cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sembrafuru
Utsjånad
Unge konglar er mørkt purpurfarga, mogne konglar er raudbrune, butt eggforma og om lag 8 cm lange. Frøa sit i konglane til konglane har ramla ned frå treet. Frøa er store, nesten som små hasselnøtter. Sembrafuru kan bli mellom 500 og 1000 år gamal.
I Sibir vert sembrafurua opptil 40 m høg; i Alpane knapt halvparten.
Økologi
Sembrafurua er hardfør, ho kan vakse heilt inn mot isbrear. Ho set moderate krav til jordbotnen. Ho veks gjerne på leirhaldig jord, men kan òg vakse på myr. Småtre toler noko skygge, medan fullvaksne tre treng fullt lys.
Hjortevilt beitar gjerne på baret og barken av unge tre. Fuglar og gnagarar et gjerne dei næringsrike frøa. Fuglar kan spreie ta med seg konglar og slik hjelpe til med å spreie frøa.
Eigenskapar
Veden er mjuk, men varig. I Sveits vert han helst bruka til innvendig panel og møblar.
Baret vert bruka som pyntegrønt. Treet vert planta som parktre. I Noreg er det berre forsøksvis planta som skogbrukstre.
Enevold Brandt
Enevold Brandt var ein dansk greve. Han fekk i 1769 ei stilling som kammerherre ved kong Kristian VII av Danmark-Noreg sitt hoff.
Brandt vart ein samansvoren av Struensee. Struensee skaffa seg sterk innverknad på statsstyringa, i og med at kongen var psykisk sjuk. Dei vart arrestert saman natta til den 17. januar 1772, tiltalt og dømd for majestetsfornærming. Dommen vart sett ut i livet på Øster Fælled den 28. april 1772. Struensee og Brandt fekk begge fyrst hogge av høgre hand, og kort etter heldt bøddelen opp hovuda deira framfor folkemengda. Kroppane vart parterte og lagt på steile og hjul. Hovuda og hendene vart sett på ein stake.
Jehovas vitne
Jehovas vitne er eit internasjonalt og verdsomfattande trussamfunn. Jehovas vitne kallar seg kristne og baserer trua si på tekstane i Bibelen, slik desse vert tolka av trussamfunnet si leiing i Sambandsstatane. Dei har ei lære som skil seg vesentleg ut frå dei fleste andre kristne trussamfunna, som dei òg markerer avstand til. Jehovas vitne ser sin religion som den einaste sanne.
Jehovas vitne har om lag 8,6 millionar medlemer.
Historie
Den unge Charles Taze Russell danna i byrjinga av 1870-åra ei bibelstudiegruppe i Allegheny i Pennsylvania i USA. Med tida voks gruppa, og medlemmene vart med tida kalla «Dei Internasjonale Bibelstudentane». I 1931 hadde trussamfunnet, som no var ein internasjonal, religiøs organisasjon, namnet Jehovas vitne. Dei meiner at deira tru og handlingar ikkje representerer noko nytt, men er ei gjenoppretting av kristendomen frå det første hundreåret.
Jehovas vitne har oppover i historia vorte utsette for forfølging og motstand i mange land. Under krigen døydde mange av dei i Nazi-Tyskland sine konsentrasjonsleirar.
Namnet Jehova
Jehovas vitne meiner namnet Jehova er ei form av JHVH (hebraisk: ), som er stavinga av Gud sitt namn i Det gamle testamentet.
Jehovas vitne meiner at dei første kristne gjorde som israelittane i gammal tid, og brukte Guds namn JHVH i tilbedinga. Dei har derfor gjeninnført namnet også i Det Nye Testamentet, sjølv om tetragrammet JHVH ikkje finst i den greske grunnteksten.
Jesus Kristus
Jehovas vitne meiner at Jesus Kristus var guddommeleg, og son til Gud, men at Jesus er underordna Gud. Dette er ulikt andre kristne gruppers kristologi, som seier at Faderen og Sonen er same Gud. Jehovas vitne lærer at Jesus er den same som erkeengelen Mikael; han var Mikael før han kom til jorda, og han blei Mikael att etter at han steig opp til himmelen. Jehovas vitne meiner at Gud øydela Jesu jordlege lekam og at Jesus stod opp att med ein andeleg lekam. Dei meiner òg at Jesus vart avretta på ein staur og ikkje på ein kross. Ordet «kross» er difor byta ut med «pæl» i deira bibelomsetjing.
Frelse
Vitna har sidan 1930-åra trudd at 144 000 personar vil kome til himmelen, mens resten av Guds tenarar vil få leve evig på jorda i framtida. Dei som ikkje er medlemer, vil verta utsletta under Harmageddon.
Blodoverføringar
Vitna meiner blodoverføringar ikkje er tillate etter Guds lov. Dei nektar derfor å akseptere medisinsk behandling som involverer blodoverføring.
Teneste
Vitna er kjende for sitt internasjonale, nært knytte brorskap. Dei tar avstand frå feiring av jul, bursdagar og andre ikkje-bibelske skikkar. Dei er militærnektarar og deltek ikkje i offentleg politikk. Dei har forbod mot å eta blod og mot å bruke tobakk.
Det er venta at alle medlemar skal vera forkynnarar som deltek i evangelisering ved å oppsøkja folk i heimen og på gatene. Litteratur, til dømes blada Vakttårnet og Våkn opp!, som kjem ut på ei rekkje språk, vert delt ut gratis som ein del av forkynninga deira.
Dei praktiserer offentleg dåp ved fullstendig nedsenking i vatn. Barn, så vel som nye medlemar, kan tene som «udøypte forkynnarar» fram til dei vert døypte.
Struktur
Heile trussamfunnet vert leia frå hovudkontoret i Sambandsstatane, der ei gruppe godt vaksne eller eldre menn utgjer det internasjonale styrande råd. Dei har hovudansvaret for å administrere vitna si verksemd. I byrjinga var det styrande råd identisk med styret for Vakttårnselskapet. Dette vart endra i 1970-årene, og selskapets styre vart skilt frå rådet i 2000.
Kvar forsamling utnemner kvalifiserte menn til «eldste»; tittelen prest er ikkje nytta. Det er spesielt dei eldste som er ansvarlege for disiplin og forkynning. Reisande tilsynsmenn vitjar forsamlingane to gonger i året på vegne av organisasjonen.
Det finst i dag meir enn 119 485 forsamlingar fordelt over heile verda.
Jehovas vitne i Noreg
Hovudsenteret til Jehovas vitne i Noreg ligg i Enebakk. Deira omsetting av bibelen, Ny Verden-oversettelsen, kom på norsk i 1996.
Alkymi
Alkymi (arabisk al-kimiya) er ei nemning på ein vitskap i eldre tid, ein protovitskap som var forløpar for moderne kjemi. Ein alkymist blanda ulike stoff og utsette dei for varme og anna påverknad for å prøva å laga verdfulle ting som til dømes gull.
