cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Æge
Æge, norrønt Ægir, er herskaren over havet i norrøn mytologi. Han er gift med Rån (Ran), og saman har dei ni døtrer, havbølgjene. Han er ofte kalla ein jotun, og omtalt som sonen til jotunen Fornjótr, som var konge av Finland, og bror til Logi (eld) og Kári (vind). Andre stader er kva type vesen han er uklårare. I Skáldskaparmál av Snorre Sturlasson blir Æge identifisert med Gymer (Gymir) og Hlér som budde på Hlesey (Læsø).
Æge er kjend for gjesteboda sine. I Lokasenna (Loketretta) held han ein fest for æsene som blir øydelagd av Loke.
Kross
Bruk
Andre bruksområde er mellom anna:
Taukross
Taukrossen er eit T-forma symbol som har fått namn etter det greske skriftteikenet tau; det består av ein loddbein strek som på toppen har ein kortare vassbein strek. Ifølgje den kristne tradisjon skal dette vera den forma for krossar som det er mest sannsynleg at Jesus vart krossfesta på. Taukrossar finst i gamle kristne framstillingar, men vert lite brukt i dag. Taukrossen vert òg brukt som nattverdsymbol.
Taukross, egyptisk kross, T-kross og Antoniuskross er den same krossen berre med forskjellege namn. Grunnen til at krossen ogso vert kalla Antoniuskross er for di eremitten St. Antonius frå Egypt skal ha fordrive demonar ved hjelp av denne krossen.
Andreaskross
Andreaskrossen er bygt opp av to like lange diagonalar som kryssar einannan på midten, som ein 'X'. Den har namn etter apostelen Andreas, som ifølgje tradisjonen skal ha vorte krossfesta på ein slik kross. Andreaskrossen finst i det skotske flagget. I dagens norske samfunn vert andreaskrossen brukt som eit åtvaringsteikn på kjemikaliar.
Gresk kross
Ein gresk kross er samansett av to like lange strekar, ein vertikal og ein horisontal, som kryssar einannan på midten (som eit plussteikn, '+'). Det er den vanlegaste forma for krossar innan austleg kristendom, og vart brukt i Austromarriket og i Italia fram til renessansen. Den greske krossen finst i det greske og i det sveitsiske flagget med Raude Kross-flagget som ei avleidd form.
Latinsk kross
Ein latinsk kross har ein vertikal del som er lengre enn den horisontale. 1/3 av vertikalen stikk ovanfor horisontalen, og denne delen er like lang som kvar av dei horisontale armane, mens den nedre delen er dobbelt so lang. Den latinske krossen har vore brukt i vestleg kristendom sidan mellomalderen, og er den dominerande krossforma for å symbolisera kristendom. Ortodokse kyrkjesamfunn brukar denne krossen med tillegg av skråstilt del under den horisontale.
Ortodoks kross
Ein ortodoks kross vert brukt som symbol for ortodoks kristendom, særlig i den russisk-ortodokse kyrkja. Krossen er forma som ein patriarkkross (dobbelkross) med ein kort, skråstilt tverrarm eller bjelke nedst på krosstolpen. Den øvrste tverrbjeken står for skiltet på Jesus sin kross med inskrifta INRI (latin for Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, «Jesus fra Nasaret, jødenes konge»). Den skråstilte tverrbjelken nedst kan tolkast på mange måtar. Han kan mellom anna vera ei fotstøtte, men dannar også ein X-forma andreaskross og kan dermed vera eit symbol for apostelen Andreas som kristna Russland og er vernehelgen for landet.
Gesturi
Gesturi (sardisk Gèsturi) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 1 252 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 46.83 km² og ligg i ei høgd på 315 meter over havet.
Amaliáda
Amaliáda (gresk Αμαλιάδα), eldre form Amalias, er ein by og ein tidlegare kommune på Peloponnes i Hellas. Frå 2011 er han ei kommunaleining i kommunen Ílida i periferieininga Ilía i periferien Vest-Hellas og hovudsete i kommunen. Byen ligg like sør for elva Piniós, 80 km frå Pátra, 20 km frå Pýrgos og 291 km frå Aten. Byen er den nest største i Ilía og den vestlegaste byen på Peloponnes.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Amaliáda 28 520 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 16 763 innbyggjarar.
Amaliáda er kalla opp etter Dronning Amalia og vart grunnlagd då to mindre kommunar, Kalítsa og Dervís Tselépi, vart slått saman i 1830.
Gölköy
Gölköy er ein by og eit distrikt i provinsen Ordu i Svartehavsregionen i Tyrkia. Byen ligg 60 km innover i landet frå Ordu langs vegen til Sivas. Byen har kring 11 000 innbyggjarar, medan heile distriktet har nær 65 000 innbyggjarar. Byen ligg 1054 meter over havet.
Den austromerske borga Habsamana ligg i distriktet.
Zara i Tyrkia
Zara er ein by og eit distrikt i provinsen Sivas i Tyrkia. Byen ligg 70 km frå Sivas og har kring 11 000 innbyggjarar.
Arenillas
Arenillas er ein kommune i provinsen Soria i den autonome regionen Castilla y León, nord i Spania.
Browning HP
Browning HP ("Hi-Power") er basert på ein halvautomatisk pistol patentert av John Browning i USA i 1922, som så tok med seg idéen til Belgia og Fabrique Nationale. Konstruksjonen vart ferdig utvikla av belgiaren Deudonne Saive ved FN-fabrikken. Dette var den første pistolen som hadde eit fungerande magasin med dobbel patronrekkje, som da heldt heile 13 skot i kaliber 9 mm Parabellum. (I dag held tilsvarande magasin til vanleg 15 slike.)
Pistolen vart produsert som P35 frå 1935, men vart au kalla "Grande Puissance" (GP), eller "Hi-Power" (HP).
Pistolen verkar etter Brownings kort-rekyl-prinsipp og har locked-breech-mekanisme, men noko annleis enn i Colt 1911, som Browning au konstruerte.
På grunn av den doble rekkja med partonar i magasinet, måtte skjeftet bli litt tjukkare, men ikkje så mykje at det er eit problem for folk med normale hender. Pistolen er kjend for å vera treffsikker og påliteleg.
Browning HP vart bruka av begge sider under andre verdskrigen. Dei allierte bruka HP-pistolar laga i Canada, medan tyskarane bruka HPar laga i det okkuperte Belgia. P35 er framleis populær blant militære, og over 50 hærar har bruka han sidan han vart introduert. Ein versjon er framleis i teneste hos dei kanadiske væpna styrkane, og våpenet er standardpistol hos den britiske, australske og venezuelanske hæren, mellom andre.
Pistolen er vanlegast med single-action og 9 mm Parabellum, men finst au dei seinare åra i double-action og med kaliber .40 Smith & Wesson.
