cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stigespel
Nyare versjonar
Spelet var særleg populært i India på 1700-talet og mindre populært på 1800-talet. I dette tidsrommet blei det innført til Europa og forenkla. Eit tidleg spel som kan minna om stigespel er det amerikanske Checkered Game of Life frå 1860, der spelarane går gjennom livet og sankar poeng frå gode ting. Det første rette stigespelet i Vesten blei laga i 1892 av det engelske spelselskapet til Frederick Henry Ayres. Spelet hadde 100 ruter, 5 slangar og 5 stigar. Målet i spelet var å nå inn til midten. Seinare følgde fleire vestlege variantar med ulike tal på ruter, reglar, hjelpemiddel/tilbakegangar og dekorasjonar, og stigespel blei utbreidde i den vestlege verda på 1900-talet. Medan stigar og slangar var den vanlegaste utforminga i Storbritannia og det britiske samveldet, blei ein variant med sklier (Chutes and Ladders) utbreidd i USA, medan stigar som anten kunne gå opp eller ned var vanlege i Tyskland og Norden. Det finst også mange variasjonar, til dømes med brannmenn (stiger og vasslangar), tog, snø (der kjelker eller akebrett går nedover) og ulike populære figurar. Det blir stadig laga stigespel med nye motiv, som fantasy eller steampunk.
Ralph Molina
Ralph Molina er ein amerikansk musikar og best kjend som trommeslagar for backingbandet til Neil Young, Crazy Horse.
Stigespel
Reglar
Det finst ulike reglar for stigespel. Ein måte å starta på er å tevla om å slå 1 med terningen. I nokre spel kan ein få ein ekstra tur ved å slå 1, 5 eller 6, men bli send tilbake til start om ein slår 6 tre gonger på rad. For å vinna kan det vera nødvendig med eit terningkast som gjer at ein lander nøyaktig på enderuta.
Ralph Molina
Han var fødd i Puerto Rico og har vore medlem av Crazy Horse sidan dei vart danna i 1962 som Danny & the Memories. Han har spelt på alle dei 20 utgjevingane til bandet, med og utan Young. Trommestilen til Molina vert skildra som enkel, men med stødig rytme.
Iver Jønland
Iver Jønland er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Hølonda, som vann bronsemedaljen på 30 km under noregsmeisterskapen på ski i 1975. Han var medlem av Idrettslaget Leik og såleis klubbkamerat med den eitt år yngre Oddvar Brå.
Under europameisterskapen 1970 for juniorar vann det norske tremannslaget stafetten. Med på laget var Jønland, Ivar Formo og Brå.
Jønlands fremste prestasjon kom på 50 km under NM i Flatebygd i 1975. Her sørgde han for at tre sør-trønderar tok alle medaljane på distansen. Berre dei framifrå femmilsløparane Oddvar Brå og Magne Myrmo gjekk fortare.
Manic Nirvana
Manic Nirvana er det femte solalbumet til den tidlegare Led Zeppelin-songaren Robert Plant. Det kom ut i 1990. Sjølv om den første singelen «Big Love» berre selde beskjeden, vart oppfølgjaren «Hurting Kind» ein hitt som nådde førsteplassen på Mainstream Rock Tracks-lista i USA, der han låg i seks veker på rad. Albumet kom ut på ny med nymastra lyd i mars 2007.
Bill Wyman
Bill Wyman eller William George Perks er ein engelsk bassist som er mest kjend for å ha spelt bass i The Rolling Stones frå 1962 til 1992. Sidan 1997 har han spelt inn plater og turnert med sitt eige band, Bill Wyman's Rhythm Kings.
Oppvekst
William George Parks vart fødd på Lewisham sjukehus i Lewisham sør i London. Han er son av ein murar, William og kona Kathleen. Dei første barndomsåra budde dei byen Penge, før dei flytta på landet i Kent. Han gjekk på Beckenham and Penge Grammer School frå 1947 til 1953, der han forlet skulen før eksamen fordi faren hadde funne jobb til han hos ein bookmaker, og insisterte på at han tok jobben.
Musikken
Wyman fekk pianoundervisning frå han var 10 til 13. Etter det første ekteskapet sitt kjøpte han ein gitar, men var ikkje nøgd med sin eigen prestasjon. Etter å ha høyrt ein bass på ein konsert med Barron Knights, forelska han seg med ein gong i basslyden og starta å spele instrumentet. Han spelte i starten saman med eit lokalt band kalla The Cliftens. Det var òg i denne perioden han starta å kalle seg Bill Wyman. Han nytta etternamnet til ein av venene sine som han hadde hatt verneplikt i Royal Air Force i lag med.
Då trommeslagaren Tony Chapman fortalte Bill om det nye bandet The Rolling Stones, som søkte etter ein bassist, søkte han jobben og vart offisielt medlem i desember 1962. Sjølv om The Stones syns han var ein dyktig bassist, likte dei ikkje like mykje stilen og personlegdomen hans, kanskje fordi han var seks år eldre enn dei.
Wyman song sjeldan på songane til The Rolling Stones, men han skreiv og song «In Another Land» frå albumet Their Satanic Majesties Request, som òg vart gjeven ut som singel.
I 1970- og tidleg i 1980-åra gav han ut tre soloalbum, men ingen oppnådde særleg suksess. Det siste i 1982 gav han likevel ein liten hit i Europa med singlen (Si Si) Je Suis Un Rock Star.
Mot slutten av 1980-åra komponerte Wyman muiskk til to filmar av den italienske filmregissøren Dario Argento. Det var til filmane Phenomena frå 1985 og Terror at the Opera frå 1987.
Wyman førte ei detaljert dagbok om dagane sine med The Rolling Stones. Etter han forlet bandet har han nytta dagboka då han skreiv biografien om The Stones, Rolling With The Stones, og sin eigen sjølvbiografi Stone Alone.
Bill Wyman hadde eit sterkt venskap med gitaristen Mick Taylor, den første som frivillig forlet The Stones. Han heldt fram med å arbeide saman med Taylor på sine solo projekt etter at han forlet bandet.
Wyman, som var av dei meir fornuftige og klarsynte av medlemmane i bandet, nekta å ta narkotika og store mengder alkohol.
Etter albumet Steel Wheels i 1989 avgjorde han å forlate bandet, men vart verande eit par år til for å vere sikker på han gjorde rett. Stones valde å ikkje ta inn ein ny fast bassist, men den første bassisten dei nytta, Darryl Jones, har likevel vore med på alle Stones-album i ettertid.
