cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Libanon
Demografi
Det har vore fleire periodar med utflytting frå Libanon og over 1,5 millionar menneske flytta frå landet i perioden 1975 til 2011. Millionar av folk av libanesisk opphav er spreidd utover heile verda, hovudsakleg kristne, særleg i Latin-Amerika. Den største utflytta folkegruppa finst i Brasil. Mange libanesarar flytta òg til Vest-Afrika, særleg Elfenbeinskysten (over 100 000 libanesarar) og Senegal (kring 30 000). Australia er heimstad til over 270 000 libanesarar (1999 est.). I Canada bur det òg kring 250 000-500 000 folk av libanesisk opphav.
I 2012 var Libanon heimstad til over 460 000 flyktningar og asylsøkjarar: 405 425 palestinarar, 50 000–60 000 frå Irak, over 80 000 frå Syria, og 4 500 frå Sudan. I oktober 2016 estimerte styresmaktene at landet husa 1,5 millionar syrarar.
Religion
Libanon er det mest religiøst mangfaldige landet i Midtausten. CIA World Factbook estimerer at folkesetnaden består av 59,7% muslimar og 39 % kristne, medan andre religionar og ikkje-truande utgjer 1,3%.
Ein trur at forholdstalet mellom kristne og muslimar har minka dei siste 60 åra på grunn av større utflytting av dei kristne og høgare fødselstal hos den muslimske folkesetnaden. Då den siste folketeljinga vart gjort i 1932, utgjorde dei kristne 53 % av folkesetnaden i Libanon.
Det finst 18 statleg anerkjende religiøse sekter - fire muslimske, 12 kristne, ei drusisk og ei jødisk.
Sjia-muslimane bur hovudsakleg i Sør-Beirut, Beqaadalen og Sør-Libanon.
Sunnimuslimane bur hovudsakleg i Tripoli, Vest-Beirut, sørkysten av Libanon og Nord-Libanon.
Dei gresk-ortodokse, det nest største kristne samfunnet i Libanon, bur hovudsakleg i Koura, Beirut, Zahleh, Rachaya, Matn, Aley, Akkar, Tripoli, Hasbaya og Marjeyoun.
Språk
Arabisk er det offisielle språket i landet, men ei lov avgjer tilfelle når fransk skal nyttast. Dei fleste libanesarane talar libanesisk arabisk, medan moderne standard arabisk vert hovudsakleg nytta i magasin og formelle media. Neste 40 % av libanesarane vert rekna som fransktalande, og 15 % som delvis fransktalande, og 70 % av vidaregåande skular nytta fransk som sekundært språk. Bruken av fransk kjem av dei historiske banda til Frankrike, mellom anna det franske mandatet frå Folkeforbundet over Libanon etter den fyrste verdskrigen. I 2004 brukte kring 20% av innbyggjarane fransk som daglegspråk.
Engelsk har auka i vitskaps- og forretningssamanhengar.
Kultur
Den libanesiske kulturen er ei blanding av kulturar frå forskjellige sivilisasjonar over tusenvis av år. Opphavleg var landet heimstaden til fønikarane, og sidan assyrarane, persarane, grekarane, romarane, arabarane, fatimidane, krossfararane, osmanarane og franskmennene, og den libanesiske kulturen har gjennom tusenåra lånt frå alle desse gruppene. Den varierte folkesetnaden i Libanon har vidare ført til festivalane, musikkstilane, litteraturen og det libanesiske kjøkenet.
Kunst
I litteratur er Khalil Gibran særleg kjend for boka si Profeten (1923), som er omsett til meir enn tjue forskjellige språk. Fleire forfattarar har hatt internasjonal suksess, som Elias Khoury, Amin Maalouf, Hanan al-Shaykh og Georges Schehadé.
Innan visuell kunst har Moustafa Farroukh var ein av dei viktigaste målarane i Libanon på 1900-talet. Han fekk opplæring i Roma og Paris, og har hatt utstillingar i Paris og New York gjennom karrieren sin. Walid Raad er ein biletkunstnar som i dag bur i New York.
Innan fotografi har Arab Image Foundation ei samling på over 400 000 fotografi frå Libanon og Midtausten. Ein kan sjå bileta i eit forskingssenteret og forskjellige publikasjonar som er produsert i Libanon.
Populærkultur
Libanesisk musikk gjennomsyrer det libanesisk samfunnet. Tradisjonell folkemusikk er framleis populært i Libanon, men moderne musikk som blandar vestleg musikk med tradisjonelle arabiske stilar, pop og fusion er stadig meir populært. Radiostasjonar spelar forskjellig musikk som tradisjonell libanesisk, klassisk arabisk, armensk og moderne fransk, engelsk, amerikansk og latinsk musikk.
Libanesisk film har eksistert sidan 1920-åra, og landet har produsert over 500 filmar,
Media i Libanon er ikkje berre eit regionssenter for produksjonar, men òg eit av dei mest liberale og frie i den arabiske verda. I følgje Reporters Without Borders, «har media i Libanon meir fridom enn noko anna arabisk land». Trass i lågt folketal og geografisk utstrekning, har Libanon spelt ei viktig rolle i å spreie informasjon i den arabiske verda og er i kjernen av eit regionalt medianettverk med globale implikasjonar.
Idrett
Libanon har seks skistader. På grunn av den unike geografien i Libanon, kan ein stå på ski i fjella om morgonen og symje i Middelhavet om ettermiddagen. Innan konkurrerande idrett er basketball og fotball dei mest populære. Kanopadling, sykling, klatring, rafting, symjing, segling og grottevandring er populære fritidsaktivitetar i Libanon. Beirut maraton vert halde kvar haust og trekkjer til seg dugande løparar frå både Libanon og utalands.
Utdanning
I følgje lista til World Economic Forum for 2013 kalla Global Information Technology Report, er Libanon rangert som det fjerde beste landet for matematisk og vitskapleg utdanning, og som det tiande beste for utdanningskvalitet i verda. For kvaliteten på handelshøgskular vart landet rangert på 13. plass for heile verda.
Dei sameinte nasjonane gav Libanon ein utdanningsindeks på 0,871 i 2008. Indeksen, som vert avgjort av mellom anna lesekunne, rangerte landet på 88. plass av 177 land.
Alle libanesiske skular følgjer eit obligatorisk pensum laga av Utdanningsdepartmentet. Somme av dei 1400 private skulane tilbyr IB-program, og kan òg ha fleire fag enn det nasjonale pensumet. Første til åttande klasse er etter lova obligatorisk.
I følgje Webometrics Ranking of World Universities si liste er dei beste universiteta i landet American University of Beirut (951. i verda), Université Saint Joseph de Beyrouth (2332.), American University of Science and Technology (5080.) og Libanense American University (2630.).
