cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cairn na Burgh Mòr
Cairn na Burgh Mòr er den største av to «Carnburgs», som er kallenamnet deira, nordaust i Treshnish Isles. Den andre er Cairn na Burgh Beag. Dei ligg ved innløpet til Loch Tuath på vestsida av Mull. Desse graskledde øyane er begge restar av gamle lavastraumar og har ein særeigen profil: Flat på toppen med klipper rundt. Det ligg nokre festningsverk i den graskledde skråninga på Cairn na Burgh Mòr. Her ligg òg eit slott og eit kapell.
Øya er nemnd i Soga om Håkon Håkonsson (kap. 265) som Kjarnaborg.
Gjennom historia har øya tilhøyrd klanane MacDougall, MacDonald og til sist MacLean. I dag tilhøyrer ho saman med resten av Treshnish-øyane Hebridean Trust.
Trengereid skule
Trengereid skule er ein offentleg barneskule frå 1896 på Trengereid i Bergen kommune.
Skulen er fådeld med ein klasse på 1.-3. steg, ein klasse på 3.-4. steg og ein klasse på 5.-7. steg. Trengereid skule har kjempa mot nedlegging sidan elevgrunnlaget har vore lågt. I dag har skulen rundt 30 elevar. Rektor er Sigrun Tveitnes.
Nynorsk er hovudmålform på skulen.
Skulen vart utvida i 1949 og sist i 1984.
Fylkesveg 475 i Nordland
Fylkesveg 475 i Nordland går mellom Oterstranda og Valle i Gildeskål kommune. Vegen er 12,3 km lang.
Strekninga mellom Oterstranda og Kvalneset var ein del av fylkesveg 17 fram til Storvikskartunnelen vart opna i 1995.
Aalborg
Aalborg eller Ålborg er den fjerde største byen i Danmark, etter København, Aarhus og Odense, regionsenter i Region Nordjylland, og har eit folketal på 128 644 (2013). Dei tidlegaste busetnadane går heilt tilbake til rundt år 700. Byen ligg ved Limfjorden, opphavleg på sørsida, men femnar no òg om den tidlegare sjølvstendige byen (kjøpstaden) Nørresundby på nordsida av sundet.
Byen var ei viktig hamn i mellomalderen og vart seinare eit industrisenter med mellom anna sementfabrikkar. I dag er byen i ein overgangsfase får å vere ein arbeiderklasse- og industriby, til å verte ein by som baserer seg på meir kunskapsorienterte verksemder. Ei av dei viktigaste drivkreftene for denne overgangen er Aalborg universitet, grunnlagd i 1974.
Byen er i dag kjend for snaps, og De Danske Spritfabrikker vart grunnlagd i 1881 av C. F. Tietgen og C. A. Olesen.
Aalborg tårn står på ei høgd i byen, og gjev eit flott utsyn over byen med ei høgd på over 100 meter.
Aalborg er trafikkknutepunkt for europavegane E39 og E45.
Orlickéfjella
Orlickéfjella (Ørnefjella, tsjekkisk Orlické hory, polsk Góry Orlickie, tysk Adlergebirge) er ei fjellkjede som hovudsakleg ligg nordaust i Böhmen i Tsjekkia og som er ein del av Sentral-Sudetane. Dei følgjer grensa mot Polen i om lag 40 km. Fjella består hovudsakleg av krystallinsk berg og utgjer den nordlege kanten av det bøhmiske høglandet. Det høgaste punktet i kejda er Velká Deštná på 1115 moh.
Jõgeva
Jõgeva (tysk Laisholm) er ein liten by i Estland med om lag 6000 innbyggjarar. Han er hovudstad i Jõgeva maakond.
Iquitos
Iquitos er den største byen i delen av regnskogen i Amazonas som ligg i Peru. Han er hovudstad i Loreto-regionen og i Maynasprovinsen. Det er berre 106 meter over havnivå kor byen ligg ved Amazonaselva sjølv om det er meir enn 3000 kilometer til utmunningen av Amazonaselva i Atlanterhavet. Iquitos har lenge vore ein hovudinnfallsport til Amazonasbassenget frå vest. Han er inneklemt mellom tre elvar: Amazonaselva, Nanay og Itaya.
Jõgeva
Jõgeva vart ein kommune 13. oktober 1919 og fekk bystatus 1. mai 1938. Han er kjend som ein av dei kaldaste plassane i Estland.
Den estiske diktaren Betti Alver vart fødd her.
Iquitos
Byen er sett på som den største i verda som ikkje har vegsamband med utanomverda, berre fly og båtsamband, om du då ikkje reknar med vegen frå Nauta. Nauta er ein liten by kring 100 kilometer sør for Iquitos. Inne i Iquitos brukast motoriserte rickshawar og motorsyklar. Transport til dei næraste byane vert oftast gjort med elvebåtar, «llevo-llevo». Ein ser mange hus på flåtar i området.
Klima
Klimaet i område er heitt og vått, med ein gjennomsnittleg relativ grad av luftfukt på 80 %. Den våte sesongen er frå kring november til mai, elva når sitt høgste nivå i mai og lågaste i oktober.
I oktober 2005 var vasshøgda i Amazonaselva lågare enn nokon gong sidan målingane starta i 1975. Dette har skapt store vanskar for skipstrafikken til og frå Iquitos. (Sjå kjelde )
Historie
Iquitos vart grunnlagt som ein misjonsstad for jesuittar på 1750-talet, og etter 1864 starta veksten då den politiske eininga Loreto-regionen var oppretta med Iquitos som hovudstad. Frå 1880-talet skaut gummiindustrien opp og byen vart kjent som «gummiindustriby», ein æra som skulle vare i om lag 30 år. Boomen var over etter at frø frå gummiplanten vart smugla ut frå landet og plantasjar kunne leggast kor som helst. Verksemda skapte mange rike «gummibaronar», men liding blant gummitapparar. Ein finn framleis herskapshus frå 1800-talet, medan anna «Jarnhuset», utforma av Gustave Eiffel. Fitzcarraldo, filmen (1982) om gummibaronen Brian Sweeney Fitzgerald vart teke opp på stader ved Iquitos.
Økonomi
Fleire næringsvegar stør økonomien i Iquitos: petroleumsverksemd, utskiping av skogvirke, turisme og romproduksjon. Det var tidleg på 1960-talet at det vart funne olje i område, noko som sette fart i utviklinga til det som er den moderne Iquitos i dag. Eit oljeraffineri er bygd ved utkanten av byen. I perioden mellom gummialderen og oljealderen var det økonomisk stagnasjon kor folk livnæra seg av trevirke og agrikultur.
Turisme
Iquitos har eit veksande rykte som turistsenter, spesielt som eit utgangspunkt for turar inn i regnskogen i Amazonas, til naturreservatet Pacaya-Samiria og elvereiser ned til ein annan gummiindustriby i Amazonasbassenget, Manaus i Brazil.
