cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bern-Alpane
Rhône-dalen skil Bern-Alpane frå Chablais-massivet i vest, og frå Wallis-Alpane i sør. Den øvre delen av Rhône-dalen skil dei frå Lepontin-Alpane i søraust, medan Grimselpasset og Aar-dalen skil dei frå Uri-Alpane i aust. Nordgrensa for Bern-Alpane er mindre klar, men kan seiast å liggje på ei line mellom Genfersjøen og Vierwaldstättersjøen.
Topdalselva
Den vestlege greina, Uldalsgreina, har tre tilførselselvar: Skjeggedalsåna, Vatnedalsåna og Hovlandsåna. Her er det òg ein kraftstasjon, Hanefossen kraftverk. Det er òg et mindre vasskraftverk i den nedre delen av elva.
Generalkonsul
Konsulatvesenet består først og fremst av valde honorære generalkonsular, konsular og visekonsular. Dette er ofte privatpersonar med anna arbeid eller næringsverksemnd, som utfører konsuloppgåvene gratis eller mot eit beskjedent vederlag. Desse kan vere borgarar frå sendarstaten, borgarar frå mottakarstaten eller frå eit tredjeland. Vedkomande blir ikkje diplomat. Tidlegare blei desse også kalla «konsularagent».
Bern-Alpane
Morfologi
Ryggrada i Bern-Alpane er ei 100 km lang fjellkjede som strekker seg frå vest (Dent de Morcles) til aust (Sidelhorn) langs grensa mellom kantonane Bern (nord) og Valais (sør). Bortsett frå den aller vestlegaste delen, er denne grensa vasskilje mellom Nordsjøen og Middelhavet. Denne ryggrada ligg ikkje midt i fjellkjeda, men ligg nær (10-15 km) Rhône-elva i sør. Av den grunn er det stor skilnad mellom landskapa på sørsida og nordsida. På sørsida fell sidedalane bratt ned mot Rhône-dalen, i nord vert fjella gradvis lågare til dei går over i åslandskapet på det sveitsiske platået eller i innsjøane Thunsjøen og Brienzsjøen i aust.
Generalkonsul
Her er dessutan ein del generalkonsulat som er styrt av ein fast tilsett i utanrikstenesta, og med bemanning elles etter behov. Noreg har pr. juni 2009 11 slike generalkonsulat. Desse er alle i store byar i store land, land som Noreg har mykje handelssamkvem med.
Topdalselva
Topdalselva får òg tilførsel frå eit tredje, noko mindre sidevassdrag, med innsjøen Ogge i sentrum. Ogge har to utløp. Det største av desse er Rettåna, som går nordover til Uldalsgreina. Dikeelva renn ut i Flakksvann i Birkenes langt nede i vassdraget.
Bern-Alpane
Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn
Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn-området ligg i dei austlege delane av Bern-Alpane, i den mest bredekte delen av Alpane. Aletschgletscher, dei to fjelltoppane Jungfrau og Bietschhorn er særlege attraksjonar å skode. Området vart i 2001 teke med på verdsarvlista til UNESCO. I 2007 vart området utvida og fekk namnet Schweizer Alpen Jungfrau-Aletsch. Etter utvidinga er fleire store brearmar, som Fieschergletscher og Aargletscher, omfatta av UNESCO-lista.
Topdalselva
Nedslagsfeltet er om lag 1800 km² og det høgaste utspringet ligg på 1101 moh. Følgjande kommunar har delar av dette feltet: Fyresdal, Valle, Bygland, Evje og Hornnes, Åmli, Froland, Grimstad, Birkenes, Iveland, Lillesand og Kristiansand.
Bern-Alpane
Fjelltoppar
Dei høgste toppane i Bern-Alpane:
Topdalselva
Laksefiske
Topdalselva var lenge ei av de beste lakseelvane i landet. I åra 1880-83 var ho nummer tre i landet, rekna både etter vekt og verdi. Sur nedbør byrja å slå ut for Tovdalselva alt ved inngangen til 1900-talet. Omkring 1970 var laksebestanden i Topdalselva tapt.
Bern-Alpane
Isbrear
Dei største isbreane:
Fjellovergangar
Dei viktigaste fjellovergangane i Bern-Alpane er:
Bharrat Jagdeo
Bharrat Jagdeo var presidenten i Guyana frå 11. august 1999 til 3. desember 2011. Han hadde tidlegare vore medlem i Janet Jagan si regjering, og vart president etter at Jagan pensjonerte seg grunna dårleg helse. Jagdeo blei då det yngste statsoverhovudet i Caricom-landa.
Topdalselva
Laksefiske
Det vart starta kalking i 1997, og dette har byrja å gje resultat for fiskebestanden. I 2003 vart det fanga om lag 300 kg laks. Dette er likevel særs lite i forhold til toppåra på 1880-talet då fangsten var over 12 tonn. Laksen kan i dag vandre opp til Herefossfjorden, ei strekning på om lag 45 km. Tidlegare gjekk han noko høgare, til Storefoss ovanfor Gauslåfjorden.
Tustningar
Tustningar er folk frå Tustna på Nordmøre.
Valencia
Valencia (valenciansk València) er regionshovudstaden og den største byen i den autonome regionen Valencia og den tredje største byen i Spania med litt over 800 000 innbyggjarar. . Han er den 22. største byen i Den europeiske unionen og har det 35. største byområdet med nesten 1,5 millionar innbyggjarar. Opp mot 2,3 millionar bur i storbyområdet kring Valencia.
Byen er ein ein del av eit industriområde ved Costa del Azahar. Den største festivalen Fallas er kjend i heile Spania og den verdskjende spanske matretten paella har opphav i Valencia. Byen har ein verdsarvstad, Lonja de la Seda, men landemerket er utan tvil Kunst- og vitskapsbyen, eit avant-garde og futuristisk museumskompleks.
Namn
Det opphavlege latinske namnet på byen var Valentia, som tyder «styrke» eller «mot», og byen vart namngjeven etter den romerske tradisjonen om å hylle motet til tidlegare romerske soldatar etter ein krig. Den romerske historikaren Titus Livius forklarer at Valentia vart grunnlagd på 100-talet fvt. då romerske soldatar som hadde kjempa mot dei iberiske opprørarane Viriatus slo seg ned her.
Under det muslimske styret i Spania vart byen kalla بلنسية (Balansiya) på arabisk.
Med åra er dette vorte til Valencia på spansk.
Historie
Byen Valencia låg i provinsen som i antikken vart kalla Edetania. Den romerske historikaren Florus seier at Junius Brutus vart overført hit rundt år 140 f.Kr. med soldatane han hadde kjempa i lag med. Seinare vart han ein romersk militærkoloni. Som straff for at dei hadde støtta Sertorius vart han øydelagd av Pompeius, men vart seinare bygd opp att og Pomponius Mela seier at han var ein av dei viktigaste byane i provinsen Tarraconensis. Byen vart grunnlagd av romarane i år 137 f.Kr. over ein tidlegare iberisk by ved elva Turia.
