cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rev i sjø
Ein særleg type rev, kalla korallrev, ligg ofte i ring kring ei øy i sørlege havområde, og er bygd opp av kalkskjeletta frå hovudsakleg koralldyr, men òg kalkskal frå andre organismar som til dømes kalkalgar. Revliknande korallbakkar, kaldtvasskorallrev, finst dessutan på djupt vatn fleire stader langs norskekysten, frå Hvaler til Vest-Finnmark. På kontinentalsokkelen utanfor Midt-Noreg er det funne store korallbakkar som ein reknar med er om lag 7000 år gamle.
InkaLill
Fantasy-serien Ridderne av Dor vart i åra 1992–2000 utgjeven i 7 bind av Bladkompaniet. Til då var dette den største satsinga på albumutgjevnad av ein ny, norsk teikneserie.
Miranda er eitt av dei mest ambisiøse norske teikneserieprosjekta nokonsinne; eit fantasy-epos i 24 bind med høg kvalitet; også når det gjeld trykk og innbinding. Det var opphavleg meininga at Miranda skulle koma ut to gonger i året, og dermed gjennomførast på tolv år. Våren 2009 var foreløpig seks bind utgjevne på Westwind forlag, seks år etter det fyrste bindet frå 2003.
Jølster kommune
Jølster er ein tidlegare norsk kommune som låg i Indre Sunnfjord i Sogn og Fjordane fylke. Kommunen grensa i nord til Gloppen og Stryn, i aust til Luster og Balestrand, i sør og i vest til Førde, og i nordvest til Naustdal. Det var to tettstadar i Jølster; Vassenden og Skei. Vassenden var i nyare tid den største av dei to, noko som truleg kjem av nærleiken til byen Førde. Skei var kommunesenteret, men ligg lengre unna større senter og har hatt eit mindre tilfang av innflyttarar. 1. januar 2020 vart Jølster del av nye Sunnfjord kommune.
Det høgste fjellet i kommunen var Snønipa og er 1 827 meter høgt. Mykje av låglandet og dei fleste grendene i kommunen krinsar i stor grad rundt det store Jølstravatnet, som ligg om lag 200 moh. Namnet Jølster stammar frå det norrøne uttrykket «jolmster» som tyder bråk og larm.
Ein person som kjem frå Jølster vert kalla jølstring.
Geografiske og politiske skiljeliner
Då tettstaden Vassenden ligg i den nedre (vestlege) delen av bygda og Skei ligg i den indre (austlege) delen, snakkar ein ofte om Indrebygda (soknar til Skei) og Nedrebygda (soknar til Vassenden). Denne skiljelina er heilt grunnleggande, då ein allereie i seksårsalderen vert gruppert til ein av dei to barne- og ungdomsskulane i kommunen; anten på Skei eller på Vassenden.
Denne skiljelina er òg ei tradisjonell politisk konfliktline, som mellom anna har ført til at ein tidlegare berre hadde to bygdelister ved kommunevalet, ei for kvart kyrkjesokn. Desse listene er ikkje lenger i bruk, men førte mellom anna til ein tradisjon i dei største partia i kommunen om å sørgje for god representasjon av personar med postnummer frå begge hovudbygdene (Skei og Vassenden).
Ein kan sjå at målet i Indrebygda ber preg av å vere påverka av nordfjordsmål, medan målet i Nedrebygda er påverka frå Førde-regionen. (Les: Jølstramål)
Eit anna geografisk uttrykk som ofte vert nytta er Sørsida, som er eit namn på grendene på den sørlege sida av Jølstravatnet. Riksvegen går på den nordlege sida av vatnet.
Politikk
Senterpartiet er det dominerande partiet i kommunestyret med 9 av 25 representantar. Like etter følgjer Arbeidarpartiet (fem representantar), Venstre (fire representantar) og Framstegspartiet (to representantar). Høgre, Kristeleg Folkeparti og SV er òg representerte i kommunestyret.
Næringsliv
Dei største næringane i kommunen er jordbruk, turisme og byggeverksemd. I tillegg er Jølster ein kraftkommune med eit stort kraftverk i Stakaldefossen og eit nytt kraftverk under utbygging (pr. 2005) i området rundt Kjøsnesfjorden.
Jordbruket i Jølster har lange og gamle tradisjonar, men meir overraskande er det nok at turismen òg har eit historisk fotfeste i området. Dei to hotella på Skei og Vassenden dukka opp rundt hundreårsskiftet mellom 1890 og 1910, men lenge før den tid har ein drive skysstasjonar og breføring for spenningssøkande turistar som skulle utforske den norske fjellheimen eller ta seg opp på breen. Tradisjonane held seg, og eit klart fleirtal av føretaka i kommunen driv i dag med turisme, men då hovudsakleg overnatting og camping.
Byggeverksemda er ein nykommar i næringslivet til samanlikning med dei to andre, og har kome i kjølvatnet av utviklinga av byen Førde som regionalt handlesenter.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Jølster kommune frå 1920:
Fylkesveg 134 i Oppland
Fylkesveg 134 i Oppland går mellom Solvang i Søndre Land kommune og Gry i Nordre Land kommune. Vegen er 6,7 km lang.
Overgangsrite
Ein overgangsrite er ein seremoni som markerer overgangen frå eit stadium i livet til eit anna, gjerne i samband med sosial eller seksuell status. Ein utfører typisk slike ritar i samband med fødsel, pubertet, status som vaksen, giftarmål, overgangsalder, tilbaketrekking frå samfunnslivet og død.
Nokre døme på overgangsritar er omskjering, dåp, konfirmasjon, russefeiring og gravferd.
Risfjorden ved Tufjorden
Risfjorden (samisk Rissevuotna) er ein fjordarm av Tufjorden på Magerøya i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,9 km sørover til det veglause fiskeværet Risøyfjorden i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Risfjordskjeret i vest og Litlekneet i aust. Risøyfjorden er 45 meter på det djupaste, heilt ytst i fjorden.
Det er ingen andre busetnader ved fjorden bortsett frå Risøyfjorden heilt inst.
Troll
Troll er skapnadar som går igjen i nordiske folkeeventyr. Dei er gjerne store og lever langt inn i mørke skogar. Det finst mange slags troll: snille eller trollute, sinte eller godhjarta. Trolla toler ikkje sol, for då vert dei til stein. Om ein møter eit troll kan det vera godt å vita at dei fleste av dei er lettlurte. No for tida er det ikkje så mange som trur at det finst troll, men tidlegare hende det titt og ofte at folk meinte å ha sett troll på mørke haustkveldar.
I dag kan ein finna troll i fabelprosa-litteraturen og i dataspel og rollespel. Troll spelar ei stor rolle i den norske filmen Trolljegeren.
