cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SS Lazio
Historie
Lazio har vunne to scudetti, i 1974 og 2000, og har også vunne Coppa Italia 5 gonger, Supercoppa italiana 3 gonger, Cupvinnarcupen 1 gong og Den europeiske supercupen 1 gong.
Spelarstall 2021/22-sesongen
(16. oktober 2021)
Langhium
Langhium er den tredje alderen i epoken miocen. Han starta for 15,97 ± 0,05 millionar år sidan og enda for 13,65 ± 0,05 millionar år sidan. Langhium kjem etter burdigalium og før serravallium.
Gjegnalundsbreen
Gjegnalundsbreen er ein isbre i Nordfjord langs grensa mellom Gloppen og Bremanger kommunar i Vestland. Han ligg vest for Hyefjorden og aust for Ålfotbreen. I nord ligg Hundvikfjorden
Breen har eit areal på 13 km² og er den 27. største isbreen i Noreg utanom Svalbard.
Gjegnen eller Blånibba ligg like ved breen.
Biała
Biała er elv sør i Polen og ei av sideelvane til Wisła frå høgre. Ho har kjelda si i Dei schlesiske Beskidane i sidene til fjella Klimczok, Szyndzielnia og Magura i ei høgd på om lag 800 meter over havet. Dei viktigaste landsbyane langs breidda er Bystra Śląska, Bielsko-Biała og Czechowice-Dziedzice.
I mange hundreår var ho ei grenseelv mellom dei historiske landa Schlesen og Veslepolen. Frå 1316 danna ho grensa mellom hertugdøma Cieszyn og Oświęcim, og seinare mellom Polen og dei historiske tsjekkiske landa. Ho skil Cieszyn-Schlesen frå Veslepolen.
Tentakel
Tentakel er ein følar eller ein fangarm som finst hos nokre dyr og plantar.
Marinejegerkommandoen
Marinejegerkommandoen er ein spesialstyrke under det norske Sjøforsvaret. Styrken er stasjonert ved Ramsund Orlogsstasjon og Haakonsvern Orlogsstasjon. Styrken har delteke i operasjonar i Afghanistan og Kosovo. For innsats i Afghanistan som ein del av styrke K-Bar, vart den tildelt Navy Presidential Unit Citation.
Białka
Landsbyar nær elva er:
Akio Sano
Akio Sano er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Drammen kommune
Drammen (òg kalla Dramn) er ein bykommune i Viken fylke. Byen Drammen ligg på begge sider av Drammenselva der ho munnar ut i Drammensfjorden. Drammen hamn er ei naturleg hamn som har vorte brukt sidan vikingtida.
Bragernes på nordsida av Drammenselva og Strømsø-Kobberviktangen på sørsida av elva vart gjeve ein faktisk, men ikkje formell status som ladestadar i eit kongebrev frå 1636. Desse to ladestadane fekk i 1715 rettar som kjøpstadar kvar for seg. Kjøpstaden Drammen vart skipa i 1811 ved at Bragernes og Strømsø vert slege saman, og dette er rekna som grunnlegginga av den noverande byen Drammen. Stiftamtmann, statsråd og lagtingspresident Marcus Gjøe Rosenkrantz (1762-1838) var ein av dei som tok initiativet til å slå saman Bragernes og Strømsø til Drammen i 1811, og difor fekk Rosenkrantzgata i dei noverande administrative bydelane Bragernes og Åssiden namn etter han i samband med at byen vart hundre år i 1911. Den 1. januar 2020 slo Drammen, Svelvik og Nedre Eiker seg saman til nye Drammen kommune.
Hildegard frå Bingen
Hildegard von Bingen var ei tysk abbedisse som òg blei kjend som forfattar, mystikar, lege og komponist. Ein snakkar gjerne om henne som den største kvinna frå mellomalderen, og ho blir kalla den heilage Hildegard, sjølv om ho aldri offisielt er blitt nokon helgen.
Drammen kommune
Drammen kommune har innbyggjarar, men byen har vakse slik at han strekker seg inn i nabokommunane Lier, Asker og Øvre Eiker. Tettstaden Drammen har difor og er dermed den femte største i Noreg.
Hildegard frå Bingen
Ho var det yngste barnet i ein stor tysk adelsfamilie, og etter skikken blei ho som det tiande barnet straks lova bort til kyrkja. Allereie som treåring skal ho ha hatt dei første religiøse syna sine, men kvidde seg for å fortelja andre om dei. Det var først i 1141 at ho byrja å fortelja om opplevingane sine, og å skriva dei ned, etter å ha fått bod om det frå Gud og med godkjenning frå paven.
Hildegard var åtte år då ho blei send til Jutta, søster til greven Meinhard av Sponheim, som levde som einebuar nær det benediktinske munkeklosteret Disibodenberg. Rundt Jutta voks det opp eit lite samfunn av nonner, og då Jutta døydde i 1136 blei Hildegard vald til ny leiar.
Drammen kommune
Namnet
Namnet er ei forvansking av det gamle namnet «Drafn», som var namnet på den inste delen av Drammensfjorden, 'fn'-leddet har som på dei fleste plassane austafjells blitt til 'mn'. Vidare har det blitt sett inn ein vokal for å forenkle uttalen av 'mn'-leddet.
Hildegard frå Bingen
Etter å ha overtalt den benediktarabbeden fekk ho lov til å grunnleggja eit nytt nonnekloster. Det blei bygd på Rupertsberg, nær Bingen. Klosteret eksisterte fram til det blei øydelagd under Trettiårskrigen. Hildegard grunnla eit kloster til, Eibingen, på andre sida av Rhinen i 1165, og kryssa elva to gonger i veka for å sjå til dette. Eibingen overlevte Trettiårskrigen, men blei nedlagt i 1803. I 1904 blei klosteret gjenoppretta som Benediktinerinnenabtei St. Hildegard i nye bygningar.
Som styrar for klosteret kom Hildegard i kontakt med fleire høgtståande personar, og brevveksla med fleire pavar, keisaren Fredrik Barbarossa og den heilage Bernhard av Clairvaux. Ho skreiv òg fleire bøker, om visjonane sine, medisin og musikk.
I dei siste tiåra er musikken til Hildegard av Bingen blitt trekt fram. Han har eit dramatisk uttrykk med store utsving i melodiane, og Hildegard er truleg blitt den mest innspela komponisten frå før 1600. Ho skreiv mellom anna Ordo virtutem, ein slags svært tidleg opera, og Symphonia armonie celestium revelationum, ei samling åndelege songar.
Hildegard var ei uvanleg mektig kvinne for sin tid. Ho døydde i Rupertsberg, over 80 år gammal. Den katolske kyrkja feirar Hildegard på dødsdagen hennar, den 17. september. Ho er blitt saligerklært, men ennå ikkje kanonisert.
