cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tyngdeakselerasjon
Bruk av eininga
Eininga g vert hovudsakleg brukt i luftfart, der ho er nyttig for å sjå kor belastning eit luftfartøy (og passasjerane og lasta) kan tole. Til dømes kan dei fleste sivile luftfartøy tolke 4,33 g (42.5 m·s−2), som vert rekna for ein trygg verdi. g vert òg brukt i bilteknikk, hovedskaleg i forhold til svingeeigenskapar og kollisjonsanalysar.
Ein normal person kan vanlegvis tole rundt 5 g (50m·s2), men over dette kan personen miste medvitet på grunn av at hjernen får for lite blod. Ein kan derimot bruke ei trykkdrakt som minkar belastninga på kroppen, slik at meir blod kan gå til hjernen. Moderne pilotar kan vanlegvis tole 9 g (90 m·s−2). Tolegrensa for «negative» eller oppoverretta g-krefter, som driv blod opp i hovudet, er vanlegvis mykje mindre, vanlegvis rundt -2 til -3 g. Då blir synet raudt på grunn av at kapillærårer i auget sprekk som følgje av det auka blodtrykket. Menneske kan overleve 20 til 40 g i løpet av svært kort tid, men rundt 100 g eller meir, sjølv om det berre er ein augneblink, er sannsynlegvis alltid dødeleg.
Største g-krefter menneske har overlevd
Frivilleg: Oberst John Stapp opplevde 46,2 g i ein rakettslede i 1954, under eit forsøk på effekten nedbremsing har på menneske.
Ufrivilleg: Formel 1-sjåføren David Purley overlevade ein estimert verdi på 178 g i 1977 då bilen han køyrte gjekk frå 173 km·h−1 til 0 over ein avstand på 66 cm, etter at han kræsja i ein vegg.
Kjelder
Acceleration due to gravity
Alberche
Alberche er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Tajo. Ho er 177 km lang og spring ut mellom Sierra de Gredos og Sierra de Villafranca ved San Martín de la Vega del Alberche, om lag 1800 meter over havet. Elva har eit nedslagsfelt på 4108 km².
Tretten
Tretten er ein tettstad i Øyer kommune i Oppland i Innlandet fylke. Staden har.
Lundevatnet
Lundevatnet er ein innsjø på grensa mellom kommunane Lund i Rogaland og Flekkefjord i Agder. Innsjøen har eit areal på 27,5 km² og ligg 49 moh. Han er av dei 10 djupaste innsjøane i landet med ei største djupne på 314 meter. E39 går langs austsida av vatnet, eit stykke med ganske mange tunnelar.
Elva Sira renn inn i vatnet ved Sirnes med vatn frå Sirdalen, og vatn frå Hovsvatnet renn inn ved Moi. Vatnet renn ut igjen ved Åna-Sira, der det er ei demning og Åna-Sira kraftverk ligg. Frå der og ut i havet er det berre eit par kilometer.
Grimeton kringkastar
Grimeton kringkastar er ein langbølgjesendar for telegrafi og radiokommunikasjon. Kringkastaren ligg i Grimeton i Varberg kommune i Sverige. Anlegget kan verta omtala som «Radiostasjonen Grimeton» eller «Varberg radiostasjon». Anlegget var fram til 2003 eigd av mobiltelefonselskapet Telia Mobile. Etter den tid overtok Grimeton verdsarvstifting eigarskapen.
I juli 2004 vart anlegget teke med på UNESCO si verdsarvliste for kulturminne. Sendaren er den einaste elektromekaniske langbølgjesendaren i verda som framleis er brukande. På området finst det seks master. Høgda på mastene er 127 meter. I tillegg fanst to 200 kW Alexandersonaggregat. Det eine av desse aggregata vart skrota i 1960.
Bygging og bruk
Kringkastaren vart bygd i tida frå 1922 til 1924. Riksdagen gjorde i 1921 vedtak om å byggja ein radiosendar for trådlaus telegrafi med Sambandsstatane (USA). I desember 1924 opna det første direkte radiosambandet mellom Sverige og USA. Offisielt vart anlegget opna den 2. juli 1925. Sambandet var eit resultat av samarbeid med det amerikanske firmaet Radio Corporation of America (RCA). Grimeton fungerte som sendarstasjon, medan mottakarstasjonen låg i Kungsbacka.
På den svenske sida stod Grimeton for sambandet. I USA var Radio Central i Long Island ein tilsvarande kringkastar. Anlegget vart planlagd av Ernst Alexanderson, ein svenskfødd sjefsingeniør i RCA. Sendarbygget var teikna av Carl Åkerblad.
Eit nettverk av liknande kringkastarar vart bygd over heile verda i løpet av 1920-talet. Av desse finst berre Grimeton att som er mogleg å bruka til kringkasting. Heile anlegget er i detalj teke var på i opphavleg stand. Under den andre verdskrigen spela stasjonen ei stor rolle for sambandet med USA då kabeltrafikken vart stogga.
Gradvis vart langbylgje erstatta med sending via kortbølgje. Ein av grunnane til at stasjonen vart vedlikehalden var til bruk for kommunikasjon med ubåtar.
Radiosendaren vart den 11. oktober 1996 verna etter den svenske kulturminnelova. Området vart vurdert til å ha vera viktig nasjonalt som kulturminne. I 1997 utpeika Svensk Industriminneforening Grimeton kringkastar til «Årets Industriminne». Regeringa nominerte i desember 2002 kringkastaren til UNESCO si liste over verdsarv. I 2004 vart området teke med på verdsarvlista.
Kvart år den 4. juli vert «Alexandersondagen» feira med å senda ut eit morsesignal frå kringkastaren. SAQ er kallenamnet til kringkastaren.
Créteil
Créteil får vatn frå elva Marne, som renn gjennom byen det siste stykket før ho munnar ut i Seinen ved Charenton-le-Pont. Byen ligg på ei elveslette danna av Marne og Seinen.
Det Liberale Folkepartiet
Det Liberale Folkepartiet er namnet på eit tidlegare og eit noverande politisk parti i Noreg:
Sittard-Geleen
Sittard-Geleen er ein kommune i Nederland i provinsen Limburg med om lag 95 000 innbyggjarar. Han vart oppretta i 2001 frå dei tidlegare kommunane Sittard, Geleen og Born.
Kommunen er den nest største i Limburg etter Maastricht. I vest grensar kommunen til Belgia, medan han i aust grensar til Tyskland
Aulnay-sous-Bois
Aulnay-sous-Bois er ein kommune og by i dei nordaustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 13,9 km frå Paris sentrum. Byen ligg i departementet Seine-Saint-Denis i regionen Île-de-France og har like over 80 000 innbyggjarar.
I oktober og november 2005 vart byen nasjonalt og internasjonalt kjend på grunn av opptøyar blant innbyggjarane.
Stilark
Stilark [frå eng. Cascading Style Sheets (CSS), seriekopla stilark] er ein teknikk som vert brukt på internettsider for å definera utsjånaden på presentasjonen av informasjon lagra i HTML eller XML. Medan HTML-dokument lagrar og strukturerer informasjonen, kan spesifiseringa av oppsett (plassering m.v.) av og utsjånad (skriftstorleik, osb.) på innhaldet flyttast til ei eller fleire eigne filer, sokalla stilark eller CSS-filer.
I CSS-fila definerer ein attributtar som tekstfarge, bakgrunnsfarge, skriftstorleik, skrifttype og plassering av tekst, bilete, animasjonar osb. Rett bruk av stilark gjer at websider vert langt enklare å skriva og, ikkje minst, å endra. Viss web-programmeraren har skild CSS og HTML i forskjellige filer, kan ein nemleg enkelt endra utsjånaden på alle dei tilhøyrande dokumenta seinare med ei einskild endring berre i CSS-fila.
Vyzjnytsia
Vyzjnytsia (ukrainsk Вижниця, tysk Wischnitza eller Wiznitz, rumensk: Vijniţa, russisk Вижница, Vizjnitsia, jiddisk וויזשניץ Vizjnitz) er ein by ved Tsjeremosj i Tsjernivtsi oblast vest i Ukraina. Han er det administrative senteret of Vyzjnytsia rajon. Byen har kring 4 000 innbyggjarar (2011).
Mathon
Mathon (retoromansk  Maton) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 865 meter over havet.
Kommunen ligg i krinsen Schams og landsbyen ligg midt i øvre Schamserberg.
Haugesund
Haugesund er ein by og administrasjonssenter i Haugesund kommune i Rogaland fylke med. I tillegg til bygningsmassen innan kommunegrensene også busetnaden på begge sidene av Karmsundet i Karmøy kommune. På fastlandet heng denne saman med bygningsmassen i Haugesund.
Under dei siste 20 åra har staden fått ein styrkt posisjon som handelssenter for Haugalandet og dei sørlege delane av Hordaland. Det ligg fleire relativt store kjøpesenter i utkantane av byen. Byen fylte 150 år i 2004. Sjølv om han er nokså ung, finst mange historiske merke her, som Haraldsstøtta over staden ein trur kong Harald I Hårfagre ligg gravlagd.
Bråvann
Bråvann er ein liten tettstad som ligg ved ein skog og ein innsjø i Agder utanfor Kristiansand. Busetnaden vart bygd ut frå 1988 og består no av kring 400 hus og 1000 innbyggjarar.
Bråvann har godt badevatn med ei lita strand og ein flåte.
Langrenn
Langrenn er ein konkurranseidrett som er utbreidd i land med snø om vinteren. Dette gjeld særleg i Europa og i Canada, men òg i Japan, Kina, og Australia. Idretten er utvikla frå den nordiske tradisjonen med skigåing, opphavleg for framkomst og leik, og seinare som ein populær trim- og fritidsaktivitet. I Noreg vert ofte løyper til bruk for alle preparerte av kommunar eller idrettslag. Langrenn høyrer til under dei nordiske greinene, saman med skihopping og kombinert.
Historie
Skigåing har vore utøvd i Norden heilt sidan førhistorisk tid og kanskje like lenge av urfolka i Amerika. Polfararar nytta denne teknikken for å ta seg sjølv og utstyret mot målet. I dei fleste nordiske land øver framleis infanteristyrkar i å gå på ski for vinteroperasjonar.
Tradisjonelt vart ski laga av tre, til dømes rogn eller hickory, og stavane vart laga av eit lett og stivt materiale som bambus med handtak og reimer i lêr. Skotøyet var kraftige lêrsko, heilt fram til i dag gjerne kalla skistøvlar, som hadde kraftige solar. Bindingane var opphavleg enkle lêr- eller trestropper over rista og attom hælen. Seinare kom Kandahar-bindinga med tåfeste av metall, vaierar langs skoen og metallfjører kring hælen. Slike bindingar vert framleis nytta i militært utstyr og for telemarkskjøring. For langrenn kom etterkvart den såkalla Rottefella som var ei rein tåbinding. Denne er utvikla vidare til dei bindingane vi har i dag.
Utstyr
Skia som vert nytta i langrenn er vanlegvis (litt avhengig av kor høg skigåaren er) 2 meter lange, 4 - 6 cm breie, 0,5 - 4 cm tjukke og har eit spenn, det vil seie at skia er krumma oppover på midten. Spennet er for at ein skal kunne ha festesmurning på midtpartiet og dermed få feste ved løp i motbakke utan at ein misser gliden for mykje på veg bortover og nedover. Spennet må vere tilpassa lengda på skia og tyngda til skiløparen. I framenden har skia ein tupp som skal hindre at skia grev seg ned i laus snø.
I tillegg til ski har langrennsløparen to stavar som bidreg til framdrift og for å gi støtte ved køyring i nedoverbakke. Skistaven har ei trinse nedst som er ein ring eller overflate som skal hindre staven i å trengje ned i snøen. Nedst er ein spiss som skal gi feste i snøen. Øvst har staven eit handtak og ei handreim som gir eit godt grep. Skiskoa vert festa til skia med bindingar. Det finst fleire typar ski, bindingar og sko. Ein skil hovudsakleg mellom klassisk stil og fristil når ein skal velje utstyr, men profesjonelle langrennsløparar har utstyr som er spesialtilpassa teknikken og fysikken deira. <Gallery> Fil:Skis_by_Ivan_Isaev_from_Russian_Ski_Magazine.jpg | Ski frå kjente skiprodusentar i 2010: Rossignol, Madshus, Salomon, Fischer og Atomic. Fil:Hjalmar Welhaven's ski collection in 1909.jpg | Skisamling frå 1909. File:Skistav.jpg | Handtaket på ein skistav. </Gallery>
Bindingar
Innanfor langrennsbindingar er det i 2011 fire hovudtypar:
Kvar av desse bindingstypane krev spesialtilpassa sko. Dette gjeld også spesialvariantane NNN-BC og SNS-BC ("Back Country") som er kraftigare bygd og eigna til turski og fjellski.
Tidlegare var det vanleg med bindingar med reim rundt hælen, slik som Huitfeldt-bindinga frå 1894 og Kandahar-bindinga frå 1935.
<Gallery> Fil:Huitfeldt-bindingen.JPG | Huitfeldt Fil:Skidbindning.JPG | Kandahar Fil:NN-type Rottefella binding.jpg |Rottefella NN Fil:SNS_Boot_n_Binding.jpg |SNS frå Fischer og Salomon </Gallery>
Smurning
Det finst ei rekkje smurningar for langrenn. Desse kan delast i to hovudtypar, glidvoks og festesmurning. Glidvoksen blir lagt på med strykejarn foran og bak festesonen og skal sørgje for god glid. Når skia skal nyttast til klassisk langrenn unngår ein gjerne glidvoks i det ein kallar festesona midt under skia. Her legg ein i staden festesmurning som skal gi godt feste ved løp i motbakke og på flatene når ein nyttar diagonalteknikk. Av festesmurningane er det òg to hovudtypar, tørrvoks (òg kalla festevoks) og klister. Tørrvoks vert nytta når det er tørr snø, det vil seie kuldegrader eller nokre få varmegrader i snøen. Klister vert nytta når snøen er våt eller isete.
Sliping
Innan profesjonellt langrenn har det vorte vanleg å slipe skisolane før ein legg på glidvoks. Dei langsgåande rillene (òg kalla strukturen) som kjem av slipinga vert varierte på grunnlag av om skia skal nyttast på tørt eller fuktig føre. Det er vanleg å lage ein fin slip til tørt føre og ein grovare ein for fuktig føre. Strukturen bidreg til auka drenering av vatnet som vert danna frå trykket av skia mot snøen og eventuelt saman med det vatnet som er i snøen frå før. På den måten vert det mindre friksjon mellom ski og snø. I tillegg til sliping og glidvoks, nyttar ein ofte eit pulver og børsting for å gi dei siste bidraga til god glid.
Arrangement
Det finst mange forskjellige konkurransar innan langrenn. Ein varierer på distansar, felles- eller intervallstart, klassisk stil eller fristil, og kombinasjonar av desse. I jaktstart vert det arrangert to konkurransar, ein i kvar stilart, der tidsdifferansen frå det første løpet vert teken med vidare til det andre. Ein ny konkurranseart vert kalla duathlon på engelsk. Der skiftar utøvarane ski, stavar og stilart midtvegs i løpet av ein pit stop. Skisprint har vorte ein særs populær konkurranseart sidan åra før 2000 og er berre 1–2 km langt. Konkurransen er lagt opp med 4–6 løparar i kvart startfelt som går vidare til semifinalar og finale. I motsett ende finn ein skimaraton-distansane. Av tradisjonelle konkurransar er det verdt å nemna det 9 mil lange Vasaloppet i Sverige (første gong i 1922), Birkebeinerrennet i Noreg (som gjekk første gong i 1932) og Marcia Longa i Italia (1971).
Dei olympiske vinterleikane vert arrangerte kvart fjerde år av Den internasjonale olympiske komitéen (IOC) og har fleire langrennskonkurransar på programmet. Annakvart år vert det halde verdsmeisterskap i nordiske greiner av Det internasjonale skiforbundet (FIS). I Ski-VM i Oberstdorf 2005 var det seks langrennskonkurransar for kvinner og seks for menn. FIS arrangerer også verdscup (World Cup på engelsk) i langrenn. Dette er geografisk spreidde konkurransar der dei beste får poeng som summerast ved slutten av sesongen. Enkelte satsar berre på å vinne enkelte av desse løpa, medan andre går for å vinne totalt. I tillegg finst det liknande cupar for dei løparane som ikkje er heilt i verdstoppen, til dømes continentalcup og norgescup. Nasjonale meisterskap er òg vanleg, deriblant NM på ski.
Granrudmoen
Granrudmoen er ein tettstad i Øyer kommune i Oppland i Innlandet fylke. Staden har.
Oslo Lufthamn
Oslo Lufthamn, tidlegare kjend som Oslo Lufthamn, Oslo Lufthamn, Gardermoen, Gardermoen og OSL, er den største og mest trafikkerte lufthamna i Noreg. Lufthamna ligg på Romerike nord for Oslo, for det meste på Gardermoen i Ullensaker kommune, men har òg areal i grannekommunen Nannestad.
Langrenn
Klassisk stil
Stilarten klassisk er delt i tre teknikkar: diagonalgang, staking(pigging, dobbelttak) og fiskebein. Samstundes har ein ogso dobbeltak med fråspark, «hoppande staking» og spretten skigange. Ved diagonalgang flyttar ein armar og bein på same måten som når ein går utan ski. Ein skyv éi ski framover i gangen etter fråspark med den andre skia. Ein forlengar skyvet ved å skyve staven på same sida som fråsparkskia bakover. Stavskyvet vert avslutta med eit nytt fråspark med skia frå den andre sida. På det viset fortset løparen med vekslande sider. Ved staking skyv ein berre frå med stavane og desse vert samstundes skyvde bakover. Ein kan kombinere staking med fråspark. Staking vert nytta når det er flatt eller i slake nedoverbakkar. I brattare nedoverbakkar nyttar ein vanleg utforteknikk. Denne er sjølvsagt òg vanleg i fristil. I bratte motbakkar nyttar ein fiskebein der ein set skia ut i vinkel. Stavbruken er som i diagonalgang. Også denne teknikken vert nytta i fristil når det er ekstremt bratt eller løparen slit med mjølkesyra. Det kallast hoppande fiskebein dersom ein skal gå ekstra raskt.
Oslo Lufthamn
Norwegian, SAS og Widerøe har base på Gardermoen. Gardermoen har to parallelle rullebanar som er høvesvis 3,600 m (01L/19R) og 2,950 m (01R/19L) lange, og 71 flyoppstillingsplassar. Gardermoen flystasjon utgjer den militære delen av lufthamnsområdet og er driven av Luftforsvaret.
Langrenn
Klassisk stil
Klassisk stil vert brukt i preparerte løyper med to parallelle spor, eitt for kvar ski. I breie traséar er det normalt med fleire løyper ved sidan av kvarandre slik at det er lettare å passere ein annan løpar. Det er ikkje lov å ta skøytetak i klassisk stil, utanom ved skifte av løype, og eventuelt der løypa svingar.
Klassiske ski vert alltid smurde med festesmurning for å gi eit godt fråspark, spesielt i motbakkar der staking ikkje er mogleg.
Oslo Lufthamn
Historie
I tidlegare tider var det ekserserplass for kavaleriet på eit av areala der Oslo Lufthamn ligg no. Under den andre verdskrigen bygde den tyske okkupasjonsmakta ein militær flyplass med to rullebaner og hangarar på området, og etter krigen vart denne flyplassen ein av basane for det norske luftforsvaret. På slutten av 1980-talet vart Gardermoen meir og meir nytta til sivil luftfart ved at chartertrafikken vart flytte over hit for å avlaste Oslo lufthamn, Fornebu i Bærum kommune vest for Oslo, som då var hovudflyplassen for Oslo. Somme langdistanseruter til utlandet vart òg flytta til Gardermoen med tida, av di rullebana på Fornebu vart i stuttaste laget for dei store flya som vart teke i bruk, medan rullebana på Gardermoen var lang nok. Lufthamna på Gardermoen opna i si nye form med to rullebaner i 1998, samstundes som Oslo lufthamn, Fornebu vart lagd ned.
Langrenn
Fristil
I fristil, òg kalla skøyting, skyv skiløparen skia utover (som på skøyter) samstundes som han skyv begge stavane bakover. Skia i denne stilarten er kortare enn for klassisk stil, medan stavane er lengre. Fristil har to underteknikkar, enkeldans og dobbeldans. I enkeldans nyttar ein stavane for å skyve på berre éi ski. Stavane vert lyfta framover att for nytt tak medan løparen skyv fram den andre skia. Padling er ein variant av enkeldans, med ekstremvarianten hoppande padling. Desse teknikkane vert nytta i bratte bakkar. I dobbeldans nyttar ein stavane i skyvet på begge skia.
Traséane må vere breie for at det skal vere praktisk å gå fristil. Opphavleg var det berre éi løype i langrenn, og ein løpar som ville forbi måtte rope nettopp «Løype!» for å komme forbi. Då måtte den andre ut i laussnøen for å sleppe konkurrenten fram. Etterkvart vart det laga breiare traséar med fleire parallelle løyper for å gi betre konkurranseforhold. Dette gjorde det mogleg å nytte den effektive skøyteteknikken. Stilarten tvinga seg fram som eigen konkurransevariant etter at det vart klårt at den var mykje raskare enn den klassiske. På 1980-talet var det skiløparen Bill Koch frå USA som var den første som nytta teknikken med stor suksess i internasjonale konkurransar.
467
467 (romartal CDLXVII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriekt vart det kjent som året for då Pusaeus og Johannes var konsular (eller sjeldnare, år 1220 ab urbe condita).
Hirokazu Otsubo
Hirokazu Otsubo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Otsuka Pharmaceutical, Sagawa Express Osaka, Ehime FC og Sagawa Printing.
Nobelprisen
Nobelprisen (svensk: Nobelpriset) er ei utmerking ein gjev kvart år til dei fremste personane innan kjemi, fysikk, medisin, litteratur og fredsarbeid. Prisen omfattar ein medalje, eit diplom og ein større sum pengar, men æra er nok likevel det viktigaste. Nobelprisen vert rekna som ei av dei høgaste utmerkingane ein kan få innan kvart av desse felta.
Den svenske kongen delar ut alle prisane bortsett frå fredsprisen, som vert gjeven av den norske kongen. I nyare tid er det òg kome til ein økonomi-pris til Alfred Nobel sitt minne.
= Historie = Det var Alfred Nobel, den styrtrike oppfinnaren av dynamitt, som stifta Nobelprisen i testamentet sitt. I retningslinjene sine sa han at prisen skulle delast ut på dødsdagen hans kvart år. Dei som hadde gjort mest nytte for menneskja innan dei ulike felta det siste året skulle få prisen, fem like store delar av rentene på formuen hans. Meininga med prisen var å støtta vinnarane i det vidare arbeidet deira.
Det uventa testamentet til Nobel vekte motstand, både blant slektningar som ikkje fekk arva si, og i aviser der ein kritiserte idéen bak prisen. Til og med institusjonane som hadde fått i oppgåve å peika ut nobelprisvinnarane hadde kritiske innvendingar. Nasjonalistiske kjensler vart også blanda inn: I ei tid då Noreg og Sverige levde i eit spent unionstilhøve, var det få svenskar som likte at det norske Stortinget fekk ansvaret for fredsprisen.
Utdelinga fann likevel stad, første gongen i 1901 i det kongelege musikkakademiet i Sverige. Prissummen var då 150 000 kroner (ca 7 millionar kroner i dagens verdi).
Poitiers
Poitiers er ein by ved elva Clain vest i sentrale område av Frankrike. Han er prefecture (hovudstad) i departementet Vienne og hovudstad i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen er biletskjønn der gatene har restar etter antikk arkitektur, særleg frå romansk periode, og spor etter mange store historiske hendingar.
Nobelprisen
Kritikk av prisen
Etter at den første kritikken stilna og prestisjen til Nobelprisen auka, har andre røyster reist seg imot måten prisen vert delt ut på. Dei to kåringane som er mest subjektive, Litteratur og Fred, vert kritisert nesten kvart år. Litteraturprisen vert skulda for å føretrekka menn og europearar, eller for å peika ut folk nesten ingen har høyrt om. Når det gjeld Fredsprisen har mange utdelingar vore svært kontroversielle, som regel fordi vinnarane er svært langt frå å vera pasifistar (til dømes Yasir Arafat eller Henry Kissinger). Også innan dei vitskaplege prisane finst det tilfelle der mange meiner viktige medhjelparar i ei oppdaging er blitt gløymde, medan andre fekk prisen. Lise Meitner og Rosalind Franklin er døme på dette.
Kelvin
Kelvin er SI-eininga for temperatur. Symbolet for kelvin er K.
Poitiers
Byen har om lag 85 000 innbyggjarar, og ligg strategisk til ved Seuil du Poitou, ei grunn sone der Massif armoricain møter Massif Central. Byen ligg i eit høgare område mellom dalane til elvene Boivre og Clain.
Nobelprisen
Kritikk av prisen
Eit anna problem er at retningslinjene for alle nobelprisane, bortsett frå fredsprisen, seier at berre tre personar på det meste kan motta kvar av dei. I ei tid då mesteparten av forskinga vert utført som lagarbeid, er det vanskeleg å gje alle den æra dei fortener.
Kelvin
Ein temperaturforskjell på 1 kelvin er lik ein forskjell på ein grad på celsius-skalaen. Men kelvin-skalaen byrjar mykje lågare; 0 K er det absolutte nullpunktet med temperatur lik −273,15 °C. Ofte er det nøyaktig nok å bruka −273 °C i omrekning mellom kelvin og grader celsius.
Nobelprisen
Kritikk av prisen
Medan fredsprisen som regel følgjer regelen om å æra dei som har arbeidd for fred i det siste året, vert dei andre prisane ofte gjeve på etterskot, for ei oppdaging gjort for mange år sidan eller for ein heil forfattarkarriere. Dette går imot Nobel sitt testamente, men er kanskje uunngåeleg, ettersom ein ofte ikkje ser kor viktig ei oppdaging er før lenge etterpå.
Kelvin
Eininga er kalla opp etter den britiske fysikaren og ingeniøren William Thomson, lord Kelvin.
Poitiers
Folk i Poitiers vert kalla pictaviens (menn) og picatviennes (kvinner).
Nobelprisen
Rekordar
Berre fire personar fått Nobelprisen to gonger:
Poitiers
Historie
Poitiers vart grunnlagd før Romarriket av keltiske piktarar. Under slaget ved Poitiers 10. oktober 732 slo ein frankisk armé under Karl Martell den framrykkande arabiske arméen.
Under Hundreårskrigen stod det eit anna stort slag ved Poitiers, då ein fransk hær vart slått av engelske styrkar den 19. september 1356.
Øvre Tysdalsvatnet
Øvre Tysdalsvatnet er ein innsjø som ligg i Hjelmeland kommune i Rogaland.
Tiétar
Tiétar er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Tajo. Ho spring ut aust i Sierra de Gredos ved Santa Maria del Tietar. Elva munnar ut i Tajo nær Villareal de San Carlos i Monfragüe nasjonalpark.
Hideto Inoue
Hideto Inoue er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Elektrisk ladning
Elektrisk ladning òg kalla elektrisitetsmengd er ein grunnleggjande fysisk eigenskap for eit stoff som gjer at det verkar ei kraft på stoffet når det er i nærleiken av andre elektrisk ladde stoff. Det finst to typar elektrisk ladning, kalla positiv og negativ. Eit stoff som ikkje har noko netto elektrisk ladning vert kalla nøytralt. Positivt ladde stoff støyter frå seg andre positivt ladde stoff, men trekkjer til seg negativt ladde stoff. Negativt ladde stoff støyter frå seg andre negativt ladde stoff, men trekkjer til seg positivt ladde. SI-eininga for elektrisk ladning er coulomb (C), sjølv om ein i elektroteknikk òg ofte nyttar amperetime (Ah), og i kjemi er det vanleg å nytte elementærladninga (e) som eining. Symbolet Q vert ofte nytta for ei ladning. Studiet om korleis ladde stoff vekselverkar vert kalla klassisk elektrodynamikk, og er nøyaktig så lenge ein kan ignorere kvanteeffektar. Den elektriske ladninga er ein fundamental bevart eigenskap til somme subatomære partiklar, som avgjer den elektromagnetiske vekselverknaden deira. Elektrisk ladde stoff er påverka av, og produserer, elektromagnetiske felt. Vekselverknaden mellom ei ladning i rørsle og eit elektromagnetisk felt er opphavet til den elektromagnetiske krafta, som er ein av dei fire fundamentale kreftene (sjå òg magnetfelt).
Massif de la Hotte
Massif de la Hotte er ei fjellkjede sørvest i Haiti som ligg i den vestlege enden av Tiburonhalvøya. Området er relativt fjerntliggjande, og det er eit av dei mest biologisk mangfaldige og viktige områda på Hispaniola. På fjelltoppane finn ein også nokre av dei siste tette tåkeskogane på Haiti. For om lag 2,5 millionar år sidan vart Massif de la Hotte skild frå resten av landet av ein djup og brei sjøkanal, og dette førte til at fjellkjeda vart ein arnestad for endemisme i både fugle-, plante- og reptillivet.
Elektrisk ladning
Eksperiment på 1900-talet synte at elektrisk ladning er kvantisert; det vil sei at ladninga er multippel av individuelle små eininga ein kallar elementærladning, e, tilnærma lik 1.602 coulomb (utanom for partiklar kalla kvarkar, som har ladningar som er multippel av ⅓e). Protonet har ladninga e, og elektronet har ladninga −e. Studiet av ladde partiklar, og korleis vekselverknaden dannar ein overgang til foton, vert kalla kvanteelektrodynamikk.
Massif de la Hotte
Haiti har eit verdsarvområde på staden. I kjølvatnet av jordskjelvet i Haiti 2010 har Haiti difor fått hjelp av verdsarvprogrammet til UNESCO for å vurdere skadane.
Audun Hierman
Audun Munthe-Kaas Hierman var fødd i Flora og var ein norsk forfattar og redaktør.
Som forfattar av ei mengd barne- og ungdomsbøker nytta han ofte pseudonymet «Peder Flint». Han gav også ut bøker under namnet Audun Munthe-Kaas Hjermann. Han gav ut i alt 48 barnebøker, romanar og biografiar.
Rusmiddelet cannabis
Cannabis er eitt av dei mest brukte rusmidla i verda, og har stor utbreiing som tradisjonelt lækjemiddel. Som rusmiddel er det berre koffein, alkohol og nikotin som er meir brukt. Nemninga vert nytta om rusmiddel som vert framstilte av hamp, på latin Cannabis sativa. Dei vanlegaste formene av cannabis er hasjisj og marihuana. Det finst òg cannabisolje. Ordet cannabis kjem gjennom latin frå gresk kannabis – hamp.
Preparat
Hasj eller hasjisj er eit sekret frå hamp-planta. Hamp skil i høgfjellsstrok (over ca 1000 meter) ut ei seig væske som kan samlast inn. Denne væska vert kalla charas i Sørasia, hashish i Arabia, esrar i Tyrkia og andre stader andre ting.
I Midtøsten vert hasjisj framstilt ved at plantene vert gnidde over sikter med ulike nettingar. Dette gjev ulike kvalitetar på hasjen. I Sentral- og Sørasia går produksjonen tradisjonelt føre seg ved samling av plantesekretet, ofte for hand. Dette gjev mørkare og meir oljeaktige kvalitetar.
Hasjisj vert laga som samanpressa plater, kuler eller kaker som seinare vert brotne opp for vidare sal. Hasjisj har vanlegvis ein konsentrasjon av THC på rundt 7 %.
Marihuana (marijuana på spansk og engelsk) er tørka blad, toppskot og blomar, i fyrste rekkje frå hoplanta. Marihuana vert ofte kalla «pot». Kvaliteten vert best på hoplantene, og dersom ein unngår fræving ved å fjerna hannplantene før pollensesongen, får ein ein kvalitet som vert kalla sinsemilla (spansk: utan frø). Marihuana som vert omsett i Noreg kjem frå mange delar av verda, mellom anna Vest-Afrika, Søraust-Asia og Latin-Amerika. Mykje vert dessutan dyrka innandørs i Europa, også i Noreg.
Kif er det tradisjonelle cannabispreparatet i Marokko, og er laga av finhakka blometoppar som vert røyka i små langskafta piper. Fram til 1954 vart kif i den franskokkuperte delen av Marokko seld gjennom det franske statlege tobakksselskapet Regie des Tabacs, som også hadde einerett på dyrking.
Ganja er den indiske nemninga på cannabis av høy kvalitet, i fyrste rekkje toppskot og blometoppar. Nemninga er i vanleg bruk i Jamaica-engelsk og i Australia. Ordet gañjA kjem frå sanskrit og tyder 'hamp'.
Verknad
Hovudverknadsstoffa i cannabis er delta-9-Tetrahydrocannabinol (THC) og Cannabidiol (CBD). THC/CBD utgjer saman ein ikkje-vassløyseleg substans. Ved romtemperatur har denne ein klissete, oljeaktig struktur, ved 30 grader går han over til flytande form og han fordampar ved 155-190 grader.
Dei vanlegaste måtane å ta cannabis på er ved å røykja eller eta han. I India vert det servert cannabishaldig bhang-te. Den raskaste effekten oppnår ein gjennom å røykja han. Til røyking kan ein nytta bong eller andre slags piper, ein «joint» (sigarett av cannabis blanda med tobakk) eller andre metodar. Ved fordøying tek det ein lenger periode mellom inntak og til rusen kjem, men rusen varar til lenger.
Bruk
På oppdrag frå Dagsavisen utførte Visendi ei undersøking i 2003. Dei kom fram til at over ein million nordmenn har prøvd cannabis. Statens Institutt for Rusmiddelforskning stadfesta at dette stemmer med deira tal.
Lovar og reglar
Uruguay er det einaste landet i verda der marihuana er heilt ut lovleg. Marihuana er òg legalisert i dei amerikanske statane Colorado og Washington med ulike restriksjonar.
I Noreg er all omsetning av hasjisj forbode Ettersom det ikkje finst kontroll over handelen eller varene kan hasjen innehalda helseskadelege tilsetningsstoff utan at kjøparen kjenner til det. I fylgje politiet er dette likevel ikkje vanleg i Noreg. Fargen på hasj kan variera frå heilt svart til lys brun eller gul/grønaktig. Nokre typar kan ha eit gråaktig, eller til og med raudleg, skjær. Hasj kjem i dei fleste storleikar og former og varierer frå mjuk og seig til tørr og hard, som oftast basert på ferskheita til hasjen.
Stoffet står på dopinglista til antidoping-byråa WADA og Antidoping Norge.
Erkki Itkonen
Som fennougrist var Itkonen mest oppteken av vokalhistorie, mellom anna presenterte han nye teoriar for vokalhistoria til marisk, mordvinsk og samisk.
Itkonen arbeidde også som leksikograf, mellom anna som redaktør av dei to sentrale finske etymologiske ordbøkene, Suomen kielen etymologinen sanakirja 2-6 og Suomen sanojen alkuperä 1-2, men innanfor samisk var det største verket Inarilappisches Wörterbuch 1-4 (1957-1991).
Itkonen var redaktør i bladet Sápmelaš frå 1934 til 1966.
Bibliografi
(utval)
Wolverhampton Wanderers
Wolverhampton Wanderers Football Club er ein engelsk profesjonell fotballklubb, stifta i 1877. I 2009/10-sesongen kjem dei til å spela i toppdivisjonen, Premier League, etter å ha vunne den nest høgste divisjonen, Football League Championship i 2009. Kallenamnet til klubben er "Wolves", og dei spelar heimekampane sine på Molineux i Wolverhampton. Byen Wolverhampton ligg om lag 25 km nordvest for Birmingham.
Historie
Wolverhampton Wanderers var ein av klubbane som var med på å grunnleggja den engelske fotballigaen i 1888. Klubben vann FA-cupen i 1893 og igjen i 1908. I 1906 rykte dei for første gong ned i 2. divisjon og spelte der til 1932, med unntak av ein sesong i 3. divisjon, 1923/24. Mot slutten av 30-talet nærma klubben seg toppen av 1. divisjon og kom på 2. plass dei to siste sesongane før andre verdskrigen avbraut alt fotballspel. Etter krigen vart klubben ein av dei beste i engelsk fotball. Wolverhampton kom på ein av dei tre øvste plassane i 1. divisjon i 8 av dei 9 sesongane mellom 1952 og 1961, og vart seriemeister i 1958 og 1959. Dei vann òg FA-cupen i 1949 og 1960. Manageren i denne perioden var Stan Cullis (frå 1948 til 1964). Cullis hadde tidlegare vore spelar i klubben, frå 1934 til 1947.
Etter Cullis si tid var storheitstida over, men klubben heldt fram å spela i 1. divisjon heilt fram til 1984, med unntak av tre korte vitjingar på til saman fire sesongar i 2. divisjon. Dei klarde òg å kvalifisera seg til UEFA-cupen fire gonger på 1970- og 80-talet, og kom i 1972 heilt til finalen, der dei tapte mot eit annan engelsk lag, Tottenham.
I 1983/84 vart Wolverhampton råka av katastrofal tilbakegang, då klubben rykte ned frå 1. divisjon for så å rykkja ned frå 2. divisjon sesongen etter og ned frå 3. divisjon sesongen etter det igjen. I 1986/87-sesongen var klubben dermed i 4. divisjon for første gong nokon sinne. Opphaldet der varte berre i to sesongar, før klubben rykte opp att til 3. divisjon i 1988 og rett opp att i 2. divisjon i 1989. Etter denne turen i kjellaren av det engelske ligasystemet stabiliserte klubben seg på det nest høgste nivået, og låg i 2. divisjon (som endra namn til 1. divisjon i 1992) frå 1989 til 2003. Dei fleste av desse åra enda klubben på øvste halvdel av tabellen, og spelte playoff-kampar om opprykk til Premier League i 1995, 1997 og 2002, utan hell. Den norske spelaren Håvard Flo spelte for klubben frå 1999 til 2001 og Gunnar Halle var innom på lån ei kort stund i vårsesongen 2002.
I 2003 lukkast klubben i å vinna opprykk til Premier League etter siger i playoff-kampane, men kom sist i Premier League i 2003/04-sesongen. I denne sesongen spelte òg norske Steffen Iversen for klubben. Wolves var etter dette tilbake i den nest høgste divisjonen i fem sesongar til, før dei vann direkte opprykk til Premier League i 2009, som vinnarar av Football League Championship. Ein av spelarane som spelte i klubben i denne perioden var nigerianske Seyi Olofinjana, som kom frå Brann i Noreg i 2004, før han gjekk vidare til Stoke i 2008. Manageren som sikra opprykket for Wolves var Mick McCarthy, tidlegare landslagstrenar for Irland, som tok over som manager i 2006.
Spelarstall
Per 1. august 2021
IceWM
IceWM er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem, skriven av Marko Maček i programmeringspråket C++ og gjeve ut under GNU Lesser General Public License (LGPL). Grensesnittet til IceWM er utvikla med eit mål om å likne og fungere som eldre versjonar av Windows, særleg Windows 95. Den fyrste versjonen av IceWM vart gjeve ut i 1997.
Axel Lindahl
Axel Theodor Lindahl var ein svensk fotograf som i perioden 1883-89 arbeidde i Noreg. Han er særleg kjend for sine landskapsbilete.
Lars Ulrich
Lars Ulrich er ein dansk musikar. Han er trommeslagar og låtskrivar i det kjende metal-bandet Metallica.
Axel Lindahl
Liv og gjerning
Til skilnad frå mange samtidige naturfotografar, som la vekt på å syne det spektakulære i det norske landskapet, søkte Lindahl å vektlegge det harmoniske og estetiske i naturlandskapet.
Lars Ulrich
Biografi
Ulrich vart fødd i Gentofte og voks opp i København. Far hans var tennisspelar, og Lars Ulrich flytta til USA i 1980 for å satse på tennis. I dag er han amerikansk statsborgar.
Axel Lindahl
Liv og gjerning
Gjennom sine år i Noreg laga han 3 500 negativplater. Ein stor del av Lindahl-bilete frå Noreg vart overteke og innlemma i negativarkivet til den norske fotografen Anders Beer Wilse. Desse er del av Wilses fotoarkiv, som den norske staten kjøpte av private eigarar i 1991, og som i dag er å finne på Norsk Folkemuseum. Delar av fotografia hans er gjort tilgjengeleg på Galleri NOR.
Lars Ulrich
Biografi
I 1981 vart Ulrich kjend med James Hetfield, og saman grunnla dei Metallica same år. Hetfield og Ulrich har skrive mest samtlege av bandets låtar, sjølv om dei av og til og får input frå dei andre medlemmene. I heile karrieren til Metallica er det berre to songar der Ulrich ikkje er kreditert som skribent. Dei to songane er «Anesthesia (Pulling Teeth)» og «Motorbreath», begge frå debutalbumet Kill 'Em All.
Etter at bandet fann ut at ein demo av songen «I Disappear», som ikkje var utgjeve enda, var tilgjengeleg på fildelingsnettverket til Napster i 2000, engasjerte Ulrich (og Metallica) seg sterkt i kampen mot piratkopiering av musikk på Internett.
Lutzigran
Lutzigran (eller  lutzgran, Picea x lutzii eller òg berre P. lutzii) er ein plante i furufamilien. Ho opptrer naturleg i vesterdelen av Canada og i Alaska, som ein krysning mellom sitkagran og kvitgran, der desse tresklaga naturleg møtest. Ho er òg omtalt som ein nær slektning av desse treslaga.
Kazuki Abe
Kazuki Abe er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Lutzigran
Kryssinga har med seg mange av dei gode eigenskapane til sitkagrana og kvitgrana.
Lutzigran i norsk skogbruk
Lutzigran liknar sitkagran og kvitgran. Ho veks nesten like godt som sitkagran, men i nordlege kyststrok vert ho ikkje like grovkvista. Ho vert difor mykje bruka i skogreisinga på kysten av Nord-Noreg. Ho veks godt, og ho spreier seg naturleg, og kan difor trengje vekk andre artar.
Kazuki Abe
Han spela for klubbane Ehime FC, Tokushima Vortis og Cerezo Osaka.
Qt
Qt eit portabelt grafisk programvarebibliotek for utvikling av program med grafisk brukargrensesnitt. Qt vert mellom anna nytta i skrivebordsmiljøet KDE og nettlesaren Opera. Bilindustrien nyttar i stor grad Qt. Det er utvikla av det opphavleg norske føretaket Qt Software.
Kjernen i Qt er skriven i C++, men det finst bindingar til fleire programmeringsspråk, som Python. Qt køyrer på alle store operativsystem og har utvida internasjonal støtte. Det inkluderer òg bibliotek for oppkopling til SQL-databaser, multimedia, XML og eit kryss-plattform API for filhandsaming. Set finst òg ein versjon kalla Qt Quick, med eit deklarativt skriptspråkkalla QML, med støtte for JavaScript.
Operativsystem
Qt er òg tilgjengeleg for innbaka system:
Utviklingsverktøy
Qt har òg eit integrert utviklingsmiljø, kalla Qt Creator, som gjer det lettare å koma i gang. Men ein treng ikkje å nytta Qt Creator for å bryka klassebiblioteket til Qt; ein kan i staden nytta andre utviklingssystem, som til dømes KDevelop eller Visual Studio.
Arbeiderdemokratene
Arbeiderdemokratene var på byrjinga av 1900-talet eit norsk ikkje-sosialistisk arbeidar- og småbrukarparti med særleg styrke i Oppland fylke og Hedmark fylke. Partiet stilte til val fyrste gong i 1906 under namnet «De forenede norske Arbeidersamfund». Leiaren var Johan Castberg.
Partiet vedtok i 1911 å endra namn frå De forenede norske Arbeidersamfund til Arbeiderdemokratene. Året etter vart tilføyinga «Det radikale Folkeparti» ein del av namnet. I 1921 vart denne tilføyinga gjort til partinamn og «Arbeiderdemokratene» til tilføying i parentes. Nemninga arbeiderdemokratene vart trass i dette nytta heilt fram til partiet vart oppløyst i 1940. Det siste landsmøtet vart halde i 1927). Fram til 1957 var Venstre sine stortingslister i Oppland formelt eit samarbeid mellom Venstre og Radikale Folkeparti.
Arbeidardemokratane vart rekna å vera på venstresida av Venstre med høg oppslutnad mellom småbrukarar og jordarbeidarar. Mellom medlemene fann det fleire som tenkte i retning georgisme. Nemninga georgisme kjem av den amerikanske sosialfilosofen Henry George sine tankar. Han meinte at jordeige ikkje burde vera kjelde til rikdom. All inntekt eller grunnrente som kom av særlege naturgjevne fordeler eller samfunnsmessig utbygging, burde konfiskerast ved ein skatt som meir eller mindre skulle dekkja dei offentlege utgiftene. Samfunnet skulle på denne måten finansiera utgiftene sine ved avgift på grunn- og naturrikdomar som borgarane fekk disponera. Dei norske ”georgistane” gjekk ikkje så langt, men dei fylgde tankegangen eit godt stykke og skapte sterk uro på høgresida i politikken. Kampen om konsesjonslovene for vasskraftutbygging var mykje ein strid om synet på eigedomsretten til naturrikdomar, og her representerte georgistane eit ytterpunkt. Mange arbeidardemokratar var inne på slike tankar. Desse spørsmåla spela ei stor rolle i valkampen i 1909.
Ibn-Sinâ
Ibn-Sinâ, ofte latinisert til Avicenna, var ein framståande persisk filosof og medisinar frå Khorasan. Han hadde stor innverknad på vitskap og tankar i mellomalderen, både i den muslimske og den kristne verda. Ibn-Sina er særleg kjend for oppslagsverket Kitab al-shifa ('Lækje-boka') og l-Qanun fi al-tibb ('Medisin-kanonen'), eitt av dei fremste verka innan medisinsk historie.
Liv
Ibn-Sina var fødd som Hussain ibn Abdullah ibn Hassan ibn Ali ibn Sina i Afshana nær Bukhara, der mor hans var frå. Faren kom frå Balkh i Samanideriket, no i Afghanistan, og var ein ein lærd ismaili. Den unge Ibn-Sina tok til seg kunnskap frå dei mange lærde som møttest i huset deira, og lærte også fleire persiske dikt og heile Koranen utanboks før han var 10. Ved hjelp av lærarar, bøker frå det kongelege samanidebiblioteket og sjølvstudium studerte og meistra han fag som logikk, metafysikk, juss og medisin i Bukhara, og var blitt ein respektert lege som tjueeinåring.
Sawfish
Sawfish er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem. Skrivebordsmiljøet GNOME nytta Sawfish som vindaugehandsamar fram til Metacity erstatta den frå og med Gnome 2.2.
Ibn-Sinâ
Liv
Deretter gjekk livet hans gjennom store omveltingar. Faren døydde, Samanideriket blei erobra av Mahmud av Ghazni, og Ibn-Sina byrja ein vandringsperiode. Han kom til fleire byar og livnærte seg ved evnene sine, men var plaga av pengemangel og sjukdom. Endeleg fekk han ei stilling som hofflege under Shams al-Dawlah i Hamadan. Her levde han eit travelt liv med offisielle plikter innan medisin og administrasjon, samstundes som han byrja skriva dei to store verka sine, diskuterte og heldt konsertar for elevar som kunne vara store delar av natta.
Då Shams al-Dawlah døydde i 1022 fekk Ibn-Sina problem ved hoffet, og sat ei tid i fengsel. Etter ei tid flykta han og eit mindre følgje til Isfahan, der han blei godt motteken av herskaren 'Ala' al-Dawlah og kunne fullføra dei fleste verka sine. Under eit felttog med herskaren blei Ibn-Sina sjølv sjuk, og døydde av utmatting og kolikk.
Verk
Kitab al-shifa' tek for seg logikk, naturvitskap og metafysikk, og er truleg det største verket av sin type skrive av ein enkelt. Her tolka Ibn-Sina mellom anna Aristoteles og nyplatonikarane. Den seinare Kitab al-najat ('Frelse-boka') er ei oppsummering av Kitab al-shifa'.
Al-Qanun fi al-tibb er den best kjende enkeltboka i austleg og vestleg medisin. Ho er eit systematisk oppslagsverk som bygger på gresk medisin i Romarriket, arabisk medisin og i noko grad hans eigne erfaringar.
Kitab al-isharat wa al-tanbihat ('Retningsliner og kommentar-boka') var det siste større filosofiske verket hans. Dette er den mest personlege av verka hans, og skildrar den andelege reisa til mystikar, frå tidleg tru til ein full visjon av Gud.
Ibn-Sina skreiv også nær 200 kortare verk, og var den første som skildra aristotelisk filosofi på persisk. Han etterlet seg eit ufullendt verk om arabisk, Lisan al-'Arab, skrive etter at han var blitt kritisert for å ikkje kunna språket godt nok og deretter hadde studert det i tre år.
Ettermæle
Ibn-Sina la grunnlag for ein muslimsk filosofi prega av mystisk teosofi, og fekk sterk innverknad på persisk og austleg islam.
Ibn-Sina sine verk påverkte også den kristne skolastikken i Europa.
Konrad Nielsen
Forsking
I Helsingfors studerte Nielsen fennougristikk under E.N. Setälä, og han skreiv avhandlinga si i 1911 om kvantitet i Polmak-samisk. I prøveforelesinga til disputasen argumenterte han mot den historiske innfallsvinkelen til fennougristikken, og for ei prioritering av utforskinga av det levande språket.
Dette kravet gjennomførte han med å skrive og gje ut storverket Lappisk ordbok 1932-1938, ordboka som den dag i dag er grunnlaget for all nordsamisk leksikografi. Ordboka vart gjeven ut i samarbeid med Hans Henriksen frå Tana, og redigert av Nielsen og Asbjørn Nesheim. Ordboka dekkjer dialektane i Polmak, Karasjok og Kautokeino. Det fjerde bandet av ordboka er ei systematisk oppstilling av det samiske ordforrådet etter semantiske kriterium, og dermed også ei presis skildring av den samiske kulturen, slik han kjem til uttrykk i språket.
Nielsen-ortografien
Den første ordboka si (Lappisches Wörterbuch nach den Dialekten von Polmak, Karasjok und Kautokeino. Heft I), frå 1913, gav Nielsen ut med det finsk-ugriske fonetiske alfabetet, etter mønster av dei andre ordbøkene i same serie (Lexica Societatis Fenno-Ugricae). Nielsen fullførte ikkje dette ordboksprosjektet, i staden starta han på nytt, med nytt språk (omsett til norsk og engelsk heller enn til tysk), og med ein ny ortografi, den såkalla Nielsen-ortografien.
Ørsdalsvatnet
Ørsdalsvatnet er ein innsjø som ligg i Bjerkreim kommune i Rogaland. Ørsdalsvatnet er ein av fleire innsjøar i nedslagsfeltet til Bjerkreimsvassdraget.
Majdanets
Majdanets (ukrainsk Майданец) i Ukraina eller Majdanetskoja (ukrainsk Майданецкое) er ein landsby i Talne rajon (distrikt) av Tsjerkasy Oblast (provins), kring 235 km sør for Kiev. Landsbyen har kring 2 000 innbyggjarar (2011).
Kjelder
Трипольская археологическая культура Трипољска култура Трипільська культура
Henric Benzelius
Henric Benzelius var ein svensk teolog og professor ved Lunds universitet 1720. Han vart biskop i Lunds stift i 1740 og erkebiskop i 1747.
Henric Benzelius var son til erkebiskopen Eric Benzelius d.e. og Margaretha Odhelia (1653–1693). Han var bror til Jakob Benzelius. Han studerte i Uppsala og la i 1712 ut på ei reise gjennom Preussen, Polen, Ungarn og Moldavia til Karl XII i Bender, der han vart teken til fange. Etter å ha vorte sett fri drog han frå Demotika til Konstantinopel, der han ei stund tenestegjorde som legasjonspredikant. Han fortsette så reisa over Vesleasia til Syria og Palestina, og besøkte Egypt og Arabia, før han drog over Livorno  seg til Paris (1716) og derfrå til Tyskland og Holland.
Benzelius vart utnemnd til praepositus ved Lunds kommunitet i 1719 og i 1720 til ekstraordinær professor ved det filosofiske fakultetet. I 1728 vart han professor i orientalske språk, i 1732 i teologi, i 1740 biskop i Lund og til slutt (etter broren Jakob) 1747 erkebiskop.
Han var med i alle riksdagane frå 1740 til 1756, og døydde i Uppsala i 1758.
Benzelius var i samtida kjend også utanfor Sveriges grenser. I Tyskland vart det utgjeve eit samleverk over eksegetiske verk av Benzelius, Synlagma dissertationum (1745).
Torfinn Karlsevne
Torfinn Karlsevne (norrønt Þorfinnr Karlsefni, islandsk Þorfinnur Karlsefni) var ein islandsk handels- og oppdagingsreisande frå Reynistað í Skagafirði. Hovudkjeldene om Thorfinn er Eirik Raudes saga og Grǿnlendinga saga.
Nufenen
Nufenen (italiensk Nufena, retoromansk Nueinas) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1569 meter over havet.