cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sevansjøen
Klosteret på øya
Klosteret vart bygd på ei øy ut i frå tre kyrkjer. Det søkkande vatnet har ført til at øya dei siste 50 åra har vore ei halvøy. Øya vart ikkje folkesett før slutten av 700-talet, då munkar bygde eit kapell og fleire celler. Klosteret vart grunnlagd i 874 av kong Ashot I, grunnleggjaren av Bagratid-dynastiet, og dotter hans Mariam. To kyrkjer står igjen i dag, St. Arakelots og Astvatsatsin. Klostert vart brukt til både tilbeding og pilegrimsferder, og som gøymestad for armenske adelsmenn som hadde fall i unåde. Det var òg opphaldstaden og hovudkvarteret til kong Ashot, og herfrå leia han slag mot invaderande arabarar i 859.
Under slaga kjempa munkar og dei geistlege side om side med hæren for å slå tilbake arabarane, men fleire invasjonar frå arabarane og Det osmanske riket fylgde. Munkane på øya var stadig i kamp for å verne klosteret, og slik var livet i og rundt klosteret i nesten 500 år, før Persarriket og Det osmanske riket delte Det armenske kongeriket mellom seg. Munkane i Gegham-kiunik spesialiserte seg på medisin, og nokre av dei naturlege kurane deira vert framleis brukt, basert på urter som veks vilt rundt innsjøen. Klosteret var i drift fram til 1900-talet, og den siste munken drog bort frå klosteret i 1930. I dag vert klosteret brukt som ei kyrkje.
Yuta Echigo
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
Keita Fujimura
Keita Fujimura er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
Costa del Azahar
Costa del Azahar (spansk for «Appelsinblomstkysten») eller Costa dels Tarongers (katalansk for «Appelsintrekysten») er namnet på kysten av provinsane Castellón og Valencia i Spania, frå Alcanar til El Verger i Denia.
Hauglandshella
Hauglandshella er ei bygd i Askøy kommune i Vestland, på sørvestsida av Askøyna, om lag seks kilometer nordvest for kommunesenteret Kleppestø langs Fylkesveg 562. Til Bergen er det 18 kilometer sjøveg i søraustleg retning.
Costa del Azahar
Kjende byar langs Costa del Azahar er Peñíscola, Benicàssim, Castellón de la Plana, Sagunt, Valencia, Cullera, Gandia, Denia og Xàbia.
1524 Joensuu
1524 Joensuu er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. september 1939 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Biologisk systematikk
Innan biologi er systematikk brukt om det å dela inn organismar i grupper. Faget vert òg omtalt som taksonomi etter takson, nemninga for ei einskild gruppe. Ein har gjort forsøk på å laga slike klassifiseringar av livsformer sidan Aristoteles grunnla biologifaget.
Artsbestemminga og den vidare inndelinga byggjer oftast på utsjånaden og oppbygginga til organismen, og blei først og fremst utvikla som eit middel til å skildra og identifisera artar. Den nye utviklinga av genetikken og DNA-analyse har ført til at ein har måtta omklassifisera mange artar og grupper ut frå påvist slektskap.
Inndeling frå toppen
Det første kjende forsøket på å klassifisera livsformer stod den greske filosofen Aristoteles bak. Han delte livet i to delar, plante- og dyreriket. Vidare kategoriserte han dyra ut frå kvar dei hovudsakleg heldt til (i lufta, på jorda eller i vatnet), og ut frå om dei til dømes hadde blod eller ikkje, la egg eller fødde levande avkom, og så vidare.
Sveitsiske Conrad Gessner, som levde på 1500-talet, gjorde eit grunnleggjande arbeid for zoologien med verket Historia animalium, der han skildra dei fleste kjende dyr.
Inndeling frå botnen
På 1600-talet gjorde den engelske naturforskaren John Ray opprør mot enten/eller-systema som tok utgangspunkt i allereie fastsette førestillingar. I staden valde han å klassifisera plantar ut frå skilnader og likskapar han fann fram til ved å observera dei. Dette var eit viktig steg mot den moderne taksonomoien.
Carl von Linné blei fødd i 1707, to år etter at John Ray døydde, og følgde mykje av den same tankegangen. Systematikken hans delte òg verda i rike – mineral-, plante- og dyreriket – men han innførte som noko nytt eit todelt namn for kvar art. Slike vitskaplege namn, ofte kalla latinske namn fordi ein hovudsakleg bruker latinske ord og endingar for å skildra vesena, blir framleis brukt til å gje eintydige namn på artar.
Inndeling etter slektskap
I dag strevar biologisk systematikk etter å avdekkja slektskapen mellom organismane. Dette vert fastsett både ved morfologiske analysar, det vil seie klassisk samanlikning av skilnadar og ulikskapar, og med DNA-sekvensering. Etter den tyske entomologen Willi Hennig er det vorte vanleg å organisera ulike artar eller organismegrupper i evolusjonstre ut frå kva tid dei ulike artane sprang ut or felles stamartar.
Denne evolusjonsbaserte forma for systematikk har ført til store omrokkeringar i Linné sitt system, sjølv om einingane derfrå framleis vert nytta i stor grad. Ein skil i dag mellom kunstige (parafyletiske eller polyfyletiske grupper) og naturlege (monofyletiske) grupper ut frå om alle etterkommarane av ein felles stamart er med i ho.
Fletcher Island
Fletcher Island er ei klipperik øy med ein diameter på 400 meter og den største av Fletcher Islands. Fletcher Island ligg i den austlege delen av Commonwealth Bay, 6 nautiske mil vest-sørvest for Cape Gray. Fletcher Island vart oppdaga av Australian Antarctic Expedition (AAE) (1911–1914) under Douglas Mawson, som namngav ho etter Frank D. Fletcher, førstestyrmann på ekspedisjonsskipet «Aurora».
Koji Hachisuka
Koji Hachisuka er ein japansk fotballspelar.
Kjernefusjon
Terskelverdien for dei fleste kjernefusjonar er svært høg, og det er vanlegvis naudsynt med svært høge temperaturar for å få reaksjonen til å gå. I forskinga nyttar ein ulike metodar for å setja i gang og kontrollera kjernefusjon, t.d. tokamakar og laserfusjon. Det har vore gjort fleire forsøk på å få i stand såkalla kald fusjon, der fusjonsreaksjonar finn stad ved vanlege temperaturar, men ein har enno ikkje lukkast med dette.
