cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Båtsfjorden på Sørøya
Båtsfjorden (samisk Beassevuotna) er ein fjordarm av Sandøyfjorden på Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,6 km søraustover til garden Båtsfjord i botn av fjorden.
488 Kreusa
488 Kreusa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 26. juni 1902 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf og Luigi Carnera ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Uralhavet
Uralhavet var eit lite urhav som låg mellom Siberia og Baltica. Havet oppstod i sein ordovicium då store øyar frå Siberia kolliderte med Baltica, som no var ein del av det mindre superkontinentet Euramerika. Øyane førte òg til at forgjengaren til Uralhavet, Khantyhavet, lukka seg. I devontida byrja Uralhavet å krympe fordi Siberia og Kasakhstania nærma seg Baltica. Frå sein devon til mississipitida vart Uralhavet eit sund. I karbontida kolliderte dei tre kontinenta og skapte Uralfjella, medan havet vart heilt lukka. Dette førte til at superkontinentet Pangaea oppstod.
Portia Simpson-Miller
Portia Simpson-Miller blei parlamentsmedlem for People's National Party i 1976. Ho blei vald til leiar av partiet i februar 2006. Ho har også hatt fleire statsrådpostar.
May-Helen Molvær Grimstad
May-Helen Molvær Grimstad i Ålesund, Møre og Romsdal) er ein norsk politikar (KrF). Etter endt vidaregåande skule (1987) utdanna ved Fjellhaug Bibelskole, Høgskulen i Molde (årsstudium Statsvitenskap) og Høgskulen i Volda (årsstudium Kommunal Planlegging og Administrasjon).
Portia Simpson-Miller
Simpson-Miller har ei Bachelor of Arts-grad i offentleg forvalting frå Union Institute & University i Ohio. Ho er seinare blitt tildelt eit æresdoktorat ved Union Institute.
Villaspeciosa
Villaspeciosa (sardisk Biddaspitziòsa) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 2 570 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 27.19 km² og ligg i ei høgd på 7 meter over havet.
Paul Winsnes
Paul Winsnes var ein norsk prest og stortingsmann frå Drammen.
Winsnes var fødd i Drammen, der faren hans var kjøpmann. Han vart student i 1812, og cand. theol. to år seinare. I 1814 var han lærar på ein skule i København, reiste heim til Drammen i desember det året. 1816 var han lærar ved Drammen lærde skule, til han same året vart kateket ved 'Vår Frelsars kyrkje' i hovudstaden Kristiania. Frå 1818 var han i tillegg inspektør ved borgar- og realskulen i byen.
År 1819 var Winsnes residerande kapellan i Vang i Hedmark, 1820-22 sokneprest i Trysil. Frå 1822 til 1827 hadde tilsvarande stilling i Hurdal, medan han 1827-30 var sokneprest i Nord-Aurdal. Perioden 1830 til -44 var han sokneprest i Brunlanes; 1838 vart han vald til fyrste ordføraren i Brunlanes. Til sist var han frå 1844 sokneprest i Vang. Medan han var i Vang vart han frå 1864 også stiftsprost i Hamar stift.
Winsnes var stortingsrepresentant frå Jarlsberg og Larviks amt både i 1839, 1842 og 1845. Det siste valet vart godkjent mot 12 røyster (han hadde flytta frå amtet før tingsamlinga kom i gang). I 1839 var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, på dei to neste stortinga var han formann i same komiteen. Han var medlem av Lagtinget i 1842 og 1845. Ved det siste høvet, 1845, var han medlem av riksretten.
Winsnes tok avskjed frå prestestillingane i 1873. Han busette seg då i fødebyen Drammen, der han døydde i 1889.
Winsnes var gift med forfattarinna Hanna Winsnes. Han var brorson av Joachim Winsnes.
May-Helen Molvær Grimstad
Ho blei vald inn på Stortinget frå Møre og Romsdal i 1993 og var stortingsrepresentant fram til 2009. Ho stilte ikkje til attval i 2009.
May-Helen Molvær Grimstad er leiar for Kringkastingsrådet for perioden 2010-2013.
Skarvfjorden
Skarvfjorden er ein fjordarm av Sandøyfjorden på Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,5 km austover til fiskeværet Skarvfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Tjeldklubben i nord og Skarvfjordholmen i sør. Skarvfjord ligg på sørsida av fjorden, medan garden Sæter ligg på nordsida. Fjorden er grunn og berre 13 meter på det djupaste.
Vardfjellet
Vardfjellet eller Vardfjell er namn på fleire fjell i Noreg:
27
27 var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Piso og Frugi var konsular (eller sjeldnare, 780 ab urbe condita).
Døde
20er
Lau-hendinga
Lau-hendinga var den siste av tre relativt små masseutryddingar under silur for om lag 420 millionar år sidan. Ho råka kondonantane hardt, men rørte berre så vidt graptolittane). Ho oppstod samstundes med at havnivået var på eit lågpunkt og vart tett etterfølgd av eit avvik i geokjemiske isotopar i den påfølgjande alderen ludfordium og ei endring sedimentasjonsregimet. (Loydell 2007)
Seil i Skottland
Seil (skotsk-gælisk Saoil) er ei øy i Slate Islands på austsida av Firth of Lorn, 11 km sørvest for Oban i Skottland.
Seil har vore landfast til det skotske fastlandet sidan 1792 då Clachan Bridge vart bygt av ingeniør Robert Mylne. Ho vert òg kalla «Brua over Atlanteren» og er framleis i bruk i dag. Tidleg på sommaren er ho dekt av revebjøller.
Den største landsbyen på Seil er den tidlegare gruvelandsbyen Ellenabeich, der delar av Ring of Bright Water vart filma. Ellenabeich Heritage Centre opna i 2000 og vert drive av Scottish Slate Islands Trust. Senteret ligg i eit tidlegare gruvearbeidarhus og syner livet her på 1800-talet med gruvedrift, lokalt plante- og dyreliv og geologi. Ein annan landsby er Balvicar. Det går båtsamband frå Ellenabeich til Easdale og frå Cuan på øya til Luing.
489 Comacina
489 Comacina er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 2. september 1902 av Luigi Carnera ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Saare maakond
Saare maakond eller Saaremaa (latin: Osilia eller Oesel) er eit av dei 15 fylka i Estland. Det er samansett av Saaremaa (Ösel), den største øya i Estland, og fleire andre småøyar nær henne. Fylket grensar til Lääne maakond i aust og Hiiu maakond i nord.
2,6 % av folkesetnaden i Estland bur i Saare maakond.
