cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vestnorsk
Vestnorsk er ei av dei to store dialektgruppene i Noreg. Ho har to undergrupper, vestlandsk og nordnorsk. Den andre store dialektgruppa, austnorsk, deler vi i austlandsk og trøndsk. Vestnorsk finn vi i fylka Telemark, Aust-Agder, Vest-Agder, Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal, Nordland, Troms og Finnmark. Til saman talar kring 1,9 millionar menneske ulike variantar av vestnorsk.
Korleis ein skal dele inn dialektane i dialektgrupper, er likevel språkforskarane usamde om. Til dømes deler nokre dei norske dialektane i to hovudgrupper: Denne inndelinga er basert på at austnorske dialektar har såkalla kløyvd infinitiv (nokre infinitivar endar på -e, andre på -a), medan dei andre dialektane derimot har infinitivar som alltid har den same endinga, -e, -a, eller inga ending.
Lodine
Lodine (sardisk Lodìne) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 339 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 7.7 km² og ligg i ei høgd på 884 meter over havet.
Rovaniemi bibliotek
Biblioteket i Rovaniemi er regionsbiblioteket for Lappland i Finland. Det er utforma av den kjende ariktekten Alvar Aalto.
Sjølve biblioteket blei grunnlagd i 1860, men den noverande bygningen blei til mellom 1963 og 1968. Saman med konserthuset og kongressenteret i byen, som òg var laga av Aalto, er det bygd for å skapa eit kulturelt og borgarleg senter i Rovaniemi.
Biblioteksbygget er spesielt utforma for å utnytta lyset frå den lågthengande arktiske sola, og har fleire plan. Det er dekt med keramikkfliser på utsida og inneheld i tillegg til boksamlinga eit musikkbibliotek, eit museum og eit lite auditorium.
Interiøret i bygget er utforma etter tenkemåtar Aalto utvikla allereie i samband med bygginga av Viborg bibliotek. Lesesalane er plassert lågare enn resten av biblioteket. Planet for utlån er spreidd ut som ei opa vifte, slik at bibliotekarane har utsyn over heile området. Det kjem inn naturleg lys frå dei høge lanterneliknande vindauga.
65 Cybele
65 Cybele er ein av dei størst asteroidane i hovudbeltet. Asteroiden er namneopphavet til Cybele-familien. Som ein C-type-asteroide er han mørk i farge og karbonhaldig i samnansetning. Asteroiden vart oppdaga 8. mars 1861 av Ernst Tempel og namnsett etter den frygianske jordgudinna Kybele.
Første stjerneokkultasjon av Cybele vart observert 17. oktober 1979 frå Sovjetunionen. Ein diameter på 230 km kom fram, noko som passa bra med diameteren på 237 km IRAS-satellitten seinare kom fram til. Under okkultasjonen vart det mogelegvis observert ein satellitt med ein diameter på 11 km.
Akromatisk punkt
Akromatisk punkt eller kvitpunktet er fargen av den belysninga som fargesystemet er definert for, til dømes dagslys eller glødelampelys. Til dømes vil ein få feilaktig gjenskaping av fargar på eit fotografi om ein definerer det kvite i lys frå ein glødelampe, som gjev ein meir oransjeaktig farge, på same måte som det kvite i dagslys.
I skiftet
I skiftet (1922) er det sjuande bindet i den episke kronologien til romanserien Dansen gjenom skuggeheimen av Kristofer Uppdal. Det er ei direkte vidareføring av handlinga frå den førre romanen, og følgjer Tørber og Mildrianna vidare, han som forbundsleiar og paret som nygifte og busette i ei bygd utanfor hovudstaden. Bygda kan lett gjenkjennast som Asker, der Uppdal sjølv budde. Handlinga vekslar mellom det psykologiske og private i tilhøvet mellom dei to, og det fagpolitiske livet i fagforeininga. Tittelen må forståast i tydinga vendepunktet, noko som vert understreka av Uppdal sitt stikkord til romanen, «krisa».
Split
Split (latin: Spalatum, gresk: Ασπάλαθος, Aspalathos) er den største og viktigaste byen i Dalmatia i Kroatia, det administrative senteret i Split-Dalmatia fylke, og den neste største byen i Kroatia. Han ligg på ei lita halvøy langs kysten av Adriahavet og har i dag om lag 220 000 innbyggjarar
Split har mange historiske og kulturelle turistattraksjonar. Klimaet er varmt, og det veks mellom anna palmer her. I 1990 vart EM i friidrett halde her.
I skiftet
Ekteskapet vert skildra som uroleg og spent. Mildrianna opplever isolasjon og baksnakk i den nye heimbygda, og kjensla av å ikkje verte sett av ektemannen. Dette slår også tilbake slik at Tørber opplever henne som mistenksam og var for rykte om han. Tørber vert utfordra dels i ekteskapet, og dels av problema og vala han møter i fagforeininga: fraksjonsstrid, leiarkrise og vegval.
Split
Historie
I år 295 byrja den romerske keisaren Diokletian å byggje eit palass på kysten av Dalmatia, i landet der han var fødd. Etter at han abdiserte i 305 forlet han Nikomedia og flytta inn i palasset for å vere sine siste leveår her. Palasset, som vert kalla Diocletianova Palaca, dekte eit område på 28 900 m². Etter han døydde vart palasset ein del av eigedomen til keisaren, og området vart på 600-talet utvikla til ein by, då innbyggjarane frå den nærliggande byen Salone søkte tilflukt her etter angrep av avarane.
På 900- og 1000-talet var Split under dei kroatiske kongane. I starten på 1100-talet var det kroatisk-ungarske kongar som herska over byen og det omliggande Dalmatia. Frå 1400-talet til midten av 1700-talet var byen ein del av Republikken Venezia. Etter ein kort periode under fransk styre då Napoleon erobra området på byrjinga av 1800-talet, vart byen ein del av Austerrike-Ungarn. Etter den første verdskrigen vart Austerrike-Ungarn splitta opp, og Split og resten av Dalmatia vart ein del av Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar (etter 1929 Jugoslavia). I 1941, vart byen og område okkupert av Italia. To år seinare frigjorde partisanarar byen, før Tyskland så okkuperte området. Etter krigen vart byen igjen ein del av Jugoslavia, og då landet vart oppløyst i 1991 vart han ein del av Kroatia.
I skiftet
Romanen er skriven med stadig skiftande synsvinkel mellom dei ulike personane i handlinga, nokre gonger også med kollektivperspektiv i indre monologar.
Erik Mjelde
Erik Mjelde er ein norsk fotballspelar frå Bergen. Han har spela for Lillestrøm, der han signerte i 2013. Han har tidlegare spelt for Sandefjord, Løv-Ham og Brann. Han er bror til Maren Mjelde.
Karriere
Erik Mjelde var elev på fotballgymnaset til SK Brann, og han viste at han hadde kvalitetar som midtbanespelar. Han trente med A-laget til Brann, og den 30. juni 2002 fekk han debuten sin på Stadion, der Brann vann 4-1 over Molde FK. Mjelde fekk spele seks A-lagskampar for Brann, før han i midten av 2003-sesongen vart utlånt til Løv-Ham. Etter tre sesongar i Løv-Ham kjøpte Sandefjord Mjelde for 40 000 kroner.
Han vart særs populær i Sandefjord. I 2008 var han delt toppskårar for klubben i 1. divisjon, med ni seriemål. I 2009-sesongen var han kaptein og toppscorar for klubben og scora elleve mål på 29 kamper. Han var den mestscorande midtbanespelararen i tippeligaen den sesongen. Mjelde hadde lenge eit ønske å spele for Brann igjen. I januar 2010 var han ønskt av Brann og Tromsø. Den 22. januar vart Sandefjord og Brann samde om ein overgang for Mjelde. Han signerte ein 4-årsavtale og valde draktnummer 6.
Gaute Grøtta Grav
Gaute Grøtta Grav er programleiar og lokalpolitikar for Høgre. Han var vinnar av realityprogrammet Farmen på TV 2 i 2001.
Gaute Grøtta Grav jobbar no som programleiar og konseptuviklar for norsk TV 2. 1. september 2006 vart han tilsett som dagleg leiar og festivalsjef for Norsk Fjellfestival.
Det var etter at han deltok i Farmen hausten 2001 at han året etter fekk jobben som programleiar i ungdomsprogrammet Sone 2 på TV 2. Sidan 2003 har han vore programleiar for Farmen.
Grav studerte musikk og utøvande kunst ved LIPA, Paul McCartneys talentskule i Liverpool, frå 2000 til 2001. Han har og vore elev ved Romerike Folkehøgskole frå 1999 til 2000 (musikk/teater).
21. mai 2011 gifta han seg med Silje Hvarnes, som vann Farmen i 2008. Dei har ei dotter.
Søraustlandsk
Søraustlandsk er ei av de tre undergruppene av dialektane på Austlandet. De to andre undergruppene er midtaustlandsk og nordaustlandsk.
Fylkesveg 256 i Hordaland
Fylkesveg 256 i Hordaland (Fv256) går mellom Strømgaten og Strømmen i Bergen kommune. Vegen har ei lengd på 1,1 km.
Traséen følgjer Nygårdsgaten.
Akromatisk linsesystem
Ei akromatisk linse er eit linsesystem som minkar effekten av kromatisk aberrasjon gjennom å fokusere raudt og blått lys i same punkt. Når òg gult eller grønt lys har same, snakkar ein om apokromatisk optikk. Akromatar vert mellom anna nytta i teleskop.
Den første vellukka akromatiske linsa vart laga av den engelske optikaren John Dollond i 1758. Han kombinerte ei samlelinse av kronglas, med ei svakare spreielinse av flintglas, som har større fargespreiing enn kronglas.
I kikkertar og mikroskop er objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 490 og 660 nm (visuell akromasi). Desse bølgjelengdene representerer to fargetonar (blågrønt og raudt) som for auge er komplementære og derfor vert lagt til «kvitt» lys. For fotografiske formål blir objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 410 og 590 nm (fotografisk akromasi), som er tilpassa den spektrale lyskjenslekurva til filmen.
Kjelder
''
Svøufallet
Svøufallet er den 89. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Sunndal kommune i Møre og Romsdal.
66 Maja
66 Maja er ein mørk og ganske stor hovudbelteasteroide. Den vart oppdaga av Horace Tuttle 9. april 1861 og namnsett etter Maia, ei av pleiadane i gresk mytologi.
Isaac Hayes
Isaac Lee Hayes jr. var ein USA-amerikansk soulsongar, låtskrivar, skodespelar, produsent og stemmeskodespelar. Hayes var ein av dei største kreative kreftene bak plateselskapet Stax Records, der han var både huskomponist, studiomusikar og produsent, ofte i lag med David Porter, i midten av 1960-åra. Hayes og Porter, i tillegg til Bill Withers, Sherman Brothers, Steve Cropper og John Fogerty vart innlemma i Songwriters Hall of Fame i 2005 for songane dei skreiv for seg sjølv, duoen Sam & Dave, Carla Thomas og andre. Hayes vart òg innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 2002.
Hitsongen «Soul Man», skriven av Hayes og Porter og først framført av Sam & Dave, har vorte rekna som ein av dei viktigaste songane dei siste 50 åra av Grammy Hall of Fame. Han vart òg æra av The Rock and Roll Hall of Fame, av magasinet Rolling Stone og av Recording Industry Association of America (RIAA) som ein av «Århundrets songar». Seint i 1960-åra byrja Hayes karrieren som plateartist. Han hadde fleire suksessrike soulalbum som Hot Buttered Soul (1969) og Black Moses (1971). I tillegg arbeidet med popmusikken, skreiv Hayes filmmusikk.
Han var kjend for musikken til filmen Shaft (1971). For «Theme from Shaft» fekk han Oscarprisen for beste originale song i 1972. Han vart den tredje afroamerikanaren, etter Sidney Poitier og Hattie McDaniel, som vann ein Oscarstatuett. Han vann òg to Grammyprisar for songen same året. Seinare fekk han ein tredje Grammy for albumet Black Moses.
I 1992 vart han krona til æreskonge over Ada i Ghana for det humanitære arbeidet sitt. Han spelte i mange filmar og fjernsynsseriar, som filmane Truck Turner og I'm Gonna Git You Sucka, og som Gandolf «Gandy» Fitch i TV-serien The Rockford Files (1974–1980). Frå 1997 til 2006 hadde han stemma til karakteren Chef i den animerte TV-serien South Park. Han var inspirert av Percy Mayfield, Big Joe Turner, James Brown, Jerry Butler, Sam Cooke, Fats Domino, Marvin Gaye, Otis Redding, og psykedeliske soulgrupper som The Chambers Brothers og Sly and the Family Stone.
5. august 2003 vart Hayes æra med eit BMI-ikon på under BMI Urban Awards i 2003 for det musikalske arbeidet sitt. Gjennom låtskrivarkarrieren har Hayes fått fem BMI R&B Awards, to BMI Pop Awards og to BMI Urban Awards. Då han døydde i 2008 hadde songane hans vorte framført 12 millionar gonger.
Tidleg liv
Isaac Hayes jr. vart fødd i Covington i Tennessee i Tipton County. Han var det andre barnet til Eula (fødd Wade) og Isaac Hayes den eldre.
Mora døydde ung og faren forlet familien, så Isaac den yngre voks opp hos besteforeldrene på morssida, Mr. and Mrs. Willie Wade, Sr. Han var eit barn av ein forpaktarfamilien og voks opp med å arbeide på gardar i Shelby County i Tennessee og i Tipton County. fem år gammal byrja Hayes å syngje i den lokale kyrkja. Han lærte seg sjølv å spele piano, hammondorgel, fløyte og saksofon.
Hayes droppa ut av vidaregåande skule, men den tidlegare læraren hans på Manassas High School i Memphis oppfordra han til å fullføre, noko han gjorde 21 år gammal. Etter han var ferdig med vidaregåande, fekk Hayes tilbodet om fleire musikkstipend frå høgsuklar og universitet. Han takka nei til alle for å forsørgje familien og tok arbeid på ein kjøtfabrikk i Memphis på dagtid, og spelte på nattklubbar og juke joints fleire kveldar i veka i Memphis og det nordlege Mississippi.
Dei første profesjonelle konsertane til Hayes, seint i 1950-åra, var som songar på Curry's Club i Nord-Memphis, akkompagnert av husbandet til Ben Branch.
Stax Records og Shaft
Det neste albumet var Hot Buttered Soul, som kom ut i 1969 ette Stax hadde gått gjennom stor uro. Selskapet hadde mista den største stjerna si, Otis Redding, i ein flystyrt i desember 1967. Stax mista heile katalogen sin til Atlantic Records i mai 1968. Som følgje av dette bad visedirektøren i Stax, Al Bell, om få ferdig 27 nye album innan midten av 1969. Hot Buttered Soul vart den største suksessen av desse. Albumet er kjend for biletet av ein skalla Hayes på framsida med gullsmykke og solbriller. Musikken har ein særeigen stil med lange orkesterdominerte songar, mykje orgel, blåsara, gitarar og djupbassvokal. Hayes tolka «Walk On By» (som vart gjort kjent av Dionne Warwick) til ein 12 minuttar lang song. «By the Time I Get to Phoenix» startar med ein åtte minuttar lang monolog før sjølve songen startar. Det einaste originale nummeret, den funky «Hyperbolicsyllabicsesquedalymistic» er nesten ti minuttar lang, eit ganske langt steg bort frå standard tre minuttar lange soul- og popsongar.
«Walk On By» vart den første av amnge Burt Bacharach-songar som Hayes kom til å spele, ofte songar gjort kjende av Dionne Warwick eller Dusty Springfield. Hayes omforma dei til sjelfulle, lange og nesten gospelaktige nummer.
Tidleg i 1971 skreiv Hayes musikken til blaxploitation-filmen Shaft. Hayes hadde ei lita rolle i filmen som bartenden på No Name Bar. Hovudtemaet frå filmen, med wah-wah-gitar og symfonisk arrangement, vart ein hit verda over og låt to veker på toppen av Billboard Hot 100 i november det året. Resten av albumet var hovudsakleg instrumentalar som dekka alt frå storbandjazz, bluesaktig funk og hard Stax-aktig soul. Dei to andre vokal songane, samfunnskommentaren «Soulsville» og den 19 minuttar lange jammen «Do Your Thing», vart korta ned til hitsinglar. Hayes vann Oscarprisen for «Theme from Shaft», og vart nominert for beste originale musikk for filmen.
Seinare på året gav Hayes ut dobbeltalbumet Black Moses, som tok musikkstilen hans vidare og inneheldt The Jackson 5-songen «Never Can Say Goodbye». Ein annan singel, «I Can't Help It», var ikkje med på albumet.
I 1972 spelte Hayes inn kjenningsmelodien til fjernsynsserien The Men og fekk ein ny hitsingel (med «Type Thang» som B-side). Han gav ut felire singlar det året, som ikkje kom på album, som «Feel Like Making Love», «If Loving You Is Wrong (I Don't Want to Be Right)» og «Rolling Down a Mountainside». Atlantic gav ut debutalbumet til Hayes på ny det året, med den nye tittelen In The Beginning.
Hayes var attende i 1973 med eit kritikarrost dobbelt konsertalbum, Live At Sahara Tahoe, og følgde opp med albumet Joy, med eit 15 minuttar langt tittelspor. Han flytta seg bort frå coverversjonar på dette albumet. Ein nedkorta versjon av «Joy» vart ein hitsingel.
I 1974 spelte Hayes i blaxploitation-filmane Three Tough Guys og Truck Turner, og han laga musikk til begge filmane. Tough Guys var nesten utan vokal, og temaet til Truck Turner vart gjeve ut som singel. Filmmusikken vart seinare nytta av Quentin Tarantino i Kill Bill-filmane og har vorte nytta i over 30 år som kjenningsmelodi til det brasilianske radioprogrammet Jornal de Esportes på radiostasjonen Jovem Pan.
I motsetnad til mange afroamerikanske musikarar på denne tida, hadde ikkje Hayes afro, og valde i staden å barbere hovudet sitt.
HBS (Hot Buttered Soul Records) og konkurs
I 1974 hadde Stax Records store økonomiske problem, som kom av problem med betalingsutsetjingar og avgrensa platesal og distribusjon. Hayes sjølv var i stor gjeld til Union Planters Bank, som administrerte lån for Stax og mange av dei viktigaste tilsette i selskapet. I september det året saksøkte Hayes Stax for 5,3 millionar USD. Sidan Stax var i djup gjeld og ikkje kunne betale, vart det gjort ein avtale mellom selskapet og Hayes og Union Planters: Stax frigav Hayes frå innspelingane hans og produksjonskontraktane, og Union Planters fekk alle inntekene til Hayes for å betale ned gjelda hans. Hayes starta sitt eige selskap, Hot Buttered Soul, og gav ut musikken sin gjennom ABC Records.
I 1976 gav han ut albumet Juicy Fruit der han på omslaget låg i eit basseng med nakne kvinner. Tittelsporet vart gjeve ut på singel. Ein annan song på albumet var «Storm Is Over». Seinare same året kom albumet Groove-A-Thon med singlane «Rock Me Easy Baby» og tittelsporet. Sjølv om alle desse albuma vart rekna som solide verk, selde Hayes dårleg. Han og kona vart tvungen til konkurs i 1976, sidan dei skulda over seks millionar dollar. Mot slutten av konkurssaka i 1977 hadde Hayes mista heimen, det meste av dei personlege eigedelane og retten til alle framtidige honorar frå musikken han hadde skrive, framført og produsert.
Eigar av basketballag
17. juli 1974 tok Hayes, Mike Storen, Avron Fogelman og Kemmons Wilson over eigarskapet av det amerikanske basketball-laget Memphis Tams. Den tidlegare eigaren var Charles O. Finley, eigaren av Oakland A's baseball-lag. Gruppa til Hayes gav laget det nye namnet Memphis Sounds. Trass i at publikumstalet auka med 66 %, tilsetjinga av den høgt akta trenaren Joe Mullaney og at laget nådde sluttspelet, fortsette dei økonomiske problema til laget. Gruppa fekk frist til 1. juni 1975 om å selje 4000 sesongbillettar, få ny investorar og arrangere betre leigevilkår for laget i Mid-South Coliseum. Gruppa klarte ikkje kravet og ABA tok over laget, og selde det til ei gruppe i Maryland, som gav laget namnet Baltimore Hustlers og så Baltimore Claws før klubben til slutt vart nedlagt i sesongen 1975-1976.
Polydor, pause, filmarbeid og Duke of New York
I 1978 kom For the Sake of Love med ein oppfølgjar til «Theme from Shaft» («Shaft II»), men den mest kjende songen var singelen «Zeke The Freak», ein song som vart ein stor del av house-rørsla i Storbritannia utover i 1980-åra. Same året gav Fantasy Records, som hadde kjøpt ut Stax Records, eit album med Hayes sine singlar som ikkje fanst på album, og ei plate med arkiverte innspelingar, Hotbed, i 1978.
I 1979 klarte Hayes igjen å få eit album inn på topp 40 med Don't Let Go og det discoaktige tittelsporet vart ein hitsingel (18. plass i USA). Albumet inneheld òg songen «A Few More Kisses To Go». Seinare på året la han vokal på og arbeidde med Millie Jackson på albumet Royal Rappin's, og ein song han var medlåtskrivar på, «Deja Vu», vart ei hit for Dionne Warwick. Ho vann ein Grammy for beste kvinnelege R&B-song.
Verken And Once Again frå 1980 eller Lifetime Thing frå 1981 inneheld kjende songar eller selde godt, og Hayes tok ein pause frå musikken for å arbeide som skodespelar.
I 1970-åra var Hayes med i filmane Shaft (1971) og Truck Turner (1974). Han hadde òg ei fast rolle i TV-serien The Rockford Files som ein gammal cellekamerat av Rockford, Gandolph Fitch. I ein episode spelte han mot duettpartnaren Dionne Warwick. I 1980- og 1990-åra spelte han i fleire filmar, som Escape from New York (1981), I'm Gonna Git You Sucka (1988), Prime Target (1991) og Robin Hood: Men in Tights (1993), i tillegg til episodar av The A-Team og Miami Vice. Han prøvde seg òg på eit musikalsk comeback, og nytta trommemaskinar og synthar på U-Turn i 1986 og Love Attack i 1988, men begge selde dårleg. I 1991 song han ein duett med Barry White på White-balladen «Dark and Lovely (You Over There)».
Attende i rampelyset
I 1995 dukka Hayes oppp som ein Las Vegas-minister og parodierte seg sjølv i komiserien The Fresh Prince of Bel-Air.
Hayes gjorde nok eit musikalsk comeback i mai 1995 med Branded, eit album med nye songar som gav han gode sal og positive meldingar. Eit anna album kom ut kring samstundes, Raw and Refined, med instrumentalar, både nye og gamle, som ikkje var gjevne ut før.
I eit heller uventa karrieretrekk kort tid etter, kom Hayes attende i rampelyset då han var med å starte den kontroversielle, men særs suksessrike animasjonsserien South Park på Comedy Central. Hayes gav stemme til karakteren «Chef», ein amorøs kokk i skulekantina. Han spelte rolla frå debuten av showet den 13. august 1997 (ei veke før han vart 55 år) til slutten av den niande sesongen i 2006. I rolla som Chef utnytta Hayes talentet som både songar og skodespelar og song fleire dårleg tildekte, grove soulsongar. Eit album med songar frå serien kom ut i 1998 med tittelen Chef Aid: The South Park Album og reflekterte populariteten til Chef blant fansen til showet. Chef-songen «Chocolate Salty Balls» gjekk heilt til topps på singellista i Storbritannia. Då South Park kom ut som kinofilm året etter med den animerte musikalen South Park: Bigger, Longer & Uncutvar Hayes/Chef den einaste større rollefiguren som ikkje framførte ein eigen song i filmen. Det einaste musikalske bidraget hans var «Good Love», ein song som opphavleg kom ut på Black Moses i 1971 og som ikkje er å høyre i filmen.
I 2000 var Hayes med på filmmusikkalbumet til den franske filmen The Magnet med songen «Is It Really Home», skriven og komponert av rapperen Akhenaton (IAM) og Bruno Coulais.
I 2002 vart Hayes innlemma i Rock and Roll Hall of Fame. Etter ath an hadde spelt eit sett på Glastonburyfestivalen det året, kom det ut ein dokumentarfilm om karrieren til Hayes og den store påverknaden han hadde på mange av artistane i Memphis i 1960-åra og frametter. Tittelen på dokumentaren var Only the Strong Survive.
I 2004 hadde Hayes ei mindre rolle som Jaffa i fjernsynsserien Stargate SG-1. Året etter spelte han i den lovpriste filmen Hustle & Flow. Han hadde òg ein kort periode ei rolle i serien Girlfriends som Eugene Childs (far til Toni).
South Park
Seint i 1990-åra vart Hayes særs populær som stemma til Chef i animasjonsserien South Park. Chef var ein soul-syngjande kafeteriakokk for South Park Elementary. Ein song som vart framført av Chef i serien var «Chocolate Salty Balls (P.S. I Love You)». Denne vart ein internasjonal hit i 1999 og nådde toppen av den britiske og irske singellista. Songen kom òg ut på albumet Chef Aid: The South Park Album in 1998.
Scientologi-episoden
I eit intervju for The A.V. Club den 4. januar 2006 vart Hayes igjen spurt om episoden. Han sa at han hadde fortalt skaparane av serien, Matt Stone og Trey Parker, om å endre noko av episoden, fordi han meinte dei hadde misforstått delar av religionen, og at han var redd for at folk kom til å tru at det var slik scientologien var. Han ønskte derfor at dei skulle ta nokre scientologikurs for å forstå kva dei gjorde. I intervjuet forsvarte Hayes den kontroversielle humoren, men sa at han ikkje var nøgd med korleis dei presenterte scientologikyrkja. Han tilstod likevel at han forstod kva dei gjorde.
Avgang frå South Park
Den 20. mars 2006 rapporterte Roger Friedman i Fox News at uttalinga frå Hayes vart gjort i hans namn, men ikkje av Hayes sjølv. Han skreiv: «Isaac Hayes slutta ikkje i South Park. Kjeldene mine seier at noko avslutta det for han... Vener i Memphis fortel meg at Hayes ikkje gav ut noko melding på eiga hand om South Park. Dei er mystifisert.» Hayes fekk så eit slag.
Etter South Park
Inntektene til Hayes vart kraftig redusert etter han slutta i South Park. Det kom meldingar om at han skulle ut på turné. Ein journalist møtte Hayes på denne tida og skreiv at han sat føre eit piano. Han snakkesong og orda hans var haltande. «Han var ikkje den Isaac Hayes han ein gong var».
I april 2008 var Hayes gjest på radioprogrammet The Adam Carolla Show og snubla i svara sine og verka forvirra.
To månader etter han døydde, vart South Park-episoden «The China Probrem» dedisert til han.
Familie
Det andre ekteskapet til Hayes var med Emily Ruth Watson den 24. november 1965. Dette enda med skilsmisse i 1972. Frå dette ekteskapet hadde han mellom andre barna Vincent Eric Hayes, Melanie Mia Hayes og Nicole A. Hayes (McGee).
Han gifta seg med bankkasseraren Mignon Harley den 18. april 1973. Dei vart skilde i 1986 og hadde to barn i lag.
Den fjerde kona hans var Adjowa, og i 2006 fødde ho sonen Nana Kwadjo Hayes. Han hadde òg ein son kalla opp etter seg, Isaac Hayes III, som er kjend som rap-produsenten Ike Dirty. Den eldste dottera til Hayes er Jackie, som leiar boet hans. Dei neste barna i rekkja er Veronica, Felicia, Melanie, Nikki, Lili, Darius og Vincent, og han hadde ei dotter kalla Heather Hayes.
Scientologi
Hayes tok det første scientologikurset sitt i 1993, og var seinare på omslaget til mange bøker dei neste åra. Hayes var òg med i scientologifilmen Orientation.
I 1998 var Hayes, Anne Archer, Chick Corea og Haywood Nelson til stades på 30-årsjubileet til Freedom Magazine, eit nyhendemagasin for Scientologikyrkja.
I 2001 spelte Hayes og Doug E. Fresh, ein annan scientologi-musikar, inn eit scientologi-inspirert album kalla The Joy Of Creating – The Golden Era Musicians And Friends Play L. Ron Hubbard.
Slag og dødsfall
I januar 2006 vart Hayes råka av eit lite hjerneslag. , nok som sidan vart stadfesta av Hayes sjølv.
Hayes vart funnen medvitslaus i heimen like aust for Memphis den 10. august 2008, ti dagar før 66-årsdagen sin. Han vart funnen ved sidan av ei tredemølle, som framleis gjekk. Hayes vart frakta til sjukehus der han vart erklært død kl. 1408. Etter ein obduksjon vart dødsårsaka sagt å vere eit nytt hjerneslag. Han vart gravlagd i Memorial Park Cemetery.
Ettermæle
Ein del av Interstate 40 har fått namnet «Isaac Hayes Memorial Highway».
Omdreiingsakse
Ein akse i mekanikk eller ein omdreiingsakse er ei rett linje som noko roterer om.
Brennmanet
Brennmanet (Cyanea capillata) er ei stor manet som lever nord i Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet. Ho kan bli opptil 2 meter i diameter, og er det største kjende nesledyret. Dei største eksemplara lever i arktiske strok. Bortsett frå glasmaneta er brennmaneta den vanlegaste maneta i norske farvatn.
Langs norskekysten finst det to arter av brennmanet. I tillegg til den vanlege eller raude brennmaneta finn ein også blå brennmanet (Cyanea lamarckii), helst langs kysten av Sør-Noreg.
Brennmaneta er oftast gul til raud eller brungul i farge, og er utstyrt med lange tentaklar som kan bli over 20 meter lange. På desse har ho nesleceller som inneheld nervegifter som lammar byttedyr.
Lotzorai
Lotzorai (sardisk Lotzorài) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 2 186 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 16.87 km² og ligg i ei høgd på 11 meter over havet.
Austnorsk
Austnorsk er ei av de to store dialektgruppene i Noreg. Ho omfattar dialektane på Austlandet, i Trøndelag og på Nordmøre. Den andre store dialektgruppa er vestnorsk. Denne oppdelinga er basert på at austnorske dialektar har såkalla kløyvd infinitiv (nokre infinitivar endar på -e, andre på -a, medan andre dialektar har same endinga i alle infinitivar: -e, -a, eller ingenting). Skiljet fell saman med det geografiske skiljet danna av Langfjella, og hovudkriteriet for forskjellen gjev jamvektsloven.
Lzja
Lzja (russisk Лжа, latvisk Ludza) er ei elv i Latvia og Pskov oblast i Russland og ei av sideelvane til Utroja frå høgre. Elva er 156 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 10,5 m³/s, målt 9 km før munningen.
Den største sideelvane hennar er Innitsa frå høgre.
Lzja spring ut i Latvia frå den vesle innsjøen Lielays-Ludzas, som ligg ved byen Madonas. Ho renn nordover gjennom eit myrlendt landskap og etter 25 km renn ho over grensa og inn i Russland. Elva renn ganske raskt gjennom skogkledde og myrlendte breidder.
Lzja munnar ut i Utsoja ved ein togstasjon på jernbanen mellom Ostrov og Rēzekne.
Aharonov-Bohm-effekten
Aharonov-Bohm-effekten, nokre gonger kalla Ehrenberg-Siday-Aharonov-Bohm-effekten, er eit kvantefysisk fenomen der ein ladd partikkel vert påverka av elektromagnetiske felt i område partikkelen ikkje kan befinne seg i. Dette er ikkje på grunn av den meir kjende kvantemekaniske effekten at partikkelen kan røre seg i klassisk forbodne område: effekten blir òg observert viss det elektromagnetiske feltet er avgrensa til eit område der bølgjefunksjonen til partikkelen er null, som gjer at sannsynet for å finne partikkelen i dette området er null, ved Born-tolkinga av bølgjefunksjonen.
Den tidlegaste versjonen av effekten vart føresagt av Werner Ehrenberg og R. E. Siday i 1949, og liknande versjonar vart observert av Yakir Aharonov og David Bohm i 1959. Slike effektar vert føresagt å oppstå på grunn av både magnetiske og elektriske felt, men den magnetiske versjonen har vist seg enklare å observere. Generelt er den djupe konsekvensen av Aharonov-Bohm-effekten at kjennskap til korleis elektromagnetiske felt virkar lokalt på ein partikkel ikkje er tilstrekkeleg for å kunne føresjå korleis han oppfører seg kvantemekanisk.
Tilfellet som vanlegvis blir skildra, nokre gonger kalla den solenoide Aharonov-Bohm-effekten, er når bølgjefunksjonen til ein ladd partikkel som rører seg rundt ein lang straumførande solenoide markerar ei faseforskyving på grunn av det innelukka magnetfeltet, trass i at magnetfeltet er null i området der partikkelen rører seg. Denne faseforskyvinga har vorte observert eksperimentelt ved å undersøkja effekten han har på på interferensmønsteret til partikkelen. Det er òg utarbeida ein teori for magnetiske Aharonov-Bohm-effektar på bundne energitilstander og spriingstverrsnitt, men desse tilfella har ikkje vorte testa eksperimentelt. Eit elektrisk Aharonov-Bohm-fenomen vart òg føresagt, der ein ladd partikkel påverkast av område med varierande elektrisk potensial, men med null elektrisk felt, og dette har òg vorte verifisert eksperimentelt. Ein annan «molekylær» Aharonov-Bohm-effekt vart foreslått for atomkjerner som rører seg i fleirkopla område, men det har vorte argumentert for at dette tilhøvet er vesentleg ulikt, og berre avhengig av lokale verdiar langs vegen til kjernen.
Magnetisk Aharonov-Bohm-effekt
Den magnetiske Aharonov-Bohm-effekten kan sjåast på som eit resultat av kravet om at kvantefysikken skal vere invariant med omsyn på justervalet for vektorpotensialet A. Dette inneber at ein partikkel med elektrisk ladning q som rører seg langs vegen P i eit område med null magnetfelt ( får ein fase, gjeven i SI-eininga som
med ein faseskilnad mellom to vilkårlege vegar med same endepunkt som dermed vert avgjort av den magnetiske fluksen Φ gjennom arealet mellom vegane (via Stokes-teoremet og, og gjeven ved:
Denne faseskilnaden kan observerast ved å plassere ein straumførande solenoide mellom spaltene i eit dobbelspalteforsøk (eller noko ekvivalent). Ein ideell solenoide innesluttar eit magnetfelt B, men produserer ikkje noko magnetfelt utanfor sylinderen; dermed merkar ikkje den ladde partikkelen (til dømes eit elektron) nokon klassisk effekt. Det er likevel eit vektorpotensial (med null curl) utanfor solenoiden med ein innelukka fluks, så den relative fasen til partiklar som går gjennom ei av spaltene endrast avhengig av i kva grad straumen i solenoiden er skrudd på. Dette fører igjen til ein observerbar forskyving i interferensmønsteret på observasjonsskjermen.
Den same faseeffekten er ansvarleg for flukskvantisering i superleiande løkker. Denne kvantiseringa skjer fordi den superleiande bølgjefunksjonen må vere eintydig: faseforskjell Δφ til funksjonen rundt ei lukka kurve må vere eit heiltalmultippel av 2π (med ladinga q= -2e for elektron som dannar Cooperpar), og fluksen Φ må dermed vere eit multippel av h/2e. Flukskvantet i superleiarar vart føresagt før Aharonov og Bohm av Fritz London (1948) ved bruk av ein fenomenologisk modell.
Den magnetiske Aharonov-Bohm-effekten er òg nært nærskyldt med Dirac sine argument for at eksistensen av magnetiske monopol naudsynleg inneber at både elektrisk og magnetisk ladning er kvantisert. Ein magnetisk monopol inneber ein matematisk singularitet i vektorpotensialet, som kan uttrykkjast som ein uendeleg lang Diracstreng med infitesimal diameter som inneheld det som svarar til all fluksen frå eit monopol-ladning g - 4πg. Dermed, ved å gå ut ifrå at det finst ein spreiingseffekt med uendeleg lang rekkjevidd (på grunn av denne singulariteten med tilfeldig verdi) ikkje finst, gjer kravet om ein eintydig bølgjefunksjon at ladinga må vere kvantisert: 2qg/chbar må vere eit heiltal (i cgs-einingar) for kvar og ein elektrisk ladning q og magnetisk ladning g.
Den magnetiske Aharonov-Bohm-effekten vart eksperimentelt validert av Osakabe eit. al. (1986), som følgde tidlegare arbeid som var oppsummert i Olariu og Popèscu (1984). Bruksområda til effekten vert framleis utvida. Webb et. al.(1985) demonstrerte Aharanov-Bohm-svingingar i vanlege, ikkje-superleiande metallringar.
Elektrisk Aharonov-Bohm-effekt
På same måte som fasen til ein bølgjefunksjon er avhengig av det magnetiske vektorpotensialet, er han òg avhengig av det skalare elektriske potensialet. Ved å konstruere ein situasjon i der det elektrostatiske potensialet er ulikt for to moglege vegar ein partikkel kan ta gjennom område med null elektrisk felt har eit observerbart Aharonov-Bohm-fenomen på grunn av faseforskyvinga vorte føresagt; igjen tyder mangelen på eit elektrisk felt at det klassisk settet ikkje ville vore nokon effekt.
Frå Schrødingerlikninga går fasen til ein eigenfunksjon med energi E som. For ein partikkel med ladning q vil energien likevel avhenge av det elektrostatiske potensialet V. Spesielt vil, for eit område med konstant potensial V (null felt), den elektriske potensielle energien qV leggjast til E, som resulterer i ei faseforskyving:
der t er tida partikkelen har vore i potensialet.
Med den første teoretiske skildringa av denne effekten vart det foreslått eit eksperiment der ladingar går gjennom leiande sylinderar langs to vegar, som blokkerer ytre elektriske felt i områda der partiklene flyttar seg, men som likevel mogeleggjer eit varierande potensial ved å lade sylindra. Dette viste seg derimot vanskeleg å gjennomføre. Det vart i staden foreslått eit eksperiment der ringformar vart avbrotne av tunnelbarrierer, og der ei spenning V kopla potensialet i den eine halvdelen av ringen til potensialet i den andre. Denne situasjonen resulterer i ei faseforskyving som den over, og vart observert eksperimentelt i 1998.
Honganvikfossen
Honganvikfossen er den 90. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Honganvik i Sauda kommune i Rogaland.
STS-1
STS-1 er namnet på den første reisa med dei amerikanske romferjene. Reisa vart gjort med romferja Columbia. STS-1 var den første bemanna amerikanske rumturen på omtrent 6 år etter Apollo-Soyuz projektet i 1975. Romferja som hadde eit mannskap på to, vart skoten opp den 12. april 1981 klokka 06:00:03 om morgonen sentralamerikansk tid.
Fylkesveg 272 i Hordaland
Heile traséen: O.J. Brochs Gate (0,3 km), Professor Hansteens Gate - Wolffs Gate - Thormøhlens Gate (1,3 km). Det er ingen direkte samband mellom O.J. Brochs Gate og Professor Hansteens Gate.
Røysingfolke
Røysingfolke, også kalla Røysingfolket, (1914 og 1923) er det åttande bindet i den episke kronologien til romanserien Dansen gjenom skuggeheimen av Kristofer Uppdal. Det var den tredje romanen i den fyrste runden med utgjevinga av verket. Det var då han seinare vart gjenutgjeven i revidert utgåve at han var plassert som nummer åtte. Romanen følgjer handlinga og personane frå Dansen gjenom skuggeheimen, rallaren Sjugur Rambern og bondedottera Innbranna Røysing, og går føre seg 10–12 år seinare enn denne. Paret er gift, og driv Røysing, garden til far hennar. Etter stadnamnet som vert brukt i boka å dømme, ligg garden i Steinkjer-området. .
Handlinga i romanen følgjer både gardsdrifta, parforholdet og ein politisk karriere for Sjugur. Rallaren må fyrst slite for å få respekt frå svigerfaren Gamle-Stål. Sjugur sin son frå eit tidlegare kjærleikstilhøve, Litl-Sjugur, vert introdusert, og arbeider som gjetar på garden. Sjugur vert vald til ordførar i bygda, og legg mykje energi i arbeidet med å byggje ned klassemotsetnader, mellom anna ved å hjelpe arbeidarane til å eige jord. («Ein skulle hjelpe arbeidarane til å få jord, noko fast å stå på i samfundet. Då turvte ikkje bøndene ottast dei. Frå jorda si vil dei då koma til å sjå både utetter og innetter». ). Mot slutten av romanen vert han også vald til stortingsrepresentant. Tilhøvet mellom Sjugur og Innbranna er sterkt, og eldfullt i meir enn éin forstand.
Marburg
Marburg er ein by i Tyskland i delstaten Hessen med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Lahn og er den største byen i landkreisen Marburg-Biedenkopf.
Røysingfolke
Romanen har ei heroiserande skildring av Sjugur, og ei skildring av velstand og framgang i gardsdrifta som i enkelte avsnitt kan verke idylliserande. Uppdal sitt eige stikkord til romanen, «sambandet med upphavet», kan oppfattast som eit ynske om ein avspenningsallianse mellom bønder og arbeidarar, slik hovudpersonen Sjugur også arbeidde for i det politiske livet sitt.
Marburg
I tillegg til universitet sitt, Philipps-Universität, som er det eldste protestantiske universitet i verda, grunnlagd i 1527, er Marburg kjend for sine mellomalderkyrkjer, særleg Elisabethkirche, ei av dei tre eller fire første reine gotiske kyrkjene nord for Alpane utanfor Frankrike, for det vakre slottet og for den godt bevarte gamle bykjerna. Byen låg isolert frå rundt 1600 til 1850, og svært mange mellomalderbygningar er derfor bevart, rett og slett fordi ingen brukte pengar på å bygge nytt. Då romantikken breidde seg i Tyskland på 1800-talet vart byen igjen interessant, og mange av dei største representantane for den romantiske rørsla levde, underviste eller studerte i byen. Dei utgjorde eit nettverk av vener som hadde stor innverknad, særleg innan litteratur, filologi, folklore og jus. Gruppa inkluderte Friedrich Karl von Savigny, den mest framtredande juristen i si samtid og hovudmannen bak innføringa av romersk lov i Tyskland; dessutan Achim von Arnim og Clemens von Brentano. Mest kjend var derimot Grimm-brørne, som samla mange av sine eventyr her — Rapunzeltårnet står i Marburg, og på andre sida av Lahnhøgdene, i området kalla Schwalm, hadde småjentene i dei dagane ofte ei raud hette på hovudet. På 1970-talet var byens borgarmeister ein føregangsmann i å bevare og restaurere gamle bygningar i ei tid der mange andre ønsket å rive dei ned og bygge nytt, og byen har fått mange internasjonale prisar for dette. Marburg er derfor ein i høg grad uspolert, romantisk by i gotisk- og renessansestil, som ligg på ei høgd, prega av sine mange spir og dominert av universitet sitt.
Historie
Byen vart første gong nemnd i 1138 som Marcburg (Marburger Schloss) under landgreven av Thüringen. Marburg fekk byrettar i 1222. Frå 1248 til 1604 var Marburg residens for landgrevane av Hessen. I 1527 grunnla landgreve Fillip I av Hessen det vidkjende Phillips-universitetet. Dei såkalla religionssamtalane mellom Martin Luther og Ulrich Zwingli (Marburger Religionsgespräche) fann stad her i 1529. I 1604 vart Marburg ein del av hertugdømet Hessen-Kassel. Mellom 1806 og 1813 var byen underlagt det napoleonske kongeriket Westfalen. I 1866 vart Marburg ein del av Preussen.
I Elisabethkirche kviler rikspresident Paul von Hindenburg med frue. Òg dei prøyssiske kongane Fredrik Vilhelm I av Preussen og Fredrik II er gravlagd i Marburg.
I tillegg til det hessiske statsarkivet husar Marburg ei rekkje viktige arkiver, m.a. Deutsches Adelsarchiv.
Zavjalov
Zavjalov (russisk Остров Завьялова, Ostrov Zavjalova), tidlegare Olskyøya (Остров Ольский), er ei relativt stor øya i Okhotskhavet i Russland. Ho ligg på austsida av Tauiskbukta, 20 km vest for Kapp Taran på Konihalvøya, om lag 50 km sør for Magadan.
Zavjalov er ei fjellkledd øy, 23 km lang og 7,5 km på det breiaste. Sibirsk dvergfuru og dvergbjørk veks på øya. Langs kysten finst det mykje stellersjøløver.
Hebridane
Hebridane (skotsk-gælisk Innse Gall, norrønt Suðreyjar, truleg av gresk Hyperborea, «nord for nordavinden») er ei stor øygruppe utanfor vestkysten av Skottland. Ho har to øygrupper, Indre og Ytre Hebridane. Desse øyane har ei lang historie som går attende til mellomsteinalderen og kulturen til innbyggjarane har etter tur vorte påverka av keltiske, norrøne og engelsktalande folk, som syner seg att i namna på øyane.
Geologi og geografi
Hebridane har ein variert geologi. Her finn ein berglag frå prekambrium som er av dei eldste i Europa, til vulkanske bergartar frå tertiærtida.
Macomer
Macomer (sardisk Macumère) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Nuoro i regionen Sardinia. Han har 10 128 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 122.77 km² og ligg i ei høgd på 563 meter over havet.
Hebridane
Geologi og geografi
Hebridane kan delast inn i to hovudgrupper og mellom desse ligg The Minch i nord og Hebridesjøen i sør. Indre Hebridane ligg nærast det skotske fastlandet med øyar som Islay, Jura, Skye, Mull, Raasay, Staffa og Small Isles. Det er 36 busette øyar i gruppa. Ytre Hebridane er ei gruppe på meir enn 100 øyar og små skjer som ligg kring 70 km vest for det skotske fastlandet. Det er 15 busette øyar i øygruppa. Dei største er Barra, Benbecula, Berneray, Harris, Lewis, North Uist, South Uist, og St Kilda.
Narbolia
Narbolia (sardisk Narabuìa) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Oristano i regionen Sardinia. Han har 1 791 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 40.5 km² og ligg i ei høgd på 57 meter over havet.
Hebridane
Geologi og geografi
Det finst fleire skildringar av kva øyar som høyrer til Hebridane. Collins Encyclopedia of Scotland skildrar Indre Hebridane som øyane aust for The Minch, som alle øyane innover i fjordane. Det ligg mange øyar i fjordane, som Eilean Bàn og Eilean Donan, og desse vert vanlegvis ikkje vert rekna med i Hebridane.
Tidlegare vart Ytre Hebridane ofte kalla the Long Isle (skotsk-gælisk An t-Eilean Fada). I dag vert dei òg kalla Dei vestlege øyane, men dette vert òg nytta om heile Hebridane generelt.
Øyane i Firth of Clyde, særleg Arran, vert stundom feilaktig rekna som ein del av Hebridane.
Språk
Hebridane har den største konsentrasjonen av skotsk-gælisk-talande i Skottland. Dette gjeld særleg for Ytre Hebridane der dei fleste innbyggjarane snakkar språket. . Det skotsk-gæliske colleget Sabhal Mòr Ostaig ligg på Skye og Islay.
Etymologi
Det gamle norrøne namnet, frå då vikingane okkuperte øyane, var Suðreyjar eller Suderøyane,, som tyder «Sørøyane». Namnet heng saman med Norðreyjar, eller «Dei nordlege øyane», som var namnet på Orknøyane og Shetlandsøyane.
Ironisk nok, sidan Hebridane er det siste store gàidhlig-talande området i Skottland, tyder det gæliske namnet på øyane - Innse Gall - som tyder «øyane til utlendingane». Dette går attende til tida då nordmennene heldt til på øya.
Førhistorie
Hebridane vart busette i mellomsteinalderen rundt 6500 f.kr., etter at dei klimatiske tilhøva vart gode nok til at menneske kunne bu her. Det er mange døme på strukturar frå den yngre steinalderen, og det finaste dømet er dei ståande steinane ved Callanish, som er frå 2000-talet f.Kr. Cladh Hallan er ein busetnad frå bronsealderen på South Uist og den einaste staden i Storbritannia der ein har funne førhistoriske mumiar.
Den keltiske perioden
Diodorus Siculus skreiv i 55 f.Kr om øya Hyperborea, med eit rundt tempel der ein kunne sjå månen like over horisonten kvart 19. år. Han kan ha meint steinsirkelen ved Callanish. Pomponius Mela, ein romersk-spansk geograf frå det fyrste hundreåret e.Kr. omtaler ei gruppe på sju øyar som Haemodae. Plinius den eldre skriv i Naturalis Historia frå 77 e.Kr. om Hebudes. Andre forfattarar frå antikken, som den egyptiske astronomen Ptolemaios, nemner òg Hebridane, noko som syner at dei hadde kontakt med Romarriket. Den reisande Demetrius av Tarsus knytt til Plutark fortel historia om ein ekspedisjon til vestkysten av Skottland rundt år 83 e.Kr. Han fortel om ei dyster reise mellom øyde øyar, men at han vitja ei der heilage menn heldt til. Han nemnde korkje druidane eller namnet på øya.
Det er lite som er kjent om folka på Hebridane før 500-talet. Dei fyrste detaljerte kjeldene om øyane kom då St. Columba kom til Iona på 500-talet. Dette var den irsk-skotske helgenen som førte kristendomen til øyane på 500-talet og som bygde fleire kyrkjer.
Norsk kontroll
Hebridane kom under norsk kontroll og busetnad alt før 800-talet. Det norske styret over Hebridane vart formalisert i 1098 då Edgar av Skottland respekterte kravet til Magnus III av Noreg. Dette skjedde etter at den norske kongen hadde hærteke Orknøyane, Hebridane og Isle of Man i eit snøgt felttog same året. Dette var retta mot dei norske hovdingane på dei ulike øyane. Ved å ta øyane fekk Magnus ein meir direkte kontroll over landområda, som landsmennene hans hadde teke nokre hundreår tidlegare.
Den norske kontrollen over både Indre og Ytre Hebridane var prega av nesten konstant krigføring fram til øyane vart delte i 1156. Ytre Hebridane vart verande ein del av kongedømet Man og øyane, medan Indre Hebridane braut ut under Somerled, ein norsk-gælisk slektning av både kongehuset Lulach og Manx.
Etter sigeren sin i 1156 tok Somerled så kontroll over Isle of Man to år seinare og vart den siste kongen av Man og øyane som styrte over alle øyane som kongedømet ein gong hadde vore sett saman av. Etter at Somerled døydde i 1164 hadde ikkje herskarane av Man lenger kontroll over Indre Hebridane.
Gießen
Gießen er ein by i Tyskland i delstaten Hessen med om lag 75 000 innbyggjarar, der 22 000 er studentar ved universitetet.