Costa do Marisco
Costa do Marisco er eit kystområde i Galicia i Spania. Det er ei galicisk omsetjing av det opphavlege spanske namnet på kysten, Costa del Marisco. På norsk tyder namnet «Sjømatkysten». Kystområdet har alltid vore eit viktig fiskeområde og dette er opphavet til namnet.
Yoshiki Nakagawa
Yoshiki Nakagawa er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashima Antlers.
Costa do Marisco
Surfing
Området er eit kjent surfeområde og det vert årleg halde internasjonale konkurransar her.
Anders Svor Museum
Anders Svor Museum i Volda er eit kunstmuseum, oppført til minne om bilethoggaren Anders Svor, som var frå bygda. Museumsbygget, som inneheld dei fleste av arbeida til bilethoggaren, i alt 450 arbeid, vart opna i Hornindal i 1953.
I 1992 vart museet utvida og skulptursamlinga fekk betre utstillingsrom. Museet inneheld no også eit galleri med plass for eigne gjesteutstillingar. Anders Svor sin kunst er kjenneteikna av det enkle, reine og rotekte. Arbeida hans har ei naturalistisk form, ofte med eit romantisk drag. Anders Svor er ein av fylket sine mest viktige kunstnarar gjennom tidene, og ein sentral kunstnar i si samtid, forankra som han var i «den store tradisjonen». Han er representert kringom i landet med fleire større arbeid, mellom anna i Nasjonalgalleriet i Oslo.
Yitzhak Wittenberg
Yitzhak Wittenberg (Leo Itzig) var den første leiaren for den jødiske motstandsgruppa Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO) i ghettoen i Vilne. I denne ghettoen hadde tyskarane samla alle jødane i byen sommaren 1941, etter åtaket på Sovjetunionen.
Wittenberg vart medlem av kommunistpartiet i ung alder. Da FPO vart skipa i ghettoen i Vilne i januar 1942, vart han vald til leiar mellom anna fordi han alt hadde erfaring med undergrunnsarbeid. Dessutan hadde han kontaktar utanfor ghettoen. Han var godt lika som leiar.
Men Wittenberg vart sviken av ein kontakt som hadde vorte tilfangeteken av tyskarane. Nazistane kravde at Judenrat i ghettoen utleverte Wittenberg. Leiaren i Judenrat, Jacob Gens, meinte FPO og motstandsarbeidet deira berre gjorde ting verre for jødane i ghettoen, og ville utlevere Wittenberg.
Wittenberg vart arrestert av litauisk politi, men væpna FPO-medlemer sette han fri att og gøymde han i ghettoen. Tyskarane truga med å utslette heile ghettoen om ikkje Wittenberg vart utlevert. Gens og mange innbyggjarar vende seg no mot FPO. Samtidig visste Wittenberg at tida ikkje var inne for ein større væpna oppstand. Dette presset førte til at Wittenberg melde seg for det jødiske ghettopolitiet, som utleverte han. Denne dagen, 16. juli 1943, vart sidan kalla «Wittenbergdagen». Wittenberg vart fengsla, og drap seg sjølv med gift i fengelset.
Ghettoen vart sidan utsletta likevel.
Kjelde:
yadvashem.org
Bakgrunnsstoff
Ein song om Yitzhak Wittenberg, frå Vilne-ghettoen
Fletcher Islands
Fletcher Islands er ei lita gruppe øyar som ligg 6 nautiske mil vest-sørvest for Cape Gray i den austlege delen av Commonwealth Bay. Fletcher Islands vart oppdaga av Australian Antarctic Expedition (AAE) (1911-1914) under Douglas Mawson, som gav den største øya i gruppa namnet Fletcher Island. USA Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) brukte sidan namnet Fletcher om heile gruppa.
Engler-viskosimeter
Engler-viskosimeter er eit måleapparat for viskositet, til dømes av smøreolje. Viskosimeteret er kalla opp etter den tyske kjemikaren Carl Engler.
Væska ein skal måle renn gjennom eit kor kapillarrøyr og ein måler kor lang tid ei viss mengd brukar på å renne gjennom. Om viskositeten er låg renn væska raskt, og er snøggleiken ut av røyret for høg må ein korriere for kinetisk energi. Det finst derfor ingen enkel omrekningsfaktor mellom Engler-gradane til apparatet og andre mål for viskositet, så ein må derfor bruke ein tabell.
Ependes i Vaud
Ependes er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 447 meter over havet.
Essert-Pittet
Essert-Pittet er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 450 meter over havet.
Fot
Ein fot er den nedste delen av kroppen og blir hovudsakleg brukt til å gå med.
Anatomi
Menneska har ein lang, flat fot med fem tær og ein kjøtfull hæl. Mange andre dyr, som kattar og hundar, bruker gå berre på dei nedre ledda, medan hestar har hóvar utanpå berre det ytste leddet i foten.
Føter i kulturen
Føter er i kontakt med bakken, og blir derfor rekna som skitnare enn andre delar av kroppen. I ulike kulturar blir det derfor rekna som dårleg oppførsel å ha beina på bordet, å gå med sko innandørs, trø på papir, eller peika på nokon med tærne eller fotsolen.
Ein kan visa ærefrykt ved å medvita bryta slike reinleikstabu og ta på eller vaska føter. Innan nokre religionar er denne symbolikken særs viktig, mellom anna i forteljinga om Jesus som vaska føtene til følgjesveinane sine under den siste nattverda, som blir teken opp att i påskefeiringa fleire stader ved at prestar vaskar føtene til medlemmer av kyrkjelyden. I India er det å røra ved føtene til nokon teikn på at ein ærer dei, og ein vanleg måte å helsa eldre slektningar og andre respekterte personar på fleire stader i landet.
Monaco Grand Prix
Monaco Grand Prix er eit kjent gateløp innan Formel 1. Det går føre seg på avstengde vegar i Monte Carlo i fyrstedømet Monaco og er den einaste bana i Formel 1 der utøvarane køyrer gjennom ein tunnel.
Erlend Østgaard
Erlend Østgaard er ein norsk fysikar.
Han tok dr. ing. i 1965 og dr. techn. i 1970 ved NTH i Trondheim. Han var NORDITA-stipendiat ved Niels Bohr Institutet i København frå 1965 til 1967 og forskar ved universitet i USA og Tyskland frå 1967 til 1972. Frå 1972 til 1991 var han førsteamanuensis ved Universitetet i Trondheim og frå 1991 var han professor i fysikk same stad.
Jan-Magnus Bruheim
Jan-Magnus Bruheim var ein norsk forfattar som skreiv lyrikk og barnebøker.
Liv
Jan-Magnus Bruheim var fødd i Skjåk. Etter skulen fylgde nokre år med gardsarbeid, før han i 1957 starta opp som lærar i Vågå. Frå 1958 til 1961 var han lærar på Øygardskulen i Skjåk.
Skulesentraliseringa på 1960-talet gjorde at han slutta i skulevesenet, men han heldt fram med opplysningsarbeid i mange år, og besøkte grunnskular og folkehøgskular over heile landet med kåseri og opplesing.
Jan-Magnus Bruheim reiste mykje i Europa og gjesta Amerika og Sovjetunionen som medlem i ein norsk freds- og kulturdelegasjon.
Bruheim skreiv lyrikk, barnebøker og ein roman. Han utvikla seg frå å vere ein konvensjonell sentrallyrikar til ein utprega etisk-religiøs diktar. I 1978 flytte han til lærarbustaden i skulehuset i Botnane i Bremanger kommune. Han skreiv fleire dikt og barnebøker med motiv frå kysten, barneboka Den kvite hjorten og diktsamlinga Flo og Fjøre. I 1954 vann han Sunnmørsprisen for Ord gjennom larm. I 1972 fekk han Nynorsk barnelitteraturpris frå Noregs Mållag. Bruheim hevda at dei sju åra i Botnane var dei mest produktive åra i diktarlivet hans.
Bruheim kom attende for godt til Skjåk 1985, da han kjøpte Vyuli frå garden Eide, og busette seg der. Han døydde i heimen sin i 1988.
Stenografi
Stenografi (frå gresk stenos (smal, tett) og graphos (skrift)) er kunsten å skrive fort. Målet er å kunne skrive like raskt som ein snakkar. Dette blir gjort ofte ved bruk av spesielle skriftsystem der kvar einskild bokstav krev minimalt med pennestrøk og løfting av pennen, fonetisk skrift, forkortingar og eigne teikn som erstattar vanlege bokstavkombinasjonar eller ord.
Fleire kjende forfattarar, slik som Charles Dickens og Astrid Lindgren, har nytta stenografi i forfattarskapen sin.
Det finst mange stenografisystem for mange ulike språk. I Stortingets referentseksjon bruker ein i dag Wang-Krogdahls system, men sidan 2009 har ein ikkje gitt opplæring i stenografi til nye stortingsreferentar. Tidlegare brukte ein Gabelsbergers system.
Wang-Krogdahls stenografisystem blei publisert i 1936, medan siste gongen ei norsk lærebok i Gabelsbergers system blei trykt opp, var i 1968. Ifølgje ei lærebok frå 1977 var Wang-Krogdahls system då «det mest utbredte i skole og yrke» og blei nytta «ved de fleste skoler som ha[dde] stenografi på fagplanen».
Medan ein altså bruker Wang-Krogdahls system for norsk visuell skrift, bruker ein for norsk punktskrift eit system som er beskrive i Jan Bruteigs Stenografi på punkt (Norges Blindeforbund, 1986).
Aragats
Aragats (Արագած på armensk) er det høgaste fjellet i Armenia, og ligg i provinsen Aragatsotn, nordvest for Jerevan. Fjellet er ein frittståande, utdøydd vulkan (stratovulkan) med fire toppar som dannar kanten av krateret, og er ein populær stad for lokale fjellklatrarar. I fjellsida ligg Bjurakan-observatoriet og Amberd-festninga frå mellomalderen. Observatoriet er verdskjend, og er eit av hovudobservatoria i verda. Aragats er òg eit populært mål for turistar, særleg om sommaren. Sør for fjellet ligg byen Asjtarak, som er den største byen i området, og på andre sida ligg fleire mindre byar og landsbyar.
Yukitoshi Ito
Yukitoshi Ito er ein japansk fotballspelar.
Han spelar for klubben Kashima Antlers (2019).
Fiez
Fiez er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 520 meter over havet.
Kommunen ligg ved foten av Jurafjella på høgrebreidda av elva Arnon.
Greater Mackellar Island
Greater Mackellar Island er den største of Mackellar Islands, som ligg 2 nautiske mil nord for Cape Denison i midten av Commonwealth Bay i Antarktis. Ho vart oppdaga og namngjeven av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson.
Lulesamisk
Alfabet
Lulesamisk blir skrive med bokstavane i det norske og svenske alfabetet, slik at æ, ø blir brukt på norsk side og ä, ö på svensk side. I tillegg brukast á for lang [a:], og ŋ for [ŋ]. Den siste lyden vart tidlegare skrive ń, i praksis (på grunn av 8-bits datasystem) ofte ñ. Sjølv om nord- og lulesamisk er svært lik kvarandre språkleg er det store skilnader i skrivemåten. Denne skilnaden går attende til Rasmus Rask sitt framlegg til nordsamisk rettskriving, lulesamisk heldt fast på den gamle, norsk-svenske skrivemåten, og skriv sjaddat og tjállet der nordsamisk har šaddat, čállit ('bli, skrive').
Morfologi (Formlære)
'For meir om dette emnet, sjå Lulesamisk morfologi
I lulesamisk har alle andre ordklasser enn adverb, interjeksjonar, subjunksjonar og konjunksjonar ei rik bøying. Lulesamiske substantiv blir bøygd i 9 kasus og 2 tal, og dei kan få lagt til possessivsuffiks (eigarendingar) bøygd i person (1., 2., 3.) og tal (eintal, total, fleirtal). Lulesamisk skil seg frå nordsamisk ved å ha oppretthalde distinksjonen mellom genitiv og akkusativ.
Nektingsverbet i lulesamisk blir bøygd i tempus, på same måten som i sørsamisk.
Syntaks (Setningslære)
Lulesamisk setningslære skil seg lite frå den i nordsamisk, men har ein større tendens til SAOV-ordstilling (subjekt - hjelpeverb - objekt - hovudverb) enn det nordsamisk har. Lulesamisk har også eit større system av hjelpeverb.
Historie
Vi delar språkhistoria inn i indre og ytre språkhistorie, der det første er endringar i språket sjølv, og det andre er endringar i den samfunnsmessige stillinga til språket.
