cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breitenbach i Sveits
Kommunen er hovudstad i distriktet og Dorneck-Thierstein-området. Han ligg ved vegen til Passwangpasset ved starten av Gilgenbergerland-området. Han består av landsbyen Breitenbach og Rohr.
Jørn Erik Jensen
Jørn Erik Jensen er ein norsk musikar, radioprogramleiar og kringkastingsleiar.
Etter 10 år som musikar i gruppene Folque, Kong Lavring og Folk & rackare, byrja han i 1986 som programsekretær i musikkredaksjonen til NRK radio, med spesielt ansvar for klassisk tidlegmusikk, men òg folkemusikk frå heile verda. Han laga òg fleire radiodokumentarar.
Etter kvart vart han òg meir engasjert i den tekniske utviklinga til radioen.
I 1994 fekk han av dåverande radiodirektør Tor Fuglevik i oppdrag å etablere ein klassisk musikkanal i NRK.
NRK Alltid klassisk (no NRK Klassisk) starta sendingane 1. juni 1995, med Jørn Erik Jensen som leiar. Han var den første heldigitale DAB-radiokanalen i verda som var i drift 24 timar i døgnet. Sidan då har han vore rådgjevar for radiosjef, teknisk direktør og distribusjonssjef i NRK.
I oktober 2009 vart han president i den internasjonale organisasjonen WorldDMB, som utviklar, marknadsførar og eig den digitale radiostandarden DAB.
Lepenoú
Lepenoú (gresk Λεπενού) er ein distriktsby i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Lepenoú høyrer til kommunaleininga Strátos i kommunen Agrínio.
Open ordklasse
Ein open ordklasse er ein ordklasse som kan ta til seg nye ord gjennom nylaging eller inntak av utanlandske ord. I tillegg til å ta til seg ord, mister dei opne ordklassane òg mange ord ved at dei går ut av bruk. Ettersom orda i desse ordklassane er så mange og endrar seg så ofte, er det nær umogleg å seia nøyaktig kor mange ord dei har.
Motsetjinga til ein open ordklasse er ein lukka ordklasse.
Ólafur Ragnar Grímsson
Ólafur Ragnar Grímsson er ein islandsk politikar og statsvitar, og den femte og noverande presidenten på Island. Han har hatt embetet sidan 1996, vart attvalt utan motkandidat i 2000, og attvald på nytt i 2004.
Ólafur Ragnar Grímsson vart fødd i Ísafjörður på Island. Mellom 1962 og 1970 studerte han økonomi og statsvitskap ved University of Manchester, og avslutta med ein doktorgrad i statsvitskap der i 1970. Han var professor i statsvitskap ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island) frå 1973 til 1993. I 1974 vart han vald inn i Alltinget som varamann for Framsóknarflokkurinn (det islandske Senterpartiet); ved valet i 1978 vart han innvald som medlem. Ólafur Ragnar Grímsson var finansminister frå 1988 til 1991.
I 1974 gifta han seg med Guðrún Katrín Þorbergsdóttir, og året etter fekk dei tvillingdøtrer. Guðrún Katrín var svært populær på Island, og ho hadde utan tvil mykje av æra for at ektefellen vann presidentvalet i 1996-2016. Då ho døydde av leukemi i 1998 var dette eit hardt slag både for familien og landet. Same året vart Grímsson tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Grímsson gifta seg på nytt med Dorrit Moussaieff i 2003.
Ved presidentvalet i 2004 vart Ólafur Ragnar Grímsson attvald med berre 67,5 % av røystene. Ved dette valet var det også rekordhøgt tal blanke røyster (21,2 %), og valdeltakinga var også uvanleg låg, berre 63 %, medan den til vanleg har vore 80 til 90 %. Det vert sagt at dette viser folket si misnøye med at han nekta å underteikna eit lovframlegg frå Alltinget i 2004. Dette er ein rett presidenten på Island har etter grunnlova, men han var den første som nytta seg av denne retten.
Termodynamisk syklus
Ein termodynamisk syklus er ein serie med termodynamiske prosessar som returnerer systemet til den opphavlege tilstanden. Eigenskapane til syklusen avheng berre av den termodynamiske tilstanden og endrar seg ikkje gjennom syklusen. Ifylgje termodynamikken si første lov er netto energitilførsel lik med netto energiuttak gjennom eit omløp av den termodynamiske syklusen. Dei repeterbare eigenskapane til termodynamiske syklusar fører til at kontinuerleg operasjon vert mogleg og gjer termodynamiske syklusar til eit viktig konsept innan termodynamikken. Termodynamiske syklusar arbeider ofte med kvasistabile prosessar når dei vert nytta til å modellera fysiske maskiner.
Innleiing
Ein termodynamisk syklus er ein lukka syklus i eit trykk-volum-diagram (forkorta PV-diagram), fig. 1. V-aksen i eit PV-diagram representerer volum og P-aksen representerer trykk. Arealet som vert omslutta av syklusen tilsvarar arbeidet W som vert utført av syklusen: Dette arbeidet er lik med differansen mellom tilført energi Q_{inn} og avgjeven energi Q_{ut}: Likning (2) syner at ein termodynamisk syklus framstår som ein isoterm prosess: sjølv om den indre energien endrar seg gjennom syklusen, er sluttenergien til systemet lik med startenergien.
Om syklusen endrar seg med klokka representerer han ei varmekraftmaskin og W er positiv. Om syklusen endrar seg mot klokka representerer han ei varmepumpe og W er negativ.
Termodynamiske syklusar
Termodynamiske syklusar kan klassifiserast i to hovudtypar: effektsyklusar og varmepumpesyklusar. Effektsyklusar konverterer varmeenergi til mekanisk arbeid og varmepumpesyklusar nyttar energien i mekanisk arbeid til å konverterer varme frå låg til høg temperatur. Kvasistabile termodynamiske syklusar kan representera effektsyklusar eller varmepumpesyklusar, alt etter som om omløpsretninga er med eller mot klokka. Om omløpsretninga i eit trykk-volum-, eller temperatur-entropydiagram er med klokka representerer syklusen ei varmekraftmaskin og om ho er mot klokka representerer han til ei varmepumpe.
Termodynamiske effektsyklusar
Termodynamiske effektsyklusar er grunnleggande for studiet av varmekraftmaskinar, som vert nytta i dei fleste kraftverk og i så godt som alle motorkjøretøy. Effektsyklusar kan klassifiserast etter dei ulike varmekraftmaskinane dei representerer. Vanlege termodynamiske syklusane er slike som modellerer stempelmotorar med innvendig forbrenning: Beau de Rochas-prosessen (som modellerer stempelmotorar med ekstern blanding av luft og drivstoff) og dieselsyklusen (som modellerer dieselmotorar). Typiske døme på termodynamiske effektsyklusar som modellerer forbrenningsmotorar med utvendig forbrenning er Brytonsyklusen (som modellerer gassturbinar) og Rankinesyklusen (som modellerer dampturbinar).
