cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Filefjell
Geografi
Filefjell er delt mellom fylka Sogn og Fjordane og Oppland. I nord grenser fjella til den vestlege delen av Jotunheimen og i sør møter dei grensa til Buskerud. E16 kryssar fjellet og når det høgaste punktet ved Vardin (1013 meter over havet). Vegen følgjer ein dal gjennom fjellområdet og er på grunn av dette stundom verna mot uvêr i fjellet på vinterstid. Vegen er derfor relativt sjeldan stengd på grunn av vind og snø samanlikna med dei andre stamvegane mellom vest og aust.
Kokelv
Kokelv (nordsamisk Goavkejohka eller Jàhkovuona) er ei bygd og eit kyrkjesokn i Kvalsund-området i Hammerfest kommune, nordvest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke.
Filefjell
Geografi
På begge sider av dalen går terrenget bratt opp til platå med rullande åsar og mange innsjøar til om lag 1300 meter over havet. Den høgaste toppen i fjellområdet er Høgeloft på 1920 meter over havet.
Kokelv
Bygda ligg inst i fjorden Revsbotn. I Kokelv ligg Kokelv sjøsamiske museum, Kokelv kyrkje, reiselivsverksemda Kokelv Sjøhus og barne- og ungdomsskulen Kokelv skole. Bygda har òg eit grendehus og eit bu- og servicessenter.
Filefjell
Biologi
Plante- og dyrelivet på Filefjell er stort sett det same som i del fleste andre norske fjellområde. I hovuddalen veks bjørk og piletre opp til om lag 1200 meter over havet. Høgare oppe kan landskapet skildrast som ein tundra, og mose og forskjellige former for lyng dominerer.
Kokelv
Kokelv kyrkjesokn
Kokelv er eit kyrkjesokn i Hammerfest prosti i Den norske kyrkja. Soknet femner den nordre delen av Kvalsund kommune, medan Kvalsund sokn femner den sørlege delen.
Alyawarr
Alyawarr er eit australsk språk som vart snakka av 1 450 personar i 1996. Alyawarr blir snakka ved Sandover og Tennant creek i Nordterritoriet og Queensland i Australia. Alyawarr tilhøyrer dei pama-nyunganske språka. Det er nærast i slekt med vest-arrarnte (språkkode are), anmatyerre (amx) og kaytetye (gbb).
Språket har berre tre innfødde talord: Anyent [ʌˈɲəntʰ] for 1, atherr [ʌ'tθəɾᵉ] for 2 og irrpety [iɾ'pitʃ] for 3. For tal høgare enn dette brukte ein opphavleg irrpetyap [ir'pitʃʌp], som tyder 'nokre', akngerr [ʌk'ŋəɾᵊ], 'mange' eller akngerr innga [ʌk'ŋə in'ŋʌ], 'svært mange'. Ein har seinare teke i bruk engelske talord som lånord.
Kokelv
Kokelv kyrkjesokn
Soknet har ei kyrkje, Kokelv kyrkje frå 1960. Kyrkja blei bygd av tyske fredsvener (Aksjons soningstegn) etter andre verdskrigen. Ho blei innvigd første søndag i advent 1960, då to av dei tyske byggjarane også blei vigde der.
Geografi
Bygda ligg på 70. breiddegrad nord og 24. lengdegrad aust.
Filefjell
Biologi
Rype, hare, rev og stundom jerv og elg lever i fjellet. Filefjell har òg mange ville reinsdyr. I 1990-åra prøvde ein å starte med reindrift på Filefjell, men prosjektet vart seinare lagt ned. Delar av reinsdyrflokken vart derimot verande igjen for at han skulle blande seg med den opphavlege reinen. Innsjøane i området har bestand av aure.
Historie
Folk har nytta Filefjell sidan steinalderen. Reinsdyrjegarar grov holer i bakken for å fange dyra og desse er framleis synlege. Ein har òg funne pilspissar frå same periode.
Smedalen er den viktigaste dalen i området. Namnet kjem av ordet smed, og det er funne spor etter jernproduksjon frå jernalderen. Gravhaugar frå same periode er òg funne.
Kongevegen er namnet på ein gammal sti over Filefjell. På grunn av noko våtare og myrlendt terreng i dalbotn gjekk den gamle stien lenger opp i åsane enn den moderne asfaltvegen gjorde. Kongevegen vert i dag nytta som tursti. Vegen er kalla opp etter kong Sverre I av Noreg som reiste her med hæren sin. Vegen fekk offisiell status som hovudveg i 1791. Som vegsjef for heile Austlandet tok Peder Anker ansvar for den nye kongevegen mellom Christiania og Bergen. Dette vart den første køyrbare vegen over fjellet mellom Austlandet og Vestlandet, dagens stamveg mellom Oslo og Bergen, E16, følgjer i stor grad same trase mellom Fagernes og Lærdal. På det meste hadde vegmeister Krohn 25 soldatar og over 100 utkommanderte bønder i arbeid med den nye køyrevegen som stod ferdig i 1793.
Zjudev
Zjudev er ei øy i Kaspihavet ved munningen av Volga i Russland.
Filefjell
Historie
Før kongevegen over Filefjell var dei indre fjelltraktene nokså ukjente for byborgarane. Johannes Flintoes og Carpelans teikningar er dei første kjente bileta av det vi i dag kallar Jotunheimen. Dei viste fram «landets egentlige charateristiske skjönne Fjeld- og Alpenatur» og dei «vildeste og mest maleriske Fjeldegne» i område som var «hidtil saa lidet bekjendte Enge». Chrisopher Hansteen skreiv at han her kunne reise på oppdagingsferd med same hell som «i det indre af Afrika eller Ny-Holland» og «her i disse ophøiede og vidtløftige Ørkener throner den sande Alpenatur» i ein rapport frå 1812 hos Norges Vel.
Maristova (bygd etter ordre frå Dronning Margrete rundt 1390) og Nystuen i Vang (først nemnd i 1627, men truleg mykje eldre) var skysstasjonar for dei reisande langs vegen. Bestyrarane av desse stasjonane fekk betaling av kongen for å hjelpe dei reisande og gje dei ly. Dette varte til 1830.
Zjudev
Zjudev er lang og strekkjer seg om lag frå nord til sør langs ei smal halvøya. Mellom dei går eit 3 km smalt sund. Zjudev er 23 km lang og opp mot 5,5 km brei på det meste.
Filefjell
Historie
I Smedalen har det vore, og framleis er, meieridrift om sommaren. Geiter, kyr og sauer beitar på dei rike fjellengene og geitost vert framleis seld enkelte stader.
Midt i Smedalen, ved Kyrkjestølen, ligg St. Thomas-kyrkja. Ein meiner at denne vart bygd på eit heidensk tempel. Staden var ein møteplass for folk frå Sogn, Valdres og Hallingdal, som møtte kvarandre for å utføre Blót på midtsommaren og for handel. Då kristendomen kom vart hoven bygd om til ei kyrkje, men tradisjonane endra seg lite. Ein veit lite om dette før kyrkja vart bygd om på 1600-talet.
