cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tom Hagen
Hagen grunnla selskapet Elkraft AS i 1992, og han har i tillegg drive utstrekt eigedomshandel. Magasinet Kapital anslo i 2018 at formuen hans var på 1,7 milliardar norske kroner.
Forsvinninga av Anne-Elisabeth Hagen
31. oktober 2018 forsvann kona til Tom Hagen, Anne-Elisabeth Falkevik Hagen, og etter at det vart sett fram krav om løysepengar på ni millionar euro gjekk norsk politi ut frå at ho vart kidnappa av personar med økonomisk vinning som motivasjon. Betalinga vart kravd i kryptovalutaen Monero. Politiet heldt fyrst etterforskinga hemmeleg, men offentlegjorde ho i januar 2019.
28. april 2020 blei Tom Hagen pågripen og sikta for drap, eller medverknad til drap, på Anne-Elisabeth Falkevik Hagen. Han vart varetektsfengsla for fire veker, etter kjenning i Nedre Romerike tingrett. Kjenninga blei anka til Eidsivating lagmannsrett, som med to mot tre stemmer avsa kjenninga om at Hagen skulle lauslatast frå varetekt. Politiet anka kjenninga til Høgsterett. Anken blei send til lagmannsretten, som gav han oppsetjande verknad, slik at Hagen blei sitjande i varetekt til Høgsterett fekk behandla saka. 8. mai forkasta Høgsteretten anken frå politiet, og Hagen blei lauslaten frå varetekt.
IPhone 4
iPhone 4 introduserte skjermen «Retina Display» med ein pikseltettleik på 326 pikslar per tomme, medan han vidareførte storleiken og skjermtilhøvet frå forgjengarane, Apple A4-prosessoren og iOS 4, som la til multitasking og FaceTime for videosamtalar. Han var den første iPhonen med eit kamera på framsida.
Kentucky Woman
«Kentucky Woman» er ein song frå 1967 skriven og spelt inn av Neil Diamond. Ein annan kjend versjon vart spelt inn av Deep Purple i 1968.
Mount Suydam
Mount Suydam er eit fjell, 1020 moh, som står 3 nautiske mil (6 km) vest for Clark Ridge i Anderson Hills nord i Patuxent Range i Pensacolafjella. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne i U.S. Navy frå 1956-66. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter E. Lynn Suydam, ein biolog ved Palmer-stasjonen vinteren 1967.
Kentucky Woman
Diamond spelte inn «Kentucky Woman» som den siste singelen sin for Bang Records. Han kom ut i oktober 1967, og nådde 22. plass på Billboard Hot 100 i USA. Songen nådde 58. plass på lista i Australia og sjetteplass i Canada.
Salslister
Singelen kom ut i oktober 1967 og nådde 22. plassen på amerikanske Hot 100, nummer 58 på den australske lista, og sjetteplassen på den kanadiske lista.
Deep Purple-versjonen
Han vart spelt inn av Deep Purple med ei heilt anna instrumental kjensle, sjølv om vokallinja var forholdsvis lik. Songen vart gjeven ut som den andre singelen deira i 1968 og nådde 38. plass på Billboard Hot 100, #21. plass i Canada og 27. plass i Australia, der han vart gjeven ut som ei dobbel A-side i lag med «Hush».
Singelversjonen er ei kortare utgåve av albumversjonen.
Deep Purple spelte «Kentucky Woman» på turneane sine i 1968 og 1969, sjølv etter at Ian Gillan vart med i bandet sommaren 1969. Han har ikkje vorte spelt på konsertane deira sidan.
Andre innspelingar
Waylon Jennings spelte òg inn ein versjon for albumet hans Only the Greatest i 1968. Gary Puckett & the Union Gap spelte ein versjon av songen på det første albumet deira Woman Woman.
Trångsviken
Trångsviken er ein tettstad i Krokoms kommun i Jämtlands län i landskapet Jämtland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 269 innbyggjarar.
Jump blues
Jump blues er ein livleg, rask blues vanlegvis spelt av små band med blåseinstrument. Han var særs populær i 1940-åra. I nyare tid har det vore fornya interesse i jump blues som ein del av swing revival.
Opphav
Jump blues vart utvikla av storband som banda til Lionel Hampton og Lucky Millinder. Desse spelte tidleg i 1940-åra og produserte musikarar som Louis Jordan, Jack McVea, Earl Bostic og Arnett Cobb.
Blues og jazz var ein del av den same musikalske verda, og mange dyktige musikarar stod i begge leirar. Jump blues, eller berre «jump», var ei utviding av boogie woogie-bølgja. Jump-band som Tympany Five, som starta samstundes med at boogie woogie igjen vart populært, fekk maksimal effekt med ein eight-to-the-bar boogie-woogie-stil.
Ei tidleg jump blues-innspeling er «Boogie Woogie Bugle Boy» (1941) av The Andrews Sisters.
Lionel Hampton spelte inn ein livleg storband-blues, «Flying Home», i 1942. Han har ein sordin, skrikande tenorsaksofon og songen var ein hitt i «rasekategorien». Då han kom ut skildra Billboard melodien som «ein uvanleg swingete song»
Både Hampton og Jordan kombinerte den populære boogie woogie-rytmen, ein meir bestemt versjon av saksofonstilen frå swing-tida som ein kan høyre med Coleman Hawkins og Ben Webster, og leikande, muntre tekstar eller verbale merknader. Etter kvart som denne jazz-baserte musikken vart meir populær, byrja både bluesartistar og jazzmusikarar som ønskte å «spele for folket» å nytte ein tung, pågåande rytme.
Jump oppnår med tre blåseinstrument og ein rytmeseksjon det eit storband gjer med eit ensemble på seksten. Tenorsaksofonen er det mest markante instrumentet i jump.
Jump var enormt populært seint i 1940-åra og tidleg i 1950-åra med artistar som Louis Jordan, Big Joe Turner, Roy Brown, Billy Wright og Wynonie Harris.
Transtrand
Transtrand er ein svensk tettstad i Malung-Sälens kommun i Dalarnas län i landskapet Dalarna. I 2005 hadde tettstaden 373 innbyggjarar.
Mud Rock Vol. 2
Albumet fortsette den same trenden frå debutalbumet og bestod av ei rekkje feststemde songar frå 1950- og 1960-talet, i tillegg til ein originalsong av produsentane og låtskrivarane Mike Chapman og Nicky Chinn.
Allmusic skreiv om albumet: «Mud Rock, Vol. 2 er, trass i nokre heite, morosame songar, berre eit band på cruisekontroll. Det er likevel nokre flotte augneblikk her, som den hawaiidominerte «Hula Love», som er uimotståeleg corny, medan «Let's Have a Party» og «One Night» er tøffe rockelåtar som syner kor langt føre revival-pakken Mud kunne ha vore, hadde produsentane deira lete dei ta det skrittet.»
Seven Turns
Seven Turns er det niande studioalbumet til The Allman Brothers Band, gjeve ut i 1990. Det var det første studioalbumet deira på ni år, sidan Brothers of the Road i 1981 og vart godt motteke. Albumet nådde 53. plassen på albumlista i USA. Hitsinglar på albumet var «Good Clean Fun» (til topps på Mainstream Rock Tracks); «Seven Turns» (12. plass) og «It Ain't Over Yet» (26. plassen).
Eshhar
Eshhar er ein fellesbusetnad nord i Israel. Han ligg i Galilea sør for Karmiel, og høyrer til Misgav regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 432.
Landsbyen vart grunnlagd i 1986 av ein gar'in, der dei fleste medlemmane kom frå Chicago og Storbritannia. Målet var å skape eit samfunn der religiøse og verdslege kunne leve saman. Han vart kalla opp etter trollhegg, ei plante som heiter eshhar på hebraisk.
Ghurabah
Ghurabah er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Talmei Yechiel
Moshaven vart grunnlagd i 1949 av immigrantar frå Bulgaria og Romania. Han vart kalla opp etter Yechiel Chelnov, ein russiske sionist-leiar. Han vart grunnlagd på landområdet som høyrte til den avfolka palestinsk-arabiske landsbyen Yasur.
Walker Peak
Walker Peak er eit spisst fjell, 1495 moh, heilt sørvest på Dufek Massif i Pensacolafjella. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne i U.S. Navy frå 1956-66. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Paul T. Walker, ein glasiolog ved Ellsworth-basen og eit medlem av den første gruppa som vitja Dufek Massif i desember 1957.
Knaben kapell
Knaben kapell er ei langkyrkje i tre frå 1936 på Knaben i Kvinesdal kommune i Agder fylke. Til kapell har ein brukt eit eldre hus som er bygd om etter teikningar av ingeniør Hans Aase. Tårnet står ved sida av sjølve kapellet, som har om lag 80 sitjeplassar.
Kapellet var i privat eige, men vart overdrege til kommunen i 1976 etter at A/S Knaben vart lagd ned.
Det er ikkje kyrkjegard på staden.
Hermann Starheimsæter
Hermann Starheimsæter er ein norsk forfattar.
Biografi
Han debuterte i 1980 med diktsamlinga Lungeblæretre. Han har sidan gjeve ut tre diktsamlingar til, ei novellesamling og to barnebøker. Den tospråklege dikt/fotoboka Steinskuggar/Stoneshadows (1991) som han gav ut saman med fotograf Jens Hauge og omsetjar Robin Fulton, vert av mange rekna som eit høgdepunkt i sin sjanger. Dei seinare åra har Hermann Starheimsæter markert seg mest som romanforfattar. For sin fyrste roman, den gripande barneskildringa Han gjorde det (1990) fekk han fleire prisar. Han har sidan gjeve ut fire romanar til, og utvida sitt formelle og språklege register for kvar bok. I romanane sine skildrar Starheimsæter gjerne det pressa sinn, samanbrot, abnorme sjelstilstandar. Ikkje minst gjeld dette dei to siste romanane hans, Nordvegen (2003) og Nattbussen (2007). Desse bøkene er dei fyrste i ein større serie om språk og galskap.
Blant litteraturkritikarar er Hermann Starheimsæter kjent for si evne til å skildra sansingar og 'mimoseaktige' sinnsstemningar. Han får ofte ros for sine språklege kvalitetar. «Språkleg kraftverk» er ord som vart brukt om siste boka hans.
Starheimsæter er busett i Sykkylven.
Språk i Eritrea
Eritrea har ni etniske grupper. Kvar av desse har sitt eige språk: Afar, arabisk (som blir snakka av rashaida-folket), bejae (blir snakka av hedareb-folket), bilen, kunama, nara, saho, tigré og tigrinja. Dei offisielle språka i Eritrea er tigrinja og arabisk. Engelsk og italiensk vert forståtte av einskilde segment av folkesetnaden og òg talast spesielt av personar busett i hovudstaden Asmara. Tigrinja og arabisk var dei offisielle språka mellom 1952 og 1956, og dei held fram med å vere dei viktigaste språka, tigrinja blant kristne og arabisk blant muslimane. EPLF publiserte ein stor engelsk-tigrinja-arabisk ordbok i 1985, deretter kom det ei tigrinja-engelsk i 1986. Som ein del av eit gradvis opphøyr av eritreisk autonomi og eit strengare etiopiske styre i åra etter 1947 vart amharisk det offisielle språket i 1956. I dag blir amharisk hovudsakleg snakka av menneske av eritreisk opphav som vart tvinga frå heimane sine i Etiopia. Eritreiske styresmakter har vedteke ein politikk som gjer at grunnskuleundervising bør vere tilgjengeleg på eleven sitt morsmål. Dei fleste muslimar vel arabisk som opplæringsspråk.
Språk
Dei nilotiske språka tilhøyrer den nilo-saharariske språkfamilien, medan dei kusjittiske og semittiske språka tilhøyrer den den afro-asiatiske språkfamilien.
Kusjittiske språk
Semittiske språk:
Nilotiske språk
Foros Timis Ston Greco
Foros Timis Ston Greco (Φόρος Τιμής Στον Γκρέκο er eit album av den greske musikaren Vangelis. Tittelen syner til at musikken var inspirert av målaren og bilethoggaren El Greco frå Kreta.
Albumet kom ut i 1995 i eit avgrensa opplag på berre 3000 eksemplar, og vart berre seld ved Nasjonalgalleriet i Aten i Hellas, for å samle inn pengar, slik at museet kunne kjøpe eit måleri av El Greco kalla «St. Peter». Plata kom i ei luksuriøs innpakning i ein mørkeblå fløyelsboks, og ei 128 sider lang bok om måleria til El Greco. Kvar CD var personleg signert av Vangelis og hadde eit unikt serienummer. Prisen for ei slik utgåve var 30 000 drakmer, eller kring 127 dollar i 1995.
Vangelis komponerte og arrangerte albumet, og spelte alle instrumenta, i lag med eit kor dirigert av Ivan Cassar. Musikken er i bysantinsk stil, men høyres likevel moderne ut på grunn av bruken av syntehsizerar. Sopranen Montserrat Caballé og tenoren Konstantinos Paliatsaras syng på kvar sin sats.
