cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sogn og Fjordane fiskar- og småbrukarparti
Sogn og Fjordane fiskar- og småbrukarparti var eit politisk parti som stilte til val i Sogn og Fjordane ved stortingsvalet i 1945. Listetoppen var Ole H.K. Molnes frå Florø. Partiet fekk 6,7 % av røystene i Sogn og Fjordane, dette var ikkje nok til å oppnå representasjon på Stortinget.
1541 Estonia
1541 Estonia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 12. februar 1939 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Henkes Islands
Henkes Islands er ei gruppe småøyar og skjer som strekkjer seg over 2 nautiske mil og som ligg 1 nautiske mil sørvest for Avian Island, nær sørenden av Adelaide Island i Antarktis. Dei vart oppdaga av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Jean-Baptiste Charcot, og vart namngjeven av han etter ein av dei norske direktørane i Magellan Whaling Company i Punta Arenas. Charcot nytta namnet på spreidde skjer og øyar mellom Cape Adriasola og Cape Alexandra, og namnet vart sidan avgrensa til denne øygruppa av UK Antarctic Place-Names Committee etter ei kartlegging av British Antarctic Survey i 1961 og British Royal Navy Hydrographic Survey i 1963.
Storstyggesvånåtinden
Storstyggesvånåtinden er den høgaste toppen på Svånåtinden i Lesja kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 2209 meter over havet og er det 50. høgaste fjellet i landet. Fjellet er òg det høgaste i Lesja kommune.
Killingbeck Island
Killingbeck Island er ei lita øy som ligg aust for Rothera Point, utanfor søraustkysten av Adelaide Island. Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1964 for John B. Killingbeck i British Antarctic Survey (BAS) glasiolog i 1960-63.
Ursins
Ursins er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 645 meter over havet.
Nordre Svånåtinden
Nordre Svånåtinden er eit fjell i Dovrefjell i Lesja kommune i Innlandet. Det ligg sørvest for Snøhetta. Fjellet hare ei høgd på 2004 meter over havet og er det 189. høgaste i landet.
Tilla Valstad
Mathilde Georgine Valstad, oftast kalla Tilla, var ein norsk forfattar. Ho var fødd i Tønsberg, med etternamnet Christiansen, og døydde i Asker.
Tilla Christiansen utdanna seg til lærar ved den private Nissen Lærerinneskole i Kristiania, og arbeida fyrst som lærar i Tønsberg. Her gifta ho seg med boden og møbelsnikkaren Otto Valstad (1862-1950) frå Hvalstad i Asker, og dei flytta til Kristiania, året etter til Øvre Valstad i Asker, som var garden Otto var oppvaksen på. Der vart dei næraste grannane til Hulda og Arne Garborg. Ei rad kunstnarar, forfattarar og kulturpersonlegdomar busette seg i dette området, som difor vart kalla på folkemunne både Kunstnardalen og Målkroken, då mange av dei var kjende personar som brukte og arbeidde for landsmålet og norsk folkeleg kultur, og hadde heimane til ektepara Valstad og Garborg som samlingsstader: Garborg, Rasmus Løland, Rasmus Steinsvik, Olav Nygard og andre.
Aotea Harbour
Aotea Harbour er eit av tre større innløp frå Tasmanhavet som dannar naturlege hamner på kysten til regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Hamna ligg mellom Raglan Harbour i nord og Kawhia Harbour i sør, 30 km sørvest for Hamilton.
Levon Aronian
Levon Aronian er ein armensk sjakkspelar. På Verdssjakkforbundet FIDE si ratingliste per 1. april 2008 hadde han ein FIDE-rating på 2763, og var dermed rangert som verdas sjette beste sjakkspelar.
I mars 2006 vann Aronian overraskande superturneringa i Linares.
Han deltok også i 2006 for første gong i blindsjakk og hurtigsjakkturneringa Melody Amber som vart arrangert for 15. gang i tida 18.-30. mars 2006.
I 1994 vart han verdsmeister for spelarar under 12 år, og i 2002 vann han verdsmeisterskapen for juniorar.
I desember 2005 vann Aronian over Ruslan Ponomarjov frå Ukraina i siste runde, og vann dermed Verdscupen i sjakk i Khanty-Mansijsk i Russland. Dette kvalifiserte han til kandidatturneringa for verdsmeisterskapen i sjakk i mai/juni 2007. Her møtte han i kvartfinalen Magnus Carlsen, som mot alle odds kapra den siste kvalifiseringsplassen i den same verdenscupen. Aronian vann kvartfinalen med 7-5 etter eit jamnt og spennande oppgjer.
Mons Lie
Mons Lie var ein norsk bygdemålsdiktar og politimann.
«Farsslektens eldste kjente hjemstavn er Feragen i Rørosdistriktet; efter at grubedriften kom igang her ved midten av 1600-tallet, blev disse distriktene utskilt fra Ålen prestegjeld,» heiter det i Norsk biografisk leksikon frå 1938. Ætta har likevel namn etter Storlia i same bygd. Før dei kom dit hadde dei sete på odelseigedomen Gjersvolden, ein del av Hov i Ålen som morsfolket til Mons hadde arva. Det er dette dalføre som meinast i oldebarnet Jonas Lie si bok Ulfvungerne. Boka tar til «i Ulvens Bygd, en trang afsides Dal høit oppe under de snetoppede Fjelde. Alle Ulfvunger bar de en vis interessant Fornemmelse af, at et Steds deroppe havde Slægtens Paradis, dens Vugge staat...i den for Tidens Ændringer og Blæst hermetisk lukkede Fjeldal - der havde dens Vugge staat. Og derfra hadde den sin mærkelige styrende Evne.» Mons Storlia fall ned stupbratte bakken som ung gut, braut armen, kom i Rørosverket sin skule, og vart til slutt politimeister i Trondheim. I 1814 vart han rekna for byens mest innflytnadsrike mann. Han skreiv seg for Mons Lie.
Beste inntrykket av Mons Lie får ein ved å lesa tippoldebarnet Erik Lie si bok Nådigherren frå 1921: Midels høg, rett rygg, kjevar av stål og kløft i haka, «hovshukku», dei framleis kallar. Det er hovsfolket slik ein har kjend dei både før og seinare. «Her hadde de gått som høvdinger i dalen, deres ord var lov for alle,» fortel Johan Falkberget. Erik Lie skildrar ein autoritær men rettskaffen personlegdom, ein politimeister som er hardast mot seg sjølv. Dette står i merkeleg kontrast til Mons Lies bygdeviser; dei er noko av det friskaste og mest uvørne skrive på norsk målføre. «En sprek og kraftig kar, men uvøren og hensynsløs,» heiter det i lokaltradsjonen. Erik Lie reiste 1914 ein bauta på staden der unge Mons fell ned lia og soleis bokstaveleg talt fell ned i ein karriere som førte han frå det låge jordgolvet i ei bondestove til kvitskurne tiljer i trondheimspalea.
Koechlin Island
Koechlin Island er ei øy utanfor nordaustkysten av Adelaide Island, kring 4,5 nautiske mil (8 km) sør for Sillard Islands. Ho vart kartlagd frå flyfoto teken av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) (1947–48) og Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (FIDASE) (1956–57). Øya vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Rene Koechlin, ein sveitsisk glasiolog og forfattar av Les glaciers et leur mechanisme, 1944.
1542 Schalén
1542 Schalén er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 26. august 1941 av Yrjö Väisälä ifrå Turun observatorio, Turun yliopisto i Turku.
Erik Lie
Erik Møinichen Lie (1869–1943) var ein norsk forfattar, kulturhistorikar og pressemann.
Valeyres-sous-Montagny
Kommunen ligg ved venstrebreidda av elva Brine, nordvest for Yverdon-les-Bains.
Erik Lie
I dag er Erik Lie kjend for to ting: Å ha stifta Den norske Forfatterforening i 1893 og ha forsvart Tyskland så grundig under første verdskrigen at hovudverket i så måte, Indenfor fæstningens mure, skildringer fra det beleirede Tyskland, 1918, ikkje eingong er nemnd i Norsk biografisk leksikon frå 1938. Boka er eineståande i den norske bokheimen. Andre nordmenn, som Bjørn Bjørnson og Eivind Berggrav skreiv nok og både om og frå keisar Wilhelms Tyskland, men truleg ingen så grundig og elegant som Lie.
«Saa rolig lægger alene den sig til hvile, som føler kræfterne svulme i sine lemmer og som derfor intet frygter», opnar tysklandssskildringa frå 1918. Det er Berlin. Boka tek oss til både den tyske vest- og austfronten, frå Flandern til Finskebukta, ispedd sigersmeldingar frå den austerrikske Isonzofronten i sør. Den tyske generaliteten er hovudkjelda i skyttargrav og bunkers, og til slutt vendar forfattaren i zeppelinar attende til den tyske rikshovudstaden. Boka er overveldande i sine detaljkunnskapar, i seg sjølv ei historisk primærkjelde.
Erik Lie var far til Jonas Lie den yngre.
Lagoon Island
Lagoon Island er den nordlegaste av Leonie Islands, som ligg i innløpet til Ryder Bay ved søraustsida av Adelaide Island. Ho vart oppdaga av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Charcot. Øya vart kartlagd av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill i februar 1936 og fekk dette namnet fordi det ligg ein lagune på vestsida av øya.
Tata Steel sjakkturnering
Tata Steel sjakkturnering eller Tata Steel Chess Tournament blir arrangert kvart år, vanlegvis i januar, no i den vesle byen Wijk aan Zee, ein del av den større byen Beverwijk i provinsen Noord-Holland i i Nederland.
Turneringa har hatt namn etter hovudsponsoren, og har bytt namn eit par gongar etter fusjonar og oppkjøp. Den heitte Hoogovens-turneringa til 1999. Den nederlandske produsenten av stål og aluminium Koninklijke Hoogovens fusjonerte den 6. oktober 1999 med British Steel for å bli Corus Group. Frå 2000 til 2010 var namnet dermed Corus-turneringa. Corus Group vart så kjøpt opp av indiske Tata Steel, og turneringa fekk dermed frå 2011 nytt namn. Frå 1938 til 1967 vart turneringa halden i Beverwijk.
Turneringa er ei av dei mest prestisjefylte sjakkturneringane i verda, der A-gruppa regelmessig har hatt deltaking av dei beste spelarane i verda. Dei siste åra har det vore 14 spelarar i A-gruppa som spelar alle mot alle, og i tillegg har her vore 14 spelarar i B-gruppa og 14 i C-gruppa. Her har også blitt eit omfattande samtidig turneringstilbod til vanlege klubbspelarar.
Sidan 1938 har turneringa hatt mange berømte vinnarar, så som: Max Euwe, Bent Larsen, Tigran Petrosjan, Paul Keres, Efim Geller, Lajos Portisch, Boris Spasskij, Mikhail Botvinnik, Mikhail Tal, Viktor Korchnoi, Jan Timman, Anatolij Karpov, Vladimir Kramnik, Garri Kasparov, Viswanathan Anand and Veselin Topalov. Av verdsmeistrane i sjakk i det "klassiske" VM sidan 2. verdskrigen, manglar berre Vasilij Smyslov og Bobby Fischer. I 2001 deltok ni av dei ti øvste på verdsrankingen.
Viswanathan Anand er den einaste som har vunne turneringa 5 gongar, 3 av desse var delte førsteplassar. Max Euwe, Lajos Portisch and Viktor Korchnoi har vunne turneringa fire gongar kvar.
Hoogovens Beverwijk
Dei første turneringane var ganske små. Det starta med ei gruppe på 4 i 1938, og det deltok berre nederlendarar i dei fem første åra. Turneringa vart arrangert tidleg i januar. I 1943 og 1944 vart deltakinga dobla til 8 spelarar. I 1945 vart det inga turnering pga andre verdskrigen. Den første internasjonale turneringa vart halden i 1946. Øvste gruppe vart auka til 10 spelarar, og Alberic O'Kelly de Galway (Belgia) og Gösta Stoltz (Sverige) vart invitert til å delta saman med 8 nederlendarar. Turneringa hadde 10 deltakarar fram til 1953, då det vart auka til 12, og ei internasjonal kvinneturnering vart også arrangert. I 1954 vart deltakinga redusert til 10 spelarar, men med aukande spelestyrke på dei som deltok. Deltakinga vart auka sterkt til 18 i 1963, og sjølv om deltakinga vart redusert til 16 i 1964, så hadde turneringa på dette tidspunktet blitt den sterkaste internasjonale sjakkturneringa i verda.
Turneringa i 1946 var ei av dei første turneringane som vart haldne i Europa etter andre verdskrigen. Matmangel var framleis eit problem i Europa, så banketten etter turneringa hadde ertesuppe, ein billeg kvardagsrett. I ettertid har ertesuppe blitt servert som første rett på den avsluttande banketten, ein tradisjon som heldt fram då turneringa flytta frå Beverwijk til Wijk aan Zee.
