cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hornbækbanen
Drift og vedlikehald av Hornbækbanen og dei andre privatjarnbanane i Region Hovedstaden står selskapet Lokalbanen A/S for. Alle banane har berre persontrafikk, er einspora og utan elektrisk drift. På alle vert det nytta diesel-mekaniske to-vogns persontogsett av typen LINT 41, framstilt av Alstom i Tyskland og sett i trafikk i 2006-2007.
Stasjonar på Hornbækbanen
Stasjonane på banen er Helsingør Station, Grønnehave Station, Marienlyst Trinbræt (haldeplass), Højstrup Trinbræt, Hellebæk Trinbræt, Ålsgårde Trinbræt, Skibstrup Trinbræt, Saunte Station, Karinebæk Trinbræt, Hornbæk Station, Horneby Sand Trinbræt, Kildekrog Trinbræt, Dronningmølle Trinbræt, Firhøj Trinbræt, Søborg Trinbræt, Stæremosen Trinbræt, Gilleleje Øst Trinbræt, Gilleleje Station.
Munkholm
Munkholm er eit såkalla alkoholfritt øl som vert produsert av Ringnes. Ølet vart introdusert i 1991 av Ringnes E.C. Dahls bryggeri i Trondheim, og har namn etter Munkholmen, ei øy i Trondheimsfjorden rett utafor byen.
Framstillinga skjer på den måten at gjæringa vert stogga etter at ølsmaken er utvikla, men før alkoholstyrken har vorte for stor. Det er soleis små mengder alkohol i ølet.
I 2013 vart det lansert ein ny serie Munkholm med produkta Munkholm Original, Munkholm Fatøl og Munkholm Bayer i tillegg til juleøl-varianten.
Andre bryggeri har tilsvarande variantar av alkoholfritt eller alkoholsvakt øl.
Irpin
Byen har ein jernbanestasjon, bygt i 1899, same året som byen vart grunnlagd, i samband med bygginga av jernbanelinja Kiev—Kovel.
Lyd
Lyd eller ljod er variasjon i lydtrykket i eit komprimerbart medium, slik som gass, væsker eller fast stoff. Lyd spreier seg frå kjelda som var opphavet til vibrasjonane som bølgjer, med ein fart som er avhengig av mediet og temperaturen. I luft vil lyd spreie seg med ein fart på om lag 340 m/s ved 15 gradar celcius.
1160 Illyria
1160 Illyria er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Maria. Han blei oppdaga den 9. september 1929 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
NM i friidrett 2017
Noregsmeisterskapen i friidrett 2017, hovudmeisterskapen, vart avvikla på Sandnes stadion i Sandnes kommune dagane 25. til 27. august med Sandnes Idrettslag. Det var fjerde gongen noregsmeisterskapen fann stad i Sandnes.
Lyd
Læra om lyd blir kalla akustikk, og læra om korleis lyd blir fanga opp av øyret og vidare oppfatta av hjernen kallar ein psykoakustikk.
NM i friidrett 2017
Kongepokalane vart tildelt Karoline Grøvdal for sitt 3000 meter hinder-løp og Karsten Warholm for vinnartida i 400 meter hekk.
Lyd
Noko som har med lyd å gjere vert kalla sonisk.
NM i friidrett 2017
100 m
<br style="clear:both;" />
200 m
<br style="clear:both;" />
Lyd
Frekvens og bølgjelengd
Lydbølger er sett saman av fleire frekvenskomponentar (som ein kan finna ved hjelp av Fourieranalyse). Bølgelengda \lambda til ein frekvenskomponent er avstanden mellom to toppar i lydbølgja og er relatert til lydhastigheita c og frekvensen f som:
Puerto Rico på Gran Canaria
Puerto Rico er ein turistby i Mogán kommune på sørkysten av Gran Canaria. Gran Canaria er den nest sørlegaste øya i den spanske øygruppa Kanariøyene i Atlanterhavet. I 2015 hadde Puerto Rico 4 242 innbyggarar.
Lyd
Frekvens og bølgjelengd
Ei lydbølgje som som berre har ein frekvenskomponent er ei rein tone. Musikk, tale, støy, osb. er sett saman av fleire frekvenskomponentar. Frekvenskomponentar som er harmonisk relaterte til grunnkomponenten, dvs. med frekvens som er multiple av grunnkomponenten, vert kalla overtonar.
NM i friidrett 2017
400 m
<br style="clear:both;" />
Puerto Rico på Gran Canaria
Maksimumstemperaturane i byen ligg på rundt 20-25 grader om vinteren. Han er dominert av turistnæringa, med mange hotell og utestader, eit stort kjøpesenter og fleire badestrender.
Lyd
Lydtrykk
Lydtrykk er det same som amplitude til dei dynamiske endringane rundt det statiske lufttrykket og har eininga Pascal (Pa). For små lydtrykk er mediet tilnærma lineært og ein kan definera ein akustisk impedanse som forholdet mellom lydtrykk og akustisk parikkelhastigheit.
NM i friidrett 2017
800 m
<br style="clear:both;" />
Puerto Rico på Gran Canaria
Puerto Rico har ei sandstrand og to småhamner. Inne i byen ligg dei fleste butikkane og restaurantane i små kjøpesenter. Pasarela-senteret ligg nærast stranda, medan det største kjøpesenteret, The Market Puerto Rico, ligg i sentrum.
NM i friidrett 2017
1500 m
<br style="clear:both;" />
Lyd
Lydtrykknivå
Lydtrykknivå er lydtrykket p i dB:
Puerto Rico på Gran Canaria
Strender
Bystranda har rullestoltilgang, solsenger, parasollar og dusjar. Amadores-stranda ligg ein kilometer nordvest for Puerto Rico. Ho er eit populært turistmål på sørkysten av Gran Canaria. Litt lenger nordvest ligg Tauro-stranda, ei meir privat og avslappa strand.
NM i friidrett 2017
5 000 m
<br style="clear:both;" />
10 000 m
<br style="clear:both;" />
110 meter hekk
<br style="clear:both;" />
400 m hekk
<br style="clear:both;" />
3 000 m hinder
<br style="clear:both;" />
Lengdehopp
<br style="clear:both;" />
Tresteghopp
<br style="clear:both;" />
Kulestøyt
<br style="clear:both;" />
Diskoskast
<br style="clear:both;" />
Sleggjekast
<br style="clear:both;" />
Spjutkast
<br style="clear:both;" />
Dei joniske øyane
Dei joniske øyane er ei øygruppe i Det joniske havet i Hellas og ein av dei tradisjonelle regionane i landet. Dei vert ofte kalla «Dei sju øyane», men gruppa inneheld mange mindre øyar i tillegg til dei sju store. Dei sju øyane er frå nord til sør:
Lyd
Lydtrykknivå
der p_0 = 20 μPa er eit referanselydtrykk.