I 1990-åra flykta grupper av homoseksuelle frå undertrykkande politi i andre byar i Peru for å leve i denne avsidesliggande byen. Mange bur no i Belén som er tilgjengeleg over land i den tørre årstida og berre med båt i den våte.
Kultur og utdanning
Iquitos har to universitet: Universidad Nacional de la Amazonía Peruana, eit offentleg universitet og Universidad Particular de Iquitos, ein privat institusjon.
Marknadsøkonomi
Marknadsøkonomi er ein økonomisk struktur der marknaden bestemmer prising og tilgjenge via etterspørselen og kjøpekrafta. Myndigheitene har liten eller ingen kontroll over marknadsøkonomien.
Sentralt for marknadsøkonomien er den «nyklassiske» visjonen som blei forma på slutten av 1800-talet. Samtidig med nyskaping innanfor industrien skulle økonomien vekse i harmonisk likevekt mellom knappheit og individuelle val. Nyklassisk økonomisk teori tar utgangspunkt i individet som søkjer lykke og unngår smerte. Marknaden ville regulere tilbod og etterspørsel ved at prisane varierte.
Marknadsøkonomien fekk si største krise i mellomkrigstida. Mellom andre Joseph Schumpeter kritiserte klassiske og nyklassiske økonomer for å vere for statiske og berre opptatt av korleis løner, prisar og arbeidsløyse tilpassa seg marknaden. Han reviderte desse teoriene for å forklare kva som gav grunnlaget for økonomisk vekst, og han retta da merksemda mot innovasjon av varer og produksjonsmetodar.
Tendensen i mange land til meir privatisering og større grad av marknadsøkonomi dei siste ti-åra blir òg kalla nyliberalisme.
Fluger
Fluger (Brachycera) er ei delgruppe av tovengene. Den andre delgruppa er myggar. Tovenger har berre eitt par venger, det bakerste vengeparet manglar, og er erstatta av to svingkøller. Fluger har generelt breiare, kraftigare kropp enn myggar.
Utsjånad
Flugene har ei kroppslengd frå 2 mm til ca. 60 mm. Kroppen består av tre kroppsavsnitt, hovudet, bakkroppen og brystpartiet. Kroppen kan ha fleire stive børstar (seta), og nokre artar er delvis hårkledde.
Fargane varierer frå svart til lyst gul. Brungule nyansar er vanleg, medan nokre har ein metallisk farge som oppstår ved lysbryting.
Bakkroppen
Dei fleste fluger har mellom fire og sju ledd i bakkroppen. Forplantningsorgana finst i eller delvis utanfor dei siste ledda. Hos hoene er dei innvendig i kroppen, medan dei hos hannen kan vera store og lett synlege.
Brystpartiet
Brystpartiet har tre segment som ein kallar prescutum, scutum og scutellum. På utsida av kroppen har ho hudplater, eit ytre skjelett, som heldt kroppen saman, på same måte som rustninga til ein soldat. Det er ikkje alltid like lett å sjå desse platene, sidan overgangane ofte kan vera dårleg synlege. Dei har namn etter plasseringa på kroppen.
Prescutum er lengst fram, like bak hodet. Her finst hudplatene humeral callus, meso pleuron og det første fotparet (1. coxa). Vengjene er òg plasserte her, på sida av kroppen.
Scutum er ryggsida på det midtste bryststykket. Her finn ein hudplatene ptero pleuron, sterno pleuron og festet for det midtste fotparet (2. coxa). Her finn ein òg svingkølla, rett bak vengja.
Scutellum er det bakarste brystsegmentet, eit trekanta bakoverretta stykke. Her finn me hudplatene mesoscutellum, postscutellum og hypo pleuron. Det bakarste fotparet er dessutan festa her.
Børster på brystpartiet. Desse børsterekkjene har namn, og er viktige når ein stadfestar artar. Namnet på børstene er ofte det same som det latinske namnet på den delen av kroppen (hudplaten) børstene er fest til. Oppe på ryggsiden kan det vera langsgåande rekkjer med børster. Den midtste rekkja heiter akrosticale børster, utanfor der dorsocentrale børster. Langs kanten finst det mindre grupper med børster, framfor nokre posthumerale børster, bakover, presuturale børster, notoplurale børster, alar børster og på scuttellumet finst ofte scutellare børster.
Lemmer
Vengjene er festa til det fremste brystsegmentet. Flugene høyrer til tovengene og har berre to venger i motsetnad til dei fleste andre insekt, som har to par. På det midtste er det to svingkøller der andre insekt normalt har bakvengene sine. Desse svingkøllene fungerer som balanseorgan under flyginga.
Vengjene kan vera gjennomskinlege, klåre eller røykfarga, ha flekkar og mønster. Nokre artar har fine hår på vengeoverflata. Bak vengefestet, i «armhola», sit det hjå somme artar vengeskjel ein kallar thoracalsquama.
Det er eitt par føter på kvart av dei tre brystsegmenta, til saman vert det seks føter. Føtene vert brukt til å gå med, men og for å fanga (halda) byttedyr, som hos dansefluger og andre. Utsjånaden kan variera mykje, men dei har dei vanlege ledda. Hofter (coxa), hoftering (trochanter), låret (femur), leggen (tibia) og føtene (tarsi), som vanlegvis består av fem ledd (tarser). Fotleddet nærmast leggen, vert kalla for «det første leddet» (basistarsi).
Det ytste vert gjerne kalla eit kloledd. Her er det vanlegvis eit par klør (unguiculus), slik at dei kan halda seg fast på klede og andre rue overflater. Desse kan vera ubetydelege, små, eller kraftige med store haker, som hos lusflugene. Det er og to små puter (pulvilli) på det siste fotleddet, desse fungerer litt som sugekoppar og har gjerne ei noko «klissete» overflate og gjer at fluger kan halda seg fast på glatte overflater, som ei vindusrute. Hos ei delgruppe av flugene er det i tillegg ei ekstra midtstilt «pute» (empodium) eller ein «hårbørste» (arolium).
Hovudet
Dei fleste flugene har børstar og hår på hovudet. Det er fleire markerte børstar som alle har eigne namn, etter plasseringa på hovudet. Plassering, tal og retning på desse har betydning ved artsbestemmelse av fluger.
Fløibanen
Fløibanen er den einaste skjenegåande kabelbanen i Skandinavia for persontransport.
