cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monogami
Monogami (frå gresk monos, 'ein', og gamos, 'bryllaup') eller eingifte tyder å ha berre ein partnar, anten livet ut eller i ei viss tid. Monogami er vanleg hjå ein del dyreartar og blir sett på som eit ideal blant menneske i mange delar av verda. Brot på ein lovnad om å vera monogam blir kalla utruskap. Nokon som har samliv med fleire samstundes blir kalla polygame.
Schafberg i Sveits
Schafberg er eit fjell på grensa mellom kantonane Fribourg og Bern, nord for Jaun. Med ei høgd på 2 239 moh er fjellet det høgaste nord for Jaunpasset.
1366
1366 (romartal MCCCLXVI)
Borgarting lagmannsrett
Borgarting lagmannsrett har sete i Oslo og er ein av dei seks lagmannsrettane i Noreg.
Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet – både i straffesaker og i sivile saker, sjå nærare om sakshandsaminga i artikkelen lagmannsrett. Lagmannsretten sine avgjerder kan – i noko avgrensa omfang – bli påkjært eller anka til Høgsterett.
Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Oslo, Buskerud, Østfold og sørlege delar av Akershus i tillegg til Svelvik og Sande kommunar i Vestfold fylke, jfr. oversikta nedst på sida over dei tingrettar som høyrer til Borgarting lagdømme.
Organisering
Borgarting lagmannsrett har sete i Oslo i delar av Munchkvartalet. Det er den største av lagmannsrettane både i tal på saker og tal på dommarar (62). Domstolen blir leida av ein førstelagmann og er delt i tre dømmande avdelingar som kvar har to lagmenn der den eine av desse er avdelingsleidar. Kvar avdeling har eit avdelingssekretariat med ein eigen seksjonsleidar. I tillegg har domstolen ei fjerde avdeling - ei ankeavdeling (kjæremålsavdeling) - med eige avdelingssekretariat. Det er ingen dommarar som er knytt fast til denne avdelinga, dei øvrige avdelingane avgir dommarar etter ein fastlagd turnus. Ankeavdelinga foretar ankeprøving i både sivile saker og straffesaker og handsamer dessuten anker over kjenningar og avgjerder - det som tidlegare heitte kjæremål. Domstolen har òg ei administrativ fellesavdeling som blir leida av ein direktør.
Domstolen vart omorganisert og fekk nytt namn i 1995, då den tidlegare Eidsivating lagmannsrett med sete i Oslo vart delt, og den nye Eidsivating lagmannsrett vart etablert på Hamar.
Historie
Tidlegare hadde Eidsivating lagmannsrett sete i Oslo og den omfatta det meste av Austlandet. I 1995 vart domstolen delt ved at det vart oppretta ein ny lagmannsrett med sete på Hamar som dekte områda Hedmark, Oppland og dei nordre delane av Akershus fylke (Romerike). Sidan den nye domstolens rettskrins omfattar området for det gamle Eidsivatinget, er det denne domstolen som fører namnet vidare. Den resterande (og største) delen av lagmannsretten fekk diffor namn etter Borgartinget som var namnet på det gamle tinget som vart halde i Sarpsborg.
Vidkunn Erlingsson
Vidkunn Erlingsson (eller Vidkun, ) var ein norsk riddar på 1200-talet, son til lendmann Erling Ivarsson. Han var bror til baron Bjarne Erlingsson, og som broren var han sentral i riksrådet både under Eirik II Magnusson og Håkon V Magnusson.
Skog-Slettåsen
Skog-Slettåsen  er eit fjell i Holmestrand kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 532 meter over havet og er det 15. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Tangefjorden
Tangefjorden er ein liten delfjord nord i Harøyfjorden i Aukra kommune i Møre og Romsdal.
Fjorden ligg mellom øya Orta i Sandøy og halvøya Tangen i Midsund i sør. Fjorden ligg eit stykke aust for Harøya, og strekkjer seg om lag sju km austover til Grunnefjorden.
Kapp Fligely
Kapp Fligely (russisk Мыс Флигели; Mys Fligely) er det nordlegaste punktet i Eurasia og Russland. Om ein reknar Frans Josefs land med til Europa er Kapp Fligely også det nordlegaste punktet i Europa.
1367
1367 (romartal MCCCLXVII)
Kapp Fligely
Kapp Fligely ligg 911 km frå Nordpolen. Staden ligg nord på Rudolføya i øygruppa Frans Josefs land i Arkhangelsk oblast i Russland.
Zhu Rongji
Zhu Rongji er ein kinesisk politikar, og var statsminister i Folkerepublikken Kina, eller meir presist Formann for Folkerepublikkens Statsråd, frå 1998 til 2003.
1838
1838 (romartal MDCCCXXXVIII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
Zhu Rongji
Frå 1987 til 1991 var han borgarmeister i Shanghai. I 1992 vart han viseformann for Folkerepublikken Kinas Statsråd, og i 1998 formann for Statsrådet, det vil seie statsminister.
Delfinen
Delfinen (frå latin Delphinus) er eit stjernebilete på nordhimmelen, nær himmelekvator. Delfinen var eit av dei 48 stjernebileta som vart oppført av astronomen Klaudios Ptolemaios på 100-talet, og som i dag framleis er eit av dei 88 moderne stjernebileta. Det er eit av dei mindre stjernebileta, på 69. plass etter storleik.
Dei mest lyssterke stjernene i Delfinen dannar ein markant asterisme som er lett gjenkjenneleg. Han grensar til (med klokka frå nord) til Reven, Pila, Ørna, Vassmannen, Folen og Pegasus.
Stjerner
Delfinen har ingen lyssterke stjerner, og den mest lyssterke har storleiksklasse 3,8. Hovudasterismen i Deflinen er Job-kista som er danna av dei fire mest lyssterke stjernene: Alfa, Beta, Gamma og Delta Delphini. Alfa og Beta Delphini vert kalla høvesvis Sualocin og Rotanev. Lese baklengd vert det Nicolaus Venator, det latiniserte namnet til den tidlegare direktøren for Palermo-observatoriet, Niccolò Cacciatore. Deflinen ligg i det rike stjernefeltet i Mjølkevegen.