Indre språkhistorie
Dei samiske språka vart skilt frå austersjøfinsk for rundt 2000 år sidan. I løpet av tida fram til dei første skriftlege kjeldene for samisk (frå og med 1600-talet) delte det samiske urspråket seg inn i vestsamisk (frå sørsamisk til og med nordsamisk) og austsamisk. Den vestsamiske gruppa deler seg inn i ei sørleg gruppe (sør- og umesamisk) og ei nordleg gruppe (pite-, lulesamisk og nordsamisk).
Glávkos
Glávkos (gresk Γλαύκος) er ei elv i Hellas. Det første vasskraftverket i landet vart bygd ved denne elva, og i dag er kraftverket eit offentleg museum. Elva renn mellom anna like sør for Pátra i Akhaía, den tredje største byen i Hellas.
Lulesamisk
Indre språkhistorie
Den sørlege gruppa av vestsamiske språk er kjenneteikna ved omlyd heller enn stadieveksling, og har i større grad halde på trykklette konsonantar og vokalar frå det finsk-samiske urspråket i bøyingsendingane sine. Den nordlege gruppa, inkludert lulesamisk, har forkorta og mista endingane sine, slik at der sørsamisk har gïelen og gïeleste som genitiv og elativ av gïele "språk", har lulesamisk formene giela og gielas, av grunnforma giella. Som det går fram av døma skil lulesamisk (og pitesamisk og alle samiske språk lenger nord) seg frå sør- og umesamisk ved å ha stadieveksling, i dette tilfellet veksling mellom lang -ll- i nominativ og kort -l- i visse andre kasus. Lulesamisk skil seg frå nordsamisk framfor alt ved å ha oppretthalde skiljet mellom final -p, -t, -k, eit skilje som i nordsamisk har falle saman i -t, t.d. lulesamisk hállat, hállap ("å snakke, vi snakkar"), i nordsamisk er desse formene identiske (hállat = både "å snakke" og "vi snakkar").
Lulesamisk (og pitesamisk) er meir konservativ enn nordsamisk på fleire punkt:
Alle desse skilnaden har oppstått før den første skriftlege kjeldene for dei ulike språka, med unntak av nordsamisk samanfall til final -t, som er ei nyare utvikling.
Ytre språkhistorie
Det lulesamiske skriftspråket vart etablert av Lars Levi Læstadius (1800–1861) med det religiøse verket Hålaitattem Ristagasa ja Satte almatja kaskan ('Samtale mellom ein kristen og ein ikkje-truande', 1837 el. 1839). I 1844 gav han ut Tåluts suptsasah, ei bibelhistorie på 259 sider. Det vart gjeve ut ei salmebok på lulesamisk i 1895. I byrjinga av 1900-talet utvikla K.B. Wiklund eit skriftspråk for lulesamisk. Etter 2. verdskrigen kom Bergsland /Ruong ortografien, den første samiske ortografien der ein morsmålstalar hadde vore med og utvikle han. Gjeldande lulesamiske skriftspråk vart utarbeida av lulesamisk språknemnd, og vedtatt i 1983, med Mikal Urheim som ein av dei sentrale arkitektane attom reforma.
Frå 1. januar 2006 vart Tysfjord første lulesamiske kommune under samisk språkforvaltningsområde i Noreg. I sverige er kommunane Gällivare, Arjeplog og Jokkmokk del av det samiske forvaltningsområdet, for lulesamisk (Gällivare også for nordsamisk).
Granitsiótis
Granitsiótis (gresk Γρανιτσιώτης) er ei elv nordvest i periferieininga Evrytanía i Hellas.
Eldar
Eldar er eit mannsnamn med nordisk opphav. Namnet er truleg frå nyare tid. Per 1. januar 2007 var det 533 menn og gutar i Noreg som ber namnet.
Drammensfjorden
Drammensfjorden er ein om lag 27 km lang fjord på Austlandet som har gitt namn til byen Drammen. Han går frå den breie delen av Oslofjorden og nord-nordvestover og dannar vestsida av halvøya Hurumlandet.
10 km inn i fjorden, ved Svelvik, går det ein endemorene kalla Verket ut frå Hurumlandet. Her er fjorden berre 200 meter brei, og mudra opp til 10 meters djup. Innanfor er fjorden opp til 117 meter djup. Her renn Drammenselva ut og dette i lag med innsnevringa gjer at fjorden her består av brakkvatn
Drammensfjorden var for nokre tiår sidan forureina. Kloakkreinsing og endring av industrien i Drammen har derimot ført til at vatnet no er mykje reinare. Laks og sjøaure er derfor igjen å finne i fjorden, Drammenselva og Lierelva. Drammensvassdraget er av dei viktigaste områda for laks i landet, men har hatt probleme med Gyrodactylus salaris.
Drammensvassdraget er det tredje største vassdraget i Noreg, vassdraget ligg i Oppland og Buskerud, og renn ut i havet med Drammenselva. Vassføringen ved utløpet er på om lag 300 m3/s.
Dax
Dax er ein by og kommune i sørvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Landes, som ligg i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen har om lag 20 000 innbyggjarar, og ligg ved elva Adour.
Byen er kjend for kurbadet som finst her. Kurbadet har spesialisert på gjørmehandsaming av revmatisme og liknande sjukdomar.
Byen er òg ein kjøpstad og eit travelt lokalt sentrum for Chalosse-området, og var tidlegare eit bispesete.
Historie
Byen vart grunnlagd av romarane, og skal visstnok ha vorte vitja av Julia, dottera til keisar Augustus.
Hannam Islands
Hannam Islands er tre småøyar som ligg i den austlege delen av Commonwealth Bay i Antarktis, halvvegs mellom Cape Denison og Cape Gray. Dei vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson, som namngav dei etter Walter H. Hannam,ein telegrafist på ekspedisjonen..
Ryuga Suzuki
Ryuga Suzuki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashima Antlers, JEF United Chiba, Tochigi SC og Ehime FC.
Terje Vigen
«Terje Vigen» er eit episk dikt som byggjer på soger frå Sørlandet under Napoleonskrigane og kornblokaden frå 1808 til 1811. Diktet skildrar den personlege tragedia til Terje Vigen og korleis han endeleg finn fred. «Terje Vigen» vart skrive av Henrik Ibsen i 1861, og utgjeve i samlinga Digte frå 1871.
