cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gadd
Ein gadd er eit tre, oftast furu, med avbroten topp som er uttørka på rot. Gaddar med tvinna og forvridd form blir gjerne kalla snaragadd på Nordmøre. Ein spesielt uttørka gadd med ekstra lite bark att blir gjerne kalla tørrgadd på Nordmøre.
Naoki Takahashi
Naoki Takahashi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Emu
Emu, Dromaius novaehollandiae, er den største fuglen på det australske kontinentet, og den einaste nolevande medlemmen i den biologiske slekta Dromaius. Dette er òg den nest største fuglen i verda rekna etter høgd, etter den største representanten av strutsefuglar, struts. Trass mykje lik utsjånad har ikkje struts og emu nært skyldskap, likskapen er eit resultat av konvergerande evolusjon.
Emuar finst framleis over det meste av Fastlands-Australia, men dei unngår tett folkesette område, tett skog og tørre område. Tidlegare var emu vanleg på austkysten, men er i dag meir sjeldan der. På den andre sida har utviklinga av landbruket og forsyning av vatn til delar av det indre av kontinentet auka rekkjevidda av emu i tørre regionar. Emuar vert heldt i fangenskap for produksjon av kjøtt, olje og lêr.
Skildring
Emuar er særs store fuglar. Dei største kan bli opptil 150 til 190 centimeter i høgd, 1 til 1,3 meter i skulderhøgd. Vaksne emuar veg mellom 18 og 48 kilogram. Kjønna er likeins av utsjånad. Den totale populasjonen er rekna til mellom 625 000 til 725 000 individ.
Emuar manglar evne til flyging, men nyttar føtene til raske, langvarige energisparande trav og, om naudsynt, kan dei sprinte i opp mot 50 km/t over ein distanse. Dei er opportunistisk nomadiske og kan vandre over store avstandar for å finne mat, opp til 70 000 fuglar kan migrere saman til meir næringsrike område. Ei rekkje ulike plante og insektartar utgjer kosthaldet, ei tilpassing til miljøet er deira evner til å skape store feittreservar.
Dei har rudimentære venger, berre ca. 20 cm, ein lang hals og lange bein. Høgt spesialiserte bekkenmusklar gjer dei i stand til å komme opp i høg fart, 48 km/t. Føtene har berre tre, framoverretta tær og ei tilsvarande redusert mengd knoklar og tilhøyrande lemmusklar, dette er einaste fuglane med gastrocnemius-musklar i baksida av leggen. Bekkenmusklar for emuar gjev liknande bidrag til den totale kroppsmassen som flygemusklane for flygande fuglar. Emuar har eit mjukt nebb, tilpassa beiting.
Halsen syner blåleg farge og viser berre sparsame fjører. Dei har brun til gråbrun fjørdrakt av lòden utsjånad; fjørskaft og fjørspissar er svarte. Solstrålinga blir absorbert av fjørtippane, og den luftfylte indre fjørdrakta isolerer huda slik at fuglen òg kan vere aktiv på det varmaste av dagen. Ein unik eigenskap for emufjører er forgreining til to delar frå eit fjørskaft.
Lydytringane deira består av høgt rungande, trommande og gryntande lydar som kan høyrast opp til 2 kilometer. Den rungande lyden vert gjort av ein oppblåsbar, tynnvegga halssekk på ca. 30 cm.
Etymologi, utdøydde slektningar
Arthur Phillips var den første europear som skildra emuar då han gav ut reiseskildringa Voyage to Botany Bay i 1789. . Det vitskaplege namnet på denne arten blei gjeve av ornitologen John Latham, som skildra ei rekkje australske fuglar for første gong mellom anna med hjelp av boka åt Phillips. Artsnamnet betyr 'rappfota ny-hollendar'.
Likevel kjenner ein ikkje opphavet til fellesnamnet 'emu' på mange språk. Somme trur at ordet 'emu' er avleidd frå eit arabisk ord for 'store fuglar'. Portugisiske oppdagarar har opphavleg kalla kasuarar på Ny-Guinea for emu. Seinare blei namnet overført til emuar på Australia.
126 Velleda
126 Velleda er ein hovudbelteasteroide. Han er sannsynlegvis ein heller typisk, men stor, S-type-asteroide. Han blei oppdaga av Paul Henry den 5. november 1872 ifrå Paris i Frankrike. Asteroideoppdaginga var hans første.
Asteroiden bruker 5 dagar, 8 timar og 44 minutt på ein rotasjon. For kvar rotasjon varierer lyskurva med 0,22 i magnitude.
Prefektur i Hellas
Eit prefektur (gresk νομός, nomós, fleirtal νομοί, nomí) var fram til 2010 ei administrativ inndeling av periferiane i Hellas. Dei 13 periferiane er frå 2011 delt inn i 74 periferieiningar som erstattar dei tidlegare 54 prefektura.
Attikí (1 på kartet) var delt inn i dei fire prefektura Aten, Pireus, Aust-Attikí og Vest-Attikí.
Grimkjell
Grimkjell var ein angelsaksisk biskop som levde på 1000-talet. Han var hirdbiskop og rådgjevar hjå kong Olav den heilage. Saman med kongen var han med å skipa og sette kristenretten på Mostratinget i 1024 på Moster på Bømlo. Biskop Grimkjell var viktig i prossessen for å få heilagkåra kong Olav (heilagmenne). Han vart sist nemnd i 1046, då han skal ha vore til stades under forliket mellom Magnus den gode og Harald Hardråde.
Grimkjell som namn
Namnet Grimkjell er sett saman av Grim og Kjell. Det er særst få som bruker dette namnet i dag.
Bergeronprosessen
Bergeronprosessen eller Bergeron-Findeisen-prosessen er prosessen bak danning av nedbør i kalde skyer ved at iskrystallar veks. Dette skjer mest på midlare og høgare breiddegrader. Teorien bak prosessen blei framsett av den svenske meteorologen Tor Bergeron i lag med den tyske meteorologen Walter Findeisen.
Vassdampen sitt mettingstrykk er større over vatn enn over is. Derfor vil vatnet vere ute av likevekt med vassdamptrykket i kalde skyer og vil fordampe for å nå likevekt. Isen kondenserer vassdampen og veks til større iskrystallar. Etter kvart vil iskrystallane bli store nok til å falle. Då kan dei kollidere med andre iskrystallar og vekse seg enno større. Denne kollisjonsprosessen kallar ein koalesens. Ein meiner i dag at dette er ein av dei mest vanlege metodane ein får danna nedbør på, sidan dei fleste skyene i atmosfæren er kalde. Det er som regel berre på lågare breidder, som tropiske strøk, at ein har varme skyer der temperaturen ikkje er under 0 °C nokon stad i skya.
Fylkesveg 630
Fylkesveg 630 (Fv630) går mellom Lo og Seltun i Lærdal. Veglengda er 11,5 km. Vegen var ein del av europaveg 16 fram til Borgundtunnelen og Seltatunnelen vart opna i 2004 og 2003.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Periferiar i Hellas
I tillegg finst det ein autonom region kalla Áthos (14), som grensar til Sentral-Makedonía. Dette er ein munkestat under gresk suverenitet. Han ligg på den austlegaste av dei tre store «fingrane» som stikk ut i Egearhavet frå halvøya Khalkidikí.
Sterk storm
Sterk storm er vindstyrke 11 i Beaufortskalaen og den sterkaste av stormkategoriane. Vindsnøggleiekn er då 28,5 til 32,6 m/s eller 103–117 km/t. Den eldre sjønemninga av vindstyrken er òg sterk storm.
Verknad på land
Opptrer sjeldan og fører til store øydeleggingar.
Verknad i fjellet
Vegar og jernbanelinjer vert blokkerte. Det er kaos på telefon- og straumnettet. Skog vert rasert.
Verknad til sjøs
Særs høge bølgjer, 11,5 til 16 meter. Små og mellomstore skip kan for ei stund forsvinne i bølgjedalane. Sjøen er fullstendig dekt av lange, kvite skumflak som ligg i vindretninga. Overalt bles bølgjekammane til frådeliknande skum. Sjørokket set ned sikta.
Makoto Ikeda
Makoto Ikeda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Pianosa
Pianosa har ikkje permanent busetnad, men er kjend i Italia for det særs sikre fengselet som ligg her, der spesielt farlege mafiamedlemmer sit fanga. I historia er ho kjend for staden der Augustus forviste barnebarnet og eks-arvingen Postumus Agrippa i år 6 eller 7 e.Kr. Postumus var her fram til han vart avretta om lag då Augustus døydde i år 14.
I romanen Catch-22 av Joseph Heller har ein amerikansk bombeskvadron base på øya under den andre verdskrigen. Øya er derimot større i romanen for å ha plass til ein rullebane og har òg ein liten landsby, motsetnad til den verkelege øya.
Den første rock and roll-songen
Det er mange kandidatar til kva song som kan kallast den første rock and roll-songen og det er omdiskutert om det i det heile tatt finst ein slik song. Som alle former for musikk har har rock and roll mange og djupe røter, men det er klart at rock and roll utvikla seg i perioden mellom 1916 – då orda «rockin' and rollin'» første gong vart høyrt på plate - og 1956, då «rock and roll» hadde vorte ein internasjonal musikksjanger og eit samfunnsmessig fenomen.
Pianosa
Det finst òg ei anna, mindre øy kalla Pianosa utanfor den italienske Adriatarhavskysten nord for Monte Gargano.
Den første rock and roll-songen
Opphav til rock and roll
Musikalsk og samfunnsmessig oppstod rock and roll i USA seint i 1940-åra og tidleg i 1950-åra. På denne tida vart det gjort mange blandingar mellom country (hovudsakleg spelt og høyrt på av kvite folk), western swing og rhythm and blues, som igjen bestod av fleire sjangrar (som t.d. jump blues, Chicagoblues og doo-wop) og som hovudakleg vart spelt av og høyrt på av svarte folk. Desse musikalske blandingane på tvers av sjangergrensene kom mellom anna av dei delte opplevingane under den andre verdskrigen, at musikken vart spreidd på radio og auka platesal. Fleire plater frå denne tida er ofte omtalt som «den første rock 'n' roll-plata». Av desse finn ein:
Det er derimot mange andre kandidatar, og mange trådar som til saman førte fram til rock and roll kan sporast tilbake til tidlegare plater. Boka What was the first rock'n'roll record av Jim Dawson og Steve Propes diskuterer 50 mogeleg songar, frå Illinois Jacquet sin «Blues, Part 2» (1944) til Elvis Presley sin «Heartbreak Hotel» (1956), utan at dei kjem fram til ein endeleg konklusjon.
Elvis sjølv ville derimot ikkje vore eining. I boka si Race, Rock and Elvis siterer Michael T. Bertrand han på dette emnet:
Mogelege kandidatar til «den første rock and roll-plata»
Songane i lista under er med anten på grunn av tekstinnhaldet, medan andre er med på grunn av melodiske, harmoniske eller rytmiske faktorar som gjer at dei kan verte rekna som ein rock 'n' roll-song. Lista inneheld ikkje berre musikk frå tidleg i 1950-åra, men òg songar som var forgjengarar til songar som vart kjend som rock and roll.
Bakgrunnsstoff
Origins of rock and roll
Ýdra
Ýdra (gresk Ύδρα), eller Hydra, er ei av Dei saroniske øyane i Hellas. Ho ligg i Egearhavet mellom Saroniabukta og Argolikósbukta. Øya er ein kommune i periferieininga Øyane i periferien Attikí. Kommunen inkluderer òg den sparsamt busette øya Dokós. Mellom Peloponnes og øya ligg den smale Ydrabukta. I antikken vart øya kalla Hydrea (Υδρέα), som viser til kjeldene på øya.
Øya er avhengig av turisme, og mange athenarar kjem hit. Ferjer går regelmessig frå Pireus (hamnebyen nær Athen) og frå Návplio, som ligg på kysten av Peloponnes. Bortsett frå søppelbilar er ikkje motoriserte køyretøy tillatne på øya. Det meste av den offentlege transporten er dermed esel og båttaxi. Det busette området er så kompakt at folk flest uansett går der dei skal.
Øya har ein hovudby, berre kalla «Ýdra hamn». Han består av ei halvmåneforma hamn, der handelssenteret ligg rundt med restaurantar, butikkar, marked og galleri. Bratte steingater fører opp frå hamneområdet. Dei fleste fastbuande bur i desse gatene.
Sjølv om øya har fått namn frå eldgamle kjelder, er desse i dag tørre. Ýdra hadde tidlegare brønnar, men desse vart lukka av seismisk aktivitet på midten av 1900-talet. I dag vert vatn transportert frå fastlandet med båt. Dei dominerande geografiske trekka på Ýdra er dei berglendte åssidene, som er tomme bortsett frå eit og anna gardshus og eit par svært isolerte ortodokse kloster.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Dei andre busetnadene på øya er:
Småøyar i kommunen:
EM i friidrett 2006
Maratonlaupet vart avvikla i ei ti kilometer lang sløyfe i Göteborg sentrum. Denne sløyfa vart sprungen fire gonger og i tillegg kom start- og avsluttningsrundar inne på Ullevi. Kappgangøvingane vart, som i 1995, arrangert i ein to kilometer lang trasé på Skånegatan utenfor Ullevi. Start og målgang for alle tevlingar var på Ullevi stadion.