Alfa Delphini, kalla Sualocin, er ei blåkvit hovudseriestjerne med storleiksklasse 3,8, 241 lysår frå jorda. Beta Delphini, kalla Rotanev, er ei tett dobbeltstjerne og den mest lyssterke i Delfinen. Komponentane er berre mogeleg å skilje frå kvarandre i store amatørteleskop. For det nakne auga, verkar ho å vere ei kvit stjerne med storleiksklasse 3,6. Ho har ein periode på 27 år og ligg 97 lysår frå jorda. Gamma Delphini er ei populær dobbeltstjerne blant amatørastronomar. Hovudstjerna er ei gulfarga stjerne med storleiksklasse 4,3 og den andre ei gulfarga stjerne med storleiksklasse 5,1. Dei ligg 102 lysår unna og komponentane er mogeleg å sjå i små amatørteleskop. Den andre, som òg blir skildra som grøn, ligg 10 bogesekund frå hovudstjerna. Struve 2725, kalla «Spøkjelsesdobbelstjerna», er eit par som minnar om ei meir lyssvak Gamma Delphini. Komponentane har storleiksklassar 7,6 og 8,4 og ligg 6 bogesekund frå kvarandre, og berre 15 bogeminutt frå sjølve Gamma Delphini.
Delfinen har fleire variable stjerner. R Delphini er ei variabel stjerne av Mira-typen med ein periode på 285,5 dagar. Storleiksklassen varierer frå 7,6 på det største til 13,8 på det minste.
Rho Aquilae flytta seg over i Delfinen i 1992.
HR Delphini var ein nova som lyste opp til storleiksklasse 3,5 i desember 1967. Den 14. august 2013 oppstod ein mogeleg nova, oppdaga av amatørastronomen Koichi Itagaki, og først kalla PNV J20233073+2046041, men no Nova Delphini 2013.
Djupromsobjekt
Fordi Mjølkevegen kryssar Delfinen har det fleire djupromsobjekt. NGC 6891 er ei planetarisk tåke med storleiksklasse 10,5. NGC 6934 er ein kulehop med storleiksklasse 9,75. Kring 185 000 lysår unna ligg kulehopen NGC 7006. Denne har berre storleiksklasse 11,5.
Grønstilk
Grønstilk (Tringa glareola) er ein langbeina vadefugl i snipefamilien. Arten høyrer til underfamilien storsniper.
Utbreiing
Grønstilk finst i Skandinavia, Nord-Europa og austover til Stillehavet. Han overvintrar i Afrika, Søraust-Asia og Australia.
I Noreg hekkar fuglen i innlandet.
Skildring
Fuglen er 19-21 cm lang og veg ca. 60 g. Han har eit vingespenn på mellom 35 og 39 cm.
Grønnstilk har proporsjonar som ein raudstilk, men i mindre format, og med kortare, gråsvart nebb. Oversida er spetta i kvitt, grått og beige på vaksne fuglar, med ein brunare tone på juvenilar. I alle drakter har han ein kraftig kvit augebrynsstrek.
Lyden når han flyg er ei særmerkt trestava «jiff-jiff-jiff», medan fuglen varslar med oppattakne «ipp-ipp-ipp-ipp».
Levevis
Grønstilk lever av insekt som han tek med nebbet i grunt vatn eller leirejord.
Fuglen er monogam. Hoa legg 4 egg i mai-juni.
Grønstilk er ein trekkfugl som kjem til Noreg i slutten av mai og reiser i juli-september.
Ryggetangslettås
Ryggetangslettås  er eit fjell i Holmestrand kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 530 meter over havet og er det 16. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Tefra
Tefra er stoff frå eit vulkanutbrot som fell frå lufta uansett kva det består av eller kor store fragmenta er. Tefra består typisk av rhyolitt, sidan dei fleste eksplosive vulkanar består av meir viskøs felsisk eller høgsilisisk magma.
Vulkanologar kallar òg fragment som er kasta opp i lufta frå vulkanar pyroklastar eller stundom berre klastar. Når klastar har falle til bakken vert dei verande tefra med mindre dei smeltar saman til pyroklastisk stein eller tuff. Etter eit utbrot hamner dei største tefrabitane nær vulkanen sidan dei fell til bakken først, medan mindre fragmentar kan fare tusenvis av kilometer avgarde og til og med rundt heile jorda sidan dei kan halde seg i stratosfæren i vekevis. Når store mengder tefra samlar seg i atmosfæren etter eit massivt vulkanutbrot (eller frå fleire mindre utbrot samstundes) kan dei reflektere lys og varme frå sola tilbake til verdsrommet og stundom føre til global nedkjøling. Tefra blanda med nedbør kan òg vere sur og skape sur nedbør.
Tefra vert plassert i tre grupper etter kva storleik dei har:
Orda tefra og pyroklast kjem begge frå gresk. Tefra tyder «oske», pyro tyder «brann» og klastos tyder «broten», så pyroklast tyder då «broten av brann».
Bruken av tefralag, som har sin eigen unike kjemiske samansetting og karakter, i arkeologi og geologi vert kalla tefrokronologi.
Kjelder
Pyroklastiskt material Materiał piroklastyczny
It's Now or Never
«It's Now or Never» er ein ballade spelt inn av Elvis Presley og publisert av Gladys Music, songforlaget til Elvis Presley, i 1960. Det var ein av to populære songar basert på den italienske songen «'O Sole mio» (musikken av Eduardo di Capua). Den andre er «There's No Tomorrow», spelt inn av den amerikanske songaren Tony Martin i 1949, som var inspirasjon for Presley sin versjon. Teksten var skriven av Aaron Schroeder og Wally Gold. Singelen er den nest mestseljande singelen til Presley og ein av dei bestseljande singlane gjennom tidene.
Seint i 1950-åra, medan han var stasjonert i Tyskland med U.S. Army, høyrde Presley innspelinga til Martin. I følgje The New York Times, som siterte frå boka Behind The Hits frå 1986, «fortalte han om ideen til musikkforleggjaren sin, Freddy Bienstock, som vitja han i Tyskland... Mr. Bienstock, som ofte fann låtskrivarar til Presley, drog attende til kontoret sitt i New York, der han fann låtskrivarane, [Aaron] Schroeder og Wally Gold, dei einaste som var på kontoret den dagen. Dei to skriv teksten på ein halvtime. Songen selde meir enn 20 millionar plater og gjekk til topps i mange land verda over og var den bestseljande singelen til Presley... ein song dei skreiv ferdig på 20-30 minutt til vart den største songen i karrieren deira.»
