cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stamhus
Stamhus er ei nemning på ein godseigedom (jordegods eller storgard), som utan å delast skulle arvast av eldste son av eigaren. Eigaren av eit stamhus vart ofte kalla stamhusbesidder, eller godseigar. Eit stamhus fekk skattefritak, men til gjengjeld kunne det ikkje seljast. Nemninga vart mest nytta i unionen Danmark-Noreg. Stamhuset Hesselagergård vart oppretta i 1568, som det første stamhuset i Danmark. I høve Kristian den femtes danske lov av 1683 og Kristian den femtes norske lov av 1687 vart det mogleg for eigarar av setegardar (sædegårder) å oppretta eit stamhus. Setegarden måtte vera matrikulert med over 400 tønner hartkorn. Ordninga vart i Danmark avskaffa i 1919. I Noreg er ordninga med stamhus formelt ikkje oppheva, men paragraf 108 i den norske grunnlova av 1814 seier "«Ingen Grevskaber, Baronier, Stamhuse og Fideikommisser, maa for Eftertiden opprettes»." Stamhus vert i norske lover regulert i første rekke av lov av 23. juni 1888 nr. 3 med særlige Bestemmelser angaaende Leilendingegods tilhørende Stamhuse og visse Stiftelser m.v. (stamhuslova) og forskrift av 26. juni 1896 nr. 9805 angaaende Fremgangsmaaden ved Salg af Leilændingsgods tilhørende Stamhuse m.v. (stamhusforskrifta) gjeve i medhald av paragraf 9 i lova.
Brennåsen
Brennåsen er ei bygd i Kristiansand kommune i Agder, tidlegare Songdalen kommune i Vest-Agder, med 296 innbyggjarar per 1. januar 2012. Bustadfelta Kolekniben og Volleberg høyrer til Brennåsen. Eit kjøpesenter er lokalisert til staden. Brennåsen, som ligg 10 kilometer vest for Kristiansand, høyrde til tidlegare Greipstad kommune fram til 1960-åra.
E39, europavegen mellom Kristiansand og Stavanger, passerer gjennom Brennåsen. Fylkesveg 461 tek til i Brennåsen og går gjennom Songdalen kommune og forbi Laudal og endar med å verte knytt til E39 att i Kvinesdal.
Folkestad bedehuskapell
Folkestad bedehuskapell står på Våge sørvest i Fjaler kommune i Vestland, og er eit påbygd bedehus frå 1913.
4. september 1940 vart bedehuset vigla for kyrkjeleg bruk, det var då vorte påbygd kor og sakresti. I 1983 vart det òg påbygd tårn og våpenhus.
Før dei fekk kapellet på Våge sokna folk i området til Vilnes kyrkje og Askvoll kyrkje på nordsida av Vilnesfjorden. Fram til 1991 høyrde området til Askvoll prestegjeld og Vilnes sokn, sidan har det høyrd til Fjaler.
Slaget ved Frisches Haff
Slaget ved Frisches Haff eller slaget ved Neuwarp var eit sjøslag mellom Sverige og Preussen som fann stad 10. september 1759 som ein del av sjuårskrigen. Slaget skjedde i Stettiner Haff mellom Neuwarp og Usedom og er kalla opp etter det tidlegare namnet på lagunen, Frisches Haff, som seinare berre vart namnet på Wisłalagunen.
Den svenske marinestyrken bestod av 28 fartøy og 2250 mann under kapteinløytnant Carl Rutensparre og generalmajor Wilhelm von Carpelan. Dei slo ein prøyssisk styrke på 13 fartøy og 700 mann under kaptein von Köller.
Svenskane i sjuårskrigen
Då krigen braut ut var dei svenske styremaktene franskvennlege og såg krigen (hovudsakleg retta mot Preussen) som eit høve for Sverige til å gjenerobre område tapt til Preussen tidlegare i Pommern og få tilbake kontrollen over munningen til elva Oder. Kanslaren og leiaren for det svenske Mösspartiet, baron Anders von Hopken, sende ein arme på 14 500 mann til Stralsund, hovudstaden i Svensk Pommern, under feltmarskalk Ungern-Sternberg, med mål om å erobre Stettin (i dagens Polen), der Oder munnar ut.
Dei første operasjonane
Svenskane sette i gang den første offensiven, men vart slått tilbake i Stralsund av den prøyssiske armeen under marskalk Lehwaldt. Ungern-Sternberg vart erstatta av grev von Rosen, som ikkje tok nokre sjansar og vart verande blokkert i Stralsund. Den russiske offensiven i vest tvinga Lewaldt til å forlate Svensk Pommern den 27. juni 1758. Sverige sendte forsterkingar og ein ny øvstkommanderande, grev Hamilton, som starta offensiven igjen då prøyssarane fekk vanskar i vest. Sjølv om dei prøyssiske soldatane var på veg for å møte den russiske trugselen, klarte dei å gje svenskane hard kamp, og fleire småslag og trefningar kom etter kvarandre utan at nokon av dei to sidene klarte å få overtaket. Konflikten vendte seg mot sjøen då prøyssarane bygde ein flåte i Stettin ved å omforme fiske- og transportskip til krigsskip og slik hindre ein svensk skvadron i å forsyne landstyrkane sine. Svenskane fekk nyss i desse planane og bestemte seg for å øydeleggje den prøyssiske flåten.
Forløp
I byrjinga av august 1759 segla den svenske skvadronen under Ruthensparre inn i Oder og Stettiner Haff. Den 8. august braut han gjennom forsvaret i Peenemünde og kom seg inn i den vestlege halvdelen av lagunen (kalla Kleines Haff, eller Den vesle lagunen, av tyskarane). Den 22. august vann svenskane det første møtet med ein flåte under kaptein Von Kellers utanfor Anclam. Den 10. september møtte dei to flåtane kvarandre igjen, nær Neuwarp. Dei svenske skipa kommandert av Wilhelm von Carpelan var sett opp i fire rekkjer. I den første var dei mest kraftfulle skipa (fire 13-kanonars galeiar), så fire 5-kanonars halvgaleiar (med både segl og årer), så tre korvettar, eit skip med haubitsar og til slutt ei linje med 13 kanonbåtar. Prøyssarane hadde fire galiotar og fire galeiar med 12 kanonar kvar, samt fem canonnièrar. Så snart svenskane kom på skothald, plasserte dei seg i ei enkel rekkje. Dei tre halvgaleiane og dei ni kanonbåtane segla så sørover mot nokre uidentifiserte segl som hadde dukka opp, men desse viste seg å vere nøytrale skip. Desse svenske skipa vart dermed ikkje med i starten av det fire timar lange slaget. Slaget enda med eit kraftig nederlag for prøyssarane og hovudskipa deira vart søkkte eller kapra og meir enn 600 av sjømennene deira vart tekne til fange. Svenskane mista 13 mann og 31 vart skadde.