Banen går frå sentrum (Vetrlidsallmenningen) til Fløyfjellet med Fløien Folkerestaurant. Fløibanen er ein av dei største og mest vitja turistattraksjonane i Bergen og har årleg om lag ein million påstigingar. Banen vart bygd etter mønster av liknande banar i Sør-Tyskland, Italia og Sveits. Byggjearbeida starta i 1914 og banen vart offisielt opna i 1918. To vogner som kvar rommar om lag 100 passasjerar køyrer mellom Bergen sentrum og Fløyen året rundt. Banelengda er 844 m og banen har ei stiging på mellom 15 og 26°. Høgdeskilnaden mellom nedre og øvre stasjon er 302 m.
Kuriosa
Ein liknande kabelbane finst òg i hovudstaden Wellington på New Zealand, og der er òg ein stutt kabelbane opp mot Montmartre i Paris i Frankrike.
Georg Sverdrup
Georg Sverdrup var ein norsk professor, universitetsbibliotekar og politikar. Han var den første professoren i klassiske fag i Noreg og hovudansvarleg for oppbygginga av Universitetsbiblioteket. Under det dramatiske året 1814 gjorde han ei stor innsats; under stormannsmøtet på Eidsvoll lukkast han i å hindre Kristian Fredrik sin plan om å krevje den norske trona som følgje av prinsippet om kongeslekta si arverett til den dansk-norske trona. På riksforsamlinga på Eidsvoll var han ein av dei leiande personane i sjølvstendepartiet.
Bakgrunn og utdanning
Sverdrup var fødd i Nærøy i Nord-Trøndelag som Jørgen Sverdrup. Han var son av proprietæren Peter Jacob Sverdrup (1728–95) og Hilleborg Margrethe Schultz (1742–1829), bror av Jacob Liv Borch Sverdrup og Elisabeth Sverdrup. Syskenflokken bestod av elleve born. Han fekk privatundervisning hos presten Jens Hersleb i Brønnøy frå han var rundt ni år gamal til 1787. Dei neste to åra gjekk han på katedralskulen i Trondheim, og vart student ved Københavns Universitet i 1789. På denne tida endra han døypenamnet Jørgen til Georg. Til saman budda han ni år i København, og vart uteksaminert som filolog med embetseksamen frå Københavns Universitet i 1798. Etter dette studerte han ved universitetet i Göttingen frå 1798-99. Åra 1799-1803 var han overlærar i historie og geografi ved katedralskulen i Kristiania. I 1803 vart han lærar på Metropolitanskolen i København. To år seinare vart han lærar for den historisk-geografiske klassa på universitetet og omtrent samstundes vart han professor i gresk. Under forsvaret av København i 1807, deltok han som sjef for 7. kompani.
Då universitetet i Oslo vart oppretta i 1811 vart Sverdrup boden eit professorat i gresk, tok til i dette i 1813. Attåt professoratet i gresk, førelas han 1817-23 i latinsk filologi.
Sverdrup fekk ansvar for oppbygginga av det første norske universitetsbiblioteket. På grunn av napoleonskrigane måtte ein vente på dei 50 000 bøkene i København, som var tiltenkt det norske universitetsbiblioteket. Det tok endå eit år, 1816, før regjeringa skaffa lokale til samlinga, og bibliotekbygget stod ferdig først i 1828, med totalt 90 000 bind. Sverdrup var universitetsbibliotekar frå 1813 til 1845. Perioden 1831-41 var han professor i filosofi.
Politikar
Sverdrup kjende Kristian Fredrik frå tida i København. Vinteren 1814 påverka han den politiske utviklinga i Noreg. Mellom anna møtte han på stormannsmøtet på Eidsvoll 16. februar, og gjorde personar og grupperingar kjende med kvarandre. Også i forarbeidet med grunnlovsteksta var han aktiv.
Under riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 representerte han Christiania, og han var ein leiande talsmann for sjølvstendepartiet. Han var mellom anna medlem av konstitusjonskomiteen under forhandlingane. 17.-19 mai 1814 var han president for riksforsamlinga, og dermed ordførar for deputasjonen som 17. mai møtte den nyvalde kongen. I 1814 budde Sverdrup i Dronningens gate 11 i Christiania, huset går under namnet Magistratgarden og er frå 1647. Han budde til leige i første etasje.
Sverdrup var stortingsrepresentant både i 1818 og i 1824. I 1818 var han stortingspresident. Han var elles formann i ni av dei nitten komiteane han var medlem av. Mellom dei komiteane han leia var fullmaktskomiteen, redaksjonskomiteen, om juridisk eksamen, om artium, om filologisk seminar, og om kvekarane. Også i 1824 vart han vald til stortingspresident, men straks friteken grunna svakt syn. Han var likevel president i Lagtinget.
Sverdup døydde i Kristiania, og vart gravlagd på Vår Frelsers gravlund. Han ynskte ikkje monument på grava, eit ynske som vart etterkome. Men i 1985 vart eit gravmonument reist.
Det nye universitetsbiblioteket på Blindern i Oslo, som stod ferdig i 1999, har namn etter Sverdrup.
Utmerkingar
Sverdrup var medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab. Han var innehavar av Nordstjerneordenen og  kommandør av St. Olavs Orden.
Adamsbrua
Adamsbrua, også kjend som Ramabrua (etter hinduguden Rama) er ei 48 km lang lekkja av øyar og sandbankar mellom India og Sri Lanka.
Landforma og ligg mellom Pamban-øya, også kjent som Rameshwaram-øya, på den søraustlege kysten av Tamil Nadu i India, og Mannar-øya utanfor nordvestkysten av Sri Lanka. Geologiske funn tyder på at denne brua tidlegare var eit landfast samband mellom India og Sri Lanka.
«Brua» er danna av kalkstein og er 50 km lang. Ho dannar eit skilje mellom Mannargolfen i sørvest og Palksundet i nordaust. Nokre av sandbankane er tørre og havet i området er svært grunt, berre 1 til 10 meter djupt på enkelte stader. Dette er til hinder for sjøfarten, men forsøk på å utvida kanalen på 1800-talet stoppa. Ein skal ha kunna gå over landforma til fots fram til 1400-talet, før stormar skapte kanalen. Nedteikningar frå det lokale Ramanathaswamy-tempelet fortel at Adamsbrua låg heilt over havet før ein syklon raserte området i 1480.
Ulm
Ulm er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 117 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Donau og er kreisfri by som er administrativt sete for landkreisen Alb-Donau. Saman med nabobyen Neu-Ulm på den andre sida av elva er det om lag 165 000. Neu-Ulm ligg derimot i delstaten Bayern. Dei næraste større byane er Augsburg og München i søraust og Stuttgart i nordvest.
Adamsbrua
Mytologi
Landforma er blitt knytt til brua nemnd i sanskriteposet Ramayana. Ifølgje hindusoga blei denne brua bygd av apemenne («vansara») for å hjelpa Rama til å redda kona si Sita frå Ravana. Ravana var konge over «Lankapura» eller «Lanka», som ein ofte har identifisert med Sri Lanka. Analysar av ulike eldre versjonar av Ramayana har ført til at forskarar har sagt at Lankapura ikkje kunne ha vore lenger sør enn elva Godavari. Alle desse prova er geografiske, botaniske eller folkloristiske, ettersom det ikkje finst noko arkeologisk prov.
