cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Münster
Politikk
Münster hadde eit byråd alt på 1100-talet. Det er i dag ein utprega konservativ by. CDU er største parti. Byen sin 20 æresborgarar er mellom anna generalfeltmarskalk og rikspresident Paul von Hindenburg (sidan 1933), rikskansler Heinrich Brüning (sidan 1932) og kardinal Clemens August von Galen (sidan 1946).
Magma
Magma (gresk for 'salve' eller 'graut') er smelta eller delvis smelta stein nede i jorda. Når materialet kjem til overflata vert det kalla lava.
Steinsmelte er eit samleomgrep som vert nytta om både lava og magma.
501 Urhixidur
501 Urhixidur er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. januar 1903 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Vitskap i 1836
Vitskapsåret 1836 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1836.
Plovdiv
Areal og folketal
Kommunen har eit areal på 102 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 338 153 innbyggjarar.
Den einaste busetnaden i kommunen er:
Storbyområdet
Til storbyområdet for Plovdiv høyrer heile kommunen Plovdiv i tillegg til kommunane:
Heile storbyområdet har eit samla innbyggjartal på 525 829.
Administrativ inndeling
Byen Plovdiv er delt inn i seks distrikt.
Historie
Plovdiv si historie strekkjer seg 6 000 år tilbake i tid, noko som gjer byen til ein av dei eldste byane i Europa. Byen heitte Eumolpia då han i 342 f.Kr. vart erobra av Filip II av Makedonia, som omdøypte byen til Filippopolis. Byen vart seinare ein sjøvstendig thrakisk by under namnet Pulpudeva, før han vart ein del av Romarriket og hovudstad i Thrakia. Romarane kalla byen Thrimontium.
Slavarane erobra byen på 500-talet før bulgararane tok over byen i 815. Namnet Plovdiv fekk byen på 1400-talet.
Då Bulgaria var under Det osmanske riket på 1800-talet, vart den bulgarske kampen for sjølvstende leia frå Plovdiv, men då byen vart frisett frå osmanarane etter Slaget ved Plovdiv i 1878 vart han likevel ikkje ein del av fyrstedømet Bulgaria, og vart i staden hovudstad i det osmanske Aust-Rumelia fram til 1885 då han vart ein del av Bulgaria.
Andrej Rubljov
Andrej Rubljov (russisk Андрей Рублёв, fødd 1360) var ein russisk munk og ikonmålar frå Moskva som vart ein ortodoks helgen etter at han døydde. Han kom frå eit velutdanna miljø og skilde seg ut med framifrå visdom. Han lærte målekunsten i Austromarriket og Ungarn.
Andrej arbeidde ei stund saman med Feofan den greske og var kanskje eleven hans. Gjennom heile livet var Andrej knytt til dei to klostera Troitse-Sergijeva Lavra og Spaso-Andronikov i Moskva. Han vart ein munk i Spaso-Andronikov. I ein andeleg og heilag atmosfære vart munken Andrej opplært til eit heilag liv av munkane rundt seg. I omkring 20 år, fram til han døydde, måla han ikonar saman med venen Daniil Tsjornyj (Daniel den svarte). Det kjende ikonet av Den heilage Treeininga er måla av Andrej Rubljov. Ikonet vert i dag rekna som eit av dei flottaste som er måla.
Andrej har dekorert veggane i Blagovesjenskij-katedralen i Kreml i Moskva, ikonostasisen i Uspenskijkatedralen i Vladimir og sjølve katedralen. I tillegg har han måla Vladimirskaja-ikonet av Jomfru Maria i Vladimir, ikonostasisen og ytterveggene til Uspenskijkatedralen i Zvenigorod (slutten av 1300-talet og byrjinga av 1400-talet), deësisen til ikonostasisen av Marias fødselsdag i klosteret Mar Saba, murar og ikonostasisen i Troitskijkatedralen i Troitse-Sergijeva Lavra og i klosteret Savva-Storozjevskij.
Etter han døydde fekk Danill Tsjornyj, som hadde han i hjarta sitt, eit kall om at Andrej måtte verte kanonisert.
Eldfuglen
Eldfuglen (eigentleg russisk Zhar-pitsa eller fransk L'Oiseau du feu) er ein ballett i ei akt med to scener. Librettoen og koreografien er av Michel Fokine til musikk av Igor Stravinskij. Han vart urframført ved operaen i Paris 25. juni 1910, med dekorasjonar av Golovine (kostymar for eldfuglen og tsarevna forma av Leon Bakst), dirigert av Gabriel Pierné. På scena dansa Sergej Djagilevs kompani, med Tamara Karsavina, Fokine, Fokina og Bulgakov.
Handling
Basert på ulike russiske folkeeventyr fortel balletten om prins Ivan som fangar ein merkeleg eldfugl. For å få tilbake fridomen gir fuglen Ivan ei fjør han kan påkalle eldfuglen med i farlege stunder. Dette skjer når Ivan forelskar seg i den skjønne Tsarevna, som er fanga av uhyret Kaschei. Med hjelp frå eldfuglen drep Ivan Kastchei og feirar deretter bryllaup med Tsarevna med stor pomp og prakt.
Oppsetjingar
Eldfuglen er ein av dei meir suksessfylte moderne ballettane i det 20. hundreåret. Han er ofte blitt oppført på ny, f.eks av Djagilev i 1926, med nye kostyme av Natalija Gontsjarova, og for 'Saddler Wells Ballet' i 1954. Denne versjonen er ein del av The Royal Ballet (film 1959 - òg ein BBC-produksjon 1965). Individuelle versjonar ved Bolm for Ballet Theatre, dekorasjonar av Marc Chagall 1945), Balanchine, New York City Ballet med Chagall-dekorasjonane 1949, og seinare versjon av Robbins, Lifar (operaen i Paris 1954), Cranko (Stuttgart 1964), Skibine (Harkness Ballet, New York 1965), Brian MacDonald (Harkness Ballet, New York. 1967), Béjart (berre ei suite, Paris og Brüssel 1970, tysk tv2-produksjon 1973), Holm (København 1972, dansk TV-produksjon 1974).
192 Nausikaa
192 Nausikaa er ein stor asteroide i hovudbeltet av S-typen.
Han blei oppdaga av Johann Palisa den 17. februar 1879. Namnet stammar ifrå Nausikaa, ei prinsesse ifrå Homers Odysseen.
Studie av ei lyskurve av Nausikaa i 1985 førte til at ein naturleg satellitt blei føreslege, men han har så langt ikkje blitt bekrefta.
Ein formmodell basert på den same lyskurven indikerer ein ujamn men ikkje så altfor avlang lekam.
Ein stjerneokkultasjon av Nausikaa i 1998 blei observert ifrå USA.
