cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hundefamilien
Hundefamilien (Canidæ) er ein rovdyrfamilie med relativt få og like medlemmer. Dyra i denne familien er sjeldan spesialiserte, men kan klara seg på mange vis. Hovudstyrken deira er at dei kan springa langt og lenge. Mange av dei lever i flokkar.
Trygve Bull
Trygve Friis Bull var ein norsk historikar, filolog og sosialistisk politikar frå Oslo. Han deltok i Mot Dag-gruppa. Under andre verdskrigen sat han i tysk fangenskap. Frå 1950-talet var han aktiv i norsk språkdebatt, der han stod på samnorsken si side, og var medlem av Språknemnda frå starten i 1952. Han møtte som fast stortingsrepresentant 1958-1964 og som vararepresentant 1964-1969 for Arbeidarpartiet. Han var ein engasjert EF-motstandar, og etter EF-avrøystinga valde han å gå ut av Arbeidarpartiet til fordel for Sosialistisk Valforbund, seinare Sosialistisk Venstreparti, der han var medlem av hovudstyret i perioden 1973-1975.
RS «Ulabrand III»
RS 115 «Ulabrand III» er ei norsk redningsskøyte som vart bygd for Redningsselskapet i 1998. Ho vart bygd ved Kværner Mandal. «Ulabrand III» har både skrog og overbygg i FRP sandwich. Byggesummen var på kr 25 286 700. «Ulabrand III» er ei av tre skøyter i von Koss-klassen Dei to første som vart bygde, RS 110 «Reidar von Koss» og RS 111 «Peter Henry von Koss», hadde skrog av aluminium.
Med ei lengd på 25,25 meter var «Ulabrand III» eit av dei største fartøya i Redningsselskapet sin flåte. I hekken er plassert ei 5 meter lang redningsbåt som han setjast ut under fart. Dei fire hovudmotorane, kvar på 925 hk, gjev «Ulabrand III» ei fart på 25 knop.
«Ulabrand III» vart finansiert av Redningsselskapet. Liksom RS 60 «Ulabrand II», fekk ho namn etter losen Anders Jacob Johansøn (1815-81) frå Ula. Han vart kalla Ulabrand.
Rodrigo Gral
Rodrigo Gral er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Júbilo Iwata, Yokohama F. Marinos og Omiya Ardija.
1009 Sirene
1009 Sirene er ein marskryssarasteroide. Det vil seia at banen hans i løpet av eit krinsløp kryssar banen til Mars. Han blei oppdaga den 31. oktober 1923 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Gimping
Gimping er ein handarbeidsmetode som går ut på å laga remser av garn og å setja desse saman. Slik kan ein mellom anna laga skjerf, sjal og grytelappar.
Utstyret som trengst er ein gimpegaffel og ei heklenål. Gimpegaffelen er forma om lag som ein U, men er flat i botnen. Garnet skal leggast rundt pinnane og heklast saman slik at det vert danna ei bord med løkker langs sidene. Som regel består eit arbeid av meir enn ei slik remse. For å festa desse til kvarandre kan ein anten dra løkker frå ei remse gjennom løkker på ei anna eller hekla remsene saman med ein ny tråd.
Lille Skjolddalen
Lille Skjolddalen er ein blindveg i Fana i Bergen. Han går austover frå Fanavegen gjennom eit bustadområde. Vegen er oppunder 1 km lang.
Namnet vart vedteke i 1958.
Sweet Little Sixteen
«Sweet Little Sixteen» er ein rock and roll-song skriven og spelt inn av Chuck Berry, som gav han ut på singel i januar 1958. Han nådde 2. plass på den amerikanske Billboardlista, den høgaste plasseringa Berry nådde bortsett frå «My Ding-A-Ling» som gjekk heilt til topps i 1972. «Sweet Little Sixteen» gjekk òg til topps på R&B Best Sellers-lista.
Musikkmagasinet Rolling Stone rangerte songen på 272. plass på lista si over dei 500 største songane gjennom tidene i 2003. På den oppdaterte lista i 2010 låg han på 277. plass.
Teamet i songen er rock and roll og ei særskild jente, som akkurat har fylt seksten år og er svært oppteken av rock and roll-artistar. Songen omtalar bursdagen hennar og korleis ho ber foreldra sine om å late ho få gå på ein konsert. Teksten skildrar at ho går med «tight dresses and lipstick; she's sporting high heel shoes», og vidare «tomorrow morning she'll be sweet sixteen og back in class again».
Medverkande
Innspelt 29. og 30. desember 1957
Surfin' USA
The Beach Boys sin song «Surfin' USA» har praktisk talt same melodi med ny tekst som omhandlar surfing. Som hos Jim & Jesse skil han seg og frå Berry sin original ved koringa (harmoniaene). Denne songen har i seinare tid vorte kreditert til Berry/Wilson.
Hn/Nynorsk
Nynorsk er ein rettskrivingsnormal for norsk, bygd på eit utval av dei norske målføri. Offisielt gjeldande nynorsk rettskriving i dag er tufta på normalen hans Ivar Aasen og seinare endringar av millom andre Norsk språkråd.
Den fyrste norske skriftnormalen vart kalla landsmål (Landsmaal), men dette namnet vart i 1929 brigdt til nynorsk; eit framlegg um norsk, beint fram, tapte i Stortinget med éi røyst.
Etter 1938 vart den statsstyrde tilnærmingi til bokmål og austnorske målføre so sterk at ein kunde taka til med å tala um eit eige tradisjonelt avbrigde av nynorsk, i motsetnad til den statlege normi. Denne meir tradisjonelle målformi er i dag mest kjend under nemningi høgnorsk.
Offisiell nynorsk som ein finn honom i godkjende ordlistor og dilike hev tvo slag former, hovudformer/lærebokformer og sideformer/klamberformer. Der det finst meir enn éi hovudform, talar ein um jamstelte former, soleis til dømes formene «me» og «vi». Hovudformene skal nyttast i lærebøker og andre offisielle høve, medan sideformene kann nyttast av elevar og andre utan at det vert rekna som brot på gjeldande rettskriving. Nokre av sideformene er tradisjonelle «høgnorske» former, andre er «samnorskformer» etter mynster frå sume austnorske og nordnorske målføre, bymål og bokmål.
Millom 10 og 15 % av ibuarane i Noreg nyttar einkvan varianten av det nynorske skriftspråket.
Eksterne lekkjor
Nynorsk
Sonja Edvardsen
Sonja Edvardsen er ein norsk Arbeidarparti-politikar. Ho var ordførar i Eid kommune frå 2005 til 2011. Ho tok over etter Gunvald Ludvigsen som då vart stortingsrepresentant.
Edvardsen var vararepresentant til Stortinget 2009–2013.
