cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sissle
Elva spring ut i kommunane Schinznach-Dorf og Thalheim i ei høgd på 650 meter over havet på sørsida av fjellet Dreierberg og nordsida av Zeiher Homberg i Jurafjella. Like etter kjelda renn elva gjennom eit bergpass mellom Dreierberg og Zeiher Homberg og fell raskt nedover. Ho renn gjennom Talmatt og langs grensa til Zeihen. Etter om lag 2,5 km renn Sissle forbi Effingen jernbanestasjon og den vestlege inngangen til Bözbergtunnelen, om lag 450 meter over havet. Elva måtte her kanaliserast då jernbanen vart bygd.
Frå her og vidare er landskapet relativt flatt og elva følgjer motorvegen A3. Ho renn stort sett fritt fram til Hornussen og er så kanalisert fram til Eiken, der ho svingar nordover og går inn i Rhindalen. Ho tek imot elva Bruggbach frå venstre, som kjem frå Wittnau. Dei siste 2,5 km av Sissle dannar ho store meander. Ho endar ved landsbyen Sisseln, der ho munnar ut i Hochrhein ved 290 moh.
Kjelder
''
IK Skeid
Idrettsklubben Skeid er eit idrettslag i Oslo. Laget vart stifta 1. januar 1915 som Kristiania Ballklubb, namnet Skeid vart teke i bruk i 1925 då Kristiania Ballklubb og idrettslaget Frem samla seg i eitt lag.
Skeid har gjort seg gjeldande i bandy, ishockey, orientering og skiidrett, men er mest kjend som fotballklubb.
Fotballklubben
A-laget spelar i 2. divisjon i avdeling 1 (2020).
Skeid vart seriemeister i fotball i 1966 og har vunne fotballcupen heile åtte gongar; 1947, 1954, 1955, 1956, 1958, 1963, 1965 og 1974.
Noverande spelarar
Namn i dettte avsnittet vart sist endra i juni 2020.
Tidlegare Skeid-spelarar
Dei mest kjende Skeid-spelarane er Hans Nordahl, Harald Hennum, Finn Gundersen, Kjell Kaspersen, Finn Thorsen, Trygve Bornø, Tor Egil Johansen og Jan Birkelund.
Fylkesveg 414
Fylkesveg 414 (Fv414) går mellom Ekra og Høl i Vegårshei kommune. Veglengda er 12,1 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Seiji Hada
Seiji Hada er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Esterházy
Esterházy (tysk, på ungarsk Eszterházy, slovakisk Esterházi) er ei ungarsk adelsslekt. Esterházy var ein gong mellom dei største landeigarane i Ungarn.
Opphavleg var familien små landeigarar frå den litle staden Esteráza, som ikkje finst lenger. Esterháza låg i nærleiken av Dunajská Streda og ville no ha vore ein del av det sørvestlege Slovakia, men som då låg i Ungarn. Frå 1421 hadde dei ein eigedom i Galanta. Grev Nikolaus Esterhàzy (1583–1645) og sonen hans, fyrst Paul Esterházy (1635–1712) gjorde slekta betydningsfull. Familien vart delt i fire linjer:
I 1626 vart Esterházy-familien teke opp i grevestanden, og 1712 vart Forchtenstein-lina teke opp i fyrstestanden av dei austerrikske habsburgarane.
Suksessen familien hadde, bygde på erobring av land, og lojalitet mot den katolske kyrkja og særleg den austerrikske herskaren. På byrjinga av 1900-talet, var dei mellom dei største landeigarane i Habsburg-imperiet. Brorparten av eigedomane deira låg i det som no er Slovakia.
Eit anna viktig sete for familien var i Eisenstadt, der dei hadde eit slott frå 1300-talet, som vart gjenoppbygd 1663-72. Eisenstadt ligg i dag i den austlege delen av Austerrike, men fram til 1920 var det innanfor kongeriket Ungarn.
Slekta hadde elles bustadar i hele kongeriket og i Transilvania, og mange av familielemene budde i Wien. På 1770-talet reiste fyrst Nikolaus Esterházy, som mislikte Wien, eit imponerande slott ved Eszterháza. Mange meiner slottet er den finaste av esterházyboligane, og det vert ofte kalla «det ungarske Versailles».
Hovudlina til familien (den gamle Forchstein-lina) var stort sett tospråkleg—ungarsk som etniske ungarar og tysk som aristokratar. Dei familielemen som budde i andre område av Ungarn, med andre (hovudsakleg slaviske) hovudspråk, meistra òg desse. Det var vanleg å nytta både dei tyske og dei ungarske versjonane av namna deira, i høve til kvar dei var.
Slekta er kanskje best kjend i samband med Joseph Haydn, som var kapellmeisteren deira. Han vart tilsett av fyrst Paul Anton i 1761.
Det noverande overhovudet for hovudlinar til familien, er fyrst Anton Rudolv Maria Georg Cristoph Hubertus Johannes Aglaë Esterházy von Galanta (fødd 1936). Sonen og arvingen hans, prins Paul-Anton Nikolaus Maximilian, vart fødde i München i 1986.
Forfattaren Péter Estrházy er òg medlem av familien.
Tomoji Eguchi
Tomoji Eguchi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe og Avispa Fukuoka.
Tarmo Koivisto
Tarmo Koivisto er ein finsk teikneserieskapar. Koivisto er mest kjend for serien Mämmilä, som fortel om den vesle finske landsbyen Mämmilä (modellen er Koivistos heimplass, Orivesi nordaust for Tammerfors). Mämmilä er eit Finland i miniatyr, og serien gjev ei levande framstilling av det finske samfunnet si utvikling frå slutten av 1960-talet og fram til i dag.
Thick as a Brick 2
Thick as a Brick 2, forkorta TAAB 2 og med undertittelen Whatever Happened to Gerald Bostock?, er eit album av frontmannen i Jethro Tull Ian Anderson, gjeve ut i 2012 som ein oppfølgjar til Thick as a Brick, det kritikarroste konseptalbumet til Jethro Tull frå 1972. Albumet nådde 55. plass på Billboard-lista i USA.
Fengsling utan lov og dom
Fengsling utan lov og dom er eit omgrep som vert brukt for å omtala høve der individ vert haldne til fange av eit statsapparat utan at formelle siktingar er på plass.
Thick as a Brick 2
I følgje Anderson fokuserer TAAB 2 på Gerald Bostock, ein fiktiv gut som vart omtalt som tekstforfattar på det originale albumet, førti år seinare. «Eg lurar på kvar den åtte år gamle Gerald Bostock gjer på i dag. Finst framleis den oppdikta avisa?» Albumet presenterer fem forskjellige, hypotetiske livshistorier for Gerald Bostock, der han har vorte ein grådig finansmann, ein homoseksuell heimlaus mann, ein soldat i Afghanistan, ein skinnheilag evangelist, og ein heilt vanleg mann med barn og kone som driv ein butikk på hjørnet. Mot slutten av albumet ser alle dei fem historiene ut til å gli saman i same slutt i trist einsemd. I mars 2012, for å følgje opp den oppdikta avisa (The St Cleve Chronicle and Linwell Advertiser) frå plateomslaget til den originale plata, vart det sett opp ei nettavis kalla StCleve: http://www.stcleve.com/.
Mottaking
Albumet nådde 55. plass på den amerikanske albumlista og 13. plass på den tyske lista, 12. plass i Finland, 19. plass i Austerrike, 30. plass i Noreg, 31. plass i Sveits, 74. plass i Canada, at #35 on the UK charts , 76. plass i Nederland og 99. plass i Spania.
Fengsling utan lov og dom
Døme
Land som (tidlegare) tillét fengsling utan lov og dom, var mellom anna
Töss
Töss er ei elv i kantonen Zürich. Ho spring ut i Zürcher Oberland, renn gjennom Tössdalen (Tösstal) forbi Winterthur, og munnar ut i Rhinen ved Tössegg nær Teufen.
Thick as a Brick 2
Innhald
Den originale Thick as a Brick bestod av berre ein einaste lang song, delt inn i to spor, medan TAAB 2 er delt inn i 17 forskjellige songar fordelt på 13 spor (somme merka som medleyar).
DVD
Ein DVD vart òg annonsert med følgjande innhald:
Herøy kyrkje på Helgeland
Herøy kyrkje er ei steinkyrkje på øya Sør-Herøy i Herøy kommune og sokn i Nord-Helgeland prosti. Ho er frå 1100-talet og den største av dei såkalla «triangelkyrkjene» i området med romansk utforming; dei to andre er Dønnes kyrkje og Alstahaug kyrkje. Ho skil seg frå dei to andre ved at Herøy kyrkje er bygd med apsis (halvrunda kvelva tak), og utan laukkuppel.
Skip, våpenhus og tårn vart endra ved påbygging i 1880. Døypefonten i tre vart teken i bruk i 1914, han er skoren av Andreas Nilsskog, med motiv frå Jesu liv og norrøn mytologi. Ei restaurering vart gjennomført i 1960, med nytt orgel bygd av Brødrene Torkilsens Orgelbyggeri (15 stemmer, to manual med elektrisk traktur).
Kyrkjejubileet i 1999 feira dei tre mellomalderkyrkjene på Helgeland.
Londinium
Londinium var det romerske namnet på London frå omkring år 47 til deira tilbaketrekking frå dei britiske øyane og slutten på Romersk Britannia på 400-talet.
Londinium vart grunnlagd som by etter at romarane hadde invadert Britannia i år 43. Arkeologar meiner at grunnlegginga fann stad kring år 50 eller noko før.
Namnet Londinium blir rekna å vere av førromersk og kanskje også førkeltisk opphav. Det er ikkje semje om kva det tyder, men det er store sjansar for at det har noko med elva å gjere.
Byen blei raskt eit viktig handelssentrum. I 61 blei byen plyndra av innfødde icenarar frå det som i dag er Norfolk, under leiing av dronninga Boadicea, men blei snart gjenreist under prokuratoren Gaius Suetonius Paulinus. Ved starten av 100-talet erstatta Londinium Colchester som hovudstad for provinsen Britannia. Folketalet hadde då nådd omkring 60 000. Romarane bygde ein basilika (ved det som i dag er Leadenhall Market), eit amfiteater (ved det som i dag er Guildhall), og ei bru nær det som i dag er London Bridge. I bymuren blei det bygd portar, og derfrå blei det laga vegar mot andre romerske byar som Camolodunum (Colchester) og Durovernum (Canterbury). Basilikaen blir rekna for å ha vore den største nord for Alpane.
Byen var frå år 225 verna av ein mur som ein fortsett kan sjå delar av, blant anna langs gata London Wall. Muren var omkring tre kilometer lang, seks meter høg, 2,5 meter tjukk, og gjekk rundt byen på landsida. Mot elva var det opent, og rundt midten av 200-talet blei byen fleire gonger angripen av piratar. Dette førte til at ein omkring 255 starta å bygge ein mur også langs Themsen. Seks av dei sju tradisjonelle byportane er frå romersk tid: Newgate, Aldersgate, Cripplegate, Bishopsgate og Aldgate. Moorgate er unntaket; denne er frå mellomalderen.
Då 400-talet starta var det vestlege romerske imperiet i forfall, og i 410 enda den romerske okkupasjonen av Britannia. Londinium tok til å forfalle, og innan år 500 hadde dei fleste innbyggarane flytta derifrå.
Yuichi Yoda
Yuichi Yoda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Yokohama FC, Shizuoka FC, Central Kobe, Fernando de la Mora, JEF United Chiba og AC Nagano Parceiro.
Rhythm and blues
Rhythm and blues (òg kalla R&B, R'n'B eller RnB) er ein popmusikksjanger som kombinerer jazz, gospel og blues.
Etymologi
Jerry Wexler frå musikkmagasinet Billboard fann på uttrykket rhythm and blues i 1948 som musikalsk marknadsføring i USA. Det erstatta uttrykket rasemusikk, som opphavleg kom frå det svarte samfunnet, men som i etterkrigstida byrja å verte rekna som støytande. Produsent og forfattar Robert Palmer definerte rhythm & blues som «eit samleomgrep som refererer til all musikk som vart laga av og for svarte amerikanarar». Han nytta uttrykket R&B som eit synonym for jump blues. Lawrence Cohn, forfattar av Nothing but the Blues, skriv at rhythm and blues var eit samleomgrep som vart funne opp fordi det var passande for musikkindustrien. I følgje han omfatta uttrykket all svart musikk bortsett frå klassisk musikk og religiøs musikk med mindre ein gospelsong selde nok til at han klatra inn på salslistene.
Slutten av 1940-åra
I 1948 marknadsførte RCA Victor svart musikk under namnet Blues and Rhythm. Same år dominerte Louis Jordan topp 5 på R&B-salslista med tre songar og to av desse var basert på boogie-woogie-rytmar som hadde oppstått i løpet av 1940-åra. Bandet til Jordan, the Tympany Five (danna i 1938), bestod av han sjølv på saksofon og vokal i lag med musikarar på trompet, tenorsaksofon, piano, bass og trommer. Lawrence Cohn skildra musikken som «grovare enn jazzaktig blues frå boogie-perioden». Robert Palmer skildra han som «urban, rockaktig, jazzbasert musikk med ein tung, stødig rytme». Jordan sin tilbakelente musikk, i lag med musikken til Big Joe Turner, Roy Brown, Billy Wright og Wynonie Harris vert i dag òg kalla jump blues. I 1948 gjorde òg Wynonie Harris ei ny innspeling av Roy Brown sin «Good Rockin' Tonight» frå 1947 og gjekk inn på andreplass på salslista bak kapellmeister Sonny Thompson sin «Long Gone». I 1949 erstatta uttrykket rhythm and blues Billboard-kategorien Harlem Hit Parade. Same året vart «The Huckle-Buck» spelt inn av kapellmeister og saksofonist Paul Williams og gjekk til topps på R&B-lista. Songen vart verande i toppen av listene i nesten eit heilt år. Songen vart skrive av musikar og arrangør Andy Gibson og vart skildra som ein «skitten boogie» fordi han var vågal og grov. Paul Williams and His Hucklebuckers sine konsertar var òg sveitte og tøyleslause og vart stoppa meir enn ein gong. Tekstane til songane deira, skrive av Roy Alfred (som seinare var medlåtskrivar på hitten «(The) Rock and Roll Waltz» frå 1955) hadde milde seksuelle antydingar og ein tenåring frå Philadelphia sa at «That Hucklebuck was a very nasty dance» I 1949 vart òg ei ny utgåve av bluessongen «Ain't Nobody's Business» frå 1920-åra ein hit som nådde 4. plass for Jimmy Witherspoon og Louis Jordan and the Tympany Five nådde nok ein gong topp 5 med «Saturday Night Fish Fry».
1950-1955
Gresk-amerikanske Johnny Otis, som hadde signert ein avtale med Savoy Records i Newark i New Jersey arbeidde med afroamerikanske musikarar og produserte mange R&B-hittar i 1951 som «Double Crossing Blues», «Mistrustin' Blues» og «Cupid's Boogie». Alle desse nådde førsteplassen det året. Otis var medverkande til ti topp 10-singlar det året. Av andre hittar hadde han «Gee Baby», «Mambo Boogie» og «All Nite Long». The Clovers var ein vokaltrio som gjorde ein særeigen kombinasjon av blues og gospel og nådde 5. plass dette året med «Don't You Know I Love You» på Atlantic Records. I juli 1951 starta òg radioprataren Alan Freed i Cleveland i Ohio eit kveldprogram kalla «The Moondog Rock Roll House Party». Freed var sponsa av Fred Mints som hadde ei R&B-platesjappe med hovudsakleg afroamerikansk klientell. Freed byrja å kalle rhythm and blues-musikken han spelte for rock 'n' roll, og har fått æra for å ha gjeve namn til denne sjangeren. Ruth Brown på Atlantic Records hadde hittar inne på topp 5 kvart år frå 1951 til 1954, som «Teardrops from My Eyes», «Five, Ten, Fifteen Hours», «(Mama) He Treats Your Daughter Mean» og «What a Dream». Faye Adams sin «Shake a Hand» nådde andreplass i 1952. I 1953 klarte Willie Mae Thornton å nå tredjeplass med original innspelinga av Leiber og Stoller sin «Hound Dog». Det same året hadde The Orioles, ei doo-wop-gruppe, ein fjerdepplass med «Crying in the Chapel». I 1954 vart The Chords sin hit «Sh-Boom» den første songen som kryssa over frå R&B-lista til topp 10 tidleg på året. Seinare på året og inn i 1955 nådde «Hearts of Stone» av The Charms topp 20. Fats Domino nådde topp 30 på poplista i 1952 og 1953, så topp 10 med «Ain't That a Shame». Ray Charles vart nasjonalt kjend i 1955 med «I Got a Woman». Big Bill Broonzy sa om Charles sin musikk at «han blanda blues med spirituals... eg veit at det er gale.» Etter innstendig bønn frå Leonard Chess på Chess Records hadde Chuck Berry omarbeidd ein felesong med ei lang historie kalla «Ida Red». Resultatet var «Maybellene» som ikkje berre nådde 3. plass på R&B-lista i 1955, men som òg nådde topp 30 på poplista. Alan Freed, som hadde flytta til den mykje største marknaden i New York City, hjelpte til å få plata populær hos kvite tenåringar. Freed vart ført opp som medlåtskrivar på songen av Chess mot at han promoterte songen, noko som var vanleg praksis på denne tida. I 1955 spelte òg Bo Diddley inn den første singelen sin på Chess Records, «Bo Diddley»/«I'm A Man», som klatra til andre plass på R&B-lista og som populariserte Bo Diddley-rytmen.
1955-1959
I 1956 fann turneen «Top Stars of '56"» stad med artistar som Al Hibbler, Frankie Lymon and the Teenagers og Carl Perkins øvst på plakaten. Perkins sin song «Blue Suede Shoes» vart særs populær hos R&B-publikummet. Andre artistar på turneen var Chuck Berry, Cathy Carr, Shirley & Lee, Della Reese, the Cleftones og the Spaniels med Illinois Jacquet sin «Big Rockin' Rhythm Nand». Byar som vart vitja på turneen var mellom anna Columbia i Sør-Carolina, Annapolis i Maryland, Pittsburgh i Maryland og Syracuse, Rochester og Buffalo i New York, i tillegg til Canada og gjennom Midtvesten i USA før han enda i Texas. I Columbia enda konserten nesten i opprør då Perkins starta på første songen sin som avsluttande artist. I Annapolis prøvde 70 000 til 50 000 menneske å kome inn på ein konsert med plass till 8000 menneske. Trafikken stod fast i sju timar. Filmskaparar nytta høve når mange «rhythm and blues»-musikarar vart «rock 'n' roll»-musikarar i 1956. Little Richard, Chuck Berry, Fats Domino, Big Joe Turner, The Treniers, The Platters, The Flamigos vart alle medverkande i film. To Elvis Presley-plater kom seg inn på topp fem på R&B-lista i 1957: «Jailhouse Rock»/«Treat Me Nice» på førsteplass og «All Shook Up» på femteplass, noko som var ein makelaus aksept av ein ikkje-afroamerikansk artist i ein musikksjanger som var kjend for å vere skapt av svarte. Nat King Cole, ein tidlegare jazzpianist som hadde nådd førsteplassen på poplistene tidleg i 1950-åra («Mona Lisa» på andreplass i 1950 og «Too Young» på førsteplass i 1951), hadde ei plate i topp 5 på R&B-lista i 1958 med «Looking Back»/«Do I Like It». I 1959 starta to svarteigde plateselskap, Sam Cooke sitt Sar og Berry Gordy sitt Motown Records, som skulle verte ein stor suksess. Brook Benton var på toppen av R&B-lista i 1959 og 1960 med ein første- og ein andreplass. Benton hadde ein viss varme i stemma si som var godt likt av mange lyttarar og balladane hans førte til at han vart samanlikna med artistar som Cole, Sinatra og Tony Bennett. Lloyd Price, som i 1952 hadde ein nummer 1-hit med «Lawdy Miss Clawdy» fekk igjen ein hit med «Stagger Lee», som nådde førsteplass, og «Personality», som gjekk opp til nummer 5 i 1959.
Bydelar i Tromsø
Tromsø er ikkje delt opp i administrative bydelar. Det finst likevel fleire lokale bydelsråd som har ein slags halvoffisiell status. Bydelsråda er ikkje oppretta av kommunen men av befolkninga i den aktuelle bydelen, og medlemmane er gjerne valde inn frå velforeningar, idrettslag o.l. Dei definerer sjølv grensene sine og dekker ikkje heile byen. Bydelane i Tromsø er derfor i hovudsak namn som blir brukt av folk utan administrativ overbygging.
Rhythm and blues
Frå 1960 og utover
Sam Cooke sin «Chain Gang» hadde klåre spor av R&B i 1960, og det same hadde Chubby Checker sin nummer 5-hitt «The Twist»". Tidleg i 1960-åra vart musikksjangeren som tidlegare vart kalla rhythm and blues no kalla soulmusikk og liknande musikk av kvite artistar fekk stempelet blue eyed soul («blåaugd soul»). Motown oppnådde sin første millionseljande singel i 1960 med «Shop Around» av The Miracles. I 1961 hadde Stax Records sin første hitt med Carla Thomas sin popinfluerte «Gee Whiz! (Look at His Eyes)», som inkluderte strykarar, piano, trommer og koristar. Den neste store hitten til Stax var Mar-Keys sin instrumental «Last Night», som kom same året. «Last Night» introduserte ein råare Memphis soul-lyd, basert på blåsarar, elektrisk orgel, gitar og trommer, eit lydbilete som Stax skulle verte mest kjend for. I 1970-åra vart uttrykket rhythm and blues nytta som eit fellesuttrykk for å skildre soul og funk. I 2000-åra nyttar ein nesten berre forkortinga R&B i staden for rhythm and blues og bruken av uttrykket i dag refererer veldig ofte til moderne R&B, som er ei moderne utgåve av soul- og funk-aktig popmusikk som dukka opp då disco vart mindre populært.
Bydelar i Tromsø
Liste over bydelsråd i Tromsø (frå Tromsø kommune)
Bentsjordgodset
Bentsjordgodset er namnet på den søre delen av det såkalla Tromsøgodset. Tromsøgodset er kort sagt kongen sine eigedomar i Tromsø futedømme, som alle vart selt i 1666 av kong Fredrik III til Joachim Irgens, ein hollending som mellom anna dreiv bergverk på Røros. Bentsjordgodset fekk namnet sitt fordi denne delen av det store jordegodset var i familien Moursunds eige frå 1783, og familien hadde hovudsetet sitt på Bentsjord i Malangen. Rundt år 1900 var jorda stort sett selt til dei forskjellige oppsittarane, og godset var dermed oppløyst.
Kjelde
Omsett frå Wikipedia på bokmål 29.10.07
Indoariske språk
Dei indoariske språka er ei undergruppe av dei indoiranske språka (og dermed også av dei indoeuropeiske språka) og blir snakka nord i India, og også i Pakistan, Bangladesh, Nepal, Sri Lanka og på Maldivane, i tillegg til i land som har fått innvandrarar frå desse landa. Dei indoariske språka blir snakka av om lag ein milliard menneske. Blant dei viktigaste indoariske språka er hindi, det nærskylde urdu, bengali, andre indiske språk, og det klassiske språket sanskrit.
Dei indoariske språka er ikkje i slekt med dei dravidiske språka, som blir talte i sørlege India, men gjennom langvarig språkkontakt har dei utvikla mange fellestrekk. På grunn av mange folkevandringar og den gjensidige språkkontakta i området, har inndelinga av dei indoariske språka i genetiske undergrupper, og det å setje skilje mellom dei einskilde språka og dialektane, bode på problem.
Dei indoariske språka er i stor grad analytiske. Den grunnleggjande ordrekkefølgja i alle språka er subjekt–objekt–verb. Det mest karakteristiske draget fonologisk sett er det store talet plosivar. Fleire av dagens indoariske språk nyttar ei rekkje ord som er lånt inn direkte frå sanskrit.
Den indoeuropeiske språkfamilien
Dei indoariske språka utgjer ei undergrein av dei indoeuropeiske språka, som òg dei fleste språk i Europa høyrer til. Andre greiner er for eksempel gresk, romanske språk, slaviske språk og germanske språk. Dei indoariske språka er dermed òg fjernt i slekt med norsk. Denne slektskapen viser seg òg ved første augnekast hos nokre få ord i dei moderne språka. Ordet for «namn» er på bengali nam, hindiordet for «ny» er naya og «ku» heiter på marathi gau. I andre tilfelle som «hjul» og nepali cakkā kan ein berre vise det felles opphavet ved hjelp av kompliserte etymologiar. For størstedelen av ordforrådet og framfor all grammatikken i dei moderne indoariske språka kan ein likevel knapt finne likskap i dagens europeiske språk. Mellom klassiske språk, som sanskrit og latin eller klassisk gresk, er samsvara derimot større, både når det gjeld ordforrådet og morfologien. Ein kan for eksempel jamføre former som sanskrit dantam og latin dentem «tann» (akkusativ), eller sanskrit abharan og klassisk gresk epheron «dei bar».
Oppdaginga av at sanskrit var i slekt med språk i Europa, var tonegjevande for utviklinga av den komparative lingvistikken. Engelskmannen William Jones hadde lært seg sanskrit i løpet av si tid som dommar i Calcutta, og postulerte i 1786 som første person at sanskrit var i slekt med gresk, latin, gotiske og keltiske språk. På dette grunnlaget grunnla den tyske språkforskaren Franz Bopp (1791–1867) den komparative indoeuropeiske språkforskinga. At dei moderne indoariske språka var i slekt med sanskrit kom ein på først seinare, men ein skaut då òg over mål og sa at òg dei dravidiske språka stamma frå sanskrit. Først i 1856 fastslo Robert Caldwell at dei dravidiske språka utgjer ein sjølvstendig språkfamilie.
Den indoiranske språkgreina
Innan dei indoeuropeiske språka står dei indoariske språka nær dei iranske språka, som blant annan persisk, kurdisk og pashto høyrer til. Sjølv her viser slektskapen seg tydelegast i dei eldste språkformene: i urpersisk, dei akemenidiske språka og sanskrit er ord som daiva og deva «gud», bumi og bhumi «jord» og aspa og asva «hest» nesten like, mens dei moderne språka har skilt seg frå kvarandre. Dei indoariske og iranske språka dannar til saman den indoiranske språkgreina. Som ei sjølvstendig undergrein av desse reknar ein den vesle gruppa nuristanispråk, som blir talt i Afghanistan og Pakistan. Dei dardiske språka, som òg blir talte i den nordvestlege delen av Sør-Asia, har ei usikker stilling innan dei indoiranske språka. Dei blei tidlegare rekna saman med nuristanispråka eller halde for ei sjølvstendig grein, men blir no sett på som ei undergruppe av dei indoariske språka.
Sørasiatisk språkbunt
Dei indoariske språka deler det indiske subkontinentet med tre andre språkfamiliar: dei dravidiske språka (dersom viktigaste medlemmer er tamilsk, malayalam, telugu og kannada), som hovudsakleg er utbreidde i det sørlege India; den mindre gruppa mundaspråk (ei grein av dei austroasiatiske språka) i midtre India og dei tibetoburmanske språka (ei grein av dei sinotibetanske språka) ved den nordlege og austlege grensa til subkontinentet. Dei indoariske språka er ikkje genetisk skylde med desse språkfamiliane, men dei har gjennom tusenårlang språkkontakt hatt stor gjensidig påverknad på kvarandre i ordforråd, morfologi og fonetikk (spesielt karakteristisk er kanskje dei retroflekse konsonantane). På grunn av dei talrike fellestrekka kan ein samanføre desse språka i ein sørasiatisk språkbunt. Framfor alt har det vore ein sterk vekselverknad av lånord mellom dei indoariske og dravidiske språka. Dei dravidiske språka har teke over mange ord frå sanskrit, mens dei sjølv har hatt ein sterk strukturell innverknad på fonetikken og syntaksen til dei indoariske språka.
Historikk
Dei indoariske språka har ei historie på nesten fire tusen år. Ein deler den inn i tre historiske stadium: Urindoarisk (vedisk, klassisk sanskrit), mellomindoarisk (prakritspråk, pali, apabhramsha) og nyindoarisk (dei indoariske språka som blir snakka frå cirka år 1000 til i dag).
Klassifisering
Følgjande strukturdiagram attgjev nyindoariskens hovudgreiner med dei viktigaste språka. For ei nærare drøfting av klassifiseringa, sjå hovudartikkelen.
Lydlære
Fonembestanden til dei indoariske språka har halde seg ganske stabil i løpet av dei forskjellige språkstadia. Karakteristiske lydar, som dei retroflekse og aspirerte konsonantane, finst både i ur- og mellomindoarisk, såvel som i nesten alle nyindoariske språk. Derimot har det vore store endringar i fordelinga av lydane i orda gjennom dei ulike språkstadia.
Morfologi
Morfologien i indoariske språk har gått gjennom grunnleggjande endringar i løpet av utviklinga si. Det urindoariske sanskrit var eit i høg grad syntetisk og flekterande språk med ei komplisert formlære, ikkje ulik latin og klassisk gresk. I løpet av utviklinga av dei mellomindoariske språka skjedde ei tydeleg forenkling av formdanninga. Dei nyindoariske språka har gått over til ein vidtgåande analytisk språkstruktur med agglutinerande innslag. Språktypologisk er dei indoariske språka sterkt påverka av dei dravidiske nabospråka sine.
Syntaks
Den normale grunnleggjande ordrekkefølgja i alle språkstadium av indoarisk er SOV-språk|subjekt–objekt–verb (SOV). I sanskrit kan denne rekkjefølgja variere ganske fritt, men i dei nyindoariske språka er ordrekkefølgja fastare bestemt. Berre ved spesiell betoning kan eit setningsledd stillast bak verbet. Dei indoariske språka deler òg dei andre lingvistisk typologiske kjenneteikna som er karakteristiske for SOV-språk: Dei bruker postposisjonar i staden for preposisjonar (for eksempel sanskrit ramena saha «med Rama») og set det bestemmande elementet framføre det bestemte. Det inneber at attributt kjem framfor hovudorda sine, og leddsetningar kjem framfor hovudsetningar. Eksempel på SOV-rekkjefølgja med interlinear omsetjing:
Hindi: «Eg gjev deg denne boka.»
Bengali: «Eg tok med desse mangoane frå den nye marknaden.»
Singalesisk: «Læraren lærte meg singalesisk skrift då eg gjekk på skolen.»
Allereie i klassisk sanskrit føretrekte ein å uttrykkje ein sats i fortid gjennom ein passivkonstruksjon med perfektum partisipp passivum, der den handlande personen står i instrumentalis (for eksempel bālena kanyā dr̥ṣṭā ordrett «jenta (er) sedd av guten» i staden for bālaḥ kanyām apaśyat «guten såg jenta»). Denne konstruksjonen blir utvida til intrasitive verb (for eksempel maya suptam ordrett «det blei av meg sove» for «eg sov»). I dei nyindoariske språka har det blitt utvikla ein ergativliknande konstruksjon frå dette. Karakteristisk for denne er at i transitive satsar i fortid tek subjektet ei spesiell form, som blir kalla som agentiv, mens det vide intransitive verbet og i notidssatsar står i grunnforma. Jamfør følgjande eksempelsatsar frå hindi:
«Guten las boka.»
Ordforråd
Den indre grammatikken deler inn ordforråd til dei moderne indoariske språka i fire kategoriar, som blir omtala med sanskritnamn:
Arveord
Kjernen i det nyindoariske ordforrådet blir utgjord av tadbhava-orda, som har blitt henta på naturleg måte frå urindoarisk over mellomstadiet, dei mellomindoariske prakritspråka, og dermed har endar form gjennom ei rekkje lydendringar. Slik går hindiordet khet («åker») via prakrit khetta tilbake til sanskrit kṣetra. Visse ord som deva ('gud') eller nama ('namn') hadde allereie i urindoarisk ei så enkel form at dei ikkje gjennomgjekk vidare endring. Tadbhava-ord kan opphavleg ha eit ikkje-indoeuropeisk opphav, då det allereie i sanskrit fanst lånord frå dravidiske språk og mundaspråk.
Samanlikning av nokre indoariske ord
Sanskritismar
Ord som har blitt lånt inn i uendra form (eller snarare uendra skrivemåte) direkte frå sanskrit, blir kalla tatsamas. Uttalen kan dermed avvike heilt; skilnadene mellom bestemte lydar som s og ṣ blir oftast ikkje oppretthalde lengre, i hindi og marathi fell ofte kort a bort i slutten av ord, og i bengali blir konsonantsamlingar assimilerte. Dermed blir tatsama-ordet ātmahatyā ('sjølvmord') på hindi uttalt [aːtmʌhʌtjaː], men på bengali [ãttohɔtta]. I singalesisk blir ord rekna som blir overteke frå pali – som på grunn av at det er språk til den buddhistiske kanonen har ei like viktig rolle som sanskrit – som tatsama-ord. Delvis finst dublettar av tadbhava- og tatsama-ord, der tatwsama-ordet då oftast har ei spesialisert tyding.
I dei moderne indoariske litteraturspråka (forutan slike som urdu, som er påverka av muslimsk kultur) har bruken av sanskritord blitt svært frekvent. Framfor alt i det høgare ordforråd til registeret finst det mange sanskritismar, likt måten latinske og greske lånord har blitt brukt i dei europeiske språka. Nasjonalistiske krinsar fremjar bruk av sanskritord som eit symbol for politisk hinduisme, og freistar å etablere sanskritnyord i skriftspråket sjølv for nyare omgrep som «elektrisitet». I kvardagsspråket blir det gjerne heller brukt engelske lånord enn nylaga ord frå sanskrit.
Lånord
Til desya-orda reknar ein ord utan parallellar i sanskrit. Til desse høyrer ord som har blitt arva frå urindiske dialektar, som manglar i sanskrit, og lånord frå dravidiske språk og mundaspråk. Dertil kjem i nyindoariske språk eit større tqal lånord som blir henta frå ikkje-indiske språk, framfor alt persisk, arabisk, portugisisk og engelsk, som den indiske grammatikken reknar til videsi-kategorien.
Under det rundt åtte hundre år lange islamske herredømmet i nordlege India var hoffspråk til den persiske overklassa. Så kom mange persiske, og via persisk formidling òg arabiske, ord inn i dei indoariske språka. For urdu, språket til dei indiske muslimane, overtek persisk-arabisk ei liknande rolle som ordkjelde som sanskrit har for dei språka som for det meste blir talt av hinduar. Dermed er det mange ord av persisk-arabisk avstamming i urdu, men få i språk som nepali, assamesisk og singalesisk, som ikkje har hatt nokon muslimsk innverknad.
Ein høvesvis liten del av lånorda kjem frå portugisisk, som dei indiske språka kom i kontakt med frå 1500-talet gjennom europeiske sjøfararar. Frå portugisisk har ord som chave for «nøkkel» (hindi cabhi, marathi cavi), janela for «vindauge>» (hindi jangla, bengali janala, singalesisk janelaya) og mestre for «handverk» (hindi mistri, marathi mestri) kome til. Sidan den britiske kolonitida har dei òg komne mange lånord frå engelsk. Framfor alt moderne omgrep som «hotell» (hoṭal), «billett» (ṭikaṭ, frå ticket) og «sykkel» (saikil, frå cycle) har blitt tekne opp frå engelsk.
Skriftsystem
Dei indoariske språka blir skrivne med fleire forskjellige skriftsystem: ulike indiske skriftar, den persisk-arabiske skrifta, og i enkelte tilfelle det latinske alfabetet. Divehi, språket på Maldivane, har ei heilt eiga skrift som blir kalla thaana, som blei utforma på 1400-talet med det arabiske alfabetet som førebilete.
Indiske skrifter
Dei fleste skriftar som blir brukte for indoariske språk høyrer til, lik sørindiske, søraustasiatiske og tibetiske skrifter, familien indiske skriftsystem, som alle stammer frå brahmiskrift. Brahmiskrifta framtrer for første gong i keisar Asjoka sine innskrifter frå 200-talet f.Kr. Ein reknar det som sannsynleg at brahmi blei utforma med det arameiske alfabetet som førebilete. Tesen om at skrifta stammar frå indusskrifta blir forkasta av vestlege forskarar, men er populær i India. I løpet av historia har brahmiskrifta blitt oppdelt i mange regionale variantar, som grafisk kan skilje seg ganske sterkt frå kvarandre. Strukturelt er dei likevel svært likarta, og deler alle same funksjonsprinsipp. Det dreiar seg om ei mellomform mellom alfabet og stavingsskrift – såkalla abugida – der kvart konsonantteikn har ein innebuande vokal a, som kan modifiserast ved hjelp av diakritiske teikn. Konsonantsambindingar blir uttrykte gjennom ligaturar. Ordningsrekkjefølgja til teikna i dei indiske skriftsystema er ikkje tilfeldig som i det latinske alfabetet, men speglar fonologien til dei indoariske språka. Bokstavane blir ordna på følgjande måte:
Teiknoppsettet er vesentleg det same i dei ulike skriftene. Nokre skrifter har eit spesielt teikn for det retroflekse  ḷ, og andre spesialteikn kan dannast med ein understilt prikk.
Følgjande indiske skrifter blir brukte for indoariske språk (som eksempel blir den første konsonantrada melde ka, kha, gav, gha, ṅa):
Sanskrit blei tradisjonelt skrive med regionalspråka sine skrifter, men i dag har devanagari slått gjennom som standardskrift for sanskrittekstar. For visse språk blir fleire skrifter brukte parallelt. Kasjmiri blir skrive i Pakistan med persisk-arabisk skrift, og i India med devanagari. For panjabi finst tre skriftsystem: det persisk-arabiske i Pakistan, gurmukhi blant sikhar og devanagari blant hinduar.
Persisk-arabisk skrift
Urdu, språket til mange indiske muslimar, blir lik dei andre indoariske språka som blir brukte i Pakistan (sindhi, panjabi, kasjmiri) skrive med den persisk-arabiske skrifta. Det arabiske alfabetet er ikkje veldig godt tilpassa for å gjengi indoariske språk. For det første blir ikkje uttrykt korte vokalar, og blant dei lange vokalane blir det gjort ingen forskjell mellom u, o og au. I arabiske lånord finst redundante bokstavar som blir uttalte likt (for eksempel blir sin, sad og tha alle uttalt som s). For andre lydar i indoariske språk finst det opphavleg ikkje noko teikn i den arabiske skrifta, slik at nye bokstavar har blitt danna ved hjelp av diakritiske teikn (for eksempel ٹ ṭ, ڈ, ḍ og ڑ ṛ for dei retroflekse lydane i urdu). Ved danninga av desse spesialteiknar er det forskjellar mellom alfabeta til urdu og sindhi, mens panjabi og kasjmiri orienterer seg mot urdu-ortografien. Sindhi bruker òg eigne spesialteikn for dei aspirerte konsonantane, mens dei i urdu blir uttrykt ved å kombinere dei uaspirerte konsonantane med h. Dessutan skil urdu seg ut ved å bruke den kursive nastaliqskrifta, mens sindhi fortrinnsvis blir skrive med den enklare naskh.
Det latinske alfabetet
Dei einaste indoariske språka som regelmessig blir skrive med det latinske alfabetet er konkani og romani. For konkani, språket i Goa, blei det på 1500-talet utvikla ein ortografi basert på portugisisk. Konkani blir også skrive med devanagari. For kalasha, eit lenge skriftlaust. språk, blir det latinske alfabetet no brukt i skoleundervisninga.
I vitskapleg kontekst blir det brukt latinsk translitenrasjon. Den mest brukte standarden er International Alphabet og Sanskrit Transliteration (IAST). I framstillinga av konsonantar orienterer det seg mot lydverdien til bokstavane i engelsk, der y blir brukt for. Aspirerte konsonantar blir uttrykte gjennom digrafar som kh, th., osv. Andre lydar som ikkje har tilsvarande bokstavar i det latinske alfabetet, blir uttrykte i IAST med diakritiske teikn, som makron for lange vokalar og understilte prikkar for retroflekse lydar.
Kjelder
Grunnlag for klassifiseringa av dei nyindoariske språka i denne artikkelen. London: Oxford University Press, 1962–1966. Digitalisert av University of Chicago.
Ramaskrik
Ramaskrik er høge klagerop, ein storm av misnøye.
Uttrykket har opphav i ein profeti i kap. 31 hos profeten Jeremia i Det gamle testamentet. Det lyder klagerop i Rama; Rakel græt for borna sine, som er borte. Profetien er tolka som eit varsel om barnemordet kong Herodes var ansvarleg for då han ville drepe Jesus og derfor sende ut folk og drap alle guteborn i Betlehem og nabolaget som var to år eller yngre.
Rama var ein by om lag 8 km nord for Jerusalem, i stammeområdet til Benjamin. Etter ein tradisjon var Rakel gravlagd i Rama. Jeremia sin profeti kan òg lesast som at Rakel gret i si grav over dei som var daude eller bortførte då Nordriket fall år 722 f.Kr., og over dei som skal bli førte i fangenskap i Babylon.
Tettstader i Rogaland
Tettstader i Rogaland er ei liste over tettstader i Rogaland fylke.
Lista har ikkje med byar i Rogaland.
Tamio Harakawa
Tamio Harakawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Đurđevića Tara-brua
Đurđevića Tara-brua er ei bogebru over elva Tara nord i Montenegro. Ho ligg ved vegkrysset mellom Mojkovac, Žabljak og Pljevlja, og mellom landsbyane Budečevica og Trešnjica.
Brua vart bygd mellom 1937 og 1940, teikna av Mijat Trojanović. Då ho var ferdig var ho den største bogebrua i betong for bilar i Europa.
Brua er 365 meter lang og har fem bogar, den største bogen har eit spenn på 116 m. Distansen frå vegen og ned til elva er 172 meter.
I 1942, kort tid etter brua stod ferdig, kom italienske styrkar og ei gruppe tsjetnikarar (serbiske rojalistrørsle som samarbeidde med nazistane under den andre verdskrigen) til området. For å hindre framgangen deira måtte partisanarane som hadde bygd brua sprenge ho. Ein av bruingeniørane, Lazar Jaukovic, sprenge den sentrale bogen i lufta og blokkerte vidare framrykking for italienarane og tsjetnikarane. Dette var ei heroisk handling som kosta Jaukovic livet. Han vart fanga av italienarane og avretta på brua han hadde bygd.
I 1946 vart brua reparert og er sjølv i dag det viktigaste kryssingspunktet over Tarakløfta.
Radiata
Radiata er ein taksonomisk rang som har vore brukt til å klassifisera radiært symmetriske dyr. Omgrepet Radiata har vore brukt om fleire ulike grupper av dyr. Mange av desse utgjer ikkje ei naturleg eller monofyletisk gruppe med ein felles stamfar ut frå det ein no veit om evolusjon. På grunn av konvergent evolusjon der organismar av ulik avstamming kan få liknande trekk, blir omgrepet i dag hovudsakleg brukt i historisk samanheng.
Ulukke
Uhell eller ulukke er ei hending som skjer brått og uventa og fører til større eller mindre skadar. Ulukker hender utan at nokon meinte å utløysa dei, men sjansen for ulukke kan aukast gjennom risikoåtferd og reduserast ved hjelp av ulike tryggingstiltak.
Radiata
Dei to manetgruppene Ctenophora og Cnidaria blei sameinte til Radiata tidleg på 1800-talet av Georges Cuvier. I 1983 omdefinerte Thomas Cavalier-Smith Radiata som eit underrike danna av Myxozoa, Placozoa, Cnidaria og Ctenophora. Lynn Margulis og K.V. Schwartz tok seinare Radiata inn i sin taksonomi med fem rike, denne gongen med berre Cnidaria og Ctenophora.
Ulukke
Ein kan dela inn ulukker ut frå kvar, korleis eller i kva samanheng dei hender, til dømes heime- eller yrkesulukker, brann- eller fallulukker, bil- eller båtulukker.
Ein kan verne mot ulukker på ulike måtar, til dømes gjennom åtvaringar, kampanjar og forbod mot risikabel åtferd, bruk av tryggingsutstyr som bilbelte eller sykkelhjelm, og tryggleikstesting av utstyr som bilar og fly.
Ein kan teikna ulukkesforsikring som gjev ei viss erstatning ved skader eller dødsfall som følgje av ulukker. Ved ulukker som kunne vore unngått blir ofte den ansvarlege kravd for erstatning eller, ved grov uaktsemd, straffeforfølgde. Ei ulukkeshending forårsaka med vilje er rekna som sabotasje eller attentat.
Vindafjord kommune
Vindafjord er ein kommune på Haugalandet i Rogaland fylke. På land grenser kommunen mot Tysvær i sørvest, mot Suldal i søraust og mot hordalandskommunen Etne i aust. I sjøen har Vindafjord grense mot Sveio i vest, Stord i nordvest og Kvinnherad i nordaust. Alle dei tre sistnemnde kommunane ligg i Vestland fylke. Kommunen har teke namn etter Vindafjorden, ein fjordarm i Boknafjorden. Vindafjorden utgjer den sørlege grensa mot Suldal. Den noverande Vindafjord kommune oppstod 1. januar 2006 ved samanslåinga av Ølen kommune og den tidlegare Vindafjord kommune. Kommunesenteret er Ølensjøen – Vikedal var senter i gamle Vindafjord kommune.
Egil Abrahamsen
Egil Abrahamsen var ein skipsingeniør og næringslivstopp frå Hvaler i Østfold. Han har vore administrerande direktør i Det norske Veritas. Abrahamsen var styreformann i Norsk Hydro frå 1985 til 1991, og styreformann i Televerket og Telenor frå 1980 til 1995.
Abrahamsen har, i tillegg til fleire andre utmerkingar vorte utnemnd til kommandør av Finlands løves orden og kommandør av St. Olavs Orden «for fortjeneste av norsk næringsliv» i 1988.
Masse
Masse, materie eller substans er ein eigenskap ved alt som som er karakterisert ved at stoffet har tregleik og tyngde (gravitasjon). Det vanlege symbolet er m. Masse må ikkje forvekslast med tyngde, som er proporsjonal med massen og med tyngdeakselerasjona. Massen til ein lekam er nær konstant, same kvar han er, medan tyngda varierer med tyngdeakselerasjon.
SI-eininga for masse er kilogram. Eitt kilogram er 1000 gram og vert forkorta kg.
Er massen konstant?
Det er nærliggande for oss å sjå massen som konstant. Dette er likevel ikkje rett i følgje Einsteins relativitetsteori der masse og energi er to sider av same sak. I følgje relativitetsteorien er der E er energi, m er masse og c er lysfarten i tomt rom, ein konstant.
Masse kontra vekt
Omgrepet masse vert ofte samanblanda med vekt. Når me seier at «vekta er 52 kilo», meiner me enten at gjenstanden har masse på 52 kilogram, eller at gjenstanden har vekt tilsvarande ein lekam med masse på 52 kg på jorda. Det siste skulle vore uttrykt som «vekta er 52 kilopond». Ein pond er nemleg vekta av eitt gram masse på jorda. Pond er ikkje ei SI-eining og er derfor ikkje særleg mykje brukt. Skulle me ha nytta SI-einingar for å fortelje vekta, skulle me i staden ha sagt «vekta er 510 newton».
Hol kyrkje i Vestvågøy
Hol kyrkje ligg på Hol ved Fygle i Vestvågøy kommune i Nordland. Kyrkja er ei krosskyrkje i tre, bygd med 300 plassar. Ho vart bygd i 1806 og vølt om i 1860.
Ei kyrkje i Hol er nemnd i skriftlege kjelder allereie på midten av 1300-talet. Orgelet i Hol kyrkje er frå 1986.
Fylkesveg 415
Fylkesveg 415 (Fv415) går mellom Solberg i Tvedestrand og Myråsen i Åmli. Veglengda er 37,3 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Tušina
Tušina er ei av fem elvar i kommunen Šavnik i Montenegro. Ho oppstår ut frå mange småelvar som møter kvarandre nedanfor fjella Somina og Krnja Jela. Elva er 10 km lang.
Yoshihiko Matsuoka
Yoshihiko Matsuoka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Yoshiyuki Hato
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Maskinpistolen MP5
MP5 er ein maskinpistol frå den tyske fabrikanten Heckler und Koch. Han skyt 9×19mm Parabellum-ammunisjon, og har magasin for 15 og 30 patronar.
Våpenet er tilgjengeleg med både fast kolbe, faldekolbe og skuvkolbe.
MP5 blir rekna som eit særs nøyaktig våpen, som det òg er lett å lære seg å meistre. Det er svært liten rekyl når ein skyt med dette våpenet, om ein ikkje skyt heilautomatisk. Det er fire moglege skytemåtar: Enkeltskot, dobbeltskot, tre skot eller heilautomatisk. Kva alternativ som er tilgjengelege varierer mellom dei ulike modellane. Den som blir bruka i det norske Heimevernet har to måtar, enkeltskot og heilautomatisk.
Opphavleg heitte våpenet HK54, og det fekk namnet MP5 etter at den tyske hæren tok den i bruk som «Maschinenpistole 5» i 1966. Det har sidan vorte teke i bruk av militær- og politistyrkar i ei rekkje land, mellom dei Noreg.
MP5 finst i mange ulike variantar, blant anna desse som er i bruk i det norske forsvaret: MP5A2 (med fast kolbe) og MP5A3 (med skuv-kolbe).
Valser-Rhinen
Valser-Rhinen er ei av kjeldeelvane til Rhinen i kantonen Graubünden i Sveits. Elva spring ut frå Läntabreen og Grauhornbreen på nordsida av Rheinwaldhorn og renn først gjennom Läntadalen før ho renn ut i Zervreilasee-reservoaret. Før reserovaret vart bygd, rann bekkane Hornbach og Canalbach ut i Valser Rhinen frå høgre ved landsbyen Zervreila. I dag renn desse ut i reservoaret. Det same gjer Finsterbach.
Nedanfor Zervreila-dammen, renn Valser Rhinen gjennom Valserdalen og kommunen Vals. Før landsbyen Vals, renn Peiler Bach inn i Valser-Rhinen, nedanfor landsbyen, Tomülbach frå Tomülpasset kjem inn frå høgre. Valser-Rhinen renn forbi St. Martin og renn saman med Glenner i Suraua. Fleire kilometer lenger ned munnar Glenner ut i Vorderrhein.
Valser-Rhinen dannar mange stryk og fossefall, og er ei populær elv for kajakkpadling.
Asbjørn Dybwad
Asbjørn Dybwad (fødd 1924 i Tromsø, død 1973) var ein norsk forsikringsagent, forfattar, målar og radiokåsør. Han arbeidde ei tid som forsikringsagent, og det gav han eit innblikk i nord-norske forteljingar som han hugsa og bygde vidare på i bøkene og kåseria sine. Dybwad har av Arthur Arntzen vore karakterisert som «storlygar» i positiv forstand. På 1960-talet var han fast i radioprogrammet «Søndagsposten». Han var med på etableringa av Nordnorsk Forfatterlag.
Han blei heidra av Humorfestivalen i Tromsø i 2007, der han blei profilert ved at dei forskjellige aktørane på festivalen skulle tolke humoren hans som eit av innslaga sine.
Ludgate
Ludgate var i tidlegare tider den vestlegaste av portane i bymuren i London. Ei segn fortel at porten blei bygd av kong Lud ein gong før romarane kom til byen. Meir sannsynleg er det at namnet er avleia av «Floodgate», og at porten blei bygd for å hindre at elva Fleet fløymde inn i byen.
Den franske kronikøren William de Jumieges skriv at Ludgate blei opna for Wilhelm Erobraren av kollaboratørar rett etter Slaget ved Hastings, og at Wilhelm først kunne overta byen etter harde gatekampar med londonbuarane.
Ludgate blei ombygd i 1215, kanskje med stein frå hus som hadde høyrt til jødar som var blitt fordrive frå riket, for då porten på nytt blei ombygd på 1600-talet, kom det til syne stein med hebraiske bokstavar på. Som det var vanleg fleire stader i London, tente porthuset som fengsel. På slutten av 1300-talet var Ludgate først og fremst eit gjeldsfengsel.
Ludgate blei saman med fleire andre byportar rivne i 1760 for å gi plass til den aukande trafikken inn og ut av byen. Namnet lever vidare i gata Ludgate Hill.
Lydia
Lydia og Lydie er kvinnenamn som på gresk tyder 'kvinne frå Lydia'.
Lydia har i Noreg namnedag den 13. desember.
Hellesøyna
Hellesøyna er ei øy heilt nord i Øygarden kommune i Vestland. Hellesøyna er den nordlegaste av øyane i Øygarden med vegsamband til fastlandet og har bru over til Seløy. Frå Hellesøyna går det lokal rutebåt ut til øyane Lyngøy, Hernar, Sanden, Sulo og Nordøy.
Lydia
Bruken av namnet i Noreg
Namnet var populært i Noreg omkring 1900. Popularitetskurva hadde eit botnnivå i første halvdelen av 1960-åra.
Ved folketeljinga i 1801 var det knapt 50 med dette namnet i Noreg