cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
VM i fotball 2010
VM i fotball 2010 var den 19. verdsmeisterskapen i fotball. Han vart arrangert i Sør-Afrika frå 11. juni til 11. juli 2010. Det var første gongen fotball-VM vart arrangert på det afrikanske kontinentet. Spania vart verdsmeister for første gong, etter å ha slått Nederland 1-0 i finalen etter ekstraomgangar. Tyskland slo Uruguay i bronsefinalen. Sør-Afrika vart det første vertslandet nokon gong som ikkje gjekk vidare frå gruppespelet. Toppskårarane i turneringa vart Thomas Müller frå Tyskland, Wesley Sneijder frå Nederland, David Villa frå Spania og Diego Forlán frå Uruguay, som skåra fem mål kvar, men Thomas Müller vann den offisielle toppskårartittelen fordi han hadde flest målgivande pasningar. FIFA kåra Diego Forlán til beste spelar i turneringa, og Iker Casillas frå Spania til beste målvakt.
FIFA bestemte at opningskampen og finalen skulle spelast på Soccer City i Johannesburg. Meisterskapen vart sparka i gang her 11. juni då Sør-Afrika møtte Mexico i gruppe A.
Søkjarar
Det var på førehand klart at det var Afrika som skulle arrangera VM i 2010. Dei fem landa som søkte om å få arrangera meisterskapen, var:
14. mai 2004 trekte Tunisia søknaden, då det vart klart at dei ikkje ville få løyve til å dela arrangementet med Libya.
15. mai 2004 avgjorde FIFA sin eksekutivkomité i Zürich med 14 stemmer mot 10 at meisterskapen skulle arrangerast i Sør-Afrika framfor Marokko. Egypt fekk ingen stemmer. Libya vart utelate frå avgjerda etter at dei hadde forklart at dei ønskte å arrangera meisterskapen saman med andre, og ikkje på eiga hand.
Plassar
Totalt var 32 land med, slik det hadde vore sidan VM i 1998. Sidan vertslandet er automatisk kvalifisert, fekk Afrika med eitt lag meir enn vanleg i denne turneringa.
UEFA (Europa)
9 grupper med 6 eller 5 lag. Dei 9 gruppevinnarane og halvparten av de 8 beste gruppetoarane gjekk til VM.
CAF (Afrika)
12 grupper med 4 lag spelte først. Deretter vart dei beste laga igjen delt opp i grupper. Sør-Afrika var automatisk kvalifisert som arrangørland.
AFC (Asia)
Cup-spel for å eliminera lag, deretter trekning i 5 grupper.
OFC (Oseania)
Det beste laget spelte play-off-kamp mot det 5. beste frå Asia.
CONMEBOL (Sør-Amerika)
Éi gruppe med alle lag. Dei 4 beste gjekk direkte vil VM, nummer 5 spelte play-off mot play-off-laget frå Nord-Amerika, Sentral-Amerika og Karibia.
Steinar Tjomsland
Steinar Tjomsland i Kristiansand er ein norsk jurist og tidlegare dommar i Høgsterett. Han tiltredde som høgsterettsdommar 1. april 1991 og sat fram til 2016.
Steinar Tjomsland tok examen artium på Kristiansand Katedralskole i 1967. Han er cand. jur. frå Universitetet i Oslo frå 1974. Han arbeidde som konsulent, seinare byråsjef i Justisdepartementets lovavdeling frå 1975 til 1981. Han var dommarfullmektig i Lillestrøm frå 1977 til 1979. Han var advokat ved Regjeringsadvokatembetet frå 1981 til 1989, der han fekk møterett for Høgsterett i 1986. Han var deretter assisterande direktør i Norges Bank fram til han blei utnemnd som høgsterettsdommar.
Lisa
Namnet er mellom anna kjend frå bildet Mona Lisa måla av Leonardo da Vinci.
VM i fotball 2010
Dommarar
Desse var dommarar under verdsmeisterskapen:
Trekning av grupper og seeding
Seedinga for VM vart offentleggjort av FIFA 2. desember 2009. Ho var basert på FIFA-rankinga per oktober 2009. Dermed vart det òg avgjerande korleis laga hadde gjort det etter fotball-VM i 2006. Frankrike, som hadde to haltande kvalifiseringar og eit svakt EM sidan førre VM, vart derfor ikkje seeda, trass i sølvet i 2006.
Ingen av dei tre søramerikanske laga kunne koma i gruppe med Brasil og Argentina. Det vart løyst ved at dei to første afrikanske laga som vart trekte ut, vart plassert i gruppene der Brasil og Argentina på det tidspunktet allereie var plasserte. Sør-Afrika kunne på si side ikkje møta afrikanske lag.
Trekninga av gruppene i VM skjedde 4. desember 2009.
Lise
Lise er eit kvinnenamn og eit kortnamn. Det har namnedag den 2. september.
Vademecum
Vademecum, frå latin vade mecum «gå med meg», har fleire tydingar
Nes fjellkyrkje i Hallingdal
Nes fjellkyrkje er ei kyrkje frå 1994 i Nesbyen kommune i Viken fylke. Kyrkja ligg like attmed Ranten hotell.
Det er ikkje kyrkjegard ved kyrkja.
Lise
Avleiing og variantar
Namnet blei opphavleg danna som ei nedertysk kortform av Elisabet, eller som ei kortform av Elise eller Luise. Elise, Lisa, Liss og Lizzy er nærskylde namn. Det er vanleg å bruka Lise som del av andre namn, som i samansetjingane Liselotte, Annelise og Inger-Lise.
Bruk
Namnet var mykje brukt i Noreg frå rundt 1940 til rundt 1980.
Kjelder
Lise
Isle of Beauty, Isle of Splendour
«Isle of Beauty, Isle of Splendour» er nasjonalsongen til Dominica. Han vart teken i bruk då Dominica vart sjølvstendig i 1967. Teksten er skrive av Wilfred Oscar Morgan Pond og melodien av Lemuel McPherson Christian.
Etna
Etna (òg kalla Mongibeddu på siciliansk og Mongibello på italiensk) er ein aktiv vulkan på austkysten av Sicilia, nær Messina og Catania i Italia. Det er den største aktive vulkanen i Europa med ei høgd på 3 357 meter over havet. Det er òg det høgaste fjellet i Italia sør for Alpane. Etna dekkjer eit areal på 1 190 km² og har ein omkrins på 140 km ved foten. Han er dermed den klart største av dei tre aktive vulkanane i Italia, og er nesten tre gonger så høg som den nest største, Vesuv.
Etna er ein av dei mest aktive vulkanane i verda og er nesten konstant i utbrot. Sjølv om utbrota stundom kan vere svært øydeleggjande vert han ikkje rekna som særleg farleg og tusenvis av menneske bur i fjellsida og i omlandet. Det rike vulkanske jordsmonnet gjev opphav til omfattande jordbruk med vingardar og frukthagar spreidd over dei nedre fjellsidene og den breie Cataniasletta i sør. På grunn av den hyppige aktiviteten og busetnadane rundt fjellet vert Etna rekna som ein av seksten dekadevulkanar av Dei sameinte nasjonane.
