cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sivsongar
Føde
Som dei fleste andre songarar et sivsongaren insekter, men kan også ete anna smått som edderkoppar, sniglar og bær.
1256 Normannia
1256 Normannia er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 8. august 1932 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Ivar Lo-Johansson
Karl Ivar Lo-Johansson var ein svensk forfattar frå Ösmo. Det var mykje takk vera hans arbeid statarsystemet opphøyrde.
Bibliografi
1951-1960|60 En proletärförfattares självbiografi:
1968-1972 Passionssviten:
Miloš Krasić
Miloš Krasić er ein serbisk fotballspelar. Han spelar for Fenerbahçe i den tyrkiske fotballigaen, og på det serbiske landslaget.
Ivar Lo-Johansson
Bibliografi
1978-1985 Memoarer:
På norsk er det i tillegg kome ut nokre novellesamlingar med innhald teke frå fleire ulike svenske bøker:
Bournens
Bournens er ein kommune i distriktet Gros-de-Vaud i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 565 meter over havet.
Aspromonte
Aspromonte er eit fjellmassiv i provinsen Reggio Calabria i Calabria sør i Italia. Namnet tyder «surt fjell», eit namn bøndene i området gav fjellet fordi det bratte terrenget og steinete overflata var vanskeleg å dyrke. Frå fjellet ser ein ut over Messinasundet mellom Det joniske havet og Tyrrenhavet, der elva Pietrace renn ut. Den høgaste toppen er Montalto (1 956 moh). Bergarten består hovudsakleg av gneis og glimmerskifer, som dannar karakteristiske overlappande terrassar. Massivet er ein del av Aspromonte nasjonalpark.
Takashi Azuma
Takashi Azuma er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Yokohama F. Marinos.
Aspromonte
På den korte kyststripa vert det dyrka sitrusfrukter, vin og oliven, medan vegetasjonen i høgare område stort sett er eik og steineik under 1000 meter, og furu, siciliansk furu og bøk over dette. Sitrusfrukta bergamott, som vert nytta i parfyme og som smaktilsetting Earl Grey-te, veks hovudsakleg berre sør i Aspromonte.
Attraksjonar i området er skisenteret Gambarie (1 311 m) og heilagdomen Madonna di Polsi i kommunen San Luca. Delar av innbyggjarane har halde på den greske kulturen og språket (såkalla griko).
Giuseppe Garibaldi gjekk i land her med 3000 frivillige i marsjen sin mot Roma. Han vart slått og fanga 29. august 1862 i slaget ved Aspromonte.
Irkutsk oblast
Irkutsk oblast, (russisk Иркутская область) er ein provins (oblast) i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Det sjølvstyrte området Ust-Orda Burjatia var ein del av provinsen, men samstundes eit eige føderasjonssubjekt, fram til 1. januar 2008, då det vart innlemma fullstendig i Irkutsk oblast. Hovudstaden er Irkutsk, arealet er 767 900 km² og innbyggjartalet er 2 428 700 (2010).
Geografi
Irkutsk oblast ligg i Sibir. I søraust, på grensa til republikken Burjatia, ligg Bajkalsjøen. Området er berglendt, med fjelltoppar opp til 3000 meter over havet. Dei største elvane er Angara og Lena. Opp til 75 % av territoriet er skogkledd. Klimaet er kaldt om vinteren og varmt om sommaren, med middeltemperatur - 26 grader celsius i januar, og 18 grader celsius i juli. I grunnen i Irkutsk oblast finst det kol, gull, og jarnmalm.
Monte Bove
Monte Bove er eit fjell i Monti Sibillini i Appenninane i Marche, sentralt i Italia med ei høgd på 2 169 meter over havet.
Det grensar til Ussitaelva i nord og til Vallinfantedalen i sør. På nord- og austsida av fjellet finn ein karakteristiske klipper av dolomittisk kalkstein.
Irkutsk oblast
Demografi
Dei største byane er Irkutsk (587 900 ibuarar), Bratsk (246 300) og Angarsk (233 600).
Politikk
Ved valet til lovgjevande forsamling i Irkutsk oblast i oktober 2004 var dei største partia:
Historie
For tusen år sida var området folkesett av tyrkiske folkeslag. På 1200-talet vart området del av det mongolske verdsriket. Burjatane var det viktigaste folkeslaget som budde i området då russarane begynte å koma hit på 1500-talet. I løpet av 1600-talet vart området underlagt det russiske imperiet. Byen Irkutsk vart grunnlagd som fort i 1661 og fekk bystatus i 1686. I 1764 vart provinsen Irkutsk oppretta. Han omfatta då alt russisk område mellom elva Jenisej og Stillehavet. Frå 1803 heldt generalguvernøren over Sibir til i Irkutsk.
Under den russiske revolusjonen vart Sovjet-styret oppretta i byen Irkutsk i desember 1917, men sommaren 1918 vart området erobra av kontrarevolusjonære styrkar (kvitegardistar). I januar 1920 gjenerobra den raude arméen byen Irkutsk. I 1937 vart Irkutsk oblast oppretta, med Ust-Ordynsk-burjat-mongolske nasjonale distrikt som ein del av provinsen. Då Sovjetunionen vart oppløyst i 1991 vart Irkutsk oblast eit føderasjonssubjekt. 16. april 2006 vart det heldt folkerøysting om å slå Ust-Orda Burjatia saman med Irkutsk oblast. Dette fekk fleirtal og frå 1. januar 2008 har Ust-Orda Burjatia vore ein del av Irkutsk oblast.
The Secret of Monkey Island
The Secret of Monkey Island er eit eventyrspel utvikla og utgjeve av Lucasfilm Games. Spelet går føre seg i ei tenkt utgåve av Karibia under gullalderen for sjørøveri, der spelaren tek rolla som Guybrush Threepwood, ein ung mann som vil bli sjørøvar og utforskar fiktive øyar medan han løyser gåter.
Spelet byrja utviklinga i 1988 av Ron Gilbert, som laga det i samarbeid med Tim Schafer og Dave Grossman. The Secret of Monkey Island var det femte i rekkja av spel som nytta spelmotoren SCUMM. Oppfølgjaren til spelet Monkey Island 2: LeChuck's Revenge kom ut i 1991. The Secret of Monkey Island vart lansert i ei ny og modernisert utgåve i 2009.
Elsa Beskow
Elsa Beskow var ein svensk forfattar og biletkunstnar som er særleg kjend for ei rekke vakre biletbøker for barn.
Liv
Beskow viste kunstnariske evner, og fekk utdanna seg innan kunstindustri ved Tekniska skolan i byen. Frå 1894 til 1897 var ho teiknelærar ved Whitlockska samskolan, der ho tidlegare hadde vore elev.
