cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
DNA
DNA er bygd opp av to lange polymer. Kvart polymer er sett saman av ein «ryggrad» av annakvart deoksyribosemolekyl og fosfatgruppe. Til kvart deoksyribosemolekyl er det fest ein nitrogenbase. Desse er alltid ein av fire: adenin, guanin, cytosin og tymin. Dei to polymera er vende kvar sin veg. Informasjonen ligg i rekkjefylgja på basane. Baserekkjefylgja vert omdanna til aminosyrerekkjefylgja i protein ved at delar av DNA-molekylet vert kopiert til svarande RNA-basar. Denne prosessen ber namnet transkripsjon.
Inne i cellene er DNA inndelt i kromosom. I forkant av celledelinga vert ein kopi laga av alle kromosoma. Hjå eukaryotar vert DNA-et lagra i cellekjerna, medan det hjå prokaryotar (det vil seie bakteriar og arkebakteriar) vert lagra rett i cytoplasma. DNA-et i kromosoma er bunde til histonar og andre kromatinprotein som hjelp til med å trekkja saman DNA-et før celledeling. Dei spelar òg ei rolle i uttrykkinga av DNA-et.
Fysiske og kjemiske eigenskapar
DNA er eit langt polymer bygd opp av fire ulike små einingar kalla nukleotidar, som tek seg oppatt mange gonger. DNA-molekylet er mellom 22 og 26 Ångström (Å) brei, og kvar nukleotid er 3,3 Å lang. Jamvel om kvar av desse einingane er veldig småe, so kan DNA-molekyl vera veldig store, med millionar av nukleotidar. Til dømes er menneskekromosom 1 (det lengste) ca. 220 milloner nukleotidar langt.
Ryggraden i DNA-molekylet er sett saman av 2-deoksyribose (eit ringforma sukker) og fosfatgrupper. Fosfatgruppene er bundne til 5-karbonet på eitt sukker og 3-karbonet på det hine. Difor kan ein tala om "retning" på DNA. Hovudskilnaden på DNA og det nært slekta RNA er at i DNA er sukkeret deoksyribose, i staden for ribose, som er i RNA.
Mellom basane skil ein mellom purinane adenin og guanin, og pyrimidinane tymin og cytosin. I RNA tek uracil plassen til tymin.
Struktur
Molekylet er bygd opp av to lange kjeder som dannar ein dobbeltspiral. Desse består av grupper danna av sukkeret deoksyribose, ei fosfatgruppe og ein aromatisk nitrogenbase. Sukkeret i ei gruppe er bunde til fosfatgruppa i den neste.
Nitrogenbasane er kovalent bunde til sukkeret. Basepara vert danna ved hydrogenbindingar mellom to basar, og består av adenin (A) og tymin (T) eller cytosin (C) og guanin (G). Basane i paret kjem frå kvar si kjede.
James D. Watson, Francis Crick og Maurice Wilkins fekk nobelprisen i medisin og fysiologi i 1962 for å ha oppdaga denne strukturen.
Radulja
Radulja  er ei elv i Slovenia. Ho er 33 km lang.
Akihiro Tabata
Akihiro Tabata er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds, JEF United Ichihara og Consadole Sapporo.
Gyldenpris
Gyldenpris er eit bustadområde i Bergen og ligg vest for Puddefjorden. Namnet er henta frå ein lystgard frå 1700-talet, som var skild ut frå Damsgård. Hovudhuset stod til 1955. Bergen kommune kjøpte eigedommen Gyldenpris i 1912 og hadde planar for utbygging av bustader. Etter bybrannen i Bergen i 1916 vart det bygt barakker på Gyldenpris for husville. Området vart administrativt overført frå Laksevåg til Bergen i 1921. Då budde det om lag 1700 innbyggjarar på Gyldenpris.
Langs Damsgårdssundet var det i siste del av 1800-talet bygd ut industri. I 1956 vart området knytt nærare til Bergen kommunikasjonsmessig ved at Puddefjordsbrua vart opna.
Tomoyasu Ando
Tomoyasu Ando er ein tidlegare japansk fotballspelar.
ALT av Van der Graaf Generator
ALT er det 12. studioalbumet til det engelske progressive rockebandet Van der Graaf Generator. Det kom ut 25. juni 2012. Albumet består utelukkande av instrumental musikk. Albumet har undertittelen «Instrumental Improvs & Experiments».
Opningssporet «Earlybird» inspirerte Earlybird Project (2014-2015), eit veldedig kunstprosjekt med fokus på miljø, ein appell om å bevare planeten. Dette prosjektet kom som følgje av eit samarbeid mellom den italiensk-russiske kunstnaren Vladislav Sjabalin, som arbeider med fossil, og Van der Graaf Generator.
Danske statsministrar
Konstitusjonelt monarki vart innført i 1849 med den danske grunnlova. Den danske monarken er statsoverhovud. Kvar og ein av regjeringsleiarane har vore leiar av ein eller fleire regjeringar. Stillinga som regjeringsleiar i Danmark vert kalla premierminister i åra 1848-1856. Mellom 1856 og 1913 vert det kalla konseilspræsident. Sidan da har regjeringsleiaren hatt tittelen statsminister.
Sjur Helgeland
Sjur Larsson Helgeland var ein spelemann frå Voss i Hordaland. Han er rekna som ein viktig stilskapar i vossaspelet etter Ola Mosafinn.
Sjur kom frå Myrkdalen på Voss, og vart først lært opp av far sin, Lars Olsson Helgeland. Seinare var han mykje i lag med Ola Mosafinn, og desse bytte mange slåttar. Nokre av slåttane som er skrivne opp etter Ola, er opphavleg frå Sjur. I tillegg til det tradisjonelle spelet, fekk Sjur og ei god mengde runddans-slåttar, som han lærte av ein farande spelemann som berre var kalla Storspelaren.
Navan
Det katolske bispedømet Meath hadde tidlegare sete i Navan, men dette vart flytta til Mullingar i Westmeath. Den største bly- og sinkgruva i Europa, Tara Mines, ligg utanfor Navan. Nær byen finn ein Brú na Bóinne med monument frå den yngre steinalderen, Tara, Skryne, Slane, Kells og Trim.
Sjur Helgeland
Sjur Helgeland mogna inn i ei nyskapande tid. Han brigda og brøytte om på eldre spel, og dikta mange nye slåttar. Han var påverka av Lars Fykerud, og vart inspirert til å laga «tonestykke», nye lydarslåttar, som var reine konsertnummer. Han og Fykeruden sette saman fleire slike, men ikkje alle overlevde. Det mest kjende av desse tonestykka er Budeiene på Vikafjell, som mest er ein heil suite.
Danske statsministrar
Dronning Margrethe har vore statsoverhovud sidan 14. januar 1972.
Sjur Helgeland
Sjur Helgeland var ein storbygd kar, som sjølv skrytte av at han åtte manken til Bjørnstjerne Bjørnson og fingrane til Ole Bull. Dei to som nok vart mest påverka av han, var Lars Skjervheim frå Myrkedalen, og Sigbjørn Bernhoft Osa frå Voss.
Navan
Tradisjonelt har teppeproduduksjon vore ein viktig industri i Navan, og møbelindustrien har òg stått sterkt. Begge er i nedgangstider, og mange selskap har flytta produksjonen til lavkostland. Likevel har den keltiske tigeren ført til kraftig vekst, ikkje minst på grunn av at det berre er rundt fem mil til Dublin slik at mange pendlarar har slått seg ned der.
Kommunikasjon
Det var tidlegare passasjertog mellom Clonsilla og Navan, men dette vart lagt ned i 1963. Dei mange pendlarane må derfor bruke bil eller buss, og sjølv om hovudvegen N3 gjev raskt samband til hovudstaden er det ønske om å få oppretta ei ny passasjerlinje
Sjur Helgeland
Slåttar skrivne ned etter Sjur Helgeland
Hardingfeleverket har 11 nedskrifter etter Sjur. Dei fleste er gjort av Arne Bjørndal, men ein er gjort av Henrik Gjellesvik, og ein av Sven Nyhus.
Navan
Kommunikasjon
Linja som går gjennom byen vert framleis nytta av Iarnród Éireann til godstrafikk.
Ergolz
Ergolz er den største elva i kantonen Basel-Landschaft. Ho spring ut ved Geisflue i Faltenjurafjella i den øvre regionen av Basel-Landschaft, på grensa til Aargau og Solothurn, og munnar ut i Rhinen ved Augst. Av sideelvane til Ergolz finn ein Eibach, Homburgerbach, Diegterbach,Frenke, Orisbach, Röserenbach og Violenbach.
Sidan 1934 har ein målt vassføringa til Ergolz ved Liestal. I meir enn 70 år har middelvassføringa mot Rhinen vore 3,73 m³/s. I 2006 var middelvassføringa 5,63 m³/s. Den største vassføringa det året var 10. april 2006, med 134 m³/s. Dei lågaste og høgaste verdiane ein har målt ved Liestal var 0,1 m³/s (1947) og 155 m³/s (i 1999).
Historie
Elva var drikkevasskjelde for den romerske byen Augusta Raurica. Det vart bygd ein akvedukt som byrja oppfor dagens Liestal. Delar av akvedukten står framleis. To av stadane der ein kan sjå akvedukten i dag er i Heidenloch-distriktet i Liestal og nordaust for kloakkhandsamingsanlegget i Füllinsdorf.
Ergolz vart i aukande grad forureina på første halvdel av 1900-talet. Frå 1960 og frametter har ein stoppa og snudd utviklinga ved hjelp av kloakkhandsamingsanlegg.
Rørosmartnan
Rørosmartna er ein årleg marknad og kulturskipnad på Røros som finn stad frå den nest siste tysdag i februar og varer til laurdagen etter. I regel kjem det mellom 70 000 og 80 000 besøkande og marknaden er difor viktig for Røros og distriktet. På åpningsdagen kjem om lag 80 hestesleder med tilreisande frå Sverige og fjellbygdene omkring.
Marknaden har historie frå ein kongeleg resolusjon frå 1853:
I dag vert det handla med alle slags varer, frå om lag 100 boder. Inne på kafear og lokaler vert det spela gamal dansemusikk frå middag til seint på natta. Den mest populære dansen er Røros-pols.
Bakgrunnsstoff
Nettstaden til Rørosmartnan
Hamar kommune
Hamar er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen grensar til Ringsaker i vest, Åmot i nordaust, Løten i aust og Stange i sør. Hamar er administrasjonssenter, og er den største byen i innlandsdistriktet og fylkesadministrasjonssete for Hedmark. Rundt 223 km², eller ca. 64 %, av kommunen eig Vang Almenning.
Fotballaget Hamarkameratene kjem frå Hamar.
Monte Carlo
Monte Carlo (oksitansk Montcarles, monegassisk Monte-Carlu) er den mest velståande bydelen i Monaco og vert stundom feilaktig rekna som hovudstaden i fyrstedømet, sjølv om det formelt ikkje finst ein hovudstad her. Monte Carlo er kjend for kasinoa, gambling, glamour og glimt av kjende personar. Det bur om lag 3000 innbyggjarar her permanent. Bydelen Monte Carlo inneheld sjølve Monte Carlo, der kasinoet ligg, men òg områda Saint Michel, Saint Roman/Tenao og strandområdet Larvotto. Det grensar til den franske kommunen Beausoleil (tidlegare kalla Haut-Monte-Carlo).
Monte Carlo vart grunnlagd i 1866 og er kalla opp etter den dåverande regjerande fyrsten, Karl III av Monaco. Sjølve fjellet er ein del av foten av Dei maritime Alpane, som Monaco ligg nedanfor.
Circuit de Monaco ligg i Monte Carlo, der Formel 1-løpet Monaco Grand Prix finn stad. Det er òg vertskap for verdsmeisterskapen i boksing, moteshow og andre hendingar. Mange kjendisar og kongelege har vitja Monte Carlo i mange tiår.
Monte Carlo er ein av dei største turiststadane i Europa, men dei største turistattraksjonane som St. Nicholas-katedralen, Napleonsmusemuet, Det oseanografiske museumet og akvariumet og fyrstepalasset ligg alle i bydelen Monaco-Ville.
Kasinoet
Den mest kjende turistattraksjonen i Monte Carlo er kasinoet og Grand Théâtre de Monte Carlo, eit opera- og baletthus. Innbyggjarane i Monaco har ikkje løyve til å kome inn i kasinoet.
Trond Kirkvaag
Trond Georg Kirkvaag var ein norsk komikar, skodespelar og imitator fødd i Oslo, som har laga ei rekke humorprogram på NRK gjennom over 30 år. Kirkvaag er son av den tidlegare NRK-programleiaren Rolf Kirkvaag. Han er best kjent for sitt mangeårige samarbeid med Knut Lystad og Lars Mjøen i komikartrioen KLM, og for serien Trotto Libre som han laga saman med Otto Jespersen.
Trond Kirkvaag blei tilsett i NRK i 1968. Ein av dei tidlege suksessane hans var Buffalo Bløffs internasjonale vegg-til-vegg-show frå 1973 som han laga saman med Jon Skolmen. Programmet vann Chaplin-prisen på Montreux-festivalen. Tre år seinare vann Kirkvaag og Skolmen både Gullrosa, Chaplin-prisen og Presseprisen i Montreux for The Nor-way to broadcasting, eit humoristisk program om kringkastinga si historie i Noreg.
Samarbeidet med Lystad og Mjøen starta i 1976 med Nynytt, eit satirisk nyheitsprogram som i stor grad var inspirert av britiske humorseriar som Monty Python's Flying Circus. I 1978 lagde trioen den fyrste av i alt fire seriar om Brødrene Dal. Andre KLM-seriar inkluderer MRK Fjærsynet, Skai-TV og Nachspiel. I tillegg har trioen laga Montreux-bidraga Diplomatix og The Rise and Fall of an Olympic Village, så vel som spelefilmen Noe helt annet. KLM vann Leonardstatuetten i 2001.
I 1996 laga Kirkvaag sketsjprogrammet Trotto Libre saman med Otto Jespersen, der Kirkvaag skapa rollefigurane Skræmmer'n og Jacob Winche-Lanche. Etter at Kirkvaag og Jespersen avslutta samarbeidet, har Kirkvaag vore på skjermen med sitt eige talkshow, Showtalk. Våren 2007 blei det kjent at Kirkvaag hadde kreft.
Trond Kirkvaag lanserte 1. august 2007 sjølvbiografien ''Kom ikke nærmere. Jeg og far'' der han blant anna skildrar korleis det var å vekse opp i 1950-åra med ein NRK-kjendis som far. Han har tidlegare skrive kriminalromanen Kongen som blei utgjeven i 1999.
Landscapes
Landscapes er eit studioalbum av og med den norske trompetisten Ole Edvard Antonsen som kom ut i 2007. Albumet er spela inn i Grieghallen i Bergen saman med Bergen Filharmoniske Orkester i samband med to konsertar i 2006.
Bhumibol Adulyadej av Thailand
Kong Bhumibol overtok trona då broren døydde i 1946, og vart formelt krona i 1950. Han var gift med dronning Sirikit (fødd 1932). Tronfylgjaren er sonen Maha Vajiralongkorn.
Nasjonalt symbol, men med politisk makt
Formelt har kongen lite makt, men han har framleis ein viktig rolle som øvste leiar for buddhismen og samlande nasjonalt symbol for landet. Kongen og familien hans opptrer nærast dagleg på ulike arrangement og er høgt verdsette. Kritikk av kongefamilien er uhøyrt. Sjølv om landet er eit konstitusjonelt monarki, har kongen gripe inn i politikken ved ulike høve. I 1992 brukte kongen innverknaden sin til å stoppa samanstøyt mellom hæren og demonstrantar. I regjeringstida hans har det vore fleire militærkupp. Kuppmakarar har lagt vekt på å æra kongen. Den 19. september 2006 avsette militæret statsminister Thaksin Shinawatra, og utnemnde kongen til statsoverhovud. I ei uttale la dei vekt på å «sikra fred og æra kongen, som vert sett på som den mest høgvyrda av alle thaiar».
Rak
Rak er ei elv i Slovenia og ei av sideelvane til Reka. Ho er berre 2,5 km lang og renn gjennom naturparken Rakov Škocjan.
SS-19
SS-19 UR-100N (NATO-kallenamn SS-19) er eit interkontinentalt ballistisk missil (ICBM) utplassert av det russiske forsvaret. Utviklinga av missilet starta i 1970 og det vart utplassert frå 1974. Totalt 360 missil vart produsert, av desse er 30 framleis operative i siloar, men utan atomstridshovud.
Peter Abrahams
Peter Henry Abrahams var ein forfattar frå Sør-Afrika.
Abrahams var fødd og oppvaksen i Vrededorp, ein fattig forstad til Johannesburg. Han reiste frå Sør-Afrika i 1939, og jobba først som sjømann, seinare fekk han jobb som journalist i London. I 1956 flytta han til Jamaica.
SS-19
Tekniske fakta
Missilet har ei rekkevidde på 10.000 kilometer, og startvekta er 100 tonn.
Ryuji Kawai
Ryuji Kawai er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds, Yokohama F. Marinos og Hokkaido Consadole Sapporo.
Flåmsdalen
Flåmsdalen er ein 18 kilometer lang smal dal som strekkjer seg frå Myrdalsplatået på vel 800 moh. ned til Fretheim inst i Aurlandsfjorden i Aurland kommune i Vestland. Gjennom dalen renn den varig verna Flåmselvi, som har utspringet sitt nordom Hardangerjøkulen, og jarnbanen Flåmsbana går frå Myrdal og ned gjennom heile dalen til endestasjonen ved fjordbotn.
Flyg avsted
Flyg avsted er eit studioalbum med den norske artisten Åge Aleksandersen som kom ut i 1999.
Takashi Sambonsuge
Takashi Sambonsuge er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Urawa Reds, Mito HollyHock og Ventforet Kofu.
Fylkesveg 313
Fylkesveg 313 (Fv313) går mellom Helland i Re og Gutu i Sande. Veglengda er 26,1 km.
Other World av Peter Hammill
Otherworld er eit samarbeidsalbum mellom den engelske songaren Peter Hammill og den amerikanske gitaristen Gary Lucas. Det kom ut i februar 2014 på Esoteric Recordings.
Sjølv om albumet på omslaget har tittelen «Other World», vert albumet på den offisielle nettsida til Peter Hammill, Sofa Sound, skriven som eitt ord, «Otherworld».
Innhald
Alle songar skrivne av Gary Lucas og Peter Hammill.
Juan Ramón Jiménez
Juan Ramón Jiménez var en spansk forfattar som i 1956 fekk Nobelprisen i litteratur «för hans lyriska diktning som på spanskt språk bildar ett föredöme av hög andlighet och konstnärlig renhet.»
Liv
Jiménez var fødd i Moguer i Andalucía som son av ein vinhandlar. Han fekk den første utdaninga si ved Jesuittskolen i Puerto de Santa María i Cádiz. I 1900 reiste han til Madrid, i 1901 fekk han sitt litterære gjennombrot med Arias tristes. Under den spanske borgarkrigen oppheldt han seg mest i Amerika, der han feira store litterære triumfar, blant anna på Cuba. Frå 1951 budde han i Puerto Rico.
Jiménez blir rekna som ein viktig representant for den spanske modernismo, blant anna påverka av Rubén Darío og han blei sjølv viktig for ungre forfattarar som Federico García Lorca. Prosadiktet Platero y yo («Platero og eg») blir rekna som eit kunstnarleg høgdepunkt. Det handlar om venskapen mellom eg-forteljaren og eit lite esel, som i 138 miniatyrar fortel om livet i Andalucía før den første verdskrigen.
Á
Á (a-akutt, liten bokstav: á) er ein bokstav i nordsamisk, tsjekkisk, færøysk, ungarsk, islandsk og slovakisk. Denne bokstaven finst òg i irsk, oksitansk, portugisisk, spansk og vietnamesisk som eit avbrigde av bokstaven a.
Færøysk
Á er den andre boksaven i det færøyske alfabetet og vert uttala eller. Den er dessutan, som i gamalnorsk og islandsk, styreordet på.
Islandsk
Á er den andre bokstaven i det islandske alfabetet og vert uttala (som i «ow»). Som i færøysk og gamalnorsk er han ogso styreordet på.
Nordsamisk
Á er den andre bokstaven i det nordsamiske alfabetet, og vert i Karasjok uttala ganske likt som norsk æ og i Kautokeino som lang a.
Endå á vert nytta i nordsamisk, er han ikkje tillaten i namn i folkeregisteret.
Kinesisk
I kinesisk pīnyīn er á yángping-tonen (阳平, «høg tone») av a.
Tsjekkisk, ungarsk og slovakisk
Á er den andre bokstaven i ungarske, tsjekkiske og slovakiske alfabetet og vert uttala.
Vietnamesisk
I det vietnamesiske alfabetet er á sắc-tonen (høg tone) av a.
SS-18
SS-18 eller R36 (russisk P-36) er ei gruppe interkontinentale ballistiske missil (ICBM) og rakettar for utplassering av satellittar som vart utvikla av Sovjetunionen under Den kalde krigen. Den første utgåva av R-36 fekk NATO-kallenamn SS-9 medan den siste utgåva, R-36M, vert kalla SS-18 Satan av NATO. Denne versjonen gav Sovjet såkalla førsteslagskapasitet i høve til USA sine landbaserte ICBM-ar grunna dens store nyttelast (Throw-weight).
Utviklinga av R-36 byrja i Ukraina i 1962. Dei bygde på R-16, og den første utgåva av missilet var operativt i 1966. R-36M vart utplassert frå 1975 og har gjennomgått seks oppgraderingar. R-36M har vore utstyrt med MIRV for 10 stridshovud. Den maksimale mengda R-36M utplassert var 308 missil, ved oppløysinga av Sovjetunionen var 104 av desse lokaliserte i Kasakhstan og dei vart etterkvart destruerte. Russland har planlagt å ha missilet operativt fram til 2020 og underteikna i 2006 ei avtale med Ukraina om vedlikehald.
Sykling
Sykling er ein framkomstmåte, ein fritidssyssel og ein idrett som blir gjort med sykkel.
Sykkellaup
Dei største sykkelritta er Tour de France, Giro d'Italia og Vuelta a España. Desse tre ritta er dei einaste som ligg i kategorien Grand Tour. Det finst to norske ritt med UCI (Union Cycliste Internationale) -status: Ringerike Grand Prix og Roserittet i Vestfold. Noreg har sitt eige seksdagars etapperitt for amatørar og tur-ryttarar: DBS Viking Tour. Dei norske tur-ritta med flest deltakarar er Styrkeprøven 540 km Trondheim-Oslo (Landeveg) og Birkebeinerrittet på terrengsida. I Noreg er det Norges Cykleforbund som er forbundet for klubbar som driv med sykling som konkurranse og mosjonsform. I sykkelsporten delar ein vanlegvis inn i Landevegssykling, Banesykling, Terrengsykling, BMX-sykling og Sykkelcross.
I Noreg finst det to profesjonelle lag i landevegssykling, Team Sparebanken Vest og Team Maxbo Bianchi.
Tempo
Tempo kan reknast som ei eiga grein innan sykling, der ein køyrer mot klokka. Det er hovudsakleg to «typar» tempo: Individuell tempo, og lagtempo. Aerodynamikk er viktig, og syklane som bli bruka har som oftast rammer som gjev ein meir aerodynamisk sittestilling og har aerodynamiske røyr. Platehjul er hjul som ikkje har eiker, men har flate sider. Dette gjev mindre turbulens og betre aerodynamikk. I velodromen er det vanleg med platehjul både framme og bak, medan når ein syklar ute bruker ein som oftast berre eit platehjul bak, og eit framhjul som vanlegvis er meir aerodynamisk enn eit vanleg hjul, men ikkje eit platehjul. Tempobøyla er der ein tener mest aerodynamikk i høve til ein vanleg sykkel. Tempohjelmar og aerodynamiske drakter blir òg ofte bruka. Tempohjelmen følgjer ryggen til ein viss grad, og dei aerodynamiske draktene er meir eller mindre inntilsitjande.
I lagtempo køyrer ein mot andre lag på tid, og laga startar med intervall på til dømes 2 minutt, og ein er avhengig av dei andre på laget skal helde oppe farten. I lagtempo ligg laget på ei lang rekke, av di det er lettare å ligga bak ein annan, på grunn av dragsuget etter kvar ryttar. Den som ligg fremst får det då litt tyngre enn dei andre, og når føringa er over, legg han seg ut til sida, og kjem inn lengst bak. Kor lenge føringane varer skifter med kor fort ein køyrer, og korleis vindforholda er. Dess høgare fart, dess kortare føring. I sterk sidevind, pleier laget å leggje seg i ein vifteform for å «unngå» vinden.
Regnskogen i Amazonas
Regnskogen i Amazonas er verdas største regnskog og ligg i Sør-Amerika. Området er på 5 millionar km² og utgjer over halvparten av regnskogsområde som er att på jorda. Skogen dekkjer område i 9 ulike land (Brasil, Colombia, Peru, Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Surinam og Fransk Guyana) og har gjeve namn til delstatar eller provinsar i fire av desse landa.
Amazonasbassenget
Skogen ligg i eit basseng som hovudsakleg vert drenert av Amazonaselva med 1100 sideelver. Bassenget blei danna for 500 til 250 millionar år sida.
Cavan
Mot slutten av 1800-talet vart byen eit jernbaneknutepunkt. I dag er stasjonen nedlagd, men byen har klart å halde på mykje av industrien. Cavan har òg nytt godt av fleire investeringsprogram som har trekt ny industri til byen.
Historie
O'Reilly-familien reiste eit slott i byen mot slutten av 1200-talet. Omtrent på same tid vart det oppretta eit fransiskanarkloster i området. På 1400-talet oppretta så Owen O'Reilly eit marked på staden, som trekte kjøpmenn frå Dublin og Drogheda. Byen fekk byrettar av Jakob I av England i 1610.
På byrjinga av 1800-talet kontrollerte Farnham-familien store delar av byen, og la ei ny, brei hovudgate som framleis har namn etter familien. Farnham House nordvest for byen er eit av dei største privathusa i grevskapet. Det vart truleg bygd i 1810, og vart teikna av Francis Johnston frå Dublin. I seinare tid er huset vorte ombygd til luksushotell.
Monaghan
Historie
17. mai 1974 omkom sju menneske i ei terroristhandling i byen då ei bilbombe eksploderte i ettermiddagsrushet. Dette var ein av få hendingar i Republikken under The Troubles i Nord-Irland. Tre andre bomber eksploderte same dag i Dublin. Den paramilitære protestantgruppa Ulster Volunteer Force (UVF) tok skulda for åtaket i 1993.
Glatt
Glatt er ei mindre sideelv til Hochrhein i Unterland i kantonen Zürich i Sveits. Ho er 38,5 km lang og renn ut frå Greifensee gjennom Glattdalen, og munnar ut i Rhinen ved Glattfelden. Medan dei øvre delane av elva renn slakt, vert elva gradvis brattare lenger nede.
Glatt vart først nemnd i 1034 og kom av det gammalhøgtyske glat, som tyder anten lys, klår, plan eller glatt. Sidan 1400-talet har Glatt vore underlagt byen Zürich.
Etter eit første forsøk på å regulere elva i 1593 og nokre få forsøk tidleg på 1800-talet vart den store omforminga av elva gjort mellom 1878 og 1895. I 1936 vart elva retta vidare opp i samband med bygginga av Zürich lufthamn. Dei siste reguleringane vart gjort i 1975 mellom Niederglatt og samløpet mellom Glatt og Rhinen. Det vart bygd eit vasskraftverk ved elva seint på 1800-talet.
Kjelder
''
Aléxandros Tzórvas
Aléxandros Tzórvas er ein gresk fotballspelar. I 2011/12-sesongen spelar han som keeper for Palermo og for det greske landslaget.
Tzórvas vart fødd i Athen. Han begynte karrieren sin ved fotballakademiet til Panathinaikos, men hadde vanskeleg for å få kamper for førstelagte der. Han vart lånt ut til fleire lag, Ájos Nikólaos, Markópoulo Mesojéas og Thrasývoulos Fylís, før han vart kalla tilbake til Panathinaikos som reservekeeper i 2005. Då han framleis ikkje fekk A-lagskampar for Panathinaikos gjekk han til OFI Kreta i 2007 i ein bytehandel der keepertalentet Oréstis Karnézis gjekk den andre vegen. På Kreta fekk han spela fast på øvste nivå.
I mars 2008 vart Tzórvas kalla inn som tredjekeeper av landslagstrenaren Otto Rehhagel til ein venskapskamp mot Portugal. Han debuterte for Hellas sitt landslag 19. november 2008 i ein vennskapskamp mot Italia i Pireus, som enda 1-1. På denne tida vart han kjøpt tilbake til Panathinaikos, der han sidan har kjempa seg inn på A-laget. I november 2009 stod Tzórvas i mål for Hellas i begge dei avgjerande kvalifiseringskampane til fotball-VM i 2010 mot Ukraina. Han heldt buret reint i begge kampane, Hellas vann 1-0 samanlagt og gjekk til VM.
Vikingar
Vikingar er ei nemning på sjøkrigarar, sjørøvarar og handelsfolk frå Skandinavia i vikingtida.
Ein teori
Det er fleire teoriar om etymologien til ordet «viking». Nyare forsking hevdar at ordet er frå før dei nordiske folka tok i bruk seglet, fordi den gammalfrisiske skrivemåten viser at ordet vart uttala med palatal k. Då kan det vera grunn til å tru at ordet fanst i nordvestgermansk då den palataliseringa skjedde, nemleg på 400-talet eller før (i den vestlege greina). I så fall kan ordet forklarast ut frå den gammalnordiske distanseeininga på sjøen. Den heitte vika (f.) og var truleg opphavleg ’distansen mellom to skifte av roarar’. Det norrøne hokjønnsordet víking (som i uttrykket «å fara i viking») kan opphavleg ha vore ei ’sjøferd prega av roarskifte’, for det dreiar seg om lange ferder, og i roskipsalderen var roarskiftinga noko som skilde langferder frå andre båtferder. Ein víkingr (altså hankjønnsordet) har då opphavleg vore ein ’deltakar på ei sjøferd prega av roarskifte’. I så fall var «viking» frå fyrst av ikkje knytt til nordiske sjøfararar, men fekk den tilknytinga då skandinavar tok til å dominere på nokre hav-område. – Utgangspunktet for distanseeininga vika er verbet «vike», og tanken bak er visst at den slitne roaren «vik» for den som avløyser han. Samtidig er vika same ordet som «veke» ’7 dagar’; i begge tilfelle er tydinga eigentleg ’skift’: Ei «sjøveke» er distansen til eitt roarskift, og ei vanleg veke er perioden til eitt skift av vekedagsgudar – Odin har onsdagen, Tor har torsdagen, Frigg har fredagen, osb.
Andre teoriar
At ordet «viking» har samanheng med sjødistanseeininga vika har vorte føreslått uavhengig av minst fire personar i løpet av dei siste 30 åra, og har fått stor tilslutnad blant fagfolk dei siste åra. Tradisjonelt er det to andre etymologiar som har hatt størst tilslutnad: 1. «Viking» kjem av hokjønnsordet som på norrønt heitte vík og som tyder ’bukt’. Tanken er då at vikingane søkte hamn i viker når dei gjorde strandhogg, eller la seg på lur i viker og angreip handelsskip derifrå. 2. «Viking» kjem av «Vika» / «Viken», den norske Skagerrak-kysten, på norrønt Vík(in). Tanken er då at «vikingar» opphavleg var ei nemning for folk derifrå, og så sekundært fekk tydinga ’sjørøvar’, ’sjøkrigar’, fordi folk frå Vík(in) spela ei spesielt viktig rolle i vikingtoga. Begge desse forklaringane er svært problematiske. Med den fyrste er problemet at alle sjøfarar søkjer hamn i viker; dét er ikkje noko som kan ha særmerkt vikingane – snarare tvert imot. Kjeldene fortel at vikingane ofte slo seg til på nes og øyar, for dei var lettare å forsvara mot landhærar. Med den andre forklaringa er det fleire problem. For det fyrste blir folk frå Vík(in) i norrøne kjelder kalla «vikværingar», aldri víkingar. For det andre er det ingen kjelder frå vikingtida eller mellomalderen, korkje frå Norden eller Europa elles, som knyter vikingane til den norske Skagerrak-kysten. For det tredje er det språkformelle problem med denne forklaringa. Eit problem med begge forklaringane er at dei berre tek hankjønnsordet víkingr med i vurderinga, og ser bort frå hokjønnsordet víking. Men begge orda må forklarast. Etter alt å døme er hankjønnsordet avleidd av hokjønnsordet, for samhøvet mellom dei ser ut til å svara til samhøvet mellom norrøne ordpar som velling ’koking’ og vellingr ’tynn graut’, osb. Hankjønnsordet med konkret tyding er avleidd av hokjønnsordet, som er eit verbalsubstantiv med abstrakt tyding. Dette er det mange døme på, men det motsette er visst ukjent.
Klede
Arkeologien har aldri funne viking-hjelmar med kuhorn. Slike høver heller ikkje til strid. Grunnen til denne feiloppfatninga i populærmedia er visstnok at i ei framføring av ein Wagner-opera fekk dei som spelte vikingar, horn så tilskodarane skulle kunna skilje dei stridande partane frå einannan.
Bakgrunnsstoff
Heide, Eldar, 2005: [http://eldar-heide.net/ «Víking - 'rower shifting'? An etymological contribution»]. Arkiv för nordisk filologi 120. 41-54.
Heide, Eldar, 2008: [http://eldar-heide.net/ «Viking, week, and Widsith. A reply to Harald Bjorvand»]. Arkiv för nordisk filologi 123. 23-28.
Frans Arne Stylegar.. "Funn av våpen og kvinner i samme grav trenger ikke bety at kvinner faktisk var krigere i vikingtiden. Nordens amasoner". 2017-09-25. Klassekampen. S. 10-1
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1988
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1988 vart vunnen av Rosenborg etter at dei slo Brann i cupfinalen. Det måtte omkamp til for å kåre ein vinnar.
Finale
Første finale
Rosenborgs lag: Ola By Rise, Karl Petter Løken, Trond Sollied, Geir Olav Bøgseth, Trond Henriksen, (Jan Hansen frå det 7. min), Kåre Ingebrigtsen, Sverre Brandhaug, Ørjan Berg, Per Joar Hansen, (Bård Wiggen frå det 73. min), Gøran Sørloth og Jahn Ivar Jakobsen.
Catfish Rising
Catfish Rising er det 18. studioalbumet av det britiske rockebandet Jethro Tull, utgjeve i september 1991. Det vart det første Tull-albumet med klaverspelar Andrew Giddings, men det var òg to andre klaverspelarar som spelte på albumet, John Bundrick og Foss Paterson. Matt Pegg tok over på bass for faren Dave Pegg, då han var oppteken med Fairport Convention.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1988
Finale
Rosenborgs vinnarlag: Ola By Rise, (Arne Linn frå det 89. min), Trond Henriksen, Trond Sollied, Bård Wiggen, Jan Hansen, Kåre Ingebrigtsen, Sverre Brandhaug, Ørjan Berg, Karl Petter Løken, Gøran Sørloth, Jahn Ivar Jakobsen, Knut Torbjørn Eggen og Trond Sundby.
Catfish Rising
På dette albumet går bandet meir attende til røtene enn dei hadde gjort tidlegare, og albumet er det mest bluesprega dei hadde gjeve ut sidan debutalbumet This Was i 1968. Allmusic kalla albumet det beste bandet hadde gjeve ut sidan 1970-åra.
Produksjon
I desember 1990, tre månader etter Rock Island-turneen var over, gjekk Tull i studio for å spele inn nye songar. Anderson hadde arbeidd med fleire akustiske songar, basert på mandolin, akustisk og elektrisk gitar, i staden for keyboard, som hadde dominert Rock Island og Crest of a Knave. Anderson sa: «Det som interesserer meg meir no er å gå attende til musikken som veks på trer - instrument som du faktisk må spele, i motsetnad til å sitje seg ned og lese ein 200 sider lang manual for å kunne spele noko.»
Anderson skildra òg musikken på albumet: «Nei, dette var ikkje ein 1990-oppgradering av This Was. Eg elskar å lage akustisk musikk som sparkar litt frå, og det var det eg prøvde å gjere på Catfish. Å lage grunnleggjande akustiske songar, men litt meir aggressive og pågåande. Dei fleste songane vart skrivne med ein open stemt mandolin, så dei har derfor ei blueskjensle, men dei er likevel ikkje the blues. Eg har dei ideane og kjenslene og prøvd å ta dei ein annan stad både musikalsk og tekstmessig. Eg har gjort det mindre Louisiana og litt meir Surrey!» Det er likevel opplagde bluessongar på albumet, som «Sleeping With The Dog» og «Still Loving You Tonight». I tillegg syner albumtittellen «Catfish Rising» til eit bilete av steinbit eller malle som mange svarte, amerikanske bluessongarar, som Muddy Waters, brukte.
Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1988
Finale
Branns lag: Bjarni Sigurðsson, Henrik Bjørnstad, Redouane Drici, Jan Halvor Halvorsen, (Jan Erlend Kruse frå det 46. min), Lars Moldestad, Trond Nordeide, Arne Møller, Per Egil Ahlsen, Atle Torvanger, Per Hilmar Nybø, (Geir Solheim frå det 63. min) og Odd Johnsen.
Catfish Rising
Produksjon
I tillegg til dei tretten songane å albumet, vart ytterlegare fem spelte inn: «Night in the Wilderness», som kom ut på singelen «This Is Not Love» og «Truck Stop Runner», «Rosa On the Factory Floor», «Piece of Cake», «Silver River Turning», som alle kom ut på samlealbumet Nightcap i 1993.
Medverkande
Andre medverkande:
Leonardstatuetten
Leonardstatuetten er ein norsk revypris som ofte vert kalla den høgste heideren i norsk revy. Prisen vert utdelt av Norsk revyforfatterforening, og og vert gjeven til personar som gjennom lengre tid har betydd mykje for for underhaldningslivet i Noreg. Prisen har vore tildelt alt frå scenografar til skodespelarar og forfattarar. Den første prisen vart delt ut i 1968 og den første som fekk heideren var Arvid Nilssen.
Prisen er oppkalla etter Einar Leonard Schanke, ein av dei viktige revypersonlegdomane i Noreg frå 1950-talet til han gjekk bort i 1992, både som instruktør, komponist og revydirektør.
Hans Gutzeit
Hans Andreas Melhuus Gutzeit, var ein norsk industrigrunnleggjar, fødd i Drammen. Han er mest kjend for å ha grunnlagd den såkalla "Norske sågen" i Kotka i Finland. Hans Gutzeit sin far hadde eit sagbruk i Fredrikstad, W. Gutzeit & Co. Hans arva sagbruket i 1869.
Høgkonjunkturen i Europa etter den tysk-franske krigen tydde at prisane på tømmerstokkar i Noreg vart høgare.
I 1872 flytta Hans Gutzeit føretaket til Kotka i Finland. Der i sjøregionen Päijänne var tømmerprisane framleis særs låge.
Gutzeit sitt sagbruk voks til det største føretaket innan papirindustri i Finland, Ab Enso-Gutzeit Oy, den finske delen av det noverande Stora Enso.
Hans Gutzeit tok med seg kring 20 norske familiar. Mange flytta attende til Noreg etter at prisane gjekk nedover. Mange vart att i Finland. Til dømes seinare president i Finland Martti Ahtisaari sin farfar heitte Adolfsen og var ein av dei norske som flytta i 1872. Etternamnet vart forfinska til Ahtisaari på 1920-talet.
Rinža
Rinža er ei elv i Slovenia. Ho er 9,3 km lang. Ho er ei av sideelvane til Krka. Delar av elva renn under bakken gjennom eit karstlandskap.
Ryo Kushino
Ryo Kushino er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Chiba og Nagoya Grampus Eight.
AK-47
AK-47 (russisk Автомат Калашникова образца 1947 года'', «Automatkarabin Kalasjnikov modell 1947») er ein karabin (ei kort rifle) som opphavleg vart utvikla for mekanisert infanteri og innført i den sovjetiske hæren i 1949. Han kan avfyrast både halvautomatisk med eitt skot om gongen (utan ladegrep mellom kvart skot) eller i serie, det vil seie heilautomatisk. Han kom opphavleg i kaliber 7,62 × 39 mm.
Da han kom tilbake til avdelinga si, fekk han høve til å utvikle idéen vidare, saman med våpenteknikarar. Etter fleire forsøksversjonar vart våpenet ferdig i 1947, og det vart sett i produksjon og innført i militæret frå 1949. Det vart noko modernisert i 1959, og kom så i eit mindre kaliber frå 1974 (kaliber 5,45 × 39 mm).
AK-7 har på grunn av svært enkel, robust og billeg konstruksjon vorte populær i mange militærvesen og gerilja-styrkar. Det kan ha vorte produsert 70–100 millionar av dei i alt. Ein reknar dei lisensproduserte finske RK 62 som varianten med best kvalitet.
Ein ulempe med AK-7 kan vere at han ikkje er særleg høveleg på lengre avstandar, pga låg munningsfart på skota. Det er derfor ikkje noko skarpskyttarvåpen.
Rekaelva
Reka (slovensk) eller Timavo (italiensk) er ei elv som renn vest i Slovenia og nordaust i Italia. Elva er 51 km lang.
Ved landsbyen Škocjan forsvinn ho under bakken gjennom Škocjangrottene, ein verdsarvstad, og renn 38 km under det slovenske Kras-området. Ho kjem til overflata igjen som den italienske elva Timavo. Etter berre 2 km i Italia munnar ho ut i ein kanal i hamna i Monfalcone (i Friuli-Venezia Giulia i Italia).
A Little Light Music
A Little Light Music er eit konsertalbum av Jethro Tull gjeve ut i 1992. Alle songane vart spelte inn under den europeiske A Little Light Music-turneen i mai 1992. Det er to versjonar av albumet. Den andre versjonen vart trykt i Italia og berre distribuert i Italia og Hellas. I denne andre versjonen deltar den greske songaren George Dalaras og syng ein duett med Ian Anderson på songen «John Barleycorn». Denne songen vart spelt inn på konserten som fann stad den 13. mai 1992.
Albumet nådde 34. plass på den britiske albumlista og 150. plass på albumlista i USA. I 2006 kom albumet i nymastra utgåve, men utan bonusspor.
Løten kommune
Løten er ein kommune i Innlandet fylke. Kommunen ligg mellom Hamar og Elverum. Namnet Løten kjem av norrønt Lautin. Ordet er ein kombinasjon av «Laut» og «vin». Laut tyder ei djupne i bakken og «vin» tyder eng. Namnet vart skrive «Løten» frå starten av 1800-talet.
Løten den av dei opphavlege tettstadane på Hedmarken som låg lengst aust. Området har vore ei gjennomfartsåre for trafikk mellom aust og vest i uminnelege tider. Det gamle kommunesenteret låg ved Løten kyrkje, som er frå 1200-talet. Då jarnbanen Grundsetbanen vart opna i 1862, vart Løten stasjon det nye senteret for handel og administrasjon.
Løiten Brænderi, som vart oppretta i 1855, har vore med å gjera Løten kjend. Akevitt-produksjonen vart overteke av Vinmonopolet i 1927, men råspritproduksjonen heldt fram til 1990-åra. Den tradisjonsrike Løiten-akevitten vert i dag produsert av Arcus Produkter.
Fylkesveg 314
Fylkesveg 314 (Fv314) går mellom Bakstvål i Re og Holmestrand. Veglengda er 10,3 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Det norske forbundet av 1948
Det norske forbundet av 1948 (forkorta DNF-48) vart danna i 1953 som ein organisasjon som jobba for interessene til homofile. Organisasjonen vart nedlagt i 1992 då han gjekk saman med ei rekke andre organisasjonar for homofile og danna Landsforeininga for lesbisk og homofil frigjering (LLH).
Det danske Forbundet af 1948 vart i 1948 den første nordiske organisasjonen for homoseksuelle. I 1949 oppretta det kontakt med to norske kontaktpersonar. 20. mai 1950 vart det halde eit konstituerande møte i Oslo for den første norske samanslutninga for homofile. Namnet vart «Forbundet av 1948 - Norsk seksjon av det Danske Forbundet af 1948», med Rolf Løvaas som formann.
I 1951 fekk forbundet trykt ein brosjyre (Hva vi vil) som lanserte omgrepet «homofili» på norsk, og som argumenterte mot rådande oppfatningar som at homoseksualitet var eit brotsverk, ein sjukdom, ein perversitet, ein tillært eigenskap etc. Bruken av omgrepet homofili istaden for «homoseksualitet» var eit ledd i ein strategi for å omdefinera fenomenet frå noko som var knytt til seksualitet i snever forstand til noko som omhandla romantisk kjærleik, ein strategi som kjenneteikna dei fleste av dei såkalla «homofile rørslene» i etterkrigstida.
I 1953 blei nye vedtekter vedtekne, den norske avdelinga blei til ein sjølvstendig organisasjon og fekk namnet Det norske forbundet av 1948 (DNF-48).
Paragraf 213 i straffelova
DNF-48 arbeida alt på 1950-talet for oppheving av straffelovas § 213 som straffa seksuelle handlingar mellom menn i tilfelle der «almene hensyn» tilsa det. Sjølv om paragrafen sjeldan vart nytta, hadde han ein stigmatiserande effekt. I 1954 kom Straffelovrådet med ei innstilling om endring i paragrafen som i praksis ville medføra hyppigare pådømming, i tillegg til eit forslag til ein ny paragraf som ville innebera restriksjonar på verksemda til DNF-48. Forslaga vart ikkje vedtekne, men var med på å umogleggjera vidare arbeid for oppheving av §213.
Først frå midten av 60-talet vart vilkåra for forbundets arbeid betre. I 1965 var forbundet representert i eit radioprogram i NRK som omhandla homofili, og Studentersamfunnet i Oslo heldt ein debatt om temaet der ein homofil var representert. I slutten av tiåret førte også organisasjonen ein meir offensiv politikk, med Karen-Christine (Kim) Friele, som seinare i ei årrekke var generalsekretær, i spissen. På byrjinga av 70-talet starta ei massiv lobbyverksemd retta mot stortingsrepresentantane, noko som førte til opphevinga av § 213 i straffelova i 1972.
1970-talet
Ein annan siger for organisasjonen på 1970-talet var opphevinga av homoseksualitet som sjukdomsdiagnose av Norsk Psykiatrisk Forening i 1977. Sosialdepartementet følgde opp med å fjerna diagnosen først i 1982.
På 1970-talet kom ein ny generasjon inn i organisasjonen, og det å stå ope fram som homofil og lesbisk blei ein viktig del av aktivismen. Samtidig førte tiåret med seg ei splitting av organisasjonen, gjennom danninga av Fellesrådet for homofile organisasjonar (FHO). Dette var m.a. eit resultat av omfattande eksklusjonar frå DNF-48, som i hovudsak ramma yngre, radikale personar til dels med tilknyting til AKP(ml).
I 1992 vart LLH danna ved at DNF-48 gjekk saman med FHO. Dette medførte at DNF-48 vart oppløyst.
Tetsuro Uki
Tetsuro Uki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Isak Rokne
Isak Rokne var ein framtredande norsk spelemann frå Voss. Han er rekna som ein av dei fremste læremeistrane til Ola Mosafinn.
Isak Rokne lærde mykje spel av Arnfinn Knutsson Skutle, som og var læremeistar for Hans Selland då denne kom og busette seg på Skutle seinare. Sjølv rekna Arnfinn Skutle seg som elev av storkulten Eirik Medås frå Hardanger. Isak Rokne var og i lære hjå Nils Rekve.
Ola Mosafinn sneik seg til slåttar frå Isak alt medan han var smågut, og la seg under golvtilet for å lye på medan Isak lærde opp ein annan spelemann. Mosafinn sette seinare stor pris på spelet etter Isak.
Isak for til Amerika alt i 1845 og døydde der. Mykje av spelet hans vart ført vidare av Hans Skutle og Ola Mosafinn. Arne Bjørndal reknar ellve slåttar som Rokne-slåttar i Hardingfeleverket, dei fleste skrive opp etter Mosafinn. Ein slått frå Nordhordland kan med visse og reknast som Rokne-spel.
Rokneslåttar i Hardingfeleverket
Mange av slåttane etter Isak Rokne er og mykje nytta i Hardanger.
Årdal kyrkje i Sogn
Årdal kyrkje står på Årdalstangen i Årdal kommune i Vestland og er ei langkyrkje i tre frå 1867. Ho er teikna av Christian Christie og har ei utforminga påverka av stavkyrkjene. Kyrkja erstatta Årdal stavkyrkje frå 1100-talet, som då var i dårleg stand og for lita.
Altartavla frå 1935 er laga av Dagfinn Werenskiold.
Campo Tencia
Pizzo di Campo Tencia er eit fjell i Lepontin-Alpane i kantonen Ticino i Sveits. Fjellet ligg mellom dalane Leventina og Valle Maggia. Med ei høgd på 3 071 m er fjellet det høgste som ligg inne kantonen Ticino, men det er høgre toppar på kantonsgrensa i Adula-Alpane og Monte Basòdino. Campo Tencia er òg namnet på isbreen som strekker i nordaustleg og nordleg retning frå fjlltoppen.
Naoki Matsushita
Naoki Matsushita er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben JEF United Ichihara.
Årdal kyrkje i Sogn
Årdal kyrkje er soknekyrkje for Nedre Årdal sokn i Sogn prosti. Fram til 1970 var ho einaste kyrkja i prestegjeldet, då stod Farnes kyrkje ferdig i Øvre Årdal og prestegjeldet vart deld i to sokn, Øvre Årdal og Nedre Årdal. Årdal vart skild ut som eige prestgjeld i 1863, tidlegare hadde området høyrd til Lærdal prestegjeld. Ordninga med prestegjeld vart fasa ut frå 2004 og det er no prosten i Sogn prosti som leiar prestetensta i Årdal.
Campo Tencia
Nordnordaust for Pizzo di Campo Tencia ligg fjellhytta Capanna Campo Tencia på 2 140 meter over havet. Ho vart reist i 1912 og var den fyrste overnattingshytta som Ticino-avdelinga av Schweizer Alpen-Club bygde.
Kjosfoss kraftverk
Kjosfoss kraftverk er eit vasskraftverk i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland. Kraftverket utnyttar vantnet i Flåmselvi. Det er også eit anna mindre kraftverk lenger nede i elva, men elva er elles varig verna mot kraftutbygging. Reinungavatnet er regulert mellom 765 og 763 moh og Seltuftvatnet mellom 812 og 808 moh.
Installert effekt er 3,5 MW med ein midlare årsproduksjon på 24 GWh. Anlegget er eigd og vert drive av Bane Energi AS og det meste av straumen vert brukt til drift av jarnbane.
Staten kjøpte fallrettane i Kjosfossen i 1894 for å skaffe straum til anlegga ved Gravhalstunnelen på Bergensbanen. Kraftstasjonen vart opna i 1898. Murane etter kraftstasjonen er framleis synlege frå utkikksplattforma ved Kjosfossen haldeplass på Flåmsbana.
Då Flåmsbana vart bygd vart kraftverket opprusta og det vart bygd ny kraftstasjon litt nedom den gamle. Den nye kraftstasjonen vart starta opp 27. oktober 1944 og knapt ein månad seinare gjekk den fyrste turen med elektrisk motorvogn på bana.
Ved reguleringa i 1944 vart ein grusrygg ved Seltuftvatnet vaska ut, og det kom etter kvart for dagen brende steinar, trekol og slagg. Dette var spor etter jernvinne frå attende til eldre jarnalder.
Battlefield 2: Modern Combat
Battlefield 2: Modern Combat er eit fyrstepersonsskytespel frå Digital Illusions CE som òg har laga Battlefield 1942 og Battlefield Vietnam. Det var utgjeve for Xbox og PlayStation 2 den 25. oktober 2005 i Nord-Amerika og blei dermed det første Battlefield-spelet for spelkonsollar. April 2006 blei spelet gjeve ut i ei oppdatert utgåve på Xbox 360, med betre grafikk og funksjonar for spel over internett.
Belle-Île-en-Mer
Belle-Île eller Belle-Île-en-Mer (ar Gerveur på bretonsk) er ei øy i Frankrike utanfor kysten av Bretagne i departementet Morbihan og den største av dei bretagnske øyane. Ho ligg 14 km frå halvøya Quiberon.
By
Ein by er eit tettbygd, meir eller mindre avgrensa geografisk område av ein viss storleik og/eller viktigheit. Karakteristiske trekk for ein by er tett busetnad, høvesvis stor folkesetnad, eit næringsliv dominert av handel, handverk og administrasjon, avgrensa vekt på jordbruk og sentral plassering med omsyn til kommunikasjonsårene i eit samfunn.
Battlefield 2: Modern Combat
Bakgrunnsstoff
Battlefield 2
By
Byar skil seg frå mindre tettstader og landsbyar ved at det bur meir folk der, men grensa er uklår, og som regel vil ein statleg definisjon avgjera kva som er ein by. Det finst ingen allmenn internasjonal vedteken definisjon av by-omgrepet. Ulike land og organisasjonar har ulike definisjonar. Desse kan vera geografiske eller juridiske, og dei har endra seg over tid.
Definisjonar og særtrekk
Å gje ein allmenngyldig definisjon av omgrepet by er vanskeleg, fordi definisjonen varierer frå land til land, og funksjonen i byane har endra karakter gjennom historia. I Noreg omtalar ein ofte byliknande strøk og tettstadar som sentrum for ein kommune – juridisk var norske byar tidlegare definert som bykommunar i motsetnad til landkommunar.
Belle-Île-en-Mer
Geografi
Øya måler 17 km x 9 km og har ei gjennomsnittleg høgd på 40 meter. Kysten er ei blanding av farlege bratte klipper på sørvestsida, Côte Sauvage (Vill kyst), og stille og rolege strender og hamner på nordaustsida. Den største stranda heiter les Grands Sables. Øya har eit maritimt klima, men har mindre regn og mildare vintrar enn fastlandet.