cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sixten Sason
Tidlege liv
Sasons avtente verneplikta som flymekanikar på 1930-talet. Etter å ha vore med i ei flyulykke låg han i lengre tid på sjukehus i åra 1934-1939. Under sjukehusinnleggingane gav han seg i kast med studiar og illustrerte ulike tidsskrift. I løpet av 1930-talet lagde Sason fleire framtidsversjonar om mellom anna Öresundsbro (1939) og sirkulære parkeringshus (1936). Han illustrerte òg ideane sine om framtidas byar.
Under heile karrieren sin nytta han Pierre Olofsson som fargeekspert, mellom anna i samband med fargeval til Saabs modellar.
Sason sitt arbeid hos Saab
Sason skulle som sjefsdesignar hos SAAB vere med i den vidare utviklinga gjennom modellane 93, 95 og til slutt 99 - Sason sitt største verk. SAAB 99 var Saabs første store bil og Sason skapte designen som den dag i dag framleis finst hos Saab sine biler. SAAB 99 vart seinare utvikla til Saab 900. Sason nådde aldri å sjå verket sitt i produksjon da han døydde brått rett før lanseringa i 1967. Björn Envall som var tilsett hos Sason Design alt som 18-åring tok over som Saab sin sjefsdesignar etter Sason. I løpet av si tid hos Saab lagde Sason òg konseptbilen Saab Catherina.
I tillegg til konstruksjonarbeidet hos Saab tok Sason oppdrag som formgivar for andre selskap som Husqvarna, der han designa symaskiner, hushaldningsapparat og motorsyklar. For Electrolux designa han mellom anna kjøleskap, golvbonarar og utanbordsmotorar. Han formgav òg Hasselblad-kamera.
Degen
Degen er ein kommune i distriktet Surselva i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1122 meter over havet.
Kommunen ligg i Lugnez kreis på ein terrasse om lag 2 meter over dalbotnen i Glennerdalen. Han består av landsbyen Degen og grendene Rumein og Vattiz.
Terrengdekkande myr
Terrengdekkande myr eller teppemyr er eit myrområde som dannar eit samanhengande dekke i terrenget, både over høgdedrag, flatar og skråningar. Dei vert danna i fuktig klima.
Teppemyrer og menneske
Torv frå myrer har fleire stader vore brukt som brensle og til andre føremål. Store uttak av torv kan truga teppemyrene, og fleire av dei er no verna. Sliabh Beagh og Bellacorick på Irland og Airds Moss i Skottland er døme på verna teppemyrer.
Wojciech Fortuna
Wojciech Fortuna er ein polsk, tidlegare skihoppar frå Zakopane. Han vart olympisk meister i storbakken i 1972.
Fortuna hadde ein 18. plass som sin beste internasjonale prestasjon føre vinter-OL 1972 i Sapporo. Under olympiaden overraska han stort og vart nummer seks i normalbakken. Den store sensasjonen kom få dagar seinare, då han i storbakkerennet under dei same leikane i Sapporo hoppa 111 meter i fyrste omgangen og tok ei soleklar leiing. I andre omgangen landa han på moderate 87,5 m og fekk notert totalt 219,9 poeng. Fremste konkurrentane, Walter Steiner frå Sveits og austtyske Rainer Schmidt enda på høvesvis 219,8 og 219,3 poeng og måtte nøye seg med sølv og bronse.
Fortuna sin beste prestasjon utanom olympiaden var ein tiandeplass; i Garmisch-Partenkirchen 1. januar 1973. Han slutta som aktiv skihoppar i 1975.
Cohn Bluff
Cohn Bluff er ein fjellskrent, kring 400 moh i den sørlege delen av Britannia Range. Skrenten markerer sørsida av enden av Yanceybreen ved samløpet med Byrdbreen. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i samband med Byrdbreen og Yanceybreen, etter kaptein J.E. Cohn i U.S. Navy som var kapteinen på USS «Yancey», eit lasteskip under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47, leia av admiral Byrd.
Øye kyrkje i Vang
Øye kyrkje er ei langkyrkje i Vang kommune i Innlandet. Kyrkja avløyste Øye stavkyrkje. Sjølve kyrkja er lafta (med gavlar i bindingsverk), medan sakristiet i bindingsverk er frå 1900.
Ved ei vøling i 1935 fann ein 156 delar frå stavkyrkja under kyrkjegolvet. Med utgangspunkt i desse vart stavkyrkja rekonstruert på 1950-talet etter planar av Ole Øvergaard.
Mount Monson
Mount Monson er det høgaste fjellet (1155 moh) i Mackay Mountains, som ligg 1,5 nautiske mil (2,8 km) nordaust for Vivian Nunatak sørvest i gruppa i Ford Ranges i Marie Byrd Land. Det vart kartlagd av U.S. Antarctic Service (USAS) (1939–41) og i US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy (1959–65) Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter løytnant Laurence C. Monson III i U.S. Navy Reserve, som var andreflygar på LC-130F Hercules-flyet i løpet av Operasjon Deep Freeze 1968.
Illnau-Effretikon
Illnau-Effretikon er ein kommune i distriktet Pfäffikon i kantonen Zürich i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 516 meter over havet, 15 km aust for bysentrum i Zürich.
Kommunen ligg midt i Kemptdalen. Han består av landsbyane Illnau, Effretikon (inkludert Rikon), Ottikon og Bisikon samt grendene Agasul, Bietenholz, delar av Billikon, First, Horben, Kemleten, Luckhausen, delar av Mesikon og Oberkempttal.
Ystads kommun
Ystad kommune ligg sør i det svenske länet Skåne län i Skåne. Administrasjonssenteret i kommunen ligg i Ystad.
Tettstader
Ystad kommune har ni tettstader. Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.
Venskapsbyar
Ystad kommune har 2 vennskapsbyer:
Fram til 2008 var òg Haugesund blant venskapsbyane.
Den kvite hesten frå Uffington
Den kvite hesten frå Uffington (engelsk: Uffington White Horse) er ein oldtids åsfigur som strekkjer seg over åsane i Berkshire. Teikninga er særs gammal, og blir omtalt i ei eventyrbok frå 100-talet e.Kr. Hesten har òg vore gjenstand for ei mengd teoriar, der den merkelegaste er at hesten eigentleg er eit dyr ved namn iktyosaurus.
Oldtidsforskarar meinte på 1600-talet at hesten var symbolet på den anglosaksiske kong Hengist, medan andre meiner hesten er laga av ein jernalderkultus. Det blir hevda og at hesten er eit bestillingsverk for kong Alfred den store, då Uffington ein gong var ein del av riket hans. Det blir sagt at hesten var eit minnesmerke over sigrane hans over danskane i år 871 e.Kr.
Hesten er funne på myntar frå 100-talet f.Kr, noko som er like før den romerske invasjonen av øyriket, av professor og arkeolog Stuart Pigott frå Uffington. Han konkluderer dermed med at han må daterast til då.
Caithness
Caithness (norrønt Katanes) er ein skotsk historisk region på nordspissen av det skotske fastlandet. I dag er Caithness ein del av regionen Highland.
Den nordlegaste landsbyen på det britiske fastlandet, John o' Groats, ligg i Caithness. Området har ferjesamband med Orknøyane over Pentland Firth. Det ligg ein flyplass i Wick, og anna transportsamband finst gjennom hovudvegane A9 og A836 og jernbanelinja Far North Line.
Namn
Dei to regionane Caithness og Sutherland var til saman eit av dei gamle piktiske kongedøma, og vart kalla «Cait» eller «Cat». Det skotsk-gæliske namnet på området var Gallaibh, som tyder «dei framande» og viser til busetjinga av norrøne folk. Sør for Cait ligg provinsane Moray og Ross og grenseskiljet er tidevasselva Oykel (Ekkjal på norrønt) og fjorden Dornoch Firth. Mot vest grensar området til den nordlege delen av Argyll. Mot aust grensar landet mot Moray Firth som dei norrøne kalla Breidefjord (Breiðafjǫrðr), og mot nord ligg Pentland Firth (norrønt Petlandsfjörð).
I dei eldste norrøne kjeldene, til dømes i Orknøyingasoga blir området kalla «Katanes», som er ei samanstilling av ordet «Cait» og det norrøne ordet «nes» (neset ved Cait).
Geografi
Caithness omfattar den nord-austlege delen av Cait og grensar i sør og aust mot regionen Sutherland. Området strekker seg omkring 50 km nord-sør og omkring 50 km aust-vest. Topografien er i hovudsak flatt landskap med opne, bølgjande jordbruksområde, lyngheier og spreidd busetjing. Innlandet er prega av heiar og myrer med den største teppemyra i Europa, Flow Country. ELvedalar eller straths har meir fruktbar dyrka mark. Kysten har dramatiske klipper og strender med eit rikt fugleliv.
Mang stadnamn i Caithness har norrønt opphav. Det same gjeld mange lokale slektsnamn, som Gunn.
Nedanfor er ei oversikt over nokre geografiske namn på Caithness, med dei samsvarande norrøne namna i parentes (lista er ikkje komplett):
Mange namn på Caithness av i dag er direkte omskriving av norrøne namn. Eksempel på dette er:
Historie
Området har mange førhistoriske monument, som Grey Cairns of Camster, menhiren Stone Lud, Hill o' Many Stanes og over 100 broch-bygg. Ein underjordisk eller souterrain-struktur kjend som Castle Bloody er blitt likna med funn i Midgarth og på Shapinsay.
Alt på 700-talet vart Nord-Skottland, og Caithness, herja av vikingar, og landet var på den tida befolka av folkeslaget piktarar. Det kom stadig fleire norrøne folk som slo seg ned langs kysten, i sør så langt som til Berriedale. Fleire kystborger, no for det meste i ruinar, blei grunnlagde av folk frå Noreg.
Ein reknar med at den første av norrønt opphav som tok herredøme over området, var orknøyjarlen Sigurd Øysteinsson. Frå omkring 875 til 1266 låg Caithness under det orknøyske jarleriket, til tider som eit len underlagt dei skotske kongane. I Perthtraktaten av 1266 mellom Noreg og Skottland, vart Caithness anerkjent som fullt ut skotsk område.
Historia til «jarledømet Caithness», til tider òg omtala som «mormaerriket Caithness», fekk i tida etter 1266 ei særs kompleks utvikling og jarletittelen var i periodar ikkje i bruk. Etter at fleire ulike personar og familier heilt eller delvis hadde styring med regionen på 1300-talet og 1400-talet, vart William Sinclair (1410-1484) innsett i 1455 som «første jarl av Caithness». Han hadde òg tittel som «tredje jarl av Orknøyane» og «baron av Roslin». Seinare gjekk tittelen i arv i Sinclair-familien fram til i dag, då Malcom Ian Sinclair (fødd 1948) overtok tittelen som den tjuande jarlen av Caithness i 1956. (Sjå: Peerage of Scotland )
Caithness var opphavleg styrt frå Inverness, men fekk etter kvart ein meir sjølvstendig status. I 1455 fekk jarlen av Caithness funksjonen som dommar og sheriff (fogd). Caithness vart eige rettsområde i 1503, med hovudsete i Wick (burgh of Wick).
I 1890 vart det oppretta eit valt råd (county council) som stod for administrasjonen av regionen (county), framleis med Wick som administrativt senter.
I dag (2017)
Caithness er på storleik 1 805 kvadratkilometer med eit folketal på 26 067. Dei mest folkerike byane er Wick med 7 155 innbyggarar og Thurso med 7 933 innbyggarar (tal frå 2013). Sidan 2016 har Caithness hatt sitt eige flagg. Det har ei utforming som liknar på det norske flagget (proporsjonar 3:5), men fargane er svart med blå nordisk kross, og med gule kantar. På kantonen er eit seglskip med eit bilete av ein ramn på storseglet.
Medan Caithness tidlegare var styrt som eit jarledøme (grevskap), er det i dag eit av dei skotske statthaldarskapa (lieutenancy area) med same namn. Det er leia av ein statthaldar (Lord-lieutenant), som er monarken sin representant i området og hovudsakleg har seremonielle funksjonar. Administrativt høyrer Caithness til det lokale råds-området (ward) «Landward Caithness». Dette er underlagt The Highland Council (etablert i 1973) som er ein demokratisk organisasjon med 80 valde «rådsmenn» (councillors). Inndelinga av dei lokale råds-områda fell i stor grad saman med dei historiske grevskapa (shires).
Caithness høyrer til den parlamentariske valkretsen «Caithness, Sutherland og Easter Ross», der det blir valt eit medlem til det britiske parlamentet (MP) og eit medlem til det skotske parlamentet (MSP).
Hasselblad
Hasselblad eller HB er eit forenkla namn på kamera produserte av Victor Hasselblad AB (Hasselblad AB) i Sverige. Den kan hende mest kjente bruken av hasselbladkamera var under Apollo-programmet til NASA der nesten alle still-bilda under måneferdene vart tatt med spesielt tilpassa hasselbladkamera. Hasselblad vart dermed det første kameraet på månen.
Hasselblads tradisjonelle V-System-kamera er framleis nytta i stor grad av profesjonelle fotografar og ivrige amatørfotografar. Ei av årsakene er eit godt omdømme med omsyn til lang levetid på utstyret. I tillegg til god kvalitet på tilgjengelege linser. Dei nye H-System-kamera produsert i samarbeid med Fujifilm er marknadsleiar i marknaden for mellomformat digitale kamera. Her konkurrerer dei mellom anna mot Sinar og Mamiya.
