cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aslaug Låstad Lygre
Aslaug Låstad Lygre gav ut seks diktsamlingar, alle i den intime, personlege og somme tider melankolske stilen som kjenneteiknar henne som lyrikar. Ho debuterte som diktar so seint som i 1943, med samlinga No blømer alle rosene. Gjennombrotet kom med dei litt tungsindige dikta i samlinga Den einsame roaren (1952). Det mest kjende diktet sitt, «Vi skal ikkje sova», skreiv ho nokre år tidlegare, til samlinga Eld av steinar, omgjeven av døyande menneske på Luster sanatorium, der ho var innlagd for tuberkulose. I dei siste samlingane kjem det også inn moderne og tidsbundne tema. I dei fleste av dikta sine nyttar ho tradisjonell form med fast rytme og rim.
Geirr Tveitt har laga melodi til «Vi skal ikkje sova» («Vi skal ikkje sova bort sumarnatta») og fleire andre av dikta til Aslaug Låstad Lygre.
Litt ovom Lindås ungdomsskule stod det lenge ein minnestein over Aslaug Låstad Lygre. Minnesteinen vart under markeringa av 100-årsdagen for Aslaug Låstad Lygre sin fødsel flytta til Kyrkjeparken ved Lindås kyrkje.
Ayub Khan
Ayub Khan var fødd i Haripur i Khyber Pakhtunkhwa. Han var pasjtunar, og far hans var risaldar-major ved eit kavaleriregement i den britisk-indiske hæren. Sjølv var Ayub Khan elev ved Sandhurst i England, og blei offiser i 14th Punjab Rifles.
Han blanda seg inn i pakistansk politikk, og kunne leggja ned veto mot politiske avgjerder om dei påverka interessene til hæren. I 1958 bestemte han og ei gruppe medhjelparar seg for å avsetja dei sivile politikarene og gje landet «stabilitet» gjennom eit militærkupp.
Under styret til Ayub Khan blei det gjennomført ein stor jordreform. Pakistan fekk ein ny grunnlov som tredde i kraft i 1962, men makta blei verande hjå Ayub Khan. Utanrikspolitisk søkte Ayub Khan støtte hjå USA, som fekk oppretta militære basar i Pakistan. Krigen mellom Pakistan og India i 1965 undergrov stillinga til Ayub Khan (sjølv om han utnemnde seg sjølv til feltmarskalk), og i 1968 overgav han makta til hærsjefen Yahya Khan.
Findalslaft
Findalslaft er ei gammal type laftehogg frå tidleg mellomalder, det vil seia før svartedauden. Denne laftetypen er den eldste i Noreg. Findalslaftet er karakterisert ved at laftehalsen sit i nedre del av stokken. Laftet kan ha kinning anten i underkant eller i overkant.
Findalslaft er berre kjent i hus frå mellomalderen, denne laftetypen kan difor gjera at ein med stor tryggleik kan datera hus til denne historiske perioden. Findalslaft er kjent frå verna bygningar og utgravne bygningsrestar.
Under feltarbeid i Numedal, truleg i 1930-åra, intervjua Hilmar Stigum ein gammal numedøl som kalla denne typen laft med hals i nedre del av stokken for ‘’findalslaft’’. Stigum gjekk ut frå at det hadde opphav i ordet «fyrndarlaft», altså gammaldags eller oldtidslaft. Dette var ei nemning som blei brukt av tømmermenn som hogg meir moderne typar laft.
Det er to hovudtypar findalslaft, ein med kinning i nedre del av laftet, og ein med kinning i øvre del.
Ein tenkjer seg at då lafting vart kjent i Noreg, var det ein teknikk som kom utanfrå, med findalslaft og runde stokkar.
Findalslaft finst på bygningar med rundtømmer, men denne laftetypen er òg nytta på bygningar oppført av ovalt telja tømmer. Arne Berg går ut frå at skiljet mellom bygningstømmer av rundstokkar og ovale stokkar har med økonomi å gjera. Grovt tømmer som kunne øksast ovale utan at veggen blei tynnare var noko berre velståande hadde råd til.
Forma på laftehovud og laftehals var uavhengig av kvarandre.
er ein type laft som kom i bruk i løpet av mellomalderen. Han har namn etter Raulandstua frå Numedal som no står på Norsk Folkemuseum, den eldste bygningen med denne typen laftehogg. På grunnlag av dekor og ei runeinnskrift blei huset datert til ca. 1250; i dag er huset eksakt datert til år 1238. Laftehalsen i raulandslaft er plassert midt i stokken, og teknisk sett er dette ei betre løysing; laftehovudet sit betre fast på stokken. Lengda til laftehovudet har tyding, og findalslaft har ofte lengjer laftehovud enn hus med raulandslaft.
Findalslaft og raulandslaft blei begge brukte i mellomalderen, om kvarandre på same tid.
Det finst òg ulike variantar av findalslaft som viser påverknad frå raulandslaft.
I Sverige brukte ein findalslaft òg i yngre hus, oppført etter svartedauden.
John Rutter
John Milford Rutter er ein britisk komponist og dirigent, kommandør av den britiske imperieordenen.
Rutter vart fødd i London og utdanna seg ved Clare College i Cambridge; her har han òg arbeidd som lærar. Han har starta eit eige profesjonelt ensemble, Cambridge Singers, som han har gjort fleire plateinnspelingar med.
Komposisjonane og arrangementa til Rutter vert sungne over heile verda. Rutter er mest kjend for kyrkjemusikk, det meste forankra i den britiske korkulturen. Han har komponert og arrangert mange koralar, særleg julesongar, og han har komponert større korverk som Gloria og Requiem.
Glukose
Glukose er eit monosakkarid med kjemisk formel C6H12O6. Karbohydratet vert òg kalla druesukker. Det har same kjemiske formel som fruktose, men ulik struktur og dermed noko ulike eigenskapar.
Saman med fruktose kan det danna disakkaridet sukrose, og saman med galaktose kan det danna laktose. Glukose er med på å bygga opp polysakkarid som cellulose, glykogen og stivelse. Stoffet finst i fleire isomere former.
Glukose vert danna i plantar under fotosyntesen. Mange andre stoff vert brotne ned til glukose i kroppen. Stoffet finst og i blodet der det blir omtala som blodsukker.
Tippeligaen 2003
Tippeligaen 2003 starta 12. april og slutta 1. november.
Det vart spelt 26 rundar. Aalesund og Bryne rykte ned etter denne sesongen etter ei av dei mest dramatiske sesongavslutningane gjennom tidene, Vålerenga heldt tippeligaplass etter samanlagt å ha slått Sandefjord 5–3 i to kvalifiseringskampar.
