cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cuzco
Mange trur byen vart forma med eit omriss av ein puma kor forsvarsverket Sacsahuaman utgjorde hovudet. Etter inkarikets fall i 1533, då den spanske conquistadoren Francisco Pizarro erobra Cuzco, følgde ein snøgg ombygging av byen. Dei gamle palassa og templa vart rasert, og kyrkjer kom opp. Fleire bygg frå kolonitida er tufta på gamle bygg frå inkatida, til dømes vart kyrkja og klostret Santo Domingo bygd på det gamle soltemplet Coricancha. Det er endåtil frakta steinblokker ned frå Sacsahuaman til ombruk i kyrkjer.
Cuzco har i dag mykje turisme på grunn av dei mange som kjem for å vitje Sør-Amerikas mest besøkte turistmål Machu Picchu. Saman med Machu Picchu var han den første peruanske kulturminnet som blei sett på UNESCO si verdsarvliste allereie i 1983.
Koloniseringa
Cuzco stod på høgda av makta før borgarkrigen i inkariket braut ut omkring år 1530. Folkesetnaden i byen og i omegna stødde Huascar i kampen om makta i inkariket. Etter at Huascar tapte for generalane åt broren Atahualpa, var byen hærtatt fram til Francisco Pizarro dukka opp.
I februar til mars 1533 var tre spanjolar på ei første kort vitjing i byen i samband med innsamling til løysepengeskattar for Atahualpa. Dei tre fekk den gongen tatt med dei største gullskattane frå Coricancha. Først den 15. november 1533 kom hovudstyrken av dei spanske conquistadorane under leiing av Francisco Pizarro til byen saman med marionettinkaen Manco Cápac II.
Byen gjorde inntrykk på dei framande. Dei skreiv til kong Carlos I (Karl V):
Melvilleøya i Australia
Melvilleøya er ei øy som ligg ved kysten av delstaten Northern Territory i Australia. Med ei flatevidd på 5786 km² er Melvilleøya den nest største øya i Australia etter Tasmania. Saman med Bathurstøya utgjer ho øygruppa Tiwiøyane.
Cuzco
Koloniseringa
Som i dag var det den gongen ein sentral open plass midt i byen. Namnet på plassen var Aucaypata, i dag er dette Plaza de Armas i Cuzco. Rundt kring plassen låg dei fagraste palassa i byen. I kvartalet mot nordvest låg Casana, inka Pachacútec sitt palass. Casana vart nytta til festivalar og hadde plass til fire tusen menneske under tak. Pizarro valde Casana som sin residens under opphaldet i 1533 og seinare vart Casana gjort om til arkadar og butikkar. Bygningen som var rekna som den finaste var Amaru Cancha og låg på motsett side av Aucaypata. Dette var inka Huayna Cápac sitt palass. Arkitekturen for Amaru Cancha har vore godt skildra, her var mellom anna to høge praktfulle tårn med sølvportar. Hernando Pizarro og Hernando de Soto delte Amaru Cancha seg i mellom. I dag ligg Compañía-kyrkja mot Plaza de Armas på dette kvartalet. Opp mot nordaustre side av Aucaypata låg Suntur Huasi, eit palass med ein stor hall. Austre del av dette vart bygd om til hovudkatedralen i Cuzco. Rådhuset vart bygd kor den vestre delen av Suntur Huasi låg.
Melvilleøya i Australia
Til liks med Arnhem land er øya eit reservat for aboriginar der ingen turisme er tillaten. No til dags bur om lag 600 aboriginar på øya som har eiga forvalting.
Cuzco
Koloniseringa
Mot det austlege hjørnet av Aucaypata låg Hatun Cancha og bak det igjen låg Inca Roca, i dag kjent som Hatunrumiyoc, «stor stein». Det som imponerte spanjolane mest ved bygningsarkitekturen var murarbeidet. Det fanst ikkje maken i Spania. I nordsida av muren mot Hatunrumiyoc finst framleis muren med den kjente tolvkanta steinen.
Melvilleøya i Australia
Den nederlandske sjøfararen Abel Tasman var i 1644 den første europearen som vitja øya. Ho er oppkalla etter ein britisk adelsmann som i si tid (kring 1820) var sjef for den britiske marinen.
Yermalner er det lokale namnet på øya.
Dnestr-limanen
Dnestrestuaret eller Dnestr-liman (ukrainsk Дністровський лиман, rumensk limanul Nistrului) er ein liman, danna der elva Dnestr munnar ut i Svartehavet. Han ligg i Ukraina i Odessa oblast. Byen Bilhorod-Dnistrovskyj ligg på vestbreidda og Ovidiopol på austbreidda. Sjabo, ligg nedanfor Bilhorod-Dnistrovskyj og er kjend for vinen som vert produsert her.
Dørhelle
Ei dørhelle er ei tjukk steinhelle som ligg framfor inngangsdøra til eit hus. I ein del bygder har det vore status å ha store og staselege dørheller. Ofte kunne slike heller verte henta langt heimanfrå.
Dnestr-limanen
Området varierer mellom 360 og 408 km², han er 42,5 km lang og er 12 km på det breiaste. Middeldjupna er 1,8 meter og den største djupna er 2,7 meter.
Dørhelle
Sidan dørhella markerer overgangen mellom ute og inne, har det vorte knytt ulike magiske tankar til ho. I mange dørheller finn ein innrissa skålgroper, runde skålforma holer som er nokre centimeter breie. Ein finn dei helst i hjørna som vender bort frå huset. Skålgroper er vanleg i helleristningar og i samband med graver frå jarnalderen. Dei har ymse symbolske eigenskapar.
Det har og vorte rissa runer i dørheller.
Fidel
Fidel (ፊደል fidɜl) er ein abugida som vart laga for å skrive det semittiske språket ge'ez (ግዕዝ ɡɨʕɨz) eller gamaletiopisk, og som i dag blir brukt til å skrive dei semittiske språka amharisk, tigrinja og ein del andre språk i Etiopia og Eritrea. Ein skriv fidel frå venstre mot høgre, i liner ovanfrå og nedover.
På amharisk tyder ordet ፊደል fidɜl eigentleg 'bokstav'.
Historie
Fidel vart utvikla frå den sabeiske eller sørarabiske skrifta.
Dei eldste innskriftene i sabeisk, funne i den sørvestlege delen av Den arabiske halvøya, er frå midten av fyrste tusenåret f. Kr. I dei siste hundreåra f. Kr. byrja kolonistar frå Sørvest-Arabia å busetje seg ned på den andre sida av Raudehavet, i Abyssinia. Språket deira ge'ez blei fyrst skrive med sabeisk skrift, eit typisk semittisk alfabet, der berre konsonantane blei skrivne.
På 300-talet endra dei ge'ez-talande abyssinarane den sabeiske skrifta, ved å leggje til små strekar til venstre, høgre eller under symbola for å uttrykkje vokalar; truleg hadde ideen kome frå India, der devanagari og andre skriftsystem får fram vokalane på den måten. Slikt skapte dei den skrifta som vi kallar fidel. Medan sabeisk blei skrive frå høgre mot venstre, bortsett frå boustrofedon i dei eldste innskriftene, blir fidel skriven frå venstre mot høgre.
Grunnsymbol
Fidel har 26 grunnsymbol, her translittererte på grunnlag av uttalen i tigrinja og amharisk, i IPA-transkripsjon; korrespondansane med sabeisk skrift er òg tekne med. Skilnadene i uttale mellom tigrinja og amharisk kjem av at tigrinja har eit meir konservativt konsonantsystem, medan amharisk har mist mange lydar som er karakteristiske for semittiske språk.
Som ein ser, blir både ሠ og ሰ uttala [s] og både ጸ og ፀ blir uttala [s'], men dei skal ha blitt uttala forskjellig i ge'ez. I transkripsjonen av ge'ez er det vanleg å skrive dei slik:
Modifiserte symbol
Når vi ser bort frå skrivemåten av vokalane, som er skildra i avsnittet Vokalar nedanfor, kan grunnsymbola i fidel mofiserast på to vis:
Frikativiserings/palataliserings-modifikasjon
Her er eit oversyn over symbol med frikativiserings/palataliserings-modifikasjon som blir nytta i tigrinja og amharisk. Som ein ser, er denne modifikasjonen i alle unnateke eitt tilfelle, ጨ, ein vassrett strek over eit grunnsymbol. Grunnsymbola er tekne med, for samanlikningas skyld.
Som tabellen viser, blir labiale og dorsale orale lukkelydar til frikativar, medan alveolare konsonantar blir palataliserte, i vid meining.
Labialiseringsmodifikasjon
Det finst to typar labialiseringsmodifikasjon:
Wa-modifikasjon
Symbol som står for ikkje-dorsale konsonantar – bortsett frå dei laryngale ሀ h, ሐ ħ/h, አ ʔ og ዐ ʕ/ʔ, halvvokalane ወ w og የ j og frikativen ፀ s – kan få lagt til ein strek under – bortsett frå ved ሯ rʷa, der han er over – for å uttrykkje at dei skal uttalast med tillegget wa. Til dømes kan በ b gjerast til ቧ bʷa. Ved wa-modifikasjonen blir med andre ord konsonanten labialisert og får vokalen a. Her er eit oversyn over alle wa-modifiserte konsonantsymbol, både grunnsymbol og frikativiserings/palataliserings-modifiserte symbol:
Dorsal-labialisering
Symbol som står for dorsale konsonantar kan få labialisering, med fire ulike teikn, avhengig av kva for ein av fem (urunda) vokalar som følgjer:
Vokalar
Vokalar utan labialisering kan normalt følgjast av sju forskjellige vokalar, som er uttrykte gjennom modifikasjonar av konsonantsymbola. Heile systemet er sett opp i tabellane nedanfor. Det er vanleg praksis å omtale settet med konsonantar med same vokal som ein orden, og ordenane er nummererte frå 1 til 7. Symbola i 1. orden er grunnformene i dette systemet; dei har ingen vokalmodifikasjon.
Når uttalen i tigrinja og amharisk er forskjellig, står tigrinja-uttalen føre og amharisk-uttalen etter ein skråstrek, til dømes slik: ħ/h. Merk vidare at nokre konsonantar i 1. orden er uttala med vokalen a i staden for vokalen ɜ. Det gjeld desse: ሀ ha, ሐ ħa/ha og ዐ ʕa/ʔa.
Teiknsetjing
Tradisjonelt blei orda i ei setning skilde frå kvarandre med to prikkar, ፡. Denne praksisen gjekk gradvis av bruk etter at ein byrja å trykkje tekstar. Slutten på ei setning blir merkt med fire prikkar, ።. Teiknet ፥ svarer jamt over til vårt komma, og ፤ til vårt semikolon.
Talteikn
I fidel finst det eigne symbol for talord. Det finst eigne symbol for einarane frå 1 til 9, for tiarane frå 10 til 90, og dessutan for 100 og 10 000.
Teiknkoding
I Unicode blir fidel koda i området U+1200 – U+139F og U+2D80 – U+2DDF (desimal 4608–5023 og 11648–11743):
806
806 (romartal DCCCVI)
Anton Christian Bang
Anton Christian Bang var ein norsk biskop, kyrkjehistorikar og statsråd.
Bang vart fødd på Sigerstad på Dønna. Her voks han opp i lag med søskenbarnet John Klæbo, og som søskenbarnet gjekk han på lærarseminaret i Tromsø, den einaste farbare utdanningsveg for ein fattiggutt som ønskte å bli prest. Han fullførte teologisk embetseksamen i 1867, og vart personellkapellan i Gran på Hadeland før han i 1872 reiste nordover for å bli kateket i Tromsø. I 1874 vart han prest ved Gaustad asyl.
Som teologistudent, eller «prestemne» som det òg vart skrive, nytta han òg landsmål. Det vart sidan rekna som eit stort tap for målreisinga og norskdomen at han gjekk over til å skrive riksmål.
I 1878 tok Bang teologisk doktorgrad, og i 1885 vart han professor i kyrkjehistorie ved Universitetet i Oslo. I 1893 vart han statsråd i regjeringa til Emil Stang. Den 25. januar 1895 vart han utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden. I 1896 vart han biskop i Kristiania Stift. Som biskop heldt han preika under kroningsseremonien i Trondhjem Domkirke hausten 1906. I 1912 fekk han Petter Dass-medaljen.
Ved fødestaden er det reist ein minnebauta over A. Chr. Bang.
Fredrikke Tønder-Olsen
Fredrikke Tønder-Olsen var pioner innan kvinnesakarbeidet i Noreg.
Ho vart fødd på handelsstaden Kopardal på øya Løkta i Dønna kommune, Helgeland. Ho byrja i gravørlære i Bodø, men på grunn av svakt syn måtte ho gje opp gravørfaget. Sidan fekk ho agenturet for forsikringsselskapet Norden på Helgeland, og vart slik landets første kvinnelege forsikringsagent. I Kristiania starta ho Kristiania Visergutkontori 1894. Ho var initativtakar til tidsskriftet Landets Kvinder, var æresmedlem i Norsk Kvindesagsforening og mottok Kongens fortenstmedalje i 1926.
Engasjementet hennar gjenspeglar seg i livsmottoet: «Er du halt er du lam, har du vilje kjem du fram». Ein minnestatue over henne er reist på Vår Frelsers gravlund. Fredrikke Olsen-Tønders legat vert i dag forvalta av Nordlændingernes Forening.
Ved Høgskolen i Nesna er skriftserien «Fredrikke» oppkalla etter henne.
Cimbasso
Ein cimbasso er eit messingblåseinstrument.
Instrumentet er i nær slekt med trombonen, og kan reknast som ein bass- eller kontrabassvariant av ventilbasunen. Cimbassoen er stemd i F, Ess eller B éin oktav under ein vanleg trombone, og vert notert i F-nøkkel. Den har 3-6 ventilar og er som regel bygd med ein knekk der ventilseksjonen peikar nedover, mens klokkeseksjonen står horisontalt som på ein vanleg trombone.
Bøkeslekta
Bøkeslekta (Fagus) er ei planteslekt av lauvtre i bøkefamilien. Det finst ti artar i slekta, og av desse veks vanleg bøk (Fagus sylvatica) naturleg nokre få stader i Sør-Noreg. Elles vert fleire former av bøk brukt i parkar.
Skildring
Blada er lêraktige og ovale med mørkegrøn overside. Dei kan ha takka eller glatte kantar. Blad og frø inneheld alkaloidet fagain.
Bøk kan danna vidstrekte skogar med tre på opptil 40 meter. Vanleg bøk kan bli 2–400 år gammal.
Bruk
Bøk gjev eit tungt trevyrke som gjerne søkk i vatnet. Treet er verdifullt og blir særleg brukt til å laga parkett og møblar, men òg til ispinnar og kjøkenreiskapar.
Namnet på treslaget, «bøk» eller «bok», er nært i slekt med bok, og har truleg opphavleg vist til ei plate av bøketre der ein rissa inn runeteikn.
Melvilleøya i Canada
Melvilleøya er ei av Elisabetøyane i det nordlege Canada. Ho har ei flatevidd på 42 149 km2, og er delt mellom Nordvestterritoriet (i vest) og Nunavut-territoriet (i aust). Fjella på Melvilleøya er av dei høgste i det vestlege, arktiske Canada. Det høgste er 776 m. Øya er folketom.
Natur
Melvilleøya har lite eller ingen vegetasjon. På stader med samanhengande plantevekst er det vanlegvis tuer av mosar, lav, grasartar og starr. Den einaste tresorten, dvergpiletreet, veks som ei samanfletta matte krypande langs bakken. Faunaen består av fremst moskusokse, karibu, lemen og røyskatt. Isbjørn, ulv, polarrev og polarhare er meir sjeldne. Observasjonar i 2003 av ein grizzlybjørn og spor av grizzlybjørn rapportert av ein ekspedisjon frå University of Alberta, er det nordlegaste funn av grizzlybjørn som nokon gong er registrert.
Melvilleøya er ein av to støre yngleplassar for ei lita gås, arktisk ringgås (Grey-bellied Brent Goose). DNA-analysar og feltobservasjonar tyder på at desse fuglane er ein særskilt art av ringgås. I eit tal på berre 4000-8000 fuglar, kan det vere ei av de sjeldnaste gåsestammane i heile verda.
Historie
Melvilleøya vart vitja første gong av den britiske oppdagaren William Parry i 1819. Ekspedisjonen han leia vart tvinga, då skipa fraus inne, til å overvintre på det som no vert kalla Winter Harbour fram til 1. august 1820. Øya er oppkalla etter ein adelsmann som på den tid (1820) var sjef for den britiske marinen.
Øya er i søkelyset for det som kan vere reservoar av naturgass. Den første kjelda som vart undersøkt på dei arktiske øyane i Canada ligg i Winter Harbour. I 1961 vart det bora ned til lag frå yngre paleozoikum (3283 m). På 1970-talet vart det påvist eit større gassfelt nord på øya. Feltet ligg på austsida av Sabinehalvøya og er kjent som Drake Point.
Elin Madsen
Elin Madsen er ein norsk journalist og redaktør. Ho har mellom anan vore nettredaktør i BA og avisa Hordaland.
Elin Madsen kjem frå Bømlo. Ho er utdanna ved Universitetet i Bergen, og har graden Cand.mag. med faga samfunnskunnskap, massekommunikasjon og medievitskap, visuell kommunikasjon og litteraturvitskap (mellomfag).
Madsen hadde sin fyrste journalistjobb i Bømlo-nytt, før ho vart tilsett i Sør-Varanger Avis (1983-1987) i Kirkenes. Ho var tilsett i BA (Bergensavisen) som journalist frå 1991, og nettredaktør i perioden 2005-2009. Madsen har også jobba i Bergens Tidende og NRK. Ho vart tilsett som ansvarleg redaktør i lokalavisa Hordaland på Voss i 2013. Madsen vart vald til leiar i sentralstyret i Norsk lymfødem- og Lipødemforbund i 2021.
805
805 (romartal DCCCV)
Rauland
Rauland er ein tettstad i Vinje kommune i Telemark-området i Vestfold og Telemark fylke. Han ligg ved foten av Hardangervidda, mellom 700 og 1000 meter over havet, 210 km frå Oslo og 316 km frå Bergen. Rauland er ein kjend vintersportsstad, og har ei veksande hyttenæring.
Universitetet i Søraustst-Noreg, Fakultet for humaniora, idretts- og utdanningsvitenskap, sitt institutt for folkekultur ligg i Rauland, og er den einaste utdanningsinstitusjonen i Noreg som tilbyr 2-årige utdanningar innan folkemusikk og folkekunst, deltidsstudium i tradisjonsmat og mastergradsstudium i tradisjonskunst. Instituttet har om lag 90 studentar og 20 fast tilsette. Instituttet leiger lokale av Raulandsakademiet, ei privat stifting som tilbyr kurs i husflid og handverk i samband med Folkeuniversitetet Rauland, i tillegg til overnatting. Andre leigetakarar er Folkemusikkarkivet i Telemark og Vinje kommune sitt lokalhistoriske arkiv og Spelemannsbladet. I tilknyting til Raulandsakademiet ligg Telemarkstunet, som er samansett av kopiar av lafta trehus, inkludert årestoge og eldhus.
Rehabiliteringsinstitusjonen AiR as er ein institusjon i spesialisthelsetenesta med arbeidsretta rehabilitering som fagområde.Institusjonen har også status som Nasjonalt kompetansesenter for arbeidsretta rehabilitering med oppgåver innan forsking, fagutvikling, formidling og nettverksbygging.
Andíkyra
Andíkyra (gresk Αντίκυρα) er ein landsby og tidlegare kommune i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Andíkyra inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Dístomo-Arákhova-Andíkyra.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Andíkyra 1 537 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 1 448 innbyggjarar.
Vårt Land
Vårt Land er ei kristen dagsavis som kjem ut i Oslo. Eigar og utgjevar er Mentor Medier.
Nettoopplaget var 28 900 i 2003. Vårt Land mottok vel 41 millionar norske kroner i pressestøtte i 2016.
Noverande sjefredaktør er Helge Simonnes. Mediehuset Vårt Land overtok i 1989 Programbladet frå NRK.
Historie
Vårt land vart etablert i 1945 av blant andre forfattaren Ronald Fangen.
Redaktørar
(ufullstendig liste)
Opplagstal
Netto opplagstal frå Mediebedriftenes Landsforening:
Ossietzky-prisen
Ossietzky-prisen er ein ytringsfridomspris som vert delt ut av Norsk P.E.N.. Prisen vert delt ut årleg på Fengslede Forfatteres Dag, 15. november.
Sigöldulón
Sigöldulón er eit reservoar på Island som òg vert kalla Krókslón. Han ligg sør i landet, ikkje langt frå Landmannalaugar, og er ein av dei tjue største innsjøane i landet med eit areal 14 km².
Både innsjøen og det nærliggande kraftverket (Sigölduvirkjun) har namnet sitt frå tuffryggen på rundt 600 meter over havet der elva Tungnaá ein gong rann gjennom eit gjel. Vatnet renn i dag i røyr til kraftverket og vart bygd mellom 1973 og 1977.
804
804 (romartal DCCCIV)
Høgskolen i Nesna
Høgskolen i Nesna (HiNesna) er ein tidlegare høgskule i Nesna som no utgjer Nord universitet, studiestad (campus) Nesna. 1. januar 2016 blei HiNe slått saman med Universitetet i Nordland og Høgskolen i Nord-Trøndelag til Nord universitet.
Høgskolen hadde vel 1200 studentar og 130 tilsette. Han vart etablert som følgje av at lærarhøgskolen i Nesna vart omorganisert som ein del av Høgskolereforma i 1994. Frå 1918 og fram til 1994 var høgskolen kjend som Nesna lærerhøgskole.
Om høgskolen
Høgskolen i Nesna er den nest eldste institusjon for høgare utdanning Nord-Noreg. I tillegg til hovudcampus på Nesna, hadde HiNe studielokalitetar i Mo i Rana, i Sandnessjøen, i Brønnøysund og Mosjøen, og studietilbod i Narvik. Høgskolen var involvert både i ordinære forsknings- og utviklingsprosjekt og i prosjekt innanfor næringsretta høgskolesatsing. Høgskolen sin online skriftserie er «Fredrikke», oppkalla etter kvinnesaksforkjemparen Fredrikke Tønder-Olsen.
Høgskolen gav tilbod om fag- og profesjonsstudie innan informatikk, naturfag, idrett, musikk, drama, lærarutdanning og sjukepleiarutdanning. Desse kunne ein ta i varierande lengder frå halvårseiningar til bachelorgradar, mastergradar og somme doktorgradstudie, i tillegg til ei rad kurs-, etter- og vidareutdanningar.
Høgskolen var delt i fleire fagseksjonar:
803
803 (romartal DCCCIII)
Høgskolen i Oslo
Høgskolen i Oslo (HiO), blei etablert 1. august 1994 og hadde om lag 12.000 studentar og 1100 tilsette. Høgskulen var ein av 24 statlege høgskular i Noreg og er eit resultat av at tretten statlege høgskular i Oslo blei slått saman som ein del av Høgskulereforma i 1994. Den var den største statlege høgskulen i Noreg.
Lokalisering
Høgskolen i Oslo var samlokalisert på Bislett (Frydenlund, Pilestredet park og Holbergs plass), med hovudadresse Pilestredet 46 på Bislett i Oslo.
Avdelingar og studietilbod
Høgskulen tilbaud fag- og profesjonsstudium innan ei rekkje fagområde. Faga kunne takast i varierande lengde frå halvårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og eit doktorgradstudium, samt ei rekkje kurs-, etter- og vidareutdanningar.
Dei sju avdelingane ved Høgskolen i Oslo var:
I tillegg kom Senter for profesjonsstudier (SPS).
Der Ring des Nibelungen
Der Ring des Nibelungen (Nibelungenringen) er ein syklus av fire episke operaer av Richard Wagner, inspirert av germansk og nordisk mytologi. Både musikken og librettoen er komponert av Wagner over ein periode på 26 år, frå 1848 til 1876.
Høgskolen i Oslo
Avdelingar og studietilbod
I 2007 blei Høgskolen i Oslo, avdeling for lærarutdanning og internasjonale studiar, tildelt ansvaret for opprettinga av den første permanente tolkeutdanning i Noreg, og oppretta same år studietilbodet «Tolking i offentlig sektor» der det i løpet av 2007 og 2008 blei tilbode tolkeutdanning i 30 ulike språkkombinasjonar.
Der Ring des Nibelungen
Første ferdigkomponerte opera i verket, Rhingullet, hadde urpremiere i 1869. Nibelungenringen blei uroppført som samla verk i august 1876 i det nyoppførte festspelhuset i Bayreuth i Tyskland, der den mest berømte framføringa av verket framleis har fleire års ventetid på billettar.
Ring-syklusen består av:
Ringen er eit ambisiøst verk av enorme dimensjonar; operaene varer samla over 15 timar – den siste, Götterdämmerung, kan vare opp til fem timar aleine. Tetralogien følgjer gudar, heltar, fabeldyr og gigantar over tre generasjonar, i kampen deira om Ringen, som gjev beraren makt over heile verda.
Musikken er fyldig og samansett, og aukar i kompleksitet gjennom syklusen. Wagner skreiv for eit orkester som på den tida var av uhøyrd storleik, og han bygde endatil eit eige operahus i Bayreuth spesielt for Ringen. Scena blei bygd med tanke på at orkesteret ikkje skulle overdøyve songarane, som elles ville slite seg ut i dei lange førestillingane. Akustikken i dette teateret er av det beste i verda; andre stader er det ofte vanskelegare å oppnå balanse mellom songarar og orkester. Kvart år vert Bayreuther Festspiele arrangert, der desse og andre av Wagner sine operaer vert framførte.
Handling
Verket er ca. 15 timar langt, og handlar om dilemmaet mellom makt og kjærleik. Historia startar med skapinga av verda, og sluttar med undergangen til gudeverda. Verket startar i ei mytisk tid, men endar i notida:
Absolutt storleiksklasse
Absolutt storleiksklasse (absolutt magnitude) blir nytta i astronomien til å klassifisere stjernene etter lysstyrke. Ei stjerne si absolutte storleiksklasse er eit tal M, som ein kan rekne ut når ein kjenner til stjerna si tilsynelatande storleiksklasse m og kor langt borte ho er. Dersom stjerna si avstand frå solsystemet vårt uttrykt i parsecs er p, så er samannhengen mellom absolutt og tilsynelatende storleiksklasse gjeve ved formelen:
der \lg står for logaritmen med grunntal 10.
Grunnen til at logaritmen opptrer, er at storleiksklasseomgrepet ikkje direkte uttrykker lysstyrken i Watt, men held seg til denne via ein logaritmisk skala, slik at storleiksklasseskalaen mest mogleg skal følgje loven om korleis auget naturleg vurderer synsinntrykk av ulik styrke.
Ei stjerne si absolutte storleiksklasse er ikkje anna enn det stjerna si tilsynelatande storleiksklasse ville vore, dersom ho vart observert frå ein standard avstand på 10 parsec.
Andre norske namn for absolutt storleiksklasse er absolutt storleik, og absolutt lysstyrke. På fransk heiter det «magnitude absolue», på tysk «absolute Helligkeit», på engelsk «absolute magnitude» og på nederlandsk «absolute helderheid».
Døme
Polarstjerna har tilsynelatande storleiksklasse 2,m12 og stjerna sin avstand frå solsystemet vårt er 460 lysår, det tilsvarer 141 parsec. Den absolutte storleiksklasse til Polarstjerna blir då , d.v.s. M = -3,m6.
Kjelde
Wikipedia på riksmål/bokmål
802
802 (romartal DCCCII)
Tonja Buford-Bailey
Aktiv
Buford gjorde sitt livs løp i VM-finalen 1995 i Göteborg. Med tida 52,62 vann ho sølvmedaljen på langhekken, ein hundredels sekund attom landskvinna Kim Batten som sette verdsrekord i øvinga, Begge løparane kom under den gamle verdsrekorden til britiske Sally Gunnell på 52,74 sekund.
Året etter presterte ho som Buford-Bailey sitt nest beste langhekkløp og vann på tida 53,22 bronsemedaljen under dei olympiske sommarleikane 1996. Deon Hemmings frå Jamaica vart olympisk meister og Kim Batten tok sølv.
Buford-Bailey avslutta med å verte nummer fire i 400 m hekk i VM 2001. Ho var då 0,05 sekund for seint ute til å slå bronsemedaljør Daimí Pernía frå Cuba.
Vagaj
Vagaj (russisk Вагай) er ei elv på Den vestsibirske sletta i Tjumen oblast i Russland og ei av sideelvane til Irtysj frå venstre. Elva er 555 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 8,2 m³/s.
Elva får stort sett vasstilførsel frå snøsmelting og vassføringa varierer sterkt. Av sideelvar fnin ein Balakhlej frå høgre og Asjlyk frå venstre.
Vagaj munnar ut i Irtysj 55 km ovanfor munningen til Tobol.
Barysjelva
Barysjelva (russisk Вишера) er ei elv i Uljanovsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Sura frå høgre i nedslagsfeltet til Volga. Elva er 247 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva renn gjennom dei nordlege delane av Volgahøgdene og er islagt frå november til april. Ved elva ligg byen Barysj.
801
801 (romartal DCCCI)
Meteorsverm
Ein meteorsverm eller meteorstorm er ei astronomisk hending der eit stort tal meteorar er synlege i løpet av svært kort tid. Desse meteorane er små fragmentar av kosmisk støv som kjem inn i atmosfæren til jorda i svært stor fart. Dette gjer at det vises eit lysglimt på himmelen. Dei fleste meteorane er mindre enn eit sandkorn. Det tyder at dei aller fleste brenn opp før dei når jorda. Dei som når jorda blir kalla meteorittar.
Kvit støy
Kvit støy er eit stokastisk signal (elektronisk eller fysisk) som oppviser konstant energitettleik, uavhengig av frekvens. Kvit støy har med andre ord eit flatt energispektrum.
Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz vald som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen blir såleis mælt i Watt per Hz. Innan elektronikk er det ofte amplitudespekteret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/\sqrt{Hz} (volt per kvadratrota av Hertz). Ein skil mellom kvit støy, der alle frekvensinterval har same energitettleik, og farga støy der energitettleiken varierer med frekvensen.
Total støyeffekt
Effekten (energi per tidseining) til eit støysignal finn ein ved å intergrera energispekteret med omsyn på frekvens og dividera på integrasjonsintervalet. Alle fysiske signal har endeleg bandbreidd, så energien er alltid endeleg, uavhengig av «farga» til energispekteret. Når ein ynskjer å analysera eit signal som er maskert av tilfeldig støy nyttar ein ofte eit bandpassfilter for å fjerna støyen som ligg utanfor det frekvensområdet ein er interessert i. I radiomottakarar gjer ein det same.
Amplitudefordeling
Fysiske signal, som musikk, temperatur, vindstøy, trafikkstøy, og så vidare, har med god tilnærming Gaussisk amplitudefordeling. Det finst òg støy som ikkje har Gaussisk amplitydefordeling. Eit døme er kvantiseringsstøy i til dømes AD-omformarar.
Kode
Ein kode er eit regelverk for konvertering av informasjon, som tekst, bilete, lyd, video og så vidare, til ein annan representasjon.
Koding av tekst
Når tekst vert lagra og handsama av ei datamaskin må dei ulike bokstavane kodast. Ein nyttar då eit teiknsett der kvar bokstav og andre symbol har kvar sin kode. Typiske døme på teiknsett er ASCII, ISO 8859. Språk som vert skrivne med eit alfabet greier seg med korte teiknsett (kodetabellar), medan språk som vert skrivne med skriftteikn, som kinesisk og japansk, krev lange teinsett.
Grafiske symbol
Grafiske symbol vert ofte nytta der det er viktig at ein oppfattar bodskapen snøgt. Sloke symbol er ei form for koding av informasjon. Typiske døme er trafikkskilt, fargekodar for kaldt- og varmtvassskraner, vaskesymbol på klede og så vidare. Mange grafiske symbol, som trafillskilt, symbol på flyplassar, etc., fylgjer i stor grad internasjonale standardar og er forståelege same kva språk ein talar.
Linjekoding
Når data vert overført på bitserial form i basebandet er det naudsynt å nytta å nytta ein kode som høver til kommunikasjonskanalen. Typiske døme på linjekodar er NRZ, NRZI], Manchesterkode og så vidare. Det same gjeld ved lagring av data, til dømes på optiske medium som CD og DVD. For CD, til dømes, nyttar ein EFM-koding for å tilpassa den binære datastraumen til det optiske mediumet. Strekkode er maskinlesbar kode for lagring av data som tekst. Strekkode vert ofte nytta for å lagra produktinformasjon og pris.
Norsk PEN
Norsk PEN (eller Norsk P.E.N.) er ei avdeling av International PEN. Den internasjonale organisasjonen vart stifta i 1921, og den norske avdelinga vart stifta i 1922 av Johan Bojer. Foreininga er ei litterær foreining og ei kampforeining for forfattarar og andre skribentar si rett til ytringsfridom, slik han er nedfelt i Menneskerettsfråsegna § 19, i den norske grunnloven § 100 og i Den internasjonale konvensjonen om sivile og politiske rettar, som Noreg er tilslutta.
Kode
Feilkorreksjon
Når data vert overført over ein kommunikasjonskanal, eller lagra på eit lagringsmedium, oppstår det alltid feil. Ved å legga på redundans (overflødig data]] på ein kontrollert måte kan ein detektera og korrigera feil i mottakaren. Når ein legg til redundans endar ein opp med nye binære ord (med fleire bit). Typiske døme er Hamming-kode og CRC.
Norsk PEN
Foreininga delar ut Ossietzky-prisen og koordinerer arbeidet med fribyforfattarane.
Kode
Kryptografi
Innan krypografi vert informasjon som skal sendast eller lagrast koda for å verta uleselege for andre enn dei dei er tenkt for.
Chasin' the Wind
«Chasin' The Wind» er ein song skriven av Diane Warren og spelt inn av bandet Chicago for studioalbumet Twenty 1 i 1991. Bill Champlin syng på songen. Songen vart produsert av Ron Nevison og miksa av Humberto Gatica. Songen var den første singelen frå albumet og kom ut i januar 1991. B-sida til singelen var «Only Time Can Heal The Wounded». «Chasin' The Wind» nådde lista i USA og klatra til 13. plassen på Hot Adult Contemporary Tracks-lista og 39. plassen på Billboard Hot 100.
Skhimatári
Skhimatári (gresk Σχηματάρι) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Viotía i Sentral-Hellas i Hellas. Skhimatári inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Tanágra, der han er hovudsete.
Nykvarns kommun
Nykvarn (Nykvarns kommun) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 9 257. Administrasjonssenteret i kommunen er Nykvarn.
Lviv
Lviv (ukrainsk skrift Львів, russisk skrift Львов, tysk Lemberg) er ein by vest i Ukraina. Byen vert rekna som det største kultursenteret i Ukraina i dag. Det historiske hjartet i byen med gamle bygningar og brusteinsgater overlevde andre verdskrigen og den påfølgjande sovjettida stort sett uskadd. Byen har mange industriar og institusjonar for høgare utdanning, som Lviv universitet og Lviv polyteknisk. Lviv har òg mange kulturinstitusjonar som eit filharmonisk orkester og det kjende Lviv opera og ballett. Gamlebyen er innskriven på verdsarvlista til UNESCO. Omkring halvparten av alle kulturminna i Ukraina finst i Lviv.
Byen har dagleg flysamband med Warszawa, Frankfurt og Wien.
Nykvarns kommun
Tettstader
Nykvarn kommune har to tettstader. Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.
Skhimatári
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Skhimatári 7 173 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 4 035 innbyggjarar.
Lviv
I 2009 kåra det ukrainske magasinet Focus Lviv til den beste ukrainske byen å bu i. Sidan byen har ein vesteuropeisk atmosfære vert han kalla Ukrainas vesle Paris.
Byen var ein av vertskapsbyane under UEFA Euro 2012.
Lviv
Lviv blir kalla Lwów på polsk, Lvovas på litauisk og Lemberg på tysk. Det latinske namnet er Leopolis, dvs. «Løvebyen».
Historie
Som ein mellomalderby i Raud Rutenia vart Lviv grunnlagd i 1240-åra av kong Daniel av Galizia frå det rutenske fyrstedømet Halytsj-Volhynia og kalla opp etter sonen hans, Lev. Byen er først nemnd i skriftlege kjelder i 1256 då ein brann i byen Chełm vart sett frå Lviv. I 1349 vart Raud Rutenia og Lviv innlemma i Kongedømet Polen av kong Kasimir III den store. Lviv høyrte til Polen 1349–1772, Det austerrikske imperiet 1772–1918 og Den andre polske republikken 1918–1945. I denne perioden fungerte byen som eit stort polsk og jødisk kultursenter og polakkar og jødar utgjorde majoriteten av folkesetnaden fram til den andre verdskrigen braut ut. Då Tyskland og Sovjetunionen invaderte Polen under andre verdskrigen vart Lviv og Lwów voivodskap okkupert og annektert av Sojvetunionen og vart ein del av Den ukrainske sovjetiske sosialistrepublikken frå 1939 til 1941. Mellom juli 1941 og juli 1944 var Lviv under tysk okkupasjon og høyrte til Generalguvernementet. I juli 1944 vart byen erobra av den raude armeen og den polske heimearmeen. Etter avtalar i Jaltakonferansen vart Lviv innlemma i Ukrainske SSR. Dei fleste polakkane i Lviv vart overførte til polske område.
Etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1991 vart byen ein del av det no sjølvstendige Ukraina, og er i dag det administrative senteret i Lviv oblast.
Klima
Lviv har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering Dfb) med kalde vintrar og mild somrar. Middeltemperaturen er -3,1 °С i januar og 18,3 °С i juli. Årsmiddelnedbøren er 745 mm og mest nedbør kjem om sommaren. Lviv får omkring 1809 soltimar i året
Freiberger Mulde
Freiberger Mulde er ei elv i Sachsen i Tyskland, og ei av sideelvane til Mulde frå høgre med ei lengd på 124 km.
Ho har sitt utspring i Erzgebirge nær Moldava i Tsjekkia. Ho renn nordvestover og kryssar grensa til Tyskland etter nokre få kilometer. Vidare renn elva til Freiberg (som har gjeve namn til elva), og nordvestover gjennom Nossen, Döbeln og Leisnig. Eit par kilometer nord for Colditz renn Freiberger Mulde i hop med Zwickauer Mulde og dannar Mulde. Mulde er ei av sideelvane til Elbe.
Twenty 1
Twenty 1 er det 17. studioalbumet (og det 21. i alt) av det amerikanske bandet Chicago. Det kom ut 29. januar 1991 og var det første albumet deira i 1990-åra. Twenty 1 låg 11 veker på den amerikanske Billboard 200, og nådde ein 66. plass, men gjekk ikkje inn på lista i Storbritannia.
Bakgrunn
Under innspelinga av Twenty 1 vart det store byte i bandbesetninga. Den opphavlege trommeslagaren Danny Seraphine hadde slutta, og Tris Imboden hadde kome inn på trommer, men det er studiotrommisen John Keane som spelar på dei fleste songane på albumet. Turnégitaristen deira sidan 1986, Dawayne Bailey, spelte som ekstragitarist på Twenty 1.
Bandet henta inn att produsenten Ron Nevison frå Chicago 19. I følgje Nevison var arbeidet med albumet noko fragmentert og bandmedlemmane spelte sjeldan i studio i lag, og arbeidet fortsette med studiomusikarar medan bandet var på turné. Humberto Gatica vart så leigd inn til å mikse albumet, utan at Nevison var med på den biten.
Musikken for Twenty 1 vart rekna som kommersiell, men skiftet i musikken mot den gryande grunge-røsla gjorde at Chicago mista verdifull radiotid. Nevsion har sagt at om dei originale miksane hans hadde blitt nytta, hadde han vore meir nøgd med albumet og at det då i teorien kunne vore ein større suksess. Singelen «Chasin' The Wind» nådde nr. 39 og Twenty 1 sjølv nådde 66. plassen, og låg i alt 11 veker inne på lista, og det vart dermed det nest minst suksessrike albumet deira, berre bak Chicago XIV.
For det som skulle vere det 22. albumet til bandet, Stone of Sisyphus, leigde Chicago inn produsenten Peter Wolf for å utvikle det som skulle bli eit meir ambisiøst og eksperimentelt album. Albumet vart planlagt utgjeve i 1994, men vart utsett og det skulle ta fjorten år, den 17. juni 2008, før det kom ut som Chicago XXXII: Stone of Sisyphus. Ein demo av «Love is Forever» frå Twenty 1-innspelingane var med på Sisyphus.
Twenty 1 var det siste albumet til Chicago med originale songar før Chicago XXX i 2006.
Medverkande
Andre medverkande
Høylandet kyrkje
Høylandet kyrkje er ei langkyrkje frå 1860 i Høylandet kommune i Trøndelag fylke.
Byggverket er i tre og har 250 plassar. Kyrkja er kjend frå Høylandteppet, eit bidleteppe frå mellomalderen. Teppet er i dag i Trondheim, medan kyrkja har ein kopi.
Sleneset
Sleneset er ei øy i Lurøy kommune i Nordland. Ho er ein del av øygruppa Solvær. Helgelandske driv dagleg snøggbåt frå Sandnessjøen til Træna som går innom Sleneset, og dei driv ferje frå Stokkvågen til Træna som vitjar Sleneset. På Sleneset finst det barnehage, barne- og ungdomsskulen Moflag Skole og aldersheimen Kløverheimen. Her finst òg daglegvarebutikk, rorbuer til gjesteovernatting, Moflag kyrkje, kaféen Fjærkroa og gjestehamn. Postnummeret hit er 8762 SLENESET.
Hierarki
Hierarki er ein pyramide-liknande sosial eller funksjonell struktur med fleire lag, der toppen sentraliserer makta. Institusjonar som verksemder, kyrkjer, hærar og styresmakter er typiske hierarki. Mykje samfunnskritikk går ut på å stille spørsmål ved hierarkiske strukturar som blir sedde på som urettferdige. Hierarki betyr i slike samanhengar vanlegvis makt-hierarki eller maktstruktur.
Åkviksundet bru
Åkviksundet bru er ei fritt frambygg-bru som kryssar Åkviksundet mellom øyane Dønna og Staulen i Nordland. Brua er ein del av vegsambandet mellom Herøy og Dønna, riksveg 828. Åkviksundbrua er 285 meter lang, med hovudspenn på 135 meter og seglingshøgde 24,2 meter. Brua har tre spenn. Ho vart opna av kong Harald V den 19. juni 1999.
Hierarki
Fordeling av velstand blir ofte bruka som eit mål på kor sosialt rettferdig eit samfunn er. Gini-koeffisienten måler økonomisk ulikheit i eit samfunn. Utvikla land ligg til vanleg mellom 0,2 og 0,5, med velferdsstatar som dei skandinaviske landa lågare og meir reint marknadsliberalistiske land som USA høgare på ulikheits-skalaen.
Sosial status representerer den evna eit individ har til å kontrollere eller innverke på andre menneske og institusjonar. Til skilnad frå økonomisk status er det vanskeleg å kvantifisere sosial status. Men sosial status kan bli offentleg anerkjend gjennom rangordningar som adelstitlar, geistlege titlar og akademiske titlar. Uformelt skjer dette gjennom ry.
Kjelder
Den engelskspråklege wikipediaen, art. Social hierarchy, som lesen 28. juni 2009.
Surfemusikk
Surfemusikk eller berre surf er ein sjanger innan popmusikk som er knytt til surfekulturen, særleg Orange County og andre område sør i California.
Mange kjende surfeband har laga songar innanfor begge sjangrar, både instrumentalar og meir poporienterte surfesongar, så surfemusikk vert generelt rekna som ein enkelt sjanger, trass i store musikalske variasjonar.
Ein av grunnleggjarane for surfemusikken var Dick Dale som med sine songar inspirerte dei fleste andre surfebanda innan sjangeren. Han var òg revolusjonerande ved at han blanda inn verdsmusikk i songane sine, og var den første som blanda spanske, arabiske og japanske stilar inn i instrumentale surfesongar.
MF «Sveio» (1975)
MF «Sveio», frå 1975 til 1996 MF «Røberg», er ei open pendelferje som vart bygd av Tromsø Skipsverft i 1975 og overlevert reiarlaget Nord-Ferjer for trafikk på sambandet mellom Sommerset og Bonåsjøen på europaveg 6.
«Røberg» trafikkerte også sambanda Bognes–Skarberget og Drag-Kjøpsvik-Skarberget før ho vart overført til Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab.
Den 24. januar 1996 vart ferja kjøpt av Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap og omdøypt til MF «Sveio». Siden januar 2011 har «Sveio» gått på sambandet Fjelberg-Sydnes-Utbjoa-Skjersholmane-Borgundøy.
MF «Bømlo» (1972)
MF «Bømlo var ei bilferje bygd i 1972 for Rutelaget Askøy-Bergen A/S som MF «Herdla». Ferja vart seld til Danmark for opphogging i 2014.
Historie
MF «Herdla» var byggnummer 31 ved Løland Motorverkstad AS i Leirvik i Sogn. Ved overlevering var tonnasjen 871 bruttoregistertonn og 496 nettoregistertonn. Hovudmaskinen er ein sekssylindra totakts dieselmotor bygd av Wichmann Motorfabrikk AS på Rubbestadneset.
Ferja byrja som ei «Askøyferje» som gjekk i rute frå Bergen til Kleppestø på Askøy frå 1972 til 1984. Det året vart ho seld til Fosen Trafikklag, som sette ho i ruta Sunde-Hemnskjel-Jøstenøya på Hitra med namnet «Ladejarl». Her gjekk ho i ti år fram til 1994. Etter er nokre år som reserverferje, vart ho seld til HSD, som gav ho namnet «Bømlo». Ho gjekk då i forskjellige ruter i Sunnhordland og Hardanger, mellom anna fire år i sambandet Halhjem-Våge på midten av 2000-talet, før ho vart reserverferje.
Etter eit motorhavari i 2014 vart ho seld til Danmark for opphogging.
Vegetasjon
Vegetasjon er ei samlekjenning for kva slags planteliv (ofte inkludert sopp, lav og makroalgar) som finst i eit område. Ulike artar finst på ulike stadar, sidan dei har ulike miljøkrav; noko som gjer at me kan dela ulike plantesamfunn inn i vegetasjonstypar.
Vegetasjonsanalyse
For å skildra plantesamfunna utfører ein såkalla vegetasjonsanalysar. Ein deler då eit område opp i ruter (analyseflater eller transektar) med klart definerte grenser og fast storleik. Minimumsstorleiken for slike ruter ligg der kor arealauke ikkje gjev vesentlege endringar i kurva for artstalet.
I Noreg deler me vegetasjonen inn i normalt fire sjikt: tresjiktet ( >2 meter), busksjiktet (30 - 2 m), feltsjiktet (urter under 30 cm) og botnsjiktet (stort sett lav og mose). For kvar rute som vert undersøkt vert det laga ei fullstendig artsliste. Ein oppgjev òg kor stor lut av den totale prøveflata dei ulike sjikta tek, projisert på bakken.
Plantar som er typiske for særskilde vegetasjonstypar vert kalla indikatorartar eller karakterartar. Artar som berre finst i særskilde samfunnstypar vert kalla skiljeartar.
Biologisk mangfald vert målt ut frå artstal og vert påverka av kor mange meir eller mindre sjeldsynte artar som er å finne i rutene.
Vegetasjonstypar
På grunnlag av dei dominerande vegetasjonstypane vert Jorda delt inn i sonar. Mellom dei mest grunnleggjande av desse er ørken, halvørken, steppe, savanne, buskmark, tropisk regnskog, temperert regnskog, lauvfellande skog, boreal barskog og tundra.
Tegla Loroupe
Tegla Loroupe er ein kenyansk tidlegare langdistanseløpar.
Aktiv
Loroupe enda i VM 1993 på fjerdeplassen på 10 000 meter, utan å truge medaljevinnarane. To år seinare tok ho bronsen på distansen under VM i Göteborg. Både i 1997, 1998 og 1999 vart ho verdsmeister i halvmaraton. I 1999 sikra ho seg ein ny VM-bronse på 10 000 meter og flytta samstundes den personlege rekorden til 30.32,0. Året etter vart ho nummer fem i milløpet ved OL 2000 i Sydney.
Perioden 1994-2004 sigra Loroupe i ei rad store maratonløp; New York, Rotterdam, Berlin, Roma, London, Lausanne, Köln og Leipzig. I april 1998 sletta ho den 13 år gamle verdsbestetida til Ingrid Kristiansen i maraton då ho vann Rotterdam maraton på tida 2.20.47, ei rekordtid som gjaldt i vel tre år.
Gordon Brown
James Gordon Brown er ein britisk arbeidarpartipolitikar. Han var statsminister i Storbritannia frå 27. juni 2007 til 11. mai 2010, då han trekte seg som statsminister og partileiar etter nederlag i parlamentsvalet.
Brown blei fødd i den skotske byen Glasgow. Han studerte historie ved universitetet i Edinburgh, der han fekk doktorgrada i 1982 med avhandlinga The Labour Party and Political Change in Scotland 1918-29. Brown var også rector ved universitetet frå 1972 til 1975, og var redaktør for The Red Paper on Scotland. Han arbeidde som amanuensis ved Edinburgh og Glasgow College of Technology og var seinare journalist og redaktør ved Scottish Television fram til han blei vald inn i parlamentet i 1983.
Gordon Brown stilte til val for Labour for første gong i 1979, og blei vald inn i det britiske parlamentet som i 1983. Han blei handels- og industripolitisk talsmann for opposisjonen i 1985, deretter skuggeskattestatsminister og skuggefinansminister før han i mai 1997 blei utnemnd til britisk finansminister i regjeringa til Tony Blair. Ved å sitja i denne stillinga fram til juni blei han den finansministeren som har sete lengst sidan tidleg på 1800-talet. Brown blei utnemnd til leiar for det britiske arbeidarpartiet den 24. juni 2007 og blei statsminister tre dagar seinare.
Juliansk dato
Juliansk døgn (JD) eller juliansk dato er talet på dagar som har gått sidan startdatoen i den julianske kalenderen. Startdatoen er måndag 1. januar år 4713 fvt., klokka 12 middag, Greenwich Mean Time (GMT). Dette tidspunktet blir gjeve som JD=0,00. Juliansk dato er hyppig brukt i astronomien og i kalendariske tabellar. Det er ein metode å nummerere dagar på som er fri for oppdeling i månader og år, og han er derfor særskild nyttig når ein treng å vite intervall i dagar mellom to tidspunkt. Metoden vart innført av Joseph Scaliger i 1583.
Gordon Brown
Ein rugbyskade under studenttida førte til at han mista synet på venstre auget.
Juliansk dato
Det finst fleire variantar av denne forma for tidsrekning til ulike føremål. Til dømes nyttar reknearkprogramma Lotus 1-2-3 og Microsoft Excel Dublin Julian Day (DJD) som startar midnatt (kl. 0:00) 1. januar, 1900. DJD 0,00 = JD 2415018,5. Juliansk dato kl. 12 Greenwich tid 1. januar 2000 er 2 451 545.
Astrid Lindgren
Astrid Anna Emilia Lindgren, fødd Ericsson, var ein verdskjend svensk barnebokforfattar.
Juliansk dato
Juliansk dato modifisert eller MJD er juliansk dato minus 2 450 000,5.
Astrid Lindgren
Liv
Astrid Ericsson vart fødd på garden Näs nær Vimmerby i Småland. Far hennar heitte Samuel August og mor hennar Hanna. Ho hadde ein eldre bror, Gunnar, og to yngre systrer, Stina og Ingegerd.
Etter realskuleeksamen byrja ho å arbeida i Wimmerby tidning. Då ho som attenåring vart gravid ville far til barnet, sjefsredaktør i avisa, gifta seg med henne, men ho avslo og fødde sonen Lars i København. Han budde hjå ein fosterfamilie der dei første åra.
Juliansk dato
Juliansk periode er eit kontinuerleg mål for tida. Den julianske perioden kombinerer solsyklusen (28 år), månesyklusen (19 år) og indikasjonssyklusen (15 år) og inneheld derfor 28·19·15 år = 7980 år. Alle desse syklusane er føresett å byrje 1. januar i den julianske kalenderen, og ein har funnet at dei byrja samstundes i 4713 f.Kr., slik at ein juliansk periode inkluderer alle tidspunkta i fortida og framtida som ein kan rekne med å referere til.
Astrid Lindgren
Liv
I 1926 flytta ho til Stockholm og lærte seg maskinskriving og stenografi. I 1931 gifta ho seg med sjefen sin, Sture Lindgren. Tre år seinare var Astrids andre barn, Karin, fødd. Familien flytta i 1941 til husværet i Dalagatan, med utsikt over Vasaparken, der Astrid budde til ho døydde.
I 1944 vann ho andrepremien i ei ungjenteboktevling med boka Britt-Marie lättar sitt hjärta (på norsk Britt-Mari letter sitt hjerte) som forlaget Rabén & Sjögren hadde utlyst og året etter vann ho med barneboka Pippi Långstrump (på norsk Pippi Langstrømpe).
Astrid Lindgren døydde i Stockholm i 2002.