Thermodynamiske varmepumpe- og kjølesyklusar
Termodynamiske varmepumpe- og kjølesyklusar modellerer varmepumper og kjøleaggregat. Skilnaden mellom dei er at varmepumper vert nytta for opvarming og kjøleaggregat for avkjøling. Den vanlegaste kjølesyklusen er dampkompresjonsyklusen, som modellerer kjøleaggregat som nyttar eit kjølemedium som skiftar fase i løpet av syklusen. Ein alternativ syklus er gassabsorpsjonsavkjølingssyklusen, som absorberer kjølemediet i ei væskeløysing i staden for å fordampa det. Som døme på ein gassabsorpsjonsavkjølingssyklus kan ein nemna Brytonsykluseen og Linde-Hampsonsyklusen.
Døme på termodynamiske syklusar
Ein termodynamisk syklus er (ideellt) sett saman av 3 eller fleire (typisk 4) termodynamiske prosessar. Desse kan vera:
Tabell 1 Nokre døme på termodynamiske syklusar.
Carnotsyklusen
Carnotsyklusen er sett saman av dei reversible prosessane isentrop kompresjon og ekspansjon og isoterm varmetilførsel og avkjøling. Den termale effektiviteten til ein Carnotsyklus er berre avhengig av temperaturane til dei to reservoara der varmeoverføringa går føre seg. For ein effektsyklus er han: der {T_L} er den lågaste og {T_H} er den høgaste temperaturen i syklusen, der temperaturane er i Kelvin.
For ein Carnot avkjølingssyklus er det vanleg å definera ein effektivitetskoeffisient, som for ei varmepunpe er: og for eit kjøleaggregat: Termodynamikken si andre lov avgrensar den termiske effektiviteten til alle termodynamiske syklusar til den same verdi som eller lågare enn for Carnotsyklusen, men for praktiske varmemaskiner er han alltid lågare. Stirlingsyklusen og Ericssonsyklusen er to andre døme på reversible syklusar som nyttar regenerering for å oppnå isoterm varmeoverføring.
Beau de Rochas-syklusen
Ein Beau de Rochas-syklus (òg kalla Ottosyklus) er sett saman av:
Dei adiabatiske prosessane spelar ein fundamentale rolle: varme vert tilført syklusen i den adiabatiske trykkaukande prosessen til venstre i PV-digrammet og noko av han vert fjerna i den trykkreduserande prosessen til høgre i PV-diagrammet. Resten av varmeenergien (differansen mellom tilført og fjerna varmeenegi) vert teken ut som mekanisk arbeid.
Stirlingsyklusen
Varmeenergi vert tilført syklusen i den øvre isterme og den venstre isometriske prosessen. Noko av denne varmenergien vert fjerna frå syklusen i den isoterme prosessen nedst og den ischore prosessen til høgre i diagrammet, men storparten av varmeutvekslinga forgår i dei to isoterme prosessane. Dette ser ein best ut frå at alt arbeidet vert utført i dei to isoterme prosessane, uttykkt ved Q = W. Dette indikerer at all nettovarmeenergien vert tilført i den isoterme prosessen øvst i diagrammet. Det kan visast at all varmeenergien som vert tilført i den isometriske prosessen til venstre går tapt i den isometriske prosessen til høgre. Ettersom den isoterme prosessen øvst i PV-diagrammet har konstnat temperatur T_H og den isoterme prosessen nedst har konstnat temperatur T_C, må varmeenergien som vert tilført i den isometriske prosessen til venstre vera lik varmeenergien som vert fjerna i den isometriske prosessen til høgre.
Tilstandsfunsksjonar og entropi
Om Z er ein tilstandsfunsksjon er konturintegralet av Z gjennom ein termisk syklus:
Del I
Om vi går ut frå at systemet er ein monatomisk gass er Prosess BC: Prosess CD: Prosess DA: Prosess ABCDA (syklisk):
Del II
Alle syklusar kan splittast opp i mindre rektangulære syklusar med differsielle areal. Linjeintegralet av ein heil syklus er lik med summen av linjeintegrala av alle differensielle areala. Om vi evaluererer alle linjeintegrale med klokka vil grensa mellom samanfallane linjepar representera same prosess, som vil verta addert til det eine arealet i ei retning og til det andre arealet i motsett retning, slik at prosessen vart kansellert. All prosessane på innsida av syklusen vil difor kansellera kvarandre (sjå Greens teorem), så resultatet av summasjonen vert lik med linjeintegralet av konsturen til sløyfa: Q.E.D.
Kommentar
At entropi er ein tilstandsfunksjon fører til at entropi dukkar opp i PV-diagrammet.
Büsserach
Büsserach er ein kommune i distriktet Thierstein i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 420 meter over havet.
Kommunen ligg på austsida av dalen som går til Passwangpasset. Han består av landsbyen Büsserach og Neu-Thierstein slott.
Hjartekammer
Hjartekammera er dei kammera i hjartet som pumpar blodet ut av hjartet. Dei kammera som tek imot blod som kjem til hjartet blir kalla framkammer. I menneskehjartet er det to hjartekammer, vanlegvis kalla høgre og venstre hjartekammer.
På medisinsk latin blir hjartekammer kalla ventrikkel (av venter mage og -ulus minskingsform). Det blir òg magesekken og nokre væskefylte holrom i hjernen.
Retezatfjella
Retezatfjella er ein av dei høgaste fjellkjedene i Romania og ein del av Dei sørlege Karpatane. Den høgaste toppen er Peleaga (Vârful Peleaga) med ei høgd på 2509 meter over havet. Andre høge toppar er Păpușa (Varful Păpușa) og Retezat (Vârful Retezat).
Retezatfjella har mange bresjøar, inkludert den største bresjøen i Romanai, Bucura (lacul Bucura), som dekkjer 8,9 ha og ligg 2030 meter over havet. Området inneheld òg Retezat nasjonalpark, den første nasjonalparken i Romania.
Akito Fukuta
Akito Fukuta er ein japansk fotballspelar.
1649 Fabre
1649 Fabre er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 27. februar 1951 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Eddrachillis Bay
Eddrachillis Bay er ei bukt på nordvestkysten av provinsen Sutherland i Skottland. Ho ligg nord for Assynt ved munningen til Loch a' Chàirn Bhàin, òg kjend som Loch Cairnbawn. Ho grensar til kommunen Eddrachillis, som ho har fått namn etter.