Wyman heldt fram solokarrieren sin med eit eige band, The Rhythm Kings, med musikarar som Martin Taylor, Albert Lee, Gary Brooker og Terry Taylor.
European Geostationary Navigation Overlay System
Nokre produsentar av GPS-mottakarar kallar EGNOS, WAAS og MSAS for Satellite Differensiell GPS (SDGPS).
Systemet skulle ha vore operativt i juni 2005, men vart først erklært operativt 1. oktober 2009.
Fort Augustus
Fort Augustus (skotsk-gælisk Cill Chuimein) er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han har kring 650 innbyggjarar.
Landsbyen er kalla opp etter ei festning som vart bygd av general George Wade etter opprøret til jakobittane i 1715. Fortet vart påbegynt i 1729 og stod ferdig i 1742, tidsnok til å bli erobra av jakobittane april 1745 før slaget ved Culloden. Fortet var kalla opp etter Prins William Augustus, son av kong Georg II.
Ja`lal
Ja`lal er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Golspie
Golspie  er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han har kring 1500 innbyggjarar. Golspie ligg i Sutherland ved Moray Firth på den skotske nordaustkysten, nord for Dornoch og Dornoch Firth. Om lag fem kilometer sør for Golspie ligg innsjøen Loch Fleet som er eit spesielt verneområde på grunn av dyrelivet der. Dunrobin Castle ligg like nordaust for Golspie.
Glass Point
Glass Point er eit nes 4,5 nautiske mil sørvest for False Round Point på nordkysten av King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Det vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1960 etter R.H. Glass, kaptein på «Francis Allyn» frå New London i Connecticut, som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1873–75 og 1877–79. I 1877–78 redda han den einaste overlevande frå «Florence» frå Potter Cove.
Trondheim lufthamn, Værnes
Trondheim lufthamn, Værnes er hovudflyplassen i Trøndelag og ligg i Stjørdal kommune ved Stjørdalshalsen i Trøndelag fylke, om lag 35 km aust for Trondheim. Flyplassen er ein viktig regional flyplass som tener Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag. I tillegg er flyplassen eit viktig nav for flygingar frå Namdalen og Helgeland. Flyplassen er eigd og driven av Avinor i samarbeid med Luftforsvaret.
Før 2006 var Værnes den tredje største flyplassen i Noreg, med 44 589 sivile flyrørsler og 2 935 799 passasjerar i 2005 (derav 118 345 var charterpassasjerar), men er no den fjerde største forbigått av Stavanger lufthamn. Fire flyselskap tilbyr innanriksflygingar til 17 destinasjonar mens fire flyselskap tilbyr 13 internasjonale destinasjonar, inkludert fleire daglege avgangar til Amsterdam og København. Charterflygingar er regelmessig tilbode til ytterlegare 12 destinasjonar. Ein god del av innanlandstrafikken kjem frå rolle Værnes har som regional nav for Namdalen og Helgeland, med fleire flygingar med Dash 8 fly operert av Widerøe. Likevel er den viktigaste ruta den til Oslo, som har cirka 25 daglege avgangar med Boeing 737-fly. Denne ruta kjem også på 5. plass på lista over dei mest travle rutene i Europa, målt i talet flyrørsler.
Flyplassen er delt inn i to terminalar. Innanriksterminalen terminal A vart opna i 1994, og er utstyrt med flybruer. Den gamle terminalen, som vart opna i 1982, har vorten døypt om til terminal B og er brukt til internasjonale flygingar. Denne vart renovert i 2005 og har no ein stor taxfree-butikk. Kapasiteten er tidvis sprengt i denne terminalen, men Avinor har likevel valt å prioritere utbyggingar på Flesland lufthamn og Gardermoen lufthamn framfor Værnes.
Lokalisert saman med flyplassen finst hovudbasen til Heimevernet for Trøndelag, tidlegare LFS (Luftforsvarets Skolesenter Værnes) og enda tidlegare enn det Værnes Flystasjon.
Historie
Militæraktiviteten på Værnes starta i 1887 da hæren kjøpte Værnes Gård og konverterte han til ein militærforlegning. Den 26. mars 1914 letta det fyrste flyet, ein militær Maurice Farman MF-7 «Longhorn». Dei fyrste tre permanente flya vart stasjonert her i 1919, i 1920 vart den fyrste hangaren bygd, og i 1922 vart radioutstyr installert.
Under andre verdskrig okkuperte den tyske invasjonshæren Noreg den 9. april 1940, og Luftwaffe okkuperte Værnes med liten motstand. Dei tyske styrkane begynte straks å betre lufthamna, og innan nokre få veker hadde dei bygd ein ny rullebane. Innan 1942 hadde dei konstruert tre betongrullebanar, den lengste var 1.620 meter, i tillegg til fleire hangarar, bunkerar og luftvernstillingar, totalt meir enn 100 bygningar. Eit tjuetals førkristne gravhaugar vart fjerna for å gje plass til utvidingane. På det meste var det stasjonert 2 000 tyske soldatar og 2 000 norske arbeidarar på Værnes under andre verdskrig. Etter den tyske kapitulasjonen 8. mai 1945 trekte Luftwaffe seg ut av Værnes.
Etter krigen vart flyplassen opphavleg gjeven til Royal Air Force, men dei trekte seg raskt attende og overlét han til Luftforsvaret. Fleire skadronar, av dei 332, 331 og 337, var stasjonert på Værnes i etterkrigsåra. I 1952 vart Luftforsvarets Flygeskole flytta til Værnes, men i 1954 stod nye Ørland Hovudflystasjon klar, slik at mesteparten av luftforsvaret flytta dit.
Trass i at Heimdal var den opphavlege ynskte plassen for ein sivil trøndersk flyplass, vedtok styresmaktene i 1951 at den sivile flyplassen skulle verte bygd på Værnes. I tillegg stødde NATO utbygginga av den militære delen av flyplassen. Den nye flyplassen stod ferdig den 21. oktober 1961. Etter dette auka den sivile trafikken gradvis, mens den militære var konstant.
Før krigen hadde Det Norske Luftfartsselskap, forløparen til DNL, Scandinavian Airline Systems floge sjøflyruter til Ilsvika og Jonsvatnet med Junkers Ju 52ar. Etter krigen gjekk DNL over til å fly til Hommelvika Hamn. I 1947/48 prøvde DNL seg med flygingar til Oslo med Douglas DC-3 Dakotaer, men fyrst i 1952 begynte SAS å fly til Værnes att. Braathens S·A·F·E starta til å begynne med flygingar til grasrullebanen på Lade i 1953, men flytta i 1956 til Værnes.
