cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lauteraarhorn
Første til topps av fjellet var Pierre Jean Édouard Desor, Christian Girard, Arnold Escher von der Linth og fjellførarane Melchior Bannholzer og Jakob Leuthold. Dette klarte dei 8. august 1842.
Christopher Lambert
Bakgrunn
Lambert vart fødd i New York der faren var fransk diplomat for FN. Då han var to år flytta familien til Genève i Sveits og budde der fram til familien flytta tilbake til Paris då han var 16 år.
Karriere
Lambert filmdebuterte i 1979 med ei lita birolle i den franske filmen Ciao, les mecs. I begynninga av 1980-talet medvirka han i ein del relativt ukjende franske filmar før han i 1984 fekk hovudrolla som Tarzan i den britiske eventyrfilmen Greystoke: Legenden om Tarzan, apenes konge. Året etter hadde han ei sentral rolle i den franske dramathrilleren Subway før han i 1986 vekte stor oppsikt i rolla som Connor MacLeod i den britisk-amerikanske fantasy-filmen Highlander. Han hadde òg same rolle i to oppfølgjarar på 1990-talet og i TV-serien.
Lambert blei i 1986 tildelt César du cinéma for sine prestasjonar i Subway.
Personlege tilhøve
Lambert var gift med Diane Lane frå 1988 til 1994 og fekk ei dotter med henne (f. 1993). Han var gift med Jaimyse Haft frå 1999 til 2000 og med Sophie Marceau frå 2012 til 2014.
Han er rekna som ein nær ven av Mario Van Peebles og Sean Connery.
Enippéas
Enippéas (gresk Ενιππέας) er ein tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Enippéas inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Fársala.
9. januar
9. januar er den 9. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 356 dagar att av året (357 under skotår).
Fødde
|
Anatolepis
Anatolepis er ei utdøydd urfiskslekt. Små fragment av fisken er funnen i Nord-Amerika, på Grønland og på Svalbard i bergarter frå sein kambrium til tidleg ordovicium. Funna er truleg dei eldste restane ein har funne av primitive virveldyr (urfisk). Fossil av slekta vart oppdaga i ordoviciske lag på Spitsbergen av norske paleontologar på 1970-talet. Slekta og arten Anatolepis heintzi fekk namn etter den norske paleontologen Anatol Heintz.
Regionar i Tyrkia
Tyrkia er delt inn i sju regionar (tyrkisk Bölge) og 21 underregionar (tyrkisk Bölüm), som vart definert på den første geografikongressen i Tyrkia i 1941. Regionane er delte inn berre for geografiske, demografiske og økonomiske årasker og har ikkje administrative funksjonar.
Levermosar
Levermosar (Marchantiophyta) er ei planterekkje av landplantar. I likskap med andre mosar vantar dei ekte leiingsvev, og det er den haploide gametofytten som er den sjølvstendige, fotosyntetiserande organismen.
Fysiske trekk
I likskap med bladmosar og nålkapselmosar vantar levermosar stoffet lignin, og kan difor ikkje danna ekte leiingsvev. Dette avgrensar storleiken deira, då det er ugreit å transportera væske. Flestalle levermosar er mindre enn 10 cm lange, og som regel 2-20mm breie.
Levermosar veks både som thallus, eller med bladvokster. Blada på levermosar er gjerne ikkje differensiert frå stengelen, og er aldri meir enn ein celle tjukke. Blada er ofte kuppelforma, og vantar costa (sentral streng).
Somme artar har archegonia og antheridia veksande som separat organ (ofte hjå artar med bladvokster), hjå andre ligg dei inne i thallusen. Somme artar har både organ på same planta, andre er særkjønna (anten hann- eller hoplante).
Livssyklus
Hjå levermosar, som hjå alle mosar, er det den haploide gametofytten som er den sjølvstendige organismen. Gametofytten dannast frå ein spore. Gametofytten dannar hannleg antheridium og holeg archegonium. Antheridia dannar spermatocyttar, som igjen dannar spermceller. Desse har hjå alle artar to flagella. Hjå somme artar er det spermcellen som sym frå eine planten til hine; hjå andre er det sjølve spermatocytten som sym.
Spermcellen og eggcellen (som vert danna i archegoniet) produserer ein diploid zygot. Til skilnad frå algar veks zygoten inne i archegonieskalet. Zygoten deler seg og vert til eit embryo, som så dannar sporofytten. Til skilnad frå andre landplantar kan ikkje sporofytten produsera eiga næring, og lev parasittisk på gametofytten. Det er sporofytten som slepp ut sporane. Desse er haploide, og er difor meiosporar.
Utbreiing
Det er ikkje visst kor mange levermoseartar som finst, men dei fleste overslag ligg på mellom 5000 og 10000 artar. Mange artar har vorte skildra fleire gonger, utan at dette er klårt, som truleg gjer talet høgare enn det i røynda er. Samstundes er det truleg mange artar som ikkje har vorte oppdaga enno.
Levermosar finst i dei fleste økosystem på jorda. Dei kan ikkje leva i vatn. Mangelen på lignin gjer at levermosar har mindre effektivt vern mot UV-stråling, som gjer at dei ikkje kan leva på stader med veldig intenst solljos. Flestalle levermosetypar tek til seg vatn gjennom planteyta, og treng difor ein del nedbør. Ein annan faktor som bind levermosar til fuktige område er at spermcellene eller spermatocyttane treng vatn for å koma seg frå ein plante til ein annan.
Klassifisering
Levermosar er truleg mellom dei fyrste utviklingsstadia hjå embryofyttar (landplantar). Mellom anna vantar alle levermosar stomata på sporofyttane. Difor er det truleg at levermosar byrja å utvikla seg i ei anna lei enn andre embryofyttar før stomata vart utvikla.
Opphavleg vart levermosar, nålkapselmosar og bladmosar klassifisert i same rekkje, Bryophyta. I dag reknar ein med at karplantane òg er sprungne ut av denne gruppa, noko som gjer Bryophyta parafyletisk. I dag er Bryophyta namnet på rekkja som inneheld bladmosar.
I dag klassifiserer ein levermosar i rekkja Marchantiophyta, ogso kalla Hepaticophyta. Marchantiophyta var tidlegare delt inn i to klasser:
Nyleg har ein tredje klasse, Haplomitriopsida, vorte definert. Her finn ein blad-dannande artar utan rhizoid, og ein del artar med bladliknande thallus, mellom anna tussemose (Haplomitrium hookeri), som òg veks i Noreg.
Campinas
Campinas (IPA: ) er ein kommune i delstaten São Paulo i søraustregionen av Brasil. Byen vart grunnlagt den 14. juli 1774 av Barreto Leme. Innbyggjartalet låg på om lag 968 000 i 2000, av dei bur meir enn 98 prosent i forstadene. Campinas er nest største byen i delstaten. Kommunen dekkjer eit areal på 801 km².
Operakomponisten Carlos Gomes (1836-1896) vart fødd i byen.
Malena Ernman
Malena Ernman er utdanna ved Kungliga Musikhögskolan i Stockholm, musikkonservatoriet i Orléans og ved Operahögskolan i Stockholm.
Ernman har mellom anna sunge hovudrolla i Carmen og Figaros bryllup og Rosina i Barberen i Sevilla. Ho er ein allsidig artist som i tillegg til operaroller òg syng chansonar, kabaret, jazz og musikalar.
Malena Ernman er gift med skodespelaren Svante Thunberg.
Ernman representerte Sverige i Eurovision Song Contest 2009 etter å ha vunne den svenske Melodifestivalen 2009.
Manawatu District
Plassering
«The Manawatu», som distriktet til vanleg vert kalla, ligg sørvest på Nordøya, nær elva som har gjeve namn til det, Manawatu. Distriktet ligg nord for Wellington og strekkjer seg frå litt nord for busetnaden Himatangi i sør, til like sør for Mangaweka i nord, og frå Rangitikei River til Tararuafjella. Grensa mot sør følgjer Manawatu-elva, og distriktet omfattar ikkje området kring byen Palmerston North eller Ashhurst. Flatevidda i distriktet er 2 624 km².
Lokalstyre
Manawatu District vart danna ved samanslåing av dei tidlegare lokalstyrte områda (counties) Manawatu, Oroua, Kiwitea, Pohangina og ein del av Kairanga.
Distriktet er organisert i tre område (wards) som er:
Nordvik i Hordaland
Nordvik er ein tettbygd stad på grensa mellom kommunane Bergen og Bjørnafjorden i Vestland fylke. Det meste av tettstaden ligg i Bergen. Staden ligg ved Nordvika i Lysefjorden.
Staden omfattar gardane Nordvik og Sagstad. Her er framleis gardsdrift.
Historie
Garden Nordvik høyrte til Lyseklostergodset til brukarane sjølve tok over i 1872-1875.
Geografi
Nordvik ligg på sørsida av Fanafjellet og nord for Lysefjorden. Gardsområdet strekkjer seg nordaustover forbi Nordvikvatnet til Ulvvatnet.
Take the Long Way Home av Supertramp
Singelen nådde tiandeplassen på den amerikanske singellista.
Honiara
Honiara er hovudstaden på Salomonøyane, ein øystat i det sørlege Stillehavet. Byen ligg på øya Guadalcanal. Han hadde 49 107 innbyggjarar i 1999. Administrativt er han eit område for seg sjølv, medan øya utgjer provinsen Guadalcanal. Inntil den andre verdskrigen var Tulagi hovudstad, men denne byen blei så sterkt øydelagd under krigen at ein valde å flytte administrasjonen til Honiara, som var nyoppbygd og i god stand sidan USA hadde brukt staden som ein av sine større basar i Stillehavet.
Honiara ligg på nordkysten ved utløpet av Matanika-elva. Ei smal 12 km lang kyststripe dannar det meste av byen, men i dei seinare åra er det komen nye busetnadar i åsane ovanfor.
Al Manakhir
Al Manakhir  er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Honiara
Klimaet er tropisk med dagtemperaturer på rundt 28 gradar °C. Sjøtemperaturen er omtrent den same. Normal årleg nedbør er 2154 mm, noko som er mindre enn generelt på Salomonøyane - og mykje mindre enn på den vêrharde sørkysten av Guadalcanal.
Nils Nygaard
Nils Nygaard var ein norsk professor i juss  ved Universitetet i Bergen. Han var frå Imsland i Ryfylke.
Nygaard starta å studere juss ved Universitetet i Oslo då han var 30 år. Før dette arbeidde han mellom anna som tømmerhoggar. Han blei utdanna cand. jur. i 1967 og tok i 1974 den første juridiske doktorgraden ved UiB med avhandlinga Aktløysevurderinga i norsk rettspraksis. Nygaard si forsking har hovudsakleg vore innanfor erstatningsrett og boka Skade og ansvar er eit av standardverka innan erstatningsrett i Noreg. Han blei i 2007 tildelt målprisen av Juristmållaget for å ha vore «ein føregangsmann i å utvikla omgrepsapparatet på nynorsk i bøkene og artiklane sine».
Nygaard har også gitt ut Rettsgrunnlag og Standpunkt – ein grundig gjennomgang av den metoden jurister nyttar.
Norsk raudt fe
Norsk raudt fe (NRF) er den mest utbreidde storferasen i Noreg, og vert nytta både til kjøt- og mjølkeproduksjon. Rasen har vekt internasjonal interesse på grunn av gode genetiske eigenskapar. Det finst ca. 280 000 kyr av denne rasen i Noreg.
Norsk raudt fe kan vere svarte, svart-kvite, raude eller raud-kvite. NRF er ein høgtytande kurase, og mjølker tre gonger så mykje som den norske gjennomsnittskua på 1930-talet.
Historie
Arbeidet med å avle fram ein ny kurase begynte i 1930-åra. NRF er utvikla på grunnlag av norske rasar, med innkryssingar av hedemarksfe, sør- og vestlandsfe, dølafe, telemarksfe, raudt trønderfe og sidan trønderfe, austlandsk raudkollefe, nordlandsfe og målselvfe, så vel som importerte rasar som ayrshirefe, svensk raud og kvit buskap (SRB) og holstein-frisisk fe.
Oksestasjonane (seminstasjonane) for NRF ligg på Stange og ved Trondheim. 95 prosent av all storfeavl i Noreg vert i dag gjort med NRF-sæd. NRF-sæd vert eksportert til meir enn 20 ulike land.
Norsk raudt fe har vorte avla fram på bakgrunn av innsamla informasjon frå Husdyrkontrollen, som ein del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken i Noreg. Einskilde hevdar at kurasen er eit døme på industrialiseringa av jordbruket, og i dei seinare åra har dei opphavlege norske kurasane fått ein ny popularitet.
Magasinet New York
New York er eit amerikansk vekeblad. Det tek for seg livet, kulturen, politikken og moten i New York by. Bladet blei grunnlagt i 1968 av Milton Glaser og Clay Felker som ein konkurrent til The New Yorker. Det var frekkare og mindre høfleg i stilen enn konkurrenten, og bidrog til utviklinga av såkalla new journalism.
I 2009 var opplaget på 408 622, og 95,8 % av desse kom frå abonnement. Nettstadane til bladet — NYmag.com, Vulture.com, The Cut og Grub Street — hadde i 2013 over 14 millionar besøk kvar månad.
I 2018 la eigaren til bladet, New York Media, inn ein betalingsmur for alle nettstadene sine, følgd av fleire oppseiingar tidleg i 2019.
Wätterlatte
Wätterlatte er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Mull of Galloway
Mull of Galloway (skotsk-gælisk Maol nan Gall) er det sørlegaste punktet i Skottland. Det ligg i Wigtownshire i Dumfries and Galloway. Mull tyder rund ås eller fjell.
Det står eit fyr på neset frå 1830. Det kvitmåla tårnet er rundt med ei høgd på 26 meter. Lyset står 99 meter over havet og har ei rekkjevidd på 28 nautiske mil. .
Neset er eit av dei siste bevarte naturlege tilhaldsstadane langs kysten av Galloway og har eit rikt plante- og dyreliv. Området er i dag eit naturreservat.
Fyret er i dag automatisert og eit gammalt uthus er omgjort til vitjingssenter. Om sommaren er fyret ope kvar dag.
Tansåi
Tansåi er ein elvestubb i Rauland i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer Lognvikvatn, og etter ein snau kilometer munnar ho ut i Totak.
Carska Bara
Carska Bara (kyrillisk skrift Царска бара) er den største myra og eit av dei største naturreservata i Serbia. Ho ligg i regionen Banat i provinsen Vojvodina. Carska Bara ligg 17 km sørvest for byen Zrenjanin sentralt i Banat, nær staden der elva Begej munnar ut i Tisa.
Sjølv om myra ligg i trekanten mellom dei store byane Beograd, Novi Sad og Zrenjanin, er det berre mindre busetnader nær Carska bara. Den næraste busetjinga er Perlez, aust for myra. I nord ligg landsbyane Lukino Selo, Ečka og Stajićevo, medan Knićanin ligg i sørvest. Byen Titel ligg på andre sida av brua over Tisa.
Geografi
Heile våtmarksområdet Carska Bara dekkjer eit areal på 11 km², og heile systemet består av tre mindre vatn (Carska, Perleska og Tiganjica). Det strekkjer sg 8-9 km langs Begej Våtmarksområdet består av mange mindre område med elvar, kanalar, innsjøar og tjern, dekte med sivkratt og piletrekratt. Den sentrale delen har blått, klårt vatn, medan det omliggande marsklandet består av kvitt og gult vatn.
Dyre- og planteliv
Mange sjeldne og stadeigne planter finst i våtmarksområdet, men òg fleire importerte planter. Nokre av vassplantene er flytebregner og vassliljer. På land finn ein fjærekoll, malurt, kattost og engsalvie, og av marskplantene finn ein brudelys, sverdlilje, manna-søtgras og kalmusrot.
Det finst over 24 forskjellige fiskeartar i Carska Bara og den nærliggande elva Begej. Amfibiar (salamander, frosk) og reptil (sandfirfirsle, skjelpadde) finst det òg mykje av.
Carska Bara er best kjend for det rike fuglelivet med 240 forskjellige fugleartar. Det finst koloniar av hegre og skarv (mellom andre dvergskarv) og andre artar som havørn, musvåk, balkanhauk, skjestork, sivhauk, enghauk, raudhalsgås, kvitaugeand, fiskeørn, villgås, stork, hakkespett og fleire.
Av pattedyr finn ein villsvin, rådyr, raudrev, sørhare, bisam, flaggermus, pinnsvin, moldvarp, røyskatt, hamster, jordekorn og ilder med fleire.
Vern
Naturreservatet Stari Begej-Carska Bara vart oppretta i 1955 og i 1995 fekk det oppdatert status. Det dekkjer eit område på 16,76 km² og er større enn sjølve Carska Bara. Sidan 1996 har området vore ein ramsarstad.
Korgfjelltunnelen
Arbeidet med tunnelen starta i 2001, og tunnelen vart opna den 16. september 2005 av samferdselsminister Torild Skogsholm. Tunnelen, inkludert ny veg på begge sider, kosta 450 millionar kroner med Statens vegvesen som byggherre. Nyvegen avløyser den kronglete og smale fjellovergangen over Korgfjellet og kortar vegstrekninga langs E6 ned med 4 km. Tunnelen er den fjerde lengste vegtunnelen i Noreg, og den lengste på E6.
Korgfjellvegen
Vegen over Korgfjellet, eller Vesterfjellet som fjellet vert kalla i Korgen, vart opna i 1946, og avløyste ei ferjestrekning frå Elsfjord til Hemnesberget. I arbeidsstyrken som bygde vegen over fjellet under den andre verdskrigen deltok mange serbiske krigsfangar. Fangane budde i brakkeleirar i ved Osen i Knutlia og i Korgen. Dødstala var høge, over 600 krigsfangar døydde under arbeidet. Eidsivating lagmannsrett slo i 1947 fast at leirane var å rekne for utryddingsleirar.
Anatol Heintz
Anatol Heintz var ein norsk-russisk paleontolog.
Heintz var fødd i St. Petersburg og kom til Noreg i 1919. Frå 1926 var han knytt til det paleontologiske museet ved Universitetet i Oslo, først som konservator og seinare som bestyrar og professor. Det vitskaplege arbeidsområdet hans omfatta hovudsakleg studiar av fossile urfisk og primitive fisk, men han arbeidde òg med norske mammutfunn. Heintz underviste i paleontologi og var verksam som populærvitskapleg forfatter og føredragshaldar. Han gav i tillegg til mange artiklar ut fleire bøker, mellom andre Menneskets avstamning (1941, 1966) og Verdener som svant (saman med J. Kiær, 1943).
Livnosletta
Sletta ligg sørvest i Bosnia-Hercegovina og mellom dei karstiske fjella Dinara og Kamešnica i sør, Tušnica i aust, Cincar og Golije i nord, og Šator og Staretina i vest.
Sletta har eit areal på 405 km², og er i snitt 6 km brei. Ho ligg om lag 720 meter over havet. I den yngre steinalderen (neolittisk tid) var sletta under vatn. I dag er det fleire innsjøar på sletta, der Buško Blato er den største. Brežinsko jezero er ein annan innsjø som ligg nordvest på sletta. Då vasskraftverket Orlovac vart bygd på 1960-talet vart klimaet i reginone Livno endra. Lange og kalde vintrar med mykje snø og den karakteristiske Boravinden, vart bytta ut med regnfulle vintrar og lange, varme somrar.
Det renn fleire elvar over Livnosletta, som alle renn ut i Adriahavet. Dei største av desse er Sturba, Bistrica, Brina, Plovuča, Jaruga og Ričina, som er rik på fisk og krabbe. Den største byen på sletta er sjølve Livno, som har gjeve namn til sletta. Byen Livno har om lag 12 000 innbyggjarar, og ligg i den nordaustlege delen av sletta, ved sida av fjellet Bašajkovac. Av andre landsbyar finn ein Guber, Grborezi, Podhum, Prolog, Čuklić, Zabrišće, Bila, Čelebić, Lusnić, Strupnić, Kovačić, Vrbica og Bojmunte.
Smørkleppåi
Smørkleppåi er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Elva har utspring frå Grungevatn, og munnar ut som hovudtilløp i Vinjevatn. Systemet er ei del av Skiensvassdraget.
Smørkleppåi er regulert i samband med Songa og Tokke kraftverk og har pålagt minstevassføring.
Al Muqabalayn
Al Muqabalayn  er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Ramn
Ramn, korp eller krump (Corvus corax) er ein stor svart fugl i kråkefamilien.
Utsjånad og åtferd
Ramnen er den største av kråkefuglane våre. Lengda er 64 cm og vekta kan bli opp til 800–1500 gram. Ramnen er vakker med dei svartglinsande fjøra sine. Nebbet er stort og kraftig og stjerten er lang og avrunda. Vengene er slanke. Ramnen er ein meister til å fly. Han kan til og med mobbe ørnar i lufta, utan å «tape», men på bakken må han ofte overlate kadaveret til kongeørn og havørn. Ramnen er redd for menneske. Ramnen og andre kråkefuglar blir rekna som dei klokaste fuglane. Dei er flinke til å lære og tilpasse seg nye omgjevnader
Mat
Ramnen et for det meste døde dyr. Ofte samlast det mange ramnar (og kråker) på eit kadaver og et det heilt reint. Når ramnen er svolten, et han nesten alt som går an å ete. Han kan også plyndre reira til andre fuglar. Om vinteren finn vi han ofte på søppelplassar.
Tilhaldsstad
Ramnar kan leva i ulike område, frå Arktis i nord til ørken og stillehavsøyar i sør. Dei fleste fuglane føretrekkjer skogsområde med ope land i nærleiken, eller å halda til ved kysten. I Noreg finn vi ramnen over heile landet. Han var mykje vanlegare før. Vi finn han ved kysten, på fjellet og i skogen.
Den sørlege halvkula
Den sørlege halvkula er den dela av jordoverflata som ligg sør for ekvator.
Området omfattar fire kontinent — Afrika, Australia, Sør-Amerika og Antarktika — og er delt av fire hav — Sør-Atlanteren, Indiahavet, Stillehavet og Sørishavet). Sommaren finn stad rundt desember–februar og vinteren rundt juni–august.
Se også
המיספירה
Kjemisk stoff
Kjemiske stoff er former av materie som har konstant samansetning og konstante eigenskapar, og som ikkje kan delast opp i enklare stoff utan å bryte opp kjemiske bindingar. Ein skil mellom enkle stoff, kjemiske sambindingar og legeringar. Kjemiske stoff kan opptre i fast og flytande form, samt i gass- og plasmaform.
Ramn
Ramnen i kulturen
Ramnen er ein myteomspunnen fugl, som mellom anna er blitt rekna som verdas skapar i nokre nordamerikanske mytologiar. I tillegg til å ha rykte på seg for å vera klok er fuglen òg blitt tillagd overnaturlege eigenskapar. Ramnen skulle mellom anna kunne varsle ulukke, som krig og død. På norrønt blei ordet ramn ofte brukt i kenningar om strid og blodbad.
Kjemisk stoff
Kjemiske stoff blir av og til kalla reine stoff for å skilje dei frå stoffblandingar. For eksempel er reint vatn eit kjemisk stoff fordi det har dei same eigenskapane og det same atomforholdet (hydrogen-oksygen 2:1), uavhengig av om det er henta i bekken eller framstilt i laboratorium.
Kjemikal
Kjemikal (eller kjemiske produkt) er kjemiske stoff framstilte gjennom kjemiske metodar i fabrikkar eller laboratorium. Omgrepet kan omfatta reine grunnstoff, kjemiske sambindingar eller stoffblandingar, og kan vera organiske eller uorganiske. Ein kan skilja mellom kjemikaliar og droger, som er råstoff framstilte frå dyr eller plantar.
Ramn
Norrøn tid
Ramner var viktige i norrøn tid, frå fugleparet Hugin og Munin som tente Odin i den norrøne gudetrua, til Ragnar Lodbrok og Harald Hardråde, som brukte fuglane som symbol på fanene sine. Vikingane måla òg ramnar på segla sine. Også den keltiske gudinna Morrigan er forbunden med ramnar.
Kjemisk stoff
Kjemikal
Ein skil også mellom finkjemikal og tungkjemikal. Finkjemikal er reine kjemikal som blir framstilte og nytta i laboratoriemålestokk med ulik reinleiksgrad. Reinleiken blir oppgjeven med nemningar som rein (purum), reinast (purissimum eller puris.), pro analysi, eller i prosent, promille eller parts per million (ppm). Tungkjemikal (eller grovkjemikal) er kjemikal, særleg uorganiske, som blir framstilte i store mengder med såkalla teknisk reinleiksgrad. Syrer, salt og lut som ikkje har blitt særskild reinsa er døme på tungkjemikal.
Ramn
Bibelen
Ramnar blir nemnde som ureine fuglar to stader i det gamle testamentet. Dei har likevel vore til hjelp for viktige personar i Bibelen. Noa slepte ut ei ramn frå arken sin for å speida etter land, og profeten Elias blei gjeven mat av ramnane etter orde frå Gud.
Ramnane i Tower
Ei nyare legende om ramnar seier at England vil bestå så lenge desse fuglane held til i Tower i London. I dag tek ein vare på fleire slike vengjeklipte fuglar der. Sjølv om legenda kan høyrast gammal ut, har nyare forsking vist at ho truleg blei funnen på under Viktoriatida, og tårnet har vore ramnelaust fleire gonger gjennom historie, utan at England fall. Siste gong ein måtte reintrodusera fuglar dit var under andre verdskrigen.
Der Geist hilft unser Schwachheit auf
Der Geist hilft unser Schwachheit auf, BWV 226, er ein motett komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1729 for gravferda til Johann Heinrich Ernesti, som var ein eldre rektor ved Thomasschule i Leipzig. Gravferda fann stad 20. oktober. Bach hadde eit godt forhold med Ernesti, som var 70 då Bach starta på posten sin ved Thomasschule i 1723, og han komponerte ein av dei finaste motettane sine for rektoren.
Teksten er henta frå Paulus’ brev til romarane 8: 26-27 og Martin Luther (1524).
Koraltemaet er basert på salmen «Komm, Heiliger Geist, Herre Gott». Denne melodien av ein ukjend komponist er datert til 1400-talet og er kanskje knytt til melodien til salmen «Adesto, sancta spiritus» av Marchetto di Padua frå kring 1270. Han kom først på trykk i den noverande forma si i Geystliche Gesangk Buchleyn (redigert av Johann Walter) i Wittenberg i 1524 i lag med fleire verds skrivne av Martin Luther.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar, engelsk horn, fagott, to fiolinar, bratsj, fiolonsell og basso continuo (+ violone), samt åttedelt kor (SATB, SATB).
Det består av fire satsar:
Weissenstein
Weissenstein er eit fjell i Jurafjella nær Solothurn i Sveits.
Det går ein stolheis frå Oberdorf til eit spahotell på toppen av fjellet. Fjellovergangen frå landsbyen Oberdorf over Weissensteinpasset (1279 moh) til Gänsbrunnen er ein av dei brattaste i Sveits (22%).
Wetterhorn
Wetterhorn er eit 3 692 meter høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits, nær landsbyen Grindelwald. Fjellet vart klatra fyrste gongen i 1844. Ti år seinare klatra Alfred Wills med fylgje til topps. Denne klatreturen har britiske fjellturistar rekna som innleiinga til den britiske alpinismens gullalder.
Kaurifuru
Kauri er mellom dei eldste treslaga i verda, og har utvikla ei unik nisje i skogen. Med sitt uvanlege regenerasjonsmønster og samverknad med jordsmonnet, er treet i stand til å ta opp konkurransen med seinare utvikla og snøggare veksande dekkfrøblada planteslag. Fordi det er ei slik iaugefallande art, vert skogar der kauritreet finst gjerne kalla «kauriskogar», sjølv om kauri ikkje treng å vera det mest utbreidde treslaget der. I det varmare nordlege klimaet har kauriskogar ein større artsrikdom enn i andre førekomstar lenger sør.
Blasiales
Blasiales er ein planteorden av levermosar. Ordenen inneheld familiane Blasiaceae (to artar) og Treubiitaceae (utdøydd).
Wetterhorn
Fjellmassivet har tre nærståande toppar: Wetterhorn (mest iaugefallande frå Grindelwald), Mittelhorn (høgst) og Rosenhorn.
Kaurifuru
Utsjånad
Unge plantar har ein rett vokster og er på skap som ei trong kjegle med greiner som veks ut langs heile stammen. Etter som trea veks i høgda, feller dei dei nedste greinene, og hindrar på denne måten epifyttar å få feste. Hjå utvaksne tre dannar greinene i toppen imponerande kroner som breier seg ut over alle dei andre trea som veks der, og dominerer kollane i skogen.
Kauriblad er tre til sju centimeter lange og ein centimeter breie, harde og lêraktige i struktur, og utan midtfure. Dei er grupperte i motståande par eller i kransar med tre blad på kvistane. Blada til små plantar er større enn på vaksne tre. Konglene er runde, fem til sju cm i diameter, og mognast 18 til 20 månadar etter pollineringa. Frøkonglene fell frå kvarandre når dei er mogne og set fri frø som er utstyrte med vengjer, og som vert spreidde med vinden. Hannkonglar (pollenkongler) og hokongler (frøkongler) sit på same treet. Fertilisering av frøa skjer ved pollinering, med pollen frå det same eller frå eit anna tre. Spireevna til frøa avtek snøgt med alderen etter frisetjinga. Om lag 50 % av frøa frå ei frøkongle er i stand til å spira, dette avtek til mindre enn 1% etter åtte månadar.
Kauriskogar er mellom dei eldste i verda. Føregangarane til kauritreet dukka opp i juratida (for mellom 190 og 135 millionar år sidan).
Storleik
Kauritre kan veksa seg 40 til 50 meter høge, og diameteren til stammene kan verta store nok til å måla seg med californisk mammuttre (Sequoiadendron giganteum) med over fem meter. Dei største kauritrea er ikkje så vide nede på stammene, men inneheld meir tømmer i dei sylindriske stammene enn tilsvarande mammuttre med avsmalnande stammer.
Det største eksemplaret det finst oppteikningar om, voks ved utspringet til elva Tararu Creek som renn ut i Haurakigolfen like nord for elva Waihou River ved Thames. Dette treet var kjent som «Det store skrømtet». Lokalhistorikaren Alastair Isdale frå Thames skreiv at dette treet målte 8,54 meter i diameter og 26,83 meter i omkrins. Det gjekk med i ein brann omkring år 1890.
Eit kauritre ved Mill Creek i Mercury Bay vart oppmålt tidleg i 1840-åra, og var 22 meter i omkrins og 24 meter opp til dei første greinene. Dette treet vart truleg felt omkring 1870.
Tilvekst og alder
Gjennom levetida til trea aukar som regel vekstsnøggleiken med alderen, han når etter kvart eit maksimum, for så å avta.
Ved ei undersøking i 1987 målte ein at den årlege tilveksten i diameter frå tre til tre varierte mellom 1,5 og 4,6 mm i året med eit gjennomsnitt på 2,3 mm årleg. Dette tilsvarar 8,7 årringar for kvar cm stamme, og om lag halvparten av det som tidlegare vanlegvis har vore nemnt som vekstsnøggleik. Den same undersøkinga konkluderte med at det berre var ein svak samanheng mellom alder og diameter. Individuelle tre med diameter innanfor same ti-centimetergruppe kan variera i alder med 300 år, og det største treet som veks på ein gjeven stad er ofte ikkje det eldste.
Ekspertar er samde om at det på grunn av variasjonen i vekstsnøggleik ikkje er mogeleg å fastslå den nøyaktige alderen til eit tre berre ut frå diameteren.
Rotstruktur og påverknad av jordsmonn
Eit særsynt trekk ved desse trea si unike økologiske nisje er tilhøvet til jordsmonnet der dei veks. Mykje på same måten som plantar i Sydtaks-familien (Podocarpaceae), tek dei til seg næring frå organisk avfall nær jordoverflata gjennom fine rothår. Dette jordlaget består av organisk materiale som er danna av nedfalle lauv og greiner så vel som døde tre, og det går heile tida føre seg ei biologisk nedbryting her. På den andre sida vil dekkfrøblada tre som til dømes māhoe (Melicytus ramiflorus) få tilført ein god del av næringa si frå det djupare mineralrike laget i jorda. Sjølv om det meste av røtene til kauritrea ligg svært grunt, har dei òg fleire loddrette, djuptgåande røter (festerøter) som gir eit godt feste i jorda. Slikt feste er naudsynt for tre med storleik som kauri, som elles ville ha lett for å verta nedblåste, særleg i stormar og syklonar.
Kauritrea kan endra jordsmonnet ved hjelp av sitt eige avfall (lauv, bark og greiner) på ein måte som fremjar eigen vokster og reproduksjon, og hemmer oppeksten av konkurrerande arter. Planteavfallet frå kauritrea er mykje surare (acidisk) enn frå dei fleste andre treslag, og når det vert brote ned, vert det samstundes frisett sure emne. Ved utvasking under nedbør vert desse sure molekyla vaska ned gjennom jordlaga, og frigjev her andre næringsemne som er bundne i leire, som til dømes nitrogen og fosfor. Slik vert desse viktige næringsemna utilgjengelege for andre plantar sidan dei vert vaska ned i djupare jordlag under kauritreea. Denne prosessen vert kalla podsolisasjon, og endrar jordfargen til matt gråleg. Eit einskild tre har dermed tilgang til eit eige jordområde kring røtene, kalla cup podsol («podsolgryte»). Denne prosessen er viktig for at kauritrea skal overleva, ettersom dei tevlar med andre arter om plassen.
Nedfall av lauv og andre rotnande delar frå kauri går mykje saktare i oppløysing enn avfall frå andre plantearter. Utanom surleiken inneheld kauri også andre stoff som t.d. voks og fenolar som er skadelege for mikroorganismar. Dette fører til ei stor opphoping av avfall inntil stammen til eit utvakse tre, og røtene til treet får næring av dette. Desse røtene er også tilhaldsstad for ein symbiotisk sopp kjend som mykorrhiza, og denne aukar planten si evne til å ta til seg næring. I dette tosidige tilhøvet dreg også soppen fordel av næring frå trerøtene. Med slik samverknad med jordsmonnet er kauritre i stand til å «svelta ut» yngre, konkurrerande arter.
Lokal topografisk distribusjon
Sett på bakgrunn av den lokale topografien, er kauritrea langt frå tilfeldig plasserte i lendet. Som nemnt over, må kauritre ta næringa frå rivaliserande plantar for å overleva. Ein viktig tilleggsfaktor som må nemnast er hellinga i landskapet. Vatn frå åsane strøymer nedetter liene påverka av tyngdekrafta, og tek med seg næringsemne frå jordsmonnet. Dette fører til ein gradient frå næringsfattig jord øvst i åsane til rikare jordsmonn nedanfor. Næringsstoff som er vaska bort, vert erstatta av vassoppløyst nitrat og fosfat som trengjer seg ned skråningane og favoriserer oppvekst av arter som konkurrerer med kauri. Lenger oppe i åsane vert jordsmonnet derimot meir næringsfattig og betre tilpassa kauri. Den høge, rette og greinlause stamma til utvaksne tre gir meir ljos til jordarealet ved rota, og dette favoriserer oppveksten til trea sine frøplantar som er ljoskrevjande og som finn seg betre til rette i denne heller næringsfattige jorda, medan tevlande arter har dårlegare oppvekstvilkår her. I Waipoua Forest kjem dette til syne ved at der er rikare førekomstar av kauritre langs åsryggane, og større konsentrasjonar av dei viktigaste rivalane, som t.d. taraire (Beilschmiedia tarairi) lægre i landskapet. Dette mønsteret er kjent som nisjeseparasjon, og gjer at meir enn ei art kan leva i same området. Av dei planteartene som veks saman med kauri finst tawari (Ixerba brexioides), som til vanleg førekjem i større høgder der næringsomsetjinga er naturleg sein.
Endringar gjennom geologiske periodar
Kauritre veks no nord for den 38. sørlege breiddegraden, den sørlege grensa strekkjer seg frå Kawhia Harbour i vest og aust til Kaimai Ranges.
Utbreiinga til kauritrea har variert sterkt gjennom geologiske periodar på grunn av klimaendringar. Dette er synleg i den nyare holocenperioden ved migrasjonen sørover etter den siste istida. I den tida då store isbrear dekte mykje av kontinenta på jorda, greidde kauri berre å overleva i isolerte lommer, for det meste berre heilt i nord. Karbondatering er ein teknikk som vitskapsmenn nyttar for å finna ut om den historiske utbreiinga til trea, ved å måla alderen til stokkar av kauritre som er funne i torvmyrer. Den kaldaste perioden i nyare tid var for grovt rekna 15-20 000 år sidan, og på denne tida var kauritre truleg berre å finna nord for Kaitaia, som ikkje ligg langt frå nordspissen til Nordøya, North Cape. Om lag som kumara (søtpotet) som veks på New Zealand, treng kauritre ein gjennomsnittstemperatur på 17°C eller meir gjennom storparten av året. Tilbaketrekkinga til kauritrea kan faktisk nyttast i klimaforsking for å klårleggja temperaturendringane i denne perioden.
Det er enno uvisst om kauritrea rekoloniserte Nordøya frå ein einskild førekomst langt nord, eller frå spreidde lommer med isolerte førekomstar som hadde greidd å overleva trass i dei klimatiske tilhøva. Dei spreidde seg sørover gjennom Whangarei, forbi Dargaville og så langt sør som til Waikato, og nådde den største utbreiinga si for 2000-3000 år sidan. Det er ting som tyder på at dei har drege seg litt attende seinare, og dette kan tyda på at temperaturen har gått litt ned etter den tid. På det snøggaste breidde trea seg sørover med ein fart på 200 meter i året. Uavhengig av kvar trea hadde utgangspunktet sitt for denne vandringa, er utbreiinga sørover relativt snøgg for eit tre som kan bruka eit millennium på å oppnå full vokster, men det kan forklarast ut frå livsmønsteret til treet.
Kauritrea er avhengige av vind, både til pollinering og til å få spreidd frøa. Mange andre plantar får frøa sine spreidde over store fråstandar av fruktetande (frugivore) dyr (til dømes kererū, ei art duer). Kauritrea når snøgt eit stadium der dei kan danna frø, det tek berre om lag 50 år før dei kan laga avkom. Dette karaktertrekket gjer trea til ei slag pionerart, trass i at den lange levetida deira er meir karakteristisk for k-selekterte arter.
Regenerasjon og livsløp
På same måten som kauritreet har ei eiga nisje for påverknad av jordsmonnet, har det også ein særskild strategi for å regenerera, samanlikna med dekkfrøblada blømande grannar. Dette liknar mykje på podokarp-lauvskogar lenger sør; kauri krev mykje meir ljos og større opne område for å veksa opp, medan dekkfrøblada tre, som til dømes puriri (Vitex lucens) og kohekohe (Dysoxylum spectabile) toler betre skugge. Desse artene kan regenerera på stader der det er mindre ljos på bakkenivå, det rekk gjerne med at ei grein fell av eit tre og gir ein ljosopning. Kauritre må leva lenge nok til at det vert større forandringar, slik at dei får nok ljos til at frøa spirer. På stader der større skogområde vert borte, til dømes ved tømmerhogst, kan kauriplantar leva lenge nok til å mognast; ikkje berre på grunn av at dei får meir solljos, men òg fordi dei toler ein del vind og noko frost. Kauritre slår seg til i dei øvre partia i åsane, der dei er utsette for vêr og vind, medan mindre tre som dominerer i skogbotnen lenger nede, er skjerma både av dei større trea som veks over dei og av kvarandre. I opne område utan vern er desse trea mindre i stand til å veksa opp.
På grunn av denne spesielle måten å regenerera på, kan kauritre leva i meir enn eit tusen år, medan dei fleste andre treslag eldest lenge før dei når ein slik alder. Denne ekstraordinære alderen viser berre kor lenge desse artene må venta på at det skal oppstå vekstforandringar store nok til å favorisera regenerasjonen deira. Når ei slik større endring skjer, betyr det òg at kauritre regenererer en mass, og dannar ein kohort eller generasjon av tre på same alder som veks opp etter kvar slik forandring. Kauritre i eit bestemt område er derfor gjerne av same alder. På grunn av denne måten å regenerera på, kan fordelinga av kauritre fortelja forskarar når og kvar forandringane har funne stand, og kor store dei har vore. Ein større førekomst av kauritre kan vera eit teikn på at området er utsett for forandringar. Kauri spirer rett nok i område med lite ljos, men ein mykje større del av frøplantane går til grunne her, så dei trea som overlever sjølvtynninga og veks opp til ungtre finst gjerne i meir ljosrike område.
I periodar med mindre forandringar har kauri tendens til å missa territorium til dekkfrøblada konkurrentar som er i betre stand til å etablera seg under meir skuggefulle vekstvilkår. I heilt stabile periodar har kauritre derfor tendens til å førekoma meir sjeldan fordi dei vert utkonkurrerte av tevlande arter. Den økologiske biomassen til kauri vert mindre i slike periodar, og meir biomasse vert konsentrert hos dekkfrøblada arter, som til dømes towaitre (Weinmannia silvicola). Kauritre vil også verta meir vilkårleg spreidde etter som dei eldest, fordi trea døyr i ulik alder, og periodar med høvelege vilkår for regenerering vert meir sjeldne og sporadiske. Gjennom tusenår vil desse vekslingane i vekstvilkår skapa ein «tautrekkingseffekt» der kauri trekkjer seg oppetter åssidene i rolege periodar, for så å ta over lågareliggjande område att når vekstvilkåra endrar seg i favør av kauri. Sjølv om slike endringar er uråd å sjå i levetida til eit menneske, har granskingar av noverande distribusjonsmønster, oppførsel til eksemplar i eksperimentelle omgjevnader og undersøkingar av pollensediment (palyonologi) kasta ljos over livssoga til kauritreet.
Avskoging
Hard tømmerhogst som starta kring 1820 og som heldt fram i om lag 100 år, har redusert talet på kauritre i New Zealand i stor grad. Det er rekna ut at før den europeiske innvandringa dekte kauriskogane på Nordøya eit areal på minst 12 000 km². Kring året 1950 hadde dette arealet minska til om lag 1 400 km², og omfatta omkring 47 kauriskogar der dei beste kauritrea var fjerna. Kring år 1900 var mindre enn 10 % av dei opphavlege kauritrea i live. I dag reknar ein med at det er om lag 4 % av uhoggen kauriskog attende, spreidd i små lommer.
Ein meiner at om lag halvparten av tømmeret vart brent, anten med vilje eller ved uhell. Meir enn halvparten av det som var att, vart eksportert til Australia, Storbritannia og andre land, resten vart nytta lokalt til bygging av skip og hus.
Mykje av tømmeret vart selt for summar som berre var tilstrekkeleg til å dekkja løner og utgifter samt ei rimeleg forrenting på kapitalen som var skoten inn i denne industrien. Frå 1871 til 1895 tyder rekneskapar på ein pris på omkring åtte shilling (tilsvarande 20 dollar i 2003) per eit hundre superficial feet (1 superficial foot = 2360 cm³), noko som tilsvara 34 shillings/m³.
Bruk
Maoriane var dei første som nyttiggjorde seg treet. Somme av dei største krigskanoane nord på Nordøya, waka, var hola ut av ein einskild kauristamme med eld og steinreiskapar, etter at treet var felt under spesielle seremoniar. Desse kunne vera opp til 25 m lange. I dag er bruken av trevirke frå kauri under strenge restriksjonar, men i fortida gjorde storleiken og styrken til kauritømmer det populært til bygging av hus, bruer og skipsbygging, særleg til master på seglskuter på grunn av den rette voksteren til stammane og fråvær av greiner i store delar av høgda til trea. Kaurikroner og trestubbar var høgt verdsette og etterspurde som utsmykka panel så vel som til eksklusivt innbu. Trestammane stod ikkje så høgt i verdi, men den ljose veden gjorde dei veleigna til material for enklare møblar så vel som til sisterner, tønner, bruer, byggjematerial, gjerde, modellar til metallstøypeformer, store rullar til tekstilindustrien, jarnvegssviller og til avstiving i gruver og tunellar, mellom mykje anna.
Tømmer
Kvaliteten til det oppgravne treverket varierer, somt er i overraskande god stand, samanlikna med nyfelt kauri, men ofte ljosare i farge. Dette kan påverkast med bruk av beis, som får fram mørke brune og grønaktige fargetonar som ofte framhevar detaljane i trestrukturen. Etter ein tørkingsprosess kan slik gammal kauri brukast til møblar og anna inventar.
Indus
Indus er ei av verdas største elvar, den største i Pakistan og tradisjonelt ei livslinje for landet. Med ei lengd på rundt 3 200 km er ho den lengste elva på det indiske subkontinentet, og elva med den tredje største vassføringa. Indus var åstad for den tidlege indussivilisasjonen, og har gjeve namn til omgrep som «India», «hindu» og «hindi». Ho er kjend for den tidlege Induskulturen eller Indusdalkulturen.
Geografi
Elva har utspring nær Manasarovar-sjøen i Tibet, og renn nordvest frå Himalaya-fjella gjennom Jammu og Kashmir. Deretter dreier ho sørover gjennom Pakistan, der ein finn størsteparten av lengda hennar, før ho renn ut i havet ikkje så langt frå Karachi. Ho er ei av få store elver i verda som har tidevassbølgje.
Wildhorn
Wildhorn  (3248 moh) er det høgste fjellet i Wildhorn-massivet i Bern-Alpane i Sveits. Fyrstemann til topps var Gottlieb Studer i september 1843. Fjellet dannar grense mellom kantonen Valais og kantonen Bern. To små brear ligg på austsida av Wildhorn; Glacier des Audannes og Glacier de Ténéhet. Tungelgletscher, ein bre som var 1900 m lang i 1973, har sine kjelder på nordaustsida av fjellet.
Indus
Geografi
Elva er lovprist i Rigveda som livgjevande og uendeleg, men ei rekke demningar laga i moderne tid har delt opp og endra elva. Oppsamling av salt i deltaet øydelegg den gode matjorda der, medan fisk og indusdelfin blir stengd inne i eller ute frå elva, noko som senker talet på dei og truger fleire artar.
Kaurifuru
Arbeid med å ta vare på kauri i dag
I 1921 selde filantropen James Trounson frå Cornwall eit større landområde — som låg inntil eit mindre statleg område — til regjeringa for 40 tusen pund, og dette området skulle innehalda minst 4 000 kauritre. Litt etter litt har Trounson lagt nye areal til dette, som gåve, slik at det som no er kjent som Trounson Park har fått ei flatevidd på i alt fire km².
Wildhorn
Schweizer Alpen-Club driv Wildhornhütte (2303 m) i Iffigtal, ovan om Iffigsee, på nordskråningane av fjellet. Lettaste turen til topps (ei brevandring) startar frå Wildhornhütte. Ein meir utfordrande topptur har utgangspunkt frå ei anna fjellhytte, Geltenhütte (2759 m).
Indus
Ordsoge
Elva var kalla Sindhu i Rigveda. Dette namnet blei iranisert til Hindu, som igjen blei til Indos på gresk og Indus på latin. Namnet tyder ganske enkelt 'hav, elv, bekk'. Elva er omtalt som maskulin, til forskjell frå alle andre rigvediske elver, som er legemleggjorte som gudinner.
Olai Eikeland
Olai Ingemar Eikeland var ein gardbrukar frå Vennesla, aktiv politikar for Senterpartiet.
Kaurifuru
Arbeid med å ta vare på kauri i dag
Det som gjer Waipoua Forest viktig med omsyn til kauritreet, var at dette var den einaste kauriskogen som stod att i nokolunde urørt opphavleg tilstand, og at han var stor nok til å gje rimelege vilkår for permanent overleving av trea. Den 2. juli 1952 vart eit område på meir enn 80 km² av Waipoua gjort til eit skogsreservat etter ein søknad til regjeringa.
Dei små attståande lommene med kauriskogar i New Zealand har overlevd i område som ikkje vart utsette for skogbrenning av māoriar, og som var for vanskeleg tilgjengelege for europeiske tømmerhoggarar. Det største området med utvaksen kauriskog er Waipoua Forest i Northland. Utvaksen og oppveksande kauri kan òg finnast i andre nasjonale og regionale verneområde, som t.d. Puketi og Omahuta Forests i Northland, i Waitakere Ranges nær Auckland, og i Coromandel Forest Park på Coromandelhalvøya.
Indus
Ordsoge
Elva er også kjend som Sindhu (सिन्धु) på hindi, sindhi, pandjabi og sanskrit, Sindh på urdu, Abasin ('far av elver') på pasjto, Sengge Chu ('løveelv') på tibetansk og Yìndù på kinesisk.
Olai Eikeland
Eikeland var son til ein gardbrukar og dreiv sjølv gard frå 1935 til 1980. Han var mykje aktiv i styringa av ymse landbrukstiltak, såleis var han styreformann 1945-55 i Vennesla Meieri og 1958-69 i Agder kjøpelag. Periodane 1953-58, 1961-75 var han formann i Vest-Agder bondelag.
Kaurifuru
Arbeid med å ta vare på kauri i dag
Dei mest kjende kauritrea er Tāne Mahuta og Te Matua Ngahere i Waipoua Forest, eit 25 km² stort skogområde som inneheld tre fjerdedelar av kauritrea som står att på New Zealand. Desse to trea er vortne turistattraksjonar på grunn av storleiken sin. Tāne Mahuta, som har fått namn etter den māoriske skogguden Tāne, er det største nolevande kauritreet. Det har ein omkrins på 13,77 meter, og stamma er 17,68 meter høg.
Olai Eikeland
Eikeland engasjerte seg òg i partipolitikk og var medlem i Vennesla kommunestyre 1947-51 og 1954-75. Deretter var han formann 1975-83 for bygningsrådet i Vennesla. Stortingsperioden 1958-61 var Eikeland fyrste varamann til Tinget frå Vest-Agder, møtte tidvis på Stortinget. Hausten 1961 vart han vald inn på Stortinget for Senterpartiet i Vest-Agder. Ugreie med valavviklinga i fylket, gjorde at det vart halde omval vinteren 1962. Omvalet skipla ikkje mandatfordelinga i Vest-Agder, så Eikeland kunne halde fram med fast tingsete. Han var medlem i Landbrukskomiteen.
Kaurifuru
Arbeid med å ta vare på kauri i dag
Te Matua Ngahere, som tyder Far til skogen, er mindre, men tjukkare enn Tāne Mahuta, med omkrins 16,41 meter.
Méga Evýdrio
Méga Evýdrio (gresk Μέγα Ευύδριο) er ein landsby i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Méga Evýdrio var hovudsete i den tidlegare kommunen Enippéas, som no er ei kommunaleining i kommunen Fársala..
Kaurifuru
Arbeid med å ta vare på kauri i dag
Kauri er vanlege tre i parkar og hagar rundt i New Zealand. Dei er verdsette for den karakteristiske utsjånaden til unge tre og fordi dei treng lite stell når dei først har vakse opp (sjølv om dei minste plantane er kjenslevare for frost).
Olai Eikeland
Etter han gjekk ut av kommunestyret i Vennesla i 1975, vart Eikeland vald inn i fylkestinget i Vest-Agder og sidan attvald i 1979, dermed vart han verande fylkestingmedlem i åtte år, 1976-83.
Elles var Eikeland medlem i Synodestyret til Den evangelisk-lutherske frikyrkja 1951-59 og 1970-71. Fireårsbolken 1963-67 var han styremedlem i Direktoratet for vilt og ferskvannsfisk.
Marchantiopsida
Marchantiopsida er ein planteklasse innan levermosar. Det er om lag 440 kjende artar i denne klassa.
Kjenneteikn
Marchantiopsida har som klasse fleire kjenneteikn. Dei er alle thalloide, og vantar difor bladvokster. I motsetnad til levermosar i andre klasser er thallus hjå Marchantiopsida komplekst, med fleire (gjerne tre) cellelag. Det ytste cellelaget har mange porar, og sit gjerne litt laust. Innanfor ligg celler med mange kloroplastar, og inst eit lag med celler som lagrer karbohydratar. Her sit og rhizoidar. Desse er som oftast glatte.