cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niårskrigen
Harde kampar: 1692–1693
I løpet av vinteren 1691-1692 sette franskmennene i gang ein stor plan for å få herredøme over fiendane - ein plan om å invadere England i eit nytt forsøk på å støtte Jakob II i forsøket hans på å ta attende kongedømet. Samstundes skulle dei gå til åtak på Namur i Dei spanske Nederlanda. Franskmennene håpte at ei erobring av Namur ville få nederlendingane til å ønskje fred, og om dei ikkje ønskte det så ville det likevel vere ei viktig brikke i framtidige forhandlingar. Med 60 000 men (verna av ei nesten like stor styrke under Luxembourg), tok marskalk Vauban festninga den 29. mai. Byen fall raskt, men citadellet, forsvart av van Coehoorn, heldt ut til 30. juni. I eit forsøk på reparere situasjonen i Dei spanske Nederlanda overraska Vilhelm III armeen til Luxembourg nær landsbyen Steenkirk den 3. august. Dei allierte hadde noko suksess i starten, men franske forsterkingar kom opp og framrykkinga til Vilhelm III stoppa opp. Dei allierte trekte seg attende frå slagmarka i god orden, og begge sider hevda dei hadde sigra. Franskmennene fordi dei hadde slått attende åtaket, og dei allierte fordi hadde redda Liège frå same lagnad som Namur. På grunn av måten dei dreiv krigføring på seint på 1600-talet hadde dette få konsekvensar.
Sjølv om franskmennene hadde lukkast i Namur, vart invasjonen av England mislukka. Jakob II trudde han ville få stor nok støtte for saka si så snart han hadde kome på engelsk jord, men ei rekkje forseinkingar og motstridande ordrar førte til ein særs ujamn sjøkamp i Den engelske kanalen. Krigshandlingane vart utkjempa utanfor Cherbourghalvøya og varte seks dagar. I kampen utanfor Cape Barfleur den 29. mai, gjorde ein fransk flåte på 44 skip under admiral Tourville sterk motstand mot admiralane Rooke og Russell sine 82 engelske og nederlandske skip. Franskmennene måtte likevel gje seg: somme klarte å stikke av, men 15 skip som hadde søkt hamn i Cherbourg og La Hogue vart øydelagde av engelske sjømenn og brannskip den 2. og 3. juni. Dei allierte dominerte no i Den engelske kanalen og invasjonen til Jakob II vart skrinlagd. Sjølve slaget var likevel ikkje slutten for den franske marinen: den påfølgjande vanstyret og den dårlege finansieringa av flåten under Pontchartrain, i lag med mangelen på personleg interesse frå Ludvig XIV, var sentrale i at den franske marinen ikkje lenge var overlegne engelskmennene og nederlendarane til sjøs under niårskrigen.
Samstundes i Sør-Europa hadde hertugen av Savoie med 29 000 mann (langt fleire enn mennene til Catinat, som hadde sendt soldatar til Nederlanda) invadert Dauphiné via fjellstiar med valdensarane som guidar. Dei allierte tok Embrun, som kapitulerte den 15. august, før dei plyndra den folketomme byen Gap. Kommandanten vart derimot sjuk med koppar og då dei fann ut at det ikkje var mogeleg å halde på Embrun, trekte dei allierte seg ut av Dauphiné i midten av september, og brende og plyndra 70 landsbyar og châteaux på veg ut. Åtaket på Dauphiné gjorde at Noailles måtte nytta soldatar til å støtte Catinat, og han kunne dermed berre drive eit passivt felttog i Catalonia. Ved Rhinen hadde derimot franskmennene fått overtaket. De Lorge nytta mykje av tida si på å spreie terror i dei tyske landområda i Schawben og Franken. I oktober heva den franske kommandanten omleiringa av Ebernburg på austbreidda av Rhinen, før han vendte attende for vinterkvarter.
I 1693 hadde den franske armeen offisielt ein storleik på over 400 000 mann (på papiret), men Ludvig XIV stod overfor ei økonomisk krise. Frankrike og Nord-Italia fekk dårlege avlingar som førte til omfattande svelt, og mot slutten av 1694 hadde kring to millionar menneske omkomme. Ikkje desto mindre, som ein opptakt til å tilby sjenerøse fredsvilkår til Storalliansen, planla Ludvig XIV å gå over på offensiven: Luxembourg skulle føre eit felttog i Flanderen, Catinat i Nord-Italia og i Tyskland, der Ludvig XIV hadde håpa på ein krigsvinnande fordel, skulle marskalk de Lorge angripe Heidelberg. Heidelberg fall den 22. mai før armeen til Luxembourg gjekk inn på slagmarka i Nederlanda, men den nye kommandanten ved Rhinen, fyrst Ludvig av Baden sette inn eit sterkt forsvar og hindra franskmennene ytterlegare gevinst. Luxembourg hadde meir hell i Flandern. Etter å ha teke Huy den 23. juli, utmanøvrerte den franske kommandanten Vilhelm III, og tok han på segna mellom landsbyane Neerwinden og Landen. Den påfølgjande kampen den 29. juli var ein tett og kostbart kamp, men dei franske styrkane, som igjen synte at dei hadde eit glimrande kavaleri, klarte seg. Luxembourg og Vauban heldt fram og tok Charleroi den 10. oktober, som i lag med dei tidlegare gevinstane Mons, Namur og Huy, gav franskmennene ei ny og imponerande forsvarslinje.
I Nord-Italia marsjerte Catinat mot Rivoli (med forsterkingar frå frontane ved Rhinen og Catalonia), og tvang hertugen av Savoie til å forlate omleiringa og bombardementet av Pinerolo (25. september–1. oktober) før han trekte seg attende for verne baktroppen. Slaget ved Marsaglia følgde den 4. oktober 1693 og enda i ein stor fransk siger. Torino låg no open for åtak, men mangel på menn og forsyningar hindra Catinat i å utnytte dette og franskmennene som kom ut av sigeren var eit nytt pusterom til å fylle opp at det som var igjen av Pinerolo. Andre stader hadde Noailles sikra den verdifulle hamnebyen Rosas i Catalonia den 9. juni, før han trekte seg attende inn i Roussillon. Då motstandaren hans, Medina-Sidonia, gav opp planane om å kringsette Bellver, gjekk begge sidene inn i vinterkvarter. Samstundes vann den franske marinen ein siger i det siste sjøslaget i krigen. Den 27. juni hadde Tourville samla skvadronane i Brest og Toulon og gjekk til eit bakhaldsåtak på Smyrna-konvoien (ein flåte på mellom 200 og 400 allierte handelsfartøy som reiste med eskorte i Middelhavet) då han runda Kapp St. Vincent. dei allierte mista om lag 90 handelsfartøy med ein verdi på kring 30 millionar livres.
