje verka. C64 GS vart difor ein flopp.
Historie
MOS Technology, Inc. var eit selskap som var kjøpt opp av Commodore Business Machines for å lage elektroniske datakomponentar til moderselskapet. I 1981 hadde MOS Technology starta eit prosjekt for å lage lyd- og grafikkbrikker for ein nestegenerasjons spelkonsoll, etter at Atari på slutten av 70-talet, hadde hatt stor suksess med spelkonsollen Atari 2600. Jack Tramiel som var dåverande sjef for Commodore, var overtydd om at det i staden var betre å satse på ei ny datamaskin som kunne erstatte forgjengaren Commodore VIC-20. Tramiel ville ha ei maskin med 64 kilobyte med RAM, noko som var dobbelt så mykje som det som var vanleg på den tida. Det ville verte dyrt med så mykje minne, men Tramiel skjøna at prisen ville falle før maskina kom i sal.
Prototypen av Commodore 64 maskina vart lansert på Consumer Electronics Show-messa i Januar 1982. Prisen var sett til 595 amerikanske dollar, og i august same året vart maskina lagd ut for sal. Då C-64 maskina kom til Noreg kosta ho om lag 6000 kroner. I byrjinga av 1983, gjorde Commodore Business Machines si første prisjustering til om lag 4000 kroner. Så lenge C-64 maskina var tilgjengeleg i butikkhyllene, vart prisen justert ned heile 4 gonger. Dette skyldast nok ikkje dårleg prisfastsetjing frå Commodore, men heller det faktum at maskina overlevde eit heilt tiår i sal, til produksjonen stansa opp i 1992, like før Commodore Business Machines gjekk konkurs.
Hobbyprogrammering
Heimedatamaskiner som Commodore 64 skilde seg ut frå spelkonsollar ved tastaturet som desse maskinene var utstyrt med. Dermed kunne ein nytta desse maskinene også til andre ting enn berre spel. Commodore 64 var utstyrt med programmeringspråket Commodore BASIC V2, som starta opp når maskina vart slått på eller starta om. Med BASIC kunne ein lage lage eigne program som ein kunne lagre på kassett/diskett til seinare. Bakdelen med program skrivne i BASIC var at det jobba ganske tregt samanlikna med program skrivne i rein maskinkode. BASIC kunne heller ikkje bruke grafikk og lydeigenskapane til Commodore 64 effektivt, sjølv med bruk av PEEK- og POKE-kommandoar, dermed føretrekte dei fleste etter kvart å lære seg å programmere i Assembler.
Det fanst mange utviklingsprogram for C64, både frå Commodore sjølv og frå tredjepartsfirma. Det fanst kompilatorar for språk som BASIC, Programmeringspråket C, Pascal, og som nemnd assembler.
For brukarar som ikkje hadde noko kunnskap om programmering kunne ein likevel nytta såkalla «Construction Kit» for å lage spel. Det mest populære var Shoot’Em-Up Construction Kit, eller berre SEUCK. Andre program som gav liknande moglegheiter var t.d. Gary Kitchen’s Gamemaker og Arcade Game Construction Kit.
Piratkopiering av spel
Sidan Commodore 64-maskina nytta seg av kassettar (seinare vart også 5,25" diskettar mykje i bruk), var det enkelt for hobbyprogrammerarar å piratkopiere spel og spreia dei til vener og kjende, via vanlege opptakskassettar. Ein la ofte inn signaturen sin som ein kort programsnutt, såkalla intro, før sjølve spelet byrja. Etterkvart danna ein organiserte grupper, der somme av medlemmene i gruppa konsentrerte seg om piratkopiering av spel (såkalla cracking), medan andre fungerte som kontaktar som spreia (såkalla swapping) spela vidare. Det gjekk etterkvart sport i å bryte diverse kopieringsperrer som spelprodusentane etterkvart la inn for å hindre uautorisert bruk. Å vera den første som braut ein ny type kopisperre gav respekt innan crackingmiljøet. Denne konkurransen førte sjølvsagt også til sterk rivalisering mellom somme av gruppene. I introen før spelet skreiv crackaren som regel om kven gruppa syntest om og kven dei ikkje hadde noko til overs for.
Norske kjende grupper i crackingmiljøet var Razor 1911, Shadows, Thunderbolt Cracking Crew, Jazzcat, Stars, Newlook og Abnormal. Nokre medlem i gruppa Abnormal danna i 1989 gruppa Illusion saman med medlemmar frå Future. Illusion vart lagt ned i 1990 når mange av medlemmene starta gruppa ENIGMA saman med nokre tyskarar. Illusion gjennoppstod i 1992, men vart lagd ned for godt i 1993.
Demoprogrammering
Ut frå det ulovlege crackingmiljøet, oppstod det eit anna miljø som dreiv med meir lovlege saker. I 1984 byrja einskilde crackarar å lage større program enn det introane var. Desse var ikkje kopla saman med spel slik som ein intro var, men meininga var i staden å demonstrere omverda kva kunnskapar ein hadde som programmerar. Ettersom slik demoprogrammering vart meir og meir populært vart dette eit eige undergrunnsmiljø, med mange band til crackingmiljøet, sjølv om det etterkvart vart danna grupper som berre laga slike demoar. Døme på norske grupper som berre konsentrerte seg om å lage demoar er Shape, også kjend som Shape Design (SHD), Panoramic Design, Hoaxers, Creators, Megastyle, The Shadows, Rawhead og The Troopers. Det er berre Shape og Creators som framleis vert rekna for å vera aktive i dette miljøet i dag.
Commodore 64 i moderne tid
Sjølv om ein skulle tru det motsette om ei maskin som er over 25 år gamal, er miljøet rundt C-64 framleis aktivt, om kanskje ikkje i same grad som før. Både hobbyprogrammerarar og vanlege brukarar samlast rundt ulike vevstader på internett for å dyrke miljøet vidare, akkurat som før.
Då Commodore produserte C-64 på 80 talet, rekna ein sjølvsagt ikkje med at levetida skulle halde over 20 år. Dei fleste maskinene har vist å likevel gjere det. Commodore 64 har blitt eit samlarobjekt for nostalgikarar som vil gjennoppleve det som ein eingong hadde. Ein kan og nytta ein emulator på pc-en for å køyre programvare og spel som elles ville ha gått tapt.
At Commodore 64 nærast vart eit ikon for sjølve 80 talet kan ein sjå i introduksjonsvideoen til spelet Grand Theft Auto: Vice City der ein Commodore 64 lastar inn eit spel frå Rockstar North, utviklaren av GTA serien. Rockstar bar eigentleg namnet DMA Design den gong.
