cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pančevo
Historie
Mellom 1941 og 1944 var Pančevo okkupert av aksemaktene og var ein del av det sjølvstyrte Banat i den tyskokkuperte delen av Serbia. Sidan 1944 høyrte byen til det sosialistiske Jugoslavia og sidan 1945 var han ein del av den autonome provinsen Vojvodina. Mellom 1992 og 2003 høyrte Pančevo til Den føderale republikken Jugoslavia og mellom 2003 og 2006 til statsunionen Serbia og Montenegro. Sidan 2006 har byen høyrt til det sjølvstendige Serbia.
Under 1999 vart byen kraftig bombardert av NATO. Mål i byen var eit oljeraffineri, flyfabrikken Lola-Utva og kjemiske fabrikkar.
Bakgrunnsstoff
Панчево (Кырджали облысы)
Juli
Juli er den sjuande månaden i den vestlege kalenderen og har 31 dagar.
Namn
Juli er oppkalla etter Julius Cæsar, som var fødd i denne månaden. I år 46 fvt. reformerte han kalenderen ved å legge til 90 dagar, og skapte dermed den julianske kalenderen. Tidlegare heitte månaden quintilis, den femte, sidan han var den femte i kalenderen som tok til i mars.
Acadia
Acadia (fransk l'Acadie) var ei samling av franske koloniar som vart grunnlagde i Nordamerika på 1600-talet. Acadia hadde hovudsakleg sentrum rundt Nova Scotia i dagens Canada. Området omfatta New Brunswick, Nova Scotia og Prince Edward Island, New England og delar av Quebec.
Juli
Namn
Månaden var tidlegare kjend som ormemåned i Danmark, hömånad i Sverige, og heinäkuu, som òg viser til høying, i Finland.
Acadia
Dei franske innbyggjarane i Acadia skapte sitt eige samfunn uavhengig av Quebec, i nært samarbeid med lokale indianarar. Under den britiske krigen mot indianarane, der Frankrike stod på indianarane si side, vart Acadia formelt avstått til Storbritannia i Utrecht-avtalen i 1713. Britane tvilte på lojaliteten hjå acadiarane, og freista å tvinga dei til å avgje ein truskapseid. Då dei ikkje gjorde dette, raserte britane om lag 6000 hus og i 1755 vart alle innbyggjarane drivne frå heimane sine. Dette tidlege dømet på etnisk reinsing (the Grand Expulsion) vart utropt til høgtidsdag. Fem år seinare, i 1760, overtok britiske lojalistar eigedommane til acadiarane.
Stjørdalselva
Stjørdalselva er ei 50 km lang elv i Trøndelag som strekkjer seg frå svenskegrensa i Meråker kommune til Trondheimsfjorden i Stjørdal kommune - like ved Trondheim lufthamn, Værnes.
Historie
Stjørdalselva hadde sitt utløp mellom Tangen og Sutterøya inntil slutten av femtiåra. Då vart det grave nytt utløp tvers gjennom Langøra slik at flyplassen kunne utvidast over det gamle elveleiet.
Fiske
Stjørdalselva er ei av dei beste lakseelvene i Midt-Noreg og kan by på ei lakseførande strekning på totalt 48 km, der 34 km er i Stjørdal kommune og 14 km i Meråker kommune. Kvart år blir det tatt store mengder smålaks, og storlaksen har ein storleik på 6-15 kg.
Laksefisket i Stjørdalselva har lange tradisjonar, der mellom anna engelske adelsmenn utøvde sin edle sport i store delar av elva heilt tilbake til midten på 1800-talet.
Flaumar
Isproppar og flaumar den 31. januar 2006 gav den største flaumen sidan NVE starta flaummåling i området for 90 år sidan. I løpet av tre døgn fall det 150-300 mm nedbør som regn over området og snøsmeltinga medverka med 10-50 mm.
Levangselva
Levangselva (eller Levangerelva) er ei elv som renn gjennom Frol og munnar ut ved Levanger sentrum. Kantsonene til vassdraget fungerer som viktige spredningskorridorar og leveområde for ei rekke ulike artar. Vassdraget er laks- og sjøaureførande.
29. november
29. november er den 333. dagen i den gregorianske kalenderen (334. under skotår). Det er 32 dagar att av året.
Eder
Eder er ei elv i Nordrhein-Westfalen og Hessen i Tyskland og ei av sideelvane til Fulda frå venstre med ei lengd på 177 km. Ho vart først nemnd av den romerske historikaren Tacitus som Adrana i området Chatti.
Ho har sitt utspring frå fjellet Ederkopf vest i Nordrhein-Westfalen nær kjelda til elvene Lahn og Sieg. I motsetnad til Lahn og Sieg, som begge er sideelvar til Rhinen, renn Eder austover og nordover og munnar ut i Fulda ved Edermünde, sør for Kassel. Ved Hannoversch Münden renn Fulda i lag med Werra og dannar Weser som renn ut i Nordsjøen nord for Bremen. Byar langs Eder er mellom anna Battenberg, Frankenberg, Waldeck og Fritzlar.
I 1914 stod ei 47 meter høg demning ferdig nær den vesle byen Waldeck, og han danna reservoaret Edersee, som er 27 km lang og held opp til 200 millionar m³ vatn. Han vert nytta til vasskraftproduksjon og for å regulere vassnivået i Weser.
Demninga vart øydelagd av britiske bombefly 17. mai 1943 (Operasjon Chastise). Bombeflya var utstyrt med den spesielle Barnes Wallis-bomba, som spratt bortover vatnet når ho vart slept i ein spesiell vinkel frå fly. Same natt vart demninga ved Möhnereservoaret òg bombardert, noko som skapte enorme øydeleggingar og tap av liv nedstraums (største delen av dei omkomne var ukrainske krigsfangar like nedanfor demninga). Filmen The Dam busters omhandlar denne hendinga.
Demninga vart bygd opp at same året, og i dag er innsjøen eit område for rekreasjon.
Noreg sitt geografiske midtpunkt
Noreg sitt geografiske midtpunkt har vorte heimfesta til ein stad i Ogndalsfjella i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Utrekninga vart gjort av Harald Stavestrand ved Statens kartverk, som hadde frykta at midtpunktet ville visa seg å vera i Sverige på grunn av bananforma til Noreg. Eit monument vart avduka i ein offisiell seremoni den 3. september 2006 og det er von om at det vil verta ein turistattraksjon.
Skiljet mellom fonologi og andre disiplinar
Skiljet mellom fonologi og andre lingvistiske disiplinar. Fonologien grensar i fyrste rekkje mot fonetikk og morfofonologi, og grenseoppgangen er vanskeleg og omdiskutert.
Skiljet mellom fonetikk og fonologi
Skiljet mellom fonologi og fonetikk er problematisk og omdiskutert, både frå ein teoretisk og praktisk synsstad. Fonologisk forsking byggjer på kunnskap frå fonetikken, og fonetisk forsking byggjer på kunnskap frå fonologien. Fonologien, studiet av lydsystemet i eit språk, er umogeleg utan inngåande kunnskap om korleis lydane i systemet blir produserte og persiperte. Fonetikk handlar primært om utforsking av lydar som er ein del av lydsystemet i eitt eller fleire språk. To av dei fremste fonetikarane i verda, Peter Ladefoged og Ian Maddieson, gav i 1996 ut boka The Sounds of the World's Languages, der dei med metodar frå artikulatorisk fonetikk og akustisk fonetikk lagar eit oversyn over alle lydar som er ein del av det fonologiske systemet i eitt eller fleire språk i verda. Boka drøfter fenomen som ligg i skjeringspunktet mellom fonetikken og fonologien. Den amerikanske lingvisten John J. Ohala er mellom dei som har uttrykt seg mest skeptisk om kor fruktbart det er å halde ved lag skiljet mellom fonetikk og fonologi.
Opphavet til skiljet
Ideen om at det vitskaplege studiet av språklydar skal delast mellom to disiplinar, fonologi og fonetikk, har røter i strukturalistisk lingvistikk, som byggjer på den førestillinga at språksystemet er form, ikkje substans. Substansen er i utgangspunktet ein «amorf masse» som språket gjev form. Ein meinte fonologi handla om såkalla form, medan fonetikken handla om substans. I dette perspektivet er ikkje fonetikken i det heile ein lingvistisk disiplin, fordi han presumptivt har substansen som studieobjekt. Mellom anna ved fleire norske universitet blir det halde kurs med namn som «fonetikk og språkvitskap», som opphavleg reflekterer denne tankegangen.<br \> Mellom forskarane som har framheva substansens tyding i fonologien, er den nederlandske lingvisten Nicolaas van Wijk (1880-1941) og dei som arbeider med bruksbasert fonologi.
Skiljet mellom fonologi og morfofonologi
Jamfører ein ulike fonologiske teoriar, oppdagar ein ei grunnleggjande usemje om tilhøvet mellom fonologi og morfofonologi. Morfofonologi kan kort definerast som studiet av fonemisk variasjon i forma på morfem. I strukturalistisk fonologi blir morfofonologien sett på som ein eigen disiplin mellom fonologien og morfologien, medan generativ fonologi primært skil seg frå strukturalistisk fonologi ved at skiljet mellom fonologi og morfofonologi er oppheva.
Montresta
Montresta (sardisk Montrèsta) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 489 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 31.16 km² og ligg i ei høgd på 410 meter over havet.
Voss husflidskule
Voss husflidskule er den minste av dei vidaregåande skulane på Voss, og ligg ca. 2 km vest for Voss sentrum. Her går det ca. 140 elevar, fordelt på to studieretningar, formgjeving og media.
Akantusfamilien
Akantusfamilien (Acanthaceae) er ein plantefamilie med over 2 500 artar i nesten 250 slekter. Dei fleste lever i tropisk klima.
Voss husflidskule
Skulen har hatt same namn sidan den vart starta. Då var det generelt husflidsarbeid som skjedde der. Skulen har valt å behalda namnet den dag i dag for å bevara litt av særpreget, sjølv om det einaste som minnar om husflid der i dag er ein og annan vevstol som står igjen frå gamalt av.
Akantusfamilien
I Noreg er det vanleg å bruka planter som rekeplante og tropevindel som stovepynt.
Arne Torp
Arne Torp er ein norsk professor i nordisk språkvitskap ved Institutt for lingvistiske og nordiske studie ved Universitetet i Oslo.
I 2008 deltok Arne Torp i ein serie med radioreklamar for daglegvarekjeda Joker, der han gissar kvar dei ulike butikkane ligg, etter å ha høyrt dialektane til dei lokale butikkmedarbeidarane som les opp vekas tilbod.
Arne Torp var leiar i Landslaget for språklig samling (LSS) frå 1989 til 1993. Fra 1993 til 2003 var han redaktør av bladet Språklig samling.
Arne Torp er far til skodespelarinna Ane Dahl Torp.
Gråelva
Elva har utløpet sitt på Stjørdalshalsen (Halsøen), der ho møter Stjørdalsfjorden. Stjørdalselva renn ut ikkje langt unna.
Botolv
Botolv, Bottolf og Botulf er mannsnamn av norrønt opphav. Det norrøne namnet Bótolfr eller Bótulfr er sett saman av bót, 'bot, hjelp', og dyrenamnet ulv. Botolv har namnedag den 17. juni, som var datoen for botolvsmesse til minne om den heilage Botolv.
Stein, saks, papir
Stein, saks, papir er eit populært handspel oftast spelt av ungar. Det vert ofte brukt for å tilfeldig velje ut ein person til eit eller anna. Heilt tilfeldig er det likevel ikkje alltid, for ein god spelar kan leggje merke til eit visst mønster i teiknvala til ein motstandar.
Spelet
Ein byrjar med ein knyttneve. Så seier alle i lag «Stein … saks … papir …!», og så viser alle teikna sine samtidig.
Det ein skal gjere er å slå motstandarane, ved å velje eit handteikn som slår deira val, med desse reglane:
14. november
14. november er den 318. dagen i den gregorianske kalenderen (319. under skotår). Det er 47 dagar att av året.
Kutuzov
Kutuzov er den største øya i elva Ussuri, eit omstridd område på grensa mellom Russland og Kina. Øya var tidlegare ein del av Kina og vart då kalla Daxitong dao. Sovjetunionen tok over øya under Manchukuo-regjeringa. Øya vart verande russisk etter fallet til Sovjetunionen. Republikken Kina (Taiwan) annerkjenner ikkje dette eller andre landområde som vart overført til Sovjetunionen eller Russland etter 1931.
Betongtavlen
Betongtavlen er ein ærespris som blir gitt til byggverk i Noreg, «hvor betong er anvendt på en miljømessig, estetisk og teknisk fremragende måte.» Prisen blir utdelt av Norske Arkitekters Landsforbund (NAL) og Norsk Betongforening (NBF). Han blir tildelt etter innstilling av ein komité som har to medlem oppnemd av NAL og tre oppnemd av NBF. Prisen vart første gong delt ut i 1961.
Den skandinaviske myntunionen
Den skandinaviske myntunionen var eit myntsamband som vart skipa mellom Sverige og Danmark i 1872, i samband med at landa gjekk over til kronemynt og gullmyntfot. Noreg slutta seg til myntunionen i 1875. Den skandinaviske myntunionen slo fast at myntar frå alle deltakarlanda skulle sirkulere fritt og ha fullt verd i alle landa. Dei skandinaviske landa forplikta seg til å gje myntane ei lik utforming, med hovudmynt på 10 og 20 kr i gull, og skiljemynt i sølv og bronse.
