cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ghanariket
På 1000-talet byrja nedgangen til riket. Almoravidane, ein berberkonføderasjon, erklærte heilag krig for å omvenda innbyggjarane i riket til islam. Handelsbyen Audaghost fall i 1054 og hovudstaden Kumbi i 1076. Omveltingane førte til at handelen gjekk ned og underlagde land tok til å bryta ut. I 1203 erobra sosoar hovudstaden og i 1240 blei han øydelagd av Sundiata, grunnleggjaren av det nye Maliriket.
Sektor i matematikk
Sektor i matematikk kan vise til:
18. mars
18. mars er den 77. dagen i den gregorianske kalenderen (78. under skotår). Det er 288 dagar att av året.
Jupitermånen Amalthea
Amalthea er ein av månane til planeten Jupiter. Han blei oppdaga 9. september 1892 av Edward Emerson Barnard, som den siste månen som blei oppdaga ved direkte observasjon — alle jupitermånar som er oppdaga sidan, har blitt fotografert før det fyrste menneskelege auget så dei. I mange år hadde Amalthea ikkje noko offisielt namn, berre Jupiter V; den femte månen til Jupiter, etter det nummereringssystemet som Galileo Galilei innførte da han oppdaga dei fire galileiske månane. Fyrst i 1975 vedtok Den internasjonale astronomiske unionen å oppkalle han etter nymfa Amalthea frå den greske mytologien, sjølv om namnet blei foreslått av Camille Flammarion og bruka uoffisielt i fleire tiår før det offisielle vedtaket.
Amalthea er den største av fire månar som krinsar i tronge banar tett kring Jupiter, og under eitt vert dei omtala som amaltheagruppa. Månen er ein irregulær, kraftig raud blokk av is eller frosne gassartar; enda meir raud enn planeten Mars. Avhengig av kvar ein måler han, har Amalthea ei utstrekking på mellom 150 og 270 kilometer, og overalt på denne lille kloden kan ein sjå talrike krater som er temmeleg store i forhold til den lille månen: Det største vert kalla Pan, og er 100 kilometer i diameter og 8 kilometer djupt, mens eit anna, kalla Gæa, er 80 kilometer i diameter og kanskje dobbelt så djupt som Pan. Langs kraterkantar og andre ujamnheiter er nokre svært grøne parti synlege på overflata, men ein veit ikkje noko om kva dei er.
Den uregelmessige fasongen fekk astronomane til å gjette på at Amalthea er ein temmeleg solid klippeblokk; viss han bestod av is eller tilsvarande svake material, ville tyngdekrafta hans ha dratt han saman til noko nærmare kuleform.
Jonas Anton Hielm
Jonas Anton Hielm var ein norsk jurist, regjeringsadvokat og politikar som var stortingsrepresentant frå 1830.
Jupitermånen Amalthea
Mot slutten av ferda til romsonden Galileo sendte ein sonden tett forbi Amalthea for å sjå kor mykje tyngdekrafta til månen ville avbøye banen til sonden, og slik bestemme massen hans. Samanlikna med månens volum fekk ein ein overraskande låg tettleik, omtrent det same som vassis: Anten er Amalthea ein solid klump is, eller så er han ein svært laus «grushaug» med ein masse tomme mellomrom mellom «gruspartiklane». Nye observasjonar gjort med Subaru-teleskopet tyder på at Amalthea faktisk består av is. I så fall er han ikkje skapt i den omløpsbanen han har nå, for i ei fjern fortid har Jupiter vore temmeleg varm, og ville ha smelta ein sånn ismåne. Derfor gjettar ein på at det er tale om ein innfanga småplanet.
Jonas Anton Hielm
Hielm var fødd i Kristiansand. Han vart frå latinskulen i fødebyen student med laud i 1797 og juridisk kandidat 1800. I 1802 vart han kopist i generalitetskollegiet i København, frå året etter auditør ved 'det norske livregiment til fots'. I 1807 deltok han i forsvaret av København og i 1811 fekk han tittelen overauditør. I 1813 vart Hielm høgsterettsadvokat i København.
1291
1291 (romartal MCCXCI)
Jonas Anton Hielm
Hausten 1814 reiste Hielm tilbake til Noreg, der han same året vart høgsterettsadvokat for Noreg. 1815-16 var han konstituert dosent i lovkunne ved universitetet. I 1820 vart Hielm regjeringsadvokat. To år seinare vart han suspendert frå embetet. Til grunn for suspensjonen låg to artiklar han skreiv og fekk prenta i Nationalbladet. Innhaldet i artiklane var retta mot Christian Magnus Falsen, indirekte mot kongen. Regjeringa gjekk til sak mot utgjevaren, Hans Hielm, som var bror til Jonas Anton Hielm. For å redde broren Hans fekk Jonas Anton Hielm ein straffange ved Akershus festning, ein kjenning frå ungdomsåra, til å utgje seg som forfattar av artiklane. Broren vart likevel dømt til fengselsstraff. Jonas Anton Hielm sjølv vart suspendert som regjerings- og høgsterettsadvokat.
Jupitermånen Amalthea
Som alle dei andre medlemene av amaltheagruppa har Amalthea bunden rotasjon, dvs. han dreiar om seg sjølv nøyaktig like raskt som han krinsar om Jupiter, med det resultatet at den ene av dei «lange endane» til månen alltid peikar mot Jupiter. På same måte som jupitermånen Io sender Amalthea meir varme ut enn han mottar frå sola, og ein reknar med at dette skriv seg frå den elektriske straumen som vert skapa når Amalthea beveger seg gjennom magnetfeltet til Jupiter.
Jonas Anton Hielm
I den andre saka, «Profetisaka», vart broren dømt til landsforvising i under- og overretten. Da dommen var innsteva for Høgsterett, oppgav Hielm broren som den eigentlege forfattaren. I Høgsterett vart så broren frifunnen for vidare tiltale i 1823, men tiltalen mot Hielm stod fast. Ved høgsterettsdom av 13. september 1825 vart Hielm dømd til å betale ei bot på 500 spesidalar. Dermed var saka avslutta, og suspensjonen som regjerings- og høgsterettsadvokat vart heva. Regjeringa stod fast på at Hielm hadde fare uverdig åt, og ved kongeleg resolusjon 16. september 1825 vart han avsett som regjeringsadvokat. Hielm klaga saka inn for Stortinget som i 1827 løyvde han 504 spesiedalar i årleg pensjon.
Hielm var frå 1827 busett ved Moss. Han var innvald stortingsmann for Smaalenenes amt i 1830, 1833, 1836-37 og 1842. Han var også innvald i 1839, men sa då frå seg valet. På alle tinga var han medlem av Lagtinget. I 1830 var han formann i reglementskomiteen, i 1833 og 1836 av konstitusjonskomiteen. På Stortinget var han den drivande krafta i den liberale opposisjonen. I 1830 sette han fram forslag om at norske diplomatiske saker ikkje kunne førebuast eller gjennomførast av ein svensk minister, og at den norske regjeringa måtte vere representert ved handsaming av fellessaker. Forslaget fall både i 1830 og då det vart sett fram på ny i 1833. Krava vart likevel delvis imøtekomne i åra etter. Kanskje aller mest kjend er Hielm for si aktive rolle i flaggsaka, ei sak som vart gjennomført då det i 1838 kom lov om eige norsk handelsflagg på alle fartøy i utlandsfart. Til den siste saka skreiv Henrik Wergeland diktet «Jonas Anton Hjelm»:
Hielm var med å gje ut tidsskriftet Juridisk Repertorium 1818-23, og av Almindeligt norsk Maanedsskrift 1830-32.
I 1847 fekk Hielm avskjed som høyesterettsadvokat grunna sjukdom. Han døydde i Kristiania og vart gravlagd på Vår Frelsers gravlund.
Hans H. Engebrigtsen
Hans Hagbart Engebrigtsen var ein norsk flygar, jurist og kontorsjef i Norad.
Engebrigtsen deltok som frivillig i vinterkrigen i Finland, deretter i kampane i Noreg ved Mjøsa og i kampane i Gausdal i 1940. Etter at kampane i Noreg var over kom han seg saman med ein kamerat til Grønland som blindpassasjer på fangstskuta «Ringsel». Etter ei strabasiøs ferd til USA slutta han seg til Little Norway og vart utdanna som flygar. Han vart overført til 330 skvadron på Island der han flaug Northrop. Seinare vart han overført til Skottland, der han flaug Sunderland flybåt og Mosquito.
Etter krigen vart han tilsett som kaptein i DNL, seinare SAS, samstundes som han heldt fram jusstudia.
Han slutta i SAS, tok juridisk embetseksamen, og vart tilsett i Norad som kontorsjef.
Som pensjonist var Engebrigtsen aktiv som styreformann i Aker Eldreuniversitet.
Kema
Kema (russisk Кема) er ei elv i Vologda oblast i Russland og munnar ut i Belojesjøen i nedslagsfeltet til Volga. Elva er 150 km lang og har eit nedslagsfelt på. Middelvassføringa hennar er 44,8 m³/s.
Dei største sideelvane hennar er Indomanka frå venstre og Korba frå høgre.
Kema renn ut frå Kemasjøen og renn sørover gjennom audemarka. I nedre del av elva ligg landsbyen Pokrovske og ved munningen ligg Novokemskij.
Fano
Fano er ein by i provinsen Pesaro og Urbino i regionen Marche i Italia. Han er ein ferieby med om lag 60 000 innbyggjarar og ligg ved Adriahavet, 12 km søraust for Pesaro. Han er den tredje største byen i regionen etter Ancona og Pesaro.
Historie
Byen vart i antikken kalla Fanum Fortunae etter tempelet til Fortuna som låg her. Han vart først nemnd i skriftlege kjelder i 49 fvt. då Julius Cæsar hadde byen, i tillegg til Pisaurum og Ancona. Cæsar Augustus oppretta ein koloni og bygde ein bymur, som det framleis finst restar av. I år 2 evt. bygde Augustus òg ein boge (som framleis står) ved inngangen til byen.
Fano vart øydelagd av Vitiges sine austgotarar i 538 og vart bygd opp att av austromarane. Han vart då hovudstad i bygruppa Pentapolis («Fem byar») som òg inkluderte Rimini, Pesaro, Senigallia og Ancona. I 754 vart han gjeven bort til Kyrkjestaten av dei frankiske kongane.
Malatesta-familien vart herrar i byen i 1356 med Galeotto I Malatesta, som formelt var ein statthaldar for paveane. Mellom anna budde Pandolfo III i byen. Under sonen hans, den kjende condottiero Sigismondo Pandolfo Malatesta vart Fano omleira av paven sine troppar under Federico III da Montefeltro og kom tilkbake til Kyrkjestaten. Han vart seinare ein del av den kortvarige staten Cesare Borgia, og så ein del av hertugdømet til Della Rovere-familien i Marche.
Under napoleonskrigane vart byen hardt råka. Han hadde ei aktiv rolle i Risorgimento. Under den første verdskrigen vart byen fleire gonger bombardert av den austerriksk-ungarske marinen. Under den andre verdskrigen vart han kraftig bombardert av dei allierte på grunn av dei strategiske jerbane- og vegbruene som kryssa elva Metauro.
Zaatari flyktningleir
Zaatari (arabisk مخيم الزعتري) er ein flyktningleir i Jordan, 10 km aust for Mafraq. Han vart først opna 28. juli 2012 for å ta i mot syriske flyktningar frå den syriske borgarkrigen som braut ut i 2011. Den 4. juli 2013 hadde leiren kring 144 000 flyktningar, som gjorde han til den fjerde største leiren i Jordan.
Butler Nunataks
Butler Nunataks er ei lita gruppe nunatakar like nord for Tvitoppen i Framnesfjella. Gruppa vart kartlagd av Australian National Antarctic Research Expeditions i 1954–62, og vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter W.J. Butler, dieselmekanikar ved Mawson-stasjonen i 1967.
Dragon Ball
Dragon Ball er ein japansk teikneserie (manga) skriven og teikna av den japanske teikneserieskaparen Akira Toriyama. Kort fortalt handlar serien om ein kampsportkyndig gut, Son Gokū, og livet og opplevingane hans mens han trener seg stadig sterkare.
Kjeglesektor
Ein kjeglesektor er ein sektor i romgeometri som syner til ein del av rommet som er avgrensa av ei gjeven flate og ei kjegleflate frå toppunktet til sektoren. Som regel er dette ein kulesektor, der flata er ei kule og toppunktet sentrum i kula. Denne delen av ei kule som vert skjert ut av to plan som går gjennom sentrum av kula, vert ofte kalla ein kileforma sektor.
Dragon Ball
Dragon Ball vart originalt trykt i det japanske teikneseriebladet Shonen Weekly Jump mellom 1984 og 1995 i vekentlege kapittel på om lag 15 sider kvar. Serien vart tidleg ein stor suksess og er ein av Japans mest selde teikneseriar nokonsinne.
Kjeglesektor
Om radiusen til kula er r og høgda på sektoren er h, så er volumet til kulesektoren:
Dragon Ball
Etter utgjevingane i Shonen Weekly Jump har serien vorte samla i pocketbøker — noko som er vanleg for populære mangaseriar - og består av til saman 42 bøker. Berre i Japan har Dragon Ball selt 120 millionar pocketbøker. Dette tilsvarar omtrent éi bok per japanar. I Noreg vart den første av pocketbøkene omsett og gjeve ut av Schibstedforlaga i mars 2003 som vedlegg til Pondus nr. 3 2003, og det blir gjeve ut ei ny bok i månaden.
