cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Obo
Konservatorie
Den moderne oboen er vanlegvis laga av grenadill, sjølv om nokre produsentar lagar oboar av andre artar av slekten Dalbergia. Ibenholt har òg vorte nytta. Elevmodellene er ofte laga av plast, noko som gjer desse oboane mindre utsett for å sprekke opp, samstundes som dei blir billigare. I den moderne oboen er det sylindriskforma holet inni oboen særs smalt. Han blir spelt med eit dobbelt røyrblad som blir sett ned i røyrbladholet på toppen av instrumentet. Oboen sitt register strekkjer seg frå b3 til omtrent g6, over to og ein halv oktav, sjølv om obonotar normalt er skrivne mellom c4 og e♭6. Nokre studentoboar når berre ned til h3 fordi b3 knappen ikkje er der, men denne variantar blir mindre og mindre vanleg.
Ein moderne obo med heil konservatorie eller Gillet-system har heile 45 klaffar og hol, med sjanse for å leggje til ein tredje oktavklaff og ein alternativ F- eller C-klaff. Klaffane er til som oftast laga av nysølv, og er sølv- eller gullplata. Bortsett frå heil-konservatorie-systemet blir oboar laga med det engelske tommelplatesystemet. Dei fleste har «halvautomatiske» oktavklaffar som tyder at når ein speler i andre oktav så blir den fyrste lukka, og nokre har «heilautomatisk» system slik som på saksofonane. Somme heil-konservatorie-oboar har opne fingerhol i staden for klaffar som dekkjer («openhola»), og storparten av dei profesjonelle modellane har minst tredje klaff på høgre hand openhola. I Storbritannia blir konservatoriesystemet oftast nytte saman med ein tommelplate. Med denne mekanismen får oboisten det beste frå to verder om ein tenkjer på fingermekanismen.
Obofamilien
Det er fleire medlemmer i obofamilien. Den mest kjende er engelsk horn som liknar mykje på oboen, men er noko større, stemd i F og har ein nakke mellom kroppen og røyrbladet. Han blir rekna som tenormedlemmen i obofamilien. Ein variant kalla «obo d'amore» stemd i A vart mest nytta på 1700-talet og er altmedlemmen. Meir ukjende er bassoboen og heckelfonen som båe er ein god del større enn oboen. Det finst òg pikkoloobo og kontrabassobo, men desse er særs sjeldsynte.
Heissøya
Heissøya (russisk Остров Хейса - Ostrov Khejsa) er ei øy i Frans Josefs land i Russland. Ho ligg sentralt i øygruppa, nord for Galljaøya, mellom Champøya og Wilczek land. Øya har eit areal på 132 km².
Heissøya er nesten isfri og har berre små iskapper sentralt på nordkysten. Det høgaste punktet er 242 meter over havet.
Sundet sør for Heissøya heiter Markamasundet og er 5 km på det smalaste. I aust ligg Austriskijsundet, med dei mindre Komsomoløyane på andre sida. I nord ligg det 7 km breie Jermaksundet med Zitsjy land på andre sida.
Neset på sørvestsida av øya heiter Mys Ostantsovij.
Historie
Khejsa var ein tidlegare sovjetisk rakettutskytingsbase på øya.
I dag ligg Krenkel hydrometeorologiske stasjon på øya (80°37′ N, 58°03′ E).
Øya vart opphavleg kalla opp etter polfararen Isaac Hayes, som utførte ein historisk polekspedisjon i 1850. Tyske kartografar germaniserte derimot namnet etter transkripsjon frå russisk og namnet Heissøya har vorte verande.
Minoritet
I Noreg har desse gruppene offisiell status som nasjonale minoritetar: jødar, kvenar, romfolk, romani og skogfinnar.
Austersjøen
Austersjøen er eit innhav som inneheld brakkvatn. Sjøen ligg mellom Sverige og Finland i vest, Estland, Latvia, Litauen og Russland i aust og Polen, Tyskland og Danmark i sør. Store øyar er Gotland, Öland, Bornholm, Hiiumaa, Saaremaa, Fasta Åland og Rügen.
Sjøen har ei flatevidd på rundt 400 000 km² og gjennomsnittleg djupne på 60 m. Det djupaste punktet er 459 m, nord for Gotland. Han er forbunde til Kattegat gjennom tre tronge sund — Øresund, Storebælt og Lillebælt. Dette hindre vassutskifting og fører til at innhaldsstoff, som salt og forureiningar, blir fanga. I sentrale delar av sjøen er saltinnhaldet 6–10 ‰. På siste halvdel av 1900-talet opplevde sjøen store utslepp av svovel og nitrogen. Desse næringsstoffa førte til algeblomstring, som igjen førte til oksygenmangel og ein daud havbotn.
Den baltiske straumen fører brakkvatn ut av Austersjøen til Skagerrak, medan ein saltare understraum fører saltvatn inn i Austersjøen.
Apsis
Apsis eller apside, frå gresk hapsos, «artikulasjon», «tilføying», er ei halvsirkelforma utviding av ein bygning. Vanlegvis har tilføyinga også ein kvelv forma som ein halvkuppel.
Sør-Pílio
Sør-Pílio (gresk Νότιο Πήλιο, Nótio Pílio) er ein kommune i periferieininga Magnisía i periferien Thessalía i Hellas. Sør-Pílio ligg aust for Vólos. Kommunen omfattar den sørlege delen av halvøya Pílio og grensar i vest mot Pagastikósbukta, i aust mot Egearhavet.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Målrøystingar 2010-2019
Oversyn over folkerøystingar om opplæringsmål i norske skulekrinsar i åra 2010–2019.
Kubikkilometer
Kubikkilometer (symbol km³) er ei SI-avleia eining for volum. Det er volumet til ein terning der kvar side er ein kilometer (1000 m) lang. Kvar av dei seks flatene på terningen utgjer ein kvadratkilometer (km²).
1 km³ = 109 kubikkmeter
Ciss
Ciss, stundom skrive c♯ er namnet på tonen C heva med eit halvtrinn, notert med forteiknet ♯ (kryss).
Ad hoc
Ad hoc, frå latin, tyder «til dette (formålet)». Uttrykket vert nytta for å om noko som ikkje skjer på prinsipielt eller generelt grunnlag, men vert gjort med utgangspunkt i ein særskild situasjon, til dømes ei ad hoc-løysing, eit ad hoc-utval, ein ad hoc-hypotese.
Gravimeter
Eit gravimeter er eit instrument til å måle tyngdeakselerasjonen eller variasjonar i akselerasjonen mellom to observasjonspunkt. Dette blir gjort anten ved svingetidsmålingar (dynamisk gravimeter) eller ved avbalansering mot ei elastisk kraft, vanlegvis med ei torsjonsvekt (stabilt gravimeter).
Gravimeter vert òg nytta om densimeter, nytta til å måle tettleiken til faste eller flytande lekamar.
28. januar
Religiøs helgedag
Helgendag i den katolske kyrkja:
Macky Sall
Chérif Macky Sall er president i Senegal sidan 2. april 2012.
