cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beit Iksa
Historie
I 1863 vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen og estimerte at han hadde 300 innbyggjarar. Han skreiv at området rundt var oppdyrka med vindruer og oliventre. I 1883 skildra Palestine Exploration Fund i Survey of Western Palestine at «landsbyen var mellomstor, med steinhus, og ein brunn i nord, nær det heilage treet Neby Leimun. Det står nokre få oliven kring landsbyen.»
I april 1948 flykta dei fleste landsbybuarane etter Deir Yassin fall og Haganah-styrkar gjekk inn i landsbyen og øydela mange bygningar.
Demografi
I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå (PCBS) hadde Beit Iksa eit folketal på kring 1 600 innbyggjarar i 2006. Av dette er over 80 % palestinske flyktningar.
I ei folketeljing i 1922 utført av Det britiske mandatet styresmaktene, hadde «Bait Iksa» eit folketal på 791, alle muslimar, og dette auka i folketeljinga i 1931 til eit folketal på 1003, framleis alle muslimar, i 221 hus.
Folketalet voks til 1 410 i 1945.
Shahawat
Shahawat er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Otrantosundet
Otrantosundet er grensa mellom Adriahavet og Det joniske havet, og er kalla opp etter den italienske byen Otranto.
Under Den første verdskrigen var sundet strategisk viktig. Marinen til Italia, Frankrike og Storbritannia oppretta ein blokkade i sundet, og hindra marinen til Austerrike-Ungarn frå kunne segle ut i Middelhavet.
Bynon Hill
Bynon Hill er ein isdekt, kuppelforma ås med to runde toppar, 340 moh, som ligg 1,5 nautiske mil nord for Pendulum Cove på Deceptionøya i Sør-Shetlandsøyane. Namnet finst på eit argentinsk kart frå 1953.
Tveita
Tveita er eit bustadsområde i bydelen Alna, aust i Oslo. Utbygginga av området fann stad frå 1963–1969. Bustadane er fordelte på fleire burettslag og ligg i bustadblokker og rekkjehus. Attåt bustadane har området barneskule, vidaregåande skule, fleire barnehagar, eit industrifelt og kjøpesenter med Post i Butikk og T-banestasjon (Furusetbanen). Området vert avgrensa i aust og sør av Tvetenveien og i vest av den bratte skråninga Hellerudskrenten som går ned mot Alnaelva og Alnadalen. Nordaust for Tveita ligg bustadområdet Haugerud som vart bygd ut i same perioden, i aust og sør ligg dei eldre villaområda Hellerud og Godlia, og i vest og nord ligg Alnaelva med industriområde på begge sider.
Ved folketellinga i 2001 budde det om lag 3800 personar på Tveita, fordelte på grunnkrinsane Lohøgda, Tveita og Tveita Senter. Namnet på området kjem av Tveten Gård som i daglegtale heitte Tveita.
Utbygging
Utbygginga av Tveita var ein del av den såkalla Østensjøbyen som omfatta utbygginga av bustadar og transportnett i eit større områda der Østensjøvannet ligg omtrent i midten.
Etter andre verdskrigen var det skrikande trong for nye bustadar i Osloområdet, men alt for knapt med tilgjengelege landområde for nybygg. I 1948 vart Aker kommune slegen saman med Oslo, og det var eit naudsynt steg for å få sett fart på bustadutbygginga i området. Så lenge jordbruksområda låg i landkommunen Aker var bøndene verna mot oppkjøp av jorda av odelsretten, men odelsretten gjalt ikkje i bykommunar, og med støtte i ny lov frå 1946 som gjorde at jord kunne eksproprierast til bustadformål kunne Oslo kommune setje i gang med store bustadutbyggingsplanar på jordbruksmarka når kommunesamanslåinga var klar. Til å lage soneplanen for Tveita vart sett arkitektkontoret til Frode Rinnan og Olav Tveten. I 1950 kjøpte Oslo kommune opp det meste av jorda frå eigarane av Tveten Gård med tanke på å bygge bustadar på området. Om lag halvparten av den oppkjøpte jorda hadde vore dyrka mark medan resten hadde vore beiteland eller skogkledd. Det vart kjøpt opp om lag 1000 mål og av Tveten Gård vart det berre ca 50 mål att rundt dei gamle gardsbygningane. Av Hellerud Gård vart det også kjøpt opp nokre mål, men ein del av jorda Oslo kommune ønskte å få med i utbygginga ville ikkje eigaren frivillig selje og det vart reist ekspropriasjonssak som vart teken heilt til Høgsterett, der kommunen tapte. I 1959 festa kommunen bort den innkjøpte jorda til OBOS for at dei skulle setje opp bustadar der og i 1960 la arkitekt Rinnan etter oppdrag frå Byplankontoret fram reguleringsplanen «Tveita : en forstad til Oslo : 6. km. fra sentrum, 9000 innbyggere». I dei fyrste planane til Frode Rinnan var det med tre 20-etasjar høge og 120 meter lange skivehus som skulle stå med berre 25 meters mellomrom oppå eit høgdedrag. Dette tykte ikkje naboane i småhusbusetnaden på Hellerud, Haugerud og Trosterud om, dei meinte det kom til å verte alt for dominerande, og dei sende inn klager. Etter synfaringar og høyringar vart bystyret einige om at desse tre blokkene ikkje skulle vere høgare enn 14 etasjar og at det skulle vere minst 50 meter mellom dei og reguleringsplanen for Tveita vart vedteken i 1961. Planane gjekk då ut på at det skulle byggast ca 2500 husvære på Tveita og det skulle verte parkeringsplassar og garasjar for 2-3000 bilar. Byggearbeida starta i 1963.
Vegnamna på Tveita
Mange av vegnamna på Tveita er knytt til Sigrid Undset sine mellomalderromanar om Kristin Lavransdatter. Det er ikkje noko særskild samanheng mellom Tveita og Sigrid Undset eller romansyklusen om Kristin Lavransdatter elles, og denne namnegruppa kunne truleg like gjerne ha vorte brukt ein annan stad under den store byutvidinga i etterkrigstida. Men det er eit vegnamn som er knytt til det tidlegare Tveita og det er Wilhelm Stenersens vei som har fått namnet sitt etter Wilhelm Stenersen som tidlegare eigde Tveten gård og var ordførar i den tidlegare Aker kommune.
Tveten gård
Det aller meste av jorda til Tveten gård vart kjøpt opp og utbygd, men 10 av gardsbygningane i det gamle tunet er tekne vare på og vert i dag brukt av bydelen til miljø- og kultursenter.
Seine-et-Marne
Historie
Seine-et-Marne er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Île-de-France.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Île-de-France, og dannar den austlege halvdelen av regionen (49 % av det totale arealet). Seine-et-Marne grensar til departementa Val-d'Oise, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne og Essonne i vest, Loiret og Yonne i sør, Aube og Marne i aust, og Aisne og Oise i nord.
Departementet har mange naturreservat, mest kjend er Brie og Gâtinais.
Dei største byane i departementet er: Chelles, Torcy, Pontault-Combault, Lagny-sur-Marne, Coulommiers, Nemours, Meaux, Melun, Montereau-Fault-Yonne, Brie-Comte-Robert, Provins, Fontainebleau i tillegg til dei «nye byane» Marne-la-Vallée og Sénart.
Det høgaste punktet i departementet er Saint-George på 215 m.
Klima
Seine-et-Marne har eit temperert klima. Den årlege nedbørsnormalen er rundt 650 mm, som er meir enn normalen for heile regionen Île-de-France (600 mm). Middeltemperaturen er om lag 3 °C i januar og 19 °C i juli. Ein storm den 26. desember 1999 tok livet av fem menneske i Seine-et-Marne og reiv ned mange tre.
Økonomi
60 % av området vert nytta til jordbruk, som er det største og viktigaste jordbruksområdet i Île-de-France. Korn og sukkerroe er dei viktigaste eksportvarene frå Seine-et-Marne. Dei andre områda som er viktigast for økonomien er raffineriet ved Grandpuits og forskingsanlegget SNECMA. Dei to nye byane er eit senter for turisme, hovudsakleg på grunn av temaparkar som Disneyland Resort Paris
Fylkesveg 40 i Oppland
Fylkesveg 40 i Oppland går mellom Grinaker og Røykenvik i Gran kommune. Vegen er 3,5 km lang.
Seine-et-Marne
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla Seine-et-Marnais.
Opphavleg var Seine-et-Marne eit landleg og lett folkesett departement, men i løpet av dei siste 50 åra har innbyggjartalet vorte tredobla på grunn av den nære tilknytinga til Paris og urbanisering. I 2004 vart folketalet estimert til 1,24 millionar innbyggjarar. Området har endra seg frå å bestå av mange små landsbyar til å utgjere ein stor del av storbyområdet til Paris.
Blåfjellet i Stranda
Blåfjellet  er eit fjell i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1775 meter over havet og er det 527. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Ruta til Blåfjellet har ikkje nokon vanskelege punkt. Ein går frå riksvegen ved Hole i godt synleg løype opp mot Storsæterfossen, tek av mot høgre før ein kjem så langt og går vidare, framleis i god løype, til ein kjem til Grinddalssætra på om lag 800 m.o.h. Herifrå flatt inn gjennom Grinddalen, så oppover til venstre. Mot slutten er det jamn stiging på sørvestsida av toppen.
Nildeltaet
Nildeltaet er eit breitt elvedelta som ligg nord i Egypt, der Nilen spreier seg før ho renn ut i Middelhavet. Deltaet er eitt av dei største i verda. Det strekker seg frå Alexandria i vest til Port Said i aust, og utgjer over 230 km av middelhavskysten. Lengda frå Middelhavet i nord til sørenden nord for Kairo er rundt 160 km Deltaet sett ovanfrå er bogeform, som ein trekant eller ei vifte. Det er eit rikt jordbruksområde med tett folkesetnad.
Nildeltaet har eit subtropisk klima med svært lite regn. Gjennomsnittleg årleg nedbør er 100-200 mm, der mesteparten fell i vintermånadene. Vintertemperaturen ligg vanlegvis mellom 5 °C og 10 °C. Temperaturkurva i juli-august når gjennomsnittleg 30 °C, men er målt opp til 48 °C.
Uşak
Uşak er ein by i indre område av Egearregionen i Tyrkia. Han har kring 180 000 innbyggjarar og er administrasjonssenter i provinsen Uşak.
Plavac mali
Plavac mali (kroatisk plav, 'blå' og mali, 'liten') er ei raudvinsdrue som vert dyrka langs Dalmatiakysten i Kroatia. Drua er ei kryssing av dei gamle druene zinfandel og dobričić. Plavac mali er kjend for å produsera vinar som er rike på smak og sterke på både alkohol og garvesyre. Kroatiske vinar av denne drua er blant anna den raude Dingač og Postup (begge frå Pelješac-halvøya), Ivan Dolac og Sveta Nedilja (Hvar-øya), Bolski plavac (Brač-øya) og rosa Opolo.
Uşak
Uşak ligg 210 km frå İzmir, den største byen i regionen. Byen ligg i eit område der Egearregionen møter Sentral-Antolia og har eit klima som høver godt for jordbruk. Uşak har tradisjonelt vore ein inudstriby og var den første byen i Tyrkia som fekk eit urbant elektrisk nettverk.
Klima
Uşak har eit kontinentalt middelhavsklima med kalde, våte og ofte snørike vintrar, og varme, lange og tørre somrar.
Fylkesveg 44 i Oppland
Fylkesveg 44 i Oppland går mellom Augedals bru og Hennung i Gran kommune. Vegen er 9,9 km lang.
Piz d'Esan
Piz d'Esan er eit fjell i Livignofjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits. Fjellet ligg i Sveits nasjonalpark.
Kjelder
Piz d&
Onegabukta
Onegabukta (russisk Онежская губа - Onezjskaja guba eller Онежский залив - Onezjskij zaliv) er ei bukt i Kvitsjøen nordvest i Russland, sørvest for Arkhangelsk. Ho har ei lengd på 185 km og ei breidd på 50-100 km. I snitt er ho 16 meter djup og 36 meter på det djupaste.
Elvane Onega, Kem og Vyg munnar alle ut i bukta. Det finst mange øyar i bukta og den største og mest kjende av desse er Solovetskijøyane. På vestkysten ligg byen Belomorsk og munningen av Kvitsjø-Austersjø-kanalen.
Mohamed Hubail
Mohamed Ahmed Hubail er ein bahrainsk fotballspelar som spelar på midtbanen for Al-Ahli i den bahrainske fotballigaen, og for Bahrain sitt landslag. Han har tidlegare spelt i fotballklubbar i Qatar og Kuwait. Han har spelt 26 VM-kvalifiseringskampar for Bahrain under kvalifisering til fotball-VM i 2006 og 2010.
Novosibirsk oblast
Novosibirsk oblast, (russisk Новосибирская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Novosibirsk, arealet er 178 200 km² og innbyggjartalet er 2 665 900 (2010). Provinsen grensar til Kasakhstan i sør.
Demografi
Den einaste store byen er Novosibirsk (1 473 800 ibuarar).
