cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niels Andreas Thrap
Thrap representerte Christiania på Stortinget i 1833. Han var då sekretær i Odelstinget og i bankkomiteen, elles medlem av komiteen om bygningsvesenet i Christiania, og om kjøpstadskatten. Han var på tale som stortingsreprsentant ved fleire høve, på ulike valting hamna han fleire gongar på varamannsplass, han var 1. varamann både i 1839, 1842 og 1848.
Han døydde i Kristiania 1856.
Zaanstad
Zaanstad er ein kommune i Nederland i provinsen Noord-Holland. Den største byen i kommunen er Zaandam. Kommunen har like over 140 000 innbyggjarar.
Vassrikse
Vassrikse (Rallus aquaticus) er ein liten fugl i riksefamilien. Fuglen vert 25 til 30 cm lang og veg 100 til 190 gram. Vingespennet er frå 40 til 45 cm og stjerten er kort.
Zaanstad
Kommunen Zaanstad består av byane og landsbyane Assendelft, Koog aan de Zaan, Krommenie, Westzaan, Wormerveer, Zaandam, Zaandijk, 't Kalf og Kogerveld.
Vassrikse
Vassrikse hekkar spreitt og fåtalig i sørlege delar av Austlandet og langs kysten nord til Møre og Romsdal. Noreg ligg i nordkanten av utbreiingsområdet i Europa, og vi har berre ein liten randbestand her i landet. Han hekkar i næringsrike ferskvatn med mykje vegetasjon, særleg lokalitetar med mykje takrøyr. Arten er altetar. Vassriksa overvintrar i Vest-Europa og Middelhavslanda, men kan òg halda til vinteren langs norskekysten. Studiar ved hjelp av ringmerking og lysloggere viser at vassriksa har ei relativt kompleks trekkåtferd.
Mange av individa som overvintrar på Sørlandet kom frå hekkebestander rundt Austersjøen, medan ein enkelt lokal hekkefugl overvintra i Nord-Italia. Nokre individ fanst likevel òg på Sørlandet året rundt. Studiet viste dessutan at vassriksa kan hekka fleire gangar på ulike lokalitetar i løpet av den same hekkesesongen.
Vassrikse finst nord i Afrika, i det meste av Europa og i Asia. Fuglen trivst i våtmark, og kan leggje opp til eit dusin egg.
Vassrikse lever av småfisk, krepsdyr, blautdyr og insekt.
Raudlistevurdering
Konklusjon: Vassrikse blir vurdert til rødlistekategori sterkt trua EN, på bakgrunn av bestandsestimater og basert på kriteriet D1 (50-250 individ), men midtpunktet av bestandsestimatet (240 individ) ligg heilt i øvre grense for denne kategorien. Arten blir nedgradert til sårbar VU° grunna solid og stabil bestand i Sverige. Dette gir moglegheit for reetablering dersom arten i periodar skulle forsvinna frå Noreg. Det er likevel behov for kunnskap om bestandsutviklinga i åra framover.
Niger-kongospråk
Niger-kongospråka. eller den nigerkordofanske språkfamilien, er ein av verdas største språkfamiliar, og den største i Afrika, både målt etter geografisk område, talet på brukarar, og talet på ulike språk. Nesten alle dei store språka sør for Sahara høyrer til denne familien. Eit fellestrekk ved dei nigerkordofanske språka er nominalklassesystemet, eit system som av mange lingvistar blir sett på som eit genussystem.
Dei viktigaste underfamiliene i niger-kongofamilien er:
Klassisk musikk
Klassisk musikk har i daglegtale tydinga europeisk kunstmusikk, det vil seie musikk nedskriven på notar, og gjerne frå 1700- og 1800-talet, som ein motsetnad til moderne popmusikk. Ordet kan likevel ha mange ulike tydingar, som glir litt over i kvarandre:
Skuggefugl
Skuggefugl, Scopus umbretta, er ein mellomstor storkefugl i Afrika og han er den einaste medlemmen av den biologiske familien Scopidae. Dette er ein fugl som vadar i våtmarkshabitat ved kyst, på savannar og i skog. Han blir ca. 56 cm lang og veg om lag 470 gram. Det tyske artnamnet 'hammerkopf', på engelsk òg 'hamerkop' skildrar forma på hovudet, eit lett bøygd nebb og ein bakovervendt fjørtopp gjer at omrisset av hovudet minner om ein hammar.
Skildring
Skuggefuglen lever sør om Sahara, på Madagaskar og sørvestlege kystområde av Arabia. Han kan vade på jordbruksland, inkludert rismarker, når menneske skaper nye vassområde med demningar og kanalar vil skuggefuglar ta seg fort inn. Dei fleste er standfuglar i parvise revir, men somme par lever i egna habitat berre i den våte sesongen.
Skuggefuglar beitar på dagtid med ein kvilepause rundt middag. Normalt beitar dei aleine eller i par. Dietten er typisk for storkefuglar som vadar, mest vektig er amfibium som er supplert med diett av fisk, krepsdyr, insekt og gnagarar. Dei går i grunt vatn på jakt etter bytte, dei kan skremme byttet fram frå skjul med å skrape botnen med beina eller med å slå hardt med vengene. Dei kan òg ta byttedyr i flukt.
Særskilt åtferd og forplanting
Skuggefuglen har åtferd som er unik blant fuglar. Eit døme er seremoniar der dei spring i sirklar rundt kvarandre, alle skrik høgt, hever brystet og slår med vengene. Ei anna særskilt oppvising er "falske paringar", der ein fugl står på ryggen av ein annan. Det kan sjå ut som innleiing til paring, men det er ikkje pardanning eller paring som går føre seg.
Desse fuglane er notoriske reirbyggjarar som byggjer frå tre til fem reir per år uavhengig om dei treng reira til hekking eller ikkje. Tårnugler og hubroar kan tvinge ut skuggefuglen og ta over reiret deira, men når uglene har avslutta hekking, kan skuggefuglen ta det tilbake. Slangar, små pattedyr som genettar (snikkattar), og ulike andre fugleartar kan ta bustad i forlatne reir, og vevarfuglar og duer kan konstruere eigne reir på utsida av skuggefuglereir.
Når reiret er ferdigbygd gjev paret oppvisingar som liknar på seremoniane, og dei parar seg ofte på toppen av reiret. Det er tre til sju kvite egg i kullet. Begge kjønna rugar i 28 til 30 dagar. Begge fôrar ungane, men kan la ungane vere utan mat og tilsyn over lang tid. Dette er uvanleg for fuglar som vadar, men er mogleg for skuggefuglar fordi ungane er skydd av tjukke veggar i reiret. Ungane har grå dun ved klekking. Etter 17 dagar er fjørdrakta utvikla på hovudet, og etter ein månad er fjørdrakta på kroppen ferdig. Dei forlèt reiret etter 44 til 50 dagar, men overnattar i reiret i ca. to månader etter klekking.
Programmeringsspråket Pascal
Pascal er eit programmeringspråk utvikla av Niklaus Wirth i 1970. Programmeringspråket er oppkalla etter mattematikaren og filosofen Blaise Pascal. Pascal har vore eit populært nybyrjarspråk for studentar som vil lære strukturert programmering.
Døme
Her er eit enkelt døme på korleis ein bruker Pascal: program Heiverd(output);
begin writeln('Hei, verd!'); readln {Vent på linjeskift frå brukar} end.
Som me ser ut i frå eksempelet ovanfor startar programmet vårt med komandoen program som ikkje gjer stort anna enn å beskrive for brukaren kva programmet gjer, kommandoen er ikkje naudsynt. Kommandoen begin fortel at det er her programmet byrjar, medan end fortel at programmet no er slutt. I Pascal er begge naudsynt. Merk at Pascal hoppar over det som er skriven i klammeteikn, dette er programmerarens eigne kommentarar, slik at andre lettare kan studere kjeldekoda og forstå kva som skjer.
Turbo Pascal
På 80 talet og byrjinga av 90 talet var Turbo Pascal frå Borland den mest kjende varianten av Pascal, nær de facto standard, etter di det hadde gode verktøy og særs kjapp kompileringstid. Turbo Pascal kunne kompilere, køyre og avluse program rett i minnet utan diskaksess. Borland har seinare lagt ut TP 5.5 ut på heimesidene sine for gratis nedlasting.
Free Pascal
Free Pascal er ein kompilator som er gjeven ut under GPL lisensen.FP støttar både Mac,Windows og Linux.
Anne Godlid
Anne Godlid, fødd på Synsttveiten i Seljord om lag 1773 og daud på syndre Kvålskard 11. april 1863, var ein førande sogeseiar og tradisjonsberar frå Telemark.
Anne rekna seg som ætling av Olav Mannslagar frå Seljord, og var dotter av Olav og Gunnhild Synsttveiten. Ho var yngst av fire søsken, Nerid, Tov, Kjersti og Anne. Nerid vart sjømann og vart borte utanfor Kina, vart det fortald.
Frå bestemora hadde Anne fått med seg og lærd mykje gamalt. Ho tente i Mo sokn i 16 år før ho kom attende til Seljordsheia.
Rikard Berge fortel:
Anne vart gift med Jørn Uppebøen, og dei slo seg til på Godlid, ein husmannsplass innmed Øvsttveiten.
Då Magnus Brostrup Landstad fekk ho på vitjing, vart han overvelda over det gode minnet hennar. Ho fortalde han om Gase Sandland og drapet på Holge Sandland i 1419, og siterte ordrett frå eit skinnbrev skriven på den tid. Landstad skriv: «Vi have haft Anledning til at erfare, at gamle Anne Godlids Hukommelse er at stole paa i slige sager og nære ingen tvivl om at hendes Beretning i Hovedsagen er rigtig. Vi ser altsaa heraf at Gaze Sandland levede aar 1419.»
Pelsverk
Pelsverk er pelsvarer og skinnutstyr, det vil seia klede og andre tekstil laga av pelsen til ulike dyr, som ku, kalv, sau, lam (persianar), mink, rev, leopard, jaguar, røyskatt (hermelin) og ekorn (gråverk). Pels er eitt av dei eldste kledemateriala menneske har brukt, men er også blitt brukt i moderne tid, til dømes til å laga eller kanta kåper, kapper og hattar. Materialet kan vera varmt og mjukt og passar godt i vinterklede, men er også eit mykje brukt statussymbol fordi det er eksklusivt og kan sjå særs flott ut. Dyrvernarar går derfor gjerne ut mot pelsverk som unødvendig dreping av dyr. Det er også forbod mot handel med pelsverk frå truga dyr.
Under koloniseringa av Nord-Amerika var jakt på pelsdyr ei viktig verksemd og var ei drivkraft i europeisk utforsking av regionen. Seinare har ein byrja halda pelsdyr som husdyr for pelsverker deira i USA, Canada og Skandinavia.
Vinkekrabbe
Vinkekrabbar (Uca) er ei slekt tropiske krabbar som finst langs dei fleste kontinentalkystar frå Middelhavet og sørover. Hannar av slekta er lette å kjenne att på dei asymmetriske klørne: den ein kloa er enormt forstørra i høve til den andre, og opptek ofte mellom ein tredel og halvparten av kroppsmassen til dyret. Desse kjempeklørne har gjeve dyra namnet sitt; dei «vinkar» med klørne både under kurtise og territorialkampar.
Det finst 97 artar vinkekrabbe fordelt på ni underslekter.
Kjenneteikn
Vinkekrabbane er ganske små krabbar, som regel med ein skaldiameter på 2-4,5 cm. Hannen sin klo utgjer ein stor del av kroppen, og kan nå storleikar på opptil 5 cm. Fargen på dyret kan vera brun, blågrøn, turkis, svart, gul eller oransje, og er vanlegvis mørkare om natta enn om dagen.
Levesett og miljø
Vinkekrabbane heldt til på strender og i mangroveskog i tidvassområdet, og er hovudsakleg aktive ved lågvatn. Ved høgvatn ligg dei gøymd i opptil 60 cm djupe, luftfylte holer som dei grev ut sjølv. Ein krabbe går aldri langt frå hola si. Sjølv om dei tydelegvis føretrekk tørt å opphalda seg i luft, pustar dei med gjeller som dei treng å halda fuktige.
Det er under kurtisen dei store klørne hovudsakleg vert brukt. Då vinkar hannane med dei høgt i lufta, og dunkar dei i bakken. Det hender òg at hannar slost med kvarandre, noko ein trur er for å imponera hoer. Om ein hann mistar den store kloa si, vil den minste ta til å veksa, og ei ny eteklo vil veksa ut der den store sat. I det minste hjå nokre artar må klørne veksa i samband med skalskifte.
Hoa ber dei befrukta egga på undersida av kroppen. Medan dei utviklar seg, forlet ho ikkje hola på to veker. Når denne tida er over, slepp ho egga ut i vatnet, der dei tek til å leva planktonisk. Etter to veker kryp dei opp på land att. Vinkekrabbar lever sjeldan meir enn to år, i fangenskap opp til tre.
Anne Godlid
Den tredje som møtte Anne og skreiv opp etter henne var Jørgen Moe. Dei møttest i 1842, og Moe laut hjelpe Anne med å få inn høyet. Moe skreiv ned Grimsborken, Meistarmøy og Buskebrura etter ho. Meir rakk han ikkje, og dei møtte einannan aldri meir.
