cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saratov oblast
Historie
Dei eldste kjende folkeslaga i området var tyrkiske stammefolk. På 1200-talet kom området under mongolsk herredøme. På 1400-talet vart det del av det mongolske Astrakhan-khanatet. I 1556 vart dette khanatet erobra av Russland, og vart grenseland mot kasakhane. I 1590 vart Saratov grunnlagd som ei festning, midtvegs mellom dei nye festningane Samara og Tsaritsyn (no Volgograd), for å trygga kontrollen over dei nyerobra områda. På 1600-talet vart området busett av russarar. På slutten av 1700-talet kom òg mange tyske innvandrarar hit, etter at tsarina Katarina II hadde invitert dei til å busetja seg i Russland. Saratov vart sentrum for ein eigen provins i 1797.
Under den russiske revolusjonen fekk bolsjevikane makta i Saratov allereie i oktober 1917. Saratov kraj vart oppretta 10. januar 1934, og omgjort til Saratov oblast den 5. desember 1936. Områda rundt Volga i sør i provinsen var frå 1924 del av Den volgatyske autonome sovjetrepublikken, der volgatyskarar utgjorde to tredelar av folket. Då Tyskland invaderte Sovjetunionen i 1941 vart den autonome republikken oppløyst og delt mellom Saratov oblast og Stalingrad oblast. Volgatyskarane vart deporterte til Kasakhstan og Sibir. Tyskarar utgjorde i 2002 berre 0,5 % av folketalet i Saratov oblast - om lag 12 000 menneske. Under den andre verdskrigen vart mykje industri evakuert til Saratov oblast frå dei vestlege delane av Sovjetunionen.
Saratov oblast er ein av provinsane som har fått ein ny guvernør utnemnd av president Putin, etter at lova vart endra slik at guvernørane ikkje lenger er folkevalde. Den førre guvernøren, Dmitrij Ajatskov, vart erstatta den 3. april 2005 av Pavel Ipatov, direktøren for atomkraftverket i Balakovo. Ipatov er medlem av Putin sitt parti, Sameint Russland.
Aaron Mokoena
Aaron Tebomo Mokoena er ein sørafrikansk fotballspelar som har spela for Portsmouth i engelsk Premier League, og for landslaget til Sør-Afrika.
Russisk musikk
Russisk musikk er musikk som er laga i Russland, av russarar eller på russisk. Russland er eit stort og etnisk mangfaldig land med fleire ulike musikktradisjonar. I tillegg til folkemusikk og kyrkjemusikk har landet også ein sterk klassisk musikktradisjon frå 1800-talet av, med nyskapingar på 1900-talet både frå komponistar i eksil og komponistar som verka i Sovjetunionen. Det finst også russiske variantar av nyare musikkformer, som russisk rock, hip-hop og pop.
Historikk
Russisk musikk omfattar til å byrja med mellom anna ei mengd gamle, folkelege rituelle songar og episke heltedikt. Desse pleidde ein å framføra utan akkompagnement, noko som gav songaren større rytmisk og tonal fridom. Bylinaer, episke balladar om folkeheltar som Sadko, Ilja Muromets og andre blei ofte sungne, og tekstane til nokre av desse blei skrivne ned og bevarte for ettertida.
Mykje av den sekulære musikken blei spelt ved høgtider av skomorokhar, gjøglarar og spelemenn som underheldt overklassa. Under den reaksjonære tida etter det store russiske skismaet på 1600-talet blei skomorokhar og musikken deira bannlyste fleire gonger, og instrumenta deira brende. Dei som braut Aleksej av Russland si lov frå 1648 om betring av moral og øydelegging av overtru (Об исправлении нравов и уничтожении суеверий) blei fysisk avstraffa og sende i eksil til Malorossija (noverande Ukraina). Trass i desse innskrenkingane overlevde ein del av tradisjonane deira til nyare tid.
Moderne tid
Moskva etterfølgde ved byrjinga av moderne tid Kiev som musikalsk sentrum, og det blei skipa eit hoffkapell der. På byrjinga av 1700-talet fekk tysk og italiensk musikk innverknad i Russland, etter at tsarina Anna Ivanovna fekk henta inn italienske operasongarar til hoffet på 1730-talet. St. Petersburg blei eit nytt musikalsk sentrum. Mot slutten av hundreåret auka atter ein innanlandsk tonekunst fram med kyrkjelege verk, særleg av Dmitrij Bortnjanskij (1751-1825), og orkestermusikk og romansar (Osip Kozlovskij, 1757-1831). Men først med Mikhail Glinka (1804-57) sine operaer Livet for tsaren (1836) og Ruslan og Ljudmila (1842) kom det eit verkeleg nybrot for den russiske musikken, der både vestleg og slavisk tradisjon var til stades.
Frå denne tida blei konsertlivet utvikla i Moskva og Sankt Petersburg. Brørne Anton og Nikolaj Rubinstein (1829-94, 1835-81) fekk tyding for repertoar og standard. Det blei skipa til konservatorium og musikkskular. Med Pjotr Tsjajkovskij (1840-93) fekk Russland sin første symfonikar med internasjonalt ry. Samtidig med han var dei såkalla novatorane eller nyrussarane, blant dei Milij Balakirev (1837-1910), Aleksandr Borodin (1833-87), Modest Musorgskij (1839-81) og Nikolaj Rimskij-Korsakov (1844-1908), som sterkare hevda nasjonalromantiske ideal. Operaer som Snegurotsjka, Sadko, Boris Godunov, Prins Igor, Khovansjtsjina og den symfoniske suiten Scheherazade var viktige verk frå denne gruppa, som ofte fann inspirasjon i russisk historie, folkeminne og litteratur.
Frå slutten av 1800-talet blei også såkalla romansesongar av dikt sette til musikk svært populære. Dei kunne framførast av operasongarar som Fjodor Sjaljapin eller av underhaldarar som Aleksandr Vertinskij, Konstantin Sokolskij og Pjotr Lesjtsjenko.
1900-talet
Byrjinga av 1900-talet med omveltingar knytte til den russiske revolusjonen hadde også til endringar i musikklivet. 1920-talet var ei tid med avantgardistisk eksperimentering, inspirert av den revolusjonære ånda. Aleksandr Skrjabin (1872-1915) hadde alt særmerkt seg med musikalske eksperiment som djerv harmonikk. Aleksandr Glasunov (1865-1936) hadde Rimskij-Korsakov som utgangspunkt, men orienterte seg etterkvart meir i vestleg retning. Seinromantikaren Sergej Rakhmaninov (1873-1943), kjend både som komponist, pianist og dirigent, høyrde til dei som forlet heimlandet i 1917. Igor Stravinskij hadde lenge budd i Frankrike, der samarbeidet hans med Djagilev og Den russiske balletten fekk stor tyding. Med djupe røter i tradisjonen blei han ein av dei leiande personlegdomane innan den moderne musikken. Det var stor interesse for nye idear innan musikk, som musikk bygd på syntetiske akkordar. Unionen av sovjetiske komponistar blei skipa i 1932, og la føringar for sovjetisk musikkliv.
