cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Novaggio
Novaggio er ein kommune i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 641 meter over havet.
Ytre Hebridane
Ytre Hebridane (skotsk-gælisk Na h-Eileanan Siar) er ei øygruppe utanfor vestkysten av Skottland. Øygruppa er ein av 32 regionar i Skottland.
Øygruppa er ein del av Hebridane som er skild frå det skotske fastlandet av Indre Hebridane og det stormfulle farvatnet The Minch, Little Minch og havområdet kring Hebridane.
Øyane vart kalla Suðreyjar («Sørøyane») under Noreg i om lag 200 år fram til øyane vart overførte til Skottland med Perth-traktaten i 1266 etter slaget ved Largs tre år tidlegare. Øyane vert stundom kalla An t-Eilean Fada eller «Den lange øya», Na h-Eileanan a-Muigh eller «Dei ytre øyane» og Innse Gall eller «Dei utanlandske øyane». Det sistnemnte namnet vart nytta av skottane på fastlandet då Hebridane vart styrt av vikingane.
Øyane
Dei største øyane i øygruppa er Lewis og Harris, North Uist, Benbecula, South Uist og Barra. Det meste av vestkysten på øyane er machair, eit frodig lågtliggande beiteland av sanddyner. Det meste av øygruppa er verna område og dette omfattar både øyane og det omliggande farvatnet. Her finst fleire sjeldne dyreartar, inkludert kongeørn, brugde, kval, delfin, oter og åkerrikse.
Folketomme øyar
Det finst mange øyar som ikkje er busette, mellom anna Barra Isles, Flannan Isles, Monach Islands, Shiant Isles og øyane Loch Ròg. I lag med mange av dei andre øyane i Skottland, vart dei meir fjerntliggjande øyane forlatne på 1800- og 1900-talet, i somme tilfelle etter å ha vore kontinuerleg busette sidan førhistorisk tid.
Mange småøyar ligg spreidd rundt dei større øyane i gruppa. I vest ligg St Kilda og Rockall. Rockall er ei omstridd britisk øy, som både Irland, Færøyane og Island har gjort krav på. Mellom St Kilda og Rockall ligg Anton Dohrn, ein stor undersjøisk vulkan. I nord ligg North Rona og Sula Sgeir, to små og fjerntliggjande øyar. Desse vert ofte ikkje rekna som ein del av Ytre Hebridane, men høyrer til den adminsitrative delen av dei.
Geologi
Dei fleste av øyane har grunnfjell av gneis. Desse er dei eldste bergartane i Europa og nokre av dei eldste i verda. Dei skal ha vorte danna i prekambrium, opp mot tre milliardar år sidan.
Hebridane under nordmennene
Dei ytre og indre Hebridane kom under norsk kontroll før 800-talet. Dette vart stadfest i 1098 då Edgar av Skottland signerte ei avtale som gav Magnus III av Noreg rett over dei. Dette skjedde etter at den norske kongen hadde erobra Orknøyane, Hebridane og Isle of Man same året, frå dei norske leiarane på desse øyane. Ved å erobra øyane la Magnus III desse nordmennene, som hadde teke øyane fleire hundreår tidlegare, under seg og fekk meir direkte kontroll over dei.
Nordmennene på både dei Indre og Ytre Hebridane var nesten i konstant krigføring før dei til slutt vart fråskilte i 1156. Ytre Hebridane kom under Kongedømet Suderøyane og Man, medan Indre Hebridane braut under Somerled, ein norsk-keltisk slektning av både Lulach og kongehuset på Man.
Etter sigeren hans i 1156, tok Somerled to år seinare kontroll over Isle of Man og vart den siste kongen av Suderøyane og Man som styrte over alle øyane kongedømet ein gong hadde omfatta. Etter Somerled døydde i 1164 hadde herskarane av Man berre kontroll over Ytre Hebridane.
Etter Perth-traktaten i 1266 vart Ytre Hebridane, i lag med Isle of Man, gjevne til Kongedømet Skottland.
Gælisk på Ytre Hebridane
Ytre Hebridane har historisk vore eit område der skotsk-gælisk språk har stått sterkt. Både i folketeljingane i 1901 og 1921 hadde alle sokna over 75 % gælisktalande. I 1971 hadde dei fleste områda framleis over 75 % gælisktalande.
Etter den tid har talet på gælisktalande gått ned. I 2001 var det totalt rundt 59 % gælisktalande.
Språket tairona
Tairona er eit utdøydd chibchansk språk som vart snakka i det som i dag er det nordlege Colombia. Det tilhøyrde sannsynlegvis den cundicocuyiske undergruppa av dei magdalenske språka, saman med blant anna muisca.
Arnulf Goksøyr
Arnulf Goksøyr er ein lokalpolitikar i Herøy på Sunnmøre.
Han representerer partiet Høgre og har vore ordførar for Herøy kommune frå 2003. I 2008 vart han vald til fylkesleiar i Møre og Romsdal Høgre og medlem i sentralstyret i Høgre.
Ved Stortingsvalet 2013 var Goksøyr Høgre sin 1. vararepresentant til Stortinget frå Møre og Romsdal.
Drenthe
Drenthe er ein provins i Nederland og ligg nordaust i landet. Administrasjonssenteret er Assen. Provinsen grensar til Overijssel i sør, Friesland i vest, Groningen i nord og Tyskland (Niedersachsen) i aust.
Historie
Drenthe har i motsetnad til andre delar av Nederland alltid vore eit tynt folkesett, landleg område. Området har vore busett sidan førhistorien, og ein har funne fleire steindysser frå rundt 3500 f.Kr. 53 av 54 steindysser i Nederland ligg i Drenthe, og dei fleste av dei igjen ligg nordaust i provinsen. Drenthe vart først nemnd i dokument i 820 då han vart kalla Pago Treanth. I arkiv frå Het Drents Archief frå 1024 til 1025 vert «grevskapet Drenthe» nemnd.
Drenthe var lenge underlagt biskopane av Utrecht, men kom på 1500-talet inn under Karl V sin kontroll. Då Dei sameinte Nederlanda vart erklært vart Drenthe ein del av nasjonen, men fekk ikkje provinsstatus igjen før 1796.
Kort tid etter den andre verdskrigen braut ut bygde den nederlandske regjeringa ein leir nær byen Westerbork for å ta seg av tyske (jødiske) flyktningar. Ironisk nok nytta etter kvart dei tyske okkupantane samle leir som «Durchgangslager». Mange nederlandske jødar, sigøynarar, motstandsfolk og politiske motstandarar vart sett bak murane her før dei vart overført til andre leirar i Tyskland og Polen. Anne Frank vart deportert på det siste toget frå Westerbork.
Kommunar
Etter omorganiseringa i 1990-åra har talet på kommunar i Drenthe vorte redusert til tolv. Dei fleste kommunane består i dag av fleire byar og landsbyar.
Geografi
Bortsett frå hovudstaden Assen, er Emmen, Meppel og Hoogeveen større byar i provinsen. Drenthe består stort sett av lyngheier og har ingen større elvar eller innsjøar.
Paleogen
Paleogen er ein geologisk periode på den geologiske tidsskalaen som saman med det etterfylgjande neogen utgjer kenozoikum (Jordas nytid). Paleogen byrja for 65,5 millionar år sidan og slutta for 23 millionar år sidan. Perioden vart definert av Carl Friedrich Naumann i 1866. Tidlegare vart jorda si nytid delt i tertiær og kvartær, men denne inndelinga vart endra i 2004 av International Commission on Stratigraphy. Paleogen omfatta berre den eldste delen av tertiær.
Epokar
Dei geologiske epokane som paleogen vert delt i er paleocen, eocen og oligocen. Skilja går ved høvesvis 56 og 34 millionar år før notida.
Tektonikk
Det sørlege kontinentet Gondwanaland delte seg i paleogen i Antarktis, Australia og Sør-Amerika, medan det nordlege kontinentet Laurasia delte seg i Grønland og Europa. Tethyshavet vart heilt lukka då Arabia kolliderte med Eurasia. I løpet av dei såkalla laramidske og alpine orogenesen vart Alpane, Andesfjella, Atlasfjella, Himalaya og Rocky Mountains danna.
Bergartar
Sedimentære bergartar er vanlege frå paleogen.
Klima
Klimaet var i første delen av Paleogen relativt varmt. For omkring 40 mill. år sidan kom ei tydeleg klimaforverring, der gjennomsnittstemperaturen gjekk ned med kanskje 10° i løpet av få millionar år. Det er truleg at dei store isdekka i Antarktis vart danna på denne tida, mens den nordlege halvkula heldt fram med å vera isfri gjennom heile perioden.
Liv
Skogane på land var dominerte av furuer, sypresser og lauvtre. I paleogen byrja fuglane og pattedyra sine radiasjonar sette inn.
Dominica
Samveldet Dominica er ein øystat i Karibia som ligg mellom dei to franske oversjøiske departementa Guadeloupe i nord og Martinique i sør. Hovudstaden heiter Roseau. Landet er medlem av Samveldet av nasjonar. Dominica var den siste av dei karibiske øyane som blei kolonisert av europearane, takk vere hard motstand frå karibfolket som budde der. På latin tyder Dominica 'sundag', som var vekedagen då Colombus oppdaga øya.
Geografi
Dominica er ein karibisk øystat på 754 km². Mesteparten av Dominica er dekt av regnskog. Fleire dyre- og planteartar som ein trudde var utrydda er blitt funne igjen på Dominica. Dominica og Venezuela har ein territoralkonflikt kring Isla Aves, ei lita øy 110 km vest for Dominica.
Klima
Dominica har tropisk klima. Middeltemperaturen i hovudstaden Roseau er 25 °C i februar og 28 °C i august-oktober. Det kjem særs mykje nedbør på øya, og årsnedbøren er frå 2000 mm ved kysten til over 6000 mm i fjella. Mellom juni og november kan Dominica verte råka av tropiske orkanar, som stundom fører til store øydeleggingar.
Historie
Øya blei folkesett av arawakar, som kom hit frå Sør-Amerika på 400-talet. På 1400-talet hadde kalinagofolk, eller karibar, fortrengd arawakane.
Den første europearen som såg Dominica var oppdagaren Kristoffer Columbus i 1493. Øya var åstad for fleire mislukka europeiske koloniseringsforsøk i løpet av 1600-talet. Dominica låg under den franske interessesfæren fram til 1763, då Storbritannia overtok øya og etablerte henne som koloni i 1805. Då alle slavane i det britiske imperiet blei frigjorte i 1834, blei Dominica i 1838 den første britiske kolonien i Karibia med ei lovgjevande forsamling dominert av såkalla farga. I 1896 la Storbritannia Dominica under direkte kontroll som ein kronkoloni. Mellom 1958 og 1962 var Dominica medlem av Den vestindiske føderasjonen. Dominica blei sjølvstendig i 1978.
Folkesetnad
Ved folketeljinga i 2011 hadde Dominica ein folkesetnad på 71 293.
Omtrent heile folkesetnaden på Dominica stammar frå afrikanske slavar. Dominica er òg ei av få øyar i det austlege Karibia der det bur før-colombianske karibar. Ca. 3000 bur på austkysten i eit eige område. Færre enn 200 av innbyggjarane på øya er rekna som kvite. Folkeveksten på Dominica er veldig låg, mest på grunn av emigrasjon til andre karibiske øyar, Storbritannia, USA eller Canada.
Engelsk er det offisielle språket på Dominica og blir forstått av alle innbyggjarane. På grunn av historisk tilknyting til Frankrike finst det eit franskbasert kreolspråk patois nytta av deler av folkesetnaden.
Omtrent 80 % av folkesetnaden er katolikkar, og i dei seinare åra er det blitt etablert ein del protestantiske kyrkjer.
Politikk og administrasjon
Dominica er ein republikk med parlamentarisk regjeringssystem. Presidenten er statsoverhovudet, medan den utøvande makta ligg hos statsministeren. Parlamentet har 32 medlemmar i eitt kammer (House of Assembly), av desse er 21 valde direkte av folket, medan dei siste ni er senatorar som blir utnemnde av presidenten eller andre parlamentsmedlemmar.
I motsetnad til andre tidlegare britiske koloniar i området har Dominica aldri vore eit samveldekongedømme, men blei republikk ved sjølvstendet i 1978.
Administrativ inndeling
Dominica er oppdelt i 10 prestegjeld (parish). Desse har fått namn etter helgenar.
Forsvars- og utanrikspolitikk
Dominica er medlem av mellom anna Samveldet av nasjonar, den karibiske fellesskapen (CARICOM) og Organisasjonen for austkaribiske statar (OECS).
Dominica har ikkje eigne militære styrkar. Dominica Police Force har ein eigen Special Service Unit og ei båteining. I tilfelle krig eller unntakstilstand erklært av styresmaktene, kan politistyrken i landet nyttast som forsvarsstyrke.
Dominica er medlem i Regional Security System, eit forsvarssamarbeid mellom sju austkaribiske statar.
Økonomi
Økonomien i landet er avhengig av turisme og landbruk. 40 % av arbeidsstokken jobbar i jordbrukssektoren. Hovudprodukta for dominikisk landbruk er tobakk, bananar, grønsaker, sitrusfrukt, kopra og kokosnøttolje. Andre industriar, utanom turisme, er produksjon av såpe, møblar, sement og skor.
Dominica er prega av høg fattigdom (30 %), høg arbeidsløyse (23 %) og lågt bruttonasjonalprodukt (5400 dollar per innbyggjar). Økonomien er i stor grad avhengig av bananeksport. Vekslinger i prisen på bananar gjer seg merka i heile økonomien.
Turistindustrien lid av mangelen på ei internasjonal lufthamn.
Høgtider og fridagar
Dominica har tolv offentlege fridagar. Dei religiøse høgtidsdagane langfredag og andre påskedag, andre pinsedag, første og andre juledag er offentlege fridagar. Det gjeld òg første nyttårsdag. I tillegg kjem ei rekkje andre offentlege fridagar. I samband med karneval er det to offentlege fridagar, måndag og tysdag før oskeonsdag. 1. mai blir markert som arbeidardag. Første måndag i august blir feira som frigjevingsdagen, Emancipation Day til minne om avskaffinga av slaveriet. Sjøllvstendedagen er 3. november og er etterfølgd av dagen for nasjonal samfunnsteneste, som òg er offentleg fridag.
LingIT
LingIT er eit norsk språkteknologifirma, med sete i Trondheim. Firmaet vart grunnlagt i 2001 av Torbjørn Nordgård, og har m.a. laga retteprogrammet LingDys,eit retteprogram spesialtilpassa for dyslektikarar, for nynorsk og bokmål. LingIT hadde i 2005 fire tilsette.
Valsamáta
Valsamáta (gresk Βαλσαμάτα) er ein landsby sentralt på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Valsamáta var hovudsete i den tidlegare kommunen Omalá, som no er ei kommunaleining i kommunen Argostóli.
Vehicle Assembly Building
Vehicle Assembly Building er namnet på ein større bygning ved John F. Kennedy Space Center i Florida. Bygningen fungerer som monteringshall for dei amerikanske romferjene og vart innvigd i 1966 for apollo-programmet. Den gongen var namnet VERTICAL Assembly Building, ettersom bygningen vart bygd for å kunne montere månerakettane ståande. Då romferjeprogrammet tok over, forandra ein namnet på byggningen, sjølv om romferjene og vert montert i oppreist stilling.
Vehicle Assembly Building er den største ein-etasjes bygningen i verda. Dei fire dørene tek tre kvarter å opne heilt. Den 21. januar 2000 vart Vehicle Assembly Building inlemma i National Register of Historic Places. Når romferjeprogrammet vert pensjonert i 2010, er planen å nytte Vehicle Assembly Building til det komande Constellation-programmet.
Robert Smith
Robert James Smith er ein engelsk songar, låtkrivar, musikar og plateprodusent. Han er frontmann, gitarist, multi-instrumentalist, og den fremste låtskrivaren og det einaste vedvarande medlemmet i rockebandet The Cure, som han var med å skipe i 1976. Han var òg sologitarist i bandet Siouxsie and the Banshees frå 1982 til 1984, og var ein del av den kortvarige gruppa The Glove i 1983. Han er kjend for ei særprega røyst, gitarspelinga si og utsjånaden på scenen. Begge dei to sistnemnde var ei viktig inspirasjonskjelde for goth-kulturen som dukka opp i 1980-åra. Smith vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame som medlem av The Cure i 2019.
Rysa Little
Rysa Little er ei folketom øy i Orknøyane i Skottland. Ho er om lag 32 hektar stor og stig opp til 20 meter over havet.
Øya ligg i Scapa Flow like utanfor den langt større øya Hoy og nær øya Cava. Mellom Rysa Little og Fara ligg Gutter Sound, der mange tyske krigsskip vart søkkte i 1919.
Mange av dei mindre South Isles i Orknøyane vart fråflytta i løpet av 1900-talet, men Rysa Little vart fråflytta langt tidlegare.
Marmolada
Marmolada (ladinsk Marmoleda, tysk Marmolata) er det høgaste fjellet i Dolomittane nordaust i Italia med ei høgd på 3 343 meter over havet. Fjellet består av ein rygg som går frå vest til aust. Mot sør består fjellet av ein fleire kilometer lang stupbratt vegg. På nordsida finn ein relativt flate isbrear, mellom anna den einaste store breen i Dolomittane, Marmoladabreen (Ghiacciaio della Marmolada).
Paul Grohmann var den første til å nå toppen av fjellet. Det skjedde i 1864 langs nordruta.
Før den første verdskrigen gjekk grensa mellom Austerrike og Italia langs Marmolada, slik at fjellet danna ein del av frontlinja. Austerrikske soldatar var innkvartert i djupe tunnelar inn i breen på nordsida og italienske soldatar ved stupet på sørsida. Sidan isbreane trekkjer seg tilbake vert det stundom funne restar og ting etter soldatane.
Talamancaspråk
Talamancaspråk er ei grein i undergruppe A av den chibchanske språkfamilien. Det har fått namnet sitt fordi desse språka hovudsakleg stammar frå kantonen Talamanca søraust i Costa Rica.
Språkgruppa inneheld følgjande språk:
1046 Edwin
1046 Edwin er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 1. desember 1924 av George Van Biesbroeck ifrå Yerkes Observatory i Williams Bay.
Origlio
Origlio er ein kommune i distriktet Lugano i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 452 meter over havet.
Matajur
Monte Matajur eller Monte Mataiur (slovensk Velika baba) er eit fjell i Dei juliske Alpane på grensa mellom Italia og Slovenia med ei høgd på 1 650 meter over havet. Frå toppen av fjellet kan ein sjå Adriahavet.
Origlio
Kommunen ligg i eit søkk nær Lago di Origlio.
Matajur
26. oktober 1917 erobra Rommel fjelltoppen med 100 mann mot ein italiensk styrke på over 7000 mann.
Teribe
Teribe er eit chibchansk språk som vert tala i provinsane Bocas del Toro og Chiriquí i det nordvestlege Panama. Det er eigentleg ein variant av språket naso, som er samleomgrepet på dei to dialektane teribe og térraba (som vart snakka i det sørlege Costa Rica), men sidan térraba er utdøytt, vert teribe  ofte brukt som namn på heile språket. Teribe har rundt 3000 talarar.
Kapp Finisterre
Kapp Finisterre (galisisk Cabo Fisterra) er ei halvøy på vestkysten av Galicia i Spania.
Kapp Finisterre vert stundom sagt å vere det vestlegaste punktet i Spania, men dette er ikkje korrekt. Kapp Finisterre ligg ved . Cabo da Nave ligg om lag 5 km nordvest for Kapp Finisterre ved. Punta Laxial på Kapp Touriñán er om lag 20 km lenger nord og ligg enno lenger vest, ved. Denne delen av Spania er heller ikkje det vestlegaste punktet på det europeiske kontinentet. Dette ligg i Cabo da Roca i Portugal, som ligg om lag 16,5 km lenger vest. Namnet Kapp Finisterre, som med Finistère i Frankrike, kjem frå det latinske namnet Finisterrae, som tyder «slutten på land».
Monte Facho er eit fjell på Kapp Finisterre med ei høgd på 238 meter over havet. Det står eit fyr på toppen av Monte Facho. Byen Fisterra ligg ved kysten like i nærleiken.
Geografi
Det finst nokre flotte strender på Kapp Finisterra, inkludert O Rostro, Arnela, Mar de Fora, Langosteira, Riveira og Corbeiro. Rundt mange av strendene ligg bratte klipper som fører ned til «Mare Tenebrosum» (eller «det mørke havet» som var namnet på Atlanterhavet i mellomalderen].
Fleire klipper i området er knytt til religiøse segner, som «heilage steinar», «dei farga vinsteinane», «steinstolen» og grava til den keltiske kjerring-gudinna Orcabella.
Pilegrimsreiser
Kapp Finisterre er målet for mange pilegrimar som går Jakobsvegen, pilegrimsreisa til helgenskrinet etter apostelen Jakob i Katedralen Santiago de Compostela. Kapp Finisterre ligg om lag 90 km frå Santiago de Compostela. Ein nyare tradisjon er at pilegrimane brenn kleda eller skoa sine når reisa er over ved Kapp Finisterre.
Ein kjenner ikkje sikkert til opphavet til pilegrimsreisa til Finisterre. Ein trur dette kan ha opphav frå førkristen tid og var kanskje knytt til at ein trudde Finisterre var «verdas ende». Denne tradisjonen heldt ved gjennom mellomalderen. Somme pilegrimar held fram til Muxia, som ligg ein dagsmarsj unna.
Sjøfartshistorie
Neset har vore eit kjent kjennemerke for mange som har reist frå Nord-Europa til Middelhavet, og fleire slag i nærleiken er kalla «slaget ved Kapp Finisterre». Kysten, som lokalt vert kalla Costa da Morte (Dødskysten), har vore åstad for mange skipsforlis og skipbrot, mellom anna den britiske panserskipet HMS «Captain», då nesten 500 miste livet i 1870.
Breiddegraden som Kapp Finisterre ligg på vart nytta av Det britiske imperiet for å fastsetje breiddegraden som handelsskip ikkje kunne kryssa mellom dei britiske koloniane i Vestindia. Til dømes var det ikkje lov for eit skip å frakte sukkerrøyr direkte mellom britiske koloniar, til dømes mellom Jamaica og Nova Scotia. I staden for måtte sukkerrøyra fraktast frå Jamaica til England, og frå her til Nova Scotia.
Fartsbot
Fartsbot er ein straffereaksjon frå politiet når ein blir teken i å bryte fartsgrensa. Storleiken på bota avheng av kor mykje fortare enn grensa du køyrde, og kjem du over ei viss grense (avheng av grensa på staden, til dømes er toleransen mindre i bystrøk enn på E6) mistar du lappen, og blir i verste fall idøymd ei fengselstraff.
Dolyna
Dolyna (ukrainsk Долина, polsk Dolina) er ein by i Ivano-Frankivsk oblast (provins) sørvest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Dolyna rajon (distrikt). Byen har kring 20 000 innbyggjarar.
Byen har ei historie som går attende til 900-talet og er ein av dei eldste i regionen. På 1300-talet vart Dolyna kjend for saltgruvene sine. I 1349 kom byen under Polen og i 1525 fekk han byrettar. I 1772 fall byen til austerrikarane og mista i 1791 bystatusen. Etter at Austerrike-Ungarn kollapsa kjempa Polen og Ukraina om kontroll over Dolyna i ein brodermorderisk strid vunnen av polakkane. I mellomkrigstida høyrte byen til Stanisławów voivodskap og var senter i Dolina fylke. Nabolandsbyane var busette av tyske nybyggjarar.
Under andre verdskrigen vart byen okkupert av sovjetarane og tyskarane og sidan innlemma i Ukrainske SSR. I 1950-åra vart det oppdaga olje i regionen som i 1958 produserte 65 % av all olja som vart utvunnen i Ukraina.
Skjersjøen
Skjersjøen, som ofte vert kalla Skjærsjøen, er ein regulert innsjø i Nordmarka, nordaust for Ullevålseter, 258 moh. På austsida av vatnet går ein skogsbilveg og løype mot Bjørnholt. Skjersjødammen er ei demning i utløpsosen som held vassnivået stabilt, og fører vatn i røyr til Hammeren kraftstasjon nede ved Maridalsvannet i Maridalen. Gjennom demninga renn òg Skjersjøelva ned til Maridalsvatnet, som er hovudkjelda for drikkevatn til Oslo. Både i og langs Skjersjøen, Skjersjøelva og Maridalsvannet er det forbode å forureine vatnet ved fisking, bading og anna aktivitet.
Skjersjøen samlar vatn naturleg frå dei store innsjøane i Nordmarka, mellom anna Bjørnsjøen, Helgeren, Hakkloa og Store Sandungen. Bjørnsjøelva sørgjer for ein vesentleg del av vasstilførselen med vatn frå Bjørnsjøen (337 moh.) gjennom Bjørnsjøhelvete, eit trangt gjel der det lett oppstod vanskar under tømmerfløytinga, og difor vart namngjeve i samsvar med dette. I tillegg er det lagt røyr i fjellet frå Øyungen, slik at også dette vatnet tømmer til Skjersjøen.
Skjersjødammen
Demninga ved Skjersjøen ligg mot søraust, og regulerer vasstanden i Skjersjøen mellom ca. 257 moh. og ca. 260 moh. Dammen vart bygd i samband med elektrisitetskraftverket Hammeren kraftstasjon i Maridalen. Bygginga pågjekk frå 1898 til kraftstasjonen vart sett i drift i 1900.
Frå Skjersjødammen vert vatnet ført i store stålrøyr av skipskvalitet. Stålet vart kjøpt frå Skottland. Røyra vart klinka og tilpassa på staden, og er grave ned heile vegen og tildekka. Røyrgata utgjer i dag ein sti opp Skjerselvdalen.
I området er det sett opp kart som markerer område med fare for svekka is i samband med vasstandsregulering i Skjærsjødammen.
Sjakhty
Sjakhty (russisk Ша́хты) er ein by i Rostov oblast i Russland. Han ligg i den søraustlege delen av Donetskhøgdene, rundt 65 km nordaust for Rostov-na-Donu. I 2007 hadde han om lag 250 000 innbyggjarar.
Historie
Byen vart grunnlagd 3. oktober 1867 som busetnaden Gornoje Grusjevskoje (russisk Горное Грушевское). Frå 1881 til 1921 heitte byen Aleksandrovsk-Grusjevskij (russisk Александровск-Грушевский).
Rousay
Rousay (norrønt Hrólfsey) er ei lita åslendt øy om lag 3 km nord for Mainland i Orknøyane, like nord for Skottland. Øya har vorte kalla «nordens Egypt» på grunn av dei mange arkeologiske funna som er gjort her.
Sjakhty
Historie
I 1914 hadde byen fått 54 000 innbyggjarar. Hovudnæringa var utvinning av kol, som hadde vore drive i regionen sidan 1700-talet. Folkesetnaden var fattig, men byen hadde jernbane, telegraf og telefonnettverk, elektrisitet og vatn- og avløpssystem, i tillegg til bibliotek, sjukehus og eit postkontor. Dei fleste handelsmennene og industriherrane budde i Rostov og Novotsjerkassk.
Rousay
Mellom Mainland og Rousay ligg Eynhallow Sound, og det går ferje til øya frå Mainland, ein tur som tar 20-25 minutt.
Sjakhty
Historie
Under oktoberrevolusjonen i 1917 skifta byen hender tre gonger, til han vart «frigjort» 28. april 1919 av Don-armeen under General Fitzkhelaurov. I 20 månader var han sjølvstendig frå bolsjevikane, men vart herja av tyfus.
Rousay
Geografi
I 2001 hadde øya 212 innbyggjarar. Dei fleste innbyggjarane driv med jordbruk, fiske eller fiskeoppdrett. Det er òg noko næringsverksemnd og sesongbasert arbeid knytt til turisme. Ein veg går rundt heile øya, om lag 14 km lang. Øya er med eit areal på 48,6 km² den femte største av Orknøyane.
Rousay er ein Site of Special Scientific Interest med klippeformasjonar og fuglekoloniar. Ho er den mest åslendte øya i Orknøyane etter Hoy, og ein har god utsikt til naboøyane frå Blotchnifiold på 249 meter over havet og Keirfea eller Knitchen på kring 230 moh.
Sjakhty
Historie
13. januar 1921 fekk byen det noverande namnet sitt. Namnet «Sjakhty» (dvs. 'gruvesjakt') vart valt på grunn av tilknytinga til kolgruvene. På 1920-talet vart mange kyrkjer og arkiv øydelagde og alle gatenamna vart endra.
Egil Kristiansen
Egil Kristiansen i Lillehammer er ein norsk langrennstrenar og tidlegare langrennsløpar. Den beste individuelle prestasjonen hans i løypa er 8. plassen på 30 km under dei olympiske leikane på Lillehammer i 1994.
Kota Sugiyama
Kota Sugiyama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Sjakhty
Historie
I juli 1942, under den andre verdskrigen, vart byen okkupert av Nazi-Tyskland. Under tilbaketrekkinga til nazistane i februar 1943 vart mange kolgruver og bygningar øydelagde. I 1948 nådde kolproduksjonen dei same nivåa som før krigen. Under Brezjnev-åra var byen på høgda av utviklinga si, med ein folkesetnad på over 250 000 og ein kolproduksjon på 10 millionar tonn pr år.
Kota Sugiyama
Han spela for klubbane Shimizu S-Pulse og Kashiwa Reysol.
Rousay
Historie
Øyar har funn frå alle epokar opp gjennom historia til Orknøyane med Rinyo, som er ein busetnad frå yngre steinalder, steinhaugar frå bronsealderen, åsfort frå jernalderen (den største tettleiken i heile Skottland), gravstader frå vikingtida, ruinar av ei kyrkje frå mellomalderen og herregarden ved Trumland.
Ein har funne ovre 100 arkeologiske stader, men berre ein liten del av dei er undersøkt. Det best kjende arkeologiske funnet er ved Midhowe broch og Midhowe Chambered Cairn. Blackhammer Chambered Cairn, Taversoe Tuick og Yarso er òg viktige gravstader på øya.
Namnet Rousay er av norrønt opphav. 'Hrólfs-øy' eller 'Hrolfsey' kjem av namnet Rolf.
Folk på Roysay har stort sett levd av jordbruk og/eller fiske. På 1800-talet var det òg handelsfolk som levde på øya, og på midten av 1800-talet levde det over 900 menneske på øya. Tilflytting til andre øyar og område reduserte talet til 627 i 1900 og i 1950 hadde folketalet fall til 342. Fråflyttinga heldt fram og dei neste tjue åra fall talet til 181, som er det lågaste nokon gong. Frå 1970-åra og utover har nye familiar slått seg ned på Rousay og folketalet er i dag over 200.
Sjakhty
Historie
Perestrojka var øydeleggande for byen, sidan gruver vart privatiserte og stengde ned, med massiv arbeidsløyse og ein kraftig auke i kriminalitet og rusmisbruk.
Sjakhty er i dag det viktigaste industrielle senteret i det austlege Donbass.
Stebnyk
Stebnyk (ukrainsk Стебник) er ein by like nord for Drohobytsj i Lviv oblast (provins) vest i Ukraina, nær grensa til Polen. Han ligg i Drohobytsj rajon og har kring 20 000 innbyggjarar.
Egil Kristiansen
Kristiansen vann to sølvmedaljar i noregsmeisterskap, begge på 10 km, og ein bronsemedalje.
Trenar
Kristiansen la opp som langrennsløpar i 2001 og vart deretter tilsett i trenarteamet kring det norske kvinnelandslaget i langrenn. År 2005 tok han over som norsk landslagstrenar i langrenn for kvinner, eit syssel han innehar framleis (2011).
Dugnad
Dugnad (av norrønt dugnaðr, 'hjelp') er arbeid utført i fellesskap der dei som medverkar ikkje vert betalte. Arbeidet kan utførast for fellesskapet eller for ein enkeltperson. Dugnadar skjer vanlegvis i eit lokalsamfunn, men kan òg skipast til på regionalt, nasjonalt eller til og med internasjonalt plan.
Typiske dugnadsarbeid er enkeltprosjekt som krev mykje arbeidskraft, som å setja opp ein bygning (til dømes ei låve, ein kai eller ei båtstø), nokre typar gardsarbeid som tresking eller hausting, eller stelling av fellesområde.
Forventingar
Dugnadsarbeid er frivillig, men folk kan oppleva eit forventingspress om at dei skal delta og gjera godt arbeid. Til gjengjeld kan dei forventa av andre at dei vil stilla opp på same måten seinare. Dersom ein dugnad blir halden for ein særskild person, og ikkje for heile fellesskapen, er det gjerne venta at den som tener på det skal gje mat og drikke eller andre gode til deltakarane. Men også servering og liknande kan gjerast på dugnad.
Dugnad over heile verda
Dugnadsomgrepet er rekna som utprega norsk. Våren 2004 vart ordet dugnad kåra til Noregs nasjonalord på NRK-programmet Typisk norsk. Men dugnadar finst ikkje berre i norsk kultur.
I mange delar av India er det svært vanleg at heile landsbyen går saman om innhaustinga eller reinska den lokale dammen. Dette blir på sanskrit kalla «sjramadhan», 'arbeids-gåve'. På tagalog har ordet bayanihan same betydning.
I Nord-Amerika nyttar ein ordet «bee» om å koma saman for å gjera noko, til dømes å sy eller treska (ordet kan òg brukast om konkurransar, til dømes «spelling bee» — ein stavekonkurranse). Det engelske ordtaket «Many hands make light work» ('mange hender letter arbeidet') viser til fordelane med ein dugnad.
«Barn raising» viser til det særskilde arbeidet med å reisa ein låve saman. Medan det var vanleg å byggja låver i fellesskap over heile den nordamerikanske landsbygda fram til og med 1800-talet, er det i dag sjeldnare, og finn hovudsakleg stad innan religiøse samfunn som amishfolk og mennonnittar, eller i dei geografisk avgrensa område i Canada og dei USA-amerikanske delstatane Maine, New Hampshire, Vermont og Wisconsin.
På finsk nyttar ein ordet «talkoot» på nokonlunde same viset som vi nyttar det norske ordet «dugnad». Ordet er også lånt inn i finlandssvensk, «talko», men er ukjend i standard svensk. Tilsvarande omgrep finst òg på ungarsk «kaláka», tyrkisk «imece» og på indonesisk «gotong-royong».
Internasjonale dugnadar
Nokre bistandsorganisasjonar bruker dugnadsarbeid til å hjelpa. Habitat for Humanity bygger til dømes hus på dugnad som trengande kan kjøpa rentefritt.
Eit eksempel på ein moderne dugnad over landegrensene er Wikipedia, som nyttar Internett til å samordna deltakarar.
Palikí
Palikí (gresk Παλική) er ei halvøy og ein tidlegare kommune heilt vest på øya Kefaloniá i periferieininga Kefaloniá i periferien Dei joniske øyane i Hellas. Fram til 2011 var Palikí eigen kommune, men vart då ei kommunaleining i kommunen Kefaloniá. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og området vart eigen kommune, men no med namnet Lixoúri.
Max Wolf
Max Wolf, fullt namn Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf, var ein tysk astronom, og ein pioner innan astrofotografi.
Bakgrunn
Wolf blei fødd i Heidelberg i Tyskland. I 1888 fekk han ei doktorgrad ved Universitetet i Heidelberg, der han også blei tilsett i 1890.
Karriere
Max Wolf arbeidde ved observatoriet Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl, og oppdaga frå 1891 meir enn 200 asteroidar. Den første, 323 Brucia, blei oppkalla etter Catherine Wolfe Bruce, som hadde donert $10 000 til bygginga av teleskopet. Han var ein føregangsmann innan bruk av astrofotografiske teknikkar for å automatisere oppdaginga av asteroidar, i motsetnad til eldre, visuelle metodar. Med langtidseksponerte fotografi framstår asteroidar som korte strekar, fordi dei flytter seg relativt til fiksstjernene. Som eit resultat av dei nye teknikkane auka mengda av nyoppdaga asteroidar raskt.
Blant dei mange oppdagingane hans var 588 Achilles, som var den første trojanske asteroiden i 1906, og to andre trojanarar: 659 Nestor og 884 Priamus. I 1918 oppdaga han også 887 Alinda, som no blir rekna som ein Amor-asteroide som kryssar bana til jorda. Like etter den siste oppdaginga hans, den 6. februar 1932, blei rekorden hans på 248 oppdagingar slått av eleven hans, Karl Wilhelm Reinmuth, den 24. juli 1933.
Han var også oppdagar eller med-oppdagar av nokre kometar, mellom anna 14P/Wolf og 43P/Wolf-Harrington, og fire supernovaer: SN 1895A (også kalla VW Vir), 1909A (også kalla SS UMa), 1920A, og 1926A (den siste saman med Reinmuth).
Han oppdaga også Wolf 359, ein raud dverg som er ei av dei næraste stjernene til vårt eige solsystem. Wolf-Rayet-stjernetypen blei derimot ikkje oppdaga av Max Wolf, men av den franske astronomen Charles Wolf.
Max Wolf døydde i Heidelberg 3. oktober 1932.
Note
Minor Planet Center krediterer oppdagingane hans som «M. F. Wolf», medan «M. Wolf» gjeld dei nyare oppdagingane til den tsjekkiske astronomen Marek Wolf.
Hallfrid Christiansen
Hallfrid Christiansen var ein norsk germanist, allmennlingvist og målføregranskar som særleg tok for seg talemåla i det nordlege Noreg.
Christiansen var fødd Andreassen på Gimsøya i Lofoten (dagens Vågan kommune). Ho var dotter av lærar og klokkar Peder Adolf Andreassen og Fredrikke Georgine Benjaminsen, og voks opp som den eldste i ein søskenflokk på sju. Etter avslutta folkeskule gjekk ho 1903-1904 på folkehøgskule på Ekren på Melbu. I 1906 byrja ho på Angells privatskule i Kvæfjorden. I 1907 gifta ho seg med styraren for denne skulen, Rasmus Chr. Angell, men ho mista maken sin til tuberkulose allereie året etter. Christiansen tente som huslærar fleire stader i Lofoten og Vesterålen før ho reiste til Kristiania (Oslo). Der gifta ho seg med journalisten Olav Lüchen Kopstad, men også denne ektemannen døydde tidleg. I 1925 gifta ho seg med arkitekten Julius Christiansen, og gjennom dette ekteskapet fekk ho høve til å byrje med universitetsstudiar. Ho tok bifag i norsk og tysk, og las gammalgermanske språk, gresk og sanskrit. I 1935 tok ho doktorgraden i filologi med ei avhandling om talemålet på Gimsøya.
Christiansen vikarierte i professoratet i allmenn lingvistikk for Alf Sommerfelt i åra 1941–1943, og for professor Carl Borgstrøm i ”det propedevtiske kursus” i allmenn lingvistikk hausten 1957.
Hallfrid Christiansen vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1950.
John Elieson
John Collett Postumus Elieson var ein norsk prokurator, embetsmann og stortingsmann. Han var son av Peter Elieson.
Elieson var fødd i Rygge i Østfold. Han vart student i 1828 og cand. jur. i 1832. Deretter var han tilsett i finansdepartementet frå 1834, og fungerte 1836-39 som sorenskrivar i Øvre Telemarks østfjellske distrikt. Frå 1839 til 1859 var han underrettsprokurator i Drammen. I denne perioden var han ordførar i byen i fleire år.
Elieson var stortingsrepresentant for Drammen 1845, 1848, 1854, 1857, 1858, 1859-60. I 1845 var han mellom anna sekretær i Odelstinget og i lovkomiteen. Både i 1848 og 1854 var han sekretær i Stortinget. I 1854 var han også formann i justiskomite nr 1. Han var president i Odelstinget 1857 og 1859-60, visepresident i 1858. Formann i protokollkomiteen i 1859-60.
I 1859 vart Elieson utnemnd til sorenskrivar i Toten. Dette embetet hadde han til døydde på Toten i 1876.
Jamantau
Jamantau (basjkirsk Ямантау, russisk гора Ямантау) er eit fjell i Uralfjella i Basjkortostan i Russland.
I 1990-åra viste satellittbilete store utgravingar i fjellet, som i følgje av russiske styresmakter var eit matlager og ein bunkers for leiarar i tilfelle atomkrig. I følgje vitne skal det vere eit svært militæranlegg inne i fjellet. Jamantau ligg nær ein av dei siste gjenvarande atomlaboratoria, Tsjeljabinsk-70, i Russland.
Bandiat
Bandiat er ei lita elv i Frankrike, og ei av sideelvane til Tardoire frå venstre. Ho renn gjennom departementa Haute-Vienne, Dordogne og Charente.
Geografi
Bandiat har sitt utspring sør for Puy Chauvet (488 m) nær busetnaden Grand Puyconnieux (Dournazac kommune) i Haute-Vienne. Elva renn vestover og nordover i Dordogne og ved høgt vassnivå munnar ho ut i Tardoire, som høyrer til Charente sitt tilsigsområde, ved Agris i Charente. Ved lågare vassføring forsvinn elva nær Les Vieilles Vaures (Agris kommune) om lag 5 km frå Tardoire. Alt vatnet forsvinn ned i karstfjellet før det kjem opp att nær Angoulême i elva Touvre, ei sideelv til Charente.
Hydrologi
Vassføringa i Bandiat ved Feuillade varierer frå 0,6 m³/s om sommaren til 6 m³/s om vinteren.
Galleri
<Gallery> Fil:Bandiat inondation.JPG Fil:Bandiat moulin.JPG Fil:Bandiat sans eau.JPG|Området rundt Les Vieilles Vaures om lag 5 km frå Agris
Pierre-Simon Laplace
Pierre Simon de Laplace var ein fransk astronom, matematikar og fysikar frå Beaumont-en-Ange i Calvados, og har gjeve namn til matematiske uttrykk som Laplaceoperatoren og Laplacetransformasjonen. Ein av elevane hans var Napoleon.
Karriere
Laplace byrja tidleg å vise interesse for vitskapen, særleg matematikk, og i sine unge år publiserte han ein matematisk avhandling i Lagrange sin Miscellanea taurinensia (1766-69). Denne og nokre seinare avhandlingar gav Laplace merksemd og gav han ein studieplass i matematikk ved militærskulen i Beaumont. I 1773 vart han medlem av det franske vitskapsakademiet, og seinare ein av dei første medlemmene av Det franske instituttet i 1795. Under den første tida av Den franske revolusjonen vart han utnemnd til professor ved École normale. Under det første konsultatet vart han i 1799 innanriksminster (i seks veker) og vart same året medlem av, i 1803 kansler, i senatet. Han vart i 1804 utnemnd til greve av Napoleon. Seinare vart han utnemnd til marki av Ludvig XVIII.
Mécanique céleste
Gjennom arbeidet sitt, Mécanique céleste (1799), vart Laplace kalla den største astronomen etter Newton. Han gav i dette arbeidet ein fullstendig teori for planetsystemt, bygd på Newton sin hypotese om gravitasjon. Ved å bruke d'Alembert, Euler, Lagrange sine matematiske metodar innan mekanikk, i tillegg til sine eigne, laga han elegante framstillingar av problemstillingar, som til og med Newton sjølv arbeida med. Døme på desse er tolekamproblemet, presesjons- og nutasjonsfenomenet og tidvatn. Dette var problemstillingar som Newton ikkje kunne løyse på si tid med dei matematiske hjelpemidla han hadde tilgjengeleg. Laplace sine undersøkingar viste at planetane sin middelavstand frå Sola berre har små periodiske endringar. Den analytiske diskusjonen i dette verket vart delt inn i fem volum. Dei første to voluma kom i 1799, og inneheldt metodar for å rekne ut rørsla til planetane og løyse tidvassproblem. Det tredje og fjerde vart gjeve ut i 1802 og 1805 inneheld bruk av desse metodane og fleire astronomiske tabellar. Det femte kom i 1826 og er hovudsakleg historisk.
Integral
Nokre av dei første artiklane Laplace publiserte omhandla reine matematiske problem som differnsiallikningar og integralrekning. Han gav til dømes ein metode for korleis ein kan integrere partielle differnsiallikningar av andre orden.
Sannsynsrekning
Litt seinare utvikla Laplace teorien om såkalla Laplacekoeffisientar (som teorien om dei sfæriske funksjonane seinare bygde på) og potensialfunksjonen, to typar funksjonar som spelar ei svært viktig rolle i den anvendte matematikken. Laplace sitt viktigaste arbeid innanfor matematikken er derimot Théorie analytique des probabilités (1812). Første delen av dette arbeidet omhandlar generelle funksjonar. Den andre delen inneheld den eigentlege sannsynsrekninga og korleis denne virkar inn på mange vitskaplege, sosiale og praktiske problemstillingar. Her omhandlar han og den viktige minste kvadratmetoden.
Oljedirektoratet
Oljedirektoratet (OD) er eit norsk statleg forvaltningsorgan med hovudkontor i Stavanger og kontor i Harstad. OD har om lag 215 tilsette. Direktoratet er styresmaktene sin reiskap for å regulere petroleumsverksemda i landet, slik at petroleumsressursane blir forvalta best mogleg med minst mogleg konsekvensar for miljøet. Oljedirektoratet er underlagd Olje- og energidepartmentet. Saman fastset dei rammevilkår og regulerer utbreiinga av verksemda i samsvar med stortingsvedta og lovverk.
Oljedirektoratet forvaltar data og informasjon om ressursar, aktivitet og avtaleverk.
Saksenebbar
Saksenebbar Rynchops, er biologisk slekt av tre artar terneliknande fuglar i måsefamilien, Laridae. Slekta består av amerikasaksenebb, afrikasaksenebb og indiasaksenebb, funnen i tropisk og subtropisk Amerika, Afrika og Sør-Asia høvesvis.
Oljedirektoratet
OD blei oppretta i 1972, samtidig med Statoil. Fredrik Hagemann var direktør frå starten og fram til 1997. Tidlegare hadde direktoratet ein kombinert rolle som tilretteleggar for ressursforvaltninga og kontrollør i samband med arbeidsmiljø og tryggleik (HMS) på norsk kontinentalsokkel. Frå 2004 blei arbeidsmiljø- og tryggleiksfunksjonane skild ut og det nye Petroleumstilsynet (Ptil) oppretta. Gunnar Berge var oljedirektør frå 1997 til 2007.
Saksenebbar
Dette er dei einaste fugleartane med ei særprega ulik lengd mellom overnebb og undernebb, kor undernebbet er lengst. Denne frapperande tilpassinga tillèt saksenebbane å fiske på ein eineståande måte. Dei flyg lågt og fort over vatnet med undernebbet ned i overflata klar til å lukke nebbet over småfisk som ikkje kjem seg unna. Dette er dei einaste fuglane kjent for å ha pupillar som snevrar seg i ein vertikal spalte. Saksenebbar flokkar seg i lufta og kviler ved elvebankar og på kystnære sandbankar.
Oljedirektoratet
Bente Nyland blei konstituert som oljedirektør frå 26. juni 2007. Den 21. desember 2007 blei ho utnemnd til oljedirektør av Kongen i statsråd for ein periode på seks år.
Saksenebbar
Saksenebbar legg 3-6 egg på sandstrender. Hoa rugar egga. På grunn av at artane har avgrensa hekkehabitat er dei sårbare for uroingar på hekkestadene. Ein art, indiasaksenebb, er lista som sårbar av IUCN grunna dette, samt av øydelegging og nedbrytning av innsjøar og elvar kor fuglane plar finne føde.
Oljedirektoratet
I januar 2009 fekk OD SSØ-prisen for 2009 frå Senter for statlig økonomistyring for sitt mot i val av organisasjonsform. Frå 1998 til 2009 utvikla Oljedirektoratet ein flat, lagbasert og fleksibel organisasjon - i motsetning til tradisjonelt hierarki.
Dreielire
Dreielire er eit musikkinstrument som hadde glansperioden sin i mellomalderen i Europa. Seinare gjekk populariteten attende, og i byrjinga av 1700-talet vart lira sett på som eit typisk tiggarinstrument. Instrumentet har seinare fått ein renessanse og vert flittig bruka av folkemusikkgrupper som ønskjer å gå attende til eldre musikkformer med borduntonar.
Historikk
Opphavet til dreielira er noko omdiskutert. Mange meiner at ho oppstod på den iberiske halvøya noko før det ellevte hundreåret, andre historikarar meiner at ho kjem frå Nord-Afrika.
Utforming
Dreielira minner i det ytre om nyckelharpa. Lyden oppstår ved at eit hjul, drive av ei sveiv og innsett med harpiks, vert gnidd mot strengene. Dreielira har melodistrenger, bordunstrenger (basstrengar som læt med ein konstant tone) og iblant ein såkalla «knarrestreng» som gjev ein karakteristisk surrande lyd som høver til markeringar og rytmiske effektar. Tonehøgda på melodistrengene vert variert ved å trykkja på tangentar, liksom på nyckelharpa.
Centerpartiet
Centerpartiet er eit politisk parti i Sverige. Ideologisk kallar Centerpartiet seg for eit grønt sosialliberalt parti. Partiet er medlem i Alliansen av Liberale og Demokratar for Europa (ALDE) og Det europeiske liberale, demokratiske og reformpartiet. Det deltek i ALDE-gruppa i Europaparlamentet.
Sidan 2. februar 2023 har Muharrem Demirok vore leiaren i partiet, som tok over etter Annie Lööf.
Historie
Historisk har Centerpartiet vore rekna som eit systerparti av det norske Senterpartiet. Som det norske partiet har det sitt opphav i bondeorganisasjonar, og heitte Bondeförbundet frå stiftinga i 1913 fram til 1957. Partiet hadde ei stordomstid på 1970-talet – det var det nest største partiet i Sverige ved riksdagsvala frå 1968 til 1976. Frå 1976 gjekk oppslutninga nedover ved kvart riksdagsval fram til 1998. Sidan vart det gjort mykje for å snu denne utviklinga. Etter valet i 2002 konkluderte partiet med at folk hadde eit uklårt bilete av kva Centerpartiet stod for, og at mange trudde det var imot utvikling og framsteg. Difor sette det seg som mål å bli oppfatta som «moderne, positivt, eintydig og utfordrande.» Den nye strategien har hatt ein viss suksess, med auka oppslutning ved dei to siste riksdagsvala. Partiet har mellom anna fått fleire veljarar i byane.
I den siste tida har avstanden til det norske Senterpartiet auka. Det svenske Centerpartiet er til dømes positivt til EU, seier ja til ei felles EU-grunnlov og ynskjer eit føderalt Europa. Det var likevel mot svensk deltaking i den monetære unionen (euro-sona). Som det norske Senterpartiet har det svenske ein sterk distriktsprofil, men det ynskjer frihandel som eit middel for å hjelpa fattige land ut av fattigdomen, i staden for tollmurar. På 2000-talet har partiet gått inn for føderalisme, både på europeisk og nasjonalt nivå. Centerpartiet har samarbeidd med sosialdemokratane før, men no står partiet klårt på den borgarlege sida. Det har definert seg som eit sosialliberalt parti og er medlem i Det europeiske liberale, demokratiske og reformpartiet. Partiet vert no rekna som eit systerparti av det norske Venstre.
Frå 2006 til 2014 var det eit av fire parti i den borgarlege koalisjonsregjeringa i Sverige. Ved riksdagsvalet i 2010 vart det det femte største partiet, med 6,6 % av røystene og 23 representantar i Riksdagen (av 349).
Oppslutning ved riksdagsval 1921–2014
(som Bondeförbundet frå 1921 til 1957)
Blagovesjtsjensk
Blagovesjtsjensk (russisk Благове́щенск) er ein by i Russland og det administrative senteret i Amur oblast, 7985 km aust for Moskva. I 2007 hadde han om lag 210 000 innbyggjarar.
Byen ligg 110 km frå den transsibirske jernbanen, på venstrebreidda av elva Amur, som har danna grense mellom Russland og Kina sidan Aigun-traktaten i 1858 og Peking-traktaten i 1860. Området nord for Amur har tidlegare vore ein del av Kina.
Historie
Dei første innbyggjarane i området var russarar som oppretta ein busetnad her i 1644. Seinare, i 1856, vart byen grunnlagd som ein militær utpost kalla Ust-Zeja. Blagovesjtsjensk fekk det noverande namnet to år seinare etter soknekyrkja Maria Bodskapsdag(Blagovesjtsjenije på russisk). Byen blømde under gullfeberen tidleg på 1900-talet og på grunn av plasseringa ved den kinesiske grensa, berre nokre hundre meter frå byen Heihe.
Under boksaropprøret bombarderte kinesiske opprørarar byen i juli 1900. I følgje ei ortodoks segn vart byen redda av eit mirakuløst ikon av Vår frue av Albazin, som vart tilbedd kontinuerleg under bombinga som varte nesten to veker. På denne tida valde politiet, støtta av kosakkar, å drive ut heile det kinesiske samfunnet frå den russiske breidda av Amur over til den kinesiske sida. Sivile vart tvunge ut i elva med våpenmakt og mange drukna.