cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Målføre
Skiljelinjer innan språksamfunn
Dialektar skil seg på fleire område; i formverk (morfologi), lydverk (fonologi) og i vokabular. Døme frå norsk språk skildrar dette og det finst parallellar i språk verda over:
Grammatiske ulikskapar
Dialektane kan plasserast inn ulike grammatiske kategoriar. I norsk er det for eksempel kjent at bergensk ikkje har hokjønn, som i andre norske dialektar og i tillegg til dei to offisielle målformene nynorsk og bokmål. Nokre få dialektar i Noreg skil mellom nominativ og dativ i substantiv, noko som ein ikkje finn i dei offisielle målformene. Å hogge av endingar, apokope, er eit anna døme på målmerke.
Fonetiske skilnader
Lydar og tonefall i språket kan tene som målmerke. Eksempelvis finst den såkalla tjukke l-en på Austlandet, i Trøndelag og i delar av Møre og Romsdal og Nordland. Palatalisering, slik som «hainnhuinn i bainn» er utbreidd frå nord på Austlandet og nordover. Tonefallet i språket er ofte også distinkt; medan nordlendingar avsluttar berre spørsmål med ein høgare tone, fullfører austlendingane ein vanleg frase med ein høgare tone også.
Vokabular
Ordforrådet kan også variere.
Frænfjorden
Frænfjorden er ein fjord i Hustadvika kommune i Romsdal. Fjorden strekkjer seg 12 km mot aust inn til Malmefjorden i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Hamneneset i nord og Vågøya i sør. Like aust for Hamnenest ligg bygda Tornes og litt lenger inne ligg Elnesvågen på nordsida som er administrasjonssenteret i kommunen. Sør for Elnesvågen ligg ei rekkje småøyar midt i fjorden. Desse er Ålvaren, Nordøya, Langøya, Forøya, Svinøya, Bøyna, Lamholmen og Kjerringholmen. Søraust for Bøyna ligg innløpet til Malmefjorden, som strekkjer seg inn til bygda med same namn.
På nordsida av fjorden går riksveg 663 ut til Elnesvågen, medan riksveg 664 held fram utover fjorden til Tornes.
Millennium Bridge
Millennium Bridge er namnet på fleire bruer bygde i samband med år 2000 og byrjinga av det tredje tusenåret i vestleg tidsrekning.
Hundespann
Hundespann er ein hundeførar og to eller fleire trekkhundar som er spana inn for å trekke vogn, pulk eller slede under hundekøyring.
Nemninga «spann» kjem av det tyske ordet spannen, som tyder å spane for fleire enn eitt trekkdyr til ein reiskap, med mål om å trekkje reiskapen mellom to stader. I eit hundespann er leiarhunden viktig både for rask framdrift og for styring.
Linda Eide
Linda Eide er ein norsk journalist, forfattar og kåsør frå Voss som er tilsett i NRK, der ho mellom anna har vore programleiar for programmet Norsk attraksjon og Eides språksjov.
Karriere
Linda Eide var 19 år då ho byrja på Norsk Journalisthøgskule i 1988, og desidert yngst på kullet. Vidare studerte ho litteraturvitskap ved NTNU i 1996. Frå 1990 vart ho programmedarbeidar i NRK, og har arbeidd i fleire avdelingar, mellom anna i NRK P3 frå opninga i 1993, i Norgesglasset på NRK P1 frå 1998 og i NRK Fjernsynet.
Norsk attraksjon
I 2007 hadde Eide premiere på Norsk attraksjon, ein TV-serie der ho reiste rundt i Noreg og viste fram attraksjonar ein ikkje ville finna i ei guidebok. Frå 2007 til 2012 vart det produsert tre sesongar av denne serien. For serien vart ho kåra til beste kvinnelege programleiar under Gullruten 2012.
Historisk moro
I 2014 sette Linda Eide opp forestillinga 200 år på 2 timer saman med pianisten og komikaren Sjur Hjeltnes. Dette var ein presentasjon av norsk historie i høve Grunnlovsjubileet. Forestillinga vart seinare vist på NRK1 under tittelen Historisk moro. Duoen framførte seinare ein forkorta versjon på teater rundt om i landet.
Smæsj
I 2015 vart Eide programleiar for Smæsj, der ho leita etter opphavet til ulike idrettar. Mange av innslaga ho laga til serien var frå USA, Storbritannia og Tyskland.
Eides språksjov
I 2017 vart Eides språksjov lansert på NRK1 med ulike gjestar, og ein fast trio av Eide som programleiar, professor Gunnstein Akselberg og pianist Sjur Hjeltnes og med nokre innslag med Halvor Folgerø. Talkshowet vart svært populært, og fleire sesongar er vorte laga. I november 2019 vart showet flytta til laurdag kveld. Bakgrunnen for Eides språksjov var ein serie scene-arrangement i regi av Litteraturhuset i Bergen, der Eide, Akselberg og Hjeltnes i fleire år oppførte Ut med språket.
Forfattarskap
I 2012 gav Eide ut boka Oppdrag Mottro, som var utforma som ei samling utskrifter av telefonsamtalar mellom henne og mor hennar; «mottro» er vossamål for «mor(en min)». Gjennom desse telefonsamtalene utforska Eide livet til mora opp gjennom 1950-, 1960- og 1970-tallet. For utgjevinga vann ho Melsom-prisen, som etter statuttane blir gjeven til ei bok som er skriven på nynorsk og som «efter sitt innhold kan egne sig til folkelæsning og masseutbredelse». Boka er vorte omsett til engelsk. Eide har også skrive fleire andre bøker i ulike sjangrar, frå dikt til lærebok i radio- og lydjournalistikk.
Hausten 2018 hadde Eide premiere ved Det Vestnorske Teateret i Bergen på ei teaterforestilling bygd på si eiga bok. Også teaterforestillinga hadde tittelen Oppdrag Mottro. Hausten 2019 drog ho på turné med forestillinga.
I 2018 skreiv ho på bestilling den musikalske forestillinga Melodi Grand Jazz til Vossa Jazz. Ho handla om jazzmusikken som gjennom åra har vore med på å prega Melodi Grand Prix og Eurovision Song Contest.
Prisar og utmerkingar
I 2006 var Eide den fyrste som fekk Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar.
I 2008 fekk ho Dialektprisen frå Norsk Målungdom. Det same året fekk ho òg sykkelprisen frå Syklistenes Landsforening for det langvarige engasjementet sitt for sykkelen som framkomstmiddel. Dette hadde mellom anna manifestert seg i dokumentaren Døden Bak Styret som vart send på NRK i 2005, og som vann Bergen journalistlag sin Gullparaply same året.
I 2019 fekk Linda Eide Storegutprisen.
Spettefamilien
Spettefamilien er ein biologisk familie, Picidae, av spettar, pikulettar og vendehalsar, nær sporvefuglar. Medlemmer av denne familien finst over heile verda, unntatt i Australia og New Zealand, Madagaskar, og dei ekstreme polare områda. Dei fleste artane lever i skog eller skogkledde habitat, sjølv om nokre få artar er kjente for å leve i trelause område som steinete åssider og ørkenar. Medlemmer av familien Picidae har sterke nebb for å hakke og å tromme på trestammar og særs lange kleimne tunger for å rekkje inn i sprekkar og gripe tak i føda. Insekt og larver er viktige byttedyr.
Picidae er berre ein av sju familiar samla i ordenen spettefuglar, Piciformes. Medlemmer av ordenen Piciformes, slik som skjeggfuglar, tukanar og voksetarar, har tradisjonelt vore antatt å vere svært nært knytt til hakkespettar, pikulettar og vendehalsar. Meir nyleg har DNA-sekvensanalysar stadfesta dette synet.
Det er ca. 220 artar og ca. 30 slekter i denne familien. Mange artar er trua på grunn av tap av habitat eller habitatfragmentering. IUCN reknar dei to artane elfenbeinsspett og keisarspett som kritisk trua, og det er uklart om desse artane enno eksisterer.
Åtte artar hekkar i Noreg; svartspett, grønspett, gråspett, dvergspett, flaggspett, kvitryggspett, tretåspett og vendehals.
Skildring
Den stive halen hos spettar er avgjerande for klatringa og beiteteknikken deira. Halen blir brukt som ei støtte mot trestammen. Den minste hakkespetten er amazonpikulett, på 7 gram og 8 centimeter. Den største hakkespetten var keisarspett, til ein gjennomsnittslengd på 58 cm og sannsynlegvis over 600 gram. Elfenbeinsspett er, eller var, litt mindre med 50 cm og ei vekt på 500 gram. Viss både elfenbeinsspett og keisarspett faktisk er utrydda, den største nolevande hakkespetten er den store skiferspett i Søraust-Asia, på ca. 50 cm og 450 gram. Ei rekkje artar viser kjønnsdimorfisme i storleik, nebblengd og i vekt. Blant pikulettar er det ofte hoer som er størst, blant hakkespettar som viser kjønnsdimorfisme er gjerne hannen den største av kjønna.
Spettenebb er vanlegvis lengre, skarpare og sterkare enn nebb hos pikulettar og vendehalsar. Men morfologien blant alle tre gruppene er mykje lik. Blant fuglar som regelmessig brukar nebbet på treverk blir nebbspissen halden skarp med hakkinga. Hakkespettartar som brukar nebba sine i jord eller for å søkje, i motsetnad til vanlege hamring, pleier å ha lengre og meir nedkurva nebb. Mange pikulettar og vendehalsar med veikare nebb enn spettar, vil søkje føde i råte trevirke oftare enn hakkespettar. Den lange kleimen tunga, som har bustar, hjelper desse fuglane i å fange og hente ut insekt djupt inne eit hòl eller ei sprekk i eit tre. Eit detaljerte studium publisert i 2004 har vist at tunga blir lagt rundt byttet før det blir drege ut.
Mykje av åtferda blant spettar som beiting, hekking og signalisering med lyd, inneber tromming og hamring med hjelp av nebbet. For å unngå hjerneskade frå den raske og gjentatte oppbremsinga av fart, har hakkespettar utvikla ei rekkje tilpassingar for å verne hjernen. Desse inkluderer liten hjernestorleik, orienteringa av hjernen inne i hovudskallen som maksimerer området av kontakten mellom hjernen og skallen og kortvarig kontakt. Millisekundet før kontakt med treverket lukker den tykke blinkhinna, og vernar auget mot flygande treflis, nasebora er òg verna, dei er ofte innskrenka og har spesielle fjører som dekkjer opningane.
Valderhaugen
Valderhaugen også kalla Kongshaugen ligg på Jangarden på Valderøya. Kongshaugen er ei stor røys med tverrmål på heile 42 meter og er 3 meter høg. Haugen er bygd av fjørestein på ei myr. I dag er det lite igjen av haugen.
Spettefamilien
Skildring
Spettar, pikulettar og vendehalsar alle har zygodactyle føter. Zygodactyle føter har fire tær, den første og den fjerde vender bakover, og den andre og tredje er framvendt. Ein slik fot er veleigna for å ta tak i trestammane. Medlemmer av denne familien kan gå vertikalt opp ein trestamme, noko som er gunstig for aktivitetar som å søkje etter føde på stammen eller når dei hakkar ut reirplass. I tillegg til sterke klør og føter, har hakkespettar korte sterke bein, dette er typisk for fuglar som regelmessig beitar på trestammar. Halen på alle hakkespettar unntatt pikulettar og vendehalsar er stiv, og når fuglen kviler på vertikale flater, arbeider halen og føtene saman for å stø fuglen.
Valderhaugen
Funn i Kongshaugen:
Spettefamilien
Utbreiing, habitat og trekk
Hakkespettane har ein stort sett kosmopolitisk distribusjon, sjølv om dei er fråverande frå Australasia, Madagaskar og Antarktis. Dei er òg fråverande frå øyar fjernt frå fastland, sjølv om mange isolerte artar er funne på kontinentale øyar. Den verklege spettane, underfamilie Picinae, er fordelt over heile spekteret av hakkespettar. Pikulettar har ein tropisk distribusjon, med artar i Søraust-Asia, Afrika og den neotropiske regionen, med Sør-Amerika som det mest artsrike området. Den einaste i slekta Nesoctites og i underfamilien Nesoctitinae er storpikulett, som er avgrensa til den karibiske øya Hispaniola. Vendehalsar har utelukkande distribusjon i «den gamle verda», med to artar som finst i Europa, Asia og Afrika.
Samla sett er spettefamilien trelevande fuglar i skogkledde habitat. Dei når sitt største mangfald i dei tropiske regnskogane, men finst i nesten alle eigna habitat, inkludert skog, savannar, krattskog og bambusskogar. Sjølv grassletter og ørkenar har vorte kolonisert av ulike artar. Desse naturtypane blir tatt i bruk om det finst ei lita mengd tre, eller i tilfelle av ørkenartar som kaktusspett, om høge kaktusar er tilgjengeleg for å hekke i. Ei rekkje artar er tilpassa til å bruke ein del av tida til å søkje føde på bakken, og ein svært liten minoritet av artane har forlate trea heilt og hekkar i hòl i bakken. Jordspett er ein slik art, han lever i steinete og grasdekte åsar i Sør-Afrika. Tilgjenge på daude tre er truleg viktig for skogsartar som tretåspett, svartspett, flaggspett og dvergspett.
