cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Geotermisk gradient
Ein geotermisk gradient er temperaturgradienten til jorda nedover i djupna, altså korleis temperaturane aukar med djupna. Denne indikerer at varme strøymer bort frå den varme, indre kjernen. Bortsett frå i grenseområda mellom jordskorpeplater stig temperaturen vanlegvis 25-30 °C per km nedover i grunnen dei fleste stader på jorda.. Globalt reknar ein den gjennomsnittlege geotermiske gradienten til å vere på 24 °C/km. Strengt tatt syner forstavinga geo til jorda, men omgrepet vert òg nytta på andre planetar. Den indre varmen til jorda kjem frå ein kombinasjon av overskotsvarme etter planeten vart skapt (om lag 20 %) og varme produsert av radioaktiv nedbryting (80 %). Dei største varmeproduserande isotopane i jorda er kalium-40, uran-238, uran-235 og thorium-232. I midten av planeten er temperaturen opp mot 7000 K og trykket kan nå 360 GPa. Sidan mykje av varmen kjem frå radioaktiv nedbryting, trur forskarar at tidleg i historia til jorda, før isotopane med korte halveringstider vart uttømt, så var varmeproduksjonen frå jorda langt høgare. Denne ekstra varmeproduksjonen var to gonger dagens nivå for om lag 3 milliardar år sidan., og ville ha auka temperaturgradientane inne i jorda. Dette førte igjen til at mantelkonveksjonen og platetektonikken vart langt meir aktiv slik at det vart skapt vulkanske bergartar som komatiittar, som ikkje vert danna i dag.
Geotravers
Ein geotravers er ei brei undersøking av eit utvalt område der ein samarbeider mellom ulike geologiske og geofysiske fagområde.
I 1969 byrja eit norsk geotraversprosjekt som varte fram til 1975. Det omfatta ei 150 km brei sone frå svenskegrensa i søraust over Oslofeltet, Molde, Norskehavet og Jan Mayen til Grønland, Lofoten–Vesterålen og det sentrale Trondheimsfeltet.
Fylkesveg 834
Fylkesveg 834 (Fv834) går mellom sentrum og Fjær i Bodø kommune. Vegen er 37,9 km lang utanom ferjestrekninga.
Valerio Adami
Valerio Adami er ein italiensk målar. Han er inspirert av engelsk popkunst. Han nyttar mellom anna biletspråket frå massemedia. Bileta hans er gjerne inspirert av teikneseriar, med tydelege fargeflater og svarte konturar.
Fylkesveg 834
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Rørslemengd
Rørslemengd, momentum, massefart, impuls, rørslestorleik eller driv er ein fysisk storleik. I klassisk fysikk er ho definert som masse multiplisert med snøggleik. Rørslemengd er ein vektor, dvs. det er ein storleik med retning i rommet. Vanleg symbol er p og SI-eininga er kilogram * meter per sekund eller kg ms-1. Rørslemengd er ein svært sentral storleik i fysikken sidan ho, i motsetnad til snøggleik, er ein bevart storleik i kollisjonar og andre gjensidige kraftutvekslingar.
Definisjon
I newtonsk mekanikk er rørslemengda definert som produktet av masse og snøggleik. Ein vektor i rommet har tre komponentar, og dermed har ein
Newtons lover
Newton sine lover kan formulerast ved hjelp av omgrepa kraft og rørslemengd.
UEFA-cupvinnarcupen
Cupvinnarcupen var ei europeisk fotballturnering arrangert av UEFA. Turneringa vart arrangert årleg mellom 1960 og 1999. I 1999 vart Cupvinnarcupen slått saman med UEFA-cupen. Deltakarar i Cupvinnarcupen var siste års vinnar av dei ulike nasjonale cupterneringane i Europa, dessutan deltok den regjerande vinnaren av Cupvinnarcupen.
Øya Nyord
Nyord er ei lita øy nord for Møn med eit areal på 4,99 km². Sidan 1968 har øya vore landfast med Møn via ei demning og ei låg bru. Nyord Enge aust på øya er kjend som eit av dei beste fugleområda i Danmark.
I 1900 var innbyggjartalet i den litle landsbyen vest på øya om lag 360, men i dag er det berre 50 igjen (2005).
Då øya i 1845 vart eit sjølvstendig sokn vart det òg bygd ei kyrkje, ein særprega åttekanta bygning av arkitekt Otto M. Glahn med Frederiksberg kyrkje som førebilete. Kyrkja fekk i 1983 eit Demant-orgel frå 1870. Orgelet kom frå Pårup kyrkje ved Odense på Fyn.
Under svenskekrigane var øya mellom anna tilfluktsstad for Svend Gjønge og folka hans før dei vart sende bort av lensmann Christoffer Lindenow, som frykta svenskane si overmakt.
Mors
Mors eller Morsø er ei 367,7 km² stor øy i Limfjorden i Danmark. Den største byen på øya heiter Nykøbing Mors. Mors er forbunde til Thy via Vilsundbrua, og til Salling i søraust via Sallingsundbrua.
Geologisk er Mors ei verd i seg sjølv, og her kan ein utforske «verda» 60 millionar år tilbake, og die enorme kreftene som var med på å danne øya i dag. Naboøya Fur er kjend for førkomstane av diatomitt, lokalt kalla 'moler'.
Tennis av Chris Rea
Tennis er det tredje studioalbumet til Chris Rea, gjeve ut i 1980.
Albumet selde ikkje spesielt godt og nådde 60. plassen på den britiske albumlista.
Rosenborg Ballklub Kvinner
Rosenborg Ballklub Kvinner, tidlegare Trondheims-Ørn, er eit norsk fotballag. Klubben vart stifta i Trondheim 18. mai 1917. Kvinnefotball kom i gang i 1972.
Kvinnefotball-laget er eit av dei mestvinnande laga i Noreg:
Dermed har dei vunne The Double 4 gonger.
Spelarstall
Endra 4. juni 2020
, målvakt , målvakt , målvakt
Harald Huysman
Harald Huysman er ein tidlegare motorsportførar frå Noreg. Huysman konkurerte blant anna i Formel Ford, Britisk Formel 3 og Indy lights. I etterkant av si eiga karriere, har Huysman vore manager for briten Jenson Button.
Olderfjorden i Porsanger
Olderfjorden (nordsamisk Leaibevuotna, finsk Leipovuono) er ein fjordarm av Porsangerfjorden på sørsida av Bringsneset i Porsanger kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 7,5 km vestover til bygda Olderfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Indre Bringsnes i nord og Langøya i sør. Olderfjord ligg i den sørlege delen av botnen, medan Djupbukta og Risskjåbukta ligg lenger nord. Frå Risskjåbukta er det berre 800 meter over Nordeidet til botn av Smørfjorden som går på nordsida av Bringsneset. Fjorden er 72 meter på det djupaste, om lag midtfjords om lag halvvegs inn i fjorden.
E6 går langs sørsida av fjorden, medan E69 går nordover langs botn.
Tore Berger
Tore Berger er ein norsk tidlegare kajakkpadlar frå Asker. Han vann gullmedaljen i K4 1000 meter under Sommar-OL 1968 i Mexico, saman med Steinar Amundsen, Egil Søby og Jan Johansen. Saman med desse tre vart Berger tildelt Fearnleys olympiske ærespris dette året. Han fekk òg bronsemedaljen under Sommar-OL 1972 i München på same distansen. Tore Berger padla for Bærum kajakklubb.
Karriere
I tillegg vann han to nordiske mesterskap og 12 norgesmesterskap.
Wicklow Head
Wicklow Head er eit nes søraust for byen Wicklow i County Wicklow på Irland. Det ligg om lag 3 km frå sentrum av byen.
Geografisk er neset det austlegaste punktet på fastlandet i Republikken Irland.
Høgemoen
Springaren Høgemoen, og kalla Kongsbergen, er nytta i Numedal, Hallingdal og Valdres. Namnet Høgemoen er kjend i Telemark. Slåtten er heller knapp i forma, og er truleg gamal. Slåtten er spela både på oppstilt og nedstilt bass.
Variantgruppa
Slåtten har hovedgruppa under nr 488 i Hardingfeleverket. Ein variant har nr 235, og ein har nr 570. Springar nr 205 er og skyldt gruppa. Til saman er det då trykt opp åtte former av slåten. Den mest nytta forma frå Valdres, etter Ola Reishagen, er diverre utelate frå verket. Gudbrand Skjellerud er kjelda til to av formene i lista under. Dei to formene frå Telemark er truleg henta frå Numedal.
.
Regjeringa Stoltenberg I
Jens Stoltenberg si fyrste regjering var den norske regjeringa som sat frå 17. mars 2000 til 19. oktober 2001.
Stoltenberg I-regjeringa var ei mindretalsregjering utgått av Arbeidarpartiet, som hadde 65 av dei 165 representantane i Stortinget bak seg. Regjeringa kom til makta då den første Bondevikregjeringa stilte kabinettspørsmål på gasskraftsaka. Fleirtalet i Stortinget, Arbeidarpartiet og Høgre, stemte for å senka utsleppskrava frå nye planlagde gasskraftverk og Bondevik-regjeringa gjekk av. Jens Stoltenberg fekk oppdraget med å danna ny regjering, som leiar for det største opposisjonspartiet. Regjeringa sat fram til Stortingsvalet 2001.
Desse sat i den første Stoltenberg-regjeringa:
Jernvinne i Noreg
Jernframstillinga i Noreg har føregått i over 2000 år. Dei fyrste spora etter denne verksemda er restar etter jernvinneomnar datert til før-romersk jernalder. Ein har nytta fleire ulike framstillingsteknikkar, men prinsippet har likevel vore det same heilt til den moderne masomnen tok over for fullt i Noreg for rundt 200 år sidan.
Regjeringa Stoltenberg I
Statsminister Utanriksminister Bistandsminister Finansminister Forsvarsminister Fiskeriminister Sosialminister
Jernvinne i Noreg
Spor etter jernproduksjonen utgjer ein stor del av kulturminna. Jernframstillinga føregjekk som oftast nær myr i utmark, område som er lite attraktive med tanke på jordbruk. Dette gjer at jernframstillingsplassane i mange tilfelle har fått liggje urørt, og dei er difor godt egna til arkeologiske undersøkingar. Dessutan er kolgroper og spor etter jernvinna funksjonelle fornminne, og skil seg ut frå til dømes gravminne og helleristningar som er tolka som meir intensjonelle fornminne. Område med intensiv jernframstilling kan difor gje oss eit godt bilete av dei økonomiske og sosiale tilhøva i jernalder og mellomalder.
Regjeringa Stoltenberg I
Helseminister Samferdsleminister Kommunalminister Nærings- og handelsminister Olje- og energiminister Justisminister
Jernvinne i Noreg
Kjeldegrunnlag og teknologi
Forståinga av teknologi er ein viktig føresetnad for å forstå dei arbeidsprosessane som inngjekk i jernframstillinga. Me kan sjå kva landskap som gjorde jernframstillinga mogleg, og dermed kvar me kan vente å finne spor etter jernvinneomnar. Me kan også vurdere kor mykje arbeid og tid som trongst for å produsere jern. Ved å undersøke eit område der det har vore jernframstilling i førhistorisk tid, vil informasjonen ein får kunne strekke seg langt forbi det reint teknologiske. Til dømes kan talet på gardsbruk i området og storleiken på årsproduksjonen av jern i det aktuelle tidsrommet, gjere det mogleg å undersøke om produksjonen av jern var større enn det som trongst i det lokale miljøet.
Regjeringa Stoltenberg I
Arbeids- og administrasjonsminister Barne- og familieminister Landbruksminister Miljøvernminister Kyrkje-, utdannings- og forskingsminister Kulturminister
Viljandi
I 1211 vart åsfortet til estlendarane i Viljandi omleira av ein hær av tyskarar, latviarar og livlendingar. Det livlandske Sverdbroderordenen erobra åsfortet i august 1223 frå folk frå Kievriket, som hadde slått seg saman med estlendingane. Året etter leidde stormeisteren Volquin bygginga av borga på staden der åsfortet tidlegare stod. Viljandi (Fellin) borg var ei av dei største i heile Baltikum. Han var ei viktig festning for Den livlandske ordenen og ein kommandant vart utstasjonert her i 1248. Festninga vart stadig ombygd og modernisert dei neste to hundreåra.
Límni
Límni (gresk Λίμνη) er ein landsby i periferieininga Évvia i periferien Sentral-Hellas i Hellas og hovudsete i kommunen Mantoúdi-Límni-Ajía Ánna.
Bray Head
Bray Head (irsk Ceann Bré) er eit nes eller ein ås med ei høgd på 241 meter nord i grevskapet Wicklow i Irland, mellom byane Bray og Greystones. Åsen er ein del av Wicklowfjella og er ein populær stad for gåturar.
Viljandi
I 1283 fekk byen byrettar frå Villekinus de Endorpe, meisteren i ordenen. Byen vart medlem av Hansaen på byrjinga av 1300-talet og er i dag ein av fem estiske byar som var ein hansaby. I 1470 slo Johann Wolthus von Herse, som då var meister i ordenen, seg ned i borga. I 1481 la Ivan III av Russland omleiring rundt borga, men klarte ikkje å erobre ho. Under livlandskrigen klarte moskovittane å ta borga i 1560. Under den polsk-svenske krigen på byrjinga av 1600-talet skifta borga eigarar fleire gonger og fall i ruinar. Det same gjorde byen, som då mista byrettane sine.
Bray Head
Jernbanelinja Dublin-Wicklow går på utsida av Bray Head langs kysten, stundom berre nokre meter frå klippene. Denne linja, utforma av Isambard Kingdom Brunel, vert stundom kalla «Brunel's Folly» (‘Brunels dårskap’), sidan det stadig må gjerast vedlikehald på linja ved klippene. Det tar om lag 45 minutt med tog mellom Dublin og Bray Head.
Jernvinne i Noreg
Framgangsmåte
Jernet i jernvinna vart framstilt etter den såkalla «direkte metoden», det vil seie at jernet vart framstilt under smeltepunktet. Dette førte til eit lågt karbonopptak og gjorde jernet godt eigna til smiing. Myrmalm passar ypparleg til denne metoden fordi det inneheld ureiningar med eit lågare smeltepunkt enn det jernet har.
Viljandi
Etter den store nordiske krigen avskaffa russarane lokalt sjølvstyre fram til 1783, då reformer utført av Katarina den store førte til at Viljandi vart ein distriktsby. Dette gjorde at bylovene vart gjeninnført, og Viljandi starta å verte økonomisk og politisk viktig. Folketalet, som hadde fall då rikdomen forsvann, auka igjen, og handverket, handelen og kulturlivet blømde på ny.
Den populære estiske avisa Sakala vart grunnlagd i Viljandi i 1878.
Ytre Billefjord
Ytre Billefjord (samisk Gorbovuotna, finsk Korpivuono) er ein fjordarm av Porsangerfjorden i Porsanger kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3 km sørvestover til grenda med same namn i botn av fjorden.
Jernvinne i Noreg
Framgangsmåte
I jernalderen var det to hovudtypar av jernvinneomnar i bruk, desse var gropsjaktomn og sjaktomn med slaggavtapping. Gropsjaktomn vart tatt i bruk tidleg i eldre jernalder. Sjakta i denne omnstypen var ca 60-100 % større i diameter enn i sjaktomn med slaggavtapping. Dette var fordi treet vart omdanna til kol i sjølve omnen.
Ytre Billefjord
Fjorden har innløp mellom Båtneset i nordvest og Guoskat i søraust og ligg på nordsida av neset Klubben (samisk Kluppunjárga). Det ligg fleire gardsbruk langs den indre delen av fjorden. Fjorden er 55 meter på det djupaste, heilt ytst i fjorden. Frå botn av fjorden og om lag 500 meter utover er han derimot berre 1-2 meter djup.
Austmarkmus
Austmarkmus, vitskapleg namn Microtus levis, er den einaste smågnagaren med fast bestand på Svalbard. Musa er innført med hjelp av menneske, truleg på sovjetiske skip mellom 1920 og 1960 som frakta høy til sovjetiske busetjingar ved Isfjorden. I dag har ho etablert ein bestand med kjerneområde ved Fuglefjella ved Isfjorden.
Ytre Billefjord
Europaveg 6 går langs nordvestsida av fjorden.
Jernvinne i Noreg
Framgangsmåte
I gropsjaktomnar rann slagget ned og størkna i ei grop under sjakta og danna slaggblokkar. Mellom 600 og 700 e.kr. skjedde det ei endring i jernvinneteknologien. Gropsjaktomnen ser meir eller mindre ut til å forsvinne og sjaktomn med slaggavtapping vart tatt i bruk. Likevel er det i Østerdalen påvist ein gropsjaktomn som kan vere datert til så seint som år 1000 e.kr.
I denne nye omnstypen vart slagget, som namnet tilseier, tappa flytende ut av sjakta gjennom ein opning mot botnen, og danna renneslagg. I gropsjaktomnen ser det ut til at furu var veden ein i hovudsak nytta, men etter sjaktomn med slaggavtapping vert tatt i bruk ser det ut til at val av treslag har hatt mindre å seie. Gran, furu eller bjørk ser no ut til å vere likeverdige. Grunnen til dette var at i staden for å omdanne tre til kol i sjølve omnen som tidlegare, vart dette no skild ut som ein separat prosess, der treet vart omdanna til kol i kolgroper. Dette vart gjort ved å stable tørka ved i ei grop og legge eit dekke over for å avgrense lufttilførselen. Veden vart antakeleg stabla like høgt over bakken som kolgropa var djup. Lufttilførselen skulle vere så liten at noko av trekolet forbrann, men berre det som var nødvendig for å erstatte varmen som gjekk med til å drive fuktigheita ut av veden. Ved sidan av at kolgroper var ein enkel og genial konstruksjon som gav jamn fordeling av lufttilførselen, fungerte gropa også truleg som lager for å oppbevare kolet.
Austmarkmus
Austmarkmus er i nær slekt med markmus og fjellrotte, som lever på det norske fastlandet. Det næraste naturlege området med austmarkmus ligg 20 grader lenger sør enn Svalbard. Austmarkmus grev vanlegvis store gangsystem i bakken (som markmus og fjellrotte), men dette er ikkje mogeleg på Svalbard på grunn av tele store delar av året, så her lever ho stort sett i steinurer.
Jernvinne i Noreg
Framgangsmåte
Det er relativt lett å sjå forskjell på bitar av slaggblokk og renneslagg. Utan å grave kan ein dermed sjå kva omnstype som var i bruk på den aktuelle staden og på denne måten gje ei omtrentleg datering på jernvinneomnen. På liknande måte kan ein konkludere med at ein sjaktomn med slaggavtapping har vore i bruk om ein finn fleire kolgroper i nærområdet rundt jernvinneplassen.
Produksjonen av jern femna om fleire arbeidsprosessar. Aller fyrst måtte ein grave opp myrmalm og hogge ved, og begge delar måtte tørkast. Når det hadde fått tørka måtte malmen røstast, og det måtte gravast kolgroper så veden kunne forkolast. Deretter måtte ein lage sjølve jernvinna før jernblåsinga kunne byrje. Jernet var likevel ikkje klart til å bli smidd med ein gong. Jernet som vart liggande att i omnen var ikkje heilt reint, men inneheldt ureinhetar som slagg. Dette jernet er kalla blåsterjern eller jernlupp. Jernluppen måtte vidareforedlast før det kunne brukast som reiskapsmetall og denne vidareforedlinga skjedde i smier/esse. Narmo har berekna eit maksimumstap på så mykje som 50 % i vidareformidlinga av jernet til reiskapsmetall. Representasjonsproblematikken er viktig å ha i bakhovudet når ein driv med arkeologiske undersøkingar, og særskilt med jernframstillinga. Jernvinneomner er særdeles vanskeleg å sjå i terrenget, særskilt sjaktomn med slaggavtapping. Nokre jernvinner hadde tak, såkalla blestertufter. Blestertufter er mykje enklare å sjå i terrenget enn jernvinner utan tufter, blestertufter kan difor vere noko overrepresentert i det arkeologiske materialet.