Den burmesiske nasjonalkonvensjonen
Nasjonalkonvensjonen, (National Convention) er namnet på forsamlinga som i fleire omgangar sidan 1993 har forsøkt å lage ei ny grunnlov i Burma. Det er militærjuntaen SPDC som har tatt initiativet til det her, men samstundes har fleire internasjonale organ, mellom anna FN skulda dei for å motarbeide grunnlova. Mellom anna har dei nekta det største opposisjonspartiet i landet, National League for Democracy(NLD) (leia av nobelprisvinnar Aung San Suu Kyi) å stille opp på møta.
Historie
Militærjuntaen, som har hatt makta i Burma sidan 1962, annonserte i 1992 at dei ville samle ein nasjonakonvensjon som skulle lage utkastet til ei ny grunnlov for landet. Lova skulle tene som grunnlag for at juntaen kunne gå av og overlate makta til meir demokratiske organ. Konvensjonen møttest første gongen i januar 1993, men vart suspendert allereie etter to dagar, då delegatane oppdaga at dei seks første målsettingane var bestemt av juntaen på førehand. I tillegg var berre 99 av 702 (14 %) av delegatane folkevalde, medan resten av konvensjonen har handplukka av juntaen.
Arbeidet til konvensjonen vart farga av det faktum at dei demokratiske kreftene vart overkøyrde. Nokre deltakarar flykta medan dei skulda militæret for å tvinge vilja si på mindretalet. Konvensjonen vart stengd og opna igjen fleire gonger, fram til NLD boikotta han. I 1996 vart konvensjonen utsett på uviss tid. Han vart gjenopna i 2003, og den her gongen skulla han følgje dåverande statsminister Khin Nyunt sitt såkalla «vegkart til demokrati». Men sidan den politiske opposisjonen framleis er fråverande, blir konvensjonen, i lag med vegkartet, avvist som ei pasifiserande handling over heile den politiske verda. Konvensjonen held framleis på, men det er lite som tydar på at juntaen vil gje slipp på makta.
Pendálofos
Pendálofos (gresk Πεντάλοφος) er ein landsby nord for Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Pendálofos var hovudsete i den tidlegare kommunen Kallithéa, som no er ei kommunaleining i kommunen Oreókastro.
Øyleikane 2003
Øyleikane 2003 vart arrangert på Guernsey i perioden 28. juni til 4. juli. Dette var andre gongen Øyleikane vart haldne på Guernsey. Arrangør av øyleikane var International Island Games Association.
Deltakarøyar
Alle dei 23 medlemsøyane deltok under konkurransane på Guernsey. Bermuda deltok for fyrste gong under Øyleikane.
Idrettsgrener
Dei offisielle øvingane er lista under. Dei 16 sportsgreinene det vart konkurrert i var:
Power Windows
Power Windows er det 11. studioalbumet av det kanadiske progressive rockebandet Rush. Albumet vart utgjeve i 1985 på Mercury Records.
Power Windows var nok eit døme på at Rush trekte meir synthesizerar inn i musikken. Tekstene på albumet Power Windows er for det meste fokusert på politiske og urbane tema. Til dømes songen «Manhattan Project», som er inspirert av «Manhattanprosjektet» – utviklinga av den første atombomba. Songen «Middletown Dreams» vender tilbake til der Signals avslutta, med eit tema som omhandlar flukta frå forstadane.
Songen «Territories» omhandlar seksjonalismen rundt om i verda.
Som ein heilskap representerer Power Window toppen av synthesizerperioden til Rush, sjølv om deira neste album Hold Your Fire inneheld omtrent like mange synthesizerar.
Lister
Album
Serravallium
Serravallium er den fjerde alderen i epoken miocen. Han starta for 13,65 ± 0,05 millionar år sidan og enda for 11,608 ± 0,005 millionar år sidan. Serravallium kjem etter langhium og før tortonium.
Inishturk
Inishturk (Inis Toirc på irsk, tyder Villsvinøya) er ei øy utanfor kysten av County Mayo i Republikken Irland. Ho har ein permanent busetnad på om lag 70 innbyggjarar. Det er to busetnadar på øya, begge ligg på den skjerma austkysten av øya. Det er båtsamband til øya frå Roonagh. Nokre av innbyggjarane er etterkomarane etter folket som vart evakuert frå Inishark i sørvest. Britane bygde eit Martellotårn på vestkysten av øya under Napoleonskrigane.
Abildgaard
Abildgaard er eit kyrkjesokn i Danmark. Det er fleire kjende personar som heiter Abildgaard:
Tortonium
Tortonium er den første alderen i epoken miocen. Han starta for 11 608 000 ± 50 000 år sidan og enda for 7 246 000 ± 50 000 år sidan. Tortonium kjem etter serravallium og før messinium.
Martha Wainwright
Martha Wainwright er ei amerikansk-kanadisk songarinne. Heile familien hennar er musikalske: faren er visesongaren Loudon Wainwright III, mora er Kate McGarrigle og broren er den talentfulle artisten Rufus Wainwright.
Shakin' All Over
«Shakin' All Over» er ein rock and roll-song opphavleg spelt av Johnny Kidd and the Pirates. Han vart skriven av frontmannen Johnny Kidd og nådde førsteplassen i Storbritannia i august 1960. Musikarane på innspelinga var Johnny Kidd (vokal), Alan Caddy (gitar), Brian Gregg (bass), Clem Cattini (trommer), Joe Moretti (sologitar).
Den opphavlege innspelinga vart ikkje ein hit utanfor Europa. I staden vart «Shakin' All Over» kjend i Nord-Amerika etter at The Guess Who spelte inn songen i 1965. Denne utgåva gjekk til topps i Canada og nådde 22. plass i USA.
Utgåva til The Guess Who nådde 27. plass i Australia, men ei anna utgåve med Normie Rowe gjekk heilt til topps her seint i 1965. Denne hitten vart ein av dei mestseljande australske singlane i 60-åra.
Andre utgåver
Songen er òg spelt av:
Moderne menneskeleg åtferd
Moderne menneskeleg åtferd er eit omgrep innan antropologi, arkeologi og sosiologi som viser til trekk ved menneskeleg åtferd som skil nolevande menneske og forfedrane deira frå nolevande primatar og tidlegare hominidar. Åtferda omfattar evna til å tenka abstrakt og til å visa kreativitet. Trekka blir ofte sett i samanheng med utviklinga av språk.
Klassiske døme på moderne åtferd er mellom anna:
Det er strid om moderne åtferd heng saman med fysisk utvikling, til dømes av større hjernekapasitet, eller av sosial utvikling, som at menneskegrupper blei større.