Sall var tidlegare minister for gruver, energi og hydraulikk frå mai 2001 til august 2003, og innanriksminister frå august 2003. Han har òg vore ordførar i Fatick sidan juni 2002. Han er medlem av presidenten sitt parti Parti Démocratique Sénégalais (Det senegalesiske demokratiske partiet). Han vart utnemnd til statsminister i Senegal av president Abdoulaye Wade 21. april 2004 og sat til 2007.
Før presidentvalet i februar 2007 leia Sall president Wade sin valkampanje.
Jakob von der Lippe
Lippe var fødd i Fjell. Han tok teneste i sjøforsvaret, der han var offiser frå 1893. Med åra vart han forfremja til premierløytnant i 1895, kaptein i 1900 og kommandørkaptein i 1912. 1899-1901 hadde han tilsyn med bygginga av panserskipa «Norge» og «Eidsvold» i Newcastle-upon-Tyne. 1901-10 var han kanonkontrollør i Marinen og 1914-17 sjef for skyte- og signalskulen i Marinen.
Den 13. oktober 1916 vart Lippe utnemnd til sjef for flystellet til Marinen, då den nye våpengreina vart organisert og lagd under Den Kongelege Norske Marine. Fire månader seinare vart han øvste leiar for flyvåpenet til Marinen, ein kommandoposisjon han hadde til 13. januar 1930.
Lippe var kommanderande admiral frå 1930 til august 1934. 1930-33 var han òg sjef for Admiralstaben.
Leopold Mozart
Johann Georg Leopold Mozart var ein tysk, seinare austerrikisk fiolinist og komponist. Han er best kjend som far til Wolfgang Amadeus Mozart og Maria Anna Mozart.
Gjuvsjååi
Gjuvsjååi er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Gjuvsjåen på Hardangervidda, og spring ut i Grunntjønn ved Skardvatnet. Systemet høyrer til Skiensvassdraget.
Best
Best Stasjon AS er ei landsdekkande kjede med bensinstasjonar. Kjeda har over 70 stasjonar. Forhandlarane kan vere alt frå små lokale butikkar til store fullservice bensinstasjonar. Best blei etablert i 1999, og er i 2007 representert med forhandlarar frå alle oljeselskapa. Føretaket har hovudkontor i Oslo.
Konseptet
Best er eit selskap av og for forhandlarar som eig eller driv ein bensinstasjon. I Best-kjeda er det slik at kjeda forhandlar innkjøp og andre typar tenester for forhandlarane.
Asteroidemånen Petit-Prince
(45) Eugenia I Petit-Prince er ein asteroidemåne i krinslaup rundt 45 Eugenia. Den vart oppdaga i 1998 av astronomar ved Canada-Frankrike-Hawaii-teleskopet på Mauna Kea, Hawaii. Den fekk mellombelsnamnet S/1998 (45) 1.
Petit-Prince vart namnsett i 2003 etter Antoine de Saint-Exupérys rollefigur Den vesle prinsen, som bur på ein asteroide kalla B612 som igjen var basert på keisarprins Eugène Bonaparte, son av keisarinne Eugénie de Montijo.
Petit-Prince er 13 km i diameter mot 45 Eugenia sine 214. Satellitten bruker fem dagar på eit krinslaup rundt Eugenia.
Petit-Prince er den første asteroidemånen som har blitt oppdaga ved hjelp av ei bakketeleskop. Før oppdaginga av Petit-Prince kjende ein berre til éin asteroidemåne, Dactyl, som vart oppdaga av Galileo-sonden då den passerte 243 Ida.
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo er ein brasiliansk skodespelar, songar og programleiar.
Camargo blei fødd i Taubaté i delstaten São Paulo.
Arkade
Arkade av latin arcus, boge er ei bogerekkje på ein frittståande søylerad. Arkadar kan også vere eit inntrukke felt på ein vegg, nytta som arkitekturornamentikk, og vert då kalla blindarkade. Bogene kan då stå tett inntil kvarandre eller overskjere kvarandre, og vert då kalla kryssbogearkadar.
I kyrkjearkitektur frå mellomalderen dannar arkaden den nedste etasjen i midtskipsveggen, triforium den midtre, og klerestorievindauga den øvste etasjen.
Utrykket arkade vert også nytta om ein overdekt gang, som også vert kalla galleri, og som er open på ei eller fleire sider gjennom ei arkaderekkje.
Sjurd
Sjurd og Sjur er ei yngre norsk form av mannsnamnet Sigurd, som er samansett av orda for 'siger' og 'vernar'. Namnet har sterkast tradisjon på Vestlandet. Nordover vart namnet tradisjonelt uttala SjuL (med tjukk L).
Bruken av namnet i Noreg
I 2007 er det 1 222 som har Sjur, og 16 som har Sjurd, til første fornamn.
Håkon Myrvang
Håkon Martin Myrvang er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet, og ordførar i Naustdal kommune i Sogn og Fjordane. Etter kommunevalet i 2007 måtte tidlegare ordførar Jan Herstad (Sp) gje frå seg ordførarvervet til Håkon Myrvang. Myrvang er konsulent i Sunnfjord Energi.
1218
1218 (romartal MCCXVIII)
Gautefallelva
Gautefallelva er ei elv i Drangedal kommune i Vestfold og Telemark. Ho er ein del av Kragerøvassdraget, og har utspringet sitt i ei mengd større og mindre vatn på Gautefallheia mot Nissedal kommune. Det øvste vatnet, Beritsvann, ligg 668 moh., så vidt inne i Nissedal. Øvste dreneringspunkt er 783 moh. Vatnet frå dette området vert samla i Bjorvatnet (340 moh.) ved Gautefall gard, før det går ut i elva som renn austover.
Ca 4 km. lenger nede, etter å ha passert «Fjellgardane» (denne øvste strekninga vert òg kalla «Fjellgardselva»), får ho ei stor sideelv i Søvasselva. Denne sideelva drenerer vatna i Søvassmarka sør for Gautefall, samt nokre mindre vatn heilt sør i Nissedal. Største vatn er Hellersvatnet (375 moh.), som ligg på kommunegrensa.
Etter å ha mottat Søvasselva går det om lag 2 km før Rønnomdalselva sluttar seg til frå nord. Denne drenerer berre Rønnomdalsvannet (223 moh.).
Etter ytterlege eit par kilometer når Gautefallelva munningen sin ved Bostrak, i Bjorvatnet (78 moh.). Ho har no drenert eit nedbørsområde på om lag 160 km². I utløpet har ho skapt eit 500 m breitt delta som er eit viktig våtmarksområde for fuglelivet.
Elva er vernet med Verneplan IV for vassdrag.
Grimselpasset
Grimselpasset er ein fjellovergang i Alpane i Sveits. Passhøgda, 2 108 meter over havet, ligg på vasskiljet mellom Nordsjøen og Middelhavet. Vegen vert ofte nytta av motorsyklistar og andre syklistar, då ein har snøgg tilkomst mellom Berner Oberland og kantonen Valais. På sørsida har ein utsikt mot Goms, det litt høgareliggjande Furkapasset og mot Wallis-Alpane.
