cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eric Clapton
Cream
I løpet av 28 månadar hadde Cream vorte ein stor kommersiell suksess, selde millionar av plater og spelte i heile USA og Europa. Dei omdefinerte instrumentalisten si rolle i rock og var eit av dei første blues-rock-banda som la vekt på musikalsk dugleik og lange jazz-aktige improvisasjonar. Av dei amerikanske hitsingalen deira finn ein «Sunshine of Your Love» (#5, 1968), «White Room» (#6, 1968) og «Crossroads» (#28, 1969) – ein konsertversjon av Robert Johnson sin «Cross Road Blues». Sjølv om Cream vart hylla som eit av dei beste banda i sine dagar, og dyrkinga av Clapton som gitarhelt nådde nye høgder, var lagnaden til supergruppa at det kom til å verte kortvarig. Dop og alkohol eskalerte spaninga mellom dei tre medlemmane og konflikten mellom Bruce og Baker førte etter kvart til at Cream vart oppløyst. Ein bitande kritikk frå Rolling Stone av ein konsert i USA var ein annan viktig faktor til at trioen gav seg, og påverka i tillegg Clapton djupt.
Det siste albumet til Cream, Goodbye, inneheldt konsertopptak frå The Forum i Los Angeles, dem 19. oktober 1968, og vart gjeven ut kort tid etter Cream var oppløyst i 1968. Det inneheldt òg studiosingelen «Badge», skriven av Clapton i lag med George Harrison. Clapton hadde møtt Harrison og vorte vener med han etter at the Beatles spelte same stad som Yardbirds då Clapton var med i London Palladium. Den nære venskapen mellom Clapton og Harrison førte til at Clapton spelte på Harrison sin «While My Guitar Gently Weeps» frå the Beatles sitt White Album. Same året som White Album kom ut, gav Harrison ut den første soloplata si, Wonderwall Music, den første av mange Harrison-plater som Clapton spelte gitar på. Sjølv om dei var vener, fekk Clapton stort sett aldri namnet sitt på plateomslaga på grunn av kontraktsrestriksjonar. Paret spelte ofte som gjester på kvar andre sine konsertar. Eit år etter Harrison døydde i 2001, hjelpte Clapton å organisere hyllestkonserten hans, som han var musikalsk leiar for.
Cream vart ei kort stund gjenforeint i 1993 for å spele på seremonien då dei vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame. Ei full gjenforeining fann først stad i mai 2005 då Clapton, Bruce og Baker spelte fire utselde konsertar i Royal Albert Hall i London, og tre konsertar til i Madison Square Garden i New York i oktober same året. Innspelingar frå London-konsertane, Royal Albert Hall London May 2-3-5-6, 2005, vart gjevne ut på plate og DVD.
Blind Faith & Delaney and Bonnie and Friends
Det neste bandet til Clapton, Blind Faith (1969), bestod av Cream-trommeslagar Ginger Baker, Steve Winwood frå Traffic og Ric Grech frå Family, og dette førte til eitt album og ein turne. Supergruppa debuterte føre 100 000 tilhengjarar i Hyde Park i London den 7. juni 1969. Dei spelte fleire konsertar i Skandinavia og starta ein utseld turne i Amerika i juli før det einaste albumet deira kom ut. Blind Faith inneheldt berre seks songar, ein av dei ein 15 minuttar lang jam kalla «Do What You Like». Plateomslaget med biletet av ei topplaus ung jente i jakke vart rekna som for kontroversielt i USA og vart erstatta av eit bilete av bandet. Blind Faith vart oppløyst etter mindre enn sju månader.
Clapton turnerte så som sidemann for eit band som hadde varma opp for Blind Faith, Delaney and Bonnie and Friends. Han spelte òg to konsertar same hausten som medlem av The Plastic Ono Band, inkludert ei innspeling i Toronto Rock and Roll Revival i september 1969 som kom ut på albumet Live Peace in Toronto 1969. Den 15. desember 1969 spelte Clapton med John Lennon, George Harrison og andre som Plastic Ono Band til inntekt for UNICEF i London.
Derek and the Dominos
Med målet om å motverke «stjerne»-kulten som hadde starta å danne seg kring han, samla Clapton eit band som bestod av den tidlegare rytmeseksjonen i Delaney & Bonnie, Bobby Whitlock som klaverspelar og vokalist, Carl Radle som bassist og Jim Gordon som trommeslagar, med Clapton på gitar. Det var meininga å vise at han ikkje trenge å vere i rampelyset, og fungere godt som eit enkelt bandmedlem. Han kalla først bandet «Eric Clapton and Friends», før han endra det til «Derek and the Dominos». Det skjedde då det midlertidige bandnamnet «Del and the Dynamos» vart lese feil som Derek and the Dominos. Biografien til Clapton seier òg at Ashton bad Clapton om å kalle bandet «Del and the Dominos», sidan «Del» var kallenamnet hans på Eric Clapton. Del og Eric vart kombinert og det endelege namnet vart «Derek and the Dominos».
Olesh
Olesh (hebraisk skrift עֹלֶשׁ, עולש, tyder Sikori) er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg på Sharonsletta og høyrer til Heferdalen regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 796.
Eric Clapton
Derek and the Dominos
Den nære venskapen mellom Clapton og George Harrison hadde ført han i kontakt med kona til Harrison, Pattie Boyd, som han vart djupt forelska i. Då ho avviste han vart den ugjengjeldte kjærleiken til Clapton grunnlaget for dei fleste songane på Dominos-albumet Layla and Other Assorted Love Songs. Dette albumet inneheldt monsterhitten, kjærleikssongen «Layla», inspirert av den klassiske diktaren frå persisk litteratur, Nezami Ganjavi sin The Story of Layla and Majnun, ein kopi som venen Ian Dallas hadde gjeve han. Boka rørte Clapton djupt sidan det var ei soge om ein ung mann som var håplaust forelska i ei vakker, utilgjengeleg kvinne og som vart galen då han ikkje kunne gifte seg med ho.
Olesh
Moshaven vart grunnlagd i 1951 av immigrantar frå Romania og heitte først Be'erotayim Bet. Han fekk seinare namnet Olesh på grunn av dei mange sikori-plantene som veks i området. Moshaven vart bygd på landområde sør for den palestinsk-arabiske landsbyen Qaqun, som vart avfolka under den arabisk-israelske krigen i 1948.
I 1953 tok han i mot immigrantar frå Nord-Afrika og i 1965 nye innbyggjarar frå Beit She'an. Seint i 1990-åra vart storleiken til landsbyen dobla etter ein utvidingsplan.
