cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean-Marie Leclair
Biografi
Leclair forlet heimbyen Lyon og studerte dans og fiolin i Torino. I 1716 gifta han seg med Marie-Rose Casthanie, ei dansarinne, som døydde kring 1728. Leclair reiste attende til Paris i 1723, der han spelte Concert Spirituel, den viktigaste halvoffentlege musikkserien. Av verka hans finn ein mange sonatar for fløyte og generalbass.
Leclair vart så tilsett av prinsessa av Orange – som var ein flink cembalist og tidlegare student under Händel – og frå 1738 og fram til 1743 tente han tre månader årleg i hoffet hennar i den Haag som ein privat maestro di cappella. Han reiste attende til Paris i 1743. Den einaste operaen hans, Scylla et Glaucus, vart framført for første gong i 1746 og har vorte sett opp i moderne tider. Frå 1740 og fram til han døydde tente han hos hertugen av Gramont.
Leclair var ein kjend fiolinist og komponist. Han tok til seg alle dei nasjonale stilartane i Europa. Mange av suitane, sonatane og konsertane hans, samt operaen hans, har overlevd, medan nokre vokale verk, ballettar og anna scenemusikk er gått tapt.
Mord
I 1758, etter at han skilde seg frå den andre kona si, kjøpte Leclair eit lite hus i eit farleg nabolag i Paris, der han vart funnen knivdrepen i 1764. Sjølv om mordet av han er eit mysterium, er det mogeleg at eks-kona hans var involvert for å få pengane hans, men den største mistanken er retta mot nevøen hans, Guillaume-François Vial.
Om det var slektningane hans som ikkje tilgav at han hadde forlate familien, eller andre, så vart han knivstukken i ryggen rundt den 23. oktober 1764. Han var då så isolert frå omverda at han først vart funnen to månader seinare. Han vart funnen på golvet på rommet sitt og heldt den raude Stradivariusen sin inn til brystet. På overflata av fiolinen frå 1721 etterlet han seg ein mørk flekk.
Territoire de Belfort
Territoire de Belfort er eit departementet aust i Frankrike. Departementet ligg i regionen Franche-Comté. Préfecture i departementet er Belfort.
Historie
Departementet vart oppretta i 1922 av den tidlegare provinsen Alsace, som vart halde av Frankrike mellom 1871-1919. Området vart ikkje annektert av Tyskland sidan folket der var fransktalande, i motsetnad til resten av Alsace.
Geografi
Departementet er berre 609 km² stort, noko som er det femte minste i Frankrike (etter Paris og forstadane Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis og Val-de-Marne).
Lista fyrstasjon
Lista fyrstasjon er eit fyr som ligg på Ytre Listalandet i Farsund kommune i Agder. Fyret bestod tidlegare av tre fyrtårn, men i dag står berre eitt att. Det første fyret vart tent i 1836.
Fyrtårnet er bygd i hogd granitt og er frå 1833 og er 34 meter høgt. Det hurtigblinkande linseapparatet er framleis i drift. Frå 1853 til 1874 stod det tre fyrtårn av denne typen på stasjonen. Dette var fordi det var nødvendig for å skilje Lista frå andre fyr. Stasjonen omfattar maskinhus, bustader med tilhøyrande uthusfunksjonar, uthus, tuft etter smie, veg til landing, samt naust. Fyrstasjonen har ein vêrstasjon og kystmeldingsteneste i tillegg til fyrdrifta. Området er avsett til landbruks-, natur-, og friluftsformål i kommuneplanen for Farsund.
Fyrstasjonen er et karakteristisk landemerke i det flate, særeigne og rike kulturlandskapet på Lista. Fyrtårnet er det einaste høge steintårnet i regionen og sjeldan i norsk fyrhistorisk samanheng. Fyrmeisterbustaden med uthus er av dei få bygningane ved fyrstasjonane her i landet frå byrjinga av 1800-talet, og har derfor høg aldersverdi. Linseapparatet har fyrteknisk verdi.
Lista fyrstasjon har miljøskapande verdi slik det ligg samla og avgrensa av steingjerde i det opne landskapet. Fyrstasjonen er viktig langs Listakysten, som er den største skipskyrkjegarden i landet. Eitt av dei tre tårna vart flytta og gjenreist som Halten fyr i Sør-Trøndelag.
Klima
Vêrstasjonen på Lista fyr har vore i drift sidan juli 1919 og har synopnummer 1427. Stasjonen ligg 14 meter over havet.
Selvagem Grande
Selvagem Grande er ein del av Selvagensøyane, som igjen høyrer til øygruppa Madeira i Portugal. Øya ligg i Nord-Atlanteren utanfor kysten av Marokko.
Øya ligg i den nordaustlege gruppa av Selvagensøyane. Gruppa består òg av dei tre småøyane Ilhéu Sinho, Palheiro do Mar og Palheiro de Terra.
Selvagem Grande har ein fastbuande, ein som vaktar over naturreservatet. Øya har eit automatisert fyr.
Otto Sundgot
Otto Sundgot er ein norsk tidlegare  fotballspelar og fotballtrenar frå Ulstein på Sunnmøre.
Han har 6 landskampar for G-19 landslaget og 1 for U-21 landslaget.
Otto Sundgot hadde også eit par sesongar som midtstoppar i Viking FK (1975-76, 28 kampar, 1 mål) der han fekk gull i 1. divisjon fotball for herrar 1975.
Han er far til fotballspelarane Arild Sundgot og Ole Bjørn Sundgot.
Otto Sundgot hadde lenge rekorden for flest Hødd-kampar, med 668 kampar (183 mål) for sesongane 1968-1988, fram til André Nevstad passerte han med no 682 kampar (91 mål) for sesongane 1988-2008.
Calvi
Calvi er ein liten by og kommune nord på Korsika i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Haute-Corse og har om lag 5 000 innbyggjarar. Han ligg på nordvestkysten av Korsika, 95 km frå Bastia og 24 km frå L'Île-Rousse.
Ei segn seier at Christopher Columbus kom frå Calvi, som på den tida var ein del av Genova sitt rike. Sidan innbyggjarane på øya hadde eit dårleg rykte er dette noko han i så fall ville ha skjult.
Hovudnæringa i Calvi er i hovudsak basert på sommarturisme, som starta i 1950 ved god hjelp av Vladimir Raitz.
Liddes
Liddes er ein kommune i distriktet Entremont i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1346 meter over havet.
Kommunen ligg ved vegen over Store St. Bernhard-passet. Han består av mange grender som Liddes-Ville, Chandonne, Fontaine, Rive-Haute, Drance, Fornex, Les Moulins, Vichères, Chez-Petit og Palasui.
