cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jødedommen
Jødiske høgtider
Blant fleire mindre høgtider kan nemnast ḥanukká, som feirar atterinnviinga av Tempelet i Jerusalem etter makkabearane sitt opprør mot det gresk-syriske selevkiddynastiet; og purím, som er ein karnevalliknande fest med opplesing av Esters bok og minnest korleis Estér og onkelen hennar, Mordekhái, berga dei persiske jødane da den vonde Hamán konspirerte mot dei for å utslette dei.
Synagogar og andre jødiske bygningar
Synagogar er jødiske bede- og studiehus som vanlegvis inneheld eitt eller fleire rom spesifikt for gudstenester, mindre rom for studium, og ofte òg eitt eller fleire rom til utdanning og sosiale funksjonar. Utover at ein synagoge normalt aldri er krossforma, finst det ikkje noka allmenngyldig planløysing som er felles for alle synagogar. Eit gudstenesterom i ein synagoge har vanlegvis nokre eller alle av desse kjenneteikna:
I tillegg til synagogar finst det òg andre bygningar og institusjonar som har viktige religiøse funksjonar i jødedommen. Eksempel på slike er ḥadarím (eintal «ḥeder», grunnleggjande religionsklasse) jesjibót (eintal «jesjibá, vidaregåande religiøs læreinstitusjon) og mikvót (eintal «mikvé», rituelt bad).
Kosthaldslovar (kasjrút)
Kasjrút er omgrepet for dei jødiske kosthaldslovane. Mat som kan etast etter jødisk religiøs lov blir kalla kasjér (frå hebraisk) eller k o scher (gjennom tysk og jiddisch frå hebraisk); og mat som ikkje kan etast blir oftast kalla taréf/terefá (hebraisk) eller treif (jiddisch). Det går fram av Tredje mosebok at målet med kasjrút er å auke graden av rituell reinskap og heilagdom, men samtidig òg helse. Kasjrút inneber å unngå å eta dyr som sjølve er rovdyr eller åtselsdyr. Dermed er det t.d. forbode å eta rovdyr, rovfuglar, sjøpattedyr og ufisk (inkludert hai, steinbit, breiflabb og skaldyr). I tillegg er det forbode å blande pattedyrkjøt (dei fleste inkulderer òg fugl) og mjølk i same måltidet, sidan dette blir sett på som brot på bodet om ikkje å koke kjeet i mjølka av mora si. Dei fleste ortodokse, konservative og andre tradisjonelle jødar (inkludert mange rekonstruksjonistiske jødar) følgjer desse lovane i ein eller annan grad.
Familiereinskap (tahorat hammisjpaḥá)
Lovane om niddá (menstruerande kvinne) og ymse andre lovar som set rammeverket for korleis menn og kvinner smahandlar med kvarandre (t.d. ṣeniʿút, blygskap i klesvegen) er særleg blant ortodokse jødar sett på som svært viktige element i jødisk livsførsel. I meir liberale retningar av jødedommen er tendensen at desse lovane blir rekna som mykje mindre viktige. Loven om niddá krev at samleie ikkje kan finne stad medan kvinna framleis har menstruasjonsblødning, og når sjølve menstruasjonen er over lyt ho telja sju «reine» dagar og deretter lauga seg i ein mikvé føre ho kan ha samleie att.
Livssyklus
Livssyklusen blant jødar inneheld overgangsritar som stadfestar identiteten og hjelper til å halde det jødiske samfunnet saman:
Tidleg barndom:
Pubertet: Ved tolv og tretten års alder blir jødiske jenter og gutar rekna for religiøst myndige og er frå no av ansvarlege for å halde alle boda i Toráen på same vis som vaksne jødar.
Familieliv:
Sjukdom:
Død og sorg:
Kristendommen og jødedommen
Sidan Holocaust har det vore mykje arbeid for forsoning mellom nokre kristne grupper og det jødiske folket. For meir om dette, sjå forsoning mellom kristne og jødar.
Jødar for jesus
Messiansk jødedom eller hebraisk kristendom er fellesnamn for eit tal kristne grupper som inkluderer ulike gradar av jødisk praksis. Mange av desse gruppene arbeider målretta med misjon retta mot jødar og har oppnådd å trekke til seg fleirfaldige tusen jødar og kristne. Desse gruppene blir sett på med sterk uvilje av alle retningar av jødedommen, som typisk sett ser på dei som meir eller mindre fordekte og uærlege misjonærar for kristendommen. Dei messianske gruppene sjølve nektar vanlegvis at dette er tilfelle.
Mormonartrua og jødedommen
Om eit medlem av Dei siste dagars heilage har stadfest jødisk arv og avstamming, blir denne personen rekna for å vera av Judas stamme og blir dermed rekna som både mormonar og jøde av mormonske autoritetar.
Jødedommen og islam
Mange jødiske samfunn har lege under muslimsk styre i kortare eller lengre periodar innanfor dei siste mesta 1500 åra, og dette har ført med seg eit samspel mellom desse religionane på godt og vondt. Perioden kring 900–1200 i det maurisk-styrte Andalucía i det sørlege Spania kom til å bli kjend som «den gylne tidsalderen for jødisk kultur i Spania». Da jødane vart utviste frå det da kristne Spania i 1492, vart dei kollektivt inviterte til å busetje seg i Det osmanske riket — eit tilbod mange nytta seg av.
Torcy
Torcy er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Seine-et-Marne i regionen Île-de-France, og har om lag 20 000 innbyggjarar. Byen ligg 21,8 km frå sentrum av Paris og høyrer til Paris sitt storbyområde.
Jødedommen
Jødedommen og islam
På 1900-talet har fiendskapen ein del muslimske og mange islamistiske leiarar har vist mot sionismen, den politiske rørsla for jødisk sjølvstyre i det historiske landskapet Israel/Palestina, ført til ny interesse for spørsmålet om samhøvet mellom jødedommen og islam.
Torcy
Kommunen Torcy er ein del av sektoren Val Maubuée, ein av fire sektorar i den «nye byen» Marne-la-Vallée.
Jødedommen
Jødedommen og islam
Sjå òg:
Wayb Hawf
Wayb Hawf er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Jødedommen
Torástudium-prosjekt på Wikimedia
Tekststudieprosjekt på Wikisource. I mange fall er den hebraiske versjonen av desse prosjekta kommen mykje lengre enn andre språkversjonar (som t.d. engelsk).
Hyllestadfjorden
Hyllestadfjorden er ein fjordarm til Åfjorden i Hyllestad kommune i Vestland. Fjorden har ei lengd på om lag 4 km og strekkjer seg søraustover og inn til sjølve Hyllestad.
Fjorden har innløp mellom Lauvholmane i vest og Katlenest i aust. På andre sida av Katleneset byrjar Sørefjorden som går parallelt med Hyllestadfjorden. Heile fjorden ligg på sørsida av Katlenova, som skil dei to fjordane. Fv62 går på sørsida av fjorden.
Fylkesveg 62 i Sogn og Fjordane
Trasear: Rysjedalsvika – Hovlandsvåg (4,0 km), Hyllestad – Risnes (8,4 km)
Unionsmerket
Unionsmerket, med kallenamnet «Sildesalaten», var merket som stod i det øvste hjørnet nærast stonga i det norske og det svenske flagget i frå 1844 til 1898/1905. Det vart innført ved kongeleg resolusjon i felles norsk-svensk statsråd 20. juni 1844.
Namnet «sillsallaten» oppstod i Sverige; opphavsmannen til namnet skal ha vore C. O. Brakel, som brukte tilnamnet i nedsettande meining i ein tale på Riddarhuset i 1859. Folk i båe landa fann det treffande på grunn av likheten med ein sildesalat, ein populær rett på frukostbordet. Tradisjonelt vart denne retten pynta med radiære striper og sektorar av småhakka eggeplomme, eggekvite, sylteagurk, raudbeter og andre fargerike grønsaker.
Merket kombinerte dei svenske og norske flaggfargane i diagonaldelt form, dei svenske på venstre og høgre side, dei norske øvst og nedst. I norske flagg var merket kvadratisk. I svenske flagg var forholdet mellom lengde og høgd som 5 : 4. Unionsmerket var ein del av det norske handelsflagget i perioden 1844–1899 og i orlogsflagget og kongeflagget til 1905. Sverige brukte unionsmerket både i handelsflagget, statsflagget og orlogsflagget i perioden 1844–1905.
Unionsmerket aleine, med proporsjonane 5 : 4 som i svenske unionsflagg, vart frå 1844 brukt som felles orlogsgjøs og diplomatisk flagg for svenske og norske utenriksstasjonar og konsulat gjennom resten av unionstida.
Partiet Venstre programfesta kravet om «det reine flagget», og lovforslaget deira om dette vart vedteke med knapt fleirtal i 1893. Men kong Oscar II nekta å sanksjonere lova. Etter tredje gongs vedtak vart lova gjeldande trass i kongeleg sanksjonsnekting i norsk statsråd som kongeleg resolusjon 10. desember 1898, gjeldande frå 15. desember 1899.
Flagglova av 1898 innførte ein ny type flagg, det norske statsflagget, eit flagg med splitt og tunge, men utan unionsmerke, som skulle brukast på statens sivile bygningar og skip. I orlogsflagget heldt ein på unionsmerket fram til unionsoppløysinga, sidan det etter Grunnlova skulle vere eit unionsflagg. Det «reine» orlogsflagg vart heist på alle marinefartøy, militærleirar og festningar 9. juni 1905.
Steegga
Steegga  er eit fjell i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1709 meter over havet og er det 714. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Gudmund Restad
Gudmund Restad blei vald inn på Stortinget i 1985 for Møre og Romsdal og sat i 4 periodar, til 2001. Restad har også vore ordførar i Smøla kommune.
17. oktober 1997 til 17. mars 2000 var Gudmund Restad statsråd og sjef for Finansdepartementet (finansminister) i Regjeringa Bondevik I.
Restad er i dag busett på Smøla kommune, og er leiar for styringsgruppa Verneplan Smøla.
Vertikal vind
Oppvind eller nedvind (luftlommer eller lufthol) er vertikale luftrørsler i atmosfæren. Område i atmosfæren med kaldare eller varmare luft enn omgivnadane fører til vertikale rørsler. Ei lomme med varm luft vil ha mindre tettleik enn omgivnadane, og vil stige heilt til ho kjem opp i luft som anten er varmare eller har mindre tettleik. Det motsette skjer for luftmassar som er kaldare enn omgivnadane, og dette fører til ei nedoverretta rørsle kalla subsidens. Når store, varme og fuktige luftmassar er involvert, kan desse danne store skyer, og torevêr.
Vertikale luftrørsler kan òg oppstå i samband med lågtrykk (oppvind) og høgtrykk (subsidens). Lufta som strøymer inn mot eit lågtrykksenter ved bakken vil konvergere nær senteret, og den einaste retninga lufta då kan ta er oppover. Det motsette skjer i høgtrykk der lufta strøymer bort frå høgtrykket ved bakken, og ein får ei nedoverretta luftrørsle for å erstatte lufta som forsvinn.
Konsekvensar
Oppvind og nedvind er ein av hovudårsakene til turbulens for luftfart, og er hovudårsaka til at flypilotane prøver å unngå område med uvêr. I ekstreme tilfelle kan fallvind og mikroutbrot føre til alvorlege flyulukker.
Fallvindar kan lokalt føre til store skadar, ikkje ulik dei ein ser etter ein tornado. Ein kan derimot skilje skadar ved fallvind frå tornadoar ved at skadane har eit sirkelforma mønster ut frå senteret av fallvindområdet. Tornadoar har kraftig vind innover mot senteret, og vil dra skadane innover.
Boxty
Namnet boxty, bacstaí, er truleg anten avleidd frå arán bocht tí som tyder 'fattigmannsbrød' eller bácús, som tyder noko ein bruker til å baka, som omn, eldhus eller takke.
Tillaging
Ein kan laga boxty på ulike måtar. Det kan steikast i omn, i panne eller på takke, eller det kan kokast som kumle.
For å laga deigen eller røra kan ein raspa poteter og let stivehaldig vatn renna av i rundt ein halvtime. Raspa potet blir ofte blanda med like delar potetstappe. I nokre oppskrifter kan ein så blanda inn att stiva. Deretter tilset ein mjøl, salt, pepar og smelta smør eller baconfeitt. Denne deigen blir så elta og forma til kakekr som ein skjer ein kross i slik at dei kan delast i mindre stykke, farls, ved baking i omn.
I ein annan metode der ein kan steika boxty på takke tilset ein nok mjølk til å oppna ei røre. I nokre oppskrifter tilset ein også eggeplomme eller bakepulver. Ein luksuriøs variant (kalla stampy) blir laga med fløyte, sukker og karvefrø.
Ein kan også koka boxty. Då pressar ein ut ekstra fukt frå den raspa poteta og blandar henne med potetstappe og mjøl. Deigen blir tilsett salt, kokt, skoren opp og så steikt i smør.
Moderne variasjonar av retten kan ha korintar eller rosiner.
Servering
Boxty kan fyllast med grønsaker, ost eller kjøt. Dei kan serverast med grov sennep og flesk eller bacon til. Boxty kan også vera ein søt rett servert med honning, smør eller strødd med sukker. Smaken er ofte betre om ein kjøler ned boxtyen og varmar han opp att ved servering. Retten blir servert på fleire irske etestader, og blir seld i butikkar som kumler eller ferdigsteikte pannekaker.
Ein omtale frå Dublin University Magazine i 1854 skildrar boxtie som laga av potet ein kunne riva med eit rivjern laga av ein blekkboks, blanda med anten sammalt mjøl eller havregryn og dyrefeitt. Han skildra også ein variant laga med tilsette eggeplomme, smør og mjølk, rulla ut og steikt på takke som ein kunne servera med litt smør til frukost eller te-måltid.
St Brigid's Day er ei irsk høgtid der ein kan servera boxty i lag med andre tradisjonelle matslag som krossforma havrebrød og Bride-bannock. På Irland er heilage Brigid vernehelgen for meieriprodukt og er knytt til mjølk, smør, ost, øl og flesk. Ein har knytt Brigid-tradisjonen til den førkristne irske «kvite gudinna» eller Brigid. St Brigid's Day fell saman med den heidenske høgtida imbolc. Feitetysdag og halloween er andre høgtider der ein kan servera boxty.
Bjørg
Bjørg er eit kvinnenamn med opphav i det norrøne ordet bjǫrg, som tyder 'berging', 'hjelp' eller 'vern'. Namnet har vore mykje brukt som etterledd i samansette namn, som til dømes Ingebjørg, Oddbjørg og Torbjørg, og kan vere ei kortform av slike namn.
I Noreg har Bjørg namnedag 11. juni.
Bruken av namnet Bjørg i Noreg
Namnet var svært populært i tida 1920-1950; bruken har gått sterkt attende dei siste tiåra.
Good Charlotte
Good Charlotte er eit pop-pønkeband frå Maryland i USA som består av vokalist Joel Madden, tvillingbroren Benji Madden på gitar og bakgrunnsvokal, Billy Martin på gitar og Paul Thomas på bass. Gruppa er kjend for songar som «I Just Wanna Live», «Predictable», «Hold On», «The Anthem», «Girls and Boys», «Lifestyle of the Rich and the Famous», «The Young and the Hopeless» og «The Little Things».
Viotía
Periferieininga Viotía (gresk Περιφερειακή ενότητα Βοιωτίας, Periferiakí enótita Viotías), òg kalla Boiotia, er ei periferieining i Hellas i periferien Sentral-Hellas. Hovudstaden er Livadiá. Den to største byane er dei om lag like store Livadiá og Thíva.
Yinainir
Yinainir er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Viotía
Viotía grensar til Vest-Attikí og Aust-Attikí i sør, Fthiótida i nord, Fokída i vest og til Korintbukta i sørvest. Utanfor kysten i nordaust ligg øya Évvia, bunde til fastlandet med to bruer, den eine i byen Khalkída og den andre noko sør for byen. Kring Khalkída høyrer eit stykke av fastlandet til periferieininga Évvia, medan Viotía når ut til havet på båe sider, i nord til Nord-Évvia-bukta, i sør til Sør-Évvia-bukta.
Geografi
I vest ligg fjellet Parnassós, der det einaste skisenteret i prefekturet ligg. I sørvest ligg Elikónas og i aust Párnitha.
Den lengste elva er Kifisós, som renn gjennom dei lågareliggande områda i den sentrale delen av Viotia. Kifisós rann tidlegare ut i Kopaídasjøen, men etter at denne vart tørrlagd, endar ho no i Ylíkisjøen.
Klima
Klimaet varierer frå svært varme somrar til milde og kjølige vintrar. Dei nordlege og austlege områda har størst sannsyn for å få skya vêr utover dagen. Områda over tusen meter har ofte kalde forhold med snø om vinteren.
Administrativ inndeling
Tidlegare var Viotía eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i seks kommunar.
Huglo
Huglo er ei øy i Stord kommune. Ho ligg på austsida av Stord der Hardangerfjorden møter Langenuen. Huglo er 14 km² stor, folketalet er 91. På Huglo ligg samlingstaden på Nord-Huglo, der det er butikk, bensin og kai. Butikken heiter Huglabutikken og er ein del av Nærbutikken-konseptet. Butikken har i tillegg til daglegvarer, også apotekutsal, dusj, kontorrekvisita og vaskeutstyr. Mesteparten av arealet er fjell, og høgaste topp er Høgafjellet på 218 moh. Øya har også svært frodige parti og fine landbruksareal. På austsida er grunnen kalkrik med ein rik vegetasjon. Her ligg Brandvikneset naturreservat med mellom anna barlind og kristtorn. Næringslivet består i all hovudsak av landbruk, (særleg mjølkeproduksjon), møbelproduksjon og havbruk. Huglo har ferjesamband til Stord og Tysnes.
Fokída
Fokída (gresk Περιφερειακή ενότητα Φωκίδας, Periferiakí enótita Fokídas), i antikken og på katharevousa kalla Fokis (Φωκίς), er ei periferieining i Hellas i periferien Sentral-Hellas. Hovudstaden er Ámfissa. Ho grensar til Etoloakarnanía i vest, Fthiótida i nord og Viotía i aust. I sør ligg Korintbukta.
Viotía
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Fokída
Geografi
I antikken dekte Fokída eit areal på om lag 1 619 km² og grensa i vest til Ozolisk Lokris og Doris, i nord til Opuntisk Lokris, i aust til Viotía og i sør til Korintbukta. Det massive fjellet Parnassós (2 459 m) går gjennom sentrale område av landet og deler det inn i to område.
Det moderne Fokída har eit areal på 2 120 km², der 560 km² er skogkledd, 36 km² er sletter og resten fjellandskap.
Fokída var ikkje rik på mineral eller hadde ei god plassering for handel. Ingen store byar voks opp i området og dei største stadane var hovudsakleg strategisk viktige.
Administrativ inndeling
Tidlegare var Fokída eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i to kommunar.
Historie
Under den persiske invasjonen< i 480 fvt. gjekk fokiarane først inn i nasjonen sitt forsvar, men med den vinglete åtferda deira under slaget ved Thermopylae mista dei denne posisjonen for grekarane. Under slaget ved Plataea gjekk dei derfor inn på persarane si side. Sparta gjorde forsøk på å utvide området sitt til kjelda av Kefissos (Kifisós) i området Doris. Spartanarane prøvde òg å erobre Délfi i 448 fvt., men fokiarane gjenerobra heilagdomen med hjelp frå Aten, som dei hadde vorte allierte med i 454 fvt.. Då atenarane fekk svekka makta si, svekka det òg denne alliansen, og under peloponnesarkrigen vart Fokída formelt ein alliert av Sparta og mista kontrollen sin over Délfi.
På 300-talet fvt. var Viotía ein konstant trugsel for Fokída. Etter at Fokída hjelpte Sparta med å invadere Boiotia under Korintkrigen (395–394 fvt.) måtte dei få hjelp av Sparta til å forsvare seg i 380 fvt., men vart etter kvart kasta ut då makta til Theben (Thíva) auka. Den fokiske hæren tok del i åtaket på Peloponnes i lag med Epaminondas, bortsett frå det siste felttoget Mantinea (370–362 fvt.). Som svar på at dei ikkje deltok starta thebarane ein religiøs krangel mot sine naboar, som enda med strafferesolusjonar mot dei ved den amfiktyoniske synoden (356 fvt.). Fokiarane, leia av generalane Filomelos og Onomarkhos, svarte med å erobre Delfi og nytta rikdomane her til å leige ein hær med leigesoldatar. Med hjelp av desse troppane tok Det fokiske forbundet krigen inn i Viotía og Thessalía, men vart driven bort frå sistnemnde av Filip II av Makedonia. Likevel klarte dei seg i ti år til før tempelskattane tok slutt og dei kom inn under Filip sitt styre. Han krevde at tempelrikdomen skulle betalast tilbake og at folkesetnaden skulle spreiast i opne landsbyar, men desse krava vart ignorert. I 339 fvt. byrja Fokiarane å gjenoppbygge byane sine og året etter kjempa dei mot Filip ved Khaeronea. I 323 fvt. tok dei del i den lamiske krigen mot Antipater, og 279 fvt. hjelpte dei å forsvare Thermopylae mot gallarane.
Etter dette høyrer ein lite om Fokída. På 200-talet fvt. vart dei ein del av Makedonia og Det aitoliske forbundet. Under styret til Den romerske republikken vart det nasjonale forbundet oppløyst, men vart innsett igjen av Augustus, som òg gav Fokída stemmerett i det delfiske amfiktyoniet, som dei hadde mista i 346 fvt.. Siste gong ein høyrer om Det fokiske forbundet var under Trajan.
Gregor
Gregor er ei tysk og skotsk form av det latinske mannsnamnet Gregorius som stammar frå det greske Grigórios (Γρηγόριος), frå¨grigoros (γρηγορος), 'vaktsam'.
Fokída
Fokída i dag
Dei fleste landsbyane ligg i sør, sørvest og i vest, særleg i områda mellom Ámfissa og Itéa. Mykje av områda i sør og aust er avskoga, steinete og fjellkledd, medan dalane går frå Itéa og opp til Ámfissa. Dei vestlege områda er frodigare.
Gregor
Det finst ei rekke variantar av namnet, som svensk Greger, engelsk Gregory, fransk Grégoire, italiensk og spansk Gregorio, ungarsk Gergely eller Gergő. Greg er ei kortform av namnet.
Fokída
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Gregor
Gregor har namnedag i Noreg den 12. mars. Denne dagen er gregorsmesse til minne om pave Gregor den store som levde på 500-talet.
Bruk
Gregor er eit vanleg namn i Slovenia. Andre former av namnet er utbreidde i mange europeiske land og i USA.
Pavar
Ei rekkje pavar har heitt Gregor:
Ryke Yseøyane
Ryke Yseøyane er ei øygruppe aust for Edgeøya på Svalbard. Øygruppa vart oppdaga av den nederlandske kvalfangaren Ryke Yse på 1640-talet. Øya fekk namn etter han.
Då Ryke Yse kom til øyane såg han mange kvalross. Han tok livet av mange hundre av dei. I tillegg til spekket fekk han med seg store mengder kvalrosstann, som var ein stor rikdom på den tida. Dei som stod bak ekspedisjonen selde varene til ein så god pris at ingen tidlegare hadde hatt like god fortjeneste på ein liknande ekspedisjon.
Øyane ligg kring 77°47′ N til 77°49′ N og 25°07′ Ø til 25°09′ Ø.
Arne Scheie
Arne Scheie er ein norsk tidlegare sportsjournalist som verka som sportskommentator i NRK frå 1970-talet til 2013. Han hadde fotball og skihopping som spesialfelt.
Scheie var tilsett i NRK frå 1972 til 2013. Sidan da har han mellom anna dekt åtte vinter-OL, vore til stades på over 30 hoppveker, og han har kommentert mykje over 100 kampar med Noregs herrelandslag i fotball.
Scheie blir rekna som ein utømmeleg kunnskapskjelde når det gjeld fotball og skihopping. Det er sjeldan at han går heilt frå konsepta, men det hender. Mange hugsar det spontane utbrotet hans til kollega Jon Herwig Carlsen da det var klart at Tommy Ingebrigtsen hadde teke VM-gull i hoppbakken i Thunder Bay i 1995: «La meg få kysse deg, Jon!» Og Carlsen svara like spontant: «Ja! Ja!»
Campbeltown Loch
Campbeltown Loch (skotsk-gælisk Loch Chille Chiarain) er ein liten sea loch eller fjord nær sørenden av Kintyrehalvøya på vestsida av Firth of Clyde. Byen Campbeltown, som fjorden er kalla opp etter, ligg inst i fjorden. Davaar er ei øy i fjorden som er mogeleg å nå til fots ved fjøre sjø.
Fjorden er tema i ei folkevise med same namn, gjort kjend av Andy Stewart i 1960-åra. I songen ønskjer songaren at fjorden var av whisky.
Yinas
Yinas er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Jaba' i Jerusalem
Jaba’ (arabisk جبع, hebraisk skrift ג'בע) er ein palestinsk by i Jerusalem guvernement, 10 kilometer nordaust for Jerusalem sentralt på Vestbreidda. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde byen eit folketal på 3 239 i 2006.
Posietabukta
Possietabukta (russisk Залив Посьета, Zaliv Posieta) er ei bukt sørvest i Peter den store-bukta mellom nesa Suslov og Gamov. Ho strekkjer seg 31 km frå nordaust til sørvest og 33 km frå nordvest til søraust. Kystlinja er tagget. Ho høyrer til Khasanskij rajon i Primorskij kraj og omfattar busetnader som Possiet, Zarubino og Kraskino.
Mannskapet på den franske korvetten «Caprice» vitja bukta i 1852 og gav ho namnet d'Anville. To år seinare vart kystlinja kartlagd av ekspedisjonen til Jevfimij Putiatin som inkluderte skonnerten «Vostok» og fregatten «Pallas». Putiatin kalla bukta opp etter Constantine Possiet, ein av kollegaene hans. I 1855, då Krimkrigen raste som verst, vart bukta vitja av ein engelsk-fransk skvadron. I juli 1938 vart det bygd ei flystripe og ein servicestasjon for ubåtar ved bukta. Dette skapte sinne hos japanarane og sette i gang ein grensestrid mellom Sovjetunionen og Japan kalla slaget ved Khasansjøen.
Piz dal Diavel
Piz dal Diavel er eit fjell i Livignofjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits. Det er ein del av Sveits nasjonalpark.
Pioneer 10
Pioneer 10 var den første romsonden som er blitt send gjennom asteroidebeltet. Han var og det første romfartøyet til å direkte observere planeten Jupiter. Han vart skoten opp den 2. mars 1972 frå Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 36A
Avstand frå jorda
Fram til den 17. februar 1998 var Pioneer 10 det fjernaste objektet laga av menneska. Denne datoen tok derimot Voyager 1 over den rolla. Den 1. februar 2003 var Pioneer 10 heile 82,19 astronomiske einingar eller 12,30 milliardar kilometer frå sola.
Sporing
Det siste signalet frå Pioneer 10 vart fanga opp av Jet Propulsion Laboratory sitt Deep Space Network 23. januar 2003. Dei tre siste lytteforsøka - 14. juli 2002, 5. desember 2002 og altså 22.-23. januar 2003 - kunne ein på Jorda berre så vidt registrere eit særs svakt signal i radioantennene. Signala ein mottok var reine berebølgjer, utan noko telemetri. Siste gong NASA nokon gong tok imot telemetri og data frå sonden, var den 27. april 2002. Det er ingen planar om å gjere nye forsøk på å oppnå kontakt med Pioneer 10.
Pioneer 11
Pioneer 11 var ein amerikansk romsonde som vart skoten opp frå Cape Canaveral den 6. april 1973. Pioneer 11 var den andre romsonden til å undersøkje Jupiter 10 og den første som utforska planeten Saturn og ringane. For å kome til Saturn nytta romsonden ein såkalla gravity assist, der tyngdekrafta til Jupiter vart nytta til å endre retning mot Saturn.
Romsonden har no forlate solsystemet og er på veg mot stjernebiletet Ørna. Nordvest for konstellasjonen ligg stjernebiletet Skytten. Pioneer 11 vil nå ei av stjernene om 4 millionar år.
I’ll Follow the Sun
«I’ll Follow the Sun» er ein song av The Beatles. Han er ein melankolsk ballade sunge av Paul McCartney, som òg skreiv songen. Songen er derimot tilskriven Lennon/McCartney.
Songen vart gjeven ut på Beatles for Sale i 1964. I Noreg vart songen gjeven ut på singel og han var ei veke innom Topp 10 på VG-lista i 1965.
Rubidium
Rubidium er eit alkalimetall med atomnummer 37 og kjemisk symbol Rb
Rubidium reagerer, som dei andre alkalimetalla, kraftig med vatn. Ionet gjev raud flammefarge. Namnet kjem av farge i spektrumet.
Bruk av rubidium
Rubidium vert brukt i fotoceller.
Grunnstoffet kan brukast for å gje fyrverkeri farge.
Metallet vert òg brukt i produksjon av spesielle glas.
Provinsen Milano
Provinsen Milano (italiensk Provincia di Milano, vestlombardisk Provincia de Milan eller Pruìncia de Milàn) er ein provins i regionen Lombardia i Italia. Hovudstaden er byen Milano. Provinsen har eit areal på 1 575 km² og totalt 3 075 083 innbyggjarar i 2012.
Provinsen Milano omfattar 136 kommunar.
Birger
Birger og Berger er mannsnamn som kjem frå norrønt Birgir eller Byrgir og tyder 'hjelpsam' eller 'hjelpar'. Til moderne norsk har det truleg komme frå svensk. Variantar av namnet er Berge, Børge og Børre.
Birger har namnedag 21. oktober.
Bruken av namnet i Noreg
I folketeljinga i 1801 vart sju personar manntalsførte med namnet Birger, seks av dei budde i Davik. Det var nokre hundre brukarar av dei andre namnevariantane.
I teljinga frå 1900 var det 2 500 personar som het Birger, og minst 1 000 med dei andre namnevariantane. Sidan har bruken av namnet gått attende.
I 2007 var det 3 700 som hadde Birger til første fornamn, og nokre få hundre bruka dei andre variantane av namnet.
Kjende namneberarar
].
Lazurnajabukta
Sjamora (russisk Шамора) er eit kinesisk og tradisjonelt russisk namn på Lazurnajabukta (russisk Бухта Лазурная), som er ein del av Ussuribukta i Japanhavet. Det kinesiske namnet tyder «sandete ørken» og viser til sandstrendene i bukta som har trekt til seg ferierande frå Vladivostok og andre byar i Russiske Fjernausten. Fleire kvileheimar og sanatorium ligg langs kysten. Området innanfor kysten er åslendt og skogkledd.
Shamora er òg namnet på ei samleplate av bandet Mumij Troll frå Vladivostok.
Beit Sirik
Beit Surik (arabisk skrift بيت سوريك, hebraisk skrift בית סוריכ) er ein palestinsk landsby i Jerusalem guvernement, 12 kilometer nordvest for Jerusalem nord på Vestbreidda. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde byen eit folketal på 3 818 in 2006.
Kvalitet
Kvalitet (av latin qualitas, 'eigenskap' frå qualis, 'korleis, av kva slag') viser til korleis noko er. I daglegtale kan det særleg visa til eigenskapar som er verdsette eller vurderte i høve til visse krav.
Beit Sirik
Historie
Beit Surik ligg på ein eldgammal stad på toppen av ei høgd. Ein har funne fragment av korintiske søyler, og eit mosaikkgolv, med ein inskripsjon på gresk. Ein tabula ansata vart delvis graven ut av LH Vincent i 1901.
Kvalitet
Ein snakkar gjerne om god kvalitet, eller berre «kvalitet», i høve til varer og arbeid. Slik kvalitet kan vera subjektiv og visa til korleis forbrukaren eller tilbydaren opplever tenesta, men på mange område finst også kvalitetskontrollar med klare krav. Kvalitet kan setjast opp som motsats til kvantitet eller at noko er billig.
Beit Sirik
Historie
Landsbyen vart kalla Beit Surie i krossfarartida. Han var ein av 21 landsbyar gjeven av kong Godfrey som eit len til Den heilage grav-kyrkja.
Osmansk tid
Landsbyen vart ein del av Det osmanske riket i 1517 i lag med resten av Palestina, og i 1596 stod han oppført i skattelister som ein del av Jabal Quds nahiya i Quds liwa. Han hadde eit folketal på 21 hushaldningar, alle muslimar. Innbyggjarane i landsbyen betalte skatt for kveite, bygg, oliventre, vindruer, frukttre, druesirup, melasse og geiter og/eller bikubar.
I 1863 vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen og noterte «ein vakker oldtidsmur», med fleire lag, danna av store steinar.
Det britiske mandatet
I 1945 var folketalet 480, alle arabarar, medan det samla landarealet var 6 879 mål, i følgje ei offisiell landmåling. Av dette var 581 for plantasjar og irrigert land, 1 827 for korn, medan 33 mål var klassifisert som utbygde område.
Etter 1948
Natt til 19. april 1948 vart landsbyen angripen av Palmach.
Etter den arabisk-israelske krigen i 1948, og etter våpenkvileavtalen i 1949, hamna Beit Surik under Jordan sitt styre. Etter seksdagarskrigen i 1967, har Beit Surik vore under israelsk okkupasjon.
Beit Surik dannar i lag med Biddu, Beit Duqqu, Beit 'Anan, Qatanna, al Qubeida, Beit Ijza, Kharayib Umm al Lahimand og Tira «Biddu-enklaven», som ligg på vestsida av sperremuren på Vestbreidda.
Vilnesfjorden
Vilnesfjorden er den ytre delen av Dalsfjorden i Sunnfjord i Vestland fylke i kommunane Fjaler og Askvoll. Han er ei fortsetjing av Buefjorden og strekkjer seg om lag 15 km austover.
Fjorden har innløp ved øya Lammetu i sør og Ørnetuva ved grenda Vilnes, som fjorden er kalla opp etter, i nord. Grenda Grytøyra ligg på sørsida av fjorden ved Furnes og den 2 km lang Furevågen. Litt lenger inn i fjorden ligg neset Kysneset med bukta Gjølangen på austsida. Inst i Gjølangen ligg grenda Gjølanger.
Den ytste delen av fjorden ligg på sørsida av Atløy. Mellom Atløy og fastlandet ligg Granesundet som strekkjer seg nord til Stongfjorden. På vestsida av Granesundet ligg Askvika ved tettstaden og kommunesenteret Askvoll. Frå Askvoll går det tre ferjesamband. Eitt til Fure på sørsida av Vilnesfjorden, eitt til Atløy og eitt til Værlandet. I tillegg går det ferje frå Fure til både Atløy og Værlandet. Ved Ytre Åsnes endar Vilnesfjorden og Dalsfjorden held fram vidare innover i landet.
Albansk geografi
Albania har eit totalt areal på 28 750 km². Landet grensar mot Serbia og Montenegro (287 km) i nord, Nord-Makedonia (151 km) i nord og aust, og Hellas (287 km) i sør og søraust. Kystlinja er 362 km lang. Låglandet i vest møter Adriahavet og det strategisk viktige Otrantosundet, der det berre er 100 km over til «hælen på den italienske støvelen» og som er grensa mellom Adriahavet, Det joniske havet og Middelhavet. Albania har kystlinje mot både Adriahavet og Det joniske havet.
Grenser
Ein tok omsyn til lokale økonomiske situasjonar. T.d. unngjekk ein å trekke grensa mellom ein landsby og beitemarkene til dyra i området eller skilje markeda og områda der landbruksvarene deira kom frå. Politisk press var derimot òg ein faktor under forhandlingane, som tok meir omsyn til maktbalansen mellom landa enn dei økonomiske faktorane.
Klima
Albania har eit klassisk middelhavsklima, men har om lag dobbelt så mykje regn som til dømes Roma i Italia. Frå november til midt på våren kan ein vente regn om lag annakvar dag, men ein har og ein god del sol og mildvêr i løpet av vinterhalvåret. Sommaren er varm og fuktig, men ein lett nordavind gjev meir behagelege forhold på kysten. Om lag ein gong i veka sveipar torebyer innover landet og vidare inn i Nord-Makedonia. Enkelte fjellområde er høge nok til å få ein god del snø og kaldt vêr om vinteren. Fjellområda er elles blant dei områda i Europa som får mest nedbør. Tirana har ein årleg nedbørsnormal på 1353 mm, men i enkelte av månadane på hausten regnar det ikkje så mykje mindre enn i Bergen.
Terreng
70 % av landet er fjellområde og ofte utilgjengeleg. Resten av landet, ei avleiringsflate, er dårleg drenert og det skiftar ofte mellom tørke og flaum. Jordsmonnet på flata er generelt dårleg, og denne flata kan ofte vere like ugjestmild som fjella. I elvene mellom fjella, i innsjøområdet og i eit smalt område mellom låglandet og fjella er derimot jorda god med nok nedbør.
Fjella lengst nord høyrer til dei sørlege områda av Dei dinariske alpane, og meir spesifikt, Det montenegriske kalksteinsplatået. Dei nordlege fjella i Albania er meir samanfalda og kupert enn resten av platået. Elvene har djupe dalar med bratte sider og dyrkande dalbotnar. Elvene er generelt ikkje framkommelege, og elvene er meir til hinder enn til hjelp når det gjeld transport. Det er få vegar og dei som finst er dårlege. På grunn av mangel på kontakt med omverda utvikla det seg eit stammesamfunn her i fleire hundreår. Etter Den andre verdskrigen vart det gjort mange forsøk på å innlemme folka i dette området inn i eit albansk folkeliv. Eit lågt kystområde strekkjer seg frå dei nordlege grenseområda og sørover til nærleiken av Vlorë. I snitt strekkjer dette området seg 15 km innover, men i Elbasan-området sentralt i Albania vidar det seg ut til om lag 50 km. Den naturlege vegetasjonen i dette området er lågt kratt, som varierer frå goldt til tett. Ein har store myrområde og andre område med berre og eroderte ørkenområde. Når ein kjem litt lenger inn og landskapet byrjar å heve seg, så vert nedbør meir vanleg, og vegetasjonen mykje frodigare med gode jordbruksforhold. Kunstig vatning vert derimot brukt tørrare stader for å dyrke marka.
Like aust for låglandet ligg det sentrale høglandet, kalla Çermenikë av albanarane. Dette er eit område med moderat høgd, mellom 300 og 900 meter, der berre få toppar strekkjer seg opp mot 1 500 meter. Det går ei forkasting langs den vestlege kanten av det sentrale høglandet, som ofte fører til jordskjelv, og desse er stundom kraftige.
Sjølv om ein har kupert terreng og nokre høge toppar i dei sentrale høglanda, så kjem dei store fjellkjedene enno lenger aust, eit område med hovudsakleg serpentine steinar (som har fått namnet sitt på grunn av ein matt grønfarge og ofte flekkete utsjånad). Desse fjellkjedene strekkjer seg frå nord til sør langs nesten heile landet. I dette området finst det mange skarpe kalksteins- og sandsteinsframbrot, men hovudsakleg er fjella bygd opp av avrunda fjell.
Fjella aust for den serpentine sona er dei høgaste i Albania, der fjellkjeda Korab (Mali Korabit) strekkjer seg opp til 2 754 meter ved Korabi (Maja e Korabit). I lag med dei nordlege Albanske alpane og den serpentine sona, er det austlege fjellområdet det mest kuperte og utilgjengelege på heile Balkan.
Dei tre innsjøane lengst aust i Albania, Ohridsjøen (Liqeni Ohrit), Store Prespasjøen (Prespa e Madhe) og Litle Prespasjøen (Prespa e Vogël) ligg i eit naturskjønt område. Mykje av terrenget rundt er ikkje særleg bratt, og størsteparten av innbyggjarane som bur i indre strøk av Albania bur her. Den austlege grensa til Albania går gjennom Ohridsjøen, men alt bortsett frå ein liten ende av Prespa e Vogël ligg i Hellas. Kvar av dei to større innsjøane har eit overflateareal på om lag 260 kvadratkilometer, og Prespa e Vogël er om lag ein femtedel av desse. Ohridsjøen ligg om lag 695 meter over havet, og dei to andre om lag 855 meter.
Den sørlege fjellkjeda er meir tilgjengeleg enn den serpentine sona, dei austlege fjellområda eller dei nordlege Albanske alpane. Overgangen frå låglandet er ikkje like brå, og dei frodige dalane er breiare. Kalkstein utgjer mykje av fjella her, og vatnet søraust for Vlorë er klårt. Erosjon av mjukare bergartar har skapt breiare dalar i dei sørlege fjellområda enn i resten av landet. Dette har ført til fleire innbyggjarar her, og på den måten har dette påverka den sosiale strukturen sør i Albania.
Drenering
Nesten all nedbøren som fell i Albania renn ut i elvar, som renn ut til kysten utan å renne ut av landet. I nord er det berre ei lita elv som renn ut frå Albania, og i sør renn ei enno mindre elv inn i Hellas. På grunn av det topografiske skilje aust for den albanske grensa, så renn mykje av vatnet frå dei andre landa inn i Albania. Ein stor del av nedslagsfeltet til Kvite Drin (Drini i Bardhë), kalla Beli Drim av serbarane, ligg i Methoia-området nordaust for den albanske grensa. Dei tre austlege innsjøane, som Albania deler med nabolanda, renn ut i Svarte Drin. Vasskiljet i sør ligg òg om lag 75 km inn i Hellas. Fleire av sideelvene til elva Vjosë oppstår i dette området.
Bortsett frå Svarte Drin, som går nordover og fører med seg vatn frå nesten heile det austlege grenseområdet før ho går vestover mot havet, renn dei fleste elvene i nordlege og sentrale område av Albania meir eller mindre direkte mot havet. I denne prosessen kuttar dei gjennom ryggane i staden for å strøyme rundt dei.
Nedbøren fell stort sett i dei høgareliggande områda, og vassføringa i elvene varierer mykje i løpet av året, slik at dei ikkje har så mykje økonomisk verdi for landet. Dei eroderer fjella og set av sediment som har danna låglandet nedanfor fjellområda, og dette er ein prosess som framleis pågår. Når det regnar kan elvene ofte flaume over, og når landområda er uttørka og treng vatning, så er elvene vanlegvis tørre. Elvene er ofte strie når dei er store, og vanskeleg å kontrollere, i tillegg til at dei ikkje er framkommelege. Unntaket er elva Buna. Ho renn frå Shkodërsjøen til Adriahavet og små skip kan segle her. Elvene endrar relativt ofte elveløp på dei låge slettene, slik at mykje av landområda dei skapar vert liggande aude.
Drin er den største elva og har ei jamn vassføring. Ho får vatn frå snøsmelting i dei nordlege og austlege fjella, og nedbøren i dette området er meir jamnt fordelt gjennom året. Vassføringa varierer derimot i denne elva, men ikkje i same grad som lenger sør. Lengda hennar er om lag 282 km, og ho har eit nedslagsfelt på 5 957 kvadratkilometer innanfor Albania. Ho får derimot i tillegg vatn frå Kosovo-området og frå dei indre innsjøane via andre elvar, så det totale nedslagsfeltet er om lag 15 540 kvadratkilometer.
Det er berre elvene Semani og Vjosë av dei andre elvene som er lengre enn 150 km og har nedslagsfelt større enn 2 500 kvadratkilometer. Desse elvene renn gjennom dei sørlege områda, med stor variasjon i vassføringa gjennom året. Om vinteren er dei store og stride, medan dei nesten er heilt tørre om sommaren, trass i lengda deira. Dette gjeld òg for mange av dei mindre elvene, og ofte renn det ti gonger så mykje vatn i dei om vinteren som om sommaren.
Sedimenta som elvene fører med seg frå fjella legg seg til ro på flata i låglandet, og avleiringa fører til at elveleiet etter kvart vert høgare enn det omliggande terrenget, slik at elvene ofte endrar elveløp. Dette skapar frustrasjon for mange i området, sidan dette ofte skapar sumpområde og gjer det vanskeleg å byggje vegar eller jarnbane, i tillegg til anna bruk av dei låge landområda.
Augusta i Georgia
Augusta er ein by i den amerikanske delstaten Georgia. Ved folketeljinga i 2000 hadde byen eit folketal på 195,182, og han er dermed den andre største byen i Georgia etter Atlanta. Augusta ligg ved Savannah-elva på Georgia si grense mot Sør-Carolina, kring 240 kilometer aust for Atlanta.
Historie
Området var opphavleg folkesett av ulike urfolksgrupper som brukte elva til vassforsyning, fiske og transport.
I 1735, to år etter at han hadde grunnlagd Savannah, sende James Oglethorpe ei gruppe soldatar oppover Savannah-elva. Dei hadde ordre om å byggja eit fort ved enden av den navigerbare delen av elva. Leiaren for ekspedisjonen var Noble Jones, som grunnla ein busetnad som eit første forsvarsverk for kystområda mot ein mogleg spansk eller frasnk invasjon frå innlandet. Oglethorpe kalla opp busetjinga etter prinsesse Augusta, kona til Frederick, prinsen av Wales og mor til kong Georg III. Grunnleggingsåret til byen er 1736.
Oglethorpe vitja Augusta i september 1739 på veg tilbake til Savannah frå ei farefull ferd til Coweta Town, nær dagens Phenix City i Alabama. Der hadde han hatt eit møte med 7 000 innfødde krigarar og inngått ein fredsavtale med dei i områda deira i Nord- og Vest-Georgia. Augusta var den andre delstatshovudstaden til Georgia frå 1785 til 1795.
Augusta-kanalen blei bygd i 1847, og byen fekk ei viktig stilling innan bomullshandel.
Bygningar og institusjonar
Utdanningsinstitusjonar her er Augusta University, Paine College og Augusta Technical College.
Militæret driv Fort Gordon med U.S. Army Signal Center og US Army Cyber Center of Excellence.
Kublai khan
Kublai khan var den femte storkhanen av Det mongolske riket og grunnleggjaren av det mongolske Yuan-dynastiet i Kina. Han vart fødd omkring 1215, og døydde i 1294.
Kublai var den fjerde sonen til Tolui (den andre sonen hans med Sorghaghtani Beki), og soneson av erobraren Djengis Khan.
Det mongolske riket strekte seg frå Stillehavet til Svartehavet, og frå Sibir til dagens Afghanistan, men i røynda herska Kublai over Kina og Mongolia. Som khagan hadde han påverknad over Ilkhanatet og i mykje mindre grad Den gylne horden i vest.
I 1271 skipa han formelt Yuan-dynastiet (Da Yuan, 'mektig opphav') og utropte hovdstaden sin som Dadu ('mektig hovudstad') eller Khanbalik, seinare kjend som Beijing. Kublai sameinte eit Kina som hadde vore delt sidan Tang-dynastiet fall i 907.
Det kinesiske riket vart erobra frå sør og Kublai styrta der dynastiet Song; men forsøket hans på å gjera seg til herre over Japan frå Korea (dei mongolske invasjonane av Japan), og angrepet hans på Java mislukkast. Han førte òg krig i Burma og Vietnam og underla seg Tibet. I Kina heldt han eit strålande hoff, som Marco Polo gjesta 1275-1292, og han var opptatt av såvel handel, næringar og samferdsle som lærdom. Kublai bad i byrjinga av regjeringstida si paven om å sende europeiske misjonærar, men gjekk sidan over til buddhismen.
I kulturen
Den engelske romantiske poeten Samuel Taylor Coleridge brukar Kubai Khan sitt Xanadu som utgangspunkt for eitt av dei mest kjende dikta sine, «Kubla Khan».
Herkulessøylene
Herkulessøylene er det antikke namnet på høgdene som ligg på sidene av inngangen til Gibraltarsundet. Dei er Gibraltar i Europa og Monte Hacho i Ceuta i Afrika. Jebel Musa i Marokko, vest for Ceuta, vert stundom rekna som ei av søylene. Søylene kan symbolisera ein port inn til Middelhavet, eller motsett, frå Middelhavet og ut til Atlanterhavet.
Dei to søylene skal markera enden på ferda til den greske sogehelten Herakles då han henta kveget til Geryon. Ifølgje Platon låg Atlantis utanfor Herkulessøylene.
Under renessansen blei det fortald at søylene hadde innskrifta Nec plus ultra eller Non plus ultra, 'ikkje noko vidare', ei åtvaring om at det ikkje fanst noko utanfor søylene og at sjøfolk ikkje burde segla vidare.
I det spanske riksvåpenet er søylene attgjevne med eit band der det står Plus ultra, 'Og forbi'. Det viser til det spanske koloniriket som likevel fanst utanfor søylene. Dette symbolet kan ha vore opphav til dollarteiknet $.
Fylkesveg 50 i Oppland
Fylkesveg 50 i Oppland går mellom Granvang og Prestkvern i Gran kommune. Vegen er 7,4 km lang.
Adriahavet
Adriahavet er eit relativt lite havområde på vestsida av Middelhavet mellom halvøyane Italia og Balkan og mellom Appenninane og Dei dinariske Alpane.
Fylkesveg 50 i Oppland
Før 1. januar 2010 vart vegen kalla fylkesveg 53 i Oppland.
Adriahavet
Italia utgjer vestkysten, medan austkysten går langs Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Montenegro og Albania.
Etymologi
Namnet har eksistert sidan antikken. På latin var namnet Mare Superum og på seinare latin Mare Hadriaticum eller Mare Adriaticum. Namnet, som kom frå den etruskiske kolonien Adria (eller Hadria), gjaldt opphavleg berre den nordlege delen av havet (Herodot vi. 127, vii. 20, ix. 92; Euripides, Hippolytus, 736), men strekte seg gradvis sørover då Syrakus-koloniane fekk større makt.
Adriahavet strekte seg derimot aldri lenger enn til Monte Gargano, den ytre delen av Det joniske havet. Namnet vart derimot stundom feilaktig brukt om Tarentumbukta (dagens Tarantobukta), Siciliasundet, Korintbukta og til og med havområdet mellom Kreta og Malta (Acts xxvii. 27).
Adriahavet ligg hovudsakleg mellom austkysten av Italia og Kroatia, og området trekkjer til seg mange turistar. Romarane brukte havet til å transportere varer (som dyr og slavar) til Ostia (romersk hamn).
Areal og djup
Adriahavet strekkjer seg nordvestover frå 40° til 45°45' N med ei lengd på om lag 770 km (415 nm), og har ei gjennomsnittleg breidd på om lag 150 km, sjølv om Otrantosundet, som er grensa mot Det joniske havet i sør, berre er 85–100 km breitt. I tillegg reduserer ei rekkje øyar på den nordlege delen av austkysten breidda av det opne havet til 145 km (78 nm). Det totale overflatearealet er om lag 160 000 km².
Den nordlege delen av havet er svært grunt, og mellom det sørlege Istria og Rimini er djupet sjeldan meir enn 45 meter. Mellom Šibenik og Ortona vert det brått djupare, og eit større område her er ned mot 200 m djupt. Frå eit punkt mellom Korčula og den nordlege kysten ved Monte Gargano er det ein rygg med grunnare vatn, og fleire holmar stikk opp av sjøen.
Den djupaste delen av sjøen ligg aust for Monte Gargano, sør for Dubrovnik og vest for Durrës, der eit større området går ned mot 900–1 000 meter. Lengst sør i dette området ligg det djupaste punktet i Adriahavet med 1 460 m. Middeldjupet i havet er om lag 240 m.
Kyst og øyar
Den vestlege kysten er generelt låg og glir i nordvest over i myrområde og lagunar på kvar side av elvedeltaet til elva Po. Sedimenta frå elva har ført kystlina fleire kilometer utover i løpet av historisk tid. Adria ligg i dag t.d. eit lite stykke frå kysten.
I Veneziabukta ligg det fleire lagunar, og i ein av desse ligg Venezia. Andre byar langs den italienske kysten er Trieste, Ravenna, Rimini, Ancona, Pescara, Bari og Brindisi.
Austkysten er meir bratt og steinete med mange øyar. Sør for halvøya Istria, som skil Veneziabukta og Triestebukta frå Kvarnerbukta strekkjer den ytre øygruppa seg heilt sør til Dubrovnik. Øyane, som er lange og smale (og som går parallelt med kysten på fastlandet), stig bratt oppover til ei høgd på rundt 100 m, med unntak av eit par større øyar som Brač (Vidova gora, 778 m) eller halvøya Pelješac (St. Ilija, 961 m). Det er over tusen øyar i Adriahavet, og 66 av desse er folkesett.
På fastlandet, særleg rundt Kotorbukta (Boka Kotorska, Bocche di Cattaro; kalla opp etter byen Kotor), fell ofte høge fjell bratt ned i sjøen.