cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nordlege e-mål
Sunnmøre
Sjå nøyare utgreiing under sunnmørsmål.
Ramsund kapell
Ramsund kapell er ei arbeidskyrkje frå 1964 i Tjeldsund kommune i Troms og Finnmark. Kapellet er eigd av Ramsund kapellforening og vert mellom anna leigd ut til Ramsund orlogsstasjon/Sjøforsvaret.
Massestraummålar
Prinsipp
Den andre figuren viser kva som skjer når væska strøymer gjennom det vibrerande røyret. Vibrasjonen der væska kjem inn vert dempa fordi væska utan kinetisk energi i sidevegs retning kjem inn i røyret. Vibrasjonen der væska går ut er kraftigare enn når væska låg i ro fordi straum med mykje kinetisk energi flyttar seg gjennom røyret.
Nordlege e-mål
Romsdal
Romsdalsmålet blir, som nemnt ovanfor, oftast rekna til dei nordlege e-måla, men skil seg ut frå resten av dei på mange vis — slik som tjukk l for l i somme stillingar (men ikkje for rd) og utbreidd monoftongering av historiske diftongar, både ei- og øy-diftongar, som begge nærmar seg ein slags æ-lyd i uttale. Dette gjeld bygdemåla, ikkje Moldedialekten, som har klare ei-tvelydar i ord som heil, meir og veit, men òg klare monoftongar i staden for øy i ord som høre, kjøre og drømme. Sjå nøyare utgreiing under romsdalsdialekt. (I nordmørske bygdemål finn vi elles ei monoftongeringa av ei, men til ein litt breiare æ enn i romsdalsmåla, medan øy-diftongen liksom i Moldedialekten er erstatta av rein ø-lyd i ord som høre, osv.)
Massestraummålar
Prinsipp
Ein måte å forstå dynamikken i apparatet er å sjå på tidsintervalla når det vibrerande røyret passerer likevektspunktet til svinginga. Når røyret og væska i røyret passerer likevektspunktet er farten på det høgaste, og i den augneblinken har væska størst kinetisk energi (sidevegs). I situasjonen når væska ikkje strøymer gjennom røyret har ein mest kinetisk energi når amplituden er størst.
Ramsund kapell
Byggverket er i stein og tre og skal ha 250 plassar.
Massestraummålar
Prinsipp
Den tredje figuren viser skilnadane mellom vibrasjonsforma når væska ikkje strøymer gjennom røyret og når den gjer det. Ein kan sjå vibrasjon i straumen som dei to vibreringane lagt oppå kvarandre. Storleiken av den sekundærer vibreringa er proporsjonal til massestraumen.
Det er kanskje ikkje opplagd kvifor dette prinsippet ofte vert kalla coriolisstraummålar. Den kinetiske effekten som vert utnytta er corioliseffekten. Corioliseffekten er vanlegvis skildra i samband med rotasjon, men det er visse likskapar mellom svinging og rotasjon. Ein pendel kan svinge i eit vertikalt plan, men han kan òg svinge i to perpendikulære plan, og rørsla til vekta vil følgje ein ellipse. Det er enklare å gjere slik at røyret vibrerer i eit plan, men om røyret vibrerte i to perpendikulære plan, ville rørsla ha likna rørsla til ein veivaksel, og ein kunne lettare sjå korleis corioliseffekten er involvert.
Fiolin
Fiolin eller fele er eit strykeinstrument med fire strengar som vanlegvis vert stemde i g (lågast), d', a' og e" (høgast). Fiolinen vert kalla sopranen blant strykeinstrumenta fordi han er det minste og lysaste av dei utbreidde typane. Han er eit fleksibelt instrument som kan brukast til mange musikkstilar.
Feler dukka opp på 900-talet.
Spelemåte
Ein fiolinist held som regel fiolinen vassrett utover frå halsgropa. Han held fiolinhalsen med den venstre handa, som han òg bruker til å pressa strengane ned med for å få ulike tonar, og kan skjelva med henne for å få tonane til å vibrera (vibrato). Den høgre handa brukar han til å halda bogen eller til å plukka strengane med (pizzicato). I andre tradisjonar enn den vestlege klassiske kan ein halda fiolinen litt annleis.
Bruk
Fiolinen kan brukast som soloinstrument, i grupper eller i større orkester. Instrumentet vert brukt innan fleire sjangrar. Det er særs viktig innan vestleg klassisk musikk, jazz, folkemusikk og karnatisk musikk, men ein høyrer òg fiolinar i filmmusikk, pop og rock.
Fiolinfamilien med sine medlemmer fiolin, bratsj og cello vart utvikla frå instrument som vihuela og lira da braccio i Italia på første halvdel av 1500-talet — truleg kring 1520. I løpet av dei neste to hundre åra vart fiolinfamilien vidareutvikla og perfeksjonert av kjende fiolinmakarar som Amati-familien og Antonio Stradivari.
Absalon av Lund
Absalon eller Absalon Hvide var ein dansk erkebiskop og statsmann. Han var biskop i Roskilde 1158–1191, erkebiskop av Lund i Skåne frå 1177. Absalon var son til Asser Rig, fosterbror til kong Valdemar den store og bror til stormannen Esbern Snare. Absalon studerte teologi og kyrkjerett i Paris, og vart alt som 30-åring biskop av Roskilde. I 1167 fekk han den vesle byen Hafn av kongen. Her fekk han bygd ei borg med kloster. Byen voks etter kvart fram som ein viktig handelsstad, og fekk seinare namnet København. I dag ligg det restar av Absalons Borg under Christiansborg. Absalon samarbeidde tett med kong Valdemar, og i 1169 hjelpte han kongen med å innta Rügen og delar av Pommern frå venderane. I 1177 etterfølgde han biskop Eskil som erkebiskop i Lunds stift.
Som erkebiskop utvikla han benediktinarklosteret i Sorø, som far hans hadde grunnlagt, til eit velståande cistercienserkloster. I dag er Sorø klosterkyrkje den einaste delen av klosteret som er intakt. Sorø Akademi er bygd integrert i klosterbygningane, og her finst det restar av murverk frå klostertida.
Fiolin
Folkemusikk
Fele har vore kjend som folkemusikkinstrument i Noreg sidan 1600-talet.
Absalon av Lund
Absalon la tunge skattar på folket på Skåne, og skånebøndene gjorde opprør mot politikken hans i 1180–1182. Dette opprøret slo han ned på brutalt vis ved å alliera seg med lokale stormenn.
Fiolin
Folkemusikk
I Noreg finst ei eiga utgåve av fiolinen. Den heiter hardingfele, og har fire spelestrenger og vanlegvis fire til fem resonansstrenger.
Absalon av Lund
Etter at Knut VI tok over som konge i 1182, var Absalon den reelle herskaren i Danmark.