Nidarosdomen
Nidarosdomen (eigentleg Nidaros domkyrkje) i Trondheim er domkyrkje for Nidaros bispedøme. Ho er den største kyrkja i Noreg og den nest største gotiske kyrkja i Norden (etter Uppsala domkyrka i Sverige). Truleg kan ho òg seiast å vera den viktigaste kyrkja i Noreg.
Namnet Nidaros kjem av oset til Nidelva. Nidaros er eit gamalt namn på Trondheim by.
Kyrkja er bygd over det som skal vera gravstaden til Heilag-Olav (kong Olav II av Noreg). Han vart drepen i slaget ved Stiklestad i 1030. Ei kjelde med heilag vatn skal ha sprunge fram der kongen hadde vora gravlagd den første vinteren. Ifylgje folketrua hadde dette vatnet lækjande krefter. Etter tradisjonen skal det vera der brunnen er i kyrkja i dag. Etter kvart vart kong Olav rekna som ein heilag mann, og han fekk helgenstatus av den romersk-katolske kyrkja som ein martyr, ein som døydde for si kristne tru. Pilegrimar vandra frå heile Europa for å koma til gravstaden til Heilag-Olav og for å verta friske ved hjelp av vatnet i Olavsbrunnen. I mellomalderen var Nidarosdomen det viktigaste pilegrimsmålet i Norden. Kyrkja vart såleis i stor grad bygd for å kunna ta imot pilegrimane.
Det gotiske skipet mot vest med vestfronten vart bygd i basilikaform omkring 1250–1300.
Virginal
Virginal er eit tangentinstrument i familie med cembalo. Det var populært i Nord-Europa og Italia seinmellomalderen og renessansen.
Nidarosdomen
Nidarosdomen er nasjonalheilagdom for Noreg. I den norske grunnlova av 1814 vart det slege fast at regenten av Noreg skal kronast i Trondheim. Nidarosdomen vart sist brukt som kroningskyrkje i 1906, då kong Haakon VII vart krona. Etter avskaffinga av kroningssermonien har kyrkja vore nytta til signing av regenten. Dei norske kronregalia er utstilt i Riksregaliemuseet som ligg i Lavetthuset til Erkebispegården, ved sidan av Nidarosdomen.
Virginal
Virginalar er mindre og enklare former for cembalo med berre ein streng per note som går meir eller mindre parallelt til klaviaturet på langsida av kassen. Mange, om ikkje alle, instrumenta vart laga utan føter, slik at dei kunne setjast på eit bord. Seinare modellar vart bygt med føter.
Nidarosdomen
Det er omkring 1850 sitjeplassar, og målt i talet på sitjeplassar er domen mindre enn Kongsberg kyrkje.
Virginal
Mekanismen til virginalar er identiske til cembaloar ved at stålstrengane vert klimpra. Kassen er rektangulær. Strengane vert klimpra nærare midten enn i eine enden, slik som i cembaloar, og dette medfører ein rikare, fløyteliknande tone.
Nidarosdomen
Historie
Eit lite trekapell vart bygd om lag 1035. Om lag 1070 fekk kong Olav III Kyrre bygd ei større Kristkyrkje. Kyrkja var av stein og stod ferdig om lag i 1090. Olavsskrinet med Heilag-Olav i stod på høgalteret i Kristkyrkja.
Virginal
Viriginalane vart først nemnd i skriftlege kjelder av Paulus Paulirinus frå Praha rundt 1460. Populariteten til instrumentet var størst på siste halvdel av 1500-talet til seint på 1600-talet, då det i England vart erstatta av spinett og i Tyskland av klavikord.
Nidarosdomen
Historie
I 1152/53 vart Noreg ein eigen kyrkjeprovins. På grunn av statusen til Heilag-Olav hadde Nidaros vorte eit viktig maktsentrum i Noreg. Her vart dei norske kongane krona, og mot slutten av 1000-talet omtala Adam av Bremen Nidaros som Noreg «metropolis civitas» – altså hovudstad. For å sikra seg betre kontroll over Nord-Europa, utnemnde paven Nidaros til erkebispesete. Dette innebar at Kristkyrkja var for lita både når det gjaldt å ta imot pilegrimar, og med tanke på at dette var ei av dei viktigaste kyrkjene i Norden. Dei to fyrste erkebispane, Jon og Øystein, sette difor i gang eit stort byggjeprosjekt for å gjera Kristkyrkja større. Den gamle kyrkja vart nytta som kor, og den nye delen, tverrskipet, vart bygd i anglo-normannisk/romansk stil.
Virginal
Kjelder
Clavicembalo
Nidarosdomen
Historie
Som fylgje av tronarvingsstriden med kong Sverre var erkebiskop Øystein i eksil i England ein periode. I 1183 kom han attende, og byggjestilen vart lagt om til tidleg-gotisk stil, som var alminneleg i engelske katedralar frå same epoken. Etter kvart vart det bygd eit større kor kring den gamle Kristkyrkja. Den opphavlege kyrkja vart sidan riven ned, slik at tverrskipet er den eldste delen av dagens Nidarosdom. Det var òg under Øystein at oktogonen vart bygd på koret. I det åttekanta rommet med eit ambulatorium vart Olavsskrinet i sylv plassert på høgalteret. Mange av steinhoggarane som arbeidde på Nidarosdomen var utlendingar, spesielt engelskmenn. Eit handfast prov på denne kulturelle utvekslinga er dei to søylene med ribbemønster ved inngangen til oktogonen. Dette mønsteret finst elles berre i Lincoln-katedralen i England.
Skipet var den siste delen av Nidarosdomen som stod ferdig. Grunnsteinen til Vestfronten vart lagd i 1248, og kyrkja stod ferdig kring år 1320.
Katedralen vart herja av brann i 1327, 1432, 1451 (truleg) og 1531. Kort tid etter den siste brannen, i 1537, kom reformasjonen til Noreg. Den katolske kyrkja miste mesteparten av jordegodset sitt, og Nidarosdomen har sidan vore nytta som ei luthersk soknekyrkje. Dei neste hundreåra var det ikkje pengar til anna enn heilt naudsynt vedlikehald; skipet vart liggjande i ruinar og vart avstengd frå resten av kyrkja med ein vegg. I 1708 brann heile katedralen, unnateke steinmurane. Kyrkja brann att i 1719 etter lynnedslag.
I 1814 var Nidarosdomen det einaste bygget som vart nemnd i Grunnlova. På grunn av den historiske statusen til Nidarosdomen, avgjorde Eidsvollsmennene at kyrkja skulle vera den offisielle kroningskyrkja for den norsk-svenske kongen. Denne nasjonalromantiske avgjerda gjorde at styremaktene vart merksame på at Nidarosdomen hadde forfalle stort, og ei stor gjenoppbygging av katedralen starta i 1869. Opphavleg var det berre planlagt å restaurera dei austre delane; ein såg det som for omfattande å byggja opp att skipet, der berre nedste del av murane framleis stod. Etter unionsoppløysinga i 1905, bestemte Stortinget at den sjølvstendige nasjonen Noreg skulle ha ein komplett katedral, og gjenoppbygginga vart offisielt gjort ferdig i 2001.
Orgel
Nidarosdomen har to store pipeorgel, som båe er rekna for å ha stor historisk verdi. Det eldste vart bygt av den tyske orgelbyggjaren Johann Joachim Wagner i 1738–1739, og vart sett opp av meistersveinen Peter Migend i 1741. Det har 30 stemmer, 2 manual og pedal, og står på eit galleri i det nordre tverrskipet. Etter å ha vore lagra i kyrkja frå 1930 vart det i 1994 restaurert og sett opp att av Jürgen Ahrend.
Til 900-årsmarkeringa av slaget på Stiklestad i 1930 vart eit nytt stort orgel tinga frå den tyske orgelfabrikken Steinmeyer. Då det stod ferdig hadde det 127 stemmer, 4 manual og pedal og 9 600 piper. Under ei stor ombyggjing på 1960-talet vart Steinmeyer-orgelet flytt til eit nytt galleri i vestenden av kyrkja, og mange stemmer vart fjerna. Dette øydela mykje av heilskapen i instrumentet. I 2007 vart det vedteke å restaurera orgelet tilbake til den originale tilstanden, noko som vart ferdigstilt i 2014. I 2015 vart orgelet kopla saman med det nye kororgelet, og har dermed 159 stemmer og rett over 10 000 piper.
Mitsikéli
Mitsikéli (gresk Μιτσικέλι) er ei fjellkjede sentralt i Ípiros i Hellas. Fjellet ligg nordaust for Ioánnina og har ei høgd på 1 810 moh.
Ho har ei lengd på 25-35 km frå nordvest til søraust og ei breidd på om lag 15 km. Den kjende Perámagrotta ligg i sørvest.
Frå fjelltoppen kan ein sjå fjella i nord, inkludert Týmfi, Píndosfjella og Lákmos i aust. I sør kan ein sjå Xerovoúni, Pamvótidasjøen og Ioánnina, i tillegg til Mourgána i vest.
1390 Abastumani
1390 Abastumani er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 3. oktober 1935 av Pelageya Fedorovna Shajn ifrå Krim-observatoriumet i Simeiz på Krimhalvøya.
Tatsuya Uchida
Tatsuya Uchida er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Île du Péage
Île du Péage er ei lita klipperik øy 0,5 nautiske mil (0,9 km) sørvest for Cape Decouverte. Ho vart kartlagd i 1951 av Den franske antarktisekspedisjonen og vart namngjeven av dei etter plasseringas si, som ser ut til å ha kommandoen over tilkomsten til Curzon Islands når ein er på veg mot Port Martin. «Peage» er fransk for toll.
Sentraltind
Sentraltind, òg kalla Centraltind og Vestre Styggedalstind, ligg midt på Styggedals- og Skagastølsryggen i fjellområdet Hurrungane, i den sørvestlege delen av Jotunheimen. Med ei høgd på 2348 meter over havet er Sentraltind det tiande høgaste fjellet i Noreg. Sentraltind ligg midt mellom Storen (Store Skagastølstind) og Store Styggedalstind.
Sentraltind høyrer til Luster kommune i Vestland.
Chieti
Chieti ligg på ein åsrygg oppfor elva Pescara, eit par kilometer frå Adriahavet. I nærleiken ligg fjella Maiella og Gran Sasso.
Historie
Som Theate Marrucinorum var Chieti den viktigaste byen i Marrucini, eit distrikt i Romarriket etter forbundsfellekrigen (91-88 fvt.).
Under den andre verdskrigen vart ikkje Chieti utsett for bombeåtak fordi han vart erklært ein open by, som Roma, der flyktningar frå nærliggande byar og landsbyar kunne kome.
Babylon
Babylon (akkadisk Babili(m), «Guds port») var hovudstad i Babylonia og låg ved elva Eufrat. Byruinane ligg omkring elleve mil sør for Bagdad i Irak.
Babylon fekk sin første stordomstid då kong Hammurabi hærtok dei omliggande landa i Mesopotamia på 1700-talet f.Kr. Byen vart då hovudstad for det gammal-babyloniske riket.
Byen fekk sin andre stordomstid då kaldéen Nabopolassar dreiv ut assyriarane og skapte det ny-babyloniske riket på slutten av 600-talet f.Kr. Hans son Nebukadnessar II gjennomførte ein stor ombygging av Babylon på 500-talet f.Kr. Til denne tida høyrer Babylons legendariske byggverk. Babylons yttermurar omkransa eit område på 8500 daa.
Byen vart hærtatt av Aleksander den store i år 331 f.Kr.. Babylon var ei kort tid sentrum for Alexanders rike, men etter at han døydde forfall byen raskt.
Moderne utgravingar av Babylon tok til i 1899. Tidlegare president Saddam Hussein fekk restaurert eller oppført nye byggverk på plassen. Sidan 2003 har plassen vore bruka som amerikansk militærbase..
Babylon som metafor
Etter jødane sitt babyloniske fangenskap vart Babylon ein metafor for forfallet i samfunnet.
Den babyloniske skjøkja i Johannes’ openberring, er eit symbol for Roma. I oldkyrkja var Babylon ei vanleg nemning for romarriket. Dei drog ein symbolsk parallell mellom forfølginga romarane stod for, og Babylon si undertrykking av jødane. Sidan er tilsvarande parallellar trekte til kyrkjemakta si undertrykking av sann kristendom.
Ordet Babylon kan enno symbolisere undertrykking, materialisme og egoisme.
Corte
Corte (korsikansk Corti) er ein liten by og kommune sentralt på Korsika i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Haute-Corse og har om lag 6 000 innbyggjarar.
Historie
Corte var hovudstad i den sjølvstendige korsikanske staten under perioden til Pasquale Paoli.
Attraksjonar
Av attraksjonar i byen finn ein festninga, museumet Korsika og Korsika universitet.
M
Bokstaven M (m) er den 13. bokstaven i det latinske alfabetet og den 12. i det greske alfabetet (M μ). Bokstaven stammar frå det det fønikiske alfabetet. På norsk viser M til den den bilabiale, nasale sonanten. På semittisk heitte bokstaven mem. Grekarane kalla han my i analogi med ny for n. I den opphavlege biletskrifta i Egypt var bølgjelinja eit teikn for vatn. Romarane kalla bokstaven em.
Vibberodden fyrstasjon
Vibberodden fyrstasjon er eit fyr som ligg ved Rekefjord ved innseglinga til Eigersund.
M
Runealfabetet har bokstaven som fjerde bokstav i tredje ætt.