Det vert faktisk framleis gjevne ut programvare, for det meste frå private aktørar som gjev ut spel som freeware eller public domain. Men det vert og laga nokre få kommersielle spel, blant anna frå det tyske firmaet Protovision som og sel C-64-tilpassa hardware.
C64 DTV
C64 DTV (Direct-to-TV) er ein styrepinne som kom ut i kom ut i USA i 2004 og til Europa året etter. Den kjem med 30 innbygde klassiske Commodore spel som kan spelast direkte på fjernsynet. C64 DTV nyttar 2 stk. AA-batteri. Den finst i fleire ulike variantar, både av di USA og Europa nyttar ulik fjernsynsstandard, men og av di første utgåva av den europeiske modellen var plaga med konstruksjonsfeil. C64 DTV er nær 100 % kompatibel med ein ekte C64. Det er mogleg modifisere kretskortet så ein kan kople til original diskettstasjon og eit PS/2 tastatur og spele andre spel laga for C64.
Vig
Vig er ein by i på Nordvestsjælland i Danmark som hadde 1,540 innbyggjarar i (2013). Vig ligg i Odsherred kommune og høyrer til Region Sjælland.
Troja
Troja (gresk Ilion, latin Ilium) er ein legendarisk by i det historiske området Troas i det nordvestlege Litleasia i dag Tyrkia. Soga seier at Troja vart kringsett og til slutt erobra av grekarane. Ein del av krigen om Troja er skildra i Iliaden av Homer. Fram til den tyske arkeologen Heinrich Schliemann fann ruinane av byen i 1870, trudde ein at byen var ein fiktiv stad.
Ole Bråvoll
Bråvoll var fødd i Andebu. Han verka der og fleire andre stader på Austlandet. Han hadde ei stor interesse for lokal kultur og samla på alt som kunne vera av interesse om livet før i tida: om livet i bygda før i tida, om seder og skikkar, om gamle ord og vendingar i andebumålet. Ole Bråvoll er begravd ved Ottestad kyrkje i Stange.
H-time
H-timen er det planlagde tidspunktet for ein militær operasjon. H-en står for det engelske hour.
Gzjat
Gzjat (russisk Гжать) er ei elv i Smolensk oblast i Russland og ei av sideelvane til Vazuza frå høgre. Elva er 113 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Kjelda til elva ligg fem kilometer sør for landsbyen Pokrov. Byen Gagarin ligg ved Gzjat.
Flussyre
Flussyre er ei svak syre med kjemisk formel HF. Det er hydrogenfluorid oppløyst i vatn. Flussyre dannar hydrogenbindingar. Sidan syra reagerer med glas må ho oppbevarast i plastemballasje.
Produksjon
Mineralet fluorspar (kalsiumfluorid CaF2) og svovelsyre vert brukt til å produsera flussyre etter likninga:
CaF2 + H2SO4 -> 2HF + CaSO4
Bruk
Flussyre løyser oksid godt. Derfor kan syra brukast til å reinsa metall som uran og aluminium. Ho vert òg brukt til å etsa glas og som råstoff i produksjon av sambindingar som inneheld fluorid.
Vysun
Vysun, Vulsun eller Isun (ukrainsk Висунь) er ei elv i Ukraina, som renn gjennom regionen Mykolaiv. Ho er ei høgre sideelv til Inhulets. Ho er 195 km lang og byrjar ved Dneprhøglandet og renn sørover gjennom låglandet Prytsjornomorskoyj, gjennom distriktssenteret Kazanka.
Helikopter
I staden for å utstyra helikopteret med ein vertikal halerotor for å motverka den rotasjonskrafta på fartøyet som skuldast hovudrotoren, kan hovudrotoren gjerast dobbel ved at to rotorar sit på same aksel og roterer i motsett lei i høve til kvarandre, den eine over den andre, kalla koaksialrotorar. Ei anna løysing er å ha ein hovudrotor framme på helikopteret og ein hovudrotor bak på helikopteret som roterer i motsett lei i høve til kvarandre, sokalla tandemrotorar, som gjev helikopteret større lyftekapasitet enn om det berre hadde ein hovudrotor. Både koaksialrotorar og tandemrotorar er teknisk meir kompliserte og dyrare enn løysinga med ein hovudrotor kombinert med ein vertikal halerotor, og har for det meste berre vore nytta på militære helikopter. Mesteparten av dei helikoptera med koaksialrotorar som har vore produserte, er komne frå den russiske produsenten Kamov.
Ein viktig eigenskap ved eit helikopter er at det, i motsetnad til eit fly, har eit særs stort navigeringsspelerom. Det kan flyga i alle retningar, rett opp, rett ned, sidelengs osb, og kan haldast flygande på ein fast plass i ei fast høgd. Dette gjer det mellom anna mogleg å festa last til ei line som heng ned frå helikopteret, og soleis nytta det til å henta og frakta last som er større enn det helikopteret kan romma, og deretter lett plassera lasta der ho skal nyttast, så å seia utan omsyn til terrengtilhøva. På tilsvarande vis kan redningsfolk firast ned frå helikopteret for å berga folk i som ligg i sjøen, ligg skadde i ulendt terreng, sit fast på fjellhyller osb. Helikopteret kan òg nyttast som arbeidsreiskap, til dømes når kraftliner skal strekkjast.
Helikoptertransport i Noreg
Helikopter i Noreg er ofte nytta til vare- og persontransport i veglaust terreng, for å få gjort arbeid på kraftliner og andre høge innretningar, til sjuketransport og redningsoperasjonar, i politiet og i militær samanheng. Dessutan vert helikopter brukte for å transportera folk til og frå oljeinstallasjonar i Nordsjøen.
758 Mancunia
758 Mancunia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. mai 1912 av Harry Edwin Wood ifrå Union Observatory i Johannesburg. Wood var frå Manchester, og «Mancunian» er ei nemning for folk frå byen.
Elna Matland
Elna Matland, pgså kjend som Elna Nielsen og Elna Rekve,  var ein norsk barneskulelærar og kommunepolitikar. Ho var aktiv i kultur- og samfunnslivet i Noreg sidan krigsåra og fram til ho døydde i 2011.
Elna Nielsen vart fødd i Bergen i 1921. Foreldra var Johan Kristoffer og Ingeborg (f. Monssen) Nielsen. Familien skifta etternamn til Rekve før Elna kom i skulealder. Frå 1942 til 1944 gjekk Elna Rekve på Lærarhøgskulen på Stord. Som nyutdanna lærar vart ho under den andre verdskrigen tilsett som guvernante på Fefor Høifjellshotell, der ho underviste både dei tre borna til direktør Walter og eit barn frå Bergen som var evakuert dit.
