cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nikita Khrusjtsjov
Arv og ettermæle
Det russiske folket sitt syn på Khrusjtsjov er blanda. Dei einaste periodane på 1900-talet russarane ser positivt på er, ifølgje ei større russisk spørjeundersøking, då Nikolaj II regjerte, og då Khrusjtsjov styrte landet. Ei spørjeundersøking blant unge russarar viste at dei meinte Nikolaj II hadde gjort meir godt enn dårleg, og at alle andre russiske leiarar på 1900-talet – med unntak av Khrusjtsjov, som dei var delte i synet på. Khrusjtsjov-biografen William Tompson samanliknar reformene til den tidlegare statsministeren med dei som kom seinare: Gjennom Brezjnev-åra og det lange etterspelet, venta den då nyvaksne generasjonen frå «den fyrste russiske våren» i 1950-åra på å få makta. Etter kvart som Brezjnev og kollegaene hans døydde eller pensjonerte seg, vart dei erstatta av menn og kvinner som hadde vakse opp med «den hemmelege talen» og den fyrste bølgja av avstalinisering, og desse «tjuandekongressborna» tok over taumane under leiarskap av Mikhail Gorbatsjov og kollegaene hans. Khrusjtsjov-perioden gav denne andre generasjonen reformatorar både inspirasjon og evne til å vere forsiktige.
Einar Løndal
Einar S. Løndal tok til med fela heller seint, men då han først byrja, om lag ved konfirmasjonsalder, kom slåttane snøgt, fortalde han. Han hadde høyrt mykje spel frå barneåra, både frå faren Svein, og frå dei eldre brørne Olav og Kjetil. Det meste av spelet var etter faren. Saman med faren og brørne forma han ut det sermerkte Løndalsspelet som eiga tradisjonsgrein i Telemark.
Hallingkast
Hallingkastet er rekna som høgdepunktet i framføringa av lausdans. Kastet er ein akrobatisk prestasjon, og det har i mange år vore tevla om kven som kan kaste høgast - historiske kjelder frå nyare tid fortel om dansarar som har nådd om lag fire meter opp i veret.
Einar Løndal
Einar vart bufast i Tuddal livet ut, på garden Sletta, som han gifta seg til, i Hovdegrenda i Tuddal. Etter at brørne hans døydde, var Einar Løndal den store tradisjonsberaren i dalen, og vart oppsøkt av mange yngre folkemusikarar, mellom dei Anne Hytta og Per Anders Buen Garnås. Spelemannen Nils Sletta har og mesteparten av stoffet sitt etter Einar.
Hallingkast
Hallingkastet tek utgangspunkt i eit rundkast og eit saksespark, utført medan dansaren kastar seg bakover. Til saman gjer dette at dansaren får oppdrift nok til å nå retteleg høgt.
Einar Løndal
Einar S. Løndal var ein god kappleiksspelemann og vann ei rekkje gonger. Han sermerkte seg med eit meir atterhalde spel enn broren Kjetil, og er kanskje mest kjend for framføringa si av gangaren Førnesbrunen. Han var aktivt med i kappleikslivet så lenge han evna det, og spela til han var over nitti år. Han synte stor interesse for dei yngre spelemennene, og han var ihuga til stades for å lye på dei. Då landskappleiken vart halde på Rauland i 1994, stod han framfor scena for å få med seg så mykje som mogleg av spelet i hardingfeleklassene, og var ein takksam tilhøyrar.
Hallingkast
Kunststykket er å råke ein hatt med den eine foten («sparke hatten»). Hatten heng på ein stav (til vanleg halden av ei jente), og skal helst fara så langt som råd er. Lausdansaren vinn åtgaum etter høgda i kastet. Det er vanleg at dansaren sjølv avgjer høgda på hatten før han gjer kastet.
Einar Løndal
Hardingfeleverket har registrert 13 slåttenedskrifter etter Einar S. Løndal.
Hallingkast
Hallingkastet kan utførast på to vis, med og utan stempling. Stemplakastet er rekna som det gjævaste, og namnet tyder at dansaren når golvet med føtene samla (han «stemplar» i golvet).
Historiske kast
Det mest kjende kastet i noregshistoria kan vel tilskrivast hallingen Blank-Ola, som gjorde kast etter at han hadde slege ned sorenskrivaren i Sogndal i 1683.
Torben
Torben er eit mannsnamn, ei dansk form som gjennom Thorbern blei avleidd av Thorbernus, ei latinifisert form av Torbjørn. Dette namnet er sett saman av det norrøne gudenavnet Þórr, Tor, og bjǫrn, 'bjørn'.
Torben og Torbjørn har begge namnedag den 5. juni.
Ilz
Ilz er ei elv som renn gjennom Bayerischer Wald i Tyskland, og ei av sideelvane til Donau frå venstre. Ho har ei lengd på 65 km og ein høgdeskilnad frå utspring til munning på om lag 780 meter.
Ilz har sitt utspring nær fjellet Rachel. Elva munnar ut i Donau ved Passau. Ein annan by langs Ilz er Fürsteneck.
Ar Ramtha
Ar Ramtha, òg kalla Al-Ramtha (arabisk الرمثا) er ein by heilt nordvest i Jordan. Han har eit folketal på 120 365 innbyggjarar (2010).
Namnet
Ar Ramtha er kalla op etter ei lokal ørkenplante, Al Ramath (arabisk الرمث). Under Romarriket vart byen kalla Ramatha.
Idrett
Byen har to idrettsklubbar, Al-Ramtha SC, ein fotballklubb i den jordanske eliteserien, og Ittihad Al-Ramtha, som spelar på det nest øvste nivået i jordansk fotball.
Aglientu
Aglientu (sardisk: Santu Francìscu di l'Aglièntu) er ein kommune i Italia. Han ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Har 1 171 innbyggjarar og ligg i ei høgd på 420 meter over havet.
Huddinge kommun
Huddinge (Huddinge kommun) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 99 519. Administrasjonssenteret i kommunen er Huddinge.
Tettstader
Huddinge kommune har tre tettstader. Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.
Georg Bull
Georg Bull var ein norsk jurist, embetsmann og politikar. Han var høgsterettsjustitiarius frå 1836 til 1854. Far hans, Johan Bull, var den fyrste høgsterettsjustitiarius i Noreg.
Bull var fødd i Kristiania og vart student i 1802. Cand. jur. vart han i 1805. Han var 1806-09 fungerande sorenskrivar i Sunnhordland, deretter byfut i Bergen frå 1810 til 1821. I 1821 utnemnd til amtmann i Jarlsberg og Larvik amt. Dette embetet hadde han til han i 1829 vart amtmann i Søndre Bergenhus amt. Han var amtmann der i fem år, dei to åra 1834-36 var han statssekretær. Deretter var han i atten år (1836-54) leiar av Noregs høgsterett.
Bull var representert på to påfylgjande storting. I 1821 og på det overordenlege stortinget året etter representerte han Bergen, medan han i 1824 var representant for Laurvik og Sandefjord. I 1821 var han medlem av 18 komitear, formann i fem av dei. På tinget i 1824 var han formann i justiskomiteen og i komiteen om odelslova.
Han døydde i fødebyen Kristiania.
Fyr i Noreg
= Historie =
Dei eldste fyra i Noreg
I 1655 blei det første fyrlyset tent i Noreg. Kong Fredrik III (1609–1670) skreiv 18. juli 1655 ut ei formaning som gav Pouell Hansønn, borgar av Christiansand, privilegium til å etablere fyrdrift på Lindesnes. Drifta skulle finansierast ved å skattleggje alle skipsanløp i hamnene mellom Bergen og Bohuslen. Fyret blei bygd som eit tretårn med store talglys som brann bak blyglassruter, men det var i drift i berre eitt år. I 1725 blei Lindesnes fyr tent igjen, og i mellomtida var det etablert fyr på Færder, Kvitsøy og Høyvarde. Alle desse fyra var truleg bålfyr. Det nye fyret på Lindesnes var eit vippefyr, ein konstruksjon bygd på vektarmprinsippet. Ytst på den eine enden av ei stong hang ei kolgryte som kunne senkast til bakken når elden skulle tennast. Ein gjekk etterkvart bort frå vippefyrkonstruksjonen på grunn av brannfaren, og på fleire fyr sette ein i staden kolgryta rett på berget.
Somme reknar Færder fyr i Oslofjorden som det eldste fyret i Noreg. Det blei skipa i 1696 på øya Store Færder like nord for dagens fyr. Dette var eit privat fyr forma som ei open, smidd fyrgryte. Gryta stod også her rett på berget og fyrvaktaren etterfylte med kol og ved heile natta. På eit år blei det brent omkring 540 tønner med kol. I 1799 overtok det offentlege ansvaret for fyrdrifta, og eit tårn med stor lykt stod ferdig i 1802.
I 1841 fekk Noreg sitt eige fyrvesen (Noreg var då i union med Sverige), og det blei skilt ut som eit eige direktorat: Fyrdirektoratet. I tiåra som følgde blei det gjennomført svære byggjeprosjekt over heile landet. Fram til 1880 blei det bygd over 100 fyrstasjonar i Noreg. Fyretableringa i Nord-Noreg kom seint i gang, men utbygginga blei etter kvart pressa fram av fiskeria, hurtigruta (kom i gang i 1893) og malmtransporten (starta i 1903). Anda fyr i Øksnes kommune i Nordland var det siste fyret som blei reist i Noreg. Det blei oppretta i 1932.
På starten av 1900-talet blei også acetylengass brukt som brensel på nokre fyr. I 1862 blei det første elektriske fyret etablert i Frankrike. I 1897 blei elektrisitet prøvd ut på Ryvingen fyr utanfor Mandal, men det blei for kostbart i drift og blei bygd om for acetylengassdrift. Hovudtyngda av omlegging til elektrisitet på norske fyr kom så seint som etter den andre verdskrigen. Dei elektriske glødelampene er no skifte ut med energisparande halogenpærer, og på fleire fyr blir desse drivne av solcellepanel eller vindgeneratorar.
Tåkesignal
Behovet for tåkesignal blei ytra allereie på Fredrik II si regjeringstid, og eit utal av forskjellige metodar har vore nytta opp gjennom hundreåra. Gong-gong, kanon, skytekrut, klokke, dampfløyte, sirene og meir moderne trykkluftsignal. Diafonen med sitt karakteristiske «raut» var høgdepunktet i denne utviklinga. Etter 1988 er alle norske tåkesignalanlegg ute av ordinær drift. Enkelte anlegg er framleis operative, men blir vanlegvis einast brukte til demonstasjonsføremål.
Fyr i Noreg under den andre verdskrigen
Under den andre verdskrigen sytte okkupasjonsmakta for at dei norske fyra blei sette ut av spel som navigasjonssystem, og rundt fleire av dei blei det etablert festningsverk. På Færder fyr var det stasjonert 12 tyskarar, i tillegg til den faste beteninga. Det blei grave fire skyttargraver som forsvarsverk og det var piggtråd rundt heile øya. Fyret blei einast tent og sløkt på kommando frå okkupantane, for det var berre tyske skip som skulle ha nytte av fyrlysa.
På Lindesnes fyr er det i dag mange hallar og rom sprengde ut inne i fjellet fyret står på. Det er også hundrevis av meter med gangar som blei bygde opp att i 1990-åra.
Fyra blei bombemål for allierte fly, og mange fyr blei sterkt skadde som følgje av bombing. Dette medførte eit omfattande gjenreisingsarbeid på fyra i dei første fredsåra.
Alle fyrstasjonane i Finnmark blei øydelagde som følgje av den brende jords taktikk då tyskarane trekte seg tilbake i 1944. Dei blei gjenreiste etter krigen, etter den stramme, funksjonalistiske arkitekturen i samtida.
Radio- og radarfyr i Noreg
I 1923 blei dei første radiofyra innførte i Noreg, som eit av dei første landa i verda. Dei blei etablerte på Færder fyr og Marstein fyr. No er dei avleggs, men nokre har fått ny funksjon for DGPS-teneste (Differential Global Positioning System) som leverer korreksjonssignal til GPS (Global Positioning System) navigasjonsutstyr på skip. Det er 12 fyrstasjonar som har denne funksjonen langs Norskekysten i dag (2006), Færder, Lista, Utsira, Utvær, Svinøy, Halten, Sklinna, Skomvær, Andenes, Torsvåg, Fruholmen og Vardø.
Radarfyr (engelsk: Radarbeacon, forkorta til Racon), er no også monterte på fleire av fyrstasjonane i Noreg. Dette er radiofyr som automatisk svarer på radarsignal frå fly eller skip og som viser eit identifiserbart merke på skips/flyradaren. Med hjelp av to radiofyr med forskjellige identifikasjonssignal kan ein bestemme posisjon av skip eller fly. Dette systemet blir kalla Shoran (short range navigation).
Automatisering og avfolking
Frå tida då det første norske fyret blei reist i 1655, blei det etablert til saman over 200 bemanna fyrstasjonar i Noreg. Det siste norske bemanna fyret blei sett opp i 1932. Då den første automatiseringsplanen kom i 1975, var allereie meir enn 100 fyrstasjonar avfolka. Dei siste tiåra har det skjedd ei dramatisk utvikling, alle installasjonar som gjev lys eller elektroniske signal er no fullstendig automatiserte, og fyrtenesta blir no driven stort sett utan mannskap. Drygt 100 av fyrstasjonane blir likevel framleis drivne som navigasjonsinstallasjonar, sjølv om dei berre blir eitt av fleire viktige navigasjonshjelpemiddel. Automatiserte fyr blir ofte erstatta med ei frittståande lykt.
På nettstaden til Noregsdokumentasjon kan ein lese eit intervju med ein fyrvaktar på Færder fyr. Intervjuet er gjort på fyret av Jan Eidi 5. juni 2002 med fyrvaktar Jan Erik Hansen frå Tønsberg. Då hadde Hansen vore fyrvaktar sidan 1973. Om livet som fyrvaktar seier han:
Mange av fyrstasjonane i Noreg var familiestasjonar. Det vil seie at fyrvaktarane budde på fyra med familiane sine. I fyrdirektørens instruks hadde «fyrvaktaren med sin husstand» ansvar for å vakte fyret (utan at husstanden fekk noko særleg kompensasjon for arbeidet). Frå same nettstad som over kan ein lese om Færders fyrs historie: I dag er det så og seie slutt på det klassiske fyrvaktaryrket, når alle fyrstasjonar i landet snart er avfolka, får fyrvaktarane andre oppgåver.
Freding og vern
Automatiseringa og avfolkinga truar fyra med forfall. I løpet av 1900-talet har også fleire fyr blitt nedlagde og rivne, og andre har fått nye eigarar. Alternative bruksformer som er i pakt med fyra sin eigenart blir forsøkt utvikla, og fleire av dei nedlagde fyra blir tilrettelagt for ålmenta. I 1997 utvikla Riksantikvaren i samarbeid med Kystdirektoratet ein nasjonal verneplan for fyrstasjonar for å tryggje eit representativt utval av fyra for ettertida. Verneplanen går ut på freding av rundt halvparten av fyrstasjonane i Noreg (84 fyr), på bakgrunn av den kulturhistoriske verdien av fyra.
I regjeringa sitt forslag til statsbudsjett for 2006 blei det føreslått å etablere etatsmuseum for Kystverket, som blant anna skulle profilere Kystverket si kulturhistoriske rolle. Lindesnes fyrmuseum skulle ha ei koordinerande rolle i etatsmuseet, som ville bestå av eit nettverk av fire lokale museum. Dei tre andre musea var Tungenes fyrmuseum i Randaberg, Dalsfjord fyrmuseum i Volda og Lofotmuseet.
Fyrskip
Noreg har hatt fyrskip berre to stader, på Lepsøyrev nord for Ålesund i Møre og Romsdal og på Ildjernsflu utanfor Nesodden i Indre Oslofjord i Akershus. Sluppen «Enigheden» vart lagt ut ved Lepsøyrev i 1856, men havarerte året etter. Etter at det hadde vore gjort fleire forsøk med nye fyrskip i området, vart Lepsøyrev fyr bygd i 1879. På Ildjernsflu ved Nesodden vart det lagt eit fyrskip i 1919, men det vart pårent og sokk 9. februar 1929. Eit nytt fyrskip vart lagt ut, og det heldt seg flytande til 1968, då det vart kondemnert og erstatta med ei botnfundamentert fyrlykt.
= Fylkesvis opplisting av norske fyr =
Marija Šerifović
Marija Šerifović er ein serbisk songar. Ho representerte Serbia i Eurovision Song Contest 2007 og vann.
Elva Rott
Rott er ei 109 km lang elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Inn frå venstre. Ho har sitt utspring i kommunen Wurmsham i Niederbayern mellom Landshut og Waldkraiburg. Ho renn austover gjennom eit landleg område med små landsbyar, inkludert Neumarkt-Sankt Veit, Eggenfelden, Pfarrkirchen og Pocking. Ho munnar ut i Inn mot motsett side av Schärding, på grensa til Austerrike.
Terråkfjorden
Terråkfjorden er ein fjord i Bindal kommune i Nordland. Han er ei fortsetjing av Bindalsfjorden på sørsida av øya Øksninga og strekkjer seg 6,5 km frå Bindalseidet i vest til Terråk i søraust.
Ved Terråk går Osen vidare søraustover. I nordaust går fjorden Tosen vidare innover i landet, medan Sørfjorden går sørvestover.
Staffeliet
Staffeliet (frå latin Pictor) er eit lyssvakt stjernebilete på den sørlege himmelhalvkula, mellom den lyssterke stjerna Canopus og Den store magellanske skya. Den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet er Alfa Pictoris, ei kvit hovudseriestjerne med tilsynelatande storleik 3,3 kring 97 lysår frå jorda. Staffeliet har òg stjernesystemet RR Pictoris, ein kataklysmisk variabel som blussar opp som ein nova. I 1925 nådde ho storleiksklasse 1,2 før ho vart gradvis svakare.
Beta Pictoris er den nest mest lyssterke stjerna og ligg 63,4 lysår frå jorda. Ho er omgjeve av ei uvanleg støvskive med mykje karbon, i tillegg til ein eksoplanet. Ein har funne fem andre stjerner i stjernebiletet som har planetar. Den nærmaste stjerna til jorda i stjernebiletet er Kapteynstjerna, ein raud dverg som ligg 12,76 lysår unna i kulehopen Omega Centauri som vart slukt av Mjølkevegen. I 2014 fann ein to superjord-planetar i bane kring denne. HD 40307 er ein oransje dverg med seks planetar kring seg. Ei av desse HD 40307 g, er ei potensiell superjord i den habitable sonen.
Karakteristikk
Staffeliet er eit lite stjernebilete som grensar til Dua i nord, Akterstamnen og Kjølen i aust, Gravstikka i nordvest, Gullfisken i sørvest og Flygefisken i sør. Dei offisielle grensene til stjernebiletet vart teikna av Eugène Delporte i 1930, og er definert som ein polygon med 18 sider. Heile stjernebiletet er synleg for observatørar sør for breiddegrad 26 °N.
Stjerner
Staffeliet er eit lyssvakt stjernebilete og dei tre mest lyssterke ligg nær stjerna Canopus. 97 lysår frå jorda ligg Alfa Pictoris og ho er den mest lyssterke stjerna i stjernebiletet. Ho er ei kvit hovudseriestjerne med ein tilsynelatande storleik på 3,3, og spektralklasse A8VnkA6. Ho spinn raskt med ein projisert rotasjonsfart på 206 km/s, med eit skal av gass kring seg. Beta Pictoris er ei anna kvit hovudseriestjerne med spektralklasse A6V og tilsynelatande storleiksklasse 3,86. Ho ligg kring 63,4 lysår frå jorda, og høyrer til Beta Pictoris-gruppa, som er ei gruppe på 17 stjernesystem som er kring 12 millionar år gamle og flyttar seg gjennom verdsrommet i lag. I 1984 var Beta Pictoris den første stjerna ein oppdaga ei fragmentskive rundt. Sidan då har ein funne ein eksoplanet med omtrent åtte gonger massen til Jupiter i ein bane på kring 8 astronomiske einingar (AU) frå stjerna - ein liknande avstand som mellom sola vår og Saturn. Europaan Southern Observatory (ESO) stadfesta planeten ved hjelp av Very Large Telescope seint i 2009.
Gamma Pictoris er ei oransje kjempe med spektralklasse K1III som har ein diameter som er 1,4 gonger sola sin. Ho skin med ein tilsynelatande storleiksklasse på 4,5, og ligg 174 lysår frå jorda. HD 42540, kalla 47 Pictoris av den amerikanske astronomen Benjamin Apthorp Gould, er ei noko kjøligare oransje kjempe, med ein spektralklasse K2.5III og ein midla storleiksklasse 5,04. Ein mistenkjer at ho er ei variabel stjerne. Lacaille kalla feilaktig denne stjerna My Doradus, men hadde registrert rektascensjon ein time for lågt. Lacaille kalla to nabostjerner Eta Pictoris. Eta2 Pictoris, eller HR 1663, er ei oransje kjempe med spektralklasse K5III og tilsynelatande storleiksklasse 5,05. Ho ligg 474 lysår unna, og har ein diameter 5,6 gonger sola sin. Eta1 Pictoris, eller HR 1649, ligg 85 lysår unna og er ei hovudseriestjerne med spektralklasse F5V og tilsynelatande storleiksklasse 5,38. Ho er ei dobbeltstjerne, og den andre stjerna har storleiksklasse 13. Dei to er skilde av 11 bogesekund.
Kring 1298 lysår frå jorda, er Delta Pictoris ei formørkande dobbeltstjerne av typen Beta Lyrae. Ho består av to blå stjerner med spektralklassar B3III og O9V, og systemet har ein periode på 1,67 dagar, og fell i tilsynelatande storleiksklasse frå 4,65 til 4,9. Stjernene er ovalforma fordi tyngdakrafta deira forvrengjer kvarandre. TV Pictoris er ei spektroskopisk dobbeltstjerne som består av ei klasse A-stjerne og ei klasse F-stjerne som roterer rundt kvarandre i særs tett bane. Den sistnemnde stjerna er ellipseforma og varierer sjølv i lysstyrke. Den tilsynelatande storleiksklassen varierer mellom 7,37 og 7,53 kvar 20. time.
Utanom Beta, har fem andre stjerner i Staffeliet kjende planetsystem. AB Pictoris er ein BY Draconis-variabel med eit objekt i bane som anten er ein stor planet eller ein brun dverg. Denne vart oppdaga direkte på bilete i 2005. HD 40307 er ein oransje hovudseriestjerne med spektralklasse K2.5V og tilsynelatande storleiksklasse 7.17, kring 42 lysår unna. Doppler-spektroskopi med High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher (HARPS) indikerer at HD 40307 har seks superjord-planetar. Ei av desse er HD 40307 g, som ligg i den habitable sonen til stjerna, og ikkje nær nok til å ha bunden rotasjon (der same sida alltid vender mot stjerna), i motsetnad til dei andre planetane i systemet, og mange andre planetar i omlaup rundt stjernene sine. HD 41004 er ei kompleks dobbelstjerne, kring 139 lysår unna. Primærstjerna er ein oransje dverg med spektralklasse K1V med ein planet i bane kring 2,65 gonger massen til Jupiter. Omlaupstida til planeten er 963 dagar, medan den sekundære stjerna er ein raud dverg med spektralklasse M2V med ein brun dverg i bane som er minst 19 gonger så massiv som Jupiter. Både planeten og den brune dvergen vart oppdaga med dopplerspektroskopi med hjelp av CORALIE spektrograf i 2004 og 2002. Kapteynstjerna er ein raud dverg som ligg berre 12,78 lysår unna med storleiksklasse på 8,8. Han har den største eigenrørsla ein kjenner til av alle stjerner på himmelen etter Barnardstjerna. Han flyttar seg kring Mjølkevegen i motsett retning til dei fleste andre stjerner og kan ha hatt opphavet sitt i ein dverggalakse som vart slukt av Mjølkevegen. I 2014 synte analysar av dopplervariasjonar i Kapteynstjerna at ho hadde to superjorder, Kapteyn b og Kapteyn c. Kapteyn b er den eldste kjende planeten som potensielt er ein habitabel planet, estimert til å kanskje vere 11 milliardar år gammal.
Halmstads kommun
Halmstads kommun er ein kommune i Hallands län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Hallands län – Falkenbergs kommun og Hylte kommun i nord og Laholms kommun i sør. I tillegg grensar kommunen til Ljungby kommun i Kronobergs län i aust. Administrasjonssenteret i kommunen er Halmstad.
Staffeliet
Stjerner
1,5 grader vest-sørvest for Alfa, ligg RR Pictoris som er ein kataklysmisk variabel som blussa opp til ein nova med storleiksklasse 1,2 den 9. juni 1925. Seks månader etter ho nådde maksimal lysstyrke, hadde ho blitt svekt så mykje at ho ikkje lenger var synleg for et nakne auga, og hadde storleiksklasse 12,5 i 1975. RR Pictoris er ei tett dobbeltstjerne som består av ein kvit dverg og ei sekundærstjerne som krinsar rundt kvarandre med ein periode på 3,48 timar. Dei ligg så tett kvarandre at den sekundære fyller Roche-loben med stjernematerie, som så vert overførst til akkresjonsskiva til den første stjerna. Når denne materien når ein kritisk masse, tar det fyr og systemet blussar kraftig opp. RR Pictoris ligg kring 1300 lysår frå jorda.
Halmstads kommun
I kommunen finn ein vidstrekte skog- og myrområde på morene i dei indre delane. Ved kysten er det sletter med leirhaldig grunn, avbrotne grunnfjell som stikk opp. Enkelte stader er det også sanddyner. Kommunen har svært mange arbeidsplassar innanfor offentleg sektor. Det svenske forsvaret er ein viktig arbeidsgjevar. Elles har kommunen ein allsidig, og det vert framstilt mellom anna industrimaskiner, papir, tremasse, tekstilar, gummivarer og tapet. I tillegg er det mykje sommarturisme i Halmstads kommun.
Staffeliet
Djupromsobjekt
NGC 1705 er ein irregulær dverggalakse som ligg 17 millionar lysår frå jorda. Han er ein av dei mest aktive stjernedannande galaksane i det nærliggande universet, trass i at stjernedanninga nådde ein topp kring 30 million år sidan. Pictor A ligg kring 485 million lysår unna og er ein radiogalakse og er ei kraftig kjelde for radiobølgjer på den sørleg himmelhalvkula. Frå ei supermassivt svart hòl i sentrum, stråler det ein relativistisk jet ut til eit røntgenområde 800 000 lysår unna. SPT-CL J0546-5345 er ein massiv galaksehop som ligg kring 7 milliardar lysår unna med ein masse som tilsvarar omtrent 800 billionar soler.
GRB 060729 var eit gammaglimt som først vart observert den 29. juli 2006. Det er truleg signalet til ein type Ic supernova—kjernekollapsen til ei massiv stjerne. Det var òg kjend for ein særleg langt etterglød av røntgenstråling, som var mogeleg å måle 642 dagar seinare. Hendinga skjedde langt borte med ei raudforskyving på 0,54.
Halmstads kommun
Administrativ historikk
Då dei svenske kommunalforordningane tredde i kraft i 1863, kom det, utover Halmstads stad, seksten landskommunar innunder det området som utgjer kommunen i dag. Desse motsvara kvart sitt sokn, og ni av dei låg i i Halmstads härad.
Eit municipalsamhälle som var kalla Oskarström, vart i 1905 innlemma i kommunane Enslöv og Slättåkra. Enslöv-delen av Oskarström vart overført til Slättåkra i 1938. Municipalsamhället Nyhem vart i 1908 innlemma i Snöstorps landskommun. Denne delen av Snöstorp vart i 1928 innlemma i Halmstads stad, og dermed vart dette municipalsamhället oppløyst. I 1947 vart Oskarströms köping oppretta gjennom utbryting frå Enslöv og Slättåkra, og då vart også municipalsamhället oppløyst.
Treseglarar
Treseglarar er ein biologisk familie innan ordenen seglarfuglar som samlar ei slekt Hemiprocne av fire insektetande artar knytt til skogshabitat. Familien har nært slektskap med familien seglarar. Dei er distribuerte frå India og Søraust-Asia via Indonesia til Ny-Guinea og Salomonøyane.
Treseglarar er små til mellomstore seglarfuglar, og varierer i lengd frå 15 til 30 cm. Dei har lange venger, handsvingfjørene gjer ut det meste av lengda av vengene, armane er faktisk ganske korte. Dei skil seg tydeleg frå andre seglarfuglar i fjørdrakta, som er mjukare, og dei har toppar eller anna pryd i ansiktet, og lange gaffelforma halar. Anatomiske ulikskapar frå seglarar finn ein i skjelettdetaljar i kranium og gane, i tarse, og ei ikkje-reversibel baktå som dei nyttar når dei kviler på greiner. Hannane har iriserande mantelfjør.
Treseglarar lever i mange ulike typar av skogshabitat. Ein art, dvergtreseglar, er ein art som føretrekk gammal skog. Ved beiting der manøvrerer dei ned nær undervegetasjonen. Berre sjeldan beitar dei i fornya skog eller i plantasjar, men aldri over opent lende. Andre artar har mindre spesialiserte habitatstypar, og topptreseglar gjer bruk av ei rekkje habitat, inkludert fuktige skogar og lauvfellande skog. Rustkinntreseglar utnyttar nesten alle tilgjengelege skogstypar frå mangroveskog til skog i fjellsider. Alle artane beitar på insekt, men nøyaktige detaljar om bytte er ikkje kjent. I motsetnad til seglarar, har treseglarar så godt utvikla bein at dei er i stand til å sitje på greiner i trea.
Paret byggjer reiret saman og dei festar det til ei grein med eit limliknande sekret. Hoa legg eitt egg. Eggfarga varierer frå kvitt til grått. Ein har lite kunnskap om rugetida, men ho kan vere lengst for dei større artane. Ungane vert fødd med eit dekkje av grå dun og foreldra matar dei med pelletar av oppstøytt mat.
Halmstads kommun
Kommunevåpenet
Blasonering: Skjold: ein bjelke av sølv på blå bakgrunn som har tre raude hjarte med gullkroner ovanfor; hjelmdekke: innvendig i sølv og utvendig i blått; vulst: i sørv og blått, samt som hjelmpryd: tre kornnek av gull ved sidan av kvarandre..
Kommunevåpenet til Halmstad er uvanleg i sitt slag i Sverige, i og med at det omfattar hjelm og anna tilhøyr. Ein kan likevel bruke berre skjoldet. Som logo, til dømes på heimesida til kommunen, vert dei tre krona hjarta forenkla eller trykt saman med namnet Halmstad.
Etter kommunesamanslåinga, som var ferdig i 1974, hadde også Harplinges eit våpen, frå 1958. Ein valde likevel å registrere det gamle byvåpenet uforandra i 1974.
Tettstader
Det er 21 tettstader i Halmstads kommun.
Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.
Uecker
Uecker er ei elv i Brandenburg (der ho vert kalla Ucker) og Mecklenburg-Vorpommern nordaust i Tyskland. Ho har sitt utspring i området Uckermark, nær landsbyen Temmen. Ho renn nordover gjennom ei rekkje mindre innsjøar og gjennom byane Prenzlau, Pasewalk, Torgelow, Eggesin og Ueckermünde. Nær Ueckermünde munnar Uecker ut i Stettiner Haff, som er forbunde med Austersjøen via dei tre sunda Peenestrom, Świna og Dziwna.
Jens Voigt
Jens Voigt, frå Grevesmühlen i Mecklenburg-Western Pomerania er ein tysk profesjonell syklist som syklar for Leopard Trek. Voigt er kjend for å vere ein offensiv ryttar som ofte er med i brot. To gongar har Jens Voigt bore den gule trøya i Tour de France, men han har aldri gått for samanlagtsigeren då han er svakare i fjella.
Han er syklistane sin representant i UCI ProTour styret, for Cyclistes Professionels Associés (CPA), og han har tala sterkt imot doping.
Resultat frå Tour de France:
* Jens Voigt spratt opp frå ein opprineleg 53.plass då TdF-vinnaren Floyd Landis vart teken for doping.
Sandıklı
Sandıklı er ein by og eit distrikt i provinsen Afyonkarahisar i Egearregionen i Tyrkia. Han har kring 35 000 innbyggjarar (2010).
Sandıklı er kjend for marmorbrotet og for sin Turkish Delight. Her finst òg varmekjelder og naturlege gjørmebad.
Verkenselva
Verkenselva er ei lita og kort elv i Soknavassdraget i Ringerike kommune i Viken. Elva oppstår nordaust i Torevannet, vest for Sokna i Soknedalen, og renn ut i Sogna rett søraust for Sokna. Ho har namnet sitt frå gamle nedlagde Sognedalen Jernverk, som låg på garden Bergs grunn rett nedanfor Verkensfossen. Elva passerer under riksveg 7 (bru) rett nordvest for Sokna.
Elva er dominert av aure og ørekyte, men har òg ei stamme av trepigga stingsild (Gasterosteus aculeatus), edelkreps (Astacus astacus) og elvemusling (Margaritifera margaritifera). Sistnemnde er totalfreda.
Hjernen er alene
Spor
På LP- og kassett-versjonen av albumet er i tillegg «Utkaster» med. Denne er ikkje tilgjengeleg på CD i studioversjon, men han er med på Mere i liveversjon.
Burgassjøen
Burgassjøen (Бургаско езеро) eller Vajasjøen (езеро Вая) er ein innsjø nær Svartehavet like vest for byen Burgas, og den største naturlege innsjøen i Bulgaria med eit areal på 27,60 km², ei lengd på 9,6 km og ei breidd på 2,5 til 5 km. Han er opp til 1,3 m djup.
Innsjøen inneheld relativt lite salt samanlikna med enkelte andre av Burgassjøane (om lag 4-11 %), og har eit stort mangfald av dyreartar, inkludert 60 fiskeartar, 60 typar virvellause dyr og 254 fugleartar (der 61 av dei er utryddingstrua i Bulgaria)
Tidlegare var innsjøen eit viktig fiskeområde, men etter at ein oppretta eit petrokjemisk anlegg i nærleiken forsvann mykje av fisken. Dei siste åra har derimot forureinga vorte mindre og dyrelivet har teke seg opp att.
Moskvafreden
Fredsvilkåra
Finland var tvinga til å godta harde fredsvilkår; krigen hadde tappa den finske arméen for ressursar, og det var fare for eit fullstendig sovjetisk gjennombrot. Sovjetunionen var likevel villig til å slutte fred, for ikkje å risikere å hamne i krig med Storbritannia og Frankrike, som begge hadde signalisert støtte til Finland.
Finland måtte avstå
Fredsavtalen kravde vidare at
1. september
1. september er den 244. dagen i den gregorianske kalenderen (245. under skotår). Det er 121 dagar att av året.
Osan i Bindal
Osan er ein fjord i Bindal kommune i Nordland. Han er ei fortsetjing av Terråkfjorden og Bindalsfjorden og strekkjer seg 5,5 km austover til Helstad i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Terråk i sørvest og Vassås i nordaust. Mellom desse stadane går den 400 meter lang Vassås bru over fjorden langs Fv1, som går langs nesten heile fjorden.
Gyroskop
Eit gyroskop eller ein gyro er ei enkel innretning som demonstrerer prinsippet om bevaring av rørslemengd (tregleik) innanfor fysikken ved hjelp av ein lekam som roterer om sin eigen akse.
Skildring
Eit gyroskop består av eit balansert, masserikt og rundt hjul som er festa på ein aksling som igjen er festa med to dreielager i ei ytre rame. Når hjulet roterer hurtig har det vorte tilført relativt mykje energi. Med systemet (altså rama med lagera) heldt i ro oppstår berre særs svake kreftar mellom rama og festa (bordplate, eit fingerpar osb.). Desse små kreftene stammar hovudsakleg frå lagerfriksjon, luftmotstand mot rotasjonen, og dessutan jordrotasjonen. Viss vinkelen til akslingen i rommet blir forandra med makt vil likevel rotasjonsenergien utløyse krefter av ein heilt annan storleiksorden enn nettopp nemnt. Kreftene motset seg likevel denne vinkelforandringa på ein ikkje heilt intuitiv måte: Krafta oppstår i rett vinkel til endringa av romvinkelen. Styrken til krafta er proporsjonal til storleiken av vinkelendringa og rotasjonsfarten.
Gyroskopet er òg eit leiketøy der rotasjonen tilførast ved å trekkje ut ei oppvikla snor på akslingen, med stor kraft.
Ved pressesjonsrørsle som på illustrasjonen bidreg den kontinuerlege vinkelendringa av aksen til den krafta som held systemet skrått, men likevel balansert mot tyngdekrafta. Det er ikkje lett å forstå alle kreftar som er i spel her, men dei kjem av tregleikslovene; energien til heile systemet er konstant (bortsedd frå verknaden til friksjonen over lang tid).
Nemninga «gyrostat» blir helst brukt når gyroskopet er montert i eit lukka hus. Ordet vart først teke i bruk av Lord Kelvin, som òg gjorde ei rekkje undersøkingar av eigenskapane til apparatet.
Komposisjon
Komposisjon kan visa til:
Gyroskop
Historie og bruk
Gyroskopet vart oppfunne av Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger i 1817 og namngjeve av Jean Bernard Léon Foucault i 1852. Ordet gyroskop er sett saman av gresk gyros, 'sirkel, krinsløp') og -skop, frå gresk skopein, 'sjå, granske'.
Eit gyroskop kan brukast til å halde fast ein lekam i ei særskild orientering.
I fleire skytevåpen er eit spiralforma spor frest inn i løpet. Dette tvingar prosjektilet til å rotere hurtig om sin eigen akse inni løpet og på ferda si etterpå. Dei gyroskopiske kreftene held retninga til prosjektilet langt meir stabil i banen enn utan rotasjonen. Nemninga «rifle» stammar frå spiralsporet i løpet. Gyroeffekten vert òg nytta ved tennis, bordtennis og ballkast i amerikansk fotball.
Gyrokompass
Eit gyrokompass er i prinsippet ikkje ulikt frå eit vanleg gyroskop. Likevel er det tilføydd raffinerte tekniske løysingar for optimalisering for formålet: Lagera har svært liten friksjon og rotoren med indre opphenging/lager er plassert i vakuum. Rotoren er drive av ein elektrisk motor for kontinuerleg rotasjon og omdreiingstalet er særs høgt for å oppnå solide krefter ved retningsendring. Gyroskopet er så opphengt i ytre lager og bøylar slik at rotoren fritt kan peike i alle himmelretningar. Desse ytre lagera er gjevne noko viskøs friksjon som forbrukar litt energi ved orienteringsendringar.
Når gyrokompasset er kome i gang tek det ikkje så lang tid før rotasjonsaksen stiller seg nøyaktig i nord-sør-retning. Det er den einaste retninga som ikkje fører til vinkelendringar i løpet av døgnet. Andre retningar vil medføre vinkelendringar på grunn av jordrotasjonen og dei kreftane som då oppstår verkar til å flytte peikeretninga til rotoren i retning av nord-sør-aksen til jorda. Den viskøse friksjonen mot orienteringsendringar kortar ned innstillingstida. Slik unngår gyrokompasset misvising, i motsetnad til det magnetiske kompasset.
Breithorn i Lauterbrunnen
Breithorn eller Lauterbrunnen Breithorn er eit 3780 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantona Bern og Valais går over fjellet.
Geografi
Fjellet ligg mellom Grosshorn og Tschingelhorn. Mellom Breithorn og Tschingelhorn ligg det bredekte Wetterlücke. Mot nord stuper Breithorn i ein om lag 1 200 meter høg berg- og isvegg, Lauterbrunnenveggen, ned i Lauterbrunnental og dannar ein imponerande avgrunn.
Fyrsteklatring
Fjellet vart klatra fyrste gongen den 31. juli 1865 av fjellpioneren Edmund von Fellenberg frå Bern. Med seg på turen hadde han fjellførarane Johann Bischoff, Peter Egger, Peter Inäbnit og Peter Michel frå Lauterbrunnen og Grindelwald.
Riddu Riđđu
Riddu Riđđu (liten storm på kysten) er ein urfolkskulturfestival, med eit særskilt fokus på samisk musikk og kultur, som vert halden tredje veka i juli kvart år i Kåfjord.
Massékhet
Ein massékhet, fleirtal massekhtót, er ei enkeltbok i bokverket Misjná og dei nærskylde bokverka Talmúd Jerusjalmí, Talmúd Bablí og Toseftá. Misjnáen inneheld 63 massekhtót som er grupperte i seks sedarím (rekkjer, seriar).
Rokkekjerringa
Rokkekjerringa er eit fjell (1543 moh) i Ørsta kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg vest for Tyssevatnet. På austsida av Tyssevatnet ligg Hornindalsrokken, eller berre Rokken, som har gjeve namn til Rokkekjerringa.
Sidan det er langt til busetnad i både Ørsta og i Nordfjord, vert fjelltoppen bestigen berre sjeldan.
Tre britar ved namn New, Sunderland og Waring var dei fyrste som tok turen til topps. Det hende 6. august 1895.
Perihelargument
' Perihelargumentet' er eit av baneelementa som beskriv ein lekam i bane rundt sola, som til dømes ein planet. Det er vinkelen mellom oppstigande knute og perihel, målt i baneplanet. Å leggje han til lengda til oppstigande knute gir lengdegraden til perihel til lekamen i banen hans om sola.
Eit perihelargument på 0° tyder at lekamen vil vere i perihel akkurat når han kryssar ekliptikken frå sør til nord. Eit perihelargument på 90° tyder at lekamen vil vere i perihel akkurat når han er lengst nord for ekliptikken.
Кеплеровы элементы орбиты
Sykkylvsbrua
Sykkylvsbrua er ei bru som kryssar Sykkylvsfjorden i Sykkylven kommune i Møre og Romsdal. Brua er 860 meter lang, lengste spenn er 60 meter, og seglingshøgda er 16 meter. Brua har 15 spenn.
Sykkylvsbrua vart opna 14. oktober 2000, og anlegget hadde då kosta 140 millionar kroner. Brua er bompengefinansiert, og innkrevinga av bompengar er rekna med skal vara til 2016.
Brua går mellom krinsane Vik og Ikornnes.
Monoftong
Ordet stammar frå gresk monophthongos (μονόφθογγος), 'enkelnote'.
Harmonisk oscillator
Ein harmonisk oscillator i fysikken vert skildra av ein storleik som svingar (oscillerer) omkring likevektsposisjonen sin, t.d. eit svingande lodd hengjande i ei fjør eller ein pendel som går fram og tilbake. Ein rein, matematisk, harmonisk oscillator vil svinge med sinusform for all tid med ein gjeven frekvens og utslag (amplitude). I praksis er passive fysiske oscillatorar dempa, dvs. at utslaga blir mindre og mindre til dei døyr ut. Aktive oscillatorar (der energi blir tilført) svingar til energitilførselen stoppar.
Teori
Harmoniske oscillatorar er ekstremt viktige sidan dei kan brukast til å skildre de fleste typane svingingar omkring likevektsposisjonar, ikkje berre mekaniske, men òg t.d. elektriske svingingar i elektroniske kretsar, eller gittersvingingane til atoma i ein krystall. Reine harmoniske oscillatorar finst endå ikkje, slik at den reine harmoniske oscillatoren alltid vil vere ei tilnærming. Svingingane for ein rein oscillator er alltid sinusforma.
Matematisk formulering
La oss tenke oss ein punktpartikkel med tidsavhengig posisjon x(t) og masse m kopla på ei fjør med fjørkonstant k. I følgje Hooke-lova føler partikkelen då ei kraft
dvs. krafta har alltid motsett forteikn av x og prøver å trekke partikkelen mot origo. Newtons andre lov gjev følgjande differensiallikning
Løysinga av denne likninga kan skrivast på fleire måtar, t.d.
med vinkelfrekvens, amplitude A og fasefaktor \phi. Fasefaktoren fortel i kva posisjon han starta i og amplituden er maksimalt utslag. For ei fjør som vert trekt og sloppen er \phi=0 og A er posisjonen ho vert sloppen frå.
Vinkelfrekvensen \omega seier at oscillatoren svingar raskare om massen blir mindre eller fjørkonstanten større.
Den kinetiske energien til systemet er
Alà dei Sardi
Alà dei Sardi (sardisk Alà) er ein kommune i Italia. Han ligg i provinsen Sassari i regionen Sardinia. Alà dei Sardi har 1 879 innbyggjarar og ligg i ei høgd på 663 meter over havet.
Harmonisk oscillator
Matematisk formulering
Summen gjev
og den totale mekaniske energien er bevart. Den totale energien er avhengig av amplituden og fjørkonstanten k, men er uavhengig av massen og fasefaktoren.
Bruksområde
Den harmoniske oscillatoren er eit viktig døme i fysikkundervisning, sidan likningane er forholdsvis lett handterlege, gjev ei forståing for oscillasjonar og kan relaterast til kvardagslege fenomen.
Aabenraa
Byen har ei 7,5 meter djup hamn med mykje skipstrafikk. Industrien omfattar føretak som Marcussen orgelbyggeri og Callesens Maskinfabrik.
Viktige bygg i byen er St. Nikolaj kyrkje og Brundlund slott grunnlagt av dronning Margrethe I rundt 1400. Det finst også fleire restaurerte kvartal frå 1800-talet, som Slotsgade, Store og Lille Pottergade, Nygade, Nybro, Skibbrogade og Gildegade.
Historie
Frå 1864 til 1920 var byen ein del av Prøyssen. Ved folkeavstemminga i 1920 stemte 55 % for å høyra til Tyskland, men ettersom det var stemmane til heile Sønderjylland som galdt kom byen likevel tilbake til Danmark. Framleis finst det ei stor tysk minoritetsgruppe i byen, og den tyskspråklege dagsavisa Der Nordschleswiger blir gjeve ut her.
I 1970 blei Aabenraa administrativt senter for Sønderjyllands Amt. I 2007 blei amtet slått saman med fleire andre til Region Syddanmark.
Slaget om Petsamo
Slaget om Petsamo vart utkjempa mellom finske og sovjetiske troppar i petsamoområdet nord i Finland under den finske vinterkrigen. De finske troppane var talmessig underlegne, men dei greidde å halde dei sovjetiske styrkane unna ei tid på grunn av terrenget og vêrtilhøva.
Bushra i Jordan
Bushra (Bishra) er ein by i Irbid guvernement i Jordan. Han ligg 560 meter over havet, 3 km aust for byen Irbid, nord for byen Beit Ras, sør for byen Hawara og aust for byen Sal. Byen hadde kring 45 000 innbyggjarar i 2011.
Slaget om Petsamo
Finland
Dei finske troppane var samansett av delar av det 10. kompaniet i Parkkina og delar av det 5. batteriet i Limhammar. Desse styrkane vart plasserte i ad hoc-formasjonar. Troppane var ein del av «Lapplandsgruppa» (Lapin Ryhmä) i den finske arméen, som hadde hovudkvarter i Rovaniemi. Troppane vart seinare styrkte med delar av 11. og 3. kompani, kalla «avdeling Pennanen» (Osasto Pennanen) etter kommanderande kaptein Antti Pennanen.
Bushra i Jordan
Geografi
Byen er ein del av Sahel Horan. Det raude jordsmonnet i regionen er særs godt for å dyrke korn. Byen ligg på ein liten ås kalla Tal Mehrez, sør i dalen. Alroishdalen endar i Rahaubdalen, som munnar ut i Yarmouk.
Kjelder
''
Slaget om Petsamo
Sovjetunionen
Sovjetunionen hadde den 14. arméen på Kolahalvøya. Arméen bestod av tre divisjonar (104. alpejegar- samt 52. og 14. divisjon). Sovjetunionen var talmessig overlegne, jamført med styrkane Finland rådde over.
Slaget
Delar av den 104. divisjonen gjekk over grensa den 30. november 1939 og okkuperte den finske delen av Fiskarhalvøya. Det 242. infanteriregimentet frå den 104. divisjonen nådde Parkkina den 1. desember. Dei finske troppane trekte seg attende til Luostari. Den 52. divisjonen vart transportert til Petsamo med båt og tog  og pressa finnane attende til Höyhenjärvi. Her greidde finnane å stoppe framrykkinga 18. desember, og å halde fronten der i to månader. I denne perioden greidde finnane å rekognosere og å gjere åtak bakom fiendelinene. Eit sovjetisk åtak den 25. februar tvinga dei finske styrkane attende til Nautsi ved Enare. Her var fronten til krigen tok slutt.
Freden
I Moskvafreden vart Finland tvinga til å avstå delar av territoriet sitt til Sovjetunionen, mellom anna den finske delen av Fiskarhalvøya heilt nord i Petsamo. Sovjetunionen kom til å ta heile Petsamoområdet etter framhaldskrigen.
Alz
Alz er ei elv i Bayern, sør i Tyskland, og det einaste utløpet frå Chiemsee. Ho har sitt utspring ved den nordlege breidda nær Seebruck. Elva er ei av sideelvane til Inn frå høgre, som renn ut i ved Marktl. Andre byar ved Alz er Altenmarkt an der Alz, Trostberg, Garching an der Alz og Burgkirchen an der Alz.
Inndeling
Alz er delt inn i Obere Alz (Øvre Alz) og Untere Alz (Nedre Alz). Obere Alz renn frå Chiemsee til Altenmarkt, og Unter Alz frå Altenmarkt til munningen.
Helge Nesheim
Helge Nesheim var ein skulemann frå Evanger i Hordaland. Han var far til Helge Sverre Nesheim.
Helge Nesheim tok lærareksamen i 1902 og var dei neste åra lærar ymse stader. Frå 1911 arbeidde han i skulestover i Skåre herad, skulestyrar frå 1917 til 1948. Utanom yrket hadde han fleire tillitsverv, mellom anna i fråhaldsrørsla. Tida 1911-21 var han redaktør av Jolehøgtid. I 1932 gav han ut det kulturfilosofiske Avhaldssaki i ljos av eit kristeleg livsideal og i 1935 Kva idealar kan me framelska gjennom sogeundervisninga.
Talmúd jerusjalmí
Talmúd jerusjalmí, òg kalla Den jerusalemske Talmud, Talmúd Eres Jisraelí, Den israelske Talmúd og Den palestinske Talmud, er eit kommentarverk til Misjná som vart samla og redigert kring år 350 i Galilea i det historiske Israel (den daverande romerske provinsen Palæstina). Talmúd jerusjalmí skil seg ut frå Talmúd bablí ved vektleggjinga av landbrukslovene, ved ei noko mindre stoffmengd alt i alt, ved den ofte svært kortfatta uttrykksmåten og ved ei meir ufullstendig overlevering.
Talmúd jerusjalmí har vorte noko mindre studert enn Talmúd bablí og har av dei fleste rabbinske autoritetar blitt rekna som noko mindre viktig — men særleg blant romaniotes (greske jødar) har Talmúd jerusjalmí vorte inngåande studert. Blant rabbinske autoritetar frå andre tradisjonar som har lagt stor vekt på Talmúd jerusjalmí kan først og fremst nemnast den sefardiske filosofen Moses Maimonides.
Innhald
Talmúd jerusjalmí inneheld, i motsetnad til Talmúd bablí, kommentarar til alle massekhtót (traktatar) av Séder Zera‘ím. Med unntak av Massékhet Berakhót, som handlar om velsigningar og bøner, handlar Séder Zeraím om landbrukslover — noko som var svært sentralt i det tradisjonelle agrarsamfunnet i Israel. Derimot har Jerusjalmí berre éin massékhet av heile Séder Tahorót, som handlar om rituell reinskap. Séder Kodasjím, som handlar om Tempelet i Jerusalem er heilt fråverande frå Jerusjalmí; truleg har dei urolege forholda i Israel ført til at ein ikkje kunne taka seg tid til å skrive om ting som ikkje var direkte nyttige i kvardagen etter at Tempelet fall i år 70.
Språk
Jerusjalmí er skrive på ei blanding av hebraisk og sterkt hebraisk-farga vest-arameisk.
Reformasjonen i Danmark-Noreg
Reformasjonen i Danmark-Noreg fann offisielt stad i 1536, då den statlege religionen i Danmark-Noreg gjekk over frå katolisismen til protestantismen. Etter fleire års borgarkrig oppnådde Kristian 3. å innføra ei luthersk statskyrkje med seg sjølv som øvste autoriteten.
Reformasjonen kom uforberedt på Noreg. Næringslivet var lite utvikla og norsk borgarskap fanst ikkje. I samband med innføringa av Luthers lære blei Noreg gjort til eit lydrike, ein provins, av Danmark og mista siste rest av sjølvstende. Kulturelt var reformasjonen på mange måtar eit tap, særs for det norske språket.
Bakgrunn
Den lutherske propagandaen nådde Danmark på 1520-talet. På grunn av misnøya med den katolske kyrkja si «pengeutpressing», fekk den lutherske retninga god grobotn. Lutheranane hadde ofte folkeleg bakgrunn, noko som gjorde at forkynninga deira fekk stort gjennomslag hos vanlege folk. Men det var ikkje berre trua som gjorde at reformasjonen blei innført i Danmark. Politiske og økonomiske årsaker var ein viktig årsak til innføringa av reformasjonen.
Adelen sitt pengebehov auka, og danske adelsmenn var derfor interesserte i å skaffe seg len i Noreg. Leiaren for det norske riksrådet, erkebiskop Olav Engelbrektsson, gjekk sterkt imot dette. Fredrik 1. måtte skrive under på ei handfestning frå det norske riksrådet, der det vart slått fast at berre norske adelsmenn og adelsmenn skulle få len i Noreg. Handfestinga forsøkte også å sikre den katolske kyrkja sin rett i Noreg.