Det store fleirtalet av folket er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2002 var den etniske samansetjinga:
Angst
Angst er ei kjensle knytt til sterk redsle og panikk. Omgrepet er blitt brukt innan filosofi, særleg av Søren Kierkegaard, og innan medisin, der uforklarleg eller overdriven angst blir rekna som ei psykisk liding. Angst har også vore skildra i kunsten, mellom anna av Edvard Munch.
Angst kan sjåast på som ein forsvarsmekanisme som førebur kroppen på å flykta frå eller slost mot noko ein ser på som i eit trugsmål. Kroppslege symptom på angst kan vera hjartebank, brystsmerte, pustevanskar, sveitte, kvalme, rødme eller at ein blir svimmel.
Angstlidingar
Det finst fleire ulike former for angstlidingar:
Kognitiv åtferdsterapi har vore brukt og generelt dokumentert gode behandlingsresultat på angstlidingar. Kognitiv adferdterapi går ut på å merka og endra tankar som opprettheld og aukar angst på ein uadaptiv måte, og å gradvis og systematisk møta problemsituasjonar som kan gje angst. Slik behandling betrar ofte angst i løpet av ein behandlingsperiode på 4-12 veker. Også andre psykoterapeutiske retningar, til dømes psykodynamiske tilnærminger, affektbevissthet, åtferdsterapi og narrativ terapi er brukt for å behandla ulike typar angstproblem.
Angst blir også ofte behandla med ulike medikament, som benzodiazepinar eller antidepressiva som mipramin, opipramol, paroksetin, sertralin, escitalopram og venlafaxin. Desse reduserer symptom, men har ofte uønskte biverknader.
Isidora Sekulić
Isidora Sekulić var ein serbisk forfattar, essayist og kunstkritikar.
Sekulić blei fødd i Mošorin i Bačka, i det som no er den serbiske provinsen Vojvodina. Ho skreiv Brev fra Norge (fyrsteutgåve 1914), ei reiseskildring frå Noreg som velkjend i Serbia, frå Oslo via Bergen heilt til Finnmark. Norsk omsetjing ved Zorica Mitic og Jostein Sand Nilsen kom i 2009.
Sharyat
Sharyat (arabisk شاريات) er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
8–13-skule
Ein 8–13-skule er ein kombinert ungdomsskule og vidaregåande skule, det vil seie ein som har elevar frå 8. til 13. trinn. Opprettinga av slike skular er ei følgje av undervisningsreforma Kunnskapsløftet. Ofte blir ein 8-13-skule danna gjennom samanslåing av ein vidaregåande skule og ein ungdomsskule i same nærområde.
Grunntanken bak ein 8–13-skule er at elevar skal få mangfaldig og samanhengjande undervising, det vil seia at ungdomsskuleelevar kan få tilgang på undervising i og utstyr til vidaregåande fag. Samstundes har Elevorganisasjonen og Utdanningsforbundet stilt spørsmål ved kva elevmiljø og kva slags læring ein vil få ved ein slik skule.
I 2005 kom Utdanningsetaten i Oslo med eit framlegg om å oppretta fire 8-13-skular på Jordal, Helsfyr, Sandaker og Søndre Nordstrand. Den første offentlege 8-13-skulen i Noreg blei Bjørnholt skule på Søndre Nordstrand, som blei opna i august 2007.
Fylkesveg 45 i Oppland
Fylkesveg 45 i Oppland går mellom Skari og Bleiken i Gran kommune. Vegen er 3,2 km lang.
Såthornet
Såthorn  er eit fjell i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1759 meter over havet og er det 570. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Jakobinar
Ein jakobinar var ein medlem av den såkalla jakobinarklubben under den franske revolusjonen. Dei var yttarleggåande borgarlege revolusjonære, men samtidig skeptiske til innverknaden frå dei meir småborgarlege og folkelege sansculottane (dei utan knebukser, det vil seie med folkelege langbukser). Den mest kjende jakobinaren er Maximilien Robespierre, som styrte landet under den perioden som har vorte kalla skrekkveldet (La Terreur), 1793-1794.
Piz da las Clavigliadas
Piz da las Clavigliadas er eit fjell i Silvrettafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Måløybrua
Måløybrua er den sjuande lengste brua i Noreg, og bind saman Vågsøy med fastlandet og er ein del av riksveg 15. Brua har totalt 34 spenn og den totale lengda er 1224 meter med to midtspenn på 125 meter og ei minste fri seglingshøgde på 42 meter.
Bygginga av Måløybrua starta i 1971 og ho vart opna 11. juni 1974 av kong Olav V, men allereie i desember 1973 kunne dei fyrste bilane køyre over. Brua var på eit tidspunkt den lengste i Noreg.
Melun
Melun er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonsstad) i departementet Seine-et-Marne i regionen Île-de-France, og har om lag 40 000 innbyggjarar. Byen ligg 41,4 km frå sentrum av Paris ved elva Seinen. Innbyggjarane i byen vert på fransk kalla Melunais.
Måløybrua
Det var ei rimeleg bruløysing i si tid, med ein pris på dryge 32 millionar kroner. Finansieringa var bompengar, men nedbetalinga vart ferdig tre år før tida og opphøyrde i 1984.
Salzburg
Salzburg er ein by i Austerrike. Han er hovudstad i forbundslandet Salzburg og ligg nær grensa til Tyskland. Byen hadde 150 000 innbyggjarar i 2006.
Melun
Historie
Byen vart grunnlagd på ei øy i Seinen søraust for Paris i romartida, og vart mellom anna nemnd av Julius Cæsar. Normannarar plyndra byen i 845.
Salzburg
Byen er kjent for barokkarkitektur, som innfartsveg til Alpane, og som eit historisk kultursenter. Han blei teken med på UNESCO-lista over verdsarv i 1996.
Melun
Historie
Kong Hugo Capet gav Melun til Bouchard. Under styret til Robert II av Frankrike kjøpte Odo av Champagne, hertug av Champagne, byen, men kongen tok tilbake byen for visehertugdømet i 999. Le Chatelain og kona hans, som hadde seld byen til kongen, vart då hengd.
Tonespråk
Tonespråk er språk der informasjon om tone er ein del av den leksikalske representasjonen ved i det minste nokre leksem eller realiseringa av i det minste nokre grammatiske trekk. Det blant anna skandinaviske fenomenet tonelag minnar om tone, men skil seg frå tone ved berre å vere realisert i trykksterke stavingar, der tone blir realisert både i trykksterk og trykksvak posisjon.
Eit døme på tonespråk er det vestafrikanske språket joruba, som har ord som dei nedanfor, der tonen stavingane blir uttala med, er det einaste som skil orda frå kvarandre. Alle tre orda kan skrivast [ag͡bɔ̃] i ein IPA-transkripsjon utan tonar.
Salzburg
Wolfgang Amadeus Mozart var fødd i Salzburg.