I 1885 vart myntunionen utvida med ein tilleggsavtale slik at han i røynda òg gjaldt pengesetlar.
I 1914 vart plikta for nasjonalbankane til å løyse pengesetlar inn i gull suspendert. Myntunionen fekk då liten praktisk betydning. Under første verdskrigen førte dei skandinaviske landa svært ulik pengepolitikk. Det førte til at den svenske krona fekk større verdi enn dansk og norsk krone, og det vart uråd for Sverige å halde oppe myntunionen. Etter første verdskrigen vart det ikkje prega gullmynt i Noreg, og skiljemynten vart prega i koparnikkel og jern.
Dansk og norsk skiljemynt som var prega etter myntkonvensjonen vart ugyldige som lovleg betalingsmiddel i Sverige frå og med 6. oktober 1924, same året som Sverige gjeninnførte gullstandarden. Frå 1924 var nye myntar berre gyldige innan kvart enkelt land. For å skilje desse myntane klårt frå mynt frå konvensjonsperioden, vart det prega ein ny serie særskiljemynt  med hol. Kopparnikkelmyntane med valør 10-, 25- og 50 øre frå perioden 1920-23 vart gjennomhola i ettertid.
Ola Olsson Sevle
Ola Olsson Sevle eller Sevlid var ein lausdansar frå Nore i Numedal. Han var ofte kalla Sevleguten.
Lauvsneselva
Lauvsneselva er ei regulert elv i Flatanger kommune i Trøndelag fylke. Ho er 300-400 meter og går frå Lauvsnesvatnet og ned til sjøen ved Lauvsnes.
Ola Olsson Sevle
Som smågut mintest Truls Ørpen dei gamle kryllingane song stevet slik: «Sevleguten han vågar se sjøl».
Hallingen «Sevliden» er kalla opp etter han, og er rekna som ein av dei største og mest vritulege slåttane i heile hardingfelemusikken.
Lauvsneselva
Elva vert rekna som den kortaste og beste lakseelv, målt i tal på laks fanga per lakseførande meter. I 2003 vart det fanga 443 kg laks her, hovudsakleg smålaks. Gjennomsnittvekta i eit normalår ligg mellom 1,6 og 2,0 kg. Den største laksen som er fanga her, var 14,8 kg. Det vert òg fiska ein del sjøaure i elva.
Lojmolanjoki
Lojmolanjoki (russisk Лоймоланйоки; finsk Loimolanjoki) er ei elv i Karelia i Russland og ei av sideelvane til Tulemajoki. Elva er 70 km lang.
Lauvsneselva
Etter ein kraftig flaum i januar 2006 med store øydeleggingar vart det ikkje vore fiska laks i elva. Reparasjons- og anleggsearbeida langs elva, mellom anna bygging av nye bruer vart fullført i 2007 og i 2008 vart vassføringa meir stabil igjen.
Lojmolanjoki
Elva renn ut frå innsjøen Lojmolanjarvi og gjennom fleire små innsjøar før ho munnar ut i Tulemajoki.
Heitåsen
Heitåsen er ein ås i Nittedal kommune.
Skog
Ein skog (au kalla skau i mange austlandsmål) er eit område dekt med tre. Mindre tredekte område i eit elles ope landskap blir kalla lund eller holt. Ein vill og uframkomeleg skog kan kallast jungel, eit omgrep som også i stor grad er blitt nytta om tropisk regnskog.
Skogøkologi
Skogen høyrer heime i område der nedbøren er større enn fordampinga. Viss det på eit gitt område med klimatiske føresetnader for skogdanning på ei tid råder ein annan vegetasjonstype, anten på grunn av brann eller menneskeleg aktivitet, vil trea ved den store høgda si og dei vide kronene sine skygge ut annan vegetasjon, sånn at skogen blir klimakssamfunn.
Globalt skil vi gjerne mellom eviggrøn tropisk regnskog, temperert regnskog, bladfellande temperert lauvskog og nordlege (boreale) barskogar. Innanfor desse hovudøkosystema finst det mange undergrupper.
I eit skogøkosystem av nordisk type delar ein gjerne skogen inn i fire sjikt:
Det er fyrst og fremst feltsjiktet som brukast som kjennemerke for dei økologiske tilhøva. Det karakteriserer fuktforholda, næringstilstanden og lysforholda. Ved klassifiseringa brukast lister med karakteristiske artar, såkalla indikatorartar.
Av dei opphavlege skogane i verda er det berre dei tropiske regnskogane som over større område har bevart den naturlege artssamansettinga og dermed kan kallast urskogar. Av dei andre skogtypane finst det i dag berre mindre urskogsområde, anten som eit resultat av freding eller fordi dei hittil har vore utilgjengelege for økonomisk utnytting. Skogane har vore i tilbakegang heilt sidan steinalderen på grunn av avskoging for beiting og oppdyrking. Dei boreale barskogane har ikkje minka i omfang i like stor grad som dei andre, men moderne skogsdrift har gjennom flatehogst og planting påverka den naturlege artssamansettinga sterkt i retning av einsarta og einsaldra bestand.
Das Wohltemperierte Klavier
Das Wohltemperirte Klavier eller Das Wohltemperierte Clavier, er ei samling solostykke for klaverinstrument komponert av Johann Sebastian Bach. Han gav opphavleg denne tittelen til ei bok med preludium og fuger i alle dei 24 ulike toneartane (12 dur- og 12 molltoneartar). Boka kom ut 1722, og skulle eigentleg nyttast for musikalsk ungdom som ønskte opplæring, særleg dei som alt var på eit visst nivå. Bach utarbeidde seinare ei anna bok med liknande innhald, som kom ut i 1744 og som berre heitte 24 preludium og fuger. Begge verka vert rekna for å utgjere «Det veltemperererte klaveret», og vert kalla Bok I og Bok II.
Den første boka kom då Bach arbeidde i Köthen; den andre følgde 22 år seinare då han var i Leipzig. Begge sirkulerte lenge i handskriven form. Trykte eksemplar kom ikkje ut før i 1801, og då nesten samtidig av tre ulike forlag. Stilen til Bach vart umoderne før han døydde, men i 1770-åra vart han interessant igjen, og både Haydn og Mozart studerte verket nøye.
Kvar bok inneheld 24 par preludium og fuger. Det første paret er i C-dur, det andre i c-moll, det tredje i Ciss-dur, det fjerde i ciss-moll og så vidare. Fleire av stykkene er meir eller mindre lånte frå tideglare verk, derfor finst elleve av preludia i ei anna form i boka hans «Klavierbüchlein für Wilhelm Friedemann Bach» frå 1720. Preludium og fuge i Ciss-dur (i første boka) var opphavleg skriven i C-dur. Bach gjorde om stykka till Ciss-dur ved å gje dei sju kryss som fast forteikn, samt gjere dei nødvendige endringane i mellombelse forteikn.
Tittelen til Bach indikerer at han hadde skrive for eit (12-tonars) veltemperert stemming, der alle toneartar let bra (òg kalla sirkulært temperament). Det konkurrerande systemet på Bachs tid var mellomtonestemming, der toneartar med mange forteikn let ustemnde. Det er òg foreslått at Bach faktisk visste til ei likestemming, det vil seie den metoden som vert nytta i dag, og som ikkje vart kjend før etter han døydde.
Sjølv om Bachs «Veltempererte klaver» var det første fullstendige verket med stykke i alle 24 toneartar for tangentinstrument, hadde liknande idear førekome tidlegare. Nokre døme på komponistar på slutten av 1600-talet som skreiv liknande samlingar var Johann Pachelbel, Georg Muffat og Johannes Speth. Dessutan hadde verk for alle toneartar vorte komponerte på 1500-talet, men då for strengeinstrument som lutt og teorbe.
Tredelinga av ein vinkel
Tredelinga av ein vinkel er eit av dei klassiske greske konstruksjonsproblema, som går ut på at ein skal dele ein gjeven vinkel i tre like store delar ved hjelp av passar og linjal. Dette kan ein gjere for nokre spesielle vinklar, som til dømes 45°, men i det generelle tilfellet er dette bevist å vere umogeleg.
Det fonologiske hierarkiet
Det fonologiske hierarkiet. Dei fem einingane i lista nedanfor utgjer eit fonologisk hierarki. Når eining X står rett over eining Y, tyder det at X er bygt opp av éi eller fleire einingar av type Y. Eit ytring er bygt opp av eitt eller fleire fonologiske ord, eit fonologisk ord er bygt opp av éi eller fleire stavingar, ei staving er bygt opp av eitt eller fleire segment, og så bortetter. Lista under er ikkje uttømande.
Tredelinga av ein vinkel
Algebraisk kan problemet uttrykkast slik at når talet a = cos α er kjend, skal x = cos α/3 konstruerast; det vil sei at ein skal konstruere rota av ei tredjegradslikning 4x3 – 3x –a = 0. Det finst fleire særs nøyaktige tilnærmingskonstruksjonar.
Det fonologiske hierarkiet
Ytring
Ei ytring er ei fullstendig språkleg eining i talespråket. Ho er typisk avgrensa av togn eller stille før og etter. Døme er alt frå Hei! og Ja! til No må du sjå å kome deg opp!, Kva heiter hovudstaden i Butan? og Dette er den beste grauten eg har ete på lenge.
Staving
Eit fonologisk ord er bygt opp av éi eller fleire stavingar, delar av talen som kan seiast på eitt slag. Til dømes er ordet ball /¹bal/ bygt opp av éi staving, medan kyrkje /²çyrçe/ er sett saman av to og ballane /²balane/ og kyrkjene /²çyrçene/ av tre, og der vokalane utgjer kjernane i stavingane.
Trekk
Segmenta kan beskrivast ved hjelp av trekk, som er dei eigenskapane som karakteriserer segmenta. Segmenta [p] og [b] skil seg frå kvarandre ved at [p] har trekket ustemd og [b] trekket stemd. Segmenta [p] og [k] skil seg frå kvarandre ved at [p] er bilabial og [k] velar. Segmenta [p] og [ɸ] skil seg frå kvarandre ved at [p] har trekket plosiv og ɸ trekket frikativ. Segmenta [p] og [pː] skil seg frå kvarandre ved at [p] er kort og [pː] trekket lang. Ulike fonologiske teoriar har ulike oppfatningar om kva for trekk som trengst i fonologien, og mange nyttar ikkje dei trekka som er nytta i dette avsnittet.
Thorstein Treholt
Thorstein Treholt var ein norsk landbrukspolitikar for Det norske Arbeidarpartiet frå Skoger i Vestfold.
Treholt sat som stortingsrepresentant, statsråd og fylkesmann. Han busette seg seinare på Brandbu på Hadeland. Treholt var far til Arne Treholt.
Olonka
Olonka (russisk Олонка) er ei elv i Karelia i Russland. Ho har gjeve namn til Olonetskij rajon, som ho renn gjennom, og byen Olonets som ligg ved elva.
Elva renn frå innsjøen Utozero til innsjøen Ladoga.
Leica
Leica blir av dei fleste assosiert med fotoapparat produsert av eit tysk firma med same namn. Firmaet som tidlegare heitte Ernst Leitz Gmbh, er nå delt i tre firma: Leica Camera AG som produserer fotografiapparat, Leica Geosystems AG som produserer utstyr for geologiske undersøkingar, og Leica Microsystems AG som produserer mikroskop. Leica Microsystems AG er eigaren av varemerket Leica og deler ut lisensar til Leica Camera AG og Leica Geosystems.
Historia om Leica
Leica produserte det fyrste praktiske 35 mm-kameraet. Den fyrste prototypen vart bygd av Oscar Barnack hos E. Leitz Optiche Werke i Wetzlar, i 1913. Barnack brukte standard 35 mm kinofilm, men utvida størrelsen av biletet til 24 x 36 mm. Barnack syntes at forholdet 2:3 mellom høgd og breidd var best. Dette gav rom for 36 bilete på kvar film.
Barnacks slagord «Små negativ — store bilete» skulle snart endre fotografiverda.
Konseptet vart vidareutvikla og i 1923 hadde Barnack overtydd sjefen sin Ernst Leitz II om å lage ein prototype-serie på 31 apparat. Kameraet vart ein umiddelbar suksess da det vart introdusert på Germany Spring Fair i Leipzig i 1925 som Leica I (for Leitz Camera). Elmar 50 mm f/3,5 objektivet (utforma med 4 element, påverka av Zeiss Tessar) vart utforma av Dr. Max Berek hos Leitz, og var ein av grunnane til suksessen til kameraet — andre var den kompakte størrelsen og pålitelegheita. Spaltelukkaren hadde eit arbeidsområde frå 1/20 til 1/500 sekund i tillegg til ein Z-posisjon for Zeit (tid).
I 1930 kom Leica I Schraubgewinde med eit utbyttbart objektivsystem basert på 39 mm skruvefatning. I tillegg til normalobjektivet på 50 mm, fanst det eit 35 mm vidvinkelobjektiv og eit 135 mm teleobjektiv.
Leica II kom i 1932 med ein innebygd målsøkjar kopla til fokuseringsmekanismen i objektivet. Denne modellen hadde ein separat målsøkjar (som viser eit nedkutta bilete) og ein avstandsmålar (som viser eit forstørra dobbelt bilete som var rett fokusert når det vart til eitt). I Leica III vart det lagt til lågare lukkerhastigheiter ned til eitt sekund, og IIIa-modellen la til 1/1000 sekund lukkartid. IIIa var den siste modellen laga før Barnack døydde, og derfor den siste som han var fullstendig ansvarleg for. Leitz heldt fram med å vidareutvikle den originale utforminga til 1957. Den siste versjonen, IIIg, inkluderte ein stor søkjar med rammeliner. Den likna på M3-søkjaren, men hadde framleis separat mål- og avstandssøkjar. Alle desse modellane hadde kombinerte funksjonar av sirkulære ratt og firkantvindauge som var estetisk gode, men framstod også som litt masete.
I 1954 lanserte Leitz M3, ein modell med bajonettfeste sett på av mange som eit utformingsmirakel for kombinasjonen av den enkle utsjånaden med funksjonell fleksibilitet. Modellen kombinerte avstandsmålar og søkjar i ein stor, lys søkjar med eit lysare dobbelbilete i midten, og introduserte eit system for parallax compensation (korrigering av avvik mellom det ein ser i søkaren og det som faktisk kjem på filmen). I tillegg så hadde det ein ny gummiert spaltelukkar, som er kjent for å vera påliteleg og er sannsynlegvis den stillaste spaltelukkaren som nokon gong er laga. Denne modellen har vorte vidareutvikla kontinuerleg. (Dei siste versjonane er M7 og MP, som begge har rammer for 28, 35, 50, 75, 90 og 135 mm objektiv som blir viste automatisk når eit nytt objektiv blir montert.) Kvaliteten og enkelheita i utforminga har ikkje vorte endra.
Leica har også produsert ein serie med speglreflekskamera som byrja med Leicaflex, deretter SL og SL2, og R serien frå R3 til R7 som vart laga i samarbeid med Minolta. R8 vart utforma og produsert av Leica. Den nyaste modellen, R9, har ein valfri digital modul. Leica-speglreflekskameraet vart vel motteke. Optikken var svært bra, men Leica var seine til å produsere ein modell med automatisk lysmåling, og laga aldri ein modell med autofokus. Dette og den høge prisen på optikken gjorde dei mindre attraktive for yrkesfotografar.
Leitz var også ansvarleg for fleire optiske oppfinningar. Dei var mellom anna fyrst til å bruke aspherical production lenses (masseproduserte asfæriske linseelement), fyrst til å bruke multicoated lenses (linseelement med fleirlags antirefleksbehandling) og fyrst til å bruke rare earth lenses (linseelement av lantanoide-glas). Frå 30-åra til 50-åra konkurrerte Leica med det tyske Contax-kameraet om å vere det mest avanserte og velbygde kameraet. Leica-objektiv utvikla eit rykte — at fotografi tekne med dei kunne skiljast frå fotografi tekne med andre objektiv. Det har vore mykje kontrovers rundt dette.
Ein del firma bygde modellar bygd på målsøkjarutforminga til Leica. Dette gjeld mellom anna Leotax, Nicca og tidlege Canon modellar i Japan, Kardon i USA, Reid i England og Fed og Zorki i Sovjetunionen.
Svært tidlege eksemplar av Leica-kamera og sjeldant tilbehøyr er svært ettertrakta av kamerasamlarar og kan bli omsette for ekstremt høge prisar. Kamera som ber merke som viser at dei vart leverte til den tyske hæren eller luftforsvaret er svært dyre. Det eksisterer mange kopiar av Leica-kamera, vanlegvis baserte på sovjetiske kamera, med Leica-namnet gravert i topplata. (Sovjetunionen overtok Leitz sitt kameraproduksjonsutstyr som krigsbytte etter andre verdskrigen.)
I 1986 bytte Leitz firmanamnet til Leica på grunn av styrken i merkenamnet. På denne tida flytta Leica fabrikken frå Wetzlar til ein by i nærleiken Solms. I 1996 vart Leica Camera skild frå Leica-gruppa og vart eit aksjeselskap. I 1988 vart Leica-gruppa splitta i 2 uavhengige einingar: Leica Microsystems og Leica Geosystems.
Leica produserer framleis ein serie av dyre optiske produkt av svært høg kvalitet, inklusive kompaktkamera, M-System målsøkjarkamera (direkte avstammingar av det første Leica kameraet), R-systemet spegelreflekskamera, digitale kamera (I samarbeid med Panasonic slik som Leica Digilux 2 / Panasonic DMC-LC1, kikkertar, og spotting scopes.
M-rammesøkjarserien
M3 vart introdusert på den tyske utstillinga Foto Kina i 1954 som det fyrste apparatet i M-serien. I ein annonse frå 1956 vart kameraet omtala som ei livslang investering i perfekt fotografering — Utsegna har vist seg å stemme sjølv meir enn femti år etter lanseringa. 1 kompaktversjonen av M5
Bongna
Bongna, også skrive Bogna, er ei typisk smålakselv som ligg i Namsos kommune i Trøndelag fylke.
Pantanal
Pantanal er det største våtmarkssystemet i verda og ligg delvis i Brasil, Paraguay og Bolivia. Det har eit areal på over 200 000 km² i regntida. Området består av grasletter og savanne som blir fylt av vatn. Den viktigaste vasskjelda til området er elva Paraguay. Namnet «Pantanal» kjem frå det portugisiske ordet pântano som tyder 'sump' eller 'våtmark'.
Samanlikna med regnskogen i Amazonas har Pantanal fått lite merksemd. Området er likevel ei viktig fersk- og grunnvasskjelde for områda rundt, og har stor biodiversitet. Denne inkluderer 650 ulike fugleslag og 250 ulike fiskeslag. Delar av Pantanal er verna, slik som nasjonalparken Pantanal Matogrossense i Brasil. Til trass for dette er området truga av utbygging og av uttørking.
Bongna
Bongna renn ut i havet ved Bangsund om lag 15 km sørvest for Namsos. Bongna er 45,5 km lang frå utløpet ved Bangsund opp til dammen ved Bangsjøen. Bangsjøen ligg 307 moh. og er 21 km² stor. Bongna er lakseførande til Langbakkfossen 18 km opp i elva.
Bjørnåa
Bjørnåa er ei elv og ein foss i Indre Fosen kommune i Trøndelag. Elva startar på Fagerheia i Leksvik, og renn ut i Trondheimsfjorden. Her endar elva i ein om lag 200 meter høg foss.
1. divisjon fotball for menn 1966
1. divisjon 1966 starta 22. april og slutta 22. oktober.
Det vart spelt 18 rundar, og det vart gjeve to poeng for siger og eitt poeng for uavgjort. vann sitt til no einaste seriemeisterskap, medan dei to nedste laga ( og ) rykte ned.
1. divisjon vart på 60-talet gjerne kalla «trikkeserien» på grunn av dominansen frå Oslo-laga, , og. Spesielt tydeleg var dette i 1966 då dei fire laga alle enda blant dei fem første på tabellen.
Trekantulikskapen
Trekantulikskapen eller triangelaksiomet er vanlege namn på ulikskapen |a+b| ≤ |a| + |b|, som gjelder for komplekse og reelle tal og for vektorar. Geometrisk uttrykker ulikskapen at summen av to sider i ein trekant ikkje kan vere mindre enn lengda av den tredje sida.
For ein vilkårleg funksjon f(a,b) av to variable vert trekantulikskapen uttrykt som f(a,c) ≤ f(a,b) + f(b,c). Ulikskapen må vere oppfylt dersom funksjonen skal definere ein metrikk eller avstandsfunksjon.
Kunasjir
Kunasjir (russisk Кунаши́р; japansk 国後島, Kunashiri, tyder 'svart øy' på ainu) og er den sørlegaste øya i Kurilane. Ho er kontrollert av Russland, men Japan har òg kravt herredøme over øya. Ho ligg mellom sunda Kunasjir, Catherine, Izmena og Sør-Kuril. Kunasjir er synleg frå den nærliggande japanske øya Hokkaidō og mellom desse ligg Nemurosundet. Øya har ei hamn ved Juzjno-Kurilsk, det administrative senteret i Juzjno-Kurilskij-distriktet og er den største busetnaden på øya. Administrativt høyrer ho til Sakahlin oblast.
Kunasjir er forma av fire vulkanar som ein gong var forskjellige øyar før dei kom i saman i lågtliggande område med innsjøar og varmekjelder. Alle vulkanane er framleis aktive, Tiatia (1819 moh.), Smirnov, Mendelejev (Ruasu Dake) og Golovnin.
Øya består av vulkanske og krystallinske bergartar. Klimaet er monsunaktig. Vegetasjonen består hovudsakleg av gran, furu og blandingslauvskog med lianar og kurilsk bambuskratt. Fjella er dekte av bjørk og sibirsk dvergfuru, urter eller bert fjell.
Hovudnæringa på øya er fiske og fiskeindustri.
Historie
I 1789 var Kunasjiri åstadane for Menasji-Kunasjir-opprøret der ainufolket gjorde opprør mot japanske handelsfolk og kolonistar.
Den russiske sjømannen Vasilij Golovnin prøvde å kartlegge og utforske øya i 1819, men vart arrestert av japanske styresmakter og sat to år i fengsel.
Avisa Hadeland
Hadeland er ei avis for regionen Hadeland. Hovudkontoret ligg i Gran kommune i Innlandet.
Den filippinsk-amerikanske krigen
Under og som følgje av den filippinsk-amerikanske krigen vart hundretusenvis av filippinske sivile drepne eller døydde av svolt og sjukdom. Det var kamphandlingar mellom USA-styrkar og filippinske opprørarar frå 1898 til 1913.
Opptakten
I desember 1898 kjøpte USA Filippinane og andre område frå Spania etter at USA slo Spania i den spansk-amerikanske krigen. USA-regjeringa laga planer for å gjera landet til USA-koloni. Men filippinarar som hadde kjempa for sjølvstende frå Spania hadde alt utropa filippinsk sjølvstende 12. juni 1898. Den 14. august same året vart 11 000 USA-soldatar sende for å okkupere landet.
Det var motsetningar mellom ulike personar og grupper blant filippinarane, og dette svekte sjølvsagt opprøret. Likevel vart ein filippinsk republikk til.
Krigen mot amerikanarane startar
Det vart snart spenningar mellom filippinarane og amerikanske soldatar. Fiendtlege handlingar starta 4. februar 1899 da ein USA-soldat skaut ein filippinar på veg over ei bru. USA-president McKinley påstod at opprørarar hadde gått til åtak på Manila, for å rettferdiggjera krigen, som elles aldri vart erklært frå USA si side. Den filippinske presidenten vart erklært ein «lovlaus banditt» av amerikanarane.
Ein stor USA-styrke på 126 000 soldatar vart send for å okkupere Filippinane. Krigen mellom okkupasjonsstyrkane og filippinarane varte enno i over ti år. Sjølv om amerikanarane greidde å vinne slaget om Manila ved utgangen av 1899, heldt dei filippinske frigjeringsstyrkane fram kampen lenger nord. Etter at dei regulære slaga var tapte, gjekk dei over til gerilja. Eit hovudproblem for dei filippinske patriotane var mangel på våpen, men likevel vann frigjeringsstyrkane fleire sigrar i geriljakrigen.
Terror
Amerikanarane svara med brutalitet. Dei drap fangar, brende ned heile landsbyar, og oppretta konsentrasjonsleirar for sivile, der tusenvis døydde. Sivile vart meir ramma enn faktiske geriljasoldatar på grunn av den amerikanske antiopprørstaktikken. Til slutt fekk amerikanarane med svik fanga presidenten, og tvinga han til å oppmode om kapitulasjon.
Men somme heldt fram kampen likevel, trass i stadig meir terroristiske amerikanske verkemiddel for å slå dei ned. Dei tvinga filippinarane inn i kontrollerte landsbyar som var som fangeleirar, gjennomførte systematisk nedbrenning av område med geriljaaktivitet, bruka grov tortur mot fangar (blant anna «vass-kuren») og avretta mange sivile som reine hemnaksjonar etter gerilja-åtak mot amerikanske soldatar.
Den eine etter den andre av dei filippinske generalane vart tvinga til å overgje seg.
USA erklærte at opprøret var over i 1902, men filippinske patriotar meiner at krigen heldt fram i meir enn ti år til, da fleire grupper av geriljasoldatar var i aktivitet enno.
I USA gjekk mellom andre Mark Twain sterkt imot krigen, som han meinte sveik amerikanske demokratiske ideal ved ikkje å la filippinarane velje sin eigen lagnad.
Tap
4324 amerikanske soldatar døydde under krigen. Av filippinske kollaboratørar døydde om lag 2000. Filippinske militære dødsfall (frigjeringsstyrkane) var mellom 16 000 og 20 000. Mellom 250 000 og ein million sivile filippinarar døydde – vart drepne, døydde av svolt og sjukdom som følgje av okkupasjonen og krigen.
Sidan
I 1916 gav USA Filippinane indre sjølvstyre, og i 1946 fekk landet formelt sjølvstende.
Kjelde
Den engelskspråklege wikipediaen
Mark Knopfler
Mark Freuder Knopfler er ein verdskjend britisk låtskrivar, gitarist og vokalist, som i 1999 vart tildelt Order of the British Empire (OBE) for sin innsats med musikk. Han var gitarist, vokalist, komponist og frontfigur i den britiske rockegruppa Dire Straits, som han starta i lag med broren David Knopfler i 1977.
I tillegg til arbeidet sitt med Dire Straits og som soloartist, har Knopfler spelt med mange kjende musikarar, som Chet Atkins, Chris Botti, The Chieftains, Eric Clapton, Bob Dylan, Bryan Ferry, Emmylou Harris, Jools Holland, Sonny Landreth, Van Morrison, Steely Dan, Sting og James Taylor, stundom som studiomusikar. Han har produsert album for Tina Turner, Bob Dylan og Randy Newman.
Knopfler nyttar ein fingerstil når han spelar gitar og vart av magasinet Rolling Stone rangert på 27. plass på ei liste over dei 100 beste gitaristane gjennom tidene. Knopfler og Dire Straits har selt i overkant av 120 millionar album. Knopfler har vunne Grammy-prisen fire gonger, i tillegg til Edison Award, Steiger Award og Ivor Novello-prisen, og har tre æres doktorgrader i musikk frå universitet i Storbritannia.
Bakgrunn
Mark Knopfler vart fødd i Glasgow i Skottland. Faren var ein jødisk arkitekt med kommunistiske sympatiar, noko som førte til at han måtte rømme heimlandet Ungarn. Han kom til Storbritannia, der han gifta seg med ei engelsk kvinne og busette seg i Glasgow. Òg broren David (f. 1952), som òg er musikar, vart fødd i Glasgow. Då Mark var omkring sju år gamal flytta derimot familien til Newcastle upon Tyne. Som mange andre ungdomar på 1960-talet vart òg Mark fasinert av dåtida sine popmusikarar. Han lytta til store gitaristar som Chet Atkins, Scotty Moore, Jimi Hendrix, Django Reinhardt og James Burton, og han var med på å danne fleire lokale skuleband.
På skulen var Mark Knopfler flink i engelsk. Han studerte òg journalistikk ved Harlow Technical College i 1967, før han byrja som juniorjournalist for Yorkshire Evening Post. Etter to år i denne jobben avgjorde han derimot å fortsette å studere engelsk ved universitetet i Leeds. Samtidig med studiane tok han seg ein bijobb som førelesar ved Loughton College. Under denne tida møtte han Steve Phillips, ein lokal bluessongar og gitarist han sjølv meiner var viktig for hans musikkkarriere. Saman danna dei duoen The Duolian String Pickers. Mark gjorde si første plateinnspeling medan han framleis budde i Leeds; ein ikkje-utgjeve demo av originalen «Summer's Coming My Way». Steve Phillips spelte på 12-strengar. Sidan flytta Mark til London, der han i 1973 var medlem av den High Wycombe (omkring 4,5 mil vest-nordvest av London) baserte bluesgruppa Brewer's Droop i ei tid. Han hevdar sjølv at det var under denne tida at han fann/oppdaga si «stemme» på gitaren. På midten av 1970-talet flytta òg broren David til London. Saman med vener fra Loughton College danna dei etter kvart gruppa Café Racers.
Om artisten
Mark Knopfler vart kjend som låtskrivar, vokalist og gitarist i den suksessfulle rockegruppa Dire Straits. Karrieren byrja derimot med gruppa Café Racers i 1977. Etter eit par utskiftingar i mannskapet bytta gruppa namn til Dire Straits, som kom med sitt første album i 1978. Etter oppløysinga av Dire Straits i 1995 gjorde Mark Knopfler solokarriere, og han har sidan gjeve ut fleire album.
Mark Knopfler er òg kjend som ein aktør i countrygruppa The Notting Hillbillies, som i 1990 gav ut albumet «Missing... Presumed Having a Good Time». Det vart med det eine albumet, sjølv om denne gruppa ved fleire veldedige konsertar har kome saman igjen. Knopfler er dessutan kjend for sitt samarbeid med den kjende amerikanske gitaristen Chet Atkins (1924-2001), som han i 1990 gav ut albumet «Neck and Neck» saman med. Han har i tillegg samarbeida nært med store artistar som Bob Dylan, Bryan Ferry, Eric Clapton, Jools Holland og Steely Dan. Han har òg produsert album for Tina Turner, Randy Newman, Bob Dylan og Emmylou Harris. Sistnemnde gav han òg ut albumet «All the Roadrunning» saman med i 2006.
Morgongiori
Morgongiori (sardisk Mragaxòri) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 720 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 45.2 km² og ligg i ei høgd på 351 meter over havet.
Namsen
Namsen (sørsamisk Nååmesje) er ei elv i Trøndelag fylke, om lag 200 km lang og med drygt 6000 kvadratkilometer nedbørsfelt. Ho startar i Store Namsvatnet, Røyrvik kommune, og munnar ut ved byen Namsos. Viktige elvar som renn ut i Namsen er Bjøra og Sandøla.
Undervegs gjennom Namdalen er elva regulert med fleire dammar, mellom anna ved utløpet av Namsvatnet og i kommunen Grong (Åsmulfoss, Aunfoss, Øvre og Nedre Fiskumfoss).
Av fiskeslag finn ein aure og laks, samt laksearten namsblank. Det er observert ørekyte i Namsvatn og ein fryktar konskvensene for laks- og aurefisket når denne spreier seg nedover vassdraget. Elva vert rekna som ein av dei beste lakseelvane i Noreg og årleg kjem mange fiskarar frå heile Europa for å fiske. Særleg kjem folk frå Sverige, Danmark og Tyskland for å delta i det årlege fisket som vert rekna for å gje mellom 20 og 35 tonn. I løpet av sesongen vert Grong laksefestival arrangert. I Harran, ved Fiskumfoss, finn ein Norsk Lakseakvarium.
I 1959 gjekk to store leirras i det nedre løpet av elva, i kommunen Overhalla; ein million m³ ved Vibstad, den 22. februar, og 3 million m³ ved Furre, den 14. april.
Isproppar og flaumar den 31. januar 2006 gav den største flaumen sidan NVE starta flaummåling i området for 90 år sidan. I løpet av tre døgn fall det 150-300 mm nedbør som regn over området og snøsmeltinga medverka med 10-50 mm.
Pave Julius III
Julius III var pave frå 7. februar 1550 til han døydde i 1555. Han er rekna som den siste av renessansepavane.
Lov
Pave Julius III blei fødd som Giovanni Maria Ciocchi del Monte, sonen av ein framståande jurist i Roma. Han utdanna seg i klassisk romersk litteratur hjå humanisten Raffaele Lippo Brandolini. Seinare studerte han rettsvitskap ved universiteta i Perugia og Siena. I 1513 blei han gjort til erkebiskop av Siponto etter onkelen sin, og frå 1520 også biskop av Pavia. Under plyndringa av Roma våren 1527 blei han gjeven av pave Klemens VII som gissel til keisar Karl V sine soldatar, men blei redda av kardinal Pompeo Colonna blei ikkje drepen.
Ciocchi del Monte var paveleg legat i Nord-Italia først på 1530-talet, og blei utnemnd til kardinal av San Vitale i 1536 av [ave Paul III. I oktober 1543 blei han kardinalbiskop av Palestrina. 13. desember[1545 åpnet han Trient-konsilet saman med kardinalane Marcello Cervini og Reginald Pole.
Det tok ti veker før kardinalane samla seg om ein ny pave etter Paul III, men Ciocchi del Monte blei vald til slutt då franske kardinalar og dei som støtta Farnese-slekta kom til semje. Dei keisartru, og Karl V, tapte valet. Julius III prøvde å mekla mellom Karl V og den franske kong Henrik II, utan å lukkast. Som mesén hadde han større suksess då han tilsette Giovanni Pierluigi da Palestrina som kormeister Capella Giulia i Peterskyrkja.
I ettertid er Julius III blitt best kjend for kunstinteressa si, og for ein til tider skandaleomspunnen livsførsel. Den største skandalen var knytt til den adopterte nevøen hans, Innocenzo Ciocchi Del Monte, som han utnemnde til kardinal som syttenåring utan at han hadde evnene til det. I tillegg var det knytt mange negative rykte til guten, som at han var fødd utanfor ekteskap og at han skulle ha vore den homofile elskaren til paven. Innocenzo-affæren blei teke opp i polemikkar mot paven dei neste hundre åra, og var svært skadeleg for omdømet til kyrkja.
Musikkfestival
Musikkfestivalar er ofte konsentrert om eitt tema eller éin musikksjanger.
28. november
28. november er den 332. dagen i den gregorianske kalenderen (333. under skotår). Det er 33 dagar att av året.
Onda i Russland
Onda (russisk О́нда) er ei elv i Karelia i Russland som munnar ut i Kvitsjø-Austersjø-kanalen. Elva er 197 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Ho renn frå Uglozera frå austsida av Dei vestkarelske åsane og renn gjennom Ondozero og fleire andre innsjøar. Onda renn raskt og har mange stryk, som gjer ho til ei populær elv for vassport.
Folda i Nordland
Folda er ein fjord i Bodø og Steigen kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 18 km austover til Prestmåsøya. Fjorden deler seg her i tre, Nordfolda, Sørfolda og Sagfjorden. Både Nordfolda og Sørfolda har igjen fleire fjordarmar og inn til botn av Leirfjorden er lengda av fjordsystemet om lag 59 km.
Evangeliet etter Lukas
Evangeliet etter Lukas er eit av dei synoptiske evangelia og er i den kanoniske rekkefølgja den tredje boka i Det nye testamentet. Boka inneheld mellom anna Juleevangeliet.
Folda i Nordland
Folda har innløp mellom Slovær i sør og Kvaløyan i nord. Ved Laukvika i nord går Nordfolda nordaustover. Hjartøya ligg midt i innløpet til Nordfolda og på austsida av denne fjorden ligg Mulfjorden. Sagfjorden held fram vidare austover på andre sida av Prestmåsøya, medan Sørfolda går søraustover frå sørsida av Prestmåsøya.
Nupedia
Nupedia var eit nettbasert oppslagsverk med artiklar lisensiert som offentleg eigedom. Nupedia var tilgjengeleg frå mars 2000 til september 2003. Nupedia er mest kjent fordi det var ein forløpar til Wikipedia.
Nupedia vart skrive av nokre få ekspertar og var dermed ikkje ein wiki. Artiklane som vart publisert måtte først gjennom ein omfattande kvalitetskontroll. Berre 25 artiklar vart godkjende i heile Nupedias levetid.
Folda i Nordland
Fv571 går på sørsida av fjorden.
Michael Grundt Spang
Michael Grundt Spang var ein norsk forfattar og journalist. Spang arbeida for Dagbladet og Verdens Gang. Han var særleg kjend som kriminaljournalist, kriminalforfattar og samfunnsdebattant. I dei mange bøkene og artiklane sine uttrykte han ei gjennomgåande konservativ og systemtru haldning til norsk rettspleie og kriminalomsorg. Boka Torgersen-saken var eit tilsvar til Jens Bjørneboe si bok Tilfellet Torgersen, der Bjørneboe argumenterte for at den drapsdømte Fredrik Fasting Torgersen hadde vorte utsett for justismord.
Spang sin roman Operasjon V for vanvidd vart filmatisert i 1970. Saman med Kjell Syversen vann han i 1981 Nordvisjonens tevling om beste manuskript for TV-krim. Dramaet vart filmatisert i 1984 av NRK som SK 917 har nettopp landet. I 1985 vart romanen Spionen dramatisert som høyrespelserie av NRK Radio.
Evangeliet etter Lukas
Både språklege og teologiske fellestrekk viser at Lukas-evangeliet (Luk) og Apostegjerningane Apg har same forfattar. Evangelisten Lukas vert symbolsk framstilt som ein okse med eller utan venger.
Datering
Som for dei tre andre evangelia er dateringa av Lukas-evangeliet usikker. Ho er avhengig av dateringa av Markus-evangeliet, som Lukas kan ha brukt som kjelde, og av Apostelgjerningane, som er skrivne etter evangelieteksten som eit framhald til denne. I vanleg historisk-kritisk bibelforsking vert Markus-evangeliet datert til ca. år 70 e.Kr., og Apostelgjerningane til eit år mellom 80 og 100 e.Kr.. Evangeliet etter Lukas må då ha vore skrive i tidsrommet 75-100 e.Kr. Etter ein meir konservativ tradisjon vert evangeliet datert til åra 40-60 e.Kr.
Opphav
Som for dei andre evangelieskrifta er også opphavsmannen til Lukas-evangeliet ukjend. Det er ikkje heilt korrekt å kalle han «forfattar». Skrivande redaktør er ei rettare skildring av rolla hans, slik han sjølv skriv i innleiingsversa: «Mange har freista å skriva opp det som hende hjå oss, slik vi har fått det oppgjeve av dei som frå fyrste stund var augnevitne - - - eg har sett meg føre at eg vil skrive det opp for deg i samanheng.»
Opphavsmannen hevder altså ikkje sjølv å vere augnevitne, men å vere ein formidlar av eksisterande overleveringar. I følgje tradisjonen er opphavsmannen lækjaren Lukas, som mellom anna er nemnd i Kol 4.14. Tradisjonen vert styrkt av det lærde språket i evangeliet, og at dedikasjonen i innleiingsversa har fellestrekk med medisinske læreboker frå oldtida. Men desse trekka har evangeliet òg til felles med historiebøker frå oldtida, og mange vil karakterisere forfattaren som ein historikar - ein som gjer greie for hendingane slik dei har skjedd.