Fiolin
Folkemusikk
Opphavet til hardingfela er sannsynligvis ei samansmelting av eldre norske strengeinstrument (til dømes fiðla).
Absalon av Lund
Absalon er gravlagd i Sorø klosterkyrkje.
Fiolin
Produksjon av instrument
Å produsere ein fiolin kan ta ein person omlag to veker, skreiv nettstaden Azure Violins; lakkering og mørkleggjing (tanning) tek nokre månader lengre.
Spiss giftslørsopp
Spiss giftslørsopp (Cortinarius rubellus) er ein av dei giftigaste soppane i Noreg. Soppen er vanleg i fuktig, sur granskog i Sør-Noreg og Trøndelag. Han vert 5-13 cm høg, og er raudbrun med gule belte på stilken.
Spiss giftslørsopp inneheld giftstoffet orellanin. Dette verkar sakte og skadar lever og nyrer. Sjølv små mengder sopp kan vera dødeleg.
Takuya Kokeguchi
Takuya Kokeguchi er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Cerezo Osaka, JEF United Chiba og Kataller Toyama (2019).
Bekkeblom
Bekkeblom (Caltha palustris), òg kalla soleihov, er ei fleirårig urt i soleiefamilien som veks på fuktige plassar over heile Noreg. Han er umiskjenneleg med tjukke, glatte stenglar, og mørkegrøne, glinsande blad. Blomane er gule, og minner om soleie (Ranuculus), men er større. Blomstringstida er frå april til juni. Til fjells, og langt mot nord finst former med krypande, rotslåande stengel, og mindre blomar. Desse vert ofte rekna som ein eigen underart, men det dreier seg truleg om ei tilpassing til klimaet. Planten har vid utbreiing i tempererte, fuktige strøk på den nordlege halvkule. Han vert òg dyrka i hagar. Det finst hageformer med fylte blomar, og med kvite blomar. Planten er giftig.
Langpiperen
Langpiperen er eit vatn sørvest for åsen Piperberget sør i Lunner kommune i Viken fylke. Vatnet ligg på 532 moh. Det ligg nord for vatnet Dampiperen og sør for myrområdet Stormyra, der det vart gjort fallskjermslepp under den andre verdskrigen.
Sjøfossen kraftverk
Sjøfossen kraftverk er eit vasskraftverk ved Sundsfjorden i Gildeskål kommune i Nordland fylke.
Kraftverket nyttar eit fall på 60 meter i Sundfjorddalsjølva. Storvatnet er magasin for verket og det er regulert mellom 188 og 184 moh.
Det er installert ein turbin på 3,6 MW. Middels årsproduksjon er på 17 GWh.
Eigar er Sjøfossen Energi AS som er eit offentleg eigd aksjeselskap med Beiarn og Gildeskål kommune som majoritetseigare.
Reinskar kraftverk nyttar òg vatnet frå Storvatnet.
Uftiuga ved Nordre Dvina
Uftiuga er ei elv i Arkhangelsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Nordre Dvina. Ho har ei lengd på 236 km og eit nedslagsfelt på 6,300 km². Elva frys til siste halvdel av oktober eller november og er isdekt til slutten av april eller byrjinga av mai. Elva vart nytta til transport av tømmer i sovjettida.
Henrik Krohn
Henrik Krohn var ein norsk forfattar og målreisingsmann. Han vart fødd i Bergen, og døydde på Stedje i Sogndal. Han voks opp på Stend i Fana, men flytta i 1866 til Sogndal, der han hadde kjøpt garden Nedre Stedje. Tidlegare, i 1860, hadde han òg kjøpt ein fyrstikkfabrikk der. Henrik Krohn var gift med Johanna Augusta Amstrup.
Målarbeid
Hausten 1865 starta Krohn utgjeving av bladet Ferdamannen, det andre nynorske bladet i Noreg etter Dølen. Dette bladet gjekk fram til januar 1868. Same månad var han med på skipinga av Vestmannalaget i Bergen, det første mållaget i landet, og Krohn var sjølv første formannen i laget, og hadde denne posten i fem år. Vestmannalaget gav ut tidsskriftet Fraa By og Bygd mellom 1870 og 1880, og Krohn var bladstyrar dei første fem åra. Vestmannalaget hadde mykje å seia for at målfolket i Kristiania i 1868 skipa Det Norske Samlaget, og også at det etter kvart vart skipa mållag andre stader i Noreg.
Kontaktar
Mange personlegdomar som arbeidde for norsk mål, norsk kultur, og etter kvart for norsk sjølvstende, var i krinsen omkring Henrik Krohn. Her kan nemnast Kristofer Janson, Aasta Hansteen, Per Sivle (han skal ha vore dreng på Nedre Stedje ein sommar på 1870-talet), Ivar Aasen, Bjørnstjerne Bjørnson og Aasmund Olavson Vinje. Krohn si omsetjing av Bjørnson si forteljing «Et farligt frieri» («Ej faarleg friing»), skal Bjørnson ha verdsett fullt på høgde med sitt eige verk.
Samband med Island
Krohn ivra sterkt for sambandet mellom Island og Noreg. Han meinte at islandsk mål, dikting og kultur ville styrkja norsk mål og den åndelege framvoksteren i Noreg. Han hjelpte til så islendingar fekk vera elevar på Stend jordbruksskule, og saman med den islandske sjølvstendeforkjemparen Jón Sigurðsson skipa han Det Islandske Handelssamlag i Bergen. Vestmannalaget hadde òg medlemmer på Island.
Urskog
Urskog er skog som har vore upåverka av menneske. Det er særs vanskeleg å finna skogar som innfrir dette kravet fullstendig, mellom anna av di hard storviltjakt og husdyrbeite vanlegvis vert rekna som påverknad. På somme tropiske øyer skal det finnast einskilde skogar i fjelllandskap som så vidt ein veit aldri har vorte utsett for menneskeleg påverknad.
Av mange vert skogar som har stått upåverka av menneske i om lag 100 år eller meir rekna som urskogar. I økologisk forstand er desse skogane særs viktige, sidan mange artar er avhengige av at trea får lov å bli gamle. Når eit stort tre fell, vert det danna lysningar kor buskar, ungtre og urter kan spira fram og trivast. Ei rekkje dyr er dessutan avhengige av daude tre.
Rekorden for biologisk mangfald innanfor ein urskog ligg på 800 artar vedplantar på ein hektar. Dette er i dei tropiske regnskogane.
Junya Yamashiro
Junya Yamashiro er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Cerezo Osaka, Sagan Tosu, V-Varen Nagasaki og Zweigen Kanazawa.