Theodor Abildgaard
Theodor Frederik Scheel Abildgaard var ein av leiarane i thranittarrørsla. Abildgaard var mellom anna redaktør i Christiansandsposten og Arbeider-foreningernes Blad.
Då Abildgaard kom inn i thranittarrørsla var han student. Han vart raskt ein av dei leiande i rørsla, ved sida av Marcus Thrane sjølv. I 1850 representerte han Kristiania Arbeiderforening på arbeidarkongressen, der han la fram eit forslag til ei ny grunnlov. På denne kongressen vart organisasjonen sterkt radikalisert. Abildgaard var ein moderat reformist, og interesserte seg mykje for stortingspolitikk, i motsetnad til Thrane, som var meir radikal. Intern usemje med dei mest radikale arbeidarane rundt hattemakar T. Knudsen, saman med press utanfrå, gjorde at Thrane i slutten av 1850 overlét leiinga over thranittarane sin organisasjon, og Arbeider-foreningernes Blad, til Abildgaard.
Det at Abildgaard tok over roret endra skulle føra til store endringar i thranittarrørsla. Oppgåva hans var å gje thranittarane makt gjennom Stortinget ved lobbyverksemd. Men Abildgaard endra heile organisasjonen, både politisk og organisatorisk. Han sette etterkvart Thrane ut av sentralleiinga og tok uttrykkeleg avstand frå sosialismen. Thrane-mottoet «Enighed gjør stærk» vart byta ut med «Brødre, elsker hverandre». Abildgaard lukkast ikkje med lobbyismen sin, og arbeidarrørsla vart uroleg. Thrane hadde nok autoritet til å hindra opptøyar i Oslo, men situasjonen var uroleg elles på Austlandet og i Trøndelag.
Ved arbeidarkongressen 10.—17. juni 1851 røysta eit fleirtal mot Thrane og Abildgaard for ein revolusjon. Etter kongressen, den 7. juli, vart Abildgaard, saman med Thrane og andre, arrestert for å ha lagt «revolusjonære planar». Styresmaktene byrja deretter å rettsforfølgja store delar av rørsla. I fengselet, medan styresmaktene gjorde kva dei kunne for å knusa restane av arbeidarrørsla og granskingskommisjonen avgjorde framtida for dei involverte, braut Abildgaard med Thrane, og starta si eiga, rivaliserande avis. På grunn av dei interne stridane og det at alle leiarane var fengsla, fall thranittarrørsla saman.
Det tyske flagget
Det tyske flagget som blir nytta i dag skriv seg frå fridomskrigen mot Frankrike under Napoleon. Det blei flagget til den tyske konføderasjonen i 1848. Fargane er frå riksvåpenet til det tysk-romerske riket. Flagget blei nytta av den liberale og radikale rørsla på 1800-talet og blei difor ikkje godteke av det konservative Preussen.
Etter at keisaren måtte gå av blei flagget innført att som nasjonalflagg i 1919, og det var Weimarrepublikken sitt flagg.
Keisarflagget (svart-kvitt-raudt) var likevel populært i visse kretsar, og striden om flaggbruken var svært bitter i Tyskland på heile 1920-talet, blant anna blei det ofte brukt av dei reaksjonære og militaristiske Frikorpsa. Konservative krefter fekk igjennom at dette flagget skulle kunne brukast ved sida av det andre i den tyske utanrikstenesta.
Weimarrepublikken sitt flagg blei teke i bruk att då Tyskland fekk att fridomen sin i 1949, men uendra berre i Vest-Tyskland. I Aust-Tyskland sette dei eit merke med hammar og passar i midten. Då Tyskland atter blei samla i 1990 blei flagget nasjonalflagg for heile landet att.
Å Vestland, Vestland
«Å Vestland, Vestland» er ein kjend hyllestsong til Vestlandet.
Teksten blei skriven av Tore Ørjasæter og først gjeve ut i diktsamlinga I Dalom i 1910, og seinare tonesett av Sigurd Førsund. Den mest kjende versjonen var framført av Sissel Kyrkjebø.
Luiz Carlos Pereira
Luiz Carlos Pereira er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Verdy Kawasaki og Consadole Sapporo.
Biebrza
Biebrza (kviterussisk Bobra) er ei elv nordaust i Polen og ei av sideelvane til Narew (nær Wizna). Ho har ei lengd på 155 km og er den 28. lengste i Polen. Ho har eit nedslagsfelt på 7057 km².
Dei største byane i nedslagsfeltet er:
Dei fleste innbyggjarane i området talar standard polsk, men enkelte i den øvre delen av elva snakkar ein lokal dialekt av kviterussisk (av dei sjølv kalla prosty jazyk - «det enkle språket»). Folk her høyrer til den ortodokse eller romersk-katolske kyrkja.
Svensk pølserett
Svensk pølserett (dansk svensk pølseret) er ein dansk gryterett. Han er normalt laga av potet- og pølsestykke med ein saus av tomatpuré, lauk, paprikapulver, fløyte og mjølk.
Jukse
Ei jukse, eller ein hil, er ein fiskereiskap for fiske frå småbåt. Ordet kjem frå norrønt djúpshǫfn som tyder «djupsagn». På engelsk heiter det "jigging"
Svensk pølserett
Trass namnet er retten stort sett ukjend i Sverige. Opphavet skal stamma frå danske leirskuleopphald i Sverige der ein laga denne retten av ingrediensane ein hadde att på ein av dei siste dagane av opphaldet.
Jukse
Juksa består av
Ved fiske med jukse firer fiskaren juksa til botna, og han dreg snøret opp og ned eit par famner over botn til fisken bit på ein av onglane. Juksa brukast mellomanna ved fiske etter torsk.
I 1960 vart juksemaskinen oppfunnen av Thorbjørn Christiansen i Nyksund.
Normandie
Haute-Normandie (Øvre Normandie) består av dei franske départementa Seine-Maritime og Eure, og Basse-Normandie (Nedre Normandie) består av departementa Orne, Calvados og Manche. Den tidlegare provinsen Normandie bestod av det som i dag er Basse og Haute-Normandie, i tillegg til små område av det som i dag er ein del av departementa Eure-et-Loir, Mayenne og Sarthe.
Namnet Normandie kjem frå då vikingar («nordmenn») erobra området og busette seg her frå 800-talet. Dette vart stadfesta i ein traktat på 900-talet. I om lag 150 år etter den normanniske erobringa av England i 1066, delte Normandie og England normanniske herskarar, men etter 1204 vart det kontinentale område overtatt av Frankrike.
Det bur i dag om lag 3,45 millionar innbyggjarar i Normandie. I den franske delen av Normandie utgjer dei 3,26 millionar innbyggjarane 5,5 % av det totale innbyggjartalet i Frankrike (2005).