Vibberodden fyrstasjon
Fyret vart bygd i 1855, lik etter at Eigerøy fyr stod ferdig i 1854. Dei to fyra fungerer i samspel der Eigerøy fyr fungerer som kystfyr og Vibberodden fyr fungerer som innseglingsfyr. Sjølve fyrlykta var bygd inn i mønet på fyrbygningen. Stasjonen vart betjent av ein fyrfamilie fram til fyret vart automatisert og avfolka i 1977. Det vart då bygd eit lyktehus på ei søyle føre den gamle fyrbygningen. Etter den tid har fyrbygningane vorte nytta som klubbhus for dykkarar i Eigersund
Selvagem Pequena
Selvagem Pequena er ei øy i den søraustlege gruppa i Selvagensøyane i Madeira i Portugal. Dyre- og plantelivet på øya er godt bevart sidan øya i lang tid har vore verna og få menneske har vore her.
Øya har eit automatisert fyr.
1391 Carelia
1391 Carelia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. februar 1936 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Åbo universitet i Åbo.
Carlos Rafael do Amaral
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
E
Bokstaven E er den femte bokstaven i det latinske alfabetet. Det er ein fremre, halvtrong vokal. I dei semittiske og egyptiske alfabeta var han ein konsonant (ein H-lyd), men i gresk har han fått verdien e. I det eldste runealfabetet vert han skrive som den tredje runen i tredje ætt, som truleg er danna av ein liggande E. Det yngre runealfabetet har ikkje noko særskild E-teikn, men nyttar I for både E og I. I norsk viser E til både den reine e-lyden (ren, vet), æ-lyden (både kort og lang, til dømes herre) og den sentrale vokalen ə i trykklette stavingar (lese). I personnamn er e etter i (etter tysk mønster) ofte stum og viser at i er lang, til dømes Diesen.
Sembrancher
Sembrancher er ein kommune i distriktet Entremont i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 717 meter over havet.
Riksveg 21
Riksveg 21 (Rv21) går mellom Svinesundparken og Halden sentrum.
Før 1. januar 2010 gjekk vegen mellom Halden og Eidskog, sjå fylkesveg 21.
Svinesundsveien Rødsveien Marcus Thranes gate
Ilha de Tavira
Tavira (portugisisk Ilha de Tavira) er ei øy sør for byen Tavira, berre nokre få hundre meter frå kysten. Ho er 11 km lang og mellom 150 meter og 1 km brei. Øya har ei 11 km lang sandstrand. Ho er ein del av naturreservatet Ria Formosa. Ho er ei populær øy for turisme, symjing og fuglekikking. Ein kan nå øya med båt og ei lita flytebru i Santa Luzia/Pedras d'El Rei-området.
Vêrmelding
Ei vêrmelding er ei formidling av eit vêrvarsel til ålmenta via media som fjernsyn, radio, aviser og Internett.
Vêrmeldingar består oftast av ferske observasjonar, stundom med ei kort skildring av vêrsituasjonen og utviklinga vidare, samt varsel for visse område og tidsintervall. Meldingar rekna for skipsfarten legg vekt på vind, sjø og sikt over større havområde. Luftfarten legg størt vekt på å få hyppige og nøyaktige observasjonar frå flyplassane og på kortsiktige varsel som gjev vind, sikt og skytilhøve.
I Noreg leverer Meteorologisk institutt fjernsynsmeldingar for NRK og TVNorge, medan selskapet StormGeo leverer varsel til TV 2. Det vert vêrkart der frontar, vindpiler og nedbørområde er teikna inn på ein datamaskin og teke frå der og direkte inn på fjernsyn. Vêrkarta ligg stundom nært opp til dei som meteorologane nyttar. Ved å sende desse som stillbilete i ein sekvens, viser ein både forflytting og endring av vêrsystema for varslingsperioden. Det vert ofte vist satellittbilete som hentar informasjon ved fleire bølgjelengder enn i det synlege lyset, til dømes i det infraraude området. Bileta er handsama etter mottakinga for å illustrere til dømes snø, is og skytilhøve.
Det vert òg nytta grafiske informasjonssystem der vêrparametrane er ein funksjon av tida for mange geografiske posisjonar. Dette gjer det mogeleg å vise vêrutviklinga i form av ein tilsynelatande trinnlaus utvikling (animasjon). Område med nedbør og isobarar vert vist som ein fortløpande prosess, medan aktuelt vêr på faste tidspunkt vert henta ut på eit detaljkart. Detaljkarta viser vêrparametrar i utvalte punkt, som gjerne svarar til vêrstasjonane.
Liabygda kyrkje
Liabygda kyrkje er ei langkyrkje i Liabygda i Stranda kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1917 og er bygd i treverk (tømmer). Arkitekt var Henry Bucher.
Kyrkja har 165 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Kåre Conradi
Kåre Conradi er ein norsk skodespelar. Han er utdanna ved Statens teaterhøgskole og LAMDA i London. Conradi medverka i m.a. West Side Story (som Tony), Hamlet (tittelrolla), Karusell, I hired a contract killer, Stones in his pockets, Skyggen og Pianisten. Conradi var mellom dei kunstnariske leiarane for Torshovteatret i 2000–2003. Han spelte Håkon Håkonsen i Kongsemnerne på Det Kgl. Teater i København. I 2003 vart Conradi m.a tildelt Radioteatrets Blå Fugl for Ibsens Kjærlighedens Komedie. Han spelte Higgins i My Fair Lady i 2003. Kåre Conradi var forlovar for Ari Behn og fadder då Maud Angelica Behn vart døypt i 2003. I 2006 hadde han ei rolle i TV-serien Gutta Boys. Han er sonen til songaren Fredrik Conradi.
Adriano Ferreira Martins
Adriano Ferreira Martins er ein brasiliansk fotballspelar.
Han har mellom anna spela for klubbane Sport Club Internacional i Brasil, El Jaish SC i Qatar og Cerezo Osaka, Gamba Osaka, Tokushima Vortis og Ventforet Kofu i Japan.
Kåre Conradi
Kåre Conradi var trulova med Marian Aas Hansen i åtte år, men trulovinga vart broten våren 2007. Lene Marlin flytta til London sommaren 2008 etter å ha budd ei tid i Oslo, og stadfesta i eit intervju med Dagbladet i august 2008 at ho og Conradi var sambuarar.
Alice Springs
Alice Springs, også kjend som Alice og the Alice, eller Mparntwe av arrernte-aboriginarar frå området, er ein by i Northern Territory i Australia. Med 27 481 innbyggjarar (2008) er han den nest største byen i delstaten, etter Darwin. Katherine er den einaste andre staden av ein viss storleik i delstaten. Alice Springs ligg midt i Australia, mellom Darwin og Adelaide.
Byen er best kjend i utlandet frå romanen A Town Like Alice (norsk En by som Alice) av Nevil Shute, som har noko av handlinga si lagd her. Den aboriginske heilage staden og australske landemerket Uluru (Ayers Rock) ligg òg i nærleiken.