John Valentine Carruthers
John Valentine Carruthers (fødd 1958 i Wortley, South Yorkshire) er ein engelsk musikar, gitarist og komponist. Han har spelt med Clock DVA tidleg i 1980-åra, og vart så gitaristen i Siouxsie and the Banshees i mai 1984.
I lag med The Banshees spelte han inn tre album: The Thorn-EP-en (1984), Tinderbox (1986) og Through the Looking Glass (1987). Han slutta i bandet i januar 1987.
Boston & Maine
Boston & Maine (B&M) var i eitt hundreår det dominerande jarnbaneselskapet i New England i USA. Det er no ein del av Guilford Transportation Industries.
B&M vart tufta i 1835 for å byggja ein jarnbane mellom Boston i Massachusetts og Portland i Maine. Selskapet gjekk konkurs i 1970 og vart kjøpt opp og omkalfatra av Guilford Transportation Industries i 1983. Det er i dag ein del av Guilford Rail System.
West-Friesland
Store byar i regionen er Hoorn og Alkmaar.
Jakob Persson Bjørkedal
Jakob Persson Bjørkedal var ein norsk gardbrukar, båtbyggjar og stortingsmann frå Bjørkedalen i Volda. Han var son til Per Jakobsson Bjørkedal.
Bjørkedal var fødd i Søre-Bjørkedal i Volda. I yngre år var han omgangsskulelærar. Han tok over farsgarden kring 1805 og dreiv denne til eldste sonen tok over i 1832. Til liks med far sin var han båtbyggjar, dreiv også mange år fiskje som styresmann på sjølvbygd sunnmørsåttring. På førespurnad frå stiftsamtmannen på Island sende han ein båtmodell av eit fjørefar, med byggerettleiing.
Frå hausten 1814 var Bjørkedal valmann i mange år. Sjølv representerte han Romsdals amt på Stortinget i 1815-16 og i 1818. I 1815-16 var han medlem av komiteen om land-, skog- og bergvesen, medan han i 1818 var medlem av ni komitear. Mellom desse var komiteen om kjøpstadsrett for Ålesund, sal av prestegardsinnbo, geistlege embetsmenn løn og om bergverkslova. Han var medlem av deputasjonen som Stortinget sende til kongekroninga i Trondheim i 1818.
Han døydde i Søre-Bjørkedal i 1843.
Reine kyrkje
Kyrkja var privateigd til 1922, då kommunen overtok eigarskapen.
Tílos
Tílos (gresk Τήλος, italiensk Piscopi, tyrkisk İlyaki) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Øya ligg midt mellom Kos og Ródos og har 780 innbyggjarar (2011).
Tílos er eigen kommune, og frå 2011 høyrer øya administrativt til under periferieininga Ródos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
Etter segna var Telos son til Helios og Halia, systera til Telkhines. Han kom til øya for å leite etter urter for å heilbrigde den sjuke mor si og seinare kom han tilbake for å byggje eit tempel til Apollon og Poseidon. Telos (Telo eller Tilo) finst derimot ikkje i gresk mytologi og namnet har sannsynlegvis ukjend opphav i førhellenistisk tid. Plinus den eldre skriv at i antikken var Tílos kjend som Agathussa (Αγαθούσσα) (òg Agathusa og Agathousa). I mellomalderen var ho kjend under det italienske namnet Piscopi eller Episcopi (òg Pisconia).
Historie
Ein har funne spor etter keramikk og steinreiskapar i Kharkhadió, som indikerer at det har vore menneske på Tílos sidan tidleg steinalder (8000-7000 fvt.). I tillegg har ein funne bein etter dvergelefantar (1,2-1,6 m høge), som er karbondatert til 4000-7000 fvt, og som derfor sannsynlegvis levde samtidig med menneska her.
Øya byrja å bløme i antikken og prega sin eigne myntar. Dei var kjend for klede og parfyme. Telos hevdar at diktarinna Erinna (som vart sagt å vere på høgde med Sapfo) vart fødd på øya. Dikta hennar har vorte samanlikna med Homer sine episke dikt. Eit av dei største vart kalla Ήλακάτη, «Handteinen», som bestod av tre hundre linjer. Berre fire er derimot bevart. Ho skal òg ha budd på Lésvos i lag med Sapfo. På 600-talet fvt. slo kolonistar frå Tílos og Líndos seg ned på Sicilia og grunnla byen Gelas. Tílos vart eit medlem av det athenske sjøforbundet på 400-talet fvt., men haldt seg nøytral fram til slutten av peloponnesarkrigen. Frå byrjinga av 400-talet fvt. og dei neste 200 åra var Tílos underlagd Selevkidriket, Karia og Ptolemaisk Egypt under påverknad frå Rhodos. Øya vart erobra av Romarriket i 42 fvt..
Tílos følgde Ródos inn i Austromarriket etter Theodosius I sin død og var eit medlem av Theme av Sámos mellom 800- og 1300-talet.
Maltesarordenen tok kontroll over Tílos frå 1309 og bygde opp att dei austromerske borgene, i tillegg til nye for å forsvare seg mot sjørøvarar. Øya vart evakuert i 1470 då osmanarane omleira Ródos. Etter at Ródos fall i 1522 gjekk øya over til Suleiman I og Det osmanske riket. Under denne perioden plyndra kristne sjørøvarar øya fleire gonger, som hemn mot tyrkarane. Det osmanske styret varte til 1912 då øya vart avstått til Italia. I 1943 vart Tílos invadert av tyske troppar og i 1948 vart ho i lag med resten av Dodekanesane igjen ein del av Hellas.
Byar og tettstader
Tettstadene i kommunen er:
Småøyar i kommunen:
Bekkeblomslekta
Bekkeblomslekta eller soleihovslekta (Caltha) er ei slekt av fleirårige urter i soleiefamilien. Dei 10 artane veks på fuktige stadar i kalde og tempererte strøk over heile verda. Einaste norske og europeiske art er bekkeblom.
Miodrag Anđelković
Miodrag Anđelković er ein tidlegare serbisk fotballspelar.
Han spela for klubben Cerezo Osaka.
Beach Boys' Party!
Beach Boys' Party! er eit album med av det amerikanske popbandet The Beach Boys som berre består av akustiske utgåver av andre sine songar. Albumet var det ellevte studioalbumet til bandet og det tredje dei gav ut i 1965. Sjølv om albumet vart spelt inn i eit studio, vart det marknadsført som ei innspeling frå ein fest.
I august, etter at Summer Days (and Summer Nights!!) kom ut, planla leiaren av The Beach Boys, Brian Wilson, det neste studioalbumet deira, som skulle verte Pet Sounds. Capitol Records kravde eit nytt album til jul. Sidan dei hadde gjeve ut eit konsertalbum året før, Beach Boys Concert. I tillegg hadde dei alt spelt inn eit julealbum og dei meinte at eit samlealbum ville signalisere at bandet var på hell. Dei valde derfor i staden for å gjere ein «live fest». Bandet og venene deira øvde no og då på andre sine songar i september 1965. Sjølv om albumet vart presentert som ei live-innspeling, vart alle songane nøye spelt inn og latter og bakgrunnsprat vart lagt på i ettertid.
Albumet inneheld utgåver av The Beatles sine «Tell Me Why», «You've Got To Hide Your Love Away» og «I Should Have Known Better», The Everly Brothers sin «Devoted To You», Phil Spector sin «There's No Other (Like My Baby)», samt utgåver av deira eigne «I Get Around» og «Little Deuce Coupe». Beach Boys' Party! var meint som eit gøyalt album utan singlar, sidan Wilson gjorde klar «The Little Girl I Once Knew» samstundes med at albumet kom ut.
Beach Boys' Party! nådde sjetteplass i USA (men selde aldri til gullplate) og singelen vart den største suksessen bandet hadde i Storbritannia med ein tredjeplass. Singelen var òg den første Beach Boys-songen som nådde toppen på singellista i Noreg.
Lalmsvatnet
Lalmsvatnet er eit vatn som ligg ved Lalm i Vågå kommune i Innlandet. Lalmsvatnet er ein del av elva Otta. Det er gode tilhøve for fiske på Lalmsvatnet med store bestandar av harr og aure.
Örnsköldsvik
Örnsköldsvik er ein by i Örnsköldsvik kommun, Västernorrlands län i Sverige. Byen hadde 28 991 innbyggjarar i desember 2010.
Örnsköldsvik er ein stor hamne- og industriby med mellom anna verkstadindustri. I byen finst museum, Gene jernalderby og Mittuniversitetet. Kring 25 km nordaust for byen ligg ein flyplass.
Byen er grunnlagd i 1842 og har fått sitt namn etter landshövding Per Abraham Örnsköld og er ein av få svenske byar som har fått namn etter ein ikkje-kongeleg person. Örnsköldsvik fekk bystatus i 1894.
Novyj Buh
Novyj Buh (ukrainsk Новий Буг) er ein by i Mykolajiv oblast i Ukraina. Byen har kring 16 000 innbyggjarar (2011).
Örnsköldsvik
Selskapet Svensk Etanolkemi ligg i Örnsköldsvik.
Den lokale ishockeyklubben heiter MODO Hockey og er kjend for å ha fostret mange dyktige NHL-spelare, som Peter Forsberg, med fleire. I byen finst òg skihoppanlegget Paradiskullen. Dei fyrste paralympiske vinterleikane vart haldne her i 1976.
OraQuick
OraQuick inneheld kunstig laga protein som kan identifisera antistoff mot hiv i blodet. Etter tjue minutt viser ei kontrolline seg på testen, og ei line til dersom han er positiv.
Testen gjev rett positivt utslag i 99,3 prosent av dei som blir testa., og rett negativt resultat på 99,8 %.
OraQuick vart godkjent av det amerikanske mat- og lækjarmiddelverket (FDA) i november 2002. I mars 2004 godkjende FDA òg at testen kunne brukast på væske frå munnen og blodplasma.
For å bruka testen treng ein ikkje eit laboratorium, men kan bruka han kvar som helst, også på stader ein kan venta å finna dei som har høg risiko for hiv-smitte, som ute på gata eller i klubbar. Testen kan ha ført til ein auke i talet på hiv-smitta i statistikkane, ganske enkelt fordi ein har fått testa fleire.
Leandro Costa Miranda Moraes
Leandro Costa Miranda Moraes er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Kolbeinsvatnet
Kolbeinsvatnet er eit vatn som ligg i Skjåk kommune i Innlandet samt Stranda kommune i Møre og Romsdal.
Sør-Noreg
Sør-Noreg er ei nemning som femner fylka i Noreg sør for Nordland fylke, og utgjer landsdelane Trøndelag, Austlandet, Vestlandet og Sørlandet.
Omgrepet Midt-Noreg er relativt nytt og inkluderer i somme høve dei nordlegaste kommunane i Hedmark og Nord-Møre og Romsdal i tillegg til Trøndelag.
Merk at Midt-Noreg er ein del av Sør-Noreg.
Dracula
Dracula er ein roman av den irske forfattaren Bram Stoker (1847-1912). Romanen kom ut fyrste gong i 1897. Boka blir rekna som meisterverket til forfattaren, men Stoker fekk ikkje sjølv oppleve suksessen til boka. Bram Stoker baserte forteljinga si på vampyrlegender frå Søraust-Europa. Boka har danna grunnlaget for ei rekke filmar og hatt stor innverknad på spanings- og grøssarforteljingar frå 1920-åra og fram til i dag.
Berneck
Berneck er ein kommune i valkrinsen Rheintal i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 404 meter over havet.
Lamarckisme
Lamarckisme, eller lamarckisk evolusjon, er ei utviklingslære som meiner evolusjon foregår ved at tileigna eigenskapar går i arv. Teorien har fått namnet sitt etter den franske biologen Jean-Baptiste Lamarck, som populariserte han tidleg på 1800-talet.
Teori
Lamarck baserte teorien sin på to observasjonar som, i det minste i samtida, vart rekna som sanne.
1. Bruk og misbruk: Individ mistar trekk dei ikkje brukar og utviklar nye, praktiske trekk
2. Arv: Trekk som eit individ har tileigna seg, kan førast vidare til neste generasjon.
Gunnar Friedemann
Gunnar Friedemann var ein estisk og jødisk sjakkmeister og eit offer for jødeutryddingane under andre verdskrigen (holocaust).
Lamarckisme
Teori
Det mest brukte dømet for å forklara lamarckismen er det om halsen til sjiraffen. Lamarck meinte dei lange halsane var eit resultat av at kort-halsa ur-sjiraffar hadde strekt på seg for å nå blad i høge tre, og at denne strekkinga hadde halde seg gjennom generasjonane.
Lamarckisme i dag
Den klassiske lamarckismen har vorte motbevist grundig, både gjennom forsøk og observasjonar. Ein mann som har fått amputert eit bein vil t.d. framleis kunne få avkom med begge beina i behald. Frå og med nydarwinismen har dei fleste biologar meint at evolusjonen skjer gjennom naturleg utval av tilfeldige mutasjonar.
Gunnar Friedemann
Sjakkarriere
Friedemann spelte fleire gongar i den estiske meisterskapen i sjakk i Tallinn.
I 1935 tapte han ein liten tvekamp mot Keres i Tallinn (+1 –2 =0).
Lamarckisme
Baldwinsk evolusjon
Baldwinsk evolusjon (etter psykologen James Mark Baldwin) seier at individ som er genetisk disponerte for å kunne læra seg visse eigenskapar får høgare sjanse for å overleva, og såleis at den genetiske evolusjonen ved somme høve kan la seg påverka av livsførselen til individa. Dette prinsippet har derimot alltid vore kontroversielt.
Gunnar Friedemann
Sjakkarriere
Friedemann spelte for Estland i fleire sjakkolympiadar (lag-VM i sjakk):
I sjakk-OL i Buenos Aires vann Estland bronsemedalje totalt, mellom anna på grunna av eit jamnt godt lag, der Keres på første bord og Friedemann på fjerde bord var dei som skåra best. Friedemann vann individuell gullmedalje for resultatet på fjerde bord.
Under andre verdskrigen spelte han to gongar mot Keres i lagkampar i 1940.
Gunnar Friedemann døydde berre 34 år gammal, i 1944, som eit offer for nazi-Tyskland sine jødeutryddingar, holocaust.
Lars Olsson Godøy
Godøy var son av ein gardbrukar i Røsvik på Vigra, i dagens Giske. År 1806 kjøpte han bruket Strandklaua på garden Godøy på Godøya i Giske. Han gifta seg med ei dotter til føremannen på bruket, og dreiv det sidan.
I 1814 var Godøy 4. representant frå Romsdals amt på det overordentlege Stortinget. Han var medlem av den 25 mann sterke deputasjonen som 10. oktober 1814 møtte Kristian Fredrik på Bygdøy, for å take mot kongens erklæring om abdikasjon.
Godøy og fem andre losar omkom hausten 1818 på heimferd frå Trondheim.
Hans Herluf Dahl
Hans Herluf Dahl var ein norsk kjøpmann og politikar frå Molde.
Dahl var son av ein kjøpmann i Molde. Fjorten år gammal fekk han plass som betjent hos ein kjøpmann i Trondheim. Etter fem år der, vart han tilsett på kontoret til kjøpmann Nicolai Knudtzon i Kristiansund. I 1828 opna han si eiga handelsverksemd i byen. År 1837 vart han vald til fyrste ordføraren i Kristiansund, hadde sete i bystyret til 1860. Medlem av forlikskommisjonen i mange år.
Dahl represenetrte Kristiansund og Molde på Stortinget i 1839 og 1842. Han var då medlem av tollkomiteen. På ny stortingsmann i 1854, då einast for Kristiansund, medlem av protokollkomiteen. Dahl døydde i Kristiansund i 1886. Han var gift med ei dotter av Lorentz Angell.
Sopp
Sopp (Fungi) er ei stor gruppe heterotrofe, eukaryote organismar som lever over heile verda. Dei høyrer korkje til planteriket eller dyra, men er eit rike for seg sjølv.
Dei fleste sopp er mikroskopiske, men somme dannar store fruktlekamar for å spreie spora sine. Det er desse me vanlegvis forbinder med ordet.
Økologi
Dei fleste soppar lever likevel av detritus; daudt organisk materiale. Stort sett tyder dette planter, men det er òg mange artar som lever av og på dyr.
Cities in Dust
«Cities in Dust» er ein song av det engelske rockebandet Siouxsie and the Banshees frå det sjuande studioalbumet deira, Tinderbox (1986). Han kom ut 18. oktober 1985 som den første singelen frå albumet.
Bakgrunn og komposisjon
«Cities in Dust» er ein dance-rock- og dance-pop-song. Songen skildrar byen Pompeii, som vart øydelagd av eit vulkanutbrot i 79 evt. Bileta skildra vulkanen og magmakammeret, tilhøva til offera for utbrotet og den påfølgjande oppdaginga og utgravinga av byen. .
Mottaking
«Cities in Dust» nådde 21. plassen på UK Singles Chart. Sjølv om det ikkje var den første singelen til Siouxsie and the Banshees som gjekk inn på den amerikanske Hot Dance/Disco-lista, var det den første suksessen deira der med ein 17. plass.
I popkulturen
Ein kan sjå Siouxsie and the Banshees framføre songen i filmen Out of Bounds i 1986 og songen er med på filmmusikkalbumet. Songen vart òg nytta i filmen Grosse Pointe Blank i 1997, Atomic Blonde i 2017 og det påfølgjande filmmusikkalbumet, og i 2018 vart han nytta i den andre sesongen av Netflix-serien 13 Reasons Why. Songen er nytta i andre sesongen av situasjonskomedien The Marvellous Mrs Maisel.
Andre versjonar
Pato Fu spelte inn ein versjon på albumet deira Daqui Pro Futuro (2007). «Cities in Dust» vart spelt på konsert av the Start i 2007 og 2008. Anna Nalick har òg framført songen live. Ein versjon av electronica-artisten Junkie XL kom ut på singel i 2008 og sidan på albumet Booming Back at You, i videospelet Burnout Paradise og samlealbumet OMFGG – Original Music Featured on Gossip Girl No. 1. Ein versjon av Everlove vart nytta i trailerar for videospelet Transformers: Fall of Cybertron i 2012. Denne vart òg nytta i ein trailer for fjerde sesongen av HBO-serienGame of Thrones.
Sjønstå kraftverk
Sjønstå kraftverk er eit vasskraftverk i Fauske kommune i Nordland. Kraftverket nyttar eit fall på 126 meter i Sjønståelva mellom Langvatnet og Øvrevatnet. Kraftverket er eit elvekraftverk utan eige reguleringsmagasin.
Det vert òg henta inn vatn frå Tverrelva i eit bekkeinntak.
Veluwe
Veluwe er ein skogkledd region i provinsen Gelderland i Nederland. Veluwe har mange forskjellige landskap, frå skogområde, lyngheiar, nokre små innsjøar og nokre av dei største sanddynene i Europa. Veluwe er den største morenen i Nederland og strekker seg 60 km frå nord til sør og når ei høgd på opp mot 110 meter over havet.
Sjønstå kraftverk
Det er installert 2 turbinar kvar på 35 MW og middels årsproduksjon er på 282 GWh. Kraftverket er eigd av Salten kraftsamband og starta produksjonen i 1983.
Vatnet som vert nytta har tidlegare vore brukt i Lomi og Fagerli kraftverk.
Veluwe
Opphavleg var Veluwe omgjeve av myrområde, men desse har vorte drenert. Sidan 1990-åra har det vore framlagt planar om å gjenopprette desse våtmarkene ved å blokkere dreneringssystem som vart bygd av bønder i løpet av dei siste 150 åra.
Midt i det sørlege Veluwe ligg nasjonalparken Nationaal Park De Hoge Veluwe med eit areal på 50 km². Lenger aust ligg nasjonalparken Veluwezoom som òg har ein storleik på 50 km². Det er planar om å gjere heile Veluwe om til ein einaste stor nasjonalpark.
Byar
Det er 21 byar i Veluwe: Apeldoorn, Arnhem, Barneveld, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo, Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Renkum, Rheden, Rozendaal, Scherpenzeel, Voorst og Wageningen.
Sopp
Systematikk og klassifisering
Moderne klasifikasjon reknar med ei rekkje rekkjer av sopp; dei viktigaste er mikrosporidiar (Microsporidia), algesopp (Chytridiomycota), koplingssopp (Zygomycota), arbuskulær mykorrhizasopp (Glomeromycota), sekksporesopp (Ascomycota) og stilksporesopp (Basidiomycota).
Sopp som mat
Det finst mange artar av sopp som har fruktlekamar som kan brukast til mat. Matsopp består av mellom 75 og 93 prosent vatn, men kan gje viktige tilskot av protein, mineraler og vitamin. Døme på matsoppar er sjampinjong, kantarell, trøffel, steinsopp, sauesopp og nokre typar piggsopp. Mange andre soppar er giftige, til dømes raud, kvit og grøn flugesopp, og spiss giftslørsopp. Dersom ein plukkar sopp sjølv må ein vera sikker på at det er matsopp før bruk.
Den viktigaste soppen i matlaging er nok likevel gjær, som vert nytta både i bakst, Surmjølk og til gjæring av alkohol.
Mandsju
Mandsju er eit utryddingstrua tungusisk språk som blir snakka i Nordaust-Kina. Mandsju er eit agglutinerande språk med avgrensa vokalharmoni. Språket stammar frå jurchen, men har stort ordforråd frå mongolsk og kinesisk.
Mandsju var språket til mandsjuar, mellom anna tidlege Qing-herskarar, men desse har gjennom fleire hundreår gått over til mandarin-kinesisk. Mens det i dag finst rundt 10 millionar etniske mandsjuar, finst det under 70 talarar av mandsju. Språket er gjensidig forståeleg med sibe frå nordvest i landet, som har fleire talarar.
Gyldendalprisen
Gyldendalprisen er ein litterær pris som vert delt ut av Gyldendal Norsk Forlag. Ifølge statutta skal prisen delast ut til ein forfattar med eit særleg viktig skjønnlitterært forfattarskap. Utdelinga skal gjerast uavhengig av kva forlag forfattaren er tilknytt. Prisen er på 400 000 kroner.
Edvard Eilert Christie
Edvard Eilert Christie var ein norsk kjøpmann, tollar og stortingsmann frå Kristiansund.
Christie var son av ein kjøpmann i Kristiansund. Sjølv vart han student i 1793 og tok andreeksamen året etter. 1796-1801 var han kjøpmann og tolltenestemann i heimbyen. Frå 1802 var han faktor ved finnmarkshandelen i Vadsø, og deretter kjøpmann på Ingøya. I 1812 slo han seg på ny ned i Kristiansund som kjøpmann.
I 1824 var Christie stortingsrepresentant for Kristiansund og Molde. Han var då medlem av tollkomiteen, komiteen om Finnmarks utvikling, om kjøpstadskatten, og sekretær i komiteen om handelen på Nordland.
Frå 1826 var Christie overtollbetjent i Bergen. Han døydde der fem år seinare.
Hn/VxWorks
VxWorks er eit kommersielt sanntidsoperativsystem (RTOS) som vert mykje nytta i industrielle datasystem. Det er millom anna kjent for å verta nytta i romfarkostane åt NASA.
Edvard Eilert Christie
Familie
Christie var son til postopnar og handelsmannen Johann Koren Christie (1745–1823). Han var nevø til Werner Hosewinckel Christie og bror til Wilhelm Frimann Koren Christie. Han var far til forfattaren Johan Koren Christie òg onkel til fysikaren Hartvig Caspar Christie, politikaren Hans Langsted Christie og arkitekten Christian Christie, samt grandonkel til agronomen Werner Hosewinckel Christie.
Hn/VxWorks
Ålment hev me tri ulike slag operativsystem: Monolittisk, layered eller klient-tenar. Sistnemnde kann avgrensast til ein mikrokjerne som tek seg av scheduling og synkronisering. Annan funksjonalitet er implementert i parallelle prosessar og trådar. Applikasjonane er klientar som kommuniserar gjenom systemkall til sovorne ”server tasks”. VxWorks er eit sovore OS.
Wind-kjernen
Kjernen i VxWorks heiter Wind. Han tek seg av scheduling og synkronisering. Scheduleren er avbrotsdriven og preemptive med 256 ulike prioritetsnivå. Prioritet 0 er den høgste og 255 den lægste. Med systemkallet kernelTimeSlice kann ein kontrollera um scheduleren skal nytta round-robin scheduling eller ikkje på tasks med same prioritetsnivå. Denne typen scheduling er til vanleg slegen av.
Modularitet og skalabilitet
Etter det som stend i VxWorks-databladet, kann utviklaren velja millom meir enn 100 ulike ”options” og setja i hop sjølvstyrte konfigurasjonar. Individuelle modular kann skalerast inn og ut or systemet, og dette gjev utviklaren høve til å skreddarsy run-time-software for alskens applikasjonar. Til dømes kann individuelle funksjonar takast ut or ANSI C run-time-biblioteket, eller serskilde kjernesynkroniseringsobjekt kann takast ut um applikasjonen ikkje treng dei. I utviklingsfasen åt ein applikasjon kann det gjerne vera høvelegt å nytta netverkstenestor av ymist slag, medan det i den endelege utgåva vil verka ressurssparande å plukka burt denne funksjonaliteten. Då høver det godt at TCP, UDP, sockets og standard Berkeley netverkstenestor alle er døme på modular som kann skalerast inn eller ut or systemet.
Utviklingsmetodikk
VxWorks-utviklarar byggjar på ”host != target”-prinsippet. Utviklingsmiljøet, kalla Tornado, held til på ein Windows NT eller Solaris arbeidsstasjon. Ein kann nytta host-maskinen til å redigera, kompilera, lekkja og lagra real-time-kode, og dinæst køyra og ”debugge” real-time-koden på target-maskinen. Den endelege VxWorks-applikasjonen kann køyra åleine på target-maskinen, anten i ROM eller på disk, utan nokon studnad frå netverket eller host-maskinen.
Host-maskinen og VxWorks-maskinen kann jamvel arbeida saman i ein hybrid-applikasjon der host-maskinen nyttar VxWorks-systemet som ein real-time-server i eit netverksmiljø. Til dømes kann eit VxWorks-system som styrer fabrikkutstyr taka imot instruksjonar frå ein host-maskin som køyrer NT.
Studnad for C++:
Attåt generell studnad for C++, inkludert iostream-biblioteket og standard template library, fær du med den valfrie komponenten Wind Foundation Classes desse objektbiblioteki: VxWorks Wrapper Class Library Tools h++ library frå Rogue Wawe.
Debugging:
Med i “Wind DeBug”-protokollen fylgjer ein sokalla “Target Agent”. Um ikkje anna vert spesifisert, køyrer han som ein eigen task kalla tWdbTask. Tornado-serveren sender debugging-fyrespurnader til agenten som fær høve til å kontrollera eller manipulera andre tasks i systemet.
Multitasking/scheduling:
Multitasking gjev sanntidapplikasjonar høve til å fungera som eit sett sjølvstendige tasks. Kvar task hev sin eigen kontekst, det vil segja CPU-miljø og systemressursar som applikasjonen ser kvar gong han køyrer. Ved ein ”context switch”, dvs skifte frå ein prosess/tråd til ein annan, vert konteksten lagra i ein ”Task Control Block” (TCB). Kvar kontekst inneheld:
Wind-scheduleren nyttar til vanleg prioritetsbasert preemptive scheduling. Med preemptive scheduling fær kvar task sin prioritet og kjernen sikrar at CPU’en er allokert til høgaste prioritetstask i ready-lista. Denne schedulingi er preemptive på den måten at um ein task med høgare prioritet vert ”ready”, lagrar kjernen straks konteksten til noverande task og svitsjar kontekst til tasken med høgare prioritet.
Med round-robin scheduling vert CPU-tidi likt fordelt millom alle ready-tasks med same prioritet. CPU-tilgangen gjeng på rundgang der kvar tasks køyrer i eit fastsett intervall eller ”time slice”.
Rutinen som kontrollerar round-robin-scheduleren er:
kernelTimeSlice(int ticks)
Wind-kjernen hev prioritetsnivå frå 0 og ned til 255. Tasks vert tilordna prioritet i det dei vert skapte, men ein kann byta prioritet undervegs med systemkallet taskPrioritySet.
Når ein task vert skapt, gjeng han inn i tilstandet ”Suspended”. Etter at han er skapt, lyt han aktiverast for å koma yver i ”Ready”-tilstandet. Eventuelt kann ein nytta ”Spawning”-primitiven som gjev høve til både skaping og aktivering med einskildfunksjonen taskSpawn.
Døme frå C++: id = taskSpawn(name, priority, options, stacksize, function, arg1,.., arg10);
Rutinen taskSpawn lagar her ein ny task context.
Synkronisering:
VxWorks tilbyd både eigne wind-semaforar og POSIX-semaforar. Semaforar gjev dei ulike applikasjonane høve til å koordinera einannan. Den mest upplagde måten ulike tasks kann kommunisera på er gjenom ”shared memory”. Sidan alle tasks i VxWorks eksisterar i det same lineære adressevaldet, er det lett å byta datastrukturar. Globale variablar, lineære buffer, ringbuffer, lekkjelistor og peikarar kann refererast beinveges frå program som køyrer i ulik kontekst.
Kor som er lyt det finnast ein mekanisme som hindrar at programmi øydelegg for einannan. Ein av metodane som finst for å gjeva eit program eksklusiv ressurstilgang er bruk av semaforar.
Binær: Den snøggaste og mest generelle semaforen. Utforma serskilt til synkronisering og jamvel mutual exclusion.
Counting: Som den binære semaforen, men held orden på kor mange gonger han vert frigjeven. Vaktar på ressursar det finst meir enn eitt næme av.
Minnehandtering
I VxWorks køyrer all kode i det same lineære adressevaldet. Minneadressering treng soleides ikkje vera med i ”task context”. Skulde kvar task ha sitt eige minnevald, trong ein mapping frå virtuelt til fysisk minne, og det er berre tilgjengeleg gjenom den valfrie komponenten VxVMI.
Mange operativsystem tilbyd paging og swapping. I sanntids-OS kann me ikkje nytta sovorne teknikkar då det skaper uventa forseinkingar i programkøyringi. Sidan Wind-kjernen er serskilt utforma for sanntidsapplikasjonar, nyttar han aldri paging eller swapping. Kor som er held POSIX 1003.1b-standarden for sanntidsystem studnad for operativsystem med virtuelt minne. I sovorne system kann applikasjonar som nyttar POSIX page-locking hindra at utvalde blokker i minnet vert paga eller swappa. For skuld portabiliteten hev VxWorks inkludert page-locking-rutinane i POSIX. Det gjer ingen skilnad til eller frå um ein nyttar desse rutinane då alt minnet i praksis er ”locked”.
Priority inversion control
Priority inversion fær me bruk for når ein task med høg prioritet vert tvinga til å venta på ein task med lægre prioritet. Det vanlegaste dømet på dette er at ein høgprioritetsprosess lyt venta på ein lågprioritetsprosess som held eit synkroniseringsobjekt (ein semafor). For å hindra at ein prosess med medium prioritet skal preempta den blokkerande lågprioritetsprosessen, vert lågprioritetsprosessen tilordna same prioritet som høgprioritetsprosessen.
For å kunna nytta priority inversion på ein “mutual exclusion”-semafor, lyt me nytta flagget SEM_INVERSION_SAFE som enablar ein prioritetsarvealgoritme. Denne algoritmen sikrar at prosessen som er inne i den kritiske regionen køyrer på same prioritetsnivå som prosessen han hev blokkert i denne regionen. So snart den prioritetsinverterte prosessen hev sleppt semaforen, fær han attende den upphavlege prioriteten sin. SEM_INVERSION_SAFE må nyttast i kombinasjon med flaget SEM_Q_PRIORITY.
Døme frå C++: semId = semMCreate(SEM_Q_PRIORITY | SEM_INVERSION_SAFE);
Avbrotshandtering
Avbrot (interrupts) gjev systemet høve til å ansa på eksterne hendingar. I VxWorks er kvar interrupt knytt til si Interrupt Service Routine (ISR) gjenom ein vektortabell. Programutviklaren kann sjølv skriva eigne ISRs og knyta deim til sine respektive interrupts med systemkallet intConnect.
Det som normalt hender når ein interrupt gjeng inn til systemet, er at ikkje-kritisk kode vert preempta og ISR’en køyrd. Tidi det tek frå interrupt-signalet når systemet til ISR’en køyrer kallar me interrupt latency. Sidan mange interrupts kann koma i snøgg rekkjefylgja og ISRs med høg prioritet kann blokkera ISRs med låg prioritet, er det viktugt å halda ISR-prosesseringi på eit minimum.
ISR-koden køyrer ikkje i vanleg task context, han hev ingen Task Control Block (TCB) og alle ISRs nyttar same stabelen (stack). Desse skilnadene fører med seg visse avgrensingar for kva slags rutinar som kann køyra frå ein ISR.
ISRs bør ikkje nytta funksjonar som kann føra at prosessen som kalla upp interruptet vert ”blokkert”. Døme på funksjonar som ikkje kann nyttast er malloc, free og semTake. Ein ISR må ikkje nytta IO-operasjonar gjenom VxWorks-systemet. Eit kall til ein device driver kann blokkera systemet um han som kalla upp interruptet lyt venta på devicen.
ISRs bør ikkje nytta floating point instructions då desse operasjonane er tidkrevjande og dei dedikerte registri ikkje er lagra i entryet åt eit ISR (Fyre eit interrupt vert kalla upp, pushar me ymse register på stacken slik at ISR’en ikkje skal skriva yver data som uppkallaren sidan skal nytta seg av. Dette kallar me entryet åt eit ISR. Motsett lyt me pop’a informasjonen attende fyre me returnerar kontrollen til uppkallaren).
Intertask-kommunikasjon
VxWorks hev intertask-communication-mekanismar som gjev sjølvstendige tasks høve til å koordinera einannan. Utviklaren kann forma ut programmi med shared memory, meldingskøar, semaforar, events og pipes (For intertask-messaging innanfor CPU’en. Pipes er virtuelle IO-einingar styrte av driveren pipeDrv. pipeDevCreate skaper ein pipe-device og den assosierte meldingskøen. Tasks vert blokkerte når dei les frå ein tom pipe eller skriv til ein full pipe. Til liks med vanlege meldingskøar kann ISR’ar skriva til ein pipe, men ikkje lesa frå ein pipe), sockets og remote procedure calls (til intertask-kommunikasjon yver netverk) og signals (til exception handling). For å kontrollera kritiske systemressursar er mange slag semaforar tilgjengelege – som alt nemnt under ”Synkronisering”.
Meldingskøar er den viktugaste mekanismen VxWorks hev for kommunikasjon millom tasks på same prosessor. Meldingskøane gjev høve til å utveksla meldingar av variabel lengd. Kvar einaste task kann senda meldingar eller taka imot meldingar. Dei same meldingskøane kann delast av mange tasks. Tvovegskommunikasjon millom tvo tasks krev til vanleg tvo meldingskøar, ein for kvar veg kommunikasjonen gjeng.
Wind-meldingskøar kann skapast og slettast med desse rutinane: Meldingskøane vert organiserte etter FIFO-prinsippet, men med eitt undantak: Det er tvo ulike prioritetsnivå, MSG_PRI_NORMAL og MSG_PRI_URGENT, og sokalla urgent-messages vert lagde til fremst i meldingskøen. Både msqQSend og msgQRecieve tek imot timeout parameter. Timeout-parameteren spesifiserar kor mange ticks (klokketikk per sekund) uppkallaren kann venta på svar. Signal Eit signal vert generert ved ei hending (”event”) og er ein software-notifikasjon til ein task. Signalet er levert når ein task reagerar på signalet. Livetidi åt eit signal er tidi frå det vert generert til det vert levert. Um eit signal som er generert, men enno ikkje levert, nyttar me nemningi ”pending”.
I VxWorks kann alle tasks generera signal til andre tasks. Tasken som tek imot signalet suspenderar då straks tråden han køyrer i og let den task-spesifiserte signalhandlerrutina køyra næste gong tasken er ”scheduled” til å køyra. Signalhandleren fær køyra jamvel um den aktuelle tasken er blokkert. Signalet kann soleides nyttast til asynkron yverføring av kontroll. Signalhandleren er ei brukardefinert rutine som er knytt til eit serskilt signal. Signal høver best til error og exception handling, helder enn vanleg intertask-kommunikasjon.
Wind-kjernen hev både BSD 4.3 og POSIX signal interface. POSIX-interfacen tilbyd eit standardisert grensesnitt som det heiter seg er meir funksjonelt enn BSD 4.3 interface.
VxWorks hev signalsett med 31 serskilde signal. Eit signal kann genererast med rutinen kill, han svarar til eit interrupt eller ein hardware exception. Ein signalhandler knyter seg til eit serskilt signal med funksjonen sigaction. Når signalhandleren køyrer, er andre signal blokkerte frå å levera. Tasks kann blokkera mot visse signal med rutinen sigprocmask. Um eit signal er blokkert i det det vert generert, vert signalhandleren kalla upp att når signalet ikkje lenger er blokkert.
Ein datastruktur av typen struct sigaction held handlerinformasjonen. Sigaction-kallet hev tri parameter: Signalnummeret, ein peikar til den nye handlerstrukturen og ein peikar til den tidlegare handlerstrukturen (eventuelt nullpointer):
int sigaction(int signo, const struct sigaction *pAct, struct sigaction *pOact)
For å senda eit serskilt signal åt ein serskild task, hev me som alt nemnt systemkallet kill(int, int) der det fyrste argumentet er task id å senda signalet åt, det andre er nummer på signalet me sender åt tasken.
POSIX-kompatibilitet
VxWorks styd Posix 1003.1b, 1003.1c og grunnleggjande systemkall i 1003.1-spesifikasjonen, inkludert prosessprimitivar, filer og katalogar, I/O-primitivar, språktenestor og kataloghandtering.
VxWorks styd dessutan dei endelege standardane åt POSIX 1003.1b Real-Time Extensions, inkludert asynkron I/O, counting-semaforar, meldingskøar, signal, memory management (page locking), og scheduling control. POSIX 1003.1c pThreads er standard i VxWorks. Til dømes er pthread_create ekvivalent med taskSpawn.
Filsystem
VxWorks hev studnad for mange lokale filsystem med block devices (diskar). Desse devicane nyttar alle standard grensesnitt slik at ulike filsystem kann nyttast. Lokale filsystem for SCSI tape devices og ISO 9660 CD-ROM devices er ogso inkludert. I/O-arkitekturen åt VxWorks gjev høve til å ha mange ulike filsystem på det same VxWorks-systemet samstundes.
Filsystem som VxWorks tilbyd:
dosFs, kompatibelt med MS-DOS filsystem (upp til version 6.2). Diskettar og harddiskar (um dei er rett konfigurerte) laga i MS-DOS kann nyttast fritt. dosFS organiserar filer og katalogar hierarkisk og gjev høve til til å allokera filer samanhangande på disken. Med fysisk samanhangande filer vert filsystemet snøggare, men filer som ikkje heng i hop gjev meir effektiv bruk av diskplass. Case-sensitive filnamn utan (8+3)-avgrensingi er valfritt.
rt11Fs, kompatibelt med RT-11-operativsystemet. Filsystemet hev vorte nytta i sanntidsapplikasjonar med di alle filene er samanhangande. rt11Fs vantar diverre hierarkisk filorganisering som ein gjerne treng på store diskar. Allokeringsskjemaet åt rt11Fs er er reikna for nokso rigid og fører gjerne til at diskplassen vert fragmentert.