Transport til flyplassen
Ein kan kome seg til Trondheim med taxi, bil, buss eller tog; alle tar om lag ein halvtime. Jarnbanen har timeavgangar både nordover og sørover. Værnes var den fyrste flyplassen i Nord-Europa som fekk integrert jarnbanestasjon i terminalen, lokalisert mellom Hell og Stjørdal på Nordlandsbanen. Europavegane E 6 og E 14 går rett forbi flyplassen. Taxi står rett utanfor tilkomsthallen, flybussar går forbi hotella i Trondheim sentrum med hyppige avgangar i rushtida og rutebussar stoppar ved Shell-stasjonen (nordgåande) eller utanfor Rica Hell Hotell (sørgåande). Ein flybuss til Åre går tre gonger i veka, og korresponderer med internasjonale tilkomstar, i tillegg stoppar Namdalsekspressen (ekspressbuss Trondheim-Namsos) også utanfor terminalen. Ein kan tinge turbuss av ein av fleire turbusselskap i regionen.
Oskar Klein
Oskar Benjamin Klein var ein svensk fysikar.
Han var professor i mekanikk og matematisk fysikk frå 1930 til 1962 ved Kungliga Tekniska Högskolan i Stockholm. Klein arbeidde kvantemekanikk og atomfysikk, og han er særleg kjend for arbeida i lag med Svein Rosseland og Yoshio Nishina. Han formulerte den relativistiske bølgjelengda, kalla Klein-Gordon-likning, som vart gjort om lag samstundes med W. Gordon og Erwin Schrödinger, og Kaluza-Klein-teorien.
Han vart æresdoktor ved Universitetet i Oslo i 1951.
Erími
Erími (gresk Ερήμη, tyrkisk Erimi) er ein distriktsby på Kypros og ein lokalstyrt busetnad i distriktet Lemesós i Republikken Kypros. Delar av busetnaden ligg innanfor det britiske baseområdet Akrotíri.
Ved folketeljinga i 2011 hadde busetnaden 2 432 innbyggjarar.
Yuvalim
Yuvalim er ein fellesbusetnad i Misgav regionale kommune i Galilea.
Han vart grunnlagd i 1982 av ei gruppe tilsette i Rafael og familiane deira. I 2010 hadde Yuvalim 996 innbyggjarar.
Adygisk
Adygisk, også kjent som adygé eller vesttsjerkessisk, er eit kaukasisk språk. Saman med det nærskylde språket kabardinsk utgjer det den tsjerkessiske greina av den nordvestkaukasiske språkgruppa. Språket er knytt til folkegruppa adygarar, og blir tales av kring 120,000 i Kaukasus – hovudsakleg i Republikken Adygia i Russland – og omtrent 100,000 i Tyrkia, i tillegg til i spreidde grupper på Balkan, i Irak, Jordan og Syria.
Adygisk har ifølgje språkleksikonet Ethnologue 585,500 talarar totalt.
Adygisk fekk eige skriftspråk i 1918, etter oktoberrevolusjonen.
Adygisk i Russland og Kaukasus
Republikken Adygia, som har namn etter adygarane, huser den største delen av adygisktalande i Russland. Ifølgje folketejlinga i 2010 var talet på talarar 117,500; ingen var einspråklege. Folketeljinga opplyser også at den etniske folkesetnaden var på 129,000.
Adygisk utanfor Tsjerkessia og Kaukasus
Store norske leksikon anslår omtrent 100,000 adygisktalande i Tyrkia, medan Ethnologue anslår 316,000 i 2014, med ingen einspråklege ifølgje ei folketeljing i 1965. Adygisktalande folk er spreidde over Tyrkia, blant anna i Sentral- og Vest-Anatolia, Kayseri, Tokat, Kahramanmaraş og fleire andre provinsar. Den adygiske busetnaden i Tyrkia er eit resultat av tsjerkessisk diaspora fordriven under den russisk-tsjerkessiske krigen (omtrent 1763–1864).
Adygisk blir lært bort i Jordan ved skolen for jordanske adygarar, Prins Hamza ibn al-Hussein vidaregåande skule, i Amman. Denne skulen, som blei skipa av adygiske jordanarar med støtte frå den avdøde kong Hussein av Jordan, er ein av dei første skulane for adygarsamfunna utanfor Tsjerkessia. Skulen har omtrent 750 jordanske adygiskstudentar, og har som eit av sitt fremste mål å verna adygisk språk og tradisjonar blant nyare generasjonar. Talet på adygisktalande i Jordan var omtrent 78,000 i 2013.
Adygisk blir tala av tsjerkessarar i Irak og av tsjerkessarar i Israel, der det blir brukt på landsbyskular. I Irak var talet på adygisktalande i 2014 omtrent 34,000, hovudsakleg busette i Bagdad, guvernementa Diyala, As Sulaymaniyah og Kirkuk, og i spreidde samfunn. I Israel var talet på adygisktalande i 2005 omtrent 3000, fordelt på to landsbyar med ein liten dialektforskjell.
Språket blir også tala av mange tsjerkessarar i Syria, sjølv om dei fleste syriske tsjerkessarar snakkar kabardinsk. Ethnologue rekna med rundt 35000 adygisktalande i Syria i 2014, hovudsakleg i distriktet Salkhad i As-Suwayda guvernement, og distriktet Daraa i Daraa guvernement.
I tillegg finst det ei lita adygisktalande gruppe i Nord-Makedonia på Balkan.
Truga status
Ifølgje UNESCO sitt kart frå 2009 med namnet UNESCO Map of the World's Languages in Danger («UNESCO-kart over verdas språk i fare»), var adygisk i 2009, med alle stammedialektane sine, klassifisert som «sårbart».
Språkdøme
Menneskerettserklæringa på adygisk og kabardinsk, saman med den opphavlege erklæringa på engelsk.
Brev frå kong Filippus Simonsson ca. 1207–1217
Brev frå kong Filippus Simonsson ca. 1207–1217 er det eldste norske kongebrevet som er verna i original, og det er Noregs eldste verna norskspråklege (norrøne) brev. Brevet er skrive av kong Filippus Simonsson, som var konge for baglarane mellom 1207 og 1217. Brevet er ikkje datert, men utsendt i Filippus' regjeringstid. Brevet er skrive med jerngallusblekk på pergament og vert teke vare på hos Riksarkivet.