Dommarar
Noregs Fotballforbund sette opp desse dommarane for sesongen 2003:
Tilskodartal
Totalt var 1 190 604 tilskodarar, og det vart eit snitt på 6 541.
Morfofonologi
Morfofonologi er studiet av vekslingar på fonologiske vilkår i den fonemiske forma til morfem eller røter og affiks. I tillegg blir termen blir nytta som namn på sjølve vekslingane.
Døme
Det regelrette engelske fleirtalssuffikset som blir skrive -s (som i dogs) og -es (som i watches) førekjem i tre fonemiske åtskilde variantar, /z/, /s/ og /ɪz/: Vekslinga mellom /z/, /s/ og /ɪz/ skjer på fonologiske vilkår, av to grunnar: At den fonologiske omgjevnaden kan definerast på ein fonologisk plausibel måte, inneber at kvar omgjevnad kan definerast som ein naturleg klasse: At forma til /z/, /s/ og /ɪz/ gjev meining fonologisk på bakgrunn av omgjevnadene, inneber at skilnadene mellom dei tre variantane gjev meining på grunnlag av engelsk fonotaks:
Skiljet mellom morfofonologi og andre lingvistiske disiplinar
Morfofonologien grensar opp mot allofoniske vekslingar og morfologi.
Analyse av morfofonologiske fenomen
Ein kan skilje mellom minst tre måtar å analysere morfofonologiske fenomen på:
Prosess-analyse
Det finst to hovudvariantar av prosess-analysen:
Pāṇiniansk analyse
Den pāṇinianske analysen, oppkalla etter den indiske sanskrit-grammatikaren Pāṇini, inneber å postulere ei abstrakt baseform for kvart morfem, pluss reglar som skaper dei ulike variantane.
Prisciansk analyse
Den priscianske analysen, oppkalla etter den latinske grammatikaren Priscianus, inneber at morfofonologien ikkje blir skild frå morfologien. Mellom bøyingsformene i eit bøyingsparadigme blir det peika ut ei leieform, pluss at det blir formulert reglar for å danne dei resterande formene. For regelrette engelske substantiv ka det gjerast slik:
Håkon Jarl
Håkon Jarl kan vise til desse personane som alle var ladejarlar eller hadde ætteband til jarleætta::
Pachacútec
Pachacútec Inka Yupanqui (quechua Pacha kutiq, den som velter om verda) (ca. 1400–1471) også kalla Pachakutiq og Pachakuti, var den siste inkaen i «Kongeriket Cuzco» og den første inkaen i Inkariket, (Tawantinsuyu). Han var også den første inkaen som ein med fullt sannsyn kan seie var ein historisk person. Han regjerte frå 1438 til han døydde i 1471.
Pachacútec var leiar under den første store ekspansjonen av kongeriket som førte til konstitueringa av Inkariket. Erobringane starta då eit rivaliserande samfunn først gjorde åtak. Pachacútec slo attende og starta ein æra med erobringar som skulle vise seg å samle store søramerikanske sivilisasjonar under eit felles riksstyre i løpet av tre generasjonar. Dette blei avskipinga av det gamle kongedømmet og skipinga av det nye Inkariket, som også vart kalla «landet med fire hjørne»
I året 1463 innsette han sonen sin, Túpac Yupanqui som leiar for hæren, og starta sjølv eit arbeid med å byggje om den politiske organisasjon av riket. Kvart lokalt samfunn i det nye riket fekk sin leiar som rapporterte til ein guvernør for provinsen. Då spanjolane kom, var det om lag 15 lokale leiarar i kvar provins. Det var 4 provinsar, kvar med sin guvernør. Vidare fekk Pachacútec i stand eit kommandosystem i hæren og i presteskapet, og eit system for å kontrollere maktbalanse.
Ein kan seie at Pachacútec gjorde sin litle landsby Cuzco om til eit imperium som kunne måle seg med Chimú som innan 1470 òg tok over makta i Chimúområdet. Men til tross for talentet sitt, både militært og politisk, så gjorde han ingenting med valsystemet for å velje den etterfølgjande inka. Túpac Inka blei truleg den neste inka utan nokon konkurranse, men i seinare generasjonar måtte etterfølgjande inka vinne stønad frå presteskap, militære og sivil administrasjon for anten å vinne ein borgarkrig eller å skremme vekk opponentar til trona.
7. august
7. august er den 219. dagen i den gregorianske kalenderen (220. under skotår). Det er 146 dagar att av året.
Dolm kyrkje
Dolm kyrkje står ved Dolmsundet på Dolmøya i Hitra kommune i Trøndelag fylke, og er ei mura langkyrkje frå seinmellomalderen.
Kyrkja har brunne ned fleire gonger, og også vorte skada i uvêr, noko som har ført til at ho har måtta byggjast oppatt fleire gonger. Siste gongen ho brann ned var i 1920. Etter det gjekk ho or bruk som soknekyrkje. Til erstattning vart det bygd ny steinkyrkje, kalla Hitra kyrkje, på Melandsjø på hi sida av Dolmsundet.
402 Chloë
402 Chloë er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. mars 1895 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Nejaelva
Neja (russisk Не́я) er ei elv i Kostroma oblast i Russland og ei av sideelvane til Unzja frå venstre i nedslagsfeltet i Volga. Elva er 253 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Byen Neja og landsbyen Parfenevo ligg ved elva.
Nedslagsfeltet til Neja er den nordlegaste delen av tilsigsområdet til Kaspihavet. Bekkane like nord for dette nedslagsfeltet renn nordover til Sukhona, ei sideelv til Nordre Dvina som munnar ut i Nordishavet.
Vitskap i 1834
Vitskapsåret 1834 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1834.
Bagheria
Bagheria (siciliansk Baaria) er ein by i provinsen Palermo på Sicilia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar.
Historie
I 1658 slo Giuseppe Branciforti, fyrste av Butera og tidlegare statthaldar på Sicilia, seg ned her og bygde ein stor villa. I 1769 ombygde etterkomarane hans den tidlegare landsbyen til ein godt planlagt barokk by, som då vart ein fasjonabel feriestad og fleire flotte villaer vart bygd.
Gürün
Gürün er ein by og eit distrikt i provinsen Sivas i Tyrkia. Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2010).
Platinum av Mike Oldfield
Platinum er det femte studioalbumet til den engelske musikaren Mike Oldfield, gjeve ut 23. november 1979 på Virgin Records. Det var det første albumet til Oldfield med kortare songar og musikk skriven av andre. Ei endra utgåve av albumet kom ut i USA og Canada med tittelen Airborn.