Vegen er vinterstengd oktober-mai.
Tornskate
Tornskate (Lanius collurio) er ein fugl i varslarfamilien som lever i det sørlege Skandinavia. Fuglen er 16–18 cm. lang, og lever stort sett av insekt, krypdyr, små gnagarar og småfuglar. Denne trekkfuglen er ført opp på norsk raudliste i kategorien livskraftig (LC).
1219
1219 (romartal MCCXIX)
Wadi as-Ser
Wadi As-Ser  (arabisk: وادي السير, lokal dialekt Wadi'è Sér eller Wadi'l Sir, tyder Hagedalen) er ein kommune som ligg kring 12 km nordvest for hovudstaden i Jordan, i utkanten av Ammān.
Bayāder Wadi'è Sér
Wadi'è Sér er ein liten forstad med fleire osmanske bygningar frå tidleg på 1900-talet. 10 kilometer utafor Wadi'è Sér ligg ruinane av borga Qasr al-Abd i tillegg til Iraq L'Amir, ei rekkje historiske grotter.
Swéfiéh
Swéfiéh er eit kulturdistrikt i Amman som ligg i Wadi'è Sér. Her finst mange underhaldningstilbod, nattklubbar og kjøpesenter.
Âbdun
Âbdun eller Abdoun er eit bustad- og handelsområde nær Swéfiéh. Âbdun vert av mange rekna som det mest velståande området i byen. Det ligg sørvest for byen. Her ligg òg fleire ambassadar.
Vablja ved Sudost
Vablja er ei elv i Brjansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Sudost frå høgre.
Ho spring ut frå nordlege område av Starodubskogo rajon og renn sør og søraustover til landsbyen Desiatukha, og tar så imot Babinets frå høgre. Etter dette svingar ho aust og nordaustover og munnar ut i Sudost i Pograskogo rajon.
Ved Vablja finn ein mellom anna busetjingane Novoje Selo, Desiatukha, Bobrik og Prirubki.
Dei største sideelvane hennar er Babinets og Kitsjeta frå høgre, og Pronka og Rassukha frå venstre.
Bolva
Bolva (russisk Болва) er ei elv i Kaluga oblast og Brjansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Desna frå venstre.
YIT
YIT (finsk Yleinen Insinööritoimisto, omsett til norsk 'Det almenne ingeniørbyrået') er ein av Nordens største leverandørar av tekniske bygginstallasjonar. I 2011 omsette konsernet for ca. 35 milliardar kroner og hadde 26,500 tilsette fordelt på 14 land. YIT satsar på entreprenørverksemd i Russland og Baltikum, byggtekniske fag i Norden og Baltikum samt industri- og nettverkstenester i heile marknadsområdet. Sommaren 2008 utvida YIT verksemda si i Sentral-Europa ved å kjøpa opp MCE gebäudetechnik i Tyskland, Austerrike, Tsjekkia, Polen, Ungarn og Romania.
I Noreg
YIT AS er ein norsk leverandør av tekniske bygginstallasjonar. Hovudtyngda av leveransane ligg innanfor fagområda inneklima, elektro, automasjon, energisparing, røyr, IKT, audiovisuelle løysingar og elektroniske sikkerheitssystem. YIT er samstundes ein leverandør av service på tekniske bygginstallasjonar, og tenester for eigedomsdrift. Selskapet er sertifisert av Det Norske Veritas, og har følgjande sertifikat: NS-EN ISO 9001 (kvalitet), NS-EN ISO 14001 (det ytre miljø) og OHSAS 18001 (HMS).
I Noreg omsette YIT med sine 3,600 tilsette for 4,1 milliardar kroner (2011). YIT sine tilsette i Noreg er fordelt på 60 ulike stader. Hovudkontoret ligg i Ole Deviksvei 10 i Oslo.
YIT-konsernet si internasjonale verksemd, med meir enn 25.000 tilsette, er leia av Juhani Pitkäkoski (President and CEO) og delt inn i fire forretningssegment:
Sigurd
Sigurd og Sigur er norske former av det norrøne mannsnamnet Sigurðr, som er samansett av orda for 'siger' og 'vernar'. Namnet har eit stort oppsving i popularitet i tida kring førre hundreårsskifte, men fall i bruk ut over 1900-talet. Dei siste åra har populaiteten stige att.
Sigurd har namnedag 23. desember.
Johannes Regis
Det er ikkje så mange verk att etter Johannes. To messer og sju motettar, forutan nokre songar. Han var godt kjend i si eiga samtid, og arbeidde ei tid som sekretær for Guillaume Dufay. Johannes Tinctoris trekk han fram som døme på god musikk i 1470-åra.
1220
1220 (romartal MCCXX)
Pamela Jelimo
18. august 2008 vann Jelimo OL-gull på 800 m under Sommar-OL 2008 i Beijing. Ho vann på tida 1.54.87 - ny personleg rekord, og vart samtidig fyrste kenyanske kvinne som vann eit OL-gull.
Begna
Begna er hovudelva i Begnavassdraget. Ho renn frå Filefjell i den sørlege delen av Jotunheimen, gjennom Valdres og sørover til Nes i Ådal, der ho renn ut i Sperillen. Frå Sperillen renn Ådalselva vidare gjennom Ådal til Hønefoss, der elva renn saman med Randselva og dannar Storelva. Denne munnar ut i Tyrifjorden, mellom Averøya naturreservat i Ringerike og Onsakervika på Røyse i Hole.
Elva er 213 km lang og har ein høgdeskilnad på ca. 1850 meter.
Birger Grinde
Birger Grinde var ein norsk flygar og lufttrafikkinspektør i Luftfartsdirektoratet.
Hausten 1939 vart han beordra som nestkommanderande ved Marinens flyavdeling på Skattøra og deltok i kampane ved Narvik i 1940, før han måtte overlevera Skattøra flystasjon til tyskarane. Etter at kampane i Noreg var over kom han seg først over til Sverige, og sidan til England. Under krigen var han først instruktør i Little Norway. Frå 1942 var han knytt til 333. skvadron i Storbritannia og flaug mellom anna Catalina. Etter krigen vart han tilsett som lufttrafikkinspektør i Luftfartsdirektoratet. Grinde var norsk rådsrepresentant ved Den internasjonale organisasjonen for sivil luftfart (ICAO) i periodane 1953-56 og 1971-74. Han gjekk av med pensjon frå stillinga som lufttrafikksjef i Luftfartsverket hausten 1978.
Lalla Carlsen
Lalla Carlsen var ein norsk skodespelar. Ho heitte eigenleg Haralda Petrea Christensen, men vart kalla Lalla frå ho var lita. I 1917 vart ho gift med kapellmeister Carsten Carlsen og kjent under scenenamnet Lalla Carlsen. Ho scenedebuterte i 1914 og utvikla seg frå songar til skodespelar, med ein brei karriere innan revy, film og folkeleg komedie.
Carlsen var ved Chat Noir trå 1915 til 1947, ved Casino 1927–1928 og Carl Johan Teateret 1940–1943. Etter 1947 arbeidde ho som frilans skodespelar, både i film, ved revyscener og for Riksteateret.
Carlsen mottok Kongens Fortjenstmedalje i gull (1949) og Statens kunstnerlønn (1958). Gata Lallakroken (både i Oslo og Svelvik) er oppkalla etter ho, det same er Lalla Carlsens gate i Stavanger.
Programleiaren Vibeke Sæther er barnebarn av Lalla Carlsen.
Geofysikk
Geofysikk er ein vitskap innan geovitskapane der ein studerer fysiske tilhøve knytte til jorda. Praktisk geofysikk spelar ei stor rolle. Mellom anna vert han nytta innan vêrvarsling med meteorologi. Ionosfæreforskinga eller aeronomi er viktig for radiokommunikasjon. Oseanografi er viktig for fiske og sjøfart, samt for militære føremål. I tillegg vert geofysikk nytta ved leiting etter malm og petroleum.
Fag
Vulkanologi og glasiologi er grenseområde mellom geofysikk og geologi.
Buta Palace
Buta Palace er eit viktig scenekunstsenter og musikkarena i Baku i Aserbajdsjan. Han består av to utstellingssalar. Den største salen er 1 572 m² stor og har plass til 2 000 besøkande, medan den minste salen er 652 m² stor og har plass til 400 besøkande.
Tekstmeldingsteneste
SMS vart i utgangspunktet utvikla som ein del av GSM-nettverk. Medan GSM er eit digitalt system kan analoge system, til dømes Nordisk Mobiltelefon (NMT), ikkje senda slike meldingar. GSM er ein av fleire tekniske standardar for mobiltelefon- nettverk. Nyare 3G-nettverk kan òg senda tekstmeldingar, i tillegg til fleire andre meldingstypar.
Den fyrste tekstmeldinga er rekna å vera ei melding som vart sendt i desember 1992 frå ein personleg datamaskin (PC) til ein mobiltelefon gjennom Vodafone sitt GSM-nettverk i Storbritannia.
Tekniske detaljar
Ei enkelt melding kan på det største vera 140 bytes stor. Det vil seia anten 160 7-bits teikn eller 140 8-bits teikn. Det kan òg vera 70 2-byte teikn for språk som kinesisk, koreansk eller japansk, der teksten er i eit 2-bytes UTF-16 teiknsett (sjå Unicode). Dette inkluderer ikkje teknisk informasjon om kvar meldinga skal sendast og annan metainformasjon.
De fleste nyare mobiltelefonar tillét at lengre meldingar kan sendast ved at mobiltelefonen deler opp meldinga og sender kvar del for seg. Mottakaren sin mobiltelefon set så saman denne meldinga igjen, slik at det verkar som om det berre er ei større melding som er vorte sendt. Ein betalar for kvar enkelt melding den lengre meldinga vert delt opp i.
Popularitet
Sending av tekstmeldingar har vorte svært populært, og spesielt i Europa, Asia og Australia. I 2004 vart det verda over sendt 500 milliardar meldingar. Om ei melding i snitt kostar 80 øre å senda, tilsvarar dette ein omsetnad på heile 400 milliardar norske kroner, eller over 80 sendte meldingar pr. menneske på Jorda. Til samanlikning vart det i 2001 sendt «berre» 250 milliardar meldingar, mot 17 milliardar i 2000.
Noreg var i 2005 den nasjonen i verda der det vart sendt mest SMS-meldingar per person.
SMS-språk
SMS var lenge spesielt populært i ungdomsmiljø, og etter kvart utvikla det seg eit eige SMS-språk eller eit kodesystem for tekstmeldingar. Sidan ei melding ofte skal vera kort, vert mange ord forkorta. Eit døme kan vera at «du» vert korta ned til «u». Enkelte er redde for at dei unge legg seg til ei slik staving i all slag skrift, og at dei ikkje vil klara å halda seg til norsk rettskriving.
Fyreselv
Fyreselv (eller Fyresdalsåna, Fyresåni) er ei elv i Fyresdal og Nissedal kommunar i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt i Fyresvatn, og ved Haugsjåsund dannar ho, saman med Nisserelva, starten på Nidelva. Systemet er ein del av Arendalsvassdraget.
Akhinós
Akhinós (gresk Αχινός) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Sérres i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Akhinós inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Visaltía.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Akhinós 2 427 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 507 innbyggjarar.
Stjernedøgn
Eit siderisk døgn er tida der tar jorda å rotere 360°, eller meir presist den tida det tar ei typisk stjerne å gjere to etterfylgjande øvre meridianpassasjar. Dette er litt mindre enn eit soldøgn. Det er 366,2422 sideriske døgn i eit tropisk år, men 365,2422 soldøgn. Dette gir eit siderisk døgn på 86 164,09 sekund (eller: 23 timar, 56 minutt og 4,09 sekund).
Grunnen til at det er eit døgn meir sideriske enn «normale» døgn er at banen til jorda gjer at vi mistar eit døgn, med andre ord, ein person på jorda opplever 365 1/4 dagar sjølv om planeten sjølv roterte 366 1/4 gonger (jorda roterer same veg som ho går rundt sola sett ovanfrå, mot klokka).
I siderisk tid er midnatt da det første punktet til Væren kryssar den øvre meridianen.
Ein gjennomsnittleg siderisk dag er ikkje rekna etter den reelle passasjen, men frå passasjen av det gjennomsnittlege vårjamdøgnpunktet (sjå: gjennomsnittleg sol).
Sjå au
Dia sideri Siderischer Tag Sidereal day Jour sidéral Giorno siderale Siderische dag 恒星日 Doba gwiazdowa Rotação da Terra Звёздные сутки Stjärndygn 恒星日
Svalbardposten
Svalbardposten er ei vekeavis som blei skipa i november 1948. Avisa kjem ut kvar fredag i Longyearbyen på Svalbard. Svalbardposten er den nordlegaste avisa i verda og har eit opplag som er høgare enn talet på husstandar på Svalbard.
Avisa i dag
Avisformatet er A4, noko som har sitt utspring frå då avisa blei trykt på Svalbard i eiga presse. Sidan 1996 er avisa trykt på fastlandet, men i same format som tidlegare. I dag trykkjer ein Svalbardposten i Tromsø. Avisa har fem tilsette, der tre jobbar i redaksjonen. Avisa har for det meste saker knytt til stadane Longyearbyen, Svea, Barentsburg og Ny-Ålesund. Svalbardposten har fått utmerkinga «Årets lokalavis» av Landslaget for Lokalaviser tre gonger, seinast i 2010.
Historie
Svalbardposten oppstod som ei veggavis, med normalt fire sider som blei slåtte opp på brakkene med Velferdsrådet på Svalbard som utgjevar. Ho er blitt omtala som «til tider artig», men med «ganske lite informasjon og seriøsitet» og svært lite lokalstoff. Avisa kom ut ein gong kvar veke mellom september og mai. Svalbardrådet vart skipa i 1971 og tok over som utgivar av avisa. Det førte med seg ei profesjonalisering av drifta. med meir og tyngre journalistikk, bilete og annonser. Utgivingsdagen var annakvar laurdag. Redaktørstillinga tilsetjast på åremål med inntil fire års tenestetid.
Japan
Japan (japansk nihon, 日 (sol) 本 (opphav), «soloppgangslandet») er eit øyrike heilt aust i Asia. Det ligg ved Stillehavet, aust for det japanske havet som skil det frå Kina, og den koreanske halvøya, som har kort veg til Japan over Koreasundet. Det har rundt 120 millionar innbyggarar.
Japan er sett saman av nokre store og fleire små øyar. Dei store øyane, frå nord til sør, er Hokkaido, Honshu (den største), Shikoku og Kyushu. Landet ligg svært isolert til, og har utvikla sin særeigne kultur, med noko påverknad frå Kina. Etter Den andre verdskrigen har den sterkaste påverkinga kome frå USA.
Klima
Dei 4000 øyane i Japan går frå tropane i sør til nordlege midlare breidder i nord, så ein har store klimatiske kontrastar frå nord til sør. Hovudtrekka er derimot at vinteren er kald og somrane er varme og våte. Om vinteren, når den kalde nordaustlege vinden i samband med den asiatiske monsunen tar med seg fukt frå Japanhavet fører dette til ein av dei største klimakontrastane i verda. Vestsida av fjella som deler Honshu på tvers, særleg dei sentrale områda, får store mengder snø, som fell nesten dagleg gjennom vinteren. Ibukifjellet har verdsrekorden for største snødjupne med 11,82 m frå 1927. I låglandet kjem det ofte opp mot 150 cm i løpet av vinteren, men mengda varierer ein god del frå år til år. Sjølv dei sørlege områda på Kyushu kan få nokre dagar med snø kvart år. Kysten av Stillehavet og området rundt innsjøen Seto Naikai har derimot eit ganske anna klima med klårt og kjølig vêr. Fleire område her har meir sol om vinteren enn om sommaren. Seint på vinteren eller tidleg på våren kan små lågtrykk kome opp frå Taiwan og gje litt regn eller snø i dei sørlege eller austlege byane.
Ustadige varmeperiodar i mars trengjer seg nordover og fører til bløminga av kirsebærtrea på Honshu i april. Midten av våren er vanlegvis ei fin tid i Japan med unntak av enkelte episodar med sandstormar frå Mongolia som fargar himmelen gul. Ein kan få litt regn av og til, og innimellom kraftige hagl- og torebyer. Etter kvart strekkjer den kinesiske monsunfronten Mei-yu seg inn over Japan, her kalla Bei-u. Dette kan føre til kraftig regn i heile Japan i vekesvis, med unntak av Hokkaido, vanlegvis frå midten av juni til tidleg i juli. Når fronten har regna frå seg set sommaren inn for fullt med tropiske temperaturar som varer til ut i september. Vêret er trykkande men sjøbris og torebyer på ettermiddagen kan gje litt friskare forhold. Ein svakare versjon av Bei-u-fronten flyttar seg sørover igjen i september og oktober, og kan gje nokre veker med regnvêr igjen. Japan vert i gjennomsnitt råka av tre-fire tyfonar kvar haust, og særleg den sørlege kyststripa er kan få store øydeleggingar og flaum.
Hokkaido, som er den nordlegaste av dei store øyane, er fleire grader kaldare året rundt enn dei andre øyane. Sjølv om Hokkaido er litt tørrare enn Honshu får ho likevel rikeleg med regn og snø. Dei austlege områda får i snitt 800 mm i året, medan den vestlege sida kan få opp mot 2000 mm. Ofte har ein tåke på den søraustlege kysten frå juni til august. Temperaturane kan variere ein god del frå år til år både om vinteren og om sommaren.
Politikk
Japan er eit konstitusjonelt monarki der keisaren har avgrensa makt. Keisaren har i dag primært seremonielle funksjonar og er definert av grunnlova som «symbolet på staten og folket». Makta er i hovudsak hjå den japanske statsministeren og andre valde medlemmer av nasjonalforsamlinga. Naruhito er keisaren av Japan frå 2019.
Det lovgjevande organet i Japan er nasjonalforsamlinga, eit parlament med tokammersystem. Nasjonalforsamlinga utgjer eit representanthus (Shugi-in) med 480 medlemmer, som vert utnemnde ved val for fire år, og eit rådgjevarhus (Sangi-in) med 242 medlemmer, som vert utnemnde ved val for seks år. Det er ålmenn stemmerett for vaksne over 20 år.
Administrativ inndeling
Japan er administrativt delt inn i førtisju prefektur (ken), kvart av dei med ein folkevalt guvernør og representative forsamlingar. Kvart prefektur er vidare delt inn i mindre, lokale einingar som byar (shi) og landsbyar (son). Under er prefektura lista opp etter regionen dei høyrer til:
Sphaerocarpos texanus
Sphaerocarpos texanus er ein levermose. Han er truleg den mest utbreidde arten i slekta, og finst i Nord-Amerika, Sør-Amerika, Europa og Nord-Afrika. Det er vanskeleg å skilja mellom ulike artar i slekta på utsjånad. S. texanus har noko mindre sporar enn andre artar, og sporeopningane er relativt store. I likskap med mest alle artar i slekta sit sporane permanent i tetradar.
S. texanus veks på open flatmark med lett skugge.
Arten Sphaerocarpos californicus er same art.
29. januar
29. januar er den 29. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 336 dagar att av året (337 under skotår).
Game Boy Advance SP
Game Boy Advance SP er ein oppgradert variant av den handhaldne spelkonsollen Game Boy Advance utvikla, produsert og marknadsført av Nintendo. Han vart lansert i Japan februar 2003, og i Nord-Amerika og Europa månaden etter. «SP» i namnet står for «Special» (spesiell).
Bor i Niğde
Bor er ein by og eit distrikt i provinsen Niğde i Sentral-Anatolia i Tyrkia, 14 km nord for byen Niğde på ei slette 1100 meter over havet. Byen har kring 40 000 innbyggjarar.
Området ligg like nord for Taurusfjella, ikkje lang frå Dei kilikiske portane (Gülek Boğazı), fjellovergangen frå Kilikia til Syria, og har lenge vore ein strategisk viktig stad og eit handelssenter.
Hettittane og assyrarane gav området namnet Tuwanuwa. Seinare fekk han namnet Dana og under romarane namnet Tyana. Restane av den antikke byen finn ein landsbyen Kemerhisar. Bor er ein meir moderne by like ved.
Fulldøla
Fulldøla er ei lita elv i Notodden kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer Follsjå, og munnar etter eit par kilometer ut i Tinnelva, like nedanfor Grønvollfoss kraftstasjon.
Det er søkt om å få bygge ut straumproduksjon i Fulldøla. Dette er førebels stoppa grunna utreiing av elvemusling. Det er også funne salamander i dammar knytte til Fulldøla.
Sphaerocarpos michelii
Sphaerocarpos michelii, ogso kjend som Sphaerocarpos sphaerocarpos er ein levermose som finst i Europa. Arten er typeart for slekta. I likskap med andre artar i slekta er arten thalloid. Thallus har kuleforma utvekstar, og er mest skult av archegonia på hoplanten. Hannplanten er ofte ikkje meir enn 1mm i diameter. Sporane veks i tetradar, som heng permanent saman. Arten er vanskeleg å skilja frå andre artar i slekta.
Arten veks i sandhaldig leire i Europa.
Gnesin-instituttet
Gnesin-instituttet er ein høgare musikalsk utdanningsinstitusjon i Moskva. Den fulle tittelen er: Российская академия музыки имени Гнесиных - «Dei russiske syskena Gnesin sitt musikkakademi i Moskva»
Reidar Kristiansen
Kristiansen var FFK-spelar på slutten av 1940-talet, men fekk lite speletid. I 1950 melde han overgang til byrivalen Lisleby, der han var fram til 1954. Han melde seg då innatt i FFK og tok styringa på midtbana, var kaptein og fast straffeskytar. Gjennom åtte sesongar var han med å vinne fire seriemeisterskap og to noregsmeisterskap, både i 1957 og 1961 sikra laget «the double».
Kristiansen fekk sin landslagsdebut 8. mai 1955, på tiårsdagen for frigjeringa i 1945, i ein såkalla vennskapskamp mot Ungarn (0–5). Hans 15. og siste landskamp kom i ein OL-kvalifiseringskamp mot Island den 7. juli 1959, også den kampen enda med tap (0–1).
Han var ein allsidig spelar som kunne nyttast i fleire posisjonar, med det var på midtbana «han hadde sitt egentlige operasjonsområde. Han var ein effektiv bølgebryter samtidig som han benyttet enhver anledning til å sette fart i angrepsspillet».
Sinop
Sinop (gresk Σινώπη, Sinōpē) er ein by med kring 35 000 innbyggjarar ved kysten avSvartehavet i Tyrkia. Han er historisk kjend som Sinope. Han er administrasjonssenter i provinsen Sinop.
Historie
Byen vart grunnlagd av hettitane, men vart først viktig etter grekarane frå joniske Miletos erobra byen i 632 fvt. Sinope vart så eit senter for tunfiske og handel i Svartehavet, samt moderby for koloniane Kotyora, Trapezus, Kerasos og fleire. Sinope var frå 183 fvt. hovudstad i kongedømet Pontos og vart pynta med mange vakre bygningar. År 70 fvt. erobra Lucullus byen for Romarriket og Julius Caesar gjorde år 47 byen til ein romersk koloni, Colonia Julia Felix. Mithridates VI Eupator vart fødd og gravlagd i Sinope, og byen var òg fødestad for Diogenes, Difilos, diktar og skodespelar innan den nyattiske komedien, historikaren Baton, og den kristne den kristna kjettaren på 100-talet evt. Markion.
Sinope fortsette å vere romersk og austromersk til 1214, då staden vart erobra av seldsjukarane. 1461 vart han så erobra av Det osmanske riket, noko som gjorde byen ein del av vilajeten Kastamuni. Den 30. november 1853 vart byen råka under starten på Krimkrigen, då ein tyrkisk flåte under Osman Pasja vart bombardert av russarane under admiral Pavel Natsjimov, noko som førte til at Storbritannia og Frankrike erklærte krig mot Russland.
Under første verdskrigen vart Sinop bombardert den 8. januar 1915 av ein russisk skvadron.
Det låg tidlegare ein amerikansk militærbase i byen, som var viktig under den kalde krigen. Basen vart lagt ned i 1993.
Montsoreau
Montsoreau er ein kommune i Frankrike i departementet Maine-et-Loire. Han ligg ved elva Loire, 250 km sørvest for Paris.
Carlos Botelho
Det finst fleire personar som har namnet Carlos Botelho:
Sinop
Klima
Vintrar are kjølige og våte med ein middeltemperatur kring 5 °C. Den lågaste temperaturen som er målt i Sinop er -7,5 °C den 21. februar 1985.
Snøfall er ganske vanleg mellom desember og mars, og snøen ligg gjerne ei veke eller to
Montsoreau
Demografi
Figur over befolkningsutvikling i Montsoreau
Spekkhoggar
Spekkhoggar, vagn eller staurkval (Orcinus orca) er ein tannkval i delfinfamilien. Han kan verte om lag 10 meter lang og vege 10 tonn. Ein spekkhoggar kan ete 100 kilo fisk om dagen.
Spekkhoggaren er det mest utbreidde av sjøpattedyra. Han er mest vanleg tempererte, kystnære farvatn, særleg i nordområda, men er å finna i alle typar farvatn.
Skildring
Spekkhoggaren er kjend for det særprega svarte og kvite mønsteret sitt. Størsteparten av dyret er svart medan teikningane er kvite, i nokre høve med innslag av gulkvitt eller raudgult, særleg i hovudregionen. Han har ein større kvit flekk bak kvart auge. Halsen og buksida er for det meste kvit eller gulkvit. Fargemønstret og ryggfinnen er unike for kvart individ.
Ein vaksen spekkhoggarhann kan bli opptil 9,5-10 meter lang og veg opp mot 8 tonn (6 tonn er normalt), spekkhoggarhoa er noko mindre og blir opptil 8,5 meter lang og veg gjerne ca. 5 tonn. Det gjer spekkhoggaren til den største av alle delfinar. Spekkhoggaren har også den høgaste finnen av alle kvalar, med ei høgd på opptil 2 meter hjå hannar.
Hoene kan bli opp mot 80-90 år gamle, sjølv om 50 år er meir normalt. Hannane kan bli 50-60 år gamle, men det normale er rundt 30 år.
Levevis
Dei er rekna som ein toppkonsument sidan dei ikkje sjølv er byttedyr.
Dyra er svært sosiale, og lever gjerne i stabile familiegrupper rundt ein matriark.
Tal
Det er usikkert kor mange spekkhoggarar som finst og fordi dyra lever spreidd i havet. Frå tidleg på 1970-talet har forskarar nytta fotoidentifikasjon for å finna ut meir om dette. Ein har gått ut frå at populasjonen har vore i attendegang sidan 1800-talet. Reeves og Leatherwood estimerte i 1994 at talet var på rundt 100 000 dyr, mens Forney og Wade i 2006 hevda at talet var minimum 50 000 dyr.
Sjøtunge
Sjøtunge kan vise til fleire fisk:
Go
Go er eit austasiatisk brettspel for to deltakarar som har anten svarte eller kvite brikker. Spelet går ut på å omkransa størst mogleg område med brikkene. Det har nokså enkle reglar, men kan krevja stor strategisk dugleik. Go oppstod i Kina for over to tusen år sidan. På kinesisk er spelet kjend som weiqi (碁), på japansk som igo og på koreansk som baduk.
Spelemåte
Go vert spelt på eit brett med kvadratisk rutenet. Spelbrikkene (som ein kallar steinar) vert plasserte på skjeringspunkta mellom firkantane i rutenetet, aldri i rutene. Ein får òg leggje steinar på kantane og hyrna av rutenetet. Steinar som er lagt ut kan aldri flyttast til nye punkt, men kan derimot verte fanga og fjerna frå brettet. Spelet går ut på å erobre så mykje territorium som mogleg gjennom å ringe inn tomme skjeringspunkt eller motstandarsteinar med sine eigne steinar. Territorium gjev poeng som vert samanrekna på slutten saman med talet på fangar, og den med flest poeng har då vunne. Grunnreglane i spelet er relativt få og enkle, men gjev opphav til eit spel av overraskande høg kompleksitet og djupn.
Rutenetet ein speler go på kan vere av skiftande storleik: I seriøse konkurransesamanhengar nyttar ein som oftast eit brett med storleiken 19 * 19. Nybyrjarar startar ofte med å utforske moglegheitene på eit 9 * 9-brett. Andre storleikar vert òg nytta. Eit parti mellom to ekspertar på eit 19 * 19-brett tek fleire timar. (Med x * x-brett forstår ein eit brett med x skjæringspunkt langsmed kvar side, ikkje talet på ruter, som jo alltid vert ein færre.)
Norsk forbund og turneringar
Go i Noreg vart stifta i 1977 og arrangerer NM i go og andre turneringar kvart år.
Totenkopf
Totenkopf er eit fjell i Baden-Württemberg i Tyskland og er det høgaste fjellet i Kaiserstuhl med 557 meter over havet. På toppen av fjellet står eit utkikkstårn og ei 120 meter høg radiomast. Det vert dyrka vin og frukt i fjellsidene.
Arbeidernes Opplysningsforbund
Arbeidernes Opplysningsforbund (AOF) er eit studieforbund etter vaksenopplæringslova. AOF bygger på kollektivt medlemskap frå faglege, politiske, sosiale og kulturelle organisasjonar innan norsk arbeidarrørsle og samfunnsliv. Innan AOF kan ein ta utdanning på høgt og lågt nivå, ofte som kveldskurs eller liknande, innan mange ulike område.
Frostdøl
Frostdøl er ei elv i Nissedal kommune i Vestfold og Telemark. Elva har utspringet sitt i Napevatnet på grensa til Fyresdal kommune, og munnar ut i Nisser. Systemet høyrer til Arendalsvassdraget.
Arbeidernes Opplysningsforbund
I Danmark finst ein tilsvarande organisasjon, Arbejdernes Oplysningsforbund (AOF), som blei grunnlagd i 1924.
Erdal i Førde
Erdal er ei grend i Sunnfjord kommune. Grenda ligg nordvest for Førde sentrum, mot Naustdal. Riksveg 5 går langs Førdefjorden forbi Erdal. I Erdalen finn ein mellom anna ei stor badestrand og på Klopstad ligg Einestølen/Hesjedalen Avfallsplass som er eigd av Sunnfjord Miljøverk.
Hu Jintao
Hu Jintao var president i Folkerepublikken Kina frå mars 2003 til mars 2013.
Hu er utdanna hydraulikkingeniør ved det prestisjefylte Qinghua-universitet i Beijing. Han blei med i det kinesiske kommunistpartiet før Kulturrevolusjonen i 1964. Då han var ferdig utdanna året etter, blei han send til den nordvestre Gansuprovinsen som del av Mao sitt utviklingsprogram for Kina. Han gjorde inntrykk på dei overordna i provinsen og i partiet, og steig i gradene.
Han var partisekretær for Den autonome regionen Tibet frå 1988 til 1992 og blei generalsekretær i det kinesiske kommunistpartiet i 2002. 15. mars 2003 blei han president av Kina etter Jiang Zemin.
Hu Jintao var den fyrste statsleiaren i Folkerepublikken Kina til å tale standard mandarin. Han er gift med Liu Yongqing, som han møtte på Tsinghuauniversitetet då han studerte der. Dei har to barn] Hu Haifeng og Hu Haiqing.
Hu var den første statsleiaren i Kina sidan danninga av folkerepublikken i 1949 som besøkte ein taiwankinesisk president, Lien Chan. Hu har òg understreka kor viktig dei demokratiske rettane i Kina er, men han har likevel innført streng mediasensur, og er ofte vorten skulda for å undertrykkje pressefridomen. Spesielt har Hu vore skeptisk til Internett.
Neognathae
Neognathae har samansmelta handflate, metacarpal, ein forlenga tredje finger, og 13 eller færre ryggvirvlar. Dei skil seg frå Paleognathae i eigenskapar som kjevestrukturen. Neognathae tyder 'ny kjeve', men ironisk nok synast det som «dei eldre» Paleognath-kjevane er blant dei få apomorfe trekk, det vil seie «meir avanserte» i Paleognathae samanlikna med Neognathae.
Det er over 10 000 artar av Neognathae. Sidan slutten av krittida, frå dei tidlegaste fossila er kjende, har dei oppnådd eit forundrande mangfald av utforming, spesielt av nebb og føter, funksjon og åtferd som vi ser i dag. Passeriformes, sporvefuglar, er den største ordenen av landvirveldyr, han inneheld rundt 60 % av nolevande fuglar. Kladen sporvefuglar har dobbelt så mykje diversitet som gnagarar og ca. fem gonger mangfaldet av ordenen flaggermus, den største ordenen av pattedyr. Samtidig finst det særs små ordenar av fuglar, vanlegvis artar med uklåre slektstilhøve til andre, som til dømes den rare hoatzin.
Middagsmat
Middag, middagsmat eller middagsmål(tid) er eit hovudmåltid ein kan eta midt på dagen (tidspunktet middag), om ettermiddagen eller kvelden. Middag er som regel eit mettande, varmt måltid samansett av fleire matslag. Ved nokre høve kan det omfatta fleire rettar, som forrett, hovudrett og dessert. Non eller nonsmat er eit anna tradisjonelt norsk namn på dette måltidet.
Middag kan vera eit samlande måltid der familiar, hushald eller kjente kjem saman og et. Det kan også vera fokus for eit høgtideleg selskap som middagsselskap, fest- eller gallamiddag.
Føremiddagsmat eller lunsj er eit måltid ein har tidlegare på dagen som også kan ha varm mat.
Kjelder
Abendessen Vespermanĝo Merienda Kvöldmatur อาหารมื้อเย็น
30. januar
30. januar er den 30. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 335 dagar att av året (336 under skotår).
Schwabisk Alb
Schwabisk Alb (tysk Schwäbische Alb) er eit platå i Baden-Württemberg i Tyskland som strekkjer seg 220 km frå sørvest til nordaust og er 40 til 70 km breitt. Fjellkjeda er kalla opp etter regionen Schwaben.
Schwabisk Alb grensar til Donau i sør og dei øvre delane av Neckar i nord. I sørvest stig dei opp mot dei høgare fjella i Schwarzwald. Det høgaste fjellet i Schwabisk Alb er Lemberg på 1 015 meter over havet. Det høge platået heller sakte mot aust. Vestkanten er ei bratt klippe (kalla Albtrauf eller Albanstieg), som stig opp 400 meter og er dekt av skog.
Schwabisk Alb vert stundom nytta om det industrielle området som ligg rundt fjellkjeda, og for mange innbyggjarar er fjellkjeda ein populær stad for rekreasjon.
Geologi
Regn og andre vêrtypar løyser sakte, men sikkert opp heile fjellkjeda. Kvart år vert ho om lag 5 cm kortare. Nokre millionar år sidan strakk kjeda seg heilt til Stuttgart. Enkelte stader var kalksteinen meir robust og det utvikla seg derfor små fjell i fjellkjeda. Fleire stader finn ein grotter, og mange av desse er populære turiststader. Ein har fleire typar grotter, frå tørre dryppsteinsgrotter til grotter ein kan kome inn med båt. Enkelte stader der vatnet kjem ut att av fjellet har ein flotte utspring, som til dømes Blautopf, ei kjelde til ei av sideelvane til Donau. På grunn av den porøse kalksteinen forsvinn nesten Donau nær Immendingen (i 1911, 1921, 1928 og 1943 forsvann ho heilt), og dukkar opp eit par kilometer nede. Det meste av vatnet som forsvinn frå Donau dukkar opp igjen nær Aachtopf, som er ei kjelde til ei sideelv til Rhinen.
Byar
Schwabisk Alb er ikkje særleg tett folkesett (samanlikna med andre område av Tyskland). Fleire storbyar ligg nær området, og vert stundom rekna som ein del av det.
Bamako
Bamako er hovudstaden i det afrikanske landet Mali. Byen ligg ved elva Niger (Joliba 'blodelva' (joli 'blod', ba 'elv') på bambara) i den sørvestlege delen av landet. Bamako er administrativt sentrum i landet, og er ein viktig hamneby og eit regionalt handelssentrum. Hovudnæringane er tekstil, matvarer og metall.
Folkesetnad
Bamako er på sjetteplassen mellom dei raskast veksande byane i verda. I 1884 hadde byen 2 500 innbyggjarar, i 1908 8000 innbyggjarar, i 1945 37 000 innbyggjarar, i 1960, året då Mali blei uavhengig, hadde talet stige til 100 000, og i 2009 var det kome opp i 2 209 225. Byen er dessutan den sjuande største i Vest-Afrika, etter Lagos, Abidjan, Kano, Ibadan, Dakar og Accra.
Namnet på byen
Namnet Bamako kjem frå bambara og tyder 'krokodillerygg' (bama 'krokodille'; kɔ 'rygg').
Bydelar
Bamako har desse bydelane; namna er skrivne på bambara (bamanankan) og nokre i tillegg på fransk (etter skråstreken når båe språka er med):
Klima
Bamako ligg lengst sør i Sahel og har eit tropisk klima med ein gjennomsnittleg nedbør på 878 mm i året, og med ei klårt åtskild tørketid og regntid.
Norske organisasjonar i Bamako
Mange internasjonale humanitære organisasjonar og misjonsorganisasjonar er etablerte i Bamako, og mellom norske organisasjonar finn vi Kirkens nødhjelp, Strømmestiftelsen, Santalmisjonen og Det norske misjonsselskap.
Bibliografi
Brauner, Siegmund 1974. Lehrbuch des Bambara. Leipzig: VEB Verlag Enzyklopädie.
Flatdøla
Flatdøla er ein elvestrekning i Seljord kommune i Vestfold og Telemark. Ho startar der Mandalselvi møter Åmotsdalsåi, og munnar ut i Flatsjå. Systemet er ei del av Skiensvassdraget.
Wank
Wank er eit fjell ved Garmisch-Partenkirchen i Tyskland, nær grensa til Austerrike. Fjellet er ein del av fjellkjeda Estergebirge og har ei høgd på 1 780 meter over havet. Frå botn av dalen går kabelvogna Wankbahn opp til nærleiken av toppen. Frå toppen av fjellet har ein flott utsyn over Garmisch og Partenkirchen.
Angedalen
Angedalen er ein botnedal som strekker seg ca 20 kilometer nord-aust frå Førde sentrum. Innbyggjartalet er på ca. 350 personar. Angedalen har ein barneskule med kring 40 elevar på klassetrinn 1 til 7.
I Angedalen blei det tidleg på 1800-talet oppretta eit eige epidemisjukehus etter at ein epidemi kom til regionen med soldatar som hadde vore i krig i Sverige kom tilbake til Fjordane.
Det har også vore drive gullgraving i området, i Flugedalen, som er ein del av Angedalen. På Furebø finst det ein bautastein – som etter undersøkingar i 2007 viste seg å vere frå 1500 til 2000 år gamal. Saman med ein steinsett sirkel rundt, på 8 m i diameter viser det at dette er ei høvdinggrav. Det har tidlegare vore konstatert fleire gravhaugar i området, men desse har gått tapt ved jorddyrking.
På Furebø budde også fredsbonden Andreas Sørensen Ramstad. Han var oppteken av at dei 3 nordiske landa, Danmark, Sverige og Noreg burde halde saman. Då det i 1905 gjekk mot oppløysing av unionen med Sverige reiste han først av alle tanken om å få sett opp eit fredsmonument på grensa mellom Noreg og Sverige. Dette monumentet kom etter intenst arbeid og kan sjåast på Magnor. Heime på tunet hadde Andreas tre flaggstenger – med norsk, svensk og dansk flagg.
Angedalen har mange turmoglegheiter – til dømes kan ein gå skogsvegen til Botnavatnet 414 moh, eller topptur til det høgste fjellet, Sandfjellet, på 1249 moh. Trodalen er eit anna turområde, som er knytt til historia om Trodalsmordet i 1839.
Ibsen-museet i Grimstad
Ibsen i Grimstad
Henrik Ibsen kom til Grimstad i 1843 med jakta «Lykkens Prøve» frå Skien, for å bli læregut ved apoteket til Jens Aarup Reimann. I 1846 gjekk Reimann konkurs. Apotektverksemda blei seld og flytta frå Reimannsgården. Denne bygningen husar i dag Grimstad Kunstforening. Den nye eigaren i 1847 blei Lars Nielsen. Ibsen arbeidde for han etter å ha tatt farmasøytisk medhjelpareksamen. Det er hans hus som er gjort om til Ibsen-museum.
Ibsen fekk etterkvart ein trofast vennekrins, og dei samla seg ofte i vaktrommet til apoteket. Han budde i byen til 1850.