cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bergfrid Fjose
Politikar og statsråd
Etter EF-avrøystinga 1972 gjekk regjeringa Bratteli av, og Lars Korvald skipa ei mindretalsregjering med KrF, Senterpartiet og Venstre, og Bergfrid Fjose vart sosialminister. Dei viktigaste sakene ho fekk igjennom, var forboda mot tobakksreklame og alkoholreklame. Også ei stortingsmelding om edruskapspolitikk førte til prinsippvedtak som vart varige.
Etter dette stilte Bergfrid Fjose opp i Dag Frøland og Tore Ryen sin revy på Chat Noir, der ho song duett med skodespelaren Rolf Just Nilsen. I KrF var dette nokså uvanleg på den tida, men i folkedjupet vekte det enorm jubel. Då ho vart sett i Oslo-gatene med ein grå, umerkt plastberepose av det slaget som Vinmonopolet brukte, fekk denne plastpose-typen namnet «fjose-pose». Bergfrid sjølv skal lenge ikkje ha visst at posen ho bar på, kom frå Vinmonopolet.
«Ein open og folkeleg politikar eg såg opp til og lærte mykje av,» sa Kjell Magne Bondevik om Bergfrid Fjose på 85-årsdagen hennar. Fjose vart æresmedlem i Kristeleg Folkeparti.
Fylkesveg 8
Fylkesveg 8 fanst fram til 2019 i fleire fylke i Noreg:
Litke Nunatak
Litke Nunatak er ein nunatak i Antarktis som ligg 10 nautiske mil (18 km) aust for Perov Nunataks, ved austenden av Scott Mountains i Enderby Land. Han vart namngjeven av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen i 1961–62, etter den sovjetiske isbrytaren «Litke».
Brynjar
Brynjar er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det norrøne Brynjarr er sett saman av brynja, 'brynje', og -ar med tydinga 'krigar, hær'. Brynjar har norsk namnedag den 5. oktober.
I 2009 var det 621 norske menn som heitte Brynjar. 7 heitte Brynjard.
Kultur i 1976
Kultur i 1976 er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1976.
Litteratur
Norsk litteratur
Tête à Pierre Grept
Tête à Pierre Grept er eit fjell i Bern-Alpane mellom kantonane Vaud og Valais. Det ligg i regionen mellom Grand Muveran og Pas de Cheville. På nordsida ligg den vesle breen Paneirosse.
Eksarkatet Ravenna
Eksarkatet Ravenna var senteret til den austromerske makta i Italia frå slutten av 500-talet til 751, då den siste eksarken (austromersk guvernør) vart myrda av keisaren sine fiendar i Italia, langobardane.
Ravenna vart hovudstad i Vestromarriket i 402 på grunn av den flotte hamna ved Adriahavet og fram til Vestromarriket sitt fall i 476. Byen vart då hovudstad for Odoacer, så for austgotarane under kong Teodorik. Under gotarkrigen 535–554 vart Ravenna okkupert av den store austromerske generalen Belisarius og til slutt erobra av Riket.
Eksarkatet vart organisert ei gruppe grevskap som hovudsakleg bestod av kystbyane på Den italienske halvøya, sidan langobardane hadde kontroll over dei indre områda. Området til eksarkatet strekte seg frå Venezia i nord til Pentapolis ved Rimini.
Utover 500- og 600-talet var langobardane og frankarane ein stadig trugsel for eksarkatet og den siste eksarken i Ravenna vart myrda av langobardar i 751. Eksarkatet vart då omorganisert som Katapanatet Italia med sete i Bari, som vart mista til sarasenarar i 858 og først tatt tilbake igjen i 878.
Då frankarane dreiv langobardane bort i 756 gjorde pave Stefan II krav på eksarkatet. Han var alliert med Pipin den yngre, konge over frankarane, som donerte dei erobra landområda i det tidlegare eksarkatet til Kyrkjestaten. Denne donasjonen vart stadfesta av sonen hans, Karl den store i 774.
Iso suomen kielioppi
Iso suomen kielioppi er ein referansegrammatikk for finsk. Grammatikken er skrive av Auli Hakulinen, Maria Vilkuna, Riitta Korhonen, Vesa Koivisto, Tarja-Riitta Heinonen og Irja Alho. Han er gjeven ut på Suomen kirjallisuuden seura.
Med 1 698 sider er Iso suomen kielioppi den største grammatikken over finsk. Han skil seg frå tidlegare grammatikkar ved at han er eksplisitt deskriptiv, og ved at han tar opp grammatikken til det såkalla talespråket (det som på engelsk ville ha vore kalla «Colloquial Finnish», til skilnad frå standardfinsk, som var temaet for tidlegare grammatikkar).
ISBN 951-746-557-2.
Kyrkjebok
Ei kyrkjebok er ein protokoll presten brukar for å føre inn embetsgjerningar som dåp, introduksjon, konfirmasjon, vigsel og gravferd. Kyrkjebøker kan òg innehalde annan informasjon, sidan dei i periodar har fungert som eit folkeregister.
Kyrkjebøker i Noreg
Den eldste bevarte norske kyrkjeboka er frå 1623. Ved Kyrkjeritualet av 1685 og Kristian den femtes norske lov skulle føringa komme inn i regulære former, og frå 1700-talet er det bevart kyrkjebøker frå de fleste prestegjelda i landet.
Elevsína
Elevsína (gresk Ελευσίνα, i antikken/katharevousa Ἐλευσίς, Eleusis) er ein liten by om lag 30 km nordvest for Aten. Han er ein kommune i periferieininga Vest-Attikí i periferien Attikí i Hellas og er administrasjonstad i periferieininga.
Kyrkjebok
Kyrkjebøker i Noreg
Føringa av kyrkjebøkene har endra seg noko opp gjennom åra. Dei tidlegaste bøkene er strukturert kronologisk. frå et stykke inn på 1700-talet begynte mange prestar å føre handlingane kvar for seg, men mange stader er dei førte kronologisk heilt fram til tidleg 1800-tal. Frå 1814 er det bruka protokollar med ferdigtrykte sideoppsett, og frå same tidspunktet er det fastsett nøyaktig kva for opplysningar som skal vere med til dei enkelte handlingane. Tidlegare var det mykje meir opp til den einskilde presten kva for opplysningar som vart tekne med. Til dømes var det lenge uvanleg å ta med namnet til mora i tilknyting til ein barnedåp.
I Den norske kyrkja er det to hovudtypar kyrkjebøker:
Elevsína
I dag er byen ein forstad til Aten.
Kyrkjebok
Kyrkjebøker i Noreg
I kyrkjebøkene er all informasjon yngre enn 60 år klausulert (sperra for innsyn).