Namn og segn
Etna vart i romartida kalla Aetna, eit namn som anten kom frå det greske ordet aitho («å brenne kraftig») eller det fønikiske ordet attano. Fleire mytologiske figurar vart tilbedd på fjellet med det ståande tilnamnet Aetnaeus. Arabarane kalla fjellet Gibel Utlamat («Eldfjellet»), som seinare vart forvrengt til Mons Gibel (som bokstavleg tyder «Fjellfjellet»). Dette ser ut til å ha utvikla seg vidare til det noverande lokale namnet på Etna, som er Mongibello/Mongibeddu og påverka av det italienske ordet bello, som tyder «vakker» (beddu på siciliansk).
Geologisk historie
Den vulkanske aktiviteten til Etna byrja for om lag ein halv million år sidan med utbrot under sjøen utanfor kysten av Sicilia. For 300 000 år sidan oppstod det vulkansk aktivitet sørvest for det som i dag er toppen, før aktiviteten flytta seg mot det noverande senteret for om lag 170 000 år sidan. Utbrota på denne tida danna ein stratovulkan med både eksplosive og utstraumande utbrot. Veksten av fjellet vart stundom avbrote av store utbrot som førte til at toppen kollapsa i ein kaldera.
Frå om lag 35 000 til 15 000 år sidan hadde Etna kraftige, eksplosive utbrot, som førte til store pyroklastiske straumar som etterlet seg mykje ignimbritt. Oske frå desse utbrota er funne så langt borte som i Roma, 800 km mot nord.
For tusenvis av år sidan kollapsa store delar av austsida av fjellet, noko som førte til eit enormt jordras liknande det ein såg etter Mount St. Helens-utbrotet i 1980. Jordraset førte til eit stort søkk i sida på vulkanen, kalla 'Valle del Bove' («Oksedalen»). Forsking har vist at dette kan ha skjedd rundt år 6000 f.Kr. og skapt ein enorm tsunami som sette sine spor aust i Middelhavet. Det kan ha vore årsaka til at busetnadar som Atlit Yam (Israel), som i dag er over havnivå, brått vart fråflytta på denne tida. Dei bratte veggane i dalen har kollapsa ved fleire høve i tida etter. Lagdelinga av veggane i dalen har derimot gjeve viktig og lett tilgjengeleg informasjon om den geologiske historia til Etna. Siste gong toppen av Etna kollapsa var truleg rundt 2000 år sidan, som danna det som vert kalla Piano Caldera. Denne kalderaen har vorte nesten heilt fylt opp av fleire lavautbrot, men er framleis synleg som eit brot i fjellsida nær foten av den noverande kjegla på toppen.
1669-utbrotet
Dei siste 2000 åra har Etna stort sett hatt utstrøymande utbrot med eit og anna eksplosivt utbrot frå toppen. Det mest øydeleggjande utbrotet i denne perioden skjedde i mars 1699 då om lag 830 millionar kubikkmeter med lava vart kasta ut. To månadar før utbrotet oppstod det eit kraftig jordskjelv med senter på sørsida av fjellet, som etter kvart førte til at dei fleste innbyggjarane der flytta bort. 11. mars opna det seg ei 9 km lang sprekk på sørsida av fjellet, som strekte seg frå ei høgd på 2 800 meter ned til 1 200 meter. Aktiviteten spreidde seg nedover fjellsida og den største ventilen opna seg til slutt nær byen Nicolosi. Sinderkjegla som bygde seg opp her vart kalla Monti Rossi («Raudefjellet») og er framleis godt synleg i dag.
Nicolosi vart raskt øydelagd av lavastraumar og to nærliggande landsbyar vart òg øydelagd den første dagen av utbrotet. Utbrotet var svært omfangsrikt og fire ytterlegare landsbyar vart øydelagd dei neste tre dagane då lavaen rann sørover. Seint i mars var to større byar øydelagd og lavaen nådde utkanten av Catania tidleg i april.
Først dynga lavaen seg saman opp mot bymuren, som var sterk nok til å motstå trykket frå straumen. Sjølv om byen var mellombels verna, rann lava ned i hamna og fylte ho att. 30. april rann til slutt lavaen over bymuren, som så gav etter. Innbyggjarane bygde murar over dei store vegane for å stoppe lavastraumen, noko som var ganske effektivt, men ikkje noko til å hindre vestsida av byen å verte øydelagd.
Under utbrotet prøvde innbyggjarane å leie straumen i ein annan retning mykje lenger oppe. I følgje ei soge som kanskje ikkje er sann skal dei ha vorte møtt av væpna innbyggjarar av andre byar som var truga av straumen om han skifta retning. Uansett om soga er sann eller ikkje vart det vedtatt ei lov som forbaud kunstig avleiing av lavastraumar. Denne lova vart først oppheva i 1983.
Nyare utbrot
Ein annan svært stor lavastruam frå eit utbrot i 1928 førte til den første og einaste øydelegginga av ein by sidan utbrotet i 1669. Denne gongen vart Mascali fjerna frå jorda på berre to dagar og alle bygningane vart øydelagd. Hendinga vart nytta av Mussolini sitt fascistregime som propaganda, der evakuering, hjelp og nybygging vart presentert som ein modell for fascistisk planlegging. Mascali vart bygd opp att på ein ny stad og kyrkjene inneheld det italienske fascistsymbolet av ein fakkel plassert over statuen av Jesus.
Andre store utbrot skjedde i 1949, 1971, 1981, 1983, 1991-1993 og 2001. Utbrotet i 1971 gravla Etnaobservatoriet (bygd seint på 1800-talet), øydela den første kabelvogna og truga fleire mindre landsbyar på austsida. I mars 1981 klarte byen Randazzo på nordvestsida så vidt å sleppe unna ein uvanleg rask lavastraum. I 1992 vart Zafferana trua av ein lavastraum. Eit forsøk på å leie bort straumen av amerikanske styresmakter fungerte ikkje og byen mista fleire heimar og bygningar.
I 2002-2003 førte ei rekkje av dei største utbrota på fleire år til store oskeskyer som ein kunne sjå frå rommet og så langt borte som i Libya, 600 km mot sør. Seismisk aktivitet rundt utbrotet førte til at austsida av fjellet heva seg to meter og mange bygningar her vart øydelagd. Utbrotet øydela òg turiststasjonen Piano Provenzana på nordaustsida av vulkanen og delar av turistasjonen Rifugio Sapienza på sørsida. Bilete frå utbrotet vart tatt opp av Lucasfilm og nytta som ein del av landskapet på planeten Mustafar i filmen Star Wars Episode III: Revenge of the Sith frå 2005. Etter ein heller roleg periode rann det lava ned søraustsida av vulkanen i september 2004 og mars 2005, medan ein hadde meir intense utbrot frå søraustkrateret i juli-desember 2006. Det nyaste utbrotet oppstod i midten av august 2007 med oske og stromboliske eksplosjonar frå ein ventil på austsida av søraustkrateret.
