cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elaggregat
Elaggregat vert nytta der det ikkje finst elnett, som til dømes i bygg- og anleggsverksemd, eller for å levera elektrisk energi når det ordinære elnettet fell ut. Sjukehus, telenettet og liknande har til dømes ofte permanente elaggregat som startar automatisk når elnettet fell ut. Slike aggregat vert ofte kalla naudaggregat eller naudstraumsaggregat.
Jordskjelvet i Kivu i 2008
Detaljar
Jordskjelvet vart merka i Burundi, der det førte til straumbrot, og så langt borte som den kenyanske hovudstaden Nairobi.
Jimmie Åkesson
Jimmie Åkesson har som partileiar hatt betydeleg suksess. Ved riksdagsvalet i 2010 fekk Sverigedemokraterna 20 representantar, og ved valet i 2014 49 representantar (12,9 prosent av avgjevne røyster).
Åkesson har studert mellom anna statsvitskap, jus og økonomi ved Lunds universitet.
Guden Apis
Apis var ein gud i egyptisk mytologi med form som ein okse eller oksehovud. Han var særleg viktig i Memfis seint i det gamle Egypt, der ein levande okse blei tilbeden som han i tempelet til Ptah. Daude Apis-oksar blei balsamerte og gravlagde. Dyretilbedinga fortsette under seinare styre som persarane og særleg ptolemearane. Ho tok slutt under romarane rundt 400-talet.
Framstilling
Apis blei ofte framstilt som ein okse, nokre gonger med ein soldisk mellom horna. Han kunne også visast som eit menneske med oksehovud.
Etterkvart blei inkarnasjonen av Apis i ein levande okse stadig viktigare. Denne oksen skulle vera svart med visse kvite merke: Ein trikant i pannen, ei gribbevenge på ryggen og ein halvmåne på høgre side. Vidare skulle ein finna eit skarabémerke under tunga og doble hår i halen.
Dyrking av Apis
Funnet av ein ny Apis-okse blei feira over heile landet. Når ein Apis-okse døydde blei derimot hendinga markert med sorg og faste og seremoniar som varte i 70 dagar. Etter balsamering blei døde Apis-oksar bisette i Serapeion, no Saqqara, utanfor Memfis. Denne staden blei utgraven i 1851 av den franske egyptologen Auguste Mariette. Dei store oksesarkofagane med opplysingar om fødselen og døden til dyra bidrog mykje til tidfestinga av gammal egyptisk historie.
Under ptolemearane blei Oserhap (Apis-Osiris) identifisert med guden Serapis i Sinope som fekk heilagdommen Serapeion i Alexandria.
Shelagh Delaney
Shelagh Delaney var ein britisk dramatikar og manusforfattar. Ho skreiv sosialrealistiske verk for scena, radio og fjernsyn og er rekna som ein viktig figur i rørsla kjend som kitchen sink realism.
Delaney var fødd i Broughton i Salford i Lancashire som Sheila Mary Delaney. Far hennar var bussinspektøren Joseph Delaney og mora var Elsie Tremlow frå Salford. Delaney avslutta skulegangen då ho var 16 og levde av strøjobbar.
Humant kromosom 1
Kromosom 1 er namnet på det største kromosomet hos menneske, med eit spenn på om lag 249 millionar basepar. Det inneheld åtte prosent av all celle-DNA i kroppen, og som med alle autosom finst det i to utgåver. Kromosom 1 var det sist sekvenserte kromosomet i det humane genomprosjektet.
Shelagh Delaney
Då ho var 19 debuterte ho med stykket A Taste of Honey under namnet Shelagh Delaney. Stykket blei framført av Joan Littlewood si Theatre Workshop. I teaterprogrammet blei Delaney skildra som «the antithesis of London's 'angry young men'. She knows what she is angry about.» Ho fortsett å skriva for teater, og frå 1970 også for radio og fjernsyn.
Verka hennar har inspirert fleire musikkstykke. Den kjende popstandarden «A Taste of Honey» blei skriven til broadwayoppsetjinga av stykket hennar av same namn. I seinare tid har Morrissey henta tekst frå same stykke til låttekstane sine. Ho er avbilde på omslaget til albumet Louder Than Bombs og singelen Girlfriend in a Coma av bandet hans The Smiths.
Humant kromosom 1
Den lange armen
Langs den lange armen (q-armen) finn ein mellom andre desse gena:
Genavvik og sjukdommar
Ein kjenner til meir enn 350 sjukdommar knytt til genavvik i dette kromosomet. Nokre av desse er:
Good Times Bad Times
«Good Times Bad Times» er ein song av det engelske rockebandet Led Zeppelin og finst