Fylkesveg 138 i Oppland
Fylkesveg 138 i Oppland går mellom Grime skole og Hornslien i Søndre Land kommune. Vegen er 2,6 km lang.
Geologisk profil
Eit geologisk profil er eit vertikalsnitt av den geologiske oppbygginga i eit område. Eit slikt profil seier noko meir om den geologiske strukturen enn eit geologisk kart, som hovudsakleg viser den horisontale utbreiinga.
Ein kan kombinere eit geologisk profil og eit geologisk kart til eit blokkdiagram.
Geomatematikk
Geomatematikk eller matematisk geovitskap er matematikk nytta innan petroleumsgeologi.
Til dømes kan geomatematikk nyttast til å modellere prosessar som fører til samling av olje og gass i berggrunnen.
97 Klotho
97 Klotho er ein relativt stor hovudbelteasteroide. Sjølv om han er av M-typen, er radaralbedoen for låg til at han kan ha ein nikkel-jern-samansetning. Klotho er lik på 21 Lutetia og 22 Kalliope ved at alle tre er M-typar med ukjent samansetning. Klotho vart oppdaga av Ernst Tempel den 17. februar 1868. Oppdaginga vart hans femte og siste av ein asteroide. Asteroiden er namnsett etter Klotho, ein av dei tre moirae i gresk mytologi.
Liverpool
Liverpool [] er ein by vest i England. Byen ligg ikkje så veldig langt frå grensa til Wales, på nordsida av fjorden som vert danna av elva Mersey.
Byen er ein av fem sameinte styresmakter i Merseyside. Desse dannar i praksis eit samanhengande urbant område, med ein folkesetnad på ca. 1,36 millionar, der Liverpool har ca. 435 000 (2007). Innbyggjarane blir kalla Liverpudlians eller Scousers. I London vert dei ofte kalla Mickeys eller Mickey Mousers, som er eit Cockney-rimslag (Scouser  Mickey Mouser). Deira eige talemål vert kalla Scouse.
Liverpool er den nest største eksporthamna i Storbritannia. Han har ein god del industri, men er prega av industrinedlegging gjennom 1900-talet. Mellom dei mest kjende folka frå byen er dei som var med i musikkgruppa The Beatles. Liverpool har to store fotballag; Liverpool F.C., med heimebane på Anfield og Everton F.C. med heimebane på Goodison Park. I 2008 var Liverpool europeisk kulturhovudstad, samstundes med Stavanger.
Historie
I 1190 vart stadnamnet skrive ned som Liuerpul, som tyder ein pøl med gjørmete vatn. Det er mogleg at namnet opphavleg kjem frå elverpool, åleelva, ein referanse til at det er mykje ål i Mersey. Norske vikingar oppfatta namnet som Hlidarpoll, moderne norsk Lierpoll, altså liene ved det stille vatnet.
Den eigenlege grunnlegginga av byen blir gjerne datert til august 1207, då Liverpool fekk charter som hamn og vart ein valkrets. Han var først ei militærhamn, der ein utskipa troppar til Irland. Liverpool slott vart bygd på denne tida; slottet vart fullt fjerna i 1726. Byen var liten og uviktig i lang tid; på 1500-talet var det berre omkring 500 innbyggjarar, og området var underlagt Chester heilt til 1650-åra. Under borgarkrigen vart det fleire gonger kjempa om byen, blant anna i ei 18 dagar lang kringsetjing i 1644.
Etter dette voks byen sakte, utan nokre merkverdige hendingar. I 1698 fekk borgarane løyve frå parlamentet til å byggje ei ny kyrkje. Dette var eit signal om at noko er i ferd med å skje, og ein ser at folkesetnaden byrjar å vekse raskt utover 1700-talet. Dette skuldast mykje at handelen med Vestindia i stor grad gjekk gjennom Liverpool. Den første våtdokken i England vart konstruert i Liverpool i 1715. Slavehandelen førte òg til rikdom, og byen har ein folkegruppe av afrikansk opphav som kan spore anane sine tilbake til denne tida. På byrjinga av 1800-talet gjekk omkring 40 % av handelen i verda over hamna i Liverpool.
På 1800-talet voks byen raskt, og fleire store bygningar vart reist. Mellom 1801 og 1841 vart innbyggjartala til byen meir enn tredobla. Etter hungersnauden i Irland i 1845 emigrerte rundt 500 000 irar til Liverpool, der over 100 000 vart verande, noko som har gjeve Liverpool ein av dei største katolske minoritetane i England. Òg seinare har Liverpool vore eit ynda mål for irar som har ynskt å busetje seg i England. Byen fekk status som city i 1880.
På den første halvdelen av 1900-talet fortsette byen å ekspandere. Det kom mange innvandrarar frå andre europeiske land. Ei vandrehistorie om at Adolf Hitler skal ha budd i byen saman med systera si reknast ikkje som sann av historikarar. Mange walisarar flytta òg til Liverpool i denne perioden; så mange at byen nokre gonger vart kalla «hovudstaden i Nord-Wales». Den nasjonale Eisteddfod, den viktigaste walisiske kulturmønstringa, vart halde i Liverpool i 1884, 1900 og 1929. I 1930 kom byen opp i ein folkesetnad på 850 000.
Under andre verdskrigen var det 80 luftåtak mot Merseyside. Den vondaste perioden var i mai 1941, då det var jamlege angrep på hamna i Liverpool i nesten ei veke. Omkring 2 500 vart drepne, og omkring halvparten av heimane i byområdet vart skadd; 11 000 heimar vart heilt øydelagde.
Etter krigen følgde ein stor gjenoppbyggingsperiode. Dette omfatta nye bustadområde, og Seaforth Dock, det største hamneprosjektet i Storbritannia. Men frå 1950-åra hadde byen lide under nedleggingar i industrien, og i 1985 hadde folketalet falle ned til 460 000.
I 1989 vart 96 Liverpool-fans drepne eller alvorleg skadd under Hillsboroughkatastrofen under ein fotballkamp i Sheffield. Tragedien førte til endringar på tribunane britiske fotballbaner, for å unngå gjentakingar. I 1993 var byen igjen i sjokk etter at to ti år gamle gutar, Jon Venables og Robert Thompson, drap to år gamle James Bulger.
Katedralar
Byen har den nyaste anglikanske katedralen i England, Liverpoolkatedralen. Han vart påbyrja i 1904, men to verdskrigar førte til forseinkingar, og han stod ikkje ferdig før i 1978. Byen har òg ein ny katolsk katedral, Liverpool Metropolitan Cathedral, som stod ferdig i 1967. Gata som ligg mellom den anglikanske og den katolske katedralen, heiter forresten 'Hope Street'.
Matthew Street
I sentrum av byen ligg gata Matthew Street, der ein av dei mest kjende utestadane i verda, 'The Cavern Club', ligg. Det var her The Beatles gjorde mange framferder, før dei vart kjende.
