cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vest-Aserbajdsjan
Vest-Aserbajdsjan (persisk استان آذربایجان غربی, Ostān-e Āzarbāijān-e Gharbī) er ein av 31 provinsar i Iran. Han ligg nordvest i landet ved grensa til Tyrkia, Irak og Aserbajdsjan (Nakhitsjevan) i tillegg til provinsane Aust-Aserbajdsjan, Zanjan og Kurdistan. Provinsen er ein del av Region 3. Han er skild frå Armenia av den korte grensa til Tyrkia med Aserbajdsjan. Vest-Aserbajdsjan har ei flatevidd på 39 487 km², eller 43 660 km² med Urmiasjøen. I 2012 hadde provinsen kring tre millionar innbyggjarar. Provinshovudstaden og den største byen i provinsen er Urmia.
Raske Sosna
Raske Sosna (russisk Быстрая Сосна, Vystraja Sosna) er ei elv i Orjol og Lipetsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Don frå høgre. Elva er 296 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Brudavolltunet
Brudavollen som museum
Ørsta bygdemuseumslag var eigar og drivar av Brudavollen til i 2004. Etter det har Stiftinga Brudavolltunet vore eigar. Brudavolltunet er ei avdeling av Stiftinga Viti.
Raske Sosna
Elva frys til i slutten av november og vert isfri att i slutten av mars.
Dei største sideelvane hennar er Tim, Trudy, Ksjen, Olym og Vorgol. Ved elva ligg byane Livny og Jelets.
Qom-provinsen
Geografi
Klimet i Qom-provinsen varierer mellom ørken- og halvørken-klima, og består av fjellområde, åsar og sletter. Sidan det ligg nær eit tørt område, og langt inne i landet, er klimaet tørt med låg luftfukt og lite nedbør. Jordbruk er derfor ikkje mogeleg i det meste av området, særskild nær saltsjøane. Det ligg to store saltsjøar i Qom-provinsen, nemleg Howz e Soltan, som ligg 36 km nord for Qom, og Namaksjøen, som ligg 80 km aust for Qom. Nesten ein femtedel av Namaksjøen ligg innafor Qom-provinsen.
Wilhelm Friedemann Bach
Verk
F 34 \ Fuge for orgel i H-dur
F211 \ 3 fuger for orgel
Fnv8 \ Klaversonate i a-moll
Skjønnlitteratur
Nokre former for litteratur kan bevega seg mellom skjønnlitteratur og sakprosa, til dømes biografi eller anna historieforteljing.
MMA
MMA kan bety: Økonomi Kjemi Teknologi Medisin Utdanning
Skjønnlitteratur
Kjelder
Krásná literatura 小說 Kathang-isip นิยาย Menėnis stėlios
Staré Hory-fjella
Staré Hory-fjella (slovakisk Starohorské vrchy) er ei lita fjellkjede sentralt i Slovakia, nær byen Banská Bystrica. Ho er ein del av Låge Tatra, som igjen høyrer til Fatra-Tatra-området i dei indre vestlege Karpatane. Fjellkjeda er kalla opp etter landsbyen Staré Hory, som tyder «gamle fjell».
Fjella grensar til fjella Store Fatra i vest og nord, Låge Tatra i aust, Zvolenbekkenet i sør og Kremnicafjella i vest.
I fjella ligg mellom anna landsbyane Špania Dolina og Donovaly og Harmanecgrotta.
Mario Mutsch
Mario Mutsch er ein belgisk fotballspelar. Han har spela for Metz i fransk 2. divisjon. Han har luxembourgsk far, og spelar for det luxembourgske fotballandslaget.
Klubbkarriere
Mutsch begynte fotballkarrieren for klubbar i lågare divisjonar i Belgia. I 2006 drog han til Tyskland og reservelaget til Alemannia Aachen, men kom aldri på førstelaget der. I 2007 drog han til den sveitsiske toppserieklubben Aarau, der den tidlegare landslagstrenaren til Luxembourg var assistenttrenar. 16. juli 2009 gjekk han gratis til den franske 2. divisjonsklubben Metz.
Landslagskarriere
Mutsch debuterte for Luxembourg sitt A-landslag i oktober 2005 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Russland. Per april 2010 har han eitt landslagsmål for Luxembourg.
NKK
Norsk Kennel Klub [sic] (NKK) er ein norsk kennelklubb. Klubben blei starta i 1898, same år som United Kennel Club.
Askese
Askese (grek ἄσκησις, áskēsis, øving) inneber avhald frå eller måtehald i høve til visse sanselege gleder for å trena viljen eller tanken og oppnå andelege mål. Ein som utøver askese blir kalla ein asket.
Omgrepet er kjend frå gresk filosofi og er viktig i religionar som jødedom, kristendom, hinduisme, buddhisme og djainisme.
William Gladstone
William Ewart Gladstone var ein britisk politikar av ei skotsk ætt som busette seg i England på 1700-talet. Han byrja si politiske karriere som konservativ, men blei etterkvart liberal. Han leidde det liberale partiet frå 1865, og var statsminister i periodane 1868-74, 1880-85, 1886 og 1892-1894. Han var tilhengjar av frihandel og sjølvstyre for Irland (Home Rule). Han kom med forslag om sjølvstyre for Irland ved fleire høve, noko som i 1886 førte til ei sprenging av det liberale partiet. Trass i dette kom han attende som regjeringssjef for fjerde gong i 1892. Denne gongen vart Home Rule-forslaget hans stogga i Overhuset. I 1894 trekte han seg attende frå det offentlege livet.
Fire on Ice
Fire on Ice  er det femte studioalbumet til den amerikanske musikaren Terry Callier, gjeve ut i 1978.
I 1972 og 1973 gav Callier ut tre album på Cadet, men alle selde dårleg og då moderselskapet Chess Records vart selt i 1976, mista Callier kontrakten sin. Han fekk ny kontrakt med Elektra og spelte inn dette albumet for dei. Han heldt fram med den same soulaktige stilen som på dei føregåande albuma, men innimellom oppdatert med disco.
Sperkhiáda
Sperkhiáda (gresk Σπερχειάδα) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Sperkhiáda inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Makrakómi, der han er hovudsete.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Sperkhiáda 7 680 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2 691 innbyggjarar.
Ytterpollen
Ytterpollen er ein fjord eller ein poll på Vestvågøy i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 5,5 km sørover, og inkludert Innerpollen, som ligg innanfor, er han 8 km lang.
Fjorden har innløp ved Nesjeøya og to små sund på kvar side. Jevollstraumen er det største av sunda. Sør for Nesjeøya vert fjorden kalla Lauvåspollen. Etter den vesle Lauvåsen som ligg på austsida. Lauvåspollen endar ved Evjestraumen som går inn til sjølve Ytterpollen. Det ligg fleire bruk langs begge sider av fjorden og heilt inst i Ytterpollen ligg Hagvågen på vestsida og grenda Sletteng på austsida. Mellom Ytter- og Innerpollen kryssar Europaveg 10 fjorden.
Fv994 går langs vestsida av fjorden, medan Fv995 går langs austsida.
1646 Rosseland
1646 Rosseland er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 19. januar 1939 av den finske astronomen Yrjö Väisälä og er namnsett etter Svein Rosseland, ein norsk astrofysikar.
Štiavnicafjella
Štiavnicafjella (slovakisk Štiavnické vrchy) er ei vulkansk fjellkjede sør i sentrale område av Slovakia. Dei høyrer til dei indre, vestlege Karpatane og Slovenské stredohorie. Området er verna som ein del av Štiavnicafjella verna landskapsområde.
Dei grensar til Kremnicafjella (Kremnické vrchy) i nord, Pliešovce- og Krupinabekkenet (Krupinská kotlina) i aust, Donauåsane (Podunajská pahorkatina) i sør og Pohronský Inovec, Vtáčnik og Žiarbekkenet (Žiarska kotlina) i vest. Det høgaste punktet er Sitno (1009 moh).
Štiavnicafjella er ein enorm kaldera som vart danna då ein eldgammal vulkan kollapsa. Sidan fjella har vulkansk opphav er dei rike på mineral, med rundt 140 forskjellige typar. Tidlegare vart det drive gruvedrift etter sølv i område rundt byen Banská Štiavnica.
Det er 24 innsjøar kalla tajchy i Štiavnicafjella. Desse vart opphavleg skapt på 1700-talet som vassreservoar for gruveindustrien.
Skal
Skal er eit hardt dekke som ligg i eit lag rundt ein ting, til dømes frukt og grønsaker, egg, dyr eller bygde eller tenkte konstruksjonar. Skal blir ofte brukt som vern for innmat innanfor. Tilsvarande yter som er tynne og ettergjevande kan vera skinn eller hinne.
Arkitektur
Skal eller skalkonstruksjon innan konstruksjonsteknikk er krumme eller dobbeltkrumme takkvelv over bygningar som hangarar og fabrikkhallar der spennvidda er stor. Vanlegvis bruker ein armert betong til slike konstruksjonar, men ein kan også bruka trevirke.
Biologi
I dyreverda finn ein skal utanpå fleire organismar, som visse blautdyr (som snigel), leddyr (som krabbe) eller skjel, det siste har samanheng med ordet skal. Mange egg som blir lagde for å klekkast seinare har eggeskal. Slike skal er ofte bygde opp av kalk og er harde, med ei fast form.
Planteprodukt som frukt, grønsaker og knollar har ofte tjukke skal som er mjukare enn dyreskala. Dette kan ofte skrellast vekk for hand eller med ein reiskap. Ofte er skalet også her mest eit vern for innmaten, men til dømes potet bruker det til å lagra næringsstoff i.
Kjemi og datavitskap
«Skal» finst også i overført tyding, som elektronskal, eit tenkt skal laga av elektron rundt eit atom, og grunnleggjande dataprogram som ein brukar kommuniserer med eit operativsystem med, sjå Unix-skal.
Limstrandpollen
Limstrandpollen er ein fjord på Vestvågøy i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 3 km vestover, men held fram som Alstadpollen og Steirapollen og har ei total lengd på 7,5 km.
Fjorden har innløp mellom Storøya i nord og Grønhaugen i sør. Det ligg fleire grender og gardsbruk på sørsida av fjorden, som Grundstad og Lyngedal, og på nordsida ligg Limstranden, som har gjeve namn til fjorden. Lengst vest endar pollen i det smale sundet Straumen ved Kremmarneset.
Europaveg 10 går langs heile sørsida av fjorden og kryssar Straumen. I nord går Fv996.
Mixed martial arts
Mixed martial arts (MMA) er ein kampsport der ein nyttar spark, slag, kast og kamp på bakken henta frå ulike kampsportar, som boksing, bryting, judo, jujitsu, karate, og muay thai.
Kamp-arrangørar og dommarar har ofte minst eit regelsett å forhalda seg til, t.d.
MMA er òg eit samleomgrep for kampsportar der ein nyttar spark, slag, kast og kamp på bakken. MMA er ikkje ein stilart, men ei konkurranseform der ein nyttar ulike stilartar og metodar for å vinna kampar, ofte med færrast mogleg reglar. Vanlegvis varer kampen fram til den eine deltakaren er slått ut (knock out) eller vert låst med låsegrep i ein smertefull eller farleg posisjon (submission hold) og gjev opp. Deltakarar i MMA-konkurransar trenar ofte ulike kampsportstilar for å trena på dei ulike fasane i ein kamp, til dømes kickboksing for ståande slosting og bryting eller brasiliansk jujutsu for kast og bakkekamp.
Nokre stilartar /kampsportsystem der ein nyttar både slag, spark og bryting:
Oppdagingsreise
Ei oppdagingsreise er ein ekspedisjon med formål å oppdage, kartlegge eller gjere krav på ukjende landområde. Leiaren for ei oppdagingsreise, og av og til alle deltakarane, kan bli kalla ein oppdagar eller oppdagarar, eller oppdagingsreisande.
Mixed martial arts
MMA i Noreg
Noreg har eit relativt strengt regelverk når det gjeld kampsportar som tillet knock-out. Det finst miljø som arrangerer konkurransar med MMA-liknande regelverk for amatørar.
Oppdagingsreise
Sjølv om oppdagingsreiser har funne stad til alle tider, så blir topptida rekna å vere under Oppdagingstida, då europeiske sjøfararar reiste verda rundt og oppdaga nye land og kulturar.
Sjå også
Oppdagelsesreise
Ryefossen
Ryefossen eller Ryfossen er den 47. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Gaupne i Luster kommune i Vestland. Fossen stupar mot elva Jostedøla i to fall på totalt 345 meter.
Vitskap i 1902
Vitskapsåret 1902 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1902.
Raudt
Raudt (R) er eit norsk sosialistisk parti. Partiet var stifta i 2007, etter at Arbeidaranes Kommunistparti (AKP) og Raud Valallianse (RV) var avvikla for å samle kreftene på ytste venstrefløy i Noreg i eit nytt politisk parti. Raud Ungdom heldt fram som ungdomsorganisasjonen til partiet Raudt.
Marie Sneve Martinussen er konstituerande partileiar frå 2023. Charlotte Therkelsen er nestleiar. Reidar Strisland er partisekretær. Leiaren i Raud Ungdom er Liv Müller Smith-Sivertsen.
Ved stortingsvalet i 2017 vart leiaren i partiet, Bjørnar Moxnes, vald inn frå Oslo. Raudt fekk 2,4 prosent av stemmene på landsplan, mot 1,3 prosent i 2013. I Oslo fekk partiet 6,3 prosent, mot 3,2 prosent i 2013.
Politisk plattform
Raudt har kamp mot forskjells-Noreg som si hovudsak. Partiet er ei samanslåing av Raud Valallianse (RV) og Arbeidernes Kommunistparti (AKP). Raudt er eit revolusjonært, sosialistisk parti. Målet til partiet er å skapa eit samfunn utan utbytting og undertrykking, og som byggjer på rettferd og solidaritet.
Raudt har sin historiske ideologiske bakgrunn i marxismen og maoismen. Partiet kallar seg ikkje kommunistisk, slik forløparen AKP gjorde. Mange medlemar kjem òg frå andre politiske miljø og tradisjonar, mellom anna har den trotskistiske organisasjonen Internasjonale Sosialistar slutta seg til partiet.
Historie
I samband med skipinga av det nye partiet vart Raud Valallianse og Arbeidernes Kommunistparti lagde ned. Raud Ungdom held fram som ungdomsorganisasjonen til partiet. Det var 260 delegater til stades under skipingsmøtet på Håndverkeren i Oslo. Namnet «Raudt» vart valt med 128 stemmer mot 71. Andre framlegg til namn var Raudt Val og Solidaritet. Fram til oktober 2007 brukte partiet formelt namnet Raud Valallianse, på grunn av retningslinene i vallova.
Ved fylkestingsvalet i 2007 fekk RV/ Raudt 2,1 % av røystene, og gjorde sitt beste lokalval nokon gong sidan RV vart skipa. RV/ Raudt fekk i 2007 sin første ordførar i Risør kommune, der Knut Henning Thygesen vart vald i direkteval. Partiet har likevel ikkje slått gjennom på landsbasis i så stor grad som ein hadde håpa, trass i stor entusiasme rundt sjølve partidanninga og mange nye medlemar og sympatisørar. Det har vorte trekt fram fleire moglege årsaker til dette, mellom anna intern strid i partiet og den aukande blokkdanninga i rikspolitikken som følgja av det raudgrøne regjeringssamarbeidet. Ved stortingsvalet i 2009 oppnådde Raudt 1,3% av røystene. Dette var ein framgang frå dei siste vala, men stod likevel ikkje i stil med forventningane i partiet. Heller ikkje i Raudt sine satsingsfylke, Oslo og Hordaland, vart resultatet godt nok, og partiet fekk inkje stortingsmandat.
Partiet er frå 2017 for første gong representert på Stortinget, då partileiar Bjørnar Moxnes vart vald inn for Oslo. Dei har representantar i fleire fylkesting og kommunestyre. Partiet har ingen ordførarar, men fire varaordførarar.
Krasivaja Metsja
Krasivaja Metsja (russisk Краси́вая Ме́ча) er ei elv i Tula og Lipetsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Don frå venstre. Elva er 244 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 30,5 m³/s.
Ho renn austover Det sentralrussiske høglandet og får hovudsakleg tilsig frå snøsmelting. Elva frys vanlegvis til frå slutten av november til tidleg i april.
BP
BP (tidlegare «British Petroleum» og «BP Amoco») er eit oljeselskap med hovudkvarter i London i Storbritannia. Selskapet er eit av dei fire største oljeselskapa i verda, ved sidan av Royal Dutch/Shell, Exxon Mobil, og Total. Selskapet har utvikla seg til eit multinasjonalt selskap, med verksemd over store delar av verda. I Noreg er selskapet representert med BP Norge AS. Hovudkontoret for Noreg ligg på Forus i Stavanger kommune. I 2004 hadde selskapet eigardelar i desse petroleumsfelta på den norske kontinentalsokkelen: Valhallfeltet, Ulafeltet, Hodfeltet, Tambarfeltet og Draugenfeltet.
I desember 1998 fusjonerte BP med oljeselskapet Amoco, eit selskap skipa i Sambandsstatane i 1889 som Standard Oil of Indiana. Saman skipa dei «BP Amoco». Fusjonen kom til ved at BP kjøpte Amoco. Prosessen vart offisielt skildra som ein fusjon av juridiske grunnar. Etter kring eit år som BP Amoco vart mestedelen av verksemdene slegne saman, og «BP» vart namnet på det samla selskapet. BP vart då namnet i seg sjølv og ikkje lenger ei forkorting for «British Petroleum». Slagordet «Beyond Petroleum» vart teke i bruk. BP si solenergiverksemd vart ein stor produsent av solcellepanel. Slik tilpassa BP seg auka krav til miljøprofil.
BP er leiande i det omstridde prosjektet Baku-Tbilisi-Ceyhan røyrleidningen, mellom anna knytt til menneskerettar. Røyrleidningen går frå Baku i Aserbajdsjan ved Kaspihavet til Ceyhan i Tyrkia ved Middelhavet.
Verksemd i Iran som grunnlag
I mai 1901 vart William Knox D'Arcy gjeven konsesjon, eller løyve, av Sjahen av Persia til å leita etter petroleum. Petroleum vart funne i mai 1908. Funnet var det første viktige petroleumsfunnet i Midtausten. I 1909, vart Anglo-Persian Oil Company (APOC) skipa for å utforska dette funnet. Selskapet utvida verksemda si fram mot fyrste verdskrig. Medan verdskrigen rasa vart det meir og meir viktig å ha kontroll over petroleumsressursar. Regjeringa i Storbritannia sikra seg store eigardelar i selskapet. Anglo-Persian Oil Company vart den britiske marina, Royal Navy, si viktigaste kjelde for drivstoff.
I 1917 overtok selskapet den britiske verksemda til det tyske selskapet Europäische Union, som nytta varemerket British Petroleum. Etter verdskrigen hadde den britiske regjeringa ein eigardel på 51 % i selskapet. Selskapet fekk meir verksemd i Europa, men hadde mestedelen av verksemda i Persia, det seinare Iran. Ein britisk-Persisk avtale av 1919 sikra at selskapet kunne ha lønsam verksemd i landet.
I Persia kom det etter kvart meir kritikk mot APOC om imperialistisk og ikkje rettvis verksemd. I 1932 sa sjahen opp konsesjonen til APOC. Etter eit år vart konsesjon gjeve nok ei gong, med auka lønsemd for den persiske regjeringa. Landet Persia skifta namn til Iran i 1936, og APOC vart til Anglo-Iranian Oil Company (AIOC).
Etter andre verdskrig inngjekk AIOC i 1949 ei ny avtale, trass i protestar mot vestleg innflyting. I mars 1951 vart statsminister Ali Razmara myrda, truleg av di mange meinte han var for positiv til vestleg verksemd. I april vart oljeverksemda i Iran nasjonalisert. AIOC til liks med sjahen måtte reisa ut or landet.
AIOC tok saka si til den internasjonale domstolen i Haag, men tapte saka. USA og Storbritannia meinte at utviklinga kunne føra til auka makt for Sovjetunionen i området. Dei gav hjelp til opposisjonelle krefter i Iran. General Fazlollah Zahedi, som var rekna som vestvenleg, vart innsett som statsminister i Iran.
Den 19. august 1953 vart statsminister Mohammed Mossadeq tvungen ut av embetet. Zahedi vart innsett og sjahen vart kalla attende. AIOC endra namn til British Petroleum Company i 1954, BP hadde verksemd i landet til den islamske revolusjonen i Iran i 1979. Då hadde BP investert mykje i andre område av verda, slik at revolusjonen berre vart eit tilbakeslag.
Verksemd i USA og Nordsjøen
Frå slutten av 1960-talet starta BP verksemd i USA (Prudhoe Bay, Alaska) og i Nordsjøen. Dei nye felta kom i verksemd midt på 1970-talet, slik at BP kom gjennom oljekrisene i 1973 og 1979.
I 1987 kjøpte British Petroleum Britoil og alle aksjane i Standard Oil of Ohio (Sohio).
British Petroleum fusjonerte med Amoco i desember 1998. Selskapet endra namn til BP Amoco. I 2002 endra selskapet namn til berre BP.
Budapest
Budapest er hovudstad i Ungarn. Namnet er sett saman av namna på to byar, Buda og Pest, som ligg på kvar si side av elva Donau. Byen breier seg over eit areal på vel 500 kvadratkilometer. På Buda-sida ligg Gellert-berget med citadellet, borghaugen med det gigantiske slottskomplekset og bydelen bak Matthias-kyrkja. På den flate Pest-sida ligg parlamentet, forretningar og administrasjonsbygningar, dei praktfulle hovudgatene og dei store bustadkvartera. Byen hadde 1,7 millionar innbyggjarar i 2007.
Alstadpollen
Alstadpollen er ein fjord på Vestvågøy i Lofoten. Han har ei lengd på 1,5 km og ligg mellom Limstrandpollen og Steirapollen. Heile fjordsystemet på har ei total lengd på 7,5 km.
Keşap
Keşap er ein by og eit distrikt i provinsen Giresun ved kysten av Svartehavet i Tyrkia like aust for byen Giresun. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Budapest
Historie
Det osmanske riket si erobring av Ungarn på 1500-talet avbraut veksten til byane: Pest fall til osmanane i 1526 og Buda fall 15 år seinare. Buda vart hovudstad for ein osmansk guvernør, medan Pest vart forlaten inntil habsburgarane tok seg inn byen i 1686.
Det var Pest, heimstad for adminstrasjon sidan 1723, som voks snøggast på 1700- og 1800-talet. I 1800 var Pest større enn Buda og Óbuda til saman. Folketalet til Pest 20-dobla seg på 1800-talet til 600 000, medan folketalet til Buda og Óbuda berre var 4 gonger større i 1900 enn i 1800.
Samanslåinga av dei tre byane under éi kommunal leiing, først gjennomført av den revolusjonære ungarske regjeringa i 1849, men endra tilbake av den habsburgske leiinga, vart til slutt slått fast av den ungarske kongelege regjeringa, etablert under den austerriksk-ungarske Ausgleich i 1867. Folketalet i den nye byen, Budapest, voks 7 gonger i storleik frå 1840 til 1900 til 730 000. Budapest var ein retteleg imperial by, ved at byen var hovudstad i den ungarske delen av Austerrike-Ungarn. Den ungarske regjeringa var ein viktig styringsreiskap for keisarriket. Mange av dei største bygningane i byen stammar frå 1800-talet
I løpet av 1900-talet voks folketalet særleg i forstadene. Folketalet i Újpest dobla seg frå 1890 til 1910 og Kispest firedobla seg frå 1900 til 1920, fordi det meste av industrien i landet vart lagt til byen. Landet sine store menneskelege tap i første verdskrigen og Ungarn sine tap av store landområde i 1920 var berre mellombelse problem. Byen var no hovudstad i eit mindre, men sjølvstendig land.
1546 Izsák
1546 Izsák er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. september 1941 av György Kulin og er namnsett til minne for den ungarske astronomen Imre Izsak.
Champ
Champ (irsk brúitín) er ein irsk matrett laga av potetstappe blanda med hakka vårlauk og smør, mjølk og eventuelt salt og pepar. Fram til 1900-talet kunne ein også laga retten med brennesle, men dette er blitt lite vanleg no.
Champ likner ein annan irsk rett, colcannon, som bruker kvitkål eller grønkål i staden for vårlauk. Champ er utbreidd i Ulster medan colcannon er meir utbreidd i dei andre irske provinsane.
Tribeč
Tribeč er ei krystallinsk fjellkjede vest i Slovakia. Ho høyrer til Fatra-Tatra-området i dei indre, vestlege Karpatane og ligg om lag midt mellom byane Nitra, Partizánske og Zlaté Moravce. Rundt fjella ligg Det donauske låglandet, Pohronský Inovec, Vtáčnikfjella og Det øvre Nitra-bekkenet.
Fjellkjeda er 50 km lang og opp mot 18 km på det breiaste. Bøketre er den dominerande tresorten i området. Det høgaste fjellet er Veľký Tribeč på 830 meter over havet. Området er ein del av Ponitrie verna landskapsområde.
Vidfoss
Vidfoss er den 48. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Hildal i Ullensvang kommune i Vestland.
Bern
Bern (fransk: Berne) er hovudstaden i Sveits og den fjerde mest folkerike byen i landet (etter Zürich, Basel og Genève) med 140 000 innbyggjarar. Byen vart grunnlagd i 1191. Elva Aare deler byen. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 542 meter over havet. Bern er òg hovudstad for den tospråklege (tysk og fransk) kantonen Bern - den nest mest folkerike av Sveits sine 26 kantonar. Kantonen Bern har eit areal på 6049 kvadratkilometer og ca. 937 000 innbyggarar (1990).
Ifølgje segna fekk Bern namnet sett frå at grunnleggjaren av byen felte ein bjørn (tysk Bär) på staden der byen skulle bli bygd. Ein har i fleire hundreår halde bjørnar i fangenskap i Bern, og desse kan ein sjå i bjørnegrotta ved Nydeggbrücke.
Den gamle bydelen i Bern er utnemnd til eit av UNESCO sine verdsarvsområde.
Historie
Etter dei første busetjingane på Engehalbinsel nord for Bern under La Tène-tida vart byen i 1191 erobra av hertug Berthold V av Zähringen. I følgje segna kalla han byen Bern, fordi han skulle ha fanga ein bjørn på denne staden. Meir sannsynleg er likevel at Berchthold kalla opp byen til ære for segnhelten Dietrich von bern, som han beundra (Bern er eit gammalt tysk ord for Verona). Berchthold bygde byen på landtunga i Aare, så han var naturleg verna på tre sider. På den fjerde sida mot land vart det ført opp ein bymur med vakttårn. Den verna plasseringa til byen gjorde det mogeleg med ein hurtig vekst i retning mot vest.
Etter at Zährunger-slekta døydde ut i 1218 vart Bern ein fri riksstad. Det endelege sjølvstendet til Bern kom med slaget ved Dornbühl (1298) og Laupenkrigen (1339). I sistnemnde slaget fekk Bern støtte frå kantonane Uri, Schwyz og Unterwalden, som Bern hadde danna forbund med i 1323. I 1353 gjekk Bern inn som det åttande området i det gamle eidsforbundet. Etter ein stor bybrann i 1405 gjenoppbygde ein byen i sandstein der bygningane tidlegare var av tre. Mellomalderbyen som oppstod då er i store trekk verna til i dag.
I 1439 og 1565 hadde ein to utbrot av pest i byen, der den siste varte i nesten to år og kosta 5000 bernarar livet. Mellom 1622 og 1646 bygde ein Grosse Schanze, som var ein forsvarsskanse mot vest. Skansen vart broten ned mellom 1834 og 1846 for å gjere plass til ei ny byutviding. Hovudbygninga av Bern universitet er bygd på dei siste restane av skansen.
På 1700-talet var innbyggjartalet svakt fallande, men på midten av 1800-talet steig folketalet påviseleg, og den første sveitsiske forbundssamlinga si utpeiking av Bern som sete for styresmakt i forbundet i 1848 forsterka ytterlegare folkeveksten, som i stor utstrekking skjedde ved vandring frå landsby til by. Med den stigande mengda borgarar vart òg den politiske styreforma i Bern endra, som hittil hadde bestått av ei mengd råd understøtta av rikmannsfamiliar. Deretter vart det innført ein Gemeindeversamlung, der det direkte demokrati vart utøvd i folkeforsamlinga, der det vart røysta ved handsopprekning. Desse vart i 1887 avløyst av hemmelege avstemmingar, der det vart valt ein borgarmeister og og mange delegasjonar. I 1894 oppnådde partiet absolutt fleirtal, og i åra fram til 1920 fekk Bern dermed den første sosialdemokratiske borgarmeisteren. Det politiske biletet i Bern byråd har frå 1950-talet vore prega av mange små parti. I 1968 oppnådde kvinnene politisk likerett i Bern.
Geografi
Byen Bern ligg i det sveitsiske Mittelland ved elva Aare. Gamlebyen til Bern ligg ved ei elvehøgd, og bydelen ligg difor som ei landtunge med vatn på tre sider. Frå den gamle bydelen breier byen seg ut i ein 12 km stor radius.
Byen er omgjeve av høgdedrag og store skogområde. Sjølve hovudstaden Bern er omgjeven av ei rekkje omegnskommunar, og området har i alt omkring 350 000 innbyggjarar. Sjølve hovudstaden består av kommunane Bern, Bremgarten bei Bern, Köniz, Muri, Ostermundigen, Ittigen, Bolligen og Zollikofen, som til saman har omkring 200 000 innbyggjarar.
Folkesetnad
Folketalet i Bern kommune utgjorde 127 882 ved utgangen av 2006, av dette er 21 % utlendingar. Dei største utanlandske folkegruppene i Bern kjem frå Italia, Tyskland, tidlegare Jugoslavia og Spania.
Tysk er offisielt språk i Bern. Det blir talt spesielt ein dialekt som blir kalla Berndeutsch eller bernsk tysk, som er ein høgalemannisk dialekt og ein variant av sveitsartysk.
41 % av bernarane tilhøyrer den reformerte kyrkje, 25 % tilhøyrer den katolske kyrkja (2005), omtrent 3,8 % er muslimar og omtrent 1,5 % tilhøyrer den ortodokse kyrkja (2000). Bern er sete for den kristenkatolske biskopen i Sveits, og synagogen i Bern er midtpunkt for det jødiske samfunnet, som har omtrent 340 medlemmar.
Samferdsel
Sveits har stort sett godt utbygget kollektivtransport, og kollektivtransporten i Bern er betre utbygt og meir brukt enn i dei fleste andre byar på same storleik. Byen har tre trikkeruter, tre trolleybussruter og 12 bussruter forutan S-bane og andre jarnbanesamband. I 2008 hadde byen heile 482 kollektivreiser per innbyggjar.
Det gode kollektivtilbodet kan ha bidrege til at biltettleiken i 2009 minka for fjerde år på rad og sokk under 400 PR. 1000 innbyggjarar, mot 409 året før.
Berns flyplass Belp ligg sør i byen.
Golfstraumen
Golfstraumen er i lag med den nordlege forlenginga mot Europa, Den nordatlantiske straumen, ein kraftig, varm og rask havstraum i Atlanterhavet. Han starta utanfor Florida og følgjer austkysten av USA og Newfoundland før han kryssar Atlanteren. Prosessen med vestleg intensivering gjer at straumen akselererer nordover utanfor austkysten av Nord-Amerika. Ved om lag, deler han seg i to, og ei nordleg grein kryssar havet til Nord-Europa og ei sørleg grein går sørover til området utanfor Vest-Afrika. Golfstraumen påverkar klimaet på austkysten av Nord-Amerika frå Florida til Newfoundland og vestkysten av Europa. Sjølv om det har vore omdiskutert, er det generelt semje om at klimaet i Vest-Europa og Nord-Europa er varmare enn det det elles ville ha vore på grunn av Den nordatlantiske straumen, ei av greinene frå enden av Golfstraumen. Han er ein del av Den nordatlantiske virvelen. Golfstraumen fører til utvikling av kraftige syklonar av alle typar, både i atmosfæren og i havet. Golfstraumen er òg ei stor potensiell kjelde til fornybar energi.
Historie
Europearane oppdaga Golfstraumen i 1513 under ekspedisjonen til Juan Ponce de León, og han vart etter dette mykje nytta av spanske skip som segla frå Karibia til Spania. Ei oppsummering av reiseloggen til Ponce de León frå den 22. april 1513 seier, «Ein straum slik at, sjølv om dei hadde god vind, så kom dei ikkje framover, men bakover, sjølv om det såg ut til at dei gjorde store framsteg. Men til slutt forstod ein at straumen var kraftigare enn vinden.» Peter Martyr d'Anghiera og Sir Humphrey Gilbert kjende òg til straumen på denne tida.
Som visepostmeister for dei britiske koloniane i Amerika var Benjamin Franklin interessert i sirkulasjonsmønsteret i Atlanterhavet. I 1768, medan han var i England, høyrte Franklin ein merkeleg klage frå tollstyret for koloniane: Kvifor tok det britiske pakkar fleire veker lenger å nå New York frå England enn det tok amerikanske handelsskip å nå Newport i Rhode Island, trass i at handelsskipa forlet London og måtte segle ned Themsen og så ut Den engelske kanalen før dei kunne starte overfarten av Atlanteren, medan pakkane forlet Falmouth i Cornwall?
Franklin bad syskenbornet sitt Timothy Folger, ein kvalkaptein frå Nantucket, om eit svar, og Folger forklarte at handelsskipa kryssa den då ikkje-namngjevne Golfstraumen – og identifiserte han med å sjå på kva kvalane gjorde, målte vasstemperaturen og såg på farten til boblene i overflata, og endringar i vassfargen – medan postskipa segla mot straumen. Franklin arbeidde med Folger og andre erfarne skipskapteinar, og lærte nok til å kartlegge Golfstraumen og gje han namnet som han framleis har i dag. Han gav denne informasjonen til Anthony Todd, sekretær i det britiske postvesenet, men det vart ignorert av dei britiske kapteinane.
Kartet til Franklin av Golfstraumen vart publisert i 1770 i England, der det i stor grad vart ignorert. Seinare versjonar vart trykte i Frankrike i 1778 og i USA i 1786. Det tok mange år før britane byrja å følgje rådet til Franklin om navigere om straumen, men då dei starta med dette klarte dei å krysse havet to veker raskare.
Eigenskapar
Golfstraumen er ein vestleg grensestraum, hovudsakleg driven av vinden. Den nordatlantiske straumen er i motsetnad hovudsakleg driven av termohalin sirkulasjon. Ved å føre varmt vatn nordaust over Atlanteren, gjer han Vest- og særleg Nord-Europa varmare enn dei elles ville ha vore. Kor mykje straumen medverkar til den faktiske temperaturskilnaden mellom Nord-Amerika og Europa er derimot omdiskutert, sidan enkelte meiner at temperaturskilnaden kjem av at Atlanterhavet ligg på lovart sida av Vest-Europa (og gjev maritimt klima medan ein landmasse ligg på lovartsida av austkysten av Nord-Amerika.
Danning og åtferd
Ei elv av sjøvatn, kalla den atlantiske nordekvatorialstraumen, renn vestover frå utanfor kysten av Nord-Afrika. Når denne straumen vekselverkar med nordaustkysten av Sør-Amerika, deler han seg i to greiner. Ei grein går inn i Det karibiske havet, medan den andre, Antillarstraumen, renn nord og aust for Vestindia. Desse to greinene renn saman att nord for Floridasundet, som vist på kartet.
Passatvindane bles vestover i tropane, og vestavindane bles austover på midlare breiddegrader. Dette vindmønsteret utøver eit stress på den subtropiske havoverflata med negativ krumming over det nordlege Atlanterhavet. Den påfølgjande sverdruptransporten er mot ekvator. På grunn av bevaring av potensiell virvling skapt av den nordoverretta vinden langs vestsida av det subtropiske høgtrykket og den auka relative virvilinga hos vatnet som renn nordover, vert transporten balansert av ein smal straum som akselerere nordover og som renn langs vestsida av havet. Han oppvegar friksjonseffekten mot den vestlege Labradorstraumen. Bevaringa av potensiell virvling fører òg til svingar langs Golfstraumen, som stundom bryt av på grunn av endringar i plasseringa til Golfstraumen, og dannar varme og kalde virvlar. Denne prosessen, kjend som vestleg intensivering, gjer at straumar på vestsida av havbasseng, slik som Golfstraumen, vert kraftigare enn straumar på austsida.
Som følgje av dette er Golfstraumen ein kraftig havstraum. Han transporterer kring 30 millionar kubikkmeter vatn per sekund (30 sverdrup) gjennom Floridasundet. Når han passerer sør for Newfoundland, har dette auka til 150 millionar kubikkmeter per sekund. Volumet til Golfstraumen er særs mykje større enn alle elvane som renn ut i Atlanterhavet til saman, som totalt utgjer kring 0,6 millionar kubikkmeter per sekund. Han er likevel svakare enn Sørishavsstraumen.
Golfstraumen er typisk kring 100 km brei og 800 til 1200 meter djup. Straumen er kraftigast nær overflate med ein maksimal snøggleik kring 2,5 m/s. Når han fer nordover, vert det varme vatnet i Golfstraumen avkjølt ved fordamping. Avkjølinga er vinddriven: Vinden som bles over vatnet avkjøler overflata, i tillegg til at han skaper fordamping, og fører til at vatnet vert litt saltare. I denne prosessen aukar saliniteten og dermed tettleiken. Når det vert danna sjøis, vert ikkje saltet teke opp i isen. Desse to prosessane skapar vatn som er tyngre og kaldare. I Nord-Atlanteren vert vatnet så tungt at det byrjar å søkke ned gjennom mindre salt vatn. Dette kalde, tunge vatnet vert så Den nordatlantiske djuphavsstraumen, som går sørover. Det ligg lite sjøvekster i straumen, sjølv om ein har ein dei i aust.
Lokale effektar
Golfstraumen er viktig for klimaet i Florida. Straumen utanfor kysten av Florida har ein middeltemperatur på 25 ºC eller meir om vinteren. Austleg vind som bles over dette varme vatnet fører varm luft frå Golfstraumen og innover land, slik at temperaturen her er høgare om vinteren enn nokon annan stad i det søraustlege USA. Golfstraumen renn nær Nantucket og fører til biologisk mangfald her, sidan det er den nordlege grensa for sørlege plantevariantar, og den sørlege grensa for nordlege plantevariantar.
Den nordatlantiske straumen frå Golfstraumen, i lag med liknande varmluftsstraumar, er med på å gjere Irland og vestkysten av Storbritannia nokre gradar varmare enn dei austlege områda. Skilnaden er størt på vestkystøyane av Skottland. Ein merkbar effekt av Golfstraumen og dei kraftige vestavindane (driven av det varme vatnet frå Golfstraumen) mot Europa skjer langs norskekysten. Nordlege delar av Noreg ligg nær Arktis, og det meste er dekt av snø og is om vinteren. Likevel er nesten heile norskekysten snø og isfri om vinteren. Vêrsystema som er oppvarma av Golfstraumen driv inn i Nord-Europa og varmar opp klimaet òg på den andre sida av Dei skandinaviske fjella.
Effekt på lågtrykksdanning
Det varme vatnet og temperaturkontrastane langs ytterkanten av Golfstraumen er ofte med på å auke intensiteten til lågtrykk og tropiske syklonar. Tropisk syklondanning krev normalt ein vasstemperatur over 26,5 ºC. Danninga av tropiske syklonar er vanleg over Golfstraumen, særleg i juli. Uvêra flyttar seg vestover gjennom Karibia og så anten nordover mot austkysten av USA eller dei går inn i Mexicogolfen. Slike uvêr kan potensielt medføre kraftig vind og omfattande øydeleggingar. Kraftige ekstratropiske syklonar har synt seg å forsterke seg kraftig langs ein grunn frontsone skapt av Golfstraumen på vinterstid. Subtropiske syklonar har òg ein tendens til å oppstå nær Golfstraumen. 75 % av slike system dokumentert mellom 1951 og 2000 vart danna nær denne varme havstraumen, med to årlege toppar i aktiviteten i mai og oktober. Syklonar i havet kan oppstå under Golfstraumen og strekkje seg så djupt som 3500 meter under havoverflata.
Mogeleg kjelde til fornybar energi
Golfstraumen transporterer kring 1,4 petawatt varme, tilsvarande 100 gonger meir enn energibehovet i verda, og det er gjort forsking på korleis ein kan utvinne denne energien. Ein ide er å plassere undervassturbinar kring 300 meter under midten av hovudstraumen, noko som vil tilsvare fleire atomkraftverk. Varmeenergien i havet kan òg utnyttast til å produsere elektrisitet ved å nytte temperaturskilnaden mellom det kalde djuphavet og det varme overflatevatnet.
Heinrich Ignaz Biber
Heinrich Ignaz Franz Biber von Bibern var ein bøhmisk barokk-komponist og fiolinvirtuos.
Biografi
Biber fekk musikkutdanninga si ved eit jesuittkollegium i Troppau i tsjekkiske Schlesien. Her vart han kjent med trompetisten Pavel Josef Vejvanovský som seinare vart kapellmeister hos erkebiskopen i Kremsier. Truleg fekk Biber ytterlegare undervisning hos Johann Heinrich Schmelzer eller hoffkapellmeister Antonio Bertali i Wien, men dette er ikkje sikkert. Den første komposisjon til Biber er frå 1663, ein Salve Regina for sopran, fiolin, gambe og orgel.
I 1668 vart han tilsett som hoffkapellmusikar og kammertenar hos erkebiskop Karl Liechtenstein-Kastelkorn i Olmütz og Kremsier. Han slutta i desse postane ved å ikkje returnere frå ei reise til Innsbruck. På reisa trefte han den mest kjende fiolinbyggaren gjennom tidene, Jakob Stainer, som seinare skreiv at han hadde vorte kjent med «der vortreffliche Virtuos Herr Biber».
Frå 1670 gjekk Biber i teneste hos erkebiskop Max Gandolph Graf von Kuenburg i Salzburg der han i 1678 vart visekapellmeister og rundt 1684 kapellmeister. Biber vart i denne stillinga resten av livet sitt. I 1715 overtok sonen Carl Heinrich Biber (1681-1749) kapellmeisterposten som faren hadde hatt.
Kaména Voúrla
Kaména Voúrla (gresk Καμένα Βούρλα) er ein distriktsby og tidlegare kommune i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Kaména Voúrla inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Mólos-Ájos Konstandínos, der han er hovudsete.
Heinrich Ignaz Biber
Biografi
Biber vart rekna som ein genial fiolinvirtuos og for komposisjonane hans gav keisar Leopold I av Det tysk-romerske riket han i 1690 ein adelstittel. Frå då kunne han smykke seg med namnet Biber von Bibern - eit kraftig sprang på den sosiale rangstigen. Månadsinntekta hans var no 60 Gulden, fri kost, losji, vin og brensel.
Kaména Voúrla
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Kaména Voúrla 4 728 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 2 761 innbyggjarar.
Heinrich Ignaz Biber
Musikk
I sine tidlege verk brukte Biber ofte skordatur (omstemming). Hensikten var å oppnå spesielle klangeffektar eller for å gjere vanskelege grep spelbare i nedre posisjoner og med opne strengar.
Biber skreiv talrike konsertar for fleire instrument og med ein varierande besetning. Han skreiv messer, eit rekviem, mange fiolinsonatar og taffelmusikk. Det mest monumentale verket hans er den 53-stemmige Missa Salisburgensis som han skreiv i 1682 i høvet 1100-års feiringa av fyrstebispedømet Salzburg. Dessverre er størstedelen av kyrkjemusikken hans så godt som ukjent. Ein av operaane hans er kjent: Chi la dura la vince.
Få samtidige fiolinistar og komponistar nytta så ofte dobbeltgrep, tre- og firestrengsakkordar som Biber. Han beherska fiolinspel i sjuande posisjon, og det var sjeldan på hans tid.
Musikken til Biber har fått ein renessanse, delvis pga Rosenkrans-sonatane. Dette usedvanlege settet med 16 sonatar vert gjerne òg kalla Mysteriesonatene fordi sonatane refererer til nøkkelhendingar i Jomfru Marias og Jesus Kristus sine liv. Biber nyttar seg av ulik skordatur i sonatane, i den 11. sonaten kryssar han dei to midterste strengene for å symbolisere Jesu oppstand.
Instrumentalmusikk
Dei ulike stemmingane kan ein sjå på notebiletet.
2000-åra
2000-åra er tiåret frå år 2000 til år 2009.
Lågspenning
Lågspenning er i Noreg definert som elektrisk spenning mellom 0 og 1000 volt likestraum og mellom 0 og 1500 volt vekselstraum. Høgare spenningar enn dette er klassifiserte som høgspenning.
Steirapollen
Steirapollen er ein fjord på Vestvågøy i Lofoten. Han har ei lengd på 3 km og ligg innanfor Alstadpollen og Limstrandpollen. Heile fjordsystemet har ei total lengd på 7,5 km.
Misjon
Misjon (frå latin missio, utsending) kan tyde fleire ting. Særleg er det bruka om verksemd for å spreie ein religion, som kristendommen. Opphavleg gjaldt dette spreiing til andre folkeslag, men blir òg nytta om kristeleg og sosialt arbeid blant nordmenn, indremisjonen.
Ulike religionar legg større eller mindre vekt på misjon. Særleg innan kristendommen, islam og bahai er spelar misjon ei viktig rolle.
I Noreg er det mange aktive organisasjonar som driv misjonsarbeid både i innland (indremisjon) og i utlandet (ytremisjon).
Misjon blir òg nytta som synonym til livsoppgåve eller kall, det kan òg nyttast om ein delegasjon, særleg i internasjonalt samkvem.
Oman
Oman (arabisk عمان, ʻUmān), offisielt Sultanatet Oman (arabisk سلطنة عُمان, Salṭanat ʻUmān), er eit arabisk land på søraustkysten av Den arabiske halvøya. Det har ei strategisk viktig plassering ved munningen av Persiabukta, med grense til Dei sameinte arabiske emirata i nordvest, Saudi-Arabia i vest og Jemen i sørvest, og ei maritim grense med Iran og Pakistan. Kysten er forma av Arabiahavet i søraust og Omanbukta i nordaust. Eksklavane Madha og Musandam er omgjevne av UAE med Hormuzsundet og Omanbukta langs kysten av Musandam.
Luzon
Luzón er den største og folkerikaste øya i Filippinane, med eit flatemål på 104 688 km² og om lag 41 millionar innbyggjarar. Den største byen på øya er Manila, hovudstaden i Filippinane.
Oman
Oman er eit absolutt monarki. Sultanen Qaboos bin Said al Said herska over landet frå 1970 til han døydde i 2020. Han var lenge den lengstsitjande statsleiaren i Midtausten. Stoda til menneskerettane i Oman har vorte kritisert.
I motsetnad til dei ressursrike nabolanda, har Oman berre moderate oljereservar, og er rangert på 25. plass globalt. Likevel rangerte UNDP i 2010 Oman som det landet som har utvikla seg mest i løpet av dei føregåande 40 åra. Oman er kategorisert som høginntektsland og er rangert som det 59. mest fredelege landet i verda ifylgje Global Peace Index.
Oldtida
I Aybut Al Auwal i Dhofar guvernement i Oman vart det i 2011 oppdaga ein stad med meir enn 100 steinreiskap på bakken. Desse høyrde til ein spesifikk afrikansk steinindustri - Nubia-komplekset - tidlegare berre kjend frå frå nordaustlege Afrika og Afrikas horn. To optisk stimulerte luminescens aldersestimat estimerer det arabiske nubia-komplekset til å vere 106 000 år gamalt. Dette støttar teorien om at tidlege menneske flytte frå Afrika og inn i Arabia i sein pleistocen. Dereaze, som ligg i byen Ibri er den eldste kjende busetnaden i området, datert 8 000 år attende i sein steinalder. Det er gjort arkeologiske funn her frå steinalderen og bronsealderen, som steinreiskapar, dyrebein, skjeler og eldstader. Ein eldstad er datert til 7615 fvt. og er det eldste sporet etter busetnad i området. Andre funn er handlaga keramikk med merke frå før bronsealderen, tunge flintverktøy og spisse verktøy og skraper.
Sumeriske tavler refererer til eit land kalla Magan eller Makan,  eit namn ein trur syner til dei gamle kopargruvene i Oman. Mazoon er eit anna namn som er brukt om regionen, og kjem frå ordet muzn, som tyder tunge skyer med mykje vatn. Dagens namn på landet, Oman, trur ein kjem frå arabiske stammer som flytte til området frå Uman-regionen i Jemen. Mange slike stammer slo seg ned i Oman og levde av fiske, gjeting eller dyreavl, og mange av dagens omanske familiar kan spore røtene sine til andre delar av Arabia.
Frå 500-talet fvt. til islam kom til området på 600-talet evt., var Oman kontrollert og/eller påverka av tre persiske dynasti: akamenidane, partarane og sassanidane. Eit par forskarar meiner at akamenidane på 500-talet fvt. hadde stor kontroll over den omanske halvøya, og styrte truleg frå ein kystby som Sohar. Det sentrale Oman har sin eigen innfødde, såkalla kultursamling frå seinjarnalderen, Samad al-Shan. Kring 250 fvt. hadde Partia-dynastiet teke kontroll over Persiabukta. Dei strekte makta si så langt som til Oman, og oppretta garnisonar der for å ha kontroll over handelsrutene i Persiabukta. På 200-talet evt., tok sassanidane over etter Partia og heldt området fram til islam oppstod fire hundre år seinare. Omanarane var av dei fyrste som kom i kontakt med og godtok islam. Amr ibn al-As har jamnast fått æra for omvendinga av omanarane. Han vart send av profeten Muhammed under Zaid ibn Haritha-ekspedisjonen.
Portugisisk kolonisering
Eitt tiår etter Vasco da Gama runda Kapp det gode håp og sigla til India i 1497–98, kom portugisarane til Oman og okkuperte Muscat i 143 år, frå 1507 til 1650. Festninga deira står framleis. Portugisarane trong ein utpost for å verne skipsrutene sine, og bygde ut byen med festningsverk. Restar av arkitekturstilen deira finst framleis. Ein osmansk flåte erobra Muscat i 1552, under kampen om å få kontroll over Persiabukta og Indiahavet.
Dei osmanske tyrkarane erobra Muscat frå portugisarane igjen mellom 1581–88. Opprørske stammer klarte til slutt å drive ut portugisarane, men dei vart sjølve drivne bort eit hundreår seinare, i 1741, av leiaren for ei omansk stamme. Han byrja den noverande lina av regjerande sultanar. Utanom ein kortvarig persisk invasjon seint i 1740-åra, har Oman vore sjølvstyrt sidan den gongen.
1700- og 1800-talet
I 1690-åra pressa Saif bin Sultan, imamen i Oman, nedover Swahilikysten. Eit stort hinder for han var Fort Jesus, som hyste ein garnison frå den portugisiske busetnaden i Mombasa. Etter ei to år lang kringsetjing, fall fortet til bin Sultan i 1698. Etter dette dreiv omanarane portugisarane bort frå Zanzibar og frå alle andre kystområde nord for Mosambik, med hjelp frå somaliarar. Persarane invaderte Oman i 1737, men vart drivne ut att i 1749, då Al Said-dynastiet kom til makta. Dei styrer framleis Oman i dag.
Zanzibar var eit verdfullt område som den viktigaste slavemarknaden på Swahilikysten, og vart stadig viktigare for det omanske riket. Dette gjorde at sultanen av Oman, Sa'id ibn Sultan, på 1800-talet valde å flytte dit i 1837. Sa'id bygde imponerande palass og hagar i Zanzibar. Rivaliseringa mellom dei to sønene hans vart løyst, med hjelp av tvinga britisk diplomati, då ein av dei, Majid, tok trona i Zanzibar og dei mange regionane som familien gjorde krav på langs Swahili-kysten. Den andre sonen, Thuwaini, arva Muscat og Oman. Zanzibar påverka Komorane i Indiahavet og introduserte indirekte omanske skikkar i den komoriske kulturen. Dette omfatta både tekstiltradisjonar og bryllaupsseremoniar.
I 1783 slo Saiad Sultan frå Oman herskaren i Muscat, og fekk suverenitet over Gwadar. Denne kystbyen ligg i Makran-området i det som no er det sørvestlege hjørnet av Pakistan, nær dagens grense til Iran, ved munningen av Omanbukta. Etter å ha fått kontroll over Muscat, vart denne suvereniteten halden fram via ein utpeikt wali («guvernør»).
Hajarfjella, som Jebel Akhdar er ein del av, skil landet i to ulike regionar: det indre, kjent som Oman, og kystområda dominert av hovudstaden, Muscat. I 1913 vart kontrollen over landet delt. Det indre var styrt av Ibaditt-imamar og kystområda av sultanen. Britane var meklarar for Seeb-avtalen i 1920, der sultanen godkjende sjølvstendet til det indre området. Sultanen i Muscat skulle vere ansvarleg for utanrikssakene til Oman.