Zjudev
Administrativt høyrer øya til Astrakhan oblast.
Filefjell
Historie
Folk byrja å tru at kyrkja hadde lækjande evner og at syndarar kunne verte tilgjevne her. Mange reiste derfor til kyrkja for messe den 2. juli. Men hovudattraksjonen var marknaden, der sild og andre varer frå sjøen vart byta mot innlandsvarer som pels. Hestehandel var òg ein del av marknaden. Drikking, slossing, speling, valdtekter og mord var ikkje uvanleg på desse marknadane. Det er sagt då konene pakka sekken til mennene sine, så pakka dei òg likskjorta deira. I 1808 var prestane gått så lei av denne aktiviteten at dei kravde kyrkja riven ned og at marknaden vart nedlagd. Ei moderne kyrkje vart reist på same stad i 1971.
Turisme
Filefjell vert i dag hovudsakleg nytta til fritidsaktivitetar. Fiske, jakt, turar og skigåing er populært her. Mange hytter har vorte bygd dei siste 30 åra. Fleire hotell vert nytta av turistar som kjem hit for å gå på ski i fjellet eller for å nytte skianlegget som ligg her.
Veikko Antero Koskenniemi
Veikko Antero Koskenniemi var ein finsk forfattar fødd i Uleåborg. Han var i si tid ein av Finlands mest populære forfattarar. I 1921 vart han professor i litteraturhistorie i Åbo. I 1948 kom han med i det finske akademiet. Koskenniemi er Mellom anna kjend for diktet han skreiv til Jean Sibelius' Finlandia. Han var påverka av Goethe og Runeberg.
Asteroiden 1697 Koskenniemi (1940 RM) er kalla opp etter Koskenniemi.
Radbuza
Radbuza (tysk Radbusa) er ei 112 km lang elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Mže frå høgre. Ho har sitt utspring ved foten av Lysá hora (869 moh) nær landsbyen Závist ved Domažlice. Ho renn gjennom landsbyane Rybník, Smolov, Bělá nad Radbuzou, Horšovský Týn, Staňkov, Holýšov, Stod, Chotěšov, Zbůch and Dobřany før ho munnar ut i elva Mže i Plzeň. Dei største sideelvane hennar er Zubřina, Merklinka og Úhlava, og ho har eit nedslagsfelt 2 179 km².
Nærgrottene
Nærgrottene eller St. Anton-grotta (ukrainsk Ближні печери, Blyzjni petsjery}}; russisk Ближние пещеры, Blizjnije pestsjery) er historiske grotter og eit nettverk av tunnelar i grotteklosteret Kiev Petsjersk Lavra frå mellomalderen i Kiev, hovudstaden i Ukraina. Nærgrottene har ei samla lengd på 383 meter og er 5 til 20 meter djup.
Nærgrottene består av undergrunnskyrkja St. Anton, Kyrkja for entrèen til Guds mor i Tempelet og St. Varlaam-kyrkja. Grottene har òg totalt 79 gravkammer, mellom anna Nestor krønikaren, ikonkunstnaren Alipy og Grigorij, doktoren Agapit, den heilage martyren Kuksja, samt leivningane til den episke helten Ilja Muromets. Under utforskinga av leivningane vart det funnen ut at Ilja Muromets vart stukken i hel I følgje ei segn skal ein engel ha transportert han til staden der han skal ha døydde i Lavra-grottene.
Herðubreið
Herðubreið er ein vulkan nordaust på Island. Han ligg på Det islandske høglandet i midten av ein steinørkenen Óðáðahraun og ikkje langt frå Askja, ein annan kjend vulkan. Ørkenen er ei stor lavaslette danna etter utbrot frå vulkanen Trölladyngja. Herðubreið låg opphavleg under Vatnajökull, som var mykje større under den siste istida.
Fjellet har svært bratte og ustabile sider, så det var først i 1908 at klatrarar første gong tok seg til toppen.
Føre fjellet ligg oasen Herðubreiðarlindir med ein campingplass og turstiar. Tidlegare heldt folk som var støtt ut frå det islandske samfunnet til her.
Sázava
Sázava er ei elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Moldau frå høgre. Ho har ei lengd på 218 km og eit nedslagsfelt på 4 350 km². Sázava har sitt utspring i frå vatnet Velké Dářko i kommunen Davle sør for Praha.
Caymanøyane
Caymanøyane, engelsk Cayman Islands, er ei øygruppe i Karibia som utgjer eit britisk oversjøisk territorium. Øyane ligg om lag 240 km sør for Cuba og 290 km nordvest for Jamaica. Øygruppa består av øyane Grand Cayman, Cayman Brac og Little Cayman. Hovudstaden er George Town.
Første europear på øyane var Christopher Columbus i 1503. Frå 1670 til 1962 var dei ein del av den britiske kolonien Jamaica. Då Jamaica vart sjølvstendig i 1962 vart Caymanøyane skilde ut og gjort til eit britisk oversjøisk territorium. Øyane er no kjende som eit internasjonalt finanssentrum og skatteparadis.
Store kattedyr
Store kattedyr er ei norsk samlekjenning for artar i slekta Panthera, som høyrer til kattedyrfamilien. Slekta tel per i dag 5 artar, men ofte reknar ein òg geparden (Acionyx jubatus) og treleoparden (Neofelis nebulosa) med i gruppa.
Uniforum
Uniforum har vorte redigert etter Redaktørplakaten og Vær Varsom-plakaten sidan april 2005.
Nedlegging av papiravisa
På grunn av manglande ressursar til å trykkja og distribuera papiravisa, vedtok styret i Uniforum 17. mars 2011 at papiravisa skulle leggjast ned frå august 2011. I juni same år bad Universitetsstyret om at Uniforums styre skulle handsama saka på nytt, og i september gjekk styret for Uniforum inn for å gjere om vedtaket blant anna på grunnlag av at papirutgåva hadde fleire lesarar enn nettutgåva. I januar 2012 vart papiravisa gjeninnført etter at Universitetsstyret gav avisa ei ekstraordinær løyving på 250 000 kroner.
27. september 2016 stemde styret i Uniforum på nytt for å leggja ned papiravisa for å spara pengar på trykking og distribusjon og styrke nettredaksjonen. Siste utgåve av papiravisa vart utgjeven 15. desember 2016.
BBC Lifestyle
BBC Lifestyle er ein verdsfemnande fjernsynskanal frå BBC som sender inspirasjon for heim, mat, familie og livet. Kanalen er tilgjengeleg somme stader via satellitt og IPTV, og er eigd av BBC Worldwide. I Noreg blei kanalen avvikla 7. januar 2016.
Larsmo
Larsmo (finsk Luoto) er ein kommune i landskapet Österbotten i Finland. Kommunen har ein folkesetnad på 4 409 og eit areal på 170 km², der 138,7 km² er land. Larsmo grensar til kommunane Jakobstad, Pedersöre, Kronoby og Karleby.
