cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lotte Reiniger
Form og innhald
''Lotte Reiniger/Primrose Productions '']] I 1920- og 1930-åra var tyske animasjonsfilmar ofte eksperimentelle og abstrakte, og filmskaparane var heldige viss dei fekk finansiert og vist dei som reklamefilmar. Reiniger og medarbeidarane eksperimenterte òg, med silhuettfigurane, bakgrunnen og animasjonsutstyret, men når det gjaldt tema i filmane, var ho ikkje særleg eksperimentell. Ho heldt seg helst til eventyr, fablar og andre forteljingar, og var meir oppteken av å fortelja ei god historie i filmane sine enn å vera tidsriktig og politisk kritisk og korrekt. Reiniger brukte ofte metamorfose som ein teknikk, og lét karakterane gjennomgå store forandringar når ho skulle uttrykkja kva som skjedde med dei. Dette eigna seg godt i dei filmane der ho tok utgangspunkt i eventyr.
Reiniger føretrekte å arbeida med svart/kvitt-filmar. Fleire av dei er «tinted», farga, i ettertid. Mary's Birthday (1951) var den første der ho eksperimenterte med svarte silhuettar mot farga bakgrunn. Denne teknikken brukte ho òg for eventyrfilmane for BBC og andre filmar seinare i 1950-åra. Filmane hennar var i hovudsak rekna for eit vakse publikum, gjerne med elskovsscener («fordi eg er ein så romantisk person […] og eg elskar kjærleiken»), så då ho etter krigen skulle omarbeida filmane for vising for barn, måtte fleire av scenene omarbeidast eller fjernast heilt.
Musikk
I stumfilmens dagar var det vanleg at stemningsskapande musikk vart framført av éin eller fleire musikarar i kinosalen ved kvar framsyning. Det var varierande kva slags musikk som akkompagnerte filmen. Nokre stumfilmar vart leverte med stikkord-ark slik at eventuelle musikarar kunne velja passande musikk, som sjantiar til ein seglskutefilm, eller musikk av Modest Musorgskij til russiske scener.
Reiniger var nøye med kva slags musikk som følgde filmane hennar, og overlét ikkje val av repertoar til musikarane til filmteateret. Fleire av filmane fekk originalmusikk. Eit døme er Doktor Dolittle und seine Tiere frå 1927/1928. Då filmen hadde urpremiere i Alhambra kino i Berlin 15. desember 1928, hadde Paul Dessau både komponert eigen musikk og omarbeidd komposisjonar av andre komponistar til dei tre delane filmen bestod av:
Del 1: «Die Ferd nach Afrika» (norsk: Reisa til Afrika). Musikk av Kurt Weill, omarbeidd av Dessau.
Del 3: «Die Affenkrankheit – in der Höhle des Löwen» (norsk: Apesjukdommen – i løvas hòle). Ein strykekvartett av Paul Hindemith, omarbeidd av Dessau.
Som ouverture vart det spelt musikk av Igor Stravinskij. Paul Dessau dirigerte sjølv Alhambra-Kino-Orchester ved urpremieren, noko han fekk strålande kritikk for i tidsskriftet Lichtbild-Bühne.
Då lydfilmen kom, arbeidde Koch og Reiniger ofte med musikk som lydspor, og synkroniserte rørslene til silhuettane med musikken. Reiniger har sjølv uttalt at ho alltid brukte same teknikk, men stadig freista å perfeksjonera figurane. Opphavleg var ho mest oppteken av å fortelja ei historie, men då lydfilmen kom lét ho filmane utvikla seg i retning ballett til musikk. Den første av desse «musikkfilmane» var Zehn Minuten Mozart (norsk: Ti minutt Mozart) i 1930, ein silhuettfilm med musikk av Reinigers yndlingskomponist. Ho hadde idé, regi og animasjon, og Carl Koch var medarbeidar. Musikken dei brukte var frå Eine kleine Nachtmusik og Così fan tutte. Musikkarrangementet var ved Wolfgang Zeller, som òg hadde spesialkomponert musikk til Die Abenteuer des Prinzen Achmed.
Omtale
I Weimartida (1918–1933) var Berlin staden for eksperimentering. Silhuettklipping vart sett på som eit tradisjonelt, feminint og gammaldags handverk, og sjølv om Reiniger var nyskapande i filmane sine, er ornamentikk og dekorasjon to ord som er vorte brukt om hennar unst. Samtidige avantgardistar, som Reiniger kjende og delvis arbeidde saman med, var generelt svært positive til filmane hennar. Mange av desse kunstnarane grunnla og slutta seg til ulike kunstnariske grupperingar og retningar, som ekspresjonisme, konstruktivisme, Neue Sachlichkeit, dada og surrealisme. Dette gav kunstnarane høve til å visa verka sine i gruppeutstillingar og -arrangement, og i offenteigheiten vart dei assosierte med kulturen og haldningane til gruppa. Reiniger sympatiserte med fleire av haldningane, men ho ville vera uavhengig og arbeida med silhuettfilmane sine utan å knyta seg til nokre av gruppene.
Filmane hennar vart omtalte som dekorativ, enkel historieforteljing – kunst for si eiga skuld – og ho vart difor ignorert av mange samtidige filmvitarar. Eit feministisk argument er at ho er vorten oversedd på grunn av kjønn, sidan det er gjort langt fleire studium av filmar frå mannlege filmskaparar frå 1920-åra. Ei viktigare årsak til at desse vart meir omtalte, er at dei arbeidde med langt meir eksperimentelle filmar enn ho, til dels heilt abstrakte.
Samfunnsmedvitet til Reiniger
Reiniger var éi av få kvinner blant dei tyske filmskaparane. Ho var ei moderne kvinne og tok eigne val, men ho omtalte seg aldri som feminist.
Då ho ein gong i 1923 vart spurd av medarbeidaren Walter Ruttmann om eventyrfilmen dei arbeidde med hadde noko med samtida å gjera, svara ho : «Ikkje noko, og kvifor skulla han det? Eg er her, eg lever i 1923, eg har høve til å laga denne filmen, så naturlegvis gjer eg det. Dét er alt han har å gjera med året 1923».
Denne anekdoten er vorte tolka som eit uttrykk for at filmane til Reiniger berre var barnefilmar utan djupare meining, og at ho sjølv ikkje hadde noko politisk medvit og samvit. Filmhistorikaren William Moritz tilbakeviste begge desse påstandane. Ikkje berre omgav ho seg stort sett med venner som var kommunistar og sosialistar, ho trudde nok på ideane deira til at ho ikkje orka å leva i Nazi-Tyskland.
Reiniger snakka ikkje mykje om ideane sine, om meininga med dei ulike filmane sine, eller tanken bak enkeltscener og karakterar, men ho var klar over å leggja inn utviklande og tankevekkande idear i filmane, som ofte vart sett av barn og unge. Det finst døme på dette i fleire av filmane.
I 1920-åra var rettar for kvinner og homofile del av dagsordenen til sosialistane, og Reiniger behandla òg desse temaa, dels med humor, i filmane. I Carmen-parodien hennar vart Carmen framstilt som ei sterk kvinne, som var sjølvstendig, røykte (kvinners rett til å røykja var eit feministkrav på den tida) og dominerte helten, don José. Han vart framstilt som ein forfengeleg fyr med nasen i sky, som snubla i sitt eige sverd.
1881 Shao
1881 Shao er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. august 1940 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Lotte Reiniger
Samfunnsmedvitet til Reiniger
Reiniger hadde fleire homofile vener i film- og teatermiljøet i Berlin og såg korleis dei vart stigmatiserte. Då ho førebudde Die Abenteuer des Prinzen Achmed, las ho eit essay om kor viktige og naturlege homofile tilhøve var i verda til prins Achmed. Ho la difor inn ei scene der keisaren kyssar ein mann. Ho ville at scena skulle koma heilt naturleg i filmen, slik at barn som såg han ville oppfatta det som ei naturleg hending, og verken sjokkerast eller skamfulle. Scena vart kutta, angiveleg fordi filmen vart for lang, men Moritz hevdar det òg var fordi mannlege distributørar frykta for dette homofile innslaget.
Filmografi (utval)
Fleire av Lotte Reinigers filmar er, heilt eller delvis, tilgjengeleg på internett, blant anna på YouTube.
Innverknad på andre filmkunstnarar
Reiniger danna ikkje «skule», til dét var teknikken hennar for spesiell og tidkrevjande, men fleire filmkunstnarar har vore inspirerte av silhuettfilmane hennar og brukt same uttrykksform i scener av filmar og TV-seriar:
I Disneys Fantasia vert Reiniger si uttrykksform nytta i ein sekvens der Mikke Mus opptrer i same scene som dei levande musikarane.
Den franske animatøren Michel Ocelot byrja med silhuettanimasjon i TV-serien Cinés i 1989. I silhuettfilmen Princes et princesses brukte han fleire av teknikkane Reiniger skapte og utvikla.
Utklippsanimasjon i Reiniger-stil vart brukt under rulletekstene i filmen Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events frå 2004.
I Harry Potter-filmen Harry Potter og dødstalismanene - del 1 frå 2010, brukte animatøren Ben Hibon Reinigers animasjonsstil i kortfilmen The Tale of the Three Brothers.
Reiniger sin filmstil var inspirasjonen bak episoden «The Answer» i animasjonsserien Steven Universe.
Skuggespel
Reiniger si interesse for skuggespel heldt seg heile livet. Nokre av bidraga hennar i andre sine filmar var skuggespel, blant anna i G.W. Pabsts Don Quixote (1933) og i Jean Renoirs La Marseillaise (1938).
Så lenge ho hadde økonomi og høve, gjekk all tida hennar til silhuettfilmar, men ho var stadig interessert i å utvikla seg som silhuett- og skyggespelkunstnar, og i 1936 vitja ho Hellas for å sjå tradisjonelt skuggeteater, Karagiozis-teater. Dei nazistiske styresmaktene i Tyskland hevda hardnakka at silhuett- og skuggeteater ikkje var passande underhaldning, og var negative til Reiniger sin kunst. Ho trong ny inspirasjon for å halda motet oppe, og denne fann ho i Hellas. Karagiozis-teateret, den kjende dokkeføraren Mollas og det begeistra, stort sett vaksne, publikummet gav ho nytt mot. Ho tok òg praktisk lærdom med seg heim; måten dokkeføraren sine stenger var feste til figurane på, horisontalt med ei løkke av lêr, så figurane kunne snu seg. Reiniger hadde vore van med å styra skuggefigurane med vertikale stenger, slik ein gjer i fleire tradisjonelle asiatiske skuggeteaterformer, men i ei bok frå 1970 skrev ho at ho no var vorten heilt «avhengig» av å spela med horisontale stenger.
I 1943 hadde ho møtt Elsbeth Schulz, som hadde eit profesjonelt skuggeteater. I 1945 møttest dei igjen, og etablerte skuggeteateret Berliner Schattenspiele. Reiniger klipte figurar, kulisser og andre dekorasjonar, og dei hadde førestillingar saman, blant anna fleire etter Grimm-brørne sine eventyr. Reiniger forlét Berliner Schattenspiele etter få år, og arbeidde ei tid som scenograf ved Theater am Schiffbauerdam.
Det var vanskeleg å få arbeid nok i Tyskland, og i 1949 flytta Reiniger og Koch til London, der ho fekk samarbeida med dokkespelarane Jan Bussell og Ann Hogarth. Dei viste skuggespel i pausane under marionetteførestillingane sine. Reiniger klipte nok ein gong figurar, og viste korleis dei kunne framføra skuggespel, med utgangspunkt i Oscar Wildes The Happy prince. Skuggespel-førestillingane av – og med – Reiniger, Bussell og Hogarth vart òg viste på BBC TV. Deretter fekk ho nye oppdrag med eventyr-skuggespel for BBC TV: Jorinde and Joringel, The Frog Prince, Good King Wenceslas, Cinderella med fleire.
Etter at ektemannen døydde i desember 1963, gjekk Reiniger over til berre å arbeida med skuggeteater. Koch hadde vore ein så viktig støtte og samarbeidspartnar under animasjonsfilminga at ho ikkje orka tanken på å halda fram å arbeida med film utan han.
I 1969 hadde ho premiere i London på Santa Claus’ Mistake, eit skuggespel for stor scene.
Andre medium og kunstarter
I 1919 lllustrerte Reiniger boka Venus in Seide (norsk Venus i silke) av Gustav Hochstette, med klipte silhuettar. Seinare illustrerte ho fleire bøker, og klipte silhuett-illustrasjonar til tidsskriftet Atlantis. Ho formgav òg logoen for the National Deaf Children's Society.
Reiniger var ein talentfull akvarellmålar og teiknar. I tillegg til at ho teikna forklarande illustrasjonar i si eiga bok Shadow theatres and shadow films, illustrerte ho nokre få andre bøkar: King Arthur and Hi sitt Knights of the Round Table av Roger Lancelyn Green i 1953; Ballet stories for young people av Gladys Davidson i 1959 og More balla stories for young people av same forfattar i 1961.
Ho var aktiv og kreativ heilt til det siste, til trass for at helsa svikta. Då ho var 81 år og budde hos sina gamle vener, familien Happ i Dettenhausen, vart ho spurt av den evangeliske kyrkjesamskipnaden om ho kunne skriva ei lita bok med eigne tekster og silhuettillustrasjonar for dem. Den skulle seljast til inntekt for renovering av den lokale kyrkja. Ho påtok seg oppdraget, valde å bruka H.C. Andersens eventyr Den vesle havfrue som utgangspunkt, og i november 1980 var boka ferdig og kunne presenterast.
Arven etter Lotte Reiniger
Mykje av Reinigers originalmaterial finst i Stadtmuseum Tübingen, som i 2008 opna ei permanent utstilling om ho og ennark unst: Die Welt in Licht und Schatten: Scherenschnitt, Schattentheater, Silhouettenfilm (norsk: Verda i lys og skugge: sakseklipp, skuggeteater, silhuettfilm). Filmmuseum Düsseldorf har òg mykje materiale knytet til Reinigers arbeid, blant anna hennar animasjonsbord. Reiniger donerte fleire gjenstandar frå den perioden ho budde i England til BFI National Archive. Der finst silhuettfigurar, bakgrunnsskjermar og andre gjenstandar frå hennar arbeid og filmar, og arkivet konserverer og digitaliserer (per 2017) heile samlinga og gjer fleire av filmane tilgjengeleg på DVD og Blu-ray.
2. juni 2016 markerte Google 117-årsdagen for Reinigers fødsel, med ein Google Doodle.
Vestskotet
Vestskotet er ein skrent like sør for Armalsryggen, ved vestenden av Neumayerskarvet i Dronning Maud Land. Han vart fotografert frå lufta av Den tyske antarktisekspedisjonen (1938–39) og kartlagt av norske kartograf frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52), i tillegg til flyfoto av den norske ekspedisjonen 1958–59.
Østsinni kyrkje
Østsinni kyrkje er ei lafta langkyrkje frå 1877 i Nordre Land kommune i Innlandet. Det sentrale inventaret vart laga av Lars Pinnerud til den førre kyrkja i 1725.
Trepassey Island
Trepassey Island er ei lita klipperik øy 0,6 nautiske mil (1,1 km) søraust for Stonington Island i Neny Bay, utanfor vestkysten av Graham Land. Fleire øyar vart grovt kartlagde i området av British Graham Land Expedition (BGLE), 1934–37, og av U.S. Antarctic Service (USAS), 1939-41. Dei vart kartlagde igjen i 1947 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og kalla opp etter M.V. «Trepassey», skipet som vart nytta av FIDS då dei oppretta ein base på Stonington Island i 1946.
Witham-elva
Witham er ei elv aust i England,, nesten berre innanfor grevskapet Lincolnshire. Ho spring ut sør for Grantham nær South Witham og renn gjennom Lincoln og Boston, før ho munnar ut i The Haven, ein tidvassarm av The Wash, nær RSPB Frampton Marsh. Elva er farbar frå Lincoln til Boston.
Nerokoúros
Nerokoúros (gresk Νεροκούρος) er ein distriktsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Nerokoúros høyrer til kommunaleininga Elevthérios Venizélos i kommunen Khaniá.
SN sin spesialkomite for avkolonisering
SN sin spesialkomité for avkolonisering er ein komité oppretta av generalforsamlinga til SN i 1961 for å følgje opp implementeringa av erklæringa om sjølvstende for koloniland og -folk. Spesialkomitéen rapporterer til generalforsamlingas fjerde komité for spesielle politiske sakar og avkolonisering.
Medlem
Eit varierande tal land har vore medlemmar av komitéen. Opphavleg var det 17 medlemmar, men i 1962 auka talet til 24 og har variert sidan. Desse landa er medlemmar av komitéen (september 2013):
Referanser
Denne sida byggjer på FNs spesialkomité for avkolonisering på Wikipedia på bokmål og Special Committee on Decolonization på Wikipedia på engelsk
Skrikebergtunnelen
Skrikebergtunnelen er ein vegtunnel på europaveg 39 i Gulen kommune i Sogn og Fjordane. Tunnelen går gjennom Skrikeberget sørvest for Ytre Oppedal i Risnefjorden. Tunnelen er 1508 meter lang. Saman med resten av vegen mellom Instefjord og Oppedal vart Skrikebergtunnelen opna 22. juni 1990.
Kjelder
Der vert desse kjeldene gjevne:
Gi meg en sebra!
«Gi meg en sebra!» er ein singel av Anita Hegerland, gitt ut i 1971. Songen er skriven av Carsten Klouman og Dag Frøland.
Melodi Grand Prix
«Gi meg en sebra!» deltok i Melodi Grand Prix 1971, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1971 i Dublin i Irland. Songen blei framført på norsk av Anita Hegerland, og enda på fjerdeplass med 44 poeng. Hegerland var berre ni år då ho deltok i den norske finalen, og ho er den yngste artisten i tevlinga si historie. Reglane i dag krev at artistane må vere 16 år, og Hegerland vil derfor truleg halde fram som den yngste deltakaren nokon gong i Melodi Grand Prix.
Fotnotar
Gi meg en zebra
Skuggemaur
Skuggemaur (Stenamma debile) er ein maur i skuggemaurslekta. Han har ei treg rørsle og spelar daud om han vert uroa.
Riv deg løs
«Riv deg løs» er ein singel av Anne Lise Gjøstøl, gjeven ut i 1971. Songen er skriven av Ivar Børsum.
Ljubimets
Ljubimets (bulgarsk Любимец) er ein by og ein kommune i provinsen Khaskovo i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Ljubimets og ni andre busetnader.
Kommunen har eit areal på 344 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 10 214 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 7 654 innbyggjarar.
Skuggemaur
Arten har ei sterkt avgrensa utbreiing i Noreg, der han er funnen i edellauvskog langs Sørlandet frå Kragerø til Kristiansand. Mogelegvis finst han òg i passande naturtypar på Sørvestlandet.
Den andre Tsjetsjenia-krigen
Den andre Tsjetsjenia-krigen (russisk Втора́я чече́нская война́, Vtoraja tsjetsjenskaja vojna), offisielt kalla Kontraterroristoperasjonen (контртеррористической операцией; Kontrterroristntsjeskoj operatsijej; КТО) og i dei seinare fasane betre kjent som Krigen i Nord-Kaukasus, var ein konflikt mellom Den russiske føderasjonen og tsjetsjenske og andre nordkaukasiske separatistar støtta av muslimske frivillige mujahedin-krigarar. Krigen varte frå 7. august 1999 og heilt til fredsavtalen 16. april 2009, men den aktive krigsfasen slutta i april 2000.
Skuggemaur
I Noreg er arten raudlista og rekna som sårbar.
Riv deg løs
Melodi Grand Prix 1971
«Riv deg løs» deltok i Melodi Grand Prix 1971, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1971 i Dublin i Irland. Songen vart framført på norsk av Anne Lise Gjøstøl, og enda på åttandeplass med 37 poeng.
Den andre Tsjetsjenia-krigen
Etter at Sovjetunionen fall i 1991 hadde Tsjetsjenia erklært seg sjølvstendig som republikken Itsjkeria, som hadde oppnådd de facto sjølvstende etter den russiske tilbaketrekkinga i 1996 i den første Tsjetsjenia-krigen, og som sidan 2000 hadde eksistert gjennom ei eksilregjering. I 2007 vart det såkalla Kaukasus-emiratet erklært som ein uavhengig stat i Nord-Kaukasus, og Tsjetsjenia, Vilajat Noxçiyçö, som ein del av dette emiratet, sjølv om fleire itsjkeriske militære og politiske leiarar har nekta å anerkjenna denne nye staten, og framleis går inn for eit uavhengig Itsjkeria.
Krigen byrja som ein reaksjon på den radikale tsjetsjenske organisasjonen den internasjonale muslimske brigaden ain invasjon av Dagestan 5. august 1999. 1. oktober rykte russiske soldatar inn i Tsjetsjenia i eit felttog som gjorde slutt på Itsjkeria sitt sjølvstende og førte området attende under russisk føderal kontroll. Sjølv om krigen ofte vert rekna som ein indre konflikt i Russland, kjempa mange utlendingar som frivillige i konflikten, og då særleg muslimar frå diverse arabiske land på tsjetsjensk side.
Vestvollen
Vestvollen er ein fjell- og isskrent på vestsida av Festninga i Mühlig-Hofmannfjella i Dronning Maud Land. Han vart kartlagt av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av den norske antarktisekspedisjonen (1956–60).
Den andre Tsjetsjenia-krigen
Under det innleiande felttoget kjempa russiske soldatar støtta av pro-russiske tsjetsjenske paramilitære styrkar mot tsjetsjenske separatistar i open krig, og tok den tsjetsjenske hovudstaden etter ei vinterkringsetjing som varte frå slutten av desember 1999 til februar 2000. I mai 2000 fekk russarane direkte kontroll over republikken etter ein storoffensiv, men tsjetsjensk militant motstand ulike stadar i Nord-Kaukasus heldt fram å påføra russarane store tap og å utfordra den russiske kontrollen over Tsjetsjenia i fleire år. Enkelte tsjetsjenske separatistar utførte òg terroristangrep mot sivile i andre delar av Russland. Desse terroristhandlingane, som terrorangrepet mot Dubrovka-teateret i Moskva og bombeangrepet ved T-banen i Moskva 2010, saman med omfattande russiske brot på menneskerettane førte til at konflikten vart internasjonalt fordømt.
Fram til 2009 klarte Russland å nesten øydeleggja dei kaukasiske separatistrørslene, slik at den større krigføringa har stansa. Russiske hær- og innenriksministeriesoldater okkuperer ikkje lenger gatene i tsjetsjenske byar. Den ein gong øydelagde byen Groznyj har nyleg gått gjennom omfattande reparasjonar, og mykje av området rundt byen har vorte bygd opp att. Til trass for dette finst det framleis sporadiske angrep i Nord-Kaukasus, og bombe- og bakholdsangrep mot føderale soldatar og styrkar frå dei regionale regjeringane skjer framleis. Sidan 2009 har det i Nord-Kaukasus vore ein auke av valdsnivået, og denne konflikten vert opprøret kalla i Nord-Kaukasus, og kan reknast som ein fortsettelse tsjetsjeniakonflikten.
Coffrane
Coffrane er åstad for slaget ved Coffrane i 1296.
Triad Islands
Triad Islands er ei gruppe på tre småøyar som ligg 1,5 nautiske mil (2,8 km) aust for Chavez Island, utanfor vestkysten av Graham Land. Ho vart først kartlagd av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill, 1934-37. Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1959 og namnet skildrar at det er tre øyar i gruppa.
Strutseveng
Strutsevengplantane vert 70-170 cm høge og er lett kjennelege på sine høgreiste, symmetriske og opprette former, storleiken og den klart grøne fargen.
Strutsevengslekta har ulike fertile blad og vegetative blad.
Dei sterile, store og klargrøne blada står i ein perfekt rosett, som sirkulært utståande «vifter» eller ei «trakt». Dei er fint lodne og breiast nesten øvst nær spissen, og flikblada blir gradvis kortare (og bladet smalare) nedover bladstengelen.
Blada som ber sporar og er fertile, er brune og ber sporar ganske seint i sesongen. Dei står vinteren igjennom, og er langt mindre enn dei sterile blada. Dei sporeberande fruktbare blada er også breiast øvst, men flikane her er enkle og står tett. Under den innrulla bladkanten sit sporehushopane ,’’sori’’, i 1-2 rekker.
Coffrane
Kommunen ligg ved vegen mellom Rochefort og Saint-Imier.
Strutseveng
Strutseveng er i Noreg sjeldan på Vestlandet og i Finnmark, men veks elles både langs kysten og i innlandet, men mindre i Rogaland og Agder enn på Austlandet.
Planta trivst langs elvar og bekkar, flaummark, beitemark, og på fuktige elvebreidder og skråningar. I Noreg går strutseving opp til 740 moh. i Tolga, og opp til 940 moh. i Lærdal.
Skuggemaur
Raudlistevurdering
Bestanden er vurdert til truleg kraftig fragmentert fordi arten er svært varmekjær og kresen i habitatvalet slike over halvparten av individa blir antatte å finnast i relativt små og isolerte delpopulasjonar. Spreiings- og etableringspotensialet til arten er lite kjent. Pga. overnevnte påverknadsfaktorar er både førekomstareal og kvalitet på habitata under pågåande reduksjon.
Konklusjon: Skuggemaur er vurdert som sårbar (VU) fordi arten har eit svært avgrensa utbreiingsområde og førekomstareal der bestanden er kraftig fragmentert og kvaliteten på habitatet og tal lokalitetar er i tilbakegang.
Den andre Tsjetsjenia-krigen
16. april 2009 slutta offisielt kontraterroristoperasjonen i Tsjetsjenia. Sidan størsteparten av hæren vart trekt ut måtte dei lokale politityrkane no ta seg av det pågåande lavintensitetsopprøret. Tre månader seinare oppfordra separatistleiaren Akhmed Zakajev til å stoppa valden mot dei tsjetsjenske politistyrkane frå og med første august, og sa at han håpte at «frå og med denne dagen vil aldri tjsetsjenarar skyta på kvarandre.»
1882 Rauma
1882 Rauma er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 15. oktober 1941 av Liisi Oterma ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Trigonia Island
Trigonia Island er ei lita øy like utanfor sørenden av Beer Island, som ligg 8 nautiske mil (15 km) vest for Prospect Point, utanfor vestkysten av Graham Land. Ho vart kartlagd og namngjeven av British Graham Land Expedition (BGLE), 1934–37, under Rymill.
Infanterimerket
Infanterimerket vart innstifta i 1928, og er eit merke for feltmessige ferdigheiter. Føremålet med merket er å stimulere militært og sivilt personell til gjennom årlege prøver å halde vedlike ferdigheiter som løping i terreng, skyting, avstandsbedømming, måloppdaging, meldeteneste og orientering.
Prøva til infanterimerket omfattar 12-15 km løp i vekslande terreng (lende), delvis i merkt løype, delvis som fri orientering. I den merka del av løypa skal det vere lagt inn 4 infanteriprøver:
Hans Hansson Leirflaten
Hans Hansson Leirflaten var ein husmann og kunstsmed frå Heidal i Oppland.
Leirflaten reiste til Bergen og gjekk i lære i byen, før han vende tilbake til heimbygda og sette bus som plassemann og smed i Øvre Heidal. Han laga «framifrå låsar, ljår og øksar», «sers vakre dørbeslag» og anna skoningsarbeid. Leirflaten «skal ha vore meister for noko av det mest framifrå smedarbeidet som er laga i Gudbrandsdalen.» I heimbygda lærde han elles mykje av Peder Langrusten.
Vølstad kyrkje
Vølstad kyrkje er ei lafta langkyrkje frå 1959 i Nordre Land kommune i Innlandet fylke. Kyrkja vart teikna av Per Nordan og ligg om lag sju kilometer opp i åsen frå hovudkyrkja i soknet, Østsinni.
Hans Hansson Leirflaten
Kjelder
Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Nordhordland og Gulen Interkommunale Renovasjonsselskap
Nordhordland og Gulen Interkommunale Renovasjonsselskap, (NGIR), er eit selskap som vart skipa i 1981.
Om NGIR
Selskapet er ansvarleg for innsamling og vidare handsaming av alt avfall i kommunane Austrheim, Fedje, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen og Radøy i Hordaland, samt Solund og Gulen i Sogn og Fjordane. Det er desse kommunane som er eigarar av selskapet.
Avfallet i desse kommunane kjem frå om lag 12.500 hushald, pluss 6.000 hytter.
Selskapet er basert i Kjevikdalen i Lindås, der ein av gjenvinningsstasjonane deira også ligg. Dei to andre stasjonane til NGIR ligg i Litlås i Austrheim og Manger i Radøy.
NGIR har om lag 25 tilsette. Dei er eit miljømedvite selskap som tilbyr avfallsreduksjon, avfallsløysingar og rådgjeving. I tillegg tilbyr selskapet slamtøming og tek imot bilvrak.
Dombresson
Dombresson er ein kommune i distriktet Val-de-Ruz i kantonen Neuchâtel i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 742 meter over havet.
Kommunen ligg ved den gamle leia til elva Seyon og ved vegen mellom Neuchâtel og Saint-Imier. Han består av landsbyen Dombresson i dalbotnen og grenda Les Vieux Prés på 1030 moh, samt spreidde gardar.
Feltidrettsmerket
Feltidrettsmerket er eit norsk militært dugleiksmerke.
Merket blir først og fremst teke og delt ut på rekruttskolen.Det blir stilt krav til soldaten sin dugleik mellom anna på 3000 meter, 60 meter, push-ups, hang-ups og sit-ups.
1883 Rimito
1883 Rimito er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. desember 1942 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Lidköpings kommun
Tettstader
Lidköping kommune har sju tettstader. Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.
Sierre
Sierre, (tysk; Siders), er ein by og ein kommune i distriktet Sierre i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Sierre er hovudstad i distriktet og ligg 533 meter over havet.
Kommunen ligg ved grensa mellom fransk og tysk språk i Sveits. Sierre har ein større tyskspråkleg minoritet, og er ein av tre byar i Sveits som er offisielt tospråkleg. Området har stor tilgang på vasskraft, og har over 1 200 arbeidsplassar i smelteverksindustrien.
Kommunen ligg sentralt i Rhônedalen, ved høgrebreidda av elva. Den nærliggande elva Raspille vert rekna som språkgrensa mellom den fransk- og tysktalande delen av Sveits. Kommunen består av byen Sierre, landsbyane Granges, Noës og Muraz, og grendene og busetnadane Gerunden, Plantzette, Vieux-Sierre, Bourg, Glarey, Borzuat, Zervettaz, Villa d'en Bas, d'en Haut, Sous Géronde, Cuchon og Monderèche.
Sierre er innfallsporten til turiststader i Val d'Anniviers som består av landsbyane Vercorin, Chandolin, St-Luc Vissoie, St-Jean Chandolin, Grimentz, Zinal og Ayer. Sierre er knytt til Crans-Montana med ein kabelbane.
Lac de Géronde er ein liten innsjø i kommunen.
Peder P. Næsheim
Peder Pedersson Næsheim var ein norsk grosserar og politikar frå Stavanger. Han representerte partiet Venstre på Stortinget i to valperiodar.
Næsheim var perioden 1913-15 varamann til Stortinget frå Holmen krins i Stavanger. Han møtte i 1914 frå 10. mars i staden for Søren T. Årstad, medlem i Justiskomite nr 2. Valperioden 1916-18 var han den same einmannskrinsen sin faste representant på tinget, då som sekretær i Tollkomiteen.
Gi verden et smil
«Gi verden et smil» er ein song av Dag Spantell frå 1971. Songen er skriven av Kari Neegaard.
«Gi verden et smil» deltok i Melodi Grand Prix 1971, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1971 i Dublin i Irland. Songen vart framført på norsk av Dag Spantell, og enda på fjerdeplass med 44 poeng.
Gauss–Newton algoritmen
Gauss–Newton algoritmen er ei tilnærming av Newtons metode i optimering og vert primært nytta for å løysa ikkje-lineære minstekvadratersproblem. I likskap med Newtons metode i optimering, så finn Gauss-Newton algoritmen stasjonære punkt for ein gjeven funksjon.
Til samanlikning er Gauss–Newton algoritmen meir robust enn Newtons metode i optimering. Ein er alltid garantert at retninga algoritmen går i er ei nedgangsretning, i motsetning til Newtons metode i optimering. Om algoritmen konvergerer er ein altså garantert at det vert konvergens mot eit stasjonært punkt. I motsetning til Newtons metode, krev heller ikkje Gauss–Newton algoritmen andrederiverte i utrekninga si. Dette gjev færre utrekningar per steg enn i Newtons metode.
Definisjon
Algoritmen er særs lik Newtons metode i optimering, den einaste skilnaden er at ein tilnærmar den andrederiverte ved å rekna ut
I staden for å rekna ut den andrederiverte direkte. Dette gjev den følgjande iterative algoritmen, gjeve eit særskilt startpunkt x_0 og ein funksjon f som ein ønskjer å minimera:
Mike Hurst
Mike Hurst ( er ein engelsk musikar og plateprodusent.
Gauss–Newton algoritmen
Definisjon
J_f er her kjend som jakobimatrisa for funksjonen f og er den deriverte av f(x_n).
Mike Hurst
Biografi
Mike Hurst var songar, låtskrivar og gitarist frå han var 13 år gammal, og vart oppmuntra av rockesongaren Eddie Cochran etter å ha prøvesunge for Jack Good sitt TV-show Oh Boy!, men i 1960, etter å ha mislykkast i å sikra seg ein platekontrakt, gjekk Hurst bort frå musikken og byrja å jobba i forsikringsbransjen. Seinare, etter at mor hans svarte på hans vegner på ein annonse i The Stage etter ein songar til ei pop/folk-gruppe, vann Hurst ei prøvespeling. Han vart med Dusty og Tom Springfield i The Springfields i februar 1962.
Etter å ha komme inn på UK Singles Chart med «Breakaway», fekk dei ein hitsingel i USA med «Silver Threads and Golden Needles», og vart den første britiske vokalgruppa som kom inn på den amerikanske Topp 20. Den britiske hitliste-suksessen heldt fram i 1963 med «Island of Dreams» og «Say I Won't Be There». Dei vart kåra til den beste britiske gruppa av lesarane av NME i 1962. Den siste opptredenen til Springfields var i Sunday Night at the London Palladium, det største TV-programmet på den tida, der dei fekk overrekt eit trofé av programleiar Bruce Forsyth.
Gruppa vart oppløyst i oktober 1963. I 1964 danna Hurst eit band kalla The Methods, med Jimmy Page og deretter Albert Lee på gitar og dessutan Tony Ashton på klaverinstrument. Etter å ha forlate bandet byrja Hurst å produsera for Andrew Oldham (Tony Rivers and the Castaways) og Mickie Most. I september 1965 leidde han Marc Bolan si første innspeling hos Decca då han spelte inn «The Wizard».
I 1965, etter eit kort samarbeid med Bolan, oppdaga han songar-låtskriveren Cat Stevens, og signerte han til det nye plateselskapet Deram (ei underavdeling av Decca). Hurst produserte dei fem første hitsinglane hans, inkludert «Matthew and Son» og «I'm Gonna Get Me a Gun». I løpet av denne tida produserte han òg innspelingar og hittar for P.P. Arnold («The First Cut Is the Deepest»), The Move («Curly»), Manfred Mann («Mighty Quinn»), Spencer Davis Group («Time Seller»), Neil MacArthur (eit pseudonym for Colin Blunstone), Warm Sounds, Ayshea og Alan Bown. I 1969 danna Hurst eit orkester og spelte inn coverversjonar av dei populære songane på den tida.
I 1970 og 1971 produserte han for det australske bandet New World, og spelte inn to album for Capitol Records, med sidemenn som Tony Ashton, B.J. Cole, Clem Cattini, Ian Paice, Jon Lord, Rod Argent og Nicky Hopkins. I 1973 danna han sitt eige produksjonsselskap, Solid Gold, og skreiv og produserte for bandet Fancy, og oppnådde hitliste-suksess i USA med singlane «Touch Me» og ein cover av The Troggs sin «Wild Thing». Same år signerte han Showaddywaddy til Bell Records og produserte ei rekkje britiske hitsinglar for dei. Desse inkluderte «Under the Moon of Love», «Three Steps to Heaven» og «Wh-en».
Etter suksessen med Showaddywaddy produserte han Modern Priscilla (1978), eit discoalbum for Cilla Black, og tidlege innspelingar av Bruce Woolley and the Camera Club. I 1978 byrja han å vera manager for Shakin' Stevens, og produserte den første hitten hans «Hot Dog» same året. I 1981 danna han ei vokalgruppe med Mary Hopkin og Mike de Albuquerque kalla Sundance og turnerte med Dr. Hook i Parkinson og Russell Harty. I 1984 vart han sjef for Lamborghini Records, kjent for å ha oppdaga Samantha Fox.
På 2000-talet har han mellom anna produsert for Belle & Sebastian (2002), og bandet til sonen, Jonas and Plunkett (2007). Han driv òg rockeskular for unge gjennom selskapet sitt Rockmaster, og er ein framståande foredragshaldar om engelskspråkleg populærmusikkhistorie frå mellomalderen til i dag, og opptrer på skular, U3A-grupper osb. over heile landet. Hurst opptrer òg med sitt nye Springfields, inkludert Andy Marlow og Alice Pitt-Carter.
Hurst og kona Marjorie har sju barn til saman - Tim, Alexis, Caroline, Muffin, Bryony, Jonas og Adam - og minst 17 barnebarn.
Gauss–Newton algoritmen
Definisjon
Ein er som nemnt garantert at retninga algoritmen går i er ei nedgangsretning, men det er framleis ingen garanti at algoritmen vil konvergera. I praksis vil ein implementera ei steglengde i itereringa og nytta einkvan regel, til dømes armijos regel for å sørgja for ei stor nok nedgang ved kvar iterering så algoritmen konvergerer.
Krutje
Krutje er ein tidlegare landkommune i regionen Fier i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Lushnje.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande landkommunen Krutje 7 564 innbyggjarar.
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Krutje ein del av distriktet Lushnje. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
Nygård kyrkje
Nygård kyrkje er ei arbeidskyrkje frå 1972 som ligg på Nygård på ytre Laksevåg i Bergen.
Ein tok opp planen om å byggja ei kyrkje på Nygård rett etter andre verdskrigen tok slutt. Det vart utarbeidd planar til ei ny kyrkje i 1954, men økonomiske grunnar førte til at det ikkje vart noko av planane den gongen.
Orientugle
Orientugle (Otus sunia) er ein ugleart i den biologiske slekta Otus. Ugla har utbreiing i Asia, frå omtrent Islamabad i vest austover langs sørsida av Himalaya over Søraust-Asia og sørlege Kina aust til søraustlege Russland. Fragmentert utbreiing også i India. Populasjonane som hekkar i nordaustlege delar av området overvintrar frå sørlege Thailand til Sumatra.
Nygård kyrkje
Gravplassen for Laksevåg kyrkje låg på Nygård, og det vart behov for å byggja større gravkapell der. I 1962 blei det semje for å løysa kyrkjespørsmålet og kapellspørsmålet under eitt og byggja ny kyrkje. Grunnsteinen til den nye kyrkja vart lagt ned 29. november 1970, og Nygård kyrkje vart innvigd den 8. oktober to år seinare. Nygård vart eige sokn frå og med 1. januar 1973.
Orientugle
Skildring
Orientugla er ei rundt 19 cm lang Otus-ugle som finst i to morfar, ein gråbrun og ein rustfarga fjørdrakt. Ho er streka på over- og undersida, manglar til skilnad frå fleire andre Otus-ugler i utbreiingsområdet den tydelege halskragen og har dessutan tydelege kvite flekker på skulderfjørene. Den rustfarga forma skil seg tydeleg frå dverghornugle, medan den gråbrune er veldig lik, likevel kraftigare teikna både på over- og undersida. Auga er gule nebbet mørkegrått. Populasjonane skil seg noko i utsjånad, der dei på Sri Lanka er mindre og veldig mørke, dei på Nikobarane einskapleg rustfarga heilt utan mørkare teikningar, inklusive andletsskiva.
Nygård kyrkje
Kyrkja er bygd i mur. Taket over kyrkjerommet er forma som ein sekskanta, skeiv pyramide med toppunkt over alteret.
Orientugle
Skildring
Orientugla sitt spellæte er eit gjentatt, rytmisk og froskeaktig «wut-chu-chraii», òg «toik toik' to-toik».
Nygård kyrkje
Kyrkja fekk nytt inventar i 2013.
Orientugle
Skildring
Utbreiingsområdet er vidt i sørlege og austlege Asia, her gjeve for dei ni underartane:
Madzjarovo
Madzjarovo (bulgarsk Маджарово) er ein by og ein kommune i provinsen Khaskovo i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Madzjarovo og 18 andre busetnader.
Moustérienkulturen
Han er kalla opp etter hola Le Moustier i regionen Dordogne i Frankrike. Liknande flintreiskapar frå tida etter istida er funne over heile Europa, Vesleasia og Nord-Afrika.
Orientugle
Skildring
Orientugla lever i eviggrøn lauvskog og blandingsskog og dessutan i parkar og hagar ved landsbyar i låglandsområde, helst under 1500 moh., men kan leve opptil 2300 moh. mot Himalaya. Føda består hovudsakeleg av insekt og kongroer, men tar òg smågnagarar og småfuglar.
Madzjarovo
Kommunen har eit areal på 247 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 1 665 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 561 innbyggjarar.
Dei største busetnadene i kommunen er:
Moustérienkulturen
Kjenneteikn og leivningar
Moustérien-reiskapar som er funne i Europa er laga av neandertalarar for mellom 300 000 og 30 000 år sidan. I Nord-Afrika og Vesle-Asia vart dei òg laga av anatomisk moderne menneske. I Levanten er det til dømes ikkje mogeleg å skilje mellom slike reiskap som er laga av høvesvis moderne menneske og neandertalarar.
Orientugle
Skildring
Fuglen legg egg frå midten av februar til månadsskiftet april-mai i India og Pakistan, april-juni i Sibir og Kina, mai-juni i Japan og februar-juni i Søraust-Asia. Hoa legg tre til fire kvite egg i eit holt tre eller i ein mur.
Verdas naturvernunion, IUCN, kategoriserer arten som livskraftig (LC). Verdspopulasjonen har ikkje blitt estimert, men arten blir skildra som vanleg og vidt spreidd.
Perivólia
Perivólia (gresk Περιβόλια) er ein distriktsby i periferieininga Khaniá i periferien Kreta i Hellas. Perivólia høyrer til kommunaleininga Thériso i kommunen Khaniá.
Gete Wami
Getenesh Wami Degife, kjend som Gete Wami, er ein etiopisk tidlegare friidrettsutøvar som vart verdsmeister på 10 000 meter i 1999 og elles vann ein sølvmedalje og tre bronsemedaljar på langdistansar i olympiske leikar og verdsmeisterskap i friidrett i tida 1996-2001.
Wami sprang inn til tredjeplass på 10 000 meter under Sommar-OL 1996 i Atlanta, fem sekundar bak vinnaren Fernanda Ribeiro frå Portugal. Tre år seinare slo ho spurtsvake Paula Radcliffe og vann gullmedaljen på same distansen då friidretts-VM fann stad i Sevilla.
Etter 2001 tevla Wami i maraton. Ho vann maratonløpa i Amsterdam 2002, San Diego 2005, Berlin 2006 og 2007.
Jakob J. Myklebust
Jakob Jakobsson Myklebust var ein gardbrukar, ordførar og stortingsrepresentant frå Breim i Gloppen.
Myklebust gjekk i yngre år på ein privatskule driven av Jakob Hjelmeset i Gloppen. Frå 1879 var han gardbrukar på farsgarden på Myklebust i Breim. Han var medlem av kommunestyret frå 1875, ordførar i Gloppen kommune frå 1884 til 1886. Deretter vart han den fyrste ordføraren i den utskilde Breim kommune, eit ombod han hadde frå 1886 til 1913.
I perioden 1886-91 representerte Myklebust Nordre Bergenhus på Stortinget. Han høyrde til Venstre og var 1886-88 medlem av tollkomiteen, siste perioden var han medlem av Lagtinget og av landbrukskomiteen. I Breim fekk han tilnamnet «Stortings-Jakob», han var vararepresentant til Stortinget i tre periodar. 1906-09 var han 1. varamann frå Nordfjord krins og møtte då på Stortinget i 1907 frå 8. juli, og i 1908 i tida 27. mai-30. juni.
Medan han sat på Stortinget fekk han i stand ei løyving på 5000 kroner til ein bygdeveg i heimbygda Myklebustdalen. Vegen er i dag fylkesveg 693, eller Myklebustvegen.
Myklebust etablerte Myklebust meieri i 1876, det fyrste meieriet i Nordfjord. Han spela ei sentral rolle då meieriet på Byrkjelo vart gjenoppretta kring år 1900.
Nordhordland tingrett
Nordhordland tingrett er ein fyrsteinstansdomstol under Gulating lagmannsrett.
Tingretten ligg i Bergen tinghus og dekkjer kommunane Askøy, Austevoll, Austrheim, Fedje, Fjell, Fusa, Gulen, Lindås, Masfjorden, Meland, Modalen, Os, Osterøy, Radøy, Samnanger, Sund, Vaksdal, Voss og Øygarden. Alle kommunane ligg i Hordaland, med unntak av Gulen, som ligg i Sogn og Fjordane.
Domstolen vert leia av sorenskrivar Håkon Rastum og administrasjonssjef Anette Johansen.
Trout Island
Trout Island er ei øy like aust for Salmon Island i Fish Islands, utanfor vestkysten av Graham Land. Ho vart kartlagd av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill, 1934-37. Ho fekk dette namnet (Aureøya) av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1959 fordi ho er ei av Fish Islands (Fiskeøyane).
Castle Rock i Antarktis
Castle Rock er ein bratt fjellknaus, 415 moh, som ligg 4,5 km nordaust for Hut Point på ein sentral rygg på Hut Point Peninsula på Ross Island. Han vart oppdaga av Discovery-ekspedisjonen, under Robert Falcon Scott, som namngav han på grunn av forma si.
Lake Ellesmere/Te Waihora
Lake Ellesmere/Te Waihora er eit vasstykke i regionen Canterbury på Sørøya på New Zealand. Innsjøen er i røynda ein brei og grunn lagune som ligg like i vest av Bankshalvøya, og er skild frå Stillehavet av ein lang og smal sandbanke som heiter Kaitorete Spit, eller meir korrekt Kaitorete Barrier. Han ligg dels i den søraustlege utkanten av Selwyn District og dels i den sørvestlege delen av det tidlegare Banks Peninsula District, som no (sidan 2006) er ein bydel (ward) i byen Christchurch. Sjøen betyr mykje, både historisk og kulturelt, for innfødde maoriar, og det tradisjonelle namnet, «Te Waihora», tyder ‘vatn som breier seg utover’. Han har offisielt hatt eit tospråkleg namn minst sidan 1938.
Geografi og hydrologi
No er Lake Ellesmere/Te Waihora ein brakkvasslagune. Han dekkjer eit område på 198 km², og er den 5. største innsjøen på New Zealand etter areal.
Dette slaget lagunar dannar ei samanbunden kjede av habitat (økologiske faunapassasjar) som strekkjer seg langs austkysten av Sørøya, frå Wairaulagunen og Grassmeresjøen i Marlborough, gjennom Lake Ellesmere/Te Waihora og Cooperslagunen i Central Canterbury, Washdyke- og Wainonolagunen i South Canterbury, til Waitunalagunen i Southland.
Historie
Sjølv om Lake Ellesmere/Te Waihora er mindre enn 5000 år gammal, har han gått gjennom mange dramatiske endringar i denne korte tidsperioden. Innsjøen oppfører seg dynamisk, og har tidlegare vore opptil dobbelt så djup og dobbelt så stor som han er no, og har gått gjennom fleire fasar inntil han har utvikla seg til den brakkvasslagunen ein ser i dag. I kronologisk rekkjefølgje starta sjøen som ein del av Canterbury Plains, som så vart overfløymd og danna ei bukt, deretter eit estuar, og til sist ein innsjø/lagune.
Opphavleg vart Lake Ellesmere/Te Waihora skapt som ei følgje av danninga av Kaitorete Barrier. Kaitorete Barrier vert ofte med urette kalla ei landtunge, ein tange er definert som breiast mot straumen og smalnar av mot enden medstraums. Kaitorete Barrier er smalast i den sørlege enden (mot straumen) og vidast i nord (medstraums). Kaitorete har også landfeste i båe endar (sjølv om det er ganske spinkelt i sør), og kan derfor klassifiserast som ein barriere.
Danninga av Kaitorete Barrier byrja mot slutten av den største utbreiinga av siste istid. For 20 000 år sidan voks dalbreane i Canterbury, og breelvene vaska med seg store mengder sand, grus og silt til kysten. Havnivået i Canterbury var 130 meter lågare enn det er i dag på grunn av istida, og kysten låg så langt som 50 km aust for dagens strandlinje, det vil seia at slettene Canterbury plains var dobbelt så vide som no. Den påfølgjande snøgge hevinga av havnivået fløymde så over det som no er kontinentalsokkelen, og kystlinja vart raskt flytta vestover. For 10 000 år sidan låg kysten i Canterburyområdet der Lake Ellesmere/Te Waihora ligg no. Kysten var då — som no — danna av ustabil sand og grus frå viftene til dei større elvene i området, som til dømes Rakaia og Waimakariri. Havbukta Canterbury Bight var utsett for kraftige bølgjer frå sør. Kombinasjonen av svakt motstandsdyktige massar av sand og grus og sterk påverknad av bølgjer førte til snøgg erosjon av kysten og sterk netto nordleg transport av sand- og grusmassar mot strendene.
Dersom utviklinga får halda fram på naturleg måte, vil Lake Ellesmere/Te Waihora på nytt verta omdanna til eit saltvass-estuar i løpet av dei neste få hundreåra.
Kulturverdi
Lake Ellesmere/Te Waihora har vore ein akta mahinga kai (viktig tradisjonell stad for mat og andre naturressursar) for maoriar frå gamalt av, og er enno sentralt i livet til mange av maoriane som held til i området. Under semja mellom styresmaktene og iwien Ngāi Tahu (Ngāi Tahu Claims Settlement 1998), vart eigarskapen av Lake Ellesmere/Te Waihora gjeve attende til Te Rūnanga O Ngāi Tahu, som då kunne hevda sitt rangatiratanga (eigarskap) over denne viktige staden gjennom direkte kontroll med forvaltinga.