Krig og diplomati: 1694–1695
Dei franske armeane ved Heidelberg, Rosas, Huy, Landen, Charleroi og Marsaglia hadde oppnådd stor suksess på slagmarka, men då dei store strabasane frå 1693 heldt fram gjennom sommaren 1694, klarte ikkje Frankrike å oppretthalde det same energinivået og sprøyte like mykje finansar inn i dei komande felttoga. Krisa omforma den franske strategien, og tvang kommandantane til å legge om planane sine for å tilpasse svikten i skatteinntektene. I bakgrunnen arbeidde agentane til Ludvig XIV hardt diplomatisk for å splitte koalisjonen, men keisaren, som med dei allierte hadde sikra seg «rettane» sine til den spanske trona om Karl II skulle døy under krigen, ønskte ikkje ein fredsavtale som ikkje var til personleg nytta for han. Storalliansen ville ikkje bryte saman så lenge det var pengar tilgjengeleg og dei trudde at den aukande styrken til armeane deira snart ville bli større enn armeane til Frankrike.
I Dei spanske Nederlanda hadde Luxembourg framleis 100 000 mann, men han var i undertal. Med manglande forsyningar til å setje i gang eit åtak, klarte ikkje Luxembourg å hindre dei allierte i å opprette ein garnison i Dixmude og den 27. september 1694 tok dei attende Huy, eit viktig steg for framtidige operasjonar mot Namur. Andre stader marsjerte og manøvrerte de Lorge mot Baden ved Rhinen med udramatiske resultat, før felttoget rann ut i sanden i oktober. I Italia hindre dei franske økonomiske problema og eit fullstendig samanbrot av forsyningslinjene Catinat frå å presse inn i Piemonte. I Catalonia skjedde der derimot meir. Den 27. mai slo marskalk Noailles, med støtte frå franske krigsskip, markien av Escalona sine spanske styrkar i slaget ved Torroella ved breidda av elva Ter. Franskmennene tok så Palamós den 10. juni, Gerona den 29. juni og Hostalric, som opna ruta til Barcelona. Då den spanske kongen truga med å lage ein separat fredsavtale med Frankrike, med mindre dei allierte kom til assistanse, førebudde Vilhelm III ein engelsk-nederlandsk flåte for Spania. Delar av flåten under admiral Berkeley vart verande att i nord, og leia først eit katastrofalt åtak på Brest den 18. juni, før dei bombarderte dei franske kystfestningane Dieppe, Saint-Malo, Le Havre og Calais. Resten av flåten under admiral Russell fekk ordre om å segle til Middelhavet, og knytte seg til spanske fartøy utanfor Cadiz. Den allierte marinen dreiv den franske flåten attende til trygge Toulon, som igjen tvang Noailles til å trekkje seg tilbake til linja ved Ter, og vart forstyrra av general Trinxería sin miquelets undervegs. Ved å verne Barcelona på denne måten, heldt dei allierte Spania med i krigen i to år til.
I 1695 vart dei franske armeane råka av to store tilbakeslag. Først døydde den største generalen til Ludvig XIV i denne perioden, marskalk Luxembourg den 5. januar (han vart etterfølgd av hertugen av Villeroi). Det andre var tapet av Namur. I eit rollebyte frå 1692 leia Coehoorn omleiringa av skansen under Vilhelm III og kurfyrstane av Bayern og Brandenburg. Franskmennene prøvde seg med avleiingar med bombardementet av Brussel, men trass i det tapre forsvaret til Boufflers, fall Namur omsider den 5. september. Omleiringa hadde kosta dei allierte mange menn og ressursar, og hadde låst fast armeen til Vilhelm III gjennom heile sommaren, men erobringa av Namur, i lag med Huy tidlegare, gjorde at dei allierte kunne posisjonere seg ved Maas igjen, og hadde sikra kommunikasjonen mellom armeane i Dei spanske Nederlanda og dei ved Moselle og Rhinen.
Samstundes hadde den nylege økonomiske krisa ført til ei omforming av strategien til den franske marinen - Dei maritime maktene gjekk no forbi Frankrike i skipsbygging og utrusting, og fekk stadig fleire soldatar tilgjengeleg. Vauban foreslo å gå bort frå krigføringa til flåten, guerre d'escadre, og heller gå for handelsfartøya til dei allierte, guerre de course, der dei individuelle skipseigarane utrusta fartøya sine som kaperskip der målet var å øydeleggje handelen til Dei maritime maktene. Vauban hevda at denne strategiske endringa ville øydeleggje den økonomiske basen til dei allierte utan å koste Ludvig XIV pengar som trongst langt meir for å oppretthalde dei franske armeane på land. Kaperskip som anten segla for seg sjølv eller i komplette skvadronar frå Dunkerque, St Malo og mindre hamnebyar, oppnådde stor suksess. Til dømes i 1695 kapra markien av Nesmond med sju linjeskip fartøy frå Det engelske austindiske kompaniet som vart sagt å føre 10 millionar livres. I mai 1696 kom Jean Bart seg unna blokaden av Dunkerque og slo ein nederlandsk konvoi i Nordsjøen og sette 45 skip i brann. I mai 1697 gjekk baronen av Pointis med ein annan kaperskvadron tli åtak og tok Cartagena, noko som gav han og kongen ein part av 10 millionar livres.
Den allierte marinen brukte fleire granatar mot St Malo, Granville, Calais og Dunkerque, og det same gjorde dei i Palamos i Catalonia der Karl II hadde utpeikt markien av Gastañaga som generalguvernør. Dei allierte sendte austerrikske og tyske forsterkingar under fyrst Georg av Hessen-Darmstadt, eit syskenbarn av dronninga av Spania, medan franskmennene erstatta den sjuke Noailles med hertugen av Vendôme som vart ein av dei beste generalane til Ludvig XIV. Men balansen i militærmakta var no i ferd med å snu seg drastisk mot franskmennene. I Spania, Rhinland og Nederlanda klarte styrkane til Ludvig XIV berre så vidt å halde stand: Bombardementet av dei franske hamnebyane, trugselen om invasjon og tapet av Namur skapte stor uro for kongen i Versailles.
I mellomtida nådde dei eit diplomatisk gjennombrot i Italia. I to år hadde finansministeren til hertugen av Savoie, Gropello og greven av Tessé (Catinat sin nestkommanderande), møtt i løyndom og forhandla fram ein tosidig avtale om å ende krigen i Italia. Sentral i diskusjonane var to franske festningar på kvar side av landområdet til hertugen - Pinerolo og Casale. Sistnemnde var no fullstendig avskoren frå fransk assistanse. Victor Amadeus hadde no byrja å frykta den aukande militærmakta til Riket og den politiske påverknaden i regionen (no meir enn han frykta franskmennene) og trugselen Riket utgjorde for sjølvstendet til Savoie. Han visste at imperialistane planla å kringsette Casale så hertugen foreslo at franskmennene overgav seg til han etter ein symbolsk kamp, før festningsverka vart teken ned og gjeven attende til hertugen av Mantova. Ludvig XIV var tvungen til å akseptere dette og etter ei skinn-omleiring av Casale overgav dei seg til Amadeus den 9. juli 1695. I midten av september var staden jamna med jorda.
Vegen til Ryswick: 1696–1697
Dei fleste frontane var relativt rolege gjennom 1696: armeane i Flandern, langs Rhinen og i Catalonia, marsjerte og motmarsjerte, men dei oppnådde lite. Ludvig XIV var no motvillig til å gå mot dei allierte (trass i tiltru til generalane sine) og dette kan ha kome av hemmelege samtalar som hadde starta over eit år tidlegare—med François de Callières for Ludvig XIV og Jacob Boreel og Everhard van Weede Dijkvelt for nederlendarane. Våren 1696 hadde samtalane dekt alle problema som var til hinder for fred. Det vanskelegaste temaet var anerkjenninga av prinsen av Oranien som konge av England og den påfølgjande statusen til Jakob II i Frankrike. Nederlendarane kravde ein barriere mot framtidig fransk aggresjon, fransk toll for nederlandsk handel, og semje om territoria i Rhinen-Moselle-området med omsyn til gjenforeiningane og dei nylege erobringane, særleg den strategisk viktige byen Strasbourg. Ludvig XIV hadde klart å opprette prinsippet om at den nye avtalen måtte vere basert på rammeverket i avtalane frå Westfalen og Nijmegen, samt våpenkvilen i Ratisbon, men keisaren sitt krav om Strasbourg, og at Vilhelm III insisterte på å verte respektert som konge av England før krigen var over, gjorde at det var lite vits i å kalle inn til ein fredskonferanse.
I Italia var dei hemmelege forhandlingane meir produktive og franskmennene sin kontroll over Pinerolo var no sentral i samtalane. Då Amadeus truga med å kringsette Pinerolo, kom franskmennene fram til at det ikkje var mogeleg å forsvare byen lenger, og gjekk med på å gje attende skansen så lenge festningsverka vart jamna med jorda. Vilkåra vart formaliserte i Torino-traktaten den 29. august 1696, då Ludvig XIV òg returnerte Montmélian, Nice, Villefranche, Susa og andre småbyar intakt. I tillegg måtte Ludvig XIV love å ikkje blande seg inn i religionspolitikken til Savoie med omsyn på valdensarane, så lenge hertugen hindra all kommunikasjon mellom dei og franske hugenottar. Til gjengjeld måtte Amadeus gå ut av Storalliansen og slå seg saman med Ludvig XIV – om naudsynt – for å sikre nøytraliseringa av Nord-Italia. Keisaren, som var diplomatisk utmanøvrert, vart tvungen til å godta fred i regionen med å signere Vigevano-traktaten den 7. oktober, som franskmennene raskt tiltredde. Italia var nøytralisert og niårskrigen på halvøya var over. Savoie hadde stige fram som eit sjølvstendig fyrstehus.
Torino-traktaten starta ei gramsing etter fred. Handelen til England og Dei sameinte Nederlanda vart stadig forstyrra, og politikarane i begge land ønskte avslutte krigen. Frankrike var òg økonomisk nedbroten, men framfor alt vart Ludvig XIV overtydd om at Karl II av Spania var døden nær, og han visste at ei oppbryting av koalisjonen var naudsynt om Frankrike skulle dra fordel av den dynastiske kampen som måtte kome. Dei stridande partane gjekk med på å møtast i Ryswick (Rijswijk) og starta forhandlingar. Samtalane varte gjennom 1697, og det same gjorde kampane. Det franske målet det året i Dei spanske Nederlanda var Ath. Vauban og Catinat (no med soldatar frå den italienske fronten) erobra byen den 15. mai, medan marskalkane Boufflers og Villeroi dekte omleiringa. Etter eit åtak den 5. juni overgav greven av Roeux seg og garnisonen marsjerte ut to dagar seinare. Krigsskodeplassen i Rhinland i 1697 var igjen roleg: den franske kommandanten marskalk Choiseul (som hadde erstatta den sjuke de Lorge året før), vart tvungen til å halde seg bak festningslinjene sine. Sjølv om Baden tok Ebernberg den 27. september, førte meldingane om fred til ein slutt på det planlause felttoget, og begge armeane trekte seg bort frå kvarandre. I Catalonia oppnådde dei franske styrkane (no forsterka med troppar frå Italia) langt større suksess då Vendôme, med 32 000 soldatar, kringsette og erobra Barcelona. Garnisonen under fyrst Georg av Hessen-Darmstadt kapitulerte den 10. august. Likevel var det ein hard kamp: franskmennene tapte kring 9 000 mann, og spanjolane kring 12 000 mann som anten var drepne, skadde eller tapte.
Krigen i Nord-Amerika
Den europeiske krigen synte seg att i Nord-Amerika, der han vart kalla Kong Vilhelm-krigen. Den nordamerikanske striden var derimot på liten skala og hadde liten tyding i det store biletet. Den europeiske krigserklæringa kom midt i langvarige spaningar om kontroll over pelshandelen som var økonomisk viktig for både dei franske og engelske koloniane, og herredøme over irokesarane, som kontrollerte mykje av handelen. Franskmennene ønskte å halde på St. Lawrence-området og utvide makta si over dei store områda kring Mississippi. I tillegg var Hudsonbukta fokus for ein strid mellom protestantiske engelskmenn og katolske franskmenn, som begge ønskte sin del av landområda og handelen. Sjølv om han var viktig for kolonistane, kom den nordamerikanske delen av niårskrigen i andre rekke for europeiske statsmenn. Trass i at dei var langt fleire, leid dei engelske kolonistane fleire nederlag, sidan Ny-Frankrike effektivt organiserte dei franske soldatane sine, militsen i Ny-Frankrike og dei indianske allierte (mellom anna algonquin og abenaki), til å angripe grensebusetnadane. Nesten alle ressursane sendt frå England til koloniane, gjekk til det engelske Vestindia, som var kronjuvelane i imperiet.
