cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1937
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1937 vart vunnen av Mjøndalen etter finalesiger 4-2 over Odd den 17. oktober. Målskårarar for Mjøndalen var Bjarne Pettersen som skåra i det 5. minutt, Harald Temte som skåra i det 55. minutt og Einar Andersen som skåra i det 67. og i det 86. minutt. Målskårarar for Odd var Karsten Forberg som skåra i det 64. minutt og Rolf Holmberg som skåra i det 65. minutt. 17 000 tilskodarar såg kampen som vart spelt på Urædd stadion i Porsgrunn. Dommar var Alf Simensen frå Sarpsborg FK. Dette var tredje gong Mjøndalen vann ein noregsmeisterskap.
Mjøndalens vinnarlag : Sverre Nordby, Roald Amundsen, Hans Andersen, Arthur Simensen, Oddmund Andersen, Aage Nilsen, Bjarne Pettersen, Einar Andersen, Jørgen Hval, Trygve Halvorsen og Harald Temte.
Île Amsterdam
Île Amsterdam («Amsterdamøya», også kalla Nouvelle Amsterdam, «Nye Amsterdam») er ei fransk øy i Indiahavet. Øya er ein del av dei franske sørterritoria. Ho har namn etter «Nieuw Amsterdam», skipet til ein av dei tidlege oppdagarane av øya, Anthonie van Diemen. Den første ein kjenner til gjekk i land på øya var nederlandske Willem de Vlamingh i desember 1696.
Oppdaging
Øya blei oppdaga av den spanske utforskeren Juan Sebastián de Elcano den 18. mars 1522 under den første jordomseglinga hans. Elcano gav ikkje øya namn. Då den nederlandske kapteinen Anthonie van Diemen kom til øya 17. juni 1633 kalla han henne «Nieuw Amsterdam» (nederlandsk for Nye Amsterdam) etter skipet sitt. I desember 1696 var nederlandske Willem de Vlamingh den første som gjekk i land på øya.
Den franske kapteinen Pierre François Péron skal ha vore landfast på øya i åra 1792–1795. I memoara sine fortel Péron korleis han overlevde åleine på øya.
1800-talet
11. oktober 1833 leid den britiske barken «Lady Munro» skipbrot på øya. Av dei 97 personane ombord blei 21 overlevande plukka opp to veker seinare av den amerikanske selfangarskonnerten «General Jackson».
I 1874 blei kaptein Coffin og mannskap frå «Annie Battles» sett i land på øya etter eit mytteri. Dei blei seinare redda frå øya.
Fransk territorium
I 1843 la Martin Dupeyrat fram det første kravet frå Frankrike på øyane Île Amsterdam og Île Saint-Paul. Guvernøren på Réunion nekta å godkjenna kravet, og Frankrike tok først formell kontroll i oktober 1892.
Île Amsterdam og Île Saint-Paul blei tilknytte Madagaskar i 1924 og blei såleis ein fransk koloni.
Den første franske basen på Île Amsterdam blei oppretta i 1949, og blei først kalla Camp Heurtin. Hovudbasen i området, Martin-de-Viviès, tidlegare La Roche Godon, utgjer formelt hovudstaden på Île Amsterdam. Han består av ein forskningsstasjon og mellom tjue og tretti forskarar som bur ved stasjonen i periodar. Forskarane studerer fauna, meteorologi, atmosfære og jordmagnetisme. Basen har namn etter Paul de-Martin-de-Viviès, som saman med ti andre var på Île Amsterdam gjennom vinteren 1949.
Geografi
Île Amsterdam er ei vulkansk øy med ein mogleg aktiv vulkan. Vulkanen hadde sist utbrot i 1792. Øya har ei flatevidd på 55 km². Ho målar rundt 10 km på si lengste side og når 867 moh. på sitt høgaste punkt, Mont de la Dives. Sentralt på øya ligg eit platå kalla Plateau des Tourbières som ligg over 500 moh., i tillegg til høgare toppar. Vest på øya ligg karakteristiske klipper som når over 700 moh. Dei heiter Falaises d'Entrecasteaux etter den franske oppdagaren Bruni d'Entrecasteaux.
Øya er ein del av dei franske sørterritoria, og utgjer saman med naboøya Île Saint-Paul 85 km lenger sør, eit av fem distrikt i området. I motsetnad til dei fleste delane av dei franske sørterritoria har Île Amsterdam eit mildt havklima med ein årleg middeltemperatur på 13 °C, gjennomsnittleg nedbør på 1100 mm, vedvarande vestlege vindar og høge nivå av fukt.
Flora
Treslaget Phylica arborea veks på øya. Desse trea finst også på Tristan da Cunha og Gough Island, men det er berre på Île Amsterdam at dei dannar eit lågt skogdekke. Skogen blei kalla Grand Bois ('Storskogen'), og dekte låglanda på øya fram til ein skogbrannar starta av selfangarar, som varte i fleire månader, øydela det meste av han i 1825. Berre åtte fragmente delar er att.
Fuglar
Amsterdamalbatrossen (Diomedea amsterdamensis) er endemisk for øya, og hekkar berre på Plateau des Tourbières. Andre artar her er storjo, sørhavsterne og klippehopparpingvin. Amsterdamanda (Anas marecula) er no utdøydd; det same gjeld fleire lokale populasjonar av ulike petrellar. Vatreastrild (Estrilda astrild) er ein introdusert art. Både Plateau des Tourbières og Falaises d'Entrcasteaux blir kalla «Important Bird Area» av BirdLife International, sistnemnde for sin store hekkande koloni av albatrossen Thalassarche carteri.
Pattedyr
Øya har ingen innfødde landpattedyr, men kerguelsk pelssel (Arctocephalus tropicalis) og sørleg elefantsel ynglar her. Det finst også introduserte pattedyr som husmus, brunrotte og forvilla kattar.
Frå 1871 til 2010 huste øya også ein stamme forvilla storfe. Dei stamma frå fem dyr introdusert av Heurtin under det korte forsøket hans på å kolonisera øya i 1871, I 1988 var talet på dyr estimert til rundt 2 000. Etter at det blei slått fast at storfeet gjorde skade på økosystemet blei det stengd inne på nordsida med eit gjerde. I 2007 avgjorde ein at feet skulle utryddast, og mellom 2008 og 2010 blei alle dyra slakta.
Fjolne
Fjolne (Fjolnir) eller Fjølne er namnet på ein tidleg konge av Ynglingeætta i Svitjod, rekna som son av guden Frøy og gygra Gjerd Gymesdotter. Han lyt reknast som mytisk, og er omtala i Ynglingesoga og i Den eldste Noregshistoria. Båe kjelder er samde om at han mista livet då han drukna i ei mjødtønne eller eit bryggekar.
Snorre Sturlason har den mest utmåla skildringa av Fjolne. Han er skildra som "Mektug, årsæl og vensæl". Han er nært knytt til Fred-Frode, som var konge i Leidra (Lejre) på Sjælland. Bryggekaret er her "mange alner høgt", og Fjolne sov på svala over. Om natta laut han opp for å late vatnet, og var fælt drukken, slik at han snåva og ramla uti bryggekaret. Her drukna han.
Tjodolv frå Kvine fortel om hendinga i Ynglingatal:
Omsett:
Fjolne er far til Svegde, som tok riket etter han.
Andre tilvisingar til Fjolne
Namnet Fjolne finst att i Grimnesmål, og er då eit av dei mange dekknamna til Odin. Sameleis nyttar Odin dette namnet om seg sjølv i Soga om Volsungane, der han helsar Sigurd Fåvnesbane under dette namnet.
Takahiro Kawaji
Takahiro Kawaji er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Johan Eberhard Colbjørnsen Nielsen
Johan Eberhard Colbjørnsen Nielsen var ein norsk målmann og bokmann. Han vart fødd på Stemsrud i Grue i Solør.
Strängnäs kommun
Strängnäs (Strängnäs kommun) er ein kommune i Södermanland län i Sverige. Folketalet er 32 275. Administrasjonssenteret i kommunen er Strängnäs.
Namnet Due
Due er eit etternamn.
SI-prefiks
Eit SI-prefiks er eit prefiks som kan nyttast saman med  einingane i SI-systemet for å lage avleidde einingar.
Islamsk Råd Norge
Islamsk Råd Norge (IRN) er ein paraplyorganisasjon for muslimske organisasjonar i Noreg. Rådet vart oppretta 22. oktober 1993.
Bakgrunn for opprettinga
Utviklinga av muslimske trussamfunn i Noreg hadde i 1980-åra gått i retning av fragmentering, då fleire nye moskéar vart oppretta for nye muslimske grupperingar, utan at det fanst nokon samlande organisasjon som kunne representera muslimane overfor det norske samfunnet. Det som utløyste eit nærmare samarbeid mellom menigheitene var ein invitasjon frå Mellomkirkelig Råd. Rådet ville gjerne etablera permanent kontakt mellom kristne og muslimske organisasjonar. Frå muslimsk side vart forslaget godt mottatt, men det fanst på den tida ingen enkeltorganisasjon som kunne representera muslimane i eit slikt forum. Den største moskéen, Central Jama'at-e Ahl-e sunnat, tok initiativet og starta prosessen som førte til stiftinga av Islamsk Råd Norge 22. oktober 1993, frå starten med fem moskéar som medlemmer. Kort tid etterpå vart Kontaktgruppa for Mellomkirkelig Råd for Den norske kirke og Islamsk Råd Norge oppretta. Sidan 1996 har IRN òg vore med i Samarbeidsrådet for Tros- og Livssynssamfunn, som omfattar alle dei store religionane i Noreg.
Medlemmer
I mars 2006 hadde IRN 20 medlemsorganisasjonar, inkludert ein paraplyorganisasjon for Rogaland som i sin tur omfatta sju moskéar. I 1999 rekna ein med at om lag halvparten av muslimane i Noreg var med i moskéar som var med i IRN. Albanske, bosniske, pakistanske barelwi og deobandi, arabiske, tyrkiske, somaliske og gambiske moskéar er med i IRN. Desse er medlemmer:
Yoshikazu Fujimoto
Yoshikazu Fujimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashima Antlers.
Svegde
Svegde etter Sveigde (Sveigdir) var ein mytisk konge av Ynglingeætta, son av Fjolne og far til Vanlande. Han er omtala i Ynglingesoga og i Den eldste Noregshistoria.
Snorre Sturlason fortel at Svegde hadde svore ein eid på at han ville leite etter Godheim og gamle Odin. Difor reiste han ute med tolv mann i fem år, men for så heimatt til Svitjod og ekta ei kvinne frå Vanaheim, som var kalla Vana. Sonen deira var Vanlande. Sidan for Svegde utatt på leit etter Godheim. Ein kveld kom han til ein gard som heitte Stein, der det låg ein stein i tunet, stor som eit hus. Om kvelden var Svegde drukken, og mennene hans med. Då såg dei det sat ein dverg under steinen. Dvergen kalla på Svegde og sa at døra attom var vegen inn til Odin og Godheim. Svegde sprang inn i steinen, og steinen let seg att. Svegde vart aldri meir sett.
Ynglingatal fortel:
Durin og Sokmime er dvergenamn, som og kan finnast i Dvergatal (ein lut av Voluspå). Dvergen vaktar her døra mellom denne verda og den neste (daudedøra).
Morsmål
Morsmål er ei nemning brukt om det språket ein talar kan best, som regel fordi ein lærer det av familien sin under oppveksten. Ein kan ha eitt morsmål, men det er òg mogleg å veksa opp som fleirspråkleg der ein meistrar to eller fleire språk like godt.
Wolfgang Klafki
Wolfgang Klafki er ein tysk pedagog og didaktikar.
Biografi
Klafki er utdanna lærar ved den pedagogiske høgskulen i Hannover og arbeidde som grunnskulelærar frå 1948 til 1952. Han studerte i Göttingen med Erich Weniger og i Bonn med Theodor Litt, begge tyske danningspedagogar. Frå 1963–1992 var han professor ved Universitetet i Marburg.
Didaktisk teori
Klafkis didaktiske teori er ein teori om danning og skuleverksemda som ein danningsprosess. Han kalla teorien ein kategorial danningsteori og ein kritisk-konstruktiv didaktikk. Han skil mellom formale (lære å argumentere, lære å lære o.l. ) og materiale danningsteoriar (lære noko) og har argumentert for at begge er nødvendige. Kategorial danningsteori handlar om at undervisning og læring må skje i samsvar med grunnleggjande kategoriar i lærestoffet og hjå eleven. Grunnleggjande kategoriar hjå eleven er definert ut frå teori i humanistisk filosofi om at alle menneske deler felles interesse og praksisfelt (t.d. etisk, politisk, økonomisk, pedagogisk, estetisk og religiøst/livssynsbasert).
Arbeidet med kategoriane krev at ein grunngjev utvalet av lærestoffet i skulen. Utvalsprinsippa skal sjå på det elementære (det prinsipielt viktige i eit emne), det fundamentale (det som opnar eleven for sin eigen humanitet) og det eksemplariske, dømet må vere representative døme innanfor ein kategori.
Klakfi opererer med fem didaktiske grunnspørsmål (didaktisk analyse) som alle lærarar må stille i planlegginga av undervisninga:
Seinare la han til eit nytt punkt: 6. Vurdering: er det mogleg å vurdere om elevane når læringsmåla, korleis skal ein gjere det og kva for rolle spelar dette for planlegginga?
Klafki vart av kritisk sosiologi under studentopprøret kritisert for å vere borgarleg og konservativ. Han tok dette til seg og svarte med å innføre ein kritisk dimensjon ved tenkinga si, og kalla teorien sin for kritisk-konstruktiv.
1927
1927 (romartal MCMXXVII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Wolfgang Klafki
Didaktisk teori
Han har òg studert såkalla epokale nøkkelproblem, dvs. grunnleggjande utfordringar som mennesket i dag og i morgon står overfor. Nøkkelproblema han peika på var (Klafki (2001, s. 73ff): fred og miljø, sosial urett og ulikskap, nye digitale kontroll- og kommunikasjonsmedium, eksistensielle tilhøve mellom menneske, samt spørsmål om religion og religiøsitet.
Litteratur
* Ulike danske omsetjingar
Paloma
Paloma er eit spansk kvinnenamn som betyr due.
Kai Aage Pedersen
Kai Aage Pedersen er frå Sogndal, fødd 1965. Distriktsredaktør ved NRK Sogn og Fjordane frå 10. mai 2004, og var konstituert i stillinga frå 15. mars 2004. Redaksjonssjef i NRK Sogn og Fjordane frå 6. oktober 2003. Redaktør i Sogn Avis frå 2001-2003. Journalist i NRK Sogn og Fjordane frå 1992-2001, både ved kontoret i Førde og lokalkontoret i Sogn. Byrja som journalist i Sogn Avis i 1988.
Utdanna lærar ved allmennlærarutdanninga ved Sogndal lærarhøgskule i 1990, med grunnfag i informatikk. Fyrste radiorøynsla fekk han i nærradioen Radio Gravenstein i Sogndal, som teknikar frå 1986-90.
Djupvik kyrkjestove
Djupvik kyrkjestove (kirkestue) er ei langkyrkje frå 1980 i Kåfjord kommune i Troms og Finnmark fylke.
Byggverket er i tre og har 110 plassar.
Ein kjem til staden via E6.
Vekas fjogning
Vekas fjogning var eit radioprogram som vart sendt kvar fredag ettermiddag i NRK Sogn og Fjordane – mesteparten av tida med Geirmund Henjum og Kai Aage Pedersen som programleiarar.
Programmet vart etter kvart ein institusjon i fylket, og trass i skarp satire, var det eit heidersteikn å få tittelen «Vekas fjogning». Fleire av programma ligg framleis ute på nettsidene til NRK Sogn og Fjordane.
Neogen
Neogen er ein geologisk periode som starta for 23,03 ± 0,05 millionar år sidan og som varte anten heilt fram til i dag, eller enda for 2,588 millionar år sidan ved byrjinga av kvartær. Neogen kjem etter paleogen og høyrer til æraen kenozoikum. International Commission on Stratigraphy (ICS) har føreslått at neogen skal bestå av epokane miocen og pliocen.
Uttrykka neogensystem (formelt) og øvre tertiær (uformelt) skildrar bergartar som vart avsett under neogen.
Neogen dekkjer ein periode på om lag 23 millionar år. Under neogen utvikla pattedyr og fuglar seg stort. Dei fleste andre former var relativt uendra. Kontinenta flytta seg noko og den viktigaste hendinga var at Nord-Amerika festa seg til Sør-Amerika i sein pliocen. Dette førte til kaldare klima som førte til den siste istida. Mennesket oppstod i løpet av perioden.
Usemje
Neogen enda tradisjonelt ved slutten av pliocen, like før den eldre definisjonen av starten på kvartær. Enkelte geologar i dag meiner derimot at ein bør inkludere kvartær som ein del av neogen, og at neogen skal vere den noverande perioden som vi framleis er ein del av. Denne forvirrande terminologien og usemja mellom geologane om kvar ein skal setje dei geologiske grensene kjem av den forholdsvis fine tidsoppdelinga som er mogeleg å gjere i nyare tid, og at dei yngste sedimentære berglaga er bevart over eit mykje større område og viser mange fleire miljø enn tidlegare geologiske registreringar. Ved å dele kenozoikum i tre (eller to) periodar (paleogen, neogen og kvartær) i staden for sju epokar, vert lengda på periodane meir lik lengda på periodane i mesozoikum og palezozoikum.
ICS føreslo ein gong at kvartær kunne reknast som ein underæra av neogen, som startar for 2,588 millionar år sidan, ved starten av alderen gelasium. International Union for Quaternary Research (INQUA) føreslo derimot at neogen og pliocen kunne ende for 2,588 millionar år sidan og at gelasium vart ein del av pleistocen og at kvartær vart rekna som den tredje perioden i kenozoikum. Dei viste til klimaendringane, havendringane og dei økologiske endringane som skjedd for 2,588 millionar år sidan. 2006 ICS and INQUA reached a compromise that made Quaternary a subera, subdividing Cenozoic into the old classical Tertiary and Quaternary, a compromise that was rejected by International Union of Geological Sciences because it split both Neogene and Pliocene in two.
Regis Felisberto Masarim
Regis Felisberto Masarim er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashima Antlers.
Polica
Polica, lokalt kalla Police, er eit fjell på 1369 moh sør i Polen nær Zawoja i fjellkjeda Żywiec-Beskidane.
Eit fly styrtar på nordsdia av Polica den 2. april 1969. Staden der ulukka skjedde er markert med ein kross som vart reist i 1990-åra.
Fram til 1918 var Polica på grensa mellom Galicia og Ungarn, og mellom 1918 og 1920 på grensa mellom Polen og Tsjekkoslovakia.
Sosialdemokratane
Sosialdemokratane (Sosialdemokratene) var eit parti som stilte til val i 5 fylke ved stortingsvalet 2001. Partiet oppstod som eit ubrytarparti frå Pensjonistpartiet, som stilte til val ved stortingsvalet 1993 under namnet Felles Framtid. I 1995 skifta det namn til Folkets Vilje, og i 1999 til Generasjonspartiet. I 2000 ville partiet skifta namn til Sosialdemokratane, men Arbeidarpartiet la ned protest mot dette. Protesten vart avvist 7. februar 2001. Sjølv om Arbeidarpartiet anka gjekk endringa til slutt gjennom. Sosialdemokratane fekk i 2001 til saman 351 røyster, eller 0,01 % av røystene på landsbasis. I dei enkelte fylka fekk dei:
I 2003 søkte Sosialdemokratane til Brønnøysundregisteret om namneendring til Demokratane, men om lag samstundes registrerte Vidar Kleppe sitt nye parti Demokratane. Sosialdemokratane la ned protest til valstyra i alle fylke der Demokratane stilte liste, men fekk avslag. Sosialdemokratane har ikkje stilt til val igjen.
Trosa kommun
Trosa (Trosa kommun) er ein kommune i Södermanland i Sverige. Folketalet er 11 485. Administrasjonssenteret i kommunen er Trosa.
Sigbjørn Obstfelder
Sigbjørn Obstfelder vert rekna som den største norske nyromantiske diktaren og ein av Noregs første modernistiske diktarar.
Obstfelder vart fødd og voks opp i Stavanger. Han utdanna seg til ingeniør og budde i USA mellom 1890 og 1891. I ettertid er han kjend som forfattar, diktar og lyrikar. Han var glad i å reisa frå stad til stad. Han er vorten skildra som grublande, fjern og rastlaus.
Då han kom heim til Noreg etter tida i USA gav han ut diktsamlinga Digte i 1893. Diktsamlinga vekte oppsikt, og er rekna som viktig innan norsk nyromantisk dikting. Ein del av dikta i samlinga, mellom anna «Jeg ser», er prega av framandkjensle og angst, medan andre er prega av mystikk og erotisk/religiøs lengt. Mange av dikta er melodiøse, Obstfelder hadde eit lidenskapeleg tilhøve til musikk.
Obstfelder publiserte fleire enkeltdikt i tidsskrift og aviser, men det vart ikkje nokon stor samla produksjon. Han inspirerte fleire forfattarar med sine symbolistiske biletval og sin melodiøse stil.
Obstfelder skreiv også innan andre genrar. Kjærleiksforteljingane i To novelletter fra 1895, romanen Korset frå 1896, skodespela De røde draaber frå 1897, Esther frå 1899 og Om vaaren frå 1902.
Han skreiv eit djupt personleg verk, En prests dagbog, som vart utgjeve kort tid etter at han døydde. Den uferdige boka vert rekna som hovudverket hans. Boka er prega av djuptgripande søking etter sanning og trong til erkjenning.
Obstfelder døydde av tuberkulose i 1900, same dag som det einaste barnet hans vart fødd.
Pärnuelva
Pärnu (estisk Pärnu jõgi) er ei elv i Estland. Ho er den nest lengste elva i Estland med ei lengd på 144 km. Ho har sitt utspring sentralt i Estland nær landsbyen Roosna-Alliku. Elva renn frå her vestover mot byen Pärnu, som har gjeve namn til elva, før ho munnar ut i Rigabukta og Austersjøen.
Lynwood (fleirtyding)
Lynwood kan referere til fleire stader.
Pärnuelva
Elva har fleire sideelvar, mellom anna Lintsi, Käru, Vändra og Sauga frå høgre, og Navesti og Reiu frå venstre.
Oltedal
Oltedal er ein tettstad og skulekrins i Gjesdal kommune i Rogaland. Oltedal ligg 11 km aust for Ålgård og tettstaden har.
Namnesoge
Gamle namneformer har vore Optedal (1519), Olttedall (1521), Alttedal, Altedal og Oftedal. Namnet kjem frå fuglenamnet alpt (olpt) eller elptr som i gamal tid tydde 'svane'. Dalen har truleg fått namnet på grunn av svanar som overvintrar i Ragstjørn nedst i dalen.
Historie
Oltedal Kraftverk vart bygd av Stavanger kommune i 1909 for å forsyne byen med elektrisitet. Etter kvart vart det anlagt garnindustri her, Svanedal Ullvarefabrikk og Gjestal Spinneri. Dalen har fleire sandtak, og sand og grus vert lasta ut gjennom hamna i Oltesvik. Av anna aktivitet kan Styro Oltedal AS som vart etablert i 1983 nemnast.
Under krigen mobiliserte hæren ved Svanedal Ullvarefabrikk i april 1940. Utstyr vart frakta inn til Oltedal der soldatar frå Stavanger og Jæren vart dressa opp før dei rykte ut og møtte tyskarane ved Bråstein. Nordmennene vart raskt pressa attende til Dirdal der dei sette seg fast ved Dirdal og i Gloppedalsura. Under krigshandlingane søkte den lokale folkesetnaden tilflukt i Uburhedlaren som etter krigen vart rusta opp til tilfluktsrom.
Geografi
Riksveg 45 går gjennom dalen, men utanom tettstaden. Vegen gjennom dalen vart oppgradert i 2005 og 2006 og vart attopna rett før påska 2006. Frå riksvegen ved Gjestal Spinneri øvst i dalen går riksveg 508 til Høle.
Plasmodium falciparum
Plasmodium falciparum er ein art i slekta Plasmodium som kan valda malaria hjå menneske. Han kan valda den farlegaste utgåva av malaria, malign malaria, og valdar meir enn 95 % av all daude frå denne sjukdomen.
Oltedal
Kulturliv
Oltedal Musikkorps har vunne 3. divisjon i NM for brassband to gonger, i 1988 og 1992. Korpset har seinare slege seg saman med Ålgård Musikkorps og dannat Gjesdal Brass. Korpset tok andreplass i NM i 3. divisjon i 2006 og rykte opp i 2. divisjon.
Plasmodium falciparum
Den næraste skyldingen til P. falciparum er Plasmodium reichenowi som snyltar på sjimpansar.
Oltedal
Kulturliv
Klatreentusiaster brukar Trollsteinane til klatring.
Kenozoikum
Kenozoikum, kainozoikum, neozoikum eller jorda si nytid (gresk καινός, kainos, som tyder «ny» og ζωή (zoe), som tyder «liv», altså til saman «nytt liv») er den siste og noverande geologiske æraen. Han dekkjer tida frå i dag og tilbake til 65,5 millionar år sidan. Starten er markert ved krit-tertiær-utryddinga på slutten av perioden krittida og æraen mesozoikum der alle dinosaurar som ikkje utvikla seg til fuglar døydde ut.
Inndeling
Kenozoikum er delt inn i to periodar, paleogen og neogen, som igjen er inndelt i epokar. Paleogen består av paleocen, eocen og oligocen, og neogen består av miocen, pliocen, pleistocen og holocen. Tidlegare vart kenozoikum delt inn i periodane tertiær (paleocen til pliocen) og kvartær (pleistocen og holocen).
Tektonikk
Geologisk er kenozoikum den æraen då kontinenta flytta seg til sine noverande posisjonar. kontinentet Australia delte seg frå Gondwana og dreiv nordover mot Søraust-Asia. Antarktis flytta seg til sin noverande posisjon over Sørpolen. Atlanterhavet vart større og seinare i æraen kolliderte Sør-Amerika med Nord-Amerika.
India kolliderte med Asia for mellom 55 og 45 millionar år sidan. Arabia kolliderte med Eurasia for om lag 35 millionar år sidan og lukka Tethyshavet.
Klima
Kenozoikum har vore ein periode som har gradvis vorte avkjølt. I tidleg kenozoikum blokkerte materiale frå K-T-laget truleg solinnstrålinga i lang tid. Etter at Drakesundet mellom Australia og Antarktis var danna starta den antarktiske sirkumpolare havstraumen, som førte kaldt djuphavsvatn opp til overflata, og klimaet vart langt kjøligare. Klimaet vart varmare igjen i miocen då udekte gasshydrat slepte ut karbondioksid. Då Sør-Amerika knytte seg til Nord-Amerika og danna Panamaeidet vart Arktis sterkare avkjølt på grunn av at Humboldtstraumen og Golfstraumen vart sterkare, og det heile enda med siste glasiale maksimum.
Liv
Kenozoikum er «det nye livet sin tidsalder». I løpet av æraen utvikla pattedyra seg frå små, enkle former til eit mangfald av landdyr, sjødyr og flygande dyr. Kenozoikum er like mykje savannen sin tidsalder og dei samavhengige blomsterplantene og insekta si tidsalder. Fuglar utvikla seg òg kraftig i kenozoikum.
Monte Bolca er ein viktig lagerstätte nær Verona i Italia som består av særs godt bevart fisk og andre fossil frå eocen.
Koji Takeda
Han spela for klubben Kashima Antlers.
Huseby i Trondheim
Bustadområda på Huseby heiter:
Huseby ligg administrativt i Heimdal bydel. Før kommunesamanslåinga i 1964 var området ein del av Leinstrand kommune.
Riksveg 190
Riksveg 190 (Rv190) er ein fire/seksfeltsveg mellom Alnakrysset og Sørenga i Oslo og knyt saman E18 og E6. Veglengda er ikkje skilta med riksvegskilt. Vegen er 7,6 km lang og var del av stamvegrute 6a. Dei første 700 m etter Alnakrysset er motorveg.
Vegen har vorte del av europaveg 6.
Kommunar og knutepunkt
Rv190 Konows gate
Tryggve Gran
Jens Tryggve Herman Gran var ein norsk flygar, fotballspelar, polarforskar, og forfattar frå Bergen. Han er i dag særleg kjend for å vere den fyrste som flaug over Nordsjøen, sommaren 1914.
Bakgrunn
Gran vart fødd i Bergen, der faren var skipsbyggmeister. 12. juli 1908 i Göteborg var han ytre venstre på det fyrste norske fotballandslaget. Noreg møtte heimelaget Sverige og tapte 3-11. Klubbfotball spela han for Oslo-klubben Mercantile. Gran var åra 1910-13 med på Scotts sørpolekspedisjon som ski-instruktør. Han var med i den patrulja som vart send ut for å leita etter Robert Falcon Scott og fylgjet hans. Til slutt vart Scott og mennene funne ihelfrosne.
Fyrstemann over Nordsjøen
Den 30. juli 1914 flaug Gran som den aller fyrste over Nordsjøen. På ferda trong han fire timar og til minuttar frå Cruden Bay i Skottland til Revtangen ved Orre i Klepp kommune på Jæren med eit Blériot-fly. Hendinga fekk ikkje så stor merksemd, av di fyrste verdskrig braut ut samstundes. Nordsjøflyginga var ei bragd, på line med Louis Blériot si flyging over den engelske kanalen fire år tidlegare. Under verdskrigen deltok Gran som flygar i teneste for Storbritannia, og fekk grad av major.
Omdøme
Gran vart utnemnd til riddar av 2. klasse av St. Olavs Orden i 1915, men leverte utmerknaden tilbake i 1925.
I 1971 vart eit minnesmerke over den fyrste Nordsjø-flyginga avduka i Cruden Bay. Også i Klepp kommune er det sett opp eit minnesmerke. Bleriot-flyet som Gran nytta under nordsjøflyginga er del av samlinga til Norsk Teknisk Museum i Oslo.
Gran døydde i Grimstad i 1980.
Radostowa
Radostowa er eit fjell i Polen og Świętokrzyskiefjella med ei høgd på 451 meter over havet. Ved foten av fjellet ligg Ciekoty, heimstaden til den kjende polske forfattaren Stefan Żeromski.
Namnet på fjellet liknar det tsjekkiske fjellet Radhošť. Begge namna kjem truleg frå den slaviske guden for gjestfridom, Radhost.
Norges Samemisjon
Norges Samemisjon er ein organisasjon for kristen misjonsverksemd mellom samar, ofte kalla Samemisjonen. Samemisjonen vart skipa i 28. februar 1888. Dei som grunnla misjonen blant samane, meinte det var viktig å ta omsyn til samisk språk og kultur. Samemisjonen har i dag hovudsete i Trondheim og driv forkynning, sosialt arbeid og skoleverksemd i den samiske befolkninga i Noreg og Russland.
Etableringa
På 1880-talet dreiv norske styresmakter ein hardhendt fornorskingspolitikk, og dei samiskspråklege kristendomsbøkene som Stockfleth hadde skrive, var ikkje lenger i bruk i skolen. Tromsøbiskopen J.N. Skaar sende då ut eit opprop for etablering av «Norsk Finne-Mission». Biskopens viktigaste grunnar for å opprette finnemsisjonen var følgjande:
Arbeidet i samemisjonen vart den første tida leia av biskop Skaar saman med J. K. Qvigstad og N. Ursin. 31. desember 1892 hadde misjonen sitt første styremøte og vedtok lover for organisasjonen, med formål å sende ut samisktalande predikantar og å omsetje Bibelen og andre småskrift til samisk. Formålet skulle stå uendra «saalænge der inden Tromsø Bispedømme ere Finner, som ikke forstaar det norske Sprog».
Arbeid i dag
Samemisjonen har vore med å bygd 6 fjellkyrkjer i Finnmark, 4 leirstader og fleire bedehus i den nordlege landsdelen. Organisasjonen driv Øytun folkehøgskole i samarbeid med andre organisasjonar. Samisjonen driv ein to-språkleg nærradio i Finnmark, og har hatt arbeid med samane på Kolahalvøya sidan 1995. Samemisjonen har om lag 300 foreiningar, organisert i 7 krinsar og ei fellesforeining. I alt har organisasjonen om lag 40 tilsette, av desse er det vel 10 forkynnarar. Bladet Samenes Venn vert utgjeve av Samemisjonen, med eit opplag på 3 000.
Bahamas
Bahamas (engelsk The Bahamas), eller formelt Bahamassambandet (engelsk Commonwealth of The Bahamas), er ein sjølvstendig engelskspråkleg stat i Karibia. Landet er ei samling av 700 øyar i Atlanterhavet, austom Florida i USA, nord for Cuba og resten av Det karibiske havet, og dessutan vest for Turks- og Caicosøyane. Rundt 30 av øyane er folkesette.
Geografi
Den største øya i Bahamas er Andros, som ligg heilt i vest. Andre øyar er Eleuthera, Cat Island, Long Island, San Salvador, Acklins, Crooked Island, Exuma og Mayaguana.
Klima
Bahamas har eit subtropisk klima som er påverka av Golfstraumen og nordaustpassaten. Særleg om vinteren blir klimaet betydeleg moderert av Golfstraumen. August er den varmaste månaden, medan januar er den kaldaste. I hovudstaden Nassau er middeltemperaturen 20 °C i januar og 27 °C i august. Det kjem kring 1000-1500 mm nedbør på eit år og mest nedbør kjem det på sommaren.
Orkanar er eit trugsmål frå midten av juli til midten av september. I 2019 blei landet hardt ramma av orkanen Dorian. Orkanen var den sterkaste som var blitt registrert i Atlanterhavet sidan 1935, og hadde ein styrke på fem då han traff øygruppa. Dorian traff Bahamas den 1. september og brukte to døgn på å forlate øygruppa. Over 70 000 blei heimlause, nesten ein femtedel av befolkninga.
Historie
Paleo-indianarar kan ha vore busette i området opphavleg, men blei fortrengde av arawak-talande tainofolk frå Hispaniola og Cuba som innvandra til det sørlege Bahamas på 700-talet og etter kvart danna folkesetnadsgruppa lucayanarar. Det er gjort eit overslag på at det fanst 40 000 lucayanarar i området då Christofer Colombus kom til øyane. Columbus gjorde sin første landgang i Amerika var på øya San Salvador (òg kalla Watling Island etter ein seinare engelsk sjørøvar), som høyrer til dei sørlege delane av Bahamas. Det var her Columbus fekk kontakt med lucayanarane og byrja å bytta varer med dei.
Etter at dei bahamanske lucayanarane blei sende til Hispaniola som slavar, gjekk mange lucayanske samfunn til grunne. Folkesetnaden blei redusert gjennom tvangsarbeid, tvinga militærteneste, utvandring og ekteskap, og av dei innførte europeiske sjukdommane som dei mangla resistens mot. Etter at den lucayanske folkesetnaden var nesten utrydda, var øyane praktisk talt utan busetjing heilt til engelske kolonistar kom frå Bermuda i 1647. Dei såkalla «eleutherianske eventyrarane» busette seg på øya Eleuthera.
Bahamas blei ein britisk kronkoloni i 1718. Omtrent 8 000 lojalistar og slavane deira kom til øyane seint på 1700-talet frå dei nordamerikanske delstatane New York, Florida og Carolina. Slaveriet blei endeleg oppheva i heile Det britiske imperiet 1. august 1834, og dette gjaldt òg for Bahamas. Dette førte til at mange rømde slavar flykta over havet frå USA i voner om å få fridom på Bahamas.
Britane gav øyane indre sjølvstyre i 1964, og i 1973 fekk Bahamas fullt sjølvstende. Landet heldt fram som monarki med dronning Elisabeth II som statsoverhovud. Det blei medlem av Samveldet av nasjonar.
Politikk og administrasjon
Bahamas har vore ein sjølvstendig stat sidan 1973. Dei lovgjevande og politiske tradisjonane i landet står dei til Storbritannia.
Den ikkje-fastbuande monarken av Bahamas, Elisabeth II, er det seremonielle statsoverhovudet, representert av ein bahamansk generalguvernør. Statsministeren er regjeringssjefen, og er leiar av partiet med flest medlemmar i det valde House of Assembly. Det andre kammeret utanom House of Assembly er Overhuset eller Senatet. Medlemmane i senatet er ikkje folkevalde, men blir utnemnde av generalguvernøren. Den utøvande makta ligg hos regjeringa, medan den lovgivande makta blir utøvt av både regjeringa og dei to kammera.
Partisystemet er dominert av Det progressive liberale partiet, som er eit sentrum-venstre parti, og Den frie nasjonale rørsla, som er eit sentrum-høgre parti. Det finst òg andre små parti som ikkje har vunne val til parlamentet. Av desse partia kan nemnast Bahamas demokratiske rørsle, Samlinga for demokratisk reform og Det bahamanske nasjonalistpartiet.
Konstitusjonelt vern inkluderer ytrings- og pressefridom, religions- og organisasjonsfridom. Bahamas er eit fullverdig deltakande medlem av CARICOM, den karibiske fellesskapen.
Den dømmande makta ligg hjå den utøvande makta og den lovgjevande forsamlinga. Rettssystemet er basert på britisk alminneleg lov («common law»).
Forsvars- og utanrikspolitikk
Forsvarsstyrken i landet, Royal Bahamas Defence Force, blei skipa i 1980. I tillegg til oppgåva med å ivareta forsvaret av landet, skal forsvarsstyrken òg bidra til indre tryggleik og orden og bistå ved naturkatastrofar og krisesituasjonar.
Royal Bahamas Defence Force består av ein sjøforsvarsskvadron og ein luftforsvarssving. Til saman disponerer forsvaret ein styrke på 1 061 mann (2010).
Næringsliv
Den største industrien på Bahamas er turistindustrien. Hovudstaden Nassau har jamleg besøk av cruiseskip. Turistindustrien står for rundt 50 % av BNP for Bahamas, og sysselset også rundt halvparten av arbeidskrafta i landet. I 2012 hadde Bahamas 5,8 millionar turistar, der over 70 % var cruisepassasjerar.
Magne Rommetveit (1956)
Magne Rommetveit er stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet. Magne Rommetveit var ordførar (1992-2007) og kommunalsjef (2008-2009) i Stord kommune. Rommetveit er oppvaksen i Time kommune. Difor snakkar han jærdialekt. Faren arbeidde på Bryne som lærar. Bror hans er journalisten og programleiaren Geir Rommetveit.
Bahamas
Næringsliv
Etter turisme er den viktigaste økonomiske sektoren bankverksemd og offshore-finans, noko som står for rundt 15 % av BNP. Landet har eit svært lågt skattetrykk (tidvis kalla eit skatteparadis). Det offentlege får inntekter frå toll, moms, lisensar, eigedoms- og salsskatt, men det finst ingen inntektsskatt, selskapsskatt, utbytteskatt eller formueskatt. Arbeidsgjevaravgift på 3,9 % frå arbeidstakaren og 5,9 % frå arbeidsgjevaren betaler sosialsforsikring. I 2010 var skatteinntektene som del av BNP på 17,2 %.
Jordbruk og fabrikkindustri er den tredje største økonomiske sektoren på Bahamas, og står for 5–7 % av BNP. Ein reknar med at 80 % av maten i landet er importert. Viktige avlingar er lauk, okra, tomat, appelsin, grapefrukt, agurk, sukkerrøyr, sitron, lime og søtpotet.
Kultur
Kulturen på øyane er forma av afrikansk, britisk og amerikansk påverknad. Afro-bahamianarar er den største folkegruppa på øya, britane var tidlegare kolonimakta, og amerikanarar er det mektigaste landet i regionen og den største turistgruppa.
Junkanoo er ei tradisjonell afro-bahamiansk feiring som omfattar gateparadar eller rushing, musikk, dans og kunst. Han blir halden i Nassau og nokre andre busetnadar på andre juledag og nyttårsdag, i tillegg til andre markeringar som Emancipation Day.
Nokre busetnader har festivalar knytte til tradisjonelle avlingar eller matrettar knytte til staden, som Pineapple Fest i Gregory Town på Eleuthera eller Crab Fest på Andros.
Popgruppa Baha Men, som er best kjend for hitten «Who Let the Dogs Out» frå 2000, er frå øystaten.
Nyplatonisme
Nyplatonisme var ei filosofisk rørsle som oppstod på 200-talet og hadde til mål å sameina gresk filosofi (særleg Platon) og orientalsk tenking til eit religiøst, mystisk og filosofisk system.
Suur Munamägi
Suur Munamägi («Store eggfjell») er den høgaste toppen i Estland og Baltikum med ei høgd på 318 moh. Han ligg ved landsbyen Haanja i Võru fylke i det søraustlege hjørnet av Estland, nær grensa til Latvia og Russland. På toppen er det bygd eit 29 meter høgt observasjonstårn, som ein må betale for å kome til topps i. Tårnet vart bygd i 1939, og påbygd i 1969.
Kenichi Serada
Kenichi Serada er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Kashima Antlers og Cerezo Osaka.
Rubí
Rubí er ein by og ein kommune i Catalonia i Spania i provinsen Barcelona, 15 km frå sjøve Barcelona. Han har kring 70 000 innbyggjarar. I nord grenser han til Terrassa og Ullastrell, i sør til Sant Cugat del Vallès, i vest til Castellbisbal og i aust til Sant Quirze del Vallès.
Historie
Ein meiner at byen har romersk opphav ved elva Rubeo. Då Vilfred den hårete døydde, vart grensa mellom Al-Andalus og Catalonia sett til elva Llobregat. Rubí låg derfor særs nær grensa. I 1233 vart det bygd ei borg i byen.
Med den industrielle revolusjonen voks byen kraftig, og særleg var tekstilindustrien i byen viktig. Nokre av dei tidlege møllene finst framleis.
I 1919 fekk byen jernbanesamband til Barcelona og Terrassa.
Rubí mista det meste av jordbruket sitt i 1962 då ein katastrofal flaum øydela dei nedre delane av byen.
Det meksikanske flagget
Det meksikanske flagget er eit vertikalt trefarga flagg med det meksikanske riksvåpenet i midtstripa. Dei tre fargane er raudt, kvitt og grønt og har hatt fleire ulike tolkingar. Dei blei tekne i bruk då Mexico fekk sjølvstende i 1821 etter ein tiårig krig mot kolonimakta Spania. Flagget med den utforminga det har i dag blei offisielt teke i bruk i 1968.
Symbolikk
Dei tre fargane hadde opphavleg tydinga sjølvstende (grønt), religion (kvitt), det vil seia katolisisme, og union (raudt) mellom europearar og amerikanarar.
Med sekulariseringa av landet, leia av president Benito Juárez, blei fargane tillagde ny symbolikk: Håp (grønt), samhald (kvitt), og helteblod (raudt).
Andre har gjeve fargane andre tydingar.
Ray Davies
Ray Davies eller Raymond Douglas Davies er ein engelsk rockemusikar som er mest kjend som vokalist og låtskrivar i The Kinks - eit av dei fremste og langvarige engelske rockebanda - som han skipa i lag med den yngre broren, Dave. Han har òg vore skodespelar og regissert og produsert show for teater og fjernsyn.
Etter The Kinks la opp på midten av 1990-talet, starta Ray Davies solokarrieren sin som singer-songwriter.
Davis var kunststudent på Hornsey College of Art i London i 1962–1963, då the Kinks utvikla seg til eit profesjonelt band tidleg i 1964. Det var stort sett Davies som skreiv dei fleste songane til bandet og var i røynda frontmann og leiaren, særleg etter at bandet slo igjennom med songen «You Really Got Me», som han skreiv. Davies førte the Kinks gjennom ein musikalsk eksperimentell perioden mellom 1966 og 1976 med både kunstnarisk og kommersiell suksess. Mellom 1977 til bandet gav seg i 1996, gjekk Davies og bandet tilbake til dei tidlegare rockerøtene sine, og opplevde ein ny populær periode.
Davies har hatt eit stormande «elsk-hat» forhold til den yngre broren og gitaristen i the Kinks, Dave Davies. Songane hans og det musikalske talentet hans har vorte hylla av musikkindustrien, men gjennom heile karrieren har han hatt rykte på seg for å vere særs sjølvstendig og revolusjonær, og har stadig vore i konflikt med både bandkollegaer og musikkindustrien.
Arbeid
Davies har vore innom mange stilartar gjennom karriere, frå protopunk og rock and roll i den tidlege Kinks-hittane i 1964–1966 (som «You Really Got Me» og «All Day and All of the Night»"); til meir kjenslevare og sjølvgranskande songar eit par år etter («Too Much on My Mind», «Waterloo Sunset») og enno seinare songar om individualistiske livsstilar og personlegdomar («Lola», «Apeman», «Celluloid Heroes»); meir eller mindre alvorlege hyllester til engelsk kultur og levesett («Autumn Almanac», «Victoria»); reine varieté-songar («Dandy», «End of the Season», «All of My Friends Were There», «Wonder Boy» og Preservation-albuma); og kommersiell rock som blanda element av alt dette («Come Dancing», «Do It Again»).
Grenada
Grenada er ein øystat i det austlege Karibia. Han består av hovudøya Granada og ei rekkje mindre øyar i Grenadinane. Landet har til saman eit areal på 344 km². Hovudstaden er St. George's. Grenada ligg nordvest for Trinidad og Tobago, nordaust for Venezuela og sørvest for Saint Vincent og Grenadinane.
Ray Davies
Arbeid
Låtskrivinga til Davie har ofte vorte kalla meir moden, sofistikert og subtil enn mange av hans likemenn i amerikansk og britisk rock. Tekstane hans hadde ofte element av satire og kommentarar om strevet og frustrasjonane i den britiske middelklassen, som i songar som «A Well Respected Man» og «Shangri-La» og «Dedicated Follower of Fashion».
Grenada
Grenada blei uavhengig frå Storbritannia i 1974. I 1983 blei landet invadert av USA. I september 2004 blei Grenada ramma av den kraftige orkanen Ivan, som drap 39 personar og gjorde fleire tusen heimlause. I løpet av juli 2005 kom orkanen Emily og gjorde endå meir skade.
Ray Davies
Populære singlar skrivne av Davies
Under er ei liste over songar skrivne av Ray Davies som andre artistar fekk hittar med. For hittar av The Kinks, sjå diskografien til The Kinks.
Grenada
Grenada har av og til blitt kalla «Krydderøya» på grunn av den store mengda krydder som blir dyrka her. Dette kjem òg fram i flagget der symbolet på venstre side skal førestilla ein muskatplante. Muskat er eit av dei viktigaste jordbruksprodukta på øya. Grenada står for den nest største produksjonen og eksporten av muskat i verda, med 20 % av marknadsdelen i verda (Indonesia er størst med 75 %).
Namn
Grenada har namn etter Granada i Spania.
Karibane som budde her i førkolumbisk tid kalla øya Camerhogne, Camáogne eller Camàhogne. Tydinga av dette namnet er ukjend. Då Kristoffer Columbus kom til øya i 1498 kalla han henne Concepción, etter festdagen for den reine unnfangelsen (spansk Inmaculada Concepción). Mayo (Maxo) var eit anna namn spanjolane nytta dei to første tiåra av 1500-talet, men det varte ikkje ved. Spanske sjøfolk føretrekte namnet Granada, som blei innarbeidd frå 1520-åra. Etter at franskmennene erobra øya i 1649 blei namneforma endra til Grenade. Britane endra så igjen forma til Grenada.
Grenada har gjeve namn til Grenadinane, rekkja av mindre øyane nordover til Saint Vincent. Spanjolane kalla småøyene diminutivt Los Granadillos, som blei til fransk og engelsk Grenadines. Blant folket på Grenadinane blir hovudøya Grenada òg omtalt som the mainland, 'fastlandet'.
Naturgeografi
Landet består av øya Grenada og fleire mindre øyar.
Øya Grenada er danna av fem vulkanar. Stratovulkanen Mount St. Catherine er den yngste av desse og det høgaste punktet i landet med ei høgd på 840 moh. Krateret på toppen er hesteskoforma. Ein kjenner ikkje til utbrot frå vulkanen i historisk tid, men det finst varme kjelder og fumaroler. Ved kysten av hovudøya finst det nokre mindre øyar, blant anna Glover Island og Calivigny Island i sør og Marquis Island i aust. Levera Island, Green Island og Sandy Island i nord er ein del av Levera National Park.
Dei sørlegaste øyane i Grenadinane, med Carriacou, Petite Martinique, Ronde og kring tretti småøyer, tilhøyrer Grenada og blir kalla Grenada-Grenadinane (engelsk Grenada Grenadines). Resten av øyane i Grenadinene tilhøyrer nabostaten St. Vincent og Grenadinane i nord. Dei grenadiske Grenadinane er tørre med 89–104 mm nedbør om året og ferskvassforsyning er eit problem. Øyane er delvis avskoga som følgje av beite og hogst. Den enno aktive undersjøiske vulkanen Kick 'Em Jenny ligg nord for hovudøya og vest for Ronde.
Grenadadue finst berre på Grenada. Med ein populasjon på kring 130 individ er arten rekna som kritisk truga.
Historie
Før europearane kom til Grenada, fortrengde karibar dei opphavlege arawakfolka og busette seg på øya. Columbus kom til Grenada i 1498 på den tredje reisa si til den nye verda.
Delvis på grunn av karibane blei Grenada verande ukolonisert meir enn 100 år etter oppdaginga. Tidleg engelsk innsats på å erobra øya mislukkast. I 1650 kjøpte eit fransk kompani grunnlagt av kardinal Richelieu øya frå England og etablerte eit lite nybyggjarsamfunn. Etter fleire kampar med karibane henta franskmennene forsterkingar frå Martinique og overvann dei.
Grenada var ein britisk koloni fram til 1974, då landet blei sjølvstendig. I 1979 greip New Jewel Movement makta i eit statskupp og Maurice Bishop blei statsminister i spissen for People's Revolutionary Government. Etter intern strid tok eit militærråd makta den 19. oktober 1983. Kuppmakarane avretta statsminister Bishop. Seks dagar seinare blei øya invadert av USA og seks andre vestindiske land. Militæroperasjonen hadde kodenamnet Operasjon Urgent Fury. Dei militære leiarane blei raskt tekne til fange. Det blei halde frie val året etter.
Orkanen Janet passerte over Grenada 23. september 1955, med vind på 185 km/t, og forårsaka alvorleg skade. Dei siste stormene til å råka øya har vore orkanen Ivan den 7. september 2004, som forårsaka alvorleg skade og 39 dødsfall, og orkanen Emily den 14. juli 2005, som forårsaka alvorlig skade i Carriacou og i Nord-Grenada som hadde vore relativt lett påverka av orkanen Ivan.
Folkesetnad
Folketeljinga i 2011 viste eit innbyggjartal på 106 667.
Ein har halde folketeljingar her sidan 1871, vanlegvis med ti års mellomrom. Det blei ikkje halde folketeljing på 1930-talet. Landet hadde stor folkevekst dei siste tiåra av 1800-talet, men veksten avtok dei første tiåra av 1900-talet og var negativ mellom 1911 og 1921. Mellom 1946 og 1960 var det igjen betydeleg folkevekst, med ein auke på 22,5 %. Mellom 1970 og 1991, då landet opplevde politiske ustabilitet, gjekk folketalet òg ned. Frå 1970 til 1981 gjekk folketalet tilbake med 4,14 %, følgd av ein tilbakegang på 4,51 % frå 1981 til 1991. Deretter voks folkemengda med 21,16 % frå 1991 til 2001.
Ved folketeljinga i 2011 rapporterte 82,4 % av folkesetnaden at dei var av afrikansk avstamming. 13,3 % rapporterte blanda bakgrunn og 2,2 % indisk avstamming. 0,2 % oppgav å tilhøyra urfolket. Ved folketeljinga i 2001 var 89,4 % av afrikansk avstamning, 8,2 % hadde blanda bakgrunn og 1,6 % hadde indisk bakgrunn, medan urfolk utgjorde 0,12 % av folketalet.
Språk
Engelsk er standardspråk. Folkesetnaden talar kreolsk, der engelskbasert kreolsk er vidt utbreidd, medan franskbasert kreolsk har avgrensa utbreiing.
Religion
Folk er i hovudsak kristne. I 2011 var Den katolske kyrkja det største trussamfunnet, med 36 % av folkesetnaden. 17,2 % var pinsevennar, 13,2 % sjuandedagsadventistar og 8,5 % anglikanarar. Delen katolikkar og anglikanarar har gått ned, medan delen sjuandedagsadventistar og særleg pinsevennar har auka samanlikna med folketeljinga i 2001.
Andre kyrkje- og trussamfunn var òg representerte. 3,2 % oppgav å vera baptistar, 2,4 % tilhøyrde Church of God, 1,9 % var evangelikanarar og 1,6 % metodistar. 1,2 % tilhøyrde rastafari og 1,2 % Jehovas vitne. 5,7 % rapporterte ingen religion, medan 1,3 % ikkje oppgav religiøs tilhøyre ved folketeljinga i 2011.
Politikk og forvalting
Grenada er eit konstitusjonelt monarki med eit politisk system organisert etter britisk modell. Grunnlova i landet tredde i kraft i februar 1974.