cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Einstape
Utbreiing
Kysteinstape veks langs kysten av Vestlandet frå Vest-Agder til Stad. I tillegg er der spreidde funn frå Grimstad i søraust til Aukra i nordvest. Denne underarten veks elles i Europa, rundt Middelhavet, og i Afrika.
Kismul
Kismul er ein gard i Fana i Bergen kommune på sør- og søraustsida av Kalandsvatnet.
Det er framleis gardsdrift på garden.
Namn
Namnet kan ha samanheng med det norrøne kjóss, som tyder «lita vik» og múli, som tyder mule, som i eitt breitt nes eller ein bergknaus.
Historie
Garden høyrte i mellomalderen til Lyse kloster, og etter reformasjonen til Lyseklostergodset. Frå kring 1874-1876 i bondesjølveige.
George Smoot
George Fitzgerald Smoot III er ein amerikansk astrofysikar og kosmolog. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 2006 saman med John C. Mather. Dei mottok prisen for oppdaginga av den kosmiske mikrobølgjebakgrunnsstrålingens svartlekamform og anisotropi.
Kismul
Historie
Nesttun-Osbanen hadde ein stasjon på Kismul.
George Smoot
Han fullførte sin Ph.D. ved Massachusetts Institute of Technology (MIT) i 1970 og har frå 1970 vore forskar ved Lawrence Berkeley National Laboratory. Smoot gjorde sine første forsøk på å måle temperaturskilnader i den kosmiske bakgrunnsstrålinga i 1976 og greidde da å bestemme farten til jorda gjennom bakgrunnsstrålinga ved hjelp av utstyr plassert i eit U2 rekognoseringsfly. Han vart seinare leiar for den delen av COBE-prosjektet som dreidde seg om å måle temperaturskilnader i den kosmiske bakgrunnsstrålinga. Smoot annonserte i 1992 at forskningsgruppa hans hadde greidd å måle temperaturvariasjonar i strålinga som hadde oppstått omtrent 400 000 år etter big bang. Han mottok Nobelprisen i fysikk i 2006 saman med John C. Mather.
Kismul
Geografi
Garden dekkjer den austlege delen av sørsida langs Kalandsvatnet, vest for Kalandseidet. Den austlege grensa går ved Ertrevågen, og sørover til kommunegrensa mot Os, like nord for Lyshornet (405 moh). Den vestlege grensa går frå midten av Ulvvatnet og nordover.
Garden grensar til Fortunet i aust, Kaland og Austevoll i nordaust, Smådal i nord, Sæle i vest, og Hamre i sørvest. I sør ligg Os kommune.
Slaget ved Lyndanisse
Slaget ved Lyndanisse (òg kalla Volmerslaget eller Valdemarslaget) i det seinare Tallinn i Estland fann stad laurdag den 15. juni 1219. Kong Valdemar II Sejr av Danmark reiste til Estland med kring 1500 langskip i eit krosstog mot det danskane såg på som dei heidenske estarane. Flåtestyrka nådde nord-Estland i juni månad. Med på skipa var biskop Anders Sunesen og biskop Theoderik av Estland. I hæren var òg fleire av kongen sine vasallar: Tyskarar under grev Albert av Nordalbingien og vendarar under Vitslav I av Rügen.
Krossfararane slo seg ned ved Lyndanisse og byrja byggja ei borg, «Castrum Danorum», på estisk Taani-linn (seinare Tallinn), danskeborga. Under bygginga kom fleire estiske forhandlarar på vitjing for å trekka ut tida, medan dei samla ein hær.
Om kvelden den 15. juni 1219 gjekk estarane til åtak, etter at styrkane hadde ete sitt siste måltid for dagen. Åtaket skjedde frå fem sider, og krossfararane flykta til alle side. Biskop Theoderik vart drepen, av di ein trudde han var kongen. Alt såg ut til å enda i eit katastrofalt nederlag for krossfararane.
Vendarane var ikkje oppdaga av dei som gjekk til åtak. Vendarane gjekk til motåtak, og krossfararane samla seg. Estarane vart til slutt drivne på flukt.
Ei segn seier at i løpet av slaget skal det krossmerka flagget Dannebrog ha falle ned frå himmelen, noko som skal ha gjeve krossfararane større mot. Det må ha vore mange flagg og faner med kross med under dette krosstoget, så åtaket kan ha hatt ei johannitterfane framme. Ei slik fane er nokolunde lik flagget Dannebrog.
Grenlandsmålet som skriftspråk
Grenlandsmålet som skriftspråk viser til skriftleg former av det austnorske målføret grenlandsmål. Det har likevel blitt skrive litt på dette målet, mest poesi og humoristiske tekstar. Mellom dei best kjende er Hans Reynolds og Truls E. Norby frå Porsgrunn og Jan Anker Frøydarlund frå Skien; jamfør avsnittet Forfattarar som har skrive på grenlandsmålet nedanfor. Roksund (1997: 47–51) drøfter innslag frå skiensmålet i det danske skriftspråket til Henrik Ibsen, den største grenlandsforfattaren.
Det er stor variasjon i skrivemåten hos dei som skriv på grenlandsmålet – det finst inga sams rettskriving som grenlandsforfattarane brukar; jamfør avsnittet Grenlandsk ortografi nedanfor.
Hans Reynolds
Porsgrunnsmannen Hans Reynolds fekk prenta 21 dikt på porsgrunnsmål i avisa Porsgrunns Dagblad gjennom åra 1929 – 1933. Dei står alle i Reynolds (1952). Fleire av dikta har blitt tonesette i blues-stil av Guttorm Guttormsen og utgjevne på CD i 2006, av Daniel Eriksen (gitar/song) og Jon «Rev. John» Ultvedt (piano/song), mellom anna «Tora Hansen»:
(Porsgrunns Dagblad, 7. juni 1930.)
Jan Anker Frøydarlund
I 1935 og 1936 hadde skiensmannen Jan Anker Frøydarlund kvar laurdag "noen betraktninger på tilnærma skiensdialekt" (Roksund 1997: 85) under psevdonymet Mattis O. Steinpokkær i skiensavisa Varden. Her er ei lita prøve, som stod på prent 9. september 1936 (sitert etter Roksund 1997: 87):
Nåratte våren kommer, så føler jæ lissom noe kriblanes inni midt brøst – som må fram – å de er da jæ krabbær op på fillemærra Sara for å gi uttrøkk for mine dypaste følelser. Sånne diktærgampær som Pekasus æ'ke noe for mæi. Op på hesterykken kom jæ mæ en da, en nydli da mens sola skinte å himlen va blå å fin. Mærra vrinska å va sta, men så plutsli fløi a i full fart ut a stalldøra så jæ slo hue i dørstolpen; å mens sol å måne å elve stjerne glitra for auene, steig diktærånnen fram inn mæ:
Truls E. Norby
Porsgrunnsmannen Truls E. Norby (1940–) har skrive avisartiklar på porsgrunnsmål under psevdonymet Parsifal. Mange artiklar er utgjevne i bøkene Parsifal (1996) og Nordby (2001).
Grenlandsk ortografi
Som tidlegare nemnt, finst det ingen faste reglar for korleis ein skal skrive grenlandsk. Det finst med andre ord ingen fast grenlandsk ortografi. Dei fleste som har skrive grenlandsk, har teke utgangspunkt i vanleg norsk rettskriving og gjort ymse tilpassingar. Detaljane er drøfte i artikkelen Grenlandsk ortografi.
Vasilijkatedralen
Vasilij-katedralen (russisk Собор Василия Блаженного, Sobor Vasilija Blazjennogo) er ei russisk kyrkje som ligg mellom Den raude plassen og Moskvaelva i Moskva i Russland. Katedralen ligg like ved Kreml og er eit av dei mest kjende landemerka i heile Russland. Det offisielle namnet på kyrkja er Maria beskyttelseskatedral ved vollgrava (russisk Покровский Собор что на Рву, Pokrovskij Sobor tsjto na Rvu). Vasilij-namnet kjem frå ein russisk helgen som levde på 1500-talet. Han vart gravlagd like ved katedralen. I 1588 vart det reist eit lite kapell over grava hans, vegg i vegg med katedralen. Etter kvart gjekk folk over til å kalle heile bygningen for Vasilij-katedralen og i dag vert det offisielle namnet berre nytta i formelle samanhengar.
Vasilij-katedralen skil seg frå dei fleste andre kyrkjebygg med dei fargerike utvendige laukkuplane. Innvendig skil bygningen seg òg frå dei fleste andre kyrkjebygg, og i staden for eit stort kyrkjerom består han av ein labyrint av tronge gongar med fleire små kapell innimellom. Alt i alt inneheld kyrkja ti kapell, kvar med sin eigen kuppel over, som ein kan sjå frå utsida.
Historie
Kyrkja vart bygd på ordre frå Ivan den skrekkelege som eit minnesmerke over erobringa av Kazankhanatet i 1552. Tatarene var etterkomarar etter mongolane som erobra Russland i 1240 og heldt landet okkupert i 250 år. I tillegg hadde dei i lengre tid plaga tsaren med stadige røvertokt. Det midterste av kapellene er vigd Marias beskyttelse. Dette skuldast at sjølve storminga av Kazan skjedde på Maria beskyttelsesdag (1. oktober). Sju av dei andre kapella er vigd andre helganer som hadde festdag saman med viktige krigshendingar. Det siste kapellet, det vestlegaste, vart vigd Jesu inntog i Jerusalem. Vasilij-kapellet vart som nemnd lagt til i 1588 og fekk sin egen kuppel. Ein oppdaga etter kvart at vêr og vind trengde inn i kapella og i 1761-84 laga ein derfor eit utvendig galleri tundt andre etasje der dei fleste kapella ligg.
Ei segn fortel at då Ivan den skrekkelege såg den ferdige katedralen så stakk ha ut augo på begge arkitektane, Barma og Postnik Jakovlev, slik at dei aldri igjen skulle kunne lage eit slikt fantastisk byggverk.
Soknepresten, Ioann Vostorgov, vart skoten 23. august 1919. Våren 1929 vart kyrkja så nedlagt som fungerande kirke og overført til det historiske museumet. Stalin hadde planar om å rive ho ned for å skaffe betre plass til militærparader på Den raude plassen, men vart overtalt til å la ho stå. Etter Stalin døydde i 1953 vart katedralen totalrestaurert. Dei siste åra har det vorte halde nokre gudstenester her, men ho vert framleis eigd av staten ved det historiske museumet i Moskva.
Stril
Stril er ei mykje brukt nemning på folket som bur på Strilelandet, det vil seie dei nordvestlege kyststroka av Hordaland fylke. Historieverket «Strilesoga» definerer området til å omfatta Nordhordland og Midhordland utanom det gamle bysenteret i Bergen kommune. «Strilesoga» tek for seg desse kommunane etter kommuneinndelinga pr. 2001: Austevoll, Sund, Fjell, Øygarden, Fedje, Austrheim, Radøy, Meland, Askøy, Bergen, Os, Fusa, Samnanger, Osterøy, Vaksdal, Lindås, Masfjorden og Modalen.
Etymologi
Ordet stril kan ha samanheng med landskapet der strilen budde – «strelete» tyder stripete og kan visa til dei lange, smale dalane som går nordvest-søraust i Nordhordland. «Stril» kan og komme av «stridig», strilebøndene nekta m.a. å betale ekstraskatt til futen i 1765 og sto då bak opprøret som seinare fekk namnet «Strilekrigen».
Historie
Omgrepet «stril» er gamalt, den første vi kjenner med dette tilnamnet er Steingrim Stryll, ein av dei aller fremste stormennene som gjorde 13 år gamle Håkon Håkonsson til konge på Gulatinget på Bergenhus i 1217:
''«Tinget vart halde på Seljumannadag (8. juli), tett nordom Kristkyrkja på Holmen, og etterpå bar dei ut skrinet til den heilage Sunniva og mange andre heilagdommar. Då stod Sigurd av Onarheim opp på vegne av alle Gulating-mennene og helsa kongen vel med mange fagre ord. Deretter talte Dagfinn Bonde og sa ... (dei) skulle visa kong Håkon all den æra dei kunne, både lærde og lekmenn.''
''Etter dette reiste ein mann seg opp som heitte Steingrim Stryl, ein veltalande og klok mann, han gav Håkon kongsnamn, og dei aller fleste tingmennene takka han for det verket. Sidan sa kongen fram ein eid der han slo fast at han skulle halda lovene i landet.»''
Johan Welhaven skreiv i 1842:
''«Der er et Folkefærd, som hedder Striler. De beboe et Stykke af Bergens Stift, der kaldes Strilelandet. Denne Angivelse er næsten lige saa usikker og løs som Bestemmelsen af de germaniske Stammer hos Tacitus; men det er ogsaa vanskeligt at komme Tingen nærmere. Der er noget Gaadefuldt ved Strilenavnet. Snart vil man have det udstrakt over den hele Vestkyst lige til Stat, og snart indskrænkes det til Bergens Omegn; men i begge Tilfælde har det hos alle Fortællere en egen Klang. Tydske Forfattere glemme sjelden Strilerne, naar de tale om det høie Norden. Gamle Hübner, der ved Besked om Alt, sætter dem i sin Geographi med udmærkede Typer, og beretter, at de have ligesom Vosserne en Dragt, der adskiller dem fra alle Andre. Med Alt dette ved man endnu ikke Grændserne for denne mærkelige Nation. I Bergen troer man helst, at den indskrænker sig til Hordeland; men hvad skal man da tænke om det almindelige østlandske Sagn, hvorefter den hele Strileslægt er et Indbegreb af 99 Arter!»''
Her fyre Jol var det einkvan som vasla og snakka um at dei inne i Hovudstaden hadde teket paa med eit nytt Blad paa Bondemaal; eg fekk slik ein brennande Hug paa aa hava Fat i detta Bladet, at jamen foor eg mest eins Ærend til Byen til aa spyrja etter, og kor det no gjekk helder inkje, so var eg so heppen at ein Kjellarmann styrde meg inn til Ein dei kalla "Maalstrævaren" og han gav meg baade "Fedraheimen" og fleire Blad, og dei er paa Strilemaal mest alle ihop.»
Frå utgruppe til etnisitet
Ein måte å avgrensa strilane på har vore «dei som kan ro inn til Bergen i løpet av ein dag». Strilane rodde inn til fisketorget i Bergen for å selja fisk og andre varer. Slik skaffa dei seg pengar til å kjøpa nødvendige varer i byen.
Strilane var rekna for å vera annleis enn byfolk. Ein typisk stril kunne peikast ut på kleda og på talemålet strilamål, som klart skilde og skil seg frå bergensk. Urtypen av stril var sagt å vera liten av vekst, tettvaksen og med svært lange armar. Armlengda kom av all roinga. Av strilar fanst typar som «havstril», «søtmjølkestril», «bygningsstril» og «fjordstril». Kategoriseringa kom av kva strilane dreiv med, og kvar dei budde. Skjellsordet «slostril» er eit seinare påfunn.
Lokalavisa Strilen starta opp i 1961, og leverer nyhende frå mykje av Strilelandet, særleg Nordhordland.
Frå 1984 til 1995 samarbeida bergensartisten Ove Thue med Ivar Medaas om å laga musikk og underhaldning for både byfolk og strilar. Musikken og tekstane blei lagt merke til mykje vidare enn berre Strilelandet, og ein ny toleranse breidde seg blant den vaksne delen av byfolket.
I dag har strilane fått selskap av mange nye naboar, og dette har også endra noko på identiteten. Forfattaren Jan Spurkeland seier det slik :
Kjende strilar
Kjende strilar som brukar eller har brukt strilamålet:
Andre kjende strilar:
Sorgono
Sorgono (sardisk Sòrgono) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 1 671 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 56.05 km² og ligg i ei høgd på 700 meter over havet.
Tappeluft
Tappeluft (av nordsamisk Dáhpeluokta) er ei bygd i Alta kommune, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, på 70. breiddegrad nord. Ho ligg på nordsida av Langfjorden litt aust for Langfjordbotn.
I 2017 hadde grunnkrinsen Tappeluft/Riverbukt 24 innbyggjarar.
Fylkesveg 882 går gjennom bygda.
Eero Saarinen
Nokre arbeid
Saarinen sat i arkitektjuryen for bygginga av Operahuset i Sydney og ein trur at han var viktig medverkande i utvelginga av Jørn Utzon som arkitekt for bygget.
990 Yerkes
990 Yerkes er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. november 1922 av George Van Biesbroeck ifrå Yerkes Observatory, Williams Bay.
Lákkovuotna
Lákkovuotna er samisk for Langfjorden og vert nytta som namn på:
Hydraulikkaggregat
Eit hydraulikkaggregat er ei eining som er samansett for å levera olja til eit hydraulikkanlegg.
Den viktigaste delen av aggregatet er pumpa. Pumpa vert vanlegvis driven av ein elektromotor eller forbrenningsmotor, og har som oppgåva å setja olja i rørsle. Pumpa hentar då olja frå ein tank som høyrer til aggregatet. Ein har òg vanlegvis eit filter for å sikra at olja er rein nok og eitt eller fleire manometer for å kunna lesa av trykket i systemet og ein trykkavgrensingsventil som ein kan stilla inn maksimaltrykket med. I tillegg kan ein ha andre komponentar eller fleire av dei same komponentane, alt etter behov og storleik.
Hydraulikktanken
Hovudoppgåva til tanken er å lagra olja som ein treng for å driva systemet. Men tanken har fleire oppgåver:
Filter
For å verna komponentar mot slitasje, må olja vera fri for partiklar. Dette oppnår ein ved å ha eit filter mellom tanken og pumpa. Når pumpa syg olja frå tanken, vil då ureiningar verta liggjande att i filteret. For å sjå når filteret må bytast, kan ein bruka ein differansetrykkindikator. Når skilnaden mellom trykket på kvar sida av filteret vert for stor, er det ein indikasjon på at filteret er tett og må bytast.
Europarørsla
Europarørsla er ei europeisk rørsle som arbeider for å fremja demokrati, fridom, fred, kulturforståing og sosial utjamning gjennom tettare europeisk integrering. Rørsla har hovudkontor i Brüssel.
Historie
Commiteen for den Europeiske Einingsrørsla, som hadde som føremål å samordna politisk og økonomisk integrering i Europa i etterkrigstida vart stifta på Haagkonferansen, der rundt 800 europeiske delagatar, pluss observatørar frå Canada og USA var samla 7.–11. mai 1948. Rørsla femna vidt og samla støtte frå heile det politiske spekteret. Statsleiarar som Konrad Adenauer, Winston Churchill, Harold Macmillan, François Mitterrand, Paul-Henry Spaak, Albert Coppé og Altiero Spinelli deltok på konferansen. Haagkonferansen kan sjåast på som starten på den den europeiske unionen.
25. oktober 1948 skifta rørsla namn til Europarørsla (Mouvement européen). Duncan Sandys vart vald til president og Léon Blum, Winston Churchill, Alcide De Gasperi og Paul-Henri Spaak vart «ærespresidentar». I dag er Pat Cox president. Han var tidlegare president for Europaparlamentet og tok over etter José María Gil-Robles i 2006
Eit viktig resultat av arbeidet til Europarørsla var stiftinga av Europarådet i mai 1949. Europa-colleget vart òg stifta i 1949. På 50-talet arbeidde rørsla med å skipa nettverk og stifta diskusjonsgrupper både i aust- og vest-Europa. Rørsla var òg ein av pådrivarane for opprettinga av Europaparlamentet og for Maastricht-traktaten.
Tillitsvalde
Presidentar i Europarørsla
Fustavassdraget
Fustavassdraget er eit vassdrag i Vefsn kommune i Nordland fylke.
Frå munningen til Fustvatnet er Fusta hovudelva. Tre åer renn ut i Fustvatnet:
Til Ømmervatnet renn Hattelva/Luktvasselva frå Luktvatnet.
Til Luktvatnet renn Litlelva austfrå gjennom Litlluktvatnet og Kjerringhalselva sørfrå med vatn frå Innerbotnelva og Rundtindelva.