Hannibal Sehested
Hannibal Sehested i Paris) var statthaldar i Noreg og rigsskatmester i Danmark (tilsvarande finansminister).
Larsmo
Larsmo er ein einspråkleg svensk kommune – svensk er morsmål for 92,8 % av folkesetnaden.
Hannibal Sehested
Sehested gifta seg med dottera til kong Kristian IV av Danmark-Noreg og Kirsten Munk, Christiane, den 6. november 1642. Allereie i 1636 vart han forlova med den då ti år gamle kongsdottera. Han gifta seg med henne kort tid etter utnemninga si til statthaldar i Noreg i 1642.
Larsmo
Larsmo består av over 360 øyar, der Larsmo og Eugmo er dei største. Disse er forbunde med Karleby i nord og Jakobstad i sør via de sju broarnas väg. Båtbyggeri er ein viktig næringsveg i kommunen. Her finst blant anna Baltic Yachts som byggjer seglbåtar i karbonfiber, og Bella boats som byggjer motorbåtar i glasfiber.
Hannibal Sehested
Sehested var ein gåverik «renessanseperson», dristig og maktlysten som politikar. Samstundes syrgde han for å skaffa seg pengar og status. Han fekk mest innverknad i Noreg. I fredstid gjorde han stort organisatorisk arbeid for å fremja næringslivet og forbetra styringsverket. Mellom anna er Sehested rekna som grunnleggjar av eit norsk postvesen. Den 16. januar 1647 oppretta han faste postruter sør i Noreg.
Han prøvde å skaffa Noreg og dermed seg sjølv mest mogleg fridom i høve til Danmark. Svigerfar hans, kongen, gjekk med på mykje av dette. Sehested fekk motstand frå svogeren Corfitz Ulfeldt og det danske Riksrådet.
Kerling
Kerling (Kjerring på norsk) er det høgaste fjellet i Eyjafjörður nord på Island med ei høgd på 1 538 meter over havet.
Det består hovudsakleg av basaltisk stein, men den øvste delen av rhyolitt, som strekkjer seg til fjellet Súlur i nærleiken og heilt til foten av Vindheimajökull nord for dalen Glerá.
Fjellet er enkelt å nå toppen av og gjev ei flott panoramautsikt på fine dagar.
Abraham Gottlob Werner
Abraham Gottlob Werner var ein tysk mineralog og geolog som vert rekna som grunnleggjaren av geognosien og neptunismen.
Frå 1775 arbeidde Werner som inspektør, lærar og tilslutt professor i mineralogi ved bergakademiet i Freiberg. Av dei meir kjende studentane hans var Alexander von Humboldt, Leopold von Buch og Robert Jameson. Nordmannen Jens Esmark var òg student hos Werner i Freiberg.
Sør-Varanger kommune
Sør-Varanger er ein kommune som ligg nordaust i Troms og Finnmark fylke. Kommunen grensar i vest til Nesseby kommune, i aust til Petsjenga i Russland og i sør til Enare i Finland.
Geografi
Klimaet er subarktisk, eit tørt innlandsklima prega av kalde vintrar og relativt varme somrar.
Kommunesenteret ligg på Kirkenes, der det bur om lag 3 500 ibuarar. Kirkenes er ein av dei største byane i Finnmark, og er vendepunkt for Hurtigruta og E6. I kommunen er det òg mellomriksveg til Russland og Finland, med tollstader på Storskog (Russland) og Neiden (Finland). Kommunen har eigen flyplass med direkteflygingar til Oslo (Gardermoen), og elles til flyplassar i Finnmark og Troms.
Tettstader i kommunen
Andre stader i Sør-Varanger er Bugøyfjord, Bugøynes, Hesseng, Jarfjord, Neiden, Sandnes, Skogfoss og Svanvik.
Folketalsutvikling
Sør-Varanger var den største kommunen i Finnmark i folketal fram til 1967, då Alta kommune vart større.
Folketalsutvikling for Sør-Varanger kommune frå 1920:
Næringsliv
Kommunen vart bygd opp kring gruveselskapet Sydvaranger AS, som dreiv jernmalmgruvene i Bjørnevatn i perioden 1906-1996.
Kirkenes ligg strategisk plassert sentralt i Barentsregionen, og er i dag eit viktig knutepunkt i utviklinga av næringssamarbeid med Nordvest-Russland. Dei viktigaste næringane på Kirkenes er hamnerelaterte verksemder (skipsreparasjon, service) og ulike verksemder retta mot Nordvest-Russland. Andre viktige næringar i Sør-Varanger er handel, reiseliv, sjukehusdrift, jordbruk, reindrift og kommunal verksemd.
Frédéric Chopin
Biografi
Med fransk far og polsk mor vart han fødd i Żelazowa Woła nær Warszawa i Polen, og starta den musikalske utdanninga si i 1816. Han komponerte sitt første verk i 1817 og heldt sin første offentlege konsert i 1818. Han studerte musikk først hos Joseph Elsner og etter 1826 ved musikkakademiet i Warszawa. Han var først og fremst klassisk utdanna, med vekt på Bach, Mozart og Haydn. På grunn av dei svært begrensa tilhøva i Warszawa, drog han som tjueåring til Wien for å skape seg ei karriere, men den austerrikske hovudstaden hadde nok av talentfulle pianistar, og han vart ikkje lagt særleg merke til. Deretter drog han til Paris, der han vart verande resten av livet.
Sør-Varanger kommune
Næringsliv
Før gruvene i Bjørnevatn vart starta, var Sør-Varanger fyrst og fremst eit samfunn basert på reindrift og fiske, med i hovudsak aust- og nordsamisk og finsk folkesetnad. Etter at gruvene vart opna vart det auka norsk busetnad, og som ei fylgje av den norske bureisingspolitikken vart Pasvikdalen forvandla frå eit område dominert av tradisjonell samisk og finsk næringsverksemd til eit jordbruksområde der norske bønder vart prioriterte av det statlege jordsalsstyret. Russland har eit generalkonsulat på Kirkenes, og fleire land har honorære konsular i byen.
Frédéric Chopin
Biografi
Blant Frédéric Chopins venner var Franz Liszt, Vincenzo Bellini (som han er gravlagd ved sida av Père Lachaise) og Eugène Delacroix. Han var også ein venn av komponistane Hector Berlioz og Robert Schumann. Chopin var ikkje tilhengar av deira musikk, men dediserte nokre av sine komposisjonar til dei.
Sør-Varanger kommune
Styresmakter
Ordføraren i 2018 er Rune Rafaelsen.
Frédéric Chopin
Biografi
For å minnast Frédéric Chopin vert det kvart fjerde år heldt ein internasjonal pianokonkurranse i Warszawa.
