cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Late Show with David Letterman
Eit tidlegare «crew-medlem» Calvert DeForest også kjent som Larry «Bud» Melman var ofte brukt i sketsjar. Han var med frå starten på NBC i 1982, der han brukte namnet Larry "Bud" Melman) og blei også med David Letterman over til CBS i 1993. Der måtte han ta i bruk sitt verklege namn: Calvert DeForest. Han var med heilt fram til 2002.
Kateríni
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Østfold Energi
Østfold Energi er ein vasskraftprodusent stifta i 1988 med hovudkontor i Sarpsborg kommune i Østfold. Selskapet er eigd av Østfold fylkeskommune og 13 av kommunane i fylket.
Selskapet eig kraftverkea Borgund, Nyset-Steggje, Ørje og Brekke kraftstasjon. I tillegg disponerer dei 16,3 % av Tistedalsfoss kraftstasjon
Årleg vasskraftproduksjon er om lag 1640 GWh.
Selskapet eig òg 50 % av Kvalheim kraft som produserer vindkraft og to energigjenvinningsanlegg i Østfold som produserer om lag 210 GWh varme. Årsproduksjonen i Kvalheim Kraft var på 13,3 GWh i 2005.
Loch Enoch
Loch Enoch er ein innsjø i Galloway aust for Merrick og slr for Mullwharchar i Skottland. Innsjøen ligg i eit granittbasseng og har fleire mindre øyar og nokre strender langs breidda. Den skarpe granittsanden på desse strendene vart tidlegare samla og seld for å kvesse knivar og ljåar. I tilsigsområde rundt innsjøen finn ein hovudsakleg blåtopp og lyng.
Innsjøen høyrer til vassdraget til Loch Doon og River Doon, begge i Ayrshire.
Fylkesveg 83 i Nordland
Fylkesveg 83 i Nordland går mellom Gladstad og Brandsvika i Vega kommune. Vegen er 6,7 km lang.
Før 1. januar 2010 vart vegen kalla fylkesveg 81.
Mauritania
Mauritania er ein stat nordvest i Afrika. Det har kyst mot Atlanterhavet i vest og grense til Vest-Sahara (annektert av Marokko) i nordvest, Algerie i nordaust, Mali i søraust og Senegal i sørvest. Hamnebyen Nouakchott er hovudstad og største by. Landet er kalla opp etter det gamle berbarriket og den seinare romerske provinsen Mauretania. Namnet betyr 'maurarlandet'.
Kulturelt og politisk er landet del av den arabiske verda. Det er medlem av Den arabiske ligaen, og arabisk er det einaste offisielle språket. Grunna fortida som fransk koloni er også fransk utbreidd, og vert nytta som lingua franca. Den offisielle religionen er islam, og nesten alle innbyggjarane er sunnimuslimar. Trass i den arabiske identiteten er Mauritania eit fleiretnisk samfunn. Bidhan, eller såkalla «kvite maurarar», utgjer rundt 30 % av folketalet, medan haratin, eller såkalla «svarte maurarar», utgjer rundt 40 %. Begge gruppene reflekterer blandinga av arabisk-berbisk etnisitet, språk og kultur. Dei gjenverande 30 % av befolkninga er danna av ulike grupper knytte til Afrika sør for Sahara.
Trass i mange naturressursar, som jernmalm og petroleum, er Mauritania eit fattig land. Økonomien byggjer hovudsakleg på jordbruk, husdyrhald og fiske. Landet er kjend for fleire brot på menneskerettar, der særleg eit framhald av slaveri er verdt å merka seg. Slaveriet byggjer på eit historisk kastesystem mellom bidhan og haratin. Mauritania var det siste landet i verda til å avskaffa slaveri, i 1981, og gjorde det fyrst ulovleg å eiga slavar i 2007.
Geografi
Mauritania er med sine 1,030,700 km² det 29. største landet i verda. Landområdet består for det meste av ufruktbare sletter i Sahara med nokre åsar i sentrale strøk. Den høgaste delen av landet er Adrarplatået i nordvest, der ein finn det høgaste punktet Kediet Ijill på 915 moh. Det lågaste punktet er Sebkha de Ndrhamcha på 3 muh. Mauritania er eit tørt land med svært mykje ørken og få fjellområde. To tredelar av landet er dekt av Sahara-ørkenen, der det nesten aldri regnar og berre spreidde buskar kan overleva. Dette området er svært tynt folkesett, og opplever ekstreme temperatursvingingar. Bortsett frå i nokre wadiar og oasar er det ikkje noko vegetasjon her. Mendesantilope (addax) er einaste store pattedyret som lever her.
Sahelbeltet og Senegalelva ligg lenger sør i landet, og er eit litt meir fruktbart område enn den enorme ørkenen i nord. Her finst det spreidd vegetasjon med tornebuskar, akasietre, gras og urter som kjem fram etter nedbør. På desse steppeområda og halvørkenen finst det leopard, gaselle, vortesvin og struts. Langs den langstrekte kysten er klimaet meir temperert, men også her er det svært lite nedbør, og området er tynt folkesett. I sørvest har landet ei tynn stripe savanne der det veks apebrødtre og gras. Her og ved Senegalelva finst det dyr som flodhest, elefant og løve.
Det største miljøproblemet til Mauritania har sidan tørkeperiodane på 1960- og 70-talet vore ørkenspreiing, der stadig meir fruktbar mark blir dekt av golde sandsletter. Manglande kontroll med hogsten av den sparsame skogen fører til at jordsmonnet blir utarma, og jorda blæs vekk. Landet slit òg med manglande tilgang på reint vatn, både på grunn av sviktande nedbør og på grunn av manglande reinsing av kloakk og utslepp frå industrien.
Klima
Mauritania utgjer den vestlege delen av Sahara med ei kystlinje mot Atlanterhavet. Landet ligg mellom 15º og 27ºN, og har eit svært varmt og tørt klima det meste av året. Den sørlege halvdelen av landet kan få litt regn mellom juni og oktober når sørvestleg vind (den vest-afrikanske monsunen) fører fuktig luft inn frå Sør-Atlanteren. På denne tida av året er det meir skyer og lufta er forholdsvis fuktig. Resten av året kjem vinden stort sett frå nordaust, og fører med seg svært varm og av og til støvete og disig luft frå dei nordlege områda av Sahara. Denne vinden vert kalla harmattan.
Det nordlege området av landet er så godt som heilt tørt, men kan få ei regnbye og to når som helst på året. Ved kysten kjem regnet hovudsakleg frå juli til oktober, og Nouakchott som ligg her har ein årleg nedbørsnormal på 153 mm, der det aller meste kjem i august. Heilt sør i landet ligg den årlege normalen mellom 300 og 375 mm, men dette varierer frå år til år. Dette regnet er ikkje nok til å drive jordbruk sidan det kjem på den varmaste tida av året.
Store delar av året er klimaet ubehageleg på grunn av sterk varme og tørre forhold. Det er litt kjøligare på kysten, men her er det samtidig meir fukt.
Historie
For omkring 3500 år sidan var Sahara-ørkenen fruktbar slettelandskap, med rikt dyre- og planteliv og spreidde busetjingar. Mauritania vart folkesett av berbarar, Niger-Kongo-talarar og bafourfolk. Bafourfolka var blant dei fyrste innbyggjarane i Sahara til å gå vekk frå det tidlegare nomadiske levesettet og bli bufaste landbrukarar. Etterkvart som Sahara vart stadig tørrare migrerte dei sørover.
Andre folkeslag migrerte også sørover, gjennom Sahara og inn i Vest-Afrika. Frå 200-talet til 600-talet kom berbarar frå Nord-Afrika og fordreiv bafourane. Frå 800-talet vart dei sørlege områda av dagens Mauritania dominerte av imperium i Mali og Ghana, medan nordområda vart innlemma i det muslimske Almoravideriket. Ein arabisk tradisjon det er sådd tvil om seier at Almoravidane drog sør og overvann det gamle, vidstrekte Ghanariket rundt 1076. I løpet av dei neste 500 åra overtok arabarar området mot heftig motstand frå berbarane. På 1500-talet erobra marokkanske styrkar store delar av landet og innførte arabisk språk, kultur og samfunnsorganisering. Frå 1644 til 1674 gjorde innfødde folk i området som no utgjer Mauritania det som skulle bli det siste forsøket deira på å driva ut maqilarabarar frå territoriet sitt. Dette forsøket, som ikkje lukkast, er kjent som Char Bouba-krigen. Dei invaderane folka var leia av Beni Hassan-stammen. Etterkomarane etter Beni Hassan-krigarane vart til det øvre sjiktet hjå maurarane i området. Hassaniya, ein beduindialekt av arabisk med namn etter Beni Hassan, vart det dominerande språket blant den hovudsakleg nomadiske folkesetnaden.
Kolonitid
Europeiske kolonimakter hadde skipa handelsstasjonar langs heile den vestafrikanske kyststripa. Under Wienerkongressen i 1814-1815 vart Frankrike tilkjent full kontroll over kyststripa i dagens Mauritania og Senegal. I 1825 sendte dei ein ekspedisjon mot emiren av Trarza etter at han hadde forsøkt å få kontroll over Waalo, som var under fransk vern. Etter å ha sigra over emiren utvida Frankrike kontrollen sin nord for Senegalelva.
I åra rundt 1900 leia Xavier Coppolani ein vidare ekspansjon av den franske kolonien. Gjennom strategiske alliansar med Zawaya-stammane og militære press på Hassane-nomadane tok han kontroll over dei mauritanske emirata. I 1903 og 1904 lukkast franske styrkar i å okkupera Trarza, Brakna og Tagant, men det nordlege emiratet Adrar heldt ut lenger, med hjelp frå opprøraret (eller jihadet) til sjeik Maa al-Aynayn og krigarar frå Tagant og dei andre okkuperte områda. I 1904 organiserte Frankrike området som vart til Mauritania, og det vart del av Fransk Vest-Afrika, fyrst som protektorat og seinare som ein koloni. I 1912 nedkjempa franske styrkar Adrar, og innlemma det i territoriet Mauritania. Mauritania vart del av den franske Vest-Afrikaføderasjonen AOF i 1920.
Sjølvstende
Landet vart uavhengig 28. november 1960, med den nye byen Nouakchott som hovudstad. Moktar Ould Daddah vart sett inn som president. I 1964 gjorde han formel Mauritania til ein eittpartistat med ein ny grunnlov som støtta det autoritære regimet hans. Partiet hans Parti du Peuple Mauritanien (PPM) vart den styrande makta i landet. Presidenten hevda at Mauritania ikkje var klar for eit demokratisk fleirpartisystem. Daddah vart vald til stillinga att i 1976 og 1978. 10. juli vart han avsett i eit blodlaust kupp etter den katastrofale Vest-Saharakrigen. Han hadde forsøkt å annektera den sørlege delen av Vest-Sahara for å hindra at Marokko skulle utvida området sitt sørover. Etter langvarige kampar mot den vestsahariske frigjeringsbevegelsen Polisario og militærkuppet i 1978, trekte landet seg ut av Vest-Sahara.
I fleire tiår var landet styrt udemokratisk av skiftande regjeringar. Oberst Mustafa Ould Salek sin militærjunta Comité Militaire de Redressement National (CMRN), som tok makta i 1978, vart avsett av Comité Militaire de Salut National (CMSN) i 1979. Etter interne kupp kom oberst Maaouya Ould Sid'Ahmed Taya til makta i 1984, og CMSN vart verande det herskande partiet fram til 1992, då Ould Taya innførte fleirpartisystem. Han sjølv vart sitjande ved makta fram til 2005, då han vart avsett av militæret. Landet var plaga av terroriståtak frå Al-Qaeda i islamske Maghreb (AQIM) frå 2005 til 2011.
I 2007 hadde landet det fyrste demokratiske valet sitt sidan 1960. Sidi Ould Cheikh Abdallahi vart vald til president. I august 2008 vart den demokratisk valde regjeringa styrta og det vart innsett ein militærjunta under leiing av general Mohamed Ould Abdel Aziz. Han vann to påfølgjande presidentval i 2009 og 2014. Aziz vart etterfølgd av Mohamed Ould Ghazouani ved valet i 2019, som er rekna som den fyrste fredelege maktoverføringa i Mauritania sidan landet fekk sjølvstende.
Folkesetnad
I 2022 hadde Mauritania rundt 4,2 millionar innbyggjarar. 56,9 % av innbyggjarane bur i byområde, hovudsakleg rundt hovudstaden. Dei sørlege grenseområda til Mali og Senegal er også tettare folkesette enn det elles svært grisgrendte landet.
Dei største lokale folkegruppene er bidhan, haratin og vestafrikanarar. 30 % av innbyggjarane er bidhanar, 40 % haratinar og 30 % andre (hovudskleg frå Afrika sør for Sahara). Bidhanar snakkar hassaniya-arabisk og har hovudsakleg arabisk-berbisk opphav. Haratinar stammar frå dei opphavlege innbyggjarane i Tassili n'Ajjer og Acacus-fjella i epipaleolittisk tid. Dei fleste av dei gjenverande innbyggjarane er ulike vestafrikanske folkegrupper, som halpulaar (fulaniar), soninke, bambara og wolof.
Næringsliv
Husdyrhald, jordbruk og fiske er viktige næringskjelder, med nomadisk fedrift, dyrking av mellom anna dadlar, durra, hirse, og ris langs Senegalelva og fiske ved kysten og i elva. Rundt 50 % av arbeidskrafta er sysselsett i landbruket, 48,1 % i tenestenæringa og 1,9 % i industrien. Det blir drive fiskeforedling i Naouakchott. Det blir også vunne ut jernmalm, kopar, fosfat og salt i landet, og det finst petroleum i havet her. Det blir drive ein del oljeraffinering. Dei viktigaste eksportvarene er fisk og jernmalm. Økonomien er sterkt avhengig av prisen på desse eksportvarene, og er sårbar for internasjonale næringsmiddelprisar. Mauritania importerer ein stor del av matvarene sine, og i 2008 vart det rapportert at rundt 70 % av maten som vart eten her var importert. Tørkeperiodar og grashoppesvermar har svekka landbruket og ført til at folk har måtta flytta til byane eller emigrera. Politisk ustabilitet har vidare hindra økonomisk utvikling.
Religion
Nesten 100 % av innbyggarane i Mauritania er muslimar, og dei fleste er sunnimuslimar. Sufilinjer som tijaniyah og qadiriyyah har sterk innverknad både her i landet og i nabolanda Marokko, Algerie, Senegal og andre naboland. Det katolske bispedømet Nouakchott vart skipa i 1965 og tener rundt dei 4 500 katolikkane i Mauritania.
Mauritania har ekstreme avgrensingar av trusfridom. Det er eitt av tretten land i verda som har dødsstraff for ateisme. Ein kan også straffast med bøter eller fengselsstraft for «å fornærma offentlege søme og islamske verdiar» og for å «bryta Allah sine forbod» eller bidra til slike brot.
Språk
Arabisk er offisielt språk i Mauritania. Den lokale varianten av arabisk, som er kjend som hassaniya, inneheld mange berbarord og skil seg mykje frå moderne standardarabisk som vert brukt til offisiell kommunikasjon. Pulaar (fulfulde), soninke og wolof er også nasjonale språk. Fransk er utbreidd i media og blant velutdanna klassar.
Menneskerettar
Mauritania har mange problem med brot på menneskerettane. Sexisme, rasisme, kjønnslemlesting, barnearbeid, menneskehandel, politisk undertrykking og politisk marginalisering av særleg sørlege folkegrupper har vore langvarige problem. Homofili er ulovleg og kan straffast med dødsstraff. Landet har også dødsstraff for ateisme. I 2018 vedtok parlamentet ein lov som gjorde dødsstraff påboden for einkvan som vart dømd for «blasfemisk tale» og hendingar rekna som «heilagbrøde». Loven avskaffa eit tidlegare smutthol der dødsstraff kunne erstattast med fengselsstraff for nokre lovbrot av denne typen dersom den skulda angra straks. Han innførte også fengselsstraff på opptil to år og ein bot på opptil 600 000 ouguiya (ca. 14 630 euro) for «å fornærma offentlege søme og islamske verdiar» og for å «bryta Allah sine forbod» eller bidra til slike brot.
Amnesty International har skulda rettssystemet i Mauritania for manglande respekt for rettsprosedyre, rettferdige rettssaker og human fengsling. Ifølgje Amnesty har styresmaktene i landet drive med institusjonalisert tortur gjennom heile historia si etter sjølvstendet.
Slaveri
Slaveri har halde fram i Mauritania til moderne tid, sjølv om det no er ulovleg. Det byggjer på eit historisk kastesystem der slaveri følgjer avstamming. Dei som blir haldne som slavar er dei typisk mørkhuda haratinane, medan dei som eig slavar er dei meir lyshuda bidhanane.
Den franske kolinstyresmakta erklærte ein slutt på slaveriet i 1905, med svært liten suksess. Sjølv om det offisielt vart avskaffa i 1981, var det ikkje ulovleg å eiga slavar før i 2007. Kritikarar har peikt på at loven mot slaveri ikkje er blitt handhevar. Ein reportasje frå 2020 nemnde døme på at ungar som hadde rømd frå slaveri vart sende tilbake til herrane sine.
Hinder for å få bukt med slaveriet i Mauritania kan vera vanskar med å handheva lovverket i dei store ørkenområda i landet, fattigdom som gjer det vanskeleg for frigjorte slavar å forsørga seg, og ei tru på at slaveri er del av den naturlege ordninga av dette samfunnet.
Kultur
Mauritansk mat er prega av afrikanske og arabiske kulturar. Tradisjonelle måltid blir ete frå eit fellesfat. Maten har mykje til felles med den i Marokko, med couscous som viktig basismat. Ved festmåltid kan ein servera heilsteikt lam eller geit fylt med ris. Ein kan også eta kamel, men dette er uvanleg. I sør er maten meir i slekt med den i Senegal, med vekt på ulike grønsaker og kryddwer. Fransk påverknad har også spelt ei rolle i utviklinga av mattradisjonane. Medan alkohol er forbode etter muslimsk kultur, og hovudsakleg berre tilgjengeleg på hotell, er myntete ein utbreidd drikk. Ein heller typisk teen frå ei høgd for å få skum i han.
T'heydinn er ein del av maurisk munnleg tradisjon rekna som immateriell kulturarv av UNESCO.
Biblioteka i Chinguetti inneheld tusentals mellomaldermanuskript.
Musikk har tradisjonelt blitt utført av den lågaste maurarkasten, iggawin. Musikarar frå denne kasten pleidde lovprisa krigarar og leiarar gjennom songane sine. Dei kunne også føra med seg nyheiter frå landsby til landsby. Tradisjonelle instrument er mellom anna ein timegasforma lutt med fire strengar, kalla tidinit, og ei kora-aktig harpe for kvinner kalla ardin. Perkusjonsinstrument omfattar pauketromma tbal og daghumma.
Sjølv om dei fleste mauritanske musikarane er menn er ein av dei best kjende ei kvinne, Dimi Mint Abba. Ho byrja synga profesjonelt i 1976, då ho oppptredde på radio, og deltok i Umm Kulthum-tevlinga i Tunis året etter. Malouma er ein annan populær kvinneleg artist som også er engasjert i politikk og samfunnsaktivisme.
Tuaregiske og mauritanske sølsvmedar har utvikla smykke og metallarbeid som kan brukast av mauritanske kvinner og menn. Studiar av tuaregiske og mauritanske smykke har vist at sistnemnde gjerne er meir forseggjorte og kan ha typiske pyramide-element.
Eliteserien i fotball 2015
Tippeligaen 2015 var den 71. sesongen av den norske eliteserien i fotball. Serien omfatta 16 lag, dei 13 beste frå førre sesong, samt tre opprykkslag frå nivå to i det norske seriesystemet. Sesongen starta 6. april og vart avslutta 8. november.
Rosenborg Ballklub vart suveren seriemeister med eit forsprang på 12 poeng til sølvlaget Strømsgodset IF, Stabæk IF tok bronseplassen. Dei to laga med færrast poeng, Sandefjord og Mjøndalen, begge nyopprykte, rykte nedatt til divisjon 1.
Hans Kristian Eriksen
Forfattarskapen hans har motiv frå nordnorsk kultur, natur og historie, og han har særleg skrive om kvenar og andre verdskrig.
Eriksen grunnla i 1978 Nordnorsk Magasin, der han var redaktør fram til 2005.
Eriksen var med i styret for Sør-Senja Museum.
Hans Kristian Eriksen var statsstipendiat frå 1992.
Fylkesveg 87 i Nordland
Fylkesveg 87 i Nordland går mellom Gladstad og Vegstein i Vega kommune. Vegen er 3,3 km lang.
Lachen
Kommunen ligg i deltaet til elva Wägi i den øvre delen av Zürichsjøen. Han er den minste kommunen i kantonen Schwyz. Han består av landsbyen Lachen, som stort sett dekkjer heile kommunen.
Komponisten Joachim Raff var frå Lachen.
Ester
Esterar er ofte velluktande organisk sambinding som finst i mange plantar og frukter.
Liberal Democrats
Liberal Democrats (norsk Liberaldemokratane), ofte forkorta Lib Dems, er eit liberalt politisk parti i Storbritannia. Det vart danna i 1988 ved samanslåinga av det Liberale partiet, som hadde røter tilbake til 1700-talet, og det sosialdemokratiske partiet, som braut ut av det britiske arbeidarpartiet i 1981. Sidan danninga har partiet vore det tredje største i Storbritannia. Det har, sidan parlamentsvalet i mai 2010, 57 parlamentsmedlemer. Leiaren, sidan desember 2007 er Nick Clegg. I 2004 hadde partiet om lag 73 000 medlemer. Internasjonalt er Liberaldemokratane med i Den liberale internasjonale og det Europeiske Liberaldemokratiske- og Reformpartiet, og er soleis eit søsterparti av Venstre i Noreg. Sidan mai 2010 regjerer partiet som det minste partiet i ein koalisjon med Dei konservative.
Ester
Ein ester kan dannast i ein kjemisk reaksjon mellom ein alkohol og ei karboksylsyre. Esterar inneheld den funksjonelle gruppa R-COO-R', der R og R' er alkylgrupper.
Liberal Democrats
Det Liberale partiet og det Sosialdemokratiske partiet danna ein valallianse ved parlamentsvala i 1983 og 1987. Denne alliansen fekk i 1983 heile 25,4 % av røystene, men grunna det britiske valsystemet med fleirtalsval fekk dei likevel ikkje meir enn 23 av dei 650 plassane i parlamentet. Underrepresentasjonen av små parti i det britiske politiske systemet vart ein viktig spore for samanslåing av dei to partia, for å gjera dei betre i stand til å ta opp kampen mot dei Konservative og Arbeidarpartiet. Samanslåinga vart gjennomført i 1988, med Paddy Ashdown som første leiar. Han vart i 1999 etterfylgd av Charles Kennedy, som leia partiet fram til han måtte gå av 7. januar 2006 etter å ha innrømt å ha alkoholproblem. Sir Menzies Campbell vart mellombels leiar til ein ny leiar kunne veljast. 2. mars 2006 vart det klart at Campbell hadde vunne leiarvalet, og han held fram som permanent leiar. Campbell gjekk av som leiar i oktober 2007, og 18. desember 2007 vart Nick Clegg vald til ny leiar.
Sør-Fron kommune
Sør-Fron er ein kommune i Innlandet fylke og ligg i Gudbrandsdalen om lag 70 kilometer nord for Lillehammer. Han grensar til Nord-Fron kommune i nordvest, Folldal kommune i nord, Ringebu kommune i aust, og Gausdal kommune og Øystre Slidre kommune i sør.
Liberal Democrats
Partiet har så langt ikkje lukkast med å oppnå ein like stor del av røystene ved parlamentsval som alliansen oppnådde i 1983, men har likevel monaleg større parlamentsgruppe no enn dei hadde på 1980-talet. Dette skuldast det britiske valsystemet, som gjer at det er ei føremon å ha stor støtte i nokre kjerneområde. For liberaldemokratane har særleg sørvest-England og Skottland blitt slike kjerneområde. Ved det siste parlamentsvalet, i 2010 fekk partiet 23,0 % av røystene, noko som gav dei 57 parlamentsmedlemer (av 650).
Sør-Fron kommune
Dei viktigaste næringsvegane er landbruk, industri og turisme.
Liberal Democrats
Liberaldemokratane har hatt større suksess i lokalpolitikk. Ved lokalvala i 2004 fekk dei 29 % av røystene, og vart det nest største partiet. Dei har reint fleirtal i 27 kommunestyre i Storbritannia. I Skottland har dei vore med i ein regjerande koalisjon med Arbeidarpartiet sidan skotsk sjølvstyre vart innført i 1999, og i Wales var dei òg i ein slik koalisjon frå 1999 til 2003.
Sør-Fron kommune
I perioden 1966–1977 var Sør-Fron og Nord-Fron kommune slegne saman til ein kommune, Fron kommune.
Liberal Democrats
Liberaldemokratane er eit sosialliberalt parti. Sjølve meiner dei at det ikkje er enkelt å plassera dei på ein høgre-venstre-akse, men tradisjonelt har dei blitt sett som eit sentrumsparti, ein stad mellom dei Konservative og Arbeidarpartiet. På enkelte område vert det sagt at partiet no ligg til venstre òg for Arbeidarpartiet. Liberaldemokratane var det einaste av dei tre store partia som gjekk mot invasjonen av Irak i 2003. Dei har òg vore sterkt kritiske til nye anti-terrorlover som dei meiner innskrenkar personlege fridomar og borgarrettar. Ei anna viktig sak der dei har vore ueinige med Arbeidarpartiet er studiefinansiering - liberaldemokratane meiner universitetsutdanning skal vera gratis for alle. Liberaldemokratane er det klare Europa-partiet i Storbritannia, dei går inn for full og entusiastisk britisk deltaking i integrasjonsprosessane i EU. Dessutan har det alltid vore ei viktig sak for liberaldemokratane å endra det britiske valsystemet, frå fleirtalsval til forholdstalsval, for å få ei fordeling av parlamentssete som betre passar over eins med røystetala ved val.
Sør-Fron kommune
Kultur
Kommunevåpenet til Sør-Fron er ei kølle til minne om den Kolbein sterke slo sund Torsfiguren til Dale-Gudbrand med under innføringa av kristendommen.
Ester
I vatn kan esterar brytast ned ved hydrolyse.
Sør-Fron kommune
Kultur
Peer Gynt-spelet blir arrangert kvart år på Gålå som ligg i kommunen.
Kjente folk frå Sør-Fron
Ein person frå Fron vert kalla frøning.
Friarfjorden
Friarfjorden (samisk Irgavuotna) er ein fjordarm av Ifjorden og Laksefjorden i Lebesby kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3 km sørvestover til botn av fjorden.
Riksveg 98 går langs sørsida av fjorden.
Aughinish
Aughinish (stundom skrive Aughnish; Each Inis på irsk) er ei lita øy nord i County Clare på Irland ved sørkysten av Galway Bay.
Øivind Eckhoff
Øivind Eckhoff var ein norsk pianist og musikkforskar frå Oslo. Eckhoff var amanuensis i musikkvitskap ved Universitetet i Oslo 1965–83 og kjent som ein dyktig musikkpedagog. I 1957 gav han ut Noregs fyrste vitskaplege bok om homoseksualitet.
Han byrja å spele piano som sjuåring. Klaverdebut heldt han i Oslo 30. november 1945, og han tok musikkpedagogisk eksamen ved Musikkonservatoriet i København i 1953. Frå 1942 til 1960 var han knytt til Riefling Klaverinstitutt som klaverpedagog, og opptredde fleire gonger i NRK radio som pianist.
Øivind Eckhoff sette også spor etter seg i kampen for homofil frigjering. Han var med heilt frå starten av Det Norske Forbundet av 1948, og sat ei tid i styret. Men hans store pionerinnsats på området kom i 1957 med den omfattande opplysningsboka ''Vi som føler annerledes. Homoseksualiteten og samfunnet'' – eit 342 siders forsøk på å forklare årsakene til homoseksualitet, samt å klarleggje homoseksuelles vanskelege situasjon og naturlege plass i samfunnet. Boka blei utgitt under pseudonymet «Finn Grodal». Ikkje berre er Vi som føler annerledes Noregs første vitskaplege bok om homoseksualitet, men ho er framleis ei av få norske fagbøker som er skrive om emnet. Med denne boka blei også nemningane homofil/i og heterofil/i innført i norsk presse- og samfunnsdebatt.
Audun Grønvold
Audun Grønvold er ein norsk tidlegare skirennar frå Hamar som var aktiv i både alpine greiner og i fristil. Han vann bronsemedaljen i skicross under Vinter-OL 2010.
Grønvold deltok i alpine greiner fram til 2004, og vart norsk meister i utforrenn både i 2003 og 2004.
Grønvold byrja med freestyle i 2005-sesongen og fekk VM-bronse i 2007. Same året vann han òg eit renn i verdscupen. Under Vinter-OL 2010 i Vancouver tok Grønvold bronsen i fristilgreina skicross. Ved sesongslutt la han opp som skirennar og vart trenar.
Aughinish
Øya var opphavleg ein del av fastlandet, men i 1755 vart område råka av ein tsunami etter eit massivt portugisisk jordskjelv. Britane bygde så den noverande vegfyllinga frå County Galway og ut til øya for å tene troppane deira i Martello tower på øya. I dag er dette framleis den einaste vegen til øya, så ein må om County Galway for å kome ut til øya.
Bekkarfjorden
Bekkarfjorden (nordsamisk Beahkkirvuotna) er ein fjordarm av Laksefjorden i Lebesby kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 10 km søraustover til bygda Bekkarfjord i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Bekkarfjordklubben i nord og Kalak i sør. Bortsett frå Bekkarfjord er det få bustader ved fjorden. Fjorden er 135 meter på det djupaste, heilt ytst i fjorden.
Riksveg 888 går langs sørsida av fjorden.
Domkyrkja i Santiago de Compostela
Domkyrkja i Santiago de Compostela eller Santiago de Compostela-katedralen (spansk Catedral de Santiago de Compostela) ligg i byen Santiago de Compostela i Nordvest-Spania, og er bygd over det som etter tradisjonen vert rekna for å vere grava til apostelen Jakob den eldre. Katedralen var eit særs viktig pilegrimsmål i mellomalderen og framover. Mange av dei store mellomalderkatedralane i Frankrike ligg langs pilegrimsvegane hit, og er bygde slik at krava som vart sette til ferdafolket om bøn og bot, høgtidlege lovnader og religiøs førebuing på ferda skulle kunne stettast. Pilegrimsferder til katedralen Santiago de Compostela, som på fransk har namnet Cathédrale de Saint-Jacques-de-Compostelle, er vanlege i vår tid òg.
Apostelen Jakob den eldre vart halshogd i Jerusalem, slik det går fram av kapittel 12, vers 2 i Apostelgjerningane i Det nye testamentet. Avrettinga skal ha skjedd i påska i året 44. Legender gjer greie for korleis det hadde seg at liket til slutt vart gravlagd i Nordvest-Spania, og på byrjinga av 800-talet vart det funne bein som vart godteke av biskop og pave som Jakobs relikviar. Men den armenske Jakobskyrkja i Jerusalem gjer krav på å ha Jakobs hovudskalle.
Katedralen Santiago de Compostela er eit av dei mest representative døma på dei store romanske kyrkjebygningane som vart bygd i mellomalderen for å fremje den katolske relikviekulten med sine tilhøyrande pilegrimsaktivitetar, og kan sjåast på som ei fullending av ideane som kjem arkitektonisk til uttrykk i dei tilsvarande franske kyrkjebygningane, som til dømes Basilique Saint-Martin i byen Tours, Basilique Saint-Sernin i byen Toulouse og Saint-Martial i Limoges.
Bygginga av katedralen, som opphavleg var i romansk stil, tok til i 1077 over restane av ei eldre kyrkje, og han vart innvigd i 1128. I dag er det berre den romanske sørportalen (Puerta de las Platerías) som står att i opphavleg skapnad av fasadane på denne katedralen. Tallause utvidingar og endringar gjennom tidene har ført til stilblandingar innandørs og utandørs, og både gotikk, barokk og andre stilartar er representerte. Vestfasaden er soleis i barokkstil (churriguerra på spansk), bygd i tida 1738 – 1750, medan tårna som er integrert i fasaden, er frå mellomalderen. Fleire utvidingar og tilbygg er gjort i renessansestil og barokk. Mykje av den noverande utsmykkinga og pryden skriv seg frå 1500- til 1700-talet.
Katedralen er ein av dei største kyrkjebygningene i Europa. Han er treskipa med tønnehvelv, og har eit stort tverrskip med sideskip og galleri. Koret er avslutta i ein halvsirkelforma apside med omgang og radialt orienterte kapell. Til saman har katedralen ni tårn.
Sunnmørslista
Sunnmørslista er eit lokalt politisk parti i Møre og Romsdal. Lista har vore representert på fylkestinget i fleire periodar, ved fylkestingsvalet 2007 fekk ho vald inn tre representantar. Sunnmørslista har ved eitt høve stilt til val ved stortingsval, det var ved stortingsvalet 1985. Sunnmørslista fekk då 1,1 % av røystene i Møre og Romsdal.
Loch Ericht
Loch Ericht (skotsk-gælisk Loch Eireachd) er ein innsjø på grensa mellom Perth and Kinross og Highland i Skottland. Han ligg 351 meter over havet og er orientert frå nordaust til sørvest. Landsbyen Dalwhinnie ligg nordaust for innsjøen. Innsjøen er 23 km lang og har eit areal på kring 18 km². . Loch Ericht er den tiande største innsjøen i Skottland og har rykte som eit godt aurevatn.
Innsjøen er ein del av eit vasskraftvassdrag og er demd opp i begge endar. Vatnet renn inn i nord via Cuaich Aqueduct. I sør går vatnet til vasskraftverket ved Loch Rannoch via den 6 km lange River Ericht. Den nordlege demninga vernar landsbyen Dalwhinnie frå flaum.
Loch Ericht er omgjeve av fleire høgre fjell, mellom anna Ben Alder (1148 moh) og Geal Charn (1132 moh). Det ligg tradisjonelle jaktområde kring innsjøen.
The Castle av Tangerine Dream
Albumet er basert på ei soge av Franz Kafka og er den fjerde og så langt siste utgjevinga i serien Sonic Poems. Det består av ti nye komposisjonar, åtte av dei komponerte av Edgar Froese, ein av Thorsten Quaeschning, og ein av dei to i lag.
Torgeir Torgersen
Torgeir Torgersen var ein norsk fotballspelar frå Stavanger som var målvakt i Viking Fotballklubb og på Noregs landslag.
Klubbspel
Torgersen debuterte for Viking etter freden i 1945 og spelte til saman 130 kampar fram til 1950. Han deltok på Viking-laget som spelte seg fram til finalen i noregsmeisterskapen 1947, der Viking tapte 0–2 mot Skeid. I 1950/51 var han profesjonell fotballspelar hos den franske hovudstadsklubben Stade Français Paris. I tida 1958-60 vakta han Viking sitt mål i fem seriekampar før han la opp som aktiv spelar.
Landslagsspel
Torgersen fekk sin landslagsdebut 11. juni 1947 då Noreg vann 3-1 over Polen. Etter ein «strålende debutkamp» rykte han inn som fast landslagsmålvakt og «utviklet seg til en målmann av aller første klasse. Mange hevdet at Torgeir Torgersen var jevngod med Tippen Johansen i hans glanstid». Torgersen spelte sin siste av i alt 22 landskampar mot Irland i Dublin den 26. november 1950, eit oppgjer som enda 2-2. Grunna amatørreglane til Norges Fotballforbund vart Torgersen utestengd frå å spele fleire kampar for Noreg då han i 1950 vart proff i Frankrike.
Konstantin Gorbatov
Konstantin Ivanovitsj Gorbatov var ein russisk post-impresjonistisk målar.
Liv og gjerning
Gorbatov var fødd i Stavropol i provinsen Samara. Han budde i Riga frå 1896 til 1903, og studerte ingeniørvitskap før han gjekk i målarlære. Gorbatov flytta til St. Petersburg i 1904 og studerte ved ein høgre skule der han lærte teknisk teikning. Deretter tok han til med arkitektur i St. Petersburgs kunstakademi, før han studerte kunstmåling med Nikolaj Dubovskij. Gorbatov fekk stipend og studerte kunst i Roma og på Capri. Han vende tilbake til St. Petersburg og deltok på Peredvizjnikij sine utstillingar.
Gorbatov forlet Russland for godt i 1922 i kjølvatnet av oktoberrevolusjonen. Han slo seg ned på den italienske øya Capri, men flytta i 1926 til Berlin og budde der til han døydde. I Berlin vart han med i ein sirkel av russiske emigrantkunstnarar, så som Leonid Pasternak, Vadim Falilejev og Ivan Mjasojedov. Han vart ein velkjend og etablert kunstnar. Gorbatov reiste i 1930-åra rundt om kring i Europa. Han vitja Palestina og Syria i 1934 og 1935, og var ofte innom Italia.
Gorbatovs kunst vart erklært uynskt i Nazi-Tyskland og familien måtte deretter klare seg med lite. Etter som han var borgar av Sovjetunionen hadde han forbod mot å forlate Tyskland medan verdskrigen pågjekk. Gorbatov døydde den 12. mai 1945, kort etter den allierte sigeren over Tyskland. Kona hans tok livet sitt 17. juli 1945.
Gorbatov testamenterte arbeida sine til kunstakademiet i Leningrad. Verka vart overlevert Moskva regionale museum for historie og kunst, og har sidan vore utstilt i Ny-Jerusalem-klosteret.
Cupfinalen i fotball 1947/Menn
Cupfinalen i fotball for menn 1947 var den 42. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball. Skeid frå Oslo vart noregsmeister etter at klubben vann 2–0 over Viking frå Stavanger. Hans Nordahl sende Skeid i leiing i det 30. minutt og Paul Sætrang la på til 2-0 i det 90. minutt.
Finalekampen vart spelt 19. oktober 1947 på Brann stadion i Bergen framfor 25 000 tilskodarar. Det er den siste cupfinalen som har vorte avvikla utanfor Oslo og Ullevaal stadion. Skeid spelte sin tredje NM-finale, Viking sin andre. Ingen av laga hadde tidlegare vunne kongepokalen. Bjarne Halvorsen frå Skiold var dommar.
Skeid sitt vinnarlag bestod av Petter Due, Sigurd Smestad, Gustav Rehn, Knut Andersen, John Bøhleng, Willy Sundblad, Henry Mathisen, Brede Borgen, Hans Nordahl, Paul Sætrang og Kjell Anker Hanssen.
Viking sitt lag bestod av Torgeir Torgersen, Karsten "Massa" Johannessen, Tonning Skjæveland, Arthur Wilsgaard, Thore Thu, Lauritz Abrahamsen, Inge Paulsen, Gunnar Stensland, Ragnar Paulsen, William Danielsen og Georg Monsen.
Arresø
Arresø er den største innsjøen i Danmark, og ligg på Sjælland like nord for Ølsted og aust for Frederiksværk. Innsjøen har eit areal på 39,87 km² og via Arresø kanal renn vatnet ut i Roskilde fjord. Kanalen vart påbyrja i 1717 etter ordre frå dei kongelege, og arbeidet vart utført av danske soldatar og svenske krigsfangar.
Cupfinalen i fotball 1947/Menn
Bakgrunnsstoff
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1947
Arresø
Tidlegare var innsjøen ein fjord som var forbunde med Kattegat, men landområdet i nordvest heva seg etter den siste istida, slik at vatnet vart igjen i innsjøen.
Innsjøen har eit rikt fugle- og planteliv. Fleire dyrerereservat er oppretta rundt innsjøen.
Lille Torskefjorden
Fjorden har innløp mellom Lille Torskefjordklubben i nord og Seimaneset i sør. Grønmo og Rundhaugen er to gardsbruk på sørsida av fjorden. Nord for Lille Torskefjordklubben ligg Store Torskefjorden. Fjorden er 71 meter på det djupaste, like nord for Seimaneset.
Fylkesveg 89 i Nordland
Fylkesveg 89 i Nordland går mellom Risbakken og Nes i Vega kommune. Vegen er 1,9 km lang.
Sandy Posey
Ho starta karrieren som studiomusikar og song mellom anna for Elvis Presley og på Percy Sledge sin «When a Man Loves a Woman». Andre songarar ho har sunge for er Joe Tex, Bobby Goldsboro og Tommy Roe.
Sadeh
Sadeh (farsi for 'hundre') er namnet på ei gammal persisk midvinterfeiring som hovudsakleg blir feira av parsarar, men også av ein del iranske muslimar. Sadeh eller sada blir også kalla djasjan-e sadeh, 'hundre-feiringa', og adur-djasjan, 'eldfesten'.
Feber
Feber, òg kjent som pyreksi eller ein febril respons, er unormalt høg kroppstemperatur på grunn av sjukdom, særleg infeksjonssjukdommar. Feberen er meint å verna kroppen; han er ein forsvarsreaksjon brukt mot inntrengjarar som bakteriar eller virus. Mange slike framandelement toler ikkje temperaturar som er høgare enn normal kroppstemperatur (rundt 37 grader hos menneske).
Sadeh
Sadeh blir særleg feira av iranske parsarar frå Kerman og Yazd, og av indiske parsarar.
Feber
Korleis ein får feber
Det er hypotalamusen som aukar kroppstemperaturen dersom han får melding frå celler om at dei er blitt infiserte. Temperaturen kan aukast mellom anna ved at blodårene blir snevra inn slik at mindre varme blir tapt med blodet, eller ved at kroppen tek til å skjelva.
Sadeh
Høgtida blir markert til ulike tider. Nokre tradisjonar plasserer han 100 dagar etter den første vinterdagen, andre 50 dagar (til saman 100 dagar og netter) før persisk nyttår, navroz. I tillegg følgjer parsarar tre ulike kalendersystem, slik at høgtida kan finna stad på svært ulike datoar innan det vestlege året.
Datering
I følgje ein tradisjon finn feiringa stad på den tiande dagen, aban, i månaden vohuman, som er hundre dagar etter første vinterdagen, gahambar-dagen i ayathrima. I følgje fasli-kalenderen, som følgjer årstidene notildags, tilsvarer dette 24. januar. Blant andre parsarar finn feiringa gjerne stad 50 dagar før navroz den 21. mars, altså den 30. januar.
Feber
Feber innan medisinen
Feber har vore skildra som eit sjukdomsteikn sidan Hippokrates, men eit instrument for å måla kroppstemperatur vart først laga av Hermann Boerhaave (1668-1734). Termometeret hans hjelpte Carl Wunderlich til å kartleggja febermønster i ulike sjukdommar. Det enorme forskingsarbeidet hans omfatta 25,000 pasientar og varte i tjue år. Verket hans, Das Verhalten der Eigenwärme in Krankheiten, kom ut i 1885 og var eit viktig grunnlag innan legevitskapen.
Anna
Feber kan brukast biletleg om noko som ein er opptatt av og brenn for, til dømes fiskefeber eller fotballfeber.
Sadeh
Datering
Ein tradisjon som er mindre utbreidd i dag feirar sadeh på den hundrande dagen før navroz, på dagen asjtad i månaden adur. I følgje fasli-kalenderen tilsvarer dette 11. desember.
Jezioro Zegrzyńskie
Jezioro Zegrzyńskie er eit reservoar i Polen, like nord for Warszawa. Han vart danna av ei demning i 1963 i den nedre delen av elva Narew (stundom kalla Bugo-Narew). Han har eit areal på om lag 33 km².
Sidan han ligg hovudstaden er han del av eit populært fritidsområde for innbyggjarane her.
Austgrønlandstraumen
Austgrønlandstraumen er ein havstraum som fører kaldt vatn med låg salinitet frå Nordishavet og sørover langs austkysten av Grønland. Han er ein av fem store havstraumar som utgjer den subarktiske virvelen, som fører kaldt arktisk vatn ut i Atlanterhavet.
Vatnet har låg saltinnhald (31–34,5 ‰) og låg temperatur (–1,8 til –0 °C). Mykje is følgjer straumen sørover og gjer austkysten av Grønland vanskeleg tilgjengeleg og nær ikkje-busett. Om lag 200 meter ned i straumen finn ein noko varmare vatn med ein temperatur kring 1-2 °C, som kjem frå Atlanterhavet. Dette vatnet strøymer òg sørover.
Austgrønlandstraumen går gjennom Danmarksundet til Kapp Farvel på sørspissen av Grønland, før han snur mot nordvest som Vestgrønlandstraumen langs vestkysten av Grønland.
Vasseigenskapar
Austgrønlandstraumen består av tre forskjellige vassmassar. Desse er arktisk vatn, atlantisk vatn og djuphavsvatn. Desse vassmassane kan ein tydeleg sjå gjennom straumen sørover, men dei øvre vasslaga endrar seg noko undervegs på grunn av vekselverknad med atmosfæren og noko innstrøyming frå Norskehavet. Dei øvste 150 metrane av austgrønlangstraumen vert rekna som arktisk vatn og er kaldt og saltfattig. Det låge saltinnhaldet kjem av mykje ferskvatn vert tilført frå smelting av sjøisen, elvar frå Grønland og noko vasstilførsel frå Stillehavet, og er kaldt på grunn av den kalde lufta i Arktis. Typisk er temperaturen mellom 0 °C og –1.7 °C (som er kring frysepunktet for saltfattig sjøvatn). Saltinnhaldet varierer stort frå 30 psu (nær overflata) til 34 psu ved ei djupne på 150 meter. Laget under det arktiske vatnet er vatn frå Atlanterhavet. Det strekkjer seg ned til om lag 1000 meter. Dette lager er relativt varmare og saltare. Temperaturen er normalt over 0 °C og har ein salinitet frå 34 til 35 psu. Dette atlantiske vatnet kjem frå to kjelder. Den første er vatn som strøymer vestover frå Vestspitsbergenstraumen. Denne straumen sender atlanterhavsvatn inn i Framsundet, og fordi det er tyngre enn det arktiske vatnet, søkk det ned til eit mellomdjup. Den andre kjelda kjem frå resiruklert altanterhavsvatn i Arktis. Dette er vatn som har kome inn i Arktis via Nord-Atlanteren og som har sirkulert i Arktisk og no vert pressa ut av Arktis via Austgrønlandstraumen. Laget under det atlantiske vatnet vert berre kalla djuphavsvatn, der saltinnhaldet og temperaturen er relativt konstant. Dette nivået strekkjer seg typisk frå kring 1000 m og ned til havbotn. Temperaturane i dette laget er normalt under 0 °C og saltinnhaldet er kring 34,9 psu.
Djuphavsmassane (>1600 m) er resirkulert innanfor Grønlandshavet på grunn av Jan Mayen-brotsona. Her møter djuphavet Jan Mayen-ryggen og vert bøygd austover mot det indre av Grønlandshavsvirvelen. Dei øvre laga klarer å nå Islandshavet uhindra. Det er viktig å merke seg at desse resirkulerte djuphavsmassane i Grønlandshavsvirvelen vert resirkulerte attende i Austgrønlandstraumen nær Framsundet.
Dynamikk
Den generelle rørsla til Austgrønlandstraumen er sørover langs austsida av Grønland. Straumen er ganske sterk med ein årleg middel på 6–12 cm/s i den øvre delen (<500 m) og stundom opp mot 20–30 cm/s. Det vart estimert i 1991 av Hopkins et al. at vasstransporten sørover varierer frå 2–32 Sverdrup. Dette er ein ganske stor variasjon og kjem av den varierande styrken til atlanterhavsstraumen i mellomdjupna. Dei nyaste estimata for vasstransporten i dei øvste laga (<800 m) er mellom 3 og 4 Sv.
Transport av sjøis frå Arktis
Ein av dei viktigaste faktorane til Austgrønlandstraumen er sjøisen som vert ført inn i Nord-Atlanteren. Han er den største transportåra for sjøis ut av Arktis og det er estimert at meir enn 90 % av den arktiske sjøisen som vert ført bort frå Arktis går via Austgrønlandstraumen. Kor mykje is som vert transportert kvart år er avhengig av mange faktorar (vind, temperatur osv.). Den største istransporten finn stad frå oktober og ut desember, medan han er minst frå januar og ut mars. Denne årlege variasjonen skjer fordi isen smeltar om sommaren og driv sørover med dei kraftigare vindane ein har på hausten fram til desember. I vintermånadane frys sjøisen til att, slik at isfjella heng fast i det store isdekket. Volumet varierer mykje frå år til år. Det kan vere så mykje som 5000 km3/år og så lite som 1000 km3/år.
Atmosfæriske tilhøve har ein stor innverknad på istransporten via Austgrønlandstraumen. Den nordatlantiske oscillasjonen (NAO)/den arktiske oscillasjonen (AO) har ein stor innverknad på vindfeltet over Arktis. Når NAO/AO-indeksen er høg, vert et syklonske vindfeltet over Arktis kraftig, og meir is vert transportert ut av Framsundet og inn i Austgrønlandstraumen. Når indeksen er låg, vert vinden svakare, og transporten mindre.
Kjerneinitial
Ein frase i lingvistikk er kjerneinitial dersom kjernen (også kalla hovudet) kjem føre attributtane. Denne frasetypen blir òg kalla venstreforgreinande.
Eit språk med kjerneinitiale frasar
Det vestafrikanske språket fulfulde har så å seie berre kjerneinitiale frasar. Eit døme er nomenfrasen:
Her er substantivet na'i' 'kyr' ein kjerne (eller eit hovud) som er følgd av to attributtar, adjektivet daneeji 'kvite' og talordet ɗiɗi 'to'.
Preposisjonsfrasen er òg kjerneinitial i fulfulde:
Fylkesveg 132 i Nordland
Fylkesveg 132 i Nordland er ein ringveg på Mindlandet i Alstahaug kommune. Vegen er 7,7 km lang.
Kjerneinitial
Eit språk med kjerneinitiale frasar
Her er preposisjonen bannge 'nær' ein kjerne (eller eit hovud) som er følgd av ein attributt, ein nomenfrase som inneheld substantivet maayo 'elv'.
Fasediagram
Eit fasediagram er ein graf som viser jamvekt mellom ulike fasar av eit stoff.
Kjerneinitial
Eit språk med kjerneinitiale frasar
Her er verbalet tawii 'fann' ein kjerne som er følgd av ein attributt, objektet na'i daneeji ɗiɗi 'to kvite kyr', som er ein nomenfrase.
Fasediagram
Trykk-temperatur-diagram for eit enkelt stoff er mykje brukt. Desse viser ved kva trykk og temperaturar stoffet finst som gass, væske og fast stoff. Langs linjene som skil to fasar er desse i jamvekt. Her finn me altså smeltepunkt, frysepunkt og liknande. Ved trippelpunktet er dei tre fasane gass, væske og fast stoff i jamvekt.
Kjerneinitial
Eit språk med kjerneinitiale frasar
Motsetnaden til ein kjerneinitial frase er ein kjernefinal frase.
Ruhollah Khomeini
Sajjed Ruhollah Khomeini, kjend som imam Khomeini i Iran og verdskjend som ayatolla Khomeini, var ein iransk geistleg og øvste leiaren i Iran frå den iranske revolusjonen i 1979 til han døydde i 1989.
Fasediagram
Linja mellom fast stoff og væske har vanlegvis positiv stigning fordi stoffet har større tettleik i fast enn i flytande form. I vatn har denne linja negativ stigning.
Ruhollah Khomeini
Khomeini var den andelege leiaren for mange iranske sjiamuslimar, og stod også i politisk opposisjon til sjahen av Iran, Muhammed Reza Pahlavi. Han gjekk inn for avskaffing av monarkiet og innføringa av ein islamistisk stat. Etter at sjahen var blitt avsett kom Khomeini tilbake frå eksil og blei den første religiøse leiaren i den islamske republikken Iran.
Fasediagram
Fasediagram kan òg lagast med andre variablar enn temperatur og trykk.
Ruhollah Khomeini
I 1989 framsa Khomeini ein fatwa med ein dødsdom mot forfattaren Salman Rushdie og alle som hadde hjelpt til med å utgje boka Sataniske vers for blasfemi mot profeten Mohammed. Utsegna sende sjokkbølgjer gjennom det internasjonale samfunnet, førte til drap på den japanske omsetjaren av boka og attentatforsøk mot to andre involverte, mellom dei den norske forleggjaren William Nygaard. Rushdie sjølv måtte leva i skjul i mange år.
Canon Island
Canon Island (Inis na Canánach på irsk) er ei øy i elva Shannon, om lag 2,5 km aust for landsbyen Kildysart i County Clare i Republikken Irland.
Ruhollah Khomeini
Khomeini døydde at hjarteåtak i juni 1989, 86 år gammal. Store folkemassar kom ut på gatene i Iran for å sørgja. Rundt to millionar kom til gravferda hans. Khomeini blei gravlagd i eit eige mausoleum i Teheran.
Canon Island
På øya ligg ruinane av Canon Island kloster, eit augustinarkloster bygd seint på 1100-talet.
Ågot Valle
Ågot Jorunn Valle er ein norsk politikar frå Levanger, stortingsrepresentant for Hordaland og Sosialistisk Venstreparti i tida 1997-2009.