Celso Vieira
Celso Vieira er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
Russisk musikk
1900-talet
Aleksandr Aleksandrov (1883–1946) skreiv den sovjetiske nasjonalsongen «Hymne til Sovjetunionen» og den kjende krigssongen 'Den heilage krigen' (Свяще́нная война́, Svjasjtsjennaja vojna). Ivan Dsersjinskij (1909-78) sin opera Stiller flyter Don (1935) blir offisielt rekna som ein sovjetrussisk mønsteropera. Den ukrainske komponisten Julij Mejtus (1903-97) tok mellom anna opp ukrainske folkesongar og skreiv ei mengd operaer, mellom dei 'Den unge garden'. Korsong hadde og fortsette å ha ei viktig rolle i musikklivet, der nokre internasjonalt kjende kor er Den Røde Armés kor og Svesjnikov russiske statskor.
Jazz blei introdusert til eit sovjetisk publikum av Valentin Parnakh på 1920-talet. Songaren Leonid Utjosov og filmmusikkomponisten Isaak Dunajevskij auka populariteten hans. Filmmusikk blei ein viktig del av sovjetisk og russisk musikk. På 1930-talet skreiv Prokofjev musikk til Sergej Eisenstein sine episke filmar, medan Dunajevskij skreiv i stilar frå klassisk til jazz. Kjende filmkomponistar frå den seinare sovjettida var mellom anna Vladimir Dasjkevitsj, Tikhon Khrennikov, Aleksandr Zatsepin og Gennadij Gladkov.
Innan sovjetisk elektronisk musikk var viktige namn Vjatsjeslav Mestsjerin og Eduard Artemjev. Sistnemnde er best kjend for musikk til Tarkovskij sine science fiction-filmar.
Etterkvart kom det til ei bølgje yngre sovjetiske komponistar, som Georgij Sviridov, Alfred Schnittke (1934–1998) og Sofija Gubajdulina (f. 1931), opplærte i det sovjetiske utdanningssystemet. I den yngre generasjonen representerer Rodion Sjtjedrin (fødd 1935) ei konservativ linje. Han blei æra med den statlege musikkprisen i 1972. På 1960-talet blei den offisielle haldninga til avantgardistisk musikk meir liberal og det blei skipa eit eksperimentstudio i Moskva.
Rosenrot
Rosenrot (Sedum rosea) er ein plante i bergknappfamilien.
Russisk musikk
1900-talet
Moderne russisk pop og rock byrja utvikla seg på 1960- og 1970-talet. Grupper kjende som VIA (russisk ВИА), Vokal-Instrumental-Ensemble, framførte radiovennleg pop, rock og folkemusikk som var godkjend av komponistunionen og sensuren. Rørsla byrja med Pojustsjie Gitarij og Pesnjarij; andre populære grupper var Tsvety, Zemljane og Verasij. Denne perioden hadde også individuelle popstjerner som Iosif Kobzon, Sofia Rotaru, Alla Pugatsjeva, Valerij Leontjev og Jurj Antonov. Bard (russisk бард) var ei nemning for visesongarar eller singer-songwriterar som framførte sine eigne vers til enkelt akkompagnement, og desse kunne vera del av undergrunnsmusikken som ikkje var godkjend av statlege media og føretak. Ein av den meste populære musikarane i sovjettida var songaren Vladimir Vysotskij (1938–1980). Rockemusikk fekk eit gjennombrot i Sovjetunionen seint på 1960-talet gjennom Beatlemania, og det oppstod mange rockegrupper mot slutten av 1970-talet, som Masjina Vremeni, Akvarium og Avtograf. På 1980-talet oppstod òg fleire populære sovjetiske rockegrupper som Kino og DDT.
I 1977 blei den fyrste hitlista i Russland skipa, Moskovskij Komsomolets hittparade. Russland deltok i Eurovision Song Contest for første gong i 1994. I 2000, 2006, 2012 og 2015 kom landet på andreplass i tevlinga, og i 2008 vann Russland med låten «Believe» framført av Dima Bilan.
Rosenrot
Rosenrot har ein tettblada stengel med blomstrar med fire begerblad og fire kronblad i halvskjerm på toppen. Planten er særbu. Hannblomsteren har åtte mjølberarar, hoblomsteren har til slutt fire raude skolmkapslar. Rosenrota har fått namnet etter den klumpete, velluktande jordstengelen.
Planten veks i bergsprekkar, på knausar og hustak, i sjøkanten og i høgfjellet opp til 2300 moh mot Galdhøpiggen. Han manglar i låglandet austafjells, men veks elles over det meste av Noreg, i Sverige veks han i kyststrok ved Gøteborg og i fjellet frå Härjedalen til Torne Lappmark og nordre Norrbotten. Han veks alpint elles i Europa, Asia og Nord-Amerika.
Russisk musikk
2000-talet
Russisk chanson er blitt ei nemning om musikk prega av romanse- og bardmusikk og songar om krimineller, særleg spelt på stasjonen Radio Chanson. Hovudartistar innan denne sjangeren er mellom anna Mikhail Krug, Mikhail Sjufutinskij og Alexander Rosenbaum. Songar i denne sjangeren fortel om daglegliv og samfunnet, og romantiserer ofte den kriminelle underverda.
Rosenrot
Rosenrot i folkemedisinen
Planten er frå gammalt eten mot skjørbuk. Han er bruka som vern mot forbrenningar og brannsår, som sårsalve og for å fremje hårvekst.
Russisk musikk
2000-talet
Rockemedia er blitt utbreidde i det moderne Russland. Den viktigaste er Naske Radio, som speler klassisk rock og pop-punk. Chart Dozen (Чартова дюжина) på denne stasjonen er den viktigaste rockelista i Russland, medan rockefestivalen hans Nasjestvije får rundt 100 000 vitjande kvart år.
Russisk rockemusikk har gradvis utvikla seg i fleire undersjangrar liknande dei vestlege, med grupper knytte til poprock og alternativ rock (Mumij Troll, Zemfira, Splean, Bi-2, Zveri), punkrock, ska og grunge (Korol i Shut, Pilot, Leningrad, Distemper, Elisium) og heavy metal, inkludert power- og progressiv metal (Catharsis, Epidemia, Shadow Host, Mechanical Poet) og pagan-metal (Arkona, Butterfly Temple, Temnozor).