Historie
Alice Springs blei grunnlagt som Stuart, ein base for reisande gjennom med kamelkaravane gjennom den australske ørkenen. Busetjinga låg ved det pemanente vassholet Alice Springs, kalla opp etter kona til Charles Todd som var postmaster for Southern Australia. Todd sjølv gav namnet til elva Todd, som byen òg ligg ved sida av.
Busetjinga flytta vekk frå vassholet til jarnbanelinja The Ghan då denne nådde området i 1929, men Alice Springs blei fortsatt brukt som namn. I 1933, etter mykje debatt, blei dette det offisielle namnet på byen.
Kristoffer av Bayern
Kristoffer av Bayern var ein dansk, norsk og svensk konge. Kristoffer var konge av Danmark frå 1440 som «Christoffer 3. af Bayern» (Christoffer III). Han var konge av Sverige frå 1441 og konge av Noreg frå 1442.
Île des Pétrels
Île des Pétrels er ei klipperik øy, 0,5 nautiske mil (0,9 km) lang og 45 meter høg. Ho ligg nordvest for Île Jean-Rostand og er den største øya i søraustenden av Archipel de Pointe Géologie. Ho vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump, 1946-47. Ho vart kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1949-51, og fekk dette namnet på grunn av dei mange snøpetrellane som hekkar her. I januar 1952, etter at Port Martin-basen vart øydelagd av brann, utvida Den franske antarktisekspedisjonen under Marret, 1952-53, hytta på Petreløya større og brukte ho som den nye basen sin.
Kristoffer av Bayern
Kristoffer av Bayern var son av grev Johan av Pfalz og Catharina, syster til Erik av Pommern. I ungdomen gjorde han teneste hjå den tyske keisaren. I 1437 bad det danske riksrådet Kristoffer om å overta den danske trona, etter at Erik av Pommern hadde trekt seg attende til Gotland. Kristoffer sa ja til tilbodet, og den 9. april 1440 vart han hylla som konge på Viborg Landsting.
Kristoffer døydde av feber på festninga «Kernen» (Kärnan) i Helsingborg den 6. januar 1448. Han vart gravlagd i Roskilde Domkyrkje. Enkja, Dorothea, vart i oktober 1449 gift med kong Kristian I.
Etter at Kristoffer døydde tilaud det danske riksrådet trona til hertug Adolf VIII, men han peika i staden ut systerson sin, grev Kristian av Oldenburg.
Karl I av Noreg og VIII av Sverige
Karl Knutsson (Bonde) var svensk riksforstandar og tre gonger teken til konge av Sverige. Han var også konge av Noreg.
Île aux Phoques
Île aux Phoques er ei klipperik øy 0,1 nautiske mil (0,2 km) lang og den sørlegaste øya i ei lita gruppe 0,1 nautiske mil (0,2 km) nord for Cape Margerie. Ho vart kartlagd i 1951 av Den franske antarktisekspedisjonen og fekk namnet på grunn av dei mange selane på øya. «Phoque» er fransk for sel.
Karl I av Noreg og VIII av Sverige
Oppvekst
Karl var fødd i Finland til riddaren Knut Tordsson (Bonde) og Margareta Karlsdotter (Sparre av Tofta). Etter at faren døydde voks han opp hjå stefaren Sten Turesson (Bielke). I oppveksten drog Karl på fleire reiser utanlands og lærte seg både krigskunst og framande språk. Karl var herre til Fogelvik, Bona gård, marsk. Han høyrde til slekta Bonde, men slektsnamnet blei ikkje teke i bruk før seinare.
Karriere
Karl Knutsson blei riksmarsk i 1434 og slegen til riddar og riksdrots då Kristoffer av Bayern blei krona i september 1441. Han gjekk av som riksdrots i oktober det året og blei riksmarsk igjen. Frå 1442-1448 var han høvedsmann på Viborg i Finland.
Han fekk stadig høgare stillingar i Sverige og blei riksforstandar i 1438. Då Kristoffer av Bayern døydde i 1448 blei han vald til konge av Sverige og krona den 28. juni. Året etter til konge av Noreg. Han blei krona i Trondheim den 20. november. Eit anna norsk parti støtta derimot danskekongen Kristian, og han erstatta Karl i 1450.
Avsett
I 1455 braut det ut krig mellom Sverige og Danmark, og samstundes låg Karl Knutsson i strid med kyrkja. Etter nokre år med krig leia erkebiskopen Jöns Bengtsson (Oxenstierna) eit folkeopprør og tvinga kongen til å flykta frå landet. Han budde i Danzig (Gdansk) fram til 1464.
Asger Jorn
Asger Oluf Jorn var ein dansk biletkunstnar og forfattar. Han var medlem av den internasjonale kunstnargruppa COBRA og ein av grunnleggjarane av den Situasjonistiske Internasjonale i 1957.
Måleriet Stalingrad av Jorn er teke med i den danske kulturkanonen. Måleriet heng saman med mange verk av Jorn, som biletteppet Den lange rejse, på Museum Jorn i Silkeborg.
Bakgrunn
Asger Jorn var fødd som Oluf Jørgensen i Vejrum vest på Jylland som son av Maren og Lars Peter Jørgensen. Han var den nest eldste i ein syskenflokk på fire gutar og to jenter som blei fødd i tidsrommet 1912–1920. Faren døydde uventa i 1926, og mora måtte forsørga dei seks ungane på ein liten pensjon. Familien flytta til Silkeborg i 1929. Her utdanna han seg til lærar.
Kunstnaren tok ettnamnet Jorn i 1945. To av brørne hans, Jørgen Nash og Vagn Ove Jorn, blei også kunstnarar. Med tida oppstod det eit kunstnarisk, praktisk og økonomisk samarbeid mellom Jorn og Jørgen, den yngste i syskenflokken; dette samarbeidet tok slutt i 1962.
Utvikling
Det synte seg tidleg at Jorn var ein gåverik teiknar, illustratør og målar. Han debuterte som utstillar med to figurstudiar og eit lite landskapsmåleri i oktober 1933 på ei utstilling for Frie jyske malere i byen Silkeborg på Jylland i Danmark. I 1936 reiste han til Paris, der han vart elev på skulen til kunstnaren Fernand Léger, Atélier de l'Art contemporain. Skulen blei driven av den russiske målerinna Nadia Khodassevitch, den seinare kona til Léger, men Léger sjølv var innom på stutte vitjingar mest kvar dag. Jorn blei påverka både av Léger sin strenge, naturtru stil og den nye surrealismen framheva av kunstnarar som Joan Miró, Max Ernst og Jean Arp og av primitiv kunst. Litterært fann han inspirasjon frå Franz Kafka på denne tida, og blei den første som omsette Kafka til dansk.
Skort på pengar at Jorn tok på seg arbeidsoppdrag som dei pågåande førebuingane til verdsutstillinga i Paris i 1937 gav høve til. Saman med målarane Pierre Wemaëre og Grekoff realiserte han Légers skisser til eit 4,90 x 8,70 meter stort måleri som var tinga til utstillinga. Dette førte til at han kom i kontakt med arkitekten Le Corbusier, og han fekk då ei interesse for arkitektur og samspelet mellom arkitektur og biletkunst som skulle vare ved heile livet. Ei anna hending med langtidsverknad ser det ut til å ha vore for Jorn å få sjå Pablo Picassos nymåla bilete Guernica under ein rundtur på verdsutstillinga saman med Léger og dei andre elevane opningsdagen 12. juli 1937, før han seinare den same sumaren reiste han attende til Danmark.
Etter heimkomsten skreiv Jorn seg inn på kunstakademiet i København som elev hjå Aksel Jørgensen, men fekk ei ytst sjølvstendig haldning til undervisninga. Han freista lære seg frescoteknikken, truleg våren 1938, men nytta aldri metoden seinare. Likevel kan røynslene med denne teknikken ha gjeve seg utslag i kunsten hans, for den same våren gav han avkall på den glatte overflatestrukturen måleria hadde hatt fram til no, og kasta han seg ut i stofflege eksperiment, som å dra ein kam gjennom fargen etter føredøme av kubistisk måleri, og å nytte element av collage.
Krigsåra
Jorn hadde alt i ungdomstida markert seg som tilhengar av kommunistisk ideologi. Fascinasjonen for den avantgardistiske og venstreorienterte sida av fransk kulturliv veks seg sterk i han. Han vart intenst engasjert i dei ideane han hadde blitt kjent med under dei mange opphalda han hadde i Frankrike, og medveten om at den franske skoleringa i formell klårleik hadde gjeve han kunstnariske føremoner. Ikkje minst av di han vart utan kontakt med Europa under verdskrigen og den tyske okkupasjonen av Danmark 1940-45, og difor vart ståande aleine med spørsmåla sine om surrealismen og korleis denne retninga skulle utviklast vidare, vart krigstida eit hardt slag for han kunstnarisk. Så det i krigsåra ikkje mykje anna enn dansk kunst å sjå, og det nasjonale hadde dessuten vorte einstydande med fridom og sjølvstende, vart det viktig for han å skape eit samband mellom den danske kunstnariske tradisjonen og dei impulsane han hadde motteke i Paris.
I desember 1940 offentleggjorde Jorn og kunstnaren Egill Jacobsen ein avisartikkel som gjekk til rette med den avvisande haldninga i dansk kunstkritikk til det abstrakte biletspråket, og det skulle syne seg at andre kunstnarar støtta dei. På denne tida var desse to òg i gang med å planlegge eit tidsskrift, Helhesten, der dei skulle forsvare og utvikle ideane sine; det fyrste nummeret låg føre i 1941. Tidsskriftet kom til å innehalde bidrag om ulike uttrykksformer i dansk kunst, til ein viss mon òg dansk lyrikk, og batt saman den yngre og den eldre generasjonen av biletkunstnarar.
Tida fram til etableringa av kunstnargruppa COBRA
I august 1945, utstyrt med nytt pass og sitt heilt nye etternamn, Jorn, reiste han til Gøteborg, seinare til Oslo og deretter til Stockholm, for å vende attende til København over Malmö. I Oslo møtte han kunstmålaren Johs. Rian, og målaren, forfattaren og kunstkritikaren Pola Gauguin, son av Paul Gauguin. Pola Gauguin var i arbeid med ei ny utgåve av sin Munch-biografi, og ei bok om Munchs grafikk, der skildringa av Munch som ein bohem som støtt var på farten, men som likevel støtt returnerte til sitt Åsgårdstrand, skulle kome til å bli annektert av Jorn som mønster for eige liv. Men den eigentlege årsaka til Oslo-reisa, å vitje den store utstillinga som var opna i Nasjonalgalleriet i juli dette året, med over tre hundre av Edvard Munchs måleri mellom anna dei seinare verka hans, som nå vart stilte ut for fyrste gong, i tillegg til fleire grafiske arbeid, nemnde Jorn aldri. Jorn hadde ein viss kjennskap til Edvard Munchs kunst frå før, men inntrykka frå utstillinga vart so sterke at dei ikkje skulle utkrystallisere seg før langt seinare. Fleire av bileta kunne Jorn sjå att under ei stor Munch-utstilling i Rådhushallen i København i april året etter, der måleriet Natt frå 1925 skal ha vore blant dei som særleg gav inspirasjon til Jorns eigen biletkomposisjon og teknikk. Men mest avgjerande for Jorn skal sjølve innhaldet i Munchs kunst ha vore, dette å krinse inn dei store, sentrale tema i tilværet i ein kjede av bilete. Jorn opplevde på mange vis eit slektskap med Munch, trass i at liva deira var særs ulike.
Stutt tid etter heimkomsten frå reisa til Noreg og Sverige, var Jorn på farten på nytt. Med tog reiste han gjennom utbomba byar til eit Paris som hadde vorte sentrum for den nye kunsten som var i ferd med å oppstå i Europa. Inntrykka etter opplevingane og møta med gamle og nye kjende, mellom anna med Picasso i Sør-Frankrike, og eit stutt opphald i Nederland på heimvegen, oppsummerte han etter heimkomsten med ord som at dei franske surrealistane no hadde fått ein litterær overvekt som gjorde at dei eksperimenterte med visjonar og draumar, ikkje med måleriet og fargen, mens den andre og nye hovudstraumen, som med utgangspunkt i Pierre Bonnard og Henri Matisse dyrka fargen, løynde dei konfliktane som surrealistane freista å avdekkje, og difor måtte overta denne gruppas målarmetode. Konklusjonen hans ser ut til å ha vorte at den tredje retninga, med spanjolen Picasso i brodden, representerte beingrinda til den kunsten som måtte skapast, medan surrealistane stod for musklane og dei franske koloristane huda og håret.
Kunstnargruppa COBRA
Neste ferd skulle gå til Frankrike og Nord-Afrika saman med hustru og born. Familien kom til Amsterdam 21. juni 1947, reiste til Frankrike 2. juli og slo seg ned på ein bondegard, der Jorn og hans gamle ven, målaren Wemaëre, arbeida saman på bildevevprosjekt. Jorn måla i denne tida bilete som anten var førearbeid til vevnader eller inspirerte av veveteknikken. Etter at Jorn hadde tatt del i ein konferanse i Brussel 29.-31. oktober om surrealistane og tilhøvet til den revolusjonære kommunistiske kunsten som Moskva aksepterte, reiste familien til Tunis i november og blei til ut i april 1948, då dei returnerte til Frankrike. Hustru og born reiste heim, men Jorn vart verande i Frankrike til mai. Og alt i slutten av september var han attende i Paris med bilete til utstillingar (som ikkje vart suksessrike), etter å ha vitja kunstnarane Constant i Amsterdam og Dotremont i Brussel på vegen.