Kvar haust, dei siste åra, så har det vorte arrangert ein utandørs musikkfestival i byen. Under festivalen, som blir kalla 'The Matthew Street Festival', spelar mange kjende og ukjende band gratis, på ulike utandørsscener rundt omkring i byen.
Liverpool Pier Head
Det mest kjende landemerket i Liverpool er 'The Piar Head' eller 'Liverpool Waterfront', som det òg blir kalla. Dette er dei tre bygningane, The Liver Building, The Cunard Building og The Port of Liverpool Building.
Utandørs kunst
Det er mange kjende utandørs kunstverk i Liverpool. Det mest kjende er kanskje 'Lambana' eller 'The Supar Lamb Banana', som det eigenleg heiter. Dette utandørs kunstverket, har stått rundt på fleire ulike stader på Merseyside, men står no i Tithebarn Street i Liverpool sentrum.
I Moorfields, ovanfor inngangen til Merseyrail lokaltogstasjonen med same namn, så er det eit kunstverk som heiter 'Turning the Place Over', frå 2007. Dette kunstverket er laga av ein skulptør ved namn Richard Wilson, og består av eit ovalt utsnitt, med ein diameter på åtte meter, av fasaden på ein bygning. Kunstverket er konstruert slik at fasadeutsnittet roterer, sånn at ein får sjå vekselsvis innsida og utsida av fasaden.
På John Lennon Airport, så står det ein 'Yellow Submarine', ein gul ubåt, som i den kjende Beatles-songen og filmen. Og frå annan Beatles-song, 'Eleanor Rigby', så kan ein finne ein statue på benk, i Stanley Street, som ligg i enden av Matthew Street.
Aviser
Liverpool har to aviser; «Liverpool Daily Post», som er ein morgonavis og «Liverpool Echo», som er ei kveldsavis. Dei to avisene er systeraviser; dei held til i same bygg og dei vert begge ått av avisgruppa Trinity Mirror pls. Trinity Mirror pls er den største britiske avisgruppa og det er òg dei som står bak den kjende avisa «The Daily Mirror».
Mõisaküla
Mõisaküla er ein by som ligg i Viljandi maakond i Kommune Mulgi, sørvest i Estland. Byen ligg nær grensa til Latvia. Han vart by 1. mai 1938, og hadde då meir enn dobbelt så mange innbyggjarar som i dag. Dei fleste arbeidde ved jernbana, men sidan ho vart nedlagd har folketalet berre gått nedover.
Sandstrandfjorden
Sandstrandfjorden er ein fjord på nordsida av Magerøya i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark. Fjorden ligg på vestsida av Knivskjellodden og er den nordlegaste fjorden i Noreg om ein ser bort frå Svalbard. Han strekkjer seg 3,5 km sørover til botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Kjerkeneset i vest og Knivskjellodden i aust. Den inste halvdelen av fjorden er særs grunn, berre om lag 3-7 meter. Lenger ute i fjorden, nær Knivskjellodden, er han derimot nær 45 meter djup.
Det er ingen busetnader ved fjorden.
Cappelen-saka
Jensen kom i 2015 med ei bok med si side av saka.
Odda kommune
Odda er ein tidlegare norsk kommune i Hordaland fylke. Administrasjonsstad og sentrum i Odda kommune var byen Odda, som ligg inst i Sørfjorden i Hardanger. Kommunen grensa i nord mot Ullensvang, i aust mot Vinje, i sør mot Suldal og Sauda, og i vest mot Etne og Kvinnherad. Tettstader i Odda kommune var mellom anna Odda, Tyssedal, Røldal og Skare. Av andre stadnamn i Odda kan ein nemna Buer, Mannsåker, Ragde, Reinsnòs, Seljestad og Vetrhus. 1. januar 2020 vart Odda slegen saman med Jondal kommune og Ullensvang herad til nye Ullensvang kommune.
Riksveg 551 med Folgefonntunnelen bind frå 2001 Odda saman med Kvinnherad. Europaveg 134, Haukelivegen går forbi Røldal. Haukelivegen går over Haukelifjell i mange tunnelar. Heilårsvegen bind saman Austlandet og Vestlandet. Avisa Hardanger Folkeblad kjem ut i Odda.
Historie
I 1913 vart Odda eigen kommune, skilt ut frå Ullensvang herad. I 1964 vart Odda slegen saman med Røldal kommune. Odda er og kjent som ein viktig stad for turisme, med fossar som Låtefossen og mykje natur. Hardangervidda og Folgefonna med brearmen Buarbreen er naturområde ikkje langt frå Odda sentrum. Frå 1840-talet og fram til industriutbygginga starta i 1906, var Odda først og fremst ein turiststad. Keisar Wilhelm II av Tyskland var årviss gjest frå 1889 til 1914. Før industrialiseringa var Odda eit av dei viktigaste turistmåla i verda på grunn av naturattraksjonar som isbre, foss og fjord på eit konsentrert og lett tilgjengeleg område. Reiselivet skaut for alvor fart då skipsruta mellom Newcastle upon Tyne og Bergen opna i 1890. Her var 10 hotell sist på 1800-talet. Eit nytt Hotel Hardanger vart opna i 1896, etter at det gamle brann ned. Hotellet var ein av dei største tre-. bygningane i Noreg, og dominerte hamna i Odda. Hotellet var prydd med treskurd av Lars Kinsarvik og veggmåleri av Nils Bergslien. I 1904 kom noko nær halvparten av alle utanlandske besøkjande til Noreg innom Odda. Det kunne liggja fleire cruiseskip på hamna på ein gong i Oddapollen. Turismen avtok etter som industriutbygginga tok til. Opninga av Bergensbana i 1909 var ei anna årsak til at dei reisande tok vegen utanom Odda. Utbrotet av første verdskrig i 1914 jaga utlendingane heim frå ferie.
Odda er kjend som ein industrikommune, med føretak som Odda Smelteverk, Boliden Odda AS (Norzink) og Tizir Titanium & Iron AS (TTI). Industrien er særkjenna som kraftkrevjande industri, som får elektrisitet frå vasskraftverk i området. Kraftverket Tysso I vart bygd opp i Tyssedal for å gje kraft til industrien i Odda, og smelteverket opna i 1908. Smelteverket la grunnlag for sterk utviding av tettstaden Odda. Ved smelteverket vart industriprosessen Oddaprosessen utvikla. På 1950-talet og 1960-talet vart Odda rekna som ein rik kommune. På 1990-talet vart verksemda ved smelteverket gradvis trappa ned. Samstundes har folketalet i kommunen vore på veg ned. På 1970-talet budde det over 10 000 menneske i kommunen, i 2005 hadde dette sokke til litt over 7 000. Våren 2003 gjekk Odda Smelteverk konkurs, og kommunen er inne i ei omstillingsperiode for å skapa ny sysselsetting. Mellom anna har det vore forsøk på å satsa på kultur for å skapa ny vekst.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Odda kommune frå 1920:
Kulturliv
Mange forfattarar kjem frå Odda. Mellom anna Frode Grytten tek utgangspunkt i livet i Odda i forteljingane sine. Til dømes tek romanen Bikubesong utgangspunkt i livet kring smelteverket og bustadblokka Murboligen i Odda. Norsk Vasskraft- og Industristadmuseum har hovudsete i Tyssedal, men har òg ei avdeling med arbeidarbustader i Odda sentrum. Museet dokumenterer historie knytt til vasskraft og industri. Kommunen sin tusenårsstad er Tysso I kraftstasjon, som òg vart Århundrets byggverk i Hordaland og Sogn og Fjordane. Stasjonen vart oppført mellom 1906 og 1918 og er i dag freda. Kraftstasjonen vert nytta både til utstillingar og konsertar. Musikkmiljøet i Odda er variert. Odda Musikklag, Odda Skolekorps, Tyssedalkoret og Odda Songlag er fire hovudpunkt i musikklivet. Blueslaget Lokst Utøve er det største blueslaget i Noreg. Dei skipar til både helgefestivalar og enkeltkonsertar av høg kvalitet. Solistar og musikkgrupper er det mange av og dette er med på å skapa eit variert og livleg lokalsamfunn. Vasskraft og industrihistoria til området vart synt fram i framsyninga av Tyssedalkoret og DVD`en «Arven» hausten 2004. Odda Dramatiske Selskap syner årlege teater-framsyningar i Formannshuset.
Oddingar, folk frå Odda
Folk frå Odda vert kalla «oddingar».
Senegalelva
Elva har to store demningar, Manantalidemningen i Mali og Maka-Diamademningen på grensa mellom Senegal og Mauritania, like ved Atlanterhavet.
Fotballklubben Haugesund
Fotballklubben Haugesund er ein fotballklubb frå Haugesund, ofte omtala som FK Haugesund. I dag spelar klubben i 2023. Noverande hovudtrenar er. Klubben spelar heimekampane sine på Haugesund stadion.
Spelarstall
''Oppdatert 1. juli 2020.''
Historie
Klubben vart stifta i 1993 etter at klubbane Haugar og Djerv 1919 slo saman elitelaga sine, med målsetting om å skapa eit stabilt eliteserielag. I tillegg var fotballklubben Vard Haugesund aktuell til å delta i samanslåinga, men generalforsamlinga i klubben valde å stå utanfor. Laga i aldersklassane og for kvinner gjekk ikkje inn i den sameinte klubben. Hausten 2005 vart samtalane om å innlemma Vard teke opp att, og frå sesongen 2006 fyller Vard rolla som eit rekrutteringslag for Haugesund.
98 Ianthe
98 Ianthe er ein stor hovudbelteasteroide. Han er veldig mørk og har ein primitiv karbonhaldig samansetning. Asteroiden vart oppdaga frå Clinton i New York av C. H. F. Peters den 18. april 1868.
Guttorm Rogdaberg
Han er dagleg leiar for Agatunet økomuseum, som han har vore knytt til sidan 1992.
Autumn in Hiroshima
Albumet var det tredje av fem album i ein serie kalla Five Atomic Seasons av Tangerine Dream.
I følgje plateomslaget skal Tangerine Dream i november 2006 ha fått eit tilbod frå ein 82 år gammal japansk forretningsmann, som hadde budd og studert i Nagasaki og Hiroshima i 1945 då begge byane vart råka av atombomber. Dei fem komposisjonane måtte vere 54 minuttar lange. Musikalsk skulle del ein og to, våren og sommaren 1945, omhandle tida då klienten budde i Nagasaki, og skildre ein normal atmosfære. Han budde i Hiroshima hausten og vinteren 1945, og musikken skulle skildre kva som skjedde etter 6. august 1945. Den femte plata skulle vere «tida etter», den såkalla «endelause årstida».
I mars 2009 kom albumet ut på ny med nytt plateomslag. Sommaren 2009 kom albumet ut på ei dobbel vinylplate i lag med Views from a Red Train og Summer in Nagasaki.
Guttorm Rogdaberg
Rogdaberg vart utnemnd til statsstipendiat hausten 2005, mellom anna for å kunna arbeida med utviklinga av eit Jordskiftesenter eller -museum ved Agatunet.
Fotballklubben Haugesund
Historie
I den første sesongen i divisjonssystemet, 1994, vann klubben si 2. divisjonsavdeling. Dei to neste sesongane var laget i 1. divisjon, medan dei debuterte i eliteserien i 1997. FK Haugesund berga plassen i 1997, men i 1998 fekk dei sin første sportslege nedtur då dei rykte ned til 1. divisjon. Laget rykte rett opp att året etter, men det vart med eit år i den øvste divisjonen.
Horisontal genoverføring
Horisontal genoverføring er prosessen der organismar, i hovudsak bakteriar og arkar, kan ta opp gen og andre DNA-sekvensar frå organismar, og skil seg soleis frå øksling, der DNA går frå forelder til avkom.
I bakteriar hender horisontal genoverføring gjennom tre ulike mekanismar:
Horisontal genoverføring kan henda mellom organismar frå vidt ulike taksonomiske einingar, til dømes frå prokaryotar til eukaryotar. Fleire kopiar av Wolbachia-genom, ei slekt av bakteriar som mellom anna koloniserer ulike leddyr, vart funne i genomet til fruktfluga Drosophila ananassae.
Aserbajdsjansk manat
Valutaen blei innført 1. januar 2006 og erstatta den tidlegare manaten som blei innført 15. august 1992, og i si tid erstatta den russiske rubelen. Ein første manat eksisterte i åra 1919–1923. Kursen var 1 AZN = 5000 manat ved det seinaste skiftet.
Lennox Kanu
Lennox Kanu er ein fotballspelar som er fødd i Sierra Leone, men no er norsk statsborgar.
Kanu har spelt fotball lokalt i Rogaland etter at han saman med fem andre hoppa av då laget hans spelte Norway Cup i 2000. I Rogaland har han blant anna spelt for Viking FK, Vidar og Sandnes Ulf.
Han blei Sogndal fotballs dyraste spelar då han blei kjøpt frå Sandnes Ulf etter eit vellukka låneopphald hausten 2006 for 1,3 millionar norske kroner. Han valde Sogndal framfor blant andre Viking, som også var ute etter stortalentet.
Supermassivt svart hòl
Supermassive svarte hòl er svarte hòl som ein trur ligg i kjernane til galaksar og kvasarar og som ein trur har massar på mellom 1 og 1  solmassar (det supermassive svarte hòlet OJ 287 har ein masse på 1,8  solmassar ). Supermassive svarte hòl er millionar til milliardar av gonger meir massive enn stellare svarte hòl som er resultatet av tunge stjerner som har kollapsa under tyngdekrafta.
Det er ikkje kjend korleis supermassive svarte hòl blir danna, men det finst sterke prov for eksistensen deira i form av gass som i høg fart krinsar rundt kjernane til radiogalaksar. Gravitasjonspotensialet som trengst for å binda desse gasskyene i bane svarer til mellom 1 og 1  solmassar innanfor eit veldig lite område. Massetettleiken dette vil føra til er so stor at det supermassive objektet ville kollapsa til eit svart hòl på ein augneblink om det ikkje allereie var eit. Indirekte prov kjem òg frå kvasarar der ei større mengd energi blir produsert innanfor eit volum som svarer til solsystemet. Den einaste mekanismen som er effektiv nok til føremålet er konvertering av gravitasjonsenergi til lys gjennomført av eit supermassivt svart hòl.
Det finst òg sterke prov for at det eksisterer eit supermassvit svart hòl kalla Sagittarius A* i sentrum av Mjølkevegen. Stjerner krinsar rundt sentrumet til Mjølkevegen med snøggleikar opp mot 5000 km/s, noko som krev eit objekt med ein masse på fleire millionar solmassar liggjande der.
Kjelder
Kara delik
Fylkesveg 139 i Oppland
Fylkesveg 139 i Oppland går mellom Rødnes og Haga i Søndre Land kommune. Vegen er 2,1 km lang og kryssar den nordre delen av Randsfjorden på Flubergbrua.
Southamptonøya
Southamptonøya (engelsk Southampton Island, inuktitut Shugliaq) er ei stor øy ved innløpet til Hudsonbukta ved Foxesjøen. Shugliaq er underlagt Kivalliq-regionen i Nunavut-territoriet i Canada. Flatevidda skal vere 41 214 km². Ho er den niande største øya i Canada. Einaste busetnaden på øya er Coral Harbour, eller Salliq, med eit folketal på 712 etter folketeljinga frå 2001.
Geografi
Shugliaq er skild frå Melvillehalvøya av Frozen Strait. Andre sjøvegar rundt om kring øya er Roes Welcome Sound i vest, Bay of Gods Mercy i sørvest, Fisher Strait i sør, Evans Strait i søraust og Foxe Channel i aust.
Hansine Lake ligg langt nord på øya. Bellhalvøya utgjer den søraustre delen av øya. Mathiasen Mountain, eit fjell i Porsildfjella, er med sine vel 600 moh. det høgste punktet på øya.
Historie
I historisk samanheng er Shugliaq kjend for sine no utdøydde innbyggjarar, sadlermiutane (på moderne inuktitut sallirmiut). Desse er blitt sette i samband med den eldgamle dorsetkulturen, kalla tuniit av inuittane. Gruppa vart erklært etnisk og kulturelt utdøydd etter 1902-03, då ein innført sjukdom drap alle sallirmiutar i løpet av veker.
Tidleg på 1900-talet vart øya folkesett på ny av aivilingmiutar frå Repulse Bay (Naujaat) og Chesterfield Inlet (Igluligaarjuk), etter oppmoding frå kvalfangaren George Comer og andre. Folk frå Baffinøya innvandra 25 år seinare. Den seinare kjende John Ell, reiste då han var barn til Shugliaq saman med mor si, Shoofly, på Comer sine skonnertar.
Den største sadlermiut-buplassen låg på Native Point ved munningen av bukta Native Bay.
Fylkesveg 140 i Oppland
Fylkesveg 140 i Oppland går mellom Lortvika og Honerud i Søndre Land kommune. Vegen er 3,7 km lang.
Small Isles
Small Isles (skotsk-gælisk Na h-Eileanan Tarsainn) er ei lita øygruppe i Indre Hebridane utanfor vestkysten av Skottland. Dei ligg sør for Skye og nord for Mull og Ardnamurchan – det vestlegaste punktet på det skotske fastlandet.
Tyrkarar
Tyrkarar i snever forstand er eit tyrkisktalande folkeslag som hovudsakleg lever i Tyrkia. I vidare forstand kan det visa til tyrkiske folk, ei rekkje folkegrupper som snakkar tyrkiske språk og har røter til eit nomadefolk som på herska over området frå Mongolia til Svartehavet på 500-talet. Det finst minoritetar av etniske tyrkarar i område som tidlegare høyrde til Det osmanske riket. I nyare tid er det også blitt danna ein diaspora av utvandra tyrkarar, særleg i Vest-Europa.
Small Isles
Øyane er i dag ein del av Lochaber i regionen Highland. Fram til 1891 var Canna, Rùm og Muck ein del av grevskapetArgyll, Eigg høyrte til Inverness-shire og heile Small Isles låg i Inverness-shire frå 1891 til 1975. Det gæliske namnet tyder bokstavaleg «krossøyane» og syner til plasseringa deira mellom Morar og The Uists.
Mindre øyar i øygruppa rundt dei fire større er: Det ligg òg fleire holmar og skjer
Sandfjorden ved Nordkapp
Sandfjorden er ein fjord på Magerøya i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark. Fjorden ligg inst i Knivskjellbukta som ligg mellom Knivskjellodden og sjølve Nordkapp. Han strekkjer seg 1,8 km sørover til botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Ørnberget i vest og Avløysa i aust. Sandfjorden er 28 meter på det djupaste, ytst i fjorden.
Det er ingen busetnader ved fjorden.
Decize
Decize er ein kommune i departementet Nièvre, i Frankrike.
Fanteladda
«Fanteladda» eller «Vesle Kari Rud» er namnet på ein slått med tilhøyrande segn som har vore fortald og spela i Valdres og Hallingdal. Til segna høyrer fleire ulike slåttar, som har vore spela både på langeleik og hardingfele. Langeleikslåtten som har vore nytta i Valdres skil seg til dømes frå hardingfeleslåtten med same namn. Slåttane med namnet «Vesle Kari Rud» er knytte til ein tredje slåttekrins. Det finst og ein slått frå Telemark, skriven ned etter Øystein Hovdestad frå Vinje, men namnet «Fanteladda». Denne er ikkje melodisk knytt til valdresforma.
Segna
Segna fortel om ei jente, Kari Rud eller Fanteladda, som var så glad i å danse. Ho ville ikkje gje seg før daggry, er det fortald. Så var det ein dag det synte seg ein framandkar i døra, som baud ho opp til dans, og Kari sa ja. Mannen dansa med ho til ho var mest utsliten, og då spelemannen såg dette, la han ned fela, men fela heldt fram. Då fela vart lagt i skrinet sitt, heldt fela framleis på, medan Kari hang som ei sliten fille i armane på framandkaren. Då daggryet kom, kvarv den framande, og Kari låg daud att på golvet. Folk sa seinare at denne framandkaren var djevelen, som hadde vore ute etter ho.
Slåttesteva
Til Fanteladda går stevet slik:
Telemarksforma har stevet slik:
Stevet til Vesle Kari Rud:
Ururalsk
Ururalsk er rekonstruert frå dei ulike uralske språka ved hjelp av metodane i den historisk-samanliknande språkforskinga. For kvar uralske språkfamile er det mogleg å rekonstruere eit urspråk (ursamisk for samisk, urfinsk for dei austersjøfinske språka, urmordvinsk for dei mordvinske språka, urmari for dei mariske språka, urpermisk for dei permiske språka, og ursamojedisk for dei samojediske språka. I prinsippet er det også mogleg å tenkje seg urugrisk som eit urspråk for dei ugriske språka, eit slik urspråk har det likevel ikkje vore mogleg å rekonstruere, noko som opnar for ein modell der eitt eller samtlege av dei ugriske språka (hantisk, mansisk og ungarsk har utvikla seg direkte frå eit tidlegare, før-ugrisk urspråk. Rekonstruksjonen av ururalsk er basert på rekonstruksjonen av desse seks mellom-urspråka.
Lydsystem
Det har vorte framsett mange rekonstruksjonar av det ururalske lydsystemet. Denne presentasjonen baserer seg på arbeidet til Erkki Itkonen, Juha Janhunen og Pekka Sammallahti, og det er det dominerande synet innanfor fennougristikken i dag.
Ururalsk hadde sannsynlegvis følgjande fonem:
a) vokalar
i u (ü) ï e o a ä
b) konsonantar
p t k s s' š č ć m n ń ŋ δ (δ') l r v j x
Statusen til ü og δ'  er uklåre. Det er mogleg at desse ikkje var eigne fonem. Symbolet x står for ein velar halvvokal eller spirant, som har vorte vokalisert i dei fleste dotterspråka.
Uururalsk har hatt vokalharmoni. Andre staving har innehalde berre i, ï, ä, og a og dei har vore avhengig av kvaliteten til vokalen i første staving. Fremre vokalar i og ä har vore i ord med fremre rotvokal, og bakre ï og ä i ord med bakre rotvokal. Det ser ikkje ut til at det har vore lengdedistinksjon i vokalane, men konsonantane har vore lange eller korte.
Ordinitialt har det vore berre einskildkonsonantar og mellom vokalar berre ein eller to konsonantar. Dei fleste orda har vore tostava og vokalfinale. Det har også vore ein del trestava ord. Spørsmålet om ururalsk har hatt konsonantfinale ord er ope, men hovudmengda av ord har i alle fall vore vokalfinale.
Morfologi
Ururalsk har vore eit agglutinerande språk, med seks kasus:
Ururalsk har hatt tre numerus: eintal, total og fleirtal. Deiie har også kome til uttrykk i possessivsuffiksa, som har kome til gjennom ein grammatikaliseringsprosess der personlege pronomen har vorte klitisert til stammen. Ururalsk har ikkje hatt grammatisk genus. I verbbøyinga har berre første og andre person vore personlege former, tredjepersonsformene går attende på partisippformer.
Syntaks
Ururalsk var eit SOV-språk.
<!-- Kieliopillisia suhteita on sijojen lisäksi ilmaistu postpositioilla. 3. persoonan lauseet ovat olleet ns. nominaalilauseita, joissa ei ole ollut kopulaa (*lintu lentävä = 'lintu lentää').
Sanaluokista adjektiiveja ei voida osoittaa olleen olemassa funktionaalisesti itsenäisenä ryhmänä. Eräät verbi- ja nominivartalot ovat olleet identtisiä.
Määrite on poikkeuksetta ollut ennen pääsanaa. Sanajärjestys SOV on seurannut tästä, sillä objekti on käsitetty predikaatin määreeksi. Postpositiot käsitettiin pääsanoiksi.
Sanasto
Kantauraliin voidaan luotettavasti rekonstruoida noin 200 sanaa, jos kriteerinä pidetään sitä, että sanavartalon tulee esiintyä suomalais-ugrilaisten kielten lisäksi myös samojedikielissä. Jos taas sanan rekonstruoimiseksi kantauraliin katsotaan riittäväksi, että se esiintyy useissa uralilaisen kielikunnan haaroissa, voidaan kantauraliin rekonstruoida yli 300 sanaa.
Kantauralilaisen sanaston joukossa on pronomineja, perustoimintoja ilmaisevia verbejä, ruumiinosien, sääilmiöiden ja pohjoisen taigavyöhykkeen luonnonilmiöiden nimityksiä.
Ajoitus ja paikannus
Kantaurali on perinteisesti ajoitettu noin 6000 eaa. Nykyisin eräät tutkijat suosivat kuitenkin uudempia ajoituksia ja ajoittavat kantauralin noin 4000–3500 eaa.
Kantauralin sanasto viittaa siihen, että sen puhujat ovat eläneet kivikautisella kulttuuritasolla pohjoisella havumetsävyöhykkeellä. Perinteisen käsityksen mukaan kantauralia on puhuttu Keski-Venäjällä, mahdollisesti keskisellä Uralilla tai tästä hieman länteen päin, Volgan seudulla. Tämä sopii hyvin yhteen uralilaisen kielikunnan suurimpien sisäisten isoglossien sijoittumisen kanssa.
Kantauralin ajoittamisessa ja paikantamisessa keskeistä on kielikunnan läntisen, suomalais-ugrilaisen haaran vanha indoeurooppalaisesta kantakielestä saatu lainasanasto. Tämän katsotaan viittaavan siihen, että kantauralia on puhuttu mahdollisesti hieman aikaisemmin kuin indoeurooppalaista kantakieltä jälkimmäisen pohjois- tai koillispuolella.
Kantauralin puhuma-alue on ilmeisesti ollut melko pieni. Käsitykset, joiden mukaan kantauralia on varhain puhuttu laajalla alueella eivät tutkijoiden valtaenemmistön mielestä ole uskottavia.
-->
Austevollsbrua
Austevollsbrua bind saman øyene Huftarøy og Hundvåkøy i Austevoll kommune. Bruprosjektet på riksveg 546 består av to «fritt fram»-bruer og to steinfyllingar.
Dei samla kostnadene for Austevollsbrua er 316 millionar kroner. Reknar ein med kapitalkostnader knytt til forskottering er dei samla kostnadene 430 millionar kroner. 190 millionar blir dekt av bompengar, medan resten vil bli finansiert ved kombinasjon av ordinære statlege løyvingar, lokale tilskot og midlar gjennom ordninga med alternativ bruk av ferjetilskot.
Fylkesveg 148 i Oppland
Fylkesveg 148 i Oppland går mellom Breiskallen i Vestre Toten kommune og Ringen i Gjøvik kommune. Vegen er 9,9 km lang.
Whatever Happened to Benny Santini?
Whatever Happened to Benny Santini? er debutalbumet til Chris Rea, gjeve ut i 1978.
Den første singelen frå albumet, «Fool (If You Think It's Over)», er den største hitten hans i USA og singelen nådde 12. plassen på Billboard Hot 100 og toppen av Adult Contemporary-lista. I motsetnad til mange av dei andre singlane til Rea, vart ikkje «Fool...» noko stor hit i Storbritannia, men nådde etter kvart 30. plassen då singelen vart gjeven ut på ny seinare i 1978.
Tittelen på albumet syner til namnet plateselskapet til Rea i Storbritannia, Magnet, ønskte at Rea skulle bruke som artistnamn for å kunne selje plater.
Whatever Happened to Benny Santini? vart produsert av Gus Dudgeon, som kanskje er mest kjend som produsent for Elton John i 1970-åra. Rea var misnøgd med den endelege miksen av albumet, og spelte mellom anna inn «Fool...» på nytt for samlealbumet New Light Through Old Windows. Dudgeon produserte òg det neste albumet til Rea, Deltics.
Geopark
Ein geopark er eit geologisk viktig område med ein strategi for berekraftig utvikling. Eit område med status som geopark må kunne syne korleis dei geologiske føresetnadane har påverka biologisk mangfald, landbruk, busetnad, industriutvikling, samferdsel og kultur.
Ein europeisk geopark er med i UNESCO sitt Global Network of Geoparks.
European Geoparks Network, EGN, vart skipa i 2000 med utgangspunkt i område i Frankrike, Tyskland, Hellas og Spania. UNESCO har vetorett innan EGN. Parkane vert i hovudsak finansiert frå ulike finansieringsprogram i regi av EU.
Den første geoparken i Skandinavia var Gea Norvegica Geopark, oppretta i 2006.
Fylkesveg 149 i Oppland
Fylkesveg 149 i Oppland går mellom Ringen og Bybrua i Gjøvik kommune. Vegen er 0,4 km lang.
Det helsevitskaplege fakultetet ved UiT
Det medisinske fakultet ved UiT Noregs arktiske universitet har profesjonsstudium i medisin og sjukepleie, masterstudium i farmasi, bioteknologi, odontologi, helsefag og folkehelsevitenskap, og bachelor i biologi og master i medisinsk biologi.
99 Dike
99 Dike er ein ganske stor og mørk hovudbelteasteroide. Dike vart oppdaga av Alphonse Borrelly den 28. mai 1868. Asteroiden var hans første, og er namnsett etter Dike, gudinne for moralsk rettferd i gresk mytologi.
Fakultetet for naturvitskap og teknologi ved UiT
Fakultetet for naturvitskap og teknologi ved UiT har fagtilbod i biologi, fysikk, geologi, informatikk, kjemi, matematikk og statistikk, og gjev undervisning på alle nivå til og med doktorgrad.
Det er seks institutt ved fakultetet:
Karbontida
Karbon eller koltida er ein geologisk periode som strekkjer seg frå slutten av devon for om lag 359,2 ± 2,5 millionar år sidan til byrjinga av permtida for om lag 299,0 ± 0,8 millionar år sidan.
Karbontida var ei tid med isbredanning, lågt havnivå og fjelldanning. Ei mindre utrydding av dyr i havet skjedde om lag midt i perioden.
Karbonsystemet er bergartar som er avsette i karbon.
Virvellause sjødyr
I havet er dei viktigaste virvellause sjødyrgruppene foraminiferar, koralldyr, mosdyr, armføtingar, ammonoidar og pigghudingar (særleg sjøliljer).
For første gong vert foraminiferar eit viktig sjødyr. Den store teinforma slekta Fusulina og slektningane var mangfaldige i det som no er Russland, Kina, Japan og Nord-Amerika. Andre viktige slekter var Valvulina, Endothyra, Archaediscus og Saccammina (sistnemnde var vanleg i Storbritannia og Belgia). Nokre slekter frå karbon eksisterer framleis.
Dei mikroskopiske skjela til radiolariar i flint i elva Culm i Devonshire og Cornwall i England og i Russland, Tyskland og nokre andre stader. Svampar er kjende frå spiklar og bestod av forskjellige former som Calcispongea Cotyliscus og Girtycoelia og slekta den uvanlege glassvampen Titusvillia.
Både revbyggjande og isolerte korallar vert mangfaldige og talrike og desse inkluderer både rugosa (som Canina, Corwenia, Neozaphrentis), heterokorallar og tabulata (som Chaetetes, Chladochonus, Michelinia).
Mosdyr var mangfaldige i enkelte område. Armføtingar var òg mangfaldige og av desse finn ein productidar, som Gigantoproductus, som vart særs store (for å vere armføtingar) og hadde tjukke skjel.
Leddmakk som spirorbiar og serpulitar er vanlege fossil i enkelte område. Sniglar er òg talrike. Trilobittar er sjeldnare enn i tidlegare periodar og er berre representert av ei gruppe.
Bream Head
Bream Head er eit klippeframspring på austkysten av Northland på Nordøya på New Zealand. Det ligg i enden på ei 30 km lang halvøy som stikk ut i Stillehavet sørvest for Whangarei. Øygruppa Hen and Chicken Islands ligg 12 km utanfor.
Karbontida
Virvellause sjødyr
Av pigghudingar er sjøliljer dei mest talrike. Tette teppe med sjøliljer ser ut til å ha trivest i dei grunne hava og restane deira vart forsteina i tjukke berglag.
Bream Head
Bream Head, som utgjer ei framståande klippe, 490 m høg, er restane av ein vulkan frå miocentida. Klippa dannar den nordlege utstrekkinga til Bream Bay, og vaktar innløpet til Whangarei Harbour, ei naturleg hamn som går innover mot nordvest. Oljeraffineriet på Marsden Point ligg på motsett side av hamna, fem km mot vest.
Karbontida
Planter
Landplanter frå tidlegkarbon likna dei ein finn seint i devon, men det oppstod òg nye grupper.
Bream Head
Like nord for Bream Head ligg ei lang sandstrand som heiter Ocean Beach.
Karbontida
Planter
Planter frå tidleg karbon var sneller, Sphenophyllum, kråkeføter, Lepidodendrales, bregner, Filicales, Medullosales og Cordaitales. Desse dominerte gjennom perioden, men i sein karbon dukka fleire andre grupper opp, som konglepalmar, Callistophytales og Voltziales.
