cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thrond Sjursen Haukenæs
Folkeminnesamlar
Haukenæs vitja i 1890 den kjende folkeminnesamlaren Peder Fylling på heimstaden hans i Skodje. Ferdaskildringa frå turen vart trykt i Sunnmørsposten.
Forfattar og utgjevar
I ein serie på 11 bøker skreiv Haukenæs ned opplysningar om natur, folkeliv og folketru i Hardanger, Sunnhordland og Voss. Han skreiv òg ein sjølvbiografi, og minner frå oppveksten. Somme bøker selde godt, andre tapte han pengar på. Opplaga var ganske små, og fleire uhell gjorde at bøkene hans etterkvart vart mest uråd å få tak i. Nokre bokkasser med dei første bøkene hans brann opp, då sjøbuene i Granvin brann i 1885. Ei større boksending gjekk ned med dampskipet «Ole Bull», i forliset utanfor Volda i 1888. Dette og fleire andre omstende gjorde at bøkene til Haukenæs oppnådde gode prisar i antikvariata og på auksjonar, alt medan forfattaren levde. I dag er Haukenæs-bøkene svært vanskeleg å få tak i, det finst berre nokre få komplette samlingar i privat regi, og Nasjonalbiblioteket manglar fleire titlar.
Haukenæs gjorde det godt som forfattar og 17. mai 1899 kunne han og familien flytta inn i den nye, heimen sin Solbakken på Eide i Granvin, oppkalla etter Bjørnstjerne Bjørnson sin bonderoman om Synnøve Solbakken. Haukenæs gav ut til saman 51 bøker på 31 år. Eit par år før han døydde løyvde Stortinget han pensjon.
Curtici
Curtici (ungarsk Kürtös, tysk Kurtitsch) er ein by i Arad fylke i Romania.
Svart te
Svart te er ein av fire grunntypar av te. Svart te er meir oksidert enn variantane oolong, grøn te og kvit te, og smaker jamnt over sterkare og inneheld meir koffein enn dei andre variantane.
Svart te er internationalt den vanlegaste typen og er heilt dominerande på verldsmarknaden. Namnet viser til den svarte fargen til dei oksiderte teblada. I Aust-Asia, der te stammar frå, har teen namn etter fargen til den ferdige drikken. Han blir kalla raud te - kinesisk hóng chá (红茶), japansk kōcha, koreans hongcha (홍차). I Kina kan «svart te» visa til pu-erh-te. Over tid har framstillinga av vestleg «svart te» og austleg «raud te» skilt lag, slik at smaken av te laga for dei ulike marknadane er noko ulik. Ein del vestleg te er til dømes laga for å tilsetjast mjølk.
Framstilling
Etter plukkinga blir blada oksidert. I denne prosessen mistar blada den grøne fargen sin og blir svarte. Deretter blir dei tørka, sortert og pakka. Svart te tapar ikkje smak ved lagring like fort som grøn te, noko som kan vere ei forklaring på den dominerande stillinga internasjonalt. Dei største produsentlanda er i dag India og Sri Lanka.
Det finst ei rekkje ulike former for svart te, nokre av dei blanda med urter og liknande, som Earl Grey-te.
Tilreiing
Svart te blir selt som lauste eller mest vanleg i dag, i teposar. Den blir tilreidd gjennom at teen får trekke i særs heitt vatn. Ettersom svarte teblad ofte er i bitar, trekkjer også teen raskare og meir fullstendig enn andre tetypar. Svart te blir derfor vanlegvis sterkare enn andre tear, men kan som regel òg berre trekkjast éin gong. Jo meir findelte, jo kortare tid trengst for at teen skal trekke ferdig. Teposar, som vanlegvis inneheld dei mest finknuste blada, treng derfor kortare trekkjetid enn lauste.
Ein kan tilsetja ulike ingrediensar etter trekkinga, som sukker, sitron eller mjølk.
Wednesday Morning, 3 A.M.
Albumet selde opphavleg dårleg og vart gjeven ut like etter The Beatles hadde slått gjennom. Paul Simon reiste då til England, medan Art Garfunkel heldt fram studiet sitt på Columbia University i New York City. Dei kom saman att seint i 1965. Wednesday Morning, 3 A.M. vart gjeven ut på ny i januar 1966 då fleire radiostasjonar hadde byrja å spele ein nymiksa, elektrisk versjon av songen «The Sounds of Silence», og albumet klatra til 30. plassen på den amerikanske albumlista. Albumet er kanskje mest kjend for den akustiske versjonen av «The Sound of Silence». I 1968 vart albumet òg gjeven ut i Storbritannia i både mono og stereo.
Songen «He Was My Brother» var dedisert til Andrew Goodman, som var ein ven av duoen og ein klassekamarat av Simon på Queens College. Andrew Goodman arbeide frivillig på Freedom Summer i 1964, men vart bortført og drepen i lag med to andre.
Heile albumet kom ut i plateboksane Collected Works og The Columbia Studio Recordings (1964–1970).
Biletet på plateomslaget vart teken på undergrunnsstasjonen ved Fifth Avenue og 53rd Street i New York City.
Innhald
* Paul Kane er eit av psevdonyma til Paul Simon.
Gross Ruchen
Nordveggen er særs bratt og er knytt til Gross Windgällen. På austsida ligg Ruchenfirn, ein isbre mellom 2 600 og 3 100 moh.
Zavet Saddle
Zavet Saddle (bulgarsk седловина Завет, ‘Sedlovina Zavet’) er eit skard med ei høgd på 1410 moh i Imeon Range på Smith Island i Sør-Shetlandsøyane som grensar til Slaveykov Peak i sørvest og toppen av Mount Foster i nordaust. Det ligg oppom Dragomanbreen mot søraust og Bistrabreen i nordvest. Fjellet er kalla opp etter byen Zavet nordaust i Bulgaria.
Fylkesveg 53 i Buskerud
Fylkesveg 53 i Buskerud går mellom Langebru i Øvre Eiker kommune og Fjerdingen i Nedre Eiker kommune. Vegen er 7,9 km lang.
2. søndag i påsketida
2. søndag i påsketida, før kalla ''1. sundag etter påske, quasi modo geniti, quasimodogeniti eller berre quasimodo'', av dei latinske orda i introitussalmen for dagen, «.. som nyfødde born ...» (1. Pet. 2,2) er sundagen som avsluttar påskeoktaven, som byrjar påskedagen. Fleire av dei gammaltestamentlege festane varte ei veke, slik at sjølve festdagen vart feira på nytt den åttande dagen. I oldkyrkja var dagen òg kalla kvitesundagen eller kvitkledesundagen, fordi dei som var døypte på påskevaka eller påskedagen, tok av seg dei kvite kleda denne sundagen.
Evangelitekstane i påsketida (sundagane etter påske) er i hovudsak henta frå evangeliet etter Johannes, medan brevtekstane i hovudsak er henta frå dei katolske breva, det vil seie Brevet til hebrearane og Johannes’ tredje brev.
Fylkesveg 53 i Buskerud
Kommunar og knutepunkt
Loesdalsvegen
Nedbergkollvegen Drammensvegen
Sophie D. Fosså
Sophie Dorothea Fosså er ein norsk kreftforskar, kjend for forskinga si på testikkel- og prostatakreft og dessutan seineffektar av kreftbehandling.
Etter M.D. frå universitetet i Münster i 1964 vart ho dr.med. 1977 ved Universitetet i Oslo for avhandlinga DNA-absorption cytophotmetry in bladder cancer.
Ho har sidan 1968 stort sett vore knytt til Radiumhospitalet, der ho vart leiar av Enhet for langtidsstudier. Frå 1993 har ho vore professor II i klinisk onkologi ved UiO. Frå 2005 har ho leidd Nasjonalt kompetansesenter for seineffektar etter kreft. Ho pensjonerte seg i 2011.
Ho har publisert 750 vitskaplege artiklar innanfor feltet onkologi og har vore rettleier for meir enn 30 doktorgradskandidatar. Ho er æresmedlem i Norsk Urologisk Forening.
Periferieininga Mílos
Periferieininga Mílos (gresk Περιφερειακή Ενότητα Μίλου, Periferiakí enótita Mílou) er ei av dei 13 periferieiningane i periferien Dei sørlege egeiske øyane. Ho vart oppretta ved den administrative reforma i 2010, og var tidlegare ein del av prefekturet Kykladane.
Periferieininga er sett saman av øyane og kommunane (nummer på kartet) Hovudstaden er Mílos.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Aguirre av Popol Vuh
Aguirre er det sjuande albumet til det tyske progressiv/krautrockbandet Popol Vuh. Det består av musikk nytta i Werner Herzog-filmen Aguirre, the Wrath of God (1972), og vart først gjeve ut som eit album i 1975 på Ohr, og på ny i 2004 av SPV med eitt bonusspor.
Denne musikken var eit av fleire samarbeid mellom gruppa og Herzog. Berre to spor («Aguirre I» og «Aguirre II») er frå filmen. Resten vart henta frå forskjellige innspelingar gruppa gjorde mellom 1972 og 1974, mellom alternative versjonar av to songar («Morgengruß II» og «Agnus Dei») opphavleg frå Einsjäger und Siebenjäger i 1974.
Vikingskipsmuseet i Roskilde
Vikingeskibsmuseet er eit museum i Roskilde på Sjælland i Danmark som konsentrerer seg om skip, sjøfart og båtbygging i vikingtida. På museet er det teke vare på leivningar etter fem skip frå vikingtida som vart funne på botn av Roskilde Fjord utanfor landsbyen Skuldelev og berga i 1960-åra, og som har fått namn etter denne landsbyen: Skuldelev 1, Skuldelev 2, Skuldelev 3, Skuldelev 5 og Skuldelev 6. Det som er er att av alle desse skipa er stilt ut med metallskjelett som synar korleis leivningane gjev grunn til å sjå for seg forma på båtane.
Det mest komplette av desse skipa er Skuldelev 3. Årsaka til at det ikkje er nokon båt med namnet Skuldelev 4 er at Skuldelev 2 til å byrje med vart sett på som to særskilde skip, ettersom leivningane etter skipet låg på ulike plassar på fjordbotn.
Allereie før utgravingane av desse skipa vart sett i gang i 1962 ved å setje opp spuntveggar i botn av den grunne fjorden og pumpe ut vatnet innanfor veggane, hadde lokale fiskarar vore klar over at det låg ei gamal skute her, men ikkje at det var så mange og så gamle båtar. I 1920-åra vart stein og trestykke frå skipa teke opp og fotografert, mellom anna eit kjølsvin som vart nytta som ved i omnen ein kald vinterdag under den andre verdskrigen.
Soge
Vikingeskibmuseet opna i 1969 som eit museum for desse vikingskipa frå fjordbotn utanfor Skuldelev. Den såkalla Museumshallen, teikna av arkitekt professor Erik Christian Sørensen, er det opphavlege museet. I 1997 vart den andre parten av museet, Museumsøen (Museumsøya), teke i bruk. Her ligg det eit båtbyggjeri og dessutan rekonstruksjonar av dei gamle Skuldelev-skipa og andre vikingskip. Båtbyggjeriet bygg framleis rekonstruksjonar av både store og små skip for å dokumentere kva som som skal til for å byggje og halde ved like slike skip, og korleis skipa skal siglast. Båtane vert difor bygde med den same typen verktøy som vart nytta i vikingtida. Det kravde internasjonalt samarbeid og har vore tidkrevjande å finne fram til kva slags typar verktøy som har vore nytta i gamal tid.
Då museet i 1996–1997 bygde museumshamna si ved Roskilde hamn, vart det funne ni vrak og dessutan vrakdelar frå enda fleire fartøy. Dei ni vraka vart greve ut og dokumentert, og dei vart tidfesta til vikingtida og mellomalderen, om lag 1050–1400 e.Kr.
Mo kyrkje i Tokke
Mo kyrkje er ei langkyrkje frå 1839 i Tokke kommune i Vestfold og Telemark fylke.
Mo har hatt kyrkje sidan mellomalderen. Dagens kyrkje avløyste ei stavkyrkje. Kyrkja er basert på ei typeteikning av slottsarkitekt H.D.F. Linstow. Kyrkja vart restaurert i 1960–61 og fekk sakristi og bårehus i 1975-76 etter teikningar av Gunnar Sandvik. I 1983 vart kyrkjetårnet reparert. Interiørfargane er endra etter dette.
Fylkesveg 61 i Buskerud
Fylkesveg 61 i Buskerud går mellom Skjøl og Øvre Hoen i Øvre Eiker kommune. Vegen er 3,1 km lang.
Gross Walenstock
Gross Walenstock er eit fjell i Urner Alpane. Det ligg i nærleiken av Engelberg i Sveits. Det høgare Ruchstock (2814 moh.) ligg 3 km lenger aust.
Patagonia
Patagonia er det tradisjonelle namnet på den sørlegaste delen av Sør-Amerika i Chile og Argentina Då definerer ein gjerne området som sør for Río Colorado til Kapp Horn på Eldlandet. Området omfattar den sørlege delen av Andesfjella, Valdivia-provinsen i Chile og området rundt Carmen de Patagones i Argentina. Patagonia grensar i vest til Stillehavet og til det sørlege Atlanterhavet i aust. Patagonia må ikkje forvekslast med det sørlegaste departmentet i provinsen Buenos Aires, som heiter Patagones.
Etymologi
Namnet Patagonia kjem av det portugisiske ordet patagón, 'store bein'. Då Ferdinand Magellan oppdaga dette området i 1520, brukte han ordet for å skildra dei innfødde han møtte. Nokre kjelder meiner det var fordi dei hadde så store pelsstøvlar, medan andre meiner det kjem av at dei innfødde Magellan møtte, var spesielt høge.
Natur
Naturen i Patagonia består av innsjøar som er demma opp frå morenane frå istida. Djupe dalar skjer gjennom området frå vest mot aust. I aust ligg store, turre ørken- eller steppeområde med mykje vind. Bratte klipper skil ørkenområdet frå Atlanterhavet i vest. Både floraen og faunaen her er interessant, med mange endemiske artar.
Levevis
Området, som dekkjer over ein million km2, er relativt tynt folkesett med to millionar innbyggjarar. Til samanlikning bur det over 40 millionar i heile Argentina og over 16 millionar i Chile. Saueavl er ei viktig verksemd for innbyggjarane i Patagonia. Når snøen smeltar frå fjella, blir det gode beitemarker for sauene i høglanda. Det er lite jordbruk her, men det vert drive petroleumsutvinning fleire stader og det er store kolgruver i Río Turbio i Argentina.
Tremetousiá
Tremetousiá (gresk Τρεμετουσιά, tyrkisk Erdemli) er ein landsby på Kypros. Han ligg i distriktet Lárnaka i Republikken Kypros.
Etter den tyrkiske invasjonen i 1974 har busetnaden vore utanfor kontroll frå styresmaktene. Frå 1983 er han administrert av Den tyrkiske republikken Nord-Kypros som ein del av kommunen Değirmenlik (Kythréa) i distriktet Lefkoşa.
Ved folketeljinga i 2011 hadde busetnaden 169 innbyggjarar.
Pordim
Pordim (bulgarsk Пордим) er ein by og ein kommune i provinsen Pleven i Bulgaria. Kommunen omfattar byen Pordim og sju andre busetnader.
Kommunen har eit areal på 238 km2. Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 6 426 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 2 001 innbyggjarar.
Dei største busetnadene i kommunen er:
Escape av Journey
Escape (skrive E5C4P3 på plateomslaget) er det sjuande studioalbumet til det amerikanske rockebandet Journey, gjeve ut i 1981. Det toppa den amerikanske Billboard 200-lista og inneheld fire hittar som nådde høgt på Billboard Hot 100-lista – «Don't Stop Believin'» (#9), «Who's Crying Now» (#4), «Still They Ride» (#19) og «Open Arms» (#2) – i tillegg til den populære radiosongen «Stone in Love». Albumet selte til 9x platinaplate i USA og har selt over 12 millionar eksemplar verda over. Det er dermed det mest suksessrike studioalbumet deira, og det nest mest suksessrike albumet deira totalt etter Greatest Hits.
Mottaking og ettermæle
Mike DeGagne i AllMusic gav Escape fire og ei halv stjerne av fem og skreiv «Songane er tidlause og i lag klarar dei på ny å tenne uskulda i ungdommeleg kjærleik og opprørstrongen når ein veks opp, ved hjelp av inderleg låtskriving og solid musikalitet.» Colin Larkin gav albuemt fire av fem stjerner i 2002-utgåva av Virgin Encyclopedia of Popular Music. Meldingane i Rolling Stone var mindre positive då albumet kom ut. Den første meldinga i 1981 av Deborah Frost omtalte Journey som nokon som utgav seg for å vere heavy metal og at musikken på albumet lett kunne spelast av kva studiomusikar som helst. I 2004-utgåva av albumguiden sin, gav Rolling Stone albumet to og ei halv stjerne av fem, som likevel var ei betring frå den eine stjerna Dave Marsh gav albumet i 1983-utgåva av guiden.
I 1988 stemte lesarane av Kerrang! albumet Escape til det beste AOR-albumet gjennom tidene ―Classic Rock kom fram til same meining i 2008. I 1989 rangerte Kerrang! Escape på 32. plassen på lista si over dei 100 beste heavy metal-albuma gjennom tidene. Ei undersøking av Virgin i 2000 plasserte albumet på 24. plassen på ei liste over dei beste heavy metal/alternativ rock-albuma. I 2001 rangerte Classic Rock albumet på 22. plassen på lista si over dei 100 beste rockealbuma gjennom tidene. I 2006 publiserte dei lista si over dei 200 beste albuma frå 1980-åra, der albumet var teke med på lista over dei 20 beste albuma frå 1981. Magasinet Q rangerte Escape på 15. plassen på lista si kalla «Plater det er OK å like» i 2006.
Eit spel for Atari 2600 basert på albumet, Journey Escape, kom ut i 1982.
Salslister
Escape var det femte bestseljande albumet i 1981, like bak Bella Donna av Stevie Nicks.
3. søndag i påsketida
3. søndag i påsketida, før kalla ''2. sundag etter påske, Misericordia Dominini'', «miskunn-sundagen», av latinske  orda i kollektbøna  for dagen, som byrjar med orda «Miskunnsame Gud, du har sett din son til hyrding over oss villfarne menneske…», er den tredje sundagen i den kristne påsketida.
Evangelitekstane i påsketida (sundagane etter påske) er i hovudsak henta frå evangeliet etter Johannes, medan brevtekstane i hovudsak er henta frå dei katolske breva, det vil seie Brevet til hebrearane og Johannes’ tredje brev.
Kjelder
Sonntage der Osterzeit
Megilot regionale kommune
Megilot regionale kommune (hebraisk skrift מועצה אזורית מגילות, Mo'atza Azorit Megilot), Daudehavsrullane regionale kommune, er ein regional kommune i Judeaørkenen nær vestbreidda av Daudehavet. Med berre kring 1 000 innbyggjarar er det den minste regionale kommunen i Israel. Kommunsenteret ligg i Vered Yeriho.
Etymologi
Namnet «Megilot» tyder rullar. Det syner til at Daudehavsrullane vart oppdaga i Qumran, som ligg innafor kommuneområdet, nær Kalya.
Busetjingar
Det er seks busetjingar i kommunen: fire kibbutzar, ein moshav og ein annan landbsy.
Helga Eng
Helga Kristine Eng var ein norsk psykolog og pedagog, og er omtalt som ein pioner innan barnepsykologi.
Bakgrunn
Helga Eng voks opp i Rakkestad som nummer fire i ein søskenflokk på åtte. Faren Hans Andersen Kirkeng var lærar, kyrkjesongar og småbrukar, og alle søskena hennar vart òg lærarar. Ein av brørne hennar var døvelæraren Hans Eng.
Ho tok eksamen ved Asker seminar i 1895, og arbeidde deretter som lærer i folkeskulen. Ho var lærarinne i Kristiania frå hausten 1900. I 1903 tok ho artium som privatist og byrja deretter på studiar innan barnepsykologi. Eng hadde vorte «fengslet av barnesjelen», som ho sjølv sa det. Det fanst ikkje noko miljø for barnepsykologi i Noreg, men Eng vart lagt merke til og mottok stipend. Ho fekk høve til å ta eit studieopphald i Tyskland, og hadde opphald ved kjente lærestader som Leipzig, München og Hamburg.
I 1913 disputerte Helga Eng til doktorgrad på avhandlinga Abstrakte begreper i barnets tanke og tale. Eng vart den tredje norske kvinna med doktorgrad, og samtidig den første barnepsykologen i Noreg.
Karriere
Som doktor gav Eng ut mange sentrale arbeid innan barnepsykologi. ''Kunstpædagogik. Nutidspædagogik'' frå 1918 var basert på den første forelesningsserien hennar ved universitetet. Med utgjevinga av Barnetegning i 1926 vart Eng internasjonalt kjend. I dette arbeidet sette ho utviklinga av framstillingsevna til barn i samanheng med den generelle omgrepsutviklinga deira, og viste korleis abstrakte språklege evnar og teiknedugleik heng saman. Boka var ein studie av teikningar laga av niesa til Eng frå ho var 10 månader gammal til ho var 8 år. Ei ny, revidert utgåve kom ut i 1959. Ho vart omsett til fleire språk. ''Margrethes tegning, fra det 9. til det 24.'' var ein oppfølgingsstudie som vart gjeven ut i 1944. Originalteikningane til «Margrethe» vart gitt i gåve til Universitetet i Oslo frå Helga Eng sin familie.
I 1938 vart Helga Eng utnemnd til professor i pedagogikk. Ho vart då den første kvinnelege professoren ved Det historisk-filosofiske fakultetet ved Universitetet i Oslo. Ho var med å starta, og vart styrar for, Pedagogisk forskingsinstitutt ved universitetet. Instituttet vart eit allsidig miljø omkring faget pedagogikk under Eng si leiing.
Til 70-årsdagen sin fekk Helga Eng festskriftet Fra pedagogikkens arbeidsfelt. Eng vart oppfordra til å halde fram som vikarierande professor etter pensjonsalder i 1945, og heldt fram til 1948.
Tsjoli
Tsjoli (hindi चोली, engelsk choli) er ein kort bluse med opphav i Sør-Asia. Plagget kan ha mange ulike utformingar, men rekk gjerne ned til under brystet, har korte erme og blir festa framme. Han er særleg brukt under sari og saman med eit sidt skjørt og sjal i drakta læhnga tsjoli.
Jupitermånen Mneme
Mneme er ein av månane til Jupiter. Han er medlem av Ananke-gruppa, og var truleg ein bit av ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter. Han har ein snittradius på kring 1 km.
Mneme vart oppdaga 9. februar 2003 av Scott S. Sheppard og Brett Joseph Gladman.
Jupitermånen Hegemone
Hegemone er ein av månane til Jupiter. Han er medlem av Pasiphaë-gruppa, og var truleg ein bit av ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter. Han har ein snittradius på kring 1,5 km.
Hegemone vart oppdaga 8. februar 2003 av Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan T. Kleyna, Yanga R. Fernandez, og Henry H. Hsieh.
Quaker Peace and Social Witness
Organisasjonen jobbar både i Storbritannia og globalt. QPSW driv m.a. freds- og hjelpearbeid i Uganda, det tidlegare Jugoslavia, Midtausten og Sør-Asia samt gjennom SN.
Røtene til QPSW ligg i misjonsarbeidet som vart gjort i kvekarorganisasjonen Friends Foreign Mission Association (1868–1927). Då misjonsarbeidet avtok, slo misjonsorganisasjonen seg saman med Council for International Service (1919–1927) og skipa Friends Service Council i 1927. Organisasjonen bar namnet Quaker Peace and Service frå 1979–2000, og er kjent som Quaker Peace & Social Witness sidan 2001.
Nærøydalen
Nærøydalen er eit dalføre i Vestland. Dalføret går omtrent frå Stalheim i Voss kommune til Gudvangen ved Nærøyfjorden i Aurland. I dalbotnen renn Nærøydalselvi som munner ut i Nærøyfjorden ved Gudvangen. Nærøydalselvi blir mellom anna tilført vatn frå Stalheimsfossen, Sivlefossen og Jordalselvi. Stamvegen mellom Oslo og Bergen, E16, går gjennom dalen. I foten av Jordalsnuten er det gruver der det blir det brote anortositt.
Næringar
Tradisjonelle næringar i Nærøydalen er jordbruk og turisme. I jordbruket er det tradisjonelt drive med kyr i dalen. Det er i tillegg eit eige steinknuseverk i dalen. Der vert det produser anortositt som vert knust og skipa ut med båt frå hamna.
Skule
Tidlegare var skule og barnehage samla på Skjerping. Båe delar er i dag nedlagd, og elevane pendlar dagleg til barneskule i Flåm.
Handel
Det er i dag ein daglegvare og bensinstasjon samla på ein stad. Dagens butikk vart opna litt før Gudvangatunellen opna i 1991. Staden butikken står på er utfylt med massar frå Gudvangatunellen.
Marknad
Kvar somar vert det arrangert vikingmarknad i dalen. Her kjem vikingar frå fjærn og nær for å treffast og selja produkta sine.
Astri Frisak
Astri Frisak var ein norsk landbruksforskar, Venstre-politikar og kvinnesaksforkjempar. Ho var gjennom fleire tiår den mest sentrale ekspert i Noreg på frøavl og var avdelingssjef ved Statens frøkontroll. I tillegg var ho aktiv i politikken for Venstre og landsstyremedlem i Norsk Kvinnesaksforening.
Ho var dotter av høgsterettsdommaren og venstrepolitikaren Henrik Frisak.
Léon Brillouin
Léon Brillouin var ein fransk fysikar.
Han var professor ved Sorbonne frå 1928, ved Collège de France frå 1932 og frå 1941 var han busett i USA. Han var professor ved Harvard University frå 1946 til 1949, og var fram til 1954 knytt til International Business Machines Corp.. Han var kjend for det fundamentale arbeidet i teoretisk fysikk, spesielt for undersøkingar av elektrondiffraksjon i krystall.
Ineu i Arad
Ineu (ungarsk Borosjenő, serbisk Јенопоље/Jenopolje, tyrkisk Yanova) er ein by i Arad fylke i Romania.
Busetnader
Ineu er ein oraș (mindre bykommune) med desse busetnadane:
Pedro I av Brasil
Pedro I av Brasil, portugisisk Dom Pedro I do Brasil var ein kortvarig portugisisk konge og keisar av Brasil. Han erklærte Brasil sjølvstendig i 1822, og seg sjølv som keisar i landet. Han la dermed grunnlaget for det einaste etablerte keisardømet på den vestlege halvkula. Han vart konge av Portugal i 1826, som Peter IV.
Bakgrunn
Pedro var fødd i Queluzpalasset i Queluz nær Lisboa. Han stamma frå Huset Bragança og var son av tronarvingen Johan (portugisisk João), den seinare Johan VI av Portugal. Det fulle namnet hans ved dåpen var Pedro de Alcântara Francisco António João Carlos Xavier de Paula Miguel Rafael Joaquim José Gonzaga Pascoal Cipriano Serafim.
I 1809, då han var ni år gammal, måtte den portugisiske kongefamilien rømma til Brasil for å sleppa unna Napoleonskrigane. Dei budde i Rio de Janeiro, som de facto blei hovudstad for Portugal. Som følgje av dette blei Brasil sett på som likestilt med moderlandet. Pedro kom først tilbake til fødelandet i 1832, etter eit fravere på 24 år.
I 1815 blei Brasil gjort om til eit eige kongedøme knytt til Portugal gjennom personalunion av Wienerkongressen. Dermed opphøyrde Brasil å ha kolonistatus. Bestemora til Pedro, dronning Maria I, fekk dermed tittel som dronning av Brasil i tillegg til sine portugisiske titlar.
Tronfølgjar
I 1816 døydde Maria I, og sonen blei konge av Brasil og Portugal som Johan VI. Peter blei dermed tronfølgjar av begge rika.
I Portugal hadde britiske styrkar allereoe fått slutt på den franske okkupasjonen. Ettersom kongen til å byrja med ikkje ønska å venda tilbake til Portuga, blei landet regjert av den britiske øverstkommanderande William Carr Beresford som militærdiktator. I 1821 kom det til ein liberal revolusjon i Portugal, og Beresford blei styrta. Det blei erklært ein liberal grunnlov, og parlamentet (Cortes) gav kongen eit ultimatum om å venda tilbake. Johan VI bestemte seg for å forlata Brasil og venda tilbake til Portugal. Også mor til Peter, dronning Charlotte Joachime, og den yngre broren han, prins Mikael, drog frå Brasil.
Regent i Brasil
Peter blei derimot verande i Rio de Janeiro og blei utnemnd til regent av Brasil av far sin. Det portugisiske parlamentet var ikkje nøgd med dette arrangement. Mange her ville gjeninnføra kolonialstatus for Brasil, og få kronprinsen til å venda tilbake til Portugal. Dette nekta Peter.
Keisar av Brasil
I staden for å gje etter for parlamentet, erklærte Peter brasiliansk sjølvstende den 7. september 1822. Erklæringa fann stad under ei reise til São Paulo, nær elva av Ipiranga med eit dramatisk «sjølvstende eller død!» (Indepêndencia ou morte!), som gjekk inn i historia som «Ipiranga-ropet» (o grito do Ipiranga). Peter av Portugal blei så den 12. oktober utropt til keisar Peter I av Brasil, og krona 1. desember 1822.
Det er mogleg at erklæringa var avtalt med faren i Portugal på førehand. På denne tida gjekk ei dramatisk revolusjonær rørsle over Latin-Amerika. Den eine etter den andre av dei spanske koloniane som låg rundt Brasil erklærte seg sjølvstendige og blei republikkar. Den portugisiske kongen frykta kanskje med rette at om parlamentet fekk gjennom viljen sin og gjeninnførte kolonialstatus for Brasil, ville det føra til ei liknande utvikling der som i dei spansktalande områda rundt. Den portugisiske kongen kunne ikkje godkjenna sjølvstendeerklærina – det skjedde først i 1825 – men han straffa heller ikkje sonen sin på nokon måte for handlinga, og Peter heldt på arveretten til Portugal.
I Portugal fann det stad dramatiske hendinga i 1824. Konservative krefter under dronninga og prins Mikael prøvde å reversera den liberale revolusjonen og gjeninnføra absoluttisme. Ettersom kongen ikkje var med på dette, blei han halden praktisk talt som fange av kona og sonen. Han kom seg tilslutt fri, og med britisk hjelp kunne han ta over regjeringsmakta att. Mikael blei landflyktig i Wien.
Fråverande konge av Portugal
Johan VI døydde i mars 1826. Dermed arva Pedro den portugisiske krona som Pedro IV av Portugal. Han vegra seg mot å forlata Brasil og venda attende til Portugal. Portugal fekk dermed regentstyre; regenten blei systera hans Isabella Maria. Etter oppstanden i 1824 hadde Portugal ikkje lenger nokon grunnlov, ettersom den liberale grunnloven av 1821 var blitt oppheva av Johan VI. Peter gav landet ein ny grunnlov i 1826, den såkalla Charta. Den portugisiske regenten og politikarane rundt henne var derimot absoluttistisk innstilt og meinte at landet godt kunne klara seg utan grunnlov.
Live Fyrand
Ragnhild Live Fyrand er ein norsk professor (dr.philos.) og forskar innafor sosiale nettverk og helse.
Pedro I av Brasil
Abdikasjon frå den portugisiske trona
Han valde Brasil, og abdiserte som konge av Portugal i mai 1826. Dottera etterfølgde han på trona som Maria II. Han innsette broren Mikael i Wien som regent for den mindreårige dottera. Planen var at broren seinare, når Maria var blitt eldre, skulle gifta seg med henne. Slik kunne dei regjere Portugal i fellesskap og dei to greinene av huset Braganza førast saman i vennskap att.
Live Fyrand
Fyrand er frå bydelen Gulskogen i Drammen. Ho vart utdanna sosionom i 1968.
Pedro I av Brasil
Abdikasjon frå den portugisiske trona
I Wien blei det til og med gjennomført eit bryllup ved stadfortredar. Maria, som frem til då hadde vore ved faren sitt hoff i Rio de Janeiro, reiste til Wien, der ho skulle blir oppseda ved keisarhoffet hoff. Mikael svor truskap til broren og niesa si og respekt for grunnloven, og drog til Lisboa der han tok over regentskapet frå Isabella Maria.
4. søndag i påsketida
4. søndag i påsketida, før kalla ''3. sundag etter påske, tidlegare Jubilate'', «lat hyllingsrop lyda», av dei latinske  orda i dei gamle inngangsorda for denne sundagen, som byrja med orda «Lat hyllingsrop lyda for Gud, all jorda…» (Sal. 66,1 ), er den fjerde sundagen i den kristne påsketida.
Pedro I av Brasil
Krig mellom de to brør
Så snart Mikael var tilbake i Lisboa trekte han seg frå løfta han hadde gjeve. Han allierte seg med den reaksjonære krinsen rundt Isabella Maria, oppløyste tokammersparlamentet og kalte i staden saman det tradisjonelle Cortes (Trestendarrådet, Conselho dos três Estados), og lét seg sjølv utropa av det til kong Mikael I (1828). Peter nekta å finna seg i dette tillitsbrotet frå broren, og ville halda dottera si på den portugisiske trona. Slik byrja krigen mellom to brør, eller Miguelistkrigen (1832–1834).
I Brasil hadde Peter fått aukand innanrikspolitiske vanskar å stri med. Der kritiserte ein også keisaren si innblanding i portugisisk politikk. I 1831 gav Peter I seg som keisar der til fordel for sonen sin, Peter II. Han tok på nytt tittelen som hertug av Bragança, proklamerte sitt regentskap over Portugal for dottera Maria, og reiste til Frankrike, der han fekk støtte frå den nye kongen Ludvig Filip.
4. søndag i påsketida
Evangelietekstane i påsketida (sundagane etter påske) er i hovudsak henta frå evangeliet etter Johannes, medan brevtekstane i hovudsak er henta frå dei katolske breva, det vil seie Brevet til hebrearane og Johannes’ tredje brev.
Pedro I av Brasil
Krig mellom de to brør
Ved Asorane hadde den seinare hertugen av Terceira sigra over ein flåtestyrke send ut av Mikael, og dermed blei øyane liggjande utanfor sområde Mikael styrte over. Peter landa den 3. mars 1832 på Asorane og var for første gong på portugisisk grunn sidan 1807, då han hadde flykta frå landet som niåring. Her organiserte han ein hær som han seinare same år førte til det portugisiske fastlandet.
I 1834 klarte han å nedkjempa Mikael, som igjen måtte gå i eksil i Austerrike. Dronning Maria II var allereie i 1833 kome tilbake til Lisboa. Peter blei regent, men var då allereie dødssjuk. Han fekk Cortes til å erklæra dottera myndig, slik at han sjølv kunne trekka seg tilbake. Kort tid etter døydde Peter i Queluz utanfor Lisboa.
Leivningane hans blei overførte til Brasil, og kviler no ved sjølvstenemonumentet i Ipiranga, ein forstad til São Paulo.
4. søndag i påsketida
Kjelder
Sonntage der Osterzeit
Bjørn Kristensen
Bjørn Kristensen var ein boktrykkar, avismann og stortingsmann frå Kristiansand.
Kristensen vart fødd i Kristiansand, der far hans då var prest. Etter nokre år i skule hovudstaden, gjekk han i boktrykkarlære hos John Grieg i Bergen. I 1892 var han utlærd boktrykkar, tok same året over som redaktør av Moss Avis. Tre år seinare kjøpte han avisa og styrte ho til han døydde. Han var medlem av bystyret i Moss frå 1899, ordførar 1905-06 og varaordførar 1907-10. Åra kringom 1910 var han styremedlem i fleire presseorganisasjonar.
Kristensen representerte bykrinsen Moss og Drøbak på Stortinget, frå 1907 til -12. Begge valperiodane var han med i gasje- pensjonskomiteen, sekretær i den fyrste perioden, nestformann i den andre. Bolken 1910-12 var han også medlem av Lagtinget.
Tygleterne
Tygleterne (Onychoprion anaethetus) er ein fugl i måsefamilien Laridae. Ho lever ved kystar, og til havs i tropiske område.
Skildring
Dette er ei mellomstor terne, omtrent som ei makrellterne, men kraftigare bygd. Kroppslengda er 35 til 38 centimeter, vengespennet på 76-81 og vekt på frå 95 til 150 gram. Vengene og den djupt kløfta halen er lang, og ho har mørkegrå til brun overside, og kvit underside. Panna og augebryna er kvite, som er ein slåande kontrast til svart krone og tyglestrek bakover til nakken. Nebbet og beina er svarte. Juvenile tygleterner er grå på oversida og bleik på undersida.
Denne arten blir sjeldan forveksla med andre terner, bortsett frå sotterne og polynesiaterne i det tropiske Stillehavet. Tygleterner er bleikare enn sotterner på ryggen, men ikkje så bleik som polynesiaterner.
Hekking skjer samla sett ved kystar av stillehavskysten av Amerika frå Mexico til Ecuador, Det karibiske havet, Vest-Afrika, Raudehavet og rundt Den arabiske halvøya, øyar i Indiahavet, Søraust-Asia, Australia og øyar i vestlege Stillehavet. Tygleterna er ein trekkfugl, lever spreidd og overvintrar meir allment gjennom dei tropiske hava. Dei har markante pelagiske vaner samanlikna med dei fleste andre terneartar. Ho er ein sjeldan streiffugl til Vest-Europa, inkludert Noreg.
Den globale populasjonen kan vere over ein million individ, med eit tyngdepunkt i området Raudehavet og rundt Den arabiske halvøya til Indiahavet, men bestanden er usikker og utviklinga er ikkje kjent.
Arvid Piltingsrud
Arvid Piltingsrud (født 8. desember 1912, død 23. oktober 1994) var ein norsk flygar.
Han var flygar og instruktør hos Widerøe på 30-talet. Då Sovjetunionen angreip Finland, melde han seg til kamp på finsk side. Men finnane hadde andre planar for han, og han enda opp med å læra finske offiserar å fly. Denne treninga gjekk seg på Steinsfjorden, der han òg var 9. april 1940. Etter evakueringen frå Kjellar kom Ole Reistad til Steinsfjorden for å fylla drivstoff på Speidervingens fly. Piltingsrud kjende Reistad frå tidlegare, og vart med i dei vidare kampane som stabsflygar for Reistad.
Etter kvart kom Piltingsrud seg over til Storbritannia, og vidare til Canada, der han var instruktør ved Little Norway. Han var med på skipinga av 331 (Norwegian) Squadron, før han kom til Stockholmsruten hausten 1941. Han var òg ved 161 (Special Duty) Squadron. Egil Sandberg flaug som telegrafist med Piltingsrud på meir enn 100 tokt.
Etter krigen var Piltingsrud flygar i DNL og SAS, før han var tilbake i Widerøe. Etter han vart pensjonist tok han kortare oppdrag for Norrønafly og flaug dei første turane med charterturistar til Mallorca.
Utmerkingar
Piltingsrud vart for sin krigsinnsats heidra med St. Olavsmedaljen med ekegren, Krigsmedaljen, britiske Distinguished Flying Cross, og dessutan Frankrikes Æreslegionen og Croix dei guerre med palme
Nash-likevekt
Nash-likevekt er eit uttrykk innan spelteori. John F. Nash jr. innførte omgrepskilnaden mellom kooperativ spelteori, som handsamar spel der det kan treffast bindande avtaler, og ikkje-kooperativ spelteori. For den ikkje-kooperative spillteorien utvikla Nash eit likevektomgrep som seinare er vorte kalla «Nash-likevekt» og som har vorte eit standardverktøy innanfor alle område av økonomisk teori.
Nash-likevekta er den rekkja av trekk i eit spel som endar med at når ein spelar ser kva motstandaren har gjort, så angrar ikkje spelaren på sine eigne trekk.
Meir generelt kan ein seia at to strategiar s_1 og s_2 er i Nash-likevekt dersom:
Fylkesveg 62 i Buskerud
Fylkesveg 62 i Buskerud går mellom Knive og Sundmoen i Øvre Eiker kommune. Vegen er 12,0 km lang.
Tor Brustad
Tor Brustad er ein norsk biofysikar.
Han tok doktorgraden i 1962 og vart same år forskingssjef ved Biofysisk avdeling ved Norsk Hydros Institutt for Kreftforskning. I 1968 vart han sjef for avdeling for medisinsk fysikk på Radiumhospitalet og i 1970 professor ved Universitetet i Trondheim. Han har skrive mange arbeid om strålingsfysikk.
Gotisk kunst
Gotisk kunst (frå fransk gothique og italiensk gotico) viser til ein stilperiode og ein epoke i europeisk kunsthistorie som oppstod i dagens Frankrike kring år 1100 og var representert over heile Vest-Europa på 1500-talet. Gotikken hadde utgangspunktet sitt og størst tyding i arkitekturen, sjå gotisk arkitektur. Resten av kunstartane, skulptur, måleri, glasmåleri, freskomåleri og illuminerte manuskript, var alltid på noko vis underordna arkitekturen og kyrkjerommet. På 1300-talet var gotisk kunst blitt internasjonal, og hadde då endra seg til ein verdsleg og naturleg stil som fortsette inn på 1400-talet til han gjekk over til renessansen. Den tidlegaste gotiske kunsten var kristne skulpturar, skapt på veggene av katedralar og kloster. Katedralane var tenkte som mikrokosmiske representasjonar av verda – dei enorme dimensjonane og den imponerande vertikaliteten skulle gjenspegla Guds ære og stilla ho opp mot kor små dei døydelege var.
Den gotiske stilen er himmelstrebande i vesen, og er kjenneteikna av ein skjelettliknande steinstruktur, store glasflater, smale spir, strebebogr- og strebepilarer, kryssribbekvelv og ei fantasifull, skulpturell utsmykking. Alle desse eigenskapane var ein konsekvens av dei store tynne veggflatene, gjennombrotne av store glasmåleri og galleri, som gav meir lys til kyrkjerommet. Dette var gjort mogleg av ein ny byggeteknikk som flytta vekta til byggverket til utsida av bygget, framfor at det kvilte på si eiga vekt.
Historie og spreiing
Gotikken stammar frå klosterkyrkja Saint-Denis i Saint-Denis utanfor Paris, og var eit produkt av visjonane til abbed Suger. Den første eigentlege gotiske arkitekturen var koret i kyrkja, som blei oppført i 1144. Andre kunstnariske gjennombrot var katedralane i Noyon, Chartres, Laon og Notre-Dame i Paris. Desse tidlege gotiske kyrkjene har eit seksdelt kryssribbekvelv i midtskipet og ei oppdeling i høgda (elevasjon) med fire etasjar med arkadebogar, eporar (lekterar), triforium (eit dekorativt galleri som også hadde som funksjon å letta murmassen) og vindauge.
Den gotiske stilen spreidde seg fyrst til nordlege Frankrike og til England, og deretter til resten av Frankrike, Nederland, Belgia, Luxembourg og Tyskland, og til sist òg til sjølv Spania og Italia.
Gotikken spreidde seg frå Frankrike til Tyskland, og tidleg gotikk (òg kalla for unggotikk) er enno representert i domkyrkjene i Limburg an der Lahn, Magdeburg, Halberstadt, Bamberg domkyrkje, Naumburg og visse delar av Strasbourg. Dei fremste bygga til den tyske høggotikken er utan tvil domkyrkja i Köln, som er bygd med fem skip for å overgå katedralen med tre skip i Amiens. Dei to himmelstormande tårna er 157 meter høge, og bygget er såleis verdas nest høgaste i gotisk stil. Andre høggotiske tyske katedralar er Regensburg, Basel og Zürich. Under den seingotiske tida kom tyskarane til å føretrekka såkalla hallkyrkjer, som eksempelvis Elisabetkyrkja i Marburg og Sankt Stefan i Wien. I Brussel finst kyrkjene Saint Michel og Saint Gudule.
I Spania finst det gotiske katedralar i Toledo og Burgos, og i Italia utgjer katedralane i Orvieto og Milano døme på blandinga av klassisk og gotikk.
Skulptur
Den hollandske-burgundiske skulptøren Claus Sluter og den tyske skulptøren Adam Krafft skapte på 1400-talet skulpturar i ein maniert, ekspressiv stil med svært livfulle bekledningar. Utanfor Frankrike kan skulpturane i domen i Naumburg reknast som meisterverk innan den realistiske gotiske skulpturen, men ein kan også merka seg skulpturane i Bamberg og Strassburg. I denne perioden var Italia òg sterkt påverka av bysantinsk kunst, og hadde i dette fruktbare landskapet byrja på vegen som førte til renessansen. Framståande italienske gotiske skulptørar var mellom anna Giovanni og Andrea Pisano. Det var dragninga mot naturalisme som stod for byrjinga på slutten for gotisk skulptur, som då utvikla seg til ein klassisistisk renessansestil ved slutten av 1400-talet.
Måleri
Dei gotiske kyrkjene var dårleg eigna for monumentale måleri ettersom dei har få store veggområde, og måleriet i dei gotiske kyrkjene fekk ikkje den same plassen og merksemda som skulpturane. Ved altera fanst det likevel fleire ikon med heilage figurar, utført i klare fargar på gullgrunn. Freskane som blei måla har derimot i stor grad bleikna bort, og er i lita grad blitt bevarte for ettertida. Gotisk måleri er ikkje prega av djupne og realisme, men av ei mystisk og religiøs spenning. Biletspråket viser fred og ro, inga synd eller smerte, men er prega av opphøgde ideal. Bakgrunnen er stilisert og realistiske element som tre, blomar og klipper blir utførte i ei skjematisk attgjeving. Fargane er vanlegvis klare og lyse, nokre gangar intense som med Kristi oppstand av ein ukjend malar frå Böhmen som blir kallast for Mesteren frå Třeboň (eller frå Wittingau, ca. 1380). Komposisjonen ligg i ei spenning mellom store grøne og raude flater, og der også himmelen er gjort raud, og får eit uverkeleg og eterisk uttrykk. Det er ein langstrekt vertikalitet i biletelementa, som i den spinkle figuren til den oppståtte Kristus og gjentatt i staven han støttar seg til. Biletet er i dag i Nasjonalgalleriet i Praha.
Glasmåleriet hadde ikkje berre ein viktig funksjon i kyrkjerommet, men har òg i stor grad overlevd i ettertida. Kanskje spesielt i glasmåleriet nådde gotisk kunsthandverk det ytste og ein fullkomenheit som ettertida har hatt vanskeleg for å nå opp til. Teknikken bak glasmåleriet var å føya mange små, farga glasbitar saman ved hjelp av lister i bly som i seg sjølv blei nytta til å teikna omrisset til figurane opp i ein sterk og kraftfull kontur. Andletstrekk og klede var fint og detaljert utpensla med svart emaljemåling. Sidan glasmåleria vart sett frå stor avstand var det ikkje andletstrekket og mimikken til figurane som viste kjensler, men positurane til figurane i til dels overtydelege rørsle med hender og armar. Som alt gotisk måleri er òg glasmåleria todimensjonale. Chartreskatedralen har 176 utsøkte glasmåleri, og lyset som blir pressa gjennom glaset eggar bilda og fyller kyrkjerommet med sprakande lyseffektar.
Bokmåleriet levde vidare i ein tradisjon som blei utvikla til det som blei karakterisert som det nordiske måleriet i Nederlanda på 1400-talet, prega i samtida med ein realisme og fargerikdom som tidlegare hadde vore ukjent.
Krigen med Sverige 1808–1809
Krigen med Sverige 1808–1809 var ein krig mellom Danmark-Noreg og Sverige som inngjekk i Napoleonskrigane og hovudsakleg vart utkjempa i grensetraktane mellom Noreg og Sverige. Danmark-Noreg hadde etter flåteranet i København i 1807 alliert seg med Frankrike og forplikta seg til å erklæra krig mot Sverige for å tvinga svenskane til å tiltre fastlandssperringen, som Napoleon hadde innført som eit strategisk tiltak mot Storbritannia. Danmark-Noregs krigsmål var mellom anna å prøva å gjenerobre Skåne og andre provinsar som var tapt ved freden i Roskilde i 1658. Sveriges krigsmål var å erobra Noreg og å oppnå tollfridom i Øresund.
Bakgrunn
Sidan Sverige hadde vore i krig mot Napoleon sidan 1805, og Danmark hadde inngått forbund med den franske keisaren og Russland, var det vanskeleg å unngå krig i Norden etter flåteranet. Freden i Tilsit 7.-9. juli 1807 gjorde slutt på den fjerde koalisjonskrigen. Russland og Preussen trekte seg ut, slik at berre to land var tilbake – Storbritannia og Sverige. Tsar Aleksander I forplikta seg til å tvinga Sverige til å bryta med Storbritannia dersom svenskane nekta å slutta fred på dei franske vilkåra. Danmark-Noreg slutta seg til det fransk-russiske alliansen etter at det dansk-franske forbundstraktaten var underteikna i Fontainebleau 31. oktober.
Det hadde vore intens diplomatisk aktivitet mellom utsendingar frå regjeringane i dei to land under opptrapping mot krigsutbrotet. I St. Petersburg frykta ein at Danmark-Noreg skulle gå frå sina forpliktingar som Russlands forbundsfelle, og ikkje delta i den planlagde tofrontskrigen mot Sverige. Men det dansk-norske regjering hadde inkje alternativ til å slutta seg til det russiske angrep på Sverige. Den 14. mars 1808 vart krigsfråsegna overlevert til Sverige etter at den var underskreven av regenten, kronprins Frederik. Dagen før krigsfråsegna vart motteken i Stockholm, døydde den sinnslidende kong Christian VII av slag som følgje av otte over nyhendet om at ein spansk-fransk hær har gått inn i Jylland. Danmark-Noreg fekk ein ny konge, samstundes som landet gjekk til krig mot Sverige som Frankrikes allierte.
Som svar på Danmark-Noregs krigsfråsegn, byrja svenskekongen å planleggja ein invasjon av Sjælland for å tvinga danskane til å slutta separatfred, men denne planen eksisterte berre på papiret. Dei utstasjonerte troppane i Sør-Sverige på omtrent 7 000 mann vart i staden disponert i ei defensiv stilling mot eit mogleg alliert angrep over det islagde Øresund. Til Stockholm var det kome meldingar om at Napoleon hadde sendt ein forbundsarmé som forsterkning til Danmark.
Den norske hæren
Den norske hæren hadde vore førebudd på ein framtidig krig mot Sverige sidan hausten 1807. Men sidan hæren var nøydd til å oppretthalda eit sterkt kystforsvar mot angrep frå den britiske flåten som blokkerte kysten og hadde avskore sambandet mellom Noreg og Danmark, var felthærens tilstand dårleg i byrjinga av 1808. Medregnet landvernskompani og frivillige etter den omfattande mobilisering talde hæren om lag 25 000 mann. I tillegg kom kystvernet med ca. 10 000 mann.
Krigsførebuingane
Etter at finskekrigen hadde brote ut, så regjeringa i København at situasjonen innbaud til henta fram den gamle og ofte freista planen om eit dansk hovudangrep mot Skåne synkronisert med eit norsk utfall over svenskegrensa mellom Svinesund og Trøndelag. Napoleon svara på anmodning frå København om forsterkningar med å senda 20-30 000 soldatar til å delta i den planlagde invasjonen av Skåne. Den norske hæren skulle angripa med 5 000 mann for å binda opp monalege svenske styrkar, samstundes som det allierte fremstøytet over Øresund fann stad.
Den 5. mars, få dagar etter at den dansk-norske regjeringa hadde valt, byrja marskalk Bernadotte, som no var fransk guvernør i Hamburg og dei andre Hansabyane, å marsjera mot Danmark med ein forbundsarmé på 32 000 mann. Men mykje tyder på at Napoleon ikkje hadde til føremål å la sina troppar gå til direkte aksjon. Etter at Bernadotte med store delar av forbundsarméen hadde slått leir på Sjælland, vart det ikkje gjeve nokon ordre om vidare framrykking mot utskipningshavnane i Danmark. Isen og sundet byrja å brytast opp i midten av mars. Til alles overrasking viste dei første britiske krigsskipa seg svært tidleg, medan isflaka enno lå ganske tett. Admiral Hyde Parker hadde lege i Göteborg vinteren 1807-08 med sin eskadre og kom difor særs tidleg av stad til Kattegat og Austersjøen. Bernadotte, som hadde mista verdfull tid medan han låg isfast, mista òg høvet til å sikra overfarten, før dei britiske krigsskipa kom.