Vidaregåande skule
Vidaregåande skule eller vidaregåande skole er siste delen av den norske grunnutdanninga og byggjer vidare på grunnskolen. Skolen har tre eller fire klassetrinn. For yrkesfagleg utdanning går det tredje året eigentleg over to år i lære i ei bedrift.
I Noreg har all ungdom mellom 16 og 19 år sidan 1994 hatt rett til eitt av tre alternative grunnkurs (studieretningar) som dei har søkt på, og til to års vidare opplæring som byggjer på første trinn.
Austad stavkyrkje i Bygland
Austad stavkyrkje stod ved garden Austad søndre (gnr. 14), der Austad gamle kyrkjegard framleis ligg. Ein trur at stavkyrkja vart oppført rundt 1200. Ei «ecclesia de Audestar» er omtala i dei pavelege nuntienes rekneskapsbøker (1327), men prest for kyrkja er ikkje omtala i mellomalderen. Likevel vil ein lokal tradisjon ha det til at det var prestegard på Breiland, 3–400 meter søraust for kyrkjegarden. I ein synfaringsrapport frå 1628 er kyrkja skildra som sterkt forfallen, og i 1666 er det snakk om at ho bør byggjast om. Stavkyrkja skal ha blitt avløyst av ei lita langkyrkje i tømmer i 1668. Denne kyrkja vart riven, og dagens kyrkje vart oppført lengre nordvest og på den andre sida av Otra og innvigd i 1880. På den gamle kyrkjegarden der stavkyrkja stod, vart det oppført eit klokketårn i 1933.
Vidaregåande skule
Dagens struktur
Sidan Kunnskapsløftet blei innført hausten 2006 har det vore tre studieførebuande og ni yrkesfaglege utdanningsprogram.
Austad stavkyrkje i Bygland
Stavkyrkjeportal
To portalplankar fra stavkyrkja vart overførte til tømmerkyrkja på 1600-tallet og seinare til Oldsaksamlinga. Då skal dei ha vore «i afkappet og forhugget tilstand sammenslaaede til en dør». Motiva i utskjeringane er, som t.d. på portalane frå Hylestad og Vegusdal, frå Volsungesaga, men Austadportalen konsentrerer seg om siste delen av segnkrinsen og skildrar lagnaden til Hogne og Gunnar. Elles har portalen ornament av telemarkstypen med vertikalt oppstigande dyrehovud.
Vidaregåande skule
Dagens struktur
Studieførebuande utdanningsprogram:
Yrkesfaglege utdanningsprogram:
Ventrikkel
På medisinsk latin er det fleire strukturar som blir kalla ventrikkel (av venter mage og -ulus minskingsform).
Ungdomsskule
Ungdomsskule er namnet på ungdomstrinnet i den obligatoriske norske grunnskulen og har sidan 1997 omfatta klassetrinna 8 til 10. Dei fleste elevane tek til på ungdomsskulen det året dei fyller 13 og avsluttar skulen det året dei blir 16.
Historie
Ungdomsskulen blei innført i Noreg i løpet av 1960- og 1970-talet og galdt frå 7. til 9. klasse. Skulen var opphavleg linjedelt etter fag. I Danmark blei det starta forsøk med ungdomsskuler for elevar frå 14 til 17 år allereie i byrjinga av 1940-åra. I Sverige og Finland er ungdomstrinnet tradisjonelt blitt kalla högstadiet.
Peruskoulu
Eisuke Fujishima
Eisuke Fujishima er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sagan Tosu og JEF United Chiba.
Retezat-Godeanu-fjella
Retezat-Godeanu-fjella er ei fjellgruppe i Dei sørlege Karpatane i Romania. Gruppa er kalla opp etter dei høgaste fjella i gruppa, Retezatfjella.
Retezat-Godeanu-fjella grensar til elva Jiu i aust, Timiș-Cerna-kløfta (elvane Cerna og Timiș) og til elva Bistra og Hațegsenkinga i nord.
Latvia
Republikken Latvia er eit lite land nordaust i Europa. Latvia grensar til Austersjøen i vest, til Estland i nord, til Russland og Kviterussland i aust og til Litauen i sør. Landet er òg kalla Lettland, eit namn som var vanleg på norsk særleg i mellomkrigstida då landet fyrst fanst på europakartet som eiga eining.
Geografi
Store delar av Latvia er skogkledd, og landet har over 12 000 små elvar og over 3 000 sjøar. Den største innsjøen i Latvia er Lubāns (20-100 km²). Daugava er den lengste elva med ei total lengd på 1 020 km lang, der 367 km renn i Latvia.
Mesteparten av landet er sett saman av dyrkande låglandssletter, med nokre åsar aust i landet. Det høgste punktet er Gaiziņkalns (eller Gaiziņš) på 312 meter over havet.
I nordvest opnar Rigabukta seg ut mot Austersjøen. Hovudstaden Riga ligg inst i denne bukta ved utløpet til elva Daugava (tidlegare Dvina eller Dyna på norsk). Andre større byar er Daugavpils lenger opp langs elva og Liepāja på vestkysten.
Klima
Latvia har eit temperert klima som ikkje er ulikt det ein finn i Skandinavia. Austersjøen medverkar i stor grad til dette, og fører til kjølig og fuktig vêr året rundt, og vintertemperaturane er relativt milde samanlikna med andre område på same breiddegrad. Lett snøfall er vanleg over heile landet om vinteren, men smelteperiodar som kjem med jamne mellomrom hindrar snødekket i å verta for djupt. Om sumaren har ein regn og regnbyer om lag kvar andre eller tredje dag. Mai og juni er den turraste tida på året. Riga har ein normal årsnedbør på 567 mm.
Administrativ inndeling
Sidan 2009 har Latvia vore delt inn i 110 kommunar og ni bykommunar. Kommunane og byane har same status og myndigheit. Før denne reforma hadde landet 26 fylke og 525 kommunar. Byane som utgjer eigne kommunar er Daugavpils, Jēkabpils, Jelgava, Jūrmala, Liepāja, Rēzekne, Rīga, Valmiera og Ventspils.
Latvia har fem planleggingsregionar: Riga, Kurland, Latgale, Vidzeme og Zemgale. Dei fire historiske landskapa i landet, Kurland, Latgale, Vidzeme og Zemgale, er anerkjende i grunnlova, men har inga administrativ tyding.