Samveldet
Samveldet av nasjonar (engelsk The Commonwealth of Nations), normalt kalla Samveldet (eng. The Commonwealth), er ei frivillig samanslutning av 56 sjølvstendige statar, hovudsakleg tidlegare britiske koloniar og Storbritannia. Mosambik og Rwanda har aldri vore britiske koloniar, men har likevel vald å vera med i Samveldet.
It's Now or Never
I 1960 gjekk «It's Now or Never» til topps i USA, og låg på førsteplassen i fem veker. I Storbritannia låg han åtte veker på toppen i 1960 og nok ei veke i 2005, då singelen kom ut på ny. Han nådde òg toppen av listene i mange andre land, og selde i overkant av 25 millionar eksemplar verda over. Den britiske utgjevinga vart forseinka ei stund fordi ein måtte ordne opp i opphavsrettane først, og det vart eit stort førehandssal på singelen som gjorde at han gjekk rett inn på toppen av den britiske singellista, noko som var særs sjeldan på den tida. «It's Now or Never» nådde sjuandeplassen på R&B-lista.
Tidleg i 2005 vart songen gjeven ut på ny i lag med andre singlar av Presley i Storbritannia. Han gjekk då igjen til topps på UK Singles Chart den 5. februar 2005. Songen er òg nytta i miniserien Elvis.
Andre versjonar
• 1960: Rikki Henderson
• 1961: Bogusław Wyrobek
• 1961: Otto Brandenburg
• 1961: The Johnny Mann Singers
• 1963: Pat Boone
• 1967: Connie Smith
• 1970: Ross McManus
Verdshandelsorganisasjonen
Verdshandelsorganisasjonen (engelsk World Trade Organization, WTO) vart etablert i 1995 etter ein revisjon av GATT-avtalen. Avtalen legg reglar for verdshandelen, og har som formål å byggje ned handelsbarrierar som til dømes toll. WTO hadde 148 medlemsland per 26. mai 2005. Generaldirektør frå mai 2005 er Pascal Lamy. Han avløyste Supachai Panitchpakdi.
Midtfjorden
Midtfjorden er ein fjord i Hustadvika kommune i Romsdal innanfor Hustadvika. Fjorden ligg mellom fastlandet i søraust og ei rekkje holmar og skjer i nordvest.
It's Now or Never
Andre versjonar
• 1972: David Anson and The London Pops Orchestra
Midtfjorden
Fjorden startar ved Hegerskjera i vest og strekkjer seg 6,5 km nordaustover til Askvågen.
It's Now or Never
Andre versjonar
• 1972: Eden Perry & The Nashville Pops Orchestra
• 1972: Vince Eager
• 1972: Bobby Hachey
• 1974: Eddy Smets
• 1975: Rupert
• 1975: Werner Müller and The London Festival Orchestra & Chorus
• 1976: Al Martino
• 1977: Country Road
• 1977: The Hiltonaires
• 1977: Lee Jackson
• 1977: Pekka Loukiala
• 1978: Ray Smith
• 1978: Salomon & Paradise
• 1978: Jimmy Ellis
• 1978: Jim «E» Curtin
• 1978: Johnny Farago
• 1979: Ral Donner
• 1980: Jerry Deewood
• 1981: John Schneider
• 1981: Danny Mirror & The Jordanaires
• 1982: Roger Whittaker
1350
1350 (romartal MCCCL)
It's Now or Never
Andre versjonar
• 1985: Renée & Renato
• 1985: Renzo Arbore presenta New Pathetic «Elastic» Orchestra
• 1988: Đani Maršan
• 1990: Paul McCartney
• 1991: Johnny Earl
• 1992: Peter Hofmann
• 1992: Wickströms
• 1994: Hubbas
• 1994: Lee Towers
• 1994: Wet Wet Wet
• 1995: Terrie Richards med The Harry Allen Quartet
• 1995: Andy Tielman
• 1996: Eilert Pilarm
• 1997: Carpe Wade
• 1997: Sammy «Sax» Mintzer
• 1997: Crazy Cracker's
• 1998: The Gracelands Chorale & Symphonette
• 2000: Andy Lee Lang and The Spirit
• 2000: Las Vegas Impersonators
• 2000: Memphis King
• 2001: Colin Paul
• 2002: Aaron Sutcliffe
• 2002: João Suplicy
• 2002: Little Gerhard
• 2002: På Slaget 12 med baSix
• 2002: Lisa Bassenge Trio
• 2002: Jesper Lundgaard
• 2003: Lady Elvis
• 2003: Zop Hopop
• 2005: Henry Smith
• 2005: John Beardsley
• 2006: Wing
• 2007: Robert Gordon og Chris Spedding med The Jordanaires
• 2007: DJ Graceland med Las Vegas
• 2007: Juice A
• 2008: Tony Witt
• 2008: Ricky Norton
• 2008: Chad Garrett
• 2009: AcaPelvis
• 2009: Angel Corpus Christi
• 2010: Svenne Hedlund
• 2010: Friðrik Ómar
• 2011: Kevin Löhr
• 2011: Chris Isaak
• 2011: Henrik Åberg - Jack Baymoore
• 2012: Pascale Picard Band
• 2012: Alfie Boe
• 2012: Merrill Osmond
• 2013: Rachid Taha med Jeanne Added
• 2014: Amanda Lear
• 2014: Steven Chera
• 2015: Elvis Presley med The Royal Philharmonic Orchestra
Lauvøyfjorden
Lauvøyfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Etanol
Etanol (C2H5OH), også kalla sprit eller etylalkohol, er ein alkohol som – fordi han har så kort karbonkjede – løyser seg forholdsvis lett i vatn i høve til andre alkoholar. Alle alkoholar har ein viss giftverknad, men etanol er den minst giftige av dei einverdige alkoholane, og kan i fortynna form og i små nok dosar fortærast utan alvorlege mein. Etanol utgjer den rusframkallande komponenten i drikker som øl, vin og sprit.
Framstilling skjer oftast ved gjæring av sukkerhaldige væsker. Etanol bør ikkje forvekslast med metanol (tresprit) som i små dosar kan føra til blinde med meir, og i større dosar til døden.
Etanol omvandlast i kroppen først til acetaldehyd og så til eddiksyre (acetat). Den spesifikke energien (næringsverdien) for etanol er 30 kJ/g (7 kcal/g), som kan samanliknast med 17 kJ/g (4,1 kcal/g) for karbohydrat og protein, og 38 kJ/g (9 kcal/g) for feitt.
