cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Torpe skipreide
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Torpe skipreide vart omskipa til Inlands Torpe härad.
Biometri
Biometri eller biostatistikk er eit vitskapleg felt som nyttar statistiske metodar på biologiske problem. Føremålet med biometri er ei matematisk handsaming av variabiliteten av og korrelasjonar mellom eigenskapar, eller fordelinga av eigenskapar i populasjonar. Biometri er grunnleggande i genetikk, evolusjonsteori, økologi og antropologi. Mange statistiske metodar er utarbeidde på grunnlag av biologisk materiale og biometri har derfor vore viktig for utviklinga av teoretisk statistikk.
Augustin Louis Cauchy
Augustin Louis Cauchy [] var ein fransk matematikar.
Cauchy var ein pioner innan analyse og vidareutvikla grunnlaget som var lagt av Leibniz og Newton; blant anna fann han formelle bevis for fleire fundamentale satsar. Spesielt i funksjonsteori stammar fleire sentrale teorem frå han. Hans nesten 800 publikasjonar dekte heile breidda av matematikken på den tida.
Etter Euler døydde hadde mange inntrykk av at matematikken var nesten fullt utforska og at det ikkje lenger var nokre vesentlege problem som gjenstod. Det var spesielt Gauss og Cauchy som motprova dette inntrykket.
Cauchy var ein streng katolikk og tilhengar av den franske herskarslekta bourbon. Under dei franske revolusjonane førte dette han i konflikt med mange av hans samtidige.
Liv
Augustin Louis Cauchy hadde to yngre brør: Alexandre Laurent (1792–1857), som vart jurist som faren sin og gjekk inn i statsteneste, og Eugène François (1802–1877), som var forfattar.
Etter råd frå Lagrange studerte Cauchy dinest klassiske språk, noko som skulle førebu han på ei vidare matematikkutdanning. Frå 1802 gjekk han to år på École Centrale du Panthéon, der han spesielt utmerkte seg i latin. Deretter avgjorde han seg for å byrje på ein ingeniørkarriere, og tok matematikkundervisning frå 1804 som skulle førebu han på opptaksprøva på École Polytechnique. I 1805 vart han nest best på opptaksprøva som vart gjennomført av den franske matematikaren og fysikaren Jean-Baptiste Biot. École Polytechnique skulle utdanne ingeniørar for den offentlege tenesta i Frankrike og studentane måtte avgjere seg for ei spesiell retning. Cauchy valde gate- og brubygging. Utdanninga la vekt på matematikk. Blant lærarane fanst kjende namn som Lacroix, de Prony, Hachette og Ampère. Etter to år var Augustin-Louis duks og fekk lov til å fortsetje utdanninga ved École nationale des ponts et chaussées. Òg her var han blant dei beste, og under praksistida fekk han lov til å arbeide på Ourcq-kanalen under leiinga til Pierre Girard. I Paris var studentane alt anna enn upolitiske. Medan dei fleste var revolusjonært eller liberalt innstilt, gjekk Cauchy inn i kongregasjonen, som var den verdslege greina til jesuittane. Han vart verande medlem heilt til organisasjonen vart forbode i 1828. Etter to pliktår som student, forlét han universitetet i januar 1810 som «aspirant-ingénieur».
Napoleons ingeniør
I februar 1810 fekk Cauchy i oppdrag å hjelpe til ved bygginga av hamna Port Napoléon i Cherbourg, som den gongen var den største byggeplassen i Europa med rundt 3000 arbeidarar. Målet var å førebu seg på den engelske invasjonen. Arbeida var omfangsrike og i den avgrensa fritida si dreiv han med matematikk. Interessa hans for ingeniøryrket dabba raskt av, og han vedtok å slå inn på ein vitskapleg karriere. Cauchy hadde på dette tidspunktet ikkje noko mål om å bli matematikar. Den alminnelege oppfatninga etter Euler døydde var at dei vesentlege problema i matematikk var så godt som fullt løyst. Det viktige vart rekna å vere ingeniørvitskap og utforskinga av nye bruksområde for matematikk.
Medan han var i Cherbourg fann han ei generalisering av Eulers polyederteorem og eit bevis for eit teorem andsynes spurnaden om under kva for vilkår polyeder med like sideoverflater er identiske. Dette teoremet hadde allereie Euklid formulert i Elementa, men det hadde enno ikkje vorte bevist. Gjennom dette arbeidet fekk Cauchy eit namn i det akademiske samfunnet i Paris.
Sommaren 1812 forverra helsetilstanden hans seg sterkt. Cauchy hadde dårleg helse sidan barndomen og svolten i Arcueil, og lei til tider av depresjon. Den store arbeidsmengda i Cherbourg gjorde at han vart sjukemeldt i september og fekk løyve til å dra tilbake til familien sin i Paris. Då helsa hans forbetra seg, var han ikkje oppsett på å fortsetje og arbeide som ingeniør, og vigde seg i staden til forskinga. Inspirert av Lagrange-teoremet, såg han på gruppeteori og fann dessutan tre aksiom som eintydig definerer ein determinant.
Våren 1813 gjekk sjukemeldinga hans ut. Cauchy hadde i det heile ikkje lyst til å vende tilbake til Cherbourg. Då sytte den tidlegare læraren hans, Pierre Girard, for at han fekk høve til å fortsetje å arbeide på Ourcq-kanalen i Paris. I april gifta han seg med Aloise de Bure, dottera av ein respektert bokhandlar og forleggar. Dei fekk to døtrer, Marie Françoise Alicia og Marie Mathilde. Dette året bar ikkje forskinga hans særleg frukter. Rett nok fann han ein metode for å finne mengda løysingar av ei algebraisk likning av vilkårleg grad, men denne var særs upraktisk. Samstundes søkte han 50 stillingar på akademia i Paris utan suksess, til trass for dei gode sambanda til faren hans som han nytta seg av der han kunne. Dei vitskaplege kollegaene hans Ampère, Legendre, Poinsot og Molard fekk utnemningar, men ikkje Cauchy. Om sommaren lét Cauchy seg sjukemelde utan løn. Etter Napoleon sitt nederlag i 1814 vart Ourcq-kanalprosjektet avbrote og inga ny stilling vart utskrive for han. Dette året var òg byrjinga på arbeidet til Cauchy med komplekse funksjonar.