Folkesetnad
Dei fleste innbyggjarane i Latvia er latviarar. Dei utgjer rundt 62,1 % av folketalet. Nesten 26,9 % er russarar. I nokre byar, til dømes Daugavpils og Rēzekne, er russarar i fleirtal. Det bur og minoritetar i landet, som kviterussarar, ukrainarar, polakkar og litauarar i Latvia. Latvia har lenge hatt ein etnisk blanda folkesetnad. Ved den fyrste offisielle folketeljinga, i 1897, utgjorde latviarar 68,3 %, russarar 12 %, jødar 7,4 % tyskarar 6,2 % og polakkar 3,4 %. Sidan har denne samansetninga vart endra av utryddinga av jødane under andre verdskrigen, utvandring av tyskarar etter andre verdskrigen, og innvandring av russarar og andre folk frå Sovjetunionen i sovjettida.
Historie
Latvia, historisk inndelt i Livland og Kurland, vart dominert av den tyske riddarordenen fram til 1500-talet, då Polen-Litauen fekk større innverknad. I 1621 hærtok kong Gustav II Adolf av Sverige Livland, som vart verande svensk frå 1629 til 1709, då Livland vart del av Russland etter slaget ved Poltava. Kurland var lenge sjølvstendig eller ein polsk vasall, men vart russisk i 1795.
17. juni 1940 vart landet så hærteke av Den Raude Armeen og vart ein sovjetrepublikk. Den 6. september 1991 fekk Latvia så sjølvstende frå Sovjetunionen. Den nye grunnlova bygde på henne frå 1920. I 2004 vart landet medlem av NATO og EU.
Politikk
Latvia har ei nasjonalforsamling (Saeima) med to kammer, med 100 representantar som vert direkte valde for periodar på fire år. Presidenten vert vald av nasjonalforsamlinga for periodar på fire år. Presidenten utnemner statsministeren som utpeikar regjeringa si, som må vinna ei tillitsvotering i nasjonalforsamlinga.
20. september 2003 resulterte ei folkerøysting i 66,9% fleirtal for å gå inn i EU. 1. mai 2004 gjekk Latvia inn i unionen. Landet har vore NATO-medlem sidan 29. mars 2004.
Nasjonaldagen til Latvia er den 18. november. Det er då landet fyrst vart sjølvstendig, i 1918.
Økonomi
Etter frigjeringa har Latvia avskaffa planøkonomien og gått over til privat eigarskap av selskap, bankar og jord. Staten har likevel halda på delvis eigarskap i nokre store selskap.
Likevel slit Latvia enno med ting som budsjettunderskot og korrupsjon. Regjeringa freistar å effektivisera skatteinnkrevjinga for å få bukt med noko av underskotet.
Bruttonasjonalproduktet til Latvia var 26,53 milliardar amerikanske dollar i 2004.
Språk
Det offisielle språket er latvisk. Latvisk er eit indoeuropeisk språk i den austbaltiske språkgruppa. Det vert skrive med latinske skriftteikn, som er ein del av det latinske alfabetet, men har eigne diakritiske teikn. Språket er nærast i slekt med samogitisk, litauisk og dei no utdøydde gammelprøyssisk og selisk.
Religion
Dei fleste latviarar er kristne. Den største trusretninga er protestantisk, deretter katolsk og russisk-ortodoks. Livland som er den nordøystre delen av landet var del av det svenske imperiet i mange hundre år og difor er protestantismen særleg stor her og i byane der dei nordtyske hanseattane dreiv handel; medan katolikkane er mest talrike i sørvest i det gamle storhertugdømet Kurland. Dei russisk-ortodokse er i hovudsak etterkomarar av russarane som kom til landet i tsartida eller sovjettida.
1650 Heckmann
1650 Heckmann er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Nysa. Han blei oppdaga den 11. oktober 1937 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Eisleben
Eisleben er ein by i Sachsen-Anhalt, Tyskland. Han er mest kjend som heimbyen åt Martin Luther, og det offisielle namnet er Lutherstadt Eisleben. Byen er hovudstad i distriktet Mansfelder Land, og hadde i 2004 21 062 innbyggjarar.
Saman med Wittenberg er Eisleben på UNESCO si verdsarvliste.
Lånord i norsk
Lånord i norsk gjev eit oversyn over mekanismane attom innlån av ord i norsk. Det er mogleg å skilje mellom leksem som alltid har vore del av språket frå leksem som har vorte tekne frå andre språk. Språksamfunn lånar ord frå meir prestisjefylte språksamfunn, via tospråklege talarar. Studium av lånordslag i norsk speglar dermed samfunnsmessige tilhøve i Europa opp gjennom hundreåra.
Lånord i norrønt
Med innføringa av kristendommen kom det ein god del lånord inn i norrønt. Av lånorda i Fritzners Gammelnorsk Ordbog er ca. 61 % frå latin, 25 % frå gammal- og mellomhøgtysk, 7 % frå gammalfransk og under 5 % frå gammalengelsk. Dei fleste latinske lånorda er knytt til kristendommen, mange tyske ord til handel, og mange franske ord til hoffliv.
50 % av lånorda i norrønt var maskulina, 28 % nøytra og 22 % feminina, dvs. maskuline lånord var svakt overrepresentert samanlikna med normalfordelinga i norrønt, som var 40 % - 32 % - 28 %.
Moderne lånord
Moderne lånord kjem framforalt frå svensk og engelsk. Av dei moderne lånorda er omtrent 9/10 maskuline, resten er nøytra.
I dei siste åra har ungdomsspråket i delar av Noreg, særleg i Oslo og andre større byar, gjennomgått store endringar. Dette heng saman med auken i talet ungdommar med framandspråkleg bakgrunn. Nye ord som er tekne i bruk i denne sjargongen inkluderer «kabe» (fin jente), «loco» (galen, tullete) og «schpa» (pen eller kul).
Coldingham Bay
Coldingham Bay er ei bukt på kysten av Nordsjøen, tre kilometer nord for byen Eyemouth i Scottish Borders i Skottland.
Stranda
Coldingham Sands er namnet på ei stor strand i bukta, som trekkjer til seg mange vitjande. På travle dagar kan det vere over 1000 menneske her. Coldingham Sands har vunne prisar som ei kvalitetsstrand, noko som ikkje er så ofte å sjå på den berglendte kysten i området her. Området har ein landleg karakter og er roleg og lite utvikla.
Stranda er om lag 200 meter brei og ligg lunt til mellom nesa i nord og sør (Yellow Craig Head). Stranda vert nytta til mellom anna surfing og her finst badevakter i den travlaste sommartida. Nord på stranda står 55 strandhytter, og ein meiner at nokre av desse er over 100 år gamle. Området oppfor hyttene er privat grunn, og her ligg òg Dunlaverock House hotell.
Bukta og området rundt
Coldingham Bay ligg i St. Abbs and Eyemouth Voluntary Marine Reserve, eit naturreservat, som igjen er ein del av Berwickshire og North Northumberland verneområde. Området rundt bukta har eit yrande sjøliv med mange forskjellige sjødyr og sjøvokster.
Berwickshire kyststi går rundt bukta mellom St Abbs og Eyemouth.
Fehren
Fehren er ein kommune i distriktet Thierstein i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 587 meter over havet.
Kommunen ligg på austsida ovanom Breitenbachdalen.
Lukka ordklasse
Dei lukka ordklassane er ordklassar der det er mogleg å telje kor mange medlemmer dei har, til skilnad frå dei opne ordklassane, der det er umogleg. Lukka ordklassar har framfor alt ein grammatisk funksjon i språket.
Fleire av dei lukka ordklassane inneheld berre ubøyelege ord. Morfologisk sett er det umogleg å skilje dei lukka ordklassene preposisjonar og konjunksjonar frå kvarandre, ingen av dei har nemleg morfologi i det heile. Skilnaden er syntaktisk, dvs. kor i setninga desse orda kan opptre, og kva funksjon dei har. Andre lukka ordklasser har morfologiske særtrekk, som t.d. pronomen, i norsk blir dei fleste pronomena bøygd i kasus, ingen andre norske ordklasser har kasusbøying. Nokre pronomen har ikkje bøying (t.d. det, kvarandre), dei blir likevel rekna som pronomen av syntaktiske grunnar.
Dei lukka ordklassane vert dermed delte inn etter kva funksjon dei har i setninga.
Lukka ordklassar:
Masaya Matsumoto
Masaya Matsumoto er ein japansk fotballspelar.
Lillesand–Flaksvandbanen
Lillesand–Flaksvandbanen var ein smalspora (1 067 mm) jarnbane frå Flaksvatn til Lillesand. Bygginga tok til sommaren 1893 og stod ferdig i juni 1896. Heile anlegget, lokomotiv, vogner, bane og bygningar, kosta kring 1 millionar kroner og var av aller enklaste slag. Mellom anna var dei tre personvognene dei minste i landet med 19 sitjeplassar i kvar.
Banen var bygd for tømmertransport, og persontrafikken var minimal. Han vart nedlagd i 1953.
Undheim kyrkje
Den nye kyrkja vart flytta noko lengre nord samstundes som ho vart lagd i nord/sør-retning med inngang frå sør. Kyrkja er teikna av Signatur Arkitekter (seinare fusjonert inn i Link Arkitektur). Det er 300 sitjeplassar i kyrkjesalen og 40 på galleriet. Kyrkja har førebels eit elektronisk orgel. Taket vart tekt om i 2018.
Marne
Marne er eit departementet nordaust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Champagne-Ardenne, og er kalla opp etter elva med same namn.
Vingardane som produserer champagne, den verdskjende musserande vinen, ligg i Marne.
Historie
Marne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna av den tidlegare provinsen Champagne.
Marne har lenge vore knytt til den franske hæren. Treningsleiren Camp Militaire de Mailly ligg ved grensa til departementet Aube, medan Camp de Mourmelon dekkjer eit stort området nord for Châlons-en-Champagne. Den mindre Camp de Moronvilliers ligg aust for Reims og Camp Militaire de Suippes ligg aust for den igjen. Alle desse ligg på Champagne-platået.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Champagne-Ardenne og grensar til departementa Ardennes, Meuse, Haute-Marne, Aube, Seine-et-Marne og Aisne.
Av elvar som renn gjennom departementet finn ein Marne, Vesle, Ardre og Somme-Soude. Elva Aube munnar ut i Seinen i Marne.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Marnais.
Turisme
Reims er med sin vidkjende katedral, der kongane i Frankrike vart krona, ein stor attraksjon. Andre turistattraksjonar er fulgereservatet ved Lac du Der Chantecoq og fiskevatna i nærleiken. Parc Régional de la Montagne de Reims er eit stort friluftområde i departementet.
Ájos Konstandínos i Etoloakarnanía
Ájos Konstandínos (gresk Άγιος Κωνσταντίνος) er ein distriktsby i periferieininga Etoloakarnanía i Vest-Hellas i Hellas. Ájos Konstandínos høyrer til kommunaleininga Agrínio i kommunen Agrínio.
Eirik Kvalfoss
Eirik Kvalfoss er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Voss. Han tok tre medaljar under OL i 1984 i Sarajevo: gull på 10 kilometer, sølv på stafetten og bronse på 20 kilometer. For desse idrettsbragdane mottok han Fearnleys olympiske ærespris i 1984.
Kvalfoss fekk i alt 10 individuelle OL- og VM-medaljar i perioden 1982–1991, i tillegg fleire stafettmedaljer. Han fekk òg Morgenbladets Gullmedalje i 1983.
Châlons-en-Champagne
Châlons-en-Champagne er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonsstad) i departementet Marne i den tidlegare regionen Champagne-Ardenne og har om lag 50 000 innbyggjarar.
Tidlegare var byen kalla Châlons-sur-Marne, men byen vart offisielt kalla Châlons-en-Champagne i 1998.
Historie
Ein meiner at Châlons er same stad som Den katalaunske sletta der Slaget ved Châlons i 451 enda framrykkinga til Attila.
I mellomalderen vart byen styrt av biskopar som bygde fleire kyrkjebygg i byen, som katedralen Saint-Etienne, Notre-Dame-en-Vaux og Saint-Jean.
Alpha Island
Alpha Island eller Isla Huidobro er ei lita øy som ligg mellom Epsilon Island og Delta Island i Melchior Islands i Antarktiske Arkipel. Ho vart kartlagd av Discovery Investigations i 1927 og kalla opp etter den første bokstaven i det greske alfabetet, i samsvar med namn på andre øyar i gruppa. Øya vart kartlagd av argentinske ekspedisjonar i 1942, 1943 og 1948.
Piatra Craiului-fjella
Piatra Craiului-fjella er ei fjellkjede i Dei sørlege Karpatane i Romania. På rumensk tyder Piatra Craiului 'Bergkongen'. Fjella er forma som ein smal og sagliknande rygg med ei lengd på 25 km. Den høgaste toppen er Vârful La Om på 2238 meter over havet.
Det tar to dagar å krysse ryggen frå nord til sør til fots. Ein kan starte ved anten Plaiul Foii i nordvest eller Curmătura i nordaust. Stien er forholdsvis utrygg langs dei smale delane av ryggen. Turen ned på sørsida går gjennom eit karstlandskap med djup kløfter og bratte fjellsider med vatn som trengjer ut gjennom ei rekke grotter.
Naturvern
Heile kjeda er ein del av Parcul Naţional Piatra Craiului (Piatra Craiului nasjonalpark).
Området vart første gong verna i 1938 då eit 4,4 km² vart erklært eit naturreservat. Dette vart seinare utvida til 148 km².
I nasjonalparken finn ein om lag 300 artar sopp, 220 artar lav, 100 forskjellige typar mose, 1100 overordna planter (ein tredjedel av alle planteartane i Romania), 50 av desse er endemiske for Karpatane og to er endemiske for Piatra Craiului.
Tilgang
Zărnești er den næraste byen om ein skal vitje nasjonalparken eller den nordlege delen av massivet. Byen ligg 28 km frå byen Brașov langs veg eller jernbane. Frå Zărnești går det ein 11 km lang veg til fjellhytta Plaiul Foii, som er eit flott utgangspunkt for turar langs ryggen.
Erschwil
Erschwil er ein kommune i distriktet Thierstein i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 447 meter over havet.
Kommunen ligg i ein langstrekt dal på begge sider av elva Lüssel.
1651 Behrens
1651 Behrens er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 23. april 1936 av Margueritte Laugier ifrå Observatoire de Nice i Nice.
Celsius
Celsius eller grad Celsius er ei måleining for temperatur, delt inn slik at frysepunktet til vatn er 0-punkt, og kokepunktet 100 ºC.
Eininga vert nytta for å uttrykke temperatur på celsiusskalaen, og er kalla opp etter den svenske forskaren Anders Celsius (1701–44), som i 1742 fastsette skalaen etter smeltepunktet og kokepunktet til vatn under normalt trykk ved havoverflata. Han sette kokepunktet til 0 °C og smeltepunktet til 100 °C. I 1747 kalla Carl von Linné skalaen opp etter Celsius og bytta samstundes om punkta, slik at smeltepunktet no er 0 °C og kokepunktet er 100 °C.
I fysikken er temperaturskalaen no definert i høve til det absolutte nullpunktet, der all termisk aktivitet har tatt slutt og alt som finst av uro er dei små feila i krystallstruktur som kan oppstå under frysing. Eininga på temperaturskalaen er kelvin (K). Storleiken av trinna på skalaen er den same som Celsius brukte — 1/100 av avstanden mellom smeltepunktet og kokepunktet til vatn — men nullpunktet er definert som fråveret av termisk aktivitet, som inntreff ved −273,15 °C eller 0 K. Smeltepunktet for vatn er dermed +273,15 K, og kokepunktet er +373,15 K.
Skrivemåte
Som med dei fleste andre måleiningar, skal det vere mellomrom mellom verdien og eininga: 200 °C. Viss det framstår frå konteksten at det er snakk om grader Celsius, er det òg mogeleg å skrive kortforma 200º, og i såfall skal det ikkje vere mellomrom føre gradsymbolet.
Det er vanleg å skrive eininga som to teikn: gradsymbolet (Unicode: U+00B0, HTML: ) følgd av ein vanleg C. I Unicode finst det òg eit eige teikn for «grader celsius»: U+2103 (DEGREE CELSIUS), som ser slik ut: ℃.
Krossvandring
Krossvandring er ei handling der kristne går eit visst stykke berande på ein eller fleire krossar. Handlinga blir gjerne kombinert med gudsteneste eller liknande. Mange krossvandringar er økumeniske arrangement skipa av fleire ulike kyrkjer og organisasjonar. Andre kan vera særskilde for ei enkeltkyrkje, som den katolske krossvegsandakta med 14 faste stasjonar, eller ein ortodoks krossprosesjon der ein kyrkjelyd følgjer ein kross og andre symbol borne av geistlege. Det er vanleg å halda krossvandringar i samband med påsken, men dei kan også finna stad til andre tider.
Vandringa kan gå rundt eit område, som ein by eller ei kyrkje, eller til ein særskild stad, som eit fjell, vatn eller ein valfartstad. På vegen kan ein stoppa og halda andakt, be, lesa bibeltekstar, synga salmar, framføra små spel og så bortetter. Det finst også døme på krossvandringar der ein ikkje ber krossar.
Krossvandringa minnar om Jesus sin gang med krossen til krossfestinga. Krossvandringar blir særleg haldne i samband med påsken eller fastetida, særleg på langfredag. Mellom anna blir dei haldne på Via Dolorosa i Jerusalem, rekna som vegen til Golgata. Desse vandringane ender som regel i Gravkyrkja.
Fakultet
Eit fakultet er ein institusjon for høgare utdanning. Ved eit universitet, ein høgskule eller liknande er eit fakultet ei fagavdeling, som til dømes Det juridiske fakultetet eller Det odontologiske fakultetet ved Universitetet i Oslo. Ei slik avdeling vert styrt av ein dekan. Eit fakultet kan også vere sjølvstendig.
Vaterland småkyrkje
Kyrkja vart oppført etter teikningar av Heinrich Jürgensen og vart innvigd 22. desember 1899. Ein kyrkjelydssal i tilknyting til kyrkjesalen kunne stengjast av med skuvedører. Kjellaren hadde rom til mindre møte, barnehage og speidergrupper. Vaterlandskyrkja skulle vere open alle dagane i uka og skulle vere utgangspunkt for å løyse praktiske og sosiale problem i området. Kyrkja vart pussa opp i 1949 før ho vart riven i 1960 som ein del av saneringa av Vaterland.
Rodrigo Mancha
Rodrigo Mancha er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Puddefjorden
Ved Nordnes ligg hamneområdet Nøstet og Dokken som mellom anna er den sørlege endestasjon til Hurtigruta. Ved inngangen til Solheimsviken ligg Damsgårdssundet, og over her går Puddefjordsbrua langs riksveg 555. Brua har seks felt, tre kvar veg, og er 461 meter lang. Sjølve sundet er derimot berre 130 meter breitt. I andre enden av Solheimsviken går Nygårdsbrua over sundet og markerer innløpet til Store Lungegårdsvannet.
Nordåsvatnet
Nordåsvatnet er ein fjordarm på om lag 5 km² i Fana bydel i Bergen kommune. Vatnet, eller pollen, er ei fortsetjing av Grimstadfjorden og Raunefjorden. Innløpet gjennom Nordåsstraumen ved Straume er trongt og består av to kanalar, kvar med ei breidd på 12 m, ei lengd på 30-40 m og om lag 3 m djup. Til fjordsystemet høyrer òg Sælenvatnet til, som er knytt til kanalen Sælenelva slik at tidvatnet får verknad heilt inn.