Etter dette arbeidde ho i barneskulen i Bergen og seinare i Sauda, der mannen hennar, Johan Matland, vart personaldirektør for Union Carbide Norge.
Etter at ho vart enkje, flytta Elna Matland attende til Bergen i 1981 og pensjonerte seg. Men ho heldt fram som ein aktiv, kulturorientert samfunnsdebattant og ein populær kåsør, heilt til det siste året ho levde.
Prisar og utmerkingar
Under den 77. esperanto-verdskongressen i Wien i 1992 vart Elna Matland utnemnd til æresmedlem i Universala Esperanto-Asocio (UEA). Den dag i dag er ho den einaste nordmannen med slik medlemskap. I notisen om utnemninga i UEAs tidsskrift Esperanto for oktober 1992 heiter det (i norsk omsetjing):
Ekne kyrkje
Ekne kyrkje er ei langkyrkje frå 1893 i Levanger kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg i grenda Ekne om lag 17 km vestom Levanger by.
Byggverket er i tømmer og har 220 plassar.
Ahti Karjalainen
Ahti Kalle Samuli Karjalainen var ein finsk politikar frå Hirvensalmi, medlem av Centern.
Karjalainen var son til ein gardbrukar, og utdanna seg til jurist. I 1950 fekk han posisjonen som statsminister Urho Kekkonen sin personlege sekreter, ei stilling han hadde til Kekkonen seks år seinare vart president i Finland. Dei neste tjue år åra veksla Karjalainen m ellom mange av dei viktigaste regjeringspostane i Finland.
Karjalainen var statsminister i Finland frå 13. april 1962 til 18. desember 1963, og på ny 15. juli 1970 til 29. oktober 1971. Utanriksminister var han 1961, 1964–70 og 1972–75. I tida 1966-79 var han medlem av den finske riksdagen, vald frå krinsen Mikkeli-Land.
Frå februar 1982 var Karjalainen sjef for den finske nasjonalbanken. Den 13. mai 1983 oppfordra den finske presidenten, Mauno Koivisto, han om å gå av «til gode for allmenta». Karjalainen etterkom oppfordringa, han var ved den tid alkoholikar.
Førargarden
Førargarden var Nasjonal Samling sin personlege vaktstyrke for ministerpresident Vidkun Quisling og partiet sin paradeavdeling frå 1942 til krigens slutt i 1945. Styrken var samensett av 2-4 kompani, det vil seie rundt 150 handplukka frivillige, og var NS-staten sin einaste, faste styrke som bar våpen. Dei to første kompania vart rekruttert frå Hirden. Eit tredje kompani av politisoldatar vart sette opp i våren 1943. Same haust vart eit fjerde kompani oppretta samesett av dimmiterte og kamptrena soldatar.
Førargarden vart leia av sveitførar Per Carlson (20. april 1942–1. april 1944), Sverre Henschien (1944–1945) og sveitførar Sophus Kahrs (februar–mai 1945).
Førargarden bar dei gamle, mørkeblå gardeuniformane med doble beiser i buksene til galla. Til tenestebruk bar garden vanlege grøne uniformer. Begge uniformstypane hadde båtlue. På venstre jakkeerme bar gardistane NS sin kamporganisasjon sitt emblem med ørn og solkross, samt Quisling sine initialar VQ.
Ordførarar i Bodø
Ordførarar i Bodø kommune i Nordland har vore:
Kenneth Monsen
Kenneth Monsen er ein norsk fotballspelar som spelar for Bryne FK. Han blei tatt opp i A-laget til Bryne i 2008. Han har tidlegare spelt for Lye.
Frostastaðavatn
Det er spor etter vulkanisme rundt innsjøen, til dømes finn ein ofte grønt og blått vatn rundt vulkanar.
1866
1866 (romartal MDCCCLXVI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
Frostastaðavatn
To hovudvegar går langs breidda av innsjøen, Fjallabak nyrðri (F 208) og Landmannaleið (F 225).
Sjællands Odde
Sjællands Odde er ei landtunge på nordvestre Sjælland i Danmark. Den strekkjer seg vestover frå byen og kyrkjestaden Højby og endar ved neset Gniben i Kattegat.
Odden er maksimalt ein kilometer brei og lengda om lag 20 km. Danske riksveg 21 strekkjer seg heilt til ut til Gniben.
Sidan 1966 har det vore ferjesamband til Ebeltoft og frå 1999 også til Århus på Jylland. Begge strekningane blir trafikkerte av raske katamaranar.
253 Mathilde
253 Mathilde er ein hovudbelteasteroide som blei vitja da NEAR Shoemaker-romsonden var på veg til 433 Eros. Han er den fyrste asteroiden vitja av eit romfartøy.
Wiar
Wiar er ei venstre sideelv til elva San i det søraustlege Polen og Ukraina. Elva har ei lengd på 70,4 kilometer.
253 Mathilde
Mathilde er svært mørk, svartare en kol og ein meiner at samansettinga er som karbonrike chondrittmeteorittar. Tettleiken målt av NEAR Shoemaker, 1300 kg/m³, var under det halve til typiske karbonrike chondrittar. Dette kan indikere at asteroiden er ein laust samansett haug av grus. Det same er tilfelle for ein annan C-type asteroide (som berre er studert frå jorda), 45 Eugenia.
Banen til Mathilde er eksentrisk, og tar han til det ytre av hovudbeltet. Han har au ein av dei seinaste rotasjonsperiodane til dei kjende asteroidane. Difor fekk ikkje NEAR Shoemaker fotografert heile overflata til asteroiden.
Ein meiner at Mathilde er namnsett etter kona til astronomen Moritz Loewy.
Krater
Asteroiden er market med mange svært store og tydelege krater, mange av dei er breiare enn snittradiusen til asteroiden. Det er ingen forskjellar i farge eller ljosheit, så dei indre delane til asteroiden må vera svært homogene.
Dette er ei liste over kratera. Av di at Mathilde er ein mørk karbonsk lekam har kratera blitt namnsett etter nokon av dei mest kjende kolfelta i verda.
<br style="clear:both;">
Endre Lund Eriksen
Endre Lund Eriksen er ein norsk forfattar. Han skriv bøker for barn, ungdom og vaksne og i tillegg også filmmanus, og han er mest kjend for bøkene om Pitbullterje. Han er busett i Tromsø.