100 meter
Dato: 8. august
Vind: +1,3 m/s
<br style="clear:left" />
200 m
Dato: 10. august
Vind: +1,6 m/s
Vågan kommune
Vågan er ein kommune i Lofoten i Nordland fylke. Han har grense til kommunane Hadsel i nord, Lødingen i aust, og til Vestvågøy over Sundklakkstraumen i vest.
EM i friidrett 2006
200 m
<br style="clear:left" />
Vågan kommune
Næringsliv
Fiskeindustri er den viktigaste næringsvegen, og Vågan er den største oppdrettskommunen og den nest største fiskerikommunen i Nord-Noreg. I tillegg til fiskeritenestar har kommunen òg ein av dei større verkstadindustriane i landsdelen. Andre viktige næringsvegar er reiseliv, handel og tenesteyting.
EM i friidrett 2006
400 m
Dato: 9. august <br style="clear:left" />
Vågan kommune
Kommunikasjoner
Vågan har dagleg flysamband med dei andre kortbaneflyplassane i området og stamrutenettet i Bodø. Svolvær blir dagleg vitja av Hurtigruta medan det finst snøggbåtsamaband til Stokmarknes, Bodø og Narvik. Ferjesamband er det til Skutvik/E6 og mellom Fiskebøl og Melbu mot Vesterålen, og det går bilferjer til Skrova, Brettesnes og Digermulen. Svolvær har gode bussruter i fleire retningar.
EM i friidrett 2006
800 m
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
1500 m
Dato: 9. august <br style="clear:left" />
5000 m
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
Maraton
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
110 meter hekk
Dato: 12. august
Vind: -1,0 m/s
<br style="clear:left" />
3000 m hinder
Dato: 11. august <br style="clear:left" />
4 × 400 m stafett
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
20 km kappgang
Dato: 8. august <br style="clear:left" />
50 km kappgang
Dato: 10. august <br style="clear:left" />
Stavhopp
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
Lengdehopp
Dato: 8. august <br style="clear:left" />
Tresteghopp
Dato: 12. august <br style="clear:left" />
Diskoskast
Dato: 12. august <br style="clear:left" />
Sleggjekast
Dato: 12. august <br style="clear:left" />
Spydkast
Dato: 9. august <br style="clear:left" />
Tikamp
Dato: 10./11. august
Poengverdi frå 1985
100 meter
Dato: 9. august
Vind: +0,8 m/s
200 m
Dato: 11. august
Vind: -0,8 m/s
400 m
Dato: 10. august <br style="clear:left" />
800 m
Dato: 10. august <br style="clear:left" />
5 000 m
Dato: 12. august <br style="clear:left" />
10 000 m
Dato: 7. august <br style="clear:left" />
100 meter hekk
Dato: 11. august
Vind: +0,5 m/s
<br style="clear:left" />
400 m hekk
Dato: 9. august <br style="clear:left" />
3000 m hinder
Dato: 12. august <br style="clear:left" />
4 × 100 m stafett
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
20 km kappgang
Dato: 9. august <br style="clear:left" />
Høgdehopp
Dato: 11. august <br style="clear:left" />
Stavhopp
Dato: 12. august <br style="clear:left" />
Lengdehopp
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
Tresteghopp
Dato: 9. august <br style="clear:left" />
Kulestøyt
Dato: 12. august
Plasseringa og medaljen til Ostaptsjuk vart annullert i 2014.
Sleggjekast
Dato: 8. august <br style="clear:left" />
Spydkast
Dato: 13. august <br style="clear:left" />
Sjukamp
Poengverdi frå 1980
<br style="clear:left" />
Bakgrunnsstoff
Denne artikkelen byggjer på artikkelen «EM i friidrett 2006» henta frå Wikipedia på bokmål 27. september 2006.
Takamichi Kobayashi
Takamichi Kobayashi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
Bjørg Hope Galtung
Bjørg Hope Galtung er ein norsk politikar for Sp. Ho vart innvald på Stortinget frå Hordaland i 1993. Ho var vararepresentant i periodane 1981–1985 og 1997–2001.
Agamfamilien
Agamar er ein familie av øgler som omfattar over 300 artar i Afrika, Asia, Australia, og nokre få i Sør-Europa. Dei har mykje til felles med leguanane frå Amerika
Agamar er aktive om dagen. Mange artar er svært godt utvikla til å leva i varme ørkenar, medan andre held til i trea i regnskogar.
Slekter
Underfamilien Agaminae
Underfamilien Leiolepinae
Paragliding
Paragliding er ein idrett og fritidssyssel som går ut på å flyga ved hjelp av ein skjerm, på liknande vis som ved hanggliding.
127 Johanna
127 Johanna er ein stor hovudbelteasteroide. Han har ei veldig mørk overflate og sannsynlegvis ei primitiv og karbonhaldig samansetning. Han blei oppdaga av P. M. Henry den 5. november 1872 og er anteke å vera namnsett etter Jeanne d'Arc.
Aldra
Aldra er ei øy i Lurøy kommune i Nordland. Ho har eit areal på 24 km², og er med det den største øya i kommunen. Aldra er den austlegaste av dei større øyane i Lurøy, skilt frå fastlandet (Bratland) i aust av det smale sundet Aldersundet. Vest for Aldra ligg Stigfjorden med øya Stigen på andre sida. Det er busettingar både på austsida av øya mot fastlandet og på vestsida mot Stiffjorden på Stuvland.
Det høgaste punktet på øya er Hjarttinden på 967 meter over havet. Det er tre høge toppar på øya. Hjarttinden ligg sør på øya, midt på øya ligg Ørnestinden som er 839 moh. Aust på øya mot Aldersundet ligg Aldertinden på 774 moh. Skaret Alderskardet går tvers over øya frå Aldersundet nordvest til Stuvland, med Ørnestinden sørvest for skardet og Aldertinden nordaust. Postnummeret til Aldra er 8732 ALDRA.
Kor i arkitekturen
Kor, frå gresk khoros, 'ringdans med song', er avslutninga av kyrkjerommet, der altaret står. Opphavleg låg koret mot aust, og ein finn det framleis ofte vend denne retninga. Koret er ofte reservert geistlege og songarar.
