cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lava
Aā
Lava kan hope seg opp i ballar eller kuler så store som 3 meter i ein aā-straum. Aā har vanlegvis høgare viskositet enn pāhoehoe-lava. Pāhoehoe kan verte aā om han vert turbulent etter å ha støtt på hindringar eller bratte skråningar.
Den skarpe strukturen gjer at aā lett reflekterer radarbølgjer, og er dermed lett å sjå frå satellittar.
Aā-lava oppstår oftast i utbrot med temperaturar på 1000 °C til 1100 °C
Pāhoehoe
Pāhoehoe (frå hawaiisk og tyder «glatt lava») er basaltisk lava som har ei glatt, bølgeaktig og seig overflate. Denne overflatestrukturen kjem av at lavaen er ganske flytande under den størknande overflata.
Ein pāhoehoestraum rykker vanlegvis fram gjennom ei rekkje små armar som kontinuerleg bryt ut frå ei avkjølt skorpe. Han dannar òg lavatunnelar, og med lite varmetap i slike tunnelar har lavaen generelt låg viskositet. Overflatestrukturen til pāhoehoestraumar varierer stort og kan gje mange slags former som vert kalla lavaskulpturar. Etter kvart som denne type lavastraumar renn bort frå ventilen kan pāhoehoelava etter kvart endre seg til aā-lava etter kvart som han vert avkjølt og viskositeten aukar. Temperaturen i Pahoehoe-lava er vanlegvis 1100 °C til 1200 °C.
Den glatte teksturen til pāhoehoe-lava gjer at han ikkje reflekterer radarstråler så godt, og er vanskeleg å sjå frå satellittar.
Putelava
Putelava er bergarten som vert danna når lava strøymer ut frå ein undersjøisk vulkanventil eller når lava renn ut i havet. Putelava kan òg dannast når lava strøymer ut under ein tjukk isbre. Den viskøse lavaen får ei fast skorpe når ho kjem i kontakt med vatn, og denne skorpa sprekk og store bobler eller «puter» vert danna på overflata etter kvart som meir lava strøymer ut. Sidan det meste av overflata på jorda er dekt av vatn, og dei fleste vulkanen finn ein i eller under havet, er putelava svært vanleg.
Replava
Replava er basalt der overflata er glatt og valka og kan minne om tauverk. Denne vert danna ved størkning av lettflytande lava.
Lavalandformer
Sidan lava består av viskøs smelta stein, kan lava danne fleire særprega formasjonar, landformer og topografiske strutkturar som varierer kraftig i storleik.
Vulkanar
Vulkanar er ei landform som vert danna ved fleire utbrot av lava og oske over tid. Dei framstår i forskjellige former som skjoldvulkanar, som er brei og slake vulkanar som hovudsakleg har danna flytande basaltisk lava, eller bratte stratovulkanar (eller komposittvulkanar) som består av forskjellige lag av oske og meir viskøs lava.
Ein kaldera er eit stort subsidenskrater som kan oppstå i ein stratovulkan om magmakammeret vert delvis eller heilt tømt under eksplosive utbrot. Toppen av krateret klarar eller taket i kammeret, klarar ikkje å halde seg sjølv oppe og kollapsar ned i det tomme kammeret. Slike kalderaer kan inneheld innsjøar og lavadomar om det har vore utbrot i kalderaen. Kalderaer kan òg dannast gradvis ved subsidens. Dette er typisk for mange skjoldvulkanar.
Sinder- og slaggvulkanar
Sinderkjegler og slaggkjegler er småskala formasjonar som vert danna av at lava samlar seg kring ein liten ventil på vulkanen. Sinderkjegler består av tefra eller vulkansk oske og tuff, som vert kasta ut frå ein eksplosiv ventil. Slaggkjelger vert danna ved at smelta vulkansk slagg og sinder i meir flytande form hopar seg opp.
Kīpuka
Ein kīpuka er ein ås, ein rygg eller ein gammal lavadom inne i eller nedanfor eit område med aktive vulkanisme. Nye lavastraumar vil dekket det omliggande område, og isolere kīpukaen slik at han ofte vert ei skogkledd øy i eit aude lavalandskap.
Lavadomar
Lavadomar vert forma når viskøs felsisk magma strøymer ut på overflata. Dei kan forme prominente avrunda haugar, som Valles Caldera. Når ein vulkan spyr ut silisisk lava kan han danne ein oppblåst dom som gradvis bygger opp store, puteliknande strukturar, sprekker og kløfter og som kan sleppe frå seg avkjølte bitar av stein og steinblokker. Toppen og sidene av ein veksande lavadom er ofte dekte av bitar av stein, breksje og oske.
Døme på lavadomutbrot er Novaruptadomen og lavadomene som følgde utbrotet til Mount St. Helens.
Lavatunnelar
Lavatunnelar vert danna når ein straum av relativt flytande lava vert kald nok i den øvre overflata til at han størknar og dannar ei skorpe. Under skorpa, som er ein glimrande varmeisolator, kan lavaen halde seg flytande og renne vidare. Når denne straumen held fram over lang tid kan lavakanalen danne ein slags tunnel, som kan føre smelta stein mange kilometer bort frå ventilen utan at han vert avkjølt i særleg grad. Ofte tømmer desse lavatunnelane seg når lavaen stoppar å rene inn i andre enden, slik at ein ofte får ein open tunnel av størkna lava.
Ein finn t.d. lavatunnelar ved Kīlauea og i Queensland i Australia, som har ei lengd på heile 15 km.
Lavafoss og fontener
Stundom kan måten lavaen kjem ut av ein vulkan på gje utbrotet ein ekstra stordom. Til dømes kan lavaen stupe utfor ein kant og danna ein foss av lava, på liknande måte som Niagarafalla. I andre tilfelle har lavaen vorte slynga ut av ventilen som ei mange titals meter høg fontene.
Lavasjøar
Ein sjeldan gong kan vulkankjeglene fyllast opp med lava, utan at han renn over kanten og ned fjellsida. Dette vert kalla ein lavasjø. Lavasjøar varer vanlegvis ikkje lenge og renn anten tilbake i magmakammeret når trykket lettar (vanlegvis ved at gassar strøymer gjennom kalderaen), tømmer seg via eit lavautbrot eller via ein pyroklastisk eksplosjon.
Uvanleg lava
Ein har funne fire typar uvanlege lavabergartar på jordoverflata:
The term "lava" can also be used to refer to molten "ice mixtures" in eruptions on the icy satellites of the Solar system's gas giants.
Farar
Dødsfall knytt til vulkanar har mange forskjellige årsaker, som t.d. vulkanske fragment som vert kasta ut av ein vulkan, pyroklastisk straum frå ein lavadom som kollapsar, laharar, giftige gassar som strøymer føre lavaen, eller eksplosjonar når lavaen kjem i kontakt med vatn. .