Browning HP blir framleis produsert, både i Europa og i Argentina.
23. oktober
23. oktober er den 296. dagen i den gregorianske kalenderen (297. under skotår). Det er 69 dagar att av året.
Fossilt vatn
Fossilt vatn eller fossilt grunnvatn er vatn som er danna under andre klimatiske tilhøve enn no og oppbevart uforstyrra, til dømes som grunnvatn. Dei blir ikkje fornya slik klimaet er no. Fossilt vatn er difor ein ikkje-fornybar ressurs.
I tillegg til å liggja som grunnvatn i akviferar kan ein finna fossilt vatn i djupe innsjøar der vasslaga ikkje blandar seg, i subglasiale innsjøar og kanskje på andre lekamar i verdsrommet enn jorda.
Under Sahara og i Midtvesten i USA er det store førekomstar av fossilt grunnvatn, Den nubiske sandsteinakviferen og Ogallala-akviferen. Begge stader blir vatnet nytta til irrigasjon.
Sonate i C-dur for fløyte eller blokkfløyte og basso continuo
Sonate i C-dur for fløyte eller blokkfløyte og basso continuo av Johann Sebastian Bach (BWV 1033) er ein sonate i fire satsar:
Generalbassen kan verte spelt av forskjellige instrument.
Dette er ein av fløytesonatar som ein ikkje er sikker på om Bach verkeleg skreiv. Den tidlegaste kopien ein har vart laga av sonen til Bach, Carl Philipp Emanuel Bach, som rett og slett berre kan ha vore noteskrivar for faren. Dei to første satsane verkar ikkje å vere like moden som Bach sine andre fløytesonatar, noko som kan tyde at det var ein mindre erfaren komponist som skreiv musikken, eller at Bach prøvde seg fram i ein sjanger som var ny for han. Det kan ha vorte skrive så tidleg som i 1718.
Ngaoundéré
Ngaoundéré er hovudstad i regionen Adamaoua i Kamerun og har om lag 150 000 innbyggjarar.
Bynamnet
Namnet Ngaoundéré (på fransk også stava N'Gaoundéré) kjem frå språket mbum, der det heiter ŋgáú ndéré, som tyder 'navlefjellet' (ŋgáú 'fjell', ndéré 'navle'), etter eit fjell med same namn rett utanfor byen. Dette fjellet ser ut som ein stor, rund mage med liten topp øvst som ser ut som ein utståande navle. Fjellet kan sjåast i bakgrunnen på biletet til høgre. På fulfulde heiter byen Ngawndere, uttala [ŋgáwndéré], med høg tone på alle stavingane.
Lamidatet Ngaoundéré
Tradisjonelt har byen Ngaoundéré vore bygd rundt lamidatet, dvs. palasset til lamidoen eller fulani-kongen/hovdingen (fulfulde laamiiɗo, fleirtal laamiiɓe). Lamidoen er den øvste religiøse leiaren for muslimane i regionen Adamaoua. Dei fleste lamidoane i Ngaoundéré har hatt bakgrunn i to etniske grupper, fulaniane og mbumane.
Bibliografi
Fløttum, Sverre 1974. Dictionnaire mbum–français. Oslo: [utan utgjevar].
Valdeavellano de Tera
Valdeavellano de Tera er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
1. divisjon fotball for menn 1980
1. divisjon 1980 starta 27. april og slutta 19. oktober.
Det vart spelt 22 rundar. Dei tre nedste laga rykte ned. Det vart gjeve to poeng for siger og eitt poeng for uavgjort.
Bermuda
Bermuda er eit britisk oversjøisk territorium i det nordlege Atlanterhavet, om lag 1000 kilometer aust for USA. Territoriet består av om lag 138 øyar. På den største ligg hovudstaden, Hamilton. Bermuda har ein blømande økonomi med ein stor finanssektor.
Fat
Fat kan visa til:
Medan FAT kan vera ei forkorting for:
Tundralo
Skildring
Tundraloene er 27-30 cm lange med eit vengespenn på 71-83 cm, og ei vekt på 190-280 gram, opptil 345 g ved førebuing til migrasjon. Om våren og sommaren, frå slutten av april eller mai til august er fjørdrakta hos vaksne svart og kvit på rygg og venger. Andletet og halsen er svarte med ein kvit kant, dei har svart bryst og ein kvit gump. Halen er kvit med svarte tverrstriper. Nebbet og beina er svarte. Dei myter og legg om til vinterdrakt frå midten av august til tidleg september og held denne på fram til april. Vinterdrakta er lite iaugefallande grå på oversida, med eit gråflekka bryst og lys buk. Fjørdrakta hos ungfuglar og første vinteren er lik vinterdrakta, men ryggfjørene er mørkare med kremkvite kantar. Denne drakta held dei frå dei er flygeferdige og i ca. eitt år. I alle fjørdrakter er dei indre flankane og fjører i armhola er svarte, eit sikkert kjenneteikn som lett skil tundraloa frå dei andre tre artane i slekta Pluvialis i flukt. På bakken kan dei òg skiljast frå dei andre Pluvialis-artane med sine større (24-34 mm) og kraftigare nebb. Om våren og sommaren vil alle vaksne fuglar skifte over til sommardrakta med svart andlet, bryst og underside, anten dei dreg til hekkeområda opp i arktiske delar av Russland, Nord-Canada og Alaska eller dei vel å ikkje migrere.
Hekkeområda er arktiske øyar og kystområde i heile den nordlege kysten av Alaska, Canada og Russland. Dei hekkar på bakken i ein tørr open plass med god sikt, reiret er ei grunn fordjuping i grus. I juni legg dei fire egg, nokre gonger berre tre. Rugetida er på 26-27 dagar og ungane er flygeferdige 35-45 dagar gamle.
Om hausten trekkjer tundraloa til overvintring i kystnære område over heile verda. I «den nye verda» dreg dei til område frå sørveste Britisk Columbia til Massachusetts og Karibia sør til Argentina og Chile, i den vestlege gamle verda frå Storbritannia og sørvestlege Noreg sørover langs kysten av Afrika til Sør-Afrika, og i den austlege gamle verda, frå det sørlege Japan ned til sørkysten av Sør-Asia og Australia, nokre få når til New Zealand. Dei kan gjennomføre transkontinentale flygingar utan stopp over Asia, Europa og Nord-Amerika, men kan gjere mellomlandingar av og til om dei vert tvinga ned av ekstremt vêr, eller for å beite på breidda av store innsjøar.
Unge fuglar hekkar ikkje før dei er to år gamle, vanlegvis blir dei på overvintringsområda til dei andre sommaren.
