cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piacenza
Den moderne perioden
Habsburg-styret til Maria Luisa 1816-1847 vert hugsa som ein av dei beste periodane til Piacenza. Hertuginna drenerte store landområde, bygde fleire bruer over elvane Trebbia og Nure, og oppretta både utdanning- og kunstinstitusjonar.
Tyske kanslarar
Kanslaren er leiaren for den tyske sentralregjeringa. Kvar delstat har òg si eiga regjering, leidd av ein statsminister.
Isnåler
Isnåler er ei form for nedbør som består av ørsmå frosne vassdropar. Dette vert stundom feilaktig rekna som hagl, men måten dei vert danna på er forskjellig, og isnålene er som regel (men ikkje alltid) mindre. Isnåler oppstår når snøflak fell gjennom eit lite lag med varmare luft i atmosfæren og byrjar å smelte. Dei kan fryse på ny om dei går inn i eit kaldare lag før dei når bakken, og dette fører til små kuler av is. Desse iskulene kan sprette når dei treffer bakken, og frys ikkje til ein solid masse med mindre dei er blanda med underkjølt regn.
METAR-koden for isnåler er PL.
Tyske kanslarar
Liste over tyske kanslarar
Keisertida
Weimarrepublikken
Etterkrigstida
Lista över Tysklands regeringschefer Канцлер Германіі Cancelliere federale (Germania)
Stucklistock
Stucklistock er eit fjell i Urner-Alpane, oppfor dalen Meiental i kantonen Uri. Det ligg berre nokre få kilometer søraust for Sustenpasset. Stucklistock er omgjeve av breanr og den største, Rütifirn, ligg på austsida.
St Alban's Head
Kysten frå St Alban's Head til Durlston Head, med Isle of Portland til Studland Cliffs, dannar ei 40 km lang samanhengande kystlinje av klipper. Dei består av hard kalkstein med enkelte område med mjukare klipper av sand eller leire.
Området er erklært Special Area of Conservation, eit særskilt verneområde.
I skråninga på neset står eit monument til utviklinga av radaren under den andre verdskrigen. Det står òg ein kystvaktstasjon på neset.
Lierelva i Akershus
Lierelva i Aurskog-Høland i Viken er ei elv i Haldenvassdraget som strekkjer seg frå Floen (Ulviksjøen) i nord til Bjørkelangen (Bjørkelangensjøen) i sør. Utanom fossefallet ved Lierfoss og den nordlegaste strekninga nærast Floen har elvestrekninga lågt fall og elva meandrer seg gjennom botn av hovuddalføret i Aurskog. I tidlegare tider hadde elva ein rik bestand av edelkreps. Tidlegare var ho òg viktig for tømmerfløyting. Sør for Lierfoss er elvestrekninga prega av senkninga i Bjørkelangen på midten av 1900-talet, ved at elveløpet har grave seg ned til eit lågare nivå med bratte leirskråningar som resultat.
Muğla
Muğla er ein by i sørvest i Tyrkia. Han ligg i distriktet med same namn i provinsen Muğla, som strekkjer seg langs kysten av Egearhavet. Muğla ligg noko inn i landet, 660 meter over havet, kring 30 km frå kysten av Gökovabukta i sørvest. Nabodistrikt er Milas, Yatağan og Kavaklıdere i nord og nordvest og Ula og Köyceğiz.
Byen er omgjeve av høge fjell og har kring 60 000 innbyggjarar (2009), og vert ofte oversedd av turistar på grunn av dei meir kjende stadane nær kysten. Byen har eit universitet grunlagd i 1990-åra.
Neselva
Neselva er namnet på den nedre strekninga av ei lita elv som renn gjennom Nesbru i Asker kommune. Ho har utspring i Vestmarka, og har òg andre namn på sin veg mot Holmenbukta i Indre Oslofjord, der ho renn ut i vika mellom halvøya Landøya og fastlandet elles ved Holmen.
Elva heiter Neselva frå ho renn ut av Åstaddammen oppstrøms for dei store fyllingane for dei to jarnbanelinene Drammensbanen og Askerbanen over eit dalsøkk elva gjekk fritt gjennom i si tid, men no i kulvert gjennom fyllingane. Derfrå fell elva ned mot den store sletta som strekkjer seg mellom høgdedraga på båe sider frå Slependrenna til Holmenbukta, og går i boge gjennom dette treerenget fram til Holmenbukta. Namnet Neselva har elva fått etter Nes-gardane som tidlegare låg på høgdedraget mellom elva og sundet mellom Nesøya og fastlandet. Ei steinkvelvbru frå sist på 1700-talet over denne elva for den gamle, og no oppstykka vegen mellom Oslo og Drammen (som i dag heiter Nesbruvegen på denne parsellen, tidlegare Gamle Drammensveg), har gjeve namnet til staden Nesbru. Brua ligg der enno og er framleis i bruk som gangveg og tuilkomst til eigedomar, men har kome i skuggen av ei ny betongbru for biltrafikken rett attmed og oppstraums for gamlebrua.
Ovanfor Åstaddammen heiter elva Stokkerelva etter garden Stokker i Asker kommune, og høgare opp i Vestmarka, over grensa til Bærum kommune, er namnet fyrst Svartebekken, deretter Delingsbekken. Åstaddammen, som har namnet etter Åstad gard, er restane etter eit kunstig tjern som eigaren av Åstad fekk laga om lag år 1900 ved å demma opp elva med ein demning av granitt. På dette viset vart det ein liten sjø i ein park han bygde i dalsøkket som elva renn i, slik at han kunne utstyre parken med både ein robåt og ei bru.
Kampåa
Kampåa er ei elv i kommunane Nes og Eidsvoll i Viken fylke. Elva renn ut frå Utsjøen, gjennom Fenstad og ut i Ua før ho renn ut i Glomma.
White Nothe
White Nothe er eit nes ved Den engelske kanalen aust i Ringstead Bay, aust for Weymouth i Dorset i England. Området er velkjend for geologien og dei mange fossila som er å finne her. Sidene av neset kjem av gamle jordras.
Det går ein flott sti opp klippa, som ein meiner vart nytta av smuglarar. Det er mogeleg å gå frå botn av White Nothe langs kysten frå Ringstead Bay, men vegen vert dekt av sjøen ved flo.
Like nordvest for White Nothe ligg Burning Cliff.
Finansavisen
Finansavisen er ei næringslivsavis som kjem ut i Oslo. Finansavisen blei etablert i 1992 av Trygve Hegnar, som også er ansvarleg redaktør og administrerande direktør.
Sulegg
Sulegg er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Finansavisen
Avisa blir gjeven ut av Hegnar Media.
Petroúpoli
Petroúpoli (gresk Πετρούπολη, katharevousa Πετρούπολις, Petroupolis) er ein kommune i dei nordvestlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer frå 2011 administrativt til periferieininga Vest-Aten i periferien Attikí.
