cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Türi
Türi vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1347. Den første skulen i byen vart grunnlagd i 1687. I 1900 vart det lagt jernbane til b yen.
Århus
Århus (på dansk dessutan stava som Aarhus ) er den nest største byen i Danmark med 500 000 innbyggjarar i sjølve byen (nesten 300 000 i kommunen). I nærområda rundt bur det litt meir enn 800 000 innbyggjarar. Århus ligg på Jylland og er administrasjonssenter for Århus kommune og var det for Århus amt.
Namn
Byen vart i mellomalderen, i Valdemar IIs jordebok, kalla Arus, i islandske kjelder Aros (jamfør gamalnordisk ár-ós, 'elvemunning'). Seinare vert namnet trekt saman til Aars. Først i 1406 finn ein forma Aarhus, som i løpet av 1700-talet vert den vanlege forma. Byen vert første gong nemnt i 948, der Adam av Bremen nemner at «Reginbrand, biskop av kyrkja i Århus (Harusam)», deltar i et kyrkjemøte i byen Ingelham i Tyskland.
Vikingbyen
Dei eldste funna av hus er dei såkalla grubehusene, som var halvt nedgrave. Dei vart brukt både som bustadar og som verkstader I husa og dei tilhøyrande laga, har ein funne kammar, smykke og liknande, som tyder på at busetnaden er frå omkring år 900.
Funn av heile seks runesteinar i og omkring Århus tyder på at han i omkring år 1000 har vore viktig, da berre stormenn reiste runesteinar.
Omkring 1040 vart det halde møte i Århus, først av Hardeknud og seinare av Magnus den Gode.
Funn tyder på at det var ein del handverk, mellom anna kammar og treskjeringsarbeid, men utanlandske varer fortel òg om handel: Vektlodd og kvernsteinar frå Rhinområdet, klebersteinsvarar frå Nord-Skandinavia og keramikk frå Austersjøområdet.
Vollen
Århus var i vikingtida omgjeve av ein halvsirkelforma forsvarsvoll, som i hovudsak følgde gatene med namn som stammer derfrå: Graven, Volden, Borgporten, helt til havet og langs med elva. Langs med yttersida har det vore senkingar i terrenget, slik at det har vore våte vollgraver rundt. Kor og når vollen er laga vet ein ikkje nøyaktig, men det har nok skjedd nokre år etter dei første busetnadane, men framleis tidleg på 900-talet. Han er seinare i fleire omgangar vorte forsterka og bygd høgare, tilsynelatande over over fire meter.
Århus fekk kjøpstadsrettar i 1441. I 1477 gav kong Christian 1. lov til å reise eit vollanlegg etter at byen ikkje lenger var like militært viktig. I denne samanhengen oppstod gatene Volden og Graven. På Brobjerg vart eit karmeliter-kloster med kyrkje bygd, og på hjørnet av Vestergade og Grønnegade vart Sct. Karensgården bygd for å huse pestramma innbyggjarar frå byen. Domkyrkja vart modernisert i gotisk stil, og fekk tilføydd det høge tårnet, der spiret den gong hadde ei anna utforming.
1800-talet
På 1800-talet kom framgangen etter hadde frigjeve seg frå dominansen til hovudstaden og Hamburg. Medan byen i 1800 var den tredje største byen på Jylland, hadde byen i 1840 tatt igjen Randers og i 1850 òg Aalborg. Frå her har den materielle framgangen vore stadig veksande, mellom anna med utviding av hamna, og det veksande jernbanenettet. Kulturelt har byen etter kvart vorte kalla «Jyllands hovudstad», med mange institusjonar som Statsbiblioteket, mange høgare lærestader, sjukhusa, teateret og så bortetter.
Esbjerg
Esbjerg er ein by på vestkysten av Jylland i Danmark. Byen er den femte største byen i landet med eit innbyggjartal på 71 491 (2013). Esbjerg ligg i Esbjerg kommune i Region Syddanmark.
Byen var ein gong den største fiskehamna i Danmark, men dette er lenge sidan no. Hamna er likevel drivkrafta i Esbjerg, særleg når det gjeld offshore-aktivitetar.
Historie
Esbjerg oppstod omkring hamna i 1868, då staten bygde opp byen for å erstatte hamna i Altona, som hadde vore den viktigaste danske hamna i Nordsjøen, men som gjekk tapt i samband med oppløysinga av hertugdøma i 1864. I 1874 fekk Esbjerg jernbanesamband til Fredericia og Varde.
Utdanning
Esbjerg har to universitet:
Fylkesveg 513 i Nordland
Fylkesveg 513 i Nordland går mellom Potthus bru og Storeng i Saltdal kommune.
Lillehammer kommune
Lillehammer kommune er ein kommune i Innlandet fylke, ved nordenden av Mjøsa. Kommunen grensar i nord mot Øyer, i søraust mot Ringsaker, i sør mot Gjøvik, i sørvest mot Nordre Land, og i vest mot Gausdal. Kyrkjeleg er Lillehammer prostesete i Sør-Gudbrandsdal prosti.
Namnet «Lillehammer» kjem frå gammalnorsk hamarr som tyder berghammar og «Litli-» i samanheng med Hamar og Storhamar.
Lillehammer fekk kjøpstadrettar i 1827 og bystatus i 1842. Kjøpmann Ludvig Wiese reknast som byen sin grunnleggjar. I 1964 vart kommunen slege saman med Fåberg.
Motivet på kommunevåpenet syner til soga om Håkon Håkonson som vart redda frå baglarane av birkebeinarane Torstein Skjelva og Skjervald Skrukka. Dei to birkebeinarane heldt truleg til ved Hammer gard, som den opphavlege tettstaden Lillehammer voks ut i frå. Ruta birkebeinarane tok over fjellet til Østerdalen er bakgrunnen for skirennet Birkebeinerrennet og sykkelrittet Birkebeinerrittet over fjellet mellom Lillehammer og Rena kvart år.
Historie
Lillehammer fekk kjøpstadrettar i 1827 og bystatus i 1842. Kjøpmann Ludvig Wiese har vore rekna som grunnleggjar av byen, og det vart reist ein statue av han på Lilletorget i samband med Lillehammer sitt 100-årsjubileum. Fram til midten av 1800-talet låg busetnaden hovudsakleg i området rundt Hammer gard. Byen hadde i 1850 om lag tusen innbyggjarar, og hadde gode sambindingar sør- og nordover. Bygginga av hovudbanen Oslo-Eidsvoll i 1852 baserte seg på samband vidare med dampskip langs Mjøsa til Lillehammer, og nylagt veg vidare oppover Gudbrandsdalen. Dette transportsystemet mogleggjorde transitt av tømmer og jordbruksvarer til hovudstaden, og bidrog til byens framvekst.
I 1964 vart kommunen slått saman med Fåberg kommune. I 1973 kom Lillehammer i verdas søkjelys gjennom Mossad si likvidering av ein marokkansk kelner, den såkalla Lillehammer-saka.
