cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yaneshafolk
Yaneshafolket (yanesha: vi menneske) òg kalla yaneshaindianarar, tidlegare ofte kalla amuesha, er ei folkegruppe ved Palcazúvassdraget sentralt i Oxapampaprovinsen i Pascoregionen i Peru. Det finst 4000-5000 yaneshafolk spreidd på ca. tretti små landsbyar. Det politiske og administrative senteret deira ligg i byen Villa América, 500 moh. Dette er lengst vest i regnskogen i Amazonas, ved foten til Andesfjella, grovt rekna 300 kilometer nordaust for Lima. Tradisjonell næringsveg for folket er svibruk for dyrking av maniok, poteter, koka, peanøtter og anna.
Yaneshafolket skil seg frå andre samfunn i området i språk og religionsutøving. Språket yanesha er eit arawakspråk, medan fleire andre folkesetnadar i provinsen nyttar quechua, eit språk som ikkje er i same språkfamilien. Dei fleste yaneshaer er protestantar i kontrast til folkesetnadane i omlandet som høyrer til katolsk trusretning. Yaneshafolket er berre ei av ca. 50 ulike folkegrupper i regnskogen i Peru som utgjer ein samla folkesetnad på ca 300 000–400 000 menneske.
Stirone
Stirone er ei lita elv i Emilia-Romagna nord i Italia og ei av sideelvane til Taro frå venstre, kort tid før denne munnar ut i Po.
Kjelda til elva ligg i fjellsida til Monte Mezzano og Monte Santa Cristina. Delar av elva dannar grensa mellom provinsane Piacenza og Parma. Ho dannar så hovuddelen av regionsparken Parco Regionale Fluviale Stirone, som er særleg kjend for fossilane som er funne her og som strekkjer seg til byen Fidenza. Elva munnar ut i Taro ved Fontanelle, ein del av Roccabianca.
I følgje segna vart Domninus av Fidenza martyrdrepen ved breidda i år 304.
Patrick Favre
Patrick Favre er ein italiensk tidlegare skiskyttar frå Aosta.
Favre vart nummer to i verdscupen i skiskyting 1995, einast norske Jon Åge Tyldum plukka fleire poeng gjennom sesongen.
Favre la opp som skiskyttar i 2004. Sidan har han vore aktiv på leiar- og trenarsida i italiensk idrett.
Eksefjorden
Eksefjorden er ein fjord langs grensa mellom kommunane Bamble og Kragerø i Vestfold og Telemark. Fjorden strekk 6 km frå Mosholmen og Askholmane og austover nord for Langøy. I vest går Eksefjorden over i Fossingfjorden.
Lindau i Sveits
Lindau er ein kommune i distriktet Pfäffikon i kantonen Zürich i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 519 meter over havet.
Kommunen ligg vest i den nedre Kemptdalen. Han består av landsbyane Lindau, Tagelswangen, Winterberg og Grafstal.
1536
1536 (romartal MDXXXVI) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
Stura di Demonte
Stura di Demonte er ei 111 km lang elv i Piemonte nordvest i Italia og ei av sideelvane til Tanaro, som igjen er ei sideelv til Po. Utspringet hennar er i Alpane, nær grensa til Frankrike og Maddalenapasset. Ho renn gjennom Demonte og Cuneo før ho munnar ut i Tanaro like aust for Cherasco.
Skaun kommune
Skaun er ein kommune i Trøndelag fylke. Kommunen grensar mot kommunane Orkdal i vest og Melhus i sør og aust. I nord har Skaun felles grense med Trondheim i Gaulosen, ein sidearm av Trondheimsfjorden der elva Gaula har utløpet sitt. Skaun kommune vart danna i 1965, da dei tidlegare kommunane Børsa, Buvika og Skaun vart slått saman. Dei største tettstadene i kommunen er Buvika, administrasjonssenteret Børsa, Venn, Viggja og Eggkleiva.
Næringsliv
Den største bedrifta i Skaun er mølna i Buvika (Norgesmøllene). Elles er det mange som arbeider i offentleg sektor og i landbruket, og dessutan mykje pendling til arbeidsplassar i nabokommunar som Trondheim og Orkdal.
Samferdsle
30. juni 2005 opna nye E39 gjennom kommunen. E39 vart som ein av dei første vegane i Noreg bygd gjennom eit OPS-prosjekt (offentleg/privat samarbeid).
Skolar
Kommunen har fem barneskolar. Jåren-Råbygda skule var inntil 2015 den einaste skulen i Trøndelag med nynorsk som opplæringsmål. Ungdomsskoletrinna er samla på Skaun ungdomsskole i Børsa. I Børsa ligg òg Fredly folkehøgskole. Det finst ingen vidaregåande skole i kommunen, dei fleste går på skolar i nabokommunane, særleg i Orkdal, Meldal og Melhus, men òg på skolar i Trondheim.
Kultur
Skaun er kjent for eit rikt kulturliv. Dei frivillige organisasjonane står sterkt; her finst det t.d. idrettslag, 4H, fritidsklubbar, kor og korps. Revymiljøet er òg godt i Skaun. Den kommunale kulturskolen har tilbod innanfor drama, dans og biletkunst, samt vokal- og instrumentopplæring.
Kulturlivet kan også spela på dei historiske røtene til kommunen, som går heilt tilbake til vikingtida. På Naustan i Børsa står fire bautasteinar som ifølgje folketrua vart bruka som båtfeste av Einar Tambarskjelve. Desse steinane er motiv for kommunevåpenet. Einar Tambarskjelve åtte òg hovdingsetet Husaby ved Venn. Det er strid mellom Skaun og Melhus om Einar budde der eller på Gimse i Melhus.
Det som er sikkert, er iallfall at nobelprisvinnar i litteratur Sigrid Undset budde på ein gard ved Husaby mens ho skreiv delar av trilogien om Kristin Lavransdatter. I bøkene hennar er det også på Erlend Nikolaussønns Husaby at Kristin Lavransdatter ender opp som husfrue. Kvart år i juni er det ein festival om «Kristin på Husaby» i Skaun.
Skaun kyrkje på Venn er ei steinkyrkje frå mellomalderen (ca. 1180), og forbi ho går pilegrimsleia vidare mot Nidarosdomen.
Natur
Kommunen har store friluftsområde, som passar godt både for ski og fiske. Det finst 46 fiskevatn, hovudsakleg med aure og røyr. Laks kan fiskast i Børselva og Vigda. Dei mest kjende badeplassane er Grønnlandsskjæret og Tråsåvika camping (begge mellom Viggja og Thamshavn), Grønnesset ved Ånøya (også tilrettelagt for funksjonshemma) og Laugasand (på Eggkleiva).
Kommuneblomsteren til Skaun er rogn, som òg er omtala i Skaunasongen, skrive av Bjarne Slapgard og Lars Minsaas.
