cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nordsamisk ortografi
Bergsland-Ruong-rettskrivinga (1948)
"Dammanaga áigi vázzii Jesus bældo čađa sábbáhin; muttu su mát'tájæd'djit bårastuvvagåtte ja ribme gas'kis går'dniåiviid ja bårrat. Muttu gå fáriseálažžat dan åi'dne, de cel'ke sii sudnji: Gæčča, du mát'tájæd'djit dakket dan mii ii læt låbálaš dakkat sábbáhin. Muttu sån celkii siddjiide: Eppet gå dii læt låkkan, maid David dagai, dalle gå sån ja sii guđet leddje su miel'de, leddje næl'gome, måvt sån manai Ibmil vieso sisa ja bårai geč'čujumi láibiid maid sudnje ii læn låbálaš bårrat, ii ge siddjiide guđet leddje su miel'de, muttu duššefal báppaide? Dahje eppet gå dii læt låkkan lágas, atte báppat æppebasohit sábbáha tem'pelis sábbátbeiviid, ja læt almake áššehæmit? Muttu mån cælkán diddjiide, atte dás læ sån, gutte læ stuorit gå tem'pel. Muttu jås dii dieđášeidet mii dat læ: mån lii'kun árkálmas'tinvuttii ja in oaffariida, de eppet dii livče dub'men áššehis ål'bmuid. Dasgå ål'bmu bár'dni læ hær'rá maidái sábbát baddjel."
1979-rettskrivinga
"Daid áiggiid Jesus sabbahin váccii gordnebealddu čađa. Su máhttájeaddjit borastuvvagohte ja ripme doahput gordneoivviid ja borrat. Farisealaččat oidne dan ja dadje Jesusii: “Geahča dál, du máhttájeaddjit dahket dan maid sabbahin ii leat lobálaš dahkat.” Jesus vástidii: “Ehpetgo leat lohkan maid David dagai, go son ja su olbmát ledje nealgumin? Son manai Ipmila vissui ja borai oaffarláibbiid maid duššefal báhpain lei lohpi borrat, ii sus iige su olbmáin.  Dahje ehpetgo leat lohkan lágas ahte báhpat tempelis rihkkot sabbaha ja leat almmatge sivaheamit? Mun cealkkán didjiide: Dá dis lea eambbo go tempel. Jos dii áddešeiddet maid dát sátni mearkkaša: Váibmoláđisvuođa mun dáhtun, inge oaffara, de dii ehpet dubmeše sivahis olbmuid.  Dasgo Olbmobárdni lea sabbaha hearrá.”"
Makrónisos
Øya er ein del av kommunen Kéa, som høyrer til periferieininga Kéa-Kýthnos i periferien Dei sørlege egeiske øyane, sjølv om Makrónisos tradisjonelt ikkje blir rekna til øygruppa Kykladane.
I dag bur det berre 9 på øya. Frå den greske borgarkrigen til gjenopprettinga av demokratiet etter at det greske militærregimet braut saman, vart ho nytta som fengsel for greske kommunistar. Nokre fangar på Makrónisos var Apostolos Santas, Nikos Koundouros, Mikis Theodorakis, Leonidas Kyrkos og Thanasis Vengos. På grunn av historia si vert øya rekna som eit monument for borgarkrigsperioden, og ho er derfor verna for vidare utvikling.
Det var i sundet mellom Makrónisos og Kéa at HMHS «Britannic», søsterskipet til RMS «Titanic», sokk i 1916.
Keita Sogabe
Keita Sogabe er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Vegalta Sendai, Zweigen Kanazawa og SC Sagamihara.
Kreasjonisme
Kreasjonisme (av latin creatio = skaping) er det filosofiske synet at verda og livet på jorda er skapt av ei eller fleire guddommeleg(e) makter gjennom éi eller fleire særskilte, medvitne skapingshandlingar.
Kreasjonisme står i motsetnad til den darwinistiske utviklingslæra og vert ikkje teken seriøst som forklaringsmodell i vitskapen. Med «intelligent design» er det forsøkt å få kreasjonismen til å framstå som ei vitskapleg lære.
Tradisjonelt har den kristne kyrkja stått på eit kreasjonistisk verdsbilete, men i dag vert retninga identifisert med fundamentalistiske grupperingar. I fleire andre religioner finst det tilsvarande syn og kløyvingar.
I nokre land har det vore diskutert om skolane skal undervise i kreasjonisme, utviklingslære, eller begge delar. Debatten har vore særleg hard i USA; dette har samanheng med at kreasjonismen er blitt ståande som ei symbolsak for somme fundamentalistiske grupper.
Dei fleste større protestantiske kyrkjer og i den katolske kyrkja har per i dag ikkje større problem med evolusjonsteorien: Dei ser for seg at kimen til evolusjonen var innebygd i verda slik ho var skapt av Gud. Dermed er ikkje motstanden mot evolusjonsteorien nå stor lenger i dei største kyrkjesamfunna. Desse tolkar forteljinga om skapinga, slik ho er gjengjeven i Fyrste mosebok, allegorisk heller enn bokstaveleg.
Vålerengens Idrettsforening
Vålerengens Idrettsforening (VIF) er ein paraplyorganisasjon for idrettslaga Vålerenga Fotball, Vålerenga Ishockey, Vålerenga Håndball, Vålerenga Amerikansk Fotball, Vålerenga Ski og Vålerenga Innebandy. Vålerengens Idrettsforening blei skipa 29. juli 1913 som idrettslaget Spring og har røter attende til fotballklubben Spark, skipa 1898 på Vålerenga. Foreininga blei delt opp i sjølvstendige klubbar for dei skilde idrettene i 1989. Foreininga er no mest kjend for fotball og ishockey. Vålerenga Fotball har blitt seriemeister 5 gonger og cupmeister 3 gonger (2004). Vålerenga Hockey har blitt norgesmeister heile 23 gonger. VIF har om lag 2 100 medlemmar (2005).
Perly-Certoux
Perly-Certoux er ein kommune i kantonen Genève i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 439 meter over havet.
Kommunen ligg på venstrebreidda av Rhône. Han består av landsbyane Perly and Certoux.
Særskriving
Særskriving blir òg kalla orddeling, som er ei beskriving av det som skjer, men orddeling er eigentleg ei nemning på det å dele eit ord ved bruk av bindestrek på slutten av ei linje.
Årsaker
Generell tvil om norma er ei anna mogleg forklaring. Når folk blir usikre i grunnleggjande språkreglar, ser ein gjerne at fleire særskrivingar dukkar opp.
Døme
Særskriving opptrer ofte i samanhengar som reklame, logoar, skilt og på bokryggar. Det vert då ofte vist til estetiske grunnar, sjølv om ein må gå ut frå at mange av tilfella i utgangspunktet har opphav i feil, og at estetikk er ei sekundær forklaring. Det er òg svært delte meiningar om kor fordelaktig særskriving kan vere estetisk sett, sidan mange meiner at ein feil skjemmer teksten, og at problemet med tilpassing til plassen ein har å skrive på, kan løysast enkelt ved hjelp av ein bindestrek etter vanlege orddelingsreglar.
Eit eksempel er Nynorsk ord boka. Trass i at framsida seier Nynorsk ord boka, står det Nynorskordboka på bokryggen. Dette er svært vanleg, og ein kan finne det igjen på for eksempel juicekartongar. På en eplejuicekartong vil det ofte stå Eple Juice framme, mens det på sida vil stå eplejuice.
Kampen mot særskriving
Organisasjonen Astronomer mot orddeling som – trass i namnet, ikkje berre består av astronomar – kjempar mot fenomenet, og hadde per 20. juli 2005 4749 medlemmer.
Masahiro Ito
Masahiro Ito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Assen
Assen er ein kommune og by i Nederland i provinsen Drenthe, der han er hovudstad, med om lag 65 000 innbyggjarar.
Innsjøar i Hordaland
Dette er ei liste over innsjøar i Hordaland.
Assen
Assen fekk byrettar i 1809.
Assen er mellom anna kjend for motorsykkelbanen som ligg her og for den internasjonale dansekonkurransen i klassisk og latin som vert halde her kvart år i november.
Eide Forlag
Eide forlag er eit norsk bokforlag heimehøyrande i Bergen. Eide forlag gir ut eit mangfald av bøker til kyrkjeleg og personleg bruk. Samarbeidet med Den norske kyrkja om utgiving av salme- og gudstjenestebøker utgjer ei solid bærebjelke i forlaget. I tillegg kjem eit allsidig utvalg litteratur til bruk i kyrkje og hjem. Eide er ein del av forlagshuset Vigmostad & Bjørke AS.
Oppstarten
Forlagsdrifta vart starta i 1880 av Johan Wilhelm Eide som tolv år tidlegare også hadde grunnlagt Bergens Tidende. Grunnen til at han gav seg ut på forleggjarverksemd var at Vestmannalaget stod utan forleggjar til vinnaren av tevlinga foreininga hadde hatt om den beste ABC-boka på landsmål. Då tok boktrykkjar Eide, som opphavleg var frå Stryn, på seg å gje ut fyrstepremiemanuset til Andreas Austlid. Framover mot hundreårsskiftet gav Eide ut eit fåtal andre bøker, men forleggjarverksemda var eit underskotsforetak og snart gjekk forlaget i dvale.
Etterkrigstida
Ikkje før i 1945 livna det til att, då med at ei sterk satsing på barnebøker. Pengane tente forlaget likevel på vaksenbokutgjevingar som til dømes Sjetlands-Larsen av Frithjof Sælen, Nord for det øde hav av Liv Balstad og Den tause verden av Jacques-Yves Cousteau, og det gav dei rom til å ha høg kvalitet på barnebøkene, som ofte var tapsprosjekt. Eide Forlag gav til dømes ut internasjonale barnebokklassikarar som Det suser i sivet av Kenneth Grahame, Alice i eventyrland og Gjennom speilet av Lewis Carrol og Peter Pan av J.M. Barrie for fyrste gong på norsk, alle omsette av Zinken Hopp. Dei gav også ut nye, fine utgåver av bøker som Tom Sawyer og Huck Finn av Mark Twain. Etter at forlaget gjekk på ein stor økonomisk smell med det store verket Havet og våre fisker tidleg på 60-talet vart verksemda gradvis trappa ned att.
Fram mot notida
Ikkje før på midten av 80-talet byrja ein ny periode med vekst i forlaget. Det vart då satsa på mellom anna ein serie hefta kriminal- og spenningsbøker redigert av Gunnar Staalesen. Då det ikkje vart balanse i rekneskapane i denne omgangen heller, bestemte Bergens Tidende seg for å selja selskapet og det vart kjøpt av Trine Kolderup Flaten som hadde vore ein av redaktørane dei siste åra og som no driv selskapet saman med Roald Flaten. Forlaget har no om lag 20 utgjevingar i året, og av utgjevingar frå dei siste åra kan nemnast Norsk forsvarshistorie i 5 band og ei satsing på science fiction og fantasy-litteratur.
Meløya i Meløy
Meløya er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg sørvest for Ørnes. Meløya har eit areal på 21,8 km², og høgste punktet på øya er Meløytinden på 582 moh. Øya hadde 211 innbyggarar i 2007. Meløya var tidlegare administrasjonssentrum for Meløy kommune. På øya ligg Meløy kyrkje frå 1867. Torghatten Nord har både ferje- og snøggbåtsamband frå øya.
Namnet
Det finst kjelder for ulike skriveformer for øynamnet gjennom historia frå Miolø i 1350, Melløenn i 1570, Molløe i 1670 til Meløen i 1723. Sidan det ikkje fanst eit norsk skriftspråk i takt med dialektane før vi fekk landsmålet er det uråd å seie sikkert kva som har vore munnleg form for øynamnet i same periode. Forfattarane av Gård og grend i Melø meiner at det norrøne omgrepet «mel» vart bruka for å referere til fin sand, og at øya såleis har fått namnet sitt etter det sandhaldige jordsmonnet ein finn på gardane på Meløya. Øya gav namn til garden kor kyrka står og seinare til kommunen då han vart oppretta i 1884.
Historie
Det finst fornminne rundt om på øya frå mange tidsepokar. Her er restar av steinalderbuplassar og gravfelt frå jernalderen. Eit enkeltfunn er «risvikkniven» datert til yngre steinalderen og utmerker seg med eit utskjert skaft som kan tyde på kontakt med Nord-Sverige eller Finland. Meløygarden på Meløya var hovudsete for adelsslekta Benkestok (ca. år 1500-1600). Kommunen kjøpte garden i 1872, og hadde administrasjonen med bl.a. kommunestyre her fram til 1952 då han vart flytta til Ørnes.
Gjerdrum kommune
Kommunen var del av Akershus fylke fram til 2020.
Mapuche
Mapuche (mapudungun for 'folket på jorda'), òg kalla araukanfolket og araukanindianarar, er ei folkegruppe som hadde kontroll over eit territorium i sentrale og sørlege del av Chile og sørlege Argentina. Etterkommarar frå denne gruppa lever framleis i området. Dei er kjent som folket som stod imot ekspansjonen frå inkariket mot sør, og som seinare heldt stand mot spanske og chilenske styrkar fram mot det endelege avgjerande nederlaget for general Julio Roca i 1879–1880. Dei er medlem av Unrepresented Nations and Peoples Organisation, UNPO.
Ratifisering
Ratifisering (frå lat., av ratus 'fastsett, gyldig' og facere 'gjere') viser til at øvste styringsorganet i ein stat godkjennar eller stadfester ei mellomfolkeleg avtale som endeleg og bindande.
Peter Crouch
Peter James Crouch er ein engelsk fotballspelar som har spela som spiss for Tottenham Hotspur i Premier League, og for det engelske landslaget. Han er ein av få toppfotballspelarar som er over 2 meter høg, nærmare bestemt 201 cm. Han var Southampton sin toppskårar i Premier League i 2004/05-sesongen, med 12 seriemål, og Portsmouth sin toppskårar i Premier League i 2008/09-sesongen, med 11 seriemål. I mai 2005 debuterte han for A-landslaget i ein privatlandskamp mot Colombia. Han var med i England sin tropp til fotball-VM i 2006, der han spelte fire kampar, to av dei frå start. Han var òg med i troppen til fotball-VM i 2010.
Der Standard
Der Standard er ei austerriksk landsdekkjande dagsavis som kjem ut i Wien.
Der Standard vert trykka på karakteristisk rosa papir. Ho blei grunnlagd av Oscar Bronner som ei forretningsavis. Avisa vart fyrst selt på gata den 19. oktober 1988. Bronner er framleis utgjevar og sjefredaktør for avisa, ilag med Alexandra Föderl-Schmid, som er den fyrste kvinnelege sjefsredaktøren. Politisk skildrar avisa seg som liberal og uavhengig. Der Standard er ei landsdekkkande avis, men har hovudfokus på Wien.
Ifølgje den austerrikske medieundersøkninga frå 2004 hadde Der Standard 366 000 lesarar i Austerrike.
Internettutgåven av avisa vart starta opp februar 1995.
Sho Okubo
Sho Okubo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe og YSCC Yokohama.
Bekblende
Bekblende (frå tysk Pechblende), uranbekerts eller uraninitt er eit svart og tungt mineral og svært radioaktivt materiale som for det meste inneheld uranoksid, hovudsakleg UO2, men kan òg innehalde UO3 og oksyd av bly, thorium og sjeldne jordmetall. Stoffet blir nytta som malm for å vinna ut uran, og radium, som er eit nedbrytingsprodukt av uran.
Mineralet har vore kjend sidan minst 1400-talet frå sølvgruver i Malmfjella på grensa mellom Tyskland og Tsjekkia. Typelokaliteten er byen Jáchymov på den tsjekkiske sida av fjella, der F.E. Brückmann skildra mineralet i 1727. Ein finn stoffet i produsentland som Sør-Afrika, USA og Canada. Det finst òg i Tyskland, England og Australia.
Krystallisert bekblende finst i minerala cleveitt og brøggeritt, som mellom anna finst i Noreg.
Pyinmana
Pyinmana er ein by i Mandalayprovinsen sentralt i Myanmar (Burma) med om lag 97 400 innbyggjarar (2005). Pyinmana ligg 3 km aust for Nay Pyi Taw‎, som blei hovudstad i landet i 2005. Han ligg om lag 32 mil nord for Yangon.
Pyinmana var hovudbase for frigjeringshæren i Burma, seinare den nasjonale hæren i landet. Det var i Pyinmana at hæren trente soldatar og offiserar.
Veenendaal
Veenendaal er ein kommune og by i Nederland i provinsen Utrecht med om lag 60 000 innbyggjarar.
Malmfrid Mstislavsdotter
Malmfrid Mstislavsdotter (fødd kring 1105, død etter 1137) var gift med kong Sigurd Jorsalfare. Ho vart dronning av Noreg og (frå kring 1132) dronning av Danmark.
Snorre Sturlason omtala dronninga til Sigurd Jorsalfare som Malmfred Haraldsdatter, dotter av Harald Valdemarsson aust for Holmgard, men dette er eit norrønt namn for Mstislav av Kiev, storfyrste av Kievriket i åra 1125-1132.
Malthouse Broad
Malthouse Broad er ein innsjø ved Ranworth i Norfolk Broads i England.
«Helen of Ranworth» er ein tradisjonell halmpram, ein båt som brukte å frakte bort halminnhaustinga. Denne fraktar i dag passasjerar frå Malthouse Broad til Ranworth Broad.
Katsumi Yusa
Katsumi Yusa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Hurdal kommune
Hurdal er ein kommune i Akershus i Viken fylke. Kommunen grensar i nord til Vestre Toten og Østre Toten i Innlandet fylke, i aust mot Eidsvoll, i sør mot Nannestad og i vest mot Gran.
Geografi
Fjellsjøkampen (812 moh.) i Hurdal var den høgaste åsen i tidlegare Akershus fylke.
Samfunn
Normisjons misjonsskule Gå Ut Senteret låg i Hurdal, søraust for kommunesenteret.
I Hurdal, på Gjøding gard (tidlegare Hurdal prestegard), ligg Hurdalsjøen Økologiske Landsby BA.
Frogn kommune
Frogn er ein kommune i Viken fylke. Kommunen grensar i nord mot Nesodden, i aust til Ås, i sør til Vestby og i vest til Oslofjorden.
Hurdal kommune
Samfunn
På det tidlegare Hurdal glasverk ligg i dag Hurdal verk folkehøgskule.
Eleanor Rigby
«Eleanor Rigby» er ein song av The Beatles som kom ut på albumet Revolver i 1966. Songen er hovudsakleg skriven av Paul McCartney. Han er ein av dei mest utypiske og lettast gjenkjennelege av Beatles-songane med ein dobbel strykekvartett arrangert av George Martin og tekst om einsemd. Songen var eit framhald av den musikalske forvandlinga bandet starta med Rubber Soul frå å vere eit hovudsakleg pop-basert band til eit meir seriøst og eksperimentelt band.
Pregny-Chambésy
Pregny-Chambésy er ein kommune i kantonen Genève i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 449 meter over havet. Han ligg like nord for byen Genève, ved Genfersjøen.
Eleanor Rigby
«Eleanor Rigby» vert ofte skildra som ein klagesong for einsame menneske. Songen gjev glimt frå liva til ei kvinne, Eleanor Rigby, og ein prest, Father MacKenzie. Han endar med gravferda til Eleanor Rigby der presten ikkje har nokon å tala for.
Skriving
Songen kom til då McCartney sat ved pianoet sitt. Det første namnet han kom på var ikkje Eleanor Rigby, men Daisy Hawkins. I tillegg hadde han namnet Father McCartney, men dette vart endra til Father MacKenzie fordi han var redd folk ville tru han song om sin eigen far.
Songen vart skriven ferdig heime hos John Lennon med dei andre i The Beatles til stades. McCartney spelte gjennom songen medan dei andre kom med idear.
Pregny-Chambésy
Kommunen ligg 3 km frå Genève på vestsida av Genfersjøen. Han består av landsbyen Pregny og grendene Chambésy-Dessus og Chembésy-Dessous, samt busetnaden Roilbot.
Eleanor Rigby
Innspeling
«Eleanor Rigby» har ikkje eit vanleg pop-arrangement, og ingen i The Beatles spelte instrument på songen, sjølv om både Lennon og George Harrison medverka med korvokal. I staden nytta McCartney ein dobbel strykekvartett som bestod av fire fiolinar, to celloar og to bratsjar. Partituret var skrive av produsent George Martin. Oktetten vart spelt inn 28. april 1966 i Studio 2 ved Abbey Road Studios og gjort ferdig i Studio 3 29. april og 6. juni. Det 15. forsøket vart nytta som master.
Utgjeving
«Eleanor Rigby» vart gjeve ut samstundes med albumet Revolver den 5. august 1966 som ein singel med dobbel A-side. Den andre A-sida var «Yellow Submarine». Singelen gjekk til topps i heimlandet Storbritannia, men nådde berre 11. plassen i USA. I Noreg vart songen marknadsført med «Yellow Submarine» som A-side, og det er denne som står oppført på VG-lista. Singelen låg 11 veker inne på Topp 10, og sju av desse på førsteplass.
Ettermæle
I enkelte referansebøker om klassisk musikk vert «Eleanor Rigby» nemnd på like linje med klassiske verk. Howard Goodall har kalla songen ei blanding av melodiar som kanskje berre Mozart kan måle seg med i europeisk musikkhistorie.
Musikkmagasinet Rolling Stone plasserte songen på 138. plass på lista si over dei 500 største songane gjennom tidene i 2010.
I Liverpool er det sett opp ein statue av Eleanor Rigby, laga av Tommy Steele og tileigna «all the lonely people».
Forfattaren Douglas Coupland har gjeve ut boka Eleanor Rigby om ei anna kvinne som kjenner seg einsam og mislukka.
Andre innspelingar
Ei rekkje andre artistar har gjort sine eigne utgåver av «Eleanor Rigby». Av desse finn ein Joan Baez, Ray Charles, Tony Bennett, Aretha Franklin og Wes Montgomery
Songen har òg vorte sampla av fleire rapparar.
Daily Express
Daily Express er ei britisk tabloidavis med eit opplag på 761 637 (per februar 2007).
La-La-La-Lies
«La-La-La-Lies» er ein rockesong av det engelske bandet The Who som var den fjerde på debutalbumet deira My Generation i 1965. Han var skriven av Pete Townshend.
Han blei spelt inn 10. november det året i IBC Studio A i London. 11. november 1966 vart han gjeven ut på singel av Brunswick Records som The Who då ikkje lenger hadde kontrakt med. Dette vart gjort av produsenten på songen, Shel Talmy, som eigde rettane til songen, midt i ein rettstri med bandet, for å konkurrere med singlar som bandet sjølv ønskte å gje ut. Singele nådde topp 20 i Sverige, men gjekk ikkje inn på lista i Storbritannia.
Ryuichi Hirashige
Ryuichi Hirashige er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima, Tokushima Vortis, Tokyo Verdy, Thespakusatsu Gunma, Roasso Kumamoto og Kataller Toyama.
Daily Express
Avisa, som politisk er konservativ, blei grunnlagd i 1900. Søndagsutgåva, Sunday Express, vart lansert i 1918. Daily Express tilhøyrer Richard Desmond, og er flaggskipet i avisgruppa Express Newspapers, som òg gjev ut Daily Star.
Daily Express har hatt eit fallande opplag over dei siste 25 åra.
Den redaksjonelle linja er overvegande sensasjonsprega, og ho har sidan prinsesse Diana døydde i 1997 fleire gonger lagt fram konspirasjonsteoriar kring dødsfallet hennar som framsidestoff. Dette har medført at avisa er blit omtalt som Daily Ex-Princess og Diana Express
Sudan
Sudan er ein republikk i Nordaust-Afrika og er det tredje største landet i verdsdelen. Landet grensar mot Eritrea, Etiopia, Sør-Sudan, Den sentralafrikanske republikken, Tsjad, Libya og Egypt, og det har kystline mot Raudehavet. Hovudstaden er Khartoum. Landet har i mange år vore herja av borgarkrig. Etter fredsavtalen frå 2005 vart det i 2011 halde folkerøysting i Sør-Sudan om å verta ein sjølvstendig stat, og Sør-Sudan vart skilt ut frå Sudan i 9. juli 2011.
Geografi
Sudan ligg i Nord-Afrika og grensar mot Raudehavet i aust. Det meste av landet består av slettelandskap, med fjell i vest og i aust. Landskapet er dominert av Nilen med tilløp. Klimaet vekslar frå tropisk i sør til tørr ørken i nord. Regntida finn typisk stad i perioden april til november, men varierer avhengig av område.
Nokre miljøproblem i landet er utilstrekkeleg tilgang på ferskvatn, jorderosjon og at ville dyr blir truga av omfattande jakt. Halvparten av elektrisiteten i landet blir produsert av fossilt brensel og halvparten av vasskraft.
Klima
Dei nordlege områda av landet er ørken, og har eit klima som liknar det i Egypt, Libya og ørkenområda av Algerie. Frå Khartoum og sørover aukar den årlege nedbøren gradvis frå 150 mm til over 1000 mm. I dei nordlege områda har ein sjeldan regn, og eventuelt regn kjem med ujamne mellomrom. Regnsesongen i Sudan er mellom april og oktober, men lengst sør kan ein ha nedbør heile året. Regntida minkar frå seks til åtte månadar i sør til rundt to månadar i dei sørlege områda av ørkenen.
Dei nordlege delane av Sudan har nesten alltid ein nordaustleg vind gjennom heile året. Dette fører til svært tørr luft som gjer at dei svært høge dagtemperaturane ikkje er så ubehagelege. I dei kjøligare vintermånadane kan temperaturen bli ganske låg, og frost tidleg på morgonen er ikkje uvanleg i ørkenen. Om sommaren er derimot nattetemperaturane sjeldan under 25 °C.
Under regntida i dei sørlege og sentrale områda av Sudan, erstattar ein sørleg eller sørvestleg vind den nordaustlege vinden. Dette fører til litt lågare temperaturar om sommaren, høg fukt og ein del skyer. Lengst sør varierer temperaturen lite gjennom året, og er høgast like før regntida. Den fuktige lufta kjem frå Kongobekkenet eller Sør-Atlanteren og er hovudkjelda til regnvêret om sommaren. Sjølv i regntida har ein tørre dagar og sol innimellom, og sjølv i dei våtaste områda kjem det berre regn om lag kvar tredje dag.
Sundan kan stundom verte råka av ein kraftig vind kalla haboob, som kan føre til sandstorm. Habooben oppstår ofte dagen før eller heilt i starten av regntida, ofte føre eit torevêr.
På kysten av Raudehavet og i åsane i nærleiken har ein berre litt regn no og då frå oktober til desember.
Folkesetnad
Det finst ingen data for folketalet i landet sidan Sør-Sudan blei skilt ut frå Sudan, men i ei folketeljing frå 2008 blei folketalet i Nord-, Vest- og Aust-Sudan registrert til å vera over 30 millionar. Dette set dagens estimat av folketalet i Sudan etter lausrivinga til litt over 30 millionar menneske. Dette er ein betydelig auke dei siste to tiåra, etter at folketeljinga i 1983 oppgav det totale folketalet i Sudan, inkludert dagens Sør-Sudan, til 21,6 millionar. Befolkninga i storbyområdet Khartoum (inkludert Khartoum, Omdurman og Nord-Khartoum) er i sterk vekst, og blei registrert til å vera 5,2 millionar.
Gjennomsnittsalderen er 17,7 år (2002), medan spedbarnsdøydelegheita er på 9,0 % (2008). Forventa levealder (gj.snitt) er 62,5 år (2008).
Språk i Sudan er arabisk, nubisk, ta bedawie, ulike dialektar av nilotisk, nilo-hamitisk, sudanesisk og engelsk.
Landet har ca. 70 % sunni-muslimar (mest i nord), 5 % kristne (mest i sør og i Khartoum) og 25 % som tilhøyrer andre religionar.
I tillegg til at mange sudanesarar sjølv er blitt flyktningar, har også landet tatt imot mange flyktningar frå andre land. Ifølgje World Refugee Survey 2008 budde det 310,500 flyktningar og asylsøkarar i Sudan i 2007. Fleirtalet av desse kom frå Eritrea (240,400 personar), Tsjad (45,000), Etiopia (49,300) og Den sentralafrikanske republikk (2,500)). Den sudanske regjeringa deporterte minst 1500 flyktningar og asylsøkarar i løpet av 2007. Sudan har ratifisert SN sin flyktningkonvensjon frå 1951.
Historie
Nokre Kush-kongar regjerte også over Egypt og danna det 25. dynastiet i landet (ca. 746-655 f.Kr.). Den kulturelle innverknaden nordfrå var heile tida sterk; dei kushittiske kongane bygde til dømes pyramidar, og kulten kring den egyptiske guden Amon var den dominerande.
På midten av 500-talet var Nubia oppdelt i tre kongerike som på den tida blei kristna. Etter å ha blitt islamisert på midten av 600-talet slutta Egypt ein fredsavtale med kongane av Nubia. Med unntak av den sørlege delen blei Sudan islamisert over tid fram til 1500-talet.
Muhammad Ali av Egypt erobra Sudan i 1822 og grunnla Khartoum. Sonen hans Ibrahim Pasja flytta grensene for Egypt heilt til nærleiken av Victoriasjøen. Ei aukande misnøye med den egyptiske påverknaden, høge skattar og krav om at slaveriet skulle avskaffast førte fram til mahdistopprøret under Muhammad Ahmad i 1882. Mahdiststaten blei senere styrta i 1898 av Egypt og Storbritannia. Ifølgje eit traktat av 19. januar 1899 skulle forvaltninga av landet sør for 22. breddegrad ned til Uganda og Belgisk Kongo handterast av Egypt og Storbritannia i fellesskap, under namnet Anglo-egyptisk Sudan.
Landet blei leia av ein generalguvernør som blei innsett av egyptarane etter godkjenning frå britane, men landet blei i realiteten styrt som ein britisk koloni. Fram til sjølvstendet i 1956 blei Sudan administrert av britane som to separate einingar – det muslimske nord- og det kristne sørterritoriet.
Ein anglo-egyptiskt avtale i 1953 gav Sudan indre sjølvstyre over tre år og lova tilbaketrekking av dei britiske styrkane. Det første valet blei halde same året, og blei vunne av National Unionist Party (NUP) under leiing av Ismaʿil al-Azhari. Sistnemnde danna regjering i 1954 og blei den fyrste statsministeren i Sudan.
Nyare historie
Bortsett frå i perioden 1972–82 var landet herja av borgarkrig fram til partane gjekk med på ein fredsavtale den 9. januar 2005. Konflikten hadde utgangspunkt i den økonomiske, politiske og sosiale dominansen til det muslimske nordlege Sudan over det kristne, ikkje-arabiske Sør-Sudan. Ifølgje fredsavtalen – Comprehensive Peace Agreement (CPA) – skulle Sør-Sudan innan januar 2011 gjennomføra ei folkerøysting om sjølvstende. I januar 2011 blei denne halden. Eit overveldande fleirtal stemte for lausriving, og Sør-Sudan blei erklært som eigen stat 9. juli 2011. Ved opprettinga av Sør-Sudan var det ikkje semje mellom Sør-Sudan og Sudan om den økonomiske kompensasjonen for ein røyrleidning gjennom Sudan frå oljeproduksjonen i Sør-Sudan. Dette førte til uro.
I 2003 oppstod Darfur-konflikten i Darfur. Den sudanske regjeringa og opprørsleiaren Minni Arcua Minnawi frå SLA underteikna ein fredsavtale for Darfur 5. mai 2006. Etter meir uro og fleire rundar med forhandlingar blei det inngått ein avtale den 14. juli 2011.
6. januar 2021 underteikna Sudan Abraham-avtalen.
Det fann stad ei militærkupp i landet 25. oktober 2021. Statsministeren Abdalla Hamdok blei tatt til fange av kuppmakarane. Hamdok blei gjeninsett 21. november 2021 etter at Abdel Fattah al-Burhan gjekk med på å gjeninnføra overgangen til sivilt styre, samtidig som han heldt på kontrollen. 2. januar 2022 kunngjorde Hamdok at han trekte seg som statsminister etter folkelege protestar som førte til fleire dødsfall.
Politikk og administrasjon
Sudan har ei demokratisk forfatning, men blei i praksis styrt av eit militærdiktatur frå 30. juni 1989, då oberst Omar al-Bashir overtok makta i eit statskupp og innførte eit strengt islamistisk regime med sharialovgjeving. Det er anslått at mellom 200,000 og 400,000 menneske døydde under hans regjeringstid, tildels som følgje av Darfur-konflikten. I kjølvatnet av omfattande protestar blei regjeringa styrta 11. april 2019, og al-Bashir stilt for retten for blant anna korrupsjon. Partiet hans, Nasjonalkongressen, blei forbode. Al-Bashir blei også tiltalt for brotsverke mot menneskja av Den internasjonale straffedomstolen i Haag. I august 2019 blei det oppnådd semje om eit mellombels styre sett saman av sivile og militære representantar.
Raïs M'Bolhi
Adi Raïs Cobos Adrien M'Bolhi Ouhab, arabisk ارايس مبولحي er ein fransk fotballspelar med kongolesisk far og algerisk mor, som hausten 2011 spela som keeper for CSKA Sofia i den bulgarske fotballigaen, på lån frå Krylja Sovetov i den russiske fotballigaen, og for det algeriske landslaget. Han vart kåra til årets keeper i den bulgarske ligaen i 2009. M'Bolhi spelte landskampar for Frankrike på U16- og U17-nivå. I mai 2010 vart han teken ut til Algerie sin tropp til fotball-VM i 2010, og han debuterte for Algerie sitt A-landslag 28. mai 2010 som innbytar i ein privatlandskamp mot Irland. Han slepte inn eitt mål på straffespark i den kampen. Den andre landskampen hans var gruppekampen mot England under VM i Sør-Afrika, der han heldt målet reint.
Linuxdistribusjonen Fedora
Fedora' (tidlegare Fedora Core) er ein RPM-basert linuxdistribusjon som er utvikla av Fedora-prosjektet og sponsa av Red Hat, som sjølv står bak Red Hat Enterprise Linux (RHEL), ein kommersiell linuxdistribusjon. Mykje av programvara i Fedora endar etter kvart opp i RHEL. På mange måtar kan ein difor hevda at brukarane av Fedora i grunn er betatestarar for Red Hat Enterprise Linux.
Júnior Maranhão
Júnior Maranhão er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Oita Trinita.
Blakstad i Asker
Blakstad er ein tettstad og ein gard i Asker. Han ligg ved Oslofjorden, mellom Bondi, Vettre og Vollen. Blakstad sykehus ligg på Blakstad.
Småkongen Gudolf av Blakstad hadde garden sin på Blakstad.
Plinius den eldre
Gaius Plinius Secundus, meir kjent som Plinius den eldre, var ein romersk forfattar, offiser og embetsmann. Han var morbroren til Plinius den yngre.
Som soldat tenestegjorde Plinius mellom anna i Germania og Spania. Han var i Roma frå 72, og var i 79 flåtesjef i Misenum ved Napolibukta. Då Vesuv-utbrotet som øydela Pompei og Herculaneum tok til la han ut på ein utkikks- og hjelpeekspedisjon, der han døydde, ifølge dei som var med han, av giftige gassar frå utbrotet.
Plinius skreiv store historieverk, eitt om germanarkrigane i 20 bind og ein samtidshistorie i 31, som var viktige kjelder for historikaren Tacitus. Det 37 bøker lange Naturalis Historia ('Naturlære') er derimot bevart.
Tsjuvasjia
Folk
Størsteparten (om lag 906 000) av innbyggjarane er tsjuvasjar. Tsjuvasjia har 1 727 større og mindre landsbyar der det nesten berre bur tsjuvasjar. I dei største byane bur det òg mange russarar, tatarar, mordvinarar, ukrainarar og mariar.
Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:
Geografi
Tsjuvasjia er samansett av 21 distrikt (russisk районы):
Byar
(folketal frå 2010)
Språk
I byane er russisk det mest brukte språket, på landsbygda er tsjuvasjisk meir utbreitt.
Pyongyang
P'yŏngyang (Pyeongyang) er hovudstaden og den største byen i Nord-Korea. Han ligg ved elva Taedong, nordvest i landet. Pyongyang ligg 200 km nordvest for Seoul i Sør-Korea.
AS Saint-Étienne
Association Sportive de Saint-Étienne Loire, til dagleg nemnd AS Saint-Étienne eller berre Saint-Étienne, er ein fotballklubb i Saint-Étienne i Rhône-Alpes i Frankrike. Klubben, som vart stifta i 1919, spelar i Ligue 1, den øvste divisjonen i Frankrike.
Pyongyang
Byen hadde 2,7 millionar innbyggjarar i 1993, og 3,3 millionar i 2008.
AS Saint-Étienne
Saint-Étienne er den mest suksessfulle fotballklubben i Frankrike. Med sine ti seriemeisterskap, ingen franske klubbar har så mange, og seks cuptriumfar har klubben flest trofe av franske fotballag. Stordomstida for klubben var perioden 1962 til 1982, då klubben også spela seg fram til ein finale i Europacupen. Den 12. mai 1976 møtte Saint-Étienne den vesttyske toppklubben Bayern München på Hampden Park i Glasgow, og tapte kampen 0-1.
Saint-Étienne spelar heimekampane på Stade Geoffroy-Guichard, eit stadion med plass til 35 616 tilskodarar. Laget spelar i grøne trøyer, kvite bukser og grøne strømper.
Pyongyang
Historie
Soga fortel at byen blei grunnlagd som Wanggŏmsŏng i 2333 f.Kr og blei ein storby i riket Go-Joseon. I 427 blei hovudstaden i Goguryeo flytta hit. Etter at dette riket fall blei byen vesthovudstad igjen under Goryeo-dynastiet.
Byen var okkupert av japanske styrkar frå 1910 til slutten av den andre verdskrigen og deretter av Sovjetunionen. Han blei mellombels hovudstad i Folkerepublikken Korea i 1948 då denne kjempa for å ta tilbake den offisielle hovudstaden sin Seoul.
Byen blei lagt i ruinar av bombeåtak frå USA under Koreakrigen. Etter krigen blei han raskt bygd opp igjen, delvis støtta av Sovjetunionen. Han er no prega av betongbygg i stalinistisk stil.
Presinge
Presinge er ein kommune i kantonen Genève i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 460 meter over havet.
Han består av landsbyen Presinge og grendene Cara og La Louvière.
Etiopia
Etiopia er ein stat på Afrikas horn nordaust i Afrika. Etiopia grensar mot Eritrea, Djibouti, Somalia, Kenya, Sør-Sudan og Sudan. Landet er det tredje folkerikaste i Afrika, etter Nigeria og Egypt. Det er ei av dei eldste statsdanningane som framleis er til, etter Armenia, og er det einaste landet i Afrika som ikkje har vore under kolonistyre.
Namn
Ifølgje etiopisk tradisjon i Aksum-krønika er namnet Etiopia (ge'ez ʾĪtyōṗṗyā) avleidd frå Ityopp'is, ein son av bibelske Kusj som skal ha grunnlagd Aksum. Den greske oldtidshistorikaren Plinius den eldre nemnde også at landet skulle ha fått namn etter ein Aethiops.
Forskarar på 1800-talet meinte i staden at namnet kom frå gresk Αἰθιοπία (Aithiopia), frå gamalgresk Αἰθίοψ Aithiops sett saman av αίθαλο (aíthalo, 'sotet') og οψ (ops, 'andlet').
I Europa var landet tidlegare også kjend som Abessinia og Abyssinia, namn avleidde gjennom arabisk Habesh frå Ḥabaśāt, eigenamnet til habeshafolk, som i dag kan visa til størstedelen av innbyggjarane i Etiopia og Eritrea.
Folkegrupper
Dei største gruppene er oromo 40 %, amhara og tigre 32 %, andre grupper er sidamo 9 %, shankella 6 %, somaliarar 6 %, afar 4 %, gurage 2 %, og andre til saman 1 %. Sjølv om amhararane er i mindretal, er statsapparatet dominert av amharar.
Folkesetnaden sin gjennomsnittsalder var i 2002 17,3 år. Spedbarnsdøydelegheit var litt over 10% (2003), og gjennomsnittleg levealder var 41,2 år (2003)
Språk
Sjå Språk i Etiopia
Det blir snakka 84 språk i Etiopia. Blant dei er amharisk (offisielt), tigrinsk (offisielt), oromign, guaragign, somalisk, arabisk og engelsk (offisielt). I lag med Tanzania er Etiopia det landet sør for Sahara som har satsa mest på ein språkpolitikk som byggjer på eigne språk. Amharisk blir skrive med eit eige stavingsalfabet, fidel, som er ein variant av ge'ez-skriftsystemet. Fleire andre språk, m.a. tigrinsk, blir skrive med det same alfabetet.
I 2003 var godt over halvparten av den vaksne folkesetnaden analfabetar.
Religion
Dei største gruppene er kristne 60.8 % og muslimar 32,8 %. Den etiopiske kyrkja har røter attende til urkristendomen, ho var del av den koptiske kyrkja fram til 1959.
Økonomi
Etiopia sin handel med varer består hovudsakleg i eksport av kaffi, i 2001 23,4 % av bruttonasjonalproduktet.
Historie
Etiopia er det eldste uavhengige landet i Afrika, og det einaste afrikanske landet som aldri var koloni.
Landet vart styrt av keisar Haile Selassie på mesteparten av 1900-talet, avbrote av ein kortvarig italiensk okkupasjon frå 1936 til 1941. Haile Selassie vart styrta i 1974, av ein prosovjetisk marxistleninistisk junta, Dergen, som gjorde Etiopia til ein eittpartistat. I 1991 vart Dergen styrta av Ethiopian Peoples Revolutionary Democratic Front (EPRDF), som framleis sitt med makta.
Statsministrane til Eritrea og Etiopia signerte ei fredserklæring i oktober 2019.
Geografi
Den blå nilen byrjar her, i Tana-sjøen.
Klima
Etiopia er kjend for sine katastrofale tørkeperiodar, så ein kan kanskje bli overraska over kor behageleg klimaet eigentleg er i dette området. Dei høgareliggande områda i vest slepp unna den steikande varmen i Denakilørkenen og lummervarmen i det søraustlege låglandet. Om vinteren bles det vanlegvis ein nordaustleg vind frå Arabia, og over om lag 2000–2200 m har ein ofte frost, sjølv om dagtemperaturen vanlegvis er over 20 °C. Den kjøligaste tida på året er juli og august då daglege torevêr flyttar seg over desse høgdedraga. Hagl er ikkje uvanleg, og mange dagar ser ein berre glimt av sola mellom skyene om morgonen og ettermiddagsbyene. I dei sørlege Oromofjella kan ein få store nedbørsmengder når desse bygene blandar seg med monsunvinden frå Indiahavet.
Frå mars til mai kan ein få kortare periodar med lett regn i dei austlege fjellområda. I samband med El Niño-hendingar kan ein få fleire periodar med lett regn, men færre episodar med store nedbørsmengder, og dette kan medføre tørke. I samband med La Niña episodar skjer ofte det motsette (mindre lett regn, meir kraftig regn).
Geologi
Det prekambriske underlaget i Etiopia utgjer berggrunnen i høglandet og alle dalstrøk langs Tigre og Den blå Nilen. Glimmerskifer er mest vanleg med innslag av hornblende og feltspat. I Adigrat vert grunnfjellet overlagra av kvit og brun sandstein med opptil 300 meter tjukkleik, som vart avsett i triastida. Seinare i triastida vart det danna kalkstein som tilhøyrer Antalogruppa. Ved Chelga og Adigrat finst òg kol. Over 2400 meter finst to vulkanske seriar frå triastida eller eldre: Ashangigruppa og Magdalagruppa. Frå tertiærtida finst vulkanske bergarter i sørlege delen av Etiopia. Aden vulkanserie frå tertiærtida består av basalt og vulkansk oske som finst vest for Massawa og ved Annesleybukta.
Vassetevatnet
Vassetevatnet er eit vatn som ligg i Kinn kommune i Vestland.
Komorane
Komorane er ein sambandsrepublikk som er samansett av dei vulkanske øyane Grande Comore, Moheli og Anjouan, dei tre nordlegaste av øyane i den komoriske øygruppa utanfor kysten av det sørlege Afrika.
Historie
Øyane er blitt invadert av ulike grupper frå fastlandsafrika, Persiabukta, Indonesia og Madagaskar. Oppdagarar frå Portugal kom til øygruppa i 1505. Tidleg på 1800-talet tok Frankrike kontroll over Komorane. Franske nybyggjarar og verksemder og arabiske handelsmenn gjekk saman om å bygga opp eit plantasjesystem som brukte ein tredjedel av landbruksjorda til dyrking for eksport.
I 1973 blei Komorane og Frankrike einige om at landet skulle få sjølvstende fem år seinare. Men allereie den 6. juli 1975 vedtok den komoriske nasjonalforsamlinga sjølvstende. Utsendingane frå øya Mayotte avstod frå å stemma, og øya fortsette å vera under fransk styre.
Sidan 1975 har Komorane hatt 19 statskupp eller kuppforsøk. I 1997 sa øyane Anjouan og Moheli seg sjølvstendige. Militærkommandøren Azali Assoumani tok makta i 1999 og prøvde å løysa krisa ved å skapa ein føderasjon. Mot slutten av 2001 blei den nye grunnlova godkjend, og året etter valde kvar øy sin eigen president medan ein ny unionspresident blei svoren inn den 26. mai 2002.
Geografi
Denne republikken i Indiahavet er ei gruppe vulkanske øyar som ligg i den nordlege enden av Mosambikkanalen mellom Mosambikk og Afrika. Klimaet er varmt, og temperaturane held seg stort sett rundt 27-31 °C på det varmaste. I tillegg er det for det meste regnfullt, men perioden frå mai til oktober er litt tørrare. Moroni har ein årleg nedbørsnormal på 2542 mm.
Kollisjon
Ein kollisjon, samanstøyt eller berre støyt finn stad når to lekamar kjem i fysisk kontakt med kvarandre. I ein kollisjon blir relativt sterke krefter utløyst på kollisjonslekamane i ein kort tidsperiode. Alle kollisjonar har den same rørslemengda før og etter ein kollisjon. Døme på kollisjonar inkluderer bilkollisjonar, ein sprettande ball og når ei biljardkule treffer andre kuler eller veggane i biljardbordet.
Kollisjonar i trafikken får ofte fatale konsekvensar. I Noreg står frontkollisjonar for ein stor del av dei menneskelege og materielle tapa i trafikken kvart år. To bilar kan støyte saman, eller ein bil kan kollidere med eit tre ved vegkanten. Skip kan kollidere med isfjell, noko som skjedde med passasjerskipet «Titanic» i 1912. Fly kan kollidere med kvarandre i lufta eller på bakken. Atom støyter saman heile tida, og gjer dei det raskt nok kan det bli ein stor eksplosjon i form av ei atombombe eller ein meir fredeleg og kontrollert utvikling av energi. I telekommunikasjon kan ein i eit ethernet oppleve kollisjonar når netta vert overbelasta.
I overført tyding, men òg under praktiske transportforhold, kan to lekamar kome på kollisjonskurs.
Elastiske kollisjonar
I dømet med biljardkula eller den sprettande ballen, finn det stad ein elastisk kollisjon. Ein slik kollisjon skjer vanlegvis når ein elastisk eller hard lekam opplever ein kollisjon som fører til at ein annan elastisk eller hard lekam sprett av stad, slik at den kinetiske energien og rørslemengda er bevart (same før og etter kollisjonen). I eit eksperiment vil uansett ei lita mengd energi forsvinne som følgje av friksjonen mellom overflata og lekamen. For elastiske kollisjonar gjeld, dvs. der
Inelastiske kollisjonar
Bilkollisjonar er inelastiske kollisjonar. Denne typen kollisjonar finn stad når ein mjuk lekam opplever ein kollisjon som ikkje resulterer i spretting eller tilbakeslag. Dermed har all den kinetiske energien gått bort i ein slik kollisjon, sidan energien har vorte omforma til andre energityper (krefter). Rørslemengda er den same før og etter kollisjonen.
I elastiske kollisjonar blir kollisjonslekamane meir eller mindre deformerte. Det skjer òg ein liten temperaturendring som gjer at vi høyrer ein smell. Noko av den kinetiske energien har gått over til andre energiformer. Altså er.
Vidare finst det to typar inelastiske kollisjonar:
der
Kvevatnet
Kvevatnet (òg kalla Kvevotni) er ein innsjø og eit kraftmagasin i Lærdal kommune i Vestland. Innsjøen har utløp mot nord til elva Nivla, som er ein del av Lærdalsvassdraget.
Magasinet vart bygd som ein del av kraftutbygginga i Lærdalsvassdraget på 1970-talet. Det vart bygd ei demning ved utløpet frå Kvevotni, og ei rekkje mindre vatn, blant anna Vestre og Midtre Kvevatnet og Vestre Flågrunnsvatnet, vart oppdemd til ein samanhengande innsjø. Vassføringa frå magasinet vart overført frå eit vassinntak i Gravdalen, lengre nede i Nivla, via ein lang tunnel til Borgund kraftverk. I februar 2015 vart det gjeve konsesjon til utbygging av Gravdalen kraftverk, som vil utnytta fallet mellom magasinet og vassinntaket i Gravdalen.
Daily Mail
Daily Mail er ei britisk morgonavis som blir gjeven ut i London.
Serginho Baiano
Serginho Baiano er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Daily Mail
Daily Mail blei grunnlagd i 1896 av Alfred Harmsworth. Den var prega av moderne trykkteknikk og nyhendejournalistikk, og vart på 1920-talet den største morgonavisa i Storbritannia. Redaksjonen i avisa har tradisjonelt vore konservativ, og Daily Mail var før ei mellomformatsavis med eit redaksjonelt innhald som låg mellom kvalitetsavisene, som vart trykt i fullformat, og den skandaleprega tabloidpressa. Avisa kjem no ut i hendig tabloidformat. Med eit opplag på over 2,3 millionar daglege eksemplar er Daily Mail den nest største avisa i Storbritannia, etter The Sun. Ho er òg den tredje største i Europa, og nummer elleve på verdsbasis.
Serginho Baiano
Han spela for klubben Oita Trinita.
Elektrisk støyt
Ein elektrisk støyt er ei brå, smertefull oppleving med muskelsamantrekningar som oppstår når elektrisk straum går gjennom kroppen.
Straumen oppstår oftast som resultat av ei elektrisk spenning og straumstyrken er gjeven av storleiken til spenninga, og resistansen til huda og kroppen (motstandsverdien). Straumstyrken er den viktigaste faktoren for kjensla og risikoen ved ein støyt. Straumen gjennom kroppen er avhengig av spenningsskilnaden mellom ulike punkt på kroppen og motstanden. Motstanden består av indre motstand i kroppen og overgangsmotstand mellom kroppen og spenningsførande delar. Overgangsmotstanden kan variere særs mykje, avhengig av mellom anna storleik på kontaktflatene og om kontaktflatene er våte eller tørre. Vatn leiar elektrisk straum og bidreg til god kontakt (lite motstand), noko som gjev større straum.
Eit støyt kan vere alt frå ein uskyldig, men smertefullt utlading til ei livsfarleg hending der straumen passerer hjartet og kan forstyrre, eller til og med stoppe det. Kunnskapsmaterialet som skildrar farar ved spenning/straum er særs rikhaldig, og det er ikkje lett å gje kort, klar informasjon om tilhøva. Men det er sett ei grense ved 48 V mellom verdiane potensielt livsfarleg og ikkje livsfarleg.
Vekselstraum og likestraum har ulike verknader. Vekselstraum har ein tendens til å lamme, medan likestraum har ein tendens til å aktivere musklar kraftig, ukontrollert og brått.
Ein straum over rundt 30 mA gjennom hjartet kan vere dødeleg. Jordfeilbrytarar nyttast i moderne sikringsskap for å detektere elektrisk straum mot jord og slå av spenninga når slikt skjer.
Elektriske støyt med 2 til 10 sekunds mellomrom kan òg utnyttast for å innhegne dyr med elektriske gjerde ved at dyra får ein ubehageleg straumstøyt ved kontakt med straumgjerdet. Denne straumen blir gjeve av ein høgspenningskjelde med fastsett straumavgrensning som er innstilt slik at ingen livsfare for verken dyr eller menneske oppstår. Spenninga er særs stor for å sikre at den fastsette og irriterande, men ufarlige straumgrensa blir nådd, òg når huda er tørr.
Tunsbergdalsvatnet
Tunsbergdalsvatnet er ein innsjø som ligg i Luster kommune i Vestland.
Akers Avis/Groruddalen
Akers Avis/Groruddalen er ei avis som vert utgjeven i Groruddalen i Oslo. Avisa vert etablert i 1928 under namnet «Østre Aker», seinare «Akers Vel», og (i 1958) «Akers Avis». I 1960 føydde avisa til «Groruddalen Budstikke» som undertittel, i dag forkorta til «Groruddalen».
Ansvarleg redaktør er Hjalmar Kielland.
Lleyton Hewitt
Lleyton Glynn Hewitt er ein tennisspelar frå Adelaide i Australia.
Hewitt fekk gjennombrotet sitt som 17-åring, då han vann ATP-turneringa Adelaide Invitational i 1998, som den yngste mannlege tennisspelaren som har vunne ei ATP-turnering. Han vann sin fyrste Grand Slam i 2001, då han slo Pete Sampras i finalen i U.S. Open. Han vann også den britiske Wimbledon-turneringa i 2002.