cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaposvár
Historie
I følgje segna vart byen grunnlagd på sjå åsar. Området har vore busett dei siste sju tusen åra. Rundt år 400 fvt. var keltarar busett i området.
Byen vart først som Kapos i dokument frå bispedømet Pécs i 1009. Den rektangulære motteborga vart rekonstruert som ei steinborg på 1400-talet. Borga vart øydelagd i 1702 etter ordre frå Leopold I av Det tysk-romerske riket.
Osmanarane erobra byen etter ei fem dagar lang omleiring i 1555. Han vart frigjort frå det osmanske styret i 1686.
I 1990 fekk Kaposvár, som ein by med meir enn 50 000 innbyggjarar, status som by med fylkesrettar. Sidan 1993 har han vore sete for ein biskop. Universitetet i Kaposvár vart grunnlagd i 2000.
Skipsfjorden i Torsken
Skipsfjorden er ein fjordarm av Torskefjorden i Senja kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 1,5 km austover til Skipfjordbotnen.
Slaget ved Trafalgar
Slaget ved Trafalgar den 21. oktober 1805 var eit sjøkrigsslag ved Kapp Trafalgar, litt vest om Gibraltarsundet, og vart utkjempa mellom Storbritannia på den eine sida og Frankrike og Spania på den andre sida, under det vert kalla den tredje koalisjonskrigen. Det innleia eit meir enn hundreårlangt britisk herredøme på verdshava. Indirekte førte slaget til Napoleons nederlag på dei europeiske slagmarkane.
When the Saints Go Marching In
«When the Saints Go Marching In», ofte berre kalla «The Saints», er ein USA-amerikansk gospelsong. Sjølv om han opphavleg var ein kristen salme, vert han ofte spelt av jazzband. Den kanskje mest kjende versjonen av songen vart spelt inn 13. mai 1938 av Louis Armstrong and his Orchestra. Songen vert stundom forveksla med ein song med liknande tittel, «When the Saints are Marching In» frå 1896 av Katharine Purvis (tekst) og James Milton Black (musikk).
Slaget ved Trafalgar
Under slaget sigra Royal Navy, leia av viseadmiral Horatio Nelson, over den fransk-spanske armadaen, leia avg den franske viseadmiralen Pierre Charles de Villeneuve. Villeneuve hadde fått i oppdrag av Napoleon å bryte bryte den britiske blokaden av hamna i Cádiz, slik at denne kunne få støtte under ein landgang i Sør-Italia.
When the Saints Go Marching In
Bruk
Opphavet til songen er uklårt. Han utvikla seg visstnok tidleg på 1900-talet frå fleire gospelsongar med liknande tittel, som «When the Saints Are Marching In» (1896) og «When the Saints March In for Crowning» (1908). Den første kjende innspelinga vart gjort i 1923 av Paramount Jubilee Singers på Paramount 12073. Sjølv om tittelen på etiketten er «When All the Saints Come Marching In», syng gruppa den moderne teksten «When the saints go marching in...» Det står ikkje oppført kven som er låtskrivaren. Fleire andre gospelversjonar vart spelte inn i 1920-åra, med små variasjonar i tittelen, men med same teksten, mellom anna versjonar av The Four Harmony Kings (1924), Elkins-Payne Jubilee Singers (1924), Wheat Street Female Quartet (1925), Bo Weavil Jackson (1926), Deaconess Alexander (1926), Rev. E. D. Campbell (1927), Robert Hicks (AKA Barbecue Bob, 1927), Blind Willie Davis (1928) og Pace Jubilee Singers (1928).
Slaget ved Trafalgar
Den fransk-spanske flåten leid ved Trafalgar eit frykteleg nederlag. Britane erobra eller øydela 20 fiendslege skip, mellom dei den eineståande Santissima Trinidad, sjølve mista dei ikkje eit einaste kampskip. Nelson fall i slaget, men sigeren velta planane Napoleon hadde om ein invasjon av dei britiske øyane.
Giacomo Carissimi
Giacomo Carissimi var ein italiensk komponist, og ein av dei mest hylla frå den tidlege barokken. Han høyrde til den romerske skulen i musikk.
When the Saints Go Marching In
Bruk
Dei tidlegaste versjonane var langsame og prektige, men etter kvart vart innspelingane meir rytmiske, mellom anna ein livleg versjon av Sanctified Singers på British Parlophone i 1931. Sjølv om songen hadde røter i folkemusikken, var det fleire komponistar som gjorde krav på opphavsretten i seinare år, mellom andre Luther G. Presley og Virgil Oliver Stamps, R.E. Winsett, og Frank og Jim McCravy. Sjølv om songen framleis vert framført som eit langsamt nummer, har det sidan midten av 1900-talet vore vanleg å spele songen meir livleg. Melodien er særleg knytt til New Orleans. Songen har blitt ein jazzstandard og er blitt spelt inn av mange store jazz- og popartistar.
Det finst mange versjonar som både er vokale og instrumentale. Louis Armstrong var ein av dei første som gjorde melodien nasjonalt kjend i USA i 1930-åra. Armstrong skreiv at systera meinte den verdslege framføringa av den tradisjonelle kyrkjemelodien var uhøvande og ureligiøst.
Giacomo Carissimi
Biografi
Ein kjenner ikkje til nøyaktig når han vart fødd, men det var truleg i 1604 eller 1605 i Marino, nær Roma.
When the Saints Go Marching In
Tekst
Som med mange songar med lange tradisjonar i folkemusikken finst det ingen «offisiell» versjon av songen eller tekten. Dette gjeld òg tittelen, og songen vert ofte feilaktig kalla «When the Saints Come Marching In». Når det gjeld sjølve teksten gjer den enkle teksten at det er lett å lage nye vers. Sidan den første og den andre linja er dei same, og den tredje og fjerde linja er dei same gjennom heile songen, skapar ei høvande linje i jambisk tetrameter eit heilt vers.
Det finst særs mange versjonar av songen, men ein vanleg versjon er slik: • :Oh, when the saints go marching in
• :Oh, when the saints go marching in
• :Lord I want to be in that number
• :When the saints go marching in
• :Oh, when the drums begin to bang
Giacomo Carissimi
Biografi
Han døydde i Roma i 1674.
When the Saints Go Marching In
Tekst
• :I want to be in that number
Giacomo Carissimi
Biografi
Han har fått æra for å ha utvikla resitativet, som seinare vart nytta av Monteverdi og for å ha vore særs viktig i utviklinga av dramatisk musikk. Han vidareutvikla kammer-kantaten ved å erstatte concertato-madrigalar, som igjen hadde erstatta madrigalane seint i renessansen. I tillegg utvikla han oratorium-forma og var den første viktige komponisten av desse.
When the Saints Go Marching In
Tekst
• :Oh, when the stars fall from the sky
Giacomo Carissimi
Biografi
Han har same posisjon i historia til kyrkjemusikken og vokal kammermusikk, som det of Cavalli har i historia til operaen. Sjølv om Luigi Rossi utvikla kammer-kantater før han, var det Carissimi som først gjorde denne forma til den mest intellektuelle stilen innan kammermusikk, noko forma var fram til Alessandro Scarlatti, Astorga og Marcello døydde.
Carissimi er òg kjend som ein av dei første som komponerte oratorium, med Jephte kanskje den mest kjende, i tillegg til Jonas. Dette verket og andre er viktige i utviklinga av oratorium-forma uta akkompangment. Namnet kjem frå framføringane av verka i bedekammeret Santissimo Crocifisso (oratorium) i Roma. Han nytta òg meir varierte og interessante instrumentale akkompagnement til vokalstykka. Dr. Burney og Sir John Hawkins publiserte delar av komposisjonane hans i verka sine om musikkhistoria, og Dr. Aldrich samla eit nesten fullstendig sett av komposisjonane hans, som i dag finst i biblioteket i Christ Church i Oxford. British Museum har òg fleire verk av Carissimi. Dei fleste oratoria hans finst i Bibliothèque Nationale i Paris.
When the Saints Go Marching In
Tekst
• :Oh, when the moon turns red with blood
Giacomo Carissimi
Biografi
Carissimi var aktiv på ei tid då verdsleg musikk var i ferd med å ta over for den dominerande kyrkjemusikken i Italia, og endringa var avgjerande og permanent. Då han starta komponeringa, var påverknaden frå dei førre komponistgenerasjonane i Roma framleis stor (til dømes stilen til Palestrina), og då karrieren hans nærma seg slutten var operaformene, og dei instrumental verdslege formene dominerande. I tillegg var Carissimi ein viktig lærar og påverknaden hans spreidde seg langt inn i Tyskland og Frankrike. Det meste av musikkstilen til Charpentier, er til dømes særs prega av Carissimi.
When the Saints Go Marching In
Tekst
• :Oh, when the trumpet sounds its call
• :Oh, when the horsemen begin to ride
Soju
Den mest populære typen soju er produsert av Jinro og heiter chamisul.
When the Saints Go Marching In
Tekst
• :Oh, when the fire begins to blaze
Songen er apokalyptisk og hentar mange av bileta sine frå Openberringa, men utan dei mest skrekkelege avbildingane frå dommedag. Verset om sola og månen referer til sol- og måneformørking. Trompeten (til erkeengelen Gabriel) annonserer dommedagen. Teksten omhandlar eit ønske om å kome til himmelen og syner til helgenane som går inn gjennom Perleporten, og vert derfor stundom nytta i gravferder.
Innspelingar
• 1923: Paramount Jubilee Singers
• 1925: Wheat Street Female Quartet
• 1926: Bo Weavil Jackson
• 1927: Barbecue Bob
• 1927: Robert Hicks
• 1934: Fiddlin' John Carson & Moonshine Kate
• 1938: Louis Armstrong & His Orchestra
• 1938: Golden Gate Jubilee Quartet
• 1940: Wingy Manone & His Orchestra
• 1947: Blackwood Bros. Quartet
• 1949: Sidney Bechet
• 1950: The Chuck Wagon Gang
• 1952: Graeme Bell and His Australian Jazz Band
• 1953: Day, Dawn and Dusk
• 1953: Ray Anthony and His Orchestra
• 1954: Turk Murphy and His Jazz Band
• 1954: Steve Allen
• 1954: George Lewis' Ragtime Band
• 1954: Angel Face med Frank Motley and His Crew
• 1955: The Jordanaires
• 1955: Mahalia Jackson
• 1955: Guy Lombardo & His Royal Canadians
• 1955: The Dukes of Dixieland
• 1955: Bill Haley
• 1956: Sister Rosetta Tharpe
• 1956: Dutch Swing College Band med Neva Raphaello
• 1956: Muggsy Spanier
• 1956: Albert Nicholas
• 1956: Ray Anthony
• 1956: Santo and His New Orleans Rhythm Kings
• 1957: Bob Parker und Sein Orchester
• 1957: Connee Boswell and the Original Memphis Five
• 1957: Harry Belafonte
• 1957: Stuart Hamblen
• 1957: Joe Newman and His Orchestra
• 1957: Billy Ward and The Dominoes
• 1958: Mario Lanza
• 1958: Jerry Lee Lewis
• 1959: The Kingston Trio
• 1959: Fats Domino
• 1959: Teresa Brewer and the Dixieland Band
• 1959: Red Nichols and the Five Pennies
• 1959: The Isley Brothers
• 1959: Carne Pitrello
• 1959: Jan & Kjeld med rytme
• 1959: Papa Bue's Viking Jazzband
• 1960: Eydie Gormé
• 1960: Niller
• 1960: Peter Kraus
• 1960: Al Caiola's Magic Guitars
• 1960: Frank Johnson
• 1960: Helen Humes
• 1960: Rock-Jerry and His Masters
• 1960: The Dee Jays
• 1960: Trio Cassiman
• 1960: The Viscounts
• 1961: Tony Sheridan & The Beat Brothers
• 1961: Sweet Emma Barrett and Her Dixieland Boys med Jim Robinson
• 1962: The Lilly Brothers & Don Stover
• 1962: The Cousins
• 1963: Trini Lopez
• 1963: Jackie Wilson og Linda Hopkins
• 1963: Pinky and Perky med Alyn Ainsworth and His Orchestra
• 1964: Wayne Newton
• 1964: Fred and Annie Mae McDowell
• 1964: Ray Brown/Milt Jackson
• 1965: Booker Pittman
• 1965: Down Town Jazz Band
• 1965: Judy Garland og Liza Minelli
• 1966: Mance Lipscomb
• 1966: Flatt & Scruggs
• 1966: Elvis Presley
• 1967: Conjunto 3D
• 1968: Knut Kiesewetter
• 1969: David Houston
• 1970: The Les Humphries Singers
• 1971: Wilbert Harrison
• 1971: Albert Nicholas med Miriam Klein
• 1972: Little Richard
• 1973: Tony Scott, Romano Mussolini
• 1973: Piccadilly Six
• 1973: Frank Edwards
• 1974: Ike and Tina Turner
• 1974: James Brown
• 1974: Rainy City Stompers
• 1974: Bill Coleman med the Jef Gilson Big Band
• 1975: Flamingokvintetten
• 1977: Pat Webb
• 1978: The Harlem Ramblers
• 1979: Rosebud
• 1980: Banu Gibson og Yank Lawson-Bob Haggart Jazz Band
• 1982: Othar Turner
• 1982: The Booze Bros. Revue
• 1984: Etta James
• 1985: Queen Ida and Her Zydeco Band
• 1986: The Jubirt Sisters
• 1987: Tiny Tim
• 1989: Van Morrison
• 1990: Elvis Presley med Jerry Lee Lewis og Carl Perkins
• 1990: Tears for Fears
• 1993: Madeline Bell & The Swingmates
• 1994: Robert Lowery
• 1995: Blind Connie Williams
• 1995: Tiny Tim with The New Duncan Imperials
• 1998: Harry Connick
• 1999: The Forever Fabulous Chickenhawks
• 2000: The Boilermaker Jazz Band
• 2001: Jeane Manson
• 2002: Greg Englert
• 2003: Spirit
• 2004: Özdemir Erdoğan
• 2005: Eddie Bo
• 2006: Tina
• 2007: Bruce Springsteen med The Sessions Band
• 2007: Preservation Hall Jazz Band med Walter "Wolfman" Washington and Theresa Andersson
Sumskijskjera
Sumskijskjera (russisk Sumskije Sjkhery) er ei gruppe av øyar, skjer og grunner i Kvitsjøen i Russland. dei ligg på sørsida av Onegabukta.
When the Saints Go Marching In
Innspelingar
• 2007: Dionysos & Arthur H
• 2008: B.B. King
Sumskijskjera
Dei største øyane av desse skjera er Sosnovtsy, Bolsjoj Varbostrov, Malyj Varbostrov, Berezovets, Rajdostrov, Ugmorin og Kondostrov.
When the Saints Go Marching In
Innspelingar
• 2009: Lavay Smith & Her Red Hot Skillet Lickers
• 2009: Chris Nole
Sumskijskjera
Øygruppa høyrer til republikken Karelen.
Jinro
Jinro (hangul:진로) er eit kjent sørkoreansk destilleri etablert i 1924. Det er verdas leiiande produsent av soju og står for meir enn halvparten av salet innanlands i Sør-Korea. Destilleri finst i Icheon, Cheongwon og Masan.
Jinro er no eigd av bryggeriet hite.
When the Saints Go Marching In
Innspelingar
• 2010: Mina Agossi
• 2010: Lenny Marcus and The Big Easy
• 2013: Bryn Terfel med The Mormon Tabernacle Choir
• 2014: Graziano Romani & Carolyne Mas
• Les Surfs
• Dolly Parton
Instrumentalar
• 1946: Bunk Johnson and His New Orleans Band
• 1950: Kid Ory and His Creole Band
• 1953: Pee Wee Erwin and His Dixieland Band
• 1953: The Big Chief Jassband
• 1953: Gene Ammons
• 1953: Wilbur DeParis and His Rampart Street Ramblers
• 1954: George Lewis
• 1955: Humphrey Lyttelton
• 1956: Teddy Buckner
• 1956: Harry Blons and His Orchestra
• 1957: Jack Parnell and His Orchestra
• 1957: Roman New Orleans Jazz Band
• 1957: Claude Luter
• 1958: The Left Bank Bearcats
• 1958: Matty Matlock and the Paducah Patrol
• 1958: Kid Thomas Valentine and His Algiers Stompers
• 1959: Kings of Dixieland
• 1959: Lou Stein
• 1959: Charlie Shavers
• 1959: Chubby Jackson and His Orchestra
• 1959: Blue Mitchell
• 1959: Bruce Clarke, His Wild Guitar and The Rockers
• 1959: Candido
• 1959: The Dixie Rebels
• 1960: Firehouse Five Plus Two
• 1960: Georges Arvanitas et son quintette
• 1961: Edmundo Ros and His Orchestra
• 1961: Singleton Palmer and His Dixieland Band
• 1961: Cootie Williams
• 1961: Bill Berry
• 1962: Mike Simpson and His Raunch Hands
• 1962: King Curtis
• 1962: Henry Jerome
• 1962: Billy Krechmer
• 1963: Al Hirt
• 1963: Bob Haggart and His Orchestra
• 1964: Jimmy Smith med Stanley Turrentine
• 1964: Claude Luter & son Orchestre
• 1965: Waldren «Frog»"Joseph and His Band
• 1965: Andy Bartha and His Deep South Dixieland Jazz Band
• 1966: The Doc Severinsen Sextet
• 1966: Paul Nero Band
• 1966: Capt. John Handy
• 1968: Nobuo Hara and His Sharps and Flats
• 1970: Kenny Ball and His Jazzmen
• 1971: Tres Para El Jazz
• 1971: Ray Price
• 1972: Wallace Davenport
• 1972: Swiss Dixie Stompers
• 1973: Oscar Alemán
• 1976: Ichiro Masuda
• 1977: Henghel Gualdi
• 1978: Royal Garden Jazzband
• 1979: Leningrad Dixieland
• 1980: Chris Barber og Dr. John med Freddie Kohlman
• 1983: Guido Manusardi
• 1983: Charlie Byrd - Barney Kessel - Herb Ellis
• 1984: Excelsior Brass Band
• 1985: Chris Barber Jazz And Blues Band
• 1988: Gunther Schuller
• 1990: Janusz Carmello
• 1992: Tim Laughlin
• 1992: Arvell Shaw and the Louis Armstrong Legacy Band
• 1993: Tiger Okoshi
• 1993: Alvin Batiste
• 1994: Rene Netto
• 1995: Lanny Cordola, Tony Guerrero, Joel Hamilton
• 1995: Antti Sarpila Classic Jazz Orchestra
• 1996: Buddy Greene & Friends
• 1996: Nicholas Payton
• 2000: Denis DiBlasio
• 2005: Sam Vaughn
• 2005: Toy Dolls
• 2008: Merietta Oviatt
• 2009: Steve Davis
• 2010: Bad Cactus Brass Band
• 2014: Justin Johnson
• 2015: The Royal Fart Orchestra feat. Fartman
Ein fransk versjon, omsett av Boris Vian, vart kalla «Oh ! Quand les saints» og spelt inn av Henri Salvador i 1958. Ein finsk versjon kalla «Soitto Saapuu Kaupunkiin» vart framført av Brita Koivunen i 1958.
Masan
Masan (hangul 마산) er ein by i Sør-Gyeongsang-provinsen i Sør-Korea. Byen ligg om lag 35 km vest for Busan og har eit innbyggjartal på rundt 425 000 (i 2006).
Masan er mest kjend for hamna si, for sine fiskerettar og for fjellet Muhaksan.
Antonio Cesti
Antonio Cesti var ein italiensk komponist, songar (tenor) og organist i barokken. Han var den mest hylla italienske musikaren i sin generasjon.
Liv
Han vart fødd i Arezzo og studerte med forskjellige lokale musikarar. I 1637 vart han medlem av fransiskanarordenen. Medan han var i Volterra vendte han seg mot verdsleg musikk, truleg verna av den mektige Medici-familien. Her kom han òg i kontakt med Salvator Rosa, som skreiv librettoar for mange av kantatane til Cesti. I 1650 vart Cesti munk og suksessen som songar og operakomponist kom i konflikt med denne rolla, og han fekk ein offisiell reprimande. I 1652 vart han medlem i hoffet til erkehertug Ferdinand Karl i Innsbruck. Han hadde òg ein post ein stad i Firenze som maestro di cappella, og han fekk ein post i pavekapellet i 1660. I 1666 vart han vise-kapellmeister i Wien og døydde i Firenze i 1669.
Verk
Cesti er hovudsakleg kjend som operakomponist. Dei mest hylla av desse var La Dori (Venezia, 1663), Il pomo d'oro (Wien 1668) og Orontea (1656). Il pomo d'oro (Det gylne eplet) vart framført for bryllaupet til keisar Leopold I. Denne var langt meir utførleg enn andre venetianske operaer, og omfatta eit stort orkester, fleire kor og forskjellig mekanisk utstyr til å senke ting som gudar ned frå himmelen på scenen, (deus ex machina), sjøslag og stormar. Orontea vart fornya sytten gonger dei neste tretti åra, og vart ein av dei mest framførte operaene på midten av 1600-talet. Sjølv Samuel Pepys eigde ein kopi av operaen.
Cesti komponerte òg kammerkantater og operaene hans er kjende for den reine og delikate stilen med air-satsane, som høvde meir for kammermusikk enn for scenen. Han skreiv i bel canto-stilen frå 1600-talet og komposisjonane hans var kraftig påverka av karrieren hans som profesjonell songar. Komponeringa hans var sterkt prega av den utviklande tonaliteten på denne tida.
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir var ein fransk forfattar, feminist og filosof. Det er vanleg å kalla filosofien hennar ei blanding av ateistisk eksistensialisme og fenomenologi, og han handlar i stor grad om etikk og korleis ein skal forhalda seg til medmenneskja sine. Det best kjende verket hennar er Le Deuxième Sexe (Det annet kjønn), skrive 1949-50, som er ein klassisk tekst innan feminismen.
Liv
Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir var fødd i Paris. Ho studerte filosofi på Sorbonne-universitetet frå 1927 til 1929, der ho berre 21 år gammal, og såleis som den yngste nokon gong, bestod den konkurranseprega agrégation-eksamenen. Her blei ho nr. to – berre overgått av Jean-Paul Sartre, som gjekk på same skule (det var likevel hans andre forsøk på den eksamenen).
Karriere
Etter tida på Sorbonne underviste Simone de Beauvoir på forskjellige gymnas i Marseille og Rouen, og i 1943 fekk ho fast tilsetjing på Lycée Molière i Paris. Simone de Beauvoir forlet likevel filosofiundervisninga same året, da den første romanen hennar, L'invitée, kom ut, og frå da av bruka ho tida si til å skrive.
Simone de Beauvoir slutta seg tidleg til eksistensialismen, mens ho i forhold til feminisme sjølv har sagt at ho ikkje hadde noko med han å gjere før i 1946, da arbeidet med eit av dei sentrale verka hennar, Le deuxième sexe (1949), tok til. I mange år etter utgjevinga understreka Simone de Beauvoir på det kraftigaste sin analytiske tilgang til emnet, som ikkje måtte forvekslast med ein reint feministisk inngangsvinkel. Først 10 år etter utgjevinga erklærte Simone de Beauvoir seg offentleg som feminist, og ho vart ein aktiv figur i Mouvement de Libération des Femmes — den franske kvinnerørsla i 1960-åra og 1970-åra. I den samanhengen kan innsatsen hennar i kampen for retten til sjølvvald abort framhevast.
Le Deuxième Sexe
Le Deuxième Sexe (omsett til bokmål : Det annet kjønn)) vart utgjeven i Paris i 1949 og vert rekna som ei av dei viktigaste feministiske bøkene.
I Le Deuxième Sexe utviklar de Beauvoir ein moderne kvinne- og kjønnssteori, med basis i eksistensialistisk etikk og ontologi. Desse teoriane byggjer på idéane til den tyske filosofen Georg Wilhelm Friedrich Hegel og teoriane hans om forholdet mellom herre og knekt.
Lensherren og vasallen
I boka samanliknar De Beauvoir kvinna med ein vasall, underlagt ein lensherre (mannen). Vasallen gjev avkall på eigen fridom mot tryggleik og blir fråteken ansvaret for å styre eige liv. Lensherren vernar vasallen mot ytre farar og gjev økonomisk tryggleik. Makta lensherren har over vasallen hindrar ho i å treffe val og gjer at vasallen ikkje treng å setje eigne mål.
Den mannlege samfunnsordenen sørgjer for at kvinner ikkje kan gjere noko med dette avhengighetsforholdet. Det nødvendige samarbeidet om oppgåver som heim og born gjer at kvinna ikkje kan bryte ut av undertrykkinga, men må underordnast «patriarkatets samfunnsorden og verdiar». Kvinner kan difor ikkje som andre undertrykte grupper utan vidare bryte banda til undertrykkaren.
Simone de Beauvoir hevdar at det ikkje er noko naturbestemt over dette misforholdet mellom kvinner og menn, men heller at det er kulturelle forhold som ligg til grunn. Om dei to partane vil anerkjenne kvarandre som likeverdige og sjølvstendige subjekt, kan denne maktkampen slutte.
621 Werdandi
621 Werdandi er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. november 1906 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Simone de Beauvoir
Lensherren og vasallen
Frå denne boka stammar det mest kjente sitatet hennar: «Ein er ikkje fødd som kvinne, ein blir det.»
Forholdet til Sartre
Etter allereie eitt år på Sorbonne møtte Simone de Beauvoir Jean-Paul Sartre. Dei to forfattarane fekk avgjerande innverknad på kvarandre sitt liv og tankar og var sterkt knytte til kvarandre til Sartre sin død i 1980. Simone de Beauvoir og Jean-Paul Sartre var begge ateistar, eksistensialistar og tilhengarar av eit fritt kjærleiksforhold. Desse tre elementa var utgangspunktet for deira felles tilvære, og dei viste omverda ein for den tida ny måte som forholdet mellom kvinne og mann kunne vere på.
Simone de Beauvoirs etterlatte skrifter
Sylvie Le Bon de Beauvoir, adoptivdotter og arving til Simone de Beauvoirs verk, har omsett, kommentert og utgjeve mykje av det hennar adoptivmor har skrive og ikkje sjølv publisert, særleg brevvekslinga med Sartre, Bost og Algren. Materialet gjev innsyn i Simone de Beauvoirs intime liv, som til dømes hennar biseksualitet, og i tilhøvet til nokre av hennar næraste.
Sestrunj
Sestrunj er ei øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia. Ho ligg i øygruppa Zadar mellom Ugljan, Rivanj og Dugi Otok. Øya har eit areal på 11,1 km² og eit folketal på 48 (2001). Den einaste busetnaden på øya, som òg heiter Sestrunj, ligg i indre område av øya. Øya er dekt av maquis-kratt og låg skog. Hovudnæringane på øya er jordbruk og fiske.
Purnatsj
Purnatsj (russisk Пурнач) er ei elv på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Ponoj. Elva er 140 km lang.
Ricco Groß
Ricco Groß i Schlema i DDR) er ein tysk skiskyttar. Han er ni gonger verdsmeister (fire gonger individuelt, fem stafettar) og fire gonger olympisk meister (i stafett).
Som junior representerte han DDR. Han har vore på elitelandslaget sidan 1990, og har tatt medalje i fem vinter-OL på rad. Gross sin første verdsmeistertittel kom på stafetten i Lahti i 1991. Den første individuelle tittelen vann han på 20 km i Brezno-Osrblie i 1997. I OL var Gross med på å vinna stafettgull tre gonger på rad mellom 1992 og 1998. Dei siste VM-titlane kom i jaktstart og på stafett i Oberhof i 2004.
Gross er gift med Katrin, og har tre søner, Marco (f. 1995), Simon (f. 1998) og Gabriel (f. 2004). Klubben hans er Ski Club Ruhpolding.
Kortfatta merittliste
(pr. 28. februar 2006)
Rab
Rab (italiensk Arbe) er ei lita øy i Adriahavet ved kysten av Kroatia, og i Primorje-Gorski Kotar fylke. Øya var tidlegare grensa mellom Liburnia og Dalmatia.
Øya er 22 km lang med eit areal på 93,6 km² og 9 480 innbyggjarar (2001). Den høgaste toppen på øya er Kamenjak med 408 meter. Nordaustsida av øya er stort sett aude med karstbergartar, medan sørvestsida er dekt av grøne furuskogar. Øya er i dag ein populær feriestad med vakre strender og mange hendingar, mellom anna ein arbalestturnering og ein mellomalderfestival.
Den største landsbyen på øya heiter òg Rab. Han har 554 innbyggjarar (2001) og ligg på ei lita halvøy på sørvestsida av øya. Det går ferjer frå øya til fastlandet ved Jablanac og til naboøya Krk.
Landsbyen Rab har ei lang historie som går tilbake til 360 fvt. då han vart grunnlagd av illyrarane. Frå 200-talet fvt. til 500-talet evt. var Rab ein del av Romarriket. Den romerske keisaren Augustus erklærte øya eit Municipium i år 10. Han vart den første landsbyen i det romerske Dalmatia som fekk ærestittelen felix. St. Marinus, den kristne grunnleggjaren av San Marino, kom opphavleg frå Rab, men skal ha flykta frå øya i 301 då Diocletian forfulgte han.
I mellomalderen var Rab ein del av Austromarriket, og ein kort periode ein del av Kongedømet Kroatia. I 1358 kom øya under styret til Kong Louis den store, Angevin-herskaren av Ungarn. Frå renessansen var øya styrt av Venezia, og frå 1800-talet vart ho ein del av Austerrike-Ungarn, fram til det vart oppløyst. Øya var så italiensk før ho vart ein del av Jugoslavia etter 1945.
Under den andre verdskrigen oppretta det fasicistiske Italia Rab konsentrasjonsleir på øya, der over tusen menneske vart drepe mellom 1942 og 1943. I 1953 vart det oppretta eit minnesmerke for dei falne ved landsbyen Kampor.
Dei fire kyrkjetårna vart eit symbol på byen og øya. Det eldste av desse går heilt tilbake til 1000-talet. Den verste katastrofen på øya var utbrotet av ein byllepest i 1456, kraftig reduserte folketalet.
Chris Thompson
Christopher Hamlet Thompson er ein engelsk songar og gitarist, kjend for arbeidet sitt med Manfred Mann's Earth Band, særskild som solovokalist på hitten «Blinded By the Light». Han har i tillegg hatt ein solokarriere..
Sifjorden
Sifjorden er ein fjordarm av Andfjorden på Senja i Senja kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 10 km austover til Sifjordbotn.
Fjorden har innløp mellom Varden i nord og Blåstranda i sør og er om lag 4,5 km brei ved innløpet. Like ved Varden går fjordarmen Veidmannsfjorden austover til Veidmannsbotn. På sørsida av fjorden ligg Kvænbukta heilt aust i fjorden og litt lenger nord ligg vågen Gjeska. Sifjorden held fram nordaustover. Bygda Sifjord ligg på nordsida av fjorden nesten heilt inne i fjorden.
Fv232 går langs nordsida av fjorden, medan Fv243 går langs austsida.
Veidmannsfjorden
Veidmannsfjorden er ein fjord i Senja kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3,5 km austover til Veidmannsbotn.
Fjorden har innløp på sørsida mellom Varden i vest og Stonga i aust. Bygda Kaldfarnes ligg på nordvestsida av fjorden og litt lenger aust ligg grenda Elvejorda. Veidmannsbotn strekkjer seg frå botn av fjorden og litt utover nordsida. På sørsida ligg òg grenda Veidmannen og Veidmannsfjellet (508 moh).
Fv232 går langs nordsida av fjorden.
Kinn sokn
Kinn er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti i Den norske kyrkja. Soknet femner vestre delen av Flora kommune med mellom anna Florø by og øyene utom. Opphavleg var det mellomalderkyrkja Kinn kyrkje som står plassert ut mot havgapet og seglingsleia nordvest på øya Kinn som var soknekyrkje. Kinnakyrkja er ei steinkyrkje frå 1100-talet. Då Florø vart ladestad og folketalet der voks vart det etter kvart bygd kyrkje der, og Florø kyrkje har sidan 1882 vore soknekyrkje i soknet. I tillegg til dei to kyrkjene er Askrova bedehuskapell på øya Askrova og Batalden bedehuskapell på Fanøya i øygruppa Batalden vigsla til gudstenestebruk.
Kinn sokn grensar til Frøya sokn og Midtgulen sokn i nord, Nordal sokn og Bru sokn i aust og Askvoll sokn i sør.
Eggendorf i Niederösterreich
Eggendorf er ein kommune i distriktet Wiener Neustadt-Land i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen, som ligg like nord om Wiener Neustadt, har ei flatevidd på 20,6 km² og i kring 4 800 ibuarar.
Lokomotiv Oslo Fotballklubb
Lokomotiv Oslo Fotballklubb er ein fotballklubb i Oslo med heimebane på Marienlyst idrettsanlegg på Marienlyst. Klubben vart skipa i 1999. Fotballklubben har i 2020 tre lag, eit i 3. divisjon i Oslo Fotballkrets.
«Alexander L. Kielland»-ulukka
Alexander L. Kielland-ulukka var ei ulukke som hende 27. mars 1980 då flotellet «Alexander L. Kielland» velta ute i Nordsjøen. 123 av dei 212 som var om bord på plattforma døydde under ulukka. Frå sommaren 1979 hadde «Alexander L. Kielland» vore forankra like ved Edda-plattforma Edda 2/7 C på Eddafeltet sør for Ekofisk-senteret.
Skrifte
Ved reformasjonen vart skriftemålet avskaffa som obligatiorisk ordning i dei evangelisk-lutherske kyrkjene, men det private skriftemålet er i prinsippet framleis tilrådd brukt, anten overfor ein prest eller overfor ein kristen lekmann.
«Alexander L. Kielland»-ulukka
Forløp
Kring klokka 18.30 om kvelden kunne dei som var om bord høyra nokre kraftige lydar frå understellet på plattforma. Like etter velta heile plattforma. Bølgjehøgda var på 8–10 meter, og det var sterk storm med orkan i vindkasta. Plattforma, som opphavleg var bygd for å tola bølgjer opp til 30 meter, krenga kraftig. Krenginga var opp til 40° – på kort tid. Berre 20 minutt etter at ein hadde høyrd dei første lydane, låg plattforma opp ned i det iskalde vatnet. Mange av arbeidarane var framleis inne i sjølve plattforma, både i middagssalen og i dei to kinosalane.
Skrifte
Presten har kyrkjeleg fullmakt til å motta skrifte og har juridisk teieplikt utan vilkår (« juridisk ubetinget taushetsplikt»). Teieplikta gjeld i prinsippet òg andre som mottek skriftemål.
«Alexander L. Kielland»-ulukka
Forløp
Ulukka skjedde så snøgt at få greidde å få på seg redningsvest eller overlevingsdrakt. Nokre prøvde å nå livbåtane, men mange fall – eller hoppa av fri vilje – ned i det iskalde vatnet. Mannskapet på «Edda» stod hjelpelause og såg på det som hende.
Skrifte
Syndsforlating
Syndsforlating eller absolusjon er ei formell utsegn ein får frå presten etter at ein har skrifta. Det inneber at syndene som ein har skrifta om vert tilgjevne, ei fullmakt prestane i Den katolske kyrkja meiner dei har frå Gud gjennom den apostoliske suksesjonen.
«Alexander L. Kielland»-ulukka
Årsak
Rett etter ulykka skjøna ein ikkje kvifor plattforma hadde velta. Det var først etter at delar av plattforma hadde vorte undersøkt på land at ein kunne danna seg eit bilete av kva som faktisk hadde vore årsak til ulukka.
Skrifte
Allment skriftemål
Nokre lutherske kyrkjesamfunn har eit allment skriftemål før nattverden, slik ordninga lenge var i Den norske kyrkja, og slik det enno vert praktisert i læstadiansk prega kyrkjelydar. Ved det allmenne skriftemålet seier presten først fram ein skriftetale, så les kyrkjelyden ei felles syndsvedkjenning, før presten tilseier individuell syndsforlating for dei som kneler ned ved alterringen.
«Alexander L. Kielland»-ulukka
Årsak
Eitt av staga som heldt D-leggen på plass (ei av dei fem stålsøylene med pontongar nedst, som plattforma flaut på) hadde knekt på grunn av ein sprekk. Sprekken var truleg eit resultat av for dårleg arbeid ved verftet i Dunkerque i Frankrike, der «Alexander L. Kielland» vart bygd i 1976. Denne sprekken vart ikkje oppdaga før plattforma vart teken i bruk, og utvikla seg slik over tid. Ved ulykkestidspunktet hadde sprekken spreidd seg til 2/3 av staget, slik at det knekte og trykket på dei andre staga som heldt D-leggen oppe vart for stort.
Skrifte
Allment skriftemål
I Den norske kyrkja vert allment skriftemål berre bruka ved særskilte høve, og i så fall helst i gudstenesta på dagar som askeonsdag eller bots- og bededag.
«Alexander L. Kielland»-ulukka
Årsak
Sjølv med berre 4 av 5 heile leggar å stå på, skulle plattforma i teorien takla bølgjehøgder høgare enn det var den kvelden. Trass i dette vart det 51 meter høge og 200 tonn tunge boretårnet, og det fire etasjar høge «hotellet» i tillegg til vindkasta, for mykje å halda oppe. Slik byrja plattforma å velta mot den sida der D-leggen opphavleg hadde vore.
Skrifte
Andre tydingar
Ordet kan òg bli bruka om anna vedkjenning av mistak, t.d. for foreldre. Det kan òg tyde å gje nokon refs.
622 Esther
622 Esther er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 13. november 1906 av Joel Hastings Metcalf ifrå Taunton, Massachusetts.
Jotunheim
Jotunheim eller Jøtunheim (norr. Jǫtunheimr) var i norrøn gudelære staden der jotnar og andre vesen heldt til. Staden skulle finnast utanfor Åsgard og Midgard, og inneheldt borga Utgard. Ei anna oppfatting er at Jotunheim var ein mindre del av Utgard.
Det norske fjellområdet Jotunheimen er kalla opp i moderne tid etter sogestaden, og har ikkje noko med jotneheimane i førkristen mytologi å gjere.
Jobs bok
Boka kan delast inn i tre delar:
Job er ein velståande mann. Djevelen prøver å få han til å slutta å tjena Gud ved å utsetta han for ulukker, slik at han blir sjuk og fattig. Tre venner, Elifas, Bildad og Sofar, kjem for å trøysta han. Dei meiner han må ha gjort noko gale slik at han no blir straffa med ulukker. Mot slutten av forteljinga kjem ein fjerde person, Elihu, inn i soga, som talar på ein helt annan måte.
Ponoj
Ponoj (russisk Поной) er ei elv på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre. Elva er 426 km lang, den lengste på Kolahalvøya, og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 166 m³/s.
Ponoj har utspring midt inne på Kolahalvøya, i den vestlege delen av Kejvyhøgdene, rundt 50 km aust for Lovozero. Elva buktar seg så austover gjennom eit landskap prega av åsar og myrlendte sletter mesteparten av løpet sitt. Det kjem fleire sideelvar inn frå nord, der den største er Atsjerjok. I likskap med hovudelva så har òg desse kjeldene sine i Keivyhøgdene, som dannar hovudvasskiljet på halvøya.
Nedanfor samløpet med den største sideelva frå sør, Purnatsj, skiftar Ponoj karakter og renn ned gjennom ei brattsida, canyonliknande dal med mange stryk. Ho munnar ut i Kvitsjøen ved Kapp Korabelnij, heilt aust på Kolahalvøya.
Elva frys til i månadsskiftet oktober/november og er isdekt til første halvdel av mai.
Ponoj er ei særs produktiv lakseelv, og er vorte særs populær hos europeiske fisketuristar.
Roy Glauber
Roy J. Glauber er ein amerikansk fysikar tilknytt Harvard-universitetet. Han er tildelt halvparten av Nobelprisen i fysikk for 2005, medan John L. Hall og Theodor Hänsch deler den andre halvparten.
Glauber fekk prisen for sitt arbeid med kvanteteorien for optikk, som blei gjeve ut i 1963.
Han tok PhD i fysikk 1949 ved Harvard University og drog så til mellom anna Princeton Institute for Advanced Studies, men vende tilbake til Harvard i 1956. Han var professor i fysikk frå 1976. I 1944–1946 deltok han i Manhattanprosjektet der han mellom anna berekna den kritiske massen av spaltbart material til dei første atombombene. I forskinga si har Glauber særleg arbeidt med kvanteelektrodynamikk og problem knytt til vekselverknad mellom lys og materie.
Vitskap i 1947
Vitskapsåret 1947 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1947.
Blindsjakk
Blindsjakk er å spele sjakk utan å sjå brett eller brikker, og utan å ha fysisk kontakt med brikkene. Det kan vere begge spelarane som spelar utan brett eller brikker, eller det kan vere den eine av spelarane. Trekka blir formidla ved vanleg sjakknotasjon.
Blindsjakk stiller visse krav til minne og evne til å visualisere, men er faktisk ikkje vanskelegare enn at svært mange vanlege klubbspelarar kan spele blindsjakk.
Blindsjakk blir også spela som simultansjakk, at den som spelar blindt spelar mot fleire spelarar samtidig.
Blindsjakk på 1900-talet
Det blei etter kvart sett nye rekordar for blindsjakk-simultanar. I 1900 spelte Harry Nelson Pillsbury, USA 20 blindsjakkparti simultant i Philadelphia. Like før hadde han spelt 15 sjakkparti og 15 parti dam simultant. (Rekorden for å spele dam blindt skal vere 28 parti simultant). Den tsjekkoslovakiske spelaren Richard Réti og den russiske verdsmeisteren Alexander Alekhine var dei neste som merkbart auka rekorden: Alekhine spelte mot 28 spelarar i februar 1925 med resultatet 22 vinst, 3 remis og 3 tap. Same år auka Réti rekorden ved å spele mot 29 spelarar simultant i São Paulo. Etterpå klaga han over dårleg minne, han hadde gløymt att kofferten sin.
George Koltanowski sette den anerkjende verdsrekorden i blindsjakk simultant den 20. september 1937 i Edinburgh. Han spelte 34 blindsjakkparti samtidig, der han vann 24 parti og tapte 10. Arrangementet tok 13 timar. Det er denne rekorden som Guinness Rekordbok har akseptert.
I ettertid har både Miguel Najdorf og János Flesch hevda at dei har slått denne rekorden, men deira prestasjonar var ikkje utført på same overvaka og dokumenterte vis som Koltanowski sin.
Indre Selfjorden
Indre Selfjorden er den inste delen av Selfjorden i Senja kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 6 km nordaustover til Selfjordbotn.
Fjorden har innløp mellom Salbergneset i nord og Lomsneset i sør. Bortsett frå eit par hus inst i fjorden er det ingen busetnader langs fjordsidene. Fjordsidene er elles bratte og høge. På nordsida ligg Salberget (708 moh) og Kvænan (796 moh). På sørsida ligg Luten (739 moh), Grinda (875 moh), Hatten (639 moh) og Lomstinden (756 moh).
Verdscupen i skiskyting 1983
Verdscupen i skiskyting 1983 tok til den 27. januar og vart avslutta 11. mars 1983. Turneringa omfatta 10 individuelle tevlingar, inkludert VM-renna. Utøvarane tevla i fem 20 km og like mange 10-kilometerar, òg kalla normalprogram og sprint. I tillegg vart det arrangert fire stafettar over 4 x 7,5 km. Renna fann stad i Ruhpolding i Vest-Tyskland, Antholz (2) i Italia, Lahti i Finland og Oslo i Noreg.
623 Chimaera
623 Chimaera er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. januar 1907 av K. Lohnert ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Sverdrupøya
Sverdrupøya (russisk Остров Свердрупа; Ostrov Sverdrupa) er ei isolert øy i dei sørlege områda av Karahavet i Russland. Øya er dekt av tundravegetasjon. Ho ligg 120 km nord for Dikson på kysten av Sibir. Den næraste landområdet er Arktitsjeskij Institut-øyane, som ligg 90 km lenger nordaust.
Verdscupen i skiskyting 1983
Peter Angerer frå Vest-Tyskland gjekk til topps i turneringa, norske Eirik Kvalfoss vart andremann. Algimantas Šalna, som representerte Sovjetunionen sigra i tre av tevlingane, Kvalfoss og austtyske Frank Ullrich vann begge kvar sine to renn. Angerer, Dmitrij Vasiljev og Frank-Peter Roetsch vart fyrstemann i kvar si tevling.
Sverdrupøya
Sverdrupøya er 15 km lang og opp mot 10 km brei. Ho har ei brei bukt som opnar mot vest. Havet omkring Sverdrupøya er dekt med pakkis og noko polynija om vinteren, og det er òg mykje isfjell om sommaren.
Øya må ikkje forvekslast med Sverdrupøyane, ei øygruppe i Elisabetøyane, i Nunavut i Canada. Begge er derimot kalla opp etter den norske polfararen Otto Sverdrup.