Come on Pilgrim
Come on Pilgrim er eit minialbum (EP) med det amerikanske indierock-bandet Pixies. Plata kom ut i oktober 1987. Ho er òg gitt ut på CD saman med det første albumet til bandet, Surfer Rosa, under namnet Sufer Rosa & Come On Pilgrim.
Pansermallar
Pansermallar (Corydoras) er ei stor slekt mallefiskar i pansermallefamilien. Dei er utbreidd i temperert og tropisk ferskvatn i store delar av Sør-Amerika, frå Trinidad til Argentina, og er den største fiskegruppa her. Amazonasbassenget er det viktigaste området, med dei fleste artane. Vitskapen kjenner til 142 artar; i tillegg kjem det eit vell av ikkje klassifiserte variantar og uregistrerte artar. Mange, både beskrivne og ubeskrivne artar, er populære som akvariefisk.
Kjenneteikn
Corydoras er små fisk, frå 25 til 70 mm. Dei har vanlegvis ein grå eller metallfarga (sølv med skjær av grønt eller blått) grunnfarge med varierande mønster i svart. Nokre artar har også markeringar i gult, oransje eller gull-farge. Kroppen har to radar overlappande beinplater på kvar side. Munnen er liten og sit på undersida, og har eit sett med skjeggtrådar framfor seg.
Levesett
Corydoras lever vilt i småbekkar, langs breddene av større elvar, i myrer og i tjern. Dei skal helst ha ein del vegetasjon. Slekta er tilpassingsdyktig, men føretrekk tilnærma pH-nøytralt vatn og ei hardheitsgrad på 5-10 dH. Vasstemperaturen bør over lengre tid vera mellom 22° og 28° C. Dei fleste artane lever i stim på botnen, og er dagaktive. Dei finn maten sin i sand, grus eller detritus. Stimane er på frå tre til seks fisk, og opp til 30-40.
Hovudføden til Corydoras er botnlevande insekt og nokre makk. Dei kan òg ta litt plantemateriale. Stundom tek dei òg åtsel av andre fisk, sjølv om ingen artar har dette som nokon viktig bestanddel i kosten.
Hjå minst ein Corydoras-art (Corydoras aeneus) vert hoa befrukta via munnen. Observasjon av den såkalla T-forma hjå andre artar tyder på at dette er vanleg innanfor slekta.
Pansermallar i akvarium
Dei fleste artar pansermalle er enkle akvariefisk å halda. Dei går godt i lag med dei fleste andre artar, sidan dei korkje er aggressive eller særleg attraktive som bytte for større fisk. Det er tilrådd at ein bør ha dei i små stimar på 6-8 fisk for at dei skal trivast. Ein bør òg nytta fôr som søkk fort for at ikkje fisk i øvre lag av vatnet skal eta det før det rekk ned til mallane. Såkalla pellets er lette å få kjøpt i akvariebutikkar.
Pansermallar er hardføre, og klarar seg bra i nesten all slags vatn. Ein bør likevel prøva å halda nivået av nitrat nede, då dette kan skada skjeggtrådene deira. Skjeggtrådene kan òg bli skada av skarpkanta grus på botnen. Dei er dessutan følsomme for salt.
Det er ti til femten artar som lett leikar i fangenskap, og der ein får kjøpt oppdrettsfisk.
Trosbyfjorden
Trosbyfjorden er ein liten fjord heilt sør i Bamble kommune. Han strekkjer seg litt over 2 km frå innløpet mellom Kjønnøya og Rødlandet på fastlandet og inn til Trosby.
I vestlege delar av fjorden ligg Sandvika og Sekkekilen. Her låg det truleg ei kaparhamn (sjørøvarhamn) for norske kaparskip under napoleonskrigane på byrjinga av 1800-talet. På denne tida var Danmark-Noreg alliert med Frankrike og svenske og britiske skip hadde danna blokkader langs norskekysten. Rike familiar finansierte då bygging av norske kaparskip for å gå til åtak på svenske og britiske handelsskip i Skagerrak og Nordsjøen. Hamna i Trosbyfjorden hadde trestokkar under vassoverflata for å hindre fiendtlege skip i nå inn i fjorden.
Stack-O-Tracks
Stack-O-Tracks er eit samlealbum av The Beach Boys som inneheld akkompagnementet til mange av dei mest kjende songane deira så langt i karrieren. Ei slik utgjeving var og framleis er relativ unik, særleg sidan det er snakk om eit heilt album.
Albumet kom ut i 1968 og var det tredje dette året etter Friends og samleplata Best of The Beach Boys Vol. 3. Stack-O-Tracks vart rekna som eit desperat forsøk frå Capitol Records på å selje Beach Boys-album. Strategien slo feil og Stack-O-Tracks vart det første Beach Boys-albumet som ikkje nådde den amerikanske albumlista. Fram til 1992 og Summer in Paradise var dette den einaste offisielle utgjevinga som klarte dette.
Albumet kom med eit hefte som synte basslinjer, vokalinjer, akkordar og tekstar og var ei gåve til dei som ønskte å høyre kva som låg bak dei fyldige vokalharmoniane. Stack-O-Tracks gjekk raskt ut av opplag og var ikkje mogeleg å få tak i på to tiår. I 1990 kom albumet på CD, men utan heftet som følgde med vinylutgåva. CD-utgåva er i lag med albumet Beach Boys' Party!, samt instrumental bonusspor.
Kjelder
''
Distrikt
Distrikt er i fleire land nemninga på administrative område, tilsvarande kommunar eller fylke. Det kan òg visa til utkantstrøk, til skilnad frå byområde eller metropolar.
Ordet «distrikt» stammar frå fransk district, avleidd frå mellomalderlatin districtus, og viste til eit område der ein føydalherre hadde domsrett.
Stura di Lanzo
Stura di Lanzo er ei 65 km lang elv i Piemonte nordvest i Italia. Ho oppstår der fleire småelvar renn i saman nær Lanzo Torinese. Ho munnar ut i Po i Torino.
Namnet Stura kjem frå det keltiske ordet stur, som tyder «å falle».
Åfjord kommune
Åfjord er ein kommune i Trøndelag fylke. Namnet kjem frå gardsnamnet Å, av norrønt á, 'elv', og fjord. Kommunen er kjend for åfjordsbåten, som blei bygd her i gamle dagar. Båten er symbolisert i kommunevåpenet med to båtar i sølv mot blå bakgrunn.
Fossingfjorden
Fossingfjorden er ein fjord i kommunane Bamble og Kragerø i Vestfold og Telemark. Han har innløp frå Eksefjorden og 3 km innover mot Fossing. Om lag halvvegs i fjorden går ein arm sørover på vestsida av halvøya Stavnes, som er eit naturreservat.
1537
1537 (romartal MDXXXVII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.
Homeostase
Homeostase (homøostase, av gresk ὅμος, hómos, 'gjere lik med'; og ιστημι, histēmi, 'å stå i ro') er tendensen eit opent eller lukka system har til å halde det indre miljøet konstant. Mest typisk er omgrepet nytta for levande organismer for å skildre tendensen dei har til å regulere ein konstant, indre likevekt for temperatur, blodtrykk, væskevolum, konsentrasjon av salt og liknande, trass varierande ytre påkjenningar. Men omgrepet har og vore nytta meir generelt om system som held på likevekt som t.d. i kybernetikk og økologi.
Det finst fleire dynamiske likevektsjusteringar og reguleringsmekanismar som verkeleggjer homeostase i biologien. I alle fleircella organismar utvekslar cellene signal som koordinerer dei mange prosessane i kvar einskild celle, til det beste for heile organismen. Dette samarbeidet mellom cellene sikrar miljøet rundt cella, det vil seie at det indre miljøet i organismen vert heldt konstant i hovudsak.
Villeneuve-d'Ascq
Villeneuve-d'Ascq er ein universitetsby og kommune nord i Frankrike. Byen ligg i departementet Nord i regionen Hauts-de-France, og har like over 60 000 innbyggjarar.
Byen ligg mellom Lille og Roubaix og dei store motorvegane mellom Paris, Gent, Antwerpen og Brussel kryssar nær byen. Villeneuve-d'Ascq, som tyder Ny by av Ascq på fransk og som kjem frå det flamske ordet for «oske», høyrer til Lille sitt storbyområde med over 1 million innbyggjarar.
Historie
Røtene til byen går tilbake til den Gallia og to føydale stader, ein gallo-romersk og ein karolingisk.
Det vart gjort to forsøk, i 1972 og i 1976, på å slå byen i lag med Lille utan hell.
Fylkesveg 611
Fylkesveg 611 (Fv611) går mellom Naustdal og Stavang i Flora. Veglengda er 38,4 km.
Langvatnet i Snåsa
Langvatnet er ein innsjø som ligg i Snåsa kommune i Trøndelag fylke.
Tydal kommune
Tydal (sørsamisk: Tydaelie) er ein fjellkommune i Trøndelag fylke. Høgste toppen i Tydal er Storsylen på 1762 moh. Kjente tydalingar er kombinertløparen Ola Morten Græsli, spelemannen Ole Bjarne Østby (trekkspel) og Niklas Dyrhaug (langrenn).
Næringsliv
Tydal er ein stor vasskraftkommune, noko som blir spegla av i dei stiliserte høgspentmastene i kommunevåpenet. Andre viktige næringsvegar er jordbruk, turisme, reindrift og offentleg forvaltning. I tillegg blir det produsert trapper på Tydal trappefabrikk (tilknytt Trapperingen) og det blir levert teknologiløysingar frå Aurotech.
Historie
Tydal vart eigen kommune i 1901. Pilegrimsleia Romboleia gjekk frå Sverige via Tydal til Trondheim. Den var kjent som Via montanarum eller fjellvegen. Leia er godt merkt og halden ved like. 3000 svenske soldatar (karolinarar) døydde i Tydalsfjella vinteren 1718/1719 under Armfeldts felttog, ein av dei største krigstragediane i Norden. Tydal Skytterlag er det eldste laget som er aktivt i dag; stifta i 1906.
Tusenårsstad
Kommunens tusenårsstad er Brekka bygdetun. Bygdetunet ligg i kulturområdet Brekka Kistafoss og er eit eldre gardsanlegg. Det har ein sentral plass i kulturlivet i bygda og blir ofte bruka til kulturelle arrangement. Eit historisk friluftsteater om karolinaranes felttog i Tydal blir oppført kvart andre år i permanente kulissar her. Otto Homlung dramatiserer og regisserer karolinarspelet. Musikken er skrive av Henning Sommerro.
Geografi
Sylan ligg i naturskjønne omgivnadar og er eit fint mål for dagsturar eller lengre turar. Høgaste topp er Storsylen på 1762 moh. Kjølifjellet (1288 moh.) er grensefjell mellom Tydal og Holtålen kommune. Via merka turløype til Ramsjøhytta kan ein koma seg inn i Skarvan og Roltdalen nasjonalpark.
Kentaro Seki
Kentaro Seki er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Vegalta Sendai og Yokohama FC (2019).
Ekstremvêret Finn
Ekstremvêret Finn var eit ekstremvêr som råka områda frå Nordmøre og Vesterålen 22. desember 2004 og var det einaste ekstremvêret i landet dette året. Det vart varsla full storm langs heile strekninga.
Vindstyrken vart ikkje så høg som skal til for å varsle ekstremvêr, men uvêret førte likevel til innstilte hurtigbåtar og ferjer, samt store forseinkingar for flytrafikken. Fleire fjellovergangar vart stengde og ved Bodø køyrte ein buss av vegen på glatt føre. . I Namsos tok vinden takplater på ein garasje.
Kraftigast vind
Kraftigast vind mellom 22. desember kl. 01 og 23. desember kl. 01. Områda frå Nordhordland til Troms fekk opp i full storm i denne perioden.
Yudai Inoue
Yudai Inoue er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Oita Trinita, V-Varen Nagasaki og FC Machida Zelvia (2019).
Marthalen
Marthalen er ein kommune i distriktet Andelfingen i kantonen Zürich i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 457 meter over havet.
Bratsbergs amt
Bratsbergs amt var eit amt i Noreg. Frå 1. januar 1919 er det eit fylke, Telemark fylke.
Slaget ved Villinghausen
Slaget ved Villinghausen (eller Vellinghausen) var utkjempa 15. og 16. juli 1761 mellom ein stor fransk arme og ein samla prøyssisk-hannoveriansk-britisk arme leia av hertug Ferdinand av Braunschweig.
To franske armear, under to marskalkar, Duc de Broglie og Prince de Soubise møtte opp i juli 1761 for å tvinge hertug Ferdinand av Braunschweig-Lüneburg ut av Lippstadt, ein viktig by. Den allierte prøyssisk-hannoveriansk-britiske styrken sette linjene sine opp langs ei rekkje åsar, med venstre sida fast ved elva Lippe (i nord) og Ahse sentralt. Den franske armeen rykte fram den 15. juli og troppane til Broglie i nord klarte å presse dei tyske troppane under Wutginau. Dei britiske styrkane under Granby like sør for Wutginau heldt stillinga si og det franske åtaket stoppa opp. Begge sidene fekk forsterkingar i løpet av natta og Ferdinand forsterka venstreflanken i større grad enn den høgre.
Morgonen etter heldt Broglie fram åtaket mot den allierte venstreflanken, og venta at Soubise skulle angripe den svekka høgreflanken. Soubise klarte berre å gjere nokre få mindre åtak til høgre, mellom anna fordi begge dei franske kommandantane hadde same rang og derfor var motvillig til å ta ordre frå kvarandre. Allierte forsterkingar under Wolff kom kort tid etter langs Lippe og gjekk til åtak på den franske flanken. Dette stoppa åtaket til Brogliew og tvinga mennene hans i retrett. Rundt middagstider var franskmennene i full tilbaketrekking og slaget var over.
Kjelder
''
Várda i Ilía
Várda (gresk Βάρδα) er ein distriktsby i periferieininga Ilía i Vest-Hellas i Hellas. Várda var hovudsete i den tidlegare kommunen Vouprasía, som no er ei kommunaleining i kommunen Andravída-Kyllíni.
Junichi Misawa
Han spela for klubbane Vegalta Sendai og FC Ryukyu.
Penza oblast
Penza oblast, (russisk Пензенская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Penza, arealet er 43 200 km² og innbyggjartalet er 1 386 200 (2010).
Demografi
Den einaste store byen er Penza (517 300 ibuarar).
Det store fleirtalet av folket er etniske russarar. Ved folketeljinga i 2010 var den etniske samansetjinga:
Tammaro
Tammaro er ei 78 km lang elv sørvest i Italia. Ho har i Sella del Vinchiaturo i Appenninane og er ei av sideelvane til Calore Irpino. I antikken vart elva kalla Tamarus.
Maschwanden
Maschwanden er ein kommune i distriktet Affoltern i kantonen Zürich i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 398 meter over havet.
Kommunen ligg på austbreidda av Reuss nær samløpet med Lorze.
Brunla amt
Brunla amt (fram til 1662 Brunla len) var eitt av lite amt under Akershus stiftamt. Amtet eksisterte frå reformasjonen i 1537 til 29. september 1671. Då vart Brunla gjort om til det arvelege grevskapet Laurvigen grevskap.
Hellefjorden
Hellefjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Slaget ved Torgau
Bakgrunn
I august missa Daun høve til å øydeleggje hovudarmeen til prøyssarane i Schlesien. Fienden var tre gonger så mange, men Fredrik klarte å kome seg unna den austerrikske fella ved å knuse korpset til Feldzeugmeister Ernst Gideon von Laudon i slaget ved Liegnitz. Då prøyssarane dvelte i Schlesien, slo den langt meir talrike fienden til. Feldzeugmeister Franz Moritz von Lacy sine 15 000 austerrikarar slo seg saman med general Tottleben sin russisk styrke nær Berlin, og saman hadde dei totalt 35 000 mann. Medan 13 000 prøyssarar søkte tilflukt i Spandau festning, fanga Lacy og Tottleben 3000 prøyssarar i Berlin den 9. oktober.
Planar
Fredrik valde å sende general Hans Joachim von Zieten for å halde merksemda til Daun mot sør, medan han sjølv prøvde å sirkle rundt vestenden av den austerrikske linja for å gå til åtak frå nord. Korpset til Zieten bestod av 21 infanteribataljonar og 54 kavaleriskvadronar, medan hovudhæren til Fredrik hadde 41 bataljonar og 48 skvadronar. Total hadde prøyssarane 35 000 infanteristar, 13 500 kavaleristar og 309 kanonar.
Slaget
Rundt middagstider virra hovudarmeen til Fredrik rundt i skogen nord for Daun. Samstundes kom fortroppen til Zieten i konflikt med kroatiske infanteristar frå korpset til Lacy. Daun la då merke til den prøyssiske manøveren og vendte den første linja mot nordsida av høgda. Like etter starta kanoneld mellom Lacy og Zieten. Fredrik høyrde kanonane og frykta at Zieten var i ferd med å verte knust. Han starta derfor åtaket for tidleg med ti grenaderbataljonar. Tett austerriksk kanon- og geværeld førte til at prøyssarane mista 5000 mann i løpet av ein halvtime.
Då hovuddelen av infanteriet kom til slagmarka, vart dei òg sendt oppover åsen. Daun vart tvungen til å sende reservane sine for å slå det andre åtaket. Det prøyssiske kavaleriet leia av hertugen av Holstein prøvde å bryte den austerrikske linja, men mislukkast. Eit tomt kanonprosjektil trefte Fredrik i brystet og han trekte seg attende til landsbyen Elsnig i stor naud. Kongen sat resten av natta ved trappa opp til alteret i kyrkja medan han venta på nyhende frå slagmarka. Daun vart skadd i foten og rundt solnedgang drog han til Torgau for å få behandling. Den austerrikske kommandanten sendte general Charles Flynn for å levere ein foreløpig sigersmelding til keisarinne Maria Teresia av Austerrike i Wien.
Vendepunktet i slaget kom i skumringa, då kolonnane til Zieten, som til no hadde drive ein meiningslaus kamp mot Lacy, omsider sette i gang eit storåtak. Han flytta korpset sitt mot vest og fann ein uverna veg mellom to tjern, og kasta fem bataljonar over på andre sida. Zieten følgde opp det første gjennombrytinga med infanteriet sitt og like etter hadde korpset fått eit fotfeste på høgdene. Generalløytnant J. D. von Hülsen høyrde kampen til Zieten og førte dei overlevande soldatane frå hovudarmeen inn i eit siste åtak. Med åtak frå både nord og sør starta den austerrikske linja omsider å bryte saman.
Mennene til Zieten tok det austerrikske kanonbatteriet og vendte dei mot austerrikarane, som gjorde to mislukka forsøk på å ta attende batteriet. Kl 0900 ebba slaget ut med prøyssarane i kontroll over høgdene.
Resultat
Prøyssarane vann slaget, men det hadde kosta dei dyrt. Dei mista 16 670 mann, medan austerrikarane mista 15 697 mann, i tillegg til 7000 mann og 49 kanonar tekne til fange. Slaget ved Torgau hadde lite å sei strategisk sett, for Daun hadde framleis fotfeste i Dresden og det sørlege Sachsen, medan Laudon var fri til å sette opp vinterleir i Schlesien.
Galleri
<Gallery> Fil:Friedrich der Grosse vor der Schlacht bei Torgau.jpg|Frederick den støre før slaget ved Torgau (måleri av Bernhard Rode, 1791) Fil:Friedrich der Große nach der Schlacht bei Torgau (wohl 1793).jpg|Frederick den store etter slaget ved Torgau (måleri av Bernhard Rode, truleg 1793)
</Gallery>
Kjøpmannsfjorden
Kjøpmannsfjorden er ein fjord i Kragerø kommune mellom øyane Gumøy og Langøy i aust og Bærøy og Borteid. Fjorden har ei lengd på litt meir enn 4 km frå Sauøya i sør til Halsekilen i nord. Halsekilen går vestover mot Eksefjorden.
Amanoreke
Amanoreke (Caridina multidentata, tidlegare kjend som Caridinia japonica) er ein rekeart som finst i området rundt den japanske elva Yamato. I Noreg er dei mest kjend som gode algeetarar til bruk i ferskvassakvarium.
Populærnamnet sitt har arten fått av den japanske akvaristen Takashi Amano, som populariserte bruken av dei som akvariedyr.
Kjenneteikn
Amanoreker har raudbrune prikkar på ein nesten gjennomsiktig bakgrunn, med ei kvit stripe langs ryggen. Augo er svarte. Hoa er større enn hannen, og har prikkane til ein viss grad organisert i linjer nedst på kroppen. Maksimal storleik er på rundt 5 cm.
Amanoreker i akvarium
Amanoreker er i utgangspunktet altetarar, men i akvarium klarar dei seg ofte med alger og rester etter fiskefor. Stundom et dei òg ekskrement frå fisk, og bidreg såleis til å halda akvariet reint. Skal ein halda amanoreker bør ein helst ha dei i grupper, både for å få meir effektiv algereinsking og for å unngå stress hjå dyra. Dei er ikkje aggressive mot fisk eller andre reker, men kan verta jakta på av større rovfisk.
Tanagro
Tanagro eller Negro er ei elv sørvest i Italia. Ho har utspringet sitt i Vallo di Diano og er ei av sideelvane til Elva Sele. I antikken vart elva kalla Tanager.
Amanoreke
Amanoreker i akvarium
Formeiring er vanskeleg, sidan larvane lever planktonisk og såleis står i fare for å bli etne av fisk eller vaksne reker.
Jutullaget
Jutullaget er ei norsk gammaldansgruppe som vart skipa i 1988, da Jon Amund Karusbakken, Inge Gjevre og Stig Ove Kveen gjekk saman. Gruppa kjem hovudsakleg frå Vågå.
Namnet stammar frå segna om Jutulen og Blessomen.
Hidenori Ishii
Hidenori Ishii er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Montedio Yamagata og Tokushima Vortis (2019).
Laksjøen
Laksjøen er ein innsjø i Lierne kommune i Trøndelag fylke.
Hvaler kommune
Kommunen har riksvegsamband (riksveg 108) til Fredrikstad. Sambandet vart bygd ferdig med fyllingar og bruer frå fastlandet til Asmaløy i 1971, og tunnel (3755 m lang, 120 m djup) under sundet Løperen vidare til Kirkøy i 1989. Det er båt- og ferjesamband frå Skjærhalden til Nordre Sandøy, Søndre Sandøy, Herføl og Lauer, og rutebåt til Strömstad i Sverige.
Nasjonalfugl
Nasjonalfugl er ein eller fleire fuglar som gjennom tradisjon eller val blir brukt til å symbolisere ein nasjon. Nokre fuglar er også nasjonaldyr, medan andre er valde i tillegg til eit anna dyr som symboliserer landet eller nasjonen.
Nasjonalfuglar kan vera fuglar som berre finst vilt i landet dei symboliser, som grønfasan i Japan, dei kan vera utbreidde over størstedelen av territoriet til landet, som kvithovudhavørn i USA, eller dei kan symbolisera landet eller naturen der på andre måtar.
Kålslekta
Kålslekta (Brassica) er ei planteslekt i krossblomfamilien som omfattar rundt 40 artar. Slekta inneheld fleire kulturplantar, som kål, raps, nepe, rybs, blomkål og brokkoli.
Plantane i kålslekta kjem frå Europa og Asia, mange frå middelhavslanda. Dei er høge urter med blåaktige, delvis stengelomfattande blad og ofte gule blomar. Dei har lang, trinn skulpe med mange runde frø.
Bakethin-reservoaret
Bakethin-reservoaret er eit reservoar like oppfor Kielder Water i Northumberland i England, nær grensa til Skottland. Ho får vatn frå River North Tyne og ligg søraust for landsbyen Kielder.
Plante- og dyreliv
Reservatet har eit rikt planteliv med mellom anna sjeldne planter. Det er bygt kunstige øyar på sørsida av reservoaret for hekkande fuglevilt. Her finst òg oter.
Kvesjøen
Kvesjøen er ein innsjø i Lierne kommune i Trøndelag fylke.
Elle tåkeklokke
Elle tåkeklokke er ei tåkeklokke på austsida av Oslofjorden, sør for Drøbak. Tåkeklokka vart oppretta i 1911 og teke ut or drift i 1983. Ho ligg i Frogn kommune, som òg har ei anna tåkeklokke innanfor kommunegrensene, Søndre Langåra tåkeklokke, som ligg på øya Søndre Langåra nord for Drøbak.
Klokketårnet er i tre og bygd i sveitserstil, og er stort sett teke vare på slik som det vart bygd. Både sjølve klokka og drivverk er intakt. Klokka klemta samanhengande når tåka låg, drive av eit urverk som måtte dragast opp med jamne mellomrom.
Då tåkeklokka både har fyrhistorisk og arkitektonisk verde som kulturminne, er ho freda etter lova om kulturminne.
Mettmenstetten
Mettmenstetten er ein kommune i distriktet Affoltern i kantonen Zürich i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 460 meter over havet.
Hellefjorden i Kragerø
Hellefjorden  er ein fjord i Kragerø kommune nord for Landtangen og sjølve Kragerø. Fjorden har ei lengd på litt over 4 km og det meste av lengda går frå nordaust til sørvest og endar opp ved Arøsvingen. Nordbø ligg på nordsida av fjorden.
1538
1538 (romartal MDXXXVIII)
Broomlee Lough
Broomlee Lough er ein innsjø i Northumberland i England heilt sør i Northumberland nasjonalpark. Innsjøen ligg like nord for Hadrianmuren. I følgje gamle segner ligg det ein skatt i innsjøen.
Verna artar
Det finst kreps (Austropotamobius pallipes) i innsjøen. Arten er i tilbakegang i Europa og Storbritannia. .
Tagliamento
Tagliamento er ei elv nordaust i Italia som renn frå Alpane til Adriahavet mellom Trieste og Venezia. Elva har utspring ved Mauriapasset på grensa mellom Veneto og Friuli-Venezia Giulia. I den øvre delen renn ho gjennom det historiske Carnia-området, nord i provinsen Udine. I dei midtre og nedre delane dannar ho grensa mellom provinsane Udine og Pordenone og seinare mellom førstnemnde og provinsen Venezia. Til slutt munnar ho ut i Veneziabukta mellom Lignano Sabbiadoro og Bibione.
Tagliamento har eit nedslagsfelt på 2 916 km² og om lag 165 000 innbyggjarar bur innanfor dette området.
Dei største byane langs elva er Latisana og San Michele al Tagliamento. I nærleiken finn ein òg Tolmezzo, Gemona del Friuli, San Daniele del Friuli, Spilimbergo, Casarsa della Delizia, Codroipo og San Vito al Tagliamento.
Kástro-Kyllíni
Kástro-Kyllíni (gresk Κάστρο-Κυλλήνη) er ein tidlegare kommune i periferieininga Ilía i Vest-Hellas i Hellas. Kástro-Kyllíni inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Andravída-Kyllíni.
Kragerøfjorden
Kragerøfjorden er ein fjord i Kragerø kommune som er hovudseglingsleia inn mot sjølve Kragerø. Vestre Rauane og Sjursholmane ligg i innløpet av fjorden som strekkjer seg om lag 8 km nordover mot Kragerø og Tåtøy. Vidare frå Tåtøy held fjorden fram som Kilsfjorden.
Kjesbuvatnet
Kjesbuvatnet er ein innsjø som ligg i Verdal kommune i Trøndelag fylke.
Petter Belsvik
Petter Belsvik er ein norsk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar, som scora totalt 159 mål i Tippeligaen. Han er med dette på 3. plass på lista over flest scora mål samanlagt, etter Sigurd Rushfeldt og Harald Martin Brattbakk. Trass i dette spelte han aldri for det norske, og vart heller aldri toppscorar i Eliteserien. Han vart til gjengjeld cupmeister med Stabæk i 1998, og seriemeister med Rosenborg i 2000.
Etter at han la opp som spelar, var Belsvik ein del av trenarapparatet i Stabæk frå 2004-2008. Han var assistenttrenar under Jan Jönsson då Stabæk tok seriegull i 2008. Frå 2009 til 2011 var Belsvik ein del av trenerteamet til Lillestrøm. Belsvik vart 1.1.2012 tilsett som hovudtrenar for Stabæk.
Serra de Tramuntana
Det høgaste fjellet er Puig Major, som med ei høgd på 1445 meter over havet er det høgaste fjellet på Balearane.
Laurvigen grevskap
Laurvigen grevskap (Grevskapet Larvik) vart oppretta den 29. september 1671, då Brunla amt vart gjort om til grevskapet Laurvigen. Grevskapet omfatta seinare Larvik, Sandefjord og Tjøme kommunar, i tillegg til delar av Andebu kommune.
I 1821 vart grevskapet slege saman med Jarlsberg grevskap til Jarlsberg og Larvik amt.
1539
1539 (romartal MDXXXIX)
Windermere
Windermere er den største naturlege innsjøen i England. Han er ein av dei mest populære feriestadane i landet sidan 1847, då Kendal and Windermere Railway la ei linje til innsjøen. Han ligg i Cumbria i Lake District nasjonalpark.
Etymologi
Ein trur namnet kjem frå «Vinandr sjøen», frå det norrøne namnet Vinandr og det gammalengelske «mere», som tyder innsjø. Det vart kalla «Winander Mere» eller «Winandermere» fram til minst 1800-talet.
I tillegg er Winder er eit vanleg etternamn i England.
Geografi
Windermere er ein lang, og smal sjø. Han vart forma for 13 000 år sidan under den siste istida.
Utsiget frå innsjøen er heilt sør via Leven. Han har fleire tilsig som Brathay, Rothay, Trout Beck, Cunsey Beck og fleire mindre elvar. Innsjøen er omringa av åsar med høgare fjell i nord og nordaust.
Det er omdiskutert om innsjøen endar ved Newby Bridge eller Lakeside i sørenden av innsjøen, eller om stykket mellom desse stadane høyrer til elva Leven. Ned til brua ved Newby Bridge er det 18 km, og til Lakeside er det 16,9 km. Innsjøen er opp mot 1,5 km på det breiaste og har eit areal på 14,73km². Den største djupna er 67 m og han ligg 39 meter over havet. Det ligg to byar ved innsjøen, Ambleside og Bowness-on-Windermere, medan byen Windermere ikkje ligg like ved innsjøen.
Øyar
Innsjøen har 18 øyar. Den største av desse er den privateigde Belle Isle (16 hektar) utanfor Bowness. Ho er rundt 1 km lang.
Dei andre øyane er langt mindre. Lady Holme er kalla opp etter ei kyrkje som ein gong stod der. Dei andre øyane er Bee Holme, Blake Holme, Crow Holme, Fir Holme, Grass Holme, Lilies of the Valley (East og West), Ling Holme, Hawes Holme, Hen Holme, Maiden Holme (den minste av dei), Ramp Holme, Rough Holme, Snake Holme, Thompson Holme (nest størst) og Silver Holme.
Båtar
Det går fleire passasjerbåtar på innsjøen frå jernbanestasjonen og mellom dei forskjellige byane. I tillegg går det ei kabelferje som tar bilar.
Søndre Langåra tåkeklokke
Søndre Langåra tåkeklokke er ei tåkeklokke som ligg på øya Søndre Langåra sør i Indre Oslofjord. Tåkeklokka, som no er freda, vart oppretta i 1896, og er bygd inn i eit frittståande tårn bygd i sveitsarstil, utan å ha vore knytt til eit fyr.
Windermere
Båtar
13. juni 1930 sette Sir Henry Segrave ny fartsrekord på vatn på Windermere då han kom opp i 158,94 km/h. På tredjeforsøkt kantra båten hans og mekanikaren Victor Helliwell drukna. Segrave klarte å redde seg ut, men døydde kort tid etter av skadane han fekk. Segrave var ein av få som hadde fartsrekorden i verda på både land og vatn samstundes.
Søndre Langåra tåkeklokke
Tårnklokka var den einaste bemanna tåkeklokka i landet, med eit bustadhus for mannskapet i nærleiken av tåkeklokka, og er stort sett teke vare på slik ho vart bygd. Både fyrhistorisk og arkitektonisk har Søndre Langåra tåkeklokke stort verde, og er difor freda etter lov om kulturminne.
Langs Oslofjorden i Frogn kommune ligg det òg ei anna tåkeklokke, Elle tåkeklokke, som vart bygd i 1911, lagd ned i 1983, freda i 1997 etter lova om kulturminne, og som no er eigd av Follo Museum.
Windermere
Båtar
Norman Buckley sette òg fleire verdsrekordar i fart på Windermere i 1950-åra.
Sjømonster
Det vert sagt at ein uvanleg stor fisk eller dyr held til i Windermere. Centre for Fortean Zoology hevdar at det vart sett ein enorm ål-liknande skapning i innsjøen i 1950-åra. «Monsteret» vendte attende i nyhendene i 2006 då det igjen skal ha vorte observert.
Kjelder
''
La Pedriza
La Pedriza er ei fjellkjede i Spania. Ho ligg på sørsida av fjellkjeda Sierra de Guadarrama. Området har tilkomst frå Manzanares el Real, ein kommune nordvest for regionen Madrid (Spania). Ho er ein av dei største granittkjedene i Europa og har mange fjelltoppar, klipper, elvar og enger.
Geologiske krefter har skapt eit felt med kampesteinar av eroderte granittutspring. Det finst nesten tusen klatreruter av alle gradar for fjellklatrarar i området. Fjella er òg populære for fjellturar, særleg i helgene.
La Pedriza dekkjer om lag 32 km² og ligg innanfor regionparken Manzanares, den største parken i regionen Madrid. I denne sona er det lite vegetasjon, men ein del middelhavskratt som solrose og ymse alpine variantar av erteblomar. Dyrelivet er rikt på rovdyr, og her finst over 100 gribbepar som hekkar, den største kolonien i Madridområdet.
Norsk inndeling av vitskapsdisiplinar
Norsk inndeling av vitskapsdisipliner er ein standard vedtatt av Universitets- og høgskolerådet i 1994 for klassifisering av vitskapleg forsking. Standarden blir brukt av norske universitetsbibliotek, opne institusjonsarkiv og ved rapportering av forskingsstatistikk. Inndelinga er ei inndeling av vitskapsdisiplinar, ikkje av undervisningsfag. Den er derfor ikkje organisert på same måte som faga blir undervist, eller etter korleis dei er organisert administrativt.
Standarden bygger på OECD-standardar, men er tilrettelagt for norske tilhøve, m.a. ved at det er mange kategoriar innan fiskeriforsking. Dessutan har OECD-standarden ikkje grupper for fag som tilbyr profesjonsutdanning.
I og med at kvar disiplin berre kan høyre til éin overkategori (hierarkisk inndeling), passar tverrfagleg og mellomfagleg forsking ikkje inn i standarden, og «bindestreksfag» må pressast inn i ein einskild kategori.
Inndelinga vart opphavleg publisert som Rapport nr. 3/94 frå Det norske universitetsråd, og har vorte revidert fleire gonger sidan.
Heavy metal
Heavy metal eller tungmetall, ofte berre kalla metal, er ein sjanger innan rocken som utvikla seg seint på 1960- og 1970-talet, stort sett i England og USA. Med røter i bluesrock og psykedelisk rock utvikla dei første heavy metal-banda ein tjukk, og massiv lyd med forsterka og forvrengd gitar, lange gitarsoloar og kraftig rytme. Allmusic skriv at «av myriaden av rock 'n' roll-sjangrar, er heavy metal den mest ekstreme i form av lydstyrke, manndom og teatralske opptrede.»
Tidlege heavy metal-band som Led Zeppelin, Black Sabbath og Deep Purple trekte til seg store publikum, men fekk ofte dårleg kritikk, noko som ofte har gått igjen i sjangeren opp gjennom åra. På midten av 1970-talet fjerna Judas Priest seg bort frå blues-innverknaden i musikken og var med på å ta sjangeren vidare. Motörhead innførte ei punkrock-kjensle med raskare tempo i musikken. Band i den nye bølgja av britiske heavy metal, som Iron Maiden følgde opp på liknande måte. Mot slutten av tiåret hadde heavy metal-sjangeren vorte populær verda over med tilhengarar som vart kalla «metalheads» eller «headbangarar».
I 1980-åra vart glam metal populært med band som Mötley Crüe. Undergrunnsmiljøa produserte derimot ein meir ekstrem og aggressiv stil kalla thrash metal som vart populær med band som Metallica, medan andre sjangrar som death metal og black metal hovudsakleg har vorte verande eit undergrunnsfenomen. Sidan midten av 1990-åra har populære stilar som nu metal, som ofte nyttar element av funk og hip hop; og metalcore, som blandar ekstrem metal med hardcore punk, vidareutvikla sjangeren.
Kjenneteikn
Den elektriske gitaren og den kraftige lyden denne produserer gjennom forsterkarane har alltid vore eit viktig element i heavy metal. Gitarane er ofte spelt gjennom ein distortionpedal og forvrengde røyrforsterkararar for å skape ein tjukk, kraftig og «tung» lyd. Tidleg i 1970-åra starta enkelte populære metalband å nytte to sologitaristar. Band som Judas Priest og Iron Maiden følgde dette mønsteret med to eller tre gitaristar som byta på rolla som solo- og rytmegitaristar. Eit sentralt element i mykje heavy metal er gitarsolo, ei form for kadens. Etter kvart som sjangeren vart utvikla vart intrikate soloar og riff ein stadig viktigare del av sjangeren.
Den viktige rolla gitaren spelar i heavy metal har stundom kollidert med den tradisjonelle «frontmannen» eller bandleiarrolla til vokalisten og stundom ført til indre stridar i desse banda. I heavy metal er vokalen ofte underordna det totale lydbilete til bandet. Som ei gjenspegling av metal-sjangeren sine røter i motkulturen på 1960-talet, vert ei «tydeleg kjenslemessig uttrykk» i vokalen sett på som eit teikn på autentisitet. Musikkritikar Simon Frith har hevda at tonen i stemma til vokalisten i eit metalband er viktigare enn teksten. Metal-vokalen varierer mykje, frå den multioktave, teatralske vokalen til Rob Halford frå Judas Priest og Bruce Dickinson frå Iron Maiden, til den ru stilen til Lemmy i Motörhead og James Hetfield i Metallica, til den meir skrikande og brølande stilen til Tomas Lindberg frå At the Gates og den gurglande, besette stilen til black metal-vokalistar som Dead frå Mayhem.
Den markante bassen er òg viktig for lydbiletet i heavy metal, og samspelet mellom bass og gitar er eit viktig element. Bassgitaren utgjer den låge enden av lydbilete og er særs viktig for å gjere musikken «tung». Basslinjene i metal er ofte varierte og kan variere frå å halde eit lågt orgelpunkt til å doble gitaren på kompliserte riff. Enkelte band nyttar til og med bassen som eit soloinstrument, ein stil som vart populær med Cliff Burton frå Metallica tidleg i 1980-åra. Metal-bassistar nyttar ofte plekter for å få ein sterkare og klårare lyd. I enkelte sjangrar som thrash og death metal kan bassen òg vere forvrengd for å få ein tjukkare og tyngre lyd. Nu metal- og enkelte death metal-bassistar nyttar ofte bassar med fem og seks strengar for å komme djupare enn vanlege bassar med fire strengar.
Trommene skal som regel vere høge med ein drivande rytme i heavy metal. Metal-trommisar må ofte vere uthaldande og mange har utvikla eit særs høgt tempo, stor koordinasjon og dugleik for å kunne spele intrikate rytmemønster. Ein trommeteknikk som vart utvikla i heavy metal er ein såkalla «cymbal choke», der cymbalen vert stoppa med handa like etter at han har vorte slått. Trommesetta i metal er ofte større enn i andre former for rock. I tillegg til standard tamtamar, basstrommer, skarptromme, hi-hat og cymbalar, som vert nytta i dei fleste rockeband, er det ofte doble basstrommer, fleire tamtamar og cymbalar i heavy metal.
Under konsertar vert lydstyrken rekna som særs viktig. På liknande måte som melodi er det viktigaste i pop og rytme er det viktigaste i house, er kraftig lyd, klang og lydstyrke det viktigaste i metal. Denne fikseringa på lydstyrke i heavy metal vart gjort narr av i filmen This Is Spinal Tap, der gitaristen hevdar å ha modifisert forsterkarane sine slik at dei går «opp til elleve».
Påverknad frå klassisk musikk
Mange av dei viktige gitaristane i tidleg heavy metal studerte klassisk musikk, og dette førte til ein ny type gitarvirtuositet, harmoniar og melodiar. Heavy metal har stundom nytta teknikkar frå typiske klassiske stilartar som barokk og romantisk musikk. Deep Purple/Rainbow-gitarist Ritchie Blackmore og Scorpions-gitarist Uli Jon Roth byrja å eksperimentere med musikalske samansettingar frå klassisk musikk tidleg i 1970-åra. I 1980 åra nytta gitaristane Randy Rhoads og Yngwie Malmsteen barokkmusikk som modell for sine komposisjonar. Heavy metal kan likevel ikkje reknast som ein moderne etterkomar av klassisk musikk, sidan dei har røter i heilt forskjellige kulturelle tradisjonar.
Gaularspelet
Gaularspelet er eit historisk spel som vert synt på utescene på Osen Gard, i Gaular kommune i Sogn og Fjordane i august annakvart år. Spelet vart til i 1987 etter ein idé av Egil Hjelmeland. I fleire år sidan 2000 er det versjonen Kjærleikssaum skriven av Rolf Losnegård som har blitt synt. Spelet er bygd opp på ein stor lokal dugnadsinnsats der dei fleste aktørane er amatørar, men med enkelte profesjonelle innslag.
Heavy metal
Tekstmessig innhald
Tema som ofte går igjen i tekstane i heavy metal er sex, vald og det okkulte. Dei seksuelle temaa i mange heavy metal-songar, som dei antydande tekstane til Led Zeppelin til meir eksplisitte referansar hos nyare nu metal-band, kjem frå sjangeren sine røter i blues og det seksuelle innhaldet i mange av bluestekstane. Sidan 1980-åra og thrash metal kom på banen, har mange metal-songar inkludert samfunnspolitiske kommentarar. Romantisk tragedie er eit mykje nytta tema i gotisk og doom metal, samt nu metal, der tenåringsangst er eit anna sentralt tema. Sjangrar som melodisk death metal, progressiv metal, og black metal utforskar ofte filosofiske tema, medan meir ekstreme former for death metal og grindcore har heilt aggressivt, blodig og ofte uforståeleg innhald.
Gaularspelet
Gaularspelet byggjer på historiske hendingar i Dalsfjordområdet i vikingtida mellom år 865 og 874. Desse hendingane var viktige, ikkje berre i høve til maktkampen kring samlinga av Noreg, men i endå større grad busettinga på Island.
Heavy metal
Tekstmessig innhald
Heavy metal-songar har ofte underlege, fantasi-inspirerte tekstar. Iron Maiden sine songar var til dømes ofte inspirert av mytologi, fiksjon og dikt som «Rime of the Ancient Mariner», basert på Samuel Taylor Coleridge sitt dikt med same namn. Andre døme er Black Sabbath sin «The Wizard», Megadeth sine «The Conjuring» og «Five Magics» og Judas Priest sin «Dreamer Deceiver». Andre artistar baserte tekstane sine på krig, atomkrig, miljøvern, politikk og samfunn eller religion. Døme på dette er «War Pigs» av Black Sabbath, «Killer of Giants» av Ozzy Osbourne og «...And Justice for All» av Metallica, «2 Minutes to Midnight» av Iron Maiden, «Balls to the Wall» av Accept og «Peace Sells» av Megadeth. Død er eit tema som går mykje igjen i heavy metal og går ofte igjen i tekstane til band som Black Sabbath, Slayer og W.A.S.P.
Gaularspelet
Kjærleiksaum er eit drama om korleis det kan ha gått føre seg då Harald Hårfagre sende mennene sine til veitsle hjå Atle Jarl «hin Mjove» (den smale) som styrde Gaular og Sygnafylket for han. Det handlar om Ingolf Arnarsson og syster hans Helga «Den Fagre» som var lova til frenden Leiv Rodmarsson, men som òg Holmstein, son til Atle Jarl, var hugteken av. Det fortel også om korleis drapet på Atlesønene førte til at Ingolfr og Leiv vart dømde fredlause og reiste vest i havet til Island og slo seg ned der.
Heavy metal
Tekstmessig innhald
Det tematiske innhaldet i heavy metal har ofte vorte kritisert. Musikkritikarar har ofte kalla tekstane i metal barnslege og banale, medan andre har kritisert det dei meiner er forsvar av kvinnehat og det okkulte.
I 1980-åra prøvde Parents Music Resource Center å få den amerikanske kongressen til å regulere musikkindustrien på grunn av det gruppa såg på som støytande tekstar, særleg i heavy metal-songar. I 1990 vart Judas Priest saksøkt av foreldra til to unge menn som hadde skote seg sjølv fem år tidlegare etter å visstnok ha høyrt ei underbevisst melding som sa «do it» («gjer det») i ein Priest-song. Saka fekk mykje mediaomtale, men vart til slutt avvist.
Fysiske fakter
Mange metal-musikarar nyttar headbanging når dei spelar musikken sin på konsertar. Dette er rytmiske, djupe nikk med hovudet i takt med musikken, ofte framheva av langt hår. «Djevelhorna» vert òg mykje brukt, der ein strekkjer ut litle- og peikefingeren slik at dei ser ut som to horn. Dette vart gjort populært av vokalist Ronnie James Dio i Black Sabbath og Dio.
Det er sjeldan ordinær dansing på metalkonsertar, som kjem av eit hovudsakleg maskulint publikum og ein ofte særs heteroseksuell ideologi. To rørsler vert derimot ofte nytta, headbanging og kaste armen i veret i takt med musikken. Luftgitar er òg populært hos metal-tilhengjarar.
Etymologi
Opphavet til uttrykket heavy metal eller tungmetall er usikkert. Uttrykket har vorte nytta i fleire hundreår i kjemi og metallurgi, men i moderne popkultur vart det mellom anna nytta av forfattaren William S. Burroughs. I romanen hans The Soft Machine frå 1962 er det ein karakter kalla «Uranian Willy, the Heavy Metal Kid». I Burroughs sin neste roman, Nova Express (1964), nytta han heavy metal som ein metafor for tunge, avhengigskapande narkotika.
Ian Christe meiner at uttrykket kjem frå hippie-kulturen, der «heavy» tyder «mektig» eller «djup», og «metal» tyder eit visst humør. På midten av 60-talet vart «heavy music» («tung musikk») nytta om tregare, høgare popmusikk. Iron Butterfly sitt debutalbum frå tidleg i 1968 heitte Heavy. Første gong heile uttrykket heavy metal vart nytta i ein song var ein referanse til ein motorsykkel i Steppenwolf sin «Born to Be Wild», som kom ut same år: «I like smoke and lightning/Heavy metal thunder/Racin' with the wind/And the feelin' that I'm under.»