cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anjou
Fulkoane
Godtfred Grisegonelle lukkast å gjere greven av Nantes til sin vasall, og få i frå hertugen av Aquitaine konsesjon i len distriktet Loudun. I krigane til kong Lothar mot normannarane og mot keisar Otto II av Det tysk-romerske rike, utmerkt han seg sjølv med ei rekkje våpenskjold som dei episke poetane var raske til å feire.
Sonen hans Fulko Nerra (21. juli 987 – 21. juni 1040) hamna i strid med grevane Odo I av Blois og Conan I av Rennes. Sistnemnde hadde erobra Nantes som greven av Anjou meinte dei var overherre over. Fulko Nerra drog og kringsette det, og sigra over armeen til Conan i slaget ved Conquereuil den 27. juni 992 og reetablerte Nantes under overherredømmet sitt. Deretter vende han merksemda mot greven av Blois. Han etablerte ei festning ved Langeais, ikkje langt frå Tours, og takka vere innblanding frå kong Hugo Capet, klarte ikkje Odo å fjerne han.
Då Odo døydde tok Fulko byen Tours i 996, men kong Robert den fromme vende seg mot han og tok byen sjølv året etter. I 1016 kom det til ei ny strid mellom Fulko og Odo II, den nye greven av Blois, men han leid nederlag ved Pontlevoy den 6. juli 1016, og nokre få år seinare då Odo kringsette Montboyau tok Fulko overraskande Saumur i 1026.
Den sigeren som Godtfred Martel (21. juni 1040 – 14. november 1060), son og etterfølgjar til Fulko, fekk over Teobald III, greve av Blois, ved Nouy den 21. august 1044 sikra angevinane grevskapet Touraine. På denne same tida, fortsette han verksemda til faren sin (som i 1025 hadde Herbert I av Maine til fange og berre sette ghan fri på vilkår om at han vart vasallen hans), makta Godtfred å redusere grevskapet Maine til at det vart heilt avhengig av han. I løpet av tida til fara hans hadde han vorte oversigra av Gervais de Château-du-Loir, biskop av Le Mans (1038), men seinare, i 1047 eller 1048, makta han å ta sistnemnde til fange, noko som fekk pave Leo IX til å lyse han i bann ved kyrkjerådet i Reims i oktober 1049. Trass i dette og dei samstemde åtaka frå Vilhelm Bastarden, hertug av Normandie, og Henrik I av Frankrike, var han i stand til tvinge Maine i 1051 til å respektere autoriteten hans, men mislukkast å ta hemn over Vilhelm av Normandie.
Etter at Godtfred Martel døydde i 1060 vart det strid om etterfølgjaren. Martel hadde ingen born, men lova grevskapet til den eldste nevøen sin, Godtfred den skjeggete, son av Godtfred av Gâtinais, og Ermengarde, dotter av Fulko Nerra. Fulko le Réchin (moglegvis «Skjelaugde»), bror av Godtfred, var først nøgd med å få Saintonge og festninga i Vihiers. Men då Saintonge vart erobra i 1062 av hertugen av Aquitaine tok han sjølv fordel av den generell misnøya med broren sin manglande dugleik og gjorde seg sjølv til herre over Saumur og Angers 1067 og fekk kasta Godtfred i fengsel. Press frå paven førte til at Godtfred vart lauslate og gjeninnsett, men i eit slag i nærleiken av Brissac i året etter vart Godtfred slått og atter fengsla, no i festninga i Chinon. For å få heva på at han var greve måtte Fulko IV Réchin føre ein lang kamp med baronane sine, å avstå Gâtinais til kong Filip I av Frankrike, og å underkaste Touraine for greven av Blois. På den andre side hadde han suksess i å fortsetje politikken til Godtfred Martel i Maine: etter å ha øydelagt La Flèche, fått fred med Blanchelande i 1081, fekk han Robert Curthose, son av Vilhelm Bastarden, til gje han hyllest for Maine. Seinare fekk han Elias av La Flèche, vendt mot Vilhelm Rufus, konge av England, og ved heideren av Elias som greve av Maine i 1100, fekk han arrangert for sonen sin med Bertrade de Montfort, Fulko V den ungen, eit ekteskap med dotter og einearving til Elias.
Fulko V den unge (14. april 1109–1129) etterfølgde som greve i Maine då Elias døydde den 11. juli 1110, men denne utvidinga av Angevin-riket kom i direkte konflikt med interessene til England sidan Henrik I av England òg var hertug av Normandie etter å ha nedkjempa broren sin Robert Curthose. Ein krig mellom dei to maktene var uunngåeleg. I 1112 braut han ut, og Fulko kunne ikkje hindre at Henrik I tok Alençon og fengsla Robert de Bellême, og Fulko vart tvinga til bøye av og gje si hyllest for Maine til kongen av England i traktaten ved Pierre Pecoulée den 23. februar 1113. Som hemn for dette nedkjempa han armeen til Henrik ved Alençon i 1118 og i mai året etter var det Henrik som kravde fred, og ei fredsavtale vart sikra ved å gifte den eldste sonen sin og arving William Adelin til Fulkos dotter Matilda. Då William Adelin kort tid etter drukna i skipsulukka med «Det kvite skipet» i 1120 gjekk alliansen i oppløysing, men då Fulko kom tilbake frå pilegrimsreise i Det heilage landet (1120-1121) fekk han den andre dottera si Sibyl gifta med William Clito, son av Robert Curthose, som kunne gjere krav på hertugdømet Normandie og teoretisk òg på kongedømet England. Sibyl fekk Maine som medgift. Henrik fekk dette ekteskapet annullert ved å hevde at partane var i nær slekt. I 1127 kom ein ny allianse i gang då Henrik trulova dottera si Matilda eller Maud, enke etter Henrik V av Det tysk-romerske rike, til den unge sonen til Fulko Godtfred den smukke. Bryllaupet vart feira den 2. juni 1129 i Le Mans, og kort tid etter, på invitasjon frå Baudouin II av Jerusalem, drog han til Jerusalem for å gifte seg med Melisende, dotter til Baudouin og arving, og såleis overta trona til kongedømet Jerusalem den 14. september 1131. Den eldste sonen hans Godtfred den smukke, eller «Plantagenet» som han etter kvart vart kalla, etterfølgde han som greve av Anjou (1129–7. september 1151).
Plantagenetane
Frå den første Godtfred Plantagenet freista å profittere ved dette ekteskapet og etter at Henrik I døydde i 1135 la det grunnlaget for ei erobring av Normandie ved ei rekkje hærtokt. I byrjinga av 1136 gjekk han inn i landet og vart saman att med hustrua si, keisarinne Maud som hadde motteke underkasting av Argentan, Domfront og Exmes. Etter å ha vorte kalla tilbake til Anjou ved eit opprør frå ein av baronane sine tok han igjen styringa same år over ein sterk hær. Blant folka hans var Guillaume X av Poitiers, hertug av Aquitaine; grev Godtfred av Vendôme; og Guillaume I av Ponthieu. Etter ei rekkje suksessar vart han sjølv såra i foten under kringsetjinga av Le Sep og måtte trekkje seg tilbake.
