cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barentshavet
Noreg og Russland er framleis ikkje blitt einige om territorialgrensene i Barentshavet, og derfor finst det eit område i havet som blir kalla Gråsona. Dette området er regulert gjennom Gråsoneavtalen. Havområdet Smottholet ligg utanfor både den norske og den russiske økonomiske sonen.
Barentsregionen er ei nemning på landområda kring Barentshavet.
Oljeverksemd
Norsk sektor
Det er bora 81 leitebrønnar i Barentshavet og Tromsøflaket per februar 2009. Det vart i 2008 gjort funn i seks av åtte leitebrønnar, og nærare 60 oljeselskap har søkt konsesjon for oljeboring i den 20.konsesjonsrunda.
Det er til saman i Barentshavet og Tromsøflaket konstatert 11,2 millionar Sm3 olje og 6,8 milliardar m3 gass i felt som det kan vere aktuelt å byggje ut. Det vil seie om lag 5% av rassursane i Nordsjøen.
Miljørisiko
Frå miljøvernorganisasjonar og miljøvernsmyndigheiter har det vore uttrykt stor motstand og skepsis til oljeverksemd i Barentshavet. Dei meiner at sjølv ordinære driftsutslepp kan skade den sårbare økologiske balansen, og at eit uhell kan vere katastrofalt under dei rådande temperatur- og vêrforholda. Miljøvernorganisasjonane har krevja at det vert skipa petroliumsfrie område i Barentshavet og det nordlege Norskehavet. 7.april 2006 la den norske regjeringa fram ein forvaltningsplan for Barentshavet.
Fiskeri
Noreg erklærte suverenitet og har drive havoppsyn sidan 1977.
Bruce Springsteen
Bruce Frederick Joseph Springsteen er ein amerikansk songar og gitarist. Han speler ofte live saman med E Street Band. Dei mest populære albuma hans er Born to Run og Born in the U.S.A..
Han nemner sjølv at Elvis' på Ed Sullivan Show i 1956 var det store augneblinken då han opplevde magi. Vidare nemner han Roy Orbison som ved sida av Johnny Cash var den andre «Man in black». Phil Spectors «wall of sound» og dei kule Beatles var også viktig lærdom for den unge Springsteen. Han var inspirert både av dei «rå» Animals og «silkelyden» frå Motown, men det var Bob Dylan som «gav oss orda» om alt som betydde noko. Som vaksen fann Springsteen også vegen til countrymusikken og Hank Williams «gjekk frå museumsgjenstand til levande». «Countryen var provinsiell, det var eg og. Eg var ikkje downtown,» skriv Springsteen sjølv. Til slutt oppdaga han gjennom Woody Guthrie også poesi som fanst før Dylan.
Trond Giske
Trond Giske er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Han har representert Sør-Trøndelag på Stortinget sidan 1997, og har vore kyrkje-, utdannings- og forskingsminister 2000–2001, kultur- og kyrkjeminister 2005–2009 og nærings- og handelsminister 2009–2013. Frå 2013 til 2017 var han leiar av Kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen på Stortinget, og frå 2017 til januar 2018 første nestleiar i Finanskomiteen. Han har sidan april 2018 vore mediepolitisk talsmann i Arbeidarpartiet.
Trond Giske var nestleiar i Arbeidarpartiet saman med Hadia Tajik frå 2015 fram til januar 2018. Han trekte seg frå verva sine etter å ha vorte skulda for upassande oppførsel. Han kom attende til vanleg politisk arbeid i Stortinget månaden etter.
Utdanning og karriere
Av utdanning er Trond Giske cand.mag. med sosialøkonomi, statsvitskap og juss frå Universitetet i Oslo og NTNU. Han var leiar i Trondheim AUF i 1988, og leiar i Sør-Trøndelag AUF frå 1989 til 1990. I 1996 vart han medlem av sentralstyret i AUF, og der sat han fram til 1996, frå 1992 av som leiar. Frå 1992 til 1996 var han også medlem av sentralstyret i Arbeidarpartiet. Det vart han igjen frå 2000, og sit endå.
Giske blei vald inn på Stortinget frå Sør-Trøndelag fylke i 1997. Frå 1999 av har han vore delegat til generalforsamlinga i FN. Han var også medlem i gruppestyret til Arbeidarpartiet frå 2001 til 2005.
Giske var medlem av sentralstyret i Arbeidarpartiet dei fire åra som AUF-leder og deretter frå 2000. Etter 1992 har Trond Giske i alle år vore ein sentral person i Arbeidarpartiet, og vorte rekna som ein leiande strateg på venstrefløya i partiet. Det byrja med EU-striden i 1990-åra, då Giske stod fram som ein av leiarpersonane på nei-sida i Arbeidarpartiet. Han var styremedlem i Sosialdemokratar mot EU (SME) i 1994.
Mot slutten av 2017 fekk Arbeidarpartiet varsel om upassande oppførsel frå Giske og seksuell trakassering av kvinner over mange år. Varsla fekk stor merksemd i media, og som følgje av varsla trekte Giske seg frå nestleiarvervet 7. januar 2018.
1. oktober 2021 grunnla Trond Giske Nidaros sosialdemokratiske forum som er eit partilag under Trondheim arbeidarparti. Lokallaget har vakse raskt og har vorte det største lokallaget til Arbeidarpartiet.
Landsmøte i Noregs Mållag
Landsmøte i Noregs Mållag skal haldast kvart år. Kvart tredje år fastset landsmøtet langtidsprogram for Noregs Mållag. Landsmøtet vel styremedlemmer for to år i gongen. På landsmøtet i 2012 vart det vedteki at det skal haldast landsmøte annankvart år. Det fyrste året utan landsmøte vert 2015.
Omframt landsmøte vert halde etter vedtak i styret eller etter krav frå ein tredel av dei som har møterett på landsmøtet.
Røysterett på landsmøtet har styremedlemene i Noregs Mållag, utsendingar frå Norsk Målungdom, fylkesmållag og einskildlag. Einskildlaga med frå 10 til 50 betalande medlemer kan senda 1 utsending til landsmøtet, lag med frå 51 til 100 medlemer kan senda 2 utsendingar, og større lag kan senda 1 utsending for kvart påbyrja 100 medlemer, opp til 10 utsendingar. Fylkesmållag med opptil 300 medlemer kan senda 2 utsendingar.
Mållaget har lagt vekt på å halda landsmøte på ulike stader i Noreg.
Fylkesveg 168 i Oppland
Fylkesveg 168 i Oppland går mellom Biri og Stumlia i Gjøvik kommune. Vegen er 13,7 km lang.
Pliocen
Pliocen er ein epoke som strekkjer seg frå 5,332 millionar til 1,806 millionar år sidan. Han er den andre epoken i perioden neogen i kenozoikum. Pliocen kjem etter epoken miocen og før pleistocen.