Eit lydtrykk på 20 μPa tilsvarar med andre ord null dB. Om lydtrykknivået vert auka med 20 dB inneber dette ei tidobling av lydtrykket. Følsamheita til øret er tilnærma logaritmisk, slik at ei endring i lydtrykket frå 10 Pa til 100 Pa vert oppfatta som like stor som ei endring frå 1 Pa til 10 Pa. Det høver difor svært godt å nytta dB innan akustikken.
Det statiske atmosfæretrykket varierer noko, men for å ha ein typisk veri å samanlikna med har ein definert eit såkalla standard atmosfæretrykk på 101325 Pa. Dette tilsvarar difor maksimalverdien til amplituden til trykkvariasjonane. Maksimalt lydtrykknivå vert difor
Ved dette lydtrykknivået er lyfttrykket ved negativ amplitude lik 0, men lenge før ein når til dette nivået vert variasjonane ulineære.
Subjektiv oppfatning av lyd
Eit menneske på ca. 20 år kan høyre frekvensar mellom ca. 20 og 20000 Hz, men nokre barn kan høyre lyd over 20000 Hz. Frekvensar lågare enn 20 Hz blir kalla infralyd, medan frekvensar over 20 kHz vert kalla ultralyd. Med alderen minkar evna til å høyre høge frekvensar. Sjølv om øyret ikkje kan oppfatte infralyd direkte, så vil ein ofte kunne føle infralyd som vibrasjonar. Øyret er mest følsamt i området rundt 3500 Hz. Høgare eller lågare frekvensar vil difor oppfattast som svakare, sjølv om lydtrykket er det same.
NM i friidrett 2017
100 meter hekk
<br style="clear:both;" />
Høgdehopp
<br style="clear:both;" />
Stavhopp
<br style="clear:both;" />
Dei joniske øyane
Dei seks nordlege øyane ligg vest for kysten av Hellas, og den sjuande, Kýthira, ligg utanfor sørspissen av Peloponnes, den sørlege delen av det greske fastlandet. Ein bør merke seg at Kýthira ikkje er ein del av periferien Dei joniske øyane, men er ein del av Attikí.
Namnet tyder på at Det joniske havet og øyane kan ha vore knytt til Jonia, ein austleg gresk region.
Sjølve øyane er kjende under fleire forskjellige namn. Då dei var under styret til Venezia fekk dei italienske namn, og enkelte av desse vert framleis nytta på enkelte språk som engelsk. Itháki vart kalla Val di Compare, Kérkyra fekk namnet Corfu, Kýthira vart kalla Cerigo, Lefkáda vart Santa Maura og Zákynthos vart Zante. I tillegg har dei greske namna på øyane endra seg i løpet av tidene.
Periferiane og periferieiningane
Periferiane i Dei joniske øyane og periferieiningane deira er:
Historie
Øyane vart tidleg busette av grekarar, sannsynlegvis så tidleg som år 1000 fvt., og i alle fall på 800-talet fvt. Tidlege eritrianske busetnadar på Kérkyra vart drivne bort av kolonistar frå Korint i 734 fvt. Øyane låg stort sett i bakevja under antikken og spelte ikkje store rolla i gresk politikk. Unntaket er ein konflikt mellom Kérkyra og moderbyen Korint i 434 fvt. som blanda inn Athen og utløyste den peloponnesiske krigen.
Ithaka var namnet på øya som Odyssevs kom frå i det episke greske diktet Odysseen av Homer. Det er gjort forsøk på å identifisere Itháki med den antikke Ithaka, men geografien til den verkelege øya stemmer ikkje med skildringa til Homer.
Makedonsk, romersk og austromersk styre
På 300-talet fvt. vart øyane, i lag med det meste av Hellas, ein del av Makedonia, og vart verande under deira styre fram til 146 fvt., då den greske halvøya vart annektert av den romerske republikken. Etter 400 år med fredeleg romersk styre gjekk øyane vidare til Austromarriket og vart verande her i 900 år fram til øydelegginga av Konstantinopel under det fjerde krosstoget av vesteuropearar og venetianarar i 1204.
Dei allierte av det fjerde krosstoget var franske herskarar av det latinske riket med base i Konstantinopel og venetianarane, som kjempa mot austromarane om handelskontroll over Middelhavet. Desse delte dei austromerske områda seg imellom, så Venezia fekk Kérkyra og Paxí, i tillegg til Kýthira, som dei nytta som stoppestad for sine handelsreiser til Levant. Kefaloniá og Zákynthos vart ein del av pfalzgrevskapet Kefalonia og Zakynthos fram til 1357, då dette vart slått saman med Lefkada og Ithaki til hertugdømet Leukadia under franske og italienske hertugar. Då grekarane tok tilbake Konstantinopel i 1261 frigjorde dei ei kort tid øyane, men venetianarane tok dei gradvis tilbake att.
Venetiansk styre
På 1400-talet okkuperte Det osmanske riket det meste av Hellas og øyane aksepterte det venetianske styret som det minste av to vonder. Zákynthos vart ein permanent del av Venezia i 1482, Kefaloniá og Itháki i 1483 og Lefkada i 1502. Kýthira hadde vore venetiansk sidan 1393. Øyane vart derfor den einaste delen av den gresktalande verda som slapp unna det osmanske styret, noko som gav dei eit samhald og ein viktig plass i gresk historie som dei elles ikkje ville hatt. Under det venetianske styret talte mange i dei øvre klassane italiensk og konverterte til katolisismen, men dei fleste innbyggjarane vart verande greske i både språk og religion.
På 1700-talet oppstod det ei gresk nasjonalrørsle for sjølvstende og den frie statusen til Dei joniske øyane gjorde dei til ein naturleg base for fridomskjemparar og utanlandske sympatisørar. Øyane vart meir sjølvmedvitne greske på 1800-talet då den romantiske nasjonalismen oppstod.
Napoleonstida
I 1797 erobra Napoléon Bonaparte Venezia og etter Campo Formio-traktaten kom øyane under fransk styre. I 1798 kasta den russiske Admiral Usjakov ut franskmennene og oppretta republikken Dei joniske øyane under russisk-osmansk vern. Dette var første gongen grekarane hadde avgrensa sjølvstyre sidan Konstantinopels fall i 1453. Men i 1807 vart dei igjen avstått til Frankrike og direkte annektert i det franske riket.
Britisk styre
I 1809 slo britane den franske flåten ved Zákynthos (2. oktober 1809) og erobra Kefaloniá, Kýthira og Zákynthos, og tok Levkáda i 1810. Franskmennene heldt ut på Kérkyra fram til 1814. Etter Paristraktaten i 1815 vart øyane igjen omgjort til ein republikk, men denne gongen under britisk vern (5. november 1815). I januar 1817 gav britane øyane ei ny grunnlov. Øybuarane valde ei forsamling på 40 medlemmar som rettleidde den britiske høgkommisæren. Britane utbetra kommunikasjonen på øyane og introduserte moderne utdanning og rettssystem. Innbyggjarane tok imot desse reformene og byrja med ettermiddagste, cricket og andre engelske fritidsaktivitetar.
Då Hellas fekk sjølvstende etter 1830 ønskte øybuarane bli del av landet. Den britiske statsmannen William Gladstone reiste rundt på øyane og tilrådde for regjeringa si at dei burde førast over til gresk styre. Den britiske regjeringa stod imot forslaget sidan øyane fungerte som flotte marinebasar. Dei såg på den tyskfødde kongen av Hellas, kong Otto, som ein uven av Storbritannia. I 1862 vart derimot Otto avsett og Georg I innsett i staden.
Gresk styre
I 1862 valde Storbritannia å overføre øyane til Hellas. 2. mai 1864 forlét britane øyane og dei vart tre periferiar i Kongedømet Hellas, men britane nytta framleis hamna på Kérkyra.
Den andre verdskrigen
I 1941 då Nazi-Tyskland okkuperte Hellas, vart Dei joniske øyane (bortsett frå Kýthira) gjevne over til italienarane, som i løpet av dei tre åra dei styrte her gjorde seg upopulære ved å prøve å italianisere innbyggjarane. I 1943 erstatta tyskarane italienarane og deporterte det fleire hundre år gamle jødiske samfunnet på Kérkyra til sin død. I 1944 kom det meste av øya under Den nasjonale frigjeringsfronten i Hellas/Folket sin nasjonale frigjeringshær sin kontroll.
Maaouya Ould Taya
Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya (arabisk معاوية ولد سيد أحمد الطايع) (f. 1941) er ein mauritansk politikar og tidlegare oberst. Han hadde makta i Mauritania frå han tok makta ved eit statskupp i 1984 til han blei avsett på same vis i 2005.
Ould Taya var offiser med ansvar for nasjonalgarden før han blei statsminister og forsvarsminister for det vestafrikanske landet frå 1981 til 1984. Eit ublodig kupp som styrta president Mohamed Khouna Ould Haidallah gav Ould Taya den reelle makta i desember 1984.
I 1991 innførte han ein ny grunnlov og gjorde landet til ein fleirpartistat. Året etter blei Ould Taya vald til president. Han blei attvald i 1997, mot sterk kritikk frå opposisjonen om valfusk.
Presidenten har slått hardt ned på islamistiske grupper som har brukt den mauritanske ørkenen som base, mellom anna med hjelp frå USA. Han knytte diplomatiske band med Israel i 1999, noko som isolerte landet hans frå dei andre i den arabiske ligaen.
Den 3. august 2005 tok den mauritanske hæren makta medan presidenten var i Saudi-Arabia i gravferda til kong Fahd. Ould Taya fekk meldinga medan han var på veg heim, og flyet hans landa i Niamey i Niger.
Terschelling
Terschelling (frisisk Skylge) er ein kommune og ei øy nord i Nederland og er ei av Dei vestfrisiske øyane.
Øybuarane i Vadehavet er kjend som særs resursfulle og nyttar alt som driv i land på øyane. Det er få tre på øya som kan nyttast til tømmer, så dei fleste gardane og låvane er bygd med master som er berga frå skipsvrak. Øya er omringa av kjende skipsvrak og sjølv i dag driv mange containerar i lang som har blest av dekk på lasteskip i Nordsjøen. Det meste kjende skipsvraket ved Terschelling er kanskje «Lutine». Bjølla frå dette skipet heng i dag i Lloyd's of London. Eit anna kjend skip er «Oka 18», som sokk nær byen Formerum. Fram til nyleg har skorsteinen på skipet stikke opp av sjøen.
Hovudnæringa til Terschelling er turisme. Det er noko jordbruk, men store delar av øya har vorte eit naturreservat.
Terschelling har ferjesamband frå Harlingen på fastlandet.
Tornerose
Tornerose er eit eventyr skrive ned i Kassel av Grimm-brørne i 1812. Det er kjent i store delar av Europa, og ein versjon av Charles Perrault blei trykt allereie i 1697. Eventyret er utgangspunkt for eit utal omarbeidingar, mest kjende er kanskje musikkstykket til Peter Tsjajkovskij, og teiknefilmen til Disney-konsernet.
Terschelling
Historie
Øya slik ho er i dag vart forma i mellomalderen frå eit sandområde kalla De Schelling i vest og den opphavlege øya Wexalia i aust. Namnet Wexalia, Wuxalia eller Wecsile er mellomaldernamnet på den austlege delen av Terschelling. Dette namnet forsvann derimot på slutten av mellomalderen.
Tidlegare var det ei viss spenning mellom innbyggjarane vest på øya, som hovudsakleg var sjømenn, og innbyggjarane aust på øya, som hovudsakleg var bønder. I 1612 førte dette til at øya vart delt i to sjølvstendige politiske einingar, Vest-Terschelling og Aust-Terschelling. Først etter den franske okkupasjon på byrjinga av 1800-talet vart Terschelling samla igjen.
I 1666 vart Vest-Terschelling plyndra av engelskmennene. Den engelske flåten planla opphavleg å gå til åtak på den nederlandske handelsflåten som låg til kai ved kysten av Vlieland, som er naboøya i vest. Då dei nederlandske fartøya trekte seg tilbake mot Terschelling følgde engelskmennene etter og øydela 150 nederlandske skip og gjekk i land i hamna på Vest-Terschelling. Byen vart brend ned, ei hending som fekk namnet Holmes-bålet etter den engelske admiralen Holmes. Året etter, i 1667, utførte nederlendingane under De Ruyter sin kommando ein hemnaksjon og påførte den engelske marinen eit kraftig slag under raidet på Medway (òg kalla slaget ved Chatham), som enda den andre engelsk-nederlandske krigen.
Heimsyn
Heimsyn, undertittel: Ei snøgg Umsjaaing yver Skapningen og Menneskja, tilmaatad fyre Ungdomen, er ei bok av Ivar Aasen med ei stutt innføring i landkunne, naturfag og historie. Boka kom ut anonymt i Kristiania (Oslo) 1875.