Kjeglesektor
Dette kan òg skrivast som
θ
er halve kjeglevinkelen.
Om radiusen til kalotten er skriven som a, så er flatevidda til kulesektoren
Rench
Rench er ei elv i Baden-Württemberg i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 59 km. Ho har sitt utspring nær fjellet Kniebis, ikkje langt frå Bad Griesbach, i Schwarzwald. Ho munnar ut i Rhinen nær Rheinau/Lichtenau.
Rench renn gjennom Renchdalen og byane Bad Peterstal, Oppenau, Lautenbach, Oberkirch og Renchen. I Oppenau munnar Lierbach ut i Rench.
Området rundt dei øvre delane av Rench er eit populær turområde.
301 Bavaria
301 Bavaria er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. november 1890 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Furnessøyane
Furnessøyane eller Islands of Furness er ei øygruppe sørvest og aust for Furnesshalvøya i England. Dei er den tredje største øygruppa i England, men er generelt små, berre totalt 12,99 km². Walney Island er den åttande største øya i England. Av øyane er berre Walney Island, Barrow Island, Roa Island og Piel Island busette. Totalt bur det kring 15 000 innbyggjarar på øyane, og 20 % av dei i Borough of Barrow-in-Furness. Dei er den største øygruppa mellom Anglesey i Wales og Firth of Clyde i Skottland.
Dei største øyane er:
I tillegg til desse finn ein småøyane Dova Haw og Headin Haw i Walneykanalen, medan gamle Ramsey Island i lag med Barrow Island er ein del av hamnesystemet.
Sekundpendel
Ein sekundpendel er ein pendel der halve svingetida er eitt sekund. For ein matematisk pendel samsvarar dette med ei pendellengd P = g/π², der g er tyngdeakselerasjonen og er særs nær 1 m.
1292
1292 (romartal MCCXCII)
Spanjolar
[[Fil:Spanish people - mosaic.PNG|mini|350px|Kjende spanjolar gjennom tidene.
Øvst: Isabella I av Castilla • Ferdinand II av Aragon • Hernán Cortés • Ignatius Loyola • Carlos I • Teresa av Ávila
Mellom: Cervantes • Francisco Goya • José María de Pereda • Rosalía de Castro • Pérez Galdós • Leopoldo Alas
Nedst: Gaudí • Picasso • Dalí • Juan Carlos I • Antonio Banderas • Rafael Nadal ]] Spanjolar eller spaniarar (spansk pueblo español) er ei folkegruppe som høyrer heime i Spania på Den iberiske halvøya og diasporaen deira. Omgrepet omfattar dei ulike regionale gruppene i landet, noko som viser igjen i den spanske historia. Spania, slik det geografisk er i dag, omfattar nemleg ei rekkje kongedømme frå slutten av 1400-talet som var resultat av den kristne gjenerobringa og den kastiljanske arvefølgjekrigen.
Det offisielle språket i Spania er spansk (español eller castellano), standardspråket som er basert på mellomalderdialekten til kastiljanarane frå midten av landet, men det er likevel fleire språk i Spania. Alle er iberoromanske utanom det baskiske språket.
Det finst også svært mange med spansk opphav, som eit resultat av emigrasjon, i andre delar av verda – flesteparten av dei i Latin-Amerika. Størstedelen av desse har blanda opphav, og har difor også røter frå til dømes indianarar, andre europeiske land og Afrika.
Riskrem
Riskrem, òg kjend som risalamande (dansk pseudofransk nydanning frå *riz à l’amande, ‘ris med ein mandel’) eller ris à la Malta (svensk, truleg ei forvansking av det danske namnet), er ein type rispudding basert på kald risgraut rørt saman med piska kremfløyte og litt sukker/vaniljesukker eller mandeldråpar. Ofte er det òg ein heil mandel eller fleire hakka mandlar i, særleg i Danmark og Sverige. Riskrem blir oftast servert med raudsaus og er ein vanleg juledessert. I følgje «Opplysningskontoret for meieriprodukter» har 44 % av nordmennene riskrem til dessert på julaftan.
Dersom ein nyttar berre ein heil mandel i riskremen er det mange plassar tradisjon for at han eller ho som finn han vinn ein marsipangris eller sjokoladenisse.
Sentralprojeksjon
Sentralprojeksjon er rette linjer eller projeksjonsstråler som vert trekt frå eit fast punkt.
Urbino
Urbino er ein by i provinsen Pesaro og Urbino i regionen Marche i Italia med om lag 15 000 innbyggjarar. Han ligg sørvest for Pesaro og er ein verdsarvstad som er kjend for kulturen frå renessansen. Byen ligg i ei åsside og har bevart den vakre, mellomalderske utsjånaden. I byen finn ein Universitetet i Urbino frå 1506 og han er sete for erkebiskopen av Urbino.
Av bygg finn ein Palazzo Ducale, bygd om av Luciano Laurana.
Historie
Den vesle romerske byen Urvinum Mataurense vart ein strategisk viktig stad under gotarkrigen på 500-talet og vart erobra frå gotarane i 538 av den austromerske keisaren Belisarius. Pippin den yngre gav Urbino til Kyrkjestaten, men han var stort sett sjølvstyrt fram til rundt 1200 då han kom inn under Huset Montefeltro. Dei hadde ikkje direkte kontroll over byen, men pressa kommunen til å velje dei til podestà som Bonconte di Montefeltro klarte i 1213. Dette førte til at innbyggjarane gjorde opprør og danna ein allianse med den sjølvstendige kommunen Rimini (1228), og i 1234 styrte dei igjen byen sin på eiga hand. I kampane mellom ghibellinarar og guelfarar var Montefeltro-herrane i Urbino på 1200- og 1300-talet leiarar for ghibellinarane i Marche og i Romagna.
Det mest kjende medlemet av Montefeltro-familien var Federico, herre i Urbino 1444 til 1482 og var ein særs suksessrik condottiere. Han var ein dyktig diplomat og ein entusiastisk kunst- og litteraturelskar. Han hadde flotte kunstnarar og forfattarar hos seg, som Piero della Francesca, Francesco di Giorgio Martini som skreiv Trattato di architettura her og Rafael sin far Giovanni Santi skreiv fleire dikt her.
Cesare Borgia kasta ut Guidobaldo da Montefeltre, hertug av Urbino, og Elisabetta Gonzaga i 1502, med støtte frå pave Aleksander VI, men dei kom tilbake i 1503 då Aleksander døydde. Etter at Medici-paven Leo X gjorde eit forsøk på å innsette ein ung Medici som hertug, vart Urbino styrt av Della Rovere-familien.