Liv og virke
Lund Eriksen debuterte litterært i 2002 med barneboka Pitbull-Terje går amok og for henne fekk han Kultur- og kirkedepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur. Boka har blitt omsett til fleire språk og ho blei filmatisert i 2005 (regissør Arild Frölich). Filmen blei sett av over 200 000 på kino, og han fekk Amanda for beste barne- og ungdomsfilm. Lund Eriksen har skrive tre bøker til om Pitbull-Terje i 2006, 2007 og 2010, sjå boklista nedanfor.
Lund Eriksen er produsent i animasjonsfilmselskapet Fabelfjord som ha eig og driv saman med Endre Skandfer og Merete Korsberg
Lund Eriksen var andre varamann på Stortinget 1997-2001 for Sosialistisk Venstreparti i Nordland.
Kjetil André Aamodt
Kjetil André Aamodt er gift med Stine Østvold og saman har dei ei dotter.
Misjonskollegiet
Misjonskollegiet, eigentleg Collegium de cursu evangelii promovendo, var eit dansk-norsk misjonsdepartement oppretta 1714 med tanke på misjon i India, men som alt frå starten òg fekk i oppgåve å drive misjon blant samane i Nord-Noreg. Sidan fekk misjonskollegiet òg ansvaret for misjonen på Grønland. Misjonskollegiet hadde sjølvstendig kollegial status fram til 1771, då det av Struensee vart underordna kanselliet.
Misjonskollegiet vart oppretta som følgje av dei pietistiske strøymingane som rådde i regjeringstida til Fredrik IV. Samstundes var etableringa motivert av ønsket om å styrke styremaktene sin kontroll over heile kongeriket. Kollegiet vart oppretta 10. desember 1714 med ansvar for heidningemisjonen i Trankebar i India, eit arbeid som var oppretta i 1705.
Misjon blant samane
Gjennom kongeleg instruks av 19. april 1715 vart Misjonskollegiet også det leiande organet for misjonsarbeidet blant samane i Noreg. Dette arbeidet vart dei første 10-12 åra leidd av Thomas von Westen.
Som ein startkapital fekk Misjonskollegiet ei kongeleg løyving på 2000 riksdalar, dessutan fekk kollegiet oveta dei 1000 riksdalar kyrkjene i Finnmark hadde i kapital. Vidare vart det i 1716-1718 bestemt at alle hovudkyrkjer i landet skulle gje 2 riksdalar årleg til misjonsarbeidet i Finnmark, annekskyrkjene skulle gje 1 riksdalar årleg. Dessutan skulle inntektene av kyrkjene på Helgeland gå til misjonen. I 1720 vart også inntektene frå kyrkjene i Vesterålen, Salten og Lofoten tillagt misjonen. Dei viktigaste inntektene til kyrkjene kom frå bygslinga av dei gardane kyrkjene åtte i distriktet.
Etter at misjonskollegiet vart underlagt kanselliet, vart jordeigedommane desse kyrkjene åtte overførte til Det Nordlandske Kirke- og Skolefond, som sidan har gått inn i Opplysningsvesenets fond.
Misjonskollegiet hadde tilsette misjonærar og lærarar, og det dreiv skular og kyrkjer i samiske område.
Noreg var inndelet i på det meste 13 misjonærdistrikt:
Etter 1814
Etter 1814 vart eigedommane Misjonskollegiet åtte i Noreg, overførte til Det nordlandske kyrkje- og skulefond. I Danmark heldt misjonskollegiet fram sitt arbeid til det vart gjekk inn i 1859.
Operasjon Dynamo
Operasjon Dynamo var ein militær operasjon under andre verdskrigen for å evakuera britiske og franske soldatar frå området rundt Dunkerque i Frankrike. Operasjonen gjekk føre seg frå 27. mai til 4. juni 1940, og lukkast med å evakuera 338 226 soldatar, noko Winston Churchill omtala som «mirakelet i Dunkerque».
(Love Is Like A) Heat Wave
«(Love Is Like A) Heat Wave» er ein hitsong skriven av Holland-Dozier-Holland frå Motown og gjort populær av jentegruppa Martha and the Vandellas i 1963 og seinare av Linda Ronstadt på albumet hennar Prisoner In Disguise frå 1975.
Xenon høgtrykkslampe
Xenon høgtrykkslampe eller xenonkolbe er ein gassutladningslampe som gjev eit lys med fargesamansetnad som liknad dagslyset. Effekten på lyset er frå kring 100 W til fleire kW, og kan vere luft- eller vassavkjølt. Lampen er laga av kvartsglas forma som ein ellipsoide og fylt xenongass under høgt trykk. Utladinga, som er ekstra lyssterk, finn stad mellom to elektrodar av wolfram, plassert diametralt overfor kvarandre. Desse skapar ein lysboge med ei lengd på eit par millimeter. Gasstrykket er åtte atmosfærar når lampen er kald og kring tre gonger så høgt han han er i drift. Lysfargen er så å seie upåverka av drift og levetid og brukstida er kring 2000 timar. Xenon høgtrykkslampar vert nytta ved industrielle prosessar og vart tidlegare nytta i mellom anna film- og lysbildeframvising og fjernsyn. Lampen har òg vitskaplege og medisinske bruksområde.
(Love Is Like A) Heat Wave
Oversyn
Songen var ein av fleire songar skrivne og produserte av låtskrivar- og produsenttemaet Holland-Dozier-Holland. «Heat Wave» var den andre hitten som samarbeidet mellom desse og the Vandellas skapte. Den første var «Come and Get These Memories».
Tennessee-elva
Tennessee er ei elv i delstatane Kentucky, Tennessee, Mississippi og Alabama i USA. Ho er den største sideelva til Ohio, og er rundt 1 049 km lang. Elva var tidlegare kjent under namnet Cherokee River.
Gobza
Gobza (russisk Гобза) er ei elv i Smolensk oblast i Russland og ei av sideelvane til Kasplja frå høgre. Elva er 95 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Gobza munnar ut i Kasplja ved byen Demidov.
Kuwait
Kuwait (arabisk دولة الكويت), offisielt Staten Kuwait, er eit land i Vest-Asia. Det ligg heilt nord i Aust-Arabia inst i Persiabukta. Landet grensar til Irak og Saudi-Arabia. I 2014 var folketalet i Kuwait 4,1 millionar innbyggjarar. Av desse var 1,2 millionar kuwaitarar og 2,8 millionar utanlandske arbeidarar.
På 1700- og 1800-talet var Kuwait ein blømande handelsstad. Frå tidleg på 1900-talet var det økonomiske nedgangstider der, og før 1934 hadde Kuwait mista si verd som knutepunkt for handel over større avstandar. Økonomien i Kuwait vart øydelagd av fleire handelsblokadar, som byrja med blokaden til Det britiske imperiet i den fyrste verdskrigen. Etter Kuwait-Najd-krigen i 1919–1920 innførte Saudi-Arabia ein handelsblokade mot landet frå 1923 til 1937.
Det vart oppdaga olje i landet i 1938. Frå 1946 til 1982 vart landet kraftig modernisert. I 1980-åra opplevde Kuwait ein periode med geopolitisk ustabilitet, og ei økonomisk krise fylgde eit børskrakk. I 1990 vart Kuwait invadert av Irak. Den irakiske okkupasjonen vart avslutta i 1991 etter Golfkrigen der USA leia styrkane. Mot slutten av krigen vart det gjort store freistnader på å betre økonomien og byggje opp att den nasjonal infrastrukturen.
Kuwait er eit konstitusjonelt emirat med ein høginntektsøkonomi, som er støtta av den sjette største oljereserven i verda. Kuwaitisk dinar er den høgast verdsette valutaen i verda. Landet er rangert høgt samanlikna med resten av regionen når det gjeld borgarrettsvern, pressefridom og konstitusjonalisme. I nyare år har politisk ustabilitet hindra økonomisk diversifisering i landet.
Tidleg historie
I 1613 vart Kuwait by grunnlagd. I 1716 slo bani utubar seg ned i Kuwait. Då utubane kom til området, budde det berre nokre få fiskarar i Kuwait og staden var hovudsakleg berre ein fiskelandsby. På 1700-talet blømde Kuwait og vart snøgt det viktigaste handels-senteret for gjennomfart av varer mellom India, Flugat, Bagdad og Arabia. Midt på 1700-talet hadde Kuwait allereie hevda seg som ein del av den store handelsruta frå Persiabukta til Aleppo.
Under den persiske kringsetjinga av Basra i 1775–1779 søkte irakiske kjøpmenn tilflukt i Kuwait, og dette var ein av grunnene til utvidinga av båtbygginga og handelsaktiviteten i Kuwait. Resultatet av dette var at sjøhandelen til Kuwait auka kraftig. Mellom åra 1775 og 1779 gjekk indiske handelsruter til Bagdad, Aleppo, Smyrna og Konstantinopel innom Kuwait. Det britiske austindiske kompaniet vart avleidd til Kuwait i 1792. Det britiske austindiske kompaniet trygde sjørutene mellom Kuwait, India og austkysten av Afrika. Etter at persarane trekte seg ut av Basra i 1779, heldt Kuwait fram med å trekkje handel bort frå Basra.
Kuwait var eit senter for båtbygging i Persiabukta. Seint på 1700-talet og på 1800-talet var det fartøy laga i Kuwait som førte det meste av varene mellom India, Aust-Afrika og Raudehavet. Kuwaitiske fartøy var kjende over heile Indiahavet. Regional og geopolitisk turbulens var medverkande til aukande velstand i Kuwait på andre halvdel av 1700-talet. Kuwait vart velståande på grunn av ustabiliteten i Basra seint på 1700-talet. Seint på 1700-talet fungerte Kuwait delvis som ei trygg havn for kjøpmenn som flykta frå osmansk forfylgjing i Basra. Ifylgje Palgrave fekk kuwaitarane ord på seg som dei beste sjømennene i heile Persiabukta.
Under styret til Mubarak Al-Sabah vart Kuwait kalla «Golfen sitt svar på Marseille» fordi dei gode økonomiske tilhøva trekte til seg mange slags folk. Tidleg på 1900-talet vart Kuwait langt mindre viktig økonomisk sett i regionen, hovudsakleg på grunn av mange handelsblokadar og depresjon i verdsøkonomien. Før Mary Bruins Allison vitja Kuwait i 1934 hadde Kuwait mista statusen det hadde hatt i langdistansehandel. Under den fyrste verdskrigen innførte Det britiske imperiet ein handelsblokade mot Kuwait fordi regenten i Kuwait støtta Det osmanske riket. Den britiske handelsblokaden gjekk hardt ut over økonomien til Kuwait.
Etter Kuwait–Najd-krigen 1919–1920 innførte Ibn Saud ein handelsblokade mot Kuwait frå 1923 til 1937. Målet for dei saudiarabiske økonomiske og militære åtaka mot Kuwait var å leggje under seg så mykje av området til Kuwait som råd. Under Uqair-konferansen i 1922, vart grensene til Kuwait og Najd fastsette. Kuwait hadde ingen representantar under Uqair-konferansen. Ibn Saud overtydde sir Percy Cox om å gje han to tredelar av territoriet til Kuwait. Meir enn helvta av Kuwait vart tapt på grunn av Uqair. Etter Uqair-konferansen, var Kuwait framleis underlagt saudiarabisk handelsblokade og stundom militære raid.
I 1937 skreiv Freya Stark om omfattande fattigdom i Kuwait på den tida: "Fattigdomen har breidd om seg i Kuwait i langt større grad enn då eg vitja staden for fem år sidan, både til sjøs, der perlehandelen framleis er i tilbakegang, og på land, der blokaden til Saudi-Arabia no går ut over kjøpmennene." Tidleg i 1930-åra drog somme handelsfamiliar frå Kuwait på grunn av dei harde tidene. Då det vart oppdaga olje i 1937, levde dei fleste av innbyggjarane i Kuwait i fattigdom.
Gullalderen (1946–82)
Frå 1946 til 1982 opplevde Kuwait ein aukande velstand som var driven av olje og liberal atmosfære. På folkemunne vert åra mellom 1946 og 1982 kalla «Gullalderen». I 1950 vart det sett i gang store offentlege byggjeprosjekt som betra levestandarden til kuwaitarane. I 1952 var landet vorte den største oljeeksportøren i Persiabuktområdet. Denne massive veksten trekte til seg mange utanlandske arbeidarar, særleg frå Palestina, Egypt og India. I juni 1961 vart Kuwait sjølvstendig då det britiske protektoratet enda og sjeik Abdullah Al-Salim Al-Sabah vart ein emir. Etter å ha fått ny grunnlov heldt Kuwait det fyrste parlamentsvalet sitt i 1963. Kuwait var den fyrste av golfstatane som fekk ei grunnlov og eit parlament.
I 1960- og 1970-åra var Kuwait det mest utvikla landet i regionen. Kuwait var ein pioner i Midtausten innan diversifisering av inntektene dei fekk frå oljeeksporten. Den kuwaitiske investeringsfondet er det fyrste statlege investeringsfondet i verda. Frå 1970-åra og frametter skåra Kuwait høgast av alle dei arabiske landa på Human Development Index. Kuwait universitet vart skipa i 1966. Teaterindustrien i Kuwait var velkjend over heile den arabiske verda.
I 1960- og 1970-åra vart det hevda at Kuwait var det landet i verda som hadde størst pressefridom. Kuwait var ein pioner innan den litterære renessansen i den arabiske regionen. I 1958 vart magasinet Al Arabi publisert fyrste gongen, og vart det mest populære magasinet i den arabiske verda. Mange arabiske forfattarar flytte til Kuwait på grunn av ytringsfridomen der, som var større enn andre stader i den arabiske verda. Kuwait vart ein fristad for forfattarar og journalistar frå alle stader i Midtausten. Den irakiske diktaren Ahmed Matar drog frå Irak i 1970-åra og søkte tilflukt i det meir liberale miljøet i Kuwait.
Det kuwaitiske samfunnet omfamna liberale og vestlege haldningar gjennom 1960- og 1970-åra. Dei fleste kuwaitiske kvinner gjekk ikkje med hijab i desse åra. På Kuwait universitet var miniskjørt meir vanleg enn hijab.
1980-åra til i dag
Tidleg i 1980-åra opplevde Kuwait ei stor økonomisk krise etter Souk Al-Manakh-krakket og fall i oljeprisen.
Under Iran-Irak-krigen støtta Kuwait Irak. Gjennom 1980-åra var der fleire terroråtak i Kuwait, mellom anna bombingane i Kuwait i 1983, kapring av fleire fly frå Kuwait Airways og attentatforsøk mot emir Jaber i 1985. Kuwait var eit regionalt senter for vitskap og teknologi i 1960- og 1970-åra, og fram til tidleg i 1980-åra, og den vitskaplege forskingssektoren leid kraftig av desse terroråtaka.
Etter at Iran-Irak-krigen var over avslo Kuwait eit irakisk krav om å ettergje ei gjeld på 65 milliardar amerikanske dollar. Ei økonomisk rivalisering fylgde mellom dei to landa etter at Kuwait auka oljeproduksjonen sin med 40 %. Spaninga mellom dei to landa auka endå meir i juli 1990, då Irak klaga til OPEC og hevda at Kuwait stal olje frå eit felt nær grensa med å bore på skrå frå Rumaila-feltet.
1867
1867 (romartal MDCCCLXVII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Kuwait
1980-åra til i dag
I mars 2003 var Kuwait springbrettet for den USA-leia invasjonen av Irak. Då emir Jaber døydde tok Saad Al-Sabah over etter han, men på grunn av den dårlege helsa hans vart han fjerna etter ni dagar av det kuwaitiske parlamentet. Dernest vart Sabah Al-Sabah svoren inn som emir. I åra 2011 og 2012 var det ei rekkje kuwaitiske demonstrasjonar med ynske om nye reformer. Parlamentet vart oppløyst i desember 2011 på grunn av demonstrasjonar mot parlamentet. Statsministeren gjekk av.
Politikk
Kuwait er eit konstitusjonelt emirat med eit halvdemokratisk politisk system. Emiren er statsleiar. Det hybride politiske systemet er delt mellom eit valt parlament og utpeikt regjering (dominert av den regjerande familien).
Den kuwaitiske grunnlova vart kunngjort i 1962. Kuwait er av dei friaste landa i Midtausten når det gjeld borgarrettar og politiske rettar. Freedom House har rangert landet som «Delvis fritt» i Freedom in the World-undersøkinga. Kuwait er det einaste av Golfstatane som har denne rangeringa.
Media
Media i Kuwait vert kvart år klassifisert som «delvis fritt» i Freedom of Press-undersøkinga til Freedom House. Media i Kuwait er det friaste i heile Golf-regionen. Kuwait har meir eller mindre alltid vore rangert med dei friaste media i den arabiske verda.
Sidan 2005 har Kuwait ofte hatt den høgaste rangeringa av alle dei arabiske landa i den årlege Pressefridomindeksen til Reporters Without Borders. I 2009, 2011, 2013 og 2014 vart Kuwait forbigått av Israel som det landet med størst pressefridom i Midtausten. Kuwait er òg ofte rangert som det arabiske landet med størst pressefridom av Freedom House.
Kuwait produserer fleire aviser og magasin per innbyggjar enn grannelanda. Det er likevel avgrensingar i pressefridomen i Kuwait, og kritikk av regjeringa og dei regjerande familiemedlemene er lov, men mange folk er vortne arresterte for å ha sverta emiren. Ifylgje den kuwaitiske grunnlova er det eit lovbrot å kritisere emiren.
Rett
Kuwait fylgjer eit sivilrettssystem som er basert på det franske rettssystemet,  og rettssystemet er i stor grad sekulært. Sjarialover omfattar berre familierett for muslimske innbyggjarar, medan ikkje-muslimar i Kuwait har ein sekulær familierett. Innan familieretten er det med andre ord tre separate rettsområde: sunni, sjia og ikkje-muslimsk. Ifylgje Dei sameinte nasjonane er rettsystemet i Kuwait ei blanding av britisk sedvanerett, fransk sivilrett, egyptisk sivilrett og islamsk rett.
77 Frigga
77 Frigga er ein stor M-type, kanskje metallisk hovudbelteasteroide. Han vart oppdaga av C. H. F. Peters den 12. november 1862. Han er namnsett etter den norrøne gudinna Frigg.
Kuwait
Rett
Rettsystemet i Kuwait er sekulært. I motsetnad til dei andre Golfstatane har ikkje Kuwait sjariarettar, utanom for familieretten. Kuwait har den mest sekulære handelsretten i Golfen.
Utanrikspolitikk
Før Golfkrigen var Kuwait den einaste «pro-Sovjet»-staten i Golfen. Kuwait fungerte som ein kanal for sovjetarane til andre Golfstatar og Kuwait vart brukt til å demonstrere føremonene med å støtte Sovjet. Mellom 1961 og 1991 hadde Kuwait eit uroleg forhold til USA, prega av mistru og fiendskap. I juli 1987 nekta Kuwait USA å ha militærbasar i landet. Som fylgje av Golfkrigen har tilhøvet mellom Kuwait og USA betra seg kraftig og i dag er det tusenvis av amerikansk militærpersonell og entrepenørar aktive på amerikanske anlegg. Kuwait er ein av dei næraste allierte til USA i Midtausten og den arabiske verda.
Forsvaret
Det kuwaitiske forsvaret har spor attende til kuwaitiske kavaleristar og infanteristar som brukte å verne Kuwait og grensene sidan tideg på 1900-talet. Desse kavaleristane og infanteristane danna forsvaret og tryggingsstyrkane i storbyområda og rykte ut for å verne utpostane utanfor muren kring Kuwait.
Det kuwaitiske forsvaret er sett saman av fleire fellesstyrkar. Styreorgana er det kuwaitiske forsvarsdepartementet, innanriksdepartementet, den kuwaitiske nasjonalgarden og det kuwaitiske brannvesenet. Emiren i Kuwait er øvstkommanderande for heile forsvaret.
Geografi
Kuwait by ligg ved Kuwaitbukta, ei naturleg djupvasshamn. 90 % av innbyggjarane i Kuwait bur langs kysten av Kuwaitbukta. Landet er generelt lågtliggjande og det høgaste punktet er berre 306 meter over havet. Landet har ni øyar, og av desse er berre Failaka busett. Med eit område på 860 km², er Bubiyan den største øya i Kuwait og ho er knytt til resten av landet med ei 2380 meter lang bru. Berre 0,6 % av landet vert rekna som dyrkbart med tynn vegetasjon langs den 499 km lange kystlina.
Burganfeltet i Kuwait har ein total kapasitet på kring 70 milliardar fat olje. Under oljebrannane i Kuwait i 1991 var meir enn 500 oljesjøar skapte og dekte i alt eit område på kring 35,7 km². Den påfylgjande ureininga av olje og sot har gjort at austlege og søraustlege ormåde av Kuwait ikkje er eigna for bustader. Sand- og oljerestar har redusert store delar av den kuwaitiske ørkenen til delvise asfaltflater. Oljeutsleppa under Golfkrigen påverka òg i stor grad dei marine ressursane i landet.
Klima
Våren byrjar i mars med varmt vêr og ofte torevêr. Det blæs ofte ein kald nordvestleg vind om vinteren, men om sumaren er han varm. Søraustlege, fuktige vindar blæs opp mellom juli og oktober, medan varme og turre vindar pregar våren og den tidlege sumaren. Sjamalvinden, ein nordvestleg vind som er vanleg i juni og juli, kan føre med seg dramatiske sandstormar. Temperaturen i Kuwait om sumaren held seg over 25 °C. Varmerekorden i Kuwait er 54,4 °C, og dette er òg varmerekorden for heile Asia.
Guvernement
Kuwait er delt inn i seks guvernement. Guvenementeta er vidare delte inn i område.
Økonomi
Kuwait har ein petroleumsbasert økonomi, og petroleum og gjødsel er dei største eksportvarene. Kuwaitisk dinar er den høagst verdsette valutaen i verda. Petroleum utgjer nesten helvta av BNP og 94 % av eksportinntektene og inntektene til staten. Kuwaitbørsen er den nest største børsen i den arabiske verda.
Kuwait var leiande i Midtausten innan å diversifisere inntektene bort frå oljeeksporten. Men landet har slite med å diversifisere økonomien etter Golfkrigen. I nyare år har fiendskapen mellom det valde parlamentet og regjeringa ført til at det er vorte innført økonomiske reformer.
I dei seinare åra har det vore stor igangsetjingsand og ein stor auke i skiping av småindustri i Kuwait. Den uformelle sektoren er òg aukande, hovudsakleg å grunn av populariteten til Instagram-føretak. Mange kuwaitiske entrepenørar nyttar den Instagram-baserte forretningsmodellen.
Det kuwaitiske investeringsfondet (KIA) er eit statleg investeringsfond i Kuwait som spesialiserer seg på framandinivestering. KIA er det eldste, statlege investeringsfondet. Sidan 1953 har den kuwaitiske regjeringa rett investeringa til Europa, USA og det asiatiske Stillehavsområdet. I 2015 var behaldninga verdsett til 592 milliardar amerikanske dollar i aktiva.
Kuwait er den største utanlandske investoren i den arabiske verda, med 8,4 milliardar USD i FDI-straum i 2013. Kuwait er konsekvent på topp i regionale rangeringar av FDI-straum. I 2013 nesten tredobla Kuwait framandinivesteringane sine. Over dei siste ti åra har Kuwait dobla investeringane sine i Storbritannia til meir enn 24 milliardar USD. I 2014 vart Kuwait den største utanlandske investoren i RMB-marknaden i Kina.
Demografi
I 2014 var folketalet i Kuwait 4,1 millionar menneske. Av desse var 1,2 millionar kuwaitarar, 1,1 millionar arabiske utlendingar, 1,4 millionar asiatiske utlendingar og 76 698 afrikanarar.
Folkegrupper
Utlendingar utgjer 70 % av det samla folketalet i Kuwait. 60 % av innbyggjarane i Kuwait er arabarar (medrekna arabiske utlendingar). I 2013 var det 700 000 indarar, 500 000 egyptarar, 200 000 bangladesharar, 160 000 filipinarar, 140 000 syrarar og 120 000 pakistanarar som budde i Kuwait.
Religion
Dei fleste innbyggjarane i Kuwait er muslimar. Kuwait har òg eit stort samfunn utanlandske kristne (kring 450 000), hinduar (kring 600 000), buddhistar (kring 100 000) og sikhar (kring 10 000). Sjølv om dei fleste innbyggjarane er muslimar, er det ingen offisielle tal, men det er estimert at kring 70 % er sunnimuslimar og 30 % er sjiamuslimar. Somme andre muslimske sekter finst òg i Kuwait, men desse er små og fåtallige. Kring 300-40 av kuwaitiske borgarar er kristne. Kuwait er dimed det einaste landet i Golfrådet, i lag med Bahrain, som har lokale kristne borgarar. Det finst òg eit fåtal bahá'í blant dei kuwaitiske borgarane.
Språk
Det offisielle språket i Kuwait er moderne standardarabisk. Kuwaitisk arabisk er ein kuwaitisk dialekt. Engelsk vert ofte godt forstått og vert mykje brukt som forretningsspråk.
Kultur
Innanfor Golfstatane, er kulturen i Kuwait nærast kulturen i Bahrain. Dette kjem til syne i nære band mellom dei to statane innan aksentar, mat og klede, i tillegg til at dei båe har relativt opne samfunn.
Teater
Kuwait er kjend for det heimeavla teateret sitt. Kuwait er det einaste landet i Golfen med ein teatertradisjon. Teaterrørsla i Kuwait utgjer ein stor del av kulturlivet i landet. Teaterverksemden i Kuwait byrja i 1920-åra då dei fyrste tala dramaverka kom. Teateret er framleis populært i dag.
Såpeopera
Kuwaitisk såpeopera (المسلسلات الكويتية) er blant dei mest sette såpeoperaene i den arabiske verda. Dei vert vanlegvis framførte med kuwaitisk dialekt, og er vorte synte så langt unna som i Tunisia med suksess.
Kunst
Kuwait har den eldste moderne kunstrørsla på Den arabiske halvøya. Frå og med 1936 var Kuwait den fyrste Golfstaten som gav kunststipend. Den kuwaitiske kunstnaren Mojeb al-Dousari vart den fyrste akta biletkunstnaren i Golfregionen. Han vert rekna som grunnleggjaren av portrettkunsten i regionen. I 1943 opna al-Dousari det fyrste kunstgalleriet sitt i Kuwait.
Kuwait har meir enn 20 kunstgalleri. Sultangalleriet var det fyrste kunstgalleriet i Golfregionen. Khalifa Al-Qattan var den fyrste kuwaitiske kunstnaren som heldt si eiga kunstustilling i Kuwait. Han grunnla ein ny kunstteori tidleg i 1960-åra kalla «sirkulisme». Dei mest kjende kvinnelege kuwaitiske kunstnarane er Thuraya Al-Baqsami og Suzan Bushnaq.
Museum
Det finst fleire museum i Kuwait.
Litteratur
Kuwait var ein pioner innan litteraturrørsla i regionen. I 1958 vart magasinet Al Arabi gjeven ut for fyrste gongen, og vart eit av dei mest populære magasina i den arabiske verda. I 1970-åra flytte forfattarar til Kuwait, der dei fekk større ytringsfridom enn andre stader i den arabiske verda.
Anders J. Bøyum
Anders Johannesson Bøyum var ei norsk gardbrukar og politikar frå Fjærland i Sogn, som representerte partiet Venstre på Stortinget 1936-37 og 1945-61.
Bøyum var odelsgut til farsgarden i Fjærland og tok i 1918 over drifta av denne. Han var administrerande direktør i Fjælrand Privatbank frå 1916 til han døydde, formann i rådet for Vestlandsbanken og i 1938 medlem av ein departementskomite som undersøkte arbeidstilhøva i jordbruket.
Frå 1917 til 1947 var Bøuym medlem av heradsstyret i Balestrand, ordførar 1934-41 og 1945-47. Perioden 1931-45 var han vararepresentant til Stortinget for Venstre i Sogn og Fjordane, møtte på Tinget i 1936/37. I 1945 fekk han fast plass på Stortinget, der han var medlem av finanskomiteen til januar 1954. Frå då av og til han forlet Stortinget i 1961 var han medlem av utanriks- og konstitusjonskomiteen.
Wisznia
Wisznia er ei venstre sideelv til elva San i det søraustlege Polen. Ho har ei lengd på 100 kilometer og av dette renn 85 km gjennom Ukraina.
Svovelsyre
Svovelsyre er ei sterk toprotisk syre, noko som seier kor mange hydrogen-ion ho gjev frå seg i vatn. Svovelsyra har den kjemiske formelen H2 SO4.
Bruk
Svovelsyre er mykje brukt i kjemisk industri, mellom anna som råstoff i framstilling av andre kjemikaliar. Syra vert brukt som surheitsregulerande middel, og har da nummer E-513.
Ein finn svovelsyre i sur nedbør.
Angelika Kauffmann
Angelika Kauffmann var ein kunstmålar frå Chur i Graubünden, i dag ein del av Sveits. Ho var ein mykje omtykt kunstmålar innanfor portrett- og historiemåleri. Kauffmann måla i ein nyklassisistisk stil og følgde nøye samtidas akademiske ideal.
Liv
Kauffmann gjekk i lære hos faren Joseph Kauffmann, ein fattig, flink kunstmålar som var ein bra lærar. Allereie som tolvåring var ho ein namngjeten portrettmålar og hadde biskopar og adelsmenn som kundar. Gjennom tenåra vitja ho Italia i lange periodar, der ho fekk vellæte både som person og som kunstnar.
Midt på 1760-talet flytta Kauffmann til England. Også i England vart ho ein omtykt kunstnar. I 1768 var ho ein av dei som vart medlem då Royal Academy of Arts vart danna. Den engelske målaren Joshua Reynolds vart ein av hennar næraste vener.
1767 gifta ho seg med den svensk greven Fredrik Horn. Han viste seg vere ein ekteskapssvindlar som brått forsvann med alle oppsparte midlar. Reynolds hjelpte då til slik at ho lukkast få den anglikanske kyrkja til å erklære ekteskapet for ugyldig.
Kauffmann gifta seg i 1781 med den italienske målaren Antonio Zucchi. Året etter flytta paret til Roma. Heimen deira vart ein møtestad for kunstnarar, intellektuelle og adelsfolk. Keisar Josef II, forfattarane Goethe og Herder, arkeologen Johann Joachim Winckelmann og hertuginna Anna Amalia av Braunschweig-Wolfenbüttel var mellom dei som gjesta dei.
Kauffmann døydde i Roma, og er gravlagd i kyrkja Sant'Andrea delle Fratte der i byen.
Kjelder
Bibliografi
759 Vinifera
759 Vinifera er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 26. august 1913 av Franz Kaiser ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Andrej Andrejevitsj Gromyko
Andrej Andrejevitsj Gromyko var ein sovjetisk politikar og diplomat. Han var utanriksminister i Sovjetunionen frå 1957 til 1985. Frå 1983 til 1985 var han medlem av det sovjetiske ministerrådet, frå 1985 til 1988 var han ordførar for Det øvste sovjets presidium. Gromyko var medlem av politbyrået i sentralkomiteen til kommunistpartiet frå 1973 til 1988.
Gromyko var sovjetisk ambassadør i Washington frå 1943 til 1946 og fast representant for Sovjetunionen i Tryggingsrådet 1946–48. Han var viseutanriksminister 1947, første viseutanriksminister 1949–52 og ambassadør i London 1952–53. Etter at Stalin døydde var han igjen første viseutanriksminister 1953–57, utanriksminister 1957–85, og visestatsminister 1983–85. Kort tid etter at Gorbatsjov kom til makta i 1985 blei Gromyko utnemnd til president, ein retrettpost utan reell makt. I 1988 trekte han seg tilbake frå politikken.
Hestur
Hestur (òg Hestoy, eller Hestøya) er ein av dei 18 øyane som utgjer Færøyane. Øya høyrer til regionen til hovudøya Streymoy. Flatevidda til Hestur er 6,1 km², og det bur 43 innbyggjarar på øya (2002).