Ifølgje muslimske soger er brua knytt til Adam, som kryssa henne på veg til Adam's Peak. Her stod han på ein fot i anger i tusen år.
Ulm
Ulm, som vart grunnlagd rundt 850, har ei rik historie og tradisjonar som ein tidlegare fri keisarby. I dag er han eit økonomisk senter med forskjellige industriar, og har mellom anna eit universitet grunnlagd i 1967. Internasjonalt er Ulm kjend for kyrkja Ulmer Münster og som fødestaden til Albert Einstein. Ulmer Münster har det høgaste kyrkjetårnet i verda med ei høgd på 161,5 meter og 753 trappesteg. Frå toppen er det av og til utsyn heilt fram til Alpane.
Geografi
Ulm ligg der elvane Blau og Iller munnar ut i Donau i ei høgd 479 meter over havet. Det meste av byen, inkludert gamlebyen ligg på den venstre sida av Donau, og berre bydelane Wiblingen, Gögglingen, Donaustetten og Unterweiler ligg på den høgre. Vis-à-vis gamlebyen, på den andre sida av elva, ligg tvillingbyen Neu-Ulm i delstaten Bayern. Han er mindre enn Ulm og fram til 1810 var han ein del av Ulm (innb. ~50 000). Bortsett frå Donau i sør er byen omgjeve av skogar og åsar som stig opp til ei høgd på 620 meter, nokre av dei i Schwabisk Alb. Sør for Donau glir slettene og åsane etter kvart over i dei nordlege delane av Alpane, som ligg om lag 100 km frå Ulm, og som er synleg frå byen på klåre dagar.
Byen er delt inn i atten bydelar (Stadtteile): Ulm-Mitte, Böfingen, Donaustetten, Donautal, Eggingen, Einsingen, Ermingen, Eselsberg, Gögglingen, Grimmelfingen, Jungingen, Lehr, Mähringen, Oststadt, Söflingen (mit Harthausen), Unterweiler, Weststadt og Wiblingen.
Historie
Ulm vart først nemnd i 854 og erklært fri keisarby av Fredrik Barbarossa i 1181. Først vart byen viktig på grunn av ein Königspfalz, ein stad der tyske kongar og keisarar overnatta på sine mange reiser. Seinare vart Ulm ein by for kjøpmenn og handverkarar. Eit av dei viktigaste rettsdokumenta for byen var ein avtale mellom aristokratane i Ulm og handelslauga (Großer Schwörbrief) frå 1397. Dette dokumentet tar opp tidlege vedtekter for byen og bygginga av ein enorm katedral (Ulmer Münster, 1377), finansiert av innbyggjarane sjølv og ikkje av kyrkja. Ulm blømde på 1400- og 1500-talet, hovudsakleg på grunn av kvalitetstekstil. Byen låg der to viktige handelsruter til Italia kryssa kvarandre. I løpet av desse hundreåra vart det reist fleire bygningar og var i tillegg eit høgdepunkt innan kunst, særleg for målarar og skulptørar som Hans Multscher og Jörg Syrlin d.e.. Under reformasjonen vart Ulm protestantisk (1530). Då ein oppdaga nye handelsruter til Den nye verda på 1500-talet og med trettiårskrigen på første halvdel av 1600-talet vart byen mindre og mindre viktig. Rundt 1700 vart han fleire gongar vekselsvis invadert av franske og bayerske soldatar.
I krigane etter den franske revolusjonen vart byen okkupert av både franske og austerrikske styrkar, og austerrikarane øydela festningsverka i byen. I 1803 mista han statusen som fri keisarby og vart ein del av Bayern. Under felttoget i 1805 klarte Napoleon å omringe den invaderande austerrikske hæren til general Mack og tvinga han til å overgje seg i slaget ved Ulm. I 1810 vart Ulm innlemma i Württemberg og mista bydelane som låg på høgre breidda av Donau, som då vart kjend som Neu-Ulm (Nye Ulm).
På midten av 1800-talet vart byen utpeikt som ei festning av Det tyske forbundet og fekk bygd store militærkonstruksjonar under trugselen av ein fransk invasjon. Byen vart eit viktig senter for industrialiseringa i Sør-Tyskland på andre halvdel av 1800-talet. På denne tida vart den store katedralen ferdigbygd. Bygginga hadde stått stille sidan 1500-talet på grunn av økonomiske årsaker og stod heilt ferdig i 1891.
Det meste av byen vart bygd opp i ein enkel 50- og 60-talsstil, men enkelte historiske landemerke vart rekonstruert. Ulm opplevde ein stor vekst i etterkrigsåra og det vart oppretta nye, store bustadområde og industrisoner. I 1967 vart universitetet i Ulm oppretta. I løpet av 1980-åra skifta den tradisjonelle industrien til meir høgteknologisk industri og fleire forskingssenter til store selskap som DaimlerChrysler, Siemens og Nokia og fleire små forskingsinstitutt nær universitetet vart oppretta. I dag veks byen framleis og i lag med tvillingbyen har dei i lag 170 000 innbyggjarar.
Fladda i Treshnish Isles
Fladda er den nordlegaste av Treshnish Isles i dei Indre Hebridane i Skottland. Ho er ikkje folkesett. Namnet kjem frå det norrøne Flatey som tyder 'flat øy'.
Arkeologien på Fladda er kartlagd av Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland, som nemnenr ein bygning og haugar som kan vera restar etter eit tidleg kristent kapell og ein kyrkjegard. Det er gjort liknande funn på Colonsay.
Planøkonomi
Planøkonomi er eit økonomisk system der staten fastset kva som skal produserast av varer og tenester, i kva mengd, og korleis desse skal distribuerast mellom innbyggjarane. Staten fastset dei vanlegvis statseigde bedriftene sine produksjonsmål, og tildeler kvotar av råmateriale.
Dei fleste land som har praktisert planøkonomi skapte også insentivsystem der oppnåing av produksjonsmåla blei løna med auka rasjonar og/eller heider (for eksempel gjennom utpeiking av «modellarbeidarar»).
Planøkonomi som system blir no forbunde med tradisjonelle kommunistland som Cuba og Nord-Korea, og dei tidlegare austblokklanda før dei politiske omveltningane i 1989/1991. Men også i fleire vestlege land har ein stor grad av planøkonomi blitt nytta i periodar, til dømes under andre verdskrigen på grunn av vareknappheit.
Land som nyttar seg av planøkonomi, lagar ofte planar for tre til fem år fram i tid. Denne tradisjonen går tilbake til den første sovjetiske femårsplanen 1928-1932.