Kråkefot-tre av ordenen Lepidodendrales, som var i slekt med (men ikkje forgjengar til) kråkeføter var store tre med stammar som var opp mter høge og 1,5 meter i diameter. Blada til nokre av bregnene frå karbon er nesten identiske med dei ein ser i dag. Truleg var mange av artane epifyttiske. Av sneller var det slekter som Calamites, med ein stammediameter på 30 til 60 cm og ei høgd på opp til 20 meter.
Cordaites var ei høg plante (6 til over 30 meter) med reim-liknande lauv, og var i slekt med konglepalmar og bartre. Desse plantene meiner ein levde i sumpar og mangrover. Verkelege bartre (Walchia i ordenen Voltziales) dukkar opp seinare i karbon og føretrekte høgare og tørrare jord.
Virvellause landdyr
Ein kjenner til insekt, tusenbein og edderkoppdyr frå sein karbon, men det er ikkje funne fossil tilbake til tidleg karbon. Mangfaldet når dei dukkar opp viser derimot at desse leddyra var både godt utvikla og talrike. Dei var store, noko som truleg kjem av dei fuktige omgjevandane dei levde i og det høge oksygeninnhaldet i jordatmosfæren (35 % av atmosfæren, mot 21 % i dag). Dette kravde mindre for å puste og leddyra, som ikkje har lunger, kunne vokse seg store. Av innsektgrupper finn ein dei store rovdyra (orden Protodonata, «gribbfloger»), som Meganeura, eit gigantisk augestikkar-liknande insekt med eit vengespenn på om lag 75 cm og det største fykande insektet som nokon gong har eksistert på jorda. Andre grupper er Syntonopterodea (slektningar til dagens døgnfluge), dei talrike og sevjesugande Palaeodictyopteroidea, dei mangfaldige planteetande Protorthoptera og talrike basale Dictyoptera. Mange insekt er funne frå i kolfelt i Saarbruck og Commentry og i hole trestammer av fossile tre i Nova Scotia.
Tetrapodar
Amfibiar i karbon var mangfaldige og talrike frå midten av perioden, faktisk meir mangfaldige enn i dag. Enkelt av dei var opp til seks meter lange og dei som var heilt landlege som vaksne hadde skjelskinn. Enkelte av amfibiane i karbon var akvatiske og levde i elvar, medan andre levde på land og i vatn. Ein av dei største nyskapningane i karbon var amniotegg, som gjorde at tetrapodane kunne utnytte landjorda enno meir. Dette inkluderte dei tidlegaste krypdyra (Hylonomus) og dei tidlegaste kjende synapsidane (Archaeothyris). Desse små øgleliknade dyra var opphavet til mange etterkomarar. Amniotegga gjorde at desse stamfedrane til alle seinare fuglar, pattedyr og krypdyr kunne forplante seg på land utan at fosteret tørka ut. Mot slutten av karbon hadde alt amnoitane utvikla seg til mange forskjellige grupper, som Protorothyrididae, Captorhinidae, Araeoscelidia og fleire familiar av pattedyrliknande krypdyr.
Under den siste epoken av karbon, gzhelium, utvikla reptilane seg kraftig på grunn av stadig tørrare klima.
Masseutryddingar
I midten av karbon var det ei masseutrydding som truleg vart skapt av klimaendringar. Ei mindre masseutrydding fann stad mot slutten av karbon.
I Noreg
I Noreg var landmassen sliten ned til eit flatt område mot slutten av karbon, og i det som no er Oslofeltet breidde ei havbukt seg innover. Området her byrja å søkkje inn langs forkastingar. Dei første vulkanane her førte til lavastraumar som i dag ligg oppå raud slamstein og sandstein. Dette kan ein til dømes sjå ved Horten, Semsvann og Kolsås.
Gea Norvegica Geopark
Gea Norvegica Geopark er ein geopark i Noreg. Han er eigd av kommunane Bamble, Kragerø, Larvik, Nome, Porsgrunn, Silje og Skien, samt av fylkeskommunane Telemark og Vestfold.
Parken vart offisielt opna 16. juni 2008 av næringsminister Dag Terje Andersen, men vart den første UNESCO-godkjende geoparken i Skandinavia då han vart teken opp i European Geoparks Network (EGN) i 2006. Området dekkjer om lag 3000 km².
Gea Norvegica Geopark har eit stort geologisk mangfald og omfattar mange landskap, geologiske område, geologiske aldrar og er forma av mange ulike geologiske prosessar. Geoparken skal stimulere til formidling av naturvitskap og teknologi og gje auka forskingsinnsats i området. Parken har som mål å samarbeide med universitet i Noreg og i utlandet, samt at han skal medverke til å gjere området meir attraktivt som turistmål.
Mikkjelsmesse
Mikkjelsmesse er ei gammal kristen høgtid feira den 29. september til minne om erkeengelen Mikael. Dagen var ei viktig høgtid i mellomaldereuropa, og det knytte seg mange ulike tradisjonar til han. På primstaven blei denne høgtida vist mellom anna med ei skålvekt eller eit strålande englefjes.
Historie
Ein tok til å dyrka erkeengelen Mikael i Austkyrkja på 300-talet. I løpet av det neste hundreåret spreidde skikken seg til Vestkyrkja. Fordi Mikael blei sett på som leiar for den himmelske hærskaren blei dette ein dag ein kunne feira alle englane på.
Mikkjelsmesse var etter Kristian den femtes norske lov heilagdag under namnet St. Mikkels Dag fram til 1770 i Noreg, då han vart avskaffa under Festdagsreduksjonen. Dagen vart feira for å takka Gud for grøden. I kyrkjene vart det preika over Evangeliet etter Matteus, 18. kapittel, versa 1 - 10, Kven er den største i Himmelriket.
Mikkjelsmesse i Den norske kyrkja
I mai 1999 vedtok Kyrkjemøtet å gjeninnføre markeringa av «Erkeengelen Mikael og alle englars dag» som ein valfri høgtidsdag. Feiringa er lagt til søndagen som kjem nærast Mikaelsdagen den 29. september.
Det er fastsett ein eigen liturgi for Mikkjelsmesse. Preiketeksten etter første tekstrekka er som før henta frå det 18 kapitlet i Matteusevangeliet, etter andre rekka er det henta frå Johannesevangeliet 1,47-51. Temaer ein kan vektleggje ved gudstenester denne dagen er:
I Noreg
Dagen markerte slutten på innhaustinga og byrjinga på jaktsesongen. Slik vêret var denne dagen, skulle det òg bli neste sommar.
I Storbritannia
Det var vanleg å eta gås til Mikkelsmesse. I følgje folketrua var dette òg siste dagen ein kunne plukka og bruka bjørnebær.
Sidan mange engelske universitet startar skuleåret sin rundt denne dagen blir haustterminen ofte kalla mikkelsmesseterminen.
Kjelder
Michael (Erzengel)