Historie
Gjennom mellomalderen dreiv alkymistane hovudsakleg med forsøk på framstilling av gull og kjærleiksdrykkar, med varierande hell. Tankar om at ein skulle kunna framstilla allereie kjente stoff, til dømes gull, ved å blanda andre stoff, er basert på Aristoteles' teori om at alle stoff i sin tur er oppbygde av dei fire elementa i ulike blandingar. Ved å blanda ulike stoff i rette forhold skulle ein kunna få fram kva som helst for andre stoff. Namnet på alkohol er ein arv frå alkymistane. Deira tankesystem bygde på ulike mengder av magi, platonisme, gnostisisme og andre no utdøydde samanblandingar av den materielle og andelege verda. Ei seigliva oppfatning var til dømes at varme var ein slags væske som fanst inni materien, og at brennbare stoff inneheldt eit særleg «eldstoff» kalla flogiston.
Alkymi har alltid vore populært i okkulte kretsar, og nådde ein topp på 1800-talet, då blant andre August Strindberg eigna seg til dette under sterk påverknad av Emanuel Swedenborgs tankar. Under eit eksperiment lykkast han å framstilla svovelkis av jern og svovel, og trudde han hadde framstilt ekte gull. Tanken vart teken opp av Carl Gustav Jung, som skreiv om individuasjonsprosessen med alkymien som symbolspråk og teorien om ein gjeven orden til all utvikling. Under Jungs påverknad har seinare alkymien på 1900-talet påverka nyreligiøse rørsler, men òg forskarar i ulike kulturvitskapar.
Byllepest
Byllepest er den vanlegaste forma for pest og har stått bak fleire epidemiar og pandemiar gjennom historia. Svartedauden på 1300-talet var sannsynlegvis ein byllepestpandemi. I dag er sjukdommen lite utbreidd, men finst framleis i nokre område.
Infeksjonssjukdommen er forårsaka av bakterien Yersinia pestis og er kjenneteikna av lymfeknutar som hovnar opp til store, væskefylte byllar. Desse kan det gå koldbrann i slik at dei får ein blåsvart farge. Same bakterien kan òg føra til lungepest (lungebetennelse) eller blodforgifting (sepsis) ved at dei spreier seg i kroppen med blodet. I nokre høve kan dei også føra til hjernehinnebetennelse (meningitt).
Byllepest vert spreidd til menneske med lopper frå gnagarar og rotter. Byllepest hadde, slik han arta seg i seinmellomalderen, ein letalitet på 50-60 %. I moderne tid har sjukdommen ein letalitet på 30-60 %. Byllepest kan behandlast med antibiotika, og tidleg behandling gjev betre prognosar.
Frå 2010 til 2015 blei det rapportert om 3 248 tilfelle av pest i heile verda. 584 av dei førte til dødsfall. I dag er sjukdommen vanlegast i Afrika, og mest endemisk i Den demokratiske republikken Kongo og på Madagaskar. Han finst også i Peru.
Kjelder
Pest Peste Dżuma
Tanzania
Tanzania er ein stat i Afrika. Sidan 1996 har hovudstaden vore innlandsbyen Dodoma, medan den tidlegare hovudstaden, kystbyen Dar-es-Salaam, framleis hyser mange regjeringskontor.
ABS
ABS har fleire tydingar:
Tanzania
Historie
Kystlinja til Tanzania har vore prega av mykje strid, fyrst frå portugisarar og arabarar, seinare mellom ulike europeiske makter. Landet var tidlegare ein del av Tysk Austafrika, etter at fastlandet blei kolonisert av i 1891 og direkte styrt frå Tyskland. Landet Tanzania er eit resultat av den politiske unionen mellom fastlandet Tanganyika og øyane Zanzibar og Pemba. Dei to delane fekk sjølvstende frå Storbritannia kvar for seg, fastlandet i 1961 og øyane i 1963
Geografi
Kilimanjaro, det høgaste fjellet i Afrika, ligg i Tanzania, og landet har kystline mot Victoriasjøen.
Zanzibar er ei kjend øy som høyrer til Tanzania og ligg rett utanfor kysten.
Geologisk er Tanzania hovudsakleg bygt opp av prekambriske vulkanittar, granittar og gneisar som dannar store platåmassiv på 800–1500 moh. Dei høgaste områda består av yngre, vulkansk material.
Høglandsplatået er avgrensa i aust av kystsletta, i vest og nord av den store austafrikanske søkkegropa (Riftdalen). Langs kanten av søkkegropsystemet er landmassen heva og dannar markerte høgderyggar. I seinkingssona ligg fleire høge vulkanar, mellom anna det høgaste fjellet i Afrika, Kilimanjaro.
I søkkegropsystemet finn ein Dei store sjøane, bl.a Tanganyika- og Malawisjøen som dannar delar av grensa mot vest. Botnen av Tanganyikasjøen ligg 358 m under havoverflata, og er det lågaste punktet i Afrika. I nord, mot grensa til Uganda, ligg Victoriasjøen, 1134 moh.
Søraust og austom Victoriasjøen ligg det store savanneområdet Serengeti med Serengeti nasjonalpark, som har eit rikt dyreliv. Søraust for Serengeti ligg det store Ngorongoro-krateret, ein kaldera med ein diameter på 22,5 km. Den opne grassletta inne i kalderaen er beitemark for store dyreflokkar, både ville og dyr og kvegflokkane til masaiane. Dette er òg ein nasjonalpark. Det sentrale platålandskapet søkk trinnvis mot den låge kystsletta ved Indiahavet.
Utanfor kysten ligg ei rekkje øyar, skilt frå fastlandet av den 35 km breie Zanzibar-kanalen. Hovudøyane er Zanzibar (1637 km²) og Pemba (974 km²), som begge hevar seg ca 90 moh. Øyane består av heva korallrev og er dekt av leire og sand.
Tanzania vert drenert av ei rekkje elvar og den lengste er Rufiji på 282 km.
Slettelandskap
Høglandsplatået utgjer mesteparten av arealet i Tanzania. Fjellplatået tilhøyrer det afrikanske skjoldet og er ein sørleg analog til det austafrikanske høglandet. Serengetisavanna dekkjer 30 000 km² og består av fleire nasjonalparkar og viltreservat. Riftdalen strekkjer seg gjennom det vestlege Tanzania og omfattar dei store sjøane med mellom anna Tanganyikasjøen.
Fjell
Langs kanten av søkkegropa finst fleire av dei høgaste fjella i Afrika, medan i Aust-Tanzania finst Eastern Arc Mountains med toppar over 2000 moh.
Kilimanjaro er det høgaste fjellet i Afrika og blant dei største stratovulkanane i verda. Vulkanen er sovande og samansett av tre hovudkjegler, Kibo, Mawenzi og Shira, og mange mindre vulkankjegler.