Zulfikar Ali Bhutto
Zulfikar Ali Bhutto var ein pakistansk politikar  som var president i Pakistan frå 1971 til 1973 og statsminister frå 1973 til 1977. Han var gift med Begum Nusrat Bhutto og far til Benazir Bhutto.
Bhutto var medlem av ulike regjeringar i perioden 1958–1966, dei tre siste åra som utanriksminister. Han braut så med regjeringspartiet og stifta Pakistan People's Party (PPP) i 1967. Etter å ha kalla regimet til Ayub Khan eit diktatur blei han sett i fengsel frå 1968 til 1969.
Etter at Ayub Khan blei kasta blei det halde val i Pakistan i 1970. Pakistan People's Party fekk flest røyster i Vest-Pakistan, medan Awami League vann i Aust-Pakistan (noverande Bangladesh). Etter at Bhutto nekta å danna koalisjon med dette partiet blei valresultatet forkasta, og det braut etterkvart ut ein blodig borgarkrig som enda med opprettinga av Bangladesh med hjelp frå India. Etter dette nederlaget overgav den pakistanske leiaren Yahya Khan makta til Bhutto i 1971.
Som president sette Bhutto føregangaren sin i husarrest og innførte skattar for landeigarfamiliar. Han let landet fortsetja å vera i unntakstilstand. Ein ny grunnlov frå 1973 gav presidentembetet ei meir seremoniell rolle, og Bhutto gjekk over til å bli statsminister.
5. juli 1977 utførte militæret, leia av Mohammad Zia ul-Haq, eit statskupp og avsette Bhutto. Han blei anklaga for å ha gjeve ordre om å drepa ein politisk motstandar i 1974. Bhutto erklærte av han var uskuldig, men blei dømt til døden for mordet og avretta gjennom henging.
Augsburg
Augsburg er ein by sør i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 276 000 innbyggjarar (2013). Byen er hovudstad i regionen Schwaben og ligg der elvane Wertach og Lech renn saman.
Historie
Byen vart grunnlagd i år 15 fvt. under regjeringstida til den romerske keisar Augustus som ein garnison kalla Augusta Vindelicorum. Han vart jamna med jorda av hunarane på 400-talet, av Karl den store på 700-talet og av Welf av Bayern på 1000-talet, men kvar gong voks han til større velstand.
Han vart ein fri keisarby 9. mars 1276. Med ei strategisk plassering langs handelsruta til Italia vart Augsburg eit handelssentrum. Her vart det produsert store mengder med vovne varer, stoff og tekstilar, og var basen til bankvesenet Fugger. Fuggerei, ein del av byen som var via til trengande innbyggjarar i Augsburg, vart grunnlagd i 1516 og er framleis i drift i dag.
I 1530 vart Confessio Augustana presentert for Det tysk-romerske riket ved Riksdagen i Augsburg. Etter freden i Augsburg i 1555, då religiøse minoritetar i keisarbyane vart verna, styrte eit byråd med både katolikkar og protestantar byen. Fram til trettiårskrigen var det stort sett religiøs fred i byen, sjølv om det var visse gnissingar. I 1629 gav keisar Ferdinand II ut Restitusjonsediktet som sett inn ei heilt katolsk byråd, som innskrenka rettane til dei lokale protestantane. Dette varte fram til april 1632 då den svenske hæren til Gustav II Adolf tok byen utan motstand. Berre to år seinare vart den svenske hæren driven til Nördlingen i nærleiken, og i oktober 1634 hadde katolske troppar gjenerobra Augsburg. Den svenske garnisonen nekta å overgje seg og ei katastrofal omleirig varte gjennom vinteren 1634-35, der tusenvis av innbyggjarane mista livet av svolt og sjukdom.
Desse hendingane, i tillegg til oppdaginga av Amerika og den nye ruta til India rundt Sør-Afrika, var med på å øydeleggje velstanden til byen. I 1806, då Det tysk-romerske riket vart oppløyst mista Augsburg sjølvstende sitt og vart ein del av kongeriket Bayern. Med den industrielle revolusjonen på 1800-talet vart byen viktigare igjen, og hadde store bomulls- og ullfabrikkar og produserte acetylengass, papir, kjemikaliar, smykke og lêr.
Under den andre verdskrigen låg fleire underleirar frå Dachau konsentrasjonsleir i byen, som gav byen slavearbeidarar til den lokale industrien.
I 1941 tok Rudolf Hess av frå den lokale flyplassen og fauk til Skottland for å møte hertugen av Hamilton i eit forsøk på å danne ein felles europeisk front mot det komande russiske felttoget.
I 1945 okkuperte den amerikanske hæren den nesten heilt ruinerte byen. Dei siste amerikanske styrkane drog bort frå området i 1998.
17. august
17. august er den 229. dagen i den gregorianske kalenderen (230. under skotår). Det er 136 dagar att av året.
193 Ambrosia
193 Ambrosia er ein asteroide i hovudbeltet av S-typen.
Han blei oppdaga av J. Coggia den 28. februar 1879 og namnsett etter ambrosia, maten til gudane i gresk mytologi.
Fillan kyrkje
Fillan kyrkje står ved Fillan i Hitra kommune i Trøndelag fylke, og er ei krosskyrkje bygd i 1789.
Kyrkja er soknekyrkje i Fillan kyrkjesokn i Orkdal prosti.
Ballets Russes
Ballets Russes var eit ballettkompani som blei danna i 1909 av den russiske impresarioen Sergej Djagilev. Det hadde premieren sin den 18. mai 1909. Kompaniet heldt fyrst til i Théâtre Mogador og Théâtre du Châtelet i Paris og sidan i Monte Carlo. Det hadde sitt utspring i den keisarlege balletten til tsaren i St. Petersburg, som alle dansarane i kompaniet var tilknytte, og hadde fått si trening under påverknad frå den store koreografen Marius Petipa. Det skapte sensasjon i det vestlege Europa gjennom den vitaliteten dei russiske dansarane oppviste, spesielt samanlikna med det Paris kunne varta opp med på den tida. Ballets Russes blei det ballettkompaniet på 1900-talet med størst innverknad, og innverknaden er i den eine eller den andre forma gjeldande sjølv i dag.
Ballettkompaniet og komponistane
Kompaniet bestod av 13 medlemmer, som alle heldt høg dansemessig standard.
Dansarane og koreografane som var tilknytt kompaniet omfatta George Balanchine, Mathilde Kschessinska, Mikhail Fokin, Vera Karalli, Tamara Karsavina, Serge Lifar, Alicia Markova, Léonide Massine, Vatslav Nizjinskij, Anna Pavlova, Ida Rubinstein og Lydia Lopokova.
