cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sigdcelleanemi
Hemolytisk krise
Hemolytiske kriser er akutte og akselererte fall i hemoglobinnivå. Dei raude blodcellene vert snøggare nedbrotne. Dette er særskild vanleg hjå pasientar med G6PD-mangel. Behandlinga er palliativ, og somme gonger med blodoverføring.
Andre
Ein av dei fyrste kliniske manifestasjonane er daktylitt, som kan oppstå tidleg i ein alder av seks månadar, også i folk med berre eitt abnormt gen. Krisen kan stå ved lag i opptil éin månad. Akutt brystsyndrom er kjenneteikna ved feber, brystsmerte, pustevanskar og lungeinfiltrat på røntgen. Både lungebetennelse og sigdcelledanning kan føre til desse symptoma, så det er vanleg å behandle begge tilstandane. Syndromet kan utløysast av smertefulle kriser, luftvegsinfeksjonar, beinmergsembolisering, atelaktase, opiatar og kirurgi.
Komplikasjonar
Sigdcelleanemi kan føre til ulike komplikasjonar:
Genetikk
Normalt har menneske hemoglobin A, som er samansett av to alfa- og to betakjeder, hemoglobin A2, som er samansett av to alfa- og to deltakjeder, og hemoglobin F, som er samansett av to alfa- og to gammakjeder. Av desse er hemoglobin F dominerande fram til ein alder av seks veker, før hemoglobin A vert dominerande resten av livet.
Sigdcellesjukdommar har eit autosomalt recessivt arvemønster frå foreldra. Kva for typar hemoglobin ein person lagar i dei raude blodlekamane avhenger av kva for hemoglobin-gen som er nedarva frå foreldra. Viss ein av foreldra har sigdcelleanemi og den andre er «berar av sjukdommen», så har barnet 50 % sjanse for å få sigdcellesjukdom og 50 % sjanse for å verta «berar av sjukdommen». Når begge foreldra er berarar, så har barnet 25 % sjanse for å få sigdcellesjukdom; 25 % vil ikkje bere sigdcelle-allel i det heile, og 50 % vil få den heterozygote tilstanden.
Genmutasjonen i sigdcelleanemi oppstod truleg spontant i fleire ulike geografiske område, i følgje endonuklease-analysar. Desse variantane er kjend som Cameroon («Kamerun»), Senegal, Benin, Bantu og Saudi-Asian («saudi-asiatisk»). Dei har klinisk relevans fordi nokre av dei har tilknyting til høgare HbF-nivå (fosterhemoglobin), til dømes Senegal- og Saudi-Asian-variantane, og dei plar å bringe mildare sjukdom.
I personar som er heterozygote for HgbS (berarar av sigdcelle-hemoglobin) er polymeriseringsproblema minimale fordi den normale allelet er i stand til å danne over 50 % av hemoglobinet. I personar som er homozygote for HgbS vil tilstadeveringa av lange HbS-polymerkjeder øydeleggje forma til dei raude blodlekamane — frå ei glatt smultringform til ein ujamn og naglete form. Dette gjer cella skjør og mottakelig for å knekke inni kapillærane. Berarar vil berre vise symptom når dei har oksygenmangel (til dømes ved fjellklatring) eller når dei er kraftig dehydrert. Sigdcellesjukdommen oppstår når den sjette aminosyra, glutaminsyre, vert erstatta av valin, slik at strukturen og funksjonen vert endra; på grunn av dette er sigdcelleanemi også kjend som E6V. Valin er hydrofob, noko som gjer at hemoglobinet stundom kollapsar. Strukturen vert forøvrig ikkje endra. Når ei tilstrekkeleg mengd av hemoglobin kollapsar så vil den raude blodlekamen verta sigdforma.
Genfeilen er ein kjend mutasjon i eit enkelt nukleotid (sjå enkeltnukleotidpolymorfi) (A til T) i β-globingenet, som fører til at glutaminsyre vert erstatta av valin ved posisjon 6. Når denne mutasjonen oppstår i hemoglobin S vert det kalla HbS, i motsetnad til den normale HbA. Den genetiske lidinga skuldast mutasjon av ein enkelt nukleotid, frå GAG til GTG kodon på den kodande tråden, som vert transkribert til eit GUG kodon. Dette er vanlegvis ein godarta mutasjon, utan innverknad på den sekundære, tertiære eller kvaternære strukturen i hemoglobin ved normale oksygenkonsentrasjonar. Ved låge oksygennivå kan det oppstå ei polymerisering av HbS. Den deoksygenerte forma av hemoglobin eksponerar ein hydrofob flekk på proteinet mellom E- og F-spiralane (heliksane). Dei hydrofobe reststoffa av valin på posisjon 6 i betakjeden (i hemoglobin) er i stand til å assosiere seg med den hydrofobe flekken, slik at hemoglobin S-molekylet aggregerar og dannar fibrøse presipitat.
Allelet som er ansvarleg for sigdcelleanemi finst på den korte armen (p-armen) på kromosom 11, meir spesifikt 11p15. Ein person som arvar det defekte genet frå både far og mor vil utvikle sjukdommen; ein person som arvar eitt defekt og eitt friskt allel held seg frisk, men kan passere sjukdommen vidare og vil òg verte ein berar (eller heterozygot). Heterozygotar kan smittast av malaria, men symptoma er generelt mindre alvorlege.
På grunn av den adaptive fordelen til heterozygotar så er sjukdommen fortsatt utbreidd, særleg blant folk av nyare opphav i malaria-ramma området, som til dømes Afrika, Middelhavsområda, India og Midt-Austen. Malaria var i utgangspunktet endemisk for sør-Europa, men det vart erklært utrydda på midten av 1900-talet, med unntak av sjeldne sporadiske tilfeller.
Malariaparasitten har ein kompleks livssyklus og tilbringer delar av livet i raude blodlekamar. I ein berar av malariaparasitten så vil parasitten føre til at dei raude blodlekamane sprekk for tidleg, slik at Plasmodiumparasitten ikkje er i stand til å formeire seg. Vidare vil polymeriseringa av hemoglobin påverke parasitten si evne til å fordøye hemoglobinet. Dette fører til at folk som bur i områder med malaria har ein større moglegheit for å overleve viss dei har sigdcellegenet.
Patofysiologi
Tapet av elastisitet i dei raude blodlekamane er ein viktig del av patofysiologien i sigdcelleanemi. Normale raude blodlekamar er veldig elastiske, som gjer at cellene kan omforme seg for å kome seg gjennom kapillærar. I sigdcelleanemi så vil låge oksygennivå auke trykket og dimed også sigdcelledanninga. Gjentekne episodar av sigdcelledanning fører til at cellemembranen vert skada og elastisiteten minska. Cellene klarar ikkje å returnere til si normale form når oksygentrykket aukar. Som følgje av dette så klarar ikkje dei stive lekamane å omforme seg når dei strøymer gjennom kapillærane, noko som fører til okklusjon og iskemi.