Elevsína
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Kyrkjebok
Kyrkjebøker i Noreg
Dei fleste norske kyrkjebøkene frå før 1900-talet er mikrofilma og gjort tilgjengeleg gjennom folkebiblioteka, og gjennom Digitalarkivet er dei tilgjengelege over internett. Alle trudomssamfunn som får offentleg støtte i Noreg, er pålagde å føre kyrkjebok eller tilsvarande register. ’
Amilton Prado
Amilton Jair Prado Barrón er ein peruansk fotballspelar som har spela for Alianza Lima i den peruanske fotballigaen, og på Peru sitt landslag.
Patnos
Patnos (armensk: Բադնոց, Badnoc eller Patnoc, kurdisk Panos ) var ein historisk viktig kristen by, og er id ag eit distrikt i provinsen Ağrı i Tyrkia på ei slette kring høge fjell som Süphan. 82 km sør for byen Ağrı langs vegen til Van.
Slette har vore busett sidan minst 1300 fvt. og var eit senter for sivilisasjonen Urartu.
Kyrkjebok
Historie
Den første kjende kyrkjeboka vart innført i Toledo erkebispedømme av Francisco Kardinal Ximenes de Cisneros i 1497. Årsaka var at kardinalen ønska betre oversyn over dåp og ekteskap i området sitt. Ordninga spreidde seg raskt i Vest-Europa, og i 1563 vart det innført i katolsk kyrkjerett at alle sokn skulle føre kyrkjebøker.
Den 5. september 1538 bestemte Thomas Cromwell at alle sokn i Den engelske kyrkja skulle føre kyrkjebøker. Det tok ein del år før ordninga vart gjennomført overalt i landet, ettersom mange prestar frykta at det dreidde seg om førebuingar for ny skattlegging..
Elevsína
Administrativ inndeling
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 29 902 innbyggjarar, medan kommunaleininga Elevsína hadde 24 91 innbyggjarar0, som alle budde i tettstaden med same namn.
Byar og tettstader
Byane og tettstadene i kommunen er:
Førre
Førre er ein tettstad i Tysvær kommune i Rogaland fylke. Staden har og ligg inst i Førresfjorden og strekkjer seg søraustover til Aksdalsvatnet.
Her ligg Førre kyrkje frå 1893.
Orhangazi
Orhangazi er ein by i provinsen Bursa i Tyrkia. Byen har kring 55 000 innbyggjarar (2009).
Han vart grunnlagd av Orhan I av det osmanske dynastiet i 1362.
Determinativ
Determinativ er namnet på ei klasse ord som står til substantiv og som på ein eller annan måte fastset, peikar ut eller presiserer den tingen substantivet viser til: I «bilen min» peiker «min» ut ei viss eining i mengda av bilar, nemleg den bilen som høyrer til talaren. I «fem bøker» fastset «fem» kor mange bøker det er – dvs. at det er tale om fem av alle bøker. Determinativa skil seg frå pronomena ved at pronomen kan stå i staden for substantivfraser (guten - han jamført med guten - guten min).
Demonstrativ
Eit demonstrativ er eit determinativ som peikar ut ei eining i ei mengd. Saman med eit substantiv dannar dei difor substantivfrasar som peikar ut noko unikt – dei har unik referanse. Dei fleste demonstrativ vert bøygde i samsvar med det substantivet dei står til.
Dei viktigaste demonstrativa er den, denne, slik, sånn, same, annan, dilik, såvoren, hin.
Nokre av demonstrativa, så som t.d. den, det, denne har identiske pronomen. I setninga Eg såg det er det eit pronomen, medan same ord er eit demonstrativ i Eg såg det huset. Dette har fått nokre grammatikarar til å hevde at det ikkje er noko skilje mellom demonstrativ og pronomen. For somme av demonstrativa er ikkje det samsvarande pronomenet identisk. I setninga Eg såg den bilen er den eit demonstrativ, medan det samsvarande ordet han i setninga Eg såg han er eit pronomen.
(Ei anna sak er at det i Eg såg det huset etter den grammatikkmodellen som denne sida skildrar ikkje er eit pronomen men eit mengdeord/ein kvantor.)
Kvantorar – mengdeord
Mengdeord, eller kvantorar, er determinativ som fastset tal eller mengd.
I den gamle inndelinga høyrer mengdeorda inn under pronomen (ubundne pronomen) eller i eigne ordklassar (talord og artiklar). Men sidan den ordklasseinndelinga som er omtala her mykje er tufta på syntaktiske vurderingar, fell t.d. talorda på to ordklassar: rekkjetala (fyrste, andre, tredje) vert adjektiva sidan dei ter seg som dei i setningar, medan grunntala fell inn under determinativ av mengdeordstypen.
Forsterkarar
Forsterkarane er eigen, sjølv. Desse orda skil seg frå dei andre determinativa ved at dei kan førekoma i lag med andre determinativ, t.d. Det var min eigen feil. eller Det gjeld sjølve grunnlaget for landbrukspolitikken.
Chad Michael Murray
Chad Michael Murray er ein filmskodespelar fødd i Buffalo i den amerikanske delstaten New York.
Molotovcocktail
Molotovcocktail eller brannflaske er eit primitivt sprengvåpen som består av ei flaske med brennbar væske, som olje eller bensin, og ei seintbrennande lunte. Ettersom molotovcocktailar er raske, enkle og billige å framstilla er dei vanlege å bruka ved gatekampar, opptøyar, geriljaverksemd og liknande.
Molotovcocktailar blei brukt av finske soldatar mot sovjetiske stridsvogner under Vinterkrigen 1939–40. Dei har namn etter Vjatsjeslav Mikhajlovitsj Molotov, den sovjetiske folkekommisæren for utanrikssaker på denne tida.
Pérama
Pérama (gresk Πέραμα) er ei hamn og ein forstad til Pireus i storbyområdet til Aten i Hellas. Han er ein kommune i periferieininga Pireus i periferien Attikí. Pérama ligg sørvest for fjellet Egáleo. Øya Salamína ligg berre 1 km utanfor kysten.
Boye i Baoding
Boye (kinesisk 博野县; pinyin Bóyě Xiàn) er eit fylke i byprefekturet Baoding i provinsen Hebei i Folkerepublikken Kina.
I 1999 var folketalet i Boye 247,481.
Bøye
Bøye er ei flytande innretting som er festa til noko og blir brukt til ulike føremål i vatn. Bøyer er ofte utstyrte med ulike typar lys, lyd eller klokker, alt etter kva dei skal brukast til.
Bøyer kan brukast som sjømerke, til fortøying eller som varsel. Ein kan også bruka livbøyer til å gje nokon som har falle i vatnet flyt.