Scenografane var blant anna Leon Bakst, Aleksandr Benois, Georges Braque, Natalija Gontsjarova, Pablo Picasso, Salvador Dali, Bilibin, Pavel Tsjelitsjev og Maurice Utrillo.
Komponistane var store profilar som mellom anna Claude Debussy, Darius Milhaud, Francis Poulenc, Sergej Prokofjev, Maurice Ravel, Erik Satie, Ottorino Respighi, Richard Strauss, og ikkje minst Igor Stravinskij, som Djagilev oppdaga då han var fullstendig ukjend og som begynte karrièra si i Ballets Russes.
Belarus
Belarus, òg kjent som Kviterussland på norsk (bela tyder kvit), er ein republikk i Aust-Europa som grensar til Latvia i nord, Litauen i nordvest, Russland i aust, Polen i vest og til Ukraina i sør.
Topografi
Belarus er omgitt av land, er relativt flatt og inneheld store område med myrlendt landskap, innsjøar og elvar. Det største myrområdet er Polesie, som er eit av dei største myrområda i Europa. Det finst 11 000 innsjøar og vatn i Belarus, men dei fleste er mindre 0,5 kvadratkilometer. Tre store elvar renn gjennom landet, Nemunas, Pripjat og Dnepr. Det høgaste punktet i Belarus er Dziarzjynskaja med 345 meter, og det lågaste punktet er Nemunas med 90 meter.
I lag med Polen deler Belarus Białowieżaskogen (Belaveskaja pusjtsja på belarusisk), som er restane av urskogen som ein gong dekte heile Det nordeuropeiske låglandet.
Klima
Belarus har eit fuktig kontinentalklima, som er mykje det same som klimaet i Litauen og nordlege delar av Ukraina. Vinteren er kald over heile landet, av og til iskald når kaldluft strøymer sørvestover frå Sibir, og snødekket ligg store delar av vinteren som varer mellom 105 og 145 dagar. Middeltemperaturen i januar er -6 °C. Somrane er derimot milde, og av og til kan ein få varme dagar i juli og august. Middeltemperaturen i juli er om lag 18 °C. Sommaren og våren er som regel den våtaste tida på året, sjølv om det ikkje kjem dei store mengdene. Den årlege nedbørsnormalen varierer mellom 550 og 700 mm.
Demografi
Folketalet er omtrent 10 millionar og er fordelt på 79 % belarusarar, 12% russarar, 4 % polakkar, 2 % ukrainarar og 1% jødar. Omtrentleg 80 % av folkesetnaden er ortodokse kristne.
Historie
På 800-talet var området busett av stammar med baltisk og slavisk avstamming og desse vart seinare ein del av Kievriket. Da Kievriket vart oppløyst vart seinare området ein del av Litauen og deretter Polen-Litauen. I 1795 vart Belarus ein del av tsarveldet i Russland. Etter den russiske revolusjonen i 1917 vart Belarus sjølvstendig i ein kort periode innan det vart ein del av Sovjetunionen. Belarus vart sjølvstendig i 1991 da Sovjetunionen vart oppløyst. Etter at Aljaksandar Lukasjenka vart president i 1994 har Belarus atter vendt seg mot Russland. Lukasjenka har innført eit autoritært styre, med undertrykking av opposisjonen. Det har nesten ikkje blitt gjennomført økonomiske reformer, og den belarusiske økonomien er totalt avhengig av billig gass frå Russland.
Politikk
Belarus er ein republikk styrt av ein president og har ei nasjonalforsamling med to kammer. Nasjonalforsamlinga blir vald kvart fjerde år. Til det øvre kammeret vel dei regionale styresmaktene 56 representantar, medan presidenten utnemner dei siste åtte. I det lågare kammeret blir alle dei 110 representantane valde av folket. Alle belarusarar som har fylt 18 år har røysterett. Ifølgje Organisasjonen for sikkerheit og samarbeid i Europa har ikkje dei siste vala i Belarus tilfredsstilt internasjonal standard, og landet blir i Vesten ofte karakterisert som det siste diktaturet i Europa.
Voblastar
Belarus er inndelt i seks voblastar.
Stordø Kisgruber
Stordø Kisgruber A/S var eit selskap som dreiv svovelkisgruva på Litlabø i Stord kommune frå 1907 til 1968.
Gruvene var ein viktig arbeidsplass på Stord og mellom 150 og 400 arbeidarar jobba her. Den mest lønsame perioden var i 1950-åra. Arbeidarane budde i gule hus rundt gruveområdet, medan funksjonærane heldt til i kvite hus. Gruvesjakta under det karakteristiske heistårnet er om lag 750 djup og går loddrett ned. For kvar 50 meter finst det fleire kilometer lange gruvegangar innover i fjellet. Til saman er det 80 km med gruvegangar, som i dag er fylte med vatn.
Svovelkisen vart ført 3,3 km med elektrisk jernbane til utskipingshamna på Grunnavågneset ved Sagvåg. Anlegget hadde ein lastekapasitet på om lag 2000 tonn per skift og ein lagerkapasitet på 40 000 tonn.
Området er i dag eit museum og mange av bygga tilknytte gruveområdet er bevart.
Starten
I 1861 fann to lokale bønder svovelkis i området og det vart starta spordisk utvinning i dagbrot frå 1865, og seinare gjekk ein over til synkdrift. Det bergenske gruveselskap kjøpte eigedomen i 1870-åra og då bygginga av Vossabanen mellom Bergen og Voss tok til var behovet stort for dynamitt. Det vart derfor sett i gang dynamittproduksjonen i 1877 og ein dreiv stort sett berre gruva for å skaffe svovelkis til svovelsyreproduksjonen. Ei kald vinternatt i 1880 størkna nitrogylserinen i røyra og det var vanskeleg å kome i gang att med produksjonen morgonen etter. I iveren etter å få tint opp nitroglyserinen eksploderte heile anlegget. Fabrikken vart jamna med jorda, tre mann omkom og ein mann overlevde. Fem år seinare selde selskapet gruvene til ingeniør Koren og Tørres Dale, som tjue år tidlegare hadde oppdaga dei første kisgangane.
Det var stor trong for svovelkis i industrien i Europa og i 1904 vart eigedomen seld til belgiske industrifolk. Stordø Kisgruber A/S vart skipa i 11. februar 1907 og etter kvart seld til tyske eigarar. Tyskarane moderniserte drifta for store summar.
Drift
Den første hovudaksjonæren i Stordø Kisgruber A/S var H. Fasting frå Antwerpen, men alt 28. februar 1908 vart to tredjedelar av aksjane selde til det tyske selskapet Zellstoffabrik Waldhof og i 1912 kjøpte tyskarane òg resten av aksjane. Waldhof utvikla og fornya gruvedrifta, men etter at verksemda var kome godt i gang fekk Waldhof mindre innverknad.
