cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Havbølgje
Vitskapen om bølgjer
3= Bølgjetopp]] Havbølgjer er mekaniske bølgjer som forplantar seg i grenseflata mellom vatn og luft. Den tilbakeverkande krafta er gravitasjonen, og derfor vert desse bølgjene av og til kalla tyngdebølgjer. Når vind bles over ei vassflate fører trykk og friksjon til at det vert skapt ei forstyrring av likevekta til havoverflata. Desse kreftene overfører energi frå lufta til vatnet, og dannar bølgjer. Når ein har ei monokrom bølgje i eit lineært plan på djupt vatn, vil partiklane nær overflata følgje sirkulære banar, noko som gjer at havbølgjer er ein kombinasjon av longitudinalbølgjer (att og fram) og tverrbølgjer (opp og ned). Når bølgjer forplantar seg i grunt vatn (der djupet er mindre enn halvparten av bølgjelengda), så vil partiklane verte pressa saman i elliptiske banar. Når amplituden til bølgja (høgda) aukar følgjer ikkje lenger partiklane lukka banar, og etter kvar bølgjetopp har passert vil partiklane verte forskyve litt framover, eit fenomen kalla stokesdrift
Etter djupare ned i havet ein kjem, jo mindre vert radiusen til partiklane si sirkulære rørsle. Når djupet er om lag halvparten av bølgjelengda λ, vil sirkelrørsla vere om lag null. Bølgjefarten er tilnærma med
der
I djupt vatn er, slik at og hyperbeltangenten nærmar seg 1, og c  vert tilnærma. Uttrykket fortel oss at bølgjer med forskjellig bølgjelengd flyttar seg med forskjellig fart. Dei raskaste bølgjene er dei med lengst bølgjelengd. Dette fører til at dei første bølgjene som når kysten etter eit uvêr til havs er dei lengste bølgjene.
Når ein har fleire bølgjetog samtidig, som ein alltid har på havet, så dannar bølgjene grupper. I djupt vatn flyttar desse gruppene seg med gruppefarten. Om ein følgjer ei enkel bølgje i ei gruppe kan ein sjå at bølgja oppstår i bakenden av gruppa, veks og til slutt forsvinn i fronten av gruppa.
Når vassdjupet d minkar innover mot kysten, vil dette påverke farten til bølgjetoppane og bølgjedalane i bølgja. Bølgjetoppane flyttar seg raskare enn bølgjedalane, og dette fører til brottsjø, og bølgjene bryt.
Av og til kan ein få enkelte «monsterbølgjer» på havet, av og til så høge som 30 meter. Dette er ikkje tidvassbølgjer eller tsunamiar, og forskarar er enno ikkje sikre på korleis dei oppstår, sidan dei er opp mot, og kanskje over, det forskarane reknar som den teoretiske grensa for kor høge bølgjer kan bli.
Farten som energien forplantar seg med er gruppefarten.
Havbølgjemålingar
Ein vanleg metode å måle bølgjer på er å bruke bøyer, som måler rørsla til vatnet i overflata. Rørsla vert bølgjeklimaet for det punktet og ein kan rekne ut statistikk som signifikant og maksimal bølgjehøgd og periodar. Tidlegare bøyer målte berre bølgjer frå ei retning, medan moderne bøyer kan måle rørsla i tre dimensjonar.
Ein billegare metode er å bruke ein bølgjestolpe. Ein observatør på land kan sjå på stolpen og sjå kor høgt på stolpen bølgjene går.
Skip har observert bølgjer i meir enn 130 år, og er ofte ei god datakjelde for kystmodellering.
Nyare metodar for bølgjemåling inkluderer satellittdata og radar.
I norske havområde er det lite bøyer, men mange plattformer i Nordsjøen og Norskehavet er utstyrt med Miros bølgjeradar, som måler bølgjedata kontinuerleg. Rundt Dei britiske øyane, særleg i sjølve Atlanterhavet, er der fleire bøyer.
Bølgjemodellar og bølgjeforhold i norske farvatn
Bølgjemodellar fungerer på same måte som atmosfæriske modellar, og er kopla saman med desse, sidan bølgjene er sterkt avhengig av vinden. Her til lands er både skip og plattformer interessert i å vite korleis bølgjene kjem til å bli dei neste dagane. Når bølgjene kjem over visse grenser, vert det meir avgrensa kva ein kan jobbe med på plattformene i Nordsjøen og Norskehavet. Når den signifikante bølgjehøgda kjem over 4,5-5 m er det ein del logistiske operasjonar som ikkje lenger kan utførast fordi båtane vugger for mykje. Ver den signifikante bølgjehøgda altfor høg kan ein risikere å måtte stenge ned heile plattforma. Ei slik nedstenging kan ta opp til 24 timar, og det kan ta minst like lang tid å få produksjonen opp igjen for fullt, så dette kan ofte vere særs dyrt. Gode og pålitelege bølgjeprognosar kan derfor vere svært viktig i slike samanhengar.
Dei høgaste bølgjene i norske farvatn ser ein som regel på Halten- og Sklinnabanken i Norskehavet ved kraftig vind som breier seg nordaustover frå Atlanterhavet mellom Skottland og Island. Ein kan då få signifikante bølgjehøgder opp mot 15-16 m, med maksimale bølgjer godt over 20 m. Stort potensial for særs høge bølgjer har ein òg i sørlege delar av Nordsjøen (som området nær Ekofisk). Med kraftig vind frå nord som varer ved kan ein få ein fetsj som går heilt frå Spitsbergen og heilt sør i Nordsjøen, og skape bølgjer med signifikant bølgjehøgd over 15 meter.
Bakgrunnsstoff
Волны на поверхности жидкости
Melon
Melon (frå gresk melopepon, 'epleliknande graskar') kan visa til den søte frukta til ein plante i graskarfamilien, eller til sjølve planten. Det er hovudsakleg ulike varietetar frå arten Cucumis melo som blir kalla melon eller sukkermelon, medan frukt frå Citrullus vulgaris blir kalla vassmelon. Melonar er runde, nokså store frukter med gult eller grønt skal som kan ha ulike mønster. Fruktkjøtet er mildt og saftig og kan vera gult, grønt eller raudleg.
Melon er ein gammal kulturplante som stammar frå India. I kaldare klima kan han dyrkast i veksthus.
Guadalevín
Guadalevín er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Guadiaro. Ho renn gjennom Málaga i Andalucía. Elva har danna ei kløft som deler byen Ronda i to. Tre bruer kryssar elva her, Puente Nuevo, Puente Viejo og Puente Romano.
Mézières i Fribourg
Mézières er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits.Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 760 meter over havet.
Kommunen ligg langs vegen mellom Romont og Bulle.
Ole I. Langeland
Ole Ingebrigtsson Langeland var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Sunnylven på Sunnmøre.
Guadalhorce
Guadalhorce er den viktigaste elva i provinsen Malaga i Spania. Ho spring ut i Sierra de Alhama i provinsen Granada. Elva drenerer Antequera-senkinga og munnar ut i Middelhavet vest for byen Málaga. Ho er 166 km lang og renn gjennom sørlege område av Andalusia. Guadalhorce er den vassrikaste elva langs Costa del Sol etter Guadiaro. Ho dannar ei kløft i El Chorro med ei lengd på 7 km, før ho renn gjennom Hoya de Málaga. Guadalhorce renn gjennom byane Villanueva del Trabuco,Villanueva del Rosario, Archidona, Antequera,Alhaurín el Grande, Alhaurín de la Torre, Almogía, Álora, Cártama, Coín, Pizarra og Valle de Abdalajís. Kort tid før ho når sjøen, forgreinar ho seg. Ein del av elva vert nytta til drikkevatn og vasskraft for byen Málaga. Nær munningen ligg ruinane av den fønikiske busetnaden Cerro del Villar.
Geologi
I miosentida var elvedalen ein del av sundet som knytte Middelhavet til Atlanterhavet gjennom Bética-senkinga (i dag dalen Guadalquivir).
Ole I. Langeland
Langeland var stortingsmann samanhengande frå 1886 til 1912. Fram til 1906 innvald for Romsdals amt, dei to siste periodane han vart vald kom han inn for Nordre Sunnmør krins. Han sat ofte i næringskomite nr 1 eller 2, i valkomiteen eller i fullmaktskomiteen. 1900-03 var han formann i næringskomite nr 1, og i den kombinerte næringskomite nr. 1 og sosialkomiteen. 1906-09 var han medlem av jarnbanekomiteen, formann 1908-09. 1910-12 nestformann i same komite. Han var medlem av Venstre. I 1891 var han medlem av kommisjonen som arbeidde med sivilprosesslova.
Langeland døydde på garden i Sunnylven i 1917.
Nonillion
Ein nonillion er i tradisjonell, europeisk språkbruk det naturlege talet 10^{54}, som òg kan skrivast (10^6)^9 – det vil seia ein million opphøgd i niande potens (frå latin nonus, niande) – eller 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
Ein nonilliondel er 10−54.
Allis-Gleaner Company Corporation
Allis-Gleaner Company Corporation (AGCO Corporation) er eit føretak som produserer landbruksmaskinar. AGCO vart stifta i 1990, då Klöckner-Humboldt-Deutz la ned den nordamerikasnke dotterselskapet Deutz-Allis og nokre av dei tilsette tok over det og stifta AGCO. Føretaket har sidan kjøpt opp fleire kjente traktor, skurtreskar og andre landbruksmaskinprodusentar.
Den campanianske vulkanbogen
Den campanianske vulkanbogen er ein vulkanboge med fleire aktive, sovande og utdøydde vulkanar i Campania i Italia. Den campanianske vulkanbogen dannar ein sirkel rundt Napolibukta:
Vulkanbogen som den campanianske vulkanbogen er ein del av strekkjer seg sørover til til dei aktive vulkanøyane Ustica, Stromboli og Vulcano utanfor nordkysten av Sicilia og den største aktive vulkanen i Europa, Etna, på sjølve Sicilia.
Waiauelva i Hawke's Bay
Waiauelva ligg i regionen Hawke's Bay på Nordøya på New Zealand. Ho har utspring i Kaingaroaskogen, vest for Waikaremoanasjøen. Ho renn i 60 km mot søraust og munnar ut i Wairoaelva ved Frasertown, og følgjer denne ut til Stillehavet ved Wairoa.
Snøugle
Snøugla (vitskapleg namn Bubo scandiacus, tidlegare Nyctea scandiaca) er ei ugle som held til i arktiske strøk, og som er kategorisert som sårbar på norsk raudliste 2006. Storleiken på bestanden er ikkje kjent, men det er ein sjeldan art. Dei største populasjonane finn ein i Sibir og Alaska. Norden er heilt i utkanten av utbreiingsområdet. Snøugla er kledd i kvit fjørdrakt, og av vekst er ho ein av dei største ugleartane. Ho har eit svært godt syn og kan sjå ei mus som rører seg på meir enn éin kilometers avstand. Arten vart klassifisert av Carl von Linné i 1758, og det vitskaplege namnet refererer til Skandinavia.
Skildring
Snøugla er ein av dei største ugleartane. Fullvaksne fuglar måler cirka 50–65 cm og veg 1–2,5 kg. Hofuglane veg i snitt cirka 2,3 kg og er noko større enn hannfuglane som har ei gjennomsnittsvekt på rundt 1,8 kg. Vengespennet er på omtrent 1,5 meter.
Hannen har ei heilt kvit fjørdrakt, eller kvit med enkelte svarte flekkar. Fjørdrakta til hoa er kvit med mørkebrune flekkar. Ho er heilt kvit berre øvst på brystet, i nakken, og i fjeset. Flekkane er avlange, ligg horisontalt og gir drakta ein spraglete utsjånad som gir fuglen god kamuflasje når ho ligg mellom framskotne steinar på bakken. Fjørdrakta dekkjer au føtene og klørne. Ungfuglane har kraftigare flekkar enn dei vaksne fuglane, og kan vera nesten heilt brune. Når dei vert klekte er ungane dekte av kvit dun, som vert gråare etter nokre dagar.
Borrevannet
Borrevannet er ein innsjø som ligg i Horten kommune i Vestfold og Telemark. Borrevannet er ein næringsrik ferskvassjø. Vatnet er rikt på fisk som gjedde, åbor, brasme, suter og fleire. Det er òg registrert over 250 fugleartar ved vatnet.
Snøugle
Skildring
Klørne er krumme, 25–35 mm lange, og er nesten skjult av fjør. Nebbet er smalt og krumt, og omtrent dekt av fjør. Fargen på nebbet er svart.
Fjøra ytst i vengen har ein ujamn ytterkant. Oversida av vengene har ein hårliknande mikrostruktur. Han reduserer støyen når lufta passerer over vengen. Dette gjer at snøugla kan fly svært stille, for menneskeøyret praktisk talt lydlaust.
Hellisøy fyrstasjon
Hellisøy fyrstasjon ligg på den vesle øya Hellesøyna på sørvestsida av Fedje i Vestland. Fyret blei tent første gong 15. oktober 1855 og var det andre støypejarnstårnet i Noreg. Det er eit 32,3 meter høgt raudmåla tårn med to kvite belte. Fyret er bygt med 1-toms jernlater og fora med 35 000 murstein, dei to nedste etasjane er på det næraste fylt med gråstein. Fyret er støypt i akkurat dei same formene som Eigerøy fyr, det første støypejarnstårnet i landet. Den nedste delen var levert av Bærums Verk og den øvre delen frå Horten Mekaniske Verksted.
Guadiaro
Guadiaro er ei elv i Spania i provinsane Cádiz og Málaga i det autonome området Andalusia. Ho renn sørover frå Sierra Bermeja gjennom Sierra de Grazalema og munnar ut i Middelhavet ved Sotogrande. Elva er kjend for å danne det einaste myrområdet langs Costa del Sol. Myra er verna som eit 27 hektar stort naturreservat. Det er fleire byar og busetnader ved munningen: Pueblonuevo de Guadiaro, Guadiaro, Torreguadiaro, Sotogrande, San Enrique og Venta Nueva, alle i kommunen San Roque.
Snøugle
Skildring
Auga er store og gule. Storleiken gjer dei følsame for lys i mørket, noko som gir snøugla godt nattesyn. Mange trur at uglene er blinde i dagslys, men det er ikkje tilfelle. Dei ser like godt om dagen som om natta. I motsetnad til auga til mange andre fugleartar som er retta mot sidene, er auga til snøugla framovervendte. Dette gjer ho god til å fastslå avstandar. Snøugla kan ikkje røre auga i augehola, men til gjengjeld kan ho dreie heile hovudet 270 grader til kvar side. Det ytre øyret er lite utvikla og vanlegvis dekt av fjør. Det tyder ikkje at ho høyrer dårleg. Ho har tvert imot god høyrsle og kan lokalisere byttedyr som er skjult av snø eller vegetasjon berre ved hjelp av høyrsla.
Snøugla er stort sett stille, men har ein revirsong som ein kan beskrive som er eit kort, dumpt og litt stønnande «hooh», og som blir gjenteke med nokre sekunds mellomrom. Revirsongen kan høyrast opp til 10 km unna. Snøugla har au ein varsellyd. Varsellyden til hannen er eit bjeffande «kræk-kræk-kræk», hoa si varsling er grovare og høgare i tonen. Eit gjennomtrengande og fløytande skrik «siiuue» blir både bruka av hoa og dei tiggande ungane.
Den eldste viltlevande snøugla som er registrert vart cirka 10 år gamal, den eldste i fangenskap vart 28 år.
Bestand
På grunn av at snøugla flyttar seg over store område er det vanskeleg å talfeste bestanden. Det er ingen tvil om at det er ein sjeldan art, og at ein finn dei største populasjonane i Sibir og Alaska. Bestanden varierer truleg i takt med bestanden til det viktigaste byttedyret, som er lemen. Dette gjeld spesielt i Norden, der ein kan oppleva ein «invasjon» av snøugler frå Russland i gode lemenår.
Ein meiner at det hekkar opp mot 1000 par i Russland, i Nord-Amerika nokre fleire. I Finland, Sverige, Noreg og Island kan det hekke nokre titals par til saman i gode lemenår, andre år kan Norden vera heilt utan hekkande snøugler.
Vaksne snøugler har få naturlege fiendar, men kan verte tatt av rev eller ulv. Reira kan verte plyndra av rev eller måker som er ute etter egg og kyllingar.
Åtferd
Snøugla trivst best i opne område opp til eit par hundre meter over havet. Enkelte stader, spesielt i Noreg, kan ho au hekke i opne fjellområde opp til omtrent 1000 meter over havet. I motsetning til dei fleste andre ugleartane er snøugla dagaktiv. Eigentleg er ho mest aktiv i grålysninga og i skumringa, men ho lever i arktiske strøk der det er lyst døgnet rundt i sommarmånadene og har tilpassa seg desse forholda.
Snøugla forflyttar seg over store område i arktiske strøk. Ho har inga faste trekkruter, men held seg der det er best tilgang på mat. Ho vandrar ikkje berre i samband med hekkinga, men kan leva eit nomadeliv heile året. Normalt vandrar ho i aust–vestretning, men i år med liten lemenbestand kan ho au trekkje sørover. Da kan ho flytte seg over store avstandar på jakt etter mat. Det er spesielt ungfuglane som trekkjer langt, og dei som trekkjer lengst sørover i Europa kjem så langt sør som til Danmark, Shetlandsøyane og Hebridane. I Amerika er snøugla sjeldan sør for Canada, men enkelte streiffuglar har blitt observert i Texas og Florida. I Asia har snøugla blitt observert så langt sør som i Kina.
Når snøen går om våren har snøugla ein tendens til å opphalde seg på dei siste snødekte områda så lenge som mogleg. Det er usikkert om det er på grunn av at den lyse farga gir best kamuflasje mot snøen, eller om det er fordi ho føretrekk å vera på dei mest kjølige stadene. I varmt vêr regulerer ho kroppstemperaturen gjennom andedrettet, eller ved hjelp av vengene. Eit tjukt dunlag dekt med fjør over heile kroppen, au på beina, gir snøugla ei god varmeisolering. Ho opprettheld ein kroppstemperatur på 38–40 °C sjølv når lufttemperaturen går ned mot −50 °C. I sterk vind hender det likevel at ho søkjer ly bak ein stein eller ein snøskavl.
Snøugla lever aleine utanom hekketida. Ho er sky, og vanskeleg å komma innpå. Når ho er på gjesteopptreden langt sør for hekkeområda er ho mindre sky enn nordpå, der ho kan lette på fleire hundre meters avstand viss ein prøver å nærme seg. Forsvarsmekanismen til ungane ved rovdyrangrep er å spela døde, stivne og sjå ut som at dei har vore døde lenge. Dette er eit forsvar mot reven, som føretrekk levande byte. Snøugla kan vera svært aggressiv viss ho må forsvare reiret.
Mat
Snøugla er ein rovfugl. Ho et helst lemen. Når det er mangel på lemen kan ho au ta andre gnagarar som fjellrotter, markmus, og hare. Ho et au fisk, og forskjellige fuglearter som til dømes rype. I hekkesesongen kan ho ta egg frå andre fugleartar, blant anna svaner. I naud et ho au åtsel. Ein vaksen fugl treng tre–fire lemen per dag for å dekkje matbehovet. Dette svarar til sju–tolv mus. Ved god tilgang på mat kan ho eta mykje meir, i løpet av ein enkelt dag er ho i stand til å eta inntil ti–tolv lemen, og i løpet av eit år kan ei snøugle setta til livs 1600 lemen.
Sjølv om snøugla er dagaktiv og jaktar mest i dagslys kan ho au jakte om natta. For det meste jaktar ho ved å sitta på ein topp der det er god utsikt og speide etter byttedyr, men ho kan au sjå etter bytte når ho flyr lågt over terrenget. Ho er nesten heilt lydlaus i flukt, sjølv vengeslaga lagar svært lite lyd. Når ho har fått auge på eit bytte kan ho fange det på bakken, ta det i lufta, eller snappe det opp frå vassflata. Der bakken er dekt av snø eller tett vegetasjon bruker snøugla høyrsla til å lokalisere byttedyret før ho stupar ned og grev det fram.
Snøugla har ikkje tenner, små bytte blir slukte heile. Større byttedyr blir frakta vekk og rivast opp i mindre deler som bli sluka enkeltvis. Ho har sterk magesyre som bryt ned byttet, men rask fordøying så ho rekk ikkje å fordøye bein, hår og fjør. Av dette dannar ho harde kuler – gulpebollar – som ho gulpar opp og spyttar ut. Ungane blir fôra med kjøttstykke som er fri for bein og fjør.
Reproduksjon
Snøugla blir kjønnsmoden i toårsalderen. Ho lever normalt i eit monogamt parforhold heile livet. Hekkinga, som varer frå mai til september, føregår på tundraen eller i vidstrakte og småkuperte fjellområde over tregrensa. Snøugla byggjer ikkje reir, men grev ei lita grop i bakken som ho legg egga i. Egga blir lagt i mai–juni, over ein periode på to–tre veker. Det blir derfor stor forskjell mellom ungane i eitt og same kull.
Freding
Snøugla er freda i Noreg, og har vore det sidan 1965. I 2021 blei ho kategorisert som ein kritisk truga art på den norske raudlista. Ein av dei største truslane mot snøugla er faunakriminalitet. På grunn av at det har vore mogleg å selje utstoppa snøugler til høge prisar har det vore drive ulovleg jakt, og snøugla har vore nær ved å bli utrydda i Europa.
I Alaska er det tillate å skyte uavgrensa med snøugler på vilkår om at dei skal bli bruka til å laga mat eller klede, felling for sal er ikkje tillate.
Andre artar
Det finst over 200 artar ugler. Ti ugleartar lever og hekkar i Noreg, det er haukugle, hornugle, hubro, jordugle, kattugle, lappugle, perleugle, slagugle, snøugle og sporveugle. I tillegg har enkeltindivid av dverghornugle, kyrkjeugle og tårnugle blitt observert i Noreg nokre gonger.
Hellisøy fyrstasjon
Fyret blei automatisert i 1992 og fyrstasjonen freda i 2000. I dag vert det drive utleige av fyrvaktarbustaden.
Sjølve øya Hellisøy ligg sør for Rongesundet lengst nord i Øygarden.
Lyset
Fyret hadde lenge ei 2. ordens Frensel roterande linse. Lyskarakteren var først eit fast lys med blink som varte 12 sekund. Seinaret vart blinken 5 sekund. Den første tida vart det nytta oljebrennar. Seinare vart fyret elektrifisert med eige aggregat. I dag er lampa er eit 3. ordens apparat, med ein styrke på 960 000 candela. Lyset er 46,5 meter over havet og har ei rekkevidd på 18,8 nautiske mil. Det lyser fast kvitt med ein blink kvart 30. sekund.
Historie
Fyrkommisjonen av 1828 gjorde opphavleg framlegg om å byggje fyr i innseglinga til Bergen på Holmengrå nord for Fedje. Etter ei synfaring i 1851 vart derimot Hellisøy vurdert som ei betre plassering, både som kystfyr og innseglingsfyr. Fyrdirektøren var likevel skeptisk til plasseringa og sa «...viss ikke man skulle træffe på en ualmindelig god sommer, byr den på så mange vanskligheter, at jeg ennu ikke har sett den make i de år jeg har vært i fyrvæsenets tjeneste». Bygginga var eit stort prosjekt og opptil 95 mann arbeidde på anlegget i byggeperioden. .
Det vart òg bygt bustadhus for fyrvaktaren, familien hans og fyrvaktarassistenten. Denne bustaden brann ned under eit torevêr i 1902. Huset vart bygt opp att året etter, og det vart då samstundes bygt hus til assistenten. I mange år heldt fyrvaktaren nokre kyr og sauer på holmen.
Fyret vart elektrifisert i 1954 med straum frå land. Samstundes vart drifta lagt om slik at fyrvaktaren ikkje lenger budde på fyrstasjonen. I 1968 vart husa ombygd, restaurert og innreidd med hyblar. Fyret vart automatisert i januar 1989, men på grunn av vêrstasjonen vart det ikkje nedbemanna før i 1992.
12. januar 2007 gjekk frakteskipet «Server» på grunn på holmen fyrstasjonen står på og forårsaka eit stort oljeutslepp.
Klima
Meteorologisk institutt hadde ein vêrstasjon på Hellisøy fyr frå august 1867 til juli 2005. I dag har trafikksentralen på Fedje overteke stasjonen. Stasjonen låg 20 meter over havet.
Nonilliard
Ein nonilliard er det naturlege talet 1057, som òg kan skrivast 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
Det er det same som ein milliard oktillionar.
Ein nonilliarddel er 10-57.
Itsjnja
Itsjnja (ukrainsk Ічня) er ein by i Tsjernihiv oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 12 000 innbyggjarar (2011).
Tverrfjellet
Tverrfjellet er namn på fleire fjell i Noreg:
Per Kleiva
Per Kleiva var ein norsk biletkunstnar som arbeidde mest med måleri og grafikk. Han er særleg kjend for måleria sine i op- og pop-kunst stil og for dei grafiske blada gjort i silketrykk i tida han var tilknytt kunstnarkollektivet GRAS. Han var ein av dei leiande politisk engasjerte kunstnarane på 1960- og 70-talet.
Lope de Vega
Lope de Vega var ein forfattar under den spanske gullalderen. Han hadde ein stor skriftproduksjon, og er rekna som den fremste skodespelforfattaren frå denne tida, men skreiv også prosa, viser og dikt.
Per Kleiva
Bakgrunn
Per Kleiva var fødd i Torsken kommune som son til Ivar Kleiva. Han voks opp i Troms, på Sunnmøre og i Gulen i Sogn.
Lope de Vega
Liv
Lope Félix de Vega y Carpio var fødd i Madrid, der far hans dreiv med broderi. Guten hadde språklege gåver, og skreiv sitt første skodespel som fjortenåring. Han fekk plass ved jesuittskulen Colegio Imperial, men rømde frå skulen for å vera med på ein militærekspedisjon til Portugal. Biskopen av Ávila såg evnene til ungguten og fekk han inn ved universitetet i Alcalá. De Vega planla ei tid å bli prest, men fann etterkvart ut at det ikkje låg for han.
Per Kleiva
Utdanning
Kleiva studerte under Per Krohg på Statens Kunstakademi i åra 1955 til 1957. Før det hadde han teke kveldskurs på Bergen Kunst- og Håndverksskole og på Vestlandets Kunstakademi. I 1959 studerte han under Niels Lergaard på Kunstakademiet i København og han studerte også ved Kunstakademiet i Firenze og Kunstakademiet i Stockholm. Frå 1961 til 1965 var han assistent hjå Sigurd Winge.
Lope de Vega
Liv
I 1583 gjekk Lope de Vega inn i militæret, og kjempa med marinen ved Asorane. Deretter vende han tilbake til Madrid og byrja skriva skodespel. Han byrja også eit kjærleiksforhold med Elena Osorio, som etter nokre år ende så bittert at de Vega blei forvist frå Castilla etter å ha skrive æreskrenkande åtak mot den tidlegare kjærasten og familien hennar.
Per Kleiva
Utstillingar
Kleiva debuterte på Statens Kunstutstilling (Haustutstillinga) i 1963 og hadde den fyrste separatutstillinga si året etter på Galleri 27 i Oslo. Sidan hadde han ei lang rekkje separatutstillingar både innanlands og utanlands, og han har og delteke på mange gruppe- og kollektivutstillingar. I tillegg har han stått for utsmykkinga av ei rekkje offentlege og private bygg.
Lope de Vega
Liv
Lope de Vega drog i eksil saman med Isabel de Urbina, den seksten år gamle dottera av ein framståande rådgjevar ved hoffet, som han seinare blei tvinga til å gifta seg med. Nokre veker etter giftarmålet, i 1588, blei han med den spanske armadaen send i krig mot England, og var med på eitt av få skip som vende tilbake. I 1590 blei han utnemnd til privatsekretær for hertugen av Alba, og slo seg ned i Toledo.
I 1595, etter at kona Isabella var død og eksilet var ute, drog de Vega tilbake til Madrid. Her hadde han fleire forhold, mellom anna med Micaela de Luján, som han skreiv fleire sonettar til og fekk fire barn med. I 1598 gifta han seg med Juana de Guardo, utan å gje slepp på elskarinnene av den grunnen.
1600-åra var ei produktiv tid for forfattaren. Han blei også tilsett som privatsekretær av hertugen av Sessa. I 1610-åra mista han først yndlingssonen, Carlos Félix, og seinare kona Juana i barsel. Micaela forsvinn òg or soga på denne tida. Etter dette samla Lope de Vega alle barna sine i ein heim. Diktinga hans blei meir alvorleg, og han gjekk gjennom ei religiøs krise som førte til at han blei prestevigd i 1614.
Trass sølibatkravet til prestar fortsette Lope de Vega å ha omgang med kvinner. Marta de Nevares følgde han til ho døydde i 1632. To år seinare døydde diktarsonen hans, Lope Félix, i eit skipbrot utanfor Venezuela, og yngstedottera blei bortført og deretter forlaten. Lope de Vega døydde 27. august 1635. Trass i suksessen som forfattar døydde han fattig, etter å ha gjeve nesten alt han eigde til kyrkja.
Verk
Lope de Vega er rekna som ein av dei fremste diktarane frå den spanske gullalderen, saman med Luis de León, Juan de la Cruz, Góngora og Quevedo. Han skreiv både religiøse og profane dikt, av ulike typar som folkevise, sonett og epikk. Av prosaverka hans kan framhevast La Dorotea (1632), ein sjølvbiografisk roman i dialogform.
De Vega peika seg likevel ut som skaparen av religiøst og sekulært drama, og gav form til den spanske folketeaterforma comedia. Han skreiv fleire hundre stykke, medan endå fleire er usikkert tillagde han. Fleire av stykka hentar stoff frå gamle spanske soger, krøniker og romansar, som El caballero de Olmedo og Fuenteovejuna. Dei mest vidgjetne stykka hans, som El perro del hortelano, La viuda de Valencia og El maestro de danzar, er kjærleiksintriger, ofte forkludra av ære, blant spanske småadelege. De Vega sine drama er ofte melodramatiske med vekt på plott, men har tidvis også moralske poeng, som kritikk av primogenitur i Las Flores de Don Juan.
Verkliste
(utval)
Emanuel Lasker
Emanuel Lasker var ein tysk og jødisk sjakkspelar og matematikar.
I 1894 blei han den andre verdsmeisteren i sjakk ved å slå Wilhelm Steinitz. Han blei deretter verande verdsmeister i sjakk i heile 27 år, lenger enn nokon annan verdsmeister gjennom tidene. Først i 1921 tapte han ein VM-kamp og dermed VM-tittelen til José Raúl Capablanca.
Lasker var fødd i Berlinchen i Brandenburg i Preussen i Tyskland, no Barlinek i Polen.
I 1933 blei Lasker og ektefellen Martha Kohn, som begge var jødar, tvungne til å forlate Tyskland på grunn av nazistane si maktovertaking. Dei drog til England, og etter eit seinare kort opphald i Sovjetunionen, busette dei seg i New York.
Emanuel Lasker døydde 11. januar 1941 i New York City i USA.
Lasker sine VM-kampar
1894 Steinitz-Lasker
VM-kampen i 1894 gjekk i New York, Philadelphia og Montreal. Reglane var førstemann til 10 sigrar. Kampen var ganske jamn i New York, 2 sigrar til kvar og 2 remisar i dei første 6 partia. Men i Philadelphia vann Lasker 5 parti på rad, og dette gav ei leiing som Steinitz ikkje kunne klare å ta igjen. Resten av VM-kampen i Montreal vart ganske jamn, med 3 sigrar til kvar, men då Lasker vann sin 10 siger i det 19. partiet var han blitt verdsmeister, med sluttresultatet +10 -5 =4.
1896 Lasker-Steinitz
I 1896 fekk Steinitz omkamp i november 1896 i Moskva, også då var reglane førstemann til 10 sigrar. Denne kampen vann Lasker lett, med +10, -2, =5.
1907 Lasker-Marshall
1909 Lasker-Tarrasch
I 1908 aksepterte Lasker omsider utfordringa frå dr Siegbert Tarrasch, Tyskland. Tarrasch hadde framifrå resultat på 1890-talet, og var tippa som ein mogleg etterfølgjar til Steinitz som verdsmeister. Etter at Lasker vart verdsmeister i 1894 fekk Tarrasch ikkje sjansen til VM-kamp medan han enda var på sitt beste. I 1908 var han nok ikkje så sterk som tidlegare. VM-kampen gjekk i Düsseldorf og München, og var også denne gongen til 8 sigrar. Lasker vann dei 2 første partia, Tarrasch vann det tredje, men deretter vann Lasker dei to neste. Resten gjekk ikkje så særleg mykje betre for Tarrasch, allereie det 16. partiet var den 8. vinsten for Lasker. Tarrasch hadde i mellomtida vunne to parti til, dermed +8 -3 =5.
1910 Lasker-Schlechter
I 1910 spelte Lasker VM-kamp mot Carl Schlechter i Wien og Berlin. Kampen gjekk berre over 10 parti, og etter 9 parti leia Schlechter med 5-4 etter vinst i det femte partiet, resten var blitt remis. I det 10. partiet fekk Schlechter opp ei god stilling, som han i alle fall lett kunne avvikla til ein sikker remis. Men han gav seg inn i ville komplikasjonar, og tapte. Dermed enda tvekampen 5-5, og Lasker hadde forsvart tittelen.
1910 Lasker-Janowsky
I 1910 fekk også den polske meisteren David Janowski prøve seg. Denne gongen var reglane førstemann til 8 sigrar. Kampen gjekk i Berlin, og vart rimeleg einsidig: Etter 11 parti hadde Lasker allereie vunne dei nødvendige 8 sigrane, Janowski klarte berre 3 remisar.
Det vart deretter ikkje fleire VM-kampar på lang tid, for ein stor del skuldast dette den første verdskrigen i tida 1914-1918.
1921 Lasker-Capablanca I mellomtida var det kome opp ein ny generasjon spelarar, der den klart fremste var José Raúl Capablanca frå Cuba. Lasker ville i 1920 eigenleg gje frå seg tittelen til Capablanca utan kamp, då han meinte at Capablanca var blitt den sterkaste spelaren i verda. Men Capablanca ville gjerne spele VM-kamp, og det gjekk Lasker med på, men insisterte på at Capablanca var verdsmeister og at han var utfordrar. Verdsmeisterskapen vart spela i Havana på Cuba, og etter 14 parti gav Lasker opp kampen. Då leia Capablanca med 4 sigrar og 10 remisar, ingen tap.
Rekveen
Gangaren Rekveen (6/8-takt) er ein slått som er nytta i Hordaland og Telemark. Slåtten har namn etter spelemannen Nils Rekve, som og har vore kjelde til han. Frå Hardanger er slåtten sidan blitt spreidd av andre spelemenn. Den vidare tradisjonen i Telemark følgjer Myllarguten, som henta slåtten i Hardanger. I dag er slåtten spela i fleire former i Krødsherad, Hardanger og Telemark.
Slåttekrinsen
Hardingfeleverket har katalogisert slåttekrinsen under nr 109, med fem variantar.
Vandve kyrkje
Vandve kyrkje, tidlegare Vandve kapell, er ei kyrkje konstruert i ei rektangulær form, bygd som bedehus i 1956 og vigsla til kyrkje ca. 1980. Kyrkja ligg i Dønna sokn i Nord-Helgeland prosti.
Vandve er ei øy som ligg litt vest for øya Dønna.
Byggverket er i tre og har ca. 50 sitjeplassar.
Eskadron
Eskadron er ei militær underavdeling i kavaleriet. Ein eskadron tilsvaren kompani i infanteriet og batteri i artilleriet. I den norske hæren består ein fullt oppsett eskadron av om lag 150 soldatar fordelt på tre stormtroppar. Ein eskadronsjef har graden rittmeister.
Montet
Montet er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits.Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 652 meter over havet.
Kommunen ligg ved grensa til kantonen Vaud.
Norsk ordbok (fleirtydingsside)
Norsk ordbok kan vise til
Vats fjellkyrkje
Vats fjellkyrkje er ei kvadratisk kyrkje frå 1990 i Ål kommune i Viken fylke. Kyrkja vart teikna av Elisabet Fidjestøl og oppført i 1988–90.
Hans Flock
Hans Flock i Melhus er ein norsk jurist og tidlegare dommar i Høgsterett.
Vats fjellkyrkje
Atkomst til staden er via fylkeseg 244.
Det er ikkje kyrkjegard ved kyrkja.
Moldova
Det meste av Moldova var ein del av det historiske fyrstedømet Moldavia og vart annektert frå Det osmanske riket av Det russiske keisardømet i 1812, som ein del av Bessarabia. Då Det russiske riket vart oppløyst i 1918 vart Bessarabia ein del av Stor-Romania. I 1940 okkuperte Sovjetunionen Bessarabia og Nord-Bukovina og etter den andre verdskrigen vart desse områda delt mellom Ukrainsk SSR og Moldovisk SSR. Moldovisk SSR erklærte sjølvstende frå Sovjetunionen 27. august 1991, og endra så namn til Republikken Moldova. Russiske styrkar har likevel vore att på moldovske område, i utbrytarregionen Transnistria, som før 1940 var ein del av Ukrainsk SSR, trass i at Russland har signert internasjonale forpliktingar om å trekke seg ut..
Moldova er medlem av Dei sameinte nasjonane, WTO, OSCE, GUAM, Samveldet av sjølvstendige statar, BSEC og andre internasjonale organisasjonar. Moldova har offisielt vore eit nøytralt land sidan sjølvstendet og tidlegare eit medlemsland i det NATO-styrte Partnership for Peace. Moldova prøver for tida å få medlemskap i EU. .
Hans Flock
Han tok juridisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo i 1966 og har tidlegare arbeidd som dommarfullmektig, privatpraktiserande advokat og lagdommar i Frostating lagmannsrett. Frå 1. september 1996 var han dommar i Høgsterett. Han gjekk av for aldersgrensa i april 2010.
Flock var leiar for «Liland-utvalet» som granska politiet og påtalemakta si handsaming av Liland-saka. Han er også medredaktør til Norges lover.
Moldova
Geografi
Det meste av landet ligg mellom dei to elvane Dnestr og Prut. Moldova har eit rikt jordsmonn og temperert kontinentalklima som har gjort landet til eit av dei mest produktive jordbruksområda i regionen.
Landet har inga kystlinje, sjølv om det ligg særs nær Svartehavet. Dei nordlege områda er åslendt med høgder opp til 430 meter over havet ved det høgaste punktet, Dealul Bălăneşti. I sør dominerer Den pontisk-kaspiske steppa. Hovudstaden Chişinău, ligg sentralt i landet. Andre store byar er Tiraspol (i Transnistria), Bălţi og Tighina.
Klima
Vintrane er kalde i Moldova, og ein kan ha episodar med ekstremt kaldt vêr når austavinden bles frå Sibir. Vinteren er likevel kortare enn i Ukraina og Romania, og smeltinga om våren kjem tidlegare. Somrane har derimot fine temperaturar, og temperaturane held seg vanlegvis mellom 25 og 30 °C frå juni til august. Landet er derimot ganske så tørt, og Chisinau har ein årleg nedbørsnormal på berre 539 mm.
John Cale
John Cale er ein walisisk musikar som saman med Lou Reed var ein av hovudpersonane i den stilskapande rockegruppa Velvet Underground. Cale, som har klassisk skolering, var kanskje ein av dei viktigaste bidragsytarane til Velvet Undergrounds tidlege eksperimentelle lydbilete. Cale slutta i bandet etter albumet White Light/White Heat, og har sidan gjeven ut ei rekkje soloalbum og samarbeidsprosjekt både innan rock og klassisk musikk.
I 2003 gav han ut sitt første soloalbum på 7 år, HoboSapiens, som hadde sterke innslag av moderne elektronisk musikk. To år seinare, i 2005 gav han ut oppfølgjaren blackAcetate som musikalsk sett heldt fram i noko av det same sporet som forgjengaren.
Desillion
Ein desillion er det naturlege talet 1060, som òg kan skrivast 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
Det er det same som ein million nonillionar.
Ein desilliondel er 10-60.
Desilliard
Ein desilliard er det naturlege talet 1063, som òg kan skrivast 1 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
Det er det same som ein milliard nonillionar.
Ein desilliarddel er 10-63.
Meißen
Meißen eller Meissen (sorbisk Mišno; latinsk Misena, Misnia, Misnensium) er ein by med om lag 30 000 innbyggjarar, 25 km nordvest for Dresden på begge sider av elva Elbe i Sachsen, aust i Tyskland. Meissen er heimstad for Meissenporselen, Albrechtsburg, den gotiske Meissen domkyrkje og Meissen Frauenkirche. Große Kreisstadt er hovudstad i Meißen landkreis.
Historie
Meissen vert stundom kalla «vogga til Sachsen». Byen voks opp frå den tidleg slavisk busetnaden Misni, og vart grunnlagd som ein tysk by av kong Henrik fuglefangar i 929. I 968 vart bispedømet Meissen grunnlagd, og Meissen vart eit bispesete for ein biskop. Det katolske bispedømet vart undertrykt i 1581 etter at bispedømet aksepterte protestantismen under reformasjonen (1559), men vart gjenopppretta i 1921 med sete først i Bautzen og i dag i Katholische Hofkirche i Dresden.
Markgrevskapet Meissen vart òg grunnlagd i 968 med byen som hovudstad for markgreven. Han vart ein kjøpstad i 1000 og vart ein del av kongedømet Polen i 1018 under Boleslaw I den modige. Alt i 1032 gjekk han tilbake til keisar Konrad II og i 1089 til Huset Wettin. Byen var i frontlinja for Ostsiedlung, den tyske koloniseringa av dei slaviske landområda aust for Elbe. I 1332 fekk han tyske byrettar.
Bygginga av domkyrkja i Meissen tok til i 1260 på same åsen som Albrechtsburg ligg. Plassmangel førte til at domkyrkja vart ei av dei minste i Europa. Kyrkja er i dag kjend som eit av dei beste døma på gotisk arkitektur.
Under den andre verdkrigen låg ei avdeling av Flossenbürg konsentrasjonsleir ved Meissen.
Kvam stavkyrkje
Kvam stavkyrkje var mellomalderkyrkja på Kvam i Nord-Fron. Kyrkja låg like vest for garden Vik, ein drøy kilometer søraust for dagens kyrkjestad, og var i bruk til 1770-åra. Staden er markert med skilt på nedsida av jarnbanelina, men tufta er ikkje synleg.
Ein veit ikkje korleis kyrkja såg ut eller kor gamal ho var, men det vert hevda fleire stader at kyrkja hadde sval, og ho vart utvida til krosskyrkje på 1600-talet. Kyrkjelyden kjøpte kyrkja på auksjonen i 1723, og i 1775 søkte ein om løyve til å byggje ei ny kyrkje på ein ny stad fordi den gamle kyrkja var for lita og falleferdig, og fordi plasseringa nær Gudbrandsdalslågen skapte store fuktproblem.
Det einaste som synest kjent om inventaret, er at kyrkja hadde ei altartavle som vart skåren av Lars Borg. Kontrakt om tavla vart inngått 16. mai 1703, og Gerhard Schøning observerte tavla i kyrkja i 1775. Denne tavla vart med over i den nye kyrkja som vart oppført på dagens kyrkjestad og innvigd i 1778, men tavla gjekk med i brannen i 1940. Eit stort fotografi på veggen i dagens kyrkje bevarer minnet om ho.
Det einaste som er å sjå på staden i dag utanom skiltmarkeringa, er ein minnestein over kaptein George Sinclair, som tok del i slaget ved Kringen. Han vart visstnok gravlagd utanfor kyrkjegardsmuren fordi kvamverane ikkje ville ha han inne på kyrkjegarden. Ein må gå ut frå at kyrkjegardsområdet har strekt seg heilt frå Lågen og om lag opp til dagens E6 i ei breidd på hundre meter eller så. Det er sidan bygd veg og jarnbaneline gjennom området, og i samband med dette arbeidet har ein fleire gonger funne graver i området.
Grand Sport Records
Grandsports Records er eit sjølvstendig plateselskap skipa av Øystein Greni, frontmann i rock'n'roll-gruppa Bigbang. Selskapet er oppkalla etter Vespamodellen Grand Sport, som er favoritten til Greni. Det er berre plater frå Bigbang og Maria Orieta selskapet har gjeve ut.
Katalog
Grasp 001 - Bigbang - Waxed (1995)
Pyrrhossiger
Pyrrhossiger er eit uttrykk for ein særs dyrekjøpt siger, ein siger med store eigne tap. Uttrykket stammar frå Pyrrhos av Epirus, som etter ein siger i slaget mot romarane ved Asculum i år 279 f. Kr., der han tapte mesteparten av hæren og offiserane skal ytra: «Ein slik siger til, og eg er fortapt».
Bakgrunnsstoff
Pyrrhos
Grand Sport Records
Katalog
Grasp 003 - Bigbang - Electric Psalmbook (1999)
Grasp 004 - Maria Orieta - Buenos Aires (2004)
Grasp 005 - Bigbang - Poetic Terrorism (2005)
Grasp 006 - Bigbang - Not a Rolling Stone (2005)
Grasp 007 - Maria Orieta - Against The View (2006)
Sublimasjon
Sublimasjon er direkte overgang frå fast stoff til gass, utan at stoffet er innom væskefasen. Dette skjer ved temperaturar og trykk under trippelpunktet i fasediagram for stoffet. Det motsette omgrepet er deposisjon.
Ved normalt trykk, vil dei fleste kjemiske stoff vere innom dei tre forskjellige aggregattilstandane ved forskjellig temperatur, og i desse tilfella vil stoffet vere innom væskefasen når det går frå gass til fast stoff. I visse tilfelle når trykket ligg til rette for det, kan stoffet går direkte frå fast stoff til gass. Merk at trykket det her er snakk om er damptrykket til stoffet, og ikkje det totale trykket til heile systemet.
Det motsette omgrepet er deposisjon. Rim er eit døme på deposisjon der vassdamp har gått direkte over til is.
Grunnstoffa og sublimasjon
Nokre stoff (som sink og kadmium) sublimerer ved låge trykk og kan derfor vere eit problem i system som inneber vakuum.
Karbondioksid er eit vanleg døme på eit kjemisk stoff som sublimerer ved normalt lufttrykk - ein klump med fast CO2 (tørris) vil gå over til gass utan å smelte. Jod er eit anna døme på stoff som sublimerer i romtemperatur. Ein kan derimot få flytande jod i vanleg lufttrykk ved å varme den opp. Snø og andre former for is kan òg sublimere ved temperaturar under frysepunktet, men prosessen skjer sakte. Dette fenomenet blir brukt i frysetørking, der våte klede som heng utandørs i kulde seinare kan hentast heilt tørre. Naftalen, ein vanleg ingrediens i møllkuler, sublimerer òg sakte. Arsenikk kan sublimere ved høg temperatur. Sublimasjon krev meir energi enn smelting, og er ein endoterm prosess. Sublimasjonsentalpien er lik smelteentalpi pluss fordampingsentalpi.
Rensing ved sublimasjon
Sublimasjon er ein teknikk som blir brukt av kjemikarar for å reinse kjemiske sambindingar. Vanlegvis blir eit fast stoff varma opp i vakuum. Under dette redusert trykket kan det faste stoffet fordampe og kondensere som ei rein sambinding på ei kald overflate, medan restane som ikkje kondenserer vert liggande att.
Bruk
Fryseboksar og kjøleskåp fri for rim kjem av at ein har ei vifte som skapar luftsirkulasjon inne i frysaren. Temperatur under null grader og luftsirkulasjonen held lufta tørr, og på den måten aukar sublimasjonsprosessen. Dette gjer at veggane og hyllene vert fri for is, men isbitar vil framleis fryse.
Fargesublimasjon blir ofte brukt for å lage fargetrykk på forskjellige substrat, inkludert papir. Eit lite varmeapparat fordampar det faste fargestoffet, som så stivnar på papiret. Sidan slike skrivarar har svært stor kontroll på fargeblandinga, kan ein få god kvalitet på bileta sjølv om skrivaren har relativt låg oppløysing.
I alkymi er sublimasjon ein prosess der eit stoff blir varma opp til gass, og som så stivnar på toppen av varmeapparatet (vanlegvis ein kolbe eller destillasjonskolbe). Dette er ein av dei tolv alkymistiske prosessane.
Sublimasjon blir òg brukt til å lage frysetørka substansar, til dømes te, suppe eller narkotika i ein prosess kalla frysetørking der ein frys ei løysing og varmar denne opp veldig sakte under medium til stort vakuum. Dette kan skje langt under smeltepunktet til vatn viss der er organiske løysingar eller salt i substansen som vert frysetørka. Resultatet er eit fast stoff som vanlegvis er mykje lettare å løyse opp att i ei væske, og dei låge temperaturane fører til mindre skade på sensitive substansar.
Romont i Fribourg
Romont er ein kommune og administrasjonsstad i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 780 meter over havet.
Kommunen ligg i krysset til vegane mellom Fribourg, Lausanne og Bulle ved grensa til kantonen Vaud.
Lisa
Lisa er eit kvinnenamn og eit kortnamn, hovudsakleg ei avleiing frå Elisabet. Lisa har norsk namnedag den 2. september og svensk den 20. september.
Snovsk
Byen vart kalla Sjtsjors (ukrainsk Щорс) frå 1935 til 2016 etter Nikolaj Sjtsjors, ein kommandant i Den raude armeen.
Berthe Morisot
Berthe Morisot var ein fransk kunstmålar og med i den parisiske kunstnarkrinsen kjend som impresjonistane. Ho og Mary Cassatt er ofte rekna som dei viktigaste kvinnelege kunstnarane på 1800-talet.
Bakgrunn
Morisot var fødd i Bourges i departementet Cher, i ein vellykka borgarleg familie. Ho var grandniese av rokokkomålaren Jean-Honoré Fragonard, som hadde stor innverknad på seinare generasjonar av kunstnarar. Både Berthe og syster Edma ønska å bli målarar.
Tjue år gammal var Morisot blitt ven med landskaps- og figurmålaren Camille Corot, ein sentral skikkelse i Barbizon-skulen. Corot underviste søstrene, introduserte dei for friluftsmåleri og hjelpte dei til å bli kjende i miljøet. Søstrene Moriost arbeidde tett saman til Edma gifta seg og fekk barn.
Debut og impresjonisme
Berthe Moriost stilte ut for første gong i Salon de Paris i 1864, då ho var 23, med to landskapsmåleri. Salongen var på den tid juryert av akademikunstnarar og støtta av regjeringa som den offisielle årlege utstillinga. Verka til Morisot blei godkjende i seks år på rad. Fram til 1873 fekk ho stort sett rosande omtalar. I 1874 braut ho med denne tradisjonen og slo seg saman med dei avslåtte kunstnarane Cézanne, Degas, Monet, Pissarro, Renoir og Sisley om å halda ei alternativ utstilling i atelieret til fotografen Nadar.
I 1868 var Morisot blitt kjend med Édouard Manet, og dei fekk eit nært kunstnarisk tilhøve. Manet måla fleire bilde av henne og «retta» ein gong uønskt på eit av måleria hennar. Tradisjonelt var han meisteren og ho elev, men mykje tyder på at påverkinga gjekk begge vegar. Morisot hadde sin eigen stil, der Manet ofte lånte trekk av henne til eige bruk. Mykje tyder på at det var ho som fekk han i gang med friluftsmåleri, og ho fekk han også inn i kretsen av unge målarar som seinare blei kjende som impresjonistar. I 1874 gifta Morisot seg med Eugene Manet, som var bror til Édouard.
Som andre impresjonistar måla Morisot det ho såg dagleg. Som kvinne og medlem av det høgare borgarskapet var det tema som ikkje passa seg for henne, noko bilda speglar. Morsiot måla ikkje by- og gatemotiv og ikkje aktbilde, sjølv om ho hadde lært om anatomi gjennom studie av menneskekroppar. Som impresjonistkollegaene Mary Cassatt og Auguste Renoir fokuserte ho på heimlege sysler, landlege idyllar og portrett, der ho kunne bruka venar og familie til å sitja modell. Særleg måla ho dottera Julie Manet.
Berthe Morisot døydde den 2. mars 1895 og er gravlagt på Cimetière de Passy.