Kommunar
Fylket er delt inn i 3 landkommunar:
Det persiske alfabetet
Det persiske alfabetet, utvikla for å skriva persisk, er ein modifisert versjon av det arabiske alfabetet. Alfabetet skil seg frå det arabiske ved å ha fire tilleggsbokstavar, پ p, چ c, ژ ž og گ g. Dessutan har mange bokstavar ein annan uttale enn i det arabiske alfabetet. Det er kjent for den kalligrafiske nasta'liq-stilen.
Alfabetet blir brukt i moderne dari, persisk og kasjkai. Det har også vore brukt til å skriva sentralasiatiske språk som mongolsk, tadsjikisk og khorezmisk. Fleire alfabet er avleidde av det persiske, til dømes alfabeta brukte i pasjto, sindhi og urdu, og panjabi-alfabetet sjahmukhi, som har nokre tilleggsbokstavar kvar.
Det arabiske alfabetet blei innført i Iran og tilpassa det persiske språket etter den islamske ekspansjonen frå og med 642 e. Kr. Før innføringa av dette alfabetet hadde mellompersisk vore skrive med pahlavi-skrifta.
Skildring
Bokstavar som vantar ei initial eller medial form er aldri knytte til neste bokstav, jamvel inne i eit ord.
Den glottale lukkellyden,  '  [ʔ], blir skriven med ain ﻉ eller med det diakritiske teiknet hamze ﺀ, som står oppå ein annan bokstav, anten alef ا, vâv ﻭ eller ein ye ﻱ med eller utan prikkar.
Vokalar
Vokalane a, e og o blir normalt ikkje skrivne, medan vokalane â, i og u blir skrivne med høvesvis alef ﺍ, ye ﻱ og vâv ﻱ, som i desse døma: Dersom ein ynskjer å skrive vokalane a, e og o, noko som mellom anna blir gjort i lærebøker i persisk for utlendingar, nyttar ein eigne diakritiske teikn over og under bokstavane, høvesvis َ, ِ og ُ: Alle dei 32 bokstavane unnateke ا alef representerer ein konsonant. ا alef har to funksjonar. For det fyrste representerer han vokalen â; då står han alltid etter ein annan bokstav, som i با bâ. For det andre er «plasshaldar» for vokalane a, e og o. Når eit ord tek til med ein ا alef, tyder det at ordet tek til med ein av desse tre vokalane: Dersom â står fremst i eit ord, blir han attgjeven med ein ا alef som ligg vassrett oppå ein «plasshaldar»-alef:
Saksfjorden
Saksfjorden er ein fjord på nordsida av Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3 km søraustover til ei strand i botn av fjorden.
Fjorden har innløp litt nord for Bustervika og sør for Saksnæringskjera. På det djupaste er fjorden 21 meter ved munningen.
Det er ingen busetnader ved fjorden.
Den kaledonske orogenesen
Denne hendinga fann stad frå seint i silur til midt i devontida i paleozoikum, for om lag 420 til 390 millionar år sidan. Orogensen er kalla opp etter Caledonia, det latinske namnet på Skottland.
Den kaledonske orogenesen skjedde då kontinenta som etter kvart vart til Pangea samla seg. I den føregåande perioden, ordovicium for om lag 488 til 444 millionar år sidan, bestod det største kontinentet, Gondwana, av platene som vart det framtidige Afrika, Sør-Amerika og Antarktis. Det låg då mellom Sørpolen og ekvator. I nordaust låg Siberia og mellom desse to kontinenta låg Uralhavet. I søraust låg Baltica med Iapetushavet mellom seg og Gondwana. Eit lite øygruppe-liknande kontinent kalla Avalonia (i dag New England på Nova Scotia og ein del av Vest-Europa inkludert Dei britiske øyane) låg vest for Baltica og mellom desse låg Tornquisthavet. Rheichavet låg mellom Avalonia og Baltica i nord og Gondwana i sør.
I ordovicium byrja Rheichavet å opna seg, og pressa Baltica og Avalona mot Laurentia. Baltika og nordlege område av Avalonia kolliderte først og skapte den kaledonske orogenesen i silur. Mot slutten av silur og i devontida kolliderte resten av Avalonia med Laurentia og skapte den akadiske ororgensen i Nord-Amerika, som førte til Appalachane.
Den kaledonske fjellkjeda som oppstod var på sitt mest imponerande dei første 10-20 millionar åra av devon. Då var ho 6 000 kilometer lang og over 100 km brei. Truleg var fjella på høgde med dagens Himalaya fordi fjellet som er synleg i dag har vore på stort djup. Berre 50 millionar år etter kollisjonen hadde erosjon slipt ned fjellkjeda.
Sumy
Sumy lufthamn ligg ved byen.
Historie
Sumy vart grunnlagd i 1652 ved breidda av Psel, ei sideelv til Dnepr, som ei kosakkisk festning. Ho var meint å verne Sloboda Ukraina frå krimtatariske åtak. Etter at åtaka deira stoppa opp og området vart ein del av Det russiske imperiet, utvikla Sumy seg til eit viktig økonomisk senter. I løpet av den tyske okkupasjonen av Ukraina under andre verdskrigen (1941 – 1943), vart Sumy hard råka. Då kriven var over vart dei øydelagde delane av byen bygd opp att.
Klima
Sumy har eit moderat kontinentalklima: kalde og snørike vintrar og varme somrar. Middeltemperaturen er ikkje altfor låg om vinteren og heller ikkje altfor varm om sommaren med -6,9 °С i januar og 20,3 °С i juli. Årsnedbøren er 513 mm, og mest nedbør kjem i juni og juli. 7
Shuna i Loch Linnhe
Shuna Island er ei øy i Loch Linnhe, utanfor Appin i Skottland. Øya har ein karakteristisk ås med flat topp på sørsida. Øya er ikkje lenger busett.
Castle Shuna er eit lite tårnhus som no ligg i ruinar på sørsida av øya.
Villaurbana
Villaurbana (sardisk Biddobràna) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 1 643 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 58.7 km² og ligg i ei høgd på 110 meter over havet.
Berle
Berle er ei bygd nær Stad på vestkysten av Noreg, ho ligg i Bremanger kommune i Vestland.
28
28 var eit skotår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Silanus og Nerva var konsular (eller sjeldnare, år 781 ab urbe condita).
Berle
Der er busetting på begge sider av Berlepollen, og medan berlebygda fekk vegforbidelse til Skatestraumen gjennom tunnellen Berleporten (860m) i 1976, vart der fyrst bygd veg og tunnell igjennom Blåhammaren (230m) for Berleneset på austsida i 2001.
