cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Illustreret norsk konversationsleksikon
Illustreret norsk konversationsleksikon er eit oppslagsverk. Leksikonet kom fyrste gong ut i 6 band, 1907-1913, frå forlaget H. Aschehoug & co (W.Nygaard) Redaksjonen vart leia av bibliotekaren Haakon Nyhuus.
I tillegg til leksikonartiklar, var det nedst på kvar side ei ordbok med omsetjing til norsk frå tysk, engelsk og fransk.
Sámi Čuvgehussearvi
Sámi Čuvgehussearvi (Lapin sivistysseura, bokstavleg Sambandet for samisk danning) var ei foreining til fremje av samiske interesser i Finland. Det vart grunnlagt på Institut för Anatomi ved Helsingfors universitet 11. desember 1932. Grunnleggjarane av foreininga var finske akademikarar: V. Lassila, J. Keränen, Paavo Ravila og P. Mustakallio. Sámi Čuvgehussearvi vart lagt ned 24. april 2007 på årsmøtet i Helsingfors.
Čuvgehussearvi starta i 1934 å publisere tidsskriftet Sápmelaš. Det laga også ein ortografi for nordsamisk, det var Paavo Ravila som stod bak, ortografien vart kjend som Sámi Čuvgehussearvi ortografiija.
Čuvgehussearvi deltok i lag med andre samiske organisasjonar i førebuingane til ein nordisk samekonferanse, som vart halde i Jokkmokk i 1953.
Vadsø kommune
Vadsø kommune er ein kommune aust i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Kommunen grensar i nord til Båtsfjord, i nordaust til Vardø, i vest til Tana og Nesseby, og møter Berlevåg i eitt punkt i nordvest. Sør for Varangerfjorden ligg Sør-Varanger kommune. I tillegg til byen Vadsø, ligg tettstaden Vestre Jakobselv i Vadsø kommune. Det meste av vidda innanfor kysten er verna som Varangerhalvøya nasjonalpark. Det høgste punktet i kommunen er Skipskjølen (633,8 moh.), som også dannar grensepunkt mot Båtsfjord kommune.
Vadsø var administrasjonsenter for det tidlegare Finnmark fylke. Fylkeshuset i Finnmark låg i kommunen.
Historie
Vadsø kommune oppslukte nabokommunen Nord-Varanger i 1964.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for noverande Vadsø kommune frå 1920:
Harald J. Stavang
Harald J. Stavang er ein norsk journalist. Han er frå Flora. Stavang har vore leiar i Flora historielag.
Takahiro Shimada
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Wisłoka
Wisłoka er ei elv søraust i Polen og ei av sideelvane til Wisła. Ho har ei lengd på 164 km og er den 26. lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet hennar er 4110 km².
Strykekvintett nr. 1 av Mozart
'''Strykekvintett nr. 1''' i H-dur, K. 174, vart skriven av Wolfgang Amadeus Mozart i desember 1773. Som alle strykekvintettane til Mozart er han ein «bratsjkvintett» sidan han er skriven for ein strykekvartett og ein ekstra bratsj (to fiolinar, to bratsjar ogcello).
Mozart komponerte kvintetten nokre få månader før han komponerte Wienkvartettane, K. 168-173.
Satsar
Verket består av fire satsar:
Lisboa
Lisboa er òg sete i distriktet og regionen Lisboa. Kommunen har om lag 565 000 innbyggjarar fordelt på 84,8 km², medan storbyområdet rundt kommunen totalt har rundt 2,8 millionar innbyggjarar. På grunn av den økonomiske avsettinga, levestandarden og marknaden vert underregionen Grande Lisboa (Stor-Lisboa) rekna som det nest viktigaste finansielle og økonomiske senteret på Den iberiske halvøya. Regionen Lisboa er den mest velståande i Portugal og ligg over gjennomsnittet i EU når det gjeld BNP per innbyggjar. Det er òg det politiske senteret i landet og sete for regjeringa og presidenten av Portugal. Lisboa var under romarane frå 205 f.Kr. og Julius Cæsar gjorde byen til ein kommune kalla Felicitas Julia, som han la til namnet Olissipo. Frå 400-talet vart han styrt av fleire germanske folk og vart erobra av maurarar på 700-talet. I 1147 gjenerobra krossfararane under Afonso Henriques byen for dei kristne og sidan den gong har han vore eit stort politisk, økonomisk og kulturelt senter i Portugal. I motsetnad til dei fleste hovudstader har statusen til Lisboa som hovudstad i Portugal aldri vorte tileigna eller offisielt stadfesta. Posisjonen som hovudstad har utvikla seg gjennom konstitusjonell sedvanerett.
Geografi og plassering
Lisboa er den vestlegaste hovudstaden på det europeiske fastlandet og ligg vest i Portugal ved Atlanterhavet, der elva Tejo munnar ut i havet.
Byen dekkjer eit område på. I motsetnad til dei fleste storbyar er grensene rundt byen avgrensa til den historiske delen av byen. Dermed er det fleire andre byar med eige administrasjon rundt Lisboa, som Amadora, Queluz, Cacém, Odivelas, Loures, Sacavém, Almada, Barreiro, Seixal og Oeiras. Alle desse går i eitt med Lisboa, og er alle i røynda del av same storby.
Skogsparken Monsanto ligg på vestsida av byen og er ein av dei største byparkane i Europa med eit areal på nær 10 km².
Historie
Under dei store portugisiske oppdagingsferdene og koloniseringa vart Lisboa den største hamnebyen i Europa, ein posisjon byen mista under den spanske okkupasjonen i tida mellom 1580 og 1640.
Klokka 09.30 den 1. november 1755 vart byen råka av tre kraftige jordskjelv. Mange menneske var samla til høgmesse i kyrkjene denne dagen og mange vart sperra inne i ruinane. Skjelva utløyste storbrann og ei flodbylgje øydela dei delane av byen som låg nærast Tejo. Minst 13 000 menneske omkom.
Tapet av Brasil på byrjinga av 1800-talet førte med seg meir tilbakegang for landet og for byen. Etter kvart har Lisboa utvikla seg til ein travel storby med handel og turisme.
Filmmanus
Eit filmmanus (forkorting for filmmanuskript), ofte berre kalla manus, er det skriftlege underlaget for ein film, med alle replikkar og andre detaljar som skal vera med. Eit manus markerer det første steget på vegen frå ein filmidé til eit ferdig produkt.
Wisłok
Wisłok er ei elv søraust i Polen og ei av sideelvane til San. Ho har ei lengd på 205 km og er den 18. lengste elva i landet. Nedslagsfeltet hennar er på 3528 km². Rota til namnet Vis-lok er anten av indoeuropeiske eller urindoeuropeisk opphav.
Elva vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1372.
Eksingedalen kyrkje
Eksingedalen kyrkje står på Flatekval i Eksingadalen i Vaksdal kommune i Vestland fylke, og er ei langkyrkje frå 1883.
Kyrkja er bygd i gråstein og har sitjeplassar til 120 personar. Ho er den andre kjende kyrkja på staden, og avløyste eit tømra kapell ein meiner var bygd på 1600-talet. Kapellet heitte Flatekval kapell, og i det var det berre messe ei gong om året. Resten av året søkte folk i Eksingadalen seg til andre kyrkjer, dei øvst i dalen reiste til Evanger kyrkje på Voss, dei frå nedste delen fór over fjellet til Mo kyrkje i Modalen og folk frå Eikemo og sørover sokna til Stamnes kyrkje.
Eksingedalen kyrkje er soknekyrkje i Eksingedalen sokn i Hardanger og Voss prosti.
Historie
Eksingedalen vart skild ut som eige sokn i Hosanger prestegjeld i 1881. Frå 1968 til utfasinga av prestegjelda frå 2004 høyrde det til Vaksdal prestegjeld saman med Dale, Vaksdal og Stamnes sokn.
Kyrkjegard
På kyrkjegarden står det ei minnestøtte over Nils A. Lavik, fyrste stortingsrepresentanten frå Kristeleg folkeparti. Det er partiet som har reist støtta.
Gaffe
Ein gaffe er ein som ikkje tenkjer seg om før han handlar og ofte endar opp med å gjera noko dumt. «Gaffe» blir gjerne bruka som skjellsord eller utnamn. På nordmøring seier ein da at han er «gaffåt» (normalisert nynorsk form «gaffut»). Alf Torp gav i Nynorsk etymologisk ordbok (Kristiania 1919) forklaringa at ordet skal henge saman med «gap» og dermed ha grunntydinga ‘fleipete’. Dette passar dårleg med den faktiske bruken av ordet, som ligg nærmare opp til "klossete" eller "dum". Andre vel så interessante kandidatar å vurdere som slektningar av ordet er sørsamisk gaffa (‘dum’) og gåffoe (‘dumming’) såvel som fransk gaffe (‘klossete person’). Den mest vidkjende gaffen er nok teikneseriefiguren Gaston Lagaffe, kjend i norsk omsetjing som klossmajoren Viggo.
BokkeReidars Bluesband
BokkeReidars Bluesband er eit åttemanns-band med blåserekke som spelar soul, rythm'n blues og blues på norsk.
BokkeReidars blei starta i Volda i 1983, og er eit av dei lengstlevande bluesbanda i Noreg. Bandet har tre plater bak seg, der dei to første var på engelsk. 2004 var eit vendepunkt for bandet, då det kom med si første norske plate. Sidan då har dei spela soul og blues på sunnmørsdialekt.
I tillegg til studiojobbing er BokkeReidars ofte å høyre på musikkfestivalane her i landet. MoldeJazz, VossaJazz, DølaJazz, Lillehammer Bluesfestival og Olavsfestdagane i Trondheim er nokre av festivalane som har fått besøk av bandet.
Uzjhorod
Uzjhorod (ukrainsk Ужгород) er ein by vest i Ukraina, ved grensa til Slovakia og nær grensa til Ungarn. Han er det administrative senteret i Zakarpattja oblast (region), og i Uzjhorodskyj rajon (distrikt) i oblastet. Byen har kring 110 000 innbyggjarar.
Byen har eit stort og viktig universitet, ein Škoda-fabrikk og eit slott. Sidan byen ligg nokre kilometer frå den slovakiske og ungarske grensa er han eit populært turistmål.
Den største folkegruppa i Uzjhorod er hovudsakleg ukrainarar, men det er òg mange etniske ungararar i byen. Ungarsk blir difor ofte brukt. Uzjhorod har ungarsk konsulat.
Klima
Uzjhorod har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering: Dfb), nær grensa til maritimt klima (Cfb) med kjølige til kalde vintrar og varme somrar. Januar er den kaldaste månaden med ein middeltemperatur på -1,7 °С medan den varmaste er juli med ein middeltemperatur på 20,9 °С. Den lågaste temperaturen som er målt er -28,2 °С og den høgaste temperaturen er 38,6 °С. Middelnedbøren er 748 mm i året, som er jamt fordelt utover året, sjølv om det kjem mest nedbør om sommaren. I snitt får Uzjhorod 1950 soltimar i året.
Cnoc na Péiste
Cnoc na Péiste, stundom anglisert som Knocknapeasta og meir sjeldan kalla Slievenapeesta or Cummeennapeasta, er eit fjell i County Kerry i Republikken Irland. Det er det fjerde høgaste fjellet på Irland etter Carrauntoohil, Beenkeragh og Caher. Det ligg i fjellkjeda Macgillycuddy's Reeks på ein rygg som går austover frå Carrauntoohil mot Purple Mountain. Mellom dei to sistnemnde ligg Gap of Dunloe.
Vilberg ungdomsskole
Vilberg ungdomsskole er ein ungdomsskule på Vilberg i Eidsvoll kommune i Viken. Skulen har ca. 340 elevar i 14 klassar og ca. 45 tilsette.
Rektor ved skulen er Vera Opland.
Molosser
Ein molosser er ein stor, kraftig hundetype. Molosserane kan stamma frå den utdøydde molossushunden. Sjølve ordet «molosser» kjem truleg frå Molissia, eit område i det nordvestre hjørnet av Hellas.
Abanagan
Abanagan er ei parsisk vasshøgtid som blir feira på dagen aban (den tiande) i månaden aban (den åttande i det parsiske året). Dagen er kjend som aban ardvisur jashan blant indiske parsarar.
Under abanagan ærer ein vatn, i form av elvar eller sjøen, ved å legga blomar og søtmat uti.
Adargan er ei tilsvarande høgtid for elden.
Strykekvintett nr. 2 av Mozart
Satsar
Verket består av fire satsar:
Sitting Targets
Sitting Targets er det tiande studioalbumet til den engelske musikaren Peter Hammill, gjeve ut på Virgin Records i juni 1981. Det inneheld fleire songar i den ru new wave-stilen som var typisk for Hammill seint i 1970- og tidleg i 1980-åra, etter at bandet hans, Van der Graaf Generator, vart oppløyst. Det inneheld òg rolege balladar, som «Ophelia». «Stranger Still», «Sign» og «Central Hotel» har blitt mykje spelt på konsertane til Hammill i nyare år.
«Ophelia» vart omarbeidd av Hammill i 1984 for albumet The Love Songs.
Plateomslag
Plateomslaget syner kræsjtestdukker i eit bilete som kom frå Ford Motor Company.
Innhald
Alle songane er skrivne av Peter Hammill.
Lysytsjansk
Lysytsjansk (ukrainsk Лисичанськ, russisk Лисичанск Lisitsjansk) er ein by i Luhansk oblast (region) søraust i Ukraina. Byen er eit eige rajon (distrikt) i oblastet og ligg på høgrebreidda av elva Donets, kring 90 km frå Luhansk. Byen har kring 105 000 innbyggjarar (2010).
I lag med byane Sievjerodonetsk, Rubizjne, Kreminna dannar Lysytsjansk eit stort storbyområdet i Donetsbekkenet med til saman kring 350 000 innbyggjarar.
Europaveg 18 i Sverige
Europaveg 18 i Sverige er ein svensk stamveg som går mellom Töcksfors ved grensa mot Noreg og Kapellskär ved Stockholm. Lengda av vegen er 540 km, og han er del av europaveg 18.
Alternative vegar
Det finst alternative vegar for å reise frå ein stad langs vegen til ein annan.
Novozerosjøen
Novozero (russisk озеро Новозеро) er ein innsjø i Vologda oblast i Russland. Ognennyj Ostrov er ei øy som ligg i innsjøen og som i dag har eit høgtryggleiksfengsel.
Wkra
Wkra er ei elv nordaust i Polen og ei av sideelvane til Narew. Ho har ei lengd på 249 km og er den trettande lengste elva i landet. Nedslagsfeltet hennar er på 5322 km².
Naohiko Minobe
Han spela for klubbane Gamba Osaka og Kyoto Purple Sanga.
Skjelpadder
Skjelpadder er anapside krypdyr av ordenen Testudines. Dei er kjenneteikna ved at størsteparten av kroppen er dekt med eit hardt beinskal utvikla frå ribbeina, og ved at hovudskalla manglar andre opningar enn dei til auga og nasebor. Gruppa er den eldste nolevande krypdyrordenen; dei eldste fossilane som er funne stammar frå over 215 millionar år sidan. Per i dag finst det 300 artar skjelpadder, både på land, i ferskvatn og i havet.
Skjelpadder i Noreg
I norsk fauna er skjelpadda ein særs sjeldan gjest. Likevel har det førekome nokre få observasjonar av havskjelpadde, både drive i land og frittsymjande utanfor kysten. Det er registrert totalt to artar her; uekte karett og havlêrskjelpadde.
Kardamítsia
Kardamítsia (gresk Καρδαμίτσια) er ein distriktsby i periferieininga Ioánnina i Ípiros i Hellas. Kardamítsia høyrer til kommunaleininga Ioánnina i kommunen Ioánnina.
GAZ
Gorkovskij avtomobilnyj zavod (GAZ) er ein russisk bilprodusent med hovudkontor i Nizjnij Novgorod. Føretaket var tidlegare kalla AvtoGAZ (ru: АвтоГАЗ). Føretaket fekk namnet sitt i sovjettida medan Nizjnij Novgorod heite Gorki.
GAZ er den nest største bilprodusenten i Russland, etter AvtoVAZ. På verdsbasis er GAZ på 29. plass (2005). GAZ produserer personbilar, varebilar, lastebilar, bussar og terrengbilar. Føretaket har nytta merkenamna GAZ og Volga (russisk Волга). På 1960-talet var Volga i sal i Noreg.
Tioeter
Tioeterar er organiske sulfid med den ålmenne formelen R–S–R, der R kan vera alifatiske eller aromatiske restar (radikal). Dei kan lagast ved alkylering av tiol i basisk miljø. Oksidasjon av tioeterar gjev fyrst sulfoksid og deretter sulfon. Dimetylsulfid er ei lettflyktig og vondtluktande væske som vert nytta som løysemiddel og til luktsetjing av gass.
Boris Gleb
Boris Gleb (russisk Борисоглебский, norsk Skoltfossen, finsk Kolttaköngäs) er eit russisk område på ca. 3,6 km² på vestbreidda av Pasvikelva på grensa mot Finnmark.
Den viktigaste grenseovergangen (E105) mellom Noreg og Russland går over Storskog på norsk side og Boris Gleb på russisk side, men denne ligg på austbreidda av Pasvikelva.
Det ligg eit kraftverk i Boris Gleb, som leverer mykje elektrisk energi til Noreg.
Mary-Kate Olsen
Mary-Kate Olsen er ei amerikansk skodespelarar. Ho og tvillingsystra Ashley Olsen starta karrieren i fjernsyns-serien Full House (Under samme tak) då dei var 9 månadar gamle. Der delte dei rolla som vesle Michelle Tanner.
Boris Gleb
Soge
Trifon av Petsamo, som levde på 1500-talet og som misjonerte mellom skoltesamane, bygde dei russisk-ortodokse kyrkjene i Boris Gleb og i Neiden i 1565. Namnet Boris Gleb kjem av helgenane Boris og Gleb, som spela ei sentral rolle innanfor den russisk-ortodokse kyrkja. Kyrkjene i Boris Gleb var ei enkel tømmer­bygning. Ho vart skoltesa­mane si viktig­aste kyrkje. Ho brann ned i 1944. Mot slutten av 1800-talet vart det bygd ei større og staselegare kyrkje attmed den opphavlege. Den nye kyrkja står framleis og vart restaurert. I 1992 vart kyrkja opna igjen.
Grensa mellom Noreg og Russland vart endeleg fastlagt som ein del av Grensekonvensjonen av 1826 mellom Sverige og Russland. Frå 1500-talet vart Varangerfjorden rekna som grensa mellom de to rika, medan det i innlandet ikkje var noka formelt grense. På grunn av den historiske tilknytinga til Russland vart området rundt Boris Gleb lagt til Russland, sjølv om dette låg på «norsk» (vestre) bredd av Pasvikelva. Som kompensasjon vart heile området mellom den nedre luten av Pasvikelva og Grense Jakobselv lagt til Noreg.
Mary-Kate Olsen
Etter kvart fekk tvillingane Robert Thorne som manager. Som 6-åringar spelte dei inn sin fyrste film, To Grandmother's House We Go. Seinare, då systrene vart eldre spelte dei inn ein ny fjernsynsserie kalla Two of a Kind (Tvillingtrøbbel). Då tvillingane vart 14, spelte dei inn fjernsyn-serien So Little Time. 15 år gamle kom dei i Guinness rekordbok for høgste inntekt for ei barnestjerne på fjernsyn.
Boris Gleb
Soge
I tidsbolken 1920 til 1944 høyrde Boris Gleb til Finland som ein del av Petsamo (Petsjenga), men vart teken tilbake av Den raude arméen under offensiven i 1944, då dei tyske soldatane trekte seg tilbake frå Murmanskfronten. Etter krigen vart Boris Gleb igjen formelt ein del av Russland, denne gongen i Russiske SFSR som ein del av Sovjetunionen. Formelt var dette heimla i våpenkvileavtalen etter Den finske framhaldskrigen.
I 1965 opna russarane for visumfri tilgang for nordmenn til Boris Gleb-enklaven, men ordninga vart snøgt stogga frå norsk side, av tryggingspolitiske, eller overvakingspolitiske grunnar.
Mary-Kate Olsen
I 2004 fylte Mary-Kate og Ashley Olsen atten, og fekk dermed kontroll over heile formua si. Dei vart òg presidentar i selskapet sitt, Dualstar. Same året fekk dei ei stjerne på den prestisjetunge Hollywood Walk of Fame, og dei starta studie på New York University,
Kalahari
Kalahari er eit stort ørken- og savanneplatå sør i Afrika. Kalahari-området dekker rundt 900 000 km², og det omfattar store delar av Botswana og delar av Namibia og Sør-Afrika.
Kalahari har lite nedbør, rundt 76–190 mm i året. Nokre delar kan likevel få over 250 millimeter. Einaste elva som renn inn i området er Okavango, som dannar eit innlandsdelta her. Medan store delar av Kalahari er ekte ørken hovudsakleg dekt av raud sand, er andre delar rike på plante- og dyreliv. Fleire delar er verna, som Central Kalahari Game Reserve, Khutse Game Reserve og Kgalagadi Transfrontier Park.
Sanfolk har levd i Kalahari i over 20 000 år og livnært seg gjennom jakt og sanking.
Amberg
Amberg er ein by i Bayern i Tyskland. Han ligg i Oberpfalz, om lag halvvegs mellom Regensburg og Bayreuth. I 2006 hadde han 44 000 innbyggjarar.
Historie
Byen vart først nemnd i 1034 som Ammenberg i eit dokument der keisar Konrad II tildelte biskopen av Bamberg handels-, toll- og skipsfartrettane i denne byen. Men det finst spor av busetnad på staden som er minst 200 år eldre. Amberg vart eit viktig handelssenter i mellomalderen. Eksporten var hovudsakleg jernmalm og jernprodukt, mens dei viktigaste innførslevarene var salt og korn. I 1269 kom byen i lag med Bamberg under Wittelsbach-familien som styrte Bayern.
Amberg var regionshouvdstad i Oberpfalz fram til 1810 då denne funksjonen vart flytta til den større byen Regensburg.
Den gamle bykjernen i Amberg vart ikkje skadd under den andre verdskrigen. I staden for atterreising vart derfor vøling og vedlikehald det viktigaste arbeidet i etterkrigstida, særleg frå 1970-åra. Etter den andre verdskrigen vart Bayern del av den amerikanske sektoren, og Amberg vart heimstad til Pond Barracks, ein amerikansk base. Basen vart nedlagd i 1992.
Psykoakustikk
Psykoakustikk er læra om korleis høyrsla fungerer og korleis hjernen tolkar lydsignala som øyret fangar opp.
Øyrene fungerer som sensorar som omformar lyd til nervesignal som vert sende til hjernen, som så analyserer desse. Hjernen nyttar informasjon og lydtrykknivå, tidsvariasjon korttids frekvensanalyse osb. for å klassifisering og attkjenning ulike lydar. Forskjellen i lyden (intensitet og fase) som vert fanga opp av dei to øyrene vert nytta for å bestemma kva retning lyden kjem frå. I tillegg til signala frå øyrene nyttar hjernen òg informasjon som er lagra i hugen for å utføra ei avansert analyse av lyden, slik at det vert mogleg å kjenna att stemmen til personar ein kjenner, kompliserte musikkstykke, o.l. Høyrsla kan òg formidla informasjon om omgjevnadane, som til dømes om lyttaren er i eit stort eller eit lite rom. Korleis lyd vert oppfatta kan varierer mykje frå person til person, både på grunn av forskjellar i øyrene og på grunn av neurologiske forskjellar. Med aukande alder vert høyrsla dårlegare, spesielt for høge frekvensar. Utforminga av øyrene fungerer som eit filter òg er med på å påverka signala som vert fanga opp av det indre øyre og senna til hjerne.
Psykoakustikk er studiet av dei audiative funksjonane og oppfatninga av lyd hjå menneske. Det er eit tverrfagleg felt, i skjeringspunktet mellom akustikk, fysiologi og psykologi. Fram til høyrslenervane spelar akustikk og fysiologi ein viktig rolle, men psykoakustikken må òg ta omsyn til korleis hjernen analyserer og tolkar signala frå øyrene. Dei nevropsykologiske funksjonane er vanskelege å måla og pysykoakustikkarar må utføra omfattande samanliknande målingar på mange personar for å studera korleis ulike lydstimuli vert oppfatta. Resultata dei kjem fram til vil vera eit gjennomsnitt av korleis dei ulike testpersonanane oppfattar lyd og einskilde personar kan oppfatta lyd på ein måte som i større eller mindre grad avvik frå gjennomsnittet. Det er òg i nokon grad mogleg å trena seg opp til å kjenna att einskilde lydar eller eigenskapar ved lyd.
Frekvensrespons og dynamikkområde
Følsamheitskurvene i Fig. 1 markerer lydtrykknivået, som funksjon av frekvens, som subjektivt vert oppfatta som like høgt som lydtrykket der kurvene passerer 1 kHz. Lydtrykket som tilsvarar ei slik kurve vert skalert i phon. Frå Fig. 1 ser vi at 60 phon svarar til eit lydtrykknivå på 60 dB ved 1 kHz (som er referansnivået), vel 80 dB ver 40 Hz, om lag 55 dB ved 3 – 4 kHz og vel 70 dB ved 20 kHz. Phon er ein subjetiv storleik som varierer frå person til person. Dei fyrste som målte og plotta slik følsamheitsforver var Fletcher og Munson ved Bell Labs. Dei nytta reine sinustonar som testpersonane lytta til over høyretelefonar. Resultata viste variasjonar frå person til person, så kurvene i Fig. 1 er eit gjennomsnittet av resultata frå alle testpersonane.
I 1956 publiserte Robinson og Dadson følsamheitskurver målte med lydkjelder plasserte frammon testpersonane i eit lyddaudt rom. Dei nytta òg sinustonar som testsignal. Kurvene til Robinson og Dadson vart standardiserte av ISO i 1986. I 2003 vart denne standarden revidert, etter at det vart utført fleire nøyaktige målingar.
Mjølkedalsbreen
Mjølkedalsbreen er ein isbre i Jotunheimen på grensa mellom Innlandet og Vestland fylke. Han ligg i kommunane Vang og Luster, nordvest for innsjøen Bygdin og nord for innsjøen Tyin. Han har eit areal på 3,3 km² og ei lengd på 3,3 km.
Breen ligg mellom Mjølkedalspiggan i nord og Langeskalvtinden i sør. Han grensar til Uranosbreen ved Uranostinden i vest. Skogadalsbreen ligg rett vest for Ureknatten som begge grensar til.
Mjølkedalsbreen hadde tidlegare regelmessige jøkulhlaupar, store og brå flaumar, på 1800-talet og første halvdel av 1900-talet. Vatnet rann då via elvene Vinstra og Mjølkedøla gjennom Mjølkedalen frå Øvre Mjølkedalsvatn. Det største på 1900-talet kom 3. august 1921 då 33 millionar kubikkmeter vatn vart tømd frå breen i løpet av 48 timar. Elva hadde då ei middelvassføring på om lag 500 m³/s, som er på nivå med dei mest vassrike elvane i Noreg. Siste store jøkulhlaup kom 30. januar 1937 då 3 millionar kubikkmeter vatn rann frå breen i løpet av kort tid.
Time Vaults
Time Vaults er eit samlealbum av Van der Graaf Generator. Det kom opphavleg berre ut på kassett i 1982, nesten fire år ette rVan der Graaf Generator vart oppløyst i 1978. Seinare vart det gjeve ut på vinyl og i 1992 kom det på CD.
Albumet inneheld unytta opptak og øvingsopptak frå perioden 1972 til 1975, då bandet hadde ein pause. Innspelingane «har ikkje studiokvalitet», og somme av dei har ganske dårleg lyd med støy. Mellom anna inneheld albumet opptak frå dei første øvingane til Van der Graaf Generator då dei var komen saman att i 1975, som «Rift Valley». Øvingsversjonane av «Roncevaux» og «Black Room» er frå opptak i 1972, og var opphavleg meint for innspeling for det neste albumet deira i 1972.
«Coil Night» vert framført med Peter Hammillpå bassgitar og David Jackson på piano. Tittelsporet «Time Vaults» bestod av fleire stykke som ikkje var gjevne ut før blanda med studioprat. Ein annan versjon av «Black Room» kom ut på soloalbumet til Peter Hammill, Chameleon in the Shadow of the Night. «Faint and Forsaken» er ein kombinasjon av instrumentalpartiet i «Forsaken Gardens» og «Faint-Heart and the Sermon», og versjonar av desse kom ut på Hammill-albuma The Silent Corner and the Empty Stage og In Camera.
Bagdad
Bagdad (arabisk بغداد) er hovudstaden i Irak. I 2016 hadde Bagdad kring 8,8 millionar innbyggjarar, og er den største byen i Irak, den neste største i den arabiske verda etter Kairo i Egypt og den nest største byen i Vest-Asia (etter Tehran i Iran).
Byen ligg ved Tigris, vart grunnlagd på 700-talet og vart hovudstaden til abbasidane. Kort tid etter han vart grunnlagd utvikla Bagdad seg til eit viktig senter for kultur, handel og vitskap for den islamske verda. I tillegg var her fleire viktige, akademiske institusjonar (t.d. Visdomshuset), som gav byen eit verdsomfattande rykte som eit «læresenter».
Fem hundre år etter Bagdad vart grunnlagd var han den største byen i mellomalderen og hadde på det meste meir enn ein million innbyggjarar.. Byen vart nesten heilt lagt i ruinar av Mongolriket i 1258, og førte til ei nedgangstid som varte i fleire hundreår med mange pestepidemiar og herskarar. Då Irak vart ein sjølvstendig stat (tidlegare det britiske mandatet for Mesopotamia) i 1938, fekk Bagdad til ein viss grad attende rolla si som eit viktig senter for arabisk kultur.
I moderne tid har byen ofte slite med øydeleggingar av infrastrukturen i byen, sist under invasjonen av Irak i 2003 og den påfølgjande Irakkrigen som varte til desember 2011. I seinare år har byen stadig vore angripe av opprørarar. I 2012 vart Bagdad rekna som ein av dei minst gjestfrie byane i verda å bu i, og vart av Mercer rekna nedst på lista over 221 byar for livskvalitet.
Namnesoge
Namnet Bagdad er førislamsk og opphavet er omstridd. Staden der Bagdad ligg byrja har vore busett i tusenvis av år. På 700-talet evt. hadde det utvikla seg fleire landsbyar her, mellom anna ei persisk grend kalla Bagdad. Dette namnet kom til å bli brukt for byen som abbasidane herska over her..
Arabiske skribentar som meiner namnet er førislamsk har generelt sett etter røtene til namnet på persisk. Dei har føreslått forskjellige tydingar, og det vanlegaste er «skjenkt av Gud». Moderne forskarar har generelt vore samd med denne tolkinga, som ser på ordet somm ei samansetning av bagh «gud» og dād  «gjeven»,  I gammalpersisk kan det første elementet sporast attende til boghu og er nært knytt til det slaviske bog som tyder «gud», medan det andre kan sporast attende til dadāti. Namnet på byen Baghdati i Georgia har same namnesoge.
Eit par forskarar har føreslått eit eldre opphav for namnet, og særskild namnet Bagdadu eller Hudadu som finst i gammal babylonsk, og det babylonsk-talmudiske namnet på ein stad kalla «Baghdatha». Somme forskarar har føreslått eit arameisk opphav.
Då abbasidekalifen al-Mansur skipa ein heilt ny by for hovudstaden sin, valde han namnet Madinat al-Salaam eller Fredsbyen. Dette var det offisielle namnet på myntar, og i anna offisiell bruk, men på folkemunne heldt ein fram å bruke det gamle namnet. På 1000-talet vart nesten berre «Bagdad» brukt som namn på den verdskjende metropolen.
Skiping
Den flotte plasseringa gjorde at byen voks raskt. Han hadde kontroll over dei strategiske vegar og handelsruter langs Tigris, og var rik på vatn i eit elles tørt klima. Det var vatn på både nord- og sørsida av byen, slik at alle hushald hadde god vassforsyning, noko som var særs uvanleg på denne tida.
Bagdad voks forbi Ktesifon, hovudstaden til sassanidane, som låg 30 km lenger søraust. I dag er alle restane av Ktesifon ein del av Salman Pak, like sør for Stor-Bagdad. Ktesifon hadde igjen erstatta og absorbert Selevkia, den første hovudstaden til Selevkideriket, som tidlegare hadde erstatta byen Babylon.
I tidlege år var byen kjend som ei tilsikta påminning om eit uttrykk i Koranen då han refererer til Paradis. Det tok fire år å byggje byen (764–768). Mansur henta inn ingeniørar, landmålarar og kunstarbeiarar frå heile verda og teikna planar for byen. Over 100 000 anleggsarbeidarar kom for å setje planane i verk. Juli vart vald som oppstartstidspunkt fordi to astrologar, Naubakht Ahvazi og Mashallah, meinte at byen burde byggjast under teiknet til løva. Løva er knytt til eld og symboliserer produktivitet, stoltheit og utviding.
Mursteinane som vart brukte i byen var 45 cm lange alle fire sider. Abu Hanifah var teljar av mursteinane og han utvikla ein kanal som førte vatn til arbeidsstaden for både drikkevatn og for å lage mursteinane. Marmor vart òg nytta som byggmateriale over heile byen, og marmortrapper førte ned til elvebreidda.
Rammeverket for byen består av to store halvsirklar som er kring 19 km i diameter. Byen vart designa som ein sirkel med ein diameter på kring 2 km, som førte til at han vart kjend som «den runde byen». Den opphavlege utforminga syner ein enkelt ring med bustader og handelsbygg langs innsida av bymurane, men den endelege konstruksjonen hadde enno ein ring innafor den første. Innafor byen var det mange parkar, hagar, villaer og promenadar. I sentrum av byen låg moskéen, i tillegg til hovudkvarteret til vaktene. Kva som var føremålet med resten av arealet i sentrum er ikkje kjend. Den sirkelforma byen var ein direkte etterkomar av den tradisjonelle, persiske sasanidiske byplanlegginga. Sasanidebyen Gur i Fars, bygt 500 år før Bagdad, er nesten identisk i den generelle sirkelforma si, med avenuar som stråler utover og statlege bygg og tempel i midten av byen. Denne urbane stilen stod i kontrast til den greske og romerske byplanlegginga i oldtida, der byane vart utforma som firkantar med gater som kryssa kvarandre i rette vinklar.
Bymurane
Dei fire bymurane kring Bagdad vart kalla Kufa, Basra, Khurasan og Syria fordi portane deira peikte i retninga til desse stadane. Avstanden mellom portane vart litt mindre enn 2,5 km. Kvar port hadde doble dører som var laga av jarn. Dørene var så tunge at det måtte fleire menn til for å opne dei. Sjølve muren var 44 meter tjukk ved botnen og kring 12 meter tjukk på toppen. Muren var òg 30 meter høg, inkludert murtindar, ein solid del av ein befesta brystvern som vanlegvis var gjennomstukken av skyteskår. Denne muren var omringa av ein annan mur som var kring 50 meter tjukk. Den andre muren hadde tårn og avrunda murtindar, som låg kring tårna. Denne ytre muren vart verna av ein solid skanseskråning, som var laga av mursteinar og brent kalk. Utanom den ytre muren var ei	 vassfylt vollgrav.
Den gylne port-palasset
Den gylne port-palasset var bustaden til kalifen og familien hans og låg midt i Bagdad, på det sentrale torget. I den sentrale delen av bygningen var det ein 39 meter høg, grøn dom. Kring palasset var ein esplanade, ein bygning over vatnet, der berre kalifen kunne kome ridande til hest. I tillegg låg palasset nær andre herskapsbygg og bustadane til offiserane. Nær Syriaporten var det ein bygning om vaktene budde i. Han var laga av murstein og marmor. Palassguvernøren budde i den bakerste delen av denne bygningen og vaktkommandøren i den fremre. I 813, etter kalifen Al-Amin døydde, vart ikkje palasset lenger nytta som heimstaden til kalifen og familien hans. Dei runde formene peiker på at dei var baserte på arabisk skrift. Dei to byplanleggjarane som vart hyra av Al-Mansur for å planleggje utforminga av byen, var Naubakht, ein Zarathustra-tilbedar som avgjorde at grunnleggingsdatoen til byen måtte vere på ein astrologisk viktig dag, og Mashallah, ein jøde frå Khorasan i Iran.
Lærdomssenter (700- til 1200-talet)
Innan ein generasjon etter Bagdad vart skipa, vart han eit senter for lærdom og handel. Visdomshuset var ein institusjon for omsetjing av greske, mellompersiske og gammalsyriske verk. Lærde kom til Bagdad frå heile riket til abbasidane og introduserte persisk, gresk og indisk vitskap til den arabiske og islamske verda på den tida. Bagdad var truleg den største byen i verda frå kort etter han vart skipa og fram til 930-åra, då Córdoba var blitt like stor. Fleire estimat tyder på at byen hadde over ein million innbyggjarar på det meste. Mange av sogene i Tusen og ei natt er sett til Bagdad på denne tida.
Bagdad var mellom anna på denne tida kjend for dei eksepsjonelle biblioteka. Mange av abbaside-kalifane verna om lærdom og likte å samle litteratur frå både oldtida og samtida. Sjølv om somme av fyrstane frå det tidlegare Omajade-dynastiet hadde byrja å samle inn og omsetje gresk vitskapslitteratur, var abbasidane dei første som pleia gresk lærdom på stor skala. Mange av desse biblioteka var private samlingar som berre var meint for eigarane og venene deira, men biblioteka til kalifen og andre embetsmenn vart etter kort tid offentlege eller delvis offentlege. Fire store bibliotek vart skipa i Bagdad på denne tida. Det første vart skipa av den kjende Al Mamun, som var kalif frå 813 til 833. Eit anna vart skipa av Sabur Ibn Ardashir i 991 eller 993 for lærde menn som vitja akademiet hans. Uheldigvis vart dette andre biblioteket plyndra og brend av seldsjukkane berre 70 år etter det vart skipa. Dette var eit godt døme på ein type bibliotek som vrt bygd opp etter behova og interessene til det litterære samfunnet. Dei siste to biblioteka var madrasa eller teologiske biblioteket. Nizamiyah vart skipa av persaren Nizam al Mulk, som var vesir for to tidlege seldsjukk-sultanar. Det var i drift sjølv etter den mongolske invasjonen i 1258. Mustansiriyah madrasa, som var eit særs rikt bibliotek, vart skipa av Al Mustansir, den nest siste abbasidekalifen, som døydde i 1242. Dette vart det siste store biblioteket bygt av kalifane i Bagdad.
Slutten for abbasidane i Bagdad
På 900-talet var innbyggjartalet i byen mellom 1,2 millionar og 2 millionar. Den raske veksten til Bagdad i dei tidlege åra sakka etter kvart av då det vart problem i kalifatet, og hovudstaden vart mellom anna flytta til Samarra (i 808–819 og 836–892), dei vestlegaste og austlegaste provinsane gjekk tapt og det var periodar med politisk dominans frå dei iranske buwayhidane (945–1055) og seldsjukkane (1055–1135).
Seldsjukkane var ein klan av Oghuz-tyrkarar frå Sentral-Asia som konverterte til sunniislam. I 1040 øydela dei ghaznavidane, og tok over landområdet deira i 1055. Tughril Beg, leiaren til seldsjukkane, tok overr Bagdad. Seldsjukkane dreiv ut det sjiamuslimske Buyid-dynastiet som regjerte på den tida og tok over makta og kontrollen i Bagdad. Dei regjerte som sultanar i namnet til abbasidekalifane (dei rekna seg sjølv som ein del av abbasideregimet). Tughril Beg rekna seg sjølv som vernar av abbasidekalifane.
Krigar som Bagdad var involverte i er oppført under:
I 1058 vart Bagdad erobra av fatimidane under den tyrkiske generalen Abu'l-Ḥārith Arslān al-Basasiri, som var tilslutta ismailiane i lag med 'Uqaylid Quraysh. Ikkje lenge før saldsjukkane kom til Bagdad, bad al-Basasiri om støtte hos fatimidane og imam-kalifen al-Mustansir for å erobre Bagdad på vegner av den ismailske imamen. Det har i nyare tid vorte kjend at den kjende fatimide-da'i-en, al-Mu'ayyad al-Shirazi, hadde ei direkte rolle i støtta til al-Basasiri og hjelpte generalen med å ta Mawṣil, Wāsit og Kufa. Kort tid eter, i desember 1058, vart ein sjia-adhān (ein bønekallar) sett inn i Bagdad og ein khutbah (preike) vart levert i namnet til imam-kalifen frå fatimidane. Trass i sjia-hellinga fekk Al-Basasiri støtte frå både sunniar og sjiaer, som stod saman mot makta til seldsjukkane.
Den 10. februar 1258 vart Bagdad erobra av mongolane leia av Hulegu, eit barnebarn av Djengis-khan, under kringsetjinga av Bagdad. Mange kvarter brende ned, vart plynda eller kringsette. Mongolane massakrerte dei fleste av innbyggjarane i byen, inkludert kalifen Al-Musta'sim, og øydela store delar av byen. Kanalane og dikane som utgjorde vatningssystemet til byen vart òg øydelagde. På denne tida vart både kristne og sjiaer tolererte i Bagdad, medan sunniar vart rekna som fiendar. Plyndringa av Bagdad var slutten for abbasidane, eit slag som den islamske sivilisasjonen aldri heilt kom seg frå.
Knutna Nävar
Knutna Nävar (knytte nevar) var ei kommunistisk musikkgruppe frå Göteborg som var aktive på 1970-talet. Dei gav ut to plater gjennom det Svenske Kommunistiske Parti sitt plateselskap Proletärkultur, og to singlar vart utgjevne av Clarté ML. Nokre av deira mest kjende songar er Sången om Stalin, Det är något konstigt med friheten, Arbetarbröder og Balladen om Ho Chi Minh.
Bagdad
Slutten for abbasidane i Bagdad
På denne tida vart Bagdad styrt av Ilkhanatet, ein utbrytarstat av Mongolriket, som regjerte frå Iran. I 1401 vart Bagdad igjen plyndra av den sentralasiatiske tyrkaren Timur Lenk. Då styrkane hans tok Bagdad, sparte han nesten ingen, og gav ordre om at kvar av soldatane hans skulle bringe han to avkappa hovud. Bagdad vart ein provinshovudstad kontrollert av den mongolske Jalayirid (1400–1411), tyrkaren Kara Koyunlu (1411–1469), tyrkaren Ak Koyunlu (1469–1508), og dynastia til dei persiske safavidane (1508–1534).
Den osmanske tida (1500- til 1800-talet)
I 1534 vart Bagdad erobra av osmanske tyrkarar. Under osmanarane heldt Bagdad fram nedgangstida, dels på grunn av fiendskap mellom herskarane her og dei iranske safavidane, som ikkje aksepterte at sunniar hadde kontroll over byen. Mellom 1623 og 1638 var byen under iransk styre før han kom attende til osmanarane.
Knutna Nävar
Per i dag er det svært vanskeleg å få tak i Knutna Näver sine plater i fysisk format, og dei få kopiane som finst er svært mykje verd. Knutna Nävar sin musikk florerer i fildelingsnettverk og på YouTube.
Bagdad
Den osmanske tida (1500- til 1800-talet)
Bagdad har fleire gonger lide under epidemiar av pest og kolera, og stundom har to tredjedelar av innbyggjarane blitt utsletta.
I ei tid var Bagdad den største byen i Midtausten. Byen fekk eit lite oppsving i slutten av 1700-talet under eit mamelukkstyre. Direkte osmansk styre vart sett inn att av Ali Rıza Pasha i 1831. Frå 1851 til 1852 og frå 1861 til 1867 vart Bagdad styrt, under Det osmanske riket av Mehmed Namık Pasha. Nuttall Encyclopedia rapporterte i 1907 at folketalet i Bagdad var 185 000.
1900- og 2000-talet
Bagdad og sørlege Irak var under osmansk styre til 1917, då området vart erobra av britiske styrkar under fyrste verdskrigen. In 1920 vart Bagdad hovudstad i det britiske mandatet for Mesopotamia og etter det fekk sjølvstende i 1932, vart det hovudstad i Kongedømet Irak. Folketalet i byen voks frå kring 145 000 i 1900 til 580 000 i 1950. Under mandatet og utgjorde det jødiske samfunnet kring ein fjerdedel av folketalet i byen.
1. april 1941 utførte medlemmar av «Det gyldne kvadratet» og Rashid Ali eit eit statskupp i Bagdad. Rashid Ali sette inn ei pro-tysk og pro-italiensk regjering som erstatta den pro-britiske regjeringa til regenten Abdul Ilah. Den 31. mai, etter den påfølgjande engelsk-irakiske krigen og etter Rashid Ali og regjeringa hans flykta, overgav borgarmeisteren i Bagddad byen til styrkanee til britane og samveldet.
Den 14. juli 1958 utførte den irakiske hæren under Abd al-Karim Qasim, eit statskupp for å styrte Kongedømet Irak. Kong Faisal II, tidlegare statsminister Nuri as-Said, tidlegare prins 'Abd al-Ilah, medlemmar av kongefamilien og andre vart brutalt drepne i kuppet. Mange av offera vart dregne gjennom gatene i Bagdad.
I 1970-åra opplevde Bagdad ei velstandstid og vekst på grunn av ein skarp auke i oljeprise, som var hovudeksportvaren til Irak. Ny infrastruktur, inkludert moderne kloakkanlegg, vatn og motorvegar vart bygde på denne tida. Byplanane for byen (1967, 1973) vart leverte til det polske planleggingsselskapet Miastoprojekt-Kraków, via Polservice. Den iransk-irakiske krigen i 1980-åra vart ei vanskeleg tid for byen, sidan pengar vart avleid av Saddam Hussein til hæren og tusenvis av innbyggjarar i byen vart drepne. Iran sendte ei rekkje missilåtak mot Bagdad som hemn for at Saddam Hussein stadig bomba bustadomåde i Tehran.
I 1991 og 2003 førte Golfkrigen og invasjonen av Irak i 2003 til store øydeleggingar på infrastrukturen i Bagdad då USA-leia koalisjonsstyrkar utførte mange luftåtak på byen i dei to krigane. I 2003 skapte òg eit mindre opprør i byen til uro i folkesetnaden.
Det historiske «Assyriske kvarteret» i byen, Dora, hadde eit folketal på kring 150 000 assyrarar i 2003 og utgjorde over 3 % av den assyriske folkesetnaden i byen. Samfunnet har vore utsett for kidnappingar, dødstrugslar, vandalisme og husbrenning av Alqaida og andre opprørsgrupper. Mot slutten av 2014 var det berre 1 500 assyrarar att i Dora.
Hovudattraksjonar
Mutanabbigata ligg nær gamlebyen i Bagdad. Det er det historiske senteret for bokhandlarar i Bagdad.
Dyreparken i Bagdad brukte å vere den største i Midtausten. Åtte dagar etter invasjonen i 2003 starta, hadde berre 35 av 650 dyr overlevd. Mange av dyra vart drepne for å etast.
Al-Kadhimiyyah-moskeen er ein heilagdom i forstaden Kadhimiyyah. Her er den sjuande og niande Tolvar-imamane Musa al-Kadhim og Muhammad at-Taqi gravlagde.
Ein annan moské for sjiaene er Al-A‘ẓamiyyah-moskeen i A'dhamiyyah.
Geografi
Byen ligg på ei stor slette som Tigris renn over. Tigris deler Bagdad i to, der den austlege halvdelen vert kalla «Risafa» og den vestlege halvdelen «Karkh». Landområdet som byen ligg på er nesten heilt flatt og lågtliggjande, skapt av mange elveflaumar som over tid har lagt frå seg avleiringar.
Klima
Bagdad har eit subtropisk ørkenklima (Köppen si klimaklassifisering: BWh) og er ein av dei varmaste byane i verda. Om sommaren frå juni til august er den gjennomsnittlege maksimumstemperaturen 44 °C med steikande sol. Ein har berre registrert regn på denne tida nokre få gonger og aldri meir enn 1–2 mm. Sjølv på natta går temperaturen sjeldan under 24 °C. Den høgaste temperaturen som er målt i Bagdad er 51 °C, frå juli 2015. Luftfukta er som regel særs låg (under 10 %) fordi Bagdad ligg eit stykke unna det myrlendte, sørlege Irak og kysten av Persiabukta, og sandstormar frå ørkenane i vest er vanlege om sommaren.
Vintrane er milde med kjølige netter. Frå desember til februar har Bagdad ein maksimumstemperatur på 15,5 til 18,5 °C. Om morgonen kan det vere kjøleg og i januar er minimumstemperaturen 3,8 °C, men det kan oppstå frost nokre gonger i året.
Årsnedbøren, der nesten all nedbør kjem frå november til mars, er kring 150 mm, men har variert frå 338 mm på det meste til berre 37 mm det tørraste året. Den 11. januar 2008 fall det lett snø over Bagdad for første gong i manns minne.
Administrativ inndeling
Administrativt er Bagdad guvernement delt inn i distrikt som igjen er delt inn i underdistrikt. Guvernementet er delt inn i ni kommunar, som har lokalt ansvar.
Dei ni distrikta er delt inn i 89 mindre bydelar. Eit utval av desse er oppførte under:
Demografi
Bagdad hadde eit estimert folketal på 7,22 millionar innbyggjarar i 2015. Byen har historisk sett hatt ein sunnimuslimsk majoritet. Kring 2000 utgjorde 82 % av folketalet sjiamuslimar.
Økonomi
Bagdad står for 22,2 % av folketalet i Irak og 40 % av bruttonasjonalproduktet i landet. Iraqi Airways, det nasjonale flyselskapet i Irak, har hovudkvarteret sitt nær Bagdad internasjonale flyplass i Bagdad. Al-Naser Airlines har hovudkvarter i Karrada i Bagdad.
Monach Islands
Monach Islands, òg kalla Heisker (skotsk-gælisk Eilean Heisgeir / Heisgeir), er ei øygruppe vest for North Uist i Ytre Hebridane i Skottland. Øyane må ikkje forvekslast med Hyskeir i Indre Hebridane eller Haskeir som òg ligg utanfor North Uist og som ein kan sjå frå øygruppa.
Geologi og geografi
Dei største øyane er Ceann Ear (ein gong låg eit nonnekloster her), Ceann Iar og Shivinish som alle heng saman ved lågvatn. Det er sagt at ein gong var det mogeleg å gå til Baleshare og til North Uist, 8 km borte. På 1400-talet skal ei stor bølgje ha vaska denne landbrua bort. Øyane er stort sett lågtliggande og sanddekte, og er utsette for kraftig kysterosjon.
Historie
Øyane har stått utan innbyggjarar sidan 1948, men var busette av opp til 100 menneske i fleire hundreår fram til 1810. Dei vart opphavleg forlatne på grunn av overbeiting, men vart busette på ny etter Highland clearances.
På Shillay (Siolaigh) står eit lite fyr, som vart nedlagt i 1943.
I 2007 vart det gamle skulehuset renovert og vert i dag utleigd til turistar.
Dyreliv
Øyane er eit nasjonalt naturreservat med urørt natur og ein del gråsel. Om lag 10 000 sel går på land kvar haust for å pare seg og yngle, og er ein av dei største selkoloniane i verda. Her finst òg mykje hekkande sjøfugl og eit rikt planteliv. Gråhegre hekkar i nokre av dei tomme bygningane.
Det er ingen tre på øyane.
Włodawka
Włodawka er ei elv i Polen som renn gjennom byen Włodawa. Ho er ei av sideelvane til Bug.
Włodawka har ei lengd på 31 km.
Katalansk
Katalansk (Català) er eit romansk språk som truleg blir forstått av om lag 12 millionar menneske i delar av Spania, Frankrike, Andorra og Italia. Men fleirtalet av dei aktive brukarane av katalansk er i Spania, mellom anna sjølvsagt i Catalonia (Catalunya).
Katalansk er altså eit romansk språk, meir spesifikt høyrer til det den austiberiske greina av den iberoromanske greina av den galloiberiske greina av den vestlege greina av den italovestlege greina av den romanske greina av den italiske greina av den indoeuropeiske språkfamilien. Katalansk har mange fellestrekk med både spansk (kastiljansk) og fransk, og blir av somme sett som å liggje «mellom» dei iberiske og dei galliske språka når ein samanliknar dei moderne etterkommarane etter latin.
Overslag over talet på dei som talar katalansk varierer frå fire til tolv millionar. Katalansk blir tala i desse delane av Spania: Catalonia, ei stripe av Aragon, Balearane, Andorra og ein del av Valencia, der dei helst kallar språket valensiansk. Vidare i Roussillon i Frankrike, den sardiniske byen Alghero og ein liten region i Murcia kalla el Carxe. Desse områda blir uformelt kalla «katalanske land».
Katalansk er offisielt einespråk i Andorra, og eitt av dei offisielle språka i dei spanske regionane Catalonia, Balearane og Valencia, pluss i den italienske byen Alghero. Det har ingen offisiell status i Aragon eller andre stader der det blir tala.
Det finst mange dialektar i katalansk som i andre språk. Hovudinndelinga er i to dialektblokker, vest- og austkatalansk.
Spørsmålet om katalansk og valensiansk er to ulike språk eller berre variantar av same språket, har vore omstridd. Det verkar i dette tilfellet vere meir eit spørsmål om kva namn ein vil ha på målet enn reelle skilnader.