cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
10cc
1977–1983: Den andre perioden
Fenn, Tosh, Burgess og klaverspelaren Duncan Mackay, som erstatta Tony O'Malley etter turneen, vart no fulltidsmedlemmar i bandet og spelte på Bloody Tourists frå 1978, som gav dei ein internasjonal førstplass med den reggae-songen «Dreadlock Holiday». Både Bloody Tourists og «Dreadlock Holiday» gjorde det særs godt verda over, men dei andre songane som kom ut på singel vart berre mindre hittar og den andre singelen deira i Storbritannia, «Reds in My Bed», med solovokal av Stuart Tosh, gjekk ikkje inn på lista der.
A Momentary Lapse of Reason
A New Machine
Songen er delt inn i to delar og kjem på kvar side av instrumentalen «Terminal Frost». Songen består berre av Gilmour på vokal, sterkt forvrengt gjennom ein vocoder og ein stigande synthesizertone.
Terminal Frost
Stykket er ein instrumental. Sidan Nick Mason hadde vore lenge borte frå trommene då dei spelte inn dette albumet, så vert det nytta trommemaskinar på dette sporet. Saksofonane er spelt av Tom Scott og John Helliwell, sistnemnde mest kjend som saksofonist for bandet Supertramp.
Sorrow
Songen er skriven av David Gilmour. Gilmour har alltid sagt at tekstskrivinga aldri har vore den sterkaste sida hans, men denne songen har ein av dei beste tekstane hans, sjølv opningsslinjene er henta frå John Steinbeck sitt «The Grapes of Wrath».
I følgje trommeslagar Nick Mason vart neste heile songen gjort ferdig av Gilmour i husbåten hans, Astoria, i løpet av ei veke. Gitarintroduksjonen vart spelt inn på ein sportsarena i Los Angeles og køyrt gjennom det massive lydsystemet til Pink Floyd for få ein ekstremt djup lyd som i ei fjellhole. Det vart nytta trommemaskin på sporet og ingen verkelege trommer.
Konsertvertsjonar av songen er gjevne ut på både Delicate Sound of Thunder i 1988 og P*U*L*S*E i 1995, begge kring 10 minuttar lange. Ein noko kortare utgåve av songen finst på samlealbumet Echoes: The Best of Pink Floyd, der songen «Sheep» glir rett inn i han.
Innhald
All solovokal av David Gilmour utanom der anna er nemnt.
Merknad
Medverkande
Spora referer til CD- og digiale utgåver av albumet.
Pink Floyd
Produksjon
Salslister
Singlar
10cc
1977–1983: Den andre perioden
Bandet fekk eit stort tilbakeslag i januar 1979 då Stewart vart alvorleg skadd i ei bilulukke. På grunn av skadane kunne ikkje Stewart arbeide med musikk og 10cc tok ein pause. Dette førte til at turneen i 1979 vart avlyst, medan dei andre medlemmane i bandet arbeidde på soloprosjekt. Stewart sa seinare til BBC: «Eg var fullstendig utkøyrd. Eg øydela det venstre øyra mitt. Auga mitt vart alvorleg skadd. Eg kunne ikkje gå nær musikk. Eg kunne ikkje gå nær noko høglydt og eg elskar musikk og motorsport. Eg måtte halde meg bort frå dette i lang tid, i eit halvt år. Og momentumet me hadde med denne store maskinen me hadde gåande, sakka sakte men sikkert av. Og musikken endra seg med punken som kom stort inn. The Sex Pistols, The Clash, og artistar som det. Så då eg var klar til å spele igjen, trur eg me hadde missa bussen. Han hadde køyrt frå oss. Og alt me gjorde etter det, nokre drypp her og der, og me kunne turnere i evig tid med hittane våre, men det kjendest ikkje rett, me hadde berre ikkje publikum med oss.»
Gouldman rekna òg tida etter ulukka til Stewart som eit vendepunkt. I 1995 sa han til BBC:
Etter 78 gjekk det nedover med oss. Eg veit ikkje kva det var. Me hadde halde på så lenge, så kanskje me burde ta ein pause då, og ikkje i 83, då me faktisk tok ein pause, eller henta inn nye folk eller noko slikt. Og sjølv når ting gjekk nedover, tenkte me 'Ah, det kjem til å gå bra, ikkje tenkt på det, det går bra'.»
Medan Stewart vart frisk att, spelte Gouldman inn tittelsporet for filmen Sunburn med hjelp frå somme av 10cc-medlemmane, og denne vart ein liten hit i Storbritannia i 1979. Gouldman spelte òg inn musikken til animasjonsfilmen Animalympics, som opphavleg var tenkt som eit 10cc-prosjekt. Rick Fenn drog på turné med Mike Oldfield, medan Duncan Mackay spelte på innspelinga av Kate Bush-album Never for Ever.
For å fylle gapet mellom 10cc-utgjevingane, var det gjeve ut eit samlealbum seint i 1979, Greatest Hits 1972–1978, og ein singel med «I'm Not in Love» i lag med «For You and I», som ikkje gjekk inn på lista.
Då Stewart kom attende, spelte han inn filmmusikken til Girls, hovudsakleg i lag med Duncan Mackay og andre 10cc-medlemmar som gjesteartistar.
Bandet fekk kontrakt med Warner Bros. Records og gav ut eit nytt 10cc-album kalla Look Hear?. Den første singelen «One-Two-Five» gjekk ikkje inn på lista i heimlandet, og albumet selde ikkje så godt som tidlegare 10cc-album. Etter turneen for albumet fortsette Eric Stewart, Graham Gouldman og resten av bandet på forskjellige sideprosjekt.
Gouldman og Stewart valde så å halde fram 10cc som ein duo medan dei andre medlemmane vart studio- og turnémusikarar. Bandet gjekk attende til Mercury og gav ut Ten Out of 10 (1981) med Fenn og Burgess på ei rekkje spor. Den britiske utgåva av albumet (og dei tilknytte singlane «Les Nouveaux Riches» og «Don't Turn Me Away») gjekk ikkje inn på salslista.
I eit forsøk på å gje ein amerikansk smak til albumet og styrke den kommersielle appellen, inviterte Warner Bros. songaren og låtskrivaren Andrew Gold til å bidra på ei nordamerikansk utgåve av plata. Gold enda opp som medlåtskrivar og musikar på tre nye spor som kom ut på den nordamerikanske utgåva av Ten Out of 10. Dette førte til slutt til at Gouldman og Stewart tilbaud Gold fast medlemskap i bandet, men han avslo på grunn av andre plikter. Gouldman innrømde seinare at om Gold hadde vore meir med i bandet, kunne det ha blitt løfta opp tidleg i 1980-åra frå det middelmåtige. Han sa: «Me burde anten å ha prøvd å endre retning, som me ikkje gjorde, eller fått nokon andre inn i bandet, som me nesten gjorde. Albuma var ikkje dårlege, det var alltid integritet, og produksjonsverdiar, men når eg ser attende så syns eg dei var noko tamme.»