Dei samlar mat på strender og tørrlagte område ved fjære sjø, vanlegvis utan å grave. Maten består av små blautdyr, børstemarkar, ormar, krepsdyr og insekt. Dette er mindre selskapelege fuglar enn andre Pluvialis-artar, dannar ikkje tette flokkar ved beiting, i staden beitar dei spreitt utover strendene, med god avstand mellom kvarandre. Dei vil likevel danne tette flokkar som kviler ved flod sjø.
Tundraloa er ikkje hekkefugl i Noreg, men er vanleg i trekk til og frå overvintringsområde. Nokre få individ kan overvintre langs vestkysten.
Kultur i 1969
Kultur i 1969 gjev eit oversyn over kulturhendingar på ulike felt i 1969.
Litteratur
Prisar:
Utgjevingar:
Musikk
John Lennon og Yoko Ono heldt ein «bed-in» i Montreal i Canada og spelte inn «Give Peace a Chance» med melloma anna Tommy Smothers og Timothy Leary.
Giave
Giave (sardisk Tzàve) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 537 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 47.07 km² og ligg i ei høgd på 595 meter over havet.
Kultur i 1969
Musikk
Creedence Clearwater Revival bygde på suksessen frå føre året med fleire albumutgjevingar og hitsongar. Dei fekk hitsongar med «Proud Mary», «Green River», «Bad Moon Rising» og «Down on the Corner»/«Fortunate Son».
Gilberto Gil og Caetano Veloso gav ut kvart sitt album med den nye musikktypen tropicali, ei blanding av bossanova, samba og andre brasilianske musikkstilar som gjorde stor suksess i heimlandet Brasil. Begge musikarane flytta til London etter å ha vore fengsla for verksemd mot regimet i heimlandet.
David Bowie gav ut debutsingelen «Space Oddity» om lag samstundes med den amerikanske månelandinga, og fekk ein stor hit. Resten av albumet Man of Words/Man of Music var lite tilgjengeleg for det store lag av lyttarar, men la grunnlaget for Bowie sin seinare store popularitet.
Serón de Nágima
Serón de Nágima  er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
Kultur i 1969
Musikk
Bob Marley & the Wailers gav ut debutalbumet Soul Shakedown som fekk lite merksemd elles i verda, men byrja gruppa sin status superstjerner i heimlandet Jamaica. Musikken var meir ska enn reggae.
The Jackson 5 gav ut førstealbumet sitt, Diana Ross Presents The Jackson 5.
Skipinga av gruppene Masjina Vremeni i Russland, Black Sabbath, Judas Priest, Mott the Hoople Mott the Hoople og Steeleye Span i Storbritannia og The Doobie Brothers i USA
Hurtigsjakk
Hurtigsjakk (snøggsjakk) er sjakk der spelarane som hovudregel har mellom 15 minutt og 60 minutt med tenketid til å spele sjakkpartiet. Til dømes i Den opne Noregsmeisterskapen i hurtigsjakk er tenketida 30 minutt per spelar og parti.
Den offisielle definisjonen i den norske omsettinga av Verdssjakkforbundet FIDE sine reglar for hurtigsjakk er følgjande: «Et 'hurtigsjakkparti' er et sjakkparti der enten alle trekk må utføres i løpet av en gitt betenkningstid mellom 15 og 60 minutter; eller grunnbetenkningstiden + 60 ganger tillegget er mellom 15 og 60 minutter.»
Enda raskare sjakk blir kalla lynsjakk. Vanleg turneringssjakk blir spela med tenketid frå 1 time på heile partiet, og oppover i mange variantar, sjeldan lenger enn 2 timar på 40 trekk, 1 time på 20 trekk og 30 minutt på resten av partiet for kvar av spelarane.
Tenketida i hurtigsjakkk gjer at spelarane har begrensa med tid til å vurdere kvart enkelt trekk. Tenketida er likevel så lang, at kvaliteten på partia oftast er svært høg, og det er typisk dei beste sjakkspelarane som også er dei beste i hurtigsjakk. Dette til ei viss grad i motsetnad til lynsjakk, der det i større grad finst spelarar som er relativt mykje betre i lynsjakk enn i sjakk med lang tenketid. Tidlegare verdsmeister i sjakk, Viswanathan Anand frå India, har lenge vore rekna som den fremste hurtigsjakk-spelaren i verda.
I hurtigsjakkturneringar er regelen for ulovlege trekk at dei skal rettast berre viss spelaren krev dette, i motsetnad til i vanlege parti med lang tenketid, der turneringsleiaren skal gripe inn viss ho eller han ser ulovlege trekk. Følgjene av eit ulovleg trekk er vidare at motstandaren blir tilkjent 2 minutt tillegg i tida, som i vanlege parti med lang tenketid. Og viss ein spelar gjer tre ulovlege trekk i same partiet, så kan motstandaren krevje vinst.
Norges Sjakkforbund godtar sjakkturneringar med tenketid ned til 25 minutt per spelar og parti for berekning av Elo-rating.
Finn Gustavsen
Finn Gustavsen var den mest kjende politikaren frå partiet SF, forløparen til dagens SV.
Gustavsen kom opphavleg frå Drammen. I ungdommen arbeidde han som industriarbeidar i Holmestrand, men frå 1947 som journalist i arbeidarpressa. Da den opposisjonelle avisa Orientering begynte å komme ut frå årsskiftet 1952-1953, var Gustavsen med. Dette førte til at han mista jobben i arbeidarpressa. Han heldt likevel fram som aktiv medlem i AUF, ungdomsorganisasjonen til Arbeidarpartiet.
Gustavsen spelte ei stadig viktigare rolle i Orientering, først som redaksjonssekretær, så som politisk journalist, og til slutt som redaktør. Han kritiserte blokkpolitikken og atomvåpenopprustinga og Arbeidarparti-leiinga for å støtte denne og for å ha forlate sosialismen.
Utover 1960-åra var Gustavsen i stor grad SF sitt ansikt utetter. Han framstod i media, ikkje minst i det nye mediet fjernsynet med ein ny og skarpare stil i forhold til dei vanlege politikarane. Dette og dei klare standpunkta gjorde han populær blant mange, men samtidig mislikt av andre. Saker Gustavsen fremja med kraft, slike som kamp mot medlemskap i EF/EU og mot USA sin brutale krig i Vietnam, gjorde at mange unge søkte til SF i denne tida. Men Gustavsen gjekk klart imot dei i ungdomsorganisasjonen SUF som ville omdanne SF-rørsla til eit kommunistisk parti basert på kinesaren Mao Zedong sine tankar. Desse maoistane braut med SF i 1969, og skipa sidan AKP (m-l) og RV.
I samlingsprosessen frå 1973 til 1975 da Sosialistisk Valforbund skulle bli til Sosialistisk Venstreparti, markerte Gustavsen heile tida skepsis mot Norges Kommunistiske Parti, og fleirtalet i dette partiet blei da heller ikkje med i samlinga til slutt.