Handlinga i diktet
Tittelpersonen i diktet ror over havet til Danmark for å få tak i mat til familien sin. På veg attende frå Danmark vert Terje Vigen plukka opp av eit patruljerande engelsk krigsskip. Dei held han fanga i fleire år. Når han kjem heim, får han vita at kona og jentungen er døde. Eit dramatisk høgdepunkt i diktet er når Terje, som los, får makt over den engelske kommandanten og familien hans. Terje får høve til å ta hemn, og gjengjelda vondt med vondt, men vel å ikkje gjera det.
Historisk bakgrunn
På denne tida var Danmark-Noreg i krig med mellom anna Storbritannia. Britane hadde innført handelsblokade, og slik avskore vanleg kontakt mellom Noreg og Danmark. Noreg var avhengig av import av korn frå utlandet, sidan det ikkje vart dyrka nok innanlands. Det vart hungersnaud i Noreg.
Losen Svend Hanssen Haaø fra Haaø (Håøya) ytst i Grimstad-skjergarden er blitt peika ut som rollemodell for diktet. Haaø var los, han rodde fleire gonger til Danmark etter livsviktig korn i åra 1807-14, og blei tatt til fange av engelskmennene heile fire gonger, medan fleire av mannskapet hans blei sende til «prisonen» i England, slik det er skildra i diktet. I tillegg er det godt dokumentert at Svend Hanssen Haaø og Henrik Ibsen blei gode vennar. Dei besøkte kvarandre fleire gonger både heime hjå Svend Hanssen på Haaø og i Ibsens vaktstue på Grimstad apotek, der Ibsen måla et oljemåleri, «Losen fra Haaø», av sin gode venn.
I "Afskrift af Bog for mine Børn om mit Levnetsløb og mine Erindringer" av Mathias Gundersen står følgjande:
«Terje Vigen» i andre medium
Christian Krohg laga kjende illustrasjonar til diktet.
Victor Sjöström regisserte stumfilmen Terje Vigen i 1917.
Ryuta Miyauchi
Ryuta Miyauchi er ein japansk fotballspelar.
1526 Mikkeli
1526 Mikkeli er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. oktober 1939 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Renato Cajá
Renato Cajá er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashima Antlers.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a, er ein ufullstendig verdsleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach. Ein har berre heile librettoen og musikken frå delar av stykket (sats 2, 3 og 6).
Han vart komponert av Leipzig, mest truleg i 1725 eller 1726 som bryllaupsmusikk, og framført kort tid etter komponeringa.
Delar av teksten er henta frå bibelvers, medan ein ikkje kjenner til kven som har skrive resten. . Sats 3 og 4 er vers 4-6 av Salme 128, medan teksten frå den siste koralen er henta frå Fjerde mosebok, kapittel 6, vers 24-26.
Koralane er tapte, og ein veit ikkje kva koraltema desse eventuelt vart henta frå.
I 1740-åra skreiv Bach stykket om til ein kyrkjeleg kantate, O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for oboar I/II, tverrfløyter I/II, pauke (tamburi), trompet i D I/II/III, fiolinar I/II, bratsj og basso continuo, i lag med fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor. Han er skriven for sju satsar, delt i to delar(fire satsar før preika, dei andre tre etter):
Costa Blanca
Costa Blanca (tyder «Kvitekysten») er namnet på ei over 200 kilometer lang kystlinje i provinsen Alicante i Spania. Namnet vart skapt av BEA då dei starta flyrute mellom London og Valencia i 1957. Kystområdet har ein velutvikla turistindustri og er ein populær turistdestinasjon i Europa. Kyststripa strekkjer seg frå byen Denia i nord til Torrevieja i sør. Nord for Denia ligg Costa dels Tarongers og sør for Torrevieja ligg Costa Calida. Dei største turistdestinasjonane på Costa Blanca er Benidorm og Alicante.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Erster Teil (første del)
Rudolf Hess
Rudolf Walter Richard Heß, kjend som Rudolf Hess, var ein tysk, nazistisk politikar. Han vart privatsekretær for Adolf Hitler i 1925 og var frå den nazistiske maktovertakinga i 1933 minister og deretter avløysar for Hitler, formelt sett nummer tre i Det tredje riket etter Hermann Göring. I 1941 flaug Hess åleine til Skottland i eit forsøk på å forhandla fram fred med Storbritannia, men blei i staden arrestert og seinare dømd til fengsel på livstid i Nürnberg.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
'''1. (Koral) ''' O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe,
Rudolf Hess
Vegen til NSDAP
Hess var fødd i Alexandria i Egypt i 1894. Faren Fritz H. Hess var ein tysk forretningsmann medan mora kom frå den gresk-egyptiske Georgiadis-familien. Familien flytta til Tyskland i 1908, og Rudolf Hess blei send på kostskule. Femten år gamal reiste han til München der han studerte statsvitskap, historie, økonomi og geopolitikk. I Munchen vart han ven med professor i geopolitikk Karl Haushofer som skal ha påverka Hess politisk og ideologisk.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Entzünde der Herzen geweihten Altar.
Rudolf Hess
Vegen til NSDAP
I byrjinga av fyrste verdskrigen melde Hess seg som friviljug til det bayerske artilleriet, der han viste entusiasme og framgang, han vart visekorporal og løytnant og fekk Jarnkrossen av andre klasse. Men Hess vart òg skadd to gonger, fyrste gongen i juni 1916 av granatsplinter og andre gongen i juli 1917 av ei kule som råka venstre lunga. Etter sjukehusopphald fekk han, etter to forsøk, plass i flyvåpenet, men oppnådde aldri å fullføre utdanninga der. Det tyske luftartilleriet hadde fått fleire nederlag, og vart tvunge til å gi etter. 18. desember 1918 vart Hess send vekk frå det militære og til Reicholdsgrün.
Hess likte dårleg resultatet av krigsoppgjeret i 1918, og kom på denne tida i kontakt med Thuleselskapet i München. Mest kvar einaste adelsmann i selskapet vart avretta i den kortliva sosialistiske republikken i Bayern det året. Hess vende seg mot ei høgreekstrem gruppe som i lag med den tyske armeen inntok München 3. mai.
Etter Hess kom ut av fengsel i desember 1924 var han ein kort periode assistent ved universitetet i München før han i april 1925 vart Hitlers privatsekretær. Hess hadde mellom anna som oppgåve å leie ulike kampanjar for NSDAP og han skulle mekle i konfliktar mellom partimedlemer. Hess hadde òg graden Obergruppenführer i SS.
I siste halvdelen av 1930-talet vart Hess meir marginalisert innanfor nazi-rørsla. Hess og Hitler glei etter kvart meir frå kvarandre, og at Hermann Göring 1. september 1939 vart utnemnd til nestkommanderande, tydde òg at Hess ikkje lenger var Hitlers høgre hand. Etter at Hess hadde floge til Storbritannia, erklærte Adolf Hitler Hess for sinnssjuk og kalla han landssvikar.
Flukt til Storbritannia
Rudolf Hess flaug 10. mai 1941 til Skottland, visstnok for å få i stand ein fredsavtale mellom Storbritannia og Tyskland. Der vart han teken til fange av britane som gjorde omfattande forhøyr av han. Sidan Hess den seinare tida hadde vorte halden utanfor mykje av den militære strategien, hadde han ikkje så mykje informasjon å gi britane.
Islom Karimov
Liv og gjerning
Karimov, som var fødd i Samarkand og hadde usbekisk far og tadsjikisk mor, voks opp på ein barneheim. Han studerte ingeniørfag og økonomi i Tasjkent. I 1966 begynte han å jobba for Gosplan, det statlege planleggingsorganet, i Usbekistan. Han steig så gradane i det sovjetiske kommunistpartiet. I 1983 vart han finansminister i den usbekiske sovjetrepublikken, i 1986 viseformann i ministerrådet (visestatsminister).
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
'''2. Resitativ (bass) ''' Wie, dass der Liebe hohe Kraft
Rudolf Hess
Fangenskap og død
Hess vart halden som fange i mellom anna Tower of London inntil han i 1946 vart dømd til livsvarig fengsel, og halden fanga saman med seks andre NS-toppar i det allierte Spandau-fengslet i Berlin. I og med at Hess hadde sete i britisk forvaring under nesten heile krigen, vart det ikkje påvist deltaking i krigsbrotsverk eller i brotsverk mot menneskeætta. Han vart derimot dømd for brotsverk mot fred og for konspirasjonar for å gjere brotsverk. Frå og med 1966 sat han som einaste fange i Spandau-fengslet, dei siste åra sterkt fysisk svekt, ettersom Sovjetunionen la ned veto mot lauslating. Framståande tyske konservative politikarar engasjerte seg gjennom fleire tiår for Hess, og tala om ei umenneskeleg handsaming. Den britiske sjefsaktoren under Nürnbergprosessen, Hartley Shawcross, tala om «ein skandale», og Winston Churchill skreiv i boka The Grand Alliance i 1950 at han var glad det ikkje var han som var ansvarleg for dette.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
In derer Menschen Seelen
Rudolf Hess
Fangenskap og død
Hess vart isolert i fengslet. For at han ikkje skulle ha nokon å snakke med, var det i mange år ein arabar som ikkje snakka nokon europeiske språk som var den einaste som hadde direkte kontakt med han. Det fangevaktarane gløymde var at Hess var oppvaksen i Egypt og snakka flytande arabisk. Frå 1969, då Hess vart sjuk ein periode, aksepterte han at familien kom på vitjing. Frå då av fekk han 232 vitjingar frå medlemer av familien.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Ein Himmelreich auf Erden schafft?
Rudolf Hess
Fangenskap og død
I løpet av 1987 kom det signal frå sovjetstyresmaktene om at dei var budde på å revurdere standpunktet sitt med omsyn til Hess. Det skjedde likevel ikkje noko før Hess 17. august 1987 vart funnen i eit uthus i hagen i Spandau-fengslet, med ein elektrisk leidning rundt halsen. Denne dagen, klokka 18.35 fekk son til Hess, Wolf Rüdiger, denne meldinga frå den amerikanske direktøren ved Spandau-fengslet, Darold W. Keane: «I am authorized to inform you that your father expired today at 4:10 p.m. I am not authorized to give you any further details». Den offisielle obduksjonen fastslo dødssårsaka som sjølvmord; Hess var kvelt ved henging.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Was ziehet dich, o höchstes Wesen!
Rudolf Hess
Fangenskap og død
Denne dødårsaka vart ikkje godteken av familien til Hess, som meinte at han var for skrøpeleg til å knyte ei løkke sjølv (han trong t.d. hjelp til å knyte skolissene) og gjennomføre eit slikt sjølvmord. Dei fekk arrangert ein ny obduksjon som på ein del punkt motsa den fyrste obduksjonen. Samstundes fastslo òg den andre obduksjonen at det var gjennom kveling Hess hadde døydd. Obduksjonen kunne såleis ikkje brukast som motprov på at sjølvmord var dødsårsaka. Sonen til Rudolf Hess, arkitekten Wolf Rüdiger Hess, var nazistisk sympatisør, og hevda likevel til sin død i 2001 at far hans vart myrda av britiske Special Air Service. Det vert peikt på at Hess sommaren 1987 sende inn ei skriftleg klage til fengselsleiinga på ein amerikansk fangevaktar, Anthony Jordan. Hess hevda at Jordan oppførte seg så trugande at han frykta for livet sitt. Denne mannen var åleine om å halde oppsyn med Hess den føremiddagen han vart funnen død. Eit anna moment er at under utgreiinga om Hess-saka vitna sjukepleiaren til Hess, Abdullah Melaouhi, og hevda å ha sett to medlemer av Special Air Service kledde i uniform, på veg til fengslet for å kvele Hess. Denne påstanden har vorte tilbakevist av Al Ahuja, eit av Special Air Service-medlemene. Seinare avsløringar frå britiske arkiv har derimot ikkje avdekt noko som tyder på at det var interesse for at Hess skulle døy. Framleis vert sjølvmord verande den offisielle dødsårsaka.
Islom Karimov
Liv og gjerning
Han kom til makta i Usbekistan i 1989, då han vart førstesekretær i kommunistpartiet i sovjetrepublikken. 24. mars 1990 vart han president i den usbekiske sovjetrepublikken. 31. august 1991 erklærte han Usbekistan sjølvstendig frå Sovjetunionen, og 29. desember same året vann han det første presidentvalet med 86 % av røystene. Valet vart rekna som urettvist, med ein ufri valkamp og fusk i oppteljinga. Det same gjeld alle seinare val i Usbekistan. Etter at han var vald som president trygga han makta si ved å arrestera eller driva i eksil dei leiande opposisjonelle.
Costa Blanca
Historie
I 711 e.Kr. invaderte maurarar Spania via Gibraltar og erobra området rundt Alicante i 718. Maurarane var her i nesten fire hundre år og forma landskapet i regionen. Maurarane innførte kunstig vatning og planta appelsin-, fersken- og mandelhagar. Ein kan framleis sjå spor etter terrassane i åssidene etter maurarane. Maurarane var drive heilt bort i 1492 då Ferdinand og Isabella tok kontroll over Granada.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Der Liebe Wirkung zu erwählen?
Ein Herz zur Wohnung auszulesen?
Rudolf Hess
Mental helse
Under Nürnbergprosessen 1945-1946 gjorde Hess eit forvirrande inntrykk, ikkje minst ved at han skal ha hugsa så dårleg, og somme påstod at han var sinnsjuk. Denne oppfatninga hadde elles vorte spreidd i Tyskland gjennom Hitlers karakterisering av Hess etter at Hess flaug til Storbritannia. To veker etter at rettssaka i Nürnberg tok til, sa så Hess at hans såkalla minnetap var taktisk. Han la vidare til at han ikkje angra noko på tida med Hitler og NSDAP. Psykiateren ved fengslet i Nürnberg, Douglas M. Kelley, meinte på si side at Hess var emosjonelt umogen, innovervendt og drøymande. Kley meinte at Hess ikkje var i stand til å fatte alvoret i saka. Domstolen fastslo at det ikkje var noko som tyda på at Hess ikkje var ved sine fulle sansar få han gjorde dei brotsverka han vart dømd for.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
'''3. Arie (tenor) & Resitativ (alt) ''' Siehe, also wird gesegnet der Mann, der den Herren fürchtet.
Costa Brava
I 1950-åra utpeikte Franco-regimet Costa Brava som ein passande stad for å skape ein turistdestinasjon, hovudsakleg for pakketuristar frå Nord-Europa, og særleg Storbritannia og Frankrike. Kombinasjonen av varmt sommarvêr, flott natur og flotte strender førte til at det vart bygd hotell og leilegheiter i hopetal på stader som Blanes, Tossa de Mar og Lloret de Mar. Turismen tok raskt over frå fiske som hovudnæringa i området.
Islom Karimov
Liv og gjerning
26. mars 1995 vart det halde ei folkerøysting der Karimov sin presidentperiode vart utvida med fem nye år. 9. januar 2000 vart det halde presidentval, der Karimov fekk over 90 % av røystene. Motkandidaten hans sa at han sjølv hadde røysta på Karimov. 27. februar 2002 vart det halde ei folkerøysting, der Karimov sin presidentperiode vart utvida frå 5 til 7 år.
Fontaines-sur-Grandson
Fontaines-sur-Grandson er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 568 meter over havet.
Costa Brava
Sjølv om store delar av Costa Brava er utbygd med omsyn til turismen, finst her òg stader som har ein meir tradisjonell utsjånad for turistar som vil ha noko meir enn berre sol, strand og sangria.
Kufte
Kufte (truleg frå tyrkisk kaftan) er eit tjukt klesplagg til å dekka overkroppen med. Kufta kan vera ein jakke eller ein kort frakk, eller ei trøye ein tek på seg over hovudet. Ordet kan ofte visa til ein strikka jakke, til dømes lusekufte.
Goff-Gratch-likninga
Goff-Gratch likninga er ein av mange likningar for å estimere mettingsvassdamptrykket ved ein viss temperatur. Alle slike likningar er derimot berre tilnærmingar, men dette er kanskje den beste ein har kome fram til så langt.
Islom Karimov
Liv og gjerning
Karimov slo hardt ned på all opposisjon, som konsekvent vart omtalt som «islamsk ekstremisme». Utanrikspolitisk var han først ganske vestleg orientert. Etter terrorangrepa i USA 11. september 2001 lèt han USA og NATO leiga ein militærflybase i Usbekistan i oktober 2001, til bruk i krigen i Afghanistan.
Rudolf Hess
Mental helse
Psykiatrikern John «Jack» Rawlings Rees (1890-1969) meinte att Hess ikkje var sinnsjuk, men at han leid av depresjonar.
Fontaines-sur-Grandson
Kommunen strekkjer seg mellom foten av Jurafjella og grensa til kantonen Neuchâtel.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Dass du sehest das Glück Jerusalem dein Leben lang,
Rudolf Hess
Bakgrunnsstoff
Litteratur
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Und sehest deiner Kinder Kinder.
Eilt zu denen heilgen Stufen,
Eilt, der Höchste neigt sein Ohr.
Zweiter Teil (andre del)
'''5. Arie (alt) ''' Wohl euch, ihr auserwählten Schafe,
Die ein getreuer Jacob liebt.
'''6. Resitativ (sopran) ''' Das ist vor dich, o ehrenwürdger Mann,
Die edelste Belohnung,
So dich vergnügen kann.
Gott, der von Ewigkeit die Liebe selber hieß
Erfülle nun mit Segen deine Wohnung,
Dass sie wie Obed Edoms sei,
Und lege Kraft dem Segensworte bei.
Goff-Gratch-likninga
Historikk
Likninga er kalla opp etter forfattarane av den opphavlege vitskaplege artikkelen som skildra korleis ein kunne rekne ut mettingsvassdampstrykket over ei fri vassflate som ein funksjon av temperatur (Goff og Gratch, 1946). Goff (1957) utbetra seinare formelen, og i 1988 blei den anbefalt til bruk av World Meteorological Organization, med vidare utbetring i 2000.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
'''7. Koral ''' Gib, höchster Gott, auch hier dem Worte Kraft,
Goff-Gratch-likninga
Likninga
Den opphavlege Goff-Gratch likninga frå 1946 er
der:
Islom Karimov
Liv og gjerning
13. mai 2005 vart over 300 uvæpna demonstrantar drepne av tryggingsstyrkar i byen Andijon, etter at det hadde vore væpna samanstøyt der tidlegare på dagen.[ EU innførte då våpenembargo mot Usbekistan, også USA kritiserte Karimov for framferda mot demonstrantane. Etter dette måtte USA og NATO trekkja seg ut frå basen i Usbekistan, og Karimov orienterte seg meir mot Russland i utanrikspolitikken. 14. november same året skreiv Karimov under på ein gjensidig forsvarsavtale med Russland.
Karimov var gift og far til to døtrer. Den eldste av desse, Gulnara Karimova, vart av internasjonale media i 2015 skulda for å ha teke i mot fleire milliardar kroner i muter av teleselskapet Vimpelcom.