Strid om forholda til indianarane vart verre i 1688 då franskmennene gjekk til åtak mot irokesarane i øvre New York og med indianarraid mot mindre busetnader i Maine. Generalguvernøren i Ny-Frankrike, Louis de Buade de Frontenac, utnytta uordenen i New York og Ny-England etter at maktområdet Ny-England kollapsa, og utvida krigen med ei rekkje raid langs den nordlege grensa mot engelske busetnader: først vart Dover i New Hampshire øydelagd, i juli 1689; etterfølgd av Pemaquid, Maine i august. I februar 1690 vart Schenectady i New York angripen. Massakrar ved Salmon Falls og Casco følgde. Som svar valde representantar ved Albany-konferansen den 1. mai 1690 å invadere Canada. I august gjekk ein landstyrke kommandert av oberst Winthrop mot Montreal, medan ein sjøstyrke kommandert av den framtidige guvernøren i Massachusetts, Sir William Phips (som tidlegare den 11. mai hadde erobra hovudstaden i franske Acadia, Port Royal), sette segl mot Quebec via Saint Lawrence-elva. Dei vart slått attende i slaget ved Quebec og ekspedisjonen på St Lawrence mislukkast, medan franskmennene tok attende Port Royal.
Krigen drog ut i fleire år i rekkje planlause åtak og massakrar langs grensa: verken leiarane i England eller Frankrike tenkte på å svekke stillinga si i Europa for å slå til for fullt i Nord-Amerika. Med vilkåra i freden i Ryswick vart grensene og utpostane i Ny-Frankrike, Ny-England og New York verande stort sett uendra. På Newfoundland og i Hudsonbukta dominerte no Frankrike, men Vilhelm III, som hadde gjort interessene til Hudson Bay Company til ei krigsårsak i Nord-Amerika, var ikkje førebudd på å setje politikken sin i Europa i fare for å følgje opp krigen i Amerika. Irokesarane forlet sine engelske allierte, og vart tvungen til å opne separate forhandlingar, og med avtalen frå 1701 gjekk dei med på å vere nøytrale i framtidige engelsk-franske krigar.
Då meldingane om den europeiske krigen nådde Asia, var dei engelske, franske og nederlandske koloniguvernørane og handelsmennene raskt ute med å ta opp kampen. I oktober 1690 segla den franske admiralen Abraham Duquesne-Guitton inn til Madras for å bombardere den engelsk-nederlandske flåten. Det viste seg å vere eit dumdristig åtak, men utvida krigen til det fjerne austen. I 1693 sette nederlendarane i gang eit tokt mot dei franske handelsrivalane i Pondicherry på søraustkysten av India og tok den vesle franske garnisonen under François Martin, som overgav seg den 6. september. Andre stader, i Karibia skifta Saint Kitts eigarar to gonger. På Jamaica, Martinique og Hispaniola var det sporadisk konflikt. Dei allierte hadde det overtaket til sjøs i desse isolerte områda, men det var umogeleg for dei å hindre franskmennene å sende forsyningar til kolonistyrkane.
Freden i Ryswick
Med vilkåra i freden i Ryswick fekk Ludvig XIV halde på heile Alsace, inkludert Strasbourg. Lorraine vart gjeven attende til hertugen (sjølv om Frankrike fekk løyve til å marsjere soldatar gjennom området) og franskmennene gav opp alle krav på høgresida av Rhinen - Philppsburg, Breisach, Freiburg og Kehl. I tillegg måtte dei nye franske festningane La Pile, Mont Royal og Fort Louis øydeleggast. For å blidgjere Madrid med omsynet til den spanske arvefølgja, evakuerte Ludvig XIV òg Catalonia (trass i store spanske nederlag) og gav Luxembourg, Chimay, Mons, Coutrai, Charleroi og Ath i Nederlanda til Spania. Dei maritime maktene bad ikkje om landområde, men nederlendarane fekk ein fordelaktig handelsavtale, der det viktigaste punktet var å dempe reguleringane og gå attende til den franske tollen frå 1664. Sjølv om Ludvig XIV heldt fram å verne Jakob II, respekterte han no Vilhelm III som konge av England, og støtta ikkje aktivt kandidaturet til sonen til Jakob II. Han gav seg òg på sakene i Pfalz og Köln. Utanom dette vart den vestlege halvdelen av Hispaniola respektert for Frankrike sin del.
Representantane for Dei sameinte Nederlanda, England og Spania signerte avtalen den 20. september 1697. Keisar Leopold I, som var desperat etter å halde fram krigen slik at han kunne styrke krava sine om den spanske trona, var imot avtalen, men fordi han framleis var i krig med tyrkarane, og ikkje kunne møte Frankrike aleine, skreiv òg Leopold I under den 30. oktober. Økonomien til keisaren var heller ikkje god, og misnøya med at Hannover vart opphøgd til kurfyrstedøme, hadde svekka stillinga til Leopold I i Tyskland. Dei protestantiske fyrstane gav han òg skulda for den religiøse klausulen i kontrakten, som sa at landområda i gjenforeininga som Frankrike måtte gje attende, skulle bli verande katolske, sjølv dei som hadde vorte omvendte med tvang—noko som var stikk i strid med Westfalen-avtalen. Keisaren hadde derimot fått enorm makt: sonen til Leopold I, Josef, hadde vorte utropt til konge av romarane (1690) og kandidaten til keisaren for den polske trona, August av Sachsen, hadde gått av med sigeren over kandidaten til Ludvig XIV, prinsen av Conti. I tillegg førte den avgjerande sigeren til prins Eugene av Savoie over dei osmanske tyrkarane i slaget ved Zenta – som førte til freden i Karlowitz i 1699 – til at det austerrikske habsburgmonarkiet vart styrkt og tippa den europeiske maktbalansen i keisaren sin favør.
Krigen hadde lete Vilhelm III øydeleggje militante jakobittar og hjelpt med å føre Skottland og Irland inn under meir direkte kontroll. England steig opp som ei stor økonomisk og marin makt, og vart ei viktig brikke i saker i Europa, slik at dei kunne nytta rikdommen og energien sin i verdspolitikken til sin eigen gevinst. Vilhelm III heldt òg fram å prioritere tryggleiken av Dei sameinte Nederlanda, og i 1698 sette nederlendarane ut garnisonar i ei rekkje festingar i Dei spanske Nederlanda, som ein barriere mot franske åtak. Framtidig utanrikspolitikk skulle basere seg på vedlikehald og utviding av desse festningane. Spørsmålet om den spanske arvefølgja vart derimot ikkje diskutert i Ryswick og vart verande det viktigaste uløyste problemet i europeisk politikk. Tre år seinare døydde Karl II av Spania og Ludvig XIV og Storalliansen drog igjen Europa ut i krig, den spanske arvefølgjekrigen.
Militære utviklingar
Felttogsesongen varte typisk frå mai til oktober, på grunn av matmangel på vinterstid. Franskmennene lagra derimot mat og forsyningar i magasin som gav dei ein stor fordel, og kunne ofte dra ut på slagmarka fleire veker før fienden. Dei militære operasjonane under niårskrigen gav ikkje avgjerande resultat. Krigen var dominert av det ein kan kalle «posisjonskrigføring» - bygginga, forsvaringa og åtaka av festningar og skyttargraver. Posisjonskrigføring hadde mange roller: festningane kontrollerte bruhovud og pass, vakta over forsyningsruter og tente som lager og magasin. Festningane hindra derimot høve til å følgje suksessen på slagmarka, sidan den tapande armeen kunne flykte til ein venleg festning, bygge seg opp att med soldatar frå frontar som ikkje var like truga. Mange mindre kommandantar likte desse relativt føreseielege, statiske operasjonane for å maskere mangelen på militær leiarskap. Som Daniel Defoe observerte i 1697, «no er det vanleg å ha armear på 50 000 mann på ei side som har brukt heile felttoget på å lure seg unna - eller som det så fint vert kalla, observere kvarandre, og så marsjere avstad til vinterkvarter.» Under niårskrigen hadde feltarmane vokse til nesten 100 000 mann i 1695, noko som førte til ei økonomisk krise for Dei maritime maktene, medan franskmennene kjempa med dårleg økonomi. Likevel var det aggressive kommandantar: Vilhelm III, Boufflers og Luxembourg hadde viljen til å vinne, men metodane deira vart hindra av dei store armeane, forsyningar og kommunikasjon. Dei franske kommandantane var òg avgrensa av Ludvig XIV og Louvois som ikkje likte opne slag, og føretrekte Vauban, som bygde festningsverk i staden for å flytte seg rundt.
Ein annan medverkande faktor til mangelen på avgjerande slag var naudsynet om å kjempe for å sikre ressursar. Armeane var venta å støtte seg sjølv i feltet ved å pålegge fiendtlege og til og med nøytrale landområde skattar. Det vart sett på som viktigare å legge nye skattar i eit nytt område enn å forfølgje den slåtte armeen frå slagmarka og øydeleggje han. Det var hovudsakleg økonomiske årsaker og tilgangen til ressursar som forma felttoga, sidan armeane kjempa om å vare lenger enn fienden i ein lang utmattingskrig. Den einaste avgjerande handlinga under heile krigen kom i Irland der Vilhelm III knuste styrkane til Jakob II i eit felttog for legitimitet og kontroll over Dei britiske øyane. Men i motsetnad til Irland, var ikkje krigane til Ludvig XIV på kontinentet utkjempa utan kompromiss: kampane gav eit grunnlag for diplomatiske forhandlingar og dikterte ikkje ei løysing.
Den største utviklinga i våpenteknologi i 1690-åra var innføringa av muskettar med flintelås. Flintebørsa hadde ein avfyringsmekanisme som gjorde at ein kunne avfyre skot raskare og meir treffsikkert enn dei tungvinte luntelåsane. Ikkje alle gjekk over til flintebørser i starten. Fram til 1697 var det berre ein tredjedel av dei allierte soldatane som var utrusta med flintebøsser, medan dei andre hadde luntebørser: Franske soldatar på andre linje nytta luntebørser så seint som i 1703. Desse våpna vart vidare utvikla med ein hol-bajonett. Føregangaren, plugg-bajonetten, klemde saman geværløpet og hindra ikkje berre avfyringa av musketten, men var òg eit klumsete våpen det tok tid å fikse skikkeleg, og enno lengre tid å få laus att. Hol-bajonetten kunne derimot trekkast over munningen og låsast på plass med ei hake, som gjorde musketten om eit kort spyd, og som framleis kunne avfyre skot. Ulempen med spydet kom til syne under krigen: i slaget ved Fleurus (1690) dreiv tyske bataljonar som berre var utstyrt med muskettar franske kavaleriåtak attende meir effektivt enn einingar som var utrusta med bajonett, medan Catinat hadde gjeve opp bajonettane heilt før han la ut på felttoget i Alpane mot Savoie.
Marineutviklingar
I 1688 var dei mektigaste marinane dei franske, engelske og nederlandske. Spanske og portugisiske marinar hadde vore i stod nedgang på 1600-talet. Dei største franske skipa i perioden var «Soleil Royal» og «Royal Louis». Begge desse hadde plass til 120 kanonar, men var aldri heilt fulle. Skipa var for store for praktisk bruk. Det førstnemnde segla berre på eitt tokt og vart øydelagd ved Haag. «Royal Louis» låg til hamn fram til det vart seld i 1694. I 1680-åra var fransk skipsdesign minst like bra som den engelske og nederlandske, og i løpet av niårskrigen hadde utforminga av skipa deira passert skip frå Royal Navy, der utforminga hadde stagnert i 1690-åra. Innovasjonen i Royal Navy stoppa derimot ikkje opp. På eit stadium i 1690-åra byrja til dømes engelske skip å nytte ratt, noko som betra manøvreringa kraftig, særleg i dårleg vêr. Den franske marinen starta først å nytte ratt tretti år seinare.
Kampane mellom marineflåtane vart avgjorte av kanonduellar mellom skipa i slaglinja. Det vart òg nytta brannskip, men hovudsakleg mot oppankra og stasjonære mål, medan nye bombefartøy vart nytta for å bombardere kysten. Sjøslaga vart likevel sjeldan avgjerande og det var nesten umogeleg å påføre skipa og mennene ombord store nok skadar til å vinne ein klår siger. Kven som vann var som regel ikkje basert på kven som var best taktisk, men kven som hadde flest skip. Her hadde Ludvig XIV ei ulempe og hadde ikkje like stor handelsflåte som dei allierte hadde, og dei klarte derfor ikkje å skaffe like mange erfarne sjømenn til marinen sin. Enno viktigare var det at Ludvig XIV måtte konsentrere ressursane sine på hæren på kostnad av flåten, slik at nederlendarane og særleg engelskmennene overgjekk franskmennene i skipsbygging. Det var relativt få sjøslag, og som slaga på land, var målet generelt å halde ut lengre enn fienden, og ikkje øydeleggje han. For Ludvig XIV var marinen ei forlenging av hæren og den viktigaste rolla var å verne den franske kysten frå ein fiendtleg invasjon. Han nytta flåten til å støtte landopersjonane eller bombardere kystmål, trekkje til seg ressursane til fienden, slik at felttoga på land fekk det lettare.
Så snart dei allierte hadde fått overtalet, fann franskmennene ut at det klokt å unngå kampar mot dei. I starten av niårskrigen hadde den franske flåten 118 klassifiserte fartøy og totalt 295 skip av alle typar. Mot slutten av krigen hadde franskmennene 137 klassifiserte skip. I motsetnad hadde den engelske flåten 173 fartøy av alle typar i starten av krigen, og enda med 323. Mellom 1694 og 1697 bygde franskmennene 19 skip, medan engelskmennene bygde 58 og nederlendarane 22. Dei maritime maktene bygde dermed fire gonger så mange skip som franskmennene.
Buckets of Rain
«Buckets of Rain» er ein song av Bob Dylan, spelt inn 19. september 1974 i New York City og gjeven ut i 1975 på albumet Blood on the Tracks.
Eit opptak av songen frå 18. september 1974 kom ut i 2018 på den enkle CD-utgåva og den doble vinylutgåva av The Bootleg Series Vol. 14: More Blood, More Tracks, og alle opptaka av songen kom ut på luksusutgåva av albumet.
Andre versjonar
«Buckets of Rain» er blitt spelt inn av mange musikarar, inkludert:
Pianokonsert nr. 11 av Mozart
'''Pianokonsert nr. 11 i F-dur''',, KV. 413 (387a i sjette utgåve av Köchel-katalogen) av Wolfgang Amadeus Mozart var den andre av tre tidlege konsertar han skreiv medan han var i Wien, hausten 1782 (i følgje den siste utgåva av Köchel-katalogen, vart KV. 414 skriven først). Det var den første fulle solokonserten han skreiv for bestillingskonsertane han gav i byen. Den signerte utgåva finst i dag i Jagiellońska bibliotek i Kraków og ein annan, uferdig kopi, som Mozart førte til Salzburg i 1783, finst i St. Peter-klosteret i Salzburg. Konserten er i tre satsar:
Han er skriven for to oboar, to fagottar (berre andre sats), to horn og strykarar. Sjølv om blåseinstrumenta ikkje spelar ei viktig rolle gjennom konserten, skreiv Mozart ei utgåva av konserten for berre strykarar og piano.
Takten er noko uvanleg. Mozart skreiv berre to andre konsertar der første sats startar i 3/4 4 (Nr. 14, KV. 449 og nr. 24, KV. 491).
Maria Antonia av Austerrike
Maria Antonia var ein del av innavlen som gjekk føre seg i huset Habsburg, sidan faren Leopold var onkelen hennar på morssida, medan far hennar var syskenbarn til mora hans. Besteforeldra hennar på morsida var òg onkel og niese. Frå barndommen av var Maria Antonia ei intelligent og danna jente, og delte foreldra sin lidenskap for musikk.
Den siste spanske habsburgaren, Karl II, var barnlaus. I følgje arvefølgjelovene hadde Maria Antonia rett til å arve den spanske krona, fordi ho var det einaste overlevande barnet etter keisarinne Margaret Theresia, syster til Karl II. Likevel vart det sidan ho var fødd bestemt at ho skulle gifte seg med onkelen på morssida, den spanske kongen, men dette vart det aldri noko av på grunn av politiske årsaker.
Mautino Peak
Mautino Peak er ein fjelltopp på vestsida av Packardbreen i Saint Johns Range i Victoria Land. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter offiser Robert L. Mautino i U.S. Navy som var øvstkommanderande av Naval Support Force ved McMurdo-basen vinteren 1972.
Maria Antonia av Austerrike
Ho var òg ein kandidat for ekteskap med Victor Amadeus II av Sardinia, men dette vart heller ikkje noko av. Maria Antonia gifta seg med kurfyrste Maximilian II av Bayern i 1685 i Wien. Ekteskapet deira var ulukkeleg, men dei fekk tre born. Ingen av borna voks opp. Ein av dei, Josef Ferdinand av Bayern (1692-1699), var særleg viktig for europeisk politikk mot slutten av 1600-talet. Då såg dei europeiske maktene etter ein arving som kunne ta over trona i Spania då Habsburg-greina i landet døydde utt. Josef Ferdinand døydde derimot som seksåring, og dette utløyste den spanske arvefølgjekrigen.
Caloplaca
Caloplaca er ei slekt av lav som er utbreidd over heile verda. Mange av artane er gule eller oransje på farge, og kan ha namn som firedot lichen, jewel lichen,  gold lichens eller  orange lichens. Det finst likevel unntak, som den gråe eller grøne C. albovariegata.
Lavslekta finst over heile verda, frå Antarktis til Arktis. Rundt tretti artar frå Caloplaca veks på Dei britiske øyane. Eit artsdøme frå denne gruppa er Caloplaca saxicola, ein lav som finst over heile verda frå det antarktiske kontinentet til Europa og nordlege Nord-Amerika, inkludert nordlege delar av den kanadiske taigaen.
I 2007 blei det oppdaga ein ny art av Caloplaca, C. obamae, som blei den fyrste arten til å kallast opp etter president Barack Obama. Arten blei oppdaga på Santa Rosa Island i California, og skildringa blei gjeven ut i mars 2009.
Take Me Home av Phil Collins
«Take Me Home» er ein song frå 1985 av Phil Collins på det tredjesoloalbumet hans No Jacket Required. Songen vart gjeven ut som singel i Storbritannia i juli 1985 og i USA i mars 1986. Han gjorde det forholdsvis godt i Storbritannia der han nådde 19. plass. Han vart ikkje ein like stor suksess som andre singlar frå albumet, som «Sussudio» eller «One More Night» i USA, men klarte å nå 7. plassen der. «Extended Mix» av «Take Me Home» vart gjeven ut på 12"-singel og var ein av seks songar på 12"ers av Collins.
Bakgrunn
«Take Me Home» er ein av dei meir kjende songane til Collisn og har vore med på alle turneane hans sidan songen kom ut. Vanlege misoppfatningar om songen er at han handlar om ein mann på veg heim, eller om den psykologiske manipuleringa til det totalitære styret til George Orwell i 1984. Collins har sagt at songen handlar om ein pasient på eit mentalsjukehus, og at han er basert på romanen One Flew Over the Cuckoo's Nest. Under innspelinga av «Long Long Way to Go» bad Collins Sting om å synge korvokal på denne songen. I tillegg til Sting syng òg den tidlegare bandkollegaen til Collins frå Genesis, Peter Gabriel og Helen Terry korvokal.
Musikkvideo
I musikkvideoen kan ein sjå Collins synge songen forskjellige stader i verda, som London, New York, Tokyo, Chicago, Stockholm, Sydney, Paris, St. Louis, Los Angeles (Hollywood), San Francisco og Memphis (Graceland). Mot slutten av videoen kjem Collins heim og høyrer ei kvinne inne i huset som spør han om kvar han har vore. Han svarar at han har vore i nokre av byane nemnd over. Kvinna svarar «You've been down at the pub, haven't you?"
Mottaking
Songen vart generelt godt motteke. Jan DeKnock i Chicago Tribune kalla songen «hypnotisk». Geoff Orens i allmusic sa den «pulserande "Take Me Home" nyttar dramet frå «In the Air Tonight» på ein meir lengselsfull måte». David Fricke i Rolling Stone sa at songen hadde ein «vinnande, sirkulær rytme og ein matt melodisk struktur».
«Take Me Home» vart nytta i opningsepisoden for den andre sesongen av fjernsynsserien Miami Vice. Songen vart gjeve ut på eit av albuma med musikk frå fjernsynsshowet.
«Take Me Home» finst på hyllestalbumet til Phil Collins kalla Urban Renewal, der framført av Malik Pendleton.
Samansett tal
Eit samansett tal er eit naturleg tal større enn 1 som ikkje er eit primtal. Alle samansette tal er eit produkt av to eller fleire primtal.
Dei samansette tala som er mindre enn 100 er: 4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 42, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 54, 55, 56, 57, 58, 60, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 69, 70, 72, 74, 75, 76, 77, 78, 80, 81, 82, 84, 85, 86, 87, 88, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 98, 99.
World Gone Wrong
Det var den andre samlinga til Dylan med berre tradisjonelle folkeviser, framført med berre akustisk gitar og munnspel. Songane er ein del mørkare med meir tragiske tema enn på den førre plata, Good as I Been to You. Albumet fekk varm, men ikkje særs god kritikk. Trass i at albumet vann ein Grammy for «Beste tradisjonelle folkealbum», nådde det berre 70. plassen i USA og 35. plassen på albumlista i Storbritannia.
Både dette albumet og det førre var album Dylan lagde for å oppfylle den dåverande platekontrakten sin. Etter dette albumet var han frilans for ei lita stund, før han mot slutten av 1993 signerte med Sony for ti nye album. Det tok fire år før Dylan kom med eit nytt album, Time Out of Mind, ei samling med originale songar som fekk mykje meir mediaomtale enn World Gone Wrong.
World Gone Wrong vart rangert på 23. plassen på kritikarlista Pazz & Jop i The Village Voice for 1993.
Nils Furnes
Nils Furnes vaks opp i Furnes i Bygstad i Gaular, i ein søskenflokk på fire. Ni år gamal høyrde Nils Furnes farbroren Ola Nos (1849-1923) spele i eit bryllup, og dette gjorde sterkt inntrykk på han. To år seinare tok Furnes til å spele hardingfele. Fyrste læremeistaren var farbroren Ola Nos, som og var frå Gaular. Nils Furnes var den siste spelemannen opp til vår tid som lærte slåttar direkte etter storspelemannen Ola Nos, eller Spelar-Ola, som han blei kalla. Spelar-Ola hadde sine slåttar att etter faren, Nils Nos (1818-1970), og den gamle meisteren Gunnar Lundekvam (1816-1912). I 1925 flytte Nils Furnes til Bergen for å gå i lære som bøkkar (tønnemakar), og blei buande der. I Bergen kom Nils Furnes i kontakt med eit spanande spelemannsmiljø med spelemenn frå store delar av Vestlandet, og i 1929 var han med på å skipe spelemannslaget Fjellbekken. Der var han fast medlem så lenge han levde, og han blei utnemnd som heidersmedlem i laget.
Både hjå NRK Folkemusikkarkivet og Arne Bjørndals samling i Bergen finn ein opptak av Nils Furnes. Av det innspelte materialet finn ein eit rikt utval både innan runddans- og bygdedansspel frå Sunnfjord, i tillegg til slåttemateriale som truleg stammar frå Fjellbekken spelemannslag.
Maya Mountain
Maya Mountain er eit lite pyramideforma fjell, kring 2 000 meter over havet, mellom Aztec Mountain og Pyramid Mountain, like sør for Taylorbreen i Victoria Land. Det fekk dette namnet av den geologiske gruppa frå New Zealand (NZGSAE) (1958–59) fordi forma minnar om dei pyramideforma plattformene nytta av mayafolket.
Gerry & The Pacemakers
Gerry and The Pacemakers var ei engelsk beatgruppe som hadde suksess i 1960-åra i Merseybeat-miljøet. Som The Beatles kom dei frå Liverpool, hadde Brian Epstein som manager, og vart spelt inn av George Martin.
Historie
Gerry Marsden skipa gruppa i 1959 med broren Fred, Les Chadwick og Arthur McMahon. Dei var rivalar til The Beatles tidleg i karrieren deira, og spelte på dei same stadane i Hamburg i Tyskland og Liverpool. McMahon (kjend som Arthur Mack) vart erstatta på piano av Les Maguire kring 1961. Dei skal ha øvd ved skipsverftet Cammell Laird ved Birkenhead. Det første namnet på bandet var Gerry Marsden and the Mars Bars, men ei vart tvungen til å skifte namn då Mars Company, som produserer sjokoladen Mars, klaga.
Bandet var det andre bandet som Brian Epstein vart manager for. Han skaffa dei platekontrakt hos Columbia Records (eit systerselskap for selskapet Beatles var på, Parlophone, under EMI). Dei byrja å spele inn musikk tidleg i 1963 med «How Do You Do It?», ein song skriven av Mitch Murray. Songen var produsert av George Martin og gjekk heilt til topps i Storbritannia. Det var den førte gruppa til Epstein som fekk suksess på lista.
Dei neste to singlane til Gerry and the Pacemakers, Murray sin «I Like It» og Rodgers og Hammerstein sin «You'll Never Walk Alone», gjekk òg begge til topps på UK Singles Chart. Sistnemnte vart spelt inn i staden for Beatles sin «Hello Little Girl». «You'll Never Walk Alone» hadde vore ein favoritt hos Marsden sidan han såg Carousel då han voks opp. Det vart raskt hymnen til Liverpool Football Club og seinare for andre idrettslag verda over. Songen er framleis ein fotballhymne eller anthem. Gruppa klarte nesten å få fire singlar på rad på til topps på singellista då «I'm the One» vart halde unna frå toppen av lista i to veker i februar 1964 av eit anna Liverpool-band, The Searchers med deira «Needles and Pins».
Trass i denne tidlege suksessen, fekk aldri Gerry and the Pacemakers ein ny song på toppen av singellista i Storbritannia. Marsden byrja å skrive dei fleste songane deira, inkludert «I'm the One», «It's Gonna Be All Right» og «Ferry Cross the Mersey», i tillegg til den første og største hitten deira i USA, «Don't Let the Sun Catch You Crying», som nådde fjerdeplassen der.
Bandet deltok i ein film tidleg i 1965, Ferry Cross the Mersey (stundom kalla «Gerry and the Pacemakers sin versjon av A Hard Day's Night»), som Marsden skreiv det meste av musikken for. Tittelsongen vart i 1989 nytta som ein veldedig singel til støtte for Hillsborough-katastrofen, og gav Marsden – i lag med andre Liverpool-stjerner, som Paul McCartney og Frankie Goes to Hollywood sin Holly Johnson – ein ny listetopp i Storbritannia.
I USA vart innspelingane deira gjevne ut av det vesle New York City-selskapet Laurie i 1963, som gav ut fire singlar utan suksess. Då The Beatles slo gjennom i 1964 vart den neste singelen på Laurie, «Don't Let the Sun Catch You Crying», ein stor hit og i 1964 fekk «How Do You Do It?» i lag med «You'll Never Walk Alone» (Laurie 3261) og «I Like It» med «Jambalaya (On the Bayou)» (Laurie 3271) noko suksess.
Seint i 1965 byrja populariteten til bandet å dale på begge sider av Atlanteren. Bandet vart oppløyst i oktober 1966 og mykje av det seinare materialet deira vart aldri gjeve ut i Storbritannia.
Trommeslagaren Freddie Marsden døydde 9. desember 2006 i Southport, 66 år gammal.
Singlar
I USA vart ei anna rekkje av Gerry and the Pacemakers-singlar gjevne ut, sidan Laurie Records skapte fleire album, og minst to singlar, som aldri kom ut i Storbritannia. Dette var vanleg praksis på denne tida, og det same skjedde med The Beatles og Dave Clark 5.
(Merk: Den amerikanske singelen «I'll Be There» er eit alternativt opptak og alle seinare nyutgjevingar nyttar den originale britiske versjonen.)
Falling av Roy Orbison
«Falling» er ein song skriven og framført av Roy Orbison. Songen vart gjeven ut på singel 25. mai 1963. Singelen vart ein middels hit med ein 22. plass på singellista i USA, ein niandeplass i Storbritannia og ein tredjeplass i Australia. Songen vart spelt inn med Joe Tanner's Orchestra and Chorus.
Gerry & The Pacemakers
Album
† – Filmmusikkalbum med andre artistar
Falling av Roy Orbison
B-sida til singelen var «Distant Drums» av Cindy Walker Denne songen vart framførte med Bob Moore's Orchestra and Chorus.
Songen er ein blanding av den dramatiske balladestilen Orbison var kjend for med ein latinamerikansk-aktig oreksterpop, som kan minne om the Drifters sin «Spanish Harlem» og «Under the Boardwalk». I følgje Allmusic er ikkje songen av dei aller fremste Orbison skreiv og meinte at melodien var mindre nyskapande og teksten mindre inspirert enn dei største hittane hans. .
Co-pilotbreen
Co-pilotbreen er ein kort, bratt sidebre, som flyt langs vest- og sørsida av Mount Overlord til den øvre delen av Aviatorbreen i Victoria Land. Han vart namngjeven av den nordlege geolog-gruppa frå New Zealand i 1962–63 til ære for tenesta dei mange pilotane gjorde i U.S. Navy-skvadron VX-6, og i samband med nærliggande Pilotbreen.
Ole Solbakken
Ole Solbakken var ein norsk biletkunstnar.
Ole Solbakken var fødd på Stranda, og budde og virka både i Oslo, Bærum og Stranda. Solbakken fekk stipend frå Statens Opplæringsfond i 1934 og blei teken opp på Statens Håndverks- og kunstindustriskole same år. Elev og assistent under Per Krohg 1935-1950 og Axel Revold. Restaureringsarbeider og konservator i Oslo kommune 1944-1979. Lærar i freskoteknikk på Statens kunstakademi, Oslo 1950-1965.
Ole Solbakken var ein av kunstnarane som utsmykka dei store freskomaleria i Oslo rådhus og assisterte Krogh m.a. på fresken Byens og dens oppland. Andre eksempel på Solbakkens utsmykkingsarbeider er partiet over inngangsdøra på kapellet på Vår Frelsers gravlund i Oslo som blei dekorert av Ole Solbakken i 1969. Han har også utsmykka offentlege bygg i Stordal, Stranda og Ørskog på Sunnmøre. Solbakken måla også landskapsåleri og portrett i olje og gouache.
As Sifyani
As Sifyani er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
Trizinía
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Etikette
Etikette er reglar for skikk og bruk i visse samanhengar, særleg i øvre lag av samfunnet, som hoff, i selskapsliv og seremoniar. Dei kan omfatta korleis ein skal kle og te seg, oppførsel ved måltid, korleis ein skal helsa og tala, kva ein kan uttrykka og korleis. I utgangspunktet er etikette ofte eit sett uskrivne reglar, sjølv om desse kan samlast og skrivast ned. Slike reglar dannar dermed ei skjult sperre mellom dei som kan og dei som ikkje kan reglane.
Tid, stad og rang påverkar etiketten, som kan variera mykje. Møte mellom etiketteforventingar frå ulike kulturar kan lett skapa forvirring eller forulemping. Å følgja rett etikette i internasjonalt diplomati er dermed svært viktig.
Ordsoge
Ordet «etikette» kjem frå fransk og er danna som eit diminutiv av lågtysk sticke ('stikke, stift'). Det er i slekt med ordet «etikett» og engelsk «ticket», 'billett'.
Thierry Omeyer
Thierry Omeyer er ein fransk tidlegare handballspelar frå Mulhouse. Han er fem gongar verdsmeister, to gongar olympisk meister og tre gongar europameister med det franske landslaget. På klubbnivå har han vunne EHF-meisterligaen med Montpellier i 2003 og THW Kiel i 2007, 2010 og 2012. Han er også ti gongar fransk meister og seks gongar tysk meister. Omeyer er målvakt. Han vart kåra til årets beste handballspelar i verda for 2008.