Sør-Varanger kommune
Venskapsbyar
Sør-Varanger har tre venskapskommunar: Enare (Finland), Petsjenga (Russland) og Severomorsk (Russland). Samarbeidet med Petsjenga har vart i over 20 år, og er særleg utvikla på kultursektoren.
Frédéric Chopin
Chopin og George Sand
Chopins kanskje mest kjende vennskap var med forfattarinna George Sand, eit forhold som varte i ti år, til dei vart samde om å skilje lag da Chopins sjukdom vart verre. Ein nemneverdig episode i deira liv saman var ein turbulent og miserabel vinter på Mallorca, kor dei var det meste av tida i uoppvarma hytter. Desperasjonen frå denne tida kan sporast i dei 24 preludia (op. 28), som Chopin skreiv mesteparten av tida på Mallorca. Klimaet fekk ein så alvorleg innverknad på Chopins helse (han leid av ein kronisk lungesjukdom) at han og George Sand var nøydde til å dra attende til Paris for å berge livet hans. Han overlevde, men vart aldri heilt frisk att etter dette opphaldet.
Elvis (NBC TV Special)
Innhald
Før filminga av fjernsynsprogrammet i jula 1968, vart det gjeve ut eit filmmusikkalbum før sendinga den 3. desember vart filma. Fleire av dei første kontraktspunkta vart fjerna av Presley og programprodusenten Steve Binder, mellom anna det mot å ha eit live publikum i studio, men albumprodusenten Bones Howe klarte ikkje å få tak i skikkeleg opptaksutstyr, og fekk lyden frå mikrofonar med berre enkle kanalar frå videokameraa. Albumet vart derfor berre gjeve ut i mono, på ei stund då plateindustrien hadde gått over til stereo for både album og singlar.
I motsetnad til rutinearbeidet med filmmusikkinnspelingane tidlegare på 60-talet, var Presley denne gongen genuint begeistra for dette prosjektet. For albumet presenterte det musikalske formatet Presley i tre forskjellige settingar: produksjonsnummera bestod av medleyar av songane hans; eit uformelt lite band med medleyar føre eit live publikum, og to originale songar med Presley akkompagnert av eit orkester føre eit live publikum. Dei to balladane frå albumet vart gjevne ut på singel. «If I Can Dream» kom ut tidlegare i månaden, der B-sida var ein song frå filmen hans som gjekk på kino på den tida, Live a Little, Love a Little. Singelen nådde 12. plassen på Billboard Hot 100, den høgaste listeplasseringa hans for ein singel sidan 1965. «Memories» vart gjeven ut to månader etter sendinga, med B-sida frå den neste filmen hans, Charro!. Sidan albumet nådde topp 10 på albumlista etter at det førre albumet berre hadde klart 82. plassen, var dette albumet med på å gje nytt liv til platekarrieren hans, på ei tid då karrieren nesten var over.
Frédéric Chopin
Musikk
Musikken hans høyrer heilt klart til i romantikken i den klassiske musikken, men Chopin likte ikkje omgrepet og ville ikkje assosierast med det.
Elvis (NBC TV Special)
Innhald
Det vart spelt inn fleire timar med ekstra musikk for sendinga, og dette har blitt gjeve ut i mange forskjellige format opp gjennom åra. Den 27. august 1991 gav RCA ut ein utvida versjon av sendinga for CD, inkludert ukorta versjonar av medleyane i fleire tilfelle. To utvida CD-utgåver kom i 1998, Memories: The '68 Comeback Special med meir utstrekte versjonar av produksjons- og orkesternummera, i lag med ein komplett show med det uformelle, vesle bandet den 27. juni, og «Tiger Man». Den 5. august 2008 gav Legacy ut eit samlealbum med fire plater med alle innspelingane gjort for sendinga.
Frédéric Chopin
Musikk
Alle stykka hans, utan unntak, inkluderer piano. Dei fleste av desse er skrivne for solo piano, men det er også eit mindre tal verk for andre instrument og song.
Elvis (NBC TV Special)
Medverkande
20-23. og 29. juni 1968
27. juni 1968
Lund kyrkje i Namsos
Lund kyrkje, tidlegare Lund kapell, er ei langkyrkje frå 1965 i Namsos kommune i Trøndelag fylke. Ho står i bygda Lund på sørsida av Foldafjorden. Kyrkja har sitjeplassar til 105 personar.
Kyrkja ligg i Fosnes kyrkjesokn i Namdal prosti, ho låg i Nærøy prosti fram til 1. juli 2015 da det vart lagt ned og slått saman med Namdal.
Høgaste fjella i Hemnes
Høgste fjelltoppane i Hemnes med ein primærfaktor på minst 50 meter.
810 Atossa
810 Atossa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. september 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
811 Nauheima
811 Nauheima er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. september 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Læringsstrategi
Læringsstrategi er dei metodane ein innlærar nyttar for å læra. Strategiane tek form gjennom ein kvar tanke, åtferd eller handling som fører fram til ny kunnskap.
Døme på læringsstrategiar kan vera at innlæraren nyttar repetisjonsteknikkar, organiserer kunnskap i eit tankekart og trekkjer samanlikningar mellom gammal og ny informasjon.
Epidemi
Epidemi er eit utbrot av ein smittsam sjukdom som raskt fører til mange sjukdomstilfelle i ei befolkning. Epidemi viser eigentleg berre til slike sjukdommar blant menneske; tilsvarande hending for dyr heiter epizooti. Ein epidemi som spreier seg over store delar av verda vert kalla ein pandemi. Ein epidemi som derimot spreier seg innanfor eit avgrensa område eller befolkning vert kalla ein endemi.
I Danmark vert det rekna som ein epidemi dersom talet på nye tilfelle av ein sjukdom vert dobla på ei veke. Ved ein epidemi er det vanleg at styresmaktene nyttar eigne lover og reglar for å førebygge og kjempe mot sjukdomen.
Sjukdomar som kan føre til epidemiar
Nokre forskarar meiner at fedme bør reknast som ein epidemi i den vestlege verda i dag.
DS «Vøringen» (1861)
DS «Vøringen» var eit norsk dampskip og det første skipet i fast rute frå Bergen til Sunnhordland og Hardanger på midten av 1800-talet.
Historie
«Vøringen» vart bygt i Hull og levert til skipsbyggeri og reiarlag Brunchorst & Dekke i Bergen i mai 1861. Det skulle gå ruta Bergen til Odda utan statsstøtte, eit resultat av Stortinget si avgjersle på 1850-talet om å privatisere kystrutene. Amtmannen for Søndre Bergenhus amt hadde då kontakta Dekke for å få dekt ruta Bergen, innover Hardangerfjorden, til Odda. Første tur gjekk 27. juni 1861 med Johan Jepsen som kaptein og Helge Aga (seinare DS «Hardangeren») bak rattet. Det gjekk ein gong i veka på sommaren og annakvar veke på vinteren. Om sommaren tok ein rundtur to døger og åtte timar med overnatting i Eide og Terøy, sju timar kvar stad. Sidan det mangla fyr og sjømerke tok vinterruta tre døger og 11 timar. Ho låg då i ro i 12 timar frå femtida på ettermiddagen til femtida om morgonen i Bakka i Kvinnherad begge vegar og i Odda.
