cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Byliknande busetnad
Byliknande busetnad (russisk посёлок городско́го ти́па, posiolok gorodskogo tipa; ukrainsk селище міського типу, selysjtsje mis'kogo typu, 'busetnad av by(adj)type') er ei offisiell eining for visse typar urbane busetnader i enkelte land i det tidlegare Sovjetunionen.
Ein byliknande busetnad var eit resultat av sovjetisk byplanlegging, ein stad med status og utsjånad mellom byar og landsbyar.
Enkelte urbanliknande busetnader kan vere like store som landsbyar, men infrastrukturen på staden er bymessig. Vanlegvis er dei bygd opp rundt ein enkel industri. Noko som definerte ein stad som urbanliknande busetnad i det tidlegare Sovjetunionen var at han var økonomisk sjølvstendig frå jordbruk.
Tårnet i Dronning Maud Land
Tårnet er ein markant tind på nordvestsida av Bergersenfjella i Sør-Rondane i Antarktis. Det vart kartlagd av norske kartografar i 1957 frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946–47, og namngjeve av dei etter forma på fjellet.
Halle Flat
Halle Flat er ei relativt flatt område like sør for Coxcomb Peak i Allan Hills i Oates Land i Antarktis. Det vart undersøkt av New Zealand Antarctic Research Program Allan Hills Expedition i 1964. Dei gav namnet etter Thore G. Halle var den første som undersøkte fossile plantar i Antarktis i 1903 som ein del av dei vitskaplege rapportane til Otto Nordenskjöld under den svenske antarktisekspedisjonen i 1901–04.
Óla kalá
«Óla kalá» (gresk «Όλα καλά») er ein song av den greske songaren Sákis Rouvás frå albumet Óla kalá. Han vart utgjeven i september 2002.
Cyprin
Cyprin er ein blå varietet av mineralet vesuvian, skildra av Berzelius i 1821, frå Sauland i Telemark. Fargen skuldast eit lite innhald av kopar.
Rasmus Rasmusson Viland
Rasmus Rasmusson Viland var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Vikedal sokn i Vikedal  prestegjeld i Rogaland.
Rasmus Viland var son av gardbrukar og postbonde Rasmus Jakobsen og Lisbeth Tørresdotter på Strand i Sandeid Vikedal skisreide. I 1805 gifta han seg til garden Viland, Ilsvåg, i Vats skipsreide/Vikedal prestegjeld.- frå 1837 Vikedal herad - og dreiv denne sidan. Han tok på seg verv, mellom anna var han prestens medhjelpar. Som prestens medhjelpar hadde Viland innverknad på styre og stell i prestegjeldet.
I 1814 var Viland 4. representant frå Stavanger amt på Stortinget. Han var då medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik den 10. oktober 1814. Til Stortinget 1836 vart han vald til varamann. Han tapte loddtrekkinga om 3./4. plassen og blei derfor 4. varamann.
Han døydde på Viland i Ilsvåg, 8.mai i 1837. Gravlagt i Vikedal 17. mai 1837.
Tobolsk
Tobolsk (russisk Тобо́льск, tatarsk Tubıl) er ein historisk hovudstad for Sibir og i dag ein vanleg by i Tjumen oblast i Russland med om lag 100 000 innbyggjarar. Byen ligg der elvane Tobol og Irtysj renn saman.
Historie
Tobolsk vart grunnlagt av Jermak sine kosakkar i 1585–1586 under den første russiske framstøyten inn i Sibir nær ruinane etter hovudstaden til Sibir-khanatet, Qashliq. Han vart sete for viseregenten av Sibir og blømde opp på grunn av handel med Kina og Bukhara. Det var der den første skulen, teateret og avisa i Sibir vart oppretta. I The Further Adventures of Robinson Crusoe let forfattaren Daniel Defoe helten sin Robinson Crusoe opphalde seg i Tobolsk frå september 1703 til juni 1704.
Etter at territoriet vart administrativt oppdelt vart Tobolsk sete for generalguvernøren i Vest-Sibir heilt til det vart flytta til Omsk i 1820–1830. Mange sibirske byar hadde Tobolsk sitt våpen som ein del av sine opphavlege byvåpen, mellom andre Omsk, Tjumen og Tomsk og Omsk har framleis dette byvåpenet i dag.
Fram til Oktoberrevolusjonen (1917) var byen hovudstad for Tobolsk Gubernija. Byen vart òg brukt som eksilstad. Mellom anna vart nokre av dekabristane frå 1825 sende i eksil til Tobolsk. Byen vart mindre viktig etter at den transsibirske jernbanen ikkje vart lagt innom byen i 1890-åra.
I august 1917, etter Februarrevolusjonen, vart Tsar Nikolai II av Russland og familien hans ført hit for å leve i relativ luksus i det tidlegare huset til generalguvernøren. Men i april 1918, etter at den kvite armeen nærma seg byen, vart hele tsarfamilien skoten av den raude armeen i Jekaterinburg.
Økonomi og næringsliv
Økonomien i dagens Tobolsk er sentrert rundt eit stort oljeraffineri. Enkelte tradisjonelle handverk, slik som utskjering i bein, er bevart.
Attraksjonar
Tobolsk er den einaste byen i Sibir som har ein godt bevart stein-kreml, eller byfestning, bygt ved overgangen frå 1600- til 1700-talet. Dei kvite murane og tårna med ei samling av kyrkjer og palassliknande bygningar ligg flott til på ei høg elvebredd og vart erklært som ein nasjonal historisk og arkitektonisk skatt alt i 1870.
Dei viktigaste monumenta i kreml er St. Sofiakatedralen (1683–1686), ein overbygd marknadsplass (1703–1705), eit bispepalass (1773–1775) (no eit museum for lokalkunnskap) og det såkalla Svenskekammeret, med seks barokkhallar (1713–1716). Byen har nokre merkverdige barokke og nyklassisistiske kyrkjer frå 1700- og 1800-talet. Merkverdige er òg eit granittmonument til Jermak, bygt etter eit utkast av Aleksander Brullov i 1839.
Malmberget
Malmberget er ein svensk tettstad i Gällivare kommun i Norrbottens län i landskapet Lappland. I 2011 hadde tettstaden 5 590 innbyggjarar.
Malmberget er mest kjend for gruvene. Malmutvinninga starta i 1741 på fjellet Illuvaara (lulesamisk Jiellevárre), og fjellet vert sidan kalla Gellivare malmberg, og så berre Malmberget. Det første malmtoget vart lasta i 1888, det var byrjinga på det store malmrushet som skulle kome til å endre heile Malmfälten. I Malmberget var det arbeid å få, men ingen bustader – likskapen med gullrushet i Nord-Amerika er slåande. I dei første åra i Malmberget budde arbeidarane i koier som vart spikra saman av brukte dynamittkassar.
