cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anabatisk vind
Anabatisk vind eller dalbris er ein vind som bles oppover ein skråning eller ei fjellside. Denne typen vind oppstår som regel om dagen i roleg og solrikt vêr. Ein ås- eller fjelltopp vert varma opp av sola, og overflata varmar igjen opp lufta like over. Lufta som er i same høgd som fjelltoppen over dalen eller ei flate ved sida av vert ikkje varma opp like mykje fordi det er lengre ned til overflata. Denne effekten kan verte enno større om dalbotn eller flata ligg i skugge, og på den måten får mindre solvarme. Lufta nær fjelltoppen vert dermed varmare enn den omliggande lufta i same høgd, og byrjar å stige (konveksjon). Dette skapar eit lite lågtrykk under den stigande lufta, og luft byrjar å strøyme opp fjellsida for å fylle lågtrykket. Den oppvarma lufta som stig opp frå fjelltoppen vert avkjølt adiabatisk når den stig, og kjem temperaturen under doggpunktet vil lufta kondensere. Det vil då dannast cumulusskyer. Desse kan produsere regn og innimellom torevêr.
I høgda oppstår det ein motstraum frå dalsidene inn mot midten i høgda over dalbotn. Lufta som samlar seg her i høgda strøymer så nedover dalen i høgda.
Retninga og forma på dalane, samt vêrtilhøva, er avgjerande for kor kraftig dalvinden vert, men i Noreg vert han sjeldan over 5-6 m/s i 10 meter over dalbotn.
Det motsette av anabatisk vind er katabatisk vind som strøymer ned ei fjellside, ofte om natta på grunn av strålingsavkjøling.
Nesbø på Fitjar
Nesbø er ein gard i Fitjar kommune. Han ligg på eit nes på nordaustsida av Storavatnet. I aust ligg garden Vik, i sør og vest ligg Storavatnet og i nord ligg Rimbareid.
Historie
Garden er gammal, men ikkje særs gammal, og det er gjort fleire fornfunn her. Garden høyrte truleg til Vik tidlegare. På toppen av Vindåsen ligg ei røys på den vestlege toppen. Denne måler 8-12 meter i tverrmål. Like søraust for denne ligg ei langrøys som har målt 16x5 m. Ei anna langrøys ligg frampå kanten av knausen og er 6x4 m. Nok ei røys ligg øvst på knausen, i eit område som høyrer til Vik, og er 12 meter i tverrmål. I tillegg finst her fleire smårøyser på kring 3 meter i diameter. Truleg høyrer desse gravene til nabogardane. Ein har òg funne eit spyd i ei myr, i tillegg til flintreiskap frå steinalderen.
Garden vart kalla Nes i 1599, og dette har truleg vore det opphavlege namnet. Garden har så truleg lege øyde, men har blitt brukt som slåttemark, ein bø, av nabogardane, truleg Vestbøstad og så fått namnet Nesbø. Namnet Nes kjem frå neset garden ligg på.
Den første brukaren ein kjenner til på garden var ein Jens Nesbø, som var nemnt i 1612.
Sørfjorden i Hardanger
Sørfjorden er ein 38 kilometer lang sidefjord av Hardangerfjorden i Hardanger i Vestland fylke. Fjorden strekkjer seg frå der Utnefjorden deler seg i Sørfjorden og Eidfjorden og sør til Odda.
Fjorden har innløp mellom Trones i nordvest, rett sør for Utne, og Kyrkjenes i søraust, rett nord for Kinsarvik. Ved innløpet stikk Kinsarvikbukti sørover til Kinsarvik og frå her går det ferje nordover til Utne og Kvanndal i Granvin lenger nord.
Langs fjorden finn ein på vestsida frå nord til sør Grimo, Jåstad, Aga og Agatunet, Syreflot, Vikebygd med Bleie og Nå, Eitrheim og Tokheim. Mellom Eitrheim og Tokheim ligg industriområdet Norzink. På austsida av fjorden ligg mellom anna Kinsarvik, Lutro, Lofthus, Børve, Sekse, Segelgjerd, Fresvik, Hovland og Tyssedal. Inst i fjorden finn ein Odda sentrum.
Bora
Bora er ein katabatisk vind frå mellom nord og nordaust i Adriahavet, Hellas, Russland og Tyrkia. Namnet kjem av figuren Boreas frå gresk mytologi, som tyder Nordavinden.
Boravinden oppstår ofte i Dalmatia og langs resten av austkysten av Adriahavet, og kjem ofte i form av vindkast. Boraen er vanlegast om vinteren, og er kraftigast når ein har eit høgtrykk over dei snødekte dinariske alpane på grensa mellom Kroatia og Bosnia-Herzegovina og eit lågtrykk over Adriahavet. Når lufta vert kaldare og tyngre om natta aukar boravinden. I tillegg deler ein vinden inn i to forskjellige typar, «klårvêrsbora» eller «mørk bora» (når det er skya).
Området som oftast får den kraftigaste boravinden er Velebitfjellrekkja i Kroatia. Denne fjellrekkja som går langs kysten fungerer som eit vêrskille mellom eit kontinentalt klima i dei indre områda og Adriaterhavskysten som har Middelhavsklima. For uerfarne seglarar kan boravinden vere farleg i dette området, sidan vinden brått kan starte på natta etter ein klår og roleg dag. Nær byar som Senj og Karlobag i Kroatia kan vindstyrken kome opp i 60 m/s.
Vinden utgjer òg ein stor del av klimaet i Krasområdet i Slovenia og i Trieste i Italia. Bygningar i dette området er ofte solide, og byane har ofte smale gater på grunn av vinden. Kraftig boravind har ein òg i Novorossiysk i Russland, der vinden kan kome opp i 60 m/s.
Fylkesveg 230 i Hordaland
Fylkesveg 230 i Hordaland (Fv230) går mellom Tjeldstø kai og Tjeldstømarka i Øygarden. Vegen har ei lengd på 4,1 km.
Vopnafjörður
Vopnafjörður er ein tettstad nordaust på Island ved fjorden med same namn. Hovudnæringa her er fiske. Tettstaden har om lag 700-800 innbyggjarar og han har ein skule, Vopnafjarðarskóli, med om lag 100 elevar.
Ein av island sine landvættir budde i Vopnafjörður i følgje Heimskringla.
Vaksine
Vaksine (av latin variolæ vaccinæ, kukoppar) er svake eller døde smittestoff eller toksinar som blir tilførte kroppen for å gjera han immun mot sjukdommen dette smittestoffet ber med seg. Ein vaksine verker som eit antigen og fører til at kroppen tek til å danna antistoff. Avhengig av sjukdomstype kan ein vaksine gje livslangt sjukdomsvern, eller trenga påfyll med visse mellomrom.
Funksjon
Ved ein vaksinasjon blir anten daude, svekka eller oppdelte mikroorganismar som kan framkalla ein viss sjukdom, sprøyta eller ført oralt inn i kroppen. Lymfocyttane reagerer på desse som dei gjer med alle ukjende mikroorganismar, og vil danna hugseceller som kan kjenna igjen desse mikroorganismane og fjerna dei raskare viss kroppen blir utsett for dei igjen.
Vaksineringa skjer som regel før ein blir smitta av ein sjukdom, men kan i somme tilfelle òg redusera sjukdomseffekten ei tid etter smitte. Elles kan ein ta i bruk serumsbehandling, der blodserum frå ein person som allereie er immun blir sprøyta inn i blodet til den som er råka av smitten.
{| class="wikitable" align="right" === Første vaksine mot ulike sjukdommar ===
Historie
Inokulasjon mot koppar, det å påføra litt smittestoff på ein kontrollert måte for å utvikla immunitet, var lenge brukt i Asia. I Kina pusta ein inn pulver laga av vev frå menneske som var døde av sjukdommen, medan i India og Osmanarriket påførte ein svekka smittestoff gjennom eit snitt i huda. Sjukdommen som følgde av dette var mildare, men kunne framleis føra til arr og dødsfall.
Etter at det effektive vernet mot koppar blei kjend, utvikla Louis Pasteur bruken til å verka mot miltbrann og rabies, den første ein bakteriesjukdom, den andre forårsaka av virus. I staden for å bruka ein annan, mildare sjukdom av same type, slik Jenner hadde gjort, svekka Pasteur smittestoffet sjølv. Ein hadde no ein måte å laga vaksine mot mange ulike sjukdommar på.
Styresmakter forstod etter kvart at vaksinering av store delar av folket kunne hindra epdiemiar, og innførte derfor mellom anna lovar som gjorde dette obligatorisk. Vaksinering av ungar er blitt ein viktig del av moderne helsevesen, medan internasjonale helseorganisasjonar som WHO har gått til kamp mot smittsame sjukdommar i utviklingsland gjennom fleire storstilte vaksineringsprogram.
WHO reknar med at 95 % av befolkninga i eit område må vera vaksinerte for at ein skal unngå sjukdomsutbrot.
Motstand
Vaksinering er eit inngrep ein ikkje ser den positive verknaden av med ein gong, medan ein ser biverknadane. Dette og alminneleg mistru mot vestleg medisin eller styresmakter har ført til motstand mot inngrepet. Mistankar om alvorlege farar ved vaksinering har òg fått folk til å unngå det.
Eit rykte om at poliovaksine gav sterilitet førte til dømes til at ein del foreldre og leiarar i den muslimske verda ikkje lét ungane få denne vaksinen. Dette har gjeve sjukdommen nytt fotfeste i område der han tidlegare var heilt eller nær utrydda. I Kanoprovinsen i Nigeria førte avbrot av vaksineringa i 2003 raskt til mange nye sjukdomstilfelle. I Europa, særleg Storbritannia og Tyskland, har frykt for at MMR-vaksinen (trippelvaksine mot meslingar, kikhoste og raude hundar) kunne føra til autisme ført til at mange ungar ikkje er blitt vaksinerte mot desse sjukdommane, noko som har gjeve ein kraftig auke i sjukdomstilfelle, og nokre dødsfall.
Boggi
Boggi er ei nemning på to, eller fleire, hjulpar som er montert på ein arm som er fast opplagra på midten og som i nokre tilfelle har fjøring.
Skjenegåande køyretøy
Passasjertog treng ikkje så stor lasteevne og det er vanleg å dela ein boggi mellom to vogner. Denne typen boggi vert ofte kalla jakobsboggi, etter oppfinnaren Wilhelm Jakobs. Denne typen boggi reduserer kostnadane, men gjer det meir omstendeleg å kopla frå/til vognene.
Sporvogner som trikk og metrovogner er vanlegvis utstyrte med boggi. Dette har fleire føremoner, som at kurveradiusen til skjenene kan verte redusert og gangen vil verte jamnare. På sporvogner blir ofte motorane monterte i boggiane. Metroen i Paris har boggiar med gummibelagte hjul for å redusera støynivået.
Lastebilar
I Noreg er etterfølgjande akslingar med mindre avstand enn 180 cm definert som boggi. Ein avstand på minst 180 cm definerer akslingane som enkeltakslingar.
Med tanke på framkomstevna er det ynskjeleg å ha maksimale tillatne vekt på drivakslingen. Det er difor vanleg at den maksimalt tillatne boggilasta (18 tonn) er fordelt med 11,5 tonn på drivakslingen og 6,5 tonn på løpeakslingen. Den mindre lasta på løpeakslingen gjer at det gjerne vert nytta enkle hjul på denne i motsetnad til tvillingmonterte hjul på drivakslinga.
Løftbar boggi
Å heva løpeakslingen reduserer dekkslitasjen og rullemotstanden ved tomkøyring. Det er òg ein effektiv måte å overføra meir vekt på drivakselen og slik auka framkomstevna på glatt føre. Sjåføren kan heva og senka løpeakslingen under fart ved hjelp av trykkluft eller elektrisk hydraulikkpumpe med ein brytar i førarhuset. Dette er eit svært nyttig hjelpemiddel på norske vintervegar og kan spara sjåføren for å legga på kjetting. Det er likevel ikkje lovleg å løfte løpeakslingen dersom bilen er lasta slik at aksellasten på drivakslingen aukar til over det tillatne. Det tykkjest vera den finske lastebilprodusenten Sisu som fyrst innførte lyftbar boggi.
Luftfjøra boggi
Tidlegare var det vanlegast med stålfjører på lastebilar, og slike boggiar er konstruert med ein vektarm som plasserte ein større del av vekta på drivakslingen. I dag er lastebilar med luftfjøring er svært vanlege. Boggien framstår då konstruksjonsmessig som to enkeltståande / likeverdige akslingar, men det er likevel vanleg med vektfordeling som nemnd ovanfor. Samstundes har sjåføren høve til å (mellombels) endre denne fordelinga frå førarhuset. Dette skjer ved at lufttrykket i luftbelgane vert endra og det er også vanleg med ein ekstra luftbelg som kan heva løpeakslingen når all vekta er overførd til drivakslingen. Løpeakslingen har i somme tilfelle også tvillingmonterte hjul for å tole større last. Luftfjøring gir betre komfort av køyretøyet, samstundes som det er meir skånsamt mot vegen. Under visse føresetnader er det difor tillate med 19 tonn på luftfjøra boggiar.
Tandemboggi
Lastebilar som vert nytta for massetransport innan anleggsområde og terrenglastebilar er ofte utstyrt med drift på begge boggiakslingane – såkalla tandemboggi. Dette aukar framkomstevna ved køyring på sleipt, glatt og/eller bratt underlag. I starten var det ofte to akslingar frå girkassa så kvar aksel fekk separat drift. Etter kvart så har konstruksjonen ved å ha ein aksel bakover frå girkassa til fyrste boggiaksel og med ein aksel som overfører kraft vidare frå fyrste til andre boggiaksel blitt einerådande. Moderne boggiar har ein differensial som fordeler dreiemomentet mellom dei to akslingane. Dei mest kompliserte har utkoplbar drift på den eine tandemakslinga og moglegheit til å heva han. I Noreg er mange tømmerbilar og ein del langtransportbilar òg utstyrte med tandemboggiar.
Fattigmannsboggi
Kombinasjonen av tvillingmonterte hjul på drivakslingen og enkle hjul på ein etterfølgjande løpeaksling går under namnet fattigmannsboggi. Grunnen til at det er enkle hjul på løpeakslingen kjem av at akseltrykket er større (ofte rundt 80%) på den fremre hjulgangen (drivakslingen).
Danskerumpe
Danskerumpe syner til ein bakmontert løpeaksling som har sving. Dette er ei føremonn av di svingradiusen til lastebilen vert mindre og boggien ikkje fær så stygt med underlaget ved kraftig sving. Dermed styrer også lastebilen lettare. Det kan vera anten ein friksjonsstyrt eller tvangsstyrd løpeaksling.
«Pusher-boggi»
Denne typen boggi har løpeakslingen plassert framom drivakslingen, og løpeakslingen er då tvangsstyrd. Dette vert vanlegvis berre nytta på lastebilar med kort akselavstand, som til dømes trekkvogner til semitrailerar. Den store føremonnen er at vekta frå løpeakslingen vert fordelt mellom drivakslingen og framhjula når den vert heva. Dette gir betre styring og retningsstabilitet når ein køyrer med løfta løpeaksling. Ulempa er noko dårlegare framkomstevne sidan ikkje all vekta frå løpeakslingen kan verte overført til drivakslingen. På same vis som «danskerumpa» er denne boggien snillare med underlaget og gjer det lettare å styre lastebilen.
Doble hjulgangar på framakselen
Nokre lastebilar har boggi i staden for enkel framaksel og det må då vera sving på begge hjulgangane. Det er ikkje så vanleg å nytte boggi-omgrepet om dobbel framaksling, sjølv om akslingane kjem inn under definisjonen for boggi grunna akselavstand på under 180cm.
Terrengkøyretøy
Terrenggåande køyretøy, som skogsmaskiner, terrenggåande dumparar og terrenglastebilar, er ofte utstyrte med tandemboggiar. Nokre har drift berre på den fremre akselen, men dei fleste har drift på begge. For terrengkøyretøy er det òg eit viktig moment at boggien fører til rolegare gange i ujamnt terreng og betre stabilitet. Dette kjem av at når eit hjul går over ei hindring vart køyretøyet løfta opp berre halvparten så høgt som hindringa. For lassberande skogsmaskiner, som har høgt tyngdepunkt er dette ein stor føremonn. Slike maskiner er difor ofte utstyrte med boggi. Hjula på boggien kan òg ha mindre diameter enn om maskina berre hadde hatt ein enkel aksling, noko som er med på å senka tyngdepunktet og dermed auka stabiliteten.
Militære lastebilar og spesialkøyretøy er òg ofte utstyrte med boggi, både for å betra framkomstevna og for å fordela marktrykket over fleire hjul og dermed eit større areal.
Boggitraktor
I 1976 bygde Valmet ein prototypetraktor på 136 hk, der bakakselen var erstatta av ein boggi med fire drivhjul. . Han hadde den føremonnen at marktrykket var lågare enn på vanlege traktorar, men ulempene med at han var tyngre å manøvrera, tyngre og dyrare førte til at han ikkje vart sett i produksjon.
Personbilar med boggi
Den norskproduserte bilen Mustad hadde boggi bak. Willys Overland kom under andre verdskrigen fram med ein variant av den berømte jeepen som hadde tandemboggi og sekshjulstrekk. Andre terrengbilprodusentar har etter dette laga enkelte spesialutgåver med sekshjulstrekk og boggi.
Boggitilhengarar
Tilhengarar for tunge lastebilar er som oftast utstyrte med boggi. Nokre har tre, eller fleire, hjulgangar. Svanehalshengarar for transport av anleggsmaskinar og andre tungt gods kan ha mange akslar. Større traktortilhengarar har vanlegvis boggi, både for å auka lasteevna, redusera aksellasta og for å få stabilare gang. Nokre campingvogner og større tilhengarar for personbil er òg utstyrte med boggi. Dette gjev rolegare gange, noko som er verdifullt for transport av hestar, båtar osb.
Héraðsflói
Héraðsflói er ei brei bukt nordaust på Island.
WarioWare: Twisted!
WarioWare: Twisted! (まわる メイドインワリオ) er ei samling av minispel for Game Boy Advance, utvikla og utgjeve av Nintendo. Det var gjeve ut i Japan oktober 2004 og i Australia og Nord-Amerika mai året etter. Spelet er ikkje blitt lansert i Europa. Twisted! er det tredje i WarioWare-serien.
Oppsett
Spelekassetten til WarioWare: Twisted! har ein innebygd sensor som registrerer korleis ein rører på spelkonsollen, i tillegg til ein riste-funksjon som får konsollen til å riste under visse høve i spelet. Dei fleste mikrospela i spelet blir spelte ved å rotere på heile spelkonsollen.
Som tidlegare WarioWare-spel går spelet ut på å klare mikrospel som kjem på rad og rekkje. Nytt i dette spelet er at spelaren ikkje får poeng for tapte mikrospel; spelet tel berre kor mange mikrospel ein greier. Kvar karakter i spelet har sin eigne spelestil.
Marevka
Marevka (russisk Маревка) er ei elv i Primorskij kraj i Russland og ei av sideelvane til Bolsjaja Ussurka frå venstre. Elva er 179 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva spring ut frå Sikhote-Alin og renn vestover. Ho munnar ut i Store Ussurka 41 km frå munningen hennar. Elva har eit samla fall på 440 meter.
Aleksander Hetland
Aleksander Hetland er ein norsk symjar. Hetland, som representerer Bærumssvømmerne, har styrken sin i medleyøvelsane.
Under kortbane-VM i 2004 tok Hetland 4. plass på 100 meter medley, og eatte samtidig ny norsk rekord med tida 54,44.
Under kortbane-EM i Debrecen I Ungarn i 2007 tok Hetland 2. plass på 50 meter bryst med tida 26,95, og sette ny nordisk og norsk rekord i forsøket med tida 26,95.
Vedalsfossen
Vedalsfossen er ein foss i Vedalselva, ei sideelv til Veig i Hjølmadalen (også kalla Hjølmodalen ) i Eidfjord kommune i Vestland.
Fossen har eit vertikalt fall på 190 meter eller nær 200 meter, og dette reknar ein som det åttande høgaste loddrette fallet i Noreg. Fossefallet vert ofte omtalt som høgare om ein tar med den forholdsvis bratte delen av elva nedanfor. Kjeldene oppgjev samla fallhøgd på 650 meter. Frå utløpet på Hardangervidda til samløpet med hovudelva er høgdeforskjellen kring 680 meter. Vedalsfossen kjem ned i Hjølmadalen frå sidedalen Vedalen i dobbelt løp. Fossen er vanskeleg tilgjengelwg. Ein kan sjå fossen frå vegen mellom Sæbø og Hjølmo.
Johannes Flintoe brukte Vedalsfossen som motiv då han dekorerte «fulgeværelset» på det nye slottet i Christiania.
Fossen vert stundom rekna for å ha ei høgd på 600 m, men dette er høgdepotensialet til elva om ein nytta ho til vasskraftproduksjon. På 1970-talet vurderte ein kraftutbygging av fossen, noko som ville medført tørrlegging av han.
Hjølmadalen er vill og forriven. Lengre inn i dalen fell Veig gjennom Valursfossen.
Norsk Ordbog (1873)
Norsk Ordbog : med dansk Forklaring er ei ordbok over norsk folkespråk, utarbeidd av Ivar Aasen og utgjeven i hefter i åra 1871-1873. Ho har om lag 40 000 oppslagsord. Siktemålet med boka var å framstille det norske språket slik at det kunne bli oppvurdert av nordmenn og utlendingar.
Aasen hadde i 1850 gitt ut Ordbog over det norske Folkesprog, og Norsk Ordbog hadde nesten dobbelt så mange oppslagsord, og var elles mykje omarbeidd. Aasen hadde arbeidd for å gjere ordforklaringane gode, og oppslagsorda var normerte strengt etter landsmålsnormalen han hadde sett opp i Norsk Grammatik (1864). Aasen tok med den sentrale delen av det norske ordtilfanget, men korkje framandord, støytande ord eller rare ord. Boka er rekna som ein grunnstein i målreisingsarbeidet til Aasen.
I 1997 kom ei elektronisk utgåve som byggjer på 1873-utgåva.
Kristoffer Kruken og Terje Aarset gav ut ei ny vitskapleg bokutgåve med latinsk skrift på Det Norske Samlaget i 2003.
Chinook
Chinook er ein fønvind i indre område vest i Nord-Amerika der den kanadiske prærien og Dei store slettene møter fleire fjellkjeder. Han har opphav i ein våt, varm kystvind frå Stillehavet.
Ein sterk chinook kan få nesten 30 cm med snø til å forsvinne på ein dag. Snøen delvis smeltar og fordampar i den tørre vinden. Chinooken har òg stundom heva vintertemperaturen frå under -20 ºC til 10-20 ºC i løpet av eit par timar eller dagar. Rekorden er frå ein chinook den 15. januar 1972 i Loma i Montana då temperaturen steig heile 57 ºC på 24 timar, frå -48 ºC til 9 ºC.
Cumbe Mayo
Cumbe Mayo eller Cumbemayo ligg ca. 2 mil sørvest for byen Cajamarca i Peru, 3600 moh.
Staden er mest kjend for ruinane etter ein prekolombiansk akvedukt som strekker seg ca 8 km i lengd. Akvedukten samlar vatn frå Amazonas-sida av Andes og fører vatnet over på Stillehavssida. Ein reknar at konstruksjonen vart gjort ca 1500 år f.kr. og kan vere den eldste menneskeskapte konstruksjon i Sør-Amerika.