Vinnarar av topp-gruppa:
Hoogovens Wijk aan Zee
Turneringa vart i 1968 flytta til den nederlandske turistbyen ved havet Wijk aan Zee. Sidan har turneringa ofte blitt kalla Wijk aan Zee-turneringa. Vinnarar av A-gruppa / Stormeister-gruppa har sidan 1968 vore:
Leonie Island
Leonie Island er den største og vestlegaste av Leonie Islands. Ho er 1 nautisk mil (1,9 km) i diameter og 455 meter over havet og ligg ved innløpet til Ryder Bay langs søraustsida av Adelaide Island. Ho vart oppdaga og namngjeven av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Charcot.
Louisiana State University
Louisiana State University er eit statseigd universitet grunnlagt 1860 som landbruksvitskapleg og mekanisk høgskule i Baton Rouge (LSUAMC) i Louisiana, ved Mississippielva. Universitetet har òg ytterlegare to campusar i New Orleans (LSUHSC) og Shreveport (LSUS), begge i Louisiana. Under Orkanen Katrina vart delar av studia i New Orleans mellombels flytta til campus i Baton Rouge, men desse vart tilbakeført i 2007.
Undervisinga blir gjeve opp til doktorgradsnivå i Baton Rouge og New Orleans, medan campusen i Shrevetport berre har bachelor- og masterprogram. Collega i Alexandria og Eunice er berre toårige, sistnemnde eit community college.
Biblioteka i Baton Rouge har nesten tre millionar titlar.
LSUHSC i New Orleans har òg to undervisningssjukehus knytt til seg.
Skular og college
Det blir gjeve undervising i eit breitt knippe av fagretningar. Collega og skulane ved LSU er:
Baton Rouge New Orleans Shreveport
Max Mauser
Max Mauser var eit psevdonym for forfattaren og politimannen Jonas Lie den yngre (1899-1945).
Samedrakt
Samedrakter blir bruka over heile Nordkalotten, på same vis som samisk språk og andre kulturelle særtrekk. Utforming, farge og mønster på drakta varierer mykje frå distrikt til distrikt, og i noko mon følgjer draktvariantane dei samiske dialektane. I våre dagar er det få som nyttar samedrakt dagleg, ho blir mest brukt som festdrakt eller ved andre særskilde høve.
Den viktigaste delen av drakta er overdelen, kufta (nordsamisk: gákti), men det finst mykje tilbehøyr. Om vinteren bruker ein varmare klede, som pesk, lohka og skallar.
Materiale
Opphavleg var skinn det viktigaste materialet i samedrakta, men i dag er klede, då særleg ullstoff, vanleg for dei fleste plagga. Skinn blir fortsatt brukt til dekorasjon, saman med band, blonder, tinntrådbroderi og kråkesølv. I tillegg har ein òg nokre stader søljer og sjal av ull eller silke.
Symbolikk
Pynten på kufter og luer kan syne kor ein kjem frå, kva slekt ein er av og om ein er gift eller ugift. Han kan også syne religiøse band.
Luene er svært ulike for menn og kvinner. Det same er banda på skallane i dei områda der desse blir bruka. Skallebanda er òg ulike til kvardag og fest.
Hovudplagg
Luene er svært ulike for menn og kvinner. Kvinnelua er som regel av raudt klede, med farga pynteband og eit kvitt band ytst. Mannslua kan ha fire lange tuppar — denne er kjend som ei stjernelue eller firevindslue. Ho har ei brei bord nedst og kan vera fylt av ei dunpute.
Overdelar
Overdelen på samedrakta er ei kufte med lange ermer, nokre stader med belte. Ho kan vera av stoff eller reinskinn utan hår. Mannskufta er kortare enn kvinnekufta. Samekufter finst i mange fargar og utformingar, ofte knytt til område, slekt og sivilstand. Nordsamiske kufter har meir dekorasjonar enn kufter frå sørlegare område.
Judits bok
Judits bok er eit gammaltestamentleg apokryft skrift også kalla ei deuterokanonisk bok. Desse skriftene er inkludert i den ortodokse og katolske bibelen og i dei septuagintiske skriftene, men ikkje i den protestantiske eller jødiske bibelen. Judits bok fortel om hendingar som skal ha skjedd tidleg i historia til Israel.
Samedrakt
Overdelar
Ein pesk er ei slags kufte som blir brukt vinterstid, laga av skinn frå ungrein der pelssida vender ut. Dork blir brukt innanfor og har pelssida inn. Lukka er eit ponchoaktig plagg med eller utan hette som ein kan ha over kufta.
Underdeler
Menn kan bruka langbukser av skinn eller ull, eller bellingbukser — ei kortbukse sydd saman med bellingar.
Fottøy
Bieksu eller komagar er sommarskor laga av kobbe- eller kuskinn og fôra med sennagras. Skallar er vinterskor laga av reinskinn med hårsida ut. Bellingar er mjukna skinn frå dyreleggar brukt som leggings, også desse til vinterbruk.
Anna tilbehøyr
På hendene kan ein bruka hanskar som er strikka eller av reinsdyrskinn, dei sistnemnde særleg for menn. Mønsteret i strikkehanskane varierer frå stad til stad. I Karasjok er det vanleg med kvit bakgrunn og mønster i raudt og blått og eit fletta band med kvit og raud dusk rundt handleddet.
Valeyres-sous-Rances
Valeyres-sous-Rances er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 509 meter over havet.
Judits bok
Handling
I Judits bok blir det fortalt at Assyria gjekk til åtak på israelittane under ein hærførar kalla Holofernes. Ei enke som heitte Judit gjorde likevel inntrykk på hærføraren og han heldt eit stort gjestebod for ho. Då han i berusa tilstand har fått ho med seg inn på eit rom, drep ho han med hans eiga sverd. Åtaket til assyrarane blir dermed stoppa.
Judits bok i kulturen
Forteljinga frå Judits bok har inspirert ei rekkje kunstverk innan tekst, musikk og biletkunst.
Biletkunst
Kombinasjonen av sensualitet og vald innanfor ein bibelsk kontekst har appellert til mange kunstnarar og kunstkjøparar gjennom tidene, på samme måte som forteljinga om Johannes døyparen og Salome.
Donatello laga ein skulptur av Judit og Holofernes rundt 1455. Andre renessansekunstnarar som skildra paret var Botticelli, Giorgione, Tizian og Paolo Veronese. Dei er også avbilda i Det sixtinske kapellet dekorert av Michelangelo. Lucas Cranach den eldre er ein av fleire tyske renessansekunstnarar som avbilda Judit. Av barokkmålarar som har brukt motivet kan nemnast Caravaggio, Leonello Spada, Bartolomeo Manfredi, Rembrandt, Peter Paul Rubens og Eglon van der Neer. Artemisia Gentileschi avbilda seg sjølv i rolla som Judit. I nyare tid har både Jean Charles Cazin, Franz von Stuck og Gustav Klimt brukt motivet.
Litteratur
Den angelsaksiske Nowellkodeksen inneheld, saman med mellom anna Beowulfdiktet, eit dikt om Judit. Under den italienske renessansen valde Lucrezia Tornabuoni Judit som ein av fem figurar frå bibelhistoria ho skildra i dikt. Den norske barokkdiktaren Petter Dass gjenfortalde soga i ei av sine Trende Bibelske Bøger udi Riim. På 1500-talet blei hendingane i boka omtalt av franske diktarar som Guillaume Du Bartas, Gabrielle de Coignard og Anne de Marquets. På 1800-talet skreiv den russisk-jødiske dramatikaren Abraham Goldfaden eit drama over historia.
Fukt
Fukt eller råme er mengda vassdamp i ei viss mengd luft. Det finst tre forskjellige måtar å måle fukt på: Absolutt fukt, relativ fukt og spesifikk fukt. Relativ fukt er måten som er mest brukt innan vêrvarsling. Fukt spelar ei viktig rolle i danning av nedbør, dogg og tåke. Høg relativ fukt gjer at temperaturen kan følast høgare enn den er. Når det er mykje fukt i lufta vil dette redusere fordampingsevna til sveitte på kroppen og avkjølingseffekten vert mindre.
Judits bok
Musikk
Motetten Spem in alium (1570) av Thomas Tallis for åtte kor brukar tekst frå Judits bok. Soga har inspirert oratorium av komponistar som Vivaldi, Mozart, Scarlatti, Hubert Parry og Francisco António de Almeida. Alessandro Scarlatti skreiv oratoriet La Giuditta i 1693, Antonio Vivaldi skreiv Juditha triumphans i 1716 medan Wolfgang Amadeus Mozart skreiv La Betulia Liberata (KV 118) i 1771. Eit nyare oratorium blei skrive av Arthur Honegger i 1925. Det er også skrive operetter og operaer om emnet.
Fukt
Absolutt fukt
Absolutt fukt er eit mål på massen til vatnet i ei viss mengd luft, og blir uttrykt som kilogram vassdamp per kubikkmeter luft. Matematisk kan ein skrive
Hilde Stavik
Hilde Stavik var ein norsk friidrettsutøvar oppvaksen i Kolvereid i Nord-Trøndelag. I tida frå 1982 til 1996 vart ho norsk meister på 1500 meter fem gongar og på 3 000 meter fire gongar. Stavik var på omgang medlem i Steinkjer FIK, Aksla Idrettslag og Sportsklubben Vidar.
Fukt
Absolutt fukt
der m_v er massen av vassdamp per kubikkmeter luft v_l.
VM i skiskyting 1959
20 km
<br style="clear:both;" />
Fukt
Absolutt fukt
Volumet til lufta endrar seg i takt med lufttrykket, og dermed vil absolutt fukt òg endre seg med lufttrykket. Dette kan vere tungvint for utrekningar innan kjemiteknikk, og som følgje av dette blir absolutt fukt innan kjemiteknikk definert som massen av vatn i forhold til massen av tørr luft. Dette er òg kjend som blandingsforholdet (sjå under). Massen av vatn per volum blir då definert som volumetrisk fukt. Fordi det kan vere forvirrande med to forskjellige definisjonar på absolutt fukt, er det tilråda at ein unngår og bruke uttrykket «absolutt fukt».
Hilde Stavik
Aktiv
Stavik utmerkte seg i terrengløp frå ung alder. 15 år gammal flytta ho med familien til Langevåg på Sunnmøre. Som medlem av Aksla IL vart ho norsk juniormeister i terrengløp våren 1979. I 1982 sette ho personleg rekord med 4.18,5 på 1500 meter og vann gullmedaljen under noregsmeisterskapen. Same hausten gjorde ho personbeste på 800 meter med 2.04,7, ein distanse ho sidan ikkje prioriterte.
Dei neste åra var Stavik plaga med skadar og presterte på eit lågare nivå enn før. Fyrst i 1991 var ho tilbake i noregseliten på mellomdistansane, noko ho viste med å ta sølv på 3 000 m og bronse på 1500 m ved noregsmeisterskapen.
Perioden frå 1992 til 1995 var Stavik Noregs klart beste kvinneløpar på mellomdistansane. Alle desse fire åra vart ho dobbeltmeister i NM, med jamt god margin på begge distansane. Under NM i friidrett 1992 i Mosjøen presterte ho sitt livs beste 1500 m, klokka inn på 4.10,5. Raskaste 3 000-meteren sprang Stavik i London 15. juli 1994, tida 8.47,4 heldt til femteplass i ei tevling der vinnaren Sonia O’Sullivan gjorde sitt livs beste løp og sette europarekord med 8.21,6. Under EM i friidrett 1994 rauk ut Stavik i kvalifiseringa på 3 000 m med 8.58,80, landskvinna Brynhild Synstnes kneip siste finaleplassen med 8.58,75.
Fukt
Relativ fukt
Fukt er eit mål på mengda vassdamp i luft, og ikkje den totale mengda av damp og flytande vatn. For å få skyer og regn, må lufta nå 100 % relativ fukt, men berre der skyene vert danna eller der regnet oppstår. Dette skjer vanlegvis ved at lufta blir heva og så avkjølt. Vanlegvis fell regnet ned i luft med mindre relativ fukt. Noko av vatnet i regnet kan fordampe inn i lufta medan det fell, og på den måten auke fukta, men sjeldan nok til at fukta blir 100 %. Faktisk kan regn som fell mot bakken vere kaldt nok til å kondensere vassdamp frå varm og fuktig luft, og på den måten minke den relative fukta.
Hilde Stavik
Aktiv
Stavik la opp etter 1996-sesongen, ein sesong der ho måtte nøye seg med NM-sølv etter Gunhild Halle på 1500 m. 3 000 meter var då fjerna frå meisterskapsprogrammet.
Fukt
Blandingsforhold
Blandingsforholdet er forholdet mellom vassdamp og tørr luft i ei viss mengd luft. Blandingsforholdet blir uttrykt som kilogram vassdamp, m_v, per kilogram tørr luft, m_t.
Hilde Stavik
Aktiv
Kreftsjuke Hilde Stavik døydde i heimen sin i Langevåg i Sula kommune, 52 år gammal.
Fukt
Blandingsforhold
Forholdet kan skrivast som:
Partialtrykket til vassdamp og luft kan òg brukast til å uttrykke forholdet.
Spesifikk fukt
Spesifikk fukt er forholdet mellom vassdamp og luft (tørr luft og vassdamp) i ei viss mengd luft. Spesifikk fukt, q, er uttrykt som kilogram vassdamp, m_v, per kilogram luft, m_l.
Forholdet kan uttrykkast som
Spesifikk fukt er relatert til blandingsforholdet (og omvendt) ved:
Målemetode
Det finst forskjellige måleappart for å måle fukt, som psykrometer eller hygrometer. Satellittar kan brukast til å måle fukt på global skala, og kan påvise vassdamp i troposfæren i høgder mellom 4 og 12 km. Desse satellittane har sensorar som er er sensitiv for infraraud stråling. Vassdamp absorberer og sender ut stråling i dette spektralområdet. Slike satellittmålingar spelar ei viktig rolle i overvaking av klima og i utviklinga av vêrvarsel for framtida.
Fukt og lufttettleik
Fuktig luft er lettare, eller har mindre tettleik, enn tørr luft. Dette kjem av at vassmolekyla, H2O, veg mindre enn nitrogen- (N2) og oksygenmolekyla (O2). Isaac Newton oppdaga dette fenomenet og skreiv om det i boka «Opticks».
Avogradro si ideelle gasslov seier at eit visst gassvolum ved ein viss temperatur og visst trykk alltid inneheld same talet på molekyl uansett kva for ein gass det er. Ein kubikkmeter med heilt tørr luft inneheld 78 % nitrogenmolekyl, som har ei atomvekt på 28, medan 21 % av lufta er oksygen, som har ei atomvekt på 32. Den siste prosenten er ei blanding av andre gassar. Visst vassmolekyla erstattar nitrogen- og oksygenmolekyl, vil vekta til denne lufta minke, og dermed òg tettleiken.
Dette kan verke rart sidan vatn blir sett på som tyngre enn luft. Det er sant at flytande vatn er tyngre enn luft, men fuktig luft inneheld vassdamp og ikkje flytande vatn, og vassdamp er lettare enn nitrogen- eller oksygengass.
Effekt på kroppen
Menneskekroppen kvittar seg med varme i ein kombinasjon av fordamping ved sveitte, konduksjon til den omliggande lufta og varmestråling. Når fukta er høg, vil fordampingsevna til sveitten frå huda minke, og kroppen må streve meir for å halde kroppstemperaturen nede. Visst lufta i tillegg er like varm eller varmare enn huda, vil ikkje blodet klare å kvitte seg med varme til lufta og ein tilstand kalla hyperpyrexia kan oppstå. Når mykje blod går til dei ytre delane av kroppen for å kvitte seg med varme, vil mindre blod gå til aktive musklar, hjernen og andre indre organ. Den fysiske styrken blir raskt tappa og ein blir utmatta mykje raskare enn vanleg. Dette fører så til heteslag eller hypertermi.
Steinsdalsfossen
Steinsdalsfossen (i tillegg kalla Øvsthusfossen eller Øfsthusfossen) ligg 2 kilometer vest for Norheimsund i Kvam herad i Hardanger.
Fossen er ein av dei mest vitja i Noreg, og er spesiell fordi det går ein sti bak han som ein kan gå tørrskodd på. Fossen har eit fall på 50 meter og rimeleg god vassføring, særleg under snøsmeltinga i mai og juni.
Steinsdalsfossen er ein del av Fosselva som har sitt utspring frå Myklavatn som ligg 814 moh. Fossen vart danna i 1699 då elva fann eit nytt løp.
Harold Macmillan
Maurice Harold Macmillan var ein britisk politikar for det konservative partiet. Han var statsminister i Storbritannia i perioden 1957-63.
Ministerpostar
Macmillan høyrde til ei slekt av bokforleggjarar. Han vart vald inn i Underhuset i 1924 som unionist. I 1951 fekk han sin første ministerpost då han vart bustadminister. Denne ministerposten hadde han i tre år, i dei åra vart det bygd 300 000 nye bustader kvart einaste år. Hausten 1954 vart han forsvarsminister. Denne posten sat i han berre eit halvt år, frå april til desember 1955 var han utanriksminister. Åra 1955-57 var han finansminster.
Statsminister
Macmillan vart i 1957 statsminister, då Anthony Eden gjekk av etter Suez-krisa. Eit akutt spørsmål han måtte take stilling til, var Kypros-spørsmålet. Indirekte vart dette spørsmålet aktualisert av Suez-krisa, men vel så avgjerande var geriljakrigen som EOKA førte. Macmillan utarbeidde ein plan som munna ut i Zürich-avtalen. Denne gav Kypros sjølvstende etter hundreår med utlandsk styre, dei siste tiåra som britisk kronkoloni. Han underteikna avtalen i London, saman med dei to andre statane som gjorde krav på øya, Tyrkia under Adnan Menderes og Hellas under Konstantin Karamanlis. I samsvar med avtalen beheldt britane to suverene militærbasar på Kypros. Desse, Dhekelia og Akrotiri, sit Storbritannia på, enno. Til liks med Tyrkia og Hellas fekk Storbritannia militær intervensjonsrett på heile øya.
Macmillan arbeidde iherdig for at Storbritannia skulle ha eit avskrekkande arsenal av kjernevåpen (atomvåpen). Han var ansvarleg for innkjøpet av dei US-amerikanske Polar-rakettane i 1962. Han føresåg endringar i det sørlege Afrika, og i februar 1960 heldt han ein berømt tale i Sør-Afrikas parlament i Cape Town. Der sa han mellom anna at The wind of change is blowing threw this continent ("Forandringas vind bles gjennom dette kontinentet"). Hans forsøk på å gjere Storbritannia til medlem av EEC (seinare EU) i 1962 vart stoppa av presidenten i Frankrike, Charles de Gaulle.
Våren 1963 heldt regjeringa Macmillan på å falle, grunna den såkalla Profumo-saka. Forsvarsministeren, John Profumo, trekte seg frå regjeirnga i juni månad. Macmillan gjekk av i juli 1963 av helsemessige grunnar.
Handball-VM 2021 for menn
Verdsmeisterskapen i handball 2021 for menn vart arrangert i Egypt i dagane frå 13. til 31. januar 2021. Dette var tredje gongen at verdsmeisterskapen vart arrangert på det afrikanske kontinent og andre gongen at meisterskapen vart arrangert i Egypt. Det var òg den fyrste meisterskapen der 32 landslag deltok. I dei føregåande meisterskapane har talet på deltakande landslag vore 24.
18. januar 2021 trekte Kapp Verde seg frå meisterskapen, etter fleire tilfelle av spelarar som testa positivt for COVID-19. Dimed kunne ikkje Kapp Verde stille lag i resten av turneringa. Kampane som Kapp Verde skulle ha spelt, frå 17. januar 2020, vart resultata sette til 10–0 til motstandarlaga.
Regjerande meister Danmark vann meisterskapen for andre gong, etter å ha slått Sverige 26–24 i finalen. Spania fekk bronsemedaljen etter å ha slått Frankrike 35–29 i bronsefinalen. Mikkel Hansen vart kåra til meisterskapens beste spelar.
Gruppe A
-
Gruppe B
---
-
Gruppe C
---
--
Gruppe D
---
--
Svånåtindan
Svånåtindan er ein fjellrygg i Dovrefjell i Lesja kommune i Innlandet. Det ligg like sørvest for Snøhetta. Den høgaste toppen er Storstyggesvånåtinden på 2209 meter over havet, som er det 50. høgaste fjellet i landet. Andre høge toppar er Nordre Svånåtinden (2004 moh) og Bruri (2001 moh).
Handball-VM 2021 for menn
Gruppe E
--
Gruppe F
--
Gruppe G
Tsjekkia skulle ha delteke i verdsmeisterskapen, men måtte trekkje laget 12. januar 2021 då fleire spelarar hos det tsjekkiske landslaget testa positivt på Covid-19-test før avreise til Egypt. Nord-Makedonia tek over plassen til Tsjekkia.
--
---
-
Gruppe H
-
---
--
Gruppe I
---
--
Gruppe II
-
Gruppe I
-
Gruppe II
--
---
Gruppe III
---
-
Gruppe IV
--
---
-
Kvartfinalar
-
Semifinalar
-
Area
Area var eit italiensk jazz-fusion- og progrock-band starta i 1972. Dei var kjend for sine venstrevridde, sosialistiske og kommunistiske tekstar. Vokalisten var den gresk-fødde Demetrio Stratos.
Historie
Area utvikla seg til å bli eit av dei mest respekterte og viktigaste banda innanfor det blømande progrock-miljøet i Italia på 70-talet.
Bandet vart leia av Demetrio Stratos, ein særs original og talentfull gresk-fødd vokalist som brukte stemma si som instrument, på trass av å aldri ha skrive noko for gruppa. Patrizio Fariselli (keyboard og perkusjon), Paolo Tofani (gitar og synth), Patrick Djivas (seinare i Premiata Forneria Marconi) (bass), Victor Busnello (saksofon, fløyte) og Giulio Cappiozo (trommar og perkusjon), var òg med i bandet. Lydbiletet til Area var eit samansurium av rock, jazz, austlege og arabiske rytmar, og det var denne samansetnaden av musikksjangrar som gjorde at Area skilde seg ut frå mengda. I byrjinga var Area velsigna med saksofon-spel frå Victor Busnello, men då han forlét gruppa saman med bassisten Patrick Djivas (erstatta av Ares Tavolazzi), vart Area meir gitar- og keyboardorientert.
Hokusai
Biografi
Hokusai si interesse for teikning blei vakt i femårsalderen. Som attenåring hadde han noko erfaring med treskjæring og begynte i studioet til ukiyo-e-meisteren Katsugawa Shunsho. I 1779 viste han fram han sine første arbeid, nokre portrett av skodespelarar som han gav ut under namnet Shunro. På grunn av manglande respekt for prinsippa til meisteren måtte han forlata lærlingeplassen i 1785.
Hohusai reiste så rundt og bytta hyppig lærarar og skular. Han nytta meir enn 30 ulike namn og budde på om lag 90 ulike stader. Heile tida utvikla han sin kunst, og i 1782 gav han ut ei bok med eigne illustrasjonar.
Mellom 1796 og 1802 produserte Hokusai kanskje så mange som 30 000 bokillustrasjonar og andre fargetrykk. Han let seg inspirera av dagleglivet i Japan og av ulike legender.
Den store bølgja ved Kanagawa er truleg det best kjende verket hans. Biletet viser ei stor bølgje i ferd med å omfatta båtar og mannskap, med fjellet Fuji i bakgrunnen.
Innverknad
Ved midten av 1800-talet hadde japanske trykk stor innverknad på vestleg kunst, og impresjonistar som Claude Monet, Edgar Degas, og Henri de Toulouse-Lautrec fann inspirasjon i japanske trykk. Kopiar av tresnitta til Hokusai hadde stor innverknad på vestleg kunst, mellom anna Vincent van Gogh og Paul Gauguin. Kunsta hans er høgare verdsett i vestleg kunst enn i Japan.
Valeyres-sous-Ursins
Valeyres-sous-Ursins er ein kommune i distriktet Jura-Nord Vaudois i kantonen Vaud i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 551 meter over havet.
Limpet Island
Limpet Island er den sørlegaste av Leonie Islands, som ligg i innløpet til Ryder Bay, like utanfor søraustkysten av Adelaide Island. Leonie Islands vart oppdaga og først grovt landmålt i 1909 av Den franske antarktisekspedisjonen under Charcot. Limpet Island vart kartlagd i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og ho fekk dette namnet av dei på grunn av dei mange albogeskjela ein fann der (limpet engelsk for albogeskjel)
Banco del Mutuo Soccorso
Banco del Mutuo Soccorso er eit italiensk rockeband. Dei var eit populært progrockband i 1970-åra og er framleis aktive.
Historie
Bandet var inspirert av progrockband frå England, særleg Gentle Giant, Jethro Tull og Emerson, Lake & Palmer, og klaverspelarane Vittorio Nocenzi og broren Gianni starta Banco del Mutuo Soccorso i Roma i Italia. Dei spelte seinare inn det første albumet sitt, Banco del Mutuo Soccorso i 1972, etterfølgd av Darwin!, og i 1973 Io sono nato libero. Heilt frå starten av var kjenneteiknet deira ein kompleks tekstur med piano, hammondorgel og synthesizerar spelt av Nocenzi-brørne, i tillegg til song av Francesco Di Giacomo. Ein nøye balanse mellom elektroniske og akustiske instrument, samt bruk av blåseinstrument, gjorde Banco til eit band med ein stadig meir original og innovative stil, med ei bland av rock, jazz og klassisk musikk.
Bandet vart populært i Italia og utanlands, og signerte kontrakt med Manticore Records i lag med Premiata Forneria Marconi. I 1975 kom Banco ut, ei samling av omsette songar i lag med nye songar, gjeve ut med den internasjonale marknaden som mål.
Seint i 1970-åra gjekk Banco del Mutuo Soccorso i nye retningar med eit filmmusikkalbum i 1976 for Garofano rosso og innspelingar med orkester i 1978 på ...di terra. Dei endra òg namn til berre Banco.
I 1980-åra bar musikken til Banco preg av lettare popmusikk og kortare songar, og dei fekk nokre hitsinglar. Gianni Nocenzi slutta i bandet for å starte ein solokarriere. Andre medlemmar kom og gjekk.
I 1990-åra tok dei attende det lengre namnet sitt og starta å spele songane sine frå 1970-åra igjen. Dei spelte akustiske versjonar av songane på somme konsertar og spelte inn dei første albuma på nytt. Dei spelte òg inn nye songar.
Bandet spelar framleis konsertar, men har ikkje gjeve ut ny musikk sidan 1997.
Kjelder
'
1543 Bourgeois
1543 Bourgeois er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. september 1941 av Eugène Joseph Delporte ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Hutt Valley
Hutt Valley eller Hutt-dalen er det store området med relativt flatt landskap i elvedalen til Hutt River i Regionen Wellington på New Zealand. Liksom elva som renn gjennom han, har dalen fått namnet sitt etter sir William Hutt, ein direktør i New Zealand Company i den tidlege kolonitida på New Zealand.
Hjelp de fremmede hjem ellers mister vi landet vårt
Hjelp de fremmede hjem ellers mister vi landet vårt var eit politisk parti leia av Jack Erik Kjuus. Partiet stilte aldri til val. Partiet var eitt av to parti som gjekk saman då Kjuus slo dette saman med det andre partiet sitt, Stopp Innvandringen, til Hvit Valgallianse i 1995.
Hutt Valley
Elva renn i for det meste langs ei aktiv geologisk forkastingssone, som held fram mot sør og utgjer hovudårsaka til oppløftinga av fjellrekkja Søralpane på Sørøya. Dette er årsaka til at landskapet stig snøgt vest for elva. På austsida har det danna seg to elvesletter. Den øvstliggjande av desse er mellom 15 og 22 km frå utløpet til elva. Nedanfor denne sletta dannar elva ei kort slukt med bratte sider nær Taita (uttala «tie-tah»), før landskapet opnar seg til ei lang, triangulær slette før elva renn ut i Wellington Harbour.
I den nedste delen av dalen ligg byen Lower Hutt, administrert av Hutt City Council, medan den nærliggjande større, men mindre folkerike byen Upper Hutt ligg på den mindre sletta ovanfor Taita Gorge. Dalen utgjer eit større forstadsområde for Wellington, og her finst både lettare og tyngre industri, utdannings- og rekreasjonsmoglegheiter og campingplassane i regionen.
Oklahoma
Oklahoma (uttalt: /ˌoʊkləˈhoʊmə/) er ein delstat som ligg i den sørleg-sentrale regionen i USA. Oklahoma City er staten sin hovudstad og største by. Med ca. 3,5 millionar innbyggjarar er Oklahoma den 28. mest folkerike staten i USA. Staten blei oppretta frå Indianerterritoriet sine område 16. november 1907, og blei den 46. staten som blei med i unionen. Staten sitt namn skriv seg frå dei to Choctaw-orda okla og humma, som betyr «det raude folk». Namnet blei vald av Allen Wright, sjef for Choctawnasjonen.
Hutt Valley
Petone, som ligg ved kystlinja i Wellington Harbour, vart føreslått av Wellington Company som den første busetnaden for det som skulle verta Wellington. Det viste seg snart at den utpeika staden var utsett for elveflaum, så busetnaden vart flytta til Wellington. Det vart att ein liten busetnad i Petone, ettersom ein meinte at heile dalen var godt eigna til jordbruksland.
Oklahoma
Som ein stor produsent av naturgass, olje og mat, baserer Oklahoma seg på dei økonomiske sektorane: luftfart, energi, telekommunikasjon og bioteknologi. Staten sin økonomi er i ein sterk vekstperiode, og Oklahoma er blant dei leiande statane når det gjeld vekst i bruttonasjonalproduktet. I tillegg er auken i BNP per innbyggjar tredje størst i landet. Oklahoma City og Tulsa er Oklahomas største økonomiske basar. Oklahoma kan kallast ein urbanisert stat, då heile 60 % av innbyggjarane bur i urbaniserte metropolområde.
Hutt Valley
I 1846 fann her stad kampar mellom maoristammar og regjeringsstyrkar, seinare kjent som Felttoget i Hutt Valley (Hutt Valley Campaign).
Nesten heile dalen vart snauhogd og gjort om til beitemarker og dyrkingsområde før urbaniseringa tok til på 1900-talet. Ein liten rest av den opphavlege barskogen er teken vare på i Barton's Bush i Upper Hutt.
Oklahoma
Med sine små fjellrekkjer, præriar og austlege skogar, ligg mesteparten av Oklahoma i regionane Great Plains og Ozark Highlands. Sistnemnde er spesielt utsett for torevêr. Det er folk med tysk, irsk og innfødd amerikansk avstamming som dominerer det etniske biletet i staten, og det blir snakka meir enn 25 innfødde språk i staten, eit tal som overgår alle andre statar. I dag finst det fleire hovudkvarter for indianarstammer i denne staten enn i nokon annan. Oklahoma er lokalisert i eit område kor tre kulturelle regionar møtast, og historisk sett har staten vore ein destinasjon for kvegfarmarar, ein destinasjon for sørlege nybyggjarar og eit stadfesta territorium for innfødde amerikanarar. Religiøst sett er staten ein del av bibelbeltet, eit område kor konservativ evangelisk kristendom har ein dominerande posisjon. Staten er altså kjend for å vere konservativ, men på tross av det har det meir liberale demokratiske partiet meir registrerte stemmar enn det konservative republikanske.
On the Origin of Species
Darwin presenterer evolusjonsteorien i boka, der populasjonar utviklar seg over fleire generasjonar gjennom naturleg seleksjon. Boka blir rekna som ein av dei viktigaste vitskaplege bøkane gjennom tidene, og la grunnlaget for moderne evolusjonsbiologi.
Det første opplaget til boka på 1250 eksemplar kom ut den 24. november 1859 og vart utselt same dag. Det andre opplaget vart òg utselt innan utgangen av året 1859. Boka si sjette og siste utgåve vart gjeven ut i 1871.
Samandrag av Darwin sin evolusjonsteori
Evolusjonsteorien skildra i boka er baserte på sentrale fakta og slutningar trekt frå dei. Biologen Ernst Mayr summerer opp teorien som følgjer:
Innhaldet i boka
Sjølv kalla Darwin On the Origin of Species «eit einaste langt argument» for evolusjonen. Han gjekk grundig til verks, og presenterte omfattande dokumentasjon på
Evolusjonstanken i seg sjølv var ikkje ny, og mange av dei som levde på Darwin si tid hadde akseptert han i det minste som mogleg. Det som mangla, var likevel ei forklaring på prosessane bak evolusjonære endringar. Naturleg seleksjon var denne forklaringa, og utgjorde difor hovudtemaet i boka.
Den største mangelen til boka låg utan tvil i at arvelæra endå ikkje var kjent. Darwin viste at eigenskapar gjekk i arv i naturen, men han var ikkje i stand til å forklare korleis. Darwin var nøye med å peike på dette og på anna han såg på som veikskapar og sider ved teorien som ikkje var løyste. Dermed var framgangsmåten hans i overraskande stor grad i samsvar med dagens syn på vitskapsteori, jamfør falsifikasjonisme.
Men òg innsikta Darwin synte for tydinga og utstrekkinga av variantar innanfor artar var banebrytande. Han dokumenterte variasjon både innanfor og mellom populasjonar, kjønna og såkalla morfar.
Utgjevinga si forhistorie
Darwin oppdaga prinsippet om naturleg utval allereie i 1838, men venta altså i meir enn 20 år med å publisere teorien sin. Blant grunnane til dette var den skrantande helsa hans og at han heldt på med andre publikasjonar, spesielt om geologi og systematikken for rankeføttingane), men òg ei stor aktsemd, fordi han skjønte at argumentasjonen måtte vere særs grundig viss han skulle få aksept for teorien.
Det som skunda fram publiseringa, var eit brev frå ein yngre kollega, Alfred Russel Wallace, der Wallace skisserte ein identisk teori. Medan Darwin fortvilte over at han ikkje hadde rokke å bli den første oppdagaren av naturleg seleksjon, arrangerte andre kollegaer eit møte hos Linnean Society i London den 1. juli 1858, der ein felles publikasjon av Darwin og Wallace vart lesen opp. Hovudpersonane var forhindra frå å delta, Darwin fordi han var i gravlegginga til den yngste sonen sin, og Wallace fordi han oppheldt seg på feltarbeid på Borneo. Artiklane vart publiserte i Journal of the Proceedings of the Linnean Society, Zoology (bd. 3, s. 45–62, 1859) – med Darwin som førsteforfattar.
Etter dette byrja Darwin for fullt med å skrive eit samandrag av boka si. Det er dette «samandraget» på 502 sider som vart til On the Origin of Species, gjeve ut av John Murray i London. Darwin gav seinare opp planane om å publisere «heile boka», men deler av ho kom ut blant anna i 1868 i boka hans The Variation of Animals and Plants under Domestication. Natural Selection heldt fram som eit manuskript heilt fram til 1975 då det vart transkribert og gjeve ut.
Wallace blir vanlegvis rekna som medoppdagar av naturleg seleksjon. Likevel er det nok rettvist at Darwin blir nemnt først, ikkje berre fordi han var klårt først av dei to om å oppdage (om enn ikkje publisere) prinsippet, men òg fordi han var den som hadde samla den utfyllande dokumentasjonen som la grunnlaget for at teorien vart akseptert av fagfellar.
Mottakinga av boka
Darwins lære kom i direkte motsetningsforhold til skapingslæra. Hustrua åt biskopen i Worcesters, Lady Wilberforce, talte om On the Origin of Species: «La oss håpe at teorien ikkje er sann. Og viss han er sann, la oss be om at han ikkje blir viden kjend».
Mottakinga og bruken av darwinismen i Noreg
I Noreg var især naturvitskapsmannen, folkloristen og eventyrforteljaren Peter Christen Asbjørnsen tidleg ute med å tileigne seg læra åt Darwin og vidareformidle ho, medan den første omsetjinga til nordiske språk vart gjord av dansken Georg Brandes i 1871.
Evolusjon vart straks tatt opp i vitseteikningar i vittigheitspressa. Norske vekeblad som Ny illustreret Tidende og det humoristiske Vikingen gjenga i 1880-åra dei populære teikneseriestripene frå det tyske Fliegende Blätter, som gjennom tre teikneserieruter synte fram oppfinnsame løysingar på korleis t.d. ei kaffikanne gjennom eit mellomnivå kunne utvikle seg til ei kaffikjerring, osb. I Noreg førte ikkje On the Origin of Species og evolusjonsteorien til same allmenne debatt som i Storbritannia. Debatten var i all hovudsak vitskapleg. Sjølv om ein del geistlege krefter stilte seg kritisk, stilte ikkje kyrkja i landet seg like unisont kritisk som dei konservative kreftane i Den anglikanske kyrkje hadde gjort.
Etter at idéane på ulikt vis hadde blitt handsama vitskapleg, vart han òg tatt opp innanfor skjønnlitteraturen, som t.d. i Henrik Ibsen-stykket Vildanden, der både dyra sine overlevingsevner inne på mørkeloftet, og mennesket sitt balanserte strev mellom arv og miljø, blei eit tema.
På 1900-talet oppstod ein eigen sosialdarwinisme innanfor så vel biologien som sosiologien. Samfunnet vart òg skildra som ein levande organisme. Retninga var spesielt sentrert omkring konkurranse og maktfaktorar, og la mindre vekt på det dynamiske aspekt som forkynte at både utvikling og overleving var knytt til idéen om «naturleg seleksjon». Innanfor dei humanistiske og samfunnsvitskaplege faga reiste det seg kraftig kritikk av sosialdarwinismen, somme tider òg stempla som vulgær-darwinisme.
I 1996 vart 100 norske vitskapsfolk bede om å nemne den boka dei oppfatta som den viktigaste faglitterære boka gjennom alle tider. Over 40 av desse svarte On the Origin. På bakgrunn av kåringa vart førsteutgåva av verket omsett på nytt og gjeve ut i 1998 som band 1 i Bokklubbens Kulturbibliotek. Førre utgjeving av boka i norsk omsetjing (1889) var av den sjette utgåva.
Boka si idéhistoriske tyding
Dei mest banebrytande endringane i verdsbiletet var desse:
Per
Per er ei nordisk form av mannsnamnet Peter med opphav i det greske Petros, som tyder 'stein' eller 'klippe'. Per er også ein bretonsk variant av det franske namnet Pierre, som har same opphav. Per har namnedag den 29. juni i Noreg og Finland og 1. august i Sverige.