Medan Fulko den unge og Godtfred Plantagenet dreiv på med å utvide grevskapet Anjou neglisjerte dei ikkje å styrkja autoriteten deira heime då baronane var opprørske. I samsvar med Fulko den unge finst berre nokre få isolerte faktum og datoar: omtrent 1109 vart Doué og L'Île Bouchard teke; i 1112 vart Brissac kringsett, og på omtrent same tid Eschivard av Preuilly underkasta; i 1114 var det ein generell krig mot opprørske baronar, og i 1118 eit nytt opprør som vart slått ned ved kringsetjinga av Montbazon: i 1123 gjorde herren av Doué opprør og i 1124 vart Montreuil-Bellay teke etter ei kringsetjing som varte i ni veker. Godtfred Plantagenet med den utrøyttelege energien sin undertrykte ein allianse av vasallane hans, den største trusselen kom i 1129. Blant dei som gjorde opprør var Guy IV av Laval, Giraud I av Montreuil-Bellay, vicomte av Thouars, herrane av Mirebeau, Amboise, Partbenay og Sablé. Godtfred vann over dei den eine etter den andre, tok Thouars og okkuperte Mirebeau.
Ytterlegare eit opprør vart knust i 1134 ved øydelegginga av Cand og i å erobre L'Île Bouchard. Medan han var i Normandie plasserte Robert III av Sablé seg sjølv i leiinga for opprørsrøsla. Godtfred reagerte med å øydeleggje Briollay og okkupere La Suze til Robert III av Sablé vart tvinga til audmjukande å be om forlating via biskopen av Angers. I 1139 tok Godtfred Mirebeau og i 1142 Champtoceaux, men i 1145 braut eit nytt opprør ut, og denne gongen under leiing av Elias, hans eigen bror, som med støtte frå Robert III av Sablé, kravde grevskapet Maine. Godtfred tok broren sin til fange, tvinga Robert III til å trekkje seg tilbake, og reduserte dei andre baronane. I 1147 øydela han Doue og Blaison, og i 1150 kom eit opprør av Giraud av Montreuil-Bellay: for eit år kringsette han staden inntil det overgav seg og tok Giraud til fange og slapp han berre fri etter at kongen av Frankrike bad om det.
Då Godtfred Plantagenet døydde den 7. september 1151 var sonen hans Henrik arving til eit stort rike, sterkt og konsolidert, og med hans eige ekteskap til Eleonora av Aquitaine i mai 1152 vart òg Aquitaine inkludert.
Då kong Stefan av England døydde vart Henrik anerkjent som konge av England den 19. desember 1154 i samsvar med traktaten av Wallingford. Broren hans Godtfred II av Bretagne, som hadde fått dei tre festningane Chinon, Loudun og Mirebeau som apanasje, freista å overta Anjou under grunngjevinga at det var viljen til faren hans: arven til faren hans skulle gå til han då Henrik fekk arv etter mora si. Då Henrik høyrde dette lét han seg lauslate frå eiden sin til paven og marsjerte mot broren sin med ein hær i byrjinga av 1156. Han erobra Chinon og Mirebeau, og i juli han tvinga Godtfred II til å gje opp sine tre festningar til gjengjeld for ein årleg pensjon. Såleis makta Henrik å halde grevskapet Anjou heile livet sitt, sjølv om han gav det til sonen sin Henrik den unge då sonen vart gammal nok til å styre det, men nekta bestemt å gje han grunn til å glede seg over makta si. Etter at Henrik II døydde i 1189 gjekk grevskapet saman med hans øvrige maktområde til sonen hans Rikard I av England, men då han døydde i 1199, kravde Arthur av Bretagne (fødd 1187) arva på grunn av at han høyrde til han via faren hans Godtfred, den fjerde sonen av Henrik II, i samsvar med sedvanen at «sonen til den eldste broren skal etterfølgje ferdenearva til far sin».
Han sette seg opp i rivalisering med John Lackland, den yngste sonen til Henrik II, og med støtte frå Filip II August av Frankrike og William des Roches, seremonimester av Anjou. Han kom til Angers i april 1199 og der fekk seg anerkjent som greve av tre grevskap, Anjou, Maine og Touraine, og derav gav hyllest og underkasting til den franske kongen framfor den engelske. Kong Johan av England fekk snart fordel då Filip II August svikta Arthur i traktaten av Le Goulet i 1200. I 1202 nekta Arthur såleis å gje hyllest til franskekongen som umiddelbart konfiskerte alle eigedomane hans, inkludert Anjou. I eit nederlag vart Arthur teke til fange av kongen av Frankrike i august 1202, noko som synest å sikre kong Johan suksess, men han vart forlate av William des Roches som året etter støtta Filip II August i å underkaste heile Anjou. Som eit siste forsøk frå Johan tok han Angers 1214, men gjekk på eit nederlag i slaget ved La Roche-aux-Moines. Grevskapet vart verande tilknytt den franske krona.
Kort tid etter vart grevskapet igjen åtskild då Ludvig IX av Frankrike i august 1246 gav det som apanasje til nevøen sin grev Karl av Provence, som snart etter vart konge av kongedømet Napoli og kongedømet Sicilia. Karl I av Anjou, med det store riket sitt, gav lita merksemd til Anjou, noko sonen hans Karl II av Napoli, den vanføre, som etterfølgde han den 7. januar 1285. Den 6. august 1290 gifta Karl den vanføre dottera si Margaret til Karl av Valois, son av Filip III av Frankrike, den dristige, og gav henne Anjou og Maine som medgift i byte for kongedøma Aragon og Valentia, og ved at Karl av Valois oppgav grevskapet Barcelona. Karl av Valois tok umiddelbart grep om grevskapet Anjou som Filip IV av Frankrike i september 1297 knytte eit fransk adelskap til. Den 16. september 1325 døydde Karl og etterlét Anjou til den eldste sonen sin Filip av Valois og då han vart anerkjent som konge av Frankrike som Filip VI den 1. april 1328 vart grevskapet Anjou igjen sameint med den franske krona.
Den 17. februar 1332 skjenkte Filip VI grevskapet til son Johan II av Frankrike, den gode, som då han vart konge i august 1350 lét det gå til den andre sonen sin Louis I og heva det til hertugdøme i den franske adelskalenderen den 25. oktober 1360. Louis I vart i tida si òg greve av Provence og konge av Napoli før han døydde i 1384 og etterfølgde sonen sin Louis II som nytta det meste av tida si og krafta si til kongedømet Napoli og etterlét styringa av Anjou bortimot fullt i hendene på hustrua si Yolande av Aragon. Då han døydde i april 1417 tok ho sjølv formyndarskapet til den unge sonen deira Louis III og i eigenskapen hennar som regent forsvarte ho hertugdømet mot England. Louis III, som etterfølgde faren sin som konge av Napoli, døydde den 15. november 1434 og etterlét seg ingen born. Hertugdømmet Anjou gjekk då til fetteren hans René, den andre sonen til Louis II og Yolande av Aragon.
Innunder kongedømet Frankrike
Ulikt sine forgjengarar som sjeldan vart lenge i Anjou hadde René av Anjou frå 1443 lange besøk der, og hoffet hans i Angers vart éit av dei mest lysande i kongedømmet Frankrike. Då sonen hans Johan døydde brått i desember 1470 av grunnar som er uklare flytta han bustaden sin til Provence og forlét Anjou for godt. Etter å ha gjort ein nedskriving av alle eigedomane sine forlét han hertugdømmet i oktober 1471 med dei mest verdifulle rikdomane. Den 22. juli 1474 trekte han opp eit testamente som delte etterfølgjaren sin mellom barneborna hans René II av Lorraine og nevøen hans grev Karl II av Maine. Då kong Ludvig XI av Frankrike, som sjølv var ein son av ein av systrene til René, høyrde dette tok han hertugdømet med makt, men heldt det ikkje lengje. Han vart forsona med René i 1476 og gav det tilbake, truleg umed vilkår at René lét han vere arving. Korleis det enn var, då René døydde i 1480 vart hertugdømmet igjen tilknytt den franske krona.
Seinare gav Frans I av Frankrike hertugdømet Anjou som apanasje til mora si Louise av Savoia. Då ho døydde i september 1531 gjekk Anjou tilbake til den franske trona. I 1552 vart det gjeve som apanasje av Henrik II av Frankrike til sonen hans Henrik av Valois som då han vart konge i 1574 gav det vidare til broren sin François, hertug av Alençon, i traktaten av Beaulieu i nærleiken av Loches i mai 1576. Francis døydde den 10. juni 1584 og Anjou gjekk atter tilbake til den franske krona.
Først vart Anjou inkludert under militær kommando av Orléanais, men på 1600-talet vart gjort til eit eige styre. Saumur og Saumurois som kong Henrik IV av Frankrike i 1589 hadde omgjort til eit sjølvstendig militært stattholderskap til fordel for Duplessis-Mornay, fortsette fram til den franske revolusjonen som eit åtskilt gouvernement som inkluderte omfram Anjou òg delar av Poitou og Mirebalais. Tilknytt généralité av Tours bestod Anjou i byrjinga av revolusjonen av fem êlections (juridiske distrikt): Angers, Beaugé, Saumur, Château-Gontier, Montreuil-Bellay og delar av êlections La Flèche og Richelieu. Økonomisk danna han ein del av den såkalla pays dei granden gabelle og bestod av 16 særskilde domstolar, eller greniers à sel (saltvarehus): Angers, Beaugé, Beaufort, Bourgueil, Candé, Château-Gontier, Cholet, Craon, La Flèche, Saint-Florent-le-Vieil, Ingrandes, Le Lude, Pouancé, Saint-Remy-la-Varenne, Richelieu, og Saumur. Grunna dette var Anjou ein del av parlamentet i Paris. Angers vart hovudsetet der jurisdiksjonen bestod av sénéchaussées av Angers, Saumur, Beaugé, Beaufort og hertugdømmet Richelieu. Då ein i 1790 vedtok å dele Frankrike opp i departement danna Anjou og Saumurois unntatt nokre territorium, det nye departementet Maine-et-Loire, ei ordning som gjeld enno.
Kjelder
''
Afikim
Afikim (hebraisk אֲפִיקִים) er ein israelsk kibbutz knytt til Kibbutzrørsla i Jordandalen, 3 km frå Genesaretsjøen. Han høyrer til Emek HaYarden regionale kommune. I 2011 hadde han eit folketal på 1 427.
Namn
Namnet Afikim tyder «elveleie» og syner til Jordanelva og sideelva hennar, Yarmukelva.
Historie
Russiske jødar som høyrte til Hashomer Hatzair-rørsla organiserte seg i 1924 og slo seg ned i området kring Wazia i Øvre Galilea. I 1932 flytta gruppa til den noverande plasseringa på eit landområde som høyrte til Degania Bet, og fleire grupper av sioniste sosialdemokratiske, europeiske jødar kom til etter kvart. Under den arabisk-israelske krigen i 1948 vart Afikim råka av mange bomber frå syriske og irakiske styrkar, og var ein skanse for Palmach. Sidan vart han eit senter for trening av soldatbønder i Nahal. Under delinga av rørsla kibbutz Meuhad vart ikkje Afikim, i motsetnad til mange andre kibbutzar, delt i to landsbyar. Han vart i staden heller med den Mapai-tilknytte delen som sidan grunnla Ihud kibbutzar. I 1977 tok Afikim i mot 66 flyktningar frå Vietnam. I 2011 tok kibbutzen i mot 100 nye medlemmar.
Økonomi
Afikim dyrkar i dag bananar, daddelpalmer, subtropiske planter og korn. Her vert det òg drive akvakultur og meieridrift. Kibbutzen har 400 kyr. Han driv SAE Afikim, eit meierselskap, og Afikim Electric Mobilizers, ein produsent av elektriske kjerrer.
Det første elektroniske mjølkemålaren, som måler kor mange liter ei ku har produsert, vart funnen opp i Afikim. Andre oppfinningar herfrå er eit pedometer som måler kor mange steg ei ku har teke, slik at ein kan finne den rette tida for inseminasjon.
Peacehaven
Peacehaven  (tidlegare kalla New Anzac-on-Sea) er ein by i grevskapet East Sussex i England. Han har kring 13 500 innbyggjarar. Han ligg oppfor kalksteinsklippene i South Downs, om lag 10 km aust for Brighton. Han ligg på staden der Greenwichmeridianen kryssar den engelske sørkysten.
Abraham Pihl
Abraham Pihl var ein norsk teolog, urmakar og astronom.
I 1789 vart han sokneprest i Vang i Hedmark, der han i 1803 vart prost. Frå 1785 var han òg tilsett som astronomisk observator og gjorde ei rekkje astronomiske stadsavgjersler og laga sjølv alle naudsynte instrument. Pihl fungerte òg som arkitekt og skal mellom anna ha levert teikningar til Vang kyrkje (1804–10), som vart førebilete for fleire kyrkjer på vestsida av Mjøsa.
Biskop Claus Pavels skildra Pihl som «Polyhistor og Tusindkunstner».
Den tyske geologen Leopold von Buch vitja Vang før 1810 og var svært imponert over Pihls utstyr, og Pihls vitskapelege og tekniske innsikt.
White Room
«White Room» er ein song med tekst av Pete Brown og musikk av Jack Bruce. Songen vart spelt inn av Cream og henta som singel frå albumet Wheels of Fire i 1968.