Malmberget er òg kjend for Gropen (eigentleg Kaptensgropen), som deler tettstaden i to delar. Gropen blei danna då ein av tryggleiksmessige årsaker reiv bygningar i sentrum og deretter sprengte opp dei gruvegangane som var under sentrum. I dag er gropen 250 meter djup.
Bygg (mellom anna dei to kinoane Nordan og Roxy) og vegar i det sentrale Malmberget er vorte rivne på grunn av rasfaren.
I Malmberget ligg gruvemuseet til LKAB. Der blir vist historia til gruvebrytinga, frå malmen vart oppdaga og fram til våre dagar. Malmberget hadde tidlegare høgast folketettleik i kommunen, men har dei siste tiåra krympa i rask takt, som ein følgje av at stadig større delar av samfunnet blir omfatta av det rasutsette området, og at det dermed oppstår bustadmangel. Fleire hundre leilegheiter er rivne i løpet av dei siste åra, mellom anna bustadområde som Bäckåsen og Tallbacka. Den siste tida har fleire frittliggande einebustader vorte flytta (på lastebil) frå Malmberget til eit område mellom tettstadene Gällivare og Malmberget. Denne typen husflyttingen kjem til å fortsetje dei næraste åra.
Kuznetsk
Kuznetsk (russisk Кузне́цк) er ein by i Penza oblast i Russland med om lag 90 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 110 km aust for Penza.
Historie
Kuznetsk er etter Penza den nest eldste byen i Penza oblast. Alt på 1600-talet eksisterte det ein busetnaden på denne staden kalla Narysjkino (russisk: Нарышкино). I 1780 fekk staden byrettar og det noverande namnet Kuznetsk. På denne tida var byen senter for distriktet Kusnetsk i Saratov gubernija.
Næringsliv
Viktige område i næringslivet i byen er elektroteknikk, lysindustri og skoproduksjon. Det finst òg kjemiske føretak og næringsmiddelkombinat i byen.
Nils Trulsson Bru
Nils Trulsson Bru var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Mosterøy i Rogaland.
Bru var fødd på garden med same namn, og tok i si tid over farsgarden i Mosterøy. Han var 3. representant frå Stavanger amt på omframstortinget i 1814, og vald til 1. representant frå amtet til Stortinget 1815-16. Det sistnemnde valet vart forkasta med 74 mot 10 røyster, då han var under tiltale frå lovverket. 22. april 1816 vart Bru frikjend ved dom i underretten. Aktor som hadde lagd ned påstand om straff på «ære og liv» vart dømd til å betale ei bot 10 riksdalar.
Bru var 2. representant på Stortinget 1821 og omframstortinget 1822 for same valkrinsen som før. Han var i 1821 medlem av åtte komitear. Mellom dei om fisket ved Skudenes, om hummarfisket, sildehandelen i Bergen, brennevinslova, brennevinsbrenning på landet og formannskapslova.
Bru døydde 1823 på garden sin i Mosterøy.
P-bølgje
Primærbølgjer eller P-bølgjer er ei form for elastiske bølgjer eller seismiske bølgjer, som kan forplante seg gjennom gassar )som lydbølgjer), faste stoff og væsker, inkludert jorda. P-bølgjer vert skapt av jordskjelv og registert av seismometer.
Bakgrunnsstoff
P-bølger
All of My Love
«All of My Love» (norsk 'all min kjærleik') er ein gospelinspirert popsong frå 2020 med den maltesiske artisten Destiny Chukunyere. Songen vart vald av kringkastaren PBS til det maltesiske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. Songen og ein tilhøyrande musikkvideo vart offentleggjorde 9. mars 2020. Songaren Destiny Chukunyere vart vald til å representere Malta etter at ho vann den andre sesongen av talentkonkurransen X Factor Malta. Songen «All of My Love» vart vald etter X Factor Malta. 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020, og songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.
Om songen
«All of My Love» er skriven av låtskrivarteamet Bernarda Brunovic, Borislav Milanov, Sebastian Arman, Dag Lundberg, Joacim Persson og Cesár Sampson. Sistnemnde deltok for Austerrike i 2018 og enda på ein tredjeplass, medan Borislav Milanov og Joacim Persson òg skreiv det maltesiske bidraget «Chameleon» i 2019. Milanov står òg bak fleire andre Eurovision-bidrag, òg i 2020: Tysklands «Violent Thing» og Bulgarias «Tears Getting Sober».
Songen skulle ha representert Malta i Eurovision Song Contest 2020, etter at Destiny Chukunyere vann X Factor Malta i februar 2020. Vinnaren av X Factor Malta vart Maltas representant i Eurovision Song Contest. Songen vart vald éin månad etter. I januar 2020 vart Malta trekt til å delta i den fyrste semifinalen tysdag 12. mai. Men på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlysa Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.
Waiouru
Waiouru er ei bygd som ligg omtrent midt i Nordøya på New Zealand. Han ligg 25 km sør for Mount Ruapehu og høyrer til Ruapehudistriktet. I 2018 hadde staden 765 innbyggjarar.
Namnet «Waiouru» er ei kortform av «Te-Wahi-Oru-Nga-Tangata», eit maorinamn som tyder 'Staden alle må passera'. Waiouru er ein militærby som har vakse opp rundt militærleiren Army Training Group. Hovudattraksjonen her er National Army Museum på New Zealand>National Army Museum, som opna i 1978. Det har utstillingar knytte til newzealandsk forsvarshistorie.
Dervisj
Dervisj (gjennom tyrkisk frå persisk درویش darvīsh, 'tiggar' ) er ein person som høyre til ein religiøs brorskap eller orden (tarika) innan sufi-islam.
«Dervisj» tyder 'fattig' på same måte som det arabiske ordet fakir. Det viser til ei audmjuk og enkel haldning i høve til Gud, ikkje nødvendigvis materiell fattigdom.
Dervisj-livsstilen kan til ein viss grad samanliknas med tiggarmunkar i kristendommen og sadhuar i hinduismen, buddhismen og djainismen.
Perlitt
Perlitt er ein vulkansk glasbergart av ryolittisk samansetnad. Han syner konsentrisk oppsprekking på grunn av samantrekking av glasmassen ved avkjølig. Fenomenet kan vere så markert at bergarten synest å bestå av små kuler med konsentriske lag som lausnar som skal på ein lauk. Ved kunstig oppvarming blir bergarten til eit laust, lett pulver som kan brukast til isolasjonsmateriale.
