cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint Vincent og Grenadinane
Administrativ inndeling
I hovudstaden er lokalforvaltinga organisert i Kingstown Town Board. Elles i landet er fem område organisert med byråd (Barrouallie, Calliaqua, Chateaubelair, Georgetown og Layou), fem med distriktsråd (Biabou, Bequia, Lowmans, Park Hill og Union), to med landbyråd (Marriaqua og Troumaca), medan fire område er organisert som særlege område for lokale tenester (West St. George, North Windward, North Leeward og Canouan).
Forsvars- og utanrikspolitikk
Saint Vincent og Grenadinane har ikkje eigne militære styrkar. Royal Saint Vincent and the Granadines Police Force blei skipa i 1979. Politiet har ein Special Service Unit og ein Rapid Response Unit. Kystvakta er òg ein del av politiet. I tilfelle krig eller unntakstilstand erklært av styresmaktene, kan politistyrken i landet nyttast som forsvarsstyrke.
Saint Vincent og Grenadinane er medlem i Regional Security System, eit forsvarssamarbeid mellom sju austkaribiske statar.
Høgtider
Dei religiøse høgtidsdagane langfredag og andre påskedag, andre pinsedag, første og andre juledag er offentlege fridagar. Dette gjeld òg første nyttårsdag. I tillegg kjem ei rekkje andre offentlege fridagar. 14. mars er dagen for nasjonalheltane. 1. mai blir markert som arbeidardagen (påfølgjande måndag er offentleg fridag dersom den 1. mai fell på ein sundag). 1. august er frigjeringsdagen til minne om avskaffinga av slaveriet. 27. oktober blir feira som sjølvstendedagen.
Jul og karneval er dei to viktigaste høgtidene. Før jul finn feiringa Nine Mornings stad med festlege tilstellingar, musikk og dans tidleg på morgonen ni dagar på rad. Etter initiativ frå regjeringa er karnevalet flytta frå februar-mars til ei lengre feiring seinare på året. Karnevalet blir kalla Vincy Mas. Det byrjer lansert i mai og strekkjer seg med arrangement frå juni til byrjinga av juli. Det blir avslutta med to offentlege fridagar i byrjinga av juli, ein måndag og påfølgjande tysdag.
Utdanning
Skulesystemet i Saint Vincent og Grenadinane er ikkje obligatorisk slik det er i mange andre land, men det er gratis. For dei som vel å gå på skulen byrjar han når borna er 5 år gamle, og det er 7 år med skulegang. I tillegg varer den vidaregåande skulen i 7 år til saman. Av den vaksne folkesetnaden er kring 18 % analfabetar.
Infrastruktur
Per 1000 innbyggjarar finst det 50,2 personbilar, 156 fjernsyn, 580,5 radioapparat, 151,5 telefonar og 0,4 lækjarar. Det er òg bygd 5 flyplassar med regulær trafikk.
Johan Sigmundstad
Lars Johan Svensen Sigmundstad var ein norsk forfattar frå Fister i Ryfylke. Han var bondeson og yngst av seks sysken. Far hans, Sven Svenson Sigmundstad var ordførar i kommunen, medan mora var dotter til ein stortingsmann og i slekt med Ludvig Holberg.
Biografi
Under eit folkehøgskuleopphald i Sandnes oppdaga rektoren Christopher Bruun at Sigmundstad hadde gode litterære evner. Bruun oppfordra han til å skriva, og guten fylgde rådet hans. Då han mot viljen til faren ville ikkje ta over farsgarden, reiste han til Sambandsstatane etter tida i Sandnes. Han budde hjå slektningar i USA, men mistreivst og kom heim att etter nokre månader. Etter opphaldet utanlands utvikla han tendensar til både forfylgingsvanvit og hypokondri og var ei stund innlagt på sjukehus i Kristiansand. Ei tid budde han også i Oslo og skreiv i Morgenposten.
Sigmundstad tok kontakt med Arne Garborg for å få tilbakemelding på skrivinga si, og sendte han m.a. forteljinga Frelst. Garborg skreiv fylgjande om forteljinga: ''Den trur eg folk vil like; ho er greidt og godt fortalt. De hev gode forteljargaavur.'' Sigmundstad reindyrka motivet, og gav forteljinga ut i bokform i 1903 under pseudonymet Jon Svartaasen. Ho omhandla skuggesider ved religiøse krinsar på Vestlandet, og kan soleis minna om Fred av Garborg. Religiøst hykleri vart eit tema som gjentok seg i fleire av bøkene til Sigmundstad.
Då Guds Finger - ? kom ut i 1909, skreiv Rygja Tidend fylgjande i ein bokomtale: ''«Guds Finger - ?» er ei forteljing som soknar djupt. Det er ei uvanleg sterk soga, so sterk at ho ofte vert stygg. Det er av di Sigmundstad ikkje vil løyna noko, men syner bilætet fram som det er, baade innsida og utsida. Denne forteljingi um Jakob er vel helst for stutt til eit slikt svært emne. Boki er berre 82 sidor. Men paa mange stader er ho godt fortald.''
Sigmundstad levde som ugift, og ville helst sletta alle spor etter seg sjølv. Trass i gode bokomtalar, bad han mora brenna alt han hadde skrive, samt alle bileta av seg sjølv. Det siste bokmanuset me har etter han, er frå 1909. Han døydde av ein nyresjukdom, men det er litt usemje om dødsåret. Både i bygdebøker for Hjelmeland og i Johan Sigmundstad : ein forfattarprofil av Jonas Berge, står det at Sigmundstad døydde '''30. november 1909'''. Martin Nag skriv derimot i boka Ryfylke-dikteren Johan Sigmundstad foran en renessanse? at han døydde '''30. november 1910''', og det same står i kyrkjeboka for Fister kyrkje.
1397 Umtata
1397 Umtata er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 9. august 1936 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Di Derre
Di Derre er eit norsk popband beståande av Jo Nesbø (vokal, gitar), Magnus Larsen Jr. (bass) og Espen Stenhammer (trommar). Espen Stenhammer overtok som trommeslagar etter Sverre Beyer (1958–2002), som døydde av kreft. Knut Nesbø (1961-2013) spelte gitar i bandet.
Gonâveøya
Gonâveøya er omgjeven av rev og har ei lengd på om lag 56 km. På det breiaste er ho om lag 16 km. Grunnen på øya er for det meste kalkstein, og store delar av henne er udyrka. Det høgste punktet ligg 778 meter over havet. Den årlege nedbørsmengda ligg mellom 800 og 1600 mm.
Di Derre
Historia
Gruppa vart danna i 1992. Opphavet til namnet er kort og godt at bandet ikkje hadde noko namn, slik at følgjande ordveksling ofte fann stad når dei skulle spela: –Kven spelar i kveld? –Jo, det er no dei derre …. Mange av tekstene handlar om stadar, personar og hendingar knytt til Molde.
Gonâveøya
I 1925, medan øya var okkupert av USA, vart sersjanten Faustin Wirkus utnemnd til konge over øya. Men Faustino II («le roi blanc de la Gonâve»), som han kalla seg, vart i 1929 driven i eksil av dei haitiske styresmaktene.
Etter at ein orkan i 1976 raserte delar av det sørlege Haiti flytta nokre av dei overlevande til Gonâveøya og grunnla dei fyrste jordbrukslandsbyane på øya. Vassmangelen på øya er stor, men sisterner og brønnar hjelper på.
Di Derre
Historia
Bandet slo gjennom med det andre albumet sitt Kvinner & klær (seinare omdøypt til Jenter & sånn etter krav frå vekebladet KK) i 1994. Albumet er bandet sitt mestseljande med over 190 000 selde eksemplar.
I 1996 kom albumet Gym som òg vart godt motteke av publikum. Med songar som «Korpset vårt» og «Faren til Ivar» forsterka dei inntrykket av å vera ein popgruppe som lét oppvekst, pubertet og nostalgi prega songane sine. Den siste plata, Slå meg på! (Popmusikk), vart gjeve ut i 1998 og fekk òg ei rekkje gode meldingar, blant anna i Dagbladet, som lét han stå til 5 på terningen. Fengjande poplåtar som «14 kvinner» og tittellåta «Slå meg på» sikra at òg denne plata selde bra.
Sidan 1998 har bandet halde ein låg profil med nokre få, utvalde konsertar her og der. Dei held likevel éin fast konsert i året – i heimbyen Molda under Moldejazzen. Dei spelar så å seia alltid for fulle hus på heimebane. Jo Nesbø er enno ein aktiv musikar som turnerer landet rundt med ein kassegitar rundt halsen og ein bassist ved sida. Han har gjeve ut ein solo-album som gav oss radiohiten «Håp». Han har òg gjeve ut fleire prisbelønnede krimromaner.
Sommaren og hausten 2006 reiste Di Derre på ein omfattande avslutningsturné over store deler av landet. I juni 2006 kom dei med samleskiva Di beste med Di Derre, som inkluderte eit par nye låter. Responsen var «overveldande», ifølgje bandet sjølv, og dei spelte for fulle hus blant anna i Bergen og Kristiansund. I samband med Moldejazz skulle bandet halda to konsertar som vart utselt raskt. Dagen før første konsert måtte dei likevel avlysa, då vokalist Jo Nesbø hadde fått halsbetennelse og mista stemmen.
27. juni 2009 opptredde bandet på Rogafest på Vaulen, Stavanger.
Bandet fekk Gammleng-prisen i klassa pop i 1996.
Di Derre pleiar å halda konsert kvar sommar under «to tårn» på øya Jomfruland som ligg utanfor Kragerø.
Nordre Skagastølstind
Nordre Skagastølstind, òg kalla Skagastølstindane, Nordre, er den nordlegaste toppen av Skagastølstindane. Nordre Skagastølstind ligg i Luster kommune i Vestland.
Nordre Skagastølstind er ein del av den høgastliggande fjellryggen i Noreg, Styggedals- og Skagastølsryggen, som ligg i fjellområdet Hurrungane, i den sørvestre delen av Jotunheimen.
Republikken Komi
Komi, eller Den komiske republikken (på komi Komi Mu eller Komi-landet), er ein delrepublikk i den europeiske delen av Russland, på vestsida av Uralfjella, i hovudsak innanfor Petsjora-elva sitt nedslagsfelt. Komi er ei føderal eining i den russiske føderasjonen, og ein av dei tretten medlemene av Barentsregionen. I nord grensar Komi mot Nenetsia, i nordaust mot Jamalo-Nenetsk, i aust mot Khanty-Mansia, i søraust mot Sverdlovsk-provinsen, i sør mot Perm-provinsen, i sørvest mot Kirov-provinsen og i vest Arkhangelsk-provinsen. Hovudstaden i republikken er Syktyvkar.
Historie
Komi-området vart ein del av Russland i 1472, då den russiske ekspansjonen austover tok fart.
Sovjetunionen danna Syrjenaranes autonome område i 1921. Komis autonome sosialistiske sovjetrepublikk vart danna i 1936. Komi vart undervist i grunnskolen under Stalin, men frå og med innstramminga i den sovjetiske språkpolitikken under Khrusjtsjov vart undervisninga i komi forbode frå og med slutten av 1950-talet.
I Stalin-tida fanst det fleire fangeleirar som var ein del av gulag-systemet i republikken. Byen Vorkuta i nordaust oppstod rundt eit av dei største kompleksa av fangeleirar i den europeiske delen av Russland, bygd opp rundt kolgruvedrift. Det er gått ut frå at ein million fangar var innom leirane her. Eit fangeopprør i Vorkuta i 1953 vart slege ned av den raude armeen med maskingevær og stridsvogner.
Etter at Sovjetunionen vart oppløyst utferda Komi Autonome Sosialistiske Rådsrepublikk ei sjølvstendefråsegn, men republikken vart likevel verande ein del av den russiske føderasjonen. Komi og Russland skreiv i 1996 under på ein avtale som gjev regjeringa i Komi høve til å utvikle republikken relativt sjølvstendig.
Sidan 2002 har Vladimir Torlopov vore president i republikken Komi. I 2005 vart han nominert til fire nye år som president av Vladimir Putin og parlamentet i Komi stadfesta dette samrøystes 7. desember 2005.
Geografi
Komi består for det meste av lågland med låge kollar. I den austlege delen av republikken er Uralfjella, det høgaste fjellet i Komi og Uralfjella er Narodnaja, 1 894 moh.). Andre høge fjell er Telpos, 1 617 moh. og Halmer-Ju, 1 363 moh. Langs dei nordvestre og sentrale delen av republikken går Timan-ryggen eller Timan-fjella, det høgaste punktet er 463 moh.
Den største elva er den 1 809 kilometer lange Petsjora, som har kjeldene sine i den søraustre delen av republikken, i Ural. Petsjora renn gjennom Komi inn i Nenetsia. Nedfallsområdet er 322 000 kvadratkilometer, og dei viktigaste bielvane er Usa og Izjma. I sør finst òg nedfallsområdet til Vytsjegda-elva. Vytsjegda sine viktigaste sideelvar er Vym og Sysola, som renn saman med Vytsjegda i Syktyvkar.
Det nordlege barskogsbeltet, taigaen, dekkjer 72,7 prosent av flatevidda til republikken. Attåt er 9,8 % av arealet dekt av myr. Av barskog er det i Komi m.a. furu og gran) og 20 lauvtreslag (m.a. osp, bjørk, rogn og vidje). I skogen er det hare, ekorn, rev, bjørn, ulv, elg, fuglar m.a. tiur, orrhane, and og gås. I den sørlege delen av republikken er det òg gaupe, villsvin og kronhjort. Dei mest utbreidde fiskeslaga er laks, sik og harr.
Den nordlegaste delen av republikken høyrer til tundraen. Heilt i nord er det trelaus tundra, fem prosent av arealet. Mellom den trelause trundraen og barskogbeltet ligg skogtundrabeltet, som dekkjer 4,5 prosent av arealet. På tundraen veks det mose, lav og myrgras, og dvergbjørk og vidje. Av dyr finst det rein, lemen og fjellrev. I tillegg hekkar det gås, svane og and og mykje småfugl, som kjem etter dei store flokkane av mygg og knott.
Gjennomsnittstemperatur i januar er i nordaustdelen av republikken i Vorkuta -20,4 Celsius og i sør i Syktyvkar -17,1 ˚C. Gjennomsnittstemperatur i juli er +11,7 ˚C i Vorkuta og +16,6 ˚C i Syktyvkar.
Dei største nasjonalparkane i Komi er Petsjora-Ilytsj-området langs Petsjora sine breidder og Jugyd Va nasjonalpark aust i republikken, i Ural. Jugyd Va-området vart i 1995 lyst ut som verdsarvstad av UNESCO.
Folkesetnad
Dei største byane er hovudstaden Syktyvkar (227 700), Vorkuta (184 000), Ukhta (98 700), Petsjora (57 400), Izjma, Sosnogorsk og Mikun. 74,2 prosent av folket i Komi bur i byar.
Administrativ inndeling
Store byar og tettstader (1. januar 2005)
Økonomi
Komi har rike naturressursar, det finst steinkol, olje, jordgass, skiferstein, asfalt, bauxitt, bergsalt, diamantar, halvedelsteinar, kvarts og mange ulike malmslag, m.a. gull. Dei viktigaste industrigreinene er olje-, energi-, skog-, bergverks-, maskin-, treforedling- og næringsmiddelindustri. Den viktigaste er olje- og energiindustrien, som står for 64 % av republikkens industriproduksjon. Olje- og gassindustrien er konsentrert til Ukhta sentralt i republikken, og steinkolproduksjonen til nordaust i Vorkuta. Andre viktige industrisenter er Syktyvkar, Petsjora og Izjma.
Jordbruket er konsentrert til kvegdrift. Sør i republikken er det storfe, og i nord er det rein, I tillegg driv dei fiskeri og pelsdyroppdrett og -jakt. I sør dyrkar dei dyrefôr, grønsaker og potetar.
Politikk
Komi har eit parlament med 180 medlemer. Presidenten heiter frå 2010 Vjatsjeslav Mikhajlovitsj Gajzer og utanriksministeren Aleksandr Okatov. Før Gajzer var Vladimir Torlopov president.
Religion
Fleirtalet av innbyggjarane i republikken Komi høyrer til ortodoks kristendom. I tillegg kan det vere nokre som praktiserer eller prøver å revitalisere den førkristne religionen til komiane. Komiane skil seg likevel frå dei andre uralske folka i Russland ved å ha vorte kristna tidleg og grundig, og er dimed kanskje det uralske folket der kristendomen står sterkast. I den seinare tida har det vore misjonsverksemd frå Jehovas vitne, adventistar, pinsevener og lutheranerar.
Utdanning
Det er ca. 450 grunnskular i republikken Komi. I Syktyvkar ligg Komi statlege universitet (grunnlagt 1972), ulike avdelingar av vitskapsakademiet, eit pedagogisk institutt og eit skogsteknisk institutt. I Ukhta ligg Ukhtas Tekniske universitet og i Vorkuta ligg det eit skogbruksøkonomiske institutt.
Stranda kyrkje i Stranda
Stranda kyrkje, eller Sløgstad kyrkje, er ei åttekantkyrkje i tettstaden Stranda (også kalla Sløgstad) i Stranda kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1838 (innvigd 30. september) og er bygd i treverk (tømmer). Det er kyrkjegard ved kyrkja.
Ei alterplate frå katolsk tid og eit alterskåp frå kring 1500 er bevart. Plata er i marmor og har relikviegøymer, medan skåpet har motiv med Maria møy med barnet, St. Laurentius og St. Andreas. Utenfor åttekanten er det eit tilbygg for våpenhus og eit for kor, og eit lite tilbygg for sakristi. Bak i skipet er eit galleri rundt veggane.
Arkitekten er ukjent, men jubileumsboka oppgir Knut S. Øye som byggjeleiar.
Stranda vart skilt ut frå Ørskog som eige prestegjeld i 1759.
Historie
På 1800-talet var folketalet i Stranda kome opp i 1200 og kyrkja frå 1731 vart for lita. Ei ny kyrkje vart oppført på dei gamle tuftene nærmare sjøen. Den vart oppført i åttekant-stilen som var på moten, nabobygdene Stordal, Norddal og Ørskog (står no på Leikong i Herøy) hadde alt fått slik kyrkje. I andre åttekantkyrkjer var det vanleg med fire søyler midt i skipet til å bere taket. Stranda kyrkje fekk i staden eid rad digre bjelkar som ber taket og bind i hop veggane, slik at det blir fri sikt i skipet men litt mindre takhøgde. Treverket i den gamle kyrkja var generelt truleg for smått til å brukast om att, men dørene (med merke for kvar gard) inn til benkane kom truleg frå gamlekyrkja. Alterskåp, preikestol med himling og to kyrkjeklokkar vart flytta over frå gamlekyrkja. Bygget fekk i 1838 raud teglstein som i 1875 vart skifta ut med skiferstein som framleis ligg. Opphavlege kyrkja fire små vindauge, i 1904 vart desse sterkt utvida i høgda og fekk ein halvsirkelforma avslutning. Dei store vindauga er eit stilbrot i følgje jubileumssoga. Bygget har ikkje rein åttekantform med eit tilbygg for våpenhus og eit for kor. I 1927 kom ei lite tilbygg for sakristi. Bak i skipet er eit galleri rundt veggane. Utvendig har bygget alltid vore kvitmåla. Den eldste klokka er frå 1721, den andre frå 1958 - ei klokka støypt i 1823 vart då flytta til gravplassen på Ødegård. Ein vievasskar (av stein) frå katolsk tid vart nytta som døypefont var i Ålesund då byen brann i 1904. Ein kopi står no i kyrkja. Under taket heng ein modell av ein tremasta fullriggar. Kyrkja fekk orgel første gong i 1912, dette vart skifta ut i 1962.
Sløgstad var også prestegard frå 1759 til 1935 då gardsdrifta vart avvikla. Jorda vart stort sett nytta til tomtar i Stranda sentrum.
25. mars 1814 var det val av representantandrer til valforsamlinga for Romsdals amt, valforsamlinga skulle velje representantar til Riksforsamlinga på Eidsvoll. Soknepresten Georg Burchard Baade vart vald saman med Lars Larsen Langlo og Ole Larsen Midtbust.
Tidlegare kyrkjer
Tidlegare låg det truleg ei stavkyrkje på staden, denne vart øydelagdt av eit stort fjellskred 1731 (Skafjell-ulukka) og krosskyrkje i tømmer vart sett opp i staden. På 1800-talet vart krosskyrkja for lita og dagnes åttekantkyrkje vart bygdt. St.Pæders-kyrkja på Opsvik (Uksvik) litt lenger inne ved fjorden er truleg den eldste kyrkjestaden i Stranda, og ein av dei eldste på Sunnmøre. I Aslak Bolts jordebok frå kring 1430 er både «Pæders kirkio sokn a Strandenne» og «Sløstada kirkio sokn» nemnt. Dette viser at det ein periode var to kyrkjesokn i Stranda og at kyrkjestaden på Sløgstad var etablert før Aslak Bolts tid.
Helland skriv at åttekantkyrkja frå 1838 står på den staden der kyrkja før 1731 stod, om lag 3 meter over havnivå.
Peterskyrkja i Opsvik
Den første kyrkja i Stranda vart truleg reist på Opsvik, kanskje av ein Arnljot Gaddabein på 1000-talet. Kjeldene til historia om Gaddabein er mellom anna dokument i Den Arnamagnæanske Samling. Ifølgje Gjerding vart Gaddabeins forfedre hauglagt etter gamal skikk og i Opsvik-grenda er det tre eller fire gravhaugar. Arnljot skal ha vore ein stormann som på reise i utlandet tok til seg kristendommen, og han bygde truleg eit lite kapell på garden sin. Seinare vart det bygde ei ny kyrkje på ny tuft i Opsvik, og denne fungerte truleg som kyrkje for heile indre Sunnmøre og kan vere ei av dei første på heile Nordvestlandet. Opsvik-kyrkja var vigd til apostelen Peter (St. Pæder), og marmorplata på alteret i dagens kyrkje kom truleg frå Opsvik-kyrkja. Allereie på 1400-talet kom det kyrkje på Sløgstad som vart den nye samlingsstaden, men Opsvik-kyrkja er nemnt i dokument frå 1577. Kyrkja på Sløgstad omtala i 1722 kan vere stavkyrkja frå mellomalderen, den skal ha vore krossforma. Bøndene kjøpte i 1723 kyrkja med tilhøyrande jordegods, og hadde då store kostnader med å sette det gamle bygget i stand - eit bygg som vart rasert etter få år. Ved synfaringa etter Skafjell-ulukka står det at «udi det søndre Kors hvor prædige-Stolen stod i Vinkelen ved Koret, er icke noget inden Kirchen tilbage, icke heller prædige-Stolen.»
Peder Fylling noterte i 1876 at preikestolen hadde ei plate med teksten «Gud Ære og Kirken til Beprydelse er denne Stol bekostet og foræret Strands Kirke av af Niels Jacobsen Knag, Foged over Sundmøer 1648.» Om preikestolen er frå 1648 må den ha følgt med flodbølgja i 1731 og i følge tradisjonen vart den funne flytande på fjorden.
Stavkyrkja på Sløgstad
På 1400-talet kom det kyrkje på Sløgstad som vart den nye samlingsstaden. Kyrkja på Sløgstad er omtalt i 1722 og var truleg ei stavkirke fra mellomalderen, den skal ha vore krossforma. Bøndene kjøpte i 1723 kyrkja med tilhøyrande jordegods og kjøpesummen vart fordelt på gardane i soknet - dei bøndene som betalte mest fekk dei beste benkeplassane, ein praksis som varte til omkring 1900. Bøndene fekk store kostnader med å sette det gamle «skrøbelige» bygget i stand - eit bygg som vart rasert av flodbølgja etter få år. I 1725 vart det sett inn ny glasruter. Skafjell-ulukka 8. januar 1731 skada stavkyrkja slik at den var så godt som øydelagt. Ved synfaring etter flodbølgja står det at «udi det søndre Kors hvor prædige-Stolen stod i Vinkelen ved Koret, er icke noget inden Kirchen tilbage, icke heller prædige-Stolen.» Kyrkja vart i 1722 oppmålt til 36x22 fot (skipet) med eit kor på 20x22 fot og to korsarmar på 20x22 fot kvar. Dette ga eit samla golvareal på 2596 kvadratfot. Korsamene var truleg sett opp seinare som tilbygg og kanskje i lafta tømmer sjølv bygget elles var i stavkonstruksjon. Kyrkja fekk truleg tårn omkring 1700, eit våpenhus på 12x10 fot utgjorde truleg tårnfoten. Til samanlikning er Heddal stavkyrkje 1626 kvadratfot og Urnes stavkyrkje 864 kvadratfot. Den tapte stavkyrkja i nabobygda Norddal var på omkring 3000 kvadrat og korsforma.
Peder Fylling noterte i 1876 at preikestolen hadde ei plate med teksten «Gud Ære og Kirken til Beprydelse er denne Stol bekostet og foræret Strands Kirke av af Niels Jacobsen Knag, Foged over Sundmøer 1648.» Om preikestolen er frå 1648 må den ha følgt med flodbølgja i 1731 og ifølgje tradisjonen vart den funne flytande på fjorden.
Krosskyrkja
Ein krosskyrkje i tømmer vart i 1731 sett opp etter stavkyrkje, men 150 m lenger frå fjorden. Etter den tids reglar skulle utgifter til gjenoppbygging etter brann fordelast på dei andre kyrkjene. For tap ved naturkatastrofar fekk ikkje kyrkjelyden/kyrkjeeigaren slike støtte, sjølv om dei ba kongen om assistanse frå andre kyrkjer. Ein del materiale frå stavkyrkja vart brukt om att og vart hogt tømmer i «kyrkjeteigen» i dei gardane som kyrkja eigde, og det vart utført ein god del pliktarbeid. I 1731 var dei direkte utlegga 34 riksdalar mellom anna til tjære og jern til boltar og spikar. Hans Strøm skreiv at kyrkja ikkje var særleg stor men ordentleg bygd. Kyrkjegarden ved stavkyrkjetomten vart brukte vidare.
Sokneprestar
Stranda vart eige prestegjeld frå 26. januar 1759. Lista er ikkje fullstendig.
Tavira
Tavira er ein by og kommune som ligg aust i Algarve ved sørkysten av Portugal. Han har om lag 25 000 innbyggjarar. Gilão-elva renn ut i havet ved Tavira.
Historie
Historia til Tavira kan førast tilbake til bronsealderen (1000 til 800 f.Kr.). Rundt 800 f.Kr byrja fønikarar å busetja seg i området. Fønikarane danna eit bysenter med massive forsvarsmurar, minst to tempel og to hamner. Fønikiske Tavira eksisterte fram til slutten av 500-talet f.Kr., då byen blei øydelagd av konflikt. Han blei liggjande aude i rundt eit hundreår før han blei busett att, men også denne byen var blitt forlaten ved slutten av 300-talet f.Kr.
Tavira kom seinare under romersk styre med eit nytt sentrum på Cerro do Cavaco, ein befesta åstopp. Under cæsarane skipa romarane ei ny hamn, Balsa, rundt 7 km frå Tavira. Denne hamnebyen blei større og viktigare enn Tavira, som blei liggjande på den viktige vegen mellom Balsa og Baesuris (dagens Castro Marim).
Området blei teke over av maurarar på 700-talet, som tok kontroll over Tavira i 712. Maurarane sette preg på jordbruk, kultur og arkitektur. Slottet i Tavira og den såkalla romerske brua i byen blei bygd i maurartida. Frå 1000-talet blei Tavira ein viktig hamneby, og blei ein av dei største byane i Algarve.
I 1242 tok den kristne hærføraren Paio Peres Correia byen frå maurarane under Reconquista. Den blodige konflikten byrja etter ei tid med våpenkvile etter at sju av dei viktigaste riddarane hans var blitt drepne. Mange av innbyggjarane i byen blei drepne i konflikten. Etter at det blei innført kristent herredøme i byen forlét dei fleste muslimar han, men ein del blei verande i ein bydel som blei kjend som «Mouraria». Dom Paio Perres Correia er minna med ein byste på hjørnet av rådhuset i dagens Tavira. Kyrkja Santa Maria do Castelo, som er bygd på tuftene av ein maurisk moské, huser gravene til dom Paio Peres Correia og fleire av riddarane hans.
På 1600-talet hadde Tavira med elvehamna si ei viktig stilling for skipsfart med salt, vin og tørrfisk. Jordskjelvet i Lisboa den 1. november 1755 råka også Tavira, og store delar av byen blei øydelagd. Byen blei seinare gjenoppbygd.
Transport
Tavira har sin eigen jernbanestasjon på linja frå Vila Real de Santo António til Faro og Lagos.
A22-motorvegen passerer i nærleiken av byen. Dette gjev raskt vegsamband langs Algarve-kysten og austover til Sevilla.
Den næraste internasjonale flyplassen er ved Faro.
Ceuta
Ceuta er ein spansk ekslave i Marokko i Nord-Afrika, på det nørdste punktet i Maghreb, ved middelhavskysten sør for Gibraltarsundet. Han har eit areal på om lag 28] km². Namnet «Ceuta» kjem av det latinske namnet frå romartida, Septem Fratres ('sju brør').
Ceuta ligg på ein odde som forbind Monte Hacho, ein av dei tradisjonelle «Herkulessøylene», med fastlandet. Byen har ei god hamn med mykje ferjetrafikk med Spania. Fiske og fiskeindustri, bryggjeri og verkstader er viktige verksemder. Ceuta er også ein garnisonsby. Ceuta er inngjerda og sterkt vakta for å hindra ulovleg innvandring frå Afrika til Europa. Marokko gjer krav på byen, saman med dei andre spanske områda Melilla og fleire middelhavsøyar.
Opphavleg var Ceuta ein fønikisk koloni. Seinare tilhøyrde han romarar, vandalar, bysantinarar, arabarar, portugisarar (1415–1580) og spanjolar (frå 1580). I mellomalderen var Ceuta ein viktig handelsby.
Yuji Fujikawa
Yuji Fujikawa er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Mito HollyHock, Oita Trinita, Matsumoto Yamaga FC og YSCC Yokohama.
Robert Walser
Robert Walser var ein tyskspråkleg sveitsisk forfattar.
Walser var ei viktig kjelde til inspirasjon for mellom andre Franz Kafka og Robert Musil
Forlaget Bokvennen har utgjeve ein handfull av dei sentrale verka hans på norsk.
Svein Sundbø
Svein Sundbø er ein norsk amanuensis, bibliotekar og bibliograf.
Bibliografiane hans krinsar om den norske positivismedebatten.
Mykologi
Ofte blir au studiet av lav (lichenologi) teke med i mykologien.
Inndelinga til soppane: sjå sopp.
Napalm
Napalm (naftenisk palmittisk syre) er ei lettantenneleg, seintflytand væske som brenn heftig. Stoffet blei funne opp av USA i 1942 til våpenbruk.
Ein SN-konvensjon frå 1980 forbaud bruk av napalm mot sivile, men denne er ikkje ratifisert av senatet i USA.
Midtre Skagastølstind
Midtre Skagastølstind, òg kalla Skagastølstindane, Midtre, er ein av Skagastølstindane og ligg omtrent midt mellom Nordre Skagastølstind og Storen (Store Skagastølstind). Midtre Skagastølstind ligg i Luster kommune i Vestland.
Midtre Skagastølstind er ein del av den høgastliggande fjellryggen i Noreg, Styggedals- og Skagastølsryggen, som ligg i fjellområdet Hurrungane, i den sørvestre delen av Jotunheimen.
Gourdon
Gourdon er ein by og kommune sørvest i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Lot.
Den litle byen Gourdon ligg i ei av dei mest historierike områda i Frankrike og nær Rocamadour som er bygd i ei bratt fjellside.
Gourdon er hovudstad i la Bouriane, ein del av Quercy, som strekkjer seg opp til elva Dordogne og Périgord.
Sonate
Sonate er eit musikkstykke for eit eller fleire instrument, som har tre eller fire satsar etter eit spesielt mønster. Denne forma oppstod i den wienerklassiske perioden.
Tradisjonelt kjem dei fire satsane i denne rekkefølgja:
Styre
Styre er eit ord med fleire tydingar:
Sonate
I byrjinga var sonaten oftast tre satsar lang, i mønsteret hurtig-langsam-hurtig, noko som var ei arv etter den italienske overtyra. Men etterkvart vart menuetten introdusert som tredjesats, og dette igjen var ei arv frå den barokke dansesuiten.
Yuji Sakuda
Han har spela for klubbane Mito HollyHock, Oita Trinita, Montedio Yamagata og Zweigen Kanazawa (2019).
Ernen
Ernen er ein kommune i distriktet Goms i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1196 meter over havet.
I 2005 vart Ernen slått saman med dei tidlegare kommunane Ausserbinn, Mühlebach og Steinhaus. Kommunen ligg på ein moreneterrasse ovanom venstresida av Rhône. Han består av landsbyen Ernen og grenda Niederernen.
Trykkmålar
Ein trykkmålar er eit instrument til å måla trykk (kraft/areal). SI-eininga for trykk er Pa, men mange trykkmålarar er framleis skalerte i bar. Med trykkmålar forstår ein vanlegvis eit instrument som måler statisk, eller sakte varierande, trykk. Ein differansialtrykkmålar måler skilnaden mellom to trykk. Ein mikrofon er ein trykkmålar som måler snøgge variasjonar i trykket, i høve til atmosfæretrykket.
Referansetrykk
Differansetrykk er skilnaden mellom to trykkverdiar. Differansetrykk vert ofte nytta for å måla væskestraum og for nivåmåling.
Væskebarometer
Eit barometer vert i meteorologien nytta til å måla trykket i atmosfæren med.
U-røyrsbarometer
Eit U-røyrsbarometer har eit vertikalt U-forma røyr fylt med ei væske, som til dømes kvikksølv. Den eine enden av røyret er ope mot eit referansetrykk og den andre enden er open mot gasstrykket som skal målast. Instrumentet måler differansen mellom det ukjente trykket og referansetrykket. Instrumentet vart funne opp av den italienske fysikaren Evangelista Torricelli.
Membran-, kapsel og belgbarometer
I desse instrumenta vert trykket mot ein fjørbelasta membran eller belg. Det finst fleire typar, som membranmanometer, belgmanometer og kapselmanometer (aneroidmanometer).
Vakuummeter
Eit vakuummeter er ein trykkmålar for måling av låge gasstrykk.
1398 Donnera
1398 Donnera er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 26. august 1936 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Sho Murata
Sho Murata er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Mito HollyHock og Briobecca Urayasu.
Midtre Høgvagltinden
Midtre Høgvagltinden (2066 moh.) er eit fjell i Jotunheimen. Toppen er den høgaste av Høgvagltindane og ligg i Luster kommune i Vestland.
Jan Davidsen
Jan Davidsen Raa har sidan 2015 vore leiar for Norsk Pensjonistforbund. Han var leiar for arbeidstakarorganisasjonen Fagforbundet frå 2003 til 2013, det desidert største fagforbundet i Noreg med over 400 000 medlemmer.
Karriere
Davidsen er utdanna brannmann, og har i tillegg arbeidd som renovatør. Han starta den fagpolitiske verksemda si i fagforeininga til brannmennene i Norsk Kommuneforbund i Bergen. Han leidde Fagforbundet frå og med det vart stifta i 2003 då LO-forbundet Norsk Kommuneforbund vart slått saman med det tidlegare YS-forbundet Norsk Helse- og Sosialforbund, han heldt fram som leiar fram til 2013. Før dette leidde han òg Norsk Kommuneforbund i ei årrekkje (frå 1993). Som leiar tok han mellom anna initiativ til å opprette organisasjonen For velferdsstaten og prosjekta «En verdig alderdom – en livsgaranti» og «Modellkommuneprosjektet».
Litiumsulfat
Litiumsulfat (Li_2SO_4) er eit salt som er samansett av litium og sulfat ion. Det har formelmassen 109,9 u.
Bergand
Bergand (Aythya marila) er ein fugl i andefamilien som livnærer seg på å eta muslingar og sniglar. Bergand er ein av artane i norsk raudliste 2021, der han er lista som sterkt trua.
Sverre Diesen
General Sverre Diesen var Noregs forsvarssjef frå 1. april 2005 til 1. oktober 2009. Diesen måtte gå av for aldersgrensa. Han er utdanna sivilingeniør ved Noregs Tekniske Høgskole, Bygningsingeniøravdelinga (1979), og har Krigsskole-vidareutdanning frå Hærens stabsskole I og II (1988), og dessutan den britiske hæren sin Staff College Camberley (1990).
Paper Mario
Paper Mario (マリオストーリー) er eit rollespel utvikla av Intelligent Systems og utgjeve av Nintendo for Nintendo 64. Det vart først gjeve ut i Japan 11. august 2000. Året etter kom det til Nord-Amerika den 5. februar 2001 og i Europa 5. oktober. Spelet kom ut på Virtual Console-tenesta til Wii i 2007.
Austefjord kyrkje
Austefjord kyrkje, tidlegare Austefjord kapellkyrkje, er ei langkyrkje på Fyrde i Austefjorden i Volda kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er frå 1773 og bygd i treverk (tømmer).
Kyrkja vart flytt til Austefjord i 1879 frå Nes i Bjugn, der ho vart bygd i 1773. Byggmeister ved flyttinga var Gjert Lien frå Nordfjord.
Kyrkja har 150 sitjeplassar. Det er kyrkjegard ved kyrkja.
1399 Teneriffa
1399 Teneriffa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. august 1936 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Middagsfjellet i Bremanger
Middagsfjellet er eit fjell i Bremanger kommune, inst i Vindspollen. Middagsfjellet kjem ned frå Magnhildskaret. Namnet kjem frå at då ein arbeida på gardane og sola stod midt på fjellet var det middag.
Shota Otsuka
Shota Otsuka er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Mito HollyHock.
Totland i Bergen
Totland er ein gard i Fana i Bergen kommune. Han ligg inst i dalen som fører opp mot sørsida av Totlandsfjellet.
Garden er delt i to, Nedre (gnr. 57) og Øvre Totland (gnr. 58). Det er framleis gardsdrift på begge gardane.
Norsk Jernbanemuseum
Norsk Jernbanemuseum på Hamar, skipa i 1896, er det nasjonale jarnbanemuseet i Noreg, og eit av dei eldste jarnbanemusea i verda. Museet er offentleg, drive av Jernbaneverket, med både utstillingar innandørs og utandørs. Men utandørsutstillingane, med mellom anna den eldste stasjonsbygningen i Noreg, Kløften stasjon frå Kløfta på Romerike, er berre er opne for publikum om sommaren.
Totland i Bergen
Namn
Namnet kjem truleg av det norrøne Þorsland, som igjen kjem av manns- og gudenamnet Tor. Garden har gjeve namn til Totlandsvegen.
Norsk Jernbanemuseum
Innandørsutstillingane femnar om gjenstandar, modellar og illustrasjonar frå og om norsk jarnebanesoge, presentert mellom anna på moderne vis som videoframsyningar, dataspill, animasjonsfilmar, reiseplanleggjarar og jarnbanemusikk. Museet har ein stor og variert fotosamling og eit rikhaldig bibliotek. Fleire lokomotiv og vogner av ulike slag er stilte ut både i hallar og utandørs, mellom anna Noregs største damplokomotiv, Dovregubben, personvogner laga for dei kongelege og anna materiell frå farne tider. Utandørs finst skjenegang, signal, stasjonsbygningar, lokomotivstall, banevaktarbustad, kvilebrakke for banemannskap, ei restaurantvogn opa for publikum, og dessutan kioskkompaniet Narvesens første aviskiosk. Om sommaren vert «Tertitt-toget» køyrd på ei smalspora jarnbane på museumsområdet, og dessutan eit minitog som vert kalla «Knertitten».
Sjå òg
Museumsjarnbane
Totland i Bergen
Nedre Totland
Nedre Totland høyrte i mellomalderen til Munkeliv kloster. Munkelivsgodset vart selt til generaltollforvaltar Herman Garmann i 1660-åra. Her ligg i dag Riple skole.
Nedre Totland grensar til Øvre Totland i nord, Myrdal i nordvest, Fjellbirkeland i sørvest, Hedno i sør og Riple i aust.
Øvre Totland
Øvre Totland høyrte til Andreas-prebendet i Domkyrkja, og frå 1596 og fram til 1830-åra var det Korskirken som hadde inntektene av gardsdrifta. Etter den tid kom garden i sjølveige hos brukarane. Det finst ei lysløype på Øvre Totland i dag.
Øvre Totland grensar til Lid i nordaust, Søylen og Øvre Brattland i nord, Nedre Dyngeland og ein liten del av Milleshaug i nordvest, Øvre Dyngeland i vest, Nedre Totland i vest og sør, og Riple i aust.
Ein liten del av den tidlegare kommunegrensa mellom Fana og Arna gjekk mellom Øvre Totland og Lid.
Britisk historie
Det sameinte kongedømet av Storbritannia og (Nord)-Irland blei danna gjennom fleire erobringar og unionar. England oppstod frå Wessex, det sigrande av fleire mindre rike i mellomalderen, som gradvis tok kontroll over rike som Cornwall, Wales, Northumbria og øya Irland. England og Skottland kom i personalunion i 1603 og inngjekk ein unionsavtale i 1707 (underskriven 1706). Endå ei unionsforordning i 1800 la kongedømet Irland inn under unionen og danna Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland.
Troilltampen
Troilltampen, òg Tråilltampen eller Trolltampen, var ein vise- og amatørfestival som vart skipa i 1973 etter initiativ frå Jack Berntsen og første gong arrangert på Ulvsvågskaret i Hamarøy. Festivalen vert rekna som ein av dei eldste musikk- og kulturfestivalane i Nord-Noreg. Føremålet med arrangementet var at alle som ville skulla få opptre med musikken sin.
Jack Berntsen har uttalt at «Troilltampen kom igang i begeistringsrusen etter sigeren over ja-folket i folkeavstemminga om norsk telslutning tel EEC. Dessutan ha vi på kjensla at rundt om va det mange som song, utan at dei kunn kom saman nokon plass. Det vist sæ at det va behov for å sammel kreftan.»
Troilltampen vart siste gong arrangert i 2008 etter å ha slite økonomisk blant anna på grunn av dei høge utgiftene for vakthold frå politiet.
Arrangement
Troilltampen vart arrangert årleg i perioden mellom 1977 og 1987 med unntak av i 1980 då festivalen vart stoppa av Nordland vegkontor på grunn av trafikale tilhøve. Deretter vart festivalen arranger i perioden mellom 1996 og 2008 med unntak av åra 1998, 2000 og 2007.
Fiesch
Fiesch er ein kommune i distriktet Goms i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1049 meter over havet. Den nærliggande Fiescheralp vert administrert av Fiesch og er tilgjengeleg frå Eggishorn-heisen.
Fiesch er ein del av verdsarvlista til UNESCO på grunn av utsynet over Jungfrau-Aletsch verneområde.
Kommunen ligg i ein liten dal og i fjellsida ovanom begge sider av Weisswasser.
Satoshi Tokiwa
Satoshi Tokiwa er ein japansk fotballspelar.
Super Nintendo Entertainment System
Super Nintendo Entertainment System (også kjent som Super NES, SNES eller Super Nintendo) er ein 16-bits spelkonsoll som vart lansert i 1990 av Nintendo i Japan, 1991 i Nord-Amerika, 1992 i Europa og Australasia (Oceania), og Sør-Amerika i 1993. 4. juni 1992 vart maskina lansert i Noreg. I Japan og søraust-Asia er systemet kalla Super Famicom (スーパーファミコン). I Sør-Korea, er systemet kjent som Super Comboy (슈퍼 컴보이) og var distribuert av Hyundai Electronics. Sjølv om dei ulike versjonane i utgangspunktet var like, har regionlåsar i ulike variantar hindra dei ulike versjonane frå å vere kompatible med kvarandre.
Super Nintendo Entertainment System er den andre heimekonsollen til Nintendo, og er etterfylgjaren av Nintendo Entertainment System (NES). Konsollen introduserte avansert grafikk og lydattgjeving samanlikna med andre konsollar på den tida. I tillegg vart det utvikla ei rekkje chipar som utvida kapasiteten på konsollen, noko som hjelpte han å halde seg konkurransedyktig etter lanseringa.
SNES var ein global suksess, og vart den konsollen i den såkalla 16-bit-eraen som selde mest, trass i ein relativt sein start og hard konkurranse frå Mega Drive-konsollen av Sega. SNES har heldt seg populær langt inn i 32-bit-eraen, og held fram med å vere populær blant samlarar, retro-spelarar og til emulering.
Kvitsøy fyrstasjon
Kvitsøy fyrstasjon er eit fyr som ligg på Kvitsøy. Fyret har ei historie som går tilbake til år 1700, då Henrich Petersen sette på ei vippefyr i Ydstebøhamn. Fyret bestod av ei mast som hadde påmontert ei tverrvippe. I enden av denne var det festa ei «eldpanne» som vart fylt med kol og heist 6 meter over bakken. Ein modell av vippefyret står i dag like i nærleiken av det noverande fyrtårnet.
I 1829 vart vippefyret erstatta med eit 18 m høgt sekskanta fyrtårn med kolbluss på toppen. I 1859 vart tårnet gjort 7 m høgare og utstyrt med oljefyrt fyrbluss samt eit linsesystem. Toppen av fyret er no 45 m over havflata. Fyret har 2. ordens lysblinkapparat frå 1910 då lyktehuset vart fornya. I 1938 vart fyret elektrifisert, og i 1969 automatisert og avfolka. Fyret er i dag freda etter lov om kulturminne. Det går ein tursti opp til fyret og vidare ut til havet i vest.
Fyrtårnet er i dag det eldste steintårnet i landet som framleis er i bruk.
Makaronesia
Makaronesia er eit moderne samleomgrep for fleire øygrupper i Nord-Atlanteren nær Europa og Nord-Afrika. Dei høyrer til tre land, Portugal, Spania og Kapp Verde. Namnet (som ofte vert feilstava «Makronesia») kjem frå det greske ordet for «Dei heldige øyane», eit uttrykk som dei greske geografar nytta i antikken om øyane vest for Gibraltarsundet.
Makaronesia består av fire øygrupper:
Europa (politisk ):
Afrika (politisk ):
Øyane i Makaronesia har vulkansk opphav og ein meiner at dei har oppstått over fleire geologiske heiteflekkar.
Klimaet på øyane i Makaronesia varierer frå subtropisk til tropisk. Dei portugisiske øygruppene Asorane og Madeira har generelt litt kjøligare klima og meir nedbør enn Kanariøyane og Kapp Verde.
Øyane har ein unik biogeografi og har fleire særeigne planter og dyreartar. Ingen av øyane i Makaronesia har vore knytt til eit kontinent så dei naturlege plantene og dyra kom her via lange avstandar. Laurbærskogar kalla laurisilva dekte ein gong det meste av Asorane, Madeira og delar av Kanariøyane i høgder mellom 400 og 1200 meter over havet (dei austlege Kanariøyane og Kapp Verde var for tørre). Desse skogane liknar urskogane som dekte området rundt Middelhavet og Nord-Afrika før tilhøva vart kaldare og tørrare under istidene.
Hogst av skog for tømmer og ved, avskoging for beitemarker og jordbruk og innføring av framande planter og dyr har omplassert mykje av den opphavlege vegetasjonen. Laurisilva-skogane er redusert til små lommer. Som følgje av dette er mange endemiske dyre- og planteartar på øyane alvorleg utryddingstruga eller alt utrydda.
Raufoss Storhall
Raufoss Storhall er ein fleirbrukshall som ligg på Raufoss i nærleiken av Raufoss stadion. Hallen er ein overtrykkshall som vert halde oppe av luft.
Halen var ferdigbygd våren 1999 og kosta kring 16 millionar kroner. Hallen var den andre i sitt slag då han vart bygd. Hallen vert eigd og driven av Raufoss Fotball. Hallen heitte tidlegare Hydrohallen og Økokrafthallen.
Banen fekk nytt dekke i 2009.
Sædgås
Sædgås (Anser fabalis), er ei mellomstor gås i slekta av grå gjæser som hekkar i Nord-Europa og Asia. Ho er ein trekkfugl og overvintrar lenger sør i Europa og i Asia. Ho er nært i slekt med tundrasædgås, dei to artane var tidlegare rekna som ein art.
Skogsfjorden
Skogsfjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Sædgås
Dei vitskaplege namna på sædgås-artane kjem frå vanen dei tidlegare hadde med å beite på bønnemarker om vinteren. Anser er latin for «gås», og fabalis er avleidd frå latin faba, ei «brei bønne», hestebønne. Artsnamnet «sædgås» på dei skandinaviske språka kan ha liknande forklaring, etter korn som er sådd.
Skildring
Kroppslengda varierer frå 68 til 90 cm, vengespenn frå 140 til 174 cm. Vekta er 3–4 kg, hannar er litt større enn hofuglar.
Kjenneteikna som skil sædgås frå dei liknande slektningane er mørkt hovud og mørk hals, på avstand nesten svart. Mørk rygg, sterkt og lys oransjefarga bein og føter og ei oransje markering på eit nesten svart nebb. Nebbet er svart ved botnen og tuppen, og har eit oransje band over midten, varierande i form og storleik med underarten.
Dei øvre vengdekkarane er mørkebrune, som hos tundragås, men skil seg ved å ha smale kvite frynsar til fjørene. Den nært nærskylde kortnebbgåsa har lysare, gråblå øvre vengdekkarar, kortare nebb med rosa flekk i midten, og føtene er òg rosa.
Ropet er høgt tutande, høgare toneleie hos dei mindre underartene.
Sædgåsa hekkar i våtmarksområde med vegetasjon rundt opent vatn, i område med barskog eller lauvskog. Her lever dei hovudsakleg av røter og skot av grasvekster som til dømes myrull og sneller. Overvintring skjer typisk i jordbruksområde der dei kan beite på gras og rester frå avlingane, inkludert potet og andre rotvekstar.
Taksonomi og utbreiing
Tundrasædgås og sædgås er anerkjende som separate artar av American Ornithologists' Union og International Ornithologists' Union (IOC), men blir samla sett rekna som ein enkelt art av andre autoritetar. Sædgåsa og tundrasædgåsa divergerte for rundt 2,5 millionar år sidan og etablerte sekundærkontakt for ca. 60 000 år sidan, noko som resulterte i omfattande genstraum.
Sædgås-taksonet har tre underartar, med kompleks variasjon i kroppsstorleik og nebbstorleik og mønster; generelt aukar storleiken frå nord til sør og frå vest til aust.
Sædgås (Anser fabalis sensu stricto) (Latham, 1787):
I Noreg
Sædgås er ein fåtalig hekkefugl i indre Troms, Finnmark og i eller nær Børgefjell nasjonalpark. Dei blir òg observerte i andre delar av landet på trekk og få individ kan overvintre i Noreg. Storleiken på hekkepopulasjonen var estimert til ca. 60-120 individ i 2015. I 2021 vart arten oppgradert frå sårbar til sterkt truga (EN) på den norske raudlista for artar.
Manganklorid
Manganklorid er eit salt av mangan og klor.
Du har 5 forskjellige typar manganklorid:
Mangan(II)klorid
Mangan(II)klorid er eit vassløyseleg, rosa salt.
Tjølling Idrettsforening
Tjølling Idrettsforening er eit idrettslag heimehøyrande på Tjølling i Larvik kommune, stifta 23. desember 1888. Tjølling er aktivt med i fotball og handball. Laga til Tjølling spelar i kvite drakter med svarte bukser.
Super Mario RPG
Super Mario RPG er det første datarollespelet i Mario-serien. Spelemekanikkane har grunnleggande likskapar med andre rollespel frå Square, som Final Fantasy-serien, med ei historie og actionbaserte element avleia av Super Mario-serien.
Kenta Nishioka
Kenta Nishioka er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Mito HollyHock.
Mannefjorden
Mannefjorden er ein fjord i Lindesnes kommune. Han har innløp frå Skagerrak og strekker seg om lag 5 km nordover mot sjølve byen Mandal.
Ryvingen fyr ligg på austsida av innløpet til fjorden, rett sør for Skjernøya. Andre øyar på austsida er Ferøy, Stussøy og Gismerøya, som har brusamaband over til fastlandet ved Kleven. På vestsida ligg øyane Storøy, Mannevær, Hatholmen, Risøya og Aspholmen.
I sentrum av Mandal munnar Mandalselva ut i Mannefjorden. Ho dannar eit lite estuar innover i Mandal ved Malmøy. På vestsida av munningen til dette estuaret ligg sandstranda Sjøsanden, som er ein kjend turistattraksjon i Mandal. Litt vest for Sjøsanden igjen ligg innløpet til Skogsfjorden, som ligg på vestsida av sjølve Mandal.
1400 Tirela
1400 Tirela er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 17. november 1936 av Louis Boyer ifrå Observatoire astronomique d’Alger - Bouzaréah i Alger.