Noguera Ribagorzana
Noguera Ribagorzana (spansk) eller Noguera Ribagorçana (katalansk) er ei elv nord i Spania. Ho er 133 km lang og det meste av elva dannar grensa mellom Catalonia og Aragon. Ho spring ut i kommunen Vielha e Mijaran (Arandalen) i om lag 2400 meter over havet, og den øvre dalen er ein del av hovudvegen til Arandalen og Vielhatunnelen. Ho renn gjennom det historiske Ribagorça og byen Pont de Suert (Alta Ribagorça). To demningar har danna to store reservoar, Escales nedanfor Pont de Suert og Canelles ovanfor Ivars de Noguera (Noguera). Noguera Ribagorçana munnar ut i Segre frå høgre i Vilanova de la Barca (Segrià).
Royal Air Force
Royal Air Force (det kongelege britiske luftforsvaret, RAF) er flyvåpenet til Storbritannia. RAF er det eldste sjølvstendige flyvåpenet i verda, det vart skipa 1. april 1918 ved at Royal Flying Corps og Royal Naval Air Service vart slegne saman.
Etter verdskrigen vart RAF mykje redusert i storleik, men bygd opp att og fornya i åra før andre verdskrigen. Her spela RAF ein viktig rolle, ikkje minst i slaget om Storbrittania.
Gjennom den kalde krigen tok RAF del i forsvaret av Europa mot ein invasjon frå Sovjetunionen. I denne tida hadde RAF kapasitet til å bruke atomvåpen.
I dei siste åra har RAF delteke i fleire krigar og fredsbevarande aksjonar ulike stader i verda, til dømes Kosovo, Afghanistan og Irak.
Noguera Ribagorzana
Elva har eit nedslagsfelt på 2036 km².
Heimsyn
På denne tida fanst det lite skriven litteratur på norsk landsmål. Med Heimsyn ville Aasen syne at landsmålet kunne brukast på alle fagområde. Han ville dyrka fram norsk fagspråk på nye felt og gje ungdomen lesnad på landsmål. Under arbeidet med boka nytta Aasen høvet til å prøve ut ei rad nye ord til landsmålet, som «ravkraft» for elektrisitet (frå gresk elektron, ‘rav’).
Innhaldet i Heimsyn
Innleiingsvis forklarar Aasen tydinga av ordet «heimsyn» – å sjå seg om i den store mannheimen (verda):
Naar Folk fara ut og sjaa seg um paa ein Stad, som dei skula flytja til elder busetja seg paa, so segja me, at dei era ute og heimsjaa seg. Og med ei onnor Vending kann ein ogso kalla det ei Heimsyn elder Heimsjaaing, naar unge Folk vilja sjaa seg i Kring i den store Mannheimen, elder naar dei høyra og spyrja etter nokot meir en det, som dei sjaa paa Fødestaden. Det kunde vera godt aa vita myket um den Verdi, som me liva i, um Land og Rike, um Himmel og Jord, um Skapningen paa Jordi og um ymse Tilstand i dei framfarne Tider; ---
Etter innleiinga held boka fram med 9 hovudbolker:
Avslutningsvis skriv Ivar Aasen noko om dei store framstega for menneskja i hans tid:
Eit huglegare Minne er daa dei mange heppelege Uppfinningar, som era tilkomne i den sidste Mannsaldren. Fyrst og fremst er det den Kunsten aa nøyta Eimkrafti til Flutning og Førsla; dermed kom Folk fyrst til aa byggja Eimskip til Langferder paa Sjoen, og sidan til aa leggja Jarnvegar og gjera Eimvogner til Førsla paa Landet. Dernæst kom det upp aa nøyta Ravkrafti (S. 230) til Teiknestreng (Telegraf) og dermed senda Snarbod fraa Stad til Stad, som er til stor Vinning fyre deim, som turva Tidender langveges ifraa. Og dertil kjem daa ei heil Mengd av Drivverk og Maskinor, som era uppfundne til aa letta Tungorka og dermed spara Tid og Handemagt. Desse nye Uppkomorna hava daa og gjort myki Umbrøyting i ymis Verknad og Vinneskap; og fyrst og fremst er det aa merka, at Samkvæmet imillom dei serskilde Folkeslag heve dermed lettnat og fenget ein Framvokster, som heve gjenget yver alle Voner.
Satellitten SCORE
SCORE (stutt for Signal Communication by Orbiting RElay) var ein amerikansk satellitt meint å visa fram eit satellittkommunikasjonssystem, og å røyna ut vanskar med eit slikt system. Satellitten vart skoten opp 18. desember 1958 med ein Atlas-rakett. Han hadde med seg ein bandopptakar, og gjennom denne vart sendt ut ei julehelsing frå president Dwight D. Eisenhower.
Satellittkroppen var del av Atlas-raketten, og fungerte sjølv som antenne.
SCORE verka som venta og utrøyningane om bord var verksame i 12 dagar. Det var planlagt at SCORE ville vera i jordbane i 20 dagar, men faktisk tid i bane var 35 dagar.
Pioneer 2
Pioneer 2 (dessutan kjend som Able 3) var ein amerikansk romsonde som var meint å skulla nå månen. Han vart skoten opp 8. november 1958 med ein Thor-Able-rakett frå Cape Canaveral. Sonden var den siste av tre i Abel-prosjektet.
Stutt tid etter oppskyting skilde tredjesteget seg frå slik som det skulle; men det kveikte ikkje, slik at Pioneer 2 ikkje nådde månebanen som var meint. Sonden nådde ei størstehøgd på 1 550 kilometer før han gjekk inn att i jordatmosfæren over nordvestre Afrika.
Pioneer 1 returnerte noko data, mellom anna at regionen kring ekvator hadde meir innstrøyming av stråling og meir energisk stråling enn det som før var rekna med. Dessutan tyda dataa på at tettleiken av mikrometeorittar var større kring jorda enn i rommet utanfor.
Pioneer 2 var nesten identisk med Pioneer 1 og vog 39,2 kilogram, der 15,6 kg av dette kom frå dei vitskaplege instrumenta.
Heggen kyrkje
Heggen kyrkje er ei kyrkje i stein frå 1200-talet i Modum kommune i Viken. Kyrkja vart utvida og ombygd til krosskyrkje i 1697 og 1725, fekk nytt korparti i 1832, vart òg utvida i 1878, og vart restaurert i 1928 og 1996.
Altartavla er frå 1698, medan preikestolen er litt yngre. I kyrkja er det ein messehakel frå 1764 og eit eksemplar av kong Christian IVs bibelutgåve.
På kyrkjegarden står eit gravkapell i pussa teglstein, og på parkeringsplassen står eit servicebygg i upussa teglstein.
Prestegarden ligg nordvest for kyrkja.