Natt til 24. januar 1943 utførte norske kommandosoldatar tilknytt No 5 troop, No 10 Inter Allied Commando, eit raid mot gruvene, kjend som Raidet mot Stordø Kisgruber. Årsaka til dette var at tyskarane ikkje skulle få nytta svovelkisen i krigsprodkusjonen. Arnfinn Haga har skrive bok om hendinga kalla «Raidet mot Stordø Kisgruber». Etter krigen overtok Staten verksemda som krigsbytte og i 1968 vart verksemda lagt ned. Stord kommune tok då over eigedomen.
Svovelkisen på Stord var den fattigaste av alle dei kjende kisgruvene som var i drift i verda i denne perioden. Kisen hadde berre om lag 23 % svovel og ikkje kopar, som svovelkis ofte har. Waldhof valde likevel å satse på Stordø-kisen fordi dei trong store mengder svovelkis i celluloseproduksjonen sin. Spanske kisgruver dominerte marknaden og påverka mellom anna prisen på svovelkis. Som eigar av Stordø-kisen kunne Waldhof sjølv avgjere prisen.
Stordø fekk hovudsakleg elektrisitet frå sitt eige kraftverk på Børtveit, om lag 13 km nord for Litlabø. Her vart det levert 7 GWh på eit middels år.
Geologi og produkt
Kisen i området har eit sedimentært opphav og vert kalla vasskis. Bergartane som gruvene går gjennom er stort sett grønsteinskifer og bituminose-fyllittar.
Tippeligaen 2004
De fire øvste laga i Tippeligaen kvalifiserte seg til den nordiske turneringen Royal League.
Dommarar
Noregs Fotballforbund sette opp desse dommarane for sesongen 2004:
Individuell læreplan
Individuell læreplan (ILP) er ein tilrettelagd læreplan for skuleelevar eller barnehagebarn som har rett til spesialundervising etter opplæringslova kapittel 5. Opplæringslova pålegg skulane og barnehagane å utarbeide ILP for mottakarar av spesialundervising.
Mzymta
Mzymta spring ut frå Store Kaukasus i ei høgd 2980 meter over havet, og renn gjennom ein trong dal gjennom innsjøane Kardyvatsj og Vesle Kardyvatsj. Mzymta dannar fleire fossefall og den største av desse er Izumrudny (Smaragd), som er 15 meter høg. Breiddene er dekte av bøkeskog, kastanjer og gamle ubykhiske hagar med ville pæretre, valnøtt og kastanje. I elvegjelet Gretsjeskoje (Gresk) renn elva raskare. Elva renn gjennom gjela Akhshtyr og Dzykhra, som er populære turistattraksjonar. Mzymta munnar ut i Svartehavet nær Adlerskij i Sotsji, der ho deler seg i fleire greiner.
Individuell læreplan
Ansvaret for utarbeiding av ILP ligg hjå rektor på skulen eller styrar i barnehagen. Planen kan vere omfattande og skal utarbeidast i samarbeid mellom skulen, føresette og eleven sjølv. Pedagogisk-psykologisk tenestekontor, spesialpedagog, rådgjevar og andre som følgjer eleven tett kan og bidra i utviklinga av planen. Den individuelle læreplanen skal stå i samsvar med skulen og klassen sine undervisingsplanar.
Mzymta
Mzymta er ei populær elv for rafting. Krasnopoljanskaja vasskraftverk har eit reservoar som regulerer elva.
Individuell læreplan
Utforming
Det er utarbeidd ei rekkje malar og retningsliner for utarbeiding av individuell læreplan. Slike malar og retningslinjer vil styre arbeidet, og kan bidra til å kvalitetssikre produktet. Det kjem fram i opplæringslova at ein individuell læreplan skal innehalde mål for opplæringa, innhald i opplæringa og korleis opplæringa skal drivast.
I ei pedagogisk kartlegging av eleven bør det fokuserast på eleven sine sterke sider. føresetnadar og mogelegheit for læring. Det bør og komme fram etablerte kunnskapar og ferdigheiter. Dette gir eit utgangspunkt for val av område for utvikling og læring, og også for langsiktige mål.
Evaluering
Planen skal evaluerast kvart halvår. Det skal utarbeidd ein rapport med oversyn over den undervisina eleven har fått, og ei vurdering av utviklinga til eleven. Rapporten må innehalde ei vurdering av måloppnåing og kva som skal endrast for å få ein stadig betre læresituasjon.
Føresette og eleven sjølv bør vere aktive deltakarar i ei slik evaluering.
Art
Arten (latin species) er ei av dei mest grunnleggjande einingane inna biologisk systematikk. Ein art er ei gruppe liknande individ og blir gjerne definert som organismar som kan formeira seg med kvarandre og få forplantingsdyktig avkom.
Eit levande vesen høyrer til ein, og berre ein art. Denne har eit særskild vitskapleg namn sett saman av slektnamnet og det særeigne artsnamnet. Mennesket har til dømes artsnamnet Homo sapiens, der Homo viser til heile slekta av menneskeliknande menneskeapar som har eksistert tidlegare, medan sapiens berre viser til menneskja.
Definisjon
Opphavleg var ein art definert som ei gruppe organismar som var like. Dette skapte problem, ettersom det alltid vil finnast variasjonar innan ein art. Det finst òg mange døme på at hoer og hannar ser heilt ulike ut. I tillegg kan populasjonar som ikkje er i slekt i det heile tatt likna på kvarandre.
Omgrepet art har vore heftig diskutert gjennom tidene, og det er framleis sterk usemje og diskusjonar kring kva kriterium ein skal leggje til grunn for omgrepet. Usemja synes så stor at det er lite truleg at ein nokon sinne vil komme fram til ein definisjon som er universell for alle organismar, inkludert hybridar, polyploidar og asexuelle organismar.
Definisjonen av ein art som organismar som kan få forplantingsdyktig avkom saman blei først lagt fram av Ernst Mayr i 1942. Dette er det biologiske artsomgrepet. Denne definisjonen er ein av dei som er brukt i dag, men han er òg problematisk. For det første gjeld han berre for kjønna formeiring. For organismar som reproduserer seg utan kjønn er ikkje art definert i dette artsomgrepet. For det andre kan kryssingar skje mellom svært ulike organismar under særskilde høve; nokre av desse hybridane kan forplanta seg vidare. Eit døme på dette er kryssinga av tiur og orrfugl; rakkelhøns.
Shattered
«Shattered» er ein song av The Rolling Stones på albumet Some Girls frå 1978. Songen er ei betraktning av den amerikanske livsstilen i 1970-åra og livet i New York City, men ein kan òg høyre innverknad frå den engelske punk-rørsla.
Songen vart spelt inn frå oktober til desember 1977 og har tekst av Mick Jagger og eit gitarriff av Keith Richards. Jagger sa i eit intervju med Rolling Stone at han skreiv teksten bak i ein drosje i New York. «Shattered» vart gjeven ut som singel i USA og gjekk i 1979 til 31. plass på singellista der.
Ei konsertutgåve av songen finst på konsertalbumet Still Life frå 1982. Ei anna utgåve vart spelt under A Bigger Bang Tour og er med på Shine a Light.
Fåberg
Fåberg er ei bygd og ein tidlegare norsk kommune ved Gudbrandsdalslågen som no ligg i Lillehammer kommune i Innlandet.
Kommunen Fåberg blei del av Lillehammer i 1964. I tillegg til tettstaden Fåberg ligg òg Jørstadmoen i den tidlegare kommunen.
Ålefisk
Ålefisk er ein orden beinfisk som omfattar 740 artar fordelt på femten til tjue familiar. I norske farvatn er to artar ål og havål vanlege, medan sneppål er kjend frå spreidde observasjonar. Ålefisk er avlange og liknar slangar, og lever i alle verdshav. Dei fleste artane er botnlevande rovfisk.
«Ål»-omgrepet vert òg nytta generelt om avlange, slangeforma fisk. Døme på dette kan vera slimål og elektrisk ål.
Kjenneteikn
Ålefisk har avlange kroppar og manglar bukfinnar. Dei artane som har brystfinnar har desse relativt langt oppe på sida av kroppen. Rygg- og gattfinnen flyt over i halefinnen, som anten er utan stråler eller manglar fullstendig. Dei fleste ålefisk har smale gjelleopningar og manglar skjel. Alle artane har symjeblære.
Det er stor variasjon innanfor ordenen når det kjem til storleik, somme artar vert om lag 10 cm lange, medan andre kan veksa seg opp til 3 meter.
Tuff
Tuff (frå italiensk «tufo») eller tuffstein er ein porøs bergart som består av restar frå vulkanske utbrot og har i fleire tusen år vorte nytta som bygningsmateriale i midterste Italia.
Yıldızeli
Yıldızeli er ein by og eit distrikt i provinsen Sivas i Tyrkia. Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2010).
Sjakhe
Sjakhe (russisk Шахе; adygehisk Шэхэ) er ei elv i Krasnodar kraj i Russland. Ho munnar ut i Svartehavet ved byen Sotsji. Elva er 60 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Avsallar
Avsallar er ein by i provinsen Antalya i Tyrkia. Byen ligg i distriktet Alanya, 25 km frå sentrum og 105 km frå Antalya. Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2011). Hovudnæringane i byen er turisme og sitrusdyrking.
Andorra
Andorra, offisielt Fyrstedømet Andorra, er eit lite land som ligg mellom Frankrike og Spania i den austlege delen av fjellkjeda Pyreneane.
Historie
Andorra er det einaste gjenverande av mange små sjølvstendige rike som fanst i Pyreneane i mellomalderen. I følgje tradisjonen skal det ha blitt grunnlagd av Karl den store. Overherredømet blei delt likt mellom biskopane av Urgel og grevane av Foix i 1278; dei sistnemnde blei sidan òg kongar av Navarra og gjennom Henrik IV kongar av Frankrike. Vern frå to jamsterke konkurrentar var den eigentlege årsaka til at Andorra kunne halda på sjølvstendet.
Det første valet i landet, med avgrensa røysterett, blei halde i 1933. I 1993 fekk landet ein ny grunnlov som gav den reelle makta til eit folkevald generalråd som utnemner regjeringar. Dette året blei Andorra endeleg òg medlem av SN og Europarådet, og frå då av har dei to fyrstane, presidenten av Frankrike og biskopen av Urgel, berre hatt seremonielle oppgåver.
Innbyggjarar
Innfødde andorranarar er i mindretal i sitt eige land, og utgjer berre ein tredel av innbyggjarane. Spanjolar er den største folkegruppa i landet, og utgjer 43 % av befolkninga. Portugisarar (11 %) og franskmenn (7 %) utgjer andre store minoritetar i landet.
Geografi
Med ei flatevidd på 468 km² er landet eitt av verdas minste. Mesteparten av Andorra er kupert fjellterreng, og landet har ei gjennomsnittshøgd over havet på 1 996 meter. Tre smale dalar går saman til Valiraelva, som er det lågaste punktet i Andorra med 870 meter over havet. Elva går vidare inn i Spania.
Klima
Andorra har eit alpint klima med kalde vintrar og forholdsvis varme somrar. Vintertemperaturen er kring 0 °C, medan temperaturen om sommaren sjeldan går langt over 20 °C. Årsnedbøren ved Les Escaldes er kring 800 mm.
Vatterfjorden
Vatterfjorden er ein fjordarm av Austnesfjorden på Austvågøy i Vågan kommune i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 2,5 km vestover til Hellsetra.
Fjorden har innløp mellom Eldhusodden i nord og Kobbneset i sør. Vatterøya ligg midt i innløpet til fjorden. Halvvegs inn i fjorden kryssar E10 fjorden ved eit smalt sund. Innanfor sundet vert fjorden kalla Vatterfjordpollen.
Tolstoj
Tolstoj kan syna til:
Forsnes kapell
Forsnes kapell står ved Forsnes i Hitra kommune i Trøndelag fylke, og er ei langkyrkje reist i 1935.
Inventar
Altartavla er ei gåve som vart gjeven som takk for berginga av mannskapet på ein utanlandsk båt. Etter den munnlege tradisjonen skal ho vere russisk.
25. august
25. august er den 237. dagen i den gregorianske kalenderen (238. under skotår). Det er 128 dagar att av året.
Rase
Rase er ei nemning brukt om svært ulike medlemmer av ein art. Innan biologisk systematikk vil dette seia ein populasjon som har ulike genetiske, morfologiske og/eller økologiske eigenskapar. Som med andre biologiske inndelingar, med unntak av artar, er inndelinga i rasar eit spørsmål om skjønn frå biologen si side.
Omgrepet rase er òg brukt i samfunnet. Det blir mykje brukt om husdyr der menneska har avla fram grupper med ulik utsjånad og eigenskapar. Ein har òg snakka om menneskerasar, men dette er eit vanskeleg tema ettersom slik rasetenking har ført til grove utslag av rasisme, som folkemord og mishandling.
Sapphire av John Martyn
Sapphire er det 13. studioalbumet til den skotske musikaren John Martyn, gjeve ut i november 1984. På denne tida hadde Martyn nesten heilt lagt bort den akustiske gitaren og visesongen til fordel for ein glattare poprock-stil med synthar og trommemaskinar. Coverversjonn av «Over the Rainbow» vart gjeven ut på singel og nådde 17. plassen på den britiske singellista og andreplassen i Sverige.
