cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stavanger domkyrkje
Herjingar
I 1682 avgjorde kong Kristian V av Danmark-Noreg at bispesetet i Stavanger skulle flyttast til Kristiansand. Bispesetet og Stavanger bispedøme vart oppretta att til Stavanger og domkyrkja sitt åttehundreårsjubileum i 1925. Kong Haakon VII av Noreg sette inn Jacob Christian Petersen som den fyrste biskopen av Stavanger på 250 år.
Restaurasjon
I samband med ei restaurering i 1860-åra vart katedralen endra på utsida. Steinveggane vart pussa og måla over. Kyrkja hadde ikkje lenger så sterkt preg av mellomalderen. Ei større restaurering under leiing av Gerhard Fischer frå 1939 til 1964 førte mykje av mellomalderpreget attende. Det vart mellom anna sett inn nye skulpturar på austfronten av kyrkja. Ei større restaurering vart òg gjort i 1999.
Antônio Silva
Han har trenar Yokohama Flügels.
Tordis Ørjasæter
Tordis Ørjasæter er ein norsk litteraturkritikar, forfattar og tidlegare professor i spesialpedagogikk.
Tordis Ørjasæter mottok Askeladdprisen frå Norsk barnebokforum i 1981 og Brageprisen i klassen generell litteratur i 1993 for biografien ''Menneskenes hjerter. Sigrid Undset - en livshistorie''. I 1997 fekk ho Jonasprisen. Ho har òg vore litteraturkritikar i fleire aviser. Tordis Ørjasæter var gift med omsetjaren og forfattaren Jo Ørjasæter. Ho er mor til Elin Ørjasæter og litteraturvitaren Kristin Ørjasæter og syster til musikkforskaren Liv Greni.
Bøker
Forfattaren har òg blant anna skrive delar av ''Norges litteraturhistorie. B.5. Mellomkrigstiden og vore medredaktør i Barnas Beste''-serien.
Haramsnytt
Haramsnytt er lokalavis for Haram og Sandøy kommune i Møre og Romsdal. Avisa vart grunnlagt og kom ut første gong i juni 1971 og var då vekeavis. I 1972 vart Haramsnytt abonnementsavis, og frå 1979 vart avisa gjeven ut to gonger i veka; tysdag og fredag.
Opplaget var i 2005 på 2885 eksemplar og i 2008 på 2800.
Haramsnytt overtok i 2008 aksjemajoriteten i Sulaposten.
Fjordvett
Fjordvett er eit tidsskrift med stoff om berekraftig utvikling og økologisk landbruk. Ansvarleg utgjevar er organisasjonen OIKOS Vest, eit regionlag av stiftinga OIKUS. OIKUS er ein organisasjon for økologisk landbruk i Noreg. Marit Bendz er redaktør for Fjordvett og tidsskriftet hadde per september 2005 eit opplag på 1200.
1321 Majuba
1321 Majuba er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. mai 1934 av Cyril V. Jackson ifrå Union Observatory i Johannesburg.
Norsk utvandring til Amerika
Norsk utvandring til Amerika viser til straumen av nordmenn frå Noreg til Nord-Amerika. Utvandringa var særleg stor frå 1820-talet til 1920-talet, og gjekk i første rekkje til USA. I høve til folketalet var Noreg lenge det europeiske landet med mest utvandring, før irsk utvandring skaut fart etter 1900. I den største utvandringsperioden frå 1865 til 1920 reiste ein million nordmenn til USA, sjølv om mange av dei også vende tilbake.
Byrjingar
Dei første nordmennene kom til den nederlandske kolonien Nieuve Amsterdam (no New York) på 1600-talet. Dette hadde bakgrunn i banda mellom Noreg og Nederland på den tida.
Den «offisielle» byrjinga på utvandringa fann likevel stad i 1825, då seglskipet «Restauration» drog frå Stavanger til New York med 52 utvandrarar, hovudsakleg kvekarar eller dissentarar, om bord. I førstninga var utvandringa lita, Amerika verka framandt og dei som hadde reist ut opplevde epidemiar og dødsfall. Etterkvart som ein fann meir heimlege område i nord og vest i landet, blei fleire oppmuntra til å kryssa Atlanterhavet.
Dei følgjande åra vart rolege, men då ein norsk busetnad vart grunnlagt ved Fox River i Illinois auka emigrantstraumen. I dei første 25 åra reiste i gjennomsnitt ca. 2000 menneske i året. Etter 1865 kan ein snakke om masseutvandring, men mot slutten av 1800-talet var det i gjennomsnitt 15 000 utvandrarar per år.
Omfanget av utvandringa
Frå 1830-åra blei utvandringa regelmessig, og frå 1860-åra auka ho kraftig. Toppåret var 1882, med 28 000 norske utvandrarar. Utvandringa hadde tre bølgjer:
Avatar (fleirtyding)
Avatar er eit omgrep frå hinduismen. I andre samanhengar kan det visa til:
Norsk utvandring til Amerika
Omfanget av utvandringa
I 1882 utvandra nesten 29 000. Ei siste, mindre bølgje fann stad frå 1923 til 1929. Det finst i dag materiale som fortel at utvandringsintensiteten følgde den økonomiske situasjonen i Noreg og Amerika. Vi ser at dersom tilhøva i Noreg var dårlege, så utløyste det ei auka utvandring. Negative tilhøve i Amerika bremsa henne tilsvarande opp.
Avatar (fleirtyding)
Filmar:
Norsk utvandring til Amerika
Omfanget av utvandringa
Utvandringa er såleis ikkje jamn, men utmerkar seg i tre toppar. Den første utvandringstoppen var i perioden 1866-73, då til saman 110 000 forlèt Noreg. Tilbakegangen skuldtest økonomisk tilbakegang i Amerika. Den andre og største bølgjetoppen kom i perioden 1879-93, då 263 000 nordmenn forlèt Noreg. Folketalet i Noreg sokk både i 1881 og 1882. Også denne utvandringstoppen blei stoppa av dårleg økonomi i USA. Den tredje toppen var i perioden 1901-10. I denne toppen forlèt 191 600 nordmenn heimlandet sitt. Under første verdskrigen var utvandringa lit, men tok seg opp att i mellomkrigstida. Ei ny, lita bølgje kom før USA avgrensa innvandringa på 1920-talet ved hjelp av restriktive innvandringslover.
Kven drog?
Fram til hundreårsskiftet var den norske utvandrargruppa prega av yngre menneske med menn i fleirtal. Men det var også mykje familieutvandring, til dels med store barneflokkar. Det var folk i frå alle samfunnslag, men underklassen var overrepresentert. Den største gruppa var bønder frå småbruk som hadde jordbunden kapital, og som dermed kunne selje og få råd til billettar. Husmannsfolk og tenestefolk hadde størst problem med å finansiere reisa, nokre fekk billettar finansiert av kommunen fordi det blei billegare enn å fø dei på fattigkassa. Frå litt før hundreårsskiftet forandra utvandringsfølgjet seg noko. Fortsatt var menn i fleirtal, men no i følgje av yngre, ugifte kvinner. Dei reiste dels av eventyrlyst, dels for å tene pengar nokre år. Familieutvandringa blei etterkvart ubetydeleg. I åra etter første verdskrigen var berre 6 % av utvandrarane under ti år. Ca. ein fjerdedel av dei som reiste no, vende tilbake til Noreg etter nokre år.
Årsaker
Årsakene til utvandring frå Noreg var stort sett det same som frå andre europeiske land, og kan delast inn på forskjellige måtar. Det fanst tilhøve i Noreg som pressa folk vekk «(the push)» medan det også var tilhøve i Amerika som verka lokkande «(the pull)». Ein kan skilja mellom kortsiktige og langsiktige årsaker, djupareliggjande og utløysande årsaker, eller ein kan velja å snakke om årsaker av politisk, religiøs, sosial eller økonomisk art. Det kan også vera naturleg å ta med eventyrlyst.
Seinare grupper drog som oftast av sosiale og økonomiske årsaker. På grunn av den store folkeveksten i Noreg måtte gardane delast opp, og det materielle grunnlaget for den einskilde familien blei dårleg. Dette førte til misnøye, og Amerika fortona seg som ei moglegheit for mange. Der kunne draumen om ei ljos framtid for seg sjølv og familien bli realisert. I Amerika kunne alle over 21 år få tildelt gratis jord. I tillegg var det i Amerika stort behov for arbeidskraft, medan det i Noreg var vanskeleg å få seg arbeid. Løningane var også høgare enn i Noreg.
Bellona (fleirtyding)
Bellona kan vera:
Brunegg
Brunegg er ein kommune i distriktet Lenzburg i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 423 meter over havet.
Orografi
Orografi er læra om høgdeforhold.
I ein datamodell er orografi den gjennomsnittlege høgda i eit visst område målt i geopotensielle meter. I vêr- og klimamodellar definerer orografi den nedre grenseflata, i tillegg til havoverflata. Orografi er ei middelhøgd innanfor eit visst område, og derfor vil høgda til fjell i ein datamodell vere avhengig av den horitsontale oppløysinga til modellen. Jo høgare oppløysing, jo betre vil orografien følgje det verkelege terrenget.
Når bielvene til ei elv eller busetnadar langs ei elv er lista opp i orografisk rekkefølgje så er rekkefølgja frå den høgaste (nær utspringet til elva) til den lågaste (nær munningen).
Orografisk nedbør
Orografisk nedbør er nedbør som vert danna av at luft som strøymer mot eit fjell vert løfta oppover av fjellet. Denne rørsla oppover fører til at lufta vert avkjølt, noko som igjen fører til at luftfukta kondenserer og dannar skyer og nedbør. I delar av verda der ein har lange periodar med vind frå ei spesiell retning (som vestavinden på Vestlandet) har ein eit våtare klima på losida (oppstraums) av fjellet enn på lesida (nedstraums) (som på Austlandet). Tørrare luft søkk ned på andre sida av fjellet og er hovudsakleg varmare, og fører til ein regnskugge på lesida.
I tillegg til Vestlandet og vestkysten av Canada og Alaska, har ofte havøyane som ligg i området der passatvindane regjerer store nedbørsmengder på vindsida, og ofte tørt og nesten ørkenliknande klima på lesida. Øyane på Hawaii er eit godt døme der vindsida kan få rundt 2 500 mm (nokre fjellsider kan derimot få opp til 12 000 mm), medan lesida kanskje berre har 500 mm.
Aust-Sámos
Aust-Sámos (gresk Ανατολική Σάμος, Anatolikí Sámos) er ein kommune i periferieininga Sámos i periferien Dei nordlege egeiske øyane i Hellas. Aust-Sámos omfattar den austlege delen av øya Sámos.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2019 ved at ein delte opp den tidlegare kommunen Sámos. Han omfattar desse kommunaleiningane som fram til 2011 hadde vore eigne kommunar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Småøyar i kommunen:
Otacílio Gonçalves
Otacílio Gonçalves er ein brasiliansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Yokohama Flügels.
Hjalmar Riiser-Larsen
Hjalmar Riiser-Larsen var ein norsk offiser (kontreadmiral) og flypionér.
Karriere
Han vart uteksaminert frå øvste klassa på Sjøkrigsskolen i Horten i 1915. Riiser-Larsen var sterkt flyinteressert og vart elev i det første kullet ved nyoppretta Marinens Flyveskole i 1915.
Under ei flyoppvisning i Danmark i 1919, vart han av danske aviser kalla «Ursus Major – Store Bjørn». I 1920 leia han Marinen si postflyrute Kristiania–Arendal–Kristiansand og var driftssjef i Det Norske Luftfartsrederi. I 1921 vart han utdanna luftskipførar, og i 1922 flaug han frå Horten til Kirkenes, 2600 km på 21½ timar. Den første flygande legetransporten i Noreg skjedde på veg tilbake.
Han var nestkommanderande på Roald Amundsen og Lincoln Ellsworth sin ekspedisjon i 1925 med flybåtane N-24 og N-25. Han var navigatør med ekspedisjonen til Amundsen, Umberto Nobile og Ellsworth med luftskipet «Norge» over Nordpolen, og han deltok i søket etter luftskipet til Nobile «Italia» og den forsvunne Amundsen.
Etter å ha delteke i Norvegia-ekspedisjonane til Antarktis 1929–1931, søkte han i 1932 om å kome inn i Marinen igjen, men fekk til svar: «Stillingane i Marinane er føreheldt dei som trufast har utført den daglege tenesta si i våpenet.» Med økonomisk støtte frå Fred Olsen, drog han i gang Det Norske Luftfartsselskap (DNL) og var sjef der 1933–1940.
I byrjinga av andre verdskrigen, kom han seg over til Sverige, og reiste – sjølvsagt med fly – via Paris og London vidare til Washington D.C.. Her vart han utnemnd til marineattaché, før han vart kommandørkaptein og utnemnd til sjef for Marinens flygevåpen. Han drog straks til Toronto i Canada, for oppbygginga av treningsleiren for norske flymannskap, Little Norway. Der avløyste han major Bjarne Øen, sjef for Hærens flyvåpen.
Hjalmar Riiser-Larsen vart utnemnd til kontreadmiral i Flyvåpnenes Felleskommando (FFK), med Bjarne Øen, som stabsjef. Regjeringa ville samle flyavdelingane permanent, og 10. november 1944 vart Luftforsvaret oppretta som eiga våpengrein. Riiser-Larsen vart utnemnd til generalmajor, og vart den første øvste sjefen i Luftforsvaret, fram til 1946 då han slutta for å fortsetje ein sivil karriere.
Han døydde i 1965, og etter eige ynskje fann bisetjinga stad i det stille. For som han sa: «Eg har søkt blest, men det var berre for å få merksemd for den saka som engasjerte meg».
Prisar og utmerkingar
Riiser-Larsen vart tildelt ei rekkje ordenar for virket sitt. Han vart i 1925 utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden. Han har Kongen sin fortenestmedalje i gull, Deltagermedaljen og Haakon VIIs 70-årsmedalje. Riiser-Larsen var òg storoffisar av Den italienske kroneordenen, kommandør med stjerne av tsjekkiske Den kvite løve-ordenen, riddarkommandør av Den britiske imperieordenen, kommandør av den svensken Vasaordenen, kommandør av Legion of Merit (USA) og riddar av den franske Æreslegionen. Han mottok det tsjekkoslovakiske militære flgvemerke i gull, den tsjekkiske krigsmedaljen, USA sin Bronze Star Medal og den italienske tapperhetsmedaljen for flygarar. Riiser-Larsen heidra med den norske Gunnerusmedaljen og vart i 1930 tildelt med Livingston-medaljen. Han mottok Kgl. Svenska Aeroklubb sin gullplakett og Det kgl. danske Aeronautiske Selskabs sølvplakett, og dessutan var æresmedlem i Norsk Geografisk Selskab og Norsk Aero Klubb.
Prinsesse Ragnhild Kyst
Prinsesse Ragnhild Kyst er den delen av kysten av Dronning Maud Land i Antarktis som ligg mellom 20 °E og Riiser-Larsenhalvøya, ved 34 °E. Utanom austenden av kysten, består heile kysten av isbremmar. Han vart oppdaga av kaptein Hjalmar Riiser-Larsen og kaptein Nils Larsen under ein flytur under Norvegia-ekspedisjonane den 16. februar 1931, og kalla opp etter prinsesse Ragnhild av Noreg.
Pål Varhaug
Pål Varhaug er ein norsk motorsportutøvar frå Ålgård som køyrer i klassen Formula Master. I 2008 vann han det italienske meisterskapet i Eurocup Formula Renault 2.0, berre 17 år gamal.
Sulaposten
Sulaposten er lokalavis for Sula kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal med kontor på Langevåg. Avisa vart grunnalgt i 1946 av Ansgar Slagnes.
Mediehuset Vårt Land tok over avisa i 1997, men selde fleirtalet av aksjane til avisa Haramsnytt i 2008.
Fylkesting
Fylkestinget er det fremste politiske styringsorganet i ein fylkeskommune. Fylkestinget blir valt ved direkte val kvart fjerde år i kommune- og fylkestingsvalet.
Stortinget vedtok Lov om kommuner og fylkeskommuner i 1961, og frå 1964 velde kommunestyra inn representantar til fylkestinga etter innbyggjartal. I 1976 vart det innført direkte val til fylkestinget.
Pedro R.S.
Pedro R.S. er ein brasiliansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Shimizu S-Pulse.
Borchgrevink Coast
Borchgrevink Coast er den delen av kysten av Victoria Land som ligg mellom Cape Adare og Cape Washington. Kysten vart namngjeven av New Zealand Antarctic Place-Names Committee i 1961 etter Carsten Borchgrevink, eit medlem av Henrik Johan Bull-ekspedisjonen i området i 1894–95, og leiaren av British Antarktis Expedition, 1898–1900, den første som overvintra på kontinentet, ved Cape Adare.
Torkjell Berulfsen
Torkjell Kristian Berulfsen er ein norsk journalist, komikar, forfattar og programleiar.
1322 Coppernicus
1322 Coppernicus er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 15. juni 1934 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Renessansen
Renessansen (frå fransk renaissance, 'attføding') er ei retning innan europeisk kunst og tankeliv som avslutta mellomalderen. Renessansen er mest omtala som ein stilart innan kunsten (renessansen var dansens gullalder), men gjorde seg òg gjeldande innan politikk, vitskap og sjølve menneskesynet.
Attfødd kunst
Renessansen tok til i Italia på 1300-talet og varte til ein gong på 1500- eller 1600-talet, då han vart avløyst av barokken. Idéen bak rørsla var å finna tilbake til dei klassiske ideala frå antikken. Ein byrja å studera gamle romerske og greske tekstar igjen, og kunsten prøvde å vera like perfekt og tru til naturen som mellom anna dei gamle greske statuane hadde vore.
Språkleg og nasjonal oppvakning
Renessanserørsla voks fram i Toscana på 1300-talet. På denne tida hadde interessa for det italienske språket, dikting på morsmålet, vore i omlaup i om lag hundre år. Rørsla tok til med diktarar som Dante Alighieri, Francesco Petrarca og Giovanni Boccaccio, som alle stadfeste og la grunnlaget for eit nyare italiensk skriftspråk, i ei tid då dei fleste framleis skreiv på latin. Senteret for den språklege fornyinga låg i Nord-Italia, i ser i handelsbyen Firenze. Den florentinske dialekta vart og grunnlaget for moderne italiensk.
Petrarcha var ein av dei første til å definere renessansen som kulturelt fenomen. Han var tidleg ute med å avvise den tradisjonelle kristne historieoppfatninga som hadde råda til då, og såg heller attende til den romerske antikken etter ideal. Petrarcha rekna tida etter keisar Konstantin som ei nedgangstid heller enn ei vinningstid. Den kristne historieskrivinga i mellomalderen hadde rekna den kristne framgangen som avgjerande for den menneskelege utviklinga. Petrarcha vona på ei «fornying påverka av klassiske ideal». I 1338 skreiv han:
Petrarcha hadde eit heilskapssyn på kunsta, og tok med både biletkunst og litteratur.
Dei italienske handelsbyane opplevde eit nytt sjølvstende og nytt medvett nett i denne tida. Mange av dei slo seg laus frå den tysk-romerske veldet, som hadde lege over dei sidan Karl den store si tid. Mange av desse bystatane fekk og idear om å atterreise Italia som sjølvstendig stat. Renessansen hadde difor og ein nasjonalpolitisk side, som heng nært saman med framvekst av ein italiensk nasjonal litteratur. Jamvel i Divina Commedia finn ein atterklang av dette:
Utover i renessansetida råka desse statane opp i mange politiske tretter mellom kvarandre og statane ikring, Pavestaten, Frankrike og Det tysk-romerske riket, som alle ville ha kontroll med dei. Dette nørte opp under nasjonalkjensla.