Bilete på omslaget er ein del av «Madonna og barn med St. Martina og St. Agnes» av El Greco.
Ei vanleg utgåve av albumet vart gjeve ut i 1998, med tre nye spor og ein ny tittel: El Greco.
Innhald
Movements III og V var med på samleplata til Vangelis, Reprise 1990-1999 (2000).
Gilon
Gilon er ein fellesbusetnad nord i Israel. Han ligg i Nedre Galilea på Gilonfjellet, 7 km vest for Karmiel, og høyrer til Misgav regionale kommune. I 2007 hadde han eit folketal på 1 000.
Landsbyen vart grunnlagd i 1980 av Mishkei Herut Beitar-rørsla.
Traryd
Traryd er ein svensk tettstad i Markaryds kommun i Kronobergs län i Småland. I 2010 hadde tettstaden 660 innbyggjarar.
Lagan-elva renn gjennom Traryd.
Mount Wanous
Mount Wanous er eit markant, bert, kjegleforma fjell, 1660 moh, som står 4,5 nautiske mil (8 km) aust for Pierce Peak ved nordaustkanten av Mackin Table i Patuxent Range i Pensacolafjella. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne i U.S. Navy frå 1956-66. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Richard E. Wanous, ein geofysikar i Pensacolafjella mellom 1965-66.
Shoya Nakajima
Shoya Nakajima er ein japansk fotballspelar.
Hababah
Hababah er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Träslövsläge
Träslövsläge er ein svensk tettstad i Varbergs kommun i Hallands län i Halland. I 2005 hadde tettstaden 1 985 innbyggjarar.
Braemar
Braemar (skotsk gælisk Braigh Mharr) er ein landsby i regionen Aberdeenshire i Skottland. Han har kring 1000 innbyggjarar, og ligg omkring 80 km vest for Aberdeen. Han ligg nær den øvre delen av elva Dee.
Braemar slott vart påbegynt av John Erskine, jarl av Mar i 1628. Eigarane bur enno i slottet, men delar av det er ope for publikum om sommaren.
Braemar er ein av dei to stadane som har den britiske kulderekorden. Det har to gonger vore registrert -27.2 °C i Braemar: 11. februar 1895 og 10. januar 1982. (Det andre staden er Altnaharra, som registrerte same temperatur 30. desember 1995.)
Cruden Bay
Cruden Bay er ein landsby i regionen Aberdeenshire i Skottland. Han har kring 1500 innbyggjarar, og ligg på nordkysten av Bay of Cruden, 42 km nord for Aberdeen.
Like sør for Slains Castle var Cruden Bay var åstad for eit slag mellom danskar og skottar under kong Malcolm II i 1012. Namnet kjem opphavleg frå gælisk Croch Dain (slakt av danskar).
I dag trekker Cruden Bay til seg turistar med hotell og golf bane. Staden har ei lang strandlinje som vart kjend då flygaren Tryggve Gran gjorde den første flyturen aleine over Nordsjøen.
Cruden Bay er staden der Forties pipeline system går i land, som fører råolje 169 km gjennom Forties Unity-plattforma, til terminalen ved Cruden Bay. Derfrå blir råolja ført til prosessanlegget ved Kinneil i Grangemouth.
Albansk i Junior Eurovision Song Contest
Albansk i Junior Eurovision Song Contest gjev oversyn over bruken av det albanske språket i Junior Eurovision Song Contest. Fyrste gongen ein song på albansk vart framført i Junior Eurovision Song Contest var i 2012 då Albania debuterte med «Kam një këngë vetëm për ju» av Igzidora Gjeta. Sidan den gong har Albania delteke med til saman åtte ulike bidrag som har vorte framført på albansk. Av landa som kan delta er albansk offisielt språk i Albania, Kosovo, Montenegro og Nord-Makedonia.
3. austlege meridianen
3. meridianen aust for nullmeridianen er ei lengdegradslinje eller meridian som strekkjer seg frå Nordpolen over Nordishavet, Atlanterhavet, Europa, Afrika, Sørishavet og Antarktis til Sørpolen.
Den 3. austlege meridianen dannar ein storsirkel med den 177. vestlege meridianen.
Frå pol til pol
Frå og med Nordpolen og sørover til Sørpolen, passerer den 3. austlege meridianen gjennom:
! scope="col" width="125" | Koordinatar ! scope="col" | Land, territorium eller hav ! scope="col" | Merknader ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Nordishavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Nordsjøen ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Middelhavet ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Middelhavet ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | 🇳🇬 ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Sørishavet ! scope="row" | Antarktis
Any Day Now av Chuck Jackson
«Any Day Now» er ein popsong skriven av Burt Bacharach og Bob Hilliard i 1962. Han har vorte spelt inn av mange artistar gjennom åra, som Chuck Jackson i 1962, Alan Price i 1965, Elvis Presley i 1969, og Ronnie Milsap i 1982.
Chuck Jackson
Jackson, ein R&B-songar fødd i Sør-Carolina i 1937, spelte inn den første versjonen av songen som vart ein hit på Billboard Hot 100. Han nådde 23. plassen i 1962 med tittelen «Any Day Now (My Wild Beautiful Bird)» og låg seks veker inne på Topp 40. Versjonen til Jackson vart gjeven ut på albumet hans, Any Day Now. Songen vart den største hitten til Jackson og nådde òg låg òg tre veker på andreplassen på Hot Black Sides-lista.
Elvis Presley
Presley spelte inn ein versjon av «Any Day Now» den 21. februar 1969 i American Sound studios i Memphis, Tennessee. Denne versjonen vart gjeven ut på albumet From Elvis in Memphis. Songen vart ikkje gjeven ut som singel, men finst på B-sida til hitten «In the Ghetto», frå same albumet. Denne singelen nådde tredjeplassen i USA.
Ronnie Milsap
Produsenten til Milsap, Tom Collins, oppfordra Milsap til å gjere songen annleis enn originalen frå Chuck Jackson. Milsap spelte han derfor i ein annan toneart og song han meir varsamt.
Laila Schou Nilsen
Laila Schou Nilsen var ein norsk idrettsutøvar og næringsdrivar frå Oslo. I tida frå 1935 til 1961 vann ho i alt 101 gullmedaljar i norske meisterskap, 85 av dei i tennis.
Nilsen var den dominerande utøvaren i norsk kvinneidretts barndom. Etter andreplass i noregsmeisterskapen på skeiser 1934, vart ho norsk skeisemeister i 1935, 1937, 1939 og 1940. Både i 1937 og 1938 vart ho verdsmeister på skeiser, i Davos i 1937 etter å ha sett versrekordar på alle fire distansane: 46,4 på 500 m, 1.38,8 på 1000 m, 5.29,6 på 3000 m og 9.28,3 på 5000. Like etter sette ho òg verdsrekord på 1500 m tida 2.38,1. Verdsrekorden på 500 m kom til å gjelde i 18 år.
I 1936 stod alpine greiner på OL-programmet for fyrste gong. Under vinterleikane i Garmisch-Partenkirchen gjaldt kombinasjonen utfor/slalåm, der Nilsen leia etter utforrennet og kneip bronsemedaljen i øvinga. To år seinare vann ho den opne sveitsiske meisterskapen i utfor. Vinteren 1939 vart den fyrste norske meisterskapen i alpint arrangert og Nilsen rann inn til siger i både slalåm og utfor. Same sesongen vann ho utfor og kombinasjonen i Årebragden og slalåmtevlinga i Galdhøpiggrennet. I 1940 vann ho både NM i utfor og slalåm og kombinasjon i Galdhøpiggrennet. Etter verdskrigen vart ho norsk meister i utfor såvel som kombinasjon i 1946 og 1948, og i slalåm i 1947 og 1948.
Nilsen var i 20 år Norges beste kvinnelege tennisspelar. Ho vann sitt fyrste norske tennisgull i 1937 og det siste i 1961. I single-øvinga vann ho 23 NM-titlar. Elles sanka ho 28 gull i doble, 23 i mixed double og dessutan nokre lagmeisterskap. I handballens fyrste år spelte Nilsen på Grefsen IL, eit lag som vann fire norske meisterskap i åra frå 1946 til 1951.
Nilsen var i si tid styremedlem i Norges Idrettsforbund, nestformann 1969-7?. Ho vart tildelt Egebergs ærespris.
Habas i Jemen
Habas er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Władysław Kozakiewicz
Władysław Kozakiewicz er ein polsk, seinare vesttysk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Šalčininkai i Litauen. Han tevla i stavhopp og vart olympisk meister for Polen i øvinga i 1980.
Aktiv
Kozakiewicz sette personleg rekord med 5,38 m i 1974. I EM i friidrett 1974 svinga han seg over 5,35 m og tok sølvmedaljen, på same høgda som gullvinnaren Vladimir Kisjkun frå Sovjetunionen. Året etter sette han europarekord med 5,60 m. Han var småskadd då han deltok i OL-tevlinga i Montreal i 1976, der han vart nummer 11. Under europameisterskapen 1978 klarde han 5,45 m og kom på fjerdeplass med 5,45 m, same høgda som bronsevinnaren Rauli Pudas frå Finland.
Den 11. mai 1980 forbetra Kozakiewicz verdsrekorden i stavhopp med to centimeter til 5,72 m under eit stemne i Milano. Rekorden stod berre nokre veker og i vart i løpet av juni og juli månad forbetra to gongar av to ulike franskmenn, Thierry Vigneron og Phillippe Houvion. Kozakiewicz tok tilbake verdsrekorden då han den 30, juli vart olympisk gullmedaljør i stavhopp under OL 1980 i Moskva. Han svinga seg over 5,78 m, ein cm over den 13 dagar gamle verdsrekord til Houvion. Landsmannen til Kozakiwicz, tittelforsvararen frå Montreal og Sommar-OL 1976, Tadeusz Ślusarski fekk sølv saman med Konstantin Volkov frå Sovjetunionen, begge med høgda 5,65 m.
I 1985 utvandra Kozakiewicz til Vest-Tyskland. Han sette vesttysk rekord med 5,70 meter og vart vesttysk meister i stavhopp i 1986 og 1988.
USA-imperiet
USA sin utanrikspolitikk på 1800-talet
Då dei 13 amerikanske koloniane reiv seg laus frå kolonimakta Storbritannia i 1776, grunnla dei ei anti-kolonialistisk linje i amerikansk utanrikspolitikk som landet har halde fast ved ved mange høve seinare. Landet har aldri skaffa seg regulære koloniar, men likevel har mange land i USA sitt maktområde hatt ei koloni-liknande stilling.
Då dei spanske og portugisiske koloniane i Sør- og Mellom-Amerika under Napoleonskrigane reiv seg laus frå kolonimaktene, fekk dei støtte frå USA. I desember 1823 kunngjorde president James Monroe i ein bodskap til kongressen den såkalla Monroedoktrinen. Her gjorde han klart at USA ville sjå på det som ei uvenleg handling dersom dei europeiske stormaktene prøvde å føra delar av Amerika tilbake til ei kolonial stilling. Uttalen var ikkje minst retta mot Storbritannia, som med sitt herredømme på havet var den einaste makta som kunne truga sjølvstendet til dei amerikanske statane.
På 1890-talet utvikla USA ein klart imperialistisk politikk bl.a. i Sør- og Mellom-Amerika. Då Colombia stod framfor ein revolusjon på Panamaneset, støtta USA under president Theodore Roosevelt opprørarane og anerkjende Panama som ein sjølvstendig republikk utan å rådføra seg med nokon. USA leigte og befesta ei kanalsone og tok til å byggja Panamakanalen. Panama vart i praksis eit protektorat under USA. Etter at USA lett vann krigen med Spania i 1898, annekterte dei utan vidare Puerto Rico og like eins Filippinane på den andre sida av jordkloten. Cuba vart gjort til ein sjølvstendig republikk, men vart underlagt det såkalla Platt-tillegget, som gav USA rett til å gripa inn i cubanske forhold. Denne retten til å intervenera på Cuba vart flittig brukt i tiåra som følgde.
I 1904 kunngjorde president Theodore Roosevelt at svakheit eller uhøveleg framferd «som fører til at samfunnslivet blir oppløyst, kan...krevja at ein sivilisert nasjon grip inn» og at Monroedoktrinen kunne tvinga Sambandsstatane «i flagrante tilfelle til å utøva internasjonal politimyndigheit». Då San Domingo året etter fekk problem med å betala dei europeiske kreditorane, greip USA inn, reformerte økonomien og beslagla halvparten av tollinntektene for å betala statsgjelda. Roosevelt uttalte i det som vart kjent som Roosevelt sitt tillegg til Monroedoktrinen at Sambandsstatane ikkje kunne tillata at europeiske statar å intervenera i Amerika for å inndriva gjeld så måtte det sjølv gripa inn for å den siviliserte verda sine investeringar. I tida etterpå praktiserte USA sitt dollardiplomati og interverte med militære eller andre middel rundt det Karibiske havet og i Mexico.
På Hawaii, tidlegare kalla Sandwichøyane, hadde amerikansk kapital utvikla ein omfattande sukker- og ananasindustri. Då dronning Liliuokalani på 1890-talet prøvde å føra ein nasjonal politikk, vart ho styrta av dei amerikanske interessene. Dei oppretta ein sjølvstendig republikk, som USA annekterte i 1898.
Ved starten av 1900-talet hadde Sambandsstatane ein omfangsrik interessesfære i Amerika, strategiske og økonomiske støttepunkt i Stillehavet, ein aktiv politikk i det fjerne aust, og ein veksande flåte, og var blitt ei av stormaktene i verda.
Bakgrunnsstoff
Imperialismus
Pereira
Geografi, geologi og klima
Storbyområdet Pereira er plassert sentralt i eit triangel med dei tre største byane i landet, Bogotá, Medellín og Cali, som hjørnepunkt. Det urbane Pereira ligg i vestskråninga av den sentrale fjellkjeda av Andes i Colombia, i ein sidedal nemnt Otún-dalen. Sentrum av byen er berre ca. 20 km i luftlinje frå Cauca i vest. Elva Otún er ein del av Cauca-vassdraget og er ei grenseelv mellom det urbane Pereira og nabobyen Dosquebradas i nord.
Arealet av kommunen Pereira er 702 km2 og kommunen grensar mot kommunane La Virginia, Marsella og Dosquebradas i nord, i nordaust mot Santa Rosa de Cabal og i aust mot departementet Tolima, i sør grensar han mot departementa Quindío og Valle del Cauca.
Pereira ligg i eit område med høg seismisk og vulkansk aktivitet. Den austlege delen av kommunen ligg innanfor nasjonalparken Los Nevados, og grensa i nordaust er nær toppen av vulkanen Santa Isabel. Ein annan vulkan rett ved kommunegrensa er Nevado del Ruiz. Pereira var ein av byane hardast råka av eit jordskjelv i den sentrale delen av landet den 25. januar 1999. Totalt omkom 1171 menneske og ca. 150 000 vart heimlause i området.
På grunn av plasseringa nær ekvator og mellom to fjellkjeder, er det ingen utprega regntider eller tørre årstider i Pereira, og ingen store temperaturskilnader i løpet av året. Gjennomsnittleg temperatur er ca. 22 °C, gjennomsnittleg nedbør er ca. 2750 mm per år.
Rekursive språk
Alle rekursive språk er òg rekursivt nummererbare. Alle regulære språk, kontekstfrie språk og kontekstsensitive språk er òg rekursive språk.
Døme
Som skildra tidlegare, kvart og eitt kontekstsensitivt språk er eit rekursivt språk. Dermed vil det følgjande kontekstsensitive språket òg vera eit rekursivt språk.
Rosso Fiorentino
Giovanni Batista di Jacopo di Gasparre, best kjend som Rosso Fiorentino (den raude florentinaren), var ein italiensk målar frå Firenze, ein av dei leiande i stilretninga manierismen.
Rekursive språk
Eigenskapar
Rekursive språk er lukka under operasjonane lista nedanføre. Det vil altså seia at for to rekursive språk L og P, så vil resultatet av operasjonen framleis vera eit rekursivt språk.
Den siste eigenskapen følgjer av at snittet og komplementet er lukka operasjonar. Legg merke til at rekursive språk har monaleg fleire lukka operasjonar enn rekursivt nummererbare språk og andre språk lengre ned i Chomskyhierarkiet.
Rosso Fiorentino
Liv og gjerning
Han var raudhåra og fødd i Firenze, noko som gav han kallenamnet hans. Rosso gjekk i lære hos Andrea del Sarto, på same tid som Jacopo da Pontormo. Seint i året 1523 flytta Rosso til Roma. Der vart han kjend med arbeida til Michelangelo, Rafael og andre renessanse-kunstnarar, nok som førte til større endringar i målarstilen hans.
Våren 1527 flykta han frå Roma etter plyndringa av Roma. Slik stoda var, reiste han til Frankrike. Der sikra hans seg i 1530 ein posisjon ved hoffet til kong Frans I, ei stilling han hadde livet ut. Saman med Francesco Primaticcio var Rosso ein av dei leiande målarane som arbeidde på Fontainebleau-slottet. Resten av livet arbeidde han for ein stor del på slottet. Etter han døydde i 1540, av det som Giorgio Vasari hevda var eit sjølvmord, tok Francesco Primaticcio styringa med å vidareføre den kustnariske utsmykkinga av Fontainebleau.
Rossos ry, saman med andre målarar rekna for seine renessanse-florentinarar, fall i lang tid utanfor, samanlikna med samtidige som måla meir naturalistisk og yndefullt. I dei siste hundreåra har bileta til desse målarane likevel vorte mykje oppvurdert.
Anne Line Gjersem
Anne Line Gjersem er ein norsk kunstløpar. Ho vart noregsmeister i 2011. Under Nebelhorn Trophy 2013, sørga ho for å sikre Noreg ein OL-plass i kunstløp i kategorien kvinner, single under Vinter-OL 2014 i Sotsji. Dette er fyrste gong Noreg er kvalifisert i kunstløp sidan 1964.
Tvillingsystera hennar, Camilla, er også kunstløpar. Dei var båe med i det fyrste programmet i den andre sesongen av Min idrett som gjekk fyrste gong på NRK1 den 27. mars 2012.
Har Halutz
Har Halutz vart grunnlagd av ein gar'in frå USA. Ni familiar flytta til staden i 1985 og var både engelsktalande immigrantar og innfødde israelarar.
Haddah
Haddah er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Mount Weininger
Mount Weininger er eit stort, hovudsakleg isfritt fjell, 1970 moh, som står heilt nord på Mackin Table, og er via ein kort rygg knytt til Patuxent Range i Pensacolafjella. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne i U.S. Navy frå 1956-66. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Richard B. Weininger, ein forskingssjef ved Amundsen-Scott-stasjonen vinteren 1967.
NM i orientering 1982
Noregsmeisterskapen i orientering 1982 vart avvikla 25. og 26. september på Stord i Hordaland. Menn og kvinner tevla på normaldistansen og i stafett.
Menn
<br style="clear:both;" />
Stafett
<br style="clear:both;" />
Kvinner
<br style="clear:both;" />
Daviot
Daviot er ein landsby og eit verdsleg sokn i Aberdeenshire i Skottland. Staden har ein av dei best verna neolittiske steinsirklane i det nordaustlege Skottland. Han består av ti ståande steinar og ein liggjande.
Det første prosjektet for genetisk modifiserte planter har tilhald i Daviot.
Schlumberger har ein dumpplass for eksplosiv like ved landsbyen.
Trekanten
Trekanten er ein svensk tettstad i Kalmar kommun i Kalmar län i Småland. I 2005 hadde tettstaden 1 268 innbyggjarar. Trekanten ligg cirka 15 kilometer vest for Kalmar.
Timorim
Timorim (hebraisk skrift תִּמּוֹרִים, tyder kunstige palmer) er ein landsby sentralt i Israel organisert som ein moshav shitufi og fungerer òg som ein fellesbusetnad for ikkje-medlemmane i samfunnet. Han ligg på Den israelske kystsletta kring ein kilometer sør for Malakhi-krysset, nær byen Kiryat Malakhi og høyrer til Be'er Tuvia regionale kommune. I 2006 hadde han 710 innbyggjarar. Han er kalla opp etter ei utskjering i ei palme i tempelet: 1 Kong. 6:29.
Han vart grunnlagd i 1948 av ein Gar'in ungdommar frå Sør-Afrika, Romania og Egypt frå ungdomsrørsla HaNoar Hatzioni som ein kibbutz på Shimronhøgda i Nedre Galilea, i området som no høyrer til fellesbusetnad Timrat. I 1953 vart han omorganisert som ein moshav shitufi, ein av dei første i landet. I 1954 vart busetnaden flytta til den noverande plasseringa på grunn av landmangel ved den opphavlege staden.
Handball-VM 1990 for kvinner
Verdsmeisterskapen i handball 1990 for kvinner, den 10. i rekka, vart avvikla i tida 24. november til 4. desember 1990 i Sør-Korea. Til saman 16 land deltok i turneringa. Sovjetunionen sikra seg meisterpokalen for tredje gong då laget vann finalen mot Jugoslavia 24 mål mot 22.
VM-finalen
Finalen mellom dei to gruppevinnarane i hovudrunda, Jugoslavia og Sovjetunionen, vart spelt i Seoul. Det sovjetiske mannskapet tok kommandoen i kampen og halvvegs i fyrste omgangen leia laget 8-4, ved pause stod det 14-9 til Sovjetunionen. Sovjet-kvinnene kontrollerte kampen utover i andre omgangen til det stod 19-14 på måltavla. Berre seks minuttar seinare hadde Jugoslavia redusert til 19-20. Dei siste 14 minuttane vart målfattige. Sovjet auka til tre måls leiing og vann til sist med siffera 24-22.
Sovjetunionen sin fyrstesjuar bestod av målvakta Svetlana Bogdanova, rykkromspelarane (frå høgre) Svetlana Vydrina 10 mål, Galina Onoprijenko 1 mål og Natalija Morskova 7 mål, kantspelarane Marina Bazanova og Olena Nemasjkalo og linjespelaren Svetlana Prjakhina, alle desse tre stod for 2 nettkjenningar kvar.
Ole Christensen og Peter Jørgensen frå Danmark var finaledommarar.
Sho Sasaki
Sho Sasaki er ein japansk fotballspelar.
Sjernarøy skipreide
Sjernarøy skipreide, og kalla Sæbø skipreide, var ei av skipreidene i Ryfylke.
Geografisk område etter gammal inndeling: Geografisk område etter noverande inndeling:
Sam Cooke
Samuel Cook, betre kjend under artistnamnet Sam Cooke, var ein amerikansk songar, låtskrivar og forretningsmann. Cooke var ein av dei første artistane tilå gå frå gospel til det som på den tide blei kalla pop, og som seinare på 1960-talet blei kjend som soul.
Drumoak
Drumoak  er ein landsby i regionen Aberdeenshire i Skottland. Han har kring 1000 innbyggjarar og ligg mellom Peterculter og Banchory, like ved elva Dee.
Sam Cooke
Cooke spelte inn klassiske soulspor som «You Send Me», «Chain Gang», «Wonderful World», «Bring It On Home to Me» og «A Change Is Gonna Come». Han skipa også plateselskapet SAR Records.
Drumoak
Sidan slutten av 1900-talet har fleire bustadområde vorte utbygd i landsbyen, slik at innbyggjartalet har vore stadig veksande.
Tråvad
Tråvad er ein tettstad i Vara kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 468 innbyggjarar.
Hadir i Jemen
Hadir er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Drumoak
Drum Castle er eigd av National Trust for Scotland, og er ope for vitjarar.
Sam Cooke
Liv
Sam Cooke var ein av sju sysken. Far hans var baptistpastor. Han viste tidleg teikn på songtalent då han song i kyrkja faren preika i. Sam Cooke og fleire av syskena hans var i ei gruppe kalla The Singing Children som opptredde i ulike kyrkjer. Seinare blei Sam Cooke med i gruppa The Highway QC's. I 1950 blei han førstsongar i The Soul Stirrers, ei av dei største gospelgruppene på den tida. Saman med gruppa hadde han stor suksess med «Nearer to Thee» (1955), «Touch the Hem of His Garment» (1956) og «Jesus, Wash Away My Troubles» (1956).
Cooke ønska å nå eit breiare publikum enn det gospelmusikken gav han. Sidan det kristne miljøet mistrudde gospelsongarar som også song populærmusikk, gav han i 1956 ut singelen «Lovable» under pseudonymet «Dale Cook». Men stemmen hans var lett å kjenna att, og han kom til ei forståing med plateselskapet til Soul Stirrers, Specialty Records, om å spela inn sekulær musikk under sitt eige namn. Leiaren for selskapet, Art Rupe, hadde venta at Cooke skulle laga liknande musikk som Little Richard. Då han fekk høyra kva Cooke og produsenten Bumps Blackwell spelte inn - musikk av George Gershwin - blei han ikkje glad. Etter ein krangel mellom Rupe og Blackwell forlét Cooke selskapet saman med Blackwell.
I 1961 skipa Cooke plateselskapet SAR Records. Cooke var ein av dei første afroamerikanske artistana som starta sitt eige plateselskap. Artistar ved selskapet var Simms Twins, The Valentinos (Bobby Womack og brørne hans), Bobby Womack og Johnnie Taylor. Seinare på 1960-talet skreiv Cooke kontrakt med plateselskapet RCA, der han kom til å bli den bestseljande artisten etter Elvis Presley. I åra som følgde fekk han ei mengd hittar, som «Wonderful World», «Only Sixteen», «Cupid», «Twistin' The Night Away» og «Shake». Han skreiv dei fleste songane sine sjølv. Ein av dei, «A Change Is Gonna Come», blei eit viktig symbol for den amerikanske borgarrettsrørsla.
11. desember 1964 blei Sam Cooke skoten på eit motell i Los Angels. Han skal ha kome i klammeri med motellstyraren, Bertha Frnaklin, som skaut han fordi ho sa ho følte seg truga på livet.
Privatliv
Cooke var gift to gonger. Den første kona hans var Dolores Elizabeth Milligan Cook, ein songar og dansar som døydde i ei bilulukke i Fresno i California i 1959. Sam Cooke og Dolores var då skilde, men Cooke betalte likevel for gravferda hennar. Cooke og den andre kona hans, Barbara Campbell Cooke, hadde tre barn - Linda (f. 1953), Tracy (f. 1960) og Vincent (1961–1963), som drukna i symjebassenget deira. Cooke skal også ha fått andre barn utanfor ekteskap.
Ettermæle
Sam Cooke blei vald inn i The Rock and Roll Hall of Fame i 1986. Iføljge Encyclopædia Britannica var han og Ray Charles dei viktigaste svarte songaren i etterkrigstida. I 2007 sette den kanadiske utgåva av magasinet Rolling Stone Cooke på tiandeplassen på si liste over verdas mest innverknadsrike artistar gjennom tidene.
Diskografi
(utval)
Singlar (topp 10 på Billboard Hot R&B)
Reprise 1990–1999
Reprise 1990–1999 er eit samlealbum av Vangelis frå 1999.
Det inneheld musikk frå «East West»-albuma gjevne ut i 1990-åra, med to spor som ikkje tidlegare var gjeven ut. «The Theme from Bittermoon» er opningstemaet til filmen i ein nyinnspelt versjon, medan «Psalmus Ode» er ei nyinnspeling av temaet for filmen The Plague. Begge desse filmane kom ut i 1992.
Dei andre spora kjem frå dei vanlege «East West»-albuma: Spor 3, 4, 5, 7 og 11 kjem frå 1492: Conquest of Paradise, spor 1, 2 og 8 frå Oceanic, spor 6 og 17 frå Voices, 16 frå The City, 13 frå Blade Runner og 9, 10 og 14 frå El Greco.
Spora har blitt blanda inn i kvarandre, slik det vart gjort på den tidlegare samleplata Portraits. For dette vart det lagt til nokre ekstra lydeffektar, som nokre få horn frå «Bon Voyage» til «Dreams of Surf» og ein kortare paukerull i starten av «Monastery of La Rabida».
Svart katt
Ein svart katt er ein tamkatt med heilsvart pels. Ein slik katt kan vera av ulike typar opphav, han kan tilhøyra ein særskild katterase eller vera ein blandingskatt. Den svarte fargen i pelsen kjem av høgt innhald av pigmentet melanin Svarte kattar er i mange kulturar knytte til overtru og ulike førestillingar som at dei kan gje flaks eller uflaks, at dei er forbundne med mørke krefter og derfor er blitt assosierte med hekser, trollskap, djevelen og liknande.
Genetikk
Svartfargen i kattepels kjem av melanintypen eumelanin. Genet B (for Brown) kodar for produksjon av enzymet TYRP1, som fører til produksjon av eumelaminpigment. Den dominante varianten av genet gjev svart pelsfarge, medan variantar av genet gjev lysare brunfargar. For å bli heilt svart må katten i tillegg ha eit recessivt gen som hindrar han frå å utvikla agouti- eller villkatt-mønster (aa, non-agouti), og eit recessivt gen for å ikkje utvikla kvite flekkar (s, non-spotted).
Svartfargen kan «rusta» til brunraud i sola. Dette skjer fordi eumelanin kan brytast ned av sollys. Rustinga kan også koma av mangel på tyrosin, som er nødvendig for å laga eumelanin.
Rasar
Det amerikanske kattelaget The Cat Fanciers' Assosiasjon (CFA) anerkjenner heilsvart pels i standarden til 22 katterasar. Berre rasen bombay er alltid svart.
Bakgrunn
Folketrua kring svarte kattar varierer etter kultur. Kattar generelt hadde ei særstilling i Det gamle Egypt, men fanst også i myter i til dømes gresk og norrøn mytologi. I den europeiske mellomalderen fekk kattar eit dårleg omdøme då dei blei knytte til trollskap og djeveldyrking. I bullen Vox in Rama frå 1233 fordømmer pave Gregor IX djeveldyrking med rituale som mellom anna skulle innebera ein svart katt. Forfølging av kattar følgde, ofte i lag med hekseforfølgingar. Kattar blei knytte til trollskap og djevelen gjennom store delar av det kristne Europa og i dei nordamerikanske koloniane deira. I keltisk mytologi finst ei kattefe, cat sìth, som tek form av ein svart katt.
Ein tilla lenge svarte kattar, eller delar av dei, krefter til å kurera både trollskap og sjukdom. Ei engelsk oppskrift frå 1602 fortel til dømes at ein kan kurera eit fortrolla barn ved å bruka hjartet frå ein svart katt som er sju år gammal og var fødd som den sjuande i kullet sitt. Andre remediar kan bruka hår, hale eller øyre frå ein svart katt. Så seint som i 1893 blei blod frå ein svart katt nemnd som ein måte å kurera utslettsjukdommen erysipelas på. På andre halvdel av 1900-talet blei det rapportert om tru på at det å stryka ein svart katt kunne oppfylla ønske, eller at pelsen frå ein svart katt kunne bringa hell ved bingospel.
Svart katt som bringar lukke eller ulukke
Nokre stader kan det å ha ein svart katt forbindast med flaks. Å bli vitja av ein svart katt skal etter britisk tradisjon bringa lukke, medan det å jaga han vekk ville innebera ulukke. Litt tilsvarande blei det forbunde med hell å sjå ein svart katt vend mot seg, medan det gav ulukke å sjå ein katt som gjekk eller sat vend bort frå seg. Det blir fortald at Karl I av England sørga over den svarte favorittkatten sin då denne døydde, og meinte at flaksen hans no var over.
Svarte skipskattar har av og til blitt rekna som ekstra lukkebringande. I Scarborough på midten av 1800-talet blei det rapportert at konene til sjøfolk gjerne ville eiga svarte kattar for å sikra at mennene deira kom trygt heim. Det fanst òg førestillingar om at ei kvinne som hadde ein svart katt ville få mange friarar.
I vestleg kulturhistorie har det likevel vore meir utbreidd at den svarte katten er blitt sett som eit vondt jærteikn. I store delar av Europa er den svarte katten eit symbol for ulukke, særleg om han kryssar vegen framfor ein person. Ein sjømann kunne la vera å mønstra på om han møtte ein svart katt på vegen til skipet sitt, og ein gruvearbeidar kunne la vera å gå ned i gruva ein dag ein svart katt kryssa vegen framfor han. I jødisk tradisjon blei det sagt at to menneske truleg kom til å koma i konflikt om ein svart katt gjekk mellom dei. I delar av Tyskland finst ei oppfatting av at om ein katt kryssar vegen frå høgre til venstre er han eit vondt teikn medan om han går andre vegen er det eit godt teikn.
Svarte kattar i moderne tid
Sjølv om ein har gått bort frå mykje av overtrua, finst det framleis overtru knytt til svarte kattar i dag, i til dømes USA og Europa. Statistikk viser at svarte kattar sjeldnare blir adopterte frå amerikanske omplasseringssenter enn andre kattar. Det hender òg at svarte kattar blir skadd og plaga, særleg rundt halloween i USA, og det finst vandresoger om at svarte kattar har gått til åtak på og drepe menneske i samband med denne høgtida.
Fleire observasjonar av mystiske store kattar i Storbritannia er av svarte kattar. Dette gjeld til dømes «The Black Beast of Exmoor» i 1983, «Fen Tiger» i Cambridgeshire i 1994. og ein stor svart katt filma ved Banff i Aberdeenshire i juni 2006. Slike kattar er tidvis blitt tolka som panterar eller svarte leopardar eller jaguarar.
Svart katt som anarkistisk symbol
Sidan 1880-talet har den svarte fargen vore knytt til anarkisme, og ein svarte katt i ein aggressiv positur er blitt brukt som eit anarkistisk symbol, særleg knytt til anarkosyndikalisme. Ein vill streik blir i Amerika ofte kalla for wildcat strike.
Opphavet til bruken av symbolet er uklar, men i ei rettssak i 1918 mot leiarar for Industrial Workers of the World sa Ralph Chaplin, som er blitt omtalt som opphavsmannen til symbolet, at den svarte katten skulle få næringsleiarar til å frykta litt uflaks eller sabotasje.
Litteratur og film
Som dårleg omen og knytt til vondskap finst den svarte katten i ei mengd filmar og bøker, særleg innan skrekksjangeren. Velkjende døme er novella «Den svarte katten» frå 1843 av Edgar Allan Poe og filmatiseringar av henne som The Black Cat frå 1934, The Black Cat frå 1941, eller Tales of Terror frå 1962. I Mesteren og Margarita av Mikhail Bulgakov opptrer ein svart katt, Behemot, som følgjesven til professor Woland (Satan).
Den svarte katten har òg blitt knytt til synd, erotikk og natta, og det finst ei mengd nattklubbar, teater og liknande med namn som Le Chat noir i Paris eller Chat Noir i Oslo. Denne koplinga finst òg i film og litteratur, ikkje minst innanfor seriekulturen med døme som Catwoman i Batman, marvelfiguren Black Cat og mangafiguren Black Cat, som alle er kraftfulla, «farlege» og seksualiserte kvinnefigurar. Ein heilt annan type svart katt i seriesamanheng er Katten Felix som opphavleg var ein figur frå animerte kortfilmar i amerikanske stumfilmar skapt i 1919. Han blei ein føregangar for mange andre liknande teikna figurar, som Mikke Mus.
Gujaratiskrift
Gujaratiskrift (ગુજરાતી લિપિ gujǎrātī lipi) er ein abugida som særleg blir brukt til å skriva gujarati og kuchi.Skriftsystemet er ein variant av devanagari, som er kjend frå hindi, og er opphavleg avleidd frå brahmi. Til forskjell frå devanagari har det ikkje ei vassrett linje over bokstavane. Det skil seg også i utforminga av nokre bokstavar og har ulike tal.
Vokalar
Vokalar finst i ei sjølvstendig form, til dømes brukt når dei står først i eit ord, og ei usjølvstendig til å setja saman med andre teikn. Vokalane (svara) blir oppgjevne som «korte» (hrasva) og «lange» (dīrgha) i den tradisjonelle rekkjefølgja, som også retter seg om dei lager «lette» (laghu) eller «tunge» (guru) stavingar i tradisjonell versekunst. Dei historisk lange vokalane ī og ū are no longer distinctively long in pronunciation. Only in verse do syllables containing them assume the values required by meter.
I nyare tid har mange teke i bruk omvende mātraer for å skriva engelsk og.
ર r, જ j and હ h form the irregular forms of રૂ rū, જી jī and હૃ hṛ.
Konsonantar
Konsonantar (vyañjana) er grupperte etter den tradisjonelle sanskrit-språklæra, som byggjer på bruk og plassering av tunga når ein uttaler dei. Denne rekkjefølgja er velar, palatal, retrofleks, dental, labial, sonorant og frikativ.
Samansette teikn
As mentioned, successive consonants lacking a vowel in between them may physically join together as a 'conjunct'. The government of these clusters ranges from widely to narrowly applicable rules, with special exceptions within. While standardized for the most part, there are certain variations in clustering, of which the Unicode used on this page is just one scheme. The rules:
The role and nature of Sanskrit must be taken into consideration to understand the occurrence of consonant clusters. The orthography of written Sanskrit was completely phonetic, and had a tradition of not separating words by spaces. Morphologically it was highly synthetic, and it had a great capacity to form large compound words. Thus clustering was highly frequent, and it is Sanskrit loanwords to the Gujarati language that are the grounds of most clusters. Gujarati, on the other hand, is more analytic, has phonetically smaller, simpler words, and has a script whose orthography is slightly imperfect (a-elision) and separates words by spaces. Thus evolved Gujarati words are less a cause for clusters. The same can be said of Gujarati's other longstanding source of words, Persian, which also provides phonetically smaller and simpler words.
An example attesting to this general theme is that of the series of d- clusters. These are essentially Sanskrit clusters, using the original Devanagari forms. There are no cluster forms for formations such as dta, dka, etc. because such formations weren't permitted in Sanskrit phonology anyway. They are permitted under Gujarati phonology, but are written unclustered (પાદતું pādtuṃ "farting", કૂદકો kūdko "leap"), with patterns such as a-elision at work instead.