Helse
I 2010 stod helsevesenet for 7,03 % av landet sitt BNP. I 2009 var det 31,29 legar og 19,71 sjukepleiarar per 10 000 innbyggjarar. Forventa levealder var 72,59 år i 2011, eller 70,48 år for menn og 74,80 år for kvinner.
Mot slutten av borgarkrigen var berre ein tredjedel av dei offentlege sjukehusa i landet i drift, og dei hadde i snitt berre 20 senger kvar. I 2009 hadde landet 28 offentlege sjukehus med i alt 2 550 senger.
Ingjald Illråde
Ingjald Illråde var ein konge av Ynglingeætta, og den siste kongen av den ætta som rådde for Sveaveldet. Soga om han finst i Ynglingesoga.
853
853 (romartal DCCCLIII)
Ingjald Illråde
Då Ingjald var liten, tapte han i ei tevling mot ein ven, og fosterfar hans, Svipdag Blinde, gav han hjartet av ein ulv å eta. Etter dette vart han hardare og meir hjartelaus enn andre menn, fortel Snorre Sturlason. Han vart gift med Gauthild, dotter av kong Algaute (i Gautland). Ho vart mor til Olav Tretelgja og Åsa Illråde. Åsa var vel så hardhuga som faren, og mot slutten av livet slog dei seg saman og fekk born, er det sagt.
Snorre fortel at Sveariket på denne tida var delt opp i mange herad med ulike heradskongar. Ingjald svor på å samle riket att, og brann seks andre kongar inne i ei gildehall. Berre ein konge kom frå det med livet, og svor hemn på Ingjald. Kong Granmar, og mågen hans, Hjørvard, gjekk til fleire slag mot Ingjald, og med tida laut Ingjald gje seg. Granmar fekk hjelp av Ivar Vidfadme, som sidan rådde for sveaveldet. Ingjald og Åsa, dotter hans, brann seg sjølve inne i ei gildehall då dei såg at all von var ute.
Sonen Olav Tretelgja laut sidan rømme frå Svealand.
I Den eldste Noregshistoria
Den eldste Noregshistoria fortel berre om Ingjald at han var så redd Ivar Vidfadme at han valde å brenne seg sjølv inne med hirda si. Namnet Illråde finst berre hjå Snorre og Are Frode.
Torfajökull
Torfajökull (islandsk uttale tårva-jøkudl) er ein rhyolittisk stratovulkan nord for Mýrdalsjökull og sør for innsjøen Þorisvatn på Island. Vulkanen er dekt av ein isbre. Det siste utbrotet til Torfajökull kom i 1477 og er det største området av ekstrusive bergartar med rikt silikainnhald på Island.
635 Vundtia
635 Vundtia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. juni 1907 av K. Lohnert ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Kunstig intelligens
Kunstig intelligens (KI eller AI, frå engelsk artificial intelligence) er ei grein av informatikk som tek føre seg intelligent åtferd, læring og tilpassing i maskiner. Slike maskiner, som automatiserer oppgåver som skal krevje intelligent åtferd, kan t.d. vera kontrollsystem, automatisk planlegging, ekspertsystem som skal kunne diagnostisere problem eller svare på kundespørsmål; dei kan inkludere talegjenkjenning, skriftgjenkjenning og andletegjenkjenning.
Feltet har stor overlapping med datalingvistikk og kognitiv vitskap, i tillegg har mykje av det som no er rekna som «standardinformatikk» sitt opphav innanfor kunstig intelligens, t.d. stifinningsalgoritmar i grafar.
Retningar
KI vert normalt delt opp i to retningar: konvensjonell/symbolsk KI og syntetisk intelligens.
Symbolsk KI er òg kjend som Good Old Fashioned AI (GOFAI) eller logisk KI, og baserer seg på logisk formalisme, maskinlæring og statistisk analyse. Nokre metodar innanfor denne retninga er: Syntetisk intelligens, òg kjent som scruffy AI, konneksjonisme eller komputasjonell intelligens, baserer seg på iterativ utvikling og empirisk læring. Nokre metodar er:
Hybridsystem og systemintegrering, basert på ein kombinasjon av symbolsk og syntetisk KI, vert sett på som ei lovande retning av dei som vonar på «ekte KI». Nokre av desse metodane, som til dømes nevrale nettverk og genetiske algoritmar, vert òg studerte innan digital signalhandsaming.
Historie
John McCarthy, oppfinnaren av programmeringsspråket Lisp, var den første til å nytte termen kunstig intelligens (artificial intelligence), ved Dartmouth-konferansen i 1956, der mange av pionerane møttest og utveksla idéar. I 1950 fann Alan Turing på ein måte å operasjonalisere intelligens med eit imitasjonsspel. Det som vart kjend som Turingtesten.
Snæfellsjökull
Snæfellsjökull (islandsk uttale snæi-fedls-jøkudl) er ein sovande stratovulkan dekt av ein isbre vest på Island. Namnet på fjellet er eigentleg Snæfell (og tyder «snøfjell») men vert som regel kalla «Snæfellsjökull» for å skilje det frå to andre fjell med same namn. Det ligg heilt vest på halvøya Snæfellsnes. Stundom kan ein sjå fjellet og breen frå Reykjavík på andre sida av bukta Faxaflói, 120 km borte.
Fjellet er ein av dei mest kjende stadane på Island, hovudsakleg på grunn av romanen Reisa til jordas indre (1864) av Jules Verne, der hovudpersonane finn inngangen til senteret av jorda på Snæfellsjökull.
Fjellet er ein del av Snæfellsjökull nasjonalpark (islandsk: Þjóðgarðurinn Snæfellsjökull).
Historie og fiske
Soga om Bård Snæfellsås er ei av dei mest kjende islendingesogene som finn stad i dette området. Ein har funne arkeologiske spor etter busetnadar her som er 1100 år gamle, mellom anna Forni-Saxhóll-garden, Berutóftir og Írskubúðir. Nær Gufuskálar står det mange kuppelforma strukturar av ukjend opphav, som ein meiner er mellom 500 og 700 år gamle. Dei er sannsynlegvis dei eldste minna frå fiskeindustrien i Norden. Enkelte meiner derimot at dette er ein stad der det vart utført bøn og meditasjon av irske munkar som kan ha halde til i området.
Fisket blømde på 1200-talet og folketalet auka i områda rundt isbreane. Det vart bygd ei kyrkje på åsen Ingjaldshóll før år 1200. Storleiken på kyrkja viser kor høgt folketalet var i dei nærliggande grendene, i det minste under fiskesesongen. Det vart rikt fiske i nærleiken og det vart oppretta fiskestasjonar der det var god tilgang til open sjø. Dritvík er eit av dei mest kjende døma. Det var ein stor fiskestasjon med 40-60 båtar og 200-600 tilsette. Fisket minka på Snæfellsnes på 1800-talet på grunn av betre fisketekninkkar.
Av tettstader nær nasjonalparken finn ein mellom anna Hellissandur, Rif og Ólafsvík. Dei var alle fiske- og handelssenter, og i dag er dei framleis fiskehamner og levande samfunn.
Geologi
Snæfellsjökull nasjonalpark er den einaste nasjonalparken på Island som strekkjer seg til kysten og dekkjer eit areal på 170 km². I sør strekkjer parken seg til Háahraun i området Dagverðará, medan dei nordlege områda strekkjer seg til Gufuskálar. Kysten er variert med eit yrande fugleliv i hekkesesongen. Kystsletta er stort sett dekt av lava som har strøymd hit frå isbreen eller nærliggande krater. Lavaen er dekt av mose, men innimellom finn ein groper med forskjellig vegetasjon. Snæfellsjökull har spor etter lava og vulkansk aktivitet. På nordsida skjer Eysteinsdalur seg opp frå sletta nedanfor med bratte fjell rundt.
Altaelva i Ukraina
Alta eller Iltytsja er ei lita elv i Ukraina og ei sideelv til Trubizj frå høgre. Den gamle byen Perejaslav ligg mellom Trubiz og Alta.
Elva vert rekna som staden der mordarane sende av Svjatopolk I av Kiev tok livet av helgenane Boris og Gleb i 1015. I 1019 var elva åstad for eit slag mellom Svjatopolk og bror hans Jaroslav I den vise som Jaroslav vann.
I 1068 var elva staden der Iziaslav I av Kiev vart slått av Polovtsy i slaget ved Altaelva
Den 25. mai 1630, nær Perejaslav, vart den polske hetmanen Stanisław Koniecpolski slått av zaporozje-kosakkar leia av Taras Triasylo. Slaget er kjent som Tarasnatta og vert skildra i Taras Sjevtsjenko sitt dikt Taras Nich.
Fylkesveg 398 i Hordaland
Fylkesveg 398 i Hordaland (Fv398) går mellom Vågseidet og Lindås i Lindås kommune. Vegen har ei lengd på 3,7 km.
Sordin
Ein sordin er ein dempar brukt med visse musikkinstrument for å skape ei dempa klang.
Strymonikó
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Strymonikó 3 918 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 619 innbyggjarar.
Ørjan Hartveit
Ørjan Hartveit er ein norsk operasongar (baryton) frå Odda, utdanna ved Trinity College of Music i London.
Kunnskapsrepresentasjon
Kunnskapsrepresentasjon er eit forskingsfelt innanfor kunstig intelligens, kognitiv vitskap og informasjonsvitskap. Kunnskap er eit vanskeleg abstrakt konsept, og det finst inga generell semje om kva det er eller tyder, og difor er det vanskeleg å seie korleis det skal representerast.
Kunnskapsrepresentasjon er naudsynt for å klassifisere konsept i t.d. eit bibliotek eller for å handsame konsept i informasjonssystem. I kunstig intelligens er det naudsynt med ein passande representasjon av domenekunnskap for å løyse problem som omhandlar det domenet. Dette gjeld spesielt i ekspertsystem.
Det finst mange formalismar og metodar for å representere kunnskap. Me kan kalle slike formalismar for representasjonsskjema. Eit representasjonsskjema treng å vere tilstrekkeleg for å uttrykkje den naudsyne informasjonen, og støtte effektiv informasjonshenting og prosessering, i tillegg bør det tillate eit naturleg språk for å uttrykkje kunnskapen i.
Tre og tabellar er vanlege strukturar nytta for å kople saman konsept. Tre er spesielt godt eigna til å vise hierarkiar.
Lagring og handsaming
Eit problem er korleis ein skal lagre og handsame representasjonar på eit formelt vis slik at det kan nyttast til spesifikke oppgåver. Dette er viktig for ekspertsystem, maskinomsetjing og databasehåndteringssystem.
Eit semantisk nettverk kan representere kunnskap ved å la nodar vere konsept og kantar mellom nodar vere relasjonar.
852
852 (romartal DCCCLII)
Mette Davidsen
Mette Davidsen er ein norsk tidlegare handballspelar frå Bergen. Perioden 1993-99 var ho med å vinne både gull, sølv og bronse i VM, samt gull- og sølvmedalje i EM.
Davidsen var i unge år medlem i Åsane IL. 16 år gammal melde ho seg inn i det norske toppserielaget Tertnes. Kring 1995 fekk ho kontrakt med den austerrikske toppklubben Hypo Niederösterreich og spelte eit par sesongar på den. Deretter kom ho tilbake til Tertnes og var sentral då laget i 2000 nådde finalen EHF-cupen, eit finalespel som enda med eittmålstap mot spanske Mislata.
Davidsen fekk sin landslagsdebut mot Polen 2. februar 1993. I desember same året fekk ho bronsemedalje då Noreg vann bronsefinalen i handball-VM 1993 på heimebane. Frå både handball-EM 1996 og handball-VM 1997 reiste ho heim med sølvmedalje, etter at Noreg i begge finalane hadde fått stryk av dei danske handballkvinnene. Også under EM 1998 i Nederland og VM 1999 på heimebane spelte Noreg seg fram til finalekampen. Begge finalane enda med norsk triumf og gull til Davidsen. Særleg under europameisterskapen i Nederland spelte ho ei viktig rolle som spelesjef (playmaker) i det norske angrepet. Hausten 2000 var ho i si beste form, men ein korsbandskade straks før OL-turneringa i Sydney sette ein stoppar for OL-detaking, og vidare landslagsspel. Davidsen deltok i 148 landskampar og skåra 257 landslagsmål frå sin plass som midtre rykkrom-spelar.
Ho la opp for godt i 2008.
Port de Larrau
Port de Larrau (spansk: Puerto de Larrau, baskisk: Larraineko mendatea eller Uthurzéhétako-Lépoua i den lokale baskiske dialekten Zuberoa) er eit 1 573 meter høgt fjellpass i de sentrale Pyreneane. Det dannar overgangen mellom den tidlegare provinsen Soule i fransk Baskerland og den spanske Valle de Salazar. Det vil seie at den utgjer forbindelsen mellom département Pyrénées-Atlantiques og regionen Navarra. Over passhøgda ruvar den 2 017 m høge Pic d’Orhy (på spansk Orhi).
Strekning
Når ein kjem frå nord fører vegen først gjennom dalen Gave de Larrau, deretter opp ein bratt stigning til staden Larrau på 630 moh. Her startar den eigentlege passvegen som over ei lengd på 7,3 km stig drøye 700 høgdemeter til den 1362 m høge Col d’Erroymendi. Utan store høgdeskilnader følgjer vegen deretter den austlege sida til Pic d’Orhy opp til 1424 moh. Dei siste 1,5 km opp til passhøgda er bratt med tre kurver. Den spanske sida er mykje flatare, til landsbyen Ochagavía på 758 moh. er det 19 km. Den øvre strekninga er 10,5 km lang med ein høgdeskilnad på 665 meter.
Tour de France
Port de Larrau har så langt stått to gonger på Tour de France-programmet, og er på grunn av den store stigninga klassifisert som Hors catégorie – den hardaste kategorien. I 1996 vann Richard Virenque 17. etappe til Pamplona. I 16. etappe under 2007-Touren nådde Vicente Garcia Acosta passhøgda først, tett følgd av Juan Mauricio Soler som leia forfølgargruppa.
Bil
Ein bil er eit køyretøy med minst tre hjul utstyrt med eigen motor og vert nytta til å køyre på veg med, og ikkje skjener. Bilar er hovudsakleg laga av metall. Ordet bil kjem frå den eldre forma automobil, frå gresk auto og latin mobil som tyder sjølvgåande. Før ordet automobil kom i bruk vart landevegslokomotiv nytta.
Dei fleste bilane køyrer på bensin eller diesel, men etter kvart har det vorte vanleg med bilar som vert drivne av elektrisk energi eller gass, eller ein kombinasjon av desse energikjeldene.
I Noreg var dei tre største bilmerka i 2003 Toyota, Volkswagen og Peugeot.
Dampfart
Den moderne bilen byggjer på eksperiment med sjølvgåande fargreier frå 1700-talet og utover. Den belgiske presten R. P. Verbiest skal rundt 1680 ha laga ei ca. 65 cm lang dampdriva vogn, medan han var i Kina. Dette tykkjest ha vore eit leiketøy, laga for å imponera keisaren. Franskmannen Nicolas-Joseph Cugnot demonstrerte ein dampdriven lastebil i 1769. I 1802 konstruerte Richard Trevithick ei dampdriven vogn. I tidsbolken 1824-1836 arbeidde Walter Hancock med å utvikla dampdrive vogner og i 1831 opna han ei bussrute mellom Stratford og London. Dette kan ha vore den fyrste kommersielle bruken av eit motorkøyretøy. I 1832 gjennomførte han ein tur til Brighton. Men rundt 1840 vart slike doningar stogga av det britiske lovverket, som forlanga at framfor eit sjølvgåande køyretøy på ein offentleg veg måtte det gå ein mann med eit raudt flagg og eit horn. Utviklinga flytta frå Storbritannia til Tyskland.
Frå damp til bensin
Den fyrste bilen med intern forbrenningsmotor vart truleg konstruert av François Isaac de Rivaz i 1807. Motoren nytta hydrogen som drivstoff, men han vakte ikkje nokon interesse i samtida. I 1860 konstruerte Lenoir ein motor som nytta lampegass som drivstoff og monterte han i ei vogn. I 1863 konstruerte Lenoir ein forgassar og prøvekøyrde ein bil som gjekk på flytande drivstoff. I 1886 laga fleire uavhengige oppfinnarar kvar sin bil på om lag same tid: Carl Benz i Mannheim, Gottlieb Daimler og Wilhelm Maybach i Stuttgart, og Siegfried Marcus i Wien. Bensin, damp og til ein viss grad elektrisk energi blei utvikla i konkurranse i fleire tiår, før bilar som gjekk på bensin vann fram i 1910-åra.
Ei rask utvikling skjedde frå 1900 til midt på 20-talet, då fleire hundre små verksemder konkurrerte om å laga stadig betre bilar. Viktige oppfinningar var sjølvstartar og firehjulsbremser. Ved byrjinga av 1930-åra hadde det meste av bilteknologien oppfunnen. Etter denne tida var bilindustrien ute av barndommen, talet på verksemder gjekk ned, og dei som var att voks.
Bilar for folket
Oldsmobile tok til med å laga rimelege bilar på samleband i 1902, og idéen blei vidareutvikla av Henry Ford i 1910-åra. Etter kvart blei dei fleste bilar masseproduserte, og medan berre dei øvre laga av folket hadde hatt råd til dei tidlegare, kunne no òg middelklassen skaffa seg motorkøyretøy.
Bilmodellar
Alfred P. Sloan fekk idéen om at éi verksemd kunne laga bilar av ulike modellar, slik at folk kunne kjøpa det dei hadde råd til, og gå «oppover» dersom dei fekk betre råd. Ulike prisklassar hadde ofte mange like delar, slik at den totale kostnaden blei mindre. Til dømes brukte Cadillac sin LaSalle delar produserte av Oldsmobile i 1930-åra, medan Chevrolet og Pontiac hadde same dører, panser, tak og vindauge i 1950-åra.
Det var òg Sloan som starta med ein årleg, etter kvart treårig, gjennomgang av modellane der både teknologien og utsjånaden gradvis blei omforma. Dei tre store bilfabrikantane i USA gjennomførte alle ein slik treårssyklus, men la etter kvart hovudvekt på utsjånaden slik at bilar heller gjekk av mote enn å bli erstatta av modellar som var betre teknisk. Europeiske verksemder hadde ikkje råd til slik stadig utskifting, men stod derimot betre rusta teknisk framfor oljekrisa på 1970-talet.
Regulering og tryggleik
Sidan den britiske loven om fotgjengaren med det raude varselflagget er bilkøyring blitt regulert på ulike måtar av styresmaktene. Desse reglane har hovudsakleg som føremål å gjera bilkøyring tryggare, men har i nyare tid òg gått ut på å gjera det meir miljøvennleg.
Den farlege bilen
I følgje Verdsorganisasjonen for helse blir kvart år over ein million menneske drepne og rundt 50 millionar skada, mange av dei lamma, ved at dei køyrer på noko eller sjølv blir påkøyrd. I tillegg blir eit utal dyr såra eller drepne av bilar.
Tryggleik
Det finst mange måtar å auka tryggleiken på. Ein prøver å forbetra bilførarane ved å setja visse krav til dei. Til dømes må dei som regel ha eit førarkort som viser at dei kan køyra bil og følgja trafikkreglane. Dei må vera i stand til å følgja med i trafikken og ikkje vera rusa eller trøytte når dei køyrer.
Sjølve bilen må òg ofte gjennom ulike prøvar for å vera sikker på at han er forsvarleg å køyra. Nye bilar går gjennom standardtestar, og etter kvart har ein òg byrja å ta inn eldre bilar til regelmessige kontrollar. Ein finn stadig nye forbetringar som gjer bilar tryggare, slik som bilbelte og luftputer som bles seg opp dersom bilen bråbremsar.
Ein prøver òg å trygga vegane ved å halda dei i god stand, ved å setja opp autovern og varselsystem i vegkanten, og ved å skilja harde bilar og mjuke trafikantar på utsette stader.
Miljø
Forbrenningsmotorar i bilane og friksjonen mellom hjul og underlag påverkar miljøet ved at det sender eksos, støv og tungmetall ut i lufta som folk pustar inn. Mykje bilbruk i eit avgrensa område gjev luftureining som kan føra til allergiske reaksjonar og lungelidingar som astma. Ureining og smog frå bilar er eit stort problem i fleire storbyar, som Mexico, Los Angeles, New Delhi og Aten.
Den første staden som regulerte eksosutslepp gjennom lovverket var California i 1965. Transportdepartement i USA (DOT) og miljøvernorganet (EPA) følgje opp med fleire reglar tre år etter. Ettersom USA var den største bilmarknaden i verda, og California den største i USA, fekk dei nye reglane følgjer for bilindustrien over heile verda, og andre land kom snart med eigne reglar. I tillegg til å setja grenser for utslepp blei òg tryggleiksutstyr, som bilbelte, påbode. I tiåret 1975-85 sleit mange bilfabrikantar med å møta dei nye krava, men etter kvart oppdaga dei at trygge og meir miljøvenlege bilar auka salet, og tok til å forbetra dei på eiga hand.
Alternative drivstoff
Bilar kan køyrast på mange typar drivstoff, noko som har vore brukt gjennom historia. Før bensin var blitt vidspreidd og tilgjengeleg på bensinstasjonar brukte ein òg andre typar brensle, som lampegass og parafin. Aukande prisar og avgifter på bensin og diesel har ført til at ein igjen har byrja å sjå etter alternativ.
Alkohol
Ein brukte etanol som drivstoff allereie i 1890-åra, og etter at bensin og diesel hadde teke over bilmarknaden fortsette mange bønder å laga og bruka eige alkoholdrivstoff fram til Forbodstida sette ein stoppar for det. I 1940-åra, fram til like etter den andre verdskrigen, brukte ein alkohol som drivstoff i racerbilar. I land med varmare klima, til dømes Brasil, har ein sidan 70-åra laga bilar som køyrer på etanol, framstilt frå sukkerrøyr.
I nokre land bruker ein etanol og metanol som tilleggsdrivstoff, til dømes i Australia og USA. Dagens bensinbilar kan køyra med 15 % etanol blanda i bensinen, og med små ombyggingar vil dei kunne køyra på opptil 85 % alkohol. Dette drivstoffet er noko mindre effektivt enn rein bensin, slik at ein kan koma til å trenga større drivstoffvolum for same køyrelengd. I tillegg er det mogleg at blandinga slit ned pakningane fortare.
Naturgass
I fleire land med god tilgang på naturgass har det sidan 70-åtalet vorte nytta flytande metan og propan i tillegg til diesel og bensin. Eksosen frå forgassarmotorar er noko reinare når det vert nytta gass, men effekten kan vert noko redusert, ettersom energitettleiken er mindre i desse gassane. Distribusjon av gass krev at køyretøya er utstyrte med trykktankar, noko som krev strengare kontroll for å sikra tryggleiken.
Elektrisk energi
Fleire føretak har utvikla bilar som går på elektriske energi lagra på batteri. Desse er i handelen, men har fleire ulemper som gjer at det ikkje er blitt selt så mange av dei. Dei fleste elbilane har lågare fart og rekkevidd enne bilar med forbrenningsmotorar, i tillegg til at dei kan vera dyrare i innkjøp. Det er òg utvikla hybrid-bilar som kombinerer batteridrive elmotorar og forbrenningsmotorar. Forbrenningsmotoren vert nytta til å driva ein elektrisk generator som ladar batteriet og bilen vert driven av elmotorar. Dette gjer at forbrenningsmotoren kan køyrast på eit konstant turtal som fører til auka verkningsgrad og difor reduserte eksosutslepp, støy og kostnadar. Ein kan òg i stor grad unngå å nytta forbrenningsmotoren i tettbygde strok.
Andre kjelder
Andre moglege energikjelder er hydrogen og metan (omset til elektrisk energi ved hjelp av brenselsceller), solceller eller trykkluft.
Referansar
<References/>
Fylkesveg 400 i Hordaland
Fylkesveg 400 i Hordaland (Fv400) går mellom Lindås og Fonnebost kai i Lindås kommune. Vegen har ei lengd på 3,9 km.
Black History Month
Black History Month er ei årleg tilstelling som tek for seg historia til den afrikanske diasporaen. Ho oppstod i USA for å gjera afroamerikansk historie betre kjend, men har sidan blitt spreidd til andre land som Canada, Storbritannia, Irland og andre europeiske land. I Nord-Amerika blir månaden halden i februar,  medan i Europa blir han halden i oktober.
USA
Februar har vore Black History Month i USA sidan 1976. Denne månaden kan skuleelevar til dømes læra om den amerikanske borgarrettsrørsla og personar som Rosa Parks, Martin Luther King og Malcolm X.
I februar 1969 føreslo pedagogar og laget Black United Students ved Kent State University at markeringa skulle vara i ein månad. Den første markeringa fann stad ved universitetet eit år seinare, frå 2. januar 1970 til 28. februar 1970. Denne markeringa spreidde seg til institusjonar over heile landet, og i 1976 nemnde president Gerald Ford Black History Month i ein tale han heldt i samband med tohundreårsjubileet til USA.
Ungdomslaget Heimhug på Melhus
Heimhug var eit ungdomslag på Melhus i Sør-Trøndelag skipa i 1898. Sigvard Samset var den første formannen i laget.
Black History Month
USA
USA har også fleire markeringar av historia og kulturen til andre grupper, som Asian Pacific American Heritage Month, Filipino American History Month, Women's History Month og LGBT History Month.
Bazavluk
Bazavluk er ei elv i Ukraina og ei sideelv til Dnepr frå høgre. Ho er 157 km lang og nedslagsfeltet hennar er 4200 km². Ho er grunn og tørkar ofte inn.
Black History Month
Storbritannia
I Storbritannia har ein markert Black History Month i oktober sidan 1987. Dette blei organisert av Akyaaba Addai Sebbo, som arbeidde saman med Ken Livingstone, leiaren for Greater London Council (GLC). Sebbo hadde erfaring frå USA, og meinte ein trengte den same typen kunnskap i Storbritannia for å få bukt med rasismen som framleis gjennomsyra samfunnet og gjorde at barn frå etniske minoritetar følte seg mindreverdige. Oktober blei vald fordi denne månaden var viktig i afrikansk kultur, som innhaustingstid og ei tid då hovdingar kom saman for å enda konfliktar. Det første året hadde ein førelesingar og konsertar i London, Birmingham, Manchester og andre britiske byar. Markeringa har sidan blitt utvida til å også omfatta hendingar frå september til januar. I 2018 fann det stad over 4000 store og små tilstellingar i Storbritannia i samband med markeringa. Markeringa omfattar historia til folk av afrikansk, asiatisk og karibisk opphav.
Ungdomslaget Heimhug på Melhus
Det reiste bautasteinen over Asbjørn af Medalhusum den 17. mai 1900 ved hovudbygninga på Melhus-garden. Seinare vart den flytta til hovedbygningen på Melhusgården. Den ble senere flytte til Prestgadslåna ved Melhus kyrkje.
Laget reiste òg ein bauta over Einar Tambarskjelve på Gimse den 17. mai 1900.
Black History Month
Canada
Black History Month blei offisielt anerkjend av Underhuset i Canada i 1995, etter eit forslag frå Jean Augustine. Februar blei utnemnd til Black History Month til ære for folk kjende som Black Canadians. I 2008 føreslo senator Donald Oliver at Senatet i Canada skulle anerkjenna månaden offiseilt. Dette blei einstemmig vedteke.
Irland
Republikken Irland markerte månaden for første gong i Cork i 2010. Byen var eit kjerneområde for kampen mot slaveriet, og hadde hatt invitert svarte fridomskjemparar som Charles Lenox Remond og Frederick Douglass til å tala der.
Post-it
Post-it er ei notisblokk der kvart blad har ei stripe med svakt lim på baksida, slik at lappen kan festast på til dømes eit anna papir utan at dette blir skada av limet. Ein lapp frå ei slik blokk blir kalla ein post-it-lapp eller berre ein post-it.
Hamar Jernstøberi
Hamar Jernstøberi og Mekaniske Verksted eller HamJern er eit tidlegare industriforetak på Hamar som i dag går under namnet Furnes-Hamjern Holding etter å ha vorte delt opp i fleire ulike selskap. Sjølve støyperiet vart grunnlagt den 21. mai 1895 ved Espern mellom jarnbaneområdet og Mjøsa. Det vart raskt kjent for støpejernsprodukt som omnar og komfyrar. Seinare vart det utvikla og produsert handelsstøypegods, jarnbanemateriale og jordbruksreidskap som plogar, horver, høyriver, treskjeverk og hakkemaskiner.
Post-it
I den opphavlege versjonen var kvar lapp eit kanarigult kvadrat med 7,5 cm sidelengde. Post-it-lappen vart oppfunnen i 1968 av forskaren Spencer Silver ved 3M Company. Post-it vert produsert av 3M, namnet Post-it og den kanarigule fargen er registrerte varemerke for 3M.
Hamar Jernstøberi
Satsinga på produksjon lokomotiv tok til i 1901, etter at fabrikken hadde levert fleire vellykka malmvogner. Det vart produsert om lag 200 damplokomotiv på HamJern, mellom anna Dovregubben. Seinare vert det òg produsert elektriske lokomotiv ved fabrikken. På 1950-taler vart det òg produsert skiftetraktorar, vegvalsar. Frå 1950- til 1970-talet vart det produserte traktorgravarar.
HamJern var lenge ein av sei største arbeidsplassane i Hedmark og hadde i 1943 over 400 arbeidarar og 75 funksjonærar. Utover 1960-talet og fram mot 1980-talet vart fabrikklokala moderniserte og utvida, samstundes som Munck overtok ein del av verksemda og tok til å produsera skipskraner. I 1984 vart platehandsamingsdelen til Furnes-Hamjern overteken av Ameco.
Haute-Normandie
Haute-Normandie (fransk for 'Øvre-Normandie') er ein tidlegare region heilt nord i Frankrike som inneheld departementa Eure og Seine-Maritime. Regionen vart oppretta i 1956, då Normandie vart delt i Haute- og Basse-Normandie. I tillegg til Basse-Normandie i vest grensar han til Centre i sør, Picardie i aust og Den engelske kanalen i nord. Dei to regionane Basse-Normandie og Haute-Normandie blei frå 1. januar 2016 slått saman til regionen Normandie.
Rouen var hovudstad eller administrativt senter i regionen, og er ein historisk viktig stad med mange flotte kyrkjer og byningar, inkludert den høgaste domkyrkja i Frankrike. Den største byen i regionen var derimot Le Havre.
Vladislav II Jagello av Polen
Vladislav II Jagello (ca. 1351-1434) var storhertug av Litauen og konge av Polen. Han var den siste heidenske herskaren av mellomalderske Litauen, og konverterte til kristendommen før han blei polsk konge.
Jagello, seinare Vladislav, var son av storhertug Algirdas av Litauen og Uliana Aleksandrovna av Tver.
Han regjerte i Litauen frå 1377, først saman med onkelen Kęstutis. I 1386 konverterte han til kristendommen, gifta seg med den polske dronninga Jadwiga på elleve år, og blei krona til polsk konge under namnet Władysław Jagiełło (Vladislav Jagello). Han styrte Polen i 48 år og la grunnlaget for den polsk-litauiske unionen, som skulle vara i fleire hundreår.
Som konge av Polen gjekk Vladislav inn for ein nær allianse med Litauen mot Den tyske ordenen. Sigeren til desse allierte i slaget ved Tannenberg i 1410, og deretter den første freden i Toruń, sikra dei polske og litauiske grensene og markerte den polsk-litauiske alliansen som ei større europeisk makt. Styret til Vladislav II Jagello utvida dei polske grensene og er blitt sett på som byrjinga på den polske gullalderen. Han var også stamfar for Huset Jagello som regjerte i begge statane fram til 1572, og blei eitt av dei mest innflytelsesrike dynastia i Europa under mellomalderen.
851
851 (romartal DCCCLI) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Datamaskin
Ein datamaskin er eit apparat eller ein maskin som kan nyttast til rekning og til å kontrollere operasjonar som kan uttrykkjast med tal eller logiske uttrykk. Datamaskinar er oppbygde av komponentar som utfører enkle, velkjende oppgåver, og det er samspelet mellom desse som gjer det mogleg for datamaskinar å handsama opplysningar. Ved å programmere maskinen kan han nyttast til dømes til å løysa eit problem eller å simulere eit system.
Granskinga av teorien, utforminga og bruken av datamaskinar vert kalla informatikk.
Histori
Datamaskinane, eller reknemaskinar, vart utvikla over ein lang tidsbolk. Dei fyrste hjelpemidla var truleg at ein byrja å telja på fingrane. Seinare vart steinar, trepinnar, bein, osb. tekne i bruk. Babylonarane nytta kulerammer for over 4000 år sidan og vart seinare nytta av mellom anna romarane og i mellomalderen i Europa. Ei anna innretning for astronomiske utrekningar, ein equatorium, vart nytta av Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī rundt 1015
Mekaniske reknemaskinar
Ulike former for mekaniske reknemaskinar har vore konstruerte heilt sidan antikken. Heron av Alexandria konstruerte ulike mekaniske innretningar for å utføra rekneoperasjonar. Hipparkhos fra Nikea, Klaudios Ptolemaios, Abu Rayhan Biruni nytta ein mekanisk reknemaskin som bytta to skiver, kalla ein Planisfære, for å finna posisjonane til stjerner. Planisfære fann òg vegen til Europa og vart nytta av mellom andre Paolo dal Pozzo Toscanelli.
I 1617 beskreiv John Napier ein reknestabel som kunne utføra multiplikasjon og divisjon. Reknestaven vart òg oppfunnen på 1600-talet. I 1623-1624 konstruerte Wilhelm Schickard ein astroscopium, som utførte addisjon og subtraksjon med ein presisjon på seks desimalar. I 1624 vart maskinen øydelagt i ein brann før han var ferdig og Schickard gav opp prosjektet. Blaise Pascal arbeidde med å utvikla ein reknemaskin frå 1642 og utover. Desse maskinane utførte om var den fyrste reknemaskinen som kunne utføra alle fire rekneoperasjonane addisjon, subtraksjon multiplikasjon og divisjon og vert kalla Pascaline eller Pascal-kalkulator. I 1672 konstruerte Gottfried Leibniz ein staffelwalze, som òg kunne utføra alle fire rekneoperasjonane addisjon, subtraksjon multiplikasjon og divisjon. Maskinane til Schickard og Pascal var digital maskinar.
I 1820 konstruerte franskmannen Charles Xavier Thomas ein reknemaskin kalla Arithmometer. Denne maskinen vart produsert frå 1851 til 1915 og vert rekna som den fyrste praktiske reknemaskinen, så 1851 var i røynda starten på dataalderen. Frå 1851 til 1890 var dette den einaste reknemaskinen som vart produsert. I 1878 tok Burkhardt i Tyskland til å produsera ein kopi av maskinen til Thomas og i 1883 fylgde Layton i Storbritannia etter. Andre føretak fylgde etter og ein periode var det rundt 20 europeiske føretak som produserte slike maskinar. Kopiar av Tomas-maskinen vart produserte heilt fram til 2. verdskrig. Mekaniske reknemaskinar vart produserte heilt til 1970-talet. I Japan produserte Ryōichi Yazu ein reknemaskin kalla Yazu Arithmometer. Denne maskinen hadde ein presisjon på 16 siffer. Det vart produsert rundt 200 maskinar, som vart nytta av militæret og andre statlege institusjonar.
Relemaskinar
Reknemaskinar basert på elektromekaniske relebrytarar vart konstruerte av mellom anna tyskaren Conrad Zuse.
Elektroniske analoge reknemaskinar
Analoge reknemaskinar var baserte på nettverk av operasjonsforsterkarar som kunde gjera vanlege matematiske operasjonar som addisjon, subtraksjon, integrasjon og derivasjon av elektriske signal.
Digitale datamaskinar
Alan Turing fann ut kva for problem dette galdt, og grunnla med det teoretisk informatikk. I USA vart ENIAC bygd på byrjinga av 1940-talet.
665 Sabine
665 Sabine er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. juli 1908 av Wilhelm Lorenz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Den ukrainske opprørshæren
Den ukrainske opprørshæren UPA (Українська повстанська армія) var ein ukrainsk geriljahær skipa 14. oktober 1942 i Volhynia. UPA var den militære delen av Organisasjonen av Ukrainske Nasjonalistar (OUN). Leiarane var Roman Sjukhevitsj og Stepan Bandera.
Noise
Noise er ein musikksjanger som brukar lyd som under normale forhold er sett på som ubehageleg eller plagsame. Namnet på sjangeren, noise, eller 'støy' på norsk, er av ein del sett på som ei motseiing, fordi «støy» vanlegvis blir definert som uønskt eller ufrivillig lyd, og musikk det motsette.
Den ukrainske opprørshæren
UPA var særleg aktive i kampen mot sovjetiske partisanar, og i kampen mot desse voks UPA, og var aktiv i mestedelen av det vestlege Ukraina. Åtak frå tyske fly tvinga dei kommunistiske partisanane til å dele seg i mindre grupper, og da gjekk UPA til åtak på desse og drap mange, særleg i Karpatane.
Alive Again av Chicago
«Alive Again» er ein song skriven av James Pankow for gruppa Chicago og spelt inn for albumet deira Hot Streets (1978), med Peter Cetera på solovokal. Det var den første singelen frå albumet og han nådde 14. plassen på den amerikanske Billboard Hot 100 chart. I Canada låg «Alive Again» to veker på 11. plassen.
Den ukrainske opprørshæren
Da Den raude hæren avanserte vestover i kampen mot Hitler-Tyskland sin hær, retta UPA åtak mot sovjetiske funksjonærar på alle nivå, både offiserar, politifolk, skulelærarar og postmenn. Også den ortodokse kyrkjeleiaren Oleksij og den pro-sovjetiske forfattaren Jaroslav Halan vart drepne av UPA-medlemmer.
Alive Again av Chicago
«Alive Again» var den første singelen til Chicago etter dei avslutta samarbeidet med produsenten James William Guercio. Det var òg den første hitten deira etter dødsfallet til Terry Kath. Donnie Dacus spelte gitar på innspelinga.
Den ukrainske opprørshæren
UPA dreiv òg ein systematisk terror-kampanje mot den polske befolkninga i grenseområda, ein kampanje for etnisk reinsing. Talet på offer for denne terroren er uklart, men kan vere over 100 000. Den polske Heimehæren svara delvis med same mynt, mot ukrainske sivile.
Alive Again av Chicago
Opningsriffet i songen vart nytta under klipp av høgdepunkt av NBA on CBS frå NBA-sesongane 1979 til 1981.
Den ukrainske opprørshæren
UPA spela ifølgje Encyclopaedia of the Holocaust òg ei rolle i jødeutryddinga i Ukraina, sjølv om forsvararane deira nektar for det. Det er vanskeleg å vite akkurat kor mange jødar UPA myrda, sidan ukrainske paramilitære deltok i fleire samanhengar – i Det ukrainske Hjelpepolitiet, den gruppa som kalla seg Bandera SB, sjølve UPA, osv. Ofte var dei same mennene aktive i fleire av desse. Den politiske delen av rørsla, OUN, vedtok på kongressen sin i 1941 ei fråsegn der det heiter at «jødane i Sovjetunionen er dei mest trufaste støttespelarane til bolsjevikregimet og fortroppen for moskovittisk imperialisme i Ukraina». Det er ingen tvil om at OUN og UPA ville ha ein mest mogleg mono-etnisk ukrainsk stat.
Etter at Ukraina vart sjølvstendig i 1991, har tilhengarar av UPA prøvd å få organisasjonen anerkjend, med krigspensjon for veteranane, minnesmerke og paradar. Ukrainske veteranar frå Den raude hæren har sett seg kraftig imot dette. Den «vestvennlege» presidenten i Ukraina Viktor Jusjtsjenko støtta ei oppvurdering av UPA og likestilling av dei med sovjetiske veteranar.
Aneurisme
Eit aneurisme (frå gresk ανευρυσμα, aneurysma, 'utviding') er ein sjukeleg lokal dilatasjon eller utviding av ei pulsåre. Aneurismar kjem oftast i hovudpulsåra, (aorta) og circulus arteriosus (Willis' arterielle sirkel, blodårene under hjernen). Faren for at aneurismet sprekk aukar med storleiken. Ei slik hending vil gje eit brått fall i blodtrykket, og eventuelt auka trykk i hjernen. Begge delar er svært farleg og akutt livstrugande.
Sjekk
Ein sjekk er ei skriftleg oppmoding til ein bank om å utbetale ein viss sum pengar til den personen som har sjekken i hende. Sjekken kan overdragast etter fastsette reglar, dette vert kalla eit endossement. Ein kryssa sjekk er ein vanleg sjekk som det er sett to skrå, nesten vertikale, parallelle linjer over. Ein kryssa sjekk vil ikkje kunne overdragast til andre, men må utbetalast direkte til mottakaren eller setjast inn på bankkontoen hans.
Lov om chekker frå 1932 regulerer bruken av sjekkar i Noreg.
850
850 (romartal DCCCL)
Sissel Kyrkjebø
Sissel Kyrkjebø er ei norsk songarinne. I Noreg er ho kjend for ei rekkje plateutgjevingar og konsertar frå midten av 80-talet og framover.
Internasjonalt er ho mest kjend for å ha sunge OL-hymnen under OL på Lillehammer, duettane med Plácido Domingo, julekonsertar i Wien og Moskva samt for å ha medverka til musikken til filmen Titanic. Ho har også sunge duett med Espen Lind, og samarbeidd med hip-hopparen Warren G. Dei siste åra har ho samarbeid mykje med Odd Nordstoga.
Ho vart gift med danske Eddie Skoller i 1993, og budde lenge i Danmark med han. I 2004 vart dei separerte.
Kabushiki kaisha
Kabushiki kaisha (japansk 株式会社) er ei japansk form for lutlag.
Fylkesveg 415 i Hordaland
Fylkesveg 415 i Hordaland (Fv415) går mellom Lauvås og Lindås kyrkje i Lindås kommune. Vegen har ei lengd på 7,5 km.
Desfína
Desfína (gresk Δεσφίνα) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Fokída i Sentral-Hellas i Hellas. Desfína inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Delfí.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Desfína 1 988 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 824 innbyggjarar.
Tarm
Tarm (norrønt þarmr) er lange, smale, gjerne buktande innvolar som dannar tarmkanalen i meltingssystemet. Tarmane fullfører meltingsprosessen ved å ta opp næringsstoff og skilja ut avføring. Tarmar blir også brukte til ulike føremål, som tillaging av mat og utstyr.
Tarmkanalen har tre hovuddelar, tynntarmen, tjukktarmen (kolon) og endetarmen (rektum). Tynntarmen er delt i tre, tolvfingertarmen (duodenum), jejunum og ileum. Pattedyr, fuglar og nokre reptil har òg minst ein blindtarm. Tarmbakteriar er svært viktige i denne prosessen. Tarmveggane driv føda framover ved å trekka seg saman. Det tek mellom ein og fem dagar for maten å passera gjennom tarmsystemet til menneske.
Teknologi
I golvklokker er tarmar blitt brukte som strengar til å henga lodda i.
Musikk
Vibrerande tarmar har tradisjonelt vore brukte i musikkinstrument, særleg som strengar i strengeinstrument, men også i trommer. Botnen av nokre typar litletromme kan slå mot eit nett av tarmar for å få fram ein særeigen klang, medan nokre utstrekte tarmstrengar under trommeskinnet på den nordafrikanske bendiren skapar ein summande lyd.
Medan ein i dag som regel bruker strengar av nylon, stål eller silke, bruker nokre av dei som speler tidlegmusikk fortsatt tarmstrengar for å få lyden meir autentisk. Det er særleg tarmar frå lam som har vore brukte til dette.
Idrett
Sauetarmar har òg vore brukte til å laga nettet i tennisracketar med.
849
849 (romartal DCCCXLIX)
Produksjonssystem
Eit produksjonssystem  (eller produksjonsregelsystem) er eit kunstig intelligens-basert dataprogram som hovudsakleg er sett saman av ei mengd med åtferdsreglar. Desse reglane vert kalla produksjonar og er ein enkel representasjon som gjerne vert nytta i automatisk planlegging, handlingsval og spesielt i ekspertsystem.
Produksjonar har to delar: ein sansemessig føresetnad (eller «VISS»-utsegn) og ei handling (eller «SÅ»-utsegn). Viss produksjonen sin føresetnad passar saman med verdstilstanden vert produksjonen utløyst (triggered). Når ein regel vert utført, seier ein at han er avfyrt.
Eit produksjonssystem gir dei naudsyne mekanismane for å utføre slike produksjonsreglar for å nå eit mål: ein database, ofte kalla arbeidsminne, som handsamar informasjon om noverande tilstand, og ein regeltolkar som ved hjelp av mønstergjenkjenning kan finne ut kva for reglar sine føresetnader som passar noverande tilstand, og kan prioritere reglar ved konfliktar (når meir enn ein regel passar tilstanden).
Sjå òg
RETE-algoritmen, ein mønstergjenkjenningsalgoritme nytta i regeltolkarar
Bakgrunnsstoff
Ofte spurte spørsmål om regelmotorar frå regelmotor.no
Meland kyrkje
Meland kyrkje står på Holsnøy i Alver kommune i Vestland, og er ei tømra langkyrkje frå 1866. Ho er teikna av Johannes Arnesson Øvsthus og vart reist under leiinga til byggmeister Askild Aase.
Historie
Kyrkja er soknekyrkje i Meland sokn i Meland i Nordhordland prosti. I mellomalderen var Meland eige sokn. Etter reformasjonen vart området lagt under Hamre prestegjeld. I 1885 vart Alversund prestegjeld oppretta av Meland, Alversund og Seim sokn. Meland vart skild ut som eige prestegjeld i 1992. Prestegjelda vart fasa ut frå Den norske kyrkja frå 2004. Meland kyrkje er den einaste kyrkja i kommunen.