Måløybrua
Måløybrua er bygd for å tole vind på opptil 75 m/s. I begge endar av brua er det sett opp tavler som viser aktuell vindstyrke og ho har fleire gonger vore stengd på grunn av for stor vindstyrke.
Når vinden blæs frå ein spesiell kant «syng» brua på ein strøken C.
Tonespråk
Tonane er markerte ortografisk i joruba med aksentteikn. [´] viser høg tone; ikkje noko teikn viser midtre tone og [`] viser låg tone. Språknamnet illustrerer alle tre tonane: jorùbá. Ein kan lese meir om tonar i yoruba i artikkelen Tonologien i joruba.
Cathedral Crags
Cathedral Crags er ein klipperik, isfri ås med bratte sider i Antarktis på 140 moh. Han ragar over halvøya mellom Neptune's Window og Fildes Point ved søraustsida av Deceptionøya i Sør-Shetlandsøyane. Åsen vart kalla The Convent eller Weathercock Hill av kvalfangarar ved Deceptionøya i perioden før 1930, men desse namna har ikkje vorte oppdaga før nyleg. Namnet Cathedral Crags vart rapportert i 1953 som eit namn mykje nytta lokalt av Falkland Islands Dependencies Survey.
Tonespråk
Utbreiinga av tonespråk
Område med særskilt mange tonespråk er:
Område med bortimot total mangel på tonespråk er:
Grunnfrekvens, tonehøgd og (fonologisk) tone
Mennesket (i tillegg til ei lang rekkje andre dyreartar) oppfattar skilnader i tonehøgd (engelsk pitch) i fyrste rekkje på grunnlag av varierande grunnfrekvens, f0. Di høgare f0, di høgare tone oppfattar vi. Grunnfrekvens er eit akustisk fenomen, medan tonehøgd er eit perseptuelt fenomen, og ingen av fenomena er spesifikt knytte til språk, i motsetnad til fonologisk tone, eller tone, som vi skal kalle det her. Tone er ein fonologisk kategori som skil ord og ytringar frå kvarandre.
Beskriving av tonar
Dette avsnittet er ein presentasjon av ein del grunnleggjande idear knytte til analysen av tonespråk. Ideane er eksemplifiserte i avsnittet Døme på tonespråk lenger nede.
Nivåtonar og konturtonar
Tradisjonelt har tonar vorte klassifiserte i (i) nivåtonar og (ii) konturtonar, og ein har skilt mellom «nivåtonespråk» og «konturtonespråk».
«Nivåtonespråk»
Eit «nivåtonespråk» har ein distinktiv opposisjon mellom eit sett tonar som berre er ulike med omsyn til tonehøgd, slik at eit språk har to eller fleire distinktive tonehøgder. Dei fleste har frå 2 til 4 distinktive tonehøgder, og det er uklårt om det finst språk med 5. I IPA-transkripsjonen finst det symbol for fem ulike nivå; vi har nummerert nivåa frå 1 til 5, der 1 er lågast og 5 høgast:
Med desse symbola kan dei fire yoruba-orda lenger oppe transkriberast slik:
I ein IPA-transkripsjon set vi alternativt aksentteikn oppå ein av bokstavane i eininga som har ein særskild tone:
Redningsstasjon
Ein redningsstasjon var landbaserte stasjonar som dreiv sjøredning. Dei norske stasjonane vart oppretta på grunn av mange forlis som kravde menneskeliv. Etter kvart var det mange som såg at ein med relativt enkle hjelpemidlar kunne ha redda mange. Konsul Tønnes Puntervold frå Egersund var vitne til eit slik tilfelle. I 1852 såg han skonnerten «Christine Magdalene» av Bergen forlise utanfor Ogna. Han skreiv då avisinnlegg, mellom anna i Stavanger Aftenblad. Andre tok opp tråden. Eit brev frå 33 stavangerskipperar til Marinedepartementet 12. januar 1852 beskreiv behovet for ei redningsteneste, særleg langs Jærkysten. Eit skriv frå departementet av 22. april gjekk inn for å utplassere redningsutstyr på utsette stader langs Jæren og Lista.
Tonespråk
«Konturtonespråk»
Eit «konturtonespråk» har distinktiv opposisjon mellom tonar som skil seg frå kvarandre ved ulike tonerørsler, til dømes slik at språket har ein jamn tone (som held seg på same nivået heile tida), ein stigande tone (som byrjar som relativt låg og endar som relativt høg), og ein fallande tone (som byrjar som relativt høg og endar som relativt låg). Desse tre tonane skriv vi som [¯] (jamn), [ˇ] (stigande) og [ˆ] (fallande) til dømes [ā], [ǎ] og [â]. Merk tilhøvet mellom symbola [´], [`], [ˇ] og [ˆ]:
Redningsstasjon
Redningsstasjonane vart oppretta ved Kongeleg resolusjon i 1853, og i 1854 var det oppretta fem redningsstasjonar. Desse var utstyrt med eit rakettapparat med line som kunne skytast ut til dei som var i havsnaud. Nokre stasjonar fekk og båtar. Landbaserte redningsstasjonar høvde berre der kysten bestod av strender, utan skjergard. Dei vart derfor einast utbygd på Jæren, der det vart seks stasjonar, og på Lista, der det vart fire.
Tonespråk
Toneanalyse
I moderne tonologi spelar skiljet mellom nivåtonar og konturtonar ei mindre rolle. Sidan tidleg på 1970-talet har det vore vanleg å analysere konturtonar som sekvensar av nivåtonar. Dersom eit språk har tre konturtonar, (i) (høg) jamn, (ii) stigande og (iii) fallande, seier vi at det har tonane (i) H, (ii) LH og (iii) HL, der H og L er forkortingar for høg tone og låg tone. Dette er grunnlaget for analysen [ˇ] = [`] + [´] og [ˆ] = [´] + [`] i førre avsnitt:
Redningsstasjon
I 1894 finansierte Redningsselskapet (NSSR) redningsbåten «Tryg» på Kvalbein. Denne var spesialkonstruert for formålet. Han skulle ha 1? manns besetning, av desse 12 roarar. Båten viste seg å vere betre eigna til formålet enn dei båtane redningsstasjonane hadde frå starten. «Tryg» redda til saman 59 menneske fram til 1935 då han vart teken ut av vaktteneste.
Tonespråk
Toneanalyse
I moderne fonologi finn ein i tillegg til H (høg tone) og L (låg tone) også forkortinga M (midtre tone).
Redningsstasjon
I 1933 overtok Redningsselskapet alle redningsstasjonane frå Fyrdirektøren. I 1966 var det til saman 42 redningsstasjonar i Noreg. Den nørdste var på Bjørnøya. Dei aller fleste hadde ikkje anna redningsutstyr enn redningsgevær. Alle stasjonane, med unnatak av Reve, var nedlagt i 1977. Reve var heller ikkje aktiv etter dette. Grunnen til nedleggingane var utviklinga av andre redningshjelpemiddel. Særleg gjorde bruken av helikopter redningsstasjonane overflødige.
