cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norn
Kvifor døydde norn ut?
Michael Barnes peikar i «The Norn Language of Orkney and Shetland» (1998) på at visse domene vart tapte tidlegare enn andre. Jakob Jakobsens granskingar i Det norrøne sprog på Shetland (1897) viser at norn heldt seg lengst i intimsfæren og i tradisjonelle domene som fiske og landbruk; norn overlevde derimot ikkje moderniseringa. Ein viktig bakgrunn for at norn ikkje overlevde moderiniseringa, var at Shetland og Orknøyane på 1400-talet kom under skotsk herredøme, seinare under britisk styre, og at kontakten med den nordiske språkfellesskapen fall vekk. Innflytting av skottar var saman med allmenne økonomiske og politiske vilkår med på å fremje skotsk som språk. Seinare kom engelsk inn som hovudspråk.
I ein freistnad på å liva opp att norn er det laga eit språk som vert kalla «nynorn».
Gotisk arkitektur
Gotisk arkitektur eller gotikk er ein periode innan arkitektur, skulptur og målarkunst, framfor alt i kyrkje- og klosterarkitekturen og den religiøse kunsten, men òg i den verdslege arkitekturen. Gotikken dominerte det katolske Vest-Europa i mellomalderen, frå kring 1150 til kring 1550. Kan hende meir enn noko anna periode innan europeisk kunsthistorie vart gotikken basert på prinsipp for konstruksjonen av bygningane. Byggmeistrane utvikla og kombinerte spissbogar og ribbekrysskvelving på ein ny måte, og nytta kombinasjonar av utvendige pillarar og støttebogar for å take opp sidekraftene frå kvelva over kyrkjeromma. Største problemet var å få til harmoniske kryssande kvelvingar - særskilt om dei hadde ulik diameter.
Den gotiske byggjestilen vert ofte kalla spissbogestilen av di stilen er kjenneteikna av at bogar og kvelv vart gjeve ei avspissa form, i motsetnad til dei halvsirkelforma bogane og kvelva som kjenneteikna den tidlegare bygningsstilen i mellomalderen, den romanske stilen, òg kalla rundbogestilen. Eit viktig utviklingsdrag i gotikken var dessutan ideen om å gjere kyrkjebygningane og kyrkjeromma så høge som råd var, og dessutan å samle tyngdene av kvelva mest mogleg i punkter, slik at veggane kunne opnast opp og sleppe det himmelske ljoset inn i bygningane gjennom store vindaugo med fargerike glasmåleri.
Inndeling av gotikken
Vanlegvis vert byrjinga på gotikken rekna å vera 1136, då kyrkjekoret i den franske Saint Denis-kyrkja vart ombygd under leiing av abbed Suger.
Gotikken vert gjerne delt inn i tre faser:
Nygotikk
I løpet av renessansen og barokken såg ein stort sett på gotikken med forakt. Interessa tok seg trass i dette opp i England på slutten av 1700-talet, og frå kring 1825 braut nygotikken fram for alvor i England. Snart spreidde han seg til alle delar av den katolske og protestantiske verda, og i dag finst nygotiske kyrkjer i alle verdsdelar.
Bakgrunnsstoff
Gotik
Oppheim kyrkje
Oppheim kyrkje, tidlegare Uppheim kyrkje, står på Nedre Oppheim på nordvestsida av Oppheimsvatnet i Voss herad i Vestland, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1871. Arkitekt for bygget var byggmeister Ole Vangberg, som også stod bak nabokyrkja Vinje kyrkje frå same året. John J. Alver var byggmeister for begge desse kyrkjene som vart reiste i Vossestrand prestegjeld i 1871, og Nils Bergslien måla altertavle til begge tidleg på 1900-talet.
Teikningane til både Oppheim- og Vinje-kyrkja var baserte på dei laga til Bruvik kyrkje på Osterøy, som igjen bygde på teikningane laga til Fusa kyrkje (1861-1959) av arkitekt Frederik Hannibal Stockfleth. Ei anna systerkyrkje er Gjerstad kyrkje på Osterøy.
Kyrkja er soknekyrkje i Oppheim sokn i Hardanger og Voss prosti.
Inventar
Altertavla har kvinnene som kjem og finn Jesu grav tom som motiv, og er måla av Nils Bergslien i 1906.
Tidlegare kyrkjer på Oppheim
Det har vore kyrkje på Oppheim sidan mellomalderen. Det tidlegaste ein finn Oppheimskyrkja nemnd i kjeldene er frå 1329. Det er bevard ei kyrkjeklokke som kan vere frå slutten av 1200-talet. Mellomalderkyrkja, som truleg var ei stavkyrkje, vart erstatta med ei lafta kyrkje på 1670-talet. 1600-talskyrkja vart riven etter at den noverande kyrkja stod ferdig i 1871. Desse to kyrkjene stod på Øvre Oppheim.
Democratic Unionist Party
Democratic Unionist Party (DUP) er det største unionistiske partiet i Nord-Irland. Det har ingen katolske medlemmer. Det er leidd sidan starten i 1970 av Ian Paisley. Partiet har ei høgre-ekstremistisk historie, og støtta mellom anna Ian Smiths ope rasistiske regime i Rhodesia (no Zimbabwe).
Partiet trekte seg frå forhandlingane som leidde opp til fredsavtalen for Nord-Irland da det republikanske partiet Sinn Féin fekk vere med etter at IRA gjekk til våpenkvile. DUP gjekk mot avtalen i folkerøystinga om han, men han vart godkjend med god margin likevel. Sidan har DUP nekta å sitje i interimstyret for provinsen så lenge Sinn Féin sat der.
DUP har band til grupper nært knytte til unionistiske paramilitære, som har gjennomført drap og terroraksjonar i Nord-Irland. Ein kjend medlem av DUP i North Antrim er ein mann tidlegare dømd for mordet på ein bystyremedlem frå Sinn Féin.
DOS
Akronymet DOS tyder disk operating system og er ei laust samanknytt samling av operativsystem for datamaskinar. Særleg kjend er operativsystema kalla DOS på Intel-kompatible PC-ar, med MS-DOS frå Microsoft i spissen. MS-DOS utgjer også grunnmuren for fleire versjonar av Microsoft Windows.
CMOS
CMOS står for complementary MOS, komplementær MOS. Dette er ei fellesnemning for integrerte kretsar som blir bygde opp av felteffekttransistorar av både P-kanal- og N-kanal-type i kombinasjon.
For CMOS-teknologien lyt ein skilja mellom statisk og dynamisk effektforbruk. Tradisjonelt har CMOS-teknologien hatt lågt statisk effektforbruk. Dimed har dei hatt føremonen at dei logiske krinsane som dreg svært lite straum, bortsett frå når krinsen skiftar tilstand. I våre dagar, med støtt minkande transistordimensjonar, har det statiske effektforbruket nærma seg det dynamiske.