Professor ved École polytechnique
Som medlem av Akademiet var ein av pliktene til Cauchy å bedømme innsende vitskaplege arbeid. Han vigde mykje av tida si til dette, men ikkje alltid til glede for innsendaren. Abel skreiv: «Cauchy er forrykt, og ein kan ikkje gjere noko med det. Likevel er han for tida den einaste som veit korleis ein skal gjere matematikk.» Tilsvarande dårlege røynsler gjorde Galois og Poncelet. Det virkte òg som om Cauchy delvis hadde mista artiklane til unge vitskapsmenn, noko han ofte vart skulda for. Ostrogradski hadde derimot berre varme ord for Cauchy, som fleire gonger hadde kjøpt den unge russaren ut av gjeldsfengsel når han ikkje kunne betale husleiga si.
Som forelesar gjekk Cauchy til verks med stor iver. Han rekna analyse for å vere ein føresetnad for å meistre mekanikk og andre viktige ingeniørfag. På denne tida oppstod verket Cours d’analyse de l-en’École Polytechnique på grunnlag av forelesningane hans. Han la stor vekt på nøysemd i definisjonane og innførte mykje nytt materiale, som den nye definisjonen hans av derivasjon, basert på grenseverdiar og ikkje infinitesimalrekning. Dette likte ikkje studentane, som syntest at forelesningane til Cauchy var for abstrakte og for lite ingeniørorienterte. Dertil kom det at studentane, som områdande var liberale, av politiske grunnar ikkje var venlegsinna overfor rojalisten Cauchy; ein gong vart han til og med bua ut. Viktigare var det at reformene til Cauchy av pensumet ikkje vart teke vel imot av professorane, med unntak av Ampère, som støtta dei kraftig.
Eksil etter julirevolusjonen
I juli 1830 vart den reaksjonære kongen Karl X styrta og erstatta av den liberale borgarkongen Ludvig Filip. Studentane på École Polytechnique spelte ei ikkje uviktig rolle under gatekampane. Dette vart for mykje for Cauchy. I september forlét han byen og lét familien sin vere igjen. Først drog han til Sveits og Fribourg, ein av høgborgene til jesuittane. Å returnere til Frankrike no føresette ei truskapseid til det nye regimet, noko som ikkje kom på tale for han. Dermed hadde ikkje Cauchy anna val enn å leve i eksil fjernt frå familien sin. Han mista stillinga si og drog i 1831 til Torino, der han vart utnemnd til ein lærestol i teoretisk fysikk. Allereie i 1833 forlét han byen for å slutte seg til Karl X på Hradčany i Praha, og vart privatlærer for barnebarnet hans Henrik, hertugen av Bordeaux.
Karl X hadde abdisert i 1830 og erklært barnebarnet sitt til tronarving. Denne fekk difor frå det fjortande leveåret sitt krav på den franske trona. Difor var oppsedinga hans ei politisk sak, som òg vart følgt nøye i Frankrike, der einskilde adelege heller ville ha bourbonarane på trona enn Ludvig Filip. Cauchy vart på grunn av dei vitskaplege merittane sine og nærleiken hans til jesuittane vald til å undervise prinsen i matematikk og naturvitskapane, spesielt fysikk og kjemi. Han førebudde seg samvitsfullt til undervisningstimane, og dreiv i desse åra så godt som inga forsking. Òg her, som i Paris og Torino, viste han det manglande talentet sitt som lærar. Prinsen viste verken interesse eller dugleik for matematikk og forstod lite av det Cauchy fortalde han. Inntil det attande leveåret sitt, då utdanninga hans vart avslutta, utvikla han ein stor motvilje mot matematikk. Cauchy viste ingen autoritet som lærer, og den bortskjemde prinsen spøkte med han når han ønskte.
I 1834 henta Augustin Louis familien sin, som han i løpet av dei siste fire åra berre hadde sett ved dei sjeldne besøka sine i Paris. To år seinare drog følgjet til eksilkongen vidare til Görz, der prinsen feira den attande fødselsdagen sin. For Cauchy innebar dette slutten på livet sitt som privatlærer. Karl X lønna han for tenesta si med ein barontittel, som Cauchy frå då av la stor vekt på. På grunn av den dårlege helsa til mora hans, som førte til at ho døydde i 1839, vende han tilbake til Paris.
Ei offentleggjering kvar veke
Med dette byrja den mest produktive perioden hans. I Praha hadde Cauchy offentleggjort så godt som inkje, men hadde derimot fundert mykje, og dei modne idene sine skreiv han no ned. Akademiet hadde oppretta eit tidsskrift Comptes Rendus, der medlemmane kunne publisere raskt. Dette nytta Cauchy seg av som ingen andre: mellom 1839 og februar 1848 offentleggjorde han over 300 artiklar. Viss ein tek med i rekninga at han ikkje forska i 1844, så vart det nesten éin artikkel i veka, noko som er ein utruleg frekvens. Han må ha oversumt dette tidsskriftet i så stor grad at dei i framtida avgrensa sidetalet per artikkel til fire.
I 1843 døydde Lacroix og dermed vart eit professorat ledig på Collège de France. Liouville, Cauchy og Libri søkte på stillinga, som Lacroix hadde innehatt og kor han ettertrykkeleg hadde bevist inkompetansen sin. Likevel hadde Libri ein stor fordel: dei politiske haldningane hans. Jesuittane freista på denne tida å få gjennomslag for førestillingane sine om undervisinga på dei franske universiteta, og altså avgrense undervisningsfridomen. Cauchy støtta dette ettertrykkeleg og med eigen innsats. Libri var derimot ein vedkjennande motstandar av jesuittane, og av denne årsaka vart Libri utnemnd til professor. Vondare vart det då ministeriet sette sluttstrek for engasjementa hans på Bureau des Longitude: Cauchy vart sett på dør, sidan han ikkje hadde avlagt truskapseiden. Det neste året vigde han til å støtte politikken til jesuittane.
Først februarrevolusjonen i 1848, som styrta borgarkongen Ludvig Filip, endra situasjonen hans.
Dei siste åra
Februarrevolusjonen førte ikkje, som Cauchy hadde håpt, den tidlegare eleven hans Henrik på trona, men derimot Napoléon III. Heller ikkje til han ville Cauchy sverje noko truskapseid. Men den nye regjeringa gjorde eit unntak for den største matematikaren i Frankrike, og i 1849 fekk han eit professorat. På privat hald var februarrevolusjonen eit hardt slag for familien Cauchy. Far til Augustin Louis og begge brørne hans, som sidan statskuppet til Napoelon hadde vore framståande embetsmenn og hadde overlevt kvart og eit regimeskifte, mista denne gongen stillingane sine. For Louis François Cauchy vart dette for mykje: han døydde i desember 1848.