Albumet vart marknadsført med konsertar frå april til desember 1980. I Tyskland nådde albumet 11. plassen. Albumet har sidan kome ut på ny med bonusspor.
Side to
«Woodhenge» er ein instrumental kalla opp etter Woodhenge, eit steinaldermonument nær Stonehenge. På Airborn, alternative versjonen av Platinum i Nord-Amerika, var sporet erstatta av den discoaktige «Guilty».
«Sally» er ein song skriven og sungen av Oldfield og Nico Ramsden som ei hyllest til Sally Cooper, kjærasten til Oldfield på den tida, som spelar røyrbjøller på albumet. Kort tid etter albumet kom ut, vart «Sally» erstatta av ein annan song, «Into Wonderland», sungen av Wendy Roberts. Dei tidlegaste utgåvene av LP-plata og kassetten syner framleis feilaktig «Sally» i omslaget. Seinare utgåver av Platinum har korrekt ført opp «Into Wonderland».
Delar av songen har overlevd på den andre versjonen av albumet, då dei første 50 sekunda av «Punkadiddle» i røynda er siste del av «Sally». Denne kjappe delen, med same melodi som refrenget i songen, var ei musikalsk bru over til «Punkadiddle», og vart derfor teke med. Ein kan ofte finne «Sally» på piratkopiutgåve av albumet.
Oldfield skreiv «Punkadiddle» som ein parodi på punkrocken. På scenen framførte han og bandet ofte denne songen i bar overkropp.
«I Got Rhythm» er ein coverversjon av ein song av George og Ira Gershwin, med arrangement av Oldfield.
Airborn
Airborn er ei alternativ utgåve av Platinum av Mike Oldfield, gjeve ut i Nord-Amerika i 1980. Den einaste skilnaden er at «Woodhenge» er byta ut med «Guilty». Somme spor verka å vere trykt i eit noko høgare tempo enn originalutgåva av Platinum og sporet Platinum Part Two: Platinum er fkorta med eit minutt, og er berre 5:04 på Airborn i staden for 6:06.
Dobbel LP-utgåve
Det finst òg ei dobbel LP-utgåve der den første plata er ein versjon av Platinum og den andre er eit alternativt konsertopptak av Tubular Bells side ein frå same turné som gav Exposed, og ei blanding av studio- og konsertelement av Incantations og Tubular Bells på side 2. Denne utgåva kom òg på kassett i 1980 i ei avgrensa opplag.
Nytgjeving
Albumet kom ut att på ny på Mercury Records den 30. juli 2012, igjen med «Into Wonderland» i staden for «Sally». Den første plata inneheld originalinnspelinga med bonusspor, og den andreplata (av luksusutgåva) er eit konsertopptak spelt inn under to konertar på Wembley Arena i London i 1980. Nyutgjevinga nådde 100. plassen på UK Albums Chart den 5. august 2012.
Coversjonar og remiksar
Röyksopp tilpassa og miksa to delar av Platinum - «Platinum Part Three» og «Platinum Part Four», sistnemnde kalla «Meatball» - på Back to Mine: Röyksopp.
Asjura
Ásjura eller asjura-dagen er ei religiøs høgtid innan islam som har ulik tyding for sjia- og sunnimuslimar. Sjiaer markerer dagen som dødsdagen til Imam Hussein, ein tidleg leiar og martyr. For sunniar kan dagen markera minnet om Hussein eller fleire andre viktige religiøse hendingar. I følgje sunnitradisjon fasta profeten Muhammed denne dagen.
Asjura (‘den tiande’) fell 10. muharram, og er høgdepunktet på den særleg sjiamuslimske sørgjehøgtida som finn stad denne månaden. Nokre stader er dagen ganske enkelt kjend som «muharram». Asjura er offisiel høgtidsdag i land med større sjiagrupper, som Afghanistan, Bahrain, India, Iran, Irak, Pakistan og Libanon. Fleire stader deltek også folk med annan bakgrunn i markeringa, til dømes i Indonesia, der ho blir kalla tabut eller tabuik, og i Karibia, der ho blir kalla hosay, hossay eller tadjah.
Minnet om Husayn
For sjiamuslimar og ein del sunnimuslimar er drapet på Husayn ibn Ali det viktigaste minnet knytt til dagen. Husayn og ei rekkje følgjesvener fall i slaget ved Karbala i år 680, Hedjra-året 61, for styrkane til kalif Yazid I. I følgje tradisjonen blei 72 menneske drepne, blant dei heile familien til Husayn.
10-12 dagar av muharram blir gjerne brukte til faste, sørgjemøte, preiker, opptog og dramatiseringar av endeliktet. Moskear og private kan halda minnemåltid (niazz) som er opne for alle. Ein kler seg til sorg og unngår gledesutbrot som bryllaup, festar eller musikk. Ein kan derimot bruka trommer, trompetar og liknande i minneopptoga for Husayn. Gråt, ropa «Ya Husayn!» og «Ya Hassan!» (bror hans) og flagg, faner eller minnealtar til Husayn preger opptoga.
Minnealtera, ofte forma som små mausoleum eller moskéar, kan lagast svært imponerande. Desse er kjende som taziya i India, tabuik i Indonesia og tadjah i Karibia. Desse strukturane blir gjerne gravlagde eller kasta i havet etter at dei har blitt bore i opptog under minnehøgtida.
Ein oppsiktsvekkande måte å markera dagen på er gjennom ulike former for sjølvpining, som pisking eller å skjera seg til blods for å gå gjennom nokre av dei same pinslene som Husayn og følgjet hans. Skikken er omstridd, og fleire sjiamuslimske leiarar har gått ut mot han. Eit alternativ er å gje blod.
Sunnitradisjonar
Fleire sunniar minnest Husayn som ein martyr, men det finst også andre tradisjonar for at asjura skal vera heilag.
Fasta skal mellom anna minnast at Moses leidde jødane gjennom Raudehavet og berga dei frå det egyptiske fangenskapet. I følgje ulike hadithar skal Muhammed ha anbefalt ein å fasta på denne dagen, men ikkje påbode det. Fasta blir også sett i samanheng med ei jødisk høgtid, truleg jom kippur. For å skilja seg frå ikkje-muslimske markeringa faster ein gjerne to dagar i staden for ein.
Ein dessert laga av kveite, rosevatn, rosiner og diverse anna blir laga og eten i Egypt og Tyrkia under asjura. I Tyrkia er retten kjend som Noah-pudding, som skal vera til minne om at Noah kunne forlata arken sin etter syndfloda.
Andre hendingar som er blitt knytte til asjura er at Gud miskunna seg over Adam, Abraham blei berga frå elden til Nebukadnesar, Jakob fekk tilbake synet, Josef blei berga frå brunnen, Salomo blei konge, Jonas folk blei ikkje lenger straffa, plagene til Job tok slutt og at Johannes blei fødd som svar på foreldra sine bøner. Desse tradisjonane blei samla av Al-Biruni (973–1048).
Tilknyting til konflikt og politikk
Asjura har vore knytt til fleire politiske demonstrasjonar der ulike undertrykkarar er blitt samanlikna med fiendane til Imam Husayn, umayyadeherskarane. Både den persiske grunnlovsrevolusjonen (1905–11) og gjennom opptakta til den iranske revolusjonen (1978-79) blei høgtida brukt mot styresmaktene. Også i samband med det omstridde presidentvalet i Iran i 2009 blei det demonstrert under asjura.
Fleire gonger har styresmakter prøvd forby høgtida, frå britiske kolonistyresmakter i Trinidad og Tobago, der 22 menneske blei drepne i 1884 etter å ha forsøkt feira høgtida trass forbod; Reza Shah i Iran på 1930-talet, og Saddam Hussein i Irak.
Gjennom tidene har menneske som markerer asjura også blitt utsette for fleire bombeåtak. I 1994 drap ei bombe minst 25 i Mashhad i Iran, i 2004 førte ni eksplosjonar til 178 drepne og fleire hundretals skadde i Karbala i Irak og i 2009 blei fleire titals drepne i Karachi i Pakistan.
Fun in Acapulco
Fun in Acapulco er det 19. albumet til Elvis Presley, gjeve ut på RCA Victor Records i mono og stereo, LPM/LSP 2756, i november 1963. Innspelinga fann stad i Radio Recorders i Hollywood den 22. og 23. januar 1963 og i RCA Studio B i Nashville den 26. og 27. mai 1963. Albumet nådde tredjeplassen på Top LP's-lista i USA. Albumet og filmen vart det siste Presley gav ut før Beatlemania.
Innhald
Filmen var den tredje tropiske «reisefilmen» Presley deltok i for Paramount Pictures etter Blue Hawaii og Girls! Girls! Girls!, og denne gongen var Elvis i Mexico. Fleire av dei faste låtskrivarane til Presley leverte songar som passa til filmen, med titlar som «Marguerita», «El Toro», «You Can't Say No In Acapulco» og «The Bullfighter Was A Lady». I tillegg finn ein standardlåten «Guadalajara» av Pepe Guízar frå 1937. Presley fekk med seg trompetistane Rudolph Loera og Anthony Terran på innspelinga, og framførte songane med større entusiasme enn dei siste filmmusikkinnspelingane hans. Fire av desse songane vart sidan gjevne ut på samlealbumet Command Performances: The Essential 60s Masters II i 1995: tittelsporet, «Mexico,» «Marguerita» og songen som vart gjeven ut som den første singelen, «Bossa Nova Baby».
«Bossa Nova Baby» kom i butikkane ein månad før albumet, i lag med sporet «Witchcraft» av rhythm and blues-låtskrivaren og arrangøren Dave Bartholomew og som var ein hit for The Spiders i 1956. At bossa nova-bølgja frå 1960-åra var eit brasiliansk fenomen og ikkje eit mexicansk fenomen verka å bety lite, sidan singelen nådde åttande plassen på Billboard Hot 100 og 20. plassen på R&B-lista.
For å kompensere for det korte, ti spor lange It Happened at the World's Fair, insisterte manageren til Presley, Colonel Tom Parker, på at Fun in Acapulco skulle bli verdt pengane. Det vart lagt til to songar, «Love Me Tonight» og «Slowly But Surely» frå ei avkorta albuminnspeling frå mai 1963, slik at det totale talet kom opp i tretten songar.
I 2003 vart Fun in Acapulco gjeve ut på ny på selskapet Follow That Dream med mange alternative opptak av songane.
Lister
Album
Düssi
Düssi (retoromansk Piz Git) er eit 3 256 m høgt fjell i Glarus-Alpane i Sveits. Fjelltoppen dannar ein markant pyramide. Grensa mellom kantonane Uri og Graubünden går over fjellet.
Düssi ligg ved enden av Maderanertal, ein austgåande dal. I nord reiser Gross Schärhorn seg, mot aust fører ein fjellkam over Piz Cazarauls til Tödi. I nordvestleg retning ligg den 13 km² store isbreen Hüfibreen. Oberalpstock ris i sørvest.
Klatresoge
Toppen av Düssi vart nådd fyrste gongen i 1841 av Arnold Escher von der Linth og Gedeon Tresch. Dei klatra fjellet langs sørryggen.
Den britiske imperieordenen
The Most Excellent Order of the British Empire er ein riddarorden stifta 4. juni 1917 av kong Georg V av Storbritannia. Ordenen har av fem klassar, inndelt i sivile og militære avdelingar:
Dei to øvste gradane er riddarlege og inneber adelskap og rett til å kalle seg Sir eller Dame.
Ordenen kan bli utdelt til borgarar av dei landa i Det britiske samveldet som har den britiske regenten som titulært statsoverhovud. Borgarar av andre land kan motta ordenen honorært, med ordet «Honorary» føydd til framfor tittelen. Ein «honorary» GBE, KBE eller DBE gjev ikkje adelskap.
Det finst òg ein nærskyld British Empire Medal. Dei som mottar denne medaljen vert ikkje medlemmer av imperieordenen.
Ordensmottoet er For God and the Empire (For Gud og Imperiet). Ordenen har rang under dei andre britiske riddarordenane, og har fleire medlemmer enn dei andre.
Regnskogfondet
Regnskogfondet er ein ikkje-statleg organisasjon (NGO) som arbeider for å verne regnskogane i verda og sikre dei juridiske rettane til innbyggjarane innanfor regnskogsterritoria. Målsettinga er at bruksrettar til skogen blir styrkte for den lokale folkesetnaden og at folkesetnaden kan leve godt i regnskogen på eigne vilkår. Dette er ein av dei største organisasjonane i verda for regnskogvern, og han samarbeider med rundt 70 lokale og nasjonale miljøvern-, urfolk- og menneskerettsorganisasjonar i 7 land med regnskog, i Amazonas, i Sentral-Afrika og i Søraust-Asia. Organisasjonen arbeider for å sikre rettane og auke busette sitt ansvar for regnskogvern; å hindre politiske og næringsinteresser frå å medverke til øydelegging av regnskogen; og for å konsolidere politikk og praksis som tener til å verne han. Regnskogfondet driv påverknadsarbeid i viktige internasjonale prosessar i høve til problema til regnskogen verda rundt.
Regnskogfondet vart grunnlagt i 1989, og er i dag ein av Europas leiande organisasjonar innanfor fagfeltet regnskogvern. Det er ein del av Rainforest Foundation-nettverket, med uavhengige systerorganisasjonar i USA og Storbritannia.
Regnskogfondet er organisert som ei stifting, og verksemda er finansiert av offentlege styresmakter, og dessutan av private gjevarar, internasjonale fond og sponsorar. TV-aksjonen 2015, arrangert av NRK, gjekk til Regnskogfondet.
Tilnærming til regnskogvern
Regnskogfondet nyttar ei tilnærming til regnskogvern basert på lovmessige, sosiale og etiske rettar til folkesetnaden. Tilnærminga byggjer på førestillinga om at busette folk som i generasjonar har utvikla kulturane sine og samfunn i balansert samspel med særs komplekse og sårbare økosystem, har grunnleggjande rettar til desse områda. For å oppnå målsettinga om å oppnå rettsbasert regnskogforvalting i betydelege regnskogsområde i alle 11 land der Regnskogfondet og partnarane er aktive, stør organisasjonen program og prosjekt i samarbeid med lokale organisasjonar, urfolk i regnskogen. Regnskogfondet søkjer òg endringar i politikk og praksisen i forvaltinga til styresmaktene, mellomstatlige organ og til private føretak. Det søkjer òg å generere og styrkje nasjonal og internasjonal offentleg merksemd og handling. I tillegg har organisasjonen vedteke ei tilnærming som vektlegg styrking av det sivile samfunn som eit viktig mål i dei landa der han er aktiv. På denne bakgrunnen har stiftinga prioritert å byggja langsiktige partnarskap med aktuelle lokale og nasjonale organisasjonar, og dessutan å stø utviklinga av representative urfolkorganisasjonar og samfunnsbaserte organisasjonar.
Program
Ut frå målsettinga om regnskogsvern arbeider Regnskogfondet for rettane til urfolket i regnskogsområda ved å gje økonomisk stønad til prosjekt, byggje kompetanse og gje direkte teknisk assistanse til dei lokale partnarane, inkludert urfolksamfunn og grasrotorganisasjonar. I tillegg til å arbeida med desse gruppene direkte gjennom programverksemd i lokalsamfunnet, stør Regnskogfondet dei indirekte gjennom politikk, opplysings- og informasjonsarbeid retta mot sikring av rettar, etablering av eksklusive territorium til urfolk og regnskogvern.
Tiobza
Tiobza (russisk Тёбза) er ei elv i Kostroma oblast i Russland og ei av sideelvane til Kostroma frå venstre. Elva er 140 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 8,54 m³/s.
Tebza renn ut frå ein liten innsjø nord i Skomorokhovskoje Ostrovskij rajon i Kostroma oblast. Ho renn nordvestover og følgjer eit svingete løp.
191 Kolga
191 Kolga er ein stor og ekstremt mørk hovudbelteasteroide.
Han blei oppdaga av C. H. F. Peters den 30. september 1878 ifrå Clinton i New York. Han er namnsett etter Kolga, dottera til Æge i norrøn mytologi.
Tiobza
Den store landsbyen Borok Tiobza ligg ved elva.
500 Selinur
500 Selinur er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. januar 1903 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Vitskap i 1835
Vitskapsåret 1835 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1835.
Sjuja i Kostroma oblast
Dei største sideelvane hennar er Peza frå venstre og Erzja frå høgre. Sjuja spring ut nær landsbyen Loparevo.
İnebolu
İnebolu er ein by og eit distrikt i provinsen Kastamonu i Svartehavsregionen i Tyrkia. Han ligg 590 km frå Istanbul og 89 km nord for Kastamonu. Byen har kring 9 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 25 000 innbyggjarar. Byen ligg 120 meter over havet.
Byen heitte opphavleg Ionopolis, og låg i Jonia.
Klima
İnebolu har eit maritimt klima (Köppen si klimaklassifisering: Cfb). Dei varmaste månadane er juli og august og dei kaldaste januar og februar. Månedstemperaturane varierer frå 5,6 °C til 21 °C. Årsmiddeltemperaturen er kring 14 °C.
Det kjem mykje snø om vinteren, men han bles ofte bort i den kraftige vinden.
Kjelder
''
Musene
Musene (katalogisert NGC 4676) er to kolliderande galaksar som ligg rundt 300 millionar lysår unna i stjernebiletet Berenike sitt hår. Dei to galaksane vil etter kvart bli til éin enkelt stor galakse, ein elliptisk galakse.
Namnet kjem av dei lange halane av stjerner og gass som stikk ut av kvar galakse.
Sunderland AFC
Sunderland Association Football Club er ein engelsk fotballklubb skipa i 1879 og med tilhald i den nord-engelske byen Sunderland. Klubben vart profesjonell i 1885, og vart teken inn i ligaen i 1890. Klubben heldt plassen i øvste divisjon til 1958, noko som lenge var engelsk rekord i samanhengande toppseriespel.
Frå 1886 til 1898 var heimebana Newcastle Road. Frå 1898 heldt klubben til på Roker Park. Klubben flytta til nybygde Stadium of Light i 1997. Heimebana har publikumskapasitet på rundt 49000.
Klubben rykte opp til FA Premier League i 2005, og ned att til Football League Championship i 2006, med nytt opprykk i 2007.
Samisk språkforsking i Russland
Samisk språkforsking i Russland fell i tre periodar, i tsartida, i dei første to tiåra etter den russiske revolusjonen, og i etterkrigstida.
Perioden før den russiske revolusjonen
Sentrale namn på 1900-talet er Nikolaj Haruzin, Alexandra Yakolevna Efimenko og Zachary Chernyakov.
Dei første tiåra etter revolusjonen
Sentrale namn er Vladimir Vladimirovitsj Tsjarnoluskij, David Aleksejevitsj Zolotarev, Vasilij Kondratjevitsj Alymov, F.G. Ivanov-Djatlov, Nikolaj Nikolajevitsj Volkov.
Skriftfestinga av kildinsamisk
På same måte som for dei andre minoritetsspråka i Sovjetunionen, fekk det empiriske arbeidet eit oppsving i samband med den sovjetiske språkpolitikken. I 1932 drog ei gruppe frå Institut Narodov Severa til Notozero for å studere samisk. Resultatet vart ei ABC-bok basert på kildinsamisk (men med ein del trekk frå notozerosamisk), utgjeve i 1933. Sentral i dette arbeidet var A.G. Endjukovskij (Endjukovskij 1937). Grunnen til at kildindialekten blir lagt til grunn oppgir Endjukovskij til å vere det at dialekten er både sentral reint geografisk og talmessig mykje større enn dei andre dialektane. Med unntak av notozerodialekten (som er ein dialekt av skoltesamisk) er skilnaden koladialektane imellom meir leksikalsk enn eigentleg grammatisk, slik at Endjukovskij konkluderer at det er mogleg å skape eitt samisk skriftspråk. På bakgrunn av arbeid utført på reisa i 1933 publiserte Endjukovskij også skolebøker i lesing og rekning, grammatiske oversikter, eit par barnebøker, og politiske brosjyrar.
I 1937 vart det latinske alfabetet bytta ut med det kyrilliske. Endjukovskij publiserte også dei to lærebøkene som kom på kyrillisk i 1937, ei ABC-bok og ei lesebok (jfr. Kurutsj 1977). Kert 1975:210 skriv at undervisninga i samisk stoppa allereie i 1937, utan at han fortel korfor.
I 1982 kom den første nyare ABC-boka ut, skrive av Aleksandra Andreevna Antonova. Kurutsj 1977 seier at grunnen til at undervisninga på samisk skulle startast opp att var at ein hadde komme fram til at samiske barn hadde så mange interferensfeil i russisken sin at deira morsmål ikkje kunne vera russisk, og at ein derfor måtte gå inn for samisk som fag i skolen.
Etterkrigstida
Den viktigaste lingvisten har vore G.M. Kert. Han har skrive ei lang rekkje artiklar, og standardverket om kolasamisk, Saamskij jazyk ('samisk språk'), i 1975. Innanfor leksikografi har Rimma D. Kurutsj i lag med m.a. Nina E. Afanasjeva, Aleksandra A. Antonova og andre gjeve ut ordboka Saamskij slovar´ (1985).
Andre aktive språkforskarar var P.M. Zajkov og V.V. Senkevitsh-Gudkova. Zajkov skreiv ein liten monografi over akkalasamisk fonologi og morfologi frå 1988 og ei kolasamisk tekstsamling frå 1988 (i lag med V.Z. Panfilov og G.M. Kert), men har seinare arbeidd med karelsk.
Mönchengladbach
Mönchengladbach er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 265 000 innbyggjarar. Byen ligg vest for Rhinen, midt mellom Düsseldorf og grensa til Nederland.
Det opphavlege namnet på byen var Gladbach, som i dag framleis ofte vert nytta om byen. For å skilje han frå ein annan by med same namn (i dag Bergisch Gladbach) tok han namnet München-Gladbach i 1888. Denne stavinga kunne folk mistolke som at Gladbach var ein bydel i München, og derfor vart namnet endra til Mönchen Gladbach i 1950 og Mönchengladbach i 1960.
Opphavet til byen var eit kloster grunnlagd i 974. Det vart kalla opp etter Gladbach, ei lita elv, som i dag renn under jorda. Klosteret og dei nærliggande landsbyane vart ein by på 1300-talet. I nærleiken låg byen Rheydt, som i dag er ein del av Mönchengladbach.
Mönchengladbach er heimstad for fotballlaget Borussia Mönchengladbach.
Folk frå Mönchengladbach
Formel 1-sjåførane Nick Heidfeld og Heinz-Harald Frentzen og filosofen Hans Jonas var fødde her. Den norske fotballspelaren Isabell Herlovsen er også fødd i Mönchengladbach.
Beast of Burden
Inspirasjon og innspeling
Innspelinga av songen starta i oktober 1977 og var ferdig i desember same året. Det meste av songen var skriven før dei gjekk i studio, men ein del av tekste vart improvisert av Mick Jagger for tilpasse dei glatte gitarane til Richards og Ron Wood. Verken Richards eller Wood spelar rytmegitar eller sologitar, men begge går inn og ut av rolla og kompletterer kvarandre fullt ut. Som med fleire av songane på Some Girls er det berre bandmedlemmer som spelar på songan; både Richards og Wood spelar akustisk og elektrisk gitar, og Wood spelar soloen.
Utgjeving
Songen var den andre singelen frå albumet. Han nådde åttandeplass i USA. Konsertutgåver av songen finst som B-side til «Going to a Go-Go» og på konsertalbumet Live Licks..
Bette Midler-versjonen
I 1984 vart songen spelt inn av Bette Midler. Versjonen hennar nådde 71. plassen på Billboard's Hot 100, og fleire linjer i teksten vart endra. Songen kom òg ut på albumet No Frills.
Det vart laga ein musikkvideo der Milder og Mick Jagger snakkar i garderoben hennar, før ho kjem ut på scenen og framførar songen i lag med han. På slutten av songen kastar nokon ein pai på Jagger, og Midler ler fram til ho får ein pai på seg sjølv.
Innhald
7" Single
Andre utgåver
Songen vart seinare spelt inn av Bette Midler, som hadde med seg Mick Jagger som gjestestjerne i musikkvideoen. Songen vart gjeven ut på albume thennar No Frills i 1983.
Drevjevisa
Drevjevisa er ei nidvise om drevjeværingar, sungen som ein variant av salmen «Al den ganske Kristenhed». Drevjevisa er ikkje ei samanhengande vise, men spreidde einskildvers som hengjer ut folk frå Drevja generelt og somme namngjevne folk frå bygda spesielt.
Det som særmerker visa, er ikkje dei litterære kvalitetane, men det faktum at delar av visa vart nedteikna alt i 1724 i samband med ei rettssak mot dei som hadde dikta visa og skapt allmenn forarging ved å syngje ho i Dolstad kyrkje under gudstenesta juledagen 1722.
Då klokkaren ved ofringa stemde i med den kjende salmen «Al den ganske Kristenhed», sette nokre karar frå Andås, Marka, Kulstad og Hals i med «Drevjevisa». Vi må tru dei overdøyvde klokkaren med songen sin, og bråkmakarane vart tiltalt. Markus Olson frå Andås fekk hovudskulda, han skulle ha dikta det første verset, som i rettsprotokollen frå hausttinget på Sund 1723 som er gjeven att slik:
Jon Jonson frå Hals måtte svare for å ha dikta andre verset:
I retten fortalte dei tiltalte at dei hadde høyrd visa sungen på sildfiske i Leirfjorden, i samband med ein krangel om garn som hadde vikla seg i kvarandre. Då dei kom heim, høyrde dei visa var blitt alminneleg, til og med barna i prestegarden nynna på ho, meinte dei.
Dei tiltalte bad i retten om orsaking for at dei av ungdoms lettsinn hadde dikta og sunge på denne visa, og dei lova å aldri syngje drevjevisa eller liknande slemme og ufordragelege viser meir. Retten kom til at visa måtte vere dikta ikkje berre av ein person, men av fleire, ved at «den ene lagt noget til her og en anden der, ligesom enhver har hatt et hadefuldt Hjerte til sin Næste og appellert til». Retten la vekt på at dei tiltalte ved tårer og klage viste hjarteleg anger. Dei vart dømde til å be kyrkjelyden og Gud om tilgjeving ved offentleg skrifte og til å bøte med 2 riksdalar kvar til «De fattige Børns Skoleunderholdning», og dessutan til å dekkje sakkostnadene med 8 skilling kvar.
Det er sidan nedteikna mange ulike vers av visa. Verset som var gjeve att i retten, er på bygdemål nedteikna slik:
På same viset følgjer visa på med vers om kjerringane og småtausene.
Andre variantar, nedteikna i målføre frå Rana, hengjer ut namngjevne folk i Drevjebygda:
Klitikon
Klitikon (fleirtal klitikon eller klitika) er i lingvistikken namn på ein formativ som ikkje kan danne ord aleine, men som må stå til eit anna ord, ein vert. Døme på eit klitikon i norsk er n 'han', i Ka sa=n då? 'Kva sa han då?' Suffiks kan derimot berre stå til visse bøyingsklassar, som n i båt-n, jf. *sol-n, *du-n.
Drevjevisa
Versemålet høver berre innleiingsvis til salmetonen han skal vere skriven til.
Klitikon
Til substantivet klitikon finst adjektivet klitisk. Vi kan til dømes kalle =n i ka sa=n då for eit klitisk pronomen.
Klitikon oppfyller dette kriteriet ved å vere "promiskuøse" i val av vert. Affiks kan derimot normalt berre stå til eit språkleg element som høyrer til éin særskild ordklasse,
Klitisk pronomen
Døme på eit klitisk pronomen i norsk er n 'han', i Ka sa=n då?. 'Kva sa han då?' Til skilnad frå affiks er klitika kjenneteikna ved at dei ikkje stiller krav til vertane sine, dei kan stå til kva ord det skal vere, jf. Ka trur du=n veit om det?. Meir om tilhøvet mellom klitiske og uavhengige (ikkje-klitiske pronomen) i ein norsk dialekt finst i artikkelen Pronomen i grenlandsmålet.
Klitisk adverb
Døme på eit klitiske adverb i norsk er kje i e kan=kje gå ut no og ka sa=n då.
Klitikonet kje oppfyller ikkje dei fonologiske krava til ord i (dei fleste dialektane av) norsk. I dialektar der det klitisk nektingsadverbet er ke, er k usaspirert, medan ustemde plosivar fremst i norske ord er aspirerte.
Klitisk possessor
Norsk "genitivs-s" (som altså ikkje har noko med genitiv å gjere) er eit godt døme på eit klitikon. Det er for kort til å vere eit ord; det utgjer mindre enn ei staving. Det er promiskuøst i val av vert: kongen=s båt, faren min=s båt, ånda som går=s revolver. Dette klitikon står alltid etter ein nominalfrase, og set ingen krav til kva siste ordet i nominalfrasen skal vere. Kasussuffiks står derimot typisk til kjernen i nominalfrasen – jamfør moderne norsk [kongen av Noreg]=s båt med norrønt [konungsins af Noregi] bátr.
Wackernagel-klitikon
Ein type klitika er dei såkalla Wackernagel-klitika, dei må stå på andreplass i setninga. Slike klitika har vi t.d. i finsk, der klitika som ko eller kö ("ja/nei-spørsmål) og han eller hän ("som du veit") berre kan hekte seg på den første konstituenten i setninga, t.d.:
Wackernagelklitika finst i mange språk, og norsk subjekt-verb-inversjon (No fer vi / *No vi fer) er eit fenomen av same type.
Proklitika og enklitika
Eit klitikon som står føre verten, blir kalla eit proklitikon, medan eit som står etter verten, blir kalla eit enklitikon.
8. august
8. august er den 220. dagen i den gregorianske kalenderen (221. under skotår). Det er 145 dagar att av året.
Sredets
Sredets kan vere:
Yunak
Yunak er ein by og distrikt provinsen Konya i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 40 000.
Respectable
«Respectable» er ein song av The Rolling Stones frå albumet deira Some Girls frå 1978. Han vart skriven av Mick Jagger og Keith Richards.
Jagger skreiv i omslaget til samleplata Jump Back i 1993 at dei var påverka av punkrocken då dei spelte inn Some Girls, og at dette gjorde seg utslag i ein meir aggressiv stil, som ein kan høyre i denne songen.
Songen vart spelt inn frå oktober til desember 1977. Han vart opphavleg skriven av Mick Jagger som ein treigare song, men gitarist Richards såg potensialet med å spele han raskare og gjere ein skikkeleg rockelåt ut av det. I følgje Jagger var songen «punk møter Chuck Berry».
"Well now you're a pillar of society; You don't worry about the things that you used to be; You're a rag-trade girl, you're the queen of porn; You're the easiest lay on the White House lawn; Get out of my life, don't come back"
Berre medlemmar frå bandet spelar på sine respektive instrument på songen, i tillegg til Jagger på gitar. «Respectable» vart gjeven ut som singel i Storbritannia 15. september 1978 og nådde 23. plassen der.
Ei konsertutgåve av songen frå 1997-1998-turneen deira vart gjeven ut på albumet No Security.
Sunnmørsbåt
Sunnmørsbåt er fellesnemning for den gamle bruksbåten på Sunnmøre og delar av Romsdal. Som havbåt var han i bruk fram til om lag 1880. Mindre båtar vart bygde inn på 1900-talet. Sunnmørsbåtane er klinkbygde og har både årar og råsegl.
Dei er særleg kjenneteikna av skroget, som er bygd som snedbetning, og det asymmetriske råseglet.
Historikk
Dei eldste fysiske spora etter sunnmørsbåten har vore å finne på gamle hus – naust, løer og andre uthus. Båtmateriala har vorte brukte på nytt etter at båten ikkje lenger kunne brukast på sjøen. Rekonstruksjon og oppmåling av båtdelar syner lita endring i byggemåte og skrogform fram mot dei siste båtane som vart bygde. Båtbord og innved frå gamle hus har vorte brukte til å bygge oppatt båtar. Saxe Bjørkedal har rekonstruert både fjørefar, åttring og jekt på dette viset. Av originale storbåtar finst det berre ein åttring. Han står no på Sunnmøre museum. To åttringar har i ettertid vorte bygde med utgangspunkt i oppmålingar av gamle båtbord på naustvegg. Av dei mindre båtane finst det fleire gode eksemplar. Ei viktig kjelde til kunnskap om den gamle sunnmørsbåten er Hans Strøm: ''Physisk og Oeconomisk Beskrivelse over Fogderiet Søndmøer, beliggende i Bergens Stift i Norge. 1-2 Part..'' Sorøe 1762-66. Her er både illustrasjonar og mange opplysningar. Ei av teikningane er grunnlag for byvåpenet til Ålesund.
Storleikar
Med utgangspunkt i Hans Strøm sine skrifter, og med framleis eksisterande båtar, kan vi sette opp denne oversikta av ulike storleikar på sunnmørsbåtane. Ein del båtar passar ikkje inn i dette skjemaet. Brukaren tinga sin båt som han ville ha han, og båtbyggaren bygde han.
Færing Den vanlegaste bruksbåten til heimefiske og ærend mellom bygdelag. To rom, framrom og bakrom) og to røde (årepar). Ein til to mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl.
Kjempefæring Stor færing med to rom og tre røde. Fremste keipeparet i den store framskuten. Tre til fire mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl.
Trerøring Brukt til fiske og til reiser for fleire personar. Mykje brukt til kyrkjebåt. Tre rom og tre røde. Tre til fire mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl.
Firrøring Fiskebåt som og vart brukt utanskjers. Tre rom og fire røde. Tre til fem mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl.
Seksring Storbåt. Brukt til havfiske. Fire rom og fire røde. Fem mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl.
Fjørefar Storbåt. Brukt til havfiske. Fire rom og fire røde. Seks mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl. Omtale og illustrasjonar hjå Hans Strøm. Det kan tyde på at dette var vanlegaste storbåten på 1700-talet
Åttring Største havfiskebåten. Fem rom og fem røde. Sju til åtte mann. Snedbetning. Rigga med asymmetrisk råsegl. Vanlegaste storbåten, saman med seksring på 1800-talet.
Sambøring Den minste føringsbåten. Tre rom, eit av dei svært stort, til plassering av gods. Tre røde. Byggemåte og seglføring ukjend. Om lag same storleik som åttringen.
Tendring Den nest største av sunnmørsbåtane. Fraktebåt. Denne har vi kjennskap til berre gjennom skriftene til Hans Strøm. Truleg ikkje snedbetning.
Jekt Den største av sunnmørsbåtane. Omtale og illustrasjon hjå Hans Strøm. Fraktebåt. 10–30 lestar. 1 årepar. 8–10 mann. Framdrift: For det meste segl. Beingangar. (Ikkje snedbetning.) Ei jekt «Anna Olava» vart bygd i 2000, etter modell laga av Saxe Bjørkedal, ut frå båtmaterial funne i sjøbu på Håkonsholmen i Ulstein.
Reinhard Heydrich
Reinhard Tristan Eugen Heydrich var ein tysk SS-Obergruppenführer, sjef for Reichssicherheitshauptamt (hovudkontoret for rikstryggleiken), (inkludert Gestapo, Sicherheitsdienst og nazistanes kriminalpoliti) og Reichsprotektor (vernar for riket) for Böhmen og Mähren. Adolf Hitler såg på han som ein mogleg ettefølgjar. Heydrich var ein av hovudpersonane bak Holocaust. Heydrich vart såra i eit attentatforsøk i Praha den 27. mai 1942, og han døydde over ei veke seinare grunna blodforgiftinga han pådrog seg.
Han var fødd i Halle an der Saale.
Münster
Historie
I 793 sende Karl den store den frisiske missjonæren Ludger (som seinare vart kanonisert) for å vende om sachsarane, som han hadde kriga mot. Som hovudkvarter gav han Ludger Mimigernaford ved breidda av elva Aa, som han nyleg hadde tatt frå frankarane. Det låg ved kryssingspunktet for vegen frå Köln og vegen til Friesland. Ludger bygde ei kyrkje og eit kloster ved elva, på ei høgd kalla Horsteberg. Det var frå klosteret («monasterium») at Münster fekk namnet sitt. I 805 reiste Ludger til Roma for å verte ordinert som den første biskopen av Münster, og grunnla like etter skulen Gymnasium Paulinum. Kombinasjonen av plasseringa, markedsplass, bispesete, biblioktek og skule gjorde Münster til eit viktig sentrum.
I mellomalderen var Münster eit av dei leiande medlemmane i Hansaen. I 1534 tok anabaptistane over makta i Münster-opprøret og grunnla ein demokratisk førsosialistisk stat. Byen vart gjenerobra i 1535 og anabaptistane vart torturert til døde. Lika deira vart stilt ut i bur til skrekk og åtvaring, og ein kan framleis sjå bura hengande frå kyrkjetårnet til St. Lamberti.
Signeringa av Westfalentraktaten i 1648 i Münster og Osnabrück gjorde slutt på trettiårskrigen og var eit av grunnlaga for det moderne Europa.
I 1780 vart Universitet i Münster (i dag kalla Westphalian Wilhelms-Universität, WWU) oppretta, og er i dag eit stort europeisk senter for utdanning og forsking. For tida har universitetet 40 000 studentar. I 1802 vart Münster erobra av Preussen under napoleonskrigane. Han vart hovudstad i den prøyssiske provinsen Westfalen. Eit hundreår seinare, i 1899, vart byen ein hamneby då han vart knytt til Dortmund-Ems-kanalen. Då radioteknologien vart uvikla vart radio- og TV-selskapet Westdeutscher Rundfunk (WDR) oppretta i Münster i 1924.
Den andre verdskrigen
Under den andre verdskrigen var Münster hovudkvarter for det sjette militærdistriktet (Wehrkreis) for tyske Wehrmacht under infanterigeneral Gerhard Glokke. Opphavleg var det ein del av Westfalen og Rheinland, men etter slaget om Frankrike vart det utvida med Eupen - Malmedy i Belgia. Hovudkvarteret kontrollerte militæroperasjonar i Münster, Essen, Düsseldorf, Wuppertal, Bielefeld, Coesfeld, Paderborn, Herford, Minden, Detmold, Lingen, Osnabrück, Recklinghausen, Gelsenkirchen og Köln.
På grunn av dette var Münster eit mål for dei allierte bombetokta. Om lag 91 % av gamlebyen og 63 % av heile byen vart øydelagd av bombene. I 1950-åra vart gamlebyen gjenoppbygd slik han var før krigen, sjølv om mange av dei omliggande bygningane vart erstatta av billigare moderne bygningar.
Biskopen av Münster i 1940-åra var Kardinal Clemens August Graf von Galen, ein av dei fremste kritikarane av nazistyret.