Teknikken ligg til grunnlag for dei fleste integrerte kretsane i dagens datamaskiner og andre elektroniske komponentar.
Sandvika
Sandvika er ein tettstad sørvest i Bærum kommune i Akershus i Viken, der Sandvikselva renn ut i Oslofjorden. Bærum kommune gav tettstaden status som by 4. juni 2003, men kommunen reknar seg elles framleis som ei bygd. Ettersom byen Sandvika ikkje er klårt geografisk avgrensa frå resten av kommunen, er det vanskeleg å fastsetja eit tal på byens flatevidd og innbyggjarar. Den vesle byen er administrasjonsstad for Bærum kommune. Her ligg dessutan fleire statlege institusjonar som er sams for de to grannekommunane Asker og Bærum, som til dømes hovudkontoret for Asker og Bærum politidistrikt, Asker og Bærum tingrett, Sykehuset Asker og Bærum, likningskontor osb.
Sandvika har frå om lag slutten av 1980-talet gått gjennom store endringar når det gjeld infrastruktur, talet på busette og type av arbeidsplassar. Det er bygd bustadblokker i tette klyngar, med tilhøyrande sterk vekst i folketalet. Dei store og små industriverksemdene som prega tettstaden tidlegare, mellom anna ein radiofabrikk (Radionette), ein papirfabrikk (A/S Hamang Papirfabrik), ein linoleumsfabrikk og ein fabrikk for elektrisk installasjonsutstyr, er anten nedlagde eller flytta vekk, medan tenesteytande næringar, kontor av ymse slag og ei mengd butikkar har teke over, slik at det totale talet på arbeidsplassar har auka monaleg. Sandvika har vorte ei handelssentrum for eit stort distrikt, med Sandvika Storsenter som det største kjøpesenteret under eitt tak. Tidlegare låg Handelshøyskolen BI i Sandvika, men flytta i 2005 til Nydalen i Oslo.
Sandvika har eit kulturhus frå 2003, Bærum Kulturhus, på 4200 rutemeter med ein sal med 500 sitjeplassar, teikna av arkitektkontoret Snøhetta. Kulturhuset vert for det meste nytta til konsertar og danseframsyningar. Byen har òg ein stor privatdriven kino med åtte salar, og eit barneteater for og med barn og unge, Sandvika teater (med lokale i den tidlegare Sandvika kino). På Kalvøya, ei øy i Oslofjorden med samband til Sandvika over ei hundre meter lang hengebru, vart den årlege musikkfestivalen Kalvøyafestivalen skipa til i perioden frå 1971 til 1997; i 1999 vart festivalen teke opp att under namnet Øyafestivalen i Mellomalderparken aust for Bjørvika i Oslo.
Gjennom Sandvika går europaveg E18 på strekninga mellom Oslo og Drammen, og her var òg det gamle startpunktet for europaveg E16 av mot Hønefoss og Vestlandet. I 2012 vart vegen forlenga frå Hønefoss til Gävle i Sverige, og dagens veg mellom Sandvika og Hønefoss er ein arm av nye E16 mellom Londonderry i Nord-Irland og Gävle.
Montenegrinsk geografi
Montenegro (serbisk Црна Гора, Crna Gora, tyder «svart fjell») er eit lite fjellkledd land sørvest på Balkan. Det grensar til Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Serbia, Albania og Adriahavet.
Sandvika
Sandvika jarnvegsstasjon på Drammenbanen og Askerbanen, 14,14 kilometer frå Oslo Sentralstasjon, er mellom dei største i landet når det gjeld talet på ferdafolk, og er knytt saman med ein busstasjon. Jarnvegsstasjonen, som ligg i ei høgd av 12,0 meter over havet, vart opna i 1872, då Drammenbanen stod ferdig, og har seinare vorte så sterkt ombygd, seinast i samband med bygginga av Askerbanen, at det ikkje er mykje att av det gamle.
Montenegrinsk geografi
Geografiske koordinatar:
Terreng
Terrenget i Montenegro varierer frå høge toppar langs grensene til Serbia og Albania med karstlandskap til ei smal kystslette som berre er 4-6 km brei langs Adriahavet. Kystlinja til Montenegro er 294 km lang, der den lange Kotorbukta medverkar ein god del. Sletta stoppar brått i nord der fjella Lovćen og Orjen stupar ned mot Kotorbukta.
Bask
Ein bask er ein liten og lett båttype som etter måten har flat botn. Kjølen er grunn. Basken egnar seg såleis godt på elvar, sjøar og grunne område. Ein kjenner til dømes Tanabask frå Aust-Finnmark eller paaski frå Nordreisa i Nord-Troms.
Montenegrinsk geografi
Terreng
Montenegro ligg i eit karstområde og store delar av landet ligg tusen meter over havet, og fleire fjell strekkjer seg over 2000 meter. Zetadalen er eit av dei lågaste områda innanfor kysten.
Bask
Fjordbasken har vorte brukt i dei grunne områda kring elvemunningane inst i Varangerfjorden og Tanafjorden. Elvebasken har mykje same bruksområde som elvebåten, men han er kortare. Basken vert bygd av fure. I tidlegare tider vart borda samansauma med dyresenar eller tæger. Seinare har dei vorte klinka med båtsaum eller spikar som er nykte på innsida.
Så langt ein kjenner til er no ingen original bask i bruk. Sjøfartsmuseet i Oslo har to eksemplar. Hjå Tana museum er det ein båt. I 1996 - 98 vart det rekonstruert to båtar. Den eine er utstilt hjå Varanger samiske museum. I 2007 vart det rekonstruert ein båt i Nordreisa, til oppstarten av dåverande Baaskifestivalen, som i dag heiter Paaskiviikko. Det er ein kvensk kulturfestival med ulike typar arrangement knytte til kvensk språk og kultur som er spreitt kring seks kommunar i Nord-Troms. Båten kan per mai 2017 sjåast hjå Kronebutikken i Sørkjosen.
Montenegrinsk geografi
Terreng
Montenegro er eit av dei mest kuperte landa i Europa og eit av dei høgaste fjella er Bobotov Kuk i Durmitor-fjella med ei høgd på 2 522 meter over havet. Ein meinte lenge at dette var det høgaste fjellet i landet før nye målingar viste at Zla Kolata i Prokletije var høgare med 2 534 moh.
Lifford
Lifford (irsk Leifear) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Donegal og ligg nordvest på Irland ved grensa til Nord-Irland.
Montenegrinsk geografi
Terreng
Den største innsjøen i landet er Shkodërsjøen på 391 km² som Montenegro delar med Albania. I Montenegro har elva Tara grave ut ei kløft, Tarakløfta, som er den djupaste kløfta i Europa med 1 300 meter på det meste. Dette er òg den nest djupaste kløfta i verda etter Grand Canyon i Arizona.
Lifford
Byen voks opp rundt ei borg bygd av Manghus Ó Domhnaill, herskaren i det vestlege Donegal på 1500-talet, og vart seinare ein engelsk garnisonsby fram til den irske sjølvstendekrigen i 1922. Han ligg ved elva Foyle med Strabane i County Tyrone i Nord-Irland på andre sida. Dei er forbunde via brua Lifford Bridge.
Vangsvatnet
Vangsvatnet er ein innsjø som ligg i Voss herad i Vestland. Vatnet er langstrekt, og om lag ei mil langt. Det strekkjer seg frå kommunesenteret Vossavangen, der mellom anna Raundalselva munnar inn i det, til Bulken, der utløpet er starten til elva Vosso, som først renn ut i Seimsvatnet, deretter i Evangervatnet. Vangsvatnet er uregulert.
Montenegrinsk geografi
Klima
Montenegro har eit middelhavsklima med milde vintrar og solrike, varme somrar. Like innanfor kysten ligg Dei dinariske Alpane, og når mild havluft frå Middelhavet strøymer vestover og inn over Montenegro kan ein få liknande forhold som på Vestlandet i Noreg. Dette området er derfor av dei våtaste i Europa. Om vinteren kan den kalde boravinden føre kald luft frå Aust-Europa innover Montenegro, og ein får nokre kalde dagar. Podgorica har ein nedbørsnormal på 1617 mm i året, men enkelte fjell område har nedbørsnormalar på over 4000 mm.
Store byar i Montenegro
Den tidlegare kongelege hovudstaden og tronsetet er Cetinje.
Areal og grenser
totalt: 14 026 km²
land: 13 812 km²
vatn: 214 km²
Landegrenser
grenseland: Albania 172 km, Bosnia-Hercegovina 225 km, Kroatia 25 km, Serbia 203 km
Maritime krav:
territorialfarvatn: 12 nm
kontinentalsokkel: definert ved avtale
Naturressursar og arealbruk
Naturressursar:
bauksitt, vasskraft
Arealbruk:
dyrkbar mark: 13,7 %
permanente avlingar: 1 %
anna: 85,3 %
Naturfarar:
Øydeleggjande jordskjelv
Miljøproblem
Forureining av kystområda på grunn av kloakkutslepp, særleg i turistområda som Kotorbukta.
Miljøvernavtalar
Delaktig i avtalar som omhandlar: Klimaendringar, miljøfarleg avfall, havrett, marin dumping, skipsforureining.
Himmellekam
Himmellekamar er objekt i verdsrommet, slik som til dømes sola, månen, stjerner og planetar.
Presidentialisme
Presidentialisme er eit styresett i somme republikkar, der presidenten er vald separat frå den lovgjevande forsamlinga. I land med presidentialisme er presidenten ofte både statsoverhovud og regjeringsleiar, men i somme slike land utnemner presidenten ein statsminister. Statsministeren er då ikkje ansvarleg overfor nasjonalforsamlinga, som i eit parlamentarisk system, men overfor presidenten.
Presidentialismen er det styresettet som nøgnast fylgjer maktfordelingsprinsippet, med di den utøvande makta og den lovgjevande makta er klårt åtskilde. Både president og kongress er direkte valde, og har soleis kvar deira demokratiske legitimitet. Dei kan eventuelt berre setjast av ved riksrett. Denne maktdelinga byggjer på eit system med tilsvarande vekter og motvekter mellom styremaktene. Presidenten kan nekta eller utsetja vedtak frå kongressen ved sin vetorett, kongressen kan røysta ned framlegga frå presidenten, og vedtak frå kongressen kan prøvast for om dei er i tråd med konstitusjon og grunnlov for den dømande makta, domstolane og Høgsterett gjennom prøvingsretten.
Dette styresettet har hovudsakleg Sambandsstatane som førebilete, og dei andre landa med presidentialisme har gjerne system inspirert av det i Sambandsstatane. I tillegg til USA har, mellom anna, dei fleste statane i Latin-Amerika, mange av dei i Afrika, Indonesia og Filippinane presidentialisme. I Europa finn ein presidentialisme i Russland og Kviterussland.
MOS
Metalloksid-halvleder (engelsk: metal oxide semiconductor, MOS) er ein fellesnemnar for kretsar bygde opp av felteffekttransistorar (MOSFET) av MOS-typen. Dei siste 15 åra har CMOS-teknikken vore dominerande.
Hiromasa Suguri
Hiromasa Suguri er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Honda, Consadole Sapporo, Verdy Kawasaki, Omiya Ardija, Sagan Tosu og Avispa Fukuoka.
Grunnkrinsar i Ørsta kommune
Grunnkrinsar i Ørsta kommune er delområde og grunnkrinsar i Ørsta kommune i Møre og Romsdal.
SSB delar kommunane inn i delområde og grunnkrinsar til bruk for statistikk, mellom anna for folketal. Slik statistikk blir brukt som grunnlag for offentleg planleggging.
Delområda i Ørsta er slik, at delområde 15200100 Hovdebygda, 15200200 Ørsta og 15200300 Dalane tilsvarar gamle Ørsta kommune før kommunesamanslåinga med dåverande Hjørundfjord kommune og Vartdal kommune den 1.1.1964. Delområde 15200400 tilsvarar tidlegare Hjørundfjord kommune, og delområde 15200500 tilsvarar tidlegare Vartdal kommune.
Yoshifumi Ono
Yoshifumi Ono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Consadole Sapporo og Montedio Yamagata.
ZATO
Lukka by
Fylkesveg 242 i Sogn og Fjordane
Fylkesveg 242 i Sogn og Fjordane går mellom Aurlandsvangen og Skjerdal i Aurland kommune. Vegen er 6,3 km lang, og tek av frå Fylkesveg 243 (Snøvegen/Aurlandsvegen) på Aurlandsvangen og går nede ved fjorden nordover til han fyrst går i ei relativt lang brekke oppover lia før han går i nokre hårnålsvingar opp til garden Skjerdal.
Sissel Rønbeck
Sissel Marie Rønbeck er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet, fødd i Hammerfest.
Då Rønbeck hausten 1979 blei forbrukar- og administrasjonsminister i ein alder av 29 år, var ho den til no yngste statsråden i Noreg.
Stortinget
Sissel Rønbeck møtte første gong på Stortinget som vararepresentant for Ap i 1977. Ho var innvald som stortingsrepresentant for Oslo i tida 1981–1993. I Stortinget var Rønbeck medlem og leiar av Kyrkje- og undervisningskomiteen, medlem av Finanskomiteen og medlem av Samferdslekomiteen.