Etter valet i 1973 var Gustavsen parlamentarisk leiar i stortingsgruppa til SV fram til 1975, da han trekte seg frå dette vervet etter ein konflikt med partileiar Berit Ås. I mellomtida hadde "Alcan-saka" om heimkjøp av aksjar i aluminiumsindustrien vore ei vanskeleg sak, der Gustavsen braut med resten av gruppa under røystinga på Stortinget.
I valkampen i 1977 blei Gustavsen saman med Berge Furre trua med riksrett fordi dei avslørte at regjeringa hadde ført Stortinget og folket bak lyset i den såkalla Loran C-saka, som dreia seg om norsk støtte til USA sin atomvåpenstrategi. Men etter valet viste det seg at riksrettssaka ikkje blei noko av. Gustavsen drog same året til Afrika for å arbeide med utviklingshjelp.
Finn Gustavsen døydde 20. juli 2005. Det er ingen tvil om at Finn Gustavsen var ein av dei store og markante politikarane i norsk etterkrigspolitikk.
Umurlu
Umurlu er ein by og eit distrikt i provinsen Aydın i Tyrkia. Han ligg 12 km aust for Aydın og har kring 11 000 innbyggjarar (2011).
Det vert sagt at byen er kalla opp etter Umur Bey. Om så er sant, så vert byen grunnlagd på 1300-talet.
Rezovska
Det var lenge strid mellom Bulgaria og Tyrkia kor grensa gjekk i området rundt munningen av Rezovska, og dette vart løyst på 1990-talet. Som eit resultat av avtalen mellom dei to landa frå 6. mai 1992 (stadfesta av Bulgaria i 1998), fekk Bulgaria eit lite landområde på fleire kvadratkilometer i Rezovobukta i byte mot eit vassareal på kontinentalsokkelen.
Valfar
Valfar (òg skrive Valfader) er eit gamalt norsk ord med opphav i norrønt språk Valfoðr, far deira falne. Namna er nytta som eit av mange namn på den norrøne guden Odin. I norrøn mytologi er det ei førestilling om at dei som fell i krig eller kamp hamnar hjå Odin i Valhall, dei falne sin hall. I Valhall slost krigarane til dei døyr. Etterpå kan dei stå opp att like heile.
Torrubia de Soria
Torrubia de Soria er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
Salt
Salt er ei stor gruppe kjemiske stoff med liknande eigenskapar: I tørr, fast form er dei krystallar, og oppløyst i vatn dannar dei frie ion som gjev vatnet elektrisk leiingsevne.
Iona i ein del salt er viktige for kroppen, og fleire salttypar blir brukte i matlaging.
Salt i kjemien
Salt er hovudsakleg uorganiske stoff som kan dannast i ein nøytraliseringsreaksjon mellom ei syre og ein base eller i ein reaksjon mellom eit metall og ei syre. Salt kan dannast både av uorganiske og organiske syrer. For eksempel gir reaksjonen mellom saltsyre (HCl) og natriumhydroksid (NaOH) natriumklorid.
HCl + NaOH → NaCl + H2O
Namngjeving
Salt får namn etter kva ion dei inneheld. Kationet vert nemnd først. Metallnamnet vert brukt for metallion. Andre kation har eigne namn. Til dømes heiter NH4+ ammonium. Dette vert sett saman med namnet til anionet. Eit salt av natrium og klor får namnet natriumklorid.
Eigenskapar
Eigenskapane til eit salt er avhengige av kva ion saltet er sett saman av.
Salt kan vera giftige. Sjølv natriumklorid er giftig i større mengder.
Salt har som regel høge smeltepunkt og kokepunkt.
Løysingsevna varierer mykje mellom ulike salt. Natriumklorid er lettløyseleg i vatn, men sølvklorid er nesten uløyseleg. Generelt er salt av alkalimetall og nitrat lettløyselege. I metta løysningar vil det vera likevekt mellom iona og uløyst salt.
Salt kan vera nøytrale, sure eller basiske avhengig av kva ion dei inneheld. Salt av ei sterk syre og ein sterk base er nøytrale. Salt av ei svak syre og ein sterk base er ofte basiske. Dette fordi eit ion som er den korresponderande basen til ei svak syre vil vera basisk.
Reine salt er som regel luktfrie.
Salt i matlaging
Det vanlegaste saltet i matlaging, bordsalt, er natriumklorid (NaCl). Det er nødvendig for oss, men dagsbehovet er berre 3 gram. Ein brukar òg mineralsalt med redusert natriuminnhald. I desse er ein del natriumklorid bytt ut med til dømes kaliumklorid (KCl) og magnesiumsulfat (MgSO4).
Salt berekna til matlaging vert seld som vanleg salt, havsalt eller mineralsalt. Jod er ofte tilsett. I tillegg kan ein kjøpa kryddersalt. Her er saltet blanda med andre krydder.
Salt vert mykje nytta for å gje maten smak.
Salting er ein måte å konservera mat på. Mange mikroorganismar toler ikkje salt. Vatn vert drege ut av cellene ved osmose.
Utvinning
Ein kan utvinna salt frå sjøvatn eller frå mineral. Saltgruver finst fleire stader i Europa. Kontroll med saltgruver eller salthandel har vore ei kjelde til rikdom og makt.
Mykje salt er løyst i havet. I tillegg er saltinnhaldet i nokre innsjøar, til dømes Dødehavet, stort. Fleire ulike salt er til stades. Utvinning av salt frå sjøvatn skjer ved fordamping av vatnet. Saltet vert att.
Historie
Salt, NaCl, har gjennom historia vore viktig, særleg som konserveringsmiddel for mat. Tidlegare problem med masseproduksjon kombinert med stort forbruk har vore medverkande til at verdien av salt har vore svært høg. Det engelske ordet salary, lønning, kjem av at arbeidarar tidlegare er blitt betalt i nettopp salt.
Somme stadnamn har salt i namnet sitt:
Annan bruk av salt
Mange norske vegar vert salta om vinteren. Ved å tilsetja salt (eller ein del andre stoff) i ei væske vil ein auka kokepunktet og seinka smeltepunktet. Dette er døme på kolligative eigenskapar.
Salt som kaliumsulfat vert nytta i gjødsel.
Natriumklorid og nokre andre salt vert ofte brukte i produkt som såper, sjampo og fotsalt.
Jernsulfat (FeSO4) er det verksame stoffet i mange jerntablettar. Dette saltet kan òg brukast mot mose i plenen.
Ordet finst òg i enkelte faste uttrykk. Til dømes å ta noko med ei klype salt, strø salt i såret og å ha til salt i grauten.
Bibelen nemner salt fleire stader.
