cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikolaj Ge
Nikolaj Nikolajevitsj Ge var ein russisk kunstmålar av fransk herkomst. Han var like kjent som historiemålar som portrettmålar. Verka hans høyrer inn under realismen.
Utdanning. Italia
Ge var fødd i Voronezj. I 1847 tok han til på eit studium på universitet i Kiev, før eit år var gått flytta han over til universitetet i St. Petersburg. I tidsrommet mellom 1850 og 1857 studerte han ved Det keisarlege kunstakademiet der i byen. Med eit stipend frå akademiet reiste han i 1857 til Italia. Der heldt han til dei neste tolv åra, nytta tida til å studere både antikk kunst og renessanse-kunst. Ei tid i året 1863 hadde han stilling som professor på kunstakademiet i St. Petersburg.
Religiøsitet. Ukraina
Ge var tiltrekt av den russiske forfattaren Leo Tolstoj sine religiøse og filosofiske idear og forestillingar. Han vart ein nær venn av Tolstoj. Ge kjøpte ein mindre gard (khutor) i Tsjernigov-guvernementet (i dagens Ukraina). Frå 1876 levde Ge på eigedomen sin i Ukraina, der han søkte å følgje Tolstojs kall om å leve eit enkelt bondeliv.
I 1880-åra vende Ge tilbake til sitt første hovudtema, framstillingar av religiøse, kristne tema. Desse måleria vekte hissige diskusjonar då dei vart framsynt. Han vann mest erkjenning frå liberale kunstkritikarar, konservative kritikarar heldt mange av dei for å vere blasfemiske. Enkelte verk vart forbodne å vise fram. ''Kva er sanning? Kristus og Pilatus'' var eit av måleria som det ikkje var lov å vise fram.
Portrett. Forsvunne verk
Ge sine måleri er i den realistiske stilen. Dei er prega av djup, psykologisk innsikt. Hans tidlege verk syner påverknad frå målaren Karl Brjullov. Mellom dei personane han portretterte finn ein Mykola Kostomarov (1870), Tolstoj (1882) og Mikhail Saltykov-Sjtsjedrin. Eit sjølvportrett stammar frå åra 1892/1893.
Ge døydde i 1894 i heimen sin i Livanovsk Tsjur, som i dag ligg i Tsjernihiv oblast i det nordlege Ukraina.
Mange av Ge sine måleri vart etter hans død deponert hos ei rik kvinne frå Sveits. Desse måleria forsvann, få av dei finst det i dag kjennskap til kvar er. Eitt av dei forsvunne bileta vart rekna som hans magna opus, kalla Krossfestinga.
Stara Zagora
Stara Zagora (bulgarsk Стара Загора) er ein by og ein kommune i provinsen Stara Zagora i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Stara Zagora og 51 andre busetnader.
Byen er den sjette største i Bulgaria, og er eit viktig økonomisk senter. Han ligg om lag 231 km frå Sofia. Stara Zagora er kjend for dei rette gatene, lindetre og poetar.
I følgje handelskammeret i byen er Stara Zagora ein av dei eldste busetnadane i Europa, og er minst åtte tusen år gamal.
Areal og folketal
Kommunen har eit areal på 1 062 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 160 108 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 138 272 innbyggjarar.
Til storbyområdet for Stara Zagora høyrer heile kommunen Stara Zagora i tillegg til kommunane Gălăbovo, Opan og Radnevo. Heile storbyområdet har eit samla innbyggjartal på 196 849.
Dei største busetnadene i kommunen er:
Historie
Thrakarane busette seg i området rundt 300 til 400 hundreår fvt., og kalla staden Beroe. Her grov ein ut kopar og tinn, og eit gunstig klima gav gode forhold for jordbruk. Romarane bygde opp landsbyen til festninga Augusta Trajana, ein blømande by. Byen låg ved kryssingspunktet til ulike handelsvegar gjennom Sentral-Europa, Litleasia og Romarriket. På denne tida var det grekarar, romarar og thrakarar som heldt til i byen. Dei skapte storarta bad og kanalar. Etter 500-talet heitte byen Vereja og seinare etter den bysantinske keiserinna Irinopolis. I mellomalderen kallar bulgararane byen Boruj og Tjelesnik, tyrkarane Eski Hisar (gamal festning) og Eski Zagra, som førte til det noverande namnet. Sidan 1871 har byen hatt sitt noverande namn.
Under Det osmanske riket var byen kjend for sin silke-, lêr- og koparindustri. Mange moskear vart ført opp, mellom anna den store Eski-moskeen. Byen brann ned fleire gongar. Under den russisk-tyrkiske krigen (1877-1878) stod det fleire slag i byen, og han vart nesten heilt øydelagd av tyrkarane. Etter frigjeving frå det osmanske styret (1878) vart byen bygd opp att og utvida med rettvinkla gater.
Wonderful Land
«Wonderful Land» er ein instrumental skriven av Jerry Lordan og spelt inn og gjeven ut på singel av The Shadows i 1962. Instrumentalen låg på toppen av den britiske singellista i åtte veker.
Lordan hadde tidlegare skrive den særs populære «Apache» for The Shadows i 1960, og «Wonderful Land» vart spelt inn i mai 1961 av den originale besetninga til The Shadows med Hank Marvin, Bruce Welch, Jet Harris og Tony Meehan. Strykarane vart lagt til seinare av produsenten Norrie Paramor. Då songen kom ut hadde Tony Meehan slutta i gruppa og vart blitt erstatta av Brian Bennett, som var medlåtskrivar på B-sida, «Stars Fell on Stockton». Gruppa var i ein overgangsperiode, og då songen låg på toppen av lista hadde Jet Harris slutta og blitt erstatta av Brian Locking.
Salslister
Instrumentalen vart gjeven ut i februar 1962 og nådde toppen av den britiske singellista, der han låg dei neste åtte vekene, noko berre The Archies, Shadows & Elvis Presley klarte gjennom heile 1960-åra - inkludert alle singlane The Beatles hadde på toppen av lista. Songen kom òg i USA på Atlantic Records, men gjekk ikkje inn på Billboard Top 100.
24. juli
24. juli er den 205. dagen i den gregorianske kalenderen (206. under skotår). Det er 160 dagar att av året.
Wonderful Land
Andre versjonar
«Wonderful Land» er blitt spelt av mange andre artistar, som Mike Oldfield, Mark Knopfler og Tony Iommi. Iommi sin versjon kom ut på Twang!: A Tribute to Hank Marvin & the Shadows.
Mike Oldfield-versjonen
Den engelske musikaren Mike Oldfield spelte inn «Wonderful Land» i 1980 på albumet QE2. Versjonen hans kom ut på singel med «Sheba» som B-side i somme land, medan sidene på singelen i andre land var snudd. The Shadows spelte seinare inn Oldfield-songen «Moonlight Shadow».
Ånd
Ånd eller ande er eit mangetydig omgrep som vert bruka i filosofi og religion.
Wonderful Land
Mike Oldfield-versjonen
I musikkvideoen til «Wonderful Land» spelar Oldfield ei rekkje forskjellige instrument, mellom fiolin.
Hank Marvin- og Mark Knopfler-versjonen
Dei to gitaristane Hank Marvin (frå The Shadows) og Mark Knopfler (frå Dire Straits) spelte inn ein versjon av «Wonderful Land» i 1993 på albumet Heartbeat, produsert av Jeff Lynne.
Ånd
I norsk kultur kan ordet brukast synonymt med sjel. Samtidig kan ordet ånd brukast om ei sjel utan lekam, nærast som eit spøkjelse. Ordet ånd kan også brukast synonymt med medvit.
Galya-tető
Galya-tető er det nest høgaste fjellet i Ungarn etter Kékes. Fjellet ligg i fjellkjeda Mátra og er ein stor turistdestinasjon. Området er ein del av Mátraszentimre i Heves fylke. Fjellet er 964 meter høgt.
Ånd
I religiøs samanheng kan ein snakke om gode og onde åndar.
Ordsoge
Ordet ånd kjem truleg gjennom dansk frå norrønt ǫnd, som kunne tyde både 'ande, pust' og 'sjel; liv', og det er nærskyld med ordet ande, av norrønt 'andi'' (m).
Indre Arna
Indre Arna er ein tettstad i Bergen kommune i Vestland. Staden ligg på Bergenshalvøya, inst i Arnavågen som er ein sidearm til Sørfjorden. E16 går gjennom staden, og Arna stasjon på Bergensbanen ligg i Indre Arna.
Samferdsle og næringsdrift
Bergensbanen og bussterminalen gjer Indre Arna til eit knutepunkt. Store verksemder som Toro og Janusfabrikken driv her. Asko Vest arbeider opp eit stort område til eit bygg på 30.000 kvadratmeter i Arnadalen og kommunen planlegg ein større godsterminal i dalen for NSB.
Vitskap i 1863
Vitskapsåret 1863 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1863.
Tonn
Eit tonn (symbol t), av engelsk ton, 'tønne', er ei masseeining. Eit metrisk tonn er 1000 kilogram, og vart teke i bruk i Noreg med meterkonvensjonen i 1875. Tonn er ikkje ei SI-eining.
523 Ada
523 Ada er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. januar 1904 av Raymond Smith Dugan ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Modellfly
Modellfly er flygande eller ikkje-flygande utgåver av fly, som anten er henta frå verkelegheita, eller henta frå fantasien. Modellfly kan både vere nedskalerte utgåver, eller bygde i full storleik. Flya kan nytte elektrisk motor eller glow motor. Glow motorane går på eit drivstoff som er ei blanding av nitrometan, olje og metanol.
Materialisme
Å leva eit liv der ein legg vekt på materielle gode og eigedom blir kalla materialistisk. Dette står gjerne i motsetning til åndelegheit og religiøsitet.
Caltanissetta
Caltanissetta (siciliansk Nissa eller Cartanissetta) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Caltanissetta i regionen Sicilia og har om lag 63 360 innbyggjarar. Han ligg i eit område med bølgjande åsar og mange små landsbyar. Elva Salso renn gjennom området.
Materialisme
Innan teoretisk filosofi er materialismen den filosofiske retninga som ser på det fysiske som det einaste som er til. Sjå det psykofysiske problemet.
Caltanissetta
Historie
Caltanissetta kan sporast tilbake til 406 fvt., då admiral Nicia av Hamilcar sin omleiringsstyrke frå Kartago oppretta eit fort på staden, seinare kalla Castra Nicia (Nicia fort).
Etter normannarane kom byen inn under Hohenstaufen, Anjou og til slutt Aragon, som gjorde byen til hovudstad i eit grevskap. Det var her Fredrik II av Sicilia vart erklært konge.
I 1406 vart Caltanissetta eit len for familien Moncada av Paternò, og ei lang nedgangstid starta. I 1539 byrja bygginga av domkyrkja og i 1566 vart ei kjend bru bygd over Salso. I denne perioden vart byen utvida utanfor bymurane sine og nye bydelar (Santa Flavia, San Rocco degli Zingari og San Francesco) vart oppretta.
8. juli 1718 gjekk piemontesiske troppar til åtak på byen og mange mista livet. I 1787 vitja Johann Wolfgang Goethe byen.
I 1813, etter 406 år, enda styret til Moncada-familien då det føydale systemet vart avskaffa og Caltanissetta vart det 22. Comarca på Sicilia. I 1819 vart han erklært provinshovudstad, men eitt år seinare vart han plyndra fordi han framleis var lojal mot Huset Bourbon. I 1844 vart byen òg bispesete.
I 1860 gjekk Giuseppe Garibaldi inn i byen i lag med Cesare Abba og Alexandre Dumas den eldre, og 22. oktober same året vart Caltanissetta ein del av Kongedømet Italia etter ei folkeavstemming.
Byen vart hardt råka under den andre verdskrigen.
Timianslekta
Timianslekta (Thymus) er ei slekt i leppeblomfamilien med om lag 350 artar. Desse veks i Europa, Midt-Austen og Nord-Afrika. Timian er ein dvergbusk som kan verta eit par desimeter høg.
Artar
Fleire artar og underartar er registrerte i Noreg:
Bruk
Kryddertimian og sitrontimian (T. ×citriodorus) vert mykje brukt som krydder. Småtimian og somme andre artar eigner seg derimot ikkje som krydder, men er populære hagevekstar.
Ein nytter timian mellom anna til å smakssetja kjøt, supper og stuingar. I fransk matlaging blir urta mellom anna brukt i bouquet garni og i Herbes de Provence. Timian er også viktig i karibisk og i middelhavsmat. Den jordanske krydderblandinga zahtar inneheld timian.
Timian har også vore brukt som medisinplante, mellom anna mot hoste og sår hals. Planten inneheld stoffet thymol. Dette verkar antiseptisk.
Fredsmonumentet i Karlstad
Fredsmonumentet er ei statue på Stora Torget i Karlstad i Värmland til minne om Unionsoppløysinga av unionen mellom Noreg og Sverige i 1905. Statuen er laga av Ivar Johnsson og vart avduka 23. september 1955. Tilstades ved avdukinga var dåverande Kronprins Olav og Sveriges konge Gustav VI Adolf. Statua står like ved Frimurarlosjen der avtalen om unionsoppløysing vart skriven under. Initiativet til reising av stutua kom frå Värmlandskretsen av Foreningen Norden.
Statua er laga i bronse og forestiller ein triumferande kvinneskapnad som står med den eine foten på eit soldathovud og i hendene har ho eit brukke sverd. Til statua var det òg 2 figurar i granitt som heldt respektive Noregs og Sveriges riksvåpen. Desse vart i 1995 plasserte utanfor Frimuranlosjen.
På sokkelen står følgande innskrift i gull:
Rest av Värmlänningar 1955 femtio år efter svensk-norska unionens fredliga upplösning
Statua blir av mange oppfatta som stygg og upassande og det er fleire som opp igjennom åra har villa fjerne den.
17. juli
17. juli er den 198. dagen i den gregorianske kalenderen (199. under skotår). Det er 167 dagar att av året.
Espeland i Bergen
Espeland er ein tettstad i Arna bydel i Bergen kommune i Vestland. Staden ligg i Arnadalen midt på Bergenshalvøya. Riksveg 580 mellom Indre Arna og Nesttun går over Espeland. Tettstaden har.
På Espeland ligg Janusfabrikken. Espeland haldeplass for Gamle Vossabanen ligg ved Janusfabrikken.
I Moldalia bygde den tyske okkupasjonsmakta i 1942–1943 Espeland fangeleir for norske og russiske fangar. Den berykta leiren blei etter krigen brukt til internering av landssvikarar, og seinare var den brukt av Sivilforsvaret. Den er no driven som krigsmuseum.
Alliansekorpset Arna held til på Espeland.
Vitskap i 1864
Vitskapsåret 1864 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1864.
Lagunen Storsenter
Lagunen Storsenter som ligg i bydelen Fana i Bergen i Laguneveien 1 er det største kjøpesenteret i Noreg målt i omsetning. Kjøpesenteret blei opna 7. september 1985 og har i dag over 180 butikkar. Kjøpesenteret og Laguneparken har over 100 000 besøkande kvar veke, det vil seia omtrent 6 millionar besøkande kvart år.
Analogi i språkvitskapen
Med analogi meiner ein i språkvitskapen det at ei språkleg ovring blir endra etter mønster av ei anna språkleg ovring.
Lagunen Storsenter
Der er 2 200 parkeringsplassar, der 700 plasser i parkeringshus. Laguneparken hadde i 2007 ein omsetning på 2,540 milliardar kroner. Ambisjonane til Lagunen i 2008 er å runde kr. 2,6 milliardar i omsetning. Lagunen består totalt av ca. 75 000 kvadratmeter bygningsmasse fordelt på ca 170 mål tomteareal. Utviklinga av området vert styrt gjennom selskapa Lagunen AS og Lagunen Eiendom AS. Grunnlegginga av Lagunen blei gjort av Nordås industrier A/S med arkitekt Jan Olav Reither og bygd der lokala deira tidlegare stod. Selskapet er i dag ein del av Olav Thon Gruppen. Bybanen i Bergen går forbi Lagunen på strekninga frå sentrum til Bergen lufthamn, Flesland.
Analogi i språkvitskapen
Etymologi og historie
Ordet analogi kjem av klassisk gresk ἀναλογία f 'proporsjon, jamhøve', og det greske ordet blei sett om til latin med prōportiō f 'jamhøve, samsvar, proporsjon, analogi'.
Her kan vi setje opp denne analogien: Å argumentere gjennom ein analogi er eit retorisk hjelpemiddel som har vore skildra sidan antikken.
Frå morfologien
Eit døme frå morfologien har vi når fleirtalsformene av det norske substantivet SAU i mange dialektar har blitt endra frå sauer, sauene til sauar, sauane, etter det vanlegaste bøyingsmønsteret for norske substantiv med genuset maskulinum, eller når fleirtalsformene av det norske substantivet ELV i mange dialektar har blitt endra frå elvar, elvane til elver, elvene, etter det vanlegaste bøyingsmønsteret for norske substantiv med genuset femininum. Døme på substantiv som frå gamalt av følgjer dei vanlegaste bøyingsmønstera for substantiv i høvesvis maskulinum og femininum, er HEST og SKÅL, med fleirtalformene hestar, hestane og skåler, skålene.
Frå syntaksen
På norrønt fanst det nokre få verb som ikkje kravde subjekt, mellom anna verb for ulike typar vêr: I moderne norsk krev desse verba eit subjekt, det «upersonlege» det. Ein kan kalle den endringa som her har skjedd, for ein analogi. Verba rigna 'regne' og snjóa 'snøe' har tilpassa seg det vanlege mønsteret for norske setningar, med eit obligatorisk subjekt.
Frå leksikon
Det norske verbet handtere tyder mellom anna 'bruke el. behandle (ein reiskap, eit hjelpemiddel, eit materiale o. l.)'. Når ordet blir skrive handtere i staden for hantere, er det fordi ein tenkjer seg at ordet heng i hop med substantivet hand, noko det ikkje gjer historisk. Handtere er lånt frå nedertysk, hanteren 'vitje ofte, drive handel', som igjen kjem av fransk hanter 'ha omgang med'. Endringa hantere > handtere har skjedd i analogi med hand. På nynorsk er denne analogien reint ortografisk, sidan handtere og hantere begge lyt uttalast [han¹teːre], og det handlar truleg om ein påverknad frå bokmål/dansk, som har håndtere, slik at analogien ikkje berre gjeld skrivemåten, men også uttalen.
Det vanlege namnet på leksikalsk analogi er «folkeetymologi».
Frå fonologien
Endringane i kvantitetssystemet frå norrønt til moderne norsk kan framstillast som ein fonologisk analogi. Norrønt hadde fire kvantitetsmønster i trykksterk staving (V = vokal; C = konsonant) Mønster (1) og (4) var mindre vanlege enn (2) og (3), og det fyrste som skjedde frå overgangen frå norrønt til mellomnorsk, var:
I Nord-Gudbrandsdalen har enno berre endring b skjedd, i delar av Setesdalen berre endring a. I resten av landet har både a og b skjedd, med mindre unnatak.
Visse typar endringar som ofte blir sedde på som "folkeetymologiske" (sjå avsnittet "Frå leksikon" over), kan kanskje tolkast som fonologisk analogi. Det er relativt vanleg at ordet legitimasjon blir uttala som om det var skrive legimitasjon, truleg av di …mitasjon er ein vanlegare fonemsekvens enn …timasjon.
Salmøya
Salmøya (russisk Остров Сальм; Ostrov Salm) er ei om lag sirkelforma øy i Frans Josefs land i Russland.
Salmøya er nesten heilt dekt av is bortsett frå eit nes på sørkysten. Ho er 17 km på det lengste og eit areal på 344 km². Det høgaste punktet er 343 meter over havet.
Salmøya vart namngjeve av den austerriksk-ungarske nordpolekspedisjonen etter aristokratfamilien Salm-Hoogstraeten som grev Karl Aleksander, ein av dei største økonomiske støttespelarane til ekspedisjonen. Salm-Hoogstraeten-familien må ikkje forvekslast med Hochstetter-familien.
Øya er omgjeve av fleire mindre øyar.
524 Fidelio
524 Fidelio er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 14. mars 1904 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
David Simonsen
David Simonsen var ein dansk rabbinar med utdanning frå København og Breslau (det noverande Wrocław i Polen) som var overrabbinar for Det mosaiske Troessamfund i København frå 1892 til 1902. Den store boksamlinga hans, som dekker mange humanistiske disiplinar og språkområde, og arkivet hans vart teke over av Det Kongelige Bibliotek i København i 1932.
Breva i arkivet, som omfattar perioden frå kring 1880 til 1932 og som involverer kring 4 700 avsendarar og mottakarar, avspeglar det store kontaktnettet hans i Danmark og internasjonalt. Gjennom utdanninga si i Breslau kom han i kontakt med mange av dei leiande forskarane innanfor jødedom og jødisk historie i si tid, men gjennom interessa si for andre fag hade han òg kontakt med historikarar, arkeologar og andre vitskapsfolk. Virket hans som filantrop førte med seg mykje korrespondanse med politiske og andre organisasjonar, så vel som privatpersonar i Danmark og elles som trong støtte.
Pleven
Pleven (bulgarsk Плевен) er ein by og ein kommune i provinsen Pleven i Bulgaria, og hovudstad i provinsen. Kommunen omfattar byane Pleven og Slavjanovo, i tillegg til 23 andre busetnader. Han ligg nord i landet, og er den sjuande største byen i Bulgaria.
Erich Eliskases
Erich Gottlieb Eliskases var ein austerriksk sjakkspelar. Eliskases var ein av dei sterkaste sjakkspelarane i verda på slutten av 1930-talet. Han var stormeister i sjakk og representerte både Austerrike, Tyskland og Argentina i internasjonale konkurransar.
Pleven
Kommunen har eit areal på 804 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 131 152 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 106 954 innbyggjarar.
Til storbyområdet for Pleven høyrer heile kommunen Pleven i tillegg til kommunane Dolna Mitropolija og Dolni Dăbnik. Heile storbyområdet har eit samla innbyggjartal på 162 886.
Erich Eliskases
Etter at Austerike blei innlemma i Tyskland i 1938 vann Eliskases det tyske meisterskapet både i 1938 og 1939 i Bad Oeynhausen. Han spelte for Tyskland under sjakkolympiaden (lag-VM i sjakk) i Buenos Aires i 1939. Under sjakk-OL kom utbrotet av den andre verdskrigen, og Eliskases, saman med mange andre spelarar - mellom anna også resten av det tyske laget - valde å bli verande i staden for å dra heim. Han var ei tid i Brazil, men slo seg så ned i Argentina, og fekk etter kvart også argentinsk statsborgarskap. Han spelte for Argentina i sjakkolympiadane i 1952, 1958, 1960 og 1964.
Pleven
Internasjonalt er byen kjend for Omleiringa av Pleven i 1877, og er i dag eit stort økonomisk senter nordvest i Bulgaria. Han ligg 170 km frå hovudstaden Sofia og 320 km frå kysten av Svartehavet.
Erich Eliskases
Verdssjakkforbundet FIDE tildelte Eliskases titlane Internasjonal meister i sjakk i 1950 og Stormeister i sjakk i 1952.
Eliskases hadde mange gode resultat i sterke sjakkturneringar. Mellom anna førsteplass eller delt førsteplass i Budapest (1934) (i den ungarske mesterskapen), Linz (1934), Zürich (1935), Milan (1937), Noordwijk (1938) (kanskje det beste resultat, her vann han mot både Euwe og Keres), Krefeld (1938), Bad Harzburg (1939), Bad Elster (1939), Wien (1939), São Paulo (1941), São Paulo (1947), Mar del Plata (1948), Punta del Este (1951) og Córdoba (1959). Eliskases sin siger i Noordwijk var starten på ein serie på 8 påfølgjande turneringa utan eit einaste tap.
Eliskases vann tvikampar mot Efim Bogoljubov i 1939, og tre gongar mot Rudolf Spielmann, i 1932, 1936 og 1937.
Pleven
Historie
Byen var ein viktig krigsskueplass under den russisk-tyrkiske krigen 1877-1878, då den russiske tsaren Alexander II heldt byen for å kunne frigje Bulgaria. Den russiske og rumenske hæren betalte dyrt for sigeren, men opna vegen for at Det osmanske riket tapte krigen og at Bulgaria kunne verte sjølvstendig.
Erich Eliskases
Mot slutten av 1930-åra blei Eliskases, saman med Keres og Capablanca, sett på som dei viktigaste utfordrarane til dåverande verdsmeister i sjakk Alexander Alekhine. Alekhine tok sjølv til orde for ein tittelkamp mot Eliskases - han kjende Eliskases frå då Eliskases gjorde ein god innsats som sekundant for han i VM-kampen mot Max Euwe i 1937.
Pleven
Busetnader
Dei største busetnadene i kommunen er:
Hármashatárhegy
Hármashatárhegy er eit fjell i Budapest i Ungarn. Namnet Hármashatárhegy tyder «Tregrensefjellet» og kjem av at grensene til tre byar (Buda, Óbuda og Pesthidegkút) møttest her på 1800-talet. I dag er desse byane slått saman til Budapest, men namnet på fjellet er det same.
Fjellet ligg på Buda-sida med ei høgd på 495 meter over havet. Fjellet vert nytta til turgåing, sykling og paragliding. Om vinteren vert det òg nytta til aking.
Det er ofte vindfullt på toppen sidan det ikkje veks tre her. Snøen ligg ofte to veker lenger på fjellet enn i resten av byen. I snitt er temperaturen eit par gradar lågare enn på Pest-sida.
Zengő
Zengő er eit fjell i Ungarn og det høgaste fjellet i Mecsekfjella med ei høgd på 682 meter over havet. Toppen ligg i den søraustlege delen av fjellkjeda. På toppen står det eit utkikkstårn og ruinane av ei lita mellomalderborg, som truleg vart bygd på same stad som eit vakttårn frå romartida.
Det var opphavleg planar om å byggje ein NATO-radar på toppen, men planane vart skrinlagd etter kraftig motstand frå lokale innbyggjarar og miljøvernsgrupper.
Sakhalin
Sakhalin (russisk skrift Сахалин) er ei stor, lang øy nord i Stillehavet. Ho er ein del av Russland og den største øya i landet. Ho vert administrert av Sakhalin oblast. Dei innfødde folkegruppene på øya er ainoar, orokar og nivkhar. Dei fleste ainofolka flytta til Hokkaido då japanarane vart kasta ut av øya i 1949.
Øya blir kalla Karafuto (樺太) eller Saharin (サハリン) på japansk og Kùyè (庫頁) på kinesisk. Det europeiske namnet på øya er ei mistolking av mandsjunamnet sahaliyan ula angga hada («toppen ved munningen til elva Amur») Sahaliyan tyder «svart» på mandsju og viser til elva Amur (sahaliyan ula). Det japanske namnet Karafuto kjem frå aino Kamuy-Kara-Puto-Ya-Mosir (Kara Puto), som tyder «Gud av munningen til vasslandet». Dette namnet vart nytta av japanarane då dei styrte den sørlege delen av øya (1905-1945).
Historie
Sakhalin vart kjend for europearane etter reisene til Ivan Moskvitin og Martin Gerritz de Vries på 1600-talet, og enno betre kjend etter reisene til Jean-François de La Pérouse (1787) og Ivan Krusenstern (1805). Alle desse rekna øya som ei halvøy og kjende ikkje til Tartarsundet, som vart oppdaga i 1809 av Mamiya Rinzo.
Basert på at ho var ei forlenging av Hokkaido, både geografisk og kulturelt, gjorde Japan krav på heile øya i 1845, samt øygruppa Kurilane, som Russland òg kravde herredøme over. Den russiske sjøfararen Gennady Nevelskoj stadfesta endeleg at Tartarsundet eksisterte og var framkommeleg i 1849 og trass i krava til Qing og Japan oppretta russiske nybyggjarar kolgruver, offentlege bygg, skular, fengsel og kyrkjer på øya.
I 1855 signerte Russland og Japan Shimoda-traktaten, som erklærte at begge landa kunne byggje på øya, russarane i nord og japanarane i sør, utan at det vart oppretta klåre grenser mellom dei. Russland gjekk òg med på å nedruste militærbasen i Ootomari. Etter Opiumkrigen tvinga Russland Kina til å signere den urettvise Aiguntraktaten og Pekingkonvesjonen der Kina mista alle krav på landområde nord for Heilongjiang (Amur) og aust for Ussuri, inkludert Sakhalin, til Russland. Ein katorga (straffekoloni) vart oppretta av Russland på Sakhalin i 1857, men den sørlege delen av øya vart halde av japanarane til St. Petersburg-trakataten i 1875, då denne delen vart avstått til Russland i byte for Kurilane. Etter den russisk-japanske krigen signerte dei to landa Portsmouth-traktaten i 1905, som førte til at den sørlege halvdelen av Sakhalin gjekk tilbake til Japan. Russland heldt om lag 60 % av landområdet. Sør-Sakhalin vart administrert av Japan som Karafuto-chō (樺太庁) med Toyohara som hovudstad, i dag Juzjno-Sakhalinsk og mange flytta hit frå Japan og Korea.
Det vart ikkje signert ein endeleg fredsavtale og statusen til dei fire naboøyane er framleis omstridd. Japan sa frå seg kravet om den sørlege halvdelen av Sakhalin og Kurilane etter San Francisco-traktaten (1951), men hevdar i dag at dei fire naboøyane som i dag vert styrt av Russland ikkje var ein del av dette avkallet. Japan har derimot gjeve gjensidig visum til japanske familiar og ainofamiliar som er delt på grunn av den russiske okkupasjonen. Nyleg har det økonomiske og politiske samarbeidet gradvis betra seg mellom dei to landa trass i usemja omkring desse øyane.
Ei sivilt sørkoreansk fly som fauk over Sakhalin vart skote ned like vest for øya av Sovjetunionen 1. september 1983. Flyet fauk ulovleg over sovjetisk luftrom og utan løyve først over Kamtsjatkahalvøya, like før sovjetarane skulle prøveskyte ein SS-25, ein ulovleg (ifølgje SALT II-avtalar) interkontinental ballistisk missil (ICBM). Flyet svarte ikkje då sovjetiske styresmakter prøvde å kontakte flyet og dei meinte det var eit spionfly. Alle 269 om bord på flyet omkom.
28. mai 1995 råka eit jordskjelv som målte 7,5 på richterskalaen øya og 2000 menneske i byen Neftegorsk mista livet.
Geografi
Sakhalin er skild frå fastlandet via det smale og grunne Mamijasundet eller Tartarsundet, som ofte frys til om vinteren i den smalaste delen. Mellom Hokkaido (Japan) i sør ligg Soyasundet eller La Pérouse-sundet. Sakhalin er den største øya i Russland og er 948 km lang og 25 til 170 km brei med eit areal på 78 000 km².
Den orografiske og geologiske strukturen til øya er ikkje fullt ut kjend. Nesten to tredjedelar av Sakhalin er fjellkledd. To parallelle fjellkjeder kryssar øya frå nord til sør og når høgder på 600 til 1500 meter over havet. Dei vestlege Sakhalinfjella har Itsjara som det høgaste punktet på 1481 meter over havet, medan det høgaste fjellet på øya, Lopatin, ligg i Dei austlege Sakahlinfjella med ei høgd på 1609 meter over havet. Tym-Poronaiskaja-dalen ligg mellom dei to fjellkjedene. Susuanaiskij- og Tonino-Anivskij-fjella kryssar øya i sør, medan ei myrlendt slette dekker den nordlege delen av øya.
Krystallinske bergartar dukkar opp fleire stader. Kalkstein frå krittida med gigantiske ammonittar finn ein ved Dui på vestkysten og konglomerat, sandstein, mergel og leire frå tertiærtida finn ein fleire stader på øya. Leira, som inneheld lag med god kol og mykje fossil vegetasjon viser at Sakhalin under miocen var ein del av kontinentet som utgjorde Nord-Asia, Alaska og Japan, og hadde eit varmare klima enn i dag. Pliocenavleiringar inneheld blautdyr som er meir arktiske enn dei som lever her i dag, noko som indikerer at tilkomsten mellom Nordishavet og Stillehavet truleg var breiare enn i dag.
Dei største elvane på øya er Tym på 400 km. 80 km av ho er framkommeleg for lette båtar og ho renn nord og nordaustover med mange stryk og grunner før ho munnar ut i Okhotskhavet. Poronai renn sør og søraustover til Terpenibukta på søraustkysten. Tre andre, mindre elvar, munnar ut i den breie Anivabukta heilt sør på øya.
Det nordlegaste punktet på Sakhalin er Kapp Elisabeth på Sjmidthalvøya. Kapp Krillon er det sørlegaste punktet.
Demografi
På byrjinga av 1900-talet levde om lag 32 000 russarar (der 22 150 var straffangar) på Sakhalin i lag med fleire tusen av dei innfødde. I dag er innbyggjartale på over 600 000 der 83 % er etniske russarar, 5,5 % koreanarar, i tillegg til ukrainarar og tatarar. Av dei innfødde folkegruppene finn ein om lag 2000 nivkhar, 750 orokar, 200 evenkar og nokre jauktar. Nivkhane i nord livnærer seg av jakt og fiske.
Hovudstaden er Juzjno-Sakhalinsk, ein by med om lag 175 000 innbyggjarar. Han har ein stor koreansk minoritet, ofte kalla sakahlin-koreanarar, som vart ført hit med tvang av japanarane under den andre verdskrigen for å arbeide i kolgruvene. Dei fleste innbyggjarane lever på den sørlege halvdelen av øya, hovudsakleg rundt Juzjno-Sakhalinsk og dei to hamnebyane, Kholmsk og Korsakov (om lag 40 000 innbyggjarar kvar).
Dyre- og planteliv
Heile øya er dekt av tett skog, hovudsakleg barskog. Yezogran (Picea jezoensis), sakhalinfuru (Abies sachalinsis) og dahurisk lerke (Larix gmelinii) er dei største tregruppene. I høgareliggande område finn ein sibirsk dvergfuru (Pinus pumila) og kurilsk bambus (Sasa kurilensis). Bjørker, både sibirsk hengebjørk (Betula platyphylla) og ermanbjørk (B. ermanii), poppel, alm, hegg (Prunus padus), japansk barlind (Taxus cuspidata) og fleire piletre er blanda inn i barskogane. Lenger sør finn ein lønn, raun, eik, amurkork (Phellodendron amurense), beinved (Euonymus macropterus) og thunbergia (Vitis thunbergii). I underskogen finn ein mange bærplanter (som molte, tranebær, krekling, tytebær), hyll (Sambucus racemosa), villbringebær og spirea.
Det er mykje bjørn, rev, oter og sobel på øya. Det lever reinsdyr i nord medan moskushjort, hare, ekorn, rotter og mus finst overalt. Av fuglar finn ein hovudsakleg dei vanlege austsibirske artane, men det er òg nokre endemiske og nesten endemiske artar som hekkar her, som den utryddingstrua flekkgluttsnipe (Tringa guttifer) og sakhalinsongar (Phylloscopus borealoides). I elvane er det mykje fisk, særleg laksefisk (Oncorhynchus). Ved kysten finn ein mykje kval som den nesten utrydda kaliforniske gråkvalen.
Transport
Transport, særleg via sjøen, er ein viktig del av økonomien. Nesten alle varer som kjem til Sakhalin (og Kurilane) kjem via lasteskip eller ferjer med jernbanevogner via Vanino-Kholmsk. Hamnene Korsakov og Kholmsk er dei største og handsamar alle typar varer, medan kol og tømmer ofte går til andre hamner. I 1999 opna det ferjerute mellom Korsakov og Wakkanai i Japan.
Om lag 30 % av all innlandstransport skjer via jernbane. Sakhalin har jernbanelinjer som går frå Nogliki i nord til Korsakov i sør. Det finst òg smalspora jernbanelinjer frå Nogliki til Okha, som har ei lengd på 228 km. Via ferjesambandet Vanino-Kholmsk har Sakhalin jernbanesamband til resten av Russland. Jernbanenettverket vert fortida ombygd frå japansk standard til russisk standard Dei opphavlege japanske damplokomotiva D51 vart nytta av det sovjetiske jernbaneverket fram til 1979.
Sakhalin har flysamband til Moskva, Khabarovsk, Vladivostok og andre byar i Russland. Juzjno-Sakhalinsk lufthamn har internasjonale flysamband til Hakodate i Japan og Seoul og Busan i Korea. Det går òg charterfly til japanske byar som Tokyo, Niigata og Sapporo og kinesiske byar som Shanghai, Dalian og Harbin.
Ideen om å byggje eit fastlandssamband til Sakhalin vart først lagt fram i 1930-åra. I 1940-åra vart det gjort forsøk på å byggje ein 10 km lang undersjøisk tunnel. Arbeidarane kom visstnok nesten halvvegs før prosjektet vart skrinlagd under Nikita Khrusjtsjov. I 2000 gav dei russiske styresmaktene nytt liv til ideen og foreslo å ei 40 km lang bru mellom Sakhalin og Hokkaido og gje Japan fastlandssamband til det euroasiatiske jernbanenettverket. Japanarane var skeptiske og planane er truleg skrinlagd etter at kostnadane vart estimert til om lag 200-300 milliardar kroner.
Økonomi
Økonomien til Sakhalin baserer seg på ressursar som olje og gass, kol, skogbruk og fiske. Det vert dyrka noko [[korn) og grønsaker, men vekstsesongen er mindre enn 100 dagar.
I 2000 utgjorde olje- og gassindustrien 57,5 % av dei totale industriutbyttet til Sakhalin. I 2006 var dette auka til 80%. Sakhalin sin økonomi har auka raskt på grunn av olje- og gassindustrien, og i 2005 var øya det største området for utanlandske investeringar i Russland etterfølgd av Moskva. I 2002 var arbeidsløysa på berre 2 %. All olje og gass vert derimot eksportert og ikkje noko er att til innbyggjarane.
Ekstremvêret Loke
Loke var eit ekstremvêr som råka Vestlandet 14. og 15. november 2005 med særs store nedbørsmengder. Dette var det andre ekstremvêret denne hausten som råka Vestlandet med store nedbørsmengder. Prognosane viste at det kunne kome mellom 150 og 200 mm på 24 timar og det vart derfor sendt ut eit ekstremvarsel frå Meteorologisk Institutt.
Aller mest nedbør kom det på stasjonen Opstveit i Matre i Kvinnherad kommune med 223,0 mm på 24 timar. Uansett månad var dette den nest høgaste nedbørsmengda som har kome på eit døgn i Noreg sidan målingane starta i 1867. Noregsrekorden er på 229,6 mm ved Indre Matre, som ligg like ved, den 26. november 1940.
Mest regn kom det døgnet fram til morgonen 15. november, men det regna òg særs mykje dagen før og fleire stader stader nye rekordar for nedbør over to døgn. Mellom anna fekk Lærdalsøyri 102,2 mm på to døgn, som var ny rekord, medan Takle, begge i Sogn og Fjordane, fekk 226,5 mm (111,4 og 115,1 mm dei to dagane).
Verknader
Regnvêret førte til 50-årsflaum på Vestlandet, det vil sei flaum som er så stor at han statistisk sett berre oppstår ein gong kvart 50. år.
I Åsane i Bergen vart eit hus under oppføring tatt av ras. Sju personar vart råka av raset, og av desse omkom ein mann, medan to andre vart lettare skadde. I Jølster vart eit hus på ein gard delvis knust av eit 50 meter breitt ras. I Fjaler vart eit bustadhus råka av eit steinras. Ingen vart skadde, men 14 personar i området vart evakuerte. 15 personar vart òg evakuerte på Voss då eit ras hamna mellom to bustadhus. I Ytre Matre i Kvinnherad, ikkje lang frå Opstveit der dei største nedbørmengdene vart målt, vart ein låve skyve inn i eit bustadhus og tre personar vart innesperra.
Fleire vegar vart stengde på grunn av ras, mellom anna Rv57 og Rv7, Rv55 og E39, medan andre vegar vart stengde på grunn av overvatn. I Sogn og Fjordane var heile 19 vegar stengde på grunn av uvêret. . På E16 førte ras til at begge inngange av Langhelletunnelen mellom Trengereid og Vaksdal vart sperra av jordmassar og 50 bilar vart stengde inne.
Harpe
Den eldste kjennskapen ein har til harper er frå det gamle Mesopotamia for 5000 år sidan. Dei er også kjende frå det gamle Egypt, og har spreidd seg til heile Europa, delar av Afrika og Asia.
Harper av det meir moderne slaget er i allefall kjende sidan mellomalderen. Dei tidlege harpene hadde berre durtonar. Om det var nødvendig med halvtonar, kunne ein stemma om ei streng eller fleire. Frå 1500-talet blei harper med to strengerader vanleg. Dei blei derimot rekna som meir vanskelege å spela på. Men så fann ein på å kopla klaffane til pedalar, slik at ein skiftar tonehøgde på strengene med føtene, og på den måten forandrar ei streng frå for eksempel g til giss eller gess. Det er slik moderne konsertharper er bygde.
Harpe i norsk folkemusikk
I Noreg har harper vore i bruk sidan mellomalderen. På portalen på Uvdal stavkyrkje, frå 1100-talet, er «Gunnar med harpa» portrettert, og det finst i dag ni gamle norske harper, ved ulike museum. Den norske harpa gjekk under ymse namn, som «bondeharpe», «krokharpe» og «trekantharpe». Tradisjonen døyde etter kvart ut, og i fylgje Tone Hulbækmo levde han lengst i Østerdalen.
George McMahon
George McMahon er ein irsk skodespelar.
Cello
Cello er eit strykeinstrument som er det djupaste i den moderne fiolinfamilien. Kontrabassen er det djupaste strykeinstrumentet, men blir ikkje rekna med i denne familien. I noteskrift blir cellostemmen vanlegvis notert i F-nøkkel, samt i C-nøkkel eller G-nøkkel i høgare register. Strengene er stemde i kvintar, nedanfrå og opp: C, G, d og a. Registeret til celloen spenner over heile fire og ein halv oktav, utan å rekna med flageolettar. Instrumentet har vanlegvis ein varm og fyldig klang, og det store toneregisteret gjer det godt egna både som solo- og ensembleinstrument.
George McMahon
McMahon er kjend for rolla si som Jamie Custer i Custer's Last Stand-up, og for rolla som Mondo O'Connell i Fair City.
Cello
Celloen finst i fleire ulike konstruksjonsmønster, som stammar frå dei viktigaste fiolinmakarane gjennom historia. For celloens del er Antonio Stradivarius, Nicolo Amati, Matteo Gofriller og Domenico Montagnana nokre av desse, og deira konstruksjonsmønster blir kopierte den dag i dag.
Celloen blir halden mellom knea og blir støtta mot golvet med ei utfaldbar støtta.
George McMahon
Han vann Celebrity Farm i 2003.
Cello
Ein person som spelar cello blir kalla ein cellist. Historisk viktige cellistar er mellom andre, Pau Casals, Gregor Piatigorsky, Jaqueline du Pré, Mstislav Rostropovich og Pierre Fournier. Blant dei nålevande kan ein nemna Lynn Harrell, Yo-Yo Ma, Janos Starker, Frans Helmerson og Truls Mørk.
Ordet «cello» er ei forkorting for italiensk violoncello, som tyder 'liten kontrabass'. På norsk kan ordet uttalast «sello» eller «tsjello».
No Little Boy
No Little Boy er det 18. studioalbumet til den skotske musikaren John Martyn. Det kom ut i juli 1993 på Permanent Records. Albumet var ei ferdig og forbetra utgåve av det førre albumet hans, Couldn't Love You More, som var blitt gjeven ut utan at Martyn gav løyve til det. Somme av songane frå det førre albumet var fjerna og andre songar vart lagt til. Innspelingane av songane var dei same, men dei fleste var miksa noko annleis. Martyn var ikkje nøgd med Couldn't Love You More og omarbeidde albumet i lag med Jim Tullio.
Fire av songane på dette albumet var ikkje med på Couldn't Love You More, «Don't Want to Know», ein funky versjon av «Just Now» med Levon Helm, ein jazzversjon av «Sunday's Child» og «Bless the Weather». Desse vart produserte av Jim Tulio og spelte inn i Chicago Recording Company i Chicago og Johnny Yuma Recording i Los Angeles. Det hadde vore planar om at Bonnie Raitt skulle delta på prosjektet, men dette vart ikkje noko av.
7. juli
7. juli er den 188. dagen i den gregorianske kalenderen (189. under skotår). Det er 177 dagar att av året.
Westminster-modellen
Westminstermodellen er ei parlamentarisk styringsform, basert på det britiske parlamentet. Modellen, også kalla majoritetsmodellen, er i snever forstand meint til å berre omtale systemet til det britiske parlamentet i Palace of Westminster. Den breie definisjonen av termen er meint til å forklare demokratimodellen som i all hovudsak har sitt opphav frå Storbritannia.
Modellen er teoretisk, og det finst ingen perfekte Westminster-land, men delar av den er særs utbreidd, noko som har mykje med at Storbritannia sine tidlegare koloniar ofte har adoptert den etter at kolonimakta meir eller mindre har trekt seg ut av landet. Eksempel på dette er til dømes New Zealand, Canada og Barbados; alle desse har store fellestrekk med Westminstermodellen i styringsforma.
Ideallandet
Statsvitaren Arend Lijphart førte nokre punkt for korleis eit idealland i Westminster-modellen skal vere :
Skriftfolket
Skriftfolket (arabisk اهل الكتاب, ahl al-kitab) er i Koranen ei nemning på folkegrupper som hadde Guds heilage skrift, det vil seie jødar og kristne. Innan muslimsk tradisjon kan òg andre grupper ha vorte inkludert blant skriftfolket, til dømes parsarar.
Vitskap i 1865
Vitskapsåret 1865 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1865.
Skriftfolket
Tradisjonelt har islam vist respekt for skriftfolket og hatt toleranse for desse folkegruppene. Jødar og kristne i islamske samfunn har hatt dhimmi-status, det vil seie at dei har hatt krav på vern. Dei har, mot å betale ein særskatt (jizya), vore sikra allmenne rettar utan å måtte konvertere til islam.
Muslimske menn har kunne teke seg koner blant skriftfolket, men ikkje blant heidningane.
Eksplosjonsmotor
Eksplosjonsmotor er eit omgrep som av og til vert nytta om stempelmotorar med innvendig forbrenning som arbeider etter Beau de Rochas-syklusen, som gassmotorar, forgassarmotorar og bensinmotorar med drivstoffinnsprøyting. Grunnen til dette namnet er at sylindrane er fylte med ei ferdig blanding av luft og drivstoff, slik at flammefronten spreier seg svært snøgt i sylinderen når blandinga vert tent av ein gneiste frå tennpluggen.
525 Adelaide
525 Adelaide er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. oktober 1908 av Joel Hastings Metcalf ifrå Taunton, Massachusetts.
Atommakt
Atommakt er ei nemning brukt om ein stat som har atomvåpen. Desse våpna gjev i teorien eit svært sterkt vern til staten, ettersom ingen vil våga å gå til krig mot dei. Den første atommakta i verda var USA, som saman med Russland (tidlegare Sovjetunionen), Storbritannia, Frankrike og Kina blir rekna som internasjonalt godkjende atommakter ifølge ikkjespreiingstraktaten om atomvåpen.
To land som ikkje har skrive under på avtalen, India og Pakistan, har seinare utvikla atomvåpen og utført prøvesprengingar på eiga hand.
Sjølv om dei har nekta for det har det lenge vore ei utbreidd oppfatting at Israel har atomvåpen. Noreg leverte i 1959 tungtvatn til Israel. I 1986 gav ein tidlegare israelsk teknikar, Mordechai Vanunu, eit intervju til The Sunday Times, der han kom med detaljerte opplysningar og bilete frå eit israelsk atomanlegg. I fylje Vanunu hadde Israel på det tidspunktet nok plutonium til å produsera 100 kjernefysiske bomber. Israel har ikkje vedgått at dei har kjernefysiske våpen før statsministeren deira, i ein tale under ei vitjing til Tyskland den 12/11 2006, tok med Israel i ei oppramsing av land som har kjernefysiske våpen. Israel har ikkje skrive under på Ikkjespreiingstraktaten. Det er ikkje kjent at Israel har utført prøvesprengingar.
Nord-Korea sprengde i 2006 si fyrste atombombe og må difor reknast som ei atommakt. Nord-Korea har heller ikkje skrive under på Ikkjespreiingstraktaten.
Foreningen Norden
Foreningen Norden eller Foreningen NORDEN er ein nordisk samarbeidsorganisjon skipa i 1919. Han arbeider for auka samarbeid i Norden, m.a. ved å setje fokus på dei nordiske språka, kultur, historie og samfunnsliv i dei nordiske landa.
Dei einskilde nasjonale foreiningane samarbeider i Foreningerne Nordens Forbund (FNF). FNF har eit samla medlemstal på cirka 72 000 (i 2000). Sverige er den største foreininga med ca. 29 000 medlemmer, Åland den minste med 328. Foreningen Norden finst i Danmark (inklusive Sydslesvig), Sverige, Noreg, Finland, Island, Åland, Grønland og Færøyane.
Ande
Ande, andedrag eller pust er luft som ein dreg inn og slepp ut frå lungene under anding. Ordet «ande» kjem frå norrønt andi (m.), og er nærskyld med ordet ǫnd, som kunne tyde både 'ande, pust' og 'sjel; liv'.
Ande i religion og tradisjon
Anding heng tett saman med livet og livsvilkåra, og kan ofte vera synonymt med liv eller sjel. Det greske ordet psyke tyder til dømes både 'sjel' og 'pust'. Skapingsforteljinga i Bibelen fortel at Gud «bles livspust» inn i Adam då han skaper han. Opphøyr av anden heng oftast saman med dauden, og å døy kan omtalast som å «gje opp anden». Anden og det han står for er viktig i tradisjonar fleire stader i verda, til dømes som prana i indisk tradisjon og qi i kinesisk. Pranayama eller pustekontroll er ein utbreidd praksis i hinduismen. I tillegg til å pusta vanleg luft kan folk fylla munnen med røyk og pusta han ut i rituell samanheng eller som tidsfordriv (røyking). Såkalla flammeslukarar bles ut brennbare væsker og tenner dei på, oftast som underhaldning.
Mange vindgudar er blitt knytte til ande, og vind kan framstillast som luft dei bles. Den vediske guden Vaju er til dømes også kjend som 'prana', 'pust', medan mesopotamske Enlil er knytt til både luft og vind. Pusten til den egyptiske gudinna Sekhmet skal ha skapt ørkenvindane. I andre tradisjonar kan pust bringa fram flammar eller is.
Dårleg ande
Vond eller dårleg ande viser til ande som har dårleg lukt. Dårleg ande kan vera eit teikn på sjukdom eller manglande munnhygiene, men kan også koma av mat, alkoholinntak eller røyking. For å motverka dårleg ande har ein gjennom tidene brukt ulike middel som røykjelse, myrra, honning, kanel, nellik, peparmynte og andre krydder og urter, munnvask, munnspray, pastillar og tyggegummi.
Guy Barker
Guy Jeffrey Barker er ein engelsk jazztrompetist og komponist.
I 1980-åra byrja Barker å spele med John Dankworth, Gil Evans, Lena Horne og Bobby Watson.
Barker var medlem av kvintetten til Clark Tracey frå 1984 til 1992. Som sidemann har han òg spelt med Ornette Coleman, Carla Bley, Georgie Fame, James Carter, Mike Westbrook, Frank Sinatra, Colin Towns, Natalie Merchant, ABC, The The, Haircut One Hundred, Erasure, Chris Botti, Wham!, Kajagoogoo, The Housemartins, Matt Bianco, Alphaville, The Style Council, The Moody Blues, Sting, Bucks Fizz, Mike Oldfield, Cleo Laine, Acoustic Alchemy, XTC og Stan Tracey.
Diskografi
Med Mike Westbrook
AC/DC
AC/DC er eit australsk rockband danna i Sydney i 1973 av dei skotskfødde brørne Malcolm (rytmegitar) og Angus Young (sologitar). Musikken deira har vorte skildra som hardrock, bluesrock og heavy metal, men bandet kallar det ganske enkelt «rock and roll».
AC/DC gjekk gjennom fleire endringar i besetninga før dei gav ut sitt første album, High Voltage (1975). Besetninga stabiliserte seg deretter rundt brørne Young med Bon Scott (solovokal), Mark Evans (bass) og Phil Rudd (trommer). Evans vart sparka frå bandet i 1977 og erstatta av Cliff Williams, som sidan har medverka på alle albuma sidan Powerage (1978). Sju månader etter utgivinga av gjennombrotsalbumet til bandet Highway to Hell (1979) døydde Scott av alkoholforgifting og dei andre medlemmene vurderte å oppløysa bandet. På oppmoding frå foreldra til Scott heldt dei likevel fram saman og rekrutterte den engelske songaren Brian Johnson som ny frontmann. Deira første album med Johnson, Back in Black (1980), vart tileigna minnet til Scott. Det vart ein utbreidd suksess, lanserte bandet til nye høgder og vart det nest bestseljande albumet gjennom tidene.