cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zibo
Næringsliv
Zibo har hatt eit tradisjonelt næringsliv, til nyleg var området sentrum for veving av silkestoff. I dag er byprefekturet eitt av dei femti sterkaste i Kina, kva gjeld økonomi. Zibo ligg i eit område rikt på naturressursar, med særleg store førekomstar av kol. Desse er mellom anna grunnlaget for vidfemnande petrokjemi og maskinindustri. Nord i Zibo er det store reservoar av olje- og naturgass. Området er i det heile eit senter for tungindustri. Over femti ulike mineral er påvist i byprefekturet. I området vert mellom anna utvunne bauxitt, jarn og leire veleigna for keramikk.
Samferdsle
Jiaojibanen, ei jarnbane som strekker seg vest-aust i Shandong mellom Jinan og Qingdao, har stoppestad i Zibo. Også snøggtoget som trafikkerer mellom Qingdao og Taiyuan stansar i Zibo.
Kulturminne og historie
Ein del av den store Qi-muren står att i verneverdig tilstand, og er oppført på Folkerepublikken Kina si liste over kulturminne.
Linzi, hovudstaden i det gamle Qi-riket, var rett i aust for Zibo. Qi-riket var det siste riket som vart erobra av Qing-dynastiet, i året 221 fvt, noko historikarar har rekna som den endelege samlinga av Kina. Restane av den gamle hovudstaden er eit verna kulturminne. Funnstaden for den forhistoriske houlikulturen, frå tidleg neolittisk tid, ligg også i Zibo.
Departementet Lot
Geografi
Lot er ein del av regionen Midi-Pyrénées og er omringa av departementa Corrèze, Cantal, Aveyron, Tarn-et-Garonne, Lot-et-Garonne og Dordogne.
Kommunar i Lot
Av kommunar i Lot finn ein:
Rafael Marques
Rafael Marques er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Omiya Ardija.
Saltholmen fyrstasjon
Saltholmen fyrstasjon er eit fyr som ligg på ei lita øy utanfor Lillesand i Aust-Agder
Fyret vart sett i drift i 1882. Fyrbygningen er i betong har eit mangekanta fyrtårn med spir i eitt av hjørna. Forma på tårnet er sjeldan å sjå i landet og fyrstasjon er stort sett bevart som han vart bygd. Fyret er derfor freda etter lov om kulturminne. Fyret hadde 4. ordens linseapparat. Fyret vart lagt ned i 1952 og den noverande fyrlykta vart sett opp.
Haicheng i Guangxi
Haicheng 海城市 er ein by og eit byfylke i byprefekturet Anshan aust i provinsen Liaoning i det nordlege Kina. Folketalet i byfylket var på 1,09 millionar i 1999.
Jordskjelvet i Haicheng 1975
Den 4. februar 1975 vart Haicheng ramma av eit jordskjelv på 7,0 i momentmagnitude (eller 7,3 på Richtersskalaen). Byen hadde då rundt éin million innbyggarar. I følgje dei kinesiske styresmaktene hadde seismologar sendt ut åtvaringar om jordskjelvsfaren ein dag i førevegen, og det vart gjeve ordre om evakuering av byen. At dyr oppførte seg uvanleg medverka til at evakueringsordren i stor grad vart følgd, og evakueringa var fullført fem og ein halv time før jordskjelvet kom.
Aurlandsvangen
Her ligg Vangen kyrkje.
Ivar Fonnes
Ivar Fonnes er ein norsk arkivar, og frå 2006-2014 riksarkivar i Noreg, det vil seie leiar for Arkivverket og Riksarkivet.
Han er utdanna cand.philol. ved Universitetet i Oslo med hovudfag i historie. I tillegg har han russisk og statistikk. Fonnes vart tilsett som leiar for EDB-avdelinga på Riksarkivet i 1983. Før dette jobba han ved Universitetet i Oslo som EDB-konsulent, amanuensis og fyrsteamanuensis. I 1990 vart han utnemnd til avdelingsdirektør og leiar for ei av storavdelingane i Riksarkivet. Før han vart riksarkivar 1. august 2006 var han assisterande direktør i Riksarkivet.
Anders Langes Avis
Historie
I 1947 vart Anders Lange sekretær i Norsk Kennelklubb og skipa seinare ein eigen kennel i Oppegård. I 1948 tufta han Hundeavisa. Avisa handla i byrjinga hovudsakleg om hundehald, men vart meir og meir open for politiske ytringar. Utover 60-talet vart den redaksjonelle profilen heilt endra og avisa vart omdøpt til Ander Langes Avis. Avisa hadde ein krass brodd mot det rådande politiske miljøet, og hovudsakleg retta mot skattar og avgifter og alle former for avgrensingar av det frie næringslivet, og inngrep i den enkeltes liv. Lange var sjølv kritisk til å føre utviklingshjelp, og redaksjonelt stod Anders Langes Avis for ein sterk politisk kritikk av opposisjonen mot det sørafrikanske apartheid-regimet og støtte til regimet.
Beihai i Guangxi
Beihai (eller Pakhoi) er ein kinesisk hamneby og byprefektur i den autonome regionen Guangxi i Sør-Kina ved Kinas kyst mot Tonkinbukta og grensar mot Vietnam. Folketalet vart i 2004 berekna til 1,45 millionar.
Byen er ein viktig fiske- og handelshamn ved Tonkinbukta. Den vart opna for investeringar og handel frå utlandet i 1984 og har ein stor verftsindustri, matvareindustri og alskens produksjon av utstyr for sjøfarten. Kinas viktigaste perlebankar er i dette området. Byen har fått rykte på seg for å vera tilhaldsstad for sjørøvarar.
Etter at den sino-britiske Chefookonvensjonen vart underteikna i 1876 etablerte åtte vestlege statar (Storbritannia, USA, Tyskland, Austerrike-Ungarn, Frankrike, Italia, Portugal og Belgia) seg i byen med konsulat, hospital, kyrkjer, skolar og tollhus. Det står (2008)) framleis femten av desse vestlege bygningane i Beihai.
Kinesiske styresmakter definerte byen som stad for internasjonal turisme i 1982.
Administrasjon
Byprefekturet Beihai består av tre distrikt og eitt fylke:
Annandale Water
Annandale Water er ein innsjø i Annandale i Dumfries and Galloway, sørvest i Skottland. Han er ein del av vasstenesta til Annandale og ligg nær Johnstonebridge i Dinwoodie og Newton Wamphray og halvvegs mellom Moffat og Lockerbie.
SEPA, Scottish Environment Protection Agency, overvaker vasskvaliteten i innsjøen.
Det er mykje fuglevilt ved innsjøen, mellom anna knoppsvane, gås og villand.
Veleta i Sierra Nevada
Veleta er det tredje høgaste fjellet på Den iberiske halvøya og det nest høgaste i Sierra Nevada. Høgda er målt til mellom 3394 og 3398 meter over havet.