Berle kyrkje ligg Bremanger sokn og prestegjeld og 1. oktober 1999 vart Berle skild ut frå Bremanger sokn som eige sokn i Bremanger prestegjeld. Kyrkja står oppført på Kirkjehågjen like ved Storeelva.
Staden har ei rik historie som går attende til 700-talet, då Berle var busett av vikingar. Den mest kjende var Berle Kåre. Snorre Sturlason, den islandske historikaren, skriv om Berledrotten, kongen og sønene hans var eit sentralt tema i historiene om Harald Hårfagre. Salbjørg. dotter hans, var farmor til den vidgjetne Egil Skallagrimsson.
I Berle er det fleire spor som peikar tilbake på Vikingtida. På vestsida av Berlepollen, ved garden Berle er det funne blant anna eit sverd og eit spyd. I 1905 vart det funne restane etter eit vikingskip på staden Gotraneset. I eldre kartverk er denne staden nemnt som Góteneset (frå oldn. gudi som betyr gud eller prest), og i rett tyding av det gamle namnet, so skulle denne staden ha namnet Gudeneset. Rett over fjorden Frøysjøen ligg fire vikinggraver ved stranda ved eit landmerke kalla Omvendesskaret. Namnet kan tyda på at gravene er frå tida då Noreg vart kristna.
På 1600-talet var det i nokre år gjestgjevargard og skysstasjon i Berle. Skysskaffar Elling Mogensson Berløff budde på garden Berle-Lillehauge og var registrert som gjestgjevar og skysskaffar i 1640-1650-åra.
I løpet av andre verdskrigen bygde tyske soldatar ein forsvarsbase, som del av altlanterhavsmuren, på Gotraneset for å hindre dei allierte frå å entre Frøysjøen. Her var det fire 10,5 cm kanonar. Dette fortet vart dessutan sikra med 2778 landminer, og med eit stort fjellanlegg.
Namnet Berle er knytt til handel med Bergen, men er ikkje lånt frå Tyskland eller Nederland. Berle er norsk; det stammar frå bygda Berle, tidlegare Berdlu (med ein stum d), seinare Berdle. Bygda sitt namn er nemnt so tidleg som i Egils saga, og berd- stammar frå bord (rand eller kant) frå former i landskapet. Topografien i bygda er særmerkt av to forhold:
Hans Midelfart
Hans Christian Ulrik Midelfart var ein norsk prest og eidsvollsmann.
Midelfart var fødd på Byneset prestegard i Sør-Trøndelag. Han vart cand. theol. i 1794. Sidan var han fyrst lærar ved borgarskulen og så på latinskulen i Trondheim. Sokneprest i Beitstad frå 1802, i tillegg prost i 'Vestre Innherad' frå 1806.
Midelfart var ein opplysningsteolog med stor sans for skule og anna opplysningsverksemd. Arbeidet hans vart rosverdig omtala av biskop Peter Olivarius Bugge i Trondheim; «hans Skoleungdom karakteriseres som den 'mest dannede' i Stiftet». (DBL)
Midelfart representerte Nordre Trondhjems Amt under riksforsamlinga på Eidsvoll. Der var han medlem av konstitusjonskomiteen. Han deltok lite i dei politiske forhandlingane, med unnatak for skule- eller kyrkjesaker. Han høyrde til dei som oftast fylgde sjølvstendepartiet.
Henrik Wergeland omtala Midelfart som «En flink, liberalttænkende Geistlig af Falsens politiske Tro». Mellom anna tala han ope mot jødeparagrafen og gjekk inn for at danskar skulle ha tilgang til norske embete. Elles støtta han dei som arbeidde for at kyrkja skulle behalde eiga si og verdiane sine, men at avkastinga frå desse i størst mogeleg grad skulle gå til skulen.
Frå 1815 var Midelfart sokneprest i Skogn, dette embetet hadde han til han døydde på prestegarden i 1823. Straks før han døydde vart han vald til Stortinget 1824, men døydde altså før det vart opna i januar 1824.
Flotell
Flotell er ei nemning på ei flytande, flyttbar innretning for innkvartering av menneske. Ordet er ei fornorsking av den engelske samansetjinga flotel for floating hotel, eller flytande hotell. Mest typisk vert omgrepet «flotell» nytta om flytande innretningar med større bustadeiniger som vert nytta offshore under utbygging av oljefelt eller ved produksjon av olje eller naturgass. Flotell som permanente innkvarteringsløysing er i ferd med å gå ut av bruk på norsk kontinentalsokkel. Talet på arbeidarar utaskjers er i ferd med å gå ned, og flotell vert mest nytta ved større vedlikehald. Eit flotell kan vera spesielt bygd for føremålet, det kan vera ein ombygd boreplattform, eller det kan vera ein vanleg boreplattform som mellombels vert nytta som flotell.
Eit mykje omtala flotell var den ombygde oljeplattforma «Alexander L. Kielland». Eit anna kjend flotell var den tidlegare innkvarteringseininga for Statfjord A, «Polymariner».
Scarba
Scarba er ei øy på vestkysten av Skottland. Administrativt er ho ein del av regionen Argyll and Bute.
Scarba er forma som ein rund og forholdsvis bratt haug. Ho har eit areal på 14,74 km², og det høgaste punktet på øya er Cruach Scarba som er 449 meter over havet. I klassifiseringssystemet for fjell på Dei britiske øyane er Cruach Scarba ein marilyn. Scarba har ikkje hatt fast busetnad sidan 1960-talet, men det ligg nokre bygningar ved Kilmory Lodge på austsida av øya.
Øya er dekt av lyngheier og vert nytta til beitemark. Det er ein stor bestand av hjort på øya.
Sundet mellom Scarba og Jura vert kalla Corryvreckan, her dannar ein sterk tidvassstraum den tredje sterkaste malstraumen i verda. Scarba, den mindre naboøya Lunga og holmane kjent som Garvellachs utgjer til saman verneområdet Scarba, Lunga and the Garvellachs National Scenic Area.
1640
1640 (MDCXL) var eit skotår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
Vest-cree-abugidaen
Vest-cree-abugidaen, populært kalla vest-cree-stavingsalfabetet, er ein variant av abugidaen for cree og inuktitut, som blir nytta for å skrive prærie-cree (engelsk Plains Cree), skog-cree (engelsk Woods Cree) og vestlege dialektar av myr-cree (engelsk Swampy Cree. Den blir nytta for å skrive cree-dialektar grovt rekna vestanfor grensa mellom dei kanadiske provinsane Manitoba og Ontario.
Skriftsystemet for cree er ein abugida, i og med at konsonantane alltid blir uttrykte med same symbol, t.d. eit v-forma teikn for p, som så blir modifisert (her snudd rundt på) for å markere ulike konsonant-vokal-kombinasjonar. Abugidaer skil seg frå ekte stavingsalfabet ved at stavingsalfabeta, som t.d. cherokeealfabetet, har ulike symbol for kvar staving.
Grunnprinsipp
Bokstavane må delast i symmetriske og asymmetriske, for variasjonen i vokalar kjem fram på litt forskjellige måtar ved dei to typane. Symmetriske bokstavar snur ein stegvis 90°, som alt vist ovanfor:
Ved asymmetriske bokstavar går ein fram på ein litt annan måte. Dels snur ein bokstavane 180°, dels spegelvender ein dei:
Ein prikk etter ein bokstav symboliserer at det kjem ein w føre vokalen. Medan ᐁ står for ē, står ᐍ for wē, og medan ᐯ står for pē, står ᐻ for pwē. (I aust-cree-stavingsalfabetet står prikken føre bokstaven.)
Det finst eigne bokstavar for konsonantar som står i slutten av ei staving, utan vokal etter seg. Desse bokstavane er kalla finale i tabellen nedanfor.
Bokstaven ᐦ står for h. Denne bokstaven blir nytta finalt, men blir òg sett føre vokalbokstavane, som i ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ nēhiyawēwin 'cree-språket'.
Dialektskilnader
Det er to fonologiske skilnader mellom prærie-cree og skog-cree som får fylgjer for korleis alfabetet blir nytta:
Romersk-katolske tillegg
I ein romersk-katolsk variant av alfabetet finst det fulle seriar for lånords-konsonantane l og r:
Vest-cree-abugidaen i dataalderen
Den kanadiske abugidaen er representert i Unicode, i området frå Ux1401 til Ux1676.
Eschen
Eschen er ein kommune nord i Liechtenstein. Han har 4 012 innbyggjarar (2005) og dekkjer eit areal på 10,3 km². Han er den fjerde største kommunen i Liechtenstein.
490 Veritas
490 Veritas er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. september 1902 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Kvasar
Kvasarar (frå QSRS, forkorting på engelsk for quasistellar radio source, 'kvasi-stellar radiokjelda') er den mest lyssterke kategorien av aktive galaksekjernar, og nokre av dei kan senda ut stråling tilsvarande 10 milliardar soler. Kvasarar skyldast truleg at supermassive svarte hòl i galaksekjernane trekker til seg store mengder av materie i form av gass og stjerner. Intens stråling blir frigjeven når denne materien fell ned i det svarte hòlet.
Kvasarar er nokre av dei fjernaste objekta i universet og har difor høg raudforskyving. Ein av dei næraste kvasarane er 3C 273, som med ein lysstyrke på 12,8 magnitude er synleg som ei stjerna i moderate amatørteleskop. Med ein avstand på rundt to milliardar lysår er kvasaren det fjernaste objektet som kan observerast av amatørastronomar.
30
År 30 (romartal XXX) var eit normalår som byrja på ein sundag etter den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjent som året då Vinicius og Longinus var konsular.
Døde
30er
Indian Removal Act
Indian Removal Act er namnet på ein lov i USA som blei skriven under på av demokrat-presidenten Andrew Jackson den 26. mai 1830. Loven opna for tvungen flytting av ei rekkje amerikanske urfolk frå austlege USA til vest.
Mulde-hendinga
Mulde-hendinga var ei relativt lita masseutrydding på grunn av oksygenmangel og var den andre av tre masseutryddingar i silur. Ho skjedde samstundes med eit globalt fall i havnivået og vart etterfølgd av eit avvik i geokjemiske isotopar. Byrjinga på hendinga skjedde samstundes med Fröel-formasjonen på Gotland.
Niccolò Paganini
Niccolò Paganini var ein italiensk komponist, fiolinist og gitarist. Han var fødd i Genova og døydde i Nice.
Zeddiani
Zeddiani (sardisk Tzeddiàni) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 1 151 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 11.81 km² og ligg i ei høgd på 10 meter over havet.
Finnfjorden i Finnmark
Finnfjorden er ein fjord på nordsida av Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5,5 km søraustover til Finnfjordbotn.
Det er ingen busetnader ved fjorden.
Madison County
Madison County er eit fylke som ligg nordaust i den amerikanske delstaten Arkansas.
32
Døde
30er
1665
1665 (romartal MDCLXV) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Aglapsvik
Det er eit relativt nybyggd grendehus i Aglapsvik. Like ved er det eit populært friluftsområde med den flotte sandstranda i Sørvika.
491 Carina
491 Carina er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. september 1902 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Klapping
Klapping er det å slå handflater mot kvarandre slik at dei lagar lyd. Klapping kan brukast til kommunikasjon, som perkusjonsinstrument, ein del av leik eller dans, eller berre til å laga støy.
Det finst mange ulike måtar å klappa på. Ein kan variera lydbildet ved å slå hole eller flate handflater mot kvarandre, slå handflate mot handbak, eller ved å klappa ulike delar av handa mot kvarandre. Ein kan klappa hendene saman framfor kroppen eller ansiktet, men også over hovudet eller bak ryggen. Ein kan også klappa mot hendene til andre personar, noko som særleg er vanleg i klappeleikar.
Klapping som signal og ritual
Klapping kan brukast til å signalisera, gjerne for å påkalla merksemd, til dømes om at ein ønskjer å få ei forsamling til å vera stille, for å få nokon til å koma eller som ei åtvaring. Ein enkeltperson kan klappa for å be andre om å klappa, til dømes ein musikar eller idrettsutøvar til tilskodarar. Eit klapp kan også verka som eit teikn på at ei magisk handling blir utført.
I japanske shintotempel er det vanleg å klappa to gonger for å påkalla og visa respekt for guddommen. Liknande klapping blir også brukt i shinto-avleidde rituale innan idrettar som sumo og aikido. I nokre religiøse tradisjonar kan klapping vera ein del av møte eller rituale, som sørasiatisk bhajan eller kirtana, sufirituale eller i ein del kristne bønnemøte, gudstenester og ved framføring av til dømes spirituals og gospel. Klapping kan vera ein måte å koma i ekstase på, eller ganske enkelt vera ein måte å visa beundring for preikarar eller utøvarar på.
Klapping i grupper
Klapping er gjerne ein viktig del av applaus, der tilhøyrarar kan klappa meir eller mindre taktfast i etter ei framsyning eller ein prestasjon, eller akklamasjon, der ei forsamling kan godkjenna eit forslag ved hjelp av lydar som klapping. Jo større volum og lengd det er på klappinga, jo betre reknar ein med at forsamlinga liker det dei klappar for. Spontan klapping av fleire menneske følgjer ulike taktar, men ho kan synkroniserast over tid slik at alle klapper etter same takt.
Nokre former for klapping kan i visse samanhengar brukast til å uttrykka mishag, utolmod eller sarkasme, til dømes gjennom sakte klapping (engelsk slow clap eller slow handclap) eller svært lågt (golf clap). Ein kan også klappa for å visa respekt, støtte, sympati eller liknande. Klapping kan danna avsluttinga på ei samkome, noko som er blitt ritualisert i Japan gjennom den synkroniserte klappeskikken tejime.
Musikk og dans
I fleire musikktypar utgjer klapping ein viktig del. Rytmisk klapping er grunnleggjande i til dømes flamenco, qawwali og salegy, og kan brukast åleine eller saman med trommer til å skapa polyrytme i mange musikktradisjonar frå Afrika sør for Sahara. Ved mange musikkframføringar kan tilhøyrarane klappa i takt med musikken, eller bryta ut i applaus under sjølve framføringa. Dette var vanleg i vestleg klassisk musikk i tidlegare hundreår, og førekjem framleis ved ein del førestillingar av opera og ballett. Nokre musikkstykke nytter hovudsakleg eller berre klapping som instrument, til dømes Clapping Music (1972) av Steve Reich og Voices (1988) av Robert Paterson, eit akkompagnement til dans.
Klapp er også blitt brukt som perkusjon i ei rekkje moderne musikkstilar, som soul, pop og rock. Ein finn markant klapping i fleire populære songar frå 1960-talet, som i «I Want to Hold Your Hand» frå 1962, «The Loco-Motion» frå 1963 og «The Clapping Song» frå 1965. På 1970-talet nytta grupper som Queen klapping både til perkusjon og til samhandling med publikum, som i «We Will Rock You», «Radio Ga-Ga» og «Crazy Little Thing Called Love». I disco og funk blei det vanleg å bruka klapp i lag med skarptromme, gjerne på det andre eller fjerde slaget i ein takt. Utviklinga av elektroniske trommesett og sampling gjorde at klapp kunne danna den viktigast perkusjonsbolken i musikktypar som elektronisk dansemusikk og hip-hop.
Klapping kan ofte brukast saman med dans, særleg i mange ulike folkedansar, anten gjennom at deltakarane sjølve klappar eller ved at musikarar eller tilhøyrarar klappar rytmen for dei. Klappeleikar går ut på at to eller fleire klappar med kvarandre til ei regle eller ein song. Slike leikar kan vera svært enkle slika at dei passar til eit lite barn, eller meir avanserte for større barn. Leikane kan vera måtar å samhandla eller læra seg klappeteknikkar på.
Rekordar og målingar
«Klappometer» er innretningar som skal måla kor høgt tilhøyrarane klappar. Det har vore brukt i tevlingar sidan det blei innført i fjernsynsprogram på 1950-talet. Mange slike innretningar måla ikkje nokon ting, dei blei justerte manuelt. Klappometer som faktisk måler lydstyrke er blitt laga som eigne instrument og som appar, og blir frå tid til anna brukt til relativt seriøse tevlingar.
Alternativ til klapping
I nokre religiøse samanhengar og tradisjonar reknar ein klapping som upassande. Dette gjeld til dømes i nokre tolkingar av islam. Her oppfordrer ein i staden til å koma med verbale tilrop, som Allahu akbar. I mange kyrkjer er det eller har vore tabu å klappa. I staden har tilhøyrarar til dømes kunna brumla, kremta, hosta eller blåsa nasen for å uttrykka velvilje. Innan shintoisme vil ein ikkje klappa med lyd i samband med gravferder. I staden kan ein utføra stille klapp.
Ved klassiske konsertar blir det i dag ofte uglesett å applaudera under framføringa eller mellom enkeltsongar eller satsar. Ein del tilhøyrarar og utøvarar reknar det også som meir respektfullt å vera stille ei lita stund etter den siste tonen før ein byrjar å applaudera.
Ettersom klapping og liknande høge lydar kan opplevast som trugande av ein del folk med autisme eller andre med sanseproblem har ein del studentorganisasjonar i Storbritannia gått inn for å bruk døvespråk-applaus - vinking med begge hender, som også blir kalla jazz hands - i staden.
Gamprin
Gamprin er ein kommune i Liechtenstein. Han har 1 436 innbyggjarar (2005) og dekkjer eit areal på 6,1 km². Kommunen inneheld Bendern som er ein av dei mest historiske stadane i landet. Bøndene i området svor truskap til fyrsten her i 1699. I Benderen ligg Jomfru Maria-kyrkja, bygd i 1481, men det har vore mindre kyrkjer her tilbake til 1045.
Lutefisk
Lutefisk eller lutfisk er tørrfisk av torsk eller andre artar som er utbløytt i vatn, luta og så vatna ut igjen. Lutefisk er tradisjonell mat i Norden sett bort frå Danmark. Med nordisk utvandring til USA har skikken med å eta lutefisk også spreidd seg dit.
Tartu maakond
Tartu maakond eller Tartumaa er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg søraust i landet og grensar til Jõgeva maakond i nord, Põlva maakond i sør, Valga maakond i sørvest og Viljandi maakond i vest.
Lutefisk
Tilreiing
Tørrfisken som blir brukt til lutefisk er rundfisk eller råskjer, vanlegvis av torsk, lange, brosme eller sei.
Tartu maakond
11,0 % av folkesetnaden i Estland bur i Tartu maakond.
Lutefisk
Tilreiing
For å laga lutefisk må ein behandla tørrfisk med lut i ein særskild framgangsmåte. Fisken blir først lagd i bløyt i kaldt vatn i fem–seks dagar, med dagleg skifte av vatnet. Den vassmetta fisken blir så lagd i bløyt i kaldt vatn tilsett lut i to dagar. Under denne behandlinga svellar fisken opp til han blir større enn han var då han blei fiska. Samstundes minkar proteininnhaldet med om lag 50 %, noko som gjev fisken ein karakteristisk, geléaktig konsistens. Etter behandlinga er fisken full av lut, har ein pH-verdi på 11–12 og er giftig. For at ein skal kunne eta han må han blautleggjast i kaldt vatn igjen i fem–seks dagar.
Tartu maakond
Kommunar
Fylket er delt inn i 22 kommunar, der 3 av dei er bykommunar og 19 landkommunar.
Lutefisk
Tilreiing
Før servering kokar ein fisken forsiktig slik at han ikkje fell frå kvarandre. Han treng ikkje vatn, det er nok å legga han i ei panne med lokk og la han trykkoka ved låg varme i 20–25 minutt. Ein kan også varma fisken i ein omn, ved å pakka fisken i aluminiumsfolie og la han steika ved 225 grader i 40–50 minutt.
Tartu maakond
Kommunar
{|
Lutefisk
Eting
I Norden startar julefisksesongen tidleg i november og varer til over jul. Lutefisken er òg populær i dei «nordiske» områda av USA, som Minnesota og Wisconsin. Lutefisk vert vanlegvis servert med ei rekkje tilbehøyr, mellom anna bacon, ertestuing, poteter, saus, kvit saus, sirup, geitost eller gamalost. I USA er det vanleg å eta lefse ved sidan av fisken. Rikelege mengder akevitt og øl er tradisjonell drikke til maten. Sjølv om konsistensen på fisken og handsaminga gjer det lett å harselere over lutefisk-eting, er retten ganske populær.
Kjemiske prosessar
Muskelproteina i fisken er polyelektrolyttar med nøytral ladning ved pH 5,2. Ved luting stig pH-verdien og talet på negativt ladde protein. Desse fråstøyter kvarandre, meir vatn vert bunde og strukturen på fisken vert endra.
Ved koking denaturerer og aggregerer proteinet. I denne prosessen vert fisken fastare og vatn vert falle ut.
Historia til lutefisken
Kvifor og kva tid ein byrja å handsama tørka fisk med lut veit ein ikkje, men det er ein gamal tradisjon. Ein teori går ut på at eit lager med tørrfisk brann opp etter eit lynnedslag. Tørrfisken vart liggande att i oska som vart våt i det påfølgjande regnet, og oske er alkalisk. Den gongen åt ein mat som ikkje var etande, berre han ikkje var forgifta, og fisken vart truleg vaska grundig i reint vatn for å få vekk den verste sotmengda. Dermed var lutefisken fødd. Ein annan av mange teoriar var at tørrfisk som var med som proviant på lange seglturar hamna nede i kjølen saman med vatn og oske frå omnen. Ein gong skipet ikkje kom seg til land vart det naudsynt å eta denne fisken.
Lutefisk vert fyrste gong nemnd i norsk litteratur av Olaus Magnus i år 1555. Han skildrar korleis lutefisken vert tilreidd og eten. Den tørre stokkfisken ligg i sterk lut i to døgn, så vert han skylt i ferskvatn i eit døgn før han vert kokt og eten. Lutefisken vert servert med salta smør og er høgt verdsett.
Lutefisk vert ete over heile Noreg, og i Sverige og delar av Finland. Danskane et ikkje lutefisk. I den skandinaviske delen av USA har lutefisk vore populært dei siste 160 åra på grunn av innvandring. At tradisjonen har halde seg så godt i USA kan skyldast at det å eta lutefisk er sterkt knytt til å ta vare på den nordiske identiteten.
Tal og fakta
I Noreg vart det i 2004 ete over 2600 tonn lutefisk; 2000 tonn vart eten i heimane, og 600 tonn til på restaurantar. Forbruket av lutefisk har totalt vore over 2000 tonn sidan hundreårsskiftet. Det aller meste av lutefisken i Noreg er basert på torsk, men det er òg noko lutefisk av lange. I Sverige er lutefisk av lange som er vanlegast. Hovuddelen av lutefisken til hushaldningane er fersk, men ein del er òg frosen. Verdien av lutefisk til hushaldningar var i 2004 93 millionar kroner.
November og desember er dei månadene nordmenn et mest lutefisk, høvesvis 550 og 763 tonn, men oktober og januar er forbruket òg stort med 336 tonn og 216 tonn. I sommarmånadene er det nesten ikkje forbruk av lutefisk. I ei spørjeundersøking i år 2000 svara 8 av 10 at dei hadde ete lutefisk det året. Debutalder for lutefisk har gått opp, frå 7 av 10 før fylte femten i 1995 til 6 av 10 i 1999. Det har vist seg at tidleg «lutefiskdebut» tenderer mot at ein ikkje et lutefisk når ein vert eldre; ein høgare debutalder er altså bra for å halde på tradisjonen med lutefisk.
Horlivka
Horlivka (ukrainsk Горлівка, russisk Горловка, Gorlovka) er ein by i Donetsk oblast (provins) aust i Ukraina. Byen har kring 290 000 innbyggjarar. Han er eit senter for kolgruvedrift og kjemisk industri. Gorlovka statlege pedagogiske institutt for framandspråk har to bygningar i byen. Sidan 2014 har byen vore kontrollert av den såkalla folkerepublikken Donetsk.
Lutefisk
Tal og fakta
Dei typiske stor-etarane av lutefisk er:
Horlivka
Historie
Busetnaden vart grunnlagd av Pjotr Gorlov i 1867, men var lite meir enn ei rekkje gruveleirar fram til han raskt voks i 1930-åra.
Lutefisk
Tal og fakta
Den typiske restaurant-etaren er:
Nord-Norges Skogsmannsforbund
Nord-Norges Skogsmannsforbund er ein organisasjon som har til formål å samle skogbruksutdanna funksjonærar i Nord-Noreg om felles interesser og faglege utfordringar for skogbruket i landsdelen. Organisasjonen samlar skogfunksjonærar til årsmøte, fagprogram og utferd kvart tredje år. Organisasjonen gjev òg støtte til opplysningsmateriell, bøker og anna som synleggjer skogbruket i Nord-Noreg.
Fylkesveg 812
Fylkesveg 812 (Fv812) går mellom Medby i Saltdal kommune og Tuv i Bodø kommune. Vegen er 68,9 km lang.
Vegen tar av frå E6 ved Medby og går først vestover, så nordover til Misvær, vidare nordover til Skjerstadfjorden og deretter vestover til Tuv der han møter fylkesveg 17. Strekninga over fjellet frå Medby kalles ofte for «Dugnadsvegen».
Nord-Norges Skogsmannsforbund
Historie
På ei skogbruksutstilling i Harstad i 1911 vart det vald ein komité som skulle førebu stiftinga av eit skogmannsforbund. Organisasjonen vart stifta på eit møte same stad 18.-21. mars 1912 under namnet «Tromsø stifts skogmandsforbund». Første formann var skoginspektør Einar Nilsen.
Skogmannsforbundet hadde sitt første årsmøte i 1919, på skogvoktargarden på Storjorda i Øvre Saltdal. Her møtte 36 av om lag 70 medlemmer. Neste møte vart halde i Alta i 1922, og sidan vart det med unntak av perioden 1940-1956 halde årsmøte kvart tredje år, vekslande mellom Nordland, Troms og Finnmark.
Fylkesveg 812
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Hjørundfjord
Hjørundfjord er ein tidlegare sjølvstendig kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Kommunesenteret låg på Sæbø.
Kommunen blei oppretta som Hjørundfjord formannskapsdistrikt i 1837. Folketeljinga for 1835 viste 1 456 innbyggjarar.
Hjørundfjord blei slått saman med Vartdal kommune og Ørsta kommune til den nye Ørsta kommune 1. januar 1964. Før kommunesamanslåinga hadde Hjørundfjord 1 728 innbyggjarar.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Hjørundfjord kommune frå 1900 til 1964:
Alexander Møller
Alexander Christian Møller var ein norsk lege og eidsvollsmann.
I 1792 tok Møller kirurgeksamen i København. Same året slo han seg ned som privatlege i Arendal. Frå 1796 var han distriktskirurg i 'Nedenes len' og Råbyggelaget. Embetet vart delt i 1803, då heldt han åleine fram i Nedenes len. Ei til nydeling fann stad i 1825, han arbeidde deretter i distriktet Vestre Nedenes. Han tok avskjed med full pensjon i 1835, men heldt fram å praktisere til 1843.
Møller var utsending for Arendal til riksforsamlinga i 1814. Også på det overordentlege storting 1814 var han representant for byen. I perioden 1814-42 var han stendig valmann, og tok ofte del i samfunnsnyttige aktivitetar og gav pengemidlar og gåver til tiltak som kom både byen og nasjonen til gode. Mellom anna ei større pengegåve til universitetet i Kristiania i 1811, og kr. 32000 til eit asyl i Barbu. Ivra for opplysning og naturvitskap, hadde ei stor mineralsamling. I 1832 var han ein av stiftarane av Arendals Museum.
Han døydde i Barbu i 1847.
Zerfaliu
Zerfaliu (sardisk Tzorfolìu) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 1 092 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 15.56 km² og ligg i ei høgd på 15 meter over havet.
31
31 (romartal XXXI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida var det kjend som året då Augustus og Seianus var konsular (eller sjeldnare, år 784 ab urbe condita).
Irevik-hendinga
Irevik-hendinga var ei lita masseutrydding i grensa mellom epokane llandover og wenlock midt i silur, for 428,2 ± 2,3 millionar år sidan. Dei beste funna etter hendinga er gjort ved Ireviken på Gotland, der over 50 % av trilobittartane døydde ut. 80 % av alle kondonantartar døydde òg ut i denne hendinga, som ein meiner vara i omtrent 200 000 år.
Eidatjørna
Eidatjørna er eit lite vatn i Bergen kommune i Hordaland. Det ligg ved Kalandseidet i Fana mellom Bahusvatnet og sjølve eidet. På andre sida av eidet ligg Kalandsvatnet. Eidatjørna er i røynda berre ei vik i Bahusvatnet, og berre eit 15 meter smalt og 30 meter langt sund, som lokalt berre vert kalla Sundet, ligg mellom dei.
Vatnet høyrer til Osvassdraget.
Langs breidda av vatnet ligg gardane Kaland i nord og nordaust, Fortunet i vest og Bahus i sør og søraust.
492 Gismonda
492 Gismonda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. september 1902 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Sesamolje
Sesamolje er ei vegetabilsk olje laga av sesamfrø med ei særmerkt nøtteaktig lukt og smak. Ho er mykje brukt i asiatisk og afrikansk matlaging. Olja blir også brukt til massasje og som del av tradisjonell og alternativ behandling.
Sesamolje kan ha ulike fargar, frå nesten fargelaus (kaldpressa olje) eller gyllen (indiske variantar) til mørkebrun (austasiatisk). Austasiatisk sesamolje er mørk på farge og har ein karakteristisk smak som kjem av at ho er laga av rista frø. Ho blir vanlegvis brukt ved slutten av kokeprosessen for å gje ekstra smak og ikkje som steikeolje i seg sjølv. Lysare indisk sesamolje blir brukt som steikeolje i Sør-India.
Innhald
Sesamolje har føljande samansetjing av feittsyrer:
Bastafjorden
Bastafjorden er den inste delen av Gamvikfjorden på Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5 km sørover til Indre Bastfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Store Veivika i vest og Finnvika i aust. På det djupaste er fjorden 60 meter, om lag midt i fjorden.
Det er ingen busetnader ved fjorden.
Aud Hjelle
Aud Hjelle er ein norsk designar, journalist, reiseleiar og sekretær. Ho er frå Eid. Aud Hjelle har sitt eige designfirma, Aud Hjelle Design.
Strålemuggsoppar
Strålemuggsoppar vert nytta i bioteknologi til produksjon av ulike molekyl, som antibiotikum, organiske syrer, medisin og enzym. Dei vert òg nytta til fermentering av mat. Til dømes vert Aspergillus oryzae nytta ved produksjon av den japanske nasjonaldrikken sake og svartstrålemugg (Aspergillus niger) til gjæring av sitron- og glukonsyre.
Namnet strålemuggsoppar kjem frå sporane som strålar ut frå toppen av sporeberarane, før dei etter kvart vert avsnørte ein om gongen.
Slekta har over 300 artar og er nærskyld penselmuggsoppane. Alle artane i slekta har ein kjønna sporedannande struktur kalla ein aspergil. Kring ein tredjedel av artane har i tillegg eit kjønna stadium.
Slekta har fleire skadelege saprofyttar og dessutan nokre parasittar. Arten lumsk strålemugg (Aspergillus flavus) infiserer dårleg lagra peanøtter og øydelegg avlingar ved å produsera sterkt kreftframkallande aflatoksin. Grøn strålemugg (Aspergillus fumigatus) kan valda aspergillose hjå menneske og særskilt hjå fjørfe.
Galtung
Galtung er eit norsk slektsnamn og etternamn. I mellomalderen var Galtung namn på ei norsk adeleg ætt. Det er uvisst om denne ætta er den same som slekta Galtung i nyare tid. Ei slekt Galtung vart kring 1646-48 adla av kongen av Danmark-Noreg. På 1880-talet vart slekta innført i adelsårboka i Danmark.
Familien eigde garden Torsnes i Jondal kommune i Hardanger i fleire hundre år. Slekta er innført i H. J. Huitfeldt-Kaas sitt register frå 1885 over påståtte adelege mellomalderslekter. Slekta Galtung hadde som adeleg slektsvåpen ein oppreist galte, d.v.s ein hann-gris, av villsvin med hoggtenner.
Wedel Jarlsberg
Wedel-Jarlsberg er eit etternamn og ei norsk adelsslekt av med opphav nord i Tyskland. Gustav Wilhelm Wedel (1641–1717) vart i 1681 utnemnd til kommanderande general i Noreg. Han kjøpte frå kongssonen Ulrik Frederik Gyldenløve grevskapet Jarlsberg og vart ved patent av 1684 utnemnd til lensgreve Wedel av Jarlsberg.
Gamvikfjorden
Gamvikfjorden er ein fjord på Sørøya i Hammerfest kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 9,5 km sørover til Indre Bastafjord i botn av Bastafjorden.
Fjorden har innløp mellom Finnfjordskjeret i vest og Tarhalsen i aust. Vest for Finnfjordskjeret ligg Finnfjorden. Gamvikskjera ligg midt i fjorden ved innløpet. Fiskeværet Gamvik ligg på austsida av fjorden og litt lenger inn finn ein Finnvik. Like vest for Finnvik dannar Bastafjorden den inste delen av Gamvikfjorden. Dette er òg den djupaste delen av fjorden på 60 meter.
Idd
Idd var tidlegare ein kommune i Østfold. Han blei innlemma i storkommunen Halden i 1966.
Folkeetymologien koplar namnet til den eine av to systrer, Ida og Ara, som rudde kvar si bygd i grenseskogane.
Sørover frå høgdedraga ved Halden og Fredriksten festning, skrånar jordbruksbygda Iddesletta seg svakt nedover mot Fagerholt, der ho møter ei grein av Iddefjorden. Søretter langs Iddefjorden stig landet igjen. I bergknausene langs fjorden finn ein spor etter steinbrot der iddefjordsgranitt har vore henta ut. I enden av fjorden ligg herregarden Berby, ved utløpet av lakseelva Enningdalselva. Vidare oppetter elva opnar landskapet seg på nytt. Her, på grensa til Sverige ligg nok ei jordbruksbygd: Enningdalen. Den austre delen av Idd er kledd med skog. Frå Kornsjø, der jernbanen kryssar grensa, og nordover strekker ei rekke lange gran og furukledde åsar seg i nord-sør retning. I aust ligg Boksjøaene, og i nord Femsjøen. Der Femsjøen renn ut i elva Tista kvelvar eit mektig ra, ei morene frå istida seg over sagbruksstaden Tistedalen. Raet fortset nordvestover gjennom Berg og vidare nordover.
Idd er òg eit prestegjeld i Sarpsborg prosti og har sokna Asak, Enningdalen, Idd og Tistedal.
1645
1645 (romartal MDCXLV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.
Australopithecus
Australopithecus (frå latin australis, ‘sørleg’ og gresk pithekos (πίθηκος), ‘ape’) er ei biologisk slekt av utdøydde hominidar som levde i pliocen og pleistocentida (frå rundt 5 millionar år til 12 tusen år sidan). Det er funne fleire fossilar etter ulike artar i denne slekta i austre, sentrale og sørlege Afrika. Australopithecus er nærskyld slekta Homo, med fleire menneskeliknande men også fleire apeliknande trekk. Det har vore spekulert i om Homo stammar frå Australopithecus, men dette er omdiskutert.
Australopithecus gjekk på to og hadde små hjørnetenner, som menneske. Dei hadde derimot store jekslar og små hjernar.
Mauren
Mauren er ein kommune i Liechtenstein. Han har 3 649 innbyggjarar (2005) og dekkjer eit areal på 7,5 km². Han vart først nemnd i skriftlege kjelder som Muron i 1178. Her ligg eit minnesmerke til den lichtensteinske læraren og historkaren Peter Kaiser (1793 – 1864).
Technische Universität Berlin
Technische Universität Berlin (TU Berlin, TUB) er eitt av fire universitet i Berlin. Lærestaden vart grunnlagd den 1. november 1770 som Berg- und hüttenmännisches Lehrinstitut. Som universitet har lærestaden drive frå 1879, og har i dag kring 30 000 studentar.
Palau
Palau (òg skrive Belau), offisielt Republikken Palau, er ein øynasjon i Stillehavet, rundt 500 km aust for Filippinane. Han fekk sjølvstende frå USA i 1994, og er med det ein av verdas yngste og minst folkesette nasjonar.
Historie
Palau vart fyrst busett for rundt 4000 år sidan, truleg av sjøfarande frå det som i dag er Indonesia. Britiske handelsmenn byrja å kome til øya på 1700-talet, fylgd av utvidande spansk påverknad på 1800-talet. Etter å ha vorte overvunne i den spansk-amerikanske krigen, selde Spania Palau og resten av Karolinane til Tyskland i 1899. Kontrollen gjekk til Japan i 1914, og så til USA under oppsyn av SN i 1947, som del av mandatoriet av Stillehavsøyane.
Fire av mandatdistrikta forma ein mikronesisk stat i 1979, men Palau og Marshalløyane nekta å delta. Palau, dei vestlegaste av Caroline-øyane, gjekk heller inn for sjølvstende i 1978. I 1981 fekk dei ei grunnlov, og vart til Republikken Palau, og i 1982 signerte dei ei avtale med USA som gjorde at dei vart ein sjølvstendig nasjon frå 1. oktober 1994.
Politikk
Palau er ein demokratisk republikk med direkte valde utøvande og lovgjevande greiner. Presidentval er det kvart fjerde år, og president og visepresident vert valde uavhengig av kvarandre. Nasjonalkongressen i Palau har to kammer – Senatet og Delegathuset. Senatet har 13 medlemer, valde på nasjonalt nivå. Delegathuset har 16 medlemer, ein frå kvar av Palau sine statar. Kvar stat vel òg sin eigen guvernør og ei lovgjevande forsamling.
Esmeraldas
Esmeraldas er hovudstaden i provinsen med same namn lengst nord i Costa-regionen i Ecuador. Byen har ein folkesetnad på kring 120 000 innbyggjarar, han ligg der Esmeraldaselva har utlaup i Stillehavet.
Det varme klimaet, det høge innslaget av afroecuadorianarar i folkesetnaden og den sumpaktige vegetasjonen gjev byen eit karibisk preg, men arkitekturen i byen ikkje er spesielt attraktiv. I dag finst det berre få tradisjonelle tømmerbygg. Ved bystranda «Las Palmas» ligg tallause restaurantar og barar kor nattelivet pulserer kveldar og helger.