1809 Prometheus
1809 Prometheus er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Koronis. Han blei oppdaga den 24. september 1960 av Cornelis Johannes van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld og Tom Gehrels ifrå Palomar Observatory i San Diego County i California.
Hasselblad
Historikk
Hasselblad-slekta har ei historie innan fotografi sidan midten av 1800-talet. Hasselblads eigen kameraproduksjon starta i 1941 etter ein ordre frå det svenske forsvaret på eit flykamera til spaning. Den kameratypen som i dag kallast Hasselblad vart konstruert av Victor Hasselblad og formgitt av Sixten Sason. Kameraet er eit såkalla mellomformatskamera og nyttar 120-film som i eit HV-kamera gir 6x6 cm negativ eller mindre.
Det første sivile kameraet vart lansert 6. oktober 1948 av Victor Hasselblad i New York, modellen heit «1600 F», designen var ved Sixten Sason. Dette vart verdas første einøygde spegelreflekskamera i mellomformat (6x6 cm) med utbytbare objektiv og magasin. 1600 viser til raskaste lukkartida til kameraet, 1/1600 sekund. F står for Focal plane shutter. Neste modell vart introdusert i 1952 og heit «1000 F». Basert på denne modellen vart det utvikla ein vidvinkel-versjon Super-wide, som hadde eit fast 38 mm objektiv. Neste store steg kom i 1957 då modellen «500 C» kom. Igjen står modellnemninga for kortaste lukkartid og lukkartype; 1/500 sekund og C står for Compur shutter. I dei etterfølgjande åra vart ei rekke modellar introdusert. Alle inngår i Hasselbladsystemet som inneber at ein fritt kan kombinere magasin, søkar, kamerahus og objektiv.
På 1990-talet låg Hasselblad langt fremme i utviklinga av digitale kamera. På grunn av feilaktige strategiske val og skiftande eigarskap tapte selskapet dette forspranget. Hasselblads digitale kamera er i dag igjen verdsleiande. Desse kameraa er først og fremst mynta på profesjonelle brukarar, då ein komplett utstyrspakke kostar fleire hundre tusen kroner.
1600 F
1600 F var det første seierproduserte kameraet, produsert av Victor Hasselblad AB i Sverige i 1952. Kameraet er eit einøygd mellomformats spegelrefelkskamera med Kodak Ektar 2.8/80 mm.
1000 F
Basert på denne modellen vart det utvikla ein vidvinkel-versjon Super-wide, som hadde eit fast 38 mm objektiv
(SWA), SWC, SWC/M, 903SWC, 905SWC
Mellomformatskamera (6x6) utvikla på 1950-talet. Bytbart bakstykke og fast optikk, Biogon 4.5/38 mm, med 90 graders diagonal biletvinkel.
Xpan, Xpan II
Hasselblads einaste kamera for småbildefilm. To format: standardformatet 24x36 og det unike 24x65 mm. Formatet kan skiftast fritt mellom eksponeringar. Gjennomsiktsøkar med kopla manuell avstandsmåling, innebygd lysmålar og moglegheit for automatisk eksponering med forval av blendaropning. Utbytbar optikk. Tre objektiv vart utvikla; 4/45, 4/90 og 5.6/30 ASPH (62°/94° horisontal bildevinkel).
Allereie på 1970-talet eksisterte det planar og skisser for småbildekamera. Xpan vart produsert frå 1998 saman med Fuji (TX-1 & TX-2). Ikkje lenger i produksjon.
Hasselbladskoden
Basert på kameraets/magasinets serienummer kan ein finne produksjonsåret ved hjelp av denne koden. VHPICTURES = Victor Hasselblad PICTURES
V=1 H=2 P=3 I=4 C=5 T=6 U=7 R=8 E=9 S=0
Bokstavane TP i serienummeret blir produksjonsår -63 osv.
Hasselbladskamera i rommet
Ein av dei spesialtilpassa versjonane av Hasselbladskameraane vart i 1966 i vanvare første svenske satellitten da astronauten Michael Collins mista det under ein spasertur i rommet.
Bakgrunnsstoff
Hasselblad (kamera) Hasselblad (kamera)
James Ross-øyane
James Ross-øyane er ei øygruppe som ligg nær nordausttuppen av Den antarktiske halvøya. Den største øyane i gruppa er James Ross Island, Snow Hill Island, Vega Island og Seymour Island. Øyane ligg sør for Joinville Island-gruppa. Her ligg fleire forskingsstasjonar, mellom anna Marambio-basen, og fleire viktige paleontologiske stader.
Subtropisk rygg
Den subtropiske ryggen er eit høgtrykksområde som ligg kring 30 ºN og 30 ºS. Her finn ein hovudsakleg roleg vind, som er med på å redusere luftkvaliteten i dette området, som skapar tåke om natta og dis om dagen på grunn av den stabile atmosfæren her. Luft strøymer ut frå senteret av høgtrykksområdet mot høgare og lågare breiddegrader på kvar halvkule, og skapar både passatvindar og vestavindsbeltet. Ryggen flyttar seg mot polane om sommaren, og ligg lengst mot nord tidleg på hausten, før han flyttar seg mot ekvator om vinteren. Klimasyklusen ENSO kan påverke plasseringa av ryggen, der ryggen under La Niña kan flytte seg lenger nord enn vanleg, medan ein under El Niño kan få ei meir sørleg plassering. Denne endringa under ENSO-syklusane påverkar banane til tropiske syklonar, som oppstår sør og vest for ryggen. Sidan både plasseringa og styrken til den subtropiske ryggen varierer, forsterkar eller svekkar han monsunmønsteret.
Danning
Varme frå jorda nær ekvator fører til omfattande stigande luftrørsler og konveksjon langs monsuntråget eller den intertropiske konvergenssona. Divergensen over tråget som ligg nær ekvator fører til stigande luftrørsler og til at luftar flyttar seg bort frå ekvator i høgda. Når lufta flyttar seg mot midlare breiddegrader vert ho avkjølt og byrjar å søkke. Dette medfører subsidens nær 30 ºN og S. Denne sirkulasjonen vert kalla ei hadleycelle og er opphavet til den subtropiske ryggen. Mange av ørkenane i verda er skapt av desse klimatologiske høgtrykksområda.
Forflytting
Den subtropiske ryggen byrjar å forflytte seg mot polen seint på våren og når senit tidleg på hausten, før han trekker seg attende mot ekvator seint på hausten, vinteren og tidleg på våren. Forflyttinga mot ekvator på vinteren kjem av temperaturskilnaden mellom nord og sør aukar mellom polane og tropane. Forflyttinga av den subtropiske ryggen er kraftig i samsvar med forflyttinga av monsuntråget eller den intertropiske konvergenssona.
Dei fleste tropiske syklonar oppstår på ekvatorsida av den subtropiske ryggen, og flyttar seg mot polane forbi aksen til ryggen, før dei svingar inn i vestavindsbeltet. Når den subtropiske ryggen forflyttar seg på grunn av ENSO, så vil banane til dei tropiske syklonane gjere det same. Områda vest for Japan og Korea har langt færre tropiske syklonar frå september til november under ein El Niño og nøytrale år, medan det kinesiske fastlandet får langt fleire tropiske syklonar under år med La Niña. Under El Niño-år oppstår det eit brot i den subtropiske ryggen nær 130 ºA, som er gunstig for å få syklonar mot den japanske øygruppa, medan det i La Niña-åra oppstår tropiske syklonar lenger vest som gjer at det er større sjanse for at desse når Kina. I Atlanterhavet ligg den subtropiske ryggen kring 5º lenger sør under El Niño-år, som fører til at dei tropiske syklonane òg har meir sørlege banar enn andre år.
Når den atlantiske fleirtiårige svinginga er gunstig for å få danna tropiske syklonar (1995 til i dag), forsterkar han den subtropiske ryggen i sentrale og austlege delar av Atlanteren.
Påverknaden på globale monsunmønster
Når den subtropiske ryggen nordvest i Stillehavet er sterkare enn normalr, fører dette til ein våt monsunsesong i Asia. Plasseringa til den subtropiske ryggen er knytt til kor langt nord fukta frå monsunen og torevêret strekkjer seg inn i USA. Vanlegvis forflyttar den subtropiske ryggen over Nord-Amerika seg langt nord til at monsuntilhøva over Desert Southwest varer frå juli til september. Når den subtropiske ryggen ligg lenger nord enn normalt, kan monsunvêret og torevêret flytte seg nordover og inn i Arizona. Når ryggen flyttar seg sørover blir det langt tørrare i denne perioden i Desert Southwest.
Rolle i danning av dis og tåke
Når ein får svak vind ved overflata fører subsidensen ein får like under den subtropiske ryggen til at partikkelmengda i lufta aukar i urbane område under ryggen, noko som fører til omfattande tørrdis. Om den relative fukta stig til 100 % i løpet av natta, kan det oppstå tåke.
Thor Gystad
Thor Gystad var ein norsk jarnbanemann og politikar frå Ullensaker. Han representerte Akershus fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget åra 1969-81.
Gystad var son til ein jarnbanemann. Etter middelskuleeksamen i 1936 gjekk han ut av Jernbaneskolen i 1939. Sidan arbeidde han i Norges Statsbaner som telegrafist i ti år, til han heldt fram som jarnbaneekspeditør 1949-55 og jarnbanefullmektig 1955-69.
Frå 1952 var Gystad medlem i Ullensaker heradsstyre i samanhengande 20 år, ordførar 1960-69. Åra 1964-69 sat han også som ordførar i Akershus fylkeskommune. Hausten 1969 rykte han inn på Stortinget for Arbeidarpartiet og vart attvald 1973 og 1977. På Tinget var han dei fire fyrste sesjonane medlem i Finanskomiteen, deretter medlem 1973-81 i Samferdslekomiteen.
Gystad var formann 1972-75 i Bilavgiftsutvalet av 1972, og 1981-84 i Personbilutvalet. Valperioden 1980-83 vart han på ny vald til kommunestyremedlem for Arbeidarpartiet i Ullensaker.
Jevgenija Kolodko
Jevgenija Nikolajevna Kolodko er ein russisk tidlegare kulestøytar frå Nerjungri. Ho tok sølvmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 2014. To år tidlegare fekk ho sølv under Sommar-OL 2012, ein medalje som vart annullert i 2016.
Aktiv
Kolodko vart russisk meister i kulestøyt 2011 og sigra same året i øvinga også ved U23-EM i Ostrava. I verdsmeisterskapen 2011 sette ho personleg rekord med 19,78 meter og vart nummer fem. Under dei olympiske leikane i London i 2012 kom ho på tredjeplass, men ei veke etter vart ho flytta til sølv då den opphavlege vinnaren, kviterussiske Nadzeja Ostaptsjuk, vart hekta for doping. I 2016 strauk IOK også Kolodko frå den same resultatlista.
Sondre Bratland
Sondre Bratland er ein norsk kvedar, songar og songpedagog frå Edland i Vinje. Han har òg skrive tekstar til kjende songar.
Jevgenija Kolodko
Aktiv
Den 17. august 2014 støytte Kolodko 19,39 m ved EM-finalen 2014, eit årsbeste som gav henne sølvmedaljen, ein halvmeter bak den tyske gullmedaljøren Christina Schwanitz.
Sondre Bratland
Utdanning
Bratland er utdanna lærar med fordjuping i norsk og musikk, og jobba som både lærar og rektor i heimkommunen Vinje i åra 1969 - 1990. Frå 1970 - 78 sat han også i Vinje kommunestyre, og han har vore speidarleiar i over 25 år, noko han vann heidersteiknet til Noregs KFUK-KFUM for. I dag er Bratland tilsett som dosent II ved folkekulturstudiet på Høgskolen i Telemark, og han har vore leiar for dette studiet i 5 år. Som songpedagog har han m.a. vore læremeisteren til Arve Moen Bergset.
Bjørn Jenseg
Bjørn Erling Jenseg var ein norsk skodespelar. Frå 1968 til han gjekk av med pensjon i 2003 var han knytt til Det Norske Teatret. Bjørn Jenseg var gift med Grete Randsborg Jenseg.
Sondre Bratland
Oppstart som artist
Bratland sitt plateselskap har i alle år vore Kirkelig Kulturverksted, og han debuterte med si fyrste soloplate, Pilegrimens sangbog i 1982. Han vann Spellemannprisen 1982 i klassen folkemusikk for henne, og fekk dermed ein svært god start som artist. Neste soloplate, Den blå gleda kom allereie i 1983. I 1986 vann han Vinje kommunes kulturpris, I 1997, etter å ha gjeve ut åtte plate både åleine og i samarbeid med andre, vart Bratland utnemnd til statsstipendiat. Bratland var også med på å starta opp kvedarskulen på Ole Bull Akademiet på Voss. I 2003 vann han Telemark fylkes kulturpris.
Jevgenija Kolodko
Doping
Då dopingprøvene frå Sommar-OL 2012 vart retesta i 2016 fann ein at Kolodko hadde nytta det anabole steroidet Oral-Turinabol og veksthormonet Ipamorelin. Alle hennar resultat i perioden 6. august 2012 til 5. august 2014 vart annullert og ho vart utestengt i to år frå 2. juli 2016. Ho kom ikkje tilbake i tevling.
Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
I 2015 gifta Kolodko seg med den kanadiske kulestøytaren Dylan Armstrong.
Sondre Bratland
Særpreg og prestasjonar
Det er religiøs folkesong Bratland har gjort mest av, særleg tradisjonelle songar frå Øvre Telemark og Setesdal, og viktige kjelder for han har vore hans eige mor Sigrid Bratland og tanta Brita Bratland, samt Tallak Hoslemo frå Bykle og folkesongaren Ragnar Vigdal frå Luster. Han held helst konsertar i kyrkjerommet, og har sunge i over 600 kyrkjer i heile Noreg. Utanlands har Bratland m.a. halde konsertar i Sverige, Danmark, Island, Færøyane, Belgia, Tyskland, USA, Palestina og Bhutan. I 2008 kom Bratland ut med si trettande soloplate.
Bratland har også eksperimentert innan folkesongen, t.d. i samarbeid med andre artistar. Han har også omsett tekstar av country-songaren Hank Williams, skrive musikk til kyrkjespel, skrive melodi til dikt av Olav H. Hauge, Tarjei Vesaas og Olav Mosdøl og sett norsk tekst på irske folketonar. Eit døme på det siste er den kanskje mest kjende songen av Sondre Bratland, Gjev meg handa di, du - dette er ein irsk folketone som Bratland har sett norsk tekst til.
Austgulstølvatnet
Austgulstølvatnet er eit vatn i Gulen kommune i Vestland. Det er rundt 1 km langt og 0,2 km breitt. Austgulstølvatnet ligg 389 meter over havet, og har eit areal på 0,21 km².
Austgulstølvatnet har namnet sitt etter Austgulstølen, som ligg ved nordenden av vatnet. Dette var stølen til gardsbruka i bygda Austgulen, som ligg inst i Austgulfjorden, berre rundt tre kilometer nord for vatnet.
Vassføringa frå Austgulstølvatnet er sidan 2006 vorte overført til Klyvtveitvatnet gjennom ein 750 meter lang tunnel for å bli nytta i kraftproduksjon i Kløvtveit kraftverk. Overføringa tilsvarar rundt 40% av Steinsdalelvas naturlege vassføring. Då Yndesdalsvassdraget i 1986 vart verna mot kraftutbyggjing vart det gjort unnatak for Austgulstølvatnet og det nærliggande Transdalsvatnet. Dette vart grunngjeve med at vassføringa frå dei to vatna var naudsynte for ei lønsam utbygging av Kløvtveit kraftverk, som vart vurdert å «ha avgjerande tydning for distriktet si kraftforsyning i framtida».
I dei opphavlege utbyggingsplanane var det føresett at Austgulstølvatnet skulle demmast opp for å lette overføringa til Klyvtveitvatnet, som ligg høgare enn Austgulstølvatnet. Dette ville ha sett dele av Austgulstølen under vatn, og blant anna for å unngå dette fekk BKK i 2003 løyve til ei planendring som medførte at vasstanden i Austgulstølvatnet og Transdalsvatnet kunne haldast uendra. Men denne planedringa har til gjengjeld ført til større skadeverknader rundt hovudmagasinet i Klyvtveitvatnet.
Juzjno-Sakhalinsk
Juzjno-Sakhalinsk (russisk skrift Ю́жно-Сахали́нск, japansk Toyohara – 豊原) er ein by og administrativt senter i Sakhalin oblast i Russland. Han ligg sør på øya Sakhalin, rundt 6700 km aust for Moskva. Han har om lag 170 000 innbyggjarar (2007).
Andrew Scheps
Andrew Scheps er ein USA-amerikansk lydteknikar, plateprodusent og plateselskapeigar, basert i Los Angeles og Storbritannia. Han har fått Grammyprisen for beste rockealbum for arbeidet sitt med Red Hot Chili Peppers-albumet Stadium Arcadium, prisen for årets album med Adele sitt 21 og prisen for beste reggaealbum for Ziggy Marley sitt Fly Rasta.
Juzjno-Sakhalinsk
Historie
Busetnaden vart grunnlagt i 1882 som Vladimirovka, og vart bygt av russiske straffangar. Etter Portsmouth-traktaten i september 1905 vart byen hovudstad i det japanske prefekturet Karafuto, og fekk namnet Toyohara (som tyder «Grødedalen»). Portsmouth-traktaten avslutta den russisk-japanske krigen i 1904–1905. Japan vart tildelt den sørlege delen av Sakhalinøya, og leigde Liaodong-halvøya og det russiske jernbanesystemet her i det sørlege Mandsjuria. Etter andre verdskrig vart byen tilbakeført til Russland, og han fekk samstundes det noverande namnet, Juzjno-Sakhalinsk. Den einaste gjenverande japanske bygningen i Juzjno-Sakhalinsk er i dag museum i byen.
Økonomi og næringsliv
Viktige næringar i Jusjno-Sakhalinsk er fiskeindustri, møbelproduksjon, maskinbygging, lettindustri og næringsmiddelindustri. Førekomstar av olje og gass er oppdaga i nærleiken.
I prosjektet Sakhalin II nord på Sakhalinøya er det investert rundt 20 milliardar USD i utbygginga av om lag 150 millionar tonn olje og 500 milliardar kubikkmeter gass. Sør på Sakhalin skal det byggast eit gasshandsamingsanlegg med ein kapasitet på 9,6 millionar tonn per år. Det skal òg byggast ein røyrleidning langs heile øya frå nord til sør.
Juzjno-Sakhalinsk lufthamn ligg 8 km sør for byen.
Utdanning
Juzjno-Sakhalinsk har mange høgare utdanningsinstitusjonar, mellom anna Sakhalin statlege universitet, fleire institutt innan havforsking, ein pedagogisk høgskole, ei avdeling av handelsuniversitetet i Moskva, samt ein høgskule for økonomi, jus og informatikk.
Demografi
Dei fleste innbyggjarane er russarar, men det finst òg ein stor koreansk folkesetnad i byen. Av totalt 43 000 Sakhalin-koreanarar bur om lag halvparten i Juzjno-Sakhalinsk, noko som utgjer 12 % av innbyggjarane i byen. Nokre av innbyggjarane er òg ainoar, nivkhar og orokar.
Morten Lambrechts
Morten Diderik Emil Lambrechts var ein norsk jurist og politikar. Han var fødd i Christiania, der faren var prokurator, seinare lensmann i Eiker.
Lambrechts vart student frå latinskulen i Drammen i 1840, cand. jur. i 1844. 1846 var han kopist i finansdepartementet, året etter same stilling i indredepartementet. Perioden 1844-57 var han elles ein etterspurd manuduktør. Frå 1853 var han byråsjef i indredepartementet, 1857 konstituert sivildommar i Christiania. År 1866 vart han den fyrste justitiarius i byretten i Christiania. Frå 1872 var han assessor (dommar) i høgsterett, høgsterettsjustitiarius i 1887.
Han var medlem av kongelege kommisjonar; om tilsynet med den private dampskipsfart, i unionskommisjonen 1854 om omordning av konsulatvesenet av kommisjonen om formuestilhøve mellom ektefellar 1873-75. Han var i mange år formann i kontrollkommisjonen for Gaustad asyl. Lambrechts møtte på Stortinget fyrste gongen den 12. mars 1869, som varamann i staden for Ole Jacob Broch. På stortinga 1871-73, 1874-76 og 1882-84, der han representerte Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger, høyrde han til den konservative retninga, sjølv om han var meir moderat enn hine representantane frå hovudstaden. Han var medlem tollkomiteen i 1869, av protokollkomiteen 1871-76 og Lagtinget, fullmaktskomiteen og næringskomite nr 2 i 1880-82. I 1874 avslo han å verte statsråd i Frederik Stang sitt ministerium.
Mount Mooney
Mount Mooney er eit ryggforma fjell, 2850 moh, som ligg like nord for La Gorce Mountains, der det stig opp av midten av Robisonbreen i Dronning Maudfjella. Det vart oppdaga i desember 1934 av eit geologisk lag under Byrd-ekspedisjonen under Quin Blackburn, og vart namngjeven av kontreadmiral Byrd etter James E. Mooney, som assisterte seinare Byrd-ekspedisjonar. Frå 1959-65 tente Mooney under prosjektleiaren for amerikanske antarktisekspedisjonar.
Morten Lambrechts
Han døydde 1900 i Kristiania.
DeVries Bluff
DeVries Bluff er ein bratt fjellskrent med ei høgd opp mot 1660 moh på nordsida av Byrdbreen. Han ligg like aust for DeVriesbreen, der denne møter Byrdbreen. Skrenten vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i samband med DeVriesbreen. Biologen Arthur L. DeVries forska på korleis fisk i McMurdo Sound unngjekk å fryse i nærleiken av McMurdo-basen i løpet av fire tiår, frå 1960–61 til 2001–02.
Anna von Gierke
Anna Ernestine Therese von Gierke var ein tysk sosialpedagog og politikar for DNVP. Ho var ein pioner i utviklinga av det såkalla hort-konseptet i Tyskland, ei velferdsordning for barnehage- og skulebarn, medan foreldra var på arbeid. Gierke deltok frå ho var 18 år gammal i leiinga av «Jugendheim», ein hort-institusjon i Berlin-Charlottenburg, og fekk seks år seinare totalansvaret for institusjonen.
Gierke tok initiativet til fagutdanning for personalet, og yrkestittelen Hortnerin ('hortsøster') blir tilskriven henne. Ho organiserte dessutan Deutscher Kinderhorte, ein landsdekkjande paraplyorganisasjonen for hort-institusjonene. Gierke hjelpte regjeringa med å auka talet hort-institusjoner under fyrste verdskrigen, då det vart behov for mødrene i krigsindustrien, og det ikkje fanst tilstrekkeleg med barnehagar eller omsorgstilbod etter skuletid.
I 1919 vart Gierke medlem av den forfatningsgjevande nasjonalforsamlinga i Tyskland. Ho vart ikkje attvald i 1920, fordi ho vart rekna som «ikkje-arisk». I 1933 mista ho alle stillingar og verv av same grunn. Gierke arbeidde deretter innanfor Vedkjenningskyrkja. Gjennom kyrkja og den private institusjonen sin på Finkenkrug, hjelpte ho mellom anna foreldrelause, mellom anna jødiske, barn, til å overleva dei nasjonalsosialistiske styresmaktene.
Gierke hadde kvinner som mål for arbeidet sitt, men gav sjølv uttrykk for at ho var sosialpolitikar, ikkje forkjempar for kvinnerettar. Arbeidet hennar for barn hadde ikkje først og fremst velferda til mødrene som mål, men verna om dei tradisjonelle familieverdiane.
Bakgrunn
Gierke vart fødd 14. mars 1874 i ein borgarleg heim i den dåverande tyske byen Breslau. Ho var den første i ein barneflokk på fem. Faren hennar Otto von Gierke var jusprofessor i Berlin, og mora hennar Lilli, fødd Loening, kom frå ein forleggjarfamilie og var av jødisk konfesjon. Mora dreiv frivillig arbeid for trengande i Berlin, og hadde gode kontaktar i det jødiske borgarskapet.
Etter å ha avslutta skulegangen, arbeidde Gierke i Hedwig Heyls «Jugendheim» (Ungdomsheimen). Heyl laga velferdstiltak for barn i Berlin, mellom anna for barna til dei tilsette i fabrikken til mannen hennar. Gierke leidde jenteavdelinga i Jugendheim frå 1892. Ho var frå 1898 til 1933 leiar av heile organisasjonen, «Jugenheim e.V.». Gierke tok vidareutdanning samtidig som ho var i leiinga av institusjonen.
Hort-konseptet
Gierke følgde eit heilskapleg konsept for omsorga. Barna oppheldt seg i ein bygning på fleire etasjar, der barn i alle aldersgrupper fekk mat, hadde opphaldsrom og verkstader. Barna oppheldt seg der medan foreldra var på arbeid. Slik skapte Gierke eit konsept for ein «Hort», eit tysk ord for dagheim eller fritidsheim. I 1894 var det 120 barnehage- og «hort-barn» i Jugendheim.
I 1907 bad magistraten i den då sjølvstendige byen Charlottenburg Gierke om å laga skulemåltid for trengande barn. Gierke sette som vilkår at lærarane i dei nye kommunale skulane skulle velja ut dei barna som skulle få måltida. Vidare kravde ho at lærarane skulle sørgja for betre kontakt mellom skule, sosialvesen, foreldre og hort.
I 1911 oppretta ho i Jugendheim «Sozialpädagogische Seminar» (Det sosialpedagogiske seminar). Det var ei nemning som ei rekkje andre seminar straks òg brukte. Dette førte òg til skipinga av ei statsautorisert utdanning i Preussen, og som kunne føra til yrkestittelen «Hortnerin» (hortsøster). Tittelen blir rekna for å stamma frå Gerike. I 1912 deltok ho i etableringa av Verband für Schulkinderpflege (Forbundet for omsorg for skulebarn).
Gierke organiserte hort-foreininger på landsbasis, og vart nestleiar i den landsdekkjande paraplyorganisasjonen for hort-institusjonene, Deutscher Kinderhorte. Frå 1914 reiste ho oppdrag frå det prøyssiske kultusministeriet rundt i alle Preussens regionar, og rapporterte tilbake til regjeringa om situasjonen til barna. Etter 1916 vart hort-konseptet utbygga vidare av styresmaktene. Behovet for daginstitusjonar for barn vart stort då det vart bruk for kvinner i krigsindustrien. Mødrene måtte då ha nokon til å ta seg av barna medan dei sjølv arbeidde. Etter etableringa av Kriegsamt, som var eit kontor for sivil administrasjon av forsvaret, var Gierke leiar av kommisjonen for barneomsorg.
Under blokaden av tyske hamner under første verdskrigen, etablerte Gierke Charlottenburger Hausfrauenverein (Charlottenburg husmorforeining). Husmorforeininga arrangerte måltid for befolkninga og gav råd til unge husmødrer med låge inntekter.
I januar 1919 vart Gierke vald som medlem av den forfatningsgjevande tyske nasjonalforsamlinga i Weimar. Ho representerte Potsdam, og var ein av dei mest profilerte kvinnelege representantane. Kvinneleg stemmerett var innført ved vallova frå 1918, og det vart vald 37 kvinner blant dei 423 riksdagsmedlemmene. Kvinnedelen på 9 % var blant dei største i noko parlament på den tida. Gierke vart som einaste kvinne i parlamentet leiar av ein komité, komiteen for befolkningsutvikling. Ho var òg medlem av sosialkomiteen. Likevel vart ho utestengd frå attval i 1920, med den grunngivinga at ho var av «ikkje-arisk» herkomst. Mora hennar var jødisk. Faren hennar Otto von Gierke, som hadde vore ein av grunnleggjarane av DNVP, gjekk ut av partiet i protest. Ho gjekk deretter òg sjølv ut av partiet, og prøvde å bli vald inn på ei rein kvinneliste, men lykkast ikkje.
Arbeid i sivilsamfunnet
Etter å ha gått ut av partipolitikken heldt ho fram arbeidet sitt i foreiningslivet. Ho grunnla i 1921 «Landjugendheim Finkenkrug», ein feriestad i landlege omgivnader for skulejenter, tilsette og barn. I 1923 grunnla ho tidsskriftet Soziale Arbeit (Sosialt arbeid). Ho grunnla i 1925 ei sosialforeining, forløparen til dagens (2021) Deutscher Paritätischer Wohlfahrtsverband (Det tyske paritetiske velferdsforbund). Med begripen paritet blir meint i denne samanhengen likeverd mellom menneska. I 1932 vart ho leiar av Bund Deutscher Frauenvereine, forbundet for tyske kvinneforeiningar.
Ved maktovertakinga til nasjonalsosialistane i 1933 vart ho i Jugendheim underlagt ein SA-mann som forretningsførar og ein SS-mann som pedagogisk leiar. Den 31. oktober 1933 mista ho alle verva og stillingane sine fordi ho var «ikkje-arisk». Pensjonen hennar vart heller ikkje utbetalt.
Gierke engasjerte seg deretter i Vedkjenningskyrkja, og hjelpte gjennom denne forfølgde jødar. Kyrkja vart stifta i 1934 som eit alternativ til det nasjonalsosialistiske Dei tyske kristne. Ho levde av inntektene frå feriestaden for ungdommar i Finkenkrug, som ho dreiv saman med kollegaen og partnaren sin Isa Gruner. Der dreiv ho ein barnehage og dessutan dagsenter for kyrkjelege samankomstar. I eitt av husa på Finkenkrug var ein barneheim, der foreldrelause barn, mellom dei jødiske barn, vart verna mot og overlevde det nasjonalsosialistiske regimet. I huset hennar i Carmerstrasse 12 i Berlin-Charlottenberg vanka det mellom anna politisk forfølgde og opposisjonelle som Martin Niemöller, Hermann Maas, Marie Baum, og ekteparet Elly Heuss-Knapp og Theodor Heuss
Gierke stod i utgangspunktet fjernt frå den organiserte kvinnerørsla. Ho hadde kvinner som mål for arbeidet sitt, og utdanna dei til likestilling med mannlege kollegaer. Ho representerte likevel eit konservativt syn på kvinner og familie, og gav sjølv uttrykk for å vera sosialpolitikar, ikkje forkjempar for kvinnrettar. Arbeidet hennar for barn hadde ikkje først og fremst velferda til mødrene som mål, men å verna om dei tradisjonelle familieverdiane. Ho gav uttrykk for ei målsetjing om at velferdsarbeidet i staten måtte overlatast til kvinnene, slik at det ho kalla «mødrer- og kvinnearbeidet» vart bestemd og leidd av kvinner på alle nivå.
Ærestilvisingar
Gierke er gravlagd på Kaiser Wilhelm Gedächtnis Friedhof i Fürstenbrunnerweg 69 i Berlin-Charlottenburg. Grava vart gjort til æresgrav Berlin i 1965. Etter døden hennar vart ei gate i Hamburg kalla Anna-von-Gierke-Ring i bydelen Bergedorf, og i 1950 kom Gierkeplatz i Charlottenburg i Berlin.
Ho vert rekna av Arbeitsgemeinschaft Orte der Demokratiegeschichte å vera blant dei 100 viktigaste personar som i løpet av dei siste 200 år, har bidrege til danninga av demokratiet i Tyskland.
Lindelifjellet
Lindelifjellet er eit fjell i Gulen kommune i Vestland. Det ligg mellom Verkland og Fv2 i vest og Fjordsdalen sør for Instefjord i aust. Sør for fjellet ligg Smedsdalen med Smedsdalsvatnet. Største høgda er 733 meter over havet. Toppen av fjellet er relativt flat. Fjellet har bratte sider mot vest, sør og aust, medan det i nord gradvis går over i Høgefjellet (687 moh).
Ward Hill på Hoy
Ward Hill er eit fjell på øya Hoy. Dei høgaste punkta til fjellet er 481 meter over havet og er det høgaste fjellet i den skotske øygruppa Orknøyane. Fjellet ligg nord på øya, mellom landsbyane Hoy og Rackwick.
Caivano
Caivano er ein by og ein kommune i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia. Kommunen har ikring 38 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 27,2 km².
Byen ligg innafor storbyområdet Napoli, om lag 14 km nordaust for sentrum av Napoli. Kommunen omfattar Casolla Valenzano og Pescarola. Eitt av dei største industriområda i Italia ligg i Pescarola. I Casolla finst restane av eit romersk teater.
Caivano er kjend for ein stor rockefestival som årleg vert besøkt av eit stort publikum, der både nasjonale og internasjonale rockeutøvarar står på scena.
Tjoarvekrajgge
Tjoarvekrájgge (ofte forkorta til Tjorve) er den lengste og nest djupaste grotta ein kjenner til i Noreg. Ho ligg i Bonådalen i Sørfold kommune i Nordland. Marmorgrotta er kring 497 meter djup (høgdeskilnaden mellom høgaste og lågaste punktet i grotta) og lengda vart målt til 22 535 m i 2009. . I ettertida er lengda auka, og per 2013 er ho 25 051 m.
Historikk og utforskning
Grotta vart funne så seint som i 1993 av dei svenske grottarane Torbjörn Doj og Johannes Lundberg, som òg utforska grotta i 1994. I 1993 vart den klassiske inngangen oppdaga. Same år vart inngangen Stalluoksa oppdaga, men ikkje ytterlegare utforska. I 1995 inviterte dei andre til vidare utforsking, og det vart ei internasjonal samling seinsommaren 1995. Etter samlinga i 1995 var det kartlagt vel 2200 meter med grottelengde, og det var klårt at det var ytterlegare eit stort potensial. I 1995 vart det òg gjort ein del utforsking i Stalluoksa, og endå ein ny inngang Østdøren vart funne same år, og det vart starta utforsking i han. Det vart tidleg klårt at dei ulike inngangane representerte ulike delar av grottesystemet, men det tok mange år før dei vart knytt saman.
Sidan 1995 har det vorte arrangert årlege utforskningssamlingar på seinsommaren, og einskilde år òg utforsking om vinteren. I 1997 vart Stalluoksa knytt saman med resten av grottesystemet. I 2000 vart Østdøren knytt saman med resten av grotta. Det vart det same året lagt ein stor innsats i kartlegging, og den totale kartlagde grottelengda auka då til 12 479 meter, og vart med det Noregs og Skandinavias lengste grottesystem. I 2008 auka lengda til totalt 21 814 m
Totalt har vel 70 stykke delteke i kartlegginga og utforskinga av grotta, og det har vore eit utprega internasjonalt prosjekt. Utforskinga er organisert i Tjoarvekrájggeprosjektet som består av dei mest aktive utforskarane. Det er publisert 3D-skisser, men endå ingen fullverdige grottekart.
Geologi
Innan den nemnde marmorstripa ligg over 90 % av grotta i eit enkelt plan som følgjer fallet til marmoren, medan dei attverande 10 % av grottelengda blir utgjort av gangar i eit noko høgare lag i marmorstripa. Dei fleste inngangane ligg i det høgare laget, noko som fører til vertikale utfordringar for utforskarane då det vanlegvis er stup og sjakter for å kome ned i hovudplanet.
Grotta er ei utprega labyrintgrotte, og vanskeleg å ta seg fram i då det er vanskeleg å finne vegen i labyrinten. Grotta har minimalt med stalaktittar og stalagmittar og grotta er ikkje spesielt estetisk då det er mykje gjørme i grotta. Gangdimensjonane er særs varierande, frå så tronge at ein berre så vidt får pressa kroppen gjennom, til store fjellhallar. Den nest største naturlege fjellhallen i Noreg ligg truleg i grotta.
Alderen til grotta er vanskeleg å seie noko sikkert om, men det er ingen tvil om at historia til grotta strekkjer seg over fleire mellomistider.
Nomenklatur
Grotta vart først kalla Čoarvvekraigi, som tyder reinsdyrhorngrotta eller hornholet på lulesamisk. Namnet vart dels teke ut i frå den geografiske nærleiken til Horndalsvatnet som på lulesamisk heiter Čoarvvekjávri. Namnet vart seinare endra til Tjoarvekrájgge i tråd med revisjon i lulesamisk rettskriving. Ofte blir forkortinga Tjorve brukt. Tjoarvekrájgge blir både brukt som namn på den klassiske inngangen, og som namn på heile grottesystemet. Stalluoksa er lulesamisk og tyder laust omsett Trolldøra. Namnet syner til Trolldalen der fleire av inngangane ligg og på den mytologiske Stallo-skikkelsen frå Samisk mytologi.
Vidare utforsking
Tjoarvekrájgge er enno under utforsking, og Tjoarvekrájggeprosjektet håpar at lengda vil auke dei neste åra. Tjorvekrájggeprosjektet legg ned eit stort arbeid i utforsking, kartlegging og dokumentasjon.
Pipes of Peace
Pipes of Peace er det fjerde studioalbumet til Paul McCartney, gjeve ut i 1983. Som oppfølgjaren til det populære Tug of War, selde albumet nesten like mykje i Storbritannia, men nådde berre 15. plassen på den amerikanske Billboard 200-lista. Pipes of Peace inneheld internasjonale hitsinglar som «Say Say Say» (i duett med Michael Jackson) og tittelsporet, men albumet fekk dårlegare kritikk enn føregangaren.
Bakgrunn og struktur
Mange av songane på Pipes of Peace vart spelte inn i 1981 under innspelinga av Tug of War, og «Pipes of Peace», «The Other Me», «So Bad», «Tug of Peace» og «Through Our Love» vart spelte inn seinare, i september - oktober 1982. Albumet har slik sett mykje til felles med det førre albumet. Det vart produsert av George Martin med to samarbeid med same artist (denne gongen Michael Jackson; på Tug of War var det Stevie Wonder), og McCartney fortsette å spele med Ringo Starr, den tidlegare 10cc-gitaristen Eric Stewart og det vart den siste innspelinga hans med Wings-gitaristen Denny Laine. I november byrja McCartney å filme den sjølvskrivne filmen sin, Give My Regards to Broad Street, i lag med kona Linda, Ringo Starr og Tracey Ullman, og det tok opp det meste av tida hans i 1983. På grunn av filminga, og for å la det gå nok tid mellom det nye albumet og Tug of War, vart Pipes of Peace utsett til oktober.
Men i motsetnad til Tug of War, hadde albumet ein meir elektronisk stil. På sporet «Tug of Peace» blanda McCartney tittelsongen til Tug of War med tittelsporet får det nye albumet. Stephen Thomas Erlewine frå AllMusic skildra miksen som «ein nesten-electro-kollasj som driv songane i same området som McCartney II.
Utgjeving
«Say Say Say» kom ut som den første singelen frå albumet i oktober 1983. Det var ein duett med Michael Jackson og nådde andreplassen i Storbritannia og gjekk heilt til topps i USA, der han låg i seks veker, inn i tidleg 1984. Pipes of Peace nådde fjerdeplassen i Storbritannia og 15. plassen i USA. Etter «Say Say Say», vart tittelsporet ein stor hit i Storbritannia, der han gjekk heilt til topps på lista. I USA nådde B-sida 23. plassen.
Nyutgjevingar
I 1983 vart Pipes of Peace gjeve ut på CD på Columbia Records. I 1993 vart albumet nymastra og kom ut på CD som ein del av serien «The Paul McCartney Collection» med nokre bonusspor.
Albumet vart nymastra igjen og kom ut i 2015 som ein del av serien 'Paul McCartney Archive Collection'. Denne versjonen kom i ei utvida form med tre plater. Desse bestod av originalalbumet, ei bonusplate med stort sett demoversjonar av songane på originalplata og ei plate med ein film. Nyutgjevinga kom i lag med ein eksklusiv Record Store Day-singel, «Say Say Say (2015 Remix)».