Kyrkjeskip
Kyrkjeskip viser til rommet kyrkjelyden sit i i ei kyrkje. Ei kyrkje, domkyrkje eller eit klosterbygg kan ha eitt eller fleire slike skip.
Kor i arkitekturen
Apsis, apside (eller abside) er nemninga på den halvsirkelforma avslutninga som mange av kora er utstyrt med.
Kyrkjeskip
Utforminga av rommet kan vera spesifisert meir nøyaktig:
Kyrkjeskip kan også visa til ein skipsmodell som er hengt opp i ei kyrkje. I Nord-Europa, og særleg i Skandinavia, har slike skip vore særs vanlege, og finst framleis i mange kyrkjer.
Ordsoge
I norsk har vi ordet kyrkjeskip som ei omsetjing av mellomalderlatin navis som tyder «skip»; den latinske bruken av ordet navis kan skyldast ei samanblanding mellom gresk ναός (jonisk νηός) som tyder «tempelrom» og tilsvarande språks ναύς (νηύς) som tyder «skip».
Skimuseet
Skimuseet i Holmenkollen er verdas eldste museum for ski og skihistorisk utstyr. Skisamlinga til slottsforvaltar Hjalmar Welhaven danna grunnstammen i samlinga. Det vart grunnlagt i 1923 og ligg i dag ved hoppet i Holmenkollbakken.
Museet dekker 4000 års skihistorie. Det inneheld helleristingar av skiløparar frå steinalderen, ski frå vikingtida, ski og skiutstyr frå ulike landsdelar. I tillegg kan ein sjå utstyr frå ekspedisjonane til Fridtjof Nansen og Roald Amundsen. Det har ei eiga avdeling for Kongehuset si skisamling.
Takeshi Kawaharazuka
Takeshi Kawaharazuka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Albirex Niigata.
1092 Lilium
1092 Lilium er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. januar 1924 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Vinter-OL 1928
Vinter-OL 1928 vart arrangert i St. Moritz i Sveits. Dette var dei fyrste verkelege vinterleikane, i og med at dei vart arrangert separat, og ikkje i tilknyting til sommarleikane. Leikane i Chamonix i 1924 vart fyrst i ettertid gjeve status som Vinter-OL. Desse vinterleikane erstatta òg dei nordiske vinterleikane, som hadde vorte avhalde kvart fjerde år sidan tidleg på 1900-talet.
Noreg vart beste nasjon, og tok seks gullmedaljar:
Norsk flaggberar under opningsseremonien var Ole Reistad, som deltok i militært patruljeløp.
Tremiti
Tremiti er ei øygruppe i Adriahavet nord for Garganohalvøya. Ho består av ein kommune i provinsen Foggia og dannar delar av Gargano nasjonalpark (Parco nazionale del Gargano). Øyane har ei historie med mange jordskjelv og kjeldeordet tremolanti, som tyder skjelving.
Øyane vart nytta til internering av politiske fangar under Benito Mussolini sitt fascistregime. To tusen år tidlegare hadde keisar Augustus nytta øya til det same då han sende barnebarnet sitt Julia den yngre i eksil på ein av desse øyane (då kalla Trimerus).
Øya er i dag ein viktig turistdestinasjon på grunn av det klåre vatnet rundt dei.
Tomonori Tsunematsu
Tomonori Tsunematsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Japansk kjempesalamander
Japansk kjempesalamander (vitskapleg namn Andrias japonicus) er ein salamander som høyrer heime i Japan og er mellom dei største salamandrane i verda. Han kan bli opptil 1,3 meter og vege opp til 25 kg. Sjølv om dei har dårleg syn, gjer det seine stoffskiftet og mangelen på naturlege konkurrentar i dei kalde vatna dei held til at dei kan leve så lenge som 80 år.
Michael Laudrup
Michael Laudrup er ein tidlegare dansk fotballspelar, no fotballtrenar. Han er son til fotballspelaren Finn Laudrup og bror til fotballspelaren Brian Laudrup.
Klubbspel
Michael Laudrup debuterte for den danske klubben KB, gjekk i 1982 til byrivalen Brøndby IF. Året etter gjekk han til italiensk klubbfotball. Dei to fyrste sesongane spelte han i klubben Lazio. I 1985 vart han overført til Juventus, også Italia. Åra 1989-96 spelte han i dei spanske klubbane FC Barcelona og Real Madrid, høvesvis fem og to sesongar. I fem av dei sju sesongane i Spania var han med å vinne serimeisterskapen. Deretter spelte han ein sesong i Japan. Til sist, 1997/98-sesongen, spelte han på nederlandske Ajax Amsterdam. Det enda med både seriegull og cupmeisterskap.
Michael Laudrup vann det italienske mesterskapet ein gong (1986), det spanske meisterskapen fem gongar (1991–95) og det nederlandske meisterskapen ein gong (1998)
Han spelte på Barcelona, då denne klubben vann Europacupen i 1992.
Landslagsspel
Laudrup spelte 104 A-landskampar for Danmark. Han debuterte på 18-årsdagen i 1982 og spelte sin siste landskamp mot Brasil i kvartfinalen i VM i 1998. Totalt skåra han 37 landslagsmål.
Grunna ei konflikt med den dåverande landslagstrenaren Richard Møller-Nielsen var han ikkje med på å vinne Danmarks einaste store internasjonale trofé – EM 1992.
Fleire har vurdert han til å vere den aller beste fotballspelaren som har kome frå Skandinavia.
Trenar
I 2000 vart han av landslagstrenaren Morten Olsen hyra som assistenttrenar for det danske landslaget.
Frå våren 2002 og inntil mai 2006 var han sjefstrenar for Brøndby IF.
Stor blålibelle
Stor blålibelle (Orthetrum cancellatum) er ein augestikkarart som finst i Noreg. Han er kritisk utryddingstrua, og difor oppført på norsk raudliste 2006.
Skiforeninga
Foreningen til Ski-Idrettens Fremme, til vanleg kalla Skiforeninga eller Skiforeningen, er ein av dei største og eldste friluftsorganisasjonane i Noreg. Ved stiftinga i 1883 var hovudintensjonen å arbeide for «utbredelse av skiidrett og annet friluftsliv, samt å arrangere Holmenkollrenn».
Eit aktivt ansvar for tilrettelegging, bruk og vern av Oslomarka, er sentralt i foreiningas drift. I tillegg har foreininga fått andre og viktige oppgåver, og spesielt er arrangementet av Holmenkollrenna sterkt utvida sidan starten. I Holmenkollen er det no òg sommararrangement. Foreininga eig og driv Skimuseet og har forvaltaransvaret for Noregs mest besøkte turistmål, Holmenkollanlegget.
Skiforeninga har rundt 60 000 medlemmar (2011). Leiar er Ole Fr. Anker-Rasch (2011).
Historie
Ved stiftinga i 1883 var skiløping ein relativ ny konkurranseidrett, og målet til foreininga var å spreie bodskapen om bruk av ski til meir enn eit praktisk transportmiddel, drive opplæring av teknikkar og å vere sentral i å skape ein arena for samankomst i venleg kappestrid.
Utover 1890-talet heldt foreininga møte for turløparar i marka og på fjellet. Det var behov for råd om utstyr, klede og smurning. Skigåing var på denne tida blitt trendy. Skiturar på fjellet vart populært og etterspurnaden etter overnattingsstader auka. Skiforeninga opna einskilte hytter i Jotunheimen til jul og påske rundt førre hundreårsskiftet. Den norske Turistforening opna si første hytte i 1907.
Stover og hytter
I 1926 vart Kikutstua bygd på Kikut i Nordmarka, ein serverings- og overnattingsstad eigd av Skiforeninga og drive av eit styrarpar. Skiforeninga eig eller driv ei rekke stover.
Holmenkollmedaljen
Sidan 1895 har Skiforeninga delt ut Holmenkollmedaljen, som er rekna som den høgste utmerkinga innan norsk skisport.
Lemevatnet
Lemevatnet, Lemmevatnet eller Austre Lemmevatnet er eit vatn på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.
Vatnet ligg i grunnkrinsen Kopparstad, mellom Skagetåa og Rjåhornet, og like ved Lisjevatnet (Vestre Lemmevatnet).
Charles Darwin
Charles Robert Darwin var ein vidgjeten britisk naturforskar. Han vert rekna for å vere grunnleggjaren av utviklingslæra; læra som fortel at evolusjon ved naturleg utval har forma livet på jorda. Såleis har han vorte den mest innflytnadsrike teoretikaren i biologien og er kjend som ein av dei viktigaste vitskapsfolk gjennom tidene.
Boka The Origin of Species by Means of Natural Selection, or The Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life, vanlegvis forkorta til The Origin of Species (norsk Artenes opprinnelse), som kom ut i 1859, la fram teorien hans om utvikling gjennom naturleg utval, og vert rekna som hovudverket hans. Descent of Man vert rekna som hans andre viktigaste bok. Darwin publiserte òg ei rekkje større og mindre verk, om så ulike tema som korallrev, rur, seksuell seleksjon, kroppsspråk og meitemakk.
Oppvekst og utdanning
Charles Darwin vart fødd den 12. februar 1809 i Shrewsbury. Han var den nest yngste av Robert og Susannah Darwin sine i alt seks born, og høyrde til ein rik familie i det nest øvste samfunnssjiktet. Då mor hans døydde var guten berre åtte år. Året etter vart han send til kostskolen Shrewsbury School, kor han gjorde det relativt dårleg og vart rekna som ein under middels god elev.
Òg i vidare utdanning gjekk det gale for unge Darwin. Både medisinstudium i Edinburgh og prestestudiet i Cambridge gjekk skeis, mykje fordi guten interesserte seg meir for jakt og eigen samlemani enn for studia. Undervegs oppretta han òg kontaktar med fleire store biologar i samtida, som havforskaren og lamarckisten Robert Grant i Edinburgh og den William Paley-beundrande botanikaren John Stevens Henslow i Cambridge. Heile tida var han ein notorisk samlar som førte pinleg nøyaktige statistikkar over samlingane sine av mellom anna insekt, stein, plantar, fossil og utstoppa dyr.
Reisa med HMS «Beagle»
Presteutdanninga vart avbroten tvert i 1831 då han vart plukka ut til å vera med som naturforskar-personell på ein geografisk ekspedisjon med skipet HMS «Beagle». Han fekk jobben etter å ha vorte tilrådd av Henslow, og var ein samvitsfull forskar som såg med stor interesse på naturfenomen dei opplevde underveges.
Reisa var opphavleg planlagt som ei treårig jordomsegling, men skulle koma til å vara i nesten fem år; frå 27. desember 1831 til 2. oktober 1836. Dei brukte særleg mykje tid på Sør-Amerika, der Darwin samla inn eit stort og omfattande materiale som seinare skulle bli verdifullt i utforminga av den vidgjetne teorien hans om evolusjon ved naturleg utval. Det er derimot lite som tyder på at den unge mannen gjorde seg tankar om denne i løpet av toktet.
Dei lange sjøreisene gav Darwin god tid til både lesing og refleksjon, og mellom marineoffiserane på skipet vart han omtala som «filosofen». Særleg interessert var han i geologen Charles Lyell sin Principles of Geology; som nytta prinsippet om uniformitarianisme - trua på at naturlovene er dei same i dag som dei alltid har vore - til å forklara geologiske fenomen. Han argumenterte for at jorda måtte vera mange hundre millionar år gamal basert på kor små og/eller sjeldsynte endringar han observerte i landskapet i si samtid. Det geologiske tidsomgrepet vart uhyre inspirerande for Darwin, som òg underbygde det han las med eigne observasjonar: Mellom anna slutta han at Andesfjella ein gong måtte ha vore hav ut frå fossil han fann der av marine dyr.
I 1839 gav han ut den naturvitskapleg stemte reiseskildringa Voyage of the Beagle, basert på opplevingar han gjorde gjennom reisa. Her finn ein òg teorien hans om at runde atollkorallrev i ope hav opphavleg voks rundt vulkanske øyer som seinare søkk i havet; eit syn som framleis vert rekna for sannsynleg.
Vitskapleg karriere
På grunnlag av korrespondanse Darwin gjorde med sin gamle botanikkprofessor Henslow hadde han bygd seg opp eit rykte som ein dyktig ung forskar allereie før han kom heim til England. Han brukte mange år på å kategorisera og ordna samlingane sine etter heimkomsten, og fekk hjelp til dette av samtidas fremste ekspertar.
Ein av desse var botanikaren Joseph Dalton Hooker, som seinare skulle bli ein av Darwins største støttespelarar. Hooker var heilagt overtydd om at detaljkunnskap om einskildartar var naudsynt for å oppnå innsikt om større samanhengar, noko som inspirerte Darwin til å gå laus på sitt til då største einskildarbeid: Eit stort verk om anatomi og systematikk hjå rur, som han nytta åtte år på. Samstundes hadde han teke til å tenkja på det som skulle bli hans største bidrag til vitskapen; teorien om det naturlege utvalet.
Alt i 1840-åra hadde Darwin kome fram til hovudtrekka i utviklingslæra si og teke til å diskutera dei med nære vener som Hooker. Det var likevel ikkje før så seint som i 1858 at han publiserte noko med evolusjonært innhald; inspirert av at Alfred Russel Wallace hadde kome fram til same idé i sitt feltarbeid i Indonesia publiserte dei to kvart sitt essay om evolusjonen i det linnéanske selskapet i London den 1. juli. Det har vore diskutert om kvifor Darwin utsette publikasjonen så lenge, men vanlege forklaringar går på at han følte trong til å underbyggja teorien med meir empirisk data eller at han frykta politiske og sosiale reaksjonar på dei radikale nye ideane.
I 1859 gav Darwin ut den første utgåva av hovudverket sitt On the Origin of Species, som han skildra som «eit samandrag av eit samandrag». Seinare kom boka ut i ytterlegare fem utgåver, i alt seks utgåver, der Darwin føydde til, strauk og endra formuleringar og skreiv om delar av innhaldet. Boka var omdiskutert frå første opplag og vekte sterke reaksjonar både hjå tilhengarar og motstandarar av den nye læra.
Stigen
Stigen (stundom kalla Austre Lurøy) er ei øy i Lurøy kommune på kysten av Helgeland i Nordland. Øya har eit areal på 13,5 km² og om lag 5 innbyggjarar. Det høgaste punktet på øya er på 380 meter over havet og heiter òg Stigen.
Mecklenburg-Frampommern
Mecklenburg-Frampommern (tysk Mecklenburg-Vorpommern) er eit tysk forbundsland. Hovudstaden er Schwerin, arealet er 23 180 km² og folketalet 1 696 500 (2006). Mecklenburg-Frampommern ligg ved kysten av Austersjøen og har grense til Polen. Det var del av DDR fram til 1990. Det er det mist folketette forbundslandet i Tyskland.
Halsa i Meløy
Halsa er ei bygd i Meløy kommune i Nordland fylke. Staden ligg innom Esøya i Skardsfjorden. På Halsa ligg Halsa kyrkje frå 1960, og Halsa Frikirke som høyrer under Meløy Søndre Frikirke. På Halsa ligg barneskulen Halsa skole, men etter 7. klasse må elevane reisa til Enga Skole på Engavågen for å gå på ungdomsskule.
Carl Larsson
Carl Larsson var ein svensk kunstmålar og heiminnreiar.
Larsson var fødd i Stockholm og voks opp i ein fattig familie, men då han var 13 oppmuntra læraren hans guten om å søka seg til Konstakademien. For å betala for dette og forsørga seg sjølv måtte han arbeida, mellom anna som retusjør for ein fotograf, samstundes som han studerte.
I 1877 hadde han spara nok pengar til å kunne dra til Paris, målarhovudstaden, som han vende tilbake til i 1880. Sommaren 1881 vitja han kunstnarkolonien Grèz-sur-Loing nær Fontainebleu der han byrja å måla akvarellar av naturen rundt seg. Deretter såg han etter motiv i nærleiken sin, til dømes kona Karin Larsson-Bergöö og den nyfødde dottera deira i Ateljéidyll.
Larsson vann tevlinga om å dekorera det svenske nasjonalmuseet i 1891, og måla fresker på dei seks veggane, mellom anna Gustaf Wasas intåg i Stockholm Midsommarafton 1523 og Gustav II Adolf landstiger i Tyskland. Seinare dekorerte han mellom anna òg det nye Operahuset og Kungliga dramaten.
Familien flytta til Sundborn i 1888, til eit hus far til Karin hadde gjeve dei, og som paret innreidde på kunstnerisk vis. Larsson tok til å måla familielivet igjen, og kona, Suzanne, Lisbeth, Kersti og resten av dei åtte barna er å sjå i talrike daglegdagse situasjonar. Desse blei samla i firfargeverket Ett hem i Dalarne (1897) som kom ut i store opplag og påverka både innreiing og handverk i Sverige.
Carl Larsson døydde i Falun.
Øksnes kommune
Øksnes er ein kommune i Vesterålen i Nordland fylke. Han grensar mot Sortland i sør og Bø i sørvest. Dei viktigaste næringane i kommunen er fiskeri og fiskeindustri. Kommunesenteret i Øksnes er Myre, som huser rundt to tredelar av innbyggjarane i kommunen.
Historie
Namnet «Øksnes» er truleg avleidd av norrønt yxn, 'okser', og nes.
Øksnes fekk si noverande uforming i 1964, då nordaustdelen av Langøya, nesten heile tidlegare Langenes kommune, blei innlemma i Øksnes. Ei område ved Møklandsfjorden i sørvest blei overført til Bø kommune.
Kommunevåpenet viser to svarte onglar på gull bakgrunn. Motivet byggjer på ein gammal jernongel funnen i Langenesværet.
Geografi
Øksnes kommune har kyst mot Norskehavet og omfattar rundt tjue øyar. Det er bygd opp ei reiselivsnæring knytt til havopplevingar som sel-, kval- og fuglesafari.
Utdanning
Øksnes har i tillegg til grunnskole også tilbod om vidaregåande skole, med 4 liner (Vg1 Helse- og oppvekstfag, Vg1 Restaurant- og matfag, Vg1 Studiespesialisering, Vg2 Matfag), organisert som ei avdeling under Sortland videregående skole.
Opplæringskontoret for Fiskerifag i nordre Nordland ligg på Myre.
Happy House
«Happy House» er ein song av det engelske rockebandet Siouxsie and the Banshees. Songen vart skriven av Siouxsie Sioux og Steven Severin og kom ut i 1980 på Polydor som den første singelen frå det tredje albumet deira, Kaleidoscope.
Bakgrunn og innspeling
«Happy House» og albumet Kaleidoscope markerte ei musikalsk endring for Siouxsie and the Banshees på grunn av dei to nye musikarane som kom inn i bandet: trommeslagaren Budgie, tidlegare i The Slits, og gitaristen John McGeoch, tidlegare i Magazine.
Budgie, som var interessert i afrikansk polyrytmar, nytta ei reggae-stemning på songen, medan McGeoch spelt ebåde atmosfærisk og kvass gitar. Siouxsie sa at bandet nesten fann opp ein ny stil med denne singelen: Det var «Banshees – fase to».
Utgjeving
«Happy House» kom ut på singel 7. mars 1980. Singelen vart den andre topp 20-hitten deira i Storbritannia og nådde 17. plassen på UK Singles Chart.
Bruk i andre innspelingar
Songen vart seinare nytta av andre artistar. Den italienske dance-gruppa Cappella fekk ein hitsingel i 1993 med eurodance-songen «U Got 2 Know», som nytta det særeigne riffet frå «Happy House». Cappella vart seinare saksøkt for å ikkje ha betalt for å bruke songen. I 2000 sampla det elektroniske rockebandet Mindless Self Indulgence opningsriffet på singlen «Bitches» frå albumet Frankenstein Girls Will Seem Strangely Sexy. I 2011 sampla The Weeknd fleire element frå originalutgåva på songen hans «House of Balloons» frå albumet med same namn.
Rita Tveiten
Rita Tveiten er ein norsk politikar for Ap. Ho vart innvald på Stortinget frå Hordaland for periodane 1993–2001. Ho var vararepresentant i perioden 2001–2005 og møtte etter at Leif Lund døydde 30. mai 2004. Ho var òg vararepresentant i perioden 1989–1993.
Leikanger kyrkje i Herøy
Leikanger kyrkje er ei åttekanta trekyrkje på Leikong i Herøy kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja stod opphavleg på Sjøholt i Ørskog, der ho hadde stått frå 1807, og vart flytt til Leikong i 1872. Den seinare eidsvollsmannen Elling Olsson Valbø stod bak kyrkja frå Ørskog. J.F.L. Dreiers bilete frå 1826 viser kyrkjebygget då det stod på Sjøholt, men Dreiers fantasifulle teikning framstiller bygget som ei krosskyrkje. Siste gudstenesta på Sjøholt vart halde 7. april 1872. Deretter vart kyrkja plukka ned og frakta med båt til Leikong. Ørskog fekk 750 specidalar for bygget. Før året var omme var kyrkja reist på dei ny tuftene på Leikong, 26. januar 1873 vart kyrkja på Leikogn vigsla. Bygget var først tekt med spon, nokre år seinare kom det skifter fordi spona ikkje held. Tårnet var først sett opp over våpenhuset, men vart flytta tilbake til sin opphavlege plass midt på taket ved restaureringa i 1960. Frå Sjøholt kom ei inngangsdør og preikestolen frå 1642 med. Preikestolen er dekorert med utskjeringar. Altartavlen er ved Bergen Museum, men i 1948 fekk Leikong ein kopi som er sett opp i kyrkja.
Kyrkja har 380 sitjeplassar.
Toyota Motor Corporation
Toyota Motor Corp (japansk トヨタ自動車株式会社) er verdas nest største bilprodusent, etter General Motors. Toyota vart grunnlagd av Kiichiro Toyoda i 1937, Føretaket eig og produserer bilmerka Toyota, Lexus, Scion, og delvis Daihatsu. Toyota eig òg lastebilprodusenten Hino Jidōsha.
Toyota har vunne Verdsmeisterskapen i Rally med både Celica og Corolla. Toyota har og vore med i Formel 1 sidan 2002. Til trass for store investeringar, har resultata til no ikkje vore som venta.
Kreft
Kreft er eit samnamn på sjukdomar der ukontrollert cellevekst øydelegg vev i kroppen. Namnet kjem frå lågtysk og har same opphav som kreps etter latin cancer, dette fordi ein meinte at svulsten ved brystkreft, likna ein kreps.
Ein svulst av kreftceller kallast for tumor. Ein tumor kan vere godarta eller vondarta. Ein malign tumor får dottersvulstar, metastasar, i andre delar av kroppen, fordi kreftceller fell frå mortumoren, vandrar i blodbana og landar i andre vev der det veks fram nya tumorar.
Kreftsjukdomar vil i om lag 50 % av tilfella føre til at pasienten er død innan 5 år (dersom pasienten er behandla med moderne medisin). Det er stor skilnad i dødsstatistikken ut i frå kor tumoren sit i kroppen. Enkelte hudkreftformer er det 99 % som overlever i 5 år, mens det berre er 1 % som overlever kreft i bukspyttkjertelen. Medisinsk behandling av kreft er blitt betre dei seinare åra og det blir nytta store krefter på forsking for å gjere dette tilbodet enno betre.
I Noreg vart det i 2001 rapportert 22 468 nye tilfelle av kreft. I 2000 vart det registrert 10 447 dødsfall som skyldast kreft.
Behandlingsmetodar
Det er mange som trur at samansmeltinga av bioteknologi, nanoteknologi og medisin dei neste tiåra, skal føre til ein endeleg slutt på kreft og andre alvorlege sjukdomar.
Goa
Goa var ein portugisisk koloni i rundt 450 år, fram til det blei hærteke av India i 1961. Den goanske kulturen er prega av ein samansmelta indisk og portugisisk kultur, mellom anna prega av eit stort tal katolikkar og indisk-europeisk arkitektur.
Goa er eit kjent turistmål som først blei oppsøkt av europeiske hippiar og seinare av pakketuristar.
Namn
I eldre litteratur har Goa fleire namn, mellom anna Gomanchala, Gopakapattana, Gopakapattam, Gopakapuri, Govapuri, Govem, og Gomantak. Andre historiske namn på Goa er Sindapur, Sandabur, og Mahassapatam.
Paul Levi
Paul Levi var ein tysk sosialistisk politikar. Han vart fødd i Hechingen, og døydde i Berlin.
Levi kom frå ein jødisk familie. Han utdanna seg til jurist, og slo seg i 1909 ned i Frankfurt am Main som advokat. Same året vart han medlem i SPD.
Levi høyrde til venstrefløya i partiet. Under første verdskrigen slutta han seg til Spartakusforbundet, og sidan var han saman med blant andre Rosa Luxemburg og Karl Liebknecht med på å grunnleggje Det tyske kommunistpartiet KPD i årsskiftet 1918-1919. Desse to vart myrda berre to veker etterpå.
Etter at også den nye partileiaren Leo Jogiches vart myrda 10. mars 1919, tok Levi over som leiar. På landsmøtet i oktober same året sette han gjennom at partiet skulle delta ved vala, noko som førte til at rådskommunistane gjekk ut av KPD, men òg til at ein stor del av det venstresosialistiske USPD gjekk saman med KPD i 1920, noko som gjorde KPD til eit masseparti.
Levi sette seg imot den offensive taktikken leiinga i Komintern pressa på det tyske partiet, og gjekk i slutten av februar 1921 av som leiar. Etter at han offentleg tok avstand frå det kommunistiske kuppforsøket i mars 1921, vart han etter press frå Komintern-leiinga utestengd frå KPD. Han gjekk då inn i rest-USPD, og vart med dei fleste av dei inn att i SPD ved den delvise partisamlinga i 1922. Der var han ein av dei viktigaste personlegdomane på den marxistiske venstrefløya i partiet. Mange av vennene hans slutta seg til det venstresosialistiske SAP då dette vart skipa i 1931, etter Levi var død. Også Willy Brandt var elles medlem i SAP.
Levi var heile tida medlem av riksdagen, og arbeidde mykje med å oppklåre morda på Rosa Luxemburg og Karl Liebknecht. Han var frykta av sine motstandarar som ein brilliant talar, både i rettssalen og i riksdagen.
I februar 1930 vart han sjuk, og få dagar seinare, den 9. februar, datt han under uklåre omstende ut av vindauget i husværet sitt i Berlin og døydde av skadane. Då han døydde, var han i ferd med å førebu ei rettssak som gjaldt den skandaløse mangelen på oppfølging av morda på Luxemburg og Liebknecht.
Då det etter hans død vart halde minnestund i riksdagen, forlet representantane frå to parti demonstrativt salen: Nazipartiet NSDAP og det no fullstendig stalinistiske KPD.
Lisjevatnet på Nerlandsøya
Lisjevatnet eller Vestre Lemmevatnet er eit vatn på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre.
Vatnet ligg i grunnkrinsen Kopparstad, mellom Skagetåa og Rjåhornet, og like ved det noko større Lemevatnet.
Taichi Hasegawa
Taichi Hasegawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Albirex Niigata og Valiente Toyama.
Raoul Wallenberg
Raoul Gustaf Wallenberg var ein svensk diplomat som leia ein redningsaksjon for jødar i Ungarn frå 1944 til 1945.
Familiebakgrunn
Wallenberg vart fødd i Stockholm som son av underløytnant Raoul O. W. og kona Maria (Maj), fødd Wising. Faren døydde av kreft tre månader før Raoul vart fødd, og mora gifte seg på nytt med Fredrik von Dardel i 1918, då Raoul var seks år gamal.
Empire State Building
American Society of Civil Engineers har gjeve Empire State Building status som eitt av dei sju underverka i den moderne verda. Bygningen og interiøret i 1. etasje er gjevne status som landemerke av New York City Landmarks Preservation Commission, og også av New York City Board of Estimate. Han vart gjeven status som National Historic Landmark i 1986. I 2007 vart han plassert som nummer éin på American Institute of Architects si liste over favorittarkitektur i USA. Bygningen er ått og driven av W&H Properties.
Empire State Building er den tredje høgste skyskraparen i Amerika (etter Willis Tower (tidlegare Sears Tower) og Trump International Hotel and Tower, begge i Chicago), og den 15. høgste i verda. Han er også det fjerde høgste frittståande byggverket i Amerika.
Raoul Wallenberg
Familiebakgrunn
Slekta Wallenberg har vore ei drivande kraft mellom anna innan svensk bankvesen og industri. Nokre gonger vert slekta Wallenberg omtala som jødisk. Bakgrunnen til denne omtala kan vera at Raoul Wallenberg si mormor var av slekta Benedicks. I likskap med Wallenberg hadde denne slekta som mål å investera og samla opp kapital. Enkelte gonger vert det rekna som ein eigenskap ved jødar at dei samlar opp rikdomar.
Tanken var at Raoul skulle fylgja familietradisjonen og verta bankdirektør. Det synte seg at han var meir interessert i arkitektur. Han gjekk ut av gymnaset i 1930 med høge karakterar i teikning og russisk. Etter at han hadde avtent verneplikta reiste han til Frankrike for å studera fransk. Frå før kunne han godt tysk, russisk og engelsk. Etter opphaldet i Frankrike reiste han til USA og Universitetet i Michigan for å studera arkitektur, der han avslutta 4 ½-årsprogrammet på 3 ½ år. I 1935 var Raoul i Sør-Afrika i 6 månader og arbeidde for eit svensk byggefirma. Etter det fekk han tilsetjing på eit hollandsk bankkontor i Haifa, Palestina. Der møtte han jødar som hadde klart å fly frå Nazi- Tyskland. Då han kom heim til Sverige arbeidde han for Koloman Lauer, ein jøde frå Ungarn, på Centraleuropeiska Handelskompaniet. Wallenberg fekk høyra mange skildringar som fekk han til å reisa til Budapest sumaren 1944 for å redda jødar.
Redningsaksjonar i Ungarn
19. mars 1944 invaderte nazistane Ungarn. Den 14. mai same året vart dei fyrste jødane sende til konsentrasjonsleiren Auschwitz sør i Polen. Raoul Wallenberg hadde høyrt historier i både Sverige og Palestina om korleis jødane vart handsama i Europa.
Ein gong vart eit tog med 1600 jødar stogga og sendt attende. Adolf Eichmann, SS-leiaren i Budapest, kunne berre venta på at toga skulle setja i gang att. Ungarn sin diktator, Miklós Horthy, sa den 15. oktober 1944 til Sovjetunionen at han var viljug til å slutta fred. Tyskarane tvinga Horthy til å gå av. I staden vart Ferenc Szálasi sett inn som leiar i Ungarn. Eichmann kom attende og byrja igjen med vekksending av jødar. Ingen tog fanst att, men i staden vart jødane tvinga til å gå den 200 km lange vegen til Austerrike. Mange svalt i hel og vart torturerte til døde av tyskarane. Mange hengde seg sjølv eller vart hengde i tre. Nokre tok livet av seg ved å drukna seg i elva Donau eller fraus til døde. Marsjen har vorte kalla ein dødsmarsj. Raoul Wallenberg prøvde å fylgja med og delte ut mat og schutzpass til jødane. Han tok dei med pass ut av marsjen og redda slik om lag 2000 personar.
Ved eit høve truga SS-generalen Gerhard Schmidthuber med at han skulle setja i gang ein massakre i ein av jødegettoane i Budapest. Då trua Raoul med at Scmidthuber skulle verta hengd etter krigen. Slik vart 69.000 jødar redda.
Den 13. januar 1945 nådde sovjetiske styrkar Budapest. Då fanst det 120.000 jødar att i Ungarn. Den 17. januar ville Raoul fylgja med russarene til hovudkvarteret deira i Debrecen, ein by aust for Budapest. Til dei han samarbeidde med sa han at han ikkje var trygg på om han ville vera gjest eller fange. Om han kunne koma attende skulle han koma innan åtte dagar.