Meru er det fjerde høgaste fjellet i Afrika og det nest høgaste i Tanzania. Han er ein delvis aktiv stratovulkan.
Dei høgaste toppane er vulkanske. Dei fleste av fjelltoppane er utsløkte vulkanar som dannar kalderaer, som Ngorongoro, og nokre er semiaktive vulkanar som Kibo og nokre er aktive som Alte Doinyo Lengai. Mange av kratera har kratersjøar som t.d. Ngozi. Mange av dei høgaste toppane er dekt av snø og det finst isbrear i høgfjellet, t.d. Furtwängler og Rebmann på toppen av Kilimanjaro.
Elver
Kagera er det lengste tilløpet til Victoriasjøenog blir rekna som kjeldeelva til Nilen. Ruvuma er grenseelv mellom Mosambik og Tanzania. Rufiji er den lengste elva i landet. Kalambo er ei elv og ein foss på grensa mellom Zambia og Tanzania med stor fallhøgd.
Innsjøar
Tanganyikasjøen og Victoriasjøen tilhøyrer Dei store sjøane. Andre sjøar er Natronsjøen, Eyasi, Makati og Manyara. Victoriasjøen er den største innsjøen i Afrika. Han er kjelde til Nilen og den nest største ferskvassjøen i verda. Tanganykiasjøen er den nest største innsjøen i Afrika og den nest djupaste på jorda.
Klima
Mykje av Tanzania er høgareliggande område som gjer at temperaturforholda vert ganske behagelege. Nedbøren kan derimot kome ganske uregelmessig, noko som tidlegare har ført til svoltkatastrofar. Som regel får ein tørkeperiodar i samband med El Niño-episodar. Det meste av låglandet og dei høgareliggande områda, inkludert Serengeti, får om lag 500 mm nedbør i året. Det meste av dette kjem i samband med torevêr i perioden frå november til mai. I områda der den søraustlege passatvinden bles opp mot fjella får ein derimot mykje meir nedbør, særleg i høgda rundt 2000-3000 m. Dei sørlege områda av fjellet Kilimanjaro får i overkant av 3000 mm i året.
Ein sjeldan gong kan ein tropisk syklon ved Mosambik gje kraftig vind og store nedbørsmengder på kysten av Tanzania. Like utanfor kysten får øyane Zanzibar og Pemba om lag dobbelt så mykje nedbør som kystbyen Dar es Salaam
Økonomi
Tanzania er eit av dei fattigaste landa i verda. Jordbruk er den viktigaste næringa og står for halvparten av av BNP, 85 % av eksporten og sysselset 80 % av arbeidskrafta. Skiljet mellom rike og fattige er stort.
Verdsbanken og IMF har avsett fond for å rehabilitera den økonomiske infrastrukturen til Tanzania og lindra fattigdommen i landet. Sidan 1990-talet har det opplevd økonomisk vekst, mellom anna gjennom utvinning av gull, olje og naturgass.
Conwy grevskapsdistrikt
Conwy er eit grevskapsdistrikt i det nordlege Wales. Dei viktigaste byene er administrasjonsbyen Conwy, Llandudno, Betws-y-Coed og Colwyn Bay. Det ligg i eit område som tidlegare høyrte til Caernarfonshire og Denbighshire.
Grevskapsdistriktet vart oppretta 1. april 1996 ved at distrikta Aberconwy og Colwyn vart slått saman. Det opphavlege namnet var Aberconwy og Colwyn og grevskapsrådet endra dette dagen etter til Conwy.
Elva Conwy renn frå Snowdonia gjennom Betws-y-Coed og ut i Irskesjøen ved Conwy slott.
Dolly Parton
Parton har hatt 25 songar på toppen av Billboard-countrylista, som er rekord for ein kvinneleg artist (i lag med Reba McEntire). Ho har 44 topp 10-album på countrylista, som er rekord for alle artistar, og 110 av singlane hennar har gått inn på lista dei siste 40 åra. Ho har fått ti Grammyprisar og 49 nominasjonar, inkludert æresprisen. I tillegg har ho vunne ti Country Music Association Awards, mellom anna som årets artist og som ein av berre sju kvinnelege artistar som har vunne denne prisen. Ho har vunne fem Academy of Country Music Awards og tre American Music Awards.
I 1999 vart Parton innlemma i Country Music Hall of Fame. Ho har komponert over 3 000 songar, inkludert «I Will Always Love You» (som har nådd toppen av den amerikanske countrylista ved to forskjellige høve, og i tillegg vert ein internasjonal pophit for Whitney Houston), «Jolene», «Coat of Many Colors» og «9 to 5». Ho er òg blant få som har hatt minst ein nominasjon blant Oscarpisen, Grammyprisen, Tonyprisen og Emmyprisen. Som skodespelar har ho spelt i filmar som 9 to 5 (1980) og The Best Little Whorehouse in Texas (1982), som ho vart nominert til Golden Globe for i kategorien beste skodespelarinne, i tillegg til Rhinestone (1984), Steel Magnolias (1989), Straight Talk (1992) og Joyful Noise (2012).
Diskografi
(Utval)
Ryota Arimitsu
Ryota Arimitsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Avispa Fukuoka og V-Varen Nagasaki.
Dolly Parton
Hall of Fame og Walk of Fame
Parton blei gjeven ei stjerne på Hollywood Walk of Fame i 1984, ved 6712 Hollywood Boulevard i Hollywood og ei stjerne på Nashville sin StarWalk for Grammy-vinnarar;
Vangsvatnet i Lesja
Vangsvatnet er eit vatn som ligg i Lesja kommune i Innlandet. Vatnet har ein fiskebestand av aure og harr.
Al-`Ula
Han var hovudstad for dei gamle lihyanittane (dedanittane). Her finst fleire arkeologiske funn som er over 2000 år gamle.
Historie
Den eldre historia til oasen er delt inn i fleire fasar. Det dedanittiske kongedømet strekkjer seg over 600- og 500 fvt. Dedan er nemnt i «Harraninskripsjonane». På desse er det fortalt korleis Nabonidus, kongen av Babylonia, leia eit militært felttog inn i nordlege Arabia i 552 fvt. eller noko seinare, og erobra Tayma, Dedan og Yathrib, den gamle Medina. Ein trur at kongedømet rundt 400-talet fvt. byrja å gå i arv.
Dei neste fire hundreåra, fram til kring 100 fvt., eksisterte Kongedømet Lihyan. Nabatearane var herrar i regionen minst fram til 106 evt., då romarane erobra hovudstaden deira Petra. Nabatearane gjorde Hegra, dagens Mada'in Saleh, den andre hovudstaden sin. Maktsenteret i regionen flytta seg slik til Hegra, kring 22 km nord for Al-`Ula.
