cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hans Leo Hassler
Stil
Jamvel om Hassler var protestant skreiv han mange messer og dirigerte musikk for katolske tenester i Augsburg. Då han var i teneste hos Octavian Fugger, tileigna Hassler både Cantiones sacrae og ei bok med messer for fire og åtte stemmer til han. Sidan det var behov for katolske vernarar og han hadde si eiga protestantiske tru, var musikkstilen hans ei blanding av begge religiøse musikkstilar som kunne nyttast i begge samanhengar. Derfor finn ein mange av verka til Hassler i både den romersk-katolske kyrkja og den lutherske kyrkja. I tida i Augsburg produserte Hassler berre to verk som var spesifikt meint for den lutherske kyrkja. Då han var tilsett i fristaden Nürnberg, skreiv han Psalmen simpliciter i 1608 og denne vart tileigna byen. Hassler komponerte òg Psalmen und christliche Gesange, mit vier Stimmen auf die Melodeien fugweis komponiert i 1607 og tileigna denne til kurfyrste Kristian II av Sachsen. Stilmessig syner dei tidlege verka til Hassler at han var påverka av Lassus, medan dei seinare verka hans er markerte av inntrykka han fekk under studiane sine i Italia. Etter at han kom attende frå Italia, innlemma fleirkorteknikkar, teksturkontrastar og stundom kromatisisme i komposisjonane sine. Dei seinare messene hans er kjenneteikna av lette melodiar i lag med den yndige og flytande stilen frå dei madrigalske dansesongane. Slik skapte han ein sjarmerande religiøs stil som var meir klangfull enn djupsindig. Dei verslege madrigalane, canzonettane og songane med vokal og ricercarane, canzonaene, introitane og toccataene blant instrumentalene, synte meir avanserte teknikkar enn Giovanni Gabrieli sine i Italia, men med ein meir tilbakehalden karakter og alltid merksam på det vakre i lyden. Den største suksessen til Hasler fekk han med å kombinere dei tyske og italienske komposisjonsteknikkane i liederane sine. I 1590 gav Hassler ut den første publikasjonen sin, eit sett på 24, firedelte canzonettaer. Lustgarten neuer teutscher Gesang, Balletti Galliarden und Intraden, som inneheld 39 vokale og 11 instrumentale stykke, er den mest kjende av Hassler sine lieder-samlingar. I dette verket publiserte Hassler dansesamlingar for fire, fem eller seks strenge- eller blåseinstrument med stemmer og utan generalbass. Han komponerte òg Mein gmuth ist mir verwirret, eit femdelt stykke som seinare vart kombinert med tekst av Bernard av Clairvaux skriven på latinsk i 1153 (O Haupt voll Blut und Wunden) og nytta av Bach i hans Matteuspasjonen.
I lag med mange av sine samtidige, prøvde Hassler å blande den italienske virtuose stilen med den tradisjonelle stilen som dominerte i Tyskland. Dette klarte han i den korale motetten ved å nytta ein grundig bass continuo og inkludere instrumental- og solo-ornamentering. Motettane til Hassler syner denne blandinga av det gamle og det nye på ein måte som syner påverknad frå både Lassus og dei to firedelte korstilane til Gabrieli.
Køk-tyrkarar
Køk-tyrkarar (gammaltyrkisk türük,    kök türük,  og  türük ; 'blå' eller 'himmel-tyrkarar' ) var ein mektig, nomadisk konføderasjon i Sentral-Asia, kjend som fleire statar med fellesnamnet Det tyrkiske khaganatet i tidleg mellomalder, frå 552 til 747. Under leiing av Bumin Khan overtok køk-tyrkarane makta i området etter rouranane, og med det også den lukrative handelen med europearane via Silkevegen. Køk-tyrkarane hadde opphav i stammefolka Ashina, som kom frå dei nordlege delane av Sentral-Asia, og var kjent som flinke med smedkunst. Køk-tyrkarar stod bak innskrifter på køk-tyrkisk som er dei eldste kjende døma på tyrkiske språk.
Patna
Patna er delstatshovudstad og største by i Bihar i India. Han har 1,68 millionar innbyggjarar (estimert 2011), og er med dette den 19. største byen i India. Han er den andre største byen i Aust-India, etter Kolkata, som han ligg 47 mil vest for. Med over 2 millionar innbyggjarar i storbyområdet sitt er Patna den 18. største byen i India.
Patna ligg ved elva Ganges og er ein viktig handelsby. Det finst også ein del tekstil- og metallindustri her.
Tidlegare var Patna kjend som Pataliputra, og var frå ca. 400-600 hovudstad i storriket Magadha. Under mogultida var han kjend som Azimabad.
Reinach i Aargau
Kommunen ligg i øvre Wynental.
Emir
Historie
Opphavleg vart tittelen brukt som ein heiderstittel gjeven til etterkomarane til profeten Muhammed via dottera hans, Fatima Zahra. Fleire hundreår etter Muhammed vart tittelen brukt i ei vidare tyding, som til dømes tittelen brukt av høvdingar av beduinane i Arabia og av adelsmenn og tenestemenn i Det osmanske riket.
Avleia ord
Tittelen mir og mirza, son av ein mir, er avleia av emir.
Den vestlege marinegrada admiral kjem frå det arabiske uttrykket amir al-bahr, «sjøkommandør».
Bruk
Kalifen brukte tittelen amīr ul-mu’minīn, «leiar av dei trufaste».
Emir er også omgrepet brukt av det kuwaitiske al-Sabah-dynastiet for å vise til deira herskande monark sidan sjølvstendet 19. juni 1961. Qatar har på same måte brukt tittelen sidan 1971 og Bahrain gjorde det frå 1971 til 2002.
Føre kong Abdullah av Jordan, son av kong Hussein, vart krona, vart han vist til som «emir Abdullah».
Emir som namn
Amir og Emir er vanlege muslimske mannsnamn. Amir blir òg brukt av sefardiske jødar.
1298 Nocturna
1298 Nocturna er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Nocturna. Han blei oppdaga den 7. januar 1934 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Nordkjosbotn
Nordkjosbotn har og er den nest største tettstaden i Balsfjord kommune i Troms og Finnmark, etter Storsteinnes. Han er eit senter for utdanning og handel, og blir gjerne kalla største vegkrysset i Nord-Noreg fordi han er møtepunkt for E6 og E8. Senteret rundt dette vegkrysset blir på folkemunne kalla Vollan, og er mellom anna berømt for Vollan gjestestue, som har satsa på å servere tradisjonsrik nordnorsk mat. I Nordkjosbotn ligg òg ein vidaregåande skole med både studieførebuandefag og yrkesutdanning. Skulen har rundt 200 elevar frå Balsfjord og kommunane kring.