I 1850 søkte Cauchy igjen på matematikkprofessoratet ved Collège de France – Libri hadde flykta. Liouville søkte likevel òg, og fekk stillinga. Det utspilte seg deretter ein stygg krangel mellom dei to. Cauchy ville ikkje akseptere nederlaget (den første avstemminga gav elleve stemmar for han, ti for Liouville og to blanke). Dei to byrja deretter òg ein vitskapleg strid: I 1851 presenterte Cauchy nokre resultat av Hermite om dobbeltperiodiske funksjonar og beviste dei ved hjelp av integralteoremet sitt. Liouville meinte at resultata direkte følgde av hans eige Liouvilles teorem. Motangrepet var tilintetgjerande: Cauchy viste at Liouvilles teorem kan bevisast særs enkelt ved integralteoremet.
Cauchy øvde ein stor innverknad på dei unge matematikarane i Frankrike: òg i dei siste åra sine, der han sterkt reduserte forskingsarbeidet sitt, evaluerte han mange innsende arbeid, og kom med rikeleg kritikk. Cauchy hadde dessutan i dei siste åra freista å få kollegaene sine tilbake til den katolske trua. Dette lukkast han med matematikaren Duhamel. Akkurat med han hamna han i desember 1856 i ein prioritetsstrid, som Ostrogradski oppklarte i favør av Duhamel. Cauchy nekta å erkjenne feilen, og vart dermed målskive for mange fiendtlege åtak, som overskygde dei siste månadane av livet hans.
Han døydde i 1857 i Sceaux i Paris, omgjeve av familien sin.
Virke
Cauchy sitt verk er formidabelt: Det omfattar nær 800 artiklar, og dessutan diverse bøker. Dei samla verka hans, Œuvres complètes, Paris, Gauthier-Villars, vart utgjeve i 27 bind i løpet av nesten 100 år i perioden 1882–1974.
Inspirasjon til forskinga si fekk Cauchy frå to kjelder: matematikkundervisninga og fysikk. Dei store matematikarane før han, som Euler og Lagrange, hadde arbeidd utan reine matematiske definisjonar, som i dag er sjølvsagde for matematikarar, og heller nytta si intuitive forståing av funksjonar, deriverbarheit og kontinuitet. Ved førebuinga av forelesningane sine, kom Cauchy over desse hola, og sette som førstemann den matematiske analysen på ein streng metodisk basis. Dette var ein av dei største vitskaplege føretaka hans, som er grunnen til at ein reknar han som ein av dei første moderne matematikarane.
Der ein tidlegare hadde argumentert nokså intuitivt med infinitesimale einingar, innførte Cauchy i forelesningane sine Cours d’analyse de l-en’École Polytechnique (1821) grenseverdiar til definisjonen av kontinuitet og deriverbarheit. Dette gjorde eksakte problemdefinisjonar og bevisføringa av dei nytta teoriane mogleg.
Tidsalderen for stringens og aritmetisering av analysen byrja med Cours d’Analyse. Berre omgrepet «uniform kontinuitet» mangla for å gje verket den siste finpussen. Utan å kjenne til dette omgrepet uttalte Cauchy det uriktige teoremet at konvergente følgjer av kontinuerlege funksjonar alltid har kontinuerlege grensefunksjonar (etter Reinhold Remmert, Funktionentheorie I, Springar-Verlag, 1984).
Følgjer og rekkjer
Cauchy utvikla mange viktige konvergenskriterium for følgjer og rekkjer.
Cauchy viste konvergensen til geometriske rekkjer og utleia derav kvotientkriteriet og rotkriteriet. Det sistnemnde kriteriet seier at ei rekkje av reelle tal konvergerer viss n-te-rota av den n-te summanden er mindre enn eit tal som er mindre enn 1, for alle n større enn eit gjeve tal N.
Cauchy-Hadamard-formelen følgjer ein liknande idé som kan nyttast å avgjere konvergensradien til ei potensrekkje. Han bereknar den øvre grenseverdien til to på kvarandre følgjande koeffisientar av potensrekkja.
Skilling-Magazin
Skilling-Magazin til Udbredelse af allmeennyttige Kundskaber var eit norsk illustrert vekeblad som kom ut i peridoen 1835 til 1891. Bladet vart grunnlagd i Christiania, og F. W. Fabritius var utgjevar det meste av tida. Carl August Guldberg var redaktør frå starten til 1856, då tok Hartvig Lassen over. Nordahl Rolfsen var redaktør siste året bladet kom ut. Innhaldet i bladet var ei blanding av biografiar, forteljingar og populærvitskap.
Ruhab
Ruhab er ein landsby aust i Jemen. Han ligg i Hadhramaut guvernement.
Augustin Louis Cauchy
Følgjer og rekkjer
Cauchys grenseverditeorem seier at det aritmetiske gjennomsnittet av elementa i ei konvergent følgje går mot grenseverdien til følgja.
I rekkjeproduktsatsen beviste han at Cauchy-produktet av to konvergente rekkjer under visse vilkår òg konvergerer. Dette beviset vert ofte brukt i konvergensanalysen av potensrekkjer.
I tillegg til rekkjeproduktsatsen kom Cauchy fram til fleire andre erkjenningar om potensrekkjer. Først og fremst var han den første til å bevise Taylor-teoremet med formell stringens og utvikla i denne samanhengen Cauchy-restleddet til ei taylorrekkje.
Han var òg den første som gav eit strengt bevis for konvergensen til følgja, som konvergerer mot e; denne følgja vart først undersøkt av Euler.
Differential- og integralrekning
I Cours d’Analyse finn ein Cauchy sin definisjon av den deriverte som ein grenseverdi. Hans samtidige Lagrange og Laplace hadde definert den deriverte ved hjelp av taylorrrekkjer, då dei antok at ein kontinuerleg funksjon kan representerast på ein eintydig måte av ei uendeleg taylorrekkje. Den deriverte var då ganske enkelt den andre koeffisienten til denne rekkja. Denne førehandstrua vart motprova av Cauchy.
I integralrekninga var òg Cauchy den første (òg i Cours d’Analyse) til å gje ein definisjon ved hjelp av ein grenseverdiprosess, der integrasjonsintervallet vert inndelt i mindre og mindre delintervall og lengda til eit delintervall vert multiplisert med funksjonsverdien på byrjinga av dette intervallet.
