cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kultur i 1894
Kultur i 1894 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1894.
1765
1765 (romartal MDCCLXV) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.
734
734 (romartal DCCXXXIV)
Lars Eliasson Søreide
Lars Eliasson Søreide var ein norsk lærar, lokalhistorikar og språkgranskar. Han var fødd på Hopland i Stryn kommune.
Frå 1896-1939 var Søreide lærar i Rand krins. Han skipa både idrettslag, fråhaldslag og skoglag i krinsen og var medlem av kommunestyre og skulestyre i lange bolkar. Søreide var ein ivrig folkeminne- og språkgranskar. Han var medarbeidar til Norsk Ordbok og har gjeve ut grammatikk over Nordfjord-målet.
Lars Eliasson Søreide vart tildelt Kloster-medaljen og Kongens fortenestemedalje i gull.
Goblins' Club
Goblins' Club er det 54. albumet og det 24. studioalbumet til Tangerine Dream. Sjølv om det er ein lydmessig motevekt til The Dream Mixes, vert det vanlegvis rekna som det første albumet i Millennium/TDI-perioden, etter at dei byta plateselskap frå Miramar, trass i at TDI ikkje enno var selskapet deira. Ein australsk versjon av albumet mangla sporet «Elf June and the Midnight Patrol», som var skriven i lag med Linda Spa, og denne var erstatta med «Fort Worth Runway One» av Edgar Froese. Ei nyutgjeving i 2004 hadde med begge desse spora, men dei to siste spora var redigert ned for å få plass på ei plate. Goblins' Club var det siste albumet med Linda Spa som fast medlem i bandet, før ho kom attende for ''Jeanne d'Arc (2005).
Musikken på albumet var inspirert av den tyske forfattaren Christian Morgenstern.
«Towards the Evening Star» vart gjeven ut som singel. Denne vart òg gjeven ut i 1997 i ein remiks laga av The Orb.
Fylkesveg 305 i Troms
Fylkesveg 305 i Troms går mellom Torsvåg og Kristoffervalen på øya Vanna i Karlsøy kommune. Vegen er 57,2 km lang.
Vegen startar ved bygda Kristoffervalen på Lille Skorøya på austsida av Vanna. Han går deretter inn på sjølve Vanna og fylgjer sjøkanten over heile strekninga langs aust-, sør- og vestkysten av øya. Undervegs passerer han alle bygdene på øya (utanom Burøysund, som ligg ved Fv306 på nordaustsida), derav dei største er Vannvåg, Hamre, Vannareid og til slutt fiskeværet Torsvåg, som ligg på den vesle øya Kåja på Vannas nordvestlegaste spiss. Frå Skåningsbukta på sørsida av øya går det ferje over Vassundet til Hansnes på Ringvassøya.
Storfregattfugl
Storfregattfugl (Fregata minor) er ein vidt spreidd sjøfugl i fregattfuglfamilien. Store hekkekoloniar av denne arten finst i Stillehavet inkludert Galapagosøyane og Indiahavet, i tillegg til ein populasjon i Sør-Atlanteren.
Storfregattfugl er ein lettbygd, stor fugl, opptil 105 cm lang, og med overvegande svart fjørdrakt. Arten viser kjønnsdimorfisme; hoer er større enn vaksne hannar og har kvitfarga hals og bryst, og skulderfjøra hos hannen har ein lillagrøn glans. I hekkesesongen vil hannen blåse opp ein raud strupesekk.
Arten lever av fisk som dei tar i flukt frå havoverflata, oftast flygefisk, og medmerkar i kleptoparasittisme, men sjeldnare enn andre fregattfuglar. Dei finn føda i pelagiske farvatn innanfor 80 km frå hekkekolonien eller kvileområde.
Ulla Procopé
Ulrika Eleonora Matilda Procopé-Nyman, kjend som Ulla Procopé, var ein finsk formgjevar fødd i Helsingfors. Ho dreiv hovudsakleg med porselen, og var ei av dei viktigaste formgjevarane i den finske brukskunstindustrien.
Utdanning
Procopé gjekk ut frå Taideteollinen keskuskoulu/Konstindustriella läroverket i Helsingfors i 1948.
Arbeid
Ulla Procopé arbeidde ved Arabia frå 1948 til ho døydde i 1968. Ho var spesialist på brukskeramikk og ho formgav mange servise, både modellar og dekorar.
Servise og modellar
Eit utval
Ho formgav også modellen til dei velkjende marmeladekrukkene modell FA som Raija Uosikkinen laga dekoren Pomona til. Ho fomgav også ei anna velkjend marmeladekrukke, modell AL med basthank. Den vart glasert i same glasurfargar som Kaj Francks Kiltaservise.
Per Karstensen
Per Karstensen var ein norsk politikar (Ap). Han vart innvald på Stortinget frå Nordland i 1965.
Karstensen var varaordførar i Nord-Rana i periodane 1945–1947 og varaordførar i 1959–1963, og ordførar i 1963–1964 og 1964–1965.
Karl Sverre Klevstad
Karl Sverre Klevstad i Borge, Nordland) er ein norsk politikar (KrF). Han sat på Stortinget frå Nordland frå 1973 til 1981. Han var vararepresentant i perioden 1981–1985.
Klevstad var ordførar i Vestvågøy i perioden 1987–1991. Han mottok Kongens fortenestmedalje i sølv den 3. november 2008.
893 Leopoldina
893 Leopoldina er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. mai 1918 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Doyen
Kjelder
Diplomatic corps
Hausdal
Hausdal (òg skrive Haugsdal) er ein gard lengst aust i Fana i Bergen kommune og inst i det tronge dalføret til Oselva mellom høge fjell.
Det er framleis gardsdrift på garden.
Namn
Namnet kjem frå norrønt Hausadalr, som kjem av haus, som tyder «rund fjellknatt».
Historie
I mellomalderen høyrte garden til Nonneseter kloster, men vart i 1528 overteke av Vincens Lunge. Frå kring 1650 var garden ein del av godset til Hannibal Sehested, og frå 1680-åra høyrte han til lektoratet ved Latinskolen. I 1741 tok Seminarum Fredricianum over garden, og sidan 1834 var garden i bondesjølveige.
Geografi
Garden ligg nord for Samdalen mellom dei høgaste fjella i Bergen kommune og omfattar mellom anna den søre delen av Gullfjellet. Det høgaste punktet på garden er Søre Gullfjellstoppen på 962 moh. Gullfjellet ligg nord på garden i lag med Austefjellet (808 moh). I vest ligg Hausdalshorga (784 moh) og i sør Sveningen (769 moh). Mellom Hausdalshorga og Gullfjellet strekkjer Hausdalen seg oppover, og mellom Gullfjellet og Sveningen går Brekkedalen over til Samnanger kommune. Sjølve gardsbruket ligg heilt sør på området som høyrer til garde, og frå her går det skogsvegar og turstiar til dei nemnde fjella.
Garden grensar til Unneland og Nedre Romslo i nord, Øvstebø i vest, Samdal i sør. I søraust ligg Os kommune og i aust Samnanger.
Den fjerde regelen
Den fjerde regelen (engelsk originaltittel The Rule of Four) er ein roman frå 2004. Boka er skriven av Ian Caldwell og Dustin Thomason. Ho har fått svært gode kritikkar.
Palmekakadu
Palmekakadu eller palmekakadue (Probosciger aterrimus) er ein stor oskegrå til svart papegøyefugl i kakadufamilien. Fuglen er monotypisk i slekta Probosciger.
Palmekakadua har distribusjon i regnskog og i skoglandskap i Ny-Guinea og nordlege Queensland i Australia. Ho måler ca. 55-60 cm i lengd og veg mellom 500-1 000 gram. Dette er ein særeigen fugl med ein stor fjørtopp og har eit av dei største nebba blant papegøyar, berre hyasintara i sentrale Sør-Amerika har større. Det kraftfulle nebbet gjer palmekakadua i stand til å knekke nøtter og ete frø som andre artar har problem med å meistre tilgangen til. Konstruksjonen er uvanleg ved at under- og overnebbet ikkje passar saman, slik at tunga kan halde ei nøtt mot overnebbet mens undernebbet arbeider for å opne ho. Palmekakaduer har også karakteristiske raude kinnflekker som skiftar farge når fuglen er skremt eller er opphissa.
Palmekakadua har fire måtar å kommunisere med lyd på, inkludert eit «hallo»-kall som er overraskande menneskeleg. Det finst ulike dialektar gjennom leveområdet for arten. Fuglen har ei unik framsyning kor fuglen, vanlegvis hannen, trommar med ei stor grein mot eit daudt tre. Det lagar eit støynivå som kan høyrast opptil 100 meter unna. Ein trur hofuglar kan vurdere kvaliteten på reir hòla etter resonansen som tromminga skaper.
Hippocampus comes
Hippocampus comes er ein sjøhest. Ei sekvensering av genomet hans med ein storleik på 501,6 megabasar vart publisert i 2016.
736
736 (romartal DCCXXXVI)
Torolv Solheim
Utdanning
Torolv Solheim var elev ved Firda gymnas (1929), tok statsøkonomisk eksamen ved Universitetet i Oslo (1933) og aktuareksamen (1939).
Politisk verksemd
I lag med Viggo Hansteen og Jacob Friis tok han initiativ til Kommunistisk Studentergruppe (1932), og var redaktør for tidsskriftet til gruppa "Kringsjå", frå 1938 til 1939. Han var i NKP (1940-45), men etter usemje med Peder Furubotn gjekk han over til DNA (1945-52). På 1950-talet var Solheim i opposisjon til DNA sin utan- og innanrikspolitikk; han meinte DNA vart servil i høve til USA og mccarthyismen. Etter skipinga av Sosialistisk Folkeparti var han formann i fylkeslaget i Telemark, og representerte partiet i bystyret i Porsgrunn frå 1963 til 1971. På splittingslandsmøtet i 1969 vart han partiformann til Finn Gustavsen overtok i 1971. Solheim fylgde med inn i Sosialistisk Venstreparti i 1974, men melde seg ut i 1985.
Motstandsmann under andre verdskrigen
Torolv Solheims var i 1942 med på å starte den illegale avisa "Alt for Norge«. Vinteren 1943-44 heldt han til på NKP si sentralforlegning i Valdres, og der skreiv han artiklar til dei illegale avisene åt partiet. Etter usemje med leiaren i NKP, Peder Furubotn, drog han på ettervinteren 1944 attende til Vestlandet der han vart ein av dei leiande i »Vestlandske Frihetsråd« - det eneste regionale fridomsrådet med suksess. Han redigerte då òg avisa »Gjallarhorn".
Yrkesliv
Frå 1949 til 1952 var Torolv Solheim direktør for Fiskarlaget verft AS Stongjordanlegget. Han dreiv så ein periode sagbruk i Sønderled ved Risør før han i 1959 vart lektor, fyrst i Breivik, seinare ved Porsgrunn gymnas, der han underviste fram til 1974.
Fossegrimen
Torolv Solheim var redaktør for fleire tidsskrift, men det mest sentrale var «Fossegrimen» som han starta i 1954 og dreiv for eiga hand fram til han la ned bladet i 1968. Fossegrimen var bygd på målpolitisk, sosialistisk og nasjona grunn. Det stod i opposisjon til politikken åt DNA, ikkje minst i utanrikspolitikken, men òg til leiande krinsar mellom venstresosialistar i Oslo. Bladet var viktig ved å gje plass til artiklar av til dømes Georg Johannesen, Dag Seierstad, Per Mauseth, Kjell Cordtsen og Dag Halvorsen. Også skjønnlitterære forfattarar som Olav H. Hauge, Axel Jensen, Einar Økland og Tor Obrestad nytta tidsskriftet.
Skugge
Skugge er eit mørklagd område som oppstår fordi eit objekt hindrar ljosstråler å passere. Storleiken til skuggen vert regulert av avstanden og lengda på vinkelen mellom objektet og ljoskjelda. Er det fleire enn ei ljoskjelde, til dømes ved ein fotballkamp seint om kvelden, oppstår det like mange skugger som det er ljoskjelder tilstades.
Brisingamen
Brisingamen (Brísingamen), brisingasmykket eller halsringen til dvergane, var det underbare smykket Frøya bar i norrøn gudelære.
Akutt lymfatisk leukemi
Akutt lymfatisk leukemi eller akutt lymfoblastisk leukemi (ALL) er ei form for kreft som råkar kvite blodkroppar. Det er altså ein blodsjukdom. Han er dødeleg utan behandling. Det er som regel born som blir råka. For nokre tiår sidan var det få born som overlevde, no (2006) er det over 80% som overlever.
Brisingamen
Fire dvergar smidde smykket, og Frøya fekk det etter at ho tilbrakte ei natt med kvar av dei. Anna betaling ville ikkje dvergane ha. Dei fire smedane blir kalla brisingane, og Berling var namnet på ein av dei. Alfrigg, Dvalin og Grerr kan ha vore namnet på dei andre.
Smykket blir omtalt i to andre samanhengar i dei norrøne forteljingane. I Trymskvida går det i tusen bitar når æsene føreslår at Frøya skal gifta seg med jotna Trym, og ho reagerer med sinne. Seinare låner Tor smykket når han kler seg ut som henne og dreg til Trym sjølv.
Akutt lymfatisk leukemi
Behandlinga er cellegift og stråling.
Brisingamen
I ei forteljing stel Loke smykket, og Heimdall hjelper gudinna med leitinga. Då han finn Loke gjer dei to gudane seg om til selar som kjemper om smykket. Til slutt går Heimdall av med sigeren og gjev smykket tilbake til Frøya.
Smykket er òg nemnd som Brosingamen i det angelsaksiske dikteposet Beowulf, der det blir sagt at Hama (truleg guden Heimdall) tok det tilbake til «den skinande borga», truleg Valhall. I diktet blir Brosingamen likna med eit kostbart smykke som dronninga av Danmark gjev til helten Beowulf som takk for at han drep monsteret Grendel. Beowulf gjev det vidare til dronninga si, Hygd, etter at han kjem tilbake til Götaland.
Frå Trymskvida:
Jann-Arne Løvdahl
Jann-Arne Løvdahl  ein norsk lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Vefsn kommune frå 2001 til 2019.
Kaja Eckhoff
Kaja Eckhoff er ein norsk skiskyttar. Ho representerer Fossum Idrettsforening i Bærum. Det beste resultatet hennar er då ho blei juniorverdsmeister. Ho er søster til skiskyttaren Stian Eckhoff.
Bokkveite
Bokkveite (Fagopyrum esculentum Moench el. F. sagittatum Gil.) er ein eittårig om lag 40 cm høg urt i slireknefamilien. Planten har kvite eller bleikraude blomstrar og svart nøtt med jamne kantar.
Trass i namnet, er bokkveite ikkje nært i slekt med kveite. Faktisk er det ikkje eit kornslag i det heile, men ei nøtt, og dessutan ein fjern slektning av rabarbra.
Gryna (frøa) vert brukte i matlaging, anten heile eller som mjøl. Heil bokkveite kan kokast som ris eller graut. Korna får ein grautliknande konsistens under kokinga. Den bør dekstrinerast før den vert kokt som ris. Bokkveitemjøl vert m.a. brukt i galettar (bretonske matpannekaker) som gjerne vert servert med speilegg og litt ost og skinke på.
Ein del menneske er allergiske mot fargestoffet fagopyrin, som finst i ytterskalet til bokkveiten. Ein kan fjerne fagopyrinen ved å skylle bokkveiten med kokt vatn.
737
737 (romartal DCCXXXVII)
Pavel Aleksejevitsj Tsjerenkov
Pavel Aleksejevitsj Tsjerenkov (russisk: Павел Алексеевич Черенков) var ein sovjetisk fysikar som vann Nobelprisen i fysikk i 1958 «for oppdaginga og tolkinga av tsjerenkoveffekten».
I 1934 observert Tsjerenkov eit utslepp av blått lys frå ein flaske med vatn som var blitt utsett for radioaktiv stråling. Dette fenomenet som var knytt til atomære partiklar som flytta seg med snøggleik større enn lysfarten i det lokale mediet, viste seg å vere av stor tyding i seinare eksperimentelt arbeid innan atomfysikk, og for studiar av kosmisk stråling. Dette vart seinare kalla Tsjerenkov-effekten og er blitt ein del av standardutstyret i atom-forskinga for å observere eksistensen og snøggleiken til høgsnøggleikspartiklar.
Kerberos
Kerberos (gresk Κέρβερος,) er i gresk mytologi ein hund med tre hovud. Monsterhunden vaktar inngangen til dødsriket Hades. Kerberos står bunden ved breidda av elva Akheron, nokre gonger omtala som Styx, på den sida som vender mot dødsriket. Han vaktar elvebreidda slik at dei levande ikkje slepp inn, og dei døde ikkje slepp ut. På vegen til dødsriket vert dei døde ferja over elva Akheron eller Styx av ferjemannen Karon.
Pavel Aleksejevitsj Tsjerenkov
Pavel A. Tsjerenkov har òg deltatt i utviklinga og bygginga av elektron-akseleratorer, og i undersøkingar av foto-kjernefysisk og foto-meson-reaksjonar.
Kerberos
Hunden har vorte overvunnen fleire gonger:
Pavel Aleksejevitsj Tsjerenkov
Han vart tildelt ei rekke prisar i Sovjetunionen. Den første prisen fekk han i 1946, og han fekk ytterlegare to prisar i 1952 og 1977. I 1958 vart han tildelt Nobelprisen i fysikk for oppdaginga av Tsjerenkov-effekten. Han vart òg tildelt medalje og vart utnemnd som Helt av Sovjetunionen for det sosialistiske arbeidet sitt i 1984.
894 Erda
894 Erda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 4. juni 1918 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Ilja Frank
Ilja Mikhajlovitsj Frank var ein sovjetisk vinnar av Nobelprisen i fysikk i 1958 saman med sine medforskarar Pavel Tsjerenkov og Igor Tamm, som òg var frå Sovjetunionen. Han mottok Nobelprisen for sitt inngående arbeid med å forklare fenomenet tsjerenkovstråling.
Frank vart ferdig uteksaminert frå Statsuniversitetet i Moskva i 1930. Forskaren Pavel Tsjerenkov oppdaga i 1934 at lyset vert sleppt ut av ladde partiklar som reiser i særs høg snøggleik gjennom vatn. Frank og Tamm gav ut den teoretiske forklaringa på denne effekten, som oppstår når partiklar reiser gjennom eit optisk transparent medium med snøggleik som er større enn lyssnøggleiken i dette mediet. Denne oppdaginga resulterte i ei utvikling av stadig nye metodar for å oppdage og måle farten til kjernefysiske partiklar av høg snøggleik og vart av stor tyding innan forsking på kjernefysikk. Tsjerenkovstråling er eit omgrep som framleis blir mykje brukt innan biomedisinsk forsking for deteksjon av radioaktive isotopar.
Arbeidet til Frank omfatta òg samarbeid med Tsjerenkov og Tamm når det gjaldt forsking på elektronisk stråling. Frank hadde òg spesialisert seg på studiet av gammastråling og nøytronstråler. Han vart seinare leiar for avdelinga for fysikk ved Moscow State University i 1944 og han vart utnemnd til medlem av Det sovjetiske vitskapsakademiet i 1946. Frank var den eine sonen til den kjende russiske matematikeren Mikhail Frank og han var ein nevø av den kjende kristne filosofen Semen Frank.
Erraid
Erraid (skotsk-gælisk Eilean Earraid) er ei tidvassøy i Indre Hebridane i Skottland. Ho ligg vest for Mull (som ho er knytt til ved lågvatn) og søraust for Iona.
Øya får om lag 1000 mm nedbør i året og 1350 soltimar årleg, noko som gjer ho til ein av dei tørraste og mest solrike stadane på vestkysten av Skottland. Det ligg fleire mindre øyar rundt Erraid, som Eilean Dubh, Eilean nam Muc, Eilean Chalmain, Eilean Ghomain og Eilean na Seamair.
Det står ein ubrukt signalstasjon for fyra på Dubh Artach og Skerryvore på øya, og fleire hytter som vart bygd for fyrvaktarane.
Det ligg ein velkjend ankringsplass på vestsida av øya kalla Tinker's Hole. Han er djup, men smal og ligg mellom Erraid og den vestlegaste av øyane rundt, kalla Eilean Dubh.
738
738 (romartal DCCXXXVIII)
1766
1766 (romartal MDCCLXVI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.
Høgare utdanning
Høgare utdanning er all utdanning ut over vidaregåande skule. Utdanningsinstitusjonar for høgere utdanning i Noreg er primært universitet og høgskular.
Danmark i Sandviksbukta
Danmark er ein låg holme mest utan vegetasjon som ligg i Sandviksbukta ved Sandvika i Bærum kommune, tett attmed ei strand som vert kalla Lakseberget. Motorvegen E-18 forbi Sandvika ligg no langs denne stranda, og holmen er å sjå om lag rett utanfor det austre brufestet for den lange motorvegbrua som går i eitt strekk over det inste av Sandviksbukta og over Kadettangen og Sandvikselva.
Holmen vart skild ut som særskild eigedom frå garden Blommenholm på slutten av 1700-talet, og var på 1800-talet og byrjinga av 1900-talet bustad for fiskarfamiliar med eit bustadhus og eit naust som var sett opp på holmen. Deretter, i 1926, bygde Selskabet for Sandvikens Vel ein stor sjøbadbygning med skilde avdelingar for kvinner og menn her. Men etter ei ti års tid byrja folk heller å bade saman frå den fine sandstranda på Kadettangen i nærleiken, og sjøbadet vart lagt ned. Bygningane vart teke over av Bærums Roklubb og tilpassa deira aktivitetar, og Bærum Kajakklubb flytta òg til holmen. Men etter at roklubben og kajakklubben fekk seg nytt hus på Kalvøya i 1972 (denne øya hadde fått brusamband med Kadettangen i 1963), vart bygningane på Danmark rivne og holmen rydda for alt av innretningar. Etter at dette var gjort, har det skjedd at danskar samla seg til lystig lag på holmen somme år på den danske nasjonaldagen, på bakgrunn av at holmen har same namnet som landet Danmark.
Namnet Danmark på denne vesle holmen er ikkje meir enn om lag eit par hundre år gamalt, altså frå tida då Noreg låg under danskekongen. Attom valet av namnet Danmark låg det nok inga hyllest av landet Danmark, men heller ei litt ironisk påpeiking av at holmen, for å vere ei øy, var like lita og flat som Danmark var lite og flatt for å vere eit heilt land. Flate holmar med namnet Danmark finst det elles fleire av her i landet, og Danmark er òg nytta som namn på små, flate jordstykke mange stader.
Eelco Sintnicolaas
Eelco Sintnicolaas er ein nederlandsk mangekjempar frå Dordrecht som vann sølvmedaljen i tikampen under europameisterskapen 2010.
Aktiv
Sintnicolaas sanka 8 052 poeng då han i 2009 tikamp-debuterte i Götzis-stemnet. Året etter flytta han den personlege rekorden til 8 159 poeng, også det i Götzis. Under europameisterskapen 2010 i Barcelona forbetra han seg kraftig og vann sølvmedaljen med 8 436 poeng, einast 17 poeng attom vinnaren.
Våren 2012 kom Sintnicolaas på andreplass i Götzis-stemnet og presterte personbeste med 8 506 poeng. I mars 2013 vann han sjukampen då Innandørs-EM fann stad i Göteborg. Etter å ha vorte fjerdemann ved EM 2014 var Sintnicolaas mykje plaga av skadar og makta sjeldan å fullføre ein tikamp-serie.
Isle of Ewe
Isle of Ewe (skotsk-gælisk Eilean Iùbh) er ei lita øy vest for Ross and Cromarty i Skottland i Indre Hebridane.
Isle of Ewe ligg i Loch Ewe, vest for Aultbea i Ross and Cromarty i Highland. Øya består av sandstein og kysten varierer frå flate grusstrender til klipper.
Sidan namnet på øya høyrest ut som «I love you», har det vorte populært for par å ta båtturar rundt øya.
Uljanovsk oblast
Uljanovsk oblast, (russisk Ульяновская область) er ein provins i Russland og eit av føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden er Uljanovsk, arealet er 37 300 km² og innbyggjartalet er 1 293 000 (2010).
Geografi
Uljanovsk oblast ligg sentralt i Volga-regionen, på begge sider av elva Volga, aust i den europeiske delen av Russland. Området er ganske flatt. Volga sitt elveløp deler provinsen i to, og strekkjer seg 200 km innanfor provinsen sine grenser. Klimaet er kontinentalt, middeltemperaturen i januar er - 14 til -12 grader celsius, i juli + 18 til + 20 grader celsius. 28 % av arealet er skogkledd. Det er omfattande oljeutvinning i området.
Folkesetnad
Nesten halvparten av folket bur i byen Uljanovsk (614 800 ibuarar), nest største by er Dimitrovgrad (122 600).
Den etniske samansetjinga var i 2010:
Historie
Området som i dag utgjer Uljanovsk oblast vart russisk territorium etter at tsar Ivan den grusomme nedkjempa og erobra det mongolske Kazan-khanatet i 1552. I 1648 vart byen Simbirsk, som i 1924 endra namn til Uljanovsk grunnlagd. I 1870 vart Vladimir Iljitsj Uljanov, betre kjend som Lenin, fødd her. Under den russiske revolusjonen overtok bolsjevikane makta i Simbirsk 10. desember 1917. I 1918 fall byen i dei kontrarevolusjonære kvitegardistane sine hender, men vart gjenerobra av bolsjevikane i september. Under den andre verdskrigen vart fleire offentlege funksjonar evakuerte til Uljanovsk frå Moskva og Leningrad.
Ved valet til den regionale forsamlinga i 2003 kom fire grupperingar over sperregrensa på 5 %: 12,8 % stemde mot alle (blankt).
895 Helio
895 Helio er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 11. juli 1918 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Bergsfjorden i Troms
Fjorden har innløp mellom Bøvær i nord og Færøya i sør. Bygda Skaland ligg på nordsida. Her ligg òg Berg kyrkje. Rett sør for Skaland ligg innløpet til to fjordarmar, Lavollsfjorden og Straumsbotn.
Bergsfjorden er delt i tre seksjonar. Den ytre delen, ein midtre del kalla Nordfjorden, og ein indre del kalla Bergsbotn. Bygda Bergsbotn ligg på nordsida av den indre delen av fjorden, medan sjølve botn ligg på sørsida.
Koksjetau
Koksjetau (kasakhisk Көкшетау, Köksjetau) er ein by nord i Kasakhstan i Akmola oblast med om lag 125 000 innbyggjarar (1997).
Bergsfjorden i Troms
Riksveg 862 går langs den indre delen og på nordsida av fjorden ut til Skaland. Vidare ut fjorden til Bøvær går Fv251
Bikubesong
Bikubesong er ein roman skriven av den norske forfattaren Frode Grytten. Boka vart utgitt i 1999 på Det Norske Samlaget. Bikubesong har vorte sett som ein «novelistisk roman», på grunn av at han består av 25 små «novelleaktige» forteljingar som skildrar dagleglivet i industribyen Odda i tidlegare Hordaland. Murboligen, ein arbeidarbustad, er det som bind desse forteljingane saman, sidan alle forteljingane involverer denne bustaden. Tema som vert tatt opp i Bikubesong er alt i frå kjærleik og utruskap til politikk og løgn.
Koksjetau
Koksjetau har ein flyplass med flyruter til Almaty og Petropavlovsk. Byen er òg knytt til jernbanenettverket i Kasakhstan og Russland.
Bikubesong
Frode Grytten mottok ein Bragepris for romanen, og han vart i tillegg nominert til Nordisk Råds Litteraturpris.
Koksjetau
Astana, den nye hovudstaden i Kasakhstan, ligg om lag 300 km søraust for Koksjetau. Byen er kjend for den fine naturen og og turiststadane, som t.d. Burabaj.
Disputas
Ein disputas eller disputasjon (danna av det latinske ordet for å «utgreie» eller «undersøke») er ein offentleg diskusjon om eit gitt tema. Disputas er i vår tid først og fremst eit ope arrangement der ein kandidat (doktorand) ved eit universitet eller ein høgskule presenterer og forsvarar si ferdige doktorgradsavhandling overfor kritiske fagopponentar for å oppnå ei doktorgrad, det vil seie den høgaste akademiske grada.
Historisk var disputasar ved universiteta i form av angrep på og forsvar for teser, retoriske øvingar som ofte gjekk føre seg på latin, som for eksempel under disputasen i Leipzig.
Å disputere vil seie å forsvare ei vitskapleg avhandling for å ta doktorgraden.
Doktorgradsdisputas
I dag blir disputas vanlegvis brukt om ein del av prosessen med å få tildelt ei doktorgrad ved eit universitet eller ein høgskule. Før disputasen har kandidaten levert inn ei avhandling, vanlegvis i form av ein monografi eller ei serie publiserte vitskaplege artiklar som er knytte saman av eit teoretisk samandrag. Ein komite oppnemnt av fakultetet vurderer så om avhandlinga er verdig til å bli forsvart for den aktuelle grada i ein disputas.
Viss avhandlinga blir godkjend i første omgang er neste trinn at kandidaten for doktorgrada (doktoranden) må forsvare avhandlinga i eit offentleg møte leia av dekanus for fakultet eller ein representant for denne mot (i Noreg vanlegvis to) fakultetsoppnemnde opponentar. Opponentane er normalt medlemmar i den komiteen som vurderte avhandlinga i første trinn av prosessen og som blir sett på som ekspertar på i alle fall delar av det som avhandlinga handlar om. Det er også ganske vanleg med eit skilje i roller mellom dei to opponentane, der førsteopponenten har som oppgåve å sjå på og eksaminere doktoranden om dei overordna aspekta ved avhandlinga, medan andreopponenten konsentrerer seg om detaljar. Etter at disputasen er avslutta blir det formelt avgjort om avhandlinga er godkjend og om den aktuelle grada kan tildelast.
Høgskule
Ein høgskule (eller høgskole) er ein forskingsinstitusjon og lærestad for høgare utdanning, som normalt ikkje har eigen doktorgradsutdanning. I motsetnad til universiteta må dei ha godkjenning frå Kunnskapsdepartementet for å kunne opprette nye studium på master- og doktorgradsnivå. På bachelornivå har dei same fullmakt som universiteta.
Ein høgskule må ikkje forvekslast med den eksamensfrie folkehøgskulen.
Namnsetjing
Det er kongen som fastset namnet på høgskulane, og som offentlege institusjonar skal dei hava namn på både bokmål og nynorsk. Det er normal praksis at namnet er likt på båe språka, og at namnet difor vert «Høgskolen i...» (til dømes Høgskolen i Vestfold) for distriktshøgskulane, og «Noregs (eller Norges) ...høgskole» (til dømes Noregs handelshøgskole) for dei vitskaplege.
Denne praksisen har i dag tre unnantak: Høgskulen i Volda heiter «Høgskulen» på nynorsk og «Høgskolen» på bokmål, same gjeld Høgskulen i Sogn og Fjordane. Tredje unnantaket ligg på Universitetet for miljø- og biovitskap (UMB), der det er eit institutt som heiter «Handelshøyskolen ved UMB». Instituttet har ikkje noko nynorsk namn, og namngjevinga er difor i strid med Mållova.
Harold Pinter
Harold Pinter var ein britisk forfattar (dramatikar), regissør og skodespelar.
Pinter skreiv kring tretti skodespel, tjue filmmanus, og var ansvarleg for oppsettinga av om lag 30 teaterstykke. Mellom dei mest kjende teaterstykka er The Birthday Party, The Dumb Waiter (Stumtjenaren), The Caretaker, The Homecoming og Betrayal.
Dramatikken til Pinter handlar ofte om ofte kommunikasjon eller fråvær av kommunikasjon i mellommenneskelege relasjonar. Tilhøvet mellom kvinner og menn er eit vanleg tema, og ofte tilhøvet mellom menn. Pinter har vorte tolka innan feministisk forsking, som for eksempel i Pinter's Female Portraits (Elizabeth Sakellaridou, 1988).
Pinter var mellom anna tildelt Shakespeare Prize (Hamburg), European Prize for Literature (Wien), Moliere D'Honneur for Lifetime Achievement og i 2005 Nobelprisen i litteratur.
Jaffa
Jaffa (hebraisk יָפוֹ – Yafo, arabisk يافا, Yāfā) er ein del av den israelske kommunen og tettstaden Tel Aviv-Jaffa. Byen er ein hamneby ved Middelhavet, som har vakse saman med byen Tel Aviv. Jaffa har ei lang soge, og vert nemnd fleire gonger i Bibelen.
Semittiske segner knyter det opphavlege Jaffa til Noah sin son Jafet, medan ei gresk segn knyter byen til Jopa, ei dotter av Eolius.
Gamlebyen i Jaffa vart delvis øydelagd under den britiske mandatperioda for Palestina, og forsvann seinare heilt ved nedriving og nybygging. Den kristne arabiske folkesetnaden er vorte mykje redusert sidan 1948.
Finn Knutsen
Knutsen var ordførar i Øksnes i periodene 1967–1971, 1971–1973, 1991–1995 og 1995–1999.
Utmerkingar
Knutsen fekk Kongens fortenestmedalje i sølv i 2000.
Fugazi
Fugazi er ei innverknadsrik hardcore-gruppe frå Washington DC i USA. Gruppa vart starta i 1987 av Ian MacKaye (vokal, gitar), Joe Lally (bass, seinare også vokal) og Colin Sears (trommer). Sears forlet etter kort tid gruppa til fordel for Dag Nasty, og vart erstatta av Brendan Canty. Etter nokre månader vart gruppa supplert med Guy Picciotto på ekstra gitar og vokal. MacKaye hadde tidlegare vore vokalist i Minor Threat og Embrace, medan Canty og Picciotto begge hadde ei fortid i Rites of Spring, Happy Go Licky og One Last Wish.
Gjennom heile si eksistens har gruppa vore prega av ein gjer-det-sjølv-haldning. Dei har gitt ut platene sine på Dischord Records og avslått fleire tilbod frå store selskap av prinsippielle årsaker, dei lagar ikkje effektar, dei krev at konsertarrangørar skal halde ein låg inngongspris, og dei spelar ikkje konsertar der det er aldersgrense. Dei nektar også å la seg intervjue av blad som har reklame for alkohol og/eller tobakk. I motsetnad til mange andre hardcore-grupper har Fugazi også ein policy på å slå ned på brutal oppførsel blant publikum på dansegolvet, såkalla slam-dance. Denne filosofien har også vist seg på andre måtar, blant anna har gruppa stilt opp for ei rekkje ulike formål. Fugazi har sidan 2002 hatt ein pause.
Musikalsk har Fugazi hatt relativt stor betydning innan hardcore-scena. Gruppa var frå byrjinga av både prega av og ein premissleverandør for emo-hardcore. Gruppa sitt lydbilete har også gjennom heile karrieren vore prega av ulike støybilete og markante brot mellom støyande og rolege parti. Fugazi har også henta impulsar frå andre musikkstilar, som funk, reggae og jazz, sjølv om hardcoren har vore i grunnen heile vegen. Det er likevel ei klar utvikling å spore gjennom bandets utgjevingar, der dei har blitt stadig meir eksperimentielle. Dei fleste tekstane til Fugazi er nokså politiske, men det er også mogleg å merkje ein forskjell på tekstane til dei ulike tekstforfattarane.
Tunguskahendinga
Tunguskahendinga var ein særs kraftig eksplosjon som fann stad nær elva Podkamennaja Tunguska i det som no er Krasnojarsk kraj i Russland, rundt 07:14. (0:14 UTC, 7:02 lokal soltid ) den 30. juni 1908 (17. juni etter den julianske kalenderen, som var i bruk lokalt på den tid).
Fugazi
Diskografi
* Består av Fugazi og Margine Walker.
Tunguskahendinga
Sjølv om årsaka til eksplosjonen er omdiskutert, så var han mest truleg årsaka av eit stort meteoroide- eller komet-fragment som eksploderte i ei høgd på 5–10 km over bakken. Forskjellige studium har gjeve forskjellige estimat på storleiken på objektet, men den alminnelege oppfatninga er at det var nokre titals meter i diameter.
Kultur- og likestillingsdepartementet
Kultur- og likestillingsdepartementet (KUD) er eit norsk departement med ansvar for kultur-, likestilling og diskriminering-, medie-, idretts- og pengespel- og lotterisaker og koordinerer statleg politikk i samanheng med friviljug sektor. Frå og med 28. juni 2023 har Lubna Jaffery frå Arbeidarpartiet vore Kultur og likestillingsminister i Noreg, ho tok over etter Anette Trettebergstuen frå Arbeidarpartiet.
Vishing
Vishing (frå engelsk voice phishing) er ein ganske vanleg form for nettfiske som utnytjar VoIP-teknologien til å freista å lura sensitiv informasjon frå godtruande folk. Dette føregår ofte ved at eit e-brev som utgjev seg for å vera frå ein kjend institusjon (t.d. banken din), oppgjev eit telefonnummer og seier at det er viktig at du tek kontakt. På dét telefonnummeret møter offera ei automatisk telefonteneste som bed dei tasta inn kredittkortnummer, PIN-kode eller annan informasjon.
Tunguskahendinga
Tunguskahendinga vert rekna som det største nedslaget på land i nyare historie, sjølv om tilsvarande store nedslag i fjerne havområde ikkje ville vorte registrert før global satellittovervaking vart etablert på 1960- og 1970-talet.
Vishing
Medan dei fleste internett-brukarar har fått med seg at dei ikkje skal senda sensitive data i e-post berre fordi dei blir kontakta på nettet av einkvan som utgjev seg for å vera ein påliteleg bedrift (sjå phishing), har mange kundar framleis større tiltru til telefontenestene til finansinstitusjonar.
Tunguskahendinga
Skildring
Rundt 07:17 lokal tid observerte innfødde evenkar og russiske nybyggjarar i fjellandskapet nordvest for Bajkalsjøen ei blåleg lysstripe, nesten like sterk som sola, som flytta seg over himmelen. Rundt 10 minutt seinare kom eit sterkt lysglimt og ein lyd som likna artillerield. Augevitne som var nærare eksplosjonen rapporterte at lydkjelda flytta seg frå aust mot nord. Lydane vart følgd av ei sjokkbølgje som slo folk overende og knuste vindauge hundrevis av kilometer unna. Dei fleste augevitna rapporterte berre lydane og ristingane, og ikkje sjølve eksplosjonen. Augevitneskildringane varierer òg med omsyn til rekkefølga og lengda av de forskjellige hendingane.
Vishing
(Sjå òg pharming.)
Kultur- og likestillingsdepartementet
Politisk leiing
Statsråd og sjef for departementet (kultur- og likestillingsminister) er frå 28. juni 2023 Lubna Jaffery frå Arbeidarpartiet.
Den transkaspiske regionen
Historie
Transkaspia vart erobra av Russland i 1879-1885 i ei rekkje felttog leia av generalane Lomakin, Skobelev og Mikhail Annenkov. Bygginga av Den transkaspiske jernbanen startar ves kysten av Kaspihavet i 1879 for å sikre russisk kontroll over regionen og gje ein rask militærveg til den afghanske grensa. I 1885 oppstod nesten ei krise då russarane annekterte oasen Pendjeh sør for Merv, og Storbritannia nesten gjekk til krig då dei trudde at russarane kom til marsjere vidare til Herat i Afghanistan. Fram til 1898 var Transkaspia ein del av generalguvernørskapet Kaukasus og styrt frå Tiflis, men same år vart det gjort til oblastet Russisk Turkestan og styrt frå Tasjkent. Under revolusjonsperioden i 1917-191 var Transkaspia ein kort periode okkupert av britisk-indiske styrkar frå Meshed. Regionen var ein av dei siste områda med motstand frå Basmatsji under bolsjevikane og dei siste opprørarane rømde over grensa til Afghanistan og Iran i 1922-1923.
Tunguskahendinga
Skildring
Eksplosjonen vart registrert ved seismiske stasjonar over heile Eurasia. Sjokkbølgja ville enkelte stader tilsvart eit jordskjelv på 5,0 på Richterskalaen (som ikkje vart utvikla før i 1935). Han lagde òg svingingar i lufttrykket som var kraftige nok til at det vart påvist i Storbritannia. I løpet av dei påfølgjande vekene var kveldshimmelen så sterkt opplyst at ein kunne lese i lyset frå han, på grunn av støvpartikler som vart spreidd i stratosfæren av eksplosjonen. I USA observerte både Smithsonian astrofysiske observatorium og Mount Wilson-observatoriet ein reduksjon i atmosfærisk sikt som varte i fleire månader, òg på grunn av svevande støv.
Fladda
Fladda er ei av Slate Islands utanfor vestkysten av Argyll and Bute i Skottland. Øyane høyrer til Indre Hebridane Fladda er ei lita øy i Sound of Luing, mellom Luing og Belnahua. Namnet kjem frå norrønt Flatey som tyder «flat øy».
Fugazi
Diskografi
** CD-versjonen også med 3 songar.
Alle platene er gjevne ut på Dischord Records.
Fladda
Det står eit fyr på Fladda og fyret og fyrvaktarbustadane vart bygde i 1860 av brørne David og Thomas Stevenson. Det finst ein stor koloni med terner på øya.
Tunguskahendinga
Utvalde augevitneskildringar
«Rundt frukosttid sat eg ved huset mitt i handelsposten Vanavara (65 kilometer sør for eksplosjonen), vendt mot nord. [...] Med eitt såg eg at direkte mot nord, over Onkouls Tunguskavei, vart himmelen delt i to, og eld kom til syne høgt og vidt over skogen (som Semenov viste, rundt 50 grader opp - ekspedisjonens notat). Rifta på himmelen vart større, og heile nordsida var dekt av eld. I det vart eg såg varm at eg ikkje kunne tole det, det var som om skjorta mi hadde tatt fyr; frå nordsida, der elden var, kom sterk varme. Eg ville berre rive av meg skjorta og hive henne frå meg, men så klappa himmelen saman igjen, og det høyrdest eit sterkt drønn, og eg vart kasta eit par meter til side. Eg vart frå meg ein augneblikk, men så kom kona springande og tok meg inn i huset. Etter dette kom det sånn ein støy, som steinar som fall eller kanonar som skaut, jorda rista, og då eg var på bakken pressa eg hovudet ned av frykt for at det ville bli knust av steinar. Då himmelen opna seg, raste glovarme vindar mellom husa, som frå kanonar, og dei etterlét spor i bakken som stiar og og øydela nokre avlingar. Seinare såg vi at mange vindauge var knust, og i låven var ein del av jernlåsen rive over.»
«Eg hadde ei hytte ved elva saman med bror min Tsjekaren. Vi låg og sov. Med eitt vakna vi begge. Noko dytta på oss. Vi høyrde sus og merka sterk vind. Tsjekaren sa «Høyrer du alle fuglane som fyk over oss?» Vi var begge i hytta, og kunne ikkje sjå kva som føregjekk utanfor. Plutseleg vart eg dytta att, denne gongen så hardt at eg fall inn i elden. Eg vart redd. Tsjekaren vart òg redd. Vi byrja å rope på far, mor, bror, men ingen svarte. Det var bråk utanfor hytta, og vi høyrde tre som fall. Tsjekaren og eg kom oss ut av soveposane og ville løpe ut, men så kom drønna. Dette var den første tora. Jorda byrja å røre på seg og steinar og vind trefte hytta vår og slo ho over ende. Eg vart pressa ned av stokkar, men hovudet mitt var fritt. Då såg eg eit under: trea fall, greinene tok fyr, det vart veldig lyst, korleis kan eg seie dette, som om det var ei anna sol, augo mine gjorde vondt og eg lukka dei derfor igjen. Det var som det russarane kallar lyn. Og straks etter var det eit anna toreslag. Dette var det andre tora. Det var ein solfylt morgon, det var ingen skyer, sola skein klårt som vanleg, og plutseleg kom det ei til!
Tsjekaren og eg hadde vanskar med å komme oss ut frå restane av hytta vår. Då såg vi at over oss, men på ein annan stad, var det eit lysglimt til, og det kom larmande tore. Dette var det tredje toreslaget. Vinden kom igjen og slo oss over ende, mot dei velta trea.
Vi så på dei falne trea, såg tretoppane bli brekt av, såg brannane. Plutseleg ropte Tsjekaren «Sjå opp» og peikte med handa. Eg såg i den retninga og såg enno eit lysglimt og det laga enno eit toreskrall. Men lyden var mindre enn før. Dette var det fjerde braket, som vanleg tore.
Lavollsfjorden
Lavollsfjorden er ein fjordarm av Bergsfjorden på Senja i Senja kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 2,5 km søraustover til garden Lavoll i bukta Kjosen.
Fjorden har innløp mellom Flatneset i nord og Hovsøya i sør og det meste av fjorden ligg mellom desse. Rett sørvest for Lavollsfjorden ligg innløpet til Straumsbotn.
Tunguskahendinga
Utvalde augevitneskildringar
«Den 17. juni, rundt ni om morgonen, observerte vi eit uvanleg naturfenomen. I landsbyen Nordre Karelinskij (200 verst nord for Kirensk) såg bøndene mot nordvest, ganske høgt over horisonten, ein merkeleg skarpt lysande (umogeleg å sjå på) blåkvit himmellekam, som i ti minutt flytta seg nedover. Lekamen såg ut som eit «røyr», dvs. ein sylinder. Det var ein skyfri himmel, berre ei lita mørk sky vart sett i same retning som den lysande lekamen. Det var varmt og tørt. Etter kvart som lekamen nærma seg bakken (skogen) let det til å bli uskarpt, og vart så til ei gigantisk svulmande sky av svart røyk, og det vart høyrt eit høgt brak, som om store steinar fall, eller artilleri vart avfyrt. Alle bygningane rista. Samstundes byrja skya å gje frå seg flammer av uviss fasong. Alle i landsbyen vart slått av panikk og løp ut i gatene, kvinner skreik og trudde det var verdas ende.
Eystein Sandnes
Eystein Sandnes var ein norsk formgjevar frå Røros, utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo.
Tunguskahendinga
Utvalde augevitneskildringar
"«Då meteoritten fall vart det observert sterke ristingar i bakken, og nær landsbyen Lovat i Kansk ujezd vart det høyrt to kraftige eksplosjonar, som frå grovkalibra artilleri.»"
Eystein Sandnes
Eystein Sandnes arbeidde både i glas, fajanse, steingods og tre, og med serieproduksjon av porselen. Han var knytt til Stavangerflint AS 1955–1957 og formgav modellar der. Frå 1957 var han tilsett ved Porsgrund Porselænsfabrik AS, frå 1959 var har sjefsdesignar der. Han har også vore sjefsdesignar ved Norsk Glassverk AS/Magnor Glassverk AS) og formgjeve både bruksglas og kunstglas der, samt formgjeve bestikk for Helle i Holmedal.
Henrik Rogert
Henrik Rogert var ein norsk offiser og stortingsmann.
Tunguskahendinga
Utvalde augevitneskildringar
«Landsbyen Kezjemskoje. Den 17. vart det observert ei uvanleg atmosfærisk hending. Kl. 07:43 vart det høyrt ein lyd som av sterk vind. Like etterpå høyrdest eit frykteleg drønn, følgd av eit jordskjelv som bokstaveleg talt rista bygningane, som om dei vart trefte av ein stor tømmerstokk eller ein stor stein. Det første drønnet vart etterfølgd av eitt til, og så eit tredje. Deretter - i mellomrommet mellom det første og tredje drønnet, kom ei uvanleg underjordisk risting, som ein jernbane der dusinvis av tog passerer samtidig. Deretter vart det i fem til seks minutt høyrt noko nøyaktig som artillerield: 50 - 60 salvar i korte, like intervall, som gradvis vart svakare. Etter halvtanna til to minutt etter ein av «salvane» vart det høyrt ytterlegare seks drønn, som om ein kanon vart avfyrt, men kvar for seg, høgt, og i samband med ristingar.
Sloboda Ukraina
Sloboda Ukraina (ukrainsk Слобiдська Україна, Slobids'ka Ukrajina, russisk Слободская Украина, Slobodskaja Ukraina) eller Slobozjansjtsyna (russisk/ukrainsk Слобожанщина) var ein historisk region som utvikla seg på 1600- og 1700-talet i det sørvestlege grenseområdet av Det russiske keisarriket.
Området vart tradisjonelt nytta av krimtatarar og nogajtatarar for å invadere russiske området langs Muravskijvegen og Iziumvegen. Etter fleire russisk-krimske krigar oppfordra dei russiske tsarane kosakkar til å slå seg ned i regionen for å fungere som ein slags grensevakt mot invasjonane.
Bortsett frå kosakkar var busetjarane bønder og byfolk frå Ukraina på venstrebreidda og høgrebreidda. Namnet Sloboda Ukraina kjem frå ordet sloboda (russisk cлободa), eit slavisk uttrykk som tyder «fridom» og som var ein slags busetnad. Innbyggjarane i ein sloboda slapp å betale skatt til tsaren i ein tidsperiode, og dette viste seg å freiste mange innbyggjarar. Mot slutten av 1700-talet var det 532 slobodaer i Sloboda Ukraina.
Tunguskahendinga
Utvalde augevitneskildringar
Himmelen såg først ut til å vere klår. Det var ingen vind og ingen skyer. Men ved nærare inspeksjon i nord, dvs. der dei fleste drønna kom frå, vart det nær horisonten observert ei slags oskeaktig sky, som etter kvart vart mindre og meir gjennomsiktig, og som truleg rundt 2-3 tida om ettermiddagen forsvann heilt.»
Historie
Det var lite vitskapeleg interesse rundt nedslaget då det hende, kanskje sidan Tunguska-området låg så isolert til. Om det var nokre tidlege ekspedisjonar til staden i det heile tatt så er nedteikningane truleg gått tapt i løpet av dei påfølgjande kaotiske åra i Russland med første verdskrig, den russiske revolusjonen og den russiske borgarkrigen.
Sloboda Ukraina
Sloboda Ukraina tilsvarer i dag områda i dagens Kharkiv og delar av Sumy, Donetsk og Luhansk oblast i Ukraina, og delar av Belgorod, Kursk og Voronezj oblast i Russland.
Tunguskahendinga
Historie
Den første registrerte ekspedisjonen kom til åstaden meir enn ti år etter hendinga. I 1921 vitja den russiske mineralogen Leonid Kulik nedslagsfeltet til elva Podkamennaja Tunguska, som ein del av ei undersøking for Det sovjetiske vitskapsakademiet. På bakgrunn av lokale utreiingar trekte han slutninga at eksplosjonen kom av eit nedslag av ein gigantisk meteoritt. Han overtalte den sovjetiske regjeringa til å finansiere ein ekspedisjon til Tunguska-regionen, basert på eit prospekt om at jern frå meteoritten kunne bergast for den sovjetiske industrien.
Kulikekspedisjonen kom fram til staden i 1927. Han vart overraska då han ikkje fann eit krater. Dei fann i staden eit område med svidde tre, rundt 50 kilometer i diameter. Ved nullpunktet var det nokre tre som merkeleg nok framleis stod oppreist, men med greiner og bark rive av. Dei som var lengre unna var slått over ende i retning bort frå senteret.
Over dei neste tiåra var det ytterlegare tre ekspedisjonar til området. Kulik fann eit lite gryteforma myrhol som han trudde kunne vere krateret, men etter ei arbeidskrevande drenering av myra fann han gamle trestumpar på botn, noko som utelukka at det var eit krater. I 1938 ordna Kulik med ei luftfoto-undersøking av området, som viste at hendingar hadde slått tre over ende i eit enormt sommerfuglforma mønster. Trass i dei omfattande øydeleggingane vart det ikkje funne noko krater.
Ekspedisjonar som vart sende til området på 1950- og 1960-talet fann mikroskopiske kuler av silikat og magnetitt i prøver av jordsmonnet. Ein meinte det kunne vere liknande kuler i dei velta trea, men dei kunne ikkje påvisast med metodane dei hadde den gongen. Seinare ekspedisjonar fann derimot slike kuler i sevja frå trea. Kjemisk analyse viste at kulene hadde høgt innhald av nikkel i høve til jern, noko som òg er tilfelle i meteorittar, og konklusjonen var at dei var av utanomjordisk opphav. Konsentrasjonen av kulene i forskjellige regionar av jordsmonnet vart òg funne å vere i samsvar med den forventa fordelinga frå ein luftsprengt meteoritt. Seinare studium av kulene fann uvanlege fordelingar av fleire andre metall i forhold til omgjevnadene, noko som òg vart sett som bevis for eit utanomjordisk opphav.
Kjemisk analyse av torvmyrer i området viste òg mange avvik som vart sett på som samsvarande med eit nedslag. Isotopsignaturane til stabile karbon-, hydrogen- og nitrogenisotopar i myrlaga frå 1908 vart funne å ikkje vere i samsvar med kva som vart målt i dei nærliggande laga over og under. Regionen der myrene med dei avvikande signatura låg inneheldt òg ei uvanleg stor mengd iridium, liknande iridiumlaget som er funne i K/T-grensa. Desse uvanlege mengdene meiner ein kjem av nedfall frå meteoritten som er vorte avsett i myrene. Nitrogenet meiner ein har vorte avsett som sur nedbør, eit forventa nedfall frå eksplosjonen.
Luftsprengt meteoroide
Hos forskarane er den leiande forklaringa på eksplosjonen ei luftsprenging av ein meteoroide 6–10 kilometer over jordoverflata.