Tonespråk
Toneanalyse
Eit argument for denne analysen finn vi mellom anna i shanghainesisk (sjå avsnittet om dette språket under Døme på tonespråk lenger nede), der ein fallande leksikalsk tone, dvs. HL, kan realiserast som ein høg tone på éi staving og ein låg tone på den neste, og ein stigande leksikalsk tone, dvs. LH, kan realiserast som ein låg tone på éi staving og ein høg tone på den neste. Dette skjer når den fyrste stavinga er trykksterk og den andre er trykkveik. På hausa, som også er omtala under Døme på tonespråk, finst det mange døme på at ord misser ei staving utan å misse tonane. Ordet som tyder 'maurslukar' har to variantar, ein med tre stavingar og ein med to stavingar. I varianten med tre stavingar, har dei tre stavingane tonane H-L-H. Når 2. stavinga fell ut, får vi ein tostavingsvariant med tonemønsteret HL-H. Når H-L blir til HL, få vi ein fallande tone:
Redningsstasjon
Varden Sjøredningsmuseum, Ogna, Jæren, har utstillingar som viser korleis redningstenesta fungerte. Det er også eit museum knytt til stasjonen på Østhassel i Vanse på Lista.
Tonespråk
Toneberande eining
Det er vanleg å hevde at tonespråk skil seg frå kvarandre med omsyn til kva som er den toneberande eininga, det vil seie kva for fonologisk eining som "ber" tonane i språket. Dette blir kalla TBU, ei forkorting av engelsk tone-bearing unit 'toneberande eining'. Ein skil då mellom språk der TBU-en er stavinga og språk der TBU-en er moraen. Dersom stavinga er TBU, tillèt språket konturtonar på ein kort vokal; dersom moraen er TBU, tillèt språket berre éin tone per mora (μ), og såleis finst konturtonar berre på stavingar med meir enn éin mora. At moraen er TBU, viser seg ved at det berre er stavingar med lang vokal, diftong eller koda som har konturtonar, medan stavingar med kort vokal og utan koda berre kan ha nivåtonar. Dersom eit språk med moraen som TBU har stavingar som ma, maa, mai og man, har den fyrste éin mora og dei tre siste to moraer kvar. Her er orda delte i moraer (μ):
Redningsstasjon
Redningsstasjonar langs Jæren:
Tonespråk
Toneberande eining
Det er likevel ikkje allmenn semje om at tonespråka i verda verkeleg kan delast inn i dei med stavinga som TBU og dei med moraen som TBU. Duanmu (2009) hevdar at ingen språk har konturtonar på kort vokal; i alle språk der det har blitt påstått at slikt finst, meiner Duanmu at korte vokalar blir forlengde for å gjere plass til tonekonturen. Dersom han har rett, er moraen TBU i alle tonespråk.
Redningsstasjon
Redningsstasjonar på Lista:
Bakgrunnsstoff
Redningsstasjon
Tonespråk
Autosegmental fonologi
Doktoravhandlinga Autosegmental Phonology av John Goldsmith frå 1976 (Goldmsith 1976 i bibliografien) revolusjonerte tonologien med teorien autosegmental fonologi. Toneanalysen i denne artikkelen byggjer på innsikter frå denne teorien, utan at det formelle apparatet er nytta.
Døme på tonespråk
Ei rekkje sentrale fenomen i tonespråk er presenterte i dette avsnittet, gjennom ein presentasjon av tonespråk frå ulike delar av verda.
Mandarin
Hovudartikkel: Tonologien i mandarin.
Mandarin høyrer til den sinittiske greina av sinotibetansk. Standard mandarin har fire ulike leksikalske tonar, T1–T4, som akustisk skil seg frå kvarandre med konturen og tonenivået til grunnfrekvensen. Det er vanleg å framstille tonane som i figuren til høgre. Dei fire orda nedanfor illustrerer dei fire tonane. Dei kinesiske teikna føre og etter skråstreken er høvesvis forenkla og tradisjonelle teikn. I den kinesiske pinyin-transkripsjonen blir tonane skrivne med aksentteikn oppå ein av vokalbokstavane, og aksentteikna er valde slik at dei liknar på tonekonturane. Denne notasjonen skil seg frå IPA; jf. artikkelen Tonologien i mandarin.
I hovudartikkelen om tonologien i mandarin finn ein ein fonologisk analyse av dei fire tonane, ei drøfting av trykksterke og toneberande stavingar versus trykkveike og tonelause stavingar og ei skildring av tonesandhi.
Kantonesisk
Hovudartikkel: Tonologien i kantonesisk.
Kantonesisk høyrer til den sinittiske greina av sinotibetansk. Kantonesisk har sju ulike leksikalske tonar, T1–T7. Det kantonesiske tonesystemet skil seg på fleire viktige punkt frå det i mandarin. Mellom anna manglar kantonesisk trykkveike, tonelause stavingar. For det andre må stavingane delast i to typar:
I stavingar av type A skil språket mellom seks (eller sju) tonar, som illustrert i den venstre helvta av tabellen nedanfor, der dei er skrivne med IPA-transkripsjon. Skiljet mellom T1 og T7 er marginalt, og finst ikkje hos alle talarar. I stavingar av type B (som ikkje finst på standard mandarin), skil språket mellom berre tre tonar, som vist i den høgre helvta i tabellen. I stavingstype a finst både nivå- og konturtonar, i stavingstype b berre nivåtonar. I hovudartikkelen Tonologien i kantonesisk finst òg ei skildring av tonesandhi.
Shanghainesisk
Hovudartikkel: Tonologien i shanghainesisk.
Shanghainesisk, eller Shanghai-dialekten, er ein variant av wu, eit språk som høyrer til den sinittiske greina av sinotibetansk. Framstillinga nedanfor byggjer på Duanmu (2009: 112-128) og Yip (2002: 185-189). Frå ein tonologisk synsvinkel må stavingane i språket delast i tre grupper:
I stavingar som byrjar med ein ustemd obstruent, skil språket mellom to leksikalske tonar – ein fallande tone HL og ein høg, stigande tone MH. Stavingar som byrjar med ein stemd obstruent, har alle den same leksikalske tonen – ein låg, stigande tone LM. I stavingar som byrjar med ein sonorant, finn vi alle dei tre leksikalske tonane i sitatformene. Duanmu (2009: 125) understrekar at både HL og MH er lågfrekvente, slik at stavingar som byrjar med sonorant tenderer til å likne stavingar som byrjar med stemd obstruent. Difor hevdar Duanmu (2009) at shanghainesisk i hovudsak har eit system med to leksikalske tonar, HL og LH.
Nett som mandarin – men i motsetnad til kantonesisk – skil shanghainesisk mellom trykksterke og trykkveike stavingar. Dei trykkveike stavingane misser alle spor av den leksikalske tonen, og den leksikalske tonen til den føregåande trykksterke stavinga blir spreidd utover begge stavingane, med den fyrste komponenten på den fyrste og den andre komponenten på den andre. Detaljane er presenterte i hovudartikkelen Tonologien i shanghainesisk, der dette fenomenet er drøft i ljos av mobilitet og tonesandhi.
Hausa
Hausa, som høyrer til den tsjadiske greina av den afroasiatiske språkfamilien, blir primært tala i Niger og Nigeria. Framstillinga nedanfor byggjer primært på Newman (2000: 597–614). I den standardiserte hausa-ortografien blir korkje vokallengd eller tone markerte. Her er skiljet mellom korte og lange vokalar markert med enkel v. dobbel vokalbokstav. Tonar er markerte slik det er vanleg mellom hausaforskarar:
Dette kan illustrerast med ordet manòomân 'bøndene', der fyrste stavinga (ma) har høg tone, andre stavinga (noo) har låg tone og tredje stavinga (mân) har fallande tone. Den fallande tonen førekjem berre på stavingar som inneheld to moraer, slik at moraen kan sjåast på som den toneberande eininga. Nett som i kantonesisk har alle stavingar tone, og det finst ikkje noko skilje mellom trykksterke og trykkveike stavingar.
I hovudartikkelen Tonologien i hausa er det ei drøfting av tonesandhi, tonestabilitet (tonar overlever om resten av ei staving fell bort og neddrift (i deklarative setningar på hausa fell den absolutte tonehøgda frå byrjinga til slutten, og det skjer i så stor grad at ein låg tone tidleg i setninga kan ha ei høgare absolutt tonehøgd enn ein høg tone seint i setninga.
Nizaa
Hovudartikkel: Tonologien i nizaa.
Nizaa er eit kamerunsk språk som høyrer til den bantoide greina av benue-kongospråka, som er ei grein av niger-kongospråka. Nizaa skil mellom H (høg), M (midtre) og L (låg) tone, som kan kombinerast på elleve ulike måtar i ei einskild staving:
Nett som i kantonesisk og hausa har alle stavingar i nizaa tone, og det finst ikkje noko skilje mellom trykksterke og trykkveike stavingar. I hovudartikkelen Tonologien i nizaa finst drøftingar av desse ovringane:
Sekretær som møbel
Sekretær (frå mellomalderlatin secretarius, 'den som har hand om sekretet', dvs. seglet, via fransk secrétaire) er eit skuffemøbel som delvis kan låsast. Ein sekretær har ein klaff som kan leggast ned, slik at møbelet også kan brukast som eit skrivebord. Ein sekretær minner om eit skatoll, men nemninga sekretær vert helst bruka om nettare møblar.
Temperatursone
Ei temperatursone er skilnaden mellom minimums- og maksimumstemperaturen til eit system, slik som den atmofæriske temperaturen ein gjeven stad. Ei temperatursone gjeld ofte for ein tidsperiode (t.d. ein dag, månad, år, hundreår) eller eit gjennomsnitt (gjennomsnitt av alle temperatursonene i ein tidsperiode)
Det er fleirer faktorar som styrer temperursona nær bakken i atmosfæren:
Baltzar von Platen
Baltzar von Platen kan vera fleire personar frå Sverige. Slekta har opphav nord i Tyskland.
Shine a Light
«Shine a Light» er ein song av det britiske rockebandet The Rolling Stones på albumet Exile on Main St. frå 1972.
Songen er som vanleg tilskriven låtskrivarane Mick Jagger og Keith Richards, men var i hovudsak ein Jagger-komposisjon. Han starta på songen tidleg i 1968 då gitaristen Brian Jones framleis var medlem av Stones. Songen heitte opphavleg «Get A Line On You» og omhandla dei aukande narkotikaproblema til Jones. Ei tidleg innspeling av songen vart gjort under innspelinga av Beggars Banquet i mars 1968.
Etter Jones døydde i 1969 tok Jagger fram «Get A Line On You», skreiv han om og spelte han inn i juli 1970. Ei tredje innspeling av gjort i Olympic Sound Studios i London i desember 1971, som vart den endelege utgåva av songen, no med tittelen «Shine a Light». Denne utgåva hadde Jagger på vokal og produsenten Jimmy Miller på trommer i staden for Charlie Watts. Mick Taylor spelte elektrisk gitar, medan Bill Wyman kanskje spelte bass (begge har hevda dette og Taylor er nemnd på plateomslaget). Med på songen er òg koristane Clydie King, Joe Green, Venetta Field og Jesse Kirkland. Billy Preston speler både piano og orgel på innspelinga. Richards var ikkje med på songen.
Første gongen «Shine a Light» dukka opp på konsertane til the Stones var i 1995. Ei akustisk utgåve vart spelt inn og gjeven ut på konsertalbumet Stripped. The Stones har spelt songen òg på seinare turnear. Songen har gjeve namn til filmen Shine a Light av Martin Scorsese, som omhandlar turneen A Bigger Bang. Eit album med musikk frå filmen vart gjeven ut i 2008.
Konstantin Bogajevskij
Konstantin Fjodorovitsj Bogajevskij var ein russisk kunstmålar kjent for sine symbolistiske landskapsmåleri.
Læreår
Bogajevskij vart fødd i byen Feodosija aust på Krim, av foreldre med tyske og italienske aner. Sine første læretimar i kunst fekk han med Ivan Ajvazovskij.
Frå 1891 til 1897 studerte Bogajevskij ved St. Petersburgs kunstakademi i klassa til Arkhip Kuindzji. Kunsten til den unge Bogajevskij var lite velsedd på kunstakademiet, han var sågar forbigåande utestengt frå undervisninga for å «mangle talent». Trass i dette hadde Kuindzji alltid stor tiltru til eleven sin og verna om han. I 1898 reiste Bogajevskij til Italia og Frankrike. Der fekk han kjennskap til verka til Claude Lorrain, som han kunngjorde som sin rette læremeister. Første utstillinga hans i Moskva fann stad i 1898.
Symbolist-landskap
Etter 1900 begynte Bogajevskij å arbeide i fødebyen Feodosija. Hovedtema i verka hans vart dei symbolist-landskapa i eit ikkje-eksisterande land (mellom hans vener kjent som Bogajevia) som han berre såg i sine draumar. Landskapa minner om landskapet i heimetraktene på Krim, og ofte la målaren verka sine til fantasilandet Kimmeria. Bogajevskij vart ein populær målar etter poeten Maksimilian Volosjin publiserte ein serie med essays med tittelen Konstantin Bogajevskij. Volosjin lovprisa symbolismen i Bogajevskijs måleri. Samtidige drog ofte parallellar mellom Bogajevskij og Nicholas Roerich.
Bogajevskij var medlem av Mir iskusstva (Unionen av russiske kunstnarar) og Zjar-Tsvet. I 1906 stilte han ut sine måleri på Exposition de l'Art Russe i Paris, organisert av Sergej Djagilev. Fire år seinare la han ut på ei reise til Vest-Europa, vitja mellom anna Italia. Han vart der kjent med målarkunsten til Albrecht Dürer, Albrecht Altdorfer og Andrea Mantegna. Kunst av desse fekk sterk innverknad på Bogajevskij og hans seinare verk.
Heim til Feodosija
Bogajevskij flytta i 1912 til Feodosija, der han heldt seg resten av livet sitt. Han opprettheldt eit mangeårig venskap med ein annan kjend feodosiar, ein tiljublar av eit ikkje-eksisterande land, Aleksandr Grin. Også med Koktebel-gruppa i russisk intelligentsia pleia han eit nært tilhøve, der i mellom med Maksimilian Volosjin, Marina Tsvetajeva og Osip Mandelstam.
Etter oktoberrevolusjonen minka interessa for Bogajevskij sine måleri. Han vart likevel ikkje forfølgd av sovjeta. Eit verk frå 1932, Hamn i ein førestilt by, vart til og med prisa som eit sosialist-realistisk måleri av kraftverkstasjonen ved elva Dnjepr.
Konstantin Bogajevskij døydde i heimbyen Feodosija.
Al-Iskandariya guvernement
Al-Iskandariya eller Alexandria er eitt av 28 guvernement i Egypt og ligg nord i landet, i Nildeltaet med kyst mot Middelhavet. Det grensar til al-Buhaira guvernement i vest og Martuh guvernement i aust. Hovudstaden er Alexandria.
Geografi
Data frå 1/1 2008
Kjelder
Aswan (provins) Assuan (guvernorat) Асуан (губернаторство)
Shimal
Shimal er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Petsjengafjorden
Petsjengafjorden, Petsjengabukta eller Petsamfjorden (russisk: Губа Печенга (Guba Pechenga) er ein fjord på Kolahalvøya i Barentshavet. Han høyrer til Murmansk oblast i Russland. Fjorden er 17 km lang og 1-2 km brei, og ligg om lag 25 km frå grensa til Noreg.
Petsjengaelva munnar ut inst i fjorden. Her ligg òg byen Petsjenga. På vestsida, halvvegs inn i fjorden, ligg Liinakhamari (finsk: Liinahammari), som var den einaste isfrie hamna i Finland i tida 1920-1944, då Petsjengaområdet var finsk territorium.
Yesterday
«Yesterday» er ein popsong av The Beatles frå albumet deira Help! frå 1965. I følgje Guinness Rekordbok er songen den mest innspelte songen nokon gong. Songen er framleis populær i dag og det er gjort meir enn 3000 innspelingar av han. Singelutgåva til Beatles nådde førsteplassen i mange land, mellom anna i Noreg. Broadcast Music Incorporated (BMI) hevdar at songen er framført over sju millionar gonger på 1900-talet.
Opphav
I følgje biografane til McCartney og The Beatles drøymde McCartney melodien ei natt i heimen hos kjærasten Jane Asher og familien hennar. Då han vakna skunda han seg til eit piano og tok opp songen på ein bandopptakar så han ikkje skulle gløyme han. McCartney var først uroa om han kanskje undermedviten hadde plagiert ein annan sin song. Etter kvart som han vart overbevist om at han ikkje hadde stole melodien frå nokon andre, byrja han å skrive ein tekst som passa. I starten hadde songen arbeidstittelen «Scrambled Eggs», og den opphavlege teksten skal ha vore «Scrambled eggs, Oh, baby how I love your legs»
McCartney har hevda at han skreiv teksten då The Beatles var på turne i Frankrike i 1964, men songen kom ikkje ut før sommaren 1965, og i mellomtida gav The Beatles ut albuma Beatles for Sale og A Hard Day’s Night, som begge kunne ha inneheldt «Yesterday». Truleg kom dette av at McCartney og George Martin ikkje vart samde om arrangementet og at dei andre Beatles-medlemmene ikkje likte songen.
Innspeling
To dagar etter at McCartney kom heim frå Portugal vart songen spelt inn ved Abbey Road Studios den 14. og 17. juni 1965. Det har vore omstridd korleis songen vart spelt inn. Den mest siterte er at McCartney spelte songen inn aleine utan å bry seg med å involvere dei andre medlemmene. Andre kjelder hevdar at McCartney og dei andre medlemmene prøvde forskjellige instrument, som trommer, orgel og at George Martin seinare overtalde dei til å la McCartney spele han aleine og så seinare legge på ein strykekvartett. Uansett kva som skjedde var ikkje dei tre andre bandmedlemmene med på songen.
McCartney spelte inn songen på to forsøk den 14. juni 1965. Det andre forsøket vart rekna som det beste og nytta som master. Ein strykekvartett vart spelt inn nokre dagar seinare og lagt oppå McCartney sitt opptak.
Utgjeving
Sjølv om McCartney hadde lagt sin elsk på songen var det mykje verre å overtale dei andre til å få songen med på eit album. Hovudårsaka til dette vart at songen ikkje passa inn med imaget Beatles hadde på denne tida, særleg med tanke på at «Yesterday» var særs ulike dei andre Beatles-songane. Denne kjensla var så sterk at Lennon, Harrison og Ringo Starr nekta å la songen kome på singel i Storbritannia. Matt Monro spelte inn songen alt i 1965 og tok han inn på Topp 10 i Storbritannia hausten 1965.
I USA vart derimot songen gjeve ut med «Act Naturally» som B-side. Singelen gjekk inn på salslista 29. september 1964 og toppa lista ein heil månad, og selde ein million eksemplar på berre fem veker. «Yesterday» var den mest spelte songen på amerikansk radio i åtte år på rad.
I Noreg låg songen 15 veker inne på Topp 10, fem av dei på førsteplass og heile 12 av dei på dei to øvste plassane.
Ti år seinare vart «Yesterday» gjeve ut på singel i Storbritannia med «I Should Have Known Better» som B-side. Han gjekk inn på singellista, men gjekk aldri høgare enn 8. plass.
Condon Hills
Condon Hills er ei åsgruppe med ei høgd opp mot 840 moh langs austsida av Raynerbreen i Enderby Land. Dei vart kartlagde frå flyfoto tekne av Australian National Antarctic Research Expeditions i 1956 og 1957, og vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter M.A. Condon, underdirektør i Bureau of Mineral Resources i Canberra i Australia.
Pål
Pål og Paul er mannsnamn av latin Paulus, som tyder liten. Andre namneformer er Paal, Poul, Povel, Palle, Páll færøysk, Pablo spansk og Pal ungarsk.
Paul og Pål har namnedag i Noreg den 25. januar.
Bruken av namnet i Noreg
Namnet har vore brukt i Noreg heilt sidan 1100-talet. I gamle kjelder er namnet gjerne skrive Povel eller Paul, men vi må likevel gå ut frå namnet i hovudsak har vore uttalt om lag som vi uttaler Pål. Namnet var svært populært på 1900-talet, men bruken av dette namnet har seinar gått noko attende. Nordmenn som oppgav Paul, Poul, Povel, Paal eller Pål som fornamn i folketeljingane: I dag vert Paul og Pål til vanleg oppfatta som ulike namn.
Kjelder
Павло
Gen
Eit gen er ein sekvens av basepar i eit DNA-molekyl som kan danna grunnlaget for eit RNA-molekyl ved transkripsjon. Dei fleste gena kan ved det sentrale dogmet vidare koda for eitt eller fleire protein, som direkte eller indirekte kan påverka ulike eigenskapar ved ein bestemt organisme. Gen vert arva frå foreldre til avkom, sidan det utgjer ein del av arvestoffet DNA. Genetikk er læra om gen.
I daglegtalen viser gen ofte til ein særskild arveleg eigenskap, som augefarge, kroppsbygnad eller anlegg for å utvikla arvelege sjukdommar.
Det nøyaktige talet på gen mennesket har er ukjend, men estimat ligg på kring gen som kodar for protein, og ein stad over  gen som ikkje kodar for protein.
Gen hjå eukaryotar
Me ser her på transkripsjon av mRNA. Tilsvarande prosessar gjeld for rRNA, tRNA og andre typar RNA.
Hjå ein eukaryot organisme er eit gen samansett av ei rekkje intronsekvensar og eksonsekvensar. I tillegg startar eit gen med ein promotor og det endar med ein terminator. Transkripsjonen av eit gen startar ved at RNA-polymerase bind seg til promotoren og byrjar å produsera umoden mRNA. Produksjonen av umoden RNA føregår samtidig med at RNA-polymerasen vandrer langs templattråden på DNAet og avsluttast ikkje før RNA-polymerasen har nådd terminatoren. Ferdig umoden RNA er då komplementær til heile templattråden; både intronar og eksonar. Ved RNA-prosessering kan alle intronane og eit utval eksonar fjernast, og me får moden mRNA. Moden mRNA kan ta ulik form, avhengig av kva eksonar som er fjerna, og kvar ulik form koder for eit bestemt protein.
Skatoll
Skatoll (frå mellomalderlatin scatula, 'pengeskrin') er eit kombinasjonsmøbel med ein kommode nedst, eit rom dekt av ein klaff som kan slåast ned til bord i midten, og ein tilbaketrekt kommode med småskuffer øvst. Skatoll var moderne i barokktida som kombinerte skrive- og oppbevaringsmøbel, og dei er brukte heilt fram til vår tid.
Storslått utsmykka skatoll med løynde rom er ettertrakta bondeantikvitetar. I nyare tid har skatolla vore enklare bygde. I prinsippet minner skatollet om ein sekretær, men sistnemnde er gjerne nettare bygd.
Fontainebleau
Fontainebleau er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Seine-et-Marne i regionen Île-de-France, og har om lag 15 000 innbyggjarar. Byen ligg 55,5 km frå sentrum av Paris og høyrer til Paris sitt storbyområde.
Penzjinskajabukta
Penzjinskajabukta (russisk Пенжинская губа - Penzjinskaja guba) er ei stor bukt på nordvestkysten av Kamtsjatkahalvøya i Russland. Bukta ligg på høgresida ytst i Sjelikhovbukta.
Fontainebleau
I lag med nabokommunen Avon og tre mindre kommunar dannar Fontainebleau eit byområde med 36 713 innbyggjarar (1999). Dette urbane området er ein drabantby til Paris.
Historie
Under den franske revolusjonen fekk Fontainebleau mellombels namnet Fontaine-la-Montagne, som tyder «Fontenen ved fjella» (fjellet det er snakk om er ei rekkje steinformasjonar i Fontainebleauskogen).
På 1950- og 1960-talet var Fontainebleau hovudkvarter for AFCENT, før det vart flytta til Brunssum i Nederland då president Charles de Gaulle avgjorde at han ikkje lenger ville ha NATO sine atomvåpen på fransk jord, sidan Frankrike no hadde sitt eige atomarsenal.
Fontainebleauskogen
Fontainebleauskogen ligg rundt byen og fleire landsbyar. Han vert rekna som ein nasjonalpark, og var tidlegare ein kongeleg jaktpark. Segna seier at skogen vart gjeve til Robin Hood av Richard Løvehjarte.
Anna Akhmatova
Anna Akhmatova var psevdonym for Anna Andrejevna Gorenko, ein russisk lyrikar, omsetjar og litteraturvitar som vart kjend for sin melankolske og politiske lyrikk i åra før oktoberrevolusjonen i 1917.
I unge år
Anna Gorenko var fødd på kurstaden nær Odessa i dagens Ukraina, då ein del av Tsar-Russland.
Ho var det tredje barnet i ein syskenflokk på fire døtrer og to søner. Far hennar, Andrej Antonovitsj Gorenko (1848–1915), var adelsmann, maskiningeniør ved flåten og seinare kollegieassessor då familien flytta til hovudstaden Sankt Petersburg. Mor hennar, Inna Erazmovna Stogova (1856–1930), var i fjern slekt med diktaren og omsetjaren Anna Bunina (1774–1829).
Barndoms- og ungdomsåra vart prega av skilsmålet til foreldra i 1905, og av faren sin motstand mot den poetiske verksemda til dottera. Då ho byrja gje ut dikt tok ho det tatariske etternamnet Akhmatova etter oldemora, for ikkje å krenke familienamnet.
Under Gumiljovs fråvære skreiv Akhmatova mange av dei dikta som seinare vart trykt i diktsamlinga Aften. Samlinga vart utgjeven i 1912, same året som sonen Lev kom til verda, og viste forfattarens enkle men detaljerte stil. Dikta synleggjorde hennar poetiske genialitet og gav henne kultstatus i den russiske intelligentsiaen. I 1914 kom Rosenkransen ut, eit verk som skildra intimsfæren mellom mann og kvinne, og som på mange måtar bidrog til auka interesse mellom kvinner for poesi.