Avantgarden eller surrealistane si haldning til dei krava den sovjetiske kulturpolitikken stilte, var no som før eit heitt tema blant kunstnarane i den kretsen Jorn kjende seg knytt til, og ein internasjonal konferanse vart arrangert enno ein gong. Jorn hadde på førehand offentleggjort standpunktet sitt i eit innlegg med tittelen «Kommunist og ytringsfrihed» i ei dansk avis, og i eit nytt innlegg med tittelen «Frihed og Sovjet» i den diskusjonen som oppstod etterpå. Det som interesserte han i Paris, var ikkje den politiske striden, men det kunstnariske. Dette poengterte han og Dotremont på andre dag av konferansen ved å måle nokre små bilete kombinert med tekst, som skulle presenterast som innlegg i diskusjonen, men innslaget møtte inga ålmenn forståing. Etter at konferansen var avslutta, den 8. november 1948, kom difor nokre av konferansedeltakarane saman for å slutte seg til ei stutt fråsegn som Dotremont hadde skrive framlegg til, der dei tok fråstand frå den avsluttande resolusjonen, og i vage vendingar gav til kjenne at dei ville arbeide saman. Fråsegna var underteikna av Dotremont og Joseph Noiret for Belgia, Jorn for Danmark, og Appel, Constant og Corneille for Holland. Før denne nyetablerte kunstnargruppa reiste kvar til sitt, fekk dei drøfta tanken om å gje ut eit tidsskrift. Eit av framlegga til namn på tidsskriftet, som seinare vart godteke til Jorns glede, var COBRA, etter forbokstavane i namna på hovudstadene i dei tre landa: Copenhague, Bruxelles, Amsterdam.
Men på vårparten 1950 skulle det kome til beisk strid i COBRA, med Dotremont på den eine sida, og den hollandske gruppa, særleg Constant, på den andre sida, og med Jorn som den parten som i ei viss mon freista å jamna ut motsetnadene. I røynda hadde motsetnadene vore til stades heile tida, men fekk ny næring etter ei Cobra-utstilling på Stedelijk Museum i Amsterdam, opna i november 1949. I Amsterdam hadde dei gått til det steget å utvide Cobra med kunstnarar frå mange land, samla i ei rørsle som vart kalla International des Artistes Experimenteaux (IAE). Eit av stridsspørsmåla var framleis synet på tilhøvet mellom politikk og kunst, eit anna galdt Dotremonts krav om å spele ei dominerande rolle i redaksjonen av tidsskriftet i det heile, ikkje berre for dei numra som kom ut i Belgia. Jorn, som kravde sjølvstende for kvar gruppe i det einskilde landet, freista avbalansere synsmåtane, og det kom til ei viss avklåring frametter våren. Men i april 1951, då ei utstilling i Paris med Jorn, Appel, Corneille, Egill Jacobsen og Mogens Balle (som av vanskar med transporten ikkje fekk bileta sine fram i tide) vart opna med namnet Cinq peintres de Cobra («Fem Cobra-målarar»), var det klårt at Cobra-rørsla var i oppløysing; den hollandske gruppa var då nedlagd.
Etter COBRA
Kva kunstnarisk verknad den stuttliva COBRA-gruppa hadde for kunstutviklinga i samtida og seinare, er det i ettertid skilde meiningar om. Edward Lucie-Smith har til dømes hevda i si kunsthistorie at gruppa på mange vis ikkje stod for anna enn ei fornying og lenging av ei eldre tradisjon, ikkje ei heilt ny byrjing, og soleis ikkje fekk den innverknaden ein kunne ha rekna med. I motsetnad til dette, har kunsthistorikaren Per Hovdenakk meint at mange av Cobras kunstnarar utfolda ein aktivitet og fornyingsappetitt som gjer det umogeleg å sjå på Cobra som berre eit tilbakelagt historisk fenomen. I nyare tid tok interessa for COBRA seg opp, og det er ikkje rett å seie at den kunstnariske verksemda som deltakarane i gruppa stod for, har vore utan etterverknader.
Jorn måtte til tider tole fattigdom og naud, og har òg vore plaga med alvorleg sjukdom. Han braut saman i tuberkulose i april 1951 etter at han og hans nye kone, dei to døtra hennar og parets nyfødde barn hadde levd fleire månader i fattigdom i eit husvære i Det danske kunstnerhus i ein utkant av Paris. Ved hjelp av vener kom han seg til tuberkulosesanatoriet i Silkeborg i Danmark. Dei fyrste månadene på sanatoriet vart kritiske, og han kunne ikkje arbeide att før etter atten månader.
I september 1953 reiste Jorn med sin nye familie frå Danmark til Sveits på rekreasjon. Året etter drog dei til Albissola nær Genova i Italia, ein by med lange keramiske tradisjonar, der Jorn arbeida saman med mange kunstnarar frå fleire land i ein av keramikkfabrikkane. Fyrst budde familien i telt på stranda, seinare i kunstnaren Fontanas sumaratelier, som dei fekk låne.
Seinare liv og død
I januar 1973 blei han lagt inn på sjukehus med lungekreft. Kort tid etter gifta han seg med Enzensberger. I april reiste han til Albissola, der han overdrog huset sitt til kommunen og sikra at venen Umberto Gambetta og kona hans kunne bu i huset livet ut.
Jorn døydde på sjukehuset i Århus 1. mai 1973. Urna med oska hans vart sett ned på kyrkjegarden ved Grötlingbo kyrkje på den svenske øya Gotland. Motiva i veggrelieffa på utsida av denne mellomalderkyrkja hadde oppteke han sterkt, ettersom dei er rekna for å syne episodar frå soga om Didrik av Bern.
Samlingar
Silkeborg Kunstmuseum (som i 2010 endra namnet til Museum Jorn, Silkeborg) mottok av Jorn som gåve til saman over 5 000 verk av 150 kunstnarar frå heile verda. Om lag 100 måleri, 100 keramiske arbeid, grafikk og teikningar var av hans eigen produksjon, og to av hovudverka hans, måleriet Stalingrad og biletvevnaden Den lange rejse (i samarbeidet med Wemaëre), er plassert sentralt i museet. Mange av dei kunstnarane som inspirerte Jorn er representert: Max Ernst, Picabia, Le Corbusier, Léger, og danske kunstnarar som mellom andre Ejler Bille, Bjerke Petersen, Carl-Henning Pedersen, Egill Jacobsen og, Heerup. Cobragruppa er representert ved Aleschinsky, Appel, Constant, Reinhoud, Wolvecamp, og frå 1950-talet mellom andre Baj, Dubuffet, Gallizio, Lam, Matta, Michaux, Wemaëre, Gruppe Spur. To store, utvendige veggfelt i keramikk er gjevne til museet av Jean Dubuffet og Pierre Alechinsky.
10 000 års nordisk folkekunst
Til Jorns livsverk som biletkunstnar høyrer òg ideane og planane om bokserien 10000 års nordisk folkekunst. I 1961–1963 tok han opp att sin gamle kongstanke om å presentere den nordiske kunsten frå oldtida og mellomalderen i ei bokserie, og å etablere eit senter for studiar av denne kunsten: Skandinavisk Institut for Sammenlignende Vandalisme (SISV). For eigne pengar engasjerte han den franske meisterfotografen Gérard Franceschi (1915-2001), ein av dei mest framståande spesialistane i verda på fotografering av kunstverk, og saman oppsøkte dei i åra 1963-1964 bygningar og musé for å fotografere dei objekta som var aktuelle for bokserien og eit fotoarkiv som skulle verte fyrste steg i etableringa av senteret. Denne førebuande aktiviteten resulterte i 25 000 fotografi, som er arkivert på Silkeborg Kunstmuseum.
Bokserien var planlagt i ei mengd band som skulle vere kunstnarisk utforma av Jorn, og med fotografia utvald og redigert av han. Teksten til kvart band skulle skrivast av kjende fagfolk. Men av fleire årsaker vart ikkje planen realisert; Jorn ga opp prosjektet i 1965, og skreiv deretter bøker om utvalde emne. Då han døydde, hadde han berre fått vald ut og redigert fotografia til eit fåtal av banda. Gérard Franceschi hadde teke svartkvitt-fotografi medan grafisk utforming og bilderedigering (komposisjon) var ved Asger Jorn. Bøkene er langt seinare utgjevne med tekst av forfattarar som vart engasjert av Silkeborg Kunstmuseum i samarbeid med Borgens Forlag i Valby i København. Kvar av desse bøkene ligg føre på det av dei skandinaviske språka som kvar av forfattarane har som sitt eige, og er utgjevne på Borgens Forlag. Dei er dessutan utgjevne i engelsk eller tysk omsetjing på eit forlag i Køln i Tyskland, Verlag der Buchhandlung Walter König.
L
Bokstaven L (l) er den 12. bokstaven i det latinske alfabetet og den 11. i det greske alfabetet (Λ λ). Bokstaven stammar frå det fønikiske alfabetet. Bokstaven heiter på hebraisk lamed, og vart av grekarane omdanna til lambda. Romarane gav bokstaven namnet el. Romartalet L = 50 er oppstått av ei redusert form for den greske bokstaven Ψ (psi).
I runealfabetet er bokstaven femte rune i tredje ætt.
Sjå elles tjukk l.
Atmosfærisk vindauge
Det atmosfæriske vindauget referer til dei delane av det elektromagnetiske spekteret som ikkje blir absorbert når jordatmosfæren er i sin naturlege tilstand. Det atmosfæriske vindauget ligg om lag i bølgjespekteret til infraraud stråling mellom 8 og 15 mikrometer.
Farar
Dei siste tiåra har det blitt fleire gassar som inneheld bindingar mellom fluor og anten karbon eller svovel i atmosfæren. Desse gassane absorberer stråling som ligg innanfor det atmosfæriske vindauget. Desse ikkje-reaktive gassane blir ikkje fjerna i den naturlege sirkulasjonen i jordatmosfæren. Ein har til dømes estimert at gassar som perfluorkarbon (CF4, C2F6, C3F8) kan halde seg i atmosfæren i over 50 000 år, eit tal som kan vere understimert sidan desse gassane ikkje har naturlege kjelder.
Dette betyr at slike samansettingar har eit enormt potensial for global oppvarming. Eit kilo med svovelheksafluorid vil til dømes føre til like stor oppvarming som 23 tonn med karbondioksid i løpet av 100 år. Perfluorkarbon har ein liknande effekt og ein treng 1800 gonger så mykje karbondioksid for å gje den same globale oppvarminga som karbontetraklorid (CCl4)
Paul Curran
Paul Curran er ein skotsk operadirektør. Han var dagleg leiar som operasjef ved Den Norske Opera & Ballett frå 1. januar 2009 til 31. desember 2011.
Han etterfølgde tidlegare operasjef Bjørn Simensen i stillinga som operasjef i Oslo. Curran var ein del av leiinga ved Den Norske Operaen, som òg består av administrerande direktør Tom Remlov, ballettsjef Espen Giljane og musikksjef John Fiore.
Vollèges
Vollèges er ein kommune i distriktet Entremont i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 843 meter over havet.
Kvassheim fyrstasjon
Kvassheim fyrstasjon er eit fyr i Hå kommune på Jæren i Rogaland. Det vart bygd i 1912 og vart det siste leddet i utbygginga av fyra på Jæren.
Stasjonen dannar eit system i lag med Obrestad og Feistein fyr, som begge vart bygd for å leie trafikken trygt forbi jærkysten. Trass i at det var to andre fyr på Jæren, var det stadig forlis, og i 1906 vart det bygd eit tåkesignal med knall like sør for der Kvassheim fyr står i dag. Dette tåkesignalet vart nedlagd då fyret vart bygd i 1912. Fyret vart ustyrt med tåkelur som igjen vart erstatta med tyfon i 1956. I 1990 vart fyret automatisert og avfolka.
I 2002 vart fyret gjeve Jæren Friluftsråd, og arbeidet med å pusse opp, restaurere og bygge om det gamle fyret starta. I dag vert fyret òg kalla Friluftsfyret Kvassheim og det er i dag kafé i den gamle fyrbygningen.
Bjøllebotn
Bjøllebotn er ein blindveg på Myrdal i Fana bydel i Bergen kommune. Han går sørvestover frå Totlandsvegen og er om lag 600 meter lang.
John Taverner
John Taverner (fødd ca. 1490, død 18. oktober 1545) var ein engelsk komponist og organist, som vert rekna som den viktigaste engelske komponisten på si tid. Livet hans er tema i Taverner, ein opera av Peter Maxwell Davies. Han komponerte først og fremst kyrkjemusikk, mellom anna 8 messer, 9 messedelar, 3 magnificat, 25 motettar og nokre songar og instrumentalstykke.
Bjøllebotn
Namnet vart vedteke i 1977 og har samanheng med planta revebjølle.
John Taverner
Taverner var organist og kapellmeister ved Christ Church i Oxford, utnemnd av kardinal Thomas Wolsey i 1526. I 1528 fekk han åtvaring for kontakten han hadde med lutheranane, men slapp straff då han «berre» var «ein musikar». Wolsey vart styrta i 1529, og i 1530 forlet Taverner posten sin.