cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kvegdyr
Skildring
Dei største kvegdyra står to meter høge ved skuldrene og veg godt over eit tonn, medan dei minste er på storleik med ein vanleg huskatt og veg knapt nok 3 kg. Somme artar lever i store flokkar med komplekse sosiale strukturar, andre fører eit solitært liv. Ein kan finna kvegdyr i alle slags landskapstypar, frå djupe regnskogar til forblåst tundra.
Ne Win
Ne Win som diktator
I 1958 vart partiet Anti-Fascist People's Freedom League (AFPFL) splitta i to på grunn av politisk usemje, og leiar og statsminister U Nu var nær ved å bli felt på mistillitsforslag. Han gjekk til Ne Win og tilbaud han å bli mellombels statsminister. Denne oppgåva meistra han godt, og landet vart styrt bra under denne «barnepassar-regjeringa». I februar 1960 var det val i landet, og i april same året, overlét Ne Win igjen makta til U Nu.
Kvegdyr
Skildring
Alle medlemmene av familien har fire magar, og jortar attpå. Dette, godt hjelpt av bakteriefaunaen i magane, gjer at dei er i stand til å bryta ned cellulose og såleis eta gras. Kvegdyr som lever av gras er som regel tyngre bygd enn kvegdyr som et andre planter; dette kjem av at fordøyingssystema som regel tek større plass hjå grasetarar.
Kvegdyra høyrer til klauvdyra, og har to tær på kvar fot. Alle hannar (og mange hoer) har horn i keratin, desse varierer sterkt i form, men er alltid ugreina.
Aust-Midlands
Aust-Midlands (engelsk East Midlands) er ein av regionane i England. Han består av det meste av den austlege delen av den tradisjonelle regionen Midlands. Dei viktigaste byane er administrasjonsbyen Nottingham, Leicester og Derby.
Piotr Leciejewski
Piotr Leciejewski i Legnica, er ein polsk fotballspelar som i dag står i mål for.
Aust-Midlands
Regionane består av følgjande grevskap og einskaplege styresmakter:
Sture Arntzen
Sture Arntzen  er ein norsk fagforeiningsmann og leiar av fagforbundet Handel og Kontor i Noreg (HK), noko han har vore sidan 1994.
Alo Bärengrub
Alo Bärengrub er ein estisk fotballspelar. Bärengrub spelar per april 2009 midtstoppar for det norske tippeligalaget Bodø/Glimt. Han har fleire landskampar for Det estiske herrelandslaget i fotball.
Håkon Magnusson
Håkon Magnusson kan visa til fleire norske kongar:
Stian Heimlund Skjæveland
Stian Heimlund Skjæveland er ein norsk figurativ kunstmålar og teiknar.
Piotr Leciejewski
Han vert skildra som ein vinnartype med eit sterkt konkurranseinstinkt, og er mellom anna kjend for stor rekkevidd og reaksjonsevne, særleg evna til å redde straffespark.
Aust-England
Aust-England er ein av regionane i England. Han hr kring 5,5 millionar innbyggjarar. 5 388 140.
Annelinn
Annelinn er ein forstad til byen Tartu i Estland og ligg ved elva Emajõgi. Annelinn har rundt 30 000 innbyggjarar (2002). Forstaden har også eit kasino med namn Monte Carlo Casino.
Polsk geografi
Ressursar og arealbruk
Naturressursar: Kol, svovel, kopar, naturgass, jern, sink, bly, salt, dyrkbart areal
Stian Heimlund Skjæveland
Heimlund Skjæveland er utdanna ved Kunstskolen i Bergen (KiB), Merkantilt Institutt (MI) avd. Bergen, og Tegne- og maleskolen i Bergen. Han har arbeidd som biletkunstnar sidan 1995 og driv eige galleri, Galleri Skjæveland i Jørpeland by, der han voks opp og er busett.
Lagos
Kultur
Lagos er sete for nasjonalmuseet og nasjonalbiblioteket i Nigeria.
Aust-England
Regionen har ti administrative grevskap og einskaplege styresmakter.
Stian Heimlund Skjæveland
Stian Heimlund Skjæveland har blant anna laga narrative landskapsmotiv og figurkomposisjonar i olje. I kunsten sin hentar han blant anna inspirasjon frå Ryfylke og spenninga mellom lys og mørke, såkalla chiaroscuro. Av inspirasjonskjelder kan Rembrandt, Lars Hertervig og Lucian Freud nemnast.
Polsk geografi
Ressursar og arealbruk
Arealbruk:
Lagos
Kultur
Byen er kjend for eit rikt natteliv. Han har vore årestad for ei rekkje ulike musikkstilar, som sakaramusikk, nigeriansk hip-hop, highlife, juju, fuji og afrobeat.
Ne Win
Ne Win som diktator
Men mindre enn to år seinare, 2. mars 1962, tok Ne Win tilbake makta, denne gongen gjennom eit militærkupp og som leiar av partiet Burma Socialist Programme Party (BSPP). Han innførte eit system som inneheld element av ekstremnasjonalisme, marxisme og buddhisme. Mellom anna var planen nå isolere landet heilt frå resten av verda. I ti år kunna ikkje utlendingar opphalde seg i landet i meir enn tre døger, tidleg på 70-talet vart visumperioden utvida til ei veke. Økonomien vart nasjonalisert, utlendingar vart utviste, politiske motstandarar vart fengsla og etniske opprør vart slått hard og brutalt ned på. Alt som eit ledd i det Ne Win og Revolusjonsrådet kalla «den burmesiske vegen til sosialisme». Dei største minoritetsproblema hadde dei i søraust, der britane hadde lova karenfolket sitt eige land i forkant av frigjeringa. Protestar mot regimet vart hardt slått ned på, som til dømes studentprotestane i Rangoon i 1962, som enda med at titals studentar var skotne ned og drepne og hovudkvarteret til studentunionen RUSU vart sprengt i lufta.
Adam Smith
Biografi
I 1751 vart Smith utnemnd som professor i logikk ved Glasgow universitet, og året etter vart han professor i moralfilosofi. Som professor underviste han i felta etikk, retorikk, juss og politisk økonomi. I 1759 gav han ut boka The Theory of Moral Sentiments (på norsk 'Moralske kjensler'), som gjorde Smith vidgjeten som filosof både i Storbritannia og på kontinentet, og som kom i heile seks opplag berre i Smith si levetid. Denne boka tok opp kva som styrer kjenslene og handlingane våre, og korleis menneske fungerer i høve til kvarandre i samfunnet.
Palestinamandatet
Palestinamandatet eller Britisk Palestinamandat var eit mandatområde nedsett av Folkeforbundet som omfatta områda Palestina og Transjordan. I dag omfattar dette statane Israel, Jordan og Dei palestinske sjølvstyresmaktene (Vestbreidda og Gaza).
DS «Astræa»
Skipet
Etter spesifikasjonane til marinen var hovuddekket forsterka, og ho hadde fundament for 13 kanonar: ein 120 mm hovudkanon på framdekket, seks 76 mm kanonar forut og atter, og seks 47 mm kanonar på brua og promenadedekket. Marinen kjøpte inn bestykninga og lagra han på Marineholmen ved Bergen. Det vart aldri naudsynt å montera våpena.
Kumanovo
Kumanovo (makedonsk Куманово, albansk Kumanovë) er ein by og ein kommune i regionen Aust i Nord-Makedonia. Byen er den tredje største byen i Nord-Makedonia etter Skopje og Bitola, medan kommunen Kumanovo er den nest største i landet etter Skopje. Den noverande kommunen vart oppretta i 2004 ved at ein slo saman dei to tidlegare kommunane Kumanovo og Orasjats, samstundes med at sju landsbyar vart overførde frå den tidlegare kommunen Kletsjevtse.
Sture Arntzen
Han organiserte seg fyrste gong i Norsk Sjømannsforbund i 1965 og fekk dermed det fyrste tillitsvervet sitt om bord 17 år gammal. 1. september 1969 vart LO-medlemskapen til den noverande HK-leiaren overført til HK då han tok seg jobb i eit varehandelsfirma i Trondheim. Etter 3 år i denne verksemda gjekk han over til det som i HK-samanheng gjerne vert kalla «industrien». Det vil seie at han jobba med sal i det som seinare vart Nora-konsernet. Arntzen var også medlem av Trondheim bystyre og formannskap for Arbeidarpartiet i perioden 1971–1975.
Ne Win
Ne Win som diktator
Ne Win vart gift til saman fem gonger, og har mist fem barn til saman frå desse ekteskapa. I 1972 døydde favorittkona hans, Khin May Than, alias Kitty Ba Than og dette skal ha gått hardt inn på han. Han vart også kjent for å vere svært opptatt av astrologi og nummerologi. Han hadde fleire privat tilsette astrologar som skulle gi han råd ut ifrå spådommane sine, og ryktet seier at dersom sjefsastrologen hans «såg» eit kommande blodbad, ville Ne Win stille seg framfor spegelen, sprute blod frå eit slakt i spegelen og skyte på sitt eige spegelbilete. Sånn skulla han unngå å bli drepen i røynda. I 1987 fekk han høyre frå astrologen sin at 9 var lykketalet hans. Følgjeleg bestemte han at alle pengesetlar frå no av skulla ha tverrsummen ni eller innehalde talet ni - og folk sine oppspara pengar vart verdilause over natta.
Adam Smith
Biografi
Smith flytta til London i 1776, der han utgav boka som har den fulle tittelen «An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations», som omhandlar det forfattaren meiner er dei positive konsekvensane av økonomisk liberalisme. Ho dekte tema som eigeninteresse, korleis marknaden fungerer og kor viktig frihandel og internasjonal spesialisering etter forfattaren sitt syn er.
Ne Win
Ne Win som diktator
Ne Win sitt vanstyre av landet fekk etter kvart særleg dei utdanna massane til å forlate landet. Etterverknadene av dette merkast framleis i Mynamar. Den proteksjonistiske politikken hadde også store skadeverknader på økonomien. Folk fekk ikkje tak i grunnleggjande varer, svartebørsmentaliteten herja, og staten gjekk også gradvis konkurs. I 1987 erklærte FN Burma som eitt av dei minst utvikla landa i verda MUL-land.
Adam Smith
Biografi
Hans marknadsliberalisme går ut på at det beste for samfunnet er om politiske styresmakter ikkje får blande seg borti den frie utfaldinga av marknadskreftene og marknadsmekanismen, «lova» om tilbod og etterspurnad. Økonomisk liberalisme har som føresetnad ein kapitalistisk økonomi, med privat eige av dei viktigaste produksjonsmidla. Det er altså eit program for mest mogleg uregulert kapitalisme.
Ne Win
Ne Win som diktator
Våren 1988 kom det igjen til massive demonstrasjonar mot regimet, og 23. juli gjekk Ne Win av som leiar for BSPP og dermed revolusjonsrådet. Men etter ein kort «demokratisk sommar» vart han erstatta av general Saw Maung, som oppretta det om mogleg enno meir brutale SLORC (State Law and Order Restoration Council). Mange meiner at Ne Win figuerte i kulissane i minst ti år etter at han offisielt gjekk av. Men frå om lag 1998 byrja posisjonen hans å krympe synleg. I september 2002 vart ein av svigersonane hans dømt til dauden for å ha planlagt eit kupp i tidlegare SLORC, det som no heita SPDC (State Peace and Development Council). Dette fekk Ne Win sitje i husarrest for frå mars 2002. Han døydde 5. desember 2002, 92 år gamal, framleis ikkje frigjeve. Det faktum at han ikkje fekk verken ei statleg bisetjing eller noko anna synleg merksemd, tyder på at han hadde fall grundig i unåde hos dei som i dag sit med makta i Myanmar.
Adam Smith
Biografi
”Wealth of nations” etablerte økonomien som eit eige fag med den frie marknaden som utgangspunkt.
Bakgrunnsstoff
Sekundærlitteratur om Adam Smith
Stian Heimlund Skjæveland
Utstillingar (utval)
Biletkunstnaren har hatt fleire separat- og kollektivutstillingar og har blant anna dekorert Ordførarens kontor og kommunestyresalen i Strand kommune.
Alo Bärengrub
Den 29. januar 2008 skreiv Alo Bärengrub under ei 4-årskontrakt med Bodø/Glimt etter prøveopphald. Den fyrste kampen hans i norsk Tippeliga var 30. mars 2008, og han har spela åtte Europacup-kampar for Flora Tallinn.
Sture Arntzen
I mai 1975 hadde Sture Arntzen den fyrste arbeidsdagen sin i Handel og Kontor i Noreg, då som organisasjonssekretær. Opp gjennom åra har han hatt ei rekkje ulike arbeidsoppgåver i fagforbundet, mellom anna arbeidde han med forhandlingar frå 1980 til 1987 og var leiar i organisasjonsavdelinga i perioden 1987–1988. Landsmøtevald vart Sture Arntzen då han vart nestleiar i HK i 1988. I 1992 vart han vald til fyrste nestleiar, men også forbundsleiar, med verknad frå 1. juli 1994. Arntzen overtok dermed som forbundsleiar etter Sidsel Bauck. Arntzen har vorte attvald på HK-landsmøta i 1996, 2000, 2004 og 2008. Handel og Kontor i Noreg hadde sist gong landsmøte 6.–11. september 2008, og der vart Arntzen attvald til fire nye år, fram til 2012.
Annelinn
Galleri
Panoramabilete teke i Annelinn i 2007
Nasjonalisering
Nasjonalisering tyder oftast statleg overtaking av samfunnsøkonomisk viktige naturressursar, infrastruktur og verksemder som energiproduksjon, tungtransport, større kredittinstitusjonar, nøkkelindustriar og så vidare. Slike nasjonaliseringar betyr ikkje i seg sjølv ein sosialistisk politikk, men har ofte vore ein del av dei sosialistiske partia sitt program i mange land. Tankegangen er at kommandohøgdene i økonomien bør vere underlagde demokratisk styring, og ikkje marknadskreftene.
Sture Arntzen
Arntzen har også fleire verv i tilknyting til LO. Han har vore medlem av LO-sekretariatet sidan 1994 og er også medlem av det inntektspolitiske utvalet i LO og i samarbeidskomiteen mellom LO og Arbeidarpartiet.
Polsk geografi
Ressursar og arealbruk
permanente avlingar: 1%
Doi
Doi eller DOI kan visa til:
Sture Arntzen
Sture Arntzen støtta Gerd Liv Valla i konflikten mellom henne og Ingunn Yssen i 2007. Forbundet har i stadig sterkare grad markert seg på venstresida i den norske fagrørsla under Arntzen si leiing. Sture Arntzen vert i dag rekna som ein av LO-toppane i Noreg med stor innflytnad på arbeidslivet og fagrørsla. Han vart mellom anna vald inn som representant for fagrørsla i Arbeiderpartiet sin valkomite under konflikten mellom Yssen/Valla, eit verv som vanlegvis fell på leiaren av LO. Arntzen leidde også valkomiteen under LO-kongressen i 2009.
Nasjonalisering
Det motsette av nasjonalisering er privatisering.
Kumanovo
Kommunen har eit areal på 509,48 km2 og hadde 98 104 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021. I 2002 hadde kommunen 105 488 innbyggjarar, den tidlegare kommunen Kumanovo hadde 103 205, medan sjølve byen hadde 70 842 innbyggjarar.
Der Schauspieldirektor
Der Schauspieldirektor (Teaterdirektøren), K. 486, er eit komisk syngespel skrive av Wolfgang Amadeus Mozart til ein tysk libretto av Gottlieb Stephanie, ein austerriksk Schauspieldirektor.
Nasjonalisering
Uttrykket sosialisering blir somtid nytta som synonym med nasjonalisering, og betyr samfunnsmessiggjering. Mange sosialistar meiner likevel at statleg eller anna offentleg overtaking av verksemder (nasjonalisering) ikkje er tilstrekkeleg, for å få til verkeleg sosialisering av ei verksemd må ein òg ha reell folkeleg kontroll, og staten må sjølvsagt vere demokratisk. Dei ser derfor ikkje dei to nemningane som synonyme.
Der Schauspieldirektor
Mozart skreiv operaen som bidraget sitt i ein konkurranse som den tysk-romerske keisaren Josef II utlyste den 7. februar 1786 ved Schönbrunn slott i Wien. Konkurransen var meint å setje eit tysk syngespel opp mot ein italiensk opera. Den italienske operaen, ein opera buffa kalla Prima la musica, poi le parole (Fyrst musikken, så orda), var laga av Antonio Salieri.
Nasjonalisering
På den andre sida kan ein ikkje tenkje seg eit sosialistisk samfunn utan visse nasjonaliseringar. Nasjonaliseringar kan derfor sjåast som ein nødvendig men ikkje tilstrekkeleg føresetnad for ei sosialistisk samfunnsordning.
Kumanovo
Kumanovo ligg nordaust i landet, ikkje langt frå hovudstaden Skopje. Byen ligg i ei høgd på 340 meter over havet og er omgjeve av fjella Skopska Crna Gora i vest Gradisjtanska planina i sør og Mangovitsa i aust.
Piotr Leciejewski
Karriere
Leciejewski starta karrieren sin i Górnik Łęczna, før han drog til Korona Kielce. Han kom til norsk fotball på lån til i 2008 og debuterte for Sogndal i ein bortekamp mot  i Adeccoligaen. Leciejewski vart henta inn fordi førstekeeper Terje Skjeldestad vart skadd. Etter å ha imponert for klubben vart overgangen gjort permanent og han vart ei viktig brikke då Sogndal rykte opp til Tippeligane før 2011-sesongen. Leciejewski spelte tre sesongar og nesten 100 obligatoriske kampar for Sogndal.
Lagos
Kultur
Lagos er sentrum for den nigerianske filmindustrien, som ofte blir kalla «Nollywood». Mange filmar blir laga i Festac i Lagos. Idumota-marknaden på Lagos Island er den største distribusjonsstaden. I Iganmu ligg National Arts Theatre, eit hovudsenter for utøvande kunst i Nigeria.
Kalaslekta
Kalaslekta (Zantedeschia) er ei planteslekt i myrkonglefamilien som høyrer heime i det sørlege Afrika, frå Sør-Afrika og nord til Malawi. Det er åtte godkjende artar i slekta, og dei vert 1–2,5 m høge. Blada på kalaene er pilforma, og kan verte mellom 15 og 45 cm lange. Blomstrane er grøngule og omgjevne av eit stort trompetforma hylsterblad. Stovekalaen (Z. aethiopica) vert dyrka som potteplante.
Kumanovo
Historie
Området har vore busett sidan førhistorisk tid, men sjølve byen vart først nemnd i 1519 då byen var ein del av Det osmanske riket
Kalaslekta
Kala-artane er giftige fordi dei inneheld kaliumoksalat. «Alle delar av planta er giftige, og gjev irritasjon eller opphovning av munn og svelg, og plutseleg kvalme og diaré.» Likevel vert blada nokre gonger kokte og etne, ettersom varmebehandling skal øydeleggja giftstoffa.
Kumanovo
Historie
Kumanovo vart ein urban busetnad og eit administrativt senter i regionen på slutten av 1500-talet eller byrjinga av 1600-talet. Etter fleire turbulente periodar stagnerte byen i ein periode.
Ein stor opprørsleiar kalla Karpoš vart fødd i landsbyen Vojnik nær Kumanovo. Han var opphavleg ein vasall under tyrkarane, men då Det osmanske riket byrja å verte svekt i 1689 og misnøya auka på grunn av dei harde skattane, vart Karpoš eit vendepunkt i slaget mot tyrkarane. I denne perioden gjekk Austerrike til åtak på Det osmanske riket og Karpoš utnytta situasjonen og opprøret spreidde seg og byane Kratovo, Kriva Palanka, Kumanovo, Kaçanik og andre vart sette fri. I lag med den austerrikske hæren, leia av keisar Leopold I, kjempa dei for å setje fri Skopje og Sjtip. Etter kvart endra den politiske og militære situasjonen seg på Balkan og austerrikarane måtte trekke seg tilbake. Osmanarane slo så ned opprøret, Karpoš vart fanga, flytta til Skopje og avretta ved steinbrua over Vardar.
Piotr Leciejewski
Karriere
I bortekampen til Brann mot i 2012 scora Erik Mjelde utan vilje då han skulle spele tilbake ballen som hadde vorte spelt utover sidelinja for at ein skadd spelar skulle få behandling. Brann-spelarane vart samde om at det ville vere mest «Fair Play» å la LSK få eit mål attende, men trass i at utespelarane til Brann let LSK få gå uhindra mot mål, prøvde Leciejewski å stoppe målet.
Kalaslekta
Planter av denne slekta har vorte brukt i mange måleri, mellom anna i mange av kunstverka til Diego Rivera.
Kumanovo
Historie
Byen utvikla seg økonomisk seint på 1800-talet, men den industrielle utviklinga byrja først etter den andre verdskrigen.
Busetnader i kommunen
Dei største busetnadene i kommunen var:
Nasjonalisering
Espropriazione per pubblica utilità
Quartucciu
Quartucciu (sardisk Cuattùcciu) er ein kommune i Italia som ligg i storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia. Han har 13 261 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 27,93 km² og ligg i ei høgd på 16 meter over havet.
1056 Azalea
1056 Azalea er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Flora. Han blei oppdaga den 31. januar 1924 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Ragnar Christiansen
Ragnar Karl Viktor Christiansen var ein norsk politikar for Arbeiderpartiet, fødd i Drammen i Buskerud. Han var finansminister i den fyrste Bratteli-regjeringa og samferdsleminister 1976-78 i Nordli-regjeringa.
Christiansen vart vald inn på Stortinget frå Buskerud ved stortingsvalet 1957. Frå 1958 var han fast stortingsreprsentant til hausten 1977. Han var vararepresentant i periodane 1950–1953 og 1954–1957.
Christiansen var ordførar i Nedre Eiker i perioden 1955–1957. Han var fylkesmann i Buskerud frå 1980 til 1988.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1969
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1969 vart vunnen av Strømsgodset etter at dei slo Fredrikstad i cupfinalen. Det måtte omkamp til for å kåre ein vinnar.
Topozero
Topozero (russisk Топозеро, finsk Tuoppajärvi) er ein stor innsjø i republikken Karelia, nordvest i Russland. Han har eit areal på 986 km², er 75,3 km lang og 30,3 km brei. På det djupaste er han om lag 50 meter. Det er meir enn 100 øyar i innsjøen. Topozero vert nytta til fiske og tømmerfløyting.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1969
Fredrikstad: Svein Halvorsen, Kjell Andreassen, Robert Nilsson, Bjørn Drillestad, Jan Hermansen, Asle Arntzen, Kai Nilsen, Thor Spydevold, Jan Fuglset, Tor Fuglset og Arve Heie.
Finale
Første finale
Okkupasjon
Okkupasjon er eit omgrep i folkerett som viser til ein tilstand der eit land hærset eit anna land, eller ein del av det, og kontroller det utan å ta suverenitet over landet. Okkupasjon kan dimed skiljast frå annektering, det landet som annekterer tek suvereniteten. I moderne tid er omgrepet òg brukt om ein tilstand der eit land hevdar suvereniteten utan at andre land går god for det. På folkemunne er ordet òg brukt i samband med tilstandar der eit land har teke kontroll over eit anna på ein måte som ein reknar som urettferdig.
Okkupasjon innan internasjonal lov
Tradisjonelt var det ingen grenser for kva okkupasjonsmakta kunne gjera i eit okkupert land som ein kunne handheva. Ein les til dømes i eit brev skrive av Napoleon etter han hærtok Napoli:
Fleire juristar mælte mot ei slik uavgrensa makt, og sa at det var umenneskeleg. Frå midten av 1800-talet byrja europeiske land å koma med reglar som fastsette kva ansvar ei okkuperande krigsmakt hadde, og kva retter eit okkupert folk hadde. Etter Landkrigsreglementet i 4. Haagkonvensjon frå 1907 er okkupasjon ei militær maktovertaking utanfrå som uansett grunn medfører visse rettar og visse plikter. Av pliktene kan nemnast ansvar for sikkerheita til befolkninga, og forsyningar av grunnleggjande varer og tenester. Det er ikkje lov for okkupasjonsmakta etter folkeretten til dømes å drive med kollektiv avstraffing av sivilfolket, endre det økonomiske systemet i det okkuperte området eller annektere det, det vil seie innlemme det permanent i eigen stat.
Døme
Nokre av dei mest omstridde okkupasjonane i dag (2005) er den kinesiske okkupasjonen av Tibet, den israelske okkupasjonen av palestinske område tatt i 1967 og den i hovudsak amerikansk-britiske okkupasjonen av Irak. Den syriske okkupasjonen av Libanon er nyleg (2005) avslutta ved at dei syriske styrkane trekte seg ut. Ein av dei «gløymde» okkupasjonane er den marokkanske okkupasjonen av Vest-Sahara.
Noreg var okkupert av Nazi-Tyskland frå 9. april 1940 til 8. mai 1945. I 2001 byrja USA og fleire NATO-land, mellom dei Noreg, ein okkupasjon av Afghanistan.
Fylkesveg 82 i Nord-Trøndelag
Fylkesveg 82 i Nord-Trøndelag går mellom Keiserås og Kråkmo i Leksvik kommune. Vegen er 13,7 km lang.
Han fylgjer austsida av Storvatnet. Det er vedteke å oppgradere vegen slik at han vert del av fylkesveg 715.
Kabul
Kabul, norsk uttale [¹kaːbʉl] (dari کابل [kɒːbol], pasjto [kɑːbəl]), er hovudstaden og den største byen i Afghanistan. Folketalet i byen er rekna å vera mellom to og fire millionar. Kabul er det økonomiske og kulturelle senteret i landet, og er strategisk plassert i ein trong dal langs Kabulelva. Byen ligg høgt opp i fjella ved Khaibarpasset. Frå Kabul går ein tunnel under Hindukush-fjella til Tadsjikistan.
Polsk geografi
Ressursar og arealbruk
permanente enger: 13%
skogområde: 29%
andre: 10% (1993 est.)
Irrigert land: 1000 km² (1993 est.)
Miljøproblem
Miljøproblema i Polen har minka sidan 1989 på grunn av mindre tungindustri og auka omsyn for miljøet etter kommunismen. I dag har ein problem med luftforureining på grunn av svoveldioksidutslepp frå kolfyrte kraftverk. Den sure nedbøren dette har medført har skade skogar i Polen. Vassforureining frå industri og tettbygde strøk er òg eit problem.
Internasjonale miljøvernsavtalar:
delaktig i avtalar som omhandlar: Luftforureining, Antarktis miljøvernsavtale, Antarktisavtalen, biologisk mangfald, klimaendringar, utryddingstrua dyreartar, miljømodifisering, miljøfarleg avfall, havrett, dumping til sjøs, forbod mot atomprøvesprengingar, vern av ozonlaget, skipsforureining, våtmarksområde.
signert, men ikkje ratifisert: Luftforureining ved nitrogrenoksid, persistente organiske stoff og svovel, Kyotoavtalen.
Maria Mittet
Maria Haukaas Mittet er ein norsk songar og skodespelar. Ho vann Melodi Grand Prix 2008 og fekk representere Noreg i Eurovision Song Contest 2008, der ho enda på femteplass. I 2009 deltok ho i Melodifestivalen og i 2010 deltok ho i Melodi Gand Prix for andre gong. I den tredje delfinalen, og i finalen under Melodi Grand Prix 2011 framførte ho to låtar saman med diverse andre artistar som også har vore med i Melodi Grand Prix.
I 1991 fekk ho tittelrolla som Annie i musikalen med same namn på Bryggeteateret i Oslo. Ho fekk hovudrolla i Trollmannen frå Oz på Det Norske Teatret i 1995. I 2003 meldte ho seg på audition til talentkonkurransen Idol. Ho blei raskt definert som blant dei mest dyktige av deltakarane men blei stemt ut halvvegs i showet.
I september 2004 debuterte ho som soloartist med singelen «Breathing», utgitt av Bonnier. Singelen låg på VG Lista Topp 20 i ti veker med femteplass som beste notering. I januar 2005 kom singel nummer to; «Should've». I februar 2005 kom albumet Breathing. Dagbladet meinte plata inneheldt forutseibar A4-pop og gav terningkast to. VG var meir positive og gav plata fire.
Maria Mittet vann Norsk Melodi Grand Prix 2008 med songen «Hold On Be Strong», skriven av Mira Craig, og representerte Noreg i finalen i den internasjonale tevlinga Eurovision Song Contest 2008 i Beograd i Serbia. Storeng fekk 182 poeng og enda på femteplass.
8. januar 2011 urframførte ho den offisielle Ski-VM songen under Idrettsgallaen 2011 i Hamar OL-Amfi.
5. februar song under pausen i sistesjansen i Melodi Grand Prix 2011, saman med Åge Sten Nilsen. Nesten helt på slutten av fremføringa tok ha fyrst av seg kjola, så ein jakke og eit skjørt og så ein kjole til, så ho hadde til saman fire forskjellige plagg på seg då ho byrja.
Andreas Faehlmann
Andreas Faehlmann var ein estisk seglar som var med i dei olympiske leikane i 1928 i Amsterdam.
Faehlmann vann ein olympisk bronsemedalje i segling under sommar-OL 1928 i Amsterdam. Han var med på den estiske båten «Tutti V» som kom på tredje plass i 6 meter-klassen, bak den norske båten «Norna» og «Hi-Hi» frå Danmark. Mannskapet på «Tutti V» var Nikolai Vekšin, William von Wirén, Eberhard Vogdt, Georg Faehlmann og Andreas Faehlmann. Seglasane vart gjennomførte på Zuiderzee i perioden 2. til 9. august 1928.
Luanda
Luanda er hovudstaden i Angola og den største byen i landet med kring 4,8 millionar innbyggjarar (2007).
Byen vart grunnlagd av portugisarar i 1575 under namnet São Paulo de Luanda. Byen har vore administrasjonsstad for landet frå 1627 (med unntak av åra 1640-1648). Frå midten av 1500-talet til midt på 1800-talet var byen utskipingshamn for slavehandelen til Brasil.
Inndeling
Luanda Sul er ein satellittby til Luanda. Ei lita elv som har utspring nær Quatro de Fevereiro lufthamn renn gjennom sørlege Luanda Sul og ut i Atlanterhavet. Luanda International School ligg i Viana.
Samferdsle
Luanda er utgangspunktet for Luanda-jernbanen som går aust til Malanje. Den angolanske borgarkrigen førte til at jernbanen slutta å vera verksam, men sidan krigen slutta er han blitt restaurert til Dondo og Malanje.
Hovudflyplassen i Luanda og den største i landet er Quatro de Fevereiro lufthamn. Ein ny internasjonal flyplass, Angola internasjonale lufthamn, er blitt planlagd søraust for byen, nokre kilometer frå Viana. Flyplassen skulle ha opna i 2011. Etter at dei angolanske styresmaktene slutta å betala den kinesiske verksemda som stod for konstruksjonen, enda arbeidet i 2010.
Hamna i Luanda er den største i Angola, og bind landet saman med resten av verda. Det har også gått føre seg arbeid med å utvida hamna. I 2014 byra ein utvikla ei ny hamn i Dande, rundt 30 km nord.
Sarroch
Sarroch (sardisk Sarròccu) er ein kommune i Italia som ligg i storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia. Han har 5 269 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 67,83 km² og ligg i ei høgd på 47 meter over havet.
Åbit
Åbit er ei tradisjonell nemning for den første matbiten ein et om morgonen. Åbit er eit lett måltid, til skilnad frå frukosten som ein et litt seinare og som ofte er eit tyngre måltid. Ordet er samansett av norrønt ár ('tidleg') og bit ('munnfull').
Ein tradisjonell åbit kunne vere ei brødskive med sirup og en kopp kaffi, men nokre stader var det vanleg å ete ei spekjesild til åbit.
Åbiten høyrer til den skandinaviske bygdekulturen, og til eit liv med tungt kroppsarbeid og stort matinntak. I det moderne kosthaldet er åbiten fall inn under frukosten, og ordet kan verte bruka som eit synonym til frukost.
Teletskojesjøen
Teletskoje (russisk Теле́цкое о́зеро, altaisk Алтын Кӧл, Altyn-Köl) er den største innsjøen i Altajfjella og republikken Altaj i Russland. Han er ein av dei 25 djupaste innsjøane i verda med eit djup på 325 meter.
Teletskjoje ligg 434 meter over havet, er 78 km lang og 5 km brei. Han har eit areal på 233 km², men sidan han er så pass djup som 325 meter inneheld han så mykje som 40 km³ vatn. Vatnet i innsjøen er klårt og har ei sikt på seks til fjorten meter. Sjøen ligg mellom fjellryggane Korbu og Al-tyntu der Sailughemfjella møter Vest-Sajan-fjella. Han er omgjeven av 600-1300 meter høge fjell i nord og om lag 1700-2400 meter høge fjell i sør.
Det renn om lag 70 elvar og 150 midlertidige elvar ut i innsjøen. Den største av desse er Tsjulysjman som står for meir enn halvparten av vssstilførselen til innsjøen. Innsjøen har eitt utløp gjennom elva Bija, som etter å ha slått seg saman med Katun dannar ei av dei største elvane i Sibir, elva Ob.
Teletskoje er ein del av Altajskij naturreservat. Reservatet er i lag med Katun naturreservat og Ukokplatået innskrive på verdsarvlista til UNESCO under namnet «Dei gylne fjella i Altaj».
Essex
Essex er eit grevskap i England. Det ligg i Aust-England, og grensar mot Stor-London, Hertfordshire, Cambridgeshire, Suffolk og Kent. Sistnemnde grense er definert i midten av Themsen. Namnet kjem frå det angelsaksiske kongedømmet Essex, riket til austsaksarane. Administrasjonsbyen er Chelmsford.
Det seremonielle grevskapet består av dei tolv distrikta i det administrative, pluss dei to myndigheitene Thurrock og Southend-on-Sea, som fekk sjølvstyre i 1998. Fram til 1965 inkluderte grevskapet også distrikta Havering, Barking and Dagenham, Redbridge, Waltham Forest og Newham, som i dag er ein del av Stor-London.
Digital object identifier
Digital object identifier (doi eller DOI) er ein internasjonal standard for påliteleg identifisering av elektroniske objekt, særleg dokument. DOI-namn inneheld metadata om objektet det er knytt til og gjerne plasseringa av dokumentet, som ein URL. DOI-namnet er stabilt så lenge dokumentet finst, medan plasseringa og metadataa kan endrast.
DOI-systemet kom i bruk i 2000 og er handsama av International DOI Foundation. Det blei godkjent som ein internasjonal standard av ISO i 2010.
Ein DOI kan brukast på alle former for elektroniske objekt, som tekstar, bilde, audio, video, programvare og så bortetter. Det kan brukast på eitkvart vilkårleg vald nivå av granularitet, til dømes til å identifisera eit tidsskrift, eit enkelt hefte av eit tidsskrift, ein artikkel i tidsskriftet eller ein enkeltståande tabell i artikkelen.
DOI-struktur
DOI-nummer betår av ein unik alfanumerisk teiknstreng som har to delar: eit prefiks og eit suffiks.
Ein komplett DOI kan til dømes vera:
10.1000/182
der:
10.1000 er prefikset, sett saman av ein del som identifiserer strengen som ein DOI (10) og ein del som identifiserer registranten (1000);
182 er suffikset som identifiserer det enkelte objektet.
Prefikset blir tildelt av eit DOI-registreringsbyrå til ein spesifikk registrant. Suffikset er tilordna av registranten og må vera unikt innanfor eit prefiks. Det kan integrera eksisterande standard identifikatorar, slik som ISBN eller ISSN. DOI-en skil mellom små og store bokstavar og er rekna for å vera ein ugjennomsiktig streng: ingenting kan lesast ut av nummeret med omsyn til bruken av det i DOI-systemet.
DOI-registreringsbyrå
Eit DOI-registreringsbyrå (DOI Registration Agency, RA) er ein autoritet som er godkjend av IDF og som har som sin primære funksjon å tilby tenester til DOI-registrantar: å tildela DOI-prefiks, registrering av DOI-ar og å tilby den nødvendige infrastrukturen som gjer at registrantar kan gje ut og vedlikehalda metadata og tilstandsdata.
For tida er det sju større byrå som er aktive på verdsbasis:
Tulos
Tulos (russisk Тулос) er ein stor innsjø i republikken Karelia i Russland. Han har eit areal på 95,7 km². Innsjøen frys til i november og er isdekt til ut i mai. Det er mange øyar i innsjøen.
MS «Saturnus» (1930)
MS «Saturnus» (kallesignal LJFT - LHFH) var eit motorskip bygt i 1930 som lasteskip for Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS).
Det Bergenske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på nattehimmelen. «Saturnus» er det latinske namnet på planeten Saturn.
Historie
Skipet vart bygt ved Bergen Mekaniske Verksted i Bergen og kosta opp under ein million kroner då det vart levert i juli 1930. Skipet gjekk av stabelen 16. mai 1930. Det var systerskip til MS Tellus og MS Uranus (1925), som begge vart bygde fem år tidlegare. Den første prøveturen på Byfjorden vart utført 24. juli. Den første turen gjekk som vikarskip for i ruta til Lofoten og Senja. Etter denne turen gjekk skip inn i ruta mellom Oslo og Kirkenes i lag med systerskipa. Alt i august tok det ei ny vikarrute for MS Canis (1888) til Tromsø, ei rute det kom til å gå fast i dei neste åra.
18. november 1933 var det ei dødsulukke ombord på «Saturnus» medan skipet låg i Bodø. Den 23 år gamle matrosen Karsten Solstad fall frå luka på mellomdekket og ned på banjerdekket, kring 2,5 meter nedanfor. I fallet råka truleg hovudet hans kanten av luka på mellomdekket. Lege vart tilkalla men livet stod ikkje til å redde.
9. juli 1936 fekk skipet ein motorskade og måtte forhalast ved Laksevåg, der skaden vart reparert dagen etter. 30. mars 1937 fekk skipet på ny maskinskade og måtte innstille ruta til Tromsø den veka. Reperasjonen tok lengre tid enn ein hadde trudd og gamle tok derfor over som vikar. 20. april vart det utført ein prøvetur etter reparasjonen då det oppstod ein kraftig eksplosjon ombord. Toppventilen vart sprengt av og gjekk gjennom jernplater som danna veggen i maskinrommet. Fleire røyr vart òg øydelagd. Andremaskinisten og eit par andre menn var i maskinrommet då eksplosjonen skjedde, men ingen kom til skade. Skipet måtte dermed inn att til reparasjon. «Mercur» fortsette derfor som vikarskip. 4. mai var «Saturnus» attende i ruta si. 8. april 1940 var skipet på veg sørover frå Trondheim, då det fekk ordre av den britiske destroyeren om å gå til Kristiansund på grunn av minelegging nær Stad. Då tyskarane invaderte vart «Saturnus» lagt i opplag i Todalsfjorden. Her vart det angripe av tyske fly 28. april. Mannskapet skutla skipet ved å opne ventilane og det sokk morgonen den 29. april. Ho hadde då ikkje noko last ombord. Ingen ombord vart skadd eller mista livet i flyåtaket.
21. mars 1941 vart det heva av Norsk Bjergningskompani. Skipet vart reparert og gjekk inn att i teneste til BDS hausten 1942. På grunn av aukande mangel på drivstoff mot slutten av krigen låg skipet ofte i opplag.
Alt 15. mai 1945 var skipet på veg nordover frå Bergen og gjekk raskt inn att i ruta til Tromsø, men utvida etter kort tid ruta til å gå mellom Oslo og Troms. I mars 1947 hadde skipet ein ekstratur til Newcastle. I august og september same året var skipet i Laksevåg for overhaling av maskinen. Ein arbeidar fall ned i lasterommet på «Saturnus» 21. januar 1949. Han vart køyrt til sjukehus, men vart ikkje hardt skadd. 8. januar 1951 fekk «Saturnus» eit maskinhavari og vart av lokalskipet slept inn til Bodø. Ein maskinventil var øydelagd og det måtte vente nokre dagar i Bodø på maskindel frå Bergen før det kunne gå vidare. I desember 1951 gjekk «Saturnus» på grunn i Raftsundet i snøføyke. Skipet kom straks av att og kunne halde fram turen tilsynelatande uskadd. Skipet hadde likevel fått noko skade i skroget. Skaden vart sett til 15 800 kroner og skipet vart i skadelidd tilstand sett til 1,5 millioner kroner.
Tidleg i 1954 gjekk skipet enkelte turar til Hammerfest. 16. mai 1955 lossa «Saturnus» for siste gongen i Bergen etter å ha kome frå Tromsø, og gjekk så i opplag. I august vart selt til Kr. E. Samuelsen og Ivar Olsen i Oslo, som gav skipet namnet «Bergion». Det fortsette då å gå i rute mellom Oslo og Finnmark. I oktober 1956 vart et selt til Navigenoa SpA (Fratelli Frassinetti) i Genova i Italia, og omdøypt «Levante». Skipet gjekk på grunn Capo di Monte Sante på austkysten av Sardinia den 23. oktober 1963, på reise mellom Tunisia og Marseilles. 12 mann mista livet.
Skipet
Tonnasjen til skipet var ved levering 955 brt, 510 nrt og lasteevna var 1 100 dødvekttonn. Volumet i lasterommet var 1 565 m³ og av dette var 283 m³ kjølerom etter dette vart lagt inn i 1938. 17 m³ var filetrom.
Hovudmaskinen var ein dieseldriven maskin frå A/B Atlas Diesel i Stockholm. Oppgjeven yting var 1500 bHk (bremsande hestekrefter) som gav ein toppfart på 10 knop.
Det var rom til to passasjerar.
1057 Wanda
1057 Wanda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. august 1925 av Grigory Abramovich Shajn ifrå Crimean Astrophysical Observatory i Simeiz på Krimhalvøya.
Eponymous
Eponymous er det fyrste samlealbumet til R.E.M., og det vart utgjeve i 1988. Det var den siste autoriserte utgjevinga deira hjå I.R.S. Records, som dei hadde hatt kontrakt med sidan 1982, etter at dei akkurat hadde signert med Warner Bros. Records. Tittelen er eit ordspel over vanen ein i platebransjen har med å vise til eit sjølvtitulert album (t.d. Pretenders) som eit «eponymt album».
Eponymous er kjent for å ha med fleire sjeldne og alternative versjonar av kjende spor. Det strekkjer seg frå EP-en Chronic Town til gjennombrotsalbumet frå året før, Document, og gjev såleis eit greitt overblikk over det tidlege arbeidet til R.E.M.
Albumet har den alternative tittelen «File Under Grain», som viser til omslagsbiletet. Eit tidlegare album, Document, hadde påskrifta «File Under Fire», og Reckoning hadde med orda «File Under Water». På innsida av albumet er det eit bilete av vokalist Michael Stipe med teksten «They Airbrushed My Face» (‘Dei retusjerte ansiktet mitt’) framfor auga.
Det vart sleppt i oktober 1988, berre ein månad før debuten hjå Warner Bros., Green, og nådde 44. i USA og 69. plass i Storbritannia.
Innhald
Alle songane er skrivne av Bill Berry, Peter Buck, Mike Mills og Michael Stipe. På LP- og kassettutgjevingane gav R.E.M. side éin (spor 1–6) namnet «Early side» og side to (spor 7–12) «Late side».
1 Alternativ miks i høve til versjonen på Chronic Town.
3 Nymiksa i høve til versjonen på Document.
Arvo Pärt
Arvo Pärt er ein estisk komponist, ofte identifisert med minimalismen, meir spesifikt mystisk minimalisme eller heilag minimalisme. Pärt vert sett på som ein pioner innan denne musikkretninga, på linje med samtidige som Henryk Górecki og John Tavener. Arvo Pärt er best kjend for korverka sine.
Sestu
Sestu (sardisk Sèstu) er ein kommune i Italia som ligg i storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia. Han har 20 892 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 48,32 km² og ligg i ei høgd på 44 meter over havet.
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu
Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu, eller Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu er på maori namnet på ein 305 meter høg ås nær Porangahu, sør for Waipukurau i det sørlege Hawke's Bay-området i New Zealand. Stadnamnet vert ofte korta til Taumata, av praktiske grunnar.
På namneskiltet til åsen står det «Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu», som på 85 bokstavar er eitt av dei lengste stadnamna i verda. Det er mange ulike måtar å stava namnet på.
Omsett til norsk tyder namnet noko nær: Toppen av åsen (eller staden) der Tamatea spela på (nase)fløyta si til den han hadde kjær. Tamatea, landetaren, var mannen med store kne, som sklei ned, klatra opp på og svelde fjell for å reisa gjennom landet.
Namnet har òg vorte skrive «Tetaumatawhakatangihangakoauaotamateaurehaeaturipukapihimaungahoronukupokaiwhenuaakitanarahu», ei form som har 92 bokstavar. Namnet kom inn i Guinness rekordbok som det lengste stadnamnet i verda, men blei kritisert av mellom anna walisarar for å vera oppdikta. I si lange form er namnet til Taumata lengre enn Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch. På den andre sida er det mykje kortare enn det offisielle namnet til Bangkok.
Non
Tradisjonell nonsmat er gjerne tørrmat, men om det høvde for årstida, kunne det òg verte koka til nons. Nonen høyrer til den skandinaviske bygdekulturen, og til eit liv med tungt kroppsarbeid og stort matinntak. I det moderne kosthaldet er det ikkje trong for nonen, eller vi kan seie han er fallen inn under middagen.
Tidspuntet har gitt namn til mange fjell og åsar, som Nonsfjellet. Namnet kan komme av at dei namngjevande gardane har sola over dette fjellet ved nonstider.
Nemninga noon på engelsk vert i dag bruka om eit tidlegare tidspunkt, klokka 12 midt på dagen.
Georg Faehlmann
Georg Faehlmann var ein estisk seglar som var med i dei olympiske leikane i 1928 i Amsterdam.
Faehlmann vann ein olympisk bronsemedalje i segling under sommar-OL 1928 i Amsterdam. Han var med på den estiske båten «Tutti V» som kom på tredje plass i 6 meter-klassen, bak den norske båten «Norna» og «Hi-Hi» frå Danmark. Mannskapet på «Tutti V» var Nikolai Vekšin, William von Wirén, Eberhard Vogdt og brørne Georg og Andreas Faehlmann. Seglasane vart gjennomførte på Zuiderzee i perioden 2. til 9. august 1928.
Artur Kotenko
Artur Kotenko er ein estisk fotballspelar som spelar for Viking FK i den norske Tippeligaen. Han er målvakt, og har nesten 20 landskampar for Estland. Keeperen som spela for Sandnes Ulf i fyrstedivisjon i 2007 signerte den 17. februar 2009 ei avtale som gjer han til Viking-spelar ut 2010-sesongen. Kotenko har tidlegare vore på prøvespel i den engelske klubben Nottingham Forest.
Quipu
Quipu (uttalt ['kipu]) er kjent som eit utstyr og lagringsmedium som vart nytta til å lagre informasjon i Inkariket og i tidlegare samfunn i regionen. Ordet er ei spansk ortografisk omforming av khipu på quechua som tyder knute. Quipu er òg eit synonym for knuteskrift på norsk språk.
Lagringsmediet quipu er i prinsippet eit tau kor det er knytt på snorer av ulike farger. Kvar snor kan ha ein eller fleire knutar, og kvar snor kan ha knytt på nye snorer. Informasjonen vart koda med kombinasjonar av knutetypar, farger på snorene, avstand mellom trådar, avstand mellom knutar, og relativ plassering av dei nemnde element. Quipuet med snorer og knutar inneheld då chiffer som må tydast for å skjøne informasjonen. I inkariket var det å kode og avkode quipu eit eige yrke, personane i yrket var utdanna «quipucamayocs». Ein veit at quipu var eit nyttig reiskap for styresmakta i bokhald av numerisk informasjon for manntal, skattar, varelager, eigedom og anna. Men det finst ikkje prov for at quipu vart bruka for å lagre tekstleg informasjon, sjølv om mange spekulerer på det.
I høglandet i Peru finn ein framleis ein primitiv bruk av quipuet. Kunna om quipuet slik det vart nytta i administrasjon av inkariket, om koding og dekoding av det gjekk tapt etter at europearane tok makta i inkariket. Vitskapen leiter framleis etter ein nøkkel, ein søramerikansk «rosettastein», som kan hjelpe til å forstå quipuet fullt ut.
Svenskøya
Svenskøya er ei øy i Svalbard. Ho er den nest største og den vestlegaste av øyane i Kong Karls Land. Øya har eit areal på 137 km². 2 km² av øya er dekt av isbre.
Aust for Svenskøya ligg Kongsøya og mellom desse går Rivalensundet. I nordvest ligg Nordaustlandet på andre sida av Erik Eriksenstretet. I vest ligg Olgastretet med Barentsøya på andre sida.
Det sørlegaste punktet på Svenskøya heiter Kapp Hammerfest. Det høgaste fjellet Mohnhøgda ligg på nordspissen av øya.
Lappeteknikk
Lappeteknikk er ein saummåte der ein syr mindre tekstil- eller skinnbitar saman til større arbeid. Ein kan sy bitane saman langs kantane eller leggja dei lagvis oppå kvarandre (appliké). Ferdige arbeid kan få eit bakstykke og vatterast i ein prosess kjend som quilting. Ein kan utføra lappeteknikk for hand eller med symaskin.
Lappeteknikk er ein måte å nyttiggjera seg av stoffbitar som elles er for små til å brukast, til dømes avklipte restar frå eit større tekstil eller gjenbruk av gamle klede. Teknikken har også ein dekorativ verknad som kan vera vel så viktig. Ved meir eller mindre regelmessig bruk av geometriske former i ulike fargar og mønster kan ein oppnå slåande mosaikkeffektar. Ein kan laga både figurative og abstrakte motiv.
Ein har brukt lappeteknikk ei rekkje ulike stader, og utvikla ulike teknikkar og mønster i ulike kulturar. Nokre av desse har så spreidd seg over heile verda som ein populær hobby. Teknikken er utbreidd i tekstilkunst, og kan brukast til biletteppe eller som del av ein collage.
Materiale og utstyr
Dei fleste tekstilmateriale kan brukast til å laga lappeteppe, men nokre er meir eigna enn andre. Bomullsstoff i toskaftsvevnad har lenge vore populære. Dette er tøy som er lett å klippa presist og ikkje glir eller strekkjer seg, slik at ein lett kan arbeida nøyaktig. Silke, ull, lin og kunststoff har også vore brukt. I tillegg til vove stoff kan ein også laga lappeteppe av hekla eller strikka tøybitar. Lêr- og pelsbitar kan også lappast saman til større lêrarbeid eller pelsverk.
Samspelet av tøybitar i ulike fargar og mønster er viktig i lappeteknikk. Tradisjonelt har ein brukt gamle klede og tøyrestar til å laga lappeteppe av, men i dag er det vanleg å kjøpa tøy spesielt for dette føremålet. Det finst mange forhandlarar som spesialiserer seg på lappestoff.
I tillegg til stoff treng ein nål og tråd eller symaskin til å sy dei saman. I tillegg treng ein saks eller skjerehjul til å klippa ut tøystykke, og eventuelt skjerebrett som hjelper ein til å skjera ut mønster. Linjal til å måla bitane og sjablongar til å teikna lappemønster rundt er også vanlege hjelpemiddel.
Teknikk
Ved å bruka fleire lappar frå ulike stoff klippa ut i geometriske figurar, som kvadrat, rektangel, trekantar, parallellogram og heksagonar, kan ein få fram ulike mønster og/eller bilete. Ein kan byggja opp eit lappeteppe ved hjelp av fleire mindre kvadrat i same eller ulike mønster. Kjende mønster frå angloamerikansk tradisjon har namn, som log cabin, tumbling blocks, Irish chain og star of Ohio. Ein kan også bruka tynne band, stoffstriper eller uregelmessige lappar. Eit døme på lappeteknikk med svært uregelmessige lappar er crazyquilting. Innan appliké kan ein ha kva form ein vil på lappane, dei kan til dømes danna bilete eller dei kan klippast til intrikate mønster, som i Hawaii-quilting og mola-teppe frå Panama.
Udyl
Udyl (russisk Удыль) er ein stor innsjø i Khabarovsk kraj i Russland. Han har eit areal på 330 km², er 50 km lang og 9 km brei. På det djupaste er han 5 meter. Han ligg nær den venstre breidda av elva Amur.
Lappeteknikk
Teknikk
I tillegg til å bruka fargar og mønster som opphavleg finst på lappane, kan ein også dekorera dei med broderi, påskrift eller forseggjorte saumar. Namnequiltar kan til dømes ha lappar med namnetrekket til alle som var med på å laga quilten, påskrivne eller broderte.