cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nord-Canada
Nyare tid
Den kanadiske folketeljinga i 2006 viste at dei tre territoria hadde meir enn 100 000 innbyggarar for fyrste gong i kanadisk historie.
Birger Jåstad
Birger Jåstad var ein norsk lyrikar, dramatikar og forfattar, son av forfattaren Lars Jaastad. Jåstad arbeidde som lærar, han hadde utdanning frå treårig lærarskole og eitt år på lærarhøgskolen.
Jåstad hadde fleire tillitsverv. Han var ordførar i Leirfjord kommune 1958-59. Han var dirigent for blandakor på Senja, i Sørreisa og i Leirfjord. Han var formann i Leirfjord venstrelag, formann i Leirfjord overformyndari, formann i representantskapet i Stamnes sparebank og i Alstahaug sparebank. Jåstad var også formann Leirfjord lærarlag og formann i Leirfjord fiskeriforening.
Jåstad debuterte som forfattar med skodespelet Viking fredlaus i 1941. Han gav ut eit titals bøker og var òg representert i fleire antologiar. Jåstad skreiv på nynorsk. Jåstad var med i Nordnorsk Forfatterlag tidleg, og han var ein ofte brukt radiokåsør for NRK.
Fiolinkonsert
Fiolinkonsert (forkorting for konsert for fiolin og orkester) er ein solokonsert med fiolin som soloinstrumentet.
Ein klassisk fiolinkonsert består tradisjonelt av tre satsar, hurtig-langsam-hurtig, der den første satsen plar å vere på sonatesatsform med to eksposisjonar - ein for solisten og ein for orkesteret og den siste er ein rondo. Ein klassisk konsert inneheld gjerne ein improvisert kadens for solisten sin bravuroppvisning. Seinare vart det vanleg å bruke utskrivne kadensar. Ein konsert frå seinare periodar kan òg ha friare form.
Fleire kjende komponistar skreiv verk i sjangeren, til dømes skreiv Antonio Vivaldi ei mengd fiolinkonsertar, med «Dei fire årstidene» som det mest kjente dømet. Mozart skreiv fem konserter, Beethoven, Brahms, Mendelssohn og Jean Sibelius skreiv ein kvar.
Utvald liste med fiolinkonsertar
Konsertane her er av dei mest kjende i vestleg klassisk musikk.
Houmt Souk
Houmt Souk er den største byen på øya Djerba, som ligg i Tunisia. Houmt Souk er eit populært turistmål som er best kjend for den tradisjonelle marknaden, souken, sin, og for borga si frå aghlabidedynastiet.
Første Internasjonalen
Den Internasjonale Arbeidarsamanslutninga, seinare kalla Første Internasjonalen, blei danna 28. september 1864 i London. På møtet deltok fagforeiningsleiarar frå England, franske arbeidarar som var tilhengarar av anarkisten Pierre Joseph Proudhon og representantar for ymse emigrantgrupper, blant desse tyskaren Karl Marx. Det var Marx som laga det forslaget til stiftingsfråsegn som blei samrøystes vedtatt på møtet. I denne heitte det blant anna at det grunnleggjande problemet i samfunnet er at arbeidarane er underkasta dei som har tileigna seg produksjonsmidla, og dette ligg til grunn for elendet i samfunnet, både sosialt og åndeleg. Derfor er den økonomiske frigjeringa av arbeidarklassen målet og politiske rørsler berre middel for å oppnå dette målet. Men til dette målet er nådd, må viktige reformer kjempast fram, og fråsegna helsa velkommen slike sigrar for arbeidarklassen som innføringa ved lov av 10-timarsdagen i Storbritannia og styrkinga av kooperativ-rørsla.
Dei politiske motsetningane i den Første Internasjonalen gjekk først og fremst mellom marxistar og anarkistar. I tillegg til franskmannen Proudhon var også den russiske anarkisten Mikhail Bakunin medlem i organisasjonen frå 1868, og Marx hadde kvasse ordskifte med dei begge. Marx skulda Proudhon for å motarbeide politiske krav og framstøytar, slike som hadde sikra den britiske 10-timarsdagen, under påskot av individuell fridom og motstand mot politisk styring i det heile. Marx meinte Bakunin hadde ein heilt annan praksis enn den fridomsprega teorien han forfekta, ein skadeleg praksis med hemmelege hierarkisk organiserte elitegrupper med terroristiske tendensar, og gjentatte forsøk på kunstig igangsetting av revoltar som var isolerte frå vanlege folk. Bakunin hevda på si side at Marx si politiske linje ville konsentrere altfor mykje makt til staten, som burde avskaffast alt i starten på revolusjonen, og den ville ikkje som Marx hevda, døy bort gradvis etter kvart som ein nærmar seg eit klasselaust samfunn. Marx såg den kapitalistiske industrialiseringa og den moderne arbeidarklassen som ein nødvendig føresetnad for sosialismen, mens Bakunin såg store sjansar for oppreistar og etterfølgjande sosialisme i tilbakeliggjande førindustrielle land som Russland. Bakunin meinte også det var mogleg for små grupper å provosere fram ein revolusjon, mens Marx meinte den sosiale revolusjonen måtte vere arbeidarklassen sitt eige verk.
På kongressen i 1872 vann Marx sitt syn fleirtal i organisasjonen. Han fekk også fleirtal for å flytte leiinga til USA, da stoda for politisk opposisjon i Europa hadde forverra seg etter Pariskommunen var slått ned. Men flyttinga hjelpte ikkje. På grunn av forfølging, kløyving og økonomiske problem i samband med hjelp til flyktande radikale frå Paris, gjekk Første internasjonalen i oppløysing i 1876. Ikkje før i 1889 skulle det vise seg mogleg å gjenreise ein internasjonal sosialistisk organisasjon. I mellomtida hadde det vokse fram sterke sosialistiske masseparti i fleire europeiske land, og desse blei grunnstammen i den Andre Internasjonalen.
Çınar
Çınar er eit distrikt i provinsen Diyarbakır i Tyrkia. Byen har kring 12 000 innbyggjarar.
Heidalen
Heidalen er ein sidedal til Gudbrandsdalen. Den 30 kilometer lange dalen strekker seg nordvestover frå tettstaden Sjoa i retning Otta. Dalen og nærområda omkring utgjorde tidlegare Heidal kommune, som vart slått saman med Sel kommune i 1965. Gjennom dalen renn elva Sjoa som har utløpet sitt frå Gjende.
Heidal har omkring 1600 innbyggjarar. Hovudnæringa er jord- og skogbruk. Anna tradisjonell næring er tømring, snekring, treskjering, restaurering av gamle hus og bruksgjenstandar, rosemåling og veving. Heidal har tre hyttefabrikker. Nyare næringsverksemd er mellom anna knytt til rafting i elva Sjoa.
Guamaggiore
Guamaggiore (sardisk Gomajòri) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 984 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 16.8 km² og ligg i ei høgd på 199 meter over havet.
21. oktober
21. oktober er den 294. dagen i den gregorianske kalenderen (295. under skotår). Det er 71 dagar att av året.
Adamaoua
Adamaoua er ein av dei ti regionane i Kamerun, den tredje rekna frå nord. Hovudstaden er Ngaoundéré. Regionen har ei flatevidd på 63 691 km², og i 1987 budde det 495 185 menneske i det området som tilsvarar den noverande regionen. Det inneber ein folketettleik på om lag 8 menneske per km². Regionen oppstod i 1983, då den tidlegare regionen (då kalla provins) blei delt i tre: Extrême-Nord, noverande Nord og Adamaoua.
Namnet Adamaoua
Regionen har det franske namnet Adamaoua og det engelske namnet Adamawa, og begge delar kjem frå fulfulde Aadamaawa. Regionen har namnet sitt etter Moodibbo Aadama (ca. 1786–ca. 1847), ein lærd fulani og heilag krigar som på 1830-talet hærtok dei områda som tilsvarar delstaten Adamawa i Nigeria og regionane Extrême-Nord, Nord og Adamaoua. Han kalla området opp etter seg og la det under Sokoto-kalifatet.
Geografi
Det meste av regionen Adamaoua ligg på Adamaoua-platået, eit fjellplatå på mellom 1000 m og 2000 m, med ei gjennomsnittshøgd på 1100 m, som strekkjer seg frå Nigeria, gjennom Kamerun og inn i Den sentralafrikanske republikken. Mot grensa til Nigeria ligg Gotel-fjella, der den høgaste toppen er Tchabal Mbabo, på 3 400 m. Dei nordlegaste delane av Adamaoa ligg på berre 500 m og er skilde frå resten av regionen av ei bratt brekke, på fransk kjend som La Falaise.
Adminstrativ inndeling
Regionen Adamaoua er delt inn i fem departement, som har namn etter dei største elvane i Adamaoua:
Departementa er vidare delte inn i distrikt.
Etno-lingvistiske grupper
På eit språkleg grunnlag kan ein dele folkesetnaden i Adamaoua i desse etno-lingvistiske gruppene:
Folk som talar bantoide språk
Folk som snakkar adamawa-språk
Folk som snakkar ubangi-språk
Folk som snakkar atlantiske språk
Fulani-folket kan delast i to undergrupper, dei bufaste og nomadane. Dei sistnemnde er òg kjende under det til dels nedsetjande namnet mbororo.
Det Norske Misjonsselskap
Det Norske Misjonsselskap (NMS) har drive misjon i Adamaoua sidan 1925, med hovudsete i regionhovudstaden Ngaoundéré. Dei viktigaste misjonsstasjonane til NMS ligg på desse stadene:
Karpenísi
Karpenísi (gresk Καρπενήσι), òg kalla Karpenissi, eldre former Karpenisio, Karpenissio, Karpenision og Karpenission, er ein by i periferieininga Evrytanía, der han er hovudstad, i periferien Sentral-Hellas i Hellas. Området rundt Karpenísi er fjellkledd og fjellet Tymfristós ligg i nord med ei høgd på over 2 000 meter.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei seks tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
1. divisjon fotball for menn 1982
1. divisjon 1982 starta 25. april og slutta 10. oktober.
Girls! Girls! Girls! av Elvis Presley
'Girls! Girls! Girls!' er det 16. albumet til Elvis Presley, gjeven ut på RCA Victor Records i mono og stereo, i november 1962. Innspelinga fann stad i Radio Recorders i Hollywood 26. til 28. mars 1962. Det nådde tredjeplassen på Top LP's-lista i USA. Albumet selde til gullplate den 13. august 1963 hos Recording Industry Association of America.
Innhald
Sidan filmmusikkalbum til Presley selde langt betre enn dei vanlege albuma (Blue Hawaii selde ti gonger så mykje som Pot Luck with Elvis) vart Presley nøydd til å skrive songar forma for lett underhaldning og filmar med vakre bakgrunnar og vakre kvinner. Filmmusikken fekk derfor fokus frå og med dette albumet.
Det vart spelt inn seksten songar under innspelinga i mars, der 13 av dei hamna på filmmusikkalbumet. Sidan Jerry Leiber og Mike Stoller vart avvist etter å ha hamna på kant med the Colonel, måtte songane dei skreiv for dette albumet alt ha blitt skrivne før den tid. Det same vart The Coasters-hitten frå 1961 som Presley spelte inn for filmen. Denne songen og to andre, «Return to Sender» og «Because of Love», finst på samlealbumet Command Performances: The Essential 60's Masters II frå 1995.
Songane «Return to Sender» og «Where Do You Come From» vart gjevne ut på singel i oktober 1962, ein månad før albumet kom. «Return to Sender» vart ein stor hit for Presley og nådde andreplassen på Billboard Hot 100, medan B-sida, «Where Do You Come From», nådde 99. plassen.
Selskapet Follow That Dream gav ut ein utvida versjon av albumet i 2007, med alternative opptak og songar som ikkje hamna på det originale albumet.
Guernsey
Guernsey (fransk Bailliage de Guernesey) er ei øy i Den engelske kanalen utanfor kysten av Normandie i Frankrike. Saman med øyane Alderney, Sark, Herm og fleire småøyer utgjer ho den britiske kroneigedomen Bailiwick of Guernsey. Saman med Jersey utgjer desse øyane øygruppa Kanaløyane.
Kroneigedomen utgjer i tillegg til sjølve øya Guernsey òg Alderney, Herm, Jethou, Brecqhou, Burhou, Lihou, Sark og andre småøyar. Sjølv om Storbritannia har ansvaret for å forsvare øyane, er ikkje Bailiwick of Guernsey ein del av Storbritannia, men heller ein eigedom under krona, på same måte som Isle of Man. Guernsey er heller ikkje ein del av Den europeiske unionen. Øya Guernsey er delt inn i 10 sokn.
Politikk
Guernsey er ein bailiwick (fogdesokn) med dronning Elisabeth II som statssjef. Dronninga er representert i fogdesoknet av ein viseguvernør. Det lokale styringsorganet er States of Deliberation, som består av fogden (Bailiff), generaladvokaten, generalsakføraren, 45 valde folkerepresentantar og to representantar frå Alderney.
Spionasje
Spionasje vil seie å skaffe seg hemmeleg informasjon frå konkurrentar eller fiendar utan løyve til dette. Spionasje kan vere ulovleg, og dermed ikkje det same som etterretning. Dersom ein borgar av ein stat spionerer på sin eigen stat til fordel for ei framand makt vert dette som regel sett på som ei form for landssvik. I mange land er straffa for spionasje i krigstid anten dødsstraff eller livstid i fengsel. Spionasje vert likevel utført for å få ein militær, politisk eller økonomisk fordel. Vanlegvis er spionasje organisert av eit firma eller ein stat. Ein spion er ein person som er verksam for å få tak i slike løyndomar. Tradisjonelt har spionasje vore sett på som noko som statar driv med mot sine potensielle eller faktiske fiendar, men i dei seinare åra har spionasje mellom ulike private firma (industrispionasje), vorte meir aktuelt. Mange land spionerer regelmessig på andre land sjølv om dei som regel nektar for dette.
Guernsey
Politikk
Regjeringa til Guernsey vert leia av ein statsminister vald av States of Deliberation.
Det er ingen politiske parti på Guernsey.
Spionasje
Den norske Sikkerhetsloven definerer i §3 spionasje som «innsamling av informasjon ved hjelp av fordekte midler i etterretningsmessig hensikt.»
Guernsey
Transport
Det finst hamner i sokna St Peter Port og St Sampson. Guernsey har òg to flyplassar (Guernsey Airport og Alderney Airport) og 5 km jernbane i Alderney.
Spionasje
Under den kalde krigen var det ein intens spionasje mellom USA og deira allierte på ei side og Sovjetunionen og deira allierte på den andre. I dei siste åra har mykje statleg spionasje dreia seg om narkohandel og terrorisme. Enkelte etterretningsorganisasjonar nyttar òg spionar til å myrde eller kidnappe personar dei ser på som trugsmål mot tryggleiken til det aktuelle landet, mellom desse kan ein nemne den israelske organisasjonen Mossad. Etterretningsorganisasjonar har òg vore involverte i meir eller mindre fordekte militære og paramilitære operasjonar som til dømes mord, kidnapping, sabotasje, geriljakrigføring, konvensjonell krigføring bak fienden sine linjer og statskupp. Mange operasjonar utførte av CIA under den kalde krigen og no under «krigen mot terror» fell inn under denne siste kategorien.
Guernsey
Administrativ inndeling
Administrativt er øya Guernsey delt inn i ti sokn.
Claudius
Claudius er eit namn mellom anna på to romerske keisarar:
La Linea
Streken er siluetten av er ein fyr med lang nase som går i eitt med omgjevnadane sine. Linja han gjekk på var tilsynelatande uendeleg, men i kvar episode møter han forskjellige hindringar som må løysast på ulikt vis med hjelpa frå teiknaren si hand. Som regel endar episodane med at linja som Streken går på vert broten og han fell utanfor tv-skjermen.
Åsmund
Åsmund, Asmund og Osmund er nordiske mannsnamn sett saman av dei norrøne orda áss ('ås', særleg Tor) og mundr ('vern'). Aasmund er ein eldre skrivemåte av namnet. På Færøyane er det kjend som Ásmund eller Ásmundur. Osmond er ein engelsk variant.
Åsmund og Asmund har namnedag den 6. april.
Bruk
Åsmund har vore i bruk som namn på heile 1900-talet, med popularitetstoppar etter 1920 og rundt 1980. I 2009 var det 2060 norske menn som heitte Åsmund, 352 som heitte Aasmund, 300 som heitte Asmund og 172 som heitte Osmund.
Götaverken
Götaverken, ei tid òg kalla Götaverken Arendal (GVA), var eit skipsverft på Hisingen i Göteborg, grunnlagt i 1841, og definitivt konkurs i 1989. I dag driv eit nederlandskeigd vedlikehaldsverft i anlegget. Verftet vart skipa i 1841 av den skotske forretningsmannen Alexander Keiller under namnet Keillers Werkstad i Göteborg. Etter ein konkurs i 1867 vart selskapet omorganisert som Göteborgs Mekaniska Verkstads AB. I 1906 skifta verftet namn til Göteborgs Nya Verkstads AB, og i 1917 fekk det namnet AB Götaverken – eit namn det skulle halda på i 60 år.
Eit nytt anlegg vart lagt i Göteborg-bydelen Arendal i 1950-åra, og det gamle Cityvarvet vart stengt i 1968. Selskapet vart overteke av staten i 1977 under verftkrisa.
Bunden rotasjon
Bunden rotasjon tyder at ein himmellekam som går i bane rundt ein annan, roterer slik om sin eigen akse at han heile tida vender same side mot sentrallekamen. Det vil seie at rotasjonstida er lik omlaupstida.
Månen har bunden rotasjon til Jorda. Dei fleste andre månane i solsystemet har au bunden rotasjon på grunn av tidevasskrefter, og hos nære dobbeltstjerner synest bunden rotasjon å vere det normale for begge komponentane.
Guasila
Guasila (sardisk Guasìba, Guasìlla) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 2 676 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 43.51 km² og ligg i ei høgd på 210 meter over havet.
Jens Christian Hauge
Jens Christian Hauge var ein norsk jurist og politikar. Han er mest kjend som heimefrontmann, politikar for Arbeidarpartiet, og for å ha hatt ymse verv i tilknyting til industri. Jens Christian Hauge er ofte omtalt som «''Jens Chr. Hauge''». I tillegg opererte han med ymse dekknamn i si tid som leiar for Milorg. Milorg var ein del av heimefronten i Noreg under andre verdskrig.
Hauge vart fødd i tidlegare Aker kommune. Kommunen vart seinare ein del av Oslo. Hauge vart utdanna jurist i 1937. Han vart domarfullmektig i 1938, og var prispolitifullmektig frå 1940 til 1941. I 1942 vart han distriktsinspektør for Milorg på Austlandet. Deretter avanserte han til å verta den øvste leiaren for Milorg i tida frå 1943 til 1945. Han var Milorg sin representant i leiinga for heimefronten frå hausten 1944.
Som forsvarsminister var Hauge sentral som pådrivar for at Noreg skulle verta med i NATO. Han var òg sentral i oppbygginga av forsvarsindustri og i opprettinga av Forsvarets forskningsinstitutt hausten 1945. Han var òg sentral i høve til Institutt for Atomenergi, oppretta i 1948.
Som advokat hadde Hauge mange viktige styreverv. Av verv kan nemnast styreverv i Raufoss Ammunisjonsfabrikker, Kongsberg Våpenfabrikk, Marinens Hovedverft, Tandbergs Radiofabrikk, Det Norske Luftfartselskap, SAS, Statoil, Norges Hjemmefrontmuseum og Nathionaltheatret. Hauge var Regjeringa Nordli sin hovudforhandlar med AB Volvo om eit svensk-norsk AB Volvo i 1978. Hauge vart skilsdomar ved International Center for Settlement of International Disputes i 1975.
I 1995 vart Hauge påskjønna med Noregs høgste sivile utmerking, Medaljen for borgardåd.
Númenor
Númenor (alvisk Vesterland) er eit land i J.R.R. Tolkien si diktarverd. Det svarar om lag til Atlantis.
Soge
Númenor vart gjeve som gåve til dei menneska som hadde kjempa i lag med alvane i første heimsæva, dei ættene som vart kalla Edain. Valane hevja opp ei øy som vart kalla Elenna, som låg vest i havet, men ikkje i Midgard. Her skulle edain få bu, og frå då av vart dei kalla Dúnedain.
Númenorsfolket vart store sjøfararar, men dei hadde ikkje løyve til å fara til Aman og dei udøyelege landa. Som tida gjekk tok dette til å plage dei, og dei vart misunnelege på alvane som levde æveleg. Med tida vart denne misunninga til hat og høgferd, og folket og kongen vende seg bort frå alvane, utom ein liten flokk som framleis heldt på venskapen med dei. Desse vart med tida sett på som svikarar mot kongen.
Den fulle soga om desse hendingane vart kalla Akallabêth, og Tolkien skriv på slutten av teksta at Númenor sidan vart kalla Atalantë (den nedfalne). Her er sjølve namnet eit peik mot namnet Atlantis.
Geografi
Númenor var skipa som ei ujamn stjerne med fem nes, to i sør, to i nordvest og nordaust og eitt beint i nord. Midt på øya låg hovudstaden, attmed det høge berget Meneltarma midt på øya. På toppen av dette berget låg ein heilagdom som var vigd Eru. Etter nedfallet vart det sagt at nuven av Meneltarma stod att som ei øy midt i havet. Landet låg om lag der den store Atlanterhavsryggen ligg i dag, noko nærare vesterlanda enn Midgard.
Dei «nye landa» vestpå, som i Midgardsmytologien svarar til Amerika, vart skapte om lag samstundes med at Númenor fall.
Tödi
Tödi, eller på retoromansk Piz Russein, er eit 3 614 m høgt fjell, det høgste fjellet i Glarus-Alpane i Sveits og den høgste fjelltoppen i kantonen Glarus. Store delar av fjellet er bredekt og vanskeleg tilgjengeleg. Tödi delar seg i tre fjelltoppar som kvar ligg i god avstad frå einannan; det er Piz Russein (3 614 m; vesttoppen), Glarner Tödi (3 577 m; austtoppen) og Sandgipfel (3 388 m; nordtoppen). Fjellet ligg langs grensa mellom kantonane Graubünden (i sør) og Glarus (i nord).
Geografi
Tödi ligg i den vestlege delen av Glarus-Alpane, mellom Linthal i nord og Disentis i sør. Fjellet reiser seg bratt opp på tre av sidene, særleg bratt opp frå dalen Val Russein. Nede under desse bergsidene ligg fleire mindre isbrear. Toppen av massivet er på nordsida i hovudsak dekt av snøbrear. Frå fjellet mot aust strekker Bifertenfirn seg, ein 4 km lang bre med talrike sprekker. Den mykje større Hüfibreen ligg få kilometer lenger vest, opp mot fjellet Clariden. Mot nord reiser Tödi seg nesten 3000 m opp frå dalbotnen langs elva Linth. Høgdeskilnaden mellom dalbotnen og fjelltoppen er noko mindre på sørsida.
Geologi
Geologisk høyrer sokkelen av Tödi til den austlegaste delen av Aar-massivet. Over desse krystallinske bergartane ligg topplaget. I botnen av topplaget finn ein rötidolomitt danna i trias, eit i augefallende, omkring 50 m breitt raudgult band. Dei øvste bergartane er av kalkstein frå jura.
Midtvesten
Midtvesten (Midwest) er ein region i USA som viser til dei flate landbruksområda vest for New England.
Tödi
Toppturar
Ein benediktinar-pater frå Disentis gjorde kring 1800 fleire forsøk på kome til topps på Tödi. Det siste forsøket gjorde den då over 70-årige pateren den 1. september 1824 saman med P. Curschellas og A. Bisquolm. Grunna høg alder gav pateren opp å nå toppen, men dei to andre kom til topps. Turen tok til i Graubünden gjennom Val Russein og truleg over Porta da Spescha.
Midtvesten
Namnet er noko forelda, då det viser til det midtre vestlege området (Middle West) av USA før Louisianakjøpet i 1803. I dag er regionen verken det midtre eller vestre området av USA.
Midtvesten er definert av det amerikanske folketeljingsbyrået som desse 12 delstatane:
Guspini
Guspini (sardisk Gùspini) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 11 870 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 174.67 km² og ligg i ei høgd på 130 meter over havet.
12. september
12. september er den 255. dagen i den gregorianske kalenderen (256. under skotår). Det er 110 dagar att av året.
Baugspryd
Baugspryd er eit solid dimensjonert rundholt som går ut over forstamna på seglskip. Baugsprydet vert fest til stemn og skrog og er oftast laga i same material som skroget (tre/stål). På større skip og båtar med stor seglføring kan baugsprydet forlengast med ein klyverbom.
Baugsprydet vert stiva av med baugstag og vaterstag.
Stagsegl vert plassert mellom masta (stormast/fokkemast) og baugsprydet og ein eventuell klyverbom.
Quartu Sant'Elena
Quartu Sant'Elena (sardisk Cuartu Santa Alèni) er ein by i storbyområdet Cagliari på Sardinia i Italia. Han har om lag 70 000 innbyggjarar og er den tredje største byen på øya.
Historie
Namnet på byen kjem frå avstanden til Cagliari (Quartum miles, latin for «fire mil») og at St. Helena, mor til keisar Konstantin, reiste gjennom byen.
Dei første spora etter mennske i Quartu er frå den fønikiske perioden. På 300-talet vart Sardinia delt i fire Giudicati: Quartu, som hadde fjorten villaer, høyrte til Giudicato av Cagliari. I 1066 vart Quartu gjeve til erkebiskopen i Cagliari og så vidare til dommar Torgotorio II av Cagliari. Under Aragon sitt styre vart Quartu råka av svolt, pest, malaria og stadige åtak frå sarasenske sjørøvarar og var ein del av dei generelle nedgangstidene for heile Sardinia.
I 1793 gjekk franske soldatar i land ved kysten av Quartu, for å erobre heile øya. Folket i byen, leia av Antonio Pisanu, gjekk til åtak på franskmennene og slo dei tilbake i eit blodig slag.
Føydalismen enda i 1836 under baron Pes di Villamarina. I 1956 fekk Quartu Sant’Elena bystatus av president Giovanni Gronchi.
Kreolspråk
Eit kreolspråk, eller berre kreol, er eit blandingsspråk (pidginspråk) som har fått morsmålstalarar. Språket vert dermed utvikla vekk frå dei avgrensa uttrykksmåtane i eit pidginspråk, og vert eit fullstendig språk med meir komplisert vokabular og grammatikk, og eit meir utbygd lydsystem. Dei fleste kreolspråka har likevel ei regelbunden og enkel formlære, og uttrykkjer grammatiske relasjonar meir ved eigne ord enn ved bøyingsformer. Kreolspråk er særleg utbreidd i Karibia, Surinam, Guyana, Vest-Afrika og Papua Ny-Guinea, og dei har vanlegvis eit sterkt islett av ord av germansk eller romansk opphav som er tekne over frå språket til ei tidlegare kolonimakt. Døme på kreolspråk er tok pisin (Papua Ny-Guinea), pitkairnsk (Pitcairn og Norfolkøya) og haitisk (Haiti). Sistnemnde har eit normert skriftspråk og er offisielt språk i Haiti.
Skjermingsverdig informasjon
Skjermingsverdig informasjon er informasjon som skal merkast med sikkerheitsgrad etter reglane i § 11 i Sikkerhetsloven.
Illorai
Illorai (sardisk Illorài) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 861 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 57.19 km² og ligg i ei høgd på 503 meter over havet.
Kloroplast
Kloroplastar (av gresk chloros, 'mørkegrøn, gul, bleik' og plastos 'forma' eller 'danna') er ei form for organellar som finst i dei fleste fotosyntetiserande eukaryotar, det vil seie plantar og algar. Dei tek opp solenergi gjennom to fotosystem, og nyttar dette til å byggja energirike sukkermolekyl av dei uorganiske bindingane karbondioksyd og vatn.
På grunn av at kloroplastane er omgjevne av doble membranar og har eige DNA i eit rundt bakteriekromosom reknar ein med at dei opphavleg var endosymbiotiske cyanobakteriar som etter millionar av år med samliv har vorte reduserte til organeller.
Oppbygnad
Inne i kloroplasten er mesteparten av plassen teken opp av stroma, ei væske som stort sett består av vatn (om lag 85%), men òg ein del protein og nokre nukleinsyrar. Arvestoffet hans er DNA, organisert i ringar som hjå bakteriane. Her vert det produsert RNA, som syntetiserer protein gjennom 70S-ribosom av bakterietype. Det er derimot grunn til å merka seg at ein del av prosessane som går føre seg i kloroplasten er avhengig av kjerne-DNA frå vertscella; organella er ikkje (lenger) nokon sjølvstendig organisme og har berre litt over 100 gen att.
Fotosyntesen går føre seg i eit nettverk av pigmenterte thyllakoidmembranar. Ulike plante- og algegrupper har dei organisert på ulike måtar, men felles for dei alle er at dei består av ei serie thyllakoid, anten enkeltvis eller organisert i buntar. Eit thyllakoid består av to lamellemembranar og rommet mellom dei, og ein stabel thyllakoid (som ein finn i plantar og grønalgar) vert kalla eit granum.
Thyllakoidane sin kjemiske samansetnad er heilt ulik den ein finn i stroma. Dei inneheldt høgast 50 % vatn, og har som funksjonelt viktigaste bestanddelar ulike protein og lipid. Frå ein femdel til ein fjerdedel av lipidane er pigment, særleg klorofyll a.
Biokjemi
Fotosyntesen i ein kloroplast er sett saman av to sett reaksjonar som tradisjonelt kallast lys- og mørkereaksjonen. Namna er noko misvisande, sidan båe reaksjonane kan gå føre seg i dagslys, og ein nyttar difor i staden namna lysavhengig og -uavhengig reaksjon.
Lysavhengig reaksjon
Lysreaksjonen går føre seg i thyllakoidmembranane, som haustar lys og nyttar dette til å gjennomføra tre prosessar:
Reaksjonen startar når lyset treffer klorofyllmolekyla. Dette startar ei kjedereaksjon som fører til elektronoverføringar til eit pigmentkompleks som kallast eit reaksjonssenter. Kloroplasten har to slag av desse; det eine tek opp mest lys ved ei bølgelengd på 680 nanometer og det andre ved 700.
I fotosystem 2 vert vatn splitta opp i oksygen, H+ og einskildelektron ved P680-komplekset. Både elektrona og protona vert nytta om att seinare i fotosyntesen. Når P680 så vert treft av lys, senker det redokspotensialet kraftig og fører til at komplekset gjev frå seg elektron. Desse går gjennom ei kompleks kjede som består av pheophytin (Q), plastoquinon (PQ), cytokrom b/f og plastocyanin (PC). Ved cytokrom-subeininga vert noko av energien nytta til produksjon av ATP av ADP og frie fosfatmolekyl.
I fotosystem 1 senker lyset redokspotensialet til P700-komplekset, og fører igjen til frigjeving av elektron. Dette går via eit molekyl som kallast ferrodoksin og vidare til eit NADP+-molekyl, som bitt seg til eit fritt H+-ion og dannar den energirike bindinga NADPH. H+-molekyla kjem frå fotosystem 2.
Somme elektron kan, i staden for å gå til NADPH-syntese, gå attende til plastoquinon-komplekset og nyttast til å danna meir ATP i cytokrom b/f. Dette kallast syklisk fotofosforylering.
Lysuavhengig reaksjon
Her vert karbondioksidmolekyl sett saman med 5C-bindinga ribulose 1,5-fosfat til å danna to 3-fosfoglyserat-bindingar. Enzymet som syt for denne reaksjonen kallast ribulose-bifosfat-karboksylase eller rubisco, og er det mest talrike proteinet i verda. Ved tilførnad av ATP og NADPH vert 3-fosfoglyseratbindingane omgjort til glyseraldehyd-3-fosfat. Noko av dette går over i fruktose 6-fosfat, som igjen går over i glukose. Resten av det går over til ribulose 5-fosfat, som kombinert med ATP vert ribulose 1,5-fosfat - utgangspunktet for heile kjeda.
Evolusjon
På grunnlag av det eigne DNA-et, 70S-ribosoma og dei doble cellemembranane til kloroplastane reknar ein med at dei opphavleg kom frå andre utviklingsliner enn organismane dei finst i. Analyser av kloroplast-DNAet syner i tillegg at dei er nærare i slekt med cyanobakteriar enn med plantane og algane dei lever i lag med.
Det er for det meste semje om at mest alle kloroplastar hjå eukaryotar kjem frå ei einskild endosymbiotisk hending; at organella berre har oppstått ein gong. Unnataket er nokre amøboidar i slekta Paulinella, som har plukka opp sine fotosyntetiserande organeller relativt nyleg (etter evolusjonær tid).
I somme algar verker det som kloroplastane er eit resultat av sekundær endosymbiose, det vil seie at algecellene har teke opp andre eukaryote algar med fotosyntetiserande organeller. Dette ser ein på at kloroplastane deira har tre- og firedoble membranlag.
Fredrik Grønningsæter
Fredrik Grønningsæter var biskop i Sør-Hålogaland bispedømme frå 1982 til 1992.
Fredrik Grønningsæter var fødd i Stranda på Sunnmøre) som son av Fredrik og Katharina (fødd Ottesen) Grønningsæter. Han vart cand.theol. ved Det teologiske menighetsfakultet i Oslo i 1951. 21. oktober same året vart han ordinert av biskop Johannes Smemo til teneste i Norges KFUM.
Han har sidan blant anna gjort teneste som hjelpeprest ved Nidarosdomen (frå 1957), sokneprest i Gimsøy i Lofoten (frå 1962) og Oslo domkyrkje (frå 1972).
Grønningsæter var formann i Presteforeningen frå 1972 til 1976. Han vart utnemnd til biskop i Sør-Hålogaland i 1982, og gjekk av som biskop i 1992. I 1983 var han den første mottakeren av Brobyggerprisen, ein pris som vert delt ut av Norske kirkeakademier.
Fredrik Grønningsæter profilerte seg på fleire måtar som ein høgkyrkjeleg biskop. Til dømes var han den fyrste statskyrkjebiskopen i nyare tid som brukte bispestav.
Familie
Fredrik Grønningsæter er far til Arne Grønningsæter, leiar i Oslo bispedømmeråd.
Hoboken-Verzeichnis
Hoboken-Verzeichnis er det mest brukte namnet på katalogiseringa av verka av Joseph Haydn. Verka blir fyrst kategorisert etter type (romartal), og så kronologisk (arabiske tal). Katalogen har fått namn etter opphavsmannen, den nederlandske musikkvitaren Antony van Hoboken, og var ferdig i 1957.
For dei fleste av desse kategoriane nyttar ein nummera frå Hoboken-katalogen. Unntaket er strykekvartettane; Desse blei gjevne ut med opusnummer medan Haydn enno var i live, og trass i at dei har Hoboken-nummer nyttar ein seg vanlegvis av opus-nummera i staden. Dette er og høve for ein del andre verk, til dømes klavertrioane, men her har opus-nummera verte fortrengt til fordel for Hoboken-nummereringa. Konsertar og symfoniar blir gjerne omtala etter nummer som ofte (men ikkje alltid) stemmer over eins med Hoboken-katalogen (Til dømes har to symfoniar som har dukka opp etter Hoboken-katalogen fyrst blei kompilert fått namna A og B, men er samtidig omtala som Hob 1/107 og 108).
Serinhisar
Serinhisar er ein by og eit distrikt i provinsen Denizli i Tyrkia. Byen har kring 11 000 innbyggjarar (2010).
Finn Myrvang
Finn Myrvang er ein norsk folkeminnesamlar og lektor, no busett i Vestby. Han er kjend for å ha leidd Stadnamnprosjektet i Nordland frå 1988 til og med år 2004. Prosjektet registrerte vel 180 000 stadnamn i Nordland. Han har vore stadnamnkonsulent for Norsk språkråd og Statens kartverk. Myrvang har også publisert historiske artiklar om Nord-Noreg, spesielt Hålogaland. Han har òg gitt ut fleire bøker om folkeminne og stadnamn.
Fiolinkonsert i E-dur av Bach
Dette verket, i lag med dei andre av Bach sine fiolinkonsertar som finst i dag, vart komponert medan han var i teneste hos prinsen av Anhalt-Köthen. Den originale Bach-biografen J.N. Forkel skildrar denne konserten som «full av ei uovervinneleg livsglede, som syng ut i triumf i første og siste sats.»
Bakgrunnsstoff
Violinkonzerte (Bach)
Isili
Isili (sardisk Ìsili) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 2 748 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 67.84 km² og ligg i ei høgd på 523 meter over havet.
Sjodalen
Dalen har fleire overnattingsstader, mellom anna Sjodalen Hyttetun og Camping, Randsverk camping, Hindsæter, Bessheim, Maurvangen og Gjendesheim.
Historie
Dalen var tradisjonelt brukt til seterdrift om sommaren. Området er unikt med omsyn til storleiken på setrane. Dette er delvis på grunn av den elles sjeldne tradisjonen med vintergardsbruk i området. I staden for å sende sommarfôret ned til garden tok ein i staden med dyra opp til fjellet. Dette var mogleg sidan det var relativt lite snø i området.
I dag er det framleis seterdrift, men den største aktiviteten er rundt turisme. Sjodalen er ein av hovudvegane for reisande på veg til Jotunheimen.
Den mest kjente attraksjonen er Ridderspranget der riddaren frå Valdres hoppa over elva Sjoa med brura han hadde kidnappa frå Sandbu-riddaren i Vågå.
Geografi
I botnen av dalen og dalsidene er landskapet dominert av furu, og dette er den høgastliggande furuskogen i Noreg. Over furuskogen er det ei 150 meter brei bjørkesone før tregrensa.
Avdalen
Avdalen er ein liten sidedal til Utladalen Årdal kommune i Vestland. Han ligg i Utladalen landskapsvernområde, som i lag med Jotunheimen nasjonalpark like ved vart oppretta i 1980. Han dekkjer eit areal på 300 km².
Sjodalen
Geografi
Elva Sjoa er eit populært område for fiske, rafting og kajakkpadling.
Avdalen
Årdalfjella turforeining har ei bemanna hytte ved tidlegare Avdalen gard, like ved Avdalsfossen. Her kan ein få både eit måltid og overnatting. Hytta ligg 2 km med bil frå Øvre Årdal til Hjelle, og så ein 45 minutt lang gåtur. Den siste delen av turen er svært bratt og syner dei harde kåra dei tidlegare innbyggjarane her hadde.
Ámfissa
Ámfissa (gresk Άμφισσα) er ein distriktsby i periferieininga Fokída, der han er hovudstad, i Sentral-Hellas i Hellas. Ámfissa var tidlegare eigen kommune, men inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Delfí, der han er hovudsete.
Byen vart kalla Sálona i mellomalderen og ut på 1800-talet.
Primatar
Primatar, eller 'herredyr', er ei pattedyrorden som kan delast inn i tre underordenar; halvapar, apar og menneskeapar. Dei er utbreidd over heile kloten, men om ein ser bort frå arten menneske lever dei stort sett i tropiske og/eller subtropiske strok. Anatomisk sett er det viktigaste fellestrekket gripehendene med motsette tomlar og stortær.
Ámfissa
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Ámfissa 8 370 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 6 919 innbyggjarar.
Åsa
Åsa og Aasa er kvinnenamn av norrønt opphav. Dei kjem frå det gamle svenske namnet Asa, og svarer til norsk og dansk Åse og Aase.
Namnet var særs vanleg blant nyfødde svenske jenter på 1970-talet. Ved slutten av 2004 var det totalt 37 631 personar i Sverige med dette namnet. Derimot er det berre litt over 700 nordmenn som ber namnet Aasa eller Åsa.
Åsa har namnedag 2. mai i Noreg og 12. september i Sverige.
SOLAS
SOLAS er ein konvensjon som omhandlar tryggleik til personell og skip på sjøen. Det står for Safety Of Life At Sea, og er ein konvensjon underlagt Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen, IMO. SOLAS kan sporast heilt attende til forliset av «Titanic» i 1912, men det er gjort stadig endringar og forbetringar innanfor regelverket. Mykje av dagens SOLAS-regelverk stammar frå ein versjon som vart kunngjort 1. november 1974.
Kyst
Kyst er område der landjorda møter havet. Ei kystlinje er eigentleg ei linje på eit kart som viser til ein kyst, men ordet blir ofte brukt om sjølve kysten.
Kysten og områda rundt, både innover mot land og utover mot havet, er særeigne økosystem med ei blanding av fersk- og saltvatn som har mange næringsstoff for livsformene. Strender og svaberg gjev også grunnlag for mange ulike plantar, og smådyr som er viktige for næringskjeden.
Eit gammalt sjøuttrykk for kyst er vall. Legervall vart sagt om farleg land i le.
Kérkyra by
Kérkyra (gresk Κέρκυρα) er hovudstaden på øya Kérkyra, i periferieininga Kérkyra og i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Kérkyra by var tidlegare eigen kommune. Han vart innlemma i kommunen Kérkyra i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Sentral-Kérkyra og dei diapontiske øyane.
Alaçam
Alaçam er ein by og eit distrikt i provinsen Samsun i Tyrkia.
Kérkyra by
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Kérkyra by 39 674 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 24 838 innbyggjarar.
Alaçam
Enkelte forskarar meiner at Alaçam er den same byen som den antikke Zalikhes. Byen har kring 11 000 innbyggjarar (2010).
Alaçam ligg ved kysten av Svartehavet og grensar til Bafra i aust, Vezirköprü i sør og Yakakent i vest. Han ligg 78 km frå Samsun.
Kloakkdyr
Kloakkdyr (Monotremata) er ein orden av primitive pattedyr. Gruppa omfattar to familiar, nebbdyr og maurpiggsvin, og er utbreidd i Australia, på Tasmania og i Ny-Guinea. Evolusjonsmessig er desse dyra nærare krypdyra enn andre pattedyr, mellom anna legg dei egg og har kloakk – ei felles kroppsopning for ekskresjon og formeiring. Sjølv om dei høyrer til pattedyra manglar kloakkdyra patter; mjølkekjertlane skil mjølka ut direkte gjennom huda.
Fiolinkonsert i a-moll av Bach
Fiolinkonsert i a-moll, BWV 1041, vart komponert av Johann Sebastian Bach i 1748.
Hoffet til den unge prins Leopold ved Köthen vart det nest siste steget i den profesjonelle karrieren til Bach frå organist ved Arnstadt i 1703, til kantor ved Leipzig, frå 1723 til han døydde. Han hadde vore Konzertmeister ved Weimar (1708-1717) før han vart tilsett som Kapellmeister i Köthen, der han var i seks år. Her skreiv han mykje instrumental musikk (og lite kyrkjemusikk), men det meste av dette har gått tapt. Av dei som finst att er Brandenburgkonsertane og tre andre konsertar for solofiolin, mellom anna konserten i a-moll.
Struktur og analyse
Stykket har tre satsar:
Motiva i temaet i Allegro moderato dukkar opp i forskjellige kombinasjonar og er fråskilde og intensivert gjennom satsen.
I Andante nyttar Bach eit pågåande mønster i bassdelen som vert gjenteke heile vegen i satsen. Han fokuserer på variasjon i dei harmoniske forholda.
I den siste satsen støttar Bach seg til bariolage-figurar for å skape slåande akustiske effektar.
Transkripsjon
Klaverkonsert i g-moll, BWV 1058, er eit arrangement av denne konserten for piano eller cembalo.
Bakgrunnsstoff
Violinkonzerte (Bach)
Paulus
Paulus (daud år 67) var ein romersk jøde, og ein av dei første kristne teologane og misjonærane. Mykje av Det Nye Testamentet er knytt til han og omgangskrinsen hans.
Paulus vert mest omtala i Apostelgjerningane, og vert frå først av skildra som ein ihuga farisear og motstandarar av dei kristne. Han vart opphavleg kalla Saulus. På veg til Damaskus om lag 40 vart han gripen av eit syn, der Jesus kom til han og slog han blind. Etter denne opplevinga vart han omvendt og døypt, og vart ein ihuga forkjempar for den nye trua.
Ferdene
Paulus gjorde fire kjende ferder som misjonær, mellom anna til Athen, Korinth, og kringom i Vesle-Asia. Han rekna det som rett å omvende heidningane, medan dei andre apostlane før han hadde halde seg til jødane. I 58 vart han gripen og sett fast av kongen, men bad om nåde for keisar Nero, og vart send til Roma. Her tok han inn hjå ein familie av gresk-romerske kristne, og heldt fram med å breie ut læra si.
Etter Brannen i Roma i 64 vart han og Apostelen Peter skulda saman med andre kristne for ulukka, og Paulus leid dauden som Martyr i 67.
Lære
Læra til Paulus kom til å få avgjerande tyding for kristendomen. Han stadfeste tilhøva mellom synd og nåde, og grunnfesta ein dualistisk tenkjemåte som har følgd kyrkja sidan. Dette kjem tydeleg fram i Romarbrevet. Paulus var òg gresk påverka, og mellom anna i Korintarbrevet kan ein finne sterk påverknad frå Platon.
Paulus var ein ihuga brevskrivar, og ein reknar med at om lag halvparten av breva hans er komne bort. Dei som finst, er størstebolken av breva i NT.
Paulus i kulturen
Namnet Paulus har gitt opphav til mannsnamnet Pål. Namnet Paulus er kjend frå omgrepet «Pauli ord».
Felix Mendelssohn har skildra Paulus si omvending og forkynning i Oratoriet Paulus.
30. september
30. september er den 273. dagen i den gregorianske kalenderen (274. under skotår). Det er 92 dagar att av året.
Isotop
Isotopar av eit grunnstoff er atomkjernar som har likt atomnummer (Z) men ulik atomvekt. Dei er altså det same grunnstoffet, men har ulik masse og derfor noko ulike eigenskapar. Ordet isotop tyder «same stad», ettersom isotopane av eit grunnstoff står på same i det periodiske systemet.
Innverknad av isotopar på kjemiske reaksjonar
Ettersom det er talet proton (og motsvarande elektron) som avgjer korleis eit grunnstoff reagerer med andre stoff, har ulike isotopar framleis same kjemiske reaksjonar som desse stoffa. Den einaste forskjellen er at tyngre isotopar reagerer noko seinare. Dette er særleg tydeleg i hydrogen-isotopane protium (1H) og deuterium (2H), ettersom den siste er dobbelt så tung som den første. For tyngre atom med større atomnummer er den ekstra vekta lita samanlikna med resten av atomet, og det er derfor liten forskjell på isotopane.
Innverknad av isotopar på kjernereaksjonar
Det isotopar verkar inn på, er korleis atomkjernen oppfører seg. Nøytron kan stabilisera atomkjernen ved å halda proton frå kvarandre. Proton er positivt lada og vert støytte frå kvarandre, medan nøytron ikkje har ladning. Mange nøytron i kjernen gjer han derimot ustabil. Alle grunnstoff har stabile isotopar, med eit gunstig tilhøve mellom proton og nøytron, og ustabile isotopar, som lett går frå kvarandre og blir til andre grunnstoff. Stabile isotopar finst i store mengder i naturen medan ustabile isotopar er mykje sjeldnare. Dei naturlege ustabile isotopane kjem eigentleg frå kjerneprosessar som tek til i stjerner og supernovaer.
Bruk av isotopar
Ein kan bruka isotopar til merking og måling. Ulike atom av same grunnstoff kan ikkje skiljast frå kvarandre, men ulike isotopar vibrerer med frekvensar som skil seg frå kvarandre. Den kjende karbon-isotopen 14C er ustabil, og vil degenerera med tid. Derfor kan ein bruka han til å finna ut kor gammalt biomateriale er.
Høgnakken
Høgnakken er eit 1045 meter høgt fjell i Gildeskål i Nordland.
Isotop
Bruk av isotopar
Isotopar er òg svært viktige i kjernefysikken, både når det gjeld atomkraft og atomvåpen. For å få til ein reaksjon treng ein nokre særskilde isotopar av eit stoff. Den berømte tungtvatnaksjonen på Rjukan i Noreg gjekk ut på å hindra tyskarane i å få vatn som inneheldt deuterium-isotopar, som dei kunne ha brukt til å laga atomvåpen.
Pyralidar
Pyralidar (Pyralidae) er ein insektfamilie i sommarfuglordenen. Han inneheld sommarfuglar, eller møllar, med smale framvenger og breie, trekanta bakvenger, hovudsakleg i fargane grått, brunt og gult. Dei har vengespenn på mellom 15 og 30 mm. Dei to fremste ribbene i bakvengene er samanvaksne, noko som er eit viktig kjenneteikn for gruppa. Beina deira har torner og er nokså lange. Høyreorgana sit på bakkroppen.
Dei fleste pyralidane har lita tyding for menneske. Nokre av dei kan vera skadedyr for visse plantar og planteprodukt, som bartreborkmøll, daddelmøll, grankonglemøll, kakaomøll, kålpyralide, stikkelsbærpyralide og voksmøll. Ein del typar blir avla fram som fôr til husdyr som reptilar og fuglar. Dei blir også brukt som åte til fiske.
Systematikk
Ein reknar vanlegvis med fem underfamiliar innan Pyralidaei dag. Ei gruppe, Acentropinae (eller Nymphulinae), som tidlegare blei rekna med i familien, blir somme tider framleis plassert her.
Ein del slekter er ikkje plasserte inn i dette systemet. Nokre av dei høyrer truleg inn i andre grupper som Crambidae eller Obtectomera. Andre kan vera synonym for allereie plasserte grupper.
-ny
Namnedelen -ny går tilbake til norrønt men tyder det same som i moderne norsk, ny. Han blir brukt som sisteledd i fleire kvinnenamn.
Andre namn
Mannsnamnet Torgny inneheld ikkje -ny som sisteledd, men -gny.
Damien Johnson
Damien Michael Johnson er ein nordirsk fotballspelar. Han har spela på midtbanen for det engelske laget Plymouth Argyle, og for det nordirske fotballandslaget.
Johnson har spelt i fleire klubbar i dei to øvste divisjonane i den engelske ligaen, Premier League og Football League Championship. Han spelte for Birmingham City i åtte sesongar, frå 2002 til 2010, og var med på å rykkja opp i Premier League med klubben. 1. februar 2010 skreiv han under på ein to og eit halvt års kontrakt med Plymouth Argyle, som kjempa for å unngå nedrykk frå den nest høgste divisjonen. Klubben rykte likevel ned på slutten av sesongen.
Johnson debuterte på Nord-Irland sitt landslag 29. mai 1999, og passerte 50 landskampar i 2009.
Najader
Najader (frå gresk νάειν, 'strøyma') var i gresk mytologi nymfer for ferskvatn: elvar, bekkar, kjelder, brønnar og vatn. Syskna deira, nereidene og okeanidene, var knytt til Middelhavet og hav elles.
Ålfoten
Ålfoten er ei bygd i Bremanger kommune og ligg på sørsida av Nordfjorden. Bygda består av dei fire bygdelaga Førde (Føre), Sigdestad, Myklebust og Vik og har om lag 200 innbyggjarar.
Bygda har barneskule, barnehage, daglegvarebutikk og kyrkje. I Ålfoten ligg to kraftstasjonar, Åskåra og Yksneelvane.
I sørvest ligg Ålfotbreen, og aust for denne ligg Gjegnalundsbreen. På sørsida av Ålfotfjorden ligg fjella Høgefjellet, Bukkenibba og Blånibba (Gjegnen). Nord for bygda ligg fjella Nakken, Kårnyken, Kvasshornet og Klakegga. Bygda har tre dalar, Førdsdalen (Førs-), Sigdestaddalen og Myklebustdalen. I Førdsdalen ligg vatna Osvatnet, Vasslidvatnet og Urvatnet. Lengst ute i dalen ligg Store Førdevatnet.
Bygda har veg gjennom Myklebustdalen til kommunesenteret Svelgen, til Ytre Bremanger via den undersjøiske Skatestraumtunnellen under Skatestraumen og til nordsida av Nordfjorden med ferja Isane-Stårheim.