Eric Clapton
Derek and the Dominos
Han arbeidde i Criteria Studios i Miami med Atlantic Records-produsenten Tom Dowd, som hadde arbeidd med Clapton på Cream sitt Disraeli Gears, og bandet spelte inn eit dobbeltalbum. Dei to delane av «Layla» vart spelt inn i to omgangar. Opningsgitaren vart først spelt inn, og for den andre delen, som vart spelt inn fleire månader seinare, komponerte og spelte trommeslagaren Jim Gordon pianodelen. Layla vart faktisk spelt inn av fem medlemmar av gruppa, sidan gitarist Duane Allman frå The Allman Brothers Band deltok på albumet. Eit par dagar inn i innspelingsprosessen, inviterte Dowd, som òg produserte the Allmans, Clapton til ein utandørskonsert med Allman Brothers i Miami. Dei to gitaristane møttest først på scenen, så spelte dei heile natta i studio og vart vener. Duane spelte på fleire av songane på albumet deira. Albumet var kraftig blues-prega og inneheldt ei blanding av sologitarane til Allman og Clapton, med Allman sin slidegitar som ein nøkkelingrediens i lydbiletet deira.
Tragedie prega gruppa den korte tida dei varte. Under innspelinga vart Clapton ute av seg då han fekk vite at Jimi Hendrix hadde døydd. Åtte dagar seinare hadde bandet spelt inn «Little Wing» som ei hyllest til Hendrix. Den 17. september 1970, dagen før Hendrix døydde, hadde Clapton kjøpt ein venstrehendt Fender Stratocaster som han planla å gje til Hendrix som bursdagsgåve. I tillegg fekk Layla berre lunka mottaking i pressa då det kom ut. Den rysta gruppa starta ein amerikansk turne utan Allman, som hadde gått attende til The Allman Brothers Band. Clapton innrømde seinare at turneen fann stad i ein verkeleg storm av dop og alkohol, men det resulteterte i det doble konsertalbumet In Concert. Bandet hadde spelt inn fleire songar for eit nytt album i London våren 1971, men resultatet vart heller middelmåtig.
Ei ny plate var på gang då egoa i bandet kræsja saman og Clapton forlet bandet, som då vart oppløyst. Allman vart seinare drepen i ei motorsykkelulukke den 29. oktober 1971. Sjølv om Radle vart verande bassisten til Clapton fram til sommaren 1979 (Radle døydde i mai 1980 av alkohol- og dopmisbruk), gjekk det heilt til 2003 før Clapton og Whitlock spelte i lag igjen (Clapton var gjest på framferda til Whitlock på Later with Jools Holland). Ein annan tragisk fotnote i soga til Dominoes var lagnaden til trommeslagaren Jim Gordon, som fekk diagnosen schizofreni og fleire år seinare tok livet av mor si i ein psykotisk episode. Gordon fekk 16 år til livstid i fengsel, men vart sidan flytta til ein mental-institusjon, der han framleis er i dag.
Solokarriere
Karrieresuksessen til Clapton i 1970-åra står i sterk kontrast til det personlege livet hans, som var plaga av lengsel etter kjærleik og eit dop- og alkoholmisbruk. I tillegg til den ugjengjeldte og intense tiltrekkinga til Pattie Boyd, trekte han seg attende frå plateinnspeling og turnering til isolasjon i Surrey i England. Her pleia han heroinmisbruket sitt, noko som førte til ein pause i karrieren, berre avbroten av Concert for Bangladesh i august 1971 (der han fall umedviten om på scenen, kom til hektene att og heldt fram konserten). I januar 1973 organiserte Pete Townshend frå The Who ein comeback-konsert for Clapton i Rainbow Theatre i London, passande kalla «Rainbow Concert» for å hjelpe Clapton bli kvitt misbruket sitt. Clapton gav tilbake tenesta med å spele 'The Preacher' i Ken Russell sin filmversjon av The Who sin Tommy i 1975.
I 1974 var Clapton no i lag med Pattie (dei gifta seg først i 1979) og ikkje lenger avhengig av heroin (han byrja derimot å drikke tungt), og Clapton sette saman eit lite turneband som bestod av Radle, gitarist George Terry, klaverspelar Dick Sims, trommeslagar Jamie Oldaker og vokalistane Yvonne Elliman og Marcy Levy (kjend som Marcella Detroit). Med dette bandet spelte Clapton inn 461 Ocean Boulevard (1974), eit album som la vekt på meir kompakte songar og færre gitarsoloar. Coverversjonen av «I Shot the Sheriff» vart den første førsteplassen til Clapton og var viktig i å føre reggae og musikken til Bob Marley til eit større publikum. Albumet There's One in Every Crowd frå 1975 heldt fram denne trenden. Den opphavlege tittelen på albumet, The World's Greatest Guitar Player (There's One In Every Crowd) vart endra før plata vart trykt, sidan ein følte at den ironiske hensikta kunne misforståast. Bandet turnerte verda rundt og gav i 1975 ut konsertalbumet E.C. Was Here. Clapton heldt fram å gje ut album og turnere jamt og trutt. Høgdepunkta i denne perioden er No Reason to Cry, (eit samarbeid med Bob Dylan og The Band) og Slowhand, med songen «Wonderful Tonight», ein annan song inspirert av Boyd, og ein annan J.J. Cale-song, «Cocaine». I 1976 spelte han i lag med fleire kjende gjesteartistar for avskjedskonserten til The Band, filma av Martin Scorsese for dokumentaren the Last Waltz.
1980-åra
I 1981 vart Clapton invitert av produsent Martin Lewis til å bli med på Amnesty International-konserten The Secret Policeman's Other Ball. Clapton aksepterte invitasjonen og slo seg saman med Jeff Beck for å spele fleire duettar, det første samarbeidet deira. Tra av songane vart gjevne ut på albumet etter showet og to av dei vart vist i filmen frå showet. Framferda synte at Clapton var tilbake i god form og klar for det nye tiåret. Mange faktorar hadde påverka comebacket til Clapton, mellom anna ei «aukande kristen tru», som han hadde starta før han vart heroinavhengig.
Etter ei flau fiskehending, ringte Clapton til slutt til manageren sin og innrømde at han var alkoholikar. I januar 1982 fauk Roger og Clapton til Minneapolis-St. Paul der Clapton la seg inn på Hazelden Treatment Center, i Center City i Minnesota. På flyturen drakk Clapton store mengder alkohol i frykt for at han aldri skulle kunne drikke att. I sjølvbiografien sin sa Clapton: «I dei lågaste augneblinka i livet mitt, var den einaste årsaka til at eg ikkje tok livet av meg at eg visste eg ikkje kunne drikke meir om eg var død. Det var det einaste som gjorde livet verdt å leve, og tanken om at folk prøvde å få meg bort frå alkohol var så frykteleg at eg drakk og drakk og drakk, så dei praktisk talt måtte bere meg inn på klinikken.»
