cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Varberg i Egersund
Varberg er ein fjelltopp i Eigersund kommune i Rogaland. På toppen har ein flott utsikt over byen og innseglinga til Egersund hamn. Det er sti opp til toppen av Varberg frå ein god parkeringsplass. Det er lett å finne staden, sidan eit stort teletårn er plassert på det høgaste punktet. Kommunen har planar om å få laga ei lysløype rundt Varberg.
Unterendingen
Unterendingen er ein kommune i distriktet Zurzach i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 387 meter over havet.
Shuichi Mase
Shuichi Mase er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Blaublitz Akita og Ehime FC.
Valhest
Valhest er eit fjell nordvest i Tysvær kommune i Rogaland. Fjellet har ei høgd på 313 meter over havet.
Heksagon
Ein heksagon eller ein sekskant er ein polygon med seks hjørne og seks kantar. Schläfli-symbolet for heksagon er {6}.
Dei indre vinklane til ein regulær heksagon (der alle sider og vinklar er like) er alle 120°. Vinkelsummen til eit heksagon er 720°.
Arealet til ein regulær heksagon med sidelengd a\,\! er gjeve som
Omkrinsen til heksagon med sidelengde a\,\! er 6a\,\!, den maksimale diameteren er 2a\,\! og den minimale diameteren er.
Konstruksjon
Vi konstruerer ein regulær sekskant med passar og linjal ved å teikne ein sirkel, markerer eit punkt A på sirkelen, og trekkjer ei line med lengd lik radien frå A til eit punkt B på sirkelbogen.
Ein alternativ framgangsmåte er vist på figuren til høgre.
Toccata
Toccata, italiensk toccare («slå» eller «røre») er eit virtuost musikkstykke, vanlegvis for klaviatur- eller strengeinstrument, i sjeldnare tilfelle for musikk med fleire instrument - eit døme er opninga av Claudio Monteverdi sin opera L'Orfeo. Toccataer har ofte ein fri musikalsk struktur og med karakter av å vere ein utskriven improvisasjon.
Renessansen
Toccata er ein av dei eldste omgrepa for instrumentale musikkstykke og var opphavleg ikkje mykje forskjellig frå sonate, fantasia, ricercar osv.
Barokken
I barokken vart toccataene lengre, meir intense og virtuose enn dei var i renessansen, ofte med raske løp og arpeggioar som vekslar med fugale seksjonar eller fulltona akkordar. Viktige toccatakomponistar i perioden før Bach var Girolamo Frescobaldi, Johann Pachelbel, Michelangelo Rossi, Johann Jakob Froberger, Jan Pieterszoon Sweelinck, Alessandro Scarlatti og Dietrich Buxtehude.
Seinare i barokken vart toccataer mest brukt som eit preludium som vart spelt før fuger. Det mest kjente dømet er d-moll-toccataen som er overlevert under Bach. Bach skreiv fleire toccataer for orgel og cembalo.
Romantikken
Etter barokken har toccataforma vore mindre brukt, men nokre døme finst. Robert Schumann skreiv i 1830 sin Toccata C-Dur, Opus 7 for klaver, eit av dei teknisk vanskelegaste stykka på repertoaret. Med bygginga av store orgel blomstret musikkforma opp igjen i seinromantikken, til dømes har Max Reger og Charles-Marie Widor skrive toccataer.
Kapp St. Vincent
Kapp St. Vincent (portugisisk Cabo de São Vicente) er eit nes i Sagres i Algarve sør i Portugal. Neset er det sørvestlegaste punktet i Europa og ligg om lag 6 km frå landsbyen Sagres. Neset er eit landemerke for skip som seglar til eller frå Middelhavet. Klippene stig nesten vertikalt frå Atlanterhavet til ei høgd på 75 meter over havet.
Ved neset finn eit rikt sjøliv og mange fuglar hekkar i klippene, som haukørn, vandrefalk, glente, steintrost, klippedue, stork og hegre.
Historie
Kapp St. Vincent var alt ein heilag stad i steinalderen og ein har funne bautasteinar her frå denne tida som tyder på det. Grekarane kalla staden Ophiussa, folkesette området med Oestriminis og bygde eit tempel for Herakles her. Romarane kalla det Promontorium Sacrum (eller 'Det heilage neset'). Dei rekna neset som ein magisk stad der solnedgangen var større enn nokon annan stad. Dei trudde at sola sokk fresande ned i havet ved enden av verda.
I følgje ei segn er namnet på neset knytt til soga om ein martyrdrepen spansk prest frå 300-talet kalla St. Vicente etter at leivningane hans flaut i land her. Det vart bygd ein heilagdom over grava hans. I følgje den arabiske geografen Al-Idrisi var grava alltid vakta av ramner. Kong Afonso Henriques (1139-1185) fekk liket grave opp i 1173 og ført med skip til Lisboa, medan ramnane framleis følgde etter.
Området rundt neset vart plyndra fleire gonger av sjørøvarar frå Frankrike og Holland, og i 1587 av sir Francis Drake. Alle bygningar, inkludert Vila do Infante av Henrik Sjøfararen, vart rasert under Lisboa-jordskjelvet i 1755. Fransiskanarmunkar heldt til her fram til 1834, då alle kloster i Portugal vart forlatne.
Fyr
Det noverande fyret vart bygd over ruinane av eit fransiskanarkloster frå 1500-talet i 1846. Statuar av St. Vicente og St. Francis Xavier hadde vorte flytta til den nærliggande kyrkja Nossa Senhora da Graça ved Sagresneset. Dette fyret, som ser ut over ei av dei travlaste skipsområda i verda, er det nest kraftigaste i Europa med to lampar på 1000 watt, som kan lyse 60 km avgarde.
Sea Leopard Patch
Sea Leopard Patch er ei grunne som er 18 meter djup, nær midten av Visca Anchorage i Admiralty Bay i Sør-Shetlandsøyane. Ho vart kartlagd i 1927 av DI-personell på «Discovery» og kalla opp etter leopardselen.
Tjuvenborgen
Tjuvenborgen kan vere ei gammal bygdeborg. Segna seier ho var besett av lokale røvarar ein gong i tida. Ho er bratt og utilnærmeleg der ho ligg som ei «vorte» i terrenget. Utsikta er ikkje like god som frå Hestebrenna. I samband med Tjuvenborgen ligg òg den såkalla «Røverhula», ein stad der ein trudde røvarar heldt til i riktig gamle dagar. Frå Røverhila er det god utsikt, og det er stupbratt (loddrett) på yttersida.
God Defend New Zealand
«God defend New Zealand» er den eine av to newzealandske nasjonalsongar: «God defend New Zealand» (i vanleg bruk) og «God save the Queen» (meir sjeldan). «God defend New Zealand» vart framført fyrste gong i Dunedin i 1876, og er skriven av Thomas Bracken med musikk av John Joseph Woods.
{|
Nord-Makedonia
Nord-Makedonia (makedonsk: Северна Македонија, Severna Makedonija; albansk: Maqedonia e Veriut), offisielt Republikken Nord-Makedonia (makedonsk: Република Северна Македонија, Republika Severna Makedonija; albansk: Republika e Maqedonisë së Veriut), er eit land på Balkan søraust i Europa som grensar til Serbia og Kosovo i nord, Hellas i sør, Albania i vest og Bulgaria i aust.
Nord-Makedonia utgjer om lag 35,8 % av heile regionen Makedonia og 40,9 % av innbyggjartalet. Hovudstaden er Skopje med om lag 500 000 innbyggjarar. Av andre mindre byar finn ein Bitola, Kumanovo, Prilep, Tetovo, Ohrid, Veles, Sjtip, Kotsjani, Gostivar og Strumitsa. Landet har meir enn femti naturlege og kunstige innsjøar og seksten fjell høgare enn 2 000 meter over havet.
Landet er medlem av Dei sameinte nasjonane og Europarådet, i tillegg til La Francophonie, Verdshandelsorganisasjonen (WTO) og Organisasjonen for tryggleik og samarbeid i Europa. Sidan desember 2005 har landet òg vore ein kandidat for EU og NATO.
Namn
Etter at Nord-Makedonia vart ein sjølvstendig stat, vart det ueinigheit om kva landet kunne få lov til å heite. Den makedonske namnekonflikten hende ettersom Hellas ikkje tillét landet hadde namnet "Makedonia" fordi Makedonia i Hellas er eit område nord i Hellas, og Hellas meinte at Makedonia er eit gresk namn. Som eit kompromiss vart republikken Makedonia i 1993 anerkjend av Dei sameinte nasjonane under namnet «the former Yugoslav Republic of Macedonia», FYROM (norsk: Den tidlegare jugoslaviske republikken Makedonia) og (makedonsk: Πоранешна Југословенска Република Македонија, Poranesjna Jugoslovenska Republika Makedonija).
I 2019 inngjekk Hellas og Nord-Makedonia eit kompromiss som innebar at Hellas anerkjente landet mot at det tok namnet "Nord-Makedonia". I februar 2019 endra landet namn frå "Republikken Makedonia" (Republika Makedonija) til "Republikken Nord-Makedonia" (Republika Severna Makedonija).
Geografi
Nord-Makedonia er omgjeve av land og er geografisk klart definert av ein sentral dal der elva Vardar renn gjennom med fjellkjeder på kvar side av dalen.
Det meste av terrenget i republikken er kupert. I vest ligg fjellkjeda Šar Planinia, medan Osogovo ligg i aust. Dei tre store innsjøane Ohridsjøen, Prespasjøen og Dojransjøen ligg heilt sør i landet og grensa til Albania og Hellas går gjennom desse. Ohridsjøen vert rekna som ein av dei eldste innsjøane og biotopane i verda. Regionen er seismisk aktiv og har hatt særs kraftige jordskjelv gjennom tidene. Det siste store jordskjelvet i landet råka Skopje i 1963 og tok livet av over tusen innbyggjarar.
Klima
Nord-Makedonia har eit klima som er ganske likt Sentral-Europa med kalde vintrar og varme somrar. Sommaren er den våtaste tida på året, men har meir sol og er tørrare enn t.d. Albania i vest. Vinteren er òg tørrare, kaldare og meir skya enn Albania. Mykje av landet er fjellområde og høgareliggande område, som kan få ein god del snø. Skopje har ein nedbørsnormal på 508 mm i året.
Gunnar Reiss-Andersen
Gunnar Reiss-Andersen var ein norsk forfattar, hovudsakleg av lyrikk. Han var med i motstandskampen under andre verdskrigen og flykta etter kvart til Sverige. Reiss-Andersen fekk statens kunstnarløn frå 1945.
Reiss-Andersen var fødd i Larvik. Han studerte målarkunst, men gjekk etter kvart over til litteraturen.
Det best kjente diktet hans er «Til hjertene», som er brukt som ledemotiv i krimnovella Gunnar Reiss-Andersen, sa han av Gunnar Staalesen.
Sjakkbrikka springar
Ein springar (òg kalla hest) er ei brikke i sjakk. Kvar spelar startar med to springarar kvar, vert plasserte ved sida av tårna. Dei kvite springarane startar på felta b1 og g1, dei svarte på b8 og g8.
Springarane sitt rørslemønster skil seg frå dei andre brikkene. Springaren går på vekselvis kvite og svarte felt, i ei rørsle som kan beskrivast som at den går eitt felt framover eller til sida, og deretter to felt vinkelrett i høve til den første delen av trekket.
Diagrammet til venstre syner dei åtte moglege trekka for ein sentralt plassert springar. I motsetnad til andre sjakkbrikker kan springaren hoppe over brikker som måtte stå mellom springaren og feltet den flytter til. Som dei fleste andre av brikkene, slår den motstandarbrikker som er plassert på feltet den kjem til.
Springaren er den éinaste offiseren som kan flyttast før det er gjort noko bondetrekk. Til vanleg kjem springaren i spel litt før løparen, og lenge før tårna og dronninga.
Springaren er den éinaste brikka som kan angripe dronninga utan sjølv å vere truga av dronninga. Den vert heller ikkje angripen av ein konge, løpar eller tårn den angrip, og egnar seg difor godt til å utføre ein gaffel.
Ein springar vert rekna for å vere like sterk som ein løpar. Løparen si rekkevidde er lengre, men løparen er avgrensa til dei 32 kvite/svarte felta på brettet. Sidan springaren kan hoppe over andre brikker, vert den rekna som meir verdfull tidleg i spelet, når det er fleire brikker på brettet.
Bygda Skulsfjorden
På Statens Kartverk sine kart blir bygdenamnet normert Skulsfjord, men etter den nedervde lokale uttalen, som er i bunden form, vil rett skrivemåte etter lov om stadnamn vere Skulsfjorden.
Hideo Yoshizawa
Hideo Yoshizawa er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Honda, FC Ryukyu, Matsumoto Yamaga FC og Gainare Tottori.
Aroánia
Aroánia (gresk Αροάνεια), òg skrive Aroneia, eller Khelmós (gresk Χελμός), òg skrive Chelmos eller Helmos, er ei fjellkjede i Hellas. Ho er om lag 15-20 km lang frå nord til sør (nordaust for Lykouría til sørvest for Diakoptó) og om lag 5-10 km frå vest til aust (frå aust for Kalávryta til grensa mellom periferieiningane Akhaía og Korinthía). Fjellkjeda ligg i Akhaía og i antikken var ho ein del av Arkadía. I mellomalderen og fram til 1900-talet vart fjellet kalla Khelmós.
På fjellet ligg Kalávryta skisenter, som ligg nord på fjellet. Toppen av fjellet er den tredje høgaste på halvøya. Grottene Spíleo Limnón ligg i vest og Méga Spíleo i nordvest. Fjellet Kyllíni ligg like i aust, og frå toppen kan ein sjå dei nordlege områda av Arkadía i sør, og fleire fjell i vest og nordvest. Korintbukta ligg i nord. Elva Vouraikós (i antikken Buraikos) renn i nordvest. På fjellet står det eit kommunikasjonstårn for radio- og TV-stasjonar i Kalávryta.
Aroneia består av skogområde mellom 800 og 1 800 meter med ein type furu i vest, aust og i sør. Område over om lag 1 500 meter er hovudsakleg berre i dei sentrale områda og grassletter og steinar dominerer høgareliggande område i aust.
Den tidlegare kommunen Aroánia, som har fått namn etter fjellet, ligg sørvest for fjellkjeda. Sete i kommunen er Psofída.
1366 Piccolo
1366 Piccolo er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 29. november 1932 av Eugène Joseph Delporte ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Asylsøkjar
Ein asylsøkjar er ein person som på eiga hand kjem seg inn i eit land og søkjer om vern (asyl) mot farlege humanitære eller politiske forhold i heimlandet. Etter Folkeretten har alle rett til å søkja om asyl i andre land. Dersom asylsøknaden vert godkjend, får utlendingen status som flyktning.
Hitoshi Morishita (1967)
Hitoshi Morishita er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Asylsøkjar
Noreg
Asylsøkjarar i Noreg må venda seg til politiet når dei kjem inn i landet. Dei vert då teken inn til eit såkalla asylintervju. Søknaden vert handsama av Utlendingsdirektoratet (UDI). Handsaminga tek normalt om lag eit år, men det finst ikkje noko maksimaltid. Medan søknaden vert handsama, bur asylsøkjaren på eit asylmottak.
Dersom asylsøkjaren får opphald i Noreg, vert han overført til den kommunen der han skal bu permanent, anten i eit asylmottak eller i ein privat bustad. Dei fleste asylsøkjarar som får opphald i Noreg, får ikkje innvilga asyl, men får opphald på humanitært grunnlag.
Dersom asylsøknaden vert avslått, kan søkjaren anka til Utlendingsnemnda (UNE). Om klagen vert avvist, skal asylsøkjaren verta send til heimlandet att. Nokre asylsøkjarar vel då å halda fram med opphaldet sitt i Noreg, men har då ikkje opphaldsløyve, og oppheld seg dermed ulovleg i landet.
For asylsøkjarar som har fått avslag på søknaden, men som ikkje kan returnerast, til dømes fordi dei ikkje har eit kjent heimland, er det oppretta spesielle ventemottak. Desse mottaka har vorte kritiserte av innvandringsmotstandarar som meiner at asylsøkjarar må sendast ut av landet. På den andre sida har det kome kritikk frå asylsøkjarar som meiner at forholda ved desse mottaka er for dårlege. I juli 2010 braut det ut opptøyer ved Lier ventemottak og Fagerli ventemottak. Mottaket på Fagerli vart stengd etter dette, på grunn av brannskadar.
Kjelder
Refugee
Torsnes
Torsnes er ein tidlegare sjølvstendig landkommune i Østfold fylke.
To av dei kjende herregardane i Østfold ligg i Torsnes, Nes Herregård og Thorsø Herregård.
Historie
Torsnes var frå 1837 ein del av Borge formannskapsdistrikt. 1. januar 1910 vart området skild ut som eigen kommune med 1 466 innbyggjarar.
1. januar 1964 vart dei høgtliggande sjøområda sør for Øra med Hesteholmen i Torsnes samanslegne med delar av Borge, Fredrikstad og Glemmen kommunar til Fredrikstad kommune. Resten av Torsnes vart slege saman med resten av Borge til den nye Borge kommune.
1. januar 1994 vart Borge kommune samanslegen med Fredrikstad, Kråkerøy, Onsøy og Rolvsøy kommunar til den nye Fredrikstad kommune.
1 721
Talet 1 721 (eitt tusen sju hundre og tjueéin) er det 268. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 709 og 1 723.
Ordenstalet som svarar til talet 1 721, er eitt tusen sju hundre og tjueførste (1 721.).
Soga om Gisle Sursson
Soga om Gisle Sursson eller Gísla saga Súrssonar (islandsk tittel) er ei av dei mest kjende islendingesogene. Den tar for seg livet til Gisle og utvandringa hans frå Noreg og korleis det gjekk med han på Island. Hovudtemaa i soga er ære, ætt, ettermæle, vennskap og hemnlyst. Kjærleik er i lita grad eit tema. Skrivestilen er i klassisk islendingesogestil med mange innslag av skaldekvad komponert av Gisle, som visstnok var ein stor skald.
Handlinga går føre seg i ei heidensk tid, noko som går klart fram av rituala og haldningane i soga, og forskarane plasserer henne på 900-talet. Soga er derimot ikkje nedskriven før på 1200-talet. Om denne soga, og islendingesogene generelt, er sanne er difor omdiskutert. Soga er skriven som om ho er sann, men på dei hundre åra det tok før ho vart nedskriven kan mykje ha endra seg. Det at ho er skriven slik kan og ha vore eit skjønnlitterært trekk som var moderne på den tida. Ein annan teori går ut på at soga har ein forfattar og på ingen måte er sann.
For meir informasjon om teoriane rundt islendingesogene sitt opphav sjå artikkelen om Islendingesogene.
Samandrag
Soga byrjar på Nordmøre der vi får høyre om husfaren Torbjørn. Han har tre søner – Torkjell, Gisle og Are, og ei dotter – Tordis. Are vert oppfostra av ein onkel, noko som ikkje var uvanleg og slett ikkje var ei skam.
Torbjørn mistenker Tordis i å stå i med venen til Torkjell, Bård, noko han ikkje synest noko særleg om. Gisle tar difor saka i eigne hender og høgg ned Bård under ein spasertur. Men Bård har hemnlystne vener og etter mykje om og men set dei ei natt fyr på garden til Torbjørn. Torbjørn er likevel oppfinnsam og får familien ut ved å dyppe bukkeskinn i kar med surmyse for så å nytte dei som skjold mot varmen. Det er denne hendinga som er bakgrunnen for at Torbjørn får tilnamnet Sur, og sønene hans vert frå no av heitande Sursson.
Etter ein blodig hemn finn Torbjørn og familien det nødvendig å emigrere til Island. Der slår dei seg ned på den karrige nordvestkysten. Dei ryddar gardar, men Torbjørn har blitt ein gammal mann og døyr kort tid etter. Tordis gifter seg med ein mann som heiter Torgrim og slår seg ned på garden Sæbol. Gisle og Torkjell bur på nabogarden Hol. Der gifter Torkjell seg med Åsgjerd og Gisle med Aud. Bror til Aud, Vestein, og Gisle vert etter kvart særs gode vener.
Det var godt samhald blant mennene på dei to gardane, og ein vår reiser dei, staseleg kledde og med mange menn, til tings saman. Der vert det spådd at samhaldet mellom dei fire ikkje alltid ville vere like godt, og etter som slike utsegn vart tatt veldig på alvor på den tida, tar Gisle til ordet for at dei fire skal sverje blodsbrorskap. Allereie her går det skeis når Torgrim i siste stund nektar å forplikte seg til Vestein. Då trekkjer også Gisle seg unna og seier: ”Eg skal ikkje binde meg i skylnad til den mann som ikkje vil gjere det med Vestein, mågen min”.
Så kjem ei tid der alle dei fire reiser utanlands, til Noreg, Danmark og England, for å gjere handel. Torgrim, Torkjell og Gisle reiser heim til Island etter ei stund, medan Vestein framleis er ute og reiser. Ein dag overhøyrer Torkjell kona hans, Åsgjerd, seie til Aud at ho har eit godt auge til Vestein. Dette vil vise seg å vere starten på slutten for mange menneskeliv. Kort tid etter løyser Torkjell seg frå Gisle og garden Hol for så å flytte inn på Sæbol, hjå Torgrim.
No går det rykte om at Vestein er på veg til Hol. Gisle ensar trøbbel og prøver å hindre han i å koma, men det til inga nytte. Ikkje så lenge etter vert Vestein drepen i si eiga seng med eit spyd stikkande gjennom brystet. Gisle dreg ut spydet or brystet og tar med det på seg å hemne Vestein. Han mistenker Torgrim og får stadfesta dette når Torgrim forsnakkar seg.
Ei natt går difor Gisle til Sæbol og stikk spydet, som tidlegare hadde vore Vestein sin bane, i Torgrim slik at han må bøte med livet. Gisle kjem seg tilbake til Hol att usett. Han vert likevel mistenkt og Bork, bror til Torgrim og no gift med Tordis, drar til tings for å reise sak mot Gisle. Der får han lyst Gisle fredlaus. Dette fører til at Gisle ser det naudsynt å selje garden og slå seg ned ein annan stad. Han ryddar ny gard i den avsidesliggande Geirtjovsfjorden og flytter inn med Aud og ei fosterdotter.
No kjem mange urolege år for Gisle. Han vekslar på å vere på garden i Geirtjovsfjorden og i skjul i utmarka. Bork har nemleg gitt Øyolv Grå tre hundre sølvmyntar for å oppspore og drepe Gisle. Ein vår vert Torkjell brått og uventa hogd ned med sitt eige sverd av to ungdommar som skulle vise seg å vere sønene til Vestein. Dei klarer å stikke av og kjem til garden i Geirtjovsfjorden der dei møter Aud. Då ho forstår kva som har skjedd, skundar ho seg og får dei vekk, for ho veit at Gisle vil drepe dei dersom han får sjå dei. For sjølv om Torkjell har svike han, så er han enno bror hans.
Etter kvart vert Gisle meir og meir plaga av vonde draumar. Ei natt får korkje han, Aud eller fosterdottera sove, og dei tar difor på veg innover mot gøymestaden hans. Der møter dei til sist på Øyolv, som har med seg fjorten mann. Gisle tar opp kampen og kjempar lenge og heltemodig. Han kløyver ein på langs og deler ein annan på midten, og når han sjølv vert råka i mageregionen så strammar han berre beltet strammare slik at innvolane ikkje dett ut. Når så Gisle endeleg døyr ligg fem motstandarar døde og to til døyr på vegen heim.
Øyolv vert godt tatt imot av Bork på Sæbol, men skamma er stor og det er Gisle som har ettermæle i sin favør. Tordis er samstundes lysten på å hemne Gisle, bror hennar, og prøver å køyre eit sverd i magen på Øyolv. Dette lykkast ho ikkje med, og det vert difor skilsmisse.
Mange som er involverte i hemnen etter drapet på Vestein, rømer no ut av landet. I Noreg vert eine sonen til Vestein hogd ned på open gate. Aud reiser til Hedeby i Danmark, der ho let seg kristne.
Hadeland og Land prosti
Hadeland og Land prosti er eit tenestedistrikt i Hamar bispedømme i Den norske kyrkja. Det femner femner kommunane Gran, Jevnaker, Lunner, Nordre Land og Søndre Land i Oppland (Innlandet fylke). Prosten har sete på Gran.
Historie
Prostiet vart oppretta i 1864. Prestegjelda Jevnaker og Lunner vart overført frå Hadeland, Ringerike og Hallingdal prosti og Land frå Valdres prosti.
Sokn
Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Prestegjeld
Prestetensta var tidlegare leia lokalt gjennom prestegjeld. Ordninga vart fasa ut frå 2004. Før utfasinga hadde Hadeland og Land prosti desse prestegjelda:
Stortingsvalet 2005
Stortingsvalet 2005 vart skipa til i Noreg den 12. september 2005. Ved dette stortingsvalet auka talet på stortingsrepresentantar frå 165 til 169. Talet på utjamningsmandat auka frå 8 til 19. 3 421 741 personar hadde røysterett ved valet, og 77,4 % av dei røysteføre røysta. Dette er 1,9 prosentpoeng fleire enn ved stortingsvalet i 2001.
I dagane før valet veksla meiningsmålingane mellom knapt fleirtal til venstresida og høgresida. Allereie valnatta vart det klart at dei raudgrøne kom til å vinna, og Bondevik varsla då at han kom til å ta avskil med politikken etter 25 år som politikar. Etter at alle røystene var talde opp klokka 12.00 dagen etter, vart det eit klart fleirtal for venstresida som fekk 87 mandat mot høgresidas 82 mandat.
Resultat
Dei store valvinnarane var Arbeidarpartiet, Framstegspartiet og Venstre. Arbeidarpartiet fekk 18 nye mandat, og overtok regjeringsmakta saman med Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet. I eit historisk perspektiv var dette likevel Arbeidarpartiet sitt nest dårlegaste valresultat i etterkrigstida. Framstegspartiet gjorde sitt klart beste stortingsval nokonsinne og fekk 11 nye mandat, men sidan ei raud-grøn fleirtalsregjering overtok regjeringsmakta vart partiet likevel ståande igjen utan mykje reell makt. Den største relative framgangen hadde Venstre, som fekk meir enn halvparten så mange røyster som i 2001, og femdobla stortingsgruppa si, men likevel mista regjeringsmakta. Dei store taparane var Høgre og Kristeleg Folkeparti, som mista 15 og 11 mandat kvar. For Høgre var dette det dårlegaste stortingsvalet nokonsinne, og for KrF det dårlegaste sidan det vart eit riksdekkande parti etter krigen. Kystpartiet mista sitt eine mandat og ramla ut av Stortinget.
Stemmetal ved stortingsvalet 2005
Liste sortert etter parti.
Parti og lister
Ikkje alle stilte liste i alle fylke.
Nasjonalalliansen klarde ikkje å samla inn nok underskrifter for å kunna stilla lister ved valet.
Alej
Alej (russisk Алей) er ei elv i Altaj kraj i Russland og ei av sideelvane til Ob frå venstre. Ho har ei lengd på 858 km og eit nedslagsfelt på om lag.
Ho sprint ut frå dei nordvestlege områda av Altajfjella i Aust-Kasakhstan oblast i Kasakhstan, nær grensa til Russland. Elva svingar seg over steppene i Altaj kraj, og munnar ut i Ob ved Ust-Aleika sør for Barnaul. Før munningen er elva rundt 70 m brei og 1,5 m djup. Middelvassføringen ved Khabasino, 46 km før munningen er 33,8 m³/s (minimum i februar: 3,5 m³/s, maksimum i mai: 144 m³/s). Alej frys til i november og vert isfri att i april.
Ved Alej ligg byane Rubtsovsk og Alejsk. Elva vert nytta til vatning av dei nærliggande jordbruksområda.
St Peter Port
St Peter Port er hovudstaden og den viktigaste hamnebyen på den britiske kanaløya Guernsey.
St Peter Port ligg ved ei naturleg hamn verna av sjølve Guernsey i vest og øyane Herm og Sark i aust. Hamna har vore i bruk sidan romersk tid. Seinare var hamna base for kaperfart og smugling. I dag tek ho imot passasjertrafikk og varegods, medan St Sampsons i nord hovudsakleg tek imot råvarer.
Bybildet er prega av bygningar i grå og kvit stein i tillegg til fargerikt måla rekkjehus. Castle Cornet frå 1200-talet, som no utgjer ein del av moloen ved St Peter Port, ligg på ei tidlegare tidvassøy. Elizabeth College på Guernsey blei grunnlagd i 1563 av Elisabeth I av England. Hovudbygningen frå 1826 er lett kjennbar i byhorisonten. I St Peter Port ligg også mellom anna Guernsey Museum & Art Gallery, eit maritimt museum, Guernsey Tapestry Gallery med eit biletteppe vigd kulturen til Guernsey, og Hauteville House, bustaden til Victor Hugo under eksilet hans på øya. Elles har ein handelsstader på ein marknad, ein arkade og handlegater.
Áskio
Áskio (gresk Άσκιο) er ei fjellkjede vest i periferieininga Kozáni og i delar av Kastoriá i Hellas. Den høgaste toppen er 2 111 moh.
Fjellet er om lag 30 km frå nordvest til søraust og 15-20 km breitt frå sørvest til nordaust.
Skogar dominerer dei lågareliggande områda og inneheld furu og gran, medan dalar, grassletter og buskar, i tillegg til berre område, dominerer i høgareliggande område. Området rundt fjellet inneheld landsbyar, skogsvegar og turstiar.
Frå toppen kan ein sjå dei nordlege Píndosfjella i nord, inkludert Khásia, Týmfi, Smólikas og Grámmos, Vérmiofjella i aust og i det fjerne Ólymbos.
Colbeck Archipelago
Colbeck Archipelago er ei øygruppe med mange små holmar kring 1,5 km nordvest for Byrd Head, like aust for Taylor Glacier, utanfor Mawson Coast. Ho vart oppdaga i januar 1930 og kartlagd i februar 1931 av British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under Douglas Mawson. Han vart namngjeven av Mawson etter W.R. Colbeck, nestkommanderande på ekspedisjonsskipet «Discovery». Norske kvalfangarar utforska det same området i januar 1931 og gav øygruppa 6,5 km lenger nord namnet Thorfinnøyane. Namnet Colbeck har stundom vorte nytta om denne sistnemnde gruppa på somme kart
Pil og boge
Pil og boge er eit særs gamalt og utbreidd våpen som har vorte brukt til jakt og krigføring. I dag blir bogen ofte brukt som fritids- og konkurranseaktivitet, men det finst framleis folkegrupper som nyttar boge til jakt.
Historie
Bogen vart funne opp i steinalderen. Dei eldste teikna på bruk, steinar forma som pilspissar, er funne i Afrika og er rundt 60 000 år gamle. Dei eldste restane av både pil og boge som er funne er frå Stellmoor, nord for Hamburg i Tyskland, og stammar frå den paleolittiske kulturen som var der (ca. 9000-8000 f.Kr.). Pilene vart laga av furu, og var 15-20 tommar lange og hadde pilspiss av flint.
Desse restane blei øydelagde under andre verdskrigen. Dei eldste kjente bogane som er kjend i dag, kjem frå Holmegårdmyrene i Danmark, der det i 1940-åra vart funne to boger. Dei var laga av alm, hadde flate armar og ein D-forma midtseksjon, mens den midterste delen var bikonveks. Bogen var 1,50 m lang. Desse bogane vart brukt fram til bronsealderen; konveksiteten av midtseksjonen slutta med tida.
Konstruksjon
Bogen er tradisjonelt laga av ein sterk, men fleksibel tresort, til dømes ask. I moderne tid er dette ofte erstatta av glasfiber. Ei sterk snor blir spent på, gjerne i eit hakk i kvar ende. Opphavleg brukte ein dyresener; på moderne bogar er det vanleg med kevlar eller eit anna kunstig material med stor slitekraft. Pilene er laga av rette greiner, ikkje tjukkare enn 1 cm i diameter. Den eine enden av pila vert spissa, eller sett ein spiss på av t.d. metall, og i den andre enden vert det laga eit hakk, slik at pila kan setjast på snora. Dette hakket er i nyare tid ofte laga av plast som ein sett på som spissen. Denne plast delen vert kalla nock. Det er gjerne styrefjær på pila.
Allereie i antikken byrja ein å laga komposittbogar, der skaftet er laga av fleire material. Den tidlegaste kombinasjonen var tre og bein. Moderne komposittbogar er gjerne av metall og glasfiber. Slike bogar får ein langt større spennkraft, og dermed større penetrasjonsevne og rekkjevidd. Fordi komposittbogar kan vera svært tunge å spenna, brukar ein på moderne bogar ofte eit trinsesystem som gjer det mogleg å spenna dei. Desse moderne trinsebogane heiter compoundbogar.
Trekkrafta til bogar blir målt i pund. Dagens bogar har ei trekkraft frå 20-50 pund. Meir trengst ikkje for å treffa blink på etter måten korte avstandar. Dei engelske langbogane kunne ha opp mot 200 pund trekkraft.
Makoto Kitano
Makoto Kitano er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Roasso Kumamoto og Kamatamare Sanuki.
Aksel Sandemose
Aksel Sandemose, som opphavleg heitte  Axel Nielsen, var ein dansk skjønnlitterær forfattar som flytta til Noreg og skreiv mesteparten av bøkene på riksmål, og vert difor rekna som norsk forfattar. Han er mellom anna kjent for at han i romanen En flyktning krysser sitt spor formulerte den såkalla jantelova som gjer greie for dei krava til sjølvutsletting som eit trongsynt lokalsamfunn legg på individa i form av at «Du skal ikkje tro du er noko....».
Aksel Sandemose var fødd i den vesle byen Nykøbing Mors på den austlege parten av øya Mors i Limfjorden i Jylland, og oppveksten her, saman med minna frå tida som sjømann i ungdomsåra, gav stoff til mykje av forfattarskapen hans. I romanane sine freistar han å gje forklaringar på kvifor menneska gjer det dei gjer, og ein finn ofte sjølvbiografiske drag i forfattarskapen. Men han var òg ein meister i hylle si eiga fortid inn i eit mytisk slør som gjer det uklårt kva som var sanninga om hans eige liv. Sandemose hadde norsk mor som kom frå Sandermosen i Maridalen, i det som då var Aker kommune (no Oslo), og var reist til Jylland som tenestejente, og han endra etternamnet sitt frå Nielsen til Sandemose i 1921. Han og Dagmar Ditlevsen frå Nykøbing Mors gifta seg i 1921 og fekk tre born, tvillingdøtre og ein son. Familien flytta til Noreg i mai 1930, og dei vart buande på Nesodden i nærleiken av Oslo fram til 1941, då han måtte flykte til Sverige etter å ha teke del i motstandskampen mot den tyske okkupasjonsmakta under den andre verdskrigen. Medan har var i Sverige utgav han eit av dei meste vesentlege verka sine, romanen ''Det gångna är en dröm. Papper, efterlämnade av norskamerikanen John Torson till hans son i Norge, 1939–1944 (Stockholm 1944), som kom ut på norsk i 1946 med tittelen Det svundne er en drøm''.
I 1944 hadde han skilt seg frå Dagmar, og gifta seg med den norske bibliotekaren Eva Borgen. Etter krigen slo ekteparet seg ned på småbruket Kjørkelvik i Søndeled ved Risør med tvillingsønane sine, men Sandemose drog derfrå etter å ha mista kona si og eine sonen. Han hadde vore enkemann eit par år før han gifta seg opp att med den danske skodespelarinna Hanne Holbek 1962, og dei flytta til Oslo og budde der fram til Sandemose døydde i København i 1965 etter å ha vore mykje sjuk og ha levd eit utagerande liv.
Aksel Sandemoses son Jørgen Sandemose (fødd 1945) vakte i 2002 stor merksemd med boka ''Flyktningen. Aksel Sandemose - en biografi'', nytt opplag i 2004 med somme rettingar, som var eit krast oppgjer med faren.
1 709
Talet 1 709 (eitt tusen sju hundre og ni) er det 267. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 699 og 1 721.
Aksel Sandemose
Verk
I tillegg kjem eit stort tal essay og artiklar.
1 709
Ordenstalet som svarar til talet 1 709, er eitt tusen sju hundre og niande (1 709.).
Onsøya
Onsøya (galicisk Illa de Ons; spansk Isla de Ons) er den største øya i ei lita øygruppe utanfor kysten av Pontevedra i Galicia i Spania. I lag med fleire andre øygrupper på Pontevedrakysten er ho ein del av Islas Atlánticas de Galicia nasjonalpark. Ons høyrer adminsitrativt til kommunen Bueu, som har fast ferjesamband til øya. Det same har fastlandsbyane Portonovo, Sanxenxo, Marín og Aldán.
Hiroyuki Kiyokawa
Hiroyuki Kiyokawa er ein japansk fotballspelar og -trenar.
Han har trenar Roasso Kumamoto.
Øyar i Portugal
Dette er ei liste over øyar i Portugal (inkludert småøyar).
Magne Myrmo
Magne Gunnbjørn Myrmo er ein norsk tidlegare langrennar. Frå slutten av 1960-talet og i over eit tiår var han mellom dei beste norske langrennarane.
Fremste prestasjonane
Myrmo er kjend som «den siste verdsmeister på treski». Under VM på ski 1974 i Falun tok han gull på 15 km, eit knapt sekund framom Gerhard Grimmer, som gjekk på nye glasfiberski. Under OL i 1972 vann han sølvmedaljen på 50-kilometeren etter Pål Tyldum. Bronsemedalje frå VM-stafetten 1974.
Han vart norgesmeister to gongar (1971 og 1972), vann fem NM-sølv og åtte NM-bronser.
Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn
I verdsmeisterskapen i 1974 gjekk han startetappen på det norske stafettlaget, som vann bronsemedaljane.
Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap
Magne Myrmo vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1972.
Myrmo vart i 1974 kåra til «Årets idrettsnamn» og fekk Sportsjournalistenes statuett.
Valdres prosti
Valdres prosti er eit tenestedistrikt i Hamar bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten har sete i Aurdal. Prostiet er inndelt i prestegjeld og sokn. Soknet er grunneininga i Den norske Kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Claudio Merulo
Claudio Merulo, òg Claudio da Correggio, eigentleg Claudio Merlotti, var ein italiensk komponist og organist frå seinrenessansen.
Liv
Dei to romleg fråskilte orgla i Markuskyrkja gjorde det mogeleg å spele orgel i den venetianske fleirkorsstilen som var blitt utvikla for kor og orkester på galleria i Markuskyrkja.
I 1584 forlot Merulo brått posten i Venezia, og i desember 1584 dukka han opp på lønningslistene til hertug Alessandro Farnese av Parma. I 1587 vart han utnemnd som organist i katedralen i Parma og frå 1591 i kyrkja Santa Maria della Steccata. Han levde i Parma resten av livet.
Musikk og påverknad
Merulo skreiv òg a cappellamusikk, til dømes madrigalar. Som representant for den venetianske skulen skreiv han motettar for doble kor på same måten som Andrea og Giovanni Gabrieli gjorde.
Villancico
Villancico (eller vilancete på portugisisk) var ei vanleg verseform og musikkform på Pyrenéhalvøya og Latin-Amerika frå seint på 1400-talet til 1700-talet. Då populariteten til musikkform dalte på 1900-talet vart uttrykket redusert til å berre bety «julesong».
Wislikofen
Wislikofen er ein kommune i distriktet Zurzach i kantonen Aargau i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 394 meter over havet.
Villancico
Viktige komponistar av villancicoar var Juan del Encina, Pedro de Escobar, Francisco Guerrero, Gaspar Fernandes og Juan Guttiérez de Padilla.
Kjelder
''
Cíesøyane
Cíesøyane er ei øygruppe på kysten av Pontevedra i Galicia, ved munningen av Ría de Vigo i Spania. Dei høyrer til soknet San Francisco de Afora i kommunen Vigo. Øyane vart erklært eit naturreservat i 1980 og er ein del av Marítimo-Terrestre das Illas Atlánticas de Galicia nasjonalpark, oppretta i 2002.
Øygruppa
Cíesøyane består av tre øyar, Monteagudo, do Faro og San Martiño.
Nordkanalen ligg mellom Monteagudo og Morrazohalvøya, medan Freu da Porta-sundet ligg mellom San Martiño og Santouloneset. Do Faro er landfast med Monteagudo med ei 1200 meter lang sandtunge kalla Rodasstranda aust på øya. Ved flo sjø ligg sandbanken under vatn. Det høgaste punktet på øyane er Alto das Cíes (197 moh) på Monteagudo.
Øyane oppstod på slutten av tertiærtida, då delar av kysten sokk, og skapte estuara. Alle tre øyane er toppar av kystfjell som no ligg under havoverflata.
Øyane er fjellkledde med grove, nesten vertikale klipper på vestsida og mange grotter (furnas) forma av erosjon frå vind og sjø. Austsida er mindre bratt og dekt av skog og buskar med strender og sanddyner ut mot Atlanterhavet.
Naturreservatet
Området har ein verdifull natur og på grunn av menneskeleg påverknad på naturen her, vart området eit naturreservat i 1980. Vernenivået varierte fram til 2000 då styresmaktene i Galicia søkte om få området gjort om til nasjonalpark hos den spanske regjeringa. Den endelege avtalen vart signert i juni 2002 og øyane vart ein del av nasjonalparken.
Sidan 1992 har det vore ulovleg med undervassfiske på øyane. Somme tradisjonelle aktivitetar, inkludert tradisjonelt fiske, er likevel lov så lenge det ikkje råkar miljøet og bevarerer naturressursane.
Sidan 1988 har øyane òg hatt status som ZEPA (Zona de Especial Protección para las Aves, som er spansk for Spesielt verneområde for fuglar) og dei er ein del av nettverket Natura 2000.
Arnulf Øverland
Ole Peter Arnulf Øverland, mest kjend som Arnulf Øverland, var ein norsk forfattar. Han var fødd i Kristiansund, men voks opp i Bergen. Han var formann i Det Norske Studentersamfund 1923, i Forfatterforeningen 1923–28, i Forfatterforeningen av 1952 1952–53, og var dessutan Riksmålsforbundets fyrste formann då aktiviteten vart teken opp att i 1947 (fram til 1956). I 1953 var han blant skiparane av Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur, der han var preses 1953–1959.
1 699
Talet 1 699 (eitt tusen seks hundre og nittini) er det 266. primtalet og det einaste primtalet mellom 1 697 og 1 709.
Cíesøyane
Turisme
Rodasstranda (praia das Rodas) vart av avisa The Guardian erklært den flottaste stranda i verda.
1 699
Ordenstalet som svarar til talet 1 699, er eitt tusen seks hundre og nittiniande (1 699.).
Ketisk
Ketisk er det einaste gjenlevande jeniseiske språket, og har omtrent to hundre talarar i Turukhansk- og Bajkit-rajonane i Kraxnojarsk kraj i Sibir i Russland. Dei tre språka jugh, kott og pumpokol høyrde til òg dei jeniseiske språka, men dei har no døydd ut.
Klassifisering
I mars 2008 la språkforskaren Edward Vajda fram resultata frå meir enn 10 års forsking på ketisk, og konkluderte med at dei jeniseiske språka er i slekt med na-dené-språka i Nord-Amerika, og dannar med desse familien dene-jeniseiske språk. Avhandlinga til Vajda har blitt vel motteke av forskarar som har studert både jeniseiske språk og na-dené-språk, og av andre anerkjende språkforskarar.
Grammatikk
Ketisk skil seg frå alle andre sibirske språk. Der alle naboane er suffikserande språk med postposisjonar, stammeklassar heller enn bøyingsklassar, og utan genusdistinksjonar, står ket i ein klasse for seg. Det har prefiks i staden for suffiks i verbbøyinga, substantiva er delt inn i animata og inanimata, og dei animate er delt inn i maskulin og feminin. Ketisk har også tonem.
Historikk
Som alle andre minoritetsspråka i Sovjetunionen fekk ketisk eit skriftspråk på 1930-talet, men det er ikkje mykje i bruk.
Highjump Archipelago
Highjump Archipelago er ei øygruppe med holmar, skjer og ishaugar i Antarktis, kring 50 nautiske mil lang og frå 5 til 15 nautiske mil brei, generelt nord for Bunger Hills. Dei strekkjer seg frå Taylor Islands, og nordvest for Cape Hordern, til ei gruppe ishaugar som endar vest for Cape Elliott. Ho vart nedteikna frå flyfoto teken av U.S. Navy Operation Highjump 1946–47 og så namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names.
Barnaulka
Barnaulka (russisk Барнаулка) er ei elv i Altaj kraj i Russland og ei av sideelvane til Ob frå venstre. Elva spring ut frå Zerkadnojesjøen og har ei lengd på 207 km.
Barnaulka har kjelda si i Zerkadnoje sjøen og i utkanten av Barnaul. Dei fleste sideelvane hennar kjem frå venstre, som Voronikha, Rozjnja, Kolyvan, Pansjikha, Sjtabka, Vlasikha og Sukhoj Log. Heile nedslagsfeltet til elva ligg på Pribskojeplatået.
Arild Undheim
Arild Undheim er ein norsk volleyballspelar, volleyballtrenar og lærar. På bana spelar Undheim senter, og han har sidan 2006 vore trenar for Førde Volleyballklubb sitt seniorlag. Ifylgje Førde VBK sine eigne vevsider har Undheim kjælenamnet «Arildinho». Undheim arbeider til dagleg som lærar ved Førde ungdomsskule.
Barnaulka
Den øvre delen av elva renn gjennom ei rekkje innsjøar og eit myrlendt landskap. Dei største innsjøane er Urlapovskoje, Sredneje, Bakhmatovskoje og Pestsjanoje. Alle innsjøane er lange og smale og kan minne om utvida delar av elva.
Etter at elva har tatt imot Pivovarka renn ho ut i ein kunstig innsjø som vart bygd på 1800-talet. Elva frys til tidleg i november og er islagd til tidleg i april. På det meste vert istjukkleiken 0,7-1 m.
Byen Barnaul vart grunnlagd ved munningen til Barnaulka i Ob.
Sekkepipe
Sekkepipe er musikkinstrument sett saman av eit blåserøyr, ei eller fleire piper og ein sekk brukt til å senda luft gjennom dei. Instrumenta finst i fleire utformingar, og er kjende frå Europa, Nord-Afrika, Midt-Austen, Sentral-Asia og India. Sekkepipemusikk blir ofte framført utandørs, og er ofte folkemusikk. Sekkepiper blir mellom anna brukt i keltisk musikk, og i dag er særleg skotsk sekkepipe kjend over heile verda.
Sekk
Ei sekkepipe er sett saman av ein lufttett sekk som sikrar ubroten, kontrollert utførsle av luft gjennom lydpipa eller pipene. Denne er som regel laga av dyrehud frå til dømes sau, geit, hund eller storfe. I nyare tid har ein også nytta syntetiske stoff som gore-tex til å laga sekkar av. Sekken kan ha sin opphavlege lêrfarge eller, i nokre høve, pels. Elles kan han pyntast med tekstilar eller påmåla mønster.
Sekken har minst to hòl til å sleppa luft inn og ut gjennom. Der ein bruker størsteparten av skinnet kan ein nytta dei naturlege hòla frå hovud og lemmer til å festa piper i. Elles kan ein skjera eigne hòl til dei.
Lufttilførsel
Dei fleste sekkepiper får tilført luft ved at ein bles henne inn i dei gjennom eit eige røyr. Nokre av dei har ein bakkventil som gjer at luft ikkje strøymer ut att, men andre må dekkast med tunga når ein dreg pusten. Nokre instrument får luft gjennom ein belg som ein held under armen. Desse kan ha meir fintfølande røyrblad som lufta ein speler med går ut gjennom, ettersom lufta ikkje blir fukta eller varma opp av pusten til spelaren.
Luftutgang
Ei sekkepipe vil ha ei eller to melodipiper med lydhòl som gjer at ein kan få fram ulike tonar. Ho kan vera bora på to måtar: Skrånande, slik at ho får ei konisk form, eller rett, som ein sylinder.
Melodipipa kan ha eitt røyrblad (som ein klarinett) eller to (som ein obo). Det siste gjev henne ein skarpare klang.
Som regel kan ein ikkje enkelt stoppa lyden som kjem ut gjennom pipa, og sekkepipemusikk er ofte legato, utan pause mellom notane. For å bryta opp notane kan ein bruka korte føreslag. Nokre sekkepiper har ende som kan lukkast, i nokre høve mot beinet til den som speler.
I tillegg til melodipipe kan instrumenta ha ei eller fleire bordunpiper som berre gjev éin tone om gongen. Bordunpipa kan få ulike stemmar gjennom at ein gjer henne kortare eller lengre ved hjelp av eit skuvbart ledd, eller ho kan ha ei stemmeskrue som opnar eller stenger eit hòl. Ei slik skrue kan også brukast til å stenga av bordunen heilt.
Utvikling
Sekkepipa kan ha oppstått i India eller Midt-Austen alt på 1000-talet f.Kr. Ein musiserande figur i Alexandria frå rundt 300 til 100-talet f.Kr. ser ut til å spela ei sekkepipe. Det finst også uklare referansar til slike instrument frå gresk antikk. Den eldste utvitydige omtalen av sekkepiper kjem frå Romarriket. Ifølgje Suetonius spelte keisar Nero, som levde i første hundreåret e.Kr., sekkepipe eller tibia utricularis på sine eldre dagar.
I løpet av mellomalderen blei sekkepiper utbreidde i Europa. I Cantigas de Santa Maria frå Castilla på midten av 1200-talet er det vist fleire typar sekkepiper. Frå 1300-talet er dei kjende i Storbritannia, med ei tilvising i Canterbury Tales. I europeisk renessansekunst kan ein sjå ei rekkje på sekkepiper med ulik utforming avbilda.
Dei eldste døma på instrument med bardunpiper er frå 1300-talet, som i Luttrel Psalter frå rundt 1325-35. På 1500- eller 1600-talet kom det sekkepipetypar med blåsebelg i staden for at ein bles med munnen.
Sist på 1900-talet blei det også utvikla elektroniske sekkepiper.
Bruk
Sekkepiper er gode utandørsinstrument. Under mellomalderen var ho knytt til underhaldning i samband med gjeting, dans, marknader, opptog og liknande. Medan sekkepipa i stor grad var eit folkeinstrument, blei ho også brukt av storfolk. Den engelske kongen hadde ein hoffsekkepipespelar frå 1330-talet til midten av 1500-talet. Den franske sekkepipa musette de cour fekk namn etter hoffet fordi ho blei populær blant franske adelege på 1600-talet. Høvdingar av skotske klanar støtta også opp om instrumenta, og la grunnlaget for den sterke skotske sekkepipetradisjonen, der særskilde familiar vidareutvikla spelet og instrumenta.
I lag med utviklinga av nye musikkformer og instrument blei sekkepiper, med nokså avgrensa register og funksjon, gradvis fortrengde. Som militærinstrument hadde dei likevel ei blomstringstid innan Det britiske imperiet. Skotske høglandsregiment spreidde skotsk sekkepipe til store område, og land knytte til Det britiske samveldet tok henne i bruk i såkalla pipe bands, sekkepipekorps. Ny interesse for folkemusikk og -dans frå slutten av 1900-talet har også gjort at ein har teke i bruk eller rekonstruert sekkepiper og musikk for dei andre stader.
I Skottland og fleire andre stader er sekkepipa brukt mykje i gravferder, bryllaup og andre høve.
Russ
Russ er ei nemning brukt om avgangselevar i den norske vidaregåande skulen som kler seg i særmerkte uniformprega klede, fester og finn på ulike sprell. Russetida finn stad i samband med slutten av skuleåret og feiringa av 17. mai.
Cortegadaøya
Cortegada (spansk Isla de Cortegada) er ei øy på kysten av Pontevedra i Galicia i Spania. Ho er ein del av Islas Atlánticas de Galicia nasjonalpark.