Resultat
Sigeren garanterte svenskane kontroll over lagunen, som dei utnytta ved å erobra øya Wollin. Dei hadde derimot ikkje klart å ta Stettin, som framleis var kontrollert av prøyssarane. Preussen gjekk raskt i gang med å byggje ein ny flåte, så slaget ved Frisches Haff var slik sett berre ein kortvarig siger for svenskane og då Russland trekte seg ut av krigen i 1762 gjorde dette situasjonen vanskeleg for Sverige. Dei skjønte at dei ikkje hadde ein stor nok styrke til å holde borte styrkane under kong Fredrik II av Preussen på eiga hand, og bad om fred. Svenskane foreslo ein status quo-avtale, slik tilhøva hadde vore før krigen starta. Fredrik aksepterte forslaget og Hamburg-traktaten vart signert 22. mai 1762.
Kjelder
''
Rodersdorf
Rodersdorf er ein kommune i distriktet Dorneck i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på  ved grensa til Alsace i Frankrike.
Kommunen ligg i øvre Leimendalen. Kommunen ligg i ein eksklave i kantonen Solothurn, ved grensa til Basel-Landschaft og Alsace.
Soichi Tanaka
Soichi Tanaka er ein japansk fotballspelar.
Ryom-Verzeichnis
Tidlegare katalogar over verka til Vivaldi finst òg. Av desse finn ein Rinaldi (publisert i Roma, 1944) og Pincherle (Paris, 1948). Då ein komplett katalog vart gjort ferdig av Antonio Fanna (Milano, 1968), hadde Ryom alt starta på arbeidet med katalogen sin.
Saint-Brieuc
Saint-Brieuc (bretonsk: Sant-Brieg) er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonsstad) i departementet Côtes-d'Armor i regionen Bretagne og har om lag 45 000 innbyggjarar, som vert kalla briochins eller briochains. Saint-Brieuc er kalla opp etter ein walisisk munk, St. Briocus, som kristna området på 500-talet og oppretta eit bedekammer her.
Geografi
Byen ligg ved Den engelske kanalen i Saint-Brieuc-bukta. To elvar renn gjennom Saint-Brieuc: Goued/Gouët og Gouedig/Gouëdic.
Côtes-d'Armor
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Bretagne og grensar til departementa Finistère, Morbihan og Ille-et-Vilaine, med Den engelske kanalen i nord.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla costarmoricains.
Kultur
Det har vore spente debattar om det bretonske språket i mange delar av Bretagne, og mange som brukar bretonsk vil ha tospråklege skular. Gallo vert òg snakka i aust og mange skular har tilbod om språket, i tillegg til universitetsgrader i det.
Brömsebro
Brömsebro er ein tidlegare tettstad i Karlskrona- og Torsås kommun i Blekinge og Kalmar län i Sverige. I 2005 hadde staden 213 innbyggjarar, 133 av desse i Karlskrona kommune. Tilsvarande tal for 2010 var 138, der 84 var i Karlskrona, noko som gjorde at staden mista sin status som tettstad (tätort) i Statistiska centralbyrån sine lister.
Brömsebro ligg om lag 22 kilometer nordaust for Karlskrona. Brömsebro låg på grensa mellom Sverige og Danmark før 1658. Ved freden i Roskilde vart Skåne, Halland og Blekinge svensk.
Brömsebro var to gonger åstad for samtalar om fred mellom Sverige og Danmark, først i 1541 og så den meir kjende freden i Brömsebro i 1645. Nær staden ligg òg ruinane etter ei dansk festning kjend som Brømsehus.
Klaipėda
Klaipėda (polsk Kłajpeda, tysk Memel eller Memelburg) er den einaste hamnebyen i Litauen, og ligg ved Austersjøen nær munningen av elva Nemunas. Byen hadde 194 400 innbyggjarar i[2002, mot 202 900 i 1989. Dagens Klaipėda er ei viktig ferjehamn som har samband med Sverige, Danmark og Tyskland. Ikkje langt frå byen finst populære badebyar som Neringa og Palanga.
Klaipėda har fleire bindingsverkshus som liknar dei ein finn i Tyskland, Danmark og England.
Historie
Baltiske stammar budde først i området, men sjølve hamnebyen vart grunnlagd av den tyske riddarordenen i 1252 då dei kristna området. Han vart kalla Castrum Memele, på tysk Memelburg eller Mimmelburg. I 1422 vart Litauen og Preussen einige om ei grense seg imellom som gjorde at byen vart liggjande i Aust-Preussen, der han vart kalla Memel. Denne grensa vart ikkje endra før i 1919, noko som gjer henne til ei av dei lengstlevande i Europa.
Albert av Preussen vart den første hertugen av Preussen, og i 1525 erklærte han landet, og byen, protestantisk. Dette vart byrjinga på ei stortid for byen, som låg lageleg til ved ei elvemunning nær grensa til nabolandet Litauen. Enden på rikdommen kom då Sverige angreip og okkuperte byen mellom 1629 og 1635, slik at han måtte byggjast oppatt fleire gonger. 75 år seinare døydde eit stort tal innbyggjarar av pest.
Då føderasjonen Tyskland vart til i 1871 vart Memel den nordaustlegaste byen i riket. Då den første verdskrigen slutta med tysk tap, vart byen og området rundt skilt ut frå Tyskland og sett under fransk okkupasjon. I 1923 gjekk litauiske styrkar til åtak og franskmennene drog bort frå byen. 22. mars 1939 vart så Memel annektert av det tyske riket.
Mot slutten av den andre verdskrigen flykta innbyggjarane frå krigshandlingane. Memel vart teken av Den raude arméen i januar 1945 og gjeven tilbake til den litauiske sovjetrepublikken. Mange av innbyggjarane som var igjen vart sende til Sibir eller utviste til Tyskland.
Storeggaraset
Storeggaraset, òg kalla Eggaraset, var eit gigantisk undersjøisk ras ute i Norskehavet. Raset gjekk frå Eggakanten på Storegga på den norske kontinentalsokkelen og ut i havet lenger vest. Raset fann stad for om lag 8 200 år sidan og volumet er rekna til å vere 3000 km³. Bakkanten av rasområdet er om lag 300 km langt, og rasmassane raste 800 km ut i djuphavet. Dette gjer det til eit av dei største kjende undersjøiske rasa i verda noko gong. Raset ut i Norskerenna førte til ein stor tsunami som skylde inn mot norskekysten og mot Island, Shetland, Færøyane og Skottland. Flodbølgja er kartlagd til å ha vore 10-12 meter høg på kysten av Møre, inne i fjordane opp til 40-50 meter høg og elles kring 5-10 meter.
I samband med utvinning av naturgass frå Ormen Lange-feltet har dette raset vorte grundig kartlagt og undersøkt. Konklusjonen var at raset skjedde i massar avsett i førre istid, og at det vil krevja ei ny istid for å få eit tilsvarande ras.
Andre geologar meiner at eit tilsvarande ras kan koma frå massen som er att.
Anthony Eden
Robert Anthony Eden var ein britisk politikar for det konservative partiet. Han var utanriksminister 1935-1938, 1940-1945 og 1951-1955, og statsminister 1955-1957.
Liv og gjerning
Eden var fødd i West Auckland i Durham, og kom frå ei sterkt konservativ jordeigarslekt. Han hadde ein eldre og ein yngre bror, den yngre fall då slagkryssaren HMS Indefatigable sokk under Jyllandsslaget i 1916. Eden studerte ved Eton og Christ Church i Oxford. Der tok han eksamen i språk. Han tala flytande fransk, tysk og persisk, dessutan hadde han gode kunnskapar i russisk og arabisk.
Eden var medlem av parlamentet frå 1923 til 1957. Frå straks føre jul i 1935 var han utanriksminister i Storbritannia, kalla av Stanley Baldwin som leia si tredje regjering. Edne heldt fram som utanriksminister då Neville Chamberlain våren 1937 tok over som statsminister. Eden gjekk i februar 1938 av som utanriksminister då statsminister Chamberlain avviste den fredsplanen som USA sin president, Franklin D. Roosevelt, i løynd hadde lagt fram. Avgangen var ein protest mot at Chamberlain vedtok å starte forhandlingar med Benito Mussolini, den fascistiske leiaren av Italia.
I 1940 kom Eden inn att som utanriksminister då Winston Churchill danna ny regjering i mai. Han var under andre verdskrigen med i alle britiske delegasjonar som under Churchill deltok i dei allierte sine toppmøte. Som utanriksminister frå 1951 forhandla Eden og hans sovjetiske kollega fram ein interimsfred i Vietnam i 1954.
7. april 1955 tok Eden over som statsminister i Storbritannia. Ved Suez-krisa hausten 1956 sende han britiske troppar til Egypt, før den israelske invasjonen fann stad. Dette leia Storbritannia inn i bitre kontroversar med fleire ulike internasjonale aktørar. Dels som ei fylgje av påkjenningane, men òg utslag av langvarig bruk av medisinen Benzedrine (amfetamin), forverra Eden si helse seg. Han gjekk av som statsminister på nyåret i 1957, finansministeren Harold Macmillan tok over som statsminister.
Hiroaki Kamijo
Hiroaki Kamijo er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Fagiano Okayama.
Seewen
Seewen er ein kommune i distriktet Dorneck i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 544 meter over havet. Baslerweiher er eit vatn ovanom landsbyen.
I pinsen 1976 vart fem personar brutalt drepne i landsbyen. Drapssaka ere i av dei store uløyste kriminalsakene i Sveits. Kommunen består av landsbyen Seewen og busetnadane Steinegg, Moos, Unterackert og Rechtenberg.
Axel Heiberg
Axel Heiberg var ein norsk forretningsmann og mesén. Han er særleg kjend for si rolle i å få finansiert eksepedisjonar som dei norske polfararane Fridtjov Nansen, Otto Sverdrup og Roald Amundsen la ut på. Dessutan var han den fremste pådrivaren i den såkalla skogsaka. Heiberg var ein rik mann som ytte midlar til ei rad andre tiltak.
Liv og gjerning
Heiberg var ein ihuga jeger og skipa den fyrste kennelklubben i Noreg. Saman med skipsreiar Thomas Fearnley og bryggerieigarane Amund og Ellef Ringnes finansierte han dei to fyrste Fram-ferdene til Arktis og dei polare områda i nord. Han var såleis reiar av skuta Fram, som Fridtjof Nansen og Otto Sverdrup nytta til dei to ekspedisjonane i Polhavet. Den store øya Axel Heibergs land i Canada, i tillegg til Axel Heiberg-breen i Antarktis og Heibergøyane utanfor kysten av Sibir er alle kalla opp etter Heiberg.
I 1878 deltok han i stiftinga av Christiania Roklub. Saman med Waldemar Christofer Brøgger gjorde han opptaket til Fridtjov Nansens Fond til Videnskabens Fremme og gav eit stort pengetilskot til fondet. Merkesaka hans var likevel skogsaka. Han stod bak stiftinga av Det norske Skogselskap og var formann og dagleg leiar i organisasjonen til 1923. Statuane av Henrik Ibsen og Bjørnstjerne Bjørnson ved Nationaltheatret vart begge kosta av Heiberg.
Heiberg fekk St. Olavs Orden i 1896, og i 1897 vald inn i Det Norske Videnskaps-Akademi. Han mottok Borgerdådsmedaljen i gull i 1923.
I 1948 vart Heiberg avbilda på eit frimerke i samband med Skogselskapet sitt 50-årsjubileum.
Dram
Dram er eit lite glas brennevin, i Noreg oftast akevitt.
Som vekteining eller måleeining har ordet komme til norsk gjennom engelsk og fransk apotekarspråk frå latin drachma eller gresk drakhme, der ordet tyder 'liten mynt' eller 'lita vektmengd'; opphavleg 'handfull'. Ein finn det same ordet i mynteininga drakme.
Dinan
Dinan er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Côtes-d'Armor i regionen Bretagne og har om lag 11 000 innbyggjarar.
Byen er ein av dei flottaste byane i Frankrike med bymurar rundt, og er bygd i ei åsside ovanfor elva Rance
Palosuo Islands
Palosuo Islands er ei gruppe småøyar og skjer som ligg 1,5 nautiske mil (2,8 km) nord for Maurstad Point, utanfor vestsida av Île Renaud i Biscoe Islands. Ho vart først nøyaktig vist på eit argentinsk kart frå 1957. Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1959 etter Erkki Palosuo, ein finsk oseanograf som spesialiserte seg på havis.
Kenji Sekido
Kenji Sekido er ein japansk fotballspelar.
Han spelar for klubben Fagiano Okayama (2019).
Witterswil
Witterswil er ein kommune i distriktet Dorneck i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 338 meter over havet.
Jazz
Jazz eller jass er ein opphavleg amerikansk musikksjanger. Stilmessig er den ein blanding av tradisjonell afrikansk og tradisjonell europeisk musikk, og er kjenneteikna av blå tonar, polyrytmikk, improvisasjon, synkope og swingtime.
Frå den tidlege utviklinga og fram til i dag har jazz òg innlemma amerikansk populærmusikk frå 1800- og 1900-talet. Ordet jazz starta som eit slanguttrykk av ukjend opphav på Vestkysten i USA og vart først nytta om musikk i Chicago rundt 1915.