Trass i endringane som vart gjort på albumet for den nordamerikanske marknaden, gjekk ikkje Ten Out of 10 inn på lista i USA, og heller ingen av singlane frå plata. Singelen «Don't Turn Me Away» vart ein overraskande hit i Canada og nådde 38. plassen der. Ironisk nok var denne songen med på den originale «mindre kommersielle», britiske utgåva av albumet, og var ikkje ein av songane som opphavleg var spesifikt lagt til den nordamerikanske utgåva.
Bandet la ut på 10-årsjubileumsturneen sin tidleg i 1982 med Fenn, Burgess og Tosh i lag med Stewart og Gouldman, og den nye klaverspelaren Vic Emerson frå Sad Café. Dei gav ut «The Power of Love», skriven i lag med Andrew Gold, på singel, men han gjekk ikkje inn på lista. «Run Away» kom ut på singel i juni 1982 og nådde 50. plassen i Storbritannia. «We've Heard it all Before» (oktober 1982) gjekk ikkje inn på lista. Desse tre singlane kom frå den nordamerikanske utgåva av Ten Out of 10 og var ikkje gjevne ut før i Storbritannia.
Stewart gav òg ut eit soloalbum i 1982, Frooty Rooties, med Burgess på trommer og Gouldman og Fenn på eitt spor.
10cc la ut på ein britisk turné i mars 1983 samstundes med singelen «24 Hours». Songen kom ut både på 7"- og 10"-singel, med konsertopptak av «Dreadlock Holiday» og «I'm Not in Love» som B-sider. Han gjekk ikkje inn på lista, og det gjorde heller ikkje ein singel til, «Feel The Love (Oomachasaooma)»/«She Gives Me Pain» som kom ut i juli 1983. «Feel The Love (Oomachasaooma)» vart marknadsført med ein tennisbasert musikkvideo, regissert av dei tidlegare 10cc-medlemmane Godley og Creme, som no var godt inn i karrieren som musikkvideopionerar.
Den neste 10cc-albumet Windows in the Jungle (oktober 1983) vart spelt inn med fleire erfarne studiomusikarar, som trommeslagarane Steve Gadd, men albumet var dominert av Stewart. Gouldman song berre delvis solovokal på ein song. Det nådde 70. plassen på den britiske albumlista. Bandet turnerte i Storbritannia i oktober, med trommeslagaren Jamie Lane i staden for Paul Burgess (som arbeidde med Jethro Tull). Dette kom til å bli den siste turneen deira før dei kom saman att åtte år seinare.
1984–1991: Separate prosjekt
Etter 1983 tok bandet ein lengre pause då Stewart produserte innspelingar for Sad Café og Gouldman produserte musikk for Ramones. Stewart fortsette samarbeidet med Paul McCartney. Han hadde alt spelt på Tug of War i 1982 og Pipes of Peace i 1983. I 1984 var han med i videoen for den amerikanske singelen «So Bad» i lag med Ringo Starr og på filmmusikken til Give My Regards to Broad Street. Han var så medlåtskrivar på mykje av albumet Press to Play (1986), men var kritisk produksjonen på albumet. Han produserte òg albumet Eyes of a Woman (1985) av Agnetha Fältskog frå ABBA.
Gouldman slo seg saman med Andrew Gold og skipa duoen Common Knowledge, som etter to mislykka singlar endra namnet sitt til Wax. Av albuma til duoen finn ein Magnetic Heaven (1986), American English (1987) og A Hundred Thousand in Fresh Notes (1989). Duoen fekk noko suksess med mellom anna ein førsteplass på den spanske singellista og den einaste britiske hitten deira, «Bridge to Your Heart» (1987), som nådde 12. plassen. Gouldman sette òg saman og produserte den veldedige singelen «You'll Never Walk Alone» av The Crowd til støtte for stadionbrannen i Bradford City. Han kom ut i 1985 og nådde toppen av den britiske singellista.
Samlealbumet Changing Faces – The Very Best of 10cc and Godley & Creme kom ut i 1987 og gav bandet det første hitalbumet deira sidan 1978.
Ein CD-boks med fire plater, Greatest Songs and More, kom ut i Japan i 1991, der mange av B-sidene deira kom ut på CD for første gongen.
1991–1995: 10cc sameint
I 1991 kom dei fire originale medlemmane saman att og spelte inn ...Meanwhile (1992), eit album produsert av Gary Katz, kjend som produsent for Steely Dan. Katz vart føreslått av plateselskapet Polydor, som ønskte at 10cc skulle få ein ny suksess i Amerika, og fordi dei hadde ein Steely Dan-liknande stil i 1970-åra. Men albumet var ikkje strengt tatt ei «sameining». Alle songane på albumet var skrivne av Stewart og Gouldman (med unntak av eitt spor skriven av Stewart og Paul McCartney seint i 1980-åra med noko ekstra materiale frå Gouldman). Creme og Godley var med som gjester på albumet for å fullføre forpliktinga si for Polydor. Begge skulda Polydor eit album då dei gav seg seint i 1980-åra. Godley og Creme song korvokal på fleire spor på albumet. Godley song òg solo på ein song, «The Stars Didn't Show». Plateselskapet marknadsførte det derimot som ei sameining og gjorde det dei kunne for at det skulle verke så genuint som mogeleg, men det hadde liten effekt på salstala.
...Meanwhile gav ingen større hittar, men selde relativt godt i Japan og i Europa. Studiomusikaren Jeff Porcaro frå Toto spelte trommer, Freddie Washington bass, Michael Landau solo- og rytmegitar, og Bashiri Johnson perkusjon på albumet. Andre som deltok på albumet var Dr. John (Mac Rebennack) på piano, David Paich (òg frå Toto) på klaverinstrument, Andrew Gold på gitar og mange andre. ...Meanwhile skal ha vore den siste innspelinga til Porcaro før han døydde av eit hjarteinfarkt. Dr. John vart tilrådd av produsenten Gary Katz og invitert med på innspelingane.
Albumet vart følgd av ein turné i 1993, med dei tidlegare medlemmane Rick Fenn og Stuart Tosh i lag med dei nye Steve Piggot (klaverinstrument, synthesiser) og Gary Wallis (trommer, perkusjon). Opptak frå denne turneen kom ut på konsertalbumet og DVD-en Alive.
I 1995 gav bandet ut Mirror Mirror, produsert av Gouldman, Stewart og Adrian Lee frå Mike + The Mechanics, og utan Godley og Creme. Trass i at Gouldman i starten var i mot det, kom Mirror Mirror ut med ein akustisk versjon av «I'm Not in Love», som nådde 29. plassen på den britiske singellista. Albumet gjorde det derimot ikkje særskild bra. Gouldman har skildra Mirror Mirror som «nesten som to halvdelar av eit album», hovudsakleg fordi han og Stewart hadde spelt inn sine partar i forskjellige land. «Eg vil ikkje sei at me førte folk bak lyset, men du kan sei at det ikkje er heilt kva det utgjer seg for å vere, og alle med eit visst vet, som les plateheftet, kan sjå det» sa han til magasinet Goldmine. Måten dei spelte inn albumet på synte at forholdet mellom Stewart og Gouldman var blitt dårlegare: utanom «I'm Not in Love», spelte ikkje Stewart på nokre av spora Gouldman spelte eller song på, medan Gouldman ikkje var med på nokre av Stewart sine spor.
Våren 1995 turnerte bandet i Europa og Japan med ei besetning som bestod av Stewart, Gouldman, Fenn, Tosh, Alan Park (klaverinstrument, synthesiser) og Geoff Dunn (trommer, perkusjon).
Stewart slutta i bandet etter denne turneen og har sidan sagt: «10cc er heilt ferdig i mine auge.» Stewart og Creme har halde kontakten sidan dei er gift med to systrer, men ingen er på talefot med dei tidlegare låtskrivarpartnarane sine.
Sidan 1999: Turnebandet 10cc, GG/06
I 1999 sette Gouldman saman ei 10cc-besetning som bestod av han sjølv, Fenn, Paul Burgess og dei nye Mick Wilson (vokal, gitar) og Mike Stevens (vokal, klaverinstrument, saksofon, gitar). Denne versjonen spelte den første konserten sin på Ronnie Scott's Jazz Club i Birmingham og byrja så å turnere fast i 2002. Eit nytt medlem, Keith Hayman (klaverinstrument), byta med Mike Stevens i 2006 og var med bandet fram til 2011.
Bandet gav ut eit konsertalbum og DVD kalla Clever Clogs i 2008.
I høve 40-årsjubileet til bandet, spelte 10cc ein konsert i Royal Albert Hall den 10. mai 2012. Universal Music gav ut to plateboksar i denne samanhengen. Den første heitte Tenology, og bestod av fire CD-plater og ein DVD. Den andre heitte Classic Album Selection med albuma frå The Original Soundtrack til Live and Let Live i lag med bonusspor.
I desember 2015 sende BBC Four ein times lang dokumentar kalla I'm Not in Love: The Story of 10cc.
I juli 2017 kom ein plateboks kalla Before, During and After: The Story of 10cc. Denne var på fire plater og bestod av 10cc-songar og innspelingar frå seint i 1960- og tidleg i 1970-åra som bandet spelte inn under ymse namn.
I 2018 vart konsertbesetninga til 10cc endra med Iain Hornal som erstattar for Wilson på vokal.
Øyer kommune
Øyer er ein kommune i Innlandet fylke. Han grensar til Ringebu i nord, Stor-Elvdal i aust, Ringsaker og Lillehammer i sør, og Gausdal i vest. Kommunen omfattar to sokn, Øyer og Tretten, og administrasjonssenteret ligg på Tingberg. Totalarealet er ca. 640 km² av dette er rundt 20 km² vatn.
Namn og symbol
Namnet Øyer er ei skriftform av 'øy' i tydinga 'låglende ved vatn'. Vatnet det er snakk om må då vera Gudbrandsdalslågen. Kommunevåpenet viser «På grønn bunn en sølv hærder», det vil seia ein trering som tidlegare blei brukt til å setja fast tau rundt lass eller bører.
Geografi
Øyer har tradisjonelt vore ein jord- og skogbrukskommune. Jordbruksarealet er på rundt 32 000 daa, produktivt skogareal på rundt 163 000 daa og utmarksarealet rundt 360 000 daa. Det er om lag 180 gardsbruk i drift i kommunen som til saman har 1 200 mjølkekyr, 350 ammekyr og om lag 8 000 sauer og lam på beite om sommaren. Øyer har òg ein viss svineproduksjon, og kommunen har nav i ein purkering og i ein teststasjon for storfe.
I Øyer har fjellet lenge vore viktig, også som jordbruksområde. På 1960-talet dyrka ein opp store område på fjellet, og i dag ligg ein tredjedel av all dyrka mark her. Store delar av området er statsallmenning, det vil seie at staten er grunneigar medan bruken blir administrert av fjellstyret.
Gudbrandsdalslågen er rekna som ei god fiskeelv. Lågen og tilførande elvar kan medføra flaumfare, og ein storflaum i 1995 skapte store øydeleggingar i Tretten. I mai 2013 truga ein ny flaum, men kommunen kom frå han utan større skader.
Gabriel Høyland
Han vert rekna som ein av Bryne sine beste spelarar gjennom tidene, og var ein av nøkkelspelarane på 1980-talet då Bryne var i toppen av norsk fotball (seriesølv 1980 og 1982). Han spela 23 kampar og laga 3 mål for det norske A-landslaget. Han er framleis engasjert i Bryne FK. No som spelarutviklar og trenar. I tillegg driv han farsgarden heime på Ree, like utanfor Bryne by.
Årvågen
Årvågen er ein tettbygd stad i botnen av Årvågfjorden i Aure kommune på Nordmøre.
1008
1008 (romartal MVIII)
Pjaozero
Pjaozero (russisk Пяозеро, finsk Pääjärvi) er ein stor innsjø i Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 659 km². Det er mange øyar i innsjøen med eit totalt areal på 186 km².
Vêr
Vêr er eit system av krefter og krinslaup som opptrer naturleg i atmosfæren til ein planet. Vêr har ein tidsskala på opp til eit par dagar, medan snittet av veret over ein lang periode blir kalla klima. Vitskapen om vêret vert kalla meteorologi, og personar som arbeider med vêret meteorologar.
Så godt som alt vêret på jorda opptrer i den lågaste delen av atmosfæren kalla troposfæren, og dei vêrfenomena me oftast opplever er sky, vind, torevêr, regn, sludd, hagl og snø. Det oppstår òg enkelte vêrfenomen i stratosfæren som har effekt på vêret i troposfæren, men ein veit lite om korleis desse fungerer. Andre planetar har òg atmosfære, men jorda sin atmosfære er spesiell fordi den inneheld vassdamp, og fordi temperaturen i atmosfæren varierer på ein slik måte at vatn kan eksistere i både fast form, flytande form og i gassform.