Planøkonomi er det motsette av marknadsøkonomi. Ingen land fører i praksis ein økonomisk politikk der ein av desse modellane blir følgde i rein form. Men blandinga av element frå dei to økonomiske modellane har vanlegvis ei hovudvekt på ein av delane. I Skandinavia er det relativ likevekt mellom element frå dei to modellane, og dette blir kalla blandingsøkonomi.
Todelinga planøkonomi/marknadsøkonomi kan oppfattast som reine teoretiske idealtypar som ein kan bruke for å samanlikne økonomiske system og teoriar.
Planøkonomien i kommuniststyrte diktaturland blir elles ofte kalla kommandoøkonomi.
Opo i Ullensvang
Opo (uttalt «åpo») er ei elv i Ullensvang kommune, i Hardanger i Vestland. Elva tek til ved Opesjovatnet (1014 m.o.h.) på vestlege Hardangervidda. Herifrå renn elva vestover mot Sørfjorden. Søraust for fjelltoppen Nosi dannar Opo Rjukandefossen, som styrtar ned fjellsidene over Lofthus. Fossen har fått namnet sitt av di det stadig stig skyer av fossesprut herifrå, så det ser ut som det ryk.
Etter Rjukandefossen ligg i rask rekkefylgje fossane Melafossen, Bjødnabykse og Opofossen. Fossen Bjødnabykse har ei soge bak seg om korleis han fekk namnet sitt: ein sauegjætar skal ha vore og gjett sauene sine i fjellsidene ved Opo då han oppdaga at ein bjørn hadde gått til åtak på ein av sauene hans. Gjætaren vart sint og ville slå i hel bjørnen, og bjørnen flykta. Mannen sette etter, heilt til dei kom til ein av fossane i Opo. Der bykste bjørnen over fossen. Det bykset greidde ikkje mannen å gjera etter bjørnen, og han måtte gje opp jakta. Etter det vart fossen heitande Bjødnabykse.
Etter at dei brattaste fjellsidene er ferdige, renn Opo saman med den mindre elva Skrikjo, som òg kjem ned frå Hardangervidda. Opo renn etter dette gjennom Elvadalen, framleis ganske raskt. Rundt dalen har det vorte laga tursti som startar frå Veisane barnehage, går gjennom Tellmyrane opp til ei bru, og over Tveitane tilbake til Hordatun. Frå brua er det fin utsikt til Opo. Det går også ein litt meir krevjande tursti frå brua og opp til Bjødnabykse.
Etter Elvadalen renn Opo gjennom sjølve bygda Lofthus, og dannar det naturlege skiljet mellom den gamle garden Opedal og Hordatun, der m.a. Hardanger Folkehøgskule ligg. Elva har grave seg ein liten dal som omgjev henne i heile den siste delen av løpet hennar. Til slutt når elva Sørfjorden like nord for Ullensvang kyrkje. Opo har gjeve namn til området Opedal på Lofthus, og til Opesjovatnet.
Opo er varig verna.
Bø kommune i Telemark
Bø kommune er ein tidlegare norsk kommune i den midtre delen av Telemark fylke. Kommunen grensa til Notodden i nord, til Nome i sør, til Sauherad i aust og Seljord i vest. 1. januar 2020 slo kommunen seg saman med Sauherad med namnet Midt-Telemark kommune.
Geografi
Bø kommune ligg i eit grunt dalføre som er vidt og høveleg flatt. Frå Seljordsvatnet i vest renn Bøelva gjennom kommunen og munnar i aust ut i Norsjø via eit elvedelta som utgjer eit naturvitskapleg interessant våtmarksområde. Mot nordaust dannar Reshjemheia eit geografisk skilje til grannekommunen Notodden. I nordvest er det eit mindre høgfjellsområde, Lifjell, der det høgste punktet i kommunen, Jøronnatten, på 1275 moh ligg. Godt klima med høge sommartemperaturar gjer at skoggrensa her ligg nær 1000 moh.
Folketalet i kommunen auka jamnt gjennom heile 1900-talet, frå om lag 2670 innbyggjarar i 1900 til 5220 i 2003. Den sterkaste veksten hadde Bø kommune i 1970-åra. Administrasjonssenteret Bø, òg kalla Bøbyen, har nær halvparten av befolkninga. Den andre tettstaden i kommunen, Folkestad, ligg omtrent 4 km nord for Bø. Elles er busetnaden spreidd og delvis knytt til landbruket.
Næringsliv
Store landskapsflater med skog og fjell omkring, i tillegg til eit stabilt klima gir eit godt grunnlag for kornproduksjon, husdyrhald og dyrking av frukt. Delar av industrien er direkte knytt til verksemder i jord- og skogbruk. Vel 2/3 av jordbruksarealet vert nytta til dyrking av korn, men det er også stor produksjon av gras til husdyrhaldet. Bø har etter kommunane Nome og Skien den største gjennomsnittlege storleiken på bruk i fylkets, 116 daa jordbruksareal (1999) mot 100 daa i fylket som heile. Bø har sidan 1960-åra fått utvikla seg som handels- og servicesentrum. Det er bygd fleire føretaks- og kontorbygg som rommar ei rekkje typar av privat og offentleg tenesteyting.
I Bø ligg ein av studiestadene til Høgskolen i Telemark (HiT) og dette gir ringverknader i næringslivet og lokalsamfunnet elles. Dei om lag 1600 studentane set sitt preg på staden. Frå Telemark Distriktshøgskole vart etablert i Bø i 1971 var verksemda spreidd på ulike lokalitetar over heile bygda, men det meste vart samla på ein stad då det nye høgskulebygget stod ferdig i 1994. Den vidaregåande skulen i Bø var tidlegare landsgymnas med internat. Telemarksforsking tilbyr konsulent-, forskings-, og utviklingstenester til det offentlege og private næringslivet. Norsk Informasjonsteknologi (NIT) driv dataverksemd retta mot heile landet.
Det er turisttrafikk i Lifjellsområdet både sommar og vinter, og Bø har fleire hotell, hytter og campingplassar. I sommarhalvåret er Bø Sommarland den store turistmagneten. Denne bade- og familieparken har opplevd ein eventyrleg suksess som har gitt gode økonomiske ringverknader for bygda i seg sjølv. Lifjellområdet byr på storfelt turterreng, men det er særleg i vinterhalvåret folk kjem hit, til skitrekk og hytte- og hotellanlegg.
Samferdsel
Bø er eit trafikknutepunkt og stoppestad for tog på Sørlandsbanen med samband vidare til Vest-Telemark, og ekspressbuss-sambandet mellom Vestlandet (Haugesund/Odda/Bergen) og Oslo/Skien, og i tillegg for timebussen mellom Lunde og Kongsberg. Riksveg 36 går gjennom kommunen med samband sørover til Grenland og E18, og vidare vestover til Seljord og E134. Fylkesveg 359 går sørover frå Bø til Lunde og Ulefoss. Det er også vegsamband mot nord over fjellet til Notodden, men hovudvegen, Rv36/ Fv360, går over Gvarv.
Kultur
Bø Bygdemuseum–Oterholt har ei rekkje bygningar og dessuten felemakarverkstad, utstilling av folkedrakter, landhandlarmuseum og meir til. Østerli bygdetun på Lifjell har utstilling og sal av lokal husflid og handverk. Gullbring kulturanlegg (1994) har symje- og idrettshall, konsert- og teatersal, galleri og kino. Telemarkshallen med innendørs fotballbane opna i 1995. Aktivt kulturliv med 70 musikk-, idretts- og ungdomsorganisasjonar. Her vert det stelt i stand to årlege festivalar: Sommarlandsfestivalen for kor, korps og orkester og Telemarkfestivalen, ein internasjonal folkemusikkfestival. I kommunen ligg det tre kyrkjer: Bø gamle kyrkje, truleg frå 1100-talet, og Bø nye kyrkje frå 1875, begge på Bøhaugen, og Jønnbu fjellkyrkje på Lifjell.
Lokalavisa er Bø Blad, som kjem ut kvar torsdag.
Studentmiljø
Bø er senter for eit mangfaldig kulturliv. Høgskulen trekkjer til seg studentar til forfattar- og kulturstudia, og heile studentmiljøet er ein aktiv pådrivar med ymse aktivitetar året rundt og ikkje minst den landskjende Kroa i Bø som opp gjennom åra har opparbeida seg eit ry som ei av landets beste konsertscener.
Kunstmålartradisjon
Ei rik kulturhistorie byr på mange kjende namn. Kunstmålaren Halfdan Egedius heldt mykje til i Bø dei siste 7-8 åra han levde. Venen og kunstmålarkollegaen Torleiv Stadskleiv var innfødd Bøhering, og desse to var saman med ei rekke tilreisande kunstnarar med på å skape eit aktivt kunstnarmiljø i Bø på slutten av 1800-talet.
Kulturanlegg
Torleiv Stadskleiv har gitt namnet sitt til Galleri Stadskleiv som er lokalisert i Gullbring kulturanlegg. Dette er eit sambruksanlegg med konsertscene, kino, symjehall og idrettshall som ligg like ved høgskulebygget. Anlegget stod ferdig i 1994 og var tidleg på vinteren dette året ein av hovudstoppestadene for fakkelstafetten i samband med Lillehammer-OL, med eit storslått fjernsynssendt kulturarrangement i det enno uferdige kulturbygget.
Glashedy
Den norske omsetjinga av namnet er Øya med den grøne kappa, som kjem av at heile øya er dekt av gras. Gjennom tidene har forskjellige skip forlist nær øya, som har gjeve gode fiskeforhold i området og i tillegg medverka til rottebestanden på øya.
Nykkjesøyfossen
Nykkjesøyfossen er ein foss danna av elva Kinso som ligg i Husedalen ovanfor Kinsarvik i Ullensvang kommune i Vestland.
Når ein går oppover Husedalen frå Kinsarvik, er Nykkjesøyfossen den tredje fossen ein møter, etter Tveitafossen og Nyastølsfossen. Dersom ein går vidare frå Nykkjesøy, kjem ein til Søtefossen. Nykkjesøyfossen er også den minste av desse fire.
I tillegg til turstien opp Husedalen går det også skogsveg frå Kinsarvik og heilt opp til Nykkjesøy.
Ut frå Afrika
mini|Kart som viser moglege utbreiingsruter for menneske basert på [[mitokondrium-DNA. Svarte linjer viser tenkte utbreiingsvegar. Siffer og fargar viser tusentals år før notida. Bokstavar oppgjev ulike mitokondriegrupper.
I dette kartet er Afrika plassert oppe til venstre, Australia nede til venstre, den isdekte Nordpolen i midte og Amerika til høgre. ]]
Ut frå Afrika, engelsk Out of Africa, viser til ein teori om at menneske oppstod i Afrika og spreidde seg til resten av verda derfrå. Han blei først føreslått av Charles Darwin i Descent of Man frå 1871, og er seinare i stor grad underbygd av fossilfunn og DNA-analysar. I dag peiker forskinga mot at alle nolevande menneske stammer frå ei kvinne som levde for 220 000-120 000 år sidan, og at ei mindre gruppe menneske forlét Afrika for 60 000-80 000 år sidan og folkesette resten av verda.
Ein viktig motstridande teori går ut på at moderne menneske utvikla seg frå fleire menneskeapar (Homo erectus, neandertalarar) på ulike stader i verda, eller at det fann stad genutveksling mellom det moderne mennesket (Homo sapiens) og dei ulike mennesketypane. Dette kunne forklara det ein såg som ulike menneskerasar. Teoriane har lita støtte i ny genetisk forsking, men genutveksling er ikkje heilt avvist.
I tillegg har modellen hatt motstand frå andre teoriar, som for eksempel at Homo sapiens oppstod i Asia.
Fossilfunn
For 100 000 år sidan fanst H. erectus i Asia, H. neanderthalensis i Europa og H. sapiens i Afrika og Midt-Austen. For 30 000 år sidan var desse artane blitt erstatta av moderne menneske. I følgje Ut frå Afrika-modellen utvikla det moderne menneske seg relativt seint i Afrika og utvandra så til Eurasia, der det erstatta andre artar, utan noko genbytte. Dette er underbygd av fossilfunn som viser at ulike menneskeartar levde i same område som klart ulike grupper, med få fossil som ser ut som mellomstadium.
Funn frå Australia og Ny-Guinea har vore sett som teikn på hypotesen om fleire opphavsstader. Det at 40 000 år gamle skjelett har ein finlemma bygnad, medan nokre seinare skjelett er meir robuste, kunne tyda på kryssingar mellom til dømes H. erectus og seinare mennesketypar. Ei anna forklaring som stemmer med Ut av Afrika-modellen er at folka som kom til desse øyane blei isolerte frå andre menneskegrupper, og utvikla ein noko ulik morfologi på eiga hand. Studie av arvemateriale til nolevande urfolk frå desse områda viser også at dei stammar frå moderne menneske som vandra ut frå Afrika relativt seint.
Analysar av eit 36 000 år gammalt kranium frå Hofmeyr i Sør-Afrika blir sett på som støtte for at anatomisk moderne menneske forlét Afrika høvesvis seint. Samanlikningar med europeiske funn frå same tidsrom (Cro Magnon-menneske frå sein eldre steinalder) viser stor likskap, noko som blir tolka som at moderne menneske spreidde seg raskt frå Afrika til Europa.