Om brevet
Brevet er eit viktig rettshistorisk dokument. Det viser at lagmannen på denne tida byrja å få ein funksjon som domar. Vernebrevet dokumenterar òg at kong Filippus utøvde kongsmakt, og at han og baglarane hadde herredømet over Vika. Den kong Inge som Filippus nemner i brevet kan vera baglerkongen Inge Magnusson, men det kan òg vera kong Inge Haraldsson Krokrygg, norsk konge 1136-1161 og onkelen til Filippus. Det er nemleg registrert (men ikkje verna i original) fleire gåvebrev til Hovedøya kloster frå han.
Brevteksta og moderne omsetjing
Brevet er trykt som tekst i diplomsamliga Diplomatarium Norvegicum:
Philippus konungr sender ollum Morsd/oe/lom þeim er j lyðni
''villia vera við oss. q. G. #z sina. Vm eighn þa #z uttvægh er Jngi.''
''konungr. gaf til Hauwðeyiar or b/oe/ þeim er Aspar heita a Foll/oe/ ser''
''til miskunnar þa er oss. saght at þer haveð genget a meðr kappe #z''
''agirnd #z malghat þa eign með rangyndum ok unyta sva. fyrir munkum''
''j Hauwðey. Nu hava þeir loghuunnitt eighnena sem Simun logh maðr''
''hevir laogh um skyrt. Nu ef nokor maðr verðr sua diarfr at hann''
''gerer þeim nokot spial virki eða lan bum þeira. a gaurðum eða grindum''
''fyrir koma nema livi eða limum ef ver meghom na honom. Walete.''
Omsett til moderne norsk lyder brevet:
Ullervad
Ullervad er ein svensk tettstad i Mariestads kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 911 innbyggjarar. Ullervad ligg cirka fem kilometer sør for Mariestad.
Jabal `uras
Jabal `uras er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Low Head
Low Head er eit nes 1 nautisk mil (1,9 km) sør-sørvest for Lions Rump, vestsida av innløpet til King George Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Det vart kartlagd og gjeve dette skildrande namnet i 1937 av mannskap på RRS «Discovery II» under Discovery Investigations.
Intervision Song Contest
Intervision Song Contest (ISC) er ein internasjonal songtevling for dei tidlegare statane i Sovjetunionen og medlemslanda i Shanghaigruppa. Tevlinga var tidlegare austblokklanda sin versjon av Eurovision Song Contest. Dei fire fyrste utgåvene av tevlinga fann stad i Sopot i Polen mellom 1977 og 1980. Den femte utgåva vart arrangert i Sotjsi i Russland, og den sjette utgåva av tevlinga vil finne stad på same stad i oktober 2014.
Paritet i fysikk
Paritet er i fysikk eit mogeleg utfall hos ein funksjon ved endring av forteikn for alle romlege koordinatar:
Sidan P2=I så kan paritetsoperatoren ha eigenverdi 1 eller -1. Funksjoner med eigenverdi 1 har lik paritet, mens funksjonar med eigenverdi -1 har ulik paritet.
Ulvåker
Ulvåker er ein svensk tettstad i Skövde kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 265 innbyggjarar.
Lippo Memmi
Filippo di Memmo, betre kjend som Lippo Memmi, var ein italiensk målar som kan knytast til sienaskulen og internasjonal gotikk. Arbeida hans følgde mange konvensjonar frå bysantinsk kunst.
Liv
Memmi var fødd og døydde i Siena. Han var elev, samarbeidar og svoger av Simone Martini.
Lippo Memmi måla berre religiøs kuns. Han stod bak fleire fresker, eitt av hans største verk var Maestà frå 1317 i Palazzo Comunale i San Gimignano, inspirert av Martini sitt verk i Palazzo Pubblico i Siena. Eit anna verk tillagd han er Madonna dei Raccomandati (ca. 1320) i Orvieto domkyrkje, som viser jomfru Maria som verna innbyggjarane i byen under kappen sin.
Memmi samarbeidde med Simone Martini på Kunngjeringa og to helgenar frå 1333, og gjorde truleg mest arbeid med helgenane. Han reiste med Martini til paven i Avignon, og arbeidde der til rundt 1350. Deretter vende han tilbake til Siena.
Ulvkälla
Ulvkälla er ein svensk tettstad i Härjedalens kommun i Jämtlands län i landskapet Härjedalen. I 2005 hadde tettstaden 445 innbyggjarar.
Hippolyt Kempf
Hippolyt Kempf er ein sveitsisk tidlegare kombinertløpar. Han vart olympisk meister i kombinert i 1988, i same olympiaden var han også med på Sveits sitt lag som tok sølvmedalje i lagtevlinga. Seks år seinare vann han og Sveits ein ny OL-medalje i lagtevlinga på Lillehammer, ein bronsemedalje.
Aktiv
Kempf debuterte i verdscupen den 4. januar 1986 og vart nummer 15 i kombinertrennet i Schonach. I slutten av februar månad kom han på åttandeplass i øvinga i Lahti-spelen. Han gjorde stor framgang til neste sesong og vann i romjula 1986 i Oberwiesenthal sin fyrste siger i verdscupen. I verdsmeisterskapen 1987 i Oberstdorf gjekk han seg inn til sjetteplassen.
Kempf lukkast overmåte under OL 1988 i Calgary; han vann den individuelle gullmedaljen framom Klaus Sulzenbacher frå Austerrike og Allar Levandi som representerte Sovjetunionen. Saman med Andreas Schaad og Freddy Glanzmann utgjorde han det sveitsiske tremannslaget som tok sølv i lagtevlinga, bakom Vest-Tyskland.
Dei same tre utøvarane sikra Sveits ein ny sølvmedalje i lagtevlinga under VM i Lahti året etter, Noregs tre utvalde vann ein overlegen triumf. Kempf vart nummer fire i den individuelle kombinerttevlinga i meisterskapen. Gjennom 1989-sesongen vann han elles to verdscuprenn og fekk ein andreplass. I 1989/90-sesongen vann han eitt verdscuprenn, medan han i den påfylgjande sesongen fekk to andre- og ein tredjeplass i verdscupen. Han kom den sesongen på sjuandeplass i ski-VM i Val di Fiemme.
Ein fjerdeplass i Schonach var Kempfs fremste prestasjon verdscupen i OL-sesongen 1992, og ein niandeplass same staden hans besteresultat i 1993. Under vinterleikane på Lillehammer i 1994 vart Kempf nummer seks individuelt og var dagen etterpå delaktig då Sveits fekk bronsen i lagtevlinga. I det siste rennet for sesongen, i Thunder Bay 19. mars 1994, sigra Kempf føre Kenji Ogiwara, Trond Einar Elden og Bjarte Engen Vik. Han slutta då som aktiv.
Halkirk
Halkirk (skotsk-gælisk Hacraig) er ein landsby i regionen Highland i Skottland. Han har kring 900 innbyggjarar. Halkirk ligg i Caithness nær nordkysten av Skottland, ved elva Thurso om lag sju kilometer sør for Thurso.
I mellomalderen var Halkirk bispesete for Caithness bispedømme. Det er ikkje lenger spor av katedralen frå den tida.
Black Sabbath av Black Sabbath
Black Sabbath er debutalbumet til det engelske heavy metal-bandet Black Sabbath, gjeve ut 13. februar 1970 på Vertigo Records i Storbritannia og Warner Bros. Records i USA den 1. juni 1970. Albumet blir rekna som det første heavy metal-albumet, og opningssporet, «Black Sabbath», har vorte omtalt som den første doom metal-låten.
Ved utgivinga vart albumet nummer åtte på den britiske albumlista og nummer 23 på den amerikanske Billboard' Top LPs-lista. Black Sabbath er inkludert i Robert Dimery sitt musikalske oppslagsverk 1001 Albums You Must Hear Before You Die frå 2005.
Innspeling
Ifølgje Black Sabbath-gitaristen og grunnleggjaren Tony Iommi vart debutalbumet deira spelt inn i løpet av ei tolv timar lang økt den 16. oktober 1969. Iommi sa: «Me gjekk berre i studio og gjorde det på ein dag, me spelte live-settet vårt og det var det. Me syntest faktisk at ein heil dag var ganske lenge, og så drog me dagen etter for å spela for 20 pund i Sveits.» Bortsett frå bjøller, tore og regn-lydeffektane som vart lagt til i byrjinga av opningssporet og dei dobbeltspora gitarsoloane på «N.I.B.» og «Sleeping Village», vart det praktisk talt ikkje lagt til nokre ekstra spor på albumet. Iommi hugsar innspelinga live: «Me tenkte: 'Vi har to dagar på oss, og ein av dagane er miksing'. Så me spelte live. Ozzy song samtidig, me sette han i ein eigen bås og så var me i gang. Det meste av det me gjorde, vart aldri spelt inn ein gong til.»
Nøkkelen til den nye sounden til bandet på albumet var den særprega spelestilen til Iommi, som han utvikla etter ei ulykke på ein metallplatefabrikk der han jobba som 17-åring. Her kutta han av tuppen av langfingrane på gripehanda hans. Iommi laga eit par falske fingertuppar av plast frå ei oppvaskmiddelflaske og stemde om strengene på gitaren for å gjera det lettare for han å bøya strengene, noko som skapte ein massiv, tung lyd. «Eg spelte mange akkordar og måtte spela kvintar fordi eg ikkje kunne spela kvartar på grunn av fingrane mine», forklarte Iommi til Phil Alexander i Mojo i 2013. «Det hjelpte meg med å utvikla spelestilen min, der eg bøygde strengene og slo på den opne strengen samtidig for å gjera lyden villare.» I same artikkel la bassisten Geezer Butler til: «På den tida skulle bassisten gjera alle desse melodiske løpa, men eg visste ikkje korleis eg skulle gjera det fordi eg hadde vore gitarist, så alt eg gjorde var å følgja Tonys riff. Det gjorde lyden tyngre.»
Black Sabbath-vokalisten Ozzy Osbourne har alltid snakka varmt om innspelinga av debutalbumet til bandet, og i sjølvbiografien I Am Ozzy skriv han: «Då me var ferdige, brukte me eit par timar på å dobbeltspore noko av gitaren og vokalen, og det var det. Ferdig. Me var på puben i tide til siste bestilling. Det kan ikkje ha teke meir enn tolv timar totalt. Det er slik album skal lagast, etter mi meining.» Trommeslagar Bill Ward er samd og sa til Guitar World i 2001: «Eg synest det første albumet er heilt utruleg. Det er naivt, og det er ei absolutt kjensle av samhald - det er ikkje konstruert på nokon som helst måte. Me var ikkje gamle nok til å vera smarte. Eg elskar alt, òg feila!» I eit intervju til serien Classic Albums i 2010 la Butler til: «Det var bokstaveleg talt live i studio. Eg meiner, (produsent) Rodger Bain, eg synest han er eit geni, måten han fanga bandet på så kort tid.» I sjølvbiografien Iron Man: My Journey Through Heaven & Hell with Black Sabbath, bagatelliserer Iommi rolla til produsenten og insisterer: «Me valde ikkje å jobba med Rodger Bain, han vart vald for oss... Han var god å ha rundt seg, men me fekk ikkje så mange råd frå han. Han foreslo kanskje eit par ting, men låtane var allereie ganske strukturerte og sorterte.»
Sjanger
Ved utgivinga skildra ein skribent i The Boston Globe musikken til Black Sabbath som «hard bluesrock». I ettertid meiner AllMusic-skribenten Steve Huey at Black Sabbath markerer «fødselen til heavy metal slik me kjenner det i dag». Han meinte at albumet «overskrid dei klare røtene sine i bluesrock og psykedelia og blir litt meir». Han tilskriv den «soniske styggheita» som ein refleksjon av «det dystre industrielle marerittet» i heimbyen deira, Birmingham i England. Huey noterer indikasjonane på den første sida til tema som er karakteristiske for heavy metal, inkludert vondskap, heidenskap og okkultisme, «filtrert gjennom skrekkfilmar og skriftene til J.R.R. Tolkien, H.P. Lovecraft og Dennis Wheatley.» Han karakteriserer side to som «overgitt til laussluppen bluesrock-jamming lært gjennom det engelske rockebandet Cream».
Forfattaren og den tidlegare redaktøren for magasinet Metal Maniacs, Jeff Wagner, meiner at Black Sabbath er det «allment aksepterte startpunktet» for når heavy metal «vart distinkt frå rock and roll». Han meiner albumet representerte ein overgang frå bluesrock til «noko styggare», og at denne stilen «fann eit djupare alvor gjennom sørgmodig song og ein uhyggjeleg rytmisk puls». Ifølgje magasinet Rolling Stone var «albumet som utan tvil oppfann heavy metal bygd på dundrande bluesrock». Sputnikmusic-skribenten Mike Stagno påpeikar at kombinasjonen til Black Sabbath av element frå rock, jazz og blues, med tung forvrenging, skapte eit av dei mest innverknadsrike albuma i heavy metal-historia. I ettertid har Black Sabbath vorte hylla som kanskje det første ekte heavy metal-albumet. Det har òg vorte kreditert som den første plata i sjangeren stoner rock. I eit breiare perspektiv seier Pete Prown i Vintage Guitar: «Debutalbumet til Black Sabbath frå 1970 var eit vasskilje i tungrocken, men det var ein del av ein større trend med artistar, produsentar og lydteknikarar som allereie var på veg mot det me i dag kallar hardrock og heavy metal.»
Musikk og tekstar
Musikken og tekstane til Black Sabbath var ganske mørke for si tid. Opningssporet er for det meste basert på eit tritonus-intervall spelt i sakte tempo på elektrisk gitar. I dokumentaren Classic Albums frå 2010 om innspelinga av det andre albumet deira, Paranoid, hevdar bassisten Geezer Butler at riffet var inspirert av «Mars, the Bringer of War», ein sats i Gustav Holst-komposisjonen Planetane. Iommi omtolka riffet noko og omdefinerte retninga til bandet. Ward sa til Classic Albums: «Då Oz song 'What is this that stands before me?' vart det heilt annleis ... det var ein annan tekst no, det var ei anna kjensle. Eg spelte trommer til orda.» Låtteksten handlar om ein «figur i svart» som Geezer Butler hevdar å ha sett etter å ha vakna opp frå eit mareritt. I platenotata til livealbumet Reunion frå 1998 fortel bassisten: "Eg var oppvaksen som katolikk, så eg trudde fullstendig på djevelen. Det var eit vekeblad som heitte Man, Myth & Magic som eg byrja å lesa, som handla om Satan og sånt. Det og bøker av Aleister Crowley og Dennis Wheatley, spesielt The Devil Rides Out.... Eg hadde flytta inn i ei leilegheit som eg hadde måla svart med omvende kors overalt. Ozzy gav meg ei bok om magi frå 1500-talet som han hadde stole ein stad. Eg la ho i lufteskapet fordi eg var usikker på ho. Seinare den natta vakna eg og såg ein svart skugge i enden av senga. Det var eit forferdeleg nærvær som skremde livet av meg! Eg sprang til skapet for å kasta ut boka, men ho var forsvunnen. Etter det gav eg opp alt det der. Det skremde livet av meg."
På same måte er teksten til songen «N.I.B.» skriven frå synspunktet til Lucifer, som forelskar seg i ei menneskekvinne og «blir eit betre menneske» ifølgje tekstforfattar Butler. I motsetning til kva mange trur, er namnet på låten ikkje ei forkorting for «Nativity in Black»; ifølgje sjølvbiografien til Osbourne er det berre ein referanse til trommeslagaren Bill Ward sitt dåverande spisse fippskjegg, som var forma som ein fyllepenn-spiss. Tekstane til to andre songar på albumet handlar om historier med mytologiske tema. «Behind the Wall of Sleep» er ein referanse til H. P. Lovecraft-novella «Beyond the Wall of Sleep,» medan «The Wizard» var inspirert av karakteren Gandalf frå Hobbiten og Ringenes Herre. Sistnemnde inkluderer munnspel av Osbourne. Bandet spelte òg inn ein versjon av «Evil Woman», ein låt som hadde vore ein amerikansk hit for bandet Crow. I sjølvbiografien sin innrømmer Iommi at bandet motvillig gjekk med på å gjera låten på oppmoding frå manageren Jim Simpson, som insisterte på at dei skulle spela inn noko kommersielt.
Plateomslag
Albumomslaget vart fotografert ved Mapledurham Watermill, som ligg ved Themsen i Oxfordshire, England, av fotografen Keith McMillan (kreditert som Keef), som hadde ansvaret for det overordna designet. Framfor vassmølla står ein figur kledd i ei svart kappe, portrettert av modellen Louisa Livingstone, viss identitet ikkje vart allment kjende før i 2020. «Eg er sikker på at (McMillan) sa at det var for Black Sabbath, men eg veit ikkje om det betydde så mykje for meg den gongen», hugsar Livingstone og legg til at det hadde vore «iskaldt» under innspelinga. «Eg måtte stå opp klokka fire om morgonen. Keith sprang rundt med tørris og kasta han i vatnet. Det verka ikkje så bra, så han enda opp med å bruka ei røykmaskin», sa modellen.
Ifølgje McMillan hadde Livingstone ingenting på seg under den svarte kappa, og det vart eksperimentert med nokre «litt meir vågale» bilete som vart tekne under seansen. «Me bestemde oss for at ingenting av det fungerte», seier McMillan. «Alle former for seksualitet tok bort den meir illevarslande stemninga. Men ho var ein fantastisk modell. Ho var utruleg modig og forstod kva eg prøvde å gjera.».
Det indre dobbeltfalsa omslaget på den opphavlege utgivinga inneheldt eit oppned-kross med eit dikt skriven av Roger Brown, fotoassistenten til McMillan. Bandet vart etter seiande opprørt då dei oppdaga dette, ettersom det gav næring til skuldingar om at dei var satanistar eller okkultistar; men i memoara til Osbourne seier han at så vidt han veit var det ingen som var opprørte over inkluderinga. Minnet til Iommi er noko annleis: «Plutseleg hadde me alle desse galne folka som dukka opp på konsertane», sa han til magasinet Mojo i 2013. «Eg trur Alex Sanders (ypparstepresten i religionen Wicca) dukka opp på ein konsert ein gong. Det var ganske merkeleg, eigentleg.» I platenotata til albumet Reunion frå 1998 står det: «Utan at bandet visste det, vart Black Sabbath lansert i USA med ein fest der leiaren for Church of Satan, Anton LaVey, leidde forhandlingane... Plutseleg var Sabbath Satans høgre hand.»
I åra etter at det ikoniske omslagsbiletet vart teken, har Livingstone gitt ut elektronisk musikk under namnet Indreba. .
Utgiving og mottaking
Black Sabbath fekk generelt negative meldingar av kritikarane i samtida. Rolling Stone-skribenten Lester Bangs skildra bandet som «akkurat som Cream! Berre verre», og han avfeia albumet som «trass i dei grumsete songtitlane og noko inkjesigande tekstar som høyrest ut som om Vanilla Fudge hyller Aleister Crowley, har albumet ingenting med spiritisme, okkultisme eller noko anna å gjera enn stive resitasjonar av Cream-klisjear.» Robert Christgau, som skreiv for The Village Voice, kritiserte albumet som «bullshit nekromanti». Seinare skildra han det som ein refleksjon av «det verste av motkulturen», mellom anna «narkotisk svekt reaksjonstid» og «lange soloar».
Hilton of Cadboll
Hilton of Cadboll, eller berre Hilton, er ein landsby i nærleiken av Tain i Easter Ross i Skottland. Staden er kjend for å vere staden der den piktiske oldtidssteinen Hilton of Cadboll Stone vart avdekt.
Hilton of Cadboll, Balintore, og Shandwick er kollektivt kjent som «Seaboard Villages», kystlinjelandsbyane.
Black Sabbath av Black Sabbath
Seinare meldingar og ettermæle
I ettertid har meldingane av Black Sabbath vore positive. AllMusic-meldaren Steve Huey meinte at det var eit svært innovativt debutalbum med fleire klassiske metal-låtar, inkludert tittelsporet, som han meinte hadde «tidenes mest definitive heavy metal-riff». Huey var òg imponert over korleis bandet sin «neddempa, grumsete gitarrock slår lyttaren på ein nesten hallusinatorisk måte og frydar seg over sin eigen omtåka, narkomane medvitstilstand». I The Rolling Stone Album Guide (2004) framheva journalisten Scott Seward den grandiose produksjonen til Bain på «eit album som et hippiar til frukost.» Mike Stagno i Sputnikmusic meiner at «både fans av bluesinspirert hardrock og heavy metal av alle slag bør finna noko dei liker på albumet.» BBC Music-skribenten Pete Marsh omtalte Black Sabbath som eit «album som endra andletet til rockemusikken.» I Mick Wall-boka Black Sabbath: Symptom of the Universe reflekterer Butler: «London-pressa hata oss fullstendig då me gjorde det, for dei hadde aldri skrive ein artikkel om oss, dei kjende ikkje til oss. Då det første albumet vårt gjekk rett inn på hitlistene den første veka, tenkte London-pressa: 'Kva i helvete er det som skjer her?'. Og dei har hata oss sidan.»
I 1989 rangerte Kerrang! Black Sabbath som nummer 31 på lista deira «Dei 100 beste heavy metal-albuma gjennom tidene». I 1994 vart det rangert som nummer 12 i Colin Larkin-boka Top 50 Heavy metal Albums. Larkin rosa «den knusande undergangsatmosfæren på albumet», som han skildra som «intens og miskunnlaus». I 2000 inkluderte magasinet Q Black Sabbath på lista si over dei «beste metallalbuma gjennom tidene», med følgjande grunngiving: «[Dette albumet] skulle visa seg å vera så innverknadsrikt at det framleis er ein mal for metalband tre tiår seinare.» I 2003 vart det rangert som nummer 241 på magasinet Rolling Stone si liste over dei 500 beste albuma gjennom tidene, 243 i ei revidert liste frå 2012, og 355 på ei revidert liste frå 2020. Rolling Stone rangerte Black Sabbath som nummer 44 på lista si over dei 100 beste debutalbuma gjennom tidene, og skildra tittelsporet som songen som «kom til å definera lyden av tusen band». I 2017 rangerte magasinet albumet på 5. plassen på lista si over «Dei 100 beste metallalbuma gjennom tidene». Albumet vart òg inkludert i boka 1001 Albums You Must Hear Before You Die.
Innhald
Alle songar skrivne av Tony Iommi, Geezer Butler, Bill Ward og Ozzy Osbourne, unntatt der anna er oppgitt.
Nordamerikansk utgåve
Dei opphavlege nordamerikanske Warner Bros. Records-trykka av Black Sabbath oppgir feil speletid for «Wicked World» og «Warning»-medleyen (høvesvis 4:30 og 14:32), og krediterer òg originallåtane til albumet med førenamnet til bandmedlemmene (Anthony Iommi, John Osbourne, Terence Butler og William Ward). Castle Communications-utgåva frå 1986 inneheldt òg ein liveversjon av «Tomorrow's Dream» som bonusspor.
Disk to av luksusutgåvene inneheld «N.I.B. (unytta studioopptak)» med vokal, som feilaktig var oppført som «N.I.B. (instrumental)».
Lions Rump
Lions Rump er eit kjenneleg nes 1 nautisk mil (1,9 km) nord-nordaust for Low Head, på vestsida av innløpet til King George Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Det vart kartlagd og gjeve dette skildrande namnet i 1937 av mannskap på RRS «Discovery II» under Discovery Investigations.
Jawb
Jawb er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Lahti-renna 1972
Dei årlege internasjonale skirenna i Lahti 1972 vart avvikla helga 4. og 5. mars. Arrangørlandet Finland vann begge langrenna for menn, Eero Mäntyranta 15 km og Hannu Taipale femmila. Galina Kulakova frå Sovjetunionen sigra i det individuelle langrennet for kvinner, og ho gjekk laget sitt inn til triumf i 3 x 5 km stafett. I hopprennet og kombinertrennet gjekk sigeren til austtyske utøvarar: Karl-Heinz Luck i kombinert og Manfred Wolf i hopp.
Peder Sølling
Peder Norden Sølling var ein dansk-norsk sjømann og båtkonstruktør. Han er kjend for å ha skaffa norske losar båtar med dekk.
Peder Sølling var fødd i Kristiansand. I 1760 flytte faren, som var dansk, attende til København der Peder voks opp. 16 år gamal gjekk han til sjøss, og var 24 år i Det Ostindiske kompani. Som sjømann vart han fleire gonger liggande vérfast i norske hamner. Vinteren 1779 måtte han overvintre i Kleven ved Mandal. Her fekk han god kjennskap til losane sin arbeidsforhold, og kor mange av dei som miste livet på havet. Etter Sølling sitt syn var det bruken av opne båtar som var grunnen til dette.
I 1798 mønstra han av i England. Han kjøpte ein heildekka båt som han segla til København og viste fram. Året etter segla han til Noreg med kongen si godkjenning om å bygge tre dekka losbåtar. Den første losbåten vart, mot losane sin vilje, tvangsstasjonert på Svenner losstasjon.Losane ville ikkje ha dei, truleg mest på grunn av kostnadane det førte med seg. Det gjekk ikkje lang tid for losane såg kor mykje tryggare dekka båtar var.
Lahti-renna 1972
15 km
<br style="clear:both;" />
Peder Sølling
Sølling budde i Larvik i tidsrommet 1801 - 1815. Han heldt kurs for båtbyggarar i bygging av dekksbåtar. Sjølv var han med eigar i eit båtbyggeri som bygde 29 båtar i dette tidsrommet. Kvar sommar segla han langs kysten for å demonstrere dekksbåt for losane. Desse losbåtane var helst 25 - 30 fot lange. Dei hadde kutterrigg og vart rekna som dei beste seglarane i Noreg på den tid. Under Napoleonskrigane, særleg etter bombinga av København i 1807, var det behov for raske båtar til posttransport. Nokre av dei dekka losbåtane var rekvirerte til kaperverksemd mot engelske handelsfartøy.
Etter 1814 måtte alle offiserar sverje truskap til kong Karl Johan. Dette godtok ikkje Peder Sølling, og flytte attende til Danmark. I 1819 starta han Stiftelsen Bombebøssen, og som arbeidde for velferda til danske sjøfolk, og som enno er i drift.
Lahti-renna 1972
50 km
<br style="clear:both;" />
Kombinert
<br style="clear:both;" />
Hopprenn
<br style="clear:both;" />
10 km
<br style="clear:both;" />
Pardanning i fysikk
Pardanning er ei spontan danning av ein elementærpartikkel og antipartikkelen til denne. Det vert særskild nytta om danninga av elektron-positron-par ved absorpsjon av gammastråling. Prosessen vart først skildra teoretisk av Paul Dirac i 1930 og påvist eksperimentelt av Carl David Anderson i 1933.
Pardanning kan berre finne stad når energien til gammakvantet er over 1,02 MeV, den energien som svarar til kvilemassen av elektronet og positronet, og i nærleiken av ein tredje partikkel, vanlegvis ein atomkjerne, som kan oppta noko av den rørslemengda som gammakvantet fører med seg. Energi høgare enn kvileenergien til dei to nye partiklane, fordeler seg på tilfeldig måte mellom elektron og positron. Sannsynet for pardanning aukar med energien til gammakvantet, medan sannsynet for andre absorpsjonsprosessar (fotoeffekt, comptoneffekt) minkar med aukande energi. Ved høge energiar skjer difor praktisk talt all absorpsjon av gammastråling ved pardanning. Ein eksitert atomkjerne gjev mellom anna frå seg energien sin ved å sende ut eit elektronpositron-par i staden for eit gammakvant. Denne prosessen blir kalla indre pardanning.
Fastetida
Fastetida er ein del av kyrkjeåret som byrjer på oskeonsdag og varer i 40 dagar fram til påskedag.
Tida peiker tilbake til Jesus sine 40 fastedagar i ørkenen, der han blei freista av djevelen.
Sundagstekstane i fastetida handlar ofte om den kristne kampen mot djevelen og dei vonde maktene, og var opphavleg meint for folk som skulle døypast i påska.
I mange land markerer ein feitetysdag dagen før oskeonsdag. Dette er den siste dagen i karnevalet.
Holmenkollrennet 1950
Holmenkollrennet 1950 fann stad i tida onsdag 1. til søndag 5. mars 1949 i Oslo.
18 km
Dato: 4. mars
<br style="clear:both;" />
50 km
Dato: 1. mars
<br style="clear:both;" />
Kombinert
Dato: 4.-5. mars
<br style="clear:both;" />
Hopprenn
Dato: 6. mars
<br style="clear:both;" />
Jabal al-Mururah
Jabal al-Mururah er ein landsby vest i det sentrale Jemen. Han ligg i San‘a’ guvernement.
Støre-regjeringa
Regjeringa Støre er regjeringa i Noreg frå 14. oktober 2021, med statsminister Jonas Gahr Støre som regjeringssjef. Ho er ei mindretalsregjering og er samansett av Arbeidarpartiet (Ap) og Senterpartiet (Sp). Medrekna statsminister Gahr Støre har regjeringa 19 statsrådar: 11 frå Arbeidarpartiet og 8 frå Senterpartiet.
Decca navigasjonssystem
Decca navigasjonssystem var eit lågfrekvens radionavigasjonssystem som først vart nytta av dei allierte under andre verdskrigen, særleg for å vera på riktig stad ved landgangar.
Som med LORAN vart Decca vanlegast brukt av kystfiskeflåten og skipstrafikken i kystfarvatn. Systemet er òg vorte nytta av fly og av helikoptertrafikken til oljeinstallasjonane i Nordsjøen. Decca var hovudnavigasjonssystemet for Sea King redningshelikoptera før GPS kom inn i biletet.
Omega navigasjonssystem er eit tilsvarande system med endå lågare radiofrekvens/lengre bølgjelengd/større rekkjevidd og var i større grad berekna for ubåtar.
Systemet hadde ein tidleg versjon av bevegeleg kartsystem på skjerm.
Systemet vart avløyst av GPS. I Noreg var Decca sendarsystemet i drift til og med 31. desember 1999.
Oversyn
Faseforskyvinga mellom signala mottekne frå Decca-sendarane A (Master) og B (Slave) er den same langs hyperbelforma kurver på eit kart, der sendarane er brennpunkt i hyperbelen.
Sendarnettverka til deccasystemet bestod av ei mengd sendarar på land, organisert i kjeder. Kvar kjede hadde sin Master-sendar og vanlegvis tre (nokre gongar to) Slave-sendarar, med nemninga Raud, Grøn og Lilla. Ideelt sett skulle kvar slavesendar plasserast i kvart sitt hjørne av ein likesida trekant med Master i midten. Avstanden mellom Master og Slave kunne gjerne vera 60–120 nautiske mil.
Med ulike hyperbelforma linjer i tilsvarande fargar, raud, grøn og lilla på sjøkarta, kunne verdiane av faseforskyving avlesast på deccamottakaren og følgjast på kartet. Den beste posisjonsavgjerda vart der hyperbellinjene kryssa kvarandre mest mogleg nær rett vinkel.
Virkemåte i detalj
Når to stasjonar sender på same radiofrekvens er det umogleg for ein mottakar å skilja mellom dei, så for å registrera faseforskyving og skilnaden på sendarane i ei kjede, sende dei på ulike harmoniske frekvensar av ein annan frekvens med fasesynkronisering av denne frekvensen frå sendarane. Desse frekvensane er henta frå kjeda 5B, kjent som Den engelske kjeda. Alle kjedene i systemet nytta frekvensar mellom 70 og 129 kHz.
Deccamottakarane multipliserte frekvensane frå dei enkelte sendarane for å få ulike signal med same frekvens (minste felles multiplum). Hyperblane som avgjorde posisjonen vart danna av faseskilnaden i fellesfrekvensen. Mellomrommet mellom to hyperblar vart kalla ein «lane». Sidan bølgjelengda av fellesfrekvensen var liten samanlikna med avstanden mellom Master og Slave-stasjonen, var det mange moglege posisjonar for kvar moglege faseskilnad, så det var naudsynt med fleire metodar for å avgjera posisjonen.
Andre mottakarar nytta frekvensdividering ned til grunnfrekvensen for å samanlikna faseskilnadene. Detta vart oftare nytta i fly.