cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bergensbanen
Jernbaneanlegget
Både lina om Hokksund og Drammen og lina over Roa er ein stor omveg og eit tidstap for dei som skal reise snøgt mellom stasjonane på strekninga mellom Bergen, Hallingdal, Hønefoss og Oslo. Jernbaneverket arbeider difor med planane om å byggje ei ny og stuttare line, kalla Ringeriksbana, mellom Hønefoss og fram til Askerbana/Drammensbana i Sandvika i Bærum kommune. Dette vil korte ned Bergensbana med om lag 60 km og reisetida med om lag 50 minutt.
Geographic Names Information System
Geographic Names Information System (GNIS) er eit stadnamnregister som inneheld namn og plasseringa til kring to millionar fysiske og kulturelle stader gjennom heile USA og dei USA-amerikanske territoria. Det er eit slags atlasregister. GNIS vart utvikla av United States Geological Survey i samarbeid med United States Board on Geographic Names (BGN) for å fremje standardisering av stadnamn.
Bergensbanen
Trafikk
På Bergensbana går det no (2009) fire daglege avgangar kvar veg på heile distansen. Reisetida varierer frå 6 timar og 28 minutt på det raskaste ettermiddagstoget til 7 timar og 47 minutt på det langsamaste nattoget.
Geographic Names Information System
Registeret er ein del av eit system som omfattar topografiske kartnamn og bibliografiske referansar. Namn på bøker og historiske kart som stadfestar kjennemerket eller staden er nemnt. Variantar av namna, alternativ til offisielle namn er òg nemnt. Databasen fjernar aldri ei oppføring, «utanom i tilfelle med opplagt duplisering»
Bergensbanen
Turisme
Bergensbana er i seg sjølv eit turistmål, som fleire gonger er rangert blant dei vakraste togreisene i verda.
Jernbanelina er i dag eit populært turistmål. Den gamle arbeidarvegen Rallarvegen ligg tett inn til lina og er eit populært turmål, NSB leiger ut syklar mellom anna på Finse. Frå Myrdal går det ei sidebane til Flåm ved Sognefjorden (Flåmsbana). Hardangerbana frå Voss til Granvin i Hardanger vart nedlagd i 1988.
Sjå òg
Om den opphavlege Bergensbanen på strekninga mellom Hønefoss og Oslo, sjå Roa-Hønefosslinja og Gjøvikbanen.
Ove Kvavik
Ove Kvavik er ein norsk fotograf og kunstnar utdanna ved Trondheim Kunstakademi.
Han har vore med i The Rest of Now, ein del av Manifesta 7 og på Tegnebiennale 2008 med arbeidet Erasing institution som viser fasaden av Kunstnernes Hus (der utstillinga fann stad) i form av ein blyantteikning, som publikum blei invitert til å viske ut.
Flaggdagar
Flaggdagar er dagar då det det frå offentlege stader vert flagga med nasjonalflagget. I mange land er det berre offisiell flagging på nasjonaldagen og eventuelt på ein særskild flaggets dag, men i Norden er det tradisjon for å ha ei lengre rekkje med flaggdagar.
1372 Haremari
1372 Haremari er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. august 1935 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Aladura
Aladura (joruba for 'bøneeigarar') er ei gruppe vestafrikanske kyrkjer som er karakteriserte ved ei sterk tru på bøn og offentleg utøving av henne, og andre element tilknytt pinserørsla. Fasting er også viktig. Gjennom å utøva desse kan ein oppleva Gud i draumar og visjonar.
Aladura-tilhengjarar meiner mellom anna at ein kan legast ved hjelp av bøn, og avviser både tradisjonell religiøs medisin og moderne vestleg. Dei meiner også at trolldommen som er del av den tradisjonelle religionen verker, men at han kjem frå vonde krefter.
Aladura-rørsla vart starta i Ijebu-Ode i Nigeria i 1920-åra og vart framskunda av influensaepidemien som braut ut då.
Viktige kyrkjesamfunn innan rørsle er mellom anna The Church of the Lord (Aladura), The Christ Apostolic Church, The Seraphim Society og Celestial Church of Christ.
NRK P3
NRK P3 (tidlegare: Petre) er NRK si tredje radiokanal. Kanalen har ungdom som målgruppe. Kanalen har mange kjende programleiarar som Are og Odin, Marthe Stokstad, Steinar Sagen, Tore Sagen, Bjarte Tjøstheim og Kyrre.
Columbus i Ohio
Columbus er delstatshovudstad i Ohio i Sambandsstatane. Etter folketeljinga i år 2000 hadde Columbus ein folkesetnad på 711 470 menneske. Dette gjer han til den største byen i Ohio og den femtande største i Sambandsstatane.
Gióna
Gióna (gresk Γκιώνα) er eit fjell i periferieininga Fokída i Hellas mellom fjella Parnassós og Vardoúsia. I antikken vart det kalla Asélinon Óros (gresk Ασέληνον όρος}. Det er det høgaste fjellet sør for Ólymbos og det femte høgaste i heile Hellas. Den høgaste toppen på fjellet heiter Pyramída og er 2 510 meter over havet.
Elva Mórnos har sitt utspring i fjellet. Frå toppen av fjellet kan ein sjå nærliggande fjell som Vardoúsia i vest, det sørlege Fthiótida, inkludert Sperkhiósdalen og Maliábukta, som ein berre kan sjå i klårvêr, fjella Kallídromo og Parnassós i aust og Ámfissadalen og Itéabukta i sør, og på klåre dagar kan ein sjå heilt til Korintbukta.
Claus Frimann
Claus Frimann  var ein norsk diktar, prest og jordeigar. Han var personellkapellan i Volda på Sunnmøre 1771-79 og sokneprest i Davik i Nordfjord i perioden 1781–1823. Frimann er særleg kjent for diktet Den norske Fisker med den ofte siterte opningsstrofen Ondt ofte lider den Fiskermand. Han fekk tidleg tilnamnet Allmuens Sanger, etter diktsamlinga Almuens Sanger frå 1790.
Tidlege år
Frimann var fødd og oppvaksen i Selje i Nordfjord, der faren var sokneprest. Han vart undervist først av faren, sidan av ein huslærar. Då Claus var 13 år døydde faren, og han vart av mora, Sara Cold Frimann involvert i styringa av familiens jordeigedomar. Frimann tok til ved universitetet i København i 1762. Etter andreeksamen i 1765 var han huslærar, før han i 1768 avla teologisk embetseksamen.
I 1769 flytta han til Volda, for å lære av Hans Strøm, og var der kapellan hos forskarpresten Strøm. Frimann vann merksemd for sin skrivekunst, i 1776 fekk han ein litterær pris for eit dikt om fjellet Hornelen. Etter åtte år (1771-79) som kapellan i Volda reiste Frimann til København, på jakt etter embete. I 1779 og 1780 heldt han til i den dansk-norske hovudstaden, der han var med i det Norske Selskab.
Verdas poesidag
Verdas poesidag er ein SN-dag som blir markert den 21. mars kvart år, etter at han blei innført av UNESCO i 1999. Føremålet med dagen er å skape merksemd rundt lesing, skriving, prenting og læring av poesi over heile verda.
Claus Frimann
Sokneprest
Frimann vart i 1780 utnemnd til sokneprest i Davik, byrja i stillinga sommaren etter. Hans teologi må i desse åra karakteriserast som pietistisk. Frimann var såleis ingen radikal opplysningsprest. Påverka av Strøm hadde han likevel interesse for folkeopplysning. Frimann gav økonomisk stønad til opplysningsmannen Sivert Aarflot, og hjelpte til med å spreie skriftene hans.
Renault
Renault er eit fransk bilprodusent som produserer personbilar, bussar og lastebilar. Société Renault Frères vart starta av brørne Louis, Marcel og Fernand Renault saman med kameraten Thomas Evert i 1898. Marcel Renault omkom i ei bilulykke fem år seinare.
Claus Frimann
Sokneprest
Frimann skreiv både andaktsbøker og salmar. Kristensynet hans nærma seg rasjonalismen frå 1780-åra av. I leiande, geistlege krinsar på 1800-talet vart det tatt lite nådig opp. Frimanns teologiske ståstad var truleg medverkande til at ingen av hans salmar kom med i Landstads salmebok. No høyrer ikkje Frimanns salmar til den levande, norske salmetradisjonen.
Nils Rune Langeland
Langeland tok doktorgrad ved Universitetet i Bergen i 1997 med avhandlinga Myten om det politiske herredømet. Han har gjeve ut fleire faglitterære bøker.
Ariège
Ariège er eit departementet sørvest Frankrike. Departementet ligg i regionen Midi-Pyrénées, og er kalla opp etter elva med same namn.
Claus Frimann
Diktar
Frimann lærde bygdene og livskåra til gagns å kjenne, noko som viser att i dikta hans. Dikta og visene hans gir konkrete og truverdige uttrykk for livet slik det vart levd og opplevd i kyst-Noreg. I det førnemnte Den norske Fisker teiknar diktaren eit livfullt bilete av fiskarheimen. Dikt av liknande slag finst i Poetiske Arbeider (1788), Almuens Sanger (1790) og Den syngende Søemand (1793). Hvad jeg bedst kjender, kan jeg bedst synge om, skriv han i forordet til Almuens Sanger. Til ulike høve skreiv Frimann mange hyllingsdikt og minnedikt.
Renault
Frå 1921 til 2003 produserte Renault traktorar, men i 2003 vart Renault Agriculture seld til Claas.
Ariège
Historie
Ariège er ein av dei 83 opphavlege departement som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Han vart oppretta av provinsane Foix og Couserans.
Geografi
Departementet er ein del av regionen Midi-Pyrénées og er omringa av dei franske departementa Haute-Garonne, Aude og Pyrénées-Orientales, i tillegg til at det grensar til Spania og Andorra i sør.
Claus Frimann
Diktar
Etter 1780 hadde Frimann avgrensa kontakt med det litterære miljøet i København, og hans folkelege dikt og viser var lenge lite akta av folk i dei høgre stender.
Ariège
Geografi
Geografien er dominert av Pyreneane, som dannar grensa mellom Frankrike og Spania.
Claus Frimann
Diktar
Skildringane om sjøfolk og fiskarens liv og virke fekk eit mykje lengre liv enn dei fleste av dei dikta som hans samtidige prisa. Språklege konkretiseringar gjorde Frimanns dikt meir nærverande enn den flyktige, romantiske lyrikken. Talet på folkelege melodiar som vert knytt til visene hans er teikn på at visene levde på folketunga. Nettopp fordi Claus Frimanns dikt var så lite tidstypiske, er han ein av dei få diktarane frå det seine 1700-talet med lyrikk som har hatt lang levetid.
Ariège
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert kalla ariégeois.
Claus Frimann
Diktar
12 eksemplar av bøker utgitt av Claus Frimann er funne registrert i arveskifte etter allmugebefolkning i Romsdals Amt og Øvre Telemark i perioden 1690-1839. Almuens Sanger, utgitt første gong i København i 1790, er telt fire gongar i materialet til Jostein Fet.
Jordeigar
Frimann var stor jordeigar, og kom ikkje heilt godt ut av det med kyrkjelyden. Hans virke som prest samstava ofte dårleg med hans økonomiske interesser. Nidkjære disposisjonar han gjorde i eigenskap av jordeigar og forretningsmann førte han inn i konfliktar med mange leiglendingsbønder. Attåt dette var han ein mann som verna om embetsstandens posisjonar. Med sine store inntekter som jordeigar og frå fiskeri bygde han eit herskapshus nær ved prestegarden. Her budde han sine siste år, som ein av Nordfjords mektigaste menn.
Ymse
Han var kommandør av den danske Dannebrogsordenen.
Frimanns gate i Oslo er oppkalla etter han.
Han var medlem av Syndmøre practiske Landhuusholdningsselskab.
Johann Adolf Hasse
Johann Adolf Hasse var ein tysk komponist.
Han starta som operasongar, tenor, i Hamburg i 1718 og Braunschweig i 1721, og debuterte i 1721 i operaen Antiochus. Frå 1722 studerte han komposisjon hos Nicola Porpora og Alessandro Scarlatti i Napoli. Operaen hans Sesostrate hadde premiere i 1726 og vart ein så stor suksess at han vart ein kjend komponist i heile Italia. Året etter, i 1727, vart han kapellmeister ved konservatoriet i Venezia. I 1730 gifta han seg med songarinna Faustina Bordoni, og han skreiv sidan alltid primadonnapartia i operaene sine for ho.
I 1731 vart paret tilsett ved hoffoperaen i Dresden, han som kapellmeister og ho som songar. Før 1740 var han mest i Italia der han skreiv fleire operaer og dominerte scenen. I 1733 kom han til London for å sette opp operaen sin Artaserse og konkurrere med Georg Friedrich Händel, men gav ganske snart opp konkurransen. Av økonomiske årsaker vart han og hustrua avsette frå tenestene deira i Dresden i 1763. Han reiste då først til Wien der han komponerte for hoffoperaen, og til slutt til Venezia.
Bernd Schneider (1964- )
Bernd Schneider er ein tysk resarbilkøyrar som køyrer i den tyske DTM-serien. Schneider vann meisterskapet i 2000, det første året for den nye DTM-serien.Han vann meisterskapet igjen i 2001, 2003 og 2006
Han har tidlegare konkurrert i Formel 1 og diverse sportsbilklassar.
Johann Adolf Hasse
Få komponistar som var så kjende i levetida si har vorte så grundig gløymd som Hasse. Årsaka er nok at han for det meste skriv for smaken som rådde på denne tida, den han kjente og kunne tilfredsstille. Paret Hasse danna ein spydspiss for den italienske operaen både kompositorisk og når det gjaldt utføring. Operakomponisten Christoph Willibald Gluck avviste seinare denne smaksretninga som han meinte bestod av endelause ariar komponert etter same mal for å vise dugleiken til songarinna, med einsformige moduleringar og slett orkestrering, men på den andre sidan òg med elegant flytande melodiar som viste songstemma sine mogelegheiter.
Ricercar
Ein ricercar, ricercare eller recercar er ein type instrumentale musikkstrykke frå seinrenessansen og tidlegbarokken. Uttrykket tyder å «søke fram» og mange ricercarar har som funksjon å «søke fram» den rette tonen eller tonearten før det neste stykket. Ein ricercar kan vere ein variasjon av eit visst motiv og på den måten kan stykke reknast som ein illustrasjon.
I den vanlege bruken av omgrepet vert det nytta om ei tidleg form for fuge, særleg ein av seriøs karakter. Omgrepet har òg vorte nytta om mange typar komposisjonar, og alt på 1500-talet kunne ein nytte toccata, canzona, fantasti og ricercar om ein annan. Likevel fell ricercarar inn i to generelle typar: ein som er hovudsakleg homofon, ikkje ulikt ein toccata, og ein type verk som består av sjølvstendige delar, der kvar del byrjar med ein imitasjon. Døme på begge former finn ein hos Girolamo Frescobaldi. Den andre forma for ricercar, den imitative, skulle vise seg å verte mest viktig historisk og utvikla seg til fugen.
Hunn i Overhalla
Hunn er ein tettstad i Overhalla kommune i Trøndelag fylke. Bygda ligg på nordsida av elva Namsen, om lag elleve kilometer vestom kommunesenteret Ranemsletta og om lag 14 kilometer austom byen Namsos. Fylkesveg 17 passerer gjennom bygda i hovudretning aust-vest. Den nedlagde Namsosbanen gjekk her. Skage kyrkje frå 1903 ligg i nedre del av bygda.
Det var ein namnediskusjon her i 2013-2015 som enda med at namnet på tettstaden er «Hunn» (ikkje «Skage sentrum»), medan bygda heiter «Skage».
Sylvelin Vatle
Sylvelin Vatle  er ein norsk forfattar frå Osterøy.
Vatle voks opp på Osterøy med fem søsken. Ho utdanna seg til sosionom og har òg arbeidd som dette. Ho debuterte i 1991 med Alle kjenner vel presten? som ho fekk Tarjei Vesaas' debutantpris for.
Ho er busett i Stavanger.
Bernd Schneider
Det finst fleire personar med namnet Bernd Schneider:
Amur
Amur (russisk Амур) eller Heilong Jiang (kinesisk 黑龙江) er den niande lengste elva på jorda og dannar delar av grensa mellom Russland og Kina.
Historie
Historisk har elva òg vore grense mellom dei to geopolitiske einingane Ytre Mandsjuria (Russisk Mandsjuria) og Indre Mandsjuria. Den kinesiske provinsen Heilongjiang på sørsida av elva er kalla opp etter ho, og det same er det russiske Amur oblast på nordsida. Namnet Svartelva vart nytta av mandsjuar og Qing-dynastiet som begge rekna elva som heilag.
Amur er eit viktig symbol på, og ein viktig geopolitisk faktor i, kinesisk-russiske forhold. Amur var særleg viktig då Kina og Sovjetunionen vart politisk delt i 1960-åra.
Dei første åra på 1900-talet segla dampskip opp Amur. Muddermaskinar frå Amerika vart importert for å vaske gull i elva. Elvetrafikken vart råka av den russiske revolusjonen.
Økonomien i området som Amur renn gjennom er basert på produksjon, metallurgi, gruvedrift etter jern og andre metall, gull og kol, vasskraft, kveite, hirse, soyabønner, fiske, tømmer og handel mellom Kina og Russland. Oljefeltet Daqing, det fjerde største i verda, ligg ved byen Daqing i Heilongjiang, eit par hundre kilometer frå elva.
Elveleiet
Elva renn 4444 km gjennom nordaustlege område av Asia frå fjella nordaust i Kina til Okhotskhavet (nær Nikolajevsk-na-Amure). Nedslagsfeltet hennar er særs variert og inneheld landskap som ørken, steppe, tundra og taiga. Gjennom Tartarsundet renn vatnet frå elva ut i Stillehavet. Munningen til elva ligg like innanfor nordenden av øya Sakhalin.
Amur har alltid vore nært knytt til Sakhalin og dei fleste namna for øya, sjølv i språka til dei innfødde folkegruppene i området, kjem frå namnet på elva. Sakhalin kjem frå ordet sahaliyan i ein dialekt av tungusisk og tyder «svart», medan ainu-namnet Karaputo og det japanske namnet Karafuto kjem frå ainunamnet på Amur eller munningen hennar.
Middelvassføringa til elva varierer frå 6000 m³/s (1980) - 12 000 m³/s (1957) og er i snitt 9819 m³/s eller 310 km³ per år. Den største målte vassføringa vart målt i oktober 1951 då elva førte 30 700 m³/s vatn. Det minste som er målt er berre 514 m³/s frå mars 1941.
Sideelvar
Sjølve Amur er 2874 km lang etter at dei to kjeldeelvane hennar har rend saman:
Av store sideelvar finn ein:
Sekvensstyring
Sekvensstyring er automatisering av mekaniske rørsler som går i sekvens, altså i ei rekkjefølgja som er fastsett på førehand. Sekvensstyring er svært vanleg å bruka i matvareproduksjon.
Styring
Å styra ein sekvens kan gjerast ved hjelp av relè og/ eller PLS, eller ved hjelp av pneumatikk. I dag er det mest vanleg å bruka PLS til sjølve styringa, medan ein brukar relè eller andre instrument til å utføra konkrete oppgåver som t.d. start og stopp av motorar. I tillegg nyttar ein ulike typar av gjevarar, meldarar og brytarar for å gje attendemelding til styresystemet om kor langt sekvensen er komen.
Nica de Koenigswarter
Baronesse Pannonica de Koenigswarter var ein britisk-amerikansk jazz-mesén og forfattar. Ho var særleg ein støttespelar for bebopmusikk, og er best kjend for nære venskap med fleire store jazzmusikarar.
Pannonica de Koenigswarter var fødd inn i den engelske greina av Rotschild-familien. Ho fekk kallenamnet Nica.
Under den andre verdskrigen arbeidde ho for Charles de Gaulle. Ho gifta seg med Jules de Koenigswarter i 1951 og flytta etter dette til New York by i USA. Her kasta ho seg inn det amerikanske jazzmiljøet der ho var ei aktiv vertinne for musikarar som sakna tak over hovudet eller ein stad å slappe av.
Hotellsuiten hennar på Stanhope Hotel på Fifth Avenue i New York er kanskje best kjend for å vere rommet der Charlie Parker døydde i 1955.
Ho var ein særleg god ven med familien til Thelonious Monk. Då Monk blei alvorleg sjuk var det Nica som tok seg av han, heilt fram til han døydde i 1982. Nica døydde seks år seinare.
Fleire jazzmusikarar dedikerte musikk til henne: Gigi Gryces Nica’s Tempo, Sonny Clarks Nica, Horace Silvers Nica’s Dream, Kenny Dorhams Tonica, Kenny Drews Blues for Nica, Freddie Redds Nica Steps Out, Barry Harriss Inca, Tommy Flanagans Thelonica og Thelonious Monks Pannonica.
Sparbu
Sparbu er ein tettstad i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Sparbu var tidlegare ein sjølvstendig kommune, men den ble slått saman til storkommunen Steinkjer. Sparbu hadde kommunehuset sitt i Heistadgrenda, ca. 4 km aust for Sparbu sentrum.
Takuya Okamoto
Takuya Okamoto er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Urawa Reds, V-Varen Nagasaki og Shonan Bellmare (2019).
Grámmos
Grámmos (gresk Γράμμος) eller Gramos er ei fjellkjede nordaust i periferieininga Ioánnina og vest i Kastoriá i Hellas, i tillegg til søraust i Albania. Fjellet er den nordlegaste fjellkjeda i fjellkjeda Píndos. Det høgaste punktet er på 2 520 moh. Det har gjeve namn til landsbyen Grámos vest i Kastoriá. Fjellkjeda er om lag 25-30 km lang frå nordvest til søraust og 15-20 km brei.
Pamiers
Pamiers er ein kommune sørvest i Frankrike i departementet Ariège der han er sous-préfecture (administrasjonsstad). Byen ligg ved Ariège og har om lag 13 000 innbyggjarar.
Grámmos
Grámmos var ein skanse for kommunistane under den greske borgarkrigen og åstad for eit slag i 1949. Det er framleis minefelt etter borgarkrigen på fjellet, som gjer ferdsel her farleg.
Frå toppen kan ein sjå det søraustlege Albania, fjella i periferieininga Kastoriá og dei fleste dalane og innsjøane her, Vóiofjella og det nordaustlege av periferieininga Ioánnina, i tillegg til Smólikas og delar av Týmfi.
God i ord
God i ord er eit læreverk frå Samlaget for 1. til 7. trinn. Bøkene i verket heiter SPRÅKBOK, INN I TEKSTEN og TEKSTSAMLING. God i ord byggjer på dei same grunntankane som Alfabeta. Slik sikrar ein samanhengen i norskundervisninga frå 1.–7. årstrinn. Hovudprinsipp for verket God i ord -bøkene er humoristiske, lærerike og rikt illustrerte og inspirerer til lese- og skrivelyst. Bøkene er varierte i innhald, lengd og utforming og gir læraren mange idear til differensiering i undervisninga.
Oslo domprosti
Oslo domprosti er eit tenestedistrikt i Oslo bispedømme i Den norske kyrkja. Det femner sentrale delar av Oslo og er eitt av fem prosti som dekkjer Oslo kommune. Sidan prostiet er knytt til Oslo domkyrkje, er det leia av ein domprost.
Sokn
Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eitt eller fleire sokn.
Prostiet har pr. 2014 åtte sokn, etter ei større endring med fleire samanslåingar i 2013. Då vart Gamlebyen sokn og Grønland sokn slått saman til eitt sokn, og Gamle Aker sokn, Lovisenberg sokn, Markus sokn, Oslo Domkyrkje sokn og Trefoldighet sokn vart slegne saman til Sentrum og St. Hanshaugen sokn.
Prestegjeld
Prestetenesta var tidlegare organisert lokalt gjennom prestegjeld. Ordninga vart fasa ut frå 2004. Før utfasinga hadde Oslo Domprosti desse prestegjelda:
Universet
Universet vert definert som heilskapen av alt som eksisterer, derfor all fysisk masse og energi, planetar, stjerner, galaksar, og alt i det intergalaktiske rommet.
Oppbygging
Universet inkluderer alt, frå det minste til det største. Om ein startar i det minste (kjente), har ein kvarkar. Dei er byggesteinane i elektron, proton og nøytron. Dei igjen kan danne atom. Fleire atom kan saman danne eit molekyl, og mange molekyl dannar ein substans, for eksempel leire eller ein hudcelle. Mange nok molekyl dannar forskjellige kombinasjonar handfaste ting, som for eksempel stein eller menneske. Finn tilstrekkeleg mange molekyl saman, kan ein ende opp med heile planetar eller soler. Null eller fleire planetar rundt ei sol dannar så eit solsystem, og fleire solsystem dannar ein galakse, for eksempel Mjølkevegen (Vinterbrauta). Det finst om lag 100 milliardar (1011) galaksar i det synlege universet, der kvar galakse består av om lag 100 milliardar stjerner, og langt dei fleste av desse finn ein «klumpa saman» i galaksehopar med enorme avstandar imellom. Galaksehopane er likevel bundne saman i superklynger av tyngdekrafta. Mellom superklyngene finst berre dét som det aller meste av universet består av: tomt rom, med eit mykje meir perfekt vakuum enn det er mogleg å få til på jorda, men likevel fylt av stråling.
Innan vitskapen er dei fleste forskarane tilhengarar av Big Bang-teorien der universet, hermed tid, energi og materie, oppstod gjennom eit stort smell for om lag 13,8 milliardar år sidan. NASA har kome fram til dette talet ved å måle alderen til dei eldste stjernene og snøggleiken som universet utvidar seg med. Dei målte også utvidinga ved å observere Doppler-skiftet i lys frå galaksar, som nesten alle reiser bort frå oss og frå kvarandre.
Ekspansjonen frå Big Bang pågår framleis, og moderne forsking synest å tyde på at den til og med akselererer. Fleire teoriar har vortne lagde fram kring kva som driv ekspansjonen. No for tida er den mest populære teorien at det er mørk energi. Resultatet blir eit univers som blir større og større og der dei ulike delane av universet går stadig lengre frå kvarandre.
Historie
Ordet «univers» er frå latin, og i norsk fanst det før ei rekkje ord og omgrep som var meint å dekkje same omgrepet.
Altet er og nytta om universet, særleg i meir metafysisk forståing: «Uendelig alt, hvor det minste og største / løper i ett.» (B.Bjørnson: «Salme II»). Altet svarar i røynda til Allheimen.
Universet i kulturen
Douglas Adams sin humoristiske science fiction-trilogi Haikerens guide til galaksen påstår at om nokon hadde funne ut korleis universet eigentleg fungerte, ville det straks bli borte og erstatta med eit univers som er enda meir komplekst og uforståeleg. Han skriv vidare at andre hevdar at dette allereie har skjedd.
Treskreppa
Springaren Treskreppa er for det meste funnen i Telemark, men slåtten har og vore nytta i Numedal, der han er kalla Ramsen. Rikard Berge gissa på at dette var ein slått Myllarguten skulle ha etter Nils Rekve. Det er og truleg at slåtten kjem frå Olav Napper. Tonematerialet i slåtten er lett attkjenneleg og durprega.
Slåtten er kalla Treskreppa etter eit møte mellom Myllarguten og ein kar som for med treskreppe på ryggen:
''Myllargyten kom av Kongsberg-marknaden, og Millom Kongsberg og Vollane raaka han ein mann som gjekk bar på ei treskreppe. Han fór og selde dropar og andre lækjeraadir. Myllaren bar på feleskrine sitt. Dei kom til røds med einannan vonums meir. "Du er visst spelemann du?", sa mannen med treskreppa. "Aa nei da, nei da!" sa Myllaren. "Dettin e` bare ett fillebraat eg har handla ti meg." Dei sette seg i vegbrauti og rødde. Myllaren fekk noko dropar av honom som skulde vera gode for all ting til kalle. Men vilde ikkje mannen tulle ein slaatt, sa Myllaren, so skulde han spela. Nei, de kunde han ikkje; hadde aldri i verdi kunna tulla, han ikkje. Men Myllaren hadde daa aldri raaka nokon som ikkje hadde kunna ein einaste slaatt, lét han til. Og so vart de til de at mannen tulla noko av ein slaatt, de vesle han kunde. Den kunde Myllaren vel, og mykje lenger og heilare. Han spela den og mange andre for mannen. De var "Treskreppa", de. Og sidan kalla Myllaren aldri den slaatten noko anna.'' (Berge: Myllarguten-Gibøen).
Rikard Berge skriv og at slåtten var mykje nytta av Håvard Gibøen, og kallar slåtten "ein glad og lett springar".
Talleiv Røysland nytta slåtten som tone for visa "No æ det joli au", som seinare vart spela inn av Øyonn Groven Myhren.
1374 Isora
1374 Isora er ein marskryssarasteroide. Han blei oppdaga den 21. oktober 1935 av Eugène Joseph Delporte ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Jun Kanakubo
Jun Kanakubo er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Omiya Ardija, Avispa Fukuoka, Kawasaki Frontale og Vegalta Sendai.
Narve Fulsås
Narve Fulsås er ein norsk historikar. Han har sidan 1998 vore professor i moderne historie ved Universitetet i Tromsø. Fulsås er spesialist på norsk 1800-talsshistorie, historieteori og nord-norsk historie.
Fulsås vart cand.philol. i 1983 på ein hovudfagsoppgåve om veksten og nedgangen til nessekongane i Nordland på 1800-talet. Oppgåva vart bygd på studium av arkivmateriale frå handelsmannen K. Zahl på Kjerringøy. Ein syntese av arbeida hans med nord-norsk, økonomisk historie vart i 1987 publisert i artikkelen Hushaldsøkonomi og kapitalistisk økonomi i Nordland, 1850-1950 i Historisk tidsskrift.
Han tok doktorgrad om Universitetet i Tromsøs historie i 1994. Avhandlinga vart utgjeve som jubileumsboka Universitetet i Tromsø 25 år.
Fulsås har skrive ein historiografisk orientert biografi om Ernst Sars som utkom i 1999 under tittelen Historie og nasjon. I 2003 utgav han Havet, døden og vêret: Kulturell modernisering i Kyst-Noreg 1850-1950. Dette var ein studie om korleis vitskapleg vêrvarsel og teknologi gradvis endra mentaliteten i kystfiskarsamfunna bort frå ein fatalistisk livsholdning der ulykker og skipsforlis ikkje vart forklart rasjonelt. Utviklinga av telegraf, aviser, leseferdigheit, vêrmelding, dekte fartøy, motordrift, og ulykkesforsikring var blant årsakene som blir til brukt å forklare endringa i åtferda til fiskarane.
I forskingsprosjektet Norsk polarhistorie skreiv Fulsås om kva tyding polarekspedisjonane hadde for norsk 1800-talspolitikk og identitet. Han gjekk imot synet (særleg fremja av Tor Bomann-Larsen) at ekspedisjonane var av vesentleg politisk tyding for utviklinga mot unionsoppløysinga i 1905.
Sidan 2003 har Fulsås vore redaktør for åtte av dei 33 binda i Henrik Ibsens skrifter, med ansvaret for kommentert utgjeving av alle Ibsens brev.
Hydrogenklorid
Hydrogenklorid er ei uorganisk sambinding av hydrogen og klor med kjemisk formel HCl. Ved romtemperatur er HCl ein fargelaus gass som ved kontakt med vassdamp i lufta avgir kvitleg saltsyredamp. Hydrogenklorid løyst i vatn blir kalla saltsyre.
Hydrogenklorid er eit toatomig dipolmolekyl som består av eit hydrogenatom og eit kloratom.
Hydrogenklorid løyst i vatn avgir oksoniumion (H3O+) og klorion (Cl–) i ein reaksjon som går begge vegar:
Kulturelle periodar i Peru og Mesoamerika
Dette er eit forenkla oversyn over kulturelle periodar i Peru og Mesoamerika som også syner teikn på synkron reising og fall av kulturar i dei to områda.
Referansar
ISBN 82-456-0000-8
Alexander Gerschenkron
Alexander Gerschenkron var ein økonomihistorikar som vart fødd i Russland, tok utdanning i Austerrike og jobba på Harvard i USA. Gerschenkron er kjend for å funne Gerschenkron-effekten og Alexander Gerschenkron Prize in Economic History er kalla opp etter han.
Hymne
Hymne (frå gresk ύμνος) tyder lovsong og vart i antikken rekna som ei enkel høgstemt lovprising av gudar eller menneske. Omgrepet vert nytta i kyrkjemusikk om ein lov- eller takkesong til Guds ære. Paulus si oppfordring til efesarane: ''«og syng saman med salmar og hymner og åndelege songar. Syng og spel av hjartet for Herren!» '' (Ef. 5:19) viser at hymnen vart teken i bruk alt hos den første generasjon kristne.
I oppfordringa nytta Paulus hymner saman med salmar (ψαλμόις) og songar (ώδαις). Truleg utgjorde dei ei einskapleg songform som var karakteristisk i den urkristne menigheita.
Ei av årsakene til at det er vanskeleg å skilje mellom formene er at dei til dels vert nytta om kvarandre i Septuaginta for å gje att dei same hebraiske orda som er knytte til salmane i det gamle testamente.
I samband med påskemåltidet vart Hallel-salmane (Salmane 113-118) sunge. Når dette vert skildra av Matteus (Matt. 26:30) og Markus (Mark. 14:26) nyttar dei verbet hymnesantes (ύμνήσαντες) som eigentleg kan omsetjast «hymnesynge». Dette viser at hymne kan verte forstått relativt vidt og skildre kristen song generelt.
Hymne vert vidare nytta om nasjonalsongar (til dømes Hymne til den russiske føderasjonen). I nyare musikk vert omgrepet nytta om eit større festleg verk for kor og orkester eller om resultatet av ein vellukka jamsession som i Oscar Peterson sin «Hymn to Freedom».
Den tverrvitenskaplege fagdisiplinen som gjennom historiske og analytiske studiar arbeider med den kristne songen vert kalla hymnologi. Hymnologi er ikkje ein sjølvstendig universitetsdisiplin, men det finst eit forskingsnettverk for nordiske hymnologar tilknytte Nordisk institutt for hymnologi (Nordhymn).
Aldin Grout
Aldin Grout var ein amerikansk misjonær som truleg er mest kjend for si misjonsverksemd i Zululand.
I Zululand fekk han bygd sin første misjonsstasjon kalla Ginani i 1836. Denne stasjonen vart øydelagd i striden mellom zuluarar og boarar, og han fekk bygd ein ny stasjon kalla Inkanyezi i 1841. Den siste stasjonen vart så populær at kongen såg han som eit trugsmål mot kongemakta (han vart til ein stat i staten), Grout måtte difor rømma frå Zululand i 1842. Han døydde i Springfield.
Masakazu Kihara
Masakazu Kihara er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Omiya Ardija og Avispa Fukuoka.
Saint-Girons
Saint-Girons er ein kommune sørvest i Frankrike i departementet Ariège der han er sous-préfecture. Byen har om lag 6 000 innbyggjarar.
Ithómi
Ithómi (gresk Ιθώμη) er eit fjell i Messinía i Hellas. Fjellet vart nytta som senter for messinianske motstandsstyrkar under dei messinianske krigane på 500-talet fvt.. Ithómi vart vald som staden der byen Messíni vart gjenoppbygd av Epaminondas i 369 fvt.. Ithome var òg utgangspunkt for Helotopprøret i 463 fvt..
Saint-Girons
Byen ligg midt i ein dal mellom fjella i nærleiken av Pyreneane ved elva Salat og to andre elvar som gjer at byen ser ut som ein kross sett ovanfrå.
The Weavers
The Weavers vart svartelista av antikommunistane og Joseph McCarthy for det politisk radikale songrepertoaret sitt, og gruppa vart oppløyst i 1952. Ho vart gjenforent til ei innspeling i konserthuset Carnegie Hall i New York tre år seinare og gjorde på nytt suksess. Seeger forlét gruppa i 1958 til fordel for sin eigen karriere som soloartist, og vart erstatta av Erik Darling (fødd 1933).
Siste gong gruppa kom saman, var i 1980, då dei gjorde eit par innspelingar i Carnegie Hall. Året etter døydde Hays, og The Weavers har ikkje spelt saman sidan.
6489 Golevka
6489 Golevka er ein Apollo-asteroide. Han blei oppdaga den 10. mai 1991 av Eleanor F. Helin ifrå Palomar Observatory i San Diego County i California.
Golevka har blitt observert ved hjelp av radar i 1991, 1995, 1999 og i 2003. Radarobservasjonen av Golevka i 2003 gav for første gong bevis for Jarkowski-effekten. Jarkowski-effekten går ut på at varmestråling sendt ut frå asteroidar sakte endrar banane deira, då varmeutstrålinga er størst der solstrålane har varma opp overflata heile asteroidedagen, og minst der som det er soloppgang på asteroiden.
Glittering Prize
«Glittering Prize» er ein song frå 1982 av det skotske rockebandet Simple Minds. Han vart gjeven ut som den andre singelen frå det femte studioalbumet New Gold Dream, som kom ut same året.
Songen nådde 16. plassen i Storbritannia, men vart ein større suksess i Australia, New Zealand og Noreg, der han nådde topp 10.
Eit samlealbum av Simple Minds frå 1992 er kalla opp etter songen, kalla Glittering Prize 81/92,
Slaget i Cajamarca
Slaget i Cajamarca kom etter eit bakhaldsåtak på regjerande inka Atahualpa og dei som var i følgjet hans, sett i scene av conquistadoren Francisco Pizarro. Hendinga skjedde seint på ettermiddagen laurdag den 16. november 1532 på den store offentlege plassen i Cajamarca. Byen hadde den gongen ein folkesetnad på ca 2000 menneske. Slaget varte ikkje meir enn to timar, det tok livet av tusenar og Pizarro oppnådde målet med å fange Atahualpa. I røynda var dette timane då inkariket fall og kongen av Spania tok over makta i territoriet.
Konfrontasjonen i Cajamarca var kulmineringa av ein strid som hadde gått føre seg i over eit halvt år med etterretning og diplomati mellom inkaen og Pizarro og deira respektive sendebod. Atahualpa og kanskje så mange som 80 000 mann i følgjet låg utkvilte i ein stor leir på høgdene ved Cajamarca. Inkaen hadde lite å frykte frå den vesle armeen åt Pizarro, han hadde planlagt å vise god vilje, no hadde han lurt Pizarro inn i hjartet av fjellimperiet der han kunne møte alle potensielle trugslar med stor styrke. Posisjonen for spanjolane var langt i frå så attråverdig etter ein slitsam reise frå Tumbes på nordkysten av Peru med tre kanonar og ca 150 mann, av dei 62 kavaleristar.
Tidleg den 15. november 1532 nådde Pizarro fram til ei høgd med utsyn over Cajamarca og dei tok seg inn til byen som var nesten tom for folk. Inkaen og hærfolka hans heldt til i leiren utanfor byen saman med mange frå folkesetnaden i Cajamarca. Leiren var plassen ved dei varme kjeldene i Kónoj, Baños del Inca. Same kvelden sendte Pizarro, oppdagaren Hernando de Soto med femten ryttarar og ein tolk til Atahualpa og styrkane hans. Like etter vart òg Hernando Pizarro med ryttarar sendt etter. Dette var det første direkte møtet mellom ein inkahøvding og spanske leiande conquistadorar. Blant ryttarane var det fleire krønikeskrivarar som kunne vitne om kva som hende. Atahualpa tok imot dei framande sittande på ein låg stol i fulle insignia med leiarar, kvinnene sine og livgarden rundt seg.
Om natta heldt spanjolane råd inne i Cajamarca om kva dei kunne oppnå mot det dei hadde estimert til så mange som 80 000 mann i følgjet åt Atahualpa: «…Alle var fylt av otte, for vi var så få og vi var så djupt inne i landet kor vi ikkje kunne få forsterkingar… Alle samla seg i guvernøren sitt kvarter for å snakke om kva som skulle skje den fylgjande dagen…Få sov og vi heldt vakt på plassen kor vi kunne sjå leirbålet ved den indianske hæren». Landsbyplassen hadde lange bygningar langs tre av sidene og ei open side, kvar bygning kunne vere 180 meter lang. Ein kjenner ikkje storleiken på plassen i Cajamarca, men veit at tilsvarande plass i byen Huánuco var om lag 20 hektar. Bygningane hadde mange dører ut mot plassen, planen var å gøyme soldatar og hestar i bygningane og å kome fram når dei høyrte artillerisignalet.
I slaget tok spanjolane Atahualpa til fanga utan at han vart skadd, dei andre leiarane som kom til landsbyplassen i berestolar og hengekøyer, og alle berarar vart fort drepne. Slaget utvikla seg til eit blodbad over to timar, ingen innfødde retta våpen mot spanjolane, seks til sju tusen innfødde vart drepne og andre vart lemlesta medan ingen av spanjolane kom til skade.
Etterpå vedgjekk Atahualpa at planen hans var å fange spanjolane, men han vart tvert imot fanga sjølv.
Foix
Historie
Greven av Foix virka i saman med den katolske biskopen av Urgell som fyrstar av Andorra. Men Foix måtte så overdra sin del av denne dobbeltstyringa til den franske kongen (seinare vidare overdratt til den franske presidenten).
Atraksjonar
Dei største attraksjonane er den lokale greven si borg, den tidlegare abbedkyrkja Saint Volusien, og dei pittoreske smale gatene Rue de Labistour og Rue des Marchands.
Ymse
Foix var fødestaden til Charles de Freycinet (1828-1923), stasmann og statsminister.
1375 Alfreda
1375 Alfreda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. oktober 1935 av Eugène Joseph Delporte ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
United States Geological Survey
United States Geological Survey (USGS, norsk USAs geologiske undersøkingar) er eit statleg, vitskapleg byrå i USA. Forskarar i USGS studerer landskapet i USA, naturressursar og naturfarar som trugar landet. Byrået har fire store fagfelt som omfattar biolog, geografi, geologi og hydrologi. USGS er ein forskingsorganisasjon som søker etter informasjon og har ikkje nokre lovmessig ansvarsområde.
Byrået er underlagt Innanriksdepartmentet i USA og er dette departmentet sitt einaste vitskaplege byrå. USGS har kring 8500 tilsette og har hovudkvarter i Reston i Virginia. USGS har òg store kontor i Lakewood i Colorado og Menlo Park i California.
Mottoet til USGS er «Vitskap for ei verd i endring.»
USGS er Noreg sitt svar på Noregs geologiske undersøkingar og Statens kartverk.
Johann David Heinichen
Johann David Heinichen var ein tysk barokkkomponist og musikkteoretikar.
Far til Johann David Heinichen, Michael Heinichen, hadde studert musikk ved den prestisjetunge Thomasschule Leipzig, og var kantor i Pegau og pastor ved landsbykyrkja i Krössuln. Johann David gjekk òg på Thomasschule i Leipzig der han studerte musikk med Johann Schelle og seinare tok orgel- og cembaloleksjonar hos Johann Kuhnau.
Frå 1702 studerte Heinichen jus ved universitet i Leipzig, og vart jurist i 1705-1706. Tidleg på 1700-talet var jus-studiet ein vanleg utdanningsveg for komponistar, òg Kuhnau, Graupner og Georg Philipp Telemann var juristar. Heinichen praktiserte som jurist i Weissenfels til 1709, men var framleis interessert i musikk og komponerte samstundes operaer. I 1710 publiserte han den første utgåva av avhandlinga si om generalbass. Han budde i Italia, stort sett i Venezia, i sju formative år.
I 1717 vart han kollega med Johann Sebastian Bach ved hoffet til Prins Leopold av Anhalt-Köthen, seinare kapellmeister ved det saksiske hoffet i Dresden der lutheranaren Heinichen komponerte mykje katolsk kyrkjemusikk. I 1721 gifta Heinichen seg i Weissenfels og det einaste registrerte barnet hans vart fødd i januar 1723.
I sine siste år underviste han Johann Georg Pisendel og Johann Joachim Quantz i komposisjon og arbeida på avhandlinga si om generalbass. Dette verket er ein av dei viktigaste kjeldene til musikkteorien på 1700-talet.
Musikken til Heinichen opplever fornya interesse, nokre av messene hans og det siste verket hans, eit Magnificat, er vorte spelt inn på CD.
Taisuke Miyazaki
Taisuke Miyazaki er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Omiya Ardija, Shonan Bellmare, Thespakusatsu Gunma og FC Machida Zelvia.
Zaqaziq
Zaqaziq er ein by i Nedre Egypt som ligg aust i Nildeltaet. Byen er hovudstad for Sharqia guvernement, og har rundt 285 100 innbyggjarar (2004).
Zaqaziq ligg ved ei grein av Ismailiakanalen og al-Muˤizz, ein gammal nilkanal. Han er eit kuntepunkt for veg og jernbane, og eit sentrum for korn- og bomullshandel for det fruktbare jordbruksområdet rundt.
I byen ligg Universitetet i Zagaziq, som blei oppretta i 1974, og ei grein av det muslimske Al-Azhar, eitt av dei eldste universiteta i verda.
Byen er fødeplassen til Ahmed Orabi som leidde Orabi-opprøret mot europearane og khedivane i 1882. I Zaqaziq finn ein Orabi-museet tileigna han.
3 kilometer søraust for byen ligg ruinane av Bubastis, ein tidlegare egyptisk hovudstad som var sentrum for kattekulten i landet.
Kaimáktsalan
Kaimáktsalan (gresk Καϊμάκτσαλαν, makedonsk Кајмакчалан eller Kajmakčalan) er eit fjell på grensa mellom Hellas og Nord-Makedonia. Det ligg i fjellområdet Vóras (Nidže). Grekarane bruker òg namnet Vóras, som tyder «Nord», på sjølve toppen, men namnet Kaimáktsalan har vore brukt sidan Det osmanske riket erobra Makedonia.
Fjellet har eit skisenter på gresk side som er ope gjennom vintermånadene.
Île de l'Empereur
Île de l'Empereur er ei klipperik øy 1,5 km nord for Cape Margerie, som ligg like nord for Îlot Breton ved innløpet til Port Martin. Ho vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump, 1946–47. Ho vart kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen under Andre-Frank Liotard, 1949–51, og namngjeven fori den første keisarpingvinen som vart fanga av denne ekspedisjonen vart teken på denne øya.
Lead Belly
Huddie William Ledbetter var ein amerikansk visesongar og komponist. Ledbetter tok artistnamnet Leadbelly (på norsk «blymagen»), eller Lead Belly som han sjølv skreiv det og slik det òg står skrive på gravsteinen.
Hovudinstrumentet hans var akustisk tolvstrengsgitar. På plakatar gav han seg difor sjølv den imponerande tittelen King among the world's 12 string guitarists, men han spelte òg piano, mandolin, munnspel, fele og trekkspel, og song med ein klår, sterk røst. I 1986 vart Ledbetter posthumt vald inn i Blues Hall of Fame. Leadbelly starta karrieren sin med å følgja den blinde folkesongaren Blind Lemon Jefferson på turnear i Sørstatane. Dei hadde begge folkeviser, blues og negro spirituals på repertoaret. Sjølv om læremesteren var ein stor nok stjerne til at han fekk spela inn grammofonplater skulle Leadbelly overgå han som musikalsk legende.
Huddie Leadbelly var fleire gonger i klammeri med politiet. I 1918 fekk han ein dom på 30 år for mord, men vart sloppen fri allereie i 1925. I 1930 fekk han ein ny dom på ti år for mordforsøk. Det var no han vart oppdaga av den kjende amerikanske folkemusikksamlaren John Lomax. Lomax gjorde dei første opptaka med Leadbelly i fengselet, og då han i 1934 fekk gjeve nåde vart han sjåfør for Lomax og følgde med han på kryss og tvers gjennom Sørstatane for å gjera lydbåndopptak og møte folkesongarar. Lomax' beste kjelde til folkevisene var likevel Leadbelly sjølv.
John og Alan Lomax skreiv ei bok om Leadbelly og visene hans, og no fekk han òg spela inn plater, som ofte var å høyra på radio i USA. I dei følgjande årane opptredde han både på nattklubbar, universitet og skular. Same år som Leadbelly døydde hadde hans Goodnight, Irene oppnådd å verta ein kjempeslager.
Mange av Leadbellys songar er vorte standardlåtar på såvel visesongarar sine som på repertoaret til bluesartistar. Popgrupper frå The Rolling Stones til ABBA har likeeins spelt inn songane hans. Goodnight, Irene er allereie nemnt. Ein annan kjend song av Leadbelly som vart ein hit er «Cottonfields», som vart spelt inn av The Beach Boys i 1970. I 1993 gjorde Nirvana ein coverversjon av songen «Where Did You Sleep Last Night» under deira MTV Unplugged konsert, som vart ein kjempehit.
Omtale
Den ameriaknske songartisten Tom Waits uttalte til The Guardian 20. mars 2005 at «Lead Belly var ei elv, var eit tre. Hans tolvstrengersgitar ringte som eit piano i ein kyrkjekjellar, sjølve Rosettastenen for mykje av det som skulle følgja».
Barreta
Barreta er ei øy ved Algarvekysten i Portugal. Ho er 7 km lang og 50 til 600 meter brei.
Jean de Hautefeuille
Jean de Hautefeuille var ein fransk abbé (kyrkjemann) og oppfinnar, som er kjend for å ha kome med framlegg om å nytta ein krutdriven atmosfæremotor til å pumpa vatn i 1678. Men det var Huygens som fyrst laga ein slik motor, som han demonstrerte i 1680.
Barreta
Barreta vert òg kalla Deserta og er ei av dei mest isolerte øyane i Algarve. Det går inga båtrute til øya, så beøkande må sjølve organisere båtskyss til øya.
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro y González var ein spansk oppdagar og conquistador. Han vart fødd i Trujillo i Spania, og døydde i Lima. Han reiste fleire gonger over til Amerika. I Amerika bygde han opp ein slagkraftig hær, og fekk vita om store rikdomar i Sør-Amerika. Pizarro er kjend for å ha øydelagd Inkariket. Slaget i Cajamarca kom etter eit bakhaldsåtak på regjerande inka Atahualpa og dei som var i følgjet hans, sett i scene av Francisco Pizarro. Hendinga skjedde seint på ettermiddagen den 16. november 1532 på den store offentlege plassen i Cajamarca. Byen hadde den gongen ein folkesetnad på ca 2000 menneske. Slaget varte ikkje meir enn to timar, det tok livet av tusenar og Pizarro oppnådde målet med å fange Atahualpa. I røynda var dette timane då inkariket fall og kongen av Spania tok over makta i territoriet.
Etter invasjonen
I 1535 låg heile Peru under spanjolane sin kontroll. Pizzaro grunnla byen Ciudad de los Reyes (seinare Lima) og fekk makta over den nordlege delen av det erobra landet. Almagro, hans tidlegare kompanjong, herska over den sørlege delen. Det kom snart til open krig mellom dei to. Pizzaro lukkast til slutt med å fanga Almagro etter slaget ved Las Salinas i 1538 og avretta han. Dei indre stridane heldt fram, og den spanska kongen måtte senda sin eigen representant for å styra over kolonien.
Pizzaro fekk stilling som guvernør. Det synte seg at Pizarro hadde betre evner som krigar enn som administrator. Han visste korleis ein heldt seg med ein hær med disiplin, men ikkje så mykje meir. Tilhengjarane til Almagro (mellom anna sonen), organiserte ei samansverjing mot Pizarro. Dei lukkast i å ta livet av Pizarro i palasset hans i Lima den 26. juni 1541.
Rødven stavkyrkje
Rødven stavkyrkje er ei stavkyrkje i bygda Rødven i Rauma kommune i Møre og Romsdal fylke. Kyrkja er truleg bygd rundt år 1300, men den eldste delen av kyrkja er frå 1100-talet. Kyrkja er mykje endra opp gjennom åra.
Kyrkja er sidan 1907 eigd av Fortidsminneforeninga og er museumskyrkje. Det vert halde ei gudsteneste i henne om året, det skjer på olsok. Like ved kyrkja vart det reist eit kapell i 1907, noverande Rødven kyrkje, som fungerer som brukskyrkje for bygda.