Mårdalen
Mårdalen er ein blindveg i Fana i Bergen. Han går sørvestover frå Lille Skjolddalen. Han er om lag 500 meter lang og går gjennom eit område med fleire bustadblokker. Skjold borettslag ligg i Mårdalen. I eine enden av vegen går det gang- og sykkelveg til Dyrhaugen.
Namnet vart vedteke i 1958 og som fleire andre vegar i området har han dyrenamn.
Wadiar i Saudi-Arabia
Saudi-Arabia har ingen permanente elvar, men fleire wadiar som er elveleie som anten alltid er tørre eller tørre i periodar.
Lista er arrangert etter nedslagsfelt, med sideelvar i innrykk.
John Terry
John George Terry er ein engelsk fotballtrenar og tidlegare spelar. Han har spela i forsvar for Aston Villa, og for det engelske landslaget.
Wadiar i Saudi-Arabia
Kjelder
''
Urs Kälin
Urs Kälin er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Bennau i Einsiedeln. Frå 1991 til -96 vann han tre sølvmedaljar under VM i alpint og i OL, alle i spesialgreina hans, storslalåm.
Aktiv
Kälin debuterte i verdscupen i alpint i januar 1989 med ein ellevteplass i eit storslalåm i Adelboden. På byrjinga av neste sesong, 30. november 1989, overraska han med å vinne verdscuprennet i storslalåm i Waterville Valley i delstaten New Hampshire i USA. Det skulle gå over seks år før den neste verdscupsigeren kom. I mellomtida kom han tre gonger på sølvplassen i storslalåmrenna i tre internasjonale meisterskap; 1991, 1994 og 1996. Under VM i 1991 måtte han sjå seg slått av Rudolf Nierlich frå Austerrike, under OL 1994 på Lillehammer kom han med tida 2.52,48 to hundredels sekund bak vinnaren Markus Wasmeier frå Tyskland, medan Kälin i VM 1996 fekk sin overmann i Alberto Tomba frå Italia.
Mellom 1989 og 1996 vann Kälin tre storslalåmrenn i verdscupen, dessutan van han ein siger i parallellslalåm. Sju gongar kom han på andreplass i verdscuprenn, tre gongar på tredjeplass. 1996-sesongen var hans beste sesong. Han vart då nummer to i storslalåmcupen av verdscupen i alpint, bak landsmannen Michael von Grünigen. Totalt i verdscupen den sesongen kom han på niandeplass, nordmannen Lasse Kjus vann.
Kälin la opp i desember 2001 grunna skade.
Marcos Senna
Marcos Antônio Senna da Silva er ein brasiliansk-spansk fotballspelar, som spelar som keeper for Real Madrid og det spanske landslaget. Han vart fødd og voks opp i Brasil, men fekk spansk statsborgarskap i 2006.
Takuya Hara
Takuya Hara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Júbilo Iwata og Shonan Bellmare.
Warhammer 40 000
Artar og grupperingar
Universet har mange artar, fleire av dei splitta i to eller fleire grupper som ofte ligg i strid med kvarandre. Dei gruppene som Games Workshop hovudsakleg marknadsfører som eigne hærar er Chaos Space Marines, Daemonhunters, Dark Eldar, Eldar, Imperial Guard, Necrons, Orks, Space Marines, Tau Empire, Tyranids og Witch Hunters. Dette er ikkje alle artane og grupperingane som er med i miljøet 40k, då fleire er i bakgrunnsstoffet eller har ei rolle i andre spel.
Yuya Funatsu
Yuya Funatsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Júbilo Iwata, Shonan Bellmare, Rosso Kumamoto og Giravanz Kitakyushu.
Eliza
Eliza er ei engelsk kortform av kvinnenamnet Elizabeth som etter kvart er blitt eit namn i sin eigen rett. Det er mykje brukt i heile den engelsktalande verda, men er uvanleg i Noreg, der Elisa og Elise dominerer.
Bakgrunnsstoff
Elsa (prénom)
Olav Gunnar Ballo
Olav Gunnar Ballo er ein norsk politikar for SV, fødd i Alta i Finnmark.
Ballo vart vald inn på Stortinget frå Finnmark i 1997. Han var vararepresentant frå 1993.
Ballo er lege (Cand.med.) frå Würzburg universitet i Bayern (Tyskland), der han tok eksamen i 1983.
Han vart usamd med partiet i fleire saker, mellom anna om bioteknologi. I 2011 melde han seg ut av SV og inn i Arbeidarpartiet. Han har vore gift med stortingsrepresentant og tidlegare statssekretær Heidi Sørensen. I 2012 gav han ut sjølvbiografien Stortingsliv, der han tek eit oppgjer med mellom anna partikulturen i SV.
Skjoldhøgda
Skjoldhøgda er ein blindveg og eit bustadområde i Fana i Bergen. Vegen går frå Lille Skjolddalen og endar i ein stor sirkel på toppen av høgda. Sirkelen er derimot stengd for gjennomkjørsel. Vegen er om lag 1 km lang.
Namnet vart vedteke i 1971.
Ringerikspotet
Ringerikspotet er ein liten, rund potettype med sterkt raudfarga skal og gult indre. Ho kan vera noko knudrete i fasongen og har gjerne små knollar. Ho er ei velsmakande, mjølen potet som gjerne blir kokt med skalet på og så skrelt for hand. Det er vanleg å servera henne til festmåltid, saman med spesialitetar som til dømes pinnekjøt og lutefisk. Poteta har eit høgt innhald av tørrstoff og har god lagringsevne.
Historie
Ein tok til å dyrka poteta på Ringerike på midten av attenhundretalet. Kvar ho kom frå, er usikkert. Ein teori er at ein sjømann tok henne med frå Storbritannia eller frå Nederland. Poteta skal så ha blitt teken frå Botanisk hage i Oslo til garden Søndre By i Hole. Her blei potetene etter kvar kjend som aabler, etter Jens Aabel som åtte garden frå 1867.
Etter kvart tok fleire gardbrukarar i området til å dyrka poteta og selja henne på marknaden i Kristiania. Ettersom dei kom frå Ringerike, blei potettypen deira heitande ringerikspotet.
I 2003 søkte bønder frå Ringerike om eit vernande opphavsmerke for ringerikspoteta og i juni 2007 fekk poteta slikt vern. Ordninga vert administrert av Matmerk og ringerikspoteta har fått såkalla «beskyttet geografisk betegnelse» og kan berre dyrkast i kommunane Hole og Ringerike. Ringerikspoteta er det trettande produktet som får eit slikt vern.
Dyrking
Ringerikspoteta er ein krevjande knoll som helst veks i varm og middels lett jord. Den kalkrike silurjorda i Hole, Norderhov og Haug passar henne utmerka.