Anemien skuldast hemolyse, øydelegging av raude blodlekamar, på grunn av forma deira. Beinmergen prøver å kompensere ved å lage nye blodlekamar, men nedbrytinga får mykje fortare. Friske raude blodlekamar har ei levetid på 90—120 dagar, medan sigdceller berre lever i 10—20 dagar.
Diagnose
Ved HbSS vil fullstendig blodtelling vise hemoglobinnivå i området 6—8 g/dl med høge retikulocyttverdiar (sidan beinmergen kompenserar for øydelegginga av sigdceller ved å danne fleire raude blodlekamar). I andre former av sigdcelleanemi plar Hb-nivåa vere høgare. Ein blodfilm kan vise teikn på hyposplenisme (codocyttar og Howell-Jollylekamar).
Ei akutt sigdcellekrise er ofte utfelt av infeksjon. Difor kan det vere nyttig med regelmessig urinanalyse for å leite etter okkult urinvegsinfeksjon, og regelmessig røntgen toraks for å leite etter okkult lungebetennelse.
Folk som er berarar av sjukdommen plar å gjennomgå genetisk rådgjeving før dei får barn. Ufødde barn kan testast for sjukdommen ved å ta blodprøvar frå fosteret, eller ved å ta ein prøve av fostervatnet. Sidan det er risikofylt å ta blodprøvar frå eit foster, så er den sistnemnde vanlegast. Nyføddscreening kan bidra til tidleg oppdaging hjå personar med sigdcelleanemi, og er nyttig i identifiseringa av grupper som berer sjukdommen.
Folsyre og penicillin
Barn med sigdcelleanemi vil bli nøye observert av barnelegen og få behandling av ein hematolog for å halde seg frisk. Pasienten vil ta 1 mg folsyre kvar dag resten av livet. Frå fødselen og fram til dei vert fem år gamle vil dei òg måtte ta penicillin dagleg på grunn av det nedsette immunsystemet som gjer dei utsett for barnesjukdommar.
Vasookklusiv krise
Dei fleste med sigdcelleanemi har intense smerteepisodar kalla vasookklusive kriser. Frekvensen, alvorlegheitsgrada og lengda av krisene varierer veldig. Smertefulle kriser vert handsama symptomatisk med smertestillande; smertehandsaming krev regelmessig administrering av opioidar fram til krisa forsvinn. Ved mildare kriser er det stundom nok med ikkje-steroide antiinflammatoriske middel (til dømes diklofenak og naproksen). Ved meir alvorlege kriser vil pasienten trenge døgnbehandling med intravenøse opiodar; pasientkontrollert smertebehandling er vanleg i desse tilfella. Legen skriv ofte ut difenhydramin for å dempe kløinga som følgjer bruken av opioidar.
Akutt brystkrise
Handsaminga er lik den som ved vasookklusiv krise, med tillegg av antibiotika (vanlegvis kinolon eller makrolid), oksygentilskot for hypoksi og nær observasjon. Viss lungeinfiltratet vert verre, eller oksygenkrava større, vil enkle blodoverføringar eller utskiftingstransfusjon vere naudsynleg. Sistnemnde omfattar utskiftinga av store delar av dei raude blodlekamane til pasienten med normale lekamar, som minskar prosentdelen av hemoglobin S i blodet.
Hydroxyurea (medac)
Det fyrste godkjende lækjemiddelet for årsakshandsaming av sigdcelleanemi, hydroxyurea medac, viste seg å minske talet på (og alvorlegheitsgrada av) kriser, og kunne moglegvis auke levealderen. Dette skuldast til dels reaktiveringa av fosterhemoglobindanninga, i staden for hemoglobin S som fører til sigdcelleanemi. Hydroxyurea var tidlegare brukt som cellegift, og det er attlete over langtidsverknadane. Risikoen har likevel vist seg å vere anten fråvêrande eller veldig låg, og fordelane er truleg mykje større enn bakdelane.
Beinmergstransplantasjon
Beinmergstransplantasjon har vist seg å vere nyttig hjå barn. Beinmergstransplantasjonar er den einaste kjende kuren for sigdcelleanemi. Dei er likevel vanskelege å utføre fordi det krevst ein spesifikk HMA-type. Det ideelle er at ein tvilling (syngen stamcelletransplantasjon) eller nær slektning (allogen stamcelletransplantasjon) donerar beinmergen som trengst for transplantasjonen.
Prognose
Kring 90 % av pasientar overlever til dei er 20, og nesten 50 % overlever lenger enn fem tiår. Ifølgje ein studie frå Jamaica så var den gjennomsnittlege levetida 53 år for menn og 58 år for kvinner med homozygot sigdcelleanemi i 2001.
In the Absence of Pink
In the Absence of Pink er eit konsertalbum av Deep Purple. Det vart opphavleg spelt inn av BBC Radio av den gjenforeinte Mark II-besetninga på Knebworth Festival den 22. juni 1985. Konserten vart sendt på radio kort tid etter. Det originale dobbeltalbumet kom ut i 1991.
«Under the Gun» vart av ein eller annan grunn ikkje spelt inn av BBC og ein kort versjon av «Woman from Tokyo» var dei einaste som ikkje var med frå den normale setlista dei spelte på denne turneen. «Child in Time» vart stundom spelt, men vart ikkje spelt på denne konserten. 'Difficult to Cure' er ei tilpassing av Beethoven sin «Ode to Joy» frå den 9. symfonien hans og vart spelt inn av Blackmores Rainbow nokre år tidlegare.
Tittelen er henta frå noko Ian Gillan sa føre ein song. Han synte til regnet og dei tekniske problema som forseinka starten på konserten og sa «What we all need now is a tremendous amount of pink. But, in the absence of pink, here's some blues".
Launch Rock
Launch Rock er eit skjer som ligg sørvest for Glover Rocks, utanfor sørenden av Adelaide Island. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) til minne om den namnlause båten som vart sett på sjøen frå RRS «John Biscoe» då Hydrographic Survey Unit kartla området i 1963.
Lej Nair i Bernina
Lej Nair er ein liten innsjø veed Berninapasset i kantonen Graubünden i Sveits. Han ligg nær toppen av passet, mellom Lago Bianco og Lej Pitschen. Medan Lago Bianco vert drenert ut i Adriahavet, er Lej Nair og Lej Pitschen ein del av nedslagsfeltet til elva Inn som drenerer ut i Svartehavet.
Mount Wells i Antarktis
Mount Wells er eit massivt isdekt fjell i Kronprins Olavfjella, som ligg på vestsida av Liv-breen, kring 6,5 km nordvest for June Nunatak. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter Harry Wells, administrasjonssekretær i polaravdelinga til US National Academy Sciences, 1962–66.