Basse-Normandie er hovudsakleg eit jordbruksområde der beitande kyr er den viktigaste næringa. Haute-Normandie er meir industribasert. Normandie er ein stor produsent av sider og produserer òg Calvados, destillert sider eller eplebrennevin. Andre viktige næringar er mjølkeproduksjon, lin (60 % av produksjonen i Frankrike), hesteavl, fiske, sjømat og turisme. Regionen inneheld tre franske atomkraftverk.
Historie
I 27 f.Kr. omorganiserte keisar Augustus dei galliske områda ved å legge Calètes og Véliocasses til provinsen Gallia Lugdunensis, som hadde Lyon som hovudstad. Romarane bygde vegar og urbaniserte delar av Normandie.
Hertugdømet Normandie vart oppretta av vikinghøvdingen Rollo (òg kjend som Robert av Normandie). Rollo hadde omleira Paris, men vart i 911 ein vasall under kongen av Vestfrankarriket, Karl den einfaldige gjennom Saint Clair-sur-Epte-traktaten. I byte fekk Rollo stadfesta ved lov at han eigde landområda han og vikingane hans tidlegare hadde erobra. Namnet Normandie refererer til at Rollo og vikingane kom frå nord («nordmenn»).
Etterfølgjarane etter Rollo tok i bruk det lokale galloromanske språket og gifta seg inn i dei opphavlege familiane i området, og vart normannarane - ei blanding av skandinavar, norrøn-gælarar, orknøyingar, anglodanskar og innfødde frankarar og gallarar med normannisk som morsmål.
Normannisk ekspansjon
Bortsett frå erobringa av England, Wales og Irland, erobra normannarane andre område.
Tancred sine søner Vilhelm Jernarm, Drogo av Hauteville, Humphrey av Hauteville, Robert Guiscard og Roger I av Sicilia erobra emiratet Sicilia og fleire område i Sør-Italia og kjempa til seg område for seg sjølv og etterkomarane sine i Krossfararstatane i Litleasia og Det heilage landet.
Den normanniske utforskaren Jean de Béthencourt oppretta på 1400-talet eit kongedøme på Kanariøyane. Béthencourt tok tittelen Konge av Kanariøyane, men anerkjende Henry III av Castile, som hadde hjelpt han med erobringa, som sin overherre.
Delinga av Normandie
Charte aux Normands gjeve av Ludvig X av Frankrike i 1315 (og seinare stadfesta på ny i 1339) garanterte for fridom og privilegium til provinsen Normandie.
Fransk Normandie vart okkupert av engelske styrkar under hundreårskrigen i 1346-1360 og igjen i 1415-1450. Etter krigen blømde Normandie fram til religionskrigane, då mange normanniske byar (Alençon, Rouen, Caen, Coutances, Bayeux) tok del i reformasjonen og fleire slag vart utkjempa i provinsen. På Kanaløyane vart ein periode med kalvinisme etter reformasjonen slått ned på då anglikanismen vart påtvungen etter den engelske borgarkrigen.
Under den franske revolusjonen støtta Normandie generelt ideen om ein sambandsrepublikk.
Den andre verdskrigen
Under den andre verdskrigen, etter våpenkvilen 22. juni 1940 vart den kontinentale delen av Normandie okkupert av Tyskland. Kanaløyane vart okkupert av tyske styrkar mellom 30. juni og 4. juli.
Byen Dieppe var åstad for det uheldige Dieppe-raidet av kanadiske og britiske styrkar.
Normandie spelte si svært viktig rolle i den andre verdskrigen. Det var på strendene i Normandie at D-dagen, der dei allierte inntok det tyskokkuperte Frankrike, fann stad under kodenamn Operasjon Overlord. Caen, Cherbourg, Carentan, Falaise og andre normanniske byar leid store tap i slaget om Normandie, som heldt farm til den såkalla Falaise-lomma mellom Chambois og Montormel vart lukka og Le Havre vart frigjeve.
Dette førte til gjenopprettinga av Den franske republikken og eit viktig vendepunkt i krigen. Delar av Normandie vart først frigjeve 9. mai 1945 mot slutten av krigen, då okkupasjonen av Kanaløyane enda.
Geografi
Det historiske Hertugdømet Normandie okkuperte dei nedre delane til elva Seinen, Pays de Caux og regionen vestover gjennom Pays d'Auge og heilt til Cotentinhalvøya.
Det høgaste punktet i Normandie er Signal d'Écouves på 427 moh i Suisse Normande (Normannisk Sveits).
Det er lite skog i Normandie, berre 12,8%, samanlikna med heile Frankrike som har 23,6 % av landarealet dekt med skog. Eure har størst skogdekke med 21%, medan Manche berre har 4%.
Kanaløyane
Kanaløyane (bortsett frå Chausey), som høyrer til Storbritannia, vert kulturelt og historisk rekna som ein del av Normandie.
Sjølv om Storbritannia sa frå seg kravet om det normanniske fastlandet og andre franske område i 1801 har monarken av Storbritannia tittelen Hertug eller Hertuginne av Normandie som følgje av Kanaløyane. Kanaløyane er ein del av den britiske krona.
Elvar
Av elvar i Normandie finn ein:
Byar
Dei største byane i Normandie (etter folketeljinga i 1999) er Rouen (518 316 innbyggjarar i storbyområdet), hovudstaden i Haute-Normandie og tidlegare for heile provinsen, Caen (370 851 innbyggjarar i storbyområdet), hovudstaden i Basse-Normandie, Le Havre (296 773 innbyggjarar i storbyområdet) og Cherbourg (117 855 innbyggjarar i storbyområdet).
Mat og drikke
Delar av Normandie består av åslendt landskap med store beitemarker for mjølkekyr og eplehagar. Mange mjølkeprodukt vert produsert og eksportert. Av normannisk ost finn ein Camembert, Livarot, Pont l'Evêque, Brillat-Savarin, Neufchâtel, Petit Suisse og Boursin. Normandie smør og Normandie rømme vert brukt i gastronomiske spesialitetar.
Jahn-Arill Skogholt
Jahn-Arill Skogholt var ein norsk forfattar frå Storfjell i Vågan kommune. Han er mest kjend for visa «Bygdevisa» betre kjent som «Kor e hammaren, Edvard». Han skreiv alt frå viser og dikt til biografiar og fantasyromanar.
Normandie
Mat og drikke
Fisk og sjømat har høg kvalitet i Normandie. Piggvar og østers frå Cotentinhalvøya er store delikatesser i heile Frankrike. Normandie er den største østers- og blåskjelprodusenten og muslingeksportøren i Frankrike.
Jahn-Arill Skogholt
Skogholt var utdanna cand.mag. med faga statsvitskap, offentleg rett og offentleg administrasjon. Han var skrivar i Noregs Mållag i 1971-1973, og arbeidde elles mellom anna som kultursekretær i Vestvågøy kommune.
Han fekk Blix-prisen i 1987.
Normandie
Mat og drikke
Eple vert òg nytta i matlaging. Til dømes er moules à la normande blåskjel kokt med eple og rømme, bourdelots er små eplekaker, høner vert flambert med eple og alle delar av Normandie har sin eigen variant av eplekake.
Andre spesialitetar frå regionen er tripes à la mode de Caen, andouille og andouillettes, salta (pré salé) lam, sjømat (blåskjel, usling, hummar, makrell) og teurgoule (krydra rispudding).
Av materettar frå Normandie finn ein mellom anna and à la rouennaise, sautert kylling yvetois, og gås en daube. Kanin vert kokt med morkel eller à la havraise (fylt med griselabbar med trøflar). Andre rettar er saueføter à la rouennaise, gryterett med kalvekjøt, most kalvelever stekt med gulrøter og kalv (eller kalkun) i rømme og sopp.
Normandie er òg kjend for bakverket sitt. Brioche kjem her frå (særleg Évreux og Gisors), i tillegg til douillons (innbakte pærer), craquelins, roulettes i Rouen, fouaces i Caen, fallues i Lisieux, sablés i Lisieux. Av konditorvarer finn ein eplesukker frå Rouen, Isignykaramellar, Falaise berlingot, marsipan frå Le Havre, croquettes frå Argentan og makroner frå Rouen.
Normandie er fødestaden til Taillevent, kokken til dei franske kongane Karl V og Karl VI. Han skreiv den første franske kokeboka, Le Viandier. Confiture de lait (ein tjukk karamellsaus) vart òg laga i Normandie rundt 1300-talet.
Solveig Aareskjold
Solveig Aareskjold er ein norsk forfattar. Ho bur i Sandnes i Rogaland fylke.
Aareskjold skriv for det meste på nynorsk. Ho tek gjerne opp tema frå norrøn og gresk gudelære og spinn trådar vidare til dagens samfunn. Forfattaren er òg oppteken av kvinnespørsmål. Ho vann Sigmund Skard-stipendet for 1999. Ho fekk Neshornet, Klassekampens kulturpris for 2011.
Gunder Olaus Jensen
Gunder Olaus Jensen var ein norsk handelsmann, målarmeister, glasmeister og lokalpolitikar i Fredrikshald (no Halden).
Livsskildring
Gunder Olaus Jensen vart fødd i Halden 19. desember 1843 og var son av målarmeister Lars Jensen og Klara Juliane Müller. Han gifta seg med Anna Marie Cecilie Hjorth (1867–1929) som stamma frå den haldenske og egersundske skipperslekta Hjorth. Dei fekk tre søner, av dei ein som døydde berre tre år gamal. Eldste sonen, Gunnar Hjorth Jensen følgde far sin i handverk og handel. Yngste sonen var skodespelaren og teatermannen Egil Hjorth-Jenssen. Gunder Olaus Jensen budde og virka i Halden heile sitt liv.
Handverkar og handelsmann
Han vart utdanna til målar, venteleg av far sin, og tok borgarskap som målarmeister i Halden 22. april 1872. Nokre år seinare (1876) tok han handelsborgarskap og etablerte seg som fargehandlar, ei verksemd han dreiv heilt til han døydde. I 1911 tok han sveineprøve som glasmeister, altså i ein alder av 67 år, med beste karakter. Borgarskapet som glasmeister tok han i 1912, same året som han kunne feire 40-årsjubileum som handverksmeister. Etter at han døydde tok sonen Gunnar over som fargehandlar og utvida verksemda til å omfatte jernvarehandel og fotograf.
Bladmann
G.O. Jensen var ein av eldsjelene i avisa Fredrikssten som kom ut nokre årgangar frå 1898, og han var ei tid òg ansvarleg redaktør i bladet. To venstreaviser i ein liten by som Halden vart i meste laget, og Fredrikssten gjekk inn omkring 1902. Som ein kuriositet kan nemnast at Sven Elvestad trødde sine journalistiske barnesko i nettopp dette bladet.
Lokalpolitikar
Gunder Olaus Jensen, i Halden populært berre kalla «G.O.», var sterkt politisk interessert. I 1880- og 1890-åra var han ein av dei ivrigaste venstremennene i Halden. Han spela ei stor rolle i byen sitt politiske liv, men utan å nokon gong vera fast medlem av bystyre eller formannskap. Han var sterkt engasjert i unionsstriden som på slutten av 1800-talet etterkvart vart ganske hektisk, ikkje minst i grensebyen Halden. Han var ein av dei ivrigaste forkjemparane for at det norske flagget skulle vera reint og utan unionsmerke.
Lokalpatriot
Jensen var ein ihuga lokalpatriot og deltok aktivt i lag og organisasjonar. Han var òg ein av dei første som gjekk aktivt inn for å endre byen sitt namn frå Fredrikshald til Halden, og han sette fram forslag om å søke myndigheitene om dette i Fredrikshalds Handelsstands forening i 1908. Han fekk ikkje mykje støtte den gongen, og forslaget fall. Han fortsette likevel å både tale og skrive varmt for denne saka, men fekk aldri sjølv oppleve namneendringa som trådde i kraft i 1928, berre fire år etter at han døydde.
Messinium
Messinium er den siste alderen i epoken miocen. Han starta for 7 246 000 ± 50 000 år sidan og enda for 5 332 000 ± 50 000 år sidan. Messinium kjem etter tortonium og før zancleum i pliocen.
Han er kalla opp etter byen Messina på Sicilia og den messiniske evaporitten.
Messinium start samstundes med den messiniske saliniteskrisa, der Middelhavet fleire gonger tørka inn i løpet av eit par millionar år.
Jostefonni
Jostefonni er ein isbre i Sunnfjord og Sogndal i Vestland 15 km sørvest for den sørlegaste delen av Jostedalsbreen. Han har eit areal på 12 km² og er den 31. største isbreen i Noreg utanom Svalbard.
To gonger på 1800-talet, i 1820 og i 1848, oppstod det jøkulhlaupar frå breen. Vetlefjordbreen, ein liten brearm av Jostefonn, demde opp eit vatn i Skaddalen og store mengder vatn raste ned Vetlefjorddalen då demninga brast og øydela fleire gardar.
NVE har overvaka breen og føreteke målingar sidan 1995.
Kimitoøya
Det ligg fire kommunar på øya: Kemiö, Dragsfjärd og Västanfjärd, samt ein del av Halikko kommune. Øya har svenskspråkleg majoritet.
Hirokazu Sasaki
Hirokazu Sasaki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Matsushita Electric, Verdy Kawasaki og Cerezo Osaka.