Lamido
Lamido er ein tradisjonell tittel for ein konge, hovding, sultan eller emir i det nordlege Kamerun og det nordlege Nigeria. Ordet kjem av fulfulde laamiiɗo, fleirtal laamiiɓe, og er eit perfektivt partisipp i O-klassen (personar i eintal) og ƁE-klassen (personar i fleirtal) av verbet laamoo 'styre, regjere'. Tidlegare hadde dei både politisk, juridisk og religiøs makt. I kolonitida styrde dei europeiske kolonimaktene indirekte gjennom lamidoane og deira administrasjon. Etter at Kamerun og Nigeria blei sjølvstendige statar, har den politiske makta deira blitt stadig mindre.
Stjørdalen
Stjørdalen er ein dal i Trøndelag fylke og var frå 1837 eit sjølvstendig formannskapsdistrikt (kommune) i Nord-Trøndelag fylke. Stjørdalen formannskapsdistrikt varte fram til 1850 då distriket vart delt i to: Nedre og Øvre Stjørdal formannskapsdistrikt. Stjørdalen hadde ved delinga 11 643 innbyggjarar.
Dagens Stjørdal kommune består av kommunane som utgjorde Nedre Stjørdal formannskapsdistrikt samt Hegra som på den tida høyrte til Øvre Stjørdal.
Eiteråga i Rana
Eiteråga er namnet på både ei elv og ei grend i Dunderlandsdalen, 7 km nord for Storforshei, i Rana kommune. E6 passerer gjennom grenda.
Næringsgrunnlaget er i hovudsak jordbruk. 4 km nord for munningen til Eiteråga i Ranelva finst Stjernen sølvsmie, som produserer smykke av sølv og edelsteinar og brukskunst.
Elvenamnet kan tyde «den kalde elva», av gammalnorsk eitr, jamfør «eitrande kald». Namnet kan òg vere avleidd av urgermansk *aitra-, «noko som sveller fram».
Elva har utløpet sitt mellom Bomfjellet og Ørtfjellet.
Lev Tolstoj
Lev eller Leo Tolstoj, eller eigentleg grev Lev Nikolajevitsj Tolstoj, var ein russisk forfattar og aristokrat som utmerka seg for realistiske romanar og noveller. Dei mest kjende verka hans Krig og fred og Anna Karenina gjev ei brei og realistisk skildring av korleis det var å vere russar på 1800-talet.
Tolstoj hadde også andre talent, mellom anna skreiv han essay og drama, og han laga ei skulereform. Dette gjorde til at han fekk svært høg innflytnad i den aristokratiske Tolstoj-familien. Som moralfilosof var Tolstoj kjent for idéane om ikkje-valdeleg motstand, og desse påverka personar som Mahatma Gandhi og Martin Luther King Jr. på 1900-talet.
Livsskildring
Tolstoj vart fødd 9. september 1828 i Jasnaja Poljana i det sentrale Russland. Tolstojfamilien var ein gamal aristokratisk familie, og Tolstoj var høgst medviten klasseskiljet.
Oppvokster
Tolstoj voks opp i Moskva og Jasnaja Poljana. Han hadde to brør og ei syster. Mor hans døydde då han var to, og far hans då han var ni. Han fekk opplæring hjå tanta, Madame Ergolskij. I 1844 byrja Tolstoj lesa juss og orientalske språk ved universitetet i Kazan. Han gjekk snøgt trøytt på studiane, og forlét dei midt i eit semester. I 1849 busette han seg i Jasnaja Poljana, og freista vera til hjelp for bøndene der. Han fann snart ut at han var til liten nytte. Allereie frå denne tida syner dagboka hans at han trong rasjonalisering og moralsk stønad for vala han tok i livet. Dette skulle syna seg som eit dominerande tema heile livet hans. Det er òg i denne dagboka at me finn dei fyrste freistnadene på psykoanalytiske skildringar, som vart eit hovudverkemiddel i alle verka hans.
Militær karriere og dei fyrste verka
Det fyrste verket Tolstoj maksla var ei omsetjing av A Sentimental Journey Through France and Italy, av Laurence Stern. Stern hadde stor påverknad på dei tidlege verka hans Tolstoj, jamvel om han seinare tok avstand frå han. I 1851 skreiv han si fyrste novelle, A History of Yesterday. Same året gav han opp livet i Moskva, der han hadde stor spelegjeld, og flytta attende til Kaukasus og verva seg i artilleriet i Tsjetsjenia som meinig, men av adeleg byrd. I 1852 fullførte han sin fyrste roman, Barndom, og sendte han til Nikolaj Nekrasov for å få han gjeve ut. Tolstoj var lite nøgd med dei endringane som vart gjorde før romanen vart utgjeven, men boka vart særs vel motteke, og sikra Tolstoj ein plass i russisk litteratur, og i populært selskap.
Medan han var i Sevastopol skreiv han ei rekkje slagsskildringar, Sevastopolfortellingene, som reknast som hans fyrste freistnad på å bruka dei teknikkane han seinare nytta i Krig og Fred. Skildringane vart gjevne ut månadleg i same tidsskrift som Barndom medan Sevastopol framleis var kringsett, og interessa i Tolstoj auka valdsamt. Snart etter fortet i Sevastopol fall tok Tolstoj permisjon og drog til St. Petersburg og Moskva. Året etter forlét han hæren.
Opp til ekteskapet
Tolstoj var i tida frå 1865 til 1861 i St. Petersburg, Moskva, Jasnaja Poljana og utlandet. Han reiste ut av Russland i 1857 og igjen i 1860-1861, og vende attende skuffa over kor sjølvoppteken og materialistisk den europeiske mellomklassa var. Dette skreiv han om i novella Lucerne, og i Tre som dør.
Desse åra etter Krimkrigen var den einaste tida då Tolstoj menga seg med andre litterære. Han vart varmt motteken av litteraturkrinsar i St. Petersburg og Moskva, som såg på han som ein av dei fremste i faget, men Tolstoj kom ikkje godt overeins med dei. Tolstoj heldt på klasseskiljet mellom overklassa og mellomklassa, og fekk seg som aristokrat ikkje til å lika mellomklassa som dominerte desse krinsane. Han var òg imot vestleg påverknad, medan mange andre, som Ivan Turgenjev, var stertk for slik påverknad. Turgenjev vart på den tida rekna som den største russiske forfattaren. Turgenjev, som på mange sett var rake motsetnaden til Tolstoj, ovundra han og omtalte Tolstojs stutte roman 1862 Kosakkene «som den beste historia skriven på vårt språk.»
Tolstoj trudde lite på vestlege framsteg og kultur, og neisa ofte Turgenjev med kyniske utsegner. Den store usemja mellom Tolstoj og den litterære verda førte til slutt til ein stor krangel med Turgenjev i 1861. Han utfordra Turgenjev til duell, men bad i ettertid om orsaking. Episoden syner Tolstojs mangel på tolmod med andre og det han såg på som intellektuell uærlegdom. Dei einaste forfattarane han vart verande ven med var den konservative Afanasy Fet, og den demokratiske slavofile Nikolaj Strakhov, som både stod utanfor den dåverande hovudtanken i den litterære verda.
