cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Institusjonen Fritt Ord
Institusjonen Fritt Ord er ei norsk privat stifting som vart skipa 7. juni 1974 av dei to direktørane Jens Henrik Nordlie og Finn Skedsmo i Narvesen Kioskkompani saman med høgsterettsadvokat Jens Christian Hauge. Stiftinga skulle tryggje ytringsfridomen og syte for ein open distribusjon av publikasjonar. Aksjar i Narvesen vart overdregne til stiftinga 1. januar 1975 som grunnkapital.
Alle aksjane institusjonen hadde i Narvesen vart selde i november 2001. Institusjonen Fritt Ord vart dermed gjort ubunden av kommersielle interesser for å fungere som ei ideell stifting for til fremje av fri meinings- og kunnskapsutveksling. Føremålet er å stille midlar til disposisjon for å verne om og styrke ytringsfridomen i Noreg, særleg ved å stimulere den levande debatten og den uredde bruken av det frie ordet. Institusjonen kan òg løyve midlar til andre sider ved norsk kultur, fyrst og fremst til det som har med bruken av det frie ordet å gjere. I særlege høve kan institusjonen dessutan bidra til å fremje ytringsfridom i andre land.
Ein rad små og store bokprosjekt har vorte realiserte med stipend eller stønad frå stiftinga. Kunnskapsforlaget fekk til dømes 10 millionar i stønad for å gje ut fjerde utgåve av Store norske leksikon og 29 millionar for å gje ut Norsk biografisk leksikon, og investeringar er gjorde  i vekeavisen Morgenbladet og i A-pressen for å tryggje drifta. Det vert òg gjeve stønad til internasjonale aktivitetar, som til dømes Index of Censorship og Junge Presse Osteuropas.
Sidan 1976 har institusjonen kvart år delt ut Fritt Ord-prisen som si høgste utmerking, og sidan 1979 prisen Fritt Ords honnør «...når noen fortjener den, uten begrensninger i antall».
Roger Pedersen
Roger Pedersen er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Han er innvald frå Nordre Nordland valkrins. Pedersen har vore sametingsrepresentant i alle periodane frå og med 1993.
Chinon
Chinon er ein liten by og kommune i Frankrike. Han ligg i Vallée de la Vienne ved breidda til elva Vienne, like før ho munnar ut i Loire, og høyrer til departementet Indre-et-Loire, der han er sous-préfecture (underprefektur), i regionen Centre
På ei høgd over byen ruvar ruinane etter ei gamal borg frå mellomalderen. Under forfølgjinga av hugenottane på 1500-talet vart borga i stor grad øydelagd, og ho vart delvis rivd ned under den franske revolusjonen.
I 1429 var borga åstad for eit møte mellom Jeanne d'Arc og Karl VII av Frankrike. Borga er i dag delvis renovert og ein stor turistattraksjon. I dei seinare år er byen òg kjend for vinen som vert produsert her, og som vert rekna for ein av dei beste i Frankrike.
Puig de Massanella
Puig de Massanella er det nest høgaste fjellet på øya Mallorca i Spania. Det ligg i fjellkjeda Serra de Tramuntana.
Nikola Paryla
Nikola Paryla er ein austerriksk låtskrivar. Ho har mellom anna skrive musikken til A Place of Peace og Claire's Room.
Österreich rockt den Song Contest 2013
Saman med Andreas Grass, Alexander Kahr og Natália Kelly skreiv ho den engelskspråklege songen «Shine» som sistnemnde sendte inn til Österreichischer Rundfunk (ORF). Songen vart vald ut til å delta i Österreich rockt den Song Contest, den austerrikske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013, og vart framført av Kelly. I finalen vann bidraget og fekk representere Austerrike.
Eurovision Song Contest 2013
I Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige deltok Austerrike i den fyrste semifinalen 14. mai 2013 og enda på 14. plass med 27 poeng; fire frå Kroatia, Danmark og Irland, tre frå Moldova og Belgia og to frå Kypros, Serbia og Italia og eitt frå Estland, Slovenia og Storbritannia. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget femteplass med ei rangering på 6,32 og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget enda på 15. plass med ei rangering på 12,33. Desse resultata gjeld berre om berre juryane og berre fjernsynssjåarane i alle deltakarlanda hadde røysta, men resultata er likevel upresist av di det ikkje er offentleggjort kor mange røyster kvart land fekk frå juryen og sjåarane. Landet kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen 18. mai 2013. På scena hadde Kelly med seg fem støttevokalistar: Karin Bauer, Regina Mallinger, Birgit Kubica, Harald Baumgartner og Monika Ballwein.
Yuichi Yamauchi
Han spela for klubbane Roasso Kumamoto og V-Varen Nagasaki.
Gemeinschaft
Gemeinschaft (tysk «fellesskap, samfunn») er i sosiologien ein av dei to kategoriane for menneskelege samhøve (den andre er Gesellschaft), introdusert av den tyske sosiologen Ferdinand Tönnies. Gemeinschaft vert prega av nære kjensleband mellom menneske, som ein gjerne finn i familien og bland vener. Tönnies menier at denne typen band òg er karakteristisk for såkalla «tradisjonelle samfunn», medan «moderne samfunn» jamt vert meir prega av Gesellschaft.
Thea Floer Kulseng
Thea Floer Kulseng er ein norsk barneartist frå Harstad. Ho vann den norske delen av konkurransen Melodi Grand Prix Junior 7. november 2015 i Oslo Spektrum med songen Du gjør mæ så glad. Songen handla om besteveninna til Thea, Vilde, som Thea hadde kjend sidan barndommen.
Grønlandsk
Grønlandsk (grønlandsk kalaallisut) er eit eskimoisk-aleutisk språk som blir snakka av om lag 50 000 menneske på Grønland. Det er i nær slekt med dei andre eskimoiske språka, særleg med inuktitut, som blir snakka i Nunavut i Canada. Grønlandsk er eit polysyntetisk og ergativt språk, som dannar nye ord ikkje med samansetjingar, men med avleiing frå røter med hjelp av (ofte fleire) avleiingsaffiks.
Dialektar
Det er tre grønlandske dialektar, nord-, vest- og austgrønlandsk. Vestgrønlandsk er den største, og blir snakka på mesteparten av vestkysten. Skriftspråket byggjer på vestgrønlandsk. Nordgrønlandsk (inuktun) blir snakka rundt Qaanaaq (Thule) og er ein overgangsdialekt til inuktitut. Austgrønlandsk skil seg mest frå dei to andre; distansen frå vest- til austgrønlandsk kan vere vel så stor som den vestover til inuktitut.