Poteta gjev små avlingar og har dårleg motstandsevne mot potetvirus og tørråte. Ho har ei ujamn, kantete form som gjer at ho lett kan bli skada av maskinsortering. Det er difor best å sortere poteten på eit mindre gardsanlegg. Den gode smaken gjer det likevel verdt å dyrka poteta. Dei fleste ringerikspotetene vert i dag sortert og pakka på Ask på Ringerike.
Wahlbergøya
Wahlbergøya er ei øy på Svalbard og den nest største øya i Hinlopenstretet mellom Spitsbergen og Nordaustlandet. Den største øya i stretet er Wilhelmøya.
Ho er største øya i Vaigattøyane, 46 km². Høgaste punkt når 194 moh.
Øya er oppkalla etter den svenske botanikaren og sekretæren i det Kongelige Vitenskapsakademiet; Peter Fredrik Wahlberg.
1010 Marlene
1010 Marlene er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. november 1923 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Norsk Folkemusikk- og Danselag
Norsk Folkemusikk- og Danselag (NFD) er ein tidlegare norsk organisasjon med føremål om å ta vare på og fremje norsk folkemusikk og -dans og å sikra utøvarane sine økonomiske, sosiale og kunstnariske interesser.
Historie
NFD vart skipa i 1987. Bakgrunnen for skipinga var usemje med leiinga i Landslaget for spelemenn om kva lei norsk folkemusikk var meint å ta. Initiativtakarar til NFD var mellom anna Hallgrim Berg og Hallvard Kaasa.
For å styrkje det internasjonale samarbeidet innan feltet er laget medlem av Nordisk Folkemusikkomite og European Network of Traditional Music and Dance.
NFD er initiativtakar til Norsk Folkemusikkatalog, ein internettbasert utøvarkatalog som er eit samarbeidsprosjekt mellom NFD og Landslaget for Spelemenn (LfS). NFD samarbeider også med LfS om utvikling av Den norske Folkemusikkscena. NFD er initiativtakar til etablering av Riksscene for nasjonal og internasjonal folkemusikk, joik og folkedans, ein ny nasjonal institusjon for sektoren.
NFD blei evaluert av Georg Arnestad på oppdrag frå Norsk kulturråd i 2005. Kulturforskar Georg Arnestad gav i evalueringa NFD stor ære for å ha gitt folkemusikk ein tydelegare plass på den kulturpolitiske dagsorden, og for å vere den organisasjonen som sterkast har bidratt til utvikling av viktige fellestiltak innan feltet.
På landsmøtet i 2009 vedtok NFD at det skulle slåast ihop med Landslaget for spelemenn til ein ny fellesorganisasjon, FolkOrg.
Salmar i Landstads kirkesalmebog
Salmane i Landstads kirkesalmebog, sortert alfabetisk frå Aa til Z:
Eulerlikningane
Eulerlikningane styrer rørsla til ei kompressibel og ikkje-viskøs væske i væskedynamikken. Likningane er ei enklare form av Navier-Stokeslikningane med null viskositet og varmekonduksjon, men vert vanlegvis skrive slik som her, fordi dei direkte representerer bevaring av masse, rørslemengd og energi. Likningane har fått namn etter Leonhard Euler. I denne artikkelen tenkjer vi oss at den klassiske mekanikken gjeld, sjå relativistiske Eulerlikningar for ein diskusjon av kompressible væsker når farten nærmar seg lysfarten.
William Somerset Maugham
William Somerset Maugham, òg kjend som W. Somerset Maugham var ein viktig engelsk dramatikar, forfattar, lege og hemmeleg agent for britane under den første verdskrigen.
Eulerlikningane
der er den totale energien per volum (e er den indre energien per masse for væska), p er trykket, u er farten til væska og \rho tettleiken. Den andre likninga inkluderer divergens av ein binær tensor, og er kanskje klårare i indeksnotasjon:
William Somerset Maugham
Forfattarskap
William Somerset Maugham fekk suksess allereie med den første romanen sin, Liza of Lambeth (1897). Han skreiv boka som legestudent medan han gjorde jordmorarbeid i eit fattigkvarter i London. Boka vart litt av ein skandale, borgarskapen såg det som upassande å skildre arbeidarane på ein så naturalistisk måte, men førsteutgåva var utseld på få veker.
Eulerlikningane
Merk at likningane over er uttrykt på bevaringsform, sidan denne forma legg vekt på det fysiske opphavet deira (og er den enklaste forma for datasimuleringar av væskedynamikk). Rørslemengdkomponenten i Eulerlikningane vert vanlegvis uttrykt som:
William Somerset Maugham
Forfattarskap
Maugham tok sin legeeksamen, men levde som fri forfattar, og det neste tiåret reiste han mykje, og budde i Spania og på Capri. Ingen av dei ti verka han gav ut i denne perioden var i nærleiken av suksessen til Liza of Lambeth. Si eiga forfattarstemme fann han først med teaterstykka; Lady Frederick (1907) blei en stor suksess, andre var Our Betters (1917) og The Constant Wife (1926). Han var svært produktiv, som regel brukte han berre ei veke på kvar akt og ei veke for å revidere heile stykket.
Eulerlikningane
men denne forma skjuler den direkte samanhengen mellom Eulerlikningane og Newton si andre rørslelikning (særleg er det ikkje intuitivt kvifor denne likninga er korrekt og ikkje er korrekt).
William Somerset Maugham
Forfattarskap
Til vanleg blir romanen Of Human Bondage (1915, på norsk Livets lenker, 1970) rekna som det viktigaste verket til Maugham. Boka er sjølvbiografisk: hovudpersonen Philip Carey er foreldrelaus og veks opp – slik Maugham òg gjorde – hos ein from onkel. Carey har klumpfot medan Maugham stamma.
Eulerlikningane
I bevaringsvektorform vert Eulerlikningane
der
Denne forma syner at F,G,H er fluksar.
Det ekstra leddet som har med p kan tolkast som det mekaniske arbeidet som eit væskeelement gjer på væskeelementa rundt. Desse ledda vert summert opp til null i ei inkompressibel væske.
Den meir kjende Bernoullilikninga kan utleiast ved å integrere Eulerlikningane langs ei straumlinje, viss ein set tettleiken til å vere konstant.
Yuya Hikichi
Yuya Hikichi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Júbilo Iwata, Shonan Bellmare og Tokushima Vortis.