I 1859 skipa han til ein skule for born av bønder i Jasnaja, og etterkvart tolv andre. Han skreiv òg mange historier for bondeborn. Undervisingeksperimentet hans varte ikkje lenge, men var ein inspirasjonskjelde for andre skulepedagogar.
Tolstoj hadde på denne tida vend seg bort frå den tøyleslause livsstilen han hadde hatt tidlegare, og tenke no på å gifta seg. I 1856 fridde han for fyrste gong, og utan heppe, til Mlle Arsenjev. I 1860 vart han sterkt råka av at broren Nikolaj døydde. Jamvel om han hadde missa både foreldra og tantane sine som barn, rekna han broren sin død som hans fyrste møte med døden som ein uunngåeleg del av livet. Etter dette skreiv Tolstoj i dagboka si at han som trettifireåring ikkje kunne finna seg noka kone, sidan han no var for gamal og stygg. I 1862 fridde han til Sofia Andrejevna Behrs, og fekk ja til svar. Dei gifta seg 24. september same året.
Ekteskap og familie
Ekteskapet var ei av dei to viktigaste hendingane i Tolstojs liv. Han lengta etter den «naturlege» livsstilen han fann mellom bøndene, og særleg mellom kosakkane som han levde mellom i Kaukasus. Ekteskapet gav han fri frå sjølvgranskinga. For han vart det vegen til ein meir stabil «naturleg» stode. Han byrja no tru på familieliv og det livet han vart fødd til.
Dei fyrste femten åra av ekteskapet var Tolstoj vel nøgd, og denne livsfilosofien er eit tema i boka Krig og fred. Kona Sofia var snautt meir enn ei jente då dei gifte seg, og var 16 år yngre enn han. Ho synte seg å vera ei dyktig husmor og ei god mor. På bryllaupsnatta gav Toltsoj henne dagbøkene sine, der han skildra sine seksuelle tilhøve til kvinnelege liveigne. Levin i Anna Karenina ter seg på same vis, og bed Kitty om å lesa dagbøkene hans, og dermed få kjenne feila hans. Tolstoj og Sofia Behrs fekk tolv born saman, fem av dei døydde tidleg.
Sofia hjelpte husbonden med det litterære arbeidet hans. Ho skreiv av Krig og fred, og hadde til slutt kopiert heile verket sju gonger. Familien hadde god råd, av di Tolstoj skøytte arven godt og tente på verka sine. Han kunne soleis forsyta den veksande familien.
Religiøs omvending
Tolstoj hadde støtt vore rasjonalist, men då han skreiv sine største romanar byrja han tvila på rasjonalismen. Grunnfilosofien i Krig og Fred og Anna Karenina, som han formulerte i Ispoved (En bekjennelse) som «at ein lyt leva slik at ein har det best mogleg for seg sjølv og familien», synte at han hadde gjeve opp rasjonalismen og godteke det grunnleggjande irrasjonelle ved livet. Ein kvar tanke om at ein kunne ha kontroll over sitt eige liv vart gjeve opp. Hovudtanken i Krig og fred er at ein skal godta sin plass i livet og gjera det best moglege ut av det. Men allereie i siste del av Anna Karenina syner ei aukande uro. Då han skreiv boka var han oppe i krisen som skulle enda i eit nytt religiøst og etisk syn.
Seinare liv
Kort etter at Skriftemål vart velkjend byrja Tolstoj å få læresveinar, fyrst mot sin eigen vilje. Den fyrste av desse var Vladimir Tsjertkov, ein tidlegare offiser og grunnleggjar av Tolstoianarane. Han skildrast av D. S. Mirskij som ein «trongsynt fanatikar og ein hard, despotisk mann, som hadde stor påverknad på Tolstoj og fekk ein sentral stilling mellom disiplane hans.» Tolstoj knytte og band til kristenkommunist- og -anarkistsekter, som Doukhoborane. Trass sine uortodokse syn og stønad for Thoreau si doktrine om sivil ulydnad, fekk ikkje Tolstoj problem med styresmaktene, som ikkje ynskte dårleg internasjonalt omdøme. I 1901 vart han likevel ekskommunikert frå den russisk-ortodokse kyrkja. Dette vart dårleg motteke både i og utanfor Russland, sjølv om han i røynda allereie hadde gått bort frå trusretninga i den ortodokse kyrkja.
Etter kvart som omdømet hans voks valdsamt i alle klasser, vart det danna tolstojanske samfunn i Russland som hadde som føremål å realisere Tolstojs religiøse doktrine. Dei siste to tiåra han levde hadde Toltsoj ein internasjonal status ingen forfattar hadde fått sidan Voltaire. Pilegrimar frå heile Russland flokka seg til Jasnaja Poljana for å sjå den gamle mannen. Med unnatak av yngstedottera Alexandra Tolstaya fylgde ikkje familien doktrinen hans. Særleg kona hans motsette seg dei nye ideane hans. Ho neitta å gje opp eigna si og heldt fast på plikta til å syta for den store familien. Tolstoj sa frå seg opphavsretten til sine seine verk, men måtte gje frå seg eigedoms- og opphavretten på tidlegare verk til kona. Dei siste åra av ekteskapet har vorte skildra av mellom anna A. N. Wilson som svært ulukkelege.
Tolstoj hadde god helse, men vart alvorleg sjuk i 1901 og levde ei lang tid i Gaspra og Simeiz på Krim. Han heldt fram med arbeidet og synte aldri teikn på minka kraft. Han vart stendig meir ukomfortabel med skilnaden mellom kommunismen han preika og det komfortable livet han levde med kona og borna, og meir og meir irritert på familien, og forlét til slutt familien og Jasnaja, i lag med dottera Aleksandra og lækjaren sin, med ukjend mål. Etter ei tid med mållaus vandring drog han mot eit konvent der systera hans var abbedisse, men laut måtte stansa på vegen, og døydde av kulde før han kom fram, anten 9. eller 20. november 1910. Hav vart gravlagd i ei enkel grav i ein skog 500 meter frå Jasnaja Poljana. Tusen på tusen bønder kom for å oververa gravferda hans.
Litterære verk og karriere
Dei litterære verka til Tolstoj skildrar samfunnet han levde i. Matthew Arnold kommenterte at Tolstojs verk ikkje er kunst, men eit stykke av livet. Isaak Babel sa at «om verda sjølv kunne skriva, ville ho skriva som Tolstoj.» Virginia Woolf hov at Tolstoj var «den største av alle romanforfattarar»
Dei fyrste større verka han gav ut var dei sjølvbiografiske romanane Barndom, Gutteår og Ungdom (1852-1856). Dei skildrar ein rik landeigarson og hans gradvise forståing av skilnaden mellom han og bøndene. Tolstoj tok seinare i livet fråstand frå desse bøkene som sentimentale, men dei skildrar mykje av det tidlege livet hans.
Tolstoj tente som andreløytnant i artilleriregimentet i Krimkrigen, som han skildra i krigsskildringane Sevastopolfortellingene. Kamprøynslene hans var med på å utvikla den pasifistiske filosofien hans, og gav han grunnlag for dei forferdelege krigsskildringane i dei seinare verka hans.
Kosakkene (1863) er ein ufullført roman som skildrar det kosakkiske folket og deira liv gjennom historia om Dmitri Olenin, ein russisk aristokrat som vert hugteken av ei kosakk-jente. Romanen vart skildra av Ivan Turgenjev som «den beste teksten skriven på russisk.»
Galim-Tignère
Galim-Tignère er ein landsby i regionen Adamaoua i Kamerun. Han ligg om lags halvvegs mellom regionhovudstaden Ngaoundéré og grensa mot Nigeria, sørvest for landsbyen Tignère i divisjonen Faro-et-Déo.
Lev Tolstoj
Litterære verk og karriere
Krig og fred (1869) vert rekna som ein av dei beste romanane nokon sinne skrive. Han inneheld 580 personar, somme historiske, somme oppdikta. Historia går frå familieliv til Napoleons hovudkvarter, hoffet hans Aleksander I av Russland og slagmarkene i Austerlitz og Borrodino. Romanen utforskar Tolstojs teori om historie, særleg kor liten skilnad det er mellom einskildindivid som Napoleon I eller Aleksander I.
Galim-Tignère
Det bur truleg om lag 3000 menneske i Galim, og dei fleste høyrer til dei etniske gruppene nizaa, fulaniar, hausaer, chambaer og kanuriar. Lamidoen i Galim er nizaa.
Språktilhøve
Dei viktigaste språka i Galim er nizaa, fulfulde, hausa og chamba. Kanuriane i Galim snakkar ikkje lenger kanuri, men fulfulde, som fungerer som lingua franca i Galim, som elles i Adamaoua. Det finst òg mindre grupper som talar vute og gbaya.
Lev Tolstoj
Litterære verk og karriere
Tolstoj såg aldri på Krig og fred som ein roman, men snarare som eit prosaepos. Anna Karenina (1877), som Tolstoj såg på som sin fyrste roman, skildrar historiene om ei utru kvinne som er fanga av samfunnets skikkar, og ein filosofisk landeigar (svært likt Tolstoj) som arbeider i lag med bøndene og freistar betra liva deira. Hans siste roman var Oppstandelse utgjeven i (1899), som fortel om ein adelsmann som freistar få tilgjeving for ei synd han gjorde mange år tidlegare, og inneheld mange av Tolstojs livssyn. Ein kort roman, Hadsji Murat vart gjeve ut i 1912.
20. oktober
20. oktober er den 293. dagen i den gregorianske kalenderen (294. under skotår). Det er 72 dagar att av året.
Lev Tolstoj
Litterære verk og karriere
Tolstoj skreiv òg nokre stuttare romanar, mellom anna 'Ein landeigars morgon' (1856), 'Familielukke' (1859]]), og 'Djevelen' (1889-1890).
Tolstoj hadde heile livet interesse for born og barnelitteratur, og skreiv historier og fablar. Somme av fablane hans er omdiktingar av Æsops fablar og hinduforteljingar.
Omdøme
Samtidas forfattarar hadde stor vørdnad for Tolstoj, og kytte mykje av han. Fjodor Dostojevskij såg på han som den største levande forfattaren, og etter å ha lese Krig og fred i omsetjing for fyrste gong skal Gustave Flaubert ha samanlikna han med Shakespeare. Ivan Turgenjev kalla Tolstoj ein «stor forfattar» og bad på dødsleiet sitt Tolstoj om ikkje å gjeva opp skrivinga. Anton Tsjekhov, som ofte vitja Tolstoj, skreiv «når det finst ein Tolstoj i litteraturen er det lett å vera forfattar. Jamvel om du veit at du sjølv ikkje har gjort noko stort, so er ikkje dette so ille når Tolstoj gjer nok stort for alle. Det han gjer er prov på at all vona og arbeidet som vert lagt i litteraturen er verd noko.».
Kritikarar og forfattarar i nyare tid held fram med å kyte av kunsten hans. Virginia Woolf kalla han «den største av alle romanforfattarar», og James Joyce skreiv at han «aldri er keisam, aldri uintelligent, aldri trøytt, aldri trøyttande, aldri teatralsk». Han fekk òg lovord av mellom andre Thomas Mann, Marcel Proust, William Faulkner og Vladimir Nabokov, som såg på han som den største av alle russiske romanforfattarar, og like viktig mellom russiske forfattarar som Aleksandr Pusjkin.
Sosialkristendom
I sitt seinare liv forkynte Tolstoj utelukkande om den moralske lærdomen i evangelia. Kristensynet hans var grunna i hovudsak på bergpreika og formaninga om å venda det andre kinnet til, som han såg som ei formaning om pasifisme, ikkjevald og ikkje å gjera motstand. Han foddømde staten som godkjende vald og korrupsjon, og tok fråstand frå kyrkja, som godkjende staten. Hans fråstand frå kvar form for tvang har fått mange kritikarar til å klassifisera livssynet hans som kristenanarki.
Kristenanarki
Tolstoj påverka Mahatma Gandhi og hans ikkjevaldelege rørsle gjennom boka Tsarstvo Bozjiye vnutri vas ('Guds rike er inni deg'), som Gandhi las. Han var motstandar av privat eigedom og ekteskapet som institusjon, og priste seksuell forsaking, ideal som også den unge Gandhi heldt seg til.
Tolstoj skreiv hundrevis av essay dei siste tjue åra han levde, kor han tek opp att anarkistisk kritikk av staten, og kyter av bøkene til Pjotr Kropotkin og Proudhon, medan han tok fråstand frå andre anarkistar si støtte til reformer gjennom valdsbruk.
Pasifisme
Trass skepsis til anarkistisk vald, valde Tolstoj å ta ein risk då han hjelpte med å dela ut forbode anarkistiske skriv, og las korrektur på En opprørers ord av Peter Kropotkin, som vart gjeve ut ulovleg i St. Petersburg i 1906. To år tidlegare, under Den russisk-japanske krigen, gjekk Tolstoj offentleg ut mot krigen og skreiv til den japanske buddhistmunken Soyen Shaku i ein mislukka freistnad på å få skrive eit pasifistisk skriv frå både sider av krigen.
Som resultat av eit brev med tittelen «Letter to a Hindoo», som Tolstoj skreiv i 1908 til ei indisk avis, byrja ei hyppig brevveksling mellom Tolstoj og Mohandas Gandhi, som var i Sør-Afrika og hadde byrja sin aktivisme. Gandhis offentlege stønad for ikkjevaldeleg motstand var mykje takka vere 'Guds rike er inni deg', som Gandhi skriv i sjølvbiografien sin, der han kallar Tolstoj «vår tids fremste talsmann for ikkjevald».
Brevvekslinga mellom dei varte berre eit år, frå oktober 1909 til Tolstoj døydde i 1910, men Gandhi kalla sin andre ashram i Sør-Afrika for «the Tolstoy Colony». Attåt trua på ikkjevald delte dei to syn på vegetarianisme, som Tolstoj skreiv fleire essay om.
Tolstoj gav òg stønad til esperantorørsla. Tolstoj vart imponert av doukoborane og deira ikkjevaldelege tru, og skreiv om understykkinga av dei etter at dei brann våpna sine i fredsam protest i 1895. Han hjelpte dei emigrera til Canada.
San Pedro Manrique
San Pedro Manrique er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
Sonate i e-moll for fløyte eller blokkfløyte og basso continuo
Sonate i e-moll for fløyte eller blokkfløyte og basso continuo av Johann Sebastian Bach (BWV 1034) er ein sonate i fire satsar:
Generalbassen kan spelast av forskjellige instrument.
Som Bachs Sonate i E-dur for fløyte eller blokkfløyte og basso continuo, BWV 1035, er dette eit teknisk krevjande verk tileigna fløytisten Michael Gabriel Fredersdorff frå Potsdam, som var tilsett av den fløyteelskande kong Fredrik den store. Dette seier i alle fall ein sein kopi av manuskriptet, ikkje skriven av Bach. Det finst òg ein tidlegare kopi av organisten Johann Peter Kellner frå rundt 1725 eller 1726, nesten 20 år før BWV 1035 vart skriven. Anten så er kopien med tileigninga til Fredersdorff feil, ellers så blåste Bach støv av den gamle sonaten så Fredersdorff kunne bruke han.
Billingsdalen
Billingsdalen er ein del av Ottadalen, og ligg i Skjåk kommune i Innlandet.
Alle reisande som skulle over Strynefjellet til vestlandet har reist igjennom Billingsdalen. Der ligg den tradisjonsrike hotellet Pollfoss Hotell som vart starta i 1891, som har husa mange reisande gjennom åra.
Namdalen
Namdalen (sørsamisk: Nååmesjenvuemie) er ein dal og eit distrikt som består av kommunane Namsos, Grong, Overhalla, Røyrvik, Fosnes, Nærøy, Høylandet, Namdalseid, Flatanger, Leka, Namsskogan og Vikna i Trøndelag, i tillegg til Bindal, som ligg i Nordland. Midt i dalen renn elva Namsen, ei av dei beste lakseelvane i Europa (berre Tanaelva i Finnmark har større fangst). Jordbruk og skogbruk har vore viktige næringar i Namdalen. Norsk gran er ein av dei viktigaste tresortane. Kornåkrane i den lågare delen av dalen er av dei nordlegaste i Noreg.
Tidleg i vikingtida, før Harald Hårfagre, var Namdalen eit småkongedøme, gjerne kalla Naumdølafylke. Etter Rikssamlinga var Namdalen framleis å rekne som fylke i mange hundreår.
Namn
Den gammalnorske forma av namnet var Naumudalr. Det første leddet er den genitive forma av elvenamnet Nauma (i dag Namsen), og det siste dalr er «dal». Kva elvenamnet tyder er ukjend.
Jantra
Jantra (bulgarsk Янтра) er ei elv nord i Bulgaria, og ei av sideelvane til Donau frå høgre. Ho er 285 km (den tredje lengste sideelva til Donau i Bulgaria), og har eit nedslagsfelt på 7 862 km².
Jantra har sitt utspring ved den nordlege foten av fjellet Hadzji Dimitar i sentrale område av Balkanfjella i ei høgd på 1 340 meter. Den øvre delen av elva vert ofte kalla Etar (Етър), det gamle namnet på elva. Elva munnar ut i Donau nær Svisjtov.
Ein finn mange juv langs elva, og det største ligg nær Veliko Tarnovo og har ei lengd på 7 km, sjølv om det eigentleg er dobbelt så langt på grunn av alle svingane elva gjer i området.
Av byar langs elva finn ein Gabrovo, Veliko Tarnovo, Gorna Orjahovitsa, Polski Trambesj og Bjala, nær den vidkjende brua Belenski most over Jantra.
Santa Cruz de Yanguas
Santa Cruz de Yanguas er ein kommune i Castilla y León, nord i Spania.
Gabriel Scott
Gabriel Scott Jensen, kjend som Gabriel Scott, var ein norsk forfattar, kjend for mellom anna verka Fant og Tante Pose.
Liv
Gabriel Scott Jensen var son av presten Svend Holst Jensen (1846–1908) og komponisten og forfattaren Caroline Mathilde Jensen, fødd Schytte (1848–1935).
Windir
Gruppa kom saman i 1994, men debuterte fyrst i 1997 som eit einmannsprosjekt med Valfar på «skrik, gitarar, synthar og bassar». Tekstene var skrivne på sognamål og Valfar slo fast at «Windir stør nynorsken i kampen mot bokmålet».
Gabriel Scott
Liv
Scott vart fødd i Leith nær Edinburgh i Skottland, medan faren var sjømannsprest der. Han fekk mellomnamnet «Scott» dels etter forfattaren Walter Scott og dels etter Skottland. Då han byrja å skriva for å få det utgitt rådde far hans han til å bruke mellomnamnet Scott som etternamn for at folk lettare skulle kjenna namnet att. Ei tid brukte han også psevdonymet Finn Fogg.
Windir
Valfar inviterte seinare nokre andre sogningar frå bandet Ulcus med i Windir. Då plata 1184 kom ut i 2001 hadde Windir konstituert seg som eit fullsett band med medlemene Valfar, Steingrim, Hvall og Sture.
Gabriel Scott
Liv
I 1883 flytta familien til prestegarden på Høvåg vest for Lillesand, men i 1887 flytta Gabriel til Kristiansand for å studera. Han gjekk tre år på realskule og tok eksamen ved Skiensfjordens mekaniske fagskole i 1894.
Windir
Terje «Valfar» Bakken vart funnen død i Sogndal i 2004. Dei hine bandmedlemmene valde då å oppløysa bandet. Seinare har nokon av dei same bandmedlemmene samla seg i eit nytt band under namnet Vreid. Tangentfjølspelaren Gaute Refsnes har òg starta eit nytt band med namnet «Cor Scorpii».
Bruken av ein gamal NS-plakat på coveret til Arntor-plata frå 1999 har fått mange til å lura på om gruppa hadde nazistiske sympatiar.