cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Odense
Fram til 1.januar 2007 var Odense òg administrasjonssete for det no nedlagde Fyns amt. Odense vart ikkje gjort til senter for Region Syddanmark, sjølv om byen er størst i regionen.
Namnet
«Odense» er sett saman av gudenamnet Odin og det gamaldanske ordet wæ som tyder vi eller ein heilagdom; byen til Odin. Første gong ein kjenner til at namnet er skrive er i 988, då som «Othensuuigensem». På myntar frå 1018-1035 står det skrive 1018-35 «OÐSVI», rundt 1075 finn ein «Odansue».
Peñón de Vélez de la Gomera
Peñón de Vélez de la Gomera er ei av dei spanske områda i Nord-Afrika utanfor kysten av Marokko (Plaza de soberanía), i lag med kystbyane Ceuta og Melilla, øyane Peñón de Alhucemas og Islas Chafarinas. Vélez de la Gomera er administrert frå Melilla. Den vesle folkesetnaden består berre av militære.
Peñón de Vélez de la Gomera ligg 119 km søraust for Ceuta, det største spanske området i Afrika. Ho var ei naturleg øy fram til 1934 då ein storm vaska store mengder sand inn i den smale kanalen mellom øya og fastlandet. Sidan den gong har ho vore ei halvøy, i dag knytt til kysten av Marokko via ei 85 meter brei landtunge, den kortaste landegrensa i verda. Med ei lengd på 400 meter frå nordvest til søraust, og ei breidde på 100 meter, dekkjer øya eit areal på 1,9 hektar eller 0,019 km².
I 1508 starta Spania ein ekspedisjon leia av Pedro Navarro for å kjempe mot sjørøvarar på øya som stadig gjekk til åtak på kysten av Sør-Spania. Spania erobra Peñón, men tapte ho att i 1522 etter eit åtak frå berbarar, då heile den spanske garnisonen vart massakrert. I 1564, etter nokre mislukka forsøk, gjenerobra spanjolane under García Álvarez de Toledo av Villafranca, øya og har hatt kontroll over ho sidan den gong, trass i omleiringar i 1680, 1701, 1755, 1781 og 1790.
I 1871 var det debatt i den spanske kongressen om dei skulle forlate Peñón, sidan øya den gong ikkje lenger var militær strategisk, men forslaget vart til slutt droppa.
Elveskardtindan
Elveskardtindan er eit fjell i Salangen kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1260 meter over havet.
Forsvarsgrein
Ei forsvarsgrein er ein del av den militære forsvarsorganisasjonen i eit land.
Døme på forsvarsgreiner:
Ei forsvarsgrein kan innehalde element frå andre forsvarsgreiner. På denne måten har t.d. den britiske marinen eit stort tal jagarfly (som opererer frå hangarskip), medan det amerikanske marineinfanteriet inkluderer transportfly, jagarfly og helikopter i tillegg til panservogner og bakkestyrkar.
Ei rekkje land har kombinert forsvarsstyrkane i éin organisasjon, utan særlege forsvarsgreiner. Som dømer kan ein nemne Canada (Canadian Forces), Israel (Israel Defense Forces) og Irland (Irish Defence Forces).
I Noreg var marinen (no Sjøforsvaret) tidlegare lagt under Marinedepartementet medan Hæren sorterte under Armédepartementet. Noreg har i dag fire våpengreiner – Hæren, Sjøforsvaret, Luftforsvaret og Heimevernet – som alle er delar av Forsvaret under Forsvarsdepartementet.
Asenvågøy fyrstasjon
Asenvågøy fyrstasjon er eit fyr som ligg aust på Asen, om lag 9 km nordvest for Lysøysund i Ørland kommune i Trøndelag.
Fyret stod ferdig i 1921 og vart oppretta for å sikre trafikken under sildefisket mellom Stoksund og Lysøysundet. Fyret har ei unik hamn der ein kan legge til uansett vêr.
6. oktober 1975 vart fyret avbemanna og automatisert. Stiftinga Frohavet har i dag teke over drifta av fyret og om sommaren er det i periodar omvising på fyret.
Béthune
Béthune er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er sous-préfecture (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 30 000 innbyggjarar.
Historie
Béthune ligg i den tidlegare provinsen Artois.
Attraksjonar
Béthune er kjend for Beffroi, klokketårnet som står midt i byen.
Arras
Arras (nederlandsk Atrecht) er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 40 000 innbyggjarar.
Han er det historiske senteret i området Artois. I motsetnad til mange franske ord skal bokstaven «s» til slutt i namnet uttalast.
Historie
Opphavleg var Arras busetnaden til ei keltisk stamme kalla Atrebates, og vart seinare ein romersk garnisonsby kalla Atrebatum.
Han ligg i den tidlegare nederlandske og franske provinsen Artois. I mange hundreår var Arras på grensa mellom Frankrike og Nederlanda, og området byta ofte eigarar før han endeleg vart verande fransk seint på 1600-talet. Festningsverka som Vauban bygde hjelpte til med å halde byen fransk. Byen har vorte nært knytt til handel med Flandern, og vart seinare eit viktig senter for dyrking og prosessering av sukkerroer.
Unionen i Atrecht (det nederlandske namnet for Arras) vart signert her i januar 1579 av det katolske fyrstedømet i Nederlanda som var lojale til kong Filip II av Habsburg. Dette framprovserte Unionen i Utrecht seinare same månad.
Under den første verdskrigen låg Arras nær fronten og fleire slag vart utkjempa i nærleiken, mellom anna slaget ved Arras der fleire tunnelar frå mellomalderen under byen, som tyskarane ikkje kjende til, vart ein viktig faktor for at franskmenna klarte å halde byen. Byen vart derimot hardt råka og måtte byggast opp att etter krigen. Under den andre verdskrigen vart byen okkupert av tyskarane og 240 mistenkte franske motstandsfolk vart avretta her.
Andreas Vamraak
Andreas Bergeson Vamraak var ein norsk målmann, lærar og klokkar.
Han tok eksamen ved Stord lærarskule i 1880 og underviste fleire stader før han byrja som lærar og klokkar i Kyrkjebø. Det var han i åra 1893–1931. I den dåverande Kyrkjebø kommune, som i dag er ein del av Høyanger, var han ordførar frå 1899 til 1904. Det var i desse åra at kommunen innførte landsmål som administrasjonsspråk.
Vamraak gav også ut Utval av norske salmar og songar til skulebruk i 1910 (med nye utgåver i 1914 og 1921) og heftet Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858–1928 i 1931. Han arbeidde utrøytteleg for landsmål generelt, og for å få inn Elias Blix-salmane i kyrkjelydane spesielt, men var sterkt imot trekkspel og dans.
Vamraak var med på å starte opp Sogns ungdomslag i 1896, og var ei drivkraft der. For dette fekk han borgardådsmedaljen i sølv i 1931.
Raudstrupe
Raudstrupe (Erithacus rubecula) er ein fugl som har vore rekna til småtrostane. Nyare forsking har vist at desse er nærare i slekt med flugesnapparane.
Utbreiing
Raudstrupe finst i det meste av Europa, Vest-Sibir og Nord-Afrika. Fuglen har truleg hatt ei liknande utbreiing dei siste 200 åra. Sørgrensa for hekkeområdet går i Nord-Afrika og inkluderer Asorane og Madeira. Desse øyane utgjer vestgrensa. Grensa mot søraust går ved Kaukasus. Arten førekjem ikkje på Island.
Storparten av verdspopulasjonen av raudstrupar er standfuglar. Majoriteten av dei britiske raudstrupane er også standfuglar, men ein liten minoritet, oftast hoer, flyttar til Sør-Europa om vinteren, nokre få så langt som til Spania. Skandinaviske og russiske raudstrupar flyttar til Storbritannia og Vest-Europa for å unngå dei strenge vintrane. Raudstrupen føretrekkjer granskog i det nordlege Europa, i kontrast til kjærleiken til parkar og hagar på Dei britiske øyane. I Noreg er fuglen vanleg i blandingsskog og barskog i Sør-Noreg og Trøndelag.
Underartar og morfologiske skilnader
Dei fyire søraustlege populasjonane tataricus, valens, cacasicus og hyrcanus, skildra ovanfor, reknast til vanleg som underartar, men det finst avvikande oppfatningar.
Utsjånad
Ein adult raudstrupe av nominatforma er 12,5–14,0 cm lang med eit vengespenn på 20–22 cm og ein stjert på 5,7–6,2 cm og ei vekt på 16–22 gram. Han er ein liten fugl med rund kroppsform, spesielt når han brusar opp fjørene. Hovudet ser stort ut og ser ofte ut til å sakne hals. Fuglen har ganske lange mørkbrune bein, svart spiss nebb og svarte auge. Kjønna er like både på storleik og fargar. Raudstrupen har eit kraftig oransjeraudt (teglraudt) bryst og ansikt omgjeve av blåaktig grått på sidene av halsen og brystet. Oversida er brunaktig, kroppssidene grå til brunaktige og buken gråkvit. Svingfjører og styrefjører er brune med noko lysare kantar og dei øvre vengedekkfjørene har rustgule spissar som gir fuglen eit tynt gult vengeband som er tydelegast på ungfuglar. Juvenile fuglar er brune på oversida med gul vatring på hovudet og litt bakover. Stjerten er brun medan overgumpen er lyst rustbrun. Haka og brystet er gulkvite med mørkare vatring og buken er gulkvit på farge, med flekkar av raudt som gradvis trer fram. 2-3 månader etter at fuglane kan flyge veks dei første raudaktige fjørene ut på brystet og når enda 2-3 månader har gått har fuglen utvikla adult drakt.
Waipaelva
Waipaelva er ei elv som renn gjennom regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Hovudløpet ligg i høgdedraget Rangitoto Range aust for Te Kuiti. Ho renn nordover i 115 km, gjennom Otorohanga og Pirongia, før ho munnar ut i Waikatoelva ved Ngaruawahia. Ho er den største tilførsleelva til Waikatoelva.
Raudstrupe
Læte
Raudstrupen har ein fløytande, kvitrande song i hekkesesongen, då han ofte syng på kvelden og iblant på natta. Nattleg song førekjem blant raudstrupar i bymiljø på plassar med mykje bråk om dagen, noko som tyder på at dei syng om natt fordi det er stillare slik at songen når lengre. Granskingar i Sheffield i England viser at bråk om dagen har meir å seie enn kunstige lyskjelder når raudstrupane flyttar songen til natta. Både hannen og hoa syng i vinterhalvåret, då dei held åtskilde revir. Songen læt då meir klagande enn om sommaren, samt meir høglydt. På plassar der raudstrupane ikkje er trekkfuglar brukar hoene flytta eit kort strekk frå revira sine til plassar som er betre for matsøk, medan hannane passar revira sine året rundt.
Waipaelva
I elvevatnet ovanfor Otorohanga kan elva vera svært klår ved lita vassføring. Denne delen av elva går gjennom ulendt jordbruksland og område med urørd skog.
Raudstrupe
Læte
Raudstrupesongen kan skildrast som ein pludrande bekk. Den har mange klare tonar med like mange tempovekslingar. Ofte vert songen innleidd med ein høg uthaldande tone. Lokkelæta er eit kneppande tikk. Når fuglen er uroleg vert læta dregen ut i lange seriar, tikk-ikk-ikk-ikk. Det liknar på ei klokke som vert dregen opp.
Trekktilhøve
Dei fleste raudstrupar i nordlege del av utbreiingsområdet er trekkfuglar, i Noreg overvintrar nokre i sørvestre delar av landet.
Esther
Ester og Esther er kvinnenamn av hebraisk gjennom persisk opphav. Det er avleidd frå det hebraiske ordet sitareh, 'stjerne'. Namnet er også blitt knytt til gudinna Ishtar. Ester har namnedag den 24. mai.
Ester har ulike former i mange språk, til dømes irsk Eistir, russisk Esfir/Jesfir, fransk Estée, polsk Estera, finsk Esteri, ungarsk Eszter og engelsk Hester. Det har kortformer som engelske Essie, Esta, Etty og Hettie, og ungarske Eszti.
Namnet er særleg knytt til den bibelske dronning Ester, som har ein viktig plass i jødisk tradisjon, og er eit utbreidd jødisk namn. Det har hovudsakleg blitt brukt blant kristne sidan reformasjonen.
I USA blei namnet populært etter presidenten Grover Cleveland fekk dottera Esther i 1893.
Eurovision Song Contest 2004
Eurovision Song Contest 2004 vart halde i Istanbul i Tyrkia 15. mai 2004. Dette var den 49. gongen det vart arrangert Eurovision Song Contest. Finalen dette året vart vunne av ukrainske Ruslana Lizjitsjko med songen «Wild Dances». Det innebar at Eurovision Song Contest 2005 skulle haldast i Ukraina. Noreg vart representert med Knut Anders Sørum som framførte songen «High», og kom på siste plass.
Semifinale
Semifinalen vart arrangert onsdag 12. mai 2004. Dei ti beste songane kvalifiserte seg til finalen laurdag 15. mai 2004. Land markert med rosa, kvalifiserte seg til finalen.
Finale
Finalen vart arrangert laurdag 15. mai 2004. 24 land deltok i finalen: «dei fire store» (Frankrike, Storbritannia, Spania og Tyskland), dei ti beste landa frå semifinalen og dei ti beste landa frå finalen i 2003. Under er resultatet fra finalen:
Marine
Ein marine er ei forsvarsgrein som hovudsakleg opererer på sjøen. Dei fleste statar med kystlinje har ein marine. Marinen er ofte særs forskjellig frå hæren og flyvåpenet når det gjeld organisering, uniformer og tradisjonar. Marinepersonell ber som regel marineblå uniformer i vintersesongen og kvite uniformer i sommarsesongen. I motsetnad til uniformene til hæren og flyvåpenet er marineuniformene som regel særs forskjellige mellom offiserar og verva/vernepliktig personell.
Ein moderne marine nyttar seg typisk av ein kombinasjon av skip, båtar og undervassbåtar, i tillegg til luftfartøy som opererer frå hangarskip, konvensjonelle krigsskip eller frå land.
Nokre marinar inneheld marineinfanteri som er spesialisert i amfibisk krigføring eller forsvar av skip.
Pas-de-Calais
Pas-de-Calais er eit departement nord i Frankrike. Departementet ligg i regionen Hauts-de-France, og er kalla opp etter Doversundet, som på fransk har namnet pas de Calais (Calais-sundet, etter byen Calais), og som ligg like nord for departementet.
Historie
Området har vore busett sidan førhistorisk tid, og har etter tur vore busett av keltarar, romarar, germanske frankarar og alemannarar. På 300- og 400-talet samarbeida romarane med germanske stammer, som medverka med militær støtte langs ruta frå Boulogne til Cologne. Dette skapte ei germansk-romansk språkgrense i området, som varte fram til 700-talet. Då saksarar koloniserte området frå 400- til 700-talet strakk denne grensa seg noko lenger sørover og vestover, slik at dei fleste innbyggjarane nord for Béthune på 800-talet snakka ein dialekt av middelnederlandsk, medan innbyggjarane i sør snakka forskjellige romanske dialektar. Denne språkgrensa ser ein framleis i dag i stadnamna.
Under den første verdskrigen vart nokre av dei hardaste slaga utkjempa her, mellom anna Slaget om Vimyhøgda der kanadiarane mista mange soldatar.
Pas-de-Calais var òg mål for Operasjon Fortitude under den andre verdskrigen, som var dei allierte sin plan om å lure tyskarane til å tru at invasjonen av Europa skulle skje her, og ikkje i Normandie.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Nord-Pas-de-Calais og grensar til departementa Nord og Somme, i tillegg til Den engelske kanalen og Nordsjøen i nord og vest. Dei største byane på kysten er Calais og Boulogne-sur-Mer og i Artois Lens, Liévin, Arras og Saint-Omer.
Dei viktigaste elvane er:
Økonomi
Økonomien i departementet var lenge avhengig av gruvedrift, hovudsakleg etter kol. Etter den andre verdskrigen har derimot økonomien vorte meir variert.
Demografi
Sjølv om nokre av dei kraftigaste kampane under den første verdskrigen vart utkjempa her tok folketalet seg raskt opp att etter begge krigane. Mange av gruvebyane har derimot opplevd stor fråflytting, og enkelte har i dag berre halvparten av innbyggjarane dei ein gong hadde.
Kistefjellet i Lenvik
Kistefjellet er eit fjell i Senja kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1003 meter over havet og ligg mellom Gisundet og Rossfjordvatnet. På toppen av fjellet står en antennemast eid av NTV for overføring av TV-signalar. Ho vart forlenga frå 60 til 76 meter sommaren 2008 i samband med det nye digitale bakkenettet.
Langenuen
Det går ferjesamband mellom Sandvikvåg på Fitjar heilt nord på Stord til Halhjem i Os kommune, som går langs den nordlege delen av Langenuen. Frå Jektevik på Stord går det ferjesamband over Langenuen til Hodnanes på Tysnes og til Huglo. Det er planar om å byggje ei bru over Langenuen frå Jektevik på Stord til Hodnanes på Tysnes som ein del av E39 og den framtidige kyststamvegen mellom Stord og Bergen.
Den 30. mars 1942 styrta eit fly frå den tyske krigsmakta, av modelltypen Messerschmitt Bf 109 i Langenuen, truleg grunna tekniske vanskar. Piloten omkom i styrten.
Denis Spitsov
Aktiv
Spitsov har delteke i verdscupen i langrenn sidan desember 2017. Under renna i Davos kom han då på sjuandeplassen i 15 km fristil. Den 7. januar 2018 fekk han sin fyrste pallplassering i verdscupen, etter som han hadde tredje beste tid på den avsluttande motbakke-etappen i Tour de Ski 2018.
Spitsov markerte seg særleg under Vinter-OL 2018. På tremila vart han nummer fire, slått av dei tre norske utøvarane Simen Krüger, Martin Sundby og Hans Christer Holund. Fem dagar seinare, den 16. februar, gjekk Spitsov inn til bronse på 15 km fristil, ei tevling sveitsaren Dario Cologna vann, med nemnde Krüger få sekund føre Spitsov, og med Sundby på plassen etter. Både den 18. og 21. februar vann Spitsov OL-sølv. Fyrst gjekk han i par med Aleksandr Bolsjunov i sprintstafetten, medan han som ankermann i 4 x 10 km stafett måtte gje tapt for norske Johannes Klæbo i kampen om å vinne OL-gullet.
Vinteren 2019 makta ikkje Spitsov å prestere på same nivå som i OL-sesongen. Han oppnådde likevel å stå på toppen av sigerspallen i verdscupen for fyrste gong, med di han og Russland vann 4 x7,5 km stafett i Ulricehamn i Sverige.
Krysantemum
Krysantemum (vitskapleg namn Chrysanthemum, frå gresk khrysos, 'gull', og anthemon, 'blom') er ei planteslekt av fleirårige blomar med rundt 30 artar som er utbreidde som hage- og prydvekstar. Staudane har ein oprett vekst, djupt innskårne blad og store blomsterhovud med kvite, gule eller rosa randkroner og gule skivekroner. Det finst krysantemum i Europa, Asia og Nord-Amerika, men tyngdepunktet er i Aust-Asia. Her har dei også ei viktig kulturell stilling.
Fleire delar av veksten blir brukt i asiatisk matlaging, særleg blomane, som blir brukt til å laga krysantemumte og som smaksetjar i andre tetypar og i den koreanske risvinen gukhwaju. Stilkane kan kokast eller dampast og brukast som grønsaker, og blir særleg nytta i kinesisk mat.
I Japan er blomen knytt til keisaren, og ein finn krysantemum i tittelen og våpenskjoldet hans, og som offisielt japansk symbol i fleire andre samanhengar. I Kina var han ein av «dei fire edle» (saman med bambus, orkidé og plommeblom). Kvit krysantemum er her knytt til sorg, noko ein også finn i Japan og fleire europeiske land, der han er knytt til død berre nytta i gravferder og til å pynta graver.
Artar
Chrysanthemum aphrodite Chrysanthemum arcticum Chrysanthemum argyrophyllum Chrysanthemum arisanense Chrysanthemum boreale Chrysanthemum chalchingolicum Chrysanthemum chanetii Chrysanthemum cinerariaefolium Chrysanthemum coronarium Chrysanthemum crassum Chrysanthemum glabriusculum Chrysanthemum hypargyrum Chrysanthemum indicum Chrysanthemum japonense Chrysanthemum japonicum Chrysanthemum lavandulifolium Chrysanthemum mawii Chrysanthemum maximowiczii Chrysanthemum mongolicum Chrysanthemum morifolium Chrysanthemum morii Chrysanthemum okiense Chrysanthemum oreastrum Chrysanthemum ornatum Chrysanthemum pacificum Chrysanthemum potentilloides Chrysanthemum segetum Chrysanthemum shiwogiku Chrysanthemum sinuatum Chrysanthemum vestitum Chrysanthemum weyrichii Chrysanthemum yoshinaganthum Chrysanthemum zawadskii
Galleri
Artar
Bakgrunnsstoff
Krysantemum Okseøje Crisantem Chrysanthemen Chrysanthemum Chrysanthemum Chrysanthème 국화속 Seruni Chrysanthemum חרצית עטורה Skaistažiedė Pokok Bunga Kekwa キク Chrysanthemum Хризантема Chrysanthemum Crisantemu เก๊กฮวย Krizantem گل داؤدی 菊花
Piz Pisoc
Piz Pisoc er eit fjell i Nedre Engadin i Graubünden i Sveits.
Løksetinden
Løksetinden  er eit fjell i Dyrøy og Salangen kommune i Troms og Finnmark. Det har ei høgd på 1240 meter over havet.
34 Circe
34 Circe er ein stor og veldig mørk hovudbelteasteroide.
Den vart oppdaga av Jean Chacornac den 6. april 1855 og namnsett etter gudinna Kirke frå gresk mytologi.
Eininga mark
Mark er ei tradisjonell måleeining for masse, i Noreg tilsvarande omkring ein kvart kilogram. To merker vart rekna til eit pund (eller skålpund). 24 merker vart rekna til eit bismarpund, 72 merker vart rekna til ei våg. I tekst blir mark ofte gitt att med teiknet ₻, som i HTML blir skrive.
Ordet «mark» tyder eigentleg 'merkestrek på ein bismar'.
Amfetamin
Stoffet er eit alkaloid som første gong vart syntetisert i 1887.
Amfetamin frigjev noradrenalin og dopamin i nervevev.
Kortsiktige effektar av bruk kan vera auka konsentrasjon, senka appetitt, auka sexlyst, auka fysisk energi, nedsett hyperaktivitet hos folk med ADHD, auka kroppstemperatur, auka puls og hovudverk.
Langsiktige effektar kan vera rystelsar, endra sovevanar, svekka immunforsvar, impotens, hjarteproblem og fallande nyre/lungefunksjon.
Amfetamin har smeltepunkt 11.3 grader Celsius; kokepunkt 203 grader Celsius, ved 760 mmHg.
Sandøy kommune
Sandøy kommune er ein tidlegare norsk kommune på Romsdalskysten i Møre og Romsdal fylke. Arealet inngår no i Ålesund kommune. Kommunen grensa til Haram i sør, til Midsund i aust og til Aukra i nord. Sandøy kommune vart danna i 1867, då han vart skild ut frå Aukra kommune. Kommunegrensene har vore uendra sidan 1965, då Sandøy fekk overført delane av Harøya som høyrde til Haram kommune. 1. januar 2020 vart Sandøy ein del av nye Ålesund kommune.
Sandøy var den nest minste kommunen i Møre og Romsdal etter folketal. Næringslivet i kommunen har tradisjonelt vore prega av fiske. I dei seinare åra har reiselivsnæringa vore i vekst. Administrasjonssenteret i kommunen er Steinshamn, som ligg nord på Harøya. Kyrkjene i Sandøy kommune er Sandøy kyrkje på Sandøya og Harøy kyrkje på Harøya.
Lokalavisa er Haramsnytt, som kjem ut to dagar i veka.
Geografi
Sandøy består av mange øyar og er kommunen med minst flatevidd av kommunane i Møre og Romsdal. Flesteparten av øyane i kommunen er flate og myrlendte, og seks av desse øyane er busette. Harøya på 13,6 km² er den største øya i kommunen og utgjer kring 60 % av flatevidda. På denne øya ligg Steinshamn, administrasjonssenteret i Sandøy kommune, og størstedelen av folkesetnaden bur her. Ut mot havet ligg øyane Ona og Husøya, Sandøya og Finnøya ligg nordaust for Harøya, og Orta ligg heilt aust i kommunen. Det høgaste punktet i Sandøy kommune Harøyburet på 156 moh., som ligg på Harøya.
Fedalsnibba
Fedalsnibba  er eit fjell i Stryn kommune i Vestland og Stranda kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1609 meter over havet.
Hypotalamus
Hypotalamus regulerer:
Skodje kommune
Skodje (uttalt Skøye) er ein tidlegare norsk kommune på Sunnmøre i Møre og Romsdal. Han grensa mot Haram kommune i nord, Ørskog kommune i aust og Ålesund kommune i vest. Over Storfjorden mot sør låg Sykkylven kommune. 1. januar 2020 vart Skodje ein del av nye Ålesund kommune.
Næringsliv
Kommunen har hovudsakleg jord- og skogbruk, men det er òg trevare- og møbelindustri og annan industri der, delvis flytta dit frå Ålesund. E39 og E136 går samanfallande gjennom kommunen. Skodje har ein ung aldersprofil; om lag 60 % av innbyggjarane er under 40 år.
Historikk
Skodje er både ein tidlegare og noverande sjølvstendig kommune.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Skodje kommune frå 1902: ''aDette talet omfattar eit område som var del av Skodje kommune fram til 1916, då det vart overført til gamle Borgund kommune. Dette området hadde då 14 innbyggjarar.''
Tusenårsstad
Kommunen sin tusenårsstad er Tusenårsparken rundt Jentekolonien. Jentekolonien er ein gamal feriekoloni for jenter, som for inntil få år sidan ikkje blei tatt vare på. Skodje Lions starta ein dugnad for bygget, og det er no gjort om til eit hus for kultur og arrangement i kommunen.
Rundt bygningen er Tusenårsparken bygd opp. Her står det blant anna eit bronserelieff av krigshelten Herluf Nygaard. I «statsministerlunden» har blant andre både Kjell Magne Bondevik og Jens Stoltenberg planta kvart sitt tre. Her står òg venskapstreet som er planta av vennskapskommunen Voi i Kenya. I parken ligg òg det gamle kornlageret, som var utgangspunktet for det som seinare blei den lokale banken.
Piz Plavna Dadaint
Piz Plavna Dadaint er eit fjell i Sesvennafjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Det norske forsvaret
Forsvaret er fellesnemninga for forsvarsgreinene i Noreg: Hæren, Sjøforsvaret, Luftforsvaret og Heimevernet. I tillegg har Forsvaret ei rekkje fellesinstitusjonar som skal støtte verksemda elles.
Norsk forsvarspolitikk kviler på fire gjensidig forsterkande prinsipp:
Norrøn tid og mellomalder
Organisert militærvesen i Noreg kan sporast attende til kongehirda og leidangen. Tidlegare vart væpna styrkar sanka saman ved tilfelle. I 954 vann Håkon den gode over Eirikssønene og deira allierte, i eit slag som stod ved Avaldsnes på Karmøy. Heimskringla fortel at Håkon skreiv i lova at langs med sjøen, så langt opp i elva som laksen gjekk, så skulle heile riket delast inn etter «skipreider». Bøndene i eitt skipreide vart pålagde å byggje og ruste ut eit krigsfartøy.
I Noreg var det 270 slike skipreider i 1277. Skipreida skulle sendast ut då det var allmenning. Allmenning skulle sendast ut når det var fiendlege styrkar i landet. På 1000-talet er jarlar nemnt som hovdingar i leidangen, men på 1100-talet vart biskopane leiarar for leidangsflåten.
Siste kjende leidangstoktet fann stad då dronning Margrete kalla ut leidangen i 1393, i nokre bygder på austlandet. Det var for å forsvare landet mot styrkar frå den tyske Hansaen, som då låg i strid med Danmark-Noreg
Dansketida
Den norske hæren blei oppretta ved ein krigsordinans frå Kristian IV av Danmark-Noreg den 18. januar 1628. Denne var bygd på legdsinndeling, det vil seie at gardane blei samla i legder som skulle stilla ein soldat kvar. Ved nokre avdelingar stilte ein òg med verva (gevorbne) soldatar. Etter 1641 bestod hæren i hovudsak av seks infanteriregiment.
Kristian IV var oppteken av å krige mot erkefienden Sverige. Under Kalmarkrigen nekta dei norske bondesoldatane å gå inn i Sverige, då dei berre blei innstilt på forsvarskrig.
I dei første åra tenestegjorde mange av soldatane i hæren utanlands. Tyske offiserar gjorde teneste i Noreg, spesielt på 1600-talet, og kommandospråket var tysk fram til 1772.
Under napoleonskrigane låg Danmark-Noreg i krig med Storbritannia og Sverige. Svenske styrkar rykte inn i Østfold og Østerdalen, men norske styrkar under prins Kristian August dreiv tilbake åtaket.
Unionstida med Sverige
Den første norske generalstaben blei oppretta 22. mai 1814 og vidareført gjennom hærordningsplanen av 1817. Etter unionen med Sverige blei generalstaben fram til 1853 leia av generaladjutanten for Den norske armé. Seinare overtok Armékommandoen. Generalstaben hadde sidan ei rekke ulike organisasjonsmønster.
Sjølvstende
I 1940 blei generalstaben oppheva. Forsvarets overkommando tok seinare over oppgåvene.
Rødberg tåkeklokke
Rødberg tåkeklokke er ei tåkeklokke som ligg i Stadsbygd i Indre Fosen kommune i Trondheimsfjorden i Trøndelag.
Opphavleg låg Rødberg fyrstasjon på same staden, oppretta i 1881. Fyrstasjonen vart derimot lagt ned i 1902, og tåkeklokka sett opp i 1919. Tårnet har same konstruksjon som tåkeklokkene ved Oslofjorden, med eit sveitserstilpreg.
Fyrstasjonen var opphavleg ei fyrlykt som var vorte flytta frå Glåpen fyr og plassert på hjørnet av postkontoret på staden. I 1902 vart fyret nedlagd og det vart sett opp ei ny fyrlykt på moloen like ved.
Klokka er i dag eigd av Rissa Kystmuseum og er i stor grad intakt. På grunn av dette er klokka òg freda etter lov om kulturminne.
Universitetsbiblioteket i Agder
Universitetsbiblioteket i Agder (UBA) er ein del av Universitetet i Agder og er primært ein informasjonsressurs for studentar og forskarar ved dette universitetet. Universitetsbiblioteket i Agder yter også tenester til einskildpersonar, næringslivet, kulturlivet og andre utdanningsinstitusjonar. Samlinga er registrert i BIBSYS.
Biblioteket hadde tidligare fem avdelingar lokalisert i Arendal, Grimstad og Kristiansand. Men etter at den nye campus for universitetet vart opna i Grimstad 31. august 2010, er det no berre to bibliotekavdelingar, ei i Grimstad og ei i Kristiansand.
29 personar er tilsett ved Universitetsbiblioteket i Agder. Jesper Christian Mørch er bibliotekdirektør.
Tokat
Tokat er ein by og administrasjonssenter i provinsen Tokat i Tyrkia, midt i Svartehavsregionen i Anatolia. Byen har kring 130 000 innbyggjarar (2009).
Tokat vart grunnlagd ihettitisk tid. I regjeringstida til kong Mithradates VI av Pontus, var det ein av mange skansane hans i Vesleasia.
Bismarpund
Eit bismarpund kan reknast til knapt 6 kg:
Tokat
Etter slaget ved Manzikert kom byen i lag med resten av Vesleasia under seldsjukkane. Etter at sultan Suleiman ibn Qutulmish døydde i 1086 tok emir Danishmend Gazi kontroll over området. Det gjekk mange tiår for seldsjukkane igjen fekk kontroll over byen. Etter slaget ved Köse Dağ mista seldsjukkane fotfeste i regionen og lokale emirar tok over fram til Det osmanske riket tok regionen.
Holt seminar
Arne Garborg studerte ved Holt seminar i perioden 1868-70.
Sonja Hagemann
Sonja Agnes Weyergang Hagemann var ein norsk litteraturhistorikar og litteraturkritikar frå Oslo.
Periferieininga Khaniá
Periferieininga Khaniá (gresk Περιφερειακή ενότητα Χανίων, Periferiakí enótita Khaníon) er ei periferieining på øya Kreta i Hellas. Ho er ei av fire periferieiningar i periferien Kreta. Hovudstaden i periferieininga er Khaniá.
Khaniá dekkjer den vestlegaste delen av øya, og grensar mot Réthymno i aust. I nord grensar ho til Egearhavet og i vest og i sør til Middelhavet. I innlandet ligg fjellmassivet Levká Óri. Periferieininga omfattar òg den sørlegaste øya i Europa, Gávdos.
Geografi
Periferieininga Khaniá vert ofte berre kalla Vest-Kreta.
Sonja Hagemann
Familien busette seg i Rogaland fram til femtitalet, og her jobba Sonja friviljug med folkeopplysning og på bibliotek. I 1946 kontakta ho Dagbladet og spurde om å få vera kritikar av barnebøker, og ho vart den fyrste barnebokkritikaren i avvisa; denne stillinga hadde ho i 25 år til 1971. Ho hadde eit uttrykt mål om å utvikla ein fagleg fundert kritikk av barnebøker som skulle framheva dei litterære kvalitetane deira. Ho interesserte seg for kvalitetslitteratur, og avviste meir "populære" barnebøker. I mange år sat ho både i den rådgjevande komiteen for skuleboksamlingane og i juryen for barnebokprisen til Kyrkje- og kulturdepartementet.
Periferieininga Khaniá
Geografi
Naturparken Samariáravinen er ein stor turistattraksjon i dei sørlege områda. Dei kvite fjella eller Levká Óri er dekte av snø fram til mai og dekkjer store delar av Khaniá. Dei inneheld meir enn 40 toppar på over 2 000 meter. Den høgaste av desse er Pákhnes på 2 452 moh.
Sonja Hagemann
I 1965 gav Hagemann ut det fyrste bindet i trebindsverket Barnelitteratur i Norge. Ho skreiv òg ei avhandling som bygde på dette fyrste bindet, og fekk lisensiatgrad for det i 1967. Det andre bindet kom ut i 1970, og det siste i 1974. Ho er vorten særskilt namngjeten for dette verket, og det la grunnlaget for all undervisning om norsk barnelitteratur i fleire tiår.
Periferieininga Khaniá
Geografi
Den einaste ferskvassinnsjøen på Kreta, Kournássjøen, ligg i periferieininga, nær grensa til periferieininga Réthymno. Han har ein omkrins på 3,5 km.
Sonja Hagemann
Hagemann hadde også ei stor interesse for illustrering av barnebøker. Ho bidrog til mange artiklar om illustratørar i Norsk kunstnerleksikon. Den siste boka ho skreiv, handla om illustrasjonane i norske barnebøker. Ho fekk namnet ''De tegnet for barna. Norske kunstneres illustrasjoner i bøker for barn,'' og vart utgjeven posthumt i 1986.
Periferieininga Khaniá
Administrativ inndeling
Tidlegare var Khaniá eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i sju kommunar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Sonja Hagemann
Hagemann mottok Norsk kulturråds ærespris for arbeidet sitt i 1980. Ho døydde i 1983. Sonja Hagemanns barne- og ungdomsbokpris har fått namnet sitt etter henne, og har vorte delt ut sidan 1990.
Beit Hanoun
Beit Hanoun (arabisk بيت حانون) er ein by i nordaust på Gazastripa. I følgje Palestinsk statistisk sentralbyrå hadde byen eit folketal på 32 187 i midten av 2006. Han ligg ved Hanoun-elva, berre 6 km frå den israelske byen Sderot.
Oldtida
I følgje ei segn var Beit Hanoun hovudstaden i til filistinar-kongen Hanoun, som kjempa mot assyrarane på 700-talet fvt.
Ajjubidane slo krossfararane i slaget ved Umm al-Nasser-åsen, like ved for Beit Hanoun i 1239, og bygde Umm al-Naser-moskeen (Mor til dei sigrande-moskeen) der til minne om sigeren. Det låg eit postkontor i Beit Hanoun under mamelukkane.
Osmansk tid
Byen vart ein del av Det osmanske riket i 1517 i lag med resten av Palestina, og stod oppført i 1596 i skattelister som ein del av Gaza nahiya i Gazza liwa. Han hadde eit folketal på 36 muslimske hushaldningar og betalte skatt for kveite, bygg, sommaravlingar, frukttre, tilfeldige inntekter, geiter and/ eller bikubar.
I 1838 vitja Edward Robinson og skreiv at «alle var travle med kveite-innhaustinga.»
Seint i osmansk tid, i mai 1863, vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen. Mellom hagane fann han eldgamle konstruksjonar i form av tilhogde steinar, fragment av søyler og fundament.
Det britiske mandatet
I folketeljinga i 1922 hadde Beit Hanoun eit folketal på 885, alle muslimar, medan han i folketeljinga i 1931 hadde eit folketal på 849, framleis alle muslimar, i 194 hus.
I 1945 hadde Beit Hanun eit folketal på 1 680 arabarar og 50 jødar, med 20 025 mål land, i følgje ei offisiell landmåling. Av dette var 2 768 mål for sitrus og bananar, 697 var plantasjar og irrigert land, 13 186 nytta for korn, medan 59 mål vart utbygd land.
Egyptisk periode
Under den arabisk-israelske krigen i 1948 tente eit område i nærleiken av Beit Hanoun, og sidan sjølve Beit Hanoun, som ein israelsk, taktisk veg inn for å stoppe framrykkinga til den egyptiske hæren frå Ashkelon til styrkar sørover i området som seinare vart Gazastripa.
Medan området var under egyptisk styresmakter, klaga Egypt til Mixed Armistice Commission om at israelske militærstyrkar den 7. og 14. oktober 1950 hadde bomba og skote mot dei arabiske landsbyane Abasan al-Kabera og Beit Hanoun i egyptisk kontrollert område på Gazastripa. Dette førte til at sju sivile omkom, medan tjue vart skadde.
Israelsk okkupasjon
Den israelske hæren kringsette Beit Hanoun frå 15. mai til 30. juni 2003, og øydela mange hus, raserte store område med jordbruksland og øydela den sivile infrastrukturen i byen. Under raidet mot Beit Hanoun i 2004 vart byen kringsett i 37 dagar. Kring 20 palestinarar vart drepne og igjen vart det store skadar på eigedom og infrastruktur. Infrastrukturen i Beit Hanoun vart igjen kraftig råka under eit åtak frå israelske styrkar i 2005.
Hawarøyane
Hawarøyane (arabisk جزر حوار; Juzur Ḩawār) er ei øygruppe av ørkenøyar som høyrer til Bahrain. Dei ligg like utafor vestkysten av Qatar i Bahrainbukta i Persiabukta.
Skildring
Øyane vart oppført som ein Ramsarstad i 1997. I 2002 søkte den bahrainske staten om å få øyane inn på verdsarvlista på grunn av den unike naturen og habitat for utryddingstrua dyreartar; men søknanden vart ikkje godkjend. Staden er i dag heimstad til mange fugleartar, som sokotraskarv. Her finst òg små flokkar med arabisk oryx og sandgaselle og i havområda kring øyane finst store populasjonar av sjøku.
Det finst i alt 36 øyar i gruppa, men mange av dei mindre øyane er ikkje noko meir enn ei lita samling med sand eller grus. Søknanden som verdsarvstad omfatta åtte større øyar. Ho har ofte blitt skildra som ei øygruppe på 16 øyar. Janan, sør for Hawar, vert ikkje juridisk rekna som ein del av gruppa, sidan ho er eigd av Qatar.
Øyane brukte å vere ein busetnad for den bahrainske greina av Dawasir-stammane, som slo seg ned her tidleg på 1800-talet. Øyane vart først kartlagde i 1820, då dei vart kalla Warden’s Islands, og det vart registrert to landsbyar der. Øyane er ikkje lenger busette, anna enn ein politigarnison og eit hotell på hovudøya. Tilkomst til alle øyane, utanom sjølve Hawar, er strengt avgrensa. Lokale fiskarar kan fiske i farvatna kring øyane, og det er noko fritidsfiske og turisme på og kring øyane. Her har alltid vore lite ferskvatn, og har i tidlegare tider vore basert på samling av overflatevatn. I dag finst det avsaltingsanlegg på øya.
Hawarøyane
Den klårt største øya er Hawar, som utgjer meir enn 41 km² av det samla arealet på 52 km². Etter storleik følgjer så Suwād al Janūbīyah, Suwād ash Shamālīyah, Rubud Al Sharqiyah, Rubud Al Gharbiyah og Muhazwarah (Umm Hazwarah).
Jananøya
Janan er ei lita øy sør for Hawar, som heller ikkje vert rekna som ein del av øygruppa i følgje Den internasjonale domstolen. Basert på ein tidlegare avtale mellom Qatar og Bahrain, då begge var eit britisk protektorat, vart ho ikkje rekna som ein del av Hawarøyane, og dette vart opprettheldt av domstolen. Øya vart gjeven til Qatar.
Biellogáisá
Biellogaisa  er eit fjell i Storfjord kommune i Troms. Det har ei høgd på 1514 meter over havet.
Didnojiehkki
Didnojiehkki  er ein isbre i Storfjord kommune i Troms og Finnmark fylke. Det høgaste punktet på breen er 1560 meter over havet.
Piz Por
Piz Por er eit fjell i Oberhalbsteinfjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits. Fjellet ligg nær Surettahorn og Splügenpasset.
Den stille piken
Den stille piken er ein roman av Peter Høeg. Hovudpersonen er klovnen Kasper Krone.
Gamnes i Harstad
Gamnes gard ligg i grenda Ervik, om lag 5 km frå Harstad sentrum i Harstad kommune. Garden har gardsnummer 78. Han blei skilt ut som eigen gard i 1832. Sjølve garden er på om lag 3000 dekar.
Namnet kjem truleg av ordet gamme, sidan det fanst gamle gammetufter i nærleiken av der kor brygga ligg i dag. Etter det ein kjenner til fanst det fram til 1744 ikkje nokon andre hus enn gammar på garden. Det finst enno restar etter jordgammar i området.
Det har vore opptil sju husmannsplassar under Gamnes.
Inntil 2005 vart garden driven med kjøt- og mjølkeproduksjon. Etter det vart Gamnes gard omlagt til å vere ein inn på tunet-gard. Han er og vertsgard for Harstad hestesportsenter.
Book of Kells
Book of Kells er ei bibelhandskrift frå 800-talet, kjend for sine mange og vakre illustrasjonar. Ho er ein av dei viktigaste kjeldene våre til keltisk kunst, og blir rekna som ein irsk nasjonalskatt. Bibelen er i dag utstilt på Trinity College i Dublin.
Boka er skriven på kalveskinnspergament og har 339 blad. Ho blei laga av munkar som truleg byrja rundt år 800 i klosteret på Iona, men etter vikingåtak der flytta til Kells. Her blei arbeidet fortsett, men aldri fullført. Også dette klosteret blei offer for fleire vikingåtak i dei neste par hundreåra.
Kva tid boka kom til Kells er ikkje kjent, men vi veit sikkert at ho var der i 1006. Då vart boka i følgje Ulsterannalane stolen frå sakristiet. Ho vart funnen att nokre månadar seinare, men då utan den gull- og juveldekorerte permen. Skadane frå denne hendinga er truleg årsak til at det manglar blad frå byrjinga og slutten av boka.
Eksos
Eksos er restgassar etter forbrenning av fossile drivstoff i forbrenningsmotorar. Restgass frå omnar og industri vert ofte kalla røyk. Eksos inneheld mange ulike gassar. Nokre av desse, som til dømes nitrogen (N2) og vassdamp (H2O) er ufarlege, medan andre er giftige. Karbonmonoksid (CO), eller kolos, er ein giftig gass som finst i eksos og som kan føra til dødsfall om ein pustar inn for mykje av han; luft med rundt 0,1 % kolos kan vera døyeleg. Eksos inneheld òg ymse hydrokarbonar. Eksos frå dieselmotorar inneheld dessutan nitrogenoksidar (NOx) og små sotpartiklar, som er uheldig når dei kjem ned i lungene.
Skadestoff i eksos
Eksos inneheld skadestoff av ulik karakter. Kor mykje skadelege stoff eksosen inneheld avheng av fleire ting, som kor fullstendig forbrenninga er, kva slags drivstoff som vert nytta, og så vidare. Konstruksjon og tilstand til motoren er viktige faktorar for kor fullstendig forbrenninga er og har difor påverknad på kor mykje skadestoff som er att i eksosen. Dei viktigaste skadestoffa i eksos er oppsummerte i tabell 1.
For å redusera skadelege utslepp vert det montert katalysatorar på nye køyretøy med forbrenningsmotor. Dei fleste industrialiserte land har lovfesta regler for kor mykje skadestoff eksosen kan innehalde og eksosen vert kontrollert i samband med lovpålagt periodisk køyretøykontroll.
Derince
Derince er ein hamneby og eit distrikt i provinsen Kocaeli i Tyrkia.
Piz Prüna
Piz Prüna er eit fjell i Livignofjella (Dei sveitsiske Alpane) i Graubünden i Sveits.
Bolu
Bolu (gresk: Βιθύνιον Vithínion, latinsk Bithynium eller Klaudiopolis) er ein by i Tyrkia, og det administrative senteret i provinsen Bolu. Han har kring 120 000 innbyggjarar (2010).
Bolu ligg langs den gamle hovudvegen mellom Istanbul og Ankara, som klatrar over Bolufjellet. Den nye motorvegen går gjennom Bolutunnelen under byen.
Klima
Bolu har eit maritimt klima (Köppen si klimaklassifisering Cfb) med kalde og stundom snørike vintrar og varme somrar.
Fylkesveg 325 i Finnmark
Fylkesveg 325 i Finnmark er ein kort sambandsveg mellom europaveg 75 og Vadsø lufthamn. Vegen er 350 meter lang.
Greta Thunberg
Greta Thunberg er ein svensk aktivist i kampen mot menneskeskapt global oppvarming. Frå august 2018 byrja ho sitja utanfor Riksdagen i Sverige med ein plakat der det stod «Skolstrejk för klimatet». Aksjonen hennar inspirerte etter kvart ungdommar i fleire land til å utføra liknande demonstrasjonar. Dei samlar under namnet «Skolstrejk för klimatet» (Skulestreik for klima) eller «Friday for Future».
Obukhovlengda
Obukhovlengda eller Monin-Obukhov lengda er høgda over bakken der turbulens produsert av vertikalt vindskjer er i balanse med stabile luftforhold som motverkar oppdrift. Det vil sei høgda der Richardsontalet er lik 1:
der u_* er friksjonsfarten, er den midla potensielle virtuelle temperaturen, \bar w^' er perturbasjonen av skalar fart, g er tyngdeaksellerasjonen og \theta_* er ein potensiell temperaturskala (k). Dette kan gjerast enklare ved å bruke likskapsteoritilnærminga :
Bergen fallskjermklubb
Bergen fallskjermklubb' (BFSK) er ein fallskjermklubb med base på Flesland, utanfor Bergen. BFSK sitt fyrste hopp vart gjort 25. august 1971.
Obukhovlengda
som gjev:
Bergen fallskjermklubb
Klubben eig eit Cessna 182 frå 1974 som ber namnet Malvin. Flyet fekk ny motor i 1999.
Obukhovlengda
Parameteren \theta_* er proporsjonal med som er den vertikale skilnaden i potensiell virtuell temperatur. Jo større ved høgda Z_{0,h} i forhold til verdien ved høgda Z_r, jo meir negativ er endringa av  med høgda, og jo større er instabiliteten i overflatelaget. I slike tilfelle er L litt negativ, sidan den er omvendt proporsjonal til u_*. Når L er litt negativ så er \frac{z}{L} mykje negativ. Slike verdiar av \frac{z}{L} gjev stor instabilitet på grunn av oppdrift. Positive verdiar av \frac{z}{L} samsvarar med aukande med høgda og stabil lagdeling.
Fargreie
Fargreie, fartøy eller farkost er samleomgrep for framkomstmiddel eller transportmiddel. Fargreier er som regel menneskeskapte, sjølv om det òg finst nokre få naturskapte fargreier, som ein flytande trestamme.
Fargreier kan dragast av trekkdyr eller flyttast ved menneskekraft, dei kan røra seg ved hjelp av drivstoff eller tyngdekraft. Det finst svært mange ulike typar fargreier som kan klassifiserast på ulike vis:
Sykkel
Ein sykkel er ei fargreie med eitt eller fleire hjul som er montert etter kvarandre på ei ramme. Sykkelen får framdrift ved hjelp av muskelkraft. Dette skjer anten ved å sparke den framover, eller ved at krafta blir overført frå beina via pedalar, tannhjul og kjede til hjula.
Dresin
Dresin er eit fremkomstmiddel som går på jarnbaneskjener. Dresina vart oppfunna på 1840-talet av tyskeren Karl Drais, som nytta henne for å inspisere jarbanelinjer.
Vinterfarkostar
I kalde land har ein utvikla vinterfarkostar som kan gli på snø eller is, som ski, skeiser, kjelke, pulk, sparkstytting og akebrett.
Ridedyr
Vanlege ridedyr er hest, esel, kamel og så vidare. Før den industrielle revolusjonen spela ridedyr spela ein viktig rolle for menneskeleg aktivitet og somme stader gjer dei det framleis.
Trekkdyrkøyretøy
Trekkdyr kan dra ei rekkje ulike fargreier, som vogner og kjerrer.
Andre trekkdyrkøyretøy kan ha meiar, som slede eller stytting
Flåte
Ein flåte (norrønt: floti) er ein enkel farkost eller ein flytande plattform som brukast til å bere last, til transport eller til redning på vatn. Flåtar skil seg frå båtar og større skip ved at flåtar manglar skrog og ved at vatn flaumar igjennom eller over flåten. Flåtar har sjeldan reling. Flåtar kan vere stasjonære, dei kan drive med vind, elvestraumar eller havstraumar, eller dei har framdrift med hjelp av segl, årar eller motor.
Båt
Andre typar overflatefartøy er vasski og vasskuter.
Taubanar
Taubanar er eit transportmiddel som går i luftspenn, som vert nytta til person- og varetransport i bratt og ulent terreng. Folk og varer er plasserte i gondolar som hen i kraftige ståltau og vert dregne av ein vinsj. Taubanar for persontransport har ofte lukka gondolar, medan skiheisar har opne sete som heng under berelina.
Luftfarkostar
Luftfarkostar er farkostar nytta for reiser i luftlaget mekkom jordoverflata og det lufttomme verdsrommet. Det finst to hovudtypar: luftfarkostar med oppdrift, som ballongar og luftskip, og farkostar med vengjer som gjev løft når farkosten fer gjennom lufta.
Romfarkostar
Romfarkostar, eller romskip, er eit samleomgrep nytta om framkomstmiddel for reiser i jordbane eller lengre reiser i verdsrommet.
Hæren
Historie
For meir om dette emnet, sjå Norsk militærhistorie
Vikingtid og høgmellomalder
Under kong Håkon Håkonsson roa konfliktane seg. Han gjenetablerte ein nasjonal hær utover 1200-talet. På 1270-talet kunne kongen henta tenestemenn frå Noregs fire lovområde: Frostatinget, Gulatinget, Borgartinget og Eidsivatinget. Desse hadde utvikla militære strukturar. Under kong Magnus Håkonsson si landslov vart militærordninga også innlemma i lovverket. Blant anna fekk elitesoldatane i hirda privilegium. Norske elitesoldatar lét seg verva til leigesoldatar i England og Bysants.
Seinmellomalder
På 1350-talet, då Svartedauden hadde herja landet, stod Noreg svakt. 60 % av folkesetnaden vart ofre for pesten. I 1355 overtok Håkon VI Magnusson trona, den andre norske kongen av den svenske Folkungaætta. Kong Håkon regjerer både i Noreg og Sverige til 1380. Den svensk-norske kongefellesskapen tok slutt i 1380 då Danmark okkuperte både Götaland og overtok den norske trona. Under den danske okkupasjonen og i Kalmarunionen hadde ikkje Noreg ein hær; det var Danmark som administrerte dei militære styrkane. Norske leigeknektar på dei norske festningane hadde ansvaret for å forsvara landet på 1400-talet. Hundre år seinare kjem leidangen i bruk då Danmark-Noreg gjekk til åtak på Sverige i den nordiske sjuårskrigen i 1563.
Danmark-Noreg
Norske bygder vart lovpålagt våpenplikt i 1604, slik at unionen kunne ta i bruk styrkar av norske bønder i tillegg til den danske hæren for å beskytta seg mot Sverige. Kong Christian IV etablerte den moderne norske hæren gjennom hærordinansen av 18. januar 1628. Avgjerda om å etablera ein norsk militær institusjon var eit direkte følge av den mislukka dansk-norske krigføringa mot Det tyske keisarriket under Trettiårskrigen i 1625. Denne armeen baserte seg på ein såkalla legdshær, som inneber at utskrivinga var knytt til jordeigedom: Fire gardar, som utgjorde éin legd, hadde ansvaret for å halda éin soldat med kost og utstyr.