Ulriksdals gruver
Ulriksdal gruver er ei nedlagt gruve som ligg i Trondheim kommune like ved den tidlegare grensa til Klæbu kommune. Gruva ligg like sør for Fylkesveg 704 i Sjøla.
Tevling
Tevling eller konkurranse (frå Latin concurrere, «løpe saman»), blir mellom anna brukt om:
Ulriksdals gruver
Gruvedrifta vart starta av ridder og baron William Davidson i 1670 for å utvinne kopar. Engelskmannen dreiv samtidig Mostadmarkens Jærn-Værk i Malvik. Gerhard Schøning skriv om Davidson sine privilegier ved si vitjing i Klæbu i 1773: «Privilegiene indeholdte blant andet, at i Værkernes Cirkumference, af 4 Mile, alt Savbrug og alt Tiære-Brænderie afskaffes, men dette gav Anledning til Trætte og Processer, og det nye Ulrichsdalske Værk svarede ei til det Haab, man havde giort sig derom». Etter 5 års drift vart verksemda innstilt.
Kesarianí
Kesarianí (gresk Καισαριανή) eller Kessariani er ein kommune i dei austlege forstadane til Aten i Hellas. Kommunen inngår i byområdet til Aten, og høyrer administrativt til periferieininga Sentral-Aten i periferien Attikí.
Ulriksdals gruver
Drifta vart teken opp igjen nokre år seinare, men vart også da innstilt etter kort tid. Schøning rapporterte i 1773 at det var store gråfjellshaugar utanfor dei to gruveinngangane etter kort tid. Han konkluderte med at gruvedrifta "maae have været temmelig vidt dreevet", gruvene var fulle av vatn. Smeltinga av malmen føregjekk først ved Sjølbekken på gården Nideng, seinare vart det bygd ei smeltehytte ved Hyttfossen.
Kesarianí
Kaisariani ligg om lag 7 km frå sentrum av Aten. Kommunen var fram til 1934 ein del av Aten.
Ulriksdals gruver
I 1901 til 1903 var det eit nytt forsøk på gruvedrift i Skjøla. Nordenfjeldske Grubeselskap stod bak drifta, denne gongen etter svovelkis. I 1902 var 17 mann sysselsett ved gruva og årsproduksjonen var ca 800 tonn svovelkis.
Neste driftsforsøk var i 1909, då vart det teken ut 1650 tonn eksportkis. Det siste driftsforsøket var mellom 1916 til 1918 i regi av A. Huitfeldt & Co. Kisen som vart tatt ut vart frakta til Ilsvika og blanda med kisen frå Kjøligruvene frå Ålen.
Ulriksdal gruver ligg i grønsteinsfeltet i Vassfjellet. Dette grensar til gabbroforekomsten på garden Jesmo, der Franzefoss driv steinbrot og pukkverk.
Globus II
Globus II er eit radaranlegg som ligg på Forsvarets stasjon i Vardø kommune. Anlegget er etablert som eit samarbeid mellom US Air Force Space Command i USA og Etteretningstjenesten i Noreg. Radaren stod opphavleg på Vandenberg Air Force Base i California. Bygginga av anlegget i Vardø tok til i april 1998 og radaren vart sett i drift på hausten i 2000.
Globus II vert brukt til å overvake verdsrommet, overvake norsk interesseområde i utlandet og å samle inn informasjon til bruk i forsking og utvikling.
Historie
Mot slutten av 1980-åra byrja USA og Noreg eit samarbeid om å sette opp en radarstasjon i tillegg til den som Luftforsvaret hadde på Vårberget. Dette samarbeidet vart brote og amerikanarane sette opp den aktuelle radaren som vart kalla Have Stare, på flybasen Vandenberg i California. I 1995 vart norske og amerikanske styresmakter einige om å flytte Have Stare til Vardø. Flyttinga skjedde 1999 og radaren var operativ i 2001.
Radaren er utvikla i USA. Ettersom radaren ligg 40 km frå den russiske grensa, der Russland har store militære basar, har det ført til fleire diplomatiske spenningar mellom Noreg og Russland.
Den russiske generalen Leonid Ivasjov sa på Dagsrevyen sumaren 2000 at Russland hadde programmert taktiske atomvåpen til å angripe Vardø-radaren. Den russiske forsvarseksperten Pavel Felgenhauer hevda i eit intervju med NRK at radaren irriterte russiske styresmakter.
Pungdyr
Pungdyr er ei stor gruppe pattedyr som er kjent for at ungane blir fødde på eit tidleg trinn i utviklinga og oppheld seg nær kroppen til mora til han blir meir utvikla.
Skildring
Bortsett frå nokre få av dei, har alle pungdyra ein pung der ungane held seg under utviklingstida. Ein kan nesten seie at ungane blir fødde medan dei enno er på eit fosterstadium og deretter går gjennom siste delen av svangerskapet etterpå. Oftast blir dei nærmast sitjande fast på patten, som svulmar opp inne i munnen deira. Hos mange arter kan dei gå inn og ut av pungen òg etter at dei har kome lenger i utviklinga.
Hos pungdyra fungerer plommesekken som ei morkake. Plommesekken er sterkt utvida, og vil feste seg i livmorveggen. I staden for at fosteret festar seg djupt nede i slimhinnene i livmorveggen som hos placentale pattedyr, dannar livmora ein grunn fordjupning rundt fostret. Ein god del av næringa til fostret kjem i form av «livmormelk», ein substans som blir skilt ut av livmorveggen og blir teke opp av fostret. Noko næring passerer frå mora si blodårer til blodåren i plommesekken. Punggrevlingene har ein primitiv morkake av meir normal type, men òg desse føder ungane på eit særs tidleg tidspunkt i fosterutviklinga. Omgrepet placentale pattedyr om alle andre dyr enn pungdyr og kloakkdyr er difor eigentleg misvisande, sidan det òg finst ei slags morkake hos pungdyra.
Artar
Pungdyra omfattar omkring 270 kjende arter, i omkring 18 familiar. Dei fleste nålevande pungdyr lever i Australia, men nokre finst òg på øyar i Stillehavet og i Sør-Amerika. Fossile pungdyr er kjent òg frå andre stader i verda, inkludert Europa.
Utdøydde pungdyr
Utdøydde pungdyr omfattar dyreformer som synest å ytterlegare vise kor mangearta dyregruppa er. Dei fleste var plante- og insektetarar, medan nokre var rovformer. Dei varierte mykje i storleik frå særs små former til nokre som var store som storfe. Nokre av dei utdøydde formene hadde store fortenner som liknar dei hoggtennene som sabeltanntigerane hadde.
Tête Blanche
Tête Blanche er eit fjell i Wallis-Alpane på grensa mellom Sveits og Italia. Det er generelt det høgaste punktet langs Haute route mellom Chamonix og Zermatt og det årlege løpet Patrouille des Glacier. Tête Blanche ligg nokre få kilometer frå Matterhorn og Dent d'Hérens i aust.
Andromedagalaksen
Andromedagalaksen (katalogisert M31 og NGC 224, òg kalla Andromedatåka) er den næraste spiralgalaksen til Mjølkevegen. Han ligg i omtrent 2,5 millionar lysår unna i stjernebiletet Andromeda og er det fjernaste objektet og den einaste galaksen som kan sjåast med det blotte auga.
Galaksen er omtrent 260 000 lysår på tvers og inneheld omtrent éin billion stjerner; til samanliking er Mjølkevegen 100 000 lysår på tvers og inneheld eit par hundre milliardar stjerner.
Han var oppført i stjernekatalogen til Al-Sufi på 900-talet, og vart observert med teleskop første gong av den tyske astronomen Simon Marius i 1612. Spiralstrukturen vart påvist av den britiske amatørastronomen I. Roberts i 1888. Avstanden, som nå blir rekna til 0,7 mill. parsec (2,2 millionar lysår), vart først avgjort av Edwin Hubble i 1924 ut frå kefeidar i spiralarmane.
Andromedagalaksen har fem elliptiske dverggalaksar som satellittar.
Ein reknar med at Andromedagalaksen vil kollidera med Mjølkevegen om nokre milliardar av år.
Javier Mascherano
Javier Alejandro Mascherano er ein argentinsk fotballspelar som har spela for Barcelona i spansk Primera Division, og vore kaptein på Argentina sitt landslag.
Mascherano begynte karrieren sin i River Plate i Argentina. Han vann den første tittelen sin i 2003/04-sesongen, då River Plate vann den argentinske ligaen. I 2004 var han med på å vinna sommar-OL med Argentina. I 2005 gjekk han til Corinthians i Brasil, der han vann den brasilianske ligaen i den første sesongen sin. I 2006 drog han til Europa og Premier League-klubben West Ham United. Han var ikkje lenge der før han gjekk til Liverpool, først på lån, så permanent, for ein overgangssum på 18,6 millionar pund. I 2008 vann han ein ny gullmedalje i OL, som den første mannlege fotballspelaren sidan 1928 som har vunne to gullmedaljar i OL. I 2008 vart han utnemnd til landslagskaptein av den nye landslagstrenaren Diego Maradona. Han vart seriemeister i Spania for Barcelona i 2011, 2013, 2015 og 2016, vann den europeiske Meisterligaen med same klubben i 2011 og 2015 og VM for klubblag også i 2011 og 2015.
Miller Nunataks
Miller Nunataks er ei gruppe nunatakar som ligg 11 nautiske mil (20 km) sørvest for Storegutt i Enderby Land. Han vart kartlagd frå landmålingar og flyfoto tekne av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) 1954-66. Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter K.R. Miller, ein vêrobservatør ved Mawson-stasjonen i 1962.
Bølefjorden
Bølefjorden er namnet på to fjordar i Noreg:
Kaiwaka
Kaiwaka er ein busetnad i regionen Northland på New Zealand. Elva Kaiwaka renn frå aust gjennom området og går saman med Wairau og dannar Otamatea-elva som renn ut i Kaipara Harbour. Riksvegen State Highway 1 går gjennom Kaiwaka. Wellsford ligg 20 km mot sør, og Brynderwyn åtte km mot nord. Mangawhai Heads ligg 18 km mot nordaust.
Folketalet var 537 ved folketeljinga i 2006, ein oppgang på tre frå 2001.
Historie
Seint i 1850-åra hadde Kaiwaka vorte eit haldels- og forretningssenter. Då det gjekk attende med kauritømmeret og kauri-gumverksemdene mot slutten av hundreåret, hadde jordbruk og mjølkeproduksjon kome i gang. Meieriverksemda The Hakaru Dairy Company vart skipa i 1902.
Ferdsel
Frå 1880-åra gjekk dampskip i regelmessige ruter til Kaiwaka frå Otamatea. «Minnie Casey» gjekk i rute kvar tysdag frå 1882. Båtrutene vart oppretthaldne godt inn i det 20. hundreåret.
Great North Road frå Auckland til Whangarei gjekk gjennom Kaiwaka, men var storparten av 1800-talet berre ein strek på kartet. Utbetringar på vegen kom i gang frå 1895, og kring 1900 hadde dei verste strekningane på vegen mellom Kaiwaka og Whangarei fått fast dekke. I 1911 hadde Kaiwaka ein populasjon på 211.
Jarnvegslinja North Auckland railway line nådde Kaiwaka i mars 1913, men problem med terrenget og følgjene av den første verdskrigen gjorde at ho ikkje vart forlenga særleg vidare nordover før først på 1920-talet.
Jord- og oppmålingsstyresmaktene tok over store område av uproduktiv jord her og rydda denne på 1940-talet. Tidleg på 1950-talet vart områda overletne til soldatar som var vende heim frå krigen.
Bismil
Bismil er eit distrikt i provinsen Diyarbakır i Tyrkia. Han har kring 55 000 innbyggjarar (2010) og dei fleste innbyggjarane er kurdarar. Byen ligg ved elva Tigris.
Byen ligg 550 meter over havet.
Ardnamurchan Point
Neset ligg om lag 11 km sør for øya Muck, med Eigg og Rùm nokre kilometer lenger nord. Coll ligg 14 km mot vest og Mull 8 km sørover.
Fyr
Ardnamurchan fyr er eit 36 meter høgt granittårn bygd i 1849 av Alan Stevenson. Det er det einaste fyret i Storbritannia som er bygd i egyptisk stil. Fyret vart automatisert i 1988 og vert i dag operert av Northern Lighthouse Board frå Edinburgh. Dei tidlegare fyrvaktarbustadane og tilhøyrande bygg er eigd av Ardnamurchan Lighthouse Trust og er i dag eit vitjingssenter med museumet 'Kingdom of Light' - Rioghachd na Sorcha.
Schwarzwald
Schwarzwald ('Svartskogen') er ei skogkledd fjellkjede i Baden-Württemberg sørvest i Tyskland. Ho grensar til Rhindalen i vest og sør. Den høgaste toppen er Feldberg med ei høgd på 1 493 meter over havet.
Geografi
Geologisk består Schwarzwald av eit sandsteindekke over ei kjerne av gneis. Under den siste istida vart Schwarzwald forma av isbrear og fleire dalgryter, som Mummelsee, har sitt opphav frå denne perioden. Av elvar i Schwarzwald finn ein Donau (som har sitt utspring her), Enz, Kinzig, Murg, Neckar og Rench. Schwarzwald er ein del av det kontinentale vasskiljet mellom Atlanterhavet (Rhinen) og Svartehavet (Donau).