4. september 2007 hadde Etna eit kraftig utbrot rundt kl. 08 lokal tid og lava vart kasta 400 meter opp i lufta. I lag med kraftig vind vart oske og røyk spreidd til byane nedanfor.
Moderat bokmål
Moderat bokmål er ei vanleg nemning på det bokmålet som ikkje vert kalla radikalt og som står nær riksmål og den danske språktradisjonen i Noreg. Moderat bokmål nyttar riksmålsformer der desse er tillatne i bokmål og er i stor grad overlappande med riksmål (særleg etter reformene i bokmål i 1981 og 2005), med berre små detaljar i grammatikk og rettskriving som skil dei frå kvarandre (som mellom britisk engelsk og amerikansk engelsk). Den andre tradisjonen innan bokmål, radikalt bokmål (og det planlagde språket samnorsk), står nær nynorsk og den dialektbaserte språktradisjonen i Noreg.
Ketil Lund
Ketil Lund i Oslo er ein norsk jurist og tidlegare dommar i Høgsterett. Lund tiltredde stillinga som høgsterettsdommar 10. september 1990 og fråtredde stillinga 1. november 2009 då han gjekk av for aldersgrensa.
Ketil Lund var formann for Stortingets granskningskommisjon for de hemmelige tjenester frå 1994 til 1996, den la fram den såkalla Lund-rapporten.
Bakgrunnsstoff
Lund-rapporten hos Stortinget.no, vitja 14. juni 2010
Juha Mieto
Juha Iisakki Mieto er ein finsk politikar og tidlegare langrennsløpar frå Kurikka. Langrennaren Mieto vann verdscupen i 1976 og 1980, OL-gull i stafett i 1976, samt eitt OL-sølv og to VM-sølv, og to bronsemedaljar i både OL og VM i tidsrommet 1974-84. Perioden 2007-11 representerte han partiet Centern i den finske riksdagen.
Langrenn
Mieto slo seg inn i verdstoppen i langrenn då han vart nummer fire på 15 km under dei olympiske vinterleikane 1972 i Sapporo, fattige seks hundredels sekund bakom bronsevinnaren Ivar Formo. Seinare i OL-sesongen vann han 30-kilometeren i Svenska skidspelen i Lycksele.
I 1973 innleia han i Holmenkollen ei sjeldan triumfrekke då han vann 15 km, i tillegg tok han ein suveren siger på 50 km i same renna, to-og-eit-halvt minutt føre Oddvar Brå. Mieto vann 15 km i Holmenkollen også dei to neste sesongane, medan han i 1976 måtte sjå seg slått av ein mann på både 15 km og 50 km; landsmannen Arto Koivisto i den kortaste løypa og Sven-Åke Lundbäck frå Sverige i den lengste. Men både i 1977 og 1978 vann Mieto klare sigrar på 15 km i Holmenkollen. Allereie i 1974 vart Mieto tildelt Holmenkollmedaljen.
I tillegg til sigeren i Holmenkollen vann Mieto i 1977 også 30 km i Falun og enda på andreplass på 15 km i Lahti, der einast Vasilij Rotsjev frå Sovjetunionen gjekk fortare. Året etter tok Mieto bronsemedaljen på 15 km då VM på ski 1978 fann stad i Lahti. Saman med landsmenn vann han sølv i 4 x 10 km stafett, før han han på den avsluttande distansen, femmila, smurde seg bort og gjekk rett i garderoben etter målgang, med skia på beina.
Som i førre OL-sesong, vann Mieto verdscupen i 1980. Under dei olympiske vinterleikane 1980 i Lake Placid tok han tre medaljar. Han fekk sølv på både 15 km og 50 km, samt bronse på stafetten. På 15-kilometeren vart Mieto slått med eitt einaste hundredels sekund på 15 km av Thomas Wassberg. Wassberg ville smelte saman kvar sin halvdel av gull- og sølvmedaljen, noko Mieto avviste. Etter det vart hundredela fjerna som minste måleeining i vanleg langrenn.
Mieto vann ein ny stafett-bronse då Oslo arrangerte ski-VM 1982. Han vart elles nummer fem på tremila og seks på 15 km. To år seinare vann Finland, med Mieto på laget, si tredje rake bronsemedalje i 4 x 10 km stafett då Vinter-OL 1984 vart avvikla i Sarajevo. På 15 km vart han for tredje gong i OL eller VM nummer fire.
Politikk
I mars 2007 stilte Mieto som kandidat til riksdagsvalet for partiet Centern. Han vart vald inn i den finske riksdagen med 13 756 røyster, sjuande flest personrøyster. Derimot rauk han ut av riksdagen i 2011, då Centern gjorde eit historisk dårleg val.
Radikalt bokmål
Radikalt bokmål er ei nemning på den eine tradisjonen innan bokmålet, som står nær nynorsk og den dialektbaserte språktradisjonen i Noreg. Motsetninga til radikalt bokmål vert omtala som moderat bokmål, og står nær den danske språktradisjonen i Noreg. Radikale former vart innførte som valfrie former i 1917-rettskrivinga og mange radikale former vart obligatoriske i 1938. Radikalt bokmål møtte sterk og organisert motstand, særleg på 1950-talet, og har sidan slutten av 1950-talet vore på vikande front. Særleg reformene i bokmål i 1981 og 2005 fjerna mange radikale former og opna for fleire riksmålsformer.
James Horner
James Horner var ein Oscarvinnande amerikansk filmkomponist. Han har sett tonar til blant anna følgjande filmar:
Varntresk kyrkje
Varntresk kyrkje, tidlegare Varntresk kapell, er ei langkyrkje frå 1986 i Hattfjelldal sokn i Indre Helgeland prosti.
Byggverket er i tømmer og har om lag 70 sitteplassar.
Varntresk fekk eigen gravplass i 1895.Etter den tid vart det halde gudsteneste i bygda kvar sommar. Då bygda fekk eigen skule i 1924, vart det også bygd eit kor til kyrkjekapell. Kapellet vart vigsla i 1930, og vart brukt til den noverande kyrkja stod ferdig. Den nye kyrkja er i det vesentlege bygd på dugnad av bygdefolket, mens kommunen dekte utgifter.
I kyrkja står det eit digitalt orgel. Altertavla og døypefonten er henta frå det gamle kapellet.
Brekko sportskapell
Brekko sportskapell er eit kapell frå 1997 i Gjesdal kommune i Rogaland fylke.
Ruter linje 67
Ruter linje 67 er ein bussrute som vert kjørt av Norgesbuss AS for Ruter AS. Ruta går mellom Lørenskog sentrum og Økern T-banestasjon via Stovner i Lørenskog og Oslo kommuner. Norgesbuss sin kontrakt med Ruter går ut i 2020, og Norgesbuss har ein opsjonsrett på tre år på linja.
Berlinmuren
Berlinmuren (ty. Berliner Mauer, i DDR-propagandaen kalla Antifaschistische Schutzwall, «antifascistisk skyddsmur») var ei 155 km lang fysisk sperre av betong, piggtråd og elektriske gjerder sett opp av styremaktene i DDR frå 13. august 1961 som skilde Vest-Berlin frå resten av DDR. Føremålet med muren var offisielt å verne DDR sine innbyggjarar mot fascisme (austblokklanda meinte at dei kapitalistiske NATO-landa, særleg (vest-)Tyskland, var fascistiske). Den verkelege årsaka for bygginga av muren var å hindre befolkninga i å flykte til det demokratiske vesten.
Berlinmuren vart det fremste symbolet på delinga av Europa i éin demokratisk og éin kommunistisk del under den kalde krigen.
Bobrynets
Bobrynets (ukrainsk Бо́бринець) er ein by i Kirovohrad oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 11 000 innbyggjarar (2011).
Berlinmuren
Etter at kommunistregimet i DDR fall, sette innbyggarane spontant i gang med å rive muren den 9. november 1989, og det er i dag få spor att etter muren. Ein kan sjå markeringar på bakken kvar muren låg, ein kan dermed sjå kvar den gamle grensa i Berlin gjekk.
I løpet av den kalde krigen vart mange hundre menneske som freista å flykte til fridomen drepne ved muren. Mange DDR-leiarar og medlauparar vart dømde til lange fengselsstraffer for dette etter den tyske gjenforeininga.
Friedrich von Hayek
Friedrich August von Hayek  var ein austerriksk sosialøkonom. Han var ved sida av Ludwig von Mises den viktigaste representanten for den austerrikske skulen innan nasjonaløkonomi. Han var kjend for sine konservative oppfatningar og kritikk av den keynesianske velferdstaten. Han var òg ein ivrig antikommunist. Han vart tildelt Nobelprisen i økonomi i 1974.
Liv
Friedrich von Hayek var fødd i Wien og døydde i Freiburg im Breisgau i Tyskland. Hayek studerte frå 1918 ved Universität Wien. Formelt studerte han jus, men han følgde oftare kursa i nasjonaløkonomi og psykologi. Sidan han frykta at det kunne bli vanskeleg å få arbeid innan psykologien, fordjupa han seg etterkvart i økonomien, særleg hos sin Doktorvater Friedrich von Wieser.
Hayek var i byrjinga begeistra for dei planøkonomiske tankane til den tyske politikaren Walther Rathenau, men etter å ha lese boka Die Gemeinwirtschaft av Ludwig von Mises, vende han seg bort frå sosialistiske idéar. Han deltok regelmessig på Mises’ privatseminar, og han var rekna som Mises’ mønsterelev. Han tok doktorgraden i 1923.
Frå 1927 leidde han saman med Mises Österreichisches Institut für Konjunkturforschung. Hayek forska, etter ynskje frå Mises, særleg på konjunktursvingningar. I 1931 fekk han ei stilling ved London School of Economics, der han på 1930- og 1940-talet var rekna som den mest framståande representanten for «den austerrikske skulen» og motstandar av John Maynard Keynes.
I 1950 vart han knytt til universitetet i Chicago, og i 1962 vart han professor ved Albert-Ludwigs-Universität i Freiburg im Breisgau i Tyskland. Kort etter vart han styremedlem i Walter Eucken Institut. I 1967 vart han emeritert, men han underviste vidare fram til 1969. For innsatsen i grenseområdet mellom politikk og økonomi vart han i 1974, saman med Gunnar Myrdal, heidra med Nobelprisen i økonomi.
Etter eit gjesteprofessorat ved universitetet i Salzburg reiste han tilbake til Freiburg i 1977, der han arbeidde til han døydde. Eit år han døydde, mottok han Presidential Medal of Freedom.
Teori
Hayek framhevar at ein fri marknad fungerer som ein problemløysingsmekanisme som tillèt bruk av desentralisert kunne og preferansar. Dette systemet er å føretrekkje på grunn av effektiviteten, men endå meir er det å føretrekkje sidan den kulturelle evolusjonen har forandra samfunnet frå stammesamfunn til dei store abstrakte samfunna av vår tid. I eit abstrakt samfunn skal menneske arbeide saman sjølv om dei ikkje kjenner kvarandre, og samfunnet har difor ikkje grunnlag for konkret solidaritet. Likeeins kjenner den einskilde berre litt til resultat og ringverknader av alle vala dei og andre gjer.
Desse grunnvilkåra avgjer karakteren av dei reglane som koordinerer samarbeidet. Reglane må vere upartiske og dei må tillate dei einskilde samfunnsmedlemmer å gjere fornuftig bruk av deira eiga lokale kunne. Det finst berre eitt sett av reglar som oppfyller desse vilkåra, meiner Hayek, og det er dei reglane som sikrar den mest utstrakte vernet av den private eigedomsretten.
Hayek reknar den spontane ordenen som blir danna av marknaden som moralsk overlegen, fordi alle avgjerder i marknaden siste instansen byggjer på upartiske prinsipp. Det er annleis med politiske vedtak, som vert fatta etter avveging av motståande interesser og maktressursar. Den farlegaste politiske impulsen er førestillinga om sosial rettferd, meiner Hayek; trongen til sosial rettferd er ein leivning frå stammesamfunnet.
I eit samfunn der alle kjenner kvarandre og det utviklar seg ein gjensidig solidaritet, kan ein forsøkje å løne kvar enkelt etter forteneste. I eit stort og abstrakt samfunn leier likevel dette strevet etter sosial rettferd til prinsipplaus politikk. Spørsmålet om kor mykje kvart medlem av eit abstrakt samfunn moralsk sett fortener å få er altfor komplekst til at noko menneske kan svare på det.
Dei som likevel freistar, sosialistane, overvurderer seg sjølv og leier ifølgje Hayek samfunnet til trældom.
Think Nordic
Think nordic er ein norsk batteridriven bil med plastkarosseri, produsert i Aurskog-Høland.
Firmaet vart stifta i 1990 under namnet Pivco. Produksjon skjedde i Stanseveien, i Groruddalen i Oslo. Den fyrste prototypeserien, PIV2, var ferdig i 1994. Den neste prototypeserien var PIV3, som òg vart kalla City Bee. Det vart produsert om lag 120 eksemplar av denne typen, som mellom anna var med i prøveprogrammet Station car i Nordcalifornia. Bilen vart òg i stort mon utprøva i Noreg og var mellom anna ei tid tilgjengeleg som utleigebil hjå Statoil.
Prototypeserien PIV3 hadde nokre manglar og var ikkje klar til å settast i serieproduksjon. Det vart difor sett i gang eit stort utviklingsprosjekt for å utvikla ein bil som kunne serieproduserast. Dette arbeidet tok meir tid enn venta og økonomien tok til å skranta.
Det enda med at Pivco i 1999 vart oppkjøpt av Ford, som hadde naudsynt økonomi for å gjera ferdig bilen. Think City, som den nye modellen vart heitande, vart sett i serieproduksjon og over 1000 bilar vart produsert, men Ford stogga produksjonen då det viste seg at det ikkje lenger var krav om å produsere nullutslepp-bilar for California.
Verksemda vart difor kraftig redusert og i januar 2003 vart firmaet seld til Kamkorp Microelectronics, som er eigd av forretningsmannen Kamal Siddiqis. Det vart deretter arbeid med å utvikla ein mikro-buss for bruk i byar. Fleire prototypar vart utvikla, men køyretøyet kom ikkje i sal. Verksemda gjekk konkurs den 28. februar 2006, men den 9. mars same år vart buet Think Nordic kjøpt opp av ei gruppe norske investorar, der Inspire AS car den viktigast investoren, men Jan Otto Ringdal og nokre av dei tilsette i Think var òg sentrale partnarar.
Theodor Dahl
Theodor Dahl var ein norsk forfattar og journalist. Han vart fødd på Line i Time kommune og voks opp på Orstad i Klepp kommune. Som vaksen budde han for det meste i Stavanger. I 1907 byrja han som journalist. I 1921 debuterte han som forfattar med boka Lyngheifolk. Dahl var nært knytt til Jæren. Den jærske naturen og det jærske lynnet spela ei stor rolle i forfattarskapen hans.
Mysis
Mysis er ei slekt små krepsdyr som lever over store delar av kloden. Dei fleste artane lever i saltvatn, men arten Mysis relicta finst i ferskvatn.
Harald Giil
Harald Giil ( var ein norsk sjømann, skipsmeklar og forfattar. Hans einaste roman, Atlantis Atlantis vart gjeven ut posthumt på Bokvennen forlag i 2015.
Karten fjellkyrkje
Karten fjellkyrkje er eit sportskapell i Vinje kommune i Vestfold og Telemark.
Mørk energi
I kosmologi er mørk energi ei hypotetisk form for energi som gjennomsyrer alt rom og bidrar til å auke ekspansjonsraten i universet. Hypotesen om mørk energi er den mest brukte måten å forklare nyare observasjonar som tyder på at universet utvidar seg raskare og raskare. I den kosmologiske standardmodellen utgjer mørk energi rundt 74 % av all masse/energi, eller 74 % av universets "innhald". Mørk materie utgjer 22% mens 4% er vanleg materie.
Sørfjorden kyrkje
Sørfjorden kyrkje, tidlegare Sørfjorden kapell, står i bygda Sørfjorden på fastlandet i Rødøy kommune og høyrer til Rødøy indre sokn i Nord-Helgeland prosti. Kyrkja vart starta bygd i 1914 og vart innvigd i 1916. Arkitekt for kyrkja, som er bygd i tre og har sitjeplassar til 230 personar, var O.M. Olsen.
Boštjan Cesar
Boštjan Cesar er ein slovensk fotballspelar som spelar i forsvar for Grenoble Foot 38 i Ligue 1 i Frankrike, og for det slovenske landslaget.
Klubbkarriere
Cesar skreiv under ein trårskontrakt med Olympique de Marseille i 2005. I august 2007 gjekk han på lån for heile sesongen til West Bromwich Albion i nest høgste divisjon i England, med opsjon for ein permanent overgang. Han skåra det einaste målet sitt for West Bromwich 2. februar 2008 i ein 2-1-siger over Burnley. Han fekk 20 ligakampar i ein sesong då West Bromwich vann opprykk til Premier League, men manageren valde å ikkje gi han permanent kontrakt. I januar 2009 skreiv han under toårskontrakt med den franske Ligue 1-klubben Grenoble Foot 38. Han skåra det første målet sitt for klubben i den andre kampen sin, mot Girondins de Bordeaux.
Landslagskarriere
Etter å ha spelt 15 U21-landskampar for Slovenia, fekk han den første A-landslagskampen sin i 2003. Han skåra det første landslagsmålet sitt i ein VM-kvalifiseringskamp heime mot Italia 9. oktober 2004.
Will Jennings
Will Jennings er ein låtskrivar frå USA.
Han har vore låtskrivear eller medlåtskrivar på mange songar for både film og for populæra songarar som Steve Winwood, B. B. King, Peter Wolf, Randy Crawford, Barry Manilow, Jimmy Buffett, Rodney Crowell, Roy Orbison, Joe Cocker, Eric Clapton, Frankie Miller, Whitney Houston, Tim McGraw, Linda Ronstadt, Gregg Allman, Aaron Neville, Céline Dion og Diana Ross.
Mellom anna har han vunne Oscar, Golden Globe Award og Grammy Award i 1997 for å ha skrive teksten til «My Heart Will Go On» framført av Céline Dion for filmen Titanic.
Siviriez
Siviriez er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 777 meter over havet.
Nemyriv
Nemyriv (ukrainsk Немирів, russisk Немирoв, Nemirov) er ein historisk by i Vinnytsia oblast (provins) vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Nemyriv rajon (distrikt). Nemyriv er ein av dei eldste byane i Vinnytska oblast i Ukraina.
Pakistansk Kashmir
Pakistansk Kashmir er den delen av Kashmir som de facto blir styrt av Pakistan. Området er inndelt i to territorium: Asad Jammu og Kashmir, eller berre Asad Kashmir, i sør og Gilgit-Baltistan i nord. Området har grense til Afghanistan i nordvest, Kina i nord og indisk Kashmir i sør. I vest har han delstatsgrense til Panjab og Den nordvestlege grenseprovinsen.
Pakistan tok kontroll over vestre Kashmir i 1947, under Den første kasjmirkrigen. India omtaler området som Pakistan-okkupert Kashmir (PoK). Landet avstod det nordlege aude landskapet Shaksgam til Kina i 1963, og delte deretter sin del av Kashmir i dei to noverande territoria.
Kjelder
Pakistan-administered Kashmir
Guri
Guri, Gyri og Gyrid er kvinnenamn danna som dialektformer av Gudfrid. Dette namnet er sett saman av guð eller goð, 'gud', og fríðr, 'vakker'. Begge namna har namnedag den 6. mai.
Bruk
Guri var mykje brukt som namn på jentebarn fødd i Noreg på 1700-talet og byrjinga av 1800-talet. Bruken gjekk stort sett nedover på heile 1900-talet, bortsett frå ein periode då det var noko meir brukt på 1940- og 1950-talet.
I 2009 var det 2 453 kvinner som heitte Guri i Noreg. 125 heitte Gyrid og 123 heitte Gyri.
Rue i Sveits
Rue er ein kommune og ein by i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 675 meter over havet.
1. januar 1993 vart den tidlegare kommunen Blessens slått saman med Rue, etterfølgd av Promasens og Gillarens i 2001.
Kommunen ligg langs den øvre delen av elva Broye. Han består av landsbyane Rue, Blessens, Promasens og Gillarens.
Keisuke Honda
Keisuke Honda er ein japansk fotballspelar som har spela for CSKA Moskva i den russiske fotballigaen, og for det japanske landslaget. Han vart kåra til årets spelar i nederlandsk Eerste divisie, den nest høgste divisjonen i nederlandsk fotball, i 2009 då han spelte for VVV-Venlo, som rykte opp same sesongen. I 2008 tok han del i sommar-OL i Beijing for Japan, og 22. juni same året debuterte han for A-landslaget i ein VM-kvalifiseringskamp mot Bahrain.
Vassås kyrkje i Bindal
Vassås kyrkje er ei åttekanta krosskyrkje frå 1733 i Bindal kommune, Nordland. Innanfor den norske kyrkjar tilhøyrer den Vassås sokn i Sør-Helgeland prosti. Vassås sokn er med i Bindal kyrkjeleg fellesråd.
Byggverket er i tømmer og skal ha 280 plassar.
Elbil Norge
Elbil Norge AS er eit norsk selskap som produserer elbilar.
Produksjonskapasiteten vart i 2005 utvida til ein årsproduksjon på mellom 100 og 500 bilar.
Firmaet, som opphavleg heitte Kollega Bil, starta i 1992 med å marknadsføra den elektriske bilen Kewet, som vart produsert i Hadsund i Danmark. I 1995 var produksjonen vart flytta til Nordhausen i Tyskland, men etter ei stund vart den på nytt flytta attende til Hadsund. I 1998 kjøpte Kollega Bil i produksjonsrettigheitene og starta produksjon i Oslo.
Ein ny modell, Kewet Buddy vart set i produksjon i 2005. Buddy er ein liten bil, mynta på bykjøring. Den er bygd på ei stålramme, med glassfiberkarosseri. Typisk rekkevidd mellom kvar opplading er 50 til 80 km, men rekkjevidda kan aukast til 150 km ved bruk av Li-Ion-batteri. Toppfarten er på 80 km/t.
Premier League
FA Premier League er den engelske toppserien i fotball for menn. Han består av dei 20 beste fotballklubbane i det engelske ligasystemet. Serien vart oppretta i 1992 av dei dåverande laga i den tidlegare førstedivisjonen i The Football League. Premier League er den mest sette sportsligaen i verda, og også den mest lukrative. Det er berre fem klubbar som har makta å vinne ligaen i løpet av dei 19 sesongane han har eksistert; Manchester United, Blackburn, Chelsea, Arsenal og Manchester City. Manchester United har vunne den suverent flest gangar med sine 13 meisterskap.
Du grøne, glitrande tre
«Du grøne, glitrande tre» (opphavleg «Du grønne, dejlige Træ») er ein julesong tileigna juletreet. Songen har tekst av Johan Krohn (1841–1925) og melodi av Christopher Ernst Friedrich Weyse (1774–1842) eller Edvard Grieg (1843–1907). Songteksten vart omsett til nynorsk av Bernt Th. Anker i 1906.
Cawsand Bay
Cawsand Bay er ei bukt på søraustkysten av Cornwall i Storbritannia.
Torny i Sveits
Torny er ein kommune i distriktet Glâne i kantonen Fribourg i Sveits.Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 675 meter over havet.
Cawsand Bay
Bukta er kalla opp etter landsbyen Cawsand, nordaust for Ramehalvøya. Cawsand Bay strekkjer seg frå nord til sør, og har opning mot aust og Plymouth Sound om lag 5 km sør-sørvest for Plymouth.
Cawsand Bay er om lag 1,5 km lang og 2,4 km brei ved munningen. Ho grensar til Penlee Point i sør.
Kobeljaky
Kobeljaky (ukrainsk Кобеляки) er ein by i Poltava oblast i Ukraina. Byen har kring 10 000 innbyggjarar (2011).
Du grøne, glitrande tre
Teksten vart første gong utgjeven anonymt i 1866 i boka Peters Jul. Han skildrar eit ferdigpynta juletre «med Julelys og med danske Flag» og følgjer opp med korleis stjerna i toppen skal minna om Jesusbarnet.
Den mest kjende melodien, med repetisjonar i refrenget, er skriven av Weyse. Denne melodien vert òg bruka i bryllupssalmen «Det er så yndig å følges ad»
Delstaten Puebla
Puebla er ein av Mexicos 31 delstatar som ligg i den sørlege, sentrale delen av landet, aust for Mexico by. Puebla grensar til Veracruz i aust, Guerrero og Oaxaca i sør, og Hidalgo, Delstaten México, Tlaxcala og Morelos i vest.
Hovudstaden og største byen er Puebla.
Delstaten har om lag 5 383 133 innbyggjarar og arealet er 33 902 km².
Vulkanboge
Ein vulkanboge er ei rekkje vulkanske øyar eller fjell danna av platetektonikk der ei havplate forsvinn under ei anna jordskorpeplate og dannar magma. Det er to typar vulkanbogar. Havbogar (ofte kalla øybogar, ein type øygruppe) og kontinentalbogar. For havbogar forsvinn ei havplate under ei anna havplate. Enkelte stader kan ein finne begge typar vulkanbogar langs same subduksjonssone om ei plate forsvinn under ei plate som både er dekt av land og hav.
Petrologi
I subduksjonssoner fører tapet av flyktige bestanddelar i plata som vert pressa nedover til delvis smelting i mantelen og dette skaper kalkalkalisk magma med låg tettleik som stig og trenger seg opp i litosfæren til plata over.
På sida av ein øyboge der plata vert pressa under den andre får ein ei djup og smal djuphavsgrop, som er er grenseflata mellom dei to platene. Denne gropa vert danna ved at den subduserande plata dreg med seg ytterkanten av den overliggande plata nedover. Det oppstår ofte jordskjelv langs desse subduksjonssonene med seismisk hyposenter djupt under øybogane. Desse skjelva definerer Wadati-Benioff-soner.
Woody Bay
Woody Bay er ei bukt 5 km vest for Lynton og 12 km aust for Combe Martin på nordkysten av Devon i England. Den steinete stranda ligg mellom bratte klipper nedanfor høgdedraga Exmoor. Området er i dag eit roleg område av Devon, i utkanten av Exmoor nasjonalpark opg eit vendepunkt på vandrestien South West Coast Path, men ein gong var det planar om å utvikle eit travelt ferieområde her.
Obest Lake ønskte å utvikle nabobyane Lynton og Lynmouth til eit ferieparadis og gjorde mykje for å utvikle området. Det vart bygd hotell her i 1894, ein ny golfbane, tomtar vart selde for å byggje villaer, vegar og jernbane vart bygde og ei lang brygge som dampbåtane kunne legge til. Brygga var derimot for kort til at båtane kunne leggje til ved fjøre sjø, og ho vart seinare kraftig råka av ein storm. Pengane til Lake to slutt og han gjekk personleg konkurs. Lake måtte i fengsel for å ha skusla bort pengane til andre investorar og døydde i 1907 i lag med planane om vidare utvikling av området.
Støvkvervel
Ein støvkvervel, kvervelvind eller dust devil er ei roterande luftsøyle som kan vere alt frå ein halv meter i diameter til over 10 meter. Høgda på dei kan variere frå eit par meter til over 1000 meter.
Støvkvervlar er vanlegvis ufarlege, men i sjeldne tilfelle kan dei vekse seg så pass store at dei kan gjere skade på menneske og eigedom. Dei kan samanliknast med tornadoar sidan dei begge er uvanlege vêrfenomen og roterande luftsøyler. Tornadoar blir derimot danna i samband med søkkande luft i kraftige toreskyer, medan støvkvervlar blir danna av stigande luft når det ofte er sol og fint vêr. Dei kjem sjeldan opp mot intensiteten til tornadoar.
Korleis dei oppstår
Støvkvervlar oppstår når svært varm luft nær overflata stig raskt gjennom små lommer med kjøligare luft i høgda over. Viss forholda ligg til rette for det, kan dei byrje å rotere. Når lufta plutseleg stig, kan den varme lufta bli strekt ut vertikalt. Dette fører til ein auka rotasjon som følgje av prinsippet om bevaring av vinkelmoment. Rotasjonseffekten gjer at varm luft vil strøyme inn mot botnen av kvervelen. Når meir varm luft strøymer inn imot kvervelen for å erstatte den stigande lufta, vil rotasjonseffekten auke og oppretthalde seg sjølv. Ein støvkvervel er som ein traktforma skorstein der varm luft strøymer oppover i roterande rørsle. Til slutt vil den varme lufta bli avkjølt og søkke ned att gjennom midten av kvervelen. Denne kjøligare lufta balanserer den roterande varmlufta på utsida og gjer systemet stabilt.
Rotasjonseffekten, i lag med friksjon på overflata, skapar eit momentum som flyttar kvervelen framover. Dette gjer at støvkvervelen kan oppretthalde seg sjølv lenger ved å flytte seg over nærliggande kjelder med varm luft. Støvpartiklar blir sogne inn i kvervelen og fører til luftmotstand som senkar farten på systemet.
Når den tilgjengelege varme lufta nær overflata har forsvunne opp i støvkvervelen vil til slutt kjøligare luft bli sogen inn i kvervelen. Når dette skjer kan støvkvervelen forsvinne i løpet av få sekund. Vanlegvis skjer dette når støvkvervelen ikkje flyttar seg raskt nok, eller flyttar seg over ei kjøligare overflate. Dette skaper ubalanse.
Visse vilkår aukar sjansen for at ein støvkvervel skal oppstå.
Intensitet
Dei fleste støvkvervlar blir danna i varmt og tørt vêr, og rekk sjeldan meir enn eit par meter opp i høgda. Sjølv om dei kan oppstå kor som helst, er dei lettast å sjå på støvete jorde eller i ørkenar, der støvpartiklane gjer dei lett synlege.
Fenomenet kan òg observerast når dei oppstår over asfalt eller betong, og bles søppel og lauv i sirklar på overflata.
Typisk diameter på ein støvkvervel er mellom 3 og 100 m, med ei gjennomsnittleg høgd på mellom 150 og 300 m. Støvkvervlar varer vanlegvis eit par minutt før dei døyr ut, men under optimale forhold kan dei vare i noko over 200 minutt.
Basert på skadane dei lagar, reknar ein med at visse støvkvervlar kan nå ein intensitet lik ein F0 tornado.
Verknader
Støvkvervlar kan løfta bygningar og strukturar, og ved nokre høve menneske (som regel barn). 19. mai 2003 løfta ein støvkvervel taket av ein toetasjars bygning i Lebanon i Maine, slik at det brast og drap ein mann inne i huset. I El Paso i Texas i 2010 blei tre ungar i eit oppblåsbart hus løfta opp av ein støvkvervel og løfta over 3 m, over eit gjerde og til ein hage tre hus unna. I mai 2006 løfta ein støvkvervel i Nord-Dakota ei fire år gamal jente og trampolinen ho leika på om lag 8 meter opp i lufta.
Støvkvervlar har vore delaktige i rundt 100 luftfartsulukker. Mange av desse har funne stad på rullebana, men nokre få har hatt døyelege utfall. Støvkvervlar er også rekna som store farar for fallskjermhopparar og paraglidingflygarar, ettersom dei kan få ein slik farkost til å falla saman med lita eller inga åtvaring i låge høgder, og føra til alvorlege skadar eller dødsfall.
Helse
I nokre tørre område, som Sørvest-USA, California, Nordvest-Mexico og delar av Sentral- og Sør-Amerika kan støvkvervlar plukka opp soppsporar som kan føra til luftvegssjukdom hjå menneske. Sjukdommen blir kalla [[coccidioidomycose eller «valley fever». Denne sopp-forårsaka lungebetennelsen er som regel ikkje ei stor fare, men kan vera det for nokre pasientar.
Elektrisk aktivitet
Sjølv dei minste støvkvervlane kan produsere radiostøy og elektriske felt større enn 10 000 volt per meter. Ein støvkvervel plukkar opp små partiklar av støv og skit. Når partiklane kvervlar rundt kolliderer og skraper dei mot kvarandre og blir elektrisk ladde. Dei kvervlande ladde partiklane skaper også eit magnetisk felt som kan fluktuera mellom 3 og 30 gonger per sekund.
Dei elektriske felta hjelper kvervelen til å løfta materiale frå bakken og opp i atmosfæren. Eksperiment i felten har funne at støvkvervlar kan løfta 1 gram støv per sekund frå kvar kvadratmeter han fer over. Ein stor støvkvervel på rundt 100 metres ved botnen kan løfta rundt 15 tonn støv opp i lufta på 30 minutt. Kjempestøvkvervlar som sveiper over ørkenar bidreg til 8 % av mineralstøvet i jordatmosfæren kvart år gjennom den handfullen av slike stormar som oppstår. Til samanlikning kan dei mykje mindre støvkverlane som oppstår i ørkenar om sommaren løfta rundt tre gonger så mykje støv, og har slik ein større påverknad på støvinnhaldet i atmosfæren. Når dette skjer vil dei likna på ein sandsøyle, og kan også kallast dette.
Støvkvervlar på Mars
Støvkvervlar kan òg oppstå på planeten Mars, og blei først fotografert av Vikingsondar på 1970-talet. Støvkvervlar på Mars kan vere opp til femti gonger så breie og ti gonger så høge som på jorda, og kan føre til skadar på utstyr som er sendt til Mars frå jorda.
Marskøyretøyet Spirit har teke bilete av støvkvervlar på Mars,  og i mars 2005 kom han ut for ein kvervel som tilfeldigvis fjerna støv og skit frå solpanelet til køyretøyet. Dermed fekk det meir energitilføring og blei forventa til å kunna utføra meir dagleg arbeid.
I tillegg har ein observert ein storskala syklon på Mars.
The Man Who Built America
The Man Who Built America er det åttande studioalbumet til det irske rockebandet Horslips.
Albumet er det andre konseptalbumet deira på rad om irske emigrantar i Amerika. Her handlar det om ein enkelt ire som klarar å gjere suksess i USA. Albumet var langt mindre prega av irsk folkemusikk enn dei tidlegare albuma og er meir streit rock.
Paul Svedenborg
Paul Svedenborg er ein norsk sjakkspelar som har vunne Noregsmeisterskapen i sjakk to gongar, i 1966 og 1967. Paul Svedenborg bur i Narvik og spelar for Narvik sjakklubb. Han deltok på det norske landslaget i sjakkolympiadane i 1964 i Tel Aviv og i 1968 i Lugano.
Svedenborg sin spelestil er prega av aktivt spel, der han søker utvikling og rom, til prisen av materiell og/eller bondestruktur.
I opningsteori har Svedenborg fått ein variant oppkalla etter seg i Lettisk gambit. Etter 1.e4 e5 2.Sf3 f5 3.Lc4 fxe4 4.Sxe5 så har Svedenborg vist at 4...d5 er spelbart, og denne varianten ber no hans namn. Sjølv om trekket var kjent tidlegare, så viste Svedenborg at den svarte stillinga var haldbar etter 5.Dh5+ g6 6.Sxg6 hxg6 7.Dxg6+ Kd7, i staden for den gamle varianten Ke7.
Weston Bay
Weston Bay er ei bukt i Bristolkanalen i North Somerset i England.
Ho ligg mellom Brean Down, som er eigd av National Trust, og som er eit område rikt på dyreliv, historie og arkeologi. Dette området er erklært ein stad av særleg vitskapleg interesse. og ligg sør. Worlebury Hill ligg i nord. Fleire stader i Worlebury Hill er det drive steinbryting frå seint på 1700-talet, fram til drifta vart lagt ned i 1953.
Mykje av bukta dannar strandpromenaden i Weston-super-Mare. To brygger stikk utover i bukta. Birnbeck Pier vart teikna av Eugenius Birch og opna i 1867. Grand Pier frå tidleg på 1900-talet vert halde oppe av 600 jernpålar, og er 400 meter lang. Ho har vorte øydelagd av brann to gonger, ein gong i 1930 og igjen i 2008.
På grunn av den store tidvasskilnaden i Bristolkanalen, ligg sjøkanten om lag 1,5 km lenger ute ved fjøre sjø. Sjølv sjølve stranda består av sand, er tidvassona dekt av tjukk gjørme, som er særs farleg å gå over. Elva Axe renn over denne gjørma. Frå bukta kan ein sjå øyane Flat Holm og Steep Holm.
Malaysia Grand Prix
Malaysia Grand Prix er eit Formel 1 løp som har blitt arrangert på Sepang International Circuit sidan 1999. Tyske Michael Schumacher har vunne her tre gonger, medan spanjolen Fernando Alonso har to sigrar på denne bana.
NSB type 69
NSB type 69 er dei vanlegaste togsetta som blir brukt på lokalstrekningane Kongsberg-Eidsvoll Spikkestad-Moss, Drammen-Dal, (Drammen) Asker-Lillestrøm, (Skøyen) Oslo S-Gjøvik, Skøyen-Ski, Skøyen-Mysen, Skøyen-Årnes i dag. Det blir òg brukt i lokalstrekningane på Vestlandet. Det blei bygd av Strømmen verkstad. Eit renoveringsprogram blei starta opp på togsetta i 2005, og togsetta blir fortløpande omlakkert til nye NSB-fargar. Type 69 blir brukt som lokaltog i lag med NSB type 72.
Utgåver
Type 69 kom i seks seriar:
Opotiki
Opotiki er ein by aust i Bay of Plenty på Nordøya på New Zealand. Han er administrasjonssenter for distriktsstyret, Opotiki District Council og ligg i regionen Bay of Plenty.
Innbyggjarar
Totalt i distriktet bur det 8 973 (2008). Av desse bur om lag halvparten i byen, resten er spreidd i mindre busetnadar langs kysten.
Geografi
Opotiki District har ei lang avgrensing mot den austlege halvdelen av bukta Bay of Plenty ut mot Stillehavet, og på motsett side ei lang grense mot fjellrekkja Raukumara som reiser seg til 1754 moh. på Mount Hikurangi. Distriktet er for ein stor del brattlendt, gjennomskore av snøgtrennande elver, den største av dei er Motu. Elveavsetningar langs kysten har danna sletter («flats») og terrasser («tablelands»), og dette er det einaste flate landskapet i distriktet. Byen Opotiki ligg på den største flata der elvene Otara River og Waioeka River renn saman. Sandstrender, låge kollar og større flater er karkateristiske for den sørvestlege delen av distriktet; steinete strender og høge klipper som fell rett ned i sjøen karakteriserer den nordaustlege delen. Dei noverande busetnadane er derfor konsentrerte om kysten i sørvest. Distriktet har ei flatevidde på 3 104,54 km².
Byen Opotiki ligg nøyaktig på den 38. sørlege breiddegraden. Klimaet er temperert. Om sommaren når dagtemperaturane ved kysten opp til midt på 20-talet (°C) og bidreg til strandkulturen i Bay of Plenty. Vinterdagane er gjerne skyfrie, og dagtemperaturane kjem ikkje under frysepunktet, men der kan koma litt frost om nettene. Winter snow falls along the crest of the ranges, og på dei høgaste toppane (over 1000 m) kan han verta liggjande nokre få veker. Regn fell til alle årstider. Kraftig lokal nedbør (skybrot) kan førekoma i høgareliggjande delar av distriktet, og har ført til flaumar i Opotiki.
Planteliv
Skogen langs kysten består av pōhutukawatre, nikaupalmar (Rhopalostylis sapida), og mange mindre buskar som høyrer til slekter som Pseudopanax, Coprosma etc. Av særleg interesse er ein lilje-blomstrande busk Olearia pachyphylla som er endemisk i distriktet, og den sjeldnare, storblomstrande «sopelimen», Carmichaelia williamsii, ein plante i belgfruktfamilien.