Typologisk oversyn
Grønlandsk er eit polysyntetisk språk, dvs. at språket kan legge ei rekke bøyingsendingar til ei rot, slik at det blir danna eitt ord (syntese), til skilnad frå analytiske språk, der ulike grammatiske fenomen blir uttrykt av separate ord. Eit grønlandsk ord kan bestå av ei rot og heilt opp til fem til ti tilheng, som det blir kalla i den grammatiske tradisjonen. På grønlandsk tilsvarer derfor eitt ord ofte ei heil setning på eit analystisk språk. Jf. dømet.
Fonologi
Grønlandsk har eit svært enkelt vokalsystem, med berre tre vokalfonem, /i/, /a/, /u/, som har låge allofonar framfor uvulare lydar (/r/, /q/).
Morfologi
Grønlandsk har to opne ordklasser, substantiv og verb. Verba er delt inn i to klasser, intransitive og transitive; dette skiljet er grunnleggjande — ikkje berre for syntaksen, men også for morfologien til verba. Grønlandske verb kongruerer med både subjekta og objekta sine, og dei intransitive verba manglar fullstendig objektskonjugasjon. Grønlandsk har fire personar (første, andre, tredje og fjerde (refleksiv)), to numerus (singularis, pluralis; grønlandsk manglar altså dualis, som vi finn i inuktitut), åtte modi, indikativ, interrogativ, imperativ, optativ, kausativ, partisipp, kondisjonalis og partisipalmåte.
Substantiva er delt inn i to bøyingsklasser, ein regelrett klasse (p-klassen, som har suffikset -p i relativt kasus), og ein uregelrett klasse (up-klassen, som har suffikset -up). Dei siste hundre åra har fleire og fleire substantiv gått over frå up- til p-klassa. Denne overgangen har resultert i ei eiga overgangsklasse av substantiv som blir bøygde dels etter up- og dels etter p-mønsteret. Grønlandsk har åtte kasus — absolutiv, relativ, terminativ, ablativ, lokativ, ækvativ, instrumentalis og vialis. Substantiva blir bøygde i numerus, kasus, og person og tal for possessor.
Syntaks
Grønlandsk har tre opne ordklasser, substantiv, verb og partiklar. Det finitte verbet kongruerer både med subjektet og objektet, og er det einaste obligatoriske ordet i ei setning. Både Sinippoq "Han/ho søv." og Asavaa "Han/ho elskar han/henne/det." er dermed fullstendige setningar i seg sjølv. Det er også mogleg å uttrykke subjektet og objektet i tillegg.
Grønlandsk er eit ergativt språk, dvs. at subjektet i intransitive setningar står i same kasus som objektet i transitive setningar. Grønlandsk har relativt fri ordstilling, men nøytral ordstilling ar SOXV, der X er ein nominalfrase i eit adverbialt kasus.
Skriftspråk
Grønlandsk blir skrive med det latinske alfabetet. Skriftspråket skil seg frå skriftspråket til dei andre eskimoiske språka m.a. fordi dei fekk eit standardisert skriftspråk relativt tidleg, nemleg ved Samuel Kleinschmidt sin standard frå 1850-åra. Denne rettskrivinga var gjeldande fram til 1973 og brukte m.a. ein spesiell bokstav, bokstaven Kra (ĸ, Ux0138 i Unicode), for å markere glottal stop (IPA ʔ). I den nye ortografien, som betre speglar det moderne talespråket, blir glottal stop representert med bokstaven q. Ein får eit godt bilete av grønlandsk språkutvikling dei siste 100 åra viss ein samanliknar ein tekst skriven etter ny og gammal rettskriving, t.d. ved å samanlikne ei ny og ei gammal ordbok. Den nye rettskrivinga har innført konsonantassimilasjonar der det på tidlegare språksteg var distinkt uttale.
Skriftspråket gjev ein god representasjon av det grønlandske språket.
Ordforråd
Som polysyntetisk språk bruker grønlandsk eit relativt lite sett av røter, men desse kan ved avleiing danne svært mange ordformer. Dette kan vere bakgrunnen til myten om at det på grønlandsk skulle vere mange ord for snø. Grønlandsk har berre to distinkte ord for snø, qanik (snø som fell) og aput (snø som ligg på bakken).
Stangholmen fyrstasjon
Stangholmen fyrstasjon er eit fyr utanfor Risør i Agder.
Stangholmen fyrstasjon vart sett i drift 27. oktober 1855. Namnet viser at det har stått eit sjømerke på øya i eldre tid, ei stong i steinen med ein arm på toppen som viser rett veg.
Bundesliga
Bundesliga er den øvste fotballdivisjonen i Tyskland og tidlegare Vest-Tyskland. Den klassiske avsparkstida er kl. 15.30 på laurdagar. Bundesligaen vart oppretta i 1963, og har gjennomgått fleire endringar opp gjennom tidene, heilt fram til i dag.
Før Bundesliga vart oppretta, spelte laga i regionale seriar. Vinnarane (og nokre gonger nestvinnarane) møttes så i eit sluttspel etter cup-system, med ein seriefinale for å avgjere seriemeisterskapen.
Oversyn
Bundesligaen er delt opp i to divisjonar, Første Bundesliga og Andre Bundesliga. Første Bundesliga blir som regel berre kalla Bundesliga, medan nummer to blir kalla 2. Bundesliga, eller Zweite Bundesliga for å skilje dei to divisjonane. Det er desse to divisjonane som blir rekna som Tysklands profesjonelle fotballseriar, medan dei lågare divisjonane blir rekna som amatørligaer. Dei lågare divisjonane er i stadig vekst, og det er særleg den tredje høgaste, Regionalliga, som er i ferd med å nå eit profesjonelt nivå.
Dei to første åra hadde Bundesliga 16 klubbar. Etter det har serien hatt 18 klubbar, med unntak av sesongen 1991/92, då Bundesliga vart utvida til 20 klubbar fordi klubbane frå det tidlegare DDR vart med i det alltyske seriesystemet.
Til og med sesongen 1973/74 besto nivå to av fleire ulike Regionalligar. I 1974 vart andre Bundesliga oppretta, i to avdelingar (Nord og Süd). Andre Bundesliga vart samla til ein nasjonal divisjon i 1981. I 1991/92-sesongen vart andre Bundesliga igjen utvida til to avdelingar for ein sesong, då dei to beste klubbane frå Oberliga i DDR fekk plass i første Bundesliga, medan dei seks nest beste klubbane i DDR kom inn i andre Bundesliga.
Nordmenn med flest scoringar i Bundesliga
(Inntil 27. januar 2021.)
* Jørn Andersen vart tysk statsborgar i 1993.
Vinnarar av Bundesliga
BFC Dynamo Berlin har gjort krav på å bli anerkjent som 10 gonger seriemeister i Tyskland. Dette kravet er ikkje blitt godtatt, sidan Dynamo Berlins seriemeisterskap var i DDR, og mykje også tyder på at mange av kampane på 1980-talet var fiksa. Sjå Oberliga DDR.
Tone Finnesen
Tone Finnesen er ein norsk samisk politikar. Ho var sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Ho vart vald inn frå Midtre Nordland valkrins.
Langvatnet i Fauske
Langvatnet er ein innsjø som ligg i Fauske kommune i Nordland. Det tidlegare gruvesamfunnet Sulitjelma ligg ved vatnet.
Mark
Mark kan visa til:
Ordet kan òg nyttast om avlange virvellause dyr; sjå makk.
Reinsnos
Reinsnos er ei fjellgrend i Ullensvang kommune i Vestland.
Ved den kjende Låtefossen i Oddadalen går eit dalføre austetter og inn i Hardangervidda. Gjennom det vide og skogkledde landskapet renn Austdølo. Elva kjem frå det store Reinsnosvatnet (597 moh) om lag seks km oppe i dalen. Frå Vassenden strekkjer vatnet seg nye fem km inn gjennom dalføret. Her ligg fjellgardane Reinsnos.
Lenge vart Foss nytta som utslåtte av folket i Reinsnos.
Historie
Reinsnos er nemnt som «ødejord» i skriftlege kjelder frå 1600-talet, noko som viser at staden var busett i mellomalderen.
I same familie sidan 1750
I 1750 kom Johannes Nilsson og kona Kristi Halvorsdtr. til Reinsnos. Då hadde Anders Rolfsson budd her i over 40 år (1704) og var ein gamal mann. Kona var død (1749) og borna hadde reist frå fjellgrenda. Somme slo seg ned i Odda, andre drog til Sunnhordland. Garden låg open for ny bygsling. Det var kongen sin eigedom. Sidan mellomalderen hadde fjellgarden høyrt til Halsnøy kloster i Sunnhordland.
Johannes og Kristi hadde budd fleire år i Vinje i Telemark. I K.b. for Vinje har presten Heijberg ført inn: "D. 5te Maij 1743 Johannes Nilssøns Søn Nils, Testes Jomfrue Heijberg, Signe Torbiørnsd, Asle Flaat-hyll, Are og Tosten Winnie. Året etter får Johannes og Kristi andre barnet sitt medan dei er i Vinje: "D. 20 Septbr 744 døbt Johanes Gisløses Dater Gunil, Test Sigri Edland Signe Winnie" (K.b. Vinje). Johannes er nemnt "Gisløs", noko som samsvarar med opplysningane dei gamle i Reinsnos gav (1986) om at familien kom frå Gjøsløys i Vinje. Før Johannes og Kristi drog "nord" (vestover), fekk dei enno eit barn i Vinje: "D. 15de Febr 1747 døbt Johanes Nilssøns Barn Test: Sigri Edland Christi Edland og Ole Olssøn Edland" (K.b. Vinje). Allereie året etter er Johannes og Kristi flytta frå Vinje. I november 1748 er dei til alters i Odda, og i ferbruar 1749 får dei eit gutebarn. Den vesle vart heimedøypt "..formedelst Legemets Svaghed strax effter Fødselen... og kaldet Halvor..". Guten døydde etter seks dagar: "Søndagen æffter Mid Faste d. 23 Martij blev i Odde Kirke holdet en Ligtale over Johannes Niels Søn Sellistad sit DrengebarnHalvor der strax æffter sin hiemmedøbelse døde 6 Dage gammel" (K.b. Odda). 28. september 1749 er Johannes og Kristi igjen til alters i Odda: "Johannes Sellistad og K." (K.b. Odda). Sommaren etter var dei på plass i Reinsnos.
Krist Halvorsdtr. var frå Gjøsløys i Vinje. Far hennar var Halvor Sigvaldson Gjøsløys og Gunnhild Halvorsdtr. Midtveit. Johannes var frå Håra i Røldal. Far hans var Nils Johannesson Bratland. Truleg vart dei gifte i Røldal i 1740 eller 1741. Kyrkjebøkene for Røldal, Suldal og Sauda vart øydelagde i ein lauseld på prestegarden i Suldal juletider 1773 (Knut og Alma Dalen: Bygdebok for Røldal). Kyrkjeboka for Vinje nemner dei ikkje som gifte.
Langvatnet i Narvik
Langvatnet (nordsamisk Guovddelisjávrre) er ein innsjø som ligg i tidlegare Ballangen kommune, no Narvik i Nordland.
Tørris
Tørris er frosen karbondioksid. Under normalt lufttrykk og temperatur vil CO2 i fast form sublimere, det vil seie at han går direkte over frå fast form til gass, utan noko flytande mellomstadium. Derav namnet "tørris".
Ved 1 atmosfæres trykk har tørris ein temperatur på -78,5 °C.
Kjøling
Tørris blir brukt til å kjøle ned blant anna matvarer.
Kjelder
Dioxyde de carbone Hiilidioksidi
Yoichi Futori
Yoichi Futori er ein japansk fotballspelar.
Portmore Lough
Portmore Lough er ein liten innsjø sørvest i County Antrim i Nord-Irland som drenerer ut i den nærliggande Lough Neagh. Han har eit areal på 2,86 km². Innsjøen og breidda kring innsjøen har status som ramsarstad, Special Protection Area og Area of Special Scientific Interest (ASSI). Sjøen er del av eit naturreservat for Royal Society for the Protection of Birds.
Nær innsjøen låg det tidlegare Portmore Castle, som blei reist i 1664 og fjerna i 1761.
Kjelder
54.56667°N, -6.25°W
Gesellschaft
Gesellschaft (tysk «selskap, samfunn») er i sosiologien ein av dei to kategoriane for menneskelege samhøve (den andre er Gemeinschaft), introdusert av den tyske sosiologen Ferdinand Tönnies. Gesellschaft vert prega av lause og upersonlege band mellom menneske, som ein gjerne finn på marknaden, der menneske fyrst og fremst ser på einannan som byttepartnarar og freistar dra økonomisk nytte av einannan. Tönnies meiner at denne typen band er karakteristisk for «moderne samfunn», medan såkalla «tradisjonelle samfunn», i større grad var prega av Gemeinschaft.
Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening
Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening (NFFO) er ein interesseorganisasjon for forfattarar og omsetjarar av faglitteratur, skipa i april 1978 under namnet Faglitterær forfatterforening. Foreininga fekk sitt noverande namn i 1990, då omsetjarane av faglitteratur, som opphavleg var organiserte i den separate Norsk faglitterær oversetterforening, vart oppteke i foreininga.