Tallak Mølbak Nielsen
Tallak Mølbak Nielsen var ein næringsdrivar frå Porsgrunn, stortingsmann 1871-73 og 1877-78.
Far til Nielsen var skomakarmeister. Sjølv fekk han privatundervisning i norsk, tysk og rekning. 17 år gammal vart han tilsett i Johan Christian Bruun si forretning i Larvik. I 1846 tok han handelsborgarskap og var frå 1850 kompanjong med Bruun, svigerfaren. Frå 1855 dreiv han eiga forretning som grosserar, skipsreiar og fabrikkeigar med reperbane og tobakkproduksjon.
Nielsen var medlem i Larvik bystyre, også som ordførar, og elles forlikskommissær og styreleiar i sparebank i mange år. Han var valkrinsen Larvik og Sandefjord sin representant på Stortinget 1871-73 og på ny 1877-79, alle sesjonane som medlem i Tollkomiteen. Grunna sjukdom møtte han ikkje til 1879-sesjonen.
IED
Improvisert bombe
Mitanni
Mitanni (transkribert frå hettittisk kileskrift: Mi-ta-an-ni) eller Hanigalbat (assyrisk: Hanigalbat eller Khanigalbat, transkribert frå kileskrift Ḫa-ni-gal-bat) var ein hurrittisktalande stat i nordlege Syria og sørvestlege Anatolia i tida 1500–1300 f.Kr. Det vart grunnlagt av ein indoarisk herskarklasse som kontrollerte ein hovudsakleg hurrittisk folkesetnad. Mitanniriket kom til å bli ei regional makt etter hettittane øydela det amorittiske Babylon og ei rekkje svake og handlingssvake assyriske kongar som hadde skapt eit maktvakuum i Mesopotamia.
I byrjinga var den fremste rivalen til Mitanniriket Egypt under det 18. egyptiske dynastiet. Men etter kvart som det hettittiske riket voks seg mektigare, gjekk Mitanni og Egypt inn i ein allianse for å verne dei felles interessene sine. På makta var på det største på 1300-talet f.Kr. hadde Mitanni utpostar sentrert rundt hovudstaden sin Washukanni. Kvar denne byen nøyaktig låg er i dag ukjend, men kan vere ein til no ikkje undersøkt tell i nærleiken av elven Khabur i Syria, aust for Eufrat. Til sist bukka Mitanni under for det hettittiske riket og seinare frå assyriske åtak, og statusen vart redusert til ein provins innanfor det assyriske riket. Påverknaden til Mitanni er vist i hurrittiske stad- og personnamn, og spreiing av ein særskild keramikktype i Syria og Levanten.
Geografi
Mitanniriket kontrollerte handelsrutene ned elva Khabur til byen Mari og opp elva Eufrat til byen Karkemisj. Ein periode kontrollerte dei òg dei assyriske områda i øvre Tigris og overvatnet frå denne elva ved Ninive, Arbil, Assur og Nuzi. Deira allierte omfatta Kizzuwatnariket i det søraustlege Anatolia; Mukisj som strekte seg mellom Ugarit og Qatna vest for elva Orontes til havet; og Niya som kontrollert austbreidda av Orontes frå Alalakh ned gjennom Aleppo, Ebla, og Hama og til Qatna og Kadesj. I aust hadde dei gode forhold til kassittane. Landet til Mitanniriket i nordlege Syria strekte seg frå Taurusfjella i vest og så langt aust som Nuzi (dagens Kirkuk) og til elva Tigris. I sør strekte det seg frå Aleppo over (Nuhashshe) til Mari ved Eufrat i aust. Senteret var i elvedalen Khabur med to hovudstader, Taite og Washshukanni (kalla høvesvis Taidu og Ushshukana i assyriske kjelder). Heile området gjorde det mogleg å drive jordbruk utan kunstig vatning. Dei dreiv husdyr som kyr, sauer og geiter. Landa var særs lik Assyria i klima og var busett av både stadeigne hurrittar og amorittisktalande (amurru) folkesetnader.
Namn
Mitanniriket vart refererte til som Maryannu, Nahrin eller Mitanni av egyptarane, som Hurri av hettittane, og Hanigalbat av assyrarane. Ulike namn synest å ha vorte nytta om kvarandre for det same kongeriket. Hettittiske annalar nemner eit folk kalla Hurri (Ḫu-ur-ri), lokalisert i det nordaustlege Syria. Eit hettittisk fragment, truleg frå tida til Mursili I, nemner ein «konge av hurriane». Den assyrisk-akkadiske versjonen av teksten attgjev «Hurri» som «Hanigalbat». Tushratta, som kallar seg sjølv konge av Mitanni i dei akkadiske Amarnabreva sine til den egyptiske statsadministrasjonen, referer til kongedømet sitt som Hanigalbat.
Egyptiske kjelder kaller Mitanni for nhrn, noko som generelt er uttalt som Naharin/Naharina frå det assyrisk-akkadiske ordet for «elv», samanlikna med Aram-Naharaim. Namnet Mitanni er først dokumentert i ein tekst om dei syriske krigane (ca. 1480 f.Kr.) av den offisielle astronomen og klokkebyggjaren Amememhet som kom tilbake frå eit «utanlandsk land kalla Me-ta-ni» på tida til farao Thutmose I. Felttoget til Naharina som vart annonsert av farao Thutmosis I i byrjinga av styret hans kan faktisk eigentleg ha skjedd i løpet av det lange tidlegare styret til Amenhotep I.
Folket
Etnisiteten til folket i Mitanni er det vanskelig å avgjere sikkert. Ei avhandling om stridsvognhestar av Kikkuli (ein forfattar om hesteskjøtsel) inneheld ei rekkje indoariske ord. Det er foreslått at desse orda var avleidd frå eit framleis udelt indoiransk språk, Annan forsking har derimot vist særskilte at det fanst indoariske trekk.
Namna til det mitanniske aristokratiet er ofte av indoarisk opphav, men det er særskild guddomane deira som viser indoariske røter (Mitra, Varuna, Indra, Nasatya), men ein del forskarar meiner at dei er meir direkte i slekt med kassittarane. Språket til vanlege folk var hurrisk språk, verken indoeuropeisk eller semittisk. Hurrittisk er i slekt med urartisk, og begge høyrte til den hurro-urartiske språkfamilien. Det har blitt hevda at ingenting meir kan bli dedusert frå dei noverande kjeldene. Eit hurrisk avsnitt i Amarnabreva – vanlegvis skriven på akkadisk, «fellesspråket» på denne tida – indikerer at kongefamilien i Mitanni òg snakka hurrisk.