Areal og folkesetnad
Dei fleste innbyggjarane bur i sentrum, bydelane Busmoen, Nordre Ål, Søre Ål, Vingnes, Nybu, Jørstadmoen, Røyslimoen, Vårsetergrenda og Fåberg.
Kultur
Lillehammer har gjort mykje for å ta vare på den opphavlege arkitekturen i Storgata. Mange av bygningane av tre er bygd i sveitserstil med saltak, og gamle fargetradisjonar vert halde i hevd. Byen har fått statens byggeskikkpris for Storgata.
Eit stort kulturarrangement, Norsk Litteraturfestival, går føre seg i Lillehammer i mai kvart år.
Lillehammer var vertskap for vinterolympiaden i 1994 saman med Hamar, Gjøvik, Ringebu og Øyer.
Den lokale avisa heiter Gudbrandsdølen Dagningen.
Tusenårsstad
Kort etter at Lillehammer vart kjøpstad i 1827 vart strukturen for byen planlagt med den kvadratiske inndelinga av kvartal. Torget var opphavleg planlagt ovanfor Hammer gard, der Søndre Park er i dag. I 1868 vart plasseringa til der det er i dag vedtatt i formannskapet. Torget vart raskt ein møtestad for lillehamringar både til kvardag og fest. Her var det utstillingar, marked, song og musikk frå eigen paviljong. Her mønstra Gudbrandsdal Bataljon, og dette var hovudarena for nasjonaldagsmarkeringa, noko det også er i dag. Den fyrste torgdagen var i 1907.
Stortorget er utsmykka med «Slaven» av bilethoggaren Rolf Lunde og ein statue av Anders Sandvig, grunnleggjaren avMaihaugen, laga av Arne Durban. Mellom Lillehammer kino og Lillehammer Kunstmuseum ligg kunsthagen som er laga av Bård Breivik. Stortorget blir i dag brukt til torghandel måndag, onsdag og laurdag. Ein del laurdagar i løpet av året blir det arrangert Bondens Marked kor det blir seld mat og handverk frå lokale produsentar. Dei to siste åra har det også vore arrangert internasjonal marknad med produsentar frå Italia, Frankrike og andre land i Europa. Torget blir også brukt som parkeringsplass når det ikkje er andre arrangement der.
Vinter-OL i 1994
Lillehammer var arrangør av dei 17. olympiske vinterleikane i 1994, med delar av arrangementet vidarefordelt til Gjøvik, Øyer, Ringebu og Hamar.
Moss Glassverk
Moss Glassverk var eit glasverk som produserte glasemballasje som flasker og konservglas i Moss frå 1898 til 1999.
Selskapet vart stifta 18. januar 1898 som AS Moss Glasværk, seinare skifta det namn til Moss Glassverk AS. Produksjonen vart starta opp med ein smelteomn 22. desember same år. Det var då 32 glasblåsarar og heilt manuell produksjon. Etterkvart ekspanderte drifta og i 1907 hadde verket to smelteomnar og 65 glasblåsarar.
I 1913 kjøpte ein inn den fyrste flaskeblåsemaskina til Moss Glassverk. Like etterpå fusjonerte Laurvig Glasværk med Moss Glassverk, og seinare på året går også Bergens Glasværk med i samansluttninga. Produksjonen ved Laurvig Glasværk vart nedlagt i 1926, året etterpå må også Bergens Glasværk legge ned, og då var Moss Glasværk vorte den einaste produsenten av glasemballasje i Noreg.
På 20-talet byrja dei også produksjon av konserveglas og medisinflasker. På slutten av 30-talet produserte Moss Glassverk 20 millionar einingar i året. I 1972 var produksjonen oppe i 187 millionar einingar i året.
I 1999 vart drifta ved Moss Glassverk lagt ned. Bygningane til Moss Glassverk er no rivne og det er bygd bustadar der.
Edvard Munch
I 1913-1917 leigde Edvard Munch hovudbygninga på Grimsrød gård på Jeløya. Moss glasværk låg like Grimsrød gård. Eit av hans mest kjente måleri frå Jeløya er Arbeidere på hjemvei syner arbeidarar ved Moss glasværk på veg heim. Seinare laga han ein akvarell av same motivet.
Kinso Kraftverk
Kinso Kraftverk (tidlegare Tveitafoss Kraftverk) er eit vasskraftverk i elva Kinso i Ullensvang kommune i Vestland. Kraftverket utnyttar fallet i Tveitafossen. Kinso Kraftverk starta produksjonen i 1917 med to turbinar på 250 KW kvar. Kraftverket vart overteke av Staten i høve heimfallsretten og vart vidareselt til Ullensvang kraftverk i 1974.
Kinso hentar vatnet sitt frå Hardangervidda, og dei største innsjøane som matar elva er er Veivatnet, Stavalivatnet og Grøndalsvatnet. Elva Kinso inneheld fire vakre fossar: Søtefossen, Nykkjesøyfossen, Nyastølsfossen og Tveitafossen. Vassdraget er ikkje regulert andre stader enn ved kraftstasjonen, fordi det er verna mot bygging av nye anlegg.
Installert effekt i dag er 3,85 MW og leverer årleg i gjennomsnitt 18,7 GWh.
Kraftverket er i dag eigd og vert drifta av Indre Hardanger Kraftlag AS.
Uglefjella
Uglefjella (polsk Góry Sowie; tysk Eulengebirge) er ei fjellkjede i Sentral-Sudetane i Polen.
Uglefjella dekkjer eit areal på om lag 200 kvadratkilometer og har ei lengd på 26 km. Dei ligg mellom Wałbrzyskiefjella i vest og Bardzkiefjella i aust. I aust ligg fjellovergangen Przełęcz Srebrna og i vest renn elva Bystrzyca. I nord grenser fjellkjeda til Kotlina Dzierżoniowska og i sør til Obniżenie Noworudzkie og Włodzickieåsane. Uglefjella utgjer den eldste delen av Sudetane.
Den høgaste toppen i Uglefjella er Store Ugla på 1015 moh. Resten av toppane ligg hovudsakleg mellom 600 og 980 meter over havet. Uglefjella er dekte av granskog, men enkelte stader finn ein òg bøk og barlind.
Dei største busetnadane ved fjella er:
Stortingsrepresentantar 1919-1921
Stortingsrepresentantar 1919-1921 er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1919 til 1921. Stortinget hadde totalt 126 representantar, fordelt med 51 til Venstre, 40 til Høgre, 18 til Det norske Arbeidarparti, 10 til Frisindede Venstre, 3 til Arbeiderdemokratene og like mange til Landmandsforbundet, samt 1 sjølvstendig.
Gunnar Knudsen var regjeringssjef til 20. juni 1920. Det neste året, til 21. juni 1921, var Otto B. Halvorsen leiar av ei koalisjonsregjering utgått frå Høgre og Frisindede Venstre. Resten av perioden, og inn i neste, var Otto Blehr leiar av ei Venstre-regjering.
Bakgrunnsstoff
Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
Rudawy Janowickie
Rudawy Janowickie (tysk Landeshuter Kamm) er ei fjellkjede i Vest-Sudetane i Polen.
Rudolf Erich Raspe
Rudolf Erich Raspe var ein tysk forfattar og vitskapsmann. Han er mest kjend for Baron von Münchhausens vidunderlege historier og eventyr, ei samling skrøner han skreiv om sin samtidige landsmann, Baron von Münchhausen.
Raspe var fødd i Hannover. Han studerte filologi og naturvitskap i Leipzig og Göttingen, og var universitetsbibliotekar fleire stader før han blei tilsett ved samlinga til landgreven av Hessen-Kassel. I 1775 måtte han flykta derfrå etter å ha blitt skulda for å ha stole edelsteinsamlinga han skulle passa på.
Raspe slo seg ned i England, der han dreiv med gruvedrift i Cornwall og studerte og skreiv om geologi og kunsthistorie. Han gav ut den første korte samlinga av Münchhausen-forteljingar i 1785 som ein satire over politikarar.
I 1791 måtte Raspe flykta igjen, denne gongen til Irland, etter å ha vore innblanda i ein gruvesvindel i Skottland. Her vart han verande til han døydde i County Kerry november 1794.
G.A. Bürger omsette forteljingane om Münchhausen til tysk i 1786. Han la til fleire forteljingar og blei kjend som opphavsmannen til verket. Først i 1847, i ein biografi av Heinrich Döring om Bürger, blei Raspe tilkjent opphavet til sogene.
Fylkesveg 514 i Nordland
Fylkesveg 514 i Nordland går mellom Kalla bru og Sørdal i Saltdal kommune. Vegen er 8,5 km lang.
Amazonpapegøyar
Dette er ganske store, grøne papegøyar med karakteristiske fargemønster i ansiktet og vanlegvis ein farga speculum  vengspegel på armsvingfjørene, hovudsakleg synlege i flukt. Mange har ein naken kvit eller lys augering og nokre få har raudt på skuldrene. Kvar art har sitt karakteristiske rop, utan lætet kan det vere vanskelege å fastsetje arten.
Karakteristisk for alle i slekta er flukta som går høgt, med stive og korte vengeslag. Dei flyg ofte parvis i store flokkar mellom staden for beiting og for nattkvile. Halane er noko rektangulært forma. Dei beitar oppe i trekronene og lever hovudsakleg på frø, nøtter og frukt, supplert med lauvverk.
Amazonpapegøyar varierer i storleik frå ca. 25 cm til 45 cm, dei fleste er relativt store papegøyar, frå ca. 30 til 38 centimeter i lengd. Dei minste artane er kvitpanneamazon, som lever i Mexico og Mellom-Amerika, og dvergamazon, endemisk for Jamaica. Den største er keisaramazon, ein trua art, endemisk for Dominica.
Mange amazonpapegøyar har ei oppsiktsvekkjande evne til å etterlikne menneskeleg tale og andre lydar. Delvis på grunn av dette er dei populære som kjæledyr eller burfuglar, og ein liten industri er utvikla med avlspapegøyar i fangenskap for denne marknaden. Denne populariteten har ført til at mange papegøyar blir tatt ut frå naturen i den grad at nokre artar har vorte truga. For å verne ville populasjonar, har CITES-traktatar har gjort fangst ville papegøyar for handel ulovleg.
Artslista
Amazonpapegøyar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Randers
Randers er ein by på Jylland, sentralt i Danmark, i Randers kommune. Han er den sjette største byen i landet med eit folketal på 55 739 (2004).
Randers er den einaste naturlege elvehamna i Danmark, og ligg ved breidda til elva Gudenå, om lag 10 km frå munningen hennar i Randersfjorden. Plasseringa av byen gjorde han til ein viktig handelsby, og lasteprammar på Gudenå og Nørreå transporterte varer til Randers frå Silkeborg og Viborg for vidare eksport, og i retur kom importerte varer.
Store jordbruksområde, gode transportvilkår på både land og vatn, hjelpte Randers å danne eit dynamisk senter for handel. Byen er kjend for alle vegane som fører til byen, og på dansk seier dei om byen «Hvor søvejen møder de 13 landeveje».
Randers vert òg kalla Kronjylland, og innbyggjarane vert kalla Kronjyde. Uttrykket Kronjyde vart først brukt av danske diktarar rundt 1750. Både Nicolai F.S. Grundtvig (1783-1872) og Hans Christian Andersen (1805-1875), og særleg Henrik Pontoppidan (1857-1943), som vaks opp i Randers, brukte uttrykket.
Lyftereiskap
Lyftereiskap eller løftereiskap er ei innretning brukt til å lyfta opp bører for flytting, transport eller anna handsaming. Dette kan vera enkle maskinar eller maskinar som nytter motorar eller hydraulikk. Lyftereiskapar kan vera farlege å bruka, og det finst ofte reglar knytt til bruk og konstruksjon.
Vanlege typar lyftereiskapar er:
Maurrikser
Maurrikser, Formicariidae, er ein familie av sporvefuglar i subtropisk og tropisk Sentral-Amerika og Sør-Amerika. Maurrikser varierer i storleik mellom 10 og 20 cm. Denne gruppa er i nær slekt med maurfuglar, Thamnophilidae, og med myggetarar, Conopophagidae og klassifiseringsautoritetane har ulike fordelingar av artar mellom familiane. Clementslista reknar med 12 artar i to slekter. 49 artar maurpittaer som tidlegare var lista saman med maurrikser er nyleg splitta ut til ein ny familie, Grallariidae, og slekta Pittasoma er lagt til Conopophagidae, myggetarar.
Wilhelm Dietrichson
Wilhelm Sigvard Hjorth Dietrichson var ein norsk organisasjonsmann, skuleleiar og politikar frå Oslo.
Dietrichson, som var son til ein løytnant i hæren, tok eksamen ved Noregs Landbrukshøgskule i 1901. Han arbeidde så som frømeklar ved Felleskjøpet i Oslo frå 1903 til 1908. I 1910 fekk han stilling som sekretær i Norsk Landmandsforbund, omgjort til generalsekretær frå 1920. Samstundes vart han den fyrste generalsekretæren i den nyskipa partiorganisasjonen som seinare fekk namnet Bondepartiet. Han var generalsekretær i Bondepartiet til 1931 og i Norges Bondelag til 1941, avsett av NS-styret. I 1945 kom han tilbake som generalsekretær i Bondelaget for nokre månader. Han «la ned eit stor arbeid som organisator og foredragshaldar» og «skreiv mykje om bondereising i dagspressa».
Dietrichson representerte Nedre Romerike valkrins og Landsmandsforbundet på Stortinget perioden 1919-21, medlem i landbrukskomiteen. Han sat i Kråkstad heradsstyre 1922–25.
I 1918 kjøpte Dietrichson garden Finstad i Ski, der han frå 1922 dreiv Follo landbruksskole. Han var styrar av skulen fram til han døydde i 1949.
Dietrichson vart i 1946 utnemnd til riddar av 1.klasse av St. Olavs Orden.
Bernt Evensen
Bernt Sverre Evensen var ein norsk skøyteløpar og syklist. Han slo igjennom for fullt som skøyteløpar i 1927, då han vann både NM, EM og VM i eit og same år. Evensen er den første nordmann som vann olympisk gull, ved å vinne 500 m under Vinter-OL 1928 i St. Moritz. Dette var forøvrig ein siger han delte med den finnske skøyteløparen Clas Thunberg. Under dei same leikane, vann Evensen også sølv på 1,500 m og bronse på 5,000 m. På 10,000 m var han på ein førebels andreplass, 0,1 sekund bak Irving Jaffee, då løpet måtte stoggast grunna mildvær.
Under Vinter-OL 1932 i Lake Placid, kom Evensen på ein andreplass på 500 m. Han og Ivar Ballangrud var dei einaste europeiske skøytekøparane under desse leikane. Dette kan nok skuldast på at løpa vart arrangert i amerikansk pack-stil, der alle skøyteløparane starta samtidig. Dette var eit format som var ukjend for euopeiske skøytarar flest.
Som syklist vann Evensen 11 norske meisterskap. I 1928 vart han tildelt Egebergs Ærespris. Etter den andre verdskrigen var Evensen ei stund trenar for Oslo Skøiteklub.
Elva i Estland
Elva er ein by og kommune i Tartu maakond i Estland. Han har om lag 6000 innbyggjarar.
Elva har to store innsjøar, Verevisjøen med eit sandete og velutvikla strandområde som er populær om sommaren, og Arbisjøen med breidder av siv. Den største næringa i Elva (og heile det sørlege Estland) er Enics Eesti AS, eit dotterselskap i Enics Group, som produserer elektronikk. Elva har ein skule, Elva Gümnaasium.
Historie
Elva vart grunnlagd like etter at jernbanelinja Tartu-Valga vart lagt forbi her i 1886-1889. Elva vart første gong nemnd i ei estisk avis i 1889. Elva er kalla opp etter elva som har dette namnet, og denne elva vart nemnd alt på 1600-talet. Elva fekk bystatus i 1. mai 1938. Sentrum i byen vart hardt råka under den andre verdskrigen.
Krementsjuk
Krementsjuk (ukrainsk Кременчу́к, russisk Кременчу́г, Krementsjug) er ein viktig industriby i Poltava oblast (provins) sentralt i Ukraina. Han tener som det administrative senteret i Krementsjutskyj rajon (distrikt), og sjølve byen er eit eige rajon i oblastet. Han ligg ved breidda av Dnepr.
Historie
Krementsjuk vart visstnok grunnlagd i 1571. Namnet Krementsjuk består av dei to orda «kremen» - chert (eit mineral) fordi byen ligg på ei enorm chert-plate og «tsjuk» - frå det ukrainske «tsjuju» (eg høyrer) - eit rop som rormenn svarte då folk ropte «Kremen!» for å åtvare fartøy mot chert-stryka då dei sigla ned Dnepr. Ei alternativ forklaring er at Krementsjuk er tyrkisk for ei lita festning. Byen låg ved den sørlege enden av den farbare delen av Dnepr og vart derfor eit viktig handelssenter og utover 1600-talet ein rik kosakkby. I 1625, ved Kurukovesjøen i Krementsjuk, vart freden i Kurukove signert mellom kosakkar og polakkar.
Under andre verdskrigen (1939-1945) leid Krementsjuk kraftig under den tyske okkupasjonen. Meir enn 90 % av bygningane i byen vart jamna med jorda i løpet av krigen og den store jødiske folkesetnaden i byen vart utsletta. 29. september 1943 vart byen frigjort frå nazistane og denne dagen har sidan vorte feira som bydagen. Byen kom seg raskt etter krigen, men manglar i dag den arkitekturmessige sjarmen og det ukrainske preget (i staden for det russiske) som systerbyen Poltava har.
Klimakonvensjonen
Klimakonvensjonen (SNs rammekonvensjon om klimaendringar) er det sentrale rammeverket for internasjonalt samarbeid i kampen mot klimaendringar.
Ulike plikter
Partane i konvensjonen er delt inn i 3 kategoriar med ulike plikter:
Vedlegg I-partar
Industrilanda og land med overgangsøkonomi har forplikta seg til å vedta nasjonale klimastrategiar og gjennomføre tiltak i samsvar med desse for å avgrense utsleppa av klimagassar og auke opptaket av slike gassar.
Vedlegg II-partar
Vedlegg II-partane er Austerrike, Australia, Belgia, Canada, Danmark, Europeiske Fellesskap (EF), Finland, Frankrike, Hellas, Irland, Island, Italia, Japan, Luxembourg, Nederland, New Zealand, Noreg, Portugal, Spania, Storbritannia og Nord-Irland, Sveits, Sverige, Tyrkia, Tyskland og USA.
Tredje kategori
Utviklingslanda har ikkje forplikta seg tilsvarande når det gjeld utslepp eller finansiell bistand.
Oppfølgande avtalar
Konvensjonen er prosessorientert og skal følgjast opp, slik at partane sidan kan forplikte seg sterkare og meir bindande. Sidan partane har sett at det dei forplikta seg til i konvensjonen ikkje var tilstrekkeleg, vedtok den tredje partskonferansen i Kyoto den 11. desember 1997 Kyotoprotokollen ved konsensus.
Vin
Vin er ein alkoholhaldig drikk framstilt ved gjæring av frukt eller bær og eventuelt søtemiddel (som til dømes sukker), gjærkultur og andre ingrediensar. Denne prosessen vert kalla vinifikasjon. Den klassiske vinen er laga av druer, og er oftast raud eller kvit, avhengig av ingrediensar og framstillingsmåte. Det vert òg laga rosévin, som kan vera frå klårt raud til svakt rosa i fargen. Vin kan dessutan lagast av ei rekkje andre frukter eller bær.
Det er i fylgje norsk lov 18 års aldersgrense for å kjøpe og drikke vin med alkoholinnhald på mellom 2,5 og 21 %. Vin blir seld på Vinmonopolet.
Føre var-prinsippet
Føre-var-prinsippet er eit prinsipp for berekraftig utvikling, utvikla for å beskytte miljøet mot skade på naturressursar. Prinsippet byggjer på at mangel på fullstendig vitskapleg visse ikkje skal vere grunn nok for å utsetje tiltak som kan hindre at miljøet tek skade.
Føre var-prinsippet har utvikla seg frå å vere eit prinsipp bruka innan miljøvernet til å bli eit etisk prinsipp som òg femner andre samfunnsområde.
Opphav
Føre-var prinsippet kjem frå omgrepet «Vorsorgeprinzip» i tysk miljøvernpolitikk.
Omgrepet «the precautionary principle» vart utvikla innanfor the World Charter for Nature, som vart vedtatt av SNs generalsekretær i 1982. Sidan er prinsippet implementert i ulike internasjonale konvensjonar som tar sikte på å verne miljøet.
Under Rio-konferansen i 1992 om Miljø og utvikling vart omgrepet «precautionary principle» nedfelt i den såkalla Rio-deklarasjonen som i artikkel 15 stadfestar at statane skal bruke føre-var prinsippet for å verne miljøet. Der miljøet er trua av alvorleg eller uoppretteleg skade, skal ikkje mangel på fullstendig vitskapleg vissheit vere grunn nok for å utsetje kostnadseffektive tiltak for å hindre at miljøet vert forringa.
Det norske uttrykket er henta frå ordtaket «betre føre var enn etter snar».
Strokkur
Strokkur (islandsk uttale strå-h-kur, tyder «kinne») er ein geysir i det geotermiske området i Haukadalur ved elva Hvítá på den sørvestre delen av Island, aust for Reykjavík.
Strokkur ligg berre få meter unna den mest kjente geysiren Geysir. I motsetning til Geysir, som nå er inaktiv og berre har tilfeldige utbrot med mellomrom på år, har Strokkur utbrot kvart sjette til tiande minutt. I utbrota sprutar han kokande vatn opp i ei høgde på opptil 20 meter.
Waka-poesi
Waka er ein japansk poesi-form som vart nytta ved keisarhoffet i tida frå det 6. til det 14. hundreåret e.Kr. Saman med chōka og sedōka er waka den eldste forma for poesi i den japanske bokheimen. Waka blir òg nytta som eit synonym for diktsjangeren tanka, som er den grunnleggjande komponenten i japansk poesi.
Waka har fem linjer med i alt 31 rytmiske einingar (5-7-5-7-7). I den eldste diktsamlinga med japansk poesi, Man'yōshū (norsk Samling av ti tusen blad), skrive i 750-åra, er dei fleste dikta skrivne i den femlinja waka-forma. Denne forma kom dessutan til å dominere dei seinare antologiane som vart redigerte ved keisarhoffet.
Døme
Eit japansk waka-dikt i norsk attdikting (or Blad frå ein austleg hage):
Marna Aall
Marna (Maren Anna Nielsine) Aall var ein norsk forfattar og kvinnesakskvinne.
Maren Anna var dotter av sokneprest Nils Anton Aall (1833-1896) og Mathilde Susanne Dahl (1842-1910). Ho var gift med filosofen Kristian Birch-Reichenwald Aars (1868-1917) seinare med Maurizio Baricelli (1874-1931). I kvart ekteskap fekk ho to born.
Marna Aall av ut romanane Ensom (1901), Løgn (1907), Menneskenes datter (1931) og Kvinnevilje (1942), forutan eit etterlate manus Dansen om gullkalven. Ho skreiv diskusjonsinnlegg, artiklar, noveller, dikt, små skodespel og filmmanus i kvinnesaksblada Nylænde og Urd (i tida 1899-1948), og i dagspressa.
Ho var medlem av forfattarforeiningar i Noreg og Italia, og var den fyrste kvinna som sat (som varamann) i styret i Norsk Forfatterforening. I denne samanhengen er ho i historia om Norsk Forfatterforening i 1993 (Ordenes pris, av N.J. Ringdal) omtala som naziforfattar, truleg av di broren og stornazisten Herman Harris Aall sat i styret samstundes som ho. Men dei hadde motsette politiske syn, og Marna Aall drog heim til Noreg då fascistane nekta ikkjemedlemer av fascistpartiet å studere, slik at borna Nils og Luisa Aall Baricelli båe tok embetseksamen i realfag i Oslo. Marna Aall sin fyrste mann skreiv til president Wilson og oppmoda USA til å hjelpe dei allierte, hennar andre mann reiste attende frå Noreg til Italia for å vera med i fyrste verdskrigen mot Tyskland, og Marna Aall sin svigerson var medlem av XU under andre verdskrigen. At boka Kvinnevilje i 1942 var på «bestseljartoppen», syner òg at ho ikkje vart oppfatta som tyskvenleg under okkupasjonen. Tvert om uttala ho seg sers fritt om naziovergrep i samtale med broren Hermann og tyske toppnazistar under krigen. Familien har mange hundre brev til og frå Marna Aall, frå 1887 og framover. Mengda på brev har dels bakgrunn i hennar omflakkande liv, med bustad til dømes på Ulefoss og Førde i Sveio i ungdomen, seinare Bergen, Kristiania, Bonn, Sveits, Paris og Roma på ulike adresser.
Adamspiggen
Adamspiggen (eng. Adam's Peak eller, frå singalesisk, Sri Pada, 'det heilage fotavtrykket') er ein fjelltopp i Sri Lanka. Toppen når 2243 meter over havet. Fjellet er kjend for og har namnet sitt etter ei fordjuping som er ein halv meter lang og har form av eit fotspor. Fotsporet er tilskrive Buddha, Shiva eller Adam, og fjellet er heilag for både buddhistar, hinduar, kristne og muslimar.
Stephen King
Stephen Edwin King er ein amerikansk forfattar. Han er mest kjend for sine populære grøssar-romanar. Mange av bøkene hans er blitt filmatiserte.
Rapla
Rapla er ein liten by og ein kommune sentralt i Estland og hovudstad i Rapla maakond. Han har om lag 5500 innbyggjarar.
Achel
Achel er eit trappistøl frå bryggeriet til trappistklosteret De Achelse Kluis i Hamont-Achel i Flandern i Belgia. Klosterbryggeriet Achel er det minste av dei sju godkjende trappistbryggeria.
Historie
Det vesle klosteret i Hamont-Achel vart oppretta i 1851. I 1859 vart det produsert øl, ost og brød i klosteret. Under den første verdskrigen måtte munkane forlata klosteret under den tyske okkupasjonen, og i 1917 vart koparet frå bryggjekjelane, om lag 700 kg, konfiskert og smelta om til ammunisjon.
Då det nederlandske trappistbryggeriet La Trappe på slutten av 1990-talet mista retten til å kalla ølet sitt trappistøl, såg den internasjonale samanslutninga av trappistbryggeri dystert på situasjonen, då det berre var fem andre kloster igjen som brygga trappistøl. Munkane i Westmalle bidrog med midlar til munkane i Achel for å få bygd eit nytt bryggeri der, og i 1998 vart det igjen starta brygging i Achel.
Produkt
I 1998 såg Achel 5° dagens lys. Dette er eit blond øl med relativt låg alkoholstyrke, berre 5 %. Det var berekna på gjestar på dagsbesøk i klosteret, då turgjengarar og syklistar ikkje trong eit sterkare øl. Achel 5 var meir eit øl for å sløkkja tørsten enn eit gourmetøl. Kritikarar, som ikkje forventa noko dårlegare enn eit øl av verdsklasse frå eit trappistbryggeri, var lunkne til dette ølet.
Det vert brygga fem trappistøl:
Blond 5° og Bruin 5° er berre tilgjengelege i klosteret, mens dei andre blir marknadsførte verda rundt. Éit Achel-øl, Achel Blond 8°, er tilgjengeleg i Noreg gjennom Vinmonopolet, per februar 2010.
Som hjå dei andre trappistbryggeria, går inntektene frå salet til drift av klosteret og veldedige føremål.
Tagging
Tagging, tags eller «throw-ups» er ei form for graffiti der ein sprayer eller tusjar stiliserte signaturar på veggar eller andre overflatar i offentlege område.
«Throw-ups» er namnet på taggar i større format, der kvar bokstav er avgrensa av konturlinjer.
Kilosekund
Kilosekund, eller ks, er ei måleeining for tid:
1 ks = 1 000 sekund = 16 minutt og 40 sekund.
Amarantar
Storleiken på amarantar varierer mellom ti og tolv centimeter. Fjørdrakta har flekker i raudt eller vinraudt hos dei fleste artane. Hos nokre artar, som til dømes svartnebbamarant, dominerer denne farga i fjørene. Rosenamarant har denne djupe raudfarga på hovudet, fremre sider og bryst. Vengene er ofte gråbrune. Nesten alle artar har kvite eller lys rosa, små punktforma flekker på kroppssidene. Mange artar har nebb i blågrått med ein gråsvart tupp. Unntak som er blant andre kongoamarant, som har rosenraud underkjeve og rosenamarant som har raudt nebb. Dessutan har raudnebbamarant eit nebb som er i det minste er delvis raudleg.
Hoene er vanlegvis bleikare farga enn hannane, og blant fleire artar har hoene meir gråbrun fjørdrakt enn hannar.
Artar
Amarantar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Slekt Lagonosticta
41
41 var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida var det kjend som året då Augustus og Saturninus var konsular i Romarriket, eller sjeldnare, som år 794 ab urbe condita.
Hendingar
Romarriket
Kina
Kjelder
40er
Baron von Münchhausen
Baron von Münchhausen, eigentleg Hieronimus Karl Friedrich von Münchhausen var ein tysk friherre og anekdoteforteljar.
Münchhausen deltok som kavaleriløytnant i russisk teneste, i felttog mot tyrkarane og vart i 1750 befordra til ryttmeister. Som lidenskapeleg jeger og gladlynt selskapsmann, var han vidkjend i Hannover for groteske historier frå jaktene og krigseventyra sine.
Desse historiene, som blei kalla münchhausiader, blei spreidde vidare blant folk og udødeleggjorte av Rudolf Erich Raspe då han gav ut Baron Munchausen's narrative of his marvellous travels and campaigns in Russia (1785) i London. Raspe sette namnet til Münchhausen saman med ei rekke skrøner av eldre opphav.
Dorisk
Dorisk er eit ord med fleire tydingar:
42
Døde
40er
Anmary
Linda Amantova kjend som Anmary, er ein latvisk songar. Ho vann Eirodziesma 2012 og representerte Latvia i den fyrste semifinalen i Eurovision Song Contest 2012 med songen «Beautiful Song». Songen gjekk ikkje vidare til finalen.
Norsk attraksjon
Norsk attraksjon er eit tv-program på NRK der dei viser sjåarane litt ukjende attraksjonar i Noreg. Linda Eide leiar programmet og ho og resten av redaksjonen har sett seg fore å finne stader som verken er skilta av vegstyresmaktene eller omtala i NAF si vegbok eller andre guidebøker, men likevel er verd ein omveg. Fyrste programserien vart send på hausten 2007 og den andre, og siste, på hausten 2009.
Sovesjuke
Sovesjuke (trypanosomiasis) er ein sjukdom gjeven av parasittar som typisk blir overført gjennom bit frå tsetsefluger. Sjukdommen er ein tropesjukdom som er utbreidd i Afrika. Ein reknar med at mellom 50 000 og 70 000 menneske i verda har sovesjuke; sjukdomstala har gått ned noko etter 2000.
Formene for sovesjuke som finst i Aust-Afrika (framkalla av Trypanosoma brucei rhodesiense) er meir aggressive enn den som finst i Vest-Afrika (framkalt av Trypanosoma brucei gambiense).
Ein reknar med at sovesjuka finst over eit 8 millionar kvadratkilometer stort område i Afrika, og at 7000 - 10 000 menneske døyr kvart år av sjukdomen. Store epidemiar har funnest, særleg i samanheng med hungersnaud der menneske si motstandskraft er veikt. Sovesjuke vert først og fremst spreitt av artene Glossina palpalis og G. tachinoides i Vest-Afrika og Glossina morsitans og G. pallidipes i Aust-Afrika.
Symptom
Når ein har vorte infisert med sovesjuke dannar det seg ein liten opphovning rundt bittstaden som kan vare i nokre veker. Etter 10-20 dagar kjem feber, trøyttleik, søvnløyse, hovudverk og ein følar seg generelt dårleg. Lymfekjertlane er oppsvulma og ein kan òg få utslett.
Etter eit halvt til eitt år kjem symptom på at sentralnervesystemet er ramma. Ein blir trøytt og apatisk og får ofte personlegdomsendringar. Ein kan falle i søvn kvar og når som helst, men sjukdomen kan òg gje søvnløyse. Dersom ho ikkje blir handsama er sovesjuka dødeleg, men om ein får medisinsk hjelp tidsnok har ein eit god høve til å bli frisk.
Bekjemping
Ein har freista å bekjempa sovesjuke på ulike måtar, i mange tilfelle gjennom å prøva å utrydda tsetseflugene. Drastiske metodar er å fjerna krattvegetasjonen eller å utrydda dei ville dyra som er reservoar for sjukdomen, men dette fører til store økologiske problem. Like så har kampanjar med å sprøyta store område med insektmiddel vist seg å ha store negative følgje, og dei har heller ikkje vore effektive for å utrydde fluene.
Megasekund
Megasekund, eller Ms, er ei måleeining for tid:
Olav Eysteinson Fjærli
Olav Eysteinson Fjærli var ein norsk jordbruksmann og stortingsrepresentant for Venstre, fødd i Valsøyfjord.
Bondesonen Fjærli dreiv gard i heimbygda frå han var 18 år gammal og i seks år framover. Etter tre års studiar gjekk han ut frå Noregs Landbrukshøgskule i 1910, og var dei neste fem åra jordbrukslærar. Frå 1916 til 1930 var han fylkesagronom i Møre fylke. Sidan 1930 var han styrar for Statens Småbrukslærarskule på Hvalstad i Asker. Han var gjennom mange år ein flittig bidragsytar i dagspressa om både jordbruk og politikk.
Frå 1919 til 1933 var Fjærli stortingsrepresentant frå Møre. I den fyrste treårsperioden representerte han einmannskrinsen Romsdal, med plass i næringskomite nr 2. Dei neste tre valperiodane var han med i landbrukskomiteen, siste perioden som sekretær. Siste tingperioden, 1931-33, var han sekretær i skog- og vassdragskomiteen. I alle år på Stortinget var han medlem av partiet Venstre. Utanom stortingsvervet var han formann i Romsdals Landmannslag 1919-30, i Romsdals Sals- og kjøpelag 1919-24, samt styreformann i Landbruksfunksjonærenes Landsforbund frå 1922.
Han vart gravlagd i Molde.
43
Døde
40er
Graffiti
Graffiti er bilete eller tekst måla på offentlege plassar. Graffiti vert rekna som hærverk, men det finst også døme på at det blir rekna som kunst. Det kan lagast av ulike grunnar, til dømes tidtrøyte, skapartrong eller for å få fram ein politisk bodskap. Historisk graffiti kan gje verdifulle opplysingar om eldre samfunn, språk og liknande.
Fylkesveg 516 i Nordland
Fylkesveg 516 i Nordland går mellom Potthus bru og Kvalnes i Saltdal kommune. Vegen er 13,7 km lang.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1933
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1933 vart vunnen av Mjøndalen etter finalesiger 3-1 over Viking Fotballklubb den 15. oktober. Målskårarar for Mjøndalen var Einar Andersen som skåra i det 10. og i det 33. minutt og Sigurd Andersen som skåra i det 42. minutt. Målskårar for Viking var Reidar Kvammen som skåra i det 70. minutt. 23 000 tilskodarar såg kampen som vart spelt på Ullevaal Stadion i Oslo. Dommar var Eivind Johansen frå Larvik Turn. Dette var første gong Mjøndalen vann ein noregsmeisterskap.
Mjøndalens vinnarlag: Sverre Nordby, Oscar Skjønberg, Hans Andersen, Arthur Simensen, Fritz Hansen, Bjarne Pettersen, Sigurd Andersen, Einar Andersen, Jørgen Hval, Trygve Halvorsen og Arthur Andersen.
Ole Bernt Skarstein
Ole Bernt Skarstein er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Tromsø. Han vart i 1965 nordisk meister på 100 meter, og vann elles i perioden 1964-69 fire NM-gull på 100 meter og to på 200 meter. Skarstein var medlem av Stålkameratene og hadde personbeste 10.5 sekund på 100 m og 21,1, sekund på 200 m.
Pukkenholt
Pukkenholt, pokkenholt eller lignum vitæ er namn for ein særs hardt og tungt tresort frå tropiske Guaiac-tre, særleg Guaiacum officinale og Guaiacum sanctum. Han blei historisk mykje brukt til taljer, foringar og reiskapar som trengde særskild slitestyrke. <!-- Disse harde tresortene er meget seige og med tett årringer, og inneholder mye harpiks og olje. Den er derfor vannavstøtende og brenner dårlig, tåler slitasje, korrosjon og syre.
Guaiacum-træerne er fra kreosotbuskfamilien, de er langsomtvoksende, små, buskede løvtrær, som vokser på Jamaica, sydlige Florida og Mexico, i Vestindia og tropiske skoger i Mellemamerika og nordlige deler av Søramerika. Kjerneveddet er mørkebrunt, nesten sort, med et grønnlig skjær og ytterveden er lysere. Dette gir trvirket et marmorert utseende ved gennemskjæring.
Blomsterne af Guaiacum officinale er offisiel nasjonalblomst for Jamaica. og Guaiacum sanctum er nationaltre på Bahamas.
Navn
Navnet «pukkenholt» kommer fra det tyske navn Puckerholz - «pokkertre», da man dengang mente, at treet kunne kurere syfilis. Tresorten kaltes også lignum vitæ (livets tre) og Holywood på engelsk, Palo Santo på spansk. Den ble også kaldt ironwood pga. sin hardhed, tyngde og slitestyrke. Det lett grønnlige skjær på det mørke kjerneveden har også gitt tresorten navnet greenheart på engelsk, da heartwood betyder kjerneved.
Navne som lignum vitæ (livets træ), palo santo (hellige træ) og Holywood kommer fra træsortens store nytteværdi og især fra treets brug i medisin, da avkok og dele av treet blev brukt som kur mod alskens sykdommer fra hoste til gikt og syfilis.
Egenskaper og bruk af treet
Pukkenholt er en meget verdifull tresort, tidligere eksportert i store mengder som kolonivare fra Vestindia til Europa fra det 17. århundre. Veden var verdsat pga. sin hardhed, slitstyrke, robusthet og tyngde. Det er en av de hardeste og tyngeste tresorter i verden. Treet inneholder en meget stor andel av harpiks og op til 25% olieindhold, hvilket gjør, at gjenstander og bevegelige dele slik som propeller lavet av pukkholt ikke behøver smøring. Tettheten i virket gjør at det synker i vann.
Veden blev brukt til blant andet at bygge propeller, skipsskruer og båtdeler, maskindeler, tannhjul, foringer, glideklosser, sviller for togskinner samt alskens dreide genstander, som britiske politiknøller, støtere til mortere, knivskaft eller krokket-køller. Ved bygningen ad Panama-jernbanen var svillerne av pukkenholt så harde, at de skulle bores for at man kunne slå skinnespiker i. Den dag i dag brukes den til maskindeler, som skal brukes under vann og ikke skal smøres eller beskyttes, for eksempel ved hydroelektriske demninger. Treet var også brukt til at lave mekaniske dele av store skipsklokker med, da trevevet pga. sitt store innhold av naturlig olje og harpiks ikke trenger å smøres og er bedre beskyttet mot rust enn tilsvarende deler laget av metall.
Samtidig blev treets ved, blomster og blader brukt til medisinsk avkok og barken til at brygge te av. Disse remediene ble brukt som prevensjon. Harpiksen blir den dag i dag brukt til framstilling av det spesielle guaiac-papir, som brukes i tester til at vise om der er skjult blod i patsentens avføring.
Trærne er langsomtvoksende og har alltid været sjeldne, og er i dag fortsatt sterkt truet på grunn av robvdriften under kolonitiden. Trærne fra Guaiac familien blev erklærte for utrydningstruede af IUCN i 1998, da de kom på listen av truede arter, CITES appendix II. Dette gjør at handel og import av pukkenholt er forbudt i en del land (som Mexico) og meget begrenset ellers i verden. -->
Inishbofin i Donegal
Inishbofin (Inis Bo Finne på irsk, tyder «Den kvite ku-øya») er ei øy utanfor nordvestkysten av Donegal i Irland. Det er ei 1,2 km² stor øy som lenge var kjend som ein fiske- og bondelandsby. I dag bur det berre om lag 16 innbyggjarar på øya. Det er ingen pubar eller butikkar på øya. Det går båtar til og frå fastlandet, men ikkje til faste tider.
Kolding
Kolding er ein hamneby og tidlegare kjøpstad i den sørlege delen av Jylland i Danmark. Byen ligg ved Koldingfjorden. Han er òg senteret i Kolding kommune i Region Syddanmark. Byen er eit transport-, handels- og industrisenter, hovudsakleg retta mot skipsbygging. Andre viktig næringar er produksjon av maskineri og tekstilar, i tillegg til buskapseksport.
Med eit folketal på 57,583 (2013) innbyggjarar er byen den sjuande største i Danmark.
I Kolding ligg det tidlegare kongelege slottet Koldinghus. Dette vart bygd på 1200-talet, og er i dag eit museum. Visse delar av slottet, som kapellet og spisesalen, vert stundom brukt til statlege seremoniar. Det var den kongelege residensen på Jylland.
St. Nicolai kyrkja av stein er ei av dei eldste kyrkjene i Danmark, bygd på 1200-talet. Andre populære turistattraksjonar er Trapholt kunstmuseum og Geografisk Have. Trapholt inneheld samlingar av dansk kunst frå 1900, og eit mindre utval av utanlandske utstillingar.
44
Døde
40er
Lofthusen
Gangaren Lofthusen (2/4-takt), er ein vandreslått med stor utbreiing. Namnet skriv seg frå spelemannen Lars Lofthus, ein av læremeistrane til Ola Mosafinn. Ola Mosafinn fortalde at Lars Lofthus nok dikta slåtten sjølv. I formoppbygging er denne slåtten ein typisk vosserull. Når ein reknar saman det store talet på former, kan ein tru at Lars Lofthus heller har prega ei eldre slått enn at han har dikta han heilt sjølv. I Telemark finst slåtten under namnet Prestegangaren eller Ringjaren. Namnet Prestegangaren skriv seg frå spelemannen Livius Smitt, son av presten på Voss, som tok slåtten med seg til Telemark og lærde han bort der. Han hadde og lærd slåtten av Lars Lofthus. Elles er formene halla Bekkjinguten, Ringjaren eller Leirlien. Nokre av formene har teke til seg vandretak frå andre slåttar.
Variantgruppa
Variantgruppa er svært stor, og finst under tre nummer i hardingfeleverket, nr 124 (tre variantar), nr 157 (14 variantar) og nr 160 (to variantar). I alt er det trykt 19 variantar av slåtten. Fire av desse er etter Torkjell Haugerud.
Nr 124
Denne variantgruppa er stundom kalla Lofthusen II, men er sopass nærskyldt den ”klassiske” Lofthusen at han er teken med her.
Põltsamaa
Põltsamaa (tysk Oberpahlen) er ein by i Jõgeva maakond i Estland. Han har like under 5000 innbyggjarar.
Abeokuta
Abeokuta er hovudstaden i delstaten Ogun sør-vest i Nigeria. Byen ligg 78 km nord for Lagos. Han har om lag 750 000 innbyggjarar.
Historie
Abeokuta vart grunnlagd på den steinete austbreidda av Okun-elva rundt 1830, av egbaer som gøymde seg der for å unngå slavehandlarar frå Dahomey og Ibadan. Namnet er joruba og tyder 'tilflukt mellom steinane'.
I 1893 skreiv Abeokuta-riket under på ein avtale med Storbritannia, der britane anerkjende sjølvstendet deira. I 1914 blei byen teken inn i det britiske protektoratet Nigeria.
Økonomi og kommunikasjon
Abeokuta har hatt jarnbanesamband med Lagos sidan 1899.
Byen er eit jordbrukssentrum, mellom anna for handel med kakao, kolanøtter, palmeolje, ris og bomull.
Regentar av Polen
Liste
{|class="wikitable" !Regjeringstid!!Namn!!Polsk namn!!Tittel!!Merknad
Finduilas
Finduilas er namnet på ei alvisk kongedotter i J.R.R. Tolkiens legendarium, og spelar ei rolle i forteljinga Narn i hín Húrin. I Silmarillion er ho dotter av Orodreth, bror av Finrod.
Silmarillion
Finduilas av Nargothrond, dotter av Orodreth, er nært knytt til soga om Túrin Turambar. Då Túrin kom til Nargothrond, vart Finduilas snøgt hugteken i han, sjølv om ho hadde vore trulova med alven Gwindor før Nirnaeth Arnoediad. Túrin berga Gwindor, og desse kom saman attende til Nargothrond. Tankane til Finduilas krinsa om Túrin av di Gwindor var nedbroten og tydeleg svekka etter pinsla i fangenskapen til Morgoth. Túrin på si side fatta at Finduilas gjerne ville vera nær han, men gav ho aldri meir enn venskap.
Då Nargothrond fall, lova Túrin å berge Finduilas frå øyding og fangenskap, men draken Glaurung kom i vegen og trollbatt han, slik at ropa hennar om hjelp ikkje nådde fram. Han vart løyst etter nokon tid, og hasta nordetter for å finne ho, noko som førte han til skogen Brethil. Her fekk han høyre at ein flokk orkar hadde bunde Finduilas til eit tre, og drepe ho med eit spjut gjennom brystet. Skogmennene i området jaga orkane, men ho var alt døyande, og det siste ho fekk sagt var: "Sei Mormegil frå meg at Finduilas er her". Skogmennene haugla ho på ein stad dei seinare kalla Haudh-en-Elleth (grava til alvemøya). Túrin fall i uvit på grava hennar.
Utviklinga av soga
Finduilas hadde ein plass i soga om Túrin frå starten av, og er soleis nemnt i dei tidlege utgåvene av Silmarillion, og i vers-versjonen av Húrin-kvadet frå 1926. I The Book of Lost Tales har ho namnet Failivrin, og er dotter av Galweg (forteljinga om Turambar og Foalokë). Namnet Failivrin/Faelivrin overlevde inn i Silmarillion som det tilnamnet Gwindor gav Finduilas på grunn av det lyse håret hennar.
Lista Calaquendich
Saue i Estland
Saue er ein by og ein kommune i Harju maakond, nordvest i Estland.
Saue dekkjer eit område på 3,5 km² og har om lag 5500 innbyggjarar. Dei næraste byane er Tallinn (18 km), Keila (7 km), Saku (7 km) og Laagri (7 km).
Saue ligg fint plassert i forhold til Tallinn, hovudstaden i Estland. Fleire moderat velståande folk har busett seg i den meir landlege Saue, og pendlar inn til hovudstaden der dei har arbeid.
Saue har ein stasjon langs jernbanelinja Elektriraudtee.