Genetisk forsking
Arvestoff som ikkje går gjennom rekombinasjon ved celledeling blir overført i rett linje gjennom generasjonane, utan å blanda seg med stoff frå andre forfedrar. Dette gjeld DNA i mitokondriane, som blir overført direkte frå mor til barn, og Y-kromosom, som blir overført direkte frå far til son. Om ein følgjer generasjonane bakover i tid vil ein til slutt nå felles opphav for kvar av desse linjene. Ettersom slikt arvestoff vil gå gjennom mutasjonar med antatt jamne mellomrom kan ein dermed rekna seg fram til om lag kva tid opphavsindivid levde. Samanlikningar av DNA-prøvar frå mange ulike nolevande menneske peiker dermed mot ei tid og ein stad for ei felles stammor, «mitokondriske Eva», og ein stamfar, «Y-kromosom-Adam».
Dette verktøyet blei nytta av ei svensk forskargruppe som i 2000 gav ut ein studie der mitokondrie-DNAet, mtDNA, til 53 menneske frå ulike delar av verda blei undersøkt. Dei spora dei tre eldste greinene til mennesket sitt slektstre til Afrika. Utrekningar i studien anslo at mitokondriske Eva levde i Afrika ein gong for mellom 220 000 og 120 000 år sidan. Seinare slo ein fast at mannen alle nolevande menneske stammar frå levde noko seinare, for om lag 60 000 år sidan, også i Afrika.
Etter «Eva» skilde nye haplogrupper (individ med eitt felles opphav) seg ut. Alle menneske som levde utanfor Afrika høyrer til éi av desse, haplogruppe L3, som truleg oppstod i Aust-Afrika for mellom 84 000 og 104 000 år sidan.
Andre studiar har vist stor genetisk variasjon for menneske i Afrika, særleg i Aust-Afrika, noko som peiker på dette som ein sannsynleg opphavsstad for moderne menneske.
Utvandring frå Afrika
Den første utvandringa frå Afrika utført av H. sapiens skjedde truleg for 120 000–100 000 år sidan, etter funn av anatomisk moderne menneske i Israel. Desse ser likevel ut til å ha døydd ut eller vend tilbake til Afrika for rundt 90 000 år sidan. For 60 000-80 000 år sidan lukkast neste forsøk på å vandra ut frå Afrika, då ei mindre gruppe tok seg over Raudehavet til noverande Jemen. Dei følgde truleg kysten til dei kom til Søraust-Asia (for minst 50 000 år sidan) og folkesette deretter Australia (40 000 år sidan), resten av Asia og, truleg mykje seinare, Amerika.
Dei første moderne menneskja kom til Europa for rundt 40&nsbp;000 år sidan og blir kalla Cro Magnon, etter namnet på grotta sørvest i Frankrike der ein fann dei første leivningane deira. Samstundes levde det også neandertalarar i Europa. I følgje teorien om genblanding skulle det finnast noko neandertalar-DNA i dagens europearar, men inga genetisk forsking har vist dette.
Glenbrook på New Zealand
Glenbrook er både eit landleg område og eit industriområde i Franklin District i regionen Auckland på New Zealand.
I industriområdet ligg det største stålverket på New Zealand, New Zealand Steel. Det ligg ikkje nær nokon byar, landområda omkring består for det meste av gardsbruk som driv mjølkeproduksjon. Dei næraste byane er Waiuku, fem km i sør, og Pukekohe, 15 km mot aust.
Glenbrook er elles kjend for veteranjarnvegen Glenbrook Vintage Railway.
Burundi
Burundi er ein republikk i Aust-Afrika. Landet grensar til Rwanda i nord, Kongo i nordvest og Tanzania i aust. Landet har eit areal på like under 28 000 km², og eit anslått folketal på over 10 millionar. Den største byen er Bujumbura, medan hovudstaden er Gitega. Sjølv om landet er ein innlandsstat, ligg mykje av den sørvestre grensa langs Tanganyikasjøen.
Folkeslaga twa, tutsi og hutu har budd i landet sidan det blei oppretta for fem hundre år sidan. Burundi blei styrt som eit kongedøme av tutsiane i over to hundre år. Ved byrjinga av 1900-talet okkuperte Tyskland og Belgia regionen som kolonimakter, og Burundi blei saman med Rwanda ein europeisk koloni under namnet Ruanda-Urundi.
Burundi er eit av dei ti fattigaste landa i verda. Det har ein av dei lågaste BNI per innbyggar av alle land i verda. Landet har eit lågt bruttoinnlandsprodukt, i stor grad på grunn av borgarkrig, dårlege utdanningsmoglegheiter og verknader av HIV/AIDS. Burundi er folkerikt og opplever stor utvandring. Kobolt og kopar er blant naturressursane i landet, og hovudeksportartiklane er kaffi og sukker.
Geografi
Burundi er eit av dei minste og tettast folkesetta landa i Afrika. Det har eit ekvatorialsk klima. Landet er ein del av Albertinerifta i Riftdalen og ligg på eit platå i sentrum av Afrika. Gjennomsnittshøgda på platået er 1707 moh., med lågare høgder på kantene. Den høgaste toppen er Heha på 2685 moh. Han ligg søraust for Bujumbura. Ei av kjeldene til Nilen ligg i Burundi, og heng saman med Victoriasjøen via elva Ruvyironza Victoriasjøen er også ei viktig vasskjelde, og blir fylt av vatn frå elva Kagera. Ein annan viktig innsjø er Tanganyikasjøen, som dekkar store deler av det sørvestre hjørnet til Burundi.
Landjorda i Burundi er hovudsaksleg dyrka mark og beiteland. I dag er store delar av landskapet prega av menneskeskapt savanne. Lite jord fordelt på mange menneske har ført til overbeite og overdyrking av jorda, og mye av den opphavlege vegetasjonen her er forsvunnen. Burundi slit både med avskoging, jorderosjon og øydelagde habitat for dyr og plantar. Avskoginga av heile landet kjem i stor grad på grunn av overbefolkning, og det er berre rundt600 kvadratkilometer skog igjen, eit tal som gjennom fleire år har gått ned med rundt 9 %. Landet har to nasjonalparkar; Kibira nasjonalpark i nordvest (eit lite regnskogområde på grensa til Nyungwe nasjonalpark i Rwanda), Ruvubu nasjonalpark i nordaust (langs Rurubuelva, også kjend som Ruvubu og Ruvuvu). Begge blei grunnlagde i 1982 for å verna om dyrebestanden.
Klima
Klimaet i Burundi er mykje det same som i dei austlege delane av Kongo og sørvestlege delar av Uganda. Tropisk klima gjev ein god del nedbør året rundt, bortsett frå perioden juni til september som er forholdsvis tørr. Temperaturane er derimot litt lågare enn i nabolanda på grunn av høgda. Bujumbura ligg langs den nordlege kysten av Tanganyikasjøen og har ein årleg nedbørsnormal på 848 mm. Fjellområda er derimot mykje våtare og meir skya.