Byfjorden ved Bergen
Byfjorden er ein fjord mellom Askøy og Bergen som går inn til sentrum av Bergen. Fjorden strekkjer seg 16 km på sørsida og austsida av Askøy. Fjorden er ei fortsetjing av Hjeltefjorden.
Det sørvestlege innløpet til fjorden ligg mellom Nordre Drotningsvik i sør, der Sotrabrua går vestover til Sotra, og Hjeltaneset på Askøy i nord. 2,5 km inn i fjorden kryssar Askøyabrua med ei lengd på 1057 meter og ei seglingshøgd på 62 meter. Det største spennet til brua er 850 meter, som er det lengste i landet. Rett innanfor brua ligg Kleppestø på nordsida, kommunesenteret til Askøy. Frå her deler fjorden seg i to, ein sørover til sentrum av Bergen og ein nordover på austsida av Askøy.
Nordåsvatnet
Nordåsvatnet består av to delar med ei 12 m djup grunne i mellom, det ytre og største bassenget har djup ned til 54 m, medan det indre er opptil 88 m djupe. Der er fisk å få, men mange rekna sjømat frå fjorden med skepsis. Nesttunelva renn ut ved Hopsfossen og nedanfor fossen står sjøaure og laks, på seinsommar og haust, som ikkje kjem vidare. Tilgangen til fisket er derimot vanskeleg på grunn av store vegutbyggingar i området.
Av kjende landemerke langs vatnet finn ein Gamlehaugen, Troldhaugen, Fjøsanger Hovedgård, Skjoldabukta Fana Roklubb, Breiviken og Kyrkjetangen. Dei største øyane er Marmorøyen, Ormøyna og Bønesholmen.
Byfjorden ved Bergen
Den sørlege delen går inn til Vågen i sentrum av Bergen på austsida av Nordnes, medan Puddefjorden held fram sørover mellom Nordnes og Laksevåg. Inst i fjorden ligg Solheimsviken og Store Lungegårdsvannet.
Mellom Florvågøyna ved Askøy og Breiviken held fjorden fram nordover. Eidsvågneset ligg på austsida og frå her strekkjer Eidsvågen seg 2,5 km innover til Eidsvåg. Rett vest for Eidsvågneset ligg bygda Erdal på Askøy. Nord for Eidsvågen ligg Tertnes, som er ein del av Åsane. Fjorden endar mellom Askeneset på Askøy og Mjølkeråen. Her møter han Herdlefjorden frå nordvest og i lag held dei fram som Salhusfjorden vidare nordaustover.
Grindel
Grindel (fransk Grandelle) er ein kommune i distriktet Thierstein i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 577 meter over havet.
Kommunen er ein S-forma gatelandsby.
Linton Bay
Linton Bay er ei bukt på austkysten av øya Shapinsay i Orknøyane. Nord for Linton Bay ligg neset Ness of Ork, og og i sør ligg The Foot. Det gamle monumentet Broch of Burroughston ligg like nord for Linton Bay.
Île Anvers
Île Anvers, Anvers Island, Antwerp Island, Antwerpen Island eller Isla Amberes er ei høg, fjellendt øy i Antarktiske Arkipel. Ho er 61 km lang og den største øya i øygruppa og ligg sørvest for Brabant Island, sørvest i gruppa. Île Anvers vart oppdaga av John Biscoe i 1832 og namngjeven i 1898 av Belgica-ekspedisjonen under Adrien de Gerlache etter provinsen Antwerpen i Belgia.
Palmer Station
Palmer Station på Île Anvers iligg ved og er den einaste amerikanske stasjonen i Antarktis som ligg nord for Den antarktiske polarsirkelen. Han stod ferdig i 1968. Kring 50 personar kan opphalde seg på Palmer Station samstundes. Stasjonen er kalla opp etter Nathaniel B. Palmer, som truleg var ein av dei første tre personane som såg Antarktis. Det ligg eit vitskapleg laboratorium, samt ein kai.
Den tidlegare stasjonen til British Antarctic Survey
På Île Anvers bygde og opererte British Antarctic Survey ein stasjon (Base N) for å drive landmåling og studere geologi. Stasjonen til British Antarctic Survey bestod av ei hytte og var busett frå 27. februar 1955 til 10. januar 1958. I 1958 vart stasjonen lag ned sidan arbeidet var fullført. Hytta på stasjonen vart lånt bort til amerikanske styresmakter den 2. juli 1963, som vart omgjort til eit biologisk laboratorium i januar 1965 som dei amerikanske forskarane frå Palmer Station nytta. Stasjonen til British Antarctic Survey var open for å ta i mot flytrafikk frå 1969 til 1971, men vart øydelagd av brann den 28. desember 1971, medan det vart renovert av British Antarctic Survey. Skrotet vart fjerna av medlemmar av US Antarctic Program i 1990/1991, og berre betongfundamentet står att i dag.
Ein skiveg var i bruk frå 1969 til 1973. Flyoperasjonane vart overførte til Adelaide (Station T) i 1973 då skivegen ikkje vart vedlikehalde. Skivegen var stundom i bruk fram til november 1993.
1652 Hergé
1652 Hergé er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 9. august 1953 av Sylvain Julien Victor Arend ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Île Anvers
Grunnstøyting
Den 11. februar 1972 gjekk MS «Explorer» på grunn nær La Plaza Point i Antarktis. Ho vart taua til Buenos Aires i Argentina og så til Kristiansand i Noreg for reparasjonar.
Forshaga kommun
Forshaga kommune ligg i det svenske länet Värmlands län i landskapet Värmland. Administrasjonssenteret i kommunen ligg i Forshaga.
Tettstader
Forshaga kommune har fire tettstader. Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.
Himmelried
Himmelried er ein kommune i distriktet Thierstein i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 662 meter over havet.
Kommunen ligg på sørsida av fjellet Homberg og ovanom Kaltbrunnendalen. Han består av landsbyen Himmelried og grendene Steffen, Baumgarten og Schindelboden samt spreidde gardar.
Gills Bay
Gills Bay er ei bukt 5 km vest for John o' Groats i Skottland. Her finn ein eit av dei lengste strekka med lågtliggande klipper på nordsida av Caithness. I bukta ligg ei lita hamn som vert nytta som hovudterminal for Pentland Ferries. I hamna ligg òg nokre småbåtar som vert nytta til å frakte sau til og frå øya Stroma. Stundom er det gode tilhøve for surfing i bukta.
Historisk har Gills Bay-området vore nytta som utgangspunkt for ferjeruter til øyane Stroma og Swona og Orknøyane. Denne ruta vert kalla The Short Sea Crossing og vert generelt rekna som den raskaste og tryggaste vegen over Pentland Firth. I dag opererer Pentland Ferries rute frå bukta til St Margaret's Hope på South Ronaldsay.
Den første kaien vart bygd her i 1905 og hamna kom noko tid seinare. I 1980-åra vart terminalen her utbygd, men vart raskt nedlagd etter at vêrtilhøva ofte gjorde det umogeleg å legge til kai her. Seint i 1990-åra vart tilhøva utbetra med nye kaianlegg som var betre rusta mot vêret, og ruta starta opp att sommaren 2001.
Dyreliv
Ein kan sjå sel her året rundt. Gråselen er mest vanleg, men her finst òg steinkobbe. Stundom kan ein òg året rundt sjå niser, og ein sjeldan gong brugde.
Riki Matsuda
Riki Matsuda er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Oita Trinita, Nagoya Grampus og JEF United Chiba.
Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo
Det juridiske fakultetet ved Universitetet i Oslo (UiO) er den eldste institusjonen i Noreg som har tilbod om undervising i og driv forsking innan rettsvitskap. Det juridiske fakultetet er eitt av dei fire opphavlege fakulteta ved UiO, frå 1812. Fakultetet vert leia av ein dekan, ein prodekan for studiar og ein prodekan for forsking.
Bygg
Fakultetet sine aktivitetar er spreidd. Hovudbygga ligg ved Karl Johans gate; Domus Bibliotecia (vestbygningen), Domus Media (midtbygningen) og Domus Academica (Urbygningen). I Domus Media finn ein Universitetets aula, ein sal for konsertar og høgtidelege tilskipingar, vidgjeten for dei store veggmåleria (på lerret) av Edvard Munch. Namnet Urbygningen på Domus Academica skuldast eit pendelur som framleis heng i eit av vindauga ut mot Karl Johans gate, og som forfattaren Henrik Ibsen skal ha korrigert sitt eige ur etter på si daglege vandring frå heimen i Arbiens gate til Grand Café i si tid.
Litauen
Republikken Litauen (litauisk Lietuvos Respublika, kortnamn Lietuva) er ein stat som ligg ved Austersjøen nordaust i Europa.
Historie
Litauen er kjend frå 1009. Storfyrstedømet Litauen var eit av dei største landa i Europa på 1400-talet. Frå 1795 til 1918 var Litauen underlagt Russland. Under den fyrste verdskrigen kom området under tysk kontroll, og under tysk innverknad erklærte den 11. desember 1917 Kongedømmet Litauen seg uavhengig av Russland med hertug Wilhelm av Urach, greve av Württemberg, som konge under namnet Mindaugas II av Litauen. Litauen vart erklært som eit sjølvstendig land 16. februar 1918. Landet endra forfatning til republikk den 2. november same året. 15. juni 1940 vart landet okkupert av Sovjetunionen. Denne ulovlege okkupasjonen varte til august 1991.
Politikk
Lovgjevende forsamling: Seimas.
Styreform: Parlamentarisk republikk.
Litauen har ei eitkamra nasjonalforsamling (Seimas) med 141 representantar som blir vald for periodar på fire år. Presidenten blir vald av i direkte val for periodar på fem år. Presidenten utnemner Statsministeren som utpeiker regjeringa si som må godkjennast av nasjonalforsamlinga. Presidenten har hovudansvaret for Litauens utenrikspolitikk.
Heilt sidan sjølvstendet frå Sovjetunionen i 1991 har medlemskap i internasjonale fora stått fremst i både innanriks- og utanrikspolitikken. Litauen har vorte medlem av mellom anna Dei sameinte nasjonane (SN), Den nordatlantiske forsvarsalliansen (NATO) og Den europeiske unionen (EU - frå 1.5.2004). Litauen deltar også i Det baltiske råd og Austersjørådet.
Geografi
Litauen ligg i Nord-Europa ved Austersjøen som landet har ei 99 km lang sanddekt kystlinje mot. I luftlinje er berre kystlinja om lag 38 km mot havet, som er det kortaste av landa i Baltikum. Årsaka til den lange lengda er Den kuriske landtunga som strekkjer seg ut mellom Austersjøen og Den kuriske bukta. Berre eit smalt sund går mellom bukta og havet og i dette sundet ligg Klaipėda, den store isfrie hamnebyen til Litauen. Den kuriske bukta er ein grunn lagune som strekkjer seg sørover til Kaliningrad. Den største elva i Litauen, Nemunas, munnar ut i bukta. Denne, og nokre av sideelvane hennar, har noko skipstrafikk.
Landskapet i Litauen vart forma av isbreane under den siste istida. Ein har noko høgare moreneområde i vest og i aust, men ingen stader er høgare enn 300 meter over havet. Den høgaste toppen er Aukštojas på 294 meter over havet. Litauen har mange innsjøar og myrområde. Ei sone av blandingsskog dekkjer om lag 30 % av landet. I følgje ein geografiske datamodell, ligg Vilnius berre nokre få kilometer sør for det geografiske senteret i Europa.
Litauen består av følgjande historiske og kulturelle regionar:
Litauen grensar til følgjande land:
Sjøgrense i Austersjøen: 99 km.
Klima
Det meste av Litauen ligg berre eit par timars køyretur frå Austersjøen og har eit temperert og maritimt klima. Dei indre områda av landet, inkludert turistområda Vilnius og Trakai, har derimot større temperaturskilnadar mellom sommar og vinter. Vinteren er kald over heile landet, men kystområda er ein god del mildare enn resten av landet, og kan ha periodar med plussgrader. Sørvestlege delar av kysten er opp til 2 °C varmare enn innlandet om vinteren. Ein har snøfall med jamne mellomrom, og på kysten av og til regn. Somrane er milde, og innimellom kan ein få nokså varme dagar i juli og august. Sommaren og våren er som regel den våtaste tida på året, sjølv om det ikkje kjem dei store mengdene. Vilnius har ein årleg nedbørsnormal på 662 mm.
Demografi
Litauarane har assimilert opp i seg ei rekke tidlegare baltiske folkegrupper som til dømes jotvingerane, gammelprøysserane og selerane. Av folkesetnaden i dag er 82 % litauarar, 8% russere og 6% polakkar. Under den sovjetiske okkupasjonen vart det ført ein aktiv russisk kolonialiseringspolitikk mot dei baltiske landa. 68,5 % av alle innbyggjarar bor i byar.
Landet har ingen statskyrkje, men den Den romersk-katolske kyrkja har mest oppslutnad.