cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norsk songdans
Historie
Alt i 1903 - i pinsehelga - reiste Hulda Garborg og dansarane «hennar» utanlands, til Stockholm med 10 par (mest frå BUL) og hallingdansar og spelemann, og hadde fleire gilde framsyningar på Skansen: songdans, turdans, springarar og halling. Mellom dansarane var Klara Semb, 18 år gamal. Vinteren 1904/05 byrja BUL med faste leikøvingar. Hulda Garborg instruerte i byrjinga, men etter kvart tok Klara Semb over. Det var vanskeleg å halde saman ein fast leikarring. Til 10-årsfesten i BUL i 1909 fekk Klara Semb øvt inn ei framsyning der det for fyrste gong vart vist dansemåtar ho hadde laga sjølv. Mellom dei var «Bendik og Årolilja» og «Inga Litimor». Ei tid etter leidde Hulda og Klara eit særlag i BUL - «Ole Bull-laget», men det tok slutt etter ca to år. På fleire vis var dansemåtane Klara Semb laga annleis enn dei til Hulda Garborg. Dei vart ein viktigare del av dansen og skulle uttrykkje innhaldet i visa.
Dei første åra voks interessa for folkevisedansen overraskande snøgt, og Hulda Garborg reiste mykje rundt om i landet og fortalde og lærte bort. Etter 1910 fekk ho mindre tid til arbeidet, men mange andre var godt i gang. Klara Semb var til dømes reiseinstruktør i Storelvdal i to vintrar frå 1905. I 1910 starta Garborg arbeidet med Det norske Spellaget, og der fekk folkeviser, dans og folkemusikk ein brei plass. Også Klara Semb (og fleire av syskena hennar) kom med der. Turen til Den 2. norrøne stemna på Færøyane i 1911 vart for Klara Semb ein sterk inspirasjon til vidare arbeid med dansen. I 1912 reiste Klara Semb for å halde kurs att rundt om i by og bygd. På 100-års-jubileumsutstillinga på Frogner i 1914 fekk Klara Semb i stand ein ring av BUL-dansarar og dei viste folkeviseleik to gonger om dagen i tre månader. Lalla Carlsen var med der. Same året sa Klara Semb opp jobben sin og arbeidde frå då av med folkedans på heiltid. Klara Semb vart no den leiande i folkedansarbeidet i Noreg heilt til innpå 1960-talet. Ho skreiv opp dansar, laga dansemåtar og instruerte. I tre år var ho i USA (1916-20) der ho mellom andre samarbeidde med Neva Boyd som hadde gjeve ut rettleiingsbøker i folkedans frå fleire europeiske land. Dette gav nok Klara Semb mot til å prøve sjølv. I 1921 fekk ho prenta den fyrste rettleiinga si til ein folkedans, det var Tritur (Tretur frå Hordaland) i vekebladet Frå Bygd og By. I 1922 gav ho ut fyrste utgåva av rettleiingsboka i turdans og songdans, Norske Folkedansar II. Saman med Liestøl gav ho same året ut første utgåva av Norske Folkedansar I. Danseviser. Her var 50 danseviser - mest store episke viser. Teksten til songdansane stod altså i NFI medan rettleiinga både til songdansen og turdansen stod i NFII. Andre utgåva av NFI kom alt året etter og den tredje i 1925. I denne utgåva var også nokre kortare og nyare viser komne med.
Etter fyrste verdskrigen og eit 10-år frametter var det ein kraftig vokster i interessa for folkedans. I 1919 vart leikarringen i BUL i Oslo skipa og i 1922 Oslo Songdanslag, og på liknande vis i mange andre bygder og byar, i dei store byane ofte knytt til bondeungdomslaga. I 1919 vart det også skipa ein frittståande landssamskipnad av leikarringar - Den norske folkeviseringen, som på stutt tid fekk mange medlemslag, men han vart nedlagd etter nokre år. Interessa for dansen var ikkje berre knytt til bygdelag og den frilynde ungdomsrørsla, men også til fråhaldslag og arbeidarlag. I 1920 var den første Norderlendske Folkedansstemna i Stockhom og den andre i Kjøpenhamn året etter. Dette gav arbeidet med å organisere folkedansrørsla ein framskuv. Klara Semb arbeidde heile tida i Noregs Ungdomslag (NU). Etter jubileumsstemna i Trondheim i 1921 (25 år) vart det for alvor NU som vart den leiande organisasjonen for folkedansarbeidet i Noreg, særleg innan songdans og turdans. Arbeidet med slåttemusikken og bygdedansen vart i stor mon knytt til Landslaget for spelemenn, som frå skipinga i 1923 var knytt til NU. Etter krigen vart LfS ein sjølvstendig organisasjon. Gamaldansen - runddansen - var på denne tida, og i mange år framover, uglesett i NU, av di dei trudde han ville øydeleggje for songdansen.
I 1925 kom ei gruppe dansarar frå Færøyane og synte fram sin dans ei rekkje stader i Noreg. Dette skulle sette varige spor i arbeidet med norsk songdans, ikkje minst hjå Klara Semb. Denne dansegruppa dansa med store rørsler, mange appellar og kraftfull dans - meir enn det som elles var vanleg på Færøyane. I 3. utgåva av rettleiingsboka frå 1935 kom atterstega med ulike tempi inn i rettleiingsbøkene, og Klara Semb nytta stadig meir dette steget når ho laga dansemåtar. I den 4. utgåva av NFII i 1948 var også mange viser som tidlegare var dansa med kvilesteg, no overførte til attersteg. Dette vekte mykje strid i folkedansmiljøet i åra framover. Samstundes med overgangen til attersteg, kom ei omlegging av danseutvalet med mindre vekt på folkevisene og meir vekt på viser frå vår tid av kjende diktarar og komponistar. Dette slår sterkt igjennom i NFI frå 1934. Siste utgåvene av NFI og NFII kom i 1961, men i 1958 kom ei ny dansebok - Danse danse dokka mi, med 17 nye songdansar i tillegg til turdansar.
Sjølv om Hulda Garborg og spesielt Klara Semb er dei to sentrale namna i norsk songdans, var det mange andre som gjorde ein stor innsats både dei første 10-åra og seinare. Sentrale namn er Ragna Gunleivsen (Øygard) og Einar Øygard, Aasmund Svinndal (Oslo) og Arne Hatlestad (Bergen), Mali Furunes (Molde, Lofoten), Signe Five (Trøndelag), Ingebjørg Fedje og andre. Etter krigen på 50- og 60-talet var det mange som gjorde ein viktig innsats, ikkje minst som dugande rettleiarar og inspiratorar. Ein kan nemne Ole Ekornes (Oslo), Liv Midttun (Leikleiar NU), Reidar Warme (Oslo), Helga Holte Olsen (Oslo, leikleiar NU), Turid Mørk Øfstås (leikleiar NU, og seinare særleg for arbeid med barn), Gunnar Rødal (leiklærar NU). Romsdalingen Gunnar Rødal vart tilsett i NU som reiseinstruktør i 1967, og har hatt ca 200 000 på folkedanskursa sine. Det er mange gonger meir enn Klara Semb hadde.
Frå slutten av 60-talet er det Egil Bakka, Geir Egil Larsen og Tor Stallvik som har arbeidd mest med utviklinga av songdansen. Det har vorte lagt vekt på lokal og folkeleg dans, med mindre svikt (flatare dans). I 1970 kom Egil Bakka si bok Danse danse lett med 17 songdansar i tillegg til turdansar og gamaldansar. Denne boka innførte nye måtar å notere dansemønsteret på og ei skandering av teksten. I 1982 kom heftet Danse mi dokke av Tor Stallvik og i 1984 heftet Trønderviser med 21 dansar av Geir Egil Larsen. Også andre har gjeve ut dansehefte i seinare år, mellom anna frå Nord-Noreg - Dansetradisjonar frå Troms, frå Sørlandet - Dansetradisjonar frå Vest-Agder, og frå Bergenskanten - Her er me grannar.
Det viktigaste for songdansen i seinare tid er likevel den omfattande revideringa av Klara Sem sine dansebøker. Norske Folkedansar Songdansar kom i 1985 og Norske Folkedansar Turdansar i 1991. I songdans-boka vart no både visetekstane og dansemåten samla. Fleire viktige endringar i songdansen kom til uttrykk i denne boka: Dansemåten vart meir «folkeleg» med meir flyt i dansen (ikkje stogg), tonane vart meir lagt opp til originalt tonestoff, målføringa i visene vart lagt nærare talemålet der dei kjem frå. Talet på viser er 110. Av desse er 93 henta frå dei totalt 161 visene som Klara Semb hadde brukt i sine bøker, og 17 er nyare viser. Det var ei nemnd nedsett av Noregs Ungdomslag som stod for revideringa.
1950-åra
1950-åra var prega av desse hendingane:
Ullmyrklegg
Ullmyrklegg (Pedicularis dasyantha) er ein plante i snylterotfamilien. Plantane i myrkleggslekta er to- eller fleirårige halvparasittar som snyltar på andre plantar,
Utsjånad
Planten vert 5-20 cm høg, med tjukke, gule rotgreiner. Stengelen er stiv og tett ullhåra. Blomsterkrona er raudfiolett.
Utbreiing
Ullmyrklegg er heimleg og vanleg på vestkysten av Svalbard, elles veks han på Novaja Semlja og i Nord-Ural, helst på rabbar og tørr tundra.
Fredrik Scheel
Andreas Fredrik Grøn Scheel var ein norsk historikar og statsarkivar frå Kristiania. Han var son av høgsterettsassessor Anton Vilhelm Rosing Scheel og Dorothea Margrethe Grøn.
Susan Boyle
Susan Boyle er ein songar frå Blackburn i West Lothian i Skottland. Ho blei verdskjend etter at ho var med i TV-programmet Britain's Got Talent den 11. april 2009 på tv-kanalen ITV. Berre ei veke etter TV-framsyninga hadde dei ulike klippa med henne blitt vist godt over 60 000 000 gonger på internettsida YouTube.
Fredrik Scheel
Fredrik Scheel var lærar 1910-1912, vart amanuensis ved Riksarkivet i 1915, og vart utnemnd til stiftsarkivar (statsarkivar) då Statsarkivet i Hamar vart oppretta i 1917. Han vart utnemnd til statsarkivar i Oslo i 1922. Dagboka hans frå tida som statsarkivar i Hamar vart publisert då arkivet markerte 70-årsjubileum i 1987.
Fredrik Scheel utmerka seg som ein svært arbeidssam, produktiv, allsidig og særdeles hjelpsam arkivmann. Han arbeida med fleire kjeldeutgåver, og var utgjevar av 3. rekke av Norske Herredags Dombøger.
Robert Stephenson
Robert Stephenson var ein engelsk jarnbaneingeniør i viktoriatida. Han var son av George Stephenson.
Tjue år gammal starta Stephenson den første lokomotivfabrikken i verda saman med far sin, Michael Longridge. Firmaet Robert Stephenson & Company hadde tilhald i Forth Street i Newcastle. Verksemda starta med å levera lokomotiv til Stockton & Darlington Railway, den første offentlege jarnbanen i verda. Denne fabrikken konstruerte det berømte lokomotivet «Rocket», som vann det såkalla jarnbaneslaget ved Rainhill i 1829. Dermed fekk dei òg byggja lokomotiv for Manchester-Liverpool-jarnbana som opna i 1830. Fabrikken i Forth Street heldt fram med å byggja damplokomotiv heilt til 1959. I 1960 blei verksemda avslutta.
Robert Stephenson kom òg til å spela ei stor rolle for norsk jarnbanebygging. Han vitja Noreg i september 1846 med tanke på ein jarnbane mellom Kristiania og Mjøsa, det som vart Hovedbanen, som opna i 1854. Banen vart bygd som eit samvirke mellom engelsk og norsk kapital, men i hovudsak med engelsk kompetanse, med Stephenson som den førande, «en af Verdens første Civilingeniører». Stephenson fekk ei litt uheldig dobbeltrolle i bygginga av Hovedbanen, ved at han både var leiande ingeniør og dermed ansvarleg for den tekniske løysinga, og i tillegg skulle fungera som ein oppmann mellom dei engelske kapitalistane og den norske staten. Bygginga og idriftsettinga av banen føregjekk ikkje utan betydeleg tautrekking mellom partane. Stephenson måtte vitja anlegget og banen ved fleire høve. I juli 1851 kom han til Christiania på eige dampskip, med massevis av verktøy som skulle brukast til jarnbaneutbygginga. Til trass for usemjene, vart Stephenson dekorert med St.Olavs orden for innsatsen sin for å byggja den første jarnbanen i Noreg.
Robert Stephensons siste reise gjekk med yachten «Titania» til Kristiania den 21. august 1859, for å feira den nye jarnbana og for å motta St. Olavs orden den 3. september. Under feiringa fekk han eit akutt magevonde som gjorde at han knapt klarte å takka for ordenen, og trekte seg tilbake til «Titania». To dagar etter vart han gul i huda, og yachten sette straks kurs for England. Reisa attende tok sju døgn på grunn av storm. 12. oktober 1859 døydde han 56 år gammal, og vart gravlagt i Westminster Abbey.
Kalidasa
Kalidasa (sanskrit kālidāsa, 'tenar av Kali') var ein hinduforfattar som levde på 300- eller 400-talet i det som i dag er Nord-India. Kalidasa er rekna som ein av dei største diktarane og dramtikarane innan sanskritdikting, og var den som opna europeiske auge for verdet av indisk kultur på 1700-talet. Kalidasa er best kjend for verket Sakuntala, ei gjenforteljing av ein episode i Mahabharata.
Liv
Me veit lite om Kalidasa sjølv. Han hadde klart eit hinduisk livssyn, og kan ha vore brahminar, utan at dette går klart fram. Fleire bøner til Sjiva i tekstane tyder på at Kalidasa dyrka denne guden, noko også namnet, etter ektefellen til Sjiva, peiker mot. Samstundes priser han andre gudar, som Visjnu.
Tradisjonar knyter han til ein kong Vikramaditya, men det finst fleire indiske herskarar med dette namnet. Dei som er mest trulege å knyta til Kalidasa er Chandragupta II Vikramaditya av Gupta-riket (ca. 380–415) og Vikramaditya av Ujjain (102 f.Kr.–15).
Verk
Kalidasa skreiv episke dikt og skodespel.
Me kjenner tre eller fire dikt:
Tre skodespel:
Gymsal
Gymsal eller gymnastikksal er ein sal som er tilrettelagt for å driva med idrett eller gymnastikk i. Slike rom blir særleg brukte til å halda kroppsøving i ved skular og liknande. Ein kan også bruka gymsalar til andre føremål som møte, førestillingar og festar.
Kalidasa
Ettermæle
Sakuntala blei omsett til nynorsk av Olav Rytter i 1929 og av Halldis Moren Vesaas i 1956.
Gymsal
Gymsalar kan ha ulike oppmerkingar på bakken og utstyr som gjer at ein kan spela ulike ballspel, og anna utstyr som kan brukast til ulike idrettsøvingar, som ribbevegg, gymringar, klatretau og flyttbart utstyr. Dei er ofte tilknytte garderobar.
Tromsøbrua
Tromsøbrua er ei bru som kryssar Tromsøysundet mellom Tromsdalen på fastlandet og Tromsø på Tromsøya. Brua var den første fritt frambygg-brua som vart bygd i Noreg.
Gymsal
Ein gymnastikksal på Eggemoen leir frå 1954 blei freda i 2004.
Tromsøbrua
Brua er av plasstøypt dekke i betong, med slanke pilarar i betong. «Fritt-fram-delen» vart støypt med tre meters seksjonar om gongen, på kvar side, til endane møttest. Brua har 58 spenn. Bygginga skjedde mellom 1958 og 1960 og ho er no ein del av riksveg 862.
Det er gjort framlegg om å verna Tromsøbrua i Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner, og var i 2007 mellom 41 bruer og bygningar i verneplanen som vart innstilte til vern av Riksantikvaren.
Prinsesse Diana av Wales
Prinsesse Diana av Wales var den første ektefellen til den britiske tronarvingen prins Charles av Wales. Dei fekk to søner, prinsane William og Harry, nummer to og tre i arverekkefølga til den britiske trona og 15 andre samveldeland.
Diana Spencer kom frå ein gammal engelsk adelsfamilie og blei verdskjend frå trulovinga si med prins Charles i 1981. Diana var ei særs folkekjær prinsesse og engasjerte seg i veldedig arbeid som Den internasjonale kampanjen mot landminer og barnesjukehuset Great Ormond Street Hospital. Ho fann likevel livet som kongeleg og gift med prins Charles vanskeleg, og ekteparet skilde seg i 1996. Då ho døydde i ei bilulukke året etter reagerte folk i Storbritannia med stor, offentleg sorg.
Tupac Shakur
Tupac Amaru Shakur, fødenamn Lesane Parish Crooks, var ein kjend rappar frå USA.
Tupac er kanskje mest kjend under aliaset 2Pac, som han tok då han byrja å spela med rappegruppa Digital Underground. Mot slutten av livet tok han også aliaset Makaveli etter den italienske adelsmannen og forfattaren Niccolò Machiavelli.
Shakur var fødd i Bronx i New York. Han døydde i Las Vegas etter å ha blitt skoten av ukjende i ein forbipasserande bil. Mor hans, Afeni Shakur, var medlem av Black Panthers, 'Svarte pantarar', som kjempa for afroamerikanarar mellom anna gjennom valdsbruk, og var gravid medan ho sett i fengsel for å ha framsett bombetruslar. Far hans, Mutulu Shakur, var også med i den omstridde organisasjonen.
Åsmarka
Åsmarka er ei bygd austom innsjøen Næra nord i Ringsaker kommune i Innlandet. I Åsmarka ligg Åsmarka kyrkje frå 1859.
Staden ligg kring 25 kilometers køyring nordom kommunesenteret Brumunddal.
Fuglen munk
Munk (Sylvia atricapilla) er ein medlem i songarfamilien Sylviidae.
Utsjånad
Munken er ca. 14 cm og veg ca. 19 gram. Både ho og han har kalott. Hos hannen er denne svart og hos hoa raudbrun. Nebbet er svart.
Ratri
Ratri eller Ratridevi er gudinne for natta i vedisk hinduisme. Ho er sett på som ei vennlegsinna gudinne som gjev kvile og kan verna mot mørke trugsmål som kjem om natta, som tjuvar og rovdyr, eller i overført tyding dårlege eigenskapar, som gråde og sinne.
Fuglen munk
Læte
Songen liknar på hagesongaren sin.
Ratri
Gudinna er skildra som ei svart ung kvinne med langt, laust hår og ei løkke i handa i Samaveda. Det viktigaste hymnet til Ratridevi er Ratrisukta i Rigveda. Ein dyrka Ratri om natta, til dømes ved å messa dette hymnet.
Fuglen munk
Utbreiing
Arten er utbreidd i Europa frå midt i Fennoskandia til Nordvest-Afrika i vest, i aust til Ural, og til Litleasia og Midtausten i søraust. Fem underartar er skildra, og i Nord-Europa lever nominatunderarten atricapilla. Bestandane i nord og aust er trekkfuglar, fuglane i sør er berre delvis trekkfuglar. Fuglane i vest overvintar på den iberiske halvøya og i det sørlege Frankrike, medan dei i aust overvintrar på Kypros og kysten av Litleasia. Det er slik at fuglane som hekkar lengst nord overvintrar lengst sør. I Europa reknar ein bestanden til 25-49 millionar par. I Fennoskandia har bestanden auka, og også lengre sør ser det ut til å ha vore ein auke dei siste tiåra.
Ratri
Samband med andre gudar
Ratri er syster til Usjas, morgonen, og nokre stader òg til Agni, elden. Ho er dotter av Dyaus.
Nytt på nytt
Nytt på nytt er ein norsk variant av det britiske satireprogrammet Have I Got News For You, som vert laga av produksjonsselskapet Hat Trick. Programmet har vore sendt på NRK1 kvar fredagskveld, vår og haust, sidan 9. april 1999. Det er blitt eit av dei mest sette fjernsynsprogramma med over 1,3 millionar sjåarar.
Programmet er ein konkurranse mellom to lag som kvar har to deltakarar, der kvart lag skal løyse flest mogleg oppgåver som har med nyhende frå den siste veka å gjera. Konkurransemomentet er lite – det er humoren som er det viktige i programmet.
Atomradius
Atomradius aukar ettersom ein går nedover i gruppene i periodesystemet sidan atoma får fleire elektronskal. Radien minkar frå venstre mot høgre i periodane i periodesystemet etterkvart som kjernen får høgare ladning.
Nytt på nytt
Programleiar for Nytt på nytt er Jon Almaas. Faste deltakarar med kvart sitt lag er Knut Nærum og Linn Skåber, som erstatta Anne-Kat. Hærland hausten 2007. I tillegg har kvart lag ein kjendisgjest. Fredag 15. april 2011 var Bård Tufte Johansen programleiar for Jon Almaas.
Ratri
Samband med andre gudar
Ein har sett henne i samband med gudinna Vagdevi, eller Sarasvati, ettersom dei to har mange likskapar. Andre har vidareført henne til den mørke og skremmande gudinna Kali.
Ettersom ratri ganske enkelt tyder 'natt' på sanskrit, finn ein ordet igjen i mange samanhengar som ikkje har med gudinna å gjera, til dømes i namnet på høgtidene navaratri og sjivaratri.
Fuglen munk
Biotop og utbreiing i Noreg
Munken trivst best i lauvskog eller frodig kratt, sjølv om han også er å finne i blandingsskog. Arten er mest talrik i Sør-Noreg til og med Trøndelag, men kan også finnast på gode lokalitetar i Nord-Noreg.
Næring
Føda er insekt og andre smådyr. I trekktida òg bær.
Hekking
Hoa legg 5 egg i siste del av mai eller juni. Begge kjønn rugar i 14 dagar. Ungane blir i reiret 11 dagar.
Trekkvanar
Hausttrekket startar i august, og norske fuglar finn vegen til begge overvintringsområda, både det i søraust og det i sørvest. Nokre fuglar overvintrar i Noreg. Ein del av desse er ungfuglar frå den kontinentale bestanden, som i større grad ikkje trekker, men spreier seg i fleire retningar. Dei første fuglane flyg frå vinterkvartera i februar/mars, og kjem til Noreg i mai, lengst sør i landet kanskje allereie i april.
Arktisløvetann
Arktisløvetann (Taraxacum arcticum) er ein plante i løvetannslekta.
Utsjånad
Planten er 5–10 cm høg med kvite eller svakt gule blomstrar. Blada er djupt flika. Han skil seg frå polarløvetann, som også veks på Svalbard, ved at sistnemnde alltid har kraftig gule blomstrar og store blad i rosetten.
Utbreiing
Arktisløvetann veks på frodige stader over heile Svalbard, men han er rekna som sjeldan. Elles veks han på stader med tørr tundra, i fuglefjell og på elveøyrer i arktiske område nord i Europa og Asia.
Dnister
Dnister (ukrainsk Дністер, Dnister; rumensk Nistru; russisk Днестр, Dnestr) er ei elv i Ukraina og Moldova med ei lengd på 1 362 km.
Namn
På russisk heiter elva Днестр (Dnestr), på rumensk Nistru, på jiddisk Nester - נעסטער, på tyrkisk Turla, og under antikken vart ho kalla Tyras på latin og Danastris på gresk. Forfattarar i antikken har òg kalla ho Danaster.
Geografi
Ho har utspringet sitt i Ukraina, nær Drohobytsj og ikkje langt frå grensa til Polen. Frå her renn ho i retning mot Svartehavet. Eit kort stykke dannar ho grensa mellom Ukraina og Moldova, før ho renn vidare gjennom Moldova i 398 km der store delar av lengda hennar dannar grensa mot området Transnistria. Seinare dannar ho igjen grensa mellom Moldova og Ukraina før ho renn inn i Ukraina igjen og ut i Svartehavet, der estuaret hennar dannar Dnestr Liman.
I dei nedre delane av elva er vestsida av ho høg og åslendt, medan austsida er låg og flat. Elva dannar den eigentlege austlege grensa til Den asiatiske steppa. Dei viktigaste sideelvane hennar er Răut og Bîc.
Før den andre verdskrigen danna Dnestr grensa mellom Romania og Sovjetunionen. I løpet av krigen vart det utkjempa slag på venstre sida av elva med Tyskland og Romania mot Sovjetunionen.
Sideelvar
Av sideelvar på høgre sida finn ein Răut, Ikel, Bîc og Botna, medan sideelvar på venstre er Zolota Lypa (140 km), Koropets, Dzjuryn, Seret (250 km), Zbrutsj (245 km), Smotrytsj (169 km), Usjytsia (112 km), Kalius, Liadova, Murafa (162 km), Rusava, Jahorlyk (173 km) og Kutsjurhan (123 km).
Byar
Den største byen ved Dnister er Tiraspol i Transnistria i Moldova.
Thomas Dybdahl
Thomas Dybdahl er ein norsk songar og låtskrivar frå Sandnes. Han er vinnar av Spellemannprisen og Alarmprisen.
Eventyr
Eit eventyr er enkelt sagt ei forteljing som ikkje gjev seg ut for å vera sann, i motsetnad til segna.
Thomas Dybdahl
Dybdahl var gitarist i det jazz- og popinspirerte Stavanger-bandet Quadrophenics. Han fekk mykje merksemd for singeldebuten «Bird» i 2000. EP-en John Wayne i 2001 vart ikkje så populær.
Eventyr
Stil
Eventyret har gjerne overnaturleg innhald og er som regel oppstått og overført på folkemunne. Forteljingane har likevel òg blitt påverka av eventyrsamlarar og forfattarar som har tolka dei på sin eigen måte. Eventyra har hatt mange funksjonar, frå det reint underhaldande til oppseding. Sjølv om eventyr oftast vert rekna som barnelitteratur, er det også skrive eventyr med innhald klart mynta på vaksne.
Thomas Dybdahl
Året etter gav Dybdahl ut sitt første musikkalbum, That Great October Sound. Albumet selde godt, og blei spelt mykje på radio, samstundes som media gav albumet mykje merksemd. Platene Stray Dogs (2003) og One Day You'll Dance For Me, New York City (2004), bygde opp om Dybdahl sin posisjon som ein viktig popmusikar i Noreg.
Eventyr
Stil
Eventyra er ikkje knytt til ei bestemt tid eller rom, men føregår gjerne i ei verd der alt har ei meining og det magiske ikkje er overraskande.
Grupper
Eventyra kan delast inn i tre hovudgrupper:
Aarne-Thompson-systemet er eit forsøk på å katalogisera folkeeventyr som blei vidareutvikla i ATU-systemet. Systemet er også blitt tilpassa norske folkeeventyr av Ørnulf Hodne.
Kunsteventyr og folkeeventyr
Ein kan også dela inn eventyr i kunsteventyr og folkeeventyr, der førstnemnde har ein kjend forfattar medan sistnemnde er kjend frå munnleg overlevering. Desse to typane kan likevel gli over i kvarandre, ettersom forfattarar av kunsteventyr ofte kan byggja på folkeeventyr.
Charles Perrault var tidleg ute med å gje franske folkeeventyr ei skriftleg form i «gåsemoreventyra» sine, Les Contes de ma mère l'Oye frå 1697. Medan Perralt gav støytet til å skriva ned folkeeventyr er den samtidige Madame d’Aulnoy blitt rekna som ein opphavsperson til kunsteventyret. Ho innførte også den franske nemninga for eventyr, conte de fées, på fransk. Begge forfattarane kombinerte tradisjonelle soger med litterære uttrykksmåtar.
Teoriar
Det er mogleg å sjå felles strukturar/funksjonar i eventyra, og det finst fleire analysemetodar som kan nyttast; m.a. Vladimir Propps funksjonar, Olriks episke lover, aktantmodellen m.m.
Desse forteljingane har spreidd seg frå kultur til kultur med småendringar undervegs. Ved å sjå på nedskrivingar frå ulike tider kan ein spora til dømes eit norsk eventyr til Oldtids-India.
Fylkesveg 179
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Eventyr
Teoriar
Særtrekk frå eventyrsjangeren kan også finnast i moderne journalistikk.
MS «Sirius» (1941)
Det Bergenske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter fenomen og objekt på nattehimmelen. Sirius er den mest lyssterke stjerna på nattehimmelen. BDS hadde hatt eitt skip tidlegare med same namnet, frå 1885 som vart bomba og søkkt i 1940.
Historie
Skipet vart bygt ved Bergen Mekaniske Verksted i Bergen og kosta nesten 1,4 millionar kroner då det vart levert i august 1941.
Skipet vart i starten nytta i kystfart, men vart lagt opp i Bjordal i Sognefjorden i juli-august 1944, i lag med MS Deneb (1942), på grunn av drivstoffmangel og for å unngå å bli rekvirert av tyskarane.
9. januar 1945 vart «Sirius» angripen av britiske fly. 14 fly frå 144., 455. og 489. skvadron kom innover Fuglsetfjorden i Midtre Sogn, der skipet lågt fortøydd i opplag med kaptein og fire mann ombord. Kapteinen hadde ofte sett fly gå over skipet, utan at det vart angripe. Denne gongen vart det skoten med 20 mm maskinkanonar. Det første ein såg var ei grøn lyskule som eit av dei første flya slapp ned. Kapteinen var på dette tidspunktet i land, 200-300 meter frå skipet. Ombord var berre maskinisten Nordås. Under ein stopp i åtaket klarte han å ro i land og gøyme seg bak nokre store steinar. Flya sikta på vasslinja til skipet, som byrja å søkkje mot babord. Olje som steig til overflata og sette fyr på inventar som låg og flaut. Ingen folk kom til skade under åtaket. Akterskipet vart liggande noko under vatn og det vart sett ut sterke fortøyingstrosser for å hindre at skipet sklei ut på djupare vatn. Skipet vart heva sommaren 1945 og taua til Bergen Mekaniske Verksted for reparasjonar den 4. september. I skadelidd tilstand vart skipet taksert til 850 000 kroner. 7. november var det tilløp til brann i maskinrommet då skipet låg ved Evje Andersens slipp på Verftet i Bergen. Det hadde teke fyr i noko olje, og elden vart raskt sløkt av arbeidarane på verftet. I starten av desember vart skipet sjøsett igjen og forhalt til Solheimsviken for vidare behandling. Reparasjonen tok lengre tid enn venta fordi det måtte vente på maskindelar frå Sveits. Først 25. januar 1947 var «Sirius» klar til den første turen sin etter krigen. Det gjekk då til London med hermetikk frå Bergen og Stavanger.
Då skipet kom attende til Bergen gjekk turen nordover til Nordland med stykkgods, og 15. februar 1947 grunnstøytte «Sirius» ved Strømsøy nær Rørvik i snøvêr. Skipet hadde kaptein, los og rorgjengar på brua. I snøvêr hadde ein kome for nærme land og det vart gjeve babord ror. Ein klarte så ikkje svingen rundt eit nes på Srømsøy og gjekk på land. Det køyrde seg 3-4 meter inn på grunna og stod fast. Norsk Bjergingskompani sendte til assistanse, men klarte ikkje å dra det av. Ein del av lasta vart lossa for at skipet skulle bli lettare. 20. februar kom det flott at ved hjelp av bergingsbåtane «Traust» og. Skipet vart så teken til Sandnessjøen for tettingsarbeid og kunne halde fram turen nordover. Då «Sirius» kom attende til Bergen gjekk det i flytedok for å reparere skaden skikkeleg. Då det vart reparert i april vart det sett inn i ruta til Amsterdam og Rotterdam. I februar 1948 vart MS Delfinus (1948) sett inn i denne ruta og «Sirius» byrja å gå i kystfart mellom Oslo og Kirkenes, men gjorde enkelte turar til England, Hamburg og Göteborg òg dette året. Dei neste åra gjekk «Sirius» nesten utelukkande i Oslo-Kirkenes-ruta. Den 17. oktober 1948 kolliderte «Sirius» med Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab sitt. Kl. 14.15 kom «Sigurd Jarl» til kaien i Ålesund på veg sørover i hurtigruten. Skipet hadde fortøydd og det vart gjeve melding til maskinrommet om at dei var «ferdig», som tydde at maskinen skulle slåast av. Brått byrja skipet å gå med full fart framover, slik at fortøyingstrossene sleit seg. Skipet råka rett inn i «Sirius», og laga eit hol i sida på skipet. «Sigurd Jarl» fekk ikkje noko stor skade. Det vart med ein gong slått full fart akterover. Maskintelegrafen vart driven elektrisk og var eit nytt system for skipet, så det vart trudd at maskinisten kunne ha mistyda signalet. I mars 1951 fekk «Sirius» ein lekkasje etter det drog ut frå Oslo, og var innom i Grimstad for å få tetta lekkasjen. Det var ikkje verre enn at skipet kunne halde fram i ruta til Kirkenes. Det vart ordentleg reparert i Bergen i april.
I januar 1956 gjekk «Sirius» ut av Oslo-Kirkenes-ruta, og gjekk mellombels i opplag. I sildesesongen våren 1956 var det så meininga at «Sirius» skulle gå i lausfart, og for først til Ålesund med sild til Hamburg. Det vart med den eine turen i første omgang, for frå mars til september var skipet attende i Kirkenesruta. Etter ei overhaling i Bergen i september og ein ekstratur til Kirkenes, segla Sirius seint i oktober til Newcastle, medan var i dokk. I november og desember segla det i lausfart mellom Dei britiske øyane og Spania.
I februar og mars 1957 gjekk det som reserve for MS Ursa (1955) i kystruta frå Oslo til Hammerfest. Det gjekk så i opplag før det seint i juli igjen gjekk i godsruta til Finnmark. I oktober 1957 tok «Sirius» over ruta til MS Astrea (1939) til Rotterdam. Etter å ha lossa i Rotterdam 9. desember, gjekk det ut av ruta og drog til Hamburg. Heilt på tampen av året gjekk turen til Newcastle. 1958 starta med rute til Finnmark og 23. januar gjekk det på grunn i Finnsnesrenna på natta. Det kom av for eiga maskin og fortsette til Harstad, der det vart undersøkt. Ei lysbøye hadde på grunn av drivis i området flytta på seg slik at kvit (og trygg) sektor viste i det som eigentleg skulle vere raud sektor. Skadane var små, men «Sirius» vart likevel sett i dokk i Harstad. Kostnaden for reparasjonane vart sett til 85 435 kroner. Skipet vart òg reparert i Laksevåg, og gjekk ein tur i ruta til Rotterdam då det var ferdig i mars, og seinare i mars var det attende i Finnmarksruta. Sommaren 1958 låg det i opplag i Bergen, før det i september lasta for Newcastle, og så til Nord-Afrika og Tyrkia. Seint i november var det attende i Noreg og gjekk frå Trondheim til Antwerpen.
Arena (fleirtyding)
Arena kan visa til:
MS «Sirius» (1941)
Historie
Det første halvåret av 1959 låg skipet i opplag i Bergen. I juni 1959 vart det meldt om at BDS starta opp ei ny linje mellom indiske hamner og Persiabukta. Det var i røynda tre reiarlag bak linja: Olsen & Uglestad, Wallem, Steckmest & Co og Bergenske. Det var to slynger på linja: Colbas Line frå Colombo via indiske hamner til Basra i Irak, og Calbas Line frå Calcutta, via Rangoon til Basra. MS Vela (1946) vart valt til å gå i Calbaslinja og «Sirius» gjekk i Colbaslinja. I juli 1959 la skipet derfor ut på langtur. Første stopp var Rotterdam, så den spanske enklaven Ceuta i Marokko, via Suezkanalen til Aden i Jemen den 1. august, Cuddalore i India og Colombo på Sri Lanka 22. august. Det snudde så og drog til Bombay, før det for inn Persiabukta til Basra og Shatt al-Arab tidleg i september. Resten av hausten segla «Sirius» i linjefart mellom Basra, Bombay og Colomba fram til «Sirius» vart eit av mange skip som vart svartelista av arabarane seint i november 1959. Årsaka var at desse skipa, inkludert «Sirius», hadde vore i ei israelsk hamn. Boikotten varte derimot ikkje lenge og «Sirius» var snart i farten mellom Sri Lanka, India og Persiabukta igjen.
«Sirius» segla i denne linja heilt fram til mars 1964, då skipet og MS Deneb (1942) vart selt til Skibs-AS Karlander, disponert av Egil Paulsen, i Fredrikstad. Skipet segla til Singapore i midten av mars. «Sirius» vart så omdøypt til «Slogen» og fortsette å gå i fart i Austen, no mellom Ny-Guinea og Australia og sidan i generell fart i Austen. Medan det låg i Rubai på Sumatra den 7. november 1967, var det ein eksplosjon ombord og skipet fekk store brannskadar. Det vart taua til Singapore for inspeksjon og så kondemnert. Skipet vart så seld som det var i januar 1968 til Thome & Co. i Singapore, og igjen same året til Ong Say Bah i Singapore. I mai 1970 vart det selt til Chuan Ho Machinery (Pte.) Ltd. i Singapore for opphogging.
Ante meridiem
Ante meridiem er eit latinsk uttrykk som tyder 'før middag' (før kl. 12.00). Forkortingar er AM, a.m. eller A.M. Tidlegare vart forkortinga f.m. (før middag) nytta i norsk.
Ante meridiem blir brukt i somme land for å seie at eit klokkeslett høyrer til den første halvdelen av døgnet, frå midnatt til middag. 6 AM betyr såleis klokka seks om morgonen.
Dag Bjerke
Dag Bjerke er ein norsk lokalpolitikar for Framstegspartiet. Han var ordførar i Enebakk kommune frå 2008 til 2011. Han var varaordførar etter kommunevalet i 2007, men overtok som ordførar då forgjengaren Tore Tidemann døydde. Etter valet i 2011 vart han varaordførar att.
AM
AM, Am eller am kan tyde
Konservativ
Å vere konservativ er å ville ta vare på noko slik det er. Ordet kjem frå latin, conservare, å ta vare på. Som generelt ord er ordet konservativ såleis veldig vidt, og folk kan vere konservative på eitt område, men gå inn for endring på eit anna.
Som politisk nemning er det å vere konservativ i ein vestleg kontekst det same som å vere på høgresida. Den politiske konservatismen oppstod som ein reaksjon mot den franske revolusjonen frå 1789 og frametter, med britiske Edmund Burke som framståande tenkjar.
Elise Ottesen-Jensen
Elise Ottesen-Jensen var ein norsk-svensk seksualopplysar, journalist og sosialistisk agitator som kjempa særleg hardt for kvinnenes rett til å forstå og styra over sin eigen seksualitet. Ho er rekna som ei føregangskvinne innan kvinnekamp og feminisme.
Ho vart fødd Elise Ottesen i Høyland kommune i Rogaland fylke som prestedotter, nummer 17 av ein barneflokk på 18. Høyland kommune gjekk i 1965 inn i Sandnes kommune, slik at mange gonger vert ho rekna å koma frå Sandnes. Elise Ottesen var frå 1915 til 1945 gift med fredsagitatoren Albert Jensen.
Medan ho voks opp ville ho bli tannlege, men mista fingrar i ei ulukke og enda opp som journalist i staden. Ho fekk oppleva at veslesystera blei gravid og tvinga til å adoptera bort barnet ho hadde fødd, for sidan å ta livet av seg i lengsel etter barnet. Lagnaden til systera var ei skjelsetjande oppleving og eit grunnlag for den kampen Elise starta for rett til seksualopplysing og abort for kvinner. Den skulle vara i femti år.
Ho var verksam i Sverige frå 1919, og grunnla Riksförbundet för sexuell upplysning (RFSU) i 1933. RFSU er ein ideell organisasjon som driv med informasjon om emne knytt til seksualitet.
Ottesen-Jensen gjekk under tilnamnet Ottar. Den norske feministiske kvinnegruppa Ottar er oppkalla etter henne.
Sakrarium
Sakrarium, piscina eller thalassidion er ein utslagsvask i ortodokse, katolske og mange anglikanske kyrkjer. Desse stod opphavleg nær altaret, men seinare er det blitt vanlegare å plassera dei i sakristiet. Vatnet som blir hella i sakrariet renn rett ned i vigsla jord, og ikkje i kloakksystemet, slik at eventuelle restar frå nattverden blir behandla med respekt når ein vaskar kalk og ciborium. Sakrariumet blir også brukt til å hella ut dåpsvatn og vigslevatn.
I den katolske kyrkja får ein nesten aldri hella nattverdsvin eller -brød i sakrariumet. Men dersom konsekrert nattverdsbrød ikkje kan etast (på grunn av mugg eller liknande) skal det løysast opp i vatn og hellast i sakrariet.
I ortodokse kyrkjer er rommet der vasken, thalassidion, er plassert kalla diakonikon, tilsvarande sakristi. Vasken har utløp til ein heilag stad i bakken og blir brukt til vatn brukt til å vaska heilage ting. Det er også her geistlege vaskar hendene før den guddommelege liturgien. Vigde nattverdselement blir aldri skylt ned i vasken - dersom noko er til overs blir dei etne eller drukke av ein geistleg.
I nokre gamle kyrkjer hadde ein thalassidion under altaret. Dette kunne ein då ha habitten til ein munk eller ei nonne på før dei fekk tonsur. Etter at thalassidion er blitt flytta blir habitten no vanlegvis plassert på altaret. Når ein munk eller nonne får tonsur, kan håret kastast i thalassidion dersom ein skal kvitta seg med det.
Lisbet Lofthus Gabrielsen
Lisbeth Lofthus Gabrielsen var ein norsk arbeidarpartipolitkar. Ho var ordførar i Fet kommune frå 2003 til 2011.
Lofthus Gabrielsen døydde av leukemi, 58 år gamal, like før ho skulle starte den tredje perioden som Fet-ordførar.
Thore Vestby
Thore Ottar Vestby var ordførar i Frogn kommune frå 2003 til 2015. Han representerte Høgre.
UT1
Universell tid UT1 er ein tidsskala som baserer seg på jordrotasjonen.
Gagauzia
Gagauzia (gagauzisk Gagauziya eller Gagauz-Yeri; rumensk Găgăuzia; russisk Гагаузия), formelt kalla Den autonome territorialeininga Găgăuzia (Gagauz Yeri) (moldovsk/rumensk Unitatea Teritorială Autonomă Găgăuzia), er ein autonom region i Moldova.
UT1
Ei internasjonal avtale seier at UTC og UT1 ikkje skal ha eit større avvik enn 0,9 sekund. Difor må UTC synkroniserast med UT1 jamleg. Dette vert gjort ved bruk av eit skotsekund. Perioden mellom to skotsekund er kring 3,5 år.
Gagauzia
Gagauzia ligg i den sørvestlege delen av Moldova og inneheld byane Comrat og Ceadîr-Lunga (gagauzisk Çadır-Lunga); ein større enklave rundt byen Vulcăneşti og to mindre enklavar rundt landsbyen Copceac og Carbalia.
UT1
Les òg
Universal Time
Åmela kraftverk
Åmela kraftverk er eit vasskraftverk ved Åmelfoten i Dalsfjorden i Volda kommune i Møre og Romsdal.
Kraftverket utnyttar eit fall på 536 meter mellom Storlivatnet og sjøen. Kvanndalsvatnet vert også brukt som reguleringsmagasin, og det vert samla inn vatn frå fleire bekkeinntak.
Carl Wilhelm Scheele
Carl Wilhelm Scheele  var ein svensk kjemikar. Han oppdaga fleire grunnstoff, mellom anna klor, mangan og barium. Han identifiserte òg sambindingar som blåsyre og sitronsyre.
Åmela kraftverk
Storlivatnet vert regulert mellom 543 og 530 moh og Kvanndalsvatnet mellom 529 og 515 moh
Midlare årsproduksjon er på 112 GWh og installert effekt er på 33 MW. Kraftverket vart sett i drift i 1977.
Eigar er Tussa Energi AS
Raggmure
Raggmure (Potentilla hyparctica) er ein fleirårig plante i mureslekta i Rosefamilien.
Utsjånad
Planten er nokre cm høg og dannar tette tuver med gule blomstar med fem kronblad. Rosettblada er trekopla og spreidd håra på undersida.
Utbreiing
Raggmure veks på fuktige stader der snøen ligg lenge, og er vanleg over heile Svalbard. Elles veks han sirkumpolært.
Idrettshall
Idrettshall er ein hall som kan brukast til innandørs idrett. Han kan vera ein frittståande bygning eller del av eit større kompleks, og omfatta eit eller fleire rom.
Historie
Idrettshallar og idrettsområde kan sporast over 3000 år tilbake til det antikke Persia. Der var dei kjende som zurkhaneh, som arenaer som oppmuntra til fysisk utøving. Gymnasium, det vil seia stader for gymnastikkutøving, var ein del av det tyske fenomenet Turnplatz, eit utandørsområde til gymnastikk. Det blei sett i fokus av læraren Friedrich Jahn og den politiske og gymnastiske rørsla Turner. Den første innandørs idrettshallen i Tyskland var truleg den i Hesse som blei bygga i 1852 av Adolph Spiess. Han var ein entusiast for kroppsøving for gutar og jente på skulane.
Stortingets justiskomité
Stortingets justiskomité er ein fagkomité på Stortinget. Den handsamar saker relatert til Domstolane i Noreg, Politi- og lensmannsetaten, Kriminalomsorga, Påtalemakta, sivile vernepliktige, billegheitserstatning, alminneleg forvaltingslovgjeving, straffelovgjeving, prosesslovgjeving og alminneleg sivillovgjeving.
Justiskomiteen har 10 medlemmar.
Furumatriske
Furumatriske (Lactarius deliciosus) er ein soppart som høyrer til riskene. Soppen er raudleg og vert rekna som den mest delikate av matriskene. Saften skiftar ikkje farge før etter ei lang stund.
Soppen eignar seg godt til steiking.
Sommar-OL 1912
Sommar-OL 1912 vart halde i Stockholm i Sverige frå 5. mai til 27. juli med opningsseremoni 6. juli. USA vart beste nasjon. Noreg fekk fire gullmedaljar.
Stangeland ungdomsskole
Stangeland ungdomsskole er ein ungdomsskule som ligg i Kopervik i Karmøy kommune. Skulen har rundt 300 elevar og 40 tilsette. Rektoren på skulen er Gudrun Ferkingstad Grimstvedt.
Deskáti
Deskáti (gresk Δεσκάτη) er ein distriktsby og ein kommune i periferieininga Grevená i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg aust for Grevená og grensar i nordaust mot periferieininga Kozáni. I sør og aust har kommunen grense mot periferieiningane Tríkala og Lárisa i Thessalía.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 5 852 innbyggjarar, medan kommunaleininga Deskáti hadde 4 294 og tettstaden med same namn 3 508 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Hanne Bakke von Clemm
Hanne Bakke von Hohenberg Clemm var ordførar i Gjerdrum kommune frå 2007 til 2011. Ho representerer Høgre.
Åge Simonsen
Simonsen er utdanna zoolog, dr. scient, ved universitetet i Bergen, og har som einaste i Noreg doktorgrad på leddyrgruppa tusenbein. Han har i tillegg grunnfag i fysikk, kjemi samt mellomfag i matematikk. Han har vore leiar for Studentparlamentet ved Universitetet i Bergen og landsstyremedlem av Norsk Studentunion. På same tid hadde han ein rekkje politiske verv i Sosialistisk Venstreparti.
Han var tilsett som fagansvarleg for naturvern i Norges Miljøvernforbund fram til han vart sagt opp i mai 2009. Simonsen hevda at oppseiinga var grunnlaus, men tapte både i Oslo tingrett og Borgarting lagmannsrett. Anken til Høgsterett vart avvist av Høgsteretts ankeutval.
Han er tvillingbror til politikaren (tidlegare Frp) Jan Simonsen.
Hamn
Hamn er eit område ved hav, sjø eller elv. Området tilbyd eit naturleg eller oppbygd vern mot bølger eller tidvatn for skip. Ei hamn er gjerne tilrettelagd med molo eller med bølgjebrytarar. Ei hamn er vanlegvis bygd slik at skip kan plasserast ved ein kai. Slik vert det lettare å frakta varer og passasjerar mellom skip og landjorda. Større hamner ligg gjerne i eller i nærleiken av ein by. Ein slik by vert gjerne kalla ein hamneby.
Verdas største hamner
Dei ti største hamnene, etter handelsvolum i 2003, målt i millionar tonn:
I 2005 var Shanghai verdas største hamn.
Khásia i Grevená
Khásia (gresk Χάσια) er ein tidlegare kommune i periferieininga Grevená i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Khásia inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Deskáti.
Sommar-OL 1916
Sommar-OL 1916, dei 6. olympiske sommarleikar, skulle ha vore i Berlin i Tyskland, men leikane måtte avlysast på grunn av fyrste verdskrig.
Kunstgjødsel
Kunstgjødsel er kjemisk framstilt plantenæring.
Kunstgjødsel inneheld plantenæring i form av uorganiske sambindingar som nitrat (NO3-), ammonium (NH4+) og fosfat (PO43-). Sidan denne plantenæringa er i ei form som er lettløyseleg i vatn, kan plantane lett nyttiggjere seg næringsemna, men dei har samtidig lett for å bli utvaska med sigevatn eller for å fordunste til lufta.
Produksjon
Yara International er blant verdas største produsenter av kunstgjødsel, og har i Noreg produksjon på Herøya og i Glomfjord.
Fylkesveg 180
Fylkesveg 180 (Fv180) går mellom Skihytta i Eidsvoll og Lygna i Gran. Veglengda er 45,7 km, av dette 42,2 km i Akershus og 3,5 km i Oppland.
Mjølfjell sportskapell
Mjølfjell sportskapell står i hytte- og utfartsområdet Mjølfjell aust i Raundalen i Voss herad i Vestland, og er ei langkyrkje frå 1976.
Fylkesveg 180
Vegen forlet E6 ved Skihytta og går nordover først rundt Hurdalsjøen forbi Brustad og Prestegardshagan i Hurdal og frå der vestover forbi Klokkermoen og Skrukkelisjøen til Lygna der han møter Rv4.
Mjølfjell sportskapell
Kapellet er teikna av Leiv Tvilde og Dag Mossige og er bygd i tre.
Fylkesveg 180
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Runar Bålsrud
Runar Bålsrud har vore ordførar i Hurdal kommune sidan 2007. Han representerer Venstre.
Dale kraftverk i Volda
Dale Kraftverk er eit vasskraftverk i Litlebøelva i Volda kommune i Møre og Romsdal. Reguleringsmagasin er Litlebøvatnet og reguleringshøgda er mellom 649 og 642 moh
Kraftverket utnyttar eit fall på 619 meter.
Midlare årsproduksjon er på 21 GWh og installert effekt er på 5.2 MW. Kraftverket vart sett i drift i 1990.
Eigar er Tussa Energi AS.
Sjå også
Dale kraftverk i Vaksdal
Oscar Tybring
Oscar Emil Tybring var ein norsk lækjar og forfattar som er kjend for arbeidet han gjorde for å få stifta ei redningsteneste i Noreg. Han hadde dårleg helse, og var heile livet plaga av sjukdom. Oscar Tybring var student i 1864 og tok medisinsk embetseksamen nokre år etter. Han hadde stor interesse for sjø og sjøliv, og vart marinelækjar og lækjar på linjeskip til Amerika. Han var kompanikirurg på Oscarsborg festning. I 1884 vart han koleralækjar og assistent for stadsfysikus i Bergen. Frå 1885 praktiserte han i Son, på Tjøme og i Mandal. Dei siste åra budde han i Oslo.
Jan Anders Timberlid
Jan Anders Timberlid er ein norsk historikar og politikar. Han er frå Kaupanger i Sogndal kommune og er busett i Høyanger. Timberlid er dr. philos i historie frå Universitetet i Bergen 1992 og er tilsett som førsteamanuensis ved Høgskulen i Sogn og Fjordane/Høgskulen på Vestlandet. Han har skrive fleire bygdebøker.
Oscar Tybring
Som forfattar skreiv Tybring om ulike emne. Han forfatta ei lækjarbok for sjøfolk, og skreiv mange artiklar i aviser og tidsskrift om medisinske emne. Av skjønnliteratur skreiv han mellom anna Småhistorier og Erindringer (1880) og Sjøgutter fordum og nu (1894) I 1880-åra var han litteratur- og teatermeldar i Aftenposten. Han omsette og fagstoff og skjønlitteratur til norsk. Han omsette mellom anna fleire av Rudyard Kipling sine forteljingar.
Oscar Tybring vert ikkje hugsa som nokon stor forfattar.
Redningssaka
I 1882 var Oscar Tybring marinelækjar om bord i korvetten «Alfen». Ved Hopen på Smøla fekk han på nært hald sjå fylgjene av eit skipsforlis der fleire menneske omkom. Etter det vart han ein ihuga føregangsmann for betre sjøredning. Både Tønnes Puntervold og Eilert Sundt hadde tidlegare teke til orde for ei ordna redningsteneste. Sjølv om mange land lenge hadde hatt slike tenester, var det ikkje noko samordna arbeid i Noreg. Tybring skreiv i aviser, og reiste rundt langs kysten for å snakke med folk og få dei med seg i arbeidet. Han tok og kontakt med fleire framståande personar. I 1887 fekk han Colin Archer og admiral Koren interessert.
Det praktiske initiativet til å skipe eit redningsselskap, vart teke av Kristiania Kjøpmannsforening. Dei skipa ein komite. Etter kvart kom Tybring og Archer med i denne. Tybring sitt forebuande arbeid låg til grunn for innbydinga som vart send ut.
Då Redningsselskapet vart skipa, 9.juli 1891, gjorde Tybring si svake helse at han ikkje kunne vere til stades.
Det vart mykje diskutert korleis redningstenesta skulle organiserast. Tybring hadde på eige initiativ og for eiga rekning reist til fleire land i Europa og sett på redningsstasjonar og utstyr. Han var samd med Colin Archer i at redningsarbeidet måtte organiserast annleis på norskekysten. Ei tid arbeidde dei for redningsbåtar med segl og årar. Eit anna alternativ var lettmanøvrerbare seglskøyter. Andre ivra for landstasjonar eller dampbåtar som redningsfartøy. Under ein storm i februar 1892 viste losskøyter frå Langesund kva dei kunne utrette av redningsarbeid. Det gjorde slutt på diskusjonen. Det vart satsa på redningsskøyter.