cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
StormGeo
Internet
Mange av dei største norske nettstadane har ein vêrportal frå Storm, dette inkluderer dei fleste internettavisene på nettet. Desse tenestene er òg basert på WOD-systemet. Merk at vêret ein får for forskjellige stader i landet og elles i verda ikkje alltid stemmer med det ein kan sjå i papirutgåver av avisene eller på TV. Dette kjem av at WOD-systemet hentar vêrdata direkte frå ein datamodell utan at meteorologane har korrigert varselet, som dei som oftast gjer i varsla som går til TV og aviser. Årsaka til dette er at WOD-systemet i praksis har millionar av punkt ein kan hente ut varsel for, og at det med dagens teknologi ikkje er mogeleg å korrigere samtlege punkt. Om modellen då tar feil eller ikkje tar omsyn til lokale effektar, som gjerne meteorologane kjenner til, vil varselet kome ut feil. Særleg gjeld dette vind som ofte er avhengig av finskala lokal topografi som ikkje er oppløyst i modellane.
Forsking
Storm Weather Center har ein eigen forskingsstab som deltar i meteorologisk og teknisk retta forsking i heile verda. Storm har eit numerisk vêrvarslingsoppsett som er fullt operasjonelt på skalaer frå det lokale til det globale. Med desse modellane er Storm involvert i prosjekt med særleg fokus på:
Puttegga
Puttegga (1999 moh.), og kalla Pyttegga, er høgste fjellet i Møre og Romsdal. Det ligg på grensa mellom kommunane Rauma og Fjord. Det er enkel oppstiging til toppen frå Pyttbu. Fjellet er det 197. høgaste i landet av fjella med ein primærfaktor på minst 50 meter.
Fjellet ligg innanfor Reinheimen nasjonalpark og utgjer ein del av fjellområdet Tafjordfjella.
VM i skiskyting 1981
Verdsmeisterskapen i skiskyting 1981, den 19. i rekka, vart avvikla frå 12. til 15. mars 1991 i Lahti i Finland. Det var fyrste gongen Lahti var arrangørstad for eit skiskytings-VM.
Meisterskapen omfatta to individuelle øvingar og ein stafett, alle for menn.
10 km
Dato: 14. mars
<br style="clear:both;" />
20 km
Dato: 12. mars
<br style="clear:both;" />
4 x 7,5 km
Dato: 15. mars
<br style="clear:both;" />
Turtmann
Turtmann (fransk Tourtemagne) er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 640 meter over havet.
Kommunen ligg sør for elva Rhône ned i Rhônedalen ved utgangen til Turtmanndalen. Han består av landsbyen Turtmann og grendene Tännu og Ried.
Nikolai Frederik Severin Grundtvig
Nikolai Frederik Severin Grundtvig, òg kjend som N.F.S. Grundtvig eller berre Grundtvig, var ein dansk forfattar, poet (diktar), filosof, historikar, prest og politikar. Tankane til Grundtvig er kjende som «grundtvigianisme».
Grundtvig er rekna som ein av dei viktigaste personane i dansk og nordisk historie. Filosofien hans gav rom for ei ikkje-valdeleg nasjonalisme i Danmark. Særleg var dette viktig etter nederlaget i krigen mot Prøyssen i 1864.
Han har skrive mange av songane i danske og norske salmebøker, mellom anna salmane «Kimer, I klokker», «Kyrkja ho er eit gamalt hus» og «I all sin glans nu stråler solen».
Scratching
Scratching er ein teknikk brukt av DJ-ar som går ut på å laga rytmiske lydar ved å flytta ei vinylplate på ein platespelar. Scratching spreidde seg frå hiphopmiljøet i New York til andre stader og musikkstilar.
Nikolai Frederik Severin Grundtvig
Om ein seier at Kingo skreiv salmar til påska og Brorson til jula, så kan ein seie at Grundtvig skreiv salmar for alle tider innan kyrkjeåret. Mest av alt skreiv han likevel pinsesalmar.
1414 Jérôme
1414 Jérôme er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Dora. Han blei oppdaga den 12. februar 1937 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Nikolai Frederik Severin Grundtvig
Nasjonalromantikken var viktig for Grundtvig. I det samanheng arbeidde han med å framstilla kvinnelege adelsdikt frå reformasjonstida som opphavlege folkedikt frå mellomalderen. Vidare lukkast det han å få nordisk mytologi kjend i Danmark.
Ut frå tanken «menneske først — kristen så» utvikla han ideen om folkehøgskular. Blant pietistane var det mange som rekna han som ein motstandar.
Ettermæle
«De levendes Land» er teken opp i den danske kulturkanonens lyrikkantologi.
Spindfjorden
Spindfjorden er ein liten fjord i Farsund kommune, om lag halvvegs mellom sjølve Farsund og Lyngdal. Han har innløp ved Vrangholmen og strekker seg 3,5 km nordaustover. På vestsida ligg grenda Spindanger som fjorden er kalla opp etter. Frå botn av fjorden og nordover er det berre 600 meter til Kollevollsbukta, som er ein del av Lyngdalsfjorden.
Íti
Íti (gresk Οίτη) er eit fjell sør i Sentral-Hellas i Hellas mellom dalane til elvane Sperkhiós og Kifisós. Ho er ei sidegrein av Píndoskjeda og er 2 158 meter høgt. Den austlege delen, kalla Kallídromo, ligg nær havet, og i antikken var det berre den smale passasjen ved Thermopylae (dagens Thermopýles) mellom fjellet og havet.
I mytologien var Íti staden der Herakles døydde. Han var klar for å døy og steig opp mot Íti, der han bygde ein gravhaug av tre og gav bogen og pilene sine til Poeas, far til Filoktetes. Han la seg ned på haugen, kvilte hovudet på klubba si og la løveskinnet sitt over seg før han kommanderte Filoktetes til å sette fyr på bålet.
Bitihorn
Bitihorn er ein topp på 1 607 meter i Sør-Jotunheimen. Han er bratt mot sør og aust, men har lett oppstiging frå nord.
Fjellet ligg på grensa mellom Øystre Slidre og Vang kommune, begge i Innlandet. Toppen av Bitihorn markerer kommunegrensa. Riksveg 51 passerer like på austsida av fjellet, like sør for Valdresflye.
Saint-Dizier
Saint-Dizier er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Haute-Marne i Champagne-Ardenne. Byen har om lag 31 000 innbyggjarar (2003) og ligg ved elva Marne.
Han ligg om lag 190 km aust for Paris, halvvegs til Strasbourg, og om lag 10 km frå den største kunstige innsjøen i Vest-Europa, Lac Der-Chantecoq.
Alf Prøysen
Alf Prøysen var ein norsk visesongar og forfattar.
Bakgrunn
Prøysen vart fødd inn i ein husmannsfamilie på Rudshøgda i Ringsaker i Hedmark fylke. Herifrå henta han materiale til fleire viser og forteljingar. Alf Prøysens etternamn var opphavleg Olafsen, men han tok namnet Prøysen etter husmannsplassen som han og familien budde på.
Etter at Alf Prøysen hadde gjort unna folkeskulen og hadde vorte konfirmert, tok han gardsarbeid, slik det var vanleg, men fekk stipend og kunne gå på fylkesskulen Ringsaker Amtskole. Her tente han nokre slantar ved å skrive stilar for medelevane for femti øre kvar. Men frå 1932 vart det ikkje meir skulegang, og han fekk arbeid som griserøktar, seinare sveiser (fjøsrøktar). I fritida var han oppteke av lokalrevyar, amatørskodespel, teikning og skriving, og fekk i 1938 dei fyrste dikta sine på prent i blada Kooperatøren og Nils Johan Rud sitt Arbeidermagasinet.
Utdanning og tidleg karriere
I 1939 reiste han frå Ringsaker og tok arbeid på gardar i Sørum og Ullensaker før han i 1942 fekk arbeid som griserøktar på Vøien gård på Sem i Asker, grannegarden til Statens Småbrukslærerskole (som langt seinare vart til Norges landbrukshøgskole, avd. Asker, før skulen vart lagt ned). Studentane på småbrukslærarskulen sette opp revyar, og Alf kom tidleg med i denne verksemda som både skodespelar, forfattar og målar av kulissar. På Vøien skreiv han dessutan noveller og viser, og debuterte i 1945 med novellesamlinga Dørstokken heme.
Som eit resultat av medverknaden i Sem-revyane vart Alf Prøysen spurt om å vere med i Oslo-studentanes fyrste revy etter krigen, «Ad Undas». Etter at ei vise frå denne revyen hadde vore spela i radioen, meinte Haakon Tveten i grammofonplateselskapet Columbia at Alf Prøysen hadde ei høveleg røyst for å synge inn på plate to viser han ville gjeve ut, «Frøken gi meg himlens nummer» og «Bare pappa hadde tid», og bad han gjere dette. Men plata vart ingen suksess.
Suksess
Året etter fekk Prøysen utgjeve tre grammofonplater med sine eigne viser, «Blåbærturen» og «Lillebrors vise», «Pelles bursda'» og «Sirkusvise», «Husmannspolka» og «På Hamar med slakt», og med dette vart Prøysen særs populær og platene mykje spela i Norsk rikskringkasting.
Både diktinga og musikken hans bruker enkle verkemiddel, og kanskje er det difor dei har rørt så mange nordmenn og blitt ein folkeskatt. Allereie frå han debuterte med Drengstu’viser i 1948 hadde Alf Prøysen ein særskilt publikumsappell; samlinga selde i 120 000 eksemplar berre i det året. Romanen Trost i taklampa kom i 60 000 eksemplar i utgjevingsåret. Prøysen nådde også ut til mange med tekstar i Arbeiderbladet og Magasinet for alle.
Massemediet i 1950-åra var likevel radioen. Saman med Anne-Cath. Vestly og Thorbjørn Egner blei Prøysen ei av si tids store «mediekjendisar» gjennom arbeidet sitt med Barnetimen for dei minste og Søndagsposten. Saman med Anne-Cath. Vestly var han òg skodespelar i ein fjernsynsserie for barn, Kanutten og Romeo Clive (1963). Prøysen skreiv éin roman, Trost i taklampa (1950), og i tillegg skreiv han mange noveller.
Prøysen song visene sine sjølv og spelte gitar til. Han kjente godt den folkelege visetradisjonen og brukte verkemiddel frå skillingsvisene i mange av sine eigne songar. Men han brukte gjerne klisjéane på ein kunstnerisk original måte, slik at dei kunne verke ironiske.
Mykje av diktinga til Prøysen er skrive på hedmarksdialekt. Den store utbreiinga og populariteten gjorde eit lite påakta målføre kjent og akseptert over heile landet.
I 1970 vart Alf Prøysen tildelt Norsk kulturråds ærespris. Han døydde av kreft same året, den 23. november 1970.
Stalheim
Stalheim er ei grend i Voss herad. Her ligg gardane Stalheim, Brekke og Sivle.
«Frå Stalheim» er eit kjent målarstykke av I.C. Dahl.
Historie
Då postruta mellom Oslo og Bergen blei opna i 1647 blei Stalheim ein av dei mange postgardane langs ruta.
Veobreahesten
Veobreahesten (2185 moh.), òg kalla Veobrehesten, er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Fjellet ligg ved den nordvestre enden av Veobreen. Høgda på fjellet er noko usikker.
Anthonis van Dyck
Anthonis van Dyck var ein flamsk målar og grafikar under den flamske barokken, elev av Peter Paul Rubens. Han er særleg kjend som portrettmålar. Dyck arbeidde mykje av si tid i England, der han døydde.
Liv og gjerning
Dyck var son til ein rik tekstilkjøpmann, og vart rekna som særleg talentfull til å teikne. Ti år gammal vart han elev av målaren Hendrick van Balen. Balen jobba med å lage elegante, små mytologiske bilete til samlarar frå middelklassa i Antwerpen. Dei eldste, kjende verka til Dyck viser, om enn berre i detaljane, den klare påverknaden frå læraren. Allereie 19 år gammal jobba Dyck som ein sjølvstendig, godkjend meister, noko få av jamaldringane hans kunne kunne gjere.
Dyck fekk snøgt innpass i miljøet kring Rubens. Medan han arbeidde i atelieret til Rubens vart han kjend med jarlen av Arundel, ein leiande kunstkjennar i England. På oppdrag frå jarlen reiste Dyck til England i 1620. Etter berre eitt år i landet gjekk han inn i teneste hos den skotsk-engelske kongen James I. Samstundes fekk han oppdrag frå mektige menn ved hoffet om å lage portrett av den enkelte av dei. Han nytta då høvet til å studere kunstsamlingane deira, som inneheldt meisterverk frå den italiensk renessansen, kunst som han hadde vore interessert i også i si tid i Antwerpen. Slik vart innverknaden frå Rubens svekka, medan Paolo Veronese og endå meir Tizian vart nye leidestjerner.
Dyck flytta til London i 1632, der han arbeidde som framifrå hoffmålar og portrettør for kong Karl I. Same året heva kongen han til adelsstanden. Måleria Dyck er mest kjend for, er nettopp framstillingar av kongen og av familien til kongen. Den største enkeltståande samlinga av verka til Anthonis van Dyck er framleis i eiga til den engelske krona.
Den nordiske sjuårskrigen
Den nordiske sjuårskrigen blei utkjempa frå 1563 til 1570 mellom Sverige på den eine sida og Danmark-Noreg med sine allierte i Polen og hanseatane i Lübeck på den andre. Begge partar gjekk til krig med stor entusiasme og hadde eit ønske om å bli dominerande i Norden. Sverige ønskte å opna sjøvegen, og Danmark hadde eit ønske om å gjenskapa Kalmarunionen.
Anthonis van Dyck
Liv og gjerning
Målarstilen hans har vorte omtala som «Dyck-brunt». Som portrettmålar prega han målarkunsten i England dei neste 150 åra.
Vesle Galdhøpiggen
Vesle Galdhøpiggen (2369 moh.), òg kalla Veslepiggen, ligg i Lom kommune i Innlandet. Vesle Galdhøpiggen vert rekna som den sjette høgaste fjelltoppen i Noreg (når Styggedalstindane vert rekna som ein topp). Vesle Galdhøpiggen ligg i austre Jotunheimen om lag 600 m nord-nordvest for Galdhøpiggen.
Yvon Mougel
Yvon Mougel er ein fransk tidlegare skiskyttar frå Cornimont i regionen Lorraine som deltok internasjonalt frå 1976 til -84, og vann VM-bronse i 10 km sprint i 1981.
Mougel vart nummer seks i 20 km normalprogram under Vinter-OL 1980 i Lake Placid. Høgdepunktet som skiskyttar oppnådde han då VM i skiskyting 1981 fann stad i Lahti. På 10 km sprint gjekk han inn til bronsemedalje, bakom gullvinnar Frank Ullrich og finske Erkki Antila. Under dei olympiske leikane 1984 i Sarajevo kom han i mål til fjerdeplass på 20 km og vart sjettemann på 10 km.
Fri programvare
Fri programvare er i følgje Free Software Foundation (FSF) programvare som gjer brukaren fri til å:
For punkta 2 og 4 er det eit krav at kjeldekoden er tilgjengeleg.
Ein programvarelisens som ofte vert nytta til fri programvare er GNU General Public License. Dette er ein lisens av typen Copyleft.
Programvare som ikkje er fri vert ofte kalla proprietær, godseigd eller ufri programvare. Fri programvare må ikkje forvekslast med Freeware, sidan fri programvare ikkje føreset at programvaren vert levert gratis. Fri programvare føreset derimot at kven som helst har rett til å gjere programvaren gratis tilgjengeleg.
Kjelder
Bokmål Wikipedia
Prader-Willis syndrom
Prader-Willis syndrom (PWS) er ein medfødd tilstand kjenneteikna av varierande grad av psykisk utviklingshemming. Tilstanden vart først skildra i 1956 av sveitsarane Andrea Prader, Heinrich Willi, Alexis Labhart, and Guido Fanconi. Det er om lag 1 per 10000 fødde som er ramma av sjukdommen, det vil seie 5-6 nye barn med Prader-Willis kvart år. .
-ine
Suffikset -ine er ein namnedel som kan danna kvinnenamn av manns- eller stadnamn. Det kan også brukast til å gjera kjælenamn av kvinnenamn. Endinga var svært produktiv på 1800-talet, og mange mannsnamn som var mykje brukt då finn me igjen som kvinnenamn med ine-form.
Prader-Willis syndrom
Årsaka til syndromet er ein feil i på kromosom 15 på DNA-molekylet. Dei gena som gjev opphav til Prader-Willis syndrom finst både på det paternelle og maternelle genomet. Hjå eit friskt individ vil dei gena som stammar frå mor vere stille grunna ein DNA-inaktiveringsprosess kalla genomisk imprinting, medan dei gena frå far vil vere aktive. Dersom anten dei paternelle gena manglar på grunn av ein delesjon eller dei har vorte imprinta i staden for dei maternelle, så vil det resultere i Prader-Willis syndrom.
-ine
Stavinga kjem opphavleg frå gresk. Me finn henne til dømes i Hermine, frå gudenmnet Hermes. Ho vart mykje brukt i Frankrike og Tyskland, og spreidde seg derfrå til Danmark og vidare til Noreg. Sidan er mange former nesten døydd ut, medan nokre få ine-namn, som Kristine og Caroline, er blitt svært populære.
Prader-Willis syndrom
Nokre av trekka skuldast ein feil i hypothalamus, som mellom anna regulerer hormondanninga og svoltkjensla. Dei aller fleste har ein feil som rammar arvestoffet i kromosom 15.
-ine
Bruken er nå gått kraftig ned i Noreg, men er framleis populær i dei tidlegare nemnde landa. Ine, som opphavleg var ei forkorting for slike namn, er derimot blitt eit populært fornamn i Noreg.
Den latinske forma av stavinga er -ina, som er mykje brukt i Italia og Storbritannia.
Begerglas
Begerglas er sylindriske glas, ofte med merke for volum. Nokre begerglas er ganske vide, medan andre er smalare. Dei finst i mange ulike storleikar. Ein kan til dømes få begerglas som tek 10 ml og begerglas som tek 1000 ml eller meir. Dei kan vera laga av ulike materiale.
Begerglas er noko av det vanlegaste laboratorieutstyret. Dei kan brukast når ein skal laga løysningar, ved titrering eller for å mellombels oppbevara ei væske.
Follo Museum
Follo Museum er regionsmuseum for kommunane i distriktet Follo i Akershus. Det omfattar Friluftsmuseet, som syner fram ei samling bygningar henta frå fleire stader i Follo, og ligg på Seiersten i nærleiken av Drøbak. Frå årsskiftet 2010/2011 gjekk museet inn som ei eining i det konsoliderte Akershusmuseet, som har hovudkontor på Strømmen i Skedsmo kommune.
Avistegnernes Hus i Drøbak er eit kunstgalleri som frå 2010 vart ei avdeling beinveges under Akershusmuseet etter å ha vorte konsolidert med Follo Museum frå 1. januar 2009. Son Kystkultursenter, med mellom anna ei samling gamle bruks- og fritidsbåtar, låg òg tidlegare under Follo Museum, men er no ei avdeling under Oslofjordmuseet i Vollen i Asker, som likeeins er ei avdeling under Akershusmuseet.
Glykolipid
Glykolipid er lipid som har karbohydrat feste til seg. Dei finst mange stader i dyr og menneske, mellom anna i nervevev og plasmamembranar i seller.
Gerda Ring
Gerda Ring var ein norsk skodespelar og instruktør. Ho debuterte i 1911 i København, og var knytt til Nationaltheatret i Oslo frå 1912 til 1961. Gerda Ring var blant grunnleggarane og medlemmene av Det Norske Akademi.
Ho var gift med skodespelaren og teaterinstruktøren Halfdan Christensen (1873-1950) og mor til Pelle Christensen (1923-1995) og Bab Christensen (1928-2017), gift med Lasse Kolstad (1922-2012). Gerda var dotter av Thorvald Kirsebom (1856-1911) og forfattaren Barbra Ring (1870-1955).
Prisar og utmerkingar
I 1956 vart Ring utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Ho var også riddar av den svenske Nordstjerneorden, innehavar av Kongens fortenestemedalje i gull og den svenske medaljen Litteris et Artibus.
I 1949/50 fekk ho Teaterkritikarprisen for instruksjonen av Jean Paul Sartres Skitne hender på Nationaltheatret.
Bab Christensen
Bab Christensen var ein norsk skodespelar som verka ved Det Norske Teatret i fleire år.
Teaterkunsten fekk ho tidleg inn som dotter av Halfdan Christensen (1873-1950) og Gerda Ring (1891-1999).
R
Bokstaven R (r) er den 18. bokstaven i det latinske alfabetet og den 17. bokstaven i det greske alfabetet (Ρ, ρ). Bokstaven stammar frå det fønikiske alfabetet. Det semittiske namnet er resh, som tyder hovud, og i den opphavlege biletskrifta viste teiknet eit hovud. Grekarane kalla han rho og romarane er. Det matematiske teiknet for rot, √, er i røynda ein r og forkorting for det latinske radix, som tyder «rot».
Runealfabetet har r som femte rune i første ætt. I norsk vert han vanlegvis uttalt med tungespissen som vibrerer eller slår mot området bak fortennene («rulle-r»), eller med drøvelen mot baktunga («skarre-r»).
Q
Q er den 17. bokstaven i det latinske alfabetet.
Soge
Q stammar frå den greske bokstaven qoppa (Ϙ, ϙ), som er avleidd frå fønikisk qof. Tidleg i gresk antikk brukte ein tidvis bokstaven som k-lyd framfor o og u. Han blei ikkje brukt som bokstav i klassisk gresk. Etruskarane og seinare romarane kalla bokstaven qu og brukte han først framfor o og u, der han kunne uttrykka k- eller g-lyd. Sidan blei han berre brukt framfor u.
Moderne bruk
I dei fleste moderne europeiske språk blir q nesten berre brukt framfor u, og uttrykker konsonantgruppa /kw/. På dei nordiske språka blei q brukt saman med u eller v fram til første halvdelen av 1800-talet. Stavingsreformer erstatta han med k, og q er i dag nesten ikkje brukt i nordisk, bortsett frå i særnamn.
Unterems
Unterems er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1003 meter over havet.
Roger Rodrigues da Silva
Roger Rodrigues da Silva er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashiwa Reysol.
Drangsfjorden
Riksveg 465 går langs delar av nordsida av fjorden mellom Drange og Åpta.
The Pretenders
The Pretenders er eit britisk-amerikansk rockeband danna i 1978 i London. Frontfiguren i gruppa er gitaristen og songaren Chrissie Hynde, som er det einaste medlemmet som har vore med sidan starten. Gruppa er kjend for hittar som «I'll Stand by You», «Don't Get Me Wrong» og «Brass in Pocket».
The Pretenders gav ut sitt første studioalbum i 1980. Det blei seld i over ein million kopiar i USA.
I 2005 blei gruppa innvald i Rock and Roll Hall of Fame.
Diskografi
Singlar (topp 100 på UK Singles Chart)
Skatefamilien
Skatefamilien er ein fiskefamilie av avflata bruskfiskar.
Skater i Noreg
I norske farvatn lever det sju skateartar. Desse er:
Thierry Henry
Thierry Daniel Henry er ein fransk landslagsspelar i fotball. Han er angrepsspelar, og spelar no for det spanske Primera Division-laget FC Barcelona.
Henry er kjend for evna si til å komme rundt forsvararar med sitt rykket sitt, den store farten sin og den gode ballkontrollen. I tillegg til å vere ein stabil målscorar i Arsenal, med godt over 20 mål per sesong i gjennomsnitt, er han òg svært ofte nest sist på ballen. Han vert òg rekna som ekspert på dødballar, og tek både straffespark og frispark for Arsenal.
Hausten 2005 gjekk det rykte om at Henry var på veg til FC Barcelona eller Juventus. I 2007 blei han Barcelona-spelar.
Vinjeronden
Vinjeronden er eit av ti fjell i Rondane over 2000 meter. Det ligg på grensa mellom dei tre kommunane Dovre, Folldal og Sel i Innlandet.
Fjellet er lett tilgjengeleg til fots frå hytta Rondvassbu (DNT), på veg frå Rondvassbu til Rondeslottet, det høgaste fjellet i Rondane.
Parasjá
Ein parasjá (hebr. פָּרָשָׁה [pārāšā] el. פְּרָשָׁה [pərāšā], ‘inndeling’), flt. parasjijót, er mest bruka som namn på dei 54 vekeavsnitta av Toráen som blir lesne i synagogar på sjabbát og i mindre grad på måndag og torsdag i løpet av året.
Fosfatidyletanolamin
Fosfatidyletanolamin er eit fosfoglyserid som finst i biologiske membranar.
1415 Malautra
1415 Malautra er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 4. mars 1937 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Hallgeir Opedal
Hallgeir Opedal er ein norsk journalist og forfattar. Han vart fødd i Odda. Ei tid var han journalist i avisa Hardanger Folkeblad. Etter det byrja han som journalist i avisa Dagbladet i Oslo. Journalisten har blitt kjent etter reportasjen om «Aldri en dag uten tran og Martin Kolberg» i Dagbladet våren 2007.
Orfeo
Orfeo (italiensk L'Orfeo) er ein opera (i røynda ein favola in musica) av Claudio Monteverdi med libretto av Alessandro Striggio den yngre. Urframføringa fann stad i Mantova 24. februar 1607 i hertugpalasset og det er ein av dei aller første operaer som vart skrivne. Verket var ein del av underhaldninga til karnevalet i 1607. Det var den eldste sonen til hertugen, den 21 år gamle Francesco Gonzaga, som bestilte verket. Operaen vart framført for Accademia degli Invaghiti, som Francesco var med i.
Handling
Orfeo består av ein prolog og 5 aktar basert på det greske sagaen om Orfeus og Eurydike. Eurydike er død, og Orfeus vil prøvde å redde henne frå Hades.
Prologen
La Musica (muse for musikken) trer fram og fortel at vi nå skal høyre historia om Orfeus. Musikken til Orfeus var så mektig at den rørte til og med gudane.
Første akt
Gjetarane og nymfene feirar bryllaupet til Orfeus og Eurydike. Dei to syng om gleda si. Koret av nymfer og gjetarar avsluttar akta og syng at Orfeus er så lukkeleg at han ikkje har noko meir å lengte etter.
Andre akt
Medan Orfeus prisar lukka si, får han vite at Eurydike er død, biten av ein slange. Ho og følgjet hennar hadde vore i blomsterengene og samla blomar til ein bryllaupskrans. Orfeus bestemmer seg straks for å reise til Hades for å hente henne attende. Orfeus syng resitativet og arien «Tu se' morta» ('Du er død, mitt liv, og eg pustar framleis').
Tredje akt
Håpet følgjer Orfeus heilt til inngangen til underverda. Kharon vaktar inngangen, og Orfeus prøver med songen sin å sleppe inn. Han lukkast ikkje. Når Orfeus tar i bruk lyra si, maktar han å få Kharon til å sovne og kan halde fram ferda inn i Hades.
Fjerde akt
Proserpina (Kore), dronninga av Hades, lèt seg påverke av musikken til Orfeus. Ho overtaler Plutone (Pluto), kongen av Hades, til å la Eurydike sleppe ut. Pluto set eitt vilkår: Orfeus må ikkje sjå tilbake på Eurydike på veg tilbake ut av Hades. Etter ei stund maktar ikkje Orfeus å motstå tvilen, han snur seg for å sjå henne, og ho forsvinn tilbake til underverda. Fortvila returnerer Orfeus til jorda.
Femte akt
Appolo, far til Orfeus, stig ned frå himmelen og bringer den sørgande Orfeus med tilbake dit. Der kan han sjå Eurydike i stjernene.
Takuma Abe
Takuma Abe er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Tokyo Verdy, Aalen, Ventforet Kofu og FC Tokyo.
Bjartmann
Bjartmann er ein teikneserie oppkalla etter teikneseriehelten skapt av serieskaparen Øystein Runde.
Bjartmann held til i byen Ulsteinvik. Teikneserien er på nynorsk.
Åptefjorden
Åptefjorden er ein fjordarm av Lyngdalsfjorden i kommunane Farsund og Lyngdal i Agder. Han strekkjer seg 9 km nordvestover frå innløpet, om lag halvvegs inn i Lyngdalsfjorden mellom Lyngdal og sjølve Farsund, til bygda Drange inst i Drangsfjorden, som er ein fjordarm. Drangsfjorden stikk seg inn om lag 4 km nordaustover, om lag 2 km før Åptefjorden når enden ved bygda Åpta. Like utanfor Åpta ligg Åptøya, den største øya i fjorden.
På vestsida av fjorden, nesten rett ovanfor innløpet til Drangsfjorden, ligg bygda Herad ved Sandsbukta.
Varen i Sveits
Varen (fransk Varone) er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 760 meter over havet.
Hiroki Ebisawa
Hiroki Ebisawa er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Tokyo Verdy.
Bantu
Bantu viser til over 400 ulike etniske grupper i Afrika, frå Kamerun til Sør-Afrika. Bantuane er samla gjennom ein felles språkfamilie, bantuspråk og ofte felles tradisjon.
Bantuane var opphavleg eit jordbruksfolk frå skogane i Vest-Afrika. Gjennom folkevandringane sørover i Afrika assimilerte dei eller nedkjempa folka som dei møtte på vegen.
Svarte sør-afrikanarar vart til tider offisielt kalla bantu av aparteidregimet som også oppretta bantustatar.
Nynorsk i opplæringa
Nynorsk i opplæringa er ein konferanse som vart halden på Nasjonalt senter for nynorsk i opplæringa på Høgskulen i Volda 31. mars 2005. Konferansen hadde som mål å markera oppstarten av senteret og setja søkelys på nynorsk i grunnskulen og den vidaregåande skulen.
Ryoji Fukui
Ryoji Fukui er ein japansk fotballspelar.
Graciosa
Graciosa er den nordlegaste av dei sentrale øyane i Asorane i Portugal. Øya har eit areal på 60,84 km² og ei oval form. Ho har in an oval form. Heile øya er ein stratovulkan som stig opp frå havbotn av Atlanterhavet. Den søraustlege enden er dominert av ein 1,6 km brei kaldera, kalla Caldeira.
Bravo
Bravo (av italiensk bravo, 'kjekk', opphavleg kanskje 'vill, ustyrleg') er eit tilrop som vert bruka for å rose gode prestasjonar. På italiensk kan ein også bruke superlativet bravissimo som tyder særs bra.
Ryoji Fukui
Han spela for klubbane Tokyo Verdy, Giravanz Kitakyushu, Kashiwa Reysol og Renofa Yamaguchi FC.
Bravo
Ordet bra har opphav i det franske brave ('tapper, heiderleg') som igjen er lånt frå det italienske ordet bravo. Same rota har òg det forelda bokmåls-adjektivet brav, som tyder modig eller rettskaffen.
Graciosa
Geografi
Landskapet på Graciosa (som tyder fortryllande) er ei blanding av grøne enger med kvite landsbyar og isolerte hus. Ho har frodige jorde der det vert dyrka forskjellige frukter, vin, og beitemarker for kyr. Frå mjølkekyrene lagar innbyggjarane ein prisvinnande ost og andre mjølkeprodukt.
Formerones er ein klippeformasjon nær Vila de Santa Cruz med ei form som kan minne om ein kval.
Bravo
Bravo symboliserer bokstaven B i det fonetiske alfabetet til NATO.
Graciosa
Geografi
Graciosa er av vulkansk opphav og stig til 402 meter over havet i sør der kalderaen ligg.
Bravo
Kjelder
Fonetisk alfabet Bokstavering fa:الفبای آوایی Radioaakkoset אלפבית צלילי Heceleme alfabesi Фонетичний алфавіт
Graciosa
Kommunar
Graciosa har berre ein kmomune, Santa Cruz da Graciosa]], med 4777 innbyggjarar.
Historie
Graciosa vart oppdaga 2. mai 1450. Dei første nybyggjarane var frå Montemor-o-Velho og namnet hans var Vasco Gil Sodré. Han kom frå Terceira og slo seg ned på Graciosa med familien sin. Graciosa har i dag ein skule, ein latinskule, eit gymnas, ei kyrkje og ein plass (praça).
Langres
Langres er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Haute-Marne i Champagne-Ardenne. Byen har om lag 10 000 innbyggjarar.
Historie
Som hovudstad i romaniserte keltiske stamma Lingones vart han kalla Andematunnum, og etter kvart Lingones.
Byen er bygd på ein kalksteinsknaus med same namn som byen. Denne skansen var først okkupert av gallarar, og seinare bygde romarane festningsverk i byen som høyrte til den keltiske stamma Lingones. Triumfbogen frå det 1. hundreåret er framleis synleg i byen.
Teak
Yteveden i treet er grågul og vert ikkje nytta som trevyrke. Kjerneveden er gulbrunt gyllen med mørkare teikningar, ofte med grønlege tonar før han har «modna» i lys og luft og verte raudbrun. Teak er høgt skatta som trevyrke av di det er haldbart, lite brennbart, motstandsdyktig mot rote og syre, krympar særs lite, og har god styrke dersom breidda på årringane ikkje er mindre enn to millimeter. Densitet ved 15 % fukt i vyrket er om lag 0,69 g/cm3.
Faial
Faial er ei portugisisk øy i Asorane. Ho har eit areal på 173 km². Den næraste øya er Pico i aust. Øya vert òg kalla Ilha Azul («den blå øya») av diktaren Raul Brandão på grunn av dei store mengdene hortensia som veks her om sommaren.
Langres
Historie
Etter perioden med invasjonar voks byen i mellomalderen, særleg på grunn av at biskopen i byen fekk meir politisk makt. Bispedømet dekte Champagne, Hertugdømet Burgund og Franche-Comté, og biskopane fekk rettane til å prege sine eigne myntar på 800-talet og å peike ut den militære leiaren i byen i 927. Biskopen av Langres var hertug og ein del av adelsstanden i Frankrike. Dei vanskelege åra på 1300- og 1400-talet var årsak nok til at byen forsterka festningsverka sine og Langres gjekk inn i ein periode som kongeleg vergemål. I renessansen, då byen igjen blømde, vart det bygd mange fine bustadar og religiøse og militære bygningar, som framleis står i dag. På 1700-talet bygde Vauban fleire festningsverk i byen.
Castelsarrasin
Historie
Dei første teikna etter liv i byen er frå 961. Namnet Castel Sarracenum indikerer at det vart bygd eit slott i Sarrasin-området.
Faial
Historie
Det opphavlege namnet på øya var Ilha da Ventura eller Insula de La Ventura og vart kanskje oppdaga av sjømannen Diogo de Silves, medan han tente kongen av Portugal, i 1427. I 1432 kom ei lita gruppe portugisiske nybyggjarar frå øya Terceira for å slå seg ned ved markene i Cedros i nord. Dronning Isabela av Burgund gav dei løyve til å slå seg ned her. Flamske nybyggjarar som hadde avtale med krona vart ført av adelsmannen Josse Van Huerter og kom til øya ved Praia de Almofariz (i dag Praia de Almoxarife) på austsida av øya. På grunn av mangel på ferskvatn flytta dei til føregåande dal, som i dag er kalla opp etter desse nybyggjarane (Flamengos). I følgje Henrik Sjøfararen var øya då kalla São Luís (Ilha de São Luís). Ved 1490 talde det flamske samfunnet om lag 1500 menneske. Flamlendarane slo seg saman med portugisisk nybyggjarar og danna til slutt Vila da Orta (seinare berre Horta). Ei stund seinare vart namnet på øya endra til Fayal på grunn av dei mange fayaltrea [Myrica faya Aiton] som voks her. Etter kvart økonomien på øya betra seg slo fleire portugiskske nybyggjarar seg ned og den flamske påverknaden forsvann raskt.
Under den iberiske unionen mellom Portugal og Spania vart øya ofte angripe av britiske og franske sjørøvarar mellom 1589 og 1597. Raid frå greven av Cumberland (Sr. Walter Raleigh) og greven av Essex gjekk til åtak på den forsvarslause folkesetnaden dei same åra. Desse kaparane plyndra innbyggjarane og brende det som dei etterlet. For å verne seg mot fleire åtak bygde innbyggjarane på øya fleire festningar og på 1700-talet var det over 20 stykk. Vulkanen Cabeço Gordo hadde utbrot i 1672, noko som førte til at ein del flytta til Brasil, men økonomien vart likevel ikkje hardt råka.
Før den tid stoppa mange jesuittar i Horta på veg til og frå Brasil og Asia. Jesuittane bygde ein skule i Horta, og det same gjorde karmelittane og fransiskanarane. Eventyraren James Cook vitja òg øyane før han reiste vidare til Stillehavet på 1700-talet.
Øya som var avhengig av kvalfangst og jordbruk var velståande fram til utbrotet til vulkanen Capelinhos i 1957. Samfunn nord og vest på øya vart hardt råka av utbrotet og jordbruksområda vart dekte av sand og oske. Dette førte til at 4000 innbyggjarar emigrerte til USA. I tillegg gjekk kvalfangstindustrien dårlegare på grunn av nyvinningar i den kjemiske sektoren og motstand frå dyrevernarar.
Geografi
Faial er ein av dei sentrale øyane i Asorane (i lag med Pico, São Jorge, Graciosa og Terceira). Ho er femkanta og dekkjer om lag 172 km² (22 km lang frå aust til vest og 15 km på det breiaste). Faial er åslendt og det høgste fjellet, kalderaen Cabeço Gordo er 1043 meter over havet. Det indre krateret er 2 km breitt og 500 meter djupt. Den djupaste delen av kratert er fylt av ein innsjø.
Byen Horta ligg søraust på øya og er senteret på øya. Frå her har ein flott utsyn mot Pico og stundom São Jorge. Rundt byen ligg Ponte de Espalamaca, Monte da Guia og Monte Carneiro (begge restar av eldre vulkanar). Vegen 1-1A går rundt heile øya og knyter busetnader i nord og vest til dei sørlege områda av øya. Elvedalane langs denne vegen skil dei forskjellige samfunna frå kvarandre. Praia de Almoxarife og Pedro Miguel er to av busetnadane i dei austlege elvedalane. Så kjem Riberinha, ein elvedal mellom dei opphavlege tektoniske sprekken som forma øya. I nord er Salão og Cedros dei viktigaste jordbruksområda og her ligg dei eldste busetnadane på øya. Lenger nord vert klippene ved kysten brattare nær Praia do Norte. Her ligg Costa Brava på 320 moh med utsyn over kystlandsbyen Fajã. Den vulkanske svarte lavaen og den djupe vegetasjonen held fram til områda rundt Fajã da Praia do Norte og Norte Pequeno.
Som med resten av Asorane er øya av vulkansk opphav og ligg nær Atlanterhavsryggen, som skil Europa frå Amerika. Faktisk kan øya reknast som det vestlegaste punktet i Europa, sidan øyane i Asorane som ligg lenger vest ligg på den amerikanske jordskorpeplata. Midten av øya er dominert av Cabeço Gordo og kalderaen som høyrer til denne vulkanen. Fram til 1957 var øya sirkulær og målte 20 x 25 km. Det siste utbrotet skjedde nær Capelo 27. september 1957. Dette utbrotet skapte ei lita øy utanfor vestkysten. Vulkanen vart aktiv igjen 16. desember same året og varte til 12. mai 1958 og knytte den vesle øya til Faial. Dette gjorde øya 2,4 km² større og danna Ponte dos Capelinhos. Dette området vert i dag rekan som eit naturreservat og eit økologisk sensitivt område.
Faial har fleire gonger vorte råka av jordskjelv og seismisk aktivitet. Det største jordskjelvet skjedde i 1759-1760 rundt juletider. Eit anna kraftig jordskjelv skjedde i april 1926 nær Horta. 31. august same året skjedde eit nytt jordskjelv som tok livet av 8 menneske og øydela 220 heimar. Totalt vart 4138 bygningar øydelagd i skjelvet. I 1998 vart Asorane råka av eit jordskjelv som målte 5,6 på Richterskalaen. Åtte personar mista livet i dette skjelvet og 1700 personar vart heimlause.
Økonomi
Økonomien på Faial baserer seg på jordbruk og turisme. Den raske økonomiske veksten vart driven fram av dyrking av planta vaid som vart nytta til å produsere blått fargestoff.
Dei viktigaste jordbruksressursane på øya er potet, korn, frukt og vin, i tillegg til kveg (både mjølk og kjøt). Byen Horta er handelssenteret på øya.
I 1960-åra vart det opna ein flyplass og turistar byrja å strøyme til øya. Etter at Portugal vart medlem av EU auka levestandarden raskt og i dag er innbyggjarane generelt velståande.
Demografi
Faial har 14 785 innbyggjarar i 2004. Den einaste byen på øya er Horta med 9563 innbyggjarar. Her finn ein ei hamn og ein marina.
Kultur
Det er fleire festivalar på Faial, dei viktigaste om sommaren. Den mest populære er Espírito Santo-festivalane som vert halde rundt om på øya mellom Kristi himmelfartsdag og august. Apostelen Johannes er vernehelgenen til Horta.
Teak
Det finst tre artar av teak:
Kultivering og bruk
Teak er lett å arbeide med og har naturlege oljer som gjer han godt eigna til bruk på vêrutsette stader. Teak frå gamle og seintvaksne tre frå naturlege skogar er hardare og meir haldbart. Teak frå unge, rasktveksande plantasjetre er mindre haldbart og har ein tendens til oppflising og vasskader.
Teak er særleg bruka som material til skipsdekk, utandørsmøblar, ytterdører og andre ting som treng å vera vêrbestandige og gjerne òg slitesterke. Til innandørs bruk er teak ein del bruka itregolv. Tradisjonelt har teak òg vore bruka til innandørsmøblar som salongbord, spisebord, radiokabinett og liknande.
Mykje av verdas teakvirke er eksportert frå Indonesia og Myanmar, Thailand og Java. «Burma-teak» frå Myanmar har til vanleg vore rekna som det beste. Men det er ikkje mogleg å avgjere med visse kva område materiala kjem i frå, ettersom arten er den same og variasjonane i vekstvilkåra ikkje er så typiske at dette gjev seg generelt utslag i vyrket. Det er sorteringa av vyrket og handsaminga av det som kan gje seg utslag i kvaliteten.
Sellegrodsfjorden
Sellegrodsfjorden er ein fjord i Farsund kommune, like nord for sjølve Farsund. Fjorden har innløp ved same stad som innløpet til Lyngdalsfjorden som går nordaustover. Sellegrodsfjorden strekkjer seg litt over 2 km nordvestover på nordsida av Øyna. På nordvestsida av Øyna går Hanersunder sørvestover til Helvikfjorden. Like innanfor innløpet til fjorden ligg Bjørsvika på vestsida ved Øyna.
Faial
Kultur
Øya, som andre azoriske øyar, produserer ostar og andre mjølkeprodukt, i tillegg til kjøt og har ein rik matkultur, som òg inkluderer lokal sjømat.
Musikkverk av Tomaso Albinoni
Dette er ei liste over musikkverk av den italienske komponisten Tomaso Albinoni (1671–1751).
Faial
Kultur
Figurar laga av kvaltennner er ein tradisjonell handverkstradisjon på Asorane. Sidan kvalfangst i dag ikkje lenger er lov i Portugal kan derimot denne typen handverk vere veldig dyrt, sida kvaltennene er vanskeleg å få tak i.
Musikkverk av Tomaso Albinoni
Kjelder
''
Brisling
Brisling (Sprattus sprattus) er ein liten sildefisk som lever i Atlanterhavet ved Europakysten. Arten er viktig som matfisk, særleg i hermetikk, og vert fiska i store mengder ved kysten av Noreg og Skottland.
Kjenneteikn
Brislingen liknar særs mykje på sin noko større slektning silda, men er meir samantrykt frå sidene og har ein karakteristisk kjøl av vinkla skjel under buken. Bukfinnen er festa under framkanten av ryggfinnen og har normalt sju strålar. Som mange andre planktonetarar har brislingen underbitt og tett gjellegitter.
Kroppslengda er oftast mellom 8 og 12 centimeter, men individ på opp til 18 cm er òg kjende.
Levesett
Brislingen er ein stimfisk som lever pelagisk i kystnære farvatn og fjordar. Dei finst frå overflata og ned til ei djupn på om lag 150 m, der dei beitar på dyreplankton som hoppekreps. Ungfisk et òg ein del diatomear.
Vind
Vind (norrønt vindr) er delvis horisontale luftrørsler i atmosfæren, som kjem av ujamn oppvarming av jorda si overflate. Vind i form av vindkraft er blitt brukt til transport og energikrevjande verksemd i hundreår. Kraftig vind i form av stormar eller orkanar kan derimot føre til store øydeleggingar og i verste fall dødsfall. Vind oppstår på alle skalaer. På ein varm sommardag kan det oppstå lokal kortvarig vind i eit lite område som blir varma opp av sola, medan ujamn soloppvarming av jordoverflata skaper globale vindmønster. Dei to største kreftene som skapar den atmosfæriske sirkulasjonen er ujamn oppvarming mellom ekvator og polane, i tillegg til jordrotasjonen (corioliseffekten).
Brisling
Levesett
Gytetida til brislingen er om våren, men varierer mellom ulike stammar. Dei kan gyta både inne med kysten og til havs. Kvar ho gyt frå 2000 til 14 000 egg, som flyt fritt i vatnet til dei vert klekte etter om lag ei veke. Nyklekte larvar måler om lag 3 millimeter, og veks til full storleik på eit år. Dei vert do ikkje kjønnsmogne før dei er to år gamle. Maksimal levealder er 7-8 år.
1416 Renauxa
1416 Renauxa er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 4. mars 1937 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Brisling
Fiske
Det norske brislingfisket har gått føre seg i lang tid, og er fullt av tradisjonar. Frå særs gamalt av har folk fiska brisling med landnot i fjordane for å salta han i tønner. På 1700-talet tok ein til å setja til krydder i saltlaken og eksportera fisken som ansjos. Verkeleg fart i eksporten vart det likevel ikkje før dei tok til å preparera dei i olivenolje, slik som frå sardinfiskarane i Middelhavet. Lenge marknadsførte ein brislingen òg som sardinar, men dette er forbode no.
Norske fiskarar fiskar hovudsakleg på to brislingbestandar:brisling i Nordsjøen, Skagerrak og Kattegat og kystbrisling. Frå slutten av 1960-åra har det vorte fiska brisling industrielt med ringnot i Nordsjøen. Dette fisket går først og fremst til hermetikk, frå 1970-talet òg til fiskemjøl og -olje.
Vind
Forskjellig temperatur i to luftmassar fører til forskjellig lufttrykk i dei to luftmassane. Vind oppstår når luft strøymer frå området med høgt trykk til området med lågt trykk for å jamne ut denne trykkskilnaden. Corioliseffekten fører derimot til at lufta ikkje strøymer i rette linjer mellom dei to trykksystema, men følgjer sirkulære banar inn mot lågtrykkssenteret.
Brisling
Fiske
I 1975 vart det fiska 600 000 tonn brisling i det norske nordsjøfisket. Etter at dette vart halvert ut mot slutten av tiåret har fisket vorte kvoteregulert. I 2007 vart det teke 13 000 tonn til ein total verdi på 31 millionar kroner. Norsk raudliste 2006 reknar med at bestanden er nært truga, at det er mogleg han kan bli truga innan ti år.
I 2023 vert bestanden rekna som livskraftig. Anbefalt kvote for Brisling i Nordsjøen, Skagerrak og Kattegat for juli 2023-juni 2024 er 143 598 tonn. Kvoten vart auka med over 100 % frå året før. Dette hovudsakleg på grunn av auka rekruttering i 2022.
Vind
Vind kan klassifiserast ut frå vindstyrke eller det geografisk området dei oppstår i. Det finst global vind som eksisterer mellom dei atmosfæriske sirkulasjonscellene. Eit døme på slik vind er jetstraumen eller passatvinden. Det finst vind på synoptisk skala som kjem av trykkskilnadar mellom to luftmassar på midlare breidder, og det finst vind som oppstår av topografiske forhold. Mesoskala vind er vind som oppstår på lokal skala, til dømes i samband med kraftige regnbyer. På den minste skalaen har ein mikroskala vind som kan blåse frå ti til hundrevis av meter og vere svært uforutsigbare, som til dømes støvkvervlar.
Vind kan òg endre landskap ved forskjellige eoliske prosessar.
Storskala vind — atmosfærisk sirkulasjon
Storskala vind er vind som oppstår som følgje av globale sirkulasjonsmønster. Desse er mellom anna passatvinden, vestavindsbeltet, den polare austavinden og jetstraumen.
Fordi jorda blir ujamt oppvarma, og fordi varm luft stig medan kald luft søkk, oppstår det sirkulasjonar som på ein planet som ikkje roterer ville ha ført til ein luftstraum frå ekvator til polane i den øvre troposfæren, og ein luftstraum frå polane til ekvator ved overflata. Men på grunn av jorda sin rotasjon, blir denne enkle situasjonen mykje meir kompleks i den verkelege atmosfæren. I nesten alle høve er den horisontale vindkomponenten mykje større enn den vertikale. Unntaket er i kraftig konveksjon.
Passatvinden er kanskje den mest kjende og vedvarande vinden på jorda. Berre den katabatiske vinden frå isen i Antarktis og Grønland er meir vedvarande. Det var passaten dei tidlege sjøfararane som reiste frå Europa til Nord- og Sør-Amerika leit på for å kome seg fram.
Passatvinden oppstår under Hadleycella, og er ein del av returstraumen i denne sirkulasjonscella. Hadleycella fører luft frå ekvator oppover i troposfæren og transporterer han mot polane. Ved rundt 30 °N/S blir lufta avkjølt og søkk ned til bakken, før han strøymer tilbake mot ekvator. Corioliseffekten gjer derimot at vinden blir avbøygd mot vest.
Langs kysten av Nord-Amerika fører friksjon til at passatvinden snur enno meir med klokka, og resultatet er at passatvinden går inn i vestavindsbeltet og dannar eit kontinuerleg vindbelte for skip som reiser mellom Europa og Amerika.
Den polare austavinden kjem av utstrøyming frå det polare høgtrykket som oppstår når kald luft søkk ned over polane som ein del av polarcella. Sjølv om desse vindane er meir eller mindre vedvarande er dei ikkje særleg djupe, men er kalde og sterke. I Nord-Amerika kan denne kalde lufta blande seg med varm og fuktig luft frå Golfstraumen og danne kraftig torevêr og tornadoar så langt nord som til 60°N. Desse blir derimot sjeldan observert på grunn av store område utan folk, men i 1987 oppstod det ein tornado i Edmonton i Canada som nådde styrke F4 på Fujitaskalaen og drap 27 menneske.
Jetstraumen er ein kraftig vind i eit relativt smalt område i høgda. Desse går i hovudsak mot aust like under tropopausen. Den polare jetten oppstår i grensa mellom Ferrelcella og Polarcella, og ligg over polarfronten. Om vinteren oppstår det ein annan jetstraum rundt 30 ºN/S i grensa mellom Hadleycella og Ferrelcella, som eit resultat av temperaturskilnadar mellom tropisk luft og kald kontinental polarluft. Jetstraumane er ikkje kontinuerlege, og kan endre både styrke og tildels retning. Dei flyttar seg derimot hovudsakleg austover, men kan svinge stort mot nord og sør. I samband med den polare jetstraumen oppstår det rossbybølgjer, som er langskala (bølgjelengd på 4000-6000 km) harmoniske bølgjer som svingar seg rundt kloden.
Sesongbasert vind
Sesongbasert vind er vind som berre oppstår til visse tider på året. Den indiske monsunen er eit døme på slik vind.
Synoptisk vind
Synoptisk vind er vind i samband med storskala fenomen som varm- og kaldfrontar, og er ein del av vinden som utgjer det daglege vêret. Desse inkluderer geostrofisk vind, gradientvind og syklostrofisk vind.
Som eit resultat av corioliskrafta vil vind på nordlege halvkule alltid strøyme med klokka rundt eit høgtrykk, og mot klokka rundt eit lågtrykk. På sørlege halvkule er det motsett. Samtidig strøymer lufta alltid frå høgtrykk mot lågtrykk. Trykkgradientkrafta og corioliskrafta er motsett retta, men er vanlegvis ikkje like. Når desse kreftene er like store vil vinden gå parallelt med isobarane, og slik vind blir kalla geostrofisk vind. Vinden er berre heilt geostrofisk når ein kan sjå bort frå dei andre kreftene (som friksjon) som virkar på lufta. Dette er ein god approksimasjon for storskala luftstraumar bort frå tropene.