I 1626 innlemma pave Urban VIII hertugdømet i Kyrkjestaten for godt. Det omfattande biblioteket vatr flytta til Roma og lagt til Det vatikanske biblioktet i 1657. Den seinare historia til Urbino følgjer Kyrkjestaten fram til 1870, og så Italia etter dette.
Happiness is You
Happiness Is You er det 24. albumet til countryartisten Johnny Cash. Det vart gitt ut av Columbia Records i 1966. Albumet inneheld blant anna "Guess Things Happen That Way", ei ny innspeling av ein av Cash sine aller fyrste songar hjå Sun. Eigentleg skulle LPen ha heitt "That's What You Get For Lovin' Me". Promo-versjonar og tidlege trykk av plata ber denne tittelen på omslaget.
Innspeling
"No One Will Ever Now" var henta frå ein tidlegare studiosession, 7. juni 1962. "Happy to Be with You" var spelt inn 28. juli 1965. "That's What You Get For Loving Me" (står som "For Lovin' Me" i sporlista) og "Ancient History" 29. oktober 1965. Resten av songane vart spelt inn mellom 29. november og 1. desember 1965. Alle songane vart spelt inn i Columbia Recording Studio i Nashville, Tennessee.
Listeplassering
Album - Billboard (Nordamerika)
Gunder Aas
Gunder Aas var frå garden Øyås i Melhus, der far hans var gardbrukar. Han tok norsk juridisk eksamen i 1812 med beste karakter og var prokurator ved underretten i Lister og Mandals amt. Juli 1814 vart han utnemnd til byfut i Vardø, samt garnisonsauditør, magasins- og ammunisjonsforvaltar ved Vardøhus festning. Han gjekk i 1817 av frå desse embeta med vartpengar. Sakførar ved stiftsoverretten i Trondheim i 1818, overrettsprokurator 1821.
Same året, 1821, vart han utnemnd til sorenskrivar i Vestre Råbyggelaget, deretter frå 1829 sorenskrivar i Jæren og Dalane. I 1833 tok han over amtmannsembetet i Stavanger amt og styrte dette til han døydde. «Som embedsmand indla han sig særlig fortjeneste ved at forbedre jurisdiktionsinddelingen i sine embedsdistrikter, saaledes ved at den besværlige uoverensstemmelse mellem den verdslige og geistlige inddeling blev hævet», skriv Tallak Lindstøl.
Aas representerte Stavanger amt på Stortinget i 1833, der han var sekretær i stortinget. Han var og medlem av komiteen om næringsvegane og sekretær i komiteen om tiendrettar i Finnmark.
Frå 1836 til 1846, med unntak av årene 1840–43, var Aas formann i Stavanger amts landhusholdningsselskab. I 1843 vart han utnemnd til riddar av Nordstjerneordenen.
Han døydde i Stavanger.
Sucre
Sucre er den offisielle og historiske hovudstaden i Bolivia og sete for høgsterett, men ikkje den lovgjevande makta i landet. Byen har om lag 204 000 innbyggjarar (2003) og ligg 2 800 m.o.h.
Historie
Etter den økonomiske nedgangen i Potosí blei Sucre for avsidesliggjande til å vera hovudstad i Bolivia. I 1898 flytta styresmaktene til La Paz, som blei reell hovudstad i landet.
Barrow Island i England
Barrow Island er ei utbygd øy som utgjer ein del av byen Barrow-in-Furness i England. Øya ligg mellom Walney Island og fastlandet, like sør for sentrum av byen. Ho hadde ved folketeljinga i 2001 2606 innbyggjarar.
Sucre
Kultur
Sucre blei peikt ut som ein del av verdsarven av UNESCO i 1991.
Barrow Island i England
Sidan 1800-talet har øya vore landfast, sidan delar av sundet då vart fylt ut for industrielle føremål.
Øya er heimstad for Barrow skipsverft, som framleis er av dei største i Storbritannia, berre overgått av verftet i Govan i Glasgow. Øya og sundet mellom verftet og fastlandet utgjer òg ein stor del av dokk- og hamnesystemet Barrow Docks.
Kitsjmenga
Kitsjmenga (russisk Кичменьга) er ei elv i Vologda oblast i Russland og ei av sideelvane til Jug frå venstre i nedslagsfeltet til Nordre Dvina. Elva er 208 km lang og har eit nedslagsfelt på. Middelvassføringa hennar 20 km frå munningen er 18,8 m³/s.
Kitsjmenga spring ut frå Kitsjmengskikh-myrane nordvest for byen Kitsjmengskij. Elva renn hovudsakleg gjennom aude område, men i nedre del finst det enkelte landsbyar. Kitsjmenga munnar ut i Jug ved Kitsjmengskij.
Råholt
Råholt er ein tettstad som ligg i Eidsvoll og Ullensaker kommunar i Viken. Det aller meste av tettstaden ligg i Eidsvoll kommune.
Sentralprojeksjon i matematikk
Sentralprojeksjon i matematikk eller perspektivprojeksjon er når rette linjer blir trekt frå eit fast punkt, sentrum, gjennom kvart punkt av den lekamen som skal avbildast. Punktet vert då avbilda i det punktet der projeksjonsstrålen treffer biletplanet.
Campobasso
Campobasso (campobassisk dialekt Kambuàš) er ein by i Italia. Han er hovudstad i både provinsen Campobasso og i regionen Molise og har om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Biferno og er omgjeve av fjella Sannio og Matese.
Campobasso har vore kjend for produksjonen av knivar (og sakser) sidan 1300-talet. Han er òg kjend for produksjon av pærer og osten scamorza.
Historie
Ein er ikkje sikker på korleis Campobasso vart grunnlagd, men han vart grunnlagd før 700-talet som ein festing for langobardane på ein bratt ås der det står ei borg. Det opphavlege namnet var Campus vassorum som tyder at byen opphavleg var setet for ein vasall under Hertugdømet Spoleto.
Etter normannarane erobra Sør-Italia mista Campobasso statusen som ein strategisk stad og vart i staden eit senter for handel og administrasjon.
Steinen
Steinen eller Bypass Nunatak er ein nunatak kring 2 nautiske mil sør for Tritoppen i David Range i Framnesfjella. Han vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane (1936–37) og kalla «Steinen». Han fekk nytt namn av Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) fordi fjellet markerte vendepunktet på ruta teken av 1958 ei gruppe frå ANARE for å omgå (bypass på engelsk) farleg terreng i sørvest.
Campobasso
Historie
I oktober og november 1943 var Campobasso åstad for kampar mellom dei allierte og tyskarane. Fleire bygningar og fabrikkar vart øydelagd og 38 sivile mista livet.
Gorilla
Gorilla er ei slekt som inneheld dei to største primatartane. Båe artar lever i skoglende i Afrika, og er nesten utelukkande planteetarar (til skilnad frå menneske og sjimpanse). Nest etter sjimpansane er gorillaene dei dyra som har størsteparten av DNA-et sitt felles med menneske (97-98 %).
Gorillaene lever i tropiske og subtropiske strok i Afrika, frå havnivå til 4 000 moh.
Klassifisering
Slekta Gorilla er i familien Hominidae, som òg inneheld orangutangar og sjimpansar.
Gorillaene har vore klassifisert i tre artar: fjellgorilla, vestleg låglandsgorilla, austleg låglandsgorilla. Den innbyrdes klassifiseringa er ikkje fullstendig sikker, men i dag er det ålmenn semje om at det finst to artar, og at kvar av desse er delt i to underartar.
Fjellgorillaen finst i to skilde populasjonar. Den eine, i Bwindi Impenetrable National Park i Uganda har morfologiske skilnader frå hin populasjon, og somme meiner desse er ein eigen art.
Utsjånad og kjenneteikn
Gorillaer er dei største primatane. Hannen vert hjå somme artar opptil 1,75 m høg, og kan vega meir enn 200 kg. Hoa er som regel noko mindre, ca. 1,40 m høg, og opp til 100 kg. Pelsen deira er svart, men hjå vestgorillaer er pelsen på hovudet meir raudleg. Hannen utviklar etter kvart ein sylvfarga flekk på ryggen. Hjå vestgorillaer strekkjer denne seg ofte ned bakbeina.
I motsetnad til menneske stikk underkjeven lenger ut enn overkjeven. Tennene er veleigna til å eta harde plantar, som bambus.
Sosial åtferd
Gorillaer er flokkdyr, og lever i flokkar på 5-30 dyr. Den vanlegaste flokkstrukturen er éin dominerande hann (sylvrygg) med fleire hoer. Ein del flokkar har meir enn éin hann. Hannar som ikkje finn seg ein flokk, lever anten åleine eller i flokkar av hannar. Leiarhannar som er truga ter seg aggressivt, med skrik og mykje rørsle. Til slutt rasar dei fram til åtak. Om ein flokk misser leiarhannen, bryt han som regel opp, men ein sjeldan gong tek ein av dei mindre dominante hannane over.
Hannar forlèt flokken sin når dei er om lag 11 år gamle, og det tek dei som oftast 2 til 5 år før dei greier å danna seg sin eigen flokk. Hoer forlèt gjerne flokken noko yngre, om dei ikkje vert att i flokken.
Leiarhannen tek seg som regel av foreldrelause ungar i flokken.
Gorillaer er veldig intelligente, og nyttar enkle reiskapar. Dei nyttar steinar til å opna skjel, og greiner til fiske. Gorillaer i fangenskap kan lærast enkelt teiknspråk.
Forplanting
Gorillaer vert opp til 50 år gamle.
Utryddingsstatus
Alle fire underartar er utryddingstruga. Gorillaer er sopass like menneske at dei får same sjukdomar. Turistar som kjem for sjå gorillaene, bringar med seg sjukdomar som er uskadelege for menneske, men døyelege for gorillaer. Gorillaene lever i område i Den demokratiske republikken Kongo som er ramma av svolt. Mesteparten av menneska i områda lever på svoltegrensa, og skogane gorillaene lever i, vert hogde ned og gjorde til jordbruksland. Vestleg låglandsgorilla, fjellgorilla og Cross River-gorilla er sterkt utryddingstruga. Ein reknar med at det finst om lag 100 000 vestlege låglandsgorillaer, 3 000 austlege låglandsgorillaer, ca. 700 fjellgorillaer og mindre enn 300 Cross River-gorillaer.
22. april
22. april er den 112. dagen i den gregorianske kalenderen (113. under skotår). Det er 253 dagar att av året.
Fyrstestaten Kalat
Kalat eller Qalat (urdu قلات) er ein tidlegare fyrstestat som låg i dagens Balutsjistan i Pakistan. Kalat vart styrt av ein khan og vert difor også omtalt som eit khanat. Staten vart grunnlagd i siste halvdel av 1600-talet og eksisterte som vasallstat under afganarkongane i Kandahar, Mogulriket og til sist Britisk India. Det vart innlemma i Pakistan i 1948, etter delinga av Britisk India. I 1901 hadde staten ei flatevidd på 185,425 km2 og eit folketal på 372,531. Byen Kalat var houedstad.
Kalat-området ligg i dag i midten av Balutsjistan og i Afghanistan.
Historie
Vasallstaten Kalat vart oppretta i 1638. Grensene for området forandra seg gjennom hundreåra, men vart fastsette etter traktat med den britiske embetsmannen Robert Sandeman seint på 1800-talet. Delar av staten i nord og nordaust vart lånte eller gjevne vekk, og desse områda vart til provinsen Britisk Balutsjistan.
31. mars 1948 gjekk staten inn som ein del av Pakistan, og han vart, saman med tre nabostatar, til Balutsjistan.
Drammens Ballklubb
Drammens Ballklubb er eit idrettslag i Drammen, stifta 14. august 1909. Laget har aktivitetar i idrettane bandy, fotball og langrenn. DBK spelar heimekampane på Marienlyst i kvite trøyer og knallblå underdelar.
I starten var Drammens Ballklubb en rein fotballklubb, etter kvart vart skihopping og bandy viktige aktiviteter for klubben. I 1930 spelte DBK NM-finale i fotball mot Ørn frå Horten, og tapte 2–4. Drammens Ballklubb tok opp ishockey tett føre Vinter-OL 1952 i Oslo. Olympiske ishockeykampar vart avvikla på Marienlyst, og klubben spelte sine fyrste ishockeykampar i forkant av OL-turneringa.
Kombinertløparen Emil Kvanlid og fotballmålvakta Willy Aronsen er dei best kjende medlemene i Drammens Ballklubb.
IC 2545
IC 2545 eller AM 1003-333 er eit par av kolliderande galaksar som ligg rundt 450 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Luftpumpa. Systemet har to tydelege tidevassarmar av gass og stjerner slengde ut frå sentralregionen. Den eine tidevassarmen inneheld fleire blåe stjernehopar. IC 2545 gløder sterkt i det infraraude, noko som i tillegg til tidevassarmane er eit teikn på at det er snakk om to kolliderande galaksar.
Snaps
Snaps (frå lågtysk eller tysk 'munnfull, slurk') er eit omgrep som på norsk har same tyding som dram, altså ein liten porsjon brennevin. Denne kan serverast i eit lite glas i lag med eit måltid, gjerne med øl. I skandinavisk tradisjon, særleg blant danskar og svenskar, er det vanleg å synga drikkeviser i takt med at ein drikk snaps.
Liknande ord
Det tyske ordet Schnaps kan omfatta all brennevin eller berre visa til fruktbrennevin.
Åneby
Åneby er ein tettstad i Nittedal kommune i Viken. Riksveg 4 og Gjøvikbanen går gjennom staden. Staden har.
Greåker Idrettsforening
Greåker Idrettsforening er eit idrettslag i bydelen Greåker i Sarpsborg kommune. Laget, som vart stifta 6. april 1919, er i dag ein rein fotballklubb. Seniorlaget spelar i 2015 på nivå seks? i norsk fotball. I alle år har laget spelt heimekampane på Moa i Greåker, i grå trøyer og raude bukser og strømper.
Fotballaget til Greåker hadde si beste tid i tiåret 1951-61. Klubben spelte i Hovedserien 1951/52, 1955/56 og perioden 1958-62. I 1959 nådde laget semifinalen i NM-cupen og tapte 0-2 mot Sandefjord Ballklubb. Sesongen 1960/61 plasserte Greåker seg på fjerdeplass i B-avdelinga av Hovedserien, men i maratonserien 1961-62 enda laget nest sist av dei 16 deltakande klubbane. Dermed vart det nedrykk til 2. divisjon og snart var Greåker einast med i lokalt seriespel. Bjørn Spydevold og sonen Thor Spydevold, samt Erik Engsmyr var dei fremste Greåker-spelarane i perioden.
CZ 50
Etter andre verdskrigen ville styresmaktene i Tsjekkoslovakia ha ein ny pistolkontruksjon frå den store våpenprodusenten Ceska Zbrojovka. Pistolen i kaliber .32 ACP (7,65 mm Browning) som var resultatet av dette ønsket, var konstruert av to brør, Jan og Jaroslav Kratsjovil. Han var ein kopi av den tyske Walther PP.
CZ 50 vart seld kommersielt, men dei fleste vart produserte for det tsjekkoslovakiske politiet.
Serienummera startar på 650001, der dei held fram frå nummera til den eldre modellen CZ 27. Pistolar produserte ved Strakonice-fabrikken sluttar på noko med 740000. Dei produserte ved Uhersky Brod har serienummer med fem tal og ein bokstav fremst. Dei siste to tala i produksjonsåret er stempla på venstre side bak på sleiden, attmed fabrikken sitt stempelmerke, ei løve med bokstaven N. Mange har au merke på at dei er (var) statens sin eigedom, to kryssa sverd.
CZ 70 og CZ 83
CZ (Vz) 70 er ein variant av CZ 50 med mindre kosmetiske endringar gjorde i 1970.
Han har blant anna ny form på skjeftet, nytt skjeftemønster, serienummer under hylseutkastaropningen og ein større hane med hòl i.
Den moderne CZ 83 er enda ein kompakt pistol med bakslagsmekanisme i kaliber 7,65 mm Browning frå CZ-fabrikken. Han har magasin med dobbel rekkje med patronar, og tek da heile 15 skot i kaliber 7,65 mm. Han finst au i kaliber .380 ACP og kaliber 9 mm Makarov. Versjonen i kaliber 9 mm Makarov vart bruka av det tsjekkoslovakiske militæret som CZ 82.
Kjelde
I hovudsak den engelskspråklege wikipediaen
Tsetsefluge
Tsetsefluger er ein liten familie av fluger som berre finst i tropisk Afrika. Dei er kjent som særs alvorlege smittespreiarar som spreier sovesjuke til menneske og nagana til husdyr. Tsetseflugene høyrer til dei såkalla pupipare-flugene, det vil seie at larvene utviklar seg inne i hoa og fødest først når dei sjølve er klare til å forvandle seg til pupper.
Åkrehamn
Åkrehamn er ein by i Karmøy kommune i Rogaland fylke. Staden ligg vest på Karmøy og vert lokalt kalla Åkra.
Tsetsefluge
Utsjånad
Tsetseflugene er mellomstore til store fluger med ein brunleg farge. Dei har ganske store hovud, med mellomstore, runde eller ovale fasettauge. Midtpartiet av panna er tydeleg skilt frå sidene med lengdefòrer. Langs kanten av dette midtpartiet sit rekkjer av korte, innoverbøygde børstar. Antennene er tre-ledda, det tredje leddet er kort stavforma og peikar nedover, med ein fjørgreina antennebørste (arista). Flugene manglar kinnbørste (vibrissa), og dei har ein lang, framoverretta, nåleaktig stikke- eller sugesnabel.
Åkrehamn
Statistisk sentralbyrå reknar Åkrehamn som del av tettstaden Åkrehamn/Vedavågen. Samla har tettstaden.
Tsetsefluge
Utsjånad
Brystdelen (thorax) er tydeleg delt i tre av tverrfòrer på oversida, der ein ofte òg kan sjå nokre mørke lengdestriper. Vengjene er store og forholdsvis smale, utan fargeflekker. Midt i vengja har tsetseflugene ei karakteristisk celle forma som ei øks. Beina er slanke.
Bakkroppen er noko flattrykt og kjegleforma, hjå gravide hoer er han kraftig oppsvulma ettersom dei ufødde, men fullvaksne larvene er like store som det vaksne insektet. Larvene er korte og runde, dei utviklar seg inne i bakkroppen til hoa og blir først fødde når dei er klare til å forpuppe seg.
Levevis
Tsetseflugene er vanlegast å finne i litt tørr busksavanne, og slekta er utbreidd over det meste av tropisk Afrika.
Fluger i overfamilien Hippoboscoidea, som tsetseflugene høyrer til, er spesialiserte parasittar. Begge kjønn syg blod, noko som er uvanleg mellom fluger og myggar der det vanlegvis berre er hoene som er blodsugarar. Dei går særleg til åtak på større dyr som antiloper og kveg (ein art ser ut til å spesialisere seg på elefantar), og det er berre nokre få artar som bit menneske. Bitet deira er ganske smertefullt. Flukta deira er lydlaus, så ein merkar sjeldan at dei kjem.
Formeiring
Larvene utviklar seg éi og éi inne i hoa, noko som blir kalla falsk placenta. Utviklinga av kvar larve tek omtrent ei veke. Den nyfødde larva fell til bakken der ho snart forvandlar seg til ei puppe. Puppa blir gjerne klekt etter fire veker.
Sidan flugene berre legg éi larve om gongen er fruktbarheita for tsetsefluger, uvanleg låg til fluger å vere. Til gjengjeld tek dei så godt vare på avkommet sitt at overlevingsraten til larvene er uvanleg høg.
Smitte
Tsetseflugene spreier blodparasittar i slekta Trypanosoma (eit slags svepedyr) som framkallar sovesjuke hos menneske og nagana hos husdyr. Sovesjuke vert først og fremst spreidd av artane Glossina palpalis og G. tachinoides i Vest-Afrika og Glossina morsitans og G. pallidipes i Aust-Afrika.
Ein har freista å nedkjempa sovesjuka på ulike måtar, i mange tilfelle gjennom å prøva å utrydda tsetseflugene. Drastiske metodar er å fjerna krattvegetasjonen eller å utrydda dei ville dyra som er reservoar for sjukdomen, men dette fører til store økologiske problem. Like fullt har det vist seg å ha store negative følgjer når ein har drive kampanjar med å sprøyte store område med insektmiddel, og dei har heller ikkje vore effektive for å utrydde flugene.
Ein har oppnådd gode resultat ved å fanga tsetsefluger i spesialkonstruerte feller. Sidan tsetseflugene finst i høvesvis små bestandar (for fluger) kan fellefangst redusera bestanden i noka mon. Ein har òg hatt lovande resultat med å sleppa ut store mengder tsetsefluge-hannar som har vorte oppdretta i fangenskap og sterilisert. Hoene som desse hannane parrar seg med, får ikkje avkom og slik blir bestanden redusert. Desse tiltaka har lukkast på grunn av den låge fruktbarheita til tsetseflugene, som gjer at bestandane ikkje kan byggje seg opp att så fort som for andre fluger.
Trugsmålet frå flugene mot menneske og husdyr har også hatt ein annan effekt. Ved at dei spreier sovesjuke og særleg kvegsjukdommen nagana, har tsetseflugene gjort nokre område av afrikansk villmark nær ubuelege for menneske. Dette har vore ein viktig faktor for at ein del område med rikt dyreliv har vorte verna like til vår tid.
Systematisk inndeling
Det finst 23 artar i verda, ingen av dei i Noreg. Lista under innheld òg fleire underartar.
Sentralvinkel
Ein sentralvinkel er ein vinkel som har toppunkt i sentrum av ein sirkel, i motsetnad til periferivinkel, som har toppunkt på sirkelperiferien. Sentralvinkelen er dobbelt så stor som periferivinkelen på same boge.
Bygland kyrkjebygd
Bygland kyrkjebygd, eller Bygland, er ein tettstad og administrasjonssenteret i Bygland kommune i Agder fylke. Tettstaden ligg i Setesdalen ved utløpet av Kvålsåna, på austbreidda og nær den nørdre enden av Byglandsfjorden, og har.
Riksveg 9 (Kristiansand–Haukeligrend) passerer Bygland sentrum nede ved fjorden. Frå sentrum går Jordalsvegen austover til gardane Lidi, Jordalsbø og Skreland.
1293
1293 (romartal MCCXCIII)
Læreboknormal
Læreboknormalen var fram til 2012 ei trongare norm enn rettskrivinga. Hovudformålet med læreboknormalen er å få ei mest mogeleg einsarta skriftnorm i lærebøkene i skolen. Læreboknormalen har òg vore norm for språket i NRK og i statsforvaltinga. Til læreboknormalen høyrer eineformer, jamstilte former og hovudformer, medan sideformer som i ordlistene er sett i [klammar], er godkjend rettskriving som ikkje ligg innanfor læreboknormalen.
Prinsippet med eit skilje mellom læreboknormal og godkjend rettskriving har følgd rettskrivingsreformene av 1907, 1917 og 1938. Bakgrunnen var at stor valfridom i den offisielle rettskrivinga kunne medføre vanskar i norskundervisninga; elevane burde møte ei fastare norm i skolebøkene.
Læreboknormalen i bokmål
I 1959 vedtok Stortinget ein ny læreboknormal som bygde på rettskrivinga av 1938. Læreboknormalen vart endra noko i konservativ lei på 1980-talet. I 2005 vart læreboknormalen oppheva i bokmål, og skiljet mellom hovudformer og sideformer var borte. Samtidig vart rettskrivingsnorma stramma inn, ved at ein del tilnærmingsformer (folkemålsformer) vart tekne ut or ordlistene.
Læreboknormalen i nynorsk
På årsmøtet i Norsk språkråd i februar 1997 vedtok nynorskseksjonen nye prinsipp for normeringa av nynorsk:
I 2005 var det gjort framlegg om å oppheve skiljet mellom hovudformer og sideformer, men i nynorsk rettskriving valde departementet å halde på læreboknormalen fram til 1. august 2012.
Al Capone
Alphonse Gabriel Capone, best kjend som Al «Scarface» Capone, var ein vidgjeten amerikansk gangster i 1920- og 1930-åra.
Læreboknormal
Læreboknormalen – eit rettare språk?
Det vil vera gale å seie at norsk innanfor læreboknormalen gir eit betre språk enn eit språk innanfor dei vidare rettskrivingsnormene. Men læreboknormalen hjelper språkbrukarane til ei meir konsekvent språkføring.
Al Capone
Al Capone vart fødd og oppvoksen i Brooklyn i New York. Foreldra hans var italienske immigrantar. Her var han involvert i mindre, kriminelle aktivitetar og fekk det barberbladsåret som seinare gav han kallenamnet «Scarface». På veg opp karrierestigen i den kriminelle underverda flytta han til Chicago.
Henrik Finne den yngre
Henrik Finne var ein norsk målar, grafikar og bilethoggar frå Stavanger, særleg kjend for sine grafiske arbeid. Han vert rekna til den norske fargetresnittskulen på 1940-50-talet. Henrik Finne var bestefar hans.
Al Capone
Capone bygde opp «verksemda» si fram til han vart dømd for skattesvindel og fengsla i Alcatraz, òg kalla «The Rock», der han sat i 11 år.
Henrik Finne den yngre
Finne studerte på Statens kunstakademi i Oslo i 1919 under Halfdan Strøm og Christian Krohg, der etter hos André Lhote i Paris 1920-21. Han debuterte som målar i Paris i 1921 og i Oslo same året. «Som målar hadde han ein noko tung og ufri fargebruk». Han vart innkjøpt til Nasjonalgalleriet fyrst i 1928.
I 1940 lærde Finne grafiske teknikkar av Rolf Nesch. Dette førte til at han fornya sitt uttrykk radikalt, laga sidan «kraftige og sikre fargetresnitt». I 1943 flykta Finne med familien til Sverige. Nokre åra etter andre verdskrigen var Finne kunstmeldar i dagsavisa Friheten. Gjennom åra reiste Finne fleire gonger til Sentral-, Sør- og Aust-Europa.
Frå 1948 arbeidde Finne også med å forme skulpturar.
Al Capone
Capone har vorte portrettert på film av ei lang rekke skodespelarar, mellom andre Wallace Beery, Paul Muni, Barry Sullivan, Rod Steiger, Neville Brand, Jason Robards, Ben Gazzara og Robert De Niro.
1294
1294 (romartal MCCXCIV)
Bureising
Bureising er ei nemning på det å rydja seg ein gard ved nydyrking og setja opp ein bustad på ein stad der det ikkje har vore dyrka jord før. Ein person som driv eller har drive med bureising, vert gjerne kalla ein bureisar. Om ein bureisar har utvandra til eit anna land, vert han gjerne kalla nybyggjar. I Noreg arbeidde selskapet Ny Jord for bureising på udyrka jord ved å kjøpa dyrkingsfelt, og på særlege vilkår gje økonomisk tilskot til bureisarar. Fram til midt på 1930-talet hadde selskapet gjeve tilskot til meir enn 10 000 bureisingsbruk, og det var dyrka over 180 000 dekar jord. Nordland, Troms og Hedmark var dei tre fylka med flest bureisingsbruk. Eit mål med bureising kan vera å minska utvandring. I tillegg kan stønad til bureising gjera at fleire flyttar til eit område. Til dømes ved bureising i Nord-Noreg i mellomkrigstida var det tankar om å sikra norsk busetting til vern mot eit stor-Finland. Ein såg òg mogleg fare frå Sovjetunionen. I tillegg kunne ein utbreia norsk kultur på kostnad av samane.
Carpenter Nunatak
Carpenter Nunatak er ein isolert nunatak mellom Mount Mather og Mount Menzies-massivet sør i Prince Charles Mountains. Han vart kartlagd frå toppen av Mount Menzies av eit hundesledelag i Australian National Antarctic Research Expeditions i 1961, og vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter G.D.P. Smith, snikkar ved Mawson-stasjonen i 1961.
302 Clarissa
302 Clarissa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 14. november 1890 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Güroymak
Güroymak (armensk Norşîn, frå armensk Նորշեն, Norshen) er eit distrikt i provinsen Bitlis i Tyrkia. Byen har kring 20 000 innbyggjarar.
Norges Musikkorps Forbund
Norges Musikkorps Forbund (NMF) er eit forbund av norske skule- og amatørkorps, og den største organisasjonen for musikkorps i Noreg. . Forbundet blei stifta i 1924 som Norges landsforbund av gutte- og ungdomskorps, men bytta til noverande namn i 1956.
Forbundet har 68 305 medlemer (2005), og har hovudkontor i Bergen.
Anita Finnebråten er konstituert generalsekretær (2011).
Claus Fasting
Claus Fasting var ein norsk forfattar frå Bergen.
Herbie Lovelle
Herbie Lovelle var ein USA-amerikansk trommeslagar, som spelte jazz, R&B, rock og folk. Han var òg studiomusikar og skodespelar.
Claus Fasting
Fasting studerte teologi og tok embetseksamen, men interesserte seg meir for språk, litteratur, musikk og jus. Frå København flytta han heim til Bergen, der han i 1771 gjorde lukke med Et musikalsk Hyrdestykke. Der etter reiste han til København att og var aktiv i det Norske Selskab, skreiv tragedien Hermiones. Frå 1777 budde han i Bergen, gav 1778-81 ut vekebladet Provinzialblade. I 1787 fekk han stilling som rådmann i heimbyen. Siste leveåret sende han ut Provinzial-Samlinger.
I blada sine skreiv Fasting anekdotar, epigram og kritikk. Han var ein åndfull og kunnskapsrik mann, og ein flink stilist. Han var opplysningsmann og hylla Voltaire, fann også glede i skrifter frå William Shakespeare, Ossian, Johann Wolfgang Goethe og Johannes Ewald. Sjølv var Fasting ingen stor diktar, men ein uredd skribent og formidlar av europeiske tankar.
Herbie Lovelle
I 1966 var han trommeslagar for TV-showet til Sammy Davis jr..
Lovelle byrja å spele meir R&B i 1950-åra og arbeidde som studiomusikar, ofte med Sam Taylor. Han spelte på album av Bob Dylan (The Freewheelin' Bob Dylan), Pearls Before Swine, Eric Andersen, David Blue, John Denver, Tom Rush, B.B. King, John Martyn (Stormbringer!), Strangeloves, The McCoys og The Monkees. Han fortsette som studiomusikar godt inn i 1980-åra.
Frå 1980-åra og utover arbeidde han mykje som skodespelar, mellom anna i Law & Order (1995–2004). Av filmar han deltok i finn ein mellom anna Bella (2006), Mitchellville (2004) (Sundance), The Rhythm of the Saints (2003), Don't Explain (2002), The Curse of the Jade Scorpion (2001), Down to Earth (2001), Girlfight (2000), Maximum Risk (1996), Getting Away with Murder (1996), White Lies (1996), Bleeding Hearts (1994), The Paper (1994), Running on Empty (1988), Death Wish III (1985), A Man Called Adam (1966).
Diskografi
Med Rusty Bryant Med Art Farmer Med Red Holloway Med Richard «Groove» Holmes Med Lightning Hopkins Med Illinois Jacquet Med Herbie Mann Med Jimmy Witherspoon Med John Denver
Kløyvd infinitiv
Kløyvd infinitiv er ei nemning for skiljet mellom a-infinitiv i verb som å vera, men e-infinitiv i verb som å kaste, eit skilje som er gjennomført i tradisjonelt folkemål austafjells og i Trøndelag, delvis òg i ranværingsdialekt. Det same skiljet finst i nokre svenske dialekter, mellom dei jamska.
Skiljet har rot i jamvektlova, ein regel om korleis uttalen har endra seg frå gammalnorsk til moderne norsk folkemål.
Denne jamvektregelen har verka frå Langesundfjorden i Telemark og Bykle i Setesdal nordover aust for Langfjella til litt nord for Molde, i Trøndelag og på indre Nord-Helgeland.
Verb med a-infinitiv etter kløyvd infinitiv kan vere:
men her kan det vere skilje mellom dialektane, og denne lista er ikkje komplett. I Rettskrivinga av 2012 er det gjort framlegg om å tillate bruk av kløyvd infinitiv etter ei normert liste.
Kløyvd infinitiv i skriftspråket
Kløyvd infinitiv vart i nynorsk innført som sideform ved rettskrivinga av 1917, jamstilt med infinitiv på -a etter rettskrivinga av 1938. Frå 1959 har det vore ei tillaten sideform. Mellom anna Tarjei Vesaas, Tor Jonsson og Olav Duun har nytta kløyvd infinitiv i nynorsk.
I bokmålet vart kløyvd infinitiv tillaten i 1938. Forma var sideform i læreboknormalen av 1959. Ved rettskrivingsendringane i 2005 vart kløyvd infinitiv tatt ut av bokmålet, sidan han har vore lite bruka i skrift. Nokre bokmålsforfattarar har bruka kløyvd infinitiv i noveller og dikt, mellom dei er Alf Prøysen, Hans Børli og Stein Ove Berg.
Ord som kan ha kløyvd infinitiv norsk
Etter rettskrivinga av 1938 kan ein bruke kløyvd infinitiv i samsvar med eigen dialekt. Rettskrivinga av 2012 avgrenser bruken av kløyvd infinitiv til desse verba: