cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antisemittisme
Antisemittisme og den andre verdskrigen
Det blir somtid hevda at andre massemord i historia var verre. Andre åtvarar mot slik relativisering av Holocaust. Den tyske historikaren Eberhardt Jäckel har kome med denne vurderinga: «Det nazistiske jødemordet var eineståande, fordi ein stat med autoritet frå den ansvarlege føraren aldri tidlegare har vedteke og kunngjort at han vil drepe som fullstendig som mogleg ei viss menneskegruppe, medrekna dei gamle, kvinnene, barna og spedbarna, og med alle tenkjelege statlege middel har sett denne avgjerda ut i livet.» Den israelske historikaren Yehuda Bauer seier det slik: «For først gong i soga til menneskeætta blir ei avgjerd utvikla - i ein moderne stat i midten av eit sivilisert kontinent - om å oppspore, registrere, merke, isolere, berøve, audmjuke, samle, transportere og myrde kvar einaste person tilhøyrande ei viss etnisk gruppe. Det har ikkje noko sidestykke.»
Etter at tyskarane var drivne ut blussa det opp nye pogromar på jødar somme stader i austeuropa. Til dømes førte dette til at over 60 000 jødar flykta frå Polen til Tyskland sommaren 1946. I det halvtanna året som kom etter slutten på verdskrigen blei det drepe fleire jødar i Polen, Ungarn og Tsjekkoslovakia enn i tiåret før krigen
Antisemittisme i nyare tid
I etterkrigstida har open antisemittisme vore sjeldan i Europa og Amerika, og finst berre i små utgrupper av nynazistar. Eit unntak var austeuropa under Stalin. I fleire av rettssakene frå den tida blei den jødiske bakgrunnen til dei tiltala nytta mot dei. Særleg tydeleg kom dette fram i saka mo Rudolf Slánský og andre i Praha i november 1952. Men anti-semittisme kan òg komme til uttrykk under dekke av sionisme-kritikk, noko ein særleg såg periodevis i Sovjetunionen og andre kommunistiske land.
Franks Wild Years
Innhald
Alle songar er skriven av Tom Waits, bortsett frå der andre er nemnd.
Antisemittisme
Antisemittisme i nyare tid
Antisemittismen i dag er truleg mest utbreidd blant muslimar, og dette har sannsynlegvis samanheng med konflikten i Midtausten, der Israel sidan 1967 har okkupert land som palestinarane gjer krav på. Det er ikkje internasjonal semje om kva for status desse områda har (sjå artikkelen om Palestina), men mykje av det Israel gjer i desse territoria, som utbygging av busetnader og anneksjonen av Jerusalem, har vorte fordømt av tryggjingsrådet i FN (FN-resolusjon 465 og FN-resolusjon 478).
Bjørn Dahl (1954)
Bjørn Dahl er ein norsk forretningsmann og tidlegare fotballspelar. Han var dagleg leiar i Sportsklubben Brann, klubben han òg spelte for gjennom mange år, fram til april 2010.
Rivne stolpekyrkjer, stavkyrkjer og tilhøyrande utgravingar i Nord-Europa
Rivne stolpekyrkjer, stavkyrkjer og tilhøyrande utgravingar i Nord-Europa er ei ufullstendig liste over stavkyrkjer, stolpekyrkjer og liknande. Lista er ikkje fullstendig, mellom anna fordi ein stadig får nye opplysningar om gamle kyrkjer.
Dei første kyrkjene i Europa nord for Alpane var oftast bygd i reisverk av tre. Fram til 1100-1200 var treverk det vanlege i mesteparten av Norden, Danmark og det sørlege Sverige gjekk då etterkvart over til å bygge stein eller bindingsverk. Dei første bygga hadde ståande stolpar med nedgravne endar eller palisadekonstruksjon. Særleg i Norge vart desse primitive konstruksjonane erstatta av den karakteristiske stavkonstruksjonen der stolpane står på ei ramme av svillar, ein liggande stokk på eit tørt fundament av stein. Medan nedgravne stolpar raskt rotna, gjorde denne konstruksjonen at bygget overlevde hundreåra.
Norske kyrkjer
Forsvunne norske stavkyrkjer etter fylke med årstal for riving eller tap.
Norske stavkyrkjer
Stavkyrkjer i Noreg er gjenverande og rekonstruerte stavkyrkjer, det vil seia trekyrkjer konstruerte med berande stavar (stolpar). Sjølv om slike trekyrkjer var vanleg i Nord-Europa i tidleg mellomalder, vart det i Noreg reist hundrevis av stavkyrkjer etter at stein tok heilt over andre stader og ein stor del av desse kyrkjene overlevde fram mot moderne tid. Dei norske stavkyrkjene er dei viktigaste spora etter denne tidlege kristne trearkitekturen. Stavkyrkjene er dei viktigaste og mest særmerkte av historiske bygg i Noreg. No vert stavkyrkjene rekna for å vere mellom dei viktigaste representantar for nordeuropeisk mellomalderarkitektur i tre, og er representert ved Urnes stavkyrkje på UNESCO si verdsarvliste.
Lista inneheld 28 stavkyrkjer som har overlevd frå mellomalderen. I tillegg blir det vist til Fantoft stavkyrkje som er ein rekonstruksjon av den nedbrende kyrkja, som i sin tur var ein rekonstruksjon av ei riven kyrkje, Vang kyrkje som i dag står i Polen og to av dei kyrkjene som blei bygd på 1600-talet med inspirasjon frå stavkyrkjene, Fåvang og Vågå. I tillegg finst det fleire kopiar og miniatyrar som ikkje er tatt med i denne lista. Uvdal kyrkje frå 1893 er bygd i dragestil.
Utbreiing og tapte stavkyrkjer
I mellomalderen var det truleg over 1000 stavkyrkjer i Noreg (somme meiner det kan ha vore så mange som opp mot 2000 kyrkjer), men dei fleste forsvann i perioden 1350–1650, truleg som følgje av endra behov etter Svartedauen og reformasjonen. Omkring 900 av Noregs 1200 kyrkjer i mellomalderen var med stavkonstruksjon, resten var i stein. Etter reformasjonen i 1536 vart det i lang tid ikkje oppført nye kyrkjer i Noreg, og då det igjen vart trong om nye eller større kyrkjebygg vart dei bygd i tømmer med lafteteknikk. Dei fleste nye kyrkjene på 1600-1700-talet vart oppført på bygdene og mange gamle stavkyrkjer vart utvida til korsform. Til dømes vart Flesberg stavkyrkje utvida med tverrskip i tømmer i 1735. Til dømes vart stavkyrkjene på indre Sunnmøre i løpet av 1700-talet erstatta av tømmerkyrkjer: Norddal kyrkje, Sunnylven kyrkje, Stordal gamle kyrkje og Stranda kyrkje. I 1650 var det rundt 270 stavkyrkjer att, og i neste hundreårsperiode forsvann 136 av desse. På 1700-talet vart det reist omkring 300 kyrkjer i Noreg, dei fleste avløyste gamle stavkyrkjer som var for små eller falleferdige. Kring 1800 stod det fortsatt 95 stavkyrkjer, men over 200 var tidlegare stavkyrkjer kjent med namn eller i skriftlege kjelder (i følgje Lorentz Dietrichson). Frå 1850 til 1885 fall 32 stavkyrkjer, men sidan den gong har berre Fantoft stavkyrkje gått tapt. I dag er det berre bevart 28 stavkyrkjer i Noreg.
Dei eksisterande stavkyrkjene er konsentrert om dei øvre dalstroka på Austlandet (Gudbrandsdalen, Numedal, Hallingdal, Valdres og Telemark) og dei indre fjordstroka på Vestlandet. Unnatak er særleg dei to stavkyrkjene som er flytta til Bergen og Oslo, og Grip stavkyrkje som ligg på ei fråflytta øy i havet. Eit kart over dei 322 stavkyrkjene som var kjent viser at det fantest stavkyrkjer mest i dei tynnast folkesette områda, medan det er mest steinkyrkjer i byane, på flatbygdene (Austlandet og Trøndelag), langs kysten og i dei største kyrkjesokna i fjordane på Vestlandet. Det var mest stavkyrkjer i fjelldalane og skogsbygdene, og i fiskevær på øyane og mindre fjordarmar. Der soknekyrkja var i stein, kunne annekset vere stavkyrkje. Til dømes i Aurland er Vangen kyrkje i stein, dedan det er stavkyrkje i Undredal og det var truleg stavkyrkje i Flåm. Tilsvarande i Luster der Dale kyrkje er i stein, medan det var stavkyrkjer på Fortun (flytta til Fantoft) og på Nes.
Oppland
I tillegg har ein:
Håkon Opdal
Håkon André Eikemo Opdal er ein norsk fotballspelar frå Odda. Han var fast målvakt i Brann frå sommaren 2004, då klubben selde Ivar Rønningen til Rosenborg, fram til etter 2011-sesongen. Frå 2012 har Opdal vore fyrstemålvakt for den danske klubben Sønderjysk Elitesport.
Karriere
Han vart for alvor ein del av klubben sitt A-lag då Brann selde Magnus Kihlstedt sommaren 2001 til FC København, og debuterte i cupkampen mot Ørn Horten kort tid etter. Han fekk sin eliteseriedebut for Brann i den siste seriekampen i 2002, som innbytar mot Rosenborg. I 2003 fekk han spela fleire kampar frå start ettersom Rønningen i periodar var ute med skade. Han vart ved enkelte høve foretrekt framfor Rønningen då sistnevnte var skadefri, men var for det meste andrevalg.
Han var ein av Brann sine betre spelarar i 2005 til tross for at Brann-fansen og fotballekspertar meinte at keeperplassen var Brann sin svakaste lagdel før sesongstart. Opdal har fått kritikk for at han manglar autoritet i feltarbeidet, og har fleire gonger slept inn mål som fylgje av dårleg inngriping i feltet. På den andre side er han rekna som svært god på streken, og spesielt imponerande i éin-mot-éin-situasjoner.
I 2006-sesongen har Opdal fortsett utviklinga si. Han held fram å prestera på streken, men har no òg fått betre eigenskapar i feltet. Før sommarpausen slepte Opdal berre inn 7 mål på 11 kampar. Det gjorde at media og landslagstrenar Åge Hareide verkeleg har fått augene opp for Brann-keeperen. Det resulterte i plass i troppen mot Sør-Korea i mai 2006, men Opdal sett på benken heile kampen.
Håkon Opdal har 10 kampar for det norske U21-landslaget. Han har tidlegare spelt for Odda. Far hans er noverande ordførar i Odda kommune, John Opdal.
Osmar Aparecido de Azevedo
Osmar Aparecido de Azevedo er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Rafer Johnson
Rafer Lewis Johnson var ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Hillsboro i delstaten Texas. Han vart olympisk meister i tikamp i 1960, fire år etter han tok sølvmedaljen i den tilsvarande tevlinga under Sommar-OL 1956.
Aktiv
Johnson deltok fyrste gongen i ei tikamp-tevling i 1954.Ii mars 1955 vann han tikampen ved dei panamerikanske leikane i Mexico-byen, framom landsmannen Bob Richards. Tre månader seinare, i sin fjerde tikamp, sette Johnson ny verdsrekord då han i Kingsburg i California sanka 7 985 poeng, 96 fleire enn Bob Mathias hadde makta. Verdsrekorden hans stod i nær tre år. Sommaren 1956 vann Johnson USA-meisterskapen i Crawfordsville med 199 poeng til gode på Milt Campbell. Under Sommar-OL 1956 i Melbourne sist i november var Johnson hemja av ein kneskade. Likevel sikra han seg sølvmedaljen i tikampen, slått med 350 poeng av landsmannen Campbell.
Kneskaden gjorde at Johnson stod over 1957-sesongen. Den 28. juli 1958 tok han tilbake verdsrekorden under landskampen Sovjetunionen – USA i Moskva, der han med 8 302 poeng forbetra verdsrekorden med nærare 300 poeng. Samstundes som han sletta den ferske, 6 veker gamle rekorden til Vasilij D. Kuznetsov, vann han klart mot same Kuznetsov. I mai 1959 tok likevel Kuznetsov tilbake rekorden då han oppnådde 8 357 poeng under eit stemne i Moskva. Johnson var ikkje aktiv i 1959, etter som han vart skadd i ryggen i ei bilulykke.
I sin siste sesong, OL-sesongen 1960, tok Johnson tilbake verdsrekorden i tikamp. I AAU-meisterskapen i Eugene i delstaten Oregon den 8. og 9. juli 1960 presterte han å plukke heile 8 683 poeng (7 982 etter dagens tabell). Høgdepunktet kom likevel to månader seinare, den 5./6. september i Roma. Etter ei jamn olympisk tevling mot treningskollegaen, Yang Chuan-Kwang frå Taiwan, vann Johnson den olympiske gullmedaljen med ein margin på 58 poeng. Den same Yang sletta Johnson sin verdsrekord våren 1963.
Samuel Morse
Samuel Finley Breese Morse var ein amerikansk kunstmålar og oppfinnar som saman med Alfred Vail oppfann morsealfabetet.
Kim Possible
Kim Possible er ein amerikansk teiknefilmserie produsert av The Walt Disney Company sidan 2002. Hovudpersonane er tenåringsjenta Kim Possible og bestevenen hennar Ron. Saman reddar dei verda frå vonde skurkar, samtidig som dei går på skulen som alle andre. I Noreg har serien vorte send på Disney Channel og NRK1.
Dieter Thoma
Dieter Thoma var ikkje den fyrste kjente skihopparen i familien: Dieters onkel, Georg Thoma, var verdsmeister og olympisk meister i kombinert.
Thoma vann sitt første verdscuprenn som 19-åring. To år seinare, i 1990, vann han hoppveka samanlagt, og vann i tillegg VM i skiflyging i Vikersund på slutten av sesongen.
Føre sesongen 1993/1994 endra Dieter Thoma teknikken frå å hoppa parallelt til den nye V-stilen, og var med på det tyske mannskapet som vann laghoppinga under OL på Lillehammer. I tillegg tok han bronsemedalje i normalbakken.
Workin' Together
Workin' Together er eit studioalbum frå 1971 av Ike & Tina Turner på Liberty Records. Det er det andre albumet deira på selskapet, og var òg det mest suksessrike albumet deira til då. Som det førre albumet deira, Come Together, inneheld albumet fleire coverversjonar av rockesongar og nyinnspelte versjonar av tidlegare Ike & Tina-songar, noko dei ofte gjorde. Albumet inneheld den største hitten til duoen, ein funkrockversjon av «Proud Mary», og ein annan populær Ike & Tina-song, «Funkier Than a Mosquita's Tweeter», som Nina Simone seinare spelte inn. Fleire av songane vart skriven av Ike Turner (inkludert ein av «Eki Renrut», som er namnet til Ike Turner baklengs) og «The Way You Love Me» som var ein song dei hadde spelt inn for det første studioalbumet deira i lag, The Soul of Ike & Tina Turner, eit tiår tidlegare.
Big Time
Big Time er eit konsertalbum av Tom Waits frå 1988 på Island Records.
Dei fleste songane på albumet er frå albuma Swordfishtrombones, Rain Dogs og Franks Wild Years. Ein av songane, «Falling Down», er ei studioinnspeling som ikkje var gjeve ut på plate før.
Det vart gjeve ut ein film med same tittel. Filmen var delvis ein konsertfilm og delvis skodespel med scenar frå musikalen Franks Wild Years.
Gimsøy kyrkje
Gimsøy kyrkje er namnet på fleire kyrkje:
Rafael dos Santos Silva
Rafael dos Santos Silva er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Faen
Faen eller fan er ei forenkla form av det norske ordet «fanden», som er eit gamalt omgrep brukt om djevelen. Ordet blir brukt som interjeksjon og vert rekna for bannskap på norsk. Det vert òg brukt i svensk (som «fan»), dansk («fanden») og færøysk.
Ordhistorie
Fanden kjem frå ordet fjándinn, ein norrøn bøyingsform av fjándi som tyder fiende, altså djevelen. I yngre norrønt vart denne forma til fendinn, og vidare til fanden og faen i moderne norsk. Ordet har opphav i det indoeuropeiske pe(i) som skal ha hatt tydinga 'å gjere skade på'. Pe(i) vart i germansk til fijan, med tydinga å hata, som har gitt opphav til tysk Feind, engelsk fiend og gotisk fijands.
Phippsia
Snøgrasslekta (Phippsia) er ei planteslekt med grasartar i familien Poaceae. Slekta har fått namn etter Constantine Phipps, 2. baron Mulgrave, ein britisk marineoffiser og arktisk utforskar.
Artar med godkjente vitskaplege namn
Merk at namna Phippsia gibbosa og Phippsia roemeri i Artsdatabanken refererer til dyreslekta Phippsia.
Tsjeburasjka
Tsjeburasjka (russisk Чебурашка) er ein figur frå ei soge av den russiske forfattaren Eduard Uspenskij (Эдуард Успенский) som seinare vart til ein langtlevande animasjonsserie.
Tsjeburasjka er eit dyr som er «ukjent for vitskapen». Han budde visst i regnskogen fram til han ein dag snubla over ei kasse med appelsinar som han sovna i og dermed vart sendt til storbyen. Namnet fekk han då ein overraska butikkeigar såg at han ramla ut av kassa og er teke av stammen til eit då forelda russisk ord som tyder 'å snuble'.
Tsjeburasjka var hovudfiguren i fleire animasjonsfilmar laga av Roman Katsjanov ved Soyuzmultfilm. Den fyrste filmen blei laga i 1969.
Det japanske animasjonsstudioet GoHands gav ut filmen Cheburashka Arere? med figuren i 2009.
Ormsavatnet
Ormsavatnet er eit vatn som ligg i Bykle kommune i Agder fylke.
Dansk krone
Dansk krone (blir forkorta kr. eller DKK) er valutaen i Danmark og på Grønland og Færøyane. Færøyane brukar danske myntar, men med færøyske motivar. 1 krone = 100 øre.
Valørar
{| border="0" width="30%"
Myntar
Til spesielle høve er det utstedt gyldige myntar i andre valørar, som 50 kr., 100 kr. og 200 kr.
Utover dei gyldige finst det som samleobjekt for myntsamlarar myntar i fylgjande valørar: 1 øre, 2 øre, 5 øre og 10 øre og setlar i fylgjande valørar: 1 kr., 5 kr., 10 kr., 20 kr.
Kroner og øre blei innført ved ein lov av 1873, og tatt i bruk 1. januar 1875 da dei avløyste rigsbankdaleren. 1 daler blei da verdsett til 2 kroner, 1 mark til 33 1/3 øre og 1 skilling til 2 øre.
Samtidig blei den skandinaviske myntunionen innført, og fungerte fram til første verdskrigen.
Magne Revheim
Magne Revheim er ein norsk forretningsmann og advokat. Han var styreleiar i Sportsklubben Brann fram til januar 2009. Revheim er eigar i diverse advokatfirma, president i Norges Automobil-Forbund, samt konsernstyremedlem for Gjensidige i Oslo og Tide ASA.
Ski stadion
Ski stadion  er ein fotballstadion i Nordre kommune i Viken fylke. Stadionet er heimebanen til og.
Ski stadion er ein del av Ski idrettspark og ligg sentralt i Ski. I Idrettsparken finst òg Ski Ishall og Alliansehallen. All trening og konkurransar innan friidrett, fotball, ishockey og handball finn stad i Idrettsparken.
Ski stadion vart bygt i 1956.
Benn Eidissen
Benn Harald Eidissen er ein norsk forretningsmann frå Gravdal i Vestvågøy kommune. Eidissen vart styreleiar for Bodø/Glimt i 2006.
Smeltevarme
Smeltevarme er den varmen som skal til for å gjere fast stoff flytande ved ein gjeven temperatur, smeltepunktet. Smeltetemperaturen varierer frå stoff til stoff. Varmen tilfører stoffet energi som blir lagra som latent varme. Stoffet gjev frå seg denne latente varmen når det frys.
Smeltevarmen for is er 334 joule/g, stål 205 joule/g og bly 23 joule/g.
Smeltevarme for å unngå frost
Effekten med den frigjorte latente varmen kan til dømes nyttast av bønder som vil hindre frostskader på avlingane sine. Mange planter toler temperaturar omkring frysepunktet til vatn (0 °C), og sidan vatn òg gjev frå seg latent varme når det frys, hindrar det temperaturen å søkke noko særleg lågare. Derfor kan ein sprute vatn på avlingane og på den måte halde temperaturen konstant rundt 0 °C og unngå frostskadar som kan oppstå ved lågare temperaturar. Ein må derimot sørgje for å konstant tilføre vatn som frys så lenge temperaturen er under frysepunktet, elles vil temperaturen til isen på avlingane falle. Faren med dette er at tyngda av den akkumelerte isen kan verte så stor at avlingane vert skada på den måten.
Avenches
Avenches er ein sveitsisk kommune i kantonen Vaud, som ligg i distriktet Broye-Vully. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 480 meter over havet.
Alexander von Humboldt
Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt var ein prøyssisk geograf, naturforskar, oppdagingsreisande, og talsmann for romantisk filosofi med stor innverknad. Han var den yngre broren av den prøyssiske minister, filosof, og lingvistikar Wilhelm von Humboldt (1767 til 1835). Det kvantitative arbeidet med botanisk geografi la grunnlaget for feltet biogeografi. Humboldt argumenterte for langsiktige systematiske geofysiske målingar som la grunnlaget for moderne geomagnetiske og meteorologiske observasjonar.
I perioden 1799 til 1804 reiste Humboldt mykje i Latin-Amerika, utforska og skildra landa der for første gong frå eit moderne vitskapleg synspunkt. Reiseskildringane hans vart skrivne og publiserte i eit enormt omfang over 21 år. Humboldt var ein av dei første til å foreslå at landa som grensar mot Atlanterhavet var ein gong var føydd saman, spesielt Sør-Amerika og Afrika. Humboldt fann fram termen kosmos frå gamalgresk og brukte det på fleirbindavhandlinga si, Kosmos, der han prøvde å sameina ulike greiner av vitskapleg kunnskap og kultur. Dette viktige arbeidet peika òg mot ei heilskapleg oppfatning av universet som éi eining i samspel.
Hiroshi Ichihara
Hiroshi Ichihara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Alexander von Humboldt
Samanfatta biografi
Humboldt vart fødd i Berlin i 1769 og arbeidde som ein offentleg tilsett i prøyssisk gruvedrift på 1790-talet fram til 1797. Etter det samla han vitskapleg kunnskap og utstyr. Den materielle velstanden gjorde han i stand til å skaffe ei omfattande samling av vitskaplege instrument og verktøy, og dessutan eit innhaldsrikt bibliotek. Med offisielt løyve frå Karl IV av Spania, drog Humboldt til Sør-Amerika og Ny-Spania i 1799, der han bar med seg samlinga av utstyr og bøker. Føremålet med reisa var gjennomsyra av romantikken, Humboldt meinte å undersøkje korleis naturkreftene samhandlar med kvarandre og å finne ut av naturen som ei eining. Tilbake til Europa i 1804 vart han hylla som ein offentleg helt. Detaljane og funna frå Humboldt si ferd vart publisert i hans Personal Narrative of Travels to the Equatorial Region sin of the New Continent (30 band). Charles Darwin tok med seg verket på den berømte ferda si med HMS «Beagle».
Hiroshi Ichihara
Han spela for klubbane Oita Trinita, Sagan Tosu, Renofa Yamaguchi FC, Kamatamare Sanuki og Honda Lock.
Alexander von Humboldt
Samanfatta biografi
Resten av livet heldt Humboldt seg hovudsakleg i Europa, sjølv om han gjorde ein kort ekspedisjon til Sibir og dei russiske steppene i 1829. Humboldt sitt siste verk vart Kosmos: Entwurf einar physischen Weltbeschreibung. (Kosmos. Skisse til ei skildring av det fysiske universet). Boka skildrar i hovudsak utviklinga av ei livskraft frå kosmos, men inkluderte òg danninga av stjerner frå nebularskyer, og dessutan geografi for planetane. Alexander von Humboldt døydde i 1859 medan han jobba på det femte bandet av Kosmos.
Gjennom reisene til Sør-Amerika og med nedteikna observasjonar i An Essay on the Geography of Plants , og dessutan verket Kosmos, synte han ein viktig trend gjennom observasjonsteknikkane, nytte av vitskaplege instrument, og unikt perspektiv på naturen. Vitskapen hans byggjer på eit prinsipp om generell likevekt av krefter. Generell likevekt var ideen om at det finst uendeleg krefter i naturen som er i konstant konflikt, men slik at alle krefter balanserer kvarandre ut. Humboldt la tilrette for framtidige vitskaplege retningar, ved å stadfeste viktigheita av å studere organismar og miljøet deira i ei samankopla eining.
Tidleg liv
Humboldt vart uteksaminert frå Bergakademie Freiberg i 1792 og vart utnemnd til inspektør i gruvedepartementet. I løpet av perioden som gruveinspektør, uttrykte Humboldt djup otte for gruvearbeidarane. Han opna ein gratis skole for dei, finansiert av eigne middel, noko som vart ein uoffisiell skole for arbeidskraft. Han søkte òg å etablere eit naudhjelpsfond for gruvearbeidarar, for hjelp i samband med ulykker.
Humboldt si forsking om vegetasjonen i gruvene i Freiberg resulterte i publikasjonen Fribergensis, accedunt Aphorismi ex Doctrina, Physiologiae Chemicae Plantarum frå 1793, ei oppsummering av forskinga hans i botanikk. Denne utgjevinga førte til at Johann Wolfgang von Goethe, som hadde møtt Humboldt i familieheimen då Alexander var ein gut, blei merksam på Alexander von Humboldt. Goethe var no interessert i å møte den unge forskaren for å diskutere metamorfose av planter. Møtet innleidde eit livslangt venskap mellom dei to; Goethe var ein sentral figur i tysk litteratur, men òg djupt interessert i vitskap.
I 1794 blei Humboldt akseptert av den berømte gruppa av intellektuelle og kulturelle leiarar av Weimar-klassisismen. Goethe og Schiller var nøkkelpersonar på den tida. Humboldt bidrog i juni 1795 i Schiller sitt nye tidsskrift Die Horen, ein filosofisk allegori nemnd Die Lebenskraft, oder der rhodische Genius.
I 1792 og i 1797 var han i Wien; i 1795 gjorde han ein geologisk og botanisk tur gjennom Sveits og Italia. Jamvel om han sjølv berre såg statstenesta som ein læreplass for vitskapleg arbeid, utfylte han oppgåvene sine i ein grad som ikkje berre medførte ei snøgg gradstiging i karrieren, men han vart òg tiltrudd fleire viktige diplomatiske oppdrag.
Den latinamerikanske ekspedisjonen 1799-1804
Humboldt rådde over økonomiske ressursar til å finansiere vitskaplege reiser, og han søkte etter eit skip til ein stor ekspedisjon. Saman med den franske botanikar og fysikar Aimé Bonpland bad han den spanske krona om fullmakt til å reise i spansk Amerika. Under Hapsburg-monarkiet hadde Spania vakta seg mot framandreisande og inntrengjarar i Amerika, men det var viktig for utfallet av søknaden at han hadde eiga finansiering, og dei fekk positiv respons frå krona.
Venezuela 1799-1800
Utstyrt med løyve frå kongen av Spania, skunda Humboldt og Bonpland seg til å segle frå A Coruña med skipet «Pizarro» den 5. juni 1799. Skipet stoppa seks dagar ved Tenerife, der Humboldt klatra vulkanen Teide. Deretter segla dei til «den nye verda», med landing ved Cumaná, Venezuela, den 16. juli.
Cunamá var ikkje det planlagde reisemålet, men eit utbrot av tyfus om bord gjorde at kapteinen endra kurs frå å segla mot Havana til å gå mot land i det nordlege Sør-Amerika. Humboldt hadde ikkje nokon konkret plan for eksepdisjonen, så omgjeringa av ruta endra ikkje ei fastlagt ferdselsrute. Han skreiv seinare at endringa til Venezuela mogleggjorde undersøkingane langs Orinoco sør til grensa av portugisisk Brasil. Nær kysten av Sør-Amerika møtte «Pizarro» to store kanoar, kvar med 18 waikerí-indianarar. Kapteinen aksepterte tilbodet om at ein av dei kunne tene som ein kystlos. Humboldt leigde så denne personen, Carlos del Pino, som gaid i Venezuela.
I februar 1800 forlét Humboldt og Bonpland kysten med det føremålet å utforske løpet av Orinoco-elva med sideelvar. Turen gjekk gjennom 2776 km vilt og stort sett land utan busetnader, og lokaliserte Casiquiarekanalen, ein bifurkasjon av elvene Orinoco og Amazonas. Reisa varte i fire månader og dei etablerte den nøyaktige plasseringa av elvebifurkasjonen, i tillegg til å dokumentere livet til fleire innfødde folkeslag som 'maipures'. Rundt 19. mars 1800 oppdaga Humboldt og Bonpland farlege elektriske ålar, som er i stand til å drepe menneske. For å fanga dei, foreslo lokale folk å drive ville hestar ned i elva, noko som resulterte i ein valdeleg konfrontasjon mellom ål og hestar, der nokre hestar blei drepne. Humboldt og Bonpland fanga og dissekerte nokre ålar, som heldt på evna si til å skape elektriske sjokk; og begge blei råka av potensielt farlege elektriske støyt under undersøkingane sine. Møtet medførte at Humboldt tenkte djupare over fenomen som elektrisitet og magnetisme, typisk for evna hans til å ekstrapolere frå ein observasjon til meir generelle prinsipp. Humboldt refererte fleire gonger tilbake til denne hendinga i seinare arbeid, inkludert reiseskildringa Personal Narrative (1814–29), Views of Nature (1807) og Aspects of Nature (1849).
Cuba 1800 og 1804
Etter å ha komme i hamn på Cuba den 19. desember 1800, møtte dei plantesamlaren og botanikaren John Fraser. Fraser og sonen hans hadde forlist utanfor den cubanske kysten, og mangla løyve til å vere i «spansk India». Humboldt medverka til at Fraser fekk løyve til å halde fram forskingsarbeid på Cuba.
På veg tilbake til Europa i 1804, gjekk Humboldt og Bonpland innom Cuba for andre gongen. Her samle dei plantematerialar og gjorde omfattande notat. Humboldt sosialisert seg med vitskapsfolk og grunneigarar, utførte mineralogiske undersøkingar og gjorde ferdig den store samlinga av flora og fauna frå øya som han seinare publiserte som Essai politique sur l'îsle de Cuba.
Andes 1801-1803
Etter det første opphaldet på Cuba, kom dei attende til fastlandet, til Cartagena de Indias, no ein by i Colombia, den gongen allereie eit viktig senter for handel i det nordlege Sør-Amerika. Her følgde dei Magdalenaelva opp til Honda og kom til Bogotá 6. juli 1801. Der møtte dei den spanske botanikaren José Celestino Mutis, leiar av ein botanisk ekspedisjon til Ny-Granada, og dei bur hos Mutis til 8. september 1801. Mutis var raus med tida si og gav Humboldt tilgjenge til den enorme biletesamlinga han hadde samla sidan 1783. Mutis var basert i Bogotá, men som med andre spanske ekspedisjonar, hadde han tilgjenge til lokalkunnskap og ein verkstad for kunstnarar, som skapte svært nøyaktige og detaljerte bilete. Denne typen forsiktige avbildingar gjorde det mogleg å studere plantar på avstand,
Opphaldet i Ecuador var prega av oppstiginga av vulkanane Pichincha og Chimborazo, der Humboldt og følgjet hans nådde ei høgd på 5878 moh. Dette var verdsrekord på den tida, men dei mangla 430 meter opp til toppen. Humboldt si ferd avslutta med ein ekspedisjon til Amazonas sine kjelder undervegs til Lima, Peru.
Jaroslav Sakala
Jaroslav Sakala er ein tidlegare tsjekkisk (fram til 1992 tsjekkoslovakisk) skihoppar.
Alexander von Humboldt
Andes 1801-1803
I Callao, den viktigaste hamna i Peru, observert Humboldt ein merkurpassasje. Her studerte han òg gjødingseigenskapar til guano, som er rik på nitrogen. Den påfølgjande innføringa av guano til Europa skuldast hovudsakleg Humboldt sin dokumentasjon.
Mexico 1803-1804
Humboldt og Bonpland hadde ikkje tenkt å reise til Ny-Spania, men når dei ikkje kunne finne transport til Europa via Stillehavet, reiste dei frå hamnebyen Guayaquil til Acapulco, på stillehavskysten av Mexico. Dei kom fram til hamna der den 15. februar 1803. Humboldt merka seg at posisjonen for Acapulco ikkje var nøyaktig nedteikna. Sidan Acapulco var den viktigaste hamna på vestkysten og endestasjon for den asiatiske handelen frå spansk Filippinane, var den nøyaktige kartplasseringa av hamna ekstremt viktig, så Humboldt sette opp instrumenta sine for å avgjere lengdgraden.
Jaroslav Sakala
Sakala debuterte i verdenscupen i 1989, og tok si fyrste internasjonale meisterskapsmedalje under OL i 1992, då det tsjekkoslovakiske mannskapet tok bronsemedaljane i laghopp. Med eit felles lag for Tsjekkia og Slovakia var Sakala med på å ta sølvmedaljar under VM 1993 i Falun.
Alexander von Humboldt
Mexico 1803-1804
Humboldt og Bonpland kom til Mexico by, etter å ha blitt ønskt velkommen offisielt via eit brev frå kongens representant i Ny-Spania, José dei Iturrigaray. Humboldt mottok òg eit spesiell pass for å ferdast over heile Ny-Spania. Med det fekk Humboldt tilgjenge på arkivkontor, gruver, plantasjar og dreneringskanalar.
Under opphaldet i visekongedømmet, reiste dei mellom fleire meksikanske byar. Første strekket, frå Acapulco til Mexico by, gjekk gjennom det som no er den meksikanske delstaten Guerrero. Ruta var berre eigna for muldyr, og undervegs gjorde Humboldt høgdemålingar. Likeins gjorde han eit år seinare høgdemålingar ned mot hamnebyen Veracruz på austkysten. Resultatet blei eit diagram som seinare kom med i ein publikasjon med skildring av vegen frå Acapulco til Veracruz, via Mexico by. Mykje av Humboldt sin suksess i å få eit høgt tal av lesarar for arbeida sine, skuldast bruken av diagram og grafar.
Jaroslav Sakala
Den fyrste verdscupsigeren kom 30. januar 1993 i Bad Mitterndorf, og dagen etter vann han på nytt same stad. Den største prestasjonen som skihoppar gjorde Sakala i 1994, då han blei verdsmeister i skiflyging.
Alexander von Humboldt
Mexico 1803-1804
Humboldt var imponert over Mexico by, som på den tida var den største byen i Amerika. Han erklærte at «ingen by på det nye kontinentet, utan eingong å sjå bort frå dei i USA, kan vise så store og solide vitskaplege institusjonar som hovudstaden i Mexico». Han peikte på bergverksskolen, den botaniske hagen og kunstakademiet Academia de San Carlos som førebilete for ein storby og hovudstad i kontakt med den siste utviklinga på kontinentet. Han erkjende òg viktige kreollærde i Mexico, inkludert vitskapsmannen José Antonio de Alzate y Ramírez, som døydde i 1799, like før Humboldt sitt besøk; Miguel Velásquez de León og astronomen Antonio de León y Gama.
Jaroslav Sakala
Den beste samanlagtplasseringa i verdscupen var ein andreplass i sesongen 1992/93. Sakala la opp som hoppar i 2003.
Alexander von Humboldt
Mexico 1803-1804
Humboldt brukte tid på sølvgruva Valenciana i Guanajuato, nordlege Ny-Spania, på den tida svært viktig i det spanske imperiet. Sjølv om Humboldt var utdanna geolog og gruvedriftsinspektør, trekte han på kunnskapen hos gruvedriftsekspertar i Mexico. Rapporten hans om sølvgruvedrift er eit viktig bidrag, og blir rekna som den sterkaste og den best informert delen av dei politiske essaya hans.
Gamle amerikanske sivilisasjonar var blant interessene til Humboldt. Han inkluderte bilete av meksikanske manuskript, eller kodeksar, og inkaruinar i sin rikt illustrert Vues des cordillères et monuments des peuples indigènes de l'Amerique (1810). I eit anna verk tok han med eit fargebilete av Den aztekiske kalendersteinen, saman med utvalde teikningar frå mayaboka Dresden Codex. Han oppsøkte meksikanske ekspertar i tolking av kjeldene. Humboldt si verdsetting og formidling av desse gamle verka blei vektig for amerikanskfødde spanjolar, kreolar, som søkte kunnskap om førkolumbisk historie.
Sambandsstatane 1804
Etter anløp på Cuba, gjorde Humboldt eit kort besøk i USA. Han kom til byen Philadelphia, der han møtte nokon av dei store vitskapsfolka på den tida, mellom anna kjemikar og anatomist Caspar Wistar, som arbeidde for obligatorisk koparvaksinasjon, og botanikaren Benjamin Smith Barton, og dessutan legen Benjamin Rush, ein av dei som signerte sjølvstendefråsegna. Sistnemnde var interessert i informasjon om medisinplantar i Cinchona-slekta, nasjonaltreet i Peru. Humboldt publiserte seinare ei avhandling på engelsk om Cinchona-bork.
Humboldt vitja Thomas Jefferson i Det kvite hus i den nye hovudstaden Washington, DC. Dei diskuterte vitskaplege emne, men òg opplysningar om hans lange opphald i Ny-Spania. I bytte for geografisk informasjon om Ny-Spania fekk Humboldt den informasjonen han søkte om USA. Etter seks veker, sette Humboldt segl for Europa frå munninga av Delaware, og landa i Bordeaux 3. august 1804.
Oppsummering av resultat frå ekspedisjonen
Humboldt offentleggjorde resultat frå latinamerikaekspedisjonen gjennom fleire tiår. Det kom ut mykje skriftlege materiale, i tillegg skapte han seg eit omdømme i internasjonale vitskaplege kretsar. Humboldt blei godt kjent med det lesande publikummet gjennom populære, tett illustrerte, samanfatta utgåver på fleire språk. Bonpland, hans kollega og samarbeidspartnar på ekspedisjonen, samla botaniske prøvar og preserverte dei, men i motsetnad til Humboldt som hadde ein lidenskap for å publisera, måtte Bonpland dultast til å gjere dei formelle skildringane. Mange andre vitskaplege reisande og oppdagarar produserte mengder av skildringar, men desse vart liggande usette av allmenta til slutten av 1800-talet. Humboldt derimot, publisert umiddelbart og kontinuerleg, med bruk av den personlege formuen sin til å produsere både vitskaplege og populærvitskaplege tekstar. Humboldt sitt namn og ry vart gjort av reisene i spansk Amerika, spesielt etter publisering av Political Essay on the Kingdom of New Spain. Biletet av Humboldt som den fremste europeiske vitskapsmannen blei uvikla seinare.
For den spanske krona, som hadde gjeve fullmakt til ekspedisjonen, kom avkastinga ikkje berre i form av sjølve datamengda om «den nye verda», men òg ved at Humboldt bidrog til å motverke negative vurderingane av Amerika frå andre vitskapsfolk. Føremona for regimet, speielt i Ny-Spania, blei gjort tydelege gjennom dei nøyaktige data som Humboldt systematiserte og publiserte.
Essayet hans om plantegeografi, utgjeve på fransk og tysk i 1807, var basert på den då nye ideen om å studere fordelinga av organisk liv som det blir påverka av varierande fysiske tilhøve. Dette vart mest kjent avbilda i det publiserte tverrsnittet hans av Chimborazo, ein 60 x 90 cm farga illustrasjon, kalla Naturgemälde der Anden. Humboldt førte på detaljerte opplysningar om temperatur, høgd, fukt, atmosfærisk trykk, og dyr og planteliv ved ulike høgder. Illustrasjonen fekk dermed samansett informasjon som vart avbilda på ein tilgjengeleg måte. Dette gav eit grunnlag for samanlikning med andre høge fjelltoppar. «Naturgemälde viste for første gong at naturen var ein global kraft med tilsvarande klimasoner på tvers av kontinent».
Med innføring av isoterme linjer la han fram framlegg om og utvikla metodar for å samanlikna dei klimatiske tilhøva i ulike land. (1817) Han undersøkte først i kva grad gjennomsnittstemperaturen varierer med høgda over havet, og med studiar om opphavet til tropiske stormar var han tidleg i å oppdage indikasjonar som førte til påvising av den meir kompliserte loven om atmosfæriske uroar på høgare breiddegradar. Dette var eit viktig bidrag til klimatologien.
Oppdaginga hans av nedgangen i feltstyrken på jordmagnetismen, frå polane til ekvator, vart kommunisert til «Paris Institute» den 7. desember 1804. Målingane som han gjorde tente som ein referanse for alle kommande målingar dei neste fem tiåra.
Bidraga som Humboldt gav til geologifaget var basert på studien av vulkanane i Andesfjella og i Mexico. Han skisserte, klatra i dei, og gjorde målingar med ei rekkje instrument. Ved å klatre Chimborazo etablerte han grunnlaget for måling av andre vulkanar i Andes og Himalaya. Han utvikla metodar for å visualisere resultata ved hjelp av grafikk for geologisk tverrsnitt. Han viste at vulkanar fall naturleg inn i lineære grupper, antakeleg i samsvar med enorme underjordiske sprekkar; og ved demonstrasjonen hans av opphav i magmatisk bergartar som tidlegare var trudd å vere vasshaldige formasjonar, bidrog han i stor grad til eliminering av feilaktige hypotesar, slik som neptunismen.
Humboldt var ein betydeleg bidragsytar til kartografi. Kart som han framstilte, spesielt frå Ny-Spania, vart malen for seinare kartteiknarar i Mexico. Dei nøyaktige registreringane med lengd- og breiddegradar førte til nøyaktig kart over Mexico, hamna i Acapulco, hamna i Veracruz og Mexico-dalen, og eit kart som viser handelsmønster mellom kontinent. Karta inkluderer òg skjematisk informasjon om geografi og administrative einingar. I USA var dei interesserte i kartet og statistikk om Ny-Spania, ettersom det kunne påverke territoriale krav etter oppkjøpet av Louisiana.
Ramvatn
Ramvatn er eit vatn som ligg i Valle kommune i Agder fylke. Vatnet ligg i fjelltraktene mellom Setesdal og Fyresdal som òg vert kalla Setesdal Østhei. Ramvatn ligg rett nord for Straumsfjorden. Nord i vatnet finn vi innløpet Ramvassåne som kjem frå Lisle Ramvatn. I sørenden finn vi utløpet som går vidare ned i Fossevann. I lia aust for Ramvatn ligg Straumsgruvene. Vatnet ligg 776 meter over havet og har eit areal på 32,3 hektar.
Eigedomsfordelinga i dette området har eit særpreg. Fordelinga har teke utgangspunkt i landområde og fiskevatn som to sentrale faktorar. Derfor er det ofte nokon som eig fiskevatna, medan det kan vere andre som eig strandsona rundt vatnet. Vatnet er det Torleiv Nordgarden som eig. Strandsona på austsida eig Arne Berg og Olav K. Hovet eig strandsona i vest.
Per i dag er fiskbestanden for stor, slik at fiskekvaliteten er forholdsvis dårleg. Årsaka til dette er ukjend, men mange meiner kalkingsprosjekta har skulda. VAFA har drive med kultiveringstiltak i Ramvatn.
Pisa
Pisa er ein by i Italia ved elva Arno og Liguriahavet. Han er hovudstad i provinsen Pisa i regionen Toscana og har om lag 90 000 innbyggjarar.
Turisme er viktig i byen, særleg på grunn av det skeive tårnet som står her.
Under mellomalderen var Pisa ein av de fire maritime republikkane, dei andre var Genova, Amalfi og Venezia. Dessutan var byen eit særs viktig og mektig handelssentrum.
Antikken
Den maritime rolla til Pisa var viktig alt i denne tida, og i følgje antikke forfattarar vart rostrum, den spisse stamnen på krigsskipa deira, funnen opp her. Han var då den einaste hamnebyen langs kysten frå Genova, som då berre var ein liten landsby, til Ostia. Pisa var base for den romerske marinen då dei kriga mot ligurarane, gallarane og kartagarane. I 180 fvt. vart han ein romersk koloni under romersk lov. I 89 fvt. vart Portus Pisanus ein municipium. Keisar Augustus bygde festningsverk her og endra namnet til Colonia Iulia obsequens. Frå 313 vart han sete for ein biskop.
Seinantikken og tidleg mellomalder
Dei siste åra under Romarriket forfall truleg ikkje Pisa i same grad som mange andre byar i Italia, truleg på grunn av at det omfattande elvesystemet gjorde han relativt lett å forsvare. På 600-talet hjelpte Pisa pave Gregorius I med mange skip i krigen hans mot Austromarriket i Eksarkatet Ravenna. Pisa kom under austromarane og var den einaste av byane deira i Italia som gjekk over til langobardane utan kamp. Pisa utvikla seg som handels- og hamneby og vart det største handelssenteret mellom Toscana, Korsika, Sardinia og sørkysten av Frankrike og Spania.
Etter at Karl den store hadde slått langobrarande under Desiderius i 774 gjekk Pisa gjennom ei krise, men kom seg snart på fote att. Politisk vart han underlagt hertugdømet Lucca. I 930 vart Pisa senteret i eit grevskap (ein status han hadde fram til Otto I) i grenselandet Tuscia. Lucca var hovudstad, men Pisa var den viktigaste byen og på midten av 900-talet kalla Liutprand av Cremona, biskop i Cremona, Pisa for Tusciae provinciae caput («hovudstad i provinsen Tuscia»), og hundre år seinare vart markien Tuscia stort sett berre kalla «markien Pisa». I 1003 starta Pisa ein av dei første kommunale krigane i Italia, mot Lucca. På 800-talet var sarasenarar stadig på plyndringstokt i farvatnet og Pisa såg seg nøydd til å utvide flåten sin. Dei neste åra gjorde den store flåten deira at dei kunne utvide områda sine. I 828 gjekk skipa til Pisa til åtak på kysten av Nord-Afrika. I 871 var dei med på å forsvare Salerno mot sarasenarane. I 970 gav dei sterk støtte til Otto I sine krigstokt, som slo den austromerske flåten ved kysten av Calabria.
1000-talet
Makta til Pisa som ein sjøfartsnasjon voks og voks og nådde toppen på 1000-talet då dei vart ein av dei fire historiske marine republikkane i Italia (Repubbliche Marinare).
På denne tida var byen eit særs viktig handelssenter og kontrollerte ein stor del av handelsflåten og marinen i Middelhavet. Han utvida makta si med å plyndre Reggio Calabria i 1005. Pisa var i stadig konflikt med sarasenarane, som hadde basane sine på Sardinia og Korsika, om kontrollen over Middelhavet. I 1017 tok dei Sardinia i ein allianse med Genova ved å slå den sarasenske kongen Mugahid. Denne sigeren gav Pisa overmakta i Tyrrenhavet. Då Pisa så kasta ut genuesarane frå Sardinia hamna dei i ein ny konflikt og det starta ei rivalisering mellom dei to mektige republikkane. Mellom 1030 og 1035 slo Pisa fleire rivaliserande byar på Sicilia og erobra Kartago i Nord-Afrika. I 1051–1052 erobra admiral Jacopo Ciurini Korsika, og Genova følte seg ytterlegare krenkt. I 1063 støtta admiral Giovanni Orlando normannaren Roger I som tok Palermo frå dei sarasenske sjørøvarane. Gullet dei fekk frå sarasenarane i Palermo gjorde at Pisa kunne byggje domkyrkja si og andre monument som den kjende Piazza dei Miracoli.
I 1060 måtte Pisa ut i det første slaget deira mot Genova. Pisa sigra og stadfesta posisjonen sin i Middelhavet. Pave Gregor VII respekterte i 1077 dei nye «Lover og skikkar for havet» som Pisa la fram og keisar Henrik IV gav dei rettar til å opprette eit eige råd, styrt av eit Eldsteråd. Dette var berre ei stadfesting av makta til Pisa sidan markiane på denne tida alt var fråtatt all makt. I 1092 gav pave Urban II Pisa styret over Korsika og Sardinia, og samstundes vart Pisa erkebispesete.
Pisa plyndra den tunisiske byen Mahdia i 1088. Fire år seinare hjelpte skip frå Pisa og Genova Alfonso VI av Castilla til å drive ut El Cid frå Valencia. 120 skip frå Pisa tok òg del i Det første krosstoget og folk frå Pisa medverka i erobringa av Jerusalem i 1099. På veg til Det heilage landet nytta pisarane òg høve til å plyndre nokre austromerske øyar. Krossfararane frå Pisa var leia av erkebiskop Daibert, den framtidige patriarken av Jerusalem. Pisa og dei andre maritime republikkane i Italia nytta krosstoga til å opprette handelsstasjonar og koloniar i dei austlege kystbyane i Syria, Libanon og Palestina. Pisa grunnla koloniar i Antiokia, Akko, Jaffa, Tripoli, Tyros, Joppa, Lattakia og Accone. Dei hadde òg eigedomar i Jerusalem og Caesarea, i tillegg til mindre koloniar i Kairo, Alexandria og Konstantinopel, der keisar Alexius I Comnenus gav dei faste kaiplassar og handelsrettar. I alle desse byane fekk Pisa særskilde privilegia og var friteke for skatt, men måtte medverke med forsvar i tilfelle åtak. I ein periode på nokre år var Pisa den viktigaste allierte til Austromarriket innan handel og militærvesen og overgjekk til og med Republikken Venezia.
1100-talet
I 1113 starta Pisa pave Paschalis II, i lag med greven av Barcelona og andre kontingentar frå Provence og Italia (bortsett frå Genova), ein krig for å frigjere Balearane frå maurarane. Dronninga og kongen av Mallorca vart ført i lenkjer til Toscana. Sjølv om almoravidane snart gjenerobra øya førte krigsutbyttet til at Pisa kunne byggje mange flotte bygg, som domkyrkja og Pisa fekk eit fortrinn i det vestlege Middelhavet.
Dei neste åra dreiv den mektige flåten til Pisa, leia av erkebiskop Pietro Moriconi, bort sarasenarane etter harde kampar. Suksessen til Pisa i Spania førte til auka misnøye i Genova. Pisa sin handel med Languedoc og Provence (Noli, Savona, Fréjus og Montpellier) var til hinder for Genova sine interesser i andre franske byar som Hyerés, Fos, Antibes and Marseille.
Krigen byrja i 1119 då Genova gjekk til åtak på fleire galleiar på veg heim til Pisa og varte til 1133. Dei to byane kjempa mot kvarandre til lands og til sjøs, men krigføringa avgrensa seg til tokt og sjørøvarliknande åtak.
I juni 1135 tok Bernard av Clairvaux den leiande rolla i rådet i Pisa og forfekta krava til pave Innocens II mot pave Anakletus II, som vart vald til pave i 1130 med støtte frå normannarane, men som ikkje var respektert utanfor Roma. Innocent II løyste konflikten med Genova og oppretta ein buffersone mellom Pisa og Genova. Pisa kunne då uhindra delta i konflikten til Innocens II mot kong Roger II av Sicila. Amalfi, ein av dei maritime republikkane (men som alt var i tilbakegang under det normanniske styret), vart erobra 6. august 1136 og pisarane øydela alle skipa i hamna, gjekk til åtak på borgene og dei omliggande områda og dreiv tilbake ein hær sendt av Roger frå Aversa. Denne sigeren førte Pisa tilbake til makttoppen og berre Republikken Venezia kunne måle seg. To år seinare plyndra Pisa sine soldatar Salerno.
Dei neste åra var Pisa ein av dei mest trufaste støttespelarane til ghibellinarane. Dette fall i god jord hos Fredrik Barbarossa. Han gav i 1162 og 1165 ut to viktige dokument som gav følgjande rettar: Bortsett frå domsmakt over det omliggande området, fekk Pisa handelsrettar i heile Det tysk-romerske riket, kysten frå Civitavecchia til Portovenere, halve Palermo, Messina, Salerno og Napoli, heile Gaeta, Mazzarri og Trapani, og ei gate med hus for handelsmennene i kvar by i Kongedømet Sicilia. Nokre av desse rettane vart seinare stadfesta av Henrik VI, Otto IV og Fredrik II. Dette markerte toppen på makta til Pisa, men førte og til misnøye i byar som Lucca, Massa, Volterra og Firenze, som følte at måla deira om å utvide områda sine mot sjøen vart hindra. Striden med Lucca omfatta òg eigarskapet av borga Montignoso og kontrollen over Via Francigena, hovudvegen mellom Roma og Firenze. Sist men ikkje minst førte ei slik brå maktauke for Pisa til ein ny krig med Genova.