Hjortetakksalt
Hjortetakksalt, hjorthornsalt eller hornsalt er eit bakepulver, nytta mellom anna i hjortetakk. Tidlegare var det laga av geviret til hjorten, no blir det framstilt av ammoniumhydrogenkarbonat, ammoniumkarbonat og ammoniumhydrogenkarbamat. Når hjortetakksaltet blir varma opp blir det spalta til ammoniakk, karbondioksid og vatn, slik at deigen hevar seg.
Terrestrisk stråling
Terrestrisk stråling eller utgåande langbølgja stråling (OLR) er energien som forlet jorda som infraraud stråling med låg energi. Jorda er nesten i strålingsbalanse mellom denne terrestriske strålinga, og den kortbølgja solstrålinga med høg energi frå sola. Dermed er den første lova i termodynamikken (energibevaring) oppfylt og den gjennomsnittlege temperaturen på jorda er nesten stabil. Den terrestriske strålinga vert påverka av skyer og støv i atmosfæren og han vert redusert. Drivhusgassar, som metan (CH4), nitrogenoksid (N2O), vassdamp (H2O) og karbondioksid (CO2), absorberer visse bølgjelengder av den terrestriske strålinga og medfører til atmosfæren vert varma opp. Dette fører så til at atmosfæren sender ut meir stråling. Noko av denne strålinga vert send tilbake til jorda, såkalla atmosfærisk tilbakestråling, og dette aukar den gjennomsnittlege temperaturen på jorda. Derfor vil ein auke av drivhusgassane føre til global oppvarming ved at strålinga som blir absorbert og emittert i atmosfæren aukar.
Den terrestriske strålinga er avhengig av temperaturen til flata han stråler ut frå.
Utstråling frå jorda
Det meste av solstrålinga som vert absorbert ved jordoverflata, vert omdanna til varme og emittert attende til atmosfæren som langbølgja eller terrestrisk stråling. Sidan dei fleste naturlege flater har emisjonsevne, ɛ, nær 1, er det i hovudsak overflatetemperaturen som avgjer intensiteten til den terrestriske strålinga frå flata.
Atmosfærisk tilbakestråling
All energi som vert tilført atmosfæren, både gjennom terrestrisk, langbølgja stråling, den kortbølgja solstrålinga og prosessar via konveksjon, vert emittert som langbølgja stråling frå gassane og partiklane som har absorbert energien. Denne strålinga går ut i alle retningar, og det skjer ein kontinuerleg prosess med absorpsjon og reemittering gjennom heile atmosfæren. Delen av strålinga som når ned att til jordoverflata vert kalla atmosfærisk tilbakestråling. Meir enn 70 % av denne strålinga kjem frå det nedste 100 meter tjukke laget, som inneheld nesten all vassdamp.
Drivhuseffekten
Atmosfæren slepp gjennom mykje meir av den kortbølgja strålinga frå sola, enn den langbølgja strålinga frå jordoverflata og atmosfæren. Dette er same prinsippet som skjer i eit drivhus, og effekten har derfor fått namnet drivhuseffekten, men han vert stundom òg kalla atmosfæreeffekten blant meteorologar. Effekten medfører at den nedre delen av atmosfæren og jordoverflata er mykje varmare enn dei ville ha vore om drivhusgassane ikkje eksisterte. Ein atmosfære utan vassdamp, karbondioksid og andre drivhusgassar ville ha medført at den globale temperaturen ved overflata ville ha vore 33 ºC lågare enn no, dvs. omkring -18 ºC.
Låge skyer med tjukkleik over 100 meter stenger effektivt for terrestrisk stråling og reflekterer solstrålinga. Dei lukkar òg det atmosfæriske vindauget ganske effektivt. Dette gjer mellom anna at temperaturfallet om natta vert mykje mindre i overskya vêr enn i stille klårvêrsnetter, og at overskya sommardager er kaldare enn klårvêrsdagar.
Effektiv stråling
Skilnaden mellom den utgåande langbølgja strålinga og den atmosfæriske tilbakestrålinga vert kalla effektiv stråling. Den utgåande strålinga er vanlegvis noko større enn tilbakestrålinga, og er størst i klårvêr og minst i overskya vêr. Størst er han på fine sommardagar då overflatetemperaturen er høg, og utstrålinga dermed vert stor.
Framstegspartiet (fleirtyding)
Framstegspartiet er eit namn på fleire politiske parti:
Unicode
Unicode er eit teiknsett som blir vidareutvikla av organisasjonen The Unicode Consortium. Organisasjonen vart stifta i 1991 med det føremål å skape eit standard teiknsett for alle datamaskiner og som støtter alle språk som er i praktisk bruk. Unicode-standarden hadde i versjon 3.1 95221 skriftteikn. Standarden har seinare vorte utvida.
Unicode har fleire kodesett som har sin måte å framstille teikna. I UTF-32 blir det brukt 32 bit per teikn for å representere dagens Unicode-teiknsett, medan teikna i UTF-16, som blir brukt i nyare versjonar av Windows, vert delt opp i porsjoner på 16 bit. I UTF-8 blir Unicodeverdiane overført til ein- eller fleirbyte-sekvensar, etter ein matematisk algoritme. I og med at mange operativsystem (t.d. UNIX) krev 8-bits bytes, er UTF-8 kanskje det viktigaste Unicode-formatet i dag. I tillegg vil ein med UTF-8 kunne spare mykje minne ved handsaming av store mengder tekst, som inneheld hovudsakleg teikn som passar inn i første byten.
Det store fortrinnet med Unicode er at det gjer fleirspråkleg kommunikasjon mogleg. Medan ANSI-teiknsetta hindrar brukaren i å skrive på fleire språk innanfor eitt og same dokument, støttar Unicode dei fleste språk.
Redigeringsprinsipp
Det sentrale prinisppet i Unicode er at standarden skal vere kompatibel med tidlegare versjonar. Unicode har dermed berre ein redigeringsmetode, og det er å leggje til teikn. Viss eit teikn står i Unicode-standarden, blir det ståande der til evig tid. I startfasen vart det lagt til ein ein del teikn som ikkje ville ha komme med i dag.
Unicode er identisk med ISO/IEC-standarden ISO/IEC 10646, og han blir redigert av to ulike komitear, UTC (Unicode Technical committee, med representantar frå dataindustrien, og ulike lingvistar og skriftekspertar), og ISO/IEC JT1 SC2, komiteen for teiknsett. Prosessen å få eit nytt teikn inn i Unicode tar fleire år.
Historie
Før opprettinga av Unicode-konsortiet satsa ISO på 8-bits teiknsett, den såkalla ISO/IEC 8859-standarden. Her skulle kvar region i verda ha sin eigen kodetabell, der den første halvparten (teikna frå 0 til 127) skulle vere amerikansk ASCII, mens den andre halvparten (frå 128 til256) skulle variere. Skiftinga frå standard til standard var regulert i ein separat standard, ISO 2202. Frå og med 1991 gjekk dei bort frå denne politikken, men i ein overgangsfase vil mange (t.d. i Vest-Europa) framleis bruke 8-bits-standardar.
Unicode har fått kritikk for implementasjonen av kinesiske hàn-tegn (hànzì). Teikna har varierande utsjånad i kinesisk, japansk og koreansk, medan Unicode berre inkluderer teikna éin gong. Samstundes omfattar Unicode fleire vestlege teikn som ser helt like ut i ulike regionar, dette for å gjere seg kompatibel med eldre teiknsett. Eldre versjonar av Unicode mangla òg ein del kinesiske teikn, men dette er til dels vorte korrigert.
Svart-kvitt
Svart-kvitt viser til ulike former for biletkunst som berre viser visse bølgjelengder av lys, som regel ulike gråfargar. Fleire teknologiar for overføring av bilete byrja som svart-kvitt, til dømes fotografi, film og fjernsyn. I dag kan svart-kvitt brukast som ein teknikk for å få fram ein ønskt effekt.
Nynorsk nettleksikon
Nynorsk Nettleksikon er ei nemning på ulike prosjekt for å laga til leksikon på internett, redigert på nynorsk. Eit argument for å laga til nynorske nettleksikon er at det er lenge sidan det er kome ut eit nynorsk leksikon i bokform. Siste store leksikon på nynorsk var Norsk Allkunnebok.
Nynorsk Wikipedia
Nynorsk Wikipedia, som vart starta 31. juli 2004, er bygd opp etter Wikipedia-modellen. Det inneber at artiklane er skrivne på dugnad, og at alt innlagt stoff kan brukast fritt.
Allkunne
Allkunne er eit digitalt nynorsk oppslagsverk, drive av Allkunne AS. Oppslagsverket vart offisielt opna 20. oktober 2009. Tekstane er henta frå den nynorske kulturhistoria (i vid tyding), men på sikt vil det òg kome tekstar om andre emne.
Bakgrunn
På konferansen Nynorsk innhald på Internett i november 2004 vart det drøfta å setje i gang eit slikt prosjekt. I forprosjektet vert det lagt vekt på at det skal vera ein fast redaksjon som sikrar kvalitet og brukarvennlege løysingar. Forlaga Det Norske Samlaget og Cappelen er med på samarbeidet, men ein har kome fram til at det trengst stønad i tillegg. Ein reknar med at eit slikt leksikon vil vera eit pengemessig underskotsprosjekt, men argumenterer for at prosjektet vil vera kulturelt viktig. Den redaksjonelle profilen til prosjektet er det gjort greie for i ein rapport skrive av Oddmund Hoel, der det går fram at satsingfelta for det nynorske nettleksikonet bør vere:
Fleire politikarar har gått inn for at eit slikt prosjekt bør få særskilt pengestønad.
Saka om nynorsk nettleksikon vart særskilt teke med i Soria Moria-erklæringa, det politiske grunnlaget for regjeringa Stoltenberg II. «Regjeringen vil (...) stimulere til økt bruk av nynorsk i media, og bidra til finansiering av et nettbasert nynorsk leksikon.»
I sitt framlegg til statsbudsjett for 2006, sette regjeringa Stoltenberg av ei løyving på 1,5 millionar kroner til eit allment nynorsk leksikon på internett.
Fredrik II av Preussen
Fredrik II, kalla Fredrik den store, var konge av Preussen frå 1740 til 1786. Han var son av Fredrik Vilhelm I, og bror av dronning Louisa Ulrika av Sverige.
Tidlege år
Fredrik var fødd i Berlin og var son av Fredrik Vilhelm I, den såkalla «soldatkongen» som oppretta ein stor armé og utvikla ein effektiv stat. Mor hans var Sofia Dorothea av Hannover (1687–1757). I motsetnad til mannen sin hadde Sofia gode manerar og var godt utdanna. Morfaren hans, kurfyrst Georg, var arving av dronning Anne av Storbritannia som Georg etterfølgde i 1714 som kong Georg I av Storbritannia.
Som kronprins viste Fredrik lidenskapelege interesser for fransk litteratur, poesi, filosofi og italiensk musikk. Dette gjorde hans far mistenksam. Han såg helst at sonen hadde meir «maskuline» interesser som jakt og riding. Han kalla sonen sin ein «feminin kar» og utsette han for blodig og audmjukande juling. Då han var 18, planla Fredrik å flykte til England med nokre vener, alle lågare offiserar i hæren. Men han avslørte flukta si og vart arrestert saman med vennen Hans Hermann von Katte. Det vart reist forræderisak mot både prinsen og Katte sidan dei var offiserar i den prøyssiske hæren og hadde prøvd å flykte frå Preussen. Ifølgje tiltalen skal dei til og med ha klekka ut ein plan om å alliere seg med Storbritannia mot den prøyssiske kongen. Prinsen vart truga med dødsstraff og kongen utelukka ikkje ei avretting. Den stolte prinsen måtte bøye seg for kravet til faren. Fredrik vart tvinga til å sjå på at venen Katte vart halshogd den 6. november 1730 og vart nøye overvaka i åra som følgde.
Den einaste måten som Fredrik kunne blidgjere far sin (og få tilbake tittelen som kronprins), var gjennom ekteskap med Elisabeth Christine von Braunschweig-Bevern 12. juni 1733. Dette ufrivillige ekteskapet gav ingen barn sidan Fredrik hovudsakleg ignorerte kona si etter at han vart konge. Sjølv om Voltaire hinta om at Fredrik var homoseksuell, er der ingen bevis for dette.
Etter denne krisa i forholdet med kongen på byrjinga av 1730-åra, inngjekk far og son ein kjølig fred seint på 30-talet. Fredrik Vilhelm gav sonen sin slottet Rheinsberg nord for Berlin. I Rheinsberg samla Fredrik musikarar skodespelarar og andre kunstnarar. Han nytta mykje av tida si med å lese, sjå på dramatiske skodespel, lage og lytte til musikk og han rekna denne tida som ei av dei lykkelegaste i livet sitt.
Tida som konge
Som konge hadde ikkje Fredrik noko visjon om eit samla Tyskland. Dette måtte vente til Bismarck planla samlingskrigane eit hundreår seinare. Fredrik mål var å betre Preussen. For å nå dette målet, utkjempa han hovudsakleg krigane sine mot Austerrike, der Habsburg-dynastiet herska som keisarar av det Det tysk-romerske riket nesten kontinuerleg frå 1400-talet til 1806. Fredrik etablerte Brandenburg-Preussen som den femte og minste stormakta i Europa ved å bruke ressursane far hans hadde gjort tilgjengeleg. I 100 år gjorde den austerriksk-prøyssiske rivaliseringa eit samla Tyskland umogeleg før Preussen sigra over Austerrike i 1866.
Fredrik leia dei prøyssiske styrkane under den austerrikske arvefølgjekrigen (1740–1748), sjuårskrigen (1756–1763) og i den bayerske arvefølgjekrigen (1778), ikkje berre som konge, men òg som militær kommandant i felten. Han hadde stor suksess på slagmarken, og blir av mange sett på som ein av dei største militære leiarane gjennom tidene. Mellom andre Napoleon såg på Fredrik som det største taktiske geniet i historia. Enno viktigare var dei operasjonelle suksessane hans, særleg ved å hindre samlinga av overlegne fiendehærar og ved å vere på rett stad til rett tid for å halde fiendtlege hærar ute av kjerneområda i Preussen.
Fredrik klarte å betre Preussen frå å vere ein bakgard i Europa og gjorde landet til ein økonomisk sterk og politisk reformert stat. Han innlemma Schlesien i det prøyssiske kongeriket for å gje den nye industrien i Preussen råmateriale, og han verna desse industriane med høg skatt og minimale restriksjonar på intern handel. Kanalar vart bygd, myrer vart drenert slik at dei kunne nyttast til landbruksjord og nye avlingar, som potet og nepe. Med hjelp frå franske ekspertar, reorganiserte han systemet med indirekte skatt som gav staten meir inntekt enn direkte skatt. Han avskaffa tortur og gav vid religiøs fridom, sjølv om han sjølv ikkje brydde seg noko særleg om religion. Han gav staten sin eit moderne byråkrati, og lovene for embetsverket var basert på respekt for lov og etikk i tillegg til ærekjensle i yrket. Denne arva vart gjeve vidare til den moderne tyske staten og er hovudårsaka til kvifor han framleis vert sett opp til som ein stor statsmann i Tyskland.
Utan eigne barn vart le Fredrik etterfølgd av nevøen sin, kong Fredrik Vilhelm II.
Kunstnaren
Fredrik var ein dyktig musikar. Han spelte tverrfløyte og komponerte hundre sonatar for fløyte i tillegg til fire symfoniar. Hoffmusikarane hans var mellom andre Carl Philipp Emanuel Bach, Johann Joachim Quantz og Franz Benda. Eit møte med Johann Sebastian Bach i 1747 i Potsdam fekk Bach til å skrive Musikalisches Opfer.
Fredrik den store inviterte Joseph-Louis Lagrange til å etterfølgje Leonhard Euler ved akademiet i Berlin.
I tillegg til morsmålet tysk, snakka han fransk, engelsk, spansk, portugisisk og italiensk. Han forstod òg latin, antikk og moderne gresk og hebraisk. Seinare i livet lærte han seg baskisk, slavisk og kinesisk.
Arv
Fredrik fekk konstruert kjende bygningar i Berlin, der nesten alt eksisterer den dag i dag, slik som Statsoperaen i Berlin, det kongelege bibliotek (i dag Staatsbibliothek zu Berlin), Sankt Hedwigskathedrale, dei franske og tyske domena på Gendarmenmarkt og prins Henrik sitt slott (no sete for Humboldt-Universität zu Berlin). Men kongen føretrekte å vere sommarresidensen i Potsdam der han bygde slottet Sanssouci, den viktigaste bygningen i nordtysk rokokko.
Fredrik er framleis ein kontroversiell figur i Tyskland og Sentral-Europa. Han kalla seg den «fremste tenar av staten», men den austerrikske keisarinna Maria Theresia kalla han «den onde mannen i Sanssouci». Han var begge delar: Ein opplyst herskar og ein omsynslaus despot. Gjennom reformer, krig og den første delinga av Polen (1772) endra han staten Brandenburg-Preussen til ei europeisk stormakt.
Fredrik trudde ikkje på kongar sin guddommelege rett og gjekk ofte i gamle militære uniformer som var forskjellige frå den overdrivne franske stilen. Han meinte at krona berre var «ein hatt som slapp regnet inn».
Økonomi
Under styret til Fredrik II førte sjuårskrigen og annekteringa av Schlesien til store endringar i økonomien. Sirkulasjonen av devaluert valuta heldt prisane høge. For å gje thaleren ny verdi, vart myntvedtaket av mai 1763 foreslått. Denne stabiliserte kursen til devaluerte myntar som vart akseptert og gav høve for betaling i myntar i verdiar frå før krigen. Dette vart i det nordlege Tyskland erstatta av reichsthaler, verdt ein fjerdedel av ein konvensjonsthaler. Preussen brukte ein thaler som bestod av fjorten kølnermark i sølv. Mange andre herskarar følgde snart i fotspora til Fredrik i å reformere deira eigne mynteiningar, noko som førte til mangel i valuta.
Menneskerettsbrot i Myanmar
Fleire interesseorganisasjonar som Human Rights Watch, Amnesty International og Refugees International karakteriserer menneskerettssituasjonen i Burma som katastrofal. Rapportar frå fleire hald fortel om ein total mangel på respekt for grunnleggande menneskerettar. Ytringsfridomen er minimal, og juntaen SPDC nyttar systematisk tortur, slavearbeid, overvaking og valdtekt som politiske verkemiddel. Mellom anna i 1960-åra og i 1997 lanserte dei såkalla kampanjar for etnisk reinsing, der dei sju etniske minoritetane i Burma vart utsette for grove brot på menneskerettane. USA karakteriserer Burma som ein versting når det gjeld demokrati og menneskerettar, og nobelprisvinnar Desmond Tutu er blad dei som har appellert til FN sitt sikkerheitsråd om å intervenere i Burma av humanitære årsaker.
Edel Hætta Eriksen
Edel Hætta Eriksen (Lemet Edel) er ein samisk pedagog. Ho har lærarskolen frå Nesna og Tromsø, og tilleggsutdanning i forming og samisk. Hætta Eriksen var lærar i Kautokeino 1949-76 (rektor frå 1969), og leiar for sekretariatet i Samisk utdanningsråd frå 1977 til 1989.
The Pretty Things
The Pretty Things er eit engelsk rockeband som vart skipa i London i 1963 av gitaristen Dick Taylor, songaren og låtskrivaren Phil May, gitaristen Brian Pendelton, bassisten John Stax og trommeslagaren Viv Prince. Bandet er kalla opp etter Bo Diddley-songen Pretty Thing. Bandet starta med å spele rhythm and blues og hadde eit røft og rølpete image, før dei gjekk inn i psykedelisk rock mot slutten av 1960-åra.
Wei
Wei eller WEI kan visa til: