cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Costa Rica
Økonomi
Costa Rica er eit utviklingsland med marknadsøkonomi. Landet har den fjerde høgaste inflasjonen i Latin-Amerika. Inflasjonen i 2007 var på omtrent 9,3 %. 18 % av folkesetnaden lever i fattigdom og over 227 000 er arbeidsløse. I 2005 hadde landa eit statsunderskot på 2,1 % og eit handelsunderskot på 5,2 %. Det førde til at skattane auka med 18 %.
Likevel er Costa Rica eit land med høg HDI og BNP. BNP per innbyggjar meir enn firedobla seg sidan 1983. Det er òg høvesvis små skilnader på rike og fattige. USA er den viktigaste handelspartnaren, og landa har ei frihandelsavtale. Frå 2004 til 2005 auka òg handelen med Russland og Søraust-Asia.
Myntfoten i landet er costaricansk colón.
Turisme
Økoturisme er populært i landet og mange turistar kjem for å vitja nasjonalparkane og dei verna naturområda.
Landbruk
Kaffi og bananar er dei viktigaste eksportvarene frå landet. Høglandområdet Meseta Central er sentrum for jordbruket. Der produserer ein mesteparten av kaffien, sukkeret og meieriprodukta i landet, og det blir dyrka sukkerrøyr, bøner, poteter og mais. 85 % av mjølkeprodukta frå Costa Rica blir produserte av meieriet Dos Pinos.
På savanneområdet Guanacaste blir det ala opp kveg og ved stillehavskysten ligg det bananplantasjar.
Skogdrift er relativt ubetydeleg for økonomien sjølv om skog dekker 1/3 av arealet i landet, og skogen består av verdifulle tresortar som rosentre, seder og mahogni.
Industri og naturressursar
Industrien omfattar blant anna tekstil og kjemisk industri. Industriprodukta blir hovudsakleg produserte i Meseta Central. Costa Rica prøver å bli sjølvforsynt med energi ved å byggja ut vasskraftverk, og vasskraft står no for over 80 % av energiproduksjonen.
Mineralførekomstane i landet omfattar små mengder av gull, sølv, mangan og kvikksølv. Ved Boruca er det funne store bauksittførekomstar og det har gjort aluminiumsverk viktige for industrien.
Utdanning og massemedia
Costa Rica er kjend for sitt gode utdanningsvesen. Landet har obligatorisk 9-årig skule. Omtrent 96 % av folkesetnaden over 15 år kan lesa og skriva, og dette er eit av dei høgaste prosenttala i Latin-Amerika. Det største og eldste universitetet i landet, Universidad de Costa Rica, ligg i San Pedro de Montes de Oca, rett utanfor San José, og har omtrent 39 000 studentar.
Den eldste avisa i Costa Rica er La Gaceta, som blei grunnlagd i 1844. Ei anna kjend avis er La Nación. Landet har 13 lokale fjernsynskanalar og den største er Teletica Canal 7.
Helsevesen og helsetilstand
Etter revolusjonen i 1948 starta styresmaktene å gjennomføra eit svært omfattande sosialomsutprogram. Landet har no eit godt utbygd offentleg helsevesen og gode offentlege trygdeordningar, som blant annan alderspensjon, sjuketrygd og barnetrygd. Spedbarnsdøydelegheiten per tusen er 9 og for nabolandet Nicaragua er det 19. Forventa levealder er 76,2 år.
Mat og drikke
Mat og drikke er ein viktig del av kulturen i landet. Nokre døme på ingrediensar som er mykje bruk er ferske grønnsaker, ris, poteter, kjøt, saus og bøner.
Matretten gallo pinto blir gjerne rekna som nasjonalrett i landet. Han består av ris og bøner, og er ofte krydra med løk, kvitlauk og finhakka paprika. Casado er den tradisjonelle lunsjretten, og inneheld ris, bøner, kjøt, fisk og salat. Vatn, mjølk, kaffi og juice er noke av dei vanlegaste drikkene.
Musikk
Konservatoriet i landet blei grunnlagt i 1892, og i 1942 blei det underlagd universitetet.
Litteratur
Den første store forfattaren i landet i moderne tid er Aquileo J. Echeverría (1866–1909). Han skreiv realistiske folkelivsskildringar på vers, og i tillegg til å vera forfattar var han politikar og journalist. Etter han følgde fleire kjende forfattarar. Nokre døme er José Marín Cañas, som blant anna skreiv ein roman om Chacokrigen, og Yolanda Oreamuno, ein romanforfattar.
Manx
Den siste som hadde manx som morsmål, blir rekna å vere Ned Maddrell, som døydde i 1974, men mange har hatt manx som andrespråk både før og etter 1974. I dag er det revitaliseringsarbeid for manx på Man.
Manx har offisiell status på Man, det blir brukt på tinget, nye lover må lesast opp både på manx og engelsk før dei er rettskraftige. Det er også anerkjent som eit regionalt språk av det britisk-irske rådet.
Ortografi
Mansk ortografi representerer ikkje goidelsk etymologi, slik irsk eller skotsk-gælisk gjer. Skriftspråket blir ofte skildra som eit forsøk frå ein engelsktalande på å skrive ned eit keltisk språk; mens det for ein engelsktalande person er umogleg å uttale irsk eller skotsk-gælisk korrekt ut frå skriftbiletet utan å først å lære om uttalen, vil det vere mogleg for same person å gjere seg forstått ved å lese opp manx.
Årsaka til denne skilnaden er at manx ikkje har vore eit skriftleg språk, mens irsk og skotsk-gælisk har hatt ein rik litteratur gjennom mellomalderen og seinare. Normeringa av eit skriftspråk kom derfor seint, og normerarane valde medvite å bruke den engelske ortografien som mal. Jf. eksempelet Isle of Man, namnet blir uttalt omtrent likt i dei tre språka, men skrive ulikt:
I dei to første er det fleire vokalkombinasjonar som ser ut til å vere diftongar, men som er monoftongar der dei ekstra vokalane modifiserer uttalen gjennom avrunding eller tilspissing. Kombinasjonen mh er ein genitivskonstruksjon, der h blir lagt til m; kombinasjonen blir uttalt v.
Termometer
Eit termometer er eit instrument for å måla temperaturen i eit stoff. Sjølve temperaturen kan ein ikkje avlese direkte på noko instrument, men ein nyttar andre eigenskapar som endrar seg med temperaturen, som lengd, volum, trykk, resistans, termoelektrisk spenning og magnetiske eigenskapar. Ein bygger termometeret slikk at det er endringar i ein av desse storleikane ein måler.
Galileo Galilei skal i 1592 ha laga det første termometeret. Det var ein liten behaldar med eit trongt glasrøyr i enden. Røyret vart sett ned i vatn, som så steig eit stykke opp i røyret. Når temperaturen i lufta inne i behaldaren varierte, varierte òg volumet av lufta, og dette kunne ein så lese av ved høgda av vassølya inne i røyret.
Minimums- og maksimumstemperatur
Eit minimumstermometer viser den lågaste temperaturen i løpet av ein viss periode. Det er ofte konstruert slik at ein stift vert ført med væskestrengen når temperaturen fell, men som vert liggande att når temperaturen stig. Termometeret er helst plassert eit stykke over bakken, og er skjerma mot nedbør og direkte stråling. Eit maksimumstermometer fungerer på same vis, men stiften vert då liggande att når temperaturen fell. Eit ekstremtermometer er konstruert for å visa både maksimums- og minimumstemperatur.
Temperaturvakt
Temperaturvakter kan òg vera integrerte elektronisk i ein måleomformar, ein PLS e.l.
Aranno
Aranno  er ein kommune i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 707 meter over havet.
I Aranno ligg «Maglio», den siste damphammaren i Sveits. Drifta vart stoppa i 1952.
Queiles
Queiles er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Ebro. Ho spring ut i Vozmediano (Soria). Ho renn gjennom Tarazona og munnar ut i Ebro nær Tudela i Navarra.
Freding
Freding av norske kulturminne
Freding inneber at ingen skal forandra, ta med seg eller på andre måtar forstyrra eit slikt kulturminne. Riksantikvaren har kontroll med freda kulturminne i Noreg.
Freding av norsk natur
Naturvernloven styrer freding av viktige naturområde og truga artar. Direktoratet for naturforvalting står for styret av naturvernet.
Rundt 12,5 % av fastlandarealet i Noreg er verna etter naturvernloven. Område kan fredast på fem ulike måtar: Som naturreservat, nasjonalpark, landskap, naturminne eller biotop.
Tatsuya Tsuruta
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse, Ventforet Kofu, Ehime FC og Kataller Toyama.
Tamil (fleirtyding)
Tamil er eit ord med fleire tydingar:
Burjatia
Folkesetnad
Den einaste større byen er Ulan-Ude (404 400 ibuarar).
Den største folkegruppa i Burjatia er etniske russarar, medan burjatane, eit mongolsk folkeslag, er ein minoritet. Ved folketeljinga i 2000 var den etniske samansetjinga:
Slaget ved Wilhelmstahl
Slaget ved Wilhelmsthal (stundom skrive Slaget ved Wilhelmstadt) vart utkjempa den 24. juni 1762 under sjuårskrigen mellom dei allierte styrkane til Storbritannia, Preussen, Braunschweig og Hessen, kommandert av hertugen av Braunschweig mot Frankrike. Frankrike truga Hannover, så dei allierte forflytta seg rundt franskmennene, omringa invasjonsstyrken og tvinga dei attande. Det var den siste store kamphandlinga med styrkane til Braunschweig før freden i Paris som avslutta krigen.
Bakgrunn
Frankrike hadde prøvd fleire gonger å invadere og overta Hannover sidan 1757, og håpte å okkupere kurfyrstedømet og nytte det som forhandlingsobjekt i byte mot franske koloniar som britane hadde erobra. Dei allierte under hertugen av Braunschweig hadde hindra dei å ta Hannover og i 1762 då franskmennene rekna med at krigen snart var over, prøvde dei eit siste forsøk på å slå Braunschweig og okkupere Hannover.
Slaget
Ferdinand hadde rykt fram og omgått franskmennene på begge flankane, og nesten omringa dei. Eit åtak på det franske senteret kommandert av Stainville var særleg effektivt, og ein kolonne gjekk til åtak mot fronten, medan ei anna gjekk til åtak bakfrå, og påførte franskmennene eit tap på 1500 mann, og tvinga fleire regiment til å overgje seg.
Etterverknad
Resultatet vert sett på som ein siger for dei alliere styrkane. Det enda det siste franske håpet om okkupere Hannover før våpenkvilen og Paris-traktaten enda krigen. Dei engelsk-tyske styrkane rykte fram og erobra Kassel i november, men då hadde dei første fredsavtalane alt vorte underteikna.
Hylla
Hylla er ein tettstad i Inderøy kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Ivar Bern
Også i nærsjakk er han ein sterk spelar, og vart utnemnd til internasjonal meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i 1992.
Ivar Bern vart med i Norges postsjakkforbund i 1986. Han vann Noregsmeisterskapen i postsjakk i 1988. Han vart Internasjonal meister i fjernsjakk i 1991 og Internasjonal Fjernsjakkstormeister i 1993.
Ivar Bern kvalifiserte seg til den 17. VM-turneringa i fjernsjakk ved først å klare ein tredjeplass med 10,5 poeng av 16 moglege i ei VM-semifinale i åra 1989-1995. Dette gav han ein plass i 3/4-dels-finala, der han også tok 10,5 av 16, noko som gav ein fjerdeplass. Ivar Bern var dermed klar for VM-finala som starta i mars 2002. I januar 2006 var VM-turneringa enda ikkje avslutta, men den 7. januar 2006 var det klart at ingen av dei andre deltakarane kunne kome framom han på resultatlista. Ivar Bern hadde då avslutta alle sine parti, også i VM-finalen med 10,5 av 16 moglege. To andre spelarar hadde like mange poeng, men Ivar Bern hadde fleire kvalitetspoeng, og kunne dermed utropast som vinnar. Den 17. VM-turneringa gjekk så langsamt, at vinnaren av det 18. fjernsjakk-VM, Joop van Oosterom, var klar før det var klart at Ivar Bern hadde vunne det 17. VM. Ivar Bern hadde også eit svært godt resultat med andreplassen i den 7. World Cup-finala, som starta i 1994 og vart avslutta i 2001.
I nærsjakk har Ivar Bern vunne den opne Noregsmeisterskapen 3 gongar, i 1986, 1989 og 1990. I Noregsmeisterskapen i sjakk er dei beste plasseringane tredjeplassar i 1989 og 1990.
Ivar Bern har vore med på det norske laget i sjakk-OL (lag-VM i sjakk) 3 gongar, i åra 1988 og 1992-1994.
Ivar Bern er medlem i Bergens Schakklub, og har deltatt på klubben sitt lag som vann NM for klubblag i 1994, 1997, 1998, 2000 og 2003.
Ivar Bern skriv sjakkspalta i Bergens Tidende.
Ivar Bern er utdanna psykolog, og arbeider som skulepsykolog. Ivar Bern har også vore aktiv som gitarist i rockegruppene The Swamp Babies og Syv.
Vasylkiv
Vasylkiv (ukrainsk Василькiв, Vasylkiv, russisk Васильков - Vasylkov) er ein by ved elva Stuhna i Kiev oblast (provins) sentralt i Ukraina. Han er det administrative senteret i Vasylkivskyj rajon (distrikt), medan sjølve byen har status som eit eige rajon i oblastet. Staden har ei over 1000 år lang historie og fekk bystatus i 1796. Under den kalde krigen låg Vasilkov flybase her. Byen har kring 35 000 innbyggjarar (2011).
Noguera Pallaresa
Noguera Pallaresa er ei elv i Catalonia i Spania. Ho har utspring ved Era Font d'era Noguereta i kommunen Naut Aran (Arandalen) om lag 1860 meter over havet, og berre nokre hundre meter frå kjelda til Garonne. Medan Garonne renn mot Atlanterhavet, renn Noguera Pallaresa mot Segre og munnar ut i denne elva frå høgre like før Camarasareservoaret (Noguera), og hamnar til slutt i Middelhavet. Noguera Pallaresa er demd opp fleire plassar, mellom anna Talarndammen og dei største reservoara er La Torassa (mellom Esterri d'Àneu og La Guingueta d'Àneu i Pallars Sobirà), Sant Antoni (oppfor Talarn i Pallars Jussà), Terradets (i kommunen Àger i Noguera) og Camarasa (like før samløpet med Segre).
Håkonshella
Håkonshella er eit stadnamn i Laksevåg bydel i Bergen kommune. Håkonshella ligg ved Alvøen, ut mot sjøen.
Det norrøne namnet var Hákonarhella. Kong Håkon den gode skal vera fødd der i år 920. 40 år seinare i år 960 skal han ha døydd same stad etter slaget på Fitjar. Andreleddet er ordet hella, som tyder «flatt berg». Ordet «hella» vert mange stader nytta om ein landingsstad for båtar.
Nasjonalpark
Ein nasjonalpark er eit område som er statleg verna mot inngrep eller utnytting som kan endra naturtilhøva og eventuelt kulturminne i området. Nasjonalparkane er som oftast større område med ein særmerkt, urørt eller særleg vakker natur. Yellowstone nasjonalpark i Wyoming i USA vart oppretta 1873 som den fyrste nasjonalparken i verda.
Nasjonalparkane er gjerne opne for friluftsliv så lenge dette ikkje verkar negativt inn på naturen. Også avgrensa økonomiske aktivitetar, som jakt, fiske, tømmerhogst, beiting og anna landbruksaktivitet, kan vera tillatne under bestemte vilkår.
Talet 37
Talet trettisju (37) er eit primtal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 36 og før talet 38.
Ordenstalet som svarar til talet trettisju er trettisjuande (37.).
Tettstaden Røra
Røra er ein tettstad i Inderøy kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Kerstin Ekman
Kerstin Lillemor Ekman, kjend som Kerstin Ekman, (fødd Hjorth, i Risinge i Östergötland) er ein svensk forfattar.
Ho har skrive fleire populære detektivromaner, som De tre små mästarna og Dödsklockan, men gjekk seinare over til psykologiske og sosiale tema. Blant dei mest omtykte bøkene hennar er Vallmsta-sviten, (1974-83), Händelser vid vatten (1993) og Vargskinnet-trilogien (1999-2003). Dei fire siste bøkene er presise skildringar av samtid og nær fortid i utkantbygdene i Jämtland.
I 1994 blei Ekman tildelt Nordisk Råds litteraturpris for Händelser vid vatten
Jun Muramatsu
Jun Muramatsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse, Vegalta Sendai, Mito HollyHock og Giravanz Kitakyushu.
Røa Dynamite Girls
Røa Dynamite Girls er eit fotballag i Oslo i Toppserien (2020).
Spelarstall
Endra 19. august 2020
1162 Larissa
1162 Larissa er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 5. januar 1930 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Animasjon
Animasjonsfilmar er filmar der heile eller delar av innhaldet er slik kunstig rørsle. Teiknefilm, mange dokkefilmar og dataanimasjon er døme på animasjonsfilmar.
Anakharsis
Anakharsis var ein gresk filosof som levde på 500-talet f.Kr.
Anakharsis var son til ein skytisk konge og ei hellensk kvinne. Han var ven av Solon, og liksom han rekna blant «dei sju vise». Han er mest kjend for ordtaka sine, som innprentar måtehald, men han skal også ha funne opp ankeret og pottemakarskiva.
Hayato Suzuki
Hayato Suzuki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse og Ventforet Kofu.
Sandøya i Tromsø
Sandøya har tre fastbuande, i Mjølvika på austsida. På sørsida av øya ligg eit fråflytta kyrkjevær. Det er ferjesamband frå Mjølvika til Vengsøya og Belvik på Kvaløya.
Kazuki Tsuda
Kazuki Tsuda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse, Ventforet Kofu og FC Machida Zelvia.
Guatemala
Republikken Guatemala er eit land i Mellom-Amerika og grensar til Belize, El Salvador, Honduras og Mexico. Landet grensar i tillegg til Stillehavet i vest og det karibiske havet i aust.
Hovudstaden i landet er Guatemala de la Asunción, òg kjent som Guatemala by. Guatemala vart uavhengig frå Spania i 1821, og vart ein del av Mexico. Etter eige sjølvstende vart landa styrt av ei rekkje diktatorar som var støtta økonomisk av United Fruit Company. På 1900-talet var det ein 36 år lang borgarkrig i Guatemala. I etterkant av krigen har Guatemala opplevd økonomisk vekst og politisk stabilitet, og gjennomførte demokratiske val i 2011.
Namn
Namnet «Guatemala» kjem frå nahuatlordet Cuauhtēmallān, 'stad med mange tre', som anten er avleidd frå k'iche'-mayaordet for 'mange tre' eller kanskje meir spesifikt for cuate/cuatli-treet Eysenhardtia. Dette var eit namn gjeve av soldatar frå Tlaxcala som følgde Pedro de Alvarado under den spanske erobringa av området.
Texel
Namn
Namnet Texel (texeldialekt Tessel) er frisisk, men på grunn av historiske lydendringar i nederlandsk der alle -x-lydar er blitt erstatta av -s-lydar (jamfør til dømes engelsk fox, frisisk fokse, tyskFuchs og nederlandsk vos) blir namnet typisk uttalt Tessel på nederlandsk.
Guatemala
Geografi
Bortsett frå kystområdet, består Guatemala for det meste av fjell. Mange av dei største byane, som hovudstaden Guatemala by, Quetzaltenango og Huehuetenangom ligg i sør og i høgda, medan det er færre byar i det meir tropiske området i nord. Det høgaste fjellet er Tajumulco, som måler 4 211 meter over havet.
Texel
Geografi
Allerheiligenvloed i 1170 skilde øyane Texel og Wieringen frå Nord-Holland. Tidleg i mellomalderen og før kan Texel og Wieringen ha vore mykje større og møtt kvarandre som motsette breidder av Marsdiep, som då var ei elv med breidder av permanent land.
Øya Texel bestod opphavleg av to øyar, sjølve Texel i sør og Eierland i nordvest. Desse var kopla saman av sandbankar. På 1600-talet blei desse sandbankane gjort om til ein polder og dei to øyane blei til éi øy. I dag er Texel den største naturlege barrieren mellom Nordsjøen og Vadehavet.
Det ligg sju landsbyar på øya, De Cocksdorp, De Koog, De Waal, Den Burg, Den Hoorn, Oosterend og Oudeschild. Kommunen er delt inn i distrikta Bargen, De Nes, Dijkmanshuizen, Driehuizen, Harkebuurt, 't Horntje, Midden-Eierland, Molenbuurt, Nieuweschild, Noorderbuurt, Ongeren, Oost, Spang, Spijkdorp, Tienhoven, Westermient, Zevenhuizen og Zuid-Eierland.
Kommunen består òg av sandbanken Noorderhaaks, som ikkje er busett.
Sanddynelandskapet på Texel er eit unikt habitat for dyreliv. Texel er kjend for dyrelivet sitt, særleg om vinteren då rovfuglar og gjæser held til her. Om lag ein tredjedel av Texel er ein del av eit naturreservat, Duinen van Texel nasjonalpark.
Klima
Texel har eit maritimt klima (Köppen-klassifisering Cfb). Vintrar minnar om dei på fastlandet, men somrane er kjøligare. Den relative nærleiken til fastlandet gjer likevel at Texel kan ha varme temperaturar, og ein har målt temperaturar over 30° C her i fem månader av året. Øya har relativt mykje nedbør som typisk fell nokså jamt og moderat gjennom det meste av året, men det har ein tørrare periode seint på våren og ein periode med meir regn om hausten.
Historie
På 1200-talet sat Ada av Holland som fange på Texel av onkelen sin, Willem I, greve av Holland.
Guatemala
Geografi
Guatemala har også mange små og store innsjøar, som Lago de Izabal og Lago de Atitlán.
Reinrose
Reinrose (Dryas octopetala) er ei fjellplante som veks på laus, kalkrik grunn i kjølige strøk på den nordlege halvkula. Planta har vore brukt som medisin i fleire samfunn, har gjeve namn til dryas-tida, og er fylkesblom for Trøndelag.
Guatemala
Geografi
Guatemala er ein eksportør av kaffi, sukker og banan og har også naturressursar av petroleum, nikkel, fisk og vasskraft.
Texel
Historie
Texel fekk byrettar i 1415.
Guatemala
Klima
Dei høgareliggande områda i landet har langt friskare forhold enn dei lågareliggande og lumre områda i vest. Mange område i Sierrafjella her ligg på rundt 1500 meter, som Guatemala by, der nattetemperaturane vanlegvis går under 15 °C om vinteren, og ofte under 18 °C sjølv på sommaren. Ettermiddagen har fine temperaturar året rundt, men det er for det meste skya frå mai til oktober, då det kjem ein god del regn kvar ettermiddag. Sommarregnet er lettast i dei sentrale områda av Sierrafjella, men ein kan få store nedbørsmengder i fjellsidene, særleg på nordsida av Sierra de los Cuchumatanes, og på sørsida av dei vulkanske fjella. Den lågareliggande regnskogen i Petén er lummer året rundt, bortsett frå sjøbrisen på kysten og eit par omgangar med kjøligare luft om vinteren som kan gje regn så langt sør som til det høgare området nær Coban.
Reinrose
Utbreiing
Reinrosa er arktisk sirkumpolar. Ho veks i alle norske fjellstrøk. Høgaste funn er 2275 moh. i Jotunheimen. I Nord-Noreg og på Svalbard veks ho heilt ned i strandkanten. Det er og spreidde låglandsforekømstar i Sør-Noreg. Mellom anna veks ho ved Langesund. Forutan i arktiske strøk, finn ein reinrosa som fjellplante i Skandinavia, Alpane, Karpatane, på Balkan og i Kaukasus. I Storbritannia er ho funne i Wales og i Nord-England. I det skotske høglandet er ho vanleg. I Nord-Amerika er ho vanleg i Alaska, og veks så langt sør som Colorado i Rocky Mountains.
Skildring
Reinrosa høyrer til rosefamilien. Blada er bukttagga. Dei liknar på små eikeblad, noko som var grunnen til at Linné kalla reinrosa for Dryas etter dryadene, små skognymfer som etter gresk mytologi budde i eiketre. Octopetala kjem av octo, 'åtte', og petala, 'kronblad'. Åtte er eit uvanleg tal kronblad i rosefamilien.
Texel
Historie
På 1600-talet drog skip frå Amsterdam til koloniane både i Ostindia og Vestindia via Texel.
Guatemala
Folkesetnad
Etter CIA World Fact book er 59 % av folkesetnaden i Guatemala mestisar, det vil seie av både spansk og urdolksopphav. Europeisk opphav har ein liten del (>1 %), hovudsakleg av spansk, men òg av italiensk, tysk, britisk og skandinavisk opphav. Urfolksgrupper i landet er mellom anna k'iche' 9,1 %, kaqchikel 8,4 %, mam 7,9 % og q'eqchi 6,3 %. 8,6 % av folkesetnaden vert rubrisert som «andre mayafolk» og 0,4 % som innfødd ikkje-maya, slik at urfolksdelen av folkesetnaden samla utgjer 40,5 % av den totale folkemengda.
Reinrose
Skildring
Reinrosa er ein liten busk med nærmast krypande stengel. Ho veks svært seint. Planter med ein stammediameter på 10 mm kan vere så mykje som 100 år gamle. Det går opptil 10 år frå ho startar å vekse til ho blømer. Blada er mørkt grøne på oversida. Undersida er kvit og hårete. Her sit spalteopningane. Reinrosa blømer tidleg, oftast i mai til juni. Dei kvite blomane sit på 3–5 cm lange stilkar. Dei roterer 360 grader, slik at dei heile døgeret vender mot sola. Ho har til vanleg åtte kronblad, men det kan og vera fleire. I Finnmark kan ein finne ein variant med små, noko gule kronblad. Reinrosa vert oftast pollinert av insekt. Sjølvbestøving kan og forekome. Etter avblomstring veks stilken. Det utviklar seg mange nøttefrukter. Griffelen fell ikkje av, som han gjer på dei fleste andre planter. I staden veks han til eit stort fjørliknande spreiingsorgan som vinden lett får tak i.
Guatemala
Folkesetnad
I år 1900 hadde Guatemala ein folkesetnad på 885 000. På 1900-talet har landa vist ein særs raskt vekst.
Førkolumbisk tid
Dei første busetjingane i Guatemala går minst tilbake til 12000 f.Kr. Det finst spor etter folk frå så langt tilbake som 18000 f.Kr., slik som restar av spydspissar. Den første folkesetnaden var jegerar og sankarar, men ved stillehavskysten er det funn som viser at dyrking av mais utvikla seg rundt 3500 f.Kr. Stadar for meir permanente busetjingar har vore daterte attende til 6500 f.Kr.
Arkeologar deler historia til den førkolumbiske perioden i Mesoamerika inn i den før-klassiske perioden (2000 f.Kr. til 250 e.Kr.), den klassiske perioden (250 til 900 e.Kr.) og i den kalistiske frå 900 til 1500 e.Kr.
Den før-klassiske perioden har tradisjonelt vorte sett som ein formativ periode, der folkesetnaden bestod av bønder som budde i små landsbyar. Denne oppfatninga har vorte utfordra av nyare oppdagingar av meir monumental arkitektur frå denne perioden, slik som eit alter i La Blanca i San Marcos-regionen, frå ca. 1000 f.Kr., dei seremonielle stadane ved Miraflores og El Naranjo frå 801 f.Kr. og Nakbé, Xulnal, El Tintal, Wakná og El Mirador. El Mirador ser ut til å ha vore ein stor by, kanskje med 100 000 innbyggjarar. Pyramidane El Tigrar og Monos hadde kvar eit volum på meir enn 250 000 kubikkmeter. Mirador hadde òg ein høg grad av politisk organisering, og vert nemnd som Kan-kongedømmet i gamle tekstar. Det var 26 byar, alle forbunde med vegar, nokre av dei fleire kilometer lange, som kan observerast frå lufta som klart ulike frå jungelen.
Den klassiske perioden fell saman med mayasivilisasjonen, og det finst ei rekkje stadar i Guatemala frå denne tida. Den største finst i Petén. Denne perioden vert karakterisert av sterk byggeaktivitet, politisk uavhengige bystatar og kontakt med andre mesoamerikanske sivilisasjonar.
Denne perioden varte til rundt år 900, då mayaene forlét mange av byane sine i låglandet og mange døydde som ei følgje av tørke og matmangel.
Mayasivilisasjonen deler mange trekk med de andre mesoamerikanske sivilisasjonane, noko som i høg grad kjem av kontakt og kulturell diffusjon. Framsteg slik som med skriftspråk, epigrapfi og mayakalenderen oppstod ikkje hos mayaene, men dei vidareutvikla desse framstega.
Reinrose
Skildring
Reinrosa veks på kalkhaldig grunn. Kalkrike, tørre og vindeksponerte heiar og rabbar i fjellet vert ofte kalla reinrosehei eller Dryas-hei. Dette fordi reinrosa syner så godt att, og ofte er svært talrik. Her er og fjellplanter som fjellsmelle, raudsildre, snøveronika, flekkmure og setermjelt. Sjeldnare fjellplanter er òg ofte å finne. Sidan reinrosa er ein lav busk som ofte lagar teppe langs bakken, er ho med på å gi livd til andre planter som elles ikkje kunne ha vakse på så krevjande stader. Andre stader kan ho konkurrere ut andre artar. Kring røtene til reinrosa kan det vekse mykorrhiza, nettverk av sopptrådar. Soppen trengjer inn mellom rotcellene og hjelper til med forsyning av nitrogen og vatn. Her vert det høg konsentrasjon av salt. Det kan gjere at planta kan take opp vatn sjølv frå frosen jord.
Guatemala
Koloni-perioden
Etter at Hernan Cortés hadde erobra Aztekarriket i 1521, sende han ut ein ekspedisjon sørover som oppdaga det folkerike høglandet i Guatemala. Denne kontakten leidde til ein epidemi der store delar av den innfødde folkesetnaden døydde. Brørne Gonzalo de Alvarado og Pedro de Alvarado fekk i oppdrag å erobre dette området. Alvarado-brørne allierte seg med kaqchikel-folket for å kjempe mot k'iche'-folket, dei tradisjonelle rivalane deira. Alvarado underla seg seinare sine tidlegare allierte. Etter erobringa vart fleire familiar av spansk avstamming leiande i Guatemala, med etternamn som de Arrivillaga, Arroyave, Alvarez de las Asturias, González de Batres, Coronado, Gálvez Corral, Mencos, Delgado de Nájera, de la Tovilla og Varón de Berrieza.
Reinrose
Klimaindikator
Då isen trekte seg tilbake etter siste istida, var reinrosa ei av dei plantene som koloniserte dei avsmelta steppelandskapa. Etter som klima og næringsgrunnlag vart betre, vart ho, til liks med andre planter i dette plantesamfunnet, fortrengd av meir kravstore artar. Denne utviklinga frå nøysame tundraplanter til eng og skog kan ein sjå i avleiringar, mellom anna i Skåne. Fordi det i dette materialet finst mykje av dei lettkjennelege og godt bevarte reinroseblada, har tida funna stammar frå vorte kalla Dryas-tida.
Guatemala
Koloni-perioden
Hovudstaden i landet i denne perioden vart flytt fleire gonger. I 1524 vart Villa de Santiago de Guatemala hovudstad. Etter eit angrep vart han flytta til Ciudad Vieja i 1527. I 1541 vart Antigua hovudstad etter at eit kraftig vulkanutbrot og stormflod utsletta Ciudad Vieja. Antigua er i dag på UNESCO si verdsarvliste. Antigua vart øydelagt av jordskjelv i 1773–1774, og kongen av Spania flytta så hovudstaden i 1776 til dagens Guatemala by.
Reinrose
Klimaindikator
I ei utvikling mot varmare klima vil ein no sjå det same. Forsøk har vist at auka næringstilgang og høgare temperatur aukar førekomsten av graminoidar (gras og starr) og urter på kostnad av reinroser.
Medisinsk
Det er lite tradisjon om bruk av reinrosa i Sør-Noreg. Samane har brukt ho som medisin mot fleire sjukdomar. På Island har ho og vorte brukt som medisinplante. Ho vart rekna som generelt styrkande, blodreinsande og verksam mot diaré. Vanlegaste bruksmåten var te av knuste blad. Mot snue vart eit pulver av turka og knuste blad av reinrose og smørblomst snust inn i nasen. Mot hardnakka hoste vart planta lagt på bålet, og røyken innanda av den sjuke. Safta av friske blad vart brukt mot vorter.
I Sør-Europa har reinrose vorte brukt mot betennelse i munn og hals.
Texel
Historie
Under den amerikanske sjølvstendekrigen blei Texel nytta som nødhamn av John Paul Jones etter slaget ved Flamborough Head utanfor kysten av Yorkshire i september 1779. Under slaget overvann og tok Jones det britiske skipet «Serapis», som han segla til Texel for å utføra sårt nødvendige reparasjonar. Denne hendinga gjorde tilhøva mellom Storbritannia og Nederlanda endå vanskelegare.
I 1797 var Texel involvert i slaget ved Kamperduin under dei franske revolusjonskrigane.
Under fyrste verdskrigen blei slaget av Texel utkjempa i 1914 mellom britiske marineskip og tyske torpedobåtar. Under andre verdskrigen fann Texel-katastrofen stad utanfor Texel 31. august 1940, då fleire britiske marineskip gjekk på miner. Fleire hundre blei drepne, skadde eller tekne til fange. Mot slutten av krigen braut det georgiske opprøret på Texel ut då den georgiske legionen i den tyske hæren gjorde opprør mot tyskarane. Nederlandske motstandsfolk støtta dei. Krigshandlingane bleie frå 5. april til 20. mai 1945, og var eit av dei siste europeiske slaga i verdskrigen.
Næringsliv og transport
Turistindustrien utgjer ein viktig del av næringslivet på Texel. Rundt 70 % av aktiviteten på Texel er på noko vis knytt til turisme. Hotellet Grand Hotel Opduin opna her i 1934. Populære turistaktivitetar er sykling, fotturar, symjing og riding.
Jordbruk og fiske er dei tradisjonelle næringsvegane på Texel. Ein dyrkar poteter, korn, sukkerroe og tulipanar, og held mjølkekyr og sau. Sauerasen texel har namn etter øya.
Fiske er ei anna tradisjonell inntektskjelde. Hamna i Oudeschild var sentrum for all sjøfart. I dag huser Oudeschild ein flåte på rundt tretti nordsjøkuttarar og nokre få mindre kotterar for rekefiske i Vadehavet. I tillegg har byen ein moderne marina. Ved byrjinga av 1900-talet blei også det nederlandske havinstituttet, Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), etablert på øya.
Reinrose
Medisinsk
Granskingar har vist at reinrosa inneheld garvestoff og fleire viktige mineral, som kalsium og kiselsyre. Kiselsyra er med på å styrke slimhinnene si motstandskraft mot betennelse. Garvesyra er verksam mot diaré og slimhinnesår. Forsøk har vist at reinrosa verkar apetittvekkande og stimulerer fordøyelsen.
Annan bruk
Brukt til farging av garn gir reinrosa gule og brune nyansar. Om vinteren vert reinroseblad beitte av reinsdyr. På Island vert blada kalla rjúpnalauf, av di dei er viktige som vintermat for rjuper.
Kultur
Reinrosa vart utnemnd til fylkesblom for Sør-Trøndelag i 1989. Ho vart deretter fylkesblom for det nye Trøndelag fylke.
Guatemala
Guatemala i nyare tid
Guatemala erklærte seg som sjølvstendig frå Spania den 15. september i 1821 som ein del av keisarriket Mexico. To år seinare abdiserte keisar Agustín I, og Guatemala braut ut og vart ein del av Den sentralamerikanske føderasjonen (Federacion de Estados Centroamericanos). Føderasjonen vart oppløyst etter ein borgarkrig frå 1838 til 1840. Rafael Carrera frå Guatemala var sentral i denne kampen. Han slo òg ned forsøk frå andre regionar på å erklære seg uavhengig. Guatemalas «Liberale revolusjon» kom i 1871 under leiing av Justo Rufino Barrios, som ville modernisere landet. Han auka handelen og industriproduksjonen, og introduserte nye avlingar. Det var i denne perioden at kaffi vart ei viktig avling for Guatemala.
Beaivvašgieddi kapell
Beaivvašgieddi kapell er ei langkyrkje frå 1915 i Karasjok kommune i Troms og Finnmark. Det ligg ved elva Kárašjohka og vart bygd med flyttsamane i tanke.
Kapellet er bygt i lafta tømmer etter teikningar av sokneprest Kristian Nissen. Det hadde opphavleg torvtekt tak. Det er kyrkjegard ved kapellet. Han var tidlegare inngjerda med stakittgjerde, men no er det berre den eismale grava på kyrkjegarden som er inngjerda.
Forfattaren Matti Aikio la handlinga i romanen Hyrdernes kapel til Beaivvašgieddi.
Guatemala
Guatemala i nyare tid
Frå 1898 til 1920 vart Guatemala styrt av diktatoren Manuel Estrada Cabrera, som var støtta av United Fruit Company. Det var under hans presidentskap at United Fruit Company fekk stor innverknad i Guatemala.
Den 4. juli 1944 vart diktator Jorge Ubico Castañeda tvinga til å gå av som følgje av massive protestar og generalstreik. Etterfølgjaren hans, general Juan Federico Ponce Vaides, vart eit par månader seinare avsett i eit statskupp leia av andre militære. Ca. 100 personar vart drepne i kuppet. Landa vart så leidd av ein militærjunta.
Militærjuntaen skreiv ut frie val. Dei vart vunne med eit fleirtal på 85 % av læraren Juan José Arévalo Bermejo, som hadde vore i eksil i Argentina i 14 år. Arévalo var den første demokratisk valde presidenten i Guatemala som vart sitjande heile valperioden. Under heile den kalde krigen støtta USA hæren i landet med pengar, våpen og utdanning.
I 1954 vart den valde etterfølgjaren etter Arévalo, Arbenz, felt gjennom eit kupp som Central Intelligence Agency stod bak. Bakgrunnen var USA si redsle for sovjetisk innverknad og landreformer. Oberst Carlos Castillo Armas vart sett inn som president i 1954 og var leiar fram til han vart drepen av vaktene sine i 1957. Det finst omfattande bevis mot United Fruit Company (som endra namnet sitt i 1970 til Chiquita Brands International) som den sentrale aktøren i kuppet; landreformene til Jacobo Arbenz vart oppfatta som ein trussel mot interessene til selskapet i Guatemala, og dei brukte effektivt det direkte sambandet til Det kvite huset og CIA.
På trass av skiftande presidentar heldt konfliktane fram. Ei geriljarørsle voks fram saman med væpna grupper for andre interesser, og konflikten utvikla seg til ein regulær borgarkrig. I 1979 forbaud Jimmy Carter all støtte til hæren i Guatemala grunna systematiske overgrep og brot på menneskerettane. I perioden 1974–78 var presidenten i Guatemala den norskætta Kjell Laugerud.
I 1980 okkuperte ei gruppe k'iche'-folk den spanske ambassaden i protest mot ei rekkje massakrar på landsbygda. Regjeringa svara med å angripe bygningen og brann han ned. Makthavarane påstod at okkupantane sjølv hadde tent på. Den spanske ambassadøren, som overlevde, nekta for dette, og påstod at politiet med vilje hadde drepe nesten alle inne i bygningen for å skjule spora sine. Som ei følgje av dette braut Spania dei diplomatiske banda sine med Guatemala.
Etter eit regjeringsskifte i 1982 tok general Efraín Ríosar Montt over som president. Tortur, forsvinningar og overgrep heldt fram. Landet utvikla seg til å verte ein pariastat internasjonalt. Meir enn 45 000 personar rømde over grensa til Mexico. Ei geriljarørsle støtta av Cuba og sandinistane i Nicaragua fekk aukande støtte. Ríos Montt vart kasta av general Óscar Humberto Mejía Victores, som i 1986 skreiv ut demakratiske val. Desse vart vunne av Marco Vinicio Cerezo Arévalo.
I 1992 vart Rigoberta Menchú tildelt Nobels Fredspris for arbeidet sitt med å bringe internasjonal merksemd mot handsaminga av den innfødde folkesetnaden.
Borgarkrigen tok slutt i 1996 med ei fredsavtale forhandla fram av SN, der Noreg og Spania var involvert. Dette leidde til ei demobilisering av geriljastyrkane. I løpet av borgarkrigen hadde meir enn 450 maya-landsbyar vorte øydelagde og over 1 million menneske vorte flyktningar. Over 200 000 personar, hovudsakleg mayafolk, hadde vorte drepne. Sanningskommisjonen som vart oppretta slår fast at staten Guatemala deltok i folkemord mot bestemde etniske grupper under borgarkrigen. I 1999 erklærte Bill Clinton at USA hadde handla feil ved å støtte de militære styrkane som under borgarkrigen hadde delteke i brutale drap på sivilbefolkninga. SN-rapportar har avdekt at 93 % av brota på menneskerettane under borgarkrigen vart gjorde av hæren eller av paramilitære grupper.
I etterkant av fredsavtala har Guatemala gjennomført gjentekne demokratiske val. I 2012 vart Otto Pérez Molina, ein tidlegare general og leier for etterretninga, innsett som president i landet. Guatemala har inngått frihandelsavtaler med dei andre sentralamerikanske landa, med USA og med Mexico.
Administrativ inndeling
Guatemala er delt inn i 22 departement (departamentos) som vidare er delte inn i 331 kommunar (municipios).
Bjørneteneste
Bjørneteneste er eit uttrykk for overdriven hjelp som er meir til skade enn gagn for mottakaren. Munnhellet «å gjere nokon ei bjørneteneste» stammar frå Jean de La Fontaines fabel om tambjørnen som drap herren sin då han ville slå i hel ei fluge på nasen hans. Fabelen har opphav i ei eldre vandresegn.
Slaget ved Burkersdorf
Slaget ved Burkersdorf var eit slag utkjempa 21. juli 1762 under sjuårskrigen. Ein prøyssisk arme på 40 000 mann kjempa mot ein austerriksk arme på kring 30 000 mann.
Etter at Elizabeth av Russland døydde, tsarina i Russland, tok nevøen Peter III over trona. Peter var ein stor beundrar av Fredrik den store og alt som var prøyssisk, og Fredrik tok nytta av denne fordelen. Peter trekte armeen sin tilbake frå krigen, forlet det russisk-okkuperte Aust-Preussen og signerte ein fredsavtale med Fredrik. Peter sendte så ein styrke for å støtte den prøyssiske armeen i felttoget mot austerrikarane.
Fredrik såg at han måtte handle raskt. Han overbeviste den russiske generalen om å verte verande eit par dagar til, utan å ta del i slaget, men å vere ein styrke som påverka avgjerslene til den austerrikske generalen. Fredrik gjekk til åtak og vann, medan dei russiske styrkane reiste heim.
Yanbian
Yanbian (kinesisk: 延边; pinyin: Yánbiān) er eit autonomt prefektur for koreanarar i provinsen Jilin i Folkerepublikken Kina. Prefekturet grensar i sør mot Nord-Korea, i aust Primorskij kraj-territoriet i Russland og i nord mot Heilongjiang-provinsen i Kina. Yanbian har eit areal på 43 509 km² og hadde knapt 2,3 millionar ibuarar i 2010. Hovudstaden, Yanji, ligg om lag midt i prefekturet.
Det autonome prefekturet Yanbian omfattar seks byfylke (市 shì) og to fylke (县 xiàn).
Husdyr
Husdyr eller tamdyr er dyr som menneske har knytt til seg, temd og brukt til nytte eller selskap over lengre tid slik at dei er blitt domestiserte. Vanlegvis er det flokkdyr som let seg domestisera.
Yanbian
Soge
Grunna fattigdom vandra koreanarar, i den siste fjerdeparten av 1800-talet, i store mengder inn i Yanbian frå den koreanske halvøya. Eit stykke ut på 1900-talet kom ei ny innvandringsbylgje med koreanarar. Mange av koreanarane deltok i den kinesiske borgarkrigen, flest for kommunisthæren. Koreanarane fekk ein eigen sjølvstyrt region i 1952, den gongen utgjorde dei om lag 60% av ibuarane i området.
Båtsfjord kyrkje
Båtsfjord kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1971. Bygget står i tettstaden Båtsfjord i Båtsfjord kommune i Troms og Finnmark. Kyrkja er bygd i betong og har sitjeplassar til 300 personar. Arkitekt for bygget var Hans Magnus.
Husdyr
Husdyr kan vera bruksdyr som ein bruker som arbeidsdyr eller for å produsera dyreprodukt som mjølk, egg, kjøt eller skinn. Nokre dyr kan vera livdyr som hovudsakleg blir brukte til avl.
Båtsfjord kyrkje
Inventaret er frå byggjeåret eller seinare. Jardar Lunde har laga det 85 m² store glasmåleriet som heiter «Den syvfoldige nåde - Guds herlige majestet».
Husdyr
Husdyr kan også også brukast til fritidssyslar (t.d. riding eller jakt), som pynt eller underhaldning, eller som kjæledyr.
Jordskjelvet i Tangshan 1976
Jordskjelvet i Tangshan (kinesisk: 唐山大地震, pinyin: Tángshān dàdìzhèn) var ein naturkatastrofe som råka storbyen Tangshan i Hebei-provinsen i Kina. Jordskjelvet fann stad klokka 03.42.54 lokal tid den 28. juli 1976. I fylgje kinesiske styresmakter hadde jordskjelvet styrke 7,8 på Richterskalaen. Jordskjelvet varte mellom 14 og 16 sekundar. 16 timar seinare kom eit etterskjelv som målte 7,1 på Richterskalaen.
Husdyr
Historie
Historikarar trur at menneske har halde husdyr i minst 8 000 år. Det første husdyret var truleg ulven som etterkvart blei til tamhunden. Deretter kom dyr som sau, geit, gris, kyr, høns og katt. Av andre husdyr kan nemnast hest, esel, sebu, vassbøffel, jak, kamelar, reinsdyr, lama, svin og kanin. Fjørfe og andre fuglar blir haldne som husdyr, som kalkunar, ender, tamduer, påfuglar og papegøyar. Insekt som honningbier, silkeormar og marihøner blir brukte for å hjelpa til med produksjon. Fisk som karpe, gullfisk og andre vasslevande dyr er blitt haldne som husdyr i akvarium. I nyare tid er ulike pelsdyr blitt tekne som husdyr for å framstilla pelsverk, og ei rekkje ville dyr som gnagarar, apar, slangar og edderkoppar er blitt brukte som til dels eksotiske kjæledyr.
Båtsfjord kyrkje
Båtsfjord kyrkje er soknekyrkje i Båtsfjord sokn i Varanger prosti.
Jordskjelvet i Tangshan 1976
Talet på døde var i følgje telegrambyrået Xinhua 242 419. Jordskjelvet i Tangshan var såleis det jordskjelvet på 1900-talet som kravde flest menneskeliv.
Garnfiske
Garnfiske er ein type fiske der ein nyttar garn for å fanga fisk eller andre dyr i havet. Ein kan driva garnfiske frå båt eller frå land, med fleire ulike typar garn.
Jordskjelvet i Tangshan 1976
Episenteret låg 20 km sørvest Tangshan og fann stad på 22 kilomerts djupne, langs den 40 km lange Tangshan-forkastinga. Forkastinga sprakk opp grunna dei tektoniske kreftene som vart utløyst då Amurplata sklei over Eurausiaplata. Eit landområde på om lag 6 km x 8 km i Tangshan vart rasert. Mange av dei som overlevde det første skjelvet vart innesperra under raserte bygningar. Åttifem prosent av bygningane i byen fall enten saman eller var falleferdige. Skjelvet gjorde skade også i storbyane Tianjin og Beijing. 5,3 millionar hus vart heilt eller delvis øydelagde. Skjelvet kunne merkast så langt unna som Xi'an i Shaanxi-provinsen.
Garnfiske
Historie
Garnfiske går tilbake til steinalderen. Det eldste fiskegarnet ein har funne var eit seljenett frå Antrea i Karelia datert til 8300 f.Kr. Ein har også funne garnsøkke i Korea frå 27000 f.Kr., dei eldste ein kjenner i verda.
Khristo Stoitsjkov
Khristo Stoitsjkov (bulgarsk: Христо Стоичков, ) er ein bulgarsk tidlegare fotballspelar som deltok i 83 landskampar i perioden 1986-99 og skåra 37 mål. Han hadde stor suksess med klubbane CSKA Sofia og særleg FC Barcelona i åra før og etter 1990.
Kassopéa
Kassopéa (gresk Κασσωπαία) er ein tidlegare kommune nordaust på øya Kérkyra i periferieininga Kérkyra i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Kassopéa vart innlemma i kommunen Kérkyra i 2011, men inngår frå 2019 som ei kommunaleining i kommunen Nord-Kérkyra.
Arbaz
Arbaz  er ein kommune i distriktet Sion i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1146 meter over havet.
1163 Saga
1163 Saga er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 20. januar 1930 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Markus Jonasson Horne
Markus Salomon Jonasson Horne var ein norsk misjonsprest. Han var frå Naustdal. Horne gjekk misjonsskulen i Stavanger og var misjonær på Madagaskar 1893-1927. Etter endt teneste budde Horne og kona i Stavanger og seinare i Vevring i Naustdal kommune. Horne skreiv om misjonsarbeidet og gav ut eit par romanar.
Cap Fréhel
Cap Fréhel er ei halvøy i Côtes-d'Armor, nord i Bretagne i Frankrike, som strekkjer seg ut frå Côte d'Émeraude og ut i Golfe de Saint-Malo. Det ligg ingen byar eller landsbyar på halvøya, men mellom anna to fyr. Det eine er frå 1600-talet, og det andre frå 1950. Neset ligg 8,5 km frå byen Fréhel.
Halvøya er omringa av klipper, slik at det er vanskeleg å nå ho frå sjøen. Heile terrenget er dekt av lyngheier og myrområde, slik at det er vanskeleg å byggje noko her.
Bystyre
Eit bystyre er den folkevalde leiinga i ein by, og tilsvarar eit kommunestyre.
Straumen i Inderøy
Straumen er ein tettstad i Inderøy kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Skarpengland
Skarpengland er ein tettstad i Vennesla kommune i Agder fylke med. Bygda ligg ved Riksveg 9, om lag 23 kilometer nordvest for bysenteret i Kristiansand, og om lag sju kilometer vest for tettstaden Vennesla.
Dubno
Dubno er ein by ved elva Ikva i Rivne oblast (provins) vest i Ukraina. Han er det adminsitrative senteret i Dubno rajon (distrikt), medan sjølve byen har status som eit eige rajon i oblastet. Under den kalde krigen låg Dubno flybase i byen. Byen har kring 40 000 innbyggjarar (2012).
Byen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1099. Han fekk byrettar i 1498.
Kjelder
fa:دوبنو
Varasj
Varasj (ukrainsk skrift Вараш, russisk skrift Вараш) er ein by i Rivne oblast i Ukraina. Han har kring 40 000 innbyggjarar (2011).
Varasj vart grunnlagd som byliknande busetnad i 1973 som ein kompaniby for Rivne atomkraftverk. Den nye byen vart kalla Kuznetsovsk (ukrainsk Кузнецовськ, russisk Кузнецовск) etter den sovjetiske hemmelege agenten Nikolai Kuznetsov. Byplanlegginga reflekterer ideala til den seine sosialrealismen. Byen dekker delvis den tidlegare landsbyen Varasj, som vart grunnlagd i 1776. I 2016 blei heile byen omdøypt til Varasj.
Munnhell
Munnhell er ein gjengs talemåte brukt i eit miljø. Ordet kjem gjennom dansk frå angelsaksisk og tyder 'heldige ord, ry'.
Pakores
Pakores var konge i Det indo-partiske kongeriket frå år 100 til 135. Han er velkjend ut frå myntar laga i Seistan og Kandahar, og er den siste herskaren av riket ein kjenner namnet på — men det er funne myntar som viser til endå ein konge før det indo-partiske riket blei overvunne av Kusjanriket.
Munnhell
I Norske Ordsprog brukar Ivar Aasen nemninga ufullkomne ordtak om munnhell som treng ein kontekst (samanheng) for å gje meining (til dømes «Han har mange jarn i elden»), til skilnad frå fullkomne ordtak som gjev ei sjølvstendig meining.
Frankfurt am Main
Frankfurt am Main er ein by ved elva Main i Tyskland og den største byen i delstaten Hessen og den femte største i landet. Han har eit innbyggjartal på litt over 670 000, men det urbane området går langt ut over bygrensene, og sjølve storbyområdet har nesten 6 millionar innbyggjarar. Dette er det nest største storbyområdet i Tyskland.
Frankfurt er eit senter for økonomi og transport i Tyskland. Her ligg mellom anna Den europeiske sentralbanken, Frankfurt-børsen og er i lag med Paris ein av dei to største finansmetropolane i Europa. I følgje Liverpool University var Frankfurt den rikaste byen i EU i 2001 målt etter BNP per innbyggjar.
Vanlegvis vert byen berre kalla Frankfurt, sjølv om tyskarane stundom brukar det fulle namnet for å skilje han frå den mykje mindre byen Frankfurt an der Oder i Brandenburg.