cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Decca navigasjonssystem
Laner og soner
Tidlege deccamottakarar var utstyrte med tre runde instrument, «Decometrar», som kvar mælte faseskilnaden mellom ein master og ein slave. Ein visar viste på ein omgang kvar i ein enkelt lane mottakaren var. Ein annan visar viste mengda omdreininger av den første visaren. Var utgangspunktet for ei tilbakelagd strekning kjent, var det heile tida mogleg å fastslå nøyaktig kvar mottakaren var.
Meir moderne mottakarar kunne gje posisjonen direkte i lengd- og breiddegradar.
Rekkjevidd og grannsemd
Rekkjevidda i dagslys kom opp mot 400 nautiske mil, men under nattemørke kunne dette reduserast til 200 NM. Desse avstandane kunne variera med tilhøva for spreiing av radiobølgjene.
Grannsemda var avhengig av:
I dagslys kunne feilen variera frå ein del meter i det sentrale området i kjeda, opp til éi nautisk mil i utkanten. Ved uhell kunne posisjonen verta ein lane-breidde feil utan at navigatøren var klår over det.
Når ein er van med grannsemda til satellittnavigasjon, spesielt med bruk av korreksjonssendarar, verkar grannsemda til deccasystemet ganske dårleg. Då deccasystemet var den beste tilgjengelege og moglegvis det einaste navigasjonshøvet for mange sjøfarande var det til stor nytte for mange. Sidan behovet for nøyaktig navigasjon er mindre til havs, spelte den reduserte grannsemda lita rolle.
Opphav
William J. O'Brien, ein amerikansk ingeniør, utvikla tuberkulose i 1936 og fekk eit avbrot i karrieren på to år. I denne tida fekk han ideen om å setja fast posisjon etter faseforskyving i radiobølgjer som vert sende utan avbrot.
Han gjekk ut frå at den meste aktuelle marknaden var for fly, så det vart gjort forsøk i California i 1938. Då han la fram tankane for den amerikanske hæren og marinen, vart systemet vurdert som altfor komplisert.
O’Brien hadde ein ven, Harvey F. Schwarz, som var sjefingeniør i plateselskapet Decca Records i England. I 1939 sende O'Brien ei skildring av systemet for å leggja det fram for britiske militære styresmakter.
Først såg Schwartz over saka utan å følgja ho opp, men i oktober 1941 fatta British Admirality Signal Establishment (ASE) interesse for systemet. O’Brien reiste til England og det vart gjort forsøk både i Den engelske kanalen og i Irskesjøen som begge var vellukka.
Før landgangen i Normandie vart minesveiparar utstyrte med enkle mottakarar for å fjerna miner med stor presisjon utanfor kysten av Frankrike.
Utbygging
Etter slutten av andre verdskrigen vart selskapet Decca Navigator Co. Ltd. oppretta og systemet fekk ei rask utbreiing, særleg i område med britisk innverknad. Då systemet hadde si største utbreiing var det sendarar i alle dei viktigaste farvatn for skipsfart i verda.
I 1970 var det 15 000 mottakarar i bruk. Det fanst sendarkjeder i store mengder i fleire land:
Dei viktigaste kjedene som dekte norsk område, inkludert havområda
Noreg hadde fem Decca-kjedar, éin av dei med ein britisk slavestasjon. Ei svensk kjede hadde òg éin norsk slavestasjon. I tillegg dekte Danskekjeda (stasjonar i Danmark) og North Scottish Chain (britiske stasjonar) delar av norske havområde.
Decca, Racal og nedlegginga
Racal, som er eit britisk firma som sel våpen og kommunikasjonsutstyr, kjøpte Decca i 1980. Sidan handelen var for å få kontroll over Deccas radarproduksjon, vart Decca Navigator selt vidare. Firmaet hadde monopol på mottakarane så lenge pantentrettane var gyldige. Selskapet leigde ut mottakarar og fekk ei solid inntekt av leiga som òg dekte drifta av sendarane.
Aksjeselskapet Dansk Philips (populært kalla ap) byrja å produsera mottakarar som viste posisjonen til eit fartøy (lengd og breidd) direkte i gradar og minutt med to desimalar (opphavleg berre i datum EID50). Så oppløysinga på skjermen var betre enn ±9,3 m, mykje betre enn posisjonsgrannsemda til Decca-systemet. Med slike mottakarar ombord var det ikkje lenger noko behov for dei spesielle Decca-karta. Sidan brukarane ikkje betalte leige for systemet heller, vart desse mottakarane veldig populære i fiskefartøy og fritidsbåtar.
James Taylor av James Taylor
James Taylor er det første studioalbumet til den amerikanske songaren og låtskrivaren James Taylor. Det vart gjeve ut den 6. desember 1968, og var den første innspelinga av ein ikkje-britisk artist som vart gjeven ut av Apple Records, og det skulle òg vere Taylor sitt einaste album på det selskapet. Albumet vart gjeve ut under tittelen First Album i den sørafrikanske marknaden.
Bakgrunn
Albumet vart produsert av Peter Asher, som var A&R-sjef for The Beatles sitt nyleg danna plateselskap Apple Records. Taylor spelte inn albumet frå juli til oktober 1968 i Trident Studios, samtidig som The Beatles spelte inn The White Album. Trident var det mest teknologisk avanserte studioet i England på den tida, og var svært ettertrakta. Ein del av den bestilte studiotida til The Beatles vart brukt til å spele inn Taylor sitt album. Paul McCartney og Peter Asher henta inn arrangøren Richard Hewson for å leggje til orkestreringar til fleire av songane og uvanlege passasjar mellom dei. Desse fekk ein varierande mottaking.
Utgjeving og mottaking
Albumet vart gjeve ut av Apple Records 6. desember 1968 i Storbritannia og februar 1969 i USA. Kritikarane var overvegande positive, inkludert ei svært positiv Jon Landau-melding i Rolling Stone-magasinet, som skreiv: «dette album er det friskaste eg har innhalert på lenge. Det slår meg ut.» Albumet selde dårleg på grunn sidan Taylor ikkje hadde høve til å marknadsføre det då han vart innlagd på sjukehus på grunn av rusavhengigheit. «Carolina in My Mind» med «Something's Wrong» vart gjeven ut som singel i Storbritannia (APPLE 32) i februar 1969, men klarte ikkje å kome på lista. Han vart gjeven ut som singel i USA (Apple 1805) i mars 1969, men nådde berre 118. plassen der. «Knocking 'Round the Zoo» vart gjeven ut som singel i Frankrike (APF 506) med «Something's Wrong» på B-sida.
På grunn av vanskar med å få rettane frå Apple i løpet av 1970-talet, vart «Something in the Way She Moves» og «Carolina in My Mind» spelt inn på nytt i 1976 for Taylor-albumet Greatest Hits.
«Rainy Day Man» vart spelt inn på nytt i 1979 for Taylor-albumet Flag.
The Last Waltz
The Last Waltz er avskjedskonserten til The Band, filma av Martin Scorsese og gjeven ut som ein konsertfilm og album.
Dei heldt den siste konserten sin på Winterland Ballroom i San Francisco og laga rockehistorie ved å samle nokre av dei aller fremste artistane og musikararane på den tida på ein og same konsert. Staden vart vald sidan det var det første staden gruppa hadde opptredd saman under namnet The Band. Konserten var ikkje berre ein avskjedskonsert, men òg ei feiring av dei sjølv og deira beste vener og inspirasjonskjelder.
Albumet
Albumet er det trettande albumet til The Band og kom ut på Warner Bros. Records i 1978. Det nådde 16. plass på albumlista i USA. Albumet vart gjeven ut som eit trippelalbum
Av dei mange gjesteartistane finn ein Ronnie Hawkins og Bob Dylan, Van Morrison, Bobby Charles, Ringo Starr, Neil Young, Muddy Waters, Eric Clapton, Neil Diamond og Joni Mitchell.
Side ein til fem på albumet består av songar frå konserten, medan side seks består av «The Last Waltz Suite», nye songar skriven av Robertson og framført av the Band på ein MGM-scene. Emmylou Harris song på suiten, på ei ny utgåve av «The Weight», i tillegg til Roebuck og Mavis Staples.
Side seks
The Last Waltz Suite skriven av Robbie Robertson
9. austlege meridianen
9. meridianen aust for nullmeridianen er ei lengdegradslinje eller meridian som strekkjer seg frå Nordpolen over Nordishavet, Europa, Afrika, Atlanterhavet, Sørishavet og Antarktis til Sørpolen.
Frå pol til pol
Frå og med Nordpolen og sørover til Sørpolen, passerer den 9. austlege meridianen gjennom:
! scope="col" width="125" | Koordinatar ! scope="col" | Land, territorium eller hav ! scope="col" | Merknader ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Nordishavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Skagerrak ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Limfjorden ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Middelhavet ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Middelhavet ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Middelhavet ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Sørishavet ! scope="row" | Antarktis
Lunde kyrkje i Sirdal
Lunde kyrke er ei lafta langkyrkje frå 1873 i Sirdal kommune i Agder fylke.
Allereie i 1819 vart det bygd eit kapell på Lunde, øvst i Sirdal. I 1847 vart Lunde kapell godkjent som soknekyrkje ved kongeleg resolusjon av 29. oktober 1847. Og då Sirdal i 1854 vart eige prestegjeld med Tonstad som hovudsokn, vart Lunde kyrkje anneks.
Kyrkja vart bygd etter slottsarkitekt H.D.F. Linstow sine teikningar, slik det vart gjort for mange kyrkjer i Agder og Rogaland. Lunde kyrkje vart den siste av den såkalla rogalandstypen. Kyrkja har mange likskapar med t.d. Helleland kyrkje, Bjerkreim kyrkje og Tonstad kyrkje.
Det var byggmeister Tollak Tollaksen Gudmestad (1800-1881) som fekk ansvaret for bygginga av kyrkja. Han hadde god erfaring, for han hadde bygd 11 kyrkjer frå 1830. Kyrkja er oppført i tømmer og har 250 sitjeplassar. Ho vart vigsla av biskopen i Agder, Jacob von der Lippe, 1. oktober 1873.
Altartavla og preikestolen er frå 1620 og har tidligare stått i Lund kirke på Moi og i Bakke kyrkje. Altartavla skal òg ha stått i det lille kapellet som stod på staden før kyrkja vart bygd. I 1637 vart altartavla måla av Gottfried Hendtzschel. Tavla skal ha blitt måla over fleire gongar: I 1840 vart ho rosemåla og i 1841 måla med fire strøk gråkvit måling og fekk deretter ein gyllen kross i midtfeltet. I 1930 vart altartavla restaurert og fekk attende dei opphavlege fargane frå Hendtzschel si hand.
Orgelet er bygd av Rudolf Janke frå Tyskland i 1983 og har 10 stemmer.
Reza Rezaee
Reza Rezaee  var ein norsk-iransk politikar.
Umgransele
Umgransele er ein liten tettstad i Lycksele kommun i Västerbottens län i Sverige.
Point Hennequin
Point Hennequin er eit nes på austsida av innløpet til Martelfjorden og Mackellarfjorden, på austsida av Admiralty Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Det vart namngjeve av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot, som kartla Admiralty Bay i 1909.
Reza Rezaee
Ved kommune- og fylkestingsvalget i 2011 stod Rezaee på 3. plass på Raudts liste i Oslo.
I 2007 vart han vald inn i styret til Noregs Mållag.
Tonstad kyrkje
Tonstad kyrkje er ei lafta langkyrkje frå 1852 på Tonstad i Sirdal kommune i Agder fylke.
Kyrkja er bygd på grunnlag av den såkalla rogalandstypen, ei av modellane som H.D.F. Linstow tok med i si bok med typeteikningar. Dette er minst den tredje kyrkja på staden. Den førre var frå 1625.
Kyrkja 300 sitjeplassar. Altartavla er laga av Finn Emanuel Olsen i 1980.
Dvir
Dvir (hebraisk skrift דְּבִיר), òg kalla Dvira (hebraisk skrift דְּבִירָה), er ein kibbutz sør i Israel. Han ligg nær Rahat og Beersheba og høyrer til Bnei Shimon regionale kommune. I 2006 hadde han 406 innbyggjarar.
Kibbutzen vart grunnlagd i 1951 av Hashomer Hatzair-medlemmar frå Ungarn og tok namn frå den bibelske byen Dvira (Josva 21:15) som låg i dette området. Dei første innbyggjarane var immigrantar frå Sør-Amerika.
Jadar i Jemen
Jadar er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Lee Allen
Lee Francis Allen var ein USA-amerikansk tenorsaksofonist. Han var ein viktig person i rock and roll i 1950-åra og spelte med mange av dei fremste artistane i starten av rock and roll-tida. Han trekte seg delvis attende frå musikken seint i 1960-åra, men var aktiv i periodar frå seint i 1970-åra og resten av livet.
Allen spelte mellom andre med Fats Domino og Lloyd Price og spelte saksofon på dei fleste hittane til Little Richard frå 1955 og 1956. Hans eigen instrumental, «Walkin' with Mr. Lee», vart ein liten hit i 1958.
John o' Groats
John o' Groats (skotsk-gælisk Taigh Iain Ghròt) er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han har kring 300 innbyggjarar. Staden vert rekna som den nordlegaste landsbyen på den britiske hovudøya. Det nordlegaste punktet ligg utanfor landsbyen, ved Dunnet Head.
Uttrykt «frå Land's End til John o' Groats» viser til distansen mellom landsbyen og Land's End i Cornwall som er det sørlegaste punktet; ein klår parallell til det norske uttrykket «frå Lindesnes til Nordkapp».
Skrivemåten på namnet har variert ein del, men John o' Groats er no den offisielle forma. Namnet kjem frå Jan de Groot, ein nederlender som fekk løyve til å driva ei ferje mellom det skotske fastlandet og Orknøyane kort tid etter at desse vart overtekne frå Noreg i 1496.
X Window System
X Window System, òg kalla X Window, eller berre X, er systemprogramvare som realiserer grunnleggande funksjonalitet for det grafiske brukargrensesnittet på Unix-liknande operativsystem. Det har òg ein innebygd nettverksprotokoll og kan nyttast over eit nettverk. X Window fungerer som eit maskinvareabstraksjonslag som separerer funskjonalitet frå den underliggande maskinvaren, slik at programkoden kan skrivast utan å ta omsyn til den underliggande maskinvaren (hovudkort, grafikkort, etc.). På grunn av at den siste versjonen er v. 11, vert det av og til kalla X11. X Window System ligg på botnen av eit hierarki, med ein vindaugehandsamar på nivået over og eit skrivebordsmiljø over der igjen.
Partikkeldetektor
Ein partikkeldetektor er eit instrument nytta til å måle radioaktiv stråling og partiklar som er sluttproduktet av atomære og subatomære prosessar.
I moderne elementærpartikkelfysikk vert partikkelstrålar, til dømes av elektron og proton, akselerert til særs store energiar før dei kolliderer. Særs avanserte detektorar vert nytta ti å analysere sluttprodukta av kollisjonane. Slike analysar krev stor datakapasitet.
Partikkel
Ein partikkel er ein liten lekam, som ein støvpartikkel eller liknande. Ein partikkel kan skildrast ved hjelp av fysiske eigenskapar som volum og masse. Noko som er i partikkelform kan kallast partikulær.
Ofte vert ein lekam rekna som ein partikkel etter kva samanheng han vert nemnd i, så lenge storleiken til partikkelen er liten eller neglisjerbar, eller om dei geometriske eigenskapane og strukturen ikkje er relevante. Til dømes kan sandkorn (~1 mm) på ei strand reknast som partiklar, men dei vil ikkje vere partiklar samanlikna med buckminsterfulleren (~1 nm).
Michael Leegaard
Michael Nicolai Leegaard var ein norsk ingeniør og Høgre-politikar. Han var stortingsrepresentant for Kristiania i perioden 1910-12.
Leegaard var fødd i Larvik, far hans var distriktslege. Sjølv gjekk han 1874-77 Christiania tekniske skole. Dei neste fire åra fram til 1881 studerte han ved polyteknisk skule i Dresden, tok då diplomeksamen. 1881-82 var han tilsett i Statens hamnevesen, deretter arbeidde han to år i Frankrike og eit år i England. Sidan arbeidde han i Statens hamnevesen frå 1885 til 1931. Han var avdelingsingeniør frå 1892. Leegaard leia arbeidet ved bygginga av ei rekke hamner, kanalar og sluser. Han reiste på fleire studiereiser utanlands, mellom anna til Tyskland, Frankrike, England, US-Amerika.
Leegaard var aktiv i organisasjonslivet, han var mellom anna formann for Den Norske Ingeniørforening 1912-15. Han var ein av initiativtakarane til Norsk Teknisk Museum, og var medlem av styret og formann 1920-34.
Valperioden 1913-15 representerte han Uranienborg krins på Stortinget. På tinget var han formann i sosialkomiteen.
Carina Dahl
Carina Dahl er ein norsk musikar, glamourmodell og tidlegare Big Brother-deltakar.
The Sims 3: De fire årstider
The Sims 3: De fire årstider er den åttande utvidingspakken til The Sims 3 på OS X og PC. Spelet kom ut den 13. november 2012 i Nord-Amerika og 16. november i Europa.
Carina Dahl
Dahl var i 2006 med i femte runden av Big Brother, ein samproduksjon mellom Sverige og Noreg. Dahl vart røysta ut ei veke før finalen og fekk totalt 107 dagar i huset.
The Sims 3: De fire årstider
Gameplay
Spelarar kan samhandle med vêret. Det er ulike festivalar i løpet av kvar årstid, med arrangement som simar kan ta del i. Simar kan få ansikta sine måla og konkurrere i pølseeting-konkurransar om sommaren, skjere eit graskar og dykke etter eple i løpet av hausten og har snøballkrig eller drive med snowboard og skøyter om vinteren. Simane kan også bade i havet og spele fotball heile året. Det er kome nye karaktertrekk hjå simane, «elskar kulde» og «elskar varme».
Carina Dahl
Dahl har i fleire år jobba som glamourmodell og vart kåra til «Årets gatebilbabe» i 2005. I 2006 vart ho tilknytt modellbyrået til Helene Rask. Dahl har satsa på ein songkarriere og Stargate har produsert fleire av låtane til Dahl.
The Sims 3: De fire årstider
Gameplay
Det finst fem typar vêr: regn/lyn, sol, hagl, snø og tåke. Det er varierande grad av regn, inkludert lett regn, regelmessig regn og torevêr. Simmne kan sprute og hoppe i sølepyttar for gje eit løft til moro-behovet sitt, og dette kan bidra til å sløkke brannar eller å vatne plantar.
Carina Dahl
Carina Dahl er dotter av Morten Dahl frå heavy metal-bandet TNT.
Melodi Grand Prix 2011
Dahl deltok i Melodi Grand Prix 2011, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2011 i Düsseldorf i Tyskland, med songen «Guns & Boys». Songen skreiv ho saman med Nanna Martorell og Hanne Sørvaag. Bidraget, som vart framført på engelsk av Carina Dahl, starta i den fyrste semifinalen. Der enda det på sjetteplass, gjekk ikkje vidare til finalen eller andresjansen, og fekk ikkje presentere Noreg.
Melodi Grand Prix 2013
I Melodi Grand Prix 2013, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, deltok Dahl med songen «Sleepwalking». Bidraget, som vart skriven av av Dahl i samband med Ben Adams og Søren Pagh og framført på engelsk av Carina Dahl, starta i den fyrste semifinalen, men gjekk ikkje vidare til finalen. Kva for plassering bidraget fekk er ikkje kjend, men det fekk ikkje representere Noreg. Under framføringa skulle ho plassere mikrofonen i eit mikrofonstativ av di ho skulle danse. Arrangørane hadde teke feil stativ opp på scena, slik at ho måtte halde mikrofonen i staden for å danse. Ho fekk ikkje framføre songen på nytt, sjølv om det vart vurdert.
Halfthree Point
Halfthree Point er eit nes på søraustenden av Fildes Peninsula på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Det vart kartlagd og namngjeve av Discovery Investigations med RRS «Discovery II» i 1935.
Aarau
Aarau er ein kommune i distriktet Aarau i kantonen Aargau i det nordlege Sveits. Kommunen har eit areal på 12,3 km2 og hadde 19 652 innbyggarar i 2010. Aarau er hovudstad i Aargau. Byen ligg ved elva Aare, 381 meter over havet. Aarau ligg 39 km søraust for Basel og 38 km vest for Zürich.
Byen er kjend som ein industri- og handelsby som lagar bjøller, matematiske instrument, elektroniske apparat, bomullstekstilar og kjemikaliar.
Aarau vart grunnlagt mellom 1240 og 1250 av grevane av Kyburg. År 1283 fekk staden byrettar av habsburgarane. Frå 1415 var byen Aarau ein vasallstad under byen og kantonen Bern. Etter innføringa av reformasjonen i 1528 var Aarau ein av dei byane som fekk sete til herredagen til det sveistsiske eidsforbundet. Frå mars til september 1798 var Aarau hovudstad i republikken Helvetia, og såleis den første hovudstaden i Sveits. Sidan 1803 har Aarau vore kantonshovudstad i Aargau.
Byen har ei rekke eldre bygningar, mellom anna den gamle reformerte kyrkja frå 1471. Rådhuset er frå 1200-talet, og mange bustadhus frå 1600- og 1700-talet.
Kirkhill
Kirkhill (skotsk-gælisk Cnoc Mhoire)) er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han ligg like vest for Beauly ved botnen av Beauly Firth på den skotske nordaustkysten. Moniack Castle ligg like sør for landsbyen.
Oslo 2022
Oslo 2022 var ein etat som arbeidde for å få Vinter-OL til Oslo i 2022. Etter at Høgre sa endeleg nei til å gi statsgaranti, trekte Oslo kommune søknaden om å få Vinter-OL i 2022 og etaten vart avvikla 31. desember 2014.
Gyrokompass
Eit gyrokompass er eit ikkje-magnetisk kompass basert på ei raskt roterande plate og rotasjonen til jorda (eller ein annan himmellekam om han vert nytta ein annan stad i verdsrommet) for å finne geografisk retning automatisk. Bruk av gyrokompass er ein av sju grunleggjande måtar å avgjere retninga til eit fartøy. Sjølv om ein viktig komponent i eit gyrokompass er eit gyroskop, er ikkje dette det same. Eit gyrokompass er bygd på effekten av gyroskopisk presesjon, som er ei særeiga side ved den generelle gyroskopiske effekten. Gyrokompass vert mykje nytta for navigasjon på skip, fordi dei har to viktige fordelar over magnetiske kompass:
Luftfartøy brukar ofte gyroskopiske instrument (men ikkje eit gyrokompass) for navigasjon og høgdemonitorering.
Haughom kapell i Sirdal
Haughom kapell er ei langkyrkje frå 1930 på Haughom i Sirdal kommune i Agder fylke.
Gyrokompass
Historie
Eit patent frå 1885 var ikkje praktisk. I 1906 vart eit gyrokompass funne opp i Tyskland, av Hermann Anschütz-Kaempfe, og dette vart mykje brukt i den tyske marinen.
Haughom kapell i Sirdal
Kapellet er teikna av arkitekt John A. Søyland og oppført under leiing av brørne Fjogstad frå Sandnes. Det har 150 sitjeplassar.
Gyrokompass
Historie
I 1913 vart det utvikla eit gyrokompass for bruk på fartøy i sivil sjøfart. Utviklaren var det tyske firmaet C. Plath.
Hans Holtermann
Hans Holtermann (fødd ca. 1709, død 1781) og kjent som Hans Henrik Holtermann (eller Hans Henriksen Holtermann) var ein norsk forretningsmann (og omtala som commerceråd og borgar). Navnet Holtermann kom fra bestefaren som skal ha innvandra frå Rotenburg til Bergen i 1673 (borgarskap i 1676). Faren Henrik (1683-1728) fekk borgarskap som kjøpmann i Bergen, men budde på Gamlem og var gift med Meine Stokberg. Det var på denne tida ingen kjøpstad på Sunnmøre, Henrik Holtermann var ein såkalla «uteliggar» ved at han hadde løyve til å ligge ute i distriktet (i såkalla «kræmmerleier») og handle med bøndene der. Faren Henrik Holtermann åtte Brunholmen 1708-1727 (enka Mein Stochberg kjøpte i 1730 Djuvika og flytta dit), Hans Holtermann sat med Brunholmen i 1732-1738. Brunholmen er ein av dei eldste handelsstadane i det som vart sentrum Ålesund by. Brunholmen var vertskap for Christian VI då han med eit stort følge reiste langs kysten i 1733. Holtermann var handelsmann i Molde 1746-1750 og i Djuvika (Djupvika) i Vegsund, Borgund. På Sunnmøre var han ein av dei første som byrja med klippfiskhandel. «Hans Holtermann er den første, som satte Klipfisk-Handelen i Drift her paa Stædet», skreiv Hans Strøm.
Han var gift først med Margaretha Knudsdatter Wiig (Vik eller Ørstavik i Ørsta) (1692-1743). Eit måleri (epitaf) som viser Knud Wiig, kona og barna har høyrt til i Ørsta kyrkje, med teksten: «Gud til Ære Dette Hans Huus til zirat Er Denne ovenstaaende Epitaphium foræret af Knud Nielsen Wiig og Ragnelde Laridtz Datter med sine Børen. Herren Holde sin Beskiermelse over alt. Anno 1703 den 28 Julius.» Margarethas eldste søster var gift med Jørgen Hansen Høgh (1678-1737) som var handelsmann og sorenskrivar for Sunnmøre.
Han gifta seg deretter med Ingeborg Cathrina (Cathrine) Hagerup (fødd 30. august 1730 - død 1796), dotter av biskop Eiler Hagerup. Han kjøpte øya Giske (resten av Giskegodset åtte amtmann Hans Hagerup) kring 1750 og i 1760 Austrått. Holtermann vart også eigar av Giske kyrkje og gjennomførte saman med Hans Strøm ei stor renovering av det forfalne bygget. Holtermann skal ha gjeve 26.000 riksdalar for Austrått. Same år selde han Giske for 5000 riksdalar til Nils Hagerup (fødd Pettersen). Etter reparasjonen av Giske kyrkje forfatta Hans Strøm eit epitafium med ros av Holtermann:
Jidr al-A`La
Jidr al-A`La er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Unbyn
Unbyn er ein tettstad i Bodens kommun i Norrbottens län i landskapet Norrbotten i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 481 innbyggjarar.
Fate of Nations
Fate of Nations er det sjette studioalbumet til den tidlegare Led Zeppelin-songaren Robert Plant. Det kom ut i 1993 og igjen i 2007 med ekstra bonusspor. Med seg på albumet har Plant tidlegare Cutting Crew-gitarist Kevin Scott MacMichael. Songaren i Clannad, Máire Brennan syng på songen «Come into my Life». Songen «I Believe» er skriven for den døde sonen hans, Karac.
Helene Rask
Anne Helene Rask Arnesen er ein norsk modell frå Fagerstrand på Nesodden. Ho voks opp på bondegård som nummer 3 av 8 sysken. Ho gjekk på Steinerskolen på Nesodden, berre avbrote av eit opphald på månader ved Alværn ungdomsskule. Rask vart kjent i 2002 gjennom deltakinga si i TV-programmet Fear Factor på TV3, der ho angiveleg var nær ved å drukne under innspelinga.
Fate of Nations
Heilt frå starten av prosjektet, kring januar 1991, like etter Manic Nirvana-turneen, så visste eg kva eg ville: gå tilbake i fortida til [Moby] Grape, [Jefferson] Airplane, Tim Hardin, Quicksilver, Traffic, og andre viktige rockeartistar. Desse artistane prøvde å fortelje folk noko, føre saman forskjellige tradisjonar, med ei kjensle av søken etter å vere insinuerande og forteljande i dei akustiske og elektriske tema. Eg stolt over det eg prøvde å gjere med tekstane på albumet, å prøve å fortelje levande historier som kjem frå ein hjarteleg prosatradisjon.
Helene Rask
Rask Models
Rask dreiv modellbyrået Rask Models, som profilerte seg som det største glamourmodellbyrået i Noreg, og har vore omtalt og avbilda i blada FHM, Vi Menn, Se & Hør og Her & Nå.
Fate of Nations
Albumet var det siste soloalbumet til Plant før Dreamland i 2002.
Helene Rask
Rask Models
21. mars 2009 melde Finansavisen at Rasks selskap var slått konkurs på grunn av manglande skatteinnbetaling.
Kicki Håkansson
Kerstin Håkansson var ein svensk fotomodell og moteteiknar. Ho vann Fröken Sverige-tevlinga i 1951, og den aller første Miss World-konkurransen i 1951.
Epilog
Epilog (frå gresk epilogos, 'etterord, ettertale') er eit stykke tekst heilt til slutten i ein tekst (t.d. dikt, prosa eller drama) som vanlegvis dannar ei avslutning. Epilog var opphavleg ei nemning for den delen av den antikke tragedien som blei framført etter at koret hadde sunge for siste gong. Motsetninga til epilogen er prologen, fortalen, innleiinga i teksten.
Krigsoppsettingsplan
Ein krigsoppsettingsplan (forkorting: KOP) er ein plan som viser organisasjonen til militære einingar og utrusting i krig. Planen omfattar personell så vel som våpen og materiell. Det finst òg oppsettingsplanar for fredstid.
Pave Gregor III
Gregor III var pave frå 18. mars 731 til han døydde ti år seinare. Han er rekna som helgen i den katolske kyrkja, med festdag den 28. november.
Bakgrunn
Gregor var fødd i Syria som son av ein mann somheitte Johannes. Han var i slekt med etterfølgjaren sin, Zacharias. Det kan tenkast at dei hadde innvandra til Roma etter dei arabiske erobringane av blant anna heimlandet deira. Gregor meistra både latin og gresk.
Munk og kardinal
To khelder hevdar at Gregor blei munk i benediktinarordenen. Han var særleg knytt til helgenen Chrysogonus. Som kardinalprest var San Crisogono-basilikaen tittelkyrkjahans.
Pave
Gregor blei vald til pave av romarane ved akklamasjon i gravprosesjonen til forgjengaren sin. Han blei ikkje innvigd som pave før over ein månad seinare, muligens fordi han venta på anerkjenning frå eksarken i Ravenna.
Som syrar var han dermed den femte syriske paven og den tiande paven som var fødd utanfor Europa. Dermed var han den siste ikkje-europeiske paven fram til pave Frans, som blei vald i 2013 - 1 272 år etter.
Grergo søkte på alle vis å gå i fotspora til forgjengaren. Han kom til å ha eit særs vanskeleg pontifikat, framfor alt på grunn av forholda i aust. Han prøvde å få til eit betre forhold til Det bysantinske riket, uten å gje opp Gregor II sitt standpunkt i biletstriden. Desse interessene viste seg til tider å vera motstridande. Han heldt to kyrkjemøte i Roma i år 731 der han fordømte biletstormarane, men keisar Leo III stilte seg avvisande til alle oppfordringane hans, og endra ikkje si eiga meining. Etter at paven deretter ekskommuniserte keisaren, blei alle bispedøma i Sicilia, Sør-Italia og Illyria overført av keisaren til patriarkatet i Konstantinopel. Pave Gregor braut då kontakten med Bysants i protest.
Pave Gregor III tok også opp forgjengaren sin strid mot langobardane, og prøvde forgjeves å få Karl Martell til å utføra ei væpna inngriping. Pave Gregor opprettheldt også forgjengaren sitt samband med Bonifatius, og utnemnde han både til erkebiskop i 732, og til paveleg legat for Germania i 738. Dessutan fekk han Bonifatius med på å gje opp vidare misjonsplanar, for å heller ta tak i organisasjonen av kyrkja i Bayern og Schwaben. Gregor søkte også å oppretta samband med den engelske kyrkja.
I 732 la pave Gregor III ned forbod mot å eta hestekjøt. Grunnlaget var at inntak av hestekjøt visstnok blei praktisert i samband med hedensk kult.
Jidr al-Asfal
Jidr al-Asfal er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Joan Miró
I 1919 reiste Miró fyrste gongen til Paris i Frankrike, og var ut på 1920-talet meir og meir knytt til denne byen. Frå denne tida av vart arbeida hans meir og meir prega av det draumeaktige, i samsvar med dei hovudideane som låg til grunn for den surrealistiske kunstretninga, som han slutta seg til. Men i 1930-åra framheve han ved fleire høve eit ynske om å stå fritt frå alle konvensjonelle, målariske metodar, for heller « les tuer, les assassiner ou les violer » («drepe, myrde og valdtake dei»). Han ville ikkje bøye seg for nokre krav, korkje dei estetiske, metodemessige eller dei surrealistiske.
Til Mirós ære, og med midlar og verk frå han, vart det i 1975 skipa ei stifting i Barcelona, Fundació Joan Miró, som er eit kunst- og kultursenter med mål å presentere dei nye tendensane i samtidskunsten. Andre utstillingsstader med viktige samlingar av Mirós verk er Fundación Pilar i Joan Miró i Palma de Mallorca, Musée national d'art moderne i Paris,  le musée d'art moderne de Lille i Lille i Frankrike og Museum of Modern Art i New York.
Kristiansand lufthamn, Kjevik
Kristiansand Lufthamn, Kjevik ligg nordaust for Kristiansand i Agder fylke, men avstand på 16 km og 15-20 min. køyretid mellom sentrum og flyplassen.
Historie
Flyplassen vart opphavleg vedteken bygd på Kongsgårdslettene, og bygging stara der, men då ein fann ut at det ville verte rimelegare med Kjevik vart bygginga flytta dit.
Utbygginga starta i 1938 og flyplassen vart opna offisielt 1. juni 1939, med ein betongrullebane på 1 000 meter. I tillegg til landflyplassen, vart det då også lagt til ei eiga sjøflyhamn. Dette året vart også Oslo lufthamn, Fornebu opna. Stavanger lufthamn, Sola, landets fyrste landflyplass, stod ferdig to år tidlegare.
Det fyrste flyet som landa på Kjevik var et KLM DC-2 fly, på veg frå Oslo til Amsterdam.
Kjevik under andre verdskrigen
Den 9. april 1940 var det ein mindre vaktstyrke på flyplassen. Etter skot frå tyske fly, og rykte om framrykkande tyske styrkar valde vaktstyrken å trekkje seg attende, etter å ha sperra rullebanen med piggtråd og spanske ryttarar. Om ettermiddagen, kl 16:30 klarte likevel eit Junkers Ju 52 som hadde teke del i åtaket på Sola å lande. Flyplassen vart raskt forsterka og allereie den 12. april var 30 Messerschmitt Bf 109E stasjonert på plassen. Under resten av krigen hadde flyplassen ei viktig rolle i det tyske forsvaret av det okkuperte Noreg.
Etter verdskrigen
Flyplassen var i starten og under krigen eigd av Kristiansand kommune, men vart overlate vederlagsfritt til Staten i 1946. Etter kvart vart han utvida, og rullebanen asfaltert.
Flyplassen i dag har ein rullebane på 2 000 x 40 meter, med dagens vedtak kan ein berre bruke 1 840 meter. Rutesamband med Stavanger, Bergen, Oslo, København og Amsterdam. Flybussamband med Kristiansand og Lillesand, Grimstad og Arendal.
Kjevik er kategorisert som ei mellomstor lufthamn. I 2006 hadde lufthamna litt over 800 000 passasjerer. Stavanger lufthamn, Sola hadde fire gonger så mange passasjerar. 2 % av passasjertrafikken i Noreg går over Kjevik.
Luftforsvarets skolesenter Kjevik ligg knytt til Kristiansand lufthamn.
Basert på dispensasjon frå tryggingskrav
Lengda på rullebanen er i dag 1.840 meter, men dette er basert på ein dispensasjon frå dagens reglar som slår fast at det skal vere ei trygginssone på 300 meter i kvar ende av rullebanen. Dersom dispensasjonen vert trekt tilbake vil dette få negative konsekvensar for dagens trafikk på Kjevik: Utanlandstrafikken og chartertrafikk vil ta slutt, og innanlandstrafikk vil verte basert på propellfly.
Ombygging eller flytting
Ei eventuell ombygging av flyplassen for å tilfredsstille dagens krav vil ha store konsekvensar for miljøet kring flyplassen.
Kjevik var eit naturleg val av flyplass før andre verdskrig, men flyplassen tilfredsstiller ikkje dagens krav til ein regionflyplass for Sørlandet og flyplassen har i dag avgrensa kår for utbygging. Det er derfor sett i gang planar for å utvide flyplassen. Derfor arbeider ein også med ein ny vegtrase for å leie trafikken til flyplassen utanom Hamresanden. I samband med planane om utviding har ein fått eit nytt problem, for den sjeldne sommarfuglen raudknappviklar, som er på raudlista i Noreg, finst der det er planlagt å legge utbygginga.
Alternativ til Kjevik
Det har tidlegare vore lagt fram forslag om å flytte Kristiansand lufthamn frå Kjevik til anten Farsund lufthamn, Lista eller Gullknapp flyplass ved Arendal, når vegsambandet mellom Kristiansand og den gjeldande flyplassen var gode nok. Gullknapp ved Arendal har lettare for å utvide enn det Kjevik har, mens Lista allereie har rullebanar med lengder som er nødvendige for langdistanseflygingar. Begge flyplassane har dessutan færre naboar å ta omsyn til ved eventuelle utvidingar/trafikkaukar. Forslaga har likevel ikkje slått gjennom hos politikarane, og det er i dag planar for lengre rullebanar, ny tilkomstveg og fleire næringsareal, såvel som tryggingsoppgraderingar som er pålagt Avinor.
Kvævemoen kapell
Kvævemoen kapell er ei langkyrkje frå 1962 på Kvævemoen i Sirdal kommune i Agder fylke.
Arkitekt var Valdemar Scheel Hansteen. Kapellet har om lag 100 sitjeplassar i hovudsalen og 70 i salen under galleriet. I bygget finst òg kjøkken, garderobe og toalett.
Undenäs
Undenäs er ein svensk tettstad i Karlsborgs kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 250 innbyggjarar. Undenäs ligg cirka 20 kilometer nordvest for Karlsborg.
Perturbasjon i fysikk
Ein perturbasjon er i fysikk ei lita forstyrring av ein enkel, veldefinert rørsletilstand. Perturbasjonsmetoden blir brukt i teoretisk fysikk, særleg i kvantemekanikk, som ein approksimasjonsmetode for å løyse problem som ikkje lèt seg løyse eksakt. Ein finn ei løysing for det reine, uperturberte systemet og studerer verknaden av perturbasjonen ved hjelp av rekkjeutviklingar, der ein ved stadig å ta med fleire ledd kjem nærare og nærare den eksakte løysinga.
Ein approksimasjon for den eksakte løysinga til A er summen av ei rekkje av perturbasjonar (her kalla \epsilon), som følgjer:
I dette døme er A_0 den kjende løysinga til det eksakt løysbare startproblemet og A_1, A_2,... representerer høgareordensledd som ein kan finne ved iterasjonsmetodar. For små \epsilon ver desse høgarordensledda i rekkja mindre og mindre for kvart nye ledd. Ei tilnærma «perturbasjonsløysing» får ein ved å avbryte rekkja. Ein førsteordens perturbasjon vil då vere:
Martins Head
Martins Head er eit markant nes på sørsida av innløpet til Legru Bay på sørkysten av King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Namnet går attende til minst 1820 då det vart skildra av Edward Bransfield, kaptein i Royal Navy under utforskinga av desse øyane.
Hatzerim
Hatzerim (hebraisk skrift חֲצֵרִים, tyder Landsbyane) er ein kibbutz 8 kilometer vest for Beersheba i Negevørkenen i Israel. Han er kalla opp etter ein stad i Bibelen (Femte mosebok 2:23), som nemner ein stad i nærleiken: «Like eins gjekk det med avittane, som budde i landsbyane så langt som til Gaza». Han er ein del av Bnei Shimon regionale kommune.
Historie
Busetnaden vart grunnlagd i oktober 1946 av ei ung gruppe i speidarar, som seinare fekk med seg flyktningar frå Iran, som vart kalla «Barna frå Teheran». Dei lærte seg jordbruk og fekk militæropplæring, og vart ein del av bakkestyrkane til Haganah. I 1960-åra vart Hatzerim flybase bygd i nærleiken.
10. austlege meridianen
10. meridianen aust for nullmeridianen er ei lengdegradslinje eller meridian som strekkjer seg frå Nordpolen over Nordishavet, Europa, Afrika, Atlanterhavet, Sørishavet og Antarktis til Sørpolen.
Den 10. austlege meridianen dannar ein storsirkel med den 170. vestlege meridianen.
Frå pol til pol
Frå og med Nordpolen og sørover til Sørpolen, passerer den 10. austlege meridianen gjennom:
! scope="col" width="125" | Koordinatar ! scope="col" | Land, territorium eller hav ! scope="col" | Merknader ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Nordishavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Skagerrak ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Middelhavet ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" | ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Atlanterhavet ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | Sørishavet ! scope="row" | Antarktis
Mirounga Point
Mirounga Point er det austlege neset ved Potter Cove på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Neset vart kalla «Punta Baliza» av R. Araya og F. Herve i 1966; seinare «Punta Elefante» av Den argentinske antarktisekspedisjonen etter elefantselen (Mirounga leonina). Det godkjende namnet vart gjeve for å unngå forveksling med Elephant Point på Livingston Island.
Jackie Chan
Can Gong saang,, kjend som Jackie Chan, er ein Hong Kong-kinesisk filmskodespelar, manusforfattar og produsent.
Vertsbyar for Bundesvision Song Contest
Vertsbyar for Bundesvision Song Contest gjev oversyn over byar som har arrangert Bundesvision Song Contest.
Bagra Peak
Bagra Peak er eit fjell med ei høgd opp mot 2100 m nord i Petvar Heights, søraust i Sentinel Range i Ellsworth Mountains i Antarktis og oppom Kornickerbreen i nordvest, Thomasbreen i nord-nordaust og Dramabreen i aust.
Fjellet er kalla opp etter busetnaden Bagra i Sør-Bulgaria.
Bagra Peak ligg 3,52 km nordaust for Mount Landolt, 14,5 km sør for Mount Benson, 8,41 km vest for Long Peak og 7,12 km nord for Miller Peak.
Kyle of Lochalsh
Kyle of Lochalsh (skotsk-gælisk Caol Loch Aillse) er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han har kring 700 innbyggjarar.
Han ligg på vestkysten, om lag 100 kilometer vest for Inverness. Han ligg på nordsida av Loch Alsh, sundet mellom øya Skye og fastlandet, rett ovanfor Kyleakin på Skye.
I 1995 fekk Skye fastlandssamband over Skye Bridge som vart bygd frå Kyleakin til Kyle of Lochalsh. Tidlegare hadde det vore ferjesamband på denne strekninga. Kyle of Lochalsh er endestasjon for jernbanelinja som går vestover frå Inverness.
Reguleringsplan
Reguleringsplan er den mest detaljerte av dei norske plantypane etter plan- og bygningsloven (PBL). Meininga med reguleringsplanar er å fastlegge arealbruk og utforming på ein samfunnsmessig god måte. Som hovudregel skal bygging og andre fysiske tiltak på og under grunnen baserast på ein gyldig arealplan, som oftast reguleringsplan. Reguleringsplanen gjev heimel til bruk av fleire verkemiddel for plangjennomføring. Planutarbeiding og -vedtak skal skje gjennom ein open prosess med høve til medverking.
Kva er ein reguleringsplan
Ein reguleringsplan består av eit arealplankart med tilhøyrande føresegner (bestemmelsar) som viser bruk, vern og utforming av areal og fysiske omgjevnader i eit avgrensa område. I tillegg skal det vere med ei planbeskriving. Kommunen kan stille krav om konsekvensutgreiing (KU). Dersom ein plan gjeld utbygging skal det vere med ein risiko- og sårbarleiksanalyse (ROS). Reglar om utforming, innhald, utarbeiding og behandling av reguleringsplanar finst i kapittel 12 i plan- og bygningsloven. Reglane blir sentralt forvalta av Kommunal- og moderniseringsdepartementet. Reguleringsplan skal brukast der det er fastsett i kommuneplanens arealdel, for større bygge- og anleggsarbeid som kan ventast å få vesentlege verknader for miljø og samfunn, og elles der det trengst planavklaring.
Noreg har to typar reguleringsplan: områdereguleringsplan og detaljreguleringsplan. Områdereguleringsplan er meint for litt større område, og skal klarlegge arealbruken meir detaljert enn i kommuneplanen. Detaljreguleringsplan blir oftast brukt for mindre område, gjerne for ein enkelt eigedom, skal legge til rette for konkret gjennomføring, og er nokså detaljert. I ei områderegulering kan det stillast krav om detaljregulering før godkjenning av prosjekt.
Reguleringsplanen er ei form for arbeidsteikning som viser korleis eit område skal utformast i framtida. Han viser kva areala skal brukast til ved hjelp av arealformål og omsynssoner og meir eller mindre detaljert korleis bygningar, anlegg etc. skal plasserast og utformast. Planen er juridisk bindande på den måten at tiltak ikkje må vere i strid med han, men han kan ikkje pålegge gjennomføring.
Dei fleste andre land i den vestlege verda har lovfesta plantype omtrent tilsvarande den norske reguleringsplanen, for eksempel lokalplan i Danmark, detaljplan i Finland og Sverige og bestemmingsplan i Nederland, men det er ikkje vanleg med to definerte typar av han. Det er òg vanleg at detaljplanen er juridisk bindande. Eitt unntak er Storbritannia som har tradisjon for bruk av skjøn i behandlinga av byggesaker.
Arealformål (§ 12-4)
Plan- og bygningsloven fastset eit system med funksjonelle arealformål. Desse er i hovudsak dei same som arealformåla i kommuneplanen. Det er seks hovudformål som kan delast i underformål og kombinerast innbyrdes og med omsynssoner: Kart- og planforskrifta gjev reglar for framstilling av plankart, og spesifiserer underformål og fargebruk for dei ulike formåla.
Omsynssoner (§ 12-6)
Ein reguleringsplan skal vise omsyn og restriksjonar som påverkar bruken av areal. Det kan gjevast bestemmelsar og retningslinjer for omsynssonene. Slike soner er:
Reguleringsføresegner (-bestemmelsar - § 12-7)
Skriftlege reguleringsføresegner utfyller innhaldet i plankartet og er ein del av den juridisk bindande planen. Føresegnene gjev reglar for utforming og bruk. Dei kan gjelde forhold i heile eller delar av planområdet eller for spesielle arealformål eller omsynssoner. Loven fastset i 14 punkt kva føresegnene kan omhandle:
Planbeskriving
Planbeskrivinga er ikkje del av dei juridisk bindande dokumenta. Meininga er å forklare forhold som ikkje går fram av plankart og føresegner. Det skal gjerast greie for planens hovudformål, hovudinnhald og verknader, og planens forhold til rammer og retningslinjer som gjeld for området. For planar som kan få vesentlege verknader for miljø og samfunn, skal planbeskrivinga ha med ei konsekvensutgreiing.
Framgangsmåte og saksbehandling
Plan- og bygningsloven gjev reglar for utarbeiding og behandling av reguleringsplanar. Som generelle prinsipp gjeld at planar skal utarbeidast av sakkunnige, planbehandlinga skal gje høve til informasjon og medverknad, og politiske organ skal gjere vedtak.
Ansvar for reguleringsplan
Kommunestyret har det overordna ansvaret for all planlegging i kommunen etter loven, det vil seie å syte for nødvendig planlegging og vedta planar. Kommunen kan organisere planarbeidet slik dei meiner er best. Mange har bygningsråd og/eller planutval slik tidlegare lovar kravde. Områdereguleringsplanar skal ordinært utarbeidast av kommunen, men dei kan overlate arbeidet heilt eller delvis til private. Private har ein sjølvstendig rett til å fremme forslag til detaljreguleringsplanar (PBL, § 12-3).
Samarbeid og medverking
Offentlege organ på alle nivå har på den eine sida rett og plikt til å delta i planarbeidet når det rører ved det aktuelle organets saksfeltet, og på den andre sida høve til å fremme motsegn (innsigelse) til planforslag som er i strid med overordna interesser. Eit offentleg organ som ikkje oppfyller samarbeidsplikta kan miste retten til å fremme motsegn. Fylkesmannen, fylkeskommunen, berørde nabokommunar og i alt 18 statlege og regionale sektorstyresmakter har rett til å fremme motsegn. Kjem ein ikkje til semje, kan det gjennomførast mekling, og fører ikkje det fram, skal departementet avgjere endeleg. Det er sett i gang forsøk i nokre fylke med at Fylkesmannen skal samordne motsegner.
Dei som har rettar i planområdet, og alle interesserte innbyggarar, har høve til å kome med sine syn på planen, og det er høve til å klage til Kommunal- og moderniseringsdepartementet ved Fylkesmannen på endeleg planvedtak. Lovens intensjon er at medverking skal vere meir omfattande enn lovens minimumskrav til informasjon og innspel.
Mellombels forbod mot tiltak
Når eit område skal regulerast kan kommunen eller anna relevant styresmakt legge ned mellombels forbod mot tiltak som kan gjere planarbeidet vanskeleg. Eit slikt forbod gjeld ordinært i inntil fire år, og kan i visse tilfelle forlengast.
Oppstart av planarbeid
Når eit reguleringsplanarbeid blir sett i gang skal aktuelle offentlege organ, eigarar og andre med rettar i området, og naboar varslast. Oppstart av arbeidet skal kunngjerast i minst éi avis og gjennom elektroniske medium, oftast internett. Dette gjev folk høve til å fremme synspunkt tidleg i planarbeidet.
Dersom forslagstillaren er ein anna enn planstyresmakta sjølv, skal planspørsmålet leggast fram for planstyresmakta i møte for å avklare rammer for og krav til planen.
Planprogram
For planar som kan få vesentlege verknader for miljø og samfunn, skal det utarbeidast eit planprogram. Dette skal gjere greie for formålet med planarbeidet, planprosessen med fristar og deltakarar, opplegg for medverking, særleg for grupper som blir særleg påverka av planen, kva alternativ som blir vurderte og behovet for utgreiingar. Forslag til planprogram skal sendast på høyring til aktuelle offentlege organ og leggast ut til offentleg ettersyn seinast samtidig med varsel om oppstart av planarbeidet. Den styresmakta som har ansvaret for planlegginga, oftast kommunestyret, eller anna kommunalt organ etter delegasjon, gjer vedtak om planprogrammet.