Kjelda til vêret
Fordi jordaksen heller, vil solinnstrålinga variere på forskjellige tider av året. I juni heller den nordlege halvkula mot sola, og får derfor meir solstråling enn i desember då nordlege halvkule vender vekk frå sola (sjå Jordhellinga sin effekt på klima). Denne effekten skapar årstider. Presesjon i ein planetbane rundt sola vil påverke kor mykje solenergi planeten vil motta på eit tidspunkt i løpet av året og påverke klimaet på planeten (sjå Milankovitch syklus).
Å forutsjå vêret
Ved hjelp av meteorologiske målingar og utrekningar kan ein få nøyaktig føresegner om korleis vêret kjem til å bli dei neste dagane. Samstundes er vêret av natur eit tilsynelatande kaotisk system. Kaosteorien går ut på at det er uendeleg mange faktorar som kan påverke vêret. Den minste endring i rørsla på eit luftmolekyl kan få store konsekvensar ein annan stad i troposfæren, kjend som sommarfugleffekten. På grunn av dette kan det kanskje aldri verte mogeleg å gje eit perfekt vêrvarsel, men det er likevel rom for store betringar. I dag er det vanskeleg å varsla vêret meir enn 5-7 dagar fram i tid. Avhengig av sjølve vêrsituasjonen kan den sikre varslingsperioden vere både kortare og lengre, somme stunder så langt fram som 10-14 dagar. Dette er likevel langt betre enn for berre 25 år sidan då eit varsel som regel var usikkert etter 3-4 dagar.
Klima
Klima er i praksis gjennomsnittsvêret i eit område på jorda. Meteorologiske variablar som gjennomsnittleg nedbør i løpet av ein månad og daglege maksimums- og minimumstemperaturar over ein tidsperiode er nokre av variablane som fortel kva klima ein kan forvente i eit område. I tillegg består klima òg i kor ofte ein kan forvente visse vêrsituasjonar og ekstremverdiar (t.d. største målte nedbørsmengde). For å få eit klimatisk bilete over eit område treng ein som oftast målingar i ein periode på minst 30 år. Jo lengre måleperiodar ein har, jo betre oversikt over klimaet vil ein få. Parameterar ein måler er blant anna temperatur, nedbør, fukt, soltimar, skydekke, vindstyrke, maksimale vindkast og solstråling.
På same måte som vêret endrar seg frå dag til dag, endrar òg klimaet seg, men over mykje lengre tidsrom. Historiske nedskrivingar kan gi ein peikepinn på korleis klimaet har endra seg enkelte stader, men ein har òg andre metodar som gjer at ein kan seie noko om det generelle klimaet på jorda langt tilbake i tid. Tolkingar av årringar, korallar og prøvar frå permanente isbrear viser at klimaet har forandra seg og det finst mange teoriar som prøver å forklare desse endringane.
Forsking på klimaet dei siste 20-30 åra har òg vist at menneske har ein tydeleg innverknad på klimaet, særleg ved å sleppe ut gassar som påverkar dei atmosfæriske forholda. Det vert i dag forska mykje på korleis klimaet kjem til å endre seg dei neste hundre åra, og forskarane er langt frå einige om kva endringane blir og kor mykje av endringane som eventuelt er menneskeskapte og kor mykje som er naturlege klimaendringar. Ein er i dag likevel stort sett einige om at den globale temperaturen (gjennomsnittstemperaturen for heile jorda) aukar, og vil kome til å auke i lang tid framover, og at mennesket har ein stor del av skulda for dette.
Vêret og havet
Havet kan lagre enorme mengder varme, og blir varma opp og avkjølt mykje seinare enn landområde. Dette fører til at havstraumar kan transportere varme over store avstandar. Straumane endrar temperaturen i havoverflata og kan vere svært viktig for klima i kystområde. Golfstraumen transporterer varmt vatn frå Mexicogolfen og nordover i Atlanterhavet til havområda utanfor kysten vår. Dette fører til at Noreg, og dei andre landa i Nordvest-Europa, er mykje mildare enn andre område som ligg på same breiddegrad.
Sidan havet held på varmen mykje lenger enn kontinenta, vil skilnaden mellom havtemperaturen og landtemperaturen vere størst eit stykke ut på hausten og eit stykke ut på våren. Når varm og fuktig luft strøymer inn over land med lågare temperatur om hausten, kan det oppstå kondensasjon og tåke. Tilsvarande vil kaldt hav om våren fører til at kystområda ofte er mykje kjøligare enn områda i indre strøk, og i tillegg kan det lett oppstå tåke visst det strøymer varm luft over havoverflata.
Havstraumar kan og påverke regnmønster, sidan havstraumane fører til varm og fuktig luft som kan gje meir nedbør. Temperaturvariasjonar som oppstår i havstraumar nær Peru kan til dømes påverke nedbøren så langt unna som i Australia gjennom fenomenet kjend som El Niño. Når kald luft strøymer ut over varmt hav oppstår det ustabiltet som kan skape frontsystem og lågtrykk.
Vasskrinslaupet
Fukt blir heile tida utveksla mellom hav, land, luft, planter og skyer, og desse prosessane er drivkrafta bak mykje av vêret. Desse prosessane blir kalla det hydrologiske krinslaupet eller vasskrinslaupet. Om lag 90 % av fukta i lufta kjem frå havet. Vatn fordampar frå havet, innsjøar og elver når vassflata blir oppvarma, og stigande luftrørsler tar vassdampen opp i atmosfæren. I tillegg vil planter òg føre fukt ut i atmosfæren gjennom ein prosess kalla evapotranspirasjon. Vassdampen i lufta kondenserer til skyer og skapar regn. Regnet kan falle tilbake til havet, eller over land der noko av det blir absorbert av planter og jord, medan resten renn ut i elver eller søkk ned i grunnvatnet, og ført tilbake til havet. Så startar krinslaupet om att. Menneskeleg verksemd kan påverke krinslaupet ved avskoging og bygging av demningar og vassmagasin, som påverkar nedbørsfordelinga, lagring av fukt og mengda av vatn som fordampar.
Utanomjordiske faktorar
Sola påverkar vêret på jorda på fleire måtar enn berre ved solinnstråling. Sola sin korona strøymer heile tida utover i solsystemet og denne straumen av partiklar frå sola blir kalla solvinden. Endringar i solvinden kan påverke atmosfæren, og i visse tilfelle overflata. Jorda sitt magnetfelt fører desse partiklane inn mot polområda der partiklane påverkar den øvre atmosfæren i det vi kjenner som nordlys og sørlys. Dei elektrisk ladde partiklane i solvinden kan òg øydelegge system som er sensitive for elektrisitet.