Andre tillitsverv
Rønbeck har hatt ei rekkje tillitsverv i Arbeiderpartiet. Ho var formann i Arbeidernes Ungdomsfylking i 1975–77 der ho hadde vore medlem av sentralstyret sidan 1969, medlem av DNAs sentralstyre 1975–77 og 1983–1989 og leiar av Arbeiderpartiets kvinnebevegelse 1985–1989. Ho har vore medlem av DNA sin programkomite.
Anna
Ho var i perioden 1993-2008 tilsett som assisterande direktør hos Riksantikvaren.
Ho er gift med Arne Wam. Ho var tidlegare gift med Bjørn Tore Godal. Ho har to barn.
Tromsøgodset
Tromsøgodset var eit jordegods med hovudsete på Karnes ved Lyngseidet, Lyngen i Troms.
Hans søner selde i 1751 til kjøpmann Johan Chr. Hvid frå Trondheim. Hans far Michael Hvid var godsstyrar i perioden 1716-1757. Johan Hysing overtok godset i 1764 for 6000 dalar, og sonen hans Ahlert Hysing overtok i 1771 for 6600 dalar. Hans svoger Andreas Røst kjøpte det i 1772 for 7000 riksdalar, og i 1777 og 1781 vart det selt vidare til Georg Wasmuth. Ei tredeling vart gjort 10. juni 1783, då godset utgjorde 139 våger, 2 bismarpund og 12 mark og kjøpesummen sett til 8600 riksdalar.
Den nordlege delen med Skjervøy og Kåfjord opp til Finnmark, gjekk til Hysing, seinare drive av Ovidia Fredrikke Lyng også kalla «Mor Lyng»; dette vart kalla Skjervøygodset. Georg Wasmuth fekk den midtre, inkludert Helgøy, Karlsøy, Ullsfjord og Lyngen; dette vart kalla Karnesgodset og seinare overteke av sonen Ulrik.
Rundt 1850 begynte oppdelinga og sal til leiglendingane som brukte jorda.
Kvark
Ein kvark er i partikkelfysikken ein elementærpartikkel og er saman leptona dei minste byggesteinane ein kjenner i naturen i dag. Kvarkar vert rekna som punktforma elementærpartiklar. Dei opptrer aldri åleine, men dannar par eller triplettar som kan observerast i detektorar. Proton og nøytron består av tre kvarkar kvar. Elektrona består ikkje av kvarkar.
Fjell i Slovenia
Fjella i Slovenia er ein del av Alpane og Dei dinariske Alpane. Dei kan delast inn i:
Kvark
Namnet kvark (engelsk quark) vart introdusert av Murray Gell-Mann ut frå eit sitat i Finnegans Wake av James Joyce: «Three quarks for Muster Mark!»
Fjell i Slovenia
I Primorska er dei høgaste fjella Snežnik (1796 moh) og Nanos (1480 moh) som er ein del av Dei dinariske Alpane.
Kvark
Typar og eigenskapar
Til no er det påvist seks typar kvarkar eksperimentelt, og ingen eksperiment tyder på at det finst fleire enn desse seks typane.
Fjell i Slovenia
I søraust, nær Bela krajina, finst fjellryggen Gorjanci og i kystområdet ligg Slavnik (1018 moh).
Denne lista syner nokre av dei høgaste fjella og fjellovergangane i Slovenia.
Kvark
Typar og eigenskapar
Eller, for å seie det enkelt, d u s c b t. For kvar av desse finst det ein tilhøyrande antipartikkel.
Persisk
Persisk eller farsi er eit iransk språk som har status som offisielt språk i Iran og Afghanistan, og som òg blir snakka i Usbekistan og Tadjikistan.
Amerikastorlom
Amerikastorlom (Gavia pacifica) er ein mellomstor art i lomfamilien. Han finst i arktiske område av Nordaust-Asia og i sub-arktiske delar av Nord-Amerika. Det er gjort spreidde observasjonar i Europa.
Persisk
Til saman 61 millionar menneske har dette språket som morsmål. Gjennom Persarriket har språket hatt stor historisk tyding og utbreiing, og det har framleis ein høg status mange stader. Persisk blir skrive med ei tilpassa utgåve av det arabiske alfabetet, dette blir ofte kalla det persiske alfabetet.
Amerikastorlom
Amerikastorlom var tidlegare klassifisert som ein underart av storlom. Artane er mykje like i fjørdrakt og storleik. Utbreiingsområdet til dei to artane er overlappande i det vestelege, asiatiske området for amerikastorlom, der dei kan leve side om side utan hybridisering, eit teikn på at dette faktisk er to ulike artar. Samanlikna med storlom har amerikastorlommen eit kortare og tynnare nebb og eit rundare hovud på ein kort, relativt tjukk hals.
Kvark
Typar og eigenskapar
d- og u-kvarkane bygger opp dei partiklene som materien me omgås til dagleg består av, nemleg proton og nøytron, partiklane som bygger opp atomkjernane. Kvar partikkel består av tre kvarkar. Nøytronet er bygd opp av udd, og protonet av uud.
Amerikastorlom
Skildring
Kroppslengda for amerikastorlom varierer i området 58 til 74 centimeter, og dei veg mellom 1,0 og 2,5 kilogram. Amerikastorlommar er overvegande litt mindre enn ein storlom. I hekkedrakta er hovudet og nakken lys grå. Sidene av halsen har langsgåande kvite striper, den svarte flekken på framsida av halsen har fiolett glans. Brystet og undersida er kvite, oversida er svart med kvite flekker. Nebbet er svart. I vinterdrakt er heile oversida frå nebb til stjert mørk grå, hake, framsida av halsen, bryst og underside er kvitt. Nebbet er bleikgrått i vinterdrakta.
Kvark
Kvark-gluon-plasma
Det har som nemnt over vore generell semje om at kvarkar ikkje kan eksistere fritt, sjå òg kvantekromodynamikk. Likevel lagar ein no modeller der dette kan vere mogeleg i nøytronstjerner. Kvarkane er ikkje heilt frie, då dei er avgrensa til det indre av stjerna. Kvarkane, og dei partiklane som fungerer som berarar av kreftene mellom dei, gluona, vil i ein slik modell saman danna eit plasma som har fått det karakteristiske namnet Kvark-gluon-plasma.
Amerikastorlom
Skildring
Hekkebiotopen til denne arten er strandsona i djupe innsjøar på tundraen. I Amerika hekkar han frå Alaska i vest til Baffinøya i aust og sørover til British Columbia, Manitoba og Ontario. I Nordaust-Asia, strekkjer hekkeområdet seg over ei stripe på fastlandstundraen i lågland omtrent frå Janaelva austover over deltaet via Indigirka og Kolyma til Beringsundet. Dei 1-3, oftast 2 olivenbrunflekte egga blir lagt i eit reir bygd som ein haug av vassplanter nær vatnet. Rugeperioden er på 28 til 30 dagar og ungfuglane er kjønnsmode etter 2 til 3 år. I hekketida gjev amerikastorlommar mykje læte, det inkluderer måseliknande skrik og gjentatte klagande eller jamrande rop.