Etter han kom ut anbefalte doktorane at Clapton ikkje tok del i aktivitetar som kunne få han attende i alkoholismen, før han var attende på Hurtwood. Etter eit par månader starta Clapton å arbeide med eit nytt album, mot ordrane til doktorane. Han arbeidde med Tom Dowd og produserte det Clapton meinte var hans «mest tvungne» album så langt, Money and Cigarettes.
August vart overaust med tromminga og blåsarane til Collins og vart den største bestseljaren til Clapton i Storbritannia så langt og nådde tredjeplass på albumlista. Den første songen på albumet, «It's In The Way That You Use It», vart nytta i Tom Cruise-Paul Newman-filmen The Color of Money. Den blåsar-tunge «Run», likna Collins sin «Sussudio» og stilen som Genesis og Phil Collins hadde på denne tida, medan «Tearing Us Apart» (med Tina Turner) og den bitre «Miss You» likna den meir sinte stilen til Clapton. Den nye suksessen starta ein to år lang turne for Clapton i lag med Collins og musikarane frå August, bassist Nathan East og klaverspelar Greg Phillinganes. Det vart spelt inn to konsertvideoar, Eric Clapton Live from Montreux og Eric Clapton and Friends. Clapton gav seinare ut «After Midnight» som singel. Clapton vann ein British Academy Television Award for samarbeidet med Michael Kamen for filmmusikken til BBC-serien Edge of Darkness i 1985. I 1989 gav Clapton ut Journeyman, eit album som dekte alt frå blues, jazz, soul til pop. Med seg hadde han mellom andre George Harrison, Phil Collins, Daryl Hall, Chaka Khan, Mick Jones, David Sanborn og Robert Cray.
I 1984, medan han framleis var gift med Pattie Boyd, starta Clapton eit år langt forhold med Yvonne Kelly. Dei to fekk ei dotter, Ruth, som vart fødd i januar 1985, men foreldra heldt det skjult at ho var fødd. Det vart ikkje offentleg kjend før 1991. Boyd kritiserte Clapton fordi han ikkje hadde fortalt om barnet.
Orkanen Hugo råka Montserrat i 1989 og dette førte til at platestudioet til Sir George Martin og John Burgess, AIR Montserrat, der Kelly var administrerande direktør, vart lagt ned. Kelly og Ruth flytte attende til England, og soga om den hemmelege dottera til Clapton starta då nyhenda kom ut i avisene. Clapton og Boyd vart skilde i 1988 etter at Clapton hadde eit forhold til den italienske modellen Lory Del Santo, som fødde han sonen Conor den 21. august 1986. Boyd sjølv fekk aldri born, trass i mange forsøk. Skilsmissa deira vart gjeven på grunnlag av «utruskap og overdriven oppførsel».
1990-åra
I 1990-åra spelte Clapton 32 konsertar i Royal Albert Hall, som 24 Nights-konsertane som fann stand kring januar-februar 1990, og februar-mars 1991. Den 27. august 1990 vart bluesgitarist Stevie Ray Vaughan, som turnerte med Clapton, og tre scenearbeidarar drepen i ein helikopterkræsj mellom konsertane. Så, den 20. mars 1991, døydde den fire år gamle sonen til Eric, Conor, etter eit fall frå 53. etasje i leilegheita til ein ven av mora i New York City. Han landa på taket av ein fire etasjar høg bygning like ved. Sorga til Clapton vart uttrykt i songen «Tears in Heaven», som vart skriven i lag med Will Jennings. Clapton vann totalt seks Grammyprisar for singelen «Tears in Heaven», og albumet hans Unplugged. Albumet nådde førsteplassen i USA og har sidan oppnådd diamantstatus for over 10 millionar selde eksemplar i USA aleine.
I oktober 1992 var Clapton av dei mange artistane som spelte på Bob Dylan sin 30th Anniversary Concert Celebration. Det skjedde i Madison Square Garden i New York City der artistane spelte klassiske Dylan-songar før Dylan sjølv kom på scenen og spelte. Trass i 10 andre gitaristar på scenen, mellom andre George Harrison, Neil Young, Roger McGuinn, Steve Cropper, Tom Petty og Dylan, var det Clapton som spelte solo på den nesten sju minuttar lange versjonen av Dylan sin «Knockin' on Heaven's Door», som ein del av finalen.
Medan Unplugged var Clapton som spelte akustisk gitar, var albumet From the Cradle frå 1994 nye versjonar av gamle bluesstandardar, spelt på elektrisk gitar. Innspelinga til Clapton frå 1996 av Wayne Kirkpatrick/Gordon Kennedy/Tommy Sims-songen «Change the World» (frå filmen Phenomenon) vann han Grammyprisen for årets song i 1997, same året som han spelte inn Retail Therapy (eit album med elektronisk musikk med Simon Climie under pseudonymet TDF). Året etter gav Clapton ut albumet Pilgrim, den første albumet med nye songar på nesten ti år. Clapton avslutta tusenåret med eit samarbeid med Carlos Santana og B.B. King.
I 1996 hadde Clapton eit forhold med artisten Sheryl Crow. Dei var verande vener og Clapton spelte på Central Park-konserten hennar. Duetten dei framførte var Cream-songen «White Room». Seinare spelte Clapton og Crow ein alternativ versjon av «Tulsa Time» med andre gitarlegender på Crossroads Guitar Festival i juni 2007.
Fylkesveg 816 (fleirtyding)
Fylkesveg 816 finst i fleire fylke i Noreg:
Eric Clapton
2000-åra
Etter albumet Reptile i 2001, spelte Clapton «Layla» og «While My Guitar Gently Weeps» på Party at the Palace i 2002. Den 29. november var han musikalsk leiar for Concert for George i Royal Albert Hall, ei hyllest til George Harrison som døydde året før av kreft. Clapton spelte på scenen i tillegg til Paul McCartney, Ringo Starr, Jeff Lynne, Tom Petty and the Heartbreakers, Ravi Shankar, Gary Brooker, Billy Preston, Joe Brown og Dhani Harrison. I 2004 gav Clapton ut to album med coverversjonar av Robert Johnson, Me and Mr. Johnson og Sessions for Robert J. Same året kåra Rolling Stone Clapton som den 53. beste artisten gjennom tidene.
Den 22. januar 2005 spelte Clapton på Tsunami Relief Concert på Millennium Stadium i Cardiff, til støtte for offera etter jordskjelvet i Indiahavet i 2005. I mai 2005 spelte Eric Clapton, Jack Bruce og Ginger Baker som Cream ei rekkje konsertar i Royal Albert Hall i London. Konsertane var gjevne ut på CD og DVD. Seinare same året spelte Cream i New York i Madison Square Garden. Back Home, det første Clapton-albumet med nye songar på nesten fem år, kom ut på Reprise Records i 2005. I 2006 inviterte han med seg Derek Trucks og Doyle Bramhall II i bandet sitt for ein verdsturne i 2006 og 2007. Trucks er det tredje medlemmet i The Allman Brothers Band som har turnert med Clapton.
Den 20. mai 2006 spelte Clapton med Queen-trommeslagar Roger Taylor og tidlegare Pink Floyd-bassist Roger Waters ved Highclere Castle, til støtte for the Countryside Alliance. Den 13. august 2006 gjesta Clapton under ein Bob Dylan-konsert i Columbus i Ohio. Eit samarbeid i lag med gitarist J. J. Cale, kalla The Road to Escondido, kom ut i november 2006, i lag med Derek Trucks og Billy Preston. Den offisielle biografien til Clapton, skriven av Christopher Simon Sykes kom ut i 2007.
Sommaren 2008 la Clapton ut på ein verdsturne, der han mellom anna vitja Noreg. I mars 2090 feira The Allman Brothers Band 40-årsjubileum som band, og Eric Clapton var blant artistane som var med å spele.
Clapton skulle opphavleg spele på 25-årsjubileumskonserten for Rock and Roll Hall of Fame, men måtte avlyse på grunn av ein gallesteinsoperasjon.
Påverknader
Clapton har spelt songane til mange artistar, mellom andre Bob Marley, J.J. Cale, Bo Diddley, Robert Johnson og Bob Dylan. Han har omtalt Freddie King, B.B. King, Albert King, Buddy Guy og Hubert Sumlin som inspirasjonskjelder for både musikken hans og gitarstilen hans. Ingen står derimot høgare hos Clapton enn Robert Johnson. I 2004 gav Clapton ut ein CD og DVD kalla Sessions for Robert Johnson, der Clapton spelar Robert Johnson-songar med elektrisk og akustiske gitarar.
Ettermæle
Clapton har vorte kalla ein av dei viktigaste og mest påverkande gitaristane gjennom tidene. Clapton er den einaste artisten som er innlemma i Rock and Roll Hall of Fame tre gonger: ein gong som soloartist, og to gonger som medlem av The Yardbirds og Cream. Han er rangert som den fjerde beste gitaristen gjennom tidene av både Rolling Stone og Gibson Guitar Corporation.
Av mange gitaristar som er påverka av Clapton finn ein Richie Sambora, Stevie Ray Vaughan, Gary Moore, Duane Allman, Derek Trucks, Eddie Van Halen, Brian May, Orianthi, Jimi Hendrix, Brad Paisley, Jonny Buckland, Joe Don Rooney, Alex Lifeson, Jonny Lang, John Mayer, Joe Satriani, Joe Bonamessea og Davy Knowles.
Rasismekontrovers
I 1976 skapte Clapton oppstyr då han uttalte seg mot den aukande innvandringa til Storbritannia under ein konsert i Birmingham. Han var synleg rusa og synte støtte til den kontroversielle politikaren Enoch Powell og sa at Storbritannia stod i fare for å verte ein «svart koloni». Han sa mellom anna «Eg trur Enoch har rett... me burde sende dei alle heim att. Kast ut wogane! Hald Storbritannia kvitt!» Hendinga, i tillegg til pro-fascistiske merknader på same tid av David Bowie og dei nazi-relaterte kostyma til Sid Vicious og Siouxsie Sioux, førte til at Rock Against Racism vart oppretta den 30. april 1978.
Rikdom
I 2009 estimerte Philip Beresford, som lagar lister for Sunday Times over rike folk, at formuen til Clapton var kring 120 millionar pund (ca. 1,1 milliardar kroner), noko som gjer han til ein av dei 20 rikaste i Surrey, der han bur.
Hatfield i Hertfordshire
Hatfield  er ein by i grevskapet Hertfordshire i England. Han har kring 29 500 innbyggjarar og har saksisk opphav. Hatfield House, heimen til markien av Salisbury, ligg midt i gamlebyen. Frå 1930-åra, då de Havilland opna ein fabrikk, og fram til 1990-åra då British Aerospace vart stengd, var Hatfield forbunden med design og produksjon av fly. Dette var i denne perioden hovudnæringa i byen. Hatfield var ein av dei planlagde byane kring London i etterkrigstida og har ein modernistisk arkitektur frå denne perioden. University of Hertfordshire ligg her. I 2000 var det ei togulukke i byen på linja frå London til York, der fire menneske mista livet.
Vangelis
Evangelos Odysseas Papathanassiou, mest kjend som Vangelis , var ein gresk komponist innan elektronisk, progressiv rock, ambient, jazz, poprock og orkestermusikk. Han er mest kjend for filmmusikken til Chariots of Fire, som han vann Oscarprisen for, og filmane Antarctica, Blade Runner, 1492: Conquest of Paradise og Alexander. Musikken hans vart òg nytta i PBS-dokumentaren Cosmos: A Personal Voyage av Carl Sagan.
Vangelis spelte i fleire populære band i 1960-åra som The Forminx og Aphrodite's Child, som gav ut albumet 666 som vert rekna som ein psykedelisk klassikar. Gjennom 1970-åra komponerte Vangelis musikk for fleire dyredokumentarar, som L'Apocalypse des animaux, La Fête sauvage og Opéra sauvage, og suksessen med denne musikken førte at han vart ettertrakta i filmindustrien. Tidleg i 1980-åra danna Vangelis ein musikalsk partnarskap med Jon Anderson, den tidlegare songaren i det progressive rockebandet Yes, og duoen gav ut fleire album i lag som Jon & Vangelis.
I 1981 komponerte han musikken til den Oscarvinnande filmen Chariots of Fire, som han med musikken sjølv vann Oscarprisen for. Singelen frå lydsporet, Titles, nådde òg toppen av den amerikanske Billboard Hot 100, og vart nytta som bakgrunnsmusikk under medaljeseremoniane under sommar-OL 2012 i London.
Med ein karriere som dekka over 50 år og med musikk og deltaking på meir enn 50 album, er Vangelis rekna som ein av dei viktigaste eksponentane for elektronisk musikk.
Dei første åra
Vangelis vart fødd 29. mars 1943 i Agria, nær Volos i Hellas. Han var i stor grad ein sjølvlærd musikar, og byrja visstnok å skrive musikk alt då han var fire år gammal. Han nekta å ta tradisjonelle pianotimar, og gjennom karrieren sin har han aldri hatt nok kunnskap til å skrive eller lese notar. Han studerte måling, noko han framleis praktiserer, ved Kunstakademiet i Aten. Då han var seks år gammal fekk foreldra hans han inn på ein musikkskule i Aten. I eit intervju med Life vart Vangelis spurt om mangelen på kunnskap til å lese notar: "Når lærarane bad meg spele noko, lata eg som om eg las notane og spelte frå minnet. Eg lurte dei, men eg brydde meg ikkje."
Arbeid i band
Tidleg i 1960-åra var han med på å starte popbandet The Forminx (eller The Formynx), som vart populære i Hellas. Dei heldt til i Aten og bestod av fem mann som spelte ei blanding av coverversjonar og sine eigne songar, som stort sett var skrivne av Vangelis, med tekst av DJ- og plateprodusent Nico Mastorakis på engelsk. The Forminx gav ut ni singlar og ein jule-EP, før dei vart oppløyst i 1966, medan dei var på sitt mest suksessfulle. Ein film som vart laga om dei på denne tida, opphavleg regissert av Theo Angelopoulos, vart aldri gjort ferdig, og songane, som var laga for filmen, vart aldri gjeven ut. Vangelis brukte dei to neste åra i studio, og skreiv og produserte musikk for andre greske artistar.
På tida rundt studentopprøra i 1968 danna Vangelis det progrockbandet Aphrodite's Child i lag med Demis Roussos, Loukas Sideras og Anargyros «Silver» Koulouris. Etter eit mislukka forsøk på å reise til Storbritannia, fann dei ein heim i Paris, der dei spelte inn den første singelen sin, «Rain and Tears», som vart ein stor hit i Europa. Andre singlar følgde, mellom anna to album, som i alt har seld over 20 millionar plater. Platesala gjorde at plateselskapet bad om eit tredje album, og Vangelis starta å skrive musikken til det doble 666, basert på Johannes' openberring, den siste boka i Bibelen. Irene Papas deltok på albumet (vokal på «Infinity»). Krangling mellom medlemmane under innspelinga av 666 førte til at bandet vart oppløyst i 1971, men albumet kom likevel ut i 1972. Trass i dette har Vangelis sidan produsert fleire album og singlar for Demis Roussos, som på si side song på lydsporet for Blade Runner.
Tidlege soloverk
Medan han framleis var i Aphrodite's Child, hadde Vangelis vore involvert i soloprosjekt. I 1970 skreiv han musikk for ein film regissert av Henry Chapier kalla Sex Power, der Demis Roussos song vokal. I 1971 førte ein «jam-session» med ei gruppe musikarar i Marquee Studios i London i musikk nok til to album, som uoffisielt vart gjeven ut utan at Vangelis gav løyve til det i 1978, som Hypothesis eller Visions of the Future, og The Dragon. Vangelis gjekk til søksmål for å få albuma trekt attende. Eit meir suksessrikt prosjekt var musikken han skreiv for dyrefilmane av den franske regissøren Frédéric Rossif. Den førte var L'Apocalypse des animaux, som kom i 1973. I 1972 gav studentopprøra i 1968 inspirasjon til eit album kalla Fais que ton rêve soit plus long que la nuit (La draumen din vare lengre enn natta), som bestod av små musikkstykke med klipp frå nyhendesendingar og protestsongar. Somme av tekstane var baserte på graffiti skrivne på veggane under opprøra.
Solokarriere
Etter å ha flytta til London fekk Vangelis platekontrakt med RCA Records, sette opp sitt eige studio, Nemo Studios, og byrja å spele inn ei rekkje elektroniske album, som Heaven and Hell (1975), Albedo 0.39 (1976), Spiral (1977), Beaubourg (1978) og China (1979). Delar av Heaven and Hell vart seinare nytta som kjenningsmelodi i PBS-serien Cosmos av Carl Sagan. To melodiar frå Albedo 0.39, «Alpha» og «Pulstar», og eit spor frå L'Apocalypse des animaux, «Création du Monde», vart òg nytta i Cosmos. Ein annan del (songen «So Long Ago, So Clear»), med gjestevokal av Jon Anderson, markerte starten på samarbeidet deira. Beaubourg var eit særs eksperimentelt album, nesten heilt utan melodi og stort sett bygd opp av elektroniske lydar og støy. Kort tid i same året, 1978, etter gav Vangelis ut ein disco-singel, «Red Square», med B-sida «When the Cat's Away», gjeven ut under pseudonymet Mama O.
Vangelis medverka òg som produsent og klaverspelar på albumet Phos, av det greske rockebandet Socrates Drank the Conium (seinare berre kalla Socrates og fleire andre, hovudsakleg italienske artistar.
I 1979 skreiv Vangelis musikk til ein ny dyredokumentar av Frédéric Rossif, Opéra sauvage. Musikken frå dette albumet gjorde han kjend i filmverda. Musikken frå dokumentaren vart sidan nytta i andre filmar, mellom anna sporet «L'Enfant» i The Year of Living Dangerously (1982) av Peter Weir. Den same melodien kan òg høyrast spelt av eit marsjband i byrjinga av opningsseremonien i filmen Chariots of Fire. Musikken vart òg nytta i reklamar (som sporet «Hymne» i reklame for pasta frå Barilla i Italia og vin frå Ernest & Julio Gallo i USA).
Chariots of Fire
I 1981 skreiv Vangelis musikk for filmen Chariots of Fire, som handla om sommar-OL 1924. Musikkvalet var uortodoks sidan dei fleste periodefilmar nyttar tradisjonell orkestermusikk, medan musikken til Vangelis var moderne og full av synthesizer. Filmen vann Oscarprisen for beste film og Vangelis vann prisen for beste lydspor. Opningstemaet frå filmen vart gjeven ut på singel i 1982 og nådde toppen av den amerikanske Billboard-lista i ei veke, etter å ha klatra jamt og trutt i fem månader.
Den greske musikaren Stavros Logarides hevda at Vangelis hadde kopiert melodien til «Titles» frå ein av komposisjonane hans kalla «City of Violets». Logarides var medlem av bandet Poll i 1970-åra og ein ven av Vangelis på den tida. Logarides saksøkte Vangelis for plagiat i 1987. Under rettssaka sette Vangelis opp synthesiserane sine i rettssalen og spelte for dommarane for å syne komposisjonsprosessen sin. Dommaren avgjorde at likskapane i melodien var minimale og at «Titles» var eit original Vangelis-stykke.
Andre Vangelis-lydspor var Antarctica for filmen Nankyoku Monogatari i 1983, og The Bounty i 1984. Vangelis samarbeidde òg i 1981 og 1986 med den italienske songaren Milva, og fekk suksess, særleg i Tyskland, med albuma Ich hab' keine Angst og Geheimnisse. Det italiensk-språklege Nana Mouskouri-albumet inneheld ein song av Vangelis, «Ti Amerò». I lag med tekstforfattaren Mikalis Bourboulis skreiv Vangelis songar sungen av Maria Farantouri, som «Odi A», «San Elektra» og «Tora Xero».
Hovudtemaet for Chariots of Fire vart vald av Steve Jobs i Apple då den første Macintosh-maskinen vart viste fram i januar 1984.
Blade Runner
I 1982 samarbeidde Vangelis med regissøren Ridley Scott for å skrive musikk til science fiction-filmen Blade Runner. Musikken til Vangelis fanga isolasjonen og melankolien i rollefiguren til Harrison Ford, Rick Deckard, og er ein minst like viktig del av det dystopiske miljøet som dei forfalne bygningane og det stadige regnet.
Ei usemje førte til at Vangelis heldt attende utgjevinga av musikken frå Blade Runner, og studioet leigde inn ei gruppe musikarar kalla «The New American Orchestra» for å spele inn det offisielle albumet då filmen kom ut. Det tok 12 år før usemja vart løyst og albumet med musikken framført av Vangelis kom ut i 1994. Albumet var likevel ufullstendig, sidan filmen inneheld musikk som ikkje var skriven av Vangelis. I løpet av åra har mange piratkopiplater av Blade Runner kome ut, med det meste av musikken frå filmen. Ein offisiell plateboks på tre plater kom ut seint i 2007 til minne om 25-årsjubileet for filmen. Denne inneheld det originale albumet frå 1994, ei plate med meir musikk frå filmen, og ei tredjeplate med ny Vangelis-musikk inspirert av Blade Runner. 2007-utgåva manglar likevel noko av lydsporet, mellom anna bakgrunnsmusikken frå Taffey Lewis bar-scenen med vokal av Demis Roussos.
1492: Conquest of Paradise
I 1992 kom Paramount Pictures-filmen 1492: Conquest of Paradise, òg regissert av Ridley Scott, i samband med 500-årsjubileet for reisa til Christopher Columbus til Den nye verda. Musikken til Vangelis vart nominert til beste musikk ved Golden Globe, men vart ikkje nominert til Oscarprisen.
Andre verk
Carl Sagan-serien Cosmos: A Personal Voyage nyttar musikk av Vangelis frå 1975-1979, mellom anna kjenningsmelodien til serien, som var 3. satsen frå Heaven and Hell. «Alpha» (frå albumet Albedo 0.39) og eit utdrag frå «Beaubourg» vart òg nytta i serien. «Alpha» er òg nytta i dramaserien Death of a Princess.
Ei sjeldan Vangelis-innspeling, Etends-tu les Chiens Aboyer? vart òg nytta i TV-serien. Opphavleg var dette ei innspeling berre tilgjengeleg på eit album kalla Ignacio frå 1977. Under produksjonen av serien meinte Sagan at musikken til Vangelis verkeleg skapte den rette atmosfæren for kosmos. Serien Cosmos introduserte musikken til Vangelis for eit heilt nytt publikum, særleg i 1981 då serien vart send verda over. RCA Records i Europa gav ut The Music of Cosmos med musikk frå serien.
I 1982 spelte Vangelis på spansk fjernsyn med Neuronium (Michel Huygen og Carlos Guirao). Dette vart gjeve ut på CD i 1996 som A Separate Affair. I 1983 skreiv Vangelis musikk framført med Irene Papas for den greske tragedien Elektra, som vart sett opp av Michael Cacoyannis i amfiteateret i Epidavros i Hellas. Same året komponerte Vangelis for første gong musikk for ein ballett av Wayne Eagling. Denne vart opphavleg framført av Lesley Colier og Wayne Eagling ved ein galla for Amnesty International i Drury Lane, men i 1984 presenterte Royal Ballet School igjen balletten ved teateret Sadler's Wells. I 1985 og 1986 skreiv Vangelis musikk for to ballettar til: «Frankenstein – Modern Prometheus» og «The Beauty and the Beast». I 1992 skreiv Vangelis musikk for Euripides-skodespelet Medea, med Irene Papas. Vangelis skreiv òg kjenningsmelodien for den franske filmen La Peste frå 1992 av regissøren Luis Puenzo. I 1990-åra skreiv Vangelis musikk for ein undersjøisk dokumentar for den franske økologen og filmskaparen Jacques-Yves Cousteau.
I 1980, seks år etter Vangelis valde å ikkje bli med Yes, gav han og Jon Anderson, songaren i Yes, ut det første albumet deira i lag, Short Stories, under bandnamnet Jon & Vangelis. Dei gav ut tre album til: The Friends of Mr Cairo, Private Collection og Page of Life i høvesvis 1981, 1983 og 1991.
Olympiske leikar
I mai 2000 skreiv Vangelis musikk for og designa og regisserte det olympiske flaggskiftet under avslutningsseremonien til sommar-OL 2000 i Sydney. Det finst ingen offisielle utgjevingar av musikken til Vangelis frå Sydney-OL, men musikken vart nytta under presentasjonen av emblemet for sommar-OL 2004 i Aten. Musikk frå Chariots of Fire vart nytta under opningsseremonien til sommar-OL 2012 i London i ei humoristisk framføring av Rowan Atkinson som Mr. Bean.
Rawkhah
Rawkhah er ein landsby i Jizan-regionen, sørvest i Saudi-Arabia.
Vangelis
2000-åra
I 2004 laga Vangelis musikk for Oliver Stone-filmen Alexander, og fortsette med det å involvere seg i prosjekt knytte til Hellas. Vangelis gav ut to album i 2007. Det første var den triple 25-årsjubileumsutgåva av Blade Runner, kalla Blade Runner Trilogy og det andre var musikken til ein gresk film, El Greco, kalla El Greco Original Motion Picture Soundtrack.
Den 11. desember 2011 vart Vangelis invitert av Katara kulturlandsby i Qatar for å utforme, regissere og komponere musikken for opninga av eit utandørs amfiteater. Under opninga vart det nytta lysshow av den tyske kunstnaren Gert Hof og det heile vart filma av Hugh Hudson.
Personleg liv
For ein artist som er så kjend som Vangelis, veit ein lite om det personlege livet hans, og han gjev sjeldan offisielle intervju til journalistar. I eit intervju i 2005 med The Telegraph, snakka Vangelis opent om forskjellige delar av livet sitt. Han sa at han «aldri var interessert» i den «dekadente livsstilen» frå tida hans i band, og valde å ikkje drikke alkohol eller bruke dop. Han sa i det same intervjuet at han var i sitt tredje forhold, og då han vart spurt om kvifor han ikkje har barn, svarte han: "…Fordi med så mykje reiser som eg har, og alt tullet som finst i musikkindustrien, kunne eg ikkje tatt meg av eit barn på den måten eg trur ein må ta seg av eit barn på."
Det er ikkje kjend kva som er heimstaden til Vangelis og han har sagt at han «reiser rundt» i staden for å slå seg ned ein spesifikk stad for lengre periodar. Som hobby driv Vangelis med måling og den første kunstutstillinga hans turnerte i Sør-Amerika i 2005.
Utdrag frå andre intervju nemner at Vangelis har vore gift to gonger før. I eit intervju i 1976 med det nederlandske magasinet Oor, vart det skrive at kona til Vangelis heitte Veronique Skawinska, ein fotograf som hadde laga plateomslag for Vangelis. Eit intervju i 1982 med musikkmagasinet Backstage indikerte at Vangelis tidlegare hadde vore gift med songaren Vana Verouti,, som har sunge på somme av platene hans, første gongen på La Fête sauvage og seinare på Heaven and Hell.
Vangelis døydde 17. mai 2022, 79 år gammal, på eit sjukehus i Paris på grunn av hjartesvikt under behandling for covid-19. tangen
Musikalsk stil og komponering
Som musikar som alltid har komponert og hovudsakleg spelt klaverinstrument, nyttar Vangelis mykje synthesizerar og andre elektroniske måtar å lage musikk på. Synthtopia, ein nettstad for elektronisk musikk, skriv at musikken til Vangelis kan kallast «symfonisk electronica» fordi han brukar synthesizerar på ein orkestral måte. Same nettstaden skildrar musikken hans som melodisk: «trekkjer melodiar frå folkemusikk, særleg gresk musikk frå heimlandet hans». Musikken og komposisjonane til Vangelis har òg blitt skildra som «...ein særeigen stil med enkle, gjentakande, men minneverdige melodiar mot stemningsfulle rytmar og akkordprogressjonar.» Han har ofte nytta vibrato på synthesizerane sine, som vart utført på ein særeigen måte på hans Yamaha CS80 polyfoniske synthesizer - der ein ved hjelp av å variere trykket på tangenten kan produsere ein uttrykksfull vibratolyd.
I eit intervju med Soundtrack, ein nettstad for musikk og film, snakka Vangelis om korleis han komponerer musikk. For filmar sa Vangelis at han byrja å skrive musikken for filmen så snart han såg eit råklipp av filmen. I tillegg å arbeide med synthesizerar og andre elektroniske instrument, har Vangelis òg arbeidd med og dirigert orkester. Til dømes dirigerte Vangelis eit orkester for Oliver Stone-filmen Alexander, som bestod av forskjellige klassiske instrument, i tillegg til sitarar, perkusjon, fingercymbal, harper og dudukar.
Vangelis nyttar ein teknikk der han speler inn alle spora samstundes på lydband, ved hjelp av eit MIDI-system kalla Zyklus. Han kalla albumet Direct opp etter etterfølgjaren til Zyklus, som vart spesifikt laga for han av designarane i Zyklus MPS, Bill Marshall, Pete Kellock og Mike Crisp.
"Han forklarer den vanlege tilnærmingsmetoden hans. Så snart ein musikalsk idé er der, er så mange keyboard som mogeleg tilkopla kontrollkortet, som igjen er direkte tilkopla dei gjeldande spora på fleirsporsmaskinen. Ideen er no å spele så mange keyboard som mogeleg samstundes. På den måten får ein eit så breitt grunnlag som mogeleg, som så berre trengs å finjusterast. Etter det er snakk om å liggje ting til eller ta bort ting."
Ettermæle
Frankrike har gjeve Vangelis Chevalier des Arts et des Lettres i 1992. I 1995 vart asteroiden 6354 Vangelis kalla opp etter han. NASA gav sin Public Service Medal til Vangelis i 2003. Prisen er den høgaste utmerkinga romsenteret gjev til folk som ikkje er tilsett i dei amerikanske styresmaktene. Fem år seinare, i 2008, gjorde Kapodistrian universitet i Aten Vangelis til æresdoktor og Professor Emeritus. I juni 2008 gav American Hellenic Institute Vangelis ein AHI Hellenic Heritage Achievement Award for hans «eksepsjonelle kunstnariske bragder» som pioner innan elektronisk musikk og for å fremje gresk kultur gjennom verka sine. Den 16. september 2013 vart Vangelis trykt på eit gresk frimerke.
AFI
American Film Institute sette musikken til Vangelis frå Blade Runner og Chariots of Fire til lista si over dei 250 beste filmmusikkverka gjennom tidene.
Kapselfrukt
Kapselfrukt eller berre kapsel er ein frukttype som er tørr og ofte fargelaus. Når frøa er mogne opnar frukta seg og set dei fri. Som regel blir frøa spreidde ved at den tørre stengelen som kapselen sit på blir sett i rørsle av til dømes vind eller dyr, slik at frøa blir kasta ut frå kapselen.
Frukttypen er utbreidd og finst i mange variantar, som sprekkapsel, porekapsel, tannkapsel og lokkapsel.
Mezen
Mezen (russisk Мезень) er ein by i Arkhangelsk oblast i Russland med om lag 4000 innbyggjarar. Han ligg på austbreidda av elva Mezen, rundt 30 km før denne renn ut i Mezenbukta i Kvitsjøen.
Kargopol
Kargopol (russisk skrift Каргополь) er ein by i Arkhangelsk oblast i Russland med om lag 11 000 innbyggjarar. Han ligg på begge sider av elva Onega rundt fem kilometer nord for innsjøen Latsja.
Historie
Det er uklårt kor tid Kargopol vart grunnlagd, men han er først nemnt i kjeldene i 1146. Han var ein handelsstasjon for Republikken Novgorod og ein av dei nordlegaste permanente slaviske busetnadane. Sjølv om det finst få kjelder frå den tidlegaste historia til byen, meiner ein at Kargopol var det viktigaste handelssenteret i Bjarmeland gjennom heile 1200- og 1300-talet. I 1447 var byen staden der Dmitrij Sjemjaka gøymde seg for Vasilij II av Moskva.
Byen ligg på den gamle ruta mellom Moskva og Arkhangelsk (på den tid den einaste russiske hamnebyen) og Kargopol vart ein av dei rikaste byane i Russland, særskild etter at det engelske Muscovy Company starta verksemda si her midt på 1500-talet. Under urotida i Russland motstod byen ei omleiring av polske og litauiske brigandar. Opprøraren Ivan Bolotnikov vart avretta i Kargopol i 1608.
Kjende produkt og landemerke
I dag er Kargopol ein søvnig historisk by ved Kenoozero nasjonalpark. Han er best kjent i Russland for Kargopol-leketøy (Kargopolskije igrusjki), som er små, enkle leirfigurar måla i tradisjonell stil.
Under gullalderen til byen på 1600-talet, vart Kargopol heimstad for ein sterkt lokalisert type russisk mellomalderarkitektur. Mange kyrkjer av tre og kvit stein har overlevd i byen og omegn. Den tidlegaste av desse bygningane er ein svartkupla katedral bygget av dolomitt av folk frå Novgorod og innvigd i 1562. Eit særmerke ved kyrkjene i Kargopol er fine utskjeringar i stein.
Alexander Tettey
Alexander Banor Tettey er ein norsk-ghanesisk tidlegare fotballspelar.
Wadi Radd
Wadi Radd er ei sideelv til Khabur i Syria. Halaba ligg ved breidda av elva.
Alexander Tettey
Tettey spelte helst defensiv midtbane, men var også indreløpar eller hadde andre posisjonar på banen.
Karriere
I norsk toppfotball har han stort sett spelt for Rosenborg, men var på utlån til ein periode. Under perioden sin i Rosenborg fekk han med seg to seriemeistertitlar, i 2006 og 2009. I 2009 vart han seld til franske Rennes. Han har også spelt for Norwich.
Landslag
På landslagsnivå valde Tettey å spela for Noreg. Han spelte både på fleire aldersbestemte landslag før han debuterte på A-landslaget i 2007, då slo  2-1. Fram til 2017 spela han 34 A-landskampar og skåra tre mål på dei. I EM-kvalifiseringa i 2016 vart Tettey toppskårar for Noreg.
Fylkesveg 817 (fleirtyding)
Fylkesveg 817 finst i fleire fylke i Noreg:
Steinbukk
Steinbukk (Capra ibex) er ein geiteart i oksefamilien.
Han er kjenneteikna av tjukke og massive horn som kan vera opptil 85 cm lange hos alpesteinbukk og 128–143 cm hos sibirsteinbukk.
Kroppslengda er 115–170 cm og høgda er 65–105 cm. Steinbukkar veg 80–117 kg, og hannar er større enn hoer. Pelsen er oftast brunaktig, men fargen kan variera.
Steinbukkar lever i høgfjellsområde og ørkenstrøk i Asia og Sør-Europa. Det finst fleire underartar som tidvis blir rekna som eigne artar, til dømes sibirsteinbukk.
XU
XU var den største og viktigaste allierte etterretningsorganisasjonen i det okkuperte Noreg under andre verdskrigen. Det meste av XU si verksemd vart halden hemmeleg fram til 1988.
Opphav
Opphavet til namnet er ikkje sikkert stadfest. Ifølgje Sæter & Sæter (2007) var det Lauritz Sand, ein av av dei som var med på å starta XU, som var namngjevaren. Under den fyrste verdskrigen hadde Sand arbeidd for britisk etterretning i Indonesia, den gong kalla Nederlandsk India. Her bygde han opp ei gruppe som vart kalla XU. Svein Sæter meiner i kapittelet «Viljen til kamp» frå boka XU: I hemmeleg teneste 1940-1945 at X står for «unknown» og U for «undercover agent». Lars Borke meiner derimot at X står for «secret» og U for «intelligence». I 1940 var Lauritz Sand tilsett ved Universitetet i Oslo, og dei unge studentane i kretsen rundt veteranen forma kjernen i denne gruppa. Då fleire av den norske motstandsrørsla sine etterretningsgrupper slo seg saman tidleg i 1941, fekk Sand gehør for sitt forslag om å bruka det gamle namnet frå førre krig.
Ein annan av medstiftarane av XU var Arvid Storsveen, som seinare vart leia for organisasjonen. Saman med Ivan Th. Rosenqvist hadde han allereie før danninga av XU bygd opp eit lite etterretningsnett på Austlandet, med forgreningar til Vestlandet.
Mange av folka i organisasjonen vart rekrutterte frå eit eliteprega miljø ved Blindern på Universitetet i Oslo. Gruppa knytte til seg kontaktar over heile Noreg, og folk innan politiet, jarnbana og liknande, og samla informasjon, kart og fotografi over nært alle tyske festningsanlegg og styrkar.
Organisasjon
XU bestod av 17 distrikt, som alle hadde sin sjef. Dei rapporterte via MI2 i Stockholm og direkte til FO2 (Overkommandoen til Forsvaret) i London. XU var opphavleg ein del av Milorg, men vart i løpet av 1941-42 skilt ut som ein sjølvstendig organisasjon direkte underlagd FO II og MI II.
Verksemd
Etter at det var etablert eit nett over heile det sørlege Noreg kom Gestapo våren 1942 på sporet av organisasjonen. Fleire i leiinga måtte flykta til Sverige, blant dei Storsveen som heldt fram med å leia organisasjonen frå utlandet. Storsveen vitja likevel Oslo i april 1943, og vart drepen i ei Gestapo-felle. Han avsløra likevel ikkje kven han var og XU heldt fram under leiing av Øistein Strømnæs og Anne-Sofie Østvedt.
Strømnæs heldt fram å leia XU frå Oslo fram til dei tyske styrkane kapitulerte i mai 1945. I tillegg til å forsyna dei allierte med svært detaljert informasjon om dei tyske styrkane i Noreg, hadde XU òg agentar i Tyskland, ein av dei viktigaste var den unge studenten Sverre Bergh. Fleire av deira medlemmar var kurerar for Paul Rosbaud som var ein svært viktig agent for britiske Secret Intelligence Service (MI6) i Tyskland.
På slutten av krigen hadde XU rundt 1 500 agentar over heile Noreg og hadde utvikla eit sofistikert kurersystem til Storbritannia via Sverige. Det kunne sendast rundt 500 A4-sider kvar dag. Mengda med etterretning gjorde at dei allierte styrkane hadde godt oversyn over tyske styrkar i Noreg. Denne informasjonen var heilt naudsynt ved bombetokt og ville vore uvurderleg ved ein mogleg alliert invasjon i Noreg.
Østfold var eit av fylka der XU utviste størst aktivitet. I Fredrikstad hadde kaptein Rudolf Graff og hans menn i XU hovudkvarter i Tøihusgaten 45 i Gamlebyen. Av gruppene i Østfold var den såkalla «PAN-gruppa», leia av lensmann Harry Bjerkebæk i Berg, den mest aktive. Bjerkebæk vart arrestert av Gestapo og tok sitt eige liv i cella i Halden 28. februar 1945.
Ryeng, Føre og Ravn gav i boka Krig i Nord, Historien om XU i Nord-Norge verdifull informasjon om XU si verksemd i landsdelen, ei verksemd som tidlegare hadde vore lite omtalt.
Etter krigen
XU var underlagt ei streng teieplikt om at verksemda deira under krigen aldri skulle verta kjend, og vart dermed lite omtalt etter krigen. Dette førte òg til at fleire XU-medlemmar vart skulda og dømde for landssvik etter krigen. I 1989 reiste politikaren Tore Austad krav om oppreising og reinvasking av slike XU-medlemmar. Forsvarsminister Johan Jørgen Holst gav dei full honnør og oppheva teieplikta på dagen.
Åmli kyrkje
Åmli kyrkje er ei langkyrkje frå 1909 i Åmli kommune i Agder fylke.
Åmli har hatt kyrkje sidan mellomalderen, og dette er den fjerde. Ho er oppført med utgangspunkt i teikningane for den førre kyrkja, som var frå 1885, men brann i 1907. Byggmeister i 1908–09 var Tellef Mosbergplassen.