Opphav
I 1808 hadde den atlantiske slavehandelen ført nesten ein halv million afrikanarar til USA. Slavane kom stort sett frå Vest-Afrika og førte med seg sterke musikalske tradisjonar. Store festivalar med afrikansk dans til trommer vart organisert på søndagar ved Place Congo, eller Congo Square, i New Orleans fram til 1843, og liknande samlingar hadde ein i New England og New York. Afrikansk musikk var stort sett funksjonell og vart nytta til arbeid eller i ritual, som arbeidssongar. I den afrikanske tradisjonen hadde dei ei enkel melodilinje og ein såkalla call-and-response (kall og korsvar), men utan den europeiske bruken av harmoni. Rytmane gjenspegla afrikanske talemåtar og den afrikanske bruken av pentatoniske skalaer førte til blåtonar i blues og jazz. Tidleg på 1800-talet hadde mange svarte musikarar lært seg å spele europeiske instrument, særleg fiolin, som dei nytta til å parodiere europeisk dansemusikk i sine eigne cakewalk-dansar. Til gjengjeld heldt europeisk-amerikanske artistar minstrelshow iført blackface-måling og gjorde slik musikk populært internasjonalt der dei kombinerte synkope med europeisk harmoni. Louis Moreau Gottschalk tilpassa afroamerikansk cakewalk-musikk og søramerikanske, karibiske og andre slavemelodiar til salongmusikk for piano. Andre inspirasjonskjelder kom frå svarte slavar som lærte seg den harmoniske stilen i salmar og nytta denne i sin eigen musikk som spirituals. Opphavet til blues er ikkje dokumentert, men han vert sett på som ein langvarig motpart til spirituals. Paul Oliver har vist likskapar i instrument, musikk og sosial funksjon til griotane på den vestafrikanske savannen.
Ragtime
Frigjeringa av slavane førte til nye mogelegheiter for utdanning for dei frigjorde afroamerikanarane, men streng segregering avgrensa sjansane for å få seg jobb. Svarte musikarar underheldt folk av «lågare klassar» på dansar, minstrelshow og i varieté og mange marsjband oppstod.
Ragtime oppstod på noteark med den afroamerikanske entertaineren Ernest Hogan sine hitsongar i 1895 og to år seinare spelte Vess Ossman inn ein medley av desse songane som ein banjosolo kalla «Rag Time Medley». I 1897 gav òg den kvite komponisten William H. Krell ut sin «Mississippi Rag» som det første instrumentale ragtimestykket for piano nokon gong. Den klassisk utdanna pianisten Scott Joplin kom med sin «Original Rags» året etter, og hadde så i 1899 ein internasjonal hit med «Maple Leaf Rag». Han skreiv mange populære ragtimesongar der han kombinerte synkope, banjobesiffring og stundom call-and-response, som førte til at ragtime-uttrykket vart tatt opp av klassiske komponistar som Claude Debussy og Igor Stravinskij. Blues vart gjeve ut og gjort populær av W. C. Handy, som «Memphis Blues» frå 1912 og «St. Louis Blues» frå 1914, og begge vart jazzstandardar.
New Orleans
Musikken frå New Orleans var særs viktig i utviklinga av tidleg jazz. Mange tidlege jazzartistar spelte i bordell og barar i horestrøket rundt Basin Street kalla «Storyville». I tillegg spelte mange marsjband ved overdådige gravferder arrangert av det afroamerikanske samfunnet. Instrumenta som vart nytta av marsjbanda og dansebanda vart dei grunnleggande instrumenta i jazz med messingblåsarar og røyrbladinstrument stemd i europeisk 12-toneskala, samt trommer. Små band som hovudsakleg bestod av sjølvlærte afroamerikanske musikarar spelte ei viktig rolle i utviklinga og utbreiinga av tidleg jazz, og mange av desse kom frå gravferdstradisjonane i New Orleans. Desse reiste rundt i svarte samfunn rundt om i Deep South og frå rundt 1914 tok afro-kreolske og afroamerikanske musikarar i varietéshow med seg jazzen til vestlege og nordlege byar i USA. Den afro-kreolske pianisten Jelly Roll Morton starta karrieren sin i Storyville. Frå 1904 turnerte han med varietéshow rundt om i sørlege byar og spelte òg i Chicago og New York City. Songen hans «Jelly Roll Blues», som han komponerte rundt 1905, vart gjeve ut i 1915 som den tidlegaste jazz-songen som nokon gong vart gjeven ut, og introduserte fleire musikarar til New Orleans-stilen. Buddy Bolden vart ein sentral artist, men han spelte likevel aldri inn musikken sin, og hamna i asyl i 1907. Nordaust i USA vart det utvikla ein populær ragtime-stil av James Reese Europe sitt symfoniske Clef Club-orkester i New York City, som spelte ein velgjerdskonsert i Carnegie Hall i 1912. I 1913 vart Europe og Society Orchestra den første svarte gruppa som gjorde ei jazzinnspeling. Ragtimestilen til Eubie Blake frå Baltimore var påverka av pianospelinga til James P. Johnson, som utvikla den såkalla «stride-stilen», der høgrehanda spelar melodien, medan venstrehanda lagar rytmen og basslinja.
«Livery Stable Blues» vart gjeven ut av Original Dixieland Jass Band i 1917 som ei av dei første jazzplatene. Same året gav mange andre band ut innspelingar som hadde namnet «jazz» i tittelen eller bandnamnet, men dette var meir ragtime og andre stilar enn jazz. I september 1917 spelte W.C. Handy sitt Orchestra of Memphis inn ein eigen versjon av «Livery Stable Blues». I februar 1918 førte James Reese Europe sitt infanteriband, Hellfighters, ragtime til Europa under den første verdskrigen, og då dei kom tilbake spelte dei inn Dixieland-standarden «The Darktown Strutter's Ball».
1920- og 1930-åra
Rundt 1920 fekk jazzmusikken eit større publikum i USA. Dette skjedde først og fremst som eit resultat av at grammofonplater og radioar vart meir vanlege i bruk. Frå 1920 til 1933 var det forbod mot sal av alkoholhaldige drykkar i USA og dette førte til at jazz vart spelt på ulovlege brennevinsutsal. Jazz starta å få rykte på seg for å vere umoralsk og mange av den eldre generasjonen såg på musikkstilen som ein trugsel mot gamle kulturverdiar og som i staden fremma dekadente verdiar i dei glade 20-åra. Frå 1919 spelte Kid Ory sitt Original Creole Jazz Band frå New Orleans i San Francisco og Los Angeles der dei i 1922 vart det første svarte jazzbandet som spelte inn musikk. Hovudsenteret for utviklinga av ny «Hot Jazz» var Chicago, der King Oliver slo seg saman med Bill Johnson. Mange afroamerikanarar reiste frå Sørstatane til Nordstatane i byrjinga av 1900-talet, for å få arbeid i den veksande industrien, og mykje av den musikken som er knytt til New Orleans vart eigentleg utvikla i Chicago. 1922 var òg året då Bessie Smith, den mest kjende av bluessongarane frå 1920-talet, spelte inn si første innspeling.
Bix Beiderbecke danna The Wolverines i 1924. Same året slo Louis Armstrong seg saman med Fletcher Henderson sitt danseband som solist og etter eitt år danna han det dyktige bandet Hot Five, som gjorde scat-song populært. Jelly Roll Morton spelte inn musikk med New Orleans Rhythm Kings i eit band av både kvite og svarte artistar, og i 1926 anna han Red Hot Peppers. Det var ein stor marknad for jazzaktig dansemusikk spelt av kvite orkester, som Jean Goldkette og Paul Whiteman sine orkester. I 1924 bestilte Whiteman Gershwin sin Rhapsody in Blue, som hadde premiere med Whiteman sitt orkester. Andre viktige band var Fletcher Henderson og Duke Ellington sitt band i New York City og Earl Hines sitt band i Chicago. Alle var viktige bidragsytarar til utviklinga av swing-jazz spelt av storband.
Swing
I 1930-åra vart swingstorband særs populære og fleire av dei dyktige solistane vart kjende bandleiarar. Viktige personar i utviklinga av storbandjazz var bandleiarar og arrangørar som Count Basie, Cab Calloway, Fletcher Henderson, Earl Hines, Duke Ellington, Artie Shaw, Tommy Dorsey, Benny Goodman og Glenn Miller, og desse fekk noko nær stjernestatus i 30- og 1940-åra. Swing var òg dansemusikk og vart kringkasta direkte på radio over heile USA kvar kveld i mange år. Swing vart spelt av storband, men hadde òg plass til soloar, som kunne vere særs kompliserte. Av bandleiarar som spesialiserte seg på direkte radiosendingar med swingmusikk i denne perioden var Shep Fields.
Etter kvart vart samfunnet mindre strengt når det gjaldt rasesegregering og kvite bandleiarar byrja å ta med svarte musikarar i banda sine. I midten av 1930-åra leigde Benny Goodman pianisten Teddy Wilson, vibrafonisten Lionel Hampton og gitaristen Charlie Christian for å danne små grupper. Tidleg i 1940-åra vart stilen jump blues spelt av små jazzgrupper med uptempo musikk og akkordprogresjonar frå blues. Jump blues baserte seg på boogie-woogie frå 1930-talet. Kansas City Jazz i 1930-åra markerte ein overgang frå storband til bebop i 1940-åra.
Europeisk jazz
I Europa dukka ein særeigen europeisk jazzstil opp i Frankrike med Quintette du Hot Club de France som starta i 1934. Den belgiske gitaristen Django Reinhardt spelte sigøynerjazz, ei blanding av 1930-tals amerikansk swing-jazz, fransk bal-musette og austeuropeisk folkemusikk i ein tilbakelent og forførande stil. Dei viktigaste instrumenta var stålstrengegitar, fiolin og kontrabass. Soloar gjekk frå ein musikant til den nest medan gitar og bass spelte rolla som rytmeseksjon. Enkelte musikkhistorikarar hevdar at det var Eddie Lang (gitar) og Joe Venuti (fiolin) som var dei første til å spele sigøynarjazz og som så vart ført til Frankrike etter å ha vorte høyrt på konsertar eller på Okeh Records seint i 1920-åra. Denne stilen er kjend i Noreg gjennom Hot Club de Norvége (1980-).
I Sverige vart tidsskriftet Orkesterjournalen oppretta i 1933 vert det mest langvarige jazz-tidsskriftet i verda, tett etterfølgd av Down Beat (1934).
Ny dixieland
Seint i 1930-åra vart dixieland-stilen igjen populær med den originale kontrapunktiske New Orleans-stilen. Dette kom hovudsakleg av at plateselskapa gav ut tidlege jazzklassikarar på nytt, som Oliver, Morton og Armstrong sine band på 1930-talet. Det var to gruppe musikarar som var involvert i dette.
Ei gruppe bestod av menn som hadde starta karrieren sin med å spele den tradisjonelle stilen, og som anten gjekk tilbake til han eller heldt fram med å spele den stilen dei alltid hadde gjort. Seint i 1930-åra førte Bob Crosby sine Bobcats an i denne gjenopptakinga. Andre viktige dixieland-artistar frå denne tida var Max Kaminsky, Eddie Condon og Wild Bill Davison. Dei fleste av gruppene kom hovudsakleg frå Midtvesten, men det var òg nokre frå New Orleans.
Den andre gruppa bestor av unge musikarar som var for unge då den tidlege jazzen vart utvikla. Lu Watters sitt band var kanskje det viktigaste av denne andre gruppa. Seint i 1940-åra var stilen på full veg opp att. Louis Armstrong danna sitt Allstars band, som vart ein av dei førande aktørane innan ny dixieland. Gjennom 1950- og 1960-åra var dixieland ein av dei mest kommersielt populære jazzstilane i Amerika, Europa og Japan, sjølv om kritikarane gav han lite merksemd.
Bebop
I midten av 1940-åra var bebop-artistar med på å flytte jazz frå populær dansemusikk til meir utfordrande «musikk for musikarar». Små band samla seg på nattklubbar og utforska bebopen. Tidleg bebop skilde seg kraftig ut frå swing og etablerte seg meir som ei kunstform, men var ikkje like tilgjengeleg for det vanlege publikumet. Viktige bebopmusikarar var mellom anna saksofonisten Charlie Parker, pianistane Bud Powell og Thelonious Monk, trompetistane Dizzy Gillespie og Clifford Brown, bassisten Ray Brown og trommeslagaren Max Roach.
Bebopparar introduserte nye former for kromatisisme og dissonans i jazz og låtane gjekk ofte i eit høgt tempo der musikarane improviserte over akkordprogresjonar, og ikkje over melodiar, slik det hadde vore vanleg tidlegare. Trommestilen endra seg òg og vart meir flyktig og eksplosiv, der ridecymbal vart nytta for å halde takten, medan skarp- og basstromma vart nytta til uføreseielege betoningar. Desse endringane frå den populære jazzen på denne tida vart først møtt med eit delt, og stundom fiendtleg syn hos publikum og andre musikarar. I 1950-åra hadde bebop vorte ein akseptert de av jazzen.
Ein nordmann som vart kjend innan sjangeren er Egil «Bop» Johansen.
Cool jazz
Cool jazz dukka opp seint i 1940-åra i New York City, som ei blanding av stilar som tidlegare hovudsakleg kvite artistar og svarte bebopartistar hadde spelt. Cool jazz-innspelingar av Chet Baker, Dave Brubeck, Bill Evans, Gil Evans, Stan Getz og the Modern Jazz Quartet har vanlegvis eit «lettare» lydbilete som ikkje nytta det aggressive tempoet og dei abstrakte harmoniane i bebop. Ei viktig innspeling var Miles Davis sitt album «Birth of the Cool» (spora vart opphavleg spelt inn i 1949 og 1950 og samla på plate i 1957). Musikarar som pianisten Bill Evans byrja å leite etter nye måtar å strukturere improvisasjonane sine på ved å utforske modalmusikk. Cool jazz vart seinare sterkt identifisert med West Coast jazz-miljøet. Han påverka seinare jazzstilar som bossanova, modaljazz (særleg Miles Davis sin «Kind of Blue» i 1959) og sjølv frijazz.
Hard bop
Hard bop er ei vidareutvikling av bebop (eller «bop») med ingrediensar frå rhythm and blues, gospel og blues, særleg i måten saksofonen og pianoet vert spelt på. Hard bop utvikla seg på midten av 1950-talet, delvis som eit svar til den populære cool jazz-stilen tidleg på 1950-talet. Hard bop-stilen kom til i 1953 og 1954 samstundes med rhythm and blues. Miles Davis si framføring av «Walkin'», tittelsporet på albumet med same namn, på den aller første Newport Jazz Festival i 1954 viste første gong stilen for jazzverda. Kvintetten Art Blakey and the Jazz Messengers, med Blakey som frontmann og med pianisten Horace Silver og tromptisten Clifford Brown, var førande i hard bop-rørsla i lag med Davis. Skilnadane mellom dei to stilartane bør likevel ikkje overdrivast, då artistar som Miles Davis opererte innanfor begge.
I Noreg vart Norsk jazzforbund danna i 1953 og Buddyprisen vat oppretta året etter.
Frijazz
Frijazz og den skylde avantgardejazzen er undersjangrar med røter i bebop, men som med medvit gjekk inn for å bryte dei rytmiske og harmoniske rammene i tidlegare jazzstilar og gav artistane meir fritt spelerom. Dette vart sett på som kontroversielt då stilen dukka opp. Bassisten Charles Mingus er ein av artistane som er assosiert med fri- og avantgardejazz, sjølv om komposisjonane hans kom frå ei rekkje stilar og sjangrar. Frijazzen vart til mot slutten av 1950-åra med dei tidlege innspelingane til Ornette Coleman og Cecil Taylor. I 1960-åra finn ein artistar som John Coltrane, Archie Shepp, Sun Ra, Albert Ayler, Pharoah Sanders og andre innanfor sjangeren. Frijazz fekk raskt fotfeste i Europa, delvis fordi musikarar som Ayler, Taylor, Steve Lacy og Eric Dolphy i lange periodar heldt seg her.
Trass i at frijazzen gjerne vert sett på som grunnleggjande ulik andre former for jazz, kan ein likevel finne ein glidande overgang. John Coltrane gjekk til dømes frå å skape reine hard bop-plater i slutten av 1950-åra, til å gradvis nærme seg frijazzen utover 1960-åra. Retninga oppstod samtidig med borgarrettsrørsla i USA, og mange av frijazzmusikarane såg musikken som ein del av opprøret mot dei eksisterande samfunnsstrukturane. Dette var også tilfelle for fleire av dei som heldt seg til meir tradisjonelle former for jazz, som til dømes Max Roach.
Latinjazz
Latinjazz har to hovudvariantar: afro-kubansk og brasiliansk jazz. Afro-kubansk jazz dukka opp like etter bebop-perioden, medan brasiliansk jazz vart meir populært i 1960-åra. Afro-kubansk jazz starta som ei rørsle på midten av 1950-talet då bebop-musikarar som Dizzy Gillespie og Billy Taylor starta afro-kubanske band påverka av kubanske og puertoricanske musikarar som Xavier Cugat, Tito Puente og Arturo Sandoval. Brasiliansk jazz som bossa nova kjem frå samba og er påverka av jazz og andre klassiske og populære musikkstilar. Bossa har generelt eit moderat tempo og melodiane vart ofte sunge på porugisisk. Pionerar innan stilen var mellom anna brasilianarane João Gilberto, Antônio Carlos Jobim og Vinícius de Moraes. Det skylde omgrepet jazz-samba skildrar ei tilpassing av bossa nova-komposisjonar til jazz-uttrykket av amerikanske artistar som Stan Getz og Charlie Byrd.
Souljazz
Souljazz var ei vidareutvikling av hard bop med sterk påverknad frå blues, gospel og rhythm and blues for små grupper, ofte ein orgeltrio med Hammondorgel. I motsetnad til hard bop nyttar souljazz ofte repeterande tema og melodiske «hooks», og improvisasjonar var ofte mindre komplekse enn i andre jazzstilar. Horace Silver hadde ein stor påverknad på souljazzstilen med songar som nytta funky og ofte gospel-basert pianoakkompagnement. Viktige souljazzorganistar er mellom anna Jimmy McGriff, Jimmy Smith og Johnny Hammond Smith, og saksofonistane Eddie «Lockjaw» Davis og Stanley Turrentine.
Jazz-fusion
Seint i 1960-åra og tidleg i 1970-åra oppstod ei blandsingsform av jazz og rock kalla jazz-fusion. Sjølv om puritanske jazzentusiastar protesterte mot blandinga av jazz og rock vart det fleire store jazzartistar som gjekk over frå hardbop-miljøet til fusion. Jazz-fusion blandar ofte taktar, har rare tempoangjevingar, synkope og komplekse akkordar og harmoniar. Instrumenta er ofte elektriske, som elektrisk gitar, elektrisk bass og elektrisk piano og synthesizer. Kjende jazz-fusion-artistar er Miles Davis, keyboardistane Joe Zawinul, Chick Corea og Herbie Hancock, vibrafonisten Gary Burton, trommeslagaren Tony Williams, gitaristane Larry Coryell og John McLaughlin, Frank Zappa, saksofonisten Wayne Shorter, og bassisten Jaco Pastorius.
Norsk jazz i 1960- og 1970-åra
I 1961 vart dei første jazzfestivalane i Noreg oppretta, som Moldejazz i 1961 og Kongsberg Jazzfestival i 1965. Vozzajazz vart oppretta i 1973 og den viktige jazzlinja på NTNU starta i 1979.
1980-åra og fram til i dag
I 1980-åra vart jazzsamfunnet langt mindre og delte seg i mange grupper. Eit hovudsakleg eldre publikum opprettheldt interessa for tradisjonelle og «streite» jazzstilar.
Pop-fusion og andre undersjangrar
Tidleg i 1980-åra vart ei lettare kommersiell form for jazz-fusion, kalla pop-fusion eller «smooth jazz» populær og vart mykje spelt på radio. Av smooth jazz saksofonistar finn ein Grover Washington, Jr., Kenny G og Najee. Smooth jazz vart mykje spelt på radio i lag med meir streit jazz som quiet storm, og artistar som Al Jarreau, Anita Baker, Chaka Khan og Sade vart populære.
Seint på 1980-talet og tidleg i 1990-åra oppstod fleire blandingssjangrar mellom jazz og popmusikk, som acid jazz, nu jazz og jazz-rap. Acid jazz og nu jazz kombinerte element frå jazz med moderne former for elektronisk dansemusikk. Sjølv om nu jazz er påverka av jazzharmoniar og melodiar vert det ikkje nytta improvisasjonar. Jazz-rap blanda jazz og hip-hop. Gang Starr spelte inn «Words I Manifest», «Jazz Music», og «Jazz Thing» der han sampla Charlie Parker og Ramsey Lewis, og samarbeida med Branford Marsalis og Terence Blanchard. Frå 1993 og framover nytta rapparen Guru sin Jazzmatazz-serie fleire jazzmusikarar under innspelingane sine.
Eksperimentelle og meir streite artistar
I den meir eksperimentelle og improvisasjonsbaserte enden av spekteret finn ein den norske pianisten Bugge Wesseltoft og den amerikanske bassisten Christian McBride. I den andre enden, mot pop og dansemusikk, finn ein St. Germain som blandar levande jazz med house-rytmar. Radiohead, The Mars Volta, Björk og Portishead har og blanda inn jazz i musikken sin.
På 2000-talet har streit jazz framleis ein del lyttarar. Etablerte jazzmusikarar med lange karrierar som Dave Brubeck, Chick Corea, Jack DeJohnette, Bill Frisell, Charlie Haden, Herbie Hancock, Roy Haynes, Keith Jarrett, Wynton Marsalis, John McLaughlin, Pat Metheny, Paquito D'Rivera, Sonny Rollins, John Scofield, Wayne Shorter, John Surman, Stan Tracey og Jessica Williams spelar framleis.
Improvisasjon
Måten ein improviserer har forandra seg over tid. Tidleg bluesmusikk var ofte basert på eit «call and response»-mønster, og ein brukte improvisasjon i tekst og/eller melodi.
I Swing-æraen brukte storbanda å spele musikk som var arrangert og nedskriven på notar. Enkeltsolistar spelte improviserte soloar over desse komposisjonane. I bebopen vart merksemda flytta frå arrangeringa til improvisasjonen over skjemaet; musikarane la mindre vekt på melodien, som vart spelt på byrjinga og mot slutten av låten.
Nokre seinare stilretningar, som til dømes modaljazzen, heldt ikkje lenger fast ved den same akkordprogresjonen, og tillet enkeltmusikarane å improvisere friare innanfor ein gjeven skala (eit eksempel er Miles Davis sitt Kind of Blue-album). Avant-garde og frijazzmusikarar går lengre enn dette, og fjernar dei resterande rytmiske og harmoniske grensene for kva som er «lov» å spele.
Når ein pianist, gitarist eller andre improviserar eit akkompagnement bak ein solist, vert det kalla komping. «Vamping» er ein måte å kompe der ein berre spelar eit par akkordar eller taktar, i motsetnad til å kompe over akkordskjemaet for heile komposisjonen. Som oftast er vamping brukt som ein enkel måte å forlenge byrjinga eller slutten av eit stykke, eller for å førebu ein overgang.
I moderne jazz-komposisjonar, der dei underliggande akkordane er spesielt raske eller kompliserte, kan komponisten lage eit sett «blowing changes», som er ei forenkla rekkje akkordar som er lettare å kompe og improvisere over.
Helge Sunde
Helge Sunde er ein norsk pressefotograf og forfattar.
Han har vore fotograf i Dagbladet i perioden 1973-1984, deretter i Bergens Tidende frå 1984.
Ved sida av arbeidet som pressefotograf har han gjennomført ei rekkje sjølvstendige fotoprosjekt. Helge Sunde er spesielt kjent for bileta sine frå natur og lokalsamfunn på Vestlandet og bilete som syner utviklinga av samferdsle og kommunikasjon i landsdelen. Fotoprosjekta er presenterte i fleire bøker.
Helge Sunde vann pressefotografane sine Årets Bilete-konkurranse i 1977. Han er knytt til biletbyrået Samfoto.
Byar i USA med meir enn 100 000 innbyggarar
Liste over byar i USA med meir enn 100 000 innbyggarar i juli 2005.
Famn
Famn er ei gammal eining for lengd eller eit mål for ved. Med ein famn forstår vi i dag til vanleg ei lengd på om lag 1,88 meter eller ein vedstabel på 2,4 lauskubikkmeter.
Famn som lengdemål
Ein famn var ei lengd på tre alen, eller 1,882 meter. Famn vert framleis brukt av eldre fiskarar som mål på sjødjupn og lengd på fiskereiskap.
Famn som vedmål
Ein famn ved var opphavleg ei vedmengd som målte ein famn i breidd og høgd, medan lengda varierte ettersom ein selde alenved eller langved.
Då meterkonvensjonen vart innført i 1875, vart det bestemt at ein famn alenlang ved i metrisk vedmål skulle vere ein stabel 2 meter brei og 1,85 meter høg av 6 desimeter lang ved.
Ved kongeleg resolusjon av 25. juni 1936 vart det bestemt at ein famn ved skulle måle 2 m x 2 m x 1 m (4 m³), medan
Etter Norsk Standard NS 4414 (1997):
Ved sal av kappa ved skal ein ikkje gjere fråtrekk for mellomromma mellom dei enkelte vedstykka. Derfor vil ein famn 60 cm ved innehalde om lag 1,6 m³ fastmasse.
Ólavsøka
Ólavsøka (‘olavsvoke’, det same som olsok) er den færøyske feiringa av olsok den 28. og 29. juli, som er nasjonaldagen deira. Á Ólavsøku feirar færøyingane den norske kongen Heilag-Olav, som døydde 29. juli 1030 på Stiklestad).
Ólavsøkan er ei sameining av politikk og kristendom. Færøyingane er det einaste nordiske landet som valde olsok som nasjonal heilagdag både religiøst og politisk. Heilag-Olav var norsk konge, men arbeidde for å få Færøyane inn under den norske krona.
Ólavsøka er den færøyske forma for det latinske vigilia sancti Olavi (vigilia = vøka på færøysk og tyder ‘voke/vake’). Helgenkongen Olav har alltid hatt ein sentral plass i færøysk religiøs og politisk tradisjon og kultur.
Ryo Iida (1993)
Ryo Iida er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Fagiano Okayama og SC Sagamihara.
Anne Lindboe
Anne Lindboe er ein norsk barnelækjar og forskar. Ho var barneombod frå 2012 til 2018.
Pauling Islands
Pauling Islands er ei separate øygruppe som ligg 3 nautiske mil (6 km) søraust for Barcroft Islands i Crystal Sound. Ho vart kartlagd frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) (1958–59). Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Linus C. Pauling, ein amerikansk kjemikar som la fram ein teori om strukturen i is kring 1935.
Hissfjorden
Hissfjorden er ein del av Hardangerfjorden nord for Varaldsøy og 19 km inn til Jondal. Fjorden starta i Kvinnherad kommune og følgjer så kommunegrensa mellom Ullensvang og Kvam.
Fjorden har to innløp, eit på kvar side av Varaldsøy. På nordsida av Varaldsøy ligg Bondesund som går vest til Øynefjorden. Det andre innløpet ligg mellom Varakjelen på Varaldsøy og Hammeren på fastlandssida i Jondal i aust. På austsida av Varaldsøy ligg Sildafjorden.
Rett nord for Varaldsøy ligg Omastranda på nordsida av fjorden og innanfor her igjen ligg Strandebarm. Innstranda ligg på austsida av Strandebarmbukta. Her smalnar fjorden inn til eit sund med ei breidd på om lag 1,5 km. I andre enden av 5 km lange sundet ligg sjølve tettstaden Jondal på austsida og frå her startar Ytre Samlafjorden.
Nordahl Grieg
Johan Nordahl Brun Grieg var ein norsk diktar, forfattar og journalist. Han var son av Peter Lexau Grieg (1864–1924), bror av Harald Grieg og ein fjern slektning av Edvard Grieg.
Grieg var fødd i Bergen. Han debuterte i 1922 med Omkring Kap det gode Haab. I 1924 kom Skibet gaar videre.
Idealisme
Grieg var kjend som ein sterkt engasjert motstandar av fascismen og positiv til kommunismen, sjølv om han aldri gjekk inn i Norges Kommunistiske Parti eller støtta den politiske verksemda til partiet. Han reiste til Sovjetunionen i 1933 og vart verande i to år, lenge nok til å kunne få kunnskap om Moskvaprosessane som Stalin sette i verk, og som Grieg forsvarte i artikkelen «Dramaet i Moskva» i tidsskriftet Veien frem i februar 1937. I denne artikkelen gjekk han til åtak på åtte norske forfattarar som kritiserte Moskvaprosessane. Prosessane gav òg grunnlaget for romanen Ung må verden ennu være.
Opphaldet i Sovetunionen styrkte interessa Grieg hadde for politikk, og vart byrjinga til eit sterkt anti-fascistisk engasjement. Men overgrepa som gjekk føre seg i Sovjetunionen medan han var der, endra altså ikkje det positive synet han hadde på kommunistregimet i landet. Borgarkrigen i Spania, då opprøraren Francisco Franco vart støtta av Adolf Hitler og Benito Mussolini utan at dei vestlege demokratia kom den lovleg valde spanske regjeringa til hjelp, har truleg hatt mykje å seie for Griegs haldning. Han kan ha sett det slik at storkrigen i Europa var i kjømda, og at dei vestlege demokratia ville kome til å velje den nazistiske sida i denne konflikten. Sumaren 1937 hadde den lovlege spanske regjeringa invitert til ein internasjonal forfattarkongress, og Grieg var i landet og skreiv seinare om opplevingane sine. I reportasjesamlinga Spansk sommer og dessutan òg i romanen Ung må verden ennu være, tok han soleis opp tema frå den spanske borgarkrigen. I reportasjane skildra han livet attom fronten og brutaliteten som høyrde krigen til, og intervjua med militære og sivile leiarar.
Etter den tyske invasjonen i 1940 av Noreg under den andre verdskrigen, kom han seg over til England. Grieg var med på transporten gullet til Norges Bank ut av Noreg, og var med regjeringa Nygaardsvold til Storbritannia. I England vart han utdanna som offiser, og deltok mellom anna som krigskorrespondent på flytokt over Tyskland. På eitt av desse tokta vart flyet skote ned, og Grieg og heile flymannskapet vart drepne. Grieg vart gravlagd i ei massegrav i Tyskland.
Ettermæle
Etter den andre verdskrigen vart Grieg halden fram som ein krigshelt. Fleire dikt han hadde skrive, vart mykje bruka under krigen og i tida etter. Det nasjonalpatriotiske diktet 17. mai 1940, som Grieg sjølv las over NRK sin radiostasjon i Tromsø på nasjonaldagen i 1940, vart folkeeige. Det tonesette diktet «Til ungdommen» fekk ny aktualitet og vart mykje sunge under minneseremoniar etter terroråtaka i Noreg 22. juli 2011.
Nordahl Grieg-statuen på austsida av teaetret Den Nationale Scene i Bergen vart avduka den 10. november 1957. Nordahl Griegs veg ved heimstaden hans i oppveksten, er kalla opp etter han.
Skarvhøi
Skarvhøi  er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1741 meter over havet og er det 610. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Den tyske riddarordenen
Den tyske riddarordenen eller Den tyske ordenen (tysk Deutscher Orden, latin Ordo Teutonicus eller Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum) var den eine av tre store riddarordenar som vart til under krosstoga. Dei to andre er Johannittar- eller Maltesarordenen og Tempelriddarordenen. Dei tyske riddarane gjorde at tysk kultur vart spreidd i så stort omfang i Aust-Europa.
Den tyske riddarordenen vart grunnlagd i 1189-1190 av kjøpmenn frå Bremen og Lübeck under det tredje krosstoget. Dei heldt først til i Acre i det som nå er Israel.
Etter krosstoget søkte ordenen nye oppgåver, og baud seg fram som religiøse leigetroppar til kristne rike som kjempa mot heidningar i Aust-Europa. Dette skjedde i Burzenland i Transylvania, og i Kulmerland mot det baltiske prøyssarfolket. Som betaling for å erobra Preussen fekk dei tyske riddarane retten til å styra desse områda.
Naoya Fuji
Naoya Fuji er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Musikkgruppa Chips
Chips var ei musikkgruppe frå Sverige som verka frå 1979 til 1983.
Bente-Helen Schei
Bente-Helen Schei er ein norsk barnevernspedagog og familieterapeut. Ho vaks opp i Svelgen i Bremanger kommune og er busett i Bergen.
I 2014 gav ho ut Fletteboka.
Egerkingen
Egerkingen er ein kommune i distriktet Gäu i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 440 meter over havet.
Kommunen ligg sør for Jurafjella mellom Olten og Oensingen.
Kvadratkilometer
Kvadratkilometer er ei SI-avleia eining for måling av areal. Symbolet for kvadratkilometer er km².
Kvadratkilometer blir brukt i samband med areal av store område, som land og sjøar.
1 km² er lik:
Og motsett: