cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finland i mellomalderen
Maktkampen mellom nordisk og tysk
I løpet av resten av 1360-åra voks motviljen mot at kong Albrecht lét tyskarar få stadig større innverknad i embetsverket. Då ein bondehær trua med å innta Stockholm, greidde sonen til Magnus Eriksson, Håkan Magnusson, og riksrådet å tvinga Albrecht til ei handfesting som gjorde han nesten makteslaus.
Den verkelege makthavaren var riksdrosten Bo Jonsson Grip, som til han døydde i 1386 hadde heile Finland i forlening. Ved ulike tiltak vart han den største jordeigaren i Skandinavia nokonsinne, og åtte i 1374 alle futedøma i Finland. Ifølge ei kjelde åtte han gardar i 340 sokn i riket. Han oppførte i tillegg Kastellholm på Åland, Raseborg i vestre Nyland, Korsholm slott i Österbotten og ei treborg ved munningen av Ule elv. Etter at han døydde i 1386 freista kong Albrecht å få att den tidlegare maktstillinga si. Albrecht tok tyske forbundsfellar til hjelp medan dei svenske stormennene fekk hjelp av den danske kongen sin formyndear, dronning Margrethe. Ho vart de facto vald til svensk regent den 20. mai 1388. Den 24. februar 1389 møttest to hærar i slaget ved Åsle utanfor Falköping, slaget slutta med siger for danskane. Trass i at Albrecht vart fengsla, hadde tilhengarane hans kontroll over slotta i Stockholm og Kalmar, og striden heldt fram til 1395.
Krigar med Novgorod
Krig og plyndringstog heldt fram mellom Sverige og Novgorod. Ifølge Novgorodkrøniken angreip desse ein tysk by eller borg nær ei elv ved den Bottenvika, som kallas Owla i 1377. Novgorodkrøniken kallar alle katolikkar for tyskarar, og ifølge ein teori er Owla identisk med Uleå. Ifølge krøniken angreip svenskane Ingermanland i 1395 og landet nordafor Ladoga i 1396. Etter nokre år med ro gjekk Novgorod til åtak på byen Vyborg den 26. mars 1411 og herja byen men klarte ikkje å innta festninga. Uleå vart herja igjen i 1415.
Kalmarunionen
I 1396 vart dronning Margrethe sin søsterdotterson Erik av Pommern vald til konge i Danmark, Noreg og Sverige. Margrethe hadde likevel den faktiske kontrollen fram til ho døydde i 1412, og ho dreiv gjennom Kalmarunionen i 1397. Margrethe gjekk inn for å sentralisera embetsverket og dei finske slottslena, med unntak av Vyborg, vart forvalta av futar i staden for av adelen. Kong Erik besøkte Finland minst to gonger, og blant anna deklarerte han i 1411 at øydemarkene tilhøyrde krona. Desse avsides områda kunne ligga opptil 200-250 km frå heimbygda og dei vart brukt av landsbyane til jakt og fiske.
Korjakia
Korjakia (russisk Корякский автономный округ) var fram til 1. juli 2007 eit sjølvstyrt distrikt (okrug) i Russland. Det var del av Kamtsjatka oblast, men samstundes eit av dei 88 føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. 1. juli 2007 vart distriktet slått saman med Kamtsjatka oblast til den nye eininga Kamtsjatka kraj. Samanslåinga vart godkjend i ei folkerøysting 23. oktober 2005. Korjakia er no eit distrikt i Kamtsjatka kraj. Hovudstaden er Palana, arealet er 301 500 km² og innbyggjartalet er 18 800 (2010).
Finland i mellomalderen
Kalmarunionen
På grunn av dei auka skattene braut det ut ein bondeopprør i øvre Satakunda i 1438, og det var uroligheiter både i Tavastland og Karelen. Vi veit berre litt om desse bondeopprøra. Sveriges riksforstandar Karl Knutsson (Bonde) gjekk med på å la Christoffer av Bayern verta vald til konge i september 1440 men fekk sjølv nokre len i Sverige òg alle slott og len i Finland i forlening, bortsett frå Kastellholm Slott og Åland län. Han budde etter dette på Vyborg Slott, inntil han i 1448 vart vald til svensk konge, men han mista trona att i 1465, vende tilbake til Finland og budde på Raseborg, inntil han atter for ein kortare periode, 1467-1470, vann kronen.
Korjakia
Korjakia ligg heilt aust i Russland, nord på stillehavskysten. Distriktet omfattar dei nordlegaste delane av Kamtsjatkahalvøya og dei nærliggande delane av fastlandet. På vestsida ligg Okhotskhavet og på austsida Beringhavet. Regionen er berglendt, høgste punktet er fjellet Ledjanaja, 2562 meter over havet. Fjellområda inneheld store mineralressursar som enno er lite utnytta, mellom anna kol, gull og platina. Middeltemperaturen i januar er - 17 grader celsius, i juli + 14 grader celsius.
Finland i mellomalderen
Kalmarunionen
Christoffer av Bayern døydde plutseleg i 1448, og den 20. juni valde det svenske riksrådet Karl Knutsson (Bonde) til svensk konge. I september valde danskane likevel grev Christian av Oldenburg til dansk konge. Den 20. november 1449 vart Karl krona til konge av Noreg i Trondheim. Åra etterpå vart prega av krig mellom Sverige og Danmark, fram til Kristian I òg vart vald til konge i Sverige den 29. juni 1457. Dagen etter vart han samtidig vald til konge ved ein seremoni i Åbo. På denne måten kunne han unngå ei brysam kongeforsikring.
Korjakia
Korjakia har ingen stader med bystatus. 26,5 % av folket bur i tettbygde område. Den etniske samansetjinga er:
Finland i mellomalderen
Kalmarunionen
Karl gjorde forsøk på å vinna attende den svenske trona og trua med å overgje Vyborg slott til russarane, men Christian sende ein hær og erobra att slottet og dreiv 30 000 fiendar på flukt. I 1456 vart han skulda av Christian I for samarbeid med russarane, som vart sett på som heidningar av pavestolen i Roma.Ii eit brev datert 19. oktober 1457 erklærte pave Callistus III i forlenging av dette i eit brev til erkebiskopen i Uppsala, Jöns Bengtsson Oxenstierna, Karl for ein tyrann og heidningestøtte. I 1463 skreiv Christian til pave Pius II at russane hadde gått til åtak på Sverige, Noreg og Finland som forklaring på at han hadde sendt ein hær til Finland for å forsvara landet. Christians tiltak vart sett på linje med krosstog.
