cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John F. Kennedy
John Fitzgerald Kennedy, òg kalla «JFK» eller «Jack» Kennedy, var ein amerikansk politikar for det demokratiske partiet i USA) og president i USA frå 1961 til 1963. Han var nummer 35 i rekkja over presidentar og den første katolske presidenten i landet. John F. Kennedy vart drepen i eit attentat.
John F. Kennedy var fødd i Brookline i Massachusetts i USA. Han var son av Joseph Kennedy og bror til Robert Kennedy og Edward Kennedy. Han gifta seg med Jacqueline Bouvier Kennedy den 12. september 1953.
Presidenten vart drepen under ei offisiell vitjing til Dallas i Texas den 22. november 1963). I høve granskingskommisjonen etter mordet, den såkalla Warrenkommisjonen, var han myrda av Lee Harvey Oswald. Oswald skal ha skote fleire skot mot Kennedy frå eit bygg i Dallas. Andre granskarar har kome til at fleire må ha vore med i alle høve på planlegginga. I ettertid er det sett fram ymse konspirasjonsteoriar knytt til mordet på Kennedy.
Kennedy var som president mellom anna ansvarleg for forsøket på å invadera Cuba via Grisebukta i 1961. Året etter var den såkalla Cubakrisa.
Tarout
Tarout eller Tārūt (arabisk جزيرة تاروت) er ei øy i Persiabukta som høyrer til Austprovinsen i Saudi-Arabia. Ho er knytt via to vegfyllingar til Qatif. Ho ligg seks kilometer frå kysten og er den lengste øya i Persiabukta etter Qeshmøya, og strekkjer seg frå Ra’s Tannurah i nord til Qatif i vest. Øya har eit areal på 70 kvadratkilometer og hadde eit folketal på 38 055 i 1992. Han består av byar og landsbyar, som sjølve Tārūt, Deyrah og Darīn.
Namnesoge
Det gamle arabiske namnet på staden var visstnok 'Ishtarut (عشتروت). I den greske Geografia av Ptolemaios vert ho kalla Tharrō (θαρρώ). På eit kart i Geografia publisert på latinsk i 1578 står ho oppført som Tharro. I mellomalderen vart øya ofte kalla Dairin eller Daryn, etter ein av byane. Darīn er namnet på ei av hamnene på øya, og det er gjort forsøk i moderne tid på å døype øya om til Darīn. Darinavtalen vart signert på øya i 1915 mellom Ibn Saud og Storbritannia.
Arkeologi
Arkeologiske funn indikerer at øya har vore busett sidan 5000 fvt. og var seinare heimstad for folk frå sivilisasjonen Dilmun, akkadiarar, assyrarar og persarar. Seinare var ho okkupert av Persarriket, det islamske riket, portugisarane og seinare Det osmanske riket.
Jönköpings kommun
Jönköpings kommun er ein kommune i Jönköpings län i Sverige. Kommunen ligg nordvest i Småland ved sørenden av Vättern, og grensar innanfor lenet til Tranås kommun i nordaust, Aneby kommun i aust, Nässjö kommun i søraust, Vaggeryds kommun i sør, Gislaveds kommun i sørvest og Mullsjö kommun og Habo kommun i nordvest. Vidare grensar han til Ödeshögs kommun i Östergötlands län i nord, og til Tranemo kommun og Ulricehamns kommun i Västra Götalands län, i høvesvis sørvest og vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Jönköping.
I Jönköpings kommun finn ein eit oppskore platålandskap med ei rekkje innsjøar i aust. Vidare er det ein del dyrka mark der det er næringsrik morenejord, og furuskogar i dei meir næringsfattige områda med sand- og grusunderlag.
Tarout
Arkeologi
Ein har funne fleire ilåt på Tārūt av steatitt, særleg frå Tell Rafī'ah. Utforminga er særs kunstnarisk med avbilding av kattar, nakne menn og motiv knytte til sjø og fiske. Steatittkjelda låg sørvest i Persia, men sjølve utforminga verkar å vere lokal.
Jönköpings kommun
Næringslivet i kommunen er dominert av tenestesektoren, og mange statlege verk og styresmakter er lagde til han. Mellom dei største verksemdene i kommunen finn ein Husqvarna, Electrolux og Stora Enso.
Islendingesogene
Islendingesoger, tidlegare kalla ættesoger, utgjer ein av dei mest berømte og originale delane av den norrøne litteraturen. Islendingesogene er skrivne av islendingar og handlar for det meste om menneske og hendingar på Island. Dei gir eit fargerikt og dramatisk bilete av det islandske samfunnet i perioden frå starten på landnåmstida rundt 870 og fram til tidleg på 1000-talet, då Island var kristna. Denne tida, som islendingane kallar sǫguǫld (sogetida), var prega av harde og ofte blodige konfliktar mellom mektige høvdingeætter. I mange soger skjer delar av handlinga i Noreg og andre nordiske land. Ein reknar med at dei fleste islendingesogene er skrivne på 1200-talet, altså 200-300 år etter at hendingane som er skildra skal ha funne stad. Nær på 40 islendingesoger er bevarte. Vi kjenner ikkje sikkert forfattarane bak nokon av dei, men nokre forskarar har meint at Snorre Sturlason, den fremste kongesoge-forfattaren, har skrive Soga om Egil Skallagrimsson.
Innhaldet i sogene
I islendingesogene møter vi eit rikt persongalleri frå alle grupper og lag i det islandske samfunnet: vikingar og handelsmenn, høvdingar, småbønder, leiglendingar og trælar, kvinner og menn, krigarar og skaldar. Vi møter høvdingar på reise til andre land: Noreg, Sverige og Danmark, England, Irland og dei andre øyane i vest. Dei yppar seg mot kongar og jarlar, men skaffar seg også vener, imponerer med skaldekunsten sin og får dyre statusgjenstandar i skaldeløn.
Samfunnet er regulert av lover, og stridssaker kan løysast på Alltinget eller lokale ting. Men ordensmakt har dei ikkje, og kvar mann må leva med sverdet ved sida og kan berre lita på seg sjølv, ætta, frendar og vener. Lite skal til for at ein omfattande konflikt med drap og blodhemn skal bryta ut. Kvar mann må vakta på æra si, og ettermælet er viktigare enn livet. Men dei største heltane syner storsinn og klokskap for å få slutt på vonde konfliktar.
Sogene skildrar skaldekunst, tragisk kjærleik, sjølvhevding, sjalusi, hemn og drap. Også heidensk tru, lagnad, ætt og samfunn er sentrale motiv.
Form og stil
Islendingesogene endar oftast tragisk, og det er lagnaden som styrer over menneskelivet. Ofte får vi eit ymt i starten av soga, gjennom draumar og andre frampeik, kva skjebne som ventar hovudpersonane. Heltane kjempar tappert imot, men ingen kan fri seg frå den lagnaden som er lagt for dei. Dette veit den røynde lesaren. Spenninga knyter seg derfor til korleis den tragiske slutten kjem og korleis helten taklar den. Og heltane syner toet i seg, ikkje ved å vinna over lagnaden, men å ta den med stoisk ro og gjerne med kald ironi og ein rammande replikk.
Eit berømt drag ved sogene er den såkalla objektive framstillinga, som skil dei mykje ut frå dei samtidige riddarsogene frå kontinentet. Forfattaren nøyer seg for det meste med å gi att det som skjer, det personane seier, og det andre seier om dei, utan å moralisera. Dette gjeld sjølv om dramatiske hendingar er skildra i blodige og presise detaljar. Personane er konsekvent sette utanfrå, og vi får ikkje høyra kva dei tenkjer og føler. Dette må vi slutta oss til ut frå kva som skjer. Denne forteljemåten har hatt stor innverknad på moderne litteratur. Ein av dei første som tok opp denne stilen i moderne, norsk litteratur var Bjørnstjerne Bjørnson i sine bondeforteljingar.
Sogene er fortalde strengt kronologisk, men med stor økonomi. I periodar der det skjer lite, det kan vera eit år eller to, kan handlinga vera attgjevnen med eit par oppsummerande setningar. Men så tetnar forteljinga til når det skjer noko dramatisk og konfliktane skjerpar seg. Det blir fortalt i detalj, og med mykje bruk av replikkar. Dette skiftet mellom referat og scenisk framstilling er eit typisk trekk ved sogene.
Replikkane kan vera korte og rammande som eit ordtak, og gjerne med ein kald ironi. Språket er konkret, prega av sideordna heilsetningar og lite bruk av leddsetningar og innvikla setningskonstruksjonar. Det vert heller sagt for lite enn for mykje, bruken av underdriving (litotes) er vanleg.
Arnoldus Koren
Arnoldus von Westen Sylow Koren var ein norsk embetsmann, eidsvollsmann og stortingsmann.
Koren var fødd i Bergen, der far hans var kjøpmann. Sjølv vart han student frå katedralskulen i byen i 1784, og cand. jur. i 1789. Same året byrja han som volontør i det danske rentekammeret i København. År 1795 vart han sorenskrivar i vestre Råbyggelaget, fire år seinare fekk han tilsvarande embete i Hardanger og Voss. I tillegg til dette embetet var han birkedommar på godset Lyse kloster og frå 1818 på godset Rosendal.
Islendingesogene
Ulike teoriar om korleis sogene har blitt til
Forskarane har sett fram ulike teoriar om korleis sogene har blitt til. Diskusjonen har også handla om kor historisk pålitelege dei er.
Dei mest kjende sogene
Ei av dei mest kjende og lesne sogene er Soga om Egil Skallagrimsson. Dette er ei svært omfangsrik soge som skildrar ein merkeleg og samansett personlegdom. Egil er hard og kampsterk, stolt og freidig, men også kjenslevar og ein stor kunstnar og skald. Nokre held den forholdsvis korte Soga om Ramnkjell Frøysgode for å vera den mest formfullende av islendingesogene. Komposisjonen er stram, innhaldet er usentimentalt og lite prega av romantiske impulsar frå riddartida. Soga om Gunnlaug Ormstunge, ei skaldesoge om tragisk kjærleik, er mykje nytta i skulen. I Soga om laksdølane er det fortalt om Melkorka, den irske prinsessa som vart teken til fange og seld som træl og frille til ein islandsk hovding.
Arnoldus Koren
I 1814 var Koren utsending frå Søndre Bergenhus på riksforsamlinga på Eidsvoll, han slutta seg til sjølvstendepartiet. 17. mai 1814 var han medlem av deputasjonen som møtte Kristian Fredrik. Han var representant for amtet på det overordentlege storting 1814 og Stortinget 1818. I 1814 var han medlem av Lagtinget og av undersøkingskomiteen. Fire år seinare var han medlem av Lagtinget og av 12 komitear. I fire av komiteane var han formann, som komiteen om skattelova av 1816, om fyr- og merkevesen, om skysslova og om nasjonalfargen og «overdaadighet».
Koren tok avskjed frå embeta sine i 1840, og døydde på prestegarden i Ullensvang i 1854.
Roll 'Em Pete
«Roll 'Em Pete» er ein rhythm and blues-song som opphavleg vart spelt inn av Big Joe Turner og pianisten Pete Johnson i 1938. Innspelinga vert rekna som ein viktig forgjengar for det som seinare vart rock and roll.
Tora Mosterstong
Tora Mosterstong (norr. Þóra Morstrstǫng), òg kalla Thora Mostaff, var ei frille av Harald Hårfagre. Saman med Harald Hårfagre fekk ho sonen Håkon den gode (Hákon Aðalsteinsfóstri), som var konge i Noreg om lag 935–961. Han vert rekna som eit uekte barn, av di Tora ikkje var gift med Harald Hårfagre.
Roll 'Em Pete
Originalen
Johnson var ein boogie woogie-pianist i Kansas City, som tidleg i 1930-åra hadde slått seg saman med Turner, som då jobba som syngande bartender. Turner hadde ei ropande synging og song blues til Johnson sin musikk. I 1938 vart duoen invitert av talentspeidar og produsent John Hammond til den første «From Spirituals to Swing»-konserten ved Carnegie Hall i New York City.
Tora Mosterstong
Ifølge Snorre skal Tora ha ønskt at kongen sjølv skulle ausa vatn over ungen deira og namngje han. Ho for difor med skip frå Moster og nordover mot Seim, der Harald heldt til. Men ho fødde før dei kom fram, på ei helle som blei kalla Håkonshella, og det blei Sigurd jarl som auste vatn over barnet, og kalla han opp etter far sin, Håkon Ladejarl.
Medan Håkon var liten budde han i lag med mor si på kongsgarden.
Jigorō Kanō
Jigorō Kanō var ein japansk pedagog. Han utvikla kampsporten Kodokan Judo, som seinare er utvikla til moderne judo. Judo er basert på ju jitsu.
Lødingen kyrkje
Lødingen kyrkje ligg i Lødingen i Nordland. Kyrkja er ei krosskyrkje i tre. Ho vart bygd i 1897 og skal ha 350 plassar. Lødingen er ein gammal kyrkjestad; dagens kyrkje er sannsynlegvis den fjerde kyrkja på staden.
Roll 'Em Pete
Originalen
Medan dei var i New York signerte Turner og Johnson ein kontrakt med Vocalion og spelte inn «Roll 'Em Pete» for dei 30. desember 1938. Songen var ein livleg boogie-woogie som hadde vorte ein av Johnson sine signaturlåtar på klubbane dei spelte på med Turner på vokal. Turner spelte seinare inn andre versjonar av songen med andre musikarar, særleg i 1950-åra då han vart ein rock and roll-stjerne.
Seinare versjonar
Songen vart seinare spelt inn av mange andre artistar, som Albert Ammons, Count Basie, Joe Williams, Lionel Hampton, T-Bone Walker, The Blasters og Bill Wyman.
Clesly Evandro Guimarães
Han spela for klubben FC Tokyo.
Jönköpings kommun
Administrativ historikk
Før dei svenske kommunalforordningane tredde i kraft i 1863, fanst det i det som utgjer kommunen i dag, forutan byane Jönköping og Gränna, 21 sokn. Kvart og eitt av dei vart då gjorde om til kommunar. I 1907 braut Huskvarna köping ut av Hakarps landskommun, og vart allereie i 1911 gjord om til Huskvarna stad. I 1910 vart Ljungarums landskommun innlemma i Jönköpings stad. I 1943 vart Sandseryds landskommun gjord om til Norrahammars köping. I 1951 vart Järstorps landskommun delt, og den eine delen gjekk inn i Bankeryd, medan den andre gjekk inn i Jönköpings stad.
Ved den landsomfattande kommunereforma i 1952 vart «storkommunane» Lekeryd (av dei tidlegare kommunane Järsnäs, Lekeryd og Svarttorp), Norra Mo (av Angerdshestra, Bottnaryd og Mulseryd), Skärstad (av Skärstad og Ölmstad), Södra Mo (av Norra Hestra, Norra Unnaryd, Stengårdshult, Valdshult og Öreryd) og Tenhult (av Barnarp, Rogberga, Ödestugu og Öggestorp) oppretta. Samtidig gjekk også Gränna landskommun inn i Gränna stad. Landskommunane Bankeryd, Hakarp, Månsarp og Visingsö vart ikkje påverka, og det vart heller ikkje byane Huskvarna og Jönköping.
I 1967 gjekk Hakarp og Huskvarna saman att. Ved den nesta store kommunereforma i 1971 vart einskapleg kommunetype innført, og Jönköpings kommun vart dermed oppretta av dei tre byane, köpingen og dei sju landskommunane Bankeryd, Lekeryd, Månsarp Norra Mo, Skärstad Tenhult og Visingsö, samt Norra Unnaryds församling frå den oppløysta Södra Mo landskommun (som fekk dei andre delane omgjorde til den kortliva Södra Mo kommun). Administrasjonssenter vart Jönköping som allereie var fysisk samanvaksen med Huskvarna.
Kommunevåpenet
Blasonering: På raud bakgrunn med ei bølgje i blått, ei oppstikkande krenelert borg av sølv med tre krenelerte tårn, det midtre høgst, med svarte vindauge, dører og port, samt eit oppheisa gitter i sølv.
Våpenet stammar frå eit segl frå 1400-talet, og vart fastsett av kongen i 1935. Trass i at eit våpenbilete med eitt eller fleire tårn er ganske vanleg, og dermed ikkje noko særskilt, vart våpenet registrert heilt uforandra for den nye kommunen i 1974. Tre våpen, Gränna sitt, Huskvarna sitt og Norrahammar sitt, vart gjorde ugyldige ved kommunesamanslåinga i 1971.
Tettstader
Det er 16 tettstader i Jönköpings kommun.
Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.
Tarout
Arkeologi
Av dei gamle statuane ein har funne på Tārūt er ein av ein naken mann laga av ein mørk grå stein. Han vart funnen i 1950-åra av ein mann som pløydde marka si. Han er 94 cm høg og står på ein ærbødig måte med vide augo. Han er nesten heilt sikkert av sumerisk opphav, sjølv om han vart funnen kring 1000 km frå næraste byen i Sumer. Han er av særs høg kvalitet, men vart nesten øydelagd av overtruiske landsbybuarar, som trudde det hadde noko å gjere med andar (jinn), og skar han i to og hogde hovudet av han. Han er no restaurert og står i Nasjonalmuseet i Riyadh.
Jekt
Ei jekt er ei lita seglskute, med berre ei mast, med råsegl. Over råseglet kunne jekta føra eit rå-toppsegl. Lengda kunne vera 15-25 m og breidda meir enn 1/3 av lengda. Etter storleiken reknar Godal jektene til ein mellomting mellom båt og skip. Dei eldre jektene var klinkbygde, men utpå 1800-talet vart det òg vanleg med kravellbygging. Jektene hadde halvdekk fram (plitten) og akter, med eit ope lasterom i midten rundt masta. Jektene spela ei viktig rolle for fraktefarten langs norskekysten fram til dampskipa tok over rundt 1880.
Utviklinga av jekta
Ein veit ikkje når dei fyrste jektene vart bygde, men likskapen med vikingskipa, spesielt knarren, tyder på at dei vart utvikla i Noreg. Akkurat som knarren hadde jektene halvdekk fram og akter, med eit ope lasterom i midten rundt masta. Til skilnad frå vikingskipa (knarren og byrdingen), som hadde styreåre på sida, hadde jektene roret på ein flat akterspegel. I Båsmyr nord for Sandefjord er det funne ein halv meter lang leikebåt frå 1200-1300-talet med rett akterstamn. Så overgangen til ror på akterstamnen skjedde truleg i mellomalderen. Men ein treng ikkje akterspegel for å plassera roret på akterstamnen, så grunnen til at jektene hadde akterspegel kan ha samanheng med at det gav betre rom i vengen (overbygget/kahytta bak). Dette veit ein likevel ikkje sikkert.
I Sverres saga blir det fortalt om at kong Sverre Sigurdsson i 1177 møtte vågaflåten på 50 byrdingar ved Raudabjorg. Skipa var lasta med tørrfisk frå Vaagar i Lofoten på tur til Nidaros. Dette tyder på at handelsruta mellom Hålogaland og Trøndelag var etablert alt i mellomalderen. Eit kalkmåleri frå 1300-talet i Højby kyrkje i Danmark, som skildrar ei legende om kongesønene Olav og Harald som kappseglar til Trondheim, syner to skip som minner om jekter. Skipa er spissgatta, så om kunstnaren har skildra skipa realistisk er dei enda ikkje fullt utvikla jekter. Lovundbåten frå omlag 1450 var òg spissgatta. I fylgje Nielsssen kan dei tidlege jektebyggarane ha henta inspirasjon frå lasteskip frå Tyskland, Nederland og England, og den hanseatiske koggen, men jektene er sopass forskjellig frå desse at det ikkje kan vera snakk om at dei har tent som mal. Pedersen meiner at jekta kan ha utvikla seg frå byrdingen, ved at han på slutten av 1400-talet eller på byrjinga av 1500-talet har vorte utstyrt med akterspegel. Den fyrste skriftlege kjelda som nemner jektene er eit brev frå 1526, der «den sorte iacht» er nemnd. Kiil nemner at det i 1568 vart sendt 34 skip og jekter nordover frå Bergen. Dette kan tyda på at jektene var i bruk midt på 1500-talet. Kiil meiner at rundt år 1600 hadde jekta fått den endelege forma.
Skroget
Skroget var breitt i framkant og smalna av noko attover. For å få så stor lastevne som mogleg var jektene om lag dobbelt så breie og djupe som andre storbåtar av same lengd. Kjølen var som oftast sett saman av to delar; den bakre delen var rett, medan den fremre delen, kalla «lot», var svakt krumma oppover til han vart føydd saman med stamnen.
Materialane som vart nytta varierte med landsdelen, etter kva som var tilgjengeleg. I Hålogaland vart det nytta både gran og furu, i Trøndelag mest gran og nedover Vestlandet furu.
Huda
Jektene var opphavleg klinkbygde, men utpå 1800-talet gjekk mange over til kravellbygging. Nokre klinkbygde jekter vart òg «kravellerte» (òg kalla «klaverte») i samband med reparasjon eller ombygging, anten ved at klinkerhuda vart skifta ut med kravellhud, eller at kravellhud vart lagt utanpå klinkerhuda. Dimensjonen på bordgangane i dei klinkbygde jektene kunne variera frå 4 til 5 cm, tjukkast på dei største jektene. Dei største klaverbygde jektene på 1800-talet kunne kunne ha enda tjkkare bord: ved rekonstruksjonen av nordlandsjekta «Brødrenebord» til dømes vart det nytta 7,6 cm tjukke bord. Borda vart festa til spanta med trenaglar. I staden for garnering vart det på dei gamle klinkbygde jektene nytta lause bord på innsida av spanta når det trongst for å beskytta lasta.
Spant og avstiving
Jektene hadde krafige spant, som var plasserte med ein dryg halvmeters mellomrom. Spanta var vanlegvis skøytt med skråskøyt (skarvskøyt), heldt saman av trenaglar. Skroget var avstiva tverrskips med tre «bettar», som var bjelkar mellom spanta på kvar side. Den fremre beten var plassert framom lasterommet, ved plitten, den midtre ved masta og den bakre rett framom vengen. Mellom akterbeten og mastebeten var det to stokkar på kvar side, kalla «kinnan». Framon masta var det berre ein noko grovare bjelke. Frå kjølsvinet til mastebjelken var det ein stor flatrydd stokk kalla «sporfjøla».
Langs heile sidene gjekk det innanføre den øvste bordgangen ein brei planke, kalla «vassbord» eller «skandekk», som òg var med på å stiva av skroget. Ofte var det to fenderlister (langisar) som beskytta hudborda. Den nedste av desse gjorde òg teneste som lastemerke.
Ope lasterom
Med unnatak av siste halvdel av 1800-talet hadde ikkje jektene dekk. Over det opne lasterommet låg det lause flakar. Når rommet var tomt låg flakane på lause «flakåsar». Når rommet vart fylt opp vart flakane lagt over lasten og botne fast. Forma og det lause dekket gjorde jekta spesielt godt eigna for frakt av tørrfisk, som hadde låg tettleik og difor men tok stor plass. Fisken, eller «farmen» som tørrfisklasta vart kalla, var stabla fleire meter over ripa og det vart plasser flakar både over og på sidene av farmen. Når ein frakta trelast var det ikkje så kritisk med litt sjøsprøyt, men når det vart frakta tørrfisk var det viktig at flakane vart plasserte slik at veta rann av og ikkje trengte inn i lasta. Det hende likevel at fisken vart skemd, noko som er godt dokumentert i rettslege dokument. Ei ulempe med det opne lasterommet var at når jektene var lasta hadde dei ikkje så stort fribord, så dei høvde ikkje som havseglarar.
Vedlikehald og haldbarheit
Skroget var noko lealaust, som førte til at jektene ofte lak og mannskapet laut bruka mykje tid på pumping. Ein metode som vart nytta for å bøta litt på lekkasjen var mauring, som gjekk ut på å sleppa maurtueboss i vatnet ved skipssida. Der det var tilgang på sagflis vart det nytta. Noko av bosset ville då verta suge inn i skroget der det var lekkasjar. Dette arbeidet måtte utførast når det var stilt. Det er ikkje kjent kor effektiv denne metoden var, eller kor lenge det hjelpte.
For å beskytta jektene mot pålemakk vart dei tjærebredde og når dei ikkje var i bruk vart dei sette på land. I Hålogaland var håsetene pliktige til å vera med på å dra opp og sjøsetta jektene. Når jektene var komne opp på land vart groe av skjel, rue og andre orgasnismar skrapa av og skroget vart tjørebredd på nytt. På trass av dette vart jektene sjeldan meir enn 20-30 år før dei laut kondemnerast.
Lastevne
Ein har ingen sikre opplysningar om kor store dei eldste jektene var, men dei var truleg ikkje så store. Lasteevna til ei jekt vart oppgjeven i lestar eller tønner. Sjølv der ein har talverdiar er det vanskeleg å samanlikna, på grunn av at det var fleire typar lestar: det var «smale lestar» tilsvarande 12 tønner, «grove lestar» tilsvarande 24 tønner, og frå 1600-talet og utover «kommerselestar». I tillegg kjem det at både tønner og lestar vart nytta både for volum (til korn til dømes) og masse og at målet til dels varierte etter kva slags last det var. Lest som mål på masse kunne vera 6-16 skippund (960-2560 kg). Det fanst ingen formelle metodar for oppmåling, så når lasteevna skulle bestemmast nøyde ein seg med ein omtrentleg verdi basert på augemål. Opplysningar om lasteevne er difor svært omtrentlege. Eit døme spm illustrerer dette er at ei jekt frå Mjønes i Skjerstad i 1790 vart «målt» til 18 kommerselestar, men ei taksering i 1796 kom fram til 60 lestar. Jekteskipperane betalte skatt etter lasteevna, og jektene vart registrerte fyrste gongen dei kom til Bergen, og lastevna vart då brend inn i mastebeten. Skipperane var difor interesserte i at registrert lastevna skulle vera minst mulig, for å redusera skatten.
Små jekter kunne ha ei lasteevne på nokre få tønner, medan dei største på slutten av 1800-talet kunne lasta over 60 tønner. Gjennomsnittleg lasteevne for 24 jekter frå Helgeland var i 1652/53 på 9 1/3 lestar, medan tilsvarande tal for 16 jekter frå Salten var på 13 1/3 lestar, for 8 jekter frå Vesterålen 21 lesatr, for 10 jekter frå Lofoten 14 lestar, tre jekter frå Andenes vart på 23 lestar, 14 jekter frå Senja var på 13 1/2 lestar og i Troms var på 13 1/2 lestar. Kiil nemner at presten på Rødøy i 1660-åra hadde ei jekt på 24 lestar. Ein kompliserande faktor er at jekteskipperane nytta smala lestar, medan tollarane nytta kommerselestar. Det er ikkje kjend kva for lestar desse gjennomsnittsverdiane siterte over syner til. Vestlandsjektene, som ofte vart bygde for å frakta ved vart ofte målt etter kor mykje ved dei lasta. Holvikjekta til dømes, som hadde ei lengd på 19,7 m, ei breidd på 8,3 m og ei djupn på 2,95 m, lasta 120-150 mål ved, men det er noko uklart kor mykje eit mål var.
Utover 1700-talet gjekk fiskarane over til å nytta garn og fangsten auka. Det var difor meir fisk å føra til Bergen og storleiken på jektene auka. I fylgje ei oppmåling av 44 nordlandsjekter utført i Bergen i 1789-1791 og 1793 var gjennomsnittleg lastevne på 18 kommerselestar. Frå 1830 og utover auka storleiken på jektene, frå ei gjennomssnittleg lengd på omlag 12 m til rundt 22 m. På slutten av jekteperioden sist på 1800-tallet kunne ein grovt dela jektene i tre storleikar: «småjekta» som hadde ei lasteevne på rundt 400 tønner (33 lester/59 tonn), «mellajekta» ssom hadde ei lasteevne på rundt 700 tønner (58 lester/104 tonn) og «storjekta» som hadde ei lasteevne på rundt 1000 tønner (83 lester/150 tonn). Den største jekta ein kjenner til var «Bue Digre», var hadde ei lengd på omlag 26 m, og ei lasteevne på 1600 tønner, tilsvarande 133 kommerselestar eller 240 tonn.
Vengen
Vengen var eit overbygg, eller kahytt, bak på jekta. Ofte var det vindaugo på akterspegelen. På små jekter var det ikkje så mykje rom i vengen, så det var knapt nok plass til skipperen og styrmannen. På mindre jekter heldt resten av mannskapet til under halvdekket i baugen (plitten). Men reisande storfolk (embetsmenn, som futar og prestar) fekk som oftast plass i vengen. Varer som ikkje tålte væte vart òg stuva under plitten, så det var kanskje ikkje alltid så mykje rom att for mannskapet. Det hendte nok at sume av mannskapet laut sova under flaka, saman med fisken. På nokre jekter var vengen så stor at storparten av mannskapet fekk plass der. Vengen vart då delt i to rom, slik at skipper og styrmann fekk sitt eige «vengkammer». I vengen var det som oftast ein omn eller ei grue, der ein koka mat og kaffi. Det var ofte ein skårunge som var ansvarleg for matstellet.
Akterspegel og ror
Roret var hengsla til hekken og den som stod til rors styrte med ein rorkult. Rorkulten kunne låsast i ein bestemt posisjon ved ved at han gjekk ned i spor i ei liste plassert på tvers av vengen. Dette gjore at det var lett å endra posisjon. På små jekter var rormannen plassert framom vengen, men på dei største jektene var han plassert oppå vengen.
På toppen av roret var det ofte plassert ein «rormann», som var eit mannshovud utskore i tre og måla i sterke farger. Ein trur at denne skikken stammar frå Nederland, der han var svært utbreidd. Det er ikkje kjent om rormannen var forbunden med overtru, eller om han berre var for stas. Nokre bergenskjøpmenn handla med rormenn i ulike storleikar og utsjånadar.
Akterspegelen på jektene var ofte kunstnerisk utførte, men namnet på skuta i fine bokstavar og nokre gong eit stutt vers på rim. Jektene bar ofte kvinnenamn, som namnet til kona eller dotter til jekteigaren. Men optimistiske namn som «Haabet» og «Lykken» var ikkje uvanlege. Fuglenamn vartòg nytta, som «Falken», «Ravnen», «Høne», osb. Nokre namn spegla eigarforholded, som til dømes «Brødrene», «Tvende Brødre».
Riggen
Etter som jektene hadde berre ei mast var ho etter måten høg. I byrjinga av 1800-talet var gjennomsnittleg mastehøgd på 18-19 m, men på dei største jektene kunne masta vera opp mot 30 m. Det var ikkje enkelt å finna gode mastemne og dei var heller ikkje lette å transportere. Diameteren på høvelege tre kunne vera opp til ein meter. Om ein ikkje fann stort nok mastemne laut ein skøyta saman to tre, til dømes ved å plassera ei jarnhylse rundt skøyten. Masta vart utsett for store krefter og det kunne vera 4 til 5 vant på kvar side, som vart stramma med hjelp av jomfruer. I tillegg vart masta heldt på plass i lengderetninga av vanta som gjekk attover, og tjukke tjøra tau, stag, som gjekk framover. Ofte var det to stag, eit som var festa rett over råa og eit toppstag.
Jektene hadde ei stor mast med råsegl, sett saman av fleire delar. Den største seglet vart kalla skumfarseglet; det var festa til råa og strekte seg til litt nedom midten på masta. Skumfarseglet vart heisa ved at råa, som var festa til masta med ein rakke, vart heisa. Å heisa råa var tung, spesielt når seglet var vått. Ho vart heisa med «draget», òg kalla «fallet», som var liner som gjekk via ei fem- eller seksskoren talje; den øvste talja var festa i rakken og den nedste i vengen. Mannskapet som heiste seglet stå på vengen. For å kunna fira seglet når det var fylt, nytta ein «rakketrossa», som var festa i rakken.
For å halda råa i rett posisjon gjekk det braser frå rånokkane og ned til skroget. Hjørna på skumfarseglet var ofte forsterka med vadmellappar. Dei svarte lappane gav opphav til ei myte om at håløygane synte sorg over at Petter Dass var død med dei svarte lappane i seglet.
Nedom skumfarseglet vart det frå eit til fire mindre segl, kalla bonettar. Både skumfarseglet og bonettane hadde full breidd, men bonettane var smale i høgda. Over skumfarseglet kunne det vera eit toppsegl, men ikkje alle jektene hadde toppsegl, men truleg var ikkje dette vanleg før midt på 1800-talet. Toppseglet smalna av mot toppen, der det var festa i toppseglråa. Toppseglet og bonettane gjorde at arealet på seglet kunne endrast snøgt når vindestyrken endra seg. Eit enkelt grep var nok til å løysa bonettane frå skumfarseglet. At arealet på seglet kunne reduserast snøgt vart viktig når det kom floingar eller i farvatn der kastevindar er vanlege.
Under bidevindseilas var det viktig å godt strekk i seglet. For å få til dette gjekk det ei line, kalla bogline (eller penta) frå framliket til ei blokk (boglineblokka) festa i framstamnen. Priaren var eit tau som var festa midt på seglet; den eine enden gjekk rundt masta og den andre enden gjekk via ei blokk i seglet ned til eit kryssholt. Ved å dra eller slakka av priaren kunne ein regulera kor mykje seglet bula ut. Priaren var til nytte under bidevindseilas. Skumfarseglet og bonettane hadde kvar sine priarar, så dei kunne justerast uavhengig av kvarandre. For å halda seglet stramt var halsane (hjørna som vender fram og ned) festa til ei line, kalla «smitten», som var festa i skumfarseglet og gjekk ned via bonettane til ein bussgatt i sida på skroget.
Å sigla ei jekt var inga enkel oppgåve. Det vart mange liner å halda styr på og når vinden snudde eller det kom ein floing laut seglet endrast snøgt. Sjølv om jektene ofte hadde stort mannskap - i all fall nordlandsjektene - trongst alle hendene når ein laut ta rev i seglet. Det var òg viktig at styrmannen, og den som heldt utkikk, fylgde godt med.
Dei eldste jektene hadde vadmålssegl som vart produsert lokalt, men på 1800-talet dukka det opp profesjonelle seglmakarar. I 1830-åra hadde ei middels stor jekt eit segl med ei breidd på 11-12 m og ei høgd på 15-16 m, så seglet representerte ein stor kostnad. For at dei ikkje skulle rotna laut segla barkast, noko som var arbeidskrevjande.
Jekter og jakter
Nemninga «jekt» kjem frå nederlandsk «iackt» og vi finn det att i det engelske ordet «yacht». Den opphavlege tydinga va ordet skal i fylgje Molaug tyda hast eller noko som fer snøgt. I mellomalderen var ikkje skriftspråket standardisert og «iackt», «jekt» og «jakt» vart ofte nytta om kvarandre. Som døme på dette nemner Pedersen at presten Absalon Pedersøn Beyer nytta både «Iackt» og «Jacht» om det som truleg var ei jekt. Etter kvart vart «jekt» den vanlege nemninga.
Då det vart vanleg med gaffelrigg vart seglskip med ei mast, kalla «jakter». Skroget var stort sett likt på jekter og jakter, men jakta har dekk, og det var riggen som avgjorde om det var ei jekt eller ei jakt. Men nemningane «jakt» og «jekt» er så like at dei nokre stader vart nytta om kvarandre. I Hardanger var ei jekt det same som ein «snøggsiglar» og jaktene vart òg kalla jekter. Lengst sør i Hordaland, og i Rogaland og Agder vart jaktene kalla jekter.
Omrigging
Utpå 1800-talet vart nokre jekter rigga om til jakter, ved at råseglet vart erstatta med gaffelrigg. Det høge stamnen vart då som oftast kutta av og det vart sett på baugspryd og to eller tre stagsegl. Men av og til vart baugsprydet plassert på sida av stamnen. Det hende òg at jekter vart rigga om til galeasar; dei vart då utstyrte med ei mesanmast attom stormasta. Som oftast vart stormasta gaffelrigga, men det hende òg at ein beheldt råseglet på stormasta og rigga mesanmasta med gaffelsegl. I tillegg var det baugspryd med minst eit stagsegl. Slike skuter vart kalla «jektgaleasar».
Mære
Mære er ein tettstad i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Staden har.
Jekt
Navigasjon og tilhøva ombord
Å sigla ei jekt med lite fribord kravde mykje både av styrmannen, som hadde kommandoen ombord, og resten av mannskapet. Det var ikkje før lagt ut på 1800-talet at det vart bygd fyr langs kysten, så styrmannen laut vera godt kjend der han for. Han nytta kjennemerke som fjell, øyer og holmar, kyrkjespir, osb. for å kjenna seg att. Skrivekyndige styrmenn kunne ta notatar, men Ikkje alle styrmennene var skrivekyndige, så dei laut lita på minnet. Som oftast sigla ikkje jektene når det var mørkt, men la seg til i ei høveleg hamn, attom ein holme eller ein anna plass der dei var i le. Tåka kunne vera farleg om ho kom brått på. Vindstille var heller ikkje ufarleg, for om det var straum kunne han driva jekta inn på ei grunne, eit skjer eller eit fall, og ei lasta jekt var for tung til at ho kunne roast mot straumen.
Det var hålogane og finnmarkingane som gjorde dei lengste og mest strabasiøs reisene, heilt frå nord for Troms eller Finnmark til Bergen. Jektene var ikkje havsiglarar, så der det var mogleg vart kursen lagt innaskjers. Men det var fleire opne havstykke, som Vestfjorden, Foldafjorden, Hustadvika og Stadhavet. Sjølv om det var finvêr når dei starta på desse havstykka kunne vêret skifta til storm før dei kom over. Om det var bidevind, slik at dei laut kryssa seg fram, kunne det ta lang tid å koma over, og då kunne vêret endra seg. Di lengre sør ein kom di stuttare vart reisa til Bergen. Dei som budde i Salten og sørover slapp å kryssa Vestfjorden, dei som budde sør for Namdalen slapp unna Foldafjorden, osb.
Forlis
Årleg forliste mange jekter, med tap av skip og last. Ofte gjekk òg mannskapet med, men om dei var heldige kunne dei verta berga av andre skip eller båtar. Spesielt på Stadthavet var det mange jekteforlis. I 1692 forliste 16 nordlandsjekter der og i 1698 forliste åtte jekter på Stadthavet og 22 menneskje drukna. Eit forlis kunne ruinera ein jekteskipper, forutan at dei som sat heime og veta på varer frå Bergen kunne koma i beit. Men dette var ein risiko ein ikkje kom unna og folk var vane med at dauden kunne koma når som helst.
I fjordane kunne jektene vera utsette for plutselege kastevindar. Om mannskapet ikkje klarte å fira eller i det minste ta rev i seglet i tide var det fare for kollsegling. Det var difor viktig å ha ein styrmann som var godt kjend med farvatnet og vêrtilhøva der ein sigla. Det hende òg at jekter sprang lekk i hard vêr. Om lekkasjen var så stor at mannskapet ikkje klarte å pumpa det ut etter kvart kunne fartøyet søkka. Om sjøen slo inn frå sida mot flakane kunne lasta forskyva seg slik at jekta fekk slagside. Med så lågt fribord som jektene hadde kunne dei då verta fylt med sjø, eller kantra. Situasjonen betra seg noko frå 1820 og utover, då det vart vanleg med faste sideskot. Men det førte òg til at ein tok til å sigla lengre til havs, der det var meir stabil vind. Ein kunne slik korta inn reisetida, men det var meir sjøgang på utsida av skjergarden. Ein laut difor vega føremonene med meir stabil vind mot auka fare for meir opprørt hav. Ein annan faktor som truleg førte til forlis var at mannskapet drakk mykje brennevin, noko som kunne gjera at dei ikkje alltid var i topp form.
Matstell
Mannskapet måtte sjølv halda seg med mat. Det gjekk mykje på surmjølk og brød, men sume hadde med seg ei halvtønne med saltfisk. Ettersom ein ikkje viste kor lang tid reisa ville ta var det ikkje så lett å proviantera. Om ein var matlens var det problematisk, men om ein hadde med for mykje mat kunne han verta skjemd, særleg i hundedagane. Sjølv om det var omn i vengen var det ikkje alltid muleg å koka mat når jekta stampa i tung sjø. Koka mat vart det mest når det var vindstille eller når jekta ankra opp i smult farvatn. Ein kunne då koka saltfisk eller risengrynsuppe. Kjøtt vanka det berre sjeldan. Kjøttet vart koka i ei felles gryte, og for at kvar mann skulle kjenna att kjøttstykka sine vart dei merkte med å knyta snøre rundt stykka, med ymse knutar på. Dette var ein metode som dei var vane med frå livet i rorbuene under lofotfisket.
Moderniseringar på 1800-talet
På dei gamle jektene var det nytta trosser og spel av tre for å heisa ankeret, og for å dra inn ankertauet når ein laut varpa fartøyet. Rundt 1840 vart det vanleg med spel av støypejarn, og det vart nytta kjetting. Det vart òg vanleg med spel med sveiv for å heisa seglet, som var lettare å arbeida med enn dei fleirskorne taljene som ein hadde nytta før. Desse forbetringane førte til at mannskapet kunne reduserast noko. Frå 1820 og utover vart dei lause flakane erstatta med faste sideskott, noko som gjorde dei tålte større bølgjehøgd. At ein ut på 1800-talet tok til å legga dekk i jektene førte til at dei ikkje så lett vart fylde av brottsjøar, og vart sikrare.
Byggearbeidet
Jektene vart bygd etter lokale handverkstradisjonar langs kysten frå Vestlandet og nordover. Bygginga var fullstendig basert på båtbyggaren si røynsle, utan teikningar eller modellar. Skips- og båtbygging krev tilgang til nok tømmer av ein viss storleik. Jektebygginga gjekk hardt ut over skogen på grunn av at ein ikkje skar tømmeret, men splitta stokkane i to deler med kilar og hogg til borda med øks. Ein fekk då berre to bord frå kvar stokk. Då oppgangssagene vart bygde heldt jektebyggarane fram med å nytta øks, sjølv om ein kunne fått tre til fire gongar så mange bord frå kvar stokk ved å saga bord. Det kan vera at grunnen i noko grad er å finna i at dei ikkje hadde nokon måte å bøya borda på, slik som ein seinare fekk ved stiming av borda. Når dei vart hogde til var det lettare å få den forma borda måtte ha for å få rett form på skroget. Jektene vart bygde ved at ein fyrst strekte kjølen, hogg til og klinka saman borda. Spanta vart så tilpassa bordgangane og sett inn i etterkant.
Det var jektebyggaren sjølve som laut til skogs for å leita opp og hogga høveleg tømmer for jektene. Dei nytta mykje røter for å få emne som hadde den rette krumminga og det kravdest stor røynsle for å ta ut dei rette trea. Dette var slitsamt arbeid, med det laut til om resultatet skulle bli bra. Når materialane var på plass kunne bygginga ta til. I tillegg til byggmesteren var det som oftast ein underbyggmester, ein smed og fire arbeidarar. Smeden smidde saum, ymse beslag og anna jarnarbeid som det var bruk for.
Når bygginga var ferdig laut jekta tjørebeiast, noko som jektebyggaren var ansvarleg for. Ein smurte inn skroget med tjøre som så vart ho brent inn ved å setta fyr på eit neverstykke. Denne prosessen vart teken oppatt fleire gong, slik at det danna seg eit beklag på skroget.
Å bygga ei jekt tok rundt 14 veker, noko jektebyggaren fekk 25 riksdalar for. Arbeidarane hadde i tillegg fri kost og dram. Arbeidsdagen starta i firetida om morgonen, og alltid med ein dram eller to, så det kunne gå med både ei og fleire tønner brennevin under bygginga, som den som hadde bestilt jekta laut skaffa. Kombinasjonen dram og kvasse økser kan verka merkeleg i dag, men den gongen var ikkje HMS oppfunnen og ein såg ikkje på brennevin som problematisk.
Geografisk oversyn
Tidleg jektebygging vart utført langs heile kysten der det var høveleg skog. Sjøsamane var dyktige båt- og jektebyggarar og dei heldt ofte til i fjordar med høveleg furu eller granskog. Det var til dømes tilfelle for Tysfjord, Ofoten, Salangen, Sørreisa, Malangen, Lyngen, Kvænangen, Balsfjord, Hamarøy og Saltdal. Kiil nemner at sjøsamane i Skjomen og Herjangen vart rekna som særleg gode jektebyggarar. Det var opphavleg dei som bygde jekter i Hålogaland. Men utover 1700-talet var det stor tilflytting av ikkje-samar til dei hålogske fjordane og mange av desse lærte seg jektebygging. I Rana vart det òg bygd mange jekter, spesielt på 1700- og 1800-talet. Gjertrud er ein kopi av ei ranajekt frå 1700-talet.
Jektebygginga heldt fram i dei fleste hålogske fjordane utover 1600-talet, men i nokre område vart det meste av høveleg skog etter kvart uthoggen, noko som førte til at jektebygginga laut flyttast sørover. I Salten vart det før 1600-talet bygd mange jekter, men på grunn av at det i Beiaren var betre tilgang på fure tok dette området etter kvart over for Salten. Midt på 1700-talet tok det til å minka på høveleg jektetømmer i både i Saltdalen og i Beiarn og dei hålogske jekteskipperane laut fara til Namdalen for å få tak i nye jekter.
Jekter vart bygd fleire plassar i Trøndelag. I Steinkjer til dømes var jektebygging ein viktig næringsveg. Hommelvik hadde minst to verft som bygde jekter på 1800-talet: Hommelvik Jægtbyggeri og Hommelvikens Skipsverft. I Innherad og i Hemne, spesielt Vinjeøra, var òg bygd mange jekter. «Pauline», som er den einaste siglande jekta som ikkje er ein rekonstruksjon, vart bygd i Innherad i 1860. Ho var gjennom mange modifikasjonar, men er i dag restaurert til opphavleg stand. «Anna Karoline», som vart bygd i Mosvik i 1876, er ei typisk nordlandsjekt, som vart nytta for å segla til Lofoten for å henta fisk. I 1954 vart ho kjøpt av Nordland fylkesmuseum, og står no utstilt i Jektefartsmuseet ved Bodøsjøen i Bodø.
På 1800-talett vart det bygd jekter fleire stader på Nordmøre, som i Straumsnes og Tingvoll. I Romsdal vart det bygd jekter ved Raudsand i Nesset. I Bjørkedalen i Volda har ein lang båtbyggartradisjon. I fylgje Hjellnes har det vore bygd jekter der sidan 1500-talet. At det vart bygd jekter i Bjørkedalen kan verka pussig, for dei ferdige jektene måtte dragast ned til Kilsfjorden, ein distanse på nokre kilometer. Sjølv om jekter ikkje var så store må det ha vore mykje slit med å få dei ned til vatnet. Båtdraging var dugnadsarbeid og ettersom det vart bygd båtar på dei fleste gardane i Bjørkedalen hjelpte dei kvarandre kvar sin gong.
I Sogn og Fjordane held ein fram med å bygga jekter etter same lest som før, og det vart ikkje gjord så mange endringar som lengre nord. Bakkejekta frå Holmedal i Sunnfjord, vart bygd i 1750 og er den nest eldste bevarte jekta i Noreg. Ho står no på Kystmuseet i Sogn og Fjordane; det er bygd ein kopi som er i operativ stand. Mange av jektene i Sogn og Fjordane vart nytta til lokal transport og var etter måten små. Men det fanst òg stor jekter, som Holvikjekta.
I Hardanger vart det òg bygd jekter. Hardangerjektene vart ofte nytta for å frakta ved til Bergen, så dei vart av og til kalla vedjekter. Den eldste bevarte jekta i Noreg er «Anna af Sand», som opphavleg heite «Haabet», var bygd i Hardanger i 1848.
Fraktefarten
Fartsområdet til jektene var langs norskekysten, frå Finnmark til Agder. Ein veit at denne fraktefarten tok til i mellomalderen, men då med knarrar og byrdingar. Ein gong på 1500-talet tok ein så til å nytta den nye skipstypen jekt.
Hålogaland
Jektene var for kostbare for folk flest, så dei var som oftast eigde av embetsmenn, som futar og prestar, rike væreigarar og handelsmen. Jektefarten var organisert slik at ei eller fleire bygde slo seg saman og gjorde avtale med ein jekteigar, som då mot betaling tok på seg å føra lasta til Bergen og likeeins føra handelsvarer attende. Dette vart kalla bygdefar. Jekteigaren vart kalla skipper, men det var styrmannen som førte jekta og hadde kommandoen ombord.
Nokre av fiskebøndene som sendte varene sine med jekta var med som mannskap, eller dei kunne senda med ein dreng eller leiga nokon å senda med. Desse vart kalla «håsete». Dei ulike håsetene var ansvarleg for varer send av fleire fiskarbønder, og det var dei som selde varene i Bergen og handla returvarer. Returlasta var salt, korn, sukker, brennevin, tobakk, fiskereiskap, lerret, hamp og andre varer som ellers ikkje var å få i Hålogaland. Etter som det var dårlege tilhøve for å dyrka korn i Hålogaland laud dei kjøpa dette lengre sør. Hålogalnd var på mange måtar meir basert på pengeøkonomi enn sørlegare distrikt. Væreigarar kjøpte òg luksusvarer som silke, fine møblar og pyntegjenstandar.
På grunn av at sume sendte varer med jektene til embetsmennene fekk ikkje alltid bygdefarjektene full last, noko som førte til mange klager. For å bøta på dette forkynte Ove Scheldrup, som var amtmann i Nordland, på sumartinget i Vågan i Lofoten i 1738, nye reglar for jektefarten: «Artikler for Jægte-Bruget i Nord-Landene». Desse reglane, som vart heitande «jekteartikklane», stipulerte detaljerte reglar for tilhøvet mellom jekteeigarane og allmugen. Jekteartikklane la ned forbod mot at embetsmenn og godseigarar kunne driva frakt for allmugen, men dei fekk lov til å frakta eigne varen.
Trøndelag
Trønderane nytta jekter for å sigla til Hålogaland med tømmer og trematerialar. Dei kjøpte så opp tran og fisk som returlast. Men det var òg godt fiske i Namdalen, så ikkje all fisken kom frå Lofoten. Mange sigla til Bergen med denne fisken. Det vart òg frakta kværnstein, broten i Selbu, til Bergen. Tidleg på 1600-talet vart det ca. 30 jekter i Namdalen. Desse var eigd av bønder, så Døsland meiner at det må ha vore eit slags bygdefarsystem i Namdalen, ikkje ulikt det i Hålogaland. Men mot århundreskiftet endra dette seg, på det viset at fleire utliggarborgarar tok til med fiskeoppkjøp. Jektene vart då større og i 1715 sigla det berre åtte jekter frå Namdalen til Bergen. Mange nordlandsjekter var òg innom Namdalen på tur nordover, for å henta tømmer. Trønderjektene frakta òg mykje tømmer og trelast til Trondheim.
Møre og Romsdal
Trønderer, nordmøringar og romsdalingar handla mykje med kjøpmennene i Trondheim. Dei handla òg mykje på dei lokale marknadane: Namdalsmarknaden, Levangermarknaden og Romsdalsmarknaden, så dei frakta minde varer til Bergen enn hålogane. Etter som avstandane var mindrre kunne dei nytta mindre og rimelegare jekter. Skattemanntalet frå 1520 for Nidaros erkebispedøme nemner at Torstein Eriksen av Aspen-slekta på Veiholmen åtte ei jekt, som han nytta for å frakta fisk til Bergen. Han for òg til Levangermarknaden med jekta. I skipsskatten for 1563 for Nordmøre var det lista opp 13 jekter som det vart betalt skatt av. Amtrekneskapet for Trondhjem Stiftamt for 1663 syner at det er 18 jekter på Nordmøre. Det er kjent at romsdalingane sigla til Bergen med jekter i 1563. I 1632 var det ti jekter i Romsdalen, dei fleste i ytre strøk. I 1742 fekk Kristiansund bystatus og i 1793 fekk Ålesund «visse handelspriveleger», men Bergen hadde framleis ei dominerande rolle.
Langs Storfjorden på Sunnmøre var det fleire jekteeigarar på 1700-talet. Ein av dei, Ole Lauritzen Abelseth, hadde tre jekter. Sunnmørsjektene sigla i stort mon til Bergen, men varene dei førte skilde seg noko frå andre distrikt, på det viset at sunnmørsjektene frakta tjøre for større verdiar enn tørrfisk og tran til saman. Men i likheit med nordmøringane og romsdalingane førte òg sunnmøringane noko varer til Romsdalsmarknaden.
Sogn og Fjordane
Ute ved kysten hadde dei fiskejekter. Dei var mykje mindre enn vedjektene, men hadde mykje same skapet. Dei vart for det mest brukte til å frakte fiskevarer til Bergen. Det var til dømes klippfisk, tørrfisk, tørrsild og tran.
Det var vanleg at jektene tok med seg ymse bergensvarer som returfrakt. På dei største jektene kunne det, før dei fekk spel til segl og anker, vere eit mannskap på 6. Det var ofte bøndene sjølve som var mannskap, men dei hadde ikkje så lang reise og dei slapp unna Stadhavet. Jektene vart òg nytta for å føra sauer og kyr til og frå sommarbeite, og til å transportere ved og materialar til bruk på gardane.