Albumet vart spelt inn i Compass Point Studios i Nassau på Bahamas og CaVa Sound Workshops i Glasgow i Skottland. Albumet vart opphavleg gjeven ut på LP av Island med eit framsidefoto av Anton Corbijn og illustrasjonar av Cathie Felstead.
Robert Palmer assisterte på det seinare stadiet av innspelinga.
Medverkande
Kor av S.N.O. arrangert av Dave Murricane.
Leire
Leire er ein finkorna jordtype, som består av meir enn 15 % (vekt) partiklar med ein diameter på mindre enn 0,002 mm. Ved teksturanalyse av jordtypar er leirfraksjonar dei mest finkorna. Når leira opptar vatn, svulmar ho opp. Samtidig skjer det ei omfordeling av elektrona på overflata, slik at kvar partikkel får ein negativ ladning. Dette gjer, at leire er plastisk når ho er våt, og kan enkelt formast. I tørr tilstand blir ho stiv og ved oppvarming skjer det permanente fysiske og kjemiske reaksjonar som forandrar leira til eit keramisk materiale. På grunn av desse eigenskapane kan leire brukast til å lage keramikkgjenstandar til både nyttige og dekorative formål. Døme er murstein, tegl, porselen og keramikk.
Kvikkleire er ein type marin leire som finst i istidsavsetningar i Noreg, Canada og Sverige. Det er ein ustabil leire som lett blir flytande og som har forårsaka mange dødlege jordskred.
Djupfjorden
Djupfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Hopspollen
Hopen eller Hopspollen er ein liten fjord på Austvågøy i Vågan kommune i Lofoten. Han strekkjer seg 3 km nordover til E10, som går langs den indre delen av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Storøya i vest og Hopsneset i aust. Grenda Hopen ligg på austsida av fjorden og på andre sida ligg campingplassen Kalle. Etter eit trongt sund lenger inn i fjorden vert han vidare og skiftar namn til Hopspollen.
194 Prokne
194 Prokne er ein veldig stor og mørk asteroide i hovudbeltet. Han har ein primitiv karbonhaldig samansetnad.
Han blei oppdaga av C. H. F. Peters den 21. mars 1879 ifrå Clinton i New York og namnsett etter Prokne, systera til Filomela av Aten i gresk mytologi.
Stjerneokkultasjonar av Prokne har blitt observert to gongar; i 1984 ifrå Italia og igjen i 1999 ifrå Iowa i USA.
Sotsjielva
Sotsji (russisk Сочи, abkhasisk Шәача; adygeisk og ubykhisk Шьача) er ei elv i Krasnodar kraj i Russland. Elva er 47 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Profeten Elia
Profeten Elia, tidlegare skrive Elias, var ein sentral profet i Nordriket i Israel medan Akab var konge, på 800-talet fvt. Han gjekk til åtak på dyrkinga av den kanaaneiske guden Ba'al som vart praktisert ved hoffet, og gav støyt til ei ny utvikling av den israelske gudsdyrkinga.
Tradisjonen som er knytt til profeten Elia, overdriv truleg den historiske rolla hans, ved at hendingar som mest truleg har skjedd etter Elia si levetid, er blitt knytt til profeten sjølv. Blant desse hendingane er drapet på Ba'al-profetane på Karmel, omtalt i Fyrste kongebok og historia om enkja i Sarepta som meir sannsynleg kan knytast til etterfølgjaren hans, Elisja.
Tradisjonen framstiller Elia som ein ny Moses, og det er mange parallellar i tekstane om Moses og Elia.
Sovjetisk språkpolitikk
Sovjetisk språkpolitikk, språkpolitikken til Sovjetunionens kommunistiske parti, representerte eitt av dei mest omfattande språkplanleggingsprosjekta verda har sett. Målet med denne politikken var å gje alle dei ca. 140 språka i Sovjetunionen eigne skriftspråk, og byggje opp skoleverk som kunne gje alle opplæring på eige språk. Det einaste skriftfestingsprosjektet som er samanliknbart med det sovjetiske eksperimentet er misjonærorganisasjonane sitt prosjekt for å omsetje Bibelen til alle verdas språk.
Den sovjetiske språkpolitikken kan delast inn i tre ulike periodar:
Teoretisk grunnlag
Grunntrekka i Lenin og Stalin sin politikk for det nasjonale spørsmålet var lagt før oktoberrevolusjonen. Lenin la stor vekt på det nasjonale spørsmålet, og skreiv mykje om det. I det mest kjende verket Om nasjonenes rett til sjølbestemmelse frå 1915 skriv han «Fullstendig likerett for alle nasjoner; nasjonenes rett til sjølbestemmelse, enheten til arbeiderne av alle nasjoner». (Lenin 1977 [1915] s. 214).
Gjennomføringa av den leninistiske språkpolitikken kravde mykje av dei sovjetiske lingvistane. Dei kunne ikkje berre sitte og lage teoriar, dei måtte ut til folk, gjere empiriske studiar av språk, og gå tilbake og lage skriftspråk for desse språka. Dei måtte ta stilling til kor store dialektskilnadene var, kor mange skriftspråk det var grunnlag for, og kva dialekt dei skulle legge til grunn for dei nye skriftspråka. I tillegg til alle Ivar Aasen sine problem hadde dei altså eitt viktig tilleggsproblem: Der Aasen tok utgangspunkt i riksgrensa når han avgjorde kor mange dialektar han skulle samle inn under same skriftspråk, måtte dei sovjetiske lingvistane samle i hop passande dialektknippe sjølv, på språkleg grunnlag.
Det var det fonemiske prinsippet som vart lagt til grunn for alfabetiseringa. Lingvisten N.F. Jakovlev laga ein matematisk formel for metodar for å halde talet på grafem nede, men likevel høgt nok til å gjennomføre eit fonemisk prinsipp. A.A. Reformatskij utvikla teoriar for utforminga av grafem: Vokal- og konsonantrepresenterande grafem skulle skilje seg frå kvarandre, som to grupper. (Isaev 1977). V.A. Artemov (1933) sette opp 5 prinsipp for nye alfabet:
Praktisk gjennomføring, perioden fram til 1937
Den praktiske gjennomføringa varierte frå region til region, og det er her sett opp ei grov tredelinga, som fangar opp både geografiske skilnader (frå sør mot nord), skilnader i lokalt engasjement (prosessen starta i sør), og skilnader i utgangspunkt.
Utskiftinga av det arabiske alfabetet
Før oktoberrevolusjonen vart Det arabiske alfabetet brukt for alle muslimske folk i Sentralasia, dvs. både for språk frå svært ulike språkfamiliar (indoiransk, kaukasisk, tyrkisk) og for nærskylde språk i same språkgruppe (dei ulike tyrkiske språka). Det faktum at det arabiske alfabetet i utgangspunktet ikkje har separate symbol for vokalar, og at det er relativt få symbol for friksjonslydar, gjorde det svært lite eigna som alfabet for dei fleste av desse språka. På grunn av dette var det fleire reformrørsler i sving allereie før revolusjonen, men utan at dei hadde oppnådd praktiske resultat.
Initiativet til reformprosessen kom på eit møte i Baku i 1922. Seinare kom det resolusjonar frå lærarmøte o.l. til støtte for at alle arabisk-baserte skriftspråk skulle skifte alfabet. Den første all-union-kongressen for turkologar vart halden i Baku i februar 1926, og den kongressen gjekk inn for opprettinga av ein Sentralkomite for det nye tyrkiske alfabetet. Dette skjedde etter grundige diskusjonar der alle syn kom fram (t.d. var særleg delegatane frå Tatarstan for å halde fram med det arabiske alfabetet). (jfr. det stenografiske referatet frå kongressen, sitert i Crisp, op.cit.).
Rettskrivingsreformer i språk som allereie var skriftfesta
Sentralkomiteen for det nye tyrkiske alfabetet vart flytta frå Baku til Moskva i 1930, og samtidig delt opp i 4 sektorar: Kaukasisk, turko-tatarsk, finskugrisk, og ein teknografisk sektor. I 1935 hadde komiteen 35 lokale underkomitear, og han var involvert i danninga av 70 nye skriftspråk.
Dei fleste store ikkjeslaviske språka i Volgaområdet hadde allereie kyrilliskbaserte skriftspråk før revolusjonen. Av desse fekk komi og udmurtisk latinske skriftspråk, mens dei mariske og mordvinske språka heldt på sine kyrilliske alfabet. Den kyrilliske ortografien til språk som marisk og mordvinsk vart forbetra i tida fram mot 1937. Etter 1937 vart dei ortografiske prinsippa endra til meir russiske prinsipp, og dermed mindre eigna til språka dei var berekna for.
Skriftfestinga av nye språk
Før revolusjonen sat fleire kommunistar i fengsel i Sibir, noko som i fleire tilfelle resulterte i lingvistiske arbeid: V:I.Jokhelson om korjakisk, jukagirsk og aleutisk, V.G. Bogoraz-Tan om tsjuktsji, itelmensk og lamutisk, og Lev Jakovlevitsj Shternberg om giljakisk og ainu. På initiativ frå Bogoraz-Tan og Shternberg vart det sett i gang undervisning i nordlege språk ved det nordlege fakultetet ved universitetet i Leningrad i 1926.
Etter den 10. partikongressen vart det nordlege fakultetet ved Leningrads institutt for austlege saker grunnlagt. Seinare, da arbeidet med å lage nye skriftspråk vart intensivert rundt 1930, vart Institut Narodov Severa (INS) oppretta. INS var ein sentral institusjon i arbeidet med å gjennomføre den sovjetiske språkpolitikken, i løpet av 1930-talet arbeidde det ca. 300 personar ved INS med skriftfesting av språk, og utarbeiding av skolebøker og anna litteratur.
1937 og overgangen til kyrillisk skrift
I 1937 gjekk Sovjetunionen over til å bruke kyrillisk i staden for latinsk for alle dei språka som hadde fått nye alfabet etter revolusjonen (eldre skriftspråk vart ikkje skifta ut). I vest er det dessverre denne hendinga som er best kjend, sjølv om det å i det heile tatt analysere og skriftfeste så mange språk var det som verkeleg var ei bragd. Her er det Isajev seier om saka:
Og korfor var no det så viktig? Isajev startar eit kapittel i boka si med overskrifta The conversion to the Russian script as a factor promoting convergence among Soviet peoples. Han siterer og partirapportar frå 1936 som kritiserer den pågåande latinifiseringa (rapport til SK SUKP om den austsibirske regionkomiteen i Kommunistpartiet):
11. februar 1937 vedtok Sovjetunionens sentrale eksekutivkomites nasjonalitetsråd ein resolusjon om ein overgang til det russiske alfabetet for alle språka til dei nordlege folka. Det er likevel ingenting i dei samtidige kjeldene som avslører slike hemmelege planar om å gå over til russisk etter ei stund allereie frå starten av. Tvert imot er det vanskeleg å tolke den veldige entusiasmen for arbeidet som noko anna enn ærlege planar, for alle dei som var involverte i det.
1960 fram til slutten av Sovjetperioden
Det som gjer at 1960 er eit sentralt skilje er at Khrusjtsjov kom med nye skolelovar. Khrusjtsjov si maktovertaking resulterte i ei markant omlegging av den sovjetiske språkpolitikken, til ein meir russiskdominert politikk. Dette kjem klart fram i eit sitat frå paragraf 19 i den nye skolelova (her sitert etter Yaroslav Bilinsky, 1962):
For å forstå innhaldet i denne paragrafen gjeld det å tolke omgrepet «valfridom» rett. I den gamle lova hadde skolen plikt til å gje undervisning på morsmålet til barna. Etter den nye lova kunne barna «friviljug» velje russisk. Valfridommen var med andre ord fridom for planleggarane til å bruke russisk, og ikkje fridom for individet til å velje sjølv. Resultatet av den nye lova kom umiddelbart, nye læreplanar vart gjennomførte i tidsrommet 1960-63. Effektane av lova ser vi i den russiske skolen i dag. Berre to nasjonalitetar (tatarane og basjkirane) har morsmålet sitt som opplæringsspråk gjennom heile skoletida, mens alle andre enn dei aller minste nasjonalitetane hadde opplæring på morsmålet sitt før 1959. For alle dei andre minoritetane, også for dei finskugriske folka, er det i beste fall opplæring på eige morsmål berre i småskolen. For dei små folka i nord er det ikkje opplæring på morsmål i det heile tatt.
Aderbijevkaelva
Aderbijevka eller Aderba (russisk Адербиевка eller Аде́рба) er ei elv i Krasnodar kraj i Russland. Elva er 40 km lang og renn saman med elva Mezyb og dannar elva Inogua, som munnar ut i Svartehavet aust for byen Gelendzjik.
Marulkar
Marulkar er ein orden beinfisk som lever i havet. Det er beskrive 265 ulike artar på verdsbasis, dei fleste av desse er djuphavsartar frå varme strok. I Noreg er det berre breiflabben som kjem jamleg føre, i tillegg har sargassoulken vorte observert èin gong.
Fisk rekna til marulkane lever på ein av tre ulike måtar: Nokre artar sym nær botnen, andre lever i tilknyting til drivande tang og atter andre lever på djupt vatn. Felles for dei fleste artane er at første finnestrålen i ryggfinnen er omdanna til ei slags «fiskestong»; ein kjøtfull flik som trekkjer til seg småfisk marulken kan eta. Hjå djupvassartane er det ofte lysorgan i fiskestonga.
Kjenneteikn
Marulkane er lettast å kjenna att på fiskestonga, som er til stades hjå dei aller fleste artane. Denne er delt opp i «stong» og «agn», og er omdanna frå første finnestrålen i ryggfinnen. Bukfinnane manglar eller sit framfor brystfinnane, noko som er eit teikn på skyldskap med torskefiskane.
Opninga til gjellekammeret sit anten ved eller bak basis for brystfinnane, ved sjeldsynte høve kan ho òg sitja delvis framfor dei. Artar med symjeblære har ikkje samband mellom denne og svelget.
Aachen
Aachen (nederlandsk Aken, fransk Aix-la-Chapelle, latin Aquisgranum) er ein by og kurstad i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen på grensa til Belgia og Nederland. Byen ligg 65 km vest for Köln og er den vestlegaste byen i Tyskland.
Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule er ein av dei viktigaste studiestadene for tekniske studiar. Ein heil industri av programvare- og maskinvareprodusentar har vakse opp rundt dette universitetet.
Domkyrkja er den største attraksjonen i byen, og står mellom anna på UNESCO si verdsarvliste.
Den internasjonale Karlsprisen vert delt ut i Aachen.
Historie
Romarane kalla dei varme svovelkjeldene på staden Aquis-Granum. Det finst fleire teoriar om namnet Granum, men det er no allment akseptert at det kjem av den keltiske guden for vatn og helse.
Etter romartida vart forlate inntil nærmare 800-talet, då han vart nemnd under namnet Aquis villa. I 768 kom Karl den store til Aachen for første gong. Han likte staden og bygde eit slott der tjue år seinare. Aachen vart så hovudstaden i Karl den store sitt rike. Slottskapellet vart seinare til domkyrkja i Aachen. Karl den store var her mesteparten av vintrane mellom 800 og til han døydde i 814. Han vart òg gravlagd her.
I 936 vart Otto I krona til konge i domkyrkja i Aachen. Frå då av og 600 år framover vart dei tysk-romerske keisarane krona i denne kyrkja. Den siste keiserkroninga var Ferdinand I si kroning i 1531. I mellomalderen var Aachen ein av de største byane i Det tysk-romerske riket, der han var ein fri keisarby. Etter trettiårskrigen vart byen mindre viktig.
Djupfjorden i Vågan
Djupfjorden er ein liten fjord på Austvågøy i Vågan kommune i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 1,5 km nordvestover.
Fjorden har innløp ved Steinøya og Nøkkeløya og er lukka av ein molo, Djupfjordmoloen, i innløpet. Riksveg 816 går over denne moloen på veg sørover mot Henningsvær.
Varto
Varto var åstad for harde kampar under Sjeik Said-opprøret i 1924. Eit jordskjelv i 1966 tok livet av nesten 3 000 menneske her.
503 Evelyn
503 Evelyn er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. januar 1903 av Raymond Smith Dugan ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Bejsug
Bejsug (russisk Бейсу́г) er ei elv i Krasnodar kraj i Russland. Elva er 243 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Besjug munnar ut i Azovhavet i Bejsugskij Liman.
Av sideelvar til Bejsug finn ein Første, Høgre og Venstre Bejsuzjek og Nezajmanka.
Olderfjorden
Olderfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Jaqaru
Jaqaru er eit språk i Peru, som i lag med aymara høyrer til dei aymaranske språka. Det blir snakka i Tupe i provinsen Yauyos i departementet Lima. Jaqaru [= jaqi aru] tyder 'menneskespråk'.
Sosiolingvistisk situasjon
Etter folketeljinga i 2007 har jaqaru 740 talarar. Fleirtalet av innbyggarane i Tupe er utvandra til Lima, og språket blir i liten grad snakka av barn.
Pakistan
Pakistan (urdu پاکستان) er eit land i Sør-Asia med grense til Iran, Afghanistan, India og Kina og kyst til Arabiahavet i sør. Landet har knapt 160 millionar innbyggjarar, og er det sjette folkerikaste i verda. Det er det andre største muslimske, etter Indonesia, og også det andre største sjiamuslimske etter Iran.
Pakistan blei danna som ein stat for muslimane i Britisk India i 1947. Landet var sett saman av to ikkje-samanhengande delar, og den austlege reiv seg laus i 1971 og blei til Bangladesh. Pakistansk historie har vore prega av politisk uro, militært styre og både indre og ytre konfliktar.
Landet dekker store delar av området der Indussivilisasjonen utvikla seg i oldtida. Det blei seinare påverka av vediske, persiske, greske og turko-mongolske og britiske innflyttarar og erobrarar, og har utvikla sine eigne hinduiske, buddhistiske, muslimske og sikhistiske tradisjonar.
Nord i Pakistan ligg nokre av verdas høgaste fjell, som K2 og Tirich Mir. Indus er ei viktig elv som renn gjennom store delar av landet. I sør finn ein tørre område som Balutsjistan og ørkenen Thar.
Namn
Namnet Pakistan blei danna av Chaudhri Rahmat Ali i 1933 som eit persisk ord med tydinga 'landet åt dei skire' (det vil seia rettruande muslimar), samstundes som det kombinerte bokstavar frå namna på områda muslimane i Britisk India gjorde krav på: Punjab, Afghania, Kashmir, Sindh og Balutsjistan.
Topografi
8 av verdas 20 høgaste fjell ligg Pakistan. I nordlege Pakistan finn ein fjellkjeda Hindukush med Tirich Mir (7690 moh.), og nordaust i pakistansk Kashmir ligg Karakoramfjella, ein utløpar frå Himalaya, med det høgaste fjellet i landet, K2 (8616 moh.).
Storelva Indus renn inn i landet frå indisk Kashmir, først mot nordvest, deretter mot sørvest og sørover. Saman med bielver som Jhelum, Chenab, Ravi og Sutlej dannar elva Indussletta, ein del av Det nordindiske låglandet. I sør munnar elva ut med eit delta i Arabiahavet.
I søraust, mot grensa til India, ligg Tharørkenen. I sørvest ligg høglandet Balutsjistan, gjennomskore av fjellkjeder og tørre bekkar. Langs grensa til Afghanistan ligg ville fjellstrøk med tronge fjellpass, som Khyberpasset, som einaste farbare veg.