Fusta
Elva Fusta kan ha fått namnet sitt fordi ho er fus, dvs. ho er stri og bråkar.
Historisk har ho vore ei viktig lakseelv. Etter at ho vart infisert av lakseparasitten Gyrodactylus salaris, vart laksetrappa i Forsmoforsen sperra for oppgang av både laks og sjøaure. I 2011 og 2012 vart vassdraget behandla med rotenon med sikte på å utrydde gyrosmitten frå elvene, og vassdraget vart friskmeldt i 2017.
Vasssdragsvern
Fustavassdraget er verna i Verneplan II for vassdrag, som vart vedtatt av Stortinget i 1980. I Stortingsproposisjon nr 77 (1979-80) heiter det om Fustavassdraget:
Nedbørfelt: 560 km²
Kraftpotensial: 66 GWh (II B).
Vernegrunnlaget er Naturvitskaplege interesser: Variert geologi, med hyppige vekslingar mellom elv og vatn. Av spesiell interesse er Herringelva som frå dei store myrene i Herringbotnet og fossefalla frå Hevelen meandrerer gjennom lausmassane i Herringdalføret.
Friluftsinteresser m.v.: Vassdraget er av dei beste lakse- og sjøaureelvane i distriktet, det ligg sentralt til for utfart frå Mosjøen og Helgeland elles.
Det er sterke jordbruks- og skogbruksinteressar knytt til vassdraget. Området er viktig for reindrifta.
Nyhende
Typiske nyhende kan vera opplysningar om uhell og ulukker, hendingar i samfunnslivet – så som i politikken eller i økonomien eller hendingar som har med livet til einskildspersonar å gjera. Ein talar òg ofte om nyhende i samband med nye tankar, doktrinar, idear, ny kunnskap innanfor vitskapen, nye tekniske løysingar, ny formgjeving, nye motar osb.
Aviser og tidsskrift, radio- og fjernsynsstasjonar er tradisjonelle kanalar for formidling av nyhende til eit større publikum. Internett er ein nyare kanal som gjer det mogleg for fleire å formidla og kommentera det dei meiner er nyhende.
Kjell-Erik Kallset
Kjell-Erik Kallset er ein norsk journalist frå Tingvoll på Nordmøre. Han har vore tilsett i Dagsavisen (tidlegare Arbeiderbladet) sidan 1997, og var den fyrste tilsette i avisa som fekk skrive nynorsk. I 2007 vann han Kulturdepartementet sin nynorskpris for journalistar.
Tethyshavet
Historisk teori
I 1893 nytta Eduard Suess fossil funne i Alpane og Afrika til å leggje fram ein teori om eit innhav som ein gong hadde eksistert mellom Laurasia og Gondwana. På denne tida var dei to kontinenta knytt saman til superkontinentet Pangea. Han kalla det Tethyshavet etter den greske havgudinna Tethys. Då teorien om platetektonikk vart utvikla i 1960-åra vart det klart at Suess hadde rett. Platetektonikken forklarte òg korleis det tidlegare havet forsvann, nemleg at oseanskorpa forsvann under kontinentalskorpa.
Moderne teori
For om lag 250 millionar år sidan under trias danna det seg eit nytt hav i sørenden av Paleo-Tethys-havet. Ei rift danna seg langs den nordlege kontinentalsokkelen sør på Pangea (Gondwana). Dei neste 60 millionar åra flytta denne delen seg nordover og pressa botn av Paleo-Tethys-havet under den austlege enden av Laurasia. Tethyshavet oppstod mellom Kimmeria og Gondwana, like over der Paleo-Tethys-havet tidlegare låg.
Under juratida (for 150 millionar år sidan) kolliderte til slutt Kimmeria med Laurasia. Her stoppa det opp og havplata som kom bak vart pressa under og danna ei djuphavsgrop. Havnivået steig og dei vestlege delane av Tethyshavet kom til å dekke store delar av Europa. I same tidsrom reiv Laurasia og Gondwana frå kvarandre og Atlanterhavet oppstod mellom dei. Mellom jura og krittida (100 millionar år sidan) byrja Gondwana å dele seg opp og Afrika og India vart pressa nordover over Tethyshavet. Dette opna opp for Indiahavet. Landområde pressa seg mot Tethyshavet frå all kantar. For rundt 15 millionar år sidan vart restane av Tethyshavet til Middelhavet, Svartehavet, Kaspihavet og Aralsjøen. Det meste av havbotn til Tethyshavet forsvann under Kimmeria og Laurasia. Geologar har funne fossil av sjødyr i Himalaya, så ein veit at desse områda låg under vatn før det indiske subkontinentet pressa seg på frå sør og skapte fjellkjeda. Liknande funn er gjort i Alpane.
Hertugdømet Estland
Hertugdømet Estland (latin: Ducatus Estonie) kan syna til:
Pasiene
Pasiene er ein landsby i Latvia og det austlegaste punktet i både landet og i EU.
Sjølv om Pasiene er ein liten landsby er han kjend for den vakre romers-katolske kyrkja som er bygd i barokkstil frå 1761. Det var òg eit dominkanarkloster i Pasiene, nær kyrkja, men dette brende ned i 1837.
991 McDonalda
991 McDonalda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 24. oktober 1922 av Otto Struve ifrå Yerkes Observatory, Williams Bay.
Masurka
Masurka (polsk mazurek, fleirtal mazurki, 'masurisk dans') er ein gammal polsk pardans i ujamn 3-takt og moderat tempo. Dansen blir utført med varierte og ofte improviserte rørsler. Dansen er ein polsk nasjonaldans, men er også utbreidd andre stader. I norsk tradisjon er masurka ein polkett, ein dans i 3/4 takt i slekt med hambo.
Innan kunstmusikk blei masurkaen innført av Chopin, og seinare dyrka av komponistar som Glinka, Tsjajkovskij og Karol Szymanowski.
Sørvasselva
Sørvasselva eller Sørvassdalselva (sørsamisk Searvoesvuemienjohke renn gjennom Sørvassdalen i Vesterfjellan; fjellområdet mellom Vefsn og Vevelstad. Elva renn ut i Hundålvatnet, som naturleg renn ut i Hundåla, men som er regulert og tappast ut ved Grytåga kraftverk.
Sørvassdalselva med eit nedbørsareal på 77 km² vart varig verna i Verneplan I for vassdrag, som vart vedtatt av Stortinget i 1973.
Sorradile
Sorradile (sardisk Sorradìle) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 379 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 26.34 km² og ligg i ei høgd på 337 meter over havet.
