cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Armensk geografi
Topografi og drenasje
Om lag halvparten av Armenia sitt areal på om lag 29 800 kvadratkilometer har ei høgd på minst 2 000 meter, og berre 3 % av landet ligg under 650 meter. Det lågaste punktet er i dalane til elvene Aras og Debet lengst nord, som har ei høgd mellom 380 og 430 meter. Høgda til Litle Kaukasus varierer mellom 2 640 og 3 280 meter. Sørvest for fjellkjeda ligg det armenske platået, som heller sørvestover mot elva Aras og den tyrkiske grensa. Platået inneheld fleire mindre fjellkjeder og utdøydde vulkanar. Den største av desse vulkanane er Aragats med ei høgd på 4 430 meter, som òg er det høgaste fjellet i Armenia. Dei fleste innbyggjarane bur i vestlege og nordvestlege område av landet, der dei to største byane, Jerevan og Gjumri (som vart kalla Aleksandropol under tsar-perioden), ligg.
Klima
Temperaturane i Armenia varierer stort sett anten som følgje av årstid eller med høgda. Fjellformasjonane hindrar at klimaet vert påverka av luft frå Middelhavet eller Svartehavet, og skapar store årstidsvariasjonar. På det armenske platået er middeltemperaturen om vinteren rundt 0 °C, og midt på sommaren over 25 °C. Den årlege normalnedbøren varierer frå 250 mm i dei lågare områda av Aras til 800 mm i høgare område. Sjølv om vintrane er harde her er det vulkanske jordsmonnet svært grøderikt, og Armenia var eit av verdas første jordbruksområde.
Miljøproblem
På midten av 1980-talet byrja ein offentleg å diskutere miljøproblema i landet, då dei første «grøne» gruppene oppstod som følgje av den kraftige luftforureininga i Jerevan, og i kjølvatnet av Tsjernobylulukka i 1986. På 1980-talet kunne ein ikkje lenger sjå Ararat, som ligg om lag 60 km inn i Tyrkia, og dette vart eit symbol på den auka luftforureininga i Jerevan. I 1994 oppretta ein tre miljølover som skulle verne om miljøet, og den armenske regjeringa har eit eige miljøverndepartement og minister. Ein har derimot ikkje eit større miljøvernprogram, og miljøproblem som har oppstått har vore tatt opp når dei har oppstått.
Naturtrugslar: Stundom svært kraftige jordskjelv. Tørke. Miljøproblem: Miljøavtalar:
Koordinatar
40°N, 45°W
Flatevidd og grenser
Flatevidd:
totalt: 29 800 km²
land: 28 400 km²
vatn: 1 400 km²
Det historiske Armenia var mykje større enn det moderne landet (som berre er 10 % av den opphavlege storleiken), og inkluderte mykje av det som i dag er det austlege Tyrkia. Faktisk ligg den tidlegare armenske hovudstaden Ani no i Tyrkia.
Periferieininga Réthymno
Periferieininga Réthymno (gresk Περιφερειακή ενότητα Ρεθύμνου, Periferiakí enótita Rethýmnou) er ei periferieining på øya Kreta i Hellas. Réthymno er ei av fire periferieiningar i periferien Kreta og ligg mellom Khaniá og Iráklio. Hovudstaden i periferieininga er Réthymno.
Sjuprikka marihøne
Ein finn sjuprikka marihøner i mange ulike miljø, men er vanlegast i låg urtevegetasjon. Som regel klarar ho seg fint så lenge det finst bladlus, som både dei vaksne og larvane er aggressive predatorar på. Av denne grunnen har dei vorte innførd fleire stadar som biologisk skadedyrkontroll.
Sjuprikka marihøne overvintrar som imago på bakken, ofte samla ved stubbar i høg vegetasjon.
Periferieininga Réthymno
I innlandet ligg fjellmassivet Ida, med Psilorítis, det høgaste fjellet på Kreta.
I dag er hovudnæringa turisme. På landsbygda er økonomien derimot basert på jordbruk og sau. Den største av landsbyane er Anója.
Administrativ inndeling
Tidlegare var Réthymno eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i fem kommunar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Armensk geografi
Flatevidd og grenser
Landgrenser:
totalt: 1 254 km
grenseland: Aserbajdsjan 566 km, Aserbajdsjan-Nakhitsjevan-ekslaven 221 km, Georgia 164 km, Iran 35 km, Tyrkia 268 km Kystlinje: 0 km (omgitt av land)
Høgder:
lågaste punkt: Elva Debed 380 m
høgaste punkt: Aragats 4 095 m
Piz Sardona
Piz Sardona (eller Surenstock) er eit fjell i Glarus-Alpane, på grensa mellom kantonane Glarus og St. Gallen. Det 3 056 moh. høge fjellet ligg oppfor dalane Elm (Glarus) og Calfeisen (St. Gallen). Mindre enn ein kilometer sør for toppen trippelpunkt (3 000 moh.) mellom kantonane Glarus, St. Gallen og Graubünden. Toppen ligg nord for 3 000 moh. i Sveits.
Armensk geografi
Ressursar og arealbruk
Naturressursar: små førekomstar av gull, kopar, molybden, sink, aluminiumoksid Arealbruk:
Korteks i anatomi
Korteks eller bork er det ytste laget av eit organ. Døme på organ med markert korteks er nyrene (nyrebork), binyrene (binyrebork), eggstokkane (ovarialkorteks), briset (thymuskorteks), og delar av hjernen, slik som hjerneborken.
Piz Sardona
Massivet er dekt av fleire småbrear og Sardonagletscher ligg nær toppen på austsida.
Armensk geografi
Ressursar og arealbruk
dyrkande jord: 17 %
Piz Sardona
Piz Sardona ligg i Glarus-forkastinga, ein geologisk verdsarvstad.
Armensk geografi
Ressursar og arealbruk
permanente avlingar: 3 %
permanente beiteområde: 24 %
skogområde: 15 %
andre: 41% (1993 estimat) Irrigert land: 2 870 km² (1993 estimat)
Simsabukta
Sidan ho ligg så langt nord er klimaet særs hardt med lange, barske vintrar. Bukta er isdekt det meste av året og stundom er ho fryst til sjølv gjennom den korte sommaren.
Komsomolskaja Pravda-øyane ligg utanfor munningen av Simsabukta.
Simsabukta må ikkje forvekslast med Simskajabukta som ligg på høgresida av Khatangabukta.
Historie
I 1940-1941 fann sovjetiske hydrografar restane av folk, pengar, våpen og andre lekamar i Simsabukta og på dei nærliggande Faddejøyane. Truleg var desse restar etter ein ekspedisjon med Akakij og Ivan Muromets tidleg på 1600-talet.
Trettande dag jul
Trettande dag jul, heilage tre kongars dag, gamle juledag, epifani eller Kristi openberringsdag er ein kristen høgtidsdag som fell på 6. januar, eller søndagen mellom 2. og 8. januar. Dagen er til minne om openberringa av Jesus til verda, i austleg kristendom med fokus på dåpen hans, i vestleg kristendom ved at tre vise menn, eller kongar, vitja det nyleg fødde Jesusbarnet.
Trettandedag kan avmerkast på primstaven med tre kroner, tre krossar eller tre menn.
Elektrisk kraft
Elektrisk kraft er den krafta som verkar mellom to ladde partiklar. Like ladningar frastøyter kvarandre medan ulike ladninger tiltrekker kvarandre. Krafta blir bestemt av Coulombs lov og er proporsjonal med produktet av ladningane og omvendt proposjonal med avstanden mellom dei. Eininga for elektrisk kraft er den same som for andre krefter, altså Newton.
Trettande dag jul
Feiring
Dia de los tres Reyes, som er det spanske namnet, er viktig i mange spansktalande område. I Spania blir julegåver gjevne denne dagen. I Mexico kan ungar senda opp ballongar med ønskebrev til kongane og ta bilde av seg sjølv saman med utkledde heilage tre kongar.
Særleg i katolske land er det også vanleg å eta «kongekaker», særskilde kaker der det gjerne er innbakt bønner eller små figurar meir eller mindre knytte til feiringa. Tradisjonelt blei den som fekk gjenstanden i kaka utropt til (bønne)konge eller dronning for dagen. I nyare tid kan ein i staden få i oppdrag å kjøpa neste kake.
Opptog til minne om dei tre kongane har funne stad også i reformerte område, der skikken er blitt lausrive frå kyrkja. Barn utkledde som kongar og stjernegutar med høge, spissa hattar synga heilage tre konger-viser i opptog var vanlege i Danmark på denne dagen fram til for rundt 100 år sidan, og er blitt tekne opp igjen i nyare tid.
Kristi openberringsdag er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.
Status
Trettandedagen er som julaftan å rekna i Spania. Dagen er også viktig i mange andre spansktalande område.
I Sverige og Finland er trettondedagen offentleg heilagdag.
Conquer Online
Conquer Online er eit nettrollespel basert på kinesiske myter. Det er utvikla av TQ Digital Entertainment.
Landskapet er i 2D medan spelarfigurane er i 3D. Spelet er i utgangspunktet gratis, men spelarane kan kjøpa Dragon Ball Og CPs for verdiar i spelet.
Piz Sarsura
Piz Sarsura er eit fjell i Albulafjella i Graubünden i Sveits.
Megawatt
Megawatt med symbol MW er ein SI-avleidd eining for effekt som svarar til ein million (106) watt. Ein MW tilsvarar 1360 hestekrefter. Effekten til dei elektriske generatorane til kraftverka vert ofte målt i MW. Til dømes har Kvilldal kraftverk installert generatorar som kan yte opptil 1240 MW; det er størst i Noreg.
Historie
I fylgje Oxford English Dictionary (OED), finst den fyrste skrivne tilvisinga til megawatt i Webster's International Dictionary of English Language frå 1900 . Vidare seier OED at megawatt vart nytta i ein artikkel i 28. november 1947-utgåva av Science.
Watt Megawatt
Flagg
Flagg er som regel eit tøystykke med ein særskild farge- og mønsterkombinasjon som symboliserer eit samfunn, ein organisasjon eller liknande. Flagg kan au nyttast til kommunikasjon; signalisering ved semaforering er eit døme på slik bruk.
Alle sjølvstendige land har nasjonalflagg. Enkelte organisasjonar som Dei sameinte nasjonane og Raude krossen har au eigne flagg.
Saint-Omer
Saint-Omer er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 15 000 innbyggjarar. Han ligg 68 km nordvest for Lille. Byen er kalla opp etter St. Audomare (Omer) (d. om lag 670) som misjonerte i området.
Geografi
Ved Saint-Omer byrjar ein kanalisert del av elva Aa, som munnar ut i Nordsjøen ved Gravelines. Elva er forbunde med Neufossé-kanalen, som endar opp i Lys.
Historie
Omer, biskop av Thérouanne, oppretta eit kloster for St. Bertin her på 600-talet.
På 800-talet voks landsbyen rundt klosteret og fekk namnet St. Omer. Normannarar jevna staden med jorda omkring 860 og 880, men ti år seinare hadde byen og klosteret fått bymur som verna dei frå vidare åttak.
Byen ligg i eit område som har vorte mykje kjempa om mellom franskmenn, Flandern, engelskmenn og spanjolar. St. Omer var av den grunn mykje omleira og fleire gonger øydelagd. I 1071 vart Filip I og Grev Arnulf III av Flandern slått ved St. Omer av Robert I av Flandern. I 1127 fekk byen kommunestatus av William Clito, greve av Flandern. I 1340 vart det utkjempa eit stort slag her mellom den anglo-flamske hæren og den franske under leiing av hertug Eudes IV av Burgund. Dei flamske styrkane vart tvungen til å trekke seg tilbake.
I 1493 vart han ein del av Nederlanda og spansk styre. Franskmenna prøvde fleire gonger å vinne byen tilbake mellom 1551 og 1596, og igjen i 1638 (under Kardinal Richelieu) og 1647. Men i 1677, etter 17 dagar med omleiring, tvinga Louis XIV byen til å overgje seg. Denne erobringa vart stadfesta i Nijmegen-traktaten. I 1711 var Saint-Omer på nippet til å overgje seg til Prins Eugene av Savoie og hertug John Churchill av Marlborough på grunn av matmangel, men vart redda av ei modig Jacqueline Robin, som risikerte livet sitt med å føre forsyningar inn i byen.
The Kop
«The Kop» eller «The Kop Grandstand» er ei tribune på Liverpool FC si heimebane Anfield. Tribuna er kjend for å ha stor stemning, der kjernen av Liverpool-tilhengarane set under fotballkampane.
Barnekardiologi
Barnekardiologi er læra om hjartesjukdommar hos barn. Dette vil ofte vera dei medfødde hjartefeila. Barnekardiologien er ikkje ein eigen spesialitet i Noreg, men er ein del av både kardiologien og pediatrien. Av di kardiologi på si side er ei grein av indremedisin blir barnekardiologi humoristisk omtala som ein «kvistspesialitet».
The Kop
Historie
Namnet «The Kop» oppstod i 1906. På slutten av 1906-sesongen, då Liverpool FC tok sitt andre seriemeisterskap, vedtok klubbdirektørane å byggje ein ny tribune for å heidre klubben sine tilhengjarar. Tribunen vart døypt «Spion Kop» av Ernest Jones, til minne om dei mange frå Liverpool som døydde under Boerkrigen i Sør-Afrika. I 1928 vart The Kop bygd om til ståplassar og eit nytt tak vart bygt. I 1989 vart det vedteke at The Kop skulle vernast som ein ‘heilagdom’, til minne om dei 96 supporterane som vart drepne på Hillsborough. Etter denne tragedien, vart det innført nye retningsliner for ståplassar på engelske fotballstadionar. I 1994 vart heile The Kop bygd om til berre sitjeplassar, og endra også namn til «Kop Grandstand». Den siste kampen med ståplassar på «The Kop» var mot Norwich City i mai 1994, og Jeremy Goss var den aller siste spelaren som scora mål framfor ærverdige The Kop.
Barnekardiologi
Starten på barnekardiologien kan ein trekke attende til Maude Abbotts kapittel om medfødde hjartefeil i William Oslers System of Medicine frå 1908.
The Kop
Historie
Då The Kop vart bygd om, vart enkelte delar av tribunen lagt ut for sal, til inntekt for gode føremål.
Janne Bondi Johannessen
Janne Margrethe Bondi Johannessen var ein norsk professor i lingvistikk ved Universitetet i Oslo. Ho var leiar for Tekstlaboratoriet, ei avdeling under Institutt for lingvistiske og nordiske studier.
Johannessen blei cand.mag. i 1986, cand.philol. i 1988 og dr.philos. i 1994. Ho blei førsteamanuensis ved UiO i 1996, og var professor frå 1999.
Piz Scalotta
Piz Scalotta er eit fjell i Oberhalbsteinfjella i Graubünden i Sveits.
Fylkesveg 545
Fylkesveg 545 (Fv545) går mellom Sandvikvåg i Fitjar og Leirvik i Stord. Veglengda er 29,8 km.
Balkan
Balkan er eit historisk og geografisk namn brukt om ein region i Søraust-Europa. Regionen har eit totalt areal på 550 000 km² og eit tilnærma innbyggjartal på 55 millionar menneske. Balkan vert av og til kalla Balkanhalvøya sidan området grensar til vatn på tre sider: Svartehavet i aust, og armar av Middelhavet i sør og aust (inkludert Adriahavet, Det joniske havet, Egearhavet og Marmarahavet). Området har fått namnet sitt frå Balkanfjella som går gjennom sentrale områda av Bulgaria og austlege delar av Serbia.
Kilelér
Kilelér (gresk Κιλελέρ) er ein landsby og ein kommune i periferieininga Lárisa i periferien Thessalía i Hellas. Kilelér ligg sør for Lárisa og grensar i vest mot periferieininga Kardítsa, i aust mot Magnisia.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 20 854 innbyggjarar, medan kommunaleininga Kilelér hadde 2 038 og tettstaden med same namn 481 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Landstads reviderte salmebok
Landstads reviderte salmebok er ei norsk salmebok, autorisert til bruk i den offentlege gudstenesta ved kongeleg resolusjon den 15. februar 1924. Boka vart utgjeven først i 1926, under tittelen  M. B. Landstads kirkesalmebok revidert og forøket. Salmeboka var ved sida av Nynorsk salmebok Den norske kyrkja si offisielle salmebok heilt fram til 1985.
Bakgrunnen for boka
Ved kongeleg resolusjon i 1908 fekk Gustav Jensen i oppdrag å gjennomføra ein revisjon av Landstads kirkesalmebog som var utgjeven i 1871. Jensen leverte sitt Forslag til en revideret Salmebok for den norske kirke i 1915. Sjølv om Jensen ville halde fast på karakteren ved Landstads salmebok, gjekk han langt i å revidere både salmeutvalet og dei einskilde salmane. Forslaget bar då heller ikkje Landstads namn.
Forslaget møtte kritikk frå fleire hald. Målfolk peikte på at 147 landsmålsalmar var for lite - den gamle Landstads salmebok med tillegget Nokre Salmar hadde 150. Andre mislikte forandringane som var gjort i gamle og kjære salmar. I 1918 vart det oppnemnd ein salmebokkomité som på grunnlag av forslaget frå Jensen la fram eit revidert framlegg, som låg nærare opp til Landstad salmebok.
Jensen utarbeidde då eit nytt framlegg som vart godkjend ved kongeleg resolusjon 8. oktober 1920. Men denne salmeboka vart ikkje teken i bruk, i staden vart det ny strid om revisjonen. Jensens sjølv døydde i 1922. Det vart gjort nye endringar, og den nye salmeboka som fekk bere Landstad sitt namn vart autorisert ved kongeleg resolusjon den 15. februar 1924. Boka hadde 886 nummer, av det var 200 på nynorsk. Først i 1926 vart ho utgjeven og teken i bruk.
Dei første åra vart salmeboka utgjeven på Salmebokforlaget ( J. M. Stenersen). 10 år seinare overtok Andaktsbokselskapet utgjevinga av Landstads reviderte salmebok.
Redaksjon
Salmeboka har sju bolkar:
Lasíthi
På grunn av dei mange strendene og det milde klimaet kjem mange turistar til Lasithi. Masseturisme finne ein på stader som Vái, Ájos Nikólaos og øya Khrysí.
Landstads reviderte salmebok
Redaksjon
Bak i boka er det ofte bunde inn ein bolk med bibeltekstar for kvar søndag i kyrkjeåret, eit utdrag av altarboka og ei lita bønebok. Dette tillegget er likevel ikkje ein del av den autoriserte salmeboka, og er paginert for seg.
Salmeboka er trykt som lommeutgåve, som menighetsutgåve og som skoleutgåve med melodiar. Ho er oftast svart med tittelen Landstads reviderte salmebok trykt i versalar i gull på ryggen, men ho har òg vore seld i andre fargar, som raudt og kvitt.
Lasíthi
Prefekturet har mange funn frå antikken og førhistorisk tid. Vasilikí, Foúrnou Korfí, Pýrgos, Zákros og Gourniá er ruinar frå den minoiske sivilisasjonen, Lato og Itanos var doriske byar.
Landstads reviderte salmebok
Redaksjon
Samanlikna med Landstads Kirkesalmebog er fleire av salmane korta noko inn — boka fekk derfor utnamnet Landstads reduserte. Språket er modernisert — men ikkje like frodig.
Lasíthi
Administrativ inndeling
Tidlegare var Lasíthi eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i fire kommunar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Landstads reviderte salmebok
Redaksjon
Boka er enno i sal frå forlaget, som ISBN 82-543-0186-7
Kråktindan
Kråktindan  er eit fjell i Steigen kommune i Nordland. Det har ei høgd på 1045 meter over havet.
Balkan
Etymologi
Det gamle greske namnet på Balkanhalvøya er Haemus (Χερσόνησος του Αίμου).
Opphavet til namnet Balkan finn ein i eldgamle soghdiske og khwarezmiske språk frå vestlege delar av Sentral-Asia i tillegg til persisk. I desse språka tyder «Barkhan» 'rullande åsar' eller 'dyner'. Namnet vert framleis brukt i Sentral-Asia i Turkmenistan, der ei halvøy i Kaspihavet og ein provins vert kalla Balkhan. Området har derimot fått namnet sitt frå Balkanfjella i Bulgaria, som tyrkarane gav namn til. Det tyrkiske ordet balkan tyder 'ei rekkje av skogkledde, rullande åsar eller fjell'.
Den eldste bruken av namnet finn ein på eit arabisk kart frå 1300-talet, der Balkanfjella (då også kalla Haemus Mons) blir kalla Balkan. Den første kjende bruken av «Balkan» om fjella i Vesten var i eit brev frå 1490, send til pave Innocens VIII av Buonaccorsi Callimarco, ein italiensk humanist, forfattar og diplomat. Ottomanarane brukte først nemninga i eit dokument frå 1565.
Ein engelsk reisande, John Morritt, introduserte namnet i engelsk litteratur på slutten av 1700-talet, og andre forfattarar byrja å bruke det same namnet for eit breiare området mellom Adriahavet og Svartehavet. Konseptet om Balkanhalvøya vart oppretta av den tyske geografen August Zeune i 1808.
Ettersom tida gjekk fekk uttrykket gradvis politiske konnotasjonar som gjekk langt utover den opphavlege geografiske tydinga. Det utvikla seg frå politiske endringar seint på 1800-talet til danninga av Jugoslavia etter Den første verdskrigen. «Balkanisering» er blitt eit omgrep for det å dela opp ein stat i mange mindre statar.
Zeune sitt mål ser ut til å ha vore og lage ein geografisk parallell til den italienske og Den iberiske halvøya, og ikkje noko meir. Dei politiske konnotasjonane er av nyare dato, og kjem hovudsakleg av forskjellige politiske omstende. Uttrykket «Balkan» inkluderte området som var under tyrkisk herredøme etter 1699, nemleg Bulgaria, Serbia (utanom Vojvodina), Makedonia, Albania, Bosnia-Herzegovina, Montenegro (bortsett frå Bokabukta og Budva), Kosovo og fastlandsområda av Hellas. Kroatia, Vojvodina og Transylvania (i Romania) høyrer ikkje til Balkan. Etter at Jugoslavia vart splitta i juni 1991, fekk uttrykket «Balkan» igjen ei negativ tyding, sjølv til uformelt bruk. Etter delinga av Jugoslavia har Kroatia, og særleg Slovenia, bede om å ikkje lenger verte kalla ein «Balkannasjon». Dette kjem delvis av den nedsetjande tydinga «Balkan» fekk på 1990-talet og framleis har i dag. I dag er «Søraust-Europa» føretrekt, eller «Sentral-Europa» for Slovenia og stundom Kroatia. Sjølv om det verken er historisk, geografisk eller politisk rett, så kjem sannsynlegvis «Balkan» til å framleis ha ei breiare og nedsetjande tyding.
Søraust-Europa
På grunn av dei tidlegare nemnde konnotasjonane av uttrykket «Balkan», føretrekk mange folk uttrykket Søraust-Europa i staden. Bruken av dette uttrykket veks sakte, og eit initiativ av EU i 1999 er kalla Stabilitetspakt for Søraust-Europa, og nettavisa Balkan Times skifta namn til Southeast European Times i 2003.
Istres
Istres er ein by og kommune heilt sør i Frankrike. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Bouches-du-Rhône i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur, og har om lag 40 000 innbyggjarar.
Balkan
Søraust-Europa
Bruken av dette uttrykket for Balkanhalvøya (og berre det) ignorerer teknisk sett nordlege område av Romania, Moldova, Ukraina og Nord-Kaukasus, som òg høyrer til den søraustlege delen av Europa.
Istres
Byen ligg nordvest for lagunen Étang de Berre og nordvest for byen Marseille.
San Martiño
San Martiño er namnet på to øyar utanfor kysten av Galicia i Spania. Namnet tyder Sankt Martin på galicisk.
Balkan
Balkanfolket
Balkan i dag er eit svært mangfaldig etnisk og språkleg område med slaviske, romanske og tyrkiske språk, i tillegg til gresk, albansk og andre. Gjennom historia har mange etniske grupper med sine eigne språk budd i området, mellom anna keltarar, illyrarar, romarar, avararar, valakarar, tyskarar og forskjellige germanske stammer.
Grenseproblematikk
Den nordlege grensa av Balkanhalvøya kan ha ulike definisjonar. Ho vert vanlegvis rekna for å vere linja danna av elvene Donau, Sava og Kupa, og eit segment som knyter munningen av Kupa med Kvarnerbukta.
Andre definisjonar for den nordlege grensa av Balkan har òg vore føreslått:
Den mest brukte grensa i nord er linja Donau-Sava-Kupa. Linja er underbygd både historisk og kulturelt. Når området er definert slik (utanom Montenegro, Dalmatia og Dei joniske øyane) inneheld det mesteparten av Det ottomanske riket i Europa frå seint på 1400-talet til 1800-talet. Kupa dannar ei naturleg grense mellom søraustlege område av Slovenia og Kroatia, og har vore ei politisk grense sida 1100-talet, som delte Carniola (som høyrde til Austerrike) frå Kroatia (som høyrde til Ungarn).
Donau-Sava-Krka-Postojnska Vrata-Vipava-Isonzo-linja tar ikkje med historiske og kulturelle faktorar, men er ei geografisk avgrensing av Balkanhalvøya. I denne løysinga høyrer dei karstiske og dinariske områda til Balkanregionen.
Sava halverer Kroatia og Serbia og Donau, som er den nest lengste elva i Europa (etter Volga) dannar ei naturleg grense mellom både Bulgaria og Serbia og Romania. Nord for denne linja ligg Den pannoniske sletta og Karpatane (i Romania).
Sjølv om Romania (utanom Dobrudja) ikkje geografisk er ein del av Balkan, så vert det ofte tatt med som ein del av Balkan.
I følgje den mest vanlege grensesettinga ligg Slovenia og Kroatia nord for Balkan, og vert rekna som ein del av Sentral-Europa. Både historisk og kulturelt er dei òg nærare Sentral-Europa, sjølv om kulturen deira har enkelte element frå Balkan-kulturen.
Den nordlege grensa for Balkanhalvøya kan ein derimot òg bli dradd annleis slik at i det minste delar av Slovenia og ein liten del av Italia (Trieste-provinsen) høyrer inn under Balkan.
Slovenia og Kroatia vart rekna som land i Balkan sidan dei tidlegare var ein del av Jugoslavia. Då Balkan vart skildra på 1900-talet vart heile Jugoslavia inkludert (og derfor Slovenia, Istria, øyar i Dalmatia og andre delar av Kroatia og Vojvodina i tillegg).
Sava-Kipa grensa vil utelate ein stor del av Kroatia frå Balkan (desse områda vart styrt av Habsburgmonarkiet og Republikken Venezia under Ottoman-perioden). Andre faktorar som tidlegare historie og kultur knyter òg Kroatia meir til Sentral-Europa og Middelhavsregionen enn til Balkan.
Ein vanleg definisjon i dag
I den vestlege verda er det vanleg å inkludere desse landa i Balkanregionen:
San Martiño
Den andre øya høyrer til Cíesøyane.
Balkan
Ein vanleg definisjon i dag
Andre land vert stundom òg tatt med på lista:
Tilknytte land
Andre land som ikkje er med i Balkanregionen, men som er nært knytt til området eller har spelt ei viktig rolle geopolitisk, kulturelt og historisk er:
Natur og naturressursar
På Adriahavskysten er det fuktig subtropisk klima og middelhavsklima, på Egearhavskysten er det middelhavsklima, på svartehavskysten er det fuktig subtropisk klima og maritimt klima, og i indre område fuktig kontinentalklima. I nordlege delar av halvøya og i fjella er vintrane kalde og snørike, medan somrane er varme og tørre. I sørlege område er vinteren mildare.
Gjennom hundreår er mange skogar hogd ned og erstatta med buskar og kratt. I sørlege område, og langs kysten, er vegetasjonen eviggrøn. I innlandet har ein skogar som er typisk for Sentral-Europa (eik og bøk), og i fjellet gran og furu. Tregrensa i fjellet ligg på om lag 1 800 til 2 300 m.
Jordsmonnet er er generelt dårleg, bortsett frå på slettene i område der naturleg gras, grøderik jord og varme somrar gjev gode vilkår for jordbruk. Elles er jorddyrkinga vanlegvis vanskeleg på grunn av fjella, steikande varme om sommaren og dårleg jordsmonn. Det vert derimot dyrka ein del oliven og druer.
Energiressursar er det knapt med. Det er enkelte førekomstar av kol, særleg i Romania, Bulgaria, Serbia og Bosnia. Brunkol har ein mykje av i Hellas. Petroleum er det mest av i Romania, sjølv om ein har enkelte førekomstar i Hellas, Serbia, Albania og Kroatia. Naturgass er det derimot lite av. Vasskraftverk vert mykje brukt for straumproduksjon.
Metallmalm er meir vanleg enn andre råmaterial. Jernmalm er sjeldan i enkelte land, men det finst forholdsvis store mengder med kopar, sink, tinn, kromitt, mangan, magnesitt og bauksitt. Nokre metall vert eksportert.
Historie
Balkan-regionen vart det første området i Europa der det i yngre steinalder oppstod jordbrukskulturar. Dyrking av korn og avl av buskap kom til Balkan frå den Fruktbare halvmåne via Anatolia, og spreidde seg vestover og nordover til Pannonia og Sentral-Europa.
I antikken og tida før, var området heim for grekarar, illyrarar, peonarar, thrakarar, makedonarar og andre antikke folkegrupper. Seinare erobra Romarriket det meste av området og spreidde den romerske kulturen og det latinske språket, men ein stor del av området var framleis påverka av Hellas. Under mellomalderen var Balkan åstad for fleire krigar mellom Dei bysantinske, bulgarske og serbiske rika.
Mot slutten av 1500-talet vart Det ottomanske riket den dominerande makta i regionen, sjølv om det var sentrert rundt Anatolia. På grunn av mange ottomanske krigar i og rundt Balkan, og fordi ottomanane isolerte seg økonomisk frå resten av Europa (då store delar av Europa flytta det kommersielle og politiske fokuset mot Atlanterhavet), har Balkan vore den delen av Europa som har vore seinast utvikla.
Etter Den andre verdskrigen spelte Sovjetunionen og kommunismen ei viktig rolle på Balkan. Under Den kalde krigen vart dei fleste landa på Balkan styrt av kommunistiske regjeringar som støtta Sovjet.
Sjølv om dei var kommuniststatar, så kom Jugoslavia (1948) og Albania (1961) på kant med Sovjetunionen. Jugoslavia, leia av marskalk Josip Broz Tito (1892–1980), kom først med ideen om å slå landet saman med Bulgaria, men valde i staden å søke nærare relasjonar til Vesten, og vart til og med medlem av Organisasjonen av alliansefrie nasjonar. Albania flytta seg derimot mot det kommunistiske Kina, og adopterte seinare ein isolasjonspolitikk.
Dei einaste ikkje-kommunistiske landa var Hellas og Tyrkia, som var (og framleis er) ein del av NATO.
På 1990-talet vart regionen alvorleg påverka av krigen mellom dei tidlegare jugoslaviske republikkane, noko som førte til NATO-styrkar gjekk inn i Bosnia-Herzegovina, Kosovo og Republikken Makedonia. Situasjonen for Kosovo og etniske albanarar er generelt framleis uløyst.
Landa på Balkan kontrollerer direkte landruta mellom Vest-Europa og Sørvest-Asia (Litleasia) og Midtausten. Sidan 2000 har alle landa på Balkan vore vennleg mot EU og USA.
Hellas har vore eit medlem av EU sidan 1981; Slovenia og Kypros sidan 2004. Bulgaria og Romania vart medlemmar i 2007. I 2005 valde EU å starte forhandlingar med Kroatia og Tyrkia, og Republikken Makedonia vart godkjend som ein kandidat. Sidan 2004 har Bulgaria, Romania og Slovenia òg vore medlem av NATO. Bosnia-Herzegovina og Serbia og Montenegro starta forhandlingar med EU om ein Stabiliserings- og aksesjonsavtale, men forhandlingane med Serbia og Montenegro vart raskt utsett på grunn av mangel på samarbeid med Det internasjonale krigsforbrytartribunalet for det tidlegare Jugoslavia.
Dei andre landa har uttrykt ønske om å bli med i EU, men på eit seinare tidspunkt.
Innbyggjarar etter nasjonalitet og religion
Nasjonalitetane i regionen er:
Nyrebork
Nyreborken (cortex renalis) er den ytre delen av nyra mellom nyrekapselen og nyremergen. Den former ei glatt og kontinuerleg overflate med fleire framspring (bertinske søyler) som går ned mellom nyrepyramidane. Borken inneheld nyrelekamar, nyretubuli, storparten av Henles sløyfe (resten ligg i nyremergen), blodårer og samlerøyr.
Balkan
Innbyggjarar etter nasjonalitet og religion
Dei store religionane i området er (austleg ortodoks og katolsk) kristendom og islam. Ein har fleire forskjellige tradisjonar og skikkar, og kvart av dei austleg ortodokse landa har sine eigne nasjonale kyrkjer.
Nyrebork
Syntese av erytropoietin og ultrafiltrasjon går føre seg i nyreborken.
Balkan
Innbyggjarar etter nasjonalitet og religion
Følgjande land er i hovudsak austleg ortodokse:
Den romersk-katolske kyrkja er den viktigaste religionen i følgjande land:
Islam er den viktigaste religionen i følgjande land:
Følgjande land har religiøse grupper som utgjer meir enn 10 % av det totale innbyggjartalet:
Tajmyrbukta
Tajmurbukta (russisk Таймырская губа eller Tajmyrskaja Guba) er ei bukt i Karahavet i Krasnojarsk kraj i Russland som inneheld estuaret til elva Tajmur. Estuaret har opning nordover frå vestkysten av Tajmyrhalvøya mot Karahavet. Breidda varierer frå om lag 4 km til 20 km. Lengda er om lag 50 km.
Tajmyrøya ligg om lag 60 km nord for munningen av bukta.
Klimaet i området er særs hardt med lange, barske vintrar og mange vinterstormar. Estuaret er islagd ni månader av året og sjølv om sommaren finn ein mykje is i bukta. Fisk som arktisk røye og muksun er vanlege i bukta.
Øyar
Dei viktigaste øyane i Tajmurbukta (Острова Таймырской губы) er
Historie
I 1740-åra, under Den store nordlege ekspedisjonen, kom Nikifor Fomin til Bera og bygde ei hytte for å overvintre her.
Tajmurbukta og øyane her vart utforska av Alexander von Middendorff under ekspedisjonen hans til Sibir (1842–1845). Bera var det nordlegaste han kom under ekspedisjonen då han utforska Tajmurelva frå sør i august 1843.
Baron Eduard von Toll utforska munningen av Tajmurbukta under den siste ekspedisjonen hans i 1900-1903. Toll fann ein kampestein av kvarts som Middendorff hadde skildra. Han fann òg restane av hytta til Nikifor Fomin.
I dag er Tajmurbukta ein del av Det store arktiske nasjonale naturreservatet, det største naturreservatet i Russland.
Almeland
Almeland er ein gard i Gimmelandsdalen i Fana i Bergen kommune. Garden ligg i åsen aust for Austevollselva og nordaust for Kalandsvatnet.
Namn
Garden har fått namn etter tresorten alm. Garden har gjeve namn til vegen som fører fram til gards, Almelandsvegen.
Historie
Garden låg under Lyseklostergodset, men kom i sjølveige hos brukarane frå 1876-1877. Her er framleis gardsdrift.
Geografi
Garden grensar til Hedno i nordvest, Smådal i vest, Kaland i sørvest, Austevoll i sør, Haugland i aust og Gimmeland i nord.
Gassutveksling
Gassutveksling eller respirasjon skjer gjennom ei overflate. Overflata er grensa mellom innsida av lekamen og omgjevnadene. Hos pattedyr er dette i lungene, mens t.d. hos eincella dyr er det celleoverflata.
Talet 53
Talet 53 (femtitre) er eit oddetal og eit primtal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 52 og før talet 54.
Ordenstalet som svarar til talet femtitre er femtitredje (53.).
Trollfjellet
Trollfjellet  er det høgaste fjellet på Tjeldøya og i Tjeldsund kommune i Nordland. Det har ei høgd på 1010 meter over havet.
Magadan oblast
Magadan oblast, (russisk Магаданская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Magadan, arealet er 462 500 km² og innbyggjartalet er 157 000 (2010).
Demografi
Den einaste byen er Magadan (95 980 ibuarar i 2010). Som andre område i det russiske fjerne austen er området prega av sterk nedgang i folketalet. På fem år, frå folketeljinga i 2002 til 2007, gjekk det ned med 7,8 %.
Fleirtalet av folket er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:
Det fanst òg mindre grupper av andre urfolk:
Fruktose
Fruktose eller fruktsukker er eit enkelt sukker, eit monosakkarid, som saman med glukose utgjer sakkarose eller vanleg røyrsukker.
Sunndal kommune
Sunndal er ein kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal. Kommunesenter er Sunndalsøra. Kommunen inneheld dei gamle herada Sunndal, Øksendal og Ålvundeid så vel som Ålvundfjord krins av tidlegare Stangvik herad.
Sunndal har ca. 7500 innbyggjarar, av dei bur rundt 4500 i tettstaden Sunndalsøra.
I arbeids- og næringslivet i Sunndal er det aluminiumsverket som dominerer, med ca. 900 arbeidsplassar. Verket er nyleg (2004) modernisert, samtidig som det feirar 50-års-jubileum. Det er Norsk Hydro som har eigd aluminiumsverket sidan 1980-talet.
Sjølv om tettstaden er bygd opp omkring aluminiumsverket, er Sunndal og ein stor jordbrukskommune og har ein godt utbygd offentleg sektor.
Sunndalsøra er truleg den staden i Noreg som har størst del av bustadene sine i bustadsamvirket.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Sunndal kommune frå 1854:
Ruth Vatvedt Fjeld
Fagleg arbeid
Ho vart dr. philos. ved Universitetet i Oslo i 1998, med avhandlinga Rimelig ut fra sakens art. Om tolkning av ubestemte adjektiv i regelgivende språk.
Ho har sidan 2000 vore ansvarleg for det leksikografiske bokmålskorpuset (LBK), ei stor samling elektroniske tekstar på bokmål henta frå ulike kjelder frå 1985 og framover, der kvart ord er merka og gjort søkbart for språkforsking. Det inneheld 100 millionar laupande ord.
Prorektor ved Universitetet i Oslo
I rektorvalet ved Universitetet i Oslo våren 2013 vart Fjeld vald til prorektor, universitetet si nest høgaste stilling, for fireårsperioden 2013–2017. Ho stilte til val saman med Ole Petter Ottersen, som vart vald til rektor. Ho valde å trekkja frå  vervet sitt i april 2014, og grunngav det med fagleg og arbeidsmessig usemje med Ottersen. Ifølgje Fjeld vart ho fråteken nesten alle arbeidsoppgåver som prorektor tradisjonelt har, m.a. ansvaret for forsking, og desse oppgåvene vart i staden gjeve til ein ikkje-vald viserektor. Ho opplyste at ho nesten ikkje hadde hatt arbeidsoppgåver og ikkje vart involvert i prosessar sjølv innan hennar ansvarsområde. Det var ifølgje Fjeld eit ope spørsmål om årsaka til avgangen hennar kunne kallast universitetspolitisk. Etter at leiaren for kommunikasjonseininga sende ut pressemelding om at avgangen hennar «skyldes personlig overveielse og er ikke begrunnet med universitetspolitiske motsetninger,» gjekk Fjeld ut og dementerte dette og uttalte at pressemeldinga «vrir min begrunnelse i en feilaktig retning». I eit intervju i Klassekampen uttalte ho at ho hadde protestert mot påstanden om «personlege» grunner òg i forkant og at ho opplevde handsaminga frå rektor som mobbing.
Jerevan
Jerevan er hovudstaden og den største byen i Armenia. Han ligg ved elva Hrazdan, og er det administrative, kulturelle og industrielle senteret i landet.
Ruth Vatvedt Fjeld
Verv i organisasjonar
Ruth Vatvedt Fjeld var leiar av Bymålslaget til 2013. Ho er varamedlem av arbeidsutvalet i Norsk Kvinnesaksamskipnad frå 2016.
Jerevan
I dag har byen om lag 1,226 millionar innbyggjarar (2004).
Miami Beach
Miami Beach er ein by i Miami-Dade County i Florida i USA.
Jerevan
Historie
Soga om Jerevan går heilt tilbake til 700-talet fvt., då den urartuiske festninga Erebuni vart bygd i 782 fvt. Byen låg langs Silkevegen, den viktigaste handelsruta mellom Europa og Asia, og var derfor strategisk viktig. Jerevan har vore kontrollert av både arabarar, persarar og Det osmanske riket før Russland annekterte byen i 1828. Mellom 1917 og 1991 var byen ein del av Sovjetunionen.
Neoptera
Gruppa omfattar dei fleste insekta me kjenner til i dag, mellom anna biller, tovenger, årevenger, sommarfuglar, nebbmunnar, rettvenger og vårfluger, ei stor og variert mengd med ulike kryp.
Kvalsvik Øvre på Nerlandsøya
Kvalsvik Øvre er ein matrikkelgard på Nerlandsøya i Herøy på Sunnmøre.
Garden omfattar den øvre og sørvestre delen av Kvalsvik grunnkrins, og grensar mot gardane Skorpesund, Kvalsvik Nedre og Nerland.
Kaptopril
Kaptopril er først og fremst eit blodtrykksminskande lækjemiddel, men vert òg nytta ved hjarte-pumpe-svikt.
Kaptopril høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla ACE-hemmarar. Desse lækjemidla hemmar omgjeringsenzymet angiotensin converting enzyme frå å gjera om angiotensin I til angiotensin II. Dette fører til lågare nivå av angiotensin II i blodet, eit stoff som blant anna får årene til å trekkja seg i hop og dermed gje pasienten eit auka blodtrykk.
Kaptopril var eit av dei første stoffa i verda til å verta designa frå kjennskapen til strukturen til det enzymet ein ønskte å blokkera.
Biverknadar
I store dosar kan ein få utslett, nedsett smakssans, låge kvite blodceller (nøytropeni) og protein i urinen (proteinuria), kanskje på grunn av sulfhydryl-gruppa til molekylet. ACE-hemmarar gjev òg ofte pasientar ein irriterande, tørr hoste.
I tillegg til kan ein få for lågt blodtrykk, ein biverknad som er direkte knytt til den ønskte verknaden til emnet.
Kontraindiasjonar
Kaptopril bør ikkje nyttast i gravide. Ein bør og vera svært varsam med å nytta kaptopril hjå pasientar med nyrearteriestenose.
Administrasjon
Kaptopril vert vanlegvis administrert i tablettform. Gjes òg som mikstur til born.
Niğde
Niğde er ein liten by og administrasjonssenter i provinsen Niğde i regionen Sentral-Anatolia i Tyrkia. Han har kring 110 000 innbyggjarar (2010) og ligg 1300 meter over havet.
Byen ligg mellom dei vulkanske Melandizfjella, med stratovulkanen Hasan nær byen Aksaray i nord og Niğdemassivet i søraust og sør.
Området har vore busett sidan hettittane var her. Tidleg i mellomalderen vart han kalla Magida.
Klima
Niğde har eit halvtørt klima. Niğde har varme og tørre somrar og kalde og snørike vintrar.
Sálvora
Sálvora er ei lita øy ved Ría de Arousa og kysten av Galicia i Spania. Ho høyrer til kommunen Santa Uxía de Ribeira og er ein del av Islas Atlánticas de Galicia nasjonalpark.
Elizabeth Lanza
Elizabeth Lanza er ein amerikansk-fødd norsk lingvist, og professor i lingvistikk ved Universitetet i Oslo. Lanza forskar særleg på tospråklegheit. Ho er dotter av ein amerikansk far og ei fransk mor, og oppvakse i USA, India og Marokko. Ho har budd i Noreg sidan 1976.
Lanza tok doktorgraden i 1990 ved Georgetown University i USA.
Kvalsvik Nedre på Nerlandsøya
Kvalsvik Nedre er ein matrikkelgard på Nerlandsøya i Herøy på Sunnmøre.
Garden omfattar den nedre, nordvestre delen av Kvalsvik grunnkrins, og grensar mot gardane Kvalsvik Øvre og Nerland.
Harlekinmarihøne
Harlekinmarihøne (Harmonia axyridis) er ei marihøne som førekjem naturleg aust i Asia. I seinare tid har arten vorte innført til mange andre land òg, både medvite for å bekjempa bladlus og ved uhell. Ho vert beskriven som verdas mest aggressive framande marihøne på grunn av skadane ho gjer på lokal insektfauna.
Kjenneteikn
Harlekinmarihøna er 5 til 8 millimeter lang, ganske stor til marihøne å vera. Ho er ovalt forma og varierer sterkt i farge og prikkmønster. Dekkvengjene kan variera frå gul, oransje og raud til svart med alt frå null til 21 oransjeraude til svarte prikkar.
Protonum, ryggsegmentet framfor vengjene som hovudet er fest til, er som regel kvitt eller kremkvitt med eit svart mønster som stundom liknar ein M. Beina er oftast brune.
Det er kjend over 100 fargevariantar av arten. Vanlegast i Europa er ei oransje form med 15-21 svarte flekkar og ei svart form med 2-4 oransje til raude prikkar. Eksemplara som har vorte funne i Noreg høyrde til den første av desse formene, succinea-forma.
Levesett
Harlekinmarihøna lever hovudsakleg av bladlus, men når desse tek slutt går ho over på andre insekt — til dømes larvar frå sommarfuglar eller andre marihøner. Såleis er arten flink til å utkonkurrera dei lokale artane når ho kjem til nye stadar der marihønefaunaen ikkje er tilpassa denne aggressive konkurransen.
Avhengig av temperatur og mattilgong har harlekinmarihøna ein til to generasjonar i året. Vaksne individ går i dvale i tempererte strok, ofte i hus. For å skaffa seg nok næringsreserver å tæra på et dei litt av frukt og bær før dei overvintrar. Det er kjend frå USA at opp til 20 000 individ kan overvintra i ein og same husvegg.
Te Kuiti
Ved folketeljinga i 2006 hadde byen eit innbyggjartal på 4 419, ein oppgang på 45 frå 2001. Byen marknadsfører seg sjølv som «Verdas saueklipparhovudstad», og er tilskipar av den årlege newzealandske meisterskapen i saueklipping.
Geografi
Te Kuiti ligg om lag 80 km sør for Hamilton og 19 km søraust for Waitomo. Landområdet kring Te Kuiti, til vanleg kjent som King Country, har gjeve namnet til det lokale rugbylaget i Te Kuiti.
Historie
Te Kuiti er maorinamnet på området. I si opphavlege form, «Te Kuititanga», tyder det bokstaveleg tala dalen, inneklemminga eller innsnevringa.
Harlekinmarihøne
Harlekinmarihøna som framand art
Harlekinmarihøna vart først innført til Europa i 1982 for å bekjempa bladlus på nytteplantar. I USA etablerte ho seg i 1988 på sitrusfruktplantasjar. Det vart foreslått å innføra arten til Noreg så seint som i 2001, men Statens landbrukstilsyn takka nei.
Te Kuiti
Turisme
«Saueklipparhovudstaden» har verdas største saueklipparstatue, sju meter høg. Den nasjonale meisterskapen i saueklipping finn stad kvart år seint i mars eller tidleg i april.
Harlekinmarihøne
Harlekinmarihøna som framand art
Arten er særs aggressivt invaderande, sidan han forsyner seg så grovt av lokal insektfauna. Ikkje har han noko særleg med naturlege fiendar i landa han kjem til heller. Harlekinmarihøna er allereie den vanlegaste marihønearten i Nord-Amerika, og har i tillegg etablert solide bestandar som spreier seg raskt i mellom andre Storbritannia, Tyskland, Frankrike, Benelux-landa, Hellas og Egypt.
Selskapet Bioforsk reknar med at det ikkje er noko i vegen for at arten skal vera i stand til å få fotfeste i Noreg heller viss han skulle få sjansen. Det ser ut til at det allereie er etablert ein bestand i Oslo, då dei fleste observasjonane er herfrå. Det er òg gjort funn frå Rauma, Snåsa, Tvedestrand og Re i Vestfold. I 2009 vart det gjort funn i Førde. Funna omfattar både larvar og imagoar.
Te Kuiti
Turisme
Den japanske hagen, Tatsuno, er også eit velkjent turistmål i byen.
Geologi
Avsetjingar frå kalkstein har danna grottesystemet Waitomo Caves, nordvest for byen. Grottene er eit av dei mest vitja turistmåla på New Zealand.
Tanaelva
Tanaelva, på nord-samisk Deatnu, finsk Teno («Storelva»), er ei 348 kilometer lang elv, den femte lengste i Noreg, som renn gjennom kommunane Karasjok og Tana i Troms og Finnmark fylke. Over 256 kilometer av elva utgjer grensa til Finland. Den eksakte grensa følgjer djupålen i elva, og blir kontrollert kvart 25. år.
Harlekinmarihøne
Ordsoge
Harlekinmarihøna har fått namnet sitt frå commedia dell'Arte-figuren Harlekin, på grunn av at fargemønsteret varierer så valdsamt.
Tanaelva
Elva er kjend for laksefisket og er den største lakseelva i Noreg. Tanaelva har verdsrekorden for den største atlantiske laksen teken på stong. Han vog 36 kilo og vart teken i 1929.
Tana bru blei bygd i 1948 og har eit hovudspenn på 195 meter. Ho er den lengste mjuke hengebrua i Noreg. Grensepassering til og frå Finland skjer ved Polmak og over Samelandsbrua ved Utsjoki.
Gjumri
Gjumri (armensk Գյումրի) er ein by nordvest i Armenia, og den største byen og hovudstaden i provinsen Sjirak. Han ligg om mlag 120 km frå hovudstaden Jerevan og med eit innbyggjartal på 150 917 (2001), er han den nest største byen i Armenia.
Namnet på byen har vorte endra mange gonger gjennom historia. Han vart først kalla Kumayri eller Gjumri, så Aleksandropol (gresk Αλεξανδρουπολις, russisk Александрополь, 1840-1924), så Leninakan (russisk Гюмри, 1924-1990), så Gjumri igjen.
Historie
Greske kolonistar i antikken grunnla sannsynlegvis byen på 400-talet fvt., men ein annan teori er at kimmeriarar grunnla byen 300 år tidlegare, sidan dei erobra området i 720 fvt. og at byen opphavleg heitte Kumayri. Byen byrja derimot ikkje å vekse før russarane bygde ei festning her i 1837.
Sandvikvåg
Sandvikvåg er ei ferjehamn på Fitjar i Sunnhordland. Hamna er den sørlege delen av eit av dei mest trafikkerte ferjesambanda i Noreg, som går til Halhjem i Os kommune, samt eit mindre samband mot Husavik på Huftarøy på Austevoll.
Ferjekaien vart teken i bruk i 1965, og har i dag to ferjelemmer. I 2006 vart både ferjekaien og oppstillingsplassen utvida i samband med at nye gassdrivne og større ferjer vart tekne i bruk. I dag har kaien ein kapasitet på 300 bilar til Halhjem og 50 bilar til Husavik.
Sandvikvåg har opning ut mot Selbjørnsfjorden.
Piz Scalottas
Piz Scalottas er eit fjell i Plessurfjella (Alpane), i nærleiken av Lenzerheide i kantonen Graubünden i Sveits.
Det går ein stolheis til Piz Scalottas. Frå fjellet har ein flott utsyn til begge sider, Lenzerheide i aust og Domleschg i vest.