Persisk
Namn
Endonymet (heimnamnet) for språket er fârsi (فارسی) i Iran, dari (درى) i Afghanistan og tâjiki (тоҷикӣ, تاجیکی‎) i Tadsjikistan.
Amerikastorlom
Skildring
I motsetnad til andre lommar, gjer amerikastorlom trekket i store flokkar. Han overvintrar på stillehavskysten, både på asiatisk og amerikansk side.
Persisk
Namn
Tradisjonelt har språket blitt kalla «persisk» på norsk, nett som språket tradisjonelt heiter Persian på engelsk, Persisch på tysk og perse på fransk. Ein har også brukt nemninga «nypersisk» for å skilja det frå gamalpersisk og mellompersisk. Frå slutten av 1900-talet har det òg blitt vanleg å seie «farsi», etter det persiske endonymet fârsi. Det iranske Akademiet for persisk språk og litteratur som har medlemer frå Iran og dei persiskspråklege landa Tadsjikistan, Afghanistan og Usbekistan, har kome med ei fråsegn der dei frårår at nemninga farsi blir nytta på europeiske språk i staden for persisk, Persian osb. med denne grunngjevinga:
Amerikastorlom
Skildring
I hekketida er føda små fisk, medrekna frossen nipigga stingsild som tinar, virvellause dyr inkludert insektlarvar, sniglar, krepsdyr, skjoldkreps og anna. Når fuglane beitar i sjøen utanom hekketida er føda eit stort utval av fiskeartar og blekksprut.
Persisk
Namn
Det er viktig å skilje mellom adjektiva persisk og iransk. Persisk har å gjere med eitt av språka eller éi av dei etniske gruppene i Iran, Afghanistan osb., medan iransk har å gjere med landet Iran, der det blir tala 75 ulike språk, eller med den iranske greina av den indoeuropeiske språkfamilien, som persisk høyrer til.
Amerikastorlom
Skildring
Den totale populasjonen er estimert til 930 000-1 600 000 individ, og er trudd å vere aukande.
Persisk
Geografi
Persisk er riksmålet i Iran, der over 50 % av innbyggjarane har det som morsmål. I tillegg blir det tala i kurdiske område, Sentral-Asia, Afghanistan, Pakistan og India, der det gjerne har status som eit danna, litterært språk.
Som folkespråk er det utbreidd over heile det gamle Persarriket, bortsett frå Aserbajdsjan, der det er blitt fortrengd av tyrkisk, i nordre Khorasan der turkmensk har erstatta det, og på vestkysten av Kaspihavet opp til Baku.
Elektroteknikk
Elektroteknikk er den del av fysikken som omhandlar elektrisitet og magnetisme. Omgrepet elektroteknikk vert nytta som eit samlande omgrep for fagfelta strekstraum og krinsteori, medan fagfeltet elektronikk femnar om aktive krinsar, analog signalhandsaming, ol.
Persisk
Språkhistorie
Persisk høyrer til den iranske greina av dei indoiranske språka. Den historiske utviklinga kan delast inn i tre: Gammalpersisk, mellompersisk eller pahlavi (pehlevi), og moderne persisk.
Elektroteknikk
Inżynieria elektryczna
Persisk
Språkhistorie
Dei fonetiske særmerka i den språklege utviklinga frå gammalpersisk til farsi (jf. zend) er hovudsakleg bortfall av endevokalar og at ustemde k, t, p, c (tsj) er blitt stemde g, d, b, z. Døme:
Vidare har f og nokre gonger d blitt til h. Døme: 1I staden for -tus. 2Berre i avestaen.
Morfologisk står gammalpersisk på om lag same nivå som sanskrit. Nomen, men ikkje verb, har dualis, og av dei åtte kasusa i sanskrit manglar gammalpersisken berre dativ. Verbet har både konjunktiv og optativ, sama rike utbygging av presensstammen av om lag same tempus som sanskrit. Mellompersisk har ei total ombygging, og er i hovudtrekk identisk med moderne persisk.
Fonologi
Vokalar
Vokallengd er ikkje tydingsskiljande i moderne persisk.
Konsonantar
Trykket ligg i hovudsak på den siste stavinga.
Grammatikk
Persiske verb kan uttrykkje tempus og aspekt og blir bøygde i person og numerus. Det finst ikkje noko grammatisk genus. Suffiks er vanlegast, men prefiks førekjem òg. Verbet blir sett sist i setninga.
I formbygninga er persisk sterkt forenkla samanlikna med gammalpersisk. Alle kasusa har forsvunne, men språket har bygd opp ein ny possessivpartikkel mellom det styrande og styrte (for eksempel barâdar-e-pedar برادر پدر, 'bror-til–far') og ei objektform som er merkt med postposisjonen -râ را (gammalpersisk rad, 'veg'), ofte med ordet mar مر framom, for eksempel mard-râ مردرا («åt mannen»).
Pluralendinga -ân har oppstått frå genitiv pluralis -ân og -âm for animatar og -hâ for inanimatar (men i noverande daglegtale alltid -hâ), for eksempel mardân مردان ('menn'), gol-hâ گلها ('roser'). Dualis har forsvunne.
Ingen bunden artikkel finst, men ein ubunden med endinga -e i for eksempel gole, alternativt yake gol, 'ei rose'.
Adjektivet er ubøyeleg, men blir foreint med det føregåande substantivet sitt gjennom ein possessivpartikkel -e-, for eksempel mardân-e-beh («dei gode mennene»). Komparasjon skjer gjennom endingane -tar og -tann, i for eksempel behtar بهتر («betre»), bahtann («best»); av gammaliransk beh, «det gode»).
Personlege pronomen blir possessivbøygd som nomen, til dømes man ('eg'), tu ('du'), pedar-e-man ('min far'), pedar-e-beh-e-tu-râ ('til din gode far'). På same måten som norsk skil persiske pronomen seg frå substantiva ved å ha kasus, og possessiv i dativ-akkusativ blir uttrykt gjennom suffiks, som i pedar-am ('min far'), burd-at ('han bar deg'). Det relative pronomenet ke ('som') er ubøyeleg.
Finitte verbformer blir danna dels av presensstammen: imperativ bar ('bera'), også presens: mibar-am ('eg ber'), futurum, bibar-am ('eg skal bera'), bar-ân ('berande'); dels av perfektstammen: burd-am ('eg bar'), burd ('han bar'), burda ('boren'), burd-an('å bera'). Fleire andre tempus, til dømes passiv, blir danna med hjelpeverb, som i burde-am ('eg har bore'), burd(e)-ast ('han har bore'), og dette blir lagt til grunn for danningar som burdast-am ('eg har bore'); burdâ büd-am ('eg hadde bore'), burda savam ('eg blir boren').
Possessiv kan uttrykkast med innskot av -e- (døme: hønseegg toxm-e-morɣ eigentleg 'egg—av ei—høne').
Ordtilfang
Mange persiske ord har protoindoeuropeisk opphav. Nye ord kan dannast gjennom å legga til affiks eller ordsamansetjing, som illustrert over. Språket har særleg teke imot lånord frå arabisk, engelsk, fransk og tyrkiske språk.
Skrift
Gammalpersisk har vorte bevart for ettertida i dei akemenidiske kileinnskriftene (520-350 fvt.) i ruinane av Persepolis, på klippeveggane ved Behistan, Naxš-e-Rostam نقش رستم (nær Susa, persisk Šuš شوش og på andre stader. Etter akemenidane sitt fall (331 fvt.) finst ingen kjelder på persisk språk for dei neste fem hundreåra. Under arsacidane og sassanidane si tid opptrer så mellompersisk med eige alfabet, først i innskrifter, deretter i den såkalla pehlevilitteraturen.
Etter at Persia vart erobra av arabarane (650) følgde igjen ein mesta litteraturlaus periode på over 200 år. Dette varer fram til nypersisk (skrive med arabiske bokstavar) frå og med 800-talet framtrer med omtrent same grammatiske formbygnaden som han har i våre dagar.
Sjå og det persiske alfabetet.
Persisk litteratur
Gjennom persisk påverknad spreidde litteraturen seg til ein kulturkrins frå Balkan i vest til Bengal i aust. Den kjende farsidiktaren Rumi budde i dagens Tyrkia og Nezami i Kaukasus, medan forfattarar som Amir Khosrau, Muhammad Iqbal og Mirza Ghalib levde og verka i India.
Yasuyuki Akaike
Yasuyuki Akaike er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Consadole Sapporo.
Fischingertal
Fischingertal er ein fem kilometer lang dal mellom Mumpf og Schupfart i distriktet Rheinfelden i kantonen Aargau i Sveits.
DF-ZF
DF-ZF er et kinesisk supersonisk glidefly som har vore prøvd 5 gonger sidan 9. januar 2014. og april 2016.
Kapabilitetar
DF-ZF HGV kan truleg nå ei fart på 12000 kilometer i timen, og førebels umogeleg å stanse eller øydeleggje etter at den er skoten ut frå bæreraketten eller bombeflyet.
Microsoft Windows
Microsoft Windows er ein serie operativsystem for datamaskiner utvikla frå IBM sin PC-teknologi. Første versjonen blei lansert i 1985 som eit grafisk grensesnitt lagt på toppen av MS-DOS. Frå og med Windows 95 har det vore eit fullverdig operativsystem, og har domineret PC-marknaden sidan 1980-talet.
Utgåver frå og med Windows XP finst på nynorsk. Brukarar med ekte Windows kan laste ned språkgrensesnittpakkene gratis frå Microsoft.
Gjeldande versonar
Tenarar
For mindre datamaskiner
Tatsuya Asanuma
Tatsuya Asanuma er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Consadole Sapporo.
Borgundøya
Borgundøya er ei øy i Kvinnherad kommune i Vestland. Ho har eit areal på 11,4 km² og det høgaste punktet er Borgundnuten på 462 meter over havet.
Jakab Cseszneky
Baron Jakab Cseszneky de Cseszneg et Visk var ein ungarsk aristokrat på 1200-talet.
Jakab var son til Mihály, av Bána-ætta, og stallmeister til Anders II av Ungarn.
Han vart sverddragar til Kong Bela IV og heldt også tittelen greve av Trencsén. I 1263 bygde han den vidgjetne gotiske slottet i Csesznek i Bakony-fjella, som han og etterkomarane hans fått namn etter: Cseszneky.
Kona hans var dottera til Márk Trencséni, av Csák-ætta. Sønene hans, Miklós, Szomor og Mihály var viktige tilhengjarar av Kong Ladislaus IV og Karl I av Ungarn og slost modig mot Máté Csák, de-facto herskaren av det som no er det vestlege Slovakia.
Fylkesveg 455
Fylkesveg 455 (Fv455) går mellom Ime i Mandal og Kyrkjebygdi i Åseral. Veglengda er 77,5 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Ragnar Frislid
Ragnar Frislid var ein norsk fotograf, redaktør og forfattar frå Oslo.
Frislid starta arbeidskarrieren sin som skogsarbeidar. Seinare vart han journalist i Dagbladet, redaktør i NJFF sitt tidsskrift Jakt - fiske - friluftsliv (no: Jakt & Fiske), redaktør i Den norske Turistforening sitt tidsskrift Fjell og vidde, og Norges Naturvernforbund sitt medlemsblad Norsk natur (no: Natur & miljø). Dette bladet styrte han i 21 år, frå 1966 til 1987.
Han var medlem i foreininga Norske Naturfotografer der han i ein periode også var leiar. Han var elles tilknytt biletbyrået Samfoto.
Frislid har bidrege med fotografi og illustrasjonar til mange bøker om natur. Ved sida av eigne bøker har Frislid vore ein aktiv bakmann og oppdragsforfattar. Han har skrive bøker til jubilé, til «tema-år», og for fjernsynsprogram. I tillegg har han omsett og vore biletredaktør. Sjølv reknar han Treet som den beste boka si. På 1980-talet laga han i sju år kvar veke kåseri for radio, og han var fast medarbeidar for bladet Hytteliv i over 20 år.
Frislid mottok Den Norske Friluftslivsprisen i 1995.
Slave
Ein slave er ein person som vert eigd av ein annan person eller ei verksemd for å utføra arbeid. Organiseringa av slavearbeid blir kalla slaveri.
Ein som er halden som slave har få eller ingen rettar. Han må jobbe som han får beskjed om og kan ikkje reisa dit han vil, men må flytta om eigaren hans seier det. Han kan ikkje ha fast eigedom og kan bli skild frå familien sin utan varsel.
Eit menneske kan bli slave ved å bli teken til fange av bandittar eller i krig, ved å bli seld av familien sin eller ved å ikkje kunne betala ei gjeld, eller ved å bli fødd av foreldre som er slavar. Å bli slave inneheld ofte tvang, men ikkje alltid. Det kan somme tider innebera eit lettare liv enn fattigdom og svolt.
Ordsoge
Ordet slave kjem frå det latinske ordet sclavus, som romarane brukte om ei slavisk folkegruppe. Romarane hadde vunne over dette folket og brukte dei fleste av dei som slavar.
Kjende slavar
Nemnd i Bibelen
Mellomalderen
Under trekanthandelen:
Moderne tid
Sjå òg
Slave Slave
Oline
Oline er eit dansk og norsk kvinnenamn danna av Ole/Ola og den opphavleg franske namneendinga -ine. Oline har namnedag den 3. august. Line er ei mogleg kortform, medan Olava er eit nærskyld namn.
Namnet var mykje brukt i Noreg på 1800-talet, men bruken sokk gjennom størstedelen av 1900-talet. Frå midten av 1990-talet tok han til å veksa att. I 2009 var det 905 norske kvinner som heitte Oline.
Namnet er framleis ein del brukt på Grønland, der det er det 40. mest brukte namnet (2004).
Dischma
Dischma er ein dal i kommunen Davos i Sveits. Han er den midterste av tre lange, slake, parallelle fjelldalar som strekkjer seg søraust frå Davosplatået mot Engadin. I nordaust ligg Flüela og i sørvest ligg Sertigdalen. Dischmadalen vert drenert av Dischmabach. Dalbotnen ligg om lag 1500-2000 moh. Dei viktigaste sidedalane er Rüedisch Tälli og Rinertälli.
I enden av dalen går det to pass over til Engadin: Scalettapasset og Fuorcla Grialetsch. Dette passet var viktig i seinmellomalderen og tidleg moderne tid for vinimport frå Valtellinadalen til Davos. Øvst i dalen ligg Scalettabreen mellom Piz Grialetsch (3131 moh) og Scalettahorn (3068 moh).
Av fjell på Flüelasida finn ein Schwarzhorn, Piz Radönt, Sentischhorn og Baslersch Chopf. På Sertigsida finn ein Bocktenhorn, Jatzhorn og Jakobshorn, som er omgjeven av skiheisar.
Kjelder
''
Hiromasa Tokioka
Hiromasa Tokioka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Consadole Sapporo.
Gul tre skilling banco
Gul tre skilling banco er det dyraste og mest vidgjetne frimerket i verda. Frimerket er stempla i Kopparberg i Sverige den 13. juli 1857. Eigentleg skulle det vera eit grønt frimerke med verdien tre skilling banco, men noko gjekk feil i trykkeprosessen. Fargen vart i staden gul. Det er truleg at ein monterte treskillingen i eit ark med 8-skilling merke. Fargen er den fargen som 8-skilling hadde. Det er berre kjend eit einaste eksemplar av dette feiltrykket.
Kvar gong frimerket har vorte seld sidan 1984 har det sett prisrekord for frimerke. Ein prislapp på 71 milliardar amerikanske dollar per kilogram (1998) gjorde det til ein av dei dyraste tinga i verda ut frå vekt og volum, sjølv om antistoff og nokre radioaktive isotopar er dyrare.
Vilhelm II av England
Vilhelm II av England, også kalla William Rufus ('Raude-Vilhelm', fransk Guillaume Le Roux) var son av Vilhelm Erobreren og Matilda av Flandern og konge av England frå 1087 til han døydde i 1100.
Vilhelm var den tredje sonen til Vilhelm Erobraren og Matilda av Flandern, og blei vald ut som tronarving i England etter at Richard, ein eldre bror, døydde. Dei andre brørne hans var hertug Robert II av Normandie og den seinare Henrik I av England.
Vilhelm fekk makt over Normandie og hadde noko innflytelse over Skottland, men hadde mindre suksess med å erobra Wales. Hovudministeren hans var Ranulf Flambard, som han gav den viktige stillinga biskop av Durham i 1099.
Vilhelm II gifta seg aldri og fekk ingen barn. Han døydde av ei pil i brystet under ein jakttur i New Forest.
Emmental
Emmental er eit område vest i det sentrale Sveits, og ein del av kantonen Bern. Det er eit åslendt landskap som består av nedslagsfelta til elvane Emme og Ilfis. Regionen er hovudsakleg eit jordbruksområde, særleg meieridrift. Av kjende byar i området finn ein Burgdorf og Langnau.
Den originale emmentalosten vert produsert her, og meieriindustrien dominerer stadig den lokale økonomien.
Kultur
Typiske gardshus i Emmental har eit bratt tak med overheng som nesten når bakken.
Forfattaren Jeremias Gotthelf (1797–1854) var pastor i Emmental, og skreiv om regionen.
Emmental spelte også ei viktig rolle i historia til mennonittane.
Aktiv komponent
Ein aktiv komponent er ein elektronisk komponent som får tilført energi frå ein energiforsyningsmodul, vert styrt av eit inngangssignal og gjev ut eit signal med større effekt enn inngangssignalet. Radiorøyr, transistorar, operasjonsforsterkarar, spenningsregularar er døme på som aktive element.
Johannes Barstad
Johannes Andreas Barstad var ein norsk prest, salmediktar og redaktør, fødd og død i Volda på Sunnmøre. Barstad starta og dreiv det nynorskspråklege kristenbladet Stille Stunder i over 40 år. Han var dotterson av Rasmus S. Aarflot.
Aktiv komponent
Røyr
Dei fyrste aktive komponentane var elektronrøyr også kalla radiorøyr. Denne teknologien vart nytta både for analog og digital elektronikk. Etter at transistoren vart tilgjengeleg gjekk bruken av røyr kraftig tilbake og i dag vert dei berre nytta til spesile føremål, som i audioforsterkarar, kraftige radiosendarar og i elektronikk som skal vera motstandsdyktig mot kjerneeksplosjonar.
Johannes Barstad
Prestegjerning
Etter å gått den «høiere almue- og lærerskole» i heimbygda, tok Barstad artium i hovudstaden i 1877. Han fullførte teologisk embetseksamen ved universitetet i 1883, dei neste tre åra var han lærar i Stavanger. Frå 1886 var han kallskapellan i Volda prestegjeld, som i tillegg til hovudsoknet femnde om sokna Dalsfjord og Ørsta. I perioden 1896-1919 var han sokneprest i Volda, dei fyrste fire åra i konstituert stilling. Frå 1919 til 1928 var han sokneprest på Voss i Hordaland.
Barstad kom tilbake til Volda og Sunnmøre i ei tid prega av kristelegsinna vekkingrørsler og idestrid. Inspirert og utfordra av dette sette han i 1889 i gang bladet Stille Stunder, saman med Henrik Kaarstad og Bernt Støylen. Barstad var redaktør av bladet, ei stilling han hadde til han døydde. Stille Stunder var det fyrste kristelege bladet som vart redigert på nynorsk. Bladet har vorte tildelt ei hovudrolle i den såkalla «kristninga av landsmålet».
Aktiv komponent
Halvleiarkomponentar
Halvleiarar som silisium og germanium har vorte mykje nytta i transistorar og ICar. Dei elektriske eigenskapane åt halvleiarmateriala kan manipulerast ved å tilsetja små mengder av andre grunnstoff som arsen og indium. Ved kontrollert tilsetjing av slike stoff kan ein lage komponentar som til dømes diodar og transistorar.
Johannes Barstad
Salmeskriving
På 1890-talet tok Barstad til å skrive salmar, og han omsette salmar frå andre språk. Desse og andre tekstar publiserte han fyrste gongen i Stille Stunder. Eigne og omsette salmar kom fyrste gong i samling i 1904 (Kvæde). Ti år seinare kom ei ny samling (Klokkeljod). Stille Stunder kjem framleis ut.
Aktiv komponent
Diskrete halvleiarkomponentar
Diskrete halvleiarkomponentar femnar om diodar, transistorar, tyristorar, triacar, osb.
Johannes Barstad
Salmeskriving
Barstad var medlem av nemnda som reviderte Landstads salmebok. I denne boka (1924) kom elleve av Barstads eigne salmar med, attåt fire som han hadde omsett. Seinare var han ein viktig talsmann for Nynorsk Salmebok. Fjorten av hans salmar kom med i den nynorske salmeboka, dessutan fem omsetjingar. I Norsk Salmebok som kom ut i 1985 er fire Barstad-salmar medtekne. Dessutan er to omsette salmar, der han har vore delaktig, med. Den eine omsette salmen er det kjende bordverset Gud signe maten, der Barstad har omsett den andre og lite brukte sistestrofen.
Aktiv komponent
Integrerte krinsar
Både analoge og digitale krinsar vert ofte samla saman og baka inn på ei silisiumbrikke. Slike brikker kallar me integrerte krinsar (IC). Med kvart som den kjemiske prosessteknologien vert betre, kan støtt fleire komponentar samlast på den same brikka. Med dagsens prosessteknologi er transistorlengder på 180 nanometer og leiarbreidder på 90 nanometer vorte vanleg.
Johannes Barstad
Prosaforfattar
Barstad forfatta også nokre bøker i prosa, så som Kristeleg aarbok og ''Evangeliet etter Markus. Praktisk tolka for skule og heim''. Dessutan Kristeleg kalender, Kristelege barnesogor og ei barnebok.
Oliver
Oliver er eit engelsk manns- og slektsnamn. Det har svensk namnedag den 15. april og norsk den 3. august.
Opphav
Namnet er avleidd av det normanniske Olivier, som truleg er avleidd av eit germansk namn som Alfher eller Áleifr (knytt til Olaf). Skrivemåten blei påverka av latinsk oliva, 'oliventre'. I katalansk og oksitansk samanheng kan etternamnet Oliver også vera avleidd direkte frå 'oliventre'.
Kortformer av namnet er Oli, Ollie, Noll og Nollie. Kvinnelege former er Olivia og Olivette.
Bruk
Namnet blei kjend i Vest-Europa gjennom det franske mellomalderske Rolandskvadet, der helten Roland sin ven og rådgjevar heitte Olivier.
Oliver var eit vanleg namn i England i mellomalderen, men etter protektoratet til Oliver Cromwell på 1600-talet gjekk bruken ned. På 1800-talet tok han seg opp igjen, kanskje på grunn av den populære romanen om Oliver Twist skriven av Charles Dickens.
I Noreg tok bruken av namnet seg kraftig opp frå midten av 1990-talet, og gjekk over 1,0 % rundt 2005. I 2009 var det 3 023 norske menn som heitte Oliver.
Kringkastingsringen
Kringkastingsringen er ein ubunden medlemsorganisasjon som arbeider for at nynorsk, norske dialektar og samisk skal få eit rettkome rom i allmennkringkastinga og i media elles.
I over 50 år har Kringkastingsringen vore pådrivar for at medieverksemdene skal føre ein språkpolitikk som speglar språkmangfaldet i Noreg og for at styresmaktene skal leggje forholda til rette for at vi skal få eit godt og mangfaldig språk i media.
Kringkastingsringen deler kvart år ut Kringkastingsprisen.
Inger Johanne Ruset er leiar.
Bakgrunnsstoff
Kringkastingsringen
Gamle Hercegovina
Gamle Hercegovina eller Aust-Hercegovina er ein historisk region i Montenegro. Den største byen i regionen er Nikšić og den neststørste er Herceg Novi.
Elektrisk leidning
Ein elektrisk leidning er laga av ein elektrisk leiar med isolasjonslag utanpå. Ein elektrisk leidning kan inngå i ein kabel.
Dipol
Ein dipol oppstår når to ulike atom med ulik elektronegativitet bygger opp eit molekyl gjennom ei kovalent binding. Dei ulike elektronegativitetsverdiane gjer at molekylet får ei ujamn ladningsfordeling sjølv om det totalt sett er ulada. Er det berre ei binding mellom atoma er det automatisk polart.
Ein dipol eller dipolantenne er ei type radioantenne, som ofte ser ut som ein T.
Legg merke til at ein dipol og ein topol ikkje er det same.
Dikt og Sanning
Dikt og Sanning er eit såkalla Einstaka dikt Ivar Aasen skreiv i 1855. Det er eit av dei lengste og mest filosofiske dikta frå Aasen si hand. I tone og tanke minner det mykje om Følg Kaldet, skrive av Henrik Wergeland i 1844.
Tema
Aasen set opp eit program for seg sjølv i dette diktet. Han syner og ei livstilnærming som er klårt religiøs. Han er først og fremst på leit etter Sanninga, og samanliknar ho med «braud i munnen», for sjela. Han oppmodar til å leite etter sanninga, og seier ho kan finnast jamvel i «fille-dungen» som nokon annan plass.
Aasen skil her, som ofte elles, mellom sanning og løgn. Han meiner at ein skal koma bortom det ytre skinet og leite etter andre og meir varuge verdiar i livet. Han vonar at sanninga skal vinne fram til sist (Dette kan jamnførast med diktet Til lags åt alle eller Etterstev i Symra).
Tankegangen kan samanliknast med synet Aasen har på danning, mellom anna i artikkelen Om Dannelsen og Norskheden frå 1857. Han skil oftast mellom indre og ytre danning, og sanningsomgrepet hans er tydeleg knytt til denne tanken.
Det er diktaren si oppgåve å få sanninga fram, seier Aasen her:
Diktet avdekkjer at Aasen kunne ha eit kosmopolitisk og særs romantisk syn og grunngjeving for verket og tankane sine. Noko av tankestoffet her kan ein kjenne att hjå den skotske diktaren Robert Burns.
Fylkesveg 456
Fylkesveg 456 (Fv456) går mellom Tangvall i Søgne og Hannevika i Kristiansand. Veglengda er 18 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Naohiko Okada
Naohiko Okada er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Consadole Sapporo.