Byen er vorten hærteken av vestgotarane, maurarane og Kongemakta Aragón.
Maurarane tok fredfult over området i 714 e.Kr. Då den islamske kulturen gjorde sitt inntog blømde byen med handel av papir, silke, lêr, keramikk, glas og sølv. Den arkitektoniske arva frå denne perioden er framleis synleg mange stader i Valencia med restar av mange gamle murar, badet Baños del Almirante, gata Portal de Valldigna og sjølv Domkyrkja og tårnet El Micalet, som var minareten i den gamle moskeen.
Etter Almanzor døydde og uroa som følgde hærtok El Cid Valencia ein kort periode frå 15. juni 1094 til juli 1099. Han gjorde ni moskear om til kyrkjer og sette inn den franske munken Jérôme som biskop. Då El Cid døydde i juli 1099 tok kona hans, Doña Ximena, over makta i to år før byen vart kringsett av almoravidane og gjeve attende i 1102. Sjølv om «Keisaren av Spania», Alfonso, dreiv dei bort frå byen, var han ikkje sterk nok til å halde han. Dei kristne sette byen i brann, forlét han og Masdali av almoravidane tok over byen att den 5. mai 1109. Hendinga er minna i diktet av Ibn Khafaja der han takkar Yusuf ibn Tashfin for frigjeringa av byen. Almoravidane og Almohad-dynastiet styrte over Valencia i over hundre år. I 1238 kringsette kong Jakob I av Aragón Erobraren Valencia med ein arme som bestod av franskmenn, engelskmenn, tyskarar og italienarar. Den 28. september same året overgav byen seg og 50 000 maurarar vart tvinga ut av byen. Diktarar som Ibn al-Abbar og Ibn Amira sørgde over tapet av deira Valencia. Hovudmoskeen i byen vart reinsa og det vart halde ei messe her. Jakob innlemma byen og området rundt i det nydanna Kongedømet Valencia, eit av kongedøma i Kongemakta Aragón, og folkesette det nye kongedømet med katalanarar og aragonesarar frå dei indre områda.
Bjørn Myhre
Bjørn Myhre, fødd i Time, avliden i Levanger, var ein norsk arkeolog.
Valencia
Historie
På 1400- og 1500-talet var Valencia ein av dei store byane på kysten av Middelhavet. Forfattaren Joanot Martorell, som skreiv Tirant lo Blanch, og diktaren Ausias March, er kjende personar frå byen i denne perioden.
Bjørn Myhre
Myhre tok magistergraden i arkeologi i 1964 ved Universitetet i Bergen med avhandlinga Jernalderens bosetningsutvikling i Høyland fjellbygd. Deretter var han tilsett som konservator ved Stavanger Museum frå 1965 til 1968, og frå 1968 som fyrstekonservator ved Historisk museum i Bergen. Han var professor i arkeologi ved Universitetet i Oslo frå 1985 til 1993, direktør for Arkeologisk museum i Stavanger frå 1993 til 1998, og deretter seniorforskar ved museet fram til 2011.
Valencia
Historie
Det første boktrykkeriet på Den iberiske halvøya låg i Valencia. Den første trykte utgåva av Bibelen på eit romansk språk, valenciansk, vart trykt i Valencia kring 1478, tileigna Bonifaci Ferrer.
Topdalselva
Namnet
Den eldste namneforma er truleg Topdalselva, men på bakgrunn av den vanlege dialektuttalen, har også skriveformene Tovdalselva og Tofdalselva i ein mindre grad vore brukte. Statens Kartverk har gjort vedtak om at namnet skal skrivast Topdalselva, men slik at Tovdalselva er jamstilt skriftform for den aller nedste delen.
Bjørn Myhre
Myhre stod sentralt i skipinga av tidsskriftet Norwegian Archaeological Review i 1968, og var i fleire år sjefsredaktør i tidsskriftet. Han var forfattar eller medforfattar av fleire viktige bøker om norske arkeologiske funn og om samfunnstilhøve i forhistorisk tid.
Valencia
Historie
Bankar i Valencia lånte pengar til Dronning Isabella, pengar som ho finansierte reisa til Columbus med i 1492.
I 1519–1522 fann laug-opprøret stad. I 1609 vart morisco kasta ut av byen.
Under den spanske arvefølgjekrigen tok Valencia Karl av Austerrike si side. Den 24. januar 1706 førte Charles Mordaunt av Peterborough eit fåtal engelske kavaleristar inn i byen etter å ride sørover frå Barcelona, og tok den nærliggjande festninga Sagunt og lurte den spanske bourbonske hæren til å trekkje seg attende.
Engelskmennene hadde byen i 16 månader og slo tilbake fleire forsøk på å drive dei bort. Engelske soldatar kom så lang som til Requena på vegen til Madrid. Etter sigeren til bourbonaane i slaget ved Almansa (25. april 1707), evakuerte den engelske armeen frå Valencia og byen tapte privilegia sine, som dei viktige borgarrettane furs.
Under den spanske sjølvstendekrigen vart Valencia omleira av franskmennene under marskalk Suchet frå juledag 1811 til han fall 8. januar året etter.
Det siste offeret for den spanske inkvisisjonen, den lokale læraren Cayetano Ripoll, vart avretta i Valencia i juli 1826, anklaga for å vere ein deist og ein frimurar
Under den spanske borgarkrigen vart hovudstaden i republikken flytta til Valencia og byen leid under ein blokade og ei omleiring av styrkane til Franco. Etterkrigstida vart hard for innbyggjarane. Under Franco-regimet var det ikkje lov å tale eller lære bort valenciansk eller katalansk.
Turnen
Turnen er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits.
Valencia
Moderne historie
I 1957 vart byen råka av ein kraftig flaum i elva Turia, og vatnet steig fem meter over enkelte gater. Som følgje av dette valde ein å drenere og lage eit nytt elvefar, og elva renn no gjennom dei vestlege og sørlege forstadene i byen.
Attraksjonar i Valencia
Valencia er opphavsstaden til den spanske paellaen. Las Fallas er ein årleg fest som er særs populær.
La Ciudad de las Artes y de las Ciencias (Vitskapsparken) inneheld nokre spektakulære modernistiske/futuristiske bygningar som er populære turistattraksjonar:
Kultur
I Spania er Valencia kjend for det seine utelivet og det rike kulturtilbodet, samt dei mykje vitja konkurransehelgane på den publikumsvenlege racingbanen Circuit de la Comunitat Valenciana Ricardo Tormo like utanfor byen.
Las Fallas (Falles på valenciansk) er den største fiestaen i Valencia. Han kulminerer ved at gigantiske pappmasjé-figurar vert førte i prosesjon gjennom byen, før alle utanom vinnaren i paraden vert brende opp natta mellom 19. og 20. mars. Festivalen varer frå 15. til 19. mars og halden for vernehelgenen til regionen, Sankt Josef. 19. mars er Sankt Josefsdagen. Men alt 1. mars byrjar ein å varme opp stemninga med aktivitetar og arrangement som masclétas og petardos; knallfyrverkeri og tunge smatterband.
Arkitekten Santiago Calatrava er frå Valencia og har sett sitt preg på byen. Av verka hans i Valencia finn ein ei bru over den omdirigerte elva Turia som på folkemunne ofte vert kalla Calatravabrua. Ho var eit dei første verka hans. Ciutat de les Arts i les Ciències (Vitskapsbyen) er eit stort kompleks med fleire futuristiske bygningar utforma av Calatrava. Same kompleks rommar òg plass for eit av dei største oceanografiske musea i Europa, oppdelt i seksjonar etter ulike hav. Her finn ein mellom anna delfinar, kvalar, kvalrossar og over 100 000 m² havvatn. Lokala i Det oceneografiske muséet er derimot teikna av Félix Candela (1910–1997). Fleire høghus i same stil, som Turning Torso i Malmö, finst òg.
Ploganes
Ploganes er ein tettstad i Kvam herad i Vestland. Staden har og i Strandebarm, ved Strandebarmbukta på nordsida av Hissfjorden, som er ein del av Hardangerfjorden.
Fylkesveg 123 i Troms
Fylkesveg 123 i Troms går mellom Nergård og Nergårdshamn i Harstad kommune. Vegen er 1,3 km lang.
Piratbyrån
Piratbyrån er ein svensk lobbyorganisasjon som vart skipa i 2003 til støtta for fri tilgang på informasjon og kultur. Piratbyrån oppretta nettstaden The Pirate Bay, som har vorte den største BitTorrent-trackaren i verda.
Skjoldastraumen sluser
Skjoldastraumen sluser er den einaste saltvannsslusa i Noreg som framleis er i bruk. slusa ligg i Skjoldastraumen i Tysvær kommune og gjer det råd å komme inn og ut av Skjoldafjorden. Slusene vart offisielt opna den 14. november 1908 ved at lokalrutebåtane DS «Karmøy», DS «Robert» og DS «Skjold» kom inn fjorden og passerte gjennom slusene. Fylkesveg 515 passerer over anlegget.
Namnet
Det er det smale elveliknande sundet som har gitt namnet til Skjoldastraumen. På grunn av flo og fjære blir det i det smale sundet ein sterk straum som gjorde det vanskeleg for skip å komme inn og ut i Skjoldafjorden.
Historie
På 1800-talet var det fleire initiativ for å lette ferdsla gjennom Skjoldastraumen. Dei første planane om Skjoldestrømmens Farbargjørelse vart presentert i 1850-åra. Det vart samla inn 400 speciedalar i private bidrag for å fjerne nokon store steinar i straumen som var farlege for skipsfarten. Arbeidet med å fjerne steinane var til stor hjelp for små båtar, men større skip kunne framleis ikkje segle inn i fjorden. Skjold kommunestyre bad i 1866 departementet om hjelp til å gjere Skjoldastraumen farbar for dampskipstrafikk. Undersøkingar konkluderte med innstilling til hamnedirektøren om å grave ei djupare renne gjennom straumen. Kanalvesenet leidde arbeidet i Skjoldastraumen. Kanalen stod klar til utprøving i 1872. Det var Det Stavangerske Dampskibsselskabs DS «Skjold» som skulle prøve å forsere kanalen i dette forsøket, men prøveturen vart ein fiasko. Båten gjekk på grunn sjølv om straumtilhøva då var gunstige. Det vart gjort eit nytt forsøk på å passere kanalen i 1873. Det forsøket var òg mislykka. Kanaldirektoratet la fram nye planar for utbetring av kanalløpet, men arbeidet vart ikkje sett i gang. Etter kvart som handelen auka på slutten av 1800-talet vart Skjoldastraumen eit endå større hinder for utvikling av kommunikasjon og næringsliv. Skjold kommune bad i 1893 Stortinget om å få laga ein kanal i det vestre løpet. Det vart laga nye planar som hadde ein prislapp på 37 000 kroner. Staten sa seg villig til å bidra under føresetnad av at kommunen òg ville vere med å betale for den nye kanalen. Kommunestyret meinte at dei ikkje hadde pengar til å bidra med det ønskte beløpet. Hamnedirektøren tok over saka i 1895. I 1886 vart det lagt fram planar for ein 460 m lang kanal med kammersluse og portar for låg- og høgvatn ved Straumsholmen. Kanalen skulle vere 3 meter djup og 10 m brei. Prisen ble kostnadsrekna til 112 000 kroner. Stortinget gav i 1900 klarsignal til kanalen med ei sluse. Arbeidet starta først i 1904 og anlegget stod ferdig seint i 1908. 14. november 1908 vart slusene offisielt opna ved at Haugesund Dampskibsselskabs DS «Karmøy» og Stavangerskes DS «Robert» og DS «Skjold» passerte sluseanlegget. Dermed kunne dampskip i fleire tiår frakte varer frå Stavanger og Haugesund til Skjoldabygdene gjennom fjorden. I 1932 blei det bygd ei bru over straumen og ei svingbru over slusene. Desse bruene var i drift fram til 1987 då det vart bygd nye bruer over straumen.
Neretva
Neretva er ei elv i Bosnia-Hercegovina og Kroatia. Den totale lengda hennar er 225 km, der 203 km er i Herzegovina, og dei siste 22 km i Dubrovnik-Neretva kommune i Kroatia.
Den øvre delen av Neretva har krystallklårt og reint vatn, og er kanskje ei av dei kaldaste elvane i verda, og er ofte ikkje meir enn 7-8 °C midt på sommaren. Neretva har òg eit endemisk og svært skjørt dyreliv, som er utryddingstrua.
Neretva har sitt utspring i Dei dinariske Alpane og har skapt store gjel gjennom dei. Ho endar til slutt ut i ein vid dal med gode jordbruksforhold. Det er oppretta ein stor innsjø nær Jablanica, skapt av Neretva og minst tre demningar mellom Jablanica og Mostar.
Den bosniske regjeringa har nyleg framlagt planar om å la utanlandske investorar byggje fleire deminingar lenger oppe i elva, og øydelegge gjelet ho strøymer gjennom. Miljøvernsaktivistar har protestert og ønskjer å behalde dette vakre området uendra.
Dei mindre elvane Rakitnica, Rama og Trebižat munnar ut i Neretva frå høgre, medan elvane Buna og Bregava renn inn frå venstre. Dei siste 30 km av Neretva dannar ho eit avleiringsdelta før ho munnar ut i Adriahavet. Den største byen Neretva renn gjennom er Mostar. Andre byar og landsbyar er Konjic, Metković, Jablanica, Čapljina i tillegg til den historiske landsbyen Počitelj.
Den Gamle Brua eller Stari Most er ei gamal bru over Neretva i Mostar, som opphavleg var bygd i 1556/1557 og står på UNESCO si verdsarvliste. Brua vart øydelagd av kroatar under krigen i Bosnia-Hercegovina 9. november 1993. Brua vart gjenreist og opna 23. juli 2004.
Vest-Telemark
Vest-Telemark er ein kommuneregion vest i det tidlegare Telemark fylke som er samansett av dei seks kommunane Fyresdal, Kviteseid, Nissedal, Seljord, Tokke og Vinje. Regionen har om lag 14250 innbyggjarar og til saman eit landareal på kring 7700 kvadratkilometer.
Dei to største sentra i Vest-Telemark er Seljord og Åmot.
Kommunar
Til Vest-Telemark reknast seks kommunar:
Konkubinatparagrafen
Konkubinatparagrafen er det folkelege namnet på den paragrafen i kriminalloven av 1842 og seinare straffeloven av 1902, som forbaud sambuarskap mellom to ugifte personar av motsett kjønn.
Kriminalloven av 1842, kapittel 18, § 22: «Leve ugifte Personer sammen som de være Ægtefolk, straffes de med Bøder eller Fængsel.»
Straffelova av 1902, § 379: «Den, som trods Paatalemyndighedens Advarsel, fortsætter et offentlig Forargelse vækkende samliv i utugtig Omgjængelse med en Person af det andet Kjøn, straffes med Bøder eller Fængsel i indtil 3 Maaneder.»
I 1954 kom det framlegg om at paragrafen skulle opphevast saman med straffeloven § 213, men forslaget vart forkasta av Stortinget med stort fleirtal. Den vart først oppheva ved lov av 21. april 1972, som vart sett i kraft straks.
Ragnvald Mørejarl
Ragnvald Mørejarl (Rögnvaldr Mœrajarl), òg kalla Ragnvald Øysteinsson, levde på slutten av 800-talet og døydde truleg omkring 892. Snorre opplyser at han var ein av hovdingane som var knytt til Harald Hårfagre, men han er mest kjend som stamfaren til orknøyjarlane og som far til Gange-Rolv, i norrøn tradisjon identifisert med Rollo hertug av Normandie.
Opphav og familie
I Orknøyingasoga kap.3, er det opplyst at far til Ragnvald var Øystein Glumra og han blir kalla «Ragnvald den mektige og den rådkloke» (hinn ríki eða hinn ráðsvinni). . Kven mor hans var, er ikkje nemnt. Ragnvald jarl var gift med Hild, i Orknøyingasoga kap.4, er ho kalla Ragnhild, dotter til Rolv Nevja, og sogene nemner at han fekk to søner med henne: Rolv og Tore. I sogene er det òg nemnt at han hadde desse frillesønene: Rollaug, Hallad (eller Haddad), Ivar og Einar.
Ragnvald hadde òg ein bror, Sigurd Øysteinsson, som er nemnt i sogene.
Det er ingen stad i sogene sagt noko om kvar helst Ragnvald Mørejarl budde. Namnet tilseier sjølvsagt at han må ha budd på Møre og det er blitt gissa på at heimstaden hans kan ha vore på Giske eller Godøy.
Om Ragnvald i sogene
Ragnvald er omtala i fleire av dei norrøne sogene, mest i Orknøyingasoga og soga om Harald Hårfagre. Første gongen vi høyrer om han, er sumaren etter slaget ved Solskjel (kap.10), då han vart mannen til kong Harald Hårfagre og vart sett til å styre Nordmøre, Romsdal og Sunnmøre (omkring år 863). Han hjelpte deretter kong Harald med erobringane på Vestlandet; det er nemnt at han vann over og drap kong Vemund i Naustdal. Noko seinare var kong Harald på hærferd «vestanfor havet», der han mellom anna skal ha erobra Orknøyane. På denne hærferda fall Ivar, sonen til Ragnvald, og kong Harald skal då ha gitt Orknøyane og Hjaltland i sonebot til Ragnvald jarl. Ragnvald jarl gav då øyane til Sigurd, bror sin, og kong Harald gjorde Sigurd til jarl, som dermed skal ha blitt den første orknøyjarlen.
Ikkje lenge etter var Sigurd jarl på herjing i Skottland, og der døydde han. Sonen hans, Guttorm, vart jarl, men han òg døydde etter berre kort tid. Ragnvald jarl sette då sonen sin, Hallad (eller Haddad) til jarl over øyane, men han rådde ikkje med vikingane som herja på øyane og kom heim nokså snøgt. Ragnvald tyktes då å ha vore i beit for kven han skulle sende for å ta over jarledømet, heilt til yngstesonen, Einar, baud seg til. Einar var trælboren, stygg å sjå til og lite omtykt. Faren tok då imot tilbodet med desse orda: «… di før du fær, og di seinare du kjem att, di betre tykte eg det var». Om dette er det nemnt i den islandske landnåmaboka kafli 82. Einar fekk skip av faren og om hausten segla han vest over havet. Han vann herredømet over øyane og vart den nye orknøyjarlen, oftast kalla Torv-Einar, og han vart ein mektig mann.
Snorre skreiv at Ragnvald var den «kjæraste venen til kong Harald», og det blir fortalt at det var Ragnvald som skar håret til kongen og gav han namnet «Hårfagre». Men Ragnvald Mørejarl fekk ein vond lagnad. To av sønene til kong Harald, Halvdan Hålegg og Gudrød Ljome samla til seg mykje folk og kom uventa på Ragnvald, kringsette huset hans og brende han inne med seksti mann. Kong Harald likte ille denne framferda og fòr med ei stor hær for å straffe ugjerninga. Han sette sonen til Ragnvald, Tore Teiande, til ny mørejarl og han gav Tore dotter si, Ålov Årbot, til kone. Truleg hende dette omkring år 892.
Sogene som historiske kjelder
Det er ikkje tvil om at Ragnvald, jarl på Møre, var ein historisk person, men mykje av det sogene fortel om han er ikkje truverdig og vitnar om at sogeforfattarane gjerne ville stille Harald Hårfagre og hans «samlingsverk» i eit mest mogeleg positivt lys. Ragnvald blir kalla «jarl» eller «mørejarl», men det er ingen stad sagt at det var kong Harald som gav han jarlenamnet. Truleg høyrde Ragnvald til ei hovdingætt som kalla seg jarlar, lenge før Harald Hårfagre vart konge, til liks med ladejarlane i Trondheimen. Opplysingane om at Ragnvald samarbeidde med kong Harald kan til ein viss grad vere sanne, men tilhøvet mellom dei var knappast så varmt som sogene vil ha det til. Som vi har høyrt, fall Ivar Ragnvaldsson medan han var på ei hærtokt saman med kong Harald, men forteljinga om «sonebota» er ikkje til truande (så nedanfor). Kong Harald gjorde Gange-Rolv fredlaus i Noreg, noko som går fram av eit kvad som Hild (Ragnhild), mor hans, bar fram for kong Harald, der ho bad om fred for sonen sin.
Det er òg rekna som historisk truverdig at sønene til kong Harald drap Ragnvald, og ein kan lett tru at kongen sjølv stod bak ugjerninga, kanskje for å kvitte seg med ein hovding som var blitt for mektig. Torv-Einar på Orknøyane tok hemn for drapet på faren, då han litt etter drap Halvdan Hålegg på Rinnansøy, og han gjorde dette diktet om hendinga:
`Ammuriya
`Ammuriya er ein by i Amman guvernement nord i Jordan.
Ragnvald Mørejarl
Erobringa av Orknøyane
I soga om Harald Hårfagre (kap.22) og i Orknøyingasoga (kap.4) er der ei skildring av kong Harald si hæferd «vest om havet», om korleis han etablerte jarleriket på Orknøyane og gav det til Ragnvald Mørejarl i sonebot. Skildringane er lite truverdige og etter det ein kan lese frå andre kjelder, var det truleg Ragnvald sjølv som erobra Orknøyane og sette slektningane sine til jarlar der.
I dei fragmentariske annalane om Irland er Harald Hårfagre ikkje nemnt, men derimot norske vikingferder lenge før hans tid. For året 867 er det nemnt at Ragnall, son til Albdan, «konge av Noreg» erobra Orknøyane saman med dei tre sønene sine. Dersom Ragnall kan identifiserast med Ragnvald Mørejarl, kan det tyde på at det var han som sjølvstendig grunnla jarledømet. Denne slutninga blir òg støtta av det latinske sogeveket Historia Norvegiae, truleg skreve omkring 1170. Der blir øyane kalla Orcades, og det blir nemnt at «I dagane til Harald Hårfagre, Noregs-kongen, siglde nokre vikingar av ætta til Ragnvald den Sterke over Sulendhavet » og la øyane under seg.
Etterkomarar
Ragnvald må ha vore ein av dei mektigaste hovdingane i Noreg då han levde, men sogene gir om lag ingen opplysingar om kvar han og forfedrane hans kom frå. Ætterekka (sjå note) gir eit hint om at han kom får ei «sjøkonge-ætt», det vil seie kongar utan land, som reiste ut i viking og røva til seg rikdom. Tore Teiande Ragnvaldsson er den andre, og den siste mørejarlen vi kjenner til. Om den vidare lagnaden til mørejarlsætta i Noreg, teier sogene.
Notar
<references group="Note"/>
Villa Rotunda
Villa Rotunda er eit av dei mest kjende verka frå renessansen, og av skaparen Andrea Palladio. Bygget, som eigentleg heiter Villa Almerico-Capra, vart reist i renessansetida, påbyrja i 1566 og fullført like etter hundreårsskiftet. Namnet «Almerico» er av byggherren, medan «Capra» kjem av brørne Capra som fullførte bygget etter at Palladio døydde.
Arkitektur
Renessansen dyrka dei reine geometriske formene, kvadratet og sirkelen. Difor er hovudforma på huset kvadratisk, og romma er orientert ikring eit sirkelforma rom i midten av huset (ein «rotunde»). Huset har to gjennomgåande aksar som opnar det i fire retningar. Den stramme symmetrien om aksane styrker det geometriske uttrykket til bygget. Kryssingspunktet til aksane er i sentrum av rotunden, som er dekt av ein stor kuppel, og kringsett av ein baldakin med fire skjulte trapperom. I rotunden møter ein vertikal akse dei to horisontale aksane.
Landskap
Villa Rotunda står i eit frodig åslandskap i Vicenza-dalen i det nordlege Italia. I tida då bygget blei reist var det ikkje uvanleg at rike kjøpmenn og andre borgarlege ville etablere utfluktsheimar ute på landsbygda. Her kunne ein halde større fester så ein kunne vise seg fram til sine medborgarar. Villa Rotunda er difor plassert på ein av dei høgaste åsane og med jambyrdige fasadar mot alle retningar. Huset, med si kubistiske form, verker difor som om det har fire framsider, og tek difor til seg landskapet frå alle kantar.
Fire portico-inngangar med svære trapper fører opp mot inngangen på kvar vegg. Dei svære trappane fører uterommet og landskapet med seg inn mot sentrum av huset, som ein kan sjå i god avstand på grunn av den store kuppelen på taket.
Bakgrunnsstoff
Kommentarar og bilete på greatbuildings.com
Sfinks
Sfinks (utt. svings eller svinks) er eit fabeldyr med kropp som ei løve og hovud av eit menneske eller eit anna dyr. Sfinksar er særleg kjende frå det gamle Egypt, særleg gjennom sfinksen i Giza. Vesenet blei seinare teke opp i gresk mytologi, der det tok opp trekk frå ein annan skikkelse. I seinare europeisk kultur blei sfinksen teke opp i kunst frå renessansen. Ein finn også sfinks-aktige figurar i andre kulturar frå middelhavslanda og Asia.
Den egyptiske sfinksen stammar frå Det gamle riket (2000-talet f.Kr.). Den vanlegaste framstillinga av sfinksen er som ei liggande løve med menneskehovud, men ein finn også sfinksar med falk-, hauk- eller vêrhovud. På denne tida var det vanleg å laga skulpturar av løver med hovudet til guddomen knytt til området dei blei laga, eller som var viktig i landet då. Sfinksen var knytt til solguden Sekhmet og blei seinare symbol for sola, farao og landet Egypt. Han verna mot vondt, og blei sett opp for å verna graver og tempel.
I det gamle Hellas hadde sfinksen gjerne ørnevinger, og kunne i tillegg ha bryst som ei kvinne og slangehale. Denne sfinksen er best kjend for å ha vakta Theben ved å stilla alle som gjekk forbi ei gåte, og derette kvela og sluka dei som ikkje kunne svara. Sogehelten Ødipus løyste gåta, og sfinksen kasta seg ned frå klippa han stod på og døydde.
Sfinks i seinare europeisk kunst
Frå renessansen tok ein til å framstilla greske sfinksar i europeisk kunst. «Manierisme-sfinksen» eller «den franske sfinksen» er framstilt dels som ei tiltrekkande ung kvinne, dels som ei naturtru løve. Dei nye sfinksane var inspirerte av keisar Nero sitt hus Domus Aurea, som ein fann på slutten av 1400-talet. Ein loggia ved Vatikanpalasset som blei utsmykka av Rafael i 1510-åra inneheldt mellom anna sfinksar. Sfinksane kom til Frankrike først gjennom Fontainebleauskulen, og spreidde seg til resten av Europa. Dei blei mellom anna mykje nytta til å pynta slottsparkar på 1700-talet, mellom anna Belvedereparken i Wien, Sanssouci i Potsdam, La Granja i Spania, Branickislottet i Białystok og i seinrokokkostil ved det portugisiske nasjonalslottet Queluz, med pipekrage og ein liten kep over brystet.
Med nyklassisismen gjekk ein noko tilbake til den ukledde og uflidde klassiske sfinksen i europeisk utsmykking. Også i romantikken og symbolismen avbilda ein sfinksen, hovudsakleg med peik til den greske mytologien heller enn den egyptiske, sjølv om desse sfinksane ikkje alltid hadde vinger.
Hema Malini
Hema Malini er ein indisk skodespelar, regissør, produsent, dansar og politikar.
Malini debuterte som filmskodespelar i 1962 i den tamilske filmen Ithu Sathiyam. Ho hadde si første større rolle i Sapno Ka Saudagar (1968), og spelte deretter i talrike Bollywood-filmar, hovudsakleg hovudroller. Hema Malini har spelt i over 150 filmar. Ho har spelt i både komediar og drama, og har hatt fleire danseroller. I dei fleste filmane spelte ho med ektemannen sin Dharmendra, Rajesh Khanna eller Dev Anand.
Brocken
Brocken eller Blokksberg er det høgaste fjellet i Harz i Tyskland (mellom Weser og Elbe) og er òg den høgaste fjelltoppen i Nord-Tyskland med ei høgd på 1 141 meter over havet. Sjølv om fjellet er mykje mindre enn dei alpine fjella i sør, har det eit mikroklima som liknar det ein finn på fjell med ei høgd på 2 000 meter. Toppen har snødekke frå september til mai og er dekt av dis og tåke om lag 300 dagar i året. Den årlege normaltemperaturen er berre 2,9 °C.
Hema Malini
Frå 2003 til 2009 var Malini innvald som medlem av Rajya Sabha, overhuset i det indiske parlamentet, som representant for Bharatiya Janata Party. I 2014 blei ho vald inn i underhuset, Lok Sabha, frå Uttar Pradesh.
Brocken
Brocken har alltid hatt ei viktig rolle i segner og har vore knyta til hekser og demonar. Goethe tok opp segnene i verket hans Faust, der han òg nemner fjellet. Brockenspekteret er eit vanleg fenomen på dette disige fjellet, der skuggar som vert kasta på tåka skapar ein skummel optisk effekt.
Hema Malini
Bakgrunn og familie
Hema Malini blei fødd i Ammankudi i dåverande Madras State, dagens Tamil Nadu. Ho gifta seg med skodespelaren Dharmendra i 1980. Dharmendra var allereie gift med fleire barn, to av dei er blitt kjende som skodespelarane Sunny Deol og Bobby Deol. Malini og Dharmendra fekk to barn, Esha Deol (f. 1981), som også er Bollywood-skodespelar, og Ahana Deol (f. 1985), som er assisterande regissør.
Dans
Malini er opplært som bharatanatyam-dansar. Ho har også studert kuchipudi- og mohiniattam-dans. Ho har spelt ei rekkje danseroller, som Narasimha og Rama i ei tolking av Ramcharitmanas av Tulasidas. I 2007 dansa ho i Mysuru på susserakvelde, der ho spelte rollene som Sati, Parvati og Durga.
Brocken
I dag er Brocken ein del av ein nasjonalpark og har fleire historiske botaniske hagar med fjellplanter, grunnlagd i 1890. Ein smalsporsjernbane, Brockenbahn (del av Harzer Schmalspurbahn), tar passasjerar frå Wernigerode i nord og Nordhausen i sør til jernbanestasjonen på toppen. Fjellet har mange turstiar. På toppen av fjellet står eit TV-tårn.
Historie
I 1935 var det første TV-tårnet i verda bygd på toppen av fjellet, og byrja å sende Deutsche Reichspost. Det sendte ut TV-sendingar frå Sommar-OL 1936 i Berlin. Tårnet vart stengd av styresmaktene september 1939 då den andre verdskrigen braut ut.
Hema Malini
Dans
Døtrene hennar Esha Deol og Ahana Deol er opplærte i odissidans. Dei tre har opptredd saman i framsyninga Parampara i samband med veldedige tilstellingar. Malini har også opptredd saman med døtrene ved Khajuraho Dance Festival.
Brocken
Historie
Dei allierte styrkane bomba Brocken 17. april 1945 og øydela Brocken Hotel og verstasjonen, men ikkje TV-tårnet. Amerikanske styrkar brukte installasjonen frå 1945 til 1947. Før amerikanarane reiste frå Brocken i 1947 kopla dei frå den gjennoppbygde vêrstasjonen og TV-tårnet.
Mellom 1973 og 1976 vart det bygd eit nytt moderne TV-tårn for GDR-TV. I dag nyttar den tyske fjernsynskanalen ZDF tårnet.
Frå 1957 vart Brocken ei tryggleikssone, og etter at Berlinmuren vart reist, utpeikte dei ausstyske styresmaktene området som ei høggradsmilitærsone og omgjorde toppen til ei festning. På grunn av høgda vart stasjonen òg nytta til avlytting etter radiosignal frå dei omliggande områda. Grensetroppar heldt til ved jernbanestasjonen og den sovjetiske Raude arméen brukte store delar av området. Stasi, det hemmelege politiet i Aust-Tyskland nytta TV-tårnet fram til 1985, før dei flytta til ein ny bygning, som i dag er eit museum. Heile toppen vart omringa av ein betongmur for at ingen skulle kome inn. Muren og fleire andre bygg er i dag tatt bort.
Brocken i kulturen
Goethe skildrar Brocken i Faust (frå 1808) som staden der heksane feirar Valborgsnatta (30. april). Goethe kan ha fått inspirasjon frå to steinformasjonar på toppen av fjellet, Teufelskanzel (Djevelens preikestol) og Hexenaltar (Alteret til heksene).
Tresking
Tresking er arbeidet med å skilja matnyttige kornkjernar og plantedelar ein ikkje kan eta (aks, agn, snerpe og halm). Opp gjennom tidene har ein nytta mange ulike metodar for å utføra dette, ved hjelp av handkraft, dyrekraft, mekaniske treskeverk og skurtreskarar.
Tidlege metodar
Den fyrste treskemetoden var å gru laus kjernene på viltveksande korn mellom hendene. Truleg vart denne metoden nytta i lang tid. Då jordbruket kom i gang vart avlingane så store at ein tok til å sjå seg om etter meir effektive metodar. Å legga kornet utover og trampa ut kjernane med føtene, slå ein bunt med aks mot ein stein eller treramme, eller bruka ein kvernstein var ulike løysingar som heldt seg i lang tid. Nokre stader er dei framleis i bruk. Å nytta storfe og esel til å trampa laus kjernane, var eit tidleg steg i utviklinga av meir effektive treskemetodar.
Treskesledar
Neste trinn i utviklinga var truleg bruk av treskesledar. Dette gjekk føre seg ved at kornet vart lagt ut på ei treskeplate, som kunne vera ei steinsett flate, eller eit torg. Tunge treskesledar vart så dregne over kornet av storfe, for å gni laus kjernane. Somme av sledane hadde stein på undersida. Det er funne arkeologiske prov, i form av sumerisk kileskrift, på at treskesledar vart nytta av sumerane for om lag 5000 år sidan, men arkeologar meiner no at treskesledar kan stamma heilt frå neolittisk tid. Etter at kjernene var skilde frå halmen måtte halmen fjernast, samtidig som kjernar vart rista ut. Deretter vart kjernar, agner og halmrestar sopa saman og tekne vare på. Agner og halmrestar måtte så reinskast i ein eigen arbeidsprosess. Å nytta storfe førte til at kornet kunne verta utsett for møkk og andre ureinheiter, så det var naudsynt å reinska det godt. Nokre stader rundt Middelhavet var treskesledar i bruk heilt fram til 1960-talet.
Manuell tresking
Ein kan nytta ulike metodar til tresking for hand. Slegel (også fløye, sliul, tust med fleire) er ein stokk med to delar der ein slår den dinglande delen mot kornet. Å treska med slegel var tungt arbeid, som ofte vart utført utover hausten, eller gjennom heile vinteren. Tresking har oftast vore mannsarbeid. Men i Nord-Noreg, der mennene i stor grad deiv fiske, var det eit vanleg kvinnearbeid.
I Norden var kornet treska men med slegel heilt fram til det i siste halvdelen av 1800-talet kom treskeverk. I byrjinga var det berre kornbygdene i Trøndelag og på Austlandet som hadde nok areal til at det var økonomisk å investere i treskeverk. På dei mindre bruka på Vestlandet og i Nord-Noreg vart det treska med slegel til langt inn på 1900-talet.
På Vestlandet har det og vore bruk å skjede kornet. Ei skjedde er ein reiskap av tre. Den har eit handtak og eit blad med grove tenner. Kornbandet vart halde med eine hand, og så slo ein kjernane av med skjedda.
Skrøfting vil seie at ein held kornbandet i rot og slår det mot ein vegg eller ein skarp kant. På Austlandet vart noko av kornet skrøfta, men skrøfting har vorte brukt meir i Finland og Sverige enn i Noreg. Det var særleg rug som vart skrøfta. Andre kornslag skrøfta ein om ein ville fare varsamt med halmen, til dømes når han skulle nyttast til sengehalm. Metoden vert framleis nytta i nokre land i Asia til tresking av ris.
Maskinell tresking
På 1700-talet vart det utført forsøk med å nytta hestar og vasskraft for tresking. Ein metode gjekk ut på å legga kornet ut på ein plant underlag (ei treskeplate eller eit låvegolv) og så køyra tunge vogner over halmen, for å gni kjernane lause frå halmen. Slike vogner kunne ha ulik utforming. Nokre hadde tunge jarnhjul, andre hadde tunge trerullar med pinnar. I 1754 føreslo svensken Trozellius å nytta fire koniske valsar, festa på ei roterande ramme, som vart dregen av ei hestevandring, eit vasshjul, eller ei vindmølle.
Treskeverk
I 1788 tok skotten Andrew Meikle ut patent på eit treskeverk med ein roterande slagsylinder og underliggande slagbru. Maskina til Meikle vert rekna som det fyrste brukbare treskeverket. Ein tok først liknande maskiner i bruk under Napoleonskrigane, då det var mangel på arbeidskraft i Storbritannia.
Meikle-maskina vart kopiert og forbetra og frå rundt 1800 vart det bygd treskemaskiner på mange storgardar. Dei første treskeverka var stasjonære, men i 1842 marknadsførte Ransomes ei flyttbar maskin.
Utviklinga skaut fart etter 1850 og i siste halvdelen av 1800-talet vart det vanleg med treskeverk i kornbygdene i Noreg. Flyttbare treskeverk var i bruk fram til rundt 1950 før dei vart fortrengte av skurtreskarane.
Skurtreskarar
Dei fyrste eksperimenta med hestedregne skurtreskarar tok til i USA litt før 1830, men det var fyrst mot slutten av 1800-talet at dei vart teke i bruk i stor målestokk og da fyrst og fremst på storgardane i California. Etter kvart var hestane skifta ut med damptraktorar og etter 1910 med traktorar med forbrenningsmotor. Sjølv om det vart bygt nokre sjølvgåande skurtreskarar med dampmaskin (den fyrste i 1888 fekk dei ikkje noka utbreiing for Massy-Harris i 1941 marknadsførte den fyrste sjølvgåande skurtreskaren med forbrenningsmotor. Den fyrste europeiske sjølvgåande skurtreskaren vart laga av Bolinder-Munktell i 1951. På 1960-talet vart slepetreskarane utkonkurrerte av sjølvgåande skurtreskarar.
Bussen
Bussen er eit fjell sør i Tyskland i regionen Oberschwaben og har ei høgd på 767 meter over havet. Det vert òg kalla «Det heilage fjellet i Oberschwaben» og ligg på grensa mellom Dei schwabiske Alpane og Oberschwaben. Staden er ein viktig pilegrimsstad og gjev eit flott utsyn så langt som til Alpane, som ligg meir enn 100 km lenger sør.
Geologi
Fjellet vart danna i lag med Alpane under tertiærtida. Fjellet består av eit 8 meter tjukt lag av kalkstein og under den siste istida klarte ikkje isbreane og jamne ut fjellet, som derfor framleis står i dag.
Historie
Bussen har vorte vitja og akta sidan førhistorisk tid. Keltarane brukte fjellet til ofringar, og ei kyrkje på toppen av fjellet vart nemnd i eit dokument frå regjeringstida til Karl den store i 805, då kyrkja vart overført til klosteret i St. Gallen. Frå denne tida har Bussen vore ein pilegrimsstad.
På 1200-talet vart det bygd eit kongeleg slott av Hohenstaufen. Etter at dette dynastiet braut saman, vart slottet eigd av grevane av Veringen, og kom slik under huset Habsburg. I 1387 lånt bort til Seneschal av Waldburg. Dei militære og politiske funksjonane til Bussen stoppa opp i 1633, då slottet vart øydelagt av svenske troppar under trettiårskrigen.
I 1786 selde Waldburg-dynastiet herskapet Bussen til Prins Karl Anselm von Thurn und Taxis. Etter Reichsdeputationshauptschluss, mediatiseringa og sekulariseringa av mange langvarige og kyrkjelege fyrstedøme i det tidlegare tysk-romerske riket vart herskapet annektert av det nyoppretta kongedømet Württemberg i 1806.
James Thomson
James Thomson er namnet på fleire personar:
Arne Garborg
Arne Garborg, fødd Aadne Eivindsson Garborg var ein norsk forfattar, redaktør, omsetjar og intellektuell.
Verka hans Garborg, både romanane og essaya tek opp mange tema som har vore og framleis reknast å vera av ålmein interesse, t.d. religionen i moderne tid, tilhøvet mellom lokal og nasjonal identitet og det europeiske, korleis folk kan få politisk påverknad og makt.
Livssoge
Arne Garborg var frå garden Garborg i Time kommune på Jæren i Rogaland fylke. Her voks han opp saman med foreldre og åtte sysken. Garborg reiste ut for å ta utdanning, trass i at han var odelsgut. Faren hadde ønskt at odelsguten skulle ha vore heime og etter kvart teke over garden. Faren, som var ein høgt respektert mann i bygda, kom ut i eit religiøst prega tungsinn, og tok livet av seg i 1870. Denne hendinga sette djupe spor i Arne Garborgs liv og forfattarskap, mellom anna i jærromanen Fred. I diktringen Haugtussa (1895), eitt av høgdepunkta i norsk bokheim, søkte han attende til liv og tru på Jæren i den førpietistiske tida.
I 1887 vart Garborg gift med forfattaren Hulda Garborg (fødd Bergersen). Dei budde frå 1897 på Labråten på Hvalstad i Asker, ein sentral møtestad for Askerkretsen, det leiande intellektuelle miljøet i Noreg i denne tida. På Jæren fekk Garborg i 1899 bygd ein sommarbustad, jærhuset i Knudaheio.
Romanen Fred (1892) og Haugtussa er sentrale verk i den norske bokheimen. Men også Bondestudentar, Mannfolk, Hjaa ho Mor og Trætte Mænd gjorde inntrykk på samtida, dei to siste også internasjonalt. Arne Garborg hadde mellom anna eit stort namn i Tyskland på 1890-talet.
Både Garborgheimen, Knudaheio og Labråten er museum i dag. I 2012 opna Garborgsenteret på Bryne, eit humanistisk vitensenter om Arne og Hulda Garborg.
Valuj
Elva er om lag 50 km lang og har utspring nær landsbyen med same namn. Ho renn sørvestover og breidda er dekt av sand og små tre. Den høgre breidda av Valuj er stundom bratt og høg, medan heile venstresida er låg. 5 km nedanfor byen Valujki munnar Valuj ut i Oskol. Breidda er 60 meter på det breiaste og nokre få meter djup.
Dei viktigaste sideelvane hennar er Valatovka, Mosej og Rossosj.
James Thomson (1834-1882)
James Thomson var ein skotsk diktar som er mest kjend for det lange diktet «The City of Dreadful Night» (frå The City of Dreadful Night and Other Poems, 1874). Han vart fødd i Port-Glasgow. I London var han ein venn av Charles Bradlaugh.
Han bruka pseudonymet Bysshe Vanolis og blir ofte halden frå den tidlegare James Thomson (1700-1788) ved bruk av forkortinga «B.V.» etter namnet. Bysshe er avleia av Percy Bysshe Shelley og Vanolis er avleia av Novalis.
Tweralpspitz
Tweralpspitz er eit fjell i Appenzelleralpane, i nærleiken av Wattwil i kantonen St. Gallen. Fjellet er det høgaste punktet på ei fjellrekkje nord for Rickenpasset.
Kvitkinnsvartterne
Kvitkinnsvartterne (Chlidonias hybrida) er ei sumpterne i måsefamilien, Laridae. Ho har hekkeområde i Eurasia og overvintrar i Afrika, sørlege Asia, Søraust-Asia og i Australia.
Skildring
Den svarte hetta, det litt kraftige nebbet og kvikke flygerørsler har ho felles med raudnebbterna, men andre eigenskapar er typiske for sumpterner, slik som kort, berre svakt gaffelforma hale og mørk hekkefjørdrakt. Ho er òg monaleg mindre enn raudnebbterna, 23-29 centimeter i kroppslengd og rundt 85 gram i masse.
Hekkedrakta er gjennomgåande mørk grå med kvite kinn. Det mørkaste området er buken, men undergumpen er kvit og undersida av venger og hale er lys. Både bein og nebb er raude i hekkedrakta. Når kvitkinnsvartterner ikkje hekkar er dei lyse, panna kvit, hetta blir kvitflekkete, men med eit markert svart felt bak augo. Nebbet er svart og beina mørkeraude. Kjønna er like i drakta, men hannfuglar er større enn hoer.
Utbreiinga for denne arten i Europa er særs fragmentert frå sørvestre og sentrale område i verdsdelen og austover til meir vidstrekte område i sørvestre Russland, i Kasakhstan og inn i nabolanda. Dessutan i søraustre Russland, austre Kina og sørlege Afrika. Overvintringsområde er Nord-Afrika, Afrika sør for Sahel, det indiske subkontinentet, Søraust-Asia og i Australia. Det finst òg små fragmenterte hekkeområde i Australia, Nord-Afrika og nordlege India. Kvitkinnsvartterner hekkar i koloniar ved ferskvatn oftast i lågland. Dei beitar over ferskvatn, myrar, rismarker og ned mot elvemunningar og mudderbankar. Her tar dei insekt, småfisk, amfibium og krepsdyr.
Denne fuglen har ei rekkje geografiske underartar, dei skil seg ved små detaljar i fjørdrakt.
Dei tropiske underartane er standfuglar, men europeiske og asiatiske fuglar trekker sørover om vinteren.
June
June er eit personnamn som kjem frå engelsk og kan brukast som kvinnenamn og noko sjeldnare som mannsnamn. June har norsk namnedag den 1. juni, saman med Juni.
Namnet blei teke i bruk på 1800-talet. Kvinnenamnet kjem frå det engelske namnet på månaden juni, som igjen stammar frå den romerske gudinna Juno. Det kan òg vera ei kortform av namn som Junius, Junious, Junio og Juniper.
June var eit svært vanleg jentenamn og ein del brukt som gutenamn tidleg på 1900-talet i USA. Som jentenamn nådde det ein topp i 1925 som det 39. mest populære namnet i landet, men blei så gradvis mindre brukt og forsvann frå lista av dei 1000 mest populære namna i 1987. Seinare har bruken teke seg nokoo opp att, og i 2018 var det nummer 241 på lista.
Som gutenamn var June på sitt mest populæer i 1922 med ein 697. plass, men gjekk så tilbake og forsvann frå topp 1000-lista i 1939.
I Noreg var namnet mest brukt frå rundt 1985 til rundt 2000. I 2009 var det 2498 norske kvinner som heitte June.
Samiske språk
Samiske språk er ei gruppe finsk-ugriske språk (i den uralske språkfamilien) som blir tala av samar i nordlege område i Noreg, Sverige, Finland og Russland (på Kola-halvøya). Dei mest ulike av dei samiske språka er heilt uforståelege seg imellom, men tilgrensande språk er alltid forståelege. Difor er det vanleg å seie at dei samiske språka dannar eit dialekt-kontinuum. Det største samiske språket er nordsamisk. Dei næraste slektningane til dei samiske språka er dei austersjøfinske, deretter dei mordvinske språka. I tillegg hadde dei samiske språka fram til etter førre tusenårskifte slektspråk i området mellom Karelen og Mordovia, språk som no er utdøydd.