Alumot
Alumot (hebraisk אֲלֻמּוֹת, tyder «Haugar») er ein kibbutz nord i Israel. Han ligg sør for Genesaretsjøen og høyrer til Emek HaYarden regionale kommune. I 2012 hadde han eit folketal på 243.
Historie
Alumot vart grunnlagd i 1936 av ein kvutza av akademikarar frå Ben Shemen jordbruksskule. I 1940 flytta gruppa mellombels til ein stad kalla «Poriya Alumot» (i dag Poria Illit). Dei livnærte seg av jordbruk og eit sanatorium, Beit Alumot. I 1947 grunnla dei ein permanent busetnad på ein ås oppom Genesaretsjøen. På grunn av vassmangel, og mangel på jordbruksland og nye medlemmar, vart kibbutzen oppløyst i 1969 og grunnlagd på ny året etter av emigrantar frå Argentina.
Abraham Pihl
Paul Winsnes var kapellan hos Pihl om lag eitt år og Pihl var fadder for Paul og Hanna Winsnes si dotter Barbra. Han var medlem av Det Kongelige Danske Videnskabers Selskap og Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, og han var ridder av Dannebrogsordenen.
White Room
Komposisjon
Etter at bassist Jack Bruce skreiv gitarparten, skreiv tekstforfattaren Pete Brown ein tekst med fargerike fire fire-stavingar lange uttrykk, laust basert på bilete av ein som ventar på ein engelsk jernbanestasjon påverka av dopet han har teke. «White Room» er kjend for den uvanlege 5/4-takten i introduksjonen og mellomspelet, triolane spelt på tam-tamane av Ginger Baker og den tornande basstrommene. «White Room» er òg kjend som det beste dømet på gitarist Eric Clapton sin bruk av Vox Clyde McCoy Picture Wah i mellomspelet og den lengre soloen.
Leningradøya
Leningradøya er ei isdekt øy som ligg inst i Leningradbukta vest i Lazarevisen i Dronning Maud Land. Øya stig nesten 100 meter over isbremmen. Isbremmen ligg kring heile øya utan om nordsida. Ho vart oppdaga og kartlagd av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen (SovAE) i 1961, og namngjeven av at ho ligg i Leningradbukta.
White Room
Medverkande
I tillegg
Ettermæle
«White Room» vart plassert på 367. plass på lista til Rolling Stone over dei 500 største songane gjennom tidene.
Andre versjonar
Songen er spelt av mange andre artistar
Jorma Koivulehto
Jorma Juhani Koivulehto var ein finsk språkforskar som var professor i germansk filologi ved Helsingfors universitet. Det sentrale forskingstemaet for Koivulehto var lånord i finsk og samisk, og han høyrde til dei mest sentrale finske etymologane.
Koivulehto si forsking har endra synet på stratifiseringa av det finske og det samiske ordforrådet. Han viste at dei germanske lånorda i finsk og samisk var langt eldre enn det som tidlegare var det dominerande synet, og han viste at det i dei finsk-ugriske språka finst eit lag med iranske lånord. Han forska også på lånord frå baltisk, indoiransk og ur-indoeuropeisk. Forskinga hans har hatt innverknad på synet på den finske forhistoria. Koivulehto har også brukt laryngalteorien i arbeidet sitt, og vist at laryngalane Saussure la fram teorien om faktisk finst i visse finsk-ugriske lån.
Koivulehto var onkelen til redaktør av Ruijan Kaiku, Liisa Koivulehto.
Abraham Pihl
Liv
Abraham Pihl var farfar til Oluf og Carl Abraham Pihl.
Han er gravlagd ved Vang kyrkje på Ridabu. Eit portrett utført av Johannes Flintoe heng i kyrkja. Slektsboka for Neumann skriv berre at biletet er måla av «Flinthoug», Pihls mor hadde fødenamnet «Flinthoug» medan Flintoes far var Abraham Flinthoug frå Hurum. Ifølgje Alsvik er biletet måla av Johannes Flintoe og Alsvik trur at bilete kan ha blitt til i 1816 då Flintoe var på Romerike. Ifølgje NBL var Pihl fetter av far til Johannes Flintoe, Abraham Flinthoug (fødd 1755), dei hadde samme bestefar, Abraham Flinthoug (fødd 1681 ).
Virke
Etter studia blei Pihl i 1793 sokneprest i Lund og Flekkefjord. Han blei sokneprest i Vang 1789 og var der til sin død i 1821, frå 1803 var han også prost.
Då Pihl blei sokneprest i Vang i 1789 opna han klokkemakarverkstad, og ein langvarig klokkemakartradisjon byrja på Hedmarken. Han skal ha vore ein av de første som laga pendelur i Noreg. Mange av læresveinane hans blei seinare meistrar i norsk urmakarfag. Pihl laga mellom anna store ur som blei plassert i tårnet på store bygg. Gardsklokka på Vang prestegard (no på museum), på Torshov og på Hovinsholm på Helgøya blei laga av Pihl. Det er mogleg men usikkert om Pihl også laga lommeur. Eit av ura etter Pihl står i Bolstadbygninga på Hedmarksmuseet. Ifølgje samtidige skildringar laga Pihl også orgel, mellom anna stoveorgel. Han laga også sitt eige termometer som han brukte til vêrobservasjonar.
I 1793 sende 60 bønder frå Vang og Furnes klage på Pihl til Cancelliet i København. Dei meinte prosten blanda seg i jordbruket til bøndene.
Astronom
Frå 1785 var Pihl den astronomiske observatøren i Noreg for Danmark-Noreg. Han gjorde ei rad astronomiske målingar, og laga til dels instrumenta sine sjølv. Pihl slipte sjølv linser og laga teleskop og anna optisk utstyr. Eit pendelur han laga er no på Astrofysisk institutt ved Universitetet i Oslo. Han hadde eit Herschel-teleskop, ein Troughton-sekstant og to kronometer. Kronometera var særs presise ur som ein kunne ta med på reise. og blei mellom anna brukt i samband med astronomiske observasjonar og fastlegging av lengdegrad. Pihl fekk 100 riksdalar i året for denne stillinga som han hadde fram til 1811, då Universitetet i Oslo blei skipa. Han hadde også barometer og hygrometer til vDanmark-Noregs vêrobservasjonar med ambisjonar om å spå vêret, men dette gav han etter kvart opp. Pihl tok i bruk dei mest moderne metodane for å fastslå lengde (i høve til Paris). Han hadde to kronometer som han brukte til å fastslå lengdegraden til Vang (relativt til København), og på oppdrag med oppmåling av kystområda i Agder. I 1806 fekk han i spesielt oppdrag å fastsette bredidegradane for utvalde stadar på Vestlandskysten. På den tida var berre Christiania og Stavern så nøyaktig oppmålt at det var mogleg å stille klokka etter det.
Jordbruk
Pihl konstruerte ei treskemaskin. Det er usikkert om dette var den første treskemaskina på Hedmarken, men ho var viktig for utvikling av jordbruket på Hedmarken. Han konstruerte også andre maskiner til bruk på garden. Frå Sverige innførte han moderne plogar som avløyste den gamle arden. Han fekk også i oppdrag av Norges Vel å konstruere eller forbetre ei maskin til å utvinne olje frå valmuefrø. Pihl eksperimenterte med vinterkveite og skal slik ha auka kornavlinga vesentleg. Pihl utnytta også stein frå åkrane til bygningsmaterial, bygging av fjøs i stein var ei viktig nyvinning på slutten av 1700-tallt. Samtidige skildringar var imponerte over Pihls hage med praktvekstar frå varmare strok, mellom anna Scilla og ulike løkblomstrar. I hagen var det også epletre, pære, kirsebær og planta hassel.
Kolsh
Kolsh kan vera:
Det russiske kriseministeriet
Det russiske kriseministeriet (russisk Министерство Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациия и ликвидации последствий стихийных бедствий, Ministerstvo Rossiyskoy Federatsii po delam grazhdanskoy oborony, chrezvychaynym situatsiiya i likvidatsii posledstviy stikhiynykh bedstviy (forkorta MtsjS), omsett 'Den russiske føderasjonen sitt ministerium for sivilforsvar, naudsituasjoner og eliminering av fylgjer av naturkatastrofar') er eit føderalt organ i Russland.
Jan Henrik Trøen
Karriere
Trøen deltok i verdscupen frå 1981 til 1988, med 37. plass i 1985/86 som beste samanlagtplassering. Hans beste plassering i enkeltrenn i verdscupen var femteplassen i Innsbruck 4. januar 1986. I den tysk-austerrikske hoppveka vart han nummer 22 samanlagd i 1982/83. Han vann normalbakkerennet i Svenska Skidspelen i Falun i 1982 føre Ivar Mobekk, men det var ikkje eit verdscuprenn.
Det russiske kriseministeriet
Redningsstyrkar
Sivilforsvaret i den russiske føderasjonen er direkte underlagt MtsjS.
Jan Henrik Trøen
Karriere
Trøen tok bronsemedalje i NM stor bakke i Balbergbakken i 1983. I ei tett og jamn tevling måtte han sjå seg slått av noregsmeisteren Per Bergerud og av Olav Hansson. I 1989 var han på Sør-Trøndelag sitt lag som vart noregsmeistrar i lagtevlinga i normalbakken i Vikersund. Han har den siste bakkerekorden i Gråkallbakken i Trondheim med 76,5 meter, sett i 1985. Etter at han slutta som skihoppar har han mellom anna vore trenar i treningsgrupper som Trønderhopp og Kollenhopp, og han har vore med i det norske hopplandslaget sitt treningsteam.
Amesitt
Amesitt er eit mineral med same struktur som mineral i serpentin- og kaolinittgruppene, med samansetning mellom desse, Mg2Al2SiO5(OH)4. Det er påvist frå ein serpentinførekomst i Snarum.
Ol Doinyo Lengai
Ol Doinyo Lengai er ein vulkan sør for Natronsjøen i den austlege Riftdalen i Nord-Tanzania. Lavaen er unik fordi han dannar mineralet natrokarbonatitt gjennom kalksteinsvulkanisme.
Lavaen fra Ol Doinyo Lengai består av natruim- og kaliumkarbonata nyerereitt og gregoryitt. Denne lavasmelten gjev vulkanutbrot ved 500-600 grader Celsius. Lavaen er svart i sollys og er lettflytande. Han endrar farge frå svart til grått ved kontakt med luft.
«Ol Doinyo Lengai» tyder 'Gudefjellet' på masai.
Novopavlovsk
Novopavlovsk (russisk Новопа́вловск) er ein by i Stavropol kraj i Russland med om lag 25 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 180 km søraust for Stavropol.
Han vart grunnlagd i 1777. Han fekk bystatus i 1981.
Tsjagataisk
Tsjagataisk (persisk جغتای, jaĝatāy; uigurisk چاغاتاي chaghatay; usbekisk ﭼﯩﻐﻪتاي chag'atoy) er eit utdøydd tyrkisk språk. Det var ein gong vidt utbreidd i Sentral-Asia, og blei verande litteraturspråk frå byrjinga av 1400-talet til tidleg på 1900-talet. Det blei også tala av mogulherskarane i India. Av dei moderne tyrkiske språka er usbekisk og uigurisk nærast i slekt med tsjagataisk.
Namnet «tsjagatisk» viser til Tsjagatai-khanatet, eit rike som etterfølgde Det mongolske riket og som blei styrt av Tsjagatai Khan, andre sonen til Dsjengis Khan, Mange tsjagatai-tyrkarar og tatarar som snakka dette språket hevda dei var etterkomarar av Tsjagatai Khan.
Historie
Tsjagataisk stammar frå gammaltyrkisk (gammaluigurisk), som blei brukt som lingua franca i Sentral-Asia. Det hadde eit grunnleggjande ordforråd av tyrkiske ord og tyrkisk syntaks, men blei påverka av dei muslimske prestisjespråka arabisk og persisk på alle språkområda, som ordforråd, morfologi, syntaks og fonetikk.
Tsjagataisk utvikla seg videae under timuridane (1405–1506). 1500-talet er rekna som gullalderen for tsjagataisk litteratur.
Austre Skorvebreen
Austre Skorvebreen er ein brei isbre i Mühlig-Hofmannfjella som flyt nord frå starten like aust for enden av Vestre Skorvebreen og forbi austsida av Breplogen. Han vart kartlagt og namngjeven frå landmålingar og frå flyfoto av Den sjette norske antarktisekspedisjonen (1956–60).
Lewis Island
Lewis Island er ei lita klipperik øy på austsida av innløpet til Davis Bay. Ho vart skissert frå flyfoto teken av U.S. Navy Operasjon Highjump (1946–47) og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter James B. Lewis, som var sjøkadett på sluppen «Peacock» under U.S. Exploring Expedition (1838–42) under Charles Wilkes.
Roccia Viva
Roccia Viva er ein 3 650 meter over havet høg fjelltopp i Graji-Alpane, på grensa mellom provinsane Aostadalen og Torino i Italia. Fjelltoppen høyrer til Gran Paradiso-massivet.
Sommaren 1874 vart Alessandro Martelli, Jean-Jospeh Maquignaz og S. Meynet dei fyrste som tok seg til topps på Roccia Viva.
Kolsh i Lezhë
Kolsh er ein tidlegare landkommune i regionen Lezhë i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Lezhë.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande landkommunen Kolsh 4 228 innbyggjarar.
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Kolsh ein del av distriktet Lezhë. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
Alunskifer
Alunskifer er ein sedimentær bergart som består av konsoliderte sediment. Alunskifer er lagdelt og har gode kløyveigenskapar i alle retninger, men best i liggeplanet. Han kan delast opp lagvis i milli- til centimetertykke flak. I Norge er alunskifer typisk for den kambrosilurske lagrekkja i Oslofeltet. Bergarten er meir utbreidd i Sverige enn i Noreg.
Alunskifer er ein skifrig og svart leirskifer. Bergarten inneheld kvarts, glimmer, litt feltspat, karbonat, og kismineral. Han inneheld òg mykje svovel og små mengder sølv og vanadium, i tillegg til 10-170 mg/kg uran. Bergarten inneheld òg «stink-kalk», ein svart kalk med høgt organisk innhald.
Danning
Leira er avsett i intervall eller sykluser og er derfor lagdelt. Etter kvart som laga med sediment vokste, auka trykket på dei nedste laga. Ved høgt trykk har sedimentlaga blitt omdannet (sementert) frå leire til skifer. Alunskifer er ikkje omdanna (metamorfose).
Økonomisk utnytting
Alunskiferen har fått namnet sitt fordi han har vore nytta til å fremstille alun, som er blitt brukt til garving av lêr og i papir- og tekstilindustrien. Det høge innhaldet av organisk materiale, som i skiferen finst omdanna til kerogen, har gjort han interessant som ein mogeleg oljeskifer.
I Ekebergskrenten i Oslo vart det brote alunskifer alt i mellomalderen. Frå 1737 til 1815 var Alunverket i Grønlia under Ekebergskråningen ein av dei største industriarbeidsplassane i byen, med «32 mænd og 12 kvinder» tilsett i 1790. Eit biprodukt av alunframstillinga ved Alunverket var jernoksid brukt som pigment i raud maling. Alunskiferverksemda i Ekebergskrenten er ein del av den tidlege norske industrihistorien.
I Sverige vart det under andre verdskrigen vunne ut petroleum av alunskifer. Alunskifer er òg rik på uran, og kan dermed vise seg å bli eit ettertrakta energiråstoff i framtida. I Ranstad mellom Falköping og Skövde i Sverige vart det framstilt uran frå alunskifer mellom 1965 og 1969.
Bygningstekniske utfordringer
Alunskiferen kan skape bygningstekniske og geotekniske problem på tre måtar: Han kan svelle og medføre bygningsskader; han kan gje opphav til surt vatn som angrip betong og stålkonstruksjonsr; og han kan gje frå seg radongass som kan vere kreftfremkallande.
Dei fleste bergartene kan gravast opp og sprengast i stumpar og stykkar utan at dei forandrar eigenskapar, men når alunskifer kjem i kontakt med luft vert det sett i gang kjemiske prosessar som får skiferen til å svelle. Alunskifer byr difor på store geotekniske utfordringar ved byggje- og anleggsarbeid. Viss ikkje alunskifer i grunnen blir forsegla med til dømes asfalt, kan betongfundament sprengast og setningar oppstå.
Alunskifer inneheld òg ei rekkje giftige tungmetall som kadmium, kopar, nikkel og sink, men òg arsen, uran og kvikksølv. Det høge innhaldet av svovel fører til at det kan dannast svovelsyre, som fører til at tungmetalla i alunskiferen vert løyst ut og hamner i avrenningsvannet. Dette kan øydeleggje lokale grunnvassførekomstar eller drepe både fisk, botndyr og planter viss vatnet kjem ut i eit vassdrag.
Alunskifer i Noreg
Alunskiferen i Sør-Noreg finst hovudsakleg i Oslofeltet, frå Porsgrunn/Skien i sør til Hamar og Lillehammer i nord. Han er spesielt vanleg i Oslo, der det er område med alunskifer på Akershus festning, i heile sentrumet med Stortinget og Domkyrkja, i Konows gate ved Ekebergskråningen, Tøyen-området og deler av Trondheimsveien. Leira vart avsett i kambriumtida i eit grunt havområde med lite sirkulasjon og oksygentilførsel.
Mange stader i Noreg, blant anna i Slemmestad, ligg alunskiferen rett på det prekambriske grunnfjellet, medan andre stader ligg eit tynt basalkonglomerat rett på det «subkambriske peneplanet».
Trilobittar vert nytta som ledefossil.
Arn (fleirtyding)
Arn, ARN eller arn kan visa til:
Alunskifer
Alunskifer i Noreg
Då jarnbana frå Jaren til Røykenvik vart anlagt på slutten av 1800-talet, vart det brukt alunskifer som fyllmasse på delar av strekninga. Strekninga var snøfri om vinteren i mange år framover, fordi fyllmassen utvikla varme.
Arn (fleirtyding)
ARN kan stå for:
Alunskifer
Alunskifer i Noreg
Då Geologisk Museum (Oslo) på Tøyen i Oslo skulle arrangere ein internasjonal geologikonferanse på 1960-talet, var det eigenleg meininga å ha ei utstelling med Geiger-Müller-teljarar i kjelleren. Men der tikka instrumenta så sterkt pga radongass at dei måtte flyttast opp i første etasjen.
Arn (fleirtyding)
arn kan stå for
Alunskifer
Alunskifer i Noreg
Under bygginga av T-banen gjennom Oslo sentrum vart det sprengt ut mykje alunskifer som vart brukt som fyllmassar under den nye hovudvegen forbi Frognerstranda. Det varte ikkje lenge før vegbanen byrja å bukle på seg, fordi alunskiferen forvitra under asfalten.
Behov for deponi
Det brukerstyrte innovasjonsprosjektet Black Shale, som var støtta av Norges forskningsråd, har utarbeidd ein metode for identifisering av svartskifer/alunskifer i tre ulike fareklasser. NGI (Noregs Geotekniske Institutt) og Statsbygg, som var prosjektansvarleg, har òg foreslått nye retningslinjer for bygging på og handtering av alunskifer og metodar for reduksjon av skadeverkander. Røynslene og resultata frå prosjektet er publisert på internettsida www.blackshale.no, slik at alle som fryktar problem med alunskifer kan gå der for å hente informasjon.
Statens strålevern har vedteke nye forskrifter som inneber at alunskifer med eit for høgt strålingsnivå skal handsamast som farleg avfall. Dette tyder i praksis at det er behov for eit nasjonalt deponi.
Al-Jaroudiya
Al-Jaroudiya (eller berre Jaroudiya) er ei landsby i Qatif-området i Austprovinsen i Saudi-Arabia. Jaroudiya ligg nordvest for Umm Al-Hammam, nær Badr-el-Badrani som var ein kvilestad for pilegrimar då dei nytta kamelar til å dra over ørkenen. Jaroudiya ligg på toppen av fjellet Sald.
Temperert lauvskog og blandingsskog
Temperert lauvskog og blandingsskog er ein habitattype i temperert klima definert av WWF. Han omfattar økoregionar med skog av lauvtre og regionar med blandingsskog av lauvtre og bartre.
Kaisa Mäkäräinen
Kaisa Leena Mäkäräinen er ein finsk skiskyttar frå Ristijärvi i Kajanaland, som vann verdscupen i skiskyting i 2011 og på ny i 2014. Ho vart verdsmeister i jaktstart-øvinga i 2011 og tok i alt tre VM-medaljar i 2011 og 2012, ei i kvar valør.
Temperert lauvskog og blandingsskog
Økologi
Den typiske strukturen til desse skogane omfattar fire lag:
Kaisa Mäkäräinen
Aktiv
Mäkäräinen fekk sin internasjonale debut i VM i skiskyting 2005. Den 3. desember 2010 tok ho sin fyrste siger i eit verdscuprenn då ho vann sprinttevlinga i Östersund. Trass i at ho sidan i 2011-sesongen vann berre to nye renn i verdscupen, vart ho den fyrste finske skiskyttaren som gjekk heilt til topps i kampen om å vere beste utøvar gjennom ein sesong. Ho vann både totalt og i den såkalla jaktstartcupen. Den tredje og siste renn-sigeren kom elles då ho vann jaktstarten i VM 2011 i Khanty-Mansijsk, grunnlaget for gullmedaljen la ho då ho dagen i førevegen tok sølvmedaljen i sprint-tevlinga.
Temperert lauvskog og blandingsskog
Tre
På den nordlege halvkula er karakteristiske dominante lauvtre i dette biomet ulike typar eik (Quercus spp.), bøk (Fagus spp.), løn (Acer spp.) og bjørk (Betula spp.). Omgrepet «blandinsskog» kjem av at bartre også opptrer som topptre i nokre av desse skogane. Typiske bartre med denne rolla er furu (Pinus spp.), gran (Picea spp.) og edelgran (Abies spp.). I nokre område av biomet kan bartre vera ein viktigare toppart enn lauvtreartane. På den sørlege halvkula finst stadeigne planteslekter som Nothofagus og Eucalyptus i dette biomet, og dei fleste bartrea (frå Araucariaceae og Podocarpaceae) opptrer i blandingsskog med lauvtre.
Kaisa Mäkäräinen
Aktiv
I 2012-sesongen enda Mäkäräinen på fjerdeplassen i verdscupen i skiskyting, etter mellom anna å ha vunne to tevlingar. Under verdsmeisterskapen i Ruhpolding tok ho bronsemedaljen på fellesstarten. Sesongen etter lukkast ho ikkje å vinne noko tevling i verdscupen, men oppnådde seks pallplasseringar og vart nummer fem i verdscupen 2013.
Temperert lauvskog og blandingsskog
Klima
Tempererte lauvskogar og blandingsskogar finst i område med forskjellige varme og kjølige årstider som gjev dei moderate årlege gjennomsnittstemperaturar — 3 til 23 °C. Desse skogane finst i relativt varme og regnfulle klima, nokre gonger også med ei tydeleg tørketid. Aust-Asia har ei tørketid om vinteren medan område med vått middelhavsklima har ei om sommaren. Andre områe, som sentrale austlege Nord-Amerika, har ei ganske jamn fordeling av nedbør; årleg nedbør er vanlegvis over 600 mm og ofte over 1500 mm, sjølv om det kan gå så langt ned som 300 mm i nokre delar av Midtausten og oppimot 6000 mm i fjellområde på New Zealand og Azorane. Temperaturane er typisk moderate bortsett frå i delar av Asia som Ussuriland, der det kan vera temperert skog til trass for svært harde vinterforhold med særs kalde vintrar.
Klimaa er vanligvis fuktige store delar av året, og finst vanlegvis i den nordlege utkanten av fuktig subtropisk klima utan svært varme somrar og svært milde vintrar, og i kontinentale soner sør for tundraområde. I Köppen si klimaklassifisering er dei representerte av høvesvis Cfa, Dfa/Dfb sørleg del og Cfb, og sjelndare av Csb, Bsk og Csa.
Svetlograd
Svetlograd (russisk Светлогра́д) er ein by i Stavropol kraj i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 80 km nordaust for Stavropol.
Han vart grunnlagd i 1750 som landsbyen Petrovskoje (russisk: Петро́вское). Han fekk bystatus og det noverande namnet, Svetlograd, i 1965.
Joanne Woodward
Joanne Gignilliat Trimmier Woodward er ein amerikansk skodespelar.
Woodward har medverka i kring 45 filmar og TV-produksjonar, og ho vann ein Oscar i 1958 for beste kvinnelege hovudrolla i filmen «Evas tre ansikter» (Three faces of Eve). Ho var òg den første, 9. februar 1960, som fekk ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.
Joanne Woodward var gift med Paul Newman frå 1958 til han døydde i 2008.
Distriktet Morges
Distriktet Morges er eit distrikt i kantonen Vaud i det sørvestlege Sveits. Distriktet har eit areal på 373 km², og hadde 72 361 innbyggarar i 2009. Byen Morges er hovudstad i distriktet.
Distriktet Morges omfattar 62 kommunar. Kommunane Morges og Saint-Prex er dei einaste med meir enn 5 000 innbyggarar. Dei andre kommunane er Aclens, Allaman, Apples, Aubonne, Ballens, Berolle, Bière, Bougy-Villars, Bremblens, Buchillon, Bussy-Chardonney, Chavannes-le-Veyron, Chevilly, Chigny, Clarmont, Cossonay, Cottens, Cuarnens, Denens, Denges, Dizy, Eclépens, Echandens, Echichens, Etoy, Féchy, Ferreyres, Gimel, Gollion, Grancy, La Chaux i Cossonay, La Sarraz, L'Isle, Lavigny, Lonay, Lully, Lussy-sur-Morges, Mauraz, Moiry, Mollens (VD), Mont-la-Ville, Montherod, Montricher, Orny, Pampigny, Pompaples, Préverenges, Reverolle, Romanel-sur-Morges, Saint-Livres, Saint-Oyens, Saubraz, Senarclens, Sévery, Tolochenaz, Vaux-sur-Morges, Villars-sous-Yens, Vufflens-le-Château, Vullierens og Yens.
Woods metall
Woods metall er ei legering som består av fire delar vismut, to delar bly, ein del tinn og ein del kadmium. Smelteområdet til legeringa ligg rundt 70 ºC.
Legeringa vert mellom anna nytta i automatiske brannsløkkingsapparat, sidan det smeltar ved låge temperaturar og slik utløyser sløkkesystemet.
Verdscupen i alpine greiner 1998/Kvinner
Verdscupen i alpine greiner for kvinner i 1998-sesongen tok til 25. oktober 1997 i Tignes i Frankrike og vart avslutta 15. mars 1998 i Crans-Montana i Sveits. Turneringa omfatta 31 renn og 33 tevlingar. Tevlingane fordelte seg på 9 slalåmrenn, 8 storslalåmrenn, 6 super-g-renn, 6 utforrenn, 2 parallellrenn og 2 kombinasjonstevlingar, dei sistnemnde baserte på allereie avvikla enkeltrenn i slalåm og utfor.
Tre utøvarar frå Tyskland kom til å utmerke seg gjennom skisesongen, til saman sigra dei i 17 av 33 enkeltrenn og tevlingar. Vinnaren frå 1996, Katja Seizinger, gjekk heilt til topps i verdscupen for andre gong, medan Martina Ertl og deretter Hilde Gerg kom på dei neste topplassane.
Carsten Borchgrevinkisen
Carsten Borchgrevinkisen er ein isbre som flyt nordover vest for Taggen, ved vestenden av Sør-Rondane. Han vart kartlagt av norske kartografar i 1957 frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47, og kalla opp etter Carsten E. Borchgrevink, den norske leiaren for Southern Cross-ekspedisjonen, 1898-1900.
Tenbury Wells
Tenbury Wells  er ein by i grevskapet Worcestershire i England. Han har kring 3 500 innbyggjarar og ligg ved sørbreidda av elva Teme, som dannar grensa mellom Shropshire og Worcestershire.
London 2012: The Official Video Game
London 2012: The Official Video Game er det offisielle olympiske videospelet til sommar-OL 2012 i London. Videospelet vart utvikla av Sega Studios Australia og gjeve ut av Sega 26. juni 2012 i Nord-Amerika, 28. juni 2012 i Australia og 29. juni 2012 i Europa. Det er òg det andre offisielle videospelet basert på sommar-OL 2012.
Elvar i Libanon
Dette er ei liste over elvar i Libanon. Libanon har 16 elvar. Ingen av dei er farbare. 13 av elvane spring ut på vestsida av Libanonfjella og renn gjennom bratte dalar og ut i Middelhavet. Dei tre andre renn i Beqaadalen.
Satellite of Love
«Satellite of Love» er ein av dei mest kjende songane til Lou Reed frå solokarrieren hans. Det er den andre singelen frå albumet hans Transformer frå 1972. Singelen vart ikkje særleg suksessrik då han kom ut, men har seinare vorte ein slager på konsertane og samlealbuma hans.
Bakgrunn og innspeling
Songen er om ein mann som observerer ein satellittoppskyting på fjernsynet og tenkjer over det Reed skildrar som den «verste forma for sjalusi» om den utru kjæraste hans. Refrenget er:
David Bowie, som produserte albumet, syng korvokal på songen.
Sjølv om det ofte vert rekna som ein solosong av Reed, vart han opphavleg spelt inn av The Velvet Underground. Bandet spelte songen på konsertar og spelte han inn i 1970 under innspelinga av Loaded, men som mange av songane spelt inn på denne tida, kom han ikkje med på albumet. Velvet Underground-versjonen var i stor grad ukjend eller gløymd fram til han kom ut på plateboksen Peel Slowly and See i 1995. Han finst òg på dobbelplateutgåva av Loaded frå 1997.
Birgitte Esmark
Birgitte Elise Esmark var ein norsk naturforskar frå Brevik, og elles sosialaktivist. Mineralogen Morten Thrane Esmark var far hennar og Jens Esmark farfaren.
St. Neots
Pilegrimshandelen førte velstand til byen og han fekk marknadsrettar i 1130.
Birgitte Esmark
Esmark og den rike Ida Wedel Jarlsberg fekk i Kristiania bygt ein heim der fattige kvinner kunne vere om sundagane og lære seg engelsk. Dei to starta i 1894 Unge Kvinners Kristelige Samfund med Ida Wedel Jarlsberg som leiar og Esmark som sekretær; seinare kalla Kristelig Forening for Unge Kvinner (KFUK). Frå 1889 var Esmark sekretær i det nystarta Norske Kvinders Totalavholdsselskap – Det Hvite Bånd, Ida Wedel Jarlsberg var leiar der òg.
Kelheim
Kelheim er ein by og kommune i Landkreis Kelheim i delstaten Bayern i Tyskland. Kommunen har ei flatevidd på 76,8 km² og ikring 17 000 ibuarar. Kelheim ligg 343 meter over havet, ved åmotet der elva Altmühl renn ut i Donau.
Beifreiungshalle, ei mektig bygning reist til frigjeringa av Bayern i 1813-15 under Napoleonskrigane, kneisar over byen på ein høg kolle.
Lilienthal Island
Lilienthal Island er ei av Donovan Islands, som ligg like nord for Glasgal Island i Vincennes Bay. Øya vart kartlagd frå flyfoto teken under U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946-47. Ho vart namngjeven av Carl R. Eklund etter Billie R. Lilienthal i U.S. Navy som var flyfotograf ved Wilkes Station i 1957.
Teddy Tamgho
Teddy Tamgho er ein fransk tresteghoppar, fødd i Paris. Han vart verdsmeister i øvinga i 2013 med eit hopp på 18,04 m, hans aller lengste nokon gong. I 2010 fekk han bronsemedaljen i tresteg ved EM i friidrett 2010. Elles vann han innandørs-EM i 2010 og innandørs-VM i 2011, den siste tevlinga med gjeldande (2015) innandørs verdsrekord; 17,92 m.
Klipper
Klipper eller klipperskip er ein fullrigga seglskipstype som normalt har tre master. Klipperane var dei raskaste fartøya frå midten til slutten av 1800-talet. Vanlegvis hadde dei avgrensa lastekapasitet, men det fanst variantar med større kapasitet. Klipperskipa blei stort sett bygde ved britiske og amerikanske verft, men det var òg produksjon i Frankrike, Nederland og andre land, mellom dei Noreg. Klipperane segla over heile verda, primært på handelsrutene mellom Storbritannia og koloniane i Austen, over Atlanterhavet, og i farten mellom den amerikanske aust- og vestkysten rundt Kapp Horn. Dette var kjend som klipperruta.
Det blei bygd ekstreme klipperar spesielt for luksusfrakt for tehandelen mellom Kina og Storbritannia. Reiarlag hadde ofte konkurransar om kven som kunne gjera turen raskast. Det kan difor seiast at klipper-seglinga var forgjengar til dagens Volvo Ocean Race. Det best kjende og eit av dei siste verna klipperfartøya er «Cutty Sark».
Utviklinga av klipperskipet
Skarpseglaren var blitt utvikla for kryssarfart på Atlanterhavet og Stillehavet med utgangspunkt i Amerika etter omkring 1820 frå forgjengaren baltimoreklippere. Desse smekre skonnertane var blitt utvikla i Chesapeake-bukta seint på 1700-talet som snøggseglande blokadebrytarar og kaperskip. Baltimoreklipperen hadde eit stort seglareal og eit smalt skrog med sterkt overheng i baugen, og gjorde suksess som kaperskip under krigen i 1812 mellom USA og Storbritannia. Skipsbyggjarane ved Chesapeake-bukta hadde bygd desse skipa med ein skarp baug som skar seg gjennom vatnet, og eit stort overheng for å halda skipa tørt.
William Bell Scott
William Bell Scott var ein skotsk kunstnar innan oljer og akvarell og tidvis trykking.