Etanol blir òg brukt som drivstoff i motorar – sjå E85.
Historie
Etanol har vore brukt som naturleg konserveringsmiddel og ingrediens i ymse drykkevarer i lang tid, og vert i dag nytta på mange vis på fleire ulike område, som til dømes i industri, i medisin og i forsking.
I Det gamle Testamentet finst mange åtvaringar mot misbruk av vin. Lovstiftarane i det gamle Hellas og Romarriket la straff på drukkenskap. Seneca d.y. skildrar dei viktigaste symptoma ved alkoholisme.
Det var truleg persiske alkymistar, som Geber (721-815) og Al-Razi (864-930), som utvikla den destillasjonsprosessen som trengst for å få fram nokolunde rein etanol. Kunsten å laga brennevin, (dvs. ein drykk med høgare konsentrasjon av etanol enn ein får ved gjæring), vart oppfunnen langt seinare, i mellomalderen. Etanol fekk med tida ei høg stilling som lækjemiddel, slik det mellom anna framgår av nemninga aqva vitae (livsvatn). På 1500-talet hadde etanol allereie blitt eit velkjent dietiskt middel som blei lovprisa som vern mot alle moglege sjukdomar.
Følgjene av misbruk viste seg meir og meir, og alkoholismen i sine ulike former byrja bli ein alminneleg sjukdom. Namnet alkoholisme er likevel av mykje nyare dato. Det blei først innført av Magnus Huss i avhandlinga Alcoholismus chronicus 1851, som for første gongen gav ei gjennomgåande vitskapleg utreiing av alkoholforgiftning. I byrjinga av 1900-talet var misbruket av brennevin, og dermed alkoholismen, spreidd over heile verda.
Giftverknad
Etanol er ein farleg gift, som i høge dosar kan føra til brekkingar og/eller død, og elles til skade på lever og hjerne ved regelmessig bruk. Nokre andre vanlege skader ved misbruk av etanolhaldige (alkoholhaldige) drykkar er depresjon, dystymi, impotens, kreft i matrøyret, og feilernæring. Men likevel er etanol ikkje så farleg som andre alkoholar, til dømes metanol, som ofte er dødeleg eller svært skadeleg sjølv i små dosar.
Fakta
Når ein til kvardags snakkar om etanol eller drikker som inneheld etanol, seier ein vanlegvis alkohol. Men i kjemien dekkjer ordet alkohol ei stor gruppe stoff, der etanol og metanol er dei enklaste.
Etanol har molekylformel C_2H_5OH. Det er hydroksiderivatet av etan, ettersom ein får etanol om ein byter eit hydrogenatom i etan (C_2H_6) med ei hydroksylgruppe (OH). Etanol har berre ei slik gruppe, og er derfor ein einverdig alkohol. Det er OH-gruppa som er den funksjonelle gruppa i stoffet, det vil seia den gruppa som avgjer kva eigenskapar stoffet har.
Alkoholar kan vera primære, sekundære eller tertiære avhengig av kor mange karbonatom som er bunde til karbonatomet der hydroksylgruppa er bunde. Etanol er ein primær alkohol, sidan dette molekylet berre inneheld to karbonatom og kvart av dei berre er bunde til eitt anna.
Eigenskapar
Etanol, også kalla etylalkohol, er ei brannfarleg, fargelaus kjemisk sambinding. Etanol er som andre alkoholar meir løyseleg i vatn enn tilsvarande hydrokarbon er, i dette tilfellet etan. Årsaka er at etanol er eit polart molekyl, nett som vatn. Både vatn og etanol inneheld OH-grupper, og det kan oppstå hydrogenbindningar mellom molekyla i de to stoffa.
Jamfør likt løyser likt-regelen er etanol eit bra løysemiddel for andre polare stoff – det kan til og med løysa visse uorganiske salt. Men etanol kan òg løysa stoff som er uløyselege eller lite løyselege i vatn. Det skuldast karbonkjeda i etanol som kan binda seg til karbonkjedene i andre organiske molekyl. Fordi sjølve karbonkjeda i etanol er upolar kan etanol altså løysa upolare stoff, som til dømes hydrokarbon.
På grunn av hydrogenbindingane har etanol eit mykje høgare kokepunkt enn etan, der hydrogenbindingar er umogleg. Etan har så lågt kokepunkt at det er ein gass ved romtemperatur, medan etanol er ei væske. Etanol har eit smeltepunkt på −114°C og eit kokepunkt på 78,4 °C.
Etanol og vatn er fullstendig blandbare med kvarandre i alle proporsjonar, frå 0% til 100%. Blandingane har noko høgare tettleik enn etanol åleine, men forholdet mellom volumprosent (%v/v) og vektprosent (%w/w) av etanol i vatn er ikkje lineært.
Etanol og vatn dannar ei såkalla azeotropisk blanding, det vil seia at dei ikkje skil lag under frysing eller koking, men frys saman på ein temperatur mellom dei to stoffa sine frysepunkt (avhengig av blandingsforholdet), og kokar saman på ein temperatur lågare enn begge kokepunkta (78,2 °C uavhengig av blandingsforholdet). Proporsjonen av etanol i destillatet ved dette punktet er om lag 95,6 %v/v, som er den høgaste etanolkonsentrasjonen ein kan oppnå ved ordinær destillasjon.
Absolutt alkohol
Absolutt alkohol har eit etanolinnhald på 99-100 %. For å få ut vatnet frå destillert sprit, må ein tilsetja visse kjemikaliar for å «tørka» spriten, eller framstilla etanol på andre måtar enn ved gjæring og destillasjon. Absolutt alkohol vert brukt i laboratoriearbeid.
Den sterkaste spriten som har vore i sal som drykk, var ein estisk potetsprit med 98 % alkohol.
Framstilling
Etanol vert framstilt gjennom to prosessar, hydroksylering av eten og gjæring av sukker. Hydrering av eten er den primære framstillingsmetoden av etanol i industrien, medan gjæring (fermentering) hovudsakleg vert nytta for framstilling av alkoholhaldige drikker.
Industriell produksjon
Industriell etanol vert produsert ved syrekatalysert hydroksylering av eten, av di eten er relativt billig å få tak i. Reaksjonen ser (forenkla) slik ut:
For å minska behovet for streng kontroll og høge skattar på industrielt produsert etanol vert han ofte gjort udrikkbar (denatuerast) ved at ulike stoff vert tilsett. Det finst ei mengd ulike slike stoff, og kva som vert nytta kjem an på kva etanolen skal brukast til. Stoffet kan gje ein ubehageleg smak, annan farge eller til og med gjera etanolen livsfarleg å konsumera. Nokre av stoffa som vert nytta er metanol, terpentin og aceton.
Gjæring
All etanol i drikke, og mykje av etanolen som vert nytta i industrien, vert produsert ved gjæring av ei rekke ulike produkt, som til dømes korn, mais, poteter, frukt og sukker. Før slutten av 1940-talet vart den industrielle etanolen hovudsakleg framstilt ved gjæring, men som skildra ovanfor, er hydroksylering av eten vanlegast i dag. Gjæring (eller fermentering) er ein biologisk prosess der mikroorganismar veks til i og konsumerer næringsstoffet i sine nærmiljø. Ved framstilling av til dømes vin, skjer detta gjennom at gjærsopp får veksa i ei løysning av sukkerhaldig fruktsaft. Gjærsoppen brukar sukkeret til å leve av, og gjev ifrå seg etanol og karbondioksid som avfallsprodukt, samt ei mengd andre stoff som gjev ein karakteristisk smak til den ferdige drikken.
Likninga for fermentering av glukose (ein sukkerart) er:
Ein kan òg få etanol gjennom ein omvend esterreaksjon og hydrering (omvend oksidering) av etanal og etansyre (sjå vidare under reaksjonar).
Bruksområde
Dei gode løysemiddeleigenskapane til etanol gjer at væska blir mykje brukt innan industrien, under namnet teknisk sprit. Ho er med i mange produkt, til dømes vassbaserte fargar, legemiddel, parfymar, reingjeringsprodukt, lakkar og blekk. Det låge smeltepunktet gjer at etanol passar i antifryseprodukt.
Etanol blir òg brukt som reinsemiddel innan medisin, såkalla legesprit. Løysingar med 70-85 % etanol blir ofte brukte i desinfiseringsmiddel.
Ettersom etanol er brennbart kan alkoholen brukast som brensle. Ein kan få det til å brenna reinare enn bensin, og det finst bilar som går heilt eller delvis på etanol. Etanol brenn seinare, kaldare og meir fullstendig enn bensin, men ulempene er at det er nokså dyrt og energiintensivt å produsera og kan skada menneske.
Sist, men ikkje minst blir etanol brukt i alkoholhaldige drikkar. Delen rein etanol i desse drikkane varierer kraftig; frå 3–5 % i øl til 96 % i sprit. Ved gjæring av slike drikker vert det laga eddik av ulike slag til bruk i matlaging og som konserveringsmiddel for mat.
Reaksjonar
Etanol blir oksidert i to steg.
OH-gruppa er ikkje ei god utgåande gruppe for nukleofile substitusjonsreaksjonar, så nøytrale alkoholar reagerer ikkje i slike reaksjonar. Men om oksygen først blir protonisert så vert danna så er den utgåande gruppa mykje meir stabil og nukleofile substitusjonar kan intreffa. Etanol er sjølv nukleofil, så kan reagera med C_2H_5OH og danna dietyleter («vanleg eter») og vatn (sjå nedanfor).
Etanol og etansyra (eddiksyre) kan, med svovelsyre (H_2SO_4) som katalysator, danna ein ester:
Esteren som vert danna kallast etylacetat, eller meir korrekt etyletanat (òg kjent under namnet salubrin). Detta stoffet har lågt kokepunkt, og er vesentleg flyktigare enn etansyra. Det kjem av at estermolekyla, i motsetnad til oksygen- og alkoholmolekyla, ikkje har nokre OH-grupper som kan gje hydrogenbindingar. Den er meir tungtløyseleg i vatn enn syra den er danna av. Dette òg kjem av at hydrogenbindingar ikkje kan dannast. Etylacetat vert nytta som løysemiddel.
Ved å varma etanol saman med konsentrert svovelsyre kan ein danna eten, C_2H_4. Ein kan seia at eit hydrogenatom og OH-gruppa er eliminert, derfor er det ein eliminasjonsreaksjon. Denne reaksjonen er den motsette av den som vert nytta for å framstilla etanol industrielt (les meir under framstilling).
Når reaksjonen skjer ved lågare temperaturar (140–150 °C) tas hydrogenatomet og hydroxylgruppa frå to ulike etanolmolekyl. Dette er ein kondensasjonsreaksjon. Ved ein kondensasjonsreaksjon vert to eller fleire molekyl bunde saman samstundes som eit eller fleire molekyl vert skilt frå. Dette er ofte vassmolekyl eller andre små molekyl. Produktet i reaksjonen med etanol vert kalla dietyleter (eller vanleg eter) og er ein eter. Den har eit mykje lågare kokepunkt enn etanol sidan den ikkje har nokon hydroksylgruppe, og er enda mindre reaktiv. Den er og tungtløyseleg i vatn.
Isomerar
Sidan det er så enkelt har etanolmolekylet ingen isomerar. Verken strukturisomeri, funksjonsisomeri, stillingsisomeri, spegelbildeisomeri eller geometrisk isomeri er mogleg.
1351
1351 (romartal MCCCLI)
Wadi Mujib
Wadi Mujib, historisk kalla Arnon, er ei kløft i Jordan som endar ved Daudehavet, 410 meter under havnivå. Mujib-reservatet i Wadi Mujib ligg i fjellandskapet aust for Daudehavet, kring 90 km sør for Amman. Det dekkjer 220 km² og vart oppretta i 1987 av Royal Society for the Conservation of Nature og er regionalt og internasjonalt viktig, særleg for fuglelivet her. Det strekkjer seg til Kerak- og Madabafjella i nord og sør, og når ei høgd på 900 meter over havet somme stader, ein høgdeskilnad på 1300 meter. Det flyt elvar i dalen året rundt, frå sju sideelvar, som gjer at Wadi Mujib har eit stort biologisk mangfald, som framleis vert utforska og dokumentert i dag. Det finst over 300 planteartar, ti rovdyrartar og mange permanente fuglar og trekkfuglar. Somme av dei fjerntliggande fjella og dalføra er vanskelege å nå, og er derfor tilfluktsområde for kattar, geiter og andre fjellddyr.
Geografi
Under den siste istida nådde vassnivået i Daudehavet 180 meter under havnivå, kring 230 meter høgare enn i dag. Dei lågareliggande delane av kløfta låg derfor under vatn og byrja å samle opp sediment. Etter kvart som klimatilhøva endra seg, fall vassnivået i innsjøen, og kløftene her var blokkert med mergel frå innsjøen.
Dei fleste elvane klarte å skjere seg gjennom dette. Men i Wadi Mujib, som er den bibelske Arnonelva, braut elva sg gjennom ei kløft av sandstein. Denne smale kløfta vart ein flaskehals for eit stort nedslagsfelt med stor vassføring. I løpet av åra vart kløfta djupare og djupare, og Wadi Mujib vart danna.
Mujib-reservatet består av fjell, klipper og ørken med lite vegetasjon, i tillegg til kløfter og djupe dalar som skjer gjennom platåa. Elvar, som er tørre til tider av året, strøymer ned til dalane og vidare til Daudehavet.
Fjellandskapet har sparsamt med vegetasjon, med ein steppe-aktig vegetasjon på platåa. Enkelte stader siv grunnvatn opp langs breidda av Daudehavet, som varmekjeldene ved Zara, der det veks tjukke kratt med akasie, tamarisk, phoenix og oleander, og ei lita myr.
Ein stor dam stod nyleg ferdig i botnen av wadien, der den moderne vegen kryssar elva. Som følgje av dette har det oppstått ein stor innsjø.
Kauarberget
Kauarberget er eit fjell i Larvik kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 525 meter over havet og er det 17. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Wohl dem, der sich auf seinen Gott
Wohl dem, der sich auf seinen Gott, BWV 139, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Slettnes kapell
Slettnes kapell er eit nedlagt kapell på Slettnes i Hammerfest kommune i Finnmark. Bygget er teikna av Rolf Harlew Jenssen og vart vigsla i 1956. Det vart nedlagt i 1972. Sidan har det vore brukt ein gong kvar sommar.
Wohl dem, der sich auf seinen Gott
Han vart komponert i Leipzig i 1724 for den 23. sundagen etter treeiningssundag, som dette året var den 12. november. Stykket vart framført på nytt 1732-1735 i Leipzig og 1744-1747 i Leipzig.
Teksten er skriven av Johann Christoph Rube (første og siste sats), medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Koraltemaet er basert på salmen «Machs mit mir, Gott, nach deiner Güt». Melodien er komponert av Johann Hermann Schein og vart trykt som skillingsvisa «Trostliedlein a 5.Vber seligen Hintritt der Frawen Margariten, Des Herrn Caspar Werners Eheliche Hausfrawen» i Leipzig i 1628.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar d’amore, to fiolinar, bratsj, orgel og basso continuo, samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
Zhoukoudian
Zhoukoudian (周口店, pinyin Zhōukǒudiàn) er ein landsby sørvest for Beijing i Kina. Det er gjort mange arkeologiske funn i eit grottesystem i nærleiken av byen, mellom anna eit av dei eldste eksemplara av Homo erectus, kjend som Pekingmennesket. Staden er innskriven på verdsarvlista til UNESCO.
Sprekker i kalksteinen som inneheld leivningar frå midtre pleistocen-perioden har avslørt rester av omkring 40 individ såvel som dyrerestar og steinfliser og hakkeverktøy. Dei eldste er kring 500 000 år gamle.
Under den eldre steinalderen vart staden busett av Homo sapiens, det moderne mennesket. Verktøya deira av bein og stein er òg funne i den øvre grotta.
Livermorium
Livermorium (tidlegare ununheksium) er eit grunnstoff med atomnummer 116 og kjemisk symbol Lv. Oppdaginga av stoffet vart publisert i år 2000.
Supertramp
Supertramp er eit engelsk rockeband skipa i London i 1969. Bandet vart skipa av Roger Hodgson (vokal, klaverinstrument, gitar) og Rick Davies (vokal, klaverinstrument) og utmerkte seg med ei blanding av progressiv rock og pop og bruk av Wurlitzer elektrisk piano og saksofon. Besetningai gruppa har endra seg mange gonger gjennom karrieren, med Davis som det einaste medlemmet som var med heile vegen. Andre langvarige medlemmar var bassisten Dougie Thomson, trommeslagaren Bob Siebenberg og saksofonisten John Helliwell.
Bandet var i starten eit progressivt rockeband, men frå og med det tredje albumet sitt, Crime of the Century (1974) hadde dei ein meir pop-orientert stil. Dei nådde det kommersielle høgdepunktet sitt i 1979 med Breakfast in America, som inneheldt dei internasjonale hitsinglane «The Logical Song», «Breakfast in America», «Goodbye Stranger» og «Take the Long Way Home». Andre hittar dei hadde var «Dreamer» (1974), «Give a Little Bit» (1977) og «It's Raining Again» (1982).
Fram til 2007 hadde Supertramp selt over 60 millionar album. Dei vart særleg populære i Nord-Amerika, Europa, Sør-Afrika og Australia. Dei høgaste salstala fekk dei relativt sett i Canada, der dei fekk to diamant-plater (10x platinaplater). I 1983 slutta Hodgson i gruppa for å satse på ein solokarriere. Davies tok då over som den einaste leiaren i bandet fram til 1988, då bandet vart oppløyst. Det har sidan kome saman att i forskjellige samansetningar.
Historie
Supertramp vart skipa i 1969 av pianisten og vokalisten Rick Davies. Davies hadde vore medlem av ei gruppe kalla The Joint, som hadde økonomisk støtte av den nederlandske millionæren Stanley August Miesegaes. Miesegaes hadde blitt stadig meir misnøgd med The Joint, men syntes Davies var lovande, og han tilbaud seg å støtte eit nytt band om Davies ønskte å skipe eit nytt prosjekt. Davies sette inn ei annonse i det britiske musikkmagasinet Melody Maker, og fekk tak i gitaristen Richard Palmer, trommeslagaren Robert Millar og songaren og bassisten Roger Hodgson. Davies kalla først det nye bandet Daddy, men for å unngå å bli samanlikna med andre band med liknande bandnamn, endra han det til Supertramp, henta frå ei bok av den walisiske forfattaren William Henry Davies.