Goff-Gratch-likninga
Likninga
På same måte er likninga for mettingsvassdamptrykket over is:
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Das sonst viel Heil bei deinem Volke schafft:
Der Herr segne dich und behüte dich.
Es müsse ja auf den zurücke fallen,
Der solches lässt an heilger Stätte schallen:
Landes
Landes er eit departementet sørvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Ein Danklied soll zu deinem Throne dringen
Und ihm davor ein freudig Opfer bringen:
Landes
Historie
Handlinga i romanane til forfattaren François Mauriac, som vann Nobelprisen i litteratur, var sett til Landes.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Der Herr erleuchte sein Angesicht über dich und sei dir gnädig,
Landes
Geografi
Landes er i dag ein del av regionen Aquitaine og grensar til departementa Gironde, Lot-et-Garonne, Gers og Pyrénées-Atlantiques, i tillegg til Biscayabukta og Atlanterhavet i vest. Med eit areal på over 9 000 km² er Landes det nest største departementet i den europeiske delen av Frankrike etter Gironde.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Sein Dienst, so stets am Heiligtume baut,
Landes
Geografi
Departementet er kjend for stranda Côte d'Argent, som er den lengste i Europa. Landsbyane Mimizan og Hossegor, som ligg ved stranda, trekkjer til seg mange surfarar kvart år.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Macht, dass der Herr mit Gnaden auf ihn schaut.
Landes
Økonomi
Landes har store område med strandfuruskogar, som gjev tømmer og harpiks i området. Skogane vart planta tidleg på 1800-talet for å hindre at sjøen eroderte bort det sandrike jordsmonnet.
O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34a
Tekst
Er zeichnet dich in seine Vaterhand,
Die dir soviel vom Segen zugewandt.
Der Herr erhebe sein Angesicht über dich und gebe dir Friede.
Der Herr, von dem die keuschen Flammen kamen,
Erhalte sie und spreche kräftig amen.
Kikkert
[[Fil:Porro binocular.jpg|mini|Tversnitt av ein porro-kikkert.
1 - Objektiv 2-3 - Porro-prisme 4 Okular ]] Ein kikkert eller kikert er eit optisk apparat til å sjå gjenstandar på stor avstand. Kikkerten består vanlegvis av to spegelvende symmetriske teleskop, eit for kvart auge. Biletet vert forstørra av okularet, som er linsa nærast auga.
Bakgrunnsstoff
Dvogled Jumelles
Bistritsa
Bistritsa kan vere:
Albert Speer
Berthold Konrad Hermann Albert Speer var ein tysk arkitekt, forfattar og framståande nazi-politikar i Det tredje riket. Speer var mellom anna rustningsminister i Hitler si regjering, og var ein av dei som stod nærmast Hitler privat.
Arkitekten
Speer var fødd i ein velståande familie i Mannheim i Tyskland. Han utdanna seg som arkitekt og melde seg inn i det nazistiske partiet i 1931, etter å ha høyrt Hitler tale. Han fekk deretter ein del ombyggingsoppdrag for NSDAP, og var den som hadde idéen om å bruke sterke luftvernlys for å skape imponerande lyseffektar under nazi-partiet sine store utandørs kveldsmøte. Etter maktovertakinga i 1933 vart Speer engasjert som arkitekt for Hitler etter å vist han eit teikningsutkast av ei partimøte-tribune. I 1934 fekk han nemninga «Førarens arkitekt». Den nære kontakten med Hitler personleg gjorde at han fekk ansvaret for partimøteanlegga i Nürnberg og at han vart utnemnd til «Generalbygginspektør for rikshovudstaden Berlin (Germania)». Saman med Hitler skulle han skape såkalla Germania prega av gigantiske praktbygningar. Ein planlagd kuppelbygning ville framleis ha vore verdas største bygning, dersom planane hadde vorte realiserte. Prosjektet hadde likevel ført med seg eit massivt rivingsarbeid, og Speer stod sentralt i tiltaka for å deportere jødar for å skaffe heimlause tyskarar nytt husly.
Rustingsminister
Etter utbrotet av andre verdskrigen 1. september 1939 vart Speer meir involvert i den politiske styringa av Det tredje riket. I 1941 kom han inn i den tyske riksdagen. Etter rustningsminister Fritz Todt døydde i ei flyulykke i 1942, vart Speer utnemnd til etterfylgjaren hans. Denne posisjonen var viktig, for dei neste åra opplevde krigsindustrien i Tyskland ein dramatisk produksjonsvekst som nådde toppen så seint som 1944. Det vert hevda at Speers organisasjonstalent og iherdige arbeidsinnsats, omsynslause utnytting av tvangsarbeidarar og tiltak i krigsindustrien var med på å forlenge Den andre verdskrigen med om lag eitt år. Ved krigsslutten saboterte derimot Speer langt på veg Hitler sin ordre om å øydeleggje det som var att av tysk infrastruktur, og han hevda sjølv at han hadde planar om å drepe Hitler.
Kenneth Arnold
Kenneth A. Arnold var ein amerikansk privatpilot frå Boise i Idaho i USA. Arnold gjorde den UFO-observasjonen som til vanleg vert sett på som den fyrste store i USA. Dette hende 24. juni 1947.
Major
Major (frå latin «større») er ein militær grad for offiserar på mellomnivå, vanlegvis rett over kaptein og rett under oberstløytnant.
Hodgeman Islands
Hodgeman Islands er ei gruppe småøyar som ligg nær kysten av Antarktis, 4 nautiske mil vest-sørvest for Cape De la Motte, i austlege delen av innløpet til Watt Bay. Dei vart oppdaga av Australasian Antarctic Expedition (1911–14) under Douglas Mawson, som namngav øyane etter Alfred J. Hodgeman, ein kartograf og assisterande meteorolog i ekspedisjonen.
Albert Speer
Etter krigen
Under Nürnberg-prosessen vart Speer dømd til 20 års fengsel for sin bruk av slavearbeidarar i krigsindustrien. Under rettssaka uttrykte han anger over å ha høyrt til leiinga i Det tredje riket, og han tok avstand frå brotsverka til regimet, samtidig som han nekta for å ha hatt kjennskap til dei. Denne framferda i lag med eit sjarmerande og tillitvekkjande vesen, var med på å gjere at han vart dømd mildare enn det han elles ville ha risikert. Den sovjetiske dommaren røysta likevel for å dømme han til døden. Det kan i denne samanhengen visast til at den næraste underordna til Speer, Fritz Sauckel, fekk dødsdom.