Pliocen vart namngjeve av Sir Charles Lyell. Namnet kjem frå dei greske orda πλεῖον (pleion, «meir») og καινός (kainos, «ny») og tyder om lag «meir nyleg» og refererer til dei forholdsvis moderne molluskane.
Som for andre geologiske periodar er berglaga som definerer starten og slutten på epoken godt definerte, men dateringa er noko usikker. Det finst ikkje ei globale grense for starten av pliocen og dette vert definert regionalt mellom den varmare miocen og den relativt kjøligare pliocen. Den øvre grensa vart sett til starten av isbredanninga i pleistocen. Det har nyleg vorte føreslått å sette den øvre grensa til 1,8 millionar år sidan, men dette er omstridd.
Astronomen Narciso Benítez ved Johns Hopkins University og laget hans meiner at det kan ha vore ein supernova som var årsaka til at mange sjødyr døydde ut ved grensa mellom pliocen og pleistocen, og at dette førte til at ozonlaget vart brote ned.
Inndeling
Pliocene er delt inn i aldrane frå yngst til eldst:
Dei første to aldrane utgjer sein pliocen, medan zancleum er den einaste alderen i tidleg pliocen. Piacenzium vert stundom uformelt kalla mellompliocen.
I Nord-Amerika, California, Australia, Japan og New Zealand vert stundom andre inndelingar og namn nytta.
Klima
Klimaet vart kjøligare og tørrare, og med årstider som minna om moderne klima. Iskalotten voks i Antarktis gjennom pliocen. Kontinentet var heilt dekt med is i starten av pliceon. Danninga av iskalotten rundt Arktis for rundt 3 millionar år sidan er markert med ei brå endring av oksygenisotop-forhold og isdroppa steinblokker i Nord-Atlanteren og Nord-Stillehavet. Isbrear på midlare breiddegrader hadde truleg oppstått mot slutten av epoken. Den globale nedkjølinga førte til at skogar forsvann og at grassletter og savannar spreidde seg.
Paleogeografi
Kontinenta flytta seg mot sine noverande posisjonar, truleg frå så langt borte som 250 km til om lag 70 km frå sine noverande posisjonar. Sør-Amerika kolliderte med Nord-Amerika ved Panamaeidet under pliocen og førte til store endringar i faunaen på kontinentet. Då eidet oppstod fekk det store konsekvensar for den globale temperaturen, sidan den varme ekvatoriale havstraumen vart lukka og ein atlantisk avkjølingssyklus starta, der kaldt arktisk og antarktisk vatn førte til fall i temperaturane i det no isolerte Atlanterhavet.
Afrika kolliderte med Europa og Middelhavet oppstod, og restane av Tethyshavet forsvann heilt.
Endringar i havnivå skapte ei landbru mellom Alaska og Asia.
Framskot av marine bergartar frå pliocen finn ein i Middelhavet, India og Kina. Elles er dei stort sett funne nær kysten.
Planteliv
Det kjøligare og tørrare klimaet med årstider hadde stor innverknad på vegetasjonen i pliocen, og dei tropiske artane vart reduserte. Lauvskogar spreidde seg raskt og barskog og tundra dekte det meste av områda i nord, medan grasslettene spreidde seg til alle kontinent (bortsett frå Antarktis). Tropiske skogar vart avgrensa til eit smalt band rundt ekvator og i Asia og Afrika dukka tørre savannar og ørkenar opp.
Dyreliv
Både land- og sjødyra var forholdsvis moderne, men landdyra var noko meir primitive enn i dag. Dei første gjenkjennelege homininiar dukkar opp i pliocen, den såkalla australopithecine.
At store landmassar samla seg førte til at stor utvandring og blanding av tidlegare isolerte dyreartar. Planteetarane vart større, og det same gjorte spesialiserte rovdyr.
Pattedyr
I Eurasia gjorde gnagarane det bra, medan primatane vart færre. Elefantar, gomphotherar og stegodontar treivst i Asia, og grevlingar vandra nordover frå Afrika. Hestane var mindre mangfaldige, medan tapirar og nashorn treivst godt. Kyr og antiloper gjorde det godt, og enkelte kamelartar flytta seg inn i Asia frå Nord-Amerika. Hyenar og tidlege sabeltannkattar dukka opp, og slo seg saman med andre rovdyr som hundar, bjørnar og røyskattar.
Afrika var dominert av hovdyr og primatar held fram utviklinga si med australopithecine (nokre av dei første hominidane) dukka opp i sein pliocen. Gnagarar treivst og elefantbestandane auka. Kyr og antiloper vart meir mangfaldige og vart meir talrike enn grisar. Tidlege sjiraffar dukka opp og kamelar vandra via Asia frå Nord-Amerika. Hestar og moderne nashorn dukka opp. Bjørnar, hundar og røyskattar (opphavleg frå Nord-Amerika) levde side om side med kattar, hyenar og desmerkatt som afrikanske rovdyr og tvinga hyenar til å tilpasse seg som spesialiserte åtseletarar.
Sør-Amerika vart invadert av dyr frå Nord-Amerika for første gong sidan krittida og nordamerikanske gnagarar og primatar blanda seg med dei sørlege formene. Litopternar og notoungulatar var opphavleg frå Sør-Amerika og klarte seg godt. Små røyskatt-liknande kjøtetarar som mårdyr og nasebjørnar vandra nordover. Dei beitande glyptodontane, store dovendyr som levde på bakken og mindre beltedyr klarte seg òg godt.
Pungdyr var framleis det dominerande pattedyret i Australia, samt planteetarar som vombat, kenguru og den store pungelefanten. Kjøtetande pungdyr som dasyuridar, den hunde-liknande thylacinen og den katteliknande thylacoleoen jakta i Australia. Dei første gnagarane kom til kontinentet, medan flaggermus gjorde det bra. Moderne nebbdyr, eit kloakkdyr, dukka opp.
Fuglar
Rovfuglen phorusrhacids frå Sør-Amerika vart sjeldan i løpet av peiken, og av dei siste var titanis, ein stor phorusrhacid som vandra til Nord-Amerika og var av rovdyra øvst på næringskjeda der. Han hadde mellom anna klør, som hadde gjenutvikla seg for å halde byttet, som hipparion.
Krypdyr
Alligatorar og krokodillar døydde ut i Europa då klimaet vart kjøligare. Giftslangar vart meir mangfaldige etter kvart som gnagarane og fuglane utvikla seg.
Havet
Hava var framleis relativt varme under pliocen, men dei heldt fram å kjøle seg ned. Iskalotten rundt Arktisk oppstod og klimaet vart tørrare, medan kjølige havstraumar oppstod i Nord-Atlanteren. Djupe kalde havstraumar strøymde frå Antarktis.
Då Panamaeidet oppstod for om lag 3,5 millionar år sidan vart den siste resten av den ein gong så viktige circumekvatoriale havstraumen kutta av. Denne straumen hadde då eksistert sidan krittida og tidleg kenozoikum. Dette medverka til at havområda vart ytterlegare avkjølt verda over.
Av sjødyr i pliocen finn ein mellom anna sjøku, sel og sjøløve.
Supernova
I 2002 oppdaga astronomar at for om lag 2 millionar år sidan, rundt slutten av pliocen, passerte ei gruppe lyse O- og B-stjerner kalla Scorpius-Centaurus OB-assosiasjonen mindre enn 150 lysår frå jorda og at ein eller fleire supernovaer kan ha oppstått i denne gruppe på denne tida. Ein slik eksplosjon kan ha øydelagd ozonlaget på jorda og ført til utrydding av liv i havet.
Brow Head
Brow Head er eit nes i Irland som utgjer det sørlegaste punktet på det irske fastlandet. Neset ligg 3,8 km aust for Mizen Head som så vidt ligg lenger nord i County Cork.
Signaltårnet på Brow Head er ei rekkje av tårn bygd i 1804 for å åtvare mot ein fransk invasjon. Opphavleg vart det signalisert ved hjelp av eit system av flagg og svarte kuler på master. Brow Head eller Mallavogue vart eit gruveområde på 1800-talet. og restane etter gruvene og husa til gruvearbeidarane står framleis.
I 1904 inngjekk Marconi’s Wireless Telegraph Co. Ltd. ein kontrakt med Commissioners of Irish Lights for å sette opp telegrafutstyr og antenner på Fastnet Rock. Telegrafstasjonen vart flytta til Brow Head der signaltårnet vart nytta til å kontakte passerande skip.
Elisabet
Elisabet, Elisabeth og Elizabeth er bibelske kvinnenamn som er utbreidd i heile den kristne verda. Namnet finst i fleire variantar, tilpassa dei fleste språka i Europa. «Elisabet» er ein gresk variant av det hebraiske Elisjeba (אלישבע), som tyder 'Gud (Elohim) er fullkomen'.
Elisabet(h) vart svært populært i Noreg i andre halvdel av det tjuande hundreåret. Det nådde ein topp som babynamn rundt 1980, men har sidan mista popularitet. Elisabeth har namnedag 19. november i alle dei skandinaviske landa.
Bruk
Elisabeth er mest kjend som mora til Johannes døyparen. Som Isak var han eit mirakelbarn mora fekk på sine eldre dagar etter å ha gjeve opp håpet om barn. I det gamle testamentet finn me òg ei Elisabeth, ho var kona til Aron. Bibelen fortel at den yngre Elisabeth var av Aron si slekt. Innan seinare kristendom blei også den heilage Elisabeth av Thüringen ein viktig helgen.
Namnet blei etter kvart mykje brukt av kongelege, noko som gjorde mykje til at det blei spreidd. Den heilage Elisabeth som levde på ellevehundretalet var ei ungarsk kongsdotter som blei fransiskanarnonne og levde resten av livet sitt i from armod. Elizabeth I av England, Isabella II av Spania og Jelizaveta av Russland gjorde nok òg sitt for å få namnet på moten.
Det finst 17.502 kvinner som heiter Elisabeth i Noreg, og 827 som heiter Elizabeth ( tal frå Statistisk Sentralbyrå, frå 1. januar 2004 ). Nokre vanlege norske former av namnet er Elise, Elsa, Lisa, Liss, Lisbet og Betty.
Utanlandske variantar av Elisabeth
Andre utbreidde kortformer: Ella, Elli, Lisa, Sisi
NM i symjing 1970
Noregsmeisterskapen i symjing 1970 vart avvikla i Frognerbadet i Oslo i dagane frå 14. til 16. august 1970. Meisterskapen omfatta 25 individuelle tevlingar, 13 for menn og 12 for kvinner, dessutan fem stafettar, tre for menn og to for kvinner.
Kongepokalane vart tildelt Ørjan Madsen, Bergens Svømmeclub, for prestasjonen i 100 meter fri og til Bente Haraldsen, Tønsberg SK, vinnaren i sviktstup.
100 m fri
<br style="clear:both;" />
400 m fri
<br style="clear:both;" />
1500 m fri
<br style="clear:both;" />
100 m rygg
<br style="clear:both;" />
100 m bryst
<br style="clear:both;" />
100 m butterfly
<br style="clear:both;" />
200 m butterfly
<br style="clear:both;" />
400 m medley
<br style="clear:both;" />
Sviktstup
<br style="clear:both;" />
Kunststup
<br style="clear:both;" />
200 m fri
<br style="clear:both;" />
800 m fri
<br style="clear:both;" />
200 m rygg
<br style="clear:both;" />
200 m bryst
<br style="clear:both;" />
Leif Burull
Leif Bjorholt Burull var ein norsk jurist fødd i Langesund og oppvaksen i Oslo, stortingsrepresentant 1945-49 for Høgre og kjøpstadene i Hedmark og Oppland.
Burull engasjerte seg i politikken for partiet Høgre og var medlem i Hamar bystyre i tida 1934–47. Han var formann i skulestyret 1939-41 og 1945-46. Hausten 1945 vart han vald til å representere kjøpstadene Hamar, Kongsvinger, Lillehammer og Gjøvik på Stortinget 1945-49. På Tinget var han medlem i Veg- og jarnbanekomiteen.
Burull var interessert i slektshistorie og gav ut fleire slektsskrift. Han var formann 1943-57 i Hedmark slektshistorielag.
Skipsfjorden på Magerøya
Skipsfjorden (samisk Skiipavuotna) er ein fjord på Magerøya i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4 km vestover til Skipsfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Skipsfjordneset i nordvest og Selvågklubben i søraust. Skipsfjorden ligg like nord for Honningsvåg. Honningsvåg lufthamn ligg på sørsida av fjorden. Skipsfjord ligg på nordsida av botn av fjorden, medan grenda Austerelva ligg på sørsida. Fjorden 101 meter på det djupaste, heilt ytst i fjorden.
Europaveg 69 går langs sørsida av fjorden.
Rod Argent
Rodney Terence Argent er ein engelsk rockemusikar og opphavleg medlem av det engelske 60-talsbandet The Zombies og 70-talsbandet Argent.
Biografi
Seinare i 1969 gav Argent ut debutalbumet deira, med ein tyngre musikkstil. Den blømande progrockrørsla gav høvet til å blande jazz og klassisk musikk med rock, som vart ei naturleg retning for Argent. Det andre albumet deira, Ring of Hands i 1971, var eit av dei mest prog-prega albuma deira med mange klaversoloar. Det var først med det tredje albumet, All Together Now i 1972 at bandet slo gjennom. Det inneheld ein hit som nådde topp 5 i USA, ein forkorta versjon av «Hold Your Head Up». Argent turnerte med stor suksess dei neste åra og spelte inn fleire album, og fekk ein liten hit med «God Gave Rock 'n' Roll to You» i 1973.
Argent vart oppløyst i 1976 og Rod sjølv byrja å spele som studiomusikar. Han spelte med the Who (Who Are You), Roger Daltrey solo, John Dankworth, Cleo Laine, Gary Moore og Andrew Lloyd Webber. I 1978 gav han ut det første soloalbumet sitt, Moving Home, og to år seinare skreiv han musikalen Masquerade, som hadde premiere i London i 1982. Etter å ha arbeidd med den britiske jazzsaksofonisten Barbara Thompson, skreiv Argent musikk for britisk fjernsyn i midten av 1980-åra og i 1987 danna han eit produksjonspartnarskap med den tidlegare Van Morrison-trommeslagaren Peter Van Hooke. I lag produserte dei plater som Tanita Tikaram sitt Ancient Heart (1988), Nanci Griffith sitt Late Night Grande Hotel (1991), Joshua Kadison sitt Painted Desert Serenade (1993) og Jules Shear sitt Healing Bones (1994), blant anna. I tillegg gav Argent ut soloalbumet Red House i 1988. TI år seinare gav han ut eit album på solopiano kalla Classically Speaking, med klassiske musikkstykke.
Warkworth på New Zealand
Warkworth er ein by nord på Nordøya på New Zealand. Han ligg i Rodney District og lengst nord i regionen Auckland, like sør for regionen Northland. Han ligg ved riksvegen State Highway 1, 64 km nord for Auckland og 98 km sør for Whangarei, ved innmunninga til Mahurangi Harbour. Ved folketeljinga i 2006 var talet på pemanent busette 3 270, ein auke på 15,7% i løpet av dei siste fem åra. Dette talet aukar sterkt om sommaren, og mange fritidsgjester dreg også hit i juletida. Warkworth og området omkring er kjent som Kowhaikysten, med namn etter det stadeigne kowhaitreet som veks her. Warkworth er også kjend for endene som har tilhald ved elva som renn gjennom byen.
Geografi
Eit framståande kjennemerke i Warkworth er Mahurangielva, eit estuar som renn gjennom byen, der ho går inn i Mahurangi Harbour og munnar ut i Haurakigolfen. På austsida av elva ligg halvøya Mahurangi East Peninsula, med busetnadane Snells Beach og Algies Bay. Her ligg også den vakre øya Kawau Island, kjend for den historiske bygningen Mansion House. Austanfor Warkworth og nord for Mahurangi East ligg halvøya Tawharanui Peninsula, der det verna friluftsområdet Tawharanui Regional Park ligg. Dette er administrert av Miljødepartementet på New Zealand. I nord ligg byen Wellsford, på motsett side av den tett skogkledde dalen Dome Valley. Mot vestkysten ligg Kaipara Harbour, medan den vesle historiske byen Puhoi ligg i sør, og enno lenger sør den større byen Orewa.
Historie
Den første fabrikken for portlandsement på den sørlege halvkula vart starta opp nær byen i 1884. Ruinane ligg der enno, og gruvesjakta er eit populært «badebasseng» for innbyggjarane.
Hovudstasjonen for satellittsamband på New Zealand ligg fem km sør for Warkworth.
Den årlege Kowhaifestivalen er ein av dei største lokale festivalane i landet, og pågår omkring ei veke om våren. Festivalen sluttar med ein stor festdag som endar opp med ein prosesjon med deltakarar frå ulike folkegrupper. Diverre ser det ut til at tilskiparane ikkje lenger vil greia å finna økonomisk grunnlag for å halda fram med festivalen etter det tradisjonelle mønsteret, slik at han i framtida kan koma til å få eit anna preg enn tidlegare.
Venskapsbyar
Warkworth har fleire venskapsbyar som det er oppretta internasjonalt samkvem med. Desse er:
Tinn kommune
Tinn kommune er ein kommune i Telemark-området i Vestfold og Telemark fylke. Kommunen grensar i nord mot Nore og Uvdal, i aust mot Rollag og Flesberg kommune, i sør mot Notodden, Hjartdal og Seljord kommune, og i vest mot Vinje kommune.
Tinn kommune strekkjer seg langt inn på Hardangervidda. Kjende stadar i Tinn er Gaustatoppen 1 883 moh. Årleg går 30 000 menneske til toppen av fjellet. Ein reknar med at på klåre dagar kan sjå om lag 1/6 av Sør-Noreg frå toppen. i 2004 byrja ei storstilt utbygging ved Gaustatoppen til ein stor vintersportsstad.
Krossobanen er den fyrste kabelbanen i Nord-Europa. Han vart bygd i 1928 som ei gåve frå Norsk Hydro.
Norsk Industriarbeidermuseum på Vemork fortel historia om industriutbygging bygd på vasskraft. Rjukanfossen var grunnlaget for Vemork, den største kraftstasjonen i verda i 1911. Stasjonen har no vorte eit museum der ein kan oppleva det fantastiske energieventyret og sjå utstillingar om industriutviklinga i Noreg og på Rjukan.
Museet er kanskje mest kjend for sin presentasjon av Rjukan sin krigshistorie. På Vemork fann ein av dei viktigaste sabotasjeaksjonar under den andre verdskrigen stad, då norske sabotørar hindra tyskarane i å utvikla atomvåpen av tungtvatnet som vart produsert her. Utstillinga "Atomkappløpet" gjev ein presentasjon av dei fire tungtvassaksjonane og dei allierte sine forsøk på å utvikla ei atombombe. I filmrommet vert filmen "If Hitler had the bomb" vist - ein dokumentar om tungtvassabotasjen.
Fylkesveg 170 i Oppland
Fylkesveg 170 i Oppland går mellom Hellerud og Åsroa i Gjøvik kommune. Vegen er 4,3 km lang.
FA-cupen
FA-cupen er det viktigaste cupmesterskapet i engelsk fotball, og den eldste fotballturneringa i verda. Den første finalen blei spelt i 1872. Finalen blir vanlegvis spelt på Wembley i London.
Tidlegare vinnarar av FA-cupen
Kategori:=== Resultat frå alle finalar ===
Jernverk
Jernverk eller jarnverk er eit føretak som foredlar jernmalm til smijern og støypejern. Jernverksdrift vart sterkt utvikla i seinmellomalderen, og utvikla vidare industrielt.
I jernalderen skaffa ein seg smijern ved å foredla myrmalm. Denne metoden, kalla jernvinne, vart nytta heilt fram til slutten av 1700-talet enkelte stader i Noreg og Sverige.
Teknologien for å utvinna og foredla jernmalm og vart innført til Noreg frå Tyskland i siste del av 1500-talet. Dei viktige jerngruvene i Arendalsfeltet var opna i 1585, og dei la grunnlaget for bygging av mange jernverk, det første var Barbu Jernverk.
I 1855 vart det teke patent på ein ny type jernverksteknologi, kalla Bessemerprosessen. Den nye metoden gjorde det mogleg å nytta steinkol til jernsmeltinga, og dei gamle norske jernverka vart på slutten av 1800-talet etter kvart lagde ned. Nokre av dei la om drifta til å verta jernstøyperi som nytta innført rujern og steinkol som råstoff i staden for norsk jernmalm og trekol. Dei nye jernstøyperia vart gjerne liggjande ved byar langs kysten.
Sarnesfjorden
Sarnesfjorden er ein fjord på søraustsida av Magerøya i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4,5 km nordvestover til Sarnespollen i botn av fjorden og kan reknast som ein fjordarm av Porsangerfjorden
Fjorden har innløp mellom Bismarhallen i vest og øya Store Altsula i aust. Fiskeværet Sarnes ligg på nordsida av fjorden og har gjeve fjorden namn. Ei rekkje viker dannar den indre delen av fjorden. Frå nord til sør finn ein Sarnespollen, Olearnsvika, Studentervika og Kobbholet.
Europaveg 69 går langs delar av fjorden.
Helen Bjørnøy
Helen Oddveig Bjørnøy er ein norsk prest, SV-politikar og fylkesmann i Buskerud frå 2013.
Bjørnøy har Examen artium frå Ålesund gymnas (1973), cand.theol. frå Menighetsfakultetet (1980) og vart ordinert som prest i Den norske kyrkja i 1981. Ho var kapellan ved Tromsø domkirke (1985–1987) og prest ved Tangen kyrkje i Drammen) (1987–1991). Ho var høgskulelektor ved Lovisenberg diakonale høgskule (1991–1999) og generalsekretær for Kirkens Bymisjon i Oslo (1999–2005). Ho var i 2004 kandidat til stillinga som biskop i Oslo bispedøme. Ho var nestleiar for Nei til EU i 1994, og har vore medlem av Pressens faglige utvalg. Frå 1. juni 2008 var ho generalsekretær for Plan Norge.
Ho er gift med presten Torstein Lalim, har fire ungar og er busett i Drammen.
Leikanger kommune
Leikanger er ein tidlegare norsk kommune i Sogn, på nordsida av Sognefjorden. Kommunen grensa til Balestrand i vest, Vik i sør og Sogndal i nord og aust. Leikanger kommune hade 2276 innbyggjarar (1. januar 2015 ), og var administrasjonssenter for Sogn og Fjordane fylke. 1. januar 2020 vart han slegen saman med Sogndal og Balestrand til nye Sogndal kommune.
Busetnad
Busetnaden ligg som ei stripe langs fjorden, og er hovudsakleg konsentrert om tettstadene Hermansverk og Leikanger. Desse utgjorde tidlegare to sentrumseiningar om lag 3 km frå kvarandre, med butikkar og publikumstenester på begge stader. I løpet av dei siste tiåra har Hermansverk gradvis overteke som einaste reelle sentrum. Kommuneadministrasjonen ligg i midtbygda, som høyrer til Leikanger tettstad, midt mellom kyrkja og Skrivareiki. Busetnaden elles er samanhengande over dei to stadene med bustadfelt og gardar om kvarandre, og dannar i realiteten ei bygd som vert kalla Systrond. Tilsvarande vert folk frå bygda kalla systrendingar. Tradisjonelt var folk frå Leikanger utaføringar, medan folk frå Hermansverk var innaføringar, og skiljet gjekk ved Skrivareiki i midtbygda, men dette skiljet er borte i dag. Systrond-namnet har ingen offisiell status, men ein finn det att i namna på lag og organisasjonar, slik som Syril (Syrstrond idrottslag), Systrond Sogelag, Systrond Grunneigarlag, Systrond Speidargruppe og Systrond Damekor. SSB nyttar nemninga Hermansverk/Leikanger som fellesnemning på tettstaden i kommunen.
Næringsliv
Leikanger er ein betydeleg fruktkommune og er samlingspunkt for mykje av frukthandelen i Sogn. Sognefrukt på Leikanger driv det største fruktlageret i Noreg. Landbruket er hovudsakleg prega av fruktdyrking og sauehald. Leikanger har hovudadministrasjonen i Sogn og Fjordane fylke, og om lag 40 % av innbyggjarane er tilsette i offentleg og privat tenesteyting. Coop Vest har matbutikk (Prix) og byggjevareforretning på Hermansverk. Den allsidige sports- og elektrobutikken Erling Røysum på Hermansverk har vore i drift sidan 1951. På tomta etter den nedlagde sardinfabrikken på Hermansverk bygde Leikanger Sparebank nytt forretningsbygg i 1987. Banken er i dag ein filial av Sparebanken Sogn og Fjordane, og har underfilialar i Feios og Fresvik. Den tidlegare konservesfabrikken Saften vart bygd om til fleirbrukshall med handlesenter i 2009, og hyser matbutikk (Kiwi), bokhandel, frisør, bibliotek og to klesbutikkar. Sogn Avis og mikrobryggjeriet Balder Brygg held òg til i Saften. Leikanger Næringshage hyser fleire små verksemder, og er lokalisert i det gamle hotellet på Hermansverk. I tillegg til dette finn ein mellom anna bensinstasjon, bilverkstader, gartneri, kiosk og spa i Leikanger kommune.
Offentleg administrasjon
Fylkesadministrasjonen i Sogn og Fjordane er lokalisert på Hermansverk, med unntak av landbruksselskapet som ligg i Førde og kartverket som ligg i Bergen. Det byrja med at amtmannen i Nordre Bergenhus amt busette seg på garden Nybø i andre halvdelen av 1800-talet. Eit nytt kontorbygg for heile fylkesadministrasjonen, Tinghus 1, vart bygt like aust for kyrkja i 1939. På 50- og 60-talet vart anlegget komplettert med Tinghus 2 og Tinghus 3. Vegkontoret og fylkeskommunen flytte inn i eigne bygg i Askedalen på Hermansverk på 80-talet, medan Fylkesmannen og Skatt Vest flytte inn i nye Statens Hus på Njøs i 2005. Etter eit prøveprosjekt med Norge.no vart Direktoratet for forvaltning og IKT oppretta i 2008, med kontor i Oslo og på Leikanger. Dei offentlege etatane set sitt sterke preg på næringslivet i kommunen, og gjev samstundes grobotn for private tenesteytingsverksemder som Asplan Viak.
Industri
I 1919 bygde Halvard Drægni ein konservesfabrikk på Hermansverk, som vart overteken av Lerum i 1982. Fabrikken vart ombygd til brusfabrikk i 1993, men vart lagd ned i 1998. Sygna Uldvarefabrik vart starta opp i Hagane på Hermansverk i 1913. Ullvarefabrikken vart overteken av Sandnes Kamgarn Spinneri i 1970, og var i drift til 1982. Ein periode på midten av 1900-talet var det to sardinfabrikkar i kommunen, Viking Sardines på Hermansverk og Sognefjord Sardines på Leikanger. Kring år 1900 var det båtbyggjeri og møbelfabrikk på Henjasanden.
Overnatting og serveringsstader
I Leikanger kommune finn ein to hotell, Leikanger Fjordhotell på Leikanger og Sognefjord Hotel på Hermansverk. Ein finn òg ein campingplass, Systrond Camping på Leikanger. På ferjekaien Hella, om lag 15 km frå Hermansverk, finn ein Hella Fjordhytter.
Media
Sogn Avis, Ingvald Husabø Prenteverk og Skald Forlag har hovudkontor på Hermansverk. Tidlegare var det to aviser som kom ut på Systrond, Sogningen/Sogns Avis på Leikanger og Sogn og Fjordane på Hermansverk. Desse vart slegne saman til Sogn Avis frå årsskiftet 1993, som sidan slutten av 90-talet er den største og einaste lokalavisa i Midtre og Indre Sogn. I 2009 flytte avisa og prenteverket frå gamle lokale på Leikanger til nye lokale i fleirbrukshallen Saften på Hermansverk.
Samferdsle
Riksveg 55 går gjennom heile kommunen langsetter fjorden. På Hella, lengst vest i kommunen, er det ferjesamband til Dragsvik i Balestrand og Vangsnes i Vik. Hovudsokna Leikanger fekk vegsamband til Sogndal 13. oktober 1937. Vegen fekk endestopp og ferjekai på Grinde i 1938, og vart forlenga til Hella i 1956. Det svært rasfarlege Fatlaberget aust for Hermansverk vart sikra med tunnel i 2008. Ekspressbåtruta mellom Sogndal og Bergen har anløp på Leikanger kvar morgon og kveld.
Sørsida fekk vegutløysing fyrst på 70-talet, Feios i 1971 og Fresvik i 1976.
Kommunesoga
1. januar 1849 vart den ytre halvdelen av kommunen (Vangsnes, Tjugum og Fjærland) skild ut som Balestrand komune. 115 år seinare, 1. januar 1964, vart Eitorn-grenda ført attende frå Balestrand til Leikanger, samstundes som Tingstad ålmenning vart lagd til Sogndal. Schei-komiteen kunne ikkje gå lenger i å flytta kommunegrensene midtfjords den gongen, då Feios og Fresvik enno ikkje hadde fått veg, så Leikanger vart ein av to kommunar i Sogn som framleis hadde område på begge sider av Sognefjorden. Etter ei folkerøysting vart sørsida (Feios og Fresvik) overført til Vik kommune 1. januar 1992, samstundes som Frønningen vart overført til Lærdal kommune. Etter dette er Leikanger kommune identisk med Leikanger sokn og bygda Systrond.
Leikanger sokn
Leikanger er òg namnet på ei kyrkjesokn i Sogn prosti. Sokna har same utbreiinga som kommunen. Det er ei kyrkje i sokna, Leikanger kyrkje frå kring 1250. Sidan 2010 har Leikanger hatt felles kyrkjeleg fellesråd med Sogndal.
Utanom Leikanger kyrkje låg det i mellomalderen tre andre kyrkjer i bygda, på Njøs, Henjum og Hamre. To av desse var truleg stavkyrkjer, medan ein var steinkyrkje. Ein veit ikkje kva tid kyrkjene var bygde, anna enn at dei var bygde før 1360.
Sjå òg:
Kulturminne
Riksaktikvaren har registrert 174 kulturminne i Leikanger kommune. Blant desse finn me fire kyrkjestader, Baldersteinen (Noregs høgste bautastein) og to bygningar, Leikanger prestegard og Sogn politimeistarbustad.
Sogn politimeisterbustad
Sogn politimeisterbustad i Leikanger er teikna av Riksarkitekten i 1938 og oppført i 1939/40. Bygningen har vore embetsmannsbustad for politimeisteren i Sogn frå han vart bygd og fram til 1996. Politimeisterbustaden er plassert på ei bratt tomt mellom riksvegen og Sognefjorden. Anlegget består av bustadhus og garasje, som begge vart freda i 2001. Huset er i to høgder: Sokkeletasjen og terrassen er bygd i betong og resten av huset er bygd i tre. Huset er eit sjeldan døme på 30-talsfunksjonalisme utanfor dei større byane i Norge.
Politikk
Presten og venstremannen Jakob Sverdrup sette på 1880-talet sitt preg på innbyggjarane i kommunen, som tradisjonelt har røysta Venstre. Med framveksten av industrien voks Leikanger Arbeidarlag fram i mellomkrigstida. Desse to partia har tradisjonelt vore jamstore, men Venstre hadde Bondepartiet, Høgre og KrF i ryggen. Dette gav Venstre samanhengande ordførarmakt i minst 40 år, like til Arne Grepstad døydde i ordførarstolen i 1975. Då Venstre vart splitta i 1972 sette dette spor også lokalt, og etter dette festa Arbeidarpartiet grepet som det største partiet i kommunen. Den borgarlege alliansen heldt makta det neste tiåret, men då med Høgre og KrF skiftevis i ordførarstolen. I 1983 fekk Arbeidarpartiet sin fyrste ordførar. Etter ein venstrestyrd periode frå 1995 til 2003, tok ein allianse beståande av Arbeidarpartiet, Senterpartiet og Høgre makta ved valet i 2003, og har styrt kommunen sidan.
Dysnai
Dysnai er den nest største innsjøen i Litauen. Han ligg i Aukštaitija i Ignalina fylke, berre 3 km sør for byen Dūkštas. Dysnai er forbunde til Dysnykštis. Elva Dysna har kjelda si her.
Hauraki Plains
Hauraki Plains er eit sletteområde nord på Nordøya på New Zealand. Området ligg 75 km søraust for Auckland, ved foten avCoromandelhalvøya, og dekkjer den sørlege delen av ein graben som er avgrensa mot aust av åsane i Kaimai Ranges, og mot vest av eit bakkelandskap som avgrensar Hauraki Plains frå dei mykje større slettene (Waikato Plains) ved Waikatoelva. Administrativt høyrer slettene for det meste til Hauraki District.
Dei alluviale slettene er oppbygde av sediment som elvene Piako og Waihouelva har lagt frå seg. Dei renn nordover, og munnar ut i sjøen i Firth of Thames, og tidlegare i den forhistoriske Waikato River. Landskapet som er resultat av dette, er flatt, har mykje torvmyrer og er delvis sumpmark, men byr òg på framifrå jordsmonn for storfe, og mjølkeproduksjon som er hovudindustrien her.
Turismen i Hauraki Plains-området har vakse snøgt dei siste få åra, og bidreg direkte til økonomien i distriktet. I sommarmånadane er sysselsetjinga her høgare enn det nasjonale gjennomsnittet.
Den største byen på slettene er Ngatea, og byen som ligg nærast Ngatea er Turua. Den større byen, Te Aroha, ligg nær den sørlege grensa til slettene, der dei møter Thames Valley.
Danning
For 2-3 millionar år sidan sokk eit stort stykke av jordskorpa ned 500-2000 meter og danna Hauraki-graben. Den dåverande Waikatoelva rann i periodar gjennom dalen som vart danna og ut i Haurakigolfen, seinast gjennom dalføret Hinuera Valley for om lag 20 000 år sidan. Over tid vart Haurakibassenget gradvis fylt opp med pimpstein, gjørme og grus.
Sumpland
Etter at Waikato River for siste gong fekk utløpet sitt på vestkysten, vart elvene Waihou River og Piako River danna. Desse to elvene førte med seg slam ut i havbukta Firth of Thames.
Slettene var rike på mangrove og der var tette skogar med kahikateatre (Dacrycarpus dacrydioides). Det meste av jordsmonnet var rå torvmyr, frå ein til meir enn tjue meter djup. Elles var her sumpar og myrer, tilhaldsstad for ville ender og ål.
Ein gong i året gjekk elvene Waihou og Piako River over breiddene sine. Folk som budde kring Hauraki ønska at regjeringa skulle gje løyve til å drenera landet, men styresmaktene meinte at dette ikkje var mogeleg. I alle høve låg delar av Hauraki Plains to meter under havnivået.
Men folk gav ikkje opp, og i 1908 gjekk det igjennom ei lov som gav folk løyve til å drenera landet. Det vart eit svært arbeid som skulle vara i dryge ti år.
Den første tildelinga av land
I 1910 vedtok regjeringa å opna eit område på 66 km2 for busetjing på Hauraki Plains, og at det ville verta loddtrekking om dei einskilde landpartane. Dette førte til stor interesse, ikkje berre mellom framtidige nybyggjarar, men òg frå forretningsmenn i Thames Valley. Den 18. mai 1910 vart dei første tildelingane av land gjorde. Prisane låg mellom $10-$15 for ein acre (4,0467 dekar), avhengig av kor mykje land som vart kjøpt, og om det låg på ein god stad. Somme av dei beste områda hadde 99 søkjarar.
Flaumkontroll og drenering
Arbeid med å tilretteleggja landområdet for busetnad starta med det same området vart opna. Det første ein tok fatt på, var flaumkontroll. Piako-elva, som gjekk over breiddene sine minst ein gong om året, måtte få flaumvern langs elvebreiddene, både til vern mot flaum og tidvatn. Dei som skulle driva jordbruk måtte grava dreneringsgrøfter gjennom jorda si. Grøftene var ein til to meter breie. Desse dreneringsgrøftene tømde seg så i større grøfter som frakta vatnet til kanalar. Her vart det sett opp flaumportar som let vatnet sleppa ut i kanalane, men ikkje attende. Då dreneringa var ferdig, var meir enn 75 % av våtmarksområda i Hauraki Plains borte. Drenering var berre det første steget for å få i stand jordbruksland. Straks jorda var halvvegs tørrlagt, måtte ho gjerast til beitemarker. Kratt, tømmer og trerøter måtte ryddast, og jorda måtte jamnast til.
Elvetransport
Elvetransport var klårt den beste måten å få inn varer, folk og dyr til Hauraki Plains den første tida, ettersom vegar anten ikkje fanst eller var i dårleg stand.
Båttrafikk
Skip i alle storleikar gjekk i rute på elvene i Hauraki Plains, frå små robåtar til større barkar, men dei fleste var dampdrivne med maskinar laga av A & G Price i Thames.
Etter som industriverksemdene greip om seg (som til dømes gruvedrift i Waihi), trongst det større båtar for å frakta større mengder gods. Storparten av båtane var dampbåtar, somme hjuldamparar. Større passasjerbåtar hadde luksuriøse salongar for menn og kvinner, dekorerte med fløyel og med måleri på veggene. På somme båtar var det jamvel blåseorkester og plass for å dansa på dekka. Der var rom for hestar og vanleg fraktgods. Somme lastebåtar og lekterar kunne opnast på sidene for å gjera lasting og lossing langs elvebreiddene lettare. Dette kom særleg til nytte når husdyr skulle fraktast.
Under ein gruvestreik vart hotella stengde av styresmaktene, men det var tillate å drikka alkohol på ein båt som ikkje låg i ro. Folk kunne derfor ta seg ein dagstur med båt berre for å gå i baren.
I 1877 tok store tømmerskip, barkar, seg opp til Bagnalls sagbruk i Turua for å ta om bord tømmer frå kahikateatre og transportera det til Auckland og Australia. Leivningane etter bryggjene som skipa nytta er enno synlege. Då Bagnallfamilien først kom til Turua og ville gå til kyrkje i Thames, rodde dei først til Kopu, og gjekk så dei siste åtte km til Thames.
Ved Ngatea (tidlegare kalla Orchard), Pipiroa, Kopu og Paeroa var det flåtar, kalla punts, som frakta folk, hestar og vogner over elva for ein liten skilling. Ved Te Aroha var det strekt eit ståltau over elva. Først var ein māorikano bunden til tauet, slik at folk kunne dra seg over, seinare vart kanoen erstatta av ein flåte med ein vinsj, og folk kunne vinsja seg over elva for to shilling.
Elver
Geologar har vist at for svært lenge sidan rann Waikato river gjennom Hinurea valley og fylte opp Hauraki bassenget med pimpstein, gjørme, drivved og grus i ei djupn på over 400 meter. Der er enno synlege spor etter havstrender mellom Shelly Beach og Maukoro.
Før europeiske nybyggjarar kom til Hauraki Plains, var der 400 km² av torvmyrer og sumpland som var liksom ein stor dam som to større elver, Waihou og Piako, rann gjennom.
I hundrevis av år brukte māorifolket elvene for å koma til dei rikelege matressursane i sumpen. Då europearane kom, brukte dei også elvene til transport. Fordi Hauraki Plains var sumpland utan vegar som kunne transportera folk og varer, måtte forsyningar og det som vart produsert fraktast med båt.
Gullgruvedrifta bringa mange skip opp elvene Waihou og Ohinimuri med tunge maskinar og gruvearbeidarar om bord. Der var til og med bygd ei særskild sterk kai ved Paeroa av di ein var redd for at ei vanleg ville kollapsa når maskinar vart lossa på henne.
Bagnells sagbruk ved Turua vart bygd for å saga opp dei store kahikateatrea som voks der. Store barkar kom opp elvene ved høgvatn for å ta med seg trelasta, noko av den vart frakta til Australia som material til smørkasser.
Etter at krattet og kahikateatrea var rydda bort, måtte nybyggjarane skaffa seg alle slag forsyningar, frå mat til husdyr, og båtar og elvene frakta alt dette inn i området.
Waihou
I 1769 segla kaptein James Cook opp Waihou River for å sjå på «dei høge trea som smykka elvebreiddene». Han var den første europearen som reiste opp elva. Waihou minte han om Themsen i London, så han gav elva namnet River Thames. Sjølv om namnet vart hengande ved elva i lang tid, er ho no mest kjend som Waihou. Oppdaginga hans av kahikateatreet (Dacrycarpus dacrydioides) bringa seinare mange skip til området for å frakta trelast.
På 1900-talet var Waihou seglbar opp til Matamata, fordi utviklinga enno ikkje hadde ført til tilmudring i elva. Når ein drog oppetter elva, passerte ein først Kopu til venstre, så Turua til høgre, Matatoki, Puriri, Hikutaia, Paeroa og Te Aroha til venstre, og til sist Matamata til høgre.
Piako
Piako-elva er mykje mindre enn Waihou, men ho var like viktig som Waihou for uviklinga av Hauraki Plains.
Segla ein oppetter Piako, passerte ein først Pipiroa til høgre, deretter Ngaeta, også til høgre følgt av Kerepehi, og den siste byen som kunne nåast med båt, var Patetonga.
Forsyningar vart tekne opp Piako med ei lita jakt, seinare med ein større, open båt. Båten var hovudkontakten med sivilisasjonen for nybyggjarane, som for det meste var ungkarar, og det var greiare for desse å eta gammalt brød som kom opp med båten ein gong i veka, enn å baka sjølve. Båten hadde òg med post, og tok med seg fløyte attende til Kopu, ein tur som tok fire timar.
Elvene var ei viktig livsnerve for folk i området i den tidlege pionertida, og dei høyrer enno med i det daglege livet i området, men ikkje lenger i så stor grad som dei eingong var.
Kopuatai Peat Dome
Kopuatai Peat Dome er med ei flatevidd på 102,01 km² det største uforandra torvområdet på New Zealand, og er også eineståande i verdssamanheng. Det er verna av lovgjeving (The Conservation Act 1987) og administrert av Miljødepartementet (Department of Conservation (DOC)). 54 fuglearter har vore observerte i Kopuatai Peat Dome. 27 er verna, 17 er utan vern og 10 er jaktbare fuglar. Den trua australrøyrdrum, (Botaurus poiciloptilus) er å finna i våtmarksområdet saman med andre trua fuglearter, som til dømes bandrikse, (Gallirallus philippensis assimillis), ein underart av dvergrikse, (Porzana pusilla affinis), og av bregnesongar (Megalurus punctata vealeae).
Whangamarino
Whangamarinovåtmarkene som ligg i Miranda/Kaiaua-området, er dei nest største torv- og sumpvåtmarkene på Nordøya på New Zealand. Ramsarkonvensjonen (Traktat om vern av våtmarker) inkluderer her 59,23 km² torvmyr, sumpland, mesotrofiske avsetjingar og ope vatn og elver som er tekne hand om som både våtmarks- og viltreservat av miljøstyresmaktene (DOC).
Våtmarksvern
I 1840-åra dekte eit våtmarksområde estimert til 1100 km² dei lågare delane av Waikato og Hauraki Plains. Seinare har 85 til 90 % av våtmarksområda på New Zealand gått tapt. Miljødepartementet (DOC) reknar at omkring 320 km² våtmark er att i Waikato, det er om lag 25 % av det opphavlege. Dette talet er medrekna Whangamarino, 59,23 km², og Kopuatai Peat Dome, 102,01 km². Rundt rekna 80 % av det som er att av våtmarker i landet ligg i Waikato, Matamata-Piako, Hauraki og i Franklin District. Fem av våtmarksområda på New Zealand er tekne med i Ramsarkonvensjonen som våtmarksområde av internasjonal interesse (Ramsarområde), tre av desse ligg i regionen Waikato:
Mjølkeproduksjon
Mjølkeproduksjon er den viktigaste næringa i Hauraki Plains, og ho gir det meste av inntekta i området. Storleiken på gardane varierer frå kring 100 kyr til meir enn 500. 66 % av det totale landområdet i slettene er nytta til mjølkeproduksjon. Dette svarar til 779,34 km² landareal.
Anna jordbruk
Sjølv om mjølkeproduksjon er hovudnæringa, er ikkje dette den einaste jordbruksnæringa. Saueavl og kjøtproduksjon er byrja å verta vanleg blant bøndene. Det er stadig etterspurnad etter ull og kjøt, og Hauraki Plains-regionen er med på å skaffa dette. Ein strutsefarm er blitt oppretta nær jordbrukssamfunnet Turua som lever av turisme, sal av kjøt og gåver.
Krasnojarsk
Krasnojarsk (russisk Красноя́рск) er det administrative senteret i Krasnojarsk kraj i Russland, og den tredje største byen i Sibir. Krasnojarsk ligg ved elva Jenisej og er ein viktig stoppestad på den transsibirske jernbanen. Byen har om lag 940 000 innbyggjarar.
Hauraki Plains
Turisme
I dei seinare åra har turismen teke seg opp i området, mest i sommarmånadane, sjølv om han ikkje har utvikla seg til nokon stor industri. Hauraki Plains har gjerne vore eit gjennomfartsområde for ferdafolk til og frå Coromandel og kysten lenger aust. Fleire fotturruter har utgangspunkt i området, og der er høve til bading i varme kjelder med mineralvatn som fleire stader er bygde ut til spa.
Krasnojarsk
Historie
Byen vart grunnlagd i juli 1628 som eit russisk grensefort. Ei gruppe kosakkar, leia av Andrej Dubenskoj kom til staden der elva Katsja munnar ut i Jenisej og bygde festningsverk her for å verne grensa mot åtak frå innfødde folk langs Jenisej og sideelvane hennar. Fortet fekk namnet Krasnyj Jar, som tyder «raud malm» på tyrkisk, etter ei klippe fortet vart bygd ved. Krasnojarsk vart seinare namnet på landsbyen og byen som voks opp rundt fortet.