Med Jørn Uppebøen fekk Anne to born, dottera Ingebjørg og sonen Olav. Olav døydde tidleg, og Ingebjørg vart verande på Synsttveiten til Jørn døydde i 1831. Etter det kom mora og dottera til Øvsttveiten. Her fekk Ingebjørg ein son med Sundre Skogen, utanfor ekteskap. Guten vart kalla Olav, og vart seinare bufast på garden Tjønnstaul. Anne gjekk på legd dei siste åra, og døydde endeleg i 1863. Då rekna ho sjølv med at ho var kring nitti år gamal.
Joost
Joost er eit dataprogram for søking etter og deling av TV-program og filmar via Internett. Det er utvikla av Niklas Zennström og Janus Friis (grunnleggjarane av Skype).
Dordogne
Dordogne er eit departementet sør i Frankrike. Departementet ligg i regionen Aquitaine, og er kalla opp etter elva med same namn. Préfecture (administrasjonsstad) i departementet er Périgueux. Andre sentrale byar i Dordogne er Bergerac og Sarlat.
Historie
Dordogne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Périgord.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Aquitaine og grensar til departementa Haute-Vienne, Corrèze, Lot, Lot-et-Garonne, Gironde, Charente-Maritime og Charente.
Dordogne er det tredje største departementet i den europeiske delen av Frankrike.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla périgordiens eller périgourdins.
Turisme
Det er om lag 1000 slott i Dordogne, inkludert:
Området er best kjend for sin vakre natur, mange borger frå mellomalderen og fleire førhistoriske holer. Den mest kjende hola er Lascaux ved Montignac som viser holemåleri som er 15000 - 17000 år gamle.
Økonomi
Landbruksspesialitetar i området er raudvin, gåseleverpostei og valnøtter.
Romanispråk
Romanispråk er ei grein av dei indoiransk språka med fleire undergrupper, som blir snakka av sigøynarar (roma og sinti).
Utbreiing
Ein reknar med at romanispråka vert snakka av om lag 40 millionar menneske. I Europa lever det 10–12 millionar sigøynarar, eller roma, og nesten alle desse kan forstå kvarandre trass i dialektskilnader. Den interne strukturen til romanispråkfamilien er uoversiktleg, det same er kriteria for inndeling i språk og dialekt. Fleire av dei språka som blir snakka i Norden har sine næraste slektspråk i familien i andre delar av Europa.
Grovt sett har dei romanitalande komme til Norden i tre bølgjer. Først kom det romanitalande på 1500-talet, som delte seg språkleg i norsk romani, svensk romani og kaalo, eller kalo finsk romani. Det bur 10 000 roma i Finland, som høyrer til kaale-gruppa. Dei var skild frå roma i Sverige i perioden 1809 fram til 1954 (innføringa av den nordiske passunionen). På slutten av 1800-talet og tiåra framover kom det roma som snakka valakiske romanispråk, kalderasj, lovari og tjurari til Skandinavia. På 1960- og 70-talet kom det roma frå Frankrike, Spania, Polen, Russland, Bulgaria og Jugoslavia, blant anna kalderasj, lovari, arli og romungri. Også krigane på Balkan på 1990-talet førte med seg immigrasjon av roma frå det tidlegare Jugoslavia, m.a. arli, bugurdji og gurbeti. Språk med talarar som har kome i fleire omgangar har vorte styrka med innflytting av nye talarar.
Offentleg status
I Noreg er både romanés og romani rakripa (norsk romani) sannkjent som historisk minoritetsspråk med same status som kvensk og dei samiske språka. Sverige har sannkjent svensk romani, finsk romani (kaale), kalderasj, lovari, arli og romungri. Finland har sannkjent finsk romani.
Språkfamilien
Av desse språka er norsk romani (romani rakripa) snakka i Noreg, og svensk romani i Sverige. Det svenske Språkrådet distribuerer i tillegg materiale på arli, kalderaš, kale, lovara.
Ordtilfang
Ordtilfanget i dei ulike romanispråka ber sterkt preg av historia til sigøynarane (romfolket). Kjernen av ordtilfanget kjem frå dei indoariske språka kring Panjab i India. Mange ord liknar på dei tilsvarande orda i panjabi og hindi — slik som tala frå éin til fem. Andre vesentlege kjelder er armensk, gresk, slaviske språk, romanske språk og germanske språk. Det finst òg enkelte hebraiske og finske ord i romanés.
Valky
Valky (ukrainsk Валки) er ein by i Kharkiv oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2011).
Hans Øvergaard
Hans Øvergaard var ein norsk offiser, stortingsrepresentant og Elverums første ordførar.
Øvergaard var fødd på Gårder i Elverum, far hans var gardbrukar. Sjølv vart han i 1812 offiser. Frå 1814 var han i 1. bergenhusiske regiment, der han i 1816 vart premierløytnant. Som eit resultat av omorganiseringa av hæren i 1818 vart han overført til 1. akershusiske brigade. År 1823 vart han adjutant ved østerdalske jegerkorps, i realiteten ein slags veginspektør for Østerdalen. Han vart i 1837 forfremja til kaptein.
Øvergaard representerte Hedmark på Stortinget frå 1833 til 1839. I 1833 var han medlem av komiteen gasjar, pensjonar, budsjett- og skattevesen, 1836 og 1836-37 var han sekretær i militærkomiteen, medan han i 1839 var sekretær i veglovskomiteen og medlem av protokollkomiteen. Øvergaard vart i 1837 vald til Elverums første ordførar.
Fuglevikke
Fuglevikke (Vicia cracca) er ei plante i ertefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing.
Planta er 40 cm høg og har ein grann greina stengel med korte liggjande hår, 8-10 par småblad utan tydeleg midtnerve på oversida. Blomstane er blåfiolette, 15 mm lange, ofte 30-40 i klasen. Skolmen er 2-3 mm brei med 5-8 frø. Fuglevikke blømer kring juni i bakkar, småskog og i åkrar. Planta er vanleg over heile Noreg, og er funnen på Dovrefjell opp til 1050 m.
Basento
Basento er ei elv sør i Italia med ei lengd på 149 km. Elva har utspring i Appenninane, vest for Potenza i Basilicata og munnar ut i Tarantobukta i Det joniske havet ved Metaponto. Den største byen langs Basento er Potenza, hovudstaden i Basilicata.
Skype
Skype [utt: skajp] er eit dataprogram for breibandstelefoni. Skype vart lansert i 2003 av Niklas Zennström frå Sverige og Janus Friis frå Danmark, som er dei same som står bak fildelingsprogrammet Kazaa og internett-TV-tenesta Joost.
Brukaren installerer Skype på datamaskina og opprettar så ein gratis brukarkonto. Deretter søkjer ein etter personen ein vil ringje til eller nettprate med. Fordi samtalen skjer over Internett, er det inga tilkoplingsavgift, ingen minuttpris og ingen abonnementskostnader. Som andre IP-telefoni-tenester gjer dette Skype til eit rimeleg alternativ samanlikna med vanlege telefonsamtalar. I tillegg til at brukarane kan ringje til kvarandre, har programmet også funksjonalitet for meldingsformidling, filoverføring, videosamtalar osb. Skype nyttar ein proprietær protokoll som ikkje er kompatibel med SIP.
I september 2005 kjøpte eBay opp Skype for ein pris på mellom 1,9 og 3,4 milliardar euro, avhengig av den økonomiske utviklinga åt selskapet dei komande åra. Dette gjorde Niklas Zennström til ein av dei rikaste personane i Sverige. Den 10/5-2011 kjøpte Microsoft Skype.
Avlytting
I 2013 vart det kjent at NSA har høve til å lytta på Skype-samtalar via PRISM-programmet.
Sniglar
Sniglar (Gastropoda) er ein klasse av blautdyr. Mange artar lever på land, men to tredelar av artane held til i vatn.
B-type-asteroide
B-type-asteroidar er relativt uvanlege karbonhaldige asteroidar som passar in i den breiare C-gruppa. I asteroidepopulasjonen er det mange B-typar i det ytre hovudbeltet og dei dominerer Pallasfamilien som inkluderer den nest-største asteroiden, 2 Pallas. B-type-asteroidane er tenkte å vera primitive restar frå det tidlege solsystemet rike på flyktige stoff.
Karakteristikkar
B-typen er generelt lik på C-typen, men er forskjellig ved at den ultrafiolette absorpsjonen ved bølgjelengder kortare enn 0,5 μm er liten eller ikkje tilstadeverande; og spekteret er meir blåleg enn raudt. Albedoen er også ofte høgare enn den til generelt veldig mørke C-typen. Spektroskopi av B-typar føreslår at overflata til desse asteroidane består av anhydrerte silikat, hydrerte leiremineral, organiske polymer, magnetitt og sulfid. Det næraste ein kjem B-type-asteroidar er karbonkondrittmeteorittar som forsiktig har blitt varma opp i laboratoriet.
Dookie
Dookie er det tredje studioalbumet frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day.
Kudos
Kudos, frå gresk κύδος kydos, bokstaveleg 'det som er høyrt om', er eit ord som spesielt vert bruka innan nettsjargong for å gje ros eller lovord for ei handling.
Ordet vart bruka i engelsk studentslang tidleg på 1800-talet. Etter siste sekelskifte er ordet òg bruka på norsk, spesielt innan nettsjargong, ofte synonymt med poeng når brukarar skal evaluere kvarandre.
I samanheng med artiklar som gjeld nettfenomen, er uttrykket òg bruka i norsk avisspråk.
Referansar
Kudos
Michitaka Akimoto
Michitaka Akimoto er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Ventforet Kofu, Kyoto Sanga FC, Kataller Toyama, Thai Honda FC og Fujieda MYFC (2019).
Auckland City
Auckland City er eit tidlegare administrative område innan Auckland. Territoriet dekkjer eidet som bind saman Nordøya på New Zealand med ei stor halvøy som stikk nord i Stillehavet. Somme øyar i Haurakibukta går òg inn i byen. Styret for regionen Auckland har sete i Auckland City.
Historie
Sentralregjeringa på New Zealand omstrukturerte det lokale styresettet i landet i 1989. Då vart Auckland City slegen saman med åtte andre og mindre einingar til ein ny og større Auckland City. Den nye byen fekk dobbel folkesetnad i høve til den gamle og fusjonen definerte dagens geografiske grenser for byen. Auckland City inngår i det bymessige område Auckland saman med dei andre urbane nabobyane North Shore, Waitakere og Manukau. I 2010 blei det oppretta ei sameint styresmakt for alle desse områda, Auckland Council.
Geografi
Hovuddelen av Auckland City ligg på eit eid (landbru). Waitemata Harbour, som opnar mot Haurakigolfen i nord, skil eidet frå North Shore byen. Manukau Harbour opnar mot Tasmanhavet i sør. Øyane i den indre golfen omfattar Rangitoto, Motutapu, Browns Island, Motuihe, Rakino, Ponui og Waiheke, medan den ytre golfen inkluderer Hauturu/Little Barrier Island, Great Barrier Island og Mokohinau Islands. Ein signifikant del av det sentrale forretningsområdet er bygd på tomtegrunn som vart utvikla igjennom dei siste hundreåra.
Hard Candy
Hard Candy er det ellevte studioalbumet til den amerikanske musikaren Madonna. Det vart gjeve ut 19. april 2008 av Warner Bros.
Marokko
Namn
Det arabiske namnet på landet tyder 'det vestlege kongedømet', og blir ofte forkorta til Al Maghrib, 'Vesten'. Namnet Marokko, som blir brukt på dei fleste andre språk, er avleia av namnet på den tidlegare hovudstaden Marrakech.
Historie
Capsienkulturen utvikla seg i området rundt 8000 f.Kr., då Marokko var mykje meir fruktbart enn no. Den eldste folkegruppa i området me kjenner til er berbarar. Sjøreisande fønikarar busette seg ved kysten før romarane tok kontroll over området som Mauretania Tingitana. På 400-talet jaga vandalar, visigotarar og bysantarar kvarandre ut i rask rekkjefølgje medan berbarane heldt på makta i fjella sine. På 600-talet blei landet erobra av muslimske arabarar som har prega kulturen sidan.
Marokko braut laus frå kalifatet i Bagdad under Idris ibn Salih som grunnla idrisidedynastiet. Landet blei ei stormakt og eit kulturelt senter, men blei etter kvart svekka av indre splid, samstundes som europeiske makter og Det osmanske riket trua utanfrå.
Landet blei frivillig eit protektorat i 1912 då sultan Abdelhafid gav Frankrike overherredøme over riket, samstundes som Spania fekk herredømet over Tanger. Etter lang tids kamp fekk landet sjølvstende i 1956, og Tanger blei igjen innlemma i riket.
Marokko annektert store delar av den dåverande spanske kolonien Vest-Sahara i 1975 og 1979.
Geografi og geologi
Marokko omfattar mange ulike naturmiljø. Landet dannar ein geologisk overgangssone mellom slettelandet i Afrika og det alpine fjellsystemet. Mesteparten av den søraustlege delen av landet ligg i Sahara og er goldt og har få innbyggjarar. Fjell dekker store delar av Marokko. Dei sentrale delane av massiva består av krystallinske grunnfjellsbergartar, medan dei yngre foldingsbergartane mest er frå jura og krit, til dels med basaltdekke mellom laga. I senkingane ligg tertiære og kvartære avleiringar, mellom anna fosfatleire.
Fjellkjeda Midtre Atlas (Moyen Atlas), flankert av elva Oum er-Rebia som renn mot Atlanterhavet, og av Moulouya som renn mot Middelhavet, hevar seg til over 3000 moh. I sørvest glir ho saman med Høge Atlas (Haut Atlas), som i Jabal Toubkal når 4165 moh, det høgaste fjellet i Marokko. Sør for desse fjella, avbrote av ein senkingssone, ligg Antiatlasfjella. Fjella når ca. 2500 moh, men liknar meir på eit platåland enn ei fjellkjede. Sørskråningene er golde og strekkjer seg ut mot den ofte tørrlagde elva Oued Drâa. I nord går dei ca. 2000 m høge Riffjella i ein boge av høge fjellryggar og breie dalar parallelt med den bratte kysten, frå Tanger i vest nesten til Melilla i aust. Fjella fell sørover mot den trekantede Sebousletta som dannar eit alluvialt lågland. Det lågaste punktet i landet er Sebkha Tah (55 muh.). Fjella i nord er geologisk ustabile slik at jordskjelv kan skje. Både Riffjella i nord og Atlasfjella midt i landet er hovudsakleg folkesette av berbarar.
Det vestlege Marokko, som strekkjer seg frå Mellom- og Høge Atlas til Atlanterhavet, består for det meste av eit 400–700 m høgt platå (Marokkanske Meseta) gjennomskoren av elvedaler. Langs Atlanterhavet ligg ei smal kystslette, som er breiast sør for Casablanca.
Større miljøproblem er mangel på ferskvatn, erosjon på grunn av minkande vegetasjon, og oljeureiningar i havet.
Hovudstaden i landet er Rabat, medan Casablanca er største byen. Andre viktige byar er Agadir, Essaouira, Fez, Marrakech, Meknès, Oujda, Ouarzazat, Safi, Salé, Tanger, Tétouan, Tiznit og Tan-Tan.
Klima
Den nordlege kysten har middelhavsklima med solrike og varme somrar, og kjølige og fuktige vintrar. Mykje det same klimaet har ein innover i landet til foten av Atlasfjella, og langs kysten av Atlanterhavet. Atlanterhavskysten er faktisk enno meir temperert med mildare vintrar og mindre nedbør, og litt kjøligare somrar når havtåke sig inn mot land. På den andre sida av Atlasfjella ligg derimot Sahara som er tørr og svært varm. Kystområda av Marokko har ein normal maksimumstemperatur på 26 °C i juli, men når ein sørleg og støvete vind, kalla chergui, strøymer over fjella frå Sahara kan temperaturen kome opp mot 45 °C. Dei høgare områda av Atlasfjella kan derimot ha vinterlege forhold med snø og kraftig vind.
Eiderfeltet
Eiderfeltet er eit oljefelt i Nordsjøen. Feltet ligg kring 184 km nordaust for Lerwick på Shetlandsøyane i Skottland, i sektoren til Storbritannia. Utvunne petroleum vert transportert via Cormorant A-plattforma på Cormorantfeltet til Brent System røyrleidningssystemet.
Marokko
Språk
Fram til 1. juli 2011 er arabisk det einaste offisielle språket i Marokko. Det har blitt vedteke at den nye grunnlova skal innføre det berbarspråket tamazight som det andre offisielle språket. Då blir Marokko det første landet med eit offisielt berbisk språk.
Elles blir fransk mykje brukt i landet - både i offisielle dokument og i nærlingslivet - men det nyt ingen offisiell status.
Urie Lingey
Urie Lingey er ei folketom øy på Shetland. Ho ligg mellom Fetlar og Unst. Yell ligg i vest. Daaey ligg i søraust og Sound Gruney i vest. Wedder Holm ligg nordaust for øya.
Urie Lingey ligg 1 km nord for Urie Ness ved Fetlar, som har gjeve henne namnet. Lingey tyder 'lyngøya'.
Ternfeltet
Ternfeltet er eit oljefelt i Nordsjøen. Feltet ligg kring 169 km nordaust for Lerwick på Shetlandsøyane i Skottland, i sektoren til Storbritannia. Utvunne petroleum vert transportert via Cormorant A-plattforma på Cormorantfeltet til Brent System røyrleidningssystemet.
Adygia
Adygia eller Adygeja (russisk Адыгея Adygeja) er ein republikk i Russland og eit av dei føderale subjekta i Den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Majkop, arealet er 7600 km² og innbyggjartalet er 440 400 (2010).
Adygia ligg i det nordvestlege Kaukasus, fullstendig omringa av Krasnodar kraj. I nord er det sletteland, i sør startar Kaukasus-fjella. Høgste punkt er fjellet Tsjugusj (3 238 m.o.h.)
61,5 % av innbyggjarane er russarar. Adygar, eit kaukasisk folkeslag, utgjer 24,3 %, armenarar 3,5 %, ukrainarar 1,3 % og kurdarar 1,0 %.
Historie
Adygane er nært beslekta med dei andre kaukasiske folkeslaga kabardinar og tsjerkessarar. Historisk har alle desse tre folkeslaga vore kjent som tsjerkessarar. Frå 1557 av hadde adygane hatt venlege forbindelsar med Russland. På slutten av 1700-talet starta den russiske ekspansjonen sørover mot Kaukasus. I løpet av dei påfylgjande krigane, spesielt i perioden 1859 - 1864, utvandra store mengder adygar til det osmanske riket eller vart tvangsdeporterte. Byen Majkop vart grunnlagd i 1857 som russisk festning. Etter den russiske revolusjonen var Adygia frå hausten 1918 til mars 1920 i hendene på kontrarevolusjonære styrkar (kvitegardistar). I 1922 vart det adygiske autonome området oppretta. Frå august 1942 til februar 1943 var området okkupert av tyskarane.
Med oppløysinga av Sovjetunionen i 1991 vart Republikken Adygia oppretta som ein del av den russiske føderasjonen. Khazret Sovmen har vore president sidan 2002. Han, og fleirtalet av resten av makteliten i Adygia er adygar. Som reaksjon på dette har det vorte oppretta ein organisasjon som kallar seg Unionen av Slavarar, som hevdar at etniske russarar vert diskriminerte i Adygia. Dei arbeider for at Adygia skal slåast saman med Krasnodar kraj, men har førebels ikkje fått gjennomslag for dette blant makthavarane i Moskva.
Ved parlamentsvalet i Adygia 13. desember 2006 vart Sameint Russland det klart største partiet, medan Kommunistpartiet vart nest størst.
Bakgrunnsstoff
Republikken sine offisielle heimesider på russisk
Kommersant artikkel på engelsk
Fjellbruk
Graset nede i fjellsidene vart i tidlegare tider nytta til beite.
Adygia
Bakgrunnsstoff
Artikkel frå NUPI
Yohei Onishi
Yohei Onishi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Ventforet Kofu og Kataller Toyama.
Belbo
Belbo er ei elv sør i Piemonte i Italia og ei av sideelvane til Tanaro frå høgre. Tanaro er igjen ei sideelv til Po.
Belvo har utspring i Langhe på grensa mellom Piemonte og Liguria i Montezemolo-åsane. Elva renn gjennom provinsane Cuneo, Asti og Alessandria og munnar så ut i Tanaro frå høgre ved Villa del Foro i kommunen Alessandria.
Unst
Unst er ei av North Isles i Shetlandsøyane i Skottland. Ho er den nordlegaste av dei busette øyane i Dei britiske øyane og den tredje største av Shetlandsøyane etter Shetland Mainland og Yell. Ho har eit areal på 120 km².
Unst består stort sett av grassletter og kystklipper. Den største landsbyen er Baltasound, som tidlegare var den nest største sildehamna etter Lerwick. I dag ligg det eit bryggeri, eit fritidssenter og ein flyplass ved landsbyen. Andre busetnader på øya er Uyeasound, med Greenwell's Booth (eit hansatisk varehus) og Muness Castle (frå 1598), og Haroldswick, som har eit båtmuseum og eit kulturarvsenter.
Historie
Det vert stadig drive arkeologiske utgravingar på øya i dag og ein har mellom anna grave ut tre langhus frå vikingtida. Ein kjenner til 30 langhus på øya.
Den 7. januar 2007 vart Unst råka av eit jordskjelv som målte 4,9 på richterskalaen.
Geografi og geologi
Øya har mange av titlane som går for å vere dei nordlegaste i Storbritannia. Den vesle busetnaden Skaw nordaust på øya er til dømes den nordlegaste busetnaden i Storbritannia. Muckle Flugga fyr, like nord for Unst, er det nordlegaste fyret, og like nord for der igjen ligg Out Stack, det nordlegaste landfaste punktet i heile Storbritannia.
Vestlandet i Noreg ligg kring 300 km mot aust.
Øyane Unst og Fetlar består hovudsakleg av ultramafisk og mafisk lavabergartar som forma til ein ofiolitt, ein del av oseanskorpa frå Iapetushavet, som vart øydelagd under den kaledonske orogenesen.
Det var ein gong fleire kromittbrot på Unst. Til ein av desse gjekk den no nedlagde Hagdale Chromate Railway frå 1907 til 1937.
Transport
Det går ferjer frå Belmont på øya til Gutcher på Yell og Oddsta på Fetlar.
Øya er kjend for busskuret på øya, kalla Bobby's Bus Shelter, det vert møblert og pynta på kvart einaste år med sofa, fjernsyn, datamaskin og andre hushaldningsting.
Biferno
Biferno er ei elv i Molise sør i Italia. Ho har sitt utspring i kommunen Bojano og dei første par kilometrane mottar ho mange småelvar frå Matese-fjella. Ho renn gjennom fleire kommunar i provinsen Campobasso, og dannar Guardialfierasjøen før ho til slutt munnar ut i Adriahavet.
I antikken vart ho kalla Tifernus.
Raymond Kvisvik
Raymond Kvisvik er ein norsk fotballspelar som spelar for Fredrikstad FK. Kvisvik spelar på midtbana. Han har fram til no i si karriere spela 8 kampar og scora 2 mål for Det norske herrelandslaget i fotball. Han står bokført med 36 obligatoriske kampar og 7 mål for Fredrikstad.
Karriere
* Berre seriekampar.
Kazunari Hosaka
Kazunari Hosaka er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Ventforet Kofu og Fagiano Okayama.
Radyvyliv
Radyvyliv (ukrainsk Радивилів, russisk Радивилов, Radilikov polsk Radziwiłłów) er ein liten by i Rivne oblast (provins) vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Radyvyliv rajon (distrikt) og ligg sørvest for Rivne, nær E40. I sovjettida, frå 1939 til 1992, heitte byen Tsjervonoarmijsk (ukrainsk Червоноармійськ, russisk Червоноармейск).
Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2011).
Albumet Insomniac
Insomniac er det fjerde studioalbumet frå den USA-amerikanske pønkrock-gruppa Green Day.
Gjerdevikke
Gjerdevikke (Vicia sepium) er ei plante i ertefamilien som er utbreidd over Europa og Asia.
Planta er om lag 40 cm høg. Stengel og blad er snaue. Blada er små og eggforma med tydelege midtnervar. Dei sit i 6-7 par på sidestenglar. Gjerdevikke har 2-4 kortskafta blomstar saman i bladhjørne. Skolma vert svart til slutt. Gjerdevikke blømer kring juni i småskog over heile Noreg. På Finse er planta funnen opp til 1220 m.
Gjerdevikke kan blandast saman med fuglevikke. Artane kan skiljast gjennom at fuglevikke har mindre og meir mørkegrøne småblad, og fleire småblad på kvart bladskaft. Vidare har gjerdevikke færre blomar og ofte ein raudare variant av den fiolette fargen.
Severomorsk
Severomorsk (russisk Североморск) er ein by i Murmansk Oblast i Russland, kring 25 km nord for Murmansk ved Murmanskfjorden. Her er den russiske Nordflåten sitt administrative hovudkvarter. Severomorsk har Kolahalvøya sin største tørrdokk. Dette er truleg grunnen til at han er ein lukka by, ein må ha eige løyve for å vitje byen. Dette gjeld òg russarar som ikkje bur der.
Byen vart grunnlagd i 1896 med namnet Vajenga. Tettstaden fekk bystatus i 1951 og fekk samstundes det nye namnet Severomorsk.
Saman med småbyane Rosljakovo, Safonovo, Safonovo-1, Severomorsk-3 og Sjtsjukozero har Severomorsk eit folketal på kring 53.800 innbyggjarar. (2002).
Sør-Varanger kommune er den norske venskapskommunen til Severomorsk.
Le Glèbe
Le Glèbe er ein kommune i distriktet Sarine i kantonen Fribourg i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på.
Kommunen vart skipa 1. januar 2003 då Estavayer-le-Gibloux, Rueyres-Saint-Laurent, Villarlod og Villarsel-le-Gibloux vart slått saman.
John Heitinga
John Gijsbert Alan Heitinga er ein nederlandsk fotballspelar som har spela for Everton i engelsk Premier League, og for det nederlandske landslaget. Han vart seriemeister i Nederland med Ajax i 2002 og 2004. I 2008 vart han kåra til årets fotballspelar i Nederland. Han debuterte for A-landslaget i ein privatlandskamp mot USA 18. februar 2004.
Fylkesveg 53
Fylkesveg 53 (Fv53) er vegstrekninga som går mellom Tyinkrysset i Vang og Lærdal, via Årdal. Veglengda er 71,6 km, av dette 13,3 km i Oppland og 58,3 km i Sogn og Fjordane.
Strekninga er mest kjend for fjellovergangen Tyin–Årdal, som i utgangpunktet ikkje er vinterstengd, men som kvar vinter har kolonnekjøring eller må stengast mellombels på grunn av uvêr, rasfare eller anna.
Med utgangspunkt ved Tyinkrysset går riksveg 53 av frå E16 ved Tyinkrysset, forbi det tidlegare Tyin Hotell, langs den sørvestre breidda av Tyin, over fjellet og ned til Øvre Årdal, vidare langs den sørlege breidda av Årdalsvatnet til Årdalstangen og så langs den sørlege breidda av Årdalsfjorden før vegen endar i riksveg 5 ca. 1,5 km frå Fodnes ferjekai.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Ájos Evstrátios
Ájos Evstrátios (gresk Άγιος Ευστράτιος) eller St. Efstratios er ei lita øy i Hellas som høyrer til Dei nordegeiske øyane i Egearhavet. Øya ligg 30 km sørvest for Límnos og 80 km nordvest for Lésvos.
Ájos Evstrátios er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Límnos i periferien Dei nordlege egeiske øyane.
Ájos Evstrátios er ei roleg og isolert øy. Klimaet er tørt med lite nedbør om vinteren og lange, varme somrar. Landskapet er hovudsakleg steinete med lite og låg vegetasjon. Havet omkring er derimot rik på fisk og fiske er hovudnæringa her. Det er fleire flotte strender rundt øya som Ájos Antonios, Lemonies, Avlakia og andre, som ein kan nå med kaik. Øya har båtsamband til Límnos, Ájos Konstandínos, Kými og Kavála.
Øya er kalla opp etter St. Efstratios, som levde i eksil på øya på 800-talet fordi han stod imot den biletstormande politikken til den austromerske keisaren Leon Armenaren.
Øya vart nytta til å huse politiske fangar i eksil på 1930-talet. I 1968 vart øya råka av eit jordskjelv som øydela dei fleste bygningane, og desse vart erstatta av betongbygningar som planmessig vart bygd i ein militærleirliknande stil. Øya har likevel ein tiltalande hovudby, òg kalla Ájos Evstrátios. På 1970-talet vart øya igjen nytta til å halde politiske fangar. Den mest kjende av desse var musikaren Mikis Theodorakis.
Lognvikvatn
Lognvikvatn er ein innsjø som ligg i Rauland i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Innsjøen strekkjer seg frå Øygarden i aust til Austbø i vest. Han er skilt frå Tansvatn gjennom det smale sundet Laupet. Frå Tansvatn held Tansåi fram, og munnar ut i Totak etter ein snau kilometer.
Ájos Evstrátios
Byar og tettstader
Den einaste tettstaden i kommunen er:
Lognvikvatn
Namnet på innsjøen stammer kanskje frå dei to gardane Lognvik Nordre og Søndre som ligg i nordaustenden av vatnet.
Kostas Karamanlis
Konstantínos Alexándrou Karamanlís, i daglegtale Kóstas Karamanlís er ein gresk politikar, og var statsminister i Hellas frå 10. mars 2004 til 6. oktober 2009. Han leier det konservative partiet Nea Dimokratia (Nytt demokrati). Partiet hans fekk 45,4 % av røystene i parlamentsvalet 7mars 2004, og reint fleirtal i parlamentet med 165 av 300 plassar. Ved valet [[16. september 2007 fekk Karamanlis sitt parti på nytt fleirtal, men mindre enn før, med 41,8 % av røystene og 152 plassar i parlamentet, og Karamanlis heldt fram som statsminister.
Ájos Evstrátios
Byar og tettstader
Småøyar i kommunen:
Erasmus frå Rotterdam
Desiderius Erasmus Roterodamus, eller Erasmus frå Rotterdam, var ein kjend humanist frå Nederlanda. Han er truleg den førande representanten for den nordlege humanismen i renessansen. Han vart kalla «den førande humanisten» i samtida, og «den mest heiderskrynde kristne humanisten».
Erasmus skreiv for det meste på latin, og sytte for at nye omsetjingar av Bibelen og Det nye testamentet vart redigerte og utgjevne. Såleis påpeika han ein rekkje manglar i den bibelutgåva som hadde vore nytta til då (Biblia Vulgata), og rydde vegen for ei nytenking om bibel om kristen tolkingslære som kulminerte i reformasjonen. Erasmus var oppteken av å reformere kyrkja frå «innsida», og heldt seg kritisk til fastgrodde dogmar livet ut. Med tida kunne han og stille spørsmål ved tankane til Martin Luther. Han valde soleis ein mellomposisjon som ergra meir radikale protestantar, til dømes Martin Luther, men og konservative katolikkar. Han konverterte likevel til den reformerte kyrkja i Sveits, og døydde i Basel i 1536.
Tidlege år
Erasmus vart fødd i Rotterdam, truleg den 28. oktober 1469, på dagen til den helgenen han vart kalla opp etter. Sjølv om han hadde tilnamnet «Roterodamus» heile livet, budde han der berre dei fire første åra. Faren, Roger Gerard, vart seinare prest i Gouda, og vart aldri gift med mora, ei Margrete, dotter av ein lækjar. Lite er elles kjend om henne. Båe foreldra døydde av pest i 1483, og Erasmus fekk utdanning i ei rekkje klosterskolar i nærleiken. Han utvikla ein personleg nærleik til Gud, men valde å stille seg kritisk til den strenge tukten munkane levde under i klostra.
Studietid
Av di han var fattig, laut Erasmus gå i kloster. Han vart augustinarmunk i 1486 og prestevigd i 1492. Eramsu tente ikkje som prest lenge, men fekk dispensasjon frå klostertvangen i 1493 og vart sekretær hjå biskopen i Cambrai. No byrja eit live med intens skriving og forsking. Han var alt kjend som ein skrivefør mann, og bad paven om løyve til å drive med humanistisk forsking. Han vart verande ein slag «sekulær prest» resten av livet. Dispensasjonen vart gjeven av pave Leo X, som og sytte for at han vart livsvarug. Denne dispensasjonen var særmerkt i denne tida.
I 1495 reiste Erasmus til Paris for å studere vidare. Universitetet i Paris hadde vore eit senter for mellomalderleg skolastikk, men no vann humanismen innpass hjå nye studentkull. Erasmus vart kjend i heile Europa for verka sine Adagia (1500) og Enchiridion militis christiani (1502). Han budde i England frå 1509 til 1514 etter invitasjon frå Henrik VIII, og verka mellom anna som gresk-professor ved Universitetet i Cambridge. I åra som følgde heldt han til i Brussel, Leuven, Basel og Freiburg, og bygde opp eit nettverk av vener han heldt kontakt med.
Frå 1535 til han døydde budde Erasmus i Basel.
Vitskapleg arbeid
Erasmus gav også ut tekstkritiske utgåver av tekstane til fleire kyrkjefedrar, som Hieronymus, Irenaeus, Ambrosius, Augustin, Epifanios, Khrysostomos og Origenes.
Usemje med Martin Luther
Erasmus stødde tankane til Luther i ei viss mon, og hadde stor vørdnad for han. Luther på si side åtte likeeins vørdnad for verket og vitet til Erasmus, og naudba han om å slutte seg til den kyrkjepolitiske striden. Erasmus på si side heldt att, og vegra seg. Han heldt seg difor nøytral i åndskampen som følgde. Seinare, i 1533, tok han avstand frå Luther og meinte han no hadde gått for langt. Dette førte han på kant med dei mest radikale kreftene i reformasjonsrørsla. Luther la heller ikkje fingrane imellom i ordskiftet som følgde.
Erasmus gjekk mellom anna ut mot Luthers syn på fri vilje, og meinte menneska hadde større val enn det Luther meinte. Luther svara med eit skrift om «den bundnde viljen», som var eit beint åtak på Erasmus sjølv. Erasmus heldt fast på at manneviljen var fri til eigne val, medan Luther heldt på tanken om predestinasjon. Ettersom tida vart meir og meir valdeleg, og reformasjonen førte til krig og oppstand fleire stader, tok Erasmus heilt avstand frå stridane.
Erasmus frå Rotterdam har tydd mykje for den nordlege humanismen, og for utviklinga av ei ny humanistisk vitskapsfilosofi. Han er mykje heidra for innsatsen sin, og det europeiske Erasmus-programmet er kalla opp etter han.
Vuhlehirsk
Vuhlehirsk (ukrainsk Вуглегірськ, russisk Углегорск, Uglegorsk) er ein by i Donetsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2011).
Alex Oliveira
Alex Oliveira er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ventforet Kofu.
Jorsa
Jorsa er ei elv i Republikken Komi og ei av sideelvane til Petsjora frå høgre. Ho har ei lengd på 206 km og eit nedslagsfelt på 2520 km².
Dei største sideelvane hennar er Letnjaja og Slednaja. Jorda spring ut frå eit åslandskap nordaust for Ust-Tsilma og renn vestover.
Fembøring
Ein fembøring er ein open, spissgatta trebåt med segl og minst fem båtrom. Denne båttypen, som hovudsakleg er ein størrelseskategori, har tradisjonelt vorte bruka i Trøndelag og Nord-Noreg. Fembøringane blir tradisjonelt bygde anten som åfjordsbåtar eller nordlandsbåtar. Sjølv om fembøringane har minst fem rom, og i praksis ofte minst ein sju eller åtte, så har dei sjeldan meir enn fem eller seks par tollepinnar — og ofte ned til tre par i storfembøringane frå sist på 1800-talet.
Opphavet til namnet fembøring er uvisst. Av hypotesane kan nemnast at børing har vorte sett i samband med både bord og bør og at fem kan vise til anten talordet 5 eller eit likelydande ord med annan tyding. Men det kan òg ver at fem kjem frå gamalnorsk «fimr», som tyder snar, snøgg, hendig. Kor som er, så er det truleg samband mellom termen fembøring og termen sambøring som ein finn i eldre kjelder frå Mørekysten.
Live Tracks
Spor
Green Day discography
Sanking
Sanking er ein måte å skaffa seg noko ein treng frå naturen. I tidlegare tider var det ei viktig matkjelde.
I skogen
I skogen vert det sanka bær og sopp. I Noreg er blåbær og tyttebær dei viktigaste sortane. Tradisjonelt har det vore kvinnfolkarbeid å plukka bær. Sopp har ikkje vor så viktig i dei nordiske landa som lenger sør i Europa. I nokre land, som Italia, sankar ein òg trøfflar.
På fjellet
På fjellet har det vore sanka molter, som i tidlegare tider var eit kjærkome tilskot ut på seinsumaren. Spesielt i Finnmark har molteplukking vore viktig.
I fjæra
I fjæra har det vore sanka tang og tare, men òg skaldyr som østers og knivskjel. Sanking av skaldyr er framleis viktig i mange land, men i Europa har ein for det meste gått over til oppdrett av østers og andre typar skaldyr.
Anatolij Fomenko
Anatolij Timofejevitsj Fomenko  er ein russisk doktor i fysikk og matematikk og medlem i Det russiske vitskapsakademiet. Han er professor ved Universitetet i Moskva.
Fomenko vart fødd i Donetsk i Sovjetunionen (i det noverande Ukraina.) Anatolij Fomenko er forfattar av ei rekkje bøker om utviklinga av nye statistiske metodar og det å bruka dei til å analysera historiske krønike, samt antikken og mellomalderen. Fomenko er ein forkjempar for å drastisk revidera kronologisk historie. Han har skapt sin eigen revisjon som vert kalla Ny kronologi, som er basert på statistiske tilhøve, og å studera matematikk og astronomi.
Dei fleste russiske vitskapsfolk reknar dei historiske verka til Fomenko for å vera pseudovitskaplege.
Sali Berisha
Sali Ram Berisha er ein albansk politikar som var president i Albania frå 1992 til 1997 og statsminister frå 2005 til 2013.
Berisha var med i leiarskapet i høgrepartiet Partia Demokratike e Shqipërisë (Albanias demokratiske parti) sidan grunnlegginga i 1991. Partiet fekk 55 av dei 140 plassane i parlamentet ved parlamentsvalet i juli 2005, og regjerte som det største partiet i ei koalisjonsregjering.
Otto Torgersen
Otto Torgersen (1910–2000) var ein norsk arkitekt (mnal). Torgersen hadde utdanning innan reklame og vidareutdanna seg sidan til arkitekt i Storbritannia. Etter å ha vore assistent for Christian Prans i Bondeorganisasjonenes reklamebyrå, starta dei to eit eige byrå, «Pran og Torgersen reklamebyrå», då bondeorganisasjonane ikkje lenger hadde bruk for dei.
Smørås
Smørås er ein gard i Fana i Bergen. Han ligg på nordvestsida av Smøråsfjellet mellom Apeltunvatnet og Kalandsvatnet.
Otto Torgersen
Arkitekt Pran var i den tida med i ulike arkitektkonkurransar, og vann første-, andre- og tredjepris i arkitektkonkurransen om sørfløya på Den Tekniske Høyskolen i Trondheim. Han vann òg førsteprisen i arkitektkonkurransen om Norges Idrettshøgskole ved Sognsvann i Oslo. Dette førte til at firmaet blei delt i to, «Christian Pran og Otto Torgersen, arkitekter mnal» og «Pran og Torgersen reklamebyrå».