Administrativt høyrer Schwarzwald til følgjande landkreis:
Dielektar som vert snakka her er alemannisk og schwabisk.
Skogane består stort sett av furu og gran, og nokre av dei vert dyrka i kommersielle monokulturar. Hovudnæringa i området er derimot turisme. På grunn av trehogst og arealbruk er skogen i dag berre ein brøkdel av det han ein gong var. I tillegg er skogen hardt råka av sur nedbør. Stormen Lothar rotvelta fleire kvadratkilometer med skog på fjelltoppane i 1999. Dermed vart mange av dei høge toppane heilt berre, og berre kratt og unge furutre er å finne der i dag.
Attraksjonar
Byane Freiburg og Baden-Baden er populære turiststader på vestsida av Schwardswald. I skogen finn ein byar og landsbyar som Bad Herrenalb, Baiersbronn, Freudenstadt, Gengenbach, Schramberg, Staufen, Titisee-Neustadt, Hausach og Wolfach. Andre populære destinasjonar er fjell som Feldberg, Belchen, Kandel og Schauinsland, innsjøane Titisee og Schluchsee, fossen Triberg (ikkje den høgaste, men den mest kjende fossen i Tyskland), og gjelet i elva Gooch.
Vogtsbauernhöfe er eit friluftsmuseum som viser livet til bønder i området på 1500- og 1600-talet. Deutsches Uhrenmuseum (det tyske klokkemuseet) i Furtwangen viser historia til klokkeindustrien og urmakarane.
Fasnet
Den tyske høgtida Fastnacht, eller Fasnet som ho vert kalla i Schwarzwaldområdet, har ein i tida før Fasten. På Rosenmontag, eller mandagen før oskeonsdag, trekk innbyggjarane ut i gatene med masker.
Avskoging i Afrika
Som det sist koloniserte kontinentet har skogen i Afrika lenge vore eit viktig emne for europeiske og afrikanske politikarar. Skal ein hogga, bruka, eller ta vare på skogen må ein vite kor han er, kor mykje det er av han og eventuelt kvar han vert redusert. Skogen i Afrika har såleis like lenge vore eit emne for forskarar. Likevel visste ein lite og veit framleis etter måten lite om Afrikas skogar. Kontinentet vart seint kolonisert og «invadert» av europearane og har fram til i dag vore eit veldig spreidd folkesett kontinent. Frå Sameinte nasjonars organisasjon for mat og landbruk (FAO) si første skogundersøking i 1948 til den siste i 2001 har institusjonen basert seg for det meste på «ekspertestimat» og/eller upåliteleg nasjonal statistikk. Ein kan dermed frå tabell 1 og 2 (som langt ifrå er komplette) sjå at både kor mykje skog Afrika har, og avskogingstakt for Afrika har variert veldig mykje frå undersøking til undersøking.
Kva er avskoging, og kvifor er det eit problem?
Før ein kan diskutere avskoging som eit problem er det viktig å vite kva det er ein snakkar om. Kva er skog? Kva er avskoging? Når er avskoging eit problem, og kvifor?
Definisjon
Kva som blir definert som skog har heilt vesentleg betydning for kva statistikken seier om kor mykje skog det er og kor mykje skogsarealet blir redusert. Er til dømes ein frukttrehage, ein palmeplantasje eller ei savanne med eit tre her og der, skog? Kor tett må trea stå? Kor høge må dei vera?
Kor stor betydning slike detaljar i skogdefinisjonen kan ha å seie for sjølve statistikken kan ein sjå frå den store endringa i verdas skogsområde mellom FAO (1993) si undersøking «Forest Resource Assessment 1990» (FRA 1990) og «FRA 2000» (FAO 2001).1 I FRA 1990 vart skog definert ulikt i utvikla og utviklingsland (som alle Afrikanske land høyrer inn under). I utviklingsland skulle skogtoppane (kruna) dekka 10 %, medan i utvikla land 20 %2. I FRA 2000 vart skog derimot definert til 10 % trekrunedekke for alle land3. Verda gjekk dermed frå å ha 3442,4 millionar hektar (m ha) skog i 1990 (FAO 1993) til 3869,5 i 2000 (FAO 2001). Skulle ein samanlikna dei to statistikkane ville ein altså sjå at verda hadde fått 12,4 % meir skog mellom 1990 og 2000! Men FRA 2000 kom også med nye tal for 1990 som viste at skogane hadde minka med 2,4 % (FAO 2001). Dette illustrerer kor viktig det er å vera klar over kva definisjonar (og undersøkingar) som er referert før ein samanliknar ulike statistikkar. Ettersom Afrika heile tida har vore eit kontinent av utviklingsland skulle ikkje denne endringa ha innverknad på tala der, men ein kan sjå kor mykje dei likevel har variert i tabell 1.
Med FAO sin hovuddefinisjon blir avskoging ein netto reduksjon i område dekte av skog over tid. Dersom ein brukar definisjonen for naturleg skog kan ein ikkje ta med tilvekst frå plantasjar, og dersom ein definerer skog som «urørt» skog kan ein vanskeleg ta med tilvekst i avskoga område i det heile; det blir då eigentleg snakk om brutto avskoging. Andre vil kanskje definera avskoging som «skogsdegradering», og «degradering» er ofte i den samanhengen ein reduksjon av biomasse og biodiversitet, eller som Grainger (1996:184) skriv det: «mellombels eller permanent reduksjon av tettleiken eller strukturen i vegetasjonsdekket eller artssamansetjinga åt vegetasjonen» (vår omsetjing).
Sjølv om det er så mange ulike definisjonar og ulikskapane kan vera store ser det ut til at FAO sin siste definisjon er den dominerande (til dømes DeFries 2002, og FAO 2004 tilpassar sine tal til denne definisjonen) og ettersom FAO også publiserer tal over plantasjeområde kan ein finna tal for «naturleg skog». I tillegg er det vanleg å bruka ein «closed forest»- eller «dense forest»-definisjon for regnskogområda (til dømes Archard 2002; WRI 2000a, 2002).
Avskoging som problem
I Afrika er det mange land som har veldig lite skog (ifølge FAO 2001 er det 25 land som har under 15 % skog, Noreg har 28,9 %), enten fordi miljøet ikkje er eigna for skog, eller fordi skogen er fjerna. Når skog er ein knapp ressurs blir det problematisk å fjerna den, men sjølv når det er mykje av den kan det vera problematisk:
Årsaker til avskoging
Kva er så årsakene til avskoging i Afrika?
Jordbruk: Det som vanlegvis blir peika på som hovudårsak til avskoging både før og no er det som blir karakterisert som dårlege jordbruksteknikkar, slik som svibruk, skiftjordbruk og overbeiting. Dette blir nemnd som grunn i FAO sine rapportar, og Grainger (1996: 183) skriv at «large areas of savanna woodland undoubtedly result from prolonged human disturbance which continues to this day». Jordbruk er det Grainger legg vekt på som «human disturbance». I denne samanhengen ser det ut til at Grainger har det som av Fairhead & Leach (1998) blir kalla «the orthodox view», at jordbruk har gjort store område i særleg Vest-Afrika om til savanne. I sin studie i Kissidougou (Fairhead & Leach 1995) har dei derimot vist at prosessen har vore heilt omvendt. Bøndene har faktisk gjort savanne om til skog! Dette brukar dei også i sin studie av Vest-Afrika (Fairhead & Leach 1998). Der finn dei at store område i Elfenbeinskysten som i dag blir sett på som «naturleg skog» i ein «skogssone» trua av avskoging, truleg er omgjort frå skogsavanne til skog det siste hundreåret.
Kull (2000) viser i sin studie av Madagaskar at sjølv om jordbruk har vore med på å fjerna regnskogen aust på Madagaskar, kan ikkje denne årsaka overførast direkte til resten av øya. Store delar av høglandet som før var dekt med gras, har truleg aldri blitt avskoga, men kan i dag etter stor folkeauke visa til «imbricated crop fields, rice terraces, woodlots and fruit trees» (Kull 2000: 432).
Det er nok klart at jordbruk kan føra til avskoging, men ein kan neppe påstå at innfødde jordbruksteknikkar som skiftjordbruk og svibruk universelt fører til dette. Archard (2002a: 111) formulerer det slik i ein av dei siste studiane om tropisk avskoging som er publisert: «Skiftjordbruk føregår hovudsakleg i mosaikkane åt 112 sekundærskogar og påverkar berre delvis dei lukka primærskogane» (vår omsetjing), samtidig peikar han på at storparten av området som vart avskoga vart gjort om til jordbruksland.
Den andre store syndaren innan tropisk avskoging er hogst. Hovudårsakene er industriell hogst og vedhogst, i tillegg kjem selektiv hogst som ikkje avskogar, men blir skulda for å degradera skog og bana veg for vidare degradering og avskoging (Grainger 1996; FAO 2003b, c; WRI 2002; Archard 2002a). Industriell hogst av regnskog er vanlegvis drive av transnasjonale selskap og kjem sjeldan landet og lokalbefolkninga til gode. Ulovleg og uregulert hogst er også ein del av problemet i land som ofte har svake og korrupte styresmakter. (FAO 2003a, b). Plantasjeetablering og følgjande hogst derimot, er i det sørlege Afrika drive meir av lokale selskap og har i Sør-Afrika gjeve arbeid til meir enn 12 500 «small growers» (FAO 2003a: 15).
Vedhogst til fyringsformål vart i 1997 av FAO ikkje gjeve stor vekt, og 2/3 av fyringsvedbehovet kjem frå «nonforest sources such as woodlands, roadside verges, and wood industries» (WRI 2000). I «Forest Outlook Study for Africa» (FOSA) (FAO 2003a, b, c, d, e, f) blir det gjeve ulik vekt. Sjølv om produksjonen av fyringsved har auka veldig mykje dei siste åra og 91 % av all industriell trefelling blir brukt til fyring, er det ting som tyder på at etterspørselen minkar på grunn av at andre energikjelder kjem til, og at avskoginga råkar skog som er planta for å bli hogd til ved. Det kan sjå ut til at der ein har knappe vedressursar på grunn av avskoging har ein byrja å ta konsekvensane av dette ved å etablera plantasjar (FAO 2003). FOSA føreser at auka etterspørsel vil gå mest ut over bynær skog, men dette vil vera avhengig av marknadskrefter og den uformelle sektoren.
Folkevekst blir også ofte direkte sett i samanheng med avskoging. At delar av dette slik som urbanisering fører til avskoging er ikkje så vanskeleg å forstå ettersom byar treng plass. På den andre sida viser studiar (Fairhead & Leach 1995, 1998; Kull 2000; Leach & Mearns) at folkevekst likså godt kan føre til «påskoging».
Andre årsaker til avskoging som ikkje blir gjeve mykje vekt er slikt som vegbygging og industriell utbygging (vasskraft, gruvegraving).
Tidlegare og noverande avskoging i Afrika
For å finna gode løysingar på problemet avskoging og vita kor stort det blir i framtida er det viktig å vita kor mykje skog der er, og kor fort den minkar.
Tidlegare avskoging
Skogen i Afrika vart prioritert av kolonimaktene, både for å ta vare på noko som var nesten heilt borte i Europa, men også på grunn av dei store ressursane som skogane inneheldt. Ser ein langt tilbake i tid så har skogen variert med det vekslande klimaet på jorda (Goudie 1996). Det som er mest interessant er likevel kor mykje menneskeleg påverknad har ført til avskoging. Dei fleste har brukt 1900 som referanseår, og dermed indirekte påstått at det ikkje fann stad menneskeleg påverknad før 1900. Dette er i alle tilfelle det Fairhead & Leach (1998) fann i sin studie av Vest-Afrika, og det er sannsynleg at det kan overførast til andre delar av kontinentet.
Ein går oftast ut frå at i dette referanseåret dekte skogen sitt «klimaks-område» eller hadde si potensielle utbreiing slik som Grainger (1996:175) og Alhassan (2004) viser til. Ved å rekna ut eit potensielt område ut frå klimatiske forhold og jordforhold, og samanlikna det med dagens skogdekke (som i seg sjølv er ganske usikkert) har ein funne ut at Vest-Afrika på 1900-talet har mista opp til 87 % av skogdekket (Fairhead & Leach 1998). Som ein kan sjå frå tabell 3, har Fairhead & Leach komme til at den reelle avskoginga i Vest-Afrika truleg har vore 20–41 % av det som ein før har trudd.
Noko av det dei baserer seg på når dei har undersøkt Vest-Afrika er den tidlegare refererte studien i Kissidougou i Guinea (frå (Fairhead & Leach 1995). Kull (2000) har komme til liknande resultat på Madagaskar. Der har den rådande «forteljinga» (engelsk: «narrative») vore dominert av ei tru på at Madagaskar sitt klimaks-naturmiljø slik det var før menneske kom, innebar nesten 100 % skogdekke. Konklusjonen har blitt at avskoging har fjerna opp til 90 % av skogdekket. Han viser at sjølv om store delar av den austlege regnskogen har blitt avskoga og framleis er trua av avskoging, er det samtidig lite truleg at storparten av øya som består av høgland nokon gong har vore heilt skogkledd.
Slike nye studiar stiller viktige spørsmål om kva som er årsakene til avskoging i Afrika, og kor mykje skogen faktisk er redusert. Både på Madagaskar og i Vest-Afrika er det lokalbefolkninga som har fått skulda for at 50–90 % av skogen er borte. Spørsmålet er om denne skogen faktisk har eksistert, og om det er lokalbefolkninga som har redusert den. På Madagaskar ser det ut til at kolonial tømmerhogst kan ha hatt veldig stor betydning (Kull 2000), og på Elfenbeinskysten har store koloniale folkeflyttingar hatt mykje å seia for avskoginga (Fairhead & Leach 1998).
Nyare avskoging
Veit ein noko meir om dagens avskoging i Afrika? Er det slik at «det er indikasjonar på at det kanskje ikkje blir noko att for ettertida» (Alhassan 2004:2)?. Det som kanskje er største problemet når ein skal svare på dette spørsmålet er mangelen på heilt grunnleggjande data om skogdekket (Alhassan 2004: 6).
FAO er den klart dominerande kjelda for informasjon om verdas skogsressursar. Problemet har alltid vore og er det framleis i dag at dataa er for upålitelege, definisjonane ulike, og at FAO oftast må basera seg på gamle undersøkingar (median for FRA 2000 var 1991) og «ekspertmeiningar». I tabell 1 kan ein sjå korleis FAO sitt estimat for kor mykje skog det var i Afrika i 1990 har svinga mellom 545, 539 og 703 millionar hektar i undersøkingar publisert i høvesvis 1993, 1997 og 2001 – og dette utan store definisjonsendringar. Ein kan sjå at i 1981 vart det estimert at tropisk Afrika hadde 703 millionar hektar skog i 1980, og tjue år seinare blir det estimert at heile Afrika hadde like mykje skog i 1990.
Dette er tal som blir brukt og referert til i mange, innflytnadsrike og populære verk av til dømes Verdsbanken (WB), WRI, FAO og andre FN-organisasjonar. Samtidig har FAO sidan FRA 1990 også gjort undersøkingar med satellittbilete som basis. Sidan desse berre har dekt den tropiske delen av verda, ikkje har gjeve tal for kvart enkelt land og kanskje også fordi dei har sprika så mykje frå hovudundersøkinga, har den ikkje blitt tillagt vekt. Resultata som vart delvis publisert i FRA 1990 og FRA 2000 som «pan-tropical survey», er henta frå ein ny database på FAO sine internettsider. Dei er her representert som «FAO 2004» i tabell 1 og 2. Ettersom undersøkinga baserer seg på «Landsat»-satellittbilete frå berre 10 % av landarealet i den tropiske delen av verda, teke rundt 1980, 1990 og 2000, har den blitt kritisert for å vera usikker (Matthews 2001).
I seinare tid har det komme fleire undersøkingar som baserer seg på satellittbilete. To av dei er støtta av EU og er i tabell 1 og 2 representert som «TREES-I» og «TREES-II». Achard (2002) brukte i TREES-II, satellittbilete frå fleire ulike satellittar med god oppløysing (standard 1,1 km, men ned til 20 m). Den siste undersøkinga er ei NASA-støtta undersøking som er representert som «AVHRR» (Advanced Very High Resolution Radiometer). DeFries (2002) brukte AVHRR satellittbilete med 8 km oppløysing for kvart år i perioden 1984–1997 og korrigerte det med Landsatdata.
Medan FAO og DeFries har gjeve statistikk for «tropisk Afrika» har Achard konsentrert seg om «fuktig tropisk Afrika» (sjå figur i Sciencemag.org-artikkel som viser storparten av området som vart undersøkt). Då tropisk Afrika dekkjer storparten av kontinentet med betydeleg skogdekke (sjå figur frå FRA 2000 på fao.org og tabell 2), har nok ikkje-tropisk Afrika lite å seia for statistikken.
Av dei nye undersøkingane er det nok TREES-II som gjev dei mest pålitelege verdiane, ettersom dei har brukt flest og mest nøyaktige satellittbilete og har korrigert ved hjelp av observasjon på «sample sites» som vist i figur i Sciencemag.org-artikkel. Men sidan denne undersøkinga berre dekkjer ein mindre del av Afrika og konsentrerer seg om «dense forest» gjev den ikkje heile biletet og kan ikkje samanliknast direkte med annan statistikk.
Også desse nye undersøkingane bør lesast med feilmarginar i mente: satellittbilete kan forstyrrast av skydekke, bileta kjem frå ulike periodar som kan vera ukompatible og FAO si undersøking estimerer som sagt berre ut frå bilete 10 % av av området dei gjev data for. AVHRR-verdiane for avskoging som er presentert i tabell 2 for 80 og 90 åra (høvesvis -0,28 og -0,38 millionar hektar) skjuler difor ein skala på høvesvis 0-0,65 og 0-0,66 m ha. TREES-II tala skjuler ein feilmargin på 0,3 m ha som i motsetnad til AVHRR-undersøkinga er lite samalikna med dei andre kontinenta.
Når ein så skal oppsummera kan det vera nyttig å sjå på FAO sine dokument om plantasjar. Desse viser at område som allereie har lite skog (desse kan samanfattast som dei landa som ikkje blir definerte som del av tropisk Afrika) har forholdsvis mykje plantasjar, og nokon land aukar også sitt skogdekke (FAO 2001). Dersom ein skal ta FRA 2000 alvorleg så er store delar av skogen i land som Algerie, Kapp Verde, Egypt, Libya, Sør-Afrika, Eswatini og Tunisia allereie plantasjar og areal dekt av skog har stige frå 1990 til 20005. Som ein kan sjå frå figur på fao.org dekkjer desse landa storparten av det som ikkje er tropisk Afrika. Slik kan ein konkludera at når ein skal snakka om avskoging totalt sett i Afrika er det nok tenleg å konsentrera seg om tropisk Afrika.
Ettersom TREES-II undersøkinga ikkje brukar same definisjon og ikkje dekkjer heile Afrika, kan den vanskeleg brukast til å finna noko samanliknbart tal for heile tropisk Afrika. Då står ein att med FAO sin FRA 2000-rapport basert på nasjonal statistikk og FAO si «pan-tropical» satellittbilete-undersøking. Afrika har då truleg ein stad mellom 484 og 650 millionar hektar skog etter FAO sin definisjon.
Kor fort skogen minkar er eit heilt anna spørsmål. Som ein kan sjå frå tabell 2 er det store sprik mellom tala. Avskogingstakten har gått ned etterkvart som undersøkingane har blitt publiserte. Dei mest aktuelle viser frå 0,28 til 2,38 m ha årleg avskoging i 1980-åra og 0,38 til 5,26 i 1990-åra. Dersom ein ser bort frå FRA 2000-dataa og konsentrerer seg om satellittbilete-undersøkingane for tropisk Afrika, blir ikkje skalaen like stor. AVHRR-undersøkinga skjuler ein stor feilmargin (0–649 i 1980-åra, 0–662 i 1990-åra), men vil sjølv om ein reknar inn denne vera langt under FAO sine tal. DeFries si undersøking er truleg meir påliteleg enn FAO, fordi DeFries har brukt bilete frå kvart år for heile området, medan FAO har brukt 3 bilete frå 45 «sampling units»6 som for heile det pan-tropiske området dekkjer 10 % av arealet som blir undersøkt.
Men det som er nyttig å vita i afrikansk samanheng er kor det er mest avskoging. Dette har TREES-II-undersøkinga illustrert bra. Dei raude felta i figuren i Sciencemag.org artikkelen viser «hot spots» for avskoging som er område der avskoginga går fort.
Avskoging i framtida, løysingar
Det er store regionale skilnader på avskogingstakten i Afrika. Område som allereie har lite skog i sør og nord ser ut til å ta konsekvensen av dette og etablerer plantasjar. Etterkvart som landa ser fordelane med dette og dersom ein går ut frå ei generell positiv økonomisk og demokratisk utvikling er det sannsynleg at desse områda vil halda seg på same nivå eller eventuelt planta endå meir skog. FAO meiner det er lite gjenverande plantasjepotensial i Sør-Afrika, men at land som Zimbabwe og Mosambik har potensial. I små folkerike land med lite skog som Burundi og Rwanda ser ein også tendensar til at skog blir dyrka for å dekkja etterspørsel etter ved. (FAO 2003). I forhold til dei tropiske skogane i Sentral-Afrika er det likevel små område ein her snakkar om.
På Madagaskar og i Sentral-Afrika er truleg mykje avhengig av korleis den samfunnsmessige utviklinga elles er. På Madagaskar er håpet fornya om at om ikkje anna befolkninga der skal få betre del i inntektene, no etter at det gamle regimet er kasta. I Sentral-Afrika ser derimot framtida mørkare ut. Som ein kan sjå frå figuren i Sciencemag.org-artikkelen er det der det er mest tropisk skog, og i land som Kamerun, DR Kongo, Kongo og Gabon at avskogingspresset er størst. DR Kongo som i mars og juni gjekk gjennom to mislukka kuppforsøk er framleis ustabilt. Samtidig er det allereie no gitt løyve for felling av nesten 45 millionar hektar skog i DR Kongo «med lite sosioøkonomiske fordelar for det kongolesiske folket» (WB 2004, vår omsetjing). Dette gjeld også for resten av Sentral-Afrika inkludert Gabon. Ifølgje WRI (2002:9) er det seld løyve for felling av 45 % av skogen (som definert i TREES 2000) i Sentral-Afrika og 71 % i Den sentralafrikanske republikk og DR Kongo.
Dersom inntektene frå felling av tropisk skog i Afrika går til internasjonale selskap, korrupte regjeringar og krigføring samtidig som tallause plante- og dyreartar går tapt, er det klart at dette er ei stor ulukke for lokalbefolkninga og verdssamfunnet. Utviklinga i Sentral-Afrika er altså sterkt avhengig av den økonomiske og samfunnsmessige utviklinga i regionen. Ifølgje TREES undersøkinga er også delar av skogen i Liberia og Elfenbeinskysten trua. Med tanke på ustabiliteten i desse landa er også framtida i denne regionen usikker, sjølv om det kan framhevast at krig kan virka «konserverande» slik som i DR Kongo der «faktisk tømmerproduksjon stod mellombels stille på grunn av krig og dårleg infrastruktur» (WB 2004, vår omsetjing) mellom 1997 og 2002.
Elles er det positive tendensar som peikar mot at vedhogst ikkje vil gå ut over det samla skogdekket, men vil bli erstatta av andre energikjelder og plantasjeproduksjon. Alt i alt ser framtida både lys og mørk ut, det meste heng saman med den generelle utviklinga i Afrika. Dersom ein oppnår ei god demokratisk utvikling kan også skogsressursane fordelast demokratisk til det beste for lokalbefolkninga. Det er jo afrikanarane sin skog det er snakk om.
Faenza
Faenza er ein by i provinsen Ravenna i regionen Emilia-Romagna i Italia. Han har om lag 55 000 innbyggjarar og ligg 50 km søraust for Bologna.
Faenza er kjend for produksjon av majolikaglasert keramikk, kalla fajanse.
Faenza ligg ved foten av Appenninane i eit jordbruksland med vingardar og oppdyrka mark.
Historie
Dei første innbyggjarane i området hadde etruskiske og keltiske røter. Romarane oppretta kolonien Faventia her, som har vorte synonym for keramikk (majolika) på forskjellige språk. På andre halvdel av det 1. hundreåret evt. førte jordbruk og industrielle aktivitetar som produksjon av keramikk, murstein og lin velstand i byen.
Totila og ein austgotisk hær slo den austromersk hæren i Italia i slaget ved Faventia i 542.
Etter ein periode med nedgang frå 100-talet til tidleg i mellomalderen vart det velstand frå 700-talet og utover. Frå rundt år 1000 og utover vart det bygd mange flotte bygg, og byen nådde ein topp under styret til Manfredi-familien. I krigen mellom Welf og Ghibellini var først Faenza lojal til keisaren, men i 1178 skifta han side då han vart medlem av Det lombardiske forbundet. På byrjinga av 1300-talet tok Welf-familien Manfredi over styret i Faneza og dette varte i nesten to hundre år. Gullalderen til byen kom under Carlo II Manfredi og sentrum av byen vart renovert. I 1488 vart Galeotto Manfredi myrda av kona si og sonen Astorre III tok over etter han. Han vart så avretta i Roma som fange av Cesare Borgia, som hadde tatt han til fange i Faenza i 1501.
Etter ein kort periode under Republikken Venezia vart byen ein del av Kyrkjestaten fram til 1797 då Napoleon invaderte landet.
Tête de Milon
Tête de Milon er eit fjell i Wallis-Alpane i Sveits.
Newman Nunataks
Newman Nunataks er ei gruppe nunatakar kring 19 km vest for Aker Peaks og 26 km vest for Mount Elkins i Enderby Land. Dei vart kartlagde frå flyfotografi teken av ANARE i 1956 og 1960 og kalla opp etter A.J. Newman, dieselmekanikar ved Mawson-stasjonen i 1961.
Kjelder
''
Storseisundet bru
Storseisundet bru er den lengste av dei åtte bruene på Atlanterhavsvegen mellom fastlandet og Averøy i Møre og Romsdal.