Administrativ inndeling
Burundi er inndelt i 16 provinsar:
File Transfer Protocol
FTP, (File Transfer Protocol) er ein protokoll for å overføre filer på eit nettverk som nyttar IP-protokollen. Brukaren koplar seg opp mot ein FTP-tenar ved hjelp av ein FTP-klient, anten ved at brukaren har ein brukarkonto eller at det er opna for anonyme brukarar på tenaren. Ved ei vellukka pålogging kan filer overførast i begge retningar, avhengig av oppsettet på tenaren. Dei fleste nettlesarar støttar FTP, men det finst også eigne frittståande FTP-klientar.
Detaljert verkemåte
Når ei fil skal overførast blir det oppretta eit nytt TCP-samband, som blir kalla data-tilkoplinga. Dette sambandet er ope heilt til fila er overført. Data-tilkoplinga kan opprettast på to måtar, anten ved at tenaren opprettar eit samband mellom seg og klienten (aktiv FTP), eller ved at klienten opprettar eit samband mellom seg og tenaren (passiv FTP). Viss maskina som FTP-klienten køyrer på, er bak ein brannmur, er det ofte passiv FTP som må nyttast sidan tenaren ikkje får opprette eit nytt samband mot klienten. På grunn av at det er klienten som opprettar sambandet er passiv FTP sikrare (for klientmaskina) enn aktiv FTP.
Manglande sikkerheit
Når ein loggar seg inn på ein FTP-tenar vert brukarnamnet og passordet overført i klårtekst. Data som vert overført, er heller ikkje kryptert. Dette tyder at det er mogleg å avlytte kommunikasjonen ved hjelp av ein pakkesniffar. Etter som både brukarnamnet og passordet vert overførte i klartekst kan desse snappast opp og avlyttaren kan logge seg inn på FTP-kontoen. Opplasting av innhald til vevtenarar via FTP, til dømes, kan lett verta etterfylgd av eit innbrot, der innbrytaren heilt eller delvis erstattar innhaldet på nettstaden.
På grunn av den dårlege sikkerheita vert FTP i stort mon erstatta av SCP, som krypterer brukarnamn, passord og data.
Waiuku
Waiuku er ein mindre, landleg by i Franklin District, i Regionen Auckland på Nordøya på New Zealand.
Amarant (fleirtyding)
Amarant kan visa til:
Waiuku
Byen ligg ved den sørlege enden til Waiuku-elva, som er ein estuararm i den naturlege hamna Manukau Harbour. Han ligg 40 km sørvest for bysentrum i Auckland, og tolv km nord for munningen til elva Waikatoelva. Ved folketeljinga i 2006 var folketalet i byen 6 087.
Den lokale maoristammen, iwien (eller tangata whenua) i Waiuku, er Ngaati Te Ata.
Framvokster
Waiuku vart nytta som hamn frå omkring 1843, på den gong så viktige handelsvegen mellom Auckland og jordbruksområda of i Waikato. Han låg også på ei gammal transportrute som māoriane hadde mellom elva Waikato River og Manukau Harbour. I 1851 fekk Waiuku bystatus av regjeringa. Under Waikatokrigen (1863–64), vart Waiuku eit grensefort, og var vakta av eit blokkhus. Waikatokrigen gjorde slutt på trafikken som hadde starta den tidlege utviklinga til staden som handelsstasjon. Waiuku voks seinare til som eit sentrum i det omliggjande jordbruksdistriktet, og fekk status som bydistrikt i 1914. Busetnaden fekk status som mindre by i 1955, og vart teken inn i Franklin District Council i 1988. Eit stort gode for utviklinga til byen har sidan midt på 1960-talet vore det statsstøtta stålverket, New Zealand Steel, det første på New Zealand. Det ligg i Glenbrook, og omdannar jarnhaldig sand som vert henta i dei svarte sandførekomstane ved Waikato Heads til stål. Etter mange eigar- og namneskifte, har verket fått attende namnet New Zealand Steel og er ei avdeling av Bluescope Steel i Australia. Verket held fram med å vera ein viktig og stor arbeidsgjevar i byen.
Attraksjonar
Den lokale puben som ber namnet The Kentish Hotel, er den skjenkestaden på New Zealand som har hatt lengst samanhengande lisens. Hotellet vart bygd av ein av dei første europeiske nybyggjarane i Waiuku, Edward Constable frå Kent i England, som eit vertshus i 1851. Han er enno til stades i namnet på puben og i gata bak - Constable Road.
Ved inngangen til māoriane sitt område står ein iaugefallande statue av Tamakae utskoren i kauristokkar som er gravne opp frå myr under utgravingar ved New Zealand Steel, og som vart gjevne til den lokale iwien, Ngati Te Ata. Området har også ein historisk «landsby» med fleire restaurerte bygningar, mellom desse Hartmann House som skriv seg frå 1886, no i drift som eit lokalt kunsthandverkstudio, Pollock Cottage (frå 1890), Waiuku Jail (fengselet frå 1865) og The Creamery (meieriet frå 1890-talet). Det nærliggjande Waiuku Museum har minne frå kolonitida, maorikunstverk, gamle seglbåtar og historiske fotografi. Ein historisk sti, Heritage Trail, rundt i og omkring byen peikar ut andre stadar av historisk interesse i Waiuku.
Av attraksjonar i nærleiken er den svarte sandstranda på vestkysten ved Kariotahi og Glenbrook Veteranjarnveg.
Brisbane
Brisbane er hovudstaden og den mest folkerike byen i staten Queensland på nord-austkysten av Australia. Byen ligg sør-aust i Queensland, det raskast veksande området i Australia. I 2009 passerte Brisbane eit innbyggjartal på 2 millionar, noko som gjer byen til det tredje mest folkerike området i landet etter Sydney og Melbourne.
Byen og bysenteret ligg ved elva Brisbane River, ca 8 mil inn i landet frå kysten.
I Brisbane ligg det fleire store universitet, og avdelingar av universitet, dei tre mest kjende er University of Queensland, Queensland University of Technology og Griffith University. Desse universiteta har dei seinare åra vore svært populære som studiestad for norske studentar, det er over 400 norske studentar i byen.
Walk of Game
Walk of Game var eit område med stjerner i bakken laga for å æra bidrag til dataspelindustrien, i Metreon-bygningen i San Francisco i California. Han blei skipa i 2005, og namn blei valde ut gjennom ei internettavstemming. I februar 2006 selte Sony Metreon-bygningen til Westfield Group. Etter dette blei ikkje Walk of Game oppdatert. I 2012 blei området Walk of Game hadde vore på gjort om til ein Target-butikk, og stjernene i bakken blei fjerna.
Türi
Türi er ein by i Järva maakond i Estland.