Folk med hurriske namn finst over store område i Syria og nordlege Levanten som er openbert utanfor det området av den politiske eininga kjent i Assyria som Hanilgalbat. Det er ingen indikasjonar på at desse personane var knytte til den politiske eininga Mitanni; men det tyske omgrepet auslandshurriter («eksilhurrittar») er blitt nytta. På 1300-talet f.Kr. vart mange bystatar i det nordlege Syria og Kanaan styrt av personar med hurriske og ein del indoariske namn. Om det kan reknast som ein indikasjon på at folkesetnaden i desse bystatane òg var hurittar, er det mogeleg at desse einingane var ein del av ein større stat som delte ein hurrisk identitet. Det er ofte trudd, men utan ei kritisk undersøking av kjeldene. Skilnader i dialekt og regionale ulike religiøse gudeverder (Hepat/Shawushka, Sharruma/Tilla og vidare) peiker til at det eksisterte fleire grupper av hurrisktalande folk.
Joun
Joun (òg kalla Joon, Djoun, på arabisk جون) er ein landsby i Libanon på nokre åsar i Chouf distrikt (arabisk قضاء الشوف) i Libanonfjella guvernement, kring 13 km frå byen Sidon.
Joun er eit assyrisk namn som tyder «hjørnet», og ligg mellom Libanonfjella og Sør-Libanon, og dannar ei hjørneform.
Fylkesveg 791 i Rogaland
Fylkesveg 791 i Rogaland går mellom Nedstrand og Øvrabø i Tysvær kommune. Vegen er 3,3 km lang.
Joun
Joun er ein landsby rik på oliventre og druer og er kjend for olivenolje og såpe.
Historie
Joun er ein gammal landsby som ligg oppom tempelet for den fønikiske guden Eshmun nær byen Sidon.
PV
Panservern
Post Ridge
Post Ridge er ein fjellrygg, 3 nautiske mil (6 km) lang frå nordvest til søraust, ligg like nordaust for Mount Swan i Ford Ranges i Marie Byrd Land. Han vart oppdaga og først kartlagt av U.S. Antarctic Service (USAS), 1939-41, og vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Madison J. Post, ein forskar på ionosfæren ved Byrd-stasjonen i 1970.
Handball-EM 2004 for kvinner
Europameisterskapen i handball 2004 for kvinner, den 6. i rekka, vart avvikla i tida 9. til 19. desember 2004 i Ungarn. Noreg vann EM-pokalen for andre gong etter finalesiger 27 – 25 over Danmark. Arrangørlandet Ungarn kom på bronseplassen. 16 land var kvalifiserte og deltok i turneringa.
Turneringa
Meisterskapen vart arrangert med gruppespel à fire lag, deretter to påfylgjande hovudrundar med seks lag i kvar avdeling. Deretter var det semifinalar med dei to beste laga i avdelingane, og til sist bronsefinale og finale. Turneringskampane fann stad i Debrecen, Zalaegerszeg, Békéscsaba, Győr og Budapest.
EM-finalen
Finalen fann stad i Budapest med 7 300 personar på tribunane. Ved pause var stillinga 11 – 11. Etter ein jamn andre omgang fastsette Karoline Breivang sluttresultatet til 27 – 25.
Kjersti Beck og Katrine Lunde vakta målet for det norske meisterlaget. Norske målskårar var Kristine Lunde (6), Linn-Kristin Riegelhuth (5), Gro Hammerseng, Katja Nyberg, Vigdis Hårsaker, alle (4), Karoline Breivang (2), Camilla Thorsen og Elisabeth Hilmo 1 mål kvar. Også Kari Mette Johansen, Ragnhild Aamodt og Randi Gustad var med i det norske finalemannskapet, medan Gøril Snorroeggen, Isabel Blanco og målvakta Terese Pedersen såg finalen frå tribuneplass. Dagsavisen meinte Beck, Hammerseng og Hårsaker var dei beste norske spelarane i finalen.
Danmark sine toppskårarar var Camilla Thomsen og Rikke Hørlykke, begge med fire nettkjenningar.
Dommarparet Nasjevski frå Makedonia straffa begge laga med fem tominutts-utvisingar.
Mount Wendland
Mount Wendland er ein fjelltopp (1650 moh) nær toppen av Massambreen, 2 nautiske mil (3,7 km) nordaust for Mount Kenney i Kronprins Olavfjella. Fjellet vart geologisk kartlagd den 18. november 1970 av ei gruppe frå US Antarctic Research Program (USARP) og Ohio State University i 1970-71, vart det namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Vaughn P. Wendland, ein geolog og feltassistent med gruppa frå Ohio State.
Cape Ann i Enderby Land
Cape Ann er eit nes på kysten av Aust-Antarktis, nedanfor Mount Biscoe på 700 moh.
Det vart først fotografert frå lufta i desember 1929 i løpet av den første Norvegia-ekspedisjonen leia av oppdagar og flygar Hjalmar Riiser-Larsen. Mindre enn ein månad seinare, fotograferte British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition leia av Douglas Mawson neset frå skipet deira «Discovery» (skipet som Robert Falcon Scott nytta for den første Antarktis-ekspedisjonen sin i 1901-1904). Begge ekspedisjonane konkluderte med at neset og fjellet var det same som John Biscoe såg i februar og mars 1831 under ekspedisjonen hans og som han kalla Cape Ann, truleg etter kona til Biscoe. Mawson foreslo at neset kunne få halde namnet Cape Ann og at fjellet kunne kallast Mount Biscoe.
Fjellet har ein særeigen spiss, svart tind. Posisjonen vart endeleg fastsett av ANARE i 1957.
Improvisert bombe
Improvisert bombe eller vefbombe (engelsk improvised explosive device, IED) er ei bombe som til dels er laga under relativt primitive tilhøve, i motsetnad til produksjonstilhøva hjå kommersielle fabrikantar av landminer og andre sprenglekamar.
Den enkelte bomba kan samansetjast av militære sprenglekamar, til dømes ein artillerigranat, som vert kopla til ein utløysar. Improviserte bomber er vorte nytta til terroristhandlingar, og dessutan ukonvensjonell krigføring som gerilja eller av kommandosoldatar. Det er ikkje uvanleg å plassera improviserte bomber ved vegar for detonering når køyretøy eller fotgjengarar passerer. Denne typen bomber vert difor kalla «vegkantbomber» (engelsk roadside bombs). Dei kan utløysast ved hjelp av lys-sensor, elektrisk kabel, lunte eller radiosignal.
Større, kraftigare improviserte bomber vert òg plasserte i bilar, i det føremålet å skada dei som er nær bilen. Då vert bomba kalla ei bilbombe, og ho kan utløysast av ei vekkjarklokke, sentrallåsen, tenninga eller ein fjernkontroll.
Bakgrunn
Nemninga «IED» har vore brukt sidan 1970-talet av den britiske hæren, etter at den paramilitære organisasjonen IRA produserte bombar med semtex (smugla frå Libya) og kunstgjødsel, som vart nytta til bombefeller og fjernstyrte bombar.
Lej Nair i Silvaplana
Lej Nair er ein innsjø oppfor Silvaplana i Engadindalen i Graubünden i Sveits.
Improvisert bombe
Bakgrunn
Denne typen bomber vart òg nytta i Irak og Afghanistan på 1990- og 2000-talet.
Lej Nair i Silvaplana
Det går ein sti frå Lej Marsch til Lej Nair. Hahnensee (Lej dals Chöds) og Lej Zuppo ligg like i nærleiken.
Improvisert bombe
Bakgrunn
I 1992 vart den italienske dommmaren Giovanni Falcone drepen av ei fjernstyrt bombe (350 kg) som låg nedgravd ved ein veg.
Shigemitsu Sudo
er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Cape Batterbee
Cape Batterbee er eit lite, klipperikt nes på kysten heilt nord i Enderby Land. Det ligg 92 km nord for Mount Elkins.
Oppdaging og namngjeving
Cape Batterbee vart oppdaga av BANZARE (1929–31) den 13. januar 1930. Det vart namngjeve av sir Douglas Mawson etter sir Henry Fagg Batterbee, ein assisterande sekretær i Dominions Office i London, under ekspedisjonen.
Douglas Peak
Douglas Peak er eit fjell, 1525 moh, som ligg 11 nautiske mil (20 km) sørvest for Mount Codrington og 8 nautiske mil (15 km) aust for Mount Marr. Det vart oppdaga i januar 1930 av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition under Mawson, og kalla opp etter E. Douglas, ein pilot på ekspedisjonen.
Elling Eielsen
Elling Eielsen var ein norsk vekkingspredikant.
Elling Bolt Holst
Elling Bolt Holst var ein norsk matematikar og forfattar.
Holst var elev av Sophus Lie, og han studerte geometri under Felix Klein. Etter studium i Paris og England tok han doktorgraden (dr. philos) i 1882 med avhandlinga: Et par syntetiske methoder, især til brug ved studiet af metriske egenskaber. Holst vart i 1891 overlærer ved Kristiania tekniske skole og frå 1894 dosent i matematikk ved Universitetet i Kristiania. Han var tilsett ved universitetet fram til avskjeden sin i 1912.
Han fekk i 1878 kronprinsens gullmedalje for avhandlinga Om Poncelets betydning for geometrien. Han skreiv òg biografiar om dei norske matematikarane Sophus Lie, Cato Maximilian Guldberg, Carl Anton Bjerknes og Niels Henrik Abel. Holst var kjend som ein dugeleg lærar og ein god miljøskapar. Han er òg kjend for barnebøkene sine (blant anna Norsk billedbok for barn).
Holst var formann i styret for Nasjonalgalleriet 1897–1905 og medlem av Videnskabsselskabet i Kristiania (no Det Norske Videnskaps-Akademi) frå 1881. Han blei utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1902.
Mount Westminster
Mount Westminster er eit fjell, 3370 moh, på austsida av Beardmorebreen, som ligg 4 nautiske mil (7 km) sør for Mount Kinsey i Supporters Range. Det vart oppdaga og namngjeven av den britiske antarktiskekspedisjonen (1907–09). Det er kalla opp etter Hugh Grosvenor, 2. hertugen av Westminster, som støtta ekspedisjonen økonomisk.
Fylkesveg 792 i Rogaland
Fylkesveg 792 i Rogaland går mellom Stranda og Amdal i Tysvær kommune. Vegen er 4,6 km lang.
Country Road av James Taylor
«Country Road» er ein song skriven og framført av James Taylor. Han finst på det andre albumet hans frå 1970, Sweet Baby James. «Country Road» er òg med på James Taylor-plata Greatest Hits frå 1976. Songen har vorte spelt på dei fleste av konsertane hans sidan 1970. Randy Meisner, som seinare var med i Eagles, spelte bass på albumversjonen.
Bakgrunn
Sangen vart inspirert av Somerset Street i Belmont i Massachusetts, ein skogkledd veg som går ved sida av tomta til McLean Hospital der Taylor hadde lagt seg sjølv inn i 1965 for å få behandling for depresjon. Venen til Taylor, Danny Kortchmar, sa om songen: "«Country Road» fangar den rastlause, forventningsfulle, vagt håpefulle kjensla som speler ei stor rolle i karakteren til James og blir vist i «Carolina in my Mind,» «Blossom» og «Sweet Baby James». Vegen fører bort frå den omklamrande familien hans: «Mama don't understand it / She wants to know where I've been / I'd have to be some kind of natural-born fool to want to pass that way again.» (Mamma forstår det ikkje / Ho vil vita kvar eg har vore / Eg må vera ein slags naturleg fødd idiot for å vilja passera den vegen igjen). Det tek han også bort frå knuste forhold, førebuande skular, mentale institusjonar—alle slags feller og nedturar. Ferdig ventar fridom og eit ideelt liv i Carolina, og «ein himmelsk gjeng med englar.»".
Hitlistehistorikk
Den nyinnspelte singelversjonen av «Country Road» vart spelt inn og miksa hos Crystal-sound 30. desember 1970 og gjeven ut på 7" vinyl i februar 1971. I 2003 vart singelversjonen inkludert på CD for første gong på samlealbumet You've Got A Friend: The Best Of James Taylor. «Country Road» nådde nummer 37 på Billboard Pop-lista og nummer 9 på Easy Listening-lista tidleg i 1971. På dei kanadiske hitlistene var songen ein større hit på både Pop (#19) og Adult Contemporary-listene (#3).
Sverre L. Mo
Sverre Larsson Mo var ein norsk bilmann og politikar frå Kvam i Hordaland. Han representerte Hordaland og Kristeleg Folkeparti på Stortinget i fire periodar frå 1965.
Mo var son til ein gardbrukar på garden med same namn i dåverande Vikøy sokn. Sjølv starta han opp ei bilrute, Bilgodsruten Hardanger-Bergen, i 1934. Dette firmaet eigde og dreiv han fram til 1978. Frå 1946 eigde han òg bilverkstaden Mo Auto, eit firma som i 1968 opna verkstad også i Kvinnherad. Fire år seinare selde han frå seg Mo Auto.
Mo var med i kommunestyret i Kvam 1948-55 og 1960-73. Mest heile tida var han med i formannskapet.
På Stortinget var Mo medlem av Justiskomitéen frå 1965 til -69. Sidan var han medlem av Samferdslekomitéen til han forlet Stortinget i 1981, på same tid som han også var med i Fullmaktskomitéen. Han var medlem av Valkomitéen 1965-69 og 1973-77.
Moukhtara
Moukhtara er ein liten by i Chouf distrikt i Libanonfjella guvernement i Libanon. Han er heimbyen til Walid Jumblatt, leiaren for Progressiv sosialistparti i Libanon.
Yoshio Kato
Yoshio Kato er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Moukhtara
Det vart gjort eit arkeologisk funn i landsbyen, utgraven i 1963 av Jacques Cauvin som fann mange flintreiskap frå yngre steinalder.
Sognefjellshytta
Sognefjellshytta, tidlegare Fantesteinshytta, er ei privat turisthytte i Lom kommune i Innlandet. Hytta ligg 1410 moh. på Sognefjellet ved fylkesveg 55 Lom–Vadheim.
Hytta har vore utvida fleire gonger. Eit nytt overnattingsbygg stod ferdig i 2003, og på hausten 2009 vart det bygd 8 nye rom med dusj og toalett. Sognefjellshytta har i dag 80 sengeplassar.
Maja Plisetskaja
Maja Plisetskaja var ein sovjetisk og russisk ballettdansar, koreograf, ballettregissør og skodespelar. I tida etter Sovjetunionen hadde ho både litauisk og spansk statsborgarskap. Ho dansa ved Bolsjojballetten, der ho blei prima ballerina assoluta i 1960 etter Galina Ulanova. Seinare var ho ballettsjef både i Madrid og Roma.
Mary Pickford
Gladys Louise Smith var ein kanadisk-amerikansk skodespelar, filmprodusent og manusforfattar kjend under kunstnarnamnet Mary Pickford.
Pickford grunnla filmselskapet United Artists i 1919, saman med Douglas Fairbanks, Charlie Chaplin og D.W. Griffith. Ho var gift med Fairbanks frå 1920 til 1936. I 1927 var Pickford òg med på å grunnleggja Academy of Motion Picture Arts and Sciences, som står bak oscarprisutdelinga.
Pickford vann Oscar for beste kvinnelege hovudrolle for rolletolkinga si i dramafilmen Coquette (1929). Ho trekte seg tilbake som skodespelar i 1933. Pickford fekk ei stjerne på Hollywood Walk of Fame i 1960 og vart tildelt ein æresoscar i 1976. I 1999 vart ho kåra til den 24. største kvinnelege filmlegenda gjennom tidene av Det amerikanske filminstituttet.
I stordomstida si var Pickford kjend som «America's Sweetheart» og «the girl with the curls». Pickford var kjend for dei lange slangekrøllane sine, men i 1928 følgde ho moten og klippa dei av, noko som fekk amerikanske aviser til å skriva at uskuldstida var forbi.
Ishockey-VM 1970
Verdsmeisterskapen i ishockey 1970 vart arrangert i Stockholm i Sverige i tida frå 14. mars til 30. mars 1970. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei seks deltakarlanda møttest i doble innbyrdes oppgjer. Sovjetunionen vart verdsmeister på betre målskår enn Sverige på sølvplass og Tsjekkoslovakia på bronseplass.
Sovjetunionens meisterlag
Målvakter: Viktor Konovalenko, Vladislav Tretjak Forsvarar: Aleksandr Ragulin, Vitalij Davidov, Igor Romisjevskij, Vladimir Lutsjenko, Jevgenij Paladjev, Valerij Vasiljev, Valerij Nikitin Løparar: Vjatsjeslav Starsjinov, Anatolij Firsov, Boris Mikhajlov, Valerij Kharlamov, Aleksandr Maltsev, Vladimir V. Petrov, Vladimir Vikulov, Aleksandr Jakusjev, Viktor Polupanov, Jevgenij Misjakov, Vladimir Sjadrin.
Lai da Nalps
Lai da Nalps er eit reservoar i kommunen Tujetsch i Graubünden i Sveits. Det har ein kapasitet på 45 million m³ og eit overflateareal på 0,91 km². Reservoaret er knytt til Lai da Sontga Maria og Lai da Curnera i nabodalane.
Hans Arbien
Hans Johan Arbien var ein norsk målar.
Hans Arbien kom til København i 1736, og vart elev av Carl Gustaf Pilo. Han er kjend som portrettmålar, og har mellom anna måla to Rosenkrantz-portrett, og portrett av konferensråd Peter Vogt og kona hans.
Fylkesveg 798 i Rogaland
Fylkesveg 798 i Rogaland går mellom Eikje og Kårstø i Tysvær kommune. Vegen er 3,6 km lang.
Anatolij Firsov
Firsov var venstreveng i det sovjetiske ishockeylandslaget frå 1962 til 1972. Han spelte 166 kampar og skåra 134 mål for Sovjetunionen. Firsov toppa poengskåren i fire ulike verdsmeisterskap.
Frå 1958 til -61 spelte Firsov på Spartak Moskva. Sidan var han aktiv i 13 sesongar i CSKA Moskva, eit lag han vann ni sovjetmeisterskap med. Han la opp i 1974 etter 474 klubbkampar og 344 skåringar.
Thomas Johannes Wiborg
Thomas Johannes Wiborg var ein norsk kjøpmann og politikar frå Brevik, stortingsmann 1871-73.
Kfarfakoud
Kfarfakoud (Kfarfakud eller Kafarfakoud, arabisk كفرفاقود) er ein landsby i Chouf distrikt i Libanon som ligg mellom dalane i dei libanesiske kystfjella.
Thomas Johannes Wiborg
Wiborg var son til ein kjøpmann, ein yrkesveg han sjølv fylgde vidare. Han var medlem i Brevik bystyre frå det vart oppretta i 1838 og i mange år ordførar, også forlikskommissær i fleire år. Frå 1846 var han styreleiar i den lokale sparebanken.
Kfarfakoud
Namnet Kfarfakoud har opphav i assyrisk-arameisk språk (kfar: land; fakoud: guvernør eller landeigar).
Thomas Johannes Wiborg
Både i 1868-69 og i 1871-73 var han Brevik sin representant på Stortinget. Til 1873-sesjonen møtte han fyrst 3. april. Han var medlem 1868-69 i Justiskomite nr 1 og 1871-73 i Tollkomiteen.
Kfarfakoud
Historisk sett har ein tenkt at landsbyen høyrte til «Khalwat»-delen av Kfarhammil (كفرحمل) og vart heilt øydelagd av eit jordskjelv på 500-talet og bygd opp att ein ny stad. Ei kjend segn er at Ajouz Lkhair (عجوز الخير) var den einaste personen som overlevde katastrofen. Området kring landsbyen er grønt og det ligg ein eikeskog på austsida.
Lai Neir i Alp Flix
Lai Neir er ein liten innsjø på Alp Flix i Graubünden i Sveits. Området kring innsjøen er verna.
Cape Borley
Cape Borley er eit isdekt nes på kysten halvvegs mellom Cape Batterbee og Magnet Bay. Det vart oppdaga i januar 1930 av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under Mawson, som namngav det etter John Oliver Borley, eit medlem av Discovery Committee, som assisterte BANZARE i overtakinga av «Discovery».
Raymond Ice Ridge
Raymond Ice Ridge er ein isrygg mellom Bindschadler Ice Stream og Kamb Ice Stream på Siple Coast i Marie Byrd Land. Siple Dome er vestenden av ryggen. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Charles F. Raymond frå Geophysics Program ved University of Washington, Seattle, som studerte korleis isstraumane i Marie Byrd Land hadde utvikla seg med arbeid på Siple Dome og dei nærliggande Bindschadler- og Kamb Ice Streams i fleire feltsesongar, 1994-2002.
Masakuni Yamamoto
Masakuni Yamamoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
League Rock
League Rock er ein markant, avrunda holme som ligg sørvest for Box Reef, utanfor sørenden av Adelaide Island. Han vart kartlagt av Royal Navy Hydrographic Survey Unit i 1962-63. Han fekk dette namnet av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) fordi han låg ein league (5,5 km) frå Adelaide-stasjonen.
Mount Dungey
Mount Dungey er eit fjell 1 nautisk mil vest for Pythagoras Peak i Tula Mountains i Enderby Land i Antarktis. Det vart kartlagd frå flyfoto tekne under Australian National Antarctic Research Expeditions i 1956, og vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter F.G. Dungey, eit medlem av mannskapet på «Discovery» i løpet av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition i 1929–31.
Tektekfjella
Tektekfjella (tyrkisk Tektek Dağlari og Tektek Dagh) er ei fjellkjede aust for Şanlıurfa (Urfa, tidlegare Edessa) søraust i Tyrkia nær grensa til Syria.
Tektekfjella er kjend for dei mange vardane på kvar fjelltopp i fjella. Det ligg òg minst to stader frå antikken her: Karahan Tepe og Sumatar Harabesi.
Tektekfjella ligg langs nordsida av Urfa-Harran-sletta mellom kjeldene til Tigris og Eufrat. Det høgaste punktet er 801 meter over havet. Şebekefjella i vest dannar ei rekkje i lag med Tektek og Susuzfjella. Viranşehirsletta, som dekkjer eit område på, ligg mellom Tektek og Karacadağfjella.
Fjella består av kalkstein frå eosen og miosen og dalane vart danna i dei fuktige klimatilhøva i mellomistidene. Det finst ikkje noko basalt her. Tektekfjella manglar skog, utanom heilt i nordvest, der det veks pistasjetre.
Cape Close
Cape Close er eit nes på kysten av Enderby Land, 30 nautiske mil vest for Cape Batterbee. Det vart oppdaga av the British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition, 1929–31, under Mawson, som namngav det etter Sir Charles Close, leiaren for Royal Geographical Society, 1927–30.
Red Spur
Red Spur er eit lite bergframspring, 2 nautiske mil (3,7 km) langt, som stig ned frå det sørlege Wisconsin Plateau til Olentangybreen 1 nautisk mil (1,9 km) nord for Tillite Spur. Han vart kartlagt av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960-64. Namnet vart foreslått av John H. Mercer, ein geolog i US Antarctic Research Program (USARP) i området i 1964-65, fordi overflata av ein flat plattform på utstikkaren er farga lyseraudt.
Elwin Bruno Christoffel
Han var professor i Zürich i 1862, og seinare ved Gewerbeakademie i Berlin. Frå 1872 var han professor i Strasbourg. Spesialområdet hans var differensialgeometrien og dei fysiske bruksområdet til fagfeltet. Namnet til Christoffel er knytt til dei såkalla christoffelske symbola, som spelar ei rolle i relativitetsteorien og tensorrekninga.
JPEG
JPEG (ofte korta ned til JPG) er eit elektronisk bileteformat utvikla av Joint Photographic Experts Group. Dette bileteformatet nyttar ein komprimeringsmetode med kvalitetstap, men til gjengjeld vert filene som oftast mykje mindre enn ved bruk av bileteformat som nyttar komprimeringsmetodar utan kvalitetstap. Dette formatet vert difor ofte brukt ved lagring av digitale fotografi, spesielt fotografi til bruk på Internett.
Som følgje av komprimeringsmetoden i JPEG så er JPEG ueigna til lagring av teikningar med skarpe kantar eller linjer. For lagring av slike typar bilete bruker ein vanlegvis bileteformata PNG eller GIF, som lagrar bilete utan kvalitetstap.
Elliptisk integral
Eit elliptisk integral er eit integral ein har dersom P(x) er eit polynom av tredje eller fjerde grad, og integranden i eit integral kan uttrykkast rasjonalt ved x og kvadratroten av P(x).
Moderne matematikk definerer eit elliptisk integral som alle funksjonar som kan uttrykkast på forma
R
er ein rasjonell funksjon med sine to argument,
er eit polynom av tredje eller fjerde grad og
c
er ein konstant.
Mount Wilbur i Antarktis
Mount Wilbur er eit fjell som ligg 3,2 km aust for Mount Weaver ved toppen av Scottbreen i Dronning Maudfjella i Antarktis. Det vart oppdaga i desember 1934 av eit geologisk lag under Byrd-ekspedisjonen leia av Quin Blackburn, og vart namngjeven av Byrd etter Curtis D. Wilbur, marineminister, 1925-29.
Emil Artin
Emil Artin var ein austerriksk-amerikansk matematikar av armensk avstamming.
Artin var professor i Hamburg frå 1925 til 1937 og frå 1958 til 1962. I mellomtida arbeidde han i USA. Han har levert viktige bidrag innan talteorien.
Gemini Suite Live
Gemini Suite Live er ei innspeling av eit klassisk/rock-stykke av Jon Lord framført av heile Mark II-besetninga av Deep Purple, som vart spelt inn under den einaste framføringa av stykket i 1970. Det var ein oppfølgjar til «Concerto»-prosjektet og bestod av fem satsar for kvart medlem av bandet, inkludert eit gitarstykke frå Blackmore.
Støy i musikk
I musikk vert støy skildra på forskjellige måtar som sur, ubestemt, ukontrollert, høglydt, umusikalsk eller uønskt lyd. Støy er ein viktig komponent i lyden til menneskerøysta og alle musikkinsrument, særleg for ikkje-tonehøgdsendra perkusjonsinstrument og elektriske gitarar (ved hjelp av forvrenging). Elektroniske instrument skapar forskjellige støyfargar. Tradisjonell bruk av støy er uavgrensa og brukar alle frekvensar som er assosiert med tonehøgd og klang, som kvitstøydelen av ein trommevirvel og ei skarptromme, eller transientar som finst i prefiksen i lyden til somme orgelpiper.
Påverknaden av modernisme tidleg på 1900-talet fekk komponistar som Edgar Varese til å utforske bruken av støybaserte klangar i ein orkestersetting. I same perioden skapte den italienske futuristen Luigi Russolo eit «støyorkester» ved hjelp av instrument han kalla intonarumori. Seinare på 1900-talet vart omgrepet støymusikk nytta om verk som hovudsakleg bestod av støybasert lyd.
I meir generell bruk vert støy nytta om uønskt lyd eller signal. I denne samanhengen kan sjølv lydar som elles ville verte rekna som musikalske bli rekna som støy, om dei forstyrrar mottakinga av eit signal som mottakaren ønskjer. Motverking og reduksjon av uønskt lyd, frå suselydar til knirkande basstrommepedalar, er viktige i mange musikalske samanhengar, men støy vert òg nytta kreativt på mange måtar, og på somme måtar innan nesten alle sjangrar.
Yalnızçamfjella
Yalnızçamfjella (tyrkisk Yalnızçam Dağları) eller Arsianifjella (georgisk არსიანის ქედი, arsianis k’edi) er ei fjellkjede i Aust-Anatolia, nordaust i Tyrkia og den autonome republikken Adsjaria, sørvest i Georgia. Fjella er eit framhald av Vesle Kaukasus til Det armenske høglandet, og dannar vasskiljet mellom elvane Çoruh/Chorokhi og Kura/Mtkvari. Det høgaste fjellet er Yalnızçam eller Arsiani på 3165 moh.
Mount Wild i Queen Alexandra Range
Mount Wild er ein fjelltopp 4 km vest for Mount Augusta heilt sørvest i Queen Alexandra Range. Det vart oppdaga av Nimrod-ekspedisjonen (1907–09) og kalla opp etter Frank Wild, eit medlem av den sørlege gruppa under ekspedisjonen.
Mount Dyke
Mount Dyke er eit fjell, 1100 moh, som står 3 nautiske mil nord for Mount Humble i nordaust av Raggatt Mountains. Det vart kartlagd frå flyfoto tekne av Australian National Antarctic Research Expeditions i 1956, og vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter Graeme Dyke, ein pilot i Royal Australian Air Force ved Mawson Station i 1960.
Nueva Rock
Nueva Rock er eit skjer som ligg sør for Islote Cono og vest for Cox Reef, utanfor sørenden av Adelaide Island. Namnet finst på eit argentinsk kart frå 1957 og indikerer at skjeret nyleg vart oppdaga.
Maorilire
Maorilire, Puffinus huttoni, er ei lire i stormfuglfamilien. Som hekkefugl er ho endemisk for New Zealand med hekkeområde i fjellet Kaikoura Ranges på Sørøya.
Maorilira har kroppslengd på ca. 36 centimeter og kroppsmasse på 350 gram. Ho er gjennomgåande mørk på oversida med lys underside. Rygg og overside av venger er einsfarga gråbrune, strupen og midten av brystet er kvit med gradvis overgang til den gråbrune oversida. Buk, kroppssider og undergump er einsfarga kvite. Undervengene er skittenkvite med utydeleg avgrensa mørkt markert band rundt bakkanten. Nebbet er mørkt. Den noko mindre flagrelire liknar mykje, men har lysare undervenger.
Oppland (fleirtyding)
Oppland kan visa til:
Kanossagang
Kanossagang, eller canossagang, er eit omgrep som stammar frå botsgangen til den bannlyste tysk-romerske keisaren Henrik IV, då han for til Canossa og knelte for pave Gregor VII og bad om heving av bannet han hadde over seg for «overgrep mot den katolske kyrkja». Paven tenkte seg om i tre dagar, frå 25. januar til 28. januar 1077, før han oppheva bannlysinga.
I moderne tid vert det sagt om nokon som ber om nåde at han «går kanossagang». Omgrepet vert ofte nytta i sarkastisk tyding om til dømes ein politikar som av taktiske grunnar gjer seg til vens med tidlegare politiske motstandarar.
Forceps
Forceps (latin for ‘tong’) er eit handhalde, hengsla instrument som etter vektstongprinsippet bidreg til å gripe og halde gjenstandar. Det kan brukast for å gripe små gjenstandar, eller for å halde fleire gjenstandar samstundes som ein bruker hendene. Instrumentet er best kjend for sin bruk i medisin. Utanfor medisin blir instrumentet ofte kalla pinsett, klype, tong, klemme eller tvinge.
Kirurgiske forceps er vanlegvis laga av haldbart karbonstål. Dette sikrar at dei kan stå imot gjenteken sterilisering i høgtempererte autoklavar. I somme høve bruker ein også dårlegare stål. Forceps for eingongsbruk er ofte laga av plast. Oppfinninga av forceps er tilknytt Stephen Hales.
Forceps kan anten vere låsbar («låsetong») eller open. Desse to variantane kjem i mange spesialiserte former, avhengig av bruksområde. Ulåst forceps kan vere hengsla i den fjerne enden, då ofte kalla «pinsett», eller i midten, i likskap med ei saks. Låst forceps er nesten alltid hengsla i midten, men somme variantar er hengsla nær handtaket.
Ordet kjem av latin forca, som tydar snare eller felle.
Vevstong («ulåst»)
Vevstonga har ikkje noko låsemekanisme og blir vanlegvis halde mellom tommelen og to eller tre fingrar, der den øvste enden kvilar på den fyrste mellomhandsmuskelen ved golvet av tommelen og peikefingeren. Fjærspenning presser handtaksendane frå einannan. Dette gjer det lettare å gripe små gjenstandar eller vev slik at ein kan manipulere dette med lett variabelt trykk. Vevstonga blir ofte brukt for å halde vev til sides når ein legg sting, for å flytte vev til sides ved eksploratorisk kirurgi, eller for å fjerne bandasjar eller draperingar utan å bruke hendene.
«Tennene» i enden kan vere glatte, kryssrastrerte eller serraterte. Dei kjem ofte i innrettinga 1×2 (to på eine sida, og ei på hi sida), 7×7 eller 9×9. Serratert forceps blir brukt for å handsame vev; tennene yter i røynda mindre skade enn dei med glatte flater, fordi ein kan gripe vevet med mindre totaltrykk. Glatte eller kryssrastrerte forceps blir brukt for å fjerne bandasjar, sting og liknande.
Klemme («låsbar»)
Låsbar forceps, ofte kalla ei klemme, blir brukt for å gripe og halde gjenstandar og vev. Det blir gjerne kalla ein arteriepinsett når den blir brukt for å klemme av pulsårer. Det finst også ein variant kjend som nålepinsett, som blir brukt for å lettare styre nåla når ein syr sting. Mange kjem med fingerløkker for å betre grepet (sjå bilete av moskitoklemma nedanfor). Ein grip tonga ved å setje tommelen og ringfingeren i kvart sitt hol, medan peikefingeren styrer instrumentet.
Den vanlegaste låsemekanismen er små samanlåste tenner nær fingerløkkene. Desse låsar instrumentet slik at handtaksendane heng saman. Ei lett rørsle i fingrane er alt som krevst for å frigjere tennene slik at hengsla opnar seg. Desse blir ofte brukt ved kirurgiske inngrep.