Namnet Cumbe Mayo kan komme av ein frase på quechua, kunpi mayu, som tydar bra utført kanal for vatn eller hunpi mayo som tydar tynn elv. Det finst ei rekke med helleristningar i sjølve akvedukten og i fjellhola i området.
Denne fjellregionen er også kjend for ein steinformasjon i naturlege vulkansteinar som er skapt av erosjon. Formasjonane vert kalla Los Frailones, steinmunkene.
Vandringa
Vandringa (1923) er plassert som det tredje bindet i den episke kronologien til romanserien Dansen gjenom skuggeheimen av Kristofer Uppdal, men står relativt fritt i høve til dei lange episke linjene i verket elles. Hovudpersonen Øl-Kalle, eigentleg Kal Ølstad, opptrer berre som bifigur i nokre av dei andre binda. Romanen er ein meir tradisjonell utviklingsroman enn dei fleste andre bøkene i verket, og kan lett lesast uavhengig av desse.
Unge menn sitt oppbrot frå bondesamfunnet og klassereisa deira inn i arbeidarklassen er eit hovudmotiv i heile verket. Likevel vert sjølve oppbrotet og årsakene til dette lite skildra. Denne «proletariseringa av bondeungdom» er likevel hovudmotivet i romanen, som forfattaren sjølv tematiserte som «lausrivinga frå upphavet». Livsferda til Kal Ølstad vert skildra frå femårsalderen, gjennom familien sitt oppbrot frå garden, flytting til byen, tapet av mora, og livet som gjetargut, anleggsarbeidar og til slutt uteliggjar i Kristiania. Romanen fortel både om den individuelle livsreisa hans frå Kal Ølstad til Øl-Kalle, og om den store reisa som familien og bondestanden gjer.
Romanen har eit meir sjølvbiografisk preg enn mange av dei andre binda i serien. Uppdal var sjølv eldste son på garden Opdal i Beitstad, ein gard faren måtte selje då Kristofer var fire år gammal, og familien busette seg deretter i Steinkjer. Sju år gammal miste han mora, og etter at faren stifta ny familie, vart han sett bort i teneste på ulike gardar i Steinkjerområdet. Romanen gjentek også mykje av materialet frå den fyrste prosaboka til Uppdal, novellesamlinga Ved Akerselva (1910), der novellene var skrivne i eg-form. Samanlikna med novellene, har romanen meir stoff frå barndommen til hovudpersonen og familien sitt oppbrot frå garden.
One Penny Black
One Penny Black, eller «ein penny svart», er namnet på det fyrste offisielle frimerket i verda. Frimerket hadde lim på baksida, som ein kunne væta og lima på eit brev. Frimerket vart utgjeve av postvesenet i det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland den 1. mai 1840, for bruk frå den 6. mai.
Frimerket syner dronning Victoria av Storbritannia i profil.
Nils Gudmundsrud
Nils Gudmundsrud var den andre ordføraren i Ål etter at formannskapslova vart innført. Nils var kjend både som ein førande bygdepolitikar i tida, og som ein god dansar. Han var og kyrkjesongar i Ål i ei årrekkje.
Nils var kjend for det overlag gode handskrifta si, og fekk gjennomslag for sakene sine sentralt mellom anna på grunn av dette. Då Ivar Aasen var på veg nedetter Hallingdal, tok han inn hjå Nils.
Dotter av Nils, Gro Gudmundsrud, er og hugsa som god dansar. Ho reiste til Amerika kring 1860. Av etterkomarane hans Nils reknar vi mellom anna spelemennene Nils Gjeldokk og Lars Gjeldokk.
Nils sat ordførar i Ål i 1840, 1841, 1844, 1846, åra 1847-49, og att i åra 1856-63.
Nord-Østerdal
Nord-Østerdal er nyare nemning for dei nørdste bygdene i Hedmark fylke, kommunane Os, Tolga, Tynset, Folldal og Alvdal. Området ligg på vatnskiljet mellom det norda- og sønnafjeldske: langs Orkla som rinn mot nord, og kring Glomma og Folla som rinn mot sør og aust. Både geografisk, kulturelt og historisk er Nord-Østerdal ein del av gamle Trøndelag, høyrde før reformasjonen i 1537 til Nidaros bispedøme.
Vestbøstad
Vestbøstad er ein gard sentralt i Fitjar kommune. Han ligg nord for Storavatnet og grensar til Rimbareid og Nesbø i aust, til Storavatnet og Helland i sør. I vest ligg Engesundsleia med Hjelmen og Gloppholmen. I nord ligg Kjeholmen og Prestbø.
Historie
Garden er særs gammal og truleg av dei eldste i Fitjar. Ein har funne kring 20 gravrøyser på Vestbøstad og det er gjort fleire funn av ting laga av bronse og jern, i tillegg til mange steinalderreiskap.
Namnet er tolka av namneforskaren Magnus Olsen til å ha kome frå den gamle forma Vestribolstad, som tyder «den vestre garden», i motsetnad til Rimbareid. Daglegnamnet er i dag Vespestad.
Vestbøstad høyrte til Lyseklostergodset frå mellomalderen til 1864, då brukarane løyste inn bruka sine og vart sjølveigarar. Dei eldste skriftlege kjeldene som nemner brukarane på Vestbøstad er skattemanntalet i 1519, då det var tre brukarar på garden, Per, Jon og Niels.
Det ligg ein gammal kolerakyrkjegard på vestsida av garden.
Fyssafossen
Fyssafossen er den 79. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Aurlandsfjorden i Vik kommune i Vestland. Fossen stupar nesten direkte ut i fjorden.
Rocket Cottage
Rocket Cottage er det niande studioalbumet til det britiske folkrockbandet Steeleye Span, gjeven ut i september 1976. Det var det andre albumet deira som vart produsert av Mike Batt.
Ein håpte at albumet skulle bli ein like stor suksess som det førre albumet, som hadde nådd topp 10 på den britiske albumlista med ein hitsingel. Rocket Cottage kom derimot ut midt i det den britiske punkrockbølgja braut ut og fokuset flytta seg raskt bort frå sjangrar som folkrock og progressiv rock. Rocket Cottage nådde ikkje topp 40 og vart det siste albumet spelte inn av den «klassiske» besetninga av gruppa. Både Peter Knight og Bob Johnson slutta i gruppa.
Albumet er kanskje det mest rockeprega albumet deira med mykje gitar og ein sterk rytmeseksjon. Peter Knight sa at bandet vart pressa til å skrive kommersiell musikk, noko som førte til at fleire av bandmedlemmane vart misnøgde. Både han og Bob Johnson vurderte å slutte i bandet, særskild fordi dei ønskte å gjere ein musikalsk versjon av The King of Elfland's Daughter. Chrysalis Records gjekk med på å la dei spele inn dette albumet om dei gjekk med på å spele inn Rocket Cottage.
Reyðarfjörður
Reyðarfjörður er ein tettstad om lag 30 km søraust for Egilsstaðir på Island. Tettstaden ligg innerst i den største fjorden på austkysten av Island (med same namn). Frå tidleg på 1900-talet har Reyðarfjörður vore ein handelsstasjon. Under den andre verdskrigen låg ein av basane til dei allierte. Det ligg eit krigsmuseum på staden, der den gamle leiren låg ovanfor sentrum.
Reyðarfjörður er omgjeve av vakre fjell kalla Hádegisfjall og Grænafell Tettstaden har om lag 2 300 innbyggjarar. .
Det kontroversielle smelteverket Alcoa ligg 3 km aust for byen.
Fylkesveg 234 i Hordaland
Fylkesveg 234 i Hordaland går mellom Svelgen i Øygarden kommune og Turøy i Fjell kommune. Vegen er 3,2 km lang.
Sommarfugltåka
Sommarfugltåka , Tvillingjettåka eller M2-9 er ei planetarisk tåka som ligg rundt 2100 lysår unna jorda i stjernebiletet Slangeberaren.
You'll Never Walk Alone
«You'll Never Walk Alone» er ein musikalsong frå 1945 frå Rodgers and Hammerstein-musikalen Carousel. I andre akt av musikalen syng Nettie Fowler, syskenbarnet til den kvinnelege hovudrolla Julie Jordan, «You'll Never Walk Alone» for å trøyste og oppmuntre Julie etter at ektemannen hennar, Billy Bigelow, den mannlege hovudrolla, har teke livet av seg etter eit mislukka ransforsøk. Songen kjem attende i den siste scenen for å oppmuntre ein avgangsklasse der Louise (dottera til Billy og Julie) går. Den no usynlege Billy, som har fått sjansen til å kome attende til jorda for ein dag for å frelse seg sjølv, ser på seremonien og klarar å motivere den ulukkelege Louise til å bli med på songen.
Songen vert òg sungen av fotballfans for fleire fotballklubbar verda over. Dette har særleg vore ein tradisjon i Liverpool F.C. sidan tidleg i 1960-åra.
Bakgrunn
Christine Johnson, som skapte rollefiguren Nettie Fowler, introduserte songen i den originale Broadway-produksjonen. Seinare i showet syng Jan Clayton, som Julie Jordan, songen, før koret kjem inn.
I filmen vert han først sungen av Claramae Turner som Nettie. Den gråtande Julie Jordan (Shirley Jones) prøver å syngje songen, men klarar det ikkje. Han vert seinare sungen på ny av Julie og dei som går i klassen hennar.
Historie
Utanom innspelinga av songen på albumet frå musikalen og filmen, har songen blitt spelt av mange anre artistar, mellom anna av Roy Hamilton, Frank Sinatra, Gerry and the Pacemakers, Judy Garland, Elvis Presley, Andy Williams og Doris Day. Den progressive rockegruppa Pink Floyd brukte ei innspeling av Liverpool-fansen som syng songen og nytta han i sin eigen song, «Fearless» i 1971 på albumet Meddle.
Frå 1964 til 2010 avslutta Jerry Lewis den årlege Jerry Lewis Labor Day MDA Telethon med å syngje songen. Etter kvar konsert med rockebandet Queen byrja publikum spontant å syngje songen, i følgje sologitaristen Brian May, og dette var med å inspirere dei til ås krive songane «We Are the Champions» og «We Will Rock You». Den italiensk-amerikanske tenoren Sergio Franchi song ein versjon av songen i lag med Welsh Men's Choir den 9. juni 1968 på The Ed Sullivan Show. Han song òg songen i 1964 på albumet The Exciting Voice of Sergio Franchi. Den amerikanske songaren Barbra Streisand song songen under avslutninga av Emmyprisutdelinga i 2001.
I 1990 under konserten Nelson Mandela: An International Tribute for a Free South Africa ved Wembley Stadium London, braut publikum spontant ut i ein versjo nav songen. Mandela snudde seg mot Adelaide Tambo som stod ved han på scenen og spurte kva song det var. Ho svarte «ein fotballsong».
Renée Fleming song songen under Concert for America, som markerte ettårsmarkeringa for 9. september-åtaket, og under innsetjinga av Barack Obama den 20. januar 2009.
I andre sesongen av American Horror Story vart teksten i songen lese som eit dikt.
Idrettssong
I Storbritannia er den mest suksessrike versjonen av songen frå 1963 med Merseybeat-gruppa Gerry and the Pacemakers frå Liverpool. Denne låg fire veker på toppen av den britiske singellista. Songen vart raskt ein anthem for Liverpool Football Club og vert sungen av supportarane like før kampstart av kvar heimekamp.
Songen vart seinare òg sungen av fansen til det skotske laget Celtic og vert sungen av fansen før kvar heimekamp i Europacupen. Andre som syng songen er fansen til fotballaga Feyenoord, FC Twente og SC Cambuur frå Nederland, Borussia Dortmund, FSV Mainz 05, 1. FC Kaiserslautern, SV Darmstadt 98, Eintracht Braunschweig, Borussia Mönchengladbach, VfL Osnabrück, Alemannia Aachen, FC St Pauli, TSV 1860 Munich i Tyskland, Club Brugge i Belgia, F.C. Tokyo i Japan, CD Lugo i Spania, og Marist St. Pats MSP 80/80 Blues.
Innspelingar
• 1945: Christine Johnson (første framføring - 19. april 1945)
• 1945: Frank Sinatra med The Ken Lane Singers
• 1946: Judy Garland
• 1952: Perry Como
• 1952: Fred Waring and The Pennsylvanians
• 1954: The Imperials
• 1954: Harold Coates Orchestra
• 1954: Roy Hamilton
• 1955: Mahalia Jackson and The Falls-Jones Ensemble
• 1956: Ray Bloch and His Orchestra and Chorus
• 1956: John Hanson & Doreen Hume med The Embassy Chorus and Orchestra
• 1956: Mario Lanza
• 1956: Shirley Jones og Claramae Turner
• 1956: Ronnie Hilton
• 1957: Ray Bohr
• 1958: Gene Vincent and The Blue Caps
• 1958: Golden Gate Quartet
• 1958: The Normann Luboff Choir
• 1959: Richard Cannon
• 1959: Tina Scott
• 1959: Clara Ward
• 1959: Roberta Sherwood med orkester dirigert av Jack Pleis
• 1959: Leslie Uggams
• 1959: The Diamonds og Pete Rugolo
• 1959: Malcolm Vaughan
• 1959: Toni Dalli
• 1960: Andy Williams
• 1960: Johnny Preston
• 1960: The Flamingos
• 1960: Billy Eckstine
• 1960: Gerry Granahan
• 1961: Don Rondo
• 1961: The International Pop Orchestra
• 1961: Keely Smith
• 1961: Clyde Scott
• 1961: Patricia Smith
• 1961: Leigh Barron
• 1961: Jane Morgan
• 1961: David Whitfield
• 1962: Shirley Bassey med Tony Osborne and His Orchestra
• 1962: Doris Day
• 1962: Jimmy Little
• 1962: Howard Morrison Quartet
• 1962: The Australian Boys' Choir
• 1962: Norman Charles
• 1962: Harry Secombe
• 1962: Louis Armstrong & His All Stars
• 1963: Ray Charles
• 1963: The Lettermen
• 1963: Gerry and The Pacemakers
• 1963: Jo Stafford og Gordon MacRae
• 1963: Patti LaBelle and The Bluebelles
• 1963: The Original Blind Boys of Alabama
• 1963: Doris Akers
• 1963: Freddie Ellis
• 1964: Frans van Schaik
• 1964: Johnny O'Keefe
• 1964: The Bachelors
• 1964: Solomon King
• 1964: Sergio Franchi
• 1964: Mieke Telkamp
• 1964: The Sheratons
• 1964: The Ray Conniff Singers
• 1965: Jackie Wilson
• 1965: The Knickerbockers
• 1965: The Capers
• 1965: John Gary
• 1965: Don & The Goodtimes
• 1966: The Blue Boys
• 1966: Kiri Te Kanawa
• 1966: The Timetakers
• 1966: The Crusaders
• 1966: The Marksmen
• 1966: The Imperials
• 1967: Dionne Warwick
• 1967: Dottie West
• 1967: Anita Bryant
• 1967: The Uniques
• 1967: Patricia Cahill
• 1968: Elvis Presley med The Jordanaires
• 1968: Louis Armstrong
• 1968: Byrdie Green
• 1968: Child
• 1969: Lovelace Watkins
• 1969: The Brooklyn Bridge
• 1969: Mal dei Primitives
• 1969: Tammy Wynette
• 1969: Mantovani and His Orchestra
• 1969: The Love Chain
• 1969: Tom Jones
• 1970: Jim Nabors
• 1970: Glen Campbell
• 1971: The Mormon Tabernacle Choir
• 1971: Engelbert Humperdinck
• 1972: Johnny Farnham
• 1972: Lena Martell
• 1973: Blue Haze
• 1975: Frank Lammar
• 1976: Al Allen and Co.
• 1976: Robert Young
• 1976: Kim Cordell
• 1976: Lee Towers
• 1977: Beryl Hall
• 1978: John Cavell
• 1978: Julie Gray
• 1978: Frankie Dunn and The Checkers
• 1978: Ship's Company And Royal Marine Band Of H.M.S. Ark Royal
• 1979: Frankie Vaughan
• 1979: Street Corner Society
• 1979: Chris Conrad
• 1979: Eddy Smets
• 1981: B.J. Thomas
• 1982: The Adicts
• 1985: The Crowd
• 1985: Slade
• 1985: Double D
• 1985: The Muppets
• 1987: Michael Crawford
• 1987: Maureen Forrester
• 1989: John Springate
• 1989: Kiri Te Kanawa & The Mormon Tabernacle Choir
• 1992: Papa Bue's Viking Jazzband
• 1993: Grady Tate
• 1993: Cilla Black med Barry Manilow
• 1994: Public Toys
• 1994: Peter Cousens
• 1995: Lee Greenwood
• 1995: Mario Lanza
• 1995: Pips, Chips & Videoclips
• 1996: Michael Ball
• 1996: Laurie Beechman
• 1996: Tommy Körberg & Royal Stockholm Philharmonic Orchestra
• 1996: Daniel O'Donnell
• 1996: Bryn Terfel
• 1996: Robson & Jerome
• 1996: Günther Neefs
• 1997: Barbra Streisand
• 1998: Robin S.
• 1998: Mambo Kurt
Hans W. Brimi
Hans W. Brimi var ein spelemann frå Lom kommune i Gudbrandsdalen, og den førande på spel i den øvre delen av dalen på 1900-talet.