Picidae-artar kan anten vere standfuglar eller trekkfuglar. Mange artar er kjente for å halde seg i same område året rundt, medan andre trekker i store avstandar frå hekkeplassane sine til overvintringsområda. Vendehals, til dømes, hekkar i Europa og Vest-Asia og trekker til Sahel i Afrika om vinteren.
Åtferd
Hakkespettane spenner frå svært asosial artar som er aggressive mot andre medlemmer av same arten, til artar som lever i grupper. Sistnemnde artar har ein tendens til å vere kolonihekkarar. I tillegg til desse artane, kan ei rekkje spetteartar bli med å beite i fleirartsflokkar saman med andre insektetande fuglar, sjølv om dei gjerne held seg i utkanten av desse gruppene. Deltaking i fleirartsflokkar kan hjelpe hakkespettar til å redusere tid til predatoraktsemd og å auke raten av næringstilgang. Hakkespettar er dagaktive, og tar nattekvila inni hòla. Dei fleste artane gjer om kvileplassen til reirplass i hekketida.
Føde
Spettar lever hovudsakleg av insekt og larver plukka frå levande og daude tre. Anna føde er leddyr, saman med frø, bær, frukt, nøtter samt sevje frå levande tre. Rolla deira i økologisk samanheng er dermed å halde trea friske ved å verne mot masseåtak. Familien er kjent for evna si til å tilegne seg larver som borar i tre, men familien er samla sett karakterisert av fleksibilitet i matvaner, med mange artar som både er mykje altetande og opportunistiske. Insekt som byttedyr blir oftast funne inne trestammar, anten levande eller råte tre og inne i sprekkar i borken på trea. Desse inkluderer biller og larvene deira, maurar, termittar, edderkoppar og sommarfugllarver. Slik føde kan dei plukke på overflata eller hakke seg fram til i treverket. Etter å ha hakka eit hòl inn i trestammen, trekker spetten ut byttet med hjelp av ei lang pigga tunge. Eigenskapen dei har til å trenge inn i trestammar tillèt hakkespettar å få tilgang på tresevje, ei viktig matkjelde for nokre artar. Sevjespettane, slekta Sphyrapicus, er mest kjente for å ta føde på denne måten, men teknikken er ikkje avgrensa til denne slekta og andre som eikespett og kvithovudspett kan òg ete av sevja. Ein gong trudde ein at teknikken var avgrensa til «den nye verda», det viser seg at artar i «den gamle verda» som arabarspett og flaggspett gjer det likeins.
Hekking
Alle medlemmer av familien Picidae er hòlerugarar, nesten alle i hòl i tre, men i ørkenar finst nokre artar som hekkar i kaktus og nokre artar hekkar i hòl grave ned i jorda. Spettar og pikulettar vil hakke ut sine eige reirplassar, men vendehalsar gjer det ikkje. Det utgravne reirhòlet er vanlegvis berre kledd med flis frå treet. Mange artar av spettar hakkar eitt hòl per hekkesesong, nokre gonger med fleire forsøk. Det tek rundt ein månad å fullføre arbeidet. Nedlagde hòl kan bli brukt av andre fuglar og pattedyr som ikkje sjølv kan hakke eller grave ut holrom. Fordi hekkehòl er svært etterspurte blant andre brukarar, kan hakkespettar møte konkurranse om eigen hekkeplass frå det tidspunktet hòlet er brukbart. Konkurransen kan kome frå andre hakkespettartar, eller andre hòlehekkande fuglar som svaler og starar. Spettar kan aggressivt trakassere potensielle konkurrentar, og òg bruke andre strategiar for å redusere sjansen for å bli rant frå egga sine, til dømes hakkar raudkronespett ut reirhòlet på undersida av ei lita grein, noko som reduserer sjansen for at større artar vil ta det over og utvide hòlet.
Medlemmer av Picidae er vanlegvis monogame, med nokre kolonihekkarar, og blant nokre få artar er polygami rapportert. Polygami der ein hofugl får fram to kull med to hannfuglar, har òg vore rapportert hos palmespett. I denne familien samarbeider begge kjønna om å få fram eit ungekull, frå reirbygging, ruging og til mating av ungar. Men blant dei fleste artane er det hannfuglen som gjer mesteparten av arbeid med hakking av reirplass og rugar dessutan på egga om natta. Eit kull vil vanlegvis bestå av 2 til 5 runde, kvite egg. Sidan desse fuglane er hòlerugarar, treng ikkje egga kamuflasjefarge og den kvite farga hjelper foreldra til å sjå egga i svakt lys. Rugetida er ca. 11-14 dagar, og det tar ca. 18-30 dagar før ungane er klåre til å forlate reiret.
Oversyn slekter og artar
Slekter og artar av spettar, pikulettar og vendehalsar i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2018 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Pikulettar
Slekt Picumnus 26 små pikulettar, 8–10 cm. Neotropisk region, unntatt flekkpikulett som lever i det sentrale Asia
Slekt Verreauxia
Slekt Sasia
Slekt Nesoctites
Spettar
Slekt Hemicircus
Slekt Sphyrapicus Fire sevjespettar, alle lever i Nord-Amerika
Slekt Melanerpes
Slekt Picoides 2 spettar i Nord-Amerika, i tillegg til tretåspett som er ein eurasisk art
Slekt Yungipicus
Slekt Leiopicus
Slekt Dendrocoptes
Slekt Dendrocopos 12 spettar i Europa, Asia og Nord-Afrika
Slekt Dryobates 25 spettar, dei fleste i Amerika, dvergspett i Eurasia, kaminbrystspett i Nepal, Butan, nordaustre India og vestre Myanmar
Slekt Blythipicus
Slekt Reinwardtipicus
Slekt Campephilus 11 spettar i Sentral-Amerika og Sør-Amerika
Slekt Micropternus
Slekt Meiglyptes
Slekt Dinopium
Slekt Picus 12 spettar i Asia
Slekt Geocolaptes
Slekt Campethera 12 spettar avgrensa til Afrika
Slekt Mulleripicus
Slekt Dryocopus Seks svartspettar i ei kosmopolitisk slekt, inkludert svartspett i Europa og Asia
Slekt Celeus 13 spettar i Sentral-Amerika og Sør-Amerika
Slekt Piculus Sju spettar i neotropisk region
Slekt Colaptes 12 spettar med utbreiing frå Alaska til Chile
Artslista for Noreg
I Noreg hekkar desse hakkespettane:
I tillegg hekkar vendehals Jynx torquilla i Noreg.
Punta Rosa
Piz Cotschen, òg kalla Rötlspitz eller Punta Rosa, er eit fjell i Ortleralpane, oppfor Umbrail- og Stelviopasset. Toppen ligg i kantonen Graubünden i Sveits, nær grensa til Italia.
Harøyfjorden
Harøyfjorden er ein fjord ytst i Romsdal i kommunane Haram (på Sunnmøre), Midsund, Sandøy, Aukra og Fræna. Fjorden ligg mellom øyane Haramsøya, Flemsøya, Fjørtoft, Harøya, som fjorden er kalla opp etter, og Sandøy i nordvest og vest, og Dryna, Midøya, Otterøya og Gossa i søraust og aust.
Fjorden har ei lengd på om lag 43 km frå sørvest til nordaust forbi Gossa og til Bud. Mellom øyane i vest går fleire fjordar inn til Harøyfjorden, som Fjørtoftfjorden, Nogvafjorden og Longvafjorden. I aust går Frænfjorden austover frå austsida av Gossa, Grunnefjorden går austover på mellom Gossa og Otterøya, medan Midtfjorden, den ytste delen av Romsdalsfjorden går austover på sørsida av Dryna
Johan Henrik Cappelen
Johan Henrik Cappelen var ein norsk embetsmann og stortingsmann.
Cappelen kom til verda i Ulstein, der far hans var sokneprest. Han voks dels opp i Lom, der faren døydde i 1800, og i Vik i Sogn, då mor hans gifta seg med soknepresten der. Åra 1816-18 var han sekondløytnant, tok så juridisk eksamen i 1822. Han vart utnemnd til fut og sorenskrivar i Aust-Finnmark i 1826, budde då i Vadsø. I 1831 vart han fut i Ytre Sogn.
Cappelen var 4. representant for Finnmark på Stortinget 1833. Han var medlem av trykkekomiteen og av komiteen om tiend i Finnmark.
Han døydde i Bergen.
Fylkesveg 663
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Hundekøyring
Hudekøyring er køyring med eit hundespann, med pulk, vogn eller slede som blir trekt av ein eller fleire trekkhundar. Hundekøyring blir drive som konkurranseidrett, til turkøyring, til berging og til transport av utstyr og personar. I Noreg, Canada og Alaska er hundekøyring vanlegast på snø om vinteren, medan i Europa er det mest vanleg på berr mark.
Sentral-Europa
Sentral-Europa eller Mellom-Europa er regionen som ligg mellom dei svakt definert områda Aust-Europa og Vest-Europa. I tillegg kan Nord-Europa, Sør-Europa og Søraust-Europa delvis avgrense og overlappe Sentral-Europa. Uttrykket vart igjen brukt etter slutten på Den kalde krigen, som hadde delt Europa politisk inn i Aust og Vest, der Jernteppet delte «Sentral-Europa» i to. Definisjonen av Sentral-Europa varierer frå nasjon til nasjon, og har òg endra seg med tida.
Området vert vanlegvis definert som:
Sentral-Europa er meir basert på felles historie enn eit fysisk område, og fram til Den første verdskrigen skilde det Austen, representert ved Det ottomanske riket og Det russiske keisardømet, frå Vesten, og var eit område med relativt konservativ politikk og ein motpart til liberalismen i vest (Frankrike og Storbritannia) og påverknadane frå Den franske revolusjonen. På 1800-talet, medan Frankrike utvikla seg til ein republikk og Storbritannia vart eit liberalt parlamentarisk monarki, der monarkiet hadde svært lite makt, heldt Austerrike-Ungarn og Prøyssen (seinare Det tyske keisardømet) på konservative monarki, der monarken og hoffet hans var ei viktig regjeringsmakt, i lag med noko påverknad frå religion. Etter Den første verdskrigen, og enno meir etter Den andre verdskrigen, forsvann det liberale/konservative skilje mellom Vest og Aust, og vart bytta ut med eit demokratisk/autoritært skilje.
I mange land fall konsept Sentral-Europa bort under Den kalde krigen, overskugga av Aust- og Vest-Europa. I dag vert derimot uttrykket meir og meir brukt igjen.
Mellom Alpane og Balkan
Dette kan forklare kvifor mange leksika, og t.d. CIA World Factbook, deler inn Sentral-Europa som følgjer:
Bruken av omgrepet Alpeland for land som strekkjer seg til Austersjøen og Nordsjøen er noko omstridt. Tyskland har utan tvil vert rekna som eit land i Sentral-Europa, både av tyskarar og andre, og både på 1800- og 1900-talet har det vore rekna som eit land Nord for Alpane, og ikkje eit land i Alpane. Dette gjeld sjølv for Bayern, den mest alpine delstaten i Tyskland, der flest folk bur nord for Alpane og ikkje i dei.
Det kulturelle Sentral-Europa
Fleire andre land har òg regionar som har ein viss sentraleuropeisk karakter, og som tidlegare i historia har vore ein del av sentraleuropeiske konge- og keisardøme, slik som Det heilage romerske rike, Kongedømet Ungarn, Habsburgmonarkiet, Den polsk-litauiske realunionen og Det tyske keisardømet. Desse er:
Sentral-Europa bak Jernteppet
Etter Den andre verdskrigen vart store delar av Europa, som både kulturelt og historisk var Vestleg, ein del av Austblokka, og dette fjerna effektivt omgrepet Sentral-Europa, og om det hadde vorte brukt kunne det tydd dei nøytrale landa Sveits og Austerrike. Etter oppløysing av Warszawapakta og slutten på Den kalde krigen har omgrepet meir og meir gått tilbake til si opphavlege tyding.
Under Den kalde krigen vart Sentral-Europa stundom berre brukt om dei vestlegaste Austblokklanda (Polen og Ungarn) for å vise at dei var kommuniststatar som var kulturelt knytt til Vest-Europa. Denne bruken av omgrepet har vore nytta òg etter Den kalde krigen.
Dei nye medlemmene av EU
Etter utvidinga av EU 1. mai 2004 vart uttrykket Sentral-Europa stundom feilaktig brukt om «dei nye landa i EU». Dvs frå Estland til Malta. Dette vart kanskje gjort for å unngå uttrykket Nye Europa som Donald Rumsfeld kom opp med, og som kanskje viste for mykje amerikansk uvitigskap om europeiske saker.
Marsfjell etter høgd
Dette er ei liste over marsfjell etter høgd. Høgdene er målt i forhold til Mars-datum; standard nullhøgdnivå på Mars, definert etter atmosfæretrykk og planetradius. Lista har ikkje med høgd over kringliggjande terreng.
Dar Salah
Dar Salah (arabisk دار صلاح) er ein palestinsk landsby seks kilometer aust for Betlehem. Landsbyen ligg i Betlehem guvernement sør på Vestbreidda. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde landsbyen eit folketal på 3 373 i 2007.
Tsjastnyjeøyane
Tsjastnyjeøyane (russisk Острова Частные; Ostrova Tsjastnyje) er ei øygruppe sør i Okhotskhavet. Ho ligg i Sakhalinbukta, like nord for Tatarsundet, mellom fastlandet og vestksyten av Sakhalin.
Øyar
Sjølv om det er busetnader nær kysten, er Tsjastnyjeøyane ikkje busett.
Administrativt høyrer Tsjastnyjeøyane til Khabarovsk kraj.
Desse små øyane har eit rikt fugleliv.
Don't Let It End
«Don't Let It End» er ein song av Styx frå albumet Kilroy Was Here i 1983. Songen vart gjeven ut som den andre singelen frå albumet.
Songen var skriven og sungen av Dennis DeYoung. som ein mellomrask ballade om ein mann som gjer det slutt med kjærasten og så prøver å få kjærasten attende. Songen nådde sjetteplassen på den amerikanske Billboard Hot 100 i juli 1983 og 56. plassen på UK Singles Chart i Storbritannia. Han nådde òg 15. plassen på den kanadiske RPM Top Singles-lista. Han vart den sjuande Styx-singelen som nådde topp 10 på Billboard Hot 100.
Musikkvideoen til songen vart regissert av Brian Gibson.
Ole F. Bergan
Ole Ferdinand Bergan var ein norsk forretningsmann, kjend som oppfinnaren av ryggsekken med meis, «Bergans meis».
Det var under ein jakttur i Skrimfjella i 1908 at ideen vart unnfanga. Bergan bøygde ein briskekvist og forma han etter ryggen for å gje skikkeleg passform. I ettertid vidareutvikla han meisen og skifta brisken med lette stålrøyr og reimar. Bergan som var sykkelreparatør og fabrikant i Tønsberg, gjorde ei rekkje oppfinningar og tok ut 45 patent. Blant dei som kan nemnast er den første step in/step out-skibindinga, elektrisk harpun til kvalfangst, tømmerslede med brems og ein ventillau forbrenningsmotor. Han dreiv òg import og omsetning av biler i Tønsberg.
Christiania-grossereren Sverre Young såg potensialet i oppfinninga til Ole F. Bergan av ryggsekken. Etter eit par års samarbeid med Bergan kjøpte han patentet for kr 1 500. Young gjorde like etterpå ein stor handel med den Tsjekkoslovakiske hæren og drog eins ærend til Tønsberg for å dele utbyttet. Ole F. Bergan avslo med orda: Ein handel er ein handel.
Oppfinninga til Ole Ferdinand Bergan la grunnlaget for Bergans Meis og Ryggsæk, seinare Bergans Fritid AS.
Fenresulven
Fenresulven (Fenrisulven, norrønt Fenrisulfr) eller Fenre (norrønt Fenrir), òg kjend som Vånagand (norrønt Vánagandr) er i norrøn mytologi ein stor ulv. Fenresulven er son av Loke og Angerboda, og har to sysken; dødsgudinna Hel og Midgardsormen.
Livssoge
Fenresulven såg fyrst ut som ein liten hundekvelp, og Odin tok han difor med til Åsgard, der æsene budde. Alle spådomar sa at han kom til å skapa ugreie for æsene. Då dei såg at han voks og vart større og større, ville dei difor binda han.
Fyrst prøvde dei med lekkja Løding, men denne heldt ikkje. Dinest prøvde dei med lekkja Drome, som var dobbelt så kraftig. Det gjekk like dårleg.
Då sendte Odin Skirne til nokre dvergar i Svartalvheimen for å få dei til å laga ei lekkje som var sterk nok. Lekkja Gleipne vart laga av seks ting som ingen lenger kan finna: fisken sin pust, kvinneskjegg, fuglane sitt spytt, fjella sine røter, lyden av katteføter og bjørnane sine sener. Difor finst ikkje desse tinga den dag i dag. Gleipne var tynn og mjuk som eit silkesnøre, men sterkare enn alle andre lekkjer.
Nok ein gong måtte æsene lura Fenre. Dei lokka ulven med seg ut på den litle øya Lyngve i sjøen Åmsvartne. Dei sa at om han ikkje greidde å øydeleggja denne lekkja, var han så svak at æsene ikkje hadde grunn til å frykta han. Soleis ville dei i så fall sleppa han fri. Fenre hadde mistanke om at dei prøvde å lura han, og kravde at nokon heldt handa si i kjeften hans. Berre Ty torde dette. Han la høgre hand i kjeften til Fenre. Fenre prøvde å rista seg laus, men lekkja vart berre strammare, og rivna ikkje. Slik mista Ty armen sin.
Fenre glefsa etter dei, men dei stakk eit sverd inn i kjeften på han. Spissen var opp slik at han ikkje kunne bita. Siklet hans vart til elva Vån. Det blei sagt at når Fenresulven kom seg laust, ville Ragnarok ta til.
Jetnamsfjellet
Jetnamsfjellet  er eit fjell i Hattfjelldal i Nordland og Røyrvik kommune i Trøndelag. Det har ei høgd på 1335 meter over havet og er det 7. høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Mina Hadjian
Mina Helen Hadjian er ein norsk programleiar i NRK P3 og NRK2.
Bakgrunn
Hadjian voks opp i London og på Kråkerøy i Fredrikstad. Ho har studert marknadsøkonomi ved Norges Markedshøyskole i Oslo og Marketing Communications, fransk og italiensk på Greenwich University i London.
Yrkesliv
Hadjian debuterte på TV den 16. april 2007 i programmet Usett: Mina. Programmet fekk terningkast 1 av VG, som dagen etter skreiv at Mina skulle «tatovere terning-1'eren i rumpesprekken» — eit spark til forfattaren Ari Behn, som hadde fått tatovert eit terningkast 6.
Før NRK P3 var Hiadjian produsent i MTV Europe i London. Ho har og jobba i Kanal 24 og NRJ.
Konfliktar
I juni 2007 vart Mina felt på fem punkt i Pressens Faglege Utvalg, for hets mot framstegspartipolitikaren Terje Søviknes i samband med eit direkteintervju.
Den 17. oktober 2007 vart det kjend at Mina var blitt sagd opp av NRK. Bakgrunnen var samarbeidsproblem med leiinga og kollegane i NRK. Opseiinga skjedde like etter at Mina skjelte ut P3 og produsenten på direkten da teknikken svikta i den andre halvdelen av det direktesendte programmet «Mina». P3 reagerte først med å fjerne programmet frå resten av veka, men så kom meldinga om at ho fekk sparken.
Fjernsyn
Hadjian var ein av programleiarane for talkshowet Studio 5 som gjekk på tv-kanalen FEM frå 2008 til 2010.
Hausten 2010 var Hadjian ein av kjendisane i TVNorge sin kjendisversjon av serien 71° nord.
I heile 2013 dreiv Mina Hadjian pilotprosjektet Radio Inside i Halden Fengsel. Radioprogram laga i samband med prosjektet blei sende både innanfor og utanfor fengselet. I november 2013 stifta ho Røverhuset saman med Gyrid Listuen, eit prosjekt ved Oslo Fengsel.
Ytterbium
Ytterbium er eit grunnstoff med atomsymbol Yb, atomnummer 70 og atommasse 173,04. Det er eit lantanoid.
Særlege kjenneteikn
Ytterbium har tre allotrope former.
Bruk
Ytterbium vert brukt i laserar.
Historie
Ytterbium vart oppdaga av Jean de Marignac i 1878, og er oppkalla etter den svenske funnstaden Ytterby gruva.
Lutetium
Lutetium er eit grunnstoff med atomsymbol Lu, atomnummer 71 og atommasse 174,97. Lutetium høyrer til lantanoida.
fysiske eigenskapar
Smeltepunkt: 1652 gradar celsius Kokepunkt: 3327 gradar celsius Densitet: 9,84 g/cm3
High Time av Styx
«High Time» er den tredje og siste singelen frå albumet Kilroy Was Here frå 1983 av Styx. Songen nådde 48. plassen på den amerikanske Billboard Hot 100-lista.
Lutetium
Bruk
Lutetium vert brukt i legeringar og som katalysator.
High Time av Styx
I eit intervju frå 2009 sa Dennis DeYoung at «High Time» vart gjeve ut som den tredje singelen i siste augneblink av A&M Records. Det vart blitt laga ein dyr video for «Haven't We Been Here Before» før singelen kom ut, men denne vart aldri vist på MTV. I staden ønskte Tommy Shaw å gje ut eit konsertopptak av «Cold War» som den tredje singelen. A&M Records gav til slutt ut «High Time» utan marknadsføring og utan musikkvideo.
Lutetium
Historie
Lutetium vart oppdaga av Georges Urbain og Carl Auer von Welsbach i 1907.
Førekomst
Lutetium finst saman med andre sjeldne jordartar i ein del mineral.
Hage
Ein hage er eit avgrensa område der det vert dyrka pryd- og nyttevekstar.
Ordet har same rot som «hegn», slik tydde «hage» opphavleg eit innhegna område. I moderne tyding er ordet bruka sidan 1600-talet, og har i somme samanhengar trengt bort ordet «gard». Spesialiserte hagar er til dømes grønsakshagar, urtehagar og eplehagar. Hamnehage viser framleis til eit inngjerda beiteområde, medan barnehagen berre har hegna til felles med den tradisjonelle hagen. Hagar og parkar utgjer ein spesiell type kulturminne ved at dei på den eine sida er menneskeskapte anlegg, på den andre sida kultivert natur. Hagane har oppigjennom åra vore til nytte ved at dei har vore ein stad for produksjon av nyttevekstar, dei har gjeve rom for leik og kvile, og dei har gjeve eigarane status andsynes lokalmiljø og gjester frå verda utanfor.
Historiske hagar
«Edens hage» med rennande vatn, fire verdshjørne og tre med frukter har i periodar vore eit ideal i europeisk hagekunst. Babylons hengande hagar var eit av verdas sju klassiske underverk.
Norsk hagehistorie
I Noreg har enkle, inngjerda hagar for nytte og pryd eksistert frå førhistorisk tid. Med røter i krossdelte klosterhagar frå mellomalderen vart ein folkeleg utgåve av den geometrisk inndelte renessansehagen utbreidd over heile landet. Den meir storslegne barokkhagen var mindre utbreidd i Noreg.
Sporvefuglar
Sporvefuglar (Passeriformes) er ein orden av fuglar. Han er utbreidd over heile verda med artar fordelt på tre underordenar, Acanthisitti, Tyranni og Passeri.
Hage
Norsk hagehistorie
Den engelske landskapshagen braut med dei rette linene og den formklypte vegetasjonen i hagane frå renessansen og barokken. Norsk natur låg godt til rette for denne frie stilen, og over størstedelen av landet kom det små landskapsparkar med treklyngjer og store grasflater, oppdemde bekkeløp, spaserstiar og paviljongar. I 1800-talshagen dominerte landskapsstilen òg, men då helst i mindre utgåve. Men element som grusstiar, frittliggjande blomebed med sommmarblomar, lysthus og kjøkkenhage høyrde med.
Sporvefuglar
Dette er den største fugleordenen og omfattar meir enn halvparten av alle verdas fugleartar. Sporvefuglar dannar ein av dei mest varierte biologiske ordenar av virveldyr med ca. 6 332 identifiserte artar, og er langt over dobbelt så artsrik som den største av ordenar av pattedyra, gnagarar. Ordenen sporvefuglar inneheld 140 familiar, av virveldyr er det berre piggfinnefiskar, Perciformes, som har fleire familiar.
Hage
Norsk hagehistorie
Nyformalismen braut med landskapsstilen, og tok opp element frå renessansen og barokken: eit rettvinkla grunnplan, mjukna opp med hardføre staudar, roser og blomande buskar. Hagane vart inndelte i mange rom ved hjelp av gjerde eller klipte hekkar.
Funksjonalismehagane vart innretta for aktiv bruk med ubrotne plenflatar for leik og samvære, utan arbeidskrevjande blomebed overalt. Staudebed vart lagde i kanten av plenen eller langs hellelagde gangstiar som berre gjekk der det var høgst naudsynt. Hagen vart ramma inn med buskplantingar. Hagen skulle vere lettstelt, tanken om historiske ideal var vraka. For mange var «naturtomta» med eit tilsynelatande urøyvd landskap den beste hagen.
Sporvefuglar
I Noreg hekkar ca. 100 artar. Omtrent 35 andre er observerte.
Føter
Jamvel om sporvefuglar generelt har føter med klør vel eigna til å feste på runde eller ujamne overflater, har mange grupper føter som er tilpassa gange og springing. Erler og piplerker og mange tapakuloar er typisk bakkelevande, og fleire piplerker har særs lang baktå og bøygd klo på opp til 4 cm. Andre artar som nyttar mykje tid på bakken har gjerne rettare og sløve klør, medan dei som spring mykje på trestammar som treløparar og trekryparar har kraftige og bøygde skarpe klør. Fossekallar lever nær eller i vatn, og trass i at dei sym og dukkar har dei heldt på den typiske sporvefuglfoten. Fuglar som beitar i flukt, spesielt svaler, har fått utvikla generelt svake bein, men svaler er likevel i stand til å gripe som andre sporvefuglar og dei kan gå og til og med springe, det gjer dei med ein subbete, vaggande gange.
Storleik
Jamt over er sporvefuglar mindre enn typiske medlemmer av andre fugleordenar. Dei tyngste og alt i alt største sporvefuglane med vekt på over 1,5 kg og lengd over 70 cm er tjukknebbramn samt dei større underartane av ramn. Dessutan er praktlyrehale og nokre paradisfuglar store fuglar om ein reknar med lengd på fjører, opp til 110 cm medrekna halefjører eller haledekkfjører. Den minste sporvefuglen rekna i vekt er korthaleknøttyrann på 4,2 gram og ca. 6,5 cm i lengd.
Fjører og fjørdrakt
Innanfor ordenen sporvefuglar er så å seie alle farger representerte, i eit breitt spekter av spesialiserte fjørtypar, som inkluderer eineståande, raude lakkliknande hornplater på armsvingfjør hos sidensvansar, duskar av stive fjører hos nokre honningetarar og iriserande «paljettar» hos nokre artar av manakinar, solfuglar og tanagarar. Paradisfuglar har eit nesten utruleg utval av langstrakte og forseggjorde fjører som strekkjer seg frå nebbet, venger eller hovud. Fjørene kan vere iriserande, fløyelsaktige, ofte trådforma og nokre slike fjører er forma som ein rekkert.
Generelt, men med mange unnatak, syner familiar av sporvefuglar kjønnsdimorfisme i fjørdrakta. Det er vaksne hannar som har dei mest iaugefallande fargene. Hoer har fjørdrakter med meir avdempa, kamuflerande farger, og ungfuglar av begge kjønn har ofte drakter som liknar hofuglen sin drakt. Innanfor familiar som trupialar, tanagarar og parulaer, vil artar i temperert sone vise meir kjønnsdimorfisme enn dei tropiske medlemmene av den same familien. Dessutan varierer draktene sesongmessig ved at mange artar har ei klår fjørdrakt i hekkeperioden.
Mest vanleg finn ein 10 handsvingfjører, primærer, og 9 armsvingfjører, sekundærer hos sporvefuglar, men hos mange familiar finn ein berre 9 handsvingfjører. Hos andre kan den ytste primære vere redusert i ei viss monn. Talet på armsvingfjører varierer meir, til dømes har atlaskgartnar, Ptilonorhynchus violaceus heile 14 armsvingfjør.
Dei fleste sporvefuglar har utvikla tolv halefjør, men det varierer frå seks til seksten, praktlyrehale har seksten halefjør. Einskilde artar av sporvefuglar har stive halefjør, som hjelper fuglane med balansen jamvel når dei kviler på vertikale flater.
Forplanting
Når ungane av sporvefuglar blir klekte er dei blinde, fjørlause og hjelpelause. Dette krev at ungane får mykje omsut. Dei fleste sporvefuglar legg farga egg, i kontrast til ikkje-sporvefuglar, som ofte legg kvite egg med unntak av nokre bakkehekkande grupper som vade-, måse- og alkefuglar og natteramnar, der kamuflasje er naudsynt. Dessutan er nokre parasittiske gaukar unnatak, dei har egg som samsvarar med egga til sporvefuglverten.
Opphav og evolusjon
Den evolusjonære historia til sporvefuglfamiliar og relasjonane mellom dei var ganske uklåre fram til slutten av 1900-talet. Mange sporvefuglfamiliar vart gruppert saman på grunnlag av morfologiske likskapar som ein i dag trur heller er eit resultat av konvergent evolusjon, og utan nær genetisk samanheng. Til dømes, gjerdesmettar på den nordlege halvkula ser svært like ut og oppfører seg på liknande måtar som smettar i Australia, og New Zealand, likevel høyrer dei til tre fjerntliggjande greiner på slektstreet til sporvefuglar, dei er så lite relaterte som det er mogleg å vere, men sit likevel alle i Passeriformes.
Første sporvefuglar
Tidlege fossil av sporvefuglar er dårlege. Prøver frå Queensland syner fossile beinrestar, klårt gjenkjennelig som Passeriformes, og representerer to artar på ca. 10 og 20 cm i lengd og provar eksistensen av tydelege sporvefuglar for om lag 55 millionar år sidan, litt inn i tidleg eocen.
Ei ganske lik gruppe, Zygodactylidae, oppkalla etter sin zygodaktyle tilnærming til å gripe om greiner, oppstod uavhengig på omtrent same tid - og kanskje frå nært nærskylde forfedrar. Dette var i landområda som grensar til Nord-Atlanteren, som den gongen var berre to-tredjedelar av den noverande breidda.
Ny kunnskap om samanhengar mellom dei nolevande sporvefuglane, antyder at den siste felles stamfaren for alle levande Passeriformes var ein liten skogsfugl, sannsynlegvis med ein kort hale og samla sett gråleg farge, men moglegvis med tydeleg kjønnsdimorfisme. Sistnemnde eigenskap synest vekselvis å ha gått tapt og gjenutvikla fleire gonger gjennom evolusjonen. Kjønnsdikromatisme er svært sjeldan blant dei basal linjer av Passerida, og kanskje òg dei med ulike opphav i Passeri, plesiomorfiske. Men blant dei yngste passerid-kladar, Passeroidea, finn ein at ekstremt fargerike hannar og fargelause hoer er vanlege, om ikkje regelen. På den andre sida, blant dei mest basale Passeri er det ei betydeleg mengd linjer med sterk dimorfisme òg, til dømes dei særs gamle lyrehalar. Kjønnsdimorfisme er heller ikkje uvanleg i klatresmettar og framtredande hos nokre suboscines som manakinar og kotingaer.
Tidlege europeiske sporvefuglar
I Europa er sporvefuglar ikkje uvanlege i fossila frå oligocen og utover, men dei fleste er for fragmenterte for ei meir bestemd plassering. Sjølv svært basale Passeriformes kan ha vore vanleg i Europa til midtre miocen, for rundt 12 millionar år sidan. Det moderne mangfaldet av Passerida slekter er kjent for det meste av sein miocen vidare og inn i pliocen, ca. 10-2 millionar år sidan. Pleistocen og tidleg holocen lagerstätte, mindre enn 1,8 millionar år sidan, har gjeve talrike utdøydde artar, og mange gjev nesten berre utdøydde artar eller deira etterveksande artar, chronospecies.
Fossil i Amerika
I Amerika er fossila lite talrike før pleistocen, i pleistocen er fleire nolevande suboscine familiar dokumenterte. Ei utdøydd slekt av sporvefuglar har vorte skildra frå seinare miocen i California.
Systematikk
Familienamn og vitskapleg namn for gruppene Acanthisitti og Tyranni. Rekkefølga av familiane og talet på artar er etter IOC-verdslista forvalta av Frank Gill og David Donsker på vegner av International Ornithological Committee (IOC).
Underorden Tyranni
Underorden Passeri
Punta Valgrande
Punta Valgrande er eit fjell i Dei lepontinske Alpane på grensa mellom Sveits og Italia.
Freshfield Nunatak
Freshfield Nunatak er ein isolert nunatak med ei høgd opp mot kring 1450 moh søraust for Herbert Mountains i Shackletonkjeda i Antarktis. Han vart fotografert frå lufta av U.S. Navy i 1967, og kartlagd av British Antarctic Survey i 1968–71. I sambamnd med at namn i området var kalla opp etter pionerar innan polarliv og resier, vart det namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1971 etter Douglas W. Freshfield, ein engelsk geograf og fjellklatrar i Kaukasus og Himalaya.
Taifaen Murcia
Taifaen eksisterte i fem forskjellige periodar, frå 1011 til 1014, frå 1065 til 1078, i 1145, frå 1147 til 1172 og til slutt frå 1228 til 1266 då det vart annektert av Castilla.
Kongedømet Murcia vart seinare eit av kongedøma i kongemakta Castilla.
Kontorsjef Johan Henrik Cappelen
Johan Henrik Cappelen var ein norsk jurist og embetsmann, som var kontorsjef i Stortinget 1871-1900.
Cappelen var fødd i Leikanger i Sogn, der faren Johan Henrik Cappelen var sorenskrivar. Etter faren var død i 1850 budde familien i Kristiania. Han var frå 1859 tilsett som referent i Stortinget, referentsjef frå 1868. Medan han arbeidde som referent studerte han jus, ferdig utdanna cand. jur. i 1862. Frå 1871 var han arkivar og kontorsjef på Stortinget fram til han døydde. I si tid på Stortinget fekk han innført det såkalla Gabelsbergers stenografisystem.
I 1889 vart Johan Cappelen riddar av 1. klasse av St. Olavs orden for «fortjenstfuld Virksomhed i sin Stilling».
Midtiklumpen
Midtiklumpen  er eit fjell i Lierne kommune i Trøndelag. Det har ei høgd på 1333 meter over havet og er det åttande høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
GHB
GHB er ei forkorting for det syntetiske stoffet og rusmiddelet gammahydroksybutyrat.
GHB blir rekna som særleg farleg på grunn av den kraftige effekten, og at det er svært vanskeleg å måle til «rett» dose. Det er òg vanskeleg å behandle tilfelle av GHB-overdose på grunn av at det ikkje finst noka kjent motgift.
GHB vart framstilt som eit bedøvingsmiddel på 1950-talet. I dag blir det ulovleg framstilt og omsett som tablettar, i pulverform eller flytande på små flasker. Flytande form er mest vanleg.
Små dosar GHB gjev ein oppkvikkande rus: Ein føler seg vaken og kunstig pigg og opplagt. Større mengder kan gi ein bedøvande/sløvande effekt og hallusinasjonar (sansebedrag). Verknaden kjem etter 5–20 minutt og kan vare i halvannan til tre timar. Mange blir hissige og aggressive under rus. Sjølv små dosar kan føre til svimring, snøvling, hovudverk, krampar og lågare blodtrykk. Ved overdose kan brukaren svime av og hamne i koma mens hjartet blir svekka eller luftvegen blokkert. GHB er spesielt farleg når det blir bruka saman med alkohol. Langtidsbruk av GHB kan føre til psykiske problem og depresjonar.
Berenikes hår
Berenikes hår (frå latin Coma Berenices) er eit stjernebilde på den nordlege himmelhalvkula. Det er eit av dei 88 moderne stjernebileta og ligg nær Arcturus, og stjernebiletet Løva, som det tidlegare var ein del av. Den galaktiske nordpolen ligg i stjernebiletet. Namnet refererer til dronning Berenike II av Egypt, som ofra det lange håret sitt.
Historie og mytologi
Berenikes hår er eit av få stjernebilete som har fått namn etter ein historisk person, dronning Berenike II av Egypt, kona til Klaudios Ptolemaios III Euergetes (246–221 fvt.), som gjorde Alexandria til eit viktig kultursenter.
Blåfjellhatten
Blåfjellhatten  er eit fjell i Lierne kommune i Trøndelag. Det har ei høgd på 1332 meter over havet og er det niande høgaste fjellet i fylket av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Berenikes hår
Historie og mytologi
I 243 fvt. under den tredje syriske krigen, sette Klaudios Ptolemaios i gang eit farleg tokt mot selevkidane, som hadde myrda systera hans. Den nye kona hans, Berenike, sverja til gudinna Afrodite om å ofre det lange, blonde håret hennar, som ho var særs stolt av, om ektemannen hennar kom trygt heim att. Han gjorde så, og ho klypte håret og plasserte det i tempelet til gudinna. Morgonen etter var håret borte. For å stille den rasande kongen annonserte hoffastronomen, Konon, at gudinna var så nøgd med offeret at ho hadde plassert det på himmelen. Han peikte så mot stjernene som sidan har hatt namnet Berenikes hår.
Anne Brown
Anne Wiggins Brown var ein amerikansk-norsk operasongar (sopran), songpedagog og iscenesetjar frå Baltimore i USA.
Som dotter av ei songlærarinne fekk Anne Brown tidleg skulering innan song, men vart nekta songutdanning i heimbyen grunna reglar om raseskilje. Utdanninga si fekk ho difor ved Morgan College og etter kvart, instituttet for musikkunst ved Juilliard School i New York. Ho vart kjend verda over gjennom rolla som Bess i George Gershwin sin folkeopera Porgy and Bess, som vart urframført ved The Alvin Theatre i New York 10. oktober 1935. Rolla Bess vart spesielt skriven for stemma hennar. Deretter hadde ho roller på Broadway, var med i fleire oppsetjingar av Porgy and Bess, samt figurerte i filmen om Gershwin, Rhapsody in Blue.
Berenikes hår
Historie og mytologi
Tycho Brahe førte opp biletet i stjernekatalogen sin frå 1602, men det var opphavleg med på himmelgloben til kartografen Caspar Vopel frå 1536. Gerardus Mercator har òg fått æra av å ta med stjernebiletet i 1551. Berenikes hår og stjernebiletet Antinous, som ikkje lenger er i bruk, vert rekna som dei første stjernebileta etter Ptolemaios som er avbilda på ein himmelglobe.