cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vrangeløya
Vrangeløya vert administrert av Tsjukotka autonome okrug. Den berglendte øya har ein vêrstasjon og to permanente tsjuktsjiske fiskevær på sørsida av øya (Usjakovskoje og Starry).
Geologi
Vrangeløya består av folda, forkasta og forvandla vulkanske, intrusive og sedimentære bergartar med alder som varierer frå øvre prekambrium til nedre mesozoikum. Dei prekambriske bergartane er om lag 2 km tjukke og består av serisittisk og klorittisk skifer og leirskifer frå øvre proterozoikum. Desse inneheld mindre mengder av metavulkanske bergartar, metakonglomerat og kvartsitt. Mellom desse finn ein intrusjon av metamorf gabbro, grønstein, felsiske steinårer og lagergangar og granitt. Over det prekambriske laget er det eit opp mot 2,25 km tjukt lag frå øvre silur til nedre koltid som består av innlagra lag av sandstein, skifer, argillitt, noko konglomerat og ein sjeldan gong kalkstein og dolomitt. Desse lag ligg under eit opp til 2,15 km tjukt lag frå koltida til permtida med kalkstein, som ofte stort sett består av krinoideplater med innlagra lag av skifer, argillitt og lokalt noko breksje, sandstein og chert. Det øvst laget er 700 m til 1,5 km tjukt og består av leiraktig kvartsisk turbiditt frå trias med innlagra lag av svartskifer og siltstein.
Valestrand
Valestrand er ei bygd i Sveio og ein tidlegare kommune i Vestland. Valestrand er ei halvøy som ligg nord for Førdespollen, heilt nord i Sveio kommune.
Vrangeløya
Geologi
Tynne lag med grus, sand, leire og gjørme frå kenozoikum ligg under kystslettene på Vrangeløya. Leire og grus frå sein neogen, som berre er eit par titals meter tjukt, ligg opp eroderte overflater av folda og forkasta lag som utgjer Vrangeløya. Herda gjørme og grus frå pliocen, som berre er nokre få meter tjukt, ligg over sediment frå sein neogen. Sandete sediment frå kvartærtida finn ein langs elvar.
Valestrand
Busetnaden i Valestrand er for det meste spreidd, bortsett frå to byggjefelt i Valevåg og på Tittelsnes. Fram til 1997 var bygda delt i to skulekrinsar, med Ørevik skule og Einstabøvoll skule. Dei er no slegne saman til Valestrand skule, som førebels held til i skulebygget til tidlegare Einstabøvoll skule.
Vrangeløya
Dyre- og planteliv
Vrangeløya er ynglestad for isbjørn, sel og lemen. Om sommaren vert øya vitja av mange forskjellige fugleartar.
Valestrand
Valestrand kyrkje vart sett opp i 1873 og står ved Ulvaråker.
Vrangeløya
Dyre- og planteliv
Under den siste istida levde mammutar på Vrangeløya. Ein har vist at mammutar overlevde på Vrangeløya fram til 1700 f.Kr., som er den nyaste mammutbestanden ein kjenner til. På grunn av avgrensa tilgang på mat var desse langt mindre enn vanlege mammutar.
Valestrand
Valestrand kommune
Frå formannskapslova vart innført i 1837 var Valestrand ein del av Stord formannskapsdistrikt. 15. mai 1868 vart Valestrand skilt ut som eigen kommune, med 900 innbyggjarar. 1. april 1870 vart ein del av Moster kommune, med 247 innbyggjarar, overført til Valestrand. 1. januar 1964 vart Valestrand slegen saman med delar av kommunane Skjold og Vikebygd i Rogaland og Sveio til det som no er Sveio kommune. Ved samanslåinga hadde Valestrand 1 216 innbyggjarar.
Vrangeløya
Dyre- og planteliv
Det finst 417 planteartar på øya, dobbelt så mange som andre arktiske tundraområde av same storleik, og meir enn andre øyar i Arktis. Dette er årsaka til at øya vart innført på UNESCO si verdsarvliste i 2004.
Klima
Vrangeløya har eit hardt arktisk klima. Regionen er omgjeven av tørre, kalde, arktiske luftmassar det meste av året. Varmare og fuktigare luft kan stundom nå øya frå søraust om sommaren, og stundom tørr og oppvarma lufta frå Sibir.
Vintrane er lange med vedvarande kulde og kraftig nordleg vind. I denne perioden held temperaturen seg som regel under frysepunktet i fleire månader. I februar og mars er det ofte snøstormar med vind på over 140 km/t (39 m/s) eller kraftigare.
Dei korte somrane er kjølige, men relativt milde samanlikna med resten av året og midnattssola held som regel temperaturen over 0 °C. Noko frost og snøfall kan ein få om sommaren òg, og tåke er eit vanleg fenomen på denne tida. Indre område har som regel varmare og tørrare vêr om sommaren på grunn av fønvindeffekten.
Den gjennomsnittlege relative fukta er om lag 82%.
Førhistorie
Ein fann spor etter førhistoriske busetnader i 1975 ved Tsjertov Ovrag. Det vart funne forskjellige stein- og elfenbeinverktøy, inkludert ein harpun med mothaker. Karbondatering har vist at menneske levde på øya om lag samstundes med dei siste mamuttane, omkring 1700 f.Kr., men ein har ikkje funne direkte bevis for mammutjakt.
Ei segn hos tsjuktsjarane i Sibir fortel om ein høvding som flykta med folket sitt over isen til eit land lenger nord. Sjølv om historia er ei myte er det ikkje utenkeleg at noko slikt kan ha skjedd sidan ein kan følgje spora etter reinsdyr over isen til Vrangeløya og fordi det er funne spydspissar av skifer som er laga på anna vis enn tsjuktsjarane gjorde.
Nyare oppdaging
I 1764 hevda den kosakkiske sersjanten Andrejev å ha sett ei øya han kalla «Tikegen land» og fann spor etter innbyggjarar der, krahajane. Øya er kalla opp etter baron Ferdinand von Wrangel (1797–1870), som etter å ha høyrt rapporten til Andrejev og tsjukstjarane si soge om ei øy lenger nord, sette han ut for å finne øya, men han fann ho ikkje.
Britiske og amerikanske ekspedisjonar
I 1849 gjekk Henry Kellett, kaptein på HMS «Herald» i land på og gav namn til Heraldøya. Frå her meinte han at han kunne sjå ei anna øy lenger vest. Frå den tid vart denne øy a indikert som «Kellett Land» på britiske sjøkart.
I august 1867 segla Thomas Long, ein amerikansk kvalfangar, nær øya og kalla ho Wrangelløya [sic] til minne om mannen som brukte tre år på å prøve å finne ho.
Den arktiske hydrografiske ekspedisjonen
I 1911 gjekk mannskap frå den russiske arktiske hydrografiske ekspedisjonen med isbrytarane «Vajgatsj» og «Tajmyr» under Boris Vilkitskij i land på øya.
Stefansson-ekspedisjonane
I 1914 var overlevande frå den mislukka kanadiske polekspedisjonen leia av Vilhjalmur Stefansson stranda på Vrangeløya i ni månader etter at skipet deira, «Karluk», vart knust av isen. . Dei overlevande vart redda av den motoriserte amerikanske fiskeskonnerten «King & Winge» etter at kaptein Robert Bartlett gjekk over Tsjuktsjarhavet til Sibir etter hjelp.
I 1921 var Vrangeløya åstad for enno ein tragedie då Stefansson sende fem nybyggjarar (ein kanadier, tre amerikanarar og ein inuitt) dit i eit spekulativt forsøk på gjere krav på øya for Canada. Ekspedisjonsmedlemmene vart handplukka av Stefansson sidan han ønskte folk med mykje kunnskap innan geografi og vitskap. Den første gruppa bestod av Allan Crawford frå Canada og Fred Maurer, Lorne Knight og Milton Galle frå USA. I 1923 vart den einaste overlevande frå ekspedisjonen, inuken Ada Blackjack redda av eit skip som etterlet ei anna gruppe på 13 (amerikanaren Charles Wells og 12 inuittar). I 1924 fjerna Sovjetunionen denne gruppa og oppretta ein eigen busetnad som framleis eksisterer.
Arild Stavrum
Arild Stavrum er ein norsk fotballtrenar og tidlegare spelar. Han er son av den tidlegare Lyn-spissen Ole Stavrum, og bror av Ole Erik Stavrum, tidlegare midtstoppar i Brann og Molde. Stavrum vart tilsett som hovudtrenar i Molde julaftan 2005. Han har tidlegare vore trenar i andredivisjonsklubben Bærum. Som spelar fekk han to A-landskampar for Noregs A-landslag.
Vrangeløya
Sovjetunionen
I 1926 gjekk eit lag med sovjetiske utforskarar i land på øya med forsyningar for tre år. Dette året var det isfritt hav heilt til Vrangeløya, men dei neste åra var tilkomsten til øya med skip blokkert av tjukk is. Ein klarte ikkje å nå Vrangeløya og ein frykta at laget ikkje ville klare å overleve ein fjerde vinter.
Arild Stavrum
Stavrum starta fotballkarrieren i Clausenengen i heimbyen Kristiansund. I 1991 gjekk han til Brann, der han vart lagkamerat med broren. Arild Stavrum opplevde ikkje suksess i Bergen, og vart seld til Molde etter 1993-sesongen.
I Molde var Stavrum ein desto større suksess. I 1994 vart han toppskårar i klubben, då Molda rykte opp i Eliteserien etter ein sesong på det nest høgaste nivået. Molde vann òg cupen denne sesongen. Året etter skåra Stavrum 16 mål i Tippeligaen då Molde, med «dei tre S'ane» (Stavrum, Solskjær og Sundgot) i føringa, tok sølv i serien.
Vrangeløya
Sovjetunionen
I 1929 vart isbrytaren «Fjodor Litke» vald ut for redningsoperasjonen. Ho segla frå Sebastopol med kaptein Konstantin Dublitskij og nådde Vladivostok 4. juli 1929. Her vart alle sjømennene frå Svartehavet byta ut med eit lokalt mannskap. Ti dag seinare segla «Litke» nordover og baserte Beringsundet utan problem. Frå her prøvde dei å passere De Long-sundet og nå øya frå sør. 8. august rapporterte eit rekognoseringsfly at det var tjukk is i sundet og «Litke» segla så nordover mot Heraldøya. Skipet hamna i isen og stod fast. 12. august valde kaptein å skru av motorane for å spare kol og måtte vente to veker for at isen skulle lette litt. «Litke» kom seg fram eit par hundre meter til dagen og nådde busetnaden på Vrangeløya 28. august. 5. september vendte «Litke» heimover igjen med alle «øybuarane» i live. Skipet og mannskapet fekk heidersteikn for gjerninga.
Arild Stavrum
I 1997 vart Stavrum seld til Stabæk. Etter ein sesong vart han kjøpt av den svenske klubben Helsingborg, der han spela under gamletrenaren frå Molde, Åge Hareide. Den første sesongen i Helsingborg vart Stavrum toppskårar Allsvenskan med atten mål. Sesongen etter vart han svensk seriemeister, og vart igjen klubbens toppskårar. Ved sesongslutt kjøpte den skotske klubben Aberdeen Stavrum.
Han spelte to sesongar i Aberdeen, og vart klubbens toppskårar begge sesongane. Sommaren 2001 melde han overgang til tyrkiske Besiktas, der han spelte to sesongar før han i 2003 returnerte til Molde. I løpet av sitt andre opphald i Molde var Stavrum mykje plaga av skader.
Vrangeløya
Sovjetunionen
Under og etter den andre verdskrigen vart mange tyske Schutzstaffel-folk (SS), krigsfangar og gjenverande av Andrej Vlasov sin russiske frigjeringshær sende til Vrangeløya der dei døydde Ein fange som seinare emigrerte til Israel, Efim Mosjinskij, hevdar å ha sett Raoul Wallenberg der i 1962.
Arild Stavrum
Stavrum la fotballskoa på hylla etter 2004-sesongen, og vart trenar i Bærum. I sin einaste sesong som trenar leia han klubben til fjerdeplass i 2. divisjon, avdeling 1. I 2006 vart han hovudtrenar for Molde som enda på sisteplass i Eliteserien og dermed direkte nedrykk. Dette førte til at Stavrum straks fekk sparken. Han er i dag tilsett som ekspertkommentator i TV2.
Vrangeløya
Sovjetunionen
Enkelte amerikanarar meiner at USA har krav på åtte arktiske øyar i dag kontrollert av Russland, mellom anna Vrangeløya. Amerikanske styresmakter har derimot ikkje gjort krav på desse øyane.
724 Hapag
724 Hapag er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. oktober 1911 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Arild Stavrum
Karriere som spelar
* Berre seriekampar.
Låtefossen
Låtefossen ligg i Oddadalen, som gjerne vert kalla fossanes dal. Låtefossen er den meste kjente fossen av fossane i Oddadalen, ein dal som inneheld fleire fossar innanfor ein avstand på 10 km. Før industrien gjorde sitt inntog i tidlegare Odda kommune, kom det mange turistar frå utlandet kvart år for å blant anna sjå denne fossen. Men fossen er framleis ein av Noregs mest besøkte naturbaserte turistattraksjonar. Fossen har ei fallhøgd på 140 meter og er varig verna.
Vuelta a España
Vuelta Ciclista a España (til vanleg Vuelta a España; på norsk òg Spania rundt eller Vueltaen) er ein av dei tre «Grands Tours» innan sykkelsporten, og etter Tour de France og Giro d'Italia det viktigaste etapperennet i verda. Rittet høyrde til UCI ProTour frå 2005 til 2007. Frå 2011 har det tilhøyrt etterfølgaren UCI World Tour. Arrangørar er firmaet Unipublic.
Historie
Vueltaen blei første gong arrangert i 1935, og frå 1955 har rittet blitt arrangert kvart år. Det første året konkurrerte 50 deltakarar over 14 etappar med ei snittlengd på 240 km kvar. Totaldistansen var 3 411 km. Vueltaen blei starta av Juan Pujol for å auke salet av dagsavisa Informaciones etter at han såg kor viktige dei franske og italienske etapperitta var for å auke salet av sponsoravisene L'Auto og La Gazzetta dello Sport.
I starten blei Vueltaen arrangert om våren, til vanleg seint i april, men for å unngå direkte konkurranse med Giro d'Italia som går føre seg i mai, blei Vueltaen frå og med 1995 flytta til september.
Særdrag
Rittet går føre seg over tre veker gjennom Spania og det nære utlandet og finaleetappen blir gjerne lagt til Madrid.
Til vanleg blir arrangementet bygd opp av flate etapper som favoriserer sprintarane, mellomtunge etappar som er veleigna for utbrytargrupper og fjelletapper som favoriserer klatrespesialistane. I tillegg er det gjerne to tempoetappar. Vueltaetappene er relativt kuperte, noko som har ført til at det stort sett er sterke klatrar som har tatt samanlagtsigeren.
I 1999 stod klatreetappen opp Alto de El Angliru i Asturias på programmet for første gong. Stigninga er opp mot 24% på det brattaste, og stigninga blir rekna som ei av dei hardaste i noko landevegsritt. Seinare har denne etappen blitt eit særmerke for Vueltaen.
Lingen
Lingen er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Ems i den sørlege delen av landkreisen Emsland, som grensar til Nordrhein-Westfalen i sør og Nederland i vest.
Fading
Fading er ein variasjon i radiosignal. I radioteknisk samanheng syner fading til variasjon i signalstyrke og signalforvrenging. Fadinga oppstår når det motsette signalet er samansett av to eller fleire bølgjer som har følgt forskjellige vegar frå sendar til mottakar. Den mest kjende forma for fading er bølgjer som har spreidd seg langs jordoverflata og bølgjer som er blitt reflekterte frå ionosfæren.
Lingen
Lingen vart først nemnd i 975. I nyare tid er Lingen kjend for offshore- og atomkraftindustri, men òg for den vakre naturen langs Ems.
Fading
Fading skjer oftast for fjerntliggande stasjonar på mellom- og kortbølgje, medan lokale stasjonar på langbølgje og FM-radio sjeldan vert forstyrra. Ein prøver å unngå fading ved å nytte ein automatisk volumkontroll i mottakarane, og ved å nytte fleire frekvensar og antenner samstundes, slik at ein kan velje det signalet som til ei kvar tid har best kvalitet, kalla diversity-teknikk.
Kjelder
fading. (2012-02-18) I Store norske leksikon. Henta frå http://snl.no/fading/variasjon_i_radiosignaler
Haile Gebrselassie
Haile Gebrselassie er ein etiopisk mellomdistanse- og langdistanseløpar. Gebrselassie er ein allsidig løpar som har delteke i både 1500 meter, 3000 meter, 5000 meter, 10 000 meter, halvmaraton og maraton. Gebrselassie har sett 27 verdsrekordar i løpet av karrieren, og held framleis verdsrekordane på 20 000 meter og på éin times løp.
Røldal
Røldal er ei fjellbygd og ein tettstad i Ullensvang kommune i Vestland fylke. Røldal var tidlegare eigen kommune, men vart i 1964 ihopslegen med Odda kommune. Seinare, frå år 2020, vart Odda og Ullensvang slegen saman og Røldal er no i Ullensvang kommune. Røldal er òg eit kyrkjesokn.
Tettstaden ligg ved nordenden av Røldalsvatnet (380 m.o.h.). Røldal ligg nær skiljet mellom Vest- og Austlandet, og grensar til Suldal i Rogaland og Vinje i Telemark. Frå Røldal er det om lag 28 kilometers køyring til Nesflaten i Suldal og knappe 75 kilometer til Sand i Suldal, ein køyrer då riksveg 13. Riksveg 520, som har vinterstenging, går til Sauda, medan Europaveg 134 går til Odda by i nordvest og austover til Telemark over Haukelifjell. Det er 42 km til kommunesenteret i Odda, medan det er 56 kilometer til Haukeligrend i Vinje.
I Hordadalen ligg Røldal skisenter som er kjent for å vera eit av dei mest snøfylte sentra i Noreg. Røldal er òg ein kjend innfallsvinkel til Hardangervidda.
Røldal stavkyrkje og det undergjerande krusifikset
Røldal er særleg kjend for Røldal stavkyrkje frå 1200-talet, og krusifikset som hadde ord på seg for å sveitte undergjerande dropar, særleg natt til jonsok. Folk gjekk pilegrim til Røldal frå fjern og nær opp gjennom seinmellomalderen. Pilegrimane fortsette å kome til kyrkja i løynd også etter reformasjonen, i von og tru på læking og under, og det skal ha vorte helde midnattsmesse kvar gamaljonsok (6. juli) i dulgsmål for den lutherske geistlegheita heilt fram til 1835 då prosten skal ha vore i bygda ved jonsok og vorte vekt av kyrkjeklokker natterstid. Dei siste åra har pilegrimsvandringane og midnattsmessa vorte tekne oppatt, no i full forståing med Den norske kyrkja.
Røldal kommune, 1837-1964
I 1837 var Røldal eit annekssokn til Suldal prestegjeld, men siden det var skilt frå hovudsoknet sitt av ei amtsgrense, måtte det opprettast som eit eige formannskapsdistrikt.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Røldal kommune frå 1920 til 1963:
Naturalismen
Opphav
Omgrepet naturalisme hadde opphav i Frankrike, der Zola i forordet til Thérèse Raquin kalla romanen for eit laboratorium der kjenslemekanismane blei utprøvde. Romanen var med andre ord ein stad der ein kunne studera dei biologiske og psykologiske reaksjonane til mennesket. Perioden var òg preget av Darwin sine tankar om mennesket som eit utvikla vesen. Hans Origin of Species kom ut på dansk i 1872, og den biologiske styringa av menneske blei teken opp i mange romanar på denne tida, til dømes Mogens av J.P. Jacobsen, som hadde omsett boka til Darwin.
Litteratur
Dei naturalistiske forfattarane prøvde ikkje å setta problem under debatt, slik dei realistiske hadde gjort noko tidlegare. I staden sette dei inn eit einsidig åtak på alt dei mente var gale i samfunnet. Medan realismeforfattarane meinte at ein kunne ta opp problem og diskutera seg fram til ei løysing innanfor samfunnet slik det var, ønska naturalistane å rive ned samfunnsrammene og erstatta dei med noko nytt.
Optimismen som prega dei realistiske forfattarane blei avløyst av djup pessimisme hjå naturalistane. Dei hadde inga tru på at endring var mogleg. Når naturalistane skreiv, brukte dei få eller ingen bilde — verka deira skulle vera ei sakleg, tørr framstilling, utan ymtingar. Nokre skribentar skjerpa krava til realisme ved å skildra dei verste skuggesidene av livet med klare deterministiske trekk.
Naturalismeforfattarane gjekk til sterke angrep på:
Kjende forfattarar
Franske
Ligurisk i oldtida
Ligurisk er eit utdøydd språk som vart talt av ligurar i antikken, før 500-talet f.Kr. Det er brei semje om at språket skal reknast som eit indoeuropeisk språk
Berre nokre få ord av språket er kjend i dag. Dei har overlevd gjennom innskrifter på fjellveggar i nordvestlege Italia, stad- og personnamn og eit lite tal ord som sitat i gresk og latinsk litteratur. Namnet Genova kjem truleg frå dette språket. Namnet Genève er då truleg det same ordet på keltisk. Kanskje representerte det ei gruppe som stod mellom keltiske språk og italiske språk.
Bakgrunnsstoff
Litteratur
Symjing
Symjing er det å ta seg fram gjennom vatn med få eller ingen hjelpemiddel. Ei rekke dyr som lever i havet sym mesteparten av livet sitt. I tillegg sym ei rekke pattedyr og fuglar jamleg eller av og til. Mange pattedyr kan symje instinktivt, men menneske har berre eit svakt symjeinstinkt (sjå babysymjing), og må lære kunsta. Dei har likevel lett for det, og har eit større spekter av symjeteknikk enn dyr.
Ein kan symje for å kome seg ein stad, trene eller ganske enkelt for å more seg. Symjekunne gjer at ein lettare kan berga seg om ein fell i vatnet. I mange land, mellom anna heile Norden, er det derfor vanleg å undervise i symjing på skulen.
Trening i vatn, som har ein massetettleik som liknar den til menneskekroppen, gjer at ein får lita belastning på ledd og knoklar. Symjing kan dermed vere ein god måte å trene på etter skade eller for mange typar funksjonshemmingar.
Hjelpemiddel
For å symje treng ein eit stykke vatn, som ei elv, eit lite vatn, ein innsjø eller havet. Ein kan også lage til symjebasseng for å få eit trygt, regulert symjeområde.
Ein kan godt symje naken, men i moderne tid er det blitt vanleg å bruke badeklede. Desse er hovudsakleg meint å skjule delar av kroppen, men kan også brukast til varmeisolasjon, som ein våtdrakt. Moderne symjedrakter kan også hjelpe symjarar ved å minske friksjon og gjere kroppen deira meir straumlinjeforma.
For å flyte betre kan ein bruke hjelpemiddel som badevenger, symjebelte og symjebrett.
Symjing som idrett
Konkurransesymjing er ein idrett der utøvarar konkurrerer om å vere den raskaste over ein gitt distanse. Det er fleire ulike teknikkar som kan nyttast til å forflytte seg i vatnet, og konkurransesymjing er regulert gjennom eit internasjonalt regelverk som bestemmer korleis dette skal gå føre seg.
Banefordeling og basseng
Talet deltakarar per heat varierer med kor mange banar bassenget har. Det mest vanlige er at seks til åtte deltakarar sym i kvart heat med eit minstekrav på tre dersom det er få som sym distansen og det er råd å oppnå. På sida der starten går er det startpallar som vert brukt for å få betre fart ved start med stup. Det er berre ryggsymjing som startar i vatnet og ikkje på startpallen. Dei fleste internasjonale basseng tar tida automatisk ved bruk av plater ein slår inn i når ein er ferdig med distansen. Stemne kan haldast i både 25 meters og 50 meters basseng. Distansar som 100 m medley vert berre sumde i 25 meters basseng.
Distansar og symjestiler
Konkurransesymjing har hovudsakleg fire symjestilar. Dei er butterfly, ryggsymjing, brystsymjing og frisymjing (krål). Det er ein femte symjestil som består av alle dei fire symjestilane, kalla individuell medley. Det er fleire forskjellige distanser som kan symjast i konkurransar. Dei mest vanlege distansane er 50m, 100m og 200m, men også 400m, 800m og 1500m vert sumde i enkelte symjestilar. Nedanfor kan du sjå alle disiplinane kvar symjestil har
Førebuing
Før ein skal symje eit løp i ein konkurranse må ein førebu seg sjølv for det løpet ein skal gjøre. Det startar ein med allereie nokre veker tidlegare med å «trappe opp» treningsmengda for å så «trappe ned» og finpusse teknikken den siste uka før stevne. Det er også vanleg for både å barbere bort hår på kroppen for å minske motstanden i vatnet. I seg sjølv har ikkje dette en veldig stor effekt, men det er den mentale tanken av at no kjem eg til å symje mykje raskare fordi eg ikkje har like mykje motstand lenger. For å få ein enda betre effekt av redusert motstand brukar mange gode symjarar ein form for symjeklede som gir meir motstand under trening for å ta den av for mykje mindre motstand på konkurranse. På konkurransedagen er det viktig å gjere ein god og grundig oppvarming og ettersom det kan hende at det går fleire timar mellom distansane ein symje er deg viktig å held seg varm heile tida og ha ein ekstra oppvarming ein halv time før ein skal symje.
Rosendal
Rosendal er administrasjonssenter i Kvinnherad kommune, og den største turistbygda. Staden har.
10. serierunde i Tippeligaen 2013
10. serierunde i Tippeligaen 2013 var den såkalla 16. mai-runden og alle kampane denne runden vart spelte same dagen med seks kampar kl. 18.00, ein kamp kl. 19.00 og ein kamp kl. 20.05. mot  og  mot  enda begge uavgjorte. vann over ok tok eit byks opp frå kvalikplassen, medan  slo  og heldt leiinga i serien. gjekk på nok eit tap, heime mot, som vann heile 5–1. tok imot for eit fullsett Brann stadion og vann 2–0, medan  henta i land ein heimesiger mot  etter at Sarpsborg hadde utligna 2-2 ut i andre omgang. RBK vann til slutt 4–2 og gjekk opp på sølvplass. Kvelden vart avslutta med siger til over  i Skien.
Rosendal
Ved Rosendal tettstad ligg òg den største turistattraksjonen i kommunen – Baroniet Rosendal, eit lite slott frå om lag 1666 som ligg inne i eit stort parkanlegg, i dag eit museum som mellom anna fokuserer på unionstida med Danmark. Kring Rosendal er det høge fjell, og det er ikkje langt til isbreen Folgefonna og Folgefonna nasjonalpark, sjølv om tettstaden ligg ut mot Hardangerfjorden. På kaia i Rosendal ligg Skaalurensamlinga, ei museumssamling som fokuserer på dei lange skipsbyggingstradisjonane i Rosendal. Steinparken i Rosendal viser dei ulike bergartane på Folgefonnhalvøya. Her er også ei samling av arkelogiske funn frå området, utstilt i ei restaurert røykstove frå mellomalderen, på den gamle Malmanger prestegard.
Kvinnherad kyrkje ligg i Rosendal. Steinkyrkja er delvis bygd i romansk og delvis i gotisk stil og er frå om lag 1250. Avisa Grenda kjem ut i Rosendal.
Morten Gamst Pedersen
Han spelte for klubben Blackburn Rovers i England, og var lenge fast i troppen til det norske landslaget.
Han vart seld av Tromsø IL i august 2004 for 1,5 millionar pund. Salsprisen vert auka etter tal på kampar som han spelar, prisen kan difor stiga opp til 2,5 millionar pund.
Morten Gamst Pedersen debuterte i Premier League i ein kamp mot Manchester United den 28. august 2004.
Reisfjorden
Reisfjorden er ein fjordarm av Solbergfjorden i Sørreisa kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 6 km austover til tettstaden Sørreisa i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Grunnreisa i nordaust og Håkjerringneset i sørvest. Det ligg busetnader langs heile fjorden. Vest for Sørreisa ligg Smørsgård og Skoelv og nord for Sørreisa ligg Gottersjord, Djupvåg og Grunnreisa.
Fylkesveg 86 går langs sør- og austsida av fjorden, medan Fv211 går langs vestsida.
Rendille
Rendille (formene rendile og randile er også i bruk) er eit afroasiatisk språk som blir snakka av rendillefolket i det nordlege området av Kenya. Rendille er ein del av den kusjittiske språkgreina i den afroasiatiske språkfamilien.
Alfabet
Rendille blir skrive med det latinske alfabetet. Bokstavane og digrafane er: :
Rendille markerer høg tone med akutt aksent. Låg tone er umarkert.
Tone
Rendille er eit tonespråk, og har høg og låg tone.
Hardanger
Hardanger omfattar kommunane Kvam, Ulvik, Eidfjord og Ullensvang, i tillegg til dei sørlege delane av Voss herad (tidlegare Granvin herad). I tillegg kan delar av Kvinnherad kommune verta rekna med i Hardanger. Sidan bløminga av den norske nasjonalromantikken har Hardanger vore kjend som ein av dei vakraste og mest rotekte delane av landet. Måleriet Brudeferd i Hardanger frå 1848 av Tidemand og Gude har i ettertida blitt ståande som det viktigaste frå den nasjonalromantiske perioden på 1800-talet. Landskapet har trekt til seg både norske og utanlandske turistar. Fruktbløminga om våren er vidt kjend. Hardangerbunaden er brukt både lokalt og i resten av landet.
Hardanger er særleg kjend for lange og smale fjordar med eit mildt klima som er særleg gunstig for fruktdyrking. Andre typar jordbruk og båtbygging har lenge vore næringsvegar i området, medan tungindustrien er blitt den viktigaste levevegen i industristadane Odda, Tyssedal og Ålvik i nyare tid.
Historie
Fram til 2020 omfatta Hardanger, kommunane Jondal, Kvam, Voss, Ulvik, Eidfjord, Ullensvang og Odda.
Kommunikasjon
Riksveg 13 går frå sør til nord gjennom Hardanger med ferjesamband over Eidfjorden frå Brimnes til Bruravik. Riksveg 7 over Hardangervidda fylgjer Sysendalen ned til dei imponerande veganleggena i Måbødalen med Vøringsfossen. Til sist kjem ein ned til tettstaden Eidfjord. Riksveg 7/Fylkesveg 7 mellom Halne på Hardangervidda og Tokagjelet vest for Norheimsund, har status som nasjonal turistveg.
I 50 år gjekk det an å reisa med tog til Hardanger. Hardangerbana var ein 27,5 km lang elektrisk jarnbane som gjekk frå Bergensbanen og Voss til Granvin stasjon ved Granvinsfjorden. Bana vart opna i 1934. Persontrafikken vart nedlagd i 1985, godstrafikken i 1989.
Hardingar og hardingfele
Ein person som kjem frå Hardanger vert gjerne kalla for ein «harding». Namnet «hardingfele» eller «hardangerfele» skal koma av at feletypen fyrst vart bygd i Hardanger. Namnet Hardanger tyder 'hordane sin fjord'. Namnet «hordane» kjem av folkenamnet horðar på norrønt.
Ligurar
Skrifter frå antikken og studie av stadnamn tyder på at ligurane kan ha strekt seg lenger inn i sentrale delar av Italia. I følgje Hesiod og verket hans Katalogar (tidleg 500-talet fvt.) var dei ein av dei tre store «barbariske» folkeguppene som styrte dei vestlege grensene av den kjende verda (dei andre var etioparar og skytarar). Avienus fortel i ei omsetjing av ei reiseskildring, truleg frå Marseille (300-talet fvt.), om eit ligurisk hegemoni som strekte seg opp til Nordsjøen, før dei vart pressa tilbake att av keltarar. Ein har funne liguriske namn på Sicilia, i Rhônedalen, Korsika og Sardinia.
Det er ikkje kjend heilt sikkert om dei var eit urindoeuropeisk folk i slekt med iberarar, om dei var ei eiga indoeuropeisk gruppe med slektskap til italisk og keltiske folk, eller til og med ei grein av keltarar eller italarar. Det har òg vore føreslått slektskap mellom ligurar og leopontarar.
Ein annan teori sporar opphavet tilbake til Betica (i dag Andalusia).
Ligurane vart assimilert med romarane, og før dette med gallarar som dei i lag med produserte den kelto-liguriske kulturen.
Folkegrupper
Fleire mindre liguriske folkegrupper er nemnd av historikarar frå antikken:
Santa Giusta
Santa Giusta (sardisk Santa Jùsta) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 4 818 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 69.22 km² og ligg i ei høgd på 10 meter over havet.
725 Amanda
725 Amanda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. oktober 1911 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Endorheisk nedslagsfelt
Eit endorheisk nedslagsfelt eller bekken (frå gresk endo ‘innanfrå’ + rhein ‘å renne’) er eit lukka nedslagsfelt der vatnet ikkje renn vidare til havet. Normalt vil vatn i eit nedslagsfelt renne til havet via elvar eller gjennom porøst grunnfjell. I eit endorheisk nedslagsfelt vil regn (eller anna nedbør) berre forlate systemet via fordamping eller sig. Endorheiske nedslagsfelt vert òg kalla interne dreneringssystem. Nokre av dei største innsjøane i verda er endorheiske. Gode døme er Aralsjøen og Kaspihavet, den største salte vassmassen på jorda bortsett frå havet.
Førekomst
Endorheiske nedslagsfelt kan oppstå i alle typar klima, men er mest vanleg i varme ørkenområde. I område med meir nedbør vil erosjon frå elvane som regel grave ut dreneringskanalar (særleg i episodar med flaum), som til slutt bryt gjennom det lukka systemet og opnar det til det omliggande terrenget. Svartehavet var truleg ein slik innsjø med eit eige hydrologisk system før det kom i kontakt med Middelhavet ved Bosporos.
Endorheiske nedslagsfelt ligg vanlegvis langt inne i landet og grensar til fjell eller andre geologiske kjenneteikn som hindrar tilgang til havet. Sidan det innkomande vatnet berre forsvinn via siging eller fordamping, vil mineral eller andre ting samle seg opp i bekkenet og til slutt vil vatnet i innsjøane verte salt og vere svært sårbart for forureining. I Australia utgjer dei endorheiske nedslagsfelta 18 % av arealet, noko som er mest i verda, medan Nord-Amerika har minst med 5 % av arealet- Totalt er 18 % av landoverflata til Jorda dekt av endorheiske nedslagsfelt eller innsjøar. Dei største områda finn ein i det indre av Asia.
I varme ørkenar er vassinnstrauminga liten og fordampinga på grunn av varmen er stor. Dette reduserer drastisk danninga av komplette nedslagsfelt. Mineral frå det omliggande berget som vatnet renn over vert igjen i nedslagsfeltet når vatnet fordampar og endorheiske nedslagsfelt inneheld derfor ofte vidstrekte saltsletter eller playa. Desse områda er store, flate og harde overflater som stundom vert nytta som rullebaner eller forsøk på å sette fartsrekord på land.
Ein kan få danna både permanente endorheiske innsjøar og innsjøar som berre oppstår til visse tider på året i endorheiske nedslagsfelt. Sjølv dei permanente endorheiske innsjøane kan endre storleik og form over tid, og vert ofte mykje mindre eller bryt opp i fleire mindre delar i tørre delar av året. Menneskeleg påverknad av elvane som renn ut i desse innsjøane har òg ført til at innsjøane har endra form, vorte saltare og forureina.
Kjende endorheiske nedslagsfelt og innsjøar
Vidasjøen i Antarktis, ein av dei få endorheiske innsjøane i kalde ørkenar ikkje frys til is fordi saltinnhaldet er sju gonger høgare enn i sjøvatn.
Asia
Store delar av Vest- og Sentral-Asia er eit einaste stort endorheisk nedslagsfelt. Det inneheld fleire innsjøar, som
Sambharsjøen i Rajasthan, nordvest i India, er òg ein del av eit endorheisk nedslagsfelt.
Australia
Australia er særs tørt og har særs låg avrenning på grunn av det gamle jordsmonnet. Dette gjer at vassføringa i dei endorheiske nedslagsfelta varierer stort. Dei viktigaste er:
Europa
Alle desse innsjøane vert derimot drenert av anten kunstige kanalar eller via karstisk fenomen. Ein finn òg mindre endorheiske innsjøar i Middelhavsland som Spania (Laguna de Gallocanta), Italia, Kypros og Hellas.
Tidlegare
Av tidlegare endorheiske system på Jorda:
Santa Teresa Gallura
Santa Teresa Gallura (sardisk Lungòni, Lungòne) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Han har 5 277 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 102.29 km² og ligg i ei høgd på 40 meter over havet.
Veksel
Ein veksel er ei godkjent oppfordring om å utbetale pengar (trukken veksel) eller erklæring av pengeskuld (eigenveksel). Den som skriv ut vekselen (trassenten), den som overdreg vekselen (endossenten) og den som garanterer for vekselen (avalisten) er vekselskuldnarar med eit solidarisk ansvar. Bruk av vekslar byggjer på ein internasjonal overeinskomst i Genève frå 1930 og er i Noreg regulert av Lov om veksler frå 1932.
Letra de câmbio
Emden
Emden er ein hamneby i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Ems. Byen er den største i området Ostfriesland.
Historie
Ein veit ikkje eksakt kortid Emden vart grunnlagd, men han har i vert fall eksistert sidan 700-talet. Eldre namn på Emden er Amuthon, Embda, Emda, Embden. Emden fekk byrettar av keisar Maximilian I i 1495.
Emden vart ein svært rik by på 1600-talet på grunn av mange nederlandske emigrantar. Han vart eit senter for protestantisme på denne tida og produserte dei første biblane på nederlandsk. Under napoleontida vart Emden og Ostfriesland ein del av det kortvarige Kongedømet Holland.
Industrialiseringa starta rundt 1870 med ein papirfabrikk og eit noko større skipsverft. Mot slutten av 1800-talet vart ein stor kanal, Dortmund-Ems-kanalen, konstruert, som knytte Emden til Ruhr-området. Dette gjorde Emden til «hamna i Ruhr-området», ei rolle han hadde fram til 1970-åra. Kol frå sør vart transportert til hamna ved Nordsjøen og importert jernmalm vart ført via kanalen til Rhinen og Ruhr. Det siste skipet med jernmalm til Ruhr gjekk ut i 1986.
I 1903 vart det bygd eit stort skipsvert (Nordseewerke) som framleis er i drift.
Byen vart nesten utsletta under den andre verdskrigen og nesten alle dei historiske bygningane forsvann. Det mest alvorlege bombeåtaket fann stad 6. september 1944, då om lag 70 % av alle husa i sentrum av øydelagd. Verdt å merke seg er at skipsverftet nesten var uskada og at britane hadde dei sivile områda som mål. Ein trur at dette var hemn for nazistane si bombing av ein engelsk by. Den rekonstruerte byen vart opna 6. september 1962, nøyaktig 18 år etter bombinga.
Kjelder
Emden
Langenhagen
Langenhagen er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg i landkreisen Region Hannover.
Historie
Frå 1866 til 1868 arbeidde Robert Koch i Langenhagen. 18. juni 1972 vart terroristen Ulrike Meinhof frå Rote Armee Fraktion arrestert i her. 17. august 1982 vart den første masseproduserte kompaktplata i verda produsert i Langenhagen.
Kundrjutsja
Kundrjutsja (russisk Кундрючья) er ei elv i Lukhansk oblast i Ukraina og Rostov oblast i Russland og ei av sideelvane til Donets frå høgre. Elva er 244 km lang og har eit nedslagsfelt på. Middelvassføringa hennar ved munningen er 3,74 m³/s
Elva er rik på fisk, mellom anna karpe, åbor og gjedde, men ho er sterkt forureina og av den grunn er det forbode å symje i elva.
Innerdalstårnet
Innerdalstårnet eller Dalatårnet (1 452 moh.) er eit fjell i Sunndal kommune på Nordmøre i Møre og Romsdal fylke. Fjellet ligg i Innerdalen, like ved Innerdalshytta. Innerdalstårnet og Storsalen (1 720 moh.) er viste i opningssekvensen til tv-serien Jul i Blåfjell.
Toyota i Aichi
Toyota (japansk 豊田市|Toyota-shi} er ein by i Aichi prefektur i Japan. Byen fekk bystatus i 1951 med namnet Komoro, og i 1959 byta byen namn til Toyota. Toyota er òg houvdsetet for Toyota Motor Corporation, verdas nest største bilprodusent.
726 Joëlla
726 Joëlla er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 22. november 1911 av Joel Hastings Metcalf ifrå Winchester, Massachusetts.
Gjeldsbrev
Gjeldsbrev er ein skriftleg lovnad om at ein forpliktar seg til å betala tilbake ein viss sum pengar ein har lånt frå nokon. Gjeldsbrev kan vera uomsettelege (enkle) eller omsettelege. Lov om gjeldsbrev frå 1939 regulerer bruken av gjeldsbrev.
I forarbeida til Gjeldsbrevloven av 17 feb. 1939 nr 1 er gjeldsbrev definert som: «et skriftlig og i det ytre selvstendig løfte om å betale penger.»
Austlandet
Austlandet er eit vanleg fellesnamn for landsdelen i Noreg som ligg sør for Dovre/Rørosvidda og aust for Langfjella. Landsdelen blir grovt rekna til å omfatte fylka Viken, Oslo, Innlandet og Vestfold og Telemark.
Totalt utgjer Austlandet 94 575 km² (29,2 % av arealet til Noreg) med 2 305 109 innb. (2006, 49,7 % av folketalet i Noreg). Delen av folkemengda i Noreg som budde på Austlandet var sterkt aukande fram til kring 1970; i 1970-åra gjekk delen litt tilbake, vesentleg som følgje av stagnasjonen i folketalet i Oslo-området. Frå midten av 1980-åra har folkemengda på ny vist ein stigande tendens, parallelt med ny vekst i Oslo-området. I perioden 1996–2006 hadde Austlandet 62,9 % av den samla folkeveksten i landet. Av dette fall 41,1 % på Oslo og Akershus og 21,8 % på landsdelen elles. Dette avspeglar ei tydeleg sentralisering av busetnaden på Austlandet.
Artikkel (fleirtyding)
Artikkel kan vise til:
Pest
Pest er ei nemning nytta særleg i mellomalderen om alle dødelege sterkt smittsame epidemiske sjukdomar. Seinare har nemninga vorte nytta om akutt infeksjonssjukdom mellom gnagarar og menneske. Årsaka til sjukdomen er ein bakterie, Yersinia pestis. Mellom menneske reknar ein med tre vis pesten syner seg på; byllepest, lungepest og septikemisk pest (blodforgiftning eller sepsis). Ein person kan ha fleire former. På verdsbasis er i dag 80-95 % av tilfella byllepest, med ein mortalitet på 10-20 %. Ein minoritet 10-20 % får primær systemisk Y. pestis-sepsis utan byllar, med ein mortalitet på 22%. Den sjeldnaste forma er primær lungepest med ein mortalitet blant ubehandla på opp mot 100%, og meir enn 50 % mortalitet blant behandla pasientar.
Smitte og klinikk
Bakterien Y. pestis lever normalt i blodet hos gnagarar og i ventrikkelen (magesekken) eller proventrikkelen hos ulike slags lopper som lev på gnagarane. Overføringa til menneske skjer frå loppene, eller frå andre menneske. Når Y. pestis kjem inn i kroppen blir bakterien eten av makrofagar, bakterien overlev og reproduserer seg inni makrofagen og blir frakta til næraste lymfeknute. Bakterien går her ut av makrofagen og reproduserer seg vidare. Bakterien er ikkje på same viset motstandsdyktig mot neutrofile granulocyttar, ein annan type kvite blodceller. Det trengst berre ei svært lita mengde bakteriar, truleg mindre enn hundre, for at smitteoverføringa kan få dødeleg utkomme. På den andre sida er overføringa av smittestoff frå lopper lite effektiv, ofte fører ikkje bitt frå smitta loppar til overføring av smittestoff.
Septikemisk pest
10-20 % av pasientane får primær systemisk pest med symptom som hypotensjon (lågt blodtrykk) og sjokk, utan tydeleg affeksjon av lymfeknutane. Denne gruppa har høg mortalitet. Nemninga septikemisk pest kan vera litt forvirrande etter som dei fleste pasientane med byllar får bakteriar i blodbanen (bakteremi), mange også i så stor mengde at dei får kliniske symptom på sepsis. Det er omdiskutert om septikemisk pest verkeleg er ein eigen form, men forsøk på dyr tyder på det. Ubehandla er letaliteten nærare 100 %.
Lungepest
Primær lungepest har kort inkubasjonstid, frå eit par timar opp til to-tre dagar. Tilstanden er kjenneteikna av at han kjem brått, og gjev dyspnø (andenaud), høg feber, smerter rundt lungene når ein trekk pusten og at det som kjem når ein hostar (sputum) er blodig. Smerter, forvirring, diaré og koma kan òg vera til stades. Ubehandla er letaliteten nærare 100 %.
At lungepest er særs alvorleg samstundes som han kan bli spreidd som eit aerosol gjer han til eit mogeleg biologisk våpen.
Diagnose og behandling
Ein kan påvise både agens (bakterien sjølv) og antistoff i biologisk materiale. Behandlinga er isolat og antibiotikabehandling, ved lungepest også profylaktisk av familiemedlem. Vaksine finst, men er ikkje tilgjengeleg i Noreg og har usikker grad av verknad.
Utbreiing i dag
Mellom 1987 og 2001 blei det rapportert 36 876 tilfelle av pest til WHO, av desse døyde 2 847. I 2000 og 2001 var meir enn 95 % av verdas kjende tilfelle i Afrika. Madagaskar er særleg råka, med over 41 % av tilfella. Der skjedde det ei bløming på 1980-talet og på 1990-talet var den årlege insidensen ni tilfelle per 100 000 innbyggjarar.
Pest i historia
Ein kjenner tre pandemiar med pest. Den første var rundt 540 e.v.t. medan Justinian var keisar i Austromarriket. Den andre var Svartedauden, den tredje starta i Kina på slutten av 1800-talet. Dei fleste daude den gongen var i India og Kina.
Pest i Noreg
Den første kjende pestepidemien i Noreg var Svartedauden, som kom til Bergen i 1349. Sidan kom det pest til landet i 1359-60 (barnedauden), 1371 (drepsotta, 1391 (usikkert om dette var pest), 1452, 1459, 1500, 1530, 1547, 1565-70, 1583, 1599-1600, 1618-19, 1626, 1629-30, 1637 og 1654. Ikkje alle farangane var landsomfattande.
Tidsskriftet Folkemål
Folkemål vart gjeve ut av Norsk Målungdom frå 1980 til 1984. Det var eit medlemsblad, og avløyste Målfront. Folkemål endra namn til Eg i 1985.
Spacewatch
Spacewatch er eit prosjekt ved Universitetet i Arizona som spesialiserer seg på studie av småplanetar, inkludert ymse typar asteroidar og kometar.
Prosjektleiaren er Robert S. McMillan
Oppdagingar
Spacewatch oppdaga ein jupitermåne, no namnsett Callirrhoe, som ein først trudde var ein asteroide.
Santadi
Santadi (sardisk Santàdi) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 3 439 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 116.49 km² og ligg i ei høgd på 135 meter over havet.
Dumeng Giovanoli
Dumeng Giovanoli frå Sils im Engadin/Segl er ein sveitsisk, tidlegare skirennar.
Giovanoli vann sin første siger i verdscupen 14. januar 1968 i slalåm i Wengen. Ei veke seinare gjekk han til topps i slalåmrennet i Kitzbühel, og han vann den sesongen slalåmcupen av verdscupen. Under OL 1968 i Grenoble hamna han utanfor sigerspallen, med fjerdeplass i slalåm som best. Derimot kom han på andreplass i den alpin kombinasjonen, den stod ikkje på OL-programmet men talde som VM-øving. Han tok ei bronsemedalje i storslalåm under VM 1970 i Gherdëina.
Europeisk historie
Europeisk historie tek for seg historia til verdsdelen Europa, der det moderne mennesket har budd i nesten 40 000 år. Området vart tidleg dominert av sivilisasjonsdanningar kring Middelhavet, særleg den greske og latinske. Seinare har den politiske hovudtyngda vorte flytta mellom fleire stormaktsdanningar, der ingen klarte å oppretthalda hegemoniet over lengre periodar. Rivalisering mellom stormaktene førte i første halvdelen av 1900-talet til to blodige verdskrigar. I nyare tid er det vorte sett i gang ein omfattande prosess for å samla dei mange nasjonalstatane i Europa til ein økonomisk og politisk union, EU.
Syagrius
Afranius Syagrius (fødd 430 og daud 486 eller 487) var son av Aegidius, den siste romerske magister militum per gallias, eller romersk hærførar i Gallia. Etter at Vestromarriket fall, heldt han ved like ein romersk enklave i Soissons og eigna ikring. Han rådde her som Dux frå faren døydde i 464 til han vart slegen av frankarkongen Chlodovech i 486.
Europeisk historie
Førhistorisk tid
Homo erectus og neandertalarar slo seg ned i Europa lengje før utviklinga av det moderne mennesket, Homo sapiens. Dei tidlegaste tilfella av anatomisk moderne menneske i Europa har vorte datert til rundt 35 000 f.Kr.
Uriah Heep
Uriah Heep er eit britisk rockeband, danna i 1969 etter at Ken Hensley blei medlem i bandet Spice. Bandet gav ut mange vellykka album i 1970-åra, og trass i mindre suksess utover 1980-talet, held dei framleis på.
Meseret Defar
Meseret Defar Tola er ein etiopisk langdistanseløpar som spesialiserer seg på 3000 og 5000 meter for kvinner. Ho hadde verdsrekorden på 5000 meter frå 2006 til 2008, då han blei slått av landsmannen Tirunesh Dibaba.
Den fyrste OL-medaljen for Meseret Defar var ein gullmedalje på nettopp 5000 meter under sommar-OL 2004 i Athen. I sommar-OL 2008 i Beijing enda ho på tredjeplass på den same distansen, slått av gullvinnaren Tirunesh Dibaba og tyrkiske Elvan Abeylegesse. Under sommar-OL 2012 var Defar igjen i toppform og sprang seg til ein ny gullmedalje på 5000 meter.
Meseret Defar vart også verdsmeister på 5000 meter under VM i friidrett 2007 i Osaka og har ei lang rekkje andre medaljar frå internasjonale meisterskap.
Ho fekk Bislett-medaljen i 2007.
Syagrius
Etter Slaget ved Soissons flydde Syagrius til visigotarkongen Alarik II i Toulouse. Her vart han teken og sett i fengsel, og snart etter overgjeven til Chlodovech. Etter det Gregor av Tours skriv, vart han drepen i løynd med kniv i 487.
Dei germanske stammene mintest han som «romarkongen». Han var den siste frie romerske hovdingen i Gallia.
Europeisk historie
Førhistorisk tid
Det er funne prov for faste busetjingar datert til 6000-talet f.Kr. i Bulgaria, Romania og Hellas. Yngre steinalder nådde det sentrale Europa på 5000-talet f.Kr. og delar av Nord-Europa i 4000- og 3000-talet f.Kr. Det finst ingen førhistorisk kultur som omfatta heile Europa.
Den første kjende sivilisasjonen i Europa som hadde skriftspråk var den minoiske på Kreta og litt seinare den mykenske i dei nærliggande greske områda, frå byrjinga av det 1000-talet f.Kr.
Rundt år 400 f.Kr. vart La Tène-kulturen spreidd over den største delen det europeiske innlandet, så langt som til den iberiske halvøya, og seinare Anatolia. Etruskarane folkesette det sentrale Italia og Lombardia, herfrå vart dei no forskove av keltarar, som òg blanda seg med folkesetnaden i Iberia og skapte den unike keltiberiske kulturen. Sidan keltarane ikkje hadde skriftspråk veit me lite om kulturen deira. Romarane møtte dei og etterlét seg ei mengd informasjon om dei, desse arkiva og dei arkeologiske bevisa formar forståinga vår for denne ekstremt innflytelsesrike kulturen. Keltarane viste ein sterk, men mindre organisert, konkurranse mot Romarriket som etter kvart koloniserte og erobra heile den søre delen av Europa.