cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peter I Øy
Natur og klima
Vegetasjonen på øya består berre av mosar og lav, som har tilpassa seg det ekstreme klimaet. Øya har eit særs hardt maritimt polarklima med kraftig vind og låge temperaturar. Ho ligg like utanfor den ytre iskantgrensa. Den varmaste månaden er februar med −1 °C, medan det er kaldast i juli med −23 °C. Det jamne snøfallet gjer at det er minimalt med vegetasjon. Øya er hekkestad for nokre få sjøfuglar, mellom anna sørhavhest,, oseanstormsvale og isterne. Pingvinar, som adeliepingvin og ringpingvin, vitjar stundom øya. Det er fleire sel her, mellom andre krabbeetarsel, leopardsel og noko sørleg sjøelefants.
Politikk
Peter I Øy er eit av to av Noreg sine kravområde i Antarktis. Det andre er Dronning Maud Land. Peter I Øy er det einaste kravet mellom 90 °W og 150 °W og er òg det einaste kravområdet som ikkje er ein sektor. Sidan øya ligg sør for 60 °S, er ho underlagt Antarktistraktaten. Avtalan sikrar fri tilkomst til øya for alle vitskaplege undersøkingar, og seier at ho berre kan nyttast til fredlege føremål. Noreg, Australia, Frankrike, New Zealand og Storbritannia har alle anerkjend kvar sine kravområde i Antarktis.
Den norske administrasjonen av øya vert styrt av Polaravdelinga til Justisdepartementet, som ligg i Oslo. Øya vart annektert som ein del av Bilandslova frå 24. mars 1933. Ho seier at norsk strafferett, privatrett og prosessrett gjeld på øya, i tillegg til andre lover som eksplisitt omtaler at dei spesifikt gjeld for øya. Lova stadfester òg at alt landområdet høyrer til staten og forbyr lagring og detonering av kjernefysiske produkt.
Sidan 5. mai 1995 har norsk lov kravd at all norsk aktivitet i Antarktis, inkludert Peter I Øy, følgjer den internasjonale miljølova for Antarktis. Alle norske borgarar som planlegg aktivitetar på Peter I Øy må derfor rapportere dette til Norsk Polarinstitutt, som kan nekte ein å reise der. Alle som vitjar øya må følgje lover som vernar om naturen, avfallshandtering, forureining og forsikring for redningsoperasjonar.
Skrivemåten av stadnamnet
Norsk Polarinstitutt (som er ansvarlege for normeringa av norske polare stadnamn ) har bestemt at øya heiter Peter I Øy. Andre vanlege skrivemåtar er Peter 1.s øy og Peter Is øy.
Carpi
Carpi er ein by i provinsen Modena i regionen Emilia-Romagna i Italia og har om lag 65 000 innbyggjarar. Han er eit travel industrisenter og ein handels- og kulturby.
Historie
Namnet «Carpi» skal visa til eit agnbøktre (Carpinus betulus). Byen vart grunnlagd som ein busetnad i Villanova-kulturen.
Den lombardiske kongen Aistulf bygde St. Maria-kyrkja i borga (Castrum Carpi) i 752 og dette var det første steget til ein permanent busetnad i byen. Frå 1319 til 1525 vart han styrt av familien Pio, før han gjekk over til Este, som ein del av Hertugdømet Modena.
Byen fekk sølvmedalje for motet dei viste i motstandskampen mot tyskarane under den andre verdskrigen.
Zarqa guvernement
Zarqa guvernement (arabisk محافظة الزرقاء Muħāfazat az-Zarqāʔ, lokale dialektar ez-Zergā eller ez-Zer'a) er det tredje største guvernementet i Jordan etter folketal. Det administrative senteret og den største byen i Zarqa guvernement er byen Zarqa. Han ligg 25 km aust for den jordanske hovudstaen Amman. Den nest størte byen i guvernement er Russeifa.
I Zarqa guvernement ligg dei største militær- og flybasane i Jordan.
Historie
Området som Zarqa guvernement dekkjer har vore busett sidan bronsealderen, mellom anna av ammonittane og nabatearane, som bygde fortet kalla Qasr al Hallabat, som òg vart nytta som fort av romarane, og så som ørkenpalass av omajadane. Dei viktigaste historiske stadane er ørkenpalassa til omajadane, som Qasr Amra på verdsarvlista, Qasr al Hallabat, Qasr Shabib i sentrum av Zarqa, i tillegg til Azraqborga.
Etter dei osmanske tyrkarane bygde Hedjaz-banen i byrjinga av 1900-åra, vart Zarqa eit strategisk trafikknutepunkt mellom Damaskus og Medina, og byane langs banen byrja å vekse. Den arabiske legionen frå Jordan, leia av Glubb Pasha, hadde hovudbasen sin i Zarqa.
Demografi
Folketeljinga i 2004 syner at folketalet i Zarqa guvernement var 727 268. Jordansk statistikkdepartement estimerte at folketalet i 2010 var 910 800.
Administrativ inndeling
Zarqa guvernement er delt inn i tre departement:
Kjelder
Balqa guvernement
Müritz
Müritz er ein innsjø i Mecklenburg-Vorpommern nord i Tyskland. Han har eit areal på 117 km² og er med det den nest største innsjøen i Tyskland (etter Bodensjøen). Innsjøen vart danna under den siste istida og på det djupaste er Müritz 31 meter. Elva Elde renn gjennom innsjøen. Delar av Müritz og dei nærliggande skogane og våtmarksområda er ein del av Müritz nasjonalpark. Landkreis Müritz er kalla opp etter innsjøen.
Namnet til innsjøen kjem frå det slaviske ordet morcze, som tyder «lite hav».
Müggelsee
Müggelsee er den største av innsjøane i Berlin i Tyskland. Han har eit areal på 7,4 km² er 4,3 km lang og 2,6 km brei. Somme kallar han Großer Müggelsee fordi det òg finst ein mindre innsjø med namn Kleiner Müggelsee, som berre er 0,16 km². Müggelsee ligg i bydelen Treptow-Köpenick i Berlin. Forstadane Friedrichshagen, Rahnsdorf og Müggelheim grensar til innsjøen.
Innsjøen er opp til 8 meter djup. Sør for innsjøen ligg det nokre åsar kalla Müggelberge, som er opp til 115 meter høge. Ved Kleiner Müggelberg vart det i 1889 bygde eit tårn kalla Müggelturm, som er ein populær turistattraksjon som gjev eit flott utsyn over innsjøen og skogen inn mot Berlin.
Elva Spree renn både inn og ut av Müggelsee. Vasselskapet Friedrichshagen på nordsida av innsjøen får det meste av vatnet sitt frå her. I tillegg er det fleire kjelder under overflata som filtrerer grunnvatn ut i innsjøen.
Opphavet til namnet er ukjend, men innsjøen vart først nemnd i 1394 som «den Tyns in der Miggel» og i 1487 «som von der Miggelseh». Sannsynlegvis har namnet opphav frå den urindoeuropeiske rota migh-, mighla som tyder «tåke» eller «sky».
Vikafjorden i Åfjord
Vikafjorden er ein fjordarm av Linesfjorden i Åfjord kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 2 km søraustover til Lauvlia.
Fjorden har innløp mellom Fleskodden i vest og Åknes i aust. Nord for fjorden ligg Øksenvika. Sør for Åkesnes går ei vik nordover kalla Lunnfjorden. I tillegg til Lauvlia ligg garden Stagglia ved fjorden.
Fylkesveg 723 går langs dei indre, austlege delane av fjorden.
Rebholz Nunatak
Rebholz Nunatak er ein isolert nunatak like nord for Hudson Mountains, 8 nautiske mil (15 km) nord-nordvest for Teeters Nunatak. Han vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960-66. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter major Edward Rebholz, offiser i U.S. Army Aviation Detachment som støtta landmålinga av Ellsworth Land i 1968-69.
Flesafjorden
Flesafjorden er ein fjord i Åfjord kommune i Trøndelag mellom Hosnaøyan i vest og Stokkøya og Harbakkhalvøya i aust. Fjorden har ei lengd på 8 km frå sørvest til nordaust. Fjorden er kalla opp etter Flesa, ei av øyane i Hosnaøyan.
I sør startar fjorden om lag ved Skarvskjæra på nordsida av Linesøya. Mellom Linesøya og Stokkøya går sundet Lina søraustover til Linesfjorden. I nord endar fjorden mellom øya Gjæsinga i vest og Pålodden i aust. Nordaust for Flesafjorden går Skjørafjorden austover.
Polykras
Polykras eller polykras-(Y) er eit svart eller brunt metallisk kompleks av uran, yttrium og oksidmineral med formel (Y,Ca,Ce,U,Th)(Ti,Nb,Ta)2O6. Det er amorft. Polykras har ein Mohs hardleik på 5 til 6 og ein spesifikk gravitet på 5. Stoffet er radioaktivt på grunn av uran-innhaldet (rundt 6 %). Ein finn det i granittiske pegmatittar. Mineralet er nær nærskyldt med euxenitt.
Polykras var først skildra i 1870 frå Rasvåg på Hidra ved Flekkefjord.
Førekomst
Polykras finn ein som langstrakte, tavleforma krystallar på fleire stader i mineralgangar i Slättåkra ved Jönköping i Sverige. Det finst i Setesdalen i Noreg og i Nord- og Sør-Carolina og Rocky Mountains i USA.
Det norske Theater
Det norske Theater var eit teater i Bergen skipa i 1850 og nedlagd i 1863, då det gjekk konkurs. Ole Bull og medhjelparar som Frits Jensen og Magdalene Thoresen fekk i gang drifta av teateret, som sidan hadde både Henrik Ibsen og Bjørnstjerne Bjørnson som tilsette.
Hums of the Lovin' Spoonful
Historie
Bandet prøvde å spele inn Hums i forskjellige stilartar. Dei komponerte og spelte pop, country, jugband, blues og folkemusikk. Det vart det siste fulle prosjektet til den originale besetninga i bandet. Albumet vart stort sett spelt inn i New York med unntak av «Lovin' You», som vart spelt inn i Los Angeles.
Albumet inneheld fire hitsinglar for banet, mellom andre «Summer in the City» som gjekk heilt til topps på singellista. «Rain on the Roof», «Nashville Cats» og «Full Measure» gjekk òg inn på poplista, alle utanom den siste på topp 10. Bobby Darin fekk ein topp 40-hit med ein versjon av «Lovin' You». Johnny Cash og June Carter Cash spelte seinare inn «Darlin' Companion» i 1969 på Johnny Cash at San Quentin. Den fremste låtskrivaren John Sebastian sa om «Nashville Cats» — som nådde åttandeplassen på Billboard Hot 100 — «Me tenkte at versjonen vår kom til å gå over til countrymarknaden. Men det gjorde han ikkje. Så eg tenkjer det fortalte oss kva vi var og kva vi ikkje var.» Flatt & Scruggs tok «Nashville Cats» til 54. plassen på countrylista som singel. Dolly Parton spelte «Lovin' You» i 1977 på albumet hennar Here You Come Again.
Hums of the Lovin' Spoonful kom ut att i 2003 på Sundazed med bonusspor.
Mottaking
I meldinga si for Allmusic skreiv William Ruhlman om albumet: «Albumet kan meir skildrast som ei laus samling av songar enn eit samanhengande album, sjølv om Sebastian var med å skrive alle songane og syng på dei fleste av dei. Det var meint å vere slik, sidan Sebastian og co gjekk i studio for å prøve å gjere noko forskjellig kvar gong. Dei klarte det ofte...»
Nikolaus
Nikolaus er eit gresk mannsnamn sett saman av nikáo, 'siger', og laós, 'folk'. Namna Nikolas, Nicholas og Niklas er variantar av dette. I tillegg kjem avleiinger som Nikolai og Nils, og kortformer som Klaus, Klas og Nick.
Nikolaus og Nikolas har namnedag den 6. desember.
Riksveg 7
Riksveg 7 (Rv7) er ein riksveg som går mellom Hønefoss i Ringerike kommune og Brimnes i Eidfjord kommune, gjennom Hallingdal og over Hardangervidda. Vegen er ein av hovudvegane mellom Austlandet og Vestlandet.
Før 1. januar 2010 var vegen stamveg mellom Hønefoss og Gol, Fylkesveg 7 var også del av vegen og Riksveg 7 gjekk tidlegare mellom Trengereid i Bergen kommune til Hønefoss.
Vegforklaringar
Strekninga mellom Hønefoss og Sokna på Ringerike (ca. 25 km) blir kalla Soknedalsvegen, medan strekninga frå Sokna til Geilo blir kalla Hallingdalsvegen. Begge strekningane har høg biltettleik (spesielt i helger og høgtider) og er svært ulukkestyngde.
Vegen tek av frå E16 ved Sørum i Heradsbygda i Ringerike kommune og går gjennom Soknedalen til Sokna på Ringerike (Soknedalsveien), og vidare over til Hamremoen og opp langs heile austsida av Krøderen til Gulsvik og vidare opp Hallingdal gjennom Flå, Nesbyen, Gol, Torpo, Ål, Hagafoss og til Geilo (Hallingdalsvegen). Derfrå går vegen over Hardangervidda via Ustaoset og Haugastøl, og passerer Vøringsfossen på veg ned Måbødalen til kommunesenteret Eidfjord i Eidfjord kommune og vidare langs Eidfjorden til Brimnes ferjekai der det går ferje til Bruravik.
Strekninga mellom Halne på Hardangervidda og Steinsdalsfossen i Kvam herad er nasjonal turistveg og ligg i Hardanger. Sjå også Fylkesveg 7.
Eidfjord, Måbødalen og Hardangervidda
Den første vegen langs Eidfjordvatnet mellom Vik (Eidfjord) og Sæbø i Eidfjord kommune var ferdig i 1891. Som del av vegen var en 25 meter lang tunnel og en 90 meter lang halvtunnel. Tunnelen vert hevda å vere Noregs fyrste vegtunnel, og eksisterer framleis. I 1906 var køyrevegen ferdig til garden Måbø nedst i Måbødalen og i 1916 til Fossatromma øvst i dalen. Fossli hotell (teke i bruk 1887), som ligg på platået over Måbødalen, fekk køyreveg i 1921. I 1928 vart vegen opna til Haugastøl og i 1943 til Geilo.
Novelle
Novelle (italiensk novella, 'lite nyhende') er ei stutt forteljing som oftast skildrar eit einskilt hende.
Riksveg 7
Eidfjord, Måbødalen og Hardangervidda
Ny veg i Måbødalen, med fire tunnelar, vart opna i 1986.
Ideologi
Dei viktigaste ideologiane i moderne politisk idehistorie oppstod i tida etter den store franske revolusjonen. I løpet av 1800-talet kom liberalismen, konservatismen og sosialismen, i løpet av 1900-talet fascismen og kommunismen. Nazismen er ei undergruppe av fascismen, med svært stor vekt på eit biologisk-kulturelt samfunnssyn, det vil seie rasisme.
Riksveg 7
Eidfjord, Måbødalen og Hardangervidda
Den gamle vegen gjennom Måbødalen er foreslegen verna i Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner.
Novelle
Det finst til dels strenge kriterium for kva som blir kalla ei novelle – det er ikkje nok at ho er kort. Ho skal gjerne vera ei fortetta skildring av éi hending som føregår over eit kortare tidsrom mellom få personar. Ei typisk novelle har ein spaningskurve som stig mot ein topp mot slutten av novella, der ho ofte har eit vendepunkt, ein uventa slutt.
Riksveg 7
Rv7 Ustedalen Lienvegen Rv7
Heradvegen
Novelle
Novellesjangeren blei utvikla i nyare tid av forfattarar som Nathaniel Hawthorne (t.d. Twice Told Tales frå 1842), Edgar Allan Poe (t.d. Tales of the Grotesque and Arabesque frå 1836) og Guy de Maupassant (La Maison Tellier frå 1881). Mot slutten av 1800-talet førte framveksten av tidsskrift og aviser til auka etterspurnad etter korte lesestykke, og novella blei særs etterspurd.
Riksveg 7
Rv7
Novelle
Kjende norske novelleforfattarar er Alexander Kielland, Sigurd Hoel, Nils Johan Rud, Tarjei Vesaas, Johan Borgen, Hans E. Kinck, Cora Sandel, Kjell Askildsen, Hans Herbjørnsrud, Tor Åge Bringsværd, Øystein Lønn, Merethe Lindstrøm og Laila Stien.
Riksveg 7
Soknedalsvegen
Kjelder
Artikkelen byggjer på «Riksvei 7» henta frå Wikipedia på bokmål 5. januar 2010. Der vart desse referansane gjevne:
Laterna magica
Laterna magica (lat. 'magisk lykt') var forløparen til lysbileteframvisaren og moderne film. Instrumentet består av ei linse og ein oljelampe som projiserar bilete måla på glassplater på ein passande skjerm.
Historie
Den eldste nemninga av instrumentet er frå 1671, i boka Ars Magna Lucis et Umbrae av Athanasius Kircher. På 1800-talet var det vanleg å få besøk av reisande som heldt framsyningar med eit stort utval av bilder. Nokre av desse hadde spesielle effektar ved at eit anna bilde kunne gli eller rotera over hovudplata. Eit populært døme var «rotteslukaren», som viste ein flokk rotter som hoppa inn i munnen til ein sovande mann. Under napoleonskrigane vart britar varta opp med ein slagscene mellom eit britisk og eit fransk skip som ende med at det franske skipet gjekk ned i flammar, til jubel frå forsamlinga.
Då fotografiet vart funne opp kunne ein laga billigare og meir naturtru glasplater. Ein kunne sjå berømte bygg og menneske og bilete frå framande land på framsyningane. Ein fekk òg seriar av bilde som fortalde ei historie, gjerne med ei lukkelege eller moraliserande ending. Dei magiske lanternene og bilda dei viste var mykje etterspurde på 1800-talet, men fall i popularitet då ein fann opp filmen med levande bilete. Framsyningsforma har likevel overlevd gjennom moderne lysbilder og kikkertforma leiketøy som kan visa fram seriar av bilete mot dagslys («Viewmaster»).
Australske språk
Australske språk er språka som vart snakka i Australia då europearane kom dit. I følgje Ethnologue er det 263 australske språk. Dei består av fleire språkfamilar og isolat. Språka på Tasmania, som døydde ut som følgje av folkemordet på øya blir ikkje rekna til dei australske språka, og vi kjenner for lite til dei til å kunne klassifisere dei.
Underfamiliar
Den indre strukturen til den australske språkfamilien er omstridd. Dei fleste hevdar at omtrent halvparten av språka høyrer til ein familie, pama-ngyuansk (ein av dei som ikkje gjer det er R.M.W. Dixon, den mest kjende eksperten på australske språk).
Ájos Dimítrios
Ájos Dimítrios (gresk Άγιος Δημήτριος) er ein kommune i dei sørlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer frå 2011 administrativt til periferieininga Sør-Aten i periferien Attikí.
Området bestod tidlegare av jordbruksområde, men mellom 1920- og 1930-åra vart det kraftig urbanisert og i dag er det stort sett berre bustadområde igjen. Området er åslendt og har eit par åstoppar.
Barmherziges Herze der ewigen Liebe
Barmherziges Herze der ewigen Liebe, BWV 185, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Weimar i 1715 for den fjerde sundagen etter treeiningssundag. Stykket vart framført på nytt 20. juni 1723 i Leipzig og igjen i perioden 1746-1747 i Leipzig.
Teksten er skriven av Salomo Franck (sats 1-5) og Johann Agricola (sjette sats)
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for trompet, obo, to fiolinar, bratsj, fagott og basso continuo, samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Det består av seks satsar:
Kulturlandskap
Kulturlandskap er landskap som er blitt forma av menneske i noko grad. Område som er heilt upåverka av menneskeleg aktivitet kan kallast urlandskap, men slike finn ein knapt på jorda i dag. Det er vanleg å bruka nemninga naturlandskap om område der naturlege økosystem dominerer, og kulturlandskap om område der økosystema er vesentleg endra og menneskelege innslag er godt synlege. Kulturlandskap spenner frå lite påverka område der til dømes nomadar held til, til byar og parkar som er nesten heilt forma av menneske.
Kulturlandskap er ikkje økologisk stabile. Jordbrukslandskapet blir til dømes halde vedlike kunstig gjennom hogst, sviing, beiting, drenering, jordbearbeiding, såing og ugrasbekjemping.
Plauer See
Plauer See er ein innsjø i delstaten Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland. Han har eit areal på 38,4 km² og eit djup på 25,5 meter på det meste, og er den tredje størte innsjøen i delstaten. Omkretsen på innsjøen er om lag 15 km. Elva Elde munnar ut i innsjøen, medan vatnet renn ut gjennom kanalen Müritz-Elde-Wasserstraße. På vestsida av innsjøen ligg byen Plau am See, som er eit turistsentrum i området.
Hovdyr
Hovdyr eller upartåa hovdyr (Perissodactyla) er ei gruppe pattedyr som er kjenneteikna ved at dei har eit oddetal tær (ein eller tre). Kvar tå sluttar i ein kort, brei negl, ein hóv. Hóvar er laga av keratin, det same som neglar og klør.
Artane varierer mykje i utsjånad. Zoologen Richard Owen oppdaga på 1800-talet at desse dyra er nærskylde. Sjølv om dei ulike artane har store forskjellar i utsjånad, finst det likskap i føtene og tennene. Alle hovdyr stammar frå artar med fem tær. Reduksjonen i talet på tær og evolusjonen av hover skjedde fleire gonger uavhengig. Hovdyra (tapirar, nashorn og hestar) har ei eller tre tær, og utgjer ei naturleg gruppe. Dei næraste slektningane deira er ikkje klauvdyra, slik ein lenge trudde, men truleg skjeldyr og rovpattedyr. Hovdyr (i tydinga hov- og klauvdyr) er difor inga systematisk gruppe, sjølv om gruppa hadde fått det vitskaplege namnet Ungulata i eldre systematikk. Nemninga ungulate blir brukt ein del på engelsk, men ikkje på norsk. Klauvdyra sjølv ser òg ut til å vere ei kunstig gruppe, sidan kvalane ser ut til å vere ein del av denne gruppa.
Hos dei upartåa er det den midterste tåa, opphavleg den tredje tåa, som er framtredande og ber det meste av vekta til dyret.
Av og til har òg elefantane vorte rekna til hovdyra, men desse er ikkje spesielt nærskyldt med verken partåa eller upartåa hovdyr. ==Takson ==
Einar Enger
Einar Enger er ein norsk næringslivsleiar som har vore direktør for NSB og Tine BA og styreleiar for Felleskjøpet.
Enger er utdanna agronom ved Landbrukshøgskulen på Ås og arbeidde innanfor Landbrukssamvirket før han vart direktør i NSB i 2001. Han var direktør i Tine BA frå 1995 til 2001 og har arbeidd i leiinga i Fellesmeieriet og Gilde.
12. august 2011 blei Enger utnemnd til medlem av 22. juli-kommisjonen i statsråd.
Eddadikt
Dikta er bygde opp på bokstavrim (alliterasjon), og nokre av dei best kjende er Trymskvida, Voluspå og Håvamål (den høges tale). Trymskvida er eit komisk verk, medan Voluspå handlar om korleis verda blei til og skal gå under. Håvamål er det diktet der Odin fortel folket korleis dei skal leve.
Reuther Nunataks
Reuther Nunataks er ei ryggliknande rekkje nunatakar som strekkjer seg over 4 nautiske mil (7 km) lang, 3 nautiske mil (6 km) vest for Landmark Peak i Founders Peaks i Heritage Range. Dei vart namngjevne av geolog-gruppa frå University of Minnesota i desse fjella, 1963–64, etter Charles J. Reuther, som var helikopterteknikar i 62. Transportation Detachment den sesongen.
Dragar
Ein dragar er ein viktig del av bjelkelaget i eit bygg. Drageren spenner mellom beringspunkta i bygget, og held resterande bjelkelag oppe. Drageren vert nytta der ein ikkje har rom for berevegg.
Jan Koller
Jan Koller er ein tsjekkisk fotballspelar. Han spelar spiss for det tsjekkiske landslaget og det tyske klubblaget Nürnberg. Koller er 2,02 meter høg og veg over 100 kg.
Åsta-ulukka
Åsta-ulukka var ei jarnbaneulukke som skjedde tysdag 4. januar 2000 ved Åsta sør for Rena i Østerdalen. Eit tog frå Trondheim kolliderte med eit lokaltog frå Hamar på Rørosbanen og det oppstod ein eksplosjonsarta brann. 19 menneske omkom, medan 67 kom frå ulukka med i live.
Hendingsgang
Det dieseldrivne toget 2302 forlet Trondheim kl. 07.45 om morgonen tysdag 4. januar 2000 med 75 personar om bord. Det var i rute og skulle til Hamar. Ved avgang frå Røros stasjon var toget 21 minutt forseinka pga. forseinkingar med kryssande tog. Forseinkingar vart derimot køyrt inn og ved framkomst og utkøyring frå Rena stasjon var toget berre 7 minuttar forseinka. Ved utkøyring viste signalet «køyr» og loggen som vart teke ut frå Hamar togleiarsentral etter ulukka, indikerer at òg hovudsignalet viste «køyr».
Tog 2369, som òg var dieseldrive, forlet Hamar i rute kl. 12.30 med 10 passasjerar om bord. Toget skulle til Rena, for så å returnere tilbake til Hamar. Ved Rudstad stasjon stoppa toget og plukka opp éin passasjer. Dette skjedde kl. 13.06 og i i følgje ruta skulle toget hatt eit opphald her til kl 13.10 for å avvente det kryssende toget nordfrå. Då toget forlet Rudstad kl. 13.07 med 11 passasjerar, inkludert lokomotivfører og konduktør, viser loggen at utkøyrssignalet ikkje viste «køyr». Loggen viser òg at sporvekselen ved utkøyringa var køyrt opp av nordgåande tog.
Kozara
Kozara (Козара) er eit fjell vest i Bosnia-Hercegovina, i regionen Republika Srpska. Fjellet ligg mellom elvane Sava i nord, Vrbas i aust, Sana i sør og Una i vest. Den høgaste toppen på Kozara er Lisnina med 978 meter.
Åsta-ulukka
Hendingsgang
Trafikkstyringa på Rørosbanen mellom Hamar og Røros vert styrt av togleiarsentralen på Hamar. Vedkommande togleiar på det aktuelle tidspunktet hadde òg ansvaret for å følgje med på den meir trafikkerte strekninga Hamar – Eidsvoll. Det var ikkje installert lydalarm (akustisk alarm) som varslar at to tog er på kollisjonskurs på denne sentralen og sjølv om ei melding V2 – VEKSELKONTROLL MANGLAR RUDSTAD i raud skrift på skjermen viste at det var i ferd med å skje ei ulukke, vart ikkje togleiaren merksam på dette før om lag kl. 13.11.30, etter 3 minutt.
Kozara
I 1942 var Kozara åstad for eit viktig slag, ein del av motstandskampen til Dei jugoslaviske partisanarane under Den andre verdskrigen.
Åsta-ulukka
Hendingsgang
På tidspunktet for ulukka var det ikkje installert verken ATC (eit system for automatisk stopping av tog) eller togradio. Den einaste måten å få kontakt med toga på, var ved hjelp av mobiltelefon. Numra til lokomotivførarane og konduktørane på dei to togene hadde derimot vorte oppført på feil lister, eller dei hadde ikkje vorte oppført på noko liste i det heile tatt. Derfor var ikkje togleiaren på Hamar i stand til å vite kvar han skulle ringe og kl. 13.12.35 var katastrofen eit faktum.
Utbygging av ATC
NSB hadde lenge planlagt å bygge ut ATC på Rørosbanen. I 1992 planla NSB at ein utbygging skulle vere fullført innan 1995. Det vart budsjettert separat for dette i statsbudsjetta for 1992 og 1993. NSB la derimot planen til side og brukte pengane til utbygginga av Oslo lufthamn, Gardermoen. I 2004 var ATC utbygd.
William D. Hamilton
William D. Hamilton var ein britisk evolusjonsbiolog som vert rekna mellom dei viktigaste teoretiske biologane på 1900-talet. Han er mest kjend for arbeidet sitt med slektskapsseleksjon, som førte til eit gensentrisk syn på evolusjonen heller enn den på den tida rådande organismeseleksjonstanken.
Kırklareli
Kırklareli er ein by som er administrasjonssenter i provinsen Kırklareli i Aust-Thrakia, i den europeiske delen av Tyrkia. Byen har kring 60 000 innbyggjarar (2010).
Det er ikkje sikkert når byen vart grunnlagd. Romarane kalla han Salmydessus og dei austromerske grekarane kalla han Førti kyrkjer eller Saranta Ekklisiès. På 1300-talet vart dette av tyrkarane omsett til Kırk Kilise.
Pågåande arkeologiske utgravingar i byen indikerer at området var ein av dei første organiserte busetnadane på det europeiske kontinentet.
Klima
Kırklareli har ei blanding av middelhavsklima og fuktig subtropisk klima (Köppen si klimaklassifisering: Csa/Cfa). Somrane er lange, varme og fuktige medan vintrane er kjølige og fuktige. Snøfall er ganske ganleg mellom desember og mars, og snøen ligg gjerne ei veke eller to.
Rhode island red
Rhode Island Red er ein hønesort som vart avla fram i Rhode Island i USA. Fjøra hans er så mørkeraude at dei nærmer seg svarte. Avlsarbeidet var retta mot å laga ein god eggleggjar, og det lukkast - høna kan leggja 250-300 egg i året. Desse egga er lysebrune på farge.
Rhode island red er delstatsfuglen til Rhode Island.
Egyptisk historie frå 1805 til 1882
Egyptisk historie frå 1805 til 1882 er avgrensa av at Muhammad Ali tok makta i Egypt i 1805, og at britane tok kontrollen over landet i 1882.
Perioden baud på storstilt modernisering og gigantiske reformforsøk. I spissen for desse prosessane er dei egyptiske visekongane, khedivane. Muhammad Ali, den første khediven, tok makta i 1805 og sette i gang tiltak som snart skulle gjere Egypt til ein av dei mest utvikla statane utanfor Europa. Desse programma førte og til at staten brukte mykje pengar og sette seg i stor gjeld, og den svake økonomiske situasjonen medverka til at Storbritannia til slutt okkuperte Egypt i 1882.
Egypt sine problem på byrjinga av 1800-talet
Muhammad Ali hadde heilt sidan han kom til Egypt vore imponert over dei potensielle rikdomane i landet, spesielt med tanke på jordbruksproduksjon. Samstundes fanst det tre reelle truslar mot styret hans etter at han hadde kvitta seg med mamelukk-beyane. Den eine var sultanen i Istanbul, som han var formelt underlagt, og som kunne halde fram med intrigar og påfunn for å hindre Muhammad Ali i å bli for mektig. Det andre problemet hans var sviktande finansar, og det tredje var trusselen frå europeiske land, særleg Storbritannia som allereie hadde blanda seg inn i tumultane mellom 1803 og 1805 som motstandarar av Muhammad Ali.
Muhammad Alis svar på tryggleiksproblema var å skape eit sterkt militærvesen og ta i bruk dei nye militære teknikkane og taktikkane som europearane hadde vist fram. Dette er ein tankegang som ein finn igjen hos herskarane i både Persia, Tunisia og hos sultanen i Istanbul på denne tida, og kan med ei fellesnemning kallast defensive utviklingsstrategiar. Det som likevel skilde Muhammad Ali frå naboherskarane og frå tallause andre oppkomlingar som har tatt makta i eit land, var at han må ha hatt ein større plan for korleis han kunne få til økonomisk utvikling for landet sitt. Han såg truleg på dette som ein altomfattande prosess der endringar i både jordbruk, industri, skattlegging, handel, utdanning og militærvesen skulle tene til eit sterkare og meir uavhengig Egypt. For å kunne gjennomføre eit slikt enormt prosjekt trong Muhammad Ali ein sterk og sentralisert stat, og hans økonomiske politikk kom til å vere sterkt prega av dei merkantilistiske straumdraga som hadde vore framståande i europeisk økonomi ei stund.
Endringar i det egyptiske jordbruket
Omlegginga i jordbruket bestod i stor grad av auka satsing på salsavlingar og store offentlege irrigasjonsprosjekt. I Øvre Egypt blei det satsa for fullt på kveiteproduksjon for eksport, medan bomullsproduksjonen fekk stadig større innpass i Nedre Egypt og delta-området. Dette hang saman med oppdaginga av ei ny type bomull som var spesielt godt egna for industriell produksjon, sidan ho hadde lange, tynne fibrar og var sterkare enn vanleg bomull. Det var ein franskmann ved namn Jumel som hadde funne denne spesielle bomullsarta, «Jumel-bomull», i ein hage i Kairo og tilpassa han til storskaladyrking. Historikaren David Landes meiner at det var nettopp inntekta frå det statlege monopolet på bomullseksport som gjorde Mohammad Ali sine prosjekt moglege. Andre salsavlingar som det blei satsa stort på var sukkerrøyr, indigo og ris.
Samstundes blei bøndene utskrivne for å delta i store irrigasjonsprosjekt. Dette var ikkje populært, men dei fekk faktisk betalt for arbeidet, i motsetnad til kva ein del europeiske observatørar hevda. Ei mengde store og små kanalar blei gravne for å spreie det livgivande Nilvatnet utover nye område, og gamle blei oppgradert samstundes som vedlikehaldet av dei blei regulert. Det blei også bygd store basseng for å kunne samle opp flaumvatn til seinare høve, samt ein stor irrigasjons- og transportkanal som batt Alexandria saman med Nilen. Skatterekneskap viser oss at det dyrka arealet i Egypt blei auka med over 36% etter irrigasjonsprosjekta i forhold til tidlegare, og produksjonen auka stort på grunn av tryggare vassforsyning gjennom heile vekstsesongen. Kornproduksjonen auka til tre-fire gonger det tidlegare nivået i løpet av 20 år.
Skattesystem
Under mamelukktida var det ei stor gruppe landeigarar kalla multazimun som var ansvarlege for skatteinnkrevjinga frå bøndene. Dei eigde eller disponerte og store landområde som var fritekne for skatt. Dei mange ulike skattane som fallahin betalte skulle ofte gjennom opptil sju-åtte ulike ledd før noko av han nådde fram til statskassa, og då skulle alle mellomledda ha sin del og gjerne litt til. Veldig mykje av inntektene seiv ut til grådige funksjonærar og lokale elitar gjennom dette systemet, og Muhammad Ali var avhengig av å sentralisere og forenkle skatteinnkrevjinga om staten skulle få utbytte av den auka produksjonen i jordbruket. Det nye systemet som blei tatt i bruk likna mykje på det som den franske guvernøren 1800-02, Abdallah Menou, hadde føreskrive. Det var framleis mange ledd med landsbysjefar, skattefutar, regionale overvakarar og liknande, men den store skilnaden var at desse no var løna av staten i staden for at dei fekk behalde det dei ikkje sende vidare. Nytt var det og at mange av dei lågare funksjonærane var etniske egyptarar, tidlegare hadde skatteinnkrevjing vore reservert den tyrkisk-kaukasiske eliten.
Reforma blei gjennomført, sjølvsagt med stor motstand frå landeigarane og alle andre som nå måtte sende større del av inntektene sine vidare i systemet. Strenge fysiske straffar blei fastsette for alle, også dei oppover i administrasjonen, for å levere for lite skatt, og eit omfattande og rigid kontrollsystem blei sett i verk for å sikre at ingen stakk unna pengar.
Handel og infrastruktur
Muhammad Ali heldt seg til merkantilismen sine læresetningar om at eit land burde eksportere mest mogleg og importere minst mogleg. Jordbruket skulle i utgangspunktet sørgje for det naudsynte eksportoverskotet, samstundes som ein ny industri skulle kunne erstatte varer som før hadde blitt importerte frå utlandet gjennom såkalla importsubstitusjon.
Handelen med stadig fleire vareslag blei lagt inn under statlege monopol utover Muhammad Ali si regjeringstid, og allereie frå om lag 1810 var den lukrative kornhandelen monopolisert. Bøndene fekk berre lov til å selje kornet sitt til staten, som blei den einaste kornhandlaren i Egypt. Seinare kom statlege monopol på mellom anna ris, grøne erter, sesam, indigo og bomull. Nokre av monopola på etelege varer kom for å sikre forsyninga til hæren, men mesteparten av monopola kom for å sikre staten ein størst mogleg del av fortenesta frå eksport. Mykje av grunnen til at eksportmonopola på spesielt korn og bomull gav så stor forteneste kan ha vore at varene blei kjøpt opp til kunstig låge prisar og så eksportert med ein enorm eksporttoll. Staten sine eksportinntekter blei tidobla i løpet av Mohammad Ali si regjeringstid frå 1805-48.
Dette tok i utgangspunktet livsgrunnlaget frå den egyptiske kjøpmanns-klassen, og var ikkje spesielt populært mellom dei. Mange av desse valde likevel å gå inn i det statlege systemet for å fungere som statlege oppkjøparar eller handelsmenn, der dei kunne bidra med mykje kompetanse. Monopola blei spesielt dårleg motteke mellom dei utanlandske handelsmennene i Egypt, som nå måtte kjøpe til ein mykje stivare pris enn før, om dei i det heile tatt fekk kjøpe. Muhammad Ali satsa nemleg også på å eksportere mest mogleg via egyptiske skip, etter same merkantilistiske prinsipp som gjorde at engelskmennene innførte Navigation Act.
Utanlandske observatørar rapporterte om at ferdslevegane i Egypt blei trygge under Muhammad Ali fordi hæren blei sett til å vakte vegane og elvetransporten. Dette var og eit tiltak som gjorde det mogleg å få ut meir varer til eksport.
Industri
Etter at det var blitt etablert meir statleg kontroll over jordbruksproduksjonen og monopol på eksport av råvarer hadde Muhammad Ali skaffa seg nok kapitalgrunnlag til å byrje og erstatte importerte industrivarer med egyptiskproduserte. Etter 1815 blei det i aukande tempo oppført statlege fabrikkar som skulle framstille metallprodukt, tauverk, våpen, skip, kjemikaliar, sukker, glas og ikkje minst tekstil. Mykje av denne produksjonen var mynta på militære formål, og mange vil seie at det var militæret sine behov som var drivkrafta for heile den industrielle utviklinga i Egypt på denne tida. Våpen og ammunisjon blei kjøpt inn frå Europa og sidan kopiert i egyptiske fabrikkar slik at egyptarane ikkje skulle trenge å vere avhengig av europearane for å utruste armeane sine. Ikkje berre var mykje av industrien konstruert for å dekke militære behov, men inntektene frå den eksportretta industrien var nok også eit ledd i den militære strategien, sidan det var bruk for desse pengane til å finansiere felttoga mot Hijjaz, Sudan, Hellas og Syria.
Det var tekstilindustrien som var leiande i dei store produksjonsomveltingane i industrien sitt heimland, England. Brennstoff til å drive dei nye maskinane fanst under jorda i Nord-England i form av kol, men bomulla som skulle spinnast og vevast i fabrikkane måtte importerast.
Også i Egypt var det bomullsindustrien som kom til å føre den industrielle utviklinga frå om lag 1815. Egyptarane hadde verdas beste bomull, særleg etter Jumel si oppdaging, som dei statlege fabrikkane kunne kjøpe opp til ein kunstig låg pris, og om det ferdige produktet var bra kunne dei gjere ein eventyrleg forteneste på det. Problemet i Egypt var mangel på fossile brennstoff. Seinare har ein funne både olje og naturgass i Egypt, men på denne tida var det berre kol som gjaldt, og det fanst ikkje i Egypt. Muhammad Ali utkommanderte mange geologar til storstilt leiting i Egypt og dei erobra områda etter kol, men utan særlege resultat. Kol måtte importerast, men dette blei med tida så dyrt at det ikkje var lønsamt. Egyptiske bomullsfabrikkar blei derfor i stor grad drivne med handkraft eller med dyr som drivkraft.
Ein kan sjå på Muhammad Ali sitt ønske om industrialisering som eit behov for å ha fleire inntektskjelder å basere seg på. Det var risikabelt å satse for mykje på berre jordbruk, spesielt i eit land som er så avhengig av at Nilen oppfører seg ordentleg. Utvikling av industrien var ein naturleg måte å spreie den finansielle risikoen på, samstundes som importsubstitusjon passa bra inn i ein merkantilistisk økonomisk politikk og gav eit betre overskot enn berre å eksportere råvarer.
Utdanning
Ein viktig føresetnad for industrialiseringa av Egypt var at det fanst folk med greie på teknologien som skulle bere industrien. Etter 1815 fløyma det inn mange europearar, spesielt franskmenn, som var villige til å drive med opplæring innanfor yrket sitt. Tradisjonelt har desse ofte fått æra for å ha sett i gang utviklinga i Egypt, men historikaren al-Sayyid Marsot hevdar at Muhammad Ali brukte dei berre som verktøy for å få overført kunnskapen deira til byråkratar og offiserar i Egypt.
Uansett blei det sett i gang ei storstilt kampanje for opplæring innanfor mange ulike yrke. Leger, offiserar, ingeniørar og offentlege tenestemenn blei sende til Frankrike og England for å få utdanning, eller blei underviste av utlendingar i Egypt. Tidlegare hadde nokre av dei tradisjonelle koranskulane gitt noko anna undervisning enn den religiøse, men i staden for å byggje ut desse skulane, satsa Muhammad Ali på eit system med sekulære skular som skulle stå for opplæringa av byråkratar og statstilsette. Dette mønsteret med to separate system kom til å danne grunnlaget for seinare skuleutbygging, og kanskje var det også med på å danne ei viss splitting av den egyptiske opinionen mellom sekulære og religiøse.
Militærvesen og ekspansjon
Mykje av bakgrunnen til at Muhammad Ali kunne setje i gang eit omfattande moderniseringsprosjekt i Egypt, var at den store skilnaden mellom den europeiske og den osmanske/arabiske militærmakta var blitt synleg for alle etter Napoleon sin invasjon i 1798. Utjamning av denne ulikskapen kom til å stå i sentrum for det meste han gjorde som statsleiar. Dette kan ein tydeleg sjå ut ifrå at militære formål på det meste kravde 60 % av statsbudsjettet sjølv om dei fleste andre utviklingstiltaka også var finansiert via statlege middel.
Tidlegare hadde hæren vore samansett av leigesoldatar, beduinar og utanlandske hæravdelingar. Det Muhammad Ali gjorde nytt var å tvangsinnskrive egyptiske bønder og sudanske slavar i hæren samstundes som det blei gjort endringar i kommandostrukturane, forfremmingsordningane og opptreningsmetodane for hæren. Desse militærreformene hadde sitt utspring i Preussen og Frankrike, men hadde spreidd seg til andre europeiske land gjennom Napoleonskrigane. Spreiinga av desse idéane vidare til Egypt var derfor ikkje heilt unaturleg. Muhammad Ali hadde likevel ikkje trua på at egyptarar kunne vere anna enn meinige soldatar, og det var derfor framleis tyrkarar og andre osmanske undersåttar som fylte offisersposisjonane i den egyptiske hæren, medan franskmenn stod for opplæringa av offiserar og rekruttar.
Eit anna felt det blei satsa kraftig på var flåten. Både Napoleons invasjon i 1798 og britane sin overlegne flåtemakt etter sigeren over den franske flåten i Abuqir-bukta synte Mohammad Ali at ei sterk egyptisk flåtemakt var viktig for å kunne stå imot militært press utanfrå. I tillegg var ekspansjonsplanane hans avhengige av å kunne halde kontroll både oppover Nilen, over det austlege Middelhavet og over Raudehavet, samstundes som den merkantilistiske økonomiske politikken verka best med både sterk handels- og krigsflåte. Libanesisk tømmer og greske sjøfolk blei importerte i stor stil, og skipsbygging blei sett i gang i kystbyane.
Ekspansjon av det egyptiske territoriet var tydelegvis ein integrert del av Mohammad Ali sin plan for Egypt. Dagens økonomar kan diskutere kor viktig ein slik ekspansjon eigentleg er for økonomisk vekst, men på 1800-talet blei nok imperiebygging og økonomisk vekst sett på som to sider av same sak. Alle dei fremste eksempla på økonomisk vekst gjennom merkantilistisk politikk hadde samstundes drive storstilt territoriell utviding, akkurat slik som alle andre «vellukka» imperium gjennom historia. Muhammad Ali sine to fremste modellar, Storbritannia og Frankrike, hadde gjort store oversjøiske erobringar og hadde byrja å snuse på nye på dette tidspunktet. Difor er det i tråd med den rådande tidsånda at Muhammad Ali planla erobring av naboområde for å sikre råvareleveransar og ein større marknad for dei nye egyptiske industrivarene. Det var i alle fall dette Muhammad Ali la fram som grunnen til erobringane. I tillegg til det økonomiske aspektet kom at Egypt framleis var ein del av det smuldrande Osmanske riket, og egyptiske militære erobringar kunne kanskje få sultanen i Istanbul til å innsjå at han like gjerne kunne gi Egypt fullt sjølvstende.
Krigføring og felttog
Sultanen i Istanbul hadde i lang tid insistert på at Muhammad Ali skulle sende ein hær til Hijaz, i dag det vestlege Saudi-Arabia, for å slå ned ein oppstand der. I 1812 sende Muhammad Ali ein hær av den gamle typen til området. Hæren blei kraftig slått, og det kan ha vore dropen som fekk han til å gjennomføre militærreformene. I 1818 blei så Hijaz erobra av ein egyptisk hær av den nye sorten under kommando av Muhammad Ali sin son, Ibrahim. Det neste felttoget, leia av Ismail, ein annan av khediven sine sonar, gjekk sørover mot Sudan i 1820 til 1822. Muhammad Ali skreiv i eit brev at poenget med denne erobringa var å skaffe slavar og finkjemme området for gull og mineralressursar.
I 1824 blei Muhammad Ali beordra av sultanen til å setje inn soldatar mot det greske frigjeringsopprøret. Han kunne ha nekta, som han ofte gjorde når han fekk ordre frå Istanbul, men truleg ønskte han seg Hellas som base for å kunne kontrollere skipstrafikken i det austre Middelhavet. Det var i alle fall eit feilsteg av han å sende hær og flåte til Hellas, sidan dei europeiske maktene gjekk inn på grekarane si side. Heile den egyptiske flåten blei knust ved Navarino utanfor Messenia, og hæren under leiing av Ibrahim blei sitjande fast i Hellas. Utgiftene til denne krigen og til å byggje flåten opp igjen etterpå blei tung å bere for den egyptiske økonomien.
Men det militære eventyret som verkeleg fekk stor verknad på Muhammad Ali sine prosjekt var felttoget mot Syria. Syria var, som Egypt ein provins i det Osmanske riket, og omfatta om lag det noverande Syria, Libanon, Israel/Palestina og Jordan. Muhammad Ali hadde lenge ønska seg dette området, og han hadde bede sultanen eit utal gonger om å bli gjord til visekonge over også dette området, men blitt avslått. I 1831 kom så invasjonen av Syria, og dermed gjekk Muhammad Ali til direkte krig mot sin overherre, sultanen i Istanbul. Nok ein gong var det Ibrahim som leia soldatane, og i løpet av ti månader var heile Syria okkupert av egyptiske troppar, og Ibrahim leia troppane sine vidare mot det sørlege Anatolia og ville vidare mot Istanbul, men fekk beskjed frå faren om å stoppe. Osmanarane hadde i mellomtida alliert seg med Russland, og det blei umogleg å gå til åtak på Istanbul når russiske styrkar låg i Bosporus-stredet. I 1833 blei det forhandla fram ein avtale som gav Ibrahim guvernørtittel i Anatolia, Syria og Kreta, men utan at Egypt fekk sitt etterlengta sjølvstende. Herskarane i Istanbul var ikkje klare for å gi opp kontrollen over viktige område som Syria og Sør-Anatolia, og dei såg på fredsavtala som ei mellombels utsetjing av det endelege oppgjeret.
Slutten på Muhammad Ali sitt egyptiske imperium
Det var ikkje berre ein enkel sak å halde kontrollen på eit imperium. Det kom militære opprør både i Hijaz, der dei religiøst motiverte Wahhabiane stod i spissen, og i Syria, der ulike etniske og religiøse grupper stadig lagde uro. Dei leiande laga mellom syrarane var vande med å få gjere som dei ville, og Muhammad Ali sine monopol på handel og industri krasja med den frie handelen dei baserte seg på.
Dei europeiske handelsinteressene i Levanten auka sterkt i 1830-åra, og særleg britane fann marknad for industrivarene sine i Syria. Dette hadde samanheng med at europeiske marknader blei meir proteksjonistiske og dermed meir lukka for Storbritannia etter napoleonskrigane, og britane trong derfor nye marknader. På dette tidspunktet var også britisk utanrikspolitikk sterkt knyta i hop med økonomiske interesser, og dei britiske styresmaktene var klare for å gå til krig for å forsvare eller utvide britisk handel. Gjennom heile 1800-talet såg britane på eit svakt Osmansk rike som den beste moglege okkupanten av «det nære Austen» både fordi dei frykta auka russisk ekspansjon om imperiet skulle falle saman, og fordi dei kunne skaffe seg gode handelsvilkår gjennom å presse den svake sultanen. Derfor gav britane klar beskjed om at dei kom til å støtte sultanen om det skulle oppstå konflikt mellom han og Muhammad Ali.
Muhammad Ali sitt monopolsystem verka ikkje tenleg for britiske handelsinteresser, og i Balta Liman i 1838 forhandla britane fram ein avtale med det Osmanske riket som gjekk ut på at alle dei eldgamle monopola i imperiet skulle fjernast, og at både import- og eksport-tolla skulle setjast til 3 prosent. I tru på at dette skulle gå meir ut over Muhammad Ali enn styret i Istanbul gjekk sultanen med på avtalen.
Osmanarane gjekk på nytt til åtak på dei egyptiske styrkane som stod i Sør-Anatolia, men egyptarane under leiing av Ibrahim vann slaget ved Nezib i juni 1839, og osmanarane kunne eigentleg ikkje stort anna enn å føye seg for egyptiske krav. Men sjølv om franskmennene støtta dei egyptiske krava om sjølvstende og territorium, var ikkje britane klare for å gi Egypt full kontroll over handelen i Levanten, samt alle dei viktigaste landrutene mellom Europa og India. Særleg var britane urolege over at ei mektig egyptisk flåte saman med den franske kunne presse dei ut av Middelhavet.
Sultanen forstod snart at han hadde britane i ryggen, og sende eit ultimatum til khediven av Egypt om å trekkje seg ut frå nord-Syria og Anatolia. Muhammad Ali nekta, og ganske snart hadde britane byrja å bombardere Beirut, Sidon og Accre. Då Muhammad Ali såg dei britiske slagskipa utanfor soveromsvindauget sitt i Alexandria innsåg han nok at slaget var tapt. Han kunne ha beordra kamp til siste mann, men utan støtte frå franskmennene godtok han heller vilkåra frå Balta Liman-avtalen. I tillegg måtte Muhammad Ali akseptere at alle erobringane utanom Sudan blei tekne frå han og hæren blei avgrensa til 18 000 mann. Han oppnådde likevel at Egypt blei gjort til eit arverike for han og etterkommarane hans i ein ny avtale frå 1841.