I 1970 fekk Supertramp ein platekontrakt med A&M Records, og debutplata deira kom ut seinare same året, kalla opp etter bandet. Det var dominert av lange prog-baserte komposisjonar og vann ikkje eit stort publikum. Besetninga i Supertram endra seg og Palmer og Millar forlet gruppa. Hodgson flytta frå bass til gitar og bassisten Frank Farrell og trommeslagaren Kevin Currie, og Dave Winthrop på fløyte og saksofon kom med i bandet. Den nye utgåva av Supertramp gav ut albumet Indelibly Stamped i 1971, men det gjorde det ikkje noko særleg betre enn debutplata. Miesegaes kutta dermed den økonomiske støtta til gruppa. Supertramp vart overlate til seg sjølv og heldt på å kollapse då dei fleste av medlemmane i gruppa gjekk vidare til andreprosjekt. Davies og Hodgson sette derimot i saman ei ny utgåve av gruppa med Davies på piano og vokal, Hodgson på gitar, elektrisk piano og vokal, Dougie Thomson på bass, Bob C. Benberg på trommer og perkusjon og John Anthony Helliwell på saksofon, andre blåseinstrument og klaverinstrument. Denne utgåva av Supertramp gav ut ein meir konsis og poporientert musikk enn dei hadde spelt på dei to første albuma sine. I 1974 kom Crime of the Century, som vart det kommersielle gjennombrotet til Supertramp, med singlane «Dreamer» og «Bloody Well Right». I 1975 kom Crisis? What Crisis?, som ikkje gjorde det fullt like bra. Even in the Quietest Moments frå 1977 gav dei derimot ein ny hitsingel med «Give a Little Bit», og den stødige rocken deira gav Supertramp eit rykte om å vere eit imponerande konsertband.
Med Breakfast in America i 1979 vart Supertramp superstjerner og tre av songane på albumet vart topp 20-hittar i USA, «Goodbye Stranger», «Take the Long Way Home» og «The Logical Song». Albumet gjekk heilt til topps på Billboard 200-lista i USA og selde fire millionar eksemplar der. I Canada, Frankrike, Tyskland og Storbritannia selte det til platinastatus. Supertramp følgde opp suksessen med Breakfast in America med eit konsertalbum, Paris i 1980. Det neste studioalbumet deira kom ikkje før i 1982, med ...Famous Last Words.... Tittelen var på eit vis profetisk, for forholdet mellom Davis og Hodgson var blitt surare gjennom åra, og i 1983 slutta Hodgson for å satse på ein solokarriere. Davis tok leiinga i bandet og Supertramp gav i 1985 ut Brother Where You Bound i 1985, der bandet fekk hjelp av andre musikarar, som Pink Floyd-gitaristen David Gilmour. I 1987 kom Free as a Bird der Supertramp eksperimenterte med synthesizerar og elektronisk dansemusikk. Etter ein verdsturné for å marknadsføre albumet, la Davis ned bandet i det stille.
I 1996 sette Davis saman eit nytt Supertramp for ein konsertturné. Den nye besetninga bestod av Davies, John Anthony Helliwell, gitaristen Mark Hart (som hadde turnernert med bandet i 1987, og trommeslagaren Jesse Siebenberg. Denne nye utgåva av Supertramp gjekk i studio etter turneen og gav ut Some Things Never Change i 1997. Fleire turnear følgde og albumet Live 1997 dekte ein av dei. Eit nytt studioalbum, Slow Motion, kom ut i 2002. I 2010 kom Supertramp saman på ny for ein verdsturné i høve 40-årsjubileet deira. Det gjekk rykte om av Hodgson skulle kome attende til bandet, men både han og Davis uttalte at det var lite truleg at dei nokon gong kom til å arbeide i lag att, og Hodgson la ut på ein soloturné, samstundes med jubileet til Supertramp.
Pentire Head
Pentire Point og Stepper Point står på kvar si side av munningen til River Camel. Sør for Pentire Point ligg den vesle feriestaden Polzeath.
1352
1352 (romartal MCCCLII)
Pentire Head
På neset The Rumps stod ei klippefestning frå jernalderen.
South West kyststi følgjer kysten rundt neset og mange turistbåtar seglar ofte rundt neset på veg til Padstow, som ligg i nærleiken. Neset er eigd av National Trust.
Skomakar
Ein skomakar er ein handverkar som lagar og vøler skotøy.
Skomakarane var ei dominerande yrkesgruppe i Noreg frå 1200-talet. Skomakaren utførte heile arbeidsprosessen; han garva skinn, sydde sko og støvlar og hadde direkte kontakt med kundane. Det norrøne ordet for desse skomakarane var sútari som ein finn igjen i finsk, suutari.
Fram til byrjinga av 1600-talet var skomakarane relativt velståande. Deretter blei garvarane ei eiga yrkesgruppe, og dei tok mykje av fortenesta.
Fabrikksydde sko blei vanlege i andre halvdel av 1800-talet, då ein tok til å bruka maskinar i produksjonen. Etter at lauga blei oppløyste i 1870 blei det grunnlagd skomakarlag i byane, og i 1908 blei Norges Skomakermester-forbund oppretta.
Skomakarar i kulturen
Crispinus og Crispinianus er vernehelgenar for skomakarar.
Skomakarar er nemnde i ordtak som «skomakar, bli ved din lest» og «skomakaren sine barn har ikkje sko.»
I litteraturen er ein skomakar hovudperson i Tolstoj si novelle «Der det er kjærleik, der er Gud». Jens Petrus Andersen, spela av Henki Kolstad, er hovudperson i den norskejulekalenderserien Jul i Skomakergata
Schenadüi
Schenadüi er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i kantonen Ticino i Sveits.
Al Khor
Al Khor (arabisk الخور), òg skrive Al Khawr, er ein kommune i staten Qatar. Det arabiske namnet Al Khawr tyder bukt. Al-Khor by ligg på nordaustkysten av Qatar, kring 50 kilometer frå hovudstaden Doha og vert rekna som ein av dei store byane i Qatar.
Al Khor vart styrt av Al Muhannadi-stamma før sjølvstendet til Qatar i 1971 og vert det framleis. Ein trur at Al Muhannadi-stamma som bur i Al Khawr, oppstod seint på 1800-talet og bestod av sju beduinfamiliar. I dag er dei fleste innbyggjarane i Al-Khawr frå denne stamma. I forhold til turisme er byen kjend for strandhotellet Al-Sultan, eit palass som vart omgjort til hotell, og for dei mange moderne og historiske moskéar. Hovudnæringa i byen er fiske. Den største fotballklubben i byen er Al-Khor SC, som spelar på Al-Khor SC stadion.
Al Khor by
Byen Al Khor ligg 50 kilometer frå sentrum av Doha og mange innbyggjarar her dreg til Al Khor på helgetur. Byen ligg på austkysten, nord for Doha og var tidlegare kjend som eit senter for perleindustrien. Her er òg ei hamn med fiskebåtar og småfartøy. Byen har flotte strender og historiske tårn.
Skildring
Namnet Al Khor tyder «havbukt», og bukta i Al-Khor er ei av dei største i Qatar. Bukta ligg på austkysten av Qatar-halvøya. Gjennom åra har bukta vore karakterisert av den enkle og vakre naturen, sjøen, stranda og ørkenen.
Gass- og oljeselskap held til i industriområdet Ras Lafan nær Al Khor by og Al Thakhira. Kommunen har teke ansvar for gjere Al Khor rein og miljøvennleg.
Administrasjon
Al Khor kommunen vart skipa i 1972 og styrer byen Al Khor i tillegg til andre busetnader i kommunen. Al Khor kommune er delt inn i følgjande administrative soner:
Utvikling
I dag er han rekna som ein av dei største byane i Qatar med alle moderne tenester som skular, klubbar og General Shamal sjukehus. Eit av dei største olje- og gassanlegga verda ligg i Al-Khor, med Qatar Company for Natural Liquefied Gas, Ras Lafan Company for Natural Liquefied Gas og mange andre petrokjemiske selskap, raffineri, avsaltingsverk og anna. Kvart selskap har ei miljøavdeling for å ivareta miljøet i området.
Urgermansk
Urgermansk eller frumgermansk er urspråket som blir rekna for å vera opphavet åt dei germanske språka, mellom anna islandsk, norsk, svensk, dansk, jiddisch, tysk, skotsk, engelsk, nederlandsk, afrikaans og frisisk.
Det urgermanske språket delte seg i tre språkgreiner, dei austgermanske, dei nordgermanske og dei vestgermanske språka. Dei austgermanske språka er utdøydd, det mest kjende av dei er gotisk. Den nordgermanske greina, urnordisk, delte seg i vestnordisk (gammalnorsk og islandsk) og austnordisk (svensk og dansk). I seinmellomalderen førte lågtysk språkpåverknad i til at norsk utvikla seg parallelt med dansk og svensk. Den vestgermanske greina har ein austleg (tysk, nederlandsk) og ein vestleg (engelsk, frisisk) del.
Den klassiske innføringa i germansk språkvitskap er Krahe og Meid 1969, ei nyare framstillinger Voyles 1992.
Lydendringar i overgangen frå førgermansk til urgermansk
Dette oversynet systematiserer lydendringar presentert i faglitteraturen.
Grimms lov: Ein kjedereaksjon på tre sett av klusilar.
Verners lov: ustemte frikativar blir stemt viss dei kjem etter ei trykklett staving:
Trykk blir flytta til første staving. Det kontrastive trykket i urindoeuropeisk forsvinn, og Verners lov blir fonematisert.
Assimilering av sonorantar:
Trykksvak >  før konsonant eller ordfinalt — "u-stamme gen. sg." > >
Trykksvak > , men ikkje før  —  "abstrakt substantivsuffiks" >  >  >
Trykksvak >  —  "Ho ligg" ~  "dei ligg" >  ~  >  ~  >  ~  (med -þ- via analogi)
Samanfall av ikkje-høge bakre vokalar:
Salihli
Salihli har middelhavsklima. 24 km nord for byen ligg Demirköprüdemninga, nytta for kunstig vatning og som flaumvern.
Vest-Afrika
Vest-Afrika er eit område vest i Afrika med kyst mot Atlanterhavet. Nord-Afrika og Sentral-Afrika er tilstøytande regionar.
Som definert av SN si statistikkavdeling har Vest-Africa 16 land og dekker rundt 5 million km²:
Bortsett frå Mauritania er alle desse landa medlemmer i Economic Community of West African States, ECOWAS.
SN-regionen omfatter også det britiske territoriet Saint Helena, ei isolert øy sør i Atlanterhavet.
Erling Vidkunsson
Erling Vidkunsson var ein norsk riddar, (adelsmann av bjarkøyætta). Etter at den norske kongeætta (Hårfagreætta eller Sverreætta) døydde ut i 1319 var han den mektigaste mannen i Noreg og vart på hirdstemnet i 1323 drottsete så lenge Magnus Eriksson var mindreårig fram til 1332.
Erling Vidkunsson var son av Vidkun Erlingsson og arva Bjarkøygodset frå onkelen sin, Bjarne Erlingsson. Han arva Stovrheim etter mora, og kjøpte seinare Giske. Med Erling Vidkunsson døydde bjarkøyætta ut på mannssida. Namnet (farsnamnet) vert òg stava Vidkunssøn.
Scherbadung
Scherbadung (Pizzo Cervandone) er eit fjell i Dei lepontinske Alpane på grensa mellom Sveits og Italia. Det italienske namnet har vorte nytta til å gje namn til mineralet cervandonitt, som berre er funne her.
Rame Head
Rame Head er eit nes sørvest for landsbyen Rame søraust i Cornwall i England.
Det stod eit åsfort her i jernalderen og seinare vart det bygd eit kapell tileigna St. Mikael. Kapellet vart nytta til messe første gong i 1397, men er truleg langt eldre.
Neset er ofte det siste stykke land ein ser når ein seglar frå England via Plymouth Sound frå Plymouth. Det er derfor nemnd i sjantisongen «Spanish Ladies».
1839
1839 (romartal MDCCCXXXIX) var eit normalår som byrja på ein tirsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Acetylen
Acetylen, systematisk namn etyn, er eit hydrokarbon med formel C2H2 som høyrer til alkyngruppa. Acetylen vert rekna for å vera det enklaste av alkyna, fordi det berre inneheld to hydrogenatom og to karbonatom. Gassen brenn med ein lys flamme som sotar mykje. I rein tilstand er han luktfri, men framstilt acetylen har ei laukliknande lukt på grunn av dei kjemiske prosessane ved framstillinga.
Acetylen vert nytta til sveising og skjerebrenning av stål.
Acetylen vert framstilt av kalsiumkarbid og vatn:
Vel i Arkhangelsk oblast
Bureja (russisk Вель) er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Vaga frå venstre i nedslagsfeltet til Nordre Dvina.
Bjørnestillingsåsen
Bjørnestillingsåsen  er eit fjell i Holmestrand kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 520 meter over havet og er det 18. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.