Puri
Puri er ein kystby i den austindiske delstaten Orissa og ein heilag by i hinduismen. Han er også kjend som Jagannath Puri etter tempelet der vigd Djagannath (Krisjna), og er kjend for den store tempelvognhøgtida si. Ein finn også over hundre andre tempel og Govardhana matha, ein av fire religiøse einingar grunnlagd av reformatoren Sjankara, i byen. Stranda i Puri blir både vitja av pilegrimar og turistar
Vêr
Utanomjordisk vêr
Vêrfenomen som oppstår på andre planetar, er ikkje så ulike dei som oppstår på jorda, men oppstår ofte i mykje større skala eller av andre stoff og substansar enn dei vi har i jordatmosfæren. Cassini-Huygens oppdraget til Saturnmånen Titan viste t.d. at skyer og regn blir danna av metan og andre organiske komponentar.
Puri
I tillegg til religiøse høgdepunkt har byen også ein populær strand mot Bengalbukta der ein både kan sjå soloppgang og solnedgang. Det blir halden ein festival her kvart år i november.
Byen var styrt av Marathariket fram til 1803, då Det britiske austindiakompaniet tok over.
Vêr
Utanomjordisk vêr
Vêrsystem på andre planetar kan vere ekstremt stabile, og ein av dei mest kjende i solsystemet er den raude flekken på Jupiter. Dette er ein svær antisyklonsk storm som har eksistert i minst 300 år. Andre gasskjemper, som manglar overflate, kan ha ekstreme vindar. På Neptun har ein målt vindkast opp til 400 m/s (1440 km/t). Dette har fått forskarar til å undre seg. Sidan vêret i hovudsak oppstår som følgje av ulik solinnstråling, skulle energimengda som Neptun får, vere svært liten i forhold til den jorda mottar. Likevel er styrken og storleiken av vêrfenomena på Neptun mykje større enn på jorda.
Jorda sitt vêrmønster baserer seg på om lag 6 soner frå pol til pol. Jupiter har om lag 12 slike soner, medan Venus ikkje har nokon. Det kan vere nyttig å studere vêret på andre planetar for å betre forstår korleis vêret på jorda verkar.
Max Gluckman
Max Gluckman var ein britisk sosialantropolog, fødd i Johannesburg i Sør-Afrika av russisk-jødiske foreldre. Han er særleg kjend for arbeida sine om konfliktteori, og fyrst og fremst hovudverket Customs and Conflict in Africa (1956).
Liv og gjerning
Manchesterskulen sankar informasjon gjennom punktstudiar (case studies), der forskaren observerer dei sosiale handlingane til individa. Handlingane vert nøyaktig skildra, for slik å kunne trekke slutningar om kva normer og forventingar som gjeld i det bestemte samfunnet. Gluckman og mange av elevane hans studerte gjerne konfliktar i samfunn der det tilsynelatande herska orden, men som stendig var truga av individs manglande vilje til å akseptere kompromiss. Kompromiss som ikkje oppfylte deira grunnleggande ynskje eller behov. For Max Gluckman var samfunn moralske system, og berre i liten grad fellesskap av kalkulerande og stridande individ.
Nessa i Ryfylke
Nessa er ei bygd i Hjelmeland kommune. Per 1. januar 2010 var det registrert 58 innbyggjarar på Nessa.
Nessa ligg på nordsida av Årdalsfjorden.
Reb Beach
Album
Winger
Dokken
Solo
The Mob
Diverse
Mitsuaki Kojima
Han spela for klubbane Fujitsu, Sanfrecce Hiroshima og Avispa Fukuoka.
Ago Markvardt
Ago Markvardt er ein tidlegare sovjetisk/estisk kombinertløpar.
Under OL i 1994 på Lillehammer låg Markvardt på andreplass etter hopprennet, men fall ned på femteplassen etter langrennet. Saman med Allar Levandi og Magnar Freimuth kom det estiske laget på fjerde plass i lagkonkurransen.
Star Wars
Star Wars er ein filmserie på seks filmar skapt av George Lucas, manusforfattar, filmregissør og filmprodusent.
Serien starta i 1977, då den fyrste filmen vart vist for fyrste gong under namnet Star Wars. Sidan den gong har filmane skapt eit heilt univers av biprodukt, frå diverse leiketøy til eit utal bøker, teikneseriar, tv-seriar og anna. I 2005 rekna Forbes Magazine totalfortenesta frå Star Wars-konseptet til 20 milliardar amerikanske dollar. Dermed er Star Wars den største suksessen i filmbransjen nokon gong.
I oktober 2012 vart det annonsert at det skal kome ut ein tredje Star Wars-trilogi, der den fyrste vil kome ut i 2015.
Miljø
Filmane blir ikkje fastsette i tid, og det einaste hintet ein får til kva tid filmane finn stad er opningslinja, som kjem att i alle filmane: «A long time ago, in a galaxy far, far away...». Men om dette skal tolkast som at filmane finn stad for lenge lenge sidan, eller om det snarare er ein allusjon til den klassiske opningslinja i eventyr, «Det var ein gong, i eit land langt, langt borte …» er usikkert. Frå filmselskapet har ein ikkje fått noko meir informasjon.
Sjølve handlinga utspelar seg over meir enn 25 000 år, men sjølve filmane utspelar seg over berre to generasjonar.
Stadsmessig sett er filmen heller ikkje fastsett. Handlinga utspelar seg innanfor ein galakse, og storparten av galaksen er med. I heile Star Wars-universet er det berre éin rase, Yuuzhan Vong-ane, som kjem frå ein annan galakse (desse finst berre i bokserien New Jedi Order). Det som kan seiast om filmane er at dei tre fyrste viser eit skite og nedslite miljø, noko som er atypisk for science fictionfilmar. De tre siste filmane er sette i eit reint, elegant og futuristisk miljø, meir i tråd med hovudparten av science fiction-filmar. I intervju har George Lucas fortalt at dei smurde nye rekvisittar med gjørme og skit for å få dei til å sjå utslitne ut, ein utsjånad han skildra som «a used future» (ei brukt framtid). Det kan spekulerast i om Lucas vart inspirert av Sergio Leone, som i 1960-åra gjorde mykje det same i Westernsjangeren. Lucas si «used future» kan ha hatt stor påverknad på cyberpunksjangeren.
Filmane
(Dei nynorske namna er ikkje offisielt lanserte namn, men berre direkte omsetjingar av dei engelske titlane.)
Handlinga i filmane
For meir informasjon og detaljar, sjå sidene om kvar av filmane.
I episode I, II og III følgjer vi Anakin Skywalker, ein ung gut, frå ein audmjuk barndom som slave på ørkenplaneten Tatooine, gjennom opplæringa i å bruke Krafta og i jedidoktrine som ein ung og lovande jedielev, og til han går over til den mørke sida av Krafta og vert omdanna til den fryktsinngytande Darth Vader. Denne omdanninga vert igangsett av den vonde sithfyrsten Darth Sidious. Sidious overtalar handelsføderasjonen til å invadere og okkupere den fredelege planeten Naboo. Dermed vert Sisious vald til ny erkekanslar for galakserepublikken, forkledd som Senator Palpatine, senator for Naboo. Frå sin nye posisjon startar Sidious Klonekrigane, ein konflikt mellom galakserepublikken og ei opprørsrørsle, Konføderasjonen av uavhengige system, som også vert kontrollerte av Sidious gjennom sin nestkommanderande, eks-jedien Darth Tyrannous. Etter at opprørarane vert slegne og jediordenen nesten totalt utrydda, erklærer Sidious seg til keisar over det nyskapa Galaktiske keisardømmet.
Episode IV, V og VI omhandlar son til Anakin, Luke Skywalker. Luke, som veks opp på Tatooine hjå onkelen Owen og tanta Beru, forlèt Tatooine for å søkje eventyr og spaning, og endar opp i Opprøraralliansen, som kjempar for å vinne over det vonde sithkeisardømet. I likskap med faren trenar Luke i jedievnene, under Meister Yoda, den siste overlevande jedien frå den gamle republikken. Luke lever i den trua at faren vart drepen av Darth Vader, og når han oppdagar sanninga, trekkjer han alt han trur på og kjempar for i tvil. Luke motstår Darth Vader og Keisar Palpatine sine forsøk på å omvende han til den mørke sida av krafta, og omvender Vader til den gode sida, samstundes som Opprøraralliansen knuser masseøydeleggingvåpenet Death Star, der Palpatine døyr, og keisardømet bryt saman.
Church Mountain
Church Mountain (irsk Sliabh an Chodaigh, «Avgjerslefjellet») er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det er det vestlegaste fjellet i Wicklowfjella. Fjellet ligg om lag halvvegs mellom Hollywood i nord og Donard i sør.
Mariovo
Mariovo (makedonsk: Мариово) er eit fjellområde sør i Nord-Makedonia der innbyggjarane er kjend for sine tradisjonelle kvite klesdrakter. Området er forholdsvis stort, men sidan det ikkje har vore nokon urban utvikling her det siste hundreåret har ikkje regionen eigentleg nokre byar, berre landsbyar. Den største landsbyen i Mariovo er Vitolište, i fylket Prilep.
1009
1009 (romartal MIX)
Aiboland
Aiboland, også kalla Svenskestland, er eit estlandssvensk namn på dei antikke svenskebygdene i Estland. Til Aiboland reknar ein mellom anna Noarootsi, Vormsi, Ruhnu og bygda rundt Haapsalu på det estiske fastlandet. Sommaren 1944 forlét nesten heile den svenske folkesetnaden Aiboland for å flykte frå Den raude arméen.
Sophia av Hannover
Sophia av Hannover, var fødd i Haag som dotter av Friedrich V av Pfalz, «vinterkongen» av Bøhmen, av huset Wittelsbach, og Elisabeth Stuart. Ho var gift med kurfyrst Ernst August av Hannover, og vart kjend som den «store kurfyrstinna». Jakob VI av Skottland/Jakob I av England og Irland var morfar hennar og gjennom det hadde ho krav på den britiske trona, og som følgje av den britiske Act of Settlement, som utelukka katolikkar, vart ho den første i arverekkja. Dersom ho ikkje hadde døydd nokre veker før Anne av Storbritannia, hadde ho blitt britisk dronning. Sjølv om ho var eldre enn Anne, hadde ho betre helse og ein hadde rekna med at ho kom til å bli den neste dronninga i Storbritannia. I staden kom sonen hennar, Georg Ludwig, og dermed huset Hannover på trona i Storbritannia. Alle personar i arverekkja til den britiske trona nedstammar derfor frå Sophia av Hannover og alle krav på trona skal gå attende til henne.
Dottera Sophie Charlotte vart gift med Fredrik I av Preussen.
Sophia var ein venn og beundrar av filosofen Gottfried Leibniz som var knytt til hoffet i Braunschweig frå 1676 til sin død i 1716. Venskapen resulterte i ein omfattande korrespondanse. Sophia sette i gang omfattande arbeid med slottshagen i Herrenhausen, og døydde i denne hagen under ein kveldstur.
None of the Above av Peter Hammill
None of the Above er det 27. studioalbumet til Peter Hammill, gjeve ut på Fie! i 2000.
Produksjon og instrumentering
Hammill spelte inn None of the Above i heimestudioet sitt, Terra Incognita, mellom januar 1999 og februar 2000, og spelte, produserte og arrangerte nesten alle instrumenta og song alle songane sjølv. Stuart Gordon (fiolin, bratsj) spelte på tre spor og Manny Elias (trommer, perkusjon) på eitt spor. Døtrene til Peter Hammill, Holly og Beatrice Hammill syng korvokal på to spor. Instrumenteringa er dominert av gitar, klaverinstrumeng og noko strykarar.
Den lange innspelingstida kom av at Hammill samstundes arbeidde med ei ommastring av ein plateboks på fire CD-plater for Van der Graaf Generator kalla The Box.
Stemning og stil
Stemninga på albumet er roleg og melankolsk. Ein typisk song er «Naming the Rose», eit kammermusikk-liknande arrangement for solovokal, klaverinstrument (med Hammondorgel), bratsj og korvokal. Han handlar om ein gartnar som kallar ein av dei siste verka sine - ei damaskrose - etter kona si som døydde same dagen bløminga starta.
Dei første sju spora har alle same tema som «Naming the Rose»: folk som kjem til sluttfasen i livet sitt, under forskjellige tilhøve. Den åttande songen («Astart») seier: «kvar slutt kan bli ein ny start».
FHI
FHI kan visa til:
None of the Above av Peter Hammill
Plateomslag
Plateomslaget syner ein seriøs Hammill fotografert av Dinu. Heftet var designa av Paul Ridout.
Mottaking
Musikkpressa la ikkje særskild merke til None of the Above. På Allmusic gav Simon Cantlon plata tre av fem stjerner for «gripande musikalske bilete» og «atmosfære» men syntest «delar av plata kan bli litt for monotont».
Medverkande
Alle spor framfort og sungne av Peter Hammill med følgjande bidrag:
Torkjell Haugerud
Torkjell Haugerud var ein spelemann frå Bø i Telemark. Eivind Groven kalla han «ein av dei mest medvetne spelemennene i samtida».
Haugerud fekk spel av Leiv Sandsdalen og Halvor Flatland, og spela mykje av det gamle bøheringsspelet. Han var og hjå Knut Dale etter spel. Samstundes var han jamnt på spelferd, og lærde spel av Ola Mosafinn og Tarjei Tvigyva, og av spelemenn i Buskerud og Valdres, mellom dei Olav Moe. Han spela mellom anna på den første landskappleiken i Bergen i 1904, der han fekk topp-plassering.
Haugerud kunne notar, og var tidleg ute med å skrive ned og samle slåttar, og gjorde eit godt tilfang av slåttenedskrifter etter seg sjølv og andre spelemenn i nedre Telemark. Han var difor esla til å vera med i redaksjonsnemnda for hardingfeleverket. Diverre rakk han ikkje så langt. Han vart operert for prostata i 1953 og døydde snart etter. Eivind Groven sørgde Haugerud med orda om at det nok gjekk mykje originalt slåttetilfang tapt med han.
Torkjell Haugerud var ein stilskapande spelemann som ofte spela ulikt frå gong til gong. Som Groven prøvde han ut nye felestille og dikta eigne slåttar. Av dei mest kjende er lyarslåtten Tårån i troppin, og springaren Jørånnatten, kalla opp etter eit fjell i Bø.
Hardingfeleverket har heile 106 slåttenedskrifter etter Torkjell Haugerud. Dette er det nest største tilfanget i verket.
Nikolaj Bazjukov
Nikolaj Serafimovitsj Bazjukov er ein russisk tidlegare  langrennar som tevla for Sovjetunionen. Han vart olympisk meister på 15 km under OL 1976 i Innsbruck og i 4 x 10 km stafett med det sovjetiske laget under OL 1980 i Lake Placid.
Bazjukov meisterskapsdebuterte i Vinter-OL 1976 i Innsbruck med ein femteplass på tremila. Få dagar seinare vann han gullmedaljen på 15 km, knappe tre sekundar framom landsmannen Jevgenij Beljajev. Deretter gjekk dei dei to fyrste etappane for Sovjetunionen i 4 x 10 km stafett, ei tevling som enda med sovjetisk bronseplass. I Ski-VM 1978 i Lahti deltok Bazjukov einast på 50 km, der han enda som niandemann. To år seinare fekk han gå andre etappen på Sovjetunionen sitt vinnarlag i 4 x 10 km stafett under vinterleikane i Lake Placid, dei andre på laget var Vasilij Rotsjev, Jevgenij Beljajev og Nikolaj Zimjatov.
Sommarøybrua
Sommarøybrua er ei fritt frambygg-bru som går frå Kvaløya til Sommarøya i Troms. Brua er 522 meter lang, og det lengste spennet er 120 meter. Ho er ein del av Fylkesveg 55.
Sommarøybrua er smal og utstyrd med trafikkljos for å regulere trafikken.
Bakgrunnsstoff
Denne artikkelen byggjer på «Sommarøybrua» henta frå Wikipedia på bokmål 6. mars 2008. Bokmålsartikkelen oppgav desse kjeldene:
Manny Elias
Manny Elias (fødd 1953) er ein indiskfødd, britisk trommeslagar og plateprodusent, kjend som den originale trommeslagaren i Tears for Fears i 1980-åra.
Han var òg originalt medlem av rockebandet Interview frå Bath i Somerset, før han byrja å arbeide med Tears for Fears i 1981 og var trommeslagar på albuma The Hurting og Songs from the Big Chair.
Etter han slutta i Tears for Fears i 1986, har Elias spelt perkusjon på album av artistar som Peter Gabriel, Peter Hammill og Julian Lennon.
Pjasino
Pjasino (russisk Пясино) er ein stor innsjø i Krasnojarsk kraj, nord i sentrale område av Russland. Han har eit areal på 735 km². Det renn mange elvar ut i innsjøen og elva Pjasina har kjelda si her. Pjasino fryst til i oktober og er islagd til ut i juni. Det er rikt på fisk i innsjøen.
Duvalo
Duvalo er eit aktivt geotermisk overflatefenomen nær landsbyen Kosel, nær Ohrid i Nord-Makedonia. Dei liknar små krater med diameter på ein halvmeter og ei djupn på 30 cm. Det kjem karbondioksid og hydrogensulfid ut av hòla. Hòla er dei siste spora etter tidlegare omfattande vulkansk aktivitet. Tyrkarane under Det osmanske riket brukte å drive gruvedrift etter svovel i området.
Cloghernagh
Cloghernagh (irsk Clocharnach, «Steinstaden») er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland med ei høgd på 800 meter over havet. Fjellet er det fjerde høgaste fjellet i Wicklowfjella.
Airest
AS Airest er eit flyselskap med base i Tallinn i Estland. Selskapet driv chartertrafikk og godstrafikk.
Heptose
Heptosar er monosakkarid som inneheld sju karbonatom. Dei kan delast inn etter kva for posisjon den funksjonelle gruppa har. Aldoheptosar har ei aldehydgruppe i 1-posisjon og ketoheptosar har ei ketongruppe i 2-posisjon.
Airest
Flyselskapet vart starta i november 2001, og byrja godsflygingar mellom Tallinn og Helsingfors i januar 2002. Selskapet brukar tsjekkiskbygde LET-410-UVPE-fly med plass til 17 passasjerar.
Heptose
Berre eit fåtal heptosar er kjende frå naturen. Blant desse er sedoheptulose, mannoheptulose, som finst i avokadoar, og L-glysero-D-manno-heptose.
Aldoheptosar har fem kirale senter, medan ketoheptosar har fire.
Albumin
Albumin er det vanlegaste proteinet i blodet. Den viktigaste oppgåva til albumin er å halda oppe det kolloidosmotiske trykket, det vil seia at blodet skal innehalda nok protein til å halda væske på plass i blodbanen og ikkje lata ho diffundera ut i omgjevande kroppsvev. Måling av albumin er ein biokjemisk analyse som fortel oss om næringsstoda til kroppen. Ved mangel på næring og for lite albumin i blodet, lek væske ut or blodbanen og over i tarmane og andre organ i magen, t.d. levra. Dette er årsaka til at born under hunger har oppsvulma magar. Ein annan viktig funksjon til albumin er å binda til seg og transportera ulike emne i blodet, t.d. næringsstoff og medikament.
Stoffet står på dopinglista til antidoping-byråa WADA og Antidoping Norge.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1960
Noregsmeisterskapen i fotball for herrar 1960 vart vunnen av Rosenborg etter at de slo Odd i cupfinalen. Det måtte omkamp til for å kåre en vinnar.
Finale
Første finale
Omkamp
Kenji Wakamatsu
Kenji Wakamatsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Fylkesveg 22
Fylkesveg 22 (Fv22) går mellom Gjelleråsen i Nittedal og Hvam i Skedsmo, og mellom Kirkelund i Rakkestad og riksgrensa ved Holtet i Halden.
Vegen Halden-Holtet og vidare langs veg 165 til Hällevadsholm i Sverige har fått namnet «Den blågrønne veien».
Før 1. januar 2010 var vegen del av riksveg 22.
Trondheimsveien
Held fram som riksveg 22
Haldenveien
Rakkestadveien Rokkeveien Dyrendalsveien Olav Vs gate Kirkebakken Elvegata Iddeveien Fv22
Human Rights Watch
Human Rights Watch er ein USA-basert internasjonal ikkje-statleg organisasjon som støtter menneskerettane og undersøker forhold rundt dei. Organisasjonen sitt hovudkvarter ligg i New York City.
Historie
Human Rights Watch blei grunnlagd under namnet Helsinki Watch i 1978 for å overvaka om Sovjetunionen følgde punkta i Helsingfors-avtalen. Etter som organisasjonen voks danna han andre overvakingskommitear som overvaka andre delar av verda. I 1988 blei alle kommiteane samla under same paraply under namnet Human Rights Watch.
Saker og kampanjar
Human Rights Watch kjemper mellom anna
Khartoum
Khartoum (الخرطوم, al-Kharṭūm som tyder «elefantsnabel») er hovudstad i Sudan. Byen ligg ved møtestaden for Kvite-Nilen (som kjem frå Uganda), og Blå-Nilen (som kjem frå Etiopia), i det som poetisk vert kalla historias lengste kyss, Al mogran. Byen har eit folketal på om lag 2 millionar, og dannar saman med Omdurman eit storbyområde med om lag 4 millionar innbyggjarar. Dette området er delt av elvane i 3 delar: Khartoum, som er den tidlegare britiske delen, Omdurman, den sudanske hovudstaden som var Mahdien og Ansarrørsla sin hovudstad og skanse i striden med britane, og Khartoum North, som i dag er den bydelen som har utvikla seg i dei seinare åra og har vakse fram som nytt bu- og industriområde.
Byen vart grunnlagd i 1821, som ein utpost for den egyptiske hæren nord for oldtisbyen Soba. Medan Egypt var under britisk styre blei garnisonbyen teken av Mahdi-styrkar etter omleiringa av Khartoum i 1884. Han blei teken tilbake av britiske styrkar i 1898 og var administrasjonssenter for det anglo-egyptiske styret av Sudan fram til 1956, då byen blei hovudstad for eit sjølvstendig Sudan.
I byen ligg Khartoum universitet.
1010
1010 (romartal MX)
Timbuktu
Timbuktu (koyra chiini Tumbutu, fransk Tombouctou) er ein by i Mali på grensa til Sahara. Han ligg eit stykke frå Nigerelva og rundt 70 mil nord for hovudstaden i landet, Bamako. Byen hadde ei stordomstid frå 1300- til 1500-talet, og var ein av dei største og rikaste i Afrika, med om lag 100 000 innbyggjarar rundt 1450. Timbuktu var eit senter for både handel, kultur og religion. Den særeigne og storslåtte arkitekturen frå denne tida har gjort at Timbuktu er teken med på UNESCO si liste over verdsarv.
Historie
Timbuktu blei grunnlagd som ein leir av nomadiske tuaregar, som berre budde her delar av året. Namnet blir mellom anna forklart med at staden blei vakta av ei kvinne kalla Buktu. «Tim-Buktu» eller 'Buktu-staden' hadde ei strategisk plassering der fleire handelsruter møttest, og voks raskt i storleik og rikdom. Den lukrative handelen gjennom Sahara omfatta gull, elfenbein, slavar, salt, korn, storfe og andre varer. Den kulturelle kontakten som handelen medførte, gjorde også at islam spreidde seg raskt i området. Rundt 180 koranskular som skal ha hatt 25 000 studentar gjorde byen til eit viktig senter for lærdom. Kostbare manuskript som samla lærdom om vitskap og religion blei skrivne og selde her. Fleire av dei er tekne vare på fram til våre dagar.
Timbuktu var den viktigaste byen i fleire rike: Ghanariket, Maliriket og Songhairiket. Under invasjonar av Ghanariket flykta mange lærde hit frå Oualata. I 1324 blei byen annektert av kong Musa I av Mali, som fekk bygd eit kongsslott her. Han skal også ha stått bak oppføringa av den første Djinguerebermoskeen.
Då Maliriket gjekk tilbake først på 1400-talet fekk Timbuktu ei nokså fri stilling. Etter ei tid blei byen teken opp i det veksande Songhairiket. Han blei erobra i 1468 eller 1469, og undertvinga av herskaren Sunni Ali Ber (1468–1492). Seinare, under Askia Mohammad I (1493–1528) fekk både Timbuktu og Songhairiket ei stordomstid.
Nedgangstidene kom for Timbuktu då Portugal og seinare andre europeiske makter slo seg ned i Vest-Afrika. Dei frakta varer sjøvegen og skapte dermed eit alternativ til den farefylte karavanehandelen gjennom Sahara. Den økonomiske og intellektuell nedgangen skaut fart etter at byen blei erobra av leigesoldatar sende av den marokkanske sultanen Ahmad I al-Mansur i 1591. To år seinare blei ei rekkje lærde forviste eller drepne. Ein av dei var den vidgjetne Ahmad Baba, som måtte bu fleire år i Marrakesh.
Marokko trekte seg etterkvart tilbake, og tuaregar tok kontroll over byen ei kort tid i 1737. I påfølgjande år blei byen erobra eller omleira av ulike tuareg-, bambara og kountagrupper. Massinariket tok byen i 1826 og Toucouleurriket i 1865.
Timbuktu blei «gjenoppdaga» av europearar på 1800-talet, men var då redusert til ein stor landsby av leirhus. Fleire bygningar frå stordomstida var forsvunne, som El-Hena-, Kalidi- og Algoudour Djingareye-moskeane. Byen blei teken over av franske styrkar og gjort del av det franske imperiet i 1893. I dag er Timbuktu framleis ein fattig by truga av ørkenspreiing.
Verdsarv
Timbuktu blei oppført på verdsarvlista til UNESCO i 1988. Tre hovudmoskéar er viktige for oppføringa:
Den lokale arkitekturen med leiremoskéar skal ha inspirert den spanske arkitekten Antoni Gaudí.
Mitridate, re di Ponto
Mitridate, re di Ponto (Mithridates, kongen av Pontus), K. 87 (74a), er ein tidleg opera seria i tre akter av Wolfgang Amadeus Mozart. Librettoen er av Vittorio Amadeo Cigna-Santi etter den italienske omsetjinga til Giuseppe Parini av Jean Racine.