Skillefjorden
Skillefjorden (samisk Skirvi) er ein fjordarm av Altafjorden i Alta kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 4,5 km austover til grenda Fjordbukta i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Johkaluokta i nord og Ytre Skillefjordneset i sør. I tillegg til Fjordbukta finn ein garden Jorva på nordsida heilt inst i fjorden og Skillefjordnes på sørsida heilt ute. Riksveg 883 går langs begge sider av fjorden.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1920
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1920 vart vunnen av Ørn, Horten etter finalesiger 1-0 over Frigg den 17. oktober. Michael Paulsen skåra for Ørn i det 68. minutt. 14 000 tilskodarar såg kampen som gjekk på Gressbanen på Vestre Holmen i Kristiania. Dommar var Fredrik Schieldrop frå Minde Idrettslag.
Dette var første gong Ørn vann ein noregsmeisterskap.
Ørns vinnarlag: Thorbjørn Falkenberg, Kristian Johnsen, Leif Andersen, Reidar Høilund, Emil Hansen, Fritz Amundsen, Egil Jacobsen, Michael Paulsen, Harald Pedersen, Ingar Pedersen og Gudmund Fredriksen.
Friggs lag: Gustav Magnussen, Arne Bjørklund, Yngvar Tørnros, Jens Olsen, Ellef Mohn, Fritz Semb Thorstvedt, Per Bekkedahl, Hans Dahl, Bjarne Olsen, Rolf Semb Thorstvedt og Trygve Smith.
2. runde
Brann, Fremad, Frigg, Kvik, Lyn, Mercantile, Sarpsborg, Start, Viking og Ørn fekk walk over.
3. runde
19. september
4. runde
3. oktober
Semifinalar
10. oktober
Finale
17. oktober, Gressbanen, Vestre Holmen, Kristiania, 14 000 tilskodarar. Dommar Fredrik Schieldrop, Minde Idrettslag.
Oslo katedralskole
Oslo katedralskole er ein vidaregåande skole i Oslo med røter tilbake til mellomalderen og den opplæringa som kyrkja stod for. Skolen er i dag ei privat stifting (Stiftelsen Oslo katedralskole) som sjølv eig bygningen og det eineståande biblioteket, som er det eldste i Noreg. Sjølve skoledrifta er likevel kommunal (fylkeskommunal), til liks med andre offentlege vidaregåande skolar.
Katedralskolen er kjend som «Katta» på folkemunne.
Historie
Skolen blei grunnlagt i år 1153 av den paveutsende kardinalen Nicolaus Breakspeare (seinare pave Hadrian IV). I reformasjonsårhundret var skolen sentrum for den såkalla austlandshumanismen, leia av menn som biskop Jens Nielssøn og lector theol. Hallvard Gunnarsøn.
På 1600-talet blei oppretta eit gymnasium i samband med skolen, som kunne ha vore det første tilløpet til eit norsk universitet, men pengevanskar førte til at det blei nedlagd etter kort tid.
Fylkesveg 76
Fylkesveg 76 (Fv76 eller Tosenvegen) er ein veg i Nordland. Vegen er 88 km og går vest-aust mellom Brønnøysund i Brønnøy kommune og Vasselv i Grane kommune.
Dei største bygdene langs vegen er Tosbotn og Hommelstø. Tosenvegen er eit tverrsamband mellom kysten og det indre av Helgeland, vegen sikrar òg Sør-Helgeland ein lett tilkomst til E6. Vegen er stadvis smal og svingete. Dei farlegaste partia rundt Tosbotn vart utbetra sommaren 2004.
Historie
Vegen mellom Skillebotn og Hommelstø stod ferdig på 1930-talet. I 1938 vart bygginga av vegen Lande-Tosbotn-Svenningdal starta. Vegen stod ferdig til Enget ved Tosenfjorden i 1957 og til Tosbotn i 1964. Bygginga av strekninga mellom Tosbotn og Svenningdal vart starta i 1978, og vegen vart opna i 1987.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
RS «Andreas Aarø»
RS 36 «Andreas Aarø» var den første norske redningsskøyta med motor. Ho vart bygd hjå K. Christensen & co. i Risør. Båtbyggaren tilpassa Colin Archer sine teikningar av russiske redningsskøyter frå 1902 og motorteikningar Archer gjorde under planlegging av RS «Vardø» (RS 22) til bygginga av den nye skøyta. Skroget vart gjort fyldigare og jernkjølen trekt noko lenger fram enn på dei tidlegare skøytene. Det vart innsett ein 50/80 HK Wichman semidiselmotor. Den toblada propellen kunne stillast i nøytral stilling når skøyta segla.
RS 36 fekk namn etter Andreas Aarø frå Oslo. Han var opphavleg frå Molde. Han stod bak finansieringa
Motoriseringa av «Andreas Aarø» var så vellukka at det etter dette berre vart bygd skøyter med motor. Det synte seg likevel at ho vart liggande noko tungt i vatnet. Dei neste skøytene vart bygd etter andre teikningar.
RS «Andreas Aarø» vart seld av Redningsselskapet i 1965.
Kinnagoe Bay
Kinnagoe Bay er ei avsidesliggande bukt i Inishowen i County Donegal på Irland. Ho er kjend som staden der vraket av skipet «Trinidad Valencera» frå den spanske armadaen har lege sidan 1588.
Paleo-Tethys-havet
Paleo-Tethys-havet var eit urhav i paleozoikum som låg mellom Gondwana og dei såkalla huniske terrana, av det som i dag dannar delar av Sentral-Europa, Den iberiske halvøya og Kina.
Paleo-Tethys-havet tok for då to små terran dreiv bort frå Gondwana i sein ordovicium og byrja å flytte seg mot Euramerika i nord. I denne prosessen for svann Rheichavet mellom Det gamle raude kontinentet og dei huniske terrana. I devontida opna den austlege delen av Paleo-Tethys-havet seg opp då Nord-Kina og Sør-Kina flytta seg nordover. Dette gjorde at Proto-Thetys-havet, ein forgjengar til Paleo-Tethys-havet, krympa fram til sein karbon, då Nord-Kina kolliderte med Siberia. I sein devon danna det seg ein subduksjonssone sør for dei huniske terrana, der botn av Paleo-Tethys-havet forsvann under. Gondwana starta å flytte seg nordover og lukka i prosessen den vestlege delen av Paleo-Tethys-havet.
I karbontida fann det stad ein kollisjon mellom Det gamle raude sandsteinkontinentet og dei europeiske, huniske terrana. Dette vert kalla den variskanske orogensen (alleghenianske orogensen i Nord-Amerika). Rheichavet hadde då heilt forsvunne og dei vestlege områda av Paleo-Tethys-havet lukka seg.
Seint i permtida braut den smale, lange kimmerske plata (i dag delar av Tyrkia, Iran, Tibet og delar av Søraust-Asia) bort frå Gondwana (som no var ein del av Pangea). Sør for Kimmeria danna det seg eit nytt hav, Tethyshavet. Seint i trias var det berre eit smalt sund igjen av Paleo-Tethys-havet. I tidleg jura, som ein del av den alpine orogensen, forsvann oseanskorpa i Paleo-Tethys-havet under den kimmerske plata og lukka havet frå vest til aust. Ein siste rest av Paleo-Tethys-havet utgjer kanskje ein del av havbotn i Svartehavet.
Paleo-Tethys-havet låg der Indiahavet og Sør-Asia i dag ligg.
Sorso
Sorso (sardisk Sòssu) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 14 732 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 67.01 km² og ligg i ei høgd på 136 meter over havet.
Hermine Grang
Hermine Grang, (engelsk: Hermione Granger), er ein av hovudpersonane i historiene om trollmannen Harry Potter, forfatta av J.K. Rowling.
Rollefiguren Hermine Grang vert i filmatiseringane av bøkene spelt av Emma Watson.
Skeivskank
Skeivskank er Hermines kjæledyr. Ho kjøper den oransje katten i Diagonallmenningen i den tredje boka, Fangen fra Azkaban. På andre språk heiter "Skeivskank";
Figuren der Harry-Potter-Romane
992 Swasey
992 Swasey er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 14. november 1922 av Otto Struve ifrå Yerkes Observatory, Williams Bay.
Torbjørn Rødstøl
Torbjørn Rødstøl er ein politikar som representerer Senterpartiet, og var ordførar i Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke. Han har vore ordførar der frå 1999 og vart vald på nytt både i 2003 og 2007.
Gullauge
Gullauge er ein potetsort som spesielt er dyrka i Nord-Noreg og Island.
Han er rekna som ein gourmetpotet. Gullauge er ein smaksrik, mjølen potet med mddels fast struktur. Kjøttfargen er sterk gul. Knollane er oftast små.
Opphavet er ukjend; truleg kom han til Nord-Noreg med svenske rallarar rundt førre hundreårsskifte.
Frelsaren Kristus-katedralen
Frelsaren Kristus-katedralen (russisk Хра́м Христа́ Спаси́теля, Khram Khrista Spasitelja) er ein katedral i Moskva i Russland. Ho ligg ved Moskvaelva og er den høgaste russisk-ortodokse kyrkja i verda.
Gullauge
Gullauge er svært svak mot tørråte.
Beskytta opphavsnemning
«Gulløye fra Nord-Norge» er beskytta opphavsnemning for Gullauge dyrka i Noreg nord for polarsirkelen.
Frelsaren Kristus-katedralen
Katedralen vart innvigd ved kroninga av tsar Aleksander III i 1883. Etter Oktoberrevolusjonen vart det derimot avgjort at tomta skulle nyttast til eit nytt palass til ære for sovjetarane, og katedralen vart riven. Det vart aldri noko av palasset, og tomta vart i staden nytta til eit symjebasseng.
Like før Sovjetunionen fall vart det avgjort at katedralen skulle byggast opp att. I 2000 stod den gjenoppbygde katedralen ferdig.
Kåfjorden i Alta
Kåfjorden (samisk Njoammelgohppi) er den inste delen av Altafjorden i Alta kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 7 km sørvestover til Borani i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Auskarnes i nordvest og Saltvikneet i søraust, like vest for sjølve Alta. Grenda Kåfjord ligg på vestsida av fjorden. På austsida går Kvervika sørover til Kvernvik, ein forstad til Alta.
E6 går langs vestsida av fjorden og kryssar fjorden ved Innerstrømmen.
Mingay
Mingay er ei lita øy i Indre Hebridane utanfor Skye og Isay.
I lag med Isay og Loch Dunvegan har ho status som Special Area of Conservation (særskild verneområde) på grunn av sel som ynglar her.
Øya består av basalttisk lava med skiver og kvarts.
Mingay ligg aust i Loch Dunvegan. Ho ligg sør for Ardmore Point og vest for Waternish, begge på Skye.
Øyanamnet har norrønt opphav, som mange av stadnamna på Skye og Isay.
It's Hard
Historie
Det finst to ulike syn på It's Hard. Enkelte meiner at albumet var inspirert av det harde politiske klimaet tidleg i 1980-åra, medan andre berre ser på albumet som eitt The Who måtte gje ut for å oppfylle kontrakten sin med det amerikanske plateselskapet. Albumet fekk òg delt mottaking i musikkpressa, enkelte gav det dårleg kritikk, medan det fekk fem av fem stjerner i musikkmagasinet Rolling Stone.
Den første songen «Athena» er ein av dei få songane som vart godt motteken på albumet. Denne songen vart gjeven ut som singel og nådde 28. plass på den amerikanske singellista. I seinare år har songen «Eminence Front» vorte trekt fram som ein av dei mest kritikarroste i songkatalogen til bandet.
Albumomslaget vart utforma av Graham Hughes, og syner ein ung gut som speler eit arkadespel, ein referanse til rockeoperaen Tommy, der hovudkarakteren spelar flipparspel. Townshend kritiserte albumet kort tid etter det kom ut.
I 1997 gav MCA ut ei nymastra utgåve av albumet med nye miksar av «Athena» og «Eminence Front».
Innhald
Bonusspor på 1997-utgåva av albumet var fire konsertopptak frå Toronto den 17. desember 1982.
Thor Reiersen Lilleholt
Thor Reiersen Lilleholt var ein norsk gardbrukar, lensmann og eidsvollsmann frå Holt.
Põlva maakond
2,3 % av folkesetnaden i Estland bur i Põlva maakond.
Thor Reiersen Lilleholt
Lilleholt var fødd i Holt i Aust-Agder. Han var gardbrukar på farsgarden frå 1790. 1803-17 var han lensmann i Holt, åra 1803-12 også i Dybvåg. Til riksforsamlinga på Eidsvoll våren 1814 var han utsending frå Nedenes amt. Her fylgde han unionspartiet.
Põlva maakond
Kommunar
Fylket er delt inn i 14 kommunar, der éin av dei er bykommunar og 13 landkommunar.
Thor Reiersen Lilleholt
Lilleholt var tildelt borgardådsmedaljen i sølv. Han var far til Reier Thorsen Lilleholt.
993 Moultona
993 Moultona er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. januar 1923 av George Van Biesbroeck ifrå Yerkes Observatory, Williams Bay.
Peter Grünberg
Peter Grünberg var ein tysk fysikar. Han fekk Nobelprisen i fysikk for 2007 saman med Albert Fert for arbeidet sitt med nanoteknologi. Grünberg oppdaga i 1988 GMR-effekten, som på 1990-talet drastisk auka lagringskapasiteten på harddiskaar. Alle moderne datamaskinar bygger på denne teknologien.
Grünberg studerte i Frankfurt og Darmstadt, der han tok doktorgraden i 1969 under Stefan Hüfner. Han var tre år ved Carleton-universitetet i Canada. Frå 1972 arbeidde han ved Forschungszentrum Jülich. I 1984 vart han Privatdozent og i 1992 professor ved universitetet i Köln. Han gjekk av med pensjon i 2004, og var sidan gjesteforskar ved Forschungszentrum Jülich.
Nordhordland
Nordhordland er eit distrikt nord i Hordaland fylke, som ikkje har nokre klart definerte grenser. Kommunane Lindås, Meland, Radøy, Austrheim, Fedje og Masfjorden nord for Bergen vert alltid medrekna. Desse kommunane kan reknast som eit kjerneområde med Knarvik som kommersielt sentrum og Mongstad som industrielt sentrum. Som oftast vert også Modalen kommune medrekna og i større eller mindre grad også Osterøy, Vaksdal, Øygarden og Gulen (sistnemnde i nabofylket Sogn og Fjordane).
Peter Grünberg
I 1998 fekk Grünberg presidanten sin framtidspris for arbeidet sitt med GRM-effekten, og i 2006 vart han utnemnd til «årets europeiske oppfinnar» i kategorien universitet og forsking av Europakommisjonen. I 2007 fekk han Deutsche Physikalische Gesellschafts Stern-Gerlach-medalje og seinare same år Wolfprisen. 19. april 2007 fekk han Japan-prisen saman med Albert Fert; prisutdelinga skjedde i nærvær av det japanske keiserparet.
Nordhordland
Historie
Dei eldste grensene til Nordhordland er ikkje kjende, men frå 1600-talet vart dei nokså faste. Den opphavelege nemninga var Nordhordlen, som seinare vart til Nordhordland futedøme (fogderi) under Søndre Bergenhus amt. Etter den noverande kommuninndelinga femna Nordhordland då om: I 1773 vart Eivindvik flytt frå Nordhordland og lagt til Sogn og i 1866 vart Vikafjorden-Bolstadfjorden flytt frå Voss til Nordhordland
Midt på 1800-talet vart Midhordland oppretta som domssokn og prosti, ved frådeling av søre delen av Nordhordland og nordre delen av Sunnhordland. Det innsnevra Nordhordland femna då om: Samstundes vart Nordhordland futedøme utvida til å omfatte også heile det nye Midhordland. Det er likevel mest den innsnevra definisjonen av distriktet som har halde fram inn til våre dagar. Futedømet vart nedlagt på byrjynga av 1900-talet, men Nordhordland domssokn held fram den dag i dag og vart i 2006 utvida att, då domstolane i Midhordland og Voss vart nedlagde. Nordhordland prosti vart i 1886 delt, og den austre delen danna Osterøy prosti som i 1975 vart nedlagt.
Kultur
Ivar Medaas og Åslaug Låstad Lygre er to viktige kulturpersonlegdomar frå Nordhordland.
Massemedium
I kjerneområdet finst to konkurrerande aviser, Nordhordland og Strilen. Dei dekker også Gulen kommune, og i tillegg dekker avisa Strilen også Modalen kommune.
Stintino
Stintino (sardisk Isthintìni, Istintìnu) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 1 623 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 59.04 km² og ligg i ei høgd på 9 meter over havet.
Sheephaven Bay
Sheephaven Bay (irsk Cuan na gCaorach) er ei brei og grunn bukt på nordkysten av County Donegal i Republikken Irland. Ho grensar til halvøyane Rosguill i aust og Horn Head (irsk Corran Binne) i vest. Bukta ligg stort sett i le frå det opne Atlanterhavet og tidlegare låg ein yrande sildeflåte til hamn her.
Etymologi
Det gæliske namnet Cuan na gCaorach ('Sauene sitt paradis') er ei nylaging frå den galne omsetjinga av Cuan na gCurrach, som tyder «Bukta» eller «Currach eller båtane sitt paradis». Då namnet vart omsett til engelsk vart ordet «skip» mistolka som «sau».
Coahuila
Coahuila er ein delstat i den nordlege delen av Mexico. Andre namn for Coahuila er  Coahuila de Zaragoza. Den har sams grense med Nuevo León, Zacatecas, San Luis Potosí, Durango og Chihuahua. Delstaten ligg ved elva Rio Grande og grensar til den amerikanske delstaten Texas.
Hovudstad og administrasjonsstad er Saltillo. Med eit flatevidd på 149 985 km² er Coahuila den tredje største delstaten i Mexico. Han har eit folketal på om lag 2 495 200 innbyggjarar i 2005.
Marit Malm Frafjord
Marit Malm Frafjord er ein norsk tidlegare handballspelar frå Tromsø som 2006-21 deltok i 13 meisterskapsturneringar og vann medalje i alle. Ho er såleis dobbel olympiameister, verdsmeister og femfaldig europameister. Våren 2014 var ho med om å vinne EHF-cupvinnarcupen for Viborg HK. Frafjord var linejspelar, utmerkte seg særleg i forsvarsspelet.
Klubbspel
Frafjord var Byåsen-spelar i åtte år frå 2002. Sidan gjorde ho teneste 2010-14 i danske Viborg HK og 2014-17 i norske Larvik HK. 2017/18-sesongen var ho aktiv for CSM București. Frafjord avslutta karrieren med spel for Esbjerg i perioden 2018-22.
Landslagsspel
Frafjord debuterte på det norske kvinnelandslaget i handball 28. september 2005 i kamp mot Portugal. Frafjord deltok òg under EM i 2006 og fekk dimed EM-gull. I 2011 var ho med å ta gull for Noreg i Handball-VM i São Paulo i Brasil, då dei slo Frankrike i VM-finalen.
Korsfjorden i Alta
Korsfjorden (nordsamisk Fielvuotna) er ein fjord i Alta kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 11 km austover til Elvestrand i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Klubben i nord og bygda Storekorsnes i sør. Vest for Storekorsnes ligg innløpet til Altafjorden som går sørover til Alta. Det ligg to bygder til ved fjorden, Korsfjord på nordsida og Nyvoll tvers over fjorden på sørsida. Mellom desse to bygdene går det eit ferjesamband som er ein del av Riksveg 883. Rv883 går langs sørsida av fjorden.
Riksveg 77
Riksveg 77 (Rv77) går mellom Saltdal og riksgrensa. Vegen vert òg kalla «Graddisveien». Total lengd er 24,0 km.
Proto-Tethys-havet
Proto-Tethys-havet var eit urhav som eksiserte frå sein ediacara til karbontida (for 550 til 330 millionar år sidan). Havet var ein forgjengar for det seinare Paleo-Tethys-havet. Havet oppstod då Pannotia løyste seg opp og Proto-Laurasia (Laurentia, Baltica og Siberia) flytta seg saman og vart til Gondwana. Proto-Tethys-havet oppstod mellom desse to superkontinenta. Havet grensa til Panthalassia i nord og mellom dei låg øybogar og og Kasakhstania. Proto-Tethys-havet utvida seg i kambrium. Havet var på sitt største i sein ordovicium til midtre silur. Havet låg då mellom Siberia i vest og Gondwana i aust. I sein silur byrja havet å krympe då Nord-Kina og Sør-Kina flytta seg bort frå Gondwana på veg nordover. I sein devon kolliderte Kasakhstania med Siberia og havet krympa enno meir. Havet lukka seg til slutt då den nordkinesiske kratonen kolliderte med Siberia-Kasakhstania i karbontida, medan Paleo-Tethys-havet utvida seg lenger sør.
Riksveg 77
Historie
Bygginga av vegen gjennom Junkerdalsura vart starta i 1871 og stod ferdig i 1878. Då var òg vinterveg ferdig til riksgrensa mot Sverige. Ny veg vart opna til Junkerdalsbygda seint på 1950-talet. Mellomriksvegen til riksgrensa vart opna i 1974.
Den gamle vegen gjennom Junkerdalsura er føreslått verna i Nasjonal verneplan for vegar, bruer og vegrelaterte kulturminne.
Mirovia
Mirovia (av russisk мировой, mirovoj, som tyder «global») var eit tenkt superhav som låg omkring superkontinentet Rodinia i neoproterozoikum i perioden for om lag 1 milliard år sidan til 750 millionar år sidan. Mirovia kan ha vore identisk til, eller ein forgjengar for, Det panafrikanske havet som følgde etter oppdelinga av Rodinia. Panthalassa (ein forgjengar for Stillehavet) utvikla seg i neoproterozoikum då Mirovia forsvann på grunn av subduksjon.
Geologiske funn tyder på at det i midten av neoproterozoikum, i perioden kryogenium, var ei ekstrem istid som var så intens at heile Mirovia kan ha vore dekt av eit to kilometer tjukt islag, som òg dekte det meste av jorda. Denne hypotesen vert kalla snøballjorda.
Superhav
Eit superhav er eit hav som ligg omkring eit superkontinent. Stundom vert det òg definert som alle hav større enn det noverande Stillehavet. Av globale superhav finn ein Mirovia, som låg omkring superkontinentet Rodinia og Panthalassa, som låg omkring superkontinentet Pangea. Pannotia og Columbia, samt landmassane før Columbia (som Ur) var òg omgjeve av superhav.
GUM
GUM, Gosudarstvennij universalnij magazin, (russisk ГУМ, Государственный универсальный магазин) er namn på store varehus eller kjøpesenter i mange byar i Russland. Det mest kjende av dei ligg ved Den raude plassen i Moskva. Før 1920-åra var varehuset kjend som «Dei høgare handelsrekkjer».
GUM i Moskva
Det har vore handel på denne staden sidan 1600-talet. Den noverande bygningen vart ført opp mellom 1890 og 1893 av Aleksander Pomerantsev og Vladimir Sjukhov, og erstatta ein tidlegare bygning frå byrjinga av 1800-talet. Etter den russiske revolusjone i 1917 vart verksemda, som på dette tidspunktet omfatta om lag 1200 butikkar, nasjonalisert. Frå 1928 vart lokala nytta som kontorlokal av ein komité med ansvar for den første femårsplanen til Josef Stalin. I 1932 låg hustrua til Stalin, Nadezjda, på lit-de-parade i bygningen etter sjølvmordet hennar.
Otto Jespersen
Otto Jespersen er ein norsk komikar, skodespelar og satirikar som er kjend for si deltaking i fleire kjende humor-program både i radio og på fjernsyn. Han har delteke både på NRK og TV2. Dei siste åra har Jespersen for det meste konsentrert seg om jobben som programleiar for humorprogrammet Rikets røst på TV2.
Soundmill Navigator
Soundmill Navigator er det 70. albumet og det 11. konsertalbumet til det tyske electronicabandet Tangerine Dream. Det vart remiksa og gjeve ut i april 2000, men opptaka vart gjort på ein konsert 27. juni 1976 i Berliner Philharmonie. Det er det andre albumet i serien Tangerine Dream Classics Edition, etter Sohoman og føre Antique Dreams.
Fansen var ganske delt om denne utgjevinga. Somme gav dette arkivopptaket ein varm velkomst, medan andre klaga på at det ikkje er det urørte opptaket og at lydkvaliteten kunne ha vore betre. Det originale opptaket vart gjeven ut på piratkopiplata Tangerine Tree Volume 8: Berlin 1976 og seinare offisielt som ein del av The Bootleg Box Set Vol. 1, basert på eit radioopptak.
Bangka
Bangka er ei øy i Indonesia og ligg aust for Sumatra, skild frå denne av Bangkasundet. Øya dekker eit areal på 11 910 km² og hadde i 1990 eit folketal på 626 955.
Geografi
Bangka utgjer saman med øya Belitung ein provins i Indonesia. Bangka ligg rett aust for Sumatra, i nord ligg Sørkinahavet, mot aust på hi sida av Gasparsundet ligg Belitung, i sør er Javahavet. Mestedelen av øya består av lågtliggjande sletter, sumpar, åsar, sandstrender, åkrar med pepar og så tinngruver.
Samfunn
Øyas største by heiter Pangkalpinang og er hovudstad i Bangka-Belitung-provinsen. Sungailiat er nest største byen på Bangka, medan Muntok i vest er viktigaste hamna. Dei andre større byane er Toboali i den sørlege delen, også gruvebyen Koba ligg i sør. Byen Belinyu heilt i nord er kjend for sin sjømat. På Bangka finst fire hamner; nemnde Muntok og Belinyu, dessutan Sadai heilt i sør og Pangkal Balam i nærleiken av provinshovudstaden.
Økonomi
Frå om lag 1710 har Bangka vore eit av dei fremste sentra for utdriving av tinn. Tinnproduksjonen er monopolisert av staten Indonesia, største smelteverket ligg i Muntok. På øya dyrkar ein mykje pepar, som gjennom ein prosess vert omgjort til salsvara kvit pepar. Sysselsetjinga fordelar seg mellom dei som arbeider i tinngruvene, på palmeolje-plantasjane, på gummiplantasjane, på peparfarmane og fiskarar.
Demografi
Størstedelen av innbyggjarane er malayar og kinesarar, i hovudsak hakkaer.
I 1930 budde 205 363 menneske på Bangka. Folketalet har tredobla seg dei siste 70 åra.
Historie
Bangka vart overgitt til Storbritannia av sultanen i Palembang i 1812. To år seinare inngjekk britane ein bytehandel med Nederland, som for Bangka gav frå seg Cochin i India. Øya var okkupert av Japan frå februar 1942 til august 1945. Ho vart del av det sjølvstendige Indonesia i 1949. Øya, og granneøya Belitung, låg tidlegare i provinsen Sumatera Selatan (Sør-Sumatra). Frå 2000 har dei to øyane vore utskild til ein eigen provins, Bangka-Belitung.