Hans kom frå Garmo, og dreiv gard i Vårdalen i mange år. Han vart tidleg inspirert av Hallvard Ørsal frå Todalen, som han såg opp til heile livet.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 1998: José Carreras, Placido Domingo & Luciano Pavarotti
• 1999: Kevin Rowland
Hans W. Brimi
Hans Brimi vann Landskappleiken i klasse for vanleg fele 13 gonger. Han reiste mykje på konsertar, både i Noreg og utanlands. Han fekk og spelt i uvanleg mange plater.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 2000: Die Toten Hosen
Hans W. Brimi
Hans Brimi var og ein dugande slåttekomponist, og gjorde mykje arbeid for spelet i Gudbrandsdalen.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 2000: Lesley Garrett, BBC Concert Orchestra dirigert av Peter Robinson
• 2000: Ryker's
• 2001: Smoking Popes
• 2001: Jan Keizer
• 2001: Hayley Westenra
• 2002: Montezuma's Revenge
• 2002: Bela B. & The Tikiwolves med Gary'o'Wolf
• 2002: Brian Conley
• 2002: George Salinas
• 2002: Bernadette Peters
• 2002: Renée Fleming
• 2003: Johnny Cash
• 2003: Don Cherry
• 2003: Denise Montana
• 2004: Katherine Jenkins
• 2004: Sissel Kyrkjebø
• 2004: Rhys Meirion
• 2005: G4
• 2005: Wing
• 2005: Alicia Keys (Hurricane Katrina disaster relief)
• 2006: Richard Thompson
• 2006: The BossHoss
• 2006: Rita MacNeil
• 2006: The Fron Male Voice Choir
• 2006: Christer Sjögren
• 2006: Bob Rowe
• 2007: Klaus Lage
• 2007: Jordin Sparks
• 2007: Lisa Crouch
• 2007: Alfie Boe
• 2008: Dudu Fisher
• 2008: Thomas Lang
• 2008: Wilfried Van den Brande
• 2008: Geoff Sewell
• 2008: Mario Frangoulis
• 2008: Bandit
• 2008: André Hazes
• 2009: Tokyo Ska Paradise Orchestra
• 2009: Andrei Lugovski
• 2009: The Priests
• 2009: Keith Jack
• 2009: André Rieu and His Johann Strauss Orchestra
• 2009: Chris de Burgh
• 2010: John Barrowman
• 2010: David Campbell
• 2010: Siobhán Owen
• 2010: Vocal Evolution
• 2010: Mark Vincent
• 2011: Tri Tenor Cymru
• 2011: The Soldiers
Tubular Bells 2003
Tubular Bells 2003 er eit studioalbum av Mike Oldfield, gjeve ut i 2003 på Warner Music. Det er ei fullstendig nyinnspeling av debutalbumet til Oldfield frå 1973, Tubular Bells, som kom ut 30 år tidlegare. Så langt er dette det siste av serien av Tubular Bells-album.
Bakgrunn
Oldfield hadde alltid vore ukomfortabel med originalinnspelinga, fordi han berre hadde fått nokre få veker å spele inn alt saman, og teknologien på den tida var ikkje god nok til å gjere alt han tenkt. Dermed kunne han ikkje rette på feil, og somme instrument var ustemte. Av kontraktsårsaker hadde han ikkje lov å spele inn albumet på nytt før det var gått 25 år. Utgjevinga av Tubular Bells 2003 fann stad det året Oldfield feira 50-årsdagen sin og 30-årsjubileet for originalversjonen.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 2011: Wayne Hussey og Julianne Regan
• 2011: Celtic Woman
Tubular Bells 2003
Bakgrunn
Albumet kom ut i fire versjonar: ein Cd i Europa, ein CD i Nord-Amerika og ei DVD-Audio-utgåve. Kopivern på CD-ane førte til mange klagar om folk som ikkje kunne spele av plata, og påstandar om at plata øydela CD- og DVD-spelarar.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 2012: Lisa Dillan og Asbjørn Lerheim
• 2012: Dominic Kirwan
• 2012: David Phelps
Tubular Bells 2003
Bakgrunn
Sidan det vart brukt digital teknologi, høyrest Tubular Bells 2003 meir synthprega og klårare ut enn originalen. Sidan den opphavlege seremonimeisteren frå originalen i 1973, Vivian Stanshall, no var død, fekk Oldfield skodespelaren John Cleese til å introdusere instrumenta i «Finale»-delen.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 2012: Melanie C
Tubular Bells 2003
Bakgrunn
Ein CD audio/DVD Video-audio 5.1, kom ut i Spania og México.
You'll Never Walk Alone
Innspelingar
• 2012: Susan Boyle
• 2012: Joseph Calleja
• 2013: Il Divo
• 2013: Ed Gagné
• 2013: Ingrid Olava og Thom Hell (på TV-programmet Trygdekontoret)
• 2013: Malena Ernman
• 2014: Dennie Damaro
• 2014: Dee Daniels
• 2015: Josh Groban
• 2016: Michael Ball & Alfie Boe
• 2016: Marvin Moran
• 2017: Dropkick Murphys
Norsk
Kjell Skyllstad har skrive ein norsk tekst, kalla «Du skal aldri ensom gå». Denne vart spelt inn av Adventkoret, dirigert av Bjørn Keyn og med Skyllstad ved flygelet. Songen vart gjeven ut på 78-plata Harmoni 346 i 1957.
Italiensk
Biri skreiv ein italiensk tekst til songen kalla «Un momento ancora». Denne vart framført av Richard Anthony con orchestra i 1964.
Fransk
Ein fransk versjon vart skriven av Jean-Claude Annoux og kalla «Rien que toi». Denne er framført av fleire artistar.
Nederlandsk
Ein nederlandsk versjon vart skriven av Jelle de Vries og kalla «Niet alleen». Denne vart framført av Corry Brokken i 1968. Ein annan nederlandsk versjon vart skriven av Paula Patricio og kalla «Dan sta je nooit alleen». Denne versjonen vart framført av Astrid Nijgh i 1997.
Tysk
Jules Verard skreiv ein tysk versjon kalla «Allein bist du nie». Denne vart framført av «Howard Carpendale» i 1974, og sidan av Heino.
Ein tysk versjon vart òg spelt inn av Bela B. & The Tikiwolves med Gary'o'wolf.