Korjakia
Dei første russarane kom til området rundt midten av 1600-talet. Russisk busetjing i området kom ikkje før på 1800-talet. I 1927 budde om lag 11 000 menneske i det som no er Korjakia, av dei var berre 14 % russarar, og 60 % korjakar. 10. desember 1930 vart regionen Korjakia oppretta, som Den korjakiske nasjonale krins. Industriell utnytting av naturressursane i området tok til etter den andre verdskrigen, og korjakane vart ein minoritet. I 1990 budde det 45 000 menneske i Korjakia. Etter oppløysinga av Sovjetunionen har folketalet gått dramatisk ned, og var i 2010 berre 42 % av det det var i 1990. Korjakia fekk status som føderasjonssubjekt i den russiske føderasjonen, men i 2005 gjekk eit fleirtal inn for samanslåing av Korjakia og Kamtsjatka oblast til Kamtsjatka kraj. Dette vart gjennomført 1. juli 2007.
Finland i mellomalderen
Nye grensestridar
Ved austgrensa til Finland var det relativt rolig, ettersom Novgorod var ramma av indre strid. Dei tre brørne Axelsson hadde kontroll over Finland – Erik Axelsen Thott hadde Vyborg og Tavastehus, Iver Axelsen Thott hadde Korsholm, medan Lars Axelsen Thott hadde Raseborg. Oppdyrkninga av øydemarka hadde gjort at nybyggjarane hadde trengt over grensa både i Savolax og Österbotten. Erik Axelsson Thott styrkte forsvaret av Finland blant anna ved å bygga ein bymur rundt Vyborg. Han bygde òg ei festning, Olofsborg, ved sundet mellom Saimen og Haukivesi, kanskje på den russiske sida av grensa.
Novgorod anerkjende i 1471 overhøgda til Moskva, og i 1478 var sjølvstendet til Novgorod slutt. I 1479 vart trakta kring Olofsborg herja av russarane, og Erik Axelsson Thott leia ein hemnekspedisjon året etter. Dei tre Axelssønene døydde i 1480-åra, og den svenske riksforstandaren Sten Sture den eldre fekk Vyborg og dei øvrige austfinske lena.
I 1492 angreip russiske styrkar Vyborg slott, og svenskane måtte be riddarar frå den tyske ordenen i Baltikum om hjelp. I 1493 innleidde kong Hans forhandlinger med russarane om grensefred med heider ved grensa frå 1323 som grunnlag og med utveksling av fangar. I mellomtida vart det som i 1494 inngått ein fredsavtale mellom Moskva og den tyske ordenen, noko som undergrov svenskane sine høve til å få hjelp frå tyskarane i tilfelle av eit nytt åtak. Den 21. september 1495 omringa russiske styrkar Viborg, men statshaldar Knut Jönsson Posse var i stand til å avverja det første åtaket. Dei russiske styrkarne begynte å kringsetja festninga, og dei hadde dessutan artilleri som skadde tårn og murar. Den 30. november innleidde dei eit åtak som svenskane avverja trass svakare vilkår. Ifølgje legenda om den viborgska smällen skal russarane ha besett eit tårn, som svenskane fekk til å sprenga i lufta, men dette er sannsynlegvis berre ei skrøne. Gjengar av russarar plyndra og herja deretter det austlege Finland og Tavastland, sannsynlegvis òg Österbotten. Året etter angreip svenske troppar den russiske festninga Ivangorod i Ingermanland, ho vart innteke og vart øydelagt til grunnen. Deretter var både Sverige og Russland utmatta av krigen, og ein fredsavtale vart underteikna i Novgorod den 3. mars 1497.
Svenske forleningar av Finland
I 1497 vart riksforstandaren Sten Sture den eldre avsett, men den nye kongen, Hans, lét han få heile Finland med alle slotta i forlening på livstid. Kong Hans tid som svensk konge vart likevel kort, og i 1501 braut det ut eit opprør, som retta seg blant anna mot dei utanlandske futane. Den 21. januar 1504 vart Svante Nilsson (Sture) vald til riksforstandar.
Sverige var framleis i krig med Danmark. Den danske flåten herja kystane, og den danske kapteinen Søren Norby inntok Kastellholm på Åland i juli 1507. Året etter gjekk han til angrep på Borgå. Den 2. august 1509 inntok den danske riddaren Otto Rud Åbo, plyndra byen og bortførte skattane i domkyrkja. Klosteret i Nådendal leid same lagnad.
Befala på dei finske slotta hadde stilt seg bak Sten Sture den yngre. Dei vart no bytte ut med danskar: Lyder van Offense på Kastellholm, Wulff von Grevendorp på Åbo slott, Jöns Matson på Tavastehus, Tile Gisseler på Raseborg og Rolef Madsen på Vyborg og Olofsborg. Likevel var det òg finske adelege som gjorde opprør mot det danske styret, som Erik Fleming, Ivar Fleming og Nils Grabbe.
Kongens politikk vart innleiinga til ein ny borgarkrig. Borgarkrigen førte til at Sverige endeleg forlét Kalmarunionen og førte til at ein ung adelsmann, Gustav Eriksson (Vasa) vart vald til svensk konge. I 1523 var det slutt med det danske styret i Finland.
Reformasjonen
Svenskeveldet kom òg til å gjennomføre reformasjonen i Finland. Etter at den siste katolske biskopen i Finland, Arvid Kurck, døydde i 1522, vart Åbo biskopstift i åra 1524-1527 leia av Erik Svensson som ein valbiskop (electus), som ikkje utøvde full biskopsmyndigheit. Etter avgangen hans vart Martin Skytte utnemnd til ny biskop i Åbo. Han vart vigd til embetet sitt på tradisjonelt katolsk vis og vart sjølv verande katolikk, men hindra ikkje gjennomføringa av reformasjonen. I 1531 vart den første svenske messa gjennomført i Åbo, og kort tid etter vart det bestemt at gudstenesta i framtida skulle skje på landet sine eigne språk. I 1537 brende dominikanerklosteret i Åbo, og i 1538 vart munkane i franciskanerklosteret i Raumo fordrivne. Ein liknande lagnad ramma dei andre klostera i landet, franciskanar- og dominikanerklostera i Vyborg og franciskanerklosteret i Kökar. Berre birgittinerklosteret i Nådendal overlevde fram til slutten av hundreåret. I takt med at dei katolske ordningane vart oppheva, inndrog Gustaf Vasa omsynslaust ein stor del av kyrkja sine innkomstar og eigedommar. Av stor tyding var det at rektoren ved Åbo katedralskola, seinare biskop i åra 1554-57 Mikael Agricola skreiv ei rekke kyrkjelege skrifter på finsk og laga omsetjingar av Bibelen til finsk. I 1554 vart stiftet delt, og Paul Juusten vart biskop i Viborgs stift 1554-1563.
Qian Xueshen
Qian Xuesen var ein kinesisk vitskapsmann som var aktiv i missilprogrammet til både USA og Folkerepublikken Kina.
Qian studerte først ved Jiaotong-universitetet i Shanghai, der han tok ein eksamen i maskinteknikk i 1934. Han kom til USA i 1936 for å studere ved California Institute of Technology, der han fekk doktorseksamenen sin i 1939. Etter at han hadde undervist ved Caltech og MIT vart han tilsett av krigsprogrammet til USA og bestod den naudsynte tryggleiksklareringa.
Etter heimkomsten til Kina vart han engasjert i rakett- og missilprogrammet til staten, og han vart medlem av Kinas kommunistiske parti i 1958. Han blir òg rekna som opphavet til det kinesiske romfartprogrammet.
I 1980-åra vart Qian kjent som ein varm talsmann for qigong, som etter meininga hans kunne vidareutviklast med hjelp av marxistisk filosofi.
Knight Online
Knight Online er eit gratis MMORPG utvikla av MGame Corporation og Noah System. For augneblinken er det mange forskjellige selskap som held spel-servarene oppe etter geografisk region. Somme er Free to Play (gratis å spele), medan andre er Pay to Play (ein må betale for å kunne spele).
I august 2006 blei ein ny ekspansjonspakke, Reign of The Fire Drake, sleppt ut. Denne inneheld drastiske forandringar i spelet; blant dei eit splitter nytt brukargrensesnitt og 10 nye spelar-/ dugleiksnivå (levels).
Kongerike
Spelet går føre seg i to kongerike, Karus (orkar) og El Morad (menneske), som stadig er i konflikt. Ein må velje eitt av desse kongerika før ein startar spelet. Ein kan ikkje skifte kongerike igjen utan å måtte betale for ein såkalla nation transfer.
Klasser/jobbar
Knight Online har fire forskjellige klassar (classes) for begge kongerika: Warrior, Rogue, Magician og Priest. Kvar klasse har grunnleggjande dugleikar (skills) i tillegg til 3 forskjellige dugleiks-tre som dugleikspoeng kan bli lagde til. Ein får 2 dugleikspoeng (skill points) kvar gong ein går opp i spelarnivå (level) etter nivå 10. Kvar klasse har også eit sett med meisterdugleikar. Meisterdugleiks-poeng får ein ved å fullføre visse oppdrag (quests) etter nivå 60.
Buddhismen
Buddhismen er ein religion og filosofi basert på læra til Buddha, Siddhartha Gautama, som levde rundt år 500 f. Kr. og verka i Nord-India. Religionen spreidde seg til resten av Sør, Sentral-, Søraust og Aust-Asia, der han tok i seg innfødde tradisjonar. I moderne tid er også folk frå vestlege land blitt interesserte i buddhismen.
Læra tek utgangspunkt i livet me lever på jorda (samsara) som ein pinefull sirkel det er om å gjera å lausriva seg frå (nirvana). Dette kan ein oppnå ved å gjera gode gjerningar og ved å oppnå klår tenking. Dersom ein klarer å opna augo for korleis livet på jorda er eit band som gjev mest smerte, vil ein kunne lausriva seg og oppnå ro, oppvakning og samstundes utslokking. Den buddhistiske læra legg vekt på dei grunnleggjande reglane om å visa måtehald og unngå å skapa smerte.
Buddhistar meiner at det er irrelevant om det finst nokon overnaturleg skapar som skal dømma menneske etter at dei er daude, det er med andre ord ein agnostisk religion. På den andre sida lærer buddhismen om mange overnaturlege vesen, og ein tilber buddhastatuar og andre heilage figurar på om lag same måte som ein tilber bilete av Jesus og helgenar i kristendomen. =Sentral lære=
Dei fire edle sanningane
Dei fire edle sanningane er ein viktig del av læredimensjonen i buddhismen. Buddha la dei fram for 2500 år sidan i ein kjend tale i Hjorteparken ved Sarnath utanfor Benares. Dei er Buddha si analyse av verkelegheita og menneska. Dei to fyrste sanningane kan bli sett på som ein «diagnose», medan dei to siste er «resepten» som Buddha meiner er riktig for mennesket. Dei fire edle sanningane er:
Dei ti lovnadene
1. Å ikkje ta liv
2. Å ikkje ta det som ikkje blir gjeve
3. Å avstå frå forboden seksuell aktivitet
4. Å avstå frå urett tale
5. Å avstå frå rusande drikker
6. Å avstå frå fast føde etter kl. 12
7. Å avstå frå musikk, dans, skodespel og anna underhalding
8. Å avstå frå parfyme og smykke
9. Å avstå frå å sove i høge og mjuke senger
10. Å avstå frå kontakt med pengar og verdisaker.
Når det gjeld den tredje lovnaden om seksuell aktivitet, er det forskjellege reglar for ulike grupper innanfor buddhismen. For lekfolk vil det fyrst og fremst seie at seksuelt samliv høyrer til i ekteskapet. For munkar og nonner er all seksuell aktivitet forboden. Grunnen til den niande lovnaden om høge og mjuke senger er at dette blei sett på som eit symbol for luksus på Buddha si tid. Derfor skal munkar og nonner avstå frå dette.
Fellesskapet Sangha
Det buddhistiske fellesskapet blir kalla Sangha og «den firedelte fellesskapen». Det er dei ordinerte, som er munkar og nonner, og lekfolk (leke menn og leke kvinner). Dei som sluttar seg til buddhismen og blir ein del av denne fellesskapen gjer det ved å «ta dei tre tilfluktene», som også er kalla «dei tre juvelane». Dei tre tilfluktene er:
«Eg tek mi tilflukt til Buddha.
Eg tek mi tilflukt til læra (dharma).
Eg tek mi tilflukt til fellesskapen (sangha).»
Radiogen
Radiogen er noko av radioaktivt opphav. Ein nuklide vert kalla radiogen når han er danna som dotterprodukt ved radioaktiv spalting. Til dømes vil det av uran etter ei rekkje prosessar ha danna seg blyisotop som er radiogene.
Buddhismen
Fellesskapet Sangha
Lekfolket lever vanlege liv samtidig som dei prøvar å praktisera religionen på best mogleg måte, medan munkane og nonnene skal bruke alle krefter og all si tid på å leve etter læra i buddhismen. Ein blir fyrst ordinert til novise, der ein går i lære hos munkar eller nonner og må bli godkjent av desse. Ein mann treng å bli godkjent av munkar, medan kvinner må bli godkjent av båe munkar og nonner. Ein kan deretter bli ordinert vidare til munk eller nonne. Mange lever som dette heile livet, men det er lov å ombestemma seg og gå tilbake til å leva eit vanleg liv. Det er også vanleg at unge menn i til dømes Thailand let seg ordinerast for ein viss periode. I mange miljø gjev dette status og blir sett på som ein god start på det vaksne livet.
Dei kan også gjere ulikt arbeid som er til nytte for samfunnet. Munkane og nonnene kan til dømes drive undervisning og dyrking og forskning på plantar og urter. Dei kan drive sosiale prosjekt slik som rehabilitering av innsette som har sona ferdig. Det er lettare å få seg arbeid etter å ha vore i eit kloster enn dersom ein kjem rett frå fengsel, ettersom dei der får ein strukturert kvardag, får gjere praktiske oppgåver og læra å helde seg vekke frå meir kriminalitet.
Lukla
Lukla er ein landsby i Khumbu-regionen aust i Nepal der dei fleste Himalaya-ekspedisjonar startar turen sin mot Mount Everest.
Lukla ligg på 2 860 meter og har ein liten flyplass der dei fleste turistar og profesjonelle fjellklatrarar startar frå. Lukla tyder «staden med mange geiter og sauer».
Flyplass
Flyplassen Tenzing-Hillary Airport ved Lukla har hyppige samband til Katmandu. Fly frå Nepal Airlines og nokre andre selskap flyg hit.
Pleonasme
Pleonasme er bruk av overflødige ord eller teikn, «smør på flesk». Døme: ridande ryttar, tidlegare erfaringar, såkalla «domenetap» (i det siste dømet kolliderer adjektivet «såkalla» med hermeteikna).
Otterøy kyrkje
Otterøy kyrkje er ei åttekanta kyrkje frå 1858 i Namsos kommune i Trøndelag fylke. Kyrkja ligg sørvest på Otterøya, i bygda Skomsvoll.
Byggverket er i tre og har 350 plassar.
Maloje More
Maloje More (russisk skrift Малое Море, «Det vesle havet») er eit sund i Bajkalsjøen i Russland. Det går mellom øya Olkhon og vestsida av Bajkalsjøen. Sundet er om lag 8 km lang og 1,7 km breitt med ei djupne på 200 meter.
Maloje More er rikt på fisk og vatnet her er varma opp til 20-25 °C.
Elva Sarma renn ut i Maloje More.
Sundet er eit resultat av millionar av år med tektoniske rørsler, som har skapt ei senking mellom land og ei steinblokk som har skapt øya Olkhon.
Planetskin
Fenomenet planetskin oppstår når reflektert sollys frå ein planet lysar opp den mørke sida til ein av månane sine. Typisk resulterer dette i at månens mørke side blir bada i eit mjukt, svakt lys. Det best kjente eksemplet på planetskin, er jordskin, som kan bli sett frå jorda når månen er ei tynn sigd. Planetskin har også blitt observert andre plassar i solsystemet, til dømes på Saturns månar.
Kostanaj oblast
Kostanaj (kasakhisk Қостанай облысы) er eit oblast i Kasakhstan. Hovudstaden er Kostanaj, som har 207 000 innbyggjarar, medan sjølve oblastet har om lag 900 300 innbyggjarar. Den andre store byen i oblastet er Rudnij.
Geografi
Kostanaj oblast grensar til Russland i nord (oblasta Orenburg oblast, Tsjeljabinsk oblast, Kurgan oblast) og ligg nær Uralfjella. Det grensar òg til dei kasakhstanske oblasta Aktobe oblast i sørvest, Karagandy oblast i sør, Akmola oblast i søraust og Nord-Kasakhstan oblast i nordaust. Elva Tobol, ei sideelv til Irtysj, har kjelda si her og renn inn i Russland. Kostanaj har eit areal på 197 000 km² og er det sjette største oblastet i landet.
Marta Onstad
Marta Davidsdotter Onstad var ei norsk-amerikansk kvinne frå Aurland. Namnet hennar er knytt til Vosseforma av springaren Jarand Skinnarland.
Marta Onstad var ein god dansar i unge år, og namnet hennar vart fest til slåtten etter ei tevling på Lærdalsøyri i 1883. Ho dansa med Per Skaheim, og spelemannen Sjur Helgeland skulle spela. Marta ville helst danse til ein særskild springar, og tralla den slåtten som seinare fekk namn etter ho. Helgeland bygde slåtten meir ut seinare og kalla han opp etter henne. Ola Mosafinn lærde slåtten av Sjur, og slåtten vart skriven ned etter Ola i 1908.
Duppe
Duppe er tradisjonelt tilbehøyr til klubb og feitt og andre matrettar.
Veda
Vedaene er eldgamle religiøse skriftsamlingar, ein del av den skriftlege hovudkjernen i hindusimen. Dei inneheld hymne og historier om dei vediske gudane, filosofiske tankar om Gud og universet, og skildrar dessutan ei rekke ritual som skal utførast av prestar. Vedaene har inspirert mange seinare tradisjonar, som yoga, vedanta, tantra og bhaktirørsla
Ordet ved kjem frå sanskrit og tyder kunnskap, og er i slekt med det norske ordet visdom. I kronologisk rekkefølgje er dei fire vedaene Rigveda, Jadjorveda, Samaveda og Atharvaveda.
Skriftene blei til mellom 1.200 og 500 f.Kr., men før dette var innhaldet i dei blitt overført i munnleg tradisjon i lang tid. Mange forskarar meiner den eldste, samhita-delen i Rigveda, blei til mellom 1.800 og 800 f. Kr. Ein del hinduar meiner at alle vedaene blei til på same tid som verda blei til, og er blitt vidareformidla sidan den tid. Andre hevder at dei eksisterte i opptil åtte tusen år før dei blei skrivne ned.
Oppdeling
Kvar veda er delt inn i fire delar.
Vedaene blei skrivne ned på sanskrit, og blir endå lesne på dette språket. Delar av dei er òg omsette til fleire vestlege språk.
Snousundet
Snousundet er eit sund mellom Tsjirpoj og Brat Tsjirpojev i Russland. Kanalen er fylt av skjer og holmar. Han vart kalla opp etter Henry James Snow FRGS (1848-1915), ein engelskmann som jakta i og rundt Kurilane mellom 1873 og 1896.
Brevikbanen
Brevikbanen er ei jernbanestrekning på rundt ti kilometer som går frå Eidanger til Brevik i Telemark. Banen vart opna i 1895 med sporvidde 1067mm, lagt om til normalspor i 1921. Persontrafikken vart lagt ned i 1968. Sidan persontoga forsvann har berre kalktog til Norcems sementanlegg ved Ørvik, og annan godstransport trafikkert banen. Desse toga har gått sidan 1970-talet, og har vore spennande å sjå på for jernbaneentusiastar. Eldre lokomotiv som El 8, El 11 og El 13 har vore fast trekkraft på banen, og det vart brukt eit lok i kvar ende, dei siste åra eit lok i Brevikenden og ein skd (skiftetraktor) i Porsgrunnenden. I 2007 vart El 14 og Skd 226 nytta i denne trafikken. Sommaren 2008 gjekk det ein Skd 224 i Porsgrunnsenden.
I 1993 blei Grenlandsterminalen bygd ved Brevikbanen, og ein la eit jernbanespor til denne. Trafikken på dette sporet har vore særs liten, i drift ei kort stund i 2000. I 2009 hadde selskapet NorthSea Terminal prøvedrift med tomme containerar til terminalen. Det har òg vore importert nye lokomotiv via terminalen.
Maoriflugeskvett
Maoriflugeskvett, Petroica macrocephala, er ein liten sporvefugl i flugeskvettfamilien, Petroicidae. Han er endemisk for New Zealand, utbreiinga strekkjer seg over dei to hovudøyane og dessutan over fleire av dei omkringliggande øyane. Det er fleire underarter som viser stor variasjon i fjørdrakt og storleik. Der er òg stor skilnad i fjørdrakt mellom kjønna. Arten er ikkje truga, og har tilpassa seg endringane i New Zealand sitt biologiske mangfald.
Skildring
Maoriflugeskvetten er ein liten fugl, 13 centimeter og 11 gram på hovudøyane, med eit stort hovud og eit kort nebb. Hannar på Nordøya har svart hovud og rygg, svarte venger med kvitt vengeband, og ein kvit buk. Underartar på Sørøya, Chatham-øyane og Auckland-øyane er like, men har eit gult område over brystet under den svarte halsen. Hoene er brune i staden for svart. Begge kjønna av underarten på Snares-øyane er heilt svart, og er kjent som 'Black Tit'.
Maoriflugeskvettar er hovudsakleg insektetarar, beitar på små virvellause dyr som biller, larver, edderkoppar, møll, wetaer, meitemark og fluger. Om vinteren og hausten kan dei ete av frukt. Dei fleste underartane beitar i vegetasjon, ventar på ei grein og ser etter byttedyr. Dei plukkar òg insekt frå greiner og blad. Underarten på Snares-øyane beitar òg på bakken, på ein liknande måte som stripeflugeskvett.
Taksonomi og evolusjon
Maoriflugeskvett er ein av fire arter i slekta Petroica funne på New Zealand, slekta er truleg kolonisert frå Australia. Arten vart tidlegare trudd å ha vorte nedstamma frå skarlaksflugeskvett, men nyare forsking set spørsmålstegn ved dette. Det er fem underarter av maoriflugeskvett, kvar underart er avgrensa til kvar av dei følgjande øyar eller øygrupper, Nordøya, Sørøya, Snares-øyane, Chatham-øyane og Auckland-øyane. Maori-namnet på Nordøya er 'Miromiro', medan han på Sørøya er kjent som 'Ngirungiru'.
Underartane i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011:
Henrik Sjøfararen
Henrik Sjøfararen var ein portugisisk prins kjend for å ha støtta dei første portugisiske oppdagingsferdene langs vestkysten av Afrika.
Han var son av kong Johan I av Portugal og deltok i 1415 i erobringa av Ceuta i Nord-Afrika, der han vart guvernør. I 1419 vart han òg guvernør for provinsen Algarve i Portugal og i 1420 stormeister i Kristusordenen. Han tok initiativ til fleire portugisiske oppdagingsferder. Mellom anna til Asorane, Kapp Verde, Senegal og Gambia. Han var ikkje personleg med på ferdene, men stod for organisering og finansiering.
Olav Benum
Olav Benum var ein norsk gardbrukar, agronom og politikar frå Beitstad i Nord-Trøndelag. Han var stortingsrepresentant for Venstre frå 1945 til 1961, og fylkesordførar i Nord-Trøndelag 1966–67.
Benum var son til ein folkehøgskulestyrar, og gjekk sjølv Namdal folkehøgskole 1914–15, Mære landbruksskole 1915–17 og vart i 1919 utdanna sivilagronom frå Noregs landbrukshøgskule. Deretter var han gardsstyrar og timelærar ved Namdal folkehøgskole, og åra 1924-29 oppkjøpar for Statens kornforretning. I 1932 tok han over garden Havik i Vemundvik ved Namsos. Seinare var han fylkesagronom i Nord-Trøndelag 1941–42 og 1945–62.
Benum var ordførar i Vemundvik i åra 1938–41 og 1945. Under andre verdskrigen sat han ei kort tid fengsla av den tyske okkupasjonsmakta. Han flykta så til Sverige, der han 1942-25 arbeidde ved Den norske legasjon i Stockholm.
I 1945 vart han vald inn på Stortinget frå Nord-Trøndelag, der han hadde fast plass til 1961. Heile tida han var tingmann, var han medlem av landbrukskomitéen.
Benum var fylkesvaraordførar i Nord-Trøndelag i 1963, og medlem av Namsos bystyre 1963–71. Etter at Johan A. Vikan vart formann i Norges Bondelag i 1966, tok Benum over som fylkesordførar, ein posisjon han hadde ut året 1967.
Frå 1959 var Benum riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.
Paul Haslinger
Paul Haslinger er ein austerriksk musikar og komponist. Han bur og arbeider i Los Angeles.
I 1990-åra samarbeidde han med ei rekkje andre artistar, som det franske electronicabandet Lightwave, dark-ambient-ikonet Brian Williams eller Lustmord, songarane Anna Homler og Nona Hendryx, i tillegg til Jon Hassell.
Haslinger har sidan 1990-åra arbeidd mykje med musikk for film og fjernsyn, mellom anna for Sleeper Cell og Fear the Walking Dead. Han har òg laga musikk for videospela Far Cry Instincts, Rainbow Six: Vegas, Wolverine, Need for Speed og Tom Clancy's Rainbow Six Siege.
James Bulwer
Bulwer var fødd i Aylsham i Norfolk og studerte ved Jesus College i Cambridge. Medan han var i Cambridge fekk han teikneundervising av den kjende landskapskunstnaren John Sell Cotman. Han blei også medlem av Linnean Society of London grunna si interesse for muslingar. Ein av dei som føreslo han som medlem var marinbiologen William Elford Leach.
I 1818 blei Bulwer ordinert som diakon og i 1822 som prest. I 1823 blei han kapellan i Dublin. I 1831 flytta han til Bristol og i 1833 til St James's Chapel i Piccadilly i London. Gjennom fleire vintrar reiste han rundt i Spania, Portugal og på Madeira, somme gonger saman med filosofen Alfred Lyall. Våren 1825 sanka han eit eksemplar av ein ukjend petrellart på Madeira. Petrellen blei skildra av William Jardine og P.J. Selby i 1828 og gjeven det vitskaplege namnet Bulweria bulwerii. På engelsk er arten kalla Bulwer's petrel og på norsk spisshalepetrell. Bulwer blei også opphavet til namnet på petrellslekta Bulweria.
Bulwer flytta frå London i 1839 og flytta tilbake til Norfolk. Han blei kapellan ved godset Blickling Hall og seinare Hunworth. Då sønene hans byrja som elevar ved King's College School i London fornya han vennskapen med Cotman. Fleire av skissene hans frå Spania og Madeira inspirerte Cotman sine akvarellar.
Sack
Sack er ei gammal engelsk og tysk måleining for volum og masse for somme varer med store lokale variasjonar.
Som kornmål i Tyskland varierte sack til dømes frå kring 155 til kring 330 liter, medan ein 1 sack mjøl som handelsvekt i England var 127 kg. I Canada var 1 sack salt 102 kg, og i England var 1 sack ull lik 165 kg.
Tsar-bomba
Tsar-bomba (russisk: Царь-бомба) var ei sovjetisk prøvesprenging av ei hydrogenbombe. Ho vart detonert på Novaja Zemlja i Sovjetunionen 30. oktober 1961. Bomba har vorte estimert til rundt 50 megatonn og er den desidert største sprengladinga som nokon gong er vorte detonert.
Bomba vart detonert i ei høgd på 4 000 meter og gav eit lysglimt som var synleg i ein omkrins på 2 000 kilometer. Eldkula utvikla seg til å verte 4,6 kilometer brei i løpet av få sekund og resulterte i at menneske i ein omkrins på 100 kilometer på bakkenivå fekk 3. grads forbrenning. I ein omkrins på 1 000 kilometer gjorde trykkbølgja skadar på vegetasjon og bygningar. Atomsoppen steig 64 km til vers før han forsvann.
Sjølve bomba vog 27 tonn og var 8 meter lang og 2 meter brei. Modellen var eigentleg ei atombombe på 100 megatonn etter visjon frå den sovjetiske presidenten Nikita Khrusjtsjov. Denne vart aldri detonert og i staden redusert til 50 megatonn før ho vart detonert.
Trønderlaget
Trønderlaget er fylkeslaget for Noregs Mållag for Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag, utanom laga som er med i Naumdøla Mållag.
I 2004 hadde laget 731 medlemer.
1716
1716 (romartal MDCCXVI)
Carl Bugge
Carl Bugge var ein norsk geolog.
Han starta på bergstudiet ved Universitetet i Oslo (Kristiania) i 1900 og tok bergeksamen (can.min) i 1903. I 1904 vart han amanuensis hos professor L. Vogt ved Metallurgisk laboratorium. I 1906 studerte han i Hamburg, samstundes som han var assistent ved Noregs geologiske undersøkingar (NGU). Bugge vart myntmeister på Kongsberg frå 1907 til 1921, men heldt fram med dei geologiske undersøkingane sine og i 1918 vart han Dr. philos. med avhandlinga Kongsbergfeltets geologi. Som myntmeister var han med på å modernisere myntsystemet, og mellom anna innførte Noreg nikkelmyntar etter hans forslag. Han var òg medlem av bystyret i Kongsberg.
Frå 1921 til 1951 var han direktør ved Noregs geologiske undersøkingar (NGU) 1921–51. Han heldt då fram med vitskaplege arbeid, mellom anna med geologiske gradteigskart for Hemsedal og Gol. Som pensjonist heldt han fram det geologiske arbeidet og publiserte i 1954 avhandlinga Den kaledonske fjellkjede i Norge, som var ei samanstilling av dei geologiske observasjonane han hadde gjort gjennom livet sitt. Avhandlinga var nyskapande og han hevda mellom anna at fjellkjedefoldinga gjorde at bergartane låg invertert, altså at dei eldste bergartane låg over dei yngre bergartane. Han vart sterkt kritisert for denne påstanden då avhandlinga kom ut, men seinare forsking viste at Bugge hadde rett.
Han var gift med Catharine Werenskiold, dotter til målaren Erik Werenskiold.
Verk
Eit utval av verka som Carl Bugge publiserte.
Abbey Road Studios
Abbey Road Studios er eit kjent innspelingsstudio ved Abbey Road i området St John's Wood under City of Westminster i London i England. Det vart grunnlagt i november 1931 av plateselskapet EMI. Ved sida av å fungere som eit innspelingsstudio har lokalet også blitt brukt til å remastre fleire kjende klassiske musikkinnspelingar laga ved Kingsway Hall.
Historie
Bygningen vart oppført som eit georgiansk townhouse i 1831, og garden vart kjøpt opp av Gramophone Company i 1931 og konvertert til eit innspelingsstudio. Pathe filma opninga av studioet då Edward Elgar leia London Symphony Orchestra i innspelingssamlingar for musikken hans. Dei nærliggande husa vart også eigd av selskapet og vart brukt for å huse musikarar. På 1950-talet vart Abbey Road Studios brukt ofte av den leiande britiske dirigenten sir Malcolm Sargent, som også budde like i nærleiken av bygningen.
Det var for øvrig The Beatles som braut med tradisjonane og bytta innspelingsteknikar, og dermed flytta grensene for kva som blir sett på som populærmusikk. Ved å nytte seg av flanger, bakvendt innspeling, automatisk dobbelsporing (ADT) og kontrollert akustisk tilbakekobling, så brukte The Beatles studioa i Abbey Road for kva det var verdt.
Abbey Road Studios er mest kjent for å tilknytinga med The Beatles, som på si side spelte inn nesten alle albumutgivelsane og singlar ved Abbey Road mellom 1962 og 1970. The Beatles gav også sitt siste studioalbum namnet Abbey Road i 1969, etter gata der innselingsstudioet var plassert. Plateomslaget på denne utgivinga var tatt av Iain MacMillan utanfor studioet, med det resultatet at fotgjengarfeltet der dei fire medlemane vart fotografert kom til å bli ein valfartsstad for Beatles-fans over heile verda. Det har også blitt ein langvarig tradisjon for vitjande å ære bandet ved å skrive namnet sitt på gjerdet utanfor studioet, trass i at dette blir måla over månadleg.
Bandet Pink Floyd spelte inn størsteparten av albuma deira frå 1960- og 1970-talet ved Abbey Road og The Shadows gav utgivinga Live At Abbey Road namn etter studioet, med eit plateomslag til forveksling likt The Beatles. Av kjende plateprodusentar og lydteknikarar som har arbeideida ved Abbey Road kan ein nemne Sir George Martin, Geoff Emerick, Norman «Hurricane» Smith, Ken Scott, Haydn Bendall, Mike Stone, Alan Parsons, Phil McDonald, Richard Lush og Ken Townsend.
Artistar med innspelingar ved Abbey Road
Abbey Road Studios har blitt brukt av musikarar som blant andre The Beatles, Cliff Richard, Radiohead, Al Stewart, Pink Floyd, U2, Oasis, Camel, Alan Parsons Project, The Killers, The Shadows, Elliott Smith og Plácido Domingo. Studio to har blitt brukt av blant andre The Hollies, Manfred Mann, The Seekers, Gerry & the Pacemakers, Martin Briley, Mrs Mills, Panic at the Disco og Lucie Silvas.
Eggtåka
Eggtåka (òg kjend som CRL 2688) er ei protoplanetarisk tåka som ligg rundt 3000 lysår unna jorda i stjernebiletet Svana. Tåka består av laukliknande ringar av støv, og tvers igjennom ho går det eit støvband som stengjer ute lyset frå sentralstjerna.
Vest-Agder Mållag
Vest-Agder Mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Vest-Agder.
I 2004 hadde laget 460 medlemer.
Medlemslag:
Pantropisk utbreiing
Pantropisk er eit biogeografisk omgrep for ei utbreiing som omfattar tropiske regionar i alle verdsdelar. Omgrepet kan omfatta ein enkelt art, ei biologisk slekt eller ein større familie.
Grupper med utviklingslinjer ein kan føra langt tilbake har større sjanse for å vera pantropiske, ettersom dei kunne befolka kontinenta før dei skilde lag. Grupper kan også bli pantropiske gjennom langdistansepreiing, til dømes kokospalme som er blitt utbreidd ved hjelp av havstraumar. Menneskeleg transport, både vilja og utilsikta, kan også vera opphav til pantropisk utbreiing.
Nokre pantropiske grupper er mellom anna planteslektene Acacia og Bacopa.
Gianluca Pagliuca
Klubbspel
Pagliuca var målvakt 1987-94 på Sampdoria, 1994-99 på FC Inter, deretter for Bologna FC til 2006 og til sist ein sesong for Ascoli. Pagliuca var sisteskanse i Sampdoria sin gullalder. Han var såleis med om å vinne vinne den nasjonale cupen og serien, samt den europeiske cupvinnarcupen. Derimot måtte han og lagkameratar som Gianluca Vialli og Toninho Cerezo tole tap i Europacupfinalen 1992 mot FC Barcelona. Pagliuca var kaptein då FC Inter vann UEFA-cupfinalen 1998 med 3-0 over SS Lazio, hans einaste triumf med storlaget frå Milano. Etter overgangen til Bologna kom ikkje Pagliuca i nærleiken av dei store pokaloppgjera.
Aga Burjatia
Aga Burjatia (russisk Агинский Бурятский автономный округ, burjatisk Агын Буряадай автономито округ) var eit sjølvstyrt distrikt (okrug) i Russland. Det var del av Tsjita oblast, men samstundes eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden var Aginskoje, arealet var 19 300 km² og innbyggjartalet var 73 500 (2005). Den 1. mars 2008 vart distriktet slått saman med Tsjita oblast og danna det nye territoriet Zabajkalskij kraj.
Gianluca Pagliuca
Landslagsspel
Pagliuca vakta Italia sitt mål i 39 kampar i tida 1991-95 og 1997-98. Før han debuterte, var Pagliuca i 1990 med i VM-troppa på heimebane. I tre av dei 39 kampane møtte han og Italia det norske landslaget til dyst. Den 13. november 1991 enda EM-kvalifiseringskampen i Genova 1-1, etter Jahn Ivar Jakobsen gav Noreg leiinga. Men ingen av laga kom til Fotball-EM 1992. I det andre møtet med Noreg vart Pagliuca den fyrste målvakta utvist i ein VM-kamp. Den 23. juni 1994 i East Rutherford, midtvegs i 1. omgang storma den norsk midtbanespelaren Øyvind Leonhardsen forbi det italienske midtforsvaret på eit gjennomspel. Pagliuca ruste ut forbi 16-meteren og stoppa ballen med ein viljehands. Italia vann likevel kampen med sine 10 mann, gjennom ei heading av Dino Baggio etter hjørnespark. Under VM i fotball 1998 var Pagliuca målvakt då Italia i åttedelsfinalane slo ut Noreg med 1-0 på stadion i Marseille. Seks dagar seinare klarte ikkje Pagliuca å hindre at arrangørlandet Frankrike tok seg vidare frå kvartfinalane ved straffesparktevling, hans siste kamp i landslagsdrakt.
Aga Burjatia
Aga Burjatia var fullstendig omslutta av Tsjita oblast, sør i Sibir, nær grensa til Mongolia. Området er berglendt, høgste punktet er fjellet Alkhanaj, 1663 meter over havet. Om lag 30 % av arealet er skogkledd. Klimaet er kontinentalt, med kalde vintrar og varme somrar. Middeltemperaturen i januar er frå - 22 til - 26 grader celsius, i juli + 18 til + 20 grader celsius.
Aga Burjatia har ingen stader med bystatus. Ved folketeljinga i 2002 var fleirtalet burjatar (62,5 %). Russarar utgjorde 35,1 % av folketalet.
Burjatane, eit mongolsk folkeslag, vart underlagt russisk herredøme i 1648. Busetjinga Aginskoje vart grunnlagd i 1781. Etter den russiske revolusjonen i 1917 var det kampar mellom sovjetiske og "kvite" styrkar i området. Sovjetmakta vart etablert i 1920. Det autonome distriktet vart oppretta 26. september 1937. Etter oppløysinga av Sovjetunionen vart Aga Burjatia eit russisk føderasjonssubjekt.
Novaja Semlja
Novaja Semlja (russisk skrift Новая Земля, Novaja Zemlja, tyder 'Det nye landet', norsk Gåselandet) er ei øygruppe i Nordishavet nord i Russland og heilt nordaust i Europa ved Kapp Zjelanija. Øygruppa er administrert av Arkhangelsk oblast. Etter ei folketeljing i 2002 hadde ho 2716 innbyggjarar, der 2622 innbyggjarar bur i Belusjia Guba, ein landsby som fungerer som det administrative senteret på øygruppa. Av innfødde folk bur om lag 100 nenetsarar på øya, som hovudsakleg livnærer seg av fiske, fangst, jakt på isbjørn og sel.
Novaja Semlja består av to store øyar, med det smale Matotsjkinsundet i mellom, og fleire mindre øyar. Dei to store øyane Severnyj (nord) og Juzjnyj (sør). Novaja Semlja skil Barentshavet i vest frå Karahavet i aust. Det totale arealet til øyane er.
Geologi
Novaja Semlja er den nordlegaste delen av Uralfjella og dei indre områda fjellkledde. Mellom øygruppa og fastlandet ligg Karasundet. Det høgaste fjellet er 1547 meter over havet. Den nordlege øya har mange isbrear, medan den sørlege har tundraklima. Av mineralressursar på øya finn ein kopar, bly og sink.
Historie
Russarane kjende til Novaja Semlja alt på 1000-talet, då kjøpmenn frå Novgorod vitja området. Vesteuropearane oppdaga øya då dei leita etter Nordaustpassasjen på 1500-talet, og den første vesteuropearen som vitja ho var Hugh Willoughby i 1553. Den nederlandske oppdagaren Willem Barents nådde vestkysten av Novaja Semlja i 1594, og under ein seinare ekspedisjon runda han i 1596 øygruppa i nord og overvintra på nordaustkysten. Barents omkom under denne ekspedisjonen og kan ha vorte gravlagd nord på øya ) Under reisa til Fjodor Liitke i 1821–1824 vart vestkysten var kartlagd. Henry Hudson var ein annan oppdagar som passerte Novaja Zemlja medan han leita etter Nordaustpassasjen.
Øyane vart systematisk kartlagd av Pjotr Pakhtusov og Avgust Tsivolko tidleg i 1830-åra. Den første permanente busetnaden vart oppretta i 1870 ved Malje Karmakuly, som fungerte som hovudstad på Novaja Zemlja fram til 1926. Seinare vart det administrative senteret flytta til Belusjia Guba.
Små grupper med nenetsarar slo seg ned att på Novaja Zemlja i 1870-åra etter at russarane inviterte dei dit for å halde nordmennene borte. Denne folkesetnaden på om lag 1500 menneske vart flytta i 1950-åra då atomprøvespreningane starta.
Atomprøvespreningar
I juli 1954 vart Novaja Semlja erklært eit område for atomprøvesprengingar og bygginga av anlegget starta i oktober. og eksisterte gjennom det meste av den kalde krigen. «Sone A», Tsjornaja Guba, vart nytta i 1955–1962 og 1972–1975. «Sone B», Matotsjkin Sjar vart nytta for underjordiske testar i 1964–1990. Sone C, Sukhoj Nos, vart nytta i 1958–1961 og var åstad for Tsar Bomba i 1961, ein rekordstor eksplosjon på 50 megatonn i atmosfæren. Andre testar vart utførte andre stader på øyane og det offisielle testområdet dekte halvparten av landområdet.
I 1963 vart det avgrensa testforbodet innført som forbaud dei fleste prøvespreningar i atmosfæren. Den største underjordiske testen på Novaja Semlja fann stad 12. september 1973 og involverte fire atombomber med ein samla styrke på 4,2 megatonn. Sjølv om krafta var langt mindre enn Tsar Bomba og andre atmosfæriske testar, førte eksplosjonen under bakken til trykkbølgjer like kraftige som naturlege jordskjelv. Eksplosjonen i 1973 målte 6,97 på Richterskalaen og starta eit ras som flytta 80 tonn med massar som blokkerte to breelvar og danna ein 2 km lang innsjø.
I 1988-1989 førte glasnost til atomprøvespreningsområdet på Novaja Zemlja vart offentleg kjend, og i 1990 utførte Greenpeace-aktivistar ein protest på øya. Den siste atomprøvespreninga vart utført i 1990. Dette var òg den siste som vart utført i Sovjetunionen og Russland.
Gryllefjord kapell
Gryllefjord kapell er ei langkyrkje i tre som står i Gryllefjord i Senja kommune i Troms og Finnmark.
Bygget vart reist som bedehus og sidan vigsla som kapell. I 1938 vart det påbygd. Preikestolen og døypefonten er frå det året og vart laga av Olav Flakstad. Utanfor kapellet står ein bauta til minne om ein tragedie under den andre verdskrigen, i 1943, då 13 fiskarar omkom på Svennsgrunna utanfor Senja.
Gravplass
Gravplassen for området ligg i Ballsvika, over fjella nordaustom Gryllefjord.
Coromandel Range
Coromandel Range er ei rekkje av ulendte åsar og fjell som strekkjer seg langsetter Coromandelhalvøya på Nordøya på New Zealand. Han ligg 60 km aust for Auckland City og går i nord-sør i nesten 85 km. Det høgaste punktet i ryggen er Mount Moehau, 892 m.o.h. heilt i nord på halvøya i Moehau Range. Coromandel Range har ei rekkje toppar som måler meir enn 600 meter i høgde.
Den store øya Great Barrier Island, som ligg ved inngangen til Haurakigolfen like nord for Coromandelhalvøya, kan sjåast på om ei nordre forlenging av denne ryggen.
På grunn av det stort sett ubygde og vanskeleg tilgjengelege terrenget, finst det her ei rekkje dyre- og plantearter som i stor grad har fått vera i fred for menneskeleg påverknad.
Valdres Mållag
Valdres Mållag er fylkeslaget for Noregs Mållag for Valdres i Oppland fylke.
Yrkesmållaga
I 2004 hadde laga 389 medlemer.
Yrkesmållag:
Arabatneset
Arabatneset (ukrainsk Арабатська стрілка, Arabatska strilka; russisk Арабатская стрелка, Arabatskaja strelka; krimtatarisk Arabat beli), òg kalla Arabattunga, er ei landtunge som skil dei store, grunne og særs salte lagunane kalla Sivasj frå Azovhavet. Landtunga ligg mellom byen Henitsjesk i Ukraina og nord og nordaustsida av Krimhalvøya i sør. Ho er skild frå Henitsjesk av Henitsjesksundet (russisk Генический пролив).
Arabatneset er 112 km langt, og er frå 270 meter til 8 km brei; medan neset har eit areal på 395 km2. I snitt er breidda 3,5 km. Neset er lågt og rett på sida som vender ut mot Azovhavet, medan sida mot Sivasj er meir svingete. Strendene langs Azovhavet er populær og kysten her er langgrunn. Temperaturen i sjøen er kring 0 °С om vinteren, 10–15 °С våren og hausten og 25–30 °С om sommaren. Kring halve landtunga ligg i Kherson oblast i Ukraina og den andre halvparten høyrer til Krimhalvøya.
Heilt sør på Arabatneset ligg den historiske Arabatfestninga, og som har gjeve namn til landtunga. Festninga vart bygd på 1600-talet av den tyrkiske armeen.
I 1968 vart scenar frå ein kjend sovjetisk film, Sluzjili dva tovarisjtsja filma ved neset.
Theodor Broch
Peter Theodor Broch var ein norsk jurist og politikar frå Oslo.
Broch arbeidde som journalist frå 1922 og var medarbeidar i «Mot Dag» i tida 1923-30. Han tok juridisk embetseksamen i 1927. Frå 1930 arbeidde han som sakførar i Narvik fram til invasjonen i Noreg i 1940. I åra frå 1934 til 1940 var han ordførar i Narvik. Han var arrestert i 1940 av den tyske okkupasjonsmakta, men rømde og kom seg til USA via Sverige of Sovjetunionen. I Nord-Amerika arbeidde han med å fremje Noregs sak, gav i 1942 ut boka The Mountains Wait (Fjellene venter, 1946). Frå 1942 til -44 var han i England. Major Broch var frå november 1944 til krigsslutt i 1945 med i den norsk militærstaben utplassert i Finnmark.
Hausten 1945 vart Broch vald til stortingsrepresentant for kjøpstadene i Nordland, Troms og Finnmark. På Stortinget representerte han Arbeidarpartiet og var medlem av kommunalkomiteen. Han trekte seg tilbake etter ein stortingsperiode.
Frå 1949 til 1973 var Broch rådmann i Tønsberg kommune. Sidan arbeidde han som advokat for framandarbeidarar i Oslo. Broch var med på å stifte Norsk-Pakistansk forening, og var formann i foreininga frå starten i 1978 til 1981.