cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Freewheelin' Bob Dylan
Innspeling i New York
Dylan reiste tilbake til New York på hausten og spelte eit par konsertar der han framførte nokre nye songar. 22. september spelte Dylan første gong i Carnegie Hall i lag med fleire andre stjerner. På denne konserten spelte han «A Hard Rain's A-Gonna Fall» første gong, ein kompleks og mektig song bygd opp rundt det tradisjonelle mønsteret med spørsmål og svar. Ein månad seinare, den 22. oktober, annonserte president John F. Kennedy på nasjonalt fjernsyn at dei hadde oppdaga sovjetiske missil på Cuba, det som var starten på Cuba-krisa. På plateomslaget til Freewheelin' skriv Nat Hentoff at Dylan skreiv «A Hard Rain» som svar til Cuba-krisa, men Dylan hadde i røynda skrive songen meir enn ein månad før krisa braut ut.
Albert Grossman vart manager for Dylan i august 1962, og kom raskt i konflikt med John Hammond. Sidan Dylan var under 21 då han skreiv kontrakt med CBS, hevda Grossman at kontrakten ikkje var gyldig og måtte forhandlast på ny. I staden inviterte Hammond Dylan til kontoret sitt og overtalte han til å signere eit papir der han sa seg samd i å halde seg til den originale kontrakten. Spliden mellom Grossman og Hammond førte til slutt til at Hammond vart erstatta som produsent for Bob Dylan.
Dylan heldt fram arbeidet med det andre albumet sitt i Studio A den 26. oktober, og spelte inn tre songar. Fleire forsøk på «Mixed-Up Confusion» og Arthur Crudup sin «That's All Right Mama» vart ikkje nytta, men ei endeleg utgåve av «Corrina, Corrina» vart vald ut for det endelege albumet. Eit anna opptak av «Corrina, Corrina» frå same innspelinga vart vald ut som singel seinare på året.
1. november var Dylan i studio igjen og spelte inn tre songar. Nok ein gong var det «Mixed-Up Confusion» og «That's All Right Mama», men ingen av dei vart heller denne gongen rekna som gode nok. Den tredje songen var «Rocks and Gravel», og vart sett av for albumet.
Etter at «Mixed-Up Confusion» var ferdig innspelt, vart dei fleste musikarane sendt heim, medan gitaristen Langhorne vart verande att. Han spelte på tre originale Dylan-songar («Ballad of Hollis Brown», «Kingsport Town» og «Whatcha Gonna Do»), men ingen av desse vart nytta. «Kingsport Town» vart seinare gjeven ut på The Bootleg Series Volumes 1-3 (Rare & Unreleased) 1961-1991
Dylan var i Studio A igjen tre veker seinare, den 6. desember. Fem songar, alle originale, vart spelte inn og tre av desse vart til slutt nytta på The Freewheelin' Bob Dylan: «A Hard Rain's A-Gonna Fall», «Oxford Town» og «I Shall Be Free». Alle tre vart spelte inn på første forsøk. Dylan gjorde òg forsøk på «Whatcha Gonna Do» og «Hero Blues», men desse vart ikkje nytta.
Reise til England
Frå England reiste Dylan til Italia der han møtte Albert Grossman som var på turne med klienten sin Odetta. Her skreiv han ferdig «Girl from the North Country», og starta på ein annan song, «Boots of Spanish Leather».
Tilbake i New York
Dylan kom tilbake til New York i midten av januar og spelte inn den nye songen «Masters of War» for magasinet Broadside. Han var tilbake frå Europa med fleire nye songar og ville spele dette inn og tenkje over på ny kva songar han skulle ha med på det andre albumet sitt. Dette skjedde samstundes med at Grossman valde å erstatte Hammond som produsent. Den nye produsenten vart ein ung afroamerikansk mann, Tom Wilson. På denne tida hadde Wilson stort sett jobba innan jazz og var motvillig til å arbeide med Dylan.
Wilson fortel: «Eg likte ikkje ein gong folkemusikk. Eg hadde gjort innspelingar med Sun Ra og Coltrane...eg meinte folkemusikk var for idiotar. [Dylan] spelte som idiotane, men så kom desse orda frå han. Eg vart heilt paff.»
Under innspelinga 24. april spelte Dylan dei fem nyaste songane sine: «Girl from the North Country», «Masters of War», «Talkin' World War III Blues», «Bob Dylan's Dream» og «Walls of Red Wing». «Walls of Red Wing» nådde ikkje heilt opp (og vart gjeven ut på The Bootleg Series Volumes 1-3 (Rare & Unreleased) 1961-1991), men dei fire andre vart med på det endelege albumet.
Utgjeving
Dylan marknadsførte det komande albumet med fleire framføringar på radio og ved å halde konsertar. Dylan spelte i lag med Joan Baez på Monterey Folk Festival, der ho vart med han på Dylan si utgåve av «With God on Our Side» (som først vart spelt inn på det neste albumet hans). Dette var starten på eit romantisk forhold mellom dei to.
Seinare, i juli, spelte Dylan på Newport Folk Festival. På denne tida hadde Peter, Paul and Mary fått ein hit med utgåva si av «Blowin' in the Wind» og han nådde andreplassen på Billboard-lista. Baez var òg på Newport og spelte både for seg sjølv og i lag med Dylan.
Ingelsfjorden
Ingelsfjorden er ein fjordarm av Hadselfjorden på vestsida av Hinnøya. Fjorden strekkjer seg 8 km austover til Ingelsfjordeidet.
The Freewheelin' Bob Dylan
Utgjeving
The Freewheelin' Bob Dylan vart gjeven ut seint i mai, men trass i hendinga på Sullivan fekk ikkje albumet særleg merksemd i musikkpressa. Det selde moderat, men etter Dylan spelte på Newport, Baez tok han til seg og både Baez, Odetta og Peter, Paul and Mary gjorde songane hans populære, byrja salet å ta seg opp. Dylan fortalte at etter Newport «så kan eg brått ikkje gå rundt utan å skjule meg. Eg kunne gå rundt der eg ville, når eg ville. Men no har alt vorte rart. Folk følgjer meg inn på toalettet berre for å sei at dei har sett meg tisse.»
I september gjekk albumet inn på Billboard-lista og nådde 22. plass som høgaste plassering.
Ingelsfjorden
Fjorden har innløp gjennom fleire sund. Vedøya ligg lengst nord i innløpet og sør for denne ligg Brottøya. Austvågøy ligg heilt sørvest. Raftsundet ligg mellom Austvågøy og Hinnøya, Hanøysundet går mellom Austvågøy og Brottøya, Vitjet mellom Brottøya og Vedøya og til slutt Verdøysundet lengst nord. Det er få busetnader langs fjorden, men på nordsida finn ein Ingelsfjord og på sørsida Storå. Ingen av desse har vegsamband. Rett sør for grenda Ingelsfjord ligg Kalvøya og frå her og inn til Austneset vert fjorden kalla Ytterfjorden. Det siste stykket inn til botn av fjorden vert kalla Innerfjorden.
Scott Hansen-øyane
Scott Hansen-øyane (russisk Острова Скотт-Гансена, Ostrova Skott-Gansena) er ei gruppe på tre små øyar i Karahavet i Russland. Dei er dekte av tundravegetasjon og ligg om lag 20 km frå enden av Mikhailovhalvøya på kysten av Sibir.
Den vestlegaste øya er større enn dei to andre, men likevel berre om lag 3 km lang. Dei forskjellige øyane har ikkje eigne namn på fleste kart og vert derfor omtalt som ei gruppe. Havet omkring øyane er dekt av pakkis med noko polynja om vinteren. Det er òg mykje isfjell om sommaren.
Scott Hansen-øyane høyrer til Krasnojarsk kraj og er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, det største naturreservatet i Russland og Europa.
Oslo Songdanslag
Oslo Songdanslag vart skipa i 1922 og er den nest eldste i Oslo. Den eldste er Leikarringen i BUL som vart skipa i 1919.
Omar ibn al-Khattab
Omar er rekna som ein av dei fire rettleidde kalifane av sunniar, men er sett på som den viktigaste motstandaren til Ali av sjiamuslimar.
Liv
Omar ibn al-Khattab var fødd i Mekka, og budde der då Muhammed erklærte seg som profet for den nye religionen islam i 610. Dei høyrde til begge den dominerande Qureishstammen. I førstninga var Omar ein sterk motstandar av Muhammed, men etter å ha omvend seg blei han i staden ein sterk muslim.
Omar flytta til Yathrib (no Medina) med dei andre muslimane i 622. Her blei han og Abu Bakr Muhammed sine viktigaste rådgjevarar. Etter at Muhammed døydde gjekk Omar inn for at Abu Bakr skulle bli kalif. Då også denne døydde, i 634, blei Omar kalif etter han. Han samla beduinane under sitt styre og stod bak sigeren over Persarriket ved Kadisiya i 637, erobringa av Syria, Palestina og Egypt, og den endelege erobringa av persarane ved Nihavend i 641.
I 644 blei Omar snikmyrda av persarar. Han blei knivstukken av den persiske slaven Piruzan, kjend som Abu Lulu. Før han døydde utpeikte Omar eit råd som skulle velja den neste kalifen. Dei valde ut Othman ibn Affan.
Familie
Omar var gift med ni kvinner i løpet av livet. Han hadde fjorten barn, mellom dei var Hafsa bint Omar, ei av konene til Muhammed, lovseiemannen Abd Allah ibn Omar og hadizforteljaren Asim ibn Omar.
Ettermæle
Omar ibn al-Khattab er ein viktig person i den muslimske historia. Han grunnla kalifatet som eit muslimsk rike, gav påbodet om faste i måneden ramadan og innførte tidsrekninga hidjra etter «flukta» (hadj) til Medina.
Blant sunnimuslimar er Omar rekna som ein rettvis og måtehalden muslimsk, lovmann og leiar. Dei kjenner han under tilnamnet Farooq, 'han som skil'.
Sjiamuslimar ser derimot på Omar som ein forrædar mot Muhammed og Ali. Nokre av dei skulder han for å ha brukt vald mot og til og med drepe Fatima, dotter til Muhammed, under arbeidet med å få Abu Bakr vald til kalif.
Okhotskhavet
Okhotskhavet (russisk Охотское море, Okhotskoje More) er eit randhav vest i Stillehavet mellom Kamtsjatkahalvøya i aust, Kurilane i søraust, Hokkaidō lengst sør og Sakhalin i vest, med eit langt stykke av kysten av Aust-Sibir (inkludert Sjantarøyane) i vest og i nord. Havområdet er kalla opp etter Okhotsk, den første russiske busetnaden i Russiske Fjernausten.
Geografi
Okhotskhavet grensar til Japanhavet på kvar side av Sakhalin, i vest gjennom Sakhalinbukta og Tartarbukta, og i sør via La Pérouse-sundet.
Om vinteren er det vanskelege tilhøve for skipsfart i Okhotskhavet eller til og med umogeleg på grunn av store isfjell. Dei store mengdene med ferskvatn som vert tilført havet frå elva Amur gjer havet mindre salt og hevar frysepunktet til havet. Fordelinga og tjukkleiken til isfjella er avhengig av mange faktorar som forskjellige område av havet, tid på året, havstraumar og temperaturen i havet.
Bortsett frå Hokkaido i Japan, er heile havet omgjeve av russiskstyrte område, og på grunn av dette vert Okhotskhavet generelt rekna som eit russisk hav.
Øyar
Nokre av øyane som avgrenser Okhotskhavet i sør, som Hokkaido og Sakhalin, er særs store. Nesten alle øyane ligg anten ved kysten eller høyrer til øygruppa Kurilane. Ionøya er den einaste øya i havet som ligg isolert i ope hav. Dei fleste øyane i Okhotskhavet er ikkje busette, og er ideelle hekkestader og ynglestader for fuglar og sjødyr.
Historie
Dei russiske utforskarane Ivan Moskvitin og Vassilij Pojarkov var dei første europearane som vitja Okhotskhavet og øya Sakhalin i 1640-åra. Den første og fremste russiske busetnaden ved kysten var hamnebyen Okhotsk og han var den viktigaste handelsstaden i området før Ajan tok over i 1840-åra. Det russisk-amerikanske selskapet hadde monopol på kommersiell skipsfart på havet på første halvdel av 1800-talet.
Den andre Kamtsjatkaekspedisjonen under Vitus Bering kartla systematisk heile kysten av havet frå 1733 og framover. La Pérouse og William Robert Broughton var dei første ikkje-russiske europeiske utforskarane som skal ha segla over havet. Ivan Krusenstern utforska austkysten av Sakhalin i 1805. Mamija Rinzo og Gennady Nevelskoj avgjorde at Sakhalin faktisk var ei øy skild frå fastlandet av eit smalt sund. Den første detaljerte rapporten om hydrologien til havet vart gjeve ut av Stepan Makarov i 1894.
Under den kalde krigen var Okhotskhavet åstad for fleire suksessrike amerikanske marineoperasjonar, mellom anna Operasjon Ivy Bells for avlytte den sovjetiske marinen sine undersjøiske kommunikasjonskablar. Havet var òg åstad for det sovjetiske åtaket på ei koreansk sivilt fly i 1983. Den sovjetiske stillehavsflåten nytta Okhotshavet som ein bastion med undersjøiske ballistiske missilar, ein strategi Russland held fram med i dag.
Det finst ikkje eit tradisjonelt japansk namn på havet, trass i at det ligg så pass nær Japan, og vert kalla Ohōtsuku-kai (オホーツク海), som er ein transkripsjon av det russiske namnet. I tillegg vert Abashiri underprefektur, delen av Hokkaido som vender mot havet, ofte kalla regionen Okhotsk (オホーツク地方), etter havet.
Amerikanarane dreiv mykje kvalfangst i Okhotskhavet på 1800-talet. Skip segla frå Massachusetts rundt Sør-Amerika til Okhotskhavet deri dei fanga kval før dei reiste tilbake til austkysten av USA. Heile reisa tok om lag tre år, men mange la ut på reisa likevel på grunn av den enorme verdien til olja i kvalspekket.
Angrepsspelar i fotball
Angrepsspelar, angripar eller spiss er dei spelarane i fotball som ligg fremst på banen, føre forsvararar og midtbanespelarar, og nærast målburet til motstandarlaget. Den fremste oppgåva til angriparane er å skåre mål.
Angriparane har fleire namn etter posisjonen deira, og dei vanlegaste er spiss, høgre eller venstre angripar og ving.
Spiss
Spissen eller den sentrale angriparen, (på engelsk centre forward eller striker) er den angriparen som spelar nærast målet til motstandarane. Hovudoppgåva er å skåre mål, men spelaren kan òg ha i oppgåve å halde på balle, ein såkalla «target spiss» for å la dei andre spelarane i laget flytte seg fram i banen. I moderne fotball spelar mange lag med ein såkalla «falsk niar» (nummer ni var tradisjonelt draktnummeret til spissen). Rolla inneber at atin spelar utan tradisjonelle spisseigenskapar har denne rolla, men i staden for å tradisjonelt spela nær midtstopparane til motstandarane, flyttar dei seg fritt i angrepet og kjem òg djupt ned i banen for å hente ballen og skape eit overtal på midtbanen.
Angripar
Høgre- eller venstreangripar er ein offensiv spelar med utgangspunkt sentralt i angrepslinja ved sida av spissen. Det har òg vorte nytta venstre og høgre indreløpar om desse angrepsspelarane og oppgåva deira er tradisjonelt å skape målsjansar og gjere mål.
Ving
Ein ving eller kantspelar (på engelsk winger, wing-half eller outside midfielder) er ein offensiv spelar med utgangspunkt på kanten. Ein ving kan, etter kor høgt opp i banen han starta, reknast som både angripar og midtbanespelar. Rolla til vingen var tradisjonelt å gjennom fart og teknikk ta seg forbi sidebackane til motstandarane for å så innlegg mot midten. I moderne fotball har mange lag valt å nytte seg av vingar som i staden går innover i banen for å kome på skothald. Denne posisjonen vert på engelsk kalla inverted winger.
Blowin' in the Wind
«Blowin' in the Wind» er ein song skriven av Bob Dylan frå albumet The Freewheelin' Bob Dylan i 1963. Sjølv om songen har vorte skildra som ein protestsong, stiller han ei rekkje retoriske spørsmål om krig, fred og fridom. Refrenget «The answer, my friend, is blowin' in the wind» har vorte skildra som «djupt fleirtydig: anten er svaret så opplagt at det rett føre augo dine, eller så er svaret like uhandgripeleg som vinden».
I 1999 vart songen innlemma i Grammy Hall of Fame. I 2004 vart han rangert på 14. plass på lista til musikkmagasinet Rolling Stone over dei 500 største songane gjennom tidene.
Opphav og første reaksjon
Dylan skreiv og framførte opphavleg to vers av songen. Den første offentlege framføringa var på Gerde's Folk City den 16. april 1962, som er spelt inn og sirkulerer mellom Dylan-samlarar. Kort tid etter denne framføringa, la han til eit vers til i midten av songen. Songen vart trykt første gong i mai 1962 i den sjette utgåva av magasinet Broadside, som var grunnlagd av Pete Seeger og som omhandla høvessongar.
I juli 1962 vart songen trykt i Sing Out! med kommentar av Dylan:
I omslaget til The Bootleg Series Volumes 1-3 (Rare & Unreleased) 1961-1991 skriv John Bauldie at det var Pete Seeger som først identifiserte melodien i «Blowin' in the Wind» som ei utgåve av den gamle negro spiritual-songen «No More Auction Block». I følgje The Folk Songs of North America av Alan Lomax kom songen frå Canada og vart sunge av tidlegare slavar som hadde flykta dit etter at britane opphevde slaveriet i 1833. Dylan stadfesta dette under eit intervju i 1978. Dylan si utgåve av sjølve «No More Auction Block» vart spelt inn på Gaslight Cafe i oktober 1962 og dukka opp på The Bootleg Series Volumes 1-3 (Rare & Unreleased) 1961-1991
Dylan-kritikar Michael Gray har foreslått at teksten er eit døme på at Dylan nyttar bibelsk retorikk i sin eigen stil. Ein del som går om att fleire gonger i Det nye testamentet og basert på ein tekst frå Esekiels bok (12:1–2) er: «The word of the Lord came to me: 'Oh mortal, you dwell among the rebellious breed. They have eyes to see but see not; ears to hear, but hear not.» I «Blowin' in the Wind» gjer Dylan dette om til «Yes'n' how many ears must one man have ...?» og «Yes' n' how many times must a man turn his head / Pretending he just doesn't see?»
«Blowin' in the Wind» har vorte skildra som ein hymne for borgarrettsrørsla i 1960-åra. I Martin Scorsese-dokumentaren om Dylan, No Direction Home, fortel Mavis Staples at ho vart forbausa då ho først høyrte songen og sa at ho ikkje kunne forstå korleis ein ung, kvit mann kunne skrive noko som fanga frustrasjonen og lengselen til svarte folk på ein så sterk måte.
Sam Cooke var òg så djupt imponert av songen at han byrja å spele han på konsertane sine. Han skreiv seinare eit svar til songen, «A Change Is Gonna Come», i 1964.
Kritikar Andy Gill skreiv: «'Blowin' in the Wind' markerte eit stort sprang i låtskrivinga til Dylan. Før dette hadde han songar som 'The Ballad of Donald White' og 'The Death of Emmett Till', men 'Blowin' in the Wind' var annleis. For første gong oppdaga Dylan kor effektivt det var å gå bort frå eit særeige tema til det generelle. Medan 'The Ballad of Donald White' ville verte heilt overflødig så snart denne personen var avretta, ville ein song så vag som 'Blowin' in the Wind' kunne nyttast om alle slags fridomssaker. Det er songen som Dylan er uoppløyseleg knytt til og som markerte han som ein tilhengjar av fridomsprinsippet enn nokon annan song.»
Dylan spelte songen første gong på fjernsyn i Storbritannia i januar 1963, då han var med i teaterstykket Madhouse On Castle Street på BBC.
Politisk ettermæle
Songen vart ein av dei mest populære antikrigssongane i 1960-åra og under Vietnamkrigen. Under protestar mot Irak-krigen merka kommentatorane seg at demonstrantane nytta songar som «Blowin' in the Wind» i staden for å lage nye.
I 1997 spelte Bob Dylan tre andre songar under ei katolsk kyrkjesamling. Pave Johannes Paul II heldt etterpå ei preike for om lag 300 000 unge italienske katolikkar basert på teksten i «Blowin' in the Wind»
Ayvacık i Çanakkale
Ayvacık er ein by og eit distrikt i provinsen Çanakkale i Marmararegionen i Tyrkia. Byen har kring 7 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 30 000. Byen ligg 251 meter over havet.
Georg Böhm
Georg Böhm var ein tysk organist og komponist. Han var ein av læremeistrane til Johann Sebastian Bach.
Biografi
Han fekk den første opplæringa av far sin, men då faren døydde i 1675, heldt fram han på latinskule i Goldbach før han i 1678 flytta til gymnas i Gotha. Sidan finn ein han ved Universitetet i Jena og i 1697 bur han i Hamburg. Då organisten Christian Flor i Lüneburg døydde i 1698, søkte Böhm stillinga som organist i Johanniskirche der og fekk han. Sjølv om han etter nokre år søkte på ei stilling i Marienkirche, der det var betre betaling, vart han verande i Johanniskirche heile livet etter at kyrkjelydssrådet der hadde auka betalinga for å ikkje miste sin omtykte organist.
Böhm og Bach
Frå 1700 til 1702 var Bach i Lüneburg og ein reknar med at han høyrte Böhm spele, sjølv om ein ikkje har funne belegg for at han var elev hos organisten i Johanniskirche. Carl Philipp Emanuel Bach omtalte Böhm som faren sin lærar og fleire komposisjonar viser likskap.
Musikken til Böhm
Av musikken til Böhm er ein god del gått tapt, mellom anna eit pasjonsverk basert på Lukasevangeliet, men òg fleire gravdferdskantatar. Andre kantatar har overlevd. I tillegg har ein teke vare på ein del av orgelverka hans. Dei syner at han er prega av det som ein i dag kallar den nordtyske stilen i musikken sin. Han varierer frie fantasiar med konservative fuger og dansesatsar.
Ein har gjeve Böhm æra for å ha etablert koralpartita som ein sjanger i orgelmusikk. Før hadde ein hatt koralvariasjonar og verdslege partitaer, men Böhm tok element frå begge og sette dei saman og verka vart opplevd nye og friske.
Sjøløveskjeret
Sjøløveskjeret (russisk Сивучий Камень, Sivutsjij Kamen) er ei klippe i Kommandørøyane nær Kamtsjatkahalvøya i Russland.
Enkelte personar i USA meiner at USA bør gjere krav på denne øya, i lag med Mednijøya og Havoterskjera, sidan dei meiner dei var med på kjøpet av Alaska. Dei amerikanske styresmaktene har derimot aldri gjort krav på øyane og anerkjenner dei som russiske territorium. .
Hermine Bernhoft Osa
Augusta Sofie Hermine Bernhoft Osa var ein norsk forfattar, særleg av barnebøker, fødd i Eigersund.
Hermine Bernhoft Osa var dotter til ein kateket og prest. Ho voks opp fleire stader, mellom anna i Porsgrunn og Kristiania. Frå 1887 skreiv ho minst fem barnebøker, nokre av dei kom i fleire opplag. Ho var gift med kunstmålaren Lars Osa og var mor til spelemannen Sigbjørn Bernhoft Osa, som vart fødd i Ulvik i 1910. I fleire periodar budde familien i Valle i Setesdal, der Lars Osa måla. Dei slo til sist ned på Voss.
Vitskap i 1912
Vitskapsåret 1912 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1912.
Rutka
Rutka (russisk Рутка, marisk Рӹде, Rÿde) er ei elv i Kirov oblast og Mari El i Russland og ei av sideelvane til Volga frå venstre. Elva er 153 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 7,32 m³/s.
Rutka har utspring i Kirov oblast og renn gjennom Marisenkinga og ut i Tsjeboksaryreservoaret i Volga. Frå november til april er Ruta dekt av is.
Banankrigane
Banankrigane er nemninga på USA sine militære inngrep i Mellom-Amerika og Sør-Amerika fram til 1934.
Desse militære aksjonane vart utførte av det USA-amerikanske marinekorpset, men ved nokre høve vart også hæren og flåten brukt.
Kjelda til uttrykket «banankrigane» er dei påståtte sambanda mellom aksjonane og vern av ulike amerikanske handelsinteresser i regionen. Særleg interessant var det at det amerikanske firmaet United Fruit hadde store økonomiske interesser i produksjonen av bananar, tobakk, røyrsukker og andre landbruksprodukt i Karibia, Mellom-Amerika og nord i Sør-Amerika.
Amerikanarar som var forkjemparar for imperialisme i tida før den fyrste verdskrigen, argumenterte ofte for at dei militære aksjonane hjelpte landa i regionen til å få stabilitet. Nokre imperialistar meinte også at aksjonane ikkje var omfattande nok.
Motstandarar av imperialismen meinte at aksjonane var fyrste steg i retning av USA-amerikansk kolonialisme i regionen.
Nokre moderne observatørar meiner at dersom ikkje den fyrste verdskrigen hadde kvalt den amerikanske entusiasmen for internasjonal innblanding, ville aksjonane ha halde fram og leidd til eit utvida USA-amerikansk koloniimperium med mellomamerikanske statar, anten som ein del av USA, slik som Hawaii, eller som amerikanske territorium som Filippinane (den gongen), Puerto Rico og Guam. Dette synspunktet er likevel sterkt omstridt, spesielt fordi USA utførte liknande aksjonar i 1920-åra og hevda at det ikkje handla om koloniambisjonar.
Banankrigane enda i 1934 med president Franklin D. Roosevelt sin politikk om godt naboskap, Good Neighbor Policy, utan at det var grunnlagt amerikanske koloniar i regionen.
Aksehelling
Aksehelling er eit astronomisk omgrep som ser på vinkelen rotasjonsaksen ein planet har i forhold til baneplanet til planeten.
Aksehellinga blir beskrive som vinkelen gjort av ein halvdel av planetaksen og halvdelen av ei line dratt gjennom planetsentrum og vinkelrett til baneplanet.
Jorda har ei aksehelling på 23,45°. Aksen peikar i same retning heile året, men ettersom jorda går i bane rundt sola vil den eine halvkula gradvis bli vippa mot og frå sola. Dette skapar det vi kjenner som årstider. Den halvkula som vender mot sola får flest soltimar kvar dag, og sollyset treffer bakken nærare vertikalt midt på dagen og gir da frå seg meir varme.
Aksehellinga til jorda varierer mellom 21,5° og 24,5° med ein periode på 41 000 år. Akkurat nå minkar ho, og var 24,049 3300 f.Kr., 23,443 i 1973 og 23,439 i 2000. Retninga på hellingsaksen opplever ein presesjon som gjer at han lagar ein sirkel på himmelen i løpet av 25 800 år. Andre faktorar kan au endre aksehellinga til jorda (og andre planetar).
Gjennom tid endrar aksepresesjonen kvar jorda står i banen i forhold til når årstidene skjer (presesjonen til vårjamdøgnpunktet). Dette har liten effekt på mengde innstråla solenergi når banen er sirkulær, men når jordbanen er svært elliptisk (sjå Milankovic-syklusane) kan effekten vera svært stor på årstidene.
Vitskap i 1913
Vitskapsåret 1913 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1913.
Sprettert
Sprettert er eit handvåpen som nyttar den statiske energien i eit stramt stikk til å skyta prosjektilar med. Når skyttaren slepp strikken vert den statiske energien overført til dynamisk energi. Sprettert var opphavleg eit våpen, men vert i dag nytta som leiketøy.
Sprettertar finst i mange ulike storleikar og utføringar. Sprettertar har vore nytta til å jakta på småvilt. Om det vert skote mot hovudet på ein person kan dei vera farlege. Om prosjektilet treffer i auga til dømes kan det gjera stor skade.
Jøa
Jøa er ei øy i Namsos kommune i Trøndelag. Jøa har ei flatevidd på 55,3 km² og det høgste punktet er Moldvikfjellet på 297 moh.
Fjorden Folda går langs nordsida av øya, medan Gyltefjorden ligg på austsida. På andre sida av Raudsunda i sør ligg Otterøya.
Lundefugl
Lunde (Fratercula arctica), også kjent som sjøpapegøye eller lundefugl, høyrer til alkefuglane. Han er særmerkt av det fargerike nebbet sitt, som blir klart oransje under hekketida med gulraude konvekse striper bakover og er mørkebrunt inst mot hovudet.
Skildring
Fuglen ein blågrå flekk omkring auget. På oversida er fuglen svart, på undersida er han kvit. Han har ein svart ring kring halsen, og er bleikt oskegrå på sidene av hovudet og på strupen. I vinterdrakt er føtene gulraude.
Leveområde og levesett
Habitatet til denne alkefuglen er først og fremst i Nord-Atlanteren, det finst dessutan populasjonar i Nordsjøen, inn i Barentshavet og i Nordishavet nord til 80°N. Hekking går føre seg både på fastlandet og på øyar, meir enn halve verdspopulasjonen kan hekke på Island.
Havoterskjera
Enkelte i USA meiner at USA bør gjere krav på denne øya, i tillegg til Mednijøya og Sjøløveskjeret, sidan dei meiner dei var med på kjøpet av Alaska. Dei amerikanske styresmaktene har derimot aldri gjort krav på øyane og anerkjenner dei som russiske territorium.
Çayıralan
Çayıralan er ein by og eit distrikt i provinsen Yozgat i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Han ligg kring 1500 meter over havet. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 30 000 innbyggjarar. Han ligg i eit av dei største skogområda i Sentral-Anatolia. Her vert òg drive uthenting av marmor.
Moonlight Shadow
«Moonlight Shadow» er ein song skriven og framført av den engelske musikaren Mike Oldfield, gjeven ut på singel i mai 1983 av Virgin Records, og på albumet Crises same året. Songen vart sungen av den skotske songaren Maggie Reilly, som hadde samarbeidd med Mike Oldfield sidan 1980. Det er den mest suksessrike singelen til Oldfield og han nådde førsteplassen i fleire land i Europa, mellom anna i Noreg.
Utgjeving
Singelen nådde fjerdeplassen på den britiske singellista og vart den nest høgaste plasseringa til Oldfield der etter «Portsmouth», som nådde tredjeplassen i 1976. «Moonlight Shadow» vart ein suksess over heile Europa og gjekk til topps i fleire land, inkludert Italia, Austerrike, Sveits for fire veker og Noreg for seks veker. Han låg fire veker på andreplassen i Vest-Tyskland, sjetteplassen i Australia, og tredjeplassen i New Zealand og Frankrike. Han vart gjeven ut på ein maxi-CD-singel i 1993 for å marknadsføre plateboksen Elements, og nådde då 52. plassen i Storbritannia.
Ein 12"-versjon inneheld ein lengre versjon av songen med eit ekstra vers og B-sida var «Rite of Man», som var ein sjeldan gong Oldfield sjølv song solovokal. Den forlenga miksen finst òg på samleplata The platina Collection.
CD 1993
(*: original B-sides for the 1984 «To France» single)
Groove Coverage-versjonen
I 2002 gav Groove Coverage ut ein versjon av songen som nådde tredjeplassen på singellista i Tyskland. Songen kom ut på debutalbumet deira, Covergirl. Songen vert sungen av Melanie Munch, som var kjend under artistnamnet Mell. Utanom singelmiksar, inneheld albumet òg ein pianoversjon med piano av Verena Rehm.
Remix single
A-side B-side
Øystein Erlendsson
Ætt
Øystein var knytt til dei fremste ættene i landet. Snorre Sturlason skildra ætta hans i Soga om Harald Hardråde. Øystein vart av Snorre skildra som ein dugande mann av god ætt, han var rik på både gods og venskap. Mellom anna nedstamma han frå stormannen Erling Skjalgsson.
Ætta gjorde til at Øystein hadde mange frendar og vener. Øystein ynskte å styrkja økonomien til erkebispesetet i Nidaros, og han tinga med bøndene for å få løyve til å krevja inn høgare pengebøter. Bøndene gjekk med på å betala bøtene i «sølvvurdert øre» som var verd dobbelt så mykje som den vanlege mynten. Erkebispesetet tente dermed tilsvarande mykje på avtala. Ifylgje Snorre kunne han gjera dette med stønad av frender og vener. «Dei fleste stormennene i Trondheimen og erkebiskopen var ihopbundne ved frendskap og giftarmål, og alle var heilt ut venene hans.»
Liv
Øystein vart truleg fødd mellom 1120 og 1130 på garden Råsvoll eller Rosvoll, anten i Børsa sør for Trondheim eller i Verdal nord for Trondheim.
Øystein fekk si første utdanning i Nidaros (Trondheim) av biskop Simon og studerte utanlands frå om lag 1140. Det er mogleg at han studerte i Lincoln i England eller i Paris i Frankrike, ved det nyleg grunnlagde augustinarklosteret Saint-Victor. Dette klosteret vitja han i alle høve under si seinare italiareise. Her blei han truleg påverka av den gregorianske reformrørsla, som gjekk inn for ei sterkare kyrkje som kunne gripa inn i og regulera samfunnet og livet til enkeltmenneske.
Eit propagandaskrift for kong Sverre Sigurdsson, «Ein tale mot biskopane» frå om lag 1200, nemner i forbifarten at Øystein var kapellan og fehirde hos kong Inge I Krokrygg (1136-1161). Han var sokneprest i Konghelle ved Göta älv.
Den første erkebiskopen i Nidaros, Jon Birgersson, døydde i 1157. Ifølgje «Ein tale...» valde kong Inge Eystein til erkebiskop «utan å spørre nokon lærd mann i Trondheimen, enten korbrør eller andre». Vi veit ikkje om ein hadde rukke å oppretta domkapittel som kunne foreta eit formelt val, men det er all grunn til å tru at det verkeleg var kong Inge som stod bak. Valet skjedde truleg i 1158 eller 1159.
Erkebiskop
Den nyvalde erkebiskopen, den andre hittil i Noreg, reiste til Italia for å ta imot bispevigslinga og palliet sitt. Eit pallium er katolske erkebiskopar sitt embetsteikn, og vert tildelt av paven. Den norske feiringa den 12. september av fingergullmesse, eller fingergullfesten, har samband med denne ferda. Erkebiskopen skal ha teke med seg til Nidaros ein kapsel med blod frå Jesus Kristus.
Truleg vart Øystein utnemnd til erkebiskop fyrst i 1161 av pave Alexander III. Han fekk ikkje palliet av pave Hadrian IV, som hadde oppretta erkebispestolen i Nidaros i 1153 medan han endå var kardinal. Hadrian IV døydde den 1. september 1159, difor reknar ein med at Øystein med sitt følgje ikkje drog sørover frå Noreg før ein gong utpå sommaren eller hausten 1159. Etter ei innskrift i Nidarosdomen innvigde Øystein Johanneskapellet den 26. november 1161, det første året han var erkebiskop.
I 1163 vart det på initiativ av erkebiskop Øystein og Erling Skakke fastsett nye reglar for kva som skulle til for å verta lovleg konge. Trass i dette var desse stridane innleiinga til borgarkrigstida i Noreg, der fleire kongsemne kjempa mot kvarandre.
Då kong Sverre og birkebeinane etter kvart fekk kontroll over større delar av riket, såg Øystein seg tvungen til å reisa utanlands. Han budde i Nord-England i kring tre år, før han vende attende til Noreg sommaren 1183. Etter kvart forsona han seg meir med kong Sverre.
Erkebiskop Øystein døydde den 26. januar 1188, natta etter pålsmesse. I 1188 vart augustinaren Eirik Ivarsson av Stavanger vald til erkebiskop av Nidaros, etter Øystein.
Lovar
Alliansen med Erling Skakke og sonen Magnus Erlingsson førte til skapinga av fleire lovar og privilegium. Kroningseiden til Magnus Erlinggson, ein ny tronfylgjelov, ein no tapt kristenrett kalla «Gullfjør», ein revisjon av Frostatingsloven og truleg også kyrkjelovsamlinga Canones Nidrosienses var resultat av samarbeidet
Tronfylgjelova under Magnus Erlingsson (1163/64) innførte at for å koma på trona måtte ein vera fødd innanfor ekteskap, og faren skulle vera av kongsætt. I tillegg skulle det berre vera ein konge om gongen.
I kroningseiden gav kongen løfte om truskap til pavestolen og ein god del sjølvstyre til kyrkja. Privilegiebrevet frå kongen til kyrkja gav kyrkja rett til å halda frie bispeval, visse handelsprivilgium og la fram strenge straffer for vald rundt domkyrkja eller åtak på pilegrimar. Det går fram at trona høyrer til Gud og kyrkja, som gjev styret over riket til ein konge som blir vasall under Heilag-Olav.
Øystein Erlendsson og Nidarosdomen
På vestfronten av Nidarosdomen er det sett opp ein skulptur laga av bilethoggaren Stinius Fredriksen. Skulpturen skal førestilla erkebiskop Øystein. Skulpturen ber på ein katedral i miniatyr, som skal vera den katedralen Øystein bygde i Nidaros. Frå opphaldet i England hadde han med seg impulsar frå den nye gotiske stilretninga. Før han reiste hadde bygginga av ein katedral i Trondheim teke til. Han lét den vidare utbygginga av Nidarosdomen vera prega av engelsk gotisk stil. Bygginga av erkebispegarden i Trondheim gjorde Øystein òg opptak til. Øystein er rekna som ein av dei største byggherrane av Nidarosdomen.
Passio Olavi
Øystein Erlendsson skal vera opphavsmannen til det oppbyggjelege skriftet og legendesamlinga Passio Olavi. I fyrste delen høyrer ein om historia og verket til kong Olav II den heilage, med særleg vekt på misjonsverksemda hans. Undergjerningane utgjer andre del av boka. Tittelen er ei forkorting for Passio et miracula beati Olavi, eller Heilag-Olav sine lidingar og undergjerningar.
Ettermæle
Først i 2002 slo Liturgikommisjonen i Vatikanet fast at den katolske kyrkja i Noreg kunne feira minnedagen hans den 26. januar som «fest» i Trondheim stift og som valfri minnedag i Oslo og Tromsø. Dagen har vorte kalla St. Eysteins dag eller Eysteindagen.
Farris
Farris, òg kalla Farrisvatnet, er ein innsjø i Vestfold og Telemark, hovudsakleg i Larvik kommune. Vestfold Interkommunale Vannverk leverer drikkevatn frå Farris og frå Eikeren. Sjøane er drikkevasskjelde for nær 170 000 menneske, hovudsakleg i Vestfold fylke. Innsjøen er 20,5 km lang. Farris er òg inntaksdam for Fritzøe kraftverk.
Farrisvannet er geologisk ei fortsetjing av Larviksfjorden. Det store raet dannar eidet på tvers av den lange fjordstrukturen, og demmer opp Farrisvannet på innsida.
Farriselva er den einaste elva som renn ut frå Farris. Elva har ei lengd på om lag 900 meter før ho renn ut i havet i Larvik. Elva har med fossefallet sitt vore ei viktig kraftkjelde for Larvik sin industri sidan 1500-talet. Dei siste åra har elva hatt særs lita vassføring sidan drikkevassuttaket er så stort.
Farris er òg namnet på det eldste kommersielt produserte mineralvatnet i Noreg, også dette frå Larvik. Mineralvatnet vert tappa frå ei grunnvasskjelde nedanfor Bøkeskogen, og har opphavet sitt i regnvatn som vert filtrert gjennom morenemateriale. Under filtreringsprosessen får vatnet tilført ulike salt og mineral.
Ei vanleg mistyding er at mineralvatnet vert tappa direkte frå innsjøen Farris, men dette er altså ikkje korrekt.
Eirik Blodøks
Eirik I med tilnamnet Blodøks var son av Harald Hårfagre. Han var konge av Noreg frå 932 til 935.
Livssoge
Eirik Blodøks var eldste son av Harald Hårfagre og Ragnhild Eiriksdotter. Hjå Tore Roaldsson på Svanøy i Fjordane var han det meste av oppveksttida si.
Han vart gift med Gunnhild Ossursdotter. Ho vart skulda for å vera trollkvinne, og sogeskrivarane omtala kong Eirik og dronning Gunnhild som tilnærma vonde. Mellom anna var dei lenge i strid med Egil Skallagrimson. Eirik er hovudsakleg omtala i Islendingesogene og i Heimskringla.
Eirik var kjend som ein stor krigar og hærmann. Allereie som 12-åring drog han i hærferd, med fem langskip. Han var på fleire hærferder både i Aust- og Vesterveg.
Eirik fekk overdrege kongsmakta frå faren då Harald var 80 år. Eirik tok tidleg livet av fleire av brørne sine, mellom anna Bjørn Farmann. Han vart så i sin tur driven ut av landet av ein yngre bror. Håkon den gode (Adalsteinsfostre) jaga Eirik då han kom heim frå England. Dei norske hovdingane var då særs lei av framferda til Eirik, så dei slutta opp om Håkon.
I England fekk Eirik Nordimbraland (Northumberland) i len av kong Adalstein. Han busette seg der med familien sin, i Jorvik (York). Herifrå vart han driven vekk i 941 av Edmund, bror av kong Adalstein, etter at han hadde halde fram med framferda si, og han gjorde så fleire plyndringstokt i Irland og Bretagne. Eirik Blodøks fall i eit slag i Stainmoor mot kong Eadred i 954.
Historie
Då Harald Hårfagre i år 930 fylte 80 år gav han styret heilt frå seg til sonen Eirik. Dette er nokolunde historisk og kronologisk sikkert.
Eirik har med flåten og hirden sin av røynde veteranar vore sterkare enn motstandarane. Han synest å ha sigra lett over dei på Møllebakken, som no er den austlege delen av Tønsberg by. Der fall både Sigrød og Olav, og truleg er det deira gravhaugar ein fann i 1823 i den nordlege delen av Møllebakken.
Eirik Blodøks var faren sin favoritt, foran brørne, til å verta norsk konge mellom 933 og 935.
Eirik var gift med den danske kongsdottera Gunnhild Ossursdotter. Ho vart skulda for å vera trollkvinne, og sogeskrivarane omtalar kong Eirik og dronning Gunnhild som vonde. Dei fekk borna Gamle, Guttorm, Harald (Gråfell), Ragnfrød, Ragnhild, Erling, Gudrød og Sigurd Sleva.
Både kongen og dronninga var brutale. Kongen hadde eit ustyrleg sinne, og var uvenleg og tagal. Dronninga var vakker, trollkunnig og ein intrigemakar.
Eirik Blodøks regjerte personleg direkte over resten av det seinare Gulatingslag så lenge han levde. Han styrte også Vika og Vestfold som len under den danske kongen og som undersått under han, tilsynelatande fritt og kvitt og utan leidangsplikt, som Gunhilds medgift.
Kong Eirik brende og plyndra og fór så ille åt at dei norske høvdingane ikkje fann seg i det lenger. Han kravde meir makt enn nokon ville gi han. Dei norske høvdingane slutta seg til den yngste broren, Håkon, då han kom heim frå England.
Olavs son Trygve og Bjørn Farmanns son Gudrød flykta til Opplanda. Dei vart seinare begge drepne av Eirikssønene i 963. Gudrød hadde då gjort seg til herre over Vestfold og Trygve over Vika. Resten av sommaren nytta Eirik til å styrkje herredømmet sitt i Vika og Vestfold.
Resten av Austlandet synest å ha bestått av heilt uavhengige og suverene bonderepublikkar. Og det vart det neppe noka særleg endring på før under Olav Digre. Det som låg nordanfor Møre synest Sigurd jarl å ha styrt heilt suverent til han døydde i 963.
Eiríksmál vart dikta til ære for han på oppdrag frå Gunnhild.
Sønene hans er kjende som eirikssønene.
Raudbete
Raudbete er ei toårig plante i beteslekta i amarantfamilien, kjend for rotknollen sin som ofte er raudfiolett på farge og blir mykje brukt som grønsak. Planta er lettdyrka og hardfør og kan under gunstige tilhøve gro langt mot nord. Både rot og blad kan brukast til mat.
Skildring
Raudbete veks typisk over to år der planta dannar blad og opplagsnæring det første året og utviklar frøstengel det neste. Frøa heng saman i ei frukt på opptil fire frø.
Rotknollen kan ha ulike fasongar ut frå kva slag raudbete ho kjem frå. Han kan vera kulerund, oval, sylindrisk eller meir flattrykt. Raudbeteknollar inneheld ofte betalain-fargestoff som betacyanin og betanin. Desse kan gje knollane raudfiolett, gul eller kvitleg farge. I nokre typar er heile knollen éin farge heile vegen gjennom, i andre kan han til dømes ha sirklar i ulike fargar som raudt og kvitt. Lyse raudbetar er ofte søtare på smak enn dei mørkare typane.
Dyrking
Raudbete stammar frå strandbete, ein kystplante som veks vilt i middelhavslanda. Den eldste omtalen av raudbete er frå 200-talet. Grønsaken blei brukt av romarane, og blei tidlegare kalla «romarbete». Dyrking av rødbete spreidde seg nordover i heile Europa, og kom truleg til Noreg på 1400-talet. Han kan dyrkast i heile Noreg.
Planta kan ha kort vekstsesong, ofte ikkje meir enn knappe tre månader frå ein sår til ein haustar. Ein kan også hausta blad nokså kort tid etter såing. Raudbete er rekna som ei middels næringskrevjande plante. Ho treng ein god del kalium og bor.
Bruk
Raudbeta blir gjerne sylta, kokt eller bakt, og kan serverast varm eller kald, som siderett, pålegg eller i salat. Knollen kan også etast rå, då gjerne raspa.
Blinde
Kategorisering
Medisinsk blir blinde og svaksyn delt inn i fem kategoriar:
Raudbete
Bruk
Raudbete blir brukt i rettar som borsj, Biff à la Lindstrøm, polsk ćwikła og sylteprodukt som raudbetegg og raudbetsild.
Blinde
Kategorisering
I tillegg til total blinde (kategori 5) kan ein også snakka om praktisk blinde (kategori 4), juridisk blinde (kategori 2 og 3 med korrigerande briller) eller sosial blinde, der ein blir hindra i å gjera noko av manglande syn.
Raudbete
Bruk
Fargestoff frå raudbete (E 162) blir brukt ved farging av andre næringsmiddel.
Næringsinnhaldet i raudbete per 100 garm er rundt 8 mg vitamin C, 345 mg kalium, 2,6 g kostfiber, 88 % vatn, 0,1 g fett og 148 kJ tilført energi. Sylta raudbete inneheld meir energi, ca. 250 kJ eller 60 kcal/100 g.
Langset kyrkje
Langset kyrkje står på Langset i Eidsvoll kommune i Viken fylke, og er ei tømra langkyrkje frå 1859. Kyrkja vart opphaveleg oppført som krosskyrkje etter teikningar laga av Christian Heinrich Grosch for Flå kyrkje i Hallingdal, men i 1891 vart tverrarmane fjerna. Interiøret vart endra i 1928–30 etter planar av Arnstein Arneberg.
Foreign Affair av Mike Oldfield
«Foreign Affair» er ein song skriven av Maggie Reilly og Mike Oldfield, som først kom ut på albumet Crises i 1983.
Songen vart spelt inn mellom november 1982 og april 1983 i studioet til Oldfield i Denham i Buckinghamshire. Maggie Reilly syng vokal på songen.
Oldfield framførte songen mykje på turneane sine i 1980-åra.
Sylver-versjonen
I 2009 spelte den belgiske gruppa Sylver inn «Foreign Affair» for det femte albumet Sacrifice. Songen nådde tredjeplassen på Den belgiske singellista. Songen vart gjeven ut i Tyskland den 20. november 2009, men berre som nedlasting.
Fiskefjorden
Fiskefjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Tettstader i Akershus
Det er 70 tettstader i Akershus fylke. Då er tettstaden Oslo rekna med. Sjølv om hovudtygda av busetjinga i tettstaden er i Oslo fylke, strekkjer det tettbygde området seg langt ut i Akershus, og på sørvestsida også gjennom Akershus og inn i Buskerud fylke. Ni Akershus-kommunar har busetjing som vert rekna med til tettstaden Oslo. Det er: Asker, Bærum, Lørenskog, Nittedal, Oppegård, Rælingen, Skedsmo, Ski og Sørum. Også tettstaden Moss er rekna med, fordi Son vert rekna med til Moss.
89,1 % av dei som bur i Akershus bur i tettstadene, medan landsgjennomsnittet er 78,9%.
Kort gjengjeve er SSB sin definisjon på tettstad ein stad med over 200 busette, der avstanden mellom husa ikkje er meir enn 50 meter. Sjå artikkelen tettstad for nærare informasjon om tettstadsomgrepet.
Sorterbar tabell med folketal
Tala i tabellen for Moss og Oslo gjeld den delen av busetjinga i tettstadane som ligg i Akershus, ikkje heile tettstadane.
Kommunevis sortering av tettstadene
{| class="wikitable"
Aurskog-Høland
Asker
Bærum
Enebakk
Fet
Frogn
Gjerdrum
Hurdal
Lørenskog
Nannestad
Nes
Nesodden
Nittedal
Oppegård
Rælingen
Skedsmo
Ski
Sørum
Ullensaker
Goli otok
Goli otok (som tyder «aude øy») er ei øy i Adriahavet utanfor Primorje-Gorski Kotar fylke i Kroatia. Øya er gold og ikkje folkesett, bortsett frå litt vegetasjon på sørsida av øya, der ein òg finn fleire viker.
Tettstader i Akershus
Kommunevis sortering av tettstadene
Ås
Goli otok
Under den første verdskrigen sende Austerrike-Ungarn russiske fangar frå austfronten til Goli otok.
I 1949 vart heile øya offisielt omgjort til eit sikkert fengsel styrt av det sosialistiske Jugoslavia. Fram til 1956, gjennom Informbiro-perioden, vart øya brukt til å fengsle politiske fangar. Desse inkluderte kjende stalinistar, men òg andre frå kommunistpartiet eller til og med vanlege borgarar som vart tiltalt for å vise sympati med Sovjetunionen. Fangane måtte gjere tungt arbeid i eit steinbrot, uansett vêr. Om sommaren er det 35-40 °C i området, og om vinteren bles ofte den iskalde boravinden. Dei vart ofte utsette for vald og audmjuka.
Etter Josip Broz Tito sitt regime betra forholdet til Sovjetunionen vart fengselet eit provinsfengsel i Sosialistrepublikken Kroatia. Frå denne tida vart det brukt til å fengsle nasjonalistar, og seinare vanlege kriminelle.