cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Svetlana Sleptsova
Aktiv
Sleptsova høyrde til verdseliten i skiskyting i tida 2008-12. Under VM i skiskyting 2008 i Östersund fekk ho bronse på mixstafetten saman med Oksana Neupokojeva, Dmitrij Jarosjenko og Nikolaj N. Kruglov. Sleptsova vann både sprinten og jaktstarten ved verdscuprenna i Holmenkollen i mars 2008. Den 29. desember 2008 sigra ho i ei verdscuptevling for tredje gong, i austerrikske Hochfilzen triumferte ho i 7,5 km sprint. I verdsmeisterskapen 2009 i Pyeongchang gjekk ho den fyrste etappen då Russlands kvinnelag vann suverent i 4 x 6 km stafett, dei andre på laget var Anna Bulygina, Olga Medvedtseva og Olga A. Zajtseva. Siste helga før jula 2009 kopierte Slepstova i Pokljuka dobbeltriumfen frå Oslo, med di ho vann både sprinten og den etterfylgjande jaktstarten. Dermed var ho oppe i 5 enkeltsigrar i verdscuprenn og fleire kom ikkje, i alt oppnådde ho 16 (5-8-3) individuelle pallplasseringar, like mange som ho fekk i stafettevlingar. Under Vinter-OL 2010 i Vancouver gjekk Sleptsova og to av dei andre russiske utøvarane inn til eit nytt stafett-gull, einast Bulygina på andreetappe måtte vike plass, inn kom Anna Bogalij-Titovets. Sleptsova lukkast ikkje å prikke inn topprestajonane i dei individuelle øvingane i VM og OL, sjetteplassen på 7,5 km i Östersund-VM 2008 vart det høgste ho kom. Ho la opp etter 2017-sesongen.
Jevnaker
Jevnaker er ein tettstad og administrasjonssenter i Jevnaker kommune med. Tettstaden ligg aust for utløpet av Randselva, sør i Randsfjorden om lag 12 kilometer nordaust for Hønefoss. Jevnaker har jarnbanestasjon langs Roa–Hønefosslinja.
Staden
Tettstaden Jevnaker er delt i to. Den vestre delen heiter Nesbakken og blir rekna som sentrum. Denne delen ligg fysisk i sørenden av Randsfjorden, på austsida av utløpet til Randselva. Den austre delen heiter Toso og her finn ein jarnbanestasjonen på Jevnaker.
Jevnaker er kjend for sine lokale glasverk, Hadeland Glassverk frå 1762 og Randsfjord Glassverk, som no er lagt ned. Hadeland Glassverk, som ligg midt i mellom Nesbakken og Toso, er eit attraktivt turistmål. Glasverket produserer framleis krystallglas, men driv òg med andre aktivitetar, som lysestøyperi, aktivitetar for barn, restaurant, utsal m.m. Randsfjord Glassverk låg nord i Toso, eit lite stykke ovanfor jarnbanestasjonen.
Det er stor satsing på turisme ved sørenden av Randsfjorden med 2 nye campingplassar under opparbeiding i tillegg til ein som allereie er open i Sløvika, ca. 10 km nord for sentrum. På Jevnaker finst 3 hotell: Torbjørnrud hotell, mest kjent for regjeringskonferansane sine, Halvorsbøle hotell og Randsvangen hotell.
Abrit Nunatak
Abrit Nunatak er ein klipperik ås med ei høgd opp mot over 400 m aust for Laclavère Plateau på Trinityhalvøya i Graham Land i Antarktis. Det ligg oppom Mott snømark i nord og Retizhe Cove mot søraust.
Nunataken er kalla opp etter busetnaden Abrit nordaust i Bulgaria.
Abrit Nunatak ligg 4,47 km nordaust for Theodolite Hill, 2,49 km sør for Urguri Nunatak, 8,2 km aust for Fidase Peak og 4,83 km sørvest for Camel Nunataks.
Runar
Runar er eit nordisk mannsnamn sett saman av norrønt rún (fl. rúnar, rúnir), 'løynd [kunnskap]' og etterledet -ar, kanskje 'krigar'.
Runar har namnedag i Noreg den 2. juni. Namnet er i slekt med Runa og Rune.
Piz da las Trais Linguas
Piz da las Trais Linguas (tysk Dreisprachenspitze, begge namna tyder «trespråkstoppen») eller Cima Garibaldi, er eit fjell i Ortler-Alpane på grensa mellom Sveits og Italia. Toppen er eit trippelpunkt mellom regionane Lombardia, provinsen Bolzano og kantonen Graubünden. I Lombardia talar folk italiensk, i provinsen Bolzano tysk og i Graubunden retoromansk, så derfor har toppen namn på både tysk og retoromansk. I Italia vert toppen kalla Cima Garibaldi.
Swahili
Swahili (kiswahili på swahili) er eit bantuspråk snakka over store område i Aust-Afrika. Etter Guthrie-klassifiseringa har det nummer G40, dvs. det høyrer til sone G av bantuspråka. Det er morsmål for dei ca. 5 millionar swahiliane, som lever langs ei 1500 km. lang kyststripe frå det sørlege Somalia til det nordlege Mosambik. I tillegg er swahili andrespråk for omtrent 50 millionar talarar, det har vorte lingua franca for Aust-Afrika.
Offisiell status
Swahili er offisielt språk i Tanzania og Kenya. Tanzania er i tillegg til Etiopia eit av landa som i størst grad har ført ein språkpolitikk til fordel for eit afrikansk språk. Til skilnad frå mange andre afrikanske land, som har ført ein språkpolitikk som har favorisert dei tidlegare kolonispråka.
Lydsystem
Lydsystemet i swahili er i høve til mange andre afrikanske språk ukomplisert. Det er få lydar som blir rekna som vanskelege å uttale for nordmenn, og ord blir skrive som dei uttalast. Kvar bokstav skal uttalast for seg. Trykket er på nest siste staving i praktisk talt alle ord og konstruksjonar, og trykket flytter bakover seg dersom suffiks blir lagt til. Swahili nyttar 24 av dei latinske bokstavane, dei nyttar ikkje q, x, æ, ø og å.
Vokalar
Swahili har fem vokalar; a (IPA ɑ), e (e), i (i), o (ɔ), u (u) og y (y). To vokalar etter kvarandre i skrive svahili blir uttalt separat. Det er i prinsippet ingen diftongar.
Konsonantar
Merknad: Viss det står to lydar i ei celle i tabelen, er den til venstre ustemd og den til høgre stemd.
Grammatikk
Swahili er, som alle bantuspråk, eit agglutinerande språk. Morfologien er dominert av prefiksering.
Verbbøying
Verba er bøygd i tempus, aspekt, og person og tal for både subjekt og objekt. I tillegg er det bøygd for polaritet, dvs. at det er ulike verbformer alt ettersom setninga er positiv («ja») eller negativ («nei»). I norsk blir negativ polaritet uttrykt med adverbet ikkje, i swahili med verbprefikset -ha-. Døme: ni-na-ruka «1Sg-presens-hoppe» «eg hoppar», ni-li-ruka «1Sg-preteritum-hoppe» «eg hoppa».
Lånord
Swahili har fått mange arabiske lånord frå kontakt og innvandring frå Arabia. Den portugisiske og seinare engelske kolonialiseringa av swahiliske hovudområde har også ført med seg mykje ord frå desse språka.
Skriftsystem
Swahili har historisk vorte skrive med det arabiske alfabetet, men blir no skrive med det latinske alfabetet. Q og x blir ikkje nytta i swahili.
Historie
Swahili vart opphavleg snakka på Zanzibar, men har vorte spreidd til fastlandet.
349 Dembowska
349 Dembowska er ein stor hovudbelteasteroide med ein uvanleg høg albedo på 0,384. Av asteroidane med ein diameter større enn 75 km er det berre 4 Vesta som har ein høgare albedo.
Asteroiden vart oppdaga av Auguste Charlois 9. desember 1892 i Nice.
Den er klassifisert som ein R-type-asteroide og kan ha gjennomgått delvis smelting/differensiering.
Dembowska og 16 Psyche har omtrent same omløpstid.
Dembowska okkulterte ei stjerne i 2006 og 5. desember 2007.
Andersson Nunatak
Andersson Nunatak er ein nunatak 1 nautisk mil vest for Sheppard Point, som ligg oppom iskanten på nordkysten av Hope Bay, nordaust på Den antarktiske halvøya. Han vart oppdaga av gruppa til Johan Gunnar Andersson av Den svenske antarktisekspedisjonen som overvintra ved Hope Bay i 1903, og vart kalla opp etter Andersson av Falkland Islands Dependencies Survey etter kartlegginga deira av området i 1945.
Bilete av romantiske komponistar
Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå romantikken. Nye bilete kan leggjast inn på rett plass i alfabetet, sortert etter familienamn.
Bosna
Elveleie
Bosna går gjennom Bosnadalen, det industrielle senteret i byen med nærare ein million menneske, i tillegg til fleire store byar. Dei største sideelvane til Bosna er Željeznica, Miljacka, Fojnica, Lašva, Gostović, Krivaja, Usora og Spreča.
Fjærangen
Fjærangen er ein fjordarm av Foldafjorden i Nærøysund kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 4,5 km søraustover til Fjærangsetran i botn av fjorden.
Bosna
Elveleie
Ho har sitt utspring ved Vrelo Bosne ved foten av fjellet Igman utanfor Sarajevo. Kjelda er eit av Bosnia-Hercegovina sine naturlege landemerker og turistattraksjonar. Frå her renn Bosna nordover, gjennom hjartet av regionen Bosnia, før ho munnar ut i elva Sava
Fjærangen
Fjorden har innløp mellom Bremneset i nordaust og Sminesneset i sørvest. Ved Smineset kryssar riksveg 769 fjorden over Gardsøya og Hestøya, som ligg ved inngangen til fjorden. Vegen går nordaustover til Lund som ligg like nord for fjorden.
Bosna
Elveleie
Sjølv om elva ikkje renn innom andre land, renn Bosna gjennom mange kommunar og regionar i Bosnia. Frå kjelda ved Sarajevo kommune renn ho gjennom Zenica-Doboj kommune, regionen Doboj og Posavina kommune.
Fjærangen
Fjorden har to delar. Ein del går austover til Breivika, medan den andre går søraustover til Fjærangsetran som Sørfjorden.
Bosna
Elveleie
På veg nordover renn Bosna gjennom byane Visoko, Zenica og Doboj.
Piz Tremoggia
Piz Tremoggia er eit fjell i Berninafjella (Alpane), på grensa mellom Italia og Sveits.
Falko Zandstra
Falko Zandstra er ein nederlandsk tidlegare skeiseløpar frå Heerenveen. Han vart europameister på heimebane både i 1992 og 1993, i 1993 vart han også verdsmeister på Hamar.
Zandstra meisterskapsdebuterte med siger i EM 1992 i heimbyen Heerenveen. Under Vinter-OL i Albertville tok han sølvmedaljen på 5000 meter, slått med vel to sekundar av vinnaren Geir Karlstad. På tampen av OL-sesongen kom han på andreplass etter Johann Olav Koss då firkamp-VM 1992 vart avvikla i Calgary. I 1993 vann Zandstra både EM og VM i firkamp, begge gongane framfor nemnde Koss.
OL-sesongen 1994 kom Zandstra på tredjeplass både i EM på Hamar, og på 1500 m under dei olympiske leikane på Lillehammer. Sidan vart han nummer to i EM 1995 og nummer tre i EM 1997, begge meisterskapane fann stad i heimbyen Heerenveen.
Han la opp etter 1998-sesongen.
Presse
Presse er eit fleirtydig omgrep som har med verbet å pressa å gjera. Det kan mellom anna visa til:
Tire
Tire (osmansk-tyrkisk تيره') er eit distrikt og ein by i provinsen Izmir vest i Tyrkia. Tier ligg 80 km søraust for sentrum av İzmir og har kring 45 000 innbyggjarar (2006).
Distriktet Tire grensar til Selçuk (vest) Torbalı (nordvest), Bayındır (nord) og Ödemiş (aust), alle i provinsen Izmir, medan han i sør grensar til provinsen Aydın.
Todor Zjivkov
Todor Hristov Zjivkov (bulgarsk Toдор Xpиcтoв Живков) var ein bulgarsk politikar og partisjef for det kommunistiske partiet i Bulgaria, og seinare president i Bulgaria.
Tire
Det vert drive jordbruk i området og det vert dyrka fiken, bomull, mais, korn, tobakk, sesam, vassmelon, kiresbær, fersken, grenadin, valnøtter og kastanjer.
Todor Zjivkov
Han var medlem av sentralkomiteen i Kommunistpartiet i 1948 og av politbyrået i 1951. I 1954 vart han partisjef, og frå 1962 til 1971 sat han som statsminister. I 1971 vart han president i Bulgaria fram til han vart avsett i 1989. Han vart då sett under tiltale og i 1992 dømd til sju års fengsel.
Tire
Ein kjend lokal spesialitet er Tire-kebab.
François Couperin
François Couperin var ein vidkjend fransk cembalospelar, organist og komponist av fransk barokkmusikk.
Han var òg kjend som Couperin le Grand, det vil seie ‘den store’, for å skilje han ut frå dei andre evnerike medlemmene av Couperin-familien, på grunn av den uvanlege virtuositeten hans på pipeorgel og cembalo.
Liv og virke
Couperin vart fødd i Paris. Han vart undervist av far sin, Charles Couperin, som døydde då Francois var 10, og av Jacques Thomelin. I 1685 vart han organist i Saint-Gervais-kyrkja i Paris, ei stilling han arva av far sin og som han skulle vidareføre til syskenbarnet, Nicolas Couperin. Andre medlemmer av familien skulle halde den same posisjonen i seinare år. I 1693 tiltredde Couperin for læraren sin Thomelin som organist i Chapelle Royale (det kongelege kapellet) med tittelen organiste du Roi, organist etter avtale med kongen. Dette var solkongen, Ludvig XIV.
I 1717 vart Couperin hofforganist og komponist, med tittelen ordinaire de la musique de la chambre du Roi. Med sine kollegaer gav Couperin vekentlege konsertar, vanlegvis på sundagar. Mange av desse konsertane var suitar for fiolin, gambe, obo, fagott og cembalo.
Musikk
Couperin skreiv over 240 rikt ornamenterte cembaloverk som han samla i 27 Ordres og utstyrte enkeltsatsane med titlar som skulle vise til karakteren i stykket.
I tillegg komponerte han motettar, chansons, to orgelmesser, triosonatar og dei programmatiske kammermusikkverka Apothéose dei Corelli og Apothéose dei Lully.
Det einaste teoretiske verket hans er L'art dei toucher le clavecin (kunsten å spele cembalo) som inneheld forslag til fingersetning, ornamentering og annan cembaloteknikk. Johann Sebastian Bach lærte seg Couperins fingersetningsteknikk, mellom anna ved å byrje å ta i bruk tomlane til å spele med.
Orgel
To messer (1690)
Južna Morava
Južna Morava (serbisk og makedonsk Јужна Морава, 'Sør-Morava') er ei elv i Nord-Makedonia, Kosovo og Serbia og ei av kjeldeelvane til Veliki Morava (Store Morava). Elva er 295 km lang og renn hovudsakleg nordover, frå Nord-Makedonia, gjennom Kosovo til det sentrale Serbia, der ho møter Zapdana Morava (Vest-Morava) ved Stalać og dannar Veliki Morava.
Ho spring ut i fjellet Skopska Crna Gora i Nord-Makedonia, nord for hovudstaden Skopje. Etter ho kryssar grensa til Kosovo vert ho kalla Binačka Morava. Etter 49 km møter ho Preševska Moravica ved Bujanovac og resten av elva (246 km) vert kalla Južna Morava.
Elva sitt nedslagsfelt høyrer til Svartehavet og ho drenerer eit område på 15 469 km², av dette 1237 km² i Bulgaria (via sideelva Nišava). Ved munningen har ho ei middelvassføring på 100 m³/s.
Južna Morava renn gjennom ein dal som består av ei rekkje kløfter og søkk.
Južna Morava brukte å vere 318 km lang, men etter store flaumar har elva danna seg nye elveleie og er i dag nesten 30 km kortare. Ho er i dag kortare enn Zapadna Morava.
Økonomi
Elvar har eit stort potensial for straumproduksjon, men dette er ikkje nytta i dag. Det finst likevel vasskraftverk i nedslagsfeltet hennar. Noko av vatnet vert nytta til vatning.
Uralske språk
Uralske språk er ein språkfamilie som består av to hovudgrupper: dei finsk-ugriske (som før vart sett som ein sjølvstendig språkfamilie) og dei samojediske. Tre uralske språk, alle finsk-ugriske, er offisielle språk i eigne nasjonalstatar: finsk, estisk og ungarsk (som òg blir snakka av minoritetar i alle land som grensar til Ungarn). Dei andre uralske språka høyrer heime i Russland, med unntak av minoritetsspråk i Noreg (kvensk og samiske språk), Sverige (meänkieli og samiske språk), Finland (samiske språk) og Latvia (livisk). Fleire av dei uralske språka i Russland svarer til russiske republikkar: karelsk (Karelia), komi (Komi), udmurtisk (Udmurtia), marisk (Mari El) og dei mordvinske språka (Mordovia). Fleire av dei uralske språka er utryddingstruga.
Typologiske særdrag ved dei uralske språka
Dei uralske språka har mange felles trekk, på alle delområda av grammatikken. Mest avvikande frå det uralske grammatiske mønsteret er dei vestlegaste språka; ungarsk, austersjøfinsk og samisk, som er mest påverka av typologisk sett ulike språk. Men desse avvika er ikkje store.
Syntaktiske fellestrekk
Dei uralske språka har ikkje eigedomspronomen av den typen vi har i norsk, der mine i mine bøker står i fleirtal fordi bøker står i fleirtal. I staden bruker dei eit eige suffiks, slik at finsk for «mi bok» og «mine bøker» blir kirjani (av kirja, «bok»). Dei kan også bruke genitivforma av det personlege pronomenet, som i nordsamisk mu girji «mi bok» og mu girjjit «mine bøker».
Dei uralske språka har i utgangspunktet ikkje noko verb av typen eige eller ha. Eigeforhold blir i staden uttrykt syntaktisk, på ein av to måtar: Lokalkasus, som i finsk Minulla on auto «eg har ein bil», bokstavleg omsett «eg-adessiv er bil», eller med genitiv, som i marisk məjən mašinašte ola, bokstavleg «eg-genitiv er bil-min».
Morfologiske fellestrekk
Uralske språk er av den same agglutinerande typen som vi finn i tyrkisk. Kvart suffiks uttrykkjer ein grammatisk eigenskap, og denne grammatiske eigenskapen blir alltid uttrykt med eitt og same suffiks. I marisk blir t.d. dativ uttrykt med -lan, og fleirtal med -wlak, for alle substantiv, så vi har olmalan og olmalanwlak for « til eitt/fleire eple». I eit språk som norrønt har vi derimot fleire suffiks for dativ, alt etter bøyingsklasse (-i, -u, -a), og kombinasjonen av dativ og pluralis blir uttrykt med eitt udeleleg suffiks, -um, Dei uralske språka som ligg lengst unna den reine agglutinerande typen er samiske språk, dette som resultat av sterk germansk påverknad.
Det uralske urspråket hadde sannsynlegvis i underkant av 10 kasus. Dei fleiste uralske språka har 13-15 kasus, dvs. dei har fått fleire kasus etter kvart, ved ein prosess som kallast grammatikalisering: Tidlegare sjølvstendige ord får reindyrka grammatisk funksjon, og blir hekta på andre stammar som suffiks. T.d. tilsvarer den samiske postposisjonen haga kasus abessiv i finsk (-tta), desse to går attende til same form ta(ga). Denne prosessen ser vi klårt mellom dei permiske språka, der komi har 19 kasus og komipermjakisk har 27 kasus, der dei nye kasusa har komme til i løpet av det siste millenniumet. I det andre ytterpunktet kjem nordkhanti, med 3 kasus for substantiva og 5 for pronomena.
Tabellen nedanfor viser dei rekonstruerte ururalske kasusendingane. Forskarane er samde om hovudtrekka, når lista varierer litt frå forskar til forskar kjem det av at ikkje alle kasusendingane opptrer i alle slektspråka, og det er vanskeleg å seie kven av dei ulike variantane som går attende til ururalsk. Visse av kasusendingane går inn som delar av samansette kasusendingar i dei moderne språka.
Abondolo viser i store trekk same skjema som Hajdú, men samanfattar nokre av dei formantane som liknar på kvarandre. Marcantonio (2002) legg til to lativ-endingar /-a, -ä/ og /-s/ (i mari, mordvinsk, austersjøfinsk og marginalt i samisk) og ein ablativ /-l/ (i mansi). Dei tre grammatiske kasusa er relativt stabile gjennom språkfamilien, men det er meir variasjon for dei lokale kasusa.
Dei uralske kasussystema er nominativ-akkusativ-system, dvs. subjektet til eit intransitivt verb har same kasus som subjektet til eit transitivt verb. Unntaket er nordmansi, der subjektet til eit intransitivt verb har same kasus som objektet til eit transitivt verb, og dermed representerer eit ergativt system. Dei uralske kasussystema består av to delar, eit grammatisk system for subjekt, objekt og possessor, og eit adverbialt system. Til det grammatiske systemet høyrer nominativ, akkusativ og genitiv. Finsk og nabospråka har også ein annan objektkasus, partitiv, og skil dermed mellom objekt for avslutta handling (i akkusativ) og objekt for uavslutta handling (i partitiv). Med opposisjonen akkusativ/partitiv er det også mogleg å uttrykkje bestemtheitsdistinksjonen, dei uralske språka (med unntak av mordvinsk og vepsisk) har ikkje bestemtheit som morfologisk kategori.
Dei adverbiale kasusa har ein subkomponent langs aksen til - i - frå, som i sørsamisk gåatan - gåetesne - gåeteste «til - i - frå - huset». Dette systemet kan utvidast med ein ekstra dimensjon indre - ytre, og vi får det finske talolle - talolla - talolta «bort til - ved - bort frå huset» i tillegg til den indre dimensjonen. Denne dimensjonen har ein tredje verdi i ungarsk, der vi har 3 kasus for i, tre for på og tre for på, litt lenger unna. Det typiske uralske systemet har berre indre lokalkasussystem, t.d. er det det vi finn i dei samiske språka, i marisk og i mansi og khanti.
Til slutt kjem det eit oppsamlingsheat av andre lokalkasus, komitativ (med), abessiv («utan»), essiv («som»). Repertoaret her varierer ein del frå språk til språk.
Det er verdt å streke under at denne kasusrikdommen ikkje gjer dei uralske språka spesielt vanskeleg å lære. Skilnaden mellom uralsk og indoeuropeisk er snarare at dei i mange tilfelle bruker kasus der t.d. norsk bruker preposisjon.
Det uralske urspråket uttrykte både dualis og pluralis morfologisk, sannsynlegvis med ein formativ -t for pluralis, og -k for dualis. Dualis er oppretthalde i samisk, i dei samojediske språka, i khanti, og i alle andre mansiske språk enn sørmansi. Alle språka med dualis har dualis i verbbøyinga og eigne dualisformer av verb og possessivsuffiks, som i nordsamisk mun boađán, moai bohte; mii boahtit, «eg kjem, vi to kjem, vi (fleire enn to) kjem». Mansi har i tillegg også dualisformer av substantiv, og skil mellom ei bok, to bøker og fleire bøker morfologisk.
Fonologiske fellestrekk
Svært mange av dei uralske språka har vokalharmoni, ein prosess som sett restriksjonar på korleis vokalar kan kombinerast i same ord, og som dermed gjer det lettare å avgjere ordgrensa («viss vokaltypen skiftar, veit vi at vi er over i eit nytt ord»). I dei fleste tilfella harmonerer fremre vokalar med fremre og bakre med bakre (velarharmoni), slik at vi t.d. i finsk kan ha y, ä, ö eller u, a, o i same ord, men ikkje blande dei to setta. Vokalharmoni verkar internt i stammen, slik at vi kan ha eit ord pöytä «bord», og eit pouta «opphaldsver», men ikkje *poutä. Lånord som afääri og olympialaiset er dermed ubehageleg å uttale for dei fleste finnar. Suffiks med desse vokalane kjem i to variantar, slik at vi har illativ -an/-án, og poutaan / pöytään. Nokre språk, som ungarsk og marisk, har også labialharmoni, runda vokalar harmonerer med runda og urunda med urunda.
Tone er vanleg i afrikanske og søraustasiatiske språk, men i uralske språk finn vi ikkje toneskilnader. Dei fleste uralske språka har trykk på første stavinga, t.d. gjeld det samisk og finsk. Nokre av språka har, under påverknad av ulike nabospråk, andre trykksystem. T.d. har marisk trykk på siste vokal som ikkje er schwa, men trykk på første staving viss ordet berre inneheld schwaer.
Uralsk språkhistorie
Sjå også Uralsk språkhistorie, Austersjøfinsk språkhistorie, Samisk språkhistorie, Finsk språkhistorie
Dei eldste skriftlege kjeldene for noko uralsk språk har vi for ungarsk, frå 900-talet, for karelsk, komi og estisk. Alle andre skriftlege kjelder er frå tida etter reformasjonen. For alle kjeldene, også dei eldste, gjeld det at språkforma i dei skil seg relativt lite frå dei moderne språka. Oversynet over korleis dei uralske språka har utvikla seg frå eit felles urspråk byggjer derfor på ei samanlikning av dei moderne språka.
Det fellesuralske ordforrådet
Tabellen nedanfor inneheld eit sett av ord som viser korleis dei uralske språka er i slekt.
Sjå også ''Liste over slektskapsord i uralske språk
Intern klassifisering av dei uralske språka
Inndelinga i lista ovafor representerer ikkje den språkhistoriske utviklinga av dei uralske språka. Kva som er det rette synet har vore omdiskutert dei siste tiåra. Standardsynet, slik det kjem fram i dei eldre handbøkene, t.d. hos Collinder, er at språkfamilien er todelt, i på den eine sida samojediske og den andre sida finsk-ugriske språk. Deretter deler familien seg i to vestover:
Ein variant av dette synet er Harms 1998, som er samd ned til finsk-permisk, men deretter deler dei finsk-permiske språka i tre, mao. utan ei volgaisk grein:
Tapani Salminen peikte på problema med å rekonstruere mellomliggande urspråk, og argumenterte for ein flat struktur, den såkalla kammodellen (fordi strukturen kan bli teikna som ein kam heller enn som ein trestruktur):
Abondolo 1998 tok eit originalt grep ved å ha ein binær struktur, men la dei marginale språka bli splitta av, og stå att med dei ugriske språka til slutt:
Janhunen 2003 gjekk attende til den tradisjonelle binære strukturen, men også han utan volgaisk:
J. Häkkinen 2007 går inn for følgjande inndeling:
Fi
Fi eller phi (Φ, φ) er den tjueførste bokstaven i det greske alfabetet. Bokstaven svarar til P i det latinske alfabetet. Den opphavlege lydverdien av bokstaven var ein aspirert p-lyd, men i moderne gresk blir bokstaven uttala f.
Uralske språk
Intern klassifisering av dei uralske språka
Inndelinga av språka er framleis omstridd (2010-talet).
Mogleg språkslektskap med andre språkfamiliar
Typologar som er tilhengjarar av å slå saman språkfamiliar, meiner at uralsk er i slekt med jukagirsk, med tyrkiske språk og tungusiske språk i ein ural-altaisk språkfamilie. Joseph Greenberg vil til og med ha med indoeuropeisk og eskimoisk-aleutisk i same familie. Problemet med desse syna er at der er mogleg å rekonstruere eit uralsk urspråk, med eit sett av ord som kan relaterast til dei moderne språka via eit sett av lydovergangar, har noko tilsvarande ikkje vorte gjort for nokre av dei større språkfamiliene som er rekna opp her. At uralsk skulle vere eit isolat er usannsynleg, men språkslektskap ut over uralsk går så langt attende i tid at vi ikkje klarer å bestemme det.
Fi
φ i matematikken
I matematikken er talet φ lik, som er det det gylne snittet.
Seksdagarskrigen
Kjelder
| part1=🇮🇱 Israel | part2=🇸🇾 Egypt 🇸🇾 Syria 🇯🇴 Jordan 🇮🇶 Irak
| kommandant1=🇮🇱 Yitzhak Rabin, 🇮🇱 Moshe Dayan, 🇮🇱 Uzi Narkiss, 🇮🇱 Israel Tal, 🇮🇱 Mordechai Hod, 🇮🇱 Ariel Sharon | kommandant2=🇸🇾 Abdel Hakim Amer, 🇸🇾 Abdul Munim Riad, 🇯🇴 Zaid ibn Shaker, 🇸🇾 Hafez al-Assad | styrke1= 264 000 (inkl. 214 000 reservetroppar) 300 kampfly 800 stridsvogner | styrke2=Egypt: 240 000 Syria, Jordan og Irak:307 000 957 kampfly 2504 stridsvogner | tap1=800 drepne, 2563 skadde, 15 tekne til fange, 46 kampfly tapt (offisielle tap) | tap2=Egypt- 11 500 drepne 20 000 skadde, Jordan- 700 drepne og 2500 skadde, Syria- 2500 drepne og 5000 skadde, Irak- 10 drepne 30 skadde Totalt 21 000 drepne, 45 000 skadde, 6000 tekne til fange over 400 kampfly øydelagd (estimat) }} Seksdagarskrigen var ein krig mellom Israel, Egypt, Syria og Jordan i juni 1967. Krigen byrja med at Israel gjekk til åtak på Egypt, som like før hadde stengt Tiransundet for israelsk ferdsel. Resultatet av krigen var total siger for Israel og eit massivt moralsk nederlag for heile den arabiske verda. Israel okkuperte den Palestinske Vestbreidda og Gaza-stripa, som hadde vore under høvesvis jordansk og egyptisk administrasjon, i tillegg til den egyptiske Sinai-halvøya og dei syriske Golan-høgdene. Jerusalem (Al Quds), palestinarane sin hovudstad, vart annektert av Israel og gjort utilgjengeleg for dei fleste palestinarar og mange muslimar og kristne i regionen. I tillegg vart Suez-kanalen gjenopna for vestlege handelsfartøy. Jordan gjorde tafatt motstand mot Israel, som berre i praksis fekk Vestbreidda overlevert utan motstand. Den palestinske frigjeringsrørsla PLO var delvis blitt avvæpna av jordanske myndigheiter i forkant av krigen.
Bakgrunnen for krigen var samansett. Den sionistiske ideen om eit Stor-Israel frå det gamle testamentet var for mange israelarar ei legitimering av vidare ekspansjonisme og utviding av grensene til Israel. Dei arabiske landa såg på staten Israel som illegitim sidan han var ein vestleg kolonialistisk stat oppretta gjennom fordriving av dei opphavlege innbyggjarane, palestinarane. Den uløyste statusen bygde seg gradvis opp til militær konfrontasjon. Sidan Egypts president Nasser hadde nasjonalisert Suez-kanalen i 1956, hadde Israel, som alliert med Vesten, eit ønske om å gjenopne han for vestleg ferdsel og varetransport.
Kort tid etter seksdagarskrigen byrja Israel å byggje busettingar på dei okkuperte områda. Sinai-halvøya vart gjeven tilbake til Egypt i 1979 etter ein fredsavtale mellom Egypt og Israel. I denne garanterte Egypt fri ferdsle gjennom Suez-kanalen, anerkjente staten Israel og gav opp all støtte til palestinarane sin sak. Resten av områda fortsette å vera okkuperte av Israel.
Studenica
Studenica (serbisk Студеница) er ei elv sørvest i Serbia og ei 60 km lang sideelv til Ibar frå venstre.
Studenica spring ut frå nordsida av Golija som Crna reka (Den svarte elva) 1615 meter over havet. Mellom landsbyane Devič og Čečina renn Crna Reka saman med Brusnička reka og held fram nordover som Studenica.
I Studenicadalen ligg Studenica kloster, eit av dei eldste, største og mest kjende serbisk-ortodokse klostera. I 1986 vart det innskrive på verdsarvlista til UNESCO. Studenica munnar ut i Ibar ved den vesle byen Ušće.
Kjeks
Kjeks er flatvorne, små bakverk som er steikt tørre slik at dei kan halda seg i lang tid. Dei kan vera søte som kaker eller mettande som brød. Kjeks er typisk ei enkel tørr skive som er rund eller firkanta på fasongen. Nokre kjeks kan ha andre former, til dømes bokstavkjeks. Dei kan også ha søtt fyll, anten mellom to kjeks eller midt på éin, eller trekkast med til dømes sjokolade.
Kjeks blir ofte brukt som eit lite måltid, gjerne servert til te eller kaffi viss dei er søte, eller med ost og vin om dei ikkje er det.
Ordet «kjeks» er avleidd frå det engelske cakes, 'kaker'. På engelsk kallar ein kjeks biscuit (britisk engelsk) eller cookie for søt kjeks og cracker for annan kjeks (amerikansk engelsk).
Bakgrunnsstoff
Бисквита Biskvito עוגייה
Piz Trevisina
Piz Trevisina er eit fjell i Livignofjella (Alpane), på grensa mellom Italia og Sveits.
Sola flystasjon
Sola flystasjon er ein militær installasjon i Sola kommune, samlokalisert med den sivile flyplassen Stavanger lufthamn, Sola. Flystasjonen er Forsvaret sin hovudbase for maritime helikopteroperasjonar og er vert for 134. luftving.
Skrivekunst-akademiet i Hordaland
Skrivekunst-akademiet i Hordaland er ein skule i Bergen som tilbyr eit eittårig kurs i «skapande skriving» på universitets- og høgskulenivå. Kvart år tek skulen opp tolv studentar. Søkjarar må senda inn «ti-femten sider nyskriven tekst av skjønnlitterær karakter» innan 20. april det året studiet tek til. Svar kjem i regelen i løpet av mai. Studentane går gjennom kurs, som gjerne strekkjer seg over to veker, i dei viktigaste sjangrane i skjønnlitteraturen, så som til dømes poesi, noveller, kortprosa og romanprosa. Fast tilsette i 2008 er leiaren, Olaug Nilssen, skrivelærarane Tormod Haugland, Øyvind Rimbereid og Gunnhild Øyehaug og skrivarfullmektigen Kjersti Rorgemoen.
Sola flystasjon
Historia til flystasjonen går attende til 29. mai 1937 då Stavanger Flyveplass vart opna av Kong Haakon VII. Stasjonering av militære flyavdelingar på flyplassen vart vedteke i 1939. Under andre verdskrig vart flyplassen bygd ut av tyskerane saman med Forus flyplass som ei viktig base for tyske fly som overvaka og patruljerte Nordsjøen og farvatnet nær norskekysten. I 1973 vart Sola base for redningshelikopter. Sola hadde status som hovudflystasjon fram til 1993.
Skrivekunst-akademiet i Hordaland
Forfattaren Rolf Sagen skipa Skrivekunst-akademiet i 1985. Skrivekunst-akademiet har lokala sine i kulturhuset USF på Nordnes, og vert i all hovudsak finansiert av fylkeskommunen.
Mange, mellom dei Skrivekunst-akademiet sjølv, hevdar at Skrivekunst-akademiet er det mest etterspurde utdanningstilbodet på dette området i Noreg, og mange av studentane går seinare vidare på meir omfattande kurs, som til dømes Litterär gestaltning i Göteborg. Mange av studentane som har gått på Skrivekunst-akademiet har debutert som forfattarar, mellom dei den chilensk-norske poeten Pedro Carmona-Alvarez og førdianaren Olaug Nilssen.
Rikskanslar i Storbritannia
Rikskanslar i Storbritannia (engelsk Lord High Chancellor, tidlegare Lord Chancellor eller berre Chancellor), før 1707 rikskanslar i England, er eitt av dei høgaste embeta i regjeringa i Storbritannia. Rikskanslaren er ein høgare statsoffiser, og vert utnemnd av monarken etter råd frå statsministaren. Det skal normalt utnemnast ein adeleg person, men det er ikkje noko lovmessig hinder for at andre vert utnemnde. Jack Straw, som ikkje hadde nokon adelstittel, vart rikskanslar i 2007.
Mellom pliktene til rikskanslaren i Storbritannia finn ein mellom anna presidentskapet i Overhuset, deltaking i regjeringskollegiet, leiing av det juridiske apparatet og oppbevaring av det britiske riksseglet. Ansvarsområdet er blitt innskrenka på 2000-talet.
Historie
Embetet har opphavet sitt i det karolingiske monarkiet, der ein kanslar fungerte som vaktar av kongen sitt segl. I England blei dette innført seinast ved normannarane si erobring i 1066, og kanskje tidlegare. Nokre kjelder hevdar at den første rikskanslaren i England var Angmendus, utnemnd i 605, det vil sjå lenge før England oppstod som ei samla statsdanning, noko som gjer det til ei tvilsam opplysing. Andre kjelder hevdar at den første som utnemnde ein rikskanslar var Edvard Bekjenneren, som døydde i 1066; dette plasserer opprettinga i åra rett før normannarane sin invasjon. Det blei vanleg gjennom mellomalderen at embetet blei gjeve til ein biskop. Fleire av erkebiskopane av Canterbury var òg rikskanslarar.
I staden for ein rikskanslar kan det utnemnast ein «seglvaktar», Lord Keeper of the Great Seal. Ein som held dette embetet har same ansvar og mynde som rikskanslaren har; den einaste skilnaden ligg i korleis ein vert utnemnd. I tillegg er det mogeleg å la ein komité i fellesskap utføre rikskanslaren sine oppgåver. Sidan 1800-talet har ein ikkje brukt desse alternativa.
Ćehotina
Ćehotina (kyrillisk skrift Ћехотина), Ćeotina, Ćotina eller Čehotina er ei 125 km lang elv i Montenegro og Bosnia-Hercegovina, og er ei av dei høgre sideelvene til Drina.
Rikskanslar i Storbritannia
Historie
Tony Blair føreslo i 2003 å avskaffe embetet, fordi det inneber svært stor makt på sida av det folkevalde styret. Eit forslag om dette blei lagt fram av Blair-regjeringa i Underhuset i 2004, vart seinare endra til ei innskrenking av embetsansvaret.
Ćehotina
Elveleie
Ćehotina har sitt utspring i den montenegriske regionen Donji Kolašin, nær grensa til Serbia. Ho renn nordvestover og svingar seg gjennom dei høge fjellområda. Det er svært få busetnadar langs denne delen av elva, bortsett frå landsbyen Vrulje. Ho renn så forbi den austlege fjellsida av fjellet Korijeni, før ho går inn i Pljevaljska kotlina, og inn i byen Pljevlja. Vidare renn ho inn i regionen Podgora og gjennom landsbyane Radosavec, Židovići, Donja Brvenica og Gradac. Ćehotina renn så mellom regionen Bukovica i nord og den nordlege delen av fjellet Ljubišnja, og i eit par kilometer her dannar ho grensa mellom Montenegro og Bosnia-Hercegovina. Elva renn så gjennom landsbyane Vikoč, Falovići, Godijeno og Brusina før ho munnar ut i Drina, der byen Foča ligg.
Ćehotina renn berre 25 km i Bosnia-Hercegovina, medan resten er i Montenegro. Ho har ingen større sideelvar, og den viktigaste er Voloder, som munnar ut i Ćehotina nær Gradac.
Elva har stort potensiale vasskraftproduksjon, men er ikkje nytta enno. Elva er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet (via Drina og Donau), og har sjølv eit nedslagsfelt på 1 237 km². Det er ikkje mogeleg med skipsfart på elva.
Rikskanslar i Storbritannia
Embetshaldarar
Lista er delt i to: Rikskanslarar i England fram til 1707, då England og Skottland gjekk i union, og i Storbritannia etter dette. Skottland hadde fram til 1708 eigen rikskanslar.
Bilete av klassisistiske komponistar
Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå klassisismen.
Studva
Studva (kroatisk; serbisk Studva eller Студва) er ei elv aust i Kroatia og nord i Serbia. Elva er 37 km lang og ei sideelv til Bosut frå høgre. Ho renn gjennom regionen Syrmia.
Studva spring ut frå myrene vest i Syrmia i Kroatia nær landsbyen Gunja. Ho renn sakte, meanderande og har danna fleire myrer. Studva renn eit stykke som grenseelv mellom dei to landa (18 km). Ved landsbyen Morović munnar ho ut i Bosut.
Elva drenerer eit område på 355 km² og nedslagsfeltet hennar høyrer til Svartehavet.
Cain Nunatak
Cain Nunatak er den vestlegaste av to isolerte nunatakar på sørsida av Broad Valley på Trinityhalvøya. Fjellet vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey i 1960–61 og fekk namn i samband med nærliggande Abel Nunatak, frå historia om Kain og Abel.
Fylkesveg 57 i Troms
Fylkesveg 57 i Troms går mellom Henrikvik og Tromvik i Tromsø kommune. Vegen er 31,5 km lang.
Kommunar og knutepunkt
Fjordvegen
Baley Nunatak
Baley Nunatak er ein klipperik ås med ei høgd opp mot 495 moh søraust i forberga av Mancho Buttress på nordsida av Aitkenheadbreen på Trinityhalvøya i Graham Land i Antarktis.
Nunataken er kalla opp etter busetnaden Balej nordvest i Bulgaria.
Baley Nunatak ligg 4,69 km nordvest for Hitar Petar Nunatak, 6,5 km nord-nordvest for Mount Roberts og 10,5 km sørvest for Mount Bradley.
Rektasensjon
Rektascensjon eller rektasensjon er ein koordinat på himmelkula, vinkelavstand parallell på himmelekvator, det vil seie lengdegrader på himmelen. Rektasensjon blir rekna i timar, minutt og sekund. Nullpunket er vårjamdøgnpunktet (der sola kryssar ekvator på veg nordover kvart år) og blir oppgjeve langs ekvator i retning frå vest mot aust (mot urvisaren). Rektascensjon til ei stjerne i tidsmål gjev derfor i stjernetid kor mykje seinare stjerna kulminerer enn vårjamndøgnspunktet. Tilsvarande breiddegrader på himmelen heiter deklinasjon.
Biljardspelet Carambole
Carambole er ein type biljard som blir spelt på eit biljardbord utan hol. Den mest spelte varianten er trevallars carambole (3-Cushion), der spelaren skal støte ei kule og treffe begge dei andre kulene og støte innom tre vant – kantane på biljardbordet – før spelkula treffer den siste kula. Rekkefølgja er ikkje viktig.
Inzer
Elva startar der elvane Bolsjojgo og Malogo Inzera renn saman. Elva er 307 km lang med eit nedslagsfelt på 5380 km². Middelvassføringa hennar er 67,7 m³/s.
Biljardspelet Carambole
Spelet har fått namn etter frukta carambole (stjernefrukt), som òg er namnet på den raude kula.
Inzer
Dei største sideelvane hennar er Tiulmen frå høgre og Siurjunziak, Basu og Askyn frå venstre.
Biljardspelet Carambole
Materiale
Carambole vert spela på eit bord utan hol. Bordet er oftast 10×5 fot stort. Større og mindre bord finst, men proporsjonane skal alltid vere to til éin. Borda blir ofte varma opp for å minske friksjonen mellom kule og filt.
Regnskugge
Ein regnskugge (eller meir nøyaktig ein nedbørsskugge) er eit tørt område på jordoverflata som ligg på lesida av eit fjell i forhold til den rådande vindretninga. Når fuktig luft stig mot toppen av ei fjellrekkje eller eit stort fjell, vil lufta avkjølast og kondensere til regn eller snø. Denne nedbøren fell på sida av fjellet som vender mot vindretninga. Denne prosessen vert kalla orografisk heving. Lufta som så strøymer over på lesida av fjellet og søkk ned er mykje tørrare og gjev som regel ikkje nedbør. Dette skapar eit tørt område på lesida av fjell.
Biljardspelet Carambole
Materiale
Det blir spela med spesielle kuler som er litt større og tyngre en vanlege biljardkuler. Ein bruker tre kuler: Ei kvit og ei gul kule – som dei to spelarane har som sine spelkuler – og den nøytrale raude kula.
Regnskugge
Område kjende for regnskuggar
Ein finn mange område rundt om i verda med vedvarande vind innanfor visse vindretningar. Passatvinden er ein austleg vind som bles i ei sone mellom 30ºN og 30ºS. Mellom 30º og 65º har ein vestavindsbeltet.
Sentralisering
Sentralisering er ein måte å organisere eit samfunn på der aktivitetane og institusjonane vert konsentrerte i eit geografisk område.
Historia til maktsentralisering
Maktsentralisering er definert som ei systematisk og konsekvent konsentrering av styremakt på eit sentralt punkt, eller hjå ein person i ein organisasjon. Idéen vart fyrst introdusert i Kina under Qin-dynastiet. Qin-styresmakta var byråkratisk på eit høgt nivå og var administrert av hierarkiske funksjonærar som tente den fyrste keisaren Qin Shi Huang. Qin-dynastiet utøvde alt som Han Feizi lærte ut. På dette viset kunne Qin Shi Huang eige og styre alle landsområda sine (inkludert dei der han hadde teke over andre land). Seinare vart føydalismen i Kina fasa ut av keisar Zheng, med innføringa av nye lover og vedtekter. Dette var under oversyn av ei sentral, byråkratisk regjering, med streng maktsentralisering.
Konseptet om maktsentralisering
Makt kan delegerast med hjelp av vedtak om implementering. Makta til å avgjere kan på dette viset delast opp takka vere maktdelegering.
Vedtak om maktsentralisering kan tre i kraft med ein gong, dersom total konsentrering er garantert på avgjerdsnivået.
Sentralisering kan innførast på stillings- eller organisasjonsnivå. Avgjerdsmakta skal haldast av få individ.
Fordelar og ulemper med maktsentralisering
Maktsentralisering inneber ulike fordelar og ulemper:
Fordelane er blant anna:
Tilhøve mellom sentralisering og kapitalisme
I boka Imperialismen som kapitalismens høgste stadium skreiv V.I. Lenin: «Den særs raske konsentrasjonen av produksjon i stadig større verksemder er eit av dei mest karakteristiske trekka ved kapitalismen.» Lenin forska på produksjonsutviking og skildra produksjonskonseptet som eit sentral rammeverk som baserer seg på enkelte individ og små verkstadar til store fabrikkar, som leiande makt for kapitalismen i verda. Denne tankegangen er ført av idéen om at med ein gong produksjonskonsentreringa utviklar seg til eit viss nivå, vil det automatisk leie til eit monopol der politiske parti vert oppretta av kartell, syndikat og trust.
Tamnava
Tamnava (serbisk Тамнава) er ei elv vest i Serbia. Ho er 90 km lang og ei sideelv til Kolubara frå venstre.
Tamnava spring ut frå fleire småelvar ved åsen Konjsko brdo (Коњско брдо; 'Hesteåsen') på nordsida av fjellet Vlašić, nordvest for byen Valjevo. Ved landsbyen Kamenica gjer elva nesten ein total sirkel og kjem berre ein kilometer frå den fjernaste kjeldeelva si. Tamnava munnar ut i Kolubara sør for Beograd.
Tamnava drenerer eit område på 930 km² og har eit nedslagsfelt som høyrer til Svartehavet.
Rolf Falk-Larssen
Rolf Falk-Larssen er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Trondheim. Han vart verdsmeister på skeiser i 1983 og vann fem norske meisterskap i tida 1982-88. Falk-Larssen var medlem av Trondhjems Skøiteklub.
Falk-Larssen slo gjennom i 1982-sesongen med andreplass under EM i Oslo, fattige 0,021 poeng bakom europameister Tomas Gustafson frå Sverige. Fire veker seinare kom han på tredjeplassen i firkamp-VM i Assen, før han i mars månad på Oppdal vann den fyrste av fire strake NM-titlar i firkamp.
Helga 12. og 13. februar 1983 gjekk Falk-Larssen heilt til topps under VM i firkamp på Bislett stadion. Etter å ha vunne dei tre fyrste distansane hadde han sikra seg VM-tittelen. Han fullførte meisterskapen med ein svak 10 000 meter, og opplevde som hittil einaste norske skeise-verdsmeister å verte bua ut for innsatsen. I 1984 vart han for andre og siste gong nummer to i EM på skeiser, og som to år tidlegare var Hilbert van der Duim hans overmann.
Falk-Larssen heldt fram på det norske landslaget til 1988, utan han nådde opp i internasjonale tevlingar.
Camel Nunataks
Camel Nunataks er to nunatakar med ei høgd opp mot 450 moh, 1 nautisk mil frå kvarandre og 8 nautiske mil nord for View Point på Trinityhalvøya. Namnet er skildrande og har vore i bruk hos personell frå Falkland Islands Dependencies Survey ved Hope Bay sidan kring 1959.
Khediv
Khediv er persisk for 'herre' (arabisk خديوي ), og var ein tittel som først blei brukt av Muhammad Ali som først visekonge og seinare tributtpliktig monark av Egypt og Sudan. Etterkommarane hans brukte tittelen heilt fram til Hussein tok tittelen sultan av Egypt etter den fyrste verdskrigen.
Ordsoge
Tittelen er kjent på engelsk sidan 1867, og kjem frå det persiske ordet khidiw, som betyr 'prins', som igjen kjem av khuda, 'meister, prins,' som stammar frå gamalpersisk khvadata-, 'herre', samansett av orda khvat og data, bokstaveleg tyding er 'laga av seg sjølv'.
Karlaman
Karlaman (russisk Карламан; tatarsk og basjkirsk Карлыман - Karlyman) er ei elv i Basjkortostan i Russland og ei av sideelvane til Belaja.
Elva renn gjennom dei sørlege Uralfjella. Av bustetnader ved elva finn ein landsbyen Karmaskaly.
Georgij Zjukov
Georgij Konstantinovitsj Zjukov var ein sovjetisk marskalk.
Karriere
Zjukov tenestegjorde i den russiske hæren som vernepliktig under den første verdskrigen. Her vart han forfremma til underoffiser og fekk to St. Georgkross på grunn av djervskap i strid. Under oktoberrevolusjonen i 1917 gjekk han inn i kommunistpartiet, og deltok på den raude sida i den russiske borgarkrigen.
I mellomkrigstida steig Zjukov stadig i gradene, og han overlevde òg utreinskingane til Stalin i 1937. I 1938 var Zjukov leiar for ei sovjetisk armégruppe i Mongolia, der han deltok i krigshandlingane mot Japan i 1939. For innsatsen her fekk han utmerkinga Helt av Sovjetunionen.
Etter den tyske invasjonen av Sovjetunionen i 1941 deltok Zjukov i forsvaret av Leningrad og i slaget om Moskva. I 1942 leidde han dei sovjetiske styrkane i motoffensiven under slaget om Stalingrad, og hadde òg ei leiande stilling under slaget ved Kursk i 1943.
I 1944 og 1945 leia Zjukov fleire offensivar mot tyskarane. Som yndlingmarskalken til Josef Stalin var det Zjukov som fekk i oppdrag å innta Berlin. Storåtaket mot Berlin vart innleidd frå elvelinja Oder-Neisse 16. april 1945. Armegruppa til Zjukov støtte på uventa store problem med å bryte ned motstanden frå de beskjedne tyske styrkane som stod overfor dei, særleg ved høgdene i Seelow. Derfor fekk rivalen til Zjukov, marskalk Ivan Konjev, i oppdrag av Stalin å dreie armégruppa si mot Berlin. På grunn av dette vart det dei to marskalkane som leia militæroperasjonane som førte til den endelege erobringa av hovudstaden i Tyskland.
Etter Tyskland kapitulerte 8. mai 1945 vart Zjukov sjef for den sovjetiske okkupasjonssona i Aust-Tyskland. Den store sigersparaden i Moskva 24. juni same år vart anført av Zjukov, som reid over Den raude plassen på ein kvit hest. Etter sigande gjorde dette synet Stalin sjalu. Problema til Zjukov starta for alvor då han ikkje såg ut til å ville tone ned dei viktige bidraga sine i krigssigeren til Sovjetunionen. For med tida ønskte Stalin å verte framstilt som hovudarkitekten bak triumfen; han ville ikkje dele æra med nokon andre, uansett rettmessig krav. Han kom derfor til å sjå på Zjukov med sterk mistru. Ønsket til Stalin om at generalane skulle kjenne sin plass førte til at mange av dei vart arresterte. Zjukov slapp derimot å dele lagnad med dei, til det var han for populær, noko Stalin innsåg. I staden vart Zjukov overført til Odessa i 1947, som leiar av det lokale militærdistriktet. Med denne degraderinga fekk Stalin sett han på sidelinja i sovjetisk politikk. For å vere på den sikre sida la Stalin ned forbod mot å omtale Zjukov i massemedia.
Etter Stalin døydde i 1953 vart Zjukov kalla tilbake til Moskva, og fekk stillinga som forsvarsminister. I eigenskap av dette var han ansvarleg for den militære innmarsjen til Sovjetunionen i Ungarn i 1956. Zjukov deltok i det mislukka partiopprøret mot Nikita Khrusjtsjov i 1957, og vart så fjerna frå sentralkomitéen.
Hunsrück
Hunsrück er ei låg fjellkjede i Rheinland-Pfalz i Tyskland som høyrer til Mittelgebirge. Ho grensar til elvedalane til Mosel i nord, Nahe i sør og til Rhinen i aust. Hunsrück held fram som fjella Taunus på austsida av Rhinen. På andre sida av Mosel ligg Eifel. Sør for Nahe ligg Pfalz.
Mange av åsane er ikkje høgare enn 400 meter. Det ligg fleire kjeder med høgare toppar innfor Hunsrück, som alle har sitt eige namn: (Schwarzwälder) Hochwald, Idarwald, Soonwald og Binger Wald. Den høgaste av toppane er Erbeskopf på 816 meter.