Alle som kan dokumentere å vere forfattar eller omsetjar av ei fastsett mengd publisert faglitteratur, kan etter søknad verte medlem av foreininga, som har som føremål å tryggje dei faglege og økonomiske interessene til medlemane. Foreininga representerer medlemane i tingingar med offentlege og private institusjonar om generelle vilkår for utgjeving og bruk av faglitteratur, om vederlagsordningar av ulike slag osb., og er forhandlingspartnar andsynes Den norske forleggerforening og andre som gjev ut arbeid av fagbokforfattarar og -omsetjarar. I dei seinare åra har foreininga særleg hatt merksemda og innsatsen retta mot å tryggje medlemmane sine rettar i ei tid då elektronisk publisering gjer seg stendig sterkare gjeldande.
Foreininga gjer òg mykje for å fremje god faglitteratur og styrke norsk skriftspråk i fagboksamanhang, og arrangerer kurs og seminar for medlemar og andre. Etter initiativ frå foreininga, er det oppretta professorat i faglitteratur (sakprosa) ved universiteta i Oslo og Bergen.
Det faglitterære fond, som deler ut stipend på grunnlag av dei kollektive vederlagsordningane for kopiering og biblioteksutlån av faglitteratur, vert administrert av foreininga. Det er ikkje naudsynt å vere medlem av foreininga for å søkje om stipend frå fondet, då medlemar og ikkje-medlemar vert vurderte etter dei same krava.
Trumpler 14
Trumpler 14 er ein open stjernehop som ligg kring 8 000 lysår unna i stjernebiletet Kjølen. Hopen er rekna for å vera 500 000 år gamal og har ein av dei høgste konsentrasjonane av massive ljossterke stjerner i heile Mjølkevegen.
Clea Lake
Clea Lake eller Lough Clea er ein innsjø like utanfor Keady i County Armagh i Nord-Irland. Det gjev vatn til Keady-området og er ein populær fiskestad sør i Armagh.
Koji Inada
Koji Inada er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Roasso Kumamoto, Kashiwa Reysol og Albirex Niigata.
Onomastikk
Onomastikk (frå gresk ὀνομαστική [ἐπιστήμη], onomastiké [epistéme], av onama, 'namn') eller namneforsking er vitskapleg gransking av namn, personnamn og stadnamn såvel som andre namn.
Faget kan delast inn i tre hovudfelt:
Norsk namnelag gjev ut tidsskriftet Namn og Nemne som er eit tidsskrift for norsk namnegransking. Tidsskriftet tar opp spørsmål vedrørande stadnamn, personnamn, husdyrnamn og andre namn, herunder òg bokmeldingar.
Litterær onomastikk drøftar bruk av namn i dikting, spesielt tolking av symbolikk som ligg i namna.
Anders Urheim
Anders Urheim var sametingsrepresentant for valkretsen Midte Nordland i perioden 2001-2009. Fram til 1. januar 2007 representerte han Arbeiderpartiet på Sametinget, etterpå representerte han Samisk Sosialdemokratisk Parti.
Ann Kavli
Ann Kavli er ein norsk forfattar og kunstnar med eit stort verkefelt. Ho har formidla tekstar i fleire sjangrar sidan debuten i 1991.
Utdanning
Kavli er utdanna adjunkt med norsk som grunnfag ved Lærarhøgskulen i Volda (1984). Ho studerte deretter mediefag ved Distriktshøgskulen i Volda (fram til 1986) og tok Forfattarstudiet i Bø (1990). Seinare tok ho kunstutdanning ved Strykejernet Kunstskole i Oslo (1998). Kavli er busett på Nesodden i Akershus.
Verk
Kavli har arbeidd både med dikt, skjønnlitterær prosa/romanar og andre uttrykk. Debutboka hennar var diktsamlinga Noko skal hende deg, to år seinare kom romanen Fire fargar seinare. Lyrikken til Kavli er gjerne prega av overraskande, tivtydige bilete, og er blitt karakterisert som «på same tid myke og 'knudrete'».
Sameining av ulike kunstformer pregar heile verket til Kavli. Ho har framført tekstar som kunstperformance og til jazz av Karl Seglem. Som biletkunstnar har ho laga illustrasjonar og bokomslag, også for eigne bøker, medan fleire dikt er vigde eller inspirerte av kunstverk. Prosabøkene hennar blir gjerne kalla poetiske, og ho har sjølv uttalt at «Generelt appellerer nok bøkene mine til lesarar som har ein poetisk legning.»
Russland
Den russiske føderasjonen eller berre Russland (russisk: Российская Федерация, Rossijskaja Federatsija eller Россия, Rossija) er eit land i det austlege Europa og nordlege Asia. Storleiken er 17 075 200 km² og folketalet 142,9 millionar ved folketeljinga i 2010. Den noverande staten Russland oppstod 25. desember 1991 som den største etterfylgjarstaten til den oppløyste Sovjetunionen.
Russland er det største landet i verda i areal, det strekkjer seg frå grensa mot Noreg og Finland i nordvest til Beringsundet i nordaust, frå grensene mot Baltikum, Kviterussland og Ukraina i vest, austover tvers gjennom Asia til grensa mot Nord-Korea og det nordlege Stillehavet. Russland er såleis både eit europeisk og eit asiatisk land, den geografiske grensa mellom verdsdelane blir vanlegvis rekna å gå langs fjellkjedene Ural og Kaukasus.
Politisk er Russland ein asymmetrisk føderasjon, dvs at dei 84 føderasjonssubjekta, som føderasjonen er bygd opp av, har ulik grad av sjølvstyre. Størst sjølvstyre har dei 21 republikkane, som opphavleg vart oppretta som sjølvstyrte einingar for etniske minoritetsgrupper. Hovudspråket russisk er eit av dei indo-europeiske språka.
Geografi
Russland er det største landet i areal i verda, og omfattar nesten ein tredel av det eurasiske kontinentet. Grensa mellom den europeiske og asiatiske delen av landet går ved fjellkjeda Ural. Den europeiske delen, vest for Ural, utgjer om lag 23 % av arealet. Den asiatisk delen, aust for Ural, vert òg kalla Sibir. Det nordlegaste punktet i Russland, Kapp Fligeli på øygruppa Frans Josefs land ligg på 81°51’ nord. Det austlegaste punktet, på den vestlegaste av dei to Diomedesøyane, ligg på 169°0’ aust, tre kilometer frå amerikansk territorium på den austlegaste av Diomedsøyane. Det sørlegaste punktet ligg ved grensa til Aserbajdsjan, og det vestlegaste ved grensa til Polen. Russland strekkjer seg 4000 kilometer frå nord til sør, og 10 000 kilometer frå vest til aust.
Russland si grense er 60 933 kilometer lang, derav er 38 808 kilometer kystlinje. Russland har grenser mot Noreg (196 km), Finland (1340 km), Estland (294 km), Latvia (217 km), Kviterussland (959 km), Litauen (281 km, gjennom eksklaven Kaliningrad oblast), Polen (232 km, det same), Ukraina (1576 km), Georgia (723 km), Aserbajdsjan (284 km), Kasakhstan (6846 km), Kina (3645 km), Mongolia (3485 km) og Nord-Korea (19 km). Landet har kyst til Austersjøen og Svartehavet i vest, Nordishavet i nord og Stillehavet i aust.
Som det største landet i verda omfattar Russland mange ulike landskapstypar, og stor geografisk variasjon. I den europeiske delen, og vest i Sibir, ligg store sletteland. Enorme område består av taiga og tundra. Store delar av landet har permafrost. Store fjellområde finn ein i Ural, aust i Sibir og i Kaukasus ved sørgrensa i Europa.
Russland er eit av landa som har grense til den største innsjøen i verda, Kaspihavet. I Russland ligg den djupaste innsjøen i verda, Bajkalsjøen, det høgste fjellet i Europa, Elbrus, den lengste elva i Europa, Volga og den største innsjøen i Europa, Ladoga. Fire av dei ti lengste elvene i verda renn gjennom den asiatisk delen av Russland: Jenisej, Ob, Amur og Lena. Den største øya i Russland er Sakhalin utanfor austkysten.
Hovudstaden er Moskva. Politisk er Russland delt inn i 83 føderasjonssubjekt - republikkar, distrikt, territorium og provinsar.
Klima
Klimaet i Russland har eit rykte på seg for vere ekstremt kaldt. Likevel har store delar av landet ein gjennomsnittleg dagtemperatur over 20 °C om sommaren, og ein kan til og med få enkelte hetebølgjer. Torebygene vert sjeldan kraftige bortsett frå i fjellområda og på dei sørlege steppene. Ein kan ha periodar med lett regn eller snø over store delar av landet, og sjølv om periodane kan vare ganske lenge kjem det sjeldan store mengder. Dei einaste stadane som har ein normal årsnedbør over 1000 mm er kysten av Stillehavet og enkelte stasjonar i fjellet.
Den europeiske delen av Russland ligg langt nok vest til at maritim luft frå Atlanterhavet stundom kan påverke vêret. Aust for Uralfjella, i den asiatiske delen av landet, oppstår det ei enorm og kald luftmasse ut på hausten, som vert liggande til ut på våren. Det er dei lågareliggande områda som merkar denne kulda mest, og i åssidene kan temperaturen vere så mykje som 20 °C varmare. Likevel vil dei fleste områda av Sibir kome under -40 °C kvar vinter, og enkelte stader kan bli mykje kaldare. Den store temperaturskilnaden mellom aust og vest, gjer at moskovittar like gjerne kan dra vestover som sørover for å finne varmare forhold. Heile landet er kaldt nok til at det kan dekkast av eit 30 cm snødekke, som vert liggande heile vinteren. Våren kjem fort på og i løpet av april og mai er det meste av snøen borte. Bortsett frå på den arktiske kysten og i dei austlege områda, kjem mesteparten av nedbøren om sommaren i form av regnbyer.
Forsvar
Det russiske forsvaret har dei tre forsvarsgreinene Hæren, Marinen og Russlands luft- og romforsvar. I tillegg kjem Dei strategiske rakettstyrkane, og Dei russiske luftlandestyrkane, som har ei uavhengig stilling og ikkje er underlagt forsvarsgreinene. Forsvaret er organisert under Forsvarsdepartementet i Russland, med Russlands president som øvstkommanderande. Russland har verneplikt, der menn har pliktteneste i eitt år og kallast inn i løpet av alderen 18 til 27 år. Dei årlege forsvarsutgiftene utgjer 3,9 % av BNP. Det er stadig minkande mannskap i det russiske forsvaret; medan forsvarsstyrkane i 1992 talde 2,8 millionar mann, gjekk talet ned til 1,2 millionar i 1999 og til 850,000 i 2003.
Demografi
Nevninga russkij («russar») vert brukt om etniske russarar, om dei bur i Russland eller ikkje, medan ordet rossijanin omfattar alle borgarar av Russland («russlendingar»). Ved folketeljinga i 2010 var 77,7 % av innbyggjarane i Russland etniske russarar, ein nedgang frå 79,8 % i 2002. Resten av folkesetnaden utgjorde opptil 160 ulike minoritetsgrupper. Dei største var:
Folketalet i Russland har vore minkande, og gjekk ned med 3,0 % mellom folketeljingane i 1989 og 2010:
I 2007 hadde Russland 11 millionbyar:
Den russiske tenkjemåten
Det er hevda at den russiske tenkjemåten og mentaliteten skil seg generelt frå den vesteuropeiske på grunnleggjande vis, og at folk med vestleg bakgrunn difor ikkje utan vidare vil kunne skjøne seg på russisk religiøsitet, samfunnstilhøve og politiske prosessar.
Språk
Det vert tala over 100 ulike språk i Russland. Dei fleste språka er med i den indoeuropeiske, altaiske, uralske, kaukasiske eller paleoasiatiske språkfamilien. Om lag 92 % av folketalet, 130 millionar menneske, har russisk som morsmål. Russisk er òg offisielt språk i Den russiske føderasjonen. Mange av dei enkelte føderasjonssubjekta gir òg offisiell status til eitt eller fleire andre språk. Folketeljinga i 2002 talde kor mange som meistra andre språk enn russisk, men registrerte ikkje om dette var som morsmål eller andrespråk, difor kjem òg vesteuropeiske språk med på lista:
Religion
Tradisjonelt har russarane vore russisk-ortodokse kristne. Ortodoks kristendom var statsreligion fram til revolusjonen i 1917, etter at storfyrsten, Vladimir I av Kiev, konverterte til kristendommen i 988. Mange folkeslag som vart underlagt det russiske imperiet konverterte òg til ortodoks kristendom, men mange, særskilt muslimske folkeslag, heldt fast ved den gamle religionen sin. Ei lov frå 1997 definerte kristendom, islam, buddhisme og jødedom som del av Russland si historiske arv.
Det finst i dag ikkje offisiell statistikk over talet på truande for ulike religionar i Russland, men etter overslag midt på 1990-talet var om lag 50 % av folket ikkje truande. 30-40 % var russisk-ortodokse kristne. Ei undersøking i 2007 fann at 63 % av folket såg seg sjølv som ortodokse kristne.
Talet på muslimar vert vurdert til mellom 10 og 20 millionar. Fleire av folkeslaga langs Volga, t.d. tatarar og basjkirar, og i Nord-Kaukasus, t.d. tsjetsjenarar, er tradisjonelt muslimar. Det finst over 6000 moskear i Russland.
Burjatar, tuvinarar og kalmykar er tradisjonelt buddhistar. Russlands buddhistiske samband vurderer talet buddhistar til mellom 1,5 og 2 millionar.
Ved folketeljinga i 2002 oppgav om lag 230 000 personar jødisk nasjonalitet. Dei fleste jødane i Russland er sekulariserte. Eit stort tal jødar har utvandra til Israel dei siste tiåra. Det finst om lag 70 synagogar i Russland.
Politikk
Russland er ein føderal, presidentstyrt republikk. Føderasjonen består av 84 føderasjonssubjekt. Landet vert styrt etter grunnlova som vart vedtatt 12. desember 1993. Statsleiaren er presidenten, som vert vald for fire år om gongen ved allmenne val. Førre val var den 2. mars 2008, då Dmitrij Anatoljevitsj Medvedev vart vald til sin første presidentperiode. Presidenten kan ikkje stille til val meir enn to gonger på rad. Presidenten har store fullmakter. Han styrer utanrikspolitikken, og er øvstkommanderande for dei væpna styrkane. Presidenten utnemner statsministeren, som må godkjennast av nasjonalforsamlinga, dumaen. Om presidenten fell frå, vert statsministeren fungerande president.
Nasjonalforsamlinga består av to kammer: Føderasjonsrådet (Sovet federatsii) og Statsdumaen (Gosudarstvennaja Duma). I føderasjonsrådet sit to representantar for kvart føderasjonssubjekt. I statsdumaen sit 450 representantar som vert valde ved forholdstalsval, med ei sperregrense på sju prosent. Ved det siste parlamentsvalet, 2. desember 2007, vart partiet Sameint Russland det klart største, med 64,3 % av røystene, og 315 plassar i dumaen. Tre andre parti kom inn i dumaen, Den russiske føderasjonens kommunistiske parti (57), Russlands liberaldemokratiske parti (40) og Rettferdig Russland (38).
Under Vladimir Putin sin presidentperiode (frå 2000 til 2008) vart forholda for opposisjonen i Russland vanskelegare. Den liberale opposisjonen boikotta presidentvalet i 2004. Parlamentsvalet i 2007 vart rekna som ufritt og manipulert av internasjonale observatørar, og det same gjaldt presidentvalet i 2008. Manipuleringa var mest tydeleg i enkelte av dei føderale republikkane - Sameint Russland fekk, etter dei offisielle resultata, over 99 % av røystene i republikkane Tsjetsjenia og Ingusjetia.
Åtvidaberg
Åtvidaberg er ein tettstad i Åtvidabergs kommun i Östergötlands län i landskapet Östergötland i Sverige. Tettstaden har i underkant av 8000 innbyggjarar. Hovudnæringsvegar er produksjon av kontorutstyr og -møblar, samt trevare- og mekanisk industri.
I mellomalderen blei det funne kopar i området og det voks fram eit gruvesamfunn. I løpet av det 18- og byrjinga av 1900-talet utvikla Åtvidaberg seg vidare til eit moderne industrisamfunn. Industriselskapet Facit, som særleg utvikla reknemaskinar, var fram til 1970-talet dominerande. Selskapet blei i 1972 kjøpt opp av Electrolux.
Krutvatnet
Krutvatnet (sørsamisk Kruvhtegenjaevrie) er ein innsjø som ligg i Hattfjelldal kommune i Nordland. Vatnet ligg ved Riksveg 73, mellomriksvegen frå E6 ved Trofors til E12. R73 er ein del av Krutfjellvegen. Nordlandsruta, ei merket vandrerute frå Abisko til Nord-Trøndelag, passerer på nordsida av Krutvatnet. Vatnet har ein blanda fiskebestand av både røye og aure. Det er fanga fisk over 6 kg. Ei regulering av vatnet for kraftproduksjon var planlagt gjennomført 2010-2012.
Radar
Radar er ei forkorting for radio detection and ranging og viser til peiling og avstandsmåling ved hjelp av radiobølgjerr.
Skildring
Den tradisjonelle oppfattinga av ein radar er den roterande radioantenna, sjølv om det òg finst mange andre radartypar. Radarantenna er svært avhengig av retning, dvs. han sender signalet sitt ut i ei smal stråle (beam) og mottar berre signal frå same retning.
Grunnprinsippet i ein radar er at eit radarsignal (kort impuls med stor bandbreidd, typisk 1-40 GHz) vert sendt ut frå antenna i ei retning. Viss radarstråla treffer ein lekam (t.d. eit fly), vert ein liten del av stråla reflektert og fanga opp av mottakaren gjennom antenna. Signalet vert forsterka og endar som eit 'blipp' på skjermen. Retninga til målet (flyet) kjem ut frå retninga til antenna, og avstanden vert rekna ut frå tida det tok frå pulsen vart send ut til ekkoet kom attende.
Jo lenger vekk eit fly er frå radaren, jo vanskelegare vert det å oppdage det. Det er fleire årsaker til dette:
Lengda til pulsen er i storleiksorden ein milliondel av eit sekund, med ein repetisjonsrate i storleiksorden 400-2000 Hz (pulsar pr. sekund), og effekten varierer med storleiken og føremålet til radaren. I mellomstore radarar tilknytt lufttrafikkontroll kan pulsen vere på ein megawatt (ein million watt). Typisk navigasjonsradar til sjøs har ein pulseffekt mellom 3 og 10 KW. Det reflekterte signalet kan vere i storleiksorden ein milliondel watt eller mindre. Dette medfører store krav til den delen av radaren (T-R-boksen) som vekslar mellom den høye utgangseffekten og det svake retursignalet.
Dei første radarane vart utvikla like før og under 2. verdskrigen, først som ein stasjonær radar, som berre såg i ei retning. Seinare, då ein teknisk kunne kome så høgt opp i frekvens at antenna vart mindre, kunne ein nytta roterande antenner.
Ein innflygingsradar har to antenner, som «ser» ut langs landingsbanen mot flyet som landar. Antennene flyttar seg i ein smal vinkel i vassrett og loddrett plan. På denne måten kan flygeleiaren finne flyet sin posisjon med stor nøyaktigheit og dirigere piloten ned i dårleg vêr ved hjelp av radiokommunikasjon.
På dei roterande radarantennene (områderadarar) ser ein ofte ei mindre, ekstra antenne. Det er IFF/SIF-antenna (Identification Friend or Foe/Selective Identification Feature), som sender eit spørresignal ut i same retning som radarantenna. Alle større fly og dei fleste småfly og mikrofly er utstyrt med transponder. I seglfly er det liten moglegheit for kraftig nok elektrisk energiforsyning, så det er sjeldan transponder i eit seglfly. Transponderen oppdagar spørresignalet og svarar tilbake med opplysningar om identitet, retning, høgd m.m. Desse opplysningane vert kopla saman med målet i radaren sin datamaskin og vert vist saman med ekkoet på skjermen. I fredstid er dette nyttig informasjon for avvikling av lufttrafikken, men det var opphavleg utvikla for krigstid, der eigne fly sendte tilbake koden for dagen og dermed kunne identifiserast på skjermen.
Soge
Hans Christian Ørsted oppdaga elektromagnetismen, som dannar grunnlag for bruk av radiobølgjer, allereie i 1820. Ørsted viste i eit eksperiment at når ein sender elektrisk straum gjennom ein leidning oppstår det magnetisme kring leidningen. 20 år seinare viste Michael Faraday at det motsette òg er mogeleg, magnetisme kan generere elektrisk straum.
Først etter enno 30 år la James Clerk Maxwell i 1873 fram ein teori om at elektromagnetiske kraftfelt kan tranporterast trådlaust, men ingen aksepterte teorien før Heinrich Hertz prova det nokre år seinare. Først i 1910 fekk Guglielmo Marconi send ei radiobølgje frå England til Newfoundland. Etter det tok utviklinga av.
Radaren vart utvikla mellom dei to verdskrigane. I 1920 klarte ein å sende radiobølgjer i ei retning og få ein refleksjon det var mogeleg å måle tilbake frå eit skip ei sjømil vekke. Etter dette fekk ein augene opp for radaren sine bruksområde og i starten av 1930-åra hadde USA, England, Tyskland og Italia operative radarstasjonar på land. I 1935 demonstrerte briten Robert Watson-Watt bruk av radar for å oppdaga fly. På slutten av 1930-åra tok utviklinga av på grunn av krigsfaren og ynskje om radar til luftvarsling.
Problemet med radar på skip var mykje større, dei første radarane var svært store og tunge, og derfor ueigna til skipsbruk. Men i 1939 vart dei første radarane installert på to store krigsskip. Under 2. verdskrigen var det stort sett uavgrensa midlar til utvikling og radaren vart derfor raskt utbetra. Ved avslutninga av 2. verdskrig hadde stort sett alle skip (krigsskip) og mange fly installert radarutstyr. Skipa brukte radar til navigasjon og enkel styring av kanonar.
I dag vert radarar brukt på svært mange område, stort sett alle skip (til og med mange småbåtar) er utstyrt med radar til navigasjon, og dagleg kan ein sjå nedbør på meteorologiske radarbilete. Militært vert radaren brukt stort sett over alt til varsling, utveljing av mål og målfølgjing, og sjølv missil er ofte utstyrt med radar for å finne målet.
Alena Lanskaja
Alena Lanskaja er ein kviterussisk songar.
Slavianski Bazaar in Vitebsk
I 2011 representerte Alena Lanskaja Kviterussland i Slavianski Bazaar in Vitebsk og vann.
Eurofest 2012
Ho deltok i semifinalen i EuroFest 2012 med songen «All My Life» og gjekk vidare til finalen der ho vann med tolv poeng frå sjåarane. 24. februar 2012 vart det kunngjord at songen vart diskvalifisert etter at den kviterussiske presidenten gjennomførte ei undersøking og fann ut at sigeren ikkje var rettferdig. Det var rykte om at produsentane hadde gjord slik at ho skulle få tolv poeng frå sjåarane. For å få svar på påstandane vart det sett i gang ei etterforsking og det vart seinare stadfesta at det var juksa med poenga frå sjåarane.
Eurofest 2013
7. desember 2012 vann ho Eurofest 2013 med songen «Rhythm of Love». Ho fekk dimed representere Kviterussland i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige.
Kampå
Kampå er ein tettstad i bygda Fenstad i Nes kommune i Viken. Staden har og ligg mellom elvene Vorma og Kampåa.
Stegaberg
Stegaberg er eit gardsbruk på austsida av Førresfjorden i Tysvær kommune i Rogaland. Garden har gjeve namn til Stegaberg skulekrins og Stegaberg grunnkrins.
Ligue 1
Ligue 1 (eller fransk «Championnat de France de football», «Den franske meisterskapen i fotball») er det øvste nivået i det franske seriesystemet i fotball. Meisterskapen har eksistert i den noverande forma sin sidan 1932.
Saint-Étienne har vunne flest gonger, med ti titlar. Lyon vann serien sju gonger på rad, frå 2002 til 2008.
Enagh Lough
Enagh Lough (irsk Loch Eanach) er eit par innsjøar i Nord-Irland kalla East lake og Westlake, mellom Judges Road og Temple Road i Maydown. Under botn av innsjøane finst det vatn frå istida.
Øya Green Island ligg i innsjøen, òg kjend som Templetown Island eller Enagh Crannog. Det er mogeleg å vasse over til denne øya. Øya vart skapt av ein klan frå Dungiven.
Vichy
Vichy (oksitansk Vichèi) er ein by og kommune i Frankrike. Han ligg i departementet Allier i Auvergne-Rhône-Alpes, og er kjend som ein kurstad og ferieby. Byen har om lag 25 000 innbyggjarar, som vert kalla vichyssois. Vichy var de facto hovudstad av Vichy-Frankrike under Nazi-Tyskland sin okkupasjon av Frankrike under den andre verdskrigen frå 1940 til 1944.
Geografi
Vichy ligg ved breidda av elva Allier. Kjelda til Allier ligg i dei nærliggande fjella Massif Central, som berre ligg nokre kilometer lenger sør, nær regionshovudstaden Clermont-Ferrand. Kraftig snøfall i Massif Central gjer ofte at vegane ikkje er framkommelege, men Vichy ligg lågt nok (250 moh) til at klimaet er meir kontinentalt.
Sjølv om tidlegare vulkansk aktivitet i Massif Central er meir synleg i byar som Le Puy-en-Velay, er det den vulkanske aktiviteten som er opphav til dei mange varmekjeldene i Vichy.
Historie
Romarane grunnla ei busetnad her i år 52 fvt., og kjende til dei varme kjeldene som dei var ivrig til å utnytte. Det er derimot først på 200-talet at namnet Vipiacus dukkar opp i nedskrivne kjelder. Dette namnet endra seg med tida til Vichiacus, Vichiet eller Vichier og til slutt Vichy.
På 1300-talet vart byen ein del av Huset Bourbon, og i 1410 vart det grunnlagd eit kloster her med tolv munkar. I 1527 vart Huset Bourbon ein del av det franske kongedømet. Mot slutten av 1500-talet fekk dei varme kjeldene rykte på seg for å ha mirakuløse krefter som kunne lækje visse sjukdommar, og byen trekte til seg mange adelsfolk og rike klassar.
Marie de Rabutin-Chantal, marquise de Sévigné, var pasient her i 1676-1677, som ho skreiv nokre vidkjende brev om. Vatnet i Vichy skal visstnok ha lækt ei lamming ho hadde i hendene sine, noko som gjorde at ho kunne skrive dei vidkjende breva. Stadig fleire pasientar kom til Vichy, og anlegget rundt dei varme kjeldene vart fleire gonger utvida.
22. juni 1940 signerte Frankrike ein våpenkvileavtale med tyskarane, og områda som ikkje var okkupert av Tyskland fekk namnet Vichy-Frankrike (État Français i motsetnad til det tradisjonelle namnet République Française). Vichy vart vald til hovudstad sidan han låg relativt nær Paris (4,5 time med tog) og hadde den største hotellkapasiteten i landet på den tida. I tillegg hadde byen eit svært moderne telefonsamband, som gjorde det mogeleg å nå heile verda.
Norsk namnelag
Norsk namnelag er ein norsk organisasjon som arbeider for å vekkje interesse for og styrkje kjennskapen til namn, namnevitskap og namnevern.
I følgje formålsparagrafen skal laget «arbeide for å fremje allmenn kunnskap om og kjennskap til namn og namnegransking, drive kursverksemd og stø innsamlingsarbeid og utgjeving av skrifter og bøker som har med namnegransking å gjere.» Laget gir ut tidsskrifta Namn og Nemne og meldingsbladet Nytt om namn.
Petter Andersson Dass
Petter Andersson Dass ( Petter Dass d.y.) var ein norsk godseigar på Helgeland, fødd på Alstahaug prestegard. Han var son til Rebekka Lorentzsdotter Angell og sokneprest Anders Dass, og soneson til diktarpresten Petter Dass.
Petter Dass (d.y.) flytta inn på Tjøtta gard i 1738, same året som han gifta seg med Susanna Elisabeth Margrethe Bergmann (død 15. april 1744). Dei gjorde Tjøttagarden til eit godssentrum. Etter faren ervde han jordegods og tienderettar i Tjøtta, Vefsn, Alstahaug, Rana og Lurøy. I 1750 kjøpte han allmenningane i Helgeland av staten.
Bomull
Bomull kjem frå bomullsplanten (Gossypium). Dette er buskar som kjem frå tropiske og subtropiske område. Fibrane me brukar ligg rundt frøa.
Bomullfiber vert brukt til å laga strikke- og heklegarn. Klede vert ofte laga av bomull. Bomull kan vaskast på høg temperatur.
Slip on Through
Dennis Wilson syng solovokal på songen.
Miriam Paulsen
Miriam Anne Stina Paulsen, kjend som Miriam Paulsen, er sametingsrepresentant for Norske Samers Riksforbund i perioden 2005-2009. Ho er innvald frå Midtre Nordland valkrins. Ved sametingsvalet i 2009 er ho andrekandidat for NSR i Vesthavet valkrins.
Paulsen er busett i Tysfjord kommune i Nordland fylke og er utdanna sjukepleiar.
Allsvenskan
Allsvenskan er namnet på den svenske eliteserien i fotball. Serien vart skipa i 1924.
Vaagland Båtbyggeri
Vaagland Båtbyggeri er eit båtbyggeri på Vågland i Halsa kommune på Nordmøre. Båtbyggeriet er den største industriverksemda i kommunen, med mellom 40 og 50 tilsette.
Soga
Sommaren 1924 var Einar Vaagland slåttakar på garden Gjerstad i Halsa. Nest eldste sonen på garden, Martinus Gjerstad, hadde vore borte på skule, men var no heimkomen, og han kom på at han ville byggje seg ein båt. Han hadde fått mal hos søskenborna sine på Bårdset, for dei hadde bygt seg fleire tverrskottingar sjølve.
Martinus heldt til med denne båtbygginga si bortpå skottlemmen. Einar slo lag med Martinus, og det vart Einar som kom til å stå for båtbygginga. Mal trongtest ikkje, for Einar hadde slik innsikt at han visste korleis alt skulle gjerast, enda han aldri hadde bygt båtar før.
I kvar middagskvile strauk desse tokarane bortpå skottlemmen, og her vart det øksing, saging og hamring så det sto på eit dunder, og det vart lite fred å få for dei som ville sova middag. Dei øksa til stamn og krokar, og båten vaks for kvar middagskvile. Om ikkje så lenge var båten ferdig, men dei fekk han ikkje ned gjennom skottlemluka. Derfor måtte dei riva av bordkleding og fekk ut båten gjennom veggen og fira han ned med taug. Båten vart sjøsett, og han var heilt tett.
Det hadde forresten vore bygt mange båtar på Gjerstad før, og desse var bygd under konnløa. Det var Ola Sakså som var der og bygde båtar, og Tore Gjerstad heldt materialene, for Tore sette seg opp sag i 1894. Ola Sakså bygde båtar som dei kalla søfjordingar, det var ekstra gode sjøbåtar. Ein motorbåt vart også bygd på Gjerstad.
Tore Gjerstad såg at Einar Pedersen Vaagland hadde eit ekstra godt handlag til båtbygging. Tore kjente til ein båtbyggar i Tresfjorden i Romsdal, Lars Brastad, og Einar fekk koma dit i lære. Han lånte seg 30 kr. av ein gammal skreddar, og drog til Tresfjorden.
Kameratskapet med Martinus Gjerstad hadde halde seg oppigjennom åra, og Martinus laga til eit elektrisitetsverk til båtbygginga. Det var ein motor som stod og daska, som det vart lys av.
Det var mest småbåtar Einar bygde første åra. I tida kring 1930 var salsprisen for ein færingsbåt 80 kr., i 1942 var prisen komen opp i 300 kr. Etter nokre år vart det meir spurnad etter større båtar, og verkstaden måtte utvidast. I 1942 bygde så Einar P. Vaagland hus til båtbygginga på eiga tomt på 2 mål. Ei større utviding kom i 1951. Året før hadde verksemda fått elektrisk kraft, og det vart no bygd lagerhus, kai, heisekran, skinnegangar for transport og anna.
No utetter i 1950-åra vart det bygd båtar opp til 100 fot, og prisen på ein slik båt kom på 300.000 kr utan maskin. Det var no om lag 15 mann i arbeid med båtbygginga. Året 1961 vart eit lite merkeår for båtbyggeriet med di den første jarnbåten vart bygd der da.
I byrjinga hadde Vaagland Båtbyggeri ikkje sag, så tømret dei kjøpte, vart flåta inn til Sagan og skore der. Plankane vart så flåta attende til Våglandsbakken og bore opp på land med handmakt og lagt til tørk.
Det var frå Gjerstad dei kjøpte rundtømmer, der var den finaste "tollå" til materialar. Dei øksa til mykje med handmakt, kjølen, spanta og alt i hop. På Indre-Vågland fanst dei finaste mastetrea, og elles kjøpte dei fint og høveleg tømmer både i Fjervika og Glåmen.
Det var berre ein vinter at sjøisen hemma båtbygginga i Våglandsbakken. Da fekk dei ikkje tømret inn. Det vart stans i arbeidet den vinteren.
Den første jarnbåten vart bygd i år 1961 og levert i år 1962.
I 1967 vart båtbyggeriet flytta til Kuneset, og sidan har ikkje fjordisen vore til hinder for drifta.