Vindfløya frå kyrkja
Ei vindfløy frå mellomalderen, truleg frå tidleg på tusentalet, var fram til 1702 festa på kyrkja. Vindfløya er ei tre millimeter tjukk gylt bronseplate med inngravert dekor. På eine sida er det bilete av ei ørn, eller truleg ein ørneliknande mytisk rovfugl, som ein orm slyngar seg ikring. På den andre sida er det bilete av eit stort firbeint dyr som spring framover, og eit lite firbeint dyr som snur hovudet bakover og glefser mot det store dyret. Ein dyrefigur i støypt metall er plassert oppå fløya, i spissen. Ein reknar med at fløya opphavleg har vore plassert i stamnen på eit skip, då teikning av ei samling skip som er innrissa på eit trestykke frå mellomalderen som vart funne under dei arkeologiske utgravingane på Bryggen i Bergen syner vindfløyer med liknande fasong i stamnen på desse skipa. Vindfløya, som vert kalla Heggenfløya, er no i Kulturhistorisk museum i Oslo, og trestykket med skipsteikningane frå utgravingane i Bergen er i Bryggens Museum der i byen.
AFIS
Forkortinga AFIS kan tyde fleire ting:
Hirotaka Iida
Hirotaka Iida er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama F. Marinos.
Trajan av Romarriket
Trajan av Romarriket eller Trajanus, Marcus Ulpius (Nerva) Traianus, fødd 18. september 53, død 9. august 117 e.Kr., var romersk keisar frå 27. januar 98.
Trajan vert rekna som ein av de fremste keisarane av Romarriket. Han vart fødd i Spania. I Roma la han dåvarande regent Nerva sitt namn til sitt og vart samstundes adoptert av denne. På grunn av adopsjonen kunne han verta keisar frå år 98 e.Kr. Trajan stod i spissen for Romarriket i to krigar. Krigane vert skildra på Colonna Traiana (Trajansøyla) på Trajans forum.
Trajan vart etterfylgd som keisar av Hadrian av Romarriket.
Sierra de la Demanda
Sierra de la Demanda er eit fjellområde i den nordlege delen av Den iberiske halvøya.
Kolbotn Fotball Kvinner
Kolbotn Fotball Kvinner er eit norsk fotballag frå Kolbotn i Toppserien.
Spelarstall
Endra 18. august 2020
Peter Heine Nielsen
Peter Heine Nielsen i Holstebro er ein dansk sjakkspelar, stormeister i sjakk. Han har dei siste år vore den sterkaste sjakkspelaren i Danmark, framom Curt Hansen. 1. oktober 2005 hadde han ein Elo-rating på 2668, som då var det høgaste nokon nordisk spelar hadde hatt.
Peter Heine Nielsen fekk eit gjennombrot som sjakkspelar i VM for spelarar under 18 år i 1990, der han klarte ein tredjeplass etter Sergej Tiviakov og Vladimir Kramnik. Året etter klarte han som 17-åring ein delt førsteplass (saman med Erling Mortensen som vann samla) ved danmarksmeisterskapen i sjakk i 1991, bl.a. med siger over Bent Larsen.
Han blei stormeister i sjakk i 1994 og er 5-dobbelt danmarksmeister i sjakk, 1996, 1999, 2001, 2003 og 2008. Blant dei beste resultata hans kan nemnast sjakk-OL (lag-VM i sjakk) i 1994 i Moskva, der han med 7 poeng på 9 parti fekk nest beste resultat. Han blei nordisk meister i sjakk for 2009.
Peter Heine Nielsen har i fleire år vore trenar, sekundant og sparringspartnar for verdsmeisteren Viswanathan Anand og for Magnus Carlsen.
Peter Heine Nielsen bor i Århus.
Maksim Vorobjov
Maksim Nikiforovitsj Vorobjov var ein russisk romantisk landskapsmålar. Verka hans hadde stor innverknad på russisk målarkunst.
Liv og gjerning
Vorobjov vart fødd i Pskov, der faren var soldat. Etter militærtenesta var faren vakt på kunstakademiet i St. Petersburg. Sonen Maksim fekk tilgjenge til akademiet i 1798, der han frå fyrst av studerte arkitektur. Men då han avla eksamen i 1809, var det som landskapsmålar.
I 1814 fekk Vorobjov stilling ved akademiet. Frå 1823 arbeidde han i eigenskap av professor. Mellom hans mange elevar fann ein Ivan Ajvazovskij, Aleksej Bogoljubov og brørne Tsjernetsov.
Verk
Vorobjov måla både byen og havet, arkitektoniske monument, landskap og krigsscener. Han reiste ein god grann, særleg i 1813 med russiske troppar. Denne tida laga han nokre av sine mest minneverdige verk av både landskap, hav og utanlandske bymotiv. Fleire bilete var frå heimlandet, som Utsyn mot Moskva og Utsyn frå Jauza i Kreml i Moskva.
Måleria Vorobjov laga under ein tur til Midt-Austen gjorde han best kjend. Her er det snakk om måleri som Utsyn over Jerusalem og Orientalsk landskap. På slutten av 1820-talet vitja Vorobjov slagplassen ved Donau, der han måla nokre av sine fremste arbeid frå seinare år.
Maksim Vorobjovs arbeid påverka mang ein russisk målar.
Forbregd/Lein
Forbregd/Lein er ein tettstad i Verdal kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Massif du Vercors
Vercors er eit platå i departementa Isère og Drôme i austlege delar av Frankrike. Fjellkjeda er ein del av Préalpes. Ho ligg vest for Dauphiné-Alpane, med elvane Drac og Isère i mellom. Den austlege fjellsida grensar opp mot Grenoble. Ho består av fleire skisenter, der Villard-de-Lans er det største.
Dei høgaste toppane på Vercors er:
Den andre verdskrigen
Under den tyske okkupasjonen av Frankrike under den andre verdskrigen omkom mange frå den franske motstandsrørsla under kampar i 1944 på platået. Etter dette vart landsbyar på platået frisett frå tyskarane. I juni 1944 vart det erklært for Republikken Vercors, den første demokratiske staden i Frankrike sidan byrjinga av den tyske okkupasjonen i 1940. 5. juni 1944 vendte den franske regjeringa i London seg til folket i Vercors, og bad dei ta til våpen og kjempe mot den tyske hæren som var på veg til Normandie. Som følgje av dette landa tyske fallskjermjegarar på platået og slo brutalt ned på opprøret og terroriserte busetnaden på platået med valdtekt og tortur. 600 franskmenn omkom.
Mainz
Mainz utgjer eitt av dei fem store bysentera i Rheinland-Pfalz.
Folketalet passerte i byrjinga av 1900-talet 100 000 innbyggjarar og Mainz fekk dermed status som storby. Folketalet i 2002 var på 183 822 (ytterlegare 18 619 har hovudbustad andre stader, men eiger ein bustad i Mainz).
Mainz ligg 25 minutt med S-Bahn frå Frankfurt internasjonale flyplass.
Historie
Mainz er meir enn 2 000 år gamal. 13 f.Kr. vart det bygd ei romersk festning på staden.
I Mainz vart boktrykkarkunsten utvikla av pionerar som Johann Gutenberg, Johann Fust og Peter Schöffer (svigerson av Fust). Den første boka som vart trykt med mekansikedelar vart trykt her. Denne boka vert kalla «Gutenbergs bibel», og i dag finst det tre perfekt bevarte eksemplar av boka. Ein i London, ein i Parisog ein i Washington D.C.. Teknikken som boktrykkarane i Mainz nytta bygde på den kinesiske boktrykkarkunsten, og sjølv papiret som vart nytta var sannsynlegvis ei kinesisk oppfinning.
Bydelar
Byen er delt inn i 15 bydelar: Altstadt, Neustadt, Mombach, Gonsenheim, Hartenberg-Münchfeld, Oberstadt, Bretzenheim, Finthen, Drais, Lerchenberg, Marienborn, Hechtsheim, Ebersheim, Weisenau og Laubenheim.
1161 Thessalia
1161 Thessalia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 29. september 1929 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Antônio Monteiro Dutra
Han spela for klubben Yokohama F. Marinos.
Astrup Fearnley Museet
Astrup Fearnley Museet for Moderne Kunst er eit privat kunstmuseum som ligg på Tjuvholmen i Oslo, etter å ha vorte flytta dit i 2012 frå dei opphavlege lokala i ein kontorbygning i nærleiken av Bankplassen i Oslo sentrum. Museet vart opna i Oslo sentrum i oktober 1993, og offisielt opna på Tjuvholmen 27. september 2012 av dronning Sonja, men for ålmenta laurdag 29. september 2012.
Museet på Tjuvholmen har tilhald i to åtskilde bygningar. Ein tredje bygning, som er ein kontorbygning, går arkitektonisk inn i komplekset, som er prega av fasadar i beisa, ståande, høvla trepanel med glasflater i store bogar som tak over, og ytre berande konstruksjonar av vertikale stålpillarar utstyrt med stag som stivar dei opp. Tanken bak arkitekturen er å poengtere det maritime som museets plassering ved sjøen innbyr til ved å late takflatene i glas illudere segla på eit seglskip, og stålpillarane mastene. Komplekset er teikna av arkitektfirmaet Renzo Piano Building Workshop i samarbeide med Narud-Stokke-Wiig i Oslo.
Astrup Fearnley Museet har ein viktig samling av samtidskunst, framfor alt av samtidskunst av kunstnarar frå Sambandsstatane, men syner òg fram norsk og internasjonal samtidskunst i vekslande utstillingar. Det vart lagt merke til at museet i 2002 kjøpte på ein auksjon i New York kunstverket Michael Jackson and Bubbles, ein særs stor porselensskulptur som den amerikanske kunstnaren Jeff Koons stod bak, til ein pris på meir enn 51 millionar kroner.
Museet er finansiert av etterkommarane etter skipsreiar Thomas Nicolay Fearnley ved at det vart skipa to stiftingar, som i 1995 vart slege saman til ei stifting. Thomas Nicolay Fearnley var son av målaren Thomas Fearnley.
Direktøren er Solveig Øvstebø.
Quinoa
Quinoa er ein eittårig plante som veks i fjella i Bolivia, Chile, Ecuador og Peru. Han kan veksa opptil 4000 moh.
Quinoa kan kokast som ris eller kan brukast i bakverk, supper og graut. Han vert nytta i glutenfrie kornblandingar. Eksempel på mat som kan lagast av quinoa er krokettar, pannekaker, brød og bollar. Ein variant av chicha vert laga av gjæra quinoa.
Costa Rica
Costa Rica er ein republikk i Mellom-Amerika. Landet grensar til Nicaragua i nord og Panama i sør. Landet har kystline mot Atlanterhavet i aust og Stillehavet i vest. Hovudstaden er San José, som ligg midt i landet. Costa Rica har i overkant av 4,5 millionar innbyggjarar (2011), og eit areal på 51 100 km².
Spania tok kontroll over området på 1600-talet som den sørlegaste provinsen i Ny-Spania. Etter å ha vore ein del av det meksikanske riket i kort tid var Costa Rica ein stat i Den sentralamerikanske føderasjonen i perioden 1823 til 1839. Frå 1840-talet var Costa Rica ein uavhengig stat.
Sidan 1800-talet har det berre vore to periodar med ustabilitet i landet. Den fyrste var i 1917 til 1919, då Federico Tinoco herska som diktator. Den andre var i 1948, då ein 44-dagars borgarkrig braut ut som fylgje av eit omstridt presidentval. Hæren blei oppløyst i 1949. Costa Rica er eit av dei få demokratiske landa i verda utan militærvesen. Landet har i dag eit stabilt demokrati, og er det eldste demokratiet i Latin-Amerika.
Costa Rica har eit svært rikt biologisk mangfald, og rundt ein fjerdedel av arealet i landet er verna område, noko som er ein større del enn i noko anna land i verda. I 2007 offentleggjorde regjeringa planar om å bli det første karbonnøytrale landet i verda innan 2021. Det har alltid vore blant dei latinamerikanske landa med høgast HDI, og var i 2012 rangert som nummer 62 i verda. New Economics Foundation rangerte Costa Rica først i verda på sin Happy Planet Index i 2009 og 2012, og som det grønaste landet i verda i 2009. Det har blitt eit populært turistmål, og turistnæringa er ei av dei viktigaste inntektskjeldene i landet. Dei viktigaste eksportvarene er kaffi og bananar, følgd av kakao, sukker, storfekjøt og ananas.
Naturtilhøve og geologi
Costa Rica har fleire fjellkjeder, mange høge fjell og 112 vulkanar, 10 av dei aktive. Det høgaste punktet i landet er fjellet Cerro Chirripó (3819 meter over havet), og den høgaste vulkanen er Irazú (3432 moh.). Dei fleste vulkanane finst i den nordlege og sentrale delen av landet. Costa Rica er utsett for vulkanutbrot og jordskjelv. Mellom fjellkjedene ligg det store høgfjellplatået Meseta Central, som ligg 1000–1500 meter over havet. Jorda i området består av fruktbar vulkansk oske. Der bur halvparten av folkesetnaden, og der ligg det fleire store byar, som San José, Cartago og Alajuela.
Langs den karibiske kysten veks det tett skog. I denne delen av landet er det eit rikt dyreliv, og i likskap med låglandet ved Stillehavet finst det mangroveskogar og kvite sandstrender. Den største innsjøen er Arenalsjøen, som ligg ved vulkanen Arenal. Costa Rica har fleire øyar; den største er Calero, som har eit areal på 151,6 km². Det finst òg fleire elver, blant anna Pacuare og Reventazón.
Dei største miljøproblema i Costa Rica er jorderosjon og luftforureining.
Klima
Klimaet er tropisk og subtropisk i høglandet. Regntida varer frå mai til oktober, og kan forårsaka flaum i låglandet. Tørketida varer frå september til oktober i låglandet, og frå desember til april andre stadar. Klimaet er påverka av nordaustpassaten, og gjer at låglandet ved kysten til Det karibiske havet får meir nedbør enn låglandet ved Stillehavet. Den årlege nedbørsmengda varierer frå stad til stad. Byen Limón, ved kysten til Det karibiske havet, har ei årleg nedbørsmengd på omtrent 3100 mm. Langs stillehavskysten regner det 1000–2000 mm i året, og i San José er nedbørsmengda omtrent 1900 mm kvart år.
Costa Rica er fullt av mikroklima, eller lokale klimavariasjonar. Kombinasjonen av ujamne kystliner, store havområde på kvar side av landet og ein svært variert topografi fører til mange forskjellige lokale vind- og regnmønster, som er nesten umoglege å oppsummere. Temperaturen litt opp i høgda, som i San José, er behageleg, men med litt kjølige netter om vinteren. Dei lågareliggande områda er varmare og med høgare luftfukt. Temperaturane er som regel høgare på vestsida av landet enn på austsida, og kjem seinare over 35 °C på våren i området som Guanacaste og Puntarenas. Andre område, som Generaldalen, er tørrare enn andre, sjølv om «tørr» er et relativ omgrep i dette ganske så våte landet. Regnbyene kjem ofte mellom mai og tidleg november. Canicula er derimot ein periode på nokre veker ei gong i juli og august, då det kjem lite nedbør. I fjellsidene mot Stillehavet og på kysten av Karibia, gjev regnet seg i september og oktober, før det aukar på igjen i januar eller seinare. Nesten alle månadane får ein del nedbør nær Karibia, men mykje av det kjem om natta. Det er tørt nesten alle andre stader frå februar til april med meir sol enn om sumaren.
Plante- og dyreliv
Costa Rica er heim til eit stort mangfald av planter og dyr. Sjølv om landet berre dekkjer omtrent 0,1 % av den totale landmassen i verda, huser det 5 % av dyr og plantar i verda. Omtrent 25 % av arealet i landet er nasjonalparkar og verna område. Costa Rica er det landet i verda der størst prosentdel av arealet er verna område.
Fleire stadar heilt ut mot kysten veks det mangroveskog, særleg langs nordkysten. Ved låglandet i nord finst det òg tropisk regnskog. Ved stillehavskysten er det ein meir tørkeprega vegetasjon. Der finst det lauvvfellande skog og skogsavanner austom Nicoyahalvøya. På høglandet veks det gran og furu, men når ein kjem over 2500 meter over havet går vegetasjonen over i grassletter. Fleire stadar i landet finst det våtmarker, og i havet finst det korallrev. I tillegg finst det over 1000 orkidéarter og 800 bregnar.
Dyrelivet omfattar 50 000 ulike arter insekt, 850 fuglearter, omtrent 200 krypdyrartar og 208 andre ulike dyreartar. Faunaen er ei blanding av nordamerikanske og søramerikanske artar. Dei nordlege artane er blant anna ekornartar, kvithalehjort, spissmus, bomullshalekanin og prærieulv. Beltedyr, dovendyr, primatar og maurslukarar er døme frå den sørlege faunaen. Blant dei vanlegaste fugleartene er papegøyar, kolibriar og kardinalar. På lista over registrerte amfibium i Costa Rica er det 194 arter, tre av dei utdøydde.
Førkolumbisk tid og europeisk oppdaging
Før landet blei oppdaga av europearane var den nordlege delen av landet folkesett av mayaer. Dei sentrale og sørlege delane av landet var folkesett av chibchaer.
Christofer Columbus og hans ekspedisjon var dei første europearane som vitja landet i 1502. Columbus gav det namnet Costa del Oro, som tyder 'Gullkysten'. Seinare blei det vanleg å kalla landet Costa Rica, som tyder 'Den rike kysten'.
Kolonisering og avkolonisering
I byrjinga var den spanske interessa for landet ganske liten og det tok litt tid før landet blei kolonisert. I 1564 grunnla spanjolane Cartago, som blei den første hovudstaden i landet. Spania tok kontroll over området på 1600-talet, og gjorde det til den sørlegaste provinsen i Ny-Spania. Det meste av folkesetnaden var småbønder som dyrka jord til eige bruk, og ikkje godseigarar slik som i nabolanda.
Landet blei sjølvstendig frå Spania i 1821. Etter å ha vore ein del av Det meksikanske imperiet i kort tid, blei Costa Rica ein stat i Den mellomamerikanske føderasjonen i perioden 1823 til 1839. Nordamerikanaren William Walker erobra Nicaragua, og han prøvde å ta over heile Mellom-Amerika på midten 1800-talet. Den costaricansske presidenten Juan Rafael Mora sende ut ein hær som klarte å nedkjempa han.
Kaffi og bananar
På midten av 1800-talet blei kaffi den viktigaste produksjonsvara, og frå 1870 til 1882 opplevde landet ein oppgangsperiode under general Tomás Guardia. I 1886 blei det innført obligatoriske skulegang og det blei bygd fleire skikkelege skular. I åra 1888–1889 var det forsøk på å danna ein ny union av mellomamerikanske statar, men forsøket mislukkast.
Jarnbaneingeniøren Henry Meiggs inngjekk ei avtale med styresmaktene i Costa Rica om å byggja ei jarnbanelinje frå stillehavskysten til den karibiske kysten via hovudstaden. Minor Keith tok over arbeidet etter at Meiggs døydde i 1877. Arbeidarane blei stort sett henta frå Jamaica. Etter at jarnbana var ferdigbygd blei mange av arbeidarane tilsett ved Minor Keith sine bananplantasjar. Plantasjane låg langs jarnbanelinja i det tropiske låglandet ved Det karibiske havet. Desse plantasjane var byrjinga på United Fruit Company, og Costa Rica bli snart den største bananleverandøren i verda. I 1913 stod kaffi og bananar for omtrent 85 % av eksportinntektene til landet.
Samfunnsutvikling
Costa Rica utvikla seg til å bli eit dynamisk samfunn, og sidan 1889 har landet vore demokratisk styrt. Sidan 1800-talet har det berre vore to periodar med ustabilitet i landet. Den første vara frå 1917 til, då Federico Tinoco herska som diktator, og den andre var i 1948, då det braut ut ein 44 dagar lag borgarkrig som følgje av eit omstridt presidentval.
Det blei innført røysterett for menn i 1913, men slavane på bananplantasjane fekk ikkje røysterett. Landet prioriterte helse og utdanning framfor militæret, og Costa Rica hadde på denne tid ein av dei mest utvikla fagorganiseringene i heile Amerika. I 1921 blei det innført 8-timars arbeidsdag.
Den økonomiske krisa på 1930-talet fekk katastrofale følgjer for kaffieksporten. Samstundes blei bananplantasjane øydelagde av banansjukdomar, og det var mykje uro rundt fagforeiningane. Kommunistpartiet, som blei oppretta i 1929, og sosialistpartiet støtta fagforeiningane, men president León Cortes Castro motarbeidde dei. Hæren blei oppløyst i 1949, og Costa Rica er framleis eit av dei få demokratiske landa i verda utan forsvar. I 1949 blei det innført røysterett for kvinner.
I 1986 blei Óscar Arias Sánchez vald til president. Landa i Mellom-Amerika var på denne tida truga av borgarkrig og økonomisk krise, og han bidrog til å roa ned situasjonen. Han vann Nobels fredspris i 1987.
I 1989 offentleggjorde ein parlamentarisk undersøkingskommisjon ein rapport om narkotikahandelen i landet. Der stod det at dei to største politiske partia, PLN og PUSC, hadde motteke pengar frå narkotikahandel for å finansiera valkampane sina i 1986.
Rafael Angel Calderón blei vald til president i 1990. Han appellerte til dei fattige og dårleg utdanna med lovnader om forandring. Calderón innførte eit hardhendt økonomisk program som blant anna reduserte underskotet i statsbudsjettet. Arbeidsløysa steig som følgje av dette, og det same gjorde misnøya blant folkesetnaden.
I juli 1996 blei landet ramma av ein orkan. Skadane blei rekna til rundt 100 millionar dollar, og 30 menneske døydde.
I 2001 blei det oppført ein mur langs grensa til Nicaragua, og dette førte til ei krise mellom dei to landa. Styresmaktene i Nicaragua meinte at føremålet med muren var å avgrensa den ulovlege innvandringa til Costa Rica, medan costaricanarane meinte at muren var eit ledd i utvida tollreglar.
I mai 2003 gjekk fleire arbeidsgrupper til streik. Elektrisitets- og telekommunikasjonsarbeidarar protesterte mot regjeringa sine privatiseringsplanar, og lærarane kravde høgare løn. Streikane førte til at tre ministrar i regjeringa måtte gå av. I juli 2004 gjennomførte tilsette innanfor offentleg sektor ein ny streik etter at forhandlarane deira hadde avvist eit tilbod frå regjeringa om 4 % lønnsauke. Arbeidarane kravde ein lønnsauke på 10 %, og ein av hovudgrunnene til det var at inflasjonen i 2004 var komen opp på 6,26 %. Dei streikande heldt demonstrasjonar i fleire store byar, og i september vedtok regjeringa til slutt ein lønnsauke.
Under presidentvalet i 2006 blei Óscar Arias Sánchez vald til president på nytt. Han arbeidde blant anna for fleire jobbar og reduksjon av dei høge levekostnadane. I april 2007 var det halde ei folkerøysting om Costa Rica skulle verta med i Den mellomamerikanske fellesmarknaden. 51,56 % røysta for, og 48,44 % røysta mot. Det vart altså svært jamt, men landet blei medlem. I 2010 blei Laura Chinchilla vald til president.
Bugøynes kapell
Bugøynes kapell er eit kapell bygd som langkyrkje frå 1989. Det står på Bugøynes i Sør-Varanger kommune i Troms og Finnmark fylke. Arkitektar var Lien & Risan Arkitektkontor. Kapellet er bygd i tre og har sitjeplassar til 150 personar. Bugøynes-samfunnet hadde tidlegare hatt eit kombinert skulehus og kapell. Ein del av inventaret i kapellet stod tidlegare i skulekapellet. Det gjeld mellom anna altertavla og døypefonten.
Bugøynes kapell høyrer til Sør-Varanger sokn i Varanger prosti.
Costa Rica
Folkesetnad
Costa Rica hadde 4 872 166 innbyggjarar i 2015. 80 % av dei var rekna som kvite, 14 % som mestisar, 3 % som svarte, 1 % som urfolk, 1 % som kinesarar og resten folk frå andre folkegrupper. Dei fleste kvite i landet kjem frå Spania, men òg frå Italia, Tyskland og Polen. Stort sett alle svarte er etterkommarar av slavar.
I Costa Rica finst det mange arbeidsinnvandrarar, hovudsakleg frå Colombia og Nicaragua. Mellom 10 og 15 % av folkesetnaden i landet kjem frå Nicaragua. Dei fleste av desse reiser heim igjen etter at sesongarbeidet er slutt.
Folketettleiken er 78,6/km², og det er høgast folketettleik i Meseta Central. Folkeveksten er på omtrent 1,45 % per år. Omtrent halvparten av innbyggjarane i landet bur i byar, og San José er den største byen, følgd av Cartago og Heredia.
Språk
Det offisielle språket i landet er spansk, og mesteparten av folkesetnaden har spansk som morsmål. Ein snakkar to hovuddialektar av språket i Costa Rica: Valle Central-spansk og Guanacaste-spansk. Eit viktig særtrekk i Valle Central-spansk er uttale av initial og dobbel <r>, som blir uttalt [ɹ], ein lydar som omtrent tilsvarer r-lyden i amerikansk engelsk. Det personlege pronomenet tú blir ikkje brukt i nokon av dialektane, i staden bruker ein vos og usted.
Religion
Kristendommen er den viktigaste religionen i landet, og rundt 92 % av folkesetnaden er kristne. Omtrent 75 % av folkesetnaden er katolikkar, men mengda protestantar aukar kraftig. På grunn av innvandring frå Asia og andre stadar, har buddhisme, jødedom, bahai, islam og hinduisme blitt større. Den største av desse er buddhismen; 40 000 av innbyggjarane i landet er buddhistar.
Stat og styresett
Costa Rica er ein demokratisk republikk. Den politiske tilstanden er stabil og demokratisk. Presidenten har ganske mykje makt, men dei aller fleste beslutningene hans må godkjennast av den lovgjevande forsamlinga. Forsamlinga har 57 medlemmar. Presidenten i landet heiter Luis Guillermo Solís (PAC), som blei vald i 2014. Det er val kvart fjerde år.
Costa Rica er medlem av blant anna SN, Organisasjonen av amerikanske statar, Unesco og Verdsorganisasjonen for helse.
Administrativ inndeling
Costa Rica består av sju provinsar som er delt i 81 kantonar totalt, og dei er igjen inndelte i 463 distrikt. Kantonane er leia av ein borgarmeister som blir vald av innbyggjarane i kvar enkel kanton.
Dei sju provinsane heiter Alajuela, Cartago, Guanacaste, Heredia, Limón, Puntarenas og San José.