1011 Laodamia
1011 Laodamia er ein marskryssarasteroide. Det vil seia at banen hans i løpet av eit krinsløp kryssar banen til Mars. Han blei oppdaga den 5. januar 1924 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Det Norske Akademi for Språk og Litteratur
Det Norske Akademi for Språk og Litteratur (stava slik sidan 2013) vert ofte berre kalla Det Norske Akademi og er eit privat norsk akademi, organisert som allmennyttig organisasjon. Akademiet vart skipa 7. mai 1953 etter initiativ frå mellom andre Arnulf Øverland, Sigurd Hoel, A.H. Winsnes, C. J. Hambro, Cora Sandel og Francis Bull, for å «skape en stabiliserende faktor i sprogutviklingen og gjenreise respekten for skriftsproget» og «til vern om det norske riksmål og dets litteratur og til fremme av et fritt og allsidig åndsliv i Norge», med dei nasjonale akademia i mellom andre Frankrike (Académie française) medlemmane vert valde på livstid etter akademiske eller kulturelle merittar.
I 2016 var medlemmane: Nils August Andresen, John Ole Askedal, Bodil Aurstad, Kjetil Bang-Hansen, Trond Berg Eriksen, Liv Bliksrud, Tor Bomann-Larsen, Sjur Brækhus, Fredrik Bull-Hansen, Bentein Baardson, Lars Saabye Christensen, Arnold Eidslott, Thor Falkanger, Ivo de Figueiredo, Lise Fjeldstad, Dagfinn Føllesdal, Cathrine Grøndahl, Karin Gundersen, Tor Guttu, Erik Fosnes Hansen, Håkon Harket, Per Egil Hegge, Nils Heyerdahl, Christian Janss Anine Kierulf, Knut Kleve, Egil Kraggerud, Sissel Lange-Nielsen, Mari Lending, Tom Lotherington, Helge Nordahl, William Nygaard, Kjell Arild Pollestad, Arthur O. Sandved, Francis Sejersted, Hilde Sejersted, Ole Michael Selberg, Rune Slagstad, Arild Stubhaug, Henrik Syse, Jan Jakob Tønseth, Helene Uri, Trond Vernegg, Finn-Erik Vinje, Egil A. Wyller, Peter Normann Waage, Vigdis Ystad, Knut Ødegård.
Jørn Lund (Danmark) er korresponderande medlem.
Presidiet består av: Nils Heyerdahl (preses), Karin Gundersen, Helene Uri, Per Qvale og Erik Fosnes Hansen.
I 2004 markerte Akademiet 50-årsjubileet med utgjevinga av diktsamlinga 50 år – 50 dikt, og ved 60-årsjubileet kom ''Norsk grammatikk. Riksmål og moderat bokmål''.
Det Norske Akademi var frå 1972 til 2005 representert med to representantar i Norsk språkråd.
NM i sykling 1988 på landeveg
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1988 for menn vart avvikla i Sandnes kommune i Rogaland sundag 31. juli.
BankID
BankID er ein personleg elektronisk legitimasjon, som er utvikla for å auke tryggleiken ved identifisering og signering på Internett. Det er bankane i Noreg som tilbyr denne tenesta.
NM i sykling 1988 på landeveg
Menn, 180 km
<br style="clear:both;" />
BankID
Løysinga
BankID er ei PKI-løysing utvikla av BankID Samarbeidet som er eit samarbeid mellom Finansnæringens Hovedorganisasjon og Sparebankforeningen. Løysinga har støtte for både autentisering og signering.
NM i sykling 1988 på landeveg
Menn, 180 km
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1988 for kvinner vart avvikla i Sandnes laurdag 30. juli.
BankID
Løysinga
Løysinga er godkjent som kvalifisert signatur av Post- og teletilsynet, på lik linje med BuyPass.
Løysinga er sett saman av ein sentral infrastruktur drifta av BBS og fleire klientversjonar i forskjellige former. Ein «softlokal», ein «nettsentrisk/banklagra» og ein mobil versjon.
I Sverige
I Sverige har dei ei liknande teneste som heiter BankID, men denne må ikkje forbytast med den norske, då det ikkje er den same.
Kritikk
Professor i IT-tryggleik ved Universitetet i Bergen Kjell Jørgen Hole har saman med nokre doktorgradsstudentar påvist at det var mogeleg å stele identitetar i denne løysinga i 2007. Frå advokathald er det hevda at signaturløysinga vil halde juridisk, sjølv med dei tekniske manglane som er påviste.
Det finst alternativ til BankID-systemet: OpenID er eit skalerande og plattformuavhengig alternativ, og vil dermed vere langt rimelegare å implementere enn BankID. I følgje svenske tryggleiksekspertar er OpenID like sikkert som svensk BankID, utan at dette er veldig relevant for den norske løysninga.
Låvesvale
Låvesvale (Hirundo rustica) er arten i svalefamilien med vidaste utbreiing i verda. Låvesvala er ein karakteristisk fugl med blå overside, ein lang, djupt gaffeldelt hale og krumme, spisse venger. Ho førekjem som hekkefugl i Europa, Asia, Afrika og Amerika.
Det er seks underarter av låvesvaler som hekkar over den nordlege halvkula. Fire av desse er typiske trekkfuglar, og overvintringsområde deira dekker mykje av den sørlege halvkula så langt sør som sentrale Argentina, Kapp-provinsen i Sør-Afrika, og Nord-Australia. Med den vide distribusjonen er ikkje låvesvala utryddingstrua, sjølv om det kan vere lokale populasjonar i tilbakegang på grunn av spesifikke truslar, slik som bygginga av ein internasjonal flyplass nær Durban.
Låvesvala lever i opent landskap og nyttar vanlegvis kunstige strukturar som hekkeplass, og er dermed spreidd med menneskeleg ekspansjon. Ho byggjer eit koppforma reir av gjørmeklumpar i låvar eller i liknande strukturar og beitar på insekt fanga i flukt. Denne arten lever i nært samband med menneske, og vanen med å ete insekt betyr at dei blir tolerert av menneske. Det er mange kulturelle referansar til låvesvala i litterære og religiøse verk både grunna leveviset nært knytt til menneske og til den iaugefallande årlege migrasjonen.
Skildring
Vaksne hannfuglar av låvesvale er 17-19 cm lange, inkludert 2-7 cm langstrekte ytre halefjør. Dei har eit vengespenn på 32-34,5 cm og veg 16-22 gram. Dei har stålblå overside og raudbrun panne, hake og strupe. Eit breitt, mørkeblått brystband skil det raudbrune frå den bleikkvite undersida. Dei ytre halefjørene er langstrekte, og gjev den karakteristiske djupt gaffelforma svalehalen. Det er ei linje med kvite prikkar over ytre enden av øvre hale.
Hofuglar liknar hannar, men halefjørene er kortare, dei blåfarga fjørene har mindre glans, og undersida meir bleik. Ungfuglane er brunare og har eit bleikare raudbrukt ansikt og kvitare undersida. Dei manglar også den lange halen til vaksne.
Songen frå låvesvaler er ein munter trille, ofte endar han med «su-sir» med andre leddet kraftigare enn det første, men fallande i tonehøgd. Lydytringar med «vitt» eller «vitt-vitt» er vanlege, og eit høgt «spli-plink» når dei er spente. Varselrop er ein skarp «siflitt» for rovdyr som kattar og ein «flitt-flitt» for rovfuglar som falkar. På overvintringsplassar er dei relativt stille.
Den særeigne kombinasjonen av raudt ansikt og blått brystband gjer at låvesvala lett skiljast frå afrikanske Hirundo-artar og frå pionérsvale, Hirundo neoxena, som har overlappande leveområde i Australasia. I Afrika kan ungfuglar av låvesvale med korte halefjør invitere forveksling med ungfuglar av guineasvale, Hirundo lucida, men sistnemnte har eit smalare brystband og meir kvitt i halen.
Kronborg Fyr
Kronborg Fyr er eit fyr som er installert 34 meter over havet i det nordaustre tårnet på Kronborg slott i Helsingør i Danmark.
Soga om fyret
Avgjerda om å etablere eit fyr på Kronborg slott har bakgrunn i ei utgreiing som kommandørkaptein (seinare viseadmiral) Andreas Lous gjorde i 1768 om å få til ein tryggare skipsfart gjennom Øresund. Han gjorde framlegg om å byggje to fyr på Nakkehoved ved Gilleleje og eit fyr i det nordaustre tårnet på Kronborg slott.
Låvesvale
Utbreiing i Noreg
I Noreg er låvesvala vanleg hekkefugl nord til Saltdal, og finst meir spreitt til Troms fylke og med einskilde hekkingar også i Finnmark. Ho er mest talrik i dei største jordbruksområda i landet.
Kronborg Fyr
Soga om fyret
Til skilnad frå dei to Nakkehoved Fyr, stod fyret i tårnet på slottet ferdig til bruk allereie i 1770, og var i motsetnad til dei (der ljoset kom frå glødande kol i opne jarnkorger på toppen av tårna) eit lampefyr sett saman av tre-fire oljelamper med veik og med blankpolerte messingplater attom for å kaste ljoset ut over sjøen gjennom dei seks vindauga i tårnet. Dei to fyra på Nakkehoved og fyret på Kronborg slott vart tent samstundes 1. april 1772 i medhald av ei forordning frå 26. desember 1771, som òg fastsette at fyravgifta i Øresund skulle aukast med ein tredel. Men flesteparten av dei sjøfarande godtok ikkje avgiftsauken. I ein freistnad på å truge og tvinge avgiftsauken gjennom, vart det gjeve ei forordning som fastsette at fyra ville verte sløkka 1. desember 1772, og ikkje ville verte sett i drift att før avgiftsauken vart godteke.
Men avgiftsauken vart likevel ikkje godteke, og det gjekk 28 år før fyra kom i drift att. Takka vere Poul Løvenørn, som gjorde ei utgreiing der han oppmoda om at dei tre fyra vert sett i drift att, vart både Nakkehoved Fyr og Kronborg Fyr sett i drift att i 1800. Store utbetringar og endringar var då gjort på både Nakkehoved og på Kronborg. På Kronborg hadde den øvste parten av tårnet vorte fjerna, og det var montert ei lanterne med lampe og spegel. I 1842 vart fyret det fyrste i Danmark som fekk ei linseapparat, som i 1878 vart skifta ut med eit nytt linseapparat med roterande overstykke og raude glas, slik at fyret ljoste skiftevis raudt og kvitt. I 1925 vart Kronborg Fyr omgjort til vinkelfyr, det vil seie at skipa fekk synt den rette leia i sundet ved sektoren med det kvite ljoset frå fyret, medan grønt og raudt ljos synte på kva side av den kvite ljosvinkelen skipet låg på. Brennaren vart samstundes skifta ut med ei elektrisk glødelampe, og ljosstyrken vart på 14679 candela.
Storøya på Svalbard
Storøya er ei øy på Svalbard. Øya ligg rett aust for Nordaustlandet og er ein del av Nordaust-Svalbard naturreservat.
Chaghcharan
Chaghcharan (persisk چغچران, Chaghcharān, []) er ein by og eit distrikt i sentrale Afghanistan som er provinshovudstad for Ghor-provinsen. Byen ligg på sørsida av Hari-elva, 2 230 moh. Han har rundt 15 000 innbyggjarar, dei fleste persisktalande.
Før den afghanske borgarkrigen var Chaghcharan ein marknadsby for husdyr der ein kjøpte og selde kyr, sauar og geiter. Byen har vegsamband med Kabul i aust og Herat i vest; han ligg rundt 35 mil frå kvar. Vegen kan vera stengd på grunn av dårleg vêr om vinteren. Chaghcharan flystripe ligg nordaust for byen.
Chaghcharan har eit sjukehus som er blitt drive med støtte frå Leger uten grenser gjennom fleire år.
Historie
Chakhcherān er først nemnd ved namn i Baburnama, eit verk frå 1500-talet som skildrar stormogul Babur si vitjing i 1507 undervegs til  Kabul. Det var då ein by i Gharjistan-regionen.
I 2001 blei byen teken av Nordalliansen etter å ha vore under herredømet til Taliban. I juni 2004 tok styrkane til krigsherren Abdul Salaam Khan byen, og guvernøren måtte flykta. Nokre dagar seinare kom den afghanske hæren til byen saman med nokre amerikanske soldatar, og opprørarane flykta i forkant.
I juni 2005 skipa ISAF-styrkar leidd av Litauen ei PRT-gruppe i byen.
Klima
Chaghcharan har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering Dsb) med kalde, snørike vintrar og varme, tørre somrar. Området har lite nedbør som hovudsakleg fell vinter og vår.
Innbyggjarar
Det bur rundt 15 000 menneske i Chaghcharan, slik at byen er den største i provinsen. Dei største folkegruppene i provinsen er persisktalande tadsjikar (96 %), pasjtunar og hazarafolk (2 % kvar i 2002).
Kenichi Kaga
Kenichi Kaga er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Júbilo Iwata, Consadole Sapporo, FC Tokyo, Urawa Reds og Montedio Yamagata.
Talet 41
Talet førtiein (41) er eit oddetal og eit primtal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 40 og før talet 42.
Ordenstalet som svarar til talet førti er førtifyrste (41.).
Jan Zahl
Jan Zahl er ein norsk forfattar og journalist. Han voks opp på Bryne på Jæren.
I 2006 gav han ut ei bok om musikkgruppa Kaizers Orchestra, Kontroll på kontinentet. Bror hans, Geir Zahl, spelar i musikkgruppa.
Zahl mottok i juni 2015 Kulturdepartementets nynorskpris.
Zamzambrunnen
Zamzambrunnen (eller berre Zamzam; arabisk زمزم) er ein brunn i Masjid al-Haram i Mekka i Saudi-Arabia, kring 20 meter aust for Kaba, den heilgaste staden i islam. I følgje islamsk tru er det ei vasskjelde som Gud skapte på mirakuløst vis for tusenvis av år sidan då den vesle sonen til Abraham (Ibrāhīm), Ismael (ʼIsmāʻīl) var tørst og gråt etter vatn. Millionar av pilegrimar vitjar brunnen kvart år under hadj eller umra for å drikke av vatnet.
Kjelder
''
No Particular Place to Go
«No Particular Place to Go» er ein song av Chuck Berry, utgjeven på singel av Chess Records i mai 1964 og sidan på albumet St. Louis to Liverpool i november 1964.
«No Particular Place to Go» vart spelt inn 25. mars 1964 i Chicago i Illinois og består av den same musikken som Berry brukte på ein tidlegare hit, «School Days».
Teksten
Songen er ei komisk soge på fire vers. I første verset køyrer forteljaren i bilen med kjærasten og dei kyssar. I det andre byrjar dei å kose og køyre langsamt. I det tredje parkerer dei for å ta seg ein tur til fots, men får ikkje laus setebeltet. I det siste verset køyrer dei heim, slått av det fastspente beltet.
Andre versjonar
• 1964: Jerry Lee Lewis
• 1978: Renée
• 1981: Thorleifs
• 1982: George Thorogood & The Destroyers
• 1985: The Babysitters
• 1989: The Toy Dolls
• 1990: Andy Tielman & The Tielman Brothers
• Red River Rock: Let's Dance
• 1993: Ty Tender
• 1994: Andy Lee
• 2001: AC*Rock
• 2004: Cliff Richard
• 2006: Bonnie Bramlett and Mr. Groove Band
• 2006: Peter Kraus
• 2008: Mos Def
• Graham Hine
• Mos Def
Troll A
Troll A er ei oljeplattform (gassplattform), sett opp for å utvinna naturgass frå Trollfeltet. Bygginga av Condeep-plattforma var eit av dei største ingeniøroppdraga gjennom historia. Statoil er operatør for feltet. Gassen vert send inn til Kollsnes i Øygarden kommune, der gassen vert prosessert. Plattformunderstellet vart bygd av Norwegian Contractors for Norske Shell, som var operatør i utbyggingsfasen, medan plattformdekket vart bygd ved Aker Stord. Plattformaunderstellet er bygd av armert betong. Ho står på havbotnen 303 meter under havoverflata.
Tusenøyane
Tusenøyane er ei øygruppe som utgjer ein del av Svalbard. Øygruppa ligg sør for Edgeøya og består av mange mindre øyar og derfor namnet.
Troll A
Gass vert utvunne frå 40 gassbrønnar, og vert frakta gjennom ulike røyrleidningar. Understellet og dekket vart bygd kvar for seg (med byggestart i 1991-1992). Dekket vart sett på medan understellet var delvis søkt ned. Troll A vart taua over 200 km frå Vats, nord i Rogaland fylke, og ut til Trollfeltet 80 km nordvest for Bergen. Då plattforma vart taua ut i Nordsjøen i 1995, vart det sendt på fleire fjernsynskanalar. Tauinga tok sju dagar.
Sverre Sigurdsson
Sverre Sigurdsson var konge av Noreg i tidsrommet 1184-1202. Han vart i fylgje Sverresoga fødd i Noreg om lag i 1151. Han døydde den 8. eller 9. mars 1202 i Bergen.
Troll A
I oktober 2006 heldt Katie Melua ein konsert nedst i det eine betongbeinet til Troll A plattforma. Konserten sette ein ny Guiness verdsrekord for å vera den konserten som er halden djupast under havoverflata.
Tusenøyane
Tusenøyane inkluderer Teisten, Vindholmen, Håøyane, Utsira, Kong Ludvigøyane og fleire.
Sverre Sigurdsson
Liv
Sverresoga fortel at Sverre var fødd i Noreg som son av Gunnhild, som skal ha vore gift med Unas kammakar.
Tusenøyane
Øyane har liggeplass for kvalross med opptil fleire hundre dyr på kvar stad. Tusenøyane er òg det viktigaste hekkeområdet for ringgås på Svalbard.
Sverre Sigurdsson
Liv
Frå han var kring fem år budde Sverre i bygda Kirkjubøur på Færøyane. Han må ha hatt særskilde evner, for Roe, biskopen der på øyane, sette han i prestelære. Som vaksen skal han ha fått høyra av mor si at han var son av kong Sigurd II Munn. Korleis det no var med den saka, så gav det legitimitet til eit meir storlåtent prosjekt enn ei karriere innan kyrkja hadde vore. Sverre tok kontakt med den leiande opprørsflokken i landet, birkebeinane, som stod utan hovding etter at Øystein Øysteinsson Møyla fall i Slaget på Re. Dei tok han til hovding og han viste seg raskt som ein taktisk dyktig hærførar. Han klarte på kort tid å få seg sjølv hylla som konge på Øyratinget i 1177, men det tok fleire år før kongsmakta var endeleg sikra.
Tusenøyane
Tusenøyane er ein del av Søraust-Svalbard naturreservat.
Sverre Sigurdsson
Krig
Motstandaren var kong Magnus Erlingsson, og far hans, lendmannen Erling Skakke. Magnus var dotterson til kong Sigurd I Magnusson Jorsalfare, og var støtta av kyrkja som ynskte ei kontrollert arvefylgje grunna på ektefødsler. Dei to utkjempa slag på Kalvskinnet i 1179 og Ilevollen i 1180. I slaget ved Fimreite i 1184 vann Sverre. Magnus døydde i dette slaget, og bispane Nikolas og Eirik trødde fram som Sverre sine argaste motstandarar. Dei reiste sin eigen krigarflokk, baglarane og klarte samstundes å få kong Sverre lyst i bann av paven. Striden med baglarane vara ved til Sverre uventa døydde på sotteseng i Bjørgvin (Bergen) i 1202.
Han er til no den einaste norske kongen som har hatt namnet Sverre, og vert ofte omtala berre som kong Sverre.
Yoshiaki Ota
Yoshiaki Ota er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Júbilo Iwata og Vegalta Sendai (2019).
1012 Sarema
1012 Sarema er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. januar 1924 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Grunnkrins
Grunnkrins er ei eining brukt for å gruppere bustadar og innbyggjarar i Noreg.
Grunnkrinsar er den minste geografiske eininga Statistisk sentralbyrå fører statistikk over, til bruk for kommunal og regional analyse, forvalting og planlegging. Kommunane i Noreg er såleis delte inn grunnkrinsar, og ein eller fleire grunnkrinsar utgjer eit delområde.
Ein eller fleire grunnkrinsar utgjer delområde, som altså er ei geografisk eining som ligg mellom kommune og grunnkrins. Dette slik at data som blir for detaljerte på grunnkrinsnivå kan løftast opp eit nivå. Det er lagt vekt på at delområda høyrer naturleg saman kommunikasjonsmessig, og gjerne er ei naturleg eining.
Kvar grunnkrins har ei åttesifra talkode, der dei fire første siffera er kommunenummeret, dei to neste siffera er nummeret for delområde, og dei to siste er nummeret for grunnkrinsen.
Gerard Piqué
Gerard Piqué Bernabéu er ein spansk fotballspelar, som spelar i forsvar for Barcelona og det spanske og katalanske landslaget. Han vart seriemeister i England med Manchester United i 2007/08-sesongen og i Spania med Barcelona i 2008/09-, 2009/10-, 2010/11- og 2012/13-sesongen. Han vann den europeiske meisterligaen med Manchester United i 2007/08-sesongen og med Barcelona i 2008/09- og 2010/11-sesongen. I 2009 og 2011 var han med på å vinna VM for klubblag med Barcelona. I 2010 var han med på det spanske landslaget som vann VM i fotball. Han spelte alle kampane i turneringa. I 2012 var han med på å vinna EM, og også denne gongen spelte han alle Spania sine kampar.
Grunnkrins
I 2008 var det registrert 13965 grunnkrinsar i Noreg, fordelt på om lag 1543 delområde.
Abraham Laboriel
Biografi
I 1980 danna Abraham Laboriel jazz/fusion-bandet Koinonia saman med perkusjonisten Alex Acuña frå Weather Report, fløytisten Justo Almario m. fl. Bandet spelte stort sett berre instrumentalt og eksperimerte med rytmar og avanserte instrumentsoloar. Koinonia gav ut 4 plater i løpet av 1980-talet, og vart særleg populære i Skandinavia. Laboriel spelte også i gruppa Friendship i tillegg til å ha gjeve ut 3 soloalbum: Dear Friends, Guidum og Justo & Abraham.
I 2005 vart Abraham Laboriel utnemnd til æresdoktor i musikk av Berklee College of Music. Sonen hans, Abraham Laboriel jr. er profesjonell trommeslagar. Ein annan son, Mateo Laboriel er filmprodusent og filmmusikkomponist.
Blue Street (Five Guitars)
Blue Street (Five Guitars) er det 18. studioalbumet av Chris Rea, gjeven ut i 2003 på hans eige selskap, Jazzee Blue. Albumet er hovudsakleg instrumentalt med både lange og korte jazzaktige bluesstykke.
Keiji Yoshimura
Han spela for klubbane Nagoya Grampus og Ehime FC.
Abraham Laboriel jr.
Abraham Laboriel jr., kjend som Abe Laboriel jr., er ein USA-amerikansk trommeslagar frå Los Angeles, son til bassgitaristen Abraham Laboriel sr., og bror til filmkomponisten og produsenten Mateo Laboriel.
Biografi
I oppveksten fekk Laboriel jr. trening av perkusjonistar som Alex Acuña, Jeff Porcaro og Chester Thompson. Han studerte musikk ved Dick Grove School of Music og Hamilton High School, begge i Los Angeles før han flytte til Boston for å studera ved Berklee College of Music. Han vart uteksaminert herifrå i 1993.
Talet 43
Talet førtitre (43) er eit oddetal og eit primtal. I heiltalsrekkja kjem det etter talet 42 og før talet 44.
Abraham Laboriel jr.
Biografi
Som trommeslagar har Laboriel jr. spelt med Steve Vai, Seal, Sting, k.d. lang og Paul McCartney. Sistnemnte spelte han med under pauseunderhaldninga i Super Bowl 2005, og han har spelt på dei fleste platene til McCartney sidan. Seinare har Laboriel spelt med Crystal Lewis, Shakira, B.B. King, Steven Curtis Chapman, Eric Clapton, Ashlee Simpson, LeAnn Rimes, Kelly Clarkson og Lady Gaga m. fl. I 2009 reiste Laboriel på turné med Eric Clapton og Steve Winwood. Laboriel spelte på utdelinga av Grammy-prisen 2011.
Teigeneset på Nerlandsøya
Teigeneset er eit nes aust-nordaust på Nerlandsøya i Herøy kommune i Møre og Romsdal.
Neset høyrer til matrikkelgarden Teige i Kvalsund grunnkrins. Neset markerer eine sida av Breidsundet, med Holmefjorden på innsida og Atlanterhavet like utom.
Strandsnipe
Strandsnipa (Actitis hypoleucos) er ein euroasiatisk vadar i familien sniper.
Utsjånad, låt og feltkjenneteikn
Kragen og øvre delen av sidene på halsen er brungrå, med svarte flekkar og tverrstriper. Ryggen og vengane er gråbrune med ein bronseglans. Eit kvitt band bak på vengane er godt synleg når fuglen flyg. Undersida er kvit, stjerten brungrå. Stjerten når eit stykke bakom dei samanlagde vengespissane når fuglen sit. Lengda på fuglen er 20-22 cm og vengespennet 38-41 cm.
Fuglen brukar ofte den karakteristiske lokkelæta, ein vemodig pipande låt som gjerne vert uttrykt i fire-fem stavingar. Låten sekk i toneleie for kvar staving og kan skrivast «hi-diii-dii-dii».
Strandsnipa er livleg, forsiktig og sky, og spring omkring på marka med trippande steg, eller sit på steinar som stikk ut i vasskanten. Når ho sit vippar ho ofte opp og ned med stjerten, nesten som ei erle. Ofte flyg ho med nedbøygde, vibrerande vengespissar tett over vassflata, samstundes som ho tek opp att sin drillande låt fleire gongar. Strandsnipa er svært sjeldan å sjå i flokk.
Utbreiing
Strandsnipa er ein trekkfugl som hekker over store delar av Europa og Asia. Ho overvintrar i Afrika, det sørlege Asia og Australasia. Ein nærståande art, flekksnipe, held til i Amerika.
Biotop og leveområde i Noreg
Strandsnipa er den vanlegaste vadefuglen i landet, både med omsyn til utbreiing og tal. Truleg hekker 150 000 par i Noreg. Talet på fuglar minkar både nordom polarsirkelen og ovanfor bjørkebeltet. Fuglen trivst både ved stilleståande sjøar og vatn, og ved sakteflytande eller raskt flytande elvar og bekkar, som gjerne kan vere små. Terrenget rundt spelar lite rolle, men ho krev faste breidder med berg eller sand, eller oppstikkande steinar. Til fjells kan ho også halde til i meir myrlende strok. Aller best liker strandsnipa klare, relativt hurtigstrøymande små elver. Også ved saltvatn er strandsnipa vanleg mange stader.
Hekking
Strandsnipa legg fire 36 mm lange egg i slutten av mai og i juni. Desse er gulkvite med mykje flekkar i brunt og oskegrått. Reiret vert plassert på marka, oftast nær men iblant ganske langt frå vatn. Ungane går frå reiret straks dei er klekte.
Trekket
Dei norske strandsnipene reiser langt og overvintrar i Afrika. Også i vinterkvartera held dei seg ved rennande vatn. Fuglane flyg sørover i august og kjem attende tidleg i mai.
Føde
Denne består av makkar, insekt og larvene deira, som ho plukkar på stranda eller fangar i flukta.
Ulrik Barth
Ulrik Frederik Jonstrup Barth var ein norsk embetsmann og stortingsmann.
Barth var fødd i Hjelmeland, far hans var sorenskrivar. Sjølv tok han norsk juridisk eksamen i 1805. Deretter var han fullmektig hos sorenskrivaren i Hardanger, fyrst, og sidan i Lyngdal. 1808-10 var han fungerande sorenskrivar i Lyngdal. 1811 var han prøveprokurator, frå 1813 overrettsprokurator i Akershus og Kristiansand. I 1819 vart han fut i Lister. Han var så i ei årrekke, 1831-55, sorenskrivar i Moss.
I 1824 representerte Barth Lister og Mandals amt på Stortinget. Han var sekretær i Odelstinget, og i komiteen om jordbruk og fedrift. Også medlem av komiteen om adelsrettar.
Barth døydde på Jeløya ved Moss i 1865.
Xianzong av Tang
Xianzong av Tang eller Tang Xianzong var keisar i Tang-dynastiet i Kina, frå 806 til 820.
1013 Tombecka
1013 Tombecka er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 17. januar 1924 av Benjamin Jekhowsky ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Xianzong av Tang
Han er rekna som den mest betydelege av keisarane i den seinare delen av Tang-perioden.
Bakgrunn
Tang Xianzong var fødd i Det austlege palasset i Chang'an som son av prins Li Song, og hadde fødenamnet prins Li Chun. Bestefar hans, keisar Tang Dezong, hadde i si regjeringstid forgjeves freista å få kontroll over dei de facto sjølvstendige militærguvernørane i dei nordaustlege delane av Kina. Dei hadde fått denne høge graden av sjølvstende som følgje av An Lushan-opprøret. Men den notoriske pengemangelen til det seine Tangdynastiet hindra vidare framgang, slik at ein måtte godta stoda i desse områda.
Mot slutten av regjeringstida vann yndlingane til keisar Dezong, særleg mange evnukkar, ein sterk innverknad over statsstellet. Mot dette oppstod det ein opposisjon som flokka seg kring far til Li Chuns, Li Song. Denne reformkonfutsianske rørsla kravde ei omfattande forfatningsreform for å få slutt på den endelause kompetansekrangelen mellom yndlingane til keisaren og det regulære hoffbyråkratiet.
Keisar
Etter Dezong kunne Li Song regjera som keisar Tang Shunzong i åtte månader, fram til han sjølv døydde av sjukdom. Kronprins Li Chun blei no ny keisar, med namnet Xianzong. Noko av det første han gjorde, var å forvisa leiarane av reformpartiet. Blant dei var framståande lærde embedsmenn som Liu Zongyuan og Li Yuxi.
Den utanrikspolitiske stoda ved byrjinga av Xiangzong si regjeringstid var gunstig. Tibetanarane, som det hadde vore strid mot i 750-åra, var no nærast omringa i og med kinesarane sine alliansar med uigurane og kongeriket Nanchao, slik at dei ikkje lenger var i stand til å føra nokre større felttog mot Keisar-Kina. Xianzong utnytta situasjonen til å konsentrera seg om problemet med militærguvernørane i provinsane. I 806 nekta han å anerkjenna den nye guvernøren av Vest-Sichuan, Liu Pi, og overvann han mot slutten av året med ein hær som for det meste stod under kommandoen til evnukkar. Nokre månader seinare byrja krigen mot guvernøren av Zhexi, Li Qi, som hadde vegra seg mot å koma til hovudstaden. Også her oppnådde keisaren ein rask siger. Li Qi blei offer for ein intrige blant sine eigne tilhengarar.
Den reformkonfutsianske høglærde Han Yu beundra keisar Xianzong for einingsarbeidet hans, og gav han tilnamnet den oppstigande sola i Austen.
Allereie under Xianzong sin etterfølgjar Muzong byrja det å knaka i sammenføyningane til riket. Denne tendensen skulle berre styrka seg i tiåra framover.
Mammut
Mammut er namnet på fleire utdøydde dyr i elefantfamilien. Mammutar var nærmast i slekt med den nålevande indiske elefanten. Dei levde på steppene i Nord-Amerika og Eurasia gjennom Pleistocen-tida, og heldt seg som regel ved iskantane.
NM i sykling 2020 på landeveg
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 2020 for menn vart avvikla i Ringerike kommune sundag 23. august.
Mammut
Mange stader i verda, også i Noreg, kan ein finne rester av mammutar. I Gudbrandsdalen har ein gjort mange funn av støyttenner. I Sibir har ein funne mammutar godt bevarte i isen. Derfor veit ein ein del om korleis dyret såg ut og kva det åt.
NM i sykling 2020 på landeveg
Menn, 204 km
<br style="clear:both;" />
Mammut
Skildring
Mammutane likna elefantar, men utmerka seg ved ein stor kul på hovudet og ein pukkel framme på ryggen. Kroppen var dekt med tett, tjukt hår, og hadde eit opptil 12 cm tjukt lag med spekk under huda ved vinterstid. Støyttennene kunne verte opptil tre meter lange og vege 80 kg, og snodde seg etter kvart som dei voks. Hoene hadde mindre og rettare støyttenner enn hannane.
NM i sykling 2020 på landeveg
Menn, 204 km
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1988 for kvinner vart avvikla i Ringerike kommune sundag 23. august.
Mammut
Skildring
Det fanst fleire mammutartar i ulike storleikar i ulike delar av verda. Dei største mammutartane levde i Nord-Amerika, og kunne bli 5 meter høge ved skuldrene. Dei fleste av dei vart likevel ikkje stort større enn dei indiske elefantane vert i dag.
Utrydding
Dei fleste mammutartane døydde ut samstundes med at den siste istida slutta for om lag 12000 år sidan. Nokre få, isolerte bestandar heldt likevel stand; på St.Paul Island i Alaska klarte dei seg heilt til år 6000 f. Kr., og ein dvergart som levde på Wrangeløya døydde ikkje ut før mellom år 1700 og 1500 f. Kr. Forskarane er usamde i kvifor dei døydde ut.