Fjellet Egáleo ligg i nord og vest. Området bestod tidlegare av jordbruksområde, men mellom 1950- og 1990-åra vart det kraftig urbanisert. Nær Egáleo er det derimot meir landleg.
Ankh
Ankh eller hankekross ( ☥, egyptisk ʿnḫ), er ein hieroglyf og eit symbol frå det gamle Egypt som tyder 'liv'. Ein finn ofte symbolet i framstillingar av gudar og faraoar, i smykke og i namn som Tut-ankh-amon.
Symbolet er truleg avleidd frå reima på ein sandal, som blei skriven «nkh» på gammalegyptisk, der ein berre skreiv ned konsonantane.
Den koptiske kyrkja brukte ankh som kristenkross eller saman med ein annan kross.
Ankh i moderne tid
Ankh er blitt brukt som symbol i moderne tid av nokre nyheidningar og som pynt eller symbol av grupper som hippiar og gothar, gjort kjend av musikkartistar som Kiss, Elvis og Earth, Wind and Fire.
Det går også att i populærkultur, mellom anna i elva Ankh og bystaten Ankh-Morpork i det humoristiske fantasiuniverset skapt av Terry Pratchett, i ei rekkje filmar og fjernsynsseriar, som Stargate, Logan's Run og Lost, i teikneseriar som Sandman og Doctor Fate, og video- eller dataspel som Tomb Raider, World of Warcraft og Ankh.
Titisee
Titisee er ein innsjø sør i Schwarzwald i Baden-Württemberg i Tyskland. Det er sagt at han fekk namnet sitt frå den romerske keisaren Titus. Han dekkjer eit areal på 1,3 km² og er 40 meter djup på det djupaste. Innsjøen vart danna av Feldbergbreen, som grov seg ned i området under den siste istida før han trekte seg tilbake. Titisee ligg 840 meter over havet og utsiget skjer gjennom elva Gutach (eller Wutach som ho vert kalla lenger nede). På nordsida av innsjøen ligg det ein kurstad med same namn som innsjøen, og som i dag er ein del av byen Titisee-Neustadt.
Vintertid
På grunn av vind tar det som regel litt tid før Titisee frys til om vinteren. Når innsjøen vert islagd vert det gjort daglege målingar av tjukkleiken til isen, og ved ein tjukkleik på 16 cm er det lov med ferdsel på innsjøen. Berre delar av innsjøen vert derimot opna. Desse reguleringane kom i kraft etter ei ulykke tidleg i 1980-åra. Fram til då hadde innsjøen vorte nytta til rullebane for små fly. Ein traktor med snøplog brukte å halde landingsstripa fri for snø. Ein vinter braut derimot traktoren gjennom isen og sokk til botn av innsjøen utan at sjåføren kom seg ut.
Turhal
Turhal er ein by og eit distrikt i provinsen Tokat i Svartehavsregionen i Tyrkia. Han ligg 48 km vest for provinsen Tokat. Turhal ligg på elvesletta til Yeşil Irmak. Han ligg kring 530 meter over havet. Han er mest kjend for eit prosessanlegg for sukkerroer i 1934 som vart ei viktig bedrift for den unge Republikken Tyrkia.
Welcome Nunatak
Welcome Nunatak er ein relativt liten, men markant og kjegleforma nunatak som ligg for seg sjølv nord for Reuther Nunataks i Founders Peaks i Heritage Range. Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå University of Minnesota i 1963-64. Gruppa nytta motorsledar på turen og nunataken var eit gledeleg syn fordi det tydde at dei snart var ved leiren sin ved Camp Hills.
Iráklio i Aten
Iráklio (gresk Ηράκλειο), eldre former Heraklion og Irakleio, er ein kommune i dei nordlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga Nord-Aten i periferien Attikí.
Vasskrinslaupet
Vasskrinslaupet, eller den hydrologiske syklusen, er den kontinuerlege rørsla vatn har i jordatmosfæren. Denne vert driven av solenergien og er nødvendig for alt liv på jorda. Når vatnet flyttar seg gjennom krinslaupet vekslar det mellom fasane flytande, fast stoff og gass. Vatnet flyttar seg frå vasslager til vasslager, til dømes frå elv til hav, gjennom prosessane fordamping, nedbør, infiltrasjon, avrenning og underjordisk vasstraum.
Iráklio i Aten
Iráklio er delt inn i tre delar, Paleó (gamle), Néo (nye) og Áno (øvre) Iráklio. I perioden under Det osmanske riket til den greske sjølvstendekrigen vart byen kalla Arakli.
Området bestod tidlegare av jordbruksområde, men i 1920-åra vart det derimot urbanisert og industribygningar erstatta gardane. I dag er stort sett heile området bustadar. Ein kan sjå Párnitha herifrå og Pendéli i nordaust.
Vasskrinslaupet
Skildring
Vasskrinslaupet er den kontinuerlege syklusen til vatn over, på og under jordoverflata. Drivkrafta er solenergi, og fordi det er ein syklus har krinslaupet inga byrjing eller slutt. På vegen gjennom krinslaupet vekslar vatnet mellom å vere i væskeform (vatn), fast form (is) og gassform (vassdamp). Tida det tar for eit vassmolekyl å gå frå eitt punkt i krinslaupet til eit anna kan variere frå sekund til tusenvis av år. Sjølv om vatnet er i konstant rørsle vert den totale mengda vatn i krinslaupet for å vere så godt som konstant.
Rørsla av vatnet skjer gjennom fleire forskjellige fysiske og biofysiske prosessar. Dei to prosessane som flyttar mest vatn er nedbør og fordamping. Desse flyttar om lag 505 000 km³ vatn kvart år. Elvar transporterer middels mykje vatn og sublimasjon av is direkte til vassdamp står for veldig lite transport relativt sett. Her følgjer ei oversikt over dei forskjellige prosessane.
Vasslager
Med vasslaget i samband med vasskrinslaupet meiner ein vatnet som finn seg i dei forskjellige punkta i syklusen. Det største lageret er havet, der 97 % av vatnet på jorda er. Det nest største lageret, med 2 %, er vatn i fast form på polane og forskjellige isbrear. Vatnet som finn seg i alle levande organismar er det minste vasslageret.
Tida i vasslagra
Grunnvatn kan halde seg 10 000 år under overflata på jorda. Spesielt gamalt vatn vert kalla fossilt vatn. Vatn som er lagra som fukt i jorda vert verande der ganske kort tid sidan det er spreidd tynt ut over heile landjorda og er utsett for fordamping, transpirasjon, avrenning og grunnvassinfiltrasjon. Etter at det fordampar vert vatnet i atmosfæren om lag 9 dagar før det kondenserer og fell ned til jordoverflata som nedbør.
Hauld
Hauld var namnet på den norske odelsbonden i mellomaldaren.
Vasskrinslaupet
Forandringar over tid
I det siste hundreåret har vasskrinslaupet vorte meir intenst, med ein auke i både fordamping og nedbør. Dette er eit utslag av den globale oppvarminga, sidan varmare luft kan halde på meir vassdamp, og derfor aukar fordampinga.
Hauld
På eine sida er namnet so gammalvore, at det verkar forelda sjølv i historiebøkene, på andre sida er det eit sentralt omgrep i norsk tradisjonsarv, lange liner, som og kan liggja under dagsens ordskifte. Det er mellom anna dette omgrepet som tuftar den marxistiske klassikaren Friedrich Engels sin påstand om det frie og sjølvrådne norske småborgarskap. Historikarane er samde om at haulden var noko meir enn ein vanleg fribonde, nærmast ein slags godseigar. Det går greitt fram både av Gulatingslova og av Frostatingslova. I Magnus Lagabøte si Landslov, er einast kvalretten att av haulden sine gamle rettslege føremoner, og i seinare omsettingar av landslova til dansk vart haulden oppfatta som havdyret sjølv. På Island vart hauld omsett med riddar, noko som òg tyder på at tittelen er særs gammal. I nyare tid er det einast historikaren Kåre Lunden som har nytta den gamle tanken til Ernst Sars om ei opphavleg lagdeling i bondesamfunnet.
Vasskrinslaupet
Forandringar over tid
Isbreane sin tilbaketrekking er òg eit døme på at vasskrinslaupet endrar seg. Tilgangen av vatn gjennom nedbør klarar ikkje å halde tritt med vasstapet gjennom sublimasjon og snøsmelting. Sidan 1850 har tilbaketrekkinga av isbreane i verda vore stor.
Menneskelege aktivitetar som kan endre vasskrinslaupet kan vere:
Effekten på klimaet
Vasskrinslaupet vert drive av solenergi. 86 % av den globale fordampinga skjer frå hava, og fordampinga reduserer temperaturen der. Utan den avkjølande effekten som fordamping gjev ville drivhuseffekten ført til mykje høgare temperaturar, opp mot 67 °C, og ein mykje varmare planet.
Mesteparten av solenergien varmar opp hava i dei tropiske stroka. Derfrå stig vassdampen opp i atmosfæren og vind fører han bort frå tropane. Det meste av denne vassdampen kondenserer til regn i den intertropiske konvergenssona. Dette frigjer latent varme, som igjen medverkar til den atmosfæriske sirkulasjonen.
Jøndalsåa
Jøndalsåa er ei elv i Eidsvoll kommune. Elvane Vorma, Andelva, Risa, Nessa og Jøndalsåa er omfatta av fuglelivsfreding. I europeisk samanheng er området sett på som eitt av dei viktigaste fugleområda i Sør-Noreg. Dette er område med svært rikt fugle- og planteliv. Ved utløpet av Jøndalsåa, vart bekkebuksvømmaren (Sigara hellensii) funne.
Vårofferet
Vårofferet (fransk Le Sacre du Printemps, russisk Весна священная, Vesna svjaszjennaja, engelsk The Rite of Spring) er ein ballett med musikk skriven av den russiske komponisten Igor Stravinskij. Balletten var opphavleg koreografert av Vatslav Nizjinskij, med scenografi og kostyme av Nicholas Roerich, under leiing av impresarioen Sergej Djagilev. Dei innovative og kompliserte rytmiske strukturane og klangane, gjer saman med den utstrakte bruken av dissonansar stykket til eit av dei viktigaste verka frå den klassiske musikken på 1900-talet. Oppstyret rundt premieren i 1913 gjorde verket til eit av dei mest kjende og kontroversielle verka i historia.
Komponisten og dirigenten Leonard Bernstein sa dette om ein av passasjane i musikken: «Den sida er 60 år gammal, men ho har aldri blitt toppa grunna den sofistikerte handsaminga av primitive rytmar.» Om verket som ein heilskap sa han: «… det har dei beste dissonansane nokon har kome på, dei beste asymmetriane, den beste polytonaliteten og polyrytmikken, og det du elles måtte bry deg om å setja ord på.»
Sjølv om den russiske tittelen eigenleg tyder Heilag vår, har den norske og den engelske tittelen blitt omsett frå den franske tittelen, ettersom det var på fransk at balletten blei sett opp. Men verket har òg ein undertittel, Bilete frå det heidne Russland, på fransk eigenleg Tableaux de la Russie païenne en deux parties, og då det franske ordet som vi omsett med 'heilag' er sacré, ligg det i tittelen ei dobbel tyding som ikkje kjem heilt fram på norsk. Fransk er eit språk som har utvikla seg frå latin, og på latin betyr sacrificium 'ofre' i tydinga 'heilaggjere' - setje til sides for heilag bruk, fjerne frå det profane.
Komposisjon og mottaking
Målaren Nicholas Roerich presenterte i 1910 ein idé for Stravinskij, der han såg føre seg eit heidensk ritual der ei jenta dansar seg sjølv til døde. Den fyrste oppfatninga Stravinskij hadde var i form av ein draum: «Dei gamle og vise sit i ein sirkel og observerer dansen før jenta døyr. Jenta har dei ofra til vårguden for å få velviljen hans». Då han komponerte Eldfuglen begynte Stravinskij å utforma skisser og idear til bruk i verket. Sjølv om han sette arbeidet til sides eitt år for å skriva Petrusjka (som han meinte å laga som ein lett burlesk, i motsetnad til det tunge orkestrale arbeidet med Vårofferet), var det i perioden 1912–1913 at Vårofferet blei skrive. Det blei laga for Sergej Djagilevs Ballets Russes. Roerich var viktig i prosessen, og henta saman med Stravinskij inspirasjon frå liknande historiske ritual. Dei arbeidde så tett at Stravinskij refererte til verket som «barnet vårt». Fram mot premieredagen gjorde dei mange revisjonar av verket, til og med på sjølve dagen.
Koreografien til Vatslav Nizjinskij fjerna seg radikalt frå den normerte ballettkoreografien. Stravinskij skreiv seinare i biografien hans om koss det var å arbeida med Nizjinskij: «Den stakkars guten visste ingenting om musikk» og «han hadde blitt gitt ei oppgåva han ikkje hadde kapasitet til å klara». Stravinskij rosa det store dansetalentet til Nizjinskij, men det var frustrerande for dei to å laga koreografi saman. Frustrasjonen til Stravinskij blei gjengjeld av Nizjinskij, som klaga over den nedlatande haldninga hans: «… så mykje tid er bortkasta, sidan Stravinskij trur han er den einaste som veit noko om musikk. Då han arbeidde med meg forklarte han valøren av dei svarte notane og dei kvite notane, åttandelsnotar og sekstendelsnotar, som om eg aldri hadde studert musikk i det heile … Eg skulle ønska at han hadde snakka meir om musikken sin, i staden for å gi meg leksjonar i grunnleggjande musikkteori.»
Oppføring
Premieren fann stad 29. mai 1913 i Théâtre des Champs-Élysées i Paris, med Pierre Monteux som dirigent. Ballets Russes var ballettensemblet på den fyrste framføringa. Den intense rytmikken og det primitive scenarioet sjokkerte publikum, som var vane med den sømelege klassiske balletten. Den komplekse musikken og dei veldige dansetrinna som skulle førestilla fruktbarheitsritual, gjorde fyrst at publikum begynte å pipa og bua. Då fagottsoloen i opninga begynte og etter kvart blei harmonisert med nokre vage dissonansar, bua publikum høgt. Det var høgrøysta diskusjonar blant tilhengarane og motstandarane av verket, som raskt utvikla seg til roping og nevekamp. Vidare utvikla uroa blant publikum seg til eit reint oppstyr, og sjølv om politiet greip inn i pausen, klarte dei berre å få til nokolunde ro og orden. Kaos dominerte under resten av framføringa, og Stravinskij sjølv skal ha blitt så opprørt at han rømde gråtande frå salen før det var ferdig. Ei anna berømt hending var då Camille Saint-Saëns storma ut frå premieren (sjølv om Stravinskij seinare sa: «Eg veit ikkje kven som fann på den historia om at han faktisk var der, men så storma ut.» ), etter at han skal ha blitt rasande over det han meinte var misbruk av fagotten i opninga av stykket.
Stravinskij sprang til baksida av scenen, der Djagilev skrudde av og på lysa for å prøva å roa ned publikum. Nizjinskij stod på ein stol og lente seg ut for å ropa slaga i takten til dansarane, som ikkje klarte å høyra orkesteret (dette var spesielt vanskeleg sidan dei russiske tala er fleirstava over ti, til dømes atten: vosemnadsat). Etter konserten var Nizjinskij og Stravinskij fortvila, men Djagilev sa at «skandalen var akkurat det eg ønska meg». Dei neste av dei sju oppsetjingane av verket blei fullførte utan liknande skandalar som på premieren, og dei same opptredande sette opp verket i London mot slutten av året. I 1924 blei det sett opp i USA, men då som ein konsertversjon. Både Stravinskij og Nizjinskij heldt fram med å arbeida, men ingen av dei skreiv eit stykke som hadde den same perkussive og intense stilen som Vårofferet hadde.
Pianoversjonen og tempomarkering
Før han blei ferdig med orkesterversjonen, komponerte Stravinskij ein firehendig pianoversjon. Han gjorde stadige revisjonar, både musikalske og praktiske, sjølv etter premieren og langt inn i dei påfølgjande åra. Sidan Stravinskij komponerte Vårofferet på pianoet (noko han òg gjorde med dei andre stykka sine), er det naturleg at han jobba med pianoversjonen sida om sida med orkesterversjonen. Det var i pianoforma at stykket fyrste gong blei publisert (det skjedde i 1913, orkesterversjonen kom ikkje før i 1921). Grunna fyrste verdskrigen blei orkesterversjonen sjeldan framført i åra etter premievisingane, noko som førte til at det var pianoversjonen som gjorde stykket kjend for ålmenta. Versjonen for piano blir framleis spelt, hovudsakleg fordi han berre krev to musikarar.
Trebević
Trebević er eit fjell sentralt i Bosnia-Hercegovina, like søraust for Sarajevo ved sida av fjellet Jahorina. Trebević er 1 627 meter høgt, og det nest høgaste av fjella omkring Sarajevo.
Vårofferet
Pianoversjonen og tempomarkering
Stravinskij lagde òg to versjonar for pianola. Seint i 1915 spurte Aeolian Company i London om lov til å gi ut både Vårofferet og Petrusjka slik, og innan 1918 hadde Stravinskij laga fleire skisser til dei komplekse passasjane. Grunna det store arbeidet med å laga dette, var det berre Vårofferet som blei gitt ut, seint i 1921. Då hadde Stravinskij allereie laga ein meir omfattande versjon for Pleyela, eit pianola som blei laga av Pleyel i Paris. Pleyela- og pianolaversjonane var ikkje innspelte av ein pianist, men av ekte rullar som var kutta mekanisk, slik at dugleiken til utøvaren ikkje påverka resultatet. Musikologen William Malloch har funne at den siste delen av verket var tydeleg raskare enn i orkesterversjonen. Malloch meiner at på grunnlag av dette, revisjonane av det orkestrerte partituret, og nokre få og gamle fonografiske opptak, kan ein forstå at Stravinskij eigentleg ville ha det raske tempoet, men fann at instrumentalistane ikkje var gode nok til å spela den rytmisk kompliserte delen i det tempoet, og derfor sette ned tempoet i partituret.
Trebević
I mellomalderen vart Trebević kalla Zlatni Do. Under Vinter-OL 1984 var Trebević, som fleire andre fjell rundt Sarajevo, åstad for fleire øvingar, slik som bobslede. Under kringsetjinga av Sarajevo hadde Trebević ei mørkare rolle sidan høgda var ein ideell stad for setje ut artilleri, og fjellet vart det viktigaste kampområdet.
I dag er ikkje Trebević eit like viktig turistmål som Igman eller Bjelašnica, hovudsakleg på grunn av dei harde kampane som fann stad her tidleg på 1990-talet. Dei fleste landminene er i dag tatt bort, og ein høyrer ikkje lenger om sivile offer for minene. Det ligg fleire hotell, fjellhytter og liknande i området rundt fjellet.
Vårofferet
Tema
Verket er delt i to, og inneheld dei følgjande scenane (omsette til nynorsk med dei originale franske titlane i parentes):
Fyrste del: 'Tilbedinga av jorda' (Première Partie: L'adoration de la Terre)
Andre del: Offeret (Seconde Partie: Le Sacrifice)
Instrumentasjon
Vårofferet krev eit uvanleg stort symfoniorkester (eit oversyn over instrumenta som blir brukte kan ein sjå til høgre). Stravinskij la instrumenta i uvanlege og ukomfortable register, slik at dei ofte lét anstrengt. Eit eksempel på dette kan ein høyra alt frå starten, der fagottsoloen speler opp mot dei høgste tonane i registeret. Stravinskij tok òg med instrument som ikkje hadde blitt brukt særleg mykje i orkestersamanheng før Vårofferet, men som blei litt meir vanleg etterpå, for eksempel altfløyte, pikkolotrompet, basstrompet, wagnertuba, og guiro. Bruken av desse, saman med den tidlegare nemnde manipuleringa av registeret til instrumenta, gav musikken ein distinkt klang.
Stiltrekk
Musikken til Stravinskij er harmonisk sett dristig, med markant bruk av dissonansar for å få rette klangfargen og den sterke musikalske energien. Rytmisk sett er musikken like dristig, og store delar har konstante skifte i taktarten og aksentar som kjem utanom slaget. Stravinskij nyttar asymmetriske rytmar, perkussive dissonansar, polyrytmikk, polytonalitet, lagvis oppbygging av ulike ostinato (gjentatte melodiske eller rytmiske motiv), og melodiske fragment til å laga komplekse vevar av interaktive linjer.
Ifølgje komponisten og musikkteoretikaren George Perle er «skjeringa mellom dei asymmetriske, diatoniske elementa og dei symmetriske, ikkje-diatoniske elementa, prinsippet bak det musikalske språket, og kjelda til spenninga og den konfliktfylte energien i verket.» Denne ideen blir utdjupa av Van Den Toorn, som gir ein detaljert analyse av stemmestrukturen, ved hjelp av diatonisk avleidde tetrakordar som skjer med symmetriske delar av den oktatoniske skalaen.
Som med den symmetriske oppdelinga av tolvtoneskalaen i Vårofferet, kan dei diatoniske partia enklare og meir logisk bli forklarte ved hjelp av intervallsyklusar, heller enn ved tradisjonelle modi eller dur- og mollskalaer. Med unntak av intervallklasse fem, deler kvar intervallklasse frå éin til seks ein oktav i like delar. Eit sjunote-segment av intervallklasse fem-krinsen passar inn i rekkevidda til ein oktav, og deler oktaven i ulike intervall: Heiltonar og halvtonar.
Grensa til det Perle definerer som hovudtemaet i introduksjonen, etter solofagottens hovudmotiv i taktane 1–3, er ein symmetrisk tritonus delt inn i små tersar, noko som lagar ein intervallklasse tri-krins (C3). Som i stykket Density 21.5 av Edgard Varèse «deler det intervallet i ein tritonus i to små tersar, og differensierer dei med å to gonger fylla inn gapet i den øvre tersen – fyrst kromatisk, og så med ein enkel gjennomgangstone – og lèt den lågaste tersen open.» Temaet blir delvis repetert i takt 7–9, hovudmotivet i takt 13, og så blir heile temaet repetert i takt 66, då transponert ein halvtone ned. Det kjem òg igjen på slutten av satsen, då som cb-bb-ab i staden for det vanlege hovudmotivet med c-b-a.
Tor Obrestad
Tor Obrestad var ein norsk forfattar. Han gav ut romanar, noveller, dikt, gjendiktingar, skodespel og biografiar.
Liv og forfattarskap
Tor Obrestad vart fødd i Hå på Jæren og tok lærarutdanning, som han avslutta i 1963. Deretter drog han til Oslo for å studera engelsk. Han debuterte i 1966 med diktsamlinga Kollisjon, som han fekk og novellesamlinga Vind, noko han fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for. Året etter gav han ut ei gjendikting av William Blake.
Vårofferet
Stiltrekk
På same måte som i Density 21.5 inneheld Vårofferet «ein komplett representasjon av kvar del i intervallkrins C3.» C30 begynner med c-b-a i hovudmotivet og blir komplettert av hovudtemaet som følgjer rett etter. Derimot blir «den elles atonale C3-krinsen opna med ein liten ters som er heilt diatonisk og tonal.» På den måten har verket noko til felles med nummer 33 av Béla Bartóks 44 fiolinduettar, som «sidestiller tonale og atonale tolkingar av den same opphøgd kvart-tetrakorden.»
Tor Obrestad
Liv og forfattarskap
Forfattaren var sterkt involvert i det radikale kunstnarmiljøet i 1960-åra. Han var med i gruppene rundt tidsskrifta Profil og Syn og Segn, sat i redaksjonen til Fossegrimen og vart seinare redaksjonssekretær i Vinduet. Obrestad var òg med på å stifta det første marxist-leninistiske lokallaget i Groruddalen. Som den gode sosialistiske forfattaren han var skreiv han om streiken i Sauda i 1970 (Sauda! Streik!, 1972), og Hammerverk-konflikten (Stå på!, 1976).
Vårofferet
Stiltrekk
Ein av grunnane til at Vårofferet framleis er vidgjete, er musikkteoretikaranes konstante diskusjonar og analysar av det. Allen Forte og Van den Toorn har gitt analysar av strukturen til verket basert på abstrakte relasjonar mellom rytmar og tonar, og argumenterer for ei modernistisk tolking av det musikalske språket. På den andre sida gir Richard Taruskins grundige tolkingar av dei tidlege verka til Stravinskij, der han gir uttrykk for at delar av musikken er direkte avleidd frå russisk folkemusikk. Vårofferet, med den engelske tittelen The Rite of Spring, var så viktig for den komande klassiske musikken at Peter Schickele i ei radiosending sa at omtrent alle dei etterfølgjande komposisjonane kunne kallast The Rewrite of Spring.
Tor Obrestad
Liv og forfattarskap
Tor Obrestad har stått for fleire utgjevingar om Jæren og om menneske med tilknyting til landskapet, som Arne og Hulda Garborg og Alexander Kielland. Obrestad verka òg som bokmeldar i Aftenposten og Stavanger Aftenblad. Han fekk Noregs Mållags barnebokpris i 1985.
Vårofferet
Rekonstruksjon
Sjølv om Nizjinskijs koreografi blei dårleg preservert, blei koreografien og Roerichs kostyme og scenografi rekonstruert i 1987 av dansehistorikaren Millicent Hodson, kunsthistorikaren Kenneth Archer, og koreografen Robert Joffrey, til ei framføring av Joffrey Ballet. Rekonstruksjonen hadde premiere i Los Angeles, og blei i 1990 vist på fjernsyn som ein del av Dance in America/Great Performances-serien på PBS (Public Broadcasting Service).
Innverknad
Musikken til Vårofferet blir nytta som ein standard for danseensemble over heile verda, med koreografien til Pina Bausch og Kenneth MacMillan. Til forskjell frå dei lange og grasiøse linjene i den tradisjonelle balletten, innebar koreografien til Nizjinskij krumme armar og bein. Dansarane dansa meir frå bekkenet enn frå føtene; ein stil som seinare skulle få innverknad på Martha Graham. Kroppsdelar blei i koreografien bøygde innover i staden for å bli opna utover, kroppen blei trekt ned i staden for å bli løfta opp, stega var tunge i staden for lette, og fokuset var ikkje på det elegante, men på det groteske. Desse antiballett-aspekta hadde, saman med det kontroversielle, veldige, heidenske og primitivistiske tematiske materialet, stor innverknad på butoh-forma til Tatsumi Hijikata og Koichi Tamano.
Disneys Fantasia
Vårofferet blei meir populær gjennom Walt Disneys Fantasia, ein animert spelefilm der klassisk musikk blei tillagt levande bilde og fantasihistorier. I ei innspeling av stykket frå 1961 med Stravinskij sjølv som dirigent, seier han at han fekk 1 200 dollar (av totalsummen på 5 000 dollar) for at musikken skulle bli brukt i filmen. Her fortel han òg at sidan musikken hans ikkje var verna av opphavsrett i USA, kunne Disney ha brukt musikken sjølv utan å ha fått lov, men måtte det likevel sidan han ville visa filmen i andre land. For at musikken skulle følgja den animerte filmen, blei mykje av den fyrste delen i musikken tatt vekk, eller flytta til eller repetert på slutten. Stravinskij sjølv skildra det heile som «avskyeleg», og meinte at heile verket medførte «ei farleg misforståing».
Walt Disney-studioa parerte desse påstandane med å legge detaljerte rapportar og fotografi av då Stravinskij besøkte studioet på bordet. Han blei då vist ei tidleg utgåve av sekvensen, og skal ha sagt «Å ja, det var akkurat slik eg meinte det, trur eg!» På bilda skal han ha smilt, og gav Disney retten til å filmatisera Eldfuglen dersom det skulle bli fleire utgåver av Fantasia. I dei siste åra har Disney-studioa halde på at dei var overraska over det dei meinte var eit meiningsskifte. Stravinskij hevda på si sida at han berre gav rettane til Eldfuglen over til Disney-studioa etter at Walt Disney hadde truga han personleg, og sagt at han kom til å filma Eldfuglen uansett, så han kunne like godt signere og få betalt. Disney-familien har seinare sagt at Stravinskij var uærleg. Walt Disneys nevø Roy E. Disney nytta Eldfuglen i produksjonen Fantasia 2000. Eldfuglen blei òg nytta i pastisjen av Fantasia, Allegro non troppo.
I Fantasia er Vårofferet det fjerde verket som blir spelt, og er illustrert med ei førestilling om framveksten av liv på jorda. Sekvensen begynner med å visa enkle livsformer, evolusjonen fram til dinosaurane, og deira undergang. Filmen blei ikkje rekna som suksessfull då han kom ut, men har i ettertid blitt hylla for den ambisiøse og fantasifulle bruken av animasjon til såkalla seriøs kunst.
Nokre innspelingar
Stravinskij skal ha reagert på Leonard Bernsteins 1958-opptak med eitt ord: «Wow!» I ein detaljert gjennomgang av Herbert von Karajans fyrste opptak frå 1964, derimot, hånte Stravinskij innspelinga som «altfor polert», og sa at ho var «sløvare enn Disneys døyande dinosaurar». Til slutt konkluderte han med at han tvilte på at verket kunne bli framført skikkeleg utifrå von Karajans klassiske tradisjonar.
Kjelder
''Denne artikkelen bygger på «The Rite of Spring» frå, den 30. mai 2009.''
Tafilah guvernement
Tafilah (arabisk الطفيلة) er eit guvernement i Jordan, kring 180 km sørvest for Amman, hovudstaden i Jordan.
Tafilah guvernement grensar til Karak guvernement i nord, Ma'an guvernement i aust og sør, Akaba guvernement i sør, og til Israel i vest. Arealet dekkjer 2,5 % av kongedømet Jordan. Det er delt inn i tre departementet. Folketalet i 2005 var kring 82 000 (1,6 % av folketalet i Jordan) fordelt på 32 byar og landsbyar i guvernementet. Guvernementet er det tynnast folkesette i Jordan.
Historie
Tafilah guvernement har vore busett av edomittane sidan 1000-talet fvt. Heile området som Tafilah guvernement dekkjer høyrte til edomittane med byen Busaira som hovudstaden deira i Edom. Dalen kalla Wadi Al-Hasa var grensa mellom Edom og nabokongedømet Moab i dagens Karak guvernement. I dag dannar Wadi Al-Hasa grensa mellom Tafilah og Karak guvernement, men sjølve dalen ligg i Karak guvernement.
Nesten alle byane i Tafilah guvernement er datert attende til edomittane, og det administrative senteret Tafilah heitte på den tida Tophel.
Edom var ofte alliert med Moab og Ammon, og seinare med nabatearane fram til dei fall for Romarriket.
Demografi
Folketalet i Tafilah guvernement var estimert å vere kring 81 000 i 2008. I folketeljinga i 2004 hadde Tafilah guvernement eit folketal på 75 267.
Großer Wannsee
Großer Wannsee er ein innsjø i bydelen Steglitz-Zehlendorf i den vestlege delen av Berlin, og er forbunde med elva Havel. Sør for Großer Wannsee ligg Kleiner Wannsee, den første sjøen i Griebnitzkanalen.
Havel, Großer Wannsee, Griebnitzkanalen, Griebnitzsee og Glienicker Laake omsluttar det øyforma distriktet Berlin-Wannsee, som ligg vest for Großer Wannsee.
Sande kyrkje på Sunnmøre
Sande kyrkje ligg på Sandsøya i Sande kommune på Sunnmøre. Ho vart bygd i 1880, og vigsla 30. november det året.
NOIL
Nordre Oppdalen idrettslag (NOIL) er idrettslaget i grenda Nordre Oppdalen i Lunner kommune i Viken. Laget vart skipa i 1973, og har mellom anna vore aktivt innan idrettane fotball, handball, langrenn, hopp og turn, og driv trenings- og trimgrupper.
Arthur Klæbo
Arthur Klæbo var ein norsk journalist, kåsør og forfattar. Han vart fødd i Ålesund og voks opp i Volda.
NOIL
Laget rår over eit grendehus (NOIL-huset), ein fotballbane, ein ballbinge og ei lysløype. Noverande leiar (2012) er Per Almqvist.
Sande kyrkje på Sunnmøre
Kyrkja frå 1880
For at ny kyrkje kunne byggast måtte fundamenta utbetrast. Med Sefland som leiar vart kyrkja bygd. Materialane frå den gamle var brukte, og den nye kyrkja fekk same grunnmåla. Ho vart noko høgare enn den gamle, fekk fleire vindauga og nye takkonstruksjonar. Det vart ikkje utarbeidd teikningar til nybygget. Det ser ut som Jon Sefland stod for konstruksjonen.
Arthur Klæbo
Klæbo vart etter kvart ein mykje omtykt radiokåsør. Kåseria kunne likne på ordmåleri, han brukte mange ulike ord, ein direkte talestraum, humoristiske karakteriseringar og tydelege undertonar. Om sin eigen kåseristil sa han: «Eg nyttar masse ord og fargar, nektar meg ingen ting. Det eg opplever, fortel eg så om. Inntrykka gir eit sant, realistisk bilete av miljø, folk og forhold.»
Sande kyrkje på Sunnmøre
Kyrkja frå 1880
Den nye kyrkja fekk og stormskade. I februar 1907 vart spiret rive ned. Sande kyrkje fekk orgel i 1920. Koret vart på 1930-talet måla av Jonas Peson. Desse måleria, som var på kryssfinerplater, vart tekne vekk på 1970-talet etter avtale med Riksantikvaren. I 2008 kom dei på plass att etter påtrykk frå kyrkjelyden.
Inventar frå stavkyrkja
I Sande kyrkje finn ein eit gamalt altarskap. Det er truleg laga i Lübeck kring 1460. Ein messehakel som har høyrt til kyrkja er og frå 1400-talet. Over koret heng eit gamalt krusefiks. Det stammar frå midt på 1600-talet. Frå den tid er og eit epitafium. Det syner familien til Franz Madsen Kølholt, som gav krusefikset til kyrkja.
Arthur Klæbo
Klæbo slutta i NRK då han i 1978 nådde aldersgrensa. Same året vart han tildelt Kringkastingsprisen for nynorskbruk/ dialektbruk i media. Klæbø redigerte elles fyrste nummeret av Dag og Tid.
Av dei om lag 30 bøkene han skreiv finn ein kåserisamlingar og reiseskildringar. Dei mest kjende er truleg Farlige fjell og Ullstrømper til Afrika. Klæbo har òg skrive skodespel.
Höchsterwünschtes Freudenfest
Höchsterwünschtes Freudenfest, BWV 194, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Arthur Klæbo
Utmerkingar
Arthur Klæbo fekk kongens fortenestmedalje i gull i 1977.
Höchsterwünschtes Freudenfest
Han vart komponert i Leipzig i 1723 for treeiningssundag og framført i Störmthal. Stykket vart framført på nytt 4. juni 1724, 16. juni 1726 og 20. mai 1731, alle i Leipzig.
Teksten er skriven av Johann Heermann (sjette sats) og Paul Gerhardt (første og andre sats), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Koraltemaa er basert på salmane «Freu dich sehr, o meine Seele» og «Nun laßt uns Gott dem Herren». Den første salmen er komponert av Louis Bourgeois for salmen hans «Ainsi que la biche rée» i samlinga Pseaumes octante trios de David frå Geneve, 1551. Denne er basert på den verdslege songen «Ne l’oseray je dire» frå Manuscrit de Bayeux (ca. 1510). Den andre salmemelodien er skriven av Nikolaus Selnecker og kom først på trykk i Christliche Psalmen Lieder vnd Kirchengesenge i Leipzig i 1587.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for tre oboar, fagott, to fiolinar, bratsj, orgel og basso continuo, samt to songsolistar (sopran, tenor) og firedelt kor.
Wilson Nunataks
Wilson Nunataks er ei rekkje nunatakar som strekkjer seg over kring 8 nautiske mil (15 km) og som ligg mellom Douglas Peaks og toppen av Herculesfjorden i Heritage Range i Ellsworth Mountains. Han vart namngjeven av geolog-gruppa frå University of Minnesota til desse fjella, 1963–64, etter Kenneth Wilson, som var pilot i 62. Transportation Detachment og som støtta gruppa.
Treskavica
Treskavica er eit fjell sentralt i Bosnia-Hercegovina, like sør for Sarajevo. Det meste av fjellet ligg i Republika Srpska, medan ein mindre del i vest ligg innanfor Føderasjonen Bosnia-Hercegovina.
Med ei høgd på 2 088 meter er Treskavica det høgaste av Sarajevo-fjella, og berre 300 meter lågare enn det høgaste fjellet i landet. På klåre dagar med fint vêr kan ein sjå heilt til Montenegro og Adriahavet
Oratoriet Paulus
Oratoriet Paulus er eit oratorium komponert av Felix Mendelssohn. Oratoriet har 45 satsar, og er skrive for fire songsolistar, kor og orkester. Satsane er resitativ, ariar, koralar og korsatsar.
Handling
Sentralt i handlinga står folkets raseri i møte med nye religiøse tankar.
I oratoriet møter vi apostelen Paulus slik han er omtalt i Apostelgjerningane i Det nye testamentet, med det hebraiske namnet Saulus, ein ihuga kristendomsforfølgjar. Han er til stades når folket steinar Stefanus til døde i Jerusalem. Frå Jerusalem reiser han vidare til Damaskus for å hindre at kristendommen spreier seg der. På vegen til Damaskus vert han slått til jorda, og han høyrer Jesu røyst, i oratoriet i form av eit damekor. Paulus vender om til kristendommen og vert døypt.
I andre delen av oratoriet følgjer vi Paulus som misjonær fram til han sjølv vert konfrontert med folket som rasar mot det dei meiner er vrang lære. Paulus vert da tatt til fange og overlaten til Keisar Nero. Avslutningskoret byggjer på Salme 103.
Komposisjon
Mendelssohn begynte å komponere på verket i 1834. Den tyske versjonen Paulus hadde premiere 22. mai 1836 i Düsseldorf. Den engelske versjonen St. Paul hadde premiere i Liverpool 3. oktober same året, omsett av Karl Klingermann.
Teksten til Oratoriet Paulus vart omsett til norsk (nynorsk) på slutten av 1990-talet ved Synne M. Fredriksen, Audun Sæbø og Harald Myklebust.
Yüksekova
Yüksekova (armensk Gewer, gammalsyrisk Gawar, ܓܒܼܪ) er eit distrikt i provinsen Hakkâri i Tyrkia, nær grensa til Iran. Byen har kring 60 000 innbyggjarar (2010). Han ligg langs handelsruta mellom iransk Aserbajdsjan og Aust-Tyrkia.
Culver Down
I mange år var heile området ein militærsone og stengd for ålmenta. Det er fleire historiske militære anlegg her, fleire private hus, ein pub og eit monument.
Monumentet er eit minnesmerke til Charles Anderson-Pelham, den andre baronen av Yarborough (seinare første jarlen av Yarborough og Baron Worsley), som grunnla Royal Yacht Squadron ved Cowes. Det vart først reist i 1849 på det høgaste punktet på Bembridge Down, litt lenger vest, men så flytta hit i 1860-åra.
Korvetten KNM «Sleipner»
KNM «Sleipner» var ein korvett i Sleipner-klassen og vart teke i bruk (heiste kommando) 29. april 1965 med Orlogskaptein Axel R. Haglund som skipssjef.
Arp 220
Arp 220 (òg katalogisert IC 1127, VV 540, KPG 470 og UGC 09913) er ein irregulært forma galakse og restane etter to tidlegare galaksar som no har smelta saman. Han ligg rundt 250 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Slangen. Galaksen er den lysaste av dei tre galaksesamansmeltingsrestane som ligg nærast jorda.
Korvetten KNM «Sleipner»
KNM «Sleipner» var det første fartøyet i den nye Sleipner-klassen, og vart bygd på Nylands mekaniske verksted. Båten vart nytta fram til det vart utfasa i 1992. Etter dette gjekk båten i opplag, før den vart senka i 2002 i ei øving med overflatemål. Missiltorpedobåten KNM «Jo» stod for senkinga med ein torpedo av typen TP 613. Vraket av KNM «Sleipner» ligg no på djupt hav ved Trænabanken vest for Nordland.
Arp 220
Kollisjonen mellom dei to opphavlege galaksane starta for rundt 700 millionar år sidan og sette i gang eksplosiv stjernedanning som har resultert i omtrent 200 enorme stjernehopar i ein tettpakka og støvete region omtrent 5000 lysår på tvers (rundt 5 % av Mjølkevegen sin diameter). Mengda av gass i denne vesle regionen svarer til mengda av all gass i heile Mjølkevegen.
Korvetten KNM «Sleipner»
Fakta
Ved utfasinga var KNM «Sleipner» væpna med
Arp 220
Arp 220 skin kraftigast i det infraraude og er ein ultralyssterk infraraud galakse. Kjernane til Arp 220 sine modergalaksar ligg no rundt 1200 lysår frå kvarandre. Chandra-teleskopet har påvist røntgenstråling frå begge kjernane, noko som indikerer at dei inneheld kvar sitt supermassive svarte hòl.
Den største stjernehopen i Arp 220 har ein masse på ti millionar solmassar og er soleis dobbelt so massiv som ein kva som helst liknande stjernehop i Mjølkevegen.
Inhabilitet
Inhabilitet (av nektande -in og habil) eller ugildskap (det motsette av uhilda) er det å ha personlege interesser i ei sak som skal handsamast slik at ein etter vanleg skikk ikkje kan delta i handsaminga men må gå frå vervet, posisjonen eller stillinga mellombels, eller i alle fall gi avkall på å utføre handlingar som kan påverke utfallet av handsaminga.
Inhabilitet som eit juridisk omgrep betyr at ein dommar eller forvaltningsperson ut frå sitt tilhøve til saka eller partane i saka ikkje kan delta i handsaminga av den. For ein dommar blir då saka overført til ein annan dommar ved same domstol, eller til ein annan domstol, eller det kan bli oppnemnt ein settedommar i staden. Tilsvarande gjeld for offentlege tenestepersonar: Saka blir overlatt til ein annan tenesteperson eller blir overført til nokon annan til handsaming. For folkevalde vil varamedlem møte i staden.
Ein generell regel er at ein er inhabil dersom det ligg føre spesielle forhold som er egna til å svekke tillita til vedkommende sin upartiskheit. For testamentsvitna er det likevel ingen skjønnsmessige reglar for habilitet. Dette er grunna i dei krav ein må stille til testamentvitne, at verken dei sjølve eller nokon som står dei nær skal ha noko nytte av testasjonen. For ektepakter er det ingen habilitetskrav til vitna.
Sulzfluh
Sulzfluh er eit fjell i Rätikonfjella (i Alpane), på grensa mellom Austerrike og Sveits.
Det er eit kjent klatefjell og har ein Via ferrata på sørsida i Graubünden i Sveits. Det er totalt seks kjende kalksteinsgrotter i fjellet med lengder frå 800 til meir enn 3000 m. Alle har inngang på austsida, i Sveits.
CGCG 436-030
CGCG 436-030 eller IRAS 01173+1405 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 400 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Fiskane. Galaksane er strekte grunna vekselverknaden, og den eine spiralgalaksen har ein hale. Den andre har eit slep av materie som når relativt langt unna galaksekjernen.
Egypt Point
Egypt Point er det nordlegaste punktet på øya Isle of Wight sør for England. Staden var ein av favorittplassane til dronning Victoria på øya.
Egypt Point ligg mellom byen Cowes og landsbyen Gurnard. Mellom 1897 og 1989 var det lys frå fyret her, men i dag vert det berre nytta som dagmerke. Namnet kjem frå ein nærliggande sigøynarleir frå 1500-talet.
Debitor
Debitor er det same som skuldnar, og er eit ord som blir brukt i juridisk og økonomisk samanheng om ein som har plikt i høve eit krav. Debitor blir oftast brukt som omgrep om den som skuldar pengar, men det kan også brukast tilsvarande om den som skuldar noko anna, til dømes eit parti med varer. Debitor blir i eit slikt tilfelle gjerne kalla realdebitor.
Dem Gerechten muß das Licht
Dem Gerechten muß das Licht immer wieder aufgehen, BWV 195, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1727-1731 for eit bryllaup. Stykket vart framført på nytt kring 1742 og ein gong til i 1748-1749, begge i Leipzig. Den første utgåva av verket gjekk tapt, medan utgåva frå 1742 ikkje er komplett. Utgåva ein har i dag er frå 1748-1749.
Teksten er henta frå Salme 97: 11-12, Paul Gerhardt (sjette sats), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Koraltemaet er basert på salmen «Lobt Gott, ihr Christen, allzugleich». Tekstne til Nikolaus Herman til denne salmen kom i lag med eim melodi som kan ha vore ei kyrkjeleg utgåve av ein verdsleg melodi eller dans kalla «Kommt her, ihr lieben Schwesterlein», som ein finn i Ein Christlicher Abentreien frå Leipzig i 1554.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to trompetar, pauke, to valthorn, to oboar, to fløytes, strykarar, orgel continuo, samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av sju satsar:
Ludwig Wittgenstein
Ludwig Josef Johann Wittgenstein var ein filosof og matematikar fødd i Wien i Austerrike. Wittgenstein var professor i Cambridge frå 1939 til 1947. Han kom frå ein familie med mykje pengerikdom, far hans var industrileiaren Karl Wittgenstein. Det meste Ludwig Wittgenstein arva gav han vekk og levde eit liv i nøysemd.
Han byrja med ingeniørutdanning og gjekk vidare til studiar innan matematikk. Utforsking av grunndraga i matematikken leia over til logikkstudiar. Ei tid studerte han logikk med mellom anna Gottlob Frege og Bertrand Russell som føredøme og til dels lærarar.
Wittgenstein og Noreg
Wittgenstein hadde frå 1913 ei hytte i Skjolden i Luster kommune i Sogn og Fjordane fylke. Har sat han og skreiv på verket Tractatus Logico-philosophicus, som vart gjeve ut i 1922. Ved Eidsvatnet i Skjolden er det sett opp eit Wittgenstein-minnesmerke.