Kven stod bak jernframstillinga?
Jernframstilling har vore utbredt i store delar av Sør-Noreg og så langt nord som Nord-Trøndelag, medan det ikkje er funne jernvinneanlegg i Nord-Noreg. Det er vanskeleg å sei om grunnen til dette er at det ikkje har vore leita godt nok, eller om det er økologiske faktorar som har spela inn. Tilgang på myrmalm og tre var som nemnt føresetningar for kvar jern kunne framstillast. Jernvinna vart lagt til stader der ein slapp å transportere malm og ved over store avstandar. Morenejord ville vere å føretrekke, då ein måtte grave kolgroper. Dette er dei viktigaste økologiske og økonomiske avgrensingane, men ein må rekne med at sosiale og kulturelle faktorar og spela inn.
Mange jernframstillingsplassar frå eldre og yngre jernalder ligg nært noverande stølsområde. Dette har fått fleire til å konkludere med at jernvinna var driven om sommaren ved sidan av stølsdrifta. Bjørn Hougen skriv i si avhandling frå 1947 om jernutvinninga si tilknyting til setring, og i 1957 skriv Reinton i si analyse av seterbruket i Noreg at «Jarnvinna var mange stader ei seteronn som slåtten, risinga, lauvinga og mosetakinga».
Stort sett finn ein jernframstillingsstader i utmark, og ofte tett opp imot tregrensa. Denne lokaliseringa har ført til at det er blitt framlagd ein teori om at jernvinna vart driven frå fjellgardar. Dette var gardar lagt til marginale område der ein ikkje kunne overleve på jordbruket aleine, men også tok i bruk andre ressursar som til dømes jakt, fangst og jernvinne. Visse busetingshistoriske trekk i dalstrøk i Trøndelagsområdet kan gje mistanke om ein samanheng mellom jernvinne og gardsbusetnad. Området har vore busett i eldre jernalder, men har i historisk tid hatt svak busetnad, til dømes med lang audetid. Jordbruksgrunnlaget synast difor ikkje å ha vore særskild gunstig, samtidig som det finst mange spor etter jernvinne. I marginale område med dårlege jordbrukstilhøve kunne kanskje jernframstilling skape byttemiddelet som fjellgardane trong for å byte til seg nødvendige varer som til dømes korn og salt. T. Taksdal har beskrive ein årssyklus ved ein fjellgard på Møsstrond frå ca. 1900, denne årssyklusen kan ein jamføre med alt arbeidet som omfattar jernframstillinga. Tidleg på våren vart myrmalm grave og tre felt, og låg over sommaren for å tørke. På hausten etter slåttonna vart treet forkulla og malmen røsta. Sjølve jernblåsinga vart lagt til vinterhalvåret, då det var relativt roleg og ikkje så mykje å gjera elles på garden. Denne årssyklusen kan kanskje passe godt inn i Bykle-Vinjeheia øvst i Setesdalen og Telemark i yngre jernalder og mellomalder. Området ligg rimeleg høgt og har dårlege jordbruksforhold, men har mange spor etter jernframstilling. I samband med folke- og jordbruksteljinga i 1865 blir det angitt at ein ikkje kunne rekne med at kornet vart modent oftare enn kvart femte år, altså var kornproduksjonen ustabil og det må ha vore naudsynt med import av korn. Fedrift har vore viktig i området, samt jakt, fangst og fiske. Det kan tenkjast at jernvinna og var ein viktig ressurs, på linje med fangst og fiske. Funn av jernvinner som har hatt tak, såkalla blestertufter, kan støtte teorien om at jernblåsinga skjedde i vinterhalvåret. Jernframstilling kan ha vore sesongbetont og det gjer det sannsynleg at verksemda kan ha inngått som ein del av det ordinære arbeidet på garden.
Di meir komplisert den tekniske prosessen blir, di meir spesialiserte må personane som skal utføre den vere. Eit interessant spørsmål er difor om det var få personar som var så spesialiserte og hadde den kunnskapen som trongst for å produsere jern, eller om kvar bygd eller kvar gard hadde personar som åtte denne kunnskapen. Den såkalla spesialiseringsteorien kan delas inn i to alternativ, anten som ei sjølvstendig sesongmessig utmarksnæring for dei omkringliggande bygdene, eller som ei sjølvstendig sesongmessig utmarksnæring for økonomisk sterke område lenger vekk. Desse to variantane er veldig vanskeleg å skilje berre på grunnlag av materialet frå jernframstilingsplassane. Storbønder eller høvdingar frå lågare liggjande område med god jord, kunne skaffe overskotet som trongst for å sette spesialistar i arbeid med å produsere jern. Om ein storbonde eller høvding fekk kontroll over produksjon og handel med jern ville det truleg kunne ha styrkt posisjonen hans i samfunnet betrakteleg.
Det å produsere jern krev mykje tid og fleire ulike arbeidsprosessar. Så om jernvinna var driven av spesialistar som ikkje hadde direkte tilknyting til området der jernframstillinga tok stad, ville det vere rimeleg å anta at ein skulle finne restar etter bustadhus eller i alle fall eldstad i nærleiken av jernvinneplassen. Bortsett frå blestertufter, er det ikkje funne noko bustadhus som vitnar om overnatting over lengre tid. Ei blestertuft var som regel delt inn i to rom, med omnen i det ein rommet og belgane for å skaffe trekk i det andre. Ved eventuell overnatting kan ein ha sove i belgrommet og bruka utandørs eldstader.
Undersøkingar på Møsstrond viser at golvararealet i den delen av tufta utan omn var ca 10–15 m². Det er heller ikkje påvise noko kulturlag her. Blestertuftene har dermed mest sannsynleg ikkje ha vore permanente bustadar. I Valdres og Gausdal derimot har nokre blestertufter med datering frå ca 1270-1400, bustadrom med eldstad. Dette kan tyde på at jernvinna kunne ha vore driven som ei eiga sjølvstendig utmarksnæring i dette området. til dømes ved spesialistar som arbeidde under ein storbonde. Ikkje før nærmare år 1300 har ein belegg for busetnad over lengre tid på jernframstillingsplassane i Sør-Noreg. Det gjer at tidlegare i mellomalderen og yngre jernalder er det mindre sannsynleg at jernframstillinga føregjekk heilt uavhengig av lokale gardar. Jernet kunne likevel bli framstilt av spesialistar som arbeidde under ein mektig høvding eller storbonde, og som fekk kost og losji på lokale gardar eller stølar.
I andre delar av landet kan det ha vore eit større innslag av organisering utanfrå jernframstillingsområda. Til dømes er det i Nidaros funne ein særdeles stor metallverkstad, der blant anna jern vart vidarearbeidd på 1100- og 1200-talet. Trøndelag er eit område der erkebiskopen eigde store område med leiglendingar, og difor kunne kontrollere produksjon, omsetning, transport og kanskje smiing til ferdige produkt. I dei indre delar av Sør-Noreg kan det virke som bøndene var meir sjølveigande, og difor kunne ha meir kontroll over denne produksjonen, samt handel og distribusjon. Det kan dermed sjå ut som det er eit skilje mellom Trøndelag og dei indre delane av Sør-Noreg. Der jernframstillinga og handelen i Trøndelag var meir organisert av mektige personar utanfor bygda og lenger sør var jernframstilling og handel styrt meir lokalt.
Drivkrafta bak jernframstillinga
Eit gardsbruk sitt forbruk av jern i yngre jernalder og mellomalder har vore forslått til å vere rundt 1 kg i året. , medan kvar person i Noreg på 2000-åra bruker rundt 400 kg i året. Det viser kor viktig og dyrebart jernet var i yngre jernalder og mellomalder og ein må rekne med at jernreiskapar som vart øydelagd vart smidd om fleire gonger før det vart tatt i bruk «nytt» jern.
På dei fleste jernframstillingsanlegga som har vore arkeologisk undersøkt, ser det ut til at når jernvinnene har vore i drift har dei produsert jern i mengder som med god margin steig over det som gardsbruka i området hadde behov for. Til dømes på Møsstrond har det vore gjort eit overslag på at ca 10 000 kg jern vart produsert i året i tidsrommet 950 til 1150 e.kr. Dette indikerer at jernet ikkje vart produsert berre for å dekke lokale behov, men at ein sannsynlegvis produserte med tanke på sal eller bytte. Likeins har årsproduksjonen frå berre eit av dei mange jernvinneanlegg på Rødsmoen i Åmot i tidsrommet ca 950-1300 e.kr. vore tilstrekkeleg til å dekke i alle fall halvparten av den lokale etterspørselen. Ein kan tenkje seg at gardar har gått saman for å produsere jern, men likevel er mengda jern altfor høg for å berre dekke behovet på gardane. Det ser dermed ut til at mykje av det arkeologiske materialet peikar mot at jern ikkje berre var produsert til eiga forbruk, men for ein større marknad. Sidan jernet var ei ettertrakta vare, egna det seg antakeleg ypparleg som byttevare.
I dei marginale områda der me ofte har funne jernvinner var det bortimot umogleg å overleve berre ved å utnytte jordbruk. Det var nødvendig å utnytte andre økologiske nisjar som til dømes fangst. Jernframstilling kunne også utgjere ein nisje, og ein kunne bytte jern mot nødvendigheitsvarer og statusvarer. Jernframstillinga kunne også ha vore eit hovuderverv, ved at eit gardsbruk produserte jern og brukte det til å bytte til seg tilnærma alt det dei trong. Undersøkingar frå Østerdalen tyder på at jernframstillinga gjekk langt utover å dekke eit hushalds primære behov, og jernframstilling som hovuderverv kunne vere mogleg.
Vikingtida var ei særs ustabil tid i Noreg, og etterspørselen etter jern til våpen må ha vore stor. Det var også ei ekspansiv periode og båtbygging måtte resultere i ein etterspørsel etter jernnaglar, og også jern til reiskapar. Med såpass stor etterspørsel etter jern, kunne ein forvente at jernframstillinga gjennom vikingtid var stor for å dekke dette behovet. Det var også den oppfatninga ein hadde i tidleg arkeologisk forsking, før C14-metoden vart tatt i bruk, som fylgje av mange gravfunn rike på jern frå vikingtid. Undersøkingar har likevel vist at jernframstillinga i vikingtida ikkje var så stor som ein kunne forvente, og ikkje før i sein-vikingtid tok omfanget seg opp. Rundt år 700 er det ein markert nedgang i jernframstillinga. Samtidig gjekk den eldre typen omn, gropsjaktomn, ut av drift. Overbeskatting av furu har vore peikt på som ei av årsakene til dette. På 700-talet opphøyrde den største jernframstillinga i Aust-Noreg, omtrent samtidig blei storhaugane anlagt. Bjørn Myhre ser desse i samanheng med danninga av små riker, gryande statsdanning og ustabile forhold i samfunnet. Noko som også kan fortelje om eit samfunn i endring er overgangen frå urnordisk til norrønt språk, som fell saman med det teknologiske skiftet i jernframstillinga.
I tida før sein vikingtid var altså ikkje etterspørsel ein avgjerande faktor for storleiken på jernframstillinga, det måtte dermed vere andre faktorar som verka inn. Om me går utifrå at det var fjellgardar som produserte jern, vil det vere naturleg at dei inngjekk i eit byttenettverk for å skaffe det dei trong i bytte mot jern. Ein marginal fjellgard var avhengig av ein stabil byttepartnar, som til ei kvar tid ville gje dei det dei trong. Den turbulente vikingtida betydde færre stabile byttepartnarar, jernframstillinga som bi- eller hovudgeskjeft kunne dermed ikkje bli opprettheldt på mange fjellgardar, og det vart ein nedgang i jernframstillinga. Rundt år 1000 vart det rolegare tider med ein framvekst av marknadsplassar og bydanningar. Dette gjorde at det vart mogleg å busette seg i meir marginale område der jordbruket aleine ikkje var nok til å oppretthalde eit gardsbruk. Då ein kunne framstille jern som bi- eller hovudgeskjeft sidan det no fanst stabile byttepartnerar, auka omfanget av jernproduksjonen igjen.
Politiske konfliktar kan bety samanbrot i byttenettverket, noko som vil resultere i nedgang i jernframstillinga. Så lenge jernprodusentar ikkje har noko stabil byttepartnar, vil etterspørselen etter jern vere irrelevant. . Noko større jernframstilling vil såleis ikkje ta seg opp att før det er stabile busetingsstrukturar og byttepartnerar, og det ser ikkje ut til at skjer før i sein vikingtid. Antakeleg var det nettopp difor gravene var så rike på jern, sidan jern var mangelvare og dermed eit statussymbol.
Handel og varebytte
Kva var handel i jern- og mellomalder? Som nemnt ovanfor kan det ikkje vera eit eintydig svar på dette. Gåvebytteøkonomi var antakeleg ein sentral transaksjonsform i denne perioden. Ei gåve kravde ei gjengåve, og gåvebyttet etablerte ein forbinding mellom givar og mottakar. Det er dette Karl Polyani omtaler som «resiprositet». Utveksling av varer og ting var innvoven i kulturelle mønstre og sosiale strategiar, og hadde andre sider enn dei reint økonomiske. Ei anna transaksjonsform som truleg var viktig var det Polyani kalla «redistribusjon».
Gåvebytte omfatta ofte luksusgjenstandar og prestisjevarer. Vidareforedla jern smidd til flotte våpen og avanserte gjenstandar kunne nok vere del av gåvebyttenettverk, men jern som standardisert form, jernbarre, var nok antakeleg eit meir kvardagsleg produkt og del av eit redistribusjonsnettverk.
Eit eksempel på eit redistribusjonsnettverk kan ein kanskje finne i Telemark. Rundt 1100 levde den mektige Dag-slekta i Skien i nedre Telemark, og den kontrollen dei hadde over handelen med innlandsområdet i Telemark var antakeleg ein viktig basis for familien si makt. Overskotet av nytteprodukt vart utveksla med produkt som vart brukt til å utbygge og understøtte slekta sin sosial status og politiske makt. Det treng ikkje ha vore noko direkte samband mellom jernprodusentar og Dag-slekta, bortsett frå at jernprodusentar inngjekk i det same redistribusjonsnettverket som Dag-slekta har stått i sentrum for. På den andre sida kan det og tenkjast at det var spesialistar som arbeidde direkte for Dag-slekta, til dømes som jernprodusentar, men meir truleg som smedar som vidareforedla jernet.
Mykje av jernframstillinga føregjekk i innlandet, medan det budde mest folk i kystområda. Dette gjer det sannsynleg at det fanst handel med jern. Men korleis kan denne handelen bli avdekt arkeologisk? Jernbarrar har vore tolka som indikator på ein organisert handel med jern. Funn av jernbarrar vil også tyde på meir spesialisering i jernframstillinga.
Elver og innsjøar var naturlege transportårer, som ville forenkle handelen over lengre avstandar. Elvene måtte likevel vere store nok og rolege, og innsjøane måtte vere av ein viss storleik. Sverre Steen la i 1934 fram ein teori om at elvene i Noreg var prega av for mykje stryk og for mange fossefall til at dei kunne ha vore brukt som transportårer. Likevel har nok elvene truleg vorte bruka, ved at ein lasta om og transporterte produkta på land forbi dei verste stryka. Lausfunn av jernbarrar kan tyde på handelsveg, ein kan lett tenkje seg at enkelte jernbarrar vart tapt ved transport på hesteryggen. Sjølve varebyttet føregjekk mest sannsynleg på marknader ein eller fleire gonger i året, desse marknadene varte ikkje lenge og har neppe resultert i noko varig bebygging, noko som gjer dei vanskeleg å gjenkjenne arkeologisk. Det er rimeleg å tru at desse marknadsplassen har oppstått etter regionale behov og ikkje som resultat av at ein større politisk makt som ville kontrollere handelen. Utover i mellomalderen kan det likevel tenkjast at i alle fall dei større marknadsplassane har vorte underlagt politisk styring. Det er lite arkeologisk spor etter handelsvegar og marknadsplassar, men det kan tenkjast at handelsvegar og marknadsplassar har vore meir eller mindre kontinuerleg i bruk heilt opp til moderne vegbygging tok til.
Nedgangen
I 1349 råka Svartedauden landet, den og andre pestar som følgde tok livet av ein stor del av befolkninga i Noreg. I 1349 var folketalet i Noreg 500 000, medan det i 1520 låg på rundt 180 000. Svartedauden har ofte blitt framlagd som hovudårsaken til nedgangen og slutten på jernproduksjon med sjaktomn med slaggavtapping. Svartedauden la mange bygder aude, stabile byttenettverk braut ned, og dei som overlevde pesten hadde nok av jern etterlate av dei som døydde. Men om Svartedauden var årsaka til at jernframstillinga stoppa opp burde nedgangen skje samtidig i alle jernvinnebygder. På Møsstrond og i Bykle-Vinjeheia ser det ut til å vere ein brå nedgang frå 1200. Det ser ut til at nedlegging av garder i dette området skjedde før Svartedauden. Blant årsakene til denne krisa har ein peika på ei forverring av klimaet som skjedde rundt år 1200. Etter år 1350/1400 ser jernvinna ut til å forsvinne fullstendig. ; Og sjølv om Evenstadomnen vart tatt i bruk seinare, kom jernproduksjonen i bygdene aldri til å nå slike høgder som den gjorde i løpet av yngre jernalder og mellomalder.
Smørfjorden
Smørfjorden (samisk Smiervuotna) er ein fjordarm av Porsangerfjorden på nordsida av Bringsnes i Porsanger kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 8 km sørvestover til bygda Smørfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Seljenes i nord og Ankervik i sør. Gardsbruka Solberg og Solbakken ligg på vestsida av fjorden. Sør for Solbakken ligg det smale sundet Straumen (samisk Rivdŋi) og delen av fjorden innfor sundet vert berre kalla Innsjøen. Her ligg bygda Smørfjord på vestsida heilt inst. I botn av fjorden ligg Nordeidet, eit om lag 800 meter breitt eid som går over til botn av Olderfjorden på andre sida.
Fjorden er 120 meter på det djupaste, like sør for Seljeneset. Europaveg 69 går langs heile nordvestsida av fjorden.
Jernvinne i Noreg
Jernvinneforsking i Noreg
I denne tidlege forskinga var dei teknologiske sidene ved jernframstillinga som vart mest vektlagd, og dei sosiale og økonomiske sidene fekk mindre merksemd. Frå slutten av 1940-talet var det mindre fokus på jernvinneforsking, og det var fyrst med dei arkeologiske undersøkingane som vart sett i gang i forkant av dei store vassdragsutbyggingane omkring i Noreg på 1960-talet gjorde at jernvinneforsking på nytt vart aktuelt.
Teknologisk kunnskap som arkeologisk praksis
Produksjonen av jern kan kvantifiserast relativt nøyaktig. Ved å avklare forholdstalet mellom jern og slagg kan ein berekne produksjonen av jern ved den enkelte jernvinna. Forholdstalet kan utreknast som differansen mellom jerninnhaldet i malmen og slagget. I sine berekningar av jernvinna i Valdres og Gausdal brukar Narmo forholdstalet 0,3 kg jern for 1 kg slagg. Dette forholdstalet har også vore brukt av Irmelin Martens, men forholdstalet må reknast som eit minimumstal. Det er å føretrekke å skaffe områdespesifikt grunnlagsmateriale. Når ein har funne eit forholdstal, må ein vege slagget ved den aktuelle jernvinna, og ein kan få eit rimeleg nøyaktig anslag over storleiken på jernframstillinga. Dette er likevel lite verdt om ein ikkje veit kor lenge jernvinna var i bruk. Ein kan finne brukstida ved å sjå slaggvekta i forhold til talet på slaggtappingar og vekt av omnsforing i omnane i forhold til vekt av omnsforing i slagghaugane. Ein kan også sjå slaggvekta i forhold til volumet av kol Det er likevel noko usikkert kor nøyaktig desse metodane er.
Formidling av jernvinnekunnskapen
Eit museum vigd heilt til verksemda knytt til jernvinne i Noreg er Jernvinnemuseet i Bykle kommune i Setesdal i Aust-Agder fylke.
Kristofer Uppdal
Kristofer Oliver Uppdal var ein norsk forfattar. Han skreiv på landsmål, med innslag frå nordtrøndsk dialekt. Uppdal har etterkvart fått ein sentral plass i skandinavisk lyrikkanon. Lyrikken til Uppdal er eldfull og krevjande. Frå 1939 fekk han kunstnarløn. Hovudverket hans, Dansen gjenom skuggeheimen, skildrar rallarlivet og framvoksteren av den norske arbeidarrørsla.
Bakgrunn
Uppdal blei fødd på garden Oppdal i Beitstad utanfor Steinkjer, som blei seld då han var fire år. Han var den eldste sonen til Sivert Jakobsen Opdahl (1845–etter 1938), ein gardbrukar, vognmann og hestehandlar, og Anna Petrine Paulsdotter Landsem (1856–85). Seinare fekk han tre sysken og ti halvsysken i faren sitt andre ekteskap. Som tiåring måtte Uppdal ut i arbeid. Han verka som gjetar for ein slektning i Ogndalen. Seinare var han «onnekar, køyrekar, tømmerhoggar og teglverksarbeidar, gruvearbeidar og vegarbeidar», og frå 1899 til 1910 arbeidde han som anleggsarbeidar. Han var med i Norsk Arbeidsmandsforbund og deltok som sekretær på LO-kongressen i 1910.
Uppdal var elev ved Namdal folkehøgskule i to vintrar frå 1897, og seinare ved Askov Højskole i Danmark.
Uppdal gifta seg med sjukepleiaren og forfattaren Bergljot Isabella Magnusen i 1913.
Etter at Uppdal fekk stipend kunne paret reisa utanlands, og var i Tyskland frå 1913 til 1914. Seinare busette paret seg i Asker. Dei fekk tre born frå 1917 til 1923. Den yngste sonen døydde i 1923. Etter dette fekk både Uppdal og kona samanbrot. Dei kom på institusjonar, barna på barneheim, og ekteskapet blei oppløyst.
Virke
Kristoffer Uppdal gav ut sine første tekstar i medlemsbladet til ungdomslaget, Ogna. Frå 1898 skreiv han i lokalavisa Mjølner. I 1905 debuterte han skjønnlitterært med diktsamlingane Kvæde og Ung sorg. Dette året byrja han også å skriva namnet sitt «Uppdal».
I 1910 gav Uppdal ut Ved Akerselva og andre forteljingar og blei forfattar på fulltid. Han budde i Kristiania med økonomisk støtte frå ein kollega. Resultatet blei den første romanen hans, Dansen gjenom skuggeheimen (1911), som blei første bandet av ti i ein serie som også blei heitande Dansen gjenom skuggeheimen.
Etter å ha oppdaga ekspresjonismen under tysklandsopphaldet sitt, fekk Uppdal ny form og ny driv i diktinga. Han omarbeidde tidlegare lyrikk og skreiv nye dikt, samtidig som han fullførte romanserien sin. Frå 1915 til 1925 arbeidde han svært hardt. I fleire år etter samanbrotet skreiv han derimot lite. Mykje av det han skreiv frå 1920-talet blei ikkje gjeve ut i hans levetid.
I 1947 kom det 1200 sider lange diktet Kulten ut. Det var ei religionsfilosofisk og sjølvbiografisk verk som han hadde skrive over lang tid. Delar av det var komnne ut i 1930 og 1939. Han skreiv også Ævelengdn, «ein slags filosofisk meditasjon over menneskelivet», men verket er kalla «vanskeleg» og er ikkje blitt gjeve ut.
Uppdal var likevel aktiv som som skribent fram til han døydde. Dei siste åra var han hovudsakleg debattant og bokmeldar.
Cancale
Cancale (bretonsk Kankaven; gallisk Cauncall) er ein kommune i departmentet Ille-et-Vilaine i Bretagne nordvest i Frankrike. Han er kjend som fødestaden til helgenen Jeanne Jugan. Kommunen har kring 5000 innbyggjarar.
Cancale ligg på kysten aust for Saint-Malo og er ein vakker fiskelandsby kjend for østersane sine. Sjølv om han er liten finst det mange restaurantar, dei fleste sjømatrestaurantar.
Mona da Vinci
Mona da Vinci er det 131. albumet totalt og det 54. studioalbum til den tyske electronicagruppa Tangerine Dream, utgjeve i mai 2011.
Dette er den femte plata i ein serie omtalt som «cupdiscs», der lengda er kring 40 minutt, som er typisk for lengda på ei LP-plate. Platene kom i eit enkelt pappomslag i staden for det vanlege CD-omslaget i plast, men akkurat denne plata kom ut i vanleg CD-omslag. Så langt består serien av 11 plater.
Albumet består av seks spor komponerte av Edgar Froese. Tittelsporet skulle opphavlege vere meint for albumet The Endless Season. «Phantoms and Oracles» er ein alternativ versjon av sporet «Midas Touch» som kom ut på The Hollywood Years Vol. 2 i 1998. Zlatko Perica, som var i bandet på den tida i 1998, speler gitarsolo på denne versjonen på Mona da Vinci, så det er truleg at innspelinga òg er frå den tida.
Krigskrossen
Krigskorset, Krigskrossen vart innstifta ved kongeleg resolusjon av 23 mai 1941 (med endring av kgl. res. av 18 mai 1945) til løn for personleg innsats i kamp eller liknande til norske eller utanlandske sivile og militære som under krig på særleg framifrå måte har utmerkt seg ved personleg mot eller ved leiinga av troppeavdeling, fartøy eller flyavdeling. Krigskrossen rangerar framfor alle andre ordenar og medaljar og vert delt ut av Kongen i statsråd.
Dekorasjonen er Olavskrossen i bronse med riksvåpenet i midten av krossen og med band i fargane til flagget forsynt med eitt eller fleire sverd. Etter 1945 er alle tildelingar med sverd.
Adveksjonslikninga
Adveksjonslikninga er ei partiell differensiallikning som styrer rørsla til ein konservert skalar når han vert advektert av eit kjent vektorfelt. Differensiallikninga vert utleidd ved å bruke skalaren si bevaringslov i lag med Gauss sitt teorem og ved å bruke infinitesimale grenser.
Det beste dømet på dette er kanskje transport av oppløyst salt i vatn.
Matematisk kan ein uttrykke adveksjonslikninga som: der ∇· er divergensen. Ofte tenkjer ein seg at snøggleiksfeltet er solenoidalt, altså er. Når dette er oppfylt vert likninga over redusert til
Konrad Nordahl
Konrad Mathias Nordahl var ein norsk fagforeiningsleiar og politikar. Han var leiar for Landsorganisasjonen (LO) i perioden mellom 1939 og 1965. Fram til 1957 heitte LO Arbeidernes Faglige Landsorganisasjon - AFL. Han var formann i Norsk Jern- og Metallarbeidarforbund frå 1931 til 1934 og nestleiar i LO frå 1935 til 1939. Han rykte opp som leiar i LO då Olav Hindahl gjekk inn i regjeringa i 1939. Han var leiar i LO i lengre tid enn nokon annan. Den 9. april 1940 forlet han Oslo saman med regjeringa. 12. april blei Elias Volan vald til formann i Nordahl sitt fråvære av eit tillitsmannsmøte med utgangspunkt i Fagopposisjonen av 1940. Frå 1941 var Nordahl i London, der han organiserte eit LO-kontor i eksil. Han var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå Oslo frå 1957 til 1965.
Adveksjonslikninga
Visst straumen er laminær, er som viser at \psi er konstant langs ei straumlinje.
Adveksjonslikninga er ikkje enkel å løyse numerisk: Systemet er ei hyperbolsk partiell differensiallikning, og interesseområdet er vanlegvis rundt diskontinuerlege «sjokkløysingar» (som er svært vanskeleg å takle for numeriske skjema).
Sjølv med konstant fart og eit eindimensjonalt rom er systemet vanskeleg å simulere (det er ein standardtest for adveksjonsskjema som vert kalla grisehusproblem). Likninga over blir då:
der.
I følgje Zang [2] kan ei skeivsymmetrisk form av adveksjonsoperatoren hjelpe den numeriske løysinga.
der er ein vektor med komponentar  der ein har brukt notasjonen.
Sidan skeivsymmetri berre medfører komplekse eigenverdiar, reduserer denne forma «oppblåsing» og «spektral blokkering», som ein ofte får i numeriske løysingar med skarpe diskontinuitetar (sjå Boyd [1] pp. 213).
Andre storleikar
Adveksjonslikninga gjeld òg om storleiken som vert advektert er representert ved ein sannsynstettleiksfunksjon i kvart punkt, men å rekne ut diffusjonen vert då vanskelegare.
Kjelder
[1] Boyd, J.P.: 2000, Chebyshev and Fourier Spectral Methods 2nd edition, Dover, New York
[2] Zang, T: 1991, On the rotation and skew-symmetric forms for incompressible flow simulations, Applied Numerical Mathematics,7,27-40.
en:Advection equation
Sjå òg
Advection equation
Konrad Nordahl
Då Arbeiderpartiet braut med Komintern, følgde han først mindretalet, og var i nokre år medlem av Norges Kommunistiske Parti, før han i 1928 skifta til Arbeiderpartiet.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1930
Ørn frå Horten vart noregsmeister i fotball for herrar i 1930 etter at klubben vann 4–2 over Drammens Ballklubb den 19. oktober. Målskårarar for Ørn var Sverre Fredriksen som skåra i det 16. minutt, Alf Nielsen (Bjørn Olsen?) som skåra i det 52. minutt og Gunnar Dahl som skåra i det 72. og 85. minutt. For Drammens BK skåra Hans Trogstad i det 15. og i det 83. minutt. 6000 tilskodarar såg kampen på Brann Stadion i Bergen. Dommar var Reidar Randers-Johansen, Trygg. Dette var fjerde gong Ørn vann ein Noregsmeisterskap.
Ørns vinnarlag: Gunnar Jacobsen, Knut Ellingsrud, Fritz Fritzon, Gudmund Fredriksen, Kjell Halvorsen, Sverre Johansen, Egil Jacobsen, Sverre Fredriksen, Gunnar Dahl, Bjørn Olsen og Alf Nielsen
Drammen Ballklubbs lag: Einar Christensen, Th. Wiig, Arvid Andersen, Joh. Wilthil, Chr. Tollefsen, Chr. Larsen, Ragnvald Eriksen, Arne Svendsen, Hans Trogstad, Einar Nielsen og Bjarne Gundersen.
Dette året var det i alt 146 påmeldte lag til NM. NFF plukket ut de 128 laga som fekk delta i 1. runde.
Howth Head
Howth Head (Ceann Binn Éadair på irsk) er eit nes nord for Dublin i Republikken Irland, nær bydelane Baldoyle og Portmarnock. Sutton ligg ved inngangen til neset og på delar av sørsida, og sjølve Howth ligg på nordsida.
Opphavleg var neset ei øy og er i dag forbunde til fastlandet via ei smal landstripe eller tombolo. Howth Head dannar den nordleg grensa av den store halvmåneforma til Dublin Bay, og ligg på motsett side for Killiney Head i sør.
Neset vart først nemnd på kart av Klaudios Ptolemaios, der det vart kalla Edri Deserta er Edrou Heremos på gresk. Her var neset avmerkt som ei øy, men ein er usikker på om dette kjem av neset faktisk var ei øy eller unøyaktig informasjon.
Neset er ein av dei nordlege endestasjonane for hurtigtransportsystemet Dublin Area Rapid Transit (DART), så Howth er ein popuær stad for dagsturar frå hovudstaden. Mange har den gamle steinrøysa på toppen av Howth som mål, der ein på klåre dagar kan sjå Wicklowfjella med Dublin nedanfor. Slieve Donard, ein 852 meter høg topp i Nord-Irland er òg synleg, ein avstand på om lag 90 km. Ganske ofte kan ein sjå Snowdon (1 085 m) i Snowdonia nasjonalpark i Wales - ein avstand på 138 km.
Howth Head er staden der Leopold Bloom frir til Molly i James Joyce sin roman Ulysses.
Chelsea FC
Chelsea Football Club (stifta 1905) er eit fotballag frå bydelen Chelsea i London i England. klubben spelar i Premier League. «The Blues», som er kallenamnet til Chelsea, spelar heimekampane sine på Stamford Bridge. Heimebana ligg ikkje i bydelen Chelsea, men i nabobydelen Hammersmith og Fulham, som ligg vest i London.