Første sommaren gjekk ikkje ruta til Ulvik og Eidfjord, noko som den lokale folkesetnaden reagerte sterkt på. Vøringsfossen, som båten er kalla opp etter, ligg til dømes i Eidfjord og det var snakk om å boikotte båten. Sommaren 1862 vart ruta utvida med stopp i både Ulvik og Eidfjord og i juli same året vart ruta utvida til to turar i veka, den eine med Ulvik og den andre med Odda som endepunkt. Denne ekstraruta hadde òg ein tur innom Maurangerfjorden av omsyn til fotturistar over Folgefonna.
Etter kvart kom det to konkurrentar, DS «Bjørnen» (1865) og DS «Vikingen» (1865), men alt frå starten av kan det verka som det var samarbeid mellom «Vikingen» og «Vøringen». Våren 1867 opna «Vikingen» ei ny rute Bergen-Stavanger-Hardanger-Stavanger-Bergen. Denne gjekk ein gang i veka og korresponderte med «Vøringen» i Terøy og Sunde til og frå Hardanger. Konkurransen med «Bjørnen» gjorde derimot at «Vøringen» byrja å gå i ruta Bergen-Hardanger kvar veke gjennom heile året frå sommaren 1867. I november 1867 lyste staten ut nye anbod på ruta Bergen-Hardanger. «Vøringen» og «Vikingen» gjekk saman om å søkje og konkurrerte med Stavangerske Dampskibsselskab, som hadde bygd DS «Stavanger». Truleg på grunn av røynslene i 1867 fekk «Vøringen» og «Vikingen» ruta, men trass i det nære samarbeidet hadde dei kvar sine ekspeditørar i Bergen.
I 1868 skipa Helge Aga Interessentskabet Hardangeren som fekk bygd DS «Hardangeren» i 1869. I 1871 starta ein Det Søndhordlandske Dampskibsselskab som tok over mykje av kystrutene der omkring. Siste tur for «Vøringen» på denne ruta var i mars 1869 og gjekk i fart til Indre Sunnhordland to ganger i veka i staden.
Fra 1903 til 1923 var det registrert hos Arendals Dampskibsselskab som kystruteskip (ei tid den såkalla «Breviksruta»), inntil det vart opphogd i Arendal i 1923.
Fylkesveg 206 i Hordaland
Fylkesveg 206 i Hordaland går mellom Døsjøskiftet og Lie i Fjell kommune. Vegen er 6,6 km lang.
Jean Sibelius
Johan Sibelius voks opp i ein finlandssvensk familie i Tavastehus i Finland, som då var eit russisk storhertugdøme. Familien bestemte seg for å sende Jean til ein finskspråkleg skule. Dette meiner ein var eit uttrykk for den finske nasjonalismen, som skulle bli viktig for Sibelius' kunstnariske produksjon.
Komposisjonane han er mest kjend for er Finlandia, Valse Triste, fiolinkonserten, Kareliasuiten, Tuonela-svana, fleire verk som var inspirerte av Kalevala og sju nummererte symfoniar.
Johnny Gray
Johnny Gray er ein tidlegare USA-amerikansk 800-meterløpar frå Los Angeles. Ein av hans største prestasjonar var då han sette USA-amerikansk rekord på distansen med tida 1,42.60 i Koblenz, 1985.
Johnny Gray deltok på 800 meter i sitt fyrste OL under sommar-OL 1984 i heimbyen Los Angeles. Han enda her på ein sjuandeplass, men forbetra resultatet til ein femteplass til sommar-OL 1988 i Seoul. I sommar-OL 1992 tok han bronse på 800 meter på tida 1,43.97. Dette vart hans fyrste og einaste OL-medalje, men han deltok også under sommar-OL 1996 i Atlanta.
Fuge
Ein fuge er eit kontrapunktisk musikkstykke i minst to uavhengige stemmer. Stykket tek til ved at ei av stemmane speler eit kort tema åleine. Så tek ei annan stemme opp temaet, medan den første speler eit kontrapunktisk akkompagnement. På same vis kan fleire stemmar koma inn, ei etter ei, og fugen utviklar seg ved at alle stemmene tek opp materialet på ulikt vis.
Johnny Gray
Johnny Gray vann også Bislett-medaljen i 1997 for store idrettsbragder på Bislett stadion.
Ouverture
Ouverture (fransk for 'opning' eller 'forspel') er eit musikkstykke som vanlegvis er skrive som eit orkesterforspel til ein opera, skodespel eller anna dramatisk verk. Ouverturen består ofte av sitat frå resten av musikken i operaen, musikalen eller skodespelet (eit døme er ouverturen til Elverhøi av Kuhlau). Men ein del ouverturar er tematisk heilt frittståande, som Mozart sin ouverture til Figaros bryllup og Rossini sin til Barbereren i Sevilla. Ein del ouverturar er også skrivne som sjølvstendige verk, som 1812-ouverturen til Tsjajkovskij.
Kirkens Nødhjelp
Kirkens Nødhjelp er ein friviljug, felleskyrkjeleg hjelpeorganisasjon. Organisasjonen jobbar med katastrofehjelp, langsiktig utviklingsarbeid og med å påverke haldningar og politiske beslutningar. Kirkens Nødhjelp er medlem av det internasjonale nettverket «Action of Churches Together» (ACT).
Organisasjonen støttar prosjekt i rundt 70 land, og har eigne kontor i 25 av desse. Dei tematiske prioriteringane til organisasjonen er hiv/aids, vatn, kjønnsbasert vald, fred og forsoning, godt styresett og klimaendringar. Organisasjonen får økonomisk støtte frå private gjevarar, Norad og frå Utanriksdepartementet.
Kirkens Nødhjelp si ungdomsrørsle heiter Changemaker, og den jobbar for å endre dei strukturelle årsakene til urettvise og fattigdom. Kirkens Nødhjelp sitt utvekslingsprogram for ungdom heiter Communication for Change.
Generalsekretær er Lisa Sivertsen. I april 2019 tek Dagfinn Høybråten over som generalsekretær.
Leiar av organisasjonen sitt styre er Kjetil Aano.
Historie
I oktober 1947 vedtok Menighetspleiernes Landsforbund å samle inn pengar og forsyningar til folk som leid naud i Tyskland. Ikkje lenge etter vart organisasjonen Kirkens Nødhjelp stifta.
I 1961 vart det etablert eit arbeid i Abakaliki i Nigeria, der behovet var stort etter Biafra-krisen i regionen. Dette var det første langsiktige utviklingsprosjektet i regi av Kirkens Nødhjelp. Tidlegare hadde organisasjonen jobba med katastrofehjelp.
Iwo Jima
Øya har ei flatevidd på om lag 21 km². Det 166 meter høge Suribachi-fjellet (òg kalla Suribachiyama), ein gamal sovande vulkan, dominerer øya.
Militærbase
Den japanske marina driv i dag ei flybase på øya. Flyplassen vert nytta av det japanske luftforsvaret og militære frå USA.
Thaya
Thaya (tsjekkisk Dyje) er ei elv i Sentral-Europa, og ei av sideelvane til Morava. Ho er om lag 285 km lang og snor seg frå vest til aust i grenseområdet mellom Niederösterreich i Austerrike og Sør-Mähren i Tsjekkia, men følgjer ikkje grensa heilt nøyaktig. Ho har sitt utspring frå to mindre elvar, kalla Tyske Thaya og Mähriske Thaya, i nærleiken av Raabs. Namnet tyder «kraftlaus».
Det tsjekkiske namnet på elva er kalla opp etter den little landsbyen Dyje i Znojmo i Tsjekkia.
Byar og landsbyar ved Thaya:
William Sigei
William Sigei er ein tidlegare langdistanseløpar frå Kenya.
William Sigei vann VM i terrengløp både i 1993 og i 1994. I 1994 sette han ny verdsrekord på 10 000 meter på tida 26,52,23 på Bislett stadion i Oslo. For denne prestasjonen fekk han Bislett-medaljen. Rekorden hans heldt til 1995, då Haile Gebrselassie slo han. Dagens verdsrekordhaldar på 10 000 meter er Kenenisa Bekele frå Etiopia.
Mo kyrkje i Nordhordland
Mo kyrkje står i kommunesenteret Mo i Modalen kommune i Vestland fylke, og er ei langkyrkje bygd 1882–83.
Arkitekt for bygget var Johannes Øvsthus frå Hosanger.
Det har vore kyrkje på Mo sidan mellomalderen. Det tidlegaste ein finn Mo-kyrkja nemnd i kjeldene er i Bergen kalvskinn frå kring 1350. Mellomalderkyrkja har mest truleg vore ei stavkyrkje. Ho vart avløyst av ei lafta kyrkje i 1593. Den lafta kyrkja vart riven då dagens kyrkje var ferdigbygd 1883, og ho stod like nordom den noverande kyrkja.
812 Adele
812 Adele er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. september 1915 av Sergej Beljavskij ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Olav Sande
Olav Øysteinson Sande var ein skulemann, folkemusikk- og folkeminnesamlar og komponist frå Kyrkjebø, i dag Høyanger i Sogn.
Sande tok lærareksamen i 1871 og var lærar i Leikanger i Sogn frå 1873. I åra framover var han ein leiande i det frilynde ungdomarbeidet i Sogn. Han tok til å samle folkeminne og gav ut to samlingar med segner frå Sogn, 1887 og 1892. I 1895 gav han ut Bibelsoga fyr folkeskulen. Han skreiv også dikt og forteljingar.
Sande døydde i Bergen.
813 Baumeia
813 Baumeia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. november 1915 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Alexandre Brongniart
Alexandre Théophile Brongniart var ein fransk kjemikar, mineralog og zoolog som samarbeidde med Georges Cuvier i eit studium av geologien i regionane kring Paris.
Familie og virke
Han var sonen til arkitekten Alexandre-Théodore Brongniart og faren til botanisten Adolphe-Théodore Brongniart.
Han vart fødd i Paris og vart instruktør for École de Mines (ein gruvedriftsskule) i Paris og direktør over porselensfabrikken i Sèvres. Han introduserte eit nytt system for klassifisering av reptilar og skreiv om mineralogi. Han laga òg ein stor studie av trilobittar og gjorde pionerarbeid til stratigrafi ved utviklinga av fossilkjenneteikn.
Han var også grunnleggjaren av det franske nasjonalmuseet for keramikk (Le musée national de Céramique), etter å ha vore direktør ved fleire porselensfabrikkar frå 1800 til 1847.
Foton
Fotonet eller lyskvant er ein elementærpartikkel, eit kvantum i det elektromagnetiske feltet og «grunnelementet» i lys og alle andre former for elektromagnetisk stråling. Det er òg kraftberar for den elektromagnetiske krafta. Fotonet flyttar seg med lysfarten og har i følgje relativitetsteorien derfor ikkje noko kvilemasse. Dermed vert effekten av den elektromagnetiske krafta lett synleg på både mikroskopisk og makroskopisk nivå. Dette gjer at ho er ei fundamentalkraft som verkar over lange avstandar. Som alle elementærpartiklar vert fotonet styrt av kvantemekanikk og har eigenskapar både som ei bølgje og som ein partikkel. Til dømes kan eit enkelt foton brytast av ei linse eller syne bølgjeinterferens, men samstundes fungere som ein partikkel som har ein endeleg, målbar kvantitativ masse.
Det moderne omgrepet om foton vart utvikla gradvis av Albert Einstein i 1905 då han forklarte den fotoelektrisk effekten ved å la lyset få partikkeleigenskapar då dei eksperimentelle observasjonane ikkje høvde med den klassiske bølgjemodellen for lys. Særleg klargjorde fotonmodellen korleis lysenergien var avhengig av frekvensen, og forklarte korleis materie og stråling kunne vere i termisk likevekt. Han klargjorde òg avvikande observasjonar, som eigenskapane til svartlekamstråling, som andre fysikarar, mest kjend Max Planck, hadde prøvd å forklare ved å nytte delvis klassiske modellar, der lyset framleis vert skildra av Maxwell-likningane, men der materien sender ut og absorberer lys som kvantar. Sjølv om desse delvise klassiske modellane medverka til utviklinga av kvantemekanikk, beviste vidare eksperimentering hypotesen til Einstein om at lyset sjølv er kvantifisert. Desse kvantuma til lys er fotona.
I den moderne standardmodellen i partikkelfysikk er fotona skildra som ein nødvendig konsekvens av at fysiske lover har ein viss symmetri i kvart punkt i romtida. Dei vesentlege eigenskapane til foton, som lading, masse og spinn, vert avgjort av eigenskapane i denne gaugesymmetrien.
Foton-omgrepet har ført til store framsteg i eksperimentell og teoretisk fysikk, som laserar, Bose–Einstein-kondensasjon, kvantefeltteori og probabilistisk tolking av kvantemekanikk. Det har vorte nytta innan fotokjemi, høgoppløyseleg mikroskopi og målingar av molekylavstandar. I nyare tid er foton studert innan emne som kvantedatamaskinar og for sofistikert bruk innan optisk kommunikasjon som kvantekryptografi.
Riksveg 83
Riksveg 83 (Rv83) går mellom Harstad og Tjeldsund bru. Vegen går frå Harstad langs Vågsfjorden og Tjeldsundet til Leikvikhamn ved Tjeldsundbrua.
Vegen gjekk tidlegare frå Langvassbukt i Kvæfjord, strekninga mellom Langvassbukt og Harstad vart omklassifisert til fylkesveg frå 1. januar 2010, sjå fylkesveg 83.
Östermark
Östermark er eit sentrum for. Det kommunale utdanningssenteret TEAK er det største i Norden innan utdanning for møbelproduksjon.
Sara Nordenstam
Sara Nordenstam er ein norsk symjar fødd  i Lycksele i Sverige.
Sara Nordenstam flytta med familien til Noreg då ho var ti år, og fekk sidan norsk statsborgarskap. I Aftenposten 16.8.08 skriv Mette Bugge at ho vart norsk statsborgar i 1994, i same artikkel står det med NTB, Olympiatoppen, som kjelde at ho vart norsk statsborgar for fire år sidan (dvs. i 2004). Ho tevlar for Lambertseter Svømmeklubb der ho òg har ein administrativ jobb. Nordenstam har studert i USA i fire år, med faga reklame og marknadsføring. Ho har to bachelorgradar. Ho er busett på Lambertseter, Oslo, og er ugift.
Coll
Coll (skotsk-gælisk Cola ) er ei lita øy vest for Mull i Indre Hebridane i Skottland. Coll er mest kjend for sandstrendene som dannar store sanddyner, åkerriksene og for Breachacha Castle.
Geografi
Coll er om lag 13 km lang og 3 km brei og rundt 150-200 innbyggjarar. Det høgaste punktet på øya er Ben Hogh sørvest på øya med ei høgd på 104 meter over havet. Den største landsbyen på øya er Arinagour. Andre landsbyar er Acha, Arileod, Arnabost, Ballyhaugh, Bousd, Clabhach, Crossapol, Totronald og Uig.
Det er berre to hovudvegar på Coll. Om lag 1 km sør for Arinagour ligg ein ferjekai med ferjesamband til Oban og Tiree. Flyplassen på øya ligg mellom Uig Arileod.
Historie
Coll var heimstad for ein av greinene i Maclean-klanen i 500 år, og det var ikkje alltid ei fredleg tid. I 1590 vart Maclean-familien frå Duart invadert av slektningane sine på Coll, då dei ville ta over øya. Det vart utkjempa eit slag ved Breachacha Castle der Coll-klanen vart slått av Duart-klanen. Maclean-familien på Coll fekk halde på baroniet sitt og Breachacha Castle fram til 1848 då Alexander Maclean frå Coll flytte til Natal i Sør-Afrika, der han døydde ugift. Breachacha Castle på sørsida av øya er frå 1400-talet.
Folketalet på Coll var tidlegare mykje høgare. Seint på 1700-talet var det kring 1000 innbyggjarar på øya, som levde av jordbruk og fiske. Under Highland clearances i 1830- og 1840-åra, då mange innbyggjarar på Hebridane vart tvangsflytta, flytta mange av dei til Australia, Canada eller Sør-Afrika.
Dyreliv
Det er eit stort RSPB-reservat på vestsida av øya. Ein av hovudattraksjonar er den sjeldne åkerriksen
Pedersöre
Pedersöre (finsk Pedersören kunta) er ein kommune i landskapet Österbotten i Finland. Kommunen har ein folkesetnad på 10 406 og eit areal på 824 km², der 790 km² er land. Pedersöre grensar til kommunane Nykarleby, Kauhava, Evijärvi, Kronoby, Larsmo og Jakobstad.
Pedersöre er ein tospråkleg kommune med svensk som majoritetsspråk (90 %) og finsk som minoritetsspråk (9 %).
Kommunesenteret ligg i Bennäs, men den største tettstaden er Kållby. Pedersöre er eit av dei eldste sokna i Österbotten. Byen Jakobstad, som vart grunnlagt på område til Pedersöre i 1652, har det finske namnet sitt Pietarsaari etter Pedersöre. Pedersöre kyrkje, soknekyrkja som vart bygd på 1300-talet eller seinast 1400-talet, ligg i det som i dag er nabokommunen Jakobstad.
The Who
The Who er eit engelsk rockeband som vart starta i 1964. Besetninga bestod av gitarist Pete Townshend, vokalist Roger Daltrey, bassist John Entwistle og trommeslagar Keith Moon. Dei vart kjend for dei energiske konsertane sine. Dei vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1990, det første året dei hadde høvet til dette. I følgje New York Times har The Who selt over 100 millionar plater.
The Who vart kjende i Storbritannia som dei første som øydela instrumenta sine på scenen og for ei rekkje Topp 10-singlar (mellom andre «My Generation») og Topp 5-album. Tommy frå 1965 var den første i ei rekkje album som nådde Topp 5 i USA, etterfølgd av Live at Leeds (1970), Who’s Next (1971), Quadrophenia (1973) og Who Are You (1978).
Moon døydde i 1978, og etter dette har bandet gjeve ut to studioalbum, Face Dances (1981) og It's Hard (1982) med trommeslagaren Kenney Jones, før dei gav seg i 1983. Dei kom saman igjen for hendingar som Live Aid og for ein gjenforeiningsturné i 1989 og Quadrophenia-turneen i 1996 og 1997. I 2000 vart det lagt planar om eit nytt studioalbum, men planane vart utsette då Entwistle døydde i 2002. Townshend og Daltrey gav seg ikkje med The Who, og i 2006 kom studioalbumet Endless Wire.
Dei første åra
Tidleg i 1960-åra starta Townshend og Entwistle i eit tradjazzband kalla The Confederates. Townshend spelte banjo og Entwistle spelte valthorn, eit instrument han hadde spelt i skulekorpset. Daltrey møtte Entwistle på gata med ein bass over skuldra og spurte han om han ville bli med i bandet hans The Detours, som han hadde starta året før. Etter eit par veker føreslo Entwistle at Townshend kunne bli med som ein ekstra gitarist. Den første tida spelte bandet fleire typar musikk som høvde inn i pubane og musikkhallane dei spelte i, før dei vart påverka av amerikanske blues og country og starta å spele stort sett rhythm and blues. Besetninga var Daltrey på sologitar, Townshend på rytmegitar, Entwistle på bass, Doug Sandom på trommer og Colin Dawson på vokal. Etter at Dawson forlet bandet, gjekk Daltrey over på vokal, og Townshend vart sologitarist. I 1964 forlet òg Sandom bandet og Keith Moon vart den nye trommeslagaren.
The Detours endra namn til The Who i februar 1964 og då Moon var på plass i løpet av året, var besetninga komplett. Ein kort periode på sommaren 1964, under Peter Meaden si leiing, endra dei namn til The High Numbers, og gav ut singelen «Zoot Suit»/«I’m the Face», retta mot mod-miljøet. Då singelen ikkje nådde salslistene, endra dei namn tilbake til The Who. Meaden vart erstatta som manager av Kit Lambert og Chris Stamp, som såg bandet under ein konsert på the Railway Tavern og kjøpte Meaden ut av kontrakten. Dei vart særs populære hos den britiske mod-rørsla, ei ungdomsrørsle i 1960-åra basert på dei siste motane, scooterar og musikksjangrar som rhythm and blues, soul og beatmusikk.
I september 1964, under ein konsert ved The Railway Tavern i Harrow og Wealdstone i London, klarte Townshend ved eit uhell å slå gitarhalsen gjennom taket på scenen. Han vart irritert av humringa frå publikum og knuste instrumentet på scenen. Han tok så ein ny gitar og heldt fram konserten. På konserten etter hadde publikum vokse kraftig, men Townshend ville ikkje knuse enno ein gitar. I staden knuste Moon trommesettet sitt då publikum starta å pipe på Townshend. Øydelegging av instrument på scenen vart eit fast innslag på konsertane til The Who i mange år. Hendinga på The Railway Tavern er av musikkmagasinet Rolling Stone kåra til eitt av «50 augneblink som endra rockehistoria».
Dei første singlane og My Generation
Den første singelen som The Who og den første hitten deira var «I Can’t Explain» frå 1965, ein song inspirert av The Kinks, som dei delte produsenten Shel Talmy med. Songen vart først spelt i USA av DJ Peter C Cavanaugh på WTAC AM 600 i Flint i Michigan, der Moon køyrte bilen sin i hotellbassenget på 21. årsdagen sin. «I Can't Explain» nådde Topp 10 i Storbritannia, etterfølgd av «Anyway, Anyhow, Anywhere», ein song tilskriven Townshend og Daltrey.
Úhlava
Úhlava (tysk Angel) er ei 108 km lang elv i Tsjekkia, og ei av sideelvane til Radbuza. Ho har sitt utspring om lag 1110 moh. på den vestre sida av fjellet Pancíř (1214 m) i fjellkjeda Šumava. Ho renn mot nordvest og sidan nordover gjennom landsbyane Nýrsko, Janovice, Bezděkov, Klatovy, Švihov, Lužany, Preštice og Štěnovice før ho munnar ut i Radbuza i Plzeň.
Ei av dei største sideelvane hennar er Chodská Úhlava. Elva har eit nedslagsfelt på 919 km² og middelvassføring ved Štěnovice er 5,78 m³/s.
The Who
Dei første singlane og My Generation
Debutalbumet My Generation (The Who Sings My Generation i USA) kom ut same året. Albumet inneheldt «The Kids Are Alright» og tittelsporet «My Generation». Andre hitar i denne tida var «Substitute», «I’m a Boy» og «Happy Jack», alle frå 1966. Vidare følgde hittane «I Can See for Miles» og «Magic Bus» frå 1968.
Konseptalbum
Sjølv om dei hadde suksess med singlane sine, ønskte Townshend at The Who-albuma skulle vere meir heilheitlege og ikkje berre ei samling av songar. I 1966 kom albumet A Quick One, som inneheldt den lange historia «A Quick One While He's Away», som dei kalla ein miniopera, og som er vorte kalla den første progressive rockesongen.
A Quick One vart etterfølgd av The Who Sell Out i 1967, eit konseptalbum forma som ein piratradiostasjon, med jinglar og reklamar mellom songane, samt ein liten rockeopera kalla «Rael» (avsluttingstemaet enda opp på Tommy), samt den største hitten dei hadde i USA, «I Can See for Miles». The Who øydela utstyr under Monterey Pop Festival dette året og gjorde det same på Smothers Brothers Comedy Hour der Moon sprengde trommesettet med dynamitt. Visstnok var eksplosjonen så høg at det øydela høyrselen til Townshend. I 1968 var The Who hovudattraksjon på den første Schaefer Music Festival i Central Park i New York City. Same året vart Townshend intervjua av Rolling Stone for første gong, der han fortalte at han arbeidde med ein fullskala rockeopera. Dette var Tommy, det første verket som har vorte kalla ein rockeopera og eit landemerke i moderne musikk.
Tommy og Live at Leeds
På denne tida hadde læra til Meher Baba frå India stara å påverke låtskrivinga til Townshend, noko det skulle gjere i mange år. Baba er tilskriven som «Avatar» på Tommy. I tillegg til at albumet selde stort, fekk det særs god kritikk. Life Magazine skreiv «… med rein kraft, nyvinning og glimrande framføring, ligg Tommy langt føre alt anna som nokon gong har kome ut av eit platestudio», og Melody Maker erklærte at «The Who er sikkert og visst det bandet som alle andre band no vil bli målt opp mot».
I februar 1970 spelte The Who inn Live at Leeds, som av mange kritikarar vert rekna som det beste rockekonsertalbumet gjennom tidene. Albumet var opphavleg relativt kort og inneheldt berre hardrocksongane, men har sidan vorte gjeven ut på ny i utvida utgåver. Ei dobbel CD-utgåve inneheld heile Tommy. Konserten var ein del av Tommy-turneen der The Who spelte i europeiske operahus, og dei vart det første rockebandet som spelte i Metropolitan Opera House i New York City.
Lifehouse og Who’s Next
I mars 1971 starta bandet innspelinga av Lifehouse med Kit Lambert i New York. I april starta dei på ny med Glyn Johns. Lifehouse-prosjektet vart aldri noko av, og songane frå prosjektet, i lag med ein song av Entwistle som ikkje hadde noko med Lifehouse å gjere, vart gjevne ut som eit vanleg studioalbum kalla Who’s Next. Albumet vart det mest suksessrike albumet til The Who, både hos kritikarane og tilhengarane. Who's Next nådde fjerdeplassen i USA og førsteplassen i Storbritannia. To spor frå albumet, «Baba O’Riley» og «Won’t Get Fooled Again» er av dei første songane i rockehistoria der det er nytta synthesizer. (sjølv om det på «Won't Get Fooled Again» vart nytta eit orgel køyrd gjennom ein VCS3 synthesizer). Synthesizerar finst òg på fleire songar på albumet som «Bargain», «Going Mobile» og «The Song is Over».
Quadrophenia og By Numbers
Who's Next vart etterfølgd av Quadrophenia (1973), som omhandlar livet i London tidleg i 1960-åra. Det var ein ny rockeopera om guten Jimmy, som kjempar med dårleg sjølvtillit medan familien og andre har vorte mentalt sjuke. Soga hans er sett opp mot samanstøytar mellom mod-rørsla og rockarane tidleg i 1960-åra, særleg i Brighton i Storbritannia. På den påfølgjande amerikanske turneen, den 20. november 1973 i San Francisco i California mista Keith Moon medvitet under «Won't Get Fooled Again», og etter ein kort pause igjen under «Magic Bus». Townshend spurte publikum om det var nokon gode trommeslagarar i publikum. Scot Halpin var til stades og sette seg ned ved trommene resten av showet.
Neandertalarar
Neandertalarar viser til ei gruppe menneskeapar i slekta Homo som levde i Europa og Vest-Asia frå rundt 200 000 år sidan, fram til dei forsvann frå Asia for rundt 50 000 og frå Europa for rundt 30 000 år sidan.