cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakobittopprøret i 1745
Bakgrunn
Den ærerike revolusjonen i 1688 erstatta Jakob II og VII med den protestantiske dottera hans Maria og den nederlandske ektemannen hennar Vilhelm, som herska som sams monarkar av England, Irland og Skottland. Verken Maria, som døydde i 1694, eller syster hennar Anne hadde barn som overlevde dei. Dette gjorde den katolske halvbroren deira Jakob Edvard Stuart til den næraste naturlege arvingen. Act of Settlement frå 1701 utelukka katolikkar frå arvefølgja, og då Anne blei dronning i 1702, var arvingen hennar den fjerne slektningen, men protestanten Sophia av Hannover. Sophia døydde i juni 1714, medan Anne døydde to månader seianre, i august. Sonen til Sophia arva trona som Georg I.
Ludvig XIV av Frankrike, som var den viktigaste støttespelaren for stuartane i eksil, døydde i 1715. Etterfølgjarane hans trengte fred med Storbritannia for å kunna byggja opp att økonomien. Den anglo-franske alliansen frå 1716 gjorde at Jakob måtte forlata Frankrike. Han slo seg ned i Roma med støtte frå paven, noko som gjorde han endå mindre attraktiv å støtta for protestantar, som utgjorde det store fleirtalet av dei britiske støttespelarane hans. Jakobittopprør både i 1715 og 1719 hadde slått feil. Seniorstøttespelarar i eksil, som Bolingbroke, fekk nåde og vende heim eller blei tilsette andre stader. Fødslane til sønene Karl og Henry hjelpte til med å halda på interessa for stuartane, men i 1737 blei Jakob rapportert å «leva fredeleg i Roma etter å ha gjeve opp alt håp om ein restaurasjon».
Motstand mot skattar innførte av styremaktene i London førte til oppreistar mot maltskatten i 1725 og Porteous-opprøra i 1737. I mars 1743 blei 42nd Regiment of Foot, som var rekruttert frå Høglanda, sendt til Flandern. Dette var i strid mot ei forståing om at dei berre skulle tena i Skottland, og førte til eit kortliva opprør. Opprør kring løn og tilhøve var ikkje uvanlege, og dei verste opprøra i 1725 fann stad i Glasgow, ein by Karl omtalte i 1746 som ein stad «der eg ikkje har nokon vennar og der ingen prøver å skjula det.»
Handelsdisputtar mellom Spania og Storbritannia førte til krigen om øyra til Jenkins i 1739, og den austerrikske arvefølgjekrigen følgde i 1740–41. Etter lang fartstid som britisk statsminister blei Robert Walpole nøydd til å gå av i februar 1742 av ein allianse av toriar og Walpole-motstandarane kjende som Patriot Whigs, som så heldt partnarane sine ute frå regjeringa. Rasande toriar som hertugen av Beaufort bad om fransk hjelp til å få Jakob tilbake på den britiske trona. Medan det tydeleg gjekk mot krig mot Storbritannia såg den franske leiande ministeren kardinal Fleury på jakobittane som upålitelege fantastar, eit syn dei fleste franske ministrar delte med han. Marquis D'Argenson, som blei utnemnd til utanriksminister av Ludvig XV etter at Fleury døydde i januar 1743, var eit unntak.
Jakobittisme i Storbritannia etter 1715
Sjølv om jakobittismen framleis var ei betydeleg politisk rørsle i 1745, var interne splittingar blitt stadig tydelegare under opprøret. Historikaren Frank McLynn identifiserer sju hovudfaktorar som dreiv rørsla, med Stuart-lojalitet som den minst viktige. Særleg estimat av engelsk støtte blanda saman likesæle knytt til hannoverarane med entusiasme for stuartane.
Seniorrådgjevarane til Karl inkluderte eksil-irar som John O'Sullivan, som ville oppnå eit autonomt, katolsk Irland og tilbakeføring av land som var blitt konfiskert etter dei irske konfødererte krigane. Jakob II gav løfte om å oppfylla desse ønska som løn for irsk støtte i den vilhelminske krigen 1689–91, og berre ein Stuart på den britiske trona kunne sikra at dei blei oppfylte.
I England og Wales var dei som hadde jakobitt-sympatiar generelt også toriar, som føretrakk ein merkantilistisk strategi som la vekt på å verna britisk handel. Herredøme over land blei sett på som kostbart, og fyrst og fremst til fordel for Hannover. Dette var særleg eit sterkt syn i City of London, men diplomatar merka seg også at motstand mot handlingar i utlandet berre var til stades når engelsk handel ikkje var truga.
Jakobittopprøret i 1715 i England og Wales leid av å vera sett på som eit hovudsakleg katolsk opprør, sidan dei fleste toryar var sterkt imot katolisismen. Etter 1720 nekta Walpole å handheva antikatolske straffelovar, og mange katolikkar blei støttespelarar for styresmaktene, mellom anna hertugen av Norfolk, den uoffisielle leiaren for dei engelske katolikkane. Han var blitt dømt til døden etter opprøret i 1715, men fekk nåde. Då det nye opprøret tok til i 1745 var han i London, og vitja Georg II for å stadfesta lojaliteten sin.
Mount Shelton
Mount Shelton er eit fjell (2485 moh) som ligg like vest for den øvre delen av Rastorferbreen i aust og sentrale delar av Homerun Range i Admiralty Mountains. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960-63. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter John E. Shelton i US Antarctic Research Program (USARP) meteorolog ved Hallett-stasjonen, 1964-65.
Jakobittopprøret i 1745
Jakobittisme i Storbritannia etter 1715
I 1745 var sjølv toryar som var sympatiske til Stuart-saka langt meir opptatt av å sikra forrangen til Den engelske kyrkja. Dette inkluderte å forsvara henne frå Karl og dei katolske rådgjevarane hans, dei skotske presbyterianarane som utgjorde hovuddelen av hæren hans eller ikkje-konformistar generelt; mange «jakobittiske» demonstrasjonar i Wales stamma frå fiendtlegheit mot den walisiske metodistiske vekkinga frå 1700-talet. Dei jakobittiske eksilane forstod ikkje desse skilnadane eller i kva grad tory-støtta kom frå politisk usemje med whiggane, ikkje Stuart-lojalitet. Den mest framståande walisiske jakobitten var sir Watkin Williams-Wynn, ein landeigar frå Denbighshire, parlamentsmedlem frå Tory-partiet og leiar for den jakobittiske White Rose-organisasjonen. Han traff Stuart-agentar fleire gonger mellom 1740 og 1744, og lova støtte «if the Prince brought a French army». Han var i London under opprøret, og blant walisiske landeigarar deltok berre to advokatar, David Morgan og William Vaughan.
Etter oppreisten i 1719 blei det innført nye straffer mot geistlege som nekta å sverja truskap til Hannover-regimet i staden for stuartane. For dei fleste engelske såkalla nonjuring clergy var spørsmålet om det var tillate å sverja truskap to gonger, og derfor blei problemet naturleg nok mindre etter kvart som desse prestane døydde. I Skottland betydde doktrinære forskjellar med den herskande skotske kyrkja at dei heldt på sjølvstendet sitt, som i dag held fram i Scottish Episcopal Church. Mange av dei som deltok i oppstanden kom frå ikkje-eidsverjande episkopale kyrkjelydar. Likevel var den mektigaste enkeltfaktoren for skotsk støtte i 1745 ei motstand mot unionen mellom dei to landa frå 1707, der tapet av politisk kontroll ikkje hadde gjeve ein opplevd økonomisk fordel. Dette var spesielt markert i Edinburgh, den tidlegare staden for det skotske parlamentet, og i det skotske høglandet.
Karl i Skottland
Jakob blei verande i Roma medan Karl drog av garde i løyndom for å bli med i invasjonsstyrken. Då skvadronen til den franske admiralen Roquefeuil forleg Brest den 26. januar 1744, følgde ikkje Royal Navy etter han. Marineoperasjonar mot Storbritannia føregjekk ofte om vinteren, ettersom vind og tidvatn gjorde det vanskelegare for britane å handheva ein blokade på grunn av auka risiko for vinterstormar. Som i 1719 viste vêret seg å vera det beste forsvaret for britane. Stormar senka fleire franske skip og førte til mange skader, og Roquefeuil sjølv døydde undervegs. I mars avlyste Ludvig invasjonen, og erklærte krig mot Storbritannia.
Mange av dei han kontakta gav han råd om å venda tilbake til Frankrike, mellom anna MacDonald of Sleat og Norman MacLeod. Dei var klare over den potensielle verknaden av nederlag, men dei følte at ved å koma utan fransk militær støtte, hadde Karl ikkje klart å halde pliktene sine, og dei var ikkje overtydde av dei personlege eigenskapane hans. Det er også blitt antyda at Sleat og Macleod var spesielt sårbare for sanksjonar frå styresmaktene ettersom dei hadde vore engasjerte i ulovleg sal av leilendingar som kontraktstenarar. Nok folk blei overtalte, men valet var sjeldan enkelt. Donald Cameron frå Lochiel forplikta seg fyrst etter at Karl gav han «sikkerheit for den fulle verdien av eiendommen hans dersom oppreisten skulle vise seg å vera mislukka,» medan MacLeod og Sleat hjelpte han med å rømma etter Culloden.
19. august blei opprøret sett i gang då kongsstandarden blei heist ved Glenfinnan, med ein styrke av høglendarer estimert av O'Sullivan til rundt 700 til stades. Jakobittane marsjerte mot Edinburgh og nådde Perth den 4. september, der dei blei møtte av fleire sympatisørar. Ein av desse var lord George Murray, som tidlegare var blitt gjeven nåde for deltakinga si i opprøra i 1715 og 1719. Han tok over frå O'Sullivan som leiar på grunn av at han forstod militære høglandsskikk betre, og jakobittane brukte den neste veka på å omorganisera styrkane sine.
17. september gjekk Karl inn i Edinburgh utan å møta motstand, sjølv om Edinburgh Castle blei verande under kontrollen til styresmaktene. Jakob blei utropt til konge av Skotland neste dag og Karl som regenten hans. 21. september stoppa jakobittane hæren til Cope og spreidde han i under 20 minutt i slaget ved Prestonpans, like utanfor Edinburgh. Hertugen av Cumberland, som leia den britiske hæren i Flandern, blei kalla tilbake til London, i lag med 12 000 soldatar. For å trygga støtta si i Skottland gav Karl ut to Declarations den 9. og 10. oktober. Den fyrste oppløyste «den såkalla unionen» (pretended Union), den andre avviste Act of Settlement. Han instruerte også Caledonian Mercury til å publisera referatet til den parlamentariske undersøkinga frå 1695 Parliamentary i Glencoe-massakren, eit ofte brukt døme på undertrykkinga etter opprøret i 1688.
Moralen blant jakobittane blei forsterka i midten av oktober då Frankrike sendte forsyningar av pengar og våpen, saman med utsendingen Marquis d'Éguilles, som verka som om han bekrefta påstandar om fransk støtte.. Lord Elcho hevda seinare at andre skottar allereie var uroa over den autokratiske stilen til Karl og frykta at han var for sterkt påverka av dei irske rådgjevarane sine. Det blei skipa eit prinseråd (Prince's Council) med 15-20 seniorleiarar; Karl såg på dette som ei påtvinging frå skottane i høve til den guddommeleg utnemnde monarken deira, medan dei daglege møta framheva splittinga mellom fraksjonane.
Desse interne spenningane blei framheva av møta som blei haldne 30. og 31. oktober for å diskutere strategi. Dei fleste av skottane ønskte å konsolidera seg, og føreslo at Karl skulle kalla til seg riksstandane for å forsvara riket mot dei engelske hærane dei venta ville bli sende mot dei. Charles hevda at ein invasjon av England var avgjerande for å tiltrekka seg fransk støtte, og sikre eit uavhengig Skottland ved å fjerna hannoverane. Han blei støtta av eksil-irane, som var av den oppfattinga at ein Stuart på den britiske trona var den einaste måten å oppnå eit autonomt, katolsk Irland på. Karl hevda også at han var i kontakt med engelske støttespelarar, som berre venta på at dei skulle koma, medan d’Éguilles forsikra rådet om at ei fransk landing i England var nært foreståande.
Trass i tvilen sin gjekk rådet med på invasjonen, på vilkår av at den lova engelske og franske støtta kom. Tidlege skotske åtak i England hadde kryssa grensa ved Berwick-upon-Tweed, men Murray valde ei rute via Carlisle og Nordvest-England, område som var sterkt jakobittiske i 1715. Dei siste elementa i den jakobittiske hæren forlét Edinburgh 4. november, og regjeringsstyrkar under general Handasyde tok byen tilbake den 14.
Invasjonen av England
Murray delte hæren inn i to kolonnar for å skjula målet deira frå general George Wade, den britiske kommandanten i Newcastle, og gjekk inn i England den 8. november utan å møte motstad. Den 10. nådde dei Carlisle, ei viktig grensefestning før 1707-unionen, men med eit forsvar som no var i dårleg forfatning, med ein garnison på 80 eldre veteranar. Utan omleiringsartilleri ville jakobittane framleis ha måtta svelta slottet til underkasting, ein operasjon dei verken hadde tid eller utstyr til. Trass i dette kapitulerte slottet 15. november, etter å ha fått vita at hjelpestyrken til Wade var forseinka av snø. Denne suksessen gjenoppliva den jakobittiske saka. Då Cumberland tok byen tilbake i desember, ønskte han å avretta dei ansvarlege.
Jakobittane sette att ein liten garnison og fortsette sørover til Preston den 26. november og til Manchester den 28. Her tok dei imot det fyrste større inntaket av engelske rekruttar, som skipa Manchester-regimentey. Kommandanten deira var Francis Towneley, ein katolikk frå Lancashire som tidlegare tenestegjorde som offiser i den franske hæren; den eldste broren hans Richard hadde så vidt sloppe unna avretting for si deltaking i opprøret i 1715. Ved tidlegare rådsmøte i Preston og Manchester hadde mange skottar meint at dei allereie hadde gått langt nok, men gjekk med på å fortsetja då Karl forsikra dei om at sir Watkin Williams Wynn ville møta dei ved Derby, medan hertugen av Beaufort var klar til å ta den strategiske hamnebyen Bristol. Då dei nådde Derby 4. desember, var det ingen teikn til desse forsterkningane eller noka anna fransk landing i England, og rådet kom saman den 5. for å diskutera dei neste skritta sine. Trass i dei store folkemengdene som kom til for å sjå dei marsjera sørover, var det berre Manchester som sørgde for eit betydeleg tal rekruttar; Preston, ei jakobittisk høgborg i 1715, gav berre tre mann til oppreisten. Murray hevda at dei hadde gått så langt som mogleg og no risikerte å bli avskorne av overlegne styrkar, med Cumberland som rykte nordover frå London, og Wade som kom sørover frå Newcastle. Karl innrømte at han ikkje hadde høyrt frå dei engelske jakobittane sidan han forlét Frankrike; dette betydde at han laug då han hevda noko anna, og forholdet hans til skottane var uoppretteleg skadd.
Rådet stemte overveldande for å trekke seg tilbake, ei avgjerd som blei styrka av ein rapport frå lord John Drummond om at franske skip hadde ført i land forsyningar og pengar ved hamna i Montrose i Angus. Desse omfatta «frivillige» frå «Royal Écossais» og Den irske brigaden, begge einingar frå den franske hæren. Medan desse troppane var mindre enn 200 folk totalt, skal Drummond ha heva at 10 000 mann til var klare til å følgja dei, noko som påverka avgjerda kraftig.
Tilbaketrekkinga skadde forholdet mellom Karl og skottane kraftig, og begge sider såg på den andre med mistru og fiendtlegheit. Elcho skreiv seinare at Murray trudde dei framleis kunne føra krigen i Skottland i fleire år, og tvinga krona til å gå med på vilkår ettersom troppane var sårt nødvendige til krigen på kontinentet. Dette verkar usannsynleg sidan trass i sigrane deira i Flandern hadde finansminister Machault Louis tidleg i 1746 åtvara om at den britiske marineblokaden hadde redusert den franske økonomien til ein katastrofal tilstand.
Den raske jakobittiske hæren unngjekk forfølgjarar med berre ei mindre trefning ved Clifton Moor, og kryssa grensa inn i Skottland igjen den 20. desember. Hæren til Cumberland kom utanfor Carlisle 22. desember, og sju dagar seinare blei garnisonen tvinga til å overgi seg, noko som avslutta det jakobittiske militære nærværet i England. Mykje av garnisonen kom frå Manchester Regiment og fleire av offiserane blei seinare avretta, inkludert Francis Towneley.
Vegen til Culloden
Sjølve invasjonen oppnådde lite, men å nå Derby og returnera var ein betydeleg militær prestasjon. Moralen var høg, medan forsterkningar frå Aberdeenshire og Banffshire under Lewis Gordon saman med skotske og irske soldatar i fransk teneste tok jakobitt-styrken opp til over 8000. Fransk-levert artilleri blei brukt til å omleira Stirling Castle, den strategiske nøkkelen til høglandet. 17. januar fekk jakobittane spreidd ein hjelpestyrke under Henry Hawley i slaget ved Falkirk Muir, men sjølve omleiringa hadde liten framgang.
Styrkane til Hawley var stort sett intakte og gjekk mot Stirling igjen då Cumberland kom Edinburgh 30. januar, medan mange høglendarar hadde reist heim etter Falkirk. 1. februar blei omleiringa avbroten, og den jakobittiske hovudstyrken trekte seg tilbake til Inverness. Hæren til Cumberland gjekk nordover langs kysten, slik at han kunne få forsyningar sjøvegen. Han gjekk inn i Aberdeen 27. februar; begge sider stoppa operasjonane sine på grunn av dårleg vêr.
Nokre få franske sendingar kom seg fordi den britiske marineblokaden, men om våren mangla jakobittane både mat og pengar til å betala mennene sine. Då Cumberland forlét Aberdeen 8. april blei leiinga samd om at kamp var det beste alternativet deira. Argument om plasseringa stammar frå tvistar etter krigen mellom tilhengarar av Murray og O'Sullivan, som i stor grad var ansvarleg for å velja han, men nederlaget deira kom av ein kombinasjon av faktorar. I tillegg til eit overlegent tal menn og utstyr, hadde Cumberland sine troppar blitt drilla i å motarbeida høglands-åtaket, som la vekt på fart og valdsamheit for å bryta linjene til fienden. Når det var vellykka, resulterte det i raske sigrar som ved Prestonpans og Falkirk, men om det mislykkast, kunne dei ikkje halda stand.
Slaget ved Culloden den 16. april, ofte omtalt som det siste slaget på britisk jord, varte i under ein time og enda med ein avgjerande siger for regjeringstrkane. Jakobittane var utmatta av ein nattmarsj gjort i eit mislykka forsøk på å overraska styrken til Cumberland. I staden kom mange jakobittar ikkje fram til slaget, og etterlét færre enn 5000 til å møta ein godt utkvilt og utstyrt styrke på 7000 til 9000.
Kampane byrja med ei artilleriutveksling der regjeringsstyrkane var enormt overlegne i trening og koordinering, spesielt fordi James Grant, ein offiser i den irske brigaden som tente som den jakobittiske artilleri-obersten, var fråverande etter å ha blitt såra ved Fort William. Karl heldt stillinga si og forventa at Cumberland skulle angripa, men denne nekta å gjera det. Han var ikkje i stand til å svara på kanonelden, og gav frontlinja si ordre om å angripa. Medan dei gjorde det, tvinga myrlendt terreng framfor senteret av jakobitthæren dei til å gå til høgre, der dei blei vikla inn i høgrefløyregimenta og der rørsla deira var avgrensa av ein innhegningsmur. Dette auka avstanden til regjeringslinjene og senka farten i åtaket, noko som forlengde eksponeringa deira for artilleriet til styresmaktene, som no gjekk over til å skyta med kardesk. Trass i dette krasja høglendarane inn i venstrefløya til Cumberland, som blei driven litt bakover men ikkje brast. Regimentet til Loudon skaut inn i flanken deira frå bak muren. Høglendarane var ute av stand til å svara på elden, og fall tilbake i forvirring. Dei nordaustlege regimenta og dei irske og skotske soldatane i andre linje trekte seg tilbake i god orden, slik at Karl og det personlege følgjet hans kunne rømma nordover.
Troppar som heldt seg samla, som soldatane frå den franske hæren, var mykje mindre sårbare når dei trekte seg tilbake, og mange høglendarar blei skorne ned av britiske dragonar som forfølgde dei. Tapstala til styresmaktene er estimerte til 50 drepne og 259 såra; mange jakobittiske såra som var igjen på slagmarka skal ha blitt drepne etterpå, og tapa deira var 1200 til 1500 døde og 500 fangar. Eit mogleg tal på 5000 til 6000 jakobittar kom unna med våpen, og i løpet av dei neste to dagane samla rundt 1500 overlevande seg ved Ruthven Barracks. 20. april gav Karl dei ordre om å spreia seg, og argumenterte for at det var nødvendig med fransk støtte for å kunna fortsetja kampen, og at dei skulle dra heim til han kom tilbake med meir støtte.
Lord Elcho hevda seinare at han hadde sagt til Karl at han burde halda fram kampen med dei mennene han hadde; «put himself at the head of the [...] men that remained to him, and live and die with them,» men han var fast bestemt på å dra til Frankrike. Etter å ha unngått å bli teken til fange i det vestlege høglandet, blei Karl plukka opp av eit fransk skip den 20. september. Han vende aldri tilbake til Skottland, men samanbrotet av forholdet hans til skottane hadde allereie gjort dette usannsynleg. Allereie før Derby hadde han skulda Murray og andre for forræderi; desse utbrota blei hyppigare på grunn av vonbrot og drikking, medan skottane ikkje lenger stolte på løfta hans om støtte.
Etterverknader
Etter Culloden brukte regjeringsstyrkar fleire veker på å leita etter opprørarar, konfiskera storfe og brenna møtehusa til ikkje-eidssverjande og katolske kyrkjelydar. Brutaliteten i denne framferda kom delvis av ei utbreidd oppfatting frå begge sider om at ei ny landing var nært foreståande. Soldatar i fransk teneste blei behandla som krigsfangar og utveksla uavhengig av nasjonalitet, men 3500 fanga jakobittar blei tiltalte for forræderi. Av desse blei 120 avretta, fyrst og fremst desertørar frå regjeringsstyrkane og medlemmer av Manchester-regimentet. Rundt 650 døydde i vente på rettssak, 900 blei gjevne nåde og resten frakta til koloniane i eksil.
Styresmaktene avgrensa konfiskasjonar av jakobittiske eigedommar, sidan erfaringa med å gjera det etter opprøra i 1715 og 1719 viste at kostnadene ofte oversteig salsprisen. Under loven Vesting Act frå 1747 blei eigedommane til 51 straffedømte saumfarne for rolla eigarane hadde hatt i 1745 av finansdomstolen, og 41 tekne. Dei felste av desse blei anten kjøpte eller gjort krav på av kreditorar, men 13 blei gjort om til krongod i 1755. Under Disannexing Act frå 1784 fekk arvingane deira løyve til å kjøpta tilbake eigedommane, med totalt 65 000 pund betalt.
Etter å ha kome seg nord for Edinburgh eller inn i landet frå hamnar som Aberdeen, blei rørslene til regjeringstroppane hemma av mangel på vegar eller nøyaktige kart over høglandet. For å bøta på dette blei det bygd nye fort, det militære vegnettet starta av Wade blei endeleg fullført og William Roy gjorde den første omfattande landmålinga av høglandet. Det blei sett i verk fleire tiltak for å svekka det tradisjonelle klansystemet, som allereie før 1745 hadde vore under alvorleg press på grunn av endra økonomiske forhold. Det viktigaste tiltaket var Heritable Jurisdictions (Scotland) Act 1746, som gjorde slutt på den føydale makta høvdingane hadde over klanmedlemmane sine. Act of Proscription forbaud bruk av høglandsdrakt med mindre ho blei brukt i militærteneste, sjølv om verknaden av denne loven er omdiskutert, og han blei oppheva i 1782. Den jakobittiske saka forsvann ikkje heilt etter 1746, men dei motstridande måla til deltakarane enda rørsla som eit alvorleg politisk trugsmål. Mange skottar vart desillusjonerte av Karl si leiing, medan nedgangen i engelsk jakobitisme var demonstrert av mangelen på støtte frå område som hadde vore sterkt jakobittiske i 1715, som Northumberland og County Durham. Irske jakobittlag reflekterte i aukande grad motstand mot den eksisterande ordenen i staden for hengivenheit for stuartane, og blei til slutt absorberte av Society of United Irishmen.
I juni 1747 skreiv D'Éguilles ein rapport om oppreisten som var kritisk til den jakobittiske leiinga generelt, men meininga hans om Karl var så negativ at han konkluderte med at Frankrike kunne vore betre tent med å støtta ein skotsk republikk. Kort tid etter dette blei Henry Benedict Stuart ordinert til katolsk prest. Karl såg på dette som ein stilltiande aksept av at Stuart-saka var over, og tilgav han aldri. For begge leiarane skulle opprøret vera høgdepunktet i deira karrierar. Karl blei tvangsdeportert frå Frankrike etter Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748 og byrja raskt å lida under alkoholisme, medan Cumberland gjekk ut av den britiske hæren i 1757 og døydde av slag i 1765.
Karl fortsette forsøka sine på å gjenoppliva saka, inkludert eit hemmeleg besøk i London i 1750, då han møtte støttespelarar og ei kort tid konverterte til den ikkje-eidssverjande anglikanske kyrkja. I 1759 møttes han Choiseul, den dåverande sjefsministeren i Frankrike, for å diskutera ein ny invasjon, men denne avfeide han som udyktig på grunn av drikking. Trass i oppfordringar frå Henry, nekta pave Klemens XIII å anerkjenna han som Karl III etter at far deira døydde i 1766. Han døydde av slag i Roma i januar 1788, ein skuffa og forbitra mann.
Hedblombreen
Hedblombreen er ein isbre mellom Mount Creak og Tito Peak som flyt aust frå Endeavour Massif til Tripp istunge i Victoria Land i Antarktis. Han vart kalla opp etter kaptein E.E. Hedblom i U.S. Navy som var militærlege i Task Force 43 i området kring Rosshavet under Operasjon Deep Freeze I, 1955–56.
Pfäfers
Pfäfers er ein kommune i valkrinsen Sarganserland i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 840 meter over havet. Landsbyane Pfäfers, St. Margrethenberg, Vadura, Valens, Vasön og Vättis ligg alle i kommunen.
Eit benediktinarkloster vart bygd på staden på 700-talet. Klosteret vart stengt i 1838, og har sidan 1847 vore nytta til psykiatrisk helsepleie.
Agronom
Agronom (av gresk ‘åker’ og ‘kunnig’) er ein yrkestittel for personar med landbruksfagleg utdanning. Tittelen kan visa både til ei utdanning og til ei stilling.
Utdanninga kan vera frå ein jordbruksskule, eller, i Noreg, frå Noregs miljø- og biovitskaplege universitet (NMBU) (tidlegare UMB og Noregs landbrukshøgskule). I resten av Norden blir tittelen agronom brukt berre om kandidatar med høgare landbruksutdanning, dvs. tilsvarande NMBU (sjå sivilagronom).
I Noreg kan «agronom» òg vera ein del av stillingstittelen til tilsette i offentleg landbruksforvalting: heradagronom, fylkesagronom, reindriftsagronom osb.
Kvinne-stormeister i sjakk
Kvinne-stormeister i sjakk (WGM), engelsk Woman Grand Master, er den høgast rangerte sjakktittelen som berre kan tildelast kvinner, utanom tittelen som Kvinne-verdsmeister i sjakk. Tittelen er livsvarig.
Verdssjakkforbundet FIDE innførte tittelen i 1977, som ein tittel over den dåverande tittelen Kvinne-IM i sjakk (WIM), engelsk Woman International Master.
Krava til WGM-tittelen er i korte trekk at spelaren må ha klart sterke prestasjonar, i 2 eller 3 sjakkturneringar, med til saman minst 27 sjakkparti. Sjakkturneringane må vanlegvis vere på minst 9 rundar. Prestasjonane må etter Verdssjakkforbundet sitt ratingsystem tilsvare ein rating på minst 2350. Dei viktigaste andre krava, er at spelaren må ha spela mot minst 3 kvinnestormeistrar eller spelarar med høgare rangert tittel i turneringa, at minst halvparten av motstandarane må ha ein offisiell FIDE-tittel, og at minst ein tredjedel av spelarane må vere frå eit anna land.
Det blir også kravd at spelaren på eit eller anna tidspunkt har hatt eigen rating på over 2300.
Her er også reglar som gir WGM-tittelen automatisk til f eks vinnaren av Kvinne-verdsmeisterskapen for juniorar. Gjeldande reglar finst i FIDE sin handbok på nettet.
Svært mange sterke kvinnelege sjakkspelarar har kvalifisert seg til tittelen Internasjonal Meister i sjakk i tillegg til å vere WGM, og sidan om lag år 2000 har dei aller fleste av dei 10 beste kvinnelege sjakkspelarane i verda hatt den vanlege tittelen Stormeister i sjakk. Vinnaren av Kvinne-verdsmeisterskapen i sjakk blir tildelt den vanlege stormeister-tittelen viss ho ikkje allereie har tittelen. FIDE si ratingliste for pr. 1 april 2021 viser at 318 kvinner har WGM-tittelen.
På denne lista er det 94 kvinner som held dei høgare rangerte opne titlane i tillegg til kvinne-titlar - 121 Internasjonale Meistrar og 37 Stormeistrar.
Noreg har pr. 1.april 2021 to spelarar med tittelen Kvinne-stormeister i sjakk: Olga Dolzhikova og Niina Koskela, etter at desse i 2012 melde overgang frå høvesvis Ukraina og Finland.
Fotnotar
FIDE titles Titoli scacchistici
Jürgen Klinsmann
Jürgen Klinsmann er ein tysk tidlegare fotballspelar og seinare -trenar frå Göppingen.
Klinsmann spelte på det vesttyske/tyske fotballandslaget frå 1987 til 1998, og vart verdsmeister i 1990 og europameister i 1996 med høvesvis Vest-Tyskland og Tyskland. To gongar vart han kåra til året fotballspelar i Tyskland, og i 1995 i England. Han var aktiv både i Vest-Tyskland/Tyskland, Italia, Frankrike, England og i USA. To gongar var han med på å vinne UEFA-cupen, med Inter i 1991 og Bayern München i 1996.
I 2004 vart Klinsmann tilsett som landslagssjef i Tyskland, og leia laget til VM-bronse under fotball-VM 2006 på heimegrunn. Etter meisterskapen flytta han til USA der han dreiv eige firma.
Frå juli 2008 til april 2009 var han sjefstrenar i Bayern München. Sommaren 2011 tok han over sjefsrolla for USA sitt landslag etter Bob Bradley.
Apia
Apia er hovudstaden og største byen i Samoa. Han ligg på øya Upolu og hadde i 2001 eit innbyggjartal på 39 700.
Apia er eit handelssentrum med utførsla av kopra, bananar, kakao og kaffi.
Mels
Mels er ein kommune i valkrinsen Sarganserland i Seeztal, kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg i dalen Seeztal, 500 meter over havet. Mels grensar i vest mot kantonen Glarus.
Olga Vasdeki
Olga Anastasia Vasdeki er ein gresk tidlegare tresteghoppar, frå Vólos, som vart europameister i øvinga i 1998 og tok VM-bronse i same året etter. Mellom 1993 og 1998 forbetra Vasdeki den greske rekorden i tresteg elleve gongar, frå 13,37 m til 14,64 m.
Aktiv
Vasdeki fekk sitt internasjonale gjennombrot i 1996. Under sommarleikane 1996 i Atlanta vart ho nummer fem med 14,44 m. Med 14,62 m enda ho på fjerdeplassen under VM i friidrett 1997, fem centimeter bakom bronsevinnaren, ukrainske Olena Hovorova.
Mels
I utstrekning er kommunen den største i kantonen og dekkjer Weisstannendalen go delar av Seeztal. Nordvest for byen ligg Castels og vest for Nidberg ligg Castels festning. Han består av landsbyen Mels, busetnadane Heiligkreuz bei Mels, Plons, Ragnatsch, grendene Butz, St. Martin, Mädris og Tils, og alpebusetnaden Vermol, samt Walser-landsbyane Schwendi og Weisstannen.
Olga Vasdeki
Aktiv
Ved europameisterskapen 1998 i Budapest gjorde Vasdeki det lengste hoppet i kvalifiseringa, 14,59 m. I finalen landa ho som lengst på 14,55 m, likevel nok til å vinne tevlinga hårfint framom tsjekkiske Šárka Kašpárková med 14,53 m og bulgarske Teresa Marinova med 14,50 m. Vasdeki avslutta sesongen med å vinne verdscuptevlinga i Johannesburg med 14,64 m, framom russiske Tatjana Lebedeva som vart målt til 14,36 m.
Mels
Chapfensee er eit vassreservoar i kommunen.
Olga Vasdeki
Aktiv
Med 14,67 meter presterte Vasdeki i juli 1999 sitt livs lengste tresteghopp. Under verdsmeisterskapen 1999 i Sevilla i august hoppa Vasdeki og Yamilé Aldama nøyaktig like langt i sin bestehopp, 14,61 m. Vasdeki måtte nøye seg med bronsemedaljen då Aldama hadde betre nestbesthopp, Vasdeki si landskvinne Paraskevi Tsiamita vann tevlinga med 14,88 m.
Vasdeki kom på sjuandeplass i dei olympiske sommarleikane i Sydney, der ho måtte nøye seg med 14,15 m. Ho vart så nummer tolv under verdsmeisterskapen 2003 i og enda som tolvte kvinne då Sommar-OL 2004 vart avvikla i Aten.
Cape
Cape (uttalt [kɛ:p]) er eit armlaust kort, knelangt eller langt kappeliknande klesplagg, med eller uten krage, av og til med hette. Ein kan festa capen i halsen, knappa han framme eller ta han på over hovudet.
Variantar
Almucia er ein pelscape som blei brukt frå mellomalderen av katolske prelatar og kanniker. Pelsen var ofte tilverka av gråverk.
Damer av maltesarordenen ber ein svart cape med hette og raudt for som ordensdrakt.
Ein regnfrakk uten erme kan ein også kalla for regncape.
Ein capejakke er ein cape med erme som blei skapt av Balenciaga i 1950.
Ahead of Their Time
Ahead of Their Time er eit konsertalbum av The Mothers of Invention. Det vart innspelt ved Royal Festival Hall i London i England den 25. oktober 1968 og gjeve ut i 1993 på CD av Barking Pumpkin. Det vart gjeve ut på ny av Rykodisc i 1995.
Framføringar
Den første delen av settet var ei framføring av ein musikal som sidan fekk namnet Progress? med BBC Symphony Orchestra. Stykket vart berre framført denne eine gongen. Delar av denne framføringa vart tidlegare gjeve ut på Mystery Disc som følgde med den andre boksen av «The Old Masters» og Honker Home Video-utgåva av Uncle Meat. Mykje av humoren og historia forsvann på grunn av primitive teknikkar og fordi ein ser det som skjer på scenen. Zappa skreiv derfor ei omfattande forklaring i plateomslaget.
Resten av settet er ein rockekonsert av Mothers of Invention.
Agronomi
Agronomi, jordbruksvitskap eller landbruksvitskap er læra om jordbruk, jordkultur og den økonomiske utnyttinga av jorda.
Ein person med høgare landbruksutdanning kan vera ein agronom eller sivilagronom. Ein tidlegare tittel i Noreg var cand.agric. eller landbrukskandidat.
Oțelu Roșu
Oțelu Roșu (ungarsk Nándorhegy, tysk Ferdinandsberg) er ein by i Caraș-Severin fylke i Romania.
Busetnader
Oțelu Roșu er ein oraș (mindre bykommune) med desse busetnadane:
Munkedal
Munkedal er ein svensk tettstad og centralort i Munkedals kommun i Västra Götalands län i landskapet Bohuslän. I 2011 hadde tettstaden 3,718 innbyggjarar.
Mount Short
Mount Short er eit fjell, 2110 moh, som ligg 1,5 km aust for Sculpture Mountain ved den øvre Rennickbreen. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960-64. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter kapteinløytnant John S. Short i US Navy, som var flykaptein på eit LC-130F under Operasjon Deep Freeze 1967 og 1968.
Lápithos
Lápithos (gresk Λάπηθος, tyrkisk Lapta) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Kerýnia i Republikken Kypros.
Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som kommunen Lapta i distriktet Girne. Republikken Kypros har ein kommuneadministrasjon for Lápithos i eksil.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den nord-kypriotiske kommunen Lapta 12 118 innbyggjarar, av desse 7 839 i underdistriktet Girne Merkez. Sjølve byen hadde 5 595 innbyggjarar, fordelt på bydelane:
Til dette underdistriktet høyrer og busetnaden:
Underdistriktet Çamlıbel med 4 279 innbyggjarar omfattar desse busetnadene:
Aud Kari Steinsland
Aud Kari Steinsland er ein norsk lokalpolitikar frå Arbeidarpartiet (Ap). Ho var ordførar i Askvoll i Sogn og Fjordane frå 2004 til 2011. Dimed vart ho den fyrste Ap-ordføraren i kommunen, og den fyrste ordføraren frå eit anna parti enn Senterpartiet (Sp) på 32 år. Ho hadde ikkje sete i kommunestyret før, men hadde politisk erfaring frå Fylkestinget i perioden 1999–2003.
Steinsland er lærar og arbeidde i skulen før ho vart ordførar.
Latsiá
Latsiá (gresk Λατσιά, tyrkisk Laçça) eller Lakkiá gresk Λακκιά) ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Levkosía i Republikken Kypros.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 16 774 innbyggjarar, fordelt på bydelane:
Latsiá inngår i storbyområdet til Levkosía.
Hedleybreen
Hedleybreen er ein liten isbre i Kukri Hills i Victoria Land i Antarktis, som flyt sør frå Mount Coates og ut i Ferrarbreen. Han vart namngjeven av den vestlege gruppa under Terra Nova-ekspedisjonen til Robert Falcon Scott, truleg etter Charles Hedley frå Australian Museum, som studerte og skreiv rapportar om molluskar som medverka til ekspedisjonen til Scott, og til Nimrod-ekspedisjonen, 1907–09, leia av Ernest Shackleton.
Kristian Matre
Kristian Matre var ein forfattar frå Nordhordland. Sjølv om Matre i sitt vaksne liv budde i Skien, var han ein typisk heimstaddiktar som skreiv om livet på strilelandet.
Tanumshede
Tanumshede er ein svensk tettstad og centralort i Tanums kommun i Västra Götalands län i landskapet Bohuslän. I 2005 hadde tettstaden 1,597 innbyggjarar.
Kristian Matre
Liv og gjerning
Foreldra til Matre kom opphavleg frå Masfjorden kommune. Sjølv vart han fødd på garden Kleiven i Myking i Lindås kommune. Familien flytta i 1884 til Mjølkeråen i Åsane, i dag ein del av Bergen kommune. I tenåra gjekk han på Garnes folkehøgskule, der han skreiv dei fyrste forteljingane sine. Han arbeidde ei tid i spinneriet på Salhus Tricotagefabrik, før han gjekk underoffiserskulen.
Tanumshede
Tanumshede ligg midt mellom Oslo og Göteborg, cirka 55 kilometer nordvest for Uddevalla.
Kristian Matre
Liv og gjerning
Han og kona busette seg i Gjerpen i Telemark kring 1901. Der hadde han ymse arbeid hjå fleire bokhandlarar og var forretningsførar i ei avis. Han hadde også eiga handelsverksemd ei tid, og folketeljinga 1910 viser at han dreiv ei kro. I tillegg var han politisk aktiv.
Matre nærma seg femti år då debutromanen Folkje i Botn kom ut i 1926. Tre år seinare kom I bast og band, ei ny bok om folket i Botn. Åra 1930-33 kom ein romantrilogi om ei bondeslekt frå garden Rabben, med titlane Denne jammerdal, Den harde striden og Millom eldar. I 1934 kom den siste romanen, Det nye bodet.
Handlingane i Matre sine fem fyrste bøker er lagt til Åsane. Bøkene om folket i Botn skildrar tida på slutten av 1850-talet. Romantrilogien om folket på Rabben tek til kring same tida, men flyttar seg snøgt til siste halvdel av 1860-talet, så 1870-talet og til sist 1880-åra. Matre er særleg oppteken av religiøse og moralske forhold i dei miljøa han skildrar. I sine folkelivsskildringar er han påverka av psykoanalysen.
Matre døydde i 1943.
Guaviare-departementet
Guaviare er eit av dei 32 departementa som saman med Bogotá hovudstadsdistrikt gjer ut for republikken Colombia. Departementet ligg i det sentrale området av landet innanfor amazonasregionen. Det grensar til nabodepartementa Guainía, Vaupés, Caquetá, Meta og Vichada. Hovudstaden heiter San José del Guaviare. Andre byar er El Retorno og Miraflores. Departementet er delt inn i fire kommunar. I 2018 var folketalet vel 73 000. Guaviare er blant dei fem minst folkesette departement og med minst tettleik av populasjonen i landet.
Historie
Utnytting av naturressursar var motivasjonen for koloniseringa av Guaviare. Dette inkluderte utvinning av balata, kautsjuk, handel med villdyrskinn, sal av innfødde plantar frå regionen, fangst av prydfisk og ulovleg dyrking av koka. Departementet vart oppretta den 4. juli 1991 av den nye politiske grunnlova i Colombia. Før det var området eit nasjonalt territorium med status som eit kommissariat, skilt frå det dåverande Vaupés kommissariat i 1977.
Den 3. juli 2008 gjennomførde den colombianske nasjonale hæren ein aksjon i Guaviare, dei frigjorde den kidnappa colombiansk-franske politikaren Ingrid Betancourt, tre nordamerikanarar og elleve colombianske militære og politi frå fangenskap hos FARC, i ei antatt avtalt humanitær fangeutveksling.
Geografí
Flate eller svakt kuperte landskap dominerer i departementet, og dei fleste som del av Amazonas, bortsett frå ei stripe i nord. Nokre fjellsystem skil seg ut, og blant dei er Chiribiquete-fjella, og nokre med høgder nær 800 meter over havet. Jordsmonnet er ganske sandhaldig.
Området er del av begge dei to store bassenga i nordlege Sør-Amerika. Nedslagsfeltet i nord drenerer austover til Orinoco gjennom sideelvene til elva Guaviare, med kjelder i fjellkjeda der gult vatn dominerer, rikt på mineralnæringsstoff og fiskerikt. Der er òg «svartvasselver» og andre vassystem i dette bassenget, den viktigaste er elva Inírida med sideelver.
Klima
Området ligg i overgangen mellom periodisk fuktige savannar i Orinoquía naturregion og den fuktige i Amazonas ekvatorialjungel, med ein tørr sesong i månadene frå desember til februar, og regnvêr resten av året. Årleg nedbør varierer frå 2000 til 3500 mm. Temperaturen på dagtid når 25 ° til 30 °C, og fell om natta til og med 12 °C mellom juli og august.
Økonomi
Nasjonalparken Chiribiquete med sin bergkunst og karakteristiske tepuiar ligg dels i sørvestlege Guaviare. Heile Nukak naturreservat ligg innanfor departementet. I 2020 blei det kjent at eit område med nær 12 000 år gamle helleristingar var undersøkt og skildra i Serranía colombiana de La Lindosa, sentralt i Guaviare-departementet.
Steinsporvar
Steinsporvar utgjer fugleslekta Petronia. Artar i denne slekta lever i Europa, Asia og Afrika, det viktigaste utbreiingsområdet ligg i Afrika. Nokre gonger kan arten steinsporv vitje Sentral-Europa som 'vagrant', ein sjeldan gjest.
Det er fem artar i Petronia. Dei genetiske skilnaden i høve til Passer er ikkje veldig store. IUCN klassifiserer alle artar av steinsporvar som livskraftige.
Skildring
Steinsporvar når ei kroppslengd på mellom 13 og 16 centimeter. Dette er kompakt bygde fuglar, i tilhøve til kroppsstorleiken er hovudet stort og dei har kort, kraftig nebb, som ender ein spiss tupp. Dei skil seg frå dei nært nærskylde Passer-sporvane med ein litle gul flekk på strupen. Krattsteinsporv viser ein liten kjønnsdimorfisme, dei fire av artane viser ingen. Kroppsbygning, habitat og lætet er svært likt det ein finn i slekta Passer.
Av dei fem artene er éin, nemleg bantusteinsporv, avgrensa i utbreiinga si til det afrikanske kontinentet. Krattsteinsporv og savannesteinsporv har utbreiing i Afrika og Den arabiske halvøya. Gulstrupesteinsporv finn ein berre i Asia, og arten steinsporv har den vidaste utbreiinga i slekta, frå nordvestlege Afrika og Sør-Europa austover til vestlege Mongolia, Mandsjuria og den nordvestlege delen av Sichuan i Asia. Tidvis kjem tilfeldige gjestar av arten steinsporv til land som Storbritannia og Polen.
Petronia-sporvane brukar ei litt anna økologisk nisje og er sterkare knytt til i tre og buskar enn Passer. Ein finn dei i moderat tørr til tørr, open skog, halvtørt krattlandskap og ved utkanten av landbruksareal og jordbruksareal. Unntaket er igjen arten steinsporv, som lever hovudsakleg i karrige, steinete åsar med lite vegetasjon.
Artslista
Petronia-sporvar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Bakgrunnsstoff
Petronia
JAMIC
Japan Microgravity Center (JAMIC) er ein fasilitet i Kamisunagawa-cho i Hokkaido, der det tidlegare blei eksperimentert på mikrogravitasjon. Eksperimenta gjekk føre seg i ei forlaten kolmine 710 meter under bakken, noko som egna seg godt for eksperimentering på gravitasjon og vektlausheit. JAMIC sitt eksperimentelle systemet utnytta den vertikale gruvesjakta. Der slapp dei ein kapsel ned i fritt fall i ein maksimal hastigheit på 360 km/t, som er raskare enn høghastighetstoget Shinkansen. I 10 sekund kom kapselen opp i ein tilstand kalla mikrogravitasjon.
Adventure Time-episodar
Adventure Time er ein amerikansk animert fjernsynsserie skapt av Pendleton Ward for Cartoon Network. Serien følgjer eventyra til Finn (gjeve stemme av Jeremy Shada), ein menneskegut, og bestevenen og adoptivbroren hans Jake (John DiMaggio), ein hund med magiske krefter til å endre form og storleik av eigen vilje. Finn og Jake bur i det postapokalyptiske landet Ooo. Gjennom serien samhandlar dei med andre hovudkarakterar i serien: Princess Bubblegum (Hynden Walch); regenten av Candy Kingdom og eit levande stykke tyggegummi, Ice King (Tom Kenny); ein galen men misfortått trollmann, Marceline the Vampire Queen (Olivia Olson); ein tusen år gamal vampyr og rockemusikkentusiast, Lumpy Space Princess (Pendleton Ward); ei melodramatisk og umoden prinsesse laga av «klumpar», BMO (Niki Yang); ein sansande dataspelkonsoll forma som ein robot som bur med Finn og Jake, og Flame Princess (Jessica DiCicco); eit eldvette og herskaren av Fire Kingdom. Pilotepisoden for Adventure Time vart send første gong i 2007 på Nicktoons Network, der han seinare vart send på nytt som del av inkubatorserien ''Random! Cartoons''. Pilotepisoden vart etter kvart lasta opp på verdsveven og vart ein kulthit på YouTube. Etter at Nickelodeon avviste å lage ein heil serie basert på kortfilmen, kjøpte Cartoon Network rettane og Adventure Time vart lansert som serie 5. april 2010. Serien vart konkludert den 3. september 2018, etter ti sesongar. Den 23. oktober 2019 vart fire spesialepisodar under fellestittelen Adventure Time: Distant Lands annonserte, som vil sendast på HBO Max i 2020.
Sandløpar
Skildring
Sandløparen er ei tjukkfallen, lita snipe, 18-20 centimeter i lengd. Vekta varierer i området 40-100 gram. Vinterdrakta er bleik, med lys grå overside. Dette er kjelda til det spesifikke vitskaplege namnet, alba, som er latinsk for 'kvit'. Seinare på sommaren blir andlet og hals mursteinsraudt. Både nebbet og beina er mørke. Den juvenile fuglen er svart- og kvitspraglete, og viser mykje meir kontrast enn dei vaksne. Åtferda til sandløparen er særprega når dei er i aktivitet, men viss storleiken er feilbedømt under kvile, kan ein sandløpar i hekkedrakt forvekslast med mindre Calidris-artar. Sandløparen kan identifiserast sikkert ved at han i motsetnad til slektningane heilt manglar baktå.
Adventure Time-episodar
Kvar Adventure Time-episode varer om lag elleve minutt og par av episodar er ofte sende for å fylle programrom på ein halv time. Dei første fem sesongane vart programmet send i USA om kvelden på måndagar. Etter episoden «Breezy» tidleg i den sjette sesongen, byrja programmet å endre både sendetidspunkt og sendedag. Under debuten var Adventure Time ein sjåarsuksess for Cartoon Network, med sjåartal på over 3 millionar for nokre av episodane. Serien fekk positiv mottaking frå kritikarar og har utvikla ein sterk tilhengjarskare blant tenåringar og vaksne, mange av dei tiltrekte til serien på grunn av animasjonen, historiene og karakterane.For a sampling of the reviews, read the following: Adventure Time har vunne tre Annie Awards,Annie Award nominations and wins derived from the following sources: åtte Primetime Emmy Awards, to British Academy Children's Awards, ein Motion Picture Sound Editors Award, ein Pixel Award, ein Peabody Award, og ein Kerrang! Award. Serien har også vorte nominert til tre Critics' Choice Television Awards,  to Annecy Festival Awards,  ein TCA Award, og ein Sundance Film Festival Award, med fleire. I USA har fleire DVD-ar med eit tilfeldig utval av episodar vorte utgjevne. Alle sesongane er utgjevne i Nord-Amerika på DVD og sesong ein til seks vart utgjevne på Blu-ray. Alle sesongane vart utgjevne på Blu-ray berre i Australia. Ei nordamerikansk samling med heile serien vart også utgjeven på DVD den 30. april 2019. Medan serien vart krinkasta var Adventure Time produsert av Cartoon Network Studios og Frederator Studios.
Sandløpar
Skildring
Denne fuglen har marginalt mindre storleik enn myrsnipa, er tjukkare, med eit kortare, kraftig nebb. Sandløparar viser eit sterkt kvitt vengeband i flukt. Dei vil ofte beite på flate sandstrender med bårebrot, når båra med vatn trekkjer seg attende spring dei med korte stopp for å plukke byttedyr i overflata. Føda er små krabbar og andre små virvellause dyr. Under rasting i nordtrekket i Amerika, konsumerer dei store mengder egg av dolkehalar i Delaware Bay-området.