Provinsen Vicenza
Provinsen Vicenza (italiensk Provincia di Vicenza) er ein provins i regionen Veneto i Italia. Hovudstaden er byen Vicenza. Han har eit areal på 2 722 km² og totalt 840 000 innbyggjarar (2006). Det er 121 kommunar i provinsen.
I tillegg til hovudstaden er dei viktigaste byane i provinsen Bassano del Grappa, Schio, Thiene, Marostica, Lonigo, Arzignano og Valdagno.
Største kommunane
(Stand: 31. desember 2008)
Repvåg kyrkje
Repvåg kapell står i Repvåg i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark, og er ei tømra langkyrkje frå 1967. Kapellet er teikna av Trond Dancke og har sitjeplassar til 50 personar.
Statsnasjon
Statsnasjonen vart utbreidd etter den franske revolusjonen. Spesielt utvikla han seg i Vest- og Nord-Europa, til skilnad frå etnonasjonane i Sentral- og Aust-Europa og religionsnasjonane på Balkan. Eit ideal for statnasjonen er allmenn velferd, slik at alle borgarane har del i statens tryggleik og rikdom: «er du nordmann har du rett og hevd på norsk velferd».
Borkum
Borkum er ei øy og ein kommune nordvest i Tyskland. Han ligg i landkreis Leer i Niedersachsen og har eit areal på 30,7 km² og eit folketal på om lag 5 500 innbyggjarar. I vest dannar sundet Westereems grensa til Nederland, i aust ligg Osteremssundet, i nord Nordsjøen og i sør Vadehavet. Ho er den største og vestlegaste av Dei austfrisiske øyane nord for den nederlandske provinsen Groningen.
Øya vart danna av to tidlegare fråskilde øyar, som framleis var fråskild av grunt vatn i 1863. Fløtsen mellom dei to tidlegare øyane vart kalla Tüskendör.
1373
1373 (romartal MCCCLXXIII)
Borkum
19. og 20. desember 1934 skaut Wernher von Braun opp «Max» og «Moritz», to prototypar på A2-raketten, frå øya. Lager Borkum, ein nazistisk arbeidsleir på Alderney var kalla opp etter Borkum.
Fleire tidlegare tyske soldatar frå den 216. Marine-Flak-Abeitlung vart stilt for krigsrett under Dachau-prossesen i 1946. Dei vart skulda for å ulovleg ha avretta sju amerikanske soldatar som overlevde ein styrt på øya 8. april 1944.
Det er delvis forbode med bilar på øya. I lågsesongen kan bilar køyre overalt, medan det til visse tider på året er bilfrie soner. Den einaste byen på øya vert òg kalla Borkum.
Bingling-tempelet
Bingling-tempelet eller Bingling-grottene (kinesisk skrift 炳靈寺石窟, pinyin Bǐnglíng Sì) er ei samling holetempel i Yongjing-fylket i det autonome prefekturet Linxia i provinsen Gansu, i vestdelen av Folkerepublikken Kina. Holetempela, med hundrevis av buddha-skulpturar i grotter, ligg nær ved der storelva Huang He renn ut i Liujiaxiadammen, ei demning i Huang He. Bingling-grottene ligg om lag 100 km søraust for provinshovudstaden Lanzhou, og kan berre nåast med båt.
Den første grotta vart hoggen ut rundt år 420, mot slutten av det fyrste Jin-dynastiet. 183 holer med i alt 694 steinstatuar og 82 figurar i ulike storleikar er bevart. Den såkalla Maitreya-buddhaen er den største statua i området.
Holetempelet vart i 1961 oppført på Folkerepublikken Kina si liste over kulturminne.
Muhammad Zia ul-Haq
Muhammad Zia ul-Haq var ein pakistansk offiser og politikar. Han var president i Pakistan frå 1978 til 1988.
Zia ul-Haq tok makta i Pakistan gjennom eit statskupp i 1977. Statsminister Zulfikar Ali Bhutto vart sett i fengsel og avretta i 1979. Zia ul-Haq lovde ved fleire høve frie val, men desse løfta vart aldri innfridd. Han omkom i ei flyulukke i 1988 under uklare omstende.
1374
1374 (romartal MCCCLXXIV)
Oppsalfjellet
Oppsalfjellet  er eit fjell i Larvik kommune i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 534 meter over havet og er det 13. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Buise
Buise var ein av Dei austfriske øyane i Nordsjøen utanfor Tyskland. Ho vart nesten heilt oppslukt av havet på andre halvdel av 1600-talet. Den einaste gjenverande delen er dei austlege områda, som i dag er kjend som øya Norderney. Buise sjølv vart danna av ei større øy som vart delt i to. To mogelege opphav til Buise er nemnd. Den eine er øya Burchana som braut i to av ein flaum i 1219, og den andre er øya Bant som braut sundt i 1170, og som òg danna Juist, Borkum og Memmert.
Buise braut i to delar i 1362. Den austlege delen vart kalla Osterende og seinare «Norder neye Oog» (Nordens Nye Øy), og er i dag øya Norderney. Den vestlege delen forsvann gradvis på grunn av erosjon. Ein veit ikkje nøyaktig kortid ho forsvann, men det kan ha vore i samband med flaumepisodar i 1651 eller 1690).
Eidsivating lagmannsrett
Eidsivating lagmannsrett har sete på Hamar og er ein av dei seks lagmannsrettane i Noreg.
Lagmannsretten er ankedomstol over avgjerder i dei tingrettane som høyrer til lagdømmet – både i straffesaker og i sivile saker. Lagmannsretten sine avgjerder kan – i noko avgrensa omfang – bli påkjært eller anka til Høgsterett.
Jurisdiksjon
Lagdømmet omfattar fylka Hedmark og Oppland i tillegg til kommunane (Eidsvoll og Nes) på Romerike som soknar til Øvre Romerike tingrett og Nedre Romerike tingrett i Akershus, jmr. oversikta nedst på sida over dei tingrettar som høyrer til lagdømmet.
Tidlegare omfatta Eidsivating òg Oslo, heile Akershus, Østfold og Buskerud i tillegg til Hedmark og Oppland, men lagdømmet vart delt frå 1. august 1995 då det vart etablert ein ny lagmannsrett på Hamar. Sidan det geografiske området til den nye lagmannsretten omfatta det gamle Eidsivatinget, overtok denne domstolen det namnet, medan lagmannsretten i Oslo fekk namnet Borgarting lagmannsrett.
Organisering
Eidsivating lagmannsrett held til i tinghuset på Hamar og den har 14 faste dommarstillingar. Den blir leida av ein førstelagmann og har i tillegg ein lagmann og tolv faste utnemnde lagdommarar. Vidare er det ein administrasjonssjef og sju sakshandsamarar. Eidsivating lagmannsrett er ikkje delt i avdelingar slik som dei største lagmannsrettene er.
Historie
Historisk var Eidsivating lagting for folket rundt Mjøsa, og hadde opphavleg sete på Åker i Vang. Seinare, på Olav den heilage si tid, blei lagtinget flytta til Eidsvoll. Då omfatta lagtinget Hedmark, Hadeland og Romerike, og det var først seinare at Østerdalen og Gudbrandsdalen blei omfatta.
Eidsivatinglova var den lova som blei brukt på Eidsivatinget. Den kan ha blitt skriven ned på 1100-talet, men er i tilfelle seinare gått tapt. Ein trur likevel at nokre avsnitt i Magnus Lagabøtes landslov frå 1274 hadde sitt opphav i ei østnorsk lovbok, som kan ha vore Eidsivatingloven.
Lizard Point i Cornwall
Lizard Point i Cornwall i England er det sørlegaste punktet på Lizardhalvøya. Det er òg det sørlegaste punktet på øya Storbritannia ved 49°57' N, og med unntak av delar av Isles of Scilly det sørlegaste punktet i England. Den vesle landsbyen The Lizard og Landewednack ligg om lag 1 km nord for neset, men den næraste større busetnaden er Helston, 18 km mot nord.
Penlee Point i Mousehole
Penlee Point er eit nes nær fiskelandsbyen Mousehole i Cornwall i England. .
Redningsbåten «Penlee» la ut frå land her før båten forliste i 1981.
Khaleda Zia
Khaleda Zia er tidlegare statsminister i Bangladesh. Ho var, som den første kvinna i historia til landet, statsminister frå 1991 til 1996, og så igjen frå 2001 til 2006. Ho er enke etter tidlegare president i Bangladesh Ziaur Rahman, som vart drepen i eit attentat. Ho leiar òg det gamle partiet hans, Nasjonalistpartiet i Bangladesh.
Warum betrübst du dich, mein Herz
Warum betrübst du dich, mein Herz?, BWV 138, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1723 for den 15. sundagen etter treeiningssundag, som dette året var den 5. september.
Teksten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Koraltemaet er basert på salmen «Warum betrübst du dich, mein Herz». Denne koralmelodien er funne som udaterte skillingsviser på midten av 1500-talet i Nürnberg. Ein av desse kjem frå Nürnberg i 1561. Komponisten og tekstforfattaren er ukjend. I mange år trudde ein at Hans Sachs kunne ha skrive både melodi og tekst.
Terner
Terner er eit utval av slektene i måsefamilien, Laridae. Ternene er slanke fuglar med lange venger og kløfta hale. Dei fleste lever ved kysten, på havet, andre i innlandet ved elvar og innsjøar. Terner finst utbreidd over heile verda med til saman 44 artar i 12 slekter. I nyare biologiske systematikk finn ein ofte ternene som ein medlem av eller underfamilie Sterninae av måsefamilien, Laridae. Terner kan elles vere klassifiserte som ein sjølvstendig biologisk familie, ternefamilien, Sternidae.
Skildring
Mange terneartar som hekkar i tempererte soner er har lange trekkruter, mykje sannsynleg ser raudnebbterna meir dagslys enn nokon annan skapning, ettersom ho vandrar frå oppvekststader nord mot Arktis sør til Antarktis. Ein unge av raudnebbterne som blei ringmerka på Farne-øyane utanfor Nordaust-England sommaren 1982, nådde Melbourne i Australia i oktober same året, etter ei flyging på over 22 000 km over hav på berre tre månader. I gjennomsnitt er det 240 km per dag, og ei av dei lengste reisene som er registrert for nokon fugl.
Terner har kvit eller grå fjørdrakt, ofte med svart hette på hovudet. Dei har tynt, langt nebb og slankare og meir straumlinjeforma kroppsform enn måsar. Med lange halefjør og lange venger ser dei elegante ut i flukt. Terner i slekta Sterna har djupt gaffeldelte halar, i Chlidonias og inkaterne har mindre gaffeldelte halar, medan noddyar i slektene Anous, Procelsterna og Gygis har meir taggforma hale, dei midtytste halefjørene er dei lengste, ikkje dei sentrale eller dei ytste. Terner varierer i storleik frå dvergterne på 42 gram og 23 cm, til rovterne på 630 g og 53 cm.
Provinsen Verona
Provinsen Verona (italiensk Provincia di Verona) er ein provins i regionen Veneto i Italia. Hovudstaden er byen Verona. Han har eit areal på 3 109 km² og totalt 860 796 innbyggjarar (2004).
Provinsen grensar mot provinsen Trento i nord, Vicenza og Padova i aust, Rovigo i sør og Mantova og Brescia i sør og vest.
Warum betrübst du dich, mein Herz
Instrumentering og struktur
Det består av åtte satsar:
Terner
Skildring
Terner hekkar i store, tettpakka koloniar. Reiret kan vere ei grop i bakken eller i sparsam samling av kvistar og flytande vegetasjon. Terner har generelt høg levealder til fuglar å vere, ein veit no at fleire artar kan leve i overkant av 25-30 år.
Artsliste terner
Terner og noddyar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Provinsen Verona
Det er 98 kommunar i provinsen.Dei viktigaste kommunane er mellom anna Bovolone, Bonavigo, Bussolengo, Cerea, Legnago, Negrar, Peschiera del Garda, San Bonifacio, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, Soave, Sona og Villafranca di Verona.
Terner
Artsliste terner
Slekt Anous
Provinsen Verona
Byen Verona er ein verdsarvstad. Byen er mellom anna kjend frå Romeo and Juliet av Shakespeare, med Casa di Giulietta (huset til Juliet med ein balkong som er viktig i stykket) er eit viktig turistmål. Gardasjøen er også eit kjent turistmål i provinsen. Provinsen har elles fleire slott, tårn, kloster og andre gamle bygningar. Valpolicella er kjend for vinane sine. Den største naturlege brua i Europa, Ponte di Veja, ligg også i Verona. Norddelen av provinsen er åslendt med fleire elvar, mellom anna Tartaro, Caslagnaro og Adige.
Terner
Artsliste terner
Slekt Gygis
Provinsen Verona
Største kommunar
Per 31. desember 2008)
Terner
Artsliste terner
Slekt Onychoprion
Slekt Sternula
Slekt Phaetusa
Slekt Gelochelidon
Slekt Hydroprogne
Slekt Larosterna
Slekt Chlidonias
Slekt Sterna
Slekt Thalasseus Raudnebbterne og makrellterne er vanlege hekkefuglar i Noreg medan dvergterne, splitterne og rovterne har hekka sporadisk.
Karangahake Gorge
Karangahake Gorge (Karangahake-passet eller Karangahake-slukta) dannar ei naturleg grense mellom fjellrekkjene Coromandel Range og Kaimai Ranges ved den sørlege enden av Coromandelhalvøya på Nordøya på New Zealand. Den for ein del tronge og svært snodde slukta vart danna av elva Ohinemuri River som har grave seg ned gjennom berget. Dette er staden der det første gull-rusjet på Coromandel fann stad, i 1875.
Samferdsel
Den 21 kilometer lange Karangahake Gorge gir eit direkte samband mellom byane Paeroa og Waihi, og riksvegen State Highway 2 går gjennom passet. Fram til 1979 gjekk ei jarnvegslinje også gjennom slukta, den dåverande East Coast Main Trunk Railway, mellom Paeroa og Tauranga. Mellom Waikino og Waihi er banen teken vare på som ein museums- og veterantogbane, Goldfields Railway, seks km lang. Avsnittet mellom Paeroa og Waikino utgjer i dag fotturruta Karangahake Gorge Historic Walkway.
Karangahake Gorge Historic Walkway
Karangahake Gorge Historic Walkway er ein turveg mellom busetnadane Karangahake og Waikino og går gjennom Karangahake Gorge. Etter at jarnvegen vart lagt ned, vart skjenegangen fjerna og banelekamen gjort om til gangveg. Den kring 1 100 meter lange tidlegare jarnvegstunellen er no opplyst og kan nyttast av fotturistar. Vegen fører forbi talrike interessante historiske stadar, særleg slike som peikar på utvinninga av gull i tida mellom 1870 og 1950.
Opplevingar langs langs Karangahake Gorge Historic Walkway:
Gangvegen vert vedlikehalden av Department of Conservation (Miljøverndepartementet, DOC).
1364
1364 (romartal MCCCLXIV)
Tom i Amur oblast
Tom (russisk Томь) er ei elv i Amur oblast i Russland og ei av sideelvane til Zeja frå venstre. Ho har ei lengd på 433 km.
Av byar ved Tom finn ein Belogorsk.
1837
1837 (romartal MDCCCXXXVII) var eit normalår som byrja på ein søndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Kolsflaket
Kolsflaket er eit fjell i kommunane Larvik og Siljan i Vestfold og Telemark. Det har ei høgd på 534 meter over havet og er det 13. høgaste fjellet i Vestfold av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Sandland kyrkje
Sandland kyrkje står i bygda Sandland i Loppa kommune i Troms og Finnmark, og er ei tømra langkyrkje frå 1971. Ho er teikna av Reidar Martinsen.
Diego de Almagro
De Almagro mista venstre auge sitt i ein kamp mot innfødde kystfolk i «den nye verda». I 1525 slutta han seg til Pizarro-brørne og Hernando de Luque i Panama for å starte erobringa av Peru.
Dei tidlege åra
Diego de Almagro kom frå den spanske byen som ber etternamnet hans, kor han vart fødd utanfor ekteskap. Foreldra, Juan de Montenegro og Elvira Gutiérrez hadde lova kvarandre ekteskap, men skilde lag før lovnaden vart oppfylt og før Diego vart fødd.
Onkelen Hernán Gutiérrez fekk formyndarskapen for Diego de Almagro frå han fylte fire år. Då de Almagro var femten år flykta han frå onkelen sin grunna den brutale handsaming han fekk, han fortalde mor si om kva som hadde skjedd og at han no planla eit eige liv. Samtidig naudbad han mora om mat og pengar. Han fekk då kva han bad om, og vart beden om å gå vekk.
Seinare dukka de Almagro opp i Sevilla som tenar for borgarmeister Luis de Polanco. Medan Almagro arbeidde der kom han i kamp med ein annan tenar og forlét den andre sterkt skadd. de Almagro ønskte ikkje å la seg sperre inn og flykta frå Sevilla og vart ein ferdamann i Andalucia. På denne tida var det at nyhenda om oppdaginga av «den nye verda» nådde han og overtydde han om å melde seg for Pedrarias Dávila sin armada. Ved framkomsten i Panama trefte han Francisco Pizarro og utvikla ein vennskap med han.
Første tida i Amerika
De Almagro kom fram til «den nye verda» den 20. juni 1514 som medlem av ekspedisjonen som Ferdinand II av Aragon hadde sendt ut under leiing av Pedrarias Dávila. Ekspedisjonen landa i Santa María la Antigua del Darién i Darién-provinsen i Panama, kor mange andre conquistadorar allereie var komen, blant dei Francisco Pizarro.
Det er ikkje dokumentert mykje om livet åt de Almagro i denne perioden, men det er kjent at han slutta seg til ulike sjømenn som forlét Darien mellom 1514 and 1515, inntil han tilslutt kom attende, slo seg ned i Darien og fekk eit encomienda. Dette hjelpte han til å byggje eit hus og å leve av jordbruket.
I november 1515 fekk de Almagro kommandoen over ei gruppe på 260 mann som grunnla kolonien Acla, men grunna sjukdom måtte han gje frå seg kommandoen til Gaspar de Espinosa. Både de Almagro og Francisco Pizarro, Hernando de Luque var med i ein neste ekspedisjon med 200 mann som varte i 14 månader. Her var det desse tre blei nære vennar. Dette var dessutan første gongen Pizarro hadde rang av kaptein.
I tillegg vann de Almagro ein vennskap med Vasco Núñez de Balboa som på denne tida var leiar i Acla og planla ein ekspedisjon på Stillehavet. Men etter det ein veit finst det ingen indikasjonar på at de Almagro ønskte å slutte seg til Balboa.
Erobringa av Peru
Diego de Almagro, Pizarro og Luque søkte saman om løyve til å granske og erobre landet i sør og fekk tidleg i august 1524 fullmakter til ei utforsking. Pizarro leidde to ekspedisjonar i Sør-Amerika fram til 1527. de Almagro sytte for forsyningar og rekruttering av folk til ferdene, men var også sjølv med. Også den tredje ferda, erobringsekspedisjonen, var leidd av Pizarro. Ekspedisjonen utforska territoriet i inkariket, tok kampen mot inka Atahualpa og vann slaget i Cajamarca i 1532. Almagro kom til Cajamarca frå Panama i påska 1533 med 153 friske spanjolar og 50 hestar til erobringstoktet. Etter at spanjolane no hadde teke makta i inkariket samarbeidde først Almagro og Pizarro i å grunnleggje nye byar og i å styrkje makta i område dei hadde erobra.
Sebastián de Belalcázar sitt erobringstokt i Quitoprovinsen i 1534 vart komplisert ved at conquistadoren Pedro de Alvarado frå Mexico også dukka opp i same del av territoriet med 4000 innfødde frå Guatemala, slik at det bygde seg opp til strid mellom to spanske grupperingar. På denne tida var Diego de Almagro komen så langt sør som Vilcashuaman ikkje langt frå Cuzco. Han fekk nyss om situasjonen i Quito og skunda seg nordover for å slutte seg til de Belalcázar. de Almagro var framleis alliert med Pizarro og hevda dei hadde dei legale rettane på dette territoriet. Han var nær ved å konfrontere med Pedro de Alvarado, men løyste situasjonen med tingingar og kjøpte fred med de Alvarado til ein pris av hundre tusen gullpesos. de Alvarado reiste attende til Guatemala og situasjonen roa seg i Quitoprovinsen.
Før Diego de Almagro returnerte til Peru grunnla han San Francisco de Quito i august 1534 for å ære Pizarro. Fire månader seinare skipa han Trujillo i Peru til ære for Pizarro sin fødeby i Extremadura. Desse hendingane markerte høgdepunkta i vennskapen med Pizarro, ein vennskap som snart skulle svinne bort i gjennom ein ny periode med opprør i den historiske og mytiske inkabyen Cuzco.
Brotet med Pizarro
Vennskapen med Francisco Pizarro viste teikn til nedkjøling allereie i samband med at Pizarro skaffa seg løyvet til å erobre inkariket 26. juli 1529. Lang tid føre hadde dei gjeve gjensidig lovnad om like partar av føremonane dei fekk. Men då Pizarro var i Spania og vitja kong Carlos I av Spania (Karl V) fekk han løyvet «Capitulación de Toledo» som gav autorisasjon til erobringa samstundes som Pizarro fekk guvernørtittel i Peru og den militære tittelen generalkaptein av Peru, medan de Almagro vart utnemnd til kommandant for fortet i Tumbes. Det var klart at Pizarro den gongen oppnådde ein dominerande posisjon ovanfor de Almagro.
Sjølv om Diego de Almagro hadde skaffa seg fullnøyande rikdommar ved erobringa av Peru og levde eit liv i luksus i Cuzco, såg han på ei mogleg erobring av landet lengre sør som attraktivt. Om de Almagro hadde tvistemål med Pizarro om Cuzco som auka i intensitet, fann han likevel tid og pengar til å førebu og utstyre ein ekspedisjon med 500 mann for å utforske land sør om Peru.
I mai 1534 tok den spanske krona ei avgjersle om å dele inn regionen i to, ein for kvar av dei to kompanjongane. Pizarro sitt territorium strekte seg frå Zemuquella, truleg Isla Puná i Guayaquilbukta og 200 legua sørover, som svarar til ca. 970 kilometer og strekkjer seg til Chincha i Puno-provinsen, Ica sør om Lima. Etter at Pizarro hadde levert sin part av skatten frå Atahualpa sine løysepengar til krona vart grensa flytta 70 legua vidare sør. Den gongen var det ikkje kjent om Cuzco låg nord eller sør for denne breidda og det var uklart om målinga skulle skje langs kystlinja. Ut frå geografiske forhold kunne det sjå ut som Cuzco låg sør for grensa, inne i de Almagro sitt territorium, i dag veit vi at Cuzco ligg godt nord for grensa. Denne vage inndelinga vart hovudårsaka til brotet mellom desse to. Seinare, i 1537 kom ein ny definisjon med bruk av breiddegrader som klargjorde grensa.
Førebuingane
Etter det innfødde menneske i Peru fortalde, hadde territoriet i Chile ein så stor overflod av gull at det ville overgå all innsats for å finne verdiane, dei hadde lagt merke til gulltørsten åt spanjolane. de Almagro rekrutterte folk både i Lima og Cuzco og med hjelp frå dei gjorde han klar ein ekspedisjon innan seks månader. Og med bruk av eigne middel utstyrte han soldatar som ønskte å vere med. Han kjøpte våpen, krut og anna naudsynt utstyr. Til saman fekk han samla ein styrke på 500 soldatar, 100 afrikanske slavar og rundt 10 000 peruanske leigesoldatar, yanaconarar til transport av våpen, klede og matforsyningar.
De Almagro var endå ikkje klar til å starte frammarsjen og gav Juan de Saavedra ordre om å gå tretti legua framføre med eit hundre mann for å etablere ein by som kunne vente på hovudstyrken med mat og fanga innfødde til å servere dei.
Langs inkavegen over Andes
Det var den 3. juli 1535 at de Almagro drog sørover frå Cuzco med 50 mann, men dei tok eit mellombels opphald ved ein stad kalla Moina fram til den 20. same månaden. I mellomtida hadde ein av Pizarro-brørne, Juan Pizarro, arrestert inka Manco Capac II, noko som gjorde situasjonen meir komplisert for de Almagro.
Etter å ha starta opp att frå Moina nytta dei inkavegen forbi Titicaca, fram til Desaguadero-elva i dagens Bolivia vidare til Tupiza langt sør i Bolivia kor dei slo leir. Vidare søraust passerte dei Chicoana nordvest i dagens Argentina.
Det synte seg at ekspedisjonen vart særs vanskeleg og ekstremt strevsam. Det mest krevjande hindringane var fjellpassa i Andes: på kring 4000 moh. var kulda og hungeren så sterk at det kosta livet åt spanjolar, innfødde, og særleg slavane som ikkje var vante med slikt eit strengt klima. Augevitnar har skildra menneske som tok kvilepause berre for å døy frossen, andre fann tærne fastklemte i skorne.
Darß
Darß er ei øy sør i Austersjøen i Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland, som opphavleg var ein del av ei halvøy.
Diego de Almagro
Langs inkavegen over Andes
Fram til dette punktet meinte de Almagro at alt var ein fiasko. Han bad ei lita gruppe gå framføre for å søkje hjelp frå fastbuande folk. Ved hell fann dei Copiapó-dalen og Gonzalo Calvo Barrientos, ein spanjol som var utvist frå Peru for å ha stole gjenstandar frå Atahualpa sine løysepengar. Barrientos hadde etablert vennskap med dei lokale innfødde. Her var det at de Almagro offisielt gjorde krav på Chile i namnet åt kong Carlos I.
Darß
Det fullenamnet er Fischland-Darß-Zingst, for dette var dei tre områda som utgjorde halvøya. Darß vart opphavleg nytta som namn på ein stor skog som framleis ligg her. I nyare tid har Darß òg vore nytta for heile halvøya.
Øya ligg i Landkreis Nordvorpommern. Mellom halvøya og fastlandet ligg det ein svært grunn lagune (plattysk: Bodden), som er ein del av Vorpommersche Boddenlandschaft nasjonalpark, i lag med heile halvøya. Halvøya er om lag 45 km lang.
Diego de Almagro
Skremt bort frå Chile
De Almagro sine eigne observasjonar, dei dårlege nyhenda som kom frå kampane mellom Gómez de Alvarado og mapuche-styrkane, saman med den bitande kalde vinteren som fór frykteleg åt med dei, overtydde han om at alt hadde feila. Han fann ikkje det gullet eller dei byane som inkaspeidarane hadde informert han om, berre samfunn av innfødde folk som levde av jordbruk, og han møtte sterk motstand frå desse samfunna.
Darß
Darß er kjend som stoppestad for titusenvis av trekkfuglar som trane og gås. Turisme har lenge vore hovudnæringa her og har auka etter gjenforeininga av Tyskland, men likevel er ikkje Darß den staden som trekker til seg flest turistar.
Den nordlege krona
Den mest lyssterke stjerna er Alfa Coronae Borealis med storleiksklasse 2,2. Den gule superkjempa R Coronae Borealis er prototypen på ein sjeldan klasse kjempestjerner—R Coronae Borealis variable—som har ekstremt lite hydrogen, og som ein trur har oppstått ved at to kvite dvergar har smelta saman. T Coronae Borealis, òg kalla Blazestjerna, er ein annan uvanleg stjernetype kjend som periodisk nova. Normalt har ho storleiksklasse 10, men lyste opp til storleiksklasse 2 i 1946. ADS 9731 og Sigma Coronae Borealis er fleirstjernesystem med seks og fem komponentar kvar. Ein har funne fem stjernesystem med exoplanetar av same storleik som Jupiter. Abell 2065 er eit særs konsentrert galaksehop som ligg 1 mrd. lysår frå solsystemet vårt, med over 400 medlemmar, og er sjølv ein del av den store Corona Borealis superhopen.
Diego de Almagro
Skremt bort frå Chile
Utforskinga av territoriet i Nueva Toledo gjekk føre seg over to år og vart markeringa av ein fullkomen fiasko for de Almagro. Trass dette meinte han først det ville gje han ære om han ville stå attende for å skipe ein ny by. Men den første glødande optimismen som fekk de Almagro til å bringe med seg sonen Mozo til Chile hadde bleikna. Somme observatørar har peika på at om det ikkje var for at mannskapet la iver for å returnere til Peru, så hadde han slegen seg ned permanent i Chile. Men han vart oppmoda om å gjere eit endeleg krav på Cuzco slik at han kunne sikre ein arv for son sin. de Almagro kom aldri til å grunnleggje nokon by i det som i dag er Chile. Han starta returen til Peru i september 1536.
Den nordlege krona
Eigenskapar
Biletet dekkjer 179 kvadratgrader og dermed 0,433 % av himmelen. Corona Borealis er det 73. største av 88 stjernebiletet i areal. Det grensar til Boötes i nord og vest, Serpens Caput i sør og Hercules i aust. Forkortinga for stjernebiletet er 'CrB'.
Stjerner
Dei sju stjernene som dannar den særeigne krone-forma er alle av storleiksklasse 4, utanom den mest lyssterke av dei, Alfa Coronae Borealis. Dei andre seks stjernene er Theta, Beta, Gamma, Delta, Epsilon og Iota Coronae Borealis. Den tyske kartografen Johann Bayer gav tjue stjerner i Corona Borealis Bayer-nemning frå Alfa til Ypsilon i stjerneatlaset hans Uranometria frå 1603. Komponentane i dobbeltstjerna Zeta Coronae Borealis har sidan fått nemninga Zeta1 og Zeta2. Innafor stjernebiletet er det 37 stjerner som har tilsynelatande storleiksklasse lik eller større 6,5.
Diego de Almagro
Tilbake i Peru
Diego de Almagro nådde fram til Cuzco i 1537. Ruta dei valde gjekk over Atacama, ein ørken med særs krevjande klimatiske tilhøve og mangel på tilgang av mat og vatn. Det har vore påstått at den burlesque spanske termen chilenske roto (sundriven, knust) først kom i bruk av peruanarar om chilenarar for å referere til tilstoda for de Almagro sine nedbrotne troppar med sundrivne klede etter den harde og arbeidskrevjande marsjen til fots gjennom Atacama. Fire år seinare kom Pedro de Valdivia til å kysse same ørkenen sørover på veg til Chile.
Den nordlege krona
Stjerner
Alfa Coronae Borealis vert òg kalla Alphekka eller Gemma og ser ut som ei blåkvit stjerne med tilsynelatande storleiksklasse 2,2, men er ei Algol-type formørkande binærstjerne. Ho varierer med 0,1 storleiksklasse med ein periode på 17,4 dagar. Primærstjerna er ei kvit hovudseriestjerne med spektralklasse A0V som er 2,91 gonger med solmassar og 57 gonger så lyssterk, omgjeve av ei fragmentskive med ein radius på kring 60 astronomiske einingar (AU). Følgjesjerne er ei gul hovudseriestjerne med spektralklasse G5V som er litt mindre (0,9) gonger diameteren til sola. Stjerna ligg 75±0,5 lysår frå jorda, Ein trur Alphekka er ein del av Ursa Major-gruppa som er ei gruppe stjerner med felles rørsle gjennom verdsrommet.
Diego de Almagro
Tilbake i Peru
Då de Almagro kom attende til Peru var han bitter og oppteken av å krevje rikdomane i Cuzco for seg sjølv ein gong for alle. Året før hadde Manco Cápac II gjort opprør i den gamle inkabyen og svekka det spanske herredømet i den heilage dalen. I von om å sikre stønad frå Manco, tilbaud han Manco tilgjeving på vegne av den spanske krona. Men Manco slutta aldri offisielt opp om de Almagro sitt åtak på Cuzco. Derimot gjekk mest heile hærstyrken åt Hernando Pizarro inn i fjellområda for å overtyde Manco om å samarbeide. Dette gav de Almagro rom for å krevje byen for seg sjølv, og då Hernando Pizarro og troppene hans kom attende til Cuzco, forsvarte de Almagro seg og tok begge Pizarro-brørne Hernando og Gonzalo til fange.
Den nordlege krona
Stjerner
112±3 lysår unna ligg Beta Coronae Borealis eller Nusakan og er ei spektroskopisk dobbeltstjerne med to komponentar som er fråskilde av 10 AU og krinsar kring kvarandre kvart 10,5 år. Den mest lyssterke komponenten er ei raskt svingande Ap-stjerne, som pulserer med ein periode på 16,2 minutt. Ho har spektralklasse A5V med ein overflatetemperatur på kring 7980 K, ein, 2,63 solradiar , og. Den mindre stjerna har spektralklasse F2V med ein overflatetemperatur på kring 6750 K, og har kring, , og mellom 4 og. Nær Nusakan ligg Theta Coronae Borealis, eit binært system som skin med ein samla storleiksklasse på 4,13 kring 380±20 lysår unna. Den lyssterke komponenten, Theta Coronae Borealis A, er ei blåkvit stjerne som spinn ekstremt raskt, kring 393 km i sekundet. Ho er ei Be-stjerne, som er omgjeve av ei fragmentskive.
Diego de Almagro
Tilbake i Peru
Etter at de Almagro hadde teke Cuzco gjekk han mot ein hær sendt av Francisco Pizarro for å frigjere brørne. Hæren åt Pizarro var leidd av Alonso de Alvarado. Partane kom i konfrontasjon i slaget ved Abancay den 12. juli 1537. De Alvardo vart teken i slaget, men seinare lukkast det for Gonzalo Pizarro og for de Alvarado å komme ut av fangenskapet. Påføljande tingingar mellom Francisco Pizarro og Diego de Almagro enda med at også Hernando Pizarro vart laten fri i bytte mot at de Almagro fekk halde Cuzco. Men Francisco Pizarro hadde aldri tenkt å la de Almagro sitte med makta i Cuzco, han ville berre vinne tid for å organisere ein sterk nok styrke for å kjempe ned de Almagro sine troppar.
Det var på denne tida at de Almagro vart sjuk. Pizarro-brørne fann no at tida var moden for å kjempe ned de Almagro og støttespelarane hans. Til slutt vart de Almagro tatt til fange i slaget ved Las Salinas nær Cuzco i april 1538. Før Diego de Almagro vart avretta nytta Hernando Pizarro høve til å audmjuke han, og dei valde òg å ignorere førespurnaden om å få appellere til kongen. De Almagro bad for livet sitt medan Hernando svarte:
Den nordlege krona
Stjerner
Zeta Coronae Borealis er ei dobbeltstjerne med to blåkvite komponentar 6,3 bogesekund frå kvarandre. Hovudstjerna har storleiksklasse 5.1 og den sekundære har storleiksklasse 6.0. Nu Coronae Borealis er ei optisk dobbeltstjerne, som ser ut til å ligge nær kvarandre sett frå jorda, men som ligg forskjellig avstand frå jorda. Hovudstjerna, Nu1 Coronae Borealis, er ei raud kjempe med spektralklasse M2III og storleiksklasse 5,2, 640±30 lysår unna, og den sekundære, Nu2 Coronae Borealis er ei oransje kjempestjerne med spektralklasse K5III og storleiksklasse 5,4 som ligg 590±30 lysår unna. Sigma Coronae Borealis er eit verkeleg fleirstjernesystem som ein kan sjå i amatørteleskop. Det er eit komplekst fleirstjernesystem som består av to stjerner like massive som sola, og som krinsar rundt kvarandre kvar 1,14 dag, og dei krinsar kring ei tredje sollikande stjerne kvart 726 år. Den fjerde og femte komponenten er eit binært raud dverg-system som ligg 14 000&nbs6p;AU frå dei andre tre stjernene. ADS 9731 er eit enno sjeldnare fleirstjernesystem som består av seks stjerner, der to av dei er spektroskopiske binærstjerner.
Diego de Almagro
Tilbake i Peru
De Almagro vart dømt til døden og halshoggen den 8. juli 1538. Kroppen vart hengt på Plaza Mayor i Cuzco og synt fram som eit teikn på nederlaget hans. Den lojale tenaren Margarita gravla han under det som i dag er kyrkja la Merced i Cuzco.
El Mozo
Diego de Almagro II (1520-1542), òg kjent som El Mozo (ungguten), var ein son åt Diego de Almagro I og Ana Martínez frå Panama by. El Mozo vart ein inspirator for konspiratorane som tok livet av Pizarro. Markien vart myrda den 26. juni 1541, og konspiratorane proklamerte straks unge de Almagro som guvernør i Peru. Av forskjellige grunner døydde alle konspiratorane ein etter ein, eller dei vart myrda alle unntatt ein som vart avretta etter ordre frå unge de Almagro. de Almagro II kjempa desperat i eit slag den 16. september 1542, han flykta til Cuzco, men vart arrestert og straks dømt til døden. Som faren vart han avretta på Plaza Mayor.
Den nordlege krona
Stjerner
Det finst fleire andre variable stjerner som kan observerast av amatørastronomar, mellom anna tre Mira-variable med langperiodisk variasjon: S Coronae Borealis varierer mellom storleiksklassar 5,8 og 14,1 over ein periode på 360 dagar. Ho ligg kring 1946 lysår unna, og skin med ein luminositet 16 643 gonger så kraftig som sola og har ein overflatetemperatur på 3033 K. Ei av dei raudaste stjernen på himmelen er V Coronae Borealis og er ei kjølig stjerne med ein overflatetemperatur på 2877 K som skin med ein luminositet 102 831 gonger den til sola og ligg 8810 lysår unna jorda. Ho varierer mellom storleiksklassar 6,9 og 12,6 over ein periode på 357 dagar, og ligg nær grensa mellom Corona Borealis, Herkules og Bjørnepassaren. 1,5° nordaust for Tau Coronae Borealis ligg W Coronae Borealis som varierer mellom storleiksklassar 7,8 og 14,3 over ein periode på 238 dagar. Ei anna raud kjempe, RR Coronae Borealis er ei M3-type halvregulær variabel stjerne som varierer mellom storleiksklassane 7,3 og 8,2 over 60,8 dagar. U Coronae Borealis varierer i storleiksklasse frå 7,7 til 8,8 over 5 timar, men er ei formørkande binærstjerne med ein periode på 3 dagar og 19 timar.
Diego de Almagro
Kjelder
Artikkelen Diego de Almagro på engelsk Wikipedia slik den var 10. februar 2007. Artikkelen på engelsk er først dels omsett frå den spanske utgåva 19. august 2006, den spanske utgåva viser til desse kjeldene:
Den nordlege krona
Stjerner
TY Coronae Borealis er ein pulserande kvit dverg (ZZ Ceti) som er kring 70 % så massiv som sola, men har likevel berre 1,1 % av diameteren til sola. UW Coronae Borealis vart oppdaga i 1990 og er ei røntgendobbeltstjerne med låg masse som består av ei stjerne som er mindre massiv enn sola og ei nøytronstjerne med ein akkresjonsskjeve som trekkjer materiale frå følgjesstjerna. Lysstyrken varierer på uvanleg komplisert vis: Dei to stjernene krinsar kring kvarandre kvart 1,1 minutt, men det finst ein annan syklus på 112,6 minutt, som samsvarar med krinslaupet til skjeva rundt den degenererande stjerna. Ein periode på 5,5 dagar indikerer tida akkresjonsskjeva - som er assymmetrisk - tar å presesere kring stjerna.
Diego de Almagro
Kjelder
Dessutan er denne kjelda brukt i somme delar av stoffet:
Den nordlege krona
Stjerner
Ein har stadfesta ekstrasolare planetar i fem stjernesystem. Spekteret til Epsilon Coronae Borealis vart analysert i sju år frå 2005 til 2012, og avdekte ein planet som er kring 6,7 gonger så massiv som Jupiter med eit krinslaup på 418 dagar og ein middelavstand på kring 1,3 AU., Sjølve Epsilon er ei oransje kjempe med spektralklasse K2III og 1,7 solmassar som har svulma til 21 gonger solradien og 151 gonger solluminositeten. Kappa Coronae Borealis er ei oransje subkjempe som er nesten dobbelt som massiv som sola med spektralklasse K1IV og ei fragmentskive av støv, og ein planat med ein periode på kring 3,4 år. Denne planaten har kring 2,5 Jupiter-massar. Dimensjonane av fragmentskiva indikerer at det truleg er ein annan planet kring stjerna. Omicron Coronae Borealis er ei anna kjempe med klasse K og med ein stadfesta planet med ein masse på 0.83 gonger Jupiter sin. Denne krinsar rundt stjerna med ein periode på 187 dagar, ein av dei to minst massive planetane som er kjende rundt slike stjerner. HD 145457 er ei oransje kjempe med spektralklasse K0III som har ein planet med 2,9 Jupitermassar. Han vart oppdaga ved hjelp av Doppler-metoden i 2010 og brukar 176 dagar på eit krinslaup. XO-1 har storleiksklasse 11 og er ei gul dvergstjerne som ligg kring 560 lysår unna, med ein masse og radius som liknar på sola. I 2006 vart den eksoplaneten XO-1b, av typen varm Jupiter, oppdaga kring XO-1 ved hjelp av XO-teleskopet. Han har om lag same storleik som Jupiter og krinsar rundt stjerna kvar tredje dag.
I 1997 vart det annonsert at ein hadde oppdaga ein planet på storleik med Jupiter kring Rho Coronae Borealis, ein gul dverg kring 57 lysår unna jorda. Men meir nøyaktige måledata frå satellitten Hipparcos avdekte at det i staden var snakk om ei stjerne med låg masse, ein stad mellom 1 og 2 gonger massen til Jupiter. Det vart rekna ut at dobbeltstjerna Eta Coronae Borealis kunne ha ein planet i den habitable sona. Dei to stjernene som er gule hovudseriestjerner med spektralklasse G1V og G3V, har liknande masse og spektrum som sola. Det er ikkje funne noko planet, men ein brun dverg som er kring 63 gonger så massiv som Jupiter med spektralklasse L8 vart oppdaga i ein avstand på 3640 AU frå paret i 2001.
Djupromsobjekt
Den sørlege krona inneheld få galaksar som er mogeleg å observere med amatørteleskop. NGC 6085 og 6086 er ein lyssvak spiral- og elliptisk galakse som ligg nærme nok kvarandre til at ein kan sjå begge samstundes gjennom eit teleskop. Abell 2142 er ein enorm (seks millionar lysår i diameter, galaksehop som stråler røntgenstråler. Denne har oppstått ved at to galaksehopar har slått seg saman. Han har ei raudforskyving på 0,0909 (som tyder at han flyttar seg bort frå oss med ein snøggleik på 27,250 km/s) og synleg storleiksklasse på 16,0. Han ligg kring 1,2 milliardar lysår (380 Mpc) unna. Ein annan galaksehop i stjernebiletet, RX J1532.9+3021, ligg kring 3,9 mrd. lysår frå jorda. I midten av hopen ligg ein svær elliptisk galakse med eit supermassivt svart hòl. Abell 2065 er ein tett galaksehop med over 400 medlemmar. Hopen er meir enn ein milliard lysår frå jorda. Abell 2065 dannar i lag med Abell 2061, Abell 2067, Abell 2079, Abell 2089 og Abell 2092, Corona Borealis supergruppe.
Alkefamilien
Alkefamilien (Alcidae), alkefuglar, er ein familie i ordenen vade-, måse- og alkefuglar, Charadriiformes. Familien har 23 artar fordelt på 10 slekter, alle med leveområde i relativt nordlege, kalde område. Seks artar lever i Nord-Atlanteren, alle desse hekkar mellom anna i Noreg. 19 til 20 artar er utbreidd i Stillehavet. Alkefuglane liknar pingvinar i fargemønsteret, i den oppreiste kroppsstillinga, og i litt av levemåten. Likevel er desse to gruppene ikkje nært i slekt, men snarare eit eksempel på moderat konvergerande evolusjon.
I motsetnad til pingvinar, er alkefuglane i stand til å flyge. Unntaket var geirfuglen. Dei er gode symjarar og dukkarar, men dei opptrer keiveleg til fots. Vengene er korte med lite bereevne, så alkefuglane må nytte høg frekvens på vengeslaga for å flyge. Nolevande alkefuglar varierer i storleik frå den minste, flekkdvergalke, på 85 gram og 15 cm, til polarlomvi, som kan nå eit kilogram og 45 cm i kroppslengd.
Alkefuglane lever på opent hav og går i land berre for hekking, sjølv om enkelte artar, som lomvien bruker ein stor del av året til å forsvare reirplassen sin mot andre fuglar.
Somme artar, for eksempel slekta Uria, lomviar, hekkar i store koloniar i fuglefjell. Andre, som slekta Cepphus, teistar, hekkar i mindre grupper i steinurer, og lunde, alker og nokre starikar (slekta Synthliboramphus) hekkar i tronge jord og fjellhòler. Dvergteistar, Brachyramphus dannar ikkje hekkekoloniar.
Artsliste
Nolevande artar av alkefuglar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler: For kladogram, sjå Alkefamilien/Kladogram‎.
Slekt Alle
Slekt Uria
Slekt Alca
Slekt Cepphus
Slekt Brachyramphus
Slekt Synthliboramphus
Slekt Ptychoramphus
Slekt Cerorhinca
Slekt Fratercula
Kommunar i Italia
Comune (fleirtal comuni) eller kommune i Italia er ein grunnleggande administrativ inndeling av både provinsar og regionar, tilsvarande norske kommunar (men vanlegvis med mindre utstrekking).
Kommunane vert styrt av ein borgarmeister (sindaco) som vert assistert av eit kommunestyre kalla Consiglio Comunale. Rådhuset ligg vanlegvis i ein bygning kalla Municipio eller Palazzo Comunale.
I 2001 var det 8 101 kommunar i Italia. Kommunen Roma er den største både i areal (1 285,30 km²) og folketal (2,5 mill.). Fiera di Primiero i provinsen Trento er den minste med ei flatevidd på berre 0,10 km² og Morterone (provinsen Lecco) har færrast innbyggjarar med 33.
Ein comune består vanlegvis av ein hovudby eller landsby som nesten i alle tilfelle har same namn som kommunen, i tillegg til andre omliggande område kalla frazioni (eintal frazione).
1365
1365 (romartal MCCCLXV)