I 1897 gifta ho seg med den presteutdanna Natanael Beskow. Dei fekk seks søner, av dei er Bo Beskow blitt kjend som kunstnar og Gunnar Beskow som forfattar.
Virke
På 1930-talet var Elsa Beskow med i utforminga av ei ny lesebok for det svenske skuleverket, Vill du läsa? i tre band saman med Herman Siegvald.
Elgvegen i Bergen
Elgvegen er ein blindveg i Fana i Bergen. Han går nordover frå Hjortevegen. Vegen er om lag 200 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1984 og som fleire andre vegar i området har han dyrenamn.
Piz Morteratsch
Piz Morteratsch er eit 3 751 meter høgt fjell i Berninafjella i Sveits. Aust for fjellet ligg Morteratschbreen og sørvest for fjellet ligg Tschiervabreen.
Tre av fjellryggane er meir krevjande og vert nytta av skarpklatrarar:
To turisthytter ved fjellet er opne frå midt i mars til midt i oktober, men er stengde i perioden 15. mai-15. juni. Boval-hytta (2 495 m) ligg på austsida, medan Tschierva-hytta (2 573 m) ligg på sørvestsida.
Bakgrunnsstoff
Piz Morteratsch på SummitPost
1257 Móra
1257 Móra er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. august 1932 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Årevengjer
Årevenger, kvefsar eller vepsar (Hymenoptera) er ein stor orden insekt med membranøse venger ein lett kan sjå blodårene i. Gruppa omfattar mellom anna bier, stikkekvefsar, humler og maur og er truleg den tredje største gruppa insekt i verda.
Kjenneteikn
Dei fleste årevenger har to par gjennomsiktige venger, kor dei bakerste er små og fest til dei første med krokar. Antennene er velutvikla og finst i fleire variantar.
Munndelane er som oftast forlenga, og som regel modifiserte til å ta opp nektar frå blomar. Likevel har dei som regel funksjonelle mandiblar, det vil seie tyggjekjever. Hjå bier har labium (underleppa) fått vekse ut eit par para flikstrukturar som kallast glossae og paraglossae''.
Det siste segmentet på mellomkroppen er redusert og samanvakse med første bakkroppssegment. Hoer har nesten alltid ein ovipositor, eit eggleggingsorgan som hjå mange artar er omdanna til ein stikke- eller sagebrodd.
Christian Schibsted
Christian Schibsted var ein norsk boktrykkjar, typograf og forleggjar.
254
254 (romartal CCLIV) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Valerianus og Gallienus var konsular (eller sjeldnare som år 1007 ab urbe condita).
1001 Gaussia
1001 Gaussia er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 8. august 1923 av Sergej Beljavskij ifrå Crimean Astrophysical Observatory i Simeiz på Krimhalvøya.
Årevengjer
Kjønn
Eit særtrekk ein finn i årevengene (og i somme barkebillar) er den haplo-diploide måten å fastsetja kjønn på. Individ som er diploide (har kromosoma sine arrangert i par) veks opp til hoer, medan haploide individ (med halvparten så mange kromosom) veks opp til hannar. Dette tyder i praksis at befrukta egg alltid vert hoer, medan ubefrukta egg som klekkast likevel vert til hannar.
Christian Schibsted
Schibsted var fødd i Christiania. Han grunnla Schibsted Forlag i 1839, og gav frå 1860 ut Christiania Adresseblad, som fekk namnet Aftenposten frå 1861.
Christian Schibsted døydde 1878 og vart gravlagd i Vår Frelsers gravlund.
Årevengjer
Kjønn
Dette systemet har ført til at hoer av årevenger faktisk deler meir genmateriale med systrene sine enn dei gjer med sitt eige avkom, i alle fall målt i prosent. Ifølgje Bill Hamiltons slektskapsseleksjonsteori er dette årsaka til at så mange av dei er eusosiale.
Levesett
Årevenger er aktive insekt med fullstendig forvandling. Larvane manglar bein og er ofte kvite og blaute. Dei er ofte parasittiske eller parasittoide, viss dei ikkje bur i eit bol og får mat hjå søskena sine (som hjå maur og bier).
Evolusjon og systematikk
Dei eldste fossile årevengene er frå triastida for 207-220 millionar år sidan og var plantekvefsar som høyrde til familien Xyelidae. Dei første fossilane frå sosiale årevengegrupper dukka opp i krittida.
Som regel har ein delt årevengene opp i to underordenar, Symphyta (plantekvefsar) og Apocrita (andre kvefsar, bier, humler og maur). Grunnlaget for dette er den såkalla kvefsetalja, innsnøringa dyra har mellom mellom- og bakkroppen, som er unik for Apocrita.
Akira Toriyama
Akira Toriyama er ein japansk mangateiknar. Han har teikna mellom anna Dragon Ball, Dr. Slump og Sand Land.
Dragon Ball var det store gjennombrotet for Akira Toriyama, men før det levde han på å teikne serien Dr. Slump.
Akira Toriyama var også med på å designe Super Nintendo-spelet Chrono Trigger, som er eit av verdas mest kjende Super Nintendo-spel.
1002 Olbersia
1002 Olbersia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 15. august 1923 av Vladimir Aleksandrovich Albitzky ifrå Crimean Astrophysical Observatory i Simeiz på Krimhalvøya.
Ilåt
Ilåt, av norrønt ílát (av late), er ein ting til å ha noko i. I delar av landet er ordet bruka om bytter, kar, posar og liknande. Andre stader, som Nord-Vestlandet og nordafjells, er det helst bruka om tarmar og magesekk bruka som ilåt for pølser.
Ilåt kan ein lage av godt reingjorte tarmar, skrapte reine for feitt. Eit ilåt sydd av vomma kan ein kalle eit vomilåt.
Overført tyding og andre språk
Vomilåt vert ikkje like fine som andre ilåt, difor er ordet 'vomilåt' bruka som nedsetjande karakteristikk; «ho såg ut som eit vomilåt» (Helgeland).
Det engelske ordet for «ilåt» er container.
Bakgrunnsstoff
Ilåt i matlaging:
Nina Karin Monsen
Nina Karin Monsen er ein norsk filosof, forfattar og statsstipendiat. Monsen har skrive både skjønnlitteratur og ei rekkje faglitterære bøker innanfor feministisk filosofi og personalismen. Ho har vore ein markant deltakar i norsk offentleg debatt sidan byrjinga av 1970-talet, særleg om moralfilosofiske emne, og vart tildelt Fritt Ord-prisen for dette i 2009. Nina Karin Monsen var gift med jusprofessoren Helge Johan Thue.
Tidleg akademisk karriere
Nina Karin Monsen var ei av dei første kvinnene som tok magistergrad i filosofi. Det gjorde ho i 1969, med ei avhandling om grunnlagsproblema i logikken. Monsen var forskingsstipendiat ved Noregs allmennvitskaplege forskingsråd 1971-1973 og universitetsstipendiat i filosofi ved Universitetet i Oslo i perioden 1973-1980. Ho underviste i om lag 12 år ved examen philosophicum ved universiteta i Oslo, Bergen, Trondheim og andre stader.
Hennar doktorgradsavhandling om personalistisk språkfilosofi frå 1981 vart ikkje godteken. Ho gav seinare ut Det elskende menneske, person og etikk (1987), ein omarbeidd versjon av første del av avhandlinga. Boka vart ein bestseljar og er omsett til fleire språk.
Nyfeminist
Monsen var mellom grunnleggjarane av nyfeministrørsla i 1970. Rørsla la vekt på behovet for sjølvbestemt abort, likestilling og likeverd. Ho gav ut ei bok om feministisk filosofi, Det kvinnelige menneske, i 1975.
Monsen kom seinare til å kritisere den feministiske rørsla for dogmatisme, noko som kjem til uttrykk i boka Jomfru, mor eller menneske? (1984).
Monsen skriv innanfor personalismen, ein filosofi som er lite kjent i Skandinavia. Denne filosofiske retninga byggjer på personomgrepet, menneskeverdet og den avgjerande tydinga kjærleiken har for tenkinga. Eit sentralt slagord er at «Personen er kjelda til alle verdiar».
Statsstipendiat
Monsen vart statsstipendiat frå 2004. Ved kunngjeringa i 2003 vart det framheva at ho var aktiv i den norske offentlege debatten innanfor eit breitt spekter av tema der livssyn, etikk, kjønnsroller og menneskerettar stod sentralt.
Deltaking i offentleg debatt
Monsen har skrive ei rekkje kronikkar og avisartiklar sidan 1970. Ho var fast skribent i Aftenposten i om lag ti år, og har skrive fleire hundre kronikkar og artiklar, i all hovudsak om moralfilosofiske emne. Ho har halde over seks hundre føredrag. Ho sit i representantskapet for avisa Vårt Land og var medlem av prinsipprogramkomitéen til Venstre i 2006.
Meiningane og debattformen hennar har vorte utsett for kritikk. Monsen har ved ei rekkje høve hevda at ho vert trakassert av meiningsmotstandarar.
Motstand mot kjønnsnøytral ekteskapslov og assistert befruktning
Monsen har markert seg som ein sterk motstandar både av utvikling i retning av å gjere ekteskapsomgrepet kjønnsnøytralt (likekjønna ekteskap) og av at assistert befruktning skal verte brukt for å hjelpe homofile å få morlause eller farlause barn. Ho argumenterer for at barn treng ei mor og ein far, og meiner det er eit overgrep mot barn og avhumanisering av samfunnet å skape morlause og farlause barn ved bruk av medisinsk teknologi. Ifølgje Monsen er dette å setje interessene til dei vaksne før behova til borna. Monsen meiner dette opnar for ei utvikling i rasehygienisk retning, der utveljinga av perfekte donorar for egg og sæd i røynda er ein privatisert rasehygiene. Monsen argumenterer for det familiesynet som er rådande i det meste av verda, der familien i prinsippet består av mor, far og barn.
Ho har kritisert både innhaldet og prosessen knytt til innføringa av Felles ekteskapslov i Noreg. Monsen meiner at ektepar som gifta seg før den kjønnsnøytrale ekteskapslova som vart innført i Noreg 1. januar 2009 burde ha same retten som registrerte partnarar til å samtykkje og eventuelt «seie nei» til å verte omfatta av den nye lova. Ho hevdar samstundes at ekteskapslova dei gifta seg under i likskap med partnarskapsloven blir oppheva etter dette. Monsen er også motstandar av at bioteknologilova og barnelova gjev alle gifte og sambuande kvinner rett til born ved hjelp av kunstig befrukting.
I 2009 varsla Nina Karin Monsen, Helge Johan Thue, forlagsredaktøren Asle Dingstad og 11 andre at dei ville gå til rettssak mot staten. Dei gjekk til sak for at ektepar og partnarar som inngjekk ekteskap/partnarskap før 1. januar 2009 skulle kunne behalde si samlivsform under same vilkår også etter at den gamle ekteskapslova vart oppheva. Dei kravde lik handsaming med registrerte partnarar, og kravde retten til å samtykkje, eventuelt seie nei, til at den nye «kjønnsnøytrale» ekteskapslova skulle gjelde for deira samlivsform.
I mars 2009 gav Monsen ut boka Kampen om ekteskapet og barnet, og i 2010 gav ho ut sjølvbiografien ''Inn i virkeligheten. Min vei fra humanetikk til kristen tro.''
Prisar
Monsen vart tildelt Fritt Ord-prisen for 2009, «for hennar gjennomreflekterte og uavhengige bidrag til ein friare offentleg debatt.» Tildelinga førte til ein lengre debatt i media, der både Monsen og Fritt Ord mottok både støtte og kritikk frå fleire hald.
Monsen heldt minneførelesninga for Gordon Johnson i 1993 og heldt den første førelesninga om Karin Westman-Berg ved Uppsala universitet i 1984. Ho har motteke Kjetterprisen frå Nyorienteringsrørsla.
Tidlegare har ho vorte tildelt «nidprisar» som Hedningesamfunnets Kristendummen og LLH Bergen og Hordalands Forbedringsprisen.
Skjønnlitteratur
I tillegg kjem ei rekkje artiklar og bokkapittel.
Monsen har også skrive ei utgreiing for Kommunal- og arbeidsdepartementet om tradisjonelle muslimske kvinner og vestlege verdiar.
Michael Palin
Michael Edward Palin er ein engelsk komikar, skodespelar, programleiar og forfattar. Han er kjend som ein av medlemmane i den britiske komikargruppa Monty Python og for ei rekkje reisedokumentarar. I 2000 vart han kommandant av Order of the British Empire. Han var leiar for Royal Geographical Society frå 2009 til 2012. I 2013 blei Palin utnemnd til BAFTA Fellow, den høgaste æra British Academy of Film and Television Arts deler ut.
Monty Python
Palin vart først kjend då han var med og skreiv TV-serien Do Not Adjust Your Set på slutten av 1960-talet. Dette var ein serie for barn der han, Terry Jones og Terry Gilliam hadde nokre surrealistiske sketsjar. Seinare gjekk dei saman med John Cleese, Graham Chapman og Eric Idle om å laga Monty Python's Flying Circus. I Flying Circus spelte Michael Palin ofte ein uvitande, stakkarslig fyr, eller overivrig programleiar. Han medverka òg på alle Monty Python-filmane.
Etter Monty Pythons mest produktive tid spelte han i ei lang rekkje komediar som Jabberwocky, Time Bandits, Brazil, En fisk ved navn Wanda og Olme Beist.
Dei første reisedokumentarane
Michael Palin har produsert ein serie med ferdprogram for BBC. Desse har vore vist på norsk fjernsyn av NRK og vorte sende i beste sendetid, vanlegvis på laurdagar.
Hans første reisedokumentar var innslag i BBC-serien Great Railway Journeys of the World i 1980, der han på ein humoristisk måte mintest hobbyen frå barndomen sin; å sjå på tog—og reiste med toga England rundt. Seinare følgde ein tilsvarande serie i 1994‚ der han toga Irland rundt.
Sidan 1989 har Palin presentert ein serie verdsomspennande reiseprogram for BBC som, forutan å ha vorte gjort tilgjengeleg på DVD og VHS er vortne vist på ei rekkje fjernsynsstasjonar både i og utanfor Europa.
Ewe
Ewe er eit kwaspråk som blir snakka i Ghana og Togo av omtrent tre million menneske. Ewe er ein del av eit sprachbund av språk som også er i slekt, gbespråka, dei blir snakka i eit område frå aust i Ghana til vest i Nigeria. Andre gbespråk er mellom anna fon og aja. Ewe er, som andre gbespråk, eit tonespråk.
Skriftspråk
Ewe blir skrive med det latinske alfabetet, med en del ekstrabokstavar, nokre av dei er henta frå det internasjonale fonetiske alfabetet. Skriftspråket vart innført rundt 1900 av dei tyske kolonimaktene.
Ein tilde (˜) over vokalar markerer nasalisering. Tone er vanlegvis umarkert, bortsett frå i visse vanlege tilfelle som treng disambiguering, t.d. er første person plural pronoun mí 'vi' markert høg for å skilje det frå andre person plural mi 'de', og andre person singular pronoun wò 'du' er markert låg for å skilje det frå tredje person plural pronoun wo 'dei'
Anda i Nordland
Anda er ei lita øy i Øksnes i Nordland. Ho ligg i Vesterålen om lag 5 km nord for nordenen av Langøya og vest for Andøya. Her ligg Anda fyr, som var det siste fyret i Noreg som vart automatisert. Det skjedde i 1987. Øya er verna som eit naturreservat og er eit viktig hekkeområde for lundefugl.
Krykkje, alke, toppskarv, gråmåse og teist hekkar òg her. Det er store selkoloniar på øya.
Tautra
Tautra kan vise til:
Tambon
Tambon kan minna om kommunar i utstrekning og storleik, men Thailand sine kommunar og byar vert kalla thesaban og har i mindre grad ei administrativ rolla.
Hn/Sex Pistols
The Sex Pistols var ei britisk pønkgruppa som vart skipa i 1975 og løyst upp i 1978.
Stutt historikk
Manageren Malcolm McLaren, som tidlegare havde jobba med The New York Dolls, skipa Sex Pistols i 1976. Jones og Cook var dei fyrste han fekk med i bandet. Hovudmålet deira var å spela rå, aggressiv rock & roll (pønk), inspirera av New York Dolls og The Ramones frå Sambandsstatane, og å sjokkera Storbritannia so mykje som råd. McLaren, Jones og Cook fekk med seg Lydon og Matlock, som var dei beste låtskrivarane i gruppa, og etter å hava skapt seg eit namn med spelejobbar i London, fekk dei kontrakt med eit stort sellskap og gav ut singelen Anarchy in the U. K. i 1976. Etter å hava gjort skandale både på riksdekkjande fjerrsyn og i gatone i London, for ikkje å snakka um jukeboksar og skift bassist (til Vicious, som var heilt ut umusikalsk, men som derimot var tolleg god på skinnjakka), gav dei ut singlane God Save the Queen, Pretty Vacant og Holidays in the Sun og det vidgjetne albumet Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols i 1977. Sex Pistols fór på store Storbritannia-turnéar, og allstad dei hadde vore spratt det upp nye pønkgruppor (til dømes The Clash i London og Buzzcocks og Joy Division i Manchester).
Lydon hadde starta Public Image ltd. for å spela den musikken han helst vilde i 1978, og jamvel dette bandet skreiv seg inn i rockesoga. Jones og Cook starta The Professionals og Matlock The Rich Kids - båe pønkgruppor med stutt lìvetid. Det upphavlege Sex Pistols kom saman att i 1996, og spelar framleides konsertar frå tid til onnor. McLaren prøvde seg som manager for fleire andre band, og som musikar.
Diskografi
Attåt desse finst det ei lang rekkja samle- og liveplator av ymse slag.
Bakgrunnsstoff
Syphilia Morgenstierne om konsterten i Oslo
Piz Argient
Piz Argient er eit 3 945 m høgt fjell i Berninafjella i Alpane. Grensa mellom Sveits og Italia går over fjelltoppen.
Fjellet er omkransa av isbrear på alle kantar. Nord for fjellet strekker Morteratschbreen seg, i vest Øvre Scerscengletscher, og i sør og aust ligg Fellaria-breen. Topp er skild frå grannetoppane Piz Zupò i aust av skaret Fuorcla dal Zupò (3 851 m) og frå Crast' Agüzza i nordvest av Fuorcla da l'Argient (3 705 m).
Toppen vart vitja fyrste gongen i 1869. Eit fylgje på fem beståande av turistane Seiler og von Seldeneck i lag med fjellførarane Christian Grass og J. B. Walther og ein ikkje namngjeven gemsejeger, kleiv opp.
Åsværet
Åsværet er ei lita øygruppe i Dønna kommune i Nordland. Ho ligg på sørsida av Åsenfjorden. Det vart reist eit fyr her i 1876.
Øygruppa er i dag ein del av Åsvær landskapsvernområde. Området har dyrelivsfreding, vart oppretta i 2002 og er på 65 489 dekar, der 56 197 dekar er sjøareal. Landskapsvernområdet er oppretta på grunn av natur- og kulturlandskapet med tilhøyrande botanikk, geologi og dyreliv.
Pomorhandelen
Pomorhandelen var i utgangspunktet ein bytehandel mellom folk i nordområda, med kornprodukt frå Russland mot fisk frå Nord-Noreg som hovudhandelsvare. Etter kvart utvikla dette seg til å verta ein pengehandel, og faktisk vart rubelen nytta som valuta fleire stader i Nord-Noreg. Pomorhandelen var av stor tyding både for nordmenn og russarar. Handelen gjekk føre seg ved at russiske pomorar frå Kvitsjøtraktene og Kolahalvøya kom siglande til fjordbygder og handelsplassar langs kysten av Nord-Noreg. Pomorane var dyktige handelsmenn og sjøfararar, og dei utforska også områda kring Kvitsjøen. I tillegg til at dei seilte vestover med handelsvarer, etablerte dei òg ei handelsrute austover forbi Uralfjella til Nord-Sibir.
Hjortevegen i Bergen
Hjortevegen er ein veg i Fana i Bergen som går frå krysset mellom Sætervegen, Bjørnevegen og Skjoldstølen til Apeltunvegen. Vegen er om lag 650 meter lang og vert mykje nytta som gjennomfartsåre mellom Fanavegen og Apeltunvegen. Vegen går gjennom eit bustadfelt, men her ligg òg ein matvareforretning, Spar Skjoldtun.
Namnet vart vedteke i 1958. Som andre vegar i området har han fått eit dyrenamn.
Monkey Island
Monkey Island er ein serie av eventyrspel, der dei fire fyrste spela i serien er utvikla av LucasArts. Spela i serien handlar om antihelten Guybrush Threepwood der han slit med å bli den mektigaste sjørøvaren i Karibia, spolere planane til daudingen og piraten LeChuck, og vinne hjartet til guvernør Elaine Marley. Handlinga til alle dei fire spela i serien inkluderer den løyndomsfulle øya Monkey Island.
Spela i serien blei i utgangspunktet skapt av Ron Gilbert, Tim Schafer og Dave Grossman. Gilbert verka på dei to fyrste spela i serien før han slutta i LucasArts. Grossman og Schafer jobba også på dei to fyrste spela, og dei fór også frå selskapet i etterkant. Rettane til Monkey Island-spela blei verande hos LucasArts, og dei to neste spela blei utvikla utan medverknad frå dei som planla spelserien i utgangspunktet.
The Secret of Monkey Island
Spelserien gjorde inntoget sitt i 1990 med The Secret of Monkey Island på Atari ST, Macintosh og IBM PC-plattformene. Spelet vart seinare sloppe for Amiga, Sega CD og FM Towns.
Dette spelet har blitt relansert 15. Juli 2009 i ein ny versjon kalla The Secret of Monkey Island Special Edition (MI:SE). Denne versjonen har fått same grafikkløysing som dei seinare versjonane, i tillegg til at ein òg kan spela spelet med originalgrafikken, men utan stemmer. I tillegg til Windows-plattforma, har spelet også blitt lansert for iPhone.
Monkey Island 2: LeChuck's Revenge
Monkey Island 2: LeChuck's Revenge var det andre spelet i serien og blei sloppe i 1991 for færre plattformer; berre tilgjengeleg no på Amiga, MS DOS, Macintosh, og seinare på FM Towns.
The Curse of Monkey Island
Det tredje spelet i serien, The Curse of Monkey Island, blei sloppe i 1998 i Europa og var berre tilgjengeleg på Windows.
Escape from Monkey Island
Escape from Monkey Island var det fjerde spelet i serien, og blei sloppe for Windows, PlayStation 2 og Macintosh.
Tales of Monkey Island
Tales Monkey Island er det siste spelet i serien, og blei sloppe for Windows, Wii og Macintosh.
1258 Sicilia
1258 Sicilia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. august 1932 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Dyrhaugen i Bergen
Namnet vart vedteke i 1953.
Friesland i Nederland
Friesland (vestfrisisk Fryslân) er ein provins nord i Nederland og ein del av den større regionen òg kalla Friesland. Namnet på vestfrisisk er Fryslân, som har vore det offisielle namnet sidan 1997. Provinsen har om lag 640 000 innbyggjarar og adminstrasjonssenteret er Leeuwarden (Ljouwert), med om lag 90 000 innbyggjarar.
Friesland skil seg frå dei andre elleve provinsane ved at han har sitt eige språk, vestfrisisk, som òg vert nytta i ein mindre del av provinsen Groningen i aust.
Friesland er hovudsakleg ein jordbruksprovins og er kjend for det svarte og kvite frisisk kveg og den svarte frisiske hesten som hadde opphavet sitt her. Turisme, hovudsakleg i innsjøane i sørvest og Dei vestfrisiske øyane i Vadehavet i nord, er òg ei viktig næring.
Provinsen er kjend for alle skeiseløparane som kjem her frå og for skeising på kanalane når vêret er kaldt nok. Då vert som regel det 200 km lange Elfstedentocht («ellevebyarsløpet») halde. Området har totalt 195 vindmøller av 1200 i heile landet.
Geografi
I aust er provinsen Friesland avgrensa av provinsane Groningen og Drenthe, i sør av Overijssel og Flevoland, i sørvest av innsjøen IJsselmeer, i vest og nord av Vadehavet. Friesland er knytt til Noord-Holland gjennom Afsluitdijk.
Til provinsen høyrer òg vadeøyar: Flylân (Vlieland på nederlandsk), Skylge (Terschelling på nederlandsk), It Amelân (Ameland på nederlandsk) og Skiermûntseach (Schiermonnikoog på nederlandsk).
Friesland er i lag med Drenthe den tynnast folkesette provinsen i Nederland.
Den raude hæren
Historie
I den første tida var Den raude hæren ei frivillig samling soldatar utan militære grader eller symbol. Offiserar blei valde demokratisk. Alt dette endra seg frå 29. mai 1918, då eit offisielt dekret gjorde militærteneste obligatorisk for menn mellom 18 og 40 år. Krigskommissariat som skulle styra den store innkallinga blei oppretta i alle regionane. Desse eksisterte nesten like lenge som sjølve Sovjetunionen.
Andre verdskrigen
Då Tyskland gjekk til åtak på Sovjetunionen i juni 1941 hadde Den raude hæren rundt 1,5 millionar medlemmer, men var likevel dårleg førebudd på krigen. Soldatane hadde lite av både erfaring og trening, ettersom Stalin ikkje hadde ønska å provosera Hitler gjennom krigsførebuingar. I dei første vekene blei nesten heile det sovjetiske luftvåpenet øydelagt, og hundretusesenvis av sovjetiske soldatar kom i klemme mellom tyske styrkar. I løpet av krigen mista Den raude hæren fleire menn enn nokon annan nasjonal hær.
Ved slutten av 1941 var det 2 millionar soldatar med i Den raude hæren. I løpet av krigen døydde minst 7 millionar, kanskje så mange som 10. Soldatar som blei tekne til fange av nazistane blei gjerne skotne der og då eller sende til konsentrasjonsleirar som del av Holocaust.
6,5 % av dei som overlevde dette blei etter krigen sende til NKVD sine arbeidsleirar (Gulag) fordi dei ikkje hadde kjempa hardt nok. Dette gjaldt særleg offiserar, sjeldan vanlege soldatar.
Ei rekkje flinke kommandantar hadde lært av nederlaga, og etter kvart snudde krigslukka for hæren. Krigen blei kalla Den store fedrelandskrigen, og ein tok i bruk nasjonalistisk propaganda og den gamle tradisjonen med å lata prestar signa soldatane før slag i staden for å berre fokusera på det kommunistiske. I løpet av 1945 tok Den raude hæren store delar av Tyskland, inkludert hovudstaden Berlin.
Etter krigen
I tida etter at den andre verdskrigen slutta, sokk talet soldatar frå rundt 13 til rundt 5 millionar. Dei sovjetiske lovane sa at kvar mann som var i stand til det skulle avtena ei verneplikt på to år. På grunn av dette hadde hæren under heile den kalde krigen mellom 3 og 5 millionar soldatar, den største ståande hæren i verda.
Den sovjetiske krigen i Afghanistan
I 1979 gjekk Den raude hæren likevel inn i direkte konflikt i Afghanistan, til støtte for den sekulære regjeringa mot muslimske fundamentalistar som på si side hadde støtte frå USA. Sjølv om dei sovjetiske styrkane hadde eit stort teknologisk overtak, fekk dei aldri full kontroll over landet, og styrkane trekte seg ut i 1989.
Den langtrekte krigen, saman med kostnadene det å halda ein ståande hær på 5 millionar, tok mange ressursar, og var med på å køyre ned den sovjetiske økonomien som til slutt førte til at Sovjetunionen fall.
Avvikling
I august deltok fleire høgtståande offiserar i hæren i eit mislukka kuppforsøk mot reformregjeringa til Gorbatsjov. Stridsvogner blei sende gjennom Moskvagatene, men stoppa og nekta å skyta på landmenn då folk strøymde ut i protest mot kuppet.
Etter at Sovjetunionen braut saman blei Den raude hæren oppløyst og eigedelane delt mellom tidlegare medlemsland. Mesteparten av hæren, inkludert dei fleste atomrakettane hans, blei del av den nye russiske hæren. Militære styrkar i Aust-Europa, inkludert landa i Baltikum, drog heim mellom 1991 og 1994.
Edvard Langset
Edvard Langset, òg kjend under pseudonymet «Ola Vonheim», var ein norsk forfattar, lærar og folkeminnesamlar. Frå 1917 var Langset statsstipendiat.
Liv
Edvard Langset vart fødd i 1867 på Langset i Straumsnes (no i Tingvoll kommune) på Nordmøre av foreldra Eli Olsdotter Langset og Ole Gundersen Langset. Han vart gift med Marta Lyngstad, og dei fekk 3 born. Edvard Langset døydde den 12. mai 1924.
Verk
Edvard Langset tok lærarutdanning på Klæbu seminar 1889-91, og arbeidde deretter som lærar i Bjugn eitt eller to år, i Hemne 1893-1906, i Frei 1906-1916 og i heimbygda frå 1916. Han var elev på Askov folkehøjskole 1899-1900 og følgde førelesingar i folkeminnevitskap i åra etter.
Han var leiar av Nordmøre ungdomslag, styremedlem i Nordmøre mållag og starta bygdemuseum i heimbygda. Han vart statsstipendiat i 1917. Langset var ein aktiv forfattar og skribent og gav ut i alt 13 bøker i si levetid. I 1948, 24 år etter at han døydde kom bok nummer 14, basert på delar av det omfattande innsamlingsarbeidet han gjorde.
Langset var leiar av Nordmøre ungdomslag, styremedlem i Nordmøre mållag og starta bygdemuseum i heimbygda. Han vart statsstipendiat i 1917.
Daisuke Nasu
Daisuke Nasu er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Yokohama F. Marinos, Tokyo Verdy, Júbilo Iwata, Kashiwa Reysol, Urawa Reds og Vissel Kobe (2019).
Eikefjord
Eikefjord er ei bygd i Kinn kommune i Vestland og tidlegare kommune i Flora i Sogn og Fjordane fylke. Bygda ligg ved Riksveg 5, mellom Florø og Førde, 23 km aust om Florø og 33 km vest om Førde. Dersom ein reknar med områda som soknar til Eikefjord barne- og ungdomsskule har bygda, etter data frå SSB, eit innbyggjartal på 1285 i 2007.
Geografi
Bygda Eikefjord femner om grendene eller grunnkrinsane Endestad/Løkkebø, Langedal/Ramsdal, Svardal/Steindalen, Høydalane, Steinhovden, Nyttingnes, Sandvika, Tonheim/Grov, Barlindbotn, Hovland/Kvalvik, Eikefjord og Sunnarvik i kraft av å ha sentrumfunksjonar som skule, post, bank, butikkar, bussknutepunkt og ulike lag og organisasjonar for desse.
Historie
I ein periode på 41 år frå 1923 til 1964 var Eikefjord ein kommune som femnde områda kring Eikefjorden og dalføret austover mot Ramsdalsheia. Eikefjord vart 1. januar 1923 skild ut frå Kinn som eigen kommune. 1. januar 1964 vart kommunen slegen saman med Kinn, Bru og Florø til Flora kommune.
I perioden frå om lag 1935 til om lag 1969 var det fleire mindre fabrikkar som dreiv med produksjon av tønner i Eikefjord.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Eikefjord kommune frå 1923 til 1964:
Kultur og idrett
Eikefjord kyrkje vart oppført i 1812. Kyrkja vart i 1874 ombygd til krosskyrkje med 350 sitjeplassar.
Eikefjord ungdomslag vart oppretta i 1901.
Eikefjord idrettslag vart stifta i 1967.
Armenia i Eurovision Song Contest 2012
Armenia skulle delteke i Eurovision Song Contest 2012, og Hajastani hanrajin herrustajnkerut’jun meldte seg på tevlinga 17. januar 2012. Landet vart dimed det siste som stadfesta si deltaking, på grunn av konflikten med vertslandet Aserbajdsjan. Det vart planlagt å halde ein intern uttaking 18. mars 2012, og landet vart tildelt ein plass i den andre semifinalen. 7. mars 2012 trekte dei seg frå tevlinga. Som straff måtte dei direktesende både semifinalane og finalen utan avbrot.
Oj, svijetla majska zoro
«Oj, svijetla majska zoro», ‘Å, strålande maimorgon’, er den montenegrinske nasjonalsongen.
Hexi-korridoren
Hexi-korridoren er den historiske ferdselsleia gjennom delar av dagens Gansu-provins i det nordlege Kina. Korridoren var ein del av den nordlege Silkevegen som førte i nordvestleg lei frå breiddene på storelva Huang He. Leia var den viktigaste frå Nord-Kina til Tarimbekkenet og Sentral-Asia for både handelsfolk og militære styrkar. Korridoren består av ei rad oasar langs nordkanten av Tibetplatået. I sør reiser seg det høgtliggjande og aude Tibetplatået, og mot nord breier Gobiørkenen og grasviddene i Indre-Mongolia. Mot vest delar leia seg i tre, anten fer ein nord om Tian Shan eller mot sør på kvar si side av Tarimbekkenet. Ved austenden ligg fjella rundt Lanzhou før ein når elvedalen til Wei He og sjølve Kina.
Ole Edvard Buck
Ole Edvard Buck var ein norsk embetsmann og stortingsmann.
260
Døde
260er
Ole Edvard Buck
Buck var fødd i Trondheim. Faren vart seinare kjøpmann i Molde, og sonen voks opp der. I 1820 vart han student frå katedralskulen i Trondheim. Ferda gjekk så vidare til hovudstaden, der han vart cand. jur. i 1824. Frå 1825 var han tilsett i finansdepartementet, byråsjef frå 1828. I 1833 vart han utnemnd til amtmann i Finnmark. Elles var han mellom anna medlem av ein kongeleg kommisjon om nordlandshandelen, eit arbeid som førte fram til lov (1839). År 1842 la han ut på reise over Stockholm og Finland til St. Petersburg og Arkhangelsk, der han hadde samtalar med den russiske regjeringa om grensetraktaten av 1751. Samtalane førte ikkje fram til endringar i traktaten.
Buck representerte Finnmark på Stortinget i 1839. Han var då medlem av Lagtinget, traktatkomiteen og komiteen om stempelpapir.
Han døydde ved Molde, under ei vitjing hos svigerfaren Hilmar Meincke Krohg.
Treblåseinstrument
Treblåseinstrument ei gruppe musikkinstrument av blåseinstrument-familien. Instrumenta skil sig frå messingblåseinstrumenta ved at dei normalt er laga av tre (det finst treblåseinstrument laga av metall). Mellom instrumenta i denne gruppa kan ein nemne klarinett, saksofon, tverrfløyte, blokkfløyte, fagott, engelsk horn, obo og sekkepipe.
Konstruksjon
Det som seier at eit blåseinstrument er eit messinginstrument eller treblås er kva materiale det opphavleg blei laga i. Treblåseinstrumenta har som regel eit munnstykke der vibrasjonen frå eitt eller to røyrblad i vibrasjon skaper lyden. Fløyter har derimot ikkje denne konstruksjonen, desse gir lyd ved å få lyden til å vibrere ved å blåse inni ein skarp kant.
Bruksområde
Treblåseseksjonen er ein viktig del av symfoniorkesteret, men er òg vanleg i kammerorkester. I slike orkester er saksofonen uvanleg. Til liks med tverrfløyta eignar saksofonen seg som soloinstrument. Saksofonen er ofte å finne i storband og andre jazzorkester. Fagotten blir mest brukt i klassiske orkester og vart konstruert som eit bassinstrument i treblåsefamilien. Med wienerklassisismen sitt inntog fekk fagotten òg solististiske oppgåver.
Yutaro Abe
Yutaro Abe er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Yokohama F. Marinos, Montedio Yamagata, Ferverosa Ishikawa Hakusan FC, Tokushima Vortis og Gainare Tottori.
1260 Walhalla
1260 Walhalla er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 29. januar 1933 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
1004 Belopolskya
1004 Belopolskya er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 5. september 1923 av Sergej Beljavskij ifrå Crimean Astrophysical Observatory i Simeiz på Krimhalvøya.
Eocen
Eocen eller eosen er den andre geologiske epoken i paleogen i kenozoikum og varte frå 55,8 ± 0,2 til 33,9 ± 0,1 millionar år sidan. Eocen kjem etter paleocen og før oligocen. Starten på epoken er markert med at dei fyrste moderne pattedyra dukkar opp. Slutten er ved ei større utdøying kalla Grande Corpure, som kan ha samanheng med nedslaget av ein eller fleire meteorittar i Sibir og det som no er Chesapeake Bay i USA. Som vanleg er dei strata som definerer start og slutt lett å identifisere, men dateringa er usikker.
Namnet kjem frå det greske eos (morgongry) og ceno (ny), og refererer til at dei «nye» pattedyra kjem til syne i denne tida.
Inndeling
Eocen er vanlegvis delt inn i tidleg og sein, eller stundom tidleg, mellom og sein. Dei tilsvarande berglaga vert kalla nedre, midtre og øvre eocen. Dei geologiske aldrane er frå yngst til eldst:
Ypresium og stundom lutetium utgjer nedre eocen, medan priabonium og stundom bartonium vert rekna som øvre eocen. Alternativt kan lutetium og bartonium reknast som mellomeocen.
Klima
Det globale klimaet i eocen var kanskje det mest homogene i heile kenozoikum og temperaturgradienten frå ekvator til polane var berre halvparten av det han var i dag og dei djupe havstraumane var eksepsjonelt varme. Polområda var varmare enn i dag, kanskje så mildt som langs norskekysten og tempererte skogar strekte seg heilt til polane, medan det regnfulle tropiske klimaet strekte seg så langt nord som til 45º. Skilnaden var truleg størst på tempererte breiddegrader, medan klimaet i tropane var som i dag.
Klimaet heldt seg varmt gjennom resten av eocen, sjølv om den globale avkjølinga vart sett i gang av Azolla-hendinga, som førte til at istida i pleistocen starta.
Paleogeografi
Under eocen flytta kontinenta seg mot sine noverande posisjonar.
På byrjinga av perioden var Australia og Antarktis framleis saman og varme havstraumar frå ekvator blanda seg med det kaldare vatnet i Antarktis og fordelte varme rundt heile planeten og heldt den globale temperaturen høg. Då Australia reiv seg laus frå det sørlege kontinentet for rundt 45 millionar år sidan kan dei varme ekvatorstraumane ha svinga bort frå Antarktis og det utvikla seg ein isolert kald havstraum mellom dei to kontinenta. Antarktis var då avkjølt og havet omkring byrja å fryse til. Dette sende kaldt vatn og isflak nordover og forsterka avkjølinga.
Det nordlege superkontinentet Laurasia byrja å dele seg, og Europa, Grønland og Nord-Amerika dreiv frå kvarandre. I Europa forsvann Tethyshavet heilt og Alpane byrja å ta form og Middelhavet vart danna som eit grunt hav med øygrupper i nord. Sjølv om Atlanterhavet alt hadde opna seg ser det ut til å ha vore ei landbru mellom dei to fordi dyrelivet var mykje likt i dei to regionane.
India heldt fram bort frå Afrika og kolliderte med Asia, og dette skapte Himalaya.
Planteliv
Polarskogane var særleg store. Fossil og sjølv bevarte restar av tre som sumpsypress og matesquioiatre frå eocen er funne på Ellesmere Island i Arktis. Dei bevarte restane er ikkje fossile, men faktiske bevart i oksygenfattig vatn i dei myrlendte skogane på denne tida og så gravlagd før dei fekk sjans til å rotne. Sjølv på denne tida var Ellesmere Island berre nokre få grader lenger sør enn i dag. Fossil av subtropiske og sjølv tropiske tre og planter frå eocen er funne på Grønland og i Alaska. Tropisk regnskog voks heilt nord til nordaustkysten av Stillehavet i og Europa. Palmer voks så langt nord som Alaska og Nord-Europa i tidleg eocen, men dei vart gradvis færre etter kvart som klimaet vart avkjølt.
Nedkjølinga byrja midt i perioden og mot slutten av eocen byrja dei indre områda og verte tørre og skogane vart langt tynnare i enkelte område. Nyutvikla gras var framleis berre å finne rundt elva og innsjøar og hadde ikkje enno spreidd seg til sletter og savannar.
Kjølinga førte òg til årstidsendringar. Lauvtre, som betre takla dei store temperaturendringane, byrja å ta over for eviggrøne tropiske artar. Mot slutten av perioden dekte lauvskogar store delar av dei nordlege kontinenta og regnskogane trekte seg tilbake til ekvatoriale strøk.
Antarktis som start eocen med varme tempererte til subtropiske regnskogar vart mykje kaldare i løpet av perioden. Dei tropiske plantene forsvann heilt og ved byrjinga til oligocen hadde kontinentet lauvskogar og store område med tundra.
Dyreliv
Dei tidlegare kjende fossila av dei fleste av dei moderne pattedyrordenane dukka opp i løpet av kort tid i tidleg eocen. Ved byrjinga av eocen dukka fleire nye pattedyrgrupper opp i Nord-Amerika. Desse moderne pattedyra, som klauvdyr, upartåa hovdyr og primatar hadde trekk som lange, tynne føter, føter og hender som kunne gripe, samt åtskilde tenner for å tygge med. Dvergformer dominerte. Alle medlemmene av nye pattedyr var små og under 10 kg, basert på samanlikning av storleiken på tennene. Pattedyra i eocen var berre om lag 60 % så store som dei primitive pattedyra i paleocen som var forgjengarane deira. Dei var òg mindre enn pattedyra som kom etter dei. Ein meiner at det varme klimaet i eocen gjorde at mindre dyr klarte seg betre i varmen enn store dyr.
Begge grupper av moderne hovdyr vart rådande etter ein stor radiasjon mellom Europa og Nord-Amerika, samt kjøtetande hovdyr som mesonyx. Tidlege former for moderne pattedyr var mellom anna flaggermus, elefantdyr, primatar, gnagarar og pungdyr. Eldre primitive pattedyr vart mindre varierte og viktige.
Av krypdyr frå denne tida har ein funne fossil av kvelarslangar og skjelpadder. Mange moderne fuglar dukka opp i eocen.
Enkelte forskarar meiner at dei første primatane dukka opp rundt 55 millionar år sidan i æraen ypresium i eocen, men den molekylære klokka og nye paleonotologiske funn indikerer at dei kom mykje tidlegare, rundt 90 millionar år sidan i krittida.
Hav
Hava i eocene var varme og fullt av fisk og anna sjøliv. Dei første gråhaiane og dei første sjøpattedyra dukka opp, mellom anna basilosaurus, ein tidleg kvalart som ein meiner utvikla seg frå landdyr tidleg i eocen. Dei første sjøkyra, slektningar av elefantar, dukka opp på denne tida.
Grande Coupure
Grande Coupure eller «det store brotet» var ei stor omvelting for pattedyra i Europa for om lag 33,5 millionar år sidan. Mange dyr døydde ut under Grande Corpure og ein fekk allopatrisk artsdanning hos små isolerte leivningar. Utryddinga fekk dette namnet i 1910 av den sveitsiske paleontologen Hans Georg Stehlin, og han plasserte hendinga ved overgangen mellom eocen og oligocen.
Den nikenske truvedkjenninga
Den nikenske truvedkjenninga er ei truvedkjenning frå oldkyrkja som vert brukt ved dåp i Den ortodokse kyrkja og som vert sungen eller lesen i messa i Den katolske kyrkja og ved nattverdgudstenesta i Den anglikanske kyrkja, og i Den guddomlege liturgien i Den ortodokse kyrkja. I Den norske kyrkja høyrer den nikenske truvedkjenninga saman med den apostoliske truvedkjenninga og Den athanasianske truvedkjenninga til dei sentrale vedkjenningsskriftene. Etter den gamle liturgien song dei den nikenske truvedkjenninga på versemål i Luther sin salme Vi troe allesammen paa een Gud, nr 9 i Kingos salmebok, i Norsk Salmebok nr 230: Vi trur på Gud, vår Fader god, omsett av Bernt Støylen. I 1889 vart vedkjenningssalmen avløyst av den apostoliske truvedkjenninga. Høgmesseliturgien tillèt likevel at den nikenske truvedkjenninga vert brukt ved særlege høve, og den vert normalt brukt på høgtidsgudstenester i Dnk, men vert også brukt på enkelte andre gudstenester.
Bakgrunn
Den nikenske truvedkjenninga, Symbolum Nicaenum eller Symbolum Nicaeno-Constantinopolitanum skal ha blitt vedteken på kyrkjemøtet i Nikea i 325 som eit svar på striden med presten Arius i Alexandria. Møtet var samankalla av keisar Konstantin for å få ro i den nyleg etablerte kyrkja. Til møtet kom det prestar og biskopar frå heile Romarriket, mest frå den austlege delen, og den dåverande paven var ikkje tilstades. Møtet sat samla frå mai til september 325, og vedkjenninga vart der vedteken, mest sansynleg grunna i ei dåpsvedkjenning frå austkyrkja. Med somme endringar vart Nicenum vedteken på nytt på kyrkjemøtet i Konstantinopel i 381. I vestkyrkja la dei etter kvart til leddet Filióque i det tredje avsnittet, noko som førte til strid med austkyrkja.