Aad de Mos
Aad de Mos er ein nederlandsk fotballspelar og -trenar.
Han har trena Urawa Reds.
Davis Coast
Davis Coast er den delen av vestkysten av Den antarktiske halvøya mellom Cape Kjellman og Cape Sterneck. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names og kalla opp etter kaptein John Davis, den amerikanske selfangaren som hevda å vere den første som sette fot på kontinentet Antarktis ved Hughes Bay på denne kysten i «Cecilia» den 7. februar 1821.
Schlossrued
Schlossrued er ein kommune i distriktet Kulm i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 499 meter over havet.
Folk
Forfattaren Hans Martin Sutermeister var frå Schlossrued.
Yasushi Yoshida
Yasushi Yoshida er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Urawa Reds og Roasso Kumamoto.
Fallières Coast
Fallières Coast er den delen av vestkysten av Den antarktiske halvøya mellom utgangen av Bourgeois Fjord og Cape Jeremy og ligg ved Marguerite Bay og Wordie isbrem. I sør grensar han til Rymill Coast og i nord til Loubet Coast. Fallières Coast vart først utforska i januar 1909 av Den franske antarktisekspedisjonen under J.B. Charcot, som namngav kysten og kalla han opp etter Armand Fallières, då president i Frankrike.
Ferdinand de Saussure
Ferdinand de Saussure var ein sveitsisk lingvist. Saussure blir rekna som grunnleggjaren av strukturalistisk lingvistikk. Hovudverket til Saussure, «Kurs i generell lingvistikk», vart utgjeve i 1916 etter at han var død, basert på notat som studentane hans gjorde under førelesingane ved Universitetet i Genève 1907-1911. Boka er omsett til svensk, men ikkje til norsk.
Morelia
Morelia er hovudstaden i den meksikanske delstaten Michoacán. Byen hadde i 2005 rundt 684 145 innbyggjarar. Morelia vart grunnlagd av Viceroy Antonio de Mendoza i 1541.
Ferdinand de Saussure
Blant Saussure sine viktigaste bidrag til lingvistikken er det systematiske skiljet mellom to ulike måtar å studere språk på: synkront og diakront, dvs. som eit språksystem eller i eit historisk perspektiv. Òg skiljet mellom langue og parole - språksystem og språkbruk - stammar frå Saussure.
Foyn Coast
Foyn Coast er den delen av austkysten av Den antarktiske halvøya mellom Cape Alexander og Cape Northrop. Han vart oppdaga i 1893 av den norske ekspedisjonen under kaptein Carl Anton Larsen, som kalla opp kysten etter Svend Foyn, ein norsk kvalfangar frå Tønsberg som fann opp granatharpunen som var til stor hjelp for moderne kvalfangst.
Ferdinand de Saussure
For Saussure er ei grunnleggjande eining i språkstudiet språkteiknet – eit tilfeldig samband mellom lydleg (eller skriftleg) uttrykk og innhald, altså tyding. At språkteiknet er tilfeldig – eller arbitrært – har viktige konsekvensar for studiar av språk, og for språkfilosofien. Det at teiknet er arbitrært inneber ikkje berre at same innhald kan ha ulike uttrykk, slik vi kjenner det i ulike språk: «hest» kan heite hest, horse eller Pferd, til dømes. Viktigare er at innhaldet til teiknet i seg sjølv er tilfeldig. Språk er ikkje ein nomenklatur over ein naturgitt omgrepsstruktur; det er språket sjølv som avgjer strukturen i omgrepssubstansen. Dette ser vi blant anna ved at grenser mellom omgrep kan vere ulike frå språk til språk, noko som inneber at omsetjingsarbeid ofte er vanskeleg. Det arbitrære teiknet er ikkje nytt med Saussure, det er det sentrale fundamentet som junggrammatisk lingvistikk (som Saussure sjølv arbeidde innanfor heile livet sitt) kviler på.
Kaffi
Kaffi er ein drikk laga av brende og malne bønner frå kaffiplanten, Coffea, som gjev smak til varmt eller kaldt vatn. Kaffien kan serverast som den svarte væska ein då får, eller tilsett mjølkeprodukt, sukker, krydder eller alkohol i ulike kaffidrikkar.
Dei tidlegaste kjeldene som omtalar kaffidrikking kjem frå Etiopia på 800-talet. Seinare har ein kjelder på bruken frå Egypt, Jemen, Persia, Tyrkia og Nord-Afrika. Frå den muslimske verda kom kaffien til Italia og deretter resten av Europa og Amerika. I dag er kaffi ein mykje elska, oppkvikkande, men òg vanedannande drikk brukt over heile verda.
Ordsoge
Ordet «kaffi» kjem frå arabisk qahwah gjennom tyrkisk kahveh, som opphavleg skal ha tydd 'brygg' eller 'vin'. Andre meiner ordet stammar frå landsdelen Kaffa i Etiopia. Det har gjeve opphav til ordet kafé.
Historisk utvikling
Korleis og kva tid ein først byrja å drikka kaffi, veit ein ikkje. Kaffi vert fyrst nemnd i ei etiopisk historie frå det niande hundreåret: Gjetaren Kaldi merkar at geitene hans oppfører seg annleis og ikkje får sova om kvelden når dei har ete raude bær frå ein viss plante. Han fortel dette til ein munk, som sjølv har vanskar med å halda seg vaken under bønestundene. Oppdaginga til Kaldi løyser problemet hans, slik han har pigga opp kaffidrikkarar sidan.
Etiopia er altså eitt av landa som kan vera kaffien sitt heimland, og landet har faktisk ein landsdel som heiter Kaffa. Eit anna mogleg opphavsland er Jemen. Korleis det no er, vart i alle fall drikken kjend og spreidde seg i Midtausten for litt over fem hundre år sidan. Til Sør-Amerika, der det vert dyrka mykje kaffi i dag, kom kaffiplanten med båt via Martinique i Karibia.
Det eldste kaffihuset ein veit om, vert skildra i Mekka i 1470. Kaffihusa utvikla seg til stader der menn kunne samla seg for å spela sjakk, diskutera og høyra på musikk. Dei spreidde seg til Europa, og Venezia fekk det første kaffihuset sitt i 1647. I Storbritannia vart husa særs populære, og i London hadde ein i 1715 over to tusen av dei. Her møttest adel og intellektuelle for å prata om viktige og uviktige emne. I Europa vart kaffihusa sidan omforma til kaféar.
I vår tid er kaffi vorte ein vanedrikk som mange drikk fleire gonger dagleg. Ein kan få kaffi på arbeidsplassar, kaféar, kaffibarar og restaurantar. Det finst òg serveringsstader for kaffikjennarar der ein tilbyr kaffisortar frå ulike delar av verda, og kaffien kan lagast på fleire svært ulike måtar. Det er vakse fram fleire store kjeder som serverer lik kaffi ulike stader i verda, slik McDonald's gjer med snøggmat. Desse vert kalla kaffibarar, og den største kjeda er amerikanske Starbucks.
Kaffi er òg ein drikk ein lagar heime, og han har halde fram med å vera ein sosial drikk. Ein inviterer gjerne gjester på kaffi og kaker eller til kaffislaberas.
Kaffi i Noreg
Alt på 1600-talet vart kaffien kjend i Noreg, men då som ei kostbar og sjeldsynt vare. Difor fekk ikkje kaffien gjennombrot i Noreg før på midten av 1800-talet, då prisane hadde falle så mykje og produksjonen hadde auka så mykje at fleire hadde råd til han. I 1839 vart importtollen på kaffi redusert, så prisane vart også lågare grunna det. På slutten av 1800-talet var det Drammen, etterfølgd av Bergen, som var den største importøren av kaffi til Noreg. I 1854 gjekk den fyrste skipslasta med kaffi frå Brasil til Bergen, som starten på ein langvarig bytehandel med norsk klippfisk mot brasiliansk kaffi. Bytehandelen vart formalisert i 1939, då det var vanskeleg å skaffe utanlandsk valuta til å betale med.
I dag har Noreg fire store kaffibrenneri: I Bergen ligg Kaffehuset Friele, som frå 2015 heiter Jacobs Douwe Egberts Norge (JDE); i Oslo ligg Joh. Johannson Kaffe og Coop Norge Kaffe; og i Trondheim ligg Kjeldsberg Kaffebrenneri. Størsteparten av kaffi til sals i daglegvarebutikkar kjem frå desse. I tillegg finst mindre kaffibrennarar som leverer kaffi til kaffibarar, kaffiautomatar og kantiner.
Produksjon
[[Fil:Carte Coffea robusta arabic.svg|mini|Kaffikultivering omkring i verda
r: Coffea canephora
m: Både Coffea canephora og Coffea arabica.
a: Coffea arabica.]]
Kaffiplanten vert no dyrka i tropiske strøk over heile verda. Dei største kaffilanda er Brasil og Colombia, som produserer om lag 40 % av all kaffi. I 1998 var kaffiproduksjonen i verda totalt oppe i 100 millionar sekker kaffi.
Kaffi vert ofte produsert av småbønder, men det finst òg mange større kaffiplantasjar. Om lag ti millionar menneske arbeider på slike plantasjar. Ein kaffiplukkar kan plukka om lag 50–100 kg frukt kvar dag — dette svarar til 10–20 kg rå kaffi.
Brasil er eit av dei landa som har industrialisert kaffiproduksjonen sin mest.
Kaffisortar
Det finst berre fire ulike artar kaffiplanter, men dei finst i eit utal ulike sortar grunna ulike veksestader. Berre nokre få av dei vert brukte i den storstilte kaffiproduksjonen.
Coffea arabica er den tradisjonelle kaffisorten, og utgjer om lag 75 % av kaffiproduksjonen i verda. Coffea robusta kan gro i fleire område, og er billegare å produsera, men smaken er kraftig og kan vera bitter. Vanlegvis vert kaffi seld som ei blanding av desse to og kanskje fleire typar. Som regel er det berre butikkar som spesialiserer seg på kaffi som sel ublanda bønner.
Nokre av dei dyraste kaffisortane i verda er Blue mountain, ein kaffi som veks i høglandet på Jamaica, Kona og Tanzanian Peaberry. Den aller dyraste er truleg Kopi luwak, ein spesiell kaffitype som har vore gjennom meltingssystemet til den måraktige palmesivetten.
Prosessering
Etter at kaffibæra er plukka vert fruktkjøtet og hinna fjerna, slik at sjølve kaffibønna kjem fram. Det finst to måtar å behandla kaffibønna på: tørr og våt.
I den tørre metoden vert bæra reinsa for blad, kvistar, stein og jordklumpar. Dette skjer i smale skyljerenner med rennande vatn der det tunge smusset søkk til botnen, medan lauv og kvistar flyt oppå. Kaffibæra samlar seg i ein avløpssilo. Ein spreier dei så på ein steinlagd tørkeplass der dei vert snudde fleire gonger dagleg for at sol og vind skal tørka fruktene jamt. Om natta vert kaffifruktene samla i store haugar og dekte med presenningar for å halda ute fukt. Etter 1–3 veker er fruktkjøtet heilt inntørka og kan då verta fjerna saman med hinna, medan kaffibønnene vert reinsa og sorterte etter storleik.
Den våte metoden er meir komplisert enn den tørre metoden. Kaffibæra vert førte frå kanalar med rennande vatn eller frå reinsebasseng til ein såkalla pulper, ein maskin som fjernar fruktkjøtet. Frå pulperen vert bønnene førte ut i vaskekanalar der øydelagde bønner flyt opp og vert leidde ut i spesielle behaldarar.
Dei gode bønnene vert tekne vidare til tankar der dei skal liggja og gjæra i tolv til seksten timar. Dette fører til ei kjemisk endring som verkar inn på kaffismaken, men gjæringa må ikkje ta for lang tid då dette kan skada kvaliteten. Etter gjæringsprosessen vert kaffibønnene skylde i rennande vatn til dei er heilt reine før dei vert tørka i fire-fem dagar på ein tørkeplass. Når vassinnhaldet er nede på om lag 12–% vert pergament og sølvhinna fjerna i eit treskje-verk. Kaffisortar som er behandla på denne måten vert kalla vaska.
Brenning
Etter at kaffibønnene er reinsa og tørka, vert dei brende. Grønne kaffibønner er så godt som utan smak, og må gå gjennom ein oppvarmingsprosess, brenning, for at smak og aroma skal kome fram. Under brenninga dampar vatnet i bønnene vekk og dei vert gylne, sprø, lettare og aukar i storleik med om lag ein firedel.
Temperaturen under brenninga og kor lenge brenninga går føre seg, er avgjerande for resultatet. Dei flyktige oljene i kaffibønnene må få tid til å utvikle seg, men vert bønnene brent for lenge eller for sterkt, vert desse oljene øydelagt og kaffien får ein sterk og beisk smak.
Under brenninga forsvinn meir og meir av koffeinet. Derfor inneheld mørkbrend kaffi mindre koffein enn lys kaffi.
Petroleum
Petroleum (frå latin petra, stein, berg, og oleum, olje), òg kalla råolje og mineralolje (og stundom «svart gull»), femnar om både råolje, naturgass, naturgasskondensat og NGL. Petroleum er ei tjukk, mørk brun eller grøn brennbar væske som finst i øvre del av jordskorpa. Petroleum vert utgjort av ei kompleks blanding av ulike hydrokarbonar, for det meste av metan. Petroleum kan variera mykje i utsjånad, samansetting og reinleik.
Kaffi
Handel
Etter olje er kaffi den største (lovlege) råvara på verdsmarknaden. Det vert handla med kaffi på råvarebørsar i mellom anna London og New York. Handelen skjer ved sal av futures, det vil seia at ein kjøper framtidige parti kaffi til ein fastsett pris på eit visst tidspunkt i framtida. Kaffiprisen svingar etter tilbod og etterspurnad — til dømes har tørke i Brasil fått prisen til å stiga kraftig.
Den internasjonale organisasjonen for kaffieksportørar og importørar (ICO), prøvde lenge å regulera prisen på kaffi ved å dela ut kvoter som stod i tilhøve til etterspurnaden til landa som produserte kaffi. Dette systemet braut saman i 1989. Sidan den tid har kaffiprisane falle dramatisk, og dette har ført med seg fleire rørsler som arbeider for rettferdig handel med kaffi. I Noreg er Max Havelaar ein av dei mest kjendte merkeordningane for dette.
Rekordar
USA er den største marknaden for kaffi i verda, med Tyskland på andreplass. I Finland brukar ein mest kaffi per innbyggjar (10,1 kg), tett følgd av av Danmark (9,7 kg) og Noreg (9,5 kg). Ein reknar med at om lag 100 millionar menneske arbeider innan produksjon og handel med kaffi.
Petroleum
Petroleum og samfunn
Utover 1900-talet auka menneskja sitt energibehov kraftig, både grunna folkevekst, men òg med framveksten av forbrenningsmotoren som naudsynt hjelpemiddel i nær all slags transport. Dette har gjort særskilt petroleum ettertrakta, då det er ein avgrensa og ikkje-fornybar energikjelde, samstundes som det er råstoffet for drivstoffet til forbrenningsmotoren.
Kaffi
Maling
Ein gong mellom brenning og koking vert dei tørre bønnene malne til eit pulver. Tidlegare var det vanleg å ha ei kaffikvern heime så ein kunne mala kaffien rett før bruk, men med ferdigmalen kaffi i vakuumpakka posar i alle butikkar er dette vorte mindre vanleg.
Petroleum
Petroleum og samfunn
Land som nyttar meir petroleum enn dei kan produsere sjølve, har vorte svært avhengige av stabile leverandørar, til dømes har USA gått inn i tette samarbeidsavtalar med Saudi Arabia for å sikre importen. Land som produserer nok til å eksportere, til dømes Noreg og Saudi Arabia, har opplevd til dels kraftige auke i økonomi og velstand. Desse landa har igjen hatt lett for å verte for avhengige av sal av petroleum, både med tanke på pris i kortare perspektiv, men òg i forhold til at det vil gå tomt. Noreg sparer difor store delar av oljeinntektene i petroleumsfondet for ettertida.
Ettersom dei aller fleste landa må importere petroleum, kan mangel og rask auke i pris, føre til økonomiske kriser, både i mindre (til dømes for transportselskap) og større skala, slik som då oljekrisa i 1973 førte til stillstand i mange bransjar i den vestlege verda, òg i Noreg som på den tida ikkje hadde kome fullt i gang med eigen produksjon. Forholdet mellom dei arabiske nasjonane, som då stod for store delar av produksjonen i verda, og dei vestlege stormaktene, vart svært dårleg, og mange trudde at det var fare for krig.
Kaffi
Koking
Ein kan laga og servera kaffi på mange ulike måtar. Kort fortalt går det ut på å la varmt vatn vera i kontakt med malen kaffi i eit visst tidsrom. Grovmalne kaffibønner kan kokast opp saman med vatnet, for så å la dei faste restane, gruten, søkke til botn av karet eller verta silt vekk. Ein annan metode er å presse vatnet raskt gjennom pulver av finmalne kaffibønner med handemakt ved hjelp av ei presskanne, eller ein kan nytte ein espressomaskin som pressar vatnet gjennom ved høgt trykk. Ein kan òg lata vatnet renne sakte gjennom pulveret av finmalen kaffi i eit filter. Det finst òg i sal ferdig kaffi som er frysetørka, såkalla pulverkaffi, som løysast opp direkte i varmt vatn. Måten ein lagar kaffien på har mykje å seia for smaken.
Kaffimaskinar
Den første kaffimaskinen vart oppfunnen av Descroisilles, ein fransk apotekar, i 1802. Kaffifilteret kom til i 1908, då tyske Melitta Bentz bora hol i ein behaldar, la ein pappbete i botnen og plasserte han oppå kaffikanna. Italienaren Gaggia laga den første espressomaskinen i 1946.
I Italia vert ein som lagar espresso på ein kafé kalla ein barista. Dette omgrepet har spreidd seg til resten av verda, saman med ei verdsetjing av dyktige baristaer som har ført til fleire meisterskap for kunstnarane innan faget.
Ulike kaffidrikkar
Ein kan ha mange ulike ingrediensar i kaffibrygget, som mjølk, fløyte, sukker, kanel, kardemomme, muskat, chili, sjokolade eller ulike slag alkohol.
Samansetjing
Mesteparten av kaffien ein drikk er vatn (H2O) og koffein (C8H10N4O2), men inneheld også meir enn 800 andre kjemiske komponentar.
Det viktigaste fysiologisk aktive stoffet i kaffi er koffeinen. Ein kopp med kaffi kan innehalda alt frå 90 til 150 mg koffein, det kjem an på kaffitypen og tilhøvet mellom kaffipulver og vatn.
Kaffi og menneskekroppen
Kaffi verkar klart oppkvikkande på kroppen og er i tillegg svært vanedannande. Derfor er det fleire menneske som ikkje klarar seg utan ein kopp kaffi om morgonen. Andre drikk kaffi utover dagen for å halda seg vakne og opplagde.
Ein veit framleis ikkje alt om korleis kaffi verkar på kroppen, og dette varierer òg frå person til person. Forsking har vist både positive og negative effektar som kaffi kan ha på helsa. Ein har mellom anna vist at eit jamt inntak av kaffi over lengre tid kan motverka diabetes II, særleg hjå menn. Derimot viste ein dansk studie frå 2003 at gravide kvinner som drakk unormalt mykje kaffi hadde større sjanse for å få dødfødde born.
Dei fleste forskarane som har studert dette, er einige om at eit moderat inntak av kaffi ikkje er skadeleg for kroppen. Med moderat inntak meiner ein 500–600 mg koffein per dag, om lag 6–7 koppar.
Dei kjemiske stoffa cafestol og kaweol som finst i kaffi kan likevel føra til høgt kolesterol-nivå i blodet. Desse stoffa vert filtrerte vekk dersom ein lagar kaffi i kaffitraktar eller filtrerer han på anna vis, og kan derfor unngåast.
Sejong den store
Sejong den store  var den fjerde kongen i Joseon-dynastiet av Korea. Han er best kjend for å ha skapt det koreanske alfabetet hangul, som han rett nok i samtida si møtte sterk motstand mot å innføre, særleg frå skriftlærde i kinesiske teikn (hanja). Sejong er ein av to koreanske herskarar som etter døden sin har fått nemninga «den store» lagt til namnet sitt. Den andre er Gwanggaeto den store av Goguryeo.
Kaffi
Kaffi og menneskekroppen
Fordi kaffi verkar oppkvikkande, kan drikken òg påverka døgnrytmen, til dømes om ein drikk han svært seint om kvelden eller tidleg om morgonen.
Sejong den store
Tidleg liv
Sejong var den tredje sonen til Kong Taejong. Då han var 12 år gammal vart han storprins Chungnyeong (충녕대군; 忠寧大君) og gifta seg med dottera til Sim On (심온; 沈溫) av Cheongsong (청송; 靑松), best kjent som Lady Sim (심씨; 沈氏), som seinare fekk tittelen prinsesse Soheon (소헌왕후; 昭憲王后).
Kaffi
Kaffi i samfunnet
På 1700-talet gav ein kaffi til munkar og prestar i den katolske kyrkja som eit middel for å minska dei kjøtlege driftene deira. Kaffien hadde ord på seg om å motverka erotiske kjensler og gjera menn impotente.
1300 Marcelle
1300 Marcelle er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. februar 1934 av Guy Reiss ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Sejong den store
Tidleg liv
Sejong vart Koreas herskar på ein noko uvanleg måte. Den eldste av sønene til kongen, prins Yangnyung (양녕대군), meinte at han sjølv mangla naudsynt dugleik for å bli konge, og meinte at Sejongs lagnad var å bli konge. Han og broren hans, prins Hyoryung (효령대군), var samde i at det var plikta deira å sørgje for at Sejong vart konge. Med god hjelp av klossete framferd ved hoffet i Seoul, sørgde dei for at dei vart bannlyst frå hovudstaden. Dermed var vegen klar for Sejong. Den eldste prinsen levde i fjella der han vandra rundt, medan den andre prinsen søkte seg til eit buddhistisk tempel, der han vart munk.
I juni 1418 abdiserte Kong Taejong og Sejong vart krona som konge av Joseon i august og byrja samstundes kongegjerninga si. Taejong hjelpte til med råd innanfor militære spørsmål dei neste fire åra fram til han døydde i 1422.
Sejong var avhengig av jordbruksproduksjon, og etablerte eit system der bøndene betalte skatt etter kor stor avkasting avlinga gav. Dermed kunne bøndene bry seg mindre med skattenivået og meir om avlinga si. Så snart kongen disponerte over eit tilstrekkeleg stort forråd sørgde han for at dette vart distribuert til fattigare bønder. I 1429 vart «Nongsa-jikseol» (hangul: 농사직설, hanja: 農事直說) utgjeve under Sejongs overoppsyn. Dette var den første boka om koreansk jordbruk, og ho handla blant anna om innhausting.
Hangul
Kong Sejong den store spelte ei stor rolle i koreansk historie ved at han introduserte det koreanske alfabetet hangul som skriftspråk for koreansk.
1299 Mertona
1299 Mertona er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 18. januar 1934 av Guy Reiss ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Schmiedrued
Schmiedrued er ein kommune i distriktet Kulm i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 566 meter over havet.
Volker Finke
Han har trenar Urawa Reds.
VM i skiskyting 2002
Verdsmeisterskapen i skiskyting 2002, den 37. i rekka, vart arrangert i Oslo den 24. mars 2002. Meisterskapen bestod einast av to øvingar, fellesstart for menn og for kvinner, desse øvingane var enno ikkje komne på OL-programmet.
15 km fellesstart
Dato: 24. mars 2002 <br style="clear:both;" />
12,5 km fellesstart
Dato: 24. mars 2002 <br style="clear:both;" />
Schöftland
Schöftland er ein kommune i distriktet Kulm i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 461 meter over havet.
Samenes Landsforbund
Samenes Landsforbund (SLF) er ein organisasjon for samar i Noreg, skipa i 1979, etter Altaaksjonen, som ei motvekt til Norske Samers Riksforbund og Norske Reindriftsamers Landsforbund.
Organisasjonen har hatt størst tilslutnad frå sjøsamar. Han har arbeidd for økonomisk utvikling i sjøsamiske område og for samarbeid med sentrale og lokale styresmakter. SL var motstandar av etableringa av Sametinget og har ikkje støtta kampen dei andre samiske organisasjonane har ført for historiske samiske rettar.
Hans J. Eriksen, som i mange år var leiar i SLF, representerte deretter Frp på fylkestinget i Finnmark, og er no representant for Frp på Sametinget.
I 2010 er SLF i praksis nedlagt og har ingen funksjon som organisasjon..
Altar
Altar eller alter (av latin altare, frå altus, 'høg') er ei nemning på ulike opphøgde stader brukte i religiøs samanheng. Altaret er som regel ein stad der ein legg offer og kan også brukast til å ha bilde av gudar eller opphøgde personar.
Antikke altar
Ein kjenner til altar frå ein rekkje oldtidskulturar. Dei blei ofte brukte til brennoffer, gjerne til himmelgudar.
Asiatiske altar
Ein finn altar vigde forfedrar, opphøgde personar eller gudar i fleire ulike asiatiske religionar. Altara kan høyra til heimar, der dei kan vera laga til på bord eller hyller, eller tempel, der ein typisk har ei opphøging framfor eit gudebilde der offer kan plasserast.
Kristne altar
I kristne kyrkjer er altaret eit bord i koret der gudstenesta blir halden og fleire kyrkjelege handlingar utførte. I kyrkjer der det er fleire altar, blir det som står i koret kalla høgaltar medan dei andre blir kalla sidealtar. I ortodokse kyrkjer er altaret skjult frå kyrkjelyden av ikonostasen, som berre blir opna til visse tider under gudstenesta.
Gert Engels
Gert Engels er ein tysk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Yokohama Flügels, JEF United Ichihara, Kyoto Purple Sanga og Urawa Reds.
Pablo Neruda
Pablo Neruda var psevdonymet til den chilenske diktaren, diplomaten og kommunisten Ricardo Eliecer Neftalí Reyes Basualto, som ein reknar for å vera ein av dei mest framståande diktarane i Latin-Amerika på 1900-talet.
Forfattaren Gabriel García Márquez kalla han for «den største diktaren i det tjuande hundreåret». Psevdonymet sitt tok han frå den tsjekkiske forfattaren og diktaren Jan Neruda; seinare vart det det verkelege namnet hans. Neruda mottok fleire prisar, mellom anna Nobelprisen i litteratur i 1971.
Graham Coast
Graham Coast er den delen av vestkysten av Graham Land på Den antarktiske halvøya, som strekkjer seg 172 km mellom Cape Bellue i sørvest og Cape Renard i nordaust.
Kysten er kalla opp etter Sir James Graham, marineminister uner den tidlege utforskinga av området av John Biscoe.
Graham Coast ligg kring.
Norske kveners forbund
Norske kveners forbund / Ruijan kveeniliitto (NKF) er ein norsk organisasjon som arbeider for å betre den sosiale, kulturelle og økonomiske stillinga til dei norske kvenene. Leiar frå 2020 er Kai Petter Johansen.
Norske Kveners Forbund/Ruijan Kveeniliitto vart stifta i 1987 og hadde i 2008 om lag 800 medlemmer. Organisasjonen har følgjande lokallag:
Tidlegare leiarar
Dette er eit oversyn over tidlegare leiarar i NKF :
1301 Yvonne
1301 Yvonne er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. mars 1934 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.
Kvakksalvar
Kvakksalvar (frå tysk Quacksalver) er ein person som fuskar (kvaklar) med salver, dvs. ein som gjer seg ut som kunning utan at han er det og føreskriv lækjemiddel som ikkje verkar og som til og med kan vera skadelege. Det har opp gjennom tidene vore mange lover retta mot «kvakksalvarar». Etter innføringa av vitskapelege medisinstudiar og autoriserte lækjarar har omgrepet vorte nytta i nedsettande tyding om folk som driv med læking utan utdanning og autorisasjon.
Frå 1. januar 2004 vart den norske «kvakksalverlova» oppheva og erstatta av Lov om alternativ behandling av sykdom mv.
Saljut 1
Saljut 1 / (DOS-1) (kyrillisk skrift Салют-1) var den første romstasjonen som vart skoten opp i bane rundt jorda. Romstasjonen vart skoten opp den 19. april 1971.
Dei første som vitja romstasjonen var mannskapet frå Sojuz 10. Ein fekk fysisk kontakt med romstasjonen, men ein greia ikkje kople seg til skikkeleg. Tilkoplinga var for usikker til at ein kunne opne dørene mellom fartøyet og stasjonen. Låsen i Soyoz 10 hadde kilt seg fast, viste det seg og etter 5 timar bestemte ein seg for å gje opp forsøket med å kome inn i stasjonen. Deretter viste det seg at ein og hadde problem med å kople seg frå romstasjonen igjen, sjølv om ein til slutt fekk det til. Dei tre kosmonautane om bord Soyuz 10 returnerte til jorda utan å ha vore om bord romstasjonen.
Det andre mannskapet som vitja romstasjonen var Sojuz 11 som etter tre timar kopla seg til romstasjonen og var om bord i romstasjonen i 23 dagar før ein returnerte med Soyouzfartøyet til jorda. Ein ventil som skulle utlikna lufttrykket i fartøyet ved tilbakekomsten til jorda, opnast alt då ein kopla seg frå romstasjonen og all lufta forsvann ut i rommet. Mannskapet på 3 omkom ved tilbaketuren.
Den 11. oktober 1971 brann Saljut 1 opp ved den planlagde tilbakekomsten til jordatmosfæren.
Leonard Bloomfield
Filosofien hans kan i hovudsak karakteriserast ved at han brukte behavioristiske prinsipp for studiet av meining, ved vekta han la på formelle prosedyrar for analyse av språklege data og ved ei generell vekt på å utstyre lingvistikken med ei sterk vitskapleg metodelære. Frå 1960-talet overtok generativ grammatikk plassen til strukturalismen. Visse lingvistar, som P.H. Matthews, legg likevel vekt på at det er ein større likskap mellom strukturalisme og generativisme enn det dei revolusjonære generativistane ville ha det til.
Bloomfield byrja òg studiet av algonquiansk språk med rekonstruksjonen sin av proto-algonquiansk. Studien hans av dette språket er framleis relevant.
Tsuyoshi Otsuki
Tsuyoshi Otsuki er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Urawa Reds.
Jan Versleijen
Jan Versleijen er ein nederlandsk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar JEF United Ichihara.
Den antarktiske halvøya
Den antarktiske halvøya (engelsk Antarctic Peninsula) er den nordlegaste delen av fastlandet i Antarktis. Ved overflata er ho den største halvøya i Antarktis og strekkjer seg 1300 km frå ei linje mellom Cape Adams (Weddellhavet) og eit punkt på fastlandet sør for Eklund Islands. Under isdekket som dekkjer Den antarktiske halvøya består ho av ei rekkje øyar som er skild av djupe kanalar. Kanalane er dekte av isen, men botnen av dei ligg godt under havnivå. Eldlandet, den sørlegaste delen av Sør-Amerika, ligg berre kring 1000 km unna på andre sida av Drakesundet.
Det ligg for tida mange forskingsstasjonar på Den antarktiske halvøya og fleire nasjonar har gjort krav på området. Halvøya er ein del av dei overlappande kravområda til Argentina, Chile og Storbritannia. Ingen av desse krava er internasjonalt anerkjente og dei respektive landa følgjer ikkje i dag aktivt opp desse krava.
Oppdaging og namngjeving
Kven som oppdaga Den antarktiske halvøya først er omstridd, men det skjedde visstnok i 1820. Den første oppdaginga av det antarktiske fastlandet, som var Den antarktiske halvøya, skjedde truleg under ekspedisjonen til den russiske marinen leia av Thaddeus von Bellinghausen. Ekspedisjonen forstod ikkje at det dei trudde var eit isfelt dekt av små høgder faktisk var fastlandet den 27. januar 1820. Edward Bransfield og William Smith var dei første som kartla ein del av Den antarktiske halvøya berre tre dagar seinare den 30. januar 1820. Staden vart seinare kalla Trinityhalvøya, den nordaustlegaste delen av halvøya. Den nest stadfesta oppdaginga var av John Biscoe som kalla den nordlege delen av Den antarktiske halvøya Graham Land i 1832.
Mellom 1901 og 1904 leia Otto Nordenskiöld den svenske antarktisekspedisjonen, ein av dei første ekspedisjonane som utforska delar av Antarktis. Dei gjekk i land på Den antarktiske halvøya i februar 1902, ombord på skipet «Antarctic» som seinare forliste ikkje langt frå halvøya. Heile mannskapet vart seinare berga av eit argentinsk skip. British Graham Land Expedition mellom 1934 og 1937 kartla området frå lufta og konkluderte med at Graham Land ikkje var ei øygruppe, men ei halvøy.
Ein avtale om namnet Den antarktiske halvøya (eller Antarctic Peninsula på engelsk) av US-ACAN og UK-APC løyste i 1964 ei langvarig usemje om namnet. USA hadde til då nytta Palmerhalvøya (Palmer Peninsula) og britane hadde nytta Graham Land. Usemja vart løyst ved å la Graham Land vere namnet på Den antarktiske halvøya nord for ei linje mellom Cape Jeremy og Cape Agassiz, og Palmer Land sør for denne linj. Palmer Land er kalla opp etter den amerikanske selfangaren Nathaniel Palmer.) I Chile har halvøya det offisielle namnet O'Higgins Land, etter den chilenske patrioten og visjonæren Bernardo O'Higgins. Andre spansktalande land kallar ho «Península Antártica», mellom dei Argentina (som òg kallar ho «Tierra de San Martín»), som har fleire basar og personell på halvøya enn noko anna land.
Forskingsstasjonar
I 1950-åra auka talet på forskingsbasar på halvøya, då både Storbritannia, Chile og Argentina gjorde krav på det same området. Meteorologi og geologi were the primary research subjects.
Sidan halvøya har det mildaste klimaet i Antarktis, har området fleire forskingsstasjonar enn andre område av Antarktis. Det er òg det området av Antarktisk som vert oftast vitja av turistskip. Av basar her finn ein Base General Bernardo O'Higgins Riquelme, Bellingshausen Station, Comandante Ferraz-basen, Rothera forskingsstasjon og San Martín-basen. I dag er det mange nedlagde militære og vitskaplege basar på Den antarktiske halvøya. Iskjernar og sedimentprøvar frå halvøya er verdifulle fordi hendingar som den vesle istida kan stadfestast med prøvar frå andre kontinent. Den argentinske Esperanza-basen er fødestaden til Emilio Marcos Palma, den første personen som vart fødd i Antarktis.
Geografi
Halvøya er særs berglendt og dei høgaste toppane er over 2800 meter over havet. Kjende fjelltoppar er Mount Castro, Mount Coman, Mount Gilbert, Mount Jackson, som er det høgaste fjellet med 3184 meter over havet, Mount William, Mount Owen og Mount Scott. Desse fjella vert rekna for å vere eit framhald av Andesfjella i Sør-Amerika, med ein undersjøisk rygg mellom dei to. Dette er grunnlaget for at Chile og Argentina har gjort krav på området. Scotiabogen er øybogesystemet som knyter fjella på Den antarktiske halvøya til fjella i Eldlandet.
Landskapet på halvøya er typisk Antarktis-tundra. Halvøya har mange bratte fjellsider og isbrear strøymer ut mot Larsen isbrem, som braut laus i 2002. Andre isbremmar på halvøya er George VI isbrem, Wilkins isbrem, Wordie isbrem og Bach isbrem. Filchner-Ronne isbrem ligg aust for halvøya.
Øyane langs halvøya er stort sett dekte av is eller landfaste av pakkisen. Mellom halvøya og dei nærliggande øyane ligg Antarctic Sound, Erebus and Terror Gulf, George VI Sound, Gerlachesundet og Lemaire Channel. Lemaire Channel er ein av dei mest populære turistmåla for turistskipa som vitjar Antarktis. Lenger vest ligg Bellingshausenhavet og i nord ligg Scotiahavet. Den antarktiske halvøya og Kapp Horn skapar ein kanaliseringseffekt, der vindane vert pressa gjennom det relativt smale Drakesundet.
Hope Bay, ved, ligg like ved nordtuppen av halvøya, som er Prime Head på 63º13'S. Nær tuppen av Hope Bay ligg Sheppard Point. Delen av Den antarktiske halvøya som strekkjer seg nordaustover frå ei linje mellom Cape Kater og Cape Longing vert kalla Trinityhalvøya. Brown Bluff er ein sjeldan tuya og Sheppard Nunatak ligg òg her. Airy Glacier, Seller Glacier, Fleming Glacier og Prospect Glacier dannar Forster Ice Piedmont langs vestkysten av Den antarktiske halvøya. Charlotte Bay, Hughes Bay og Marguerite Bay ligg òg på vestkysten.
På austkysten ligg Athene Glacier, medan Arctowski Nunatak og Akerlundh Nunatak begge ligg like innanfor austkysten. Fleire mindre halvøyar strekkjer seg ut frå Den antarktiske halvøya, som Hollick-Kenyon Peninsula og Prehn Peninsula ved foten av Den antarktiske halvøya. Her ligg òg Scaife Mountains. Eternity Range ligg midt på halvøya. Andre geografiske særpreg er Avery Plateau, og tvillingtoppane Una Peaks.
Klima
Fordi Den antarktiske halvøya strekkjer seg nord for den antarktiske polarsirkelen, er han den nordlegaste delen av Antarktis og har det mildaste klimaet på kontinentet. Temperaturane er høgast i januar med eit snitt på 1 til 2 °C, og lågast i juni med eit snitt på -15 °C til - 20 °C. Vestkysten frå tuppen av Den antarktiske halvøya sør til 68 grader sør, har eit maritimt antarktisk klima og er den mildaste delen av halvøya. Langs denne delen av Den antarktiske halvøya når temperaturane over 0 °C 3-4 månader om sommaren, og fell sjeldan under -10 °C om vinteren. Lenger sør langs vestkysten, og på nordkysten av halvøya går temperaturane over 0 °C i berre 1-2 månader om sommaren, medan middeltemperaturen om vinteren er kring -15 °C. Kysten av Den antarktiske halvøya sør for 63 °S er generelt mykje kaldare med middeltemperaturar over 0 °C berre 0-1 månader om sommaren og vintertemperaturar frå –5 til –25 °C. Dei lågaste temperaturane finn ein i søraust, ved kysten av Weddellhavet.
Det er store variasjonar i nedbørsmengdene på Den antarktiske halvøya. Frå tuppen av Den antarktiske halvøya sør til 68 grader sør kjem det kring 350 til 500 mm nedbør i året. Ein god del av dette kjem som regn om sommaren, men det er elles lite variasjonar frå årstid til årstid. Mellom 68 °S og 63 °S på vestkysten av Den antarktiske halvøya og langs nordkysten, kjem det 350 mm eller mindre i løpet av året, stundom som regn i den mildaste tida av året. Langs austkysten av Den antarktiske halvøya sør for 63 °S, er middelnedbøren 100–150 mm. Til samanlikning får dei subantarktiske øyane 1000–2000 mm nedbør i året, medan det indre av Antarktis i praksis er ein ørken med mindre enn 100 mm nedbør i året.
Dyre- og planteliv
Kysten av halvøya har det mildaste klimaet i Antarktis. Dei mose- og lavkledde steinane er snøfrie om sommaren, sjølv om vêret framleis er kaldt på sommartid og vekstsesongen særs kort. Plantelivet her i dag er stort sett mosar, lav og algar som er tilpassa det harde miljøet. Dei einaste to blomsterplantene i Antarktis, antarktisk hårgras (Deschampsia antarctica) og antarktisk perleurt (Colobanthus quitensis), finn ein nord og vest på Den antarktiske halvøya, i tillegg til på øyane utanfor halvøya, der klimaet er relativt mildt.
Antarktisk kril finn ein havområda kring halvøya og resten av kontinentet. Krabbeetarsel lever det meste av livet sitt i dei same farvatna og livnærer seg på kril.
Dyrelivet i Antarktis lever av det dei finn i sjøen, ikkje på land, og omfattar sjøfugl, selar og pingvinar. Av selar finn ein leopardsel (Hydrurga leptonyx), weddellsel (Leptonychotes weddellii), den svære sørleg elefantsel (Mirounga leonina) og krabbeetarsel (Lobodon carcinophagus).
Pingvinartar på halvøya, særleg ned tuppen av halvøya og dei kringliggande øyane, er mellom andre ringpingvin, keisarpingvin, bøylepingvin og adeliepingvin. Petermann Island har den sørlegaste kolonien med bøylepingvin i verda. Klippene på øya er ein av mange stader på og ved halvøya som er gode hekkestader. Pingvinane kjem attende år etter år og populasjonen kan nå meir enn ti tusen. Den mest vanlege pingvinarten på Den antarktiske halvøya er ringpingvin og bøylepingvin.
Sjøfugl i Sørishavet og Vest-Antarktis som ein finn på halvøya er mellom andre havhest (Fulmarus glacialoides), kjempestormfugl (Macronectes giganteus), flekkpetrell (Daption capense), snøpetrell (Pagodroma nivea), oseanstormsvale (Oceanites oceanicus), knoppskarv (Phalacrocorax atriceps), antarktisslirenebb (Chionis alba), den store sørjoen (Catharacta maccormicki), sørhavsjo (Catharacta lönnbergi), taremåse (Larus dominicanus) og sørhavsterne (Sterna vittata).
Xylitol
Xylitol er eit naturleg søtstoff, eit kvitt, nesten luktfritt sukkeralkohol som finst i krystallinsk pulverform.
Utvinning
Xylitol kan utvinnast frå bjørk. Dette skjer ved at ein tek hemicellulosen, også kalla xylan, som har fått namnet sitt frå gresk xylon, tre. Av dette stoffet vinn ein ut sukkeret xylose, som under høgt trykk med hydrogen blir redusert til xylitol. Stoffet finst òg i bringebær og plommer.
Klave
Klave er eit ord med fleire tydingar:
Xylitol
Bruk
Søtstoffet vert brukt i sukkerfrie søtsaker som tyggegummi. Det fører ikkje til tannråte på same måte som sukker, og undersøkingar har vist at det til og med kan verna tennene. Stoffet fører til auka spyttproduksjon som reinsar munnen. Det kan òg hjelpa til med å reparera små hol og redusera plakk ved å trekka til seg skadelege mikroorganismar i munnen som så svelt av mangel på vanleg.
Xylitol er òg eit søtstoff som kan brukast av diabetikarar ettersom det inneheld om lag 40 % færre kaloriar (2,4 per gram) og blir teke opp i blodet seinare enn vanleg sukker.
Det har òg vist seg at xylitoltyggi kan motverka øyreinfeksjonar. Tygging og svelging hjelper til med å reinska mellomøyret og å få vekk øyrevoks, medan xylitolen motverker bakterievekst i øyretrompeten mellom nasen og øyrene.
Loubet Coast
Loubet Coast er den delen av vestkysten av Graham Land på Den antarktiske halvøya, som strekkjer seg 158 km mellom Cape Bellue i nordaust og Bourgeois Fjord i sørvest. Sør for Loubet Coast ligg Fallieres Coast og i nord ligg Graham Coast.
Kysten er kalla opp etter Émile Loubet, presidenten av Frankrike under utforskinga av området av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot i januar 1905.
Indre Sogn prosti
Indre Sogn prosti	var frå 1819 til 2013 eit tenestedistrikt i Bjørgvin bispedømme i Den norske kyrkja.
Prostiet vart skipa i 1819 då Sogn prosti vart delt i to: Indre og Ytre Sogn prosti. Prostiet femnde kommunane Leikanger, Sogndal, Aurland, Lærdal, Årdal og Luster. Prosten hadde sete på Stedje. Ein periode på 1800- og 1900-talet var prostiet delt i Indre og Midtre Sogn prosti, slik at dagens Luster og Årdal utgjorde det indre prostiet.
I 2013 vart Vik og Balestrand overførde til prostiet då Ytre Sogn prosti vart lagt ned. Prostiet bytte då namn til Sogn prosti. Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eitt eller fleire sokn.
Sokn
Det var 22 sokn i prostiet (2013).
Prestegjeld
Prestetenesta lokalt var tidlegare organisert i prestegjeld. Ordninga vart fasa ut frå 2004. Før utfasinga hadde Indre Sogn prosti desse prestegjelda:
Tsjekkisk
Tsjekkisk er eit av dei vestslaviske språka, saman med slovakisk, polsk, pommersk, og sorbisk. Det vert tala av dei fleste i Tsjekkia og av tsjekkarar over heile verda (totalt har om lag tolv millionar tsjekkisk som morsmål). Tsjekkisk ligg veldig nær slovakisk og polsk, og tsjekkarar og slovakarar skjønar vanlegvis einannan godt.
Tsjekkisk blir gjerne delt inn i fire hovuddialektar: Bøhmisk, sentral-moravisk, aust-moravisk (eller moravisk slovakisk) og silesisk. Aust-moravisk er ei overgangsform mellom tsjekkisk og slovakisk, medan silesiske dialektar går inn i eit dialektkontinuum med polsk. Det tsjekkiske skriftspråket byggjer på Praha-dialekten, som er bøhmisk. Eit standardtalemål som byggjer på litterært tsjekkisk påverkar og trenger ut mykje lokal variasjon.