cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frygia
Kultur
Frygia heldt ein åtskilt kulturell identitet. Klassisk gresk ikonografi identifiserte trojanske Paris som ein ikkje-grekar ved den frygiske hua hans, som òg vart brukt av den persiske ljos- og frelsarguden Mithra, som vart videreutviklet av romarane i Mithra-kulten. Denne hodekledningen, frygisk lue, har overlevt i moderne biletbruk som «fridomshua» til amerikanske og franske revolusjonære på slutten av 1700-talet.
Frygarane snakka frygisk, eit indoeuropeisk språk. Sjølv om frygarane nytta seg av fønikisk alfabet har berre nokre få dusin inskripsjonar på frygisk vorte funne, hovudsakleg på gravskrifter, og mykje om det som er trudd å vere kjent om Frygia er såleis annahands informasjon frå greske kjelder.
Stavangersk
= Grammatikk =
Hankjønn
Hovudregel:
Ein gutt - gutt en - fleire gutt år - alle gutt ene
Her lyt ein merka seg at skiljet mellom fleirtalsbøyinga på han- og hokjønnsord kan vera noko uklårt, sidan det etter kvart har vorte nokså vanleg å seia gutt år. Å seia gutt ene er derimot noko uvanleg.
Snåsavatnet
Snåsavatnet er den sjette største innsjøen i Noreg, og er delt mellom Steinkjer kommune og Snåsa kommune i Trøndelag fylke. Han har avløp i Byaelva til Ogna og vidare til Beitstadfjorden gjennom Steinkjer by. Trøndelags største innsjø også.
Snåsavatnet er rekna som eit særs godt fiskevatn med aure, røye og lake. Fangstrekorden på aure skal vere på 12,7 kilo frå 1988.
Sørhaugen i Dronning Maud Land
Sørhaugen er den sørlegaste åsen i gruppa ved austsida av Kampbreen i Sør-Rondane. Han vart kartlagd av norske kartografar i 1946 frå flyfoto tekne under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936–37, og i 1957 frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946-47.
Stavangersk
Hokjønn
Hovudregel:
Ei jenta - jent å - fleire jent år - alle jent ene
Annuitetsfaktor
Annuitetsfaktoren (a) er gjeven ved formelen:
Stavangersk
Hokjønn
Ei dør - dør å - fleire dør er - alle dør ene
Inkjekjønn
Hovudregel:
Annuitetsfaktor
der r er rente per år og y er talet på år lånet skal gå over
Stavangersk
Inkjekjønn
Ett hus - hus e - fleire hus - alle hus å
Ett eple - epl e - fleire epl år - alle epl ene (/epl å )
Annuitetsfaktor
Formelen kan òg skrivast slik:
Stavangersk
Verb
Alle verb har a-ending i infinitiv.
Svake verb
A-verb:
Å kasta - kast e - kast a - har kast a
Å snofla - snofl e - snofl a - har snofl a (Å snofla = å snubla)
E-verb:
Pontoise
Pontoise er ein kommune i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by og er ein del av den «nye byen» Cergy-Pontoise. Han ligg 28,4 km frå sentrum av Paris. Pontoise er préfecture (administrasjonsstad) i departementet Val-d'Oise.
Stavangersk
Svake verb
Å spela - spel e - spel te - har spel t
Å prøva - prøv e - prøv de/-te - har prøv d-/t
Det som i skriftspråk er kjend som J-verba er utsette for litt meir forvirring, mellom anna av di det ikkje finst j-ar i desse verba på stavangersk. Til dømes heiter det å spørra, tella og velga, og ikkje spørja, telja, velja.
Nå-verb:
Å nå - nå r - nå dde - har nå dd
Å spy - spy r - spy dde - har spy dd
Sterke verb
Å slida - slid e - sleid - har sled e
Å kryba - kryb e - krøyb - har krøb e
Å brekka – brekk e – brakk – har brokk e
Adjektiv
Ubestemt form eintall:
Hankjønn: Ein fine hage
Hokjønn: Ei fine jenta
Inkjekjønn: Et fint hus
Hankjønn: Den fine hagen
Hokjønn: Den fina jentå
Inkjekjønn: Det fina huset
Fleirtall - alle kjønn har e-ending:
Ubestemt form: Fine hus
Bestemt form: De fine husene
Personlege pronomen
Subjektsformer:
Eintal: Eg, du, han, hu, det
Fleirtal: Me, dåkk(år), di
Objektsformer:
Eintal: Meg, deg, seg, han, henna/na, det
Fleirtal: Oss, dåkk(år), seg, di
Spørjeord
Nynorsk - stavangersk
Kva - ka
Kvar/kor - kor
Kven - kem/kenn
Korfor/kvifor - koffår/kaffår
Korleis - koss/kossen
= Sosiolekt =
Ein sosiolekt av stavangersk er kalla for finstavangersk eller Egenesisk. I denne sosiolekten vert språket lagt om i retning av dansk språk. Døme er Egenes i staden for Eiganes, ikke i staden for ikkje, je i staden for eg, frem i staden for fram, sne i staden for snø, gottene i staden for guttane, hytten i staden for hyttå. Denne varianten er særleg erobra i Eiganes-området. Den vert og brukt i andre område for å skilla seg ut frå den proletariserte del av befolkninga i Stavanger og omegn.
Bygdin
Bygdin er ein innsjø i Jotunheimen. Bygdin er regulert og ligg mellom 1048 og 1057 moh. og har eit areal på 40 km². Sjøen er lang og smal – i luftlinje 25 km lang. Største djup er 215 m. Han er Nordens største innsjø med høgd over 1000 moh.
Panda
Panda (Ailuropoda melanoleuca) er ein planteetande art i bjørnefamilien, kjend for den særeigne utsjånaden sin og statusen som ein truga art og eit symbol på naturvern. Pandaen lever berre vilt i Kina, der han er totalfreda og rekna som ein nasjonalheilagdom. På kinesisk er pandaen kjend som daxiongmao, 'stor bjørnekatt'. Det vitskaplege namnet Ailuropoda melanoleuca betyr svart og kvitt kattefotdyr og viser til dei katteliknande labbane til bjørnen.
Bygdin
Bygdin ligg søraust i Jotunheimen og like nord for sjøen ligg toppar på godt over 2000 m. Ved sjøen ligg fleire turisthytter – i vestenden ligg Eidsbugarden, på nordsida ligg Torfinnsbu og ved austenden ligg Bygdin. Om sommaren går det båtrute mellom desse tre stadene.
Panda
Skildring
Bjørnen er kjenneteikna av det klart teikna svarte og kvite (eller brune og gulbrune) mønsteret i pelsen. Sjølve pelsen er tjukk og grov og består av eit ytre hårlag og ei tett og isolerande underull.
Bygdin
Elva Vinsteråni renn ut frå Bygdin, vidare gjennom Vinstervatna og Vinstra til Gudbrandsdalslågen.
Panda
Skildring
Pandaen har også ein særs uvanleg labb, ein ekstra «tommel» i tillegg til dei fem tærne. Den tommelliknande utveksten er ein handleddsknokkel (sesamiodbeinet) som har utvikla seg til eit rørleg lem som gjer at pandaen lett kan handtera bambus og lauv.
Dyret har ein diagonal gangart på linje med andre bjørnar, men er mindre grasiøs i rørslene. Når han går peiker tærne innover og hovudet blir halde under skulderhøyde. Pandabjørnen kan ikkje gå oppreist på bakbeina, slik andre bjørnar gjerne kan, sjølv om han er solegjengar. Om han blir skremt vil han slå over i sakte galopp for å flykta, men springande pandaer vil ofte falla og rulla nedover dei bratte skråningane som finst i område der dei gjerne held til.
Åtferd
Pandabjørnen er dagaktiv og har ikkje vintersøvn, men trekk ned i lågare strøk når vinteren nærmar seg. Han bygger ikkje eit fast hi, men finn ly i eit tre eller ei hole. Pandaen held normalt til på bakken, men er også ein god klatrar og grei symjar. Luktesansen er den viktigaste og best utvikla sansen til pandaen, og blir nytta til å finna mat og til å kommunisera med.
Habitat og utbreiing
Pandabjørn held berre til i område der det veks tett bambusskog, i høgder mellom 1 200- .400 moh. Desse fjellskogane blir gjerne kalla tåkeskog og ligg i det sentrale Kina, i delar av provinsane Sichuan, Gansu og Shaanxi, der dei dekker ei flatevidd på rundt 29 500 km². Sjølve habitatet der pandaen lever er derimot avgrensa til ca. 5 900 km² og er delt opp i omkring 20 isolerte soner. Avskoging, beiting og oppdyrking har gjort leveområda stadig mindre. Dei kinesiske styresmaktene har sett i gang fleire tiltak for å redda pandaen i det naturlege miljøet sitt.
I dag (2004) reknar ein med at det lever rundt 1 600 ville pandaer i Kina, omkring 40 % meir enn det ein tidlegare hadde rekna med. Dette blei avdekt av ei kinesisk fireårig studie.
Reproduksjon
Pandaen lever åleine i eit lauseleg revirsystem, der fleire hannar kan dekka reviret til ei binne. Binna har brunst ein gong årleg, i ein periode på 2-3 dagar mellom mars og mai. Ho gjev beskjed om dette ved å laga fleire lydar og gjennom sterke luktmarkeringar. To til fem hannar tevlar om å få para seg med binna, der hannen med den høgaste rangen når fram. For at det skal bli valpar må også hannen vera i brunst, noko som ikkje alltid er tilfellet. Dette er ein viktig grunn til den låge reproduksjonsraten til pandaene.
Binna går drektig i 97-181 dagar, med ei gjennomsnittleg tid på rundt 135 dagar. Pandabjørnar kan utsetja graviditeten (embryonisk diapause), normalt med ca. 1,5-4 månader. Binna føder som regel ein eller to ungar, men om ho får to vil ho ofte forlata ein av dei etter fødselen for betre å kunna ta seg av den andre.
Kjempepandaer blir kjønnsmodne mellom 4- og 8-årsalderen. Dei kan bli opp mot 30 år gamle i fangenskap, men me veit lite om levealderen i vill tilstand.
Absolute Music 47
Absolute Music 47 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2004.
Panda
Matvanar
Det meste av væska panadaen treng får han i seg gjennom bambusskot, som i snitt inneheld rundt 50 % vatn, opp mot 90 % i nye skot. Pandaen treng også tilskot av reint vatn, og vil derfor søka mot elvar og bekkefar for å drikka når han treng det, som regel ein gong til dagen.
Evolusjon og systematikk
Alle rovdyr stammar frå ei gruppe rovdyrliknande pattedyr me kallar miacidar, som oppstod for rundt 48 millionar år sidan. Forskarar meiner at kjempepandaen kan ha oppstått for 18-22 millionar år sidan, som den eldste av våre nålevande bjørneartar, truleg frå ein primitiv pandabjørn kjent under det vitskaplege namnet Ailuropoda microta.
Pandabjørnen høyrer til ein egen underfamilie i bjørnefamilien, som består av , underfamilien til alle nålevande bjørneartar bortsett frå pandaen, og  , der Ailuropoda er einaste slekt og kjempepanda den einaste nålevande arten.
Kjempepanda har mange trekk til felles med raud panda: Same type habitat, eit liknande bambuskosthald bambus og den falske tommelen som gjer at dei kan eta bambus. Det var lenge strid om kor nært i slekt desse to pandatypane var, men dei nyaste DNA-studia viste at forfedrane deira skilte lag for lenge sidan, og at raud panda ikkje høyrer til bjørnefamilien medan kjempepanda gjer det. Den næraste nolevande slektningen til kjempepanda er den søramerikanske brillebjørnen.
Det er skildra to underartar av kjempepanda, med bakgrunn i forskjellar i kraniumstorleik, fargar og arvemateriale.
Sichuan-panda (Ailuropoda melanoleuca melanoleuca) er den best bevarte populasjonen av kjempepandaer, og kanskje den folk flest tenker på når ein snakkar om panda. Denne underarten er typisk skarpt svart og kvit i fargane. Han finst først og fremst i Sichuan-provinsen og dei sørlege delane av Gansu-provinsen.
Shaanxi-panda (Ailuropoda melanoleuca qinlingensis) lever avgrensa til Qinlingfjella i Shaanxi-provinsen og finst i høgder mellom 1 300 og 3 000 moh. Denne typen er mørkebrun og lysebrun i fargane. Han er generelt mindre enn sichuanpandaen og har eit mindre kranium, men har større molarar i kjeven.
Panda og menneske
Dei eldste nedteikningane om pandaen kjem frå frå Zhou-dynastiet (1027-771 f.Kr.), der dyret pixiu blir skildra som «uovervinneleg og like sterk som ein tiger». Diktsamlinga Shijin frå om lag same tida har ei liknande skildring.
Pandabjørnen var seinare svært skatta i Kina. Keisarmora til Wen av Han blei gravlagd saman med ein pandaskalle. Keisar Taizong av Tang skal ha gjeve to pandar og eit pandaskinn til Japan som eit teikn på vennskap. I moderne tid har Folkerepublikken Kina nytta eit såkalla «panda-diplomati» for å mjuka opp sambandet til andre land. Kommuniststaten knytte kontakt internasjonalt gjennom å gje pandaer i gåve. Frå 1958 til 1982 blei 23 pandaer delte ut til ulike land. Størst omtale fekk eit pandapar som formann Mao overrekte president Nixon då denne vitja Kina i 1972, som den første USA-amerikanske presidenten. Etter 1984 blei pandaene ikkje lenger gjevne, men lånte ut i tiårsperiodar, med høge avgifter og krav om at dei ungane pandaene måtte føda skulle høyra til Kina. I 2005 tilbaud Kina Taiwan eit pandapar med namna Tuan-Tuan og Yuan-Yuan, som samla tyder 'sameining'. Gåva blei lenge avslått, og pandaene er framleis i Kina.
Annuitetslån
Eit annuitetslån er eit lån som skal nedbetalast med like store terminbeløp, heilt til lånet er innfridd, det vil seie at summen av renter og avdrag er konstant.
Panda
Panda og menneske
Kjempepandaen er i dag ein svært utryddingstruga art. Han har sterk symbolverdi, og er nytta i logoen til naturvernsorganisasjonen WWF. Pandaen er ein megafauna-art som har utsjånaden med seg, der dei store augeflekkane og den avrunda, godslege kroppsforma gjeven av den tjukke pelsen gjer han til eit søtt og elska dyr. Samstundes blir pandaen sett på som svært lite trugande der han sit og gomlar bambus. At pandaen også jakter litt, og kan gå til åtak på menneske om han kjenner seg truga, er mindre kjent.
Annuitetslån
I byrjinga er avdragsdelen liten, mens rentedelen er stor. Etter kvart som tida går, stig avdragsdelen og rentedelen blir mindre. Terminbeløpet kan enkelt finnast ved å multiplisere lånesummen med annuitetsfaktoren.
Den samla lånekostnaden er høgare for annuitetslån enn for motstykket serielån, men annuitetslån blir likevel oftare brukt. Dette kjem av at serielån har svært store terminbeløp i starten av låneperioden, når låntakaren oftast har knappast økonomi.
Anleggsmiddel
Anleggsmiddel er i rekneskapsfaget definert som eigedelar til varig eige eller bruk. Døme på anleggsmiddel er bilar, maskiner og bygningar, men òg langsiktige aksjeinvesteringar (anleggsaksjar) og langsiktige fordringar (over eitt år til tilbakebetaling) blir definert som anleggsmiddel.
Anleggsmiddel skal ifølgje norsk rekneskapslov §5-3 «..vurderes til anskaffelseskost» i balansen. I tillegg seier loven at anleggsmidla som har avgrensa økonomisk levetid skal «..avskrives etter en fornuftig avskrivningsplan». Dette betyr at utgifta som påløp ved anskaffinga skal kostnadsførast over anleggsmiddelet si økonomiske levetid i resultatrekneskapen.
Dessutan skal anleggsmiddel nedskrivast «..ved verdifall som forventes ikke å være forbigående».
Tysnessåto
Tysnessåto eller Tysnessåta er det høgste fjellet i Tysnes kommune i Sunnhordland i Vestland fylke. Det ligg på Tysnesøy og når opp til 753 moh.
Ulstein kyrkje
Ulstein kyrkje er ei åttekantkyrkje frå 1849 i Ulstein kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja ligg i sentrum av Ulsteinvik.
Det eldre kyrkjebygget fekk i 1847 store skader og allereie året etter var opp mot 28 mann var i gang med tømring av ny kyrkje som stod ferdig seinhaustes 1848 og vigsla 13. mai 1849. Materialkjøp kom totalt på om lag 1000 spesidaler, arbeidslønnene utgjorde om lag like mykje. Pannestein til tak vart henta frå gamlekyrkja. Sommaren 1878 vart bygget demontert og flytta til ny tomt i Ulsteinvik. Ved flyttinga vart det og lagt til eit kor slik at bygget vart større. Arkitekt for kyrkja var soknepresten i Ulstein, Hans Nicolai Wraamann (sokneprest 1844-1855). Kyrkja vart først sett opp ute på Ulstein, den gamle kyrkjestaden på garden Ulstein om lag 2 km frå den nye kyrkjestaden, og stod der i 29 år før ho vart teken ned og sett opp igjen i Ulsteinvik og vigsla på nytt 27. oktober 1878.
Byggverket er i tømmer og har 400 sitjeplasser.
Ulstein kyrkje er soknekyrkje i Ulstein sokn, Ulstein prestegjeld, Søre Sunnmøre prosti i Møre bispedømme. Det er den einaste kyrkja i Den norske kyrkja i Ulstein kommune.
Fram til 1906 var prestebustaden (prestegarden) i Dimnasundet.
Tidlegare kyrkje
Det førre kyrkjebygget var frå mellomalderen, kanskje oppført så tidleg som på 1100-talet. Den var av stein og den var kvitkalka innvendig og utvendig. Veggane var holmur av vanleg gråstein, medan hjørne, dørkarmar og glasopningar var av marmor. Skipet var 21 alen langt og 16 alen bredt, koret var 11 x 11 alen. Opphavleg var inngangen frå vest, seinare vart denne flytta på nordsida og eit våpenhus i treverk vart sett opp. Lynet slo ned i kyrkja 30. oktober 1847 og bygget fekk store skadar. Wraaman, som var både sokneprest og ordførar, meinte at skadane var så store at full reparasjon var lite meining i. Dessutan var den gamle kyrkja for lita då folketalet auka og den var i generelt dårleg stand før lynnedslaget. Hans Strøm vitja kyrkja omkring 1755 og skildra den som «liden og ældgammel.» Den nye kyrkja vart ikkje sett opp på den gamle kyrkjetomta, men på ei ny tomt like ved. Den gamle kyrkja vart riven heilt ned til grunnen og steinen vart nytta til ny kyrkjegardsmur.
John Lyng
John Daniel Fürstenberg Lyng var statsminister i Noreg frå 28. august til 25. september 1963 og utanriksminister frå 1965 til 1970.
Loch Bracadale
Loch Bracadale er ein sealoch eller fjord på vesktysten av Skye i Skottland.
John Lyng
Lyng vart fødd i Trondheim og vart utdanna jurist. I 1947 vart han høgsterettsadvokat. 1943-44 under den andre verdskrigen var han ved den norske legasjonen sitt rekruttkontor i Stockholm, frå mai 1944 ved Justisdepartementet i London. Frå 1945-47 var han statsadvokat i landssviksaker og han gjorde seg spesielt gjeldande som aktor i den store saka mot Henry Rinnan og hans medsamansvorne. Han var dommar i Trondheim byrett i 1945, lagmann i Agder i 1951 og fylkesmann i Oslo og Akershus i 1964-70. Lyng var medlem av Trondheim bystyre, formannskap og finansutval i 1935-45. Han representerte Sør-Trøndelag fylke på Stortinget i 1945-53. Han prøvde å vinna eit mandat for Høgre i Telemark fylke ved valet 1953, men nådde ikkje opp. Medlem av Skien bystyre 1955-59. Stortingsrepresentant frå Akershus fylke frå 1958 til 1965.
Loch Bracadale
Loch Bracadale og sidefjordane i botn - Harport, Vatten, Caroy, Bharcasaig, na Faolinn og Loch Beag - dannar eit av dei største fjordsystema rundt kysten av Skye. Det vert drive fiske- og muslingoppdrett i det grunne farvatnet. I fjorden ligg Harlosh Island, Tarner Island, Wiay og tidvassøya Oronsay utanfor neset Ullinish.
John Lyng
I partiet Høgre vart han på mange vis arvtakaren til C. J. Hambro og vart parlamentarisk leiar frå 1958 til 1965. Han markerte seg som ein dyktig parlamentarikar med evne for realpolitikk. På fleire område kom Lyng til å stå føre ei omforming av Høgre sine politiske retningsliner. Tilhøvet mellom dei borgarlege partia vart gradvis forbetra. Da regjeringa Gerhardsen gjekk av på Kings Bay-saka i 1963, var Lyng den naturlege statsministeren i den borgarlege samlingsregjeringa i 1963. Regjeringa sat berre ein knapp månad, men la grunnen for samarbeidet med skipinga av Per Borten si regjering i 1965.
John Lyng var medlem av Den norske Nobelkomiteen frå 1964 til 1965. Lyng var far til tidlegare advokat, politikar og forfattar Jon Lyng.
Gregale
Gregale er ein vind i Middelhavet som kan oppstå når eit lågtrykk ligg sør for Malta og skapar ein kraftig, nordaustleg, kald vind på øya. Han kan òg råke andre øyar i det vestlege Middelhavet.
Namnet kjem frå det italienske grecale, og syner til øya Zakynthos i Hellas.
Dette er truleg euroclydon-vinden, frå det greske Euros (aust) og kludo (stormflod) eller det latinske Aquilo (nord) som førte til at Paulus forliste på Malta på veg til Roma.
Kjelder
Wiatr
Visaltía
Visaltía (gresk Βισαλτία) er ein kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Han ligg sør for Sérres og grensar i sør og vest mot periferieininga Thessaloníki.
Sprekkefjellet
Sprekkefjellet er ein isolert ås som ser ut som to låge fjell med eit snødekt skard mellom seg, 5 nautiske mil (9 km) nord for munningen av Austreskorvebreen og hovudmassivet i Mühlig-Hofmannfjella i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd frå landmålingar og flyfoto av den norske antarktisekspedisjonen (1956–60).
Visaltía
Administrativ inndeling
Frå 2011 omfattar kommunen Visaltía òg dei tidlegare kommunane Nigríta, Akhinós og Trájilos. Dei fire tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Loch Bracadale
Like utanfor Idrigill Point i vest ligg klippene Macleod's Maidens.
Bustadsparing for ungdom
Bustadsparing for ungdom (BSU) er ei spareteneste som blir tilbode av dei fleste bankane i Noreg. BSU fungerer slik at ein opprettar ein eigen BSU-konto i ein bank der innskota gjev skattefordelar, men er øyremerka utgifter til kjøp av eigen bustad.
Meir om ordninga
BSU er avgrensa slik:
Visaltía
Administrativ inndeling
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen Visaltía 20 030 innbyggjarar, medan kommunaleininga hadde 4 755 innbyggjarar.
Ramnabergnuten
Ramnabergnuten er eit fjell i Eidfjord kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1729 meter over havet og er det 644. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Muraytah
Muraytah er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Ny-Caledonia
Ny-Caledonia (fransk Nouvelle-Calédonie) er eit fransk territorium i Stillehavet, som består av øya Ny-Caledonia, øygruppa Îles Loyauté, og fleire småøyer. Arealet er 19 058 km², om lag som Sogn og Fjordane fylke, og dermed eit av dei større landa eller territoria i Oseania. Folketalet 240 400 (2007). Det næraste nabolandet er Vanuatu i nordaust. I vest ligg Australia, 1200 km borte, og i sør, 1500 km borte, ligg New Zealand.
Øyane har vore folkesett i over 3000 år. Dei første europearane kom til området på slutten av 1700-talet, og øya fekk namnet New Caledonia av James Cook i 1774. Øyene var fransk koloni frå 1853 til 1946, etter det fransk oversjøisk territorium fram til 1999. Sidan 1999 har området hatt ein spesiell status innan den franske republikken, medan det pågår ein prosess mot større sjølvstyre. Tidlegast i 2014 skal det haldast folkerøysting om fullt sjølvstende frå Frankrike.
Dei opphavlege ibuarane, av melanesisk opphav, utgjorde i 1998 44,1 % av folketalet. 34,1 % var av europeisk eller blanda opphav, og over 11 % var polynesiarar frå andre øyer i Stillehavet, som har kome til øyene etter at dei vart franske.
Matretten kabaret
Kabaret er ein kald rett laga av grønsaker saman med til dømes reker og fisk eller kjøt nedlagt i aspik, ein gelé av kjøtkraft. Nokre typar er fiskekabaret, kjøtkabaret eller rekekabaret.
Streik
Streik er når arbeidstakarar går til felles arbeidsnedlegging. Dersom partane ikkje vert samde om ein avtale kan arbeidstakarane streike, eller nekte å jobbe, til visse krav vert innfridde. Streik vart fyrst viktig under den industrielle revolusjonen, då fabrikkane og gruvene var avhengige av store mengder arbeidskraft. I dei fleste land vart streik snarleg gjort ulovleg ettersom fabrikkeigarane hadde langt meir politisk makt enn arbeidarane. Dei fleste vestlege land legaliserte delvis streik seint på 1800-talet eller tidleg på 1900-talet.
Streik har òg vorte brukt for å tvinge myndigheitene til å endre politikken og til og med å styrte makthavarane. Eit kjent døme er streiken på verftet i Gdansk leia av Lech Walesa. Streiken var viktig i kampen for politisk endring i Polen, og var eit viktig steg mot fallet av dei kommunistiske riksstyra i Aust-Europa.
Streiketaktikk har ei lang historie. Mot slutten av det 20. egyptiske dynastiet, under Farao Ramesses III for rundt 3 500 år sidan, organiserte arbeidarane på den kongelege nekropolisen (dødsby) den fyrste kjende streiken, eller arbeidaropprøret, i historia. Grunnen var mangel på kvitlauk, som arbeidarane brukte for å betre uthaldet og den generelle helsa si. Hendinga vart nedskriven i detalj på papyrus, som er bevart og no er i Torino.
Lover, forskrifter eller arbeidsavtalar regulerer kva streikar som er lovlege og kva for nokre som er ulovlege. Dei tilsette får normalt ikkje løn under ein streik, men kan verte finansierte frå ein streikekasse.
Broutonbukta
Broutonbukta (russisk бухта Броутона, bukhta Broutona) er ei bukt heilt nord på øya Simusjir i Kurilane i Russland.
.
Hoppvekevinnarar
Sjå òg: Hoppveka
Eidsdal
Eidsdal er ei langstrekt bygd og dalføre på sørsida av Norddalsfjorden i Fjord kommune. Det bur rundt 400 personar der.
Dei viktigaste næringane er jordbruk, særleg mjølkeproduksjon frå ku og geit, og turisme. Vegen gjennom Eidsdal er del av komande nasjonal turistveg Geiranger-Trollstigen.
Frå Eidsdal går det ferje over til Linge på nordsida av Norddalsfjorden. Dalen er naturleg delt i ein øvre og nedre del der vegen går i ein trang og bratt passasje mellom Veiberg og Berge. Frå Berge er dalbotnen flat eller slakk til grensa mot Geiranger.
Eidsdal har ikkje eiga kyrkje, men soknar til Norddal kyrkje i Dalsbygda.
Eidsdal, i det minste nedre del av dalføret, vart tidlegare kalla Ytterdal. Strandstaden (tettstaden) blir framleis kalla Ytterdal av lokale, sjølv om ferjestaden (overfarten Eidsdal-Linge) heiter Eidsdal. Namnespørsmålet skapte sterk strid kring 1950. Namnet Ytterdal eller Ytre-Dale har vore brukt i kontrast til Indre-Dale i nabobygda Dalsbygda (også kalla Norddal) litt lenger innover i fjorden.
Qabas
Qabas er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Store Nup
Store Nup er eit fjell i Ullensvang kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1693 meter over havet og er det 788. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Telen i Dronning Maud Land
Telen er ein naken ås langs kysten mellom Skallebreen og Teenbreen, på austsida av Lützow-Holmbukta i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto tekne under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936–37.
Essonne
Essonne er eit departementet nord i sentrale delar Frankrike. Departementet ligg i regionen Île-de-France, og er kalla opp etter elva med same namn.
Historie
Essonne vart oppretta då det tidlegare departementet Seine-et-Oise vart delt opp 1. januar 1968, og utgjer den sørlege delen av det gamle departementet.
I 1969 vart kommunane Châteaufort og Toussus-le-Noble skild frå Essonne og lagt til departementet Yvelines.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Île-de-France og grensar til departementa Hauts-de-Seine og Val-de-Marne i nord, Seine-et-Marne i aust, Loiret i sør og Eure-et-Loir og Yvelines i vest.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Essonniens.
Største kommunar
Dei største kommunane (meir enn 25 000 innbyggjarar etter ei folketeljing i 1999) er: Évry, Corbeil-Essonnes, Massy, Savigny-sur-Orge, Sainte-Geneviève-des-Bois, Viry-Châtillon, Athis-Mons, Palaiseau, Draveil, Yerres, Les Ulis og Vigneux-sur-Seine. Milly-la-Forêt er eit døme på ein meir landleg kommune.
Samphrey
Samphrey (norrønt Sandfriðarey)er ei lita øy i Shetlandsøyane i Skottland. Ho ligg sør i Yell Sound mellom øya Yell og Mossbank på Shetland Mainland. Det bur ikkje folk på Samphrey.
Øya har eit areal på 0,66 km² og ligg i soknet Delting.
Blaeu kallar øya «Sancterre» (Heilag land) på 1600-talet.
Grunnfondsbevis
Eit grunnfondsbevis er eit eigenkapitalinstrument knytt til sparebanknæringa.
Sparebankane sine grunnfondsbevis har klare likskapar med aksjar. Forskjellen knyter seg først og fremst til eigarretten til selskapsformua og innflytnaden i banken sine organ. Det er òg sett restriksjonar på utbyttetildelinga ved at det årlege utbyttet inkludert avsetning til utbyttereguleringsfond er avgrensa til grunnfondsbeviseigerane sin andel av eigenkapitalen multiplisert med overskotet (etter korreksjon for fond for vurderingsforskjellar).
Dei første grunnfondsbevisa vart introdusert i 1988. Dei utgjer ein viktig del av sparebankane sin kapitalbase. 8 av dei 10 største sparebankane har utstedt grunnfondsbevis, og eigarandelen i den enkelte banken varierer frå 10 til 60 prosent. I alt er det 22 sparebankar som har utstedt grunnfondsbevis, av desse er 19 børsnotert.
Loch Broom
Loch Broom (skotsk-gælisk Loch Bhraoin, tyder «regnbyesjøen») er ein sea loch eller ein fjord i Ross and Cromarty i Skottland. Den vesle byen Ullapool ligg på austsida av fjorden.
Little Loch Broom
Den mindre fjorden, Little Loch Broom, ligg litt lenger vest ved foten av An Teallach og opnar ut mot the Minch. Elva Allt Airdeasaidh munnar ut i fjorden Ardessiefossen. Landsbyen Dundonnell ligg ved fjorden. Inst i fjorden er området myrlendt.
Ticket to Ride
«Ticket to Ride» er ein song av The Beatles frå albumet Help! i 1965. Han vart spelt inn 15. februar 1965 ved Abbey Road Studios og gjeve ut to månader seinare. Musikkmagasinet Rolling Stone plasserte songen på 384. plass over dei 500 største songane gjennom tidene.
Utgjeving
«Ticket to Ride» vart gjeve ut på singel 9. april 1965 (19. april i USA) med «Yes It Is» som B-side. Han nådde toppen av singellista både i USA, Storbritannia og Noreg. I Noreg låg han fire veker på førsteplassen og i alt 14 veker inne på Topp 10.
Ettermæle
Både Richie Unterberger i Allmusic og forfattar Ian MacDonald skildrar «Ticket to Ride» som ein viktig milepåle i den musikalske utviklinga til the Beatles. Rytmen er hardare og tyngre enn på tidlegare Beatles-songar. MacDonald skildra han som psykologisk djupare enn noko anna The Beatles hadde gjort før og ekstraordinær for si tid. Etter at Beatles vart oppløyst uttalte Lennon at dette var den første heavy metal-songen nokon gong med eintonig basslinje, repeterande trommer og tunge gitarlinjer.
Medverkande
I følgje Ian MacDonald:
Lilleputthammer
Lilleputthammer er ein familiepark som ligg like ved Europaveg 6 i Øyer kommune, 20 km nord for Lillehammer. Sentralt i parken er ein miniatyrpark som er ein kopi av Storgata i Lillehammer slik ho såg ut tidleg på 1900-talet. Miniatyren er bygd i målestokk 1:4. Sidan har parken gått gjennom ei rekkje utvidingar og fornyingar.
Parken blei laga til av Kjell og Hjørdis Madsen, og opna 29.juni 1983 av stortingspresidenten Oddvar Nordli. Han blei kjøpt av Viking Gruppen AS (no Welle Gruppen AS) i 1996 saman med Øyer Gjestegård. Føretaket tok over drifta av Lilleputthammer i 2006. I 2007 blei parken utvida med nye attraksjonar, som parisarhjul, berg- og dalbane og bompebåtar. I tillegg blei miniatyrhusa pussa opp. Året etter blei det lagt til fleire nye attraksjonar - karusell, klatretårn og oldefarsbilar.
Det er også ein Barnas Bokby i parken med brukte barnebøker, og det er blitt halde jamlege opplesingar og underhaldninsførestillingar her.
Nykirke
Nykirke er ein tettstad i Horten kommune i Vestfold og Telemark. Staden har og ligg austom Europaveg 18, kring ti kilometers køyring vest for Horten sentrum. Her ligg Nykirke kyrkje og Fagerheim skole. Vestfoldbanen går gjennom Nykirke, men Nykirke stasjon er nedlagd. Næraste stad med togstopp er Skoppum.
Bajdaratskajabukta
Bajdaratskajabukta (russisk Байдарацкая губа, Bajdaratskaja guba) er ei bukt i Russland på sørsida av Karahavet mellom den nordlege enden av Uralfjella og Jamalhalvøya. Bukta har ei lengd på om lag 180 km og ei breidde på om lag 78 km ved munningen. På det djupaste er bukta opp mot 20 meter. Overflatevatnet held 5-6 °C om sommaren, og om vinteren frys bukta til. Elvane Bajdarata, Juribej og Kara, samt nokre til, munnar ut i Bajdaratskajabukta.
Bukta inneheld nokre større øyar, som Torasovej, Litke og Levdijev.
Gazprom har lagt ei gassrøyrleidning over bukta frå dei rike gassførekomstane på Jamal.
Jakthundane
Jakthundane (frå latin Canes venatici) er eit av dei 88 offisielle, moderne stjernebileta. Det er lite stjernebilete på den nordlege nattehimmelen og vart skapt av Johannes Hevelius på 1600-talet. Stjernebiletet er ofte avbilda i illustrasjonar som hundane til Bjørnepassaren, som ligg ved sidan av.
Historie
I antikken vart stjernene i Jakthundane av Klaudios Ptolemaios plassert i stjernebiletet Den store bjørnen. I mellomalderen vart stjernene i Jakthundane assosiert med ein hund ved ei feilomsetjing. Stjernene var av Ptolemaios avbilda som ei klubbe. Då verket til Ptolemaios, Almagest, vart omsett frå gresk til arabisk, visste ikkje omsetjaren Johannitius det greske ordet og nytta i staden det arabiske ordet som likna mest, som då tydde «spydspissen med ein krok». Då den arabiske teksten vidare vart omsett til latinsk vart det arabiske ordet for «krok» mistolka som «hund». I 1533 avbilda den tyske astronomen Peter Apian Den store bjørnen i lag med to hundar.
Eigenskapar
Jakthundane grensar til Den store bjørnen i nord og vest, Berenikes hår i sør og Bjørnepassaren i aust. Den tre bokstavar lange forkortinga for stjernebiletet, som har vore nytta av International Astronomical Union sidan 1922, er 'CVn'. Dei offisielle grensene til stjernebiletet vart fastsett av Eugène Delporte i 1930, og definert som ein polygon med 14 sider. Stjernebiletet dekkjr 4,5 kvadratgrader og er det 38. største av dei 88 stjernebileta.
Stjerner
Jakthundane har ingen lyssterke stjerner, og α og β CVn er berre 3. og 4. storleiksklasse. Flamsteed katalogiserte 25 stjerner i stjernebiletet, og merka dei 1 til 25 Canum Venaticorum, men 1 viste seg å høyre til Den store bjørnen, 13 i Berenikes hår og 22 eksisterte ikkje.
Supertomrom
Det enorme tomrommet, er eit ekstremt stort tomrom (ein del av universet med særs få galaksar), ligg i nærleiken av dette stjernebilete. Det er kanskje det største tomrommet som er oppdaga, litt større enn Eridanus supertomrom og 1200 gonger volumet av eit typisk, venta tomrom. Det vart oppdaga i 1988 under ei djupromsundersøking.
Djupromsobjekt
Jakthundane har fem Messier-objekt, inkludert fire galaksar. Ein avdei meir kjende galaksane i Jakthundane er Malstraumgalaksen (M51, NGC 5194) og NGC 5195, ein liten spiralgalakse med stavar. Dette var den første galaksen som vart oppdag med ein spiralstruktur, og strukturen vart først observert av Lord Rosse i 1845. Det er ein spiralgalakse 37 million lysår frå jorda. Han vert rekna som ein av dei vakraste galaksane som er synleg og har mange område med stjernedanning og stjernetåker i armane sine. Dette fargar dei rosa og blå, i kontrast til den eldre, gule kjernen. M51 har ein mindre følgjesvein, NGC 5195, som har særs få stjernedannande område og dermed ser gul ut. Han passerer bak M51 og kan vere årsaka til stjernedanninga i den større galaksen.
Andre kjende spiralgalaksar i Jakthundane er Solsikkegalaksen (M63, NGC 5055), M94 (NGC 4736) og M106 (NGC 4258). M63, Solsikkegalaksen, har fått namn etter utsjånaden sin i store amatørteleskop. Han er ein spiralgalakse med ein integrert storleiksklasse på 9,0. M94 er ein liten spiralgalakse med ein tilnærma storleiksklasse på 8,0, kring 15 million lysår frå jorda. NGC 4631 er ein stavspiralgalakse, som er ein av dei største og mestlyssterke galaksane ein ser frå sida på himmelen.
M3 (NGC 5272) er ein kulehop 32 000 lysår frå jorda. Han er 18 minuttgrader i diameter og med storleiksklasse 6,3 er han lys nok til at ein kan sjå han med kikkert. Han er òg synleg for det nakne auga om himmelen er særleg mørk.
Ross and Cromarty
Ross and Cromarty (Ros agus Cromba på skotsk-gælisk) er eit svakt definert område i Highland i Skottland. Området er i dag eit statthaldarskap, og var frå 1890 til 1975 eit eige grevskap før det vart ein del av regionen Highland.
Shtetl
Sjtetl eller shtetl (frå jiddisch, fl. shtetlekh, på norsk nærast 'liten by') var busetjingar med relativt høg jødisk befolkningsdel i det området dei fleste jødane i Aust-Europa budde før andre verdskrigen.
For det meste var det landsbyar eller småbyar, somtid au bydelar, der mellom ca. tusen og ca. tjue tusen jødar budde. Større jødisk prega byar som Lemberg eller Tshernovits vart kalla shtot ('by'). Geografisk var dei fleste shtetlane i Aust-Polen, framfor alt i Galizia, men au i Ukraina, Kviterussland og Litauen. Desse områda høyrde til historisk for det meste anten Russland eller Austerrike-Ungarn.
Dei askenasiske jødane i shetlane snakka til kvardags for det meste jiddisch. Mange av dei heldt meir fast på dei religiøse tradisjonane sine enn jødar i Sentral- eller Vest-Europa.
Dei vanlege yrkesgruppene i shtetlane var handverkarar, småhandlarar og daglønsarbeidarar. Det var ofte stor fattigdom der. Både fattigdomen og pogromar gjorde at mange utvandra frå slutten av 1800-talet.
Tramontane
Tramontane (tramuntana, tramontana) er eit klassisk namn på ein nordleg vind i middelhavslanda. Det eksakte namnet og retninga varierer noko frå land til land. Ordet kjem av det italienske tramontana, som igjen kom frå det latinske trānsmontānus (trāns- og montānus), «bortanfor fjella/på andre sida av fjella», og viser til Alpane i Nord-Italia. Ordet er ikkje berre knytt til vind og kan vise til alt som kjem frå eller folksom bur på andre sida av fjell, eller meir generelt om noko utanlandsk, rart eller barbarisk.
Shtetl
Shtetlkulturen og jiddisch vart sedd ned på, også av ein del andre jødar, men somme jødiske intellektuelle og skribentar byrja rundt hundreårsskiftet (frå ca. 1900) å setje pris på delar av denne kulturen, og gav eit meir positivt bilete av han. Livet i shtetlen fekk litterære minnesmerke i yidish språkdrakt, mellom anna av Sholem Aleikhem, Mendele Moikher Sforim, Isaak Leib Perez og Isaak Shtern. Etter den mest heilt fullstendige utslettinga av shtetlane og innbyggjarane der i Shoah, vart eit nostalgisk syn på shtetlkulturen meir utbreidd.
Tramontane
Catalonia
I Catalonia vert vinden kalla tramuntana. Vinden har gjeve namn til Serra de Tramuntana på Mallorca.
Shtetl
Utvalde shtetlar (i alfabetisk rekkjefølgje)
Som delvis jødisk shtot må reknast Breslau, Brest i Kviterussland, Budapest, Chişinău, Tshernovits, Danzig, Daugavpils (Dünaburg), Glogau, Iaşi, Kaunas, Kiev, Klausenburg, Königsberg, Krakau, Lemberg, Minsk, Odessa, Poznań, Praha, Riga, Vilnius, Wien, Vitebsk og Warszawa.
Tramontane
Kroatia
I Kroatia heiter vinden tramuntana.
Qalandiya
Kalandia (arabisk قلنديا, hebraisk skrift קלנדיה), òg Qalandiya, er ein palestinsk landsby på Vestbreidda, mellom Jerusalem og Ramallah, like vest for Jerusalem kommune. I 2006 budde det 1 154 innbyggjarar i landsbyen, i følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå. Kalandia er òg namnet på ein flyktningleir, oppretta av UNWRA i 1949. Han ligg like aust for Jerusalem kommune. Kalandia flyktningleir vart bygd for palestinske flyktningar frå Lydda, Ramle og Jerusalem etter den palestinske utflyttinga i 1948.
Provinsen Como
Provinsen Como (italiensk Provincia di Como) er ein provins i regionen Lombardia i Italia. Hovudstaden er byen Como. Han har eit areal på 1 288 km² og totalt 507 500 innbyggjarar (2004). Det er 162 kommunar i provinsen.
Tramontane
Frankrike
Tramontane er eit døme på ein katabatisk vind, som vert skapt av trykkskilnaden mellom kaldlufta i eit høgtrykk over Atlanterhavet eller Nordvest-Europa og eit lågtrykk over Golfe du Lion i Middelhavet. Høgtrykkslufta bles sørover og vert forsterka mellom Pyreneane og Massif central.
Provinsen Como
Han grensar til kantonane Ticino og Graubünden i Sveits i nord, dei italienske provinsane Sondrio og Lecco i aust, provinsen Milano i sør og provinsen Varese i vest.
Qalandiya
Historie
Under krossfarane var Kalandia ein av 21 landsbyar gjeven av kong Godfrey som eit len til prestane i Den heilage grav-kyrkja.
Provinsen Como
Andre store byar er Cantù, Erba, Mariano Comense og Olgiate Comasco. Campione d'Italia er òg ein del av provinsen og er ein enklave i Ticino i Sveits.
Tramontane
Frankrike
I følgje franske kjelder vart namnet nytta i den noverande forma mot slutten av 1200-talet av Marco Polo.
Qalandiya
Historie
I 1863 vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen, som han skildra som ei lita grend med nokre få hus med fikenplantasjar rundt.
Provinsen Como
I 2005 er dei største kommunane i provinsen Como:
Qalandiya
Historie
I 1883 skildra Palestine Exploration Fund i Survey of Western Palestine landsbyen som ein «liten landsby på ei høgd, omgjeve av oliven, med steinbrot i vest.»
Provinsen Como
Dei bergamaskiske Alpane og nokre åsar dekkjer heile provinsen. Her ligg òg Comosjøen og byen Como er kjend som fødestaden til Alessandro Volta, oppfinnaren av batteriet i 1800.
Qalandiya
Det britiske mandatet
I folketeljinga i 1922 hadde Qalandieh (Qalandia) eit folketal på 144, 122 muslimar og 22 jødar. Dette hadde auka i folketeljinga i 1931 då Qalandiya hadde ein heilmuslimsk folkesetnad på 120, i 25 hus.
Tramontane
Frankrike
Den vedvarande hylelyden som tramontanevinden skapar er sagt å vere forstyrrande på psyken til folk. I diktet Gastibelza av Victor Hugo seier hovudpersonen: «Le vent qui vient à travers la montagne me rendra fou..» («vinden som kjem frå andre sida av fjella gjer meg galen»)
Qalandiya
Det britiske mandatet
I 1945 var folketalet i Kalandia på 190 arabarar, og landområdet var 3 940 mål. 427 mål var for plantasjar og irrigert land, 2 202 for korn, medan seks mål var utbygde område.
Tramontane
Italia
I Italia vert vinden kalla tramontana eller stundom garigliano. I Italia er opphavet til namnet omdiskutert og varierer frå region til region. På kysten av Sorrento meiner ein til dømes at namnet kjem frå landsbyen Tramonti, som vinden kjem frå om ein står ved kysten.
Qalandiya
Kalandia lufthamn
Fram til 1930 var Kalandia den einaste flyplassen i Palestinamandatet, sjølv om det var fleire militære flystriper. Kalandia vart nytta av viktige gjester som kom til Jerusalem. Han opna for faste flyruter i 1936. Etter seksdagarskrigen fekk han namnet Atarot lufthamn av Israel, men vart nedlagt som følgje av Israel–Palestina-konflikten.
Tramontane
Italia
Vinden i Italia er ein nordaustleg eller nordleg vind som bles frå Alpane og Appenninane (sør for Alpane) til den italienske kysten. Han er særs vedvarande på vestksyten av Italia og nordsida av Korsika. Vinden vert skapt av eit vêrsystem frå vest etter eit lågtrykk over Middelhavet. Vinden er sterkast før soloppgang og kan nå ein styrke på 20 m/s (sterk kuling).
Catullus
Gaius Valerius Catullus (ca. 84 f.Kr.–ca.54 f.Kr.), kjend som Catullus eller berre Catull, var ein av dei viktigaste romerske diktarane i det første hundreåret f.Kr.
Biografi
Då Catullus var godt tjue år gamal, fekk han ein eigedom ved Tibur, der han vart kjend med ei lang rekkje diktarar frå av den moderne skulen neoterikarane. Neoterikarane hadde alexandrinarane som førebilete og arbeidde med å skapa «formfullenda» kunst. Denne litterære omgangskrinsen har tvillaust hatt påverknad på Catullus.
Då Catullus var rundt 25 år gamal, møtte han kvinna Clodia, som var gift med rikmannen Metellus Celer. I dikta sine omtalar han ho ved pseudonymet Lesbia. I fylgje Catullus var ho ei lettsindig kvinne med eit omsynslaust temperament og trong til nyting. Det lausslepne livet Clodia levde førte til ei lang rekkje forhold. Dette gjorde Catullus mektig sjalu og det kan ein sjå i dikta hans. Catullus tok del som offiser i i felttog i Hellas og vende deretter attende til Roma og døydde berre 30 år gamal.
Dei 113 overlevande dikta av Catullus er omsette til nynorsk av Erik Eggen, Sigmund Skard og Asgaut Steinnes (Samlaget 1978). Dei er omsette til bokmål av Johann Grip og Henning Hagerup (Tiden 1996).
Jarle Simensen
Jarle Simensen er ein norsk historikar, professor i historie. Han har framfor alt arbeidd med afrikansk og europeisk historie, og med historisk teori og metode.
Absorbert dose
Absorbert dose er eit mål på mengda energi ein materie absorberer når den blir utsett for ioniserande stråling. Forskjellige materiar absorberer forskjellige mengder energi. Den absorberte energien per eining masse vert målt i J/kg eller Gray (Gy), oppkalla etter fysikaren Louis Harold Gray.
Kraterbukta
Kraterbukta er ei bukt på Usjsjirøyarne, som er ein del av Kurilane i Russland. Bukta vart forma av ein vulkan som i dag er utdøydd. Kurilane har i dag fleire aktive vulkanar.
Russiske Fjernausten genererer mykje inntekter frå turisme ved Kraterbukta.
STS-61-B
STS-61-B eller (Space Transportation System-STS-61-B) den andre romferda med romferja Atlantis. Romferja vart sendt opp den 26. november 1985 og kom tilbake til jorda den 3. desember 1985. Hovudføremålet med denne turen var å setje kommunikasjonssatellittane Morelos-B, AUSSAT-2 og SATCOM KU-2 i bane rundt jorda.
Qaf'ah
Qaf'ah er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Viento de Levante
Skildring
Vinden oppstår sentralt i Middelhavet eller rundt Balearane og bles vestover og gjennom Gibraltarsundet der han vert ekstra kraftig. Vinden fører er fuktig og fører med seg tåke og nedbør på austsida av sundet, men er tørr på vestsida, sidan fukta regnar ut i fjella mellom Algeciras og Tarifa. Vinden er kjend for å skape skyformasjonar over Gibraltarklippa. Levantervinden kan oppstår til alle tider av året, men oftast frå mai til oktober.
Hollandsk sjuke
Hollandsk sjuke er eit økonomisk fenomen der eit lands eksport av ein naturressurs fører til avindustrialisering.
Ein viktig del av sjuka er at verdien av landet sin valuta aukar i verdi, slik at konkurranseutsett sektor blir mindre og mindre konkurransedyktig. Importen stig, eksporten minkar og produktiviteten fell.
Viento de Levante
Gibraltarsundet
I Gibraltarsundet fører vinden til ein kraftig gap-vind som kan vere farleg til sjøs, særleg når vinden bles mot tidvasstraumane. Gibraltarsundet er berre om lag 15 km på det smalaste og 55 km lang og er omgjeve av forholdsvis høge fjell. Vinden kan nå ein styrke på 10 til 20 m/s og er kraftigast vest i sundet. Høgtrykka i området fører ofte til vertikalt stabile luftlag i området og dette medverkar til kraftigare vind gjennom sundet. Under slike tilfelle kan vinden gå frå nesten stille i Alboransjøen til sterk kuling på vestsida av sundet.
Namn
Namnet på vinden kjem frå levante (spansk for «aust») og syner til kvar vinden kjem frå. Det motsette til levante er poniente (spansk for «vest»).
Hollandsk sjuke
Nemninga Dutch disease, som er det engelske ordet for fenomenet, skal første gongen ha vorte nytta av The Economist i artikkelen «The Dutch Disease» i nummeret utgjeve 28. november 1977.
I Noreg
Mange fryktar og/eller ser teikn til at oljeutvinninga i Noreg skal føre til hollandsk sjuke. Handlingsregelen for oljeformuen er eit verkemiddel som til dels er innretta mot å avgrense dei moglege negative verknadene av sjuka.
Viento de Levante
Kjelder
''
Tottanfjella
Tottanfjella er ei gruppe klipperik åsar som strekkjer seg over 20 nautiske mil (37 km), og dannar den sørvestlege delen av Heimefrontfjella i Dronning Maud Land. Åsane vart observert og fotografert av Den norsk-britisk-svenske antarktisekspedisjonen under ein flytur frå Maudheim i januar 1952. Dei er kalla opp etter forsyningsskipet «Tottan», som vart nytta til å sende forsyningar til British Royal Society-stasjonen på Bruntisen 1955-58. I 1957-58 kom Tottan òg med forsyningar til den norske stasjonen ved Kronprinsesse Märtha Kyst.
Aymaraer
Aymaraene er ei etnisk gruppe av urfolk i Andes i Sør-Amerika. Kring 2,3 millionar aymaraer lever i Bolivia, Peru, nordlege Chile og Argentina. Territoriet deira vart først kolonisert og assimilert i inkariket, seinare kolonisert av spanjolane på 1500-talet.
Geografi
I området kring Titicaca finn ein aymaraene, og då med ein konsentrasjon sør om sjøen. Det urbane senter El Alto ligg nær hovudstaden i Bolivia, La Paz. Byen har ein folkesetnad på ca. 750 000 personar. Utanom dette senteret lever aymaraene på landsbygda og i småbyar som «campesinos», spreidd rundt på Altiplano.