Muhammed drog gjennom Al-`Ula i 630 på veg til Tabuk. Al-Mabiyat som ligg kring 20 km unna, nær Mughaira, vart det neste handelssenteret i regionen. Det blømde frå kring 650 fram til det gjekk nedover ei stund før 1230.
På 1200-talet vart gamlebyen i Al-`Ula bygd og mange steinar frå dei gamle ruinane i Dedan og Lihyan vart nytta om att. Al-`Ula vart så den største busetjinga i regionen fram til moderne tid. Det vart bygd ein jernbanestasjon for Hejazbanen i 1901-08. Jernbanelinja gjekk gjennom den vestlege delen av Al-Khuraiba kring 12 km nord for gamlebyen. På 1900-talet var det nye bysenteret oppretta ved sidan av gamlebyen og etter kvart flytta folk ut av dei gamle bygningane. Den siste familien skal ha drege der frå i 1983, medan moskéen var i drift fram til 1985. Både ruinane av mellomalderbyen og den antikke liyhanittiske busetnaden ligg i dag innafor den moderne byen.
Den første europearen som vitja staden i moderne tid var Charles Doughty i 1876. Charles Huber var i Al-`Ula i 1881–82. Han kom attende i 1883 i lag med Julius Euting. Dei franske oppdagarane A. Jaussen og R. Savignac vitja regionen i 1909 og igjen i 1910 og kopierte inskripsjonar og utforska ruinane. I 1968 undersøkte eit lag arkeologar frå Universitetet i London kring femten inskripsjonar.
Arthur Antunes Coimbra Junior
Arthur Antunes Coimbra Junior er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Sagan Tosu.
Herre Gud, ditt dyre navn og ære
«Herre Gud, ditt dyre navn og ære» («HErre GUD! Dit dyre Navn og Ære» i originalmanuskriptet) er opphavleg ein læresong på 16 vers, skriven av Petter Dass seinast 1698 som ei forklaring til den andre bøna i Fadervår, Lat namnet ditt helgast, under overskrifta «Den Anden Sang: Helligt vorde dit Navn». Salmen kom inn i salmebøkene i Gustav Jensens gjendikting frå 1909.
Tekst og tone
Petter Dass sine katekismesongar var klare for trykken i 1698, men dei kom ikkje ut i bokform før i 1715. Songane var meint som læresongar, som skulle hjelpe menneske til rett tru, på grunnlag av læra i Martin Luthers katekisme, i pakt med luthersk ortodoksi. Mykje av teksten har grunnlag i bibelstader, t.d. Salmane 66,4 og 2.Petersbrev 3,10-13. Petter Dass meinte at når folk song, gjekk ordet frå munnen til hjarta.
Det er opplyst at songen «Siungis under sin egen Melodie». Somme har tolka det slik at Petter Dass sjølv har skrive melodi til songen. Det er notert ned meir enn 100 folketonevariantar til teksten. I Norsk salmebok er det oppført ein tone frå Romedal, i Salmer 1997 to ulike tonar, ein frå Ørsta og ein frå Rana. Ein færøysk note er notert som nr 158 i Den Danske Koralbog og nr 121 i den færøyske Sálmaløg Føroya kirkju.
Tonen frå Rana er nedskriven av Ole Tobias Olsen, som noterte ned melodiar sungne av eldre folk som ikkje var påverka av «den roverudske sangforbedring» i 1840-åra.
Salmen kom inn i kyrkja gjennom gjendiktinga til stiftsprost Gustav Jensen, først trykt i Menighedsblad for Kristiania nr.3 1909. Han vart teken inn i Landstads reviderte salmebok (utg. 1926). I Nynorsk salmebok vart han teken inn i Anders Hovden si omsetjing.
Gustav Jensen si gjendikting er karakterisert som meisterleg. Difor er Herre Gud ditt dyre navn og ære ein av dei best kjende salmane i Noreg. Men noko av det barokke mangfoldet gjekk tapt då salmen vart korta ned frå 16 til 3 vers, heller ikkje har han heldt på alle fleirstavingsrima som set preg på originalversjonen.
Håvard Skirbekk
Håvard Skirbekk (fødd i Elverum 28. februar 1903, død på Hamar 4. februar 1983) var lærar, museumsmann, lokal- og kulturhistorikar. Han var dessutan språkinteressert og språkpolitisk engasjert. I debatten om målformer stod han for ei samnorsk linje. Han var nynorskforkjempar på austnorsk grunn og tilhengar av ei fornorsking av bokmålet. Skirbekk er kjend for sin store innsats på svært mange felt innan organisasjons- og kulturlivet på nasjonalt, regionalt og lokalt nivå. I 41 år var han knytt til Glomdalsmuseet, fyrst som styremedlem frå 1929, så som konservator/fyrstekonservator og styrar 1950-1970. Han fekk i gang Årbok for Glåmdalen i 1941, og var redaktør for denne heilt frå starten til det siste året han levde. Håvard Skirbekk vart i 1965 tildelt Kongens fortenestemedalje i gull for sitt mangfelte virke.
Herre Gud, ditt dyre navn og ære
Tekst og tone
Bertil Wallin omsette salmen til svensk i 1972.
I salmebøkene
«Herre Gud ditt dyre navn og ære» i Gustav Jensens versjon på 3 vers står på nr. 1 i Norsk salmebok 2013; mens nr. 278 har 8 vers som ligg nærare originalteksten. I Norsk salmebok (1985) står songen på nr 268 (3 vers), i Landstads reviderte salmebok på nr 25 (3 vers) og i Lov Herren Katolsk salmebok på nr 310 (3 vers), «Herre Gud ditt dyre namn og æra» i Nynorsk salmebok på nr 32 (3 vers). «Hær'rálekkus gud'nejat'tujuvvun» har nr. 1 i samiske Gir'ko-sál'bmagir'ji frå 1957.
Håvard Skirbekk
Familie
Håvard Skirbekk var son av bonde og bankstyrar Gunnar Skirbekk (1859-1934) og Olea Skirbekk (fødd Elseth, 1867-1954). I 1933 gifta Håvard Skirbekk seg med lærar Valborg Nergaard (1904-1994), dotter til lærar og skuledirektør Sigurd Nergaard (1873-1932) og Helga Pauline Nergaard (fødd Bækken, 1880–1961). Håvard og Valborg Skirbekk fekk sønene Sigurd Nergaard Skirbekk (fødd 1934, professor i sosiologi) og Bjørn Gunnar Skirbekk (fødd 1937, professor i filosofi).
Herre Gud, ditt dyre navn og ære
I salmebøkene
Utdrag av originalversjonen finst i Salmer 97 på nr 40 (a og b, to melodivariantar, 6 vers) og i Lov Herren Katolsk salmebok nr 308-309 (to melodiar, 6 vers).