Pegmatitt
Det er to hovudtypar av pegmatittar, granittpegmatittar og nefelinsyenitt-pegmatittar, som omfram skilnader i hovedmineralogi òg skil seg med omsyn til innhaldet av sjeldne bimineral. Granitt-pegmatittar er særs utbreidd i Noreg, særleg i Østfold, i Bamble og langs sørlandskysten, i Tørdal, Iveland og Evje og i Tysfjord. Nefelinsyenitt-pegmatittane er særleg kjende ved Langesundsfjorden og elles i Vestfold, og på Grønland og Kola.
Namnet pegmatitt kjem av gresk pegma som tyder «binding» eller «nettverk».
Cernusco sul Naviglio
Cernusco sul Naviglio er ein by og ein kommune i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia. Kommunen har 32 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 13,3 km². Byen ligg 133 meter over havet, og grensar i nord til Provinsen Monza og Brianza.
Kjøkenutstyrsprodusenten ALI Group har hovudkontoret sitt i Cernusco.
Gaetano Scirea, lagkapteinen på Italia sitt vinnarlag under fotball-VM 1982, var frå Cernusco sul Naviglio.
Roderick Murchison
Sir Roderick Impey Murchison var ein skotsk geolog som først skildra og utforska silursystemet.
Han var direktør for Geological Survey of Great Britain frå 1855 til 1871. Undersøkingane hans over silur- og devonsystema vart avgjerande for utviklinga av stratigrafien. I 1844 oppdaga han mellom anna at sedimenta i Oslofeltet var folda og at dei høyrte til silursystemet. Denne oppdaginga sette i gang den moderne utforskinga av området.
Norsk Sykepleierforbund
Norsk Sykepleierforbund (NSF) er ein norsk fagorganisasjon for autoriserte sjukepleiarar, spesialsjukepleiarar, jordmødrer, helsesjukepleiarar og sjukepleiestudentar. Organisasjonen vart stifta 24. september 1912 av Bergljot Larsson. Forbundet er fjerde største fagforbundet i Noreg, med 120 000 medlemar, og er det nest største forbundet i Unio.
Roderick Murchison
Hovudverket hans er The Silurian System frå 1839.
Norsk Sykepleierforbund
Norsk Sykepleierforbund held landsmøte kvart fjerde år. Der vert det vald politisk leiing samansett av forbundsleiar, nestleiar og 2. nestleiar. For 2019-2023 er Lill Sverresdatter Larsen leiar.
Leiarar i NSF
Frå 1. mars 2022 er Rune Hallingstad generalsekretær i Norsk Sykepleierforbund. Han tok over etter Olaug Flø Brekke, som hadde vore generalsekretær sidan sommaren 2012.
Blackstone Plain
Blackstone Plain er ei lita slette like sør for Harper Point ved nordenden av Saunders Island i Sør-Sandwichøyane. Dette låglandet består av mørk basaltisk lava og i 1964 merka mannskapet på HMS «Protector» seg at det var det einaste området på øya som var fritt for is og snø. Det skildrande namnet vart gjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1971.
Ájos Kassianós
Ájos Kassianós (gresk Άγιος Κασσιανός, tyrkisk Kafesli) er ein bydel i byen Levkosía i distriktet Levkosía i Republikken Kypros. Bydelen ligg sentralt i byen.
Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har den nordlege delen av bydelen vore utanfor kontroll frå styresmaktene, frå 1983 administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein bydel i Lefkoşa (Nord-Levkosía).
Rjukan-Notodden industriarv
Rjukan-Notodden industriarv er ein verdsarvstad i Vestfold og Telemark, oppretta for å verna industrilandskapet rundt Rjukan og Notodden, med jarnbane og jarnbaneferjer på Tinnsjå. Verdsarvstaden er sentrert rundt utnyttinga av vasskraft frå innsjøen Møsvatn og vassdraget derifrå, ned gjennom Tinnsjå og ned til Heddalsvatnet og Tinnåa, der det vart bygt vasskraftverk og storskalaindustri på Norsk Hydro for å produsere kunstgjødsel av naturbasert nitrogen. Komplekset omfattar òg transportsystemet, med privatjarnbanene Rjukanbanen og Tinnosbanen, og Tinnsjøferjene DF «Ammonia» og MF «Storegut», tilføring av strøm, busetnad og ei rekkje byinstitusjonar knytte opp mot leiing og arbeidarar i dei to byane og fabrikkar.
Rjukan-Notodden industriarv blei ført opp på den tentative verdsarvlista i 2009 saman med Odda–Tyssedal industriarv. 5. juli 2015 vart staden ført opp på verdsarvlista.
Guitar Slim
Eddie Jones betre kjend som Guitar Slim, var ein New Orleans-bluesgitarist i 1940- og 1950-åra. Han var mest kjend for den millionseljane songen «The Things That I Used to Do», produsert av Johnny Vincent for Specialty Records. Songen er oppført på lista til Rock and Roll Hall of Fame over 500 songar som forma rock and roll. Slim hadde stor innvernad på rock and roll og eksperimenterte med forvrengde overtonar frå den elektrike gitaren eit heilt tiår før Jimi Hendrix.
Biografi
Jones var fødd i Greenwood i Mississippi. Mora døydde då han var fem og han voks opp hos bestemora. I tenåra arbeidde han på bomullsåkrane og fritida brukte han på platebulene der han stundom song eller dansa. Han var god nok som dansar til at han fekk kallenamnet «Limber Leg».
Hatch Plain
Hatch Plain er ei lita slette dekt med avsetningar 1350 meter over havet, aust i Du Toit Nunataks i Read Mountains i Shackletonkjeda i Antarktis. Han vart fotografert frå lufta av U.S. Navy i 1967 og kartlagt av British Antarctic Survey i 1968–71. I samband med at stader i området vart namngjevne etter geologar, vart han namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1971 etter Frederick H. Hatch (1864–1932), ein britisk geolog som skreiv mykje brukte lærebøker om vulkansk og sedimentær petrologi.
Guitar Slim
Biografi
Etter å ha kome attende frå militærteneste i andre verdskrigen, byrja han å spele på klubbar kring New Orleans i Louisiana. Bandleiaren Willie D. Warren introduserte han for gitaren. Han var særleg inspirert av T-Bone Walker og Clarence «Gatemouth» Brown. Kring 1950 byrja han å bruke scenenamnet Guitar Slim og vart kjend for dei ville framføringane sine. Han gjekk med lyse dressar og farga håret sitt lyst for matche dei. Han hadde ein assistent som følgden han kring publikum med ein opp til 120 meter lang leidning mellom gitaren og forsterkaren, og sat stundom på skuldrene til assistenten eller tok til og med gitaren med seg utafor klubben og fekk trafikken til å stoppe opp. Lyden hans var uvanleg - han spelte gitaren sin med forvrenging meir enn eit tiår før rockegitaristane gjorde det same, og den gospelaktige røysta hans gjorde han lett å kjenne att.
Han spelte stundom i lag med Muddy Waters i Los Angeles i California på somme konsertar.
Innspelingar
Den førte innspelinga hans var i 1951. Han hadde ein mindre rhythm and blues-hit i 1952 med «Feelin' Sad», som Ray Charles seinare spelte inn. Den største suksessen hans var «The Things That I Used to Do» (1954), som var produsert av ein ung Ray Charles og gjeven ut av Art Rupe sitt Specialty Records. Songen låg fleire veker på toppen av R&B-lista til Billboard og selde over ein million eksemplar, og vart etter kort tid ein bluesstandard. Han medverka òg til utviklinga av soul.
Han spelte for fleire selskap, som Imperial, Bullet, Specialty og Atco.
Død
Det gjekk nedover med karrieren og Jones vart alkoholikar. Han døydde av lungebetennelse i New York City, berre 32 år gammal. Han er gravlagd på ein liten gravplass i Thibodaux i Louisiana, der manageren hans Hosea Hill budde.
Ettermæle
Buddy Guy, Albert Collins og Frank Zappa var alle inspirerte av Guitar Slim. Det same var Jimi Hendrix, som spelte inn ein versjon av «The Things That I Used to Do», med Steve Stills på bassgitar, i 1969. Stevie Ray Vaughan spelte òg ein versjon av songen.
Ein av sønene til Jones kalla seg Guitar Slim jr. kring New Orleans. Han spelte mange av songane til faren.
Tempyo-zan
Tempyo-zan er ein klipperik ås i Antarktis på 260 moh. Han stig opp frå sørenden av Skarvsnes på kysten av Dronning Maud Land. Åsen vart kartlagd frå landmålingar og flyfoto tekne under Den japanske antarktisekspedisjonen (JARE), 1957-62. Namnet «Tempyo-zan», som truleg skildrar forma på åsen, vart gjeve av JARE i 1973.
Malmköping
Malmköping ligg 15 km nord for Flen, er kommunen sin største turiststad, og sete for Sveriges lokaltrafikmuseum med mellom anna sporvogner frå dei 13 sporvognsbyane i Sverige. Museet blir drive på ideell basis av medlemmar i Svenska Spårvägssällskapet. I Malmköping ligg òg museet Malmahed og eit såkalla naturum.
Historie
Utgravningar har vist at området var busett alt for 5000 år sidan. Malmköping er først og fremst prega av regimentet som hadde øvingsstaden sin her. Staden er opphavleg vekse opp omkring forsvaret som hadde verksemd der mellom åra 1774 og 1921.
I 1771 vart Gustaf Adolf von Siegroth sjef for Södermanlands regiment, og same år valde han ut Malma hed til permanent ekserserplass.
Namnet Plevna kjem frå den bulgarske byen Pleven. Der vart det i 1877 utkjempa harde slag under den russiske-tyrkiske krigen på Balkan. Då brukte ein for første gongen skyttergraver, eit system som seinare vart innført i Malmköping. Restane av desse øvingsskyttergravene finst framleis på Plevnahöjden. I 1921 flytta Södermanlands regiment permanent til Strängnäs.
Staden i dag
I dag er staden kanskje best kjend for Malma Marka som blir det arrangert på Malma hed. Marknaden er vorte arrangert årleg av Malmköpings IF i juli sidan 1976 og pleier å trekkje ca 60 000 – 80 000 vitjarar.
Samnordisk runetekstdatabase
Samnordisk runetekstdatabase (svensk Samnordisk runtextdatabas) er eit prosjekt for å oppretta og halda ved like ein database for runeskrifter. Føremålet med prosjektet er å utvikla ein fullstendig katalog over runeskrift i eit maskinlesbart format for forsking. Databasen er fritt tilgjengeleg frå Institutionen för nordiska språk som Rundata 3.1 & SRD 2014 med eit klientprogram, kalla Rundata, for Microsoft Windows og som reine tekstfiler for andre operativsystem.
Historikk
Opphavet til Samnordisk runetekstdatabase var ein database frå 1986 ved Universitetet i Uppsala over svenske runeinnskrifter for bruk ved Institutionen för nordiska språk. På eit seminar i 1990 vart det foreslege å utvida databasen til å dekka alle runeskrifter i dei nordiske landa, men finansieringa av prosjektet var ikkje på plass før det i 1992 vart gjeve støtte frå Axel och Margaret Ax:son Johnsons fond. Prosjektet vart offisielt starta 1. januar 1993 ved Universitetet i Uppsala. Etter 1997 hadde ikkje prosjektet økonomisk støtte og arbeidet heldt fram med ein redaksjonskomite på friviljug basis med deltakarar frå Riksantikvarembetet og Runeforum. I versjonen frå 19. mai 2015 var det over 6500 runeinnskrifter i databasen. I 2021 er det over 11000 runeinnskrifter, dei utgjer eit korpus på rundt 49000 ord.
Databaseelement
Kvart element inneheld original tekst og translitterasjon til eit standardisert norrønt, ei engelsk og i nokre tilfelle norsk omsetjing, funnstad, geografiske koordinat, informasjon om materialet, føremål, utdrag frå kjelder og lenkjer til bilete.
Runesteinane vert identifisert med eit signum (ID-nummer) som består av opptil tre delar. Første delen skildrar opphavsstaden for inskripsjonen. For svenske inskripsjonar inneheld databasen ein kode for svenske landskap, og for innskrifter utanfor Norden ein landkode, denne er ulikt frå ISO 3166.
Landskapskodar:
Landkode:
Andre delen av koden er eit serienummer eller eit nummer frå ei tidlegare kjelde med katalogisering. Koden U 88 tyder at innskriften er frå Uppland og er den åttiåttende innskriften som er katalogisert. Dette systemet har sin opphav i boka Sveriges runinskrifter frå den svensken Riksantikvarämbetet.
Tredje delen av koden er eit teikn som indikerer tidsalder (Urnordisk, Vikingtid, eller Mellomalder) og om inskripsjonen er forsvunne eller nyomsett
Datering av inskripsjonane i Rundata
For nokon danske inskrifter frå Jacobsen & Moltke er det gjeve ein meir nøyaktig tidsperiode for vikingtiden. Periodane som er brukt er:
Mange av inskripsjonane i Rundata inkluderer i tillegg eit felt for Stilgruppering. Dette viser til såkalte dateringsband bestemt av stilen på ornamenta på steinen etter forslag frå Anne-Sofie Gräslund.
Målsryd
Målsryd er ein svensk tettstad i Borås kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 910 innbyggjarar. Målsryd ligg cirka ni kilometer søraust for Borås.
Samnordisk runetekstdatabase
Datering av inskripsjonane i Rundata
Dateringsbanda er:
Petrografi
Petrografi er den delen av faget petrologi som omfattar skildring og klassifikasjon av bergartar. Mikroskopisk undersøking av tynne bergartssnitt (tynnslip) er ein viktig metode.
Confusion Island
Confusion Island er ei øy på vestsida av innløpet til Clowes Bay, utanfor sørsida av Signy Island. Den sørlege delen av øya vart kartlagd og namngjeven Confusion Point av mannskapet på RSS «Discovery II» under Discovery Investigations i 1933, UK Antarctic Place-Names Committee endra namnet i 1974, og nytta det om heile øya.
Petrografi
Bergartene klassifiserast for det første som anten sedimentære, metamorfe eller erruptive. Desse hovudtypane av bergarter har så eigne system for klassifikasjon. Bergartane består av mineral som kan identifiserast ved hjelp av mikroskop eller røntgen-metodar.
Samnordisk runetekstdatabase
Referanseverk
Katalognummera viser til mange referansverk og vitskaplege artiklar. Nokre av dei viktigaste er:
Riksantikvaräbetet; Sveriges runinskrifter, digitale utgåver.
Nostoc Flats
Nostoc Flats er ei lita slette, dekt av algearten Nostoc. Sletta ligg aust for den sørlege fliken av Joycebreen på Scott Coast i Victoria Land. Han fekk dette namnet av New Zealand Geographic Board (NZGB) i 1994.
Tears Getting Sober
«Tears Getting Sober» (norsk 'tårer vert edru') er ein song frå 2020 med den bulgarske songaren og låtskrivaren Victoria. Songen vart sloppen 7. mars 2020 og skulle ha representert Bulgaria i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.
Om songen
«Tears Getting Sober» er skriven av artisten Victoria saman med Borislav Milanov, Lukas Oscar og Cornelia Wiebols frå låtskrivarselskapet Symphonix International.
Songaren sjølv seier at låten er svært personleg for ho, og at songen handlar om korleis ein kan koma seg gjennom problema sine og deretter gå vidare. Den anerkjende låtskrivaren Boris Milanov deltok òg i arbeidet med songen, og seier psykiske problem har vore ein stor inspirasjon til songen. Under låtskrivarsamlingane fekk to unge personar sterke panikkanfall og måtte på sjukehus. «Til slutt viste det seg at bodskapen til songen måtte handla om dagens generasjon og deira utfordringar med psykiske vanskar», sa Milanov i eit intervju, og la til: «Men bodskapen er at det framleis er håp, og at din einaste veg ut er å kjempa og å trassa frykta din. Det er betre å ha eit arr enn å ha eit evig-ope sår».
Bergamott
Bergamott (Citrus x bergamia eller Citrus bergamia), også kjend som bergamottappelsin, er ei sitrusfrukt som blir dyrka for den eteriske olja si. Typen blir hovudsakleg dyrka i Calabria, der ein oppnår den beste olja. Bergamottolje blir brukt i kosmetikk, næringsmiddel, til aromaterapi og liknande. Ho er mellom anna kjend frå eau de cologne, Earl Grey-te og snus.
Tears Getting Sober
Om songen
Tittelen på låten vart offentleggjord 4. mars 2020, og songen vart utgjeven tre dagar etter. Songen og videoen vart fyrst vist på den bulgarske TV-kanalen BNT 1 klokka 9 om morgonen 7. mars, og vart sloppen på YouTube ein halv time etter.
Bergamott
Skildring
Bergamott-planten er eit lite tre. Det men kan bli opptil 12 meter høgt, men frukttre blir haldne 4-5 meter høge. Treet har sylindrisk stamme og gråbrun bork. Bergamott er eviggrøn med ovale og glatte blad. Blomane er kvite. Bløminga finn stad i april og mai, medan fruktene byrjar mogna i november.
Tears Getting Sober
Eurovision Song Contest
«Tears Getting Sober» skulle ha vore det bulgarske bidraget i Eurovision Song Contest 2020, etter at Victoria vart internt vald av Bulgarias nasjonale televisjon (BNT) til å representere landet i tevlinga.
I januar 2020 vart Bulgaria trekt til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen skulle ha vore arrangert i Rotterdam Ahoy i Rotterdam i Nederland torsdag 14. mai. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 vedtok EBU å avlysa Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.
Bergamott
Skildring
Fruktene er små og runde. Dei er grøne som kart og gule når dei mognar.
Namn og taksonomi
Namnet «bergamott» er truleg ei samanblanding mellom bynamnet Bergamo og bergamottpære, ein pæretype som på turkotatarisk heiter beg-armutu, 'prinsepære'. På italiensk heiter frukta bergamotto og på fransk bergamote. I Frankrike blir også limett av og til kalla «bergamote», medan på engelsk omtaler ein også urter frå hestemynteslekta Monarda som dette.
Bergamott oppstod som ei kryssing mellom to ulike sitrustypar, med pomerans (C. aurantium) og limett (C. limetta) som dei to mest sannsynlege stamartane. Ein reknar med at kryssinga oppstod i Italia, men planten kan også ha blitt innført frå ein annan stad ved Middelhavet eller Kanariøyane.
Planten har hatt fleire ulike vitskaplege namn ut frå korleis ein klassifiserer han. Citrus x bergamia viser til statusen som ein hybrid, men artsnamnet Citrus bergamia er også mykje brukt. Citrus aurantium ssp. bergamia viser til at han også er blitt rekna som ein underart til pomerans. Andre synonym er Citrus limetta ssp. bergamia, Citrus decumana ssp. bergamia og Citrus bergamota.
Dyrking og bruk
Bergamottolje har vore dyrka i middelhavsland i fleire hundreår. Bergamott veks mellom anna godt på Sicilia og i delar av Nord-Afrika, men den beste etriske olja får ein frå plantar frå Calabria, der ein også har størst produksjon. Ein dyrker også noko bergamott i Elfenbeinskysten. Dei særskilde eigenskapane til bergamottolje har vore kjende sidan midten av 1750-talet. Ein vinn ut bergamottolje ved å kaldpressa det avrivne skalet til frukter som nesten er mogne, for så å rensa og filtrera henne.
Bergamott er ei sur frukt som ikkje blir eten rå, men ho kan syltast til marmelade og skalet kan kandiserast til sukat. Bergamottolje kan brukast til å smaksetja søtsaker, som lokum frå Midtausten og bergamote de Nancy frå Frankrike. Bergamottolje blei brukt til å smaksetja te frå 1800-talet, og er i dag særleg kjend i teblandinga Earl Grey. Ho kan også brukast til likør og snustypar som Skruf og Generalsnus.
Olja blir mykje brukt til ulike parfymar, kremar og såper. Ho er ein viktig del av eau de cologne, som blei utvikla ved byrjinga av 1700-talet. Bergamottolje har også ein vid bruk innan aromaterapi, der ho særleg blir rekna for å verka avslappande samstundes som ho er forfriskande. Andre bruksområde er mot infeksjonar i hud, munn, andedrettsorgan og urinvegar.
Nokre innhaldsstoff i bergamottolje, som bergapten og psoralen, kan gjera huda ømfintleg for lys.
Johannes Eriksson Malmin
Johannes Eriksson Malmin var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Bjerkreim i Rogaland.
Malmin var fødd i Bjerkreim, far hans var gardbrukar. Då han var ei i kring 20 år gammal arbeidde han i tre år i Bergen. Der lærte han seg skriving og rekning, og skaffa seg ein del bøker. Han vart seinare gardbrukar på farsgarden og dreiv eit sagbruk. Han var mykje i kommunal aktivitet, medlem av skulestyret 1826-32 og deltok ofte under utskiftingsforretningar.
År 1818 var han stortingsmann frå Stavanger amt, medlem av fem komitear. Mellom anna var han med i komiteen om skysslova og komiteen om innkvarteringa.
Han døydde på garden sin i Bjerkreim i 1852.
Akaa
Akaa (svensk Ackas) er ein finsk by og kommune i landskapet Birkaland. Kommunen har cirka 17 000 innbyggjarar og eit areal på 314,38 km² der 12,51 km² er vatn. Akaa er ein finskspråkleg kommune som grensar til kommunane Lempäälä, Tavastehus, Urjala, Valkeakoski og Vesilahti.
Den noverande bykommunen vart danna den 1. januar 2007 gjennom samanslåing av kommunane Toijala og Viiala. Den 1. januar 2011 vart Kylmäkoski kommune innlemma i Akaa.
Akaa var tidlegare ein kommune som vart oppløyst i 1946 og delt mellom kommunane Toijala, Kylmäkoski, Viiala og Sääksmäki.
Helikoid straum
Helikoid straum er ein korketrekkar-liknande vasstraum i ein meander og eit døme på ein sekundær straum.
Helikoid straum er ein medverkande faktor til at det oppstår utglidande bakkar og elveklipper i ein meanderande del av ei elv. Den helikoide rørsla i straumen medverkar til prosessar knytte til hydraulisk verknad og korrasjon på utsida av meanderet, og fører sediment over botnen av meanderen mot innsida.
Malungsfors
Malungsfors er ein svensk tettstad i Malung-Sälens kommun i Dalarnas län i landskapet Dalarna. I 2005 hadde tettstaden 559 innbyggjarar.
Malmslätt
Malmslätt er ein tettstad i Linköpings kommun i Östergötlands län i Östergötland i Sverige. I 2011 hadde tettstaden 5 214 innbyggjarar. Malmslätt ligg ved E4, ligg cirka seks kilometer vest for Linköping.
Største føretaket på staden er det høgteknologiske føretaket Celsius Aerotech AB, som produserer materiell for militær flyindustri. Malmslätt har elles lange tradisjonar på luftforsvarsområdet; allereie på 1920-talet fann ein avgrensa produksjon av fly stad ved Armé- och marinflygets reparationsverkstäder på Malmen. De har vore militær flyskule her frå 1985 og i dag største flymuseet i Sverige.I Malmslätt ligg Kärna kyrkje.
VPK-7829 Bumerang
VPK-7829 Bumerang (russisk Бумеранг, Boomerang) er eit amfibisk Pansra personellkøyretøy med åtte hjul utvikla for Den russiske hæren.
Design
Panseret, som er keramisk, vil verne mannskapet mot granatsplintar. 8x8 hjul med 750 hk dieselmotor.
Birkala
Birkala (finsk Pirkkala) er ein finsk kommune. Kommunen ligg i landskapet Birkaland, 10 km sørvest for Tammerfors. Birkala har cirka 16 155 innbyggjarar og har eit areal på 103,86 km².
Birkala har berre finsk som målform.
I åra 1922–38 heitte kommunen Södra Birkala (finsk: Etelä-Pirkkala).
I kommunen ligg Tammerfors-Birkala lufthamn og den nye teknologiparken Partola Business Park. Birkala-bjørk er ein bjørkemutasjon som stammar frå Birkala.
Peridotitt
Viktige bergartstypar innan denne gruppa er dunitt eller olivinstein (med meir enn 90 % olivin), harzburgitt (med vesentleg olivin og ortopyroksen), wehrlitt (med vesentleg olivin og klinopyroksen) og granatperidotitt (med rikelig granat). Han finst som som gangar eller isolerte kuppar og større massiv.
Peridotittar vert lett omdanna til serpentinitt. Truleg kjem mange av peridotittane opphavleg frå den øvre delen av mantelen til jorda, og er ført inn i jordskorpa under deformasjonar knytte til danninga av fjellkjeder. Neve- til hovudstore knollar av peridotitt finst dessutan som innesluttingar i basaltiske lavaer og kimberlittpluggar, som begge òg har opphavet sitt i den øvre mantelen til jorda.
I Noreg finst peridotittar som linser i gneis og skifer i vestre delar av landet mellom Sunnfjord og Troms, og som lag i gabbro i Jotunheimen og Troms/Vest-Finnmark. Dei er gjerne lett kjennelige ved rustbrun forvitringsfarge. Ven granatperidotitt er kjent frå Vanylven og Tafjord på Sunnmøre og frå Otterøya ved Molde.
Coronation Island
Coronation Island er den største av Sør-Orknøyane, 40 km lang og frå 5 til 13 km (i snitt 9 km) brei. Øya strekkjer seg hovudsakleg frå aust til vest og er stort sett dekt av is. Ho har mange viker, isbrear og fjelltoppar og den høgaste toppen er 1265 meter over havet. Ho vart oppdaga i desember 1821 av kaptein Nathaniel Palmer, ein amerikansk sjømann, og kaptein George Powell, ein britisk sjømann. Powell kalla opp øya til ære for kroninga av George IV, som vart konge av Storbritannia i 1820.
Nasjonalplantar
Nasjonalplantar er ulike planteslag, blomar og frukter nytta som nasjonalsymbol eller valde ut som døme eller symbol for plantelivet i landet sitt. Nokre plantar har tradisjonelt vore brukt som symbol eller knytte til landet, andre er blitt valde ut i nyare tid. Nokre nasjonalplanter har offisiell status og kan til dømes bli brukte i offisielle samanhengar, medan andre ikkje har det.
Gabriel Jonassen
Gabriel Jonassen var ein norsk gardbrukar, skipsreiar, kjøpmann og stortingsmann frå Høyland i Rogaland.
Han var son til ein lensmann og gardbrukar. I unge år fekk han undervisning heime hos presten i bygda. Han dreiv både skipsreiarlag og salta sild for sal. I 1812 tok han borgarskap i Stavanger, men busette seg i byen fyrst i 1833. Han tok over farsgarden i Høyland, og arva elles eit par andre bruk på Jæren. Kyrkja i Sandnes by vart sidan bygt på eit av desse bruka.
Petrologi
Petrologi (frå gresk: πέτρα, petra, stein; og λόγος, logos, kunnskap) er eit fagområde innan geologi som omfattar læra om bergartar og danninga av dei.
Gabriel Jonassen
Jonassen var medlem av bystyret i Stavanger 1838-50. Elles hadde han få verv, han «var ved sine træffende vittigheter for meget kritisk til at man turde bruke ham». Han var allereie i unge år ein rik mann, og gjekk under tilnamnet «Lorden av Jæren».
Petrologi
Studiet av bergartene omfattar feltrelasjonar, kva for mineral som er til stades og korleis desse er knytte til kvarandre (teksturelle tilhøve), kor store dei er (kornstørrelse) og dessutan den kjemiske samansetnaden av bergarten og dei einskilde minerala. Studiet av væskeinneslutningar er viktig for magmatiske og metamorfe bergartar. Saman med eksperimentelle data vil ein frå slike undersøkingar kunne utleie korleis bergartane oppstod.
Magshimim
Magshimim (hebraisk skrift מַגְשִׁימִים, tyder 'Draumeoppfyllarar') er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg nær Yehud og høyrer til Drom HaSharon regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 771.
Gabriel Jonassen
Han døydde i Stavanger i 1870.
Petrologi
For ein magmatisk bergart er det av interesse frå kva slags magma han er danna og under kva for temperatur- og trykkforhold. For ein metamorf bergart ynskjer ein å avgjere utgangsmaterialet og dei temperatur- og trykkendringane bergarten har vore utsett for. For sedimentære bergartar er opplysningar om avsetningstilhøva og klima viktige.
Magshimim
Moshaven vart skipa i 1949 av demobiliserte soldatar frå det israelske forsvaret. Dei fekk seinare med seg andre israelarar og immigrantar frå Polen.
Mellom anna er hovudnæringa i moshaven basert på blomstereksport og produksjon av printarar.
Strukturformel
Ein strukturformel er ein notasjon brukt innan kjemi for å visa korleis atoma er bundne til kvarandre i eit molekyl. Strukturformlar må ikkje forvekslast med den enklare typen kjemisk formel ein kallar summeformel, som berre viser talet på atom av kvart atomslag.
Tekstbaserte strukturformlar kan vere nyttige når det ikkje er mogeleg å skrive ut molekyla grafisk. Til dømes kan etanol skrivast som CH3CH2OH
I ein lewisstruktur vert atomkjernane representerte ved forkortinga av grunnstoffet som det vert skrive i det periodiske systemet. Einskilde elektron vert skrivne ut som punkt. Elektronpar vert skrivne som strek. Ein enkelt strek mellom to atom motsvarar ei enkeltbinding, ein dobbelstrek motsvarar ei dobbelbinding og ein trippelstrek motsvarar ei trippelbinding.
Innan organisk kjemi er det vanleg at ein ikkje skriv bokstaven C ut for karbon, slik at karbonatomet ser ut som eit hyrne og at både hydrogentoma og bindingane deira vert forenkla. Om eit molekyl er stort og ein berre er interessert i den delen av molekylet som er innblanda i ein reaksjon, kan ein bruke bokstaven R for å vise til eit eventuelt framhald av molekylet. Ladningar er representerte av eit innringa plussteikn for positiv ladning eller eit innringa minusteikn for negativ ladning (ein ringar inn ladningane for å skilje dei frå plussteikna som vert nytta i reaksjonsformelane). Partielle ladningar vert representerte av den greske bokstaven Δ, delta, følgd av eit pluss- eller minusteikn.
Merkurbergbahn
Merkurbergbahn, òg kalla Merkurbahn, er ein meterspora kabelbane (kabelbane med sporvidd på ein meter) som går opp på fjellet Merkur i den tyske byen Baden-Baden. Banen har ei lengd på 1192 meter. Høgda mellom den nedre stasjonen, som ligg 287 meter over havet, og den øvre stasjon på 567 meter over havet, elleve meter under den eigenlege toppen av Merkur, er såleis på 370 meter. Minste stigninga er på 23 %, den største stigninga 54 %.
Turen med banen tek om lag fem minutt.
Keith Harwood
Keith Harwood var ein amerikansk lydteknikar som er mest kjent for arbeidet sitt i Olympic Studios med musikarar som David Bowie (på Diamond Dogs i 1974 ), Pretty Things og Ron Wood. Harwood samarbeidde lydteknisk på Rolling Stones-albuma It's Only Rock 'n' Roll (1974) og Black and Blue (1976) med høvesvis brørne Andy og Glyn Johns. Han var òg lydteknikar på ei rekkje Led Zeppelin-album, mellom anna Houses of the Holy (1973), Physical Graffiti (1975) og Presence (1976).
I 1977 hadde Harwood vore med på miksinga av Rolling Stones-albumet Love You Live i Olympic Studios i London. På veg heim frå økta sovna han ved rattet som følgje av utmatting. Bilen hans køyrde av vegen i Sør-London i Queens Ride i Barnes, og inn i eit gammalt platantre, og drap han straks. Rolling Stones dedikerte Love You Live til minne om Harwood. Marc Bolan døydde i ei bilulykke same stad to veker seinare.
Anna Morandi Manzolini
Anna Morandi Manzolini var ein italiensk anatom og biletkunstnar som tente som professor i anatomi og modellering ved universitetet i Bologna og var internasjonelt kjend for sine anatomiske voksmodellar.
Liv og virke
Anna Morandi var fødd i Bologna som dotter av Carlo Morandi og Rosa Giovannini. Ho studerte teikning og skulptur under Giuseppe Pedretti og Francesco Monti, og blei gjennom dei kjend med anatomen og voksskulptøren Giovanni Manzolini. Dei gifta seg i 1740 og fekk seks barn; to av dei levde opp.
Anna Manzolini lærte seg snart anatomi og hjelpte ektemaken med å dissekera og laga modellar. Ho utvikla nye disseksjonsmetodar, og identifiserte tidlegare ukjende kroppsdelar. Då Giovanni blei sjuk av tuberkulose heldt Anna Manzolini førelesingane hans, og etter at han døydde i 1755 overtok ho heile verksemda. Dette året tilkjende også pave Benedikt XIV henne eit årleg stipend for resten av livet. I 1756 blei ho utnemnd til professor i anatomi ved Vitskapsinstituttet i Bologna, og i 1760 blei ho også utnemnd til modellatrice ('modellmakar'). Gynekologiprofessoren Gianni Galli bad henne førelesa for studentane hans.
Manzolini var vidkjend i Europa for sine anatomiske voksskulpturar, som mellom anna viste fram nerver, kapillærårer og fosterutvikling. Ho blei medlem av vitskapsakademia i Italia, England og Russland. Anna Manzolini blei også boden til fleire europeiske hoff, mellom anna til Katarina den store i Russland. Blant verka hennar var to byster av henne sjølv og maken i ferd med å dissekera.
Ettermæle
Voksmodellane til Manzolini (kjende som Supellex Manzolinia) blei arketypar for seinare anatomimodellar i pappmasjé som var forløparar for moderne undervisingsmodellar.
Etter at ho døydde blei ei byste av Manzolini plassert i Panteon i Roma. Ei anna byste, laga av henne sjølv, finst i universitetsmuseet i Bologna.
Krateret Manzolini på planeten Venus er kalla opp etter Anna Morandi Manzolini.
Terleckijtoppen
Terleckijtoppen er ein fjelltopp på 2505 moh. som ligg 1,7 nautiske mil (3,1 km) nordvest for Mørkenatten i Sjtsjerbakovkjeda i Orvinfjella i Dronning Maud Land. Han vart oppdaga og grovt kartlagd frå flyfoto av Den tyske antarktisekspedisjonen, 1938-39. Han vart så kartlagd frå flyfoto og landmålingar av den norske antarktisekspedisjonen, 1956-60. Han vart kartlagd igjen av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen, 1960–61, og kalla det opp etter den sovjetiske hydrografen N.A. Terletskij (1910–1954).
Cupritt
Cupritt eller raudkoparerts er eit mineral som kjemisk er eit koparoksid, Cu2O, og som krystalliserer kubisk. Det finst som overtrekk på gedigent kopar i Dalane i Kviteseid og Årdal i Sogn og elles i små mengder fleire andre stader.
Cupritt vart først skildra i 1845 og namnet kjem frå latinsk cuprum etter koparinnhaldet.
Cupritt er funnen i Uralfjella, Altaifjella og Sardinia, og i meir isolerte stader i Cornwall, Frankrike, Arizona, Chile, Bolivia og Namibia.
Vanilje
Vanilje (frå fransk, opphavleg frå eit spansk diminutiv av vaina, 'belg') er ein lukt- og smaksetjar som kjem frå frukta til vaniljeorkidear, særleg frå arten Vanilla planifolia. Vanilje blir ofte brukt i dessertar, som crème brûlée, vaniljepudding, vaniljeis eller til vaniljesaus. Stoffet kan også brukast til parfyme og aromaterapi.
Vaniljeslekta omfattar rundt 50 artar. Tre av dei som stammar frå Meso-Amerika kan brukast til å produsera vanilje. Den vanlegaste er Vanilla planifolia, men også Vanilla pompona og Vanilla tahitiensis kan brukast. Fruktene er lange, smale kapslar kjende som vaniljestenger. Desse blir tørka og preparert på ulike måtar. Sjølv om Mexico er opphavslandet for vaniljeplantane, er det i dag Madagaskar som er den største vaniljeprodusenten i verda.
Vanilje er det nest dyraste krydderet i verda, etter safran. Dette kjem av at vaniljedyrking er svært arbeidskrevjande. Trass i kostnaden er vanilje etterspurd for smaken si skuld. Ofte bruker ein syntetisk framstilt vanillin som ei erstatning for dei mange stoffa som kjem frå ekte vanilje.
Vella Flat
Vella Flat er ei kystslette sør for Lake Cole nordvest på Black Island på Ross Archipelago. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) (1999) etter professor Paul Vella ved geologisk institutt ved Victoria University of Wellington, som undersøkte stratigrafien på Brown Peninsula og Black Island under Victoria University of Wellington Antarctic Expedition (VUWAE), 1964-65.
Kanaanittiske språk
Kanaanittiske språk er ei undergruppe av semittiske språk. Dei blei snakka av folk i Kanaan-regionen, som kanaanearar, hebrearar, fønikarar og filistarar. Alle dei kanaanittiiske språka forsvann som førstespråk i løpet av det første hundreåret, men hebraisk levde vidare som litterært og religiøst språk blant jødar. Det blei gjenoppliva som talespråk på 1800-talet av Eliezer Ben-Yehuda.
Språkgruppa omfattar:
Kirovo-Tsjepetsk
Kirovo-Tsjepetsk (kyrillisk skrift Ки́рово-Чепе́цк) er ein by i Kirov oblast i Russland med om lag 85 000 innbyggjarar. Han ligg ved der elvane Tsjeptsa og Vjatka renn saman, rundt 20 km aust for Kirov.
Stuttvenger
Stuttvenger, Pnoepyga, er ei biologisk slekt av fem artar sporvefuglar endemisk for sørlege og søraustlege Asia. Slekta har lenge vore plassert i timalfamilien Timaliidae. Ein DNA-studie i 2009 av fuglar frå familiane Timaliidae og Sylviidae fann inga støtte for plasseringa av Pnoepyga-slekta i nokon familie, og forfattarar gav derfor framlegg om å oppføre slekta i ein ny monogenerisk familie, Pnoepygidae. Familien har fått det norske namnet stuttvengfamilien, bokmål stuttvingefamilien.
Denne litle slekta har ei vid utbreiing i høgtliggjande delar av Sør- og Søraust-Asia. Skjelstuttveng er funnen i fjellområda i Nord-India austover til sørlege Kina og det nordlege Vietnam. Taiwanstuttveng er endemisk for Taiwan, og tilsvarande har nepalstuttveng ei utbreiing avgrensa til hovudsakleg Nepal og litt inn i India. Den mest utbreidde arten er dvergstuttveng, som lever frå Kina og India sørover gjennom Søraust-Asia ut mot Den malaysiske halvøya og Indonesia så langt som til Flores og Timor.
Artslista
Pnoepyga i rekkjefølgje etter eBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler: