cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peder Anker
Liv og gjerning
Anker var ein av dei sentrale aktørane i samband dei politiske omveltningane i 1814, særleg gjennom svigersonen Wedel. Då Christian Magnus Falsen etter Kielfreden på eige initiativ laga utkast til ny grunnlov, var Anker den første han la utkastet fram for. Anker deltok han på «notabelmøtet» på Eidsvoll 16. februar. Det var Ankers søskenbarn Carsten Anker som åtte Eidsvollsbygningen. Ved vala til riksforsamlinga vart han 1. representant for Akershus amt og vart forsamlinga første president, 10.-18. april. På Eidsvoll høyrde han til unionspartiet, men spela inga framståande rolle. Ved valet til det overordentlege storting 1814 nådde han ikkje opp, vart 2. suppleant.
18. november 1814 vart Anker utnemnd av Karl Johan til statsminister og sjef for den norske statsrådsavdelinga i Stockholm. Han inntok aldri noko leiande stilling i regjeringa, men verka som meklar mellom kongemakta og finansministeren, grev Wedel, når desse var usamde. Då Wedel gjekk ut av regjeringa, søkte også Anker avskjed, og han gjekk av 1. juli 1822. Han flytta då tilbake til Bogstad der han budde til han døydde.
Odd Bakkerud
Odd Bakkerud var ein norsk spelemann frå Nesbyen i nedre Hallingdal.
Odd vart fødd på garden Bakkerud i Rukkedalen ova Nesbyen, og lærde først av mora Kari Bakkerud, som var svært musikalsk. Han kalla seinare opp ein slått etter henne (ein variant av «Treskreppa»). Han fekk og grunnopplæring i hardingfelespel hjå morbroren Knut Bakkerud, og med tida frå spelemannen Jørgen Husemoen (ein tremenning), som sytte for at han fekk seg ei brukbar fele. Seinare reiste han til Hovet i Hol, der han gjekk i lære hjå Kristian Øvrevollseie, og vart prega av spelestilen hans. I unge år gjekk han for å vera svært lik Kristian i spelet.
Etter desse læreåra reiste Bakkerud til Krødsherad der han gjekk i lære hjå spelemannen Truls Ørpen. Ørpen totte ikkje vidare om spelestilen i øvre Hallingdal, men Bakkerud fekk mange slåttar som hadde vandra til Krødsherad frå Hallingdal.
I 1954 kom Odd Bakkerud til Oslo, og vart med i folkemusikkarbeidet der. Han vart kjend med Kjetil Løndal og andre spelemenn, og tok til å legge om spelestilen sin etter eit meir reinskore konsertideal. Han var og i lag med Valdres-spelemennene Ola Bøe og Torleiv Bolstad. Med tida vart han, Bolstad og Kjetil Løndal dei førande konsertspelemennene i folkemusikkmiljøet.
Bakkerud vann Landskappleiken ein rekkje gonger, i 1955, 1960, 1964, 1965, 1967 og 1968. Det var her, Landskappleiken på Lillehammer, at han slo til med den kjende storforma av Fanitullen han sjølv hadde bygd ut, og som sidan har vore nytta. I kappleikssamanhang var Bakkerud ein perfeksjonist, som øvde målretta før han skulle frampå.
Bakkerud hadde glansperioden sin som spelemann i 1960-åra. Etter 1970 vart han noko stivare, men var no å rekne som ei god kjelde, og underviste yngre spelemenn. Han flytte attende til Hallingdal i 1975. Her vart han ei drivande kraft i folkemusikkmiljøet i Nes. Mellom elevane hans kan ein nemne spelemannen Øyvind Brabant.
Frå 1980 vart Bakkerud statsstipendiat.
Elles handla Bakkerud med feler, og var god venn med spelemannen Knut K. Steintjønndalen frå Bø. Han døydde heime i Rukkedalen i 1989, og hadde då rukke å setja sterkt preg på hardingfeletradisjonen i Hallingdal.
Slåttar skrivne ned etter Odd Bakkerud
Hardingfeleverket har trykt opp 19 slåttar som er skrivne ned etter Bakkerud. Dei fleste er skrivne ned av Truls Ørpen, ein er skriven ned av Eivind Groven, og eit par er gjort av Sven Nyhus.
Gangarar:
Springarar:
Elisabeth Erke
Elisabeth Erke (fødd 8. september 1962) er ein norsk samisk politikar, frå 2017 medlem av Sametinget. Ho vart innvald frå Austre valkrets, der ho stod øvst på Ap-lista. I mai 2018 meldte ho seg ut av Ap og trekte seg samstundes som plenumleiar på Sametinget. Seinare same året meldte ho seg inn i Senterpartiet.
Ho vart utdanna lærar ved Alta lærarhøgskule på 1980-talet, før ho tok videreutdanning innan spesialpedagogikk, rettleiing, mentoring og coaching.
Erke har arbeidd i grunnskulen både i Akershus, Oslo og Tana. Ho har òg vore rektor ved den private Nyskolen i Oslo. Frå 2013 har ho arbeidd som museumsleiar ved Tana museum, elvesamisk museum, som er ein del av Tana og Varanger Museumssiida.
I åra 1998 til 2012 budde ho delar av tida i Sveits.
Ho byrja den politiske aktiviteten sin då ho som lærarstudent i Alta sat i landsstyret for Noregs Lærarstudentar. I åra 1997 til 2001 var ho vararepresentant på Sametinget, den gongen for Senterpartiet. Ho gjekk over til Ap i 2003. Etter kvart vart ho innvald i kommunestyret i Tana, der ho i 2017 er varaordførar.
Hestskjæret fyrstasjon
Hestskjæret fyrstasjon er eit fyr som ligg på Hestskjer på nordsida av Averøy på Nordmøre.
Fyrtårnet er om lag 20 meter høgt og lyshøgda er 24,5 moh. Hestskjæret fyr har Racon med ei utstrekking på 1,13 nautiske mil og morseteiknet «K».
Historie
Hestskjæret fyr vart første gong tent 1. november 1879. Ein storm i 1883 påførte fyret så store skader at det tok 3 veker før det var i drift att. Søndag 13. februar 1944 vart hurtigruteskipet DS «Irma» og lasteskipet «Henry» senka av norske torpedobåtar utanfor Hestskjæret fyr. I 1960 vart fyret elektrifisert, og i 1986 vart det automatisert og avbemanna.
Vassmannen
Vassmannen er eit av dei eldste av ei anerkjente stjerneteikna langs dyrekrinsen (den tilsynelatande vegen sola går over himmelen). Det var eit av 48 stjerneteikn som vart oppført av astronomen Klaudios Ptolemaios og er eit av dei 88 moderne stjerneteikna. Vassmannen ligg i eit område som ofte vert kalla Havet fordi det ligg fleire stjerneteikn som er knytt til vatn, som Kvalfisken, Fiskane og Floda.
Stjerner
Trass i den framståande plasseringa i dyrekrinsen og den store storleiken, så har ikkje Vassmannen nokre spesielt lyssterke stjerner, og dei fire mest lyssterke er svakare enn storleiksorden 2. Nyar forsking har synt at fleire stjerner som ligg i ytterkanten av stjerneteiknet har planetsystem.
α Aquarii, òg kjend som Sadalmelik, er ei hovudseriestjerne klasse G (gul superkjempe). Det er arabiske namnet tyder «lukkestjerna til kongen». Ho er den nest mest lyssterke i Vassmannen med ein storleiksorden på 2,96 (men absolutt storleiksorden på -4,5) og ligg 523 lysår frå jorda. Ho har ein luminositetluminositet på.
β Aquarii, òg kjend som Sadalsuud, er ei klasse G0-stjerne (gul superkjempe). Det arabiske tydinga er «den heldigaste av lukkestjernene». Ho er den mest lyssterke i Vassmannen med ein tilsynelatande storleiksklasse på 2,91 og ein absolutt storleiksorden på -4,5. Sadalsuud ligg 537 lysår frå jorda og har ein luminositet på, det same som α Aquarii.
Andre stjerner er Sadachbia, Scheat, Albali, Ancha, Hudoor eller Ekchusis og Seat.
Planetsystem
Det finst òg fleire andre planetsystem i Vassmannen og fleire stjerner som har berre ein planet i omlaup.
Fjerntliggande system
Fordi plasseringa til stjerneteiknet ikkje ligg i det galaktiske planet, er dei fleste fjerntliggande lekamane i Vassmannen galaksar, kulehopar og planetære tåker. Vassmannen har tre djupromsobjekt som ligg i Messierkatalogen: kulehopane Messier 2, Messier 72, og den opne hopen Messier 73. To kjende planetære tåker finst òg i Vassmannen, Saturntåka (NGC 7009), og den kjende Helikståka (NGC 7293).
Daramikah
Daramikah er eit stammeområde i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Keynes
Keynes er eit engelsk slektsnamn som opphavleg skal stamma frå Dorsetshire.
Anna
Keynes er òg andre ordet i namnet på nokre engelska landsbyar, og på Milton Keynes, ein by søraust i England.
Petite Aiguille
Petite Aiguille er eit fjell i Wallis-Alpane, i nærleiken av Bourg-Saint-Pierre i Sveits. Fjellet er ein topp langs ryggen Les Maisons Blanches i Grand Combin-massivet.
Mudo-instituttet
Mudo-metoden
Mudo-metoden kan definerast som den måten Mudo lærer bort tradisjonell taekwondo. Det er eit pedagogisk treningsprogram som introduserer ferdigheiter i fasar. Som eit symbol på filosofien bak Mudo-metoden kan ein tenkje seg ein motsett pyramide som er inndelt i tre fasar.
I fase ein er eleven nybegynnar og det er lagt vekt på enkle grovmotoriske bevegelsar som gir eleven raske resultat og meistringskjensler. Målet er at dette vil auke sjølvtilliten til eleven og hjelpe han med å takle ein gradvis auke i krav og vanskegrad i fase to og tre.
Trening
I Mudo-metoden er kvar enkelt beltegrad delt inn i tre forskjellige treningsemne:
1.	Teknikk 2.	Sjølvforsvar 3.	Sparring
Teknikkdelen er basert på kampposisjonar, blokkeringar, spark, slag og mønster (koreansk; poomsae). I teknikkbiten kan ein finne att forskjellige teknikkar frå til dømes boksing og kickboksing. I treningsemne 2, som er sjølvforsvar, ser ein at mange av teknikkane er tatt frå til dømes Judo. Her lærer ein konflikthandtering og korleis ein nyttar sjølvforsvarsteknikkar. Det tredje treningsemnet tar for seg konkurransesparring. Her lærer ein korleis ein skal bevege seg i kamp, korleis ein skal vinne poeng og korleis ein skal beskytte.
Mudo-instituttet ønskjer eit treningspensum der taekwondoens grunnleggjande verdiar blir tatt vare på, samstundes som det vert nytta effektive treningsmetodar og moderne treningspedagogikk.
Målsetjinga til Mudo er at alle medlemmene skal kunne utvikle sitt fysiske og mentale potensiale gjennom Mudo-metoden. Deretter kan ein overføre dette til det daglege liv på jobb, skole eller i heimen.
MudoBasic
MudoBasic er ein alternativ treningsmetode kor ein lærer grunnleggjande sjølvforsvar til musikk. Treninga kan minne litt om aerobic som ein finn på treningssenter som til dømes Sats, men har eit grovare teknikksortiment og er basert på slag og spark med høg intensitet.
Gradering
Beltesystemet i Taekwondo er inndelt i fargar og gradar. Ein må ha tre evalueringsstriper som indikerer at ein har vore gjennom alle dei tre treningsemna for å kunne delta på ei gradering. Ei bestått gradering er eit symbol på at ein har utvikla seg innan Taekwondo, og kan vere psykisk så vel som fysisk for mange. Graderinga er ikkje nødvendigvis eit symbol på at ein har trena lenge, men at ein har forstått noko.
Báben
Siyyid Ali-Muhammed, kjend og dyrka som Báb eller Báben, var ein iransk martyrprofet som grunnla babismen og inspirerte den seinare religionen bahai.
Siyyid Ali-Muhammed blei fødd inn i ein muslimsk kjøpmannsfamilie i den persiske byen Shiraz. Han stamma frå profeten Muhammed på både mor- og farssida. I 1842 gifta han seg med Khadíjih-Bagum (1820–1882).
Rundt 1839–40 drog Ali-Muhammed på pilegrimsreise til Irak, hovudsakleg til Karbala. Her møtte han truleg leiaren for shaykhismen, Sayyid Kázim, og høyrde den shaykhistiske læra, som kombinerte sufi og sjialære om endetidene og dagen for oppstoda. Då Kázim døydde i 1843 skulle dei som følgde han leita etter etterfølgjaren hans. Ein av dei, Mullá Husayn, drog til Shiraz og møtte Ali-Muhammed. Denne erklærte at han var etterfølgjaren, og etter å ha prøvd han godtok Husayn dette. I løpet av dei neste fem månadane blei også 17 andre shaykhistar overtydde om at han var etterfølgjaren.
23. mai 1844, tjuefire år gammal, erklærte Ali-Muhammed seg offentleg som qa'im (ein lova muslimsk frelsar). Han tok tittelen báb, arabisk for 'port', fordi han skildra seg som porten til den lova frelsaren. Sekta som oppstod rundt han blir kalla bábismen.
Etter ei pilegrimsreise til Mekka og Medina slo Báben seg ned i Bushehr i Persia. Han blei fengsla for den nye læra, og flytta rundt i landet. I 1848 blei han stilt for ein religiøs rett og dømd som ein fråfallen. Han fekk tjue piskeslag på føtene som straff, og tok ifølge styresmaktene tilbake erklæringa si om at han var den lova qaimen.
I 1850 gav den nye statsministeren Amir Kabir ordre om å avretta Báben. Han blei henta frå Chihríq til Tabríz der han blei skoten på andre forsøket. Det første forsøket, som skal ha kappa av taua han var bunden med utan å skada Báben, blir rekna som eit under av dei som følgjer han. Kroppen til han og bábien Anís, som var blitt avretta med han, blei kasta utanfor byporten. Bábiar fann leivningane og gøymde dei.
Bahaullah, grunnleggaren av bahai, blir rekna som etterfølgjaren til Báben. Dei blei smugla ut av landet i delar, og i 1909 blei dei gravlagde på Karmelberget i Haifa, nær bahaiverdssenteret.
Len
Len er innan føydalisme (òg kalla lensvesen) nemninga på eit område som ein person vert gjeven styringsrett over. Styringsretten kan verta gjeven av ein fyrste, konge eller keisar. Ein som styrte eit len vart gjerne kalla lensherre. I fleire land er len vorte ei nemning på regionale styresmakter, tilsvarande norske fylke. I Sverige og Finland vert dette styringsnivået kalla Län (finsk språk: Lääni).
Len var viktige administrative einingar i Danmark-Noreg inntil eineveldet vart innført i 1660. På byrjinga av 1500-talet var inndelinga ikkje stabil, men vart utgjort av fire faste slotts- eller hovudlen og om lag 30 smålen. Det fanst òg ei eining som vart kalla godslen. Frå 1500-talet og fram til 1660 var det fire hovudlen eller slottslen i Noreg:
I 1660 vart Noreg delt inn i ni hovudlen:
Alexandria i Romania
Alexandria er ein by i Romania med om lag 50 000 innbyggjarar. Han er fylkeshovudstad i Teleorman fylke og ligg sør for București nær grensa til Bulgaria. Elva Vedea renn gjennom byen.
Alexandria er kalla opp etter grunnleggaren Alexandru II Ghica, som var fyrste av Romania frå 1834 til 1842.
Len
Talet på smålen var redusert til 17.
Ved forordning av 19. februar 1662 vart nemninga len erstatta av amt for desse forvaltningsområda.
Eidfjord gamle kyrkje
Eidfjord gamle kyrkje. tidlegare kalla Vik kyrkje, er ei steinkyrkje frå mellomalderen i Eidfjord kommune i Vestland. Kyrkja skal vere frå 1300-talet. Takryttaren og våpenhuset er påbygd seinare. Kyrkja ligg i Eidfjord sentrum (Nedre Eidfjord) og var hovudkyrkje i Eidfjord sokn til den nye Eidfjordskyrkja, Eidfjord kyrkje, vart innvigd 31. mai 1981. Ved avviklinga av prestegjelda frå 2004 låg kyrkja i Ullensvang prestegjeld.
Innvendig står kyrkja mykje som ho var på 1700-talet, og ho gjev difor i dag eit uvanleg godt inntrykk av korleis det kunne opplevast å vere i ei lita landsens mellomalderkyrkje i Noreg for 200–300 år sidan.
Rike-Ragna
Inni kyrkja står ein gravstein ved veggen i koret. På gravsteinen står mellom anna «Her kviler Ragna Åsolvsdotter er dessa kirkju let gjera». I steinen er det òg innhogd eit bilete av ei knelande kvinne som rekkjer fram ein kyrkjemodell til ein person i sid kjortel. Den kjortelkledde mannen ber attributtane til apostelen Jakob den eldre, han er pilegrimskledd og har ein pilegrimstav i høgre handa og ein bibel i venstre. Ifylgje ei segn, som fyrste gongen vart nedteikna i 1822, var det ei kvinne kalla Rike-Ragna som fekk sett opp kyrkja. Ho fekk kyrkja bygd for å sone syndene sine. Den verste av illgjerningane hennar var at ho på ein tur til byen skal ha sett att mann sin på eit skjer, noko som enda med at han drukna då det flødde.
Likskap med Hvalseykyrkja på Grønland
Kyrkjeruinane på Hvalsey i det tidlegare norrøne Austerbygd på Grønland har så like mål med gamlekyrkja i Eidfjord at det kan reise spørsmål om det er dei same folka som har sett opp begge desse kyrkjene, eller om det er brukt same teikninga.
Fylkesveg 331 i Sogn og Fjordane
Fylkesveg 331 i Sogn og Fjordane går mellom Skjolden og Ornes i Luster kommune. Vegen er 30,6 km lang og går langs austsida av Lustrafjorden. Før vegen vart bygd måtte ein i båt eller ferje for å kome seg til Urnes stavkyrkje.
Knutshøa
Knutshøa er eit fjell i Oppdal i Trøndelag. Det har ei høgd på 1 690 meter over havet og er det 800. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Knutshøa består av tre toppar. Søre Knutshøa er den høgste med 1 690 moh, medan Nordre Knutshøa er 1 684 moh og Midtre på 1 617 moh.
Etter at botanikaren Matthias Numsen Blytt vitja området i 1836 fekk Kongsvoll-Knutshø-området ry for å ha ein særs artsrik flora. Sidan reiste ei mengd forskarar og amatørar hit, og den tidvis intense botaniseringsaktiviten førte til at området i 1911 blei det første i Noreg som fekk status som botanisk verneobjekt. I dag er Knutshø Sør-Norges mest kjente plantefjell.
Åsatru
Åsatru er trua på æsene frå norrøn mytologi. Trua er teken opp igjen i nyare tid som ein nyheidensk religion. Religionen har fleire trussamfunn, som Åsatrufellesskapet Bifrost og Foreningen Forn Sed.
Márjá-Liissá Partapuoli
Márjá-Liissá Partapuoli er ein norsk politikar. Ho var i valperioden 2017–2021 representant i Sametinget for austre valkrins. Ho vart vald på ei fellesliste for Norske Samers Riksforbund og Samefolkets parti og er leiar i oppvekst-, omsuts- og utdanningskomiteen og medlem i Samisk parlamentarisk råd.
Partapuoli kjem frå Tana kommune og jobbar som ingeniør. Ho har òg utdanning innan duodji.
Piz di Pian
Piz di Pian er eit fjell i Dei lepontinske Alpane på grensa mellom Sveits og Italia. Det har ei høgd på 3 158 moh.
Absolute Music 20
Innhald
Absolute Music 20
Brattfonnhøa
Brattfonnhøa  er eit fjell i Oppdal i Trøndelag. Det har ei høgd på 1676 meter over havet og er det 868. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Sarreguemines
Sarreguemines (tysk Saargemünd) er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Moselle i regionen Lorraine, og har om lag 25 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Sarre.
Geografi
Sarreguemines tyder på fransk «samanløp med Saar», og viser til at elva Blies munnar ut i Saar ved byen. Byen ligg 60 km aust for Metz, 100 km nordvest for Strasbourg med tog, langs linja mellom Trier og Saarburg. Historisk sett låg Sarreguemines ved endestasjonen for båttrafikken på Saar, og hamna i byen var derfor ein viktig omlastingsstad.
Historie
Han vart overført til Tyskland i 1871 med Frankfurttraktaten etter den fransk-prøyssiske krigen. Frå 1871 til 1918 var byen ein del av provinsen Alsace-Lorraine i Tyskland og produserte fløyel, lêr, porselen og keramikkvarer, og hadde eit stort lager for pappmachéboksar nytta som snusdåsar. Etter den første verdskrigen vart han igjen ein del av Frankrike.
Sjøredningskorps
Sjøredningskorps har i Noreg vorte oppretta for å drive aktivt sjøredningsarbeid, og å gi ålmenta opplæring og trening i tryggleik til sjøs. Det er Redningsselskapet som har oppretta og driv dei 24 redningskorpsa, med til saman 1200 frivillige.
I 1980-åra vart det gjort ulike forsøk på å starte sjøredningskorps ulike stader i landet. Desse forsøka førte ikkje fram. I Trondheimsfjorden og på Mjøsa var det redningsfartøy som vart bemanna av frivillige. Desse to redningsskøytene RS «Jaycees» (RS 98) og RS «G.J.Kastor» (RS 97) vart bemanna av frivillige utan at drifta var organisert som sjøredningskorps. I 1996 oppretta Redningsselskapet eit sjøredningskorps i Arendal. Dette var meint som ei prøveordning. Forsøket var vellukka og fleire korps har vorte oppretta. Det har og vorte oppretta slike korps ved innsjøane Mjøsa og Femunden.
Sjøredningskorpsa disponerer mindre fartøy som er bygde for stor fart, og som har vassjet som framdrift i staden for propell. Desse fartøya vert bemanna av frivillig mannskap som er medlemmer av Redningsselskapet. Sjøredningskorpsa er basert på heilårsdrift og er eit supplement til dei fast bemanna redningsskøytene.
Oversikt over sjøredningskorps og fartøy :
Eurovision Song Contest 2006
Eurovision Song Contest 2006 (ESC 2006), offisielt '''51. Eurovision Song Contest''', var den 51. gongen Eurovision Song Contest vart arrangert. Tevlinga vart halden i Olymbiakό Kleistό Gymnastírio i Aten i Hellas. Semifinalen fann stad 18. mai 2006 og finalen fann stad 20. mai 2006. Finland vann tevlinga med songen «Hard Rock Hallelujah», framført på engelsk av Lordi. «Hard Rock Halleluja» vart den fyrste rockesongen som vann tevlinga, sidan Eurovision ofte vert assosiert med pop og schlager. Det var fyrste gongen Finland vann etter å ha delteke i 45 år. Programleiarane var den greske songaren Sákis Rouvás, som representerte Hellas i 2004 og 2009, og den gresk-amerikanske programleiaren og skodespelaren María Menoúnos. I semifinalen song Rouvás og Menoúnos «Love Shine A Light», vinnarsongen til Katrina and the Waves frå 1998. Rouvás framførte òg ein engelsk versjon av hans greske hit «S'ékho erotefthí» kalla «I'm In Love With You». Élena Paparízou som vann Eurovision Song Contest 2005 i Kiev i Ukraina framførte vinnarsongen «My Number One» samt «Mambo!». Ein offisiell CD og DVD vart gjeve ut og ein ny introduksjon var ein offisiell fanbok gjeve ut frå dette året, og kvart år for å kome med detaljert informasjon frå kvart land.
Song nummer 1 000 i tevlinga, «Every Song Is a Cry for Love», vart framført av Brian Kennedy for Irland i semifinalen. Armenia deltok i tevlinga for fyrste gong.
Visuelt design
Den offisielle logoen var lik den som vart nytta i 2004 og 2005, men flagget i hjartet vart bytta ut med det greske flagget. Logoen vart sett saman av den offisielle logoen samt ein del laga av designbyrået Karamela. Ifylgje Ellinikí Radiofonía Tileórasi (ERT) var den «inspirert av vinden og sjøen, den gylne sol og gløden av sand». Etter at Istanbul hadde vald mottoet «Under The Same Sky» og Kiev hadde vald «Awakening» vart mottoet i 2006 «Fel The Rhythm». Dette vart òg nytta som grunnlag for postkorta som vart syna før kvar framføring, som understreka den historiske tydinga til Hellas samt at landet er eit stort moderne turistmål.
Røysting
For å spare tid i finalen fekk ein berre røyste i ti minutt og då poenga vart lest opp vart dei sju fyrste poenga syna på skjermen i staden for. Talspersonane las berre opp poenga 8, 10 og 12. Sjølv om ein fekk ned tida under vart det framleis fleire problem under røystgjevinga. Då Nederland skulle gje poeng gjekk Menoúnos av scena og bak til green room. På grunn av problem med mikrofona fekk ikkje Rouvás kontakt med ho. Det var òg problem med lasting av resultattavlar av di dei hang seg opp og programleiarane og talspersonane byrja å prate før dei vart syna på skjermen. Den nederlandske talspersonen Paul de Leeuw laga òg problem då han gav mobilnummeret sitt til Rouvás og nytta meir tid då han las opp dei fyrste sju poenga. Khonstantínos Khristofórou, som representerte Kypros i 1996, 2002 og 2005, helsa frå «Nikosia, den siste delte hovudstaden i Europa». Då Kypros las opp poenga syna sendinga at poenga kom frå Sveits. Røystinga vart òg kritisert av di ein berre las opp dei tre poeng i staden for alle ti. For fyrste gong vart Makedonia presentert som «Former Yugoslav Republic of Macedonia» i staden for med forkortinga «FYR Macedonia» eller «F.Y.R. Macedonia». Etter 2006 har Makedonia berre vorte presentert som «F.Y.R. Macedonia».
Semifinalen
I semifinalen deltok 23 land: Dei ti dårlegaste plasserte landa frå finalen i 2005 og tolv av landa som ikkje kvalifiserte seg frå semifinalen i 2005. I tillegg deltok debutantlandet Armenia.
Dekefjellrantane
Dekefjellrantane er ei gruppe fjellknausar i sørenden av Weyprechtfjella i Dronning Maud Land. Dei vart fotograferte frå lufta av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Dei vart kartlagde av norske kartografar frå landmålignar og flyfoto under Den norske antarktisekspedisjonen 1956–1960 og namngjeve i samband med det nærliggande Dekefjellet.
Otto B. Halvorsen
Otto Bahr Halvorsen var ein norsk jurist, høgrepolitikar, og statsminister.
STS-100
STS-100 var ei romferd med den amerikanske romferja Endeavour i 2001.
Lertjønnkollen
Lertjønnkollen eller Leirtjørnkollen er eit fjell i Oppdal i Trøndelag. Det har ei høgd på 1674 meter over havet og er det 873. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Dhad al Arab
Dhad al Arab er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Thionville
Thionville (tysk Diedenhofen, luxembourgsk Diedennuewen) er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Moselle i regionen Lorraine, og har om lag 40 000 innbyggjarar. Byen ligg nær elva Moselle
Historie
Området var i antikken busett av den germanske alemannarstamma. Kyrkjemøtet i Thionville vart halde her frå 2. februar 835 med 43 biskopar. Det gjeninnsette Keisar Ludvig I av Det tysk-romerske riket og omstøytte dei tidlegare dommane hans, som han alle var uskuldige i, og avsette erkebiskopen av Reims, Ebbo. 28. februar 835 innrømte Ebbo i Mainz at Ludvig ikkje hadde gjort nokre av lovbrota som gjorde at han vart avsett som keisar i Det tysk-romerske riket.
Eskil, erkebiskop av Lund vart fengsla i Thionville då han kom tilbake frå ei pilegrimsferd til Roma i 1153. Omleiringa av Thionville skjedde i juni 1639 under trettiårskrigen.
Forfattaren François-René de Chateaubriand vart etterlaten for å døy under Condé sin militære émigré-ekspedisjon mot Thionville i 1792.
I åra 1870-1918 var Thionville ein del av Tyskland med det tyske namnet Diedenhofen.
Absolute Music 21
Absolute Music 21 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 1997.
Innhald
Absolute Music 21
Stavenes fyrstasjon
Fyrstasjonen vart tent som leifyr i 1842. Fyrlykta hadde eit 5. ordens fyrapparat og var plassert i eit karnapp på stoveveggen i fyrbygningen.
I åra 1847 til 1854 skal det ha vore mange sterke stormar på Hustadvika og mange sjøfolk skal ha berga seg i land på fyret. Store sjøar skylde over husa og sjøvatn rann ned skorsteinen, medan vindauge vart slått inn.
I 1894 vart det bygd nytt fyrlykthus og lagt inn fleire klipp- og farga sektorar. I 1907 vart det gamle fyrapparatet bytta ut med eit nytt 4. ordens linseapparet.
I 1953 vart det bygd ny bustad ved fyret og det vart elektrifisert med straum frå eige aggregat. I 1976 vart fyrstasjonen automatisert og avbemanna.
Pripjat
Pripjat (ukrainsk Прип’ять, Prypjat; belarusisk Прыпяць, Prypjats’; polsk Prypeć) er ei elv som renn frå Ukraina inn i Belarus, og så inn i Ukraina igjen, før ho munnar ut i Dnepr. Ho har ei lengd på 710 km.
Daudehavet
Daudehavet er ein salt innsjø som ligg i Jordandalen ved utlaupet av Jordanelva med om lag like store delar i Israel og Jordan. Daudehavet er kjent for sitt salthaldige vatn og som det lågaste naturlege overflatepunktet på jorda. Daudehavet er 306 meter djupt og den djupaste hypersalte innsjøen i verda. Med eit saltinnhald på 34,2 % (i 2011), er han òg ein av dei saltaste sjøane i verda. Han er 9,6 gonger saltare enn havet. Det høge saltinnhaldet gjer at det ikkje lever dyr i sjøen, og dette har gjeve opphavet til namnet. Daudehavet er 50 km lang og 15 km breitt på det breiaste. Overflata ligg i dag om lag 427 muh., mens den historiske normalen er 395 muh.
Pripjat
Pripjat renn gjennom den tretti kilometer store sona rundt Tsjernobylreaktoren der Tsjernobylulykka skjedde. Derfor transporterer ho framleis radioaktive stoff nedover elva. Konsentrasjonen av cesium-137 aukar framleis i mudderet, og har ikkje vorte redusert i avleiringa.
Byen Pripjat (45 000 innbyggjarar) vart totalt evakuert etter Tsjernobylulykka.
Daudehavet
Sjøvatnet i Daudehavet har ein tettleik på 1,240 kg/l, slik at ein flyt særs lett.
Namn
Det hebraiske namnet på Daudehavet er Yām ha-Melaḥ, som tyder 'saltsjøen'. Eit anna hebraisk namn er יָם הַ‏‏מָּוֶת, Yām HaMā́weṯ, «Daudehavet». I Bibelen vert Daudehavet kalla Saltsjøen, Arabahsjøen og Austsjøen. Namnet Daudehavet har ikkje vore nytta i Bibelen.
Det arabiske namnet på Daudehavet er al-Bahr al-Mayyit ( البحر الميت), som tyder nettopp 'Daudehavet'. Eit mindre vanleg arabisk namn er Baḥrᵘ lūṭᵃ (arabisk بحر لوط, 'Lotsjøen'). Eit anna historisk namn på arabisk var Zoarsjøen, etter den nærliggande byen i Zoʼar i bibelsk tid. Grekarane kalla han Asfaltites.
Geografi
Daudehavet er ein endorheisk innsjø som ligg i Jordandalen og er geologisk forma av Daudehavsforkastinga (DST). Dette har gjeve forkastingslinjer som flyttar seg sidevegs mot venstre langs den tektoniske plategrensa mellom den afrikanske plata og den arabiske plata. Ho går mellom den austanatoliske forkastinga i Tyrkia og nordenden av Raudehavsrifta i havet utafor sørenden av Sinai. Det er her vassdraget Øvre Jordanelva/Genesaretsjøen/Nedre Jordanelva endar.
Jordanelva er den einaste store vasstilførsla til Daudehavet, i tillegg til fleire bekkar og mindre elvar som renn til tider av året og dannar små dammar og kvikksand ved breidda. Det er ingen elvar som renn ut av Daudehavet.
Det kjem særs lite regn i området, kring 100 mm i den nordlege enden og berre kring 50 mm i den sørlege enden i løpet av eit heilt år. Det tørre klimaet kring Daudehavet kjem av området ligg i regnskuggen av Judeafjella. Høglandet aust for Daudehavet får meir nedbør enn sjølve Daudehavet.
Med eit saltinnhald på 34,2 % (i 2011) er Daudehavet ein av dei saltaste sjøane i verda, etter Lake Vanda i Antarktis (35 %), Assalsjøen i Djibouti (34,8 %), lagunen Garabogazköl i Kaspihavet (opp til 35%) og somme hypersalte tjern og innsjøar i McMurdo Dry Valleys i Antarktis (som Don Juan Pond (44 %)).
Vest for Daudehavet stig Judeafjella bratt opp og er mykje lågare enn fjella i aust. Langs sørvestsida av innsjøen ligg ein 210 meter høg halittformasjon kalla «Har Sedom».
Naturhistorie
Det finst to motstridande hypotesar om korleis den låge høgda i Daudehavet oppstod. Den eldste hypotesen er at han ligg i ein sann riftsone, ei forlenging av Raudehavsrifta, eller Riftdalen frå Aust-Afrika. Ein nyare hypotese går ut på at Daudehavsbasseng har oppstått som følgje eit «overstegsdiskontinuitet» langs Daudehavsforkastinga, som har skapt ei forlenging av skorpa med påfølgjande subsidens.
For kring 3,7 million år sidan var området under vatn som ein del av Middelhavet. Vatnet kom inn ei smal, krokete bukt som geologane kallar Sedomlagunen, som var knytt til sjøen via det som i dag er Jezreeldalen. Avleiringane i Sedomlagunen vart etter kvart 2,5 km tjukke.
For kring 2 millionar år sidan steig landområdet mellom Riftdalen og Middelhavet så mykje at havet ikkje lenger flaut inn i området. Den lange lagunen vart då omgjeven av land. Seldomlagunen strekte seg frå Genesaretsjøen i nord til ein stad 50 km sør for den noverande sørenden av Daudehavet, og dei innsjøane som fanst her sidan, vart aldri så stor som dette. Huladalen var aldri ein del av desse innsjøane eller bukta fordi han ligg høgare.
Den første førhistoriske innsjøen som følgde Seldomlagunen har fått namnet Amorasjøen, etterfølgd av Lisansjøen og til slutt Daudehavet. Vassnivået og saltinnhaldet i desse sjøane kan ha stige og falle som ein effekt av tektonisk fall av dalbotnen, og på grunn av klimavariasjonar. Då klimaet vart tørrare, krympa Lisansjøen inn og vart saltare, og Daudehavet er den siste resten av denne innsjøen.
Frå 70 000 til 12 000 år sidan var vassnivået i innsjøen 100 til 250 meter høgare enn i dag. Denne sjøen, Lisansjøen, fluktuerte kraftig, og var på sitt høgaste for kring 26 000 år sidan, noko som indikerte at klimaet då var særs vått i Det nære austen. For kring 10 000 år sidan, fall vassnivået i innsjøen kraftig, truleg lågare enn i dag. Dei siste tusen åra har innsjøen fluktuert kring 400 meter, med nokre store fall og stigingar. Dette kan ha vore knytt til seismiske hendingar.
Klima
Klimaet i Daudehavet gjer at det er solrikt og tørt året rundt. Det kjem mindre enn 50 mm nedbør i året i sør, og sommartemperaturane ligg i snitt mellom 32 og 39 ºC. Vintertemperaturen varierer i snitt mellom 20 og 23 ºC. På grunn av høgare lufttrykk, har lufta noko høgare oksygeninnhald (3,3% om sommaren og 4,8% om vinteren) samanlikna med oksygentettleiken ved havnivå. Lufttrykket ved Daudehavet vart målt til 1061 til 1065 hPa. I snitt er det 192 dagar i året med temperaturar over 30 ºC.
Busetnader
Det finst fleire små busetnader nær Daudehavet. Desse er Ein Gedi, Neve Zohar og dei israelske busetnadane i Megilot regionale kommune: Kalya, Mitzpe Shalem og Avnat. Det finst eit naturreservat i Ein Gedi, og fleire hotell ved Daudehavet ligg i sørvestenden ved Ein Bokek nær Neve Zohar. Motorveg 90 går nord til sør langs den israelske sida i totalt 565 km frå Metula ved den libanesisk grensa i nord til sørenden ved den egyptiske grensa nær hamnebyen Eilat.
Miljøtrussel
Etter at vasstanden dei siste åra har gått sterkt ned, består Dødehavet no av to heilt separate delar. Tidlegare var det ei halvøy ved Al-Lisan. No er det turt land heile vegen. Berre eit lite bekkelaup er igjen og sørgjer for eit lite tilsig til den sørlege delen. I den nordlege delen er djupna opptil 400 meter, mens det i den sørlege berre er 4 meter.
Israel og Jordan søkjer internasjonal støtte til eit prosjekt for å redde området frå total utturking ved å føre inn havvatn ved hjelp av ein røyrleidning frå Raudehavet (Akababukta). Røyrleidningen vil bli 200 km lang og er kostnadsrekna til 800 millionar USD.
Turistmål
Det spesielle miljøet ved Daudehavet har gjort området til eit reisemål for vanlege turistar, men også for helsereiser. Det salte vatnet kombinert med høg luftfukt, lufttemperatur og den spesielle solstrålinga 400 meter under havoverflata gjev spesielle føresetnader for behandling av mellom anna psoriasis og andre hudsjukdomar. Dokumentasjonen for effekten av ei slik behandling er dårleg. Også norske pasientar vert sende på kur til Daudehavet.
Miercurea Ciuc
Miercurea-Ciuc (ungarsk Csíkszereda, tysk Szeklerburg) er ein by i Romania med om lag 40 000 innbyggjarar. Han er fylkeshovudstad i Harghita fylke i den historiske regionen Transilvania. Namnet tyder «Borga til Székely» på både ungarsk og tysk.
Natriumhydroksid
Natriumhydroksid er ein sterk base med kjemisk formel NaOH. Stoffet er ei viktig uorganisk sambinding. I dagleg tale blir natriumhydroksid som væske ofte omtalt som lut eller kaustisk soda.
Framstilling
Natriumhydroksid vert framstilt ved elektrolyse av ei natriumkloridløysning. Fleire typar elektrolyseceller eignar seg til dette.
Bruk
Natriumhydroksid blir mellom anna brukt til å rense tette avløp, framstilling av såpe og til å lute tre.
Stoffet vert brukt som reagens i organisk kjemi og til syntese av uorganiske sambindingar.
Difan
Difan er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Cima di Piancabella
Cima di Piancabella er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i kantonen Ticino i Sveits.
Dvergen
Dvergen er ein liten, isolert ås kring 4 nautiske mil nord for Fuglefjellet i H.U. Sverdrupfjella i Dronning Maud Land i Antarktis. Han vart fotografert frå lufta av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (1949–52) og frå flyfoto av den norske ekspedisjonen 1958–59.
Sanddyne
Sanddyne eller berre dyne er ei nemning på ein sandrygg eller haug av sand som vert flytta av vind eller som er avsett av strøymande vatn. I Noreg finst det sanddyner mellom anna på Jærstrendene og i området ved Røros.
Det er sanddyner i Danmark langs kysten mot Vesterhavet og nedover mot dei frisiske øyane og Den engelske kanalen. Dei høgaste sanddynene i verda ligg i Namibørkenen sørvest i Afrika, og er opptil 340 meter høge.
Langstrakte flygesanddyner oppstår særleg i ørken- og kystområde med kraftig vind og lite vegetasjon. Dynene flytter seg med vinden i ei rørsle som vert kalla sandflukt, og vert liggjande på tvers av vindretninga. Sanddynene kveler i stor grad plantelivet. For å hindra sanddynene i å spreia seg og øydeleggja dyrka mark, kan ein planta ut til dømes furutre og marehalm. Slik kan ein binda sand, og minske sandflukt.
Nemninga «dyne» er lånt frå det frisiske ordet «düne». På dansk vert nemninga «klitter» nytta om sanddyner.
Hesthåggåhøa
Hesthågåhøa  er eit fjell i Oppdal i Trøndelag. Det har ei høgd på 1662 meter over havet og er det 932. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Sanddyne
Typar sanddyner
Sanddyner har slakare helling på vindsida og brattare på lesida. Dei dannar elles ulike formasjonar:
Eclipse av Journey
Eclipse (stundom skrive ECL1P53) er det 14. og nyaste studioalbumet til det amerikanske rockebandet Journey, og det andre dei gav ut med den filippinske songaren Arnel Pineda. Albumet vart skrive av Neal Schon og Jonathan Cain med somme bidrag frå Pineda, og albumet kom ut 24. mai 2011 i somme land og 3. juni 2011 internasjonalt. Det er det siste albumet deira med trommeslagaren Deen Castronovo og bassisten Ross Valory, som fekk sparken frå gruppa i høvesvis 2015 og 2020.
Sozj
Sozj (belarusisk og russisk Сож) er ei elv som renn frå Russland, inn i Belarus, og langs grensa mellom Belarus og Ukraina, før ho renn ut i elva Dnepr. Ho er 648 km lang. Sozj renn mellom anna gjennom Homel, den nest største byen i Belarus
Lustrafjorden
Lustrafjorden er ein fjordarm av Sognefjorden på nordsida av fjorden i Luster kommune. Med ei lengd på 42 km er han den lengste sidefjorden av Sognefjorden og går generelt nordover og inn til Skjolden. Frå Skjolden og ut til starten av Sognefjorden er det 204 km.
Fjorden har innløp mellom Ombandsnes i sørvest og Asalneset i nordaust. Dei yste delane av fjorden har bratte fjellsider utan busetnader og vegsamband. Etter 10 km ligg Kinsedalen på austsida og litt lenger nord ligg Ornes, der Urnes stavkyrkje står. Frå her går det ferje rett over fjorden til Solvorn på vestsida. Frå Urnes og nordover austsida av fjorden går fylkesveg 331.
Pierre Avoi
Pierre Avoi er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits.
Lustrafjorden
Eit stykke lenger nord ligg grenda Kroken på austsida, medan garden Vedvik og indre Eikjo ligg tvers over på andre sida. Frå her går det òg vegsamband på vestsida av fjorden. Like nord for Eikjo ligg innløpet til Gaupnefjorden, som går 4,5 km nordvest og inn til Gaupne. Nord for innløpet ligg grenda Nes og frå her går Riksveg 55 langs vestsida av fjorden og inn til Skjolden.
Nokre kilometer nord for Nes ligg grenda Flahamar på vestida og Sørheim tvers over fjorden på andre sida. Litt lenger nord ligg bygda Luster på vestsida. Ved Luster svingar fjorden nordaustover og held fram 8 km inn til Skjolden.
Buftea
Buftea er ein by i Romania med om lag 20 000 innbyggjarar. Han er fylkeshovudstad i Ilfov fylke, om lag 20 km nordvest for București. Byen er i vekst på grunn av nærleiken til hovudstaden.
Operativsystemkjerne
Ein kjerne (engelsk kernel) er den viktigaste delen av eit operativsystem.
Kjernen er komponenten som driv oppstarten, handterer maskinvareressursane og kommuniserer med maskinvara. Vanlegvis er kjernen «mellommannen» mellom programma ein køyrer og maskinvara fordi programma vanlegvis ikkje har direkte tilgang til maskinvara så dei må gå igjennom kjernen. Baten med dette er at om eit program krasjer, så tar programmet ikkje med seg heile systemet. Kjernen syrgjer også for at fleire program kan ha samband med kvarandre.
To kjente monolittiske kjernar er Linux og FreeBSD, GNU Hurd er eit eksempel på ein mikroprosessorkjerne, og Mac OS X har ein hybrid mellom ein monolittkjerne og ein mikrokjerne.
Føderalisme
Føderalisme (av latin foedus, foedera, «forbund») er eit organisasjonsprinsipp og ein politisk filosofi. Som organisasjonsprinsipp inneber føderalisme at organisatoriske einingar med ein viss grad av autonomi er bundne saman med ei felles leiing. Mange statar i verda har ein føderal struktur, t.d. Sambandsstatane og Tyskland. Mange meiner òg at EU liknar ein føderalstat.
I ein føderalstat er føderalisme ei politisk retning som vil ha større grad av sentralstyring og tettare integrasjon.
Anarkistisk føderalisme
Ei gruppe har rett til å stille seg utanfor (derfor blir òg ordet konføderasjon nytta), og ho held på retten til eigne avgjersler innanfor føderasjonen i alle spørsmål med unnatak frå dei som føderasjonen er laga for. Inga gruppe kan handle i strid med avgjersler som er tatt i fellesskap, på ei anna side kan ikkje eit sentralt organ tvinge eller stenge vegen for dei lokale gruppene så lenge dei handlar i eigne saker, under eige ansvar og med eigne ressursar.
Ein konsekvens av føderalisme er mangel på standardprosessar som passar for avgjersler for kvar type spørsmål, men ein samarbeider i kvar einskild sak med dei som har interesse av nettopp den aktuelle saka.
Ikkje alle saker kan finne ei løysing på lik linje lokalt, i lokale institusjonar og prosessar, i alle kommunar, ─ det finst også nasjonale oppgåver, regionale oppgåver, kommunale oppgåver, grendeoppgåver, bydelsoppgåver, og individuelle oppgåver.
Målet er at menneske og grupper sluttar seg saman kor dei finn det ønskeleg og naturleg, at dei sluttar seg saman i større einingar og delegerer noko av makta si oppover om nødvendig. Det er altså ikkje sentrale organ som delegerer makt til lokale organ, men folk frå lokale organ som kjem saman og delegerer noko av makta si til felles organ; til dømes eit interkommunalt busselskap, eit nasjonalt kredittfond, eit nasjonalt arbeidarråd osb.
«Anarkiet» er da eit fritt samfunn bygd på samvirke, arbeidarane sin kontroll over produksjonen, føderalisme og desentralisering som middel til å omforme samfunnet, kommunen og arbeidarkollektivet som sentrale sosiale einingar, avskiping av landegrenser og nasjonalstatar.
Abraham Berge
Abraham Theodor Berge, var ein norsk politikar frå Lyngdal i noverande Vest-Agder fylke. Han var statsminister i Noreg frå 30. mai 1923 til 25. juli 1924. Berge representerte Frisindede Venstre og var ein av stiftarane av partiet. Tidlegare statsminister Otto Bahr Halvorsen døydde etter berre to månadar i statsministerstolen i si andre regjering. Regjeringa Halvorsen gjekk av 29. mai 1923. Berge gjekk inn for å fjerna alkoholforbodet, noko som gav den nye regjeringa problem. Stortingsfleirtalet kravde ny folkerøysting om alkoholforbod, og regjeringa fall.
Riksrett
Abraham Berge og seks av statsrådane hans vart i 1926 utsett for riksrettstiltale. Regjeringa Berge hadde gjort løyvingar utan å informera Stortinget. Saka var frå 1923 og løyvingane var gjort for å stø opp om Handelsbanken. Berge og statsrådane vart frikjende. Eit mindretal røysta mot frikjenning. Vurderinga ved frikjenninga gjekk på at regjeringa hadde handla i beste meining.
Sandra Márjá West
Sandra Márjá West er ein norsk samisk politikar. Ho vart i 2013 vald inn som sametingrepresentant for Norske Samers Riksforbund (NSR) i Gáisi valkrins, og attvald i 2017 og 2021. West var festivalsjef for Riddu Riđđu frå 2018 til 2022.
Ho har tidlegare m.a. vore prosjektleiar for Indigenous Youth Gathering (IYG) ved urfolkfestivalen Riddu Riđđu, og var i perioden 2012–2013 òg ein av tre samiske vegvisarar ved Samisk høgskule. Av fagleg bakgrunn har ho ein bachelor i russlandsstudium frå Universitetet i Tromsø – Noregs arktiske universitet. Ho har studert ved folkehøgskolen Samernas Utbildningscentrum i Jokkmokk i Sverige.
Sandra Márjá West er dotter av den samiske språkforskaren Lene Antonsen.
Du Hirte Israel, höre
Du Hirte Israel, höre, BWV 104, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1724 for andre sundagen etter påske, som dette året var den 24. april.
Teksten er henta frå Salme 80: 1 (første sats), Cornelius Becker (sjette sats), medan resten er skriven av ein ukjend opphavsmann. Wustmann & Neumann har foreslått Christian Weiss den eldre
Koraltemaet er basert på salmen «Allein Gott in der Höh sei Ehr» av Cornelius Becker. Melodien til denne salmen er delvis basert på den gregorianske songen «Gloria in excelsis» frå seinmellomalderen og delvis på ein «Sanctus in festis duplicibus» frå Graduale Romanum. Den første delen av salmen liknar ein påskesong frå 900-talet som spreidde seg til fleire land. Det var Nikolaus Decius (ca. 1485-etter 1546) som samla saman dei forskjellige melodiane til denne melodiane, truleg med ein litt anna tekst, i Braunschweig i 1522.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar d'amore, engelsk horn (tenorobo), to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt to songsolistar (tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
BCG-vaksine
BCG (Bacille Calmette-Guérin) -vaksine er den einaste kjende vaksinen mot tuberkulose. Han vart utvikla på byrjinga av 1900-talet frå levande, men veike tuberkulosebakteriar (Mycobacterium bovis). I Noreg er det no vanleg å få denne vaksinen når ein går i niandeklasse i grunnskulen.
BCG er ikkje nokon spesielt effektiv vaksine, men det er den tryggaste vaksinen som er utvikla mot nokon sjukdom, og difor er han òg ein av dei mest brukte. Biverknadene av BCG er ufårlege smerter og ubehag ei tid etter injeksjonen, og vaksineringa etterlèt normalt eit arr i huda på injeksjonsstaden.
Butan
Butan er eit hydrokarbon med fire karbonatom. Det kan framstillast frå råolje.
Butan har to isomerar, n-butan og 2-metylpropan. Den sistnemnde er òg kjend som isobutan.
Stoffet finst mellom anna i LPG. Andre bruksområde er som lightergass og som kjølemedium i kjøleskap og frysarar. Butan blir òg brukt som drivgass i ein del sprayboksar.
Harriet Tubman
Liv
Tubman var fødd i Dorchester County i Maryland som Araminta «Minty» Ross. Fødselen hennar vart ikkje registrert, og det er usikkert kva år ho blei fødd – sjølv oppgav ho fleire. Åra mellom 1815-1825 er blitt føreslåtte, med 1820 eller nokre år seinare som dei mest trulege. Foreldra, Benjamin «Ben» Ross og Harriet «Rit» Greene, var slavar. Ei bestemor, Modesty, var frakta frå Afrika, og jenta blei fortald at ho stamma frå ashantifolk, ellers er ingenting kjend om forfedrane hennar.
Mora til Minty høyrde til Mary Pattison Brodess og seinare sonen Edward, medan Ben høyrde til Mary sin andre ektemann, plantasjeeigaren Anthony Thompson. Dei to gifta seg i 1808 og fekk, ifølgje rettsdokument, ni barn. Tre døtrer blei selde av Edward Brodess og skilde frå familien. Då han også ville selja yngstesonen Moses, gøymde mora han i ein månad, før ho truga eigaren og kjøparen. Hendinga kan ha vist Minty at moststand verka.
Ettersom mora arbeidde som kokke i herskapshuset måtte vesle Minty ta seg av småsøskena i slavekvartera som liten. Då ho var fem eller seks blei ho leigd ut til «Miss Susan» som barnepassar. Piskeslaga ho fekk om ungen gret gav henne arr for resten av livet. Noko seinare blei ho leigd ut til ein plantasjeeigar som sette henne til å sjekka bisamrottefeller. Også då ho hadde meslingar blei ho tvinga ut i kaldt vatn som nådde henne til livet. Minty blei alvorleg sjuk, og blei send heim til mora for å legast. Etter at ho var frisk blei ho leigd ut igjen, og måtte utføra stadig hardare arbeid, som pløying, oksekøyring og skogsarbeid. Ei hending i ungdomstida kom til å prega Minty resten av livet: Då ho nekta å hjelpa ein slaveformann med å halda tilbake ein plantasjeslave som hadde forlate plantasjen utan lov, kasta formannen ei tung vekt som trefte henne i hovudet og slo henne medvitslaus. Ho blei straks sett i arbeid på plantasjen igjen, men etter to dagar blei ho send tilbake til eigaren som ubrukande. Frå då av fekk ho epilepsiliknande anfall der ho mista medvitet, men fekk og religiøse draumar og visjonar som ho meinte var teikn frå Gud.