Håvard Skirbekk
Oppvekst og utdanning
Håvard Skirbekk voks opp i eit politisk engasjert miljø som var både nasjonalt og sosialt orientert. Faren var aktiv venstremann og arbeidardemokrat. Da han var ordførar for Venstre i Elverum, arrangerte han i 1894 det første 1.mai-toget på landsbygda i Noreg, og elles var han ivrig folkeopplysningsmann, fråhaldsmann, målmann og forsvarsven.
Herre Gud, ditt dyre navn og ære
I salmebøkene
I Sverige er salmen med i den frikyrkjelege salmeboka Herren Lever frå 1977 på nr 806 (2 vers), i Danmark er salmen teken inn i som nr 7 i Den Danske Salmebog frå 1953. I Finlandssvenska psalmboken som blir brukt i Finland står «Herre Gud, ditt dyra namn till ära» på nummer 293.
Håvard Skirbekk
Oppvekst og utdanning
Sterke impulsar frå eit liknande miljø fekk Håvard Skirbekk utan tvil på Elverum lærarskule, der mellom anna den komande svigerfaren underviste på den tida. Sigurd Nergaard var også folkeminnesamlar og målmann, og han stod sentralt i arbeidet med Glomdalsmuseet i den fyrste tida 1910-1928.
Håvard Skirbekk hadde eksamen artium frå latinlinja ved Hamar katedralskule (1922). Han tok lærareksamen i Elverum i 1923. Som lærar tok Skirbekk ei rekkje vidareutdanningskurs, mellom anna i praktiske skulefag, biblioteksstell, språk og historie.
Herre Gud, ditt dyre navn og ære
I salmebøkene
I Sálmabók íslensku kirkjunnar står «Drottinn Guð, þitt dýra nafnið skæra» på nr 11, i Sigurbjörn Einarssons omsetjing. I Sálmabók Føroya kirkju står «Harra Guð, títt dýra navn og æra» på nr 1, i Jákup Dahl si omsetjing, og den synges vanleg med en færøysk melodi. Ein versjon av denne finst på Hamferð sin CD Vilst er síðsta fet.
Håvard Skirbekk
Yrkesliv og samfunnsengasjement
Den fyrste stillinga Håvard Skirbekk hadde som lærar, var på Dovre 1923-1924. Deretter hadde han eit lengre opphald i Våler i Solør (1924-1936). I tidsrommet 1936-1946 var han tilsett ved Byggebeltet framhaldsskule i Vang, og ved Hamar folkeskule frå 1946 til 1952. I denne tida var han lærarlagsformann lokalt, fylkesformann i Hedmark krins av Noregs lærarlag 1945-1948, og i landsstyret for lærarlaget 1946-1951.
Siste året han var i Vang, 1945-1946, sat Skirbekk i heradsstyret for Arbeidarpartiet.
I 1948 hadde han stipend for eit halvt års opphald i USA for å lære om amerikansk skulestell.
I 1952 vart Skirbekk tilsett som konservator og styrar på Glomdalsmuseet, og arbeidde der til han gjekk av med pensjon som fyrstekonservator i 1970.
Museumsverksemda
Skirbekk var aktivt med i arbeidet for Glomdalsmuseet lenge før han vart tilsett der. Han brukte mykje ferietid på registrerings- og innsamlingsarbeid. Frå 1929 sat han i styret. Godt over halvparten av dei bygningane som nå tilhøyrer museet, vart reiste i Skirbekks tid. Heilt frå fyrst av, og med auka styrke i hans styrartid, vart det lagt vekt på etnologiske meir enn kunsthistoriske kriterium i utvalet av hus og gjenstandar til museet. Det vil seie at det som kunne sjåast som representativt ut frå bruk og funksjon, var viktigare enn å leite etter praktstykke og det handverksmessig og kunstnarisk eineståande. Etter måten tidleg kom også den sosiale dimensjonen inn, mellom anna ved at det vart sikra bygningar frå ein husmannsplass allereie i åra 1943-1946, tidlegare enn ved dei fleste folkemusea elles.
I fyrste halvparten av 1950-talet skaffa Skirbekk til museet ei samling bygningar og anna materiale knytt til skogbrukskulturen. Han såg for seg at det skulle skipast ei eiga avdeling for dette på Glomdalsmuseet, og var usamd i at det i staden vart bygt opp eit eige skogbruksmuseum på Elverum.
Språkpolitikk og målføregransking
Særleg frå midten av 1920-talet vart Skirbekk engasjert i målsaka, mellom anna innan organisasjonen Østlandsk reisning. Språkpolitisk var det ei hovudsak for dette laget å tilpasse skriftmålet til austlandsk folkeleg talemål, og laget gjekk inn for «et fælles norsk mål i Norge, høvelig for alle nordmænd», som det heitte i eit opprop frå 1918.
I 1928-1929 var Skirbekk leiar i den frilynte ungdomssamskipnaden Østlandsk ungdomsfylking, som i 1926 hadde kome i staden for Østlandsk reisning, og som hadde det same språkpolitiske programmet. Østlandsk ungdomsfylking var ikkje verksamt lenger etter 1930. Skirbekk gjekk i staden inn i Austmannalaget, som var tilslutta Noregs mållag. Styret i Austmannalaget hadde gått sterkt mot den rettskrivingsnormalen som vart innført i 1938, der for nynorskens vedkomande i-formene (husi og boki) vart avløyste av a-former (husa og boka). På årsmøtet i Austmannalaget i 1938 vart det gamle styret kasta med bakgrunn i standpunktet til rettskrivingsnormalen, og Skirbekk vart vald til ny formann. Frå det same året var Skirbekk medlem i den nasjonale rettleiingsnemnda for nynorsk, og med opphald under krigen på nytt frå 1945 til 1952. Rettleiingsnemnda var departementets konsultative organ for nynorske lærebøker. Skirbekk vart så medlem i Norsk språknemnd frå dette organet vart oppretta i 1952 til 1962, og han sat i arbeidsutvalet der. Ei viss tilnærming mellom dei to offisielle skriftmålformene var ei hovudsak for språknemnda. Det høvde godt med Skirbekks eige syn, som var «eit samnorsk [som] skal sameine det beste både i nynorsk og bokmål, bygd på det som er levande talemål i dag, på norsk folkemålsgrunn».
Kristent Samlingsparti
Kriste Samlingsparti tek mål av seg å snu sekulariseringa av Noreg ved å grunne alle politiske avgjerder i deira tolking av Bibelen og grunnlova. Grunnsteinen i den politiske plattforma til partiet er at Bibelen er sann og ufeilbarleg og kjem direkte frå Gud. Partiet ønskjer å avsekularisere Noreg.
Håvard Skirbekk
Språkpolitikk og målføregransking
Skirbekk var også vitskapleg interessert i målformer og språkhistorie, og skreiv utgreiingar om fleire målføre på Hedmarken, i Odal, Solør og Østerdalen.
Lokalhistorikar og kulturhistorikar
I 1941 vart Austmannalaget lagt ned som følgje av okkupasjonsregimets undertrykking av det frivillige organisasjonslivet. Da foreslo Skirbekk at dei i staden skulle gje ut ei kulturhistorisk årbok, og Årbok for Glåmdalen kom i stand. Skirbekk var den drivande krafta i dette arbeidet, og han var sjølv redaktør for årboka frå fyrste stund til og med den utgåva som kom i 1982, året før han døydde. 1983-årgangen vart laga til eit minneskrift over han.
Han hadde lenge før årboka vart starta drive aktivt med innsamling av folkeminne og tradisjonsmateriale elles, særleg systematisk i tida som lærar i Våler. Dette materialet vart fyrst utgjeve i 1980 (Tru og tenkjemåte; folkeminne frå Nordre Solør.) Medan han var i Våler fekk han også i oppdrag å vere «korrekturlesar» på manuskriptet til bygdebok for Våler, som professor Alexander Bugge hadde etterlate seg da han gjekk bort i 1929. Arbeidet for Skirbekk innebar mellom anna ein god del redigering og utfylling av manglande eller ukorrekte opplysningar.
Kristent Samlingsparti
Innanriks arbeider KS for ei kraftig betring av stamvegnettet og oppjustering av fartsgrensene på somme strekningar. Krass motstand mot sambuarskap, homofili og abort. Partiet ønskjer òg å gjennomføre ei drastisk endring av religionsundervisinga i skuleverket til ei rein kristendomsundervising.
Håvard Skirbekk
Lokalhistorikar og kulturhistorikar
Frå 1947 til 1957 var Skirbekk formann i Noregs lærarlags skulehistorienemnd. I samband med dette fekk han sett i gang eit omfattande registrerings- og rettleiingsarbeid, og gjorde mykje sjølv på dette feltet i sine heimetrakter. I 1955 kom heftet ''Skulehistorie. Innføring og arbeidsrettleiing for lokalhistoriske granskarar''.
Kristent Samlingsparti
I 2001 melde partiformannen, Ivar Kristianslund seg ut av partiet og skipa partiet Kristen Framtid i protest mot at sentralstyret endra vedtektene for å opne for kvinner i partileiinga.
Håvard Skirbekk
Lokalhistorikar og kulturhistorikar
På 1950-talet gjennomførte Skirbekk med støtte frå Nordiska Museet granskingar av kulturkontakten mellom svenske og norske grensestrok. Skirbekk meinte at Østerdalen burde studerast som eit sentralt strok i Skandinavia, ikkje som ein periferi i Noreg.
Kristent Samlingsparti
Partiet har ein kommunestyrerepresentant i Kautokeino kommune.
Håvard Skirbekk
Lokalhistorikar og kulturhistorikar
Skirbekk har i Årbok for Glåmdalen og mange andre stader publisert mykje over 100 artiklar og større arbeid. Det har fyrst og fremst dreia seg om kultur-, slekts- og lokalhistoriske emne og om målføre og språkspørsmål. Av dei viktigaste større arbeida utanom den nemnde folkeminnesamlinga er Hus og tun frå 1963, som er ei bygningshistorisk utgreiing frå regionen, og bygdebøker for Øvre Solør (generell historie for Våler og Åsnes) og Elverum (gards- og slektshistorie).
Håvard Skirbekks eigne verk (utval)
(Ein utførleg bibliografi finst i Årbok for Glåmdalen 1983.)
Kristent Samlingsparti
Kort historie
Det tidlegare Kriste Samlingsparti gjekk inn i Samlingspartiet Ny Fremtid i 1994. Samlingspartiet Ny Fremtid slo seg seinare saman med Kriste Konservativt Parti den 26. september 1998. Denne fusjonen tok opp att namnet Kristent Samlingsparti.
I 2001 forlet partiformann Ivar Kristianslund partiet i protest mot at sentralstyret, i strid med vedtak gjort på landsmøtet, tillet kvinner i leiinga. Han har sidan starta partiet Kristen Framtid.
Innanriks
Kriste Samlingsparti legg Bibelen til grunnlag for sitt politiske utgangspunkt. Hovudsaka til partiet er å snu sekulariseringa av Noreg. Med grunnlag i si tolking av Bibelen ynskjer partiet å forby abort (abort vert omtala som fosterdrap) og homofilt partnerskap. Dei vil òg avskaffe eller omarbeide likestillingslova og gjere om religionsundervisinga i skulen til eit reint kristendomsfag.
Utanriks
Partiet er imot norsk medlemskap i EU med grunnlag i Grunnlovens §1 og at Gud, i følgje deira tolking av Bibelen ynskjer nasjonalstatar (1. mosebok, kapittel 11, vers 1-9 og Apostelgjerningane, kapittel 17, vers 26-27). Partiet meiner at Israel er eit folk utvald av Gud, og annerkjenner difor staten Israel i fundamental forstand med Jerusalem som hovudstad.
Marlen
Marlen (russ. Марлен) er eit russisk mannsnamn danna som ei samanskriving av Marx og Lenin. Namnet var eit kommunistisk alternativ til tradisjonelle namn som var knytte til etnisitet eller religion.
Gryta camping
Gryta camping er ein campingplass i Oldedalen i Stryn kommune i Sogn og fjordane.
Campingplassen har fleire hytter samt plassar for telt, campingvogner og bubilar. Den tilbyr også utleie av båt og sykkel.
Joruba
Joruba er eit niger-kongo-språk som blir snakka i Nigeria. Joruba har eit komplisert system av tonar (sjå tonologien i joruba).
Alfabet
Joruba blir skrive med det latinske alfabetet. Det har tre spesialteikn: Prikk under vokalane (ẹ og ọ) viser til vokalar litt opnare enn grunnvokalane e, o. S med prikk under, altså ṣ, står for [ʃ].
Joruba har fire nasale vokalar, som blir merkte med ein n etter vokalen. Dei fire vokalane er: in, un, ẹn og ọn.
Huttwil
Huttwil er ein by og ein kommune i distriktet Oberaargau i den sveitsiske kanton Bern. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 638 meter over havet.
Han ligg i den nedre Emmental mellom Eriswil, Wyssachen, Dürrenroth og Walterswil.
Tsjervonopartyzansk
Voznesenivka (ukrainsk Вознесенівка, russisk Вознесеновка, Voznesenovka) eller Tsjervonopartyzansk (ukrainsk Червонопартизанськ, russisk Червонопартизанск, Tsjervonopartizansk) er ein by i Luhansk oblast (provins) i Ukraina. Sidan 2014 har byen vore kontrollert av den såkalla folkerepublikken Luhansk. Byen har kring 16 000 innbyggjarar (2011).
Ukrainske styresmakter endra i 2016 namnet på byen frå Tsjervonopartyzansk til Voznesenivka, men styresmaktene i folkerepublikken Luhansk godkjende ikkje dette.
Bruno Cabrerizo
Bruno Cabrerizo er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Sagan Tosu.
Inkwil
Inkwil er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 464 meter over havet.
Oksitansk
Oksitansk er eit gallo-romansk språk som blir tala i den sørlege tredelen av Frankrike, pluss Dei oksitanske dalane i Italia og somme grenseområde i Spania. Språket har berre full status som offisielt bruksspråk i Val d'Aran i Catalonia i Spania, medan det i Frankrike berre er fransk som har slik status.
Namnet er avleidd frå det oksitanske ordet for «ja», som er òc, og derfor blir det òg kalla langue d'òc. Frå det sistnemnde kjem òg namnet på regionen Languedoc, som likevel berre er ein del av det oksitanske språkområdet.
Oksitansk har talrike dialektar, med hovudgruppene nordoksitansk, søroksitansk (med provençalsk i Provence) og det meir ulike gaskogniske (i Gascogne).
Seinast på 1100-talet begynte språket som hadde danna seg frå folkeleg latin i det området som no er Frankrike å dele seg i to språk. Nord for elva Loire utvikla det seg til forløparen for dagens fransk (langue d'oïl), sør for elva til oksitansk. Det oksitanske språket spela ei viktig rolle som litteraturspråk på 1100-talet og 1200-talet, særleg i trubadurlyrikken. Krosstog og krig enda denne blomstringstida. Under einevaldskongen Ludvik 14. begynte den språklege sentraliseringa, og oksitansk vart avskaffa som undervisningsspråk i offentlege skular og trengt tilbake i kvardagsbruken. Under den franske revolusjonen frå 1789 vart posisjonen til språket enda meir svekt, og sentraliseringa styrkt.
Det er no 2 til 3 millionar menneske som talar oksitansk, om lag ein tidel av folket i «Oksitania». Det held på å bli viktigare att, framfor alt på grunn av turismen, det blir i somme skular lært jamsides med fransk, og gateskilt blir atter laga tospråklege. Såleis heiter byane Toulouse og Carcassonne, til dømes, på oksitansk Tolosa og Carcassona.
Jan Derek Sørensen
Lag:
Michael Lebowitz
Michael Lebowitz er ein amerikansk marxistisk økonom og forfattar. Han er fødd og oppvaksen i Sambandsstatane. Etter å ha studert i heimlandet fekk han ei undervisningsstilling ved Simon Fraser University i Vancouver i Canada, der han i dag er professor emeritus. Han var tidlegare medlem av det sosialdemokratiske partiet New Democratic Party, og sat m.a. ein periodei partileiinga før han melde seg ut på grunn av det einsidige fokuset dei hadde på parlamentarisk arbeid. Dei siste åra har Lebowitz budd i Venezuela, der han er ein aktiv deltakar i den bolivariske revolusjonen.
Michael Lebowitz er far til forfattaren Rachel Lebowitz.
Diagnostisk likning
Ei diagnostisk likning eller ein diagnostisk modell er ei likning eller ein modell som lenkjer verdiane til variablane i ei likning eller ein modell til kvarandre samstundes, anten fordi likninga eller modellen er tidssjølvstendig, eller fordi alle variablane viser til verdiane dei har ved same tidspunkt. Dette er det motsette av ei prognostisk likning.
Til dømes vil tilstandsvariablane i den ideell gasslova (PV = nRT) i klassisk termodynamikk alle verte estimert samstundes. Det er gjeve at kvar og ein av desse variablane kan endre seg med tida, men forholdet dei i mellom vil verre oppfylt for alle tidspunkt. Det vil sei at den eine variabelen ikkje kan endre verdi utan at ein eller fleire av dei andre variablane vert endra samstundes.
Vangsmjøse
Vangsmjøse (òg kalla Vangsmjøsi eller Vangsmjøsa) er ein innsjø i Vang kommune i Innlandet.
Segn
Det går fleire segner om Vangsmjøse. I ei av dei vert det sagt «Ser du mi lengd, so der du mi djup».
I ei anna vert det fortalt om ein som ville sjå kor djup innsjøen var og batt saman alle reip han fekk tak i frå andre i bygda. Som søkke hengte han på ei tinnkanne og eit fenalår. Når han omsider nådde botn og heiste tauet opp igjen så fann han at tinnkanna var smelta og fenalåret kokt. Da var tauet så langt at det gjekk frå dørklinka på Leine og tvers over fjorden og tre gonger rundt kyrkja. Dette er ein avstand på rundt 4500 meter.
I ei tredje utgåve vert det sagt det at når dei lodda djupna og fekk reipet opp igjen så lukta det svovel av det. Dette er kanskje den einaste av segnene som har noko for seg då rotnande planterestar medfører at vatn på stort djup vil få eit høgt innhald av svoveldioksid og hydrogensulfid.
Jefferson Vieira da Cruz
Jefferson Vieira da Cruz er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sagan Tosu, Yokohama FC og Fagiano Okayama.
Ça Ira
Ça Ira (fransk for «Alt/Det blir bra», omsett her som «Det finst håp») er ein opera i tre aktar av Roger Waters til ein fransk libretto av Étienne Roda-Gil og kona hans Nadine, basert på historier frå Den franske revolusjonen. Den første innspelinga vart gjeve ut 26. september 2005, med songarane Bryn Terfel, Huang Ying og Paul Groves.
Historie
Det tok lang tid å gjere dette albumet. Waters, som er mest kjend som medlem av rockebandet Pink Floyd, møtte Roda-Gil i 1987 med spørsmål om han ville komponere musikken til librettoen deira. Den første versjonen var ferdig og innspelt i slutten av 1988. Etter at François Mitterrand høyrte stykket vart han så imponert at han bad Opéra National de Paris å framføre den for 200-årsfeiring av revolusjonen juli året etter. Operadirektørane var derimot motvillig, i følgje Waters fordi han var engelsk og hadde spelt i eit popband. Prosjektet vart lagt på hylla fram til 1995, då Waters byrja å omarbeide materialet for ei profesjonell innspeling og framføring.
Mottaking
Ça Ira fekk gode meldingar. Enkelte var kritiske til at operaen var for forteljande, og at det derfor ville vere vanskeleg å setje det opp på ein scene, og dermed bryte flyten i stykket. Dei fleste meldarane var derimot einige om at musikken var svært bra, og til og med glimrande i enkelte delar (frigjeringa av slavane og avrettinga av Marie Antoinette vart særleg trekt fram). Andre kritikarar meinte derimot at musikken var for konvensjonell og at Waters burde ha våga meir.
Sidan operaverda er forholdsvis konservativ, frykta Waters harde kritikkar av Ça Ira, men vart letta då han fann ut at meiningane deira var ganske moderate.
Liste
Albumet gjekk til første plass på Billboard si Top Classical Chart og Sony si Classical Chart i både USA og Storbritannia. Albumet selde bra i mange europeiske land, og selde mellom anna til platina i Polen.
Framføring
Så langt har det vore konsertframføringar av Ça Ira i Roma, Poznań i Polen, Kiev, Beijing, Tokyo og Moskva. Premieren fann stad i Roma 17. november 2005.
Tittelen
«Ah! ça ira» er ein song frå den franske revolusjonen. Waters nytta ikkje den originale teksten (frå om lag 1790, visstnok av ein gatesongar kalla «Ladré»). Den mest kjende utgåva av denne songen vart spelt inn og sunge av Édith Piaf.
Pommes frites
Pommes frites (frå fransk [pommes de terre] frites, 'steikte poteter', IPA []) eller chips (frå engelsk [potato] chips) er poteter som er delte i stavar og friterte. I USA kallar ein denne potetretten french fries, i Storbritannia som oftast chips eller french fried (potatoes). Frityrsteikte poteter med andre former (skiver, båtar, kuler) blir ikkje kalla pommes frites, men har gjerne eigne namn.
Det nøyaktige opphavet til retten er ukjent, men Belgia, Frankrike og Nederland blir gjerne rekna som opphavsland. Pommes frites eller berre frites (fransk), frieten (brukt i Flandern og sørlege delar av Nederland) eller patat (brukt i nordlege og sentrale Nederland) blei nasjonalrett eller del av fleire nasjonalrettar, som moules-frites eller steak-frites. Pommes frites serverer ein ofte i snøggmatrestaurantar, men også på etestader av høg klasse. I Belgia og Nederland blir dei gjerne selde i friteries (fransk), frietkot/frituur (flamsk), snackbar (nederlandsk) eller Fritüre/Frittüre (tysk). Dei blir serverte med ulike belgiske sausar og etne anten åleine eller med ulikt tilbehøyr. Tradisjonelt serverer ein pommes frites i ein cornet de frites (fransk), patatzak /frietzak/fritzak (nederlands/flamsk) eller Frittentüte (tysk), eit kvitt kremmarhus av papp pakka i papir, med ein dash saus (ofte majones) oppå.
Pommes frites inneheld metta feittsyrer, som er den mest usunne feittypen.
Jonas Fjeld
Jonas Fjeld er helten i ein norsk spaningsromanserie skrive av Øvre Richter Frich frå 1911 og utover. Starten var i det små, men då Frich slo gjennom og vart kjend som forfattar vart serien veldig populær. Fjeld-serien er gjeven ut på nytt fleire gonger, sjølv om innhaldet i bøkene etterkvart har vorte meir og meir i utakt med menneskesynet og samfunnsstrøymingane for kvart år som har gått, og bøkene no er umoglege å lesa utan å reagera med både undring og lått. Hovudpersonen er nemleg så arisk at ikkje ein gong propagandaapparatet til Hitler klarte å dikta opp noko meir overmenneskeleg. Jonas Fjeld var høg som ei kjempe, sterk som ein okse, hadde blondt hår, ljos hud og blå auger. Han var lynande skarp, alltid iskald, og utdanna lækjar og kirurg. Samstundes er han eit naturtalent med våpen, sprengstoff, maskiner, fly – i det heile teke eit naturtalent for «alt», og ei drapsmaskin når villdyret vaknar.
Fiendane hans er nesten alltid utlendingar, gjerne jødar eller aller helst anarkistiske, fanatiske russarar – eller andre slavarar.
Bøker
Den fyrste boka, De Knyttede Næver, vart skriven i 1911. Fjelds venn, finnen Ilmari Erko, er ein dverg som hatar spesielt russarar. Han er ein genial oppfinnar som i starten av serien har funne opp eit metall som er lettare enn aluminium og sterkare enn stål, og også eit sprengstoff som sprenger utan lyd eller ljosglimt, men riv molekyla frå kvarandre. Fjeld greier å overtala han til å bruka talenta sine på kriminalitet, og saman ranar dei ein bank for rundt ein halv million kroner.
Seinare må Fjeld flykta frå familien sin sidan han trur politiet snart kjem til å ta han for ranet. Han dreg til Sør-Amerika, der han får tilnamnet «Kondoren». Etter det vert han landflyktig under dekknamnet Johnny Stone. Han finn ei kjempe-gullåre og vert svært rik på henne. Så finn han ut at politiet ikkje var ute etter han likevel, og reiser heim til kona og son sin. Han inngår anonymt ein avtale med banken han hadde rana om å returnera pengane han hadde stole, mot at banken skal gløyme saka. Det går banken med på.
Nunatak
Ein nunatak (grønlandsk nunataq) er eit fjell eller ein fjellrygg som stikk opp eller har stukke opp gjennom ein isbre. Omgrepet er vanleg i område med permanent isdekke der slike nunatakar stikk opp.
Nunatak er eit inuittisk ord som har vore brukt i europeiske språk sidan 1880-åra. Ein nunatak blir ikkje dekt av is fordi fjellet blir blåse bert for snø. Rundt fjelltoppen kan derimot isen vera fleire hundre meter tjukk. Nunataktoppar er som regel bratte og spisse på form. Dette gjer at is og snø ikkje får feste, men dei held seg òg slik fordi isen ikkje er der til å gnura dei ned.
Nokre gonger kan nunatakar vera den einaste staden planteliv kan overleva på eit isdekke. Organismane på nunatakar er ofte isolerte av det kringliggjande isdekket, og dannar dermed særmerkte leveområde.
Ilovajsk
Ilovajsk (ukrainsk Іловайськ) er ein by i Donetsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 16 000 innbyggjarar (2011).
Juan Sebastián Verón
Juan Sebastián Verón er ein argentinsk fotballspelar som har spela på midtbanen for Estudiantes de La Plata i den argentinske ligaen, og på Argentina sitt landslag. Han vart kåra til årets argentinske spelar i 2006 og årets søramerikanske spelar i 2008 og 2009. Verón har vunne seriemeisterskap i fire ulike lag i tre land: I Italia med Lazio i 2000 og Inter i 2006, i England med Manchester United i 2003 og i Argentina med Estudiantes i apertura-sesongen i 2006. Han har òg vunne UEFA-cupen med Parma i 1999 og Copa Libertadores med Estudiantes i 2009. Han debuterte for Argentina sitt landslag i 1996 i ein kamp mot Polen og har teke del i tre VM for Argentina, i 1998, 2002 og 2010.
Åsetesrett
Åsetesrett er ein rett til å ta over landbrukseigedom ved skifte etter ein slektning i rett oppstigande line (frå foreldre, besteforeldre osv).