Andre sjangrar er folkrock (Melnitsa), triphop (Linda) og reggae (Jah Division). Hip hop og rap er representert av Bad Balance, Kasta, Ligalize, Mnogotochie, KREC og andre.
Musikalar blei populære på byrjinga av 2000-talet, med mange framføringar utanlandske og heimelaga verk som Notre-Dame de Paris, Nord-Ost, Roméo et Juliette og We Will Rock You i Moskva.
Profilen til klassisk eller konsertmusikk har gått tilbake til fordel for nyare kommersiell musikk etter at Sovjetunionen og støtteapparatet hans for denne typen musikk forsvann. Det finst likevel fleire komponistar i den klassiske tradisjonen som har fortsett å ha innverknad, særleg Leonid Desyatnikov, som blei den fyrste komponisten på fleire tiår til å få ein ny operakommisjon frå Bolsjojteateret (Дети Розенталя, Deti Rozentalja, 2005), medan Sofija Gubajdulina har fortsett å ha ein høg profil i utlandet, som med verket In tempus praesens (2007) skrive for fiolinisten Anne-Sophie Mutter.
Rosenrot
Rosenrot i folkemedisinen
I andre land, særleg i Aust-Europa og Asia, har rosenrot vorte bruka for å auke den fysiske yteevna og for å auke livslengda. Dessutan er ho bruka mot trøyttleik, depresjon, blodmangel, impotens, plagar med fordøyinga, infeksjonar og nervøse lidingar. For å trekkje verkestoffa ut av røtene, kan ein snitte dei opp i bitar og leggje dei på sprit, eller tørke dei for sidan å koke te på røtene.
Påståtte verkestoff
Rosenrot vert seld som helsekost, og skal ha desse verkestoffa:
Russisk musikk
Musikkinstrument
Nokre typiske russiske instrument er balalaika, domra, bajan, gusli, piano og elgitar. I mellomalderen var dei vanlegaste russiske instrumenta truleg strengeinstrument som gusli eller gudok. Arkeologar har funne døme på desse instrumenta i Novgorod-regionen frå 1000-talet. Andre vanlege instrument var fløyter (svirel) og perkusjonsinstrument som tresjstsjotka og tamburinen buben.
Rosenrot
Biverknader
I den grad rosenrot har medisinsk effekt, er det sannsynleg at ho òg har biverknader, spesielt brukt i kombinasjon med annan medisin.
Russisk musikk
Musikkinstrument
Dei tradisjonelle kosakksongane (dumorna) var som regel akkompagnerte på kobza eller bandura, eit instrument av luttypen. På 1800-talet blei balalaika og trekkspel populære folkeinstrument, og eldre instrument blei mindre populære.
Rosenrot
Annan tradisjonell bruk av planten
Rosenrot kan brukast i plantefarging, blanda med alun gjev ho ull ein grøn farge.
Rosenrot som kulturplante
I gammal tid vart rosenrot planta på torvtak fordi folk meinte ho kunne hindre brann. I vår tid vert rosenrot dyrka for sal i helsekostbutikkar. Plantene veks langsamt og må stå i jorda fire til fem år frå planting til hausting. Rotstokken vert hausta om hausten, når tørrstoffprosenten er høgast. Det er stor variasjon mellom rosenrot-klonar når det gjeld innhaldet av verkestoffar, og det norske forskarar har arbeidd for å ale opp klonar med høgt innhald av ynskte verkestoff.
Synonym
Linné kalla planten  Rhodiola rosea. Andre vitskaplege namn på planten er Sedum rhodiola DC., Sedum scopolii Simonkai, Rhodiola roanensis Britt. Planten har mange norske namn, blant dei hårvokst, bergkrans, kalvdans, fjellknirke og takgull.
Kjelder
Referansar:
Coppet
Coppet er ein kommune i distriktet Nyon i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 373 meter over havet.
Perevalsk
Perevalsk (ukrainsk Перевальськ) er ein by i sørvest i Luhansk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 25 000 innbyggjarar (2011).
Perevalsk vart grunnlagd i 1889 som Seleznyovskyj gruve. I 1938 fekk han namnet Parkommuna og i 1964 det noverande namnet. I 1964 vart han det administrative senteret i det nyoppretta Perevalskyj rajon.
Perevalsk ligg like ved den større byen Altsjevsk.
CO2-ekvivalent
CO2-ekvivalent er ein omrekningsfaktor som gjer det mogleg å samanlikne utsleppa av forskjellige gassar. Utgangspunktet for omrekningsfaktoren er drivhuseffekten ved utslepp av CO2.
Ei eining CO2-ekvivalentar er ei mengd klimagass som har same evne til å bidra til drivhuseffekten som CO2. Denne felles eininga vert bruka for å kunne summere drivhuseffekten av klimagassar med ulik GWP-verdi.
For omrekning av utslepp til CO2-ekvivalentar nyttast faktorar for GWP-verdiar (Global Warming Potential) gjevne etter internasjonale standardar (IPCC 1995).
Dei fire store
Det er ukjent kven som kom på omgrepet eller først brukte det, men det var i alle fall i bruk før den første verdskrigen. Forfattarane kom alle ut på Gyldendal forlag, og om forlaget ikkje fann på uttrykket sjølv, brukte dei det i alle høve til marknadsføring.
Deretter blei det så vanleg innan norsk kultur at det er blitt ein slags klisjé, og ein har kåra «dei fire store» innan mange andre felt, også innan nyare norsk litteratur. Desse blei utpeikte i 1996 av Bokklubben Nye Bøker som Kjærstad, Fløgstad, Solstad og Wassmo. Kåringa skapte mykje debatt, men er seinare stort sett blitt gløymd.
Hasle i Oslo
Hasle er eit strok i bydel Grünerløkka i Oslo. Her er no hovudsakleg bustader og kontorblokker, tidlegare òg mykje industri og anna verksemd, som til dømes ASEA-Per Kure, Tiedemanns Tobakkfabrikk og Vinmonopolets store sentrallager- og produksjonsverksemd.
Halse er òg namnet på T-banestasjonen på Hasle på Grorudbanen.
Seinen
Etymologi
«Seinen» kjem frå det latinske ordet Sequana, som igjen kjem frå det galliske (keltisk) Sicauna. Sicauna kjem av det keltiske ordet sakw, som tyder «heilag», og kjem av den urindoeuropeiske rota *sak- (som òg gav dei latinske orda sacer (heilag, t.d. «sacred» på engelsk) og sanctus («sankt»), og frå ei keltisk ending -onna, som tyder «kjelde, elv». Denne endinga finn ein igjen i mange elvar i Vest-Europa, som Garonne eller Dordogne). Namnet «Sakw -onna» («heilag kjelde», «heilag elv»), er òg namn til fleire andre vesteuropeiske elvar, som Saône, og kanskje òg elva Shannon.
Eit anna mogeleg opphav til namnet er at Sequana er den latinske utgåva av det galliske Isicauna. Is-Icauna er diminutiv av Icauna, som var det galliske namnet på elva Yonne. Gallarane rekna Seinen som ei sideelv til Yonne, som òg har ei større vassføring enn Seinen (elva som renn gjennom Paris burde vore kalla Yonne om ein hadde følgt vanlege geografireglar). Icauna kjem frå den urindoeuropeiske rota inka -onna.
Nedom det som i dag er Normandie vert Seinen kalla Rodo eller Roto, som er eit tradisjonelt keltisk namn for elvar, og som òg er det opphavlege namnet til Rhône. Dette ser ein av namnet Rouen, som var Rotomagos på gallisk, og som tydde «sletta til Roto» (magos på gallisk, som utvikla seg til «marked»).
Transport
Seinen er oppmudra og havgåande fartøy kan nå Rouen, 120 km frå sjøen. Kommersielle elvebåtar kan nytte elva frå Bar-sur-Seine, 560 km frå munningen. Ved Paris er elva berre 24 meter over havnivå, 445 km frå munningen, slik at elva renn sakte og er lett å segle på.
Middeldjupet til Seinen er i dag åtte meter ved Paris. Før sluser vart installert på 1800-talet for å heve vassnivået var elva mykje grunnare, og bestod for det meste av små kanalar med sandbreidder. I dag vert djupet i elva nøye kontrollert. Middelvassføringa i elva er svært låg, berre nokre få kubikkmeter per sekund, men i periodar med mykje regnvatn kan ein få mykje høgare vassføring. Reservoar i øvre delar av elva er med på å halde vassnivået i elva konstant gjennom Paris, men etter periodar med mykje nedbør kan nivået auke ein del. I januar 1910 vart det til dømes omfattande flaum i heile byen.
Fram til 1930-åra var det eit slepesystem langs breidda av elva, der ein nytta kjettingar for å dra lektarane oppover elva.
Geografi
Seinen har sitt utspring i den sørlege delen av Plateau de Langres, ei rekkje av åsar som går frå nordaust til sørvest i departementet Côte-d'Or. Kjelda ligg 29 km nordvest for Dijon. Seinen er den nest lengste elva i Frankrike etter Loire.
Dei største sideelvane til Seinen
Frå kjelda til munningen: merk: H=høgre V=venstre
Nato-alfabetet
NATO-alfabetet, ofte misvisande omtala som eit fonetisk alfabet, er ein vanleg måte å bokstavere ord på. Det blir brukt innafor NATO, og dermed også det norske militæret.
Den internasjonale teleunionen (ITU), Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart (ICAO) og andre organisasjonar rår til at det «det fonetiske alfabetet til Nato» vert brukt. Bakgrunnen er at ITU og ICAO har utarbeidt to praktisk tala like bokstaveringsalfabet som seinare er tekne i bruk av m.a. Nato og ei rekkje andre instansar (det finst somme små skilnader mellom tilrådingane, sjå tabellen under.).
Norske bokstavar
Til norske bokstar kan ein bruka:
Æ: Ægir (Forsvaret: Ærlig) Ø: Ørnulf (Forsvaret: Østen) Å: Ågot (Forsvaret: Åse)
I tillegg til dette finst det også eit eige norsk stavingsalfabet.
Seinen
Kloakksystem
I periodar flaumar kloakksystemet i Paris over, særleg i samband med mykje regn. I desse tilfella renn uhandsama kloakk ut i Seinen. . Dette fører til oksygenmangel på grunn av alloktone bakteriar som er større enn ein mikrometer. Aktiviteten til desse kloakkbakteriane er vanlegvis tre til fire gonger større enn autokone bakteriar.
Historie
Seinen vart eit av dei opphavlege måla under Operasjon Overlord i 1944. Planen til dei allierte var å nå Seinen ved D+90 (90 dagar etter D-dagen), noko dei klarte. Eit venta åtak over elva kom aldri sidan dei tyske styrkane i Frankrike hadde fall saman tidleg i september 1944. First Canadian Army møtte rettnok motstand like vest for Seinen, og kampar skjedde og i Foret de la Londe då allierte troppar prøvde å hindre delar av den tyske 7. armé i å krysse elva nær slutten av Operasjon Overlord.
Etter at elva vart oppmudra på 1960-talet fjerna ein store tidvassbølgjer frå elva, kalla le mascaret.
Breidda av Seinen i Paris vart ført opp på UNESCO si verdsarvliste i 1991..
Seinen og målarane
På 1800- og 1900-talet har Seinen inspirert mange målarar, som Richard Parkes Bonington, Joseph Mallord William Turner, Camille Corot, Eugène Isabey, Constant Troyon, Charles-François Daubigny, Eugène Boudin, Johan Jongkind, Claude Monet, Frédéric Bazille, Édouard Vuillard, Félix Vallotton, Dufy, Emile Othon Friesz, Albert Marquet, Emilio Grau Sala, Gaston Sébire og Maurice Boitel.
Paleokastrítsa
Paleokastrítsa (gresk Παλαιοκαστρίτσα) er ein landsby og ein tidlegare kommune vest på den nordlege delen av øya Kérkyra i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Paleokastrítsa vart innlemma i kommunen Kérkyra i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Paleokastrítsa 4 068 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 240 innbyggjarar.
Global raudliste
Den globale raudlista er eit oversyn over plante- og dyreartar som på eit eller anna vis er truga av utrydding, er utsett for monaleg reduksjon eller er naturleg sjeldne, sett opp etter standardar utarbeidde av Verdas naturvernunion, IUCN.
Skipa i 1964, er den globale raudlista det mest omfattande oversyn i verda over den globale bevaringsstatusen til organismar. Ho brukar eit sett med presise kriterium for å evaluere risiko for utrydding til titusenvis av artar og underartar. Desse kriteria er relevante for alle artar og alle regionar i verda. Med den sterke vitskaplege basen sin er IUCN si raudliste anerkjent som den mest autoritative guiden til status for biologisk mangfald. Ein serie regionale raudlister blir produserte av land eller organisasjonar som vurderer risikoen for utrydding for artar innanfor ei politisk forvaltningseining.
Ein versjon av den globale raudlista er ført à jour i 2012. IUCN vurderte totalt 63 837 artar. Av dei var 19 817 er truga av utrydding. 3 947 vart skildra som kritisk truga og 5 766 som sterkt truga, medan meir enn 10 000 artar er oppførte som sårbare. 41 % av amfibium, 33 % av korallar som byggar rev, 30 % av bartre, 25 % av pattedyr og 13 % av fuglar er klassifiserte som truga.
Føremål og bruk
Målet med IUCN si raudliste er å formidle verdet av vernesaker til det offentleg og til avgjersletakarar, og dessutan hjelpe det internasjonale samfunnet med å redusere utrydding av artar. I følgje IUCN er dei formelt uttalte måla til raudlista å gi vitskapleg basert informasjon om statusen til artar og underartar på globalt nivå, å rette merksemda mot omfanget og tydinga av truga biologisk mangfald, å påverke nasjonal og internasjonal politikk og avgjersler, til å lage, og å gje informasjon for å rettleie arbeid i å ta vare på biologisk mangfald.
Viktige organisasjonar som gjev bidrag til status på artar inkluderer BirdLife International, Institute of Zoology, forskingsavdelinga til Zoological Society of London, Dei sameinte nasjonane sitt miljøprogram og mange spesialistgrupper innan Verdas naturvernunion. Samla utgjer vurderingar frå desse organisasjonane og gruppene nesten halvparten av artane på raudlista.
IUCN har som mål å få kategorien til kvar art revurdert minst kvart tiande år, eller kvart femte år viss mogleg. Dette blir gjort på ein fagfellevurdert måte gjennom IUCN Species Survival Commission Specialist Groups, raudlistestyresmakta som er ansvarleg for ein art, gruppe av artar eller eit spesifikt geografisk område, eller når det gjeld BirdLife International, ein heil klasse, fuglar.
Akademikarar frå forskingsinstitusjonar over heile verda brukar lista i arbeidet sitt. Lista er ein referanse i vitskaplege publikasjonar. Status på artar gjev data for indikatorane som trengst for å måle framgangen for å nå SN sine berekraftsmål.
Andre konkrete døme:
Kriteria for raudlisting
Verdas naturvernunion (IUCN) har utarbeidd kriteria for raudlisting i kategoriar. Kategori og kriterieversjon 3.1 vart tatt i bruk frå 2001.
Arten eksisterer ikkje lenger. Vert bruka om artar som truleg er utrydda i vill tilstand, men som enno overlever i fangenskap. Artar som er direkte truga og som har 50 % risiko for å døy ut innan 10 til 100 år fram i tid. Artar som har høg risiko for å døy ut, definert som 20 % risiko for å døy ut innan 20 til 100 år fram i tid. Artar som er truga og har 10 % risiko for å døy ut innan 100 år. Artar som ikkje høyrer til kategori CR, EN eller VU, men som på grunn av tilbakegang krever at ein i forvaltinga tar spesielle omsyn og tiltak. Dette er artar som ikkje er direkte truga. Artar som ein av ulike grunnar ikkje har tilstrekkeleg kunnskap om til at ein kan vurdere truselbiletet. Arten har av ukjende årsaker ikkje blitt evaluert/vurdert.
Den norske raudlista
Artsdatabanken gjev ut ei offisiell norsk nasjonal raudliste for truga artar. Før det gav Direktoratet for naturforvalting ut nasjonal raudliste 1998.
Marcos Paulo Souza Ribeiro
Marcos Paulo Souza Ribeiro er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
1197 Rhodesia
1197 Rhodesia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. juni 1931 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Tatsuro Hagihara
Tatsuro Hagihara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vegalta Sendai og Ehime FC.
Bajan
Bajan er ein type trekkspel frå Russland. Det er eit kromatisk knappetrekkspel som blei utvikla tidleg på 1900-talet, og er kalla opp etter den legendariske skalden Bojan.
Historia
Trekkspelet kom til Russland på 1850-talet. Instrumentet blei laga i fleire ulike typar, og blei raskt så populære at dei fortrengde andre folkemusikkinstrument. På slutten av 1800-talet eller tidleg på 1900-talet kom det russiske trekkspelet, bajan, med omvend knappestilling. Det er ofte eit trerada trekkspel, og har annleis lyd frå vestlege trekkspel både i diskant og bass.
Væskedynamikk
Væskedynamikk er ei grein av væskemekanikk som omhandlar væsker (flytande og i gassform) i rørsle. Væskedynamikk kan igjen delast inn i fleire greiner som aerodynamikk (studiet av gassar) og hydrodynamikk (studiet av flytande væsker). Væskedynamikk har særs mange bruksområde som varierer frå utrekning av krefter og rørsler som verkar på eit luftfartøy, avgjere massestraumingsmengda igjennom røyrleidningar og varsling av vêret.
Væskedynamikk skildrar desse praktiske problema med matematiske metodar, som nyttar både empiriske og halvempiriske lover, som igjen er utleia av straummålingar. For å løyse eit problem innan væskedynamikk må ein vanlegvis gjere utrekningar som involverer forskjellige eigenskapar til væska, som snøggleik, trykk, tettleik og temperatur, alle som funksjon av tid og rom.
Likningar i væskedynamikk
Grunnsetningane i væskedynamikk er bevaringssetninga, særleg bevaring av masse, bevaring av rørslemengd (òg kjend som Newton si andre og tredje lov) og bevaring av energi. Desse er basert på klassisk mekanikk og vert modifisert i kvantemekanikk og generell relativitet. Dei vert uttrykt ved hjelp av Reynolds sitt transportteorem
I tillegg tenkjer ein seg at væsker er kontinuerlege og ikkje diskrete. Væsker er bygd opp av molekyl som kolliderer med kvarandre og faste lekamar. Å gå ut i frå at væska er kontinuerleg og ikkje diskret gjev at eigenskapar som tettleik, trykk, temperatur og snøggleik er definert sjølv i uendelege små punkt, og varierer kontinuerleg frå eit punkt til eit anna. Ein ignorerer altså at væska er bygd opp av diskrete molekyl.
Væsker som er tette nok til å vere kontinuerlege inneheld ikkje ioniserte delar, og snøggleiken er liten i forhold til lysfarten. Rørslelikningane for Newtonske væsker er Navier-Stokes-likningane, som er ikkje-lineære differensiallikningar og skildrar straumen i ei væske der stresset er lineært avhengig av snøggleik og trykk. Desse likningane har ikkje lukka løysingar, så dei kan berre brukast i datamodellar eller forenklast før bruk. Det er fleire metodar å forenkle likningane på, og enkelte av dei gjer at ein kan få lukka løysingar.
I tillegg til likningar for bevaring av masse, rørslemengd og energi, har ein ei termodynamisk tilstandslikning som gjev trykket som funksjon av andre termodynamiske variablar for væska. Eit døme på ei slik likning er den ideelle gasslova:
der p er trykk, \rho er tettleik, R_u er gasskonstanten, M er molekylær masse og T er temperatur.
Kompressibel og inkompressibel straum
Ei væske vert kalla kompressibel viss trykkskilnadane i straumfeltet er store nok til gje store nok tettleiksendringar i væska. Væsker med trykkvariasjonar som er mykje mindre enn dei ein krev for å skape faseendringar, eller gasstraumar med fart som er mykje mindre enn den isentropiske lydfarten, vert kalla inkompressible.
Dei inkompressible Navier-Stokes-likningane kan brukast til å løyse inkompressible problemstillingar. Dei er enklare versjonar av Navier-Stokes-likningane, der ein omhandlar tettleiken som ein konstant.
Viskøs og ikkje-viskøs straum
Viskøse problemstillingar omhandlar væsker der friksjon har ein effekt på løysinga.
Reynoldstalet kan brukast for å avgjere om ein må bruke viskøse eller ikkje-viskøse likningar på problemstillinga.
Stokesstraum er straum når reynoldstalet er særs lågt, slik at tregleikskrefter kan neglisjerast samanlikna med viskøse krefter. Merk at løysingar på desse problemstillingane er reversible, altså gjev dei meining om ein reverserer rørsla.
Eulerlikningane kan integrerast langs ei straumlinje for å få Bernoullilikninga. Når straumen ikkje inneheld rotasjon og i tillegg er ikkje-viskøs, kan ein bruke Bernoullilikninga gjennom heile feltet.
Stasjonær og ikkje-stasjonær straum
Ei anna forenkling i væskedynamikklikningar er å setje alle endringar av væskeeigenskapane med tida lik null. Dette vert kalla strasjonær straum, og er gjeldande for ein god del problemstillingar, slik som løft og luftmotstand på ei vengje eller straum gjennom ein røyrleidning. Både Navier-Stokes-likningane og Eulerlikningane vert enklare når ein bruker den stasjonære forma.
Kagisho Dikgacoi
Kagisho Evidence Dikgacoi er ein sørafrikansk fotballspelar som har spela for Crystal Palace i engelsk Football League Championship, og for landslaget til Sør-Afrika.
Væskedynamikk
Stasjonær og ikkje-stasjonær straum
Viss ei problemstilling er inkompressibel, ikkje-roterande, ikkje-viskøs og stasjonær, kan ho løysast ved å bruke potensiell straum, som vert styrt av Laplacelikninga. Slike problemstillingar har elegante løysingar som er lineære kombinasjonar av elementære straumar som er mykje studert.
Laminær og turbulent straum
Turbulens er straum som er dominert av resirkulering og kvervlar, og er tilsynelatande tilfeldige. Straum utan turbulens vert kalla laminær straum. Matematisk vert ofte turbulent straum skildra ved hjelp av Reynolds dekomponering, der straumen vert delt opp i summen av ein stasjonær komponent og ein perturbert komponent.
Newtonsk og ikkje-newtonsk straum
Sir Isaac Newton viste at fysisk stress og strekkendringa nesten er lineært relatert for mange vanlege væsker, som vatn og luft. Desse newtonske væskene vert modellert ved å bruke viskositet, som er forskjellig frå væske til væske.
Enkelte andre stoff, som emulsjon, sementblandingar og enkelte viskoelastiske stoff, har meir kompliserte ikkje-newtonske løysingar for stress og strekk. Slike stoff inkluderer «klissete væsker» som latex, honning og smørjemiddel, som kjem inn under greina reologi.
Andre tilnærmingar
Det finst mange andre tilnærmingar ein kan gjere for å løyse problemstillingar i væskedynamikk.
Boussinesq approksimasjon neglisjerer tettleiksvariasjonar bortsett frå dei som vert kravd for å rekne ut oppdriftskreftene, og er ei god tilnærming for problemstillingar som fri konveksjon.
Crans-près-Céligny
Crans-près-Céligny (fransk for Crans nær Céligny) er ein kommune i distriktet Nyon i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 423 meter over havet.
Elva Bièvre
Bièvre er ei elv i Île-de-France i Frankrike, som munnar ut i Seinen i Paris. Namnet tyder «bever» på norsk.
Den noverande leia skal ha vorte endra frå den opphavlege leia for å gje vatn til eit kloster utanfor bymuren til Phillipe-Auguste. Denne omleiinga kan ein sjå på kart over Paris frå 1200-talet. Tidlegare var elva kraftig industrialisert med møller for mange garveri. Dette førte med seg alvorleg forureining, som framleis er eit problem i dag. I dag renn elva i tunnelar under Paris, men ein har tenkt på å om ein skal opne visse delar av elva.
Bièvre har sitt utspring i Guyancourt i departementet Yvelines. Frå her renn elva gjennom følgjande departement og landsbyar:
Elva renn inn i Paris nær Stade Charléty, og munnar ut i Seinen i Latinarkvarteret nær Île de la Cité.
Slaget ved Fort Beauséjour
Kjelder
''
Havøya
Havøya (samisk: Ávvá) ligg i Måsøy kommune i Troms og Finnmark. Øya har eit areal på 7,2 km² og ligg nøyaktig på 71 grader nord. Kommunesenteret Havøysund ligg her og har om lag 1150 innbyggjarar. Det høgaste punktet på Havøya er Havøygavlen på 285 moh.
Havøysund har hurtigruteanløp og er eit fiskevær, og har ein av av dei aller nordlegaste bensinstasjonane i verda. Øya er knytt til fastlandet med Havøysundbrua.
Taiki Maekawa
Taiki Maekawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Honda, Vegalta Sendai og Sony Sendai.
Yalamlam
Yalamlam (arabisk يلملم) er ein by i Mekka-provinsen i Saudi-Arabia i Yalamlamdalen. Han ligg kring 100 km sørvest for Mekka og 90 km nord for Al Lith. Den vesle byen er ein miqat, ein grensestad for hadjreisa, som var utpeikt av den islamske profeten Muhammed. Hadj-pilegrimar frå Jemen og land sør for Mekka nyttar denne staden som sin miqat. Yalamlam består i dag av ein liten souk med ein moské som kan husa 1 500 menneske.
Domra
Domra (russisk Домра) er eit russisk klimpre- eller strengeinstrument i lutfamilien med 3–4 metallstrenger og rund kropp. Ein speler ofte domra saman med balalaika. Domraen er kjenneteikna av den lange halsen. Ein pleier spela på han med eit plektrum. I tillegg til trestrenga domra (som blir stemde i kvartar) finst òg ein firestrenga versjon som blir stemt i kvintar på same måte som fiolin og mandolin. Eit liknande instrument er den ukrainske kobzaen.
Domra finst i ulike storleikar, frå pikkolo til kontrabass. Det sistnemnde instrumentet er nesten ein meter langt med ein halvklode på ca. 80 cm som resonanseboks.
Historie
Namnet domra finst i den russiske litteraturen på 1500-talet. På denne tida var domra framfor alt eit musikkinstrument for narrar. På 1600-talet blei narrelauget forfølgd av tsaren og kyrkja, og dette medførte at instrumenta blei slegne sund og brunne. Dermed forsvann domraen heilt. Dokumentasjonen er mangelfull, det finst ingen avbildingar og berre nokre mindre noteringar om instrumentet. På slutten av 1800-talet blei den trestrenga domraen rekonstruert av Vasilij Andrejev. Han blei bygd i same storleikar som instrument i fiolinfamilien: pikkolo, prim, alt, tenor, bass og kontrabass. Den firestrenga domraen blei skapt på byrjinga av 1900-talet.
Kvann
Kvann eller kvanne (Angelica archangelica) er ein plante i skjermplantefamilien. Kvann eller kvannestengel vert også kalla jol.
Skildring
Strandkvanna (subsp. litoralis) vert opptil ein meter høg, fjellkvanna (subsp. archangelica) kan verte mannshøg. Stengelen er hol og snau, med grovt sagtakka småblad. Kvanna blomtrar i juli med stor blomsterstand med talrike blomstrar med grønkvite kronblad. Heile planten har sterk lukt. Han skil seg frå sløkje (A. sylvesteris) ved at sistnemnde har finare sagtakking på blada, mindre lukt og ei djup renne i bladskaftet. Vidare er toppen av blomsterstanden på kvanna kulerund; blomsterstanden til sløkja er meir flattrykt.
Kvann veks på fuktig mold og ved bekkar i fjellet, i Noreg opp til 1600 moh, frå Setesdalen til Finnmark. I Sverige veks ho frå Dalarna til Torne Lappmark.
Dei første åra etter frøspiringa utviklar planten ein bladrosett; rotstokken står loddrett, men strekkjer seg ikkje, slik at blada vert nede ved marka. Blada kan verte store, halvmeteren eller meir. Det er i denne tilstanden planten har dialektnamnet kvann. Når rotstokken etter nokre år har samla tilstrekkeleg med næring, skyt han ein vår i veret, blomstrar og dannar frukt. Dette året dannar han berre småblad, elles lever han på oppsamla næring. Etter frøsetjinga døyr planten. I denne blomstrande tilstanden vert han i dialektane kalla jol, sløyk eller sløkje. Desse dialektnamna kan gje grunnlag for forveksling med A. sylvesteris.
Bruk av planten
Fjellkvann har vore bruka som grønsaksplante. Dei friske bladstilkane har vorte etne rå eller kokte. På unge stenglar på plantar som set blomstrar, kan det innerste laget i dei hole stenglane, som er delikat lysgrønt og sprøtt, flekkjast av og etast. Etter blomstring vert stengelkjøtet beiskare.
Når ein kuttar av stengelen på ein ung kvannjol, drep ein planten. Hard hausting av kvannjol i eldre tider førte mange stader til kraftig desiminering av bestanden.
Kannrota har vorte tørka og malen opp for innblanding i mjøl. Blada har vore tørka for å brukast som erstatning for røykjetobakk.
Mange plantar i skjermplantefamilien er giftige; selsnepe er døydeleg giftig. Det kan vere vanskeleg å skilje artane frå kvarandre!
Kvann som kulturplante
Mange stader er kvann dyrka på gardane i eigne kvanngardar. Kvanna som vert dyrka, er ein kulturplante som skil seg frå viltvaksande kvann, ved at stilken er meir massiv, og kjøtet er søtare og ikkje så beiskt.
Crassier
Crassier er ein kommune i distriktet Nyon i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 475 meter over havet.
Kommunen ligg nær grensa til Frankrike langs vegen mellom Nyon og Divonne.
Kvann
Kvann som kulturplante
Namna kvann og jol er ikkje sikkert forklart; kanskje er dei ein arv frå eit førgermansk språk som har vore bruka i Noreg i forhistorisk tid. Bruken av planten er då truleg like gammal. Ordet kvann finst òg i eskimoisk, som eit av få norrøne ord Hans Egede fann i språket då han kom til Grønland.
Munkar tok kvannplanten med seg frå Noreg til kloster sør i Europa. Kvannen skal vere den einaste kulturplanten som har gått den vegen. Namnet archangelica skal han ha fått fordi dei sa det var sjølvaste erkeengelen som hadde lært menneska å nytte kvanna.
Kvann har gjeve namn til mange stader i Noreg.
Andre namn
Eit synonymt vitskapleg namn er Archangelica officinalis (Hoffm.).
Fjellkvanna, ''A. archangelica subsp. archangelica'' vert òg kalla subsp. norvegica (Rupr.).
Thor Vilhjálmsson
Thor Vilhjálmsson  var ein islandsk forfattar.
Forfattardebuten hans kom i 1950 med Maðurinn er alltaf einn, ei samling kortprosa. I 1988 fekk han Nordisk Råds litteraturpris for romanen Grámosinn glóir (på norsk: Gråmosen gløder) som har handlinga si lagt til 1800-talet på Island og er bygd rundt ei kriminalsak.
Omsetjingar
Bøkene hans er omsette til norsk, svensk, dansk, italiensk og engelsk. Sjølv har han omsett litteratur av mellom andre Paulo Coelho, Susanna Tamaro, Marguerite Yourcenar, Isabel Allende, Umberto Eco, Eugene O´Neill, André Malraux, Francoise Sagan og John Osborn til islandsk.
Saky
Saky (ukrainsk Саки, krimtatarisk Saq) er ein by i Den autonome republikken Krim i Ukraina. Byen har kring 25 000 innbyggjarar (2012). Ein av dei store basane til Den ukrainske marinen ligg i byen. Andre basar ligg i Odessa, Novoozerne og Sevastopol.
Byrådsmedlemmet i Saky, Oleg Kolodjazjny, vart skoten og drepen 29. juni 2010.
Jaroslav Hašek
Jaroslav Hašek var ein tsjekkisk forfattar frå Praha som er mest kjend for romanen Den tapre soldat Svejk og hans eventyr i verdenskrigen. Det ufullførte satiriske verket handlar om ein tsjekkisk soldat sine opplevingar under 1. verdskrigen. Hašek skreiv i tillegg over 1500 forteljingar, eit skodespel, ei diktsamling og nokre kabaretar. Han døydde i Lipnice nad Sázavou.
Dei fire store i matvegen
Dei fire store er innan europeisk matlaging samnemninga for gulrot, purrelauk, lauk og selleri. Desse fire høyrer med i dei aller fleste oppskrifter på krafter, sausar (ikkje dessertsausar) og supper.
«Dei fire store»:
Jondal-Tørvikbygd
Jondal-Tørvikbygd er eit ferjesamband på riksveg 550 over Ytre Samlafjorden mellom kommunesenteret Jondal i Jondal og Tørvikbygd i Kvam herad i Ytre Hardanger. Strekninga vert betjent av Norled med opptil 16 daglege avgangar med MF «Bømlo». Overfarten tar om lag 20 minutter.
On the Run
«On the Run» er ein elektronisk instrumental av det britiske rockebandet Pink Floyd frå albumet deira The Dark Side of the Moon frå 1973. Songen omhandlar stress og mas med det å reise (som Richard Wright sa førte til dødsfrykt) og er driven fram av VCS3-synthesizerar. Då bandet spelte denne songen på konsertar hadde dei eit modellfly som glei langs ein streng frå eine sida av konsertstaden til den andre, og kolliderte i ein svær eksplosjon.
Komposisjon
Stykket vart danna ved å fore ein sekvens på åtte notar inn i VCS3-synthesizer og auke tempoet på han. High-hat lyden er laga ved hjelp av kvit støy-generatorar. Dei la så på gitarlydar ved å dra eit mikrofonstativ ned grepbreidda, og panorere lyden frå venstre til høgre. Dei brukte òg andre synthesizerlydar, som høyrdest ut som køyretøy som passerte forbi, og gav ein Dopplereffekt.
Mot slutten av instrumentalen kan ein høyre ein eksplosjon, som gradvis forsvinn og banar veg for dei ringande klokkene på «Time».
Då The Dark Side of the Moon vart spelt på konsertar i 1972 (før albumet kom ut), vart dette sporet kalla «The Travel Sequence», og i staden for ein kompleks elektronisk instrumental, var han ein enkel gitarimprovisasjon.
Medverkande
med:
Fristaten Preussen
Fristaten Preussen (tysk Freistaat Preußen) var ein tysk stat oppretta då Kongedømet Preussen vart avskaffa etter den første verdskrigen. Han var den store staten i Tyskland under Weimarrepublikken og utgjorde om lag fem åttandedelar av både areal og folkesetnad. Fristat er eit tysk uttrykk for Republikk som vart nytta som ein motvekt til det latinske uttrykket, som var assosiert med fienden Frankrike hos mange tyskarar på denne tida. Den demokratiske fristaten Preussen vart sett til side då han vart teke over under eit kupp i 1932/33 og Otto Braun vart fjerna frå embetet. Regjeringa hans gjekk til retten på grunn av dette og etter den andre verdskrigen møtte Otto Braun dei amerikanske styresmaktene for å få gjeninnsett den rettmessige prøyssiske regjeringa. Amerikanarane og dei andre allierte styrkane, som no okkuperte heile Tyskland, var ikkje interessert og erklærte Preussen for avskaffa i 1947.
Brandenburg-Preussen
Brandenburg-Preussen (tysk Brandenburg-Preußen) var eit tysk monarki som vart oppretta som ein personalunion mellom Hertugdømet Preussen og Markgrevskapet Brandenburg i 1618.
Monarkiet vart styrt av ei grein av Hohenzollern-dynastiet som tidlegare hadde styrt Brandenburg. Uttrykket Brandenburg-Preussen refererer til dette monarkiet frå det vart oppretta og fram til 1701, frå då det vanlegvis vert kalla Kongedømet Preussen. Uttrykket Brandenburg-Preussen vert stundom nytta for å skildre den Brandenburg-styrte staten etter at kongedømet vart oppretta i 1701, men denne staten vart berre kalla Preussen etter 1806.
Hertugdømet Preussen vart oppretta som følgje av sekularisering av den prøyssiske Klosterstaten til Den tyske riddarordenen. Dette var ein vasall under Polen styrt av ei yngre grein av Huset Hohenzollern. Albert I av Prøyssen styrte hertugdømet då han døydde og det gjekk vidare til den evneveike Albert Fredrik. Dottera hans gifta seg med Johan Sigismund av Brandenburg, og på den måten fekk hovudgreina av Hohenzollernfamilien arveretten til hertugdømet. Dette skjedde i 1618 då Albert Fredrik døydde, men hertugdømet vart framleis halde som eit len under Polen fram til 1657.
Sidan hertugdømet Preussen låg utanfor grensene til Det tysk-romerske riket kunne kurfyrsten Fredrik III av Brandenburg kalle seg konge av Preussen i 1701, noko han fekk løyve til mot å støtte keisar Leopold I i den spanske arvefølgjekrigen. Dette reiv laus alle lenkjer til Polen og den første prøyssiske kongen var den siste herskaren i Brandenburg-Preussen som snakka flytande polsk. I 1773 vart det tidlegare hertugdømet organisert som provinsen Aust-Preussen, medan det meste av den polske provinsen Det kongelege Preussen vart Vest-Preussen. I 1806, vart Brandenburg, som alle kongane heldt til i, omorganisert som den prøyssiske provinsen Brandenburg.
Ospeminermøll
Ospeminermøll eller ospeminermol er ein sommarfugl som er vanleg i det meste av Sør-Noreg og Trøndelag. Larvene til ospeminermøllen lever i ospeblad, der dei grev gangar. Desse tunnelane lagar luftfylte lommer i overhuda på blada, og dei blir då sølvgrå. Er trea hardt angripne, får dei ein karakteristisk utsjånad. Angrepa er ikkje farlege for trea, og dei fleste ospetrea er angripne i område der sommarfuglen finst.
Sommarfuglen er sølvgrå og svart med smale venger og eit vengespenn på 6-7 mm. Dei vaksne sommarfuglane overvintrar.
Lákones
Lákones (gresk Λάκωνες) er ein landsby på vestkysten av øya Kérkyra i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Lákones var hovudsete i den tidlegare kommunen Paleokastrítsa, som no er ei kommunaleining i kommunen Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane.
Fitte
Fitte er eit ord frå daglegtalen, bruka om kjønnsorgan hos kvinner. Ordet er òg nytta som banneord. Å bruke ordet fitte blir av somme rekna som vulgært. Likevel har ordet eit seriøst opphav, nett som stadnamna Fitje og Fitjar: ei frodig, fuktig eng.
Sjå vagina.
Duillier
Duillier er ein kommune i distriktet Nyon i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 466 meter over havet.