Fjellet er synleg frå byen Granada. Ved foten av Veleta ligg skistaden Pradollano.
Gautelisvatnet
Gautelisvatnet (nordsamisk Guovdelisjávri) er ein innsjø på grensa mellom Noreg og Sverige. Den norske delen av innsjøen ligg i Narvik kommune i Nordland fylke. Innsjøen har eit areal på 17,67 km², av dette 17,66 km² i Noreg.
Vatnet er demd opp og regulert i samband med Båtsvatn kraftverk.
Jordskjelvet i Haicheng 1975
Jordskjelvet i Haicheng i 1975 var, om rapportane frå Folkerepublikken Kina kan setjast lit til, den fyrste gongen seismologar klarte både å forutseie eit større jordskjelv, og å syte for at ein stor forkesetnad stort sett vart evakuert i tide.
Den 4. februar 1975 vart Haicheng i provinsen Liaoning i det nordlege Kina ramma av eit jordskjelv på 7,0 (eller 7,3 på Richters skala, som då var i bruk). Byen hadde då rundt éin million innbyggarar. Seismologar hadde sendt ut åtvaring om jordskjelvsfaren ein dag i forvegen, og det gjekk ut ordre om evakuering av byen. At dyr oppførte seg uvanleg, bidrog til at ordren i særs stor grad vart fylgd. Evakueringa var fullført 5 1/2 time før jordskjelvet fann stad.
Jordskjelvet ramma klokka 19.36 lokal tid. Meir enn 2 000 menneske omkom, og mange vart skadde. Det vart meldt om store skadar i Yingkou-Haicheng-området. Mindre skadar vart meldt i Seoul i Sør-Korea.
Jordskjelvet merktest både i Primorskij kraj i Sovjetunionen og på øya Kyushu i Japan.
Kjelder
?
Dezhou
Dezhou (kinesisk: 德州; pinyin: Dézhōu) er eit byprefektur i den nordvestre delen av provinsen Shandong i Folkerepublikken Kina. Det grensar til provinsen Hebei i nord og nordvest. Byprefekturet har eit areal på 10 356 km² og knapt 5,6 millionar ibuarar i 2010.
Byprefekturet Dezhou omfattar eitt distrikt (区 qū), to byfylke (市 shì) og åtte fylke (县 xiàn).
Største industrigreina i Dezhou er i dag produksjon av utstyr til utnytting av solenergi. To store solenergi-selskap har etablert seg i prefekturet.
Samferdsle
Den viktige jarnbanelinja Jinghubanen, som strekker seg frå Beijing til Shanghai, via mellom andre Tianjin, Jinan, Nanjing og Suzhou har stoppestad i Dezhou. Også snøggtoget mellom Beijing og Shanghai har stoppestad her. Det same har snøggtoget som trafikkerer mellom Qingdao og Taiyuan.
Kinas riksveg 104 og Kinas riksveg 105, som begge tek til i Beijing, går gjennom Dezhou. Etter Dezhou held riksveg 104 fram til Jinan i Shandong, Xuzhou, Nanjing, Hangzhou, Wenzhou og endar i Fuzhou. Riksveg 105 passerer Jining i Shandong, Shangqiu, Jiujiang, Nanchang og Guangzhou, og endar opp i Zhuhai.
Keisarkanalen flyt gjennom prefekturet.
Turisme
Dezhous største historiske attraksjon er gravmælet til sultanen Paduka Batara av Sulu, som døydde i Dezhou, på heimveg etter eit besøk hos Yongle-keisaren i 1417. Gravmælet er godt bevart og er oppført på Kinas liste over verneverdige fortidsminne.
Etterkomarar av dei muslimane som fylgde sultanen bur framleis i Dezhou, og er klassifisert som huikinesarar.
Eduardo Francisco de Silva Neto
Eduardo Francisco de Silva Neto er ein brasiliansk fotballspelar.
Smykkestein
Ein smykkestein er ein stein eller eit anna materiale brukt i eit smykke. Det er vanleg å bruka edel- og halvedelsteinar som smykkestein, men ein kan også bruka vanlege steinar, gjerne i polert utgåve, og visse harde naturmateriale, som rav og perler. Smykkesteinar blir valde ut frå utsjånad, til dømes ved at dei reflekterer lys eller har ettertrakta fargar. Nokre av dei, som sjeldne edelsteinar og naturlege perler, kan vera særs kostbare.
Eduardo Francisco de Silva Neto
Han spela for klubben Omiya Ardija.
Seismologi
Seismologi er læra om jordskjelv og (elastiske) bølgjerørsler i jorda.
Ved jordskjelv, sprengingar og liknande, oppstår det seismiske bølgjer som brer seg med forskjellige hastigheiter og i alle retningar ut frå hyposenteret til skjelvet.
Ved å registrere seismiske bølgjer med seismografar, kan ein rekne seg fram til plasseringa og styrken til jordskjelv eller lokalisere kjernefysiske eksplosjonar. For å undersøke det indre av jorda, frå jordskorpa og heilt inn til den indre kjernen må ein ty til dei seismologiske metodane. Eit av dei største anlegga til dette føremålet ligg i Noreg og heiter NORSAR.
Tilsvarande metodar, kalla seismikk, vert nytta i leitinga etter petroleum, malm og mineral og ved førundersøkingar for bygg og anlegg.
Sparebanken ABC
Sparebanken ABC, også kalla ABC Bank var ein norsk sparebank med kontor i Oslo som eksisterte mellom 1985 og 1990. Banken oppstod etter ein samanslutnad av Sparebanken Oslo/Akershus (opphavleg Christiania Sparebank) og Fellesbanken. I 1990 vart banken slegen saman med fire andre sparebankar på Austlandet, og dei danna Sparebanken NOR. Banken er i dag ein del av DNB, etter at Sparebanken NOR gjekk saman med Gjensidige og danna Gjensidige NOR i 1999, og Gjensidige NOR slo seg saman med Den norske Bank i 2003 og danna DnB NOR som endret navn til DNB i 2011.
Loch Ard
Loch Ard (skotsk-gælisk Loch na h-Àirde) er ein innsjø i Loch Lomond and the Trossachs nasjonalpark i Stirling i Skottland.
Innsjøen er om lag 4 km lang og 2 km brei og går hovudsakleg frå aust til vest gjennom ein skjerma dal. Han vert rekna som kjelda til River Forth og ligg nedanfor Loch Chon. Den største øya i innsjøen heiter Eilean Gorm (Bluey /Green Island).
Det ligg ein segle- og roklubb ved innsjøen. Landsbyane Kinlochard og Milton ligg ved breidda. Landsbyen Aberfoyle ligg 3 km aust for innsjøen, medan fjellet Ben Lomond ligg i vest.
Loch Ard er omgjeve av familievenleg sykkelstiar.
Namnet på innsjøen kjem frå àrd, det skotsk-gæliske ordet for 'høg'. Klipperen «Loch Ard» frå 1800-talet vart kalla opp etter innsjøen. Det forliste i Australia ved det som sidan den gong heiter Loch Ard Gorge.
Sargans
Sargans er ein kommune i valkrinsen Sarganserland i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 480 meter over havet.
Sargans er kjend for borga si, som vart bygt før Det sveitsiske eidssambandet vart grunnlagd i 1291. Sargans var òg eit grevskap i Det tysk-romerske riket, sjå grevskapet Sargans.
Øyfjorden i Lenvik
Øyfjorden er ein av dei lengre fjordane på øya Senja i Troms og Finnmark. Heile fjorden høyrer i dag til Senja kommune og ligg lengst nordvest på øya. Tidlegare høyrde Øyfjorden, saman med Stønnesbotn, til Hillesøy kommune. Frå inst i Ørnfjordbotn i sør til utlaupet i Norskehavet ved Kjølva, er det om lag 13 km. Inst deler Keipneset fjorden i to, med Trælvika i aust og Ørnfjorden i vest.
På vestsida ved utlaupet av Ørnfjorden, ligg fiskeværet Fjordgard (knapt 200 innb.), som har vegsamband via Fjordgardtunnelen og Ørnfjordtunnelen på fylkesveg 275 til Mefjordaksla. Lenger utover langs Øyfjorden ligg dei fråflytte stadane Tofta, Øyfjordvær og Breivika.
I Trælvika er det òg ein fråflytt buplass. Om lag midt på austsida av fjorden ligg fiskeværet Husøy (240 innb.). Husøya er ei eiga lita øy som er knytt til Senja med ein 300 meter lang molo. Også Husøya har vegsamband, fylkesveg 277 går over fjellet via to tunnelar til Huselv i Stønnesbotn. Begge dei nemnde fylkesvegane er knytt saman med riksveg 862.
Folketalet i Fjordgard har gått noko attende dei siste åra, medan det på Husøya har helde seg jamt og til og med auka litt somme år. Begge stadane har kvart sitt kapell, skule, barnehage og daglegvarebutikk med posttenester.
Shunsuke Fukuda
Shunsuke Fukuda er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Omiya Ardija og Kataller Toyama.
8. serierunde i Oddsenligaen avdeling 2 2013
8. serierunde i Oddsenligaen avdeling 2 2013 vart gjennomført med ein kamp torsdag 30. mai, tre kampar laurdag 1. juni, to kampar søndag 2. juni og ein kamp måndag 3. juni.
stod framleis med full pott etter denne runden, då dei slo heile 10–1. Resultatet var heile 8–0 til pause og både Magnus Killingberg Nikolaisen, El Hadji Sega Ngom og Svein-Ove Thomassen scora kvar sine hat-trick i kampen.
153 Hilda
153 Hilda er ein veldig stor asteroide i det ytre av hovudbeltet. Av di han er samansett av primitivt karbonhaldig materiale har han ei veldig mørk overflate.
Hilda gjev namn til ein asteroidefamilie kalla Hilda. Han er ikkje ein ekte asteroidefamilie sidan medlemane ikkje har eit felles opphav. I staden er dei låst i eit 2:3 baneresonansforhold med Jupiter.
Hilda blei oppdaga av J. Palisa den 2. november 1875.
Hilda okkulterte ei stjerne den 31. desember 2002. Hendinga blei observert ifrå Japan.
Asteroiden har ein lyskurve med svært låg amplitude, noko som indikerer at han er rund.
Norsk Oversetterforening
Norsk Oversetterforening (NO) er ein interesseorganisasjon for omsetjarar av skjønnlitteratur til norsk språk, skipa i 1948. Føremålet for foreininga er å fremje dei økonomiske og faglege interessene til omsetjarane, og styrke kvaliteten på skjønnlitterære omsetjingar. Kvart år honorerer foreininga den beste skjønnlitterære omsetjinga til norsk med Bastianprisen.
«Skjønnlitterær omsetjar» er ingen verna tittel. Relevant bakgrunn for yrket er språkstudium frå universitet eller høgskule og/eller lengre opphald i utlandet, kombinert med særs gode norsk- og ålmennkunnskapar.
Foreininga har i 2010 om lag 290 medlemar som kan omsetje frå om lag 48 språk.
Leye
Leye (乐业县; pinyin:  Lèyè Xiàn) er eit fylke i den autonome regionen Guangxi i Folkerepublikken Kina. Det ligg i byprefekturet Baise. Befolkninga var på 144,122 innbyggarar i 1999.
Bakgrunnsstoff
.
Slaget ved Abrahamslettene
Slaget ved Abrahamslettene, òg kalla slaget ved Quebec, var eit viktig slag i sjuårskrigen (kalla den franske og indianske krigen i Nord-Amerika). Slaget starta 12. september 1759 og vart utkjempa mellom Storbritannia og Frankrike på eit platå like utanfor murane til Quebec City. Slaget omfatta færre enn 10 000 soldatar samla sett, men var ein avgjerande augneblink i konflikten mellom Frankrike og Storbritannia om lagnaden for Ny-Frankrike, som seinare skulle medverke til skipinga av Canada.
Britane hadde omleira byen i tre månader og kulminerte med slaget, som varte mindre enn ein time. Dei britiske troppane kommandert av general James Wolfe stod imot dei framrykkande franske og kanadiske troppane under Louis-Joseph, Marquis de Montcalm. Dette klarte dei ved å nytte nye taktikkar som synte seg særs effektive mot det som var standard militærformasjonar nytta i dei fleste europeiske konfliktane på denne tida. Begge generalane vart dødeleg skadde under slaget. Wolfe døydde berre nokre få minuttar ut i kampen, medan Montcalm døydde morgonen etter. Etter slaget kom dei gjenverande franske styrkane i Canada og resten av Nord-Amerika under aukande press frå dei britiske styrkane.
Franskmennene heldt fram kampen og sigra i fleire slag etter at Quebec var tapt, men britane gav aldri opp att festninga i Quebec. Dette smitta over på andre område i Nord-Amerika og innan fire år var nesten alle dei franske områda i det austlege Nord-Amerika avståtte til Storbritannia.
Vasilij av Rjazan
Vasilij av Rjazan er ein helgen i den ortodokse kyrkja. Han var biskop i Rjazan og levde på andre halvdel av 1200-talet. Det finst ingen informasjon om opphavet hans – kor og i kva for familie han var fødd - men i kyrkjelege songar vert det sunge om at Vasilij var ein tru kristen frå ungdommen av. Som ung mann skal han ha betra han seg både moralsk og andeleg, vunne over synd og spreidd heilagskap i sjel og hjarte.
Liv og gjerning
Dei første gjerningane for Gud gjorde han i Murom. Der vart han munk før han vart eit høgare medlem av prestestanden over kyrkjelyden i Murom og Rjazan. I denne stillinga hjelpte han medlemmer av kyrkjelyden som var komne frå kvarandre etter barbarinvasjonen. Med tru styrkte han utmatta menneske, gav sterkt håp om Guds nåde til særs nedbrotne menneske, og leia dei bortkomne attenjde. Med desse fromme handlingane viste Vasilij seg som ein snill, vis, alltid kjærleg, miskunnsam og audmjuk mann, eit førebilete for reinleik og blygskap – eit døme for kyrkjelyden gjennom bøn, faste og handlingar.
Ein kveld kom nokre folk til Vasilij og såg ei jente som sprang opp trappa hans med støvlar i hendene. Dei ropte: ”Å, biskop, det er uverdig av deg å ha jenter i huset i senga di. Fåfengd forsikra Vasilij menneska om at han var uskuldig i denne utuktige hendinga, men dei rasande menneska ønskte å lynsje helgenen. Dei baktalte og forbanna han og avgjorde at dei skulle jage han bort frå Murom. Det var òg desse menneska som i raseri ropte at dei skulle drepe han for det dei meinte han hadde gjort. Helgenen bønfall dei: «Fedre og brør! Gje meg litt tid, til klokka tre i morgon!». Folk vart overraska over audmjukskapen til Vasilij, lèt han få tid og gjekk heim. Uskuldig bad han med gråt heile natta i Boris og Gleb-kyrkja, gjorde aftansong og om morgonen liturgi. Han messa føre ikonet av Jomfru Maria i Blagovesjenijakyrkja, tok med seg ikonet i håp om hjelp frå Jomfru Maria, gjekk til elva Oka for å reise frå Murom for alltid. Folket hadde gjort i stand ein båt til han, men Vasilij tok kappa si, la ho på vantet, steig opp på kappa og segla i veg mot straumen. Forbløffa over dette mirakelet ropte folket til han: «O helgen, herre Vasilij! Tilgje oss, dine syndande slavar». Men Vasilij forsvann med eit blunk ut av syne på folket.
Etter messa rundt klokka tre forlet Vasilij Murom og klokka ni same dag (til kveldsandakta) kom han til Rjazan, ein distanse på meir frå Murom på meir enn fire tusen kilometer. Segna seier at folket i Rjazan samla seg for kveldsgudteneste i kyrkja, men diakonen som kom for å sette i gang gudstenesta klarte ikkje med alle sine krefter å få fram eit einaste ord. Folket såg på han med forundring. Endeleg kom det ufrivillig frå diakonen: «Eg kan ikkje byrje, Herren er kome, ver glad for Herren!». Og alle prestar, knjazen, bojarar og folk skunda seg til Oka for å ta imot Vasilij og såg han kome seglande med kappe og ikonet av Jomfru Maria, og tok imot han med stor glede.
Gleda varte derimot ikkje lenge, for barbarane gjekk til åtak på Rjazan og øydela alle kyrkjene. Segna seier at Vasilij så drog tilbake til Boris og Gleb-kyrkja på Oka med si mirakuløse kappe og ikonet av Jomfru Maria. Her grunnla han eit nytt eparki og Boris og Gleb-kyrkja vart Boriso-Glebskij-katedralen. Vasilij tente som prest i berre 10 år. Lidingar, arbeid, uro og sorg over synet av sin lidande kyrkjelyd under mongolarane sin invasjon korta ned det hardtarbeidande livet til Vasilij og 16. juli 1295 døydde han. Den heilage kroppen vart gravlagd i Boriso-Glebskij-katedralen.
Leivningane av St. Vasilij vart oppdaga av Feodorit, erkebiskopen av Rjazan, og etter 300 år i jorda hadde kroppen hans enno ikkje starta nedbrytinga. Leivningane vart flytta til Uspenskij-katedralen (i dag Hristorozjdestvenskijkatedralen) 10. juni 1609. På grunn av ei uroleg tid var dei lagd under eit skrin i venstre kor. I 1636 vart det lagd ein gravstein over leivningane, og oppå steinen vart ikonet av Jomfru Maria, «Vasilijs bønn», plassert. I 1753 vart grava gjort om til eit helgenskrin med ikonet av St. Vasilij. I 1834 vart skrinet dekorert.
Over staden der leivningane av St. Vasilij vart oppdaga, nær Boriso-Glebskij-katedralen, vart det i 1712 bygd ein liten steinbygning. I 1834 sette av kyrkjeverja til Boriso-Glebskij-katedralen, Semjon Panov, opp eit støypejernsmonument
Xilin
Xilin  kan vera:
Louis-Joseph de Montcalm
Montcalm vart fødd nær Nîmes i Frankrike i ein adelsfamilie og gjekk tidleg inn i militæret. Han var i teneste under den polske arvefølgjekrigen og den austerrikske arvefølgjekrigen, der han utmerkte seg og vart forfremma til brigadesjef. I 1756 sendte kong Ludcig XV han til Ny-Frankrike og leia forsvaret mot britane under sjuårskrigen. Montcalm oppnådde ein del suksess i 1756 og 1757, men britane mobiliserte store troppar mot Ny-Frankrike i 1758-1759, og det enda med at Montcalm vart slått og mista livet i Quebec og at franskmennene i 1760 mista Ny-Frankrike.
Montcalm var ein kontroversiell person og avgjerslene hans ved Quebec har vorte kritiserte av militærhistorikarar. Han vart mykje minna i Frankrike, Quebec og delar av New York.
Minnesmerke
Fire fartøy i den franske marinen har vorte kalla opp etter han opp gjennom åra, den siste ein F70 fregatt frå 1975.
Mange stader og landemerker er kalla opp til ære for Montcalm. Mellom anna:
Kjelder
''
Fenomen
Fenomen viser til noko som skjer og kan oppfattast, anten gjennom sansane eller annan observasjon. Ordet stammar frå gresk phainomena (φαινόμενα), frå verbet phainesthai, 'visa seg'.
Ei kvar vanleg hending som følgjer naturlovar kan kallast eit fenomen, til dømes at noko fell til jorda på grunn av gravitasjon. I nokre samanhengar snakkar ein likevel om «fenomen» som noko særskild og uvanleg. I overført tyding kan ordet nyttast om ein eineståande eller uvanleg person, ting eller hending.
Ryohei Arai
Ryohei Arai er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Omiya Ardija, FC Gifu, Giravanz Kitakyushu og Ventforet Kofu (2019).
Smykke
Smykke er ei samnemning for små gjenstandar som ein hengjer på kroppen for å pynta seg. Dei kan delast inn etter kvar ein hengjer dei (t.d. halsband, armband, øyredobb), og korleis dei er utforma (t.d. fingerring). Ein kan laga smykke av dei fleste solide materiale, frå edelmetall til skjel og polerte steinar.
Forsvatnet
Forsvatnet er ein innsjø som ligg i kommunane Sørfold og Hamarøy i Nordland. Magasinvolumet er på: 378 millionar kubikkmeter. Noko som utgjer omlag 73% av totalt vatnvolum.
Walenstadt
Walenstadt er ein kommune i valkrinsen Sarganserland i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 425 meter over havet.
Han ligg ved Walensee. Sørsida av fjellet Churfirsten er nesten ein loddrett vegg, som ligg i kommunen. Kommunen er delt inn i dei fem landsbyane Walenstadt, Walenstadtberg, Knoblisbühl, Berschis og Tscherlach. I Walenstadtberg ligg Paxmal, eit bygg bygt av Karl Bickel.
Kīlauea
Kīlauea er ein vulkan på øya Hawaii og ein av fem skjoldvulkanar som saman dannar øya Hawaii. Kīlauea betyr «å spy» eller «mykje spreiiing» på hawaiisk og viser til dei stadige utbrota med påfylgjande lavastraumar. Puʻu ʻŌʻō-kjegla har hatt samanhengande utbrot på den austlege sprekksona sidan 1983 og er såleis det varigaste sprekksoneutbrotet dei siste 200 åra. Sidan 1952 er det registrert 35 utbrot. 90 % av Kīlauea er dekt av lava som er mindre enn 1 000 år gamal.
Ingrid Margrethe Gjerde
Gjerde byrja på Hærens befalsskule rett etter den vidaregåande skulen. Ho gjorde det godt der, og gjekk ut i teneste i Hærens infanteri. Etter dette har ho vore troppssjef for det som då var 3. bataljon i Harstad og troppssjef i dei norske styrkane i Libanon. Ho var også både troppssjef og kompanisjef i Telemark bataljon og kompanisjef under SFOR-operasjonen i Bosnia i 1998–1999. Dette har gjort til at ho var den fyrste norske kvinnelege avdelingssjefen i utlandet. I tillegg har ho arbeidd i Hærens kompetansesenter for leiing og i presse- og informasjonsavdelingane til Forsvarets overkommando og Forsvarsdepartementet. Gjerde har hovudfag i statsvitskap, ho har teke den amerikanske stabsskulen og har ein mastergrad i strategi frå Kansas.
Loch Assynt
Loch Assynt er ein innsjø i Sutherlandshire i Skottland, 8 km frå Lochinver.
Neto Baiano
Neto Baiano er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Chiba og Kashiwa Reysol.
Fjærvatnet
Fjærvatnet er eit vatn som ligg i Bodø kommune i Nordland.
Afarregionen
Afar er eim av dei ni delstatane (kililoch) i Etiopia. Han var tidlegare kjend som Region 2. Delstatshovudstaden er Semera, som avløyste den tidlegare hovudstaden Asayita.
Xilin i Baise
Xilin (西林县; pinyin  Xīlín Xiàn) er eit fylke i den autonome regionen Guangxi i Folkerepublikken Kina. Det ligg i byprefekturet Baise.
Afarregionen
Folkesetnad
I følgje tal frå Central Statistical Agency i Etiopia har Afar eit estimert folketal på 1 389 004 (2005), 90,9 % av dei busette på landsbygda.
Afar er det viktigaste språket i regionen og blir tala av 90,8 % av innbyggjarane. Andre store språk er amharisk (6,68 %), tigrinja (0,74 %), oromo (0,68 %), argobba (0,4 %) og wolaitigna (0,26 %).
Geografi
I regionen finn ein Afarsenkingam, eit lågtliggande, varmt og tørt område danna som eit møtepunkt mellom tre jordskorpeplater. Det var i Hadar]i Afarsenkinga at ein fann «Lucy»-skjelettet, eit over tre millionar gammalt skjelett av ei Australopithecus afarensis-kvinne, det eldste og mest fullstendige skjelettet som er funne av tidlege menneske i Afrika. I regionen er det funne fleire andre skjelettdelar av ulike mennesketypar, og tidlege steinverktøy.
Administrative distrikt
Som dei andre regionane i Etiopia er Afar delt inn i mindre administrasjonsområde. Desse har ikkje namn, men blir kalla administrasjonssone 1-5. I tillegg har området ein argobba-woreda.
Nedslagsfelt
Eit nedslagsfelt - også kalla nedbørsfelt, tilsigsområde, nedslagsdistrikt, tilsigsfelt, dreneringsområde, samlebassin, avrenningsområde eller elvebekken - er det landområdet som eit vassdrag samlar opp vatn frå. Vatn frå regn eller snøsmelting renn nedover overflata og samlar seg i elvar, innsjøar, reservoar, estuar, våtmarksområde, sjø eller hav. Nedslagsfeltet inneheld både bekkar og elvar som transporterer vatnet og overflata som desse samlar opp vatnet frå.
Kvart nedslagsfelt er topografisk avgrensa frå kvarandre av ein rygg, ås eller eit fjell, som ein kallar vasskiljet. Av og til kan det vere vanskeleg å avgrense nedslagsfeltet fordi ein innsjø eller ei myr kan ha avrenning i fleire retningar.
Kart
Nedslagsfelta til dei største hava i verda. Grå område er endorheiske nedslagsfelt som ikkje har avrenning til havet.
Nedslagsfelta til hava
Det er mange nedslagsfelt i verda. Dei følgjande er nokre av dei største: Nedslagsfeltet til Atlanterhavet utgjer om lag 47 % av alle landområda i verda. USA aust for Rocky Mountains, inkludert Dei store sjøane, og Canada, nesten heile Sør-Amerika (landområda aust for Andesfjella), det nordlege Europa og dei vestlege områda av Afrika er ein del av dette nedslagsfeltet. I tillegg er Det karibiske havet og Mexicogolfen (nordlege delar av Sør-Amerika) rekna som ein del av Atlanterhavet.
Middelhavet drenerer dei sørlege og austlege områda av Europa, Nordaust-Afrika (inkludert Egypt, Libya, Sudan og andre land som har avrenning til Nilen), Tyrkia og kystområda av Israel, Libanon og Syria.
Nordishavet drenerer det meste av Nord-Canada og Russland
Nedslagsfeltet til Stillehavet utgjer berre 13 % av landområda i verda. Dette inkluderer det meste av Kina, det søraustlege Russland, Japan, Korea, det meste av Indonesia og Malaysia, Filippinane, alle Stillehavsøyane, nordaustkysten av Australia, det meste av Alaska, den vestlege delen av Canada, USA, Sentral-Amerika og Sør-Amerika (den mindre delen vest for Andesfjella).
Indiahavet drenerer rundt 13 % av landområda på jorda. Dette nedslagsfeltet inkluderer austkysten av Afrika, kysten av Raudehavet og Persiabukta, det indiske subkontinentet, Burma og det meste av Australia.
Sørishavet sitt nedslagsfelt består av Antarktis, som utgjer om lag 8 % av landområda på jorda.
Endorheiske nedslagsfelt
Endorheiske nedslagsfelt er nedslagsfelt som ikkje har avrenning til havet. Om lag 18 % av landområda på jorda er endorheiske. Dei største av desse områda finn ein i indre område av Asia, som har avrenning til Kaspihavet og Aralsjøen. Andre slike nedslagsfelt er Great Basin i USA, det meste av Sahara, vasskiljet til elva Okavango (Kalahari), høglandet nær Dei store sjøane i Afrika, indre område av Australia og Den arabiske halvøya, og delar av Mexico og Andesfjella.
Anselmo Ramon
Anselmo Ramon er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kashiwa Reysol.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Jernaldergarden på Ullandhaug er ein rekonstruert forhistorisk gard på toppen av Ullandhaug, 3 km frå Stavanger sentrum.
Garden er gjenreist oppå dei arkeologiske restane frå ein bondegard som stod der i folkevandringstida, om lag 350–550. Dei tre husa som er gjennoppreiste er innreidde slik det opphavleg skal ha sett ut, med mellom anna levande eld på eldstadane. Garden har utsyn over Hafrsfjord og Nord-Jæren, og er open for vitjande i sommarhalvåret. Då kan ein møta på husfrua og gardsfolka, som arbeider der for å gi gjestane ein oppleving over korleis det ein gong kan ha vore på Ullandhaug.
Gjenoppreisinga
I 1900 skildra Tor Helliesen ved Stavanger Museum gardsområdet i hans systematiske innsamling av opplysningar om fornminne på Nord-Jæren. Ettersom ein del fornminne har blitt fjerna sidan den gong, er det pga. Helliesens arbeid me har eit så heilskapleg bilde av gardsområdet på Ullandhaug.
I 1967-68 sette Bjørn Myhre i gang ein arkeologisk og naturfagleg undersøking av gardsområdet. Dette var Rogalands til då største utgravingsprosjekt. I husa fann dei eldstader, gjenstandar etter dei som budde der, og skiljeveggar.
I 1972 opna kong Olav V offisielt Jernaldergarden på Ullandhaug, som ein del av 1100-årsmarkeringa av slaget i Hafrsfjord.
Hustuftene
Ut frå dei gjenstandane ein har funne i husa, samt skiljeveggar og eldstader, har arkeologar funne ut korleis husa har blitt brukt. Huset til nordvest var oppdelt i minst to rom, der det øvste rommet anten kan ha vore eit sauefjøs eller eit lagerrom. Rester etter matlaging blei funne i det nedste rommet, som har blitt tolka til å vera ein festhall berre brukt i spesielle høve. Det minste huset kan ha vore eit hus for ei eiga gruppe på garden, t.d. ungfolk eller gamle, og var brukt som vanleg bustad der dei laga mat og arbeida med småhandverk.
Det lengste huset har vore inndelt i fleire rom, der den øvste delen har vore fjøs. I rommet på sida av fjøset har fyrst og fremst vore brukt til matlaging, og kan ha vore eit kjøkken og bryggjarhus. På sida av dette rommet igjen var der eit rom som òg var bruka til matlaging, men i tillegg som arbeidsrom for tekstilarbeid, metallarbeid, og anna handverk. Det nedste rommet kan ha vore brukt som lager. Der var òg eit tilbygg på den sørlege kortveggen på dette huset, som kan ha vore brukt som reiskapsskjul eller vedbu. Dette tilbygget tilsvarar skuten me finn på hus på Jæren i seinare tid.
Funn på garden
I huset til nordvest har dei funne store mengder kokstein. I same huset har det blitt funne leireskår, jernkniv, brynestein, beslag og spikar av jern. Alle dei seks eldstadane var i den nedste halvdelen av huset. Store mengder kokstein låg langs veggane i denne delen av huset, noko som tyder på at det ofte har vore laga mat det. Dette har ført til tolkinga om at denne halvdelen har vore ein festhall. I den øvste delen av huset har få funn blitt gjort.
I det lengste huset har ein funne leirskår, delar av vevtynger, glassperler, spinnehjul, eldslagsflint, knusestein, slipehelle, dreiekvern, naglar og spikar av jern. Folk har budd i dei to midterste romma av dette huset, og funna viser at folk har laga mat der, spunne og veva.
Brann
Ein gong på 500-talet brann eit av husa ned og blei forlate for godt. Grunnen til at dette skjedde veit ein ikkje sikkert, men ein spjutspiss funne utanfor eit av husa tyder på at der kan ha vore ufred og herjing på garden. Kanskje blei gardsfolka på Ullandhaug drepne før fiendane brann ned huset. Ein annan mogleg grunn kan vera at folka som budde på Ullandhaug døydde av sjukdom, og at dei næraste grannane brann ned huset for å drepa smitten. Sidan byllepest (svartedauden) var på ferde andre stadar i Europa på denne tida er ikkje dette heilt usannsynleg.
Beate Gangås
Beate Gangås er ein norsk jurist og politimeister i Oslo frå 2019. Ho var likestillings- og diskrimineringsombod frå 2006 til 2010.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Livet på garden
Ein reknar med at det budde 10–12 menneske på Ullandhaug. Viss dette var gjennomsnittet for ein gard i jernalderen må det ha budd 3000–4000 menneske på Flat-Jæren. Dette er tilsvarande den folkemengda som budde der på 1700-talet.
Grønningen fyrstasjon
Grønningen fyrstasjon er eit fyr som markerer det austlege rundingspuntket ved innseglinga til Kristiansandsfjorden og Kristiansand.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Livet på garden
Menneska som budde der gjekk i klede vove av ull, lin, nesletøy eller hamptøy. Garna som var brukt blei som regel farga av planter før dei blei vovne, og tekstilhandverket var høgt utvikla. Over dei vovne kleda bar dei ofte slag eller kapper av ulltøy, lêr eller pels. Dei kunne gå i mjuke skor, men mange gjekk berrføtt.
Beate Gangås
Liv og virke
Gangås er fødd i Asker.
Grønningen fyrstasjon
Fyrbygningen ligg fem meter over havet og er bygd i betong. Tårnet er 14 meter høgt. Fyret på Grønningen vart tent 1. september 1878. Det andre fyret som markerer innseglinga til Kristiansand, Oksøy, ligg 2,2 km mot vest.
Karjol
Karjol er eit tohjula hestedrive køyretøy til persontransport. Nemninga «karjol» skriv seg frå fransk carriole, som er ei avleiing frå det keltiske carrus, og som betyr 'lett vogn'.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Jordbruket på garden
I tillegg til bygg og havre dyrka dei truleg òg nepe på innmarka. I tillegg til desse plantene brukte dei viltveksande planter i kosten, som til dømes hønsegras, vindelslirekne, meldestokk og vassarve. Det blei dyrka lin på denne tida, truleg grunna dei næringsrike frøa, og som råstoff til framstilling av tekstil.
Grønningen fyrstasjon
Fyrstasjonen var bemanna fram til 1980 då fyret vart automatisert. Anlegget vart freda etter lov om kulturminne i 1994.
Næraste hamn på fastlandet er Kongshavn i Randesund.
Fyret vert i dag drifta av Bragdøya kystlag og er open for ålmenta.
Beate Gangås
Liv og virke
Ho vart utnemnd som det første likestillings- og diskrimineringsombodet i Noreg i 2006 for ein åremålsperiode på fire år. Det nye ombodet vart oppretta 1. januar 2006 ved ei samanslåing av Likestillingsombodet, Likestillingssenteret og Senter mot etnisk diskriminering. Gangås ønskte ikkje å forlenga åremålsperioden, og Sunniva Ørstavik vart utnemnd som etterfølgjaren hennar.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Arbeid
Ein dyrka jorda med reiskap som ard, greip, hakka og harv. Avlinga blei hausta ved hjelp av sigd, ljå, lauvkniv, greip og rive. Dette er reiskap som stort sett har halde på forma sin sidan forhistorisk tid. Framstilling av leirkar, tekstil, reiskap av tre og jern, bronsesmykke, og steinarbeid som t.d. kvernesteinproduksjon var òg ein del av arbeidet som blei utført på garden.
Beate Gangås
Liv og virke
Beate Gangås vart utnemnd til politimeister i Oslo politidistrikt den 21. juni 2019, for ein åremålsperiode på seks år.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Dyrehald
Sidan det ikkje er funne beinrester etter husdyr på gardsområdet veit me ikkje kva slags dyr dei heldt på Ullandhaug. Dyr som var vanlege i det aktuelle tidsrommet var storfe, sau, hest, gris, høns og bikkje. Storferasen på den tida var ein del mindre enn den me har i dag, og det fanst ein raud-kvit og ein grå rase. Sauene likna spelsau, ein liten nordisk ur-sau med lang, glatt ull. Hestane likna islandsponniane - dei var små og hadde ein eigen gange (tølting). Grisane var like villsvin, med svart stribust og store hoggtenner og som kunne vera farlege. Hønsa var små og spraglete. Hund var der to rasar av - ein elghundrase og ein fuglehundliknande rase.
Beate Gangås
Liv og virke
Gangås har òg vore styremedlem i Senter mot etnisk diskriminering, samt leiar av Interpol-gruppa mot menneskehandel.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Dyrehald
Ein veit ikkje om folk hadde katt, gjæser eller ender for kring 1500 år sidan.
Karjol
Karjolen romma ein kusk og ein til to passasjerar som alle sat i eit sete, plassert beint over hjulakslingen. Vogna hadde ein skvettskjerm i forkant, til vern mot sprut og hestelort, og ein polstra benk for passasjerane som vende framover. Karjolen var ofte utstyrt med nedfellbar kalesje for dei reisande. Karosseriet var lett, for å gjere farten høgst mogleg og spare hesten for kraftbruk.
Wataru Hashimoto
Wataru Hashimoto er ein japansk fotballspelar.
Karjol
Karjolen vart brukt av skyssbønder og postbønder til transport av embets- og bestillingsmenn og andre som var på reise. Postsendingar som var for store til å gå i ein sadelsekk vart ofte frakta med karjol. Mange hesteeigarar hadde ikkje karjol, men andre, og for dei nyttigare, farkostar på både to og fire hjul.
Jernaldergarden på Ullandhaug
Jakt
Sidan der var like lite skog på Jæren i jernalderen som der er i dag måtte ein dra langt for å få tak i tømmer og på jakt etter skogvilt. Jernaldergarden ligg kort avstand frå sjøen, og ettersom ein har funne fiskesøkke på garden kan ein fastslå at fiske må ha vore ein viktig ressurs for gardsbuarane.
Wataru Hashimoto
Han spela for klubbane Kashiwa Reysol og Urawa Reds.
Verk av Edvard Grieg
Musikkverk av Edvard Grieg er komposisjonar skrivne av den norske komponisten og pianisten Edvard Hagerup Grieg (15. juni 1843 – 4. september 1907).
Karjol
Karjolen var i Noreg i bruk frå kring 1800 til 1940-åra. I tiåra frå fyrste verdskrigen fram til 1940-talet vart han som framkostmiddel meir og meir bytta ut mot bilen.
Oljekrisa i 1973
Oljekrisa var det populære namnet på den energikrisa som ramma den vestlege verda då oljeproduserande land organisert i OPEC i 1973 iverksette oljeboikott. Boikotten kom som straffereaksjon mot statar som støtta Israel, særleg i samband med Yom Kippur-krigen. Oljeprisen auka 70 prosent i oktober, deretter kom ei ny auke på 130 prosent i desember. I desember 1973 vart det òg iverksett ein mellombels blokade av all utskiping av olje til hamner i USA og Nederland.
Oljekrisa i Noreg
Då oljekrisa herja i Europa, fekk norsk økonomi eit kraftig oppsving. Smelteverkindustrien hadde toppinntekter, og tankratane for til vers med oljeprisane. Skipsreiarane kontraherte nye skip i stort omfang, og verkstadindustrien hadde gylne tider. Først i åra 1975-77, då den internasjonale krisa vart djupare, slo ho inn i norsk økonomi. Då sokk fraktratane og skip gjekk i opplag. Regjeringa møtte nedgangstidene med aktiv motkonjunkturpolitikk.
Kjelder
Oljekrisen Ölpreisschock Oliecrisis
Forsanvatnet
Forsanvatnet er ein innsjø som ligg i kommunane Steigen og Hamarøy i Nordland.
Benken i St. Gallen
Benken er ein kommune i valkrinsen See-Gaster i kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 420 meter over havet.
Kommunen ligg langs elva Linth. Tidlegare var området kring elva myrlendt, men etter at elva vart regulert i 1807-1823 og i Melioration-prosjektet 1941-64 er landsbyen no omgjeven av frodig jordbruksland. Han består av gatelandsbyen Benken og Linth og grendene Giessen, Sand, Rötli, Dorf, Räbli, Halden, Starrberg, Unterhalden, Schmittenäcker, Schmitten samt spreidde hus i dalen og på høgda Büchel.
Xilin i Yichun
Xilin (kinesisk 西林区, pinyin Xīlín Qū) er eit bydistrikt i byprefekturet Yichun i den kinesiske provinsen Heilongjiang. Det har eit areal på 457 km² og rundt 50 000 innbyggarar.
Kjelder
.
Driveplikt
Driveplikt er i Noreg ei plikt til å drive ein landbrukseigedom. I praksis gjeld driveplikta gardsbruk med anten minst 100 dekar areal eller minst 20 dekar dyrka mark.
Den som tek over eigedom som han har odelsrett til, har plikt til å drive eigedommen i 5 år. Andre kjøparar kan som eit konsesjonvilkår få tilsvarande driveplikt.
Eigaren treng ikkje sjølv gjere det praktiske arbeidet, men han må stå økonomisk ansvarleg for drifta. Dersom kommunen meiner det vil vere ei god løysing, er det tilstrekkelg at han leiger bort jordbuksarealet til eit nabobruk på langsiktig skriftleg avtale.
Driveplikt vert ofte sett i samanheng med buplikt på landbrukseigedom.
Kommunen gje fritak frå driveplikta. Dei vil då m.a. ta omsyn til
Dersom kjøparen ikkje rettar seg etter eit pålegg om driveplikt, kan eigedommen i ytste konsekvens verte seld på tvangsauksjon.
Per Olav Kaldestad
Per Olav Kaldestad er ein norsk forfattar og organisasjonsmann.
Han er utdanna cand.philol. med hovudfag i engelsk, mellomfag i norsk og grunnfag i allmenn litteraturvitskap, og arbeidde som norsklærar på Stord lærarhøgskule fram til 1997. Han er no forfattar på heiltid, og er best kjend for barnebøkene sine. Kaldestad var også medredaktør av tidsskrifta Profil (1974–1975) og Basar (1979–1981). Tekstane hans spenner elles frå gammalengelske sonettar til ramsalt vestlandsk ferjekrim.
Per Olav Kaldestad har òg vore leiar av organisasjonen Norske Barne- og Ungdomsbokforfattere, og han har arbeidd for å fremje kunnskapen om norske barnebøker, mellom anna som medredaktør for Årboka for barne- og ungdomslitteratur, og som ei av eldsjelene bak biletboknettverket Ord & Bilde, saman med bibliotekar Bente Bing Kleiva.
Per Olav Kaldestad bur på Stord i Hordaland.
Benishangul-Gumuz
Benishangul-Gumuz er ein av ni delstatar (kililoch) i Etiopia, opphavleg kjend som Region 6. Hovudstaden er Asosa og folketalet 523 000 (1999).
Delstatn hadde eit folketal på 784 345 ved folketeljinga i 2007, og ein flaetvidd på 49 289 km². Dei største folkegruppene er berta (27 %), gumuz (23 %), amharaer (22 %) og oromoar (13 %).
Tradisjonelt har rundt 60 % av regionen vore skogdekt, med treslag som bambus, eukalyptus og gummitre. Folkevekst har ført til avskoging, og i 2007 byrja styresmaktene ein treplantingskampanje for å auka talet på tre att.
Matsuo Bashō
Matsuo Bashō (fødd rundt 1644, død 28. november 1694), japansk 松尾芭蕉, var kunstnarnamnet åt ein japansk diktar som levde under edotida. Han er ofte lovprisa for å ha perfeksjonert haikudiktinga, men medan han levde var Bashō mest kjend som ein dyktig diktar av haikai no renga, halvkomiske verselenkjer som vanlegvis blei laga av fleire diktarar saman.
Dikting
I vår tid er Bashō hovudsakleg kjend for dei elegante haikuane han skreiv. Han utvikla diktforma frå det morosame, underhaldande verset til seriøs kunst med inspirasjon frå zen-buddhismen. Eigentleg var ikkje dikta hans reine haiku, men dei første tre linjene frå lengre renga. Dei har likevel blitt samla og publisert som haiku fleire gonger, og har hatt sterk innverknad på seinare diktarar, som Kobayashi Issa og Masaoka Shiki. Mange av dei er òg omsette til norsk.
Eitt av dei mest kjende dikta til Bashō, om frosken i den gamle dammen, er halde fram som eitt av meisterverka innan haikudikting, og er kanskje blitt det best kjende slike diktet i verda.
Namn
«Matsuo» var familienamnet åt diktaren, men han er vanlegvis berre kalla «Bashō», utan etternamnet. Han var kjend som «Kinsaku» som barn, og seinare som «Munefusa». Diktaren tok mange pseudonym i livet sitt. Eit tidleg kunstnarnamn, «Tosei», tyder 'ferskenkart' (eller 'fersken i blått'), ei hyllest åt den kinesiske diktaren Li Po — namnet Li Po tyder 'plomme i kvitt'. Han tok namnet «bashō», som tyder banantre, frå eit tre ein elev gav han og planta i nærleiken av hytta der han budde. Soga fortel at klimaet var for kaldt til at dette treet bar frukt, og at han meinte å kalla fram bildet av ein ubrukeleg diktar med dette.
Vestlege stavemåtar for Basho er uvanlege, men kan inkludere Matuo Basyou, når ein brukar Nihon-shiki, eller Matuwo Baseu om ein bruker ein translitterasjon som svarer meir nøyaktig til stavinga som var i bruk på hans tid.
Edvard Grieg
Edvard Hagerup Grieg var ein norsk komponist og pianist.
Edvard Grieg var fødd i Bergen, som barn av britisk konsul Alexander Grieg og Gesine Judithe Hagerup. Han vert rekna som den best kjende og viktigaste av alle norske komponistar. Etter oppmoding frå Ole Bull reiste han i 1858 til Leipzig for å læra pianospel og komposisjon. Vidare lærte han hjå Niels Wilhelm Gade i København i 1863. Grieg vert rekna som ein nasjonalromantisk komponist, med den norske folkemusikken som si viktigaste inspirasjonskjelde. Han vert stundom kalla «nordens Chopin», på grunn av sine mange korte pianostykke (samla i Lyriske stykker).
Mange av Grieg sine verk er vortne vidkjende; av dei kan nemnast pianokonsert i a-moll, musikken til Ibsen-stykket Peer Gynt (inkludert «Morgenstemning» og «I Dovregubbens Hall»), Holberg-suiten (opphavleg for piano, men seinare omarbeidd for strykeorkester), og pianostykket «Bryllupsdag på Troldhaugen».
Liv
Edvard Grieg vart fødd i Bergen, som oldebarn av skotten Alexander Greig som hadde etablert seg som handelsmann i byen på midten av 1700-talet. Den første musikkundervisninga fekk han av mor si, Gesine. Då Grieg var rundt 15 år, spelte han nokre av sine eigne stykke på piano ein gong Ole Bull vitja familien. Ole Bull merka seg dei musikalske gåvene til guten, og rådde til at han fekk ta musikkutdanning ved eit konservatorium.
I 1858 reiste han til Leipzig for å studera ved konservatoriet der. Under opphaldet fekk han ein alvorleg lungebetennelse som gav han ein varig skade i eine lungen. Nokre år seinare studerte han i København under den danske komponisten Niels W. Gade. Her vart han òg kjend med Richard Nordraak. I 1866 flytta han attende til Christiania for å overta leiinga av Det Philharmoniske Selskab. 11. juni 1867 gifta han seg med Nina Hagerup, kusina si. Nina var songarinne, og ofte kunne dei opptre i lag ved at han spelte piano og ho song. Grieg hadde òg solokonsertar.