Funksjonsteori og differensiallikningar
Cauchy sin innsats på området for funksjonsteori, det vil seie studiet av komplekse funksjonar, var banebrytande. Euler og Laplace hadde allereie brukt dei komplekse tala på ein intuitiv måte til å rekne ut reelle integral, men utan å kunne rettferdiggjere denne framgangsmåten med eit stringent bevis. Laplace fekk Cauchy til å interessere seg for desse metodane, og i 1814 byrja han systematisk å setje seg inn i komplekse funksjonar. I Cours d’Analyse var han den første som formelt definerte ein funksjon med komplekse variablar, og var faktisk til rundt 1840 den einaste som dreiv med funksjonsteori.
I den kjende artikkelen hans Sur least intégrales définies frå 1814 byrja han å integrere reelle funksjonar over rektangel i det komplekse talplanet for å rekne ut reelle integral. Her dukkar Cauchy-Riemanns likningar opp for første gongen, som knyter kompleks deriverbarheit med partielle differensiallikningar: Ein kompleks funksjon er kompleks deriverbar viss og berre viss dei tilfredsstiller Cauchy-Riemanns likningar. Eit bevis for Cauchys integralteorem for rektangel følgjer. Til slutt i artikkelen handsamar han tilfellet at funksjonen har simple polar, og han inneheld residualsatsen for integrasjon over eit rektangel.
Desse ideane følgde han vidare dei neste ti åra, og han generaliserte dei til vilkårlege integrasjonskurver. (Han gjekk her ut frå at Jordans kurveteorem gjeld.) Vidare stilte han Poissons metode til å rekne ut eit reelt integral over ein pol ved å bruke det komplekse planet, på trygg grunn.
Alle holomorfe funksjonar kan deriverast uendeleg mange gonger, ved hjelp av Cauchys integralformel. Ved hjelp av desse deriverte kan ein uttrykkje holomorfe funksjonar som potensrekkjer.
Med Cauchys majorantmetode kan ein undersøkja eksistensen av løysingane til differensiallikningar der ein holomorf funksjon finst på høgre sida av likskapsteiknet. Grunnlaget for dette er løysinga si potensrekkjeutvikling.
Cauchy undersøkte òg vanlege differensiallikningar og gav ein løysningsmetode for lineære system med konstante koeffisientar, som baserte seg på Fourier-transformasjonar og hans residualsats. Ved hjelp av Eulers polygonmetode fann han òg eit enkelt eksistensbevis. Etter han er òg Cauchy-problemet oppkalla; det er initialverdiproblem, der ein ynskjer å finne løysingane i heile domenet.
Funksjonallikningar
I kapittel 5 av hans Analyse algébrique undersøkte Cauchy dei fire funksjonallikningane og beviste at dei kontinuerlege løysingane er på forma, (med positiv a\;),  og. Den første av desse funksjonallikningane har sidan fått namnet Cauchys funksjonallikning.
Bidrag til fysikk
Cauchy gav òg viktige bidrag til fysikken. Spesielt har forskinga hans på elastisitet vore grunnleggjande òg for bruksområde i dag. Han utvikla spenningstensoren til ein kube, der spenninga til eit punkt i ein elastisk lekam kan skildrast fullt ved hjelp av dei ni karakteristiske tala til spenningstensoren. Cauchy-talet gjev tilhøvet mellom tregleikskrafta og den elastiske krafta i ein lekam. To lekamar har same elastisitetseigenskapar viss og berre viss dei har same Cauchy-tal. Tydinga av dette ligg i at ein med denne modellen kan undersøkja stabiliteten til byggverk. Dei teoretiske erkjenningane til Cauchy i elastisitetsteori gjorde den omfangsrike forskinga til Navier på École Polytechnique om brubygging mogleg.
I samanheng med elastisitetsteorien står òg forskinga til Cauchy andsynes ljos. På denne tida ynskte ein å undersøkja vesenet til lysbølgjene ved hjelp av dispersjon, det vil seie utbreiingssnøggleiken til ljoset – som avheng av bølgjelengda – når det går gjennom eit prisme. Cauchy hadde allereie i 1815 undersøkt bølgjelikningar og hadde først og fremst drive med studiet av elastisitet ved hjelp av lineære partielle differensiallikningar, noko han kunne bruke til undersøkinga av lysbølgjer. Ein gjekk ut frå at rommet måtte vere fylt med eit flytande medium, kalla eter, som bølgjene breidde seg utover i. Tilfeldigvis gav denne forskinga i det vesentlege dei same resultata som dagens relativitetsteori. Ved hjelp av denne forskinga utleidde Cauchy empirisk ein enkel samanheng mellom brytningsindeksen til prismet og bølgjelengda til ljoset.
Andre oppdagingar
Cauchy-fordelinga, eller òg t-fordelinga med éin fridomsgrad, utmerkar seg ved at han ikkje har nokre moment: integralet til forventningsverdien konvergerer ikkje.
Cauchy–Schwarz-ulikskapen gjev at absoluttverdien til skalarproduktet til to vektorar ikkje er større enn produktet av vektornorma. Dette resultatet tener blant anna som basis for korrelasjonskoeffisienten i statistikk.
Eit verdifullt bidrag til sannsynsteori er prinsippet om konvergens med sannsyn 1; ei følgje av stokastiske variablar kan konvergere mot ein annan stokastisk variabel med dette sannsynet.
Horse Head
Horse Head er eit kupert nes med høge klipper kring 500 meter nord for munningen av Penguin River i Cumberland East Bay på Sør-Georgia. Profilen av klippa er sagt å likne eit hestehovud (horse head på engelsk). Det vart først kartlagd av Den svenske antarktisekspedisjonen, 1901–04, under Otto Nordenskjöld. Namnet Horse Head, tilrådd av UK Antarctic Place-Names Committee i 1954, er den engelske forma av «Hestes Hode», som vart nytta av sel- og kvalfangarar i området.
Lane skipreide
Lane (Lana) skipreide var ei skipreide midt i Båhuslen. Ho femna om soknene Bäve, Lane-Ryr, Herrestad, Skredsvik, Högås, Bokenäs och Dragsmark.
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Lane skipreide vart omskipa til Lane härad.
Epipactis dunensis ssp. sancta
'Epipactis dunensis'' ssp. sancta''' er ei plante i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.
Cyclone av Tangerine Dream
Cyclone er eit studioalbum og det 11. albumet til det tyske electronicabandet Tangerine Dream, gjeve ut i 1978. Det er det første albumet deira med song og tekst.
Dei mystiske tekstane og rockefløyta til Steve Jolliffe på dei første to songane markerer eit skifte mot progressiv rock. Det tredje stykket, er ein lengre instrumental innan Berlin-skulen som minnar meir om tittelsporet på Stratosfear. Omslaget på plata er måla av bandleiaren Edgar Froese og minnar noko om omslaget til Phaedra frå 1974.
Cyclone har fått mykje dårleg omtale gjennom åra, men berre fem andre Tangerine Dream-album selde meir i Storbritannia. Cyclone nådde 37. plassen på den britiske albumlista.
Bakgrunn
Etter at Peter Baumann hadde slutta i Tangerine Dream, fekk Edgar Froese og Chris Franke med seg Steve Jolliffe og Klaus Krüger, to musikarar Froese kjende frå 60-åra.
I eit intervju med Wouter Bessels fortalte Steve Jolliffe: «Det skjedde heller kjapt. Eg hadde skrive til Edgard ein dag for å gratulerer han med arbeidet han hadde fått til, særskild på Rubycon. Han skreiv kjapt attende og spurte om eg ville bli med att i bandet». Faktisk hadde Jolliffe alt vore medlem av bandet i ein kort periode i 1969. «Han kom seinare over til London med Christoph og me utveksla idear og fekk i stand eit møte seinare med Richard Branson. Eg drog med Edgard for å snakke med Richard -- eg likte han veldig godt. Han verka som ein kar du kunne møte på busstoppet. Me hadde det kjekt og samanlikna lengda på skjegga våre.»
Filmen Mary Poppins
Mary Poppins er ein spelefilm produsert av Walt Disney frå 1964. Filmen er basert på barnebøkene om Mary Poppins, skrivne av Pamela Lyndon Travers. Bøkene og filmen handlar om ein engelsk dagmamma med ein magisk paraply som ho kan flyga med.
Peter Baumann
Peter Baumann er ein tysk musikar og var lenge eit medlem av den tyske electronicagruppa Tangerine Dream i lag med Edgar Froese og Christopher Franke. Han var medlem av bandet frå 1971 og fram til 1977. Baumann spelte inn det første soloalbumet sitt i 1976, medan han framleis var på turné med bandet, og starta sin eigen solokarriere i 1977.
Tidleg i 2000-åra studerte Baumann vitskap og filosofi.
Filmen Mary Poppins
Filmen var den femte animasjonsspelefilmen Disney produserte. Han hadde première 27. august 1964 og varer i 133 minutt. Julie Andrews har hovudrolla som Mary Poppins, Dick Van Dyke spelte Bert, David Tomlinson spelte Herr Banks og Glynis Johns spelte Fru Banks.
Filmen inneheldt fleire artige songar, til dømes Supercalifragilisticexpialidocious og A Spoonful of Sugar som har vorte kjende i ettertid. Filmen vart svært populær og fekk heile fem Oscar-prisar. (Han var nominert i 13 kategoriar.) Han har også vorte dubba til norsk.
Cyclone av Tangerine Dream
Bakgrunn
Kvartetten Froese, Franke, Jolliffe og Krüger spelte inn det mest kontroversielle Tangerine Dream-albumet, sidan det vart det første albumet deira som ikkje var rein instrumentalmusikk med Jolliffe på vokal. Mange av fansen til Tangerine Dream mislikte denne typen musikk, og det same gjorde Froese sjølv. Edgar Froese sa i eit intervju med Neumusik i 1980: «Etter Phaedra tok me av. Me har berre hatt ei plate som var meir eller mindre mislykka, sjølv om det selde godt - berre det me plasserte på plata. Eg kunne ikkje identifisere meg med den plata. Me booka studioet for januar for to år sidan og møtte ein engelsk kar, Steve Jolliffe, og ein tysk trommeslagar, Klaus Krüger. Men så fekk me store problem fordi alle i bandet ønskte å gjere forskjellige melodiar og ting. Og då me hadde fått ned eit bra spor, ønskte alle å gjere forskjellige over det. Til slutt gjekk me med på at Steve kunne syngje - ein siste utveg. Så han song, og det var grufullt! Eg likte nokre partar, men etter mars 1978 har eg ikkje høyrt på den plata lenger, og kjem helle aldri til å gjere det.»
Etter albumet og den påfølgjande europeiske turneen, slutta Steve Jolliffe igjen i gruppa, og Tangerine Dream brukte ikkje vokal att på ei plate før i 1987 (med unntak av talte, russiske ord på Kiew Mission i 1981).
Koparsteinalderen
Koparsteinalderen eller koparalderen er ulike periodar i førhistorisk tid då somme av samfunna, mellom anna i Kaukasus, Egypt og på det europeiske kontinentet, lærte seg å nytte metallet kopar. Koparbruken i Midt-Austen og Kaukasus tok til seint på 4000-talet f.Kr., og i Europa mellom 3000-talet og slutten av 2000-talet f.Kr. Det vart funne ei øks av kopar på eit naturleg mumifisert lik (kalla Ötzi) frå om lag 3300 f.Kr. som låg i ein isbre i meir enn 3200 meters høgd i Ötztal-Alpane i Tirol.
Kopar i naturleg tilstand var kjend og nytta allereie for meir enn ti tusen år sidan som råstoff for smykke og liknande. Metallet er for mjukt til å lage gode reiskap av, sjølv etter at ein fann fram til metodar for å herde det. Men kunnskapen om korleis ein skulle smelte og handsame dette metallet, la grunnlaget for den seinare teknikken å blande kopar og tinn til legeringa bronse, som etter funna å døme fyrst vart nytta på 3000-talet f.Kr. i det området som på grunnlag av den geografiske skapnaden vert kalla med populære ord for «Den fruktbare halvmånen», nord og aust for den arabiske ørkenen og Mesopotamia og litt sørover langs det indre av Middelhavet.
Stein var framleis det viktigaste råstoffet for våpen og reiskap i koparsteinalderen eller koparalderen. Funnsituasjonen for tidlege kopargjenstandar på det europeiske kontinentet syner at samfunn med og utan kopargjenstandar eksisterte samstundes side om side, så trongen til å lage, skaffe seg og nytte slike gjenstandar har ikkje hatt ein slik dominerande innverknad på samfunna som bronsegjenstandar skulle få seinare, i bronsealderens Europa. Koparsteinalderen eller koparalderen er soleis ikkje ei nemning som bør nyttast i kronologisk samanheng, men sjåast på som eit intermesso i yngre steinalder, og som ei innleiing til bronsealderen i fleire samfunn.
I Skandinavia er det ikkje funne kopargjenstandar, og det er difor ikkje grunnlag for å tale om nokon koparsteinalder eller koparalder i det heile. For Noregs vedkomande har ein til og med så få funn av bronsegjenstandar frå bronsealderen at det har vore diskutert om det er rett å tale om ein bronsealder her, eller berre om framhald av yngre steinalder fram til jarnalderen.
Bjørn Gjevik
Bjørn Gjevik er ein norsk forskar.
Han tok doktorgraden i 1972 og vart professor i hydrodynamikk ved Universitetet i Oslo i 1977. Gjevik driv forsking i grenseområdet mellom hydrodynamikk og geofysikk, og er særleg kjend for detaljerte og realistiske matematiske modellar av tidvatn, havstraumar og tsunamiar.
Megumi Sakata
Megumi Sakata er ein japansk fotballspelar.
Säve
Säve er ein svensk tettstad i Göteborgs kommun i Västra Götalands län i landskapet Bohuslän. I 2005 hadde tettstaden 774 innbyggjarar.
Plognebb
Plognebb (Eulacestoma nigropectus) er ein Oscines+sporvefugl. Han var tidlegare trudd å vere ein medlem av plystrarfamilien, men er nyleg sett inn i sin eigen familie Eulacestomatidae. Han er endemisk for Ny-Guinea.
Skildring
Habitata ligg i skog, ofte med bambus i høgder på mellom 1950 og 2850 moh. i det indre av Ny-Guinea.
Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.
Stenkunst Hvaler
StenKunstHvaler er ei permanent utandørs skulpturutstilling på den sørlege luten av Røsshue på Kirkøy i Hvaler kommune, skipa av Hvaler Kunstforening i samarbeid med Hvaler Rotaryklubb, og med stønad og bistand frå Hvaler kommune, Østfold fylkeskommune, grunneigaren Oslofjordens Friluftsråd, og med bidrag frå næringsliv og einskildpersonar.
Røsshue inngår i Ytre Hvaler nasjonalpark, og miljøvernavdelinga hjå fylkesmannen i Østfold gav i 2004 rammeløyve til å plassere fem kunstverk her. Dette skulle mellom anna vere ei markering og vidareføring av den sterke lokalhistoriske tradisjonen som steinhoggarverksemda utgjorde på Hvaler på 1800- og 1900-talet. Det femte og siste kunstverket som vart oppsett, var Gunn Harbitz' «Gul Lophelia», avduka 5. september 2009 under opninga av nasjonalparken.
Kunstnarane som er representert med kvart sitt verk på Røsshue er:
Sörbygdens skipreide
Sörbygdens (Saurbøiar, Saurbygden) skipreide var ei skipreide i nordre delen av Båhuslen. Ho femna om soknene Hede, Krokstad og Sanne, som i dag utgjer den nordre delen av Munkedals kommun.
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Sörbygdens skipreide vart omskipa til Sörbygdens härad.
Bondbreen
Bondbreen er ein bratt, isbre med mykje bresprekkar vest for Ivanoff Head, som flyt frå innlandsisen til Blunt Cove inst i Vincennes Bay. Han vart kartlagt frå flyfoto tekne av U.S. Navy Operasjon Highjump (1946–47), og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter kaptein Charles A. Bond i U.S. Navy som leia den vestlege gruppa under ekspedisjonen.
Sävast
Sävast er ein tettstad i Bodens kommun i Norrbottens län i landskapet Norrbotten i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 3 121 innbyggjarar, det ligg ca. Seks kilometer sør for Boden.
Nikolaj Mikhajlov
Nikolaj Mikhajlov er ein bulgarsk fotballspelar, som spelar for Twente i nederlandsk Eredivisie og for det bulgarske landslaget.
Mikhajlov var reservekeeper for Levski Sofia då dei vart seriemeistrar i Bulgaria i 2006 og 2007, og reservekeeper for Twente då dei vart seriemeistrar i Nederland i 2010. Han debuterte for Bulgaria sitt A-landslag i mai 2006 i ein privatlandskamp mot Skottland. Han spelte for Bulgaria for første gong i ein konkurranse 10. oktober 2009 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Kypros.
Blandingsrekning
Blandingsrekning eller alligasjonsrekning er ein reknemetode som vert nytta for å finne det forholdet som to eller fleire sortar med ein viss pris eller eigenskap må blandast i for å at ein skal få ein ny sort (eller legering) med ein bestemt mellompris eller eigenskap. Blandingsrekning blir mest nytta ved berekning av metallegeringar og ved oppblanding av væsker som skal halde ein viss styrkegrad.
Døme
Tenk at ein blandar ein drykk som består av 1/2 Cola, 1/4 Sprite og 1/4 Solo. Cola har 120 gram sukker per liter, Sprite har 100 gram sukker per liter og Solo har 150 gram sukker per liter. Kor mykje sukker har drykken. Løysinga finn ein slik:
Mama Weer All Crazee Now
Singelen gjekk til topps både i Storbritannig og Irland og vart ein hit over heile Europa. «Mama Weer All Crazee Now» var den første melodien Lea skreiv heilt aleine. Holder fekk ideen til teksten under ein konsert på Wembley Arena i London. Etter konserten såg han på restane av øydelagde sete i auditoriet og tenkte «Herregud, alle må ha vore heilt galne i kveld.» Songen heitte opphavleg «My My We're All Crazy Now». Då Holder og Lea spelte songen akustisk for Chandler for første gongen, trudde han at Holder song «Mama We're All Crazy Now». Namnet vart endra etter dette då Holder og Lea tenkte at tittelen til Chandler var betre.
B-sida til singelen var «Man Who Speeks Evil» og var eksklusiv på singelen før han til slutt kom ut på samleplata B-Sides i 2007. Det vart ikkje laga musikkvideo til songen. I Storbritannia framførte songen på musikkshowet Top of the Pops. I Tyskland vart songen framført på TV-showa Disco og Musikladen. Han vart òg framført på TopPop.
Tunge skipreide
Tunge (Tunga) skipreide var ei skipreide i nordre delen av Båhuslen. Ho femna om soknene Foss, Håby, Svarteborg, Tose og Aspång, men Tose og Aspång vart allereie før slutten av mellomalderen innlemma i Svarteborg.
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Tunge skipreide vart omskipa til Tunge härad. I dag utgjer området dei sentrale delane av Munkedals kommun.
George Ratcliffe Woodward
George Ratcliffe Woodward var ein anglikansk prest som skreiv og omsette salmar. Han skreiv dei fleste til tradisjonelle melodiar, hovudsakleg frå renessansen. Ein del av desse arrangerte han sjølv, men som oftast samarbeidde han med komponisten Charles Wood.
Polyeder
Eit polyeder er ein tredimensjonal lekam med flate overflater og rette kantar.
George Ratcliffe Woodward
Liv
Woodward var fødd i Birkenhead og blei utdanna i Elstree i Hertfordshire og deretter kostskulen Harrow. I 1867 vann han eit Sayer-stipend til ved Universitetet i Cambridge. Etter å ha gått ut frå universitetet i 1872 blei han ordinert til diakon den 21. desember 1872.
Han tente ved St Barnabas-kyrkja i Pimlico i London fram til 1882, då han flytta til Little Walsingham i Norfolk. I 1888 flytta han til Chelmondiston nær Ipswich. Woodward gifta seg med Alice Dorothy Lee Warner i 1889, i St Barnabas-kyrkja i Pimlico. Kona døydde berre fire år etter. I 1894 drog Woodward tilbake til London, der han fekk ei stilling ved St Barnabas-kyrkja. Her var han med på å grunnleggja St Barnabas Choral Society.
Polyeder
Ordet kom frå det greske ordet poly ('mange') og hedra ('plass' eller 'flate').
George Ratcliffe Woodward
Liv
I 1924 blei han gjeven eit kyrkjeleg æresdoktorat, Lambeth Doctorate in Music. Woodward døydde i 1934 og blei gravlagd i Little Walsingham, same stad som kona si.
Stångenäs skipreide
Stångenäs (Stanganes) skipreide var ei skipreide i nordre delen av Båhuslen. Ho femna om halvøya med same namn, eller soknene Bro, Brastad og Lyse, som i dag utgjer fastlandsdelen av Lysekils kommun.
George Ratcliffe Woodward
Verk
Woodward hadde ei sterk interesse for gamle salmar og carols. Han gav ut fleire salmesamlingar med ei blanding av gamle og sjølvskrivne songar, som Carols for Christmas-Tide i 1893, Carols for Easter and Ascension-tide og Hymns and Carols for Christmas-tide (1897). I 1901 og 1919 gav han ut The Cowley Carol Book i to delar.
I 1904 gav han ut Songs of Syon: A Collection of Hymns and Sacred Poems Mostly Translated from Ancient Greek, Latin and German Sources og i 1910 Piae Cantiones: A Collection of Church & School Song, chiefly Ancient Swedish, originally published in A.D. 1582 by Theodoric Petri of Nyland, ei engelsk utgåve av det finske mellomalderverket Piæ Cantiones. I 1924 gav Woodward og Wood ut A Cambridge Carol Book: Being Fifty-two Songs for Christmas, Easter and Other Seasons, der kjende songar som «Ding Dong Merrily on High» og «Past Three O'Clock» var med.
Stångenäs skipreide
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Stångenäs skipreide vart omskipa til Stångenäs härad.
Hn/Nederlendsk
Klassifisering og nærskylde språk
Nederlendsk er grammatisk på mange måtar liknande tysk, men er i høg grad ulik i uttale. Ein sum kjenner det eine målet, kann med noko trening skyna hitt målet gott. Samanlikn til dømes:
Nokre mindre nytta ord og vendingar er nærare tysk:
(På norsk vert dette: «Den minste kameleonen er berre to cm stor, den største kann verta 80 cm».)
Men det er uttala sum gjer den største skilnaden millom tysk og nederlendsk, på same måten sum skilnaden millom tysk og sveitsartysk (og andre tyske målføre).
Typisk så upptrer dei største skilnadane millom tysk og nederlendsk i korte, men viktige bygnadar og daglege ord sum fylgjer: Um ein tyskar hev lært eitt til to hundre av desse ordi, i tillegg til nokre reglar, vil den tysktalande skyna nederlendsk skrift nokså bra. Men nederlendsk er ikkje pensum i tysk skule.
Somme plassar vert tysk og nederlendsk til og med tala um lag side um side. Folk sum kann nederlendsk kann sum oftast skyna skriftleg tysk, og tysktalande (sum kann engelsk) kann sum oftast lesa nederlendsk.
Nederlendsk er eit nedertysk språk i den vestgermanske språkgruppa (sjå tabellen over). Det er difor i slekt med andre lågsaksiske og austnedertyske språk, og er (ser ein burt frå frisisk) det målet sum er nærast i slekt med engelsk.
Fylkesveg 101 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 101 i Møre og Romsdal går mellom Mo (ved Vadbrua) og Øverøyane (Overøye) i Stordal kommune. Vegen er 9,0 km lang.
Sävja
Sävja er ein svensk tettstad i Uppsala kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 9 414 innbyggjarar.
Lars Jensen
Lars Jensen var ein norsk gardbrukar, kyrkjesongar og stortingsmann frå Biri i Oppland.
Lars Jensen var son til husmannsfolk på garden Melum i Biri. Sjølv gjekk han det nyopretta Asker seminar, der han vart den fyrste dimitterte. I 1818, allereie før han var dimittert frå seminaret, fekk han stillinga som kyrkjesongar og lærar i Ringsaker, kyrkjesongar var han heilt til han døydde. Jensen gifta seg til garden Tande i Ringsaker og dreiv denne nokre år, til dess han kjøpte garden Lilleringsaker og flytta dit.
Jensen representerte Hedemarkens amt på Stortinget frå 1833 til 1845. På alle dei ordinære tingsamlingane var han medlem av kyrkjekomiteen, i 1845 av kyrkjekomite nr 1. Han var elles medlem av valkomiteen frå 1836 til 1845, og av kriminallovkomiteen i 1836 og på omframtstortinget 1836-37. Vidare var han i 1842 med i komiteen om embetsgardar og i 1845 av Lagtinget og fullmaktskomiteen.
Jensen døydde på garden sin i Ringsaker sommaren 1852.
Sotenäs skipreide
Sotenäs (Sotanes) skipreide var ei skipreide i nordre delen av Båhuslen. Ho femna om halvøya med same namn og øyane like ved, eller soknene Bärfendal, Tossene og Askum. I dag utgjer området Sotenäs kommun, unnateke Bärfendal som inngår i Munkedals kommun.
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Sotenäs skipreide vart omskipa til Sotenäs härad.
Tom Tellefsen
Tom Tellefsen var ein norsk skodespelar frå Asker, kjend frå både teater og film.
Biografi
Som barn flytte Tom Tellefsen frå Asker til Oslo med familien på slutten av 1930-åra. Som ung var han interessert i idrett, og spela m.a. fotball for eit Oslo-lag. Allereie før examen artium i 1950, hadde han fått debuten sin som skodespelar, nemleg i rolla som Karsten i filmen Gategutter (1949) av Arne Skouen. Dette vart eit springbrett for karrieren hans, og han fekk snart nye roller i norske filmar frå 1950-åra. Tellefsen utdanna seg ved Statens Teaterskole, og vart tilsett ved Det Norske Teatret i 1959.
Ei av dei mest kjende teaterrollene til Tellefsen var i monologen Kaspar av Peter Handke. Ein av kritikarane til dette stykket kalla det «Ein av Tom Tellefsens største sigrar med eit overlag detaljsikkert, fint balansert spel.» Elles vart han kjend for sine tolkingar av rollefigurane i dei absurde stykka til Samuel Beckett, m.a. då han spela Estragon i Mens vi ventar på Godot saman med Bjarne Andersen i 1970.
I 1986 og 1996 opptredde Tellefsen i Ein sørgjeleg time med Tom Tellefsen på Det Norske Teatret. Dette var ein slags matiné der han framførte tekstar av Samuel Beckett, Franz Kafka, Slawomir Mrozek og Kjell Askildsen.
Tom Tellefsen gjekk av med pensjon frå Det Norske Teatret i 2001. I tillegg til den over 40 år lange innsatsen sin på Det Norske Teatret har Tellefsen hatt mange oppdrag både i Radioteatret og Fjernsynsteatret.
Frå 1955 til 1962 var han gift med skodespelaren Rut Tellefsen. Dei fekk dottera Pia Tellefsen, som også er skodespelar.
Pleksus
Pleksus er eit flettverk av årer eller nervar. Årene kan vere blodårer, som vener og blodkar, eller lymfeårer. Nervane er som oftast akson på utsida av nervesystemet.
Congerbreen
Congerbreen er ein isbre som ligg 10 km aust for Glenzerbreen, og som flyt nord til austlege delen av Shackletonisen. Han vart kartlagt av G.D. Blodgett (1955) frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump (1946–47). Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Richard R. Conger, sjefsfotograf under U.S. Navy Operasjon Windmill (1947–48), som assisterte i å opprette astronomiske kontrollstasjonar langs kysten frå Wilhelm II Coast til Budd Coast.
Sville
Svill eller sville er ein vassrett bjelke eller planke som har ulike roller i bygningar og jernbaner.
Trebygg
I bindingsverk ligg svillen eller botnsvillen nedst i veggen og ber stenderar eller stolpar. Øvst i fyrste etasje ber stenderane ein toppsvill. I etasjeskiljet ligg bjelkane på toppsvillen, og bjelkane ber svillen for stenderane til neste etasje. Øvste svillen i veggen ber loftsbjelkar og ofte sperrer.
I lafteverk blir botnsvillen ofte kalla syllstokk.
Livsverd
Livsverd (tysk Die Lebenswelt, engelsk The Life World/Lifeworld) er eit uttrykk som viser til den intuitive verda, den verda vi ikkje tviler på, der ting er det vi tek dei for å vere. Uttrykket er særleg prega av fenomenologiens grunnleggjar, Edmund Husserl.
I livsverda vert tvil på verda sett i parentes. Alle andre verder vert i denne samanhengen sett på som abstraksjonar, som i systemverda eller naturen slik naturvitskapen ser han. Dette kan ein seie utan å meine at ein ikkje kan gjere slike abstraksjonar eller at dei kan vere verknadsfulle, t.d. i teknologisk utvikling. Men lys er ikkje i livsverda lysbølgjer eller fotonar, men t.d. ein raud lampeskjerm, lyd er ikkje lydbølgjer, men til dømes ein vakker song, bokstavar på eit ark er ikkje tilfeldige prikkar, men uttrykkjer meining o.l. Typisk må ein i dei andre abstraksjonane alltid ty til uttrykk frå livsverda (t.d. «bølgjer», «celler» o.l.) for å skjøne kva det dreier seg om. Eitt av dei viktigaste uttrykka i livsverda er forteljingar eller narrativitet. Når ein byrjar å teoretisere kring livsverda, har ein alt teke steget ut av henne, inn i teoriverda. Kvardagsverda (die Alltagswelt) byggjer nokså direkte på livsverda, slik Husserl såg det.
Ein av dei som følgde i Husserl sine fotspor, Alfred Schütz, viste korleis livsverda byggjer på livsverda og er sosialt strukturert og typologisert; vi ventar oss alltid typiske handingar frå typiske menneske, til dømes kva ein lærar eller ein postmann skal gjere som dette.
Sville
Jernbanesvillar
Jernbanesvillar er tverrgåande bjelkar som skjenane er feste i, og inngår derfor som ein del av overbygningen til jernbana. Svillane ligg oppå eot ballastlag av pukk. Dei overfører krefter frå skjenene til ballastlaget og underbygningen, held skjenene på høgkant og sikrar at sporvidda er rett.
Tresvillane blir ofte impregnerte med kreosot for å auka livslengda.
Yuriko Mizuma
Yuriko Mizuma er ein japansk fotballspelar.
Kville skipreide
Kville (Kvilda) skipreide var ei skipreide i nordre delen av Båhuslen. Ho femna om soknene Kville, Svenneby og Bottna. I dag utgjer området søre delen av Tanums kommun.
Då heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga, og Kville skipreide vart omskipa til Kville härad.
Yigael Yadin
Yigael Yadin var ein israelsk arkeolog, politikar og stabssjef for det israelske forsvaret.
Tidleg liv og militærkarriere
Foreldra til Yadin var den kjende arkeologen Eleazar Sukenik og akademikaren og feministen Hasya Feinsod Sukenik. I ein alder av 15 år blei Yadin medlem av undergrunnsmilitsen Haganah, og tenestegjorde på ei rekkje forskjellige måtar. I 1946 forlét han Haganah i protest mot at kommandøren Yitzhak Sadeh meinte at maskingevær skulle vera standardutstyr.