Ny historieskriving
Tidleg på 1400-talet kom det til ein generasjon av italienske historikarar som tok opp trådane frå Petrarcha og Dante. Flavio Biondo frå Forli var den første som tok utgangspunkt i den vestgotiske herjinga av Roma, som han rekna til å ha hend i 412. Ut frå dette årstalet skreiv han så si historie (mellom 1439 og 1453). Han gav dermed samtida eit historisk merke å halde seg til for byrjinga av mellomalderen, som han kalla det. Han var den første som delte historia i tre delar: antikken, mellomalderen og nytida.
Desse historikarane synte eit tydeleg brot med mellomalderleg krønikeskriving, og den historiske kategoriseringa deira vann hevd langt utanfor Italia. Dei var og med på å skapa biletet av «den mørke mellomalderen».
Humanismen
Parallelt med den nasjonalspråklege oppvakninga, var det og ei rørsle som hadde som mål å atterreise latinen som skriftspråk. Mange såg at latinen hadde forfalle dugeleg gjennom mellomalderen, og skjøna det var tid for å revitalisere "klassisk" latin. Difor tok dei til å lesa originale tekster omatt, først og fremst Cicero og Horats, Vergil og Ovid. I desse tekstene fann dei nøring for ny nasjonal dugnad, og filosofisk tankegods som longo hadde vore gløymt. Hjå Cicero fann dei mellom anna omgrepet Humanitas (menneskeleg), som vart rota til humanismen, først i Italia, sidan i andre land. Ordet vart først nytta av Leonardo Bruni, som nytta Humanitas om ein ny samanbinding av fagfelt, ei systematisering av kunnskap som ikkje hadde vore vanleg til då. Han forkasta den gamle tanken om Artes Liberales frå mellomalderuniversiteta.
Frå Italiensk gjekk dei tidlege humanistane over til å studere andre språk, gamalgresk og hebraisk. Dette førte og til ny kunnskap om Bibelen, nye teologiske idear og nye tankar om historieskriving og filosofi. Moderne humaniora skriv seg soleis frå den tidlege humanismen.
Lenger nord i Europa, der det ikkje var så forvitneleg med språkleg fornying som i Italia, førte den humanistiske ånda til tankar kring atterreising av kyrkja og kristendomen. I desse områda var det og at reformasjonen først fekk vind i segla. Desse straumdraga vert gjerne kalla Den nordlege humanismen.
Kunstliv
Det nye synet på mennesket, slik det vart uttrykt gjennom den historisk-filosofiske nyorienteringa, kom snart til å påverke biletkunsta. Som i litteratur og språk, vart dei klassiske ideala og gjeldande for målarkunst og skulptur. Det vart no på moten å gje att menneska anatomisk korrekt. Den første som tok opp dette emnet, var kulturhistorikaren Filippo Villani. Han la vekt på at den gamle greske og romerske kunsta vart vakt til live att med kunstnarar som Giotto og Cimabue. Slagorda i tida vart «attende til naturen» og «attende til antikken», som i mangt kom til å tyde det same.
Idéen om renessansen
Tanken om atterreising og «ny fødsel» hadde vore til stades i den italienske åndshistoria alt på Petrarcha si tid. Om omgrepet ikkje vart nytta beint fram, var tanken synleg i dei kulturhistoriske verka i samtida, skrivne av humanistar som var samde i den visjonen Petrarcha og Dante hadde hatt. Den første som beintfram nytta ordet Renascita (renessanse), var kunsthistorikaren Giorgio Vasari, som brukte det om den fornya kunsta i Toscana på 1400-talet. Som historikarane før han, delte han og historia i tre, antikken, mellomalderen og nytida. Slik han såg det var det Giotto og Cimabue som er kjeldene til fornyinga i italiensk kunst, og det "moderne" høgdepunktet var Leonardo da Vinci.
I Noreg og Danmark kan ein seie at renessansekulturen blømde frå rundt 1536, då Reformasjonen vart innført, til 1648, då Kristian IV døydde. Likevel, stilperiodens lengde i vårt område gir ulikt utslag for ulike kunstarter. Innan hagekunst finn ein etablering av renessansehagar også på 1700-talet. Desse stildraga lyt ein då trekke inn som element av "renessansekultur". Slik kan ein og snakke om norsk humanisme på 1500-talet.
Ein kunne elles tru det er lita gagn i å nytte renessanseomgrepet kulturhistorisk utanfor Italia. Det som var «oppgangstid» og «ny fødsel» i Italia var til dømes samtidig med ei «nedgangstid» i Noreg. Skal ein flytta omgrepet til Norske tilhøve, kan ein like gjerne hevde at «renessansen» for Noregs del fann stad på 1800-talet, og at Dansketida var mellomalderen. Det som svarar til «mellomalderen» for italienarane var ein norsk «gullalder» (1200-talet). Dei norske humanistane på 1500-talet hadde ein desillusjonert haldning til si eiga tid, og drøymde om ei "ny oppvakning", som ikkje fann stad før om lag to hundre år seinare.
Den politiske sida av renessansen vart det lite utav for Italias del. Landet vart ikkje samla, og stordomsdraumen fall i grus. Eit minne om desse aspirasjonane finn ein i verket Fyrsten av Niccolo Machiavelli. Denne kom i si tid til å påverke den italienske fascismen under Benito Mussolini.
Den kunstnarlege og vitskaplege arven frå renessansen kom til å spreie seg frå Italia til mest heile Europa, gjennom import og hærferder, og sette varig preg på utviklinga over heile kontinentet.
Inkariket
Teknologiske og kulturelle særdrag for inkariket er klart ulike dei i Europa på same tid. Berre mjuke metall var kjent, jern var ikkje i bruk i inkariket. Til hjelp for transport hadde ein lama som klauvdyr og eit godt vegnett. Vegane var dei beste nokon gong bygd før oppfinninga av bilen. Men vogn eller hjul var ikkje i bruk og det fanst heller ikkje trekkdyr eller ridedyr motsvarande hest. Skriftspråk i europeisk forstand var ikkje kjent, sjølv om quipu (som enno ikkje er fullt tydd) vart nytta for numerisk informasjon. Eit anna trekk ved samfunnet i inkariket var at ein ikkje brukte marknadsplassar og heller ikkje hadde pengesystem med myntar.
Kven var inkaene
Folket i Tawantinsuyu kom frå talrike etniske grupper og var etterfølgjarar av før-inka-sivilisasjonar, kan hende med hundrevis av ulike språk. Vi snakkar såleis ikkje om eit «inkafolk» som ei etnisk gruppe av alle menneske i riket. Når inkariket voks med erobringar, vart det i liten monn følgt av ei folkevandring inn i dei erobra områda. Oftast fekk det erobra folket halde fram med sitt lokale språk og sin eigenarta kultur gjennom ayllusystemet, men måtte gje tilskot til riket i form av skattar og tenester, mita som bytte mot tryggleik og vern. Lokale administratorar kunne bli rekruttert lokalt.
Samfunnet var mykje klassemedvetent, menneske var ikkje rangert ut frå kjøpekraft eller tilgang på eigedom, men av ættegruppa som dei var rekna med i. Sentralt i Cuzco sat herskarklassen på toppen av den sosiale pyramiden med inkaen, sapa inka øvst. Høgst i rang utanom inkaen sjølv var ætta åt inkaen. Ein ny sapa inka kunne berre verte rekruttert frå familien. Neste sosiale gruppe i rang var orejonane, dei som levde innanfor aylluen åt inkaen, men som ikkje var av inkaætt. Leiarar eller andre kvalifiserte frå erobra område vart somme tider inkludert i denne kasten. Orejonane og inkafamilien samla sett utgjorde herskarklassen, òg kalla inkanobilitetane, dei eigentlege inkaene, og var ein sosial elite. Det er estimert at denne eliten gjorde totalt ut ca 40 000 individ og dominerte folkesetnaden på 10 millionar eller meir. Ettersom framande kunne komme inn i gruppa av orejonar, var heller ikkje herskarklassen éi etnisk gruppe.
Omfang av riket
For å fatte storleiken i det geografiske territoriet kan ein granske nettverket av vegar i riket. Det lengste vegstykket frå Quito i Ecuador gjennom Cuzco til Tucumán i Argentina er ca 5200 km langt. I Europa er til samanlikning kortaste bilvegen frå Hammerfest til Madrid 4937 km.
Inkasamfunnet, folk og kultur
Folket i inkariket var frå ei mengd etniske grupper. Språket var såleis fragmentert i riket, men quechua vart utbreidd etter at det vart offisielt administrasjonsspråk. Menneska var fysisk godt tilpassa det ytre miljøet i høglandet. Folk la vekt på å vere reinslege, det var bygd offentlege bad, nokre ved varme kjelder.
Kameldyr vart utnytta på ulike vis i Andes. Lama og alpakka var kultivert til husdyr, lama som kløvdyr og alpakka til ull og skinn. Vikunja og guanako var aldri temt, men begge var jaktobjekt og vikunja blei truleg fanga levande for klipping på liknande vis som det gjerast i dag.
Basisdiett var potet og perumelde. Frukt og grønsaker var utfyllande kost, importerte som skvåsj og bananar og innanlandske som ulluco, oca og andre. Det var avgrensa kjelder på kjøtt, av di verken dei «fire store» husdyra (geit, sau, ku, gris) eller hest fanst i førkolumbisk Amerika. Lama, alpakka og vikunja kunne ikkje brukast uhemma til kjøtt då dei vart nytta til transport og produksjon av tekstilar. Det er rapportar på at tørka kjøtt fanst i depot. Marsvin var husdyr og gav litt kjøttilskot. I ei viss monn var gjæser òg gjorde til husdyr. Fisk var viktig i somme regionar, t.d. ved Titicaca.
Dei offisielle inkaene hadde område for jakt av hjortedyr, vikunja og guanako, og villfugl. Dette gav eit tilskot på kjøt for dei som kunne ta del i jakt. Inkaene forakta folkeslag som åt hundekjøt eller enda verre, var kannibalar.
Maten var kokt i keramiske kar, jern var ukjent i kulturen, og dermed var steiking ikkje mogeleg. Vanleg drikke var chicha, medan det sterkare vipuna berre var lovleg i religiøse ritual. Det var to faste daglege måltid.
Religion og mytologi
Presteskap og religiøs verksemd var viktig. Guddomen hadde tre ulike framsyningar eller eigenskapar. Viracocha var skaparen, Illapa gud for tore og vêr, og Inti solguden. Inti var opphavet til den første inka Manco Cápac, derfor vart Inti òg hovudmål for herskarklassen sin kultus og koplinga mellom folket og det guddommelege. Misjon kom som ei naturleg følgje av ekspansjon av riket, sentrale leiarar frå erobra område vart førte til soltemplet i Cuzco for læring. Etter det skulle dei spreie læra om Inti i nye delar av riket. Det vart òg bygd soltemplel til Inti rundt om i riket. Offergåver var alkoholdrikker, mat, klede, dyr, men berre sjeldan menneske.
Klede og tekstilar
Vanleg landsbyfolk hadde ikkje høve til å nytte andre klede enn det som var ein enkel standard. Kvinna bar ein lang lys tunika med belte. Utanpå kunne ho bere ei grå kåpe festa over brystet med ei nål. Mannen bar knebukse og kvit tunika utan armar. Ytterklede var ein brun frakk i ullstoff. Om dei ikkje gjekk barbeinte brukte dei enkle sandalar.
Herskarklassen, offisielle leiarar og truleg òg soldatar brukte tunikaer med fargerike ornamenteringar som indikerte statusen i samfunnet. Bilete av inkatunikaen syner eit døme på ein slik. Utforminga av klede var ekstremt enkel, ikkje eingong inkaene hadde skreddarsaum.
Veggteppe var òg produkt av tekstilhandverk. Inkaene kjente truleg tidlegare meisterarbeid innanfor tekstil som for eksempel arbeid frå paracaskulturen.
Kunst og handverk
Kvar ayllu var sjølvforsynt med handverksvarer. Kopar, tinn, sølv og gull var kjende metall, men alt gull vart konfiskert av styresmakta. I Chimu og i inkariket hadde dei betre kunnskap om metallteknologi enn hjå nokon anna folk i førkolumbisk Amerika. Dei lagde bronse som legeringar av tinn og kopar. Dei kjende til herding, forgylling, logging, klinking, hamring av metall i formgjeving og andre teknikkar.
Landbruk
Det fanst to hovudformar av landbrukssystem i Inkariket.
Den mest synlege arven frå agrikulturen i inkatida er terrasseringa. Terrassar vart bygd mot jorderosjon i dalsider og åsar, samtidig som dei gav effektiv bruk av vatn. Det var først under administrasjonen av inkaene at desse byggverka vart laga.
Ein annan konstruksjon som fekk mykje å seie for landbruket var irrigasjonssystemet for å distribuere vatn. Systemet fanst i fleire variantar. Tynne opne steinsette kanalar på ca 60 cm leia vatnet langs konturar i terrenget eller ned bratte fall. Inne i byane var kanalane lagt under bakken. Større byggverk som akveduktar vart bygd for å krysse dalar. Nokre elvar var kanaliserte for å motverke skadar som skjer når elvar tar nye vegar.
Både terrassar, irrigasjonssystem og kanaliserte elvar slik dei vart konstruert i inkariket kan studerast i dag. Til dømes er elva i Urubambadalen kanalisert forbi Ollantaytambo. Vi kan sjå framifrå døme på terrassering i Urubambadalen og i Colcadalen.
Styresett og organisering
Inkariket var ein integrert stat av mange tidlegare åtskilde kulturar, men ein kan òg sjå dette som ei kolonimakt kor herskarklassen i Cuzco og seinare òg i Quito utgjorde kolonistane. Inkanobilitetane fekk dei største privilegia som palass, harem, tenarar, reise i berestol, bruk av kokablad, beste maten og kleda, finaste servise og anna. Om styresettet i røynda var totalitært, kan inkasamfunnet på eit vis reknast som eit velferdssamfunn som trygga alle dei som stod utanfor denne eliten av di alle borgarar hadde rett på mat og klede som turvtest.
Provinsane (quechua: suyu) i Tawantinsuyu var Chinchaysuyu i nordvest, Antisuyu i nordaust, Cuntisuyu i sørvest og Collasuyu i søraust. Kvar provins svarte til eit av dei fire hjørna i riket. Dei fire provinsane var delt inn i mindre provinsar som passa til politiske einingar frå før inkatida, og somme av dei igjen kunne vere delt inn i enda mindre einingar eller justert i storleik. Totalt var det ca 80 politiske provinsar.
Den sosiale strukturen i riket var strengt hierarkisk, og bygde på ayllu som lågaste eining. Aylluane var einingar frå før inkatida, somme kunne vere skipa eller justert i inkatida for betre å passe inn i strukturen. Dei administrative posisjonane følgde det sosiale hierarkiet. Den næraste kongelege ætta sat på alle dei viktigaste administrative posisjonane i landet. Neste trinn i hierarkiet, orejonane, fekk mindre attraktive, men sentrale administrative posisjonar og stod over curacuane, dei lokale leiarane. Curacuane var organisert i eit hierarki med ein provinsguvernør, apos, på toppen som rapporterte til Cuzco, ein apos for kvar av dei fire suyu.
Kvifor ekspanderte riket og kvifor gjekk det til grunne
Ingen kan sikkert seie kvifor den store ekspansjonen, og dermed eigentleg skipinga av Tawantinsuyu, starta i 1438. Ein teori går kort ut på at riket ekspanderte fordi det måtte. Sjølve inkaen, sapa inka stod på eit vis utanfor det vanlege ættesamfunnet. Han var sakralkonge og universalherskar. Han var udøyeleg, det vil seie han blei mumifisert. Konsekvensane av denne statusen vart monumentale: ettersom inkaen var udøydeleg kunne ikkje neste generasjon inka arve forgjengaren. Ein ny inka måtte med andre ord skaffe seg alt som skulle stadfeste statusen, nemleg ætt og krongods. Dette kunne han berre få til ved å erobre nye territorium. Då kunne han konfiskere jord og gods og trekkje åt seg menneske til sin eigen klan. Ekspansjonen vart med andre ord ei tvangstrøye som statsordninga ikkje klarte å komme ut av. Men for at teorien over skal ha truverd, må ein kople den til at noko skjedde med samfunnstruktur og religiøse tilhøve i inkasamfunnet då chancafolket frå Apurímac-regionen feila i forsøket på å erobre Cuzco i 1438. Det hadde ikkje vore ein slik trong til ekspansjon før 1438.
I 1525 stogga ekspansjonen. I aust, i Amazonas, kom inkahæren til kort mot folk og naturforhold og lei store militære tap. I sør viste det seg at araukanindianarane ikkje let seg overvinne. Dei stod med andre ord i ei strukturell krise i høve til ekspansjonsplikta. Nokre historikarar ser historia slik at inkaen Huáscar ønskte å kome ut av tvangssituasjonen ved å ta vekk makta frå mumiane, medan den stridige broren Atahualpa ville halde fram med erobringane.
Mange årsaker for oppløysinga av riket
Den direkte årsaka til at riket gjekk i oppløysing var at styrkane åt Pizarro tok Atahualpa og drap han. Når den rettmessige inkaen Huáscar òg var drepen var fylgja av solkongar og universalherskarar broten og grunnlaget for imperiet rive vekk. Mange historikarar har undra seg over korleis det kunne gå til at færre enn 200 menn frå Castilla i Spania kunne overvinne inkahæren på mange titusen mann. Nokre av årsakene er:
Framandord som vedkjem inkariket og erobring av inkariket
Dette er ei liste av framandord som nokon gongar nyttast direkte utan omsetjing i engelsk og norsk litteratur om inkariket. Mange av orda under er i bruk i spansk eller quechua i dag. Poncho og quipu er no òg norske ord. (q) – quechua ord, (sp) – spansk ord, ofte frå quechua
Inkariket og problem med kjelder
Når det gjeld historia om inkaene er det fleire problem med kjeldene. Først kjem problemet som gjeld all kolonisering der historia første gongen blir skriven av kolonimaktas historieskrivarar. Dernest kjem problemet med at historia til inkariket ikkje blei skrive ned før spanjolane kom med skriftspråk. Quechua var eit munnleg språk.
Den spanske conquistadoren Pedro de Cieza de León (1520-1554) kom til Sør-Amerika i 1535. Sjølv om han var ein del av den spanske erobringsmakta, fekk han og interesse for kulturen til urfolket. Krønikene hans som skildrar livet i inkariket og den spanske erobringa har hatt stor verde som kjelde for andre som har arbeidd med historieskriving.
Ein representant frå dei koloniserte er den peruanske historieskrivaren Felipe Guaman Poma de Ayala. Lytet med skrivinga åt Guaman Poma er at hovudverket vart gjort lenge etter at inkariket hadde falle.
Når det gjeld hendinga rundt sjølve maktovertaking av inkariket finst fleire forteljingar nedteikna i brev o.a. gjort av menn som kom i følja åt Pizarro. Ei populær gjenforteljing om sjølve erobringa er John Hemmings bok The Conquest of the Inca. Boka inneheld ei omfattande bibliografiliste om emnet og forklarer korleis kjeldene er nytta. Antropologen og forfattaren Michael E. Moseley seier at skildringane av dei spanske skrivarane om samtida er meir litande enn attgjevingar av munnlege forteljingar frå dei innfødde om historiske hendingar. Forklaringa er at folket i inkariket hadde ei overtyding om at tida gjekk syklisk og at spanjolane med europeiske syn på tid ikkje skjøna forteljingane rett når dei innfødde fortalde om historiske hendingar.
Long Promised Road
«Long Promised Road» er ein song skriven av Carl Wilson og Jack Rieley for det amerikanske popbandet The Beach Boys. Han vart først gjeven ut som singel i mai 1971 og gjekk ikkje inn på listene. Same året kom han òg ut på albumet Surf's Up og vart gjeve ut på nytt som singel med ei anna B-side, «'Til I Die» i oktober same år. Denne gongen gjekk singelen inn på 89. plass i USA. Bortsett frå nokre gitarsoloar skriven dei første åra bandet eksisterte, er denne songen den første Carl Wilson skreiv. Wilson har òg solovokal på songen.
Nils Magne Abelseth
Nils Magne Abelseth er ein norsk politikar for Høgre, og tidlegare ordførar i Sandøy kommune i Møre og Romsdal fylke frå perioden 1999 til 2007. Han har vore medlem av kommunestyret sidan 1992.
Laika av The Hungry Hearts feat. Lisa Dillan
«Laika» er ein singel av The Hungry Hearts feat. Lisa Dillan, gjeven ut 2. februar 2016. Songen er skriven av Tonje Gjevjon.
Melodi Grand Prix 2016
«Laika» vart presentert som eit av bidraga i Melodi Grand Prix 2016, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2016 i Stockholm i Sverige, på ein pressekonferanse hjå Norsk rikskringkasting 19. januar 2016. På pressekonferansen vart det òg kjend at Tonje Gjevjon, Line Halvorsen, Mona Krager, Ellen Frøysaa, Edith Roth Gjevjon, Olga Niktina og Henriette Høyskel frå gruppa The Hungry Hearts og Lisa Dillan, under namnet The Hungry Hearts feat. Lisa Dillan, vil framføre songen, på engelsk og tysk. Samstundes vart 15 sekundar av songen offentliggjort på NRK.no. 2. februar 2016 vart songen gjeven ut i full lengd.
Dojransjøen
Dojransjøen eller Doiránisjøen (makedonsk Дојранско Езеро, Dojransko Еzero, gresk Λίμνη Δοϊράνη Límni Doiráni) er ein innsjø på grensa mellom Hellas og Nord-Makedonia. Han er den minste av dei tre grensesjøane i Nord-Makedonia. Dei to andre innsjøane er Ohridsjøen og Prespasjøen. Det finst ein grenseovergang sør for den nesten ovalforma innsjøen. Fleire busetnadar ligg rundt innsjøen på begge sider av grensa, og mykje av kystlinja består av myr- og våtmarksområde.
Innsjøen har eit areal på 43,1 km², der 22 km² ligg i Hellas.
Innsjøen var på den sørlege linja av den makedonske fronten under den første verdskrigen, og den sørlege breidda vart åstad for slaget ved Dojran mellom dei allierte grekarane og britiske troppar frå sør og bulgarske troppar aust for innsjøen. Eit monument til minne om slaget og to gravstader for greske og britiske troppar ligg på ein ås eit par hundre meter sør for innsjøen.
Gudinna Bellona
Bellona var ei romersk krigsgudinne, kanskje av etruskisk opphav. Ho blei samanlikna med den greske gudinna Enyo.
Namnet Bellona heng saman med det latinske ordet for krig, bellum, og ein trur at ho var den opphavlege guddommen for krig før Mars tok over. Gudinna stod for redslene heller enn den heltemodige sida ved kriginga. I kunsten blei ho framstilla med hjelm, spyd, sverd og fakkel. Festdagen hennar var 3. juni.
Alle møte i det romerske senatet som hadde med utanlandsk krig å gjera blei haldne i tempelet til gudinna, Templum Bellonae, på Kapitolinarhøgda. Tempelet blei bygd i 296 f. Kr. og brann ned i 48 f. Kr.
Jomfru Maria
Jomfru Maria, Maria møy eller Maria frå Nasaret, var Jesu Kristi mor og er den fremste helgenen i kyrkja. I Det nye testamentet er ho omtalt i evangelia og Apostelgjerningane. Ved konsilet i Efesos gav konsilfedrene henne tittelen Theotokos, 'Guds mor'. Koranen omtalar ho som utvald av Gud framfor alle kvinner i verda; ho er nemnd i sju av kapitla i Koranen, eitt av dei med namnet hennar som tittel. Ho er framstilt i talrike kunstverk, der ho som regel berre blir kalla «Madonna» — 'Vår frue'. Ei mengd kyrkjer i fleire land er vigsla til Maria, anten ho åleine eller saman med ein annan helgen, med namn eller nemningar som Mariakyrkjer, Vår Frue-kyrkjer osb.
Maria i dei heilage skriftene
Etter Koranen (kap. 3.30) var Adam og Noa, Abrahams hus og Imrams hus utvalde av Gud, framfor all verda, og kona til Imram vigde dottera si, Maria, til Gud. Gud påla Sakarja (far til profeten Johannes) å ta seg av Maria, og ho fekk ein vakker oppvekst. Ho levde som ei rettvis kvinne, og ho heldt på møydommen. Ein gong kom englane til henne med bod om at ho skulle føde eit Ord frå Gud sjølv, Jesus Kristus, og at han skulle bli høgt æra i denne verda og i den neste. Maria forstod ikkje korleis det kunne gå til, når ingen mann hadde rørt henne. Då svarte Gud at det vert så; Gud skapar det han vil. Maria vart svanger, og ho trekte seg attende til ein avsides stad. Der fødde ho Jesus under eit palmetre. Då Maria kom heim med barnet, meinte folk ho hadde ført skam over familien. Då sa barnet at han var Guds tenar og profet, velsigna av Gud, og at Gud hadde pålagt han å leve i bøn og gjere godt mot folk - og mot mor si.
Etter Evangeliet etter Lukas var Maria trulova med Josef då ein engel kom til ho med bodet om at ho skulle føde ein son. Medan ho var svanger, fór ho på besøk til Elisabet, kona til Sakarja, og der kvad ho Magnificat, Marias lovsong. Barnet fødde ho i Betlehem, staden Josef ætta frå.
40 dagar etter fødselen tok Maria og Josef barnet med seg til Jerusalem og bar fram offer i tempelet, slik skikken var etter lova. Etter Evangeliet etter Markus måtte dei rømme til Egypt med barnet, så ikkje kong Herodes skulle drepe det. Der budde dei til Herodes var død, sidan fór dei heim til Nasaret.
Etter Evangeliet etter Johannes var Maria i lag med Jesus i eit bryllaup då han gjorde det fyrste av undera Bibelen nemner; teksten antydar at mora visste at guten hadde overnaturlege evner. Ho følgde òg Jesus då han vart krossfest på Golgata.
Etter at Jesus var død, slutta ho seg til den første kristne kyrkjelyden i Jerusalem, i lag med apostlane, nokre andre kvinner og brørne til Jesus.
Maria i kyrkja
Det har oppstått fleire dogme omkring Maria, og dei er særleg sterke i ortodoks og katolsk mariologi. I dei reformerte kyrkjene varierer haldninga til desse dogma sterkt.
Theotokos
Det eldste fastlagde Maria-dogmet er læra om Maria som Guds Mor, på gresk theotokos. Denne vart fastslått på konsilet i Efesos i år 431.
Som ei følgje av dette vert ho òg kalla Mor til Kyrkja, fordi kyrkja reknast som Kristi mystiske lekam på jorda.
Semper virgo
Doktrinen om Maria som evig jomfru ser ut til å ha blitt forkynt av Irenaeus og Klemens av Alexandria og er godt belagt hos Athanasius av Alexandria, som kalla henne αειπαρθεnu;ς (aeiparthenos, evig jomfru). Frå det det femte hundreåret var doktrinen akseptert i heile den kristne kyrkja. Etter reformasjonen avviste mange av dei nye kyrkjesamfunna dette, blant anna fordi Jesu «brør» og «søstrer» er omtalte i Bibelen. Frå katolsk og ortodoks hald er dette forklart med at hebraisk og arameisk språk (dvs. dei språka dei første kristne talte) manglar eigne ord for søsken og søskenbarn, og i staden brukar orda brør og søstrer. Denne forklaringa heldt òg Martin Luther for å vere den riktige.
Trinidad og Tobago
Trinidad og Tobago (engelsk Trinidad and Tobago), offisielt Republikken Trinidad og Tobago (engelsk Republic of Trinidad and Tobago) er ein øystat i Karibia. Landet består av øyane Trinidad og Tobago, som ligg 30 kilometer nordaust for Trinidad. Næraste naboland er Venezuela.
Jomfru Maria
Assumptio Mariae
I det sjette hundreåret formulerte Gregor av Tours læra om Marias opptaking i himmelen. Læra vart sett i samanheng med kvinna som er nemnd i Johannes' openberring 12.1. Dogmet seier at Maria vart teken opp i himmelen med lekam og sjel; ho døydde altså ikkje på vanleg måte. Læra var utbreidd både i aust- og vestkyrkja før reformasjonen, og Martin Luther uttrykte seg positivt til henne. No vil dei fleste reformerte kyrkjene, med unntak av den høgkyrkjelege delen av Den anglikanske kyrkja, avvise doktrinen. I Den katolske kyrkja vart opptakinga fastslått som dogme i 1950.
Trinidad og Tobago
Hovudstaden er Port of Spain med 37 074 innbyggjarar (2011), men med 48 838 innbyggjarar er San Fernando den største av dei to byane i landet. Oljehamna Pointe-à-Pierre ligg nord for San Fernando. Eit stykke sør for byen ligg Point Fortin, som har ei stor utskipingshavn for gassproduksjonen i landet. Nord i landet ligg hamna Templadora som er omlastingshamn for bauksitt og alumina frå Guyana og Surinam, der utvinninga finn stad inne i landet og større skip ikkje kan lastast fulle på grunn av djupnetilhøve i elvene Demerara og Paramas. Råvarene blir sende vidare til aluminiumsverk blant anna i USA, Canada og Europa.
Trinidad og Tobago er kjend som opphavsstaden til steel band-musikk (der ein bruker omgjorte oljefat til perkusjon), rosa flamingoar og asfaltsjøen Pitch Lake.
Namn
Staten har namn etter dei to hovudøyane sine. Begge skal ha fått namn av Kristoffer Columbus i 1498.
Trinidad fekk namn etter det spanske ordet for treeininga. Dette er forklart med at Columbus anten kom på treeiningssundagen, eller at han såg tre fjelltoppar som minte han om treeininga. Arawakane kalla øya Iere, som tyder 'kolibri'.
Jomfru Maria
Maria som helgen
I katolsk og ortodoks tru har Maria den fremste plassen blant alle helgenar. I delar av den protstantiske kyrkja vert bøn til helgenar sett på som avgudsdyrking.
Trinidad og Tobago
Namn
Namnet Tobago blir sagt å stamma frå haitisk tambaku, 'pipe', men er òg forklart som å koma frå ordet for tobakk, tabaco. Bakgrunnen skal då ha vore at Columbus hadde merka seg tobakksrøykinga til innbyggjarane på øya. Ein går ofte ut frå at ordet tobakk kjem frå tainoane sitt ord for tobakk, men opphavet er spansk tabaco. I spansk fanst ordet før Columbus sine sjøferder til den nye verda og kan gå attende til arabisk. Då spanjolane kom til det karibiske området hadde innbyggjarane der heilt ulike ord for tobakk.
Jomfru Maria
Mariafromskap
Den mest kjende forma for Mariafromskap er rosenkransen, ein syklus med bøner retta til Maria, med «Heil deg, Maria» som den mest sentrale. Angelusbøna er ei kort bøn som handlar om då Kristus vart avla, og som dei tradisjonelt bed tre gonger kvar dag i klostra. Etter gudstenester i Den norske kyrkja slår klokkene tre gonger tre slag, denne skikken stammar frå klokkeringinga i samband med angelusbøna før reformasjonen.
Trinidad og Tobago
Namn
Columbus meinte å ha sett to øyar då han forlét Trinidad i august 1498. Han kalla dei Asumpción og Concepción. Truleg var det berre ei øy, Tobago, han hadde sett. Namnet Tobago dukka opp frå 1511 på spanske kart og i spanske dokument. Skrivemåten varierte innan og mellom dei ulike europeiske språka. På 1500- og 1600-talet danna det seg ei oppfatting om at spanjolane lærte å dyrka tobakk av urfolket på Tobago. Kanskje blei namnet Tobago hengjande ved øya fordi kan sjå ut som forma på ein sigar frå sjøen.
Jomfru Maria
Mariafromskap
I den katolske kyrkja vart det òg utvikla ei eiga tidebøn, «Vår Frues litle officium». Katolske messer på laurdagar kan, om dei ikkje feirar ein annan festdag, verte feira til ære for Maria.
Trinidad og Tobago
Namn
Kalinafolk (fastlandkaribane) kalla øya Urupaina, som tyder 'stor snigel'. Midt på 1600-talet skreiv ein fransk misjonær at kalinagofolk (øykaribene) kalla henne Aloubaéra, kanskje etter ein slange i mytologien deira.