cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rising
Rising påfører sviande smerte, men sjeldan varige mein slik til dømes pisking eller kjepp-pryling kan gjera. I tillegg kan det gje den som blir rist skamkjensle gjennom at bakenden og i nokre tilfelle genitalia blir blotta.
Borgarkrigen i USA
Borgarkrigen i USA, ofte kalla den amerikanske borgarkrigen, var ein borgarkrig i USA frå april 1861 til april 1865. Krigen vart starta etter at dei konfødererte statane i Amerika (CSA) hadde gått ut av USA. CSA i sør vart gjerne kalla konføderasjonen, eller berre sørstatane. Det braut ut krig med dei delstatane som vart att i USA, ofte kalla nordstatane.
Rising
Historie
Rising var lenge ein utbreidd straffemåte i heimar, skular og innan rettssystemet i Europa og europeisk-påverka område. Ris kan lagast på enkelt vis av lett tilgjengelege kvistar. I nokre høve kunne ein del av risestraffa vera å plukka kvistane til riset sjølv — å laga ris til eigen bak. På 1800-talet blei pryling med kjepp noko meir utbreidd, og på 1900-talet blei rising hovudsakleg brukt som straff for uskikkelege unge, medan det tidlegare også hadde vore brukt mot vaksne.
Rising blei avskaffa som ein juridisk straffemåte i 1948 i Storbritannia, men kunne brukast for alvorlege brot på fengseldsdisiplin fram til 1962. Ein heldt også på straffemåten i dei britiske kroneigedommane Jersey, Guernsey og Isle of Man til ut i 1960-åra — på den sistnemnde kunne ein risa ungdomsforbrytarar fram til 1976.
I Trinidad og Tobago er rising i tillegg til pisking frankeus ein mogleg straffemåte for menn. Lågalderen for ei slik straff blei heva frå 16 til 18 år i 2000, då fysisk avstraffing også blei forbode i skular.
Rising i kulturen
Rising er ein mykje brukt bileteklisje for å framstilla uskikkelege ungar. Ein finn han til dømes ofte i teikneserien Knoll og Tott, der nesten kvar episode ender med at Knoll og Tott eller ein annan person i serien får ris.
Tsjukotka
Folkesetnad
Den etniske samansetjinga ved folketeljinga i 2010 var:
Etter oppløysinga av Sovjetunionen har folketalet i Tsjukotka gått kraftig ned. I 2010 var det under ein tredel av kva det var ved folketeljinga i 1989, då det budde 164 783 menneske her. Dette har i stor grad hendt fordi etniske russarar og andre folkegrupper frå andre delar av Russland har forlate regionen; i 1989 var 66,1 % av folket etniske russarar, medan dei i 2010 var under 50 %. Urfolket utgjer dermed ein stadig større del av folket - i 1989 utgjorde tsjuktsjarane berre 7,3 % av folket, mot 25,3 % i 2010.
Historie
Tsjuktsjarar, inuitar og andre urfolk har budd i dette området sidan før-historisk tid. Dei første russiske oppdagarane kom til området på 1600-talet. Den første permanente russiske busetjinga oppstod ved elva Anadyr. På midten av 1800-talet kom amerikanarar til området og starta opp industriverksemd. Dei lokale folkeslaga levde endå som stammefolk på starten av 1900-talet.
Etter den russiske revolusjonen kom Tsjukotka under kontroll av dei kontrarevolusjonære (kvitegardistane). I juli 1920 vann styrkar frå Den raude arméen eit slag her, men i 1921 kom nye kvitegardistar frå Vladivostok og gjenoppretta kontroll. Først i 1923 fekk bolsjevikane endeleg kontroll over området - det var såleis eit av dei siste områda i Russland som kom under kommunistisk kontroll. Den 10. desember 1930 vart det autonome området oppretta.
Før 1991 var Tsjukotka eit autonomt område underlagt Magadan oblast. Med oppløysinga av Sovjetunionen i 1991 vart Tsjukotka eit føderasjonssubjekt direkte under den russiske føderasjonen.
I 2000 vart forretningsmannen og milliardæren Roman Abramovitsj vald til guvernør i Tsjukotka. Han kom ikkje frå området, budde der ikkje og vitja det sjeldan, men pløgde store summar inn i området og starta også leiteboring etter petroleum der. 21. oktober 2005 vart han utpeika av president Vladimir Putin som guvernør for ein ny femårsperiode. I 2008 gjekk han av som guvernør og vart erstatta av Roman Kopin.
Lunner stasjon
Lunner stasjon er ein jarnbanestasjon på Gjøvikbanen ved Lunner i Viken fylke. Stasjonen vart oppretta som ein betent jarnbanestasjon for ekspedering av tog, reisande og gods i 1900, to år før opninga av Gjøvikbanen i 1902. Ekspedisjonsbygget er oppført i drakestil etter teikningar av arkitekten Paul Due.
Stasjonen vart gjord ubetent i 1985, og fekk ny status som haldeplass med lastespor i 1987. Alle persontog på Gjøvikbanen i begge retningar stoppar på Lunner i dag. Stasjonen ligg 280,9 moh og 61,13 km frå Oslo S. Fylkesveg 17 i Oppland startar òg ved Lunner stasjon.
Saint-Martin i Valais
Saint-Martin er ein kommune i distriktet Hérens i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar ) og eit areal på . Kommunesenteret ligg 1411 meter over havet.
Kommunen består av landsbyane Saint-Martin, Suen, Trogne, Eison, Liez, Praz-Jean og La Luette, samt nokre grender som Ossona.
Baturaja
Baturaja er ein by i provinsen Sumatra Selatan på Sumatra i Indonesia. Folketalet vart berekna til 134 800 i 2005.
Papirkniv
Papirkniv er ein kniv med uskarp egg ein kan bruka til å opna brev, spretta opp uoppskorne bøker eller folda papir med og liknande. Slike knivar kan vera av ulike materiale som tre, metall, plast, bein eller elfenbein. Ofte er skaftet meir dekorert enn bladet. Nokre moderne papirknivar har uttrekkbare blad i eit skaft av plast.
William Xavier Barbosa
William Xavier Barbosa er ein brasiliansk fotballspelar.
Iveland kommune
Iveland er ein kommune i Agder fylke. Kommunen grensar i nordvest mot Evje og Hornnes, i nordaust og aust mot Birkenes, og i sør og vest mot Vennesla.
Lilleskagen
Lilleskagen er eit friområde med badestrand på Hvasser i Færder kommune. Området ligg på austsida av øya ut mot Oslofjorden. Stranda består både av svaberg og sandstrender, og er godt tilrettelagt med omsyn til tilgjenge med stor parkeringsplass og toalett.
Ibaizabal
Ibaizabal er ei elv nord i Spania som munnar ut i Bilbaoestuaret. Ho er 43 km lang frå kjelda ved Elorrio til Nervion, og renn gjennom byane Durango og Amorebieta og munnar ut i Nervion ved Basauri. Samløpet mellom elvane er like før dei munnar ut i Biscayabukta ved Bilbao. Det vert hevda at Nervion i røynda er ei sideelv til Ibaizabal og ikkje omvendt. Dette kjem av at somme hevdar Ibaizabal fører meir vatn enn Nervion (sjå namnekontrovers).
Dekurion
Dekurion var i Romerriket tittelen på ein soldat som leda ei gruppe på ti mann. Han bar ein sabel som verdigheitsteikn.
Ein dekurion kan kanskje til ein viss grad samanliknast med ein korporal i vår moderne tid.
Rådet for folkemusikk og folkedans
Rådet for folkemusikk og folkedans (Rff) er ein tidlegare norsk sjølvstendig institusjon organisert som ei stifting, seinare avløyst av Norsk senter for folkemusikk og folkedans.
Rådet blei stifta av Norsk kulturråd i 1972. Rff-senteret, var utøvande organ for rådet. Rådet blei lagt ned gjennom ei vedtektsendring frå 2019, og namnet på stiftinga endra til Norsk senter for folkemusikk og folkedans.
Prisen for folkemusikk og folkedans/Rff-prisen
Frå 1993 delte Rff ut ein årleg pris, Rff-prisen, til ein person som har gjort ein særskild innsats på områda folkemusikk og/eller folkedans. Sidan 2020 har prisen heitt Prisen for folkemusikk og folkedans. Prisen er ein steinplakett og ein pengesum.
Vinnarar:
Dan Suzuki
Dan Suzuki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
Vex
Vex er ein kommune og hovudstad i distriktet Hérens i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar ) og eit areal på . Kommunesenteret ligg 939 meter over havet.
Naoya Tamura
Naoya Tamura er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Vegalta Sendai og Tokyo Verdy (2019).
Depok i Yogyakarta
Depok er ein by i provinsen og sultanatet Yogyakarta på Java i Indonesia. Folketalet vart berekna til 104 500 i 2005.
Byen må ikkje forvekslast med millionbyen Depok i provinsen Vest-Java, ein av forstadane til hovudstaden Jakarta.
Ronny Johnsen
Ronny Johnsen er ein norsk fotballspelar frå Sandefjord. Han avslutta karrieren som midtstoppar på Vålerenga. Han hadde ein lang internasjonal karriere og 61 landskampar.
Klubbar han har spela for:
Per Davidson Forsmoen
Per Davidson Forsmoen eller Per Davesa, Peder Davidsen, var ein norsk bygdediktar frå Elsfjord.
Mere Sands Wood
Mere Sands Wood er eit 42 hektar stort naturreservat vest i Lancashire i England, forvalta av The Wildlife Trust for Lancashire, Manchester & North Merseyside. Det ligg om lag 8 km frå Ormskirk. Namnet kjem frå då område strekte seg til breidda av Martin Mere.
Per Davidson Forsmoen
Liv
Per Davesa, som namnet hans vart uttalt på ranværingsmål, var fødd på Raudberget i Rana som son av David Person. Omkring 1695 flytta David Person heilt sør i Rana, til det som i dag er Elsfjord sokn i Vefsn kommune, der han rydda garden som i matrikkelen fekk namnet Forsmoen, men som på folkemunne ikkje har hatt anna namn enn Davemoen, etter rydningsmannen. Ein reknar med at David Person hadde med seg kona da han flytta, og at Per vart fødd om lag på same tida som dei flytta. Men Per Davidson er ikkje nemnd i manntalet frå 1701, så dette er usikkert. Når ein meiner han var fødd i 1695, er det fordi han skulle vere 82 år då han døydde.
Som ung vaksen var Per Davesa dreng i Raudberget før han i 1727 vart gift med Gjertrud Kristoffersdotter fra Drevvassbukta ved Drevvatnet og flytta heim til Davemoen der han sidan arbeidde som bonde. Ein meiner Per og Gjertrud fekk fire barn i lag.
Eldrevatnet
Eldrevatnet er eit vatn som ligg i Lærdal kommune i Vestland. Innsjøen er regulert og inngår i Borgund kraftverk. Eldrevatnet ligg 1106 - 1116 m over havet. På Eldrehaugen ved sørenden av vatnet går fylkesgrensa mellom Vestland og Viken og kommunegrensa mellom Lærdal og Hemsedal. Kongevegen frå Tuv i Hemsedal til Eldrehaugen er restaurert. Langs vegen ligg fire større informasjonsinstallasjonar med historier og informasjon frå området. På Eldrehaugen vert det informert om steinalder og fangstkultur. Den gamle Kongevegen er å finne innteikna på eit gammalt kart frå Hemsedal, produsert i 1849/50.
Lillesand kommune
Lillesand er ein kommune i Agder fylke. Kommunen grensar i vest mot Kristiansand, i nord mot Birkenes, og i nordaust mot Grimstad.
Ein attraksjon er Blindleia, som er ei smal båtlei frå Lillesand og vestover til Ulvøysund.
Per Davidson Forsmoen
Dikting
Diktinga til Per Davesa er i all hovudsak av religiøs karakter, metta med referansar til Bibelen. Berre eit fåtal av visene hans er trykte, nokre skal finnast i avskrifter. Samling av diktinga hans vert vanskeleggjort ved at viser dikta av andre bygdediktarar kan vere trykte med "Peder Davidsøn" som forfattar, sidan han hadde eit kjent namn som selde godt. Eit karakteristisk døme på diktinga hans er den såkalla «Langviso»,som skal ha hatt 122 vers. Teksten vart første gong trykt i Bergen i 1808 utan opplysning om forfattarnamn, under tittelen «En Læg Mands Betænkning over Verdens Forfængelighed og Menneskets Møisommelighed i dette Livs usle Vilkaar». Første verse lyder:
Sjølvom det meste av den kjende diktinga til Per Davesa med våre augo framstår som tungsindig, skal han også ha dikta skjemteviser. Den såkalla «Tjyvvisa» er av mange tillagt Per Davesa. Visa handlar om eit par uheldige innbrotstjuvar som vert overraska av kona på garden, må kaste tjuvgodset ut or vindauga og spring til skogs. Ivar Aasen omtaler visa slik: ''Fra Helgeland, har man en lang Vise, kaldet Tyvevisen,som skal have været trykt, men hvoraf jeg kun har seet en Afskrift. Sproget i denne er en Blanding af Landsmaal og Skriftsprog med mange pudseerlige Udtryk. Den handler om et Tyve-Selskab i Ranen og fortæller Tyvenes Samtaler, Skjenderier og øvrige Bedrifter med en gruelig Vidtløftighed. Imidlertid ere enkelte Vers meget kvikke, deriblandt det 38te, som lyder saaledes:
Som vi ser, er visa inspirert av Dalevisa til Petter Dass.
Hajduk
Hajduk (eller haiduk, haiduc, hayduck, hayduk) er ein terminologi brukt om fredlause og friheitsforkjemparar på Balkan.
Innbygda
Innbygda kan vere:
Dingevatnet
Dingevatnet er ein innsjø som ligg i Gulen kommune i Vestland. Han er ein del av Dingjavassdraget og den 19. djupaste innsjøen i Noreg. Vatnet er 220 meter djupt.
Pennekniv
Pennekniv er eit knivverktøy som kan brukast til å snitta fjørpennar og å kvessa blyantar med, og i tillegg til å skjera sigarar. Ofte er han i form av ein liten lommekniv, ikkje sjeldan med eit par ytterlegare verktøy, til dømes korketrekkar og neglefil, men lommeknivar med fast blad og futteral finst òg. Lommekniven var, i tillegg til ein bruksgjenstand, òg eit statussymbol. Ikkje sjeldan var skaftet laga av eksklusivt materiale som perlemor eller elfenbein.
Pennekniven var på første halvdelen av 1900-talet ein av dei vanlegaste reklamegåvene. Det blei laga talrike penneknivar med namn og logo til selskap som delte dei ut.
Innbygda i Trysil
Innbygda er administrasjonssenter i Trysil kommune i Innlandet. Tettstaden har, og ligg ved Trysilelva.
Torsjon
Torsjon er vriding eller dreiing av ein lekam. Ein stam som blir halde i endane og vridd, er utsett for torsjon. Endane av staven blir då utsett for eit dreiemoment eller torsjonsmoment. Ei rett linje på stavoverflata parallelt med stavaksen vil vri seg til ei skruvelinje. Torsjonsvinkelen er den vinkel ein radius til den nemnde linja i den eine endeflata dannar med den tilsvarande radiusen i den andre endeflata.
For ein stav med same tverrsnitt langs heile staven er torsjonen:
der:
Det svenske Sametinget
Det svenske Sametinget (nordsamisk Sámediggi, lulesamisk Sámedigge, sørsamisk Saemiedigkie) er ein særskild svensk organisasjon for samane i Sverige som både omfattar eit statleg forvaltingsorgan og eit folkevald parlament.
Sametinger har som hovudmål å arbeida for ein levande samisk kultur. Med til dette reknar ein samisk næringsverksemd, som reindrift. Elles driv tinget fordeling av statlege middel frå Samefonden, forvaltar samisk utdanning og leier samisk språkarbeid. Det skal også informera om samiske tilhøvet. Oppgåvene til Sametinge er regulerte av Sametingslagen (SFS 1992:1433).
Historie
Opprettinga av Sametinget kom som resultat av fleire tiårs arbeid for politiske rettar, og i 1982 sette den svenske regjeringa i gang arbeidet med ei utgreiing, Samerättsutredningen. Regjeringa var likevel ikkje viljug til å gå lenger enn til eit organ med avgrensa påverknadskraft. I 1993 vart Sametinget grunnlagt som ei statleg myndigheit og eit folkevald organ. Som statleg myndigheit er Sametinget likevel tvinga til å setje i kraft den politikken som den svenske riksdagen og regjeringa fattar, noko som kan gå imot politikken til dei samiske partia.
Tilsvarande sameting finst også i Noreg (Sametinget i Noreg, oppretta 9. oktober 1989) og Finland (Sametinget i Finland, oppretta 1. januar 1996).
Plassering og bygning
Det svenske sametinger har ingen fast parlamentsbygning. Forvaltingsdelen (Kansliet) har tilhald i Kiruna, med lokalkontor i Jokkmokk, Tärnaby og Östersund.
Etter ein lovnade frå statsminister Göran Persson i 2004 utreda Statens fastighetsverk (forvaltingsorganet for faste eigedommar i Sverige) ein sametingsbygning, og presenterte utredinga i 2005. Året etter blei det halde ein arkitektkonkurranse som Murman arkitekter frå Stockholm vann med bidraget BADJÁNEAPMI. Prosjektet blei forseinka av usemje om tomta - gruveselskapet i Kiruna, LKAB, motsette seg den utpeikte tomta, og Statens fastighetsverk trekte tilbake stønaden til prosjektet ettersom den bygde på denne tomta. Den nye allianseregjeringa gjekk likevel inn for at ein skulle fortsetja arbeidet. Etter forhandlingar mellom LKAB, Sametinget og Kiruna kommune blei det semje om ei ny tomt nær gamle gruvetår i Tuolluvaara og det nye rådhuset som skulle byggjast i Kiruna i samband med Kiruna byforvandling. Gjennomføringa av prosjektet er likevel framleis usikkert i 2017, utan budsjettert stønad og med nye invitasjonar frå Jokkmokk og Arvidsjaur.
Folkevalde
Sametinget har 31 folkevalde representantar.
John Sentamu
John Tucker Mugabi Sentamu er ein britisk-ugandisk jurist og teolog. Han var høgsterettsdomar under Idi Amin, men flykta frå det blodige regimet til England i 1974. John Sentamu var erkebiskop av York frå 30. november 2005 til 7. juni 2020. Dette er den nest høgste stillinga i den anglikanske kyrkjaetter erkebiskopen av Canterbury.
Dalavatnet i Sogndal
Dalavatnet er eit vatn som ligg i Sogndal kommune i Vestland.
Torsjonspendel
Ein torsjonspendel er ein lekam som hengjer i ein tråd og på grunn av dei elastiske kreftane i tråden utfører periodiske dreiingar fram og tilbake om lengderetninga til tråden. Han vert mellom anna nytta visse former for ur.
Balsamering
Balsamering (av gresk balsamon, ei eterisk olje- og harpiksblanding) er det å behandla eit lik slik at forrotninga stansar eller blir forseinka. Dette kan gjerast som del av eit dødsrituale (som mumifisering), for å kunna leggja det på paradeseng eller for å ta vare på liket. Skikken er kjend frå det gamle Assyria, Egypt og Persia. Chinchorro-kulturen i Sør-Amerika nytta balsamering for over 7000 år sidan. Balsamering var også noko brukt i europeisk mellomalder og i meir moderne tid. Ein del gravferdsbyrå tilbyr balsamering også i dag.
Torsjonspendel
Kjelder
torsjonspendel. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå: http://snl.no/torsjonspendel
Balsamering
Historie
Historikarane meiner at dei gjorde det for å heilaggjera kroppen. Dei trudde ein vart guddommeleg etter døden, og at kroppen var eit tempel for sjela. Balsamering stammar frå Egypt frå år 3000 f.Kr. Mumiar er mest kjent frå Egypt og mange av mumiane er verna, særleg av kongar og prestar. Tut-ankh-amon er ein av dei mest kjende mumiane frå det gamle Egypt. Dei egyptiske mumiane har vorte verna betre enn mumiar i andre sivilisasjonar. Det var skilnad på fattig og rik. Dei fattige vart lagt i tørr sand, og på den måten vart dei naturleg mumifiserte.
Ekstremvêret Yrjan
Ekstremvêret Yrjan var eit ekstremvêr som råka Vesterålen, Troms og Finnmark den 17. desember 2002. Dette vart det einaste ekstremvêret i 2002, men seinare på vinteren, i januar 2003, vart Midt-Noreg råka av ekstremvêret Agda.
Balsamering
Anubis
Anubis Imyut var guden for balsamering og blir framstilt som eit menneskje med sjakalhovud. Det er Anubis Imyut som er mest avbilda, gjerne når han står ved den daude og legg siste handa på mumien. Han hjelpte Isis med å gjenopplive Osiris, og rolla til Anubis Imyut er å hjelpe dei døydde over til dødsriket.
Metode
Alle i det gamle Egypt praktiserte balsamering. Balsameringa kunne ta frå 2-10 månader. Dei byrja med å vaske og reinsa kroppen. Etterpå tok dei ut dei fire hovudinnvolane: magesekk, tarmar, lever og lunger. Innvolane vart deretter tørka og balsamert akkurat som dei gjorde med kroppane, og i nokre tilfelle vart innvolane lagt tilbake i kroppane. Det hende òg at dei hadde sagmugg og leire i buken for at liket skulle halde kroppsfasongen. Etterpå vart hjernen fjerna. Då tok dei ein lang tynn bronsekrok og rørde rundt i hjernen. Deretter vart liket lagt på den eine sida slik at hjernen rant ut. I heile 40 dagar kunne lika liggje i salt før dei mjukna huda opp med oljer og balsamar. Lika kunne miste opp til 70 % av kroppsvæska når dei vart tørka og som ein konsekvens kunne dei få ein brunaktig farge. Dei aller rikaste vart i nokre tilfelle handsama som om dei var levande. Dei fletta inn ekstra hår for å gjere det tjukkare, og det vart sett inn kunstige auge og brukt sminke. Dei laga òg nokre snitt i huda for så å leggje inn linbandasjar. Dette gjorde dei for at kroppen skulle halde den naturlege forma si. Nokre gonger vart det brukt for mykje materialar og som ei følgje kunne huda sprekke. Heilt til slutt vart likt surra inn i linbandasje og lagt i ein sarkofag.
Translasjon
Translasjon kjem av latin for «å overføre». Translatorisk er det som gjeld translasjon; som flyttar seg i jamn snøggleik og i éi retning. Det kan vise til:
Felipe de Almeida Gomes
Felipe de Almeida Gomes er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
Urola
Urola er ei elv i Guipuzcoa i regionen Baskarland nord i Spania.
Leandro Teixeira Dantas
Leandro Teixeira Dantas er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vegalta Sendai.
Recessus suprapineale
Recessus suprapineale (latin) er ein anatomisk struktur i hjernen. Den utgjer ei «lomme» i den bakre delen av tredje ventrikkel, og ligg ovanfor hjerneakvedukten.
Altnau
Kommunen ligg langs vegen mellom Romanshorn og Kreuzlingen, om lag 2 km frå Bodensjøen.
Radipole Lake
Radipole Lake er ein innsjø i elva Wey ved kystbyen Weymouth i Dorset. Tidlegare høyrte innsjøen til landsbyen og soknet Radipole. Vestsida av innsjøen ligg i dag i den moderne forstaden Southill. Innsjøen er eit naturreservat forvalta av Royal Society for the Protection of Birds fordi han er eit viktig habitat for sivkratt-fuglar. Innsjøen renn ut i Weymouth Harbour.
Hajime no Ippo
Hajime no Ippo er ein manga basert rundt Makunouchi Ippos boksekarriere. Serien har over 825 kapittel og 86 samlingar, og det er laga ein anime (som ikkje strekker seg lenger enn ca. samling 30 av mangaen).
Det har no kome ein ny anime serie som fortset frå der den fyrste serien slutta. Hajime no Ippo: New Challenger.
Oria
Oria er ei elv i Baskarland i nord i Spania. Ho er ei av fleire elvar som munnar ut i Biscayabukta og den største elva i rpovinsen Gipuzkoa med ei lengd på 75 km og eit nedslagsfelt på 882,5 km². Alle desse elvane er relativt korte. Elva spring ut i ei høgd på 1260 meter over havet. I dei nedre delane av elva når tidvatnet innover elva til Usurbil. Dette siste strekket er prega av mange myrområde langs breidda, men i det siste er mange av dei drenert og omgjort til jordbruksland.
Elva spring ut sør i kommunen Zegama og drenerer vatn frå nordaustsida av fjellkjeda Aizkorri. Den første byen ho renn gjennom er Zegama, og andre byar langs elva er Gipuzkoa, Beasain, Ordizia, Tolosa, Andoain, Lasarte-Oria, Usurbil og til slutt Orio ved munningen. Frå Lasarte-Oria til Orio går kystvegen N-634 langs elva.
Sideelvar
Fleire mindre elvar renn ut i Oria. Dei største av desse er Leitzaran i Andoain og Araxes i Tolosa.
Spelkassett
Ein spelkassett er ei slags øskje som inneheld eit kretskort med ROM-brikker der programvara, som oftast eit dataspel, er lagt inn under produksjonsfasen. Fordelen med å bruke spelkassettar istaden for tradisjonelle lagringsmedium er at programmet/spelet let seg laste inn i minnet raskare.
Spelkassettar vert ofte nytta av spelkonsollar, spesielt berbare spelkonsollar. Ein del heimedatamaskinar på 1980-talet kunne òg nytta spelekassettar. Nokre få vaskemaskinar brukte slike kassettar ei kort stund.
Tha Maka
Tha Maka er ein by i provinsen Kanchanaburi i det sentrale Thailand. Folketalet vart i 2005 berekna til 52 900.
Den siste istida
Den siste istida på jorda var ein periode på hundre tusen år for om lag 110 000 til 10 000 år sidan, i den geologiske perioden som vert kalla pleistocen. I denne perioden flytta isen seg att og fram fleire gonger. Siste glasiale maksimum, den største utstrekkinga til isbreane før dei trekte seg attende, var for om lag 18 000 år sidan.
Opphav og definisjon
Ei istid er i glasiologien ein lengre periode med låge temperaturar der iskalottar dekkjer store delar av jorda, som i Antarktis i dag. I ei istid har ein kaldare fasar, glasialtider, der isen brer om seg, i tillegg til mellomistider (interglasial tid) som er varmare periodar. Fagleg sett er ikkje den siste istida over enno. Den siste glasialtida enda for om lag 12 500 år sidan, men likevel er det ikkje sikkert at den siste istida er over enno. Det er få prov for at syklusen mellom istider og mellomistider som me har hatt dei siste millionar åra, er over.
Den siste istida er den klårt best kjende istida og det er gjort omfattande studiar av henne i Nord-Amerika, nord i Eurasia, Himalaya og andre tidlegare område av jorda som var dekte av is. Isbredanninga skjedde samstundes i mange område, hovudsakleg på den nordlege halvkula og i mindre grad på den sørlege halvkula. Dei har forskjellige namn etter historisk utvikling og geografisk plassering: Fraser (Dei nordamerikanske Kordillerane i Nord-Amerika), Pinedale, eller Wisconsin (sentralt i Nord-Amerika), Deven (på Dei britiske øyane), Midland (i Irland), Würm (i Alpane), Merida (i Venezuela), Weichsel (i Skandinavia og Nord-Europa), Vistul (nord i Sentral-Europa), Valdai i Aust-Europa og Zyryanka i Sibir, Llanquihue i Chile og Otira på New Zealand.
Oversyn
Den siste istida vert generelt rekna som perioden då store iskalottar dekte Nord-Amerika og Eurasia. Store område av Alpane, Himalaya og Andesfjella var isdekte.
Canada var nesten heilt dekt av is, Laurentid-isdekket, og det same var nordlege område av USA. Alaska var hovudsakleg isfritt på grunn av dei tørre klimatiske tilhøva her. I Storbritannia, på det europeiske fastlandet og i det nordvestlege Asia låg det skandinaviske isdekket frå nordlege område av Dei britiske øyane, over Tyskland, Polen og Russland, så lang aust som til Tajmyrhalvøya vest i Sibir. Den største utbreiinga til isen vest i Sibir var for om lag 18 000 til 17 000 f.Kr., altså seinare enn i Europa (22 000 til 18 000 f.Kr.). Det nordaustlege Sibir var ikkje dekt av kontinentale isbrear. I staden var det store, avgrensa isdekke i fjellområda her, mellom anna Kamtsjatka-Korjak-fjella
Heidi Benserud
Heidi Elisabeth Benserud er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Horten. Tida 1976-84 vart ho noregsmeister seks gongar i mangekamp, to gongar i lengdehopp og like mange gongar i 100 meter hekk, samt norsk meister på 200 meter i 1983. Benserud var medlem i Horten IF til 1977, sidan av Fana Idrettslag. Ho er gift med Jan Fjærestad.
Den siste istida
Oversyn
Nordishavet, mellom dei store iskalottane i Amerika og Eurasia, var ikkje botnfrose, men som i dag dekt av eit relativt tynt islag som varierte gjennom året med kalvande isfjell. Ifølgje sedimenta frå djuphavet her har ein funne teikn som tyder på at havet stundom var lokalt isfritt.
Heidi Benserud
Aktiv
Benserud sikra seg 18 medaljar (6-9-3) i hovudmeisterskapen i friidrett. Elles henta ho 9 medaljar i NM i høgde og lengde utan tilløp, dessutan 8 medaljar (6-2-0) i mangekamp. Ho vart norsk meister i lengdehopp i 1976 og 1978, i alt vann ho 7 NM-medaljar i øvinga. Flest medaljar tok ho på 100 meter hekk, etter seks sølvmedaljar på sju år vart ho noregsmeister i øvinga både i 1983 og 1984. Åra 1976, 1978, 1979 vann ho NM-gull i femkamp, medan ho i 1981, 1982 og 1984 sigra i erstattaren sjukamp.
Den siste istida
Oversyn
Bortsett frå dei store iskalottane var det omfattande isbredanning i Alpane og Himalaya. I motsetnad til tidlegare glasiale periodane, hadde Würm-istida mindre isbrear, hovudsakleg i bredalar, der isbreane gjekk heilt til foten av Alpane. I aust var fjella i Kaukasus, Tyrkia og Iran dekte av lokale isbrear eller isfelt. , I Himalaya og Tibetplatået voks isbreane kraftig, særleg mellom 47 000 og 27 000 år sidan. og i kontrast til den omfattande mellombelse oppvarminga andre stader. Om det var ein samanhengande isbre over Tibetplatået eller ikkje, er omstridd.
Andre område på den nordlege halvkula hadde ikkje omfattande isbrear, men lokale brear i høgareliggande område. Delar av Taiwan hadde til dømes isbrear i perioden mellom 44 250 og 10 680 år sidan og det same hadde Dei japanske Alpane. I begge område var isbreutbreiinga størst mellom 60 000 og 30 000 år sidan. Til ein mindre grad fanst det isbrear i Afrika, til dømes i Høge Atlas, fjella i Marokko, Atakor-massivet sør i Algerie og fleire fjell i Etiopia. På den sørlege halvkula strekte eit permanent isdekke seg på fleire hundre kvadratkilometer i dei austlege afrikanske fjella rundt Kilimanjaro, Mount Kenya og Ruwenzorifjella. Restar av desse breane finst her framleis i dag.
Det var mindre isbredanning på den sørlege halvkula fordi det er mindre landjord på denne halvkula. Ein hadde permanent isdekke i Andesfjella (Patagonia-isdekket), der isbreane rykte fram seks gonger mellom 33 500 og 13 900 år sidan i dei chilenske Andesfjella. Antarktis var heilt dekt av is, stort sett som i dag, men heile kontinentet var isdekt. På det australske fastlandet var det berre eit lite område nær Mount Kosciuszko som hadde isbrear, medan isdekket på Tasmania var meir omfattande. New Zealand hadde noko isbredanning i New Zealand-Alpane. Det fanst lokale isbrear i Irian Jaya i Indonesia, og desse er det framleis restar etter i dag.
Heidi Benserud
Aktiv
Benserud sine personbeste var 13,43 sekund på 100 meter hekk, 24,23 sekund på 200 meter, 6,32 meter i lengdehopp. Alle desse rekordane er frå 1983. I sjukamp nådde ho i 1984 opp i 5 414 poeng.
Ranworth Broad
Ranworth Broad er ein innsjø i The Broads i Norfolk i England. Han er ein del av eit naturreservat forvalta av Norfolk Wildlife Trust. Ranworth Broad har eit flytande vitjingssenter, ei gangbru og ein gøymestad for fuglekikking.
Rio Arandilla
Arandilla er ei elv søraust i provinsen Burgos i Spania og ei av sideelvane til Duero. Elva er 36 km lang.
Ho renn gjennom byane
Ekstremvêret Bengt
Ekstremvêret Bengt var eit ekstremvêr som råka kysten og fjordane frå Tromsø til Vardø 28. oktober 2003. Ekstremvêret gjaldt høg vasstand.
Bengt var det andre av fem ekstremvêr i 2003, og det første som kom etter sommaren.
Petter Jakobson Falk
Petter Jakobson Falk var norsk fut på Helgeland frå ca. 1619 til ca. 1640. Han kan reknast som stamfar til Falk- eller Falchslekta på Helgeland, ei slekt som hadde stor makt i regionen dei neste genarasjonane. I lag med kona si samla han seg eit stort gods med landeigedommar.
Petter Falk var fødd i Romsdalen rundt 1591. Faren Jakob Pederson var dansk, fut i Romsdalen og seinare lagmann i Trondheim og Jemtland. Mora var Margrete Petersdotter (Falkener), fødd i Trondheim.
I 1624 vart han gift med Anne Jonsdotter. Han vart utnemnd til fut for Helgeland i 1618, og busette seg på krona sin tenestemannsgard på Nord-Herøy. I løpet av si tid som fut fekk han i sitt eige mange gardar, i 1642 åtte han eit gods med ei samla landskyld på 47 våg, det var 33 matrikkelgardar og rundt 60 bruk. Etter at han døydde, fortsette kona godssamlinga.
Petter og Anne har 9 kjende barn, blant dei Maren Falk, mor til diktarpresten Petter Dass.
Tanjung Morawa
Tanjung Morawa er ein by og eit distrikt i provinsen Sumatra Utara (Nord-Sumatra) på Sumatra i Indonesia. Distriktet dekkjer 131,75 km², og hadde eit folketal på 223,450 ved folketeljinga i 2020.
Kommunevåpen i Noreg
Kommunevåpena i Noreg er heraldiske våpenmerke som blir brukte av kommunar og fylkeskommunar som kjenneteikn og symbol. Nemningane fylkesvåpen og fylkesmerke er brukt om våpena til fylkeskommunane i Noreg, medan byvåpen og bymerke er brukt om våpena til dei tidlegare bykommunane. Dei fleste norske kommunevåpena har enkel form og fasong utan noko tillegg utanfor skjoldet. Mange av dei større byane har på toppen av skjoldet ei krone som er danna av ein mur. Nokre få kommunar bruker eldre variantar av eldre bysegl eller liknande som kommunevåpen.
Historikk
Norske byvåpen med figurar sett inn i ei skjoldform er ikkje påvist før reformasjonen, men det finst enkelte bysegl som seinare er vortne forenkla noko og gjeve fargar som framleis blir brukt som kommunevåpen: Bergen, Oslo, Trondheim og Tønsberg. Fleire gamle bysegl har figurar som er vortne fargelagt, forenkla og stilisert som våpenskjold, til dømes Drammen, Fredrikstad, Kongsberg, Sarpsborg, Skien og Stavanger. Nye byvåpen vart gjevne eller stadfesta av unionskongane, mellom anna Kristiansand i 1643, Halden i 1665, Kristiansund og Molde i 1742, Risør i 1891, Holmestrand og Lillehammer i 1898, Hønefoss i 1902 og Porsgrunn i 1905. Desse våpena har fleire fargar og figurar, mellom anna med naturalistiske motiv frå sjø og land.
Frå 1930-talet vart det innført strengare krav om at våpena skulle ha ei enkel utforming, dels ut frå praktiske behov for å ha våpen som moderne kjenneteikn, dels ut frå den tidsaktuelle stilen og dels på bakgrunn av heraldikken frå mellomalderen. Dette vart gjort etter initiativ frå fagfolk i Riksarkivet, særleg av førstearkivar Hallvard Trætteberg. Han grunna denne nye retninga i fleire faglege artiklar gjennom 1930-talet, og han stod også for forenklinga og nyteikninga av det norske riksvåpenet den perioden.
Den norske regjeringa godtok at Riksarkivet byrja å stilla dei nye strenge krava for å fastsetja kommunevåpen i kongeleg resolusjon. Mange kommunefolk var kritiske og ville ikkje leggja seg under slik styring. Det finst derfor fleire kommunevåpen som er i bruk utan godkjenning frå Riksarkivet og utan kongeleg resolusjon, mellom anna Møre og Romsdal fylkeskommune, Asker, Meldal, Ullensaker og Vennesla. Kravet om enkel utforming er likevel vorte halde fast ved som den store hovudregelen heilt fram til i dag. Gjennom siste halvdelen av 1900-talet er det vorte laga fleire heilt nye kommunevåpen, vedtekne av kommunane, godkjende og fastsetje i kongeleg resolusjon. Frå 1970-talet og utover byrja heradskommunane å søkja om eigne kommunevåpen. Resultatet er at det i dag er i bruk fleire våpenskjold i Noreg enn nokon gong tidlegare.
Samanslåingar av kommunar med eigne ulike våpen fører til endringar i kommunevåpena. Nokre gonger har eitt av våpena vorte ført vidare etter samanslåinga, som det gamle våpenet til Horten etter samanslåinga med Borre. Andre gonger har den nye kommunen fått eit heilt nytt våpen etter samanslåing, slik som Larvik kommune etter samanslåinga i 1988 med kommunane Brunlanes, Hedrum, Stavern og Tjølling, der dei fleste hadde eigne kommunevåpen. Ei anna løysning kan vera som då kommunen Ølen vart slegen saman med Vindafjord. Den nye kommunen tok vare på motivet frå våpenet til Ølen, men bytte til fargane i våpenet til Vindafjord. Å kombinera våpenfigurane til fleire kommunar i eitt og same skjold vil ikkje verta godkjent av Riksarkivet, av di det ville vera i strid med hovudregelen om berre å ha eitt figurmotiv i eit kommunevåpen.
Fastsetting
Fastsetting av kommunevåpen kan i Noreg gjerast av kommunen sjølv, men det vanlege var å søkja om fastsetting i ein kongeleg resolusjon. Vedtak om kommunevåpen skjer i kommunestyret. Vedtaket vart tidlegare sendt til Kommunal- og moderniseringsdepartementet som la saka fram for Riksarkivet til vurdering. Eit vilkår for å få godkjenning, var at våpenet skulle vera i samsvar med dei heraldiske reglane som Riksarkivet praktiserte sidan slutten av 1930-talet. Desse reglane var strengare enn dei hadde vore fram til då, og dei var strengare enn reglane i dei fleste andre land. Til dømes er slike reglar ikkje følgde i det norske byvåpenet til Horten frå 1907, eller det franske byvåpenet til Paris frå 1358.
Kjernen i dei norske reglane har vore kravet til enkel utforming. Ein hovudregel er at våpenet normalt berre skal ha eitt figurmotiv, éin farge (raud, blå, svart eller grøn) og eitt metall (sølv eller gull). Figurane i våpena skal vera generelle og ikkje bilete av bestemte ting, bygningar, personar eller liknande. Det skulle vera mogeleg å laga eit bilete av figurane i reine fargeflater, utan perspektiv og skuggelegging, slik at figurane skal kunna kjennast att berre ut frå silhuetten. Fargar og figurar skulle vera stiliserte, slik at våpenet framstår klårt og tydeleg på avstand og i lite format.
Norske kommunevåpen består hovudsakleg av berre ei farge- og figur-samansetting i skjold, og dei er vanlegvis utan heraldisk ytre utstyr som hjelm på øvre skjoldkant, hjelmteikn på issen av hjelmen og hjelmklede som heng ned frå hjelmen. Etter utanlandsk skikk bruker byar i Noreg ofte ei såkalla murkrone på øvre skjoldkant, men murkrona inngjekk ikkje i dei norske fastsettingane i kongeleg resolusjon.
Frå desember 2017 vart lovverket endra, slik at kommunevåpen ikkje lenger skal godkjennast av Kongen i statsråd, men av kvart enkelt kommunestyre. Dette har resultert i ein del nye kommunevåpen som bryt med tidlegare norske heraldiske tradisjonar. Fleire av dei nye våpena er resultat av lokale konkurransar, der også amatørar kunne bidra.
Nye kommunevåpen skal vera ulike fra andre våpen som dei elles lett kunna forvekslast med. Den tradisjonelle fastsettinga i kongeleg resolusjon var gjort i form av ei kort skildring, til dømes «På gull botn ei oppveksande svart bondestridsøks» for Telemark fylkeskommune i 1970. Ved fastsettinga følgde det med ei godkjend teikning av våpenet i skjold og flagg som døme på riktig, heraldisk avbilding.
Galleri over kommunevåpen i Noreg
Under er eit galleri over kommunevåpena i Noreg som er i bruk i dag. For kommunevåpen brukt av tidlegare norske kommunar, sjå tidlegare kommunevåpen i Noreg.
Bergsvatnet i Høyanger
Bergsvatnet er eit vatn som ligg i Høyanger kommune i Vestland.
Hn/Barkeljod
På norsk hev me eitt barkeljod: Den klanglause gnikeljoden [h].
Takuya Sonoda
Han spela for klubbane Montedio Yamagata, Ehime FC og Roasso Kumamoto.
Fosen Folkehøgskole
Fosen Folkehøgskole er ein frilynt folkehøgskule i Indre Fosen kommune i Trøndelag fylke. Skulen tar årleg imot om lag 66 elevar og er eigd av Fosen folkehøgskolelag.
Linjefaga ved skulen er:
Tregleik
Tregleik eller inerti er innan fysikken ein eigenskap ved all materie som gjer at lekamar motset seg endringar av rørsletilstanden. All masse har tregleik. Tregleiken til ein lekam er proporsjonal med massen til lekamen, i samsvar med Newtons andre lov.
Dersom summen av kreftene på ein lekam er lik null, vil lekamen fortsetje å røre seg med den same farten i same retning heilt til kreftane på lekamen blir endra. Ein lekam kan altså ikkje endre fart eller retning dersom han ikkje blir påverka av ei kraft. Dette er definert ved Newtons første lov, og er eit uttrykk for tregleik.
Breimsvatnet
Breimsvatnet har som eitt av få vatn i Sogn og Fjordane ein dokumentert bestand av storaure. I tillegg finst det ein bestand av småfallen røye i vatnet som det vart drive aktiv utfisking på gjennom midten av 90-talet. Breimsvatnet og omliggande vatn er kjent for gode forhold for fiske og trekker mange turistar i sommarhalvåret.
Henrik Ibsen passerte gjennom Breim på si reise gjennom Vestlandet sommaren 1862, han skildra området slik:
Svangstrand
Frå stranda har ein utsikt over Holsfjorden mot nord, og dei tre øyane eit stykke ut i fjorden. På sidene av fjorden, spesielt austsida ruvar fjella. På vestsida er det ein meir moderat stigning, men det er ikkje å rekne som lågland. Sjølv sørover mot Sylling er det krass oppoverbakke - Svangstrandbakken.
Tidlegare låg det ein kai for dampbåten D/S Ringerike som frakta turistar til Sundvolden.
Grimstad kommune
Grimstad er ein kystkommune i Agder fylke. Kommunen grensar til Arendal i aust, Froland og Birkenes i nord og Lillesand i vest. Grimstad fekk bystatus i 1816. I 1971 vart dei tidlegare kommunane Landvik og Fjære slegne saman med Grimstad.
Namnet «Grimstad», opphavleg «Grømstad», er sett saman av gardnamnet «Grøm» (frå elvenamnet Gró(a), ‘elv som veks fort’, og heim) og «stad», frå norrønt stǫð, ‘stø, landingsplass’.
Geografi
Grimstad har fleire verna naturområder. To av dei er Marivold og Reddal, som kan brukast til turar. På Hasseltangen vest for Fevik ligg Hasseltangen landskapsvernområde og Søm-Ruakerkilen naturreservat.
Rundt Grimstad sentrum ligg fem heier: Binabben (med utsikt over byen), Kirkeheia, Fløyheia, Møllerheia og Vardeheia. Kommunen har også ein skjergard med mange små og store øyer og holmar. Hesnesøya er godt kjend. Grimstad byselskap har kjøpt opp mange av øyane og holmane og lagt dei ut som friområde, slik som Maløyene, Hampholmen og Teistholmen. Det ytste skjeret i skjergarden heiter Brægen.
Kultur
Byen har eit utandørs amfiteater i eit steinbrot i Fjæreheia. Teateret vert drive av Kilden teater og vart opna i 1993. Her er over 1000 sitjeplassar.
I 1953 vart den fyrste plastbåten i Noreg produsert og sjøsett av Herbert Waarum (plastbåten sin far). Seinare kom firmaet Herwa plast i Grimstad.
I 2002 vart mikrobryggeriet Nøgne Ø stifta, bryggeriet har motteke ei rad prisar for sitt øl.
Grimstad er òg kjend for at forfattaren Roald Dahl budde her delar av somrane han var i Noreg. Han budde då på Strand hotell på Fevik aust i kommunen.
Avisa i byen heiter Grimstad Adressetidende og kjem ut tre gonger i veka.
Shunta Takahashi
Shunta Takahashi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Deva i Baskarland
Deva (baskisk Deba Ibaia, spansk Rio Deva) er ei elv i regionen Baskarland nord i Spania. Ho spring ut i Arlaban i provinsen Araba og munnar ut i Biscayabukta i provinsen Gipuzkoa.
Urumea
Urumea er ei elv i regionen Baskarland nord i Spania. Ho er ei av fleire relativt korte baskiske elvar som munnar ut Biscayabukta og er mest kjend for å renne gjennom byen San Sebastian. Ho er 59,4 km lang frå kjelda i kommunen Goizueta. Middeltemperaturen hennar er 13,5 °C og vassføringa varierer gjennom året, men er mindre enn andre elvar i Gipuzkoa.
Vigdelstranda
Vigdelstranda er ei sandstrand i Sola kommune. Vigdelstranda ligg i ei bukt med sandstrand mellom Tjelta og Ræge. Det er parkeringsplass like ved, og området egnar seg fint til småturar. Strandstrekninga er mindre enn nabostranda lenger nord, Solastranda.
Shunta Takahashi
Han spela for klubbane Montedio Yamagata, Tochigi Uva FC, FC Ryukyu, AC Nagano Parceiro og Thespakusatsu Gunma.
Urumea
Den nedre delen av elva har breie, flate breidder som høver godt for jordbruk og urban utvikling. Dette har ført til at det meste av nedslagsfeltet hennar er busett i Gipuzkoa, og inneheld over 200 000 innbyggjarar. Dei største byane ved elva er Hernani, Astigarraga og Donostia.
Vasskvaliteten i elva er forholdsvis god, trass i at kvaliteten vert noko dårlegare nær munningen ved byen Donostia. I seinare tid har styresmaktene gjort forsøk på å reinse vatnet, og resultatet har vorte særs bra. Derfor er fiskelivet i elva stabilt og inneheld i dag fem artar, laks, aure, ezkailu (Phoxinus phoxinus), smerling og ål.
Røssholmstranda
Røssholmstranda er ei av sandstrend i nordenden av fjordarmen Nordfjorden i Tyrifjorden, i Ringerike kommune. Stranda strekker seg mellom Karlsrudtangen naturreservat i vest, ved utløpet av Sogna, og til spissen av Averøya naturreservat i aust, ved utløpet av Storelva.
Stranda består for det meste av fin sand. Fjorden er særs langgrunn i dette området, så badeforholda passar særs godt for barnefamiliar. Ikkje alle delar av den fleire kilometer lange sandstranda er like tilgjengeleg og egna for bading.
Det er tilkomst til stranda via Røssholmstrandveien, anten via avkøyring frå europaveg 16 ved Norderhov og via fylkesveg 158 og fylkesveg 162 over Busund, eller via avkøyringa frå riksveg 35 ved Snyta, mellom Hønefoss og Ask. På stranda er det stor parkeringsplass for bilar og kommunalt sanitæranlegg. Staden har dessutan hatt eigen kafé gjennom fleire tiår.
Randi Blehr
Randi Marie Blehr var ein norsk samfunnsaktivist som tok del i kvinnerørsla og målrørsla, og jobba for unionsoppløysing og fred.
Randi Blehr flytta saman med mannen først til Nordfjordeid så til Lærdal (i 1877). Otto Blehr jobba som overrettssakførar, avismann i Sogns Tidende og til slutt som ordførar i Lærdal kommune.
Husflid
Randi Blehr var oppteken av at kvinnene skulle dra nytte av den stigande interessa for husflidsprodukt mot slutten av 1800-talet.
Tregleikskraft
Tregleikskraft ei tilsynelatande kraft, utan motkraft, som svarar til den snøggleiksendringa (akselerasjonen) ein lekam har fordi rørsla til lekamen blir angjeve i tilhøve til eit rom som er akselerert, t.d. roterer.
Randi Blehr
Husflid
I 1889 arrangerte Blehr eit vevkurs som gjekk over tre månader i Lærdal. 47 kvinner deltok, dei fleste frå Indre Sogn, men og byfruer og kjende biletveversker som Frida Hansen. Kjerstina Vangsnes frå Fresvik hadde teke opp att den gamle biletvevteknikken som var i ferd med å døy ut, og ho underviste i denne på kurset. Vevurset vart viktig både for å gjenreisa den gamle vevkunsten og for å gje inspirasjon til ein ny næringsveg for kvinner i Sogn.
Organisasjonsliv
Randi Blehr var ein av dei som grunnla Norsk Kvindesagsforening i 1884. Ho var formann i to periodar, 1895-1899 og 1903 1922, samt styremedlem i to periodar, 1894-1895 og 1899-1900.
Tregleikskraft
Eit døme på dette er ei jernbanevogn som går i ein sving. Inne i vogna vil lekamar helst røre seg rett fram fordi dei har tregleik. Frå innsida av vogna vil det difor sjå ut som om det verkar ei kraft som trekkjer lekamane til side. Ei slik fiktiv «sentrifugalkraft» blir kalla tregleikskraft fordi han kjem av i tregleiken til lekamen.
One Piece
One Piece (japansk: ワンピース wanpīsu) er ein manga- og animeserie frå Japan, med ei historie som tek utgangspunkt i piratar. Teiknaren heiter Eiichiro Oda. Serien tek for seg eventyra til den unge piraten Monkey D. Ruffy og mannskapet hans.
Randi Blehr
Organisasjonsliv
Blehr var med og starta Kvinnestemmerettsforeningen i 1885, Norske Kvinners Sanitetsforening i 1896 og Norsk Kvinnesaksforenings Fagskole i huslig økonomi i 1899. I 1905 tok Randi Blehr initiativ til ein nasjonal aksjon der heile 565 kvinneforeiningar vende seg til Storting og regjering for å krevje unionsoppløysing og kvinneleg stemmerett.
One Piece
Mangaen starta i den 34. utgåva av det japanske teikneseriebladet Weekly Shonen Jump i 1997. Studioet Toei Animations produserer ein animéserie som vart synt fyrste gong i 1999 på TV-kanalen Fuji TV i Japan. Denne er framleis i produksjon. I Noreg blir mangaen gjeve ut av Schibsted Forlagene ein gong i månaden på norsk (bokmål). Så langt er 33 bøker komne ut i Noreg og 48 i Japan.
Vekst og popularitet
Forfattaren Eiichiro Oda merka seg ut fyrste gong i 1992, då han som 17-åring fekk ein ærespris i Tezuka Awards (ein konkurranse som blir halde av Shonen Jump). Året etter vann han Hop Step Award, (ein pris som blir delt ut kvar månad til talentfulle teiknarar) for sin serie Ikki Yakou. Det var i Shonen Jump han debuterte med One Piece, som har vorte den tredje mest selde mangaen i historia til Shonen Jump, og ein av dei mest populære i Japan. Opphavleg hadde Oda allereie tenkt ut ein slutt for serien, og han skulle difor berre vare i fem år. Men serien fortsette ut over forventingane hans og populariteten auka enormt. One Piece er no den fyrste mangaen som står i Shonen Jump-bladet, eit teikn på kor populær han er.
Romance Dawn, versjon 1
Denne forma av kapitlet er på 46 sider og kom ut som ein såkalla «One Shot-teikneserie» (ein teikneserie som blir gjeve ut som ei heil historie utan vidare framhald) den 4. august 1996 i ein sommarutgåve av Shonen Jump. Denne kapittelvarianten vart seinare trykken opp på nytt og gjeve ut i 2005 i boka One Piece RED: Grand Characters. Boka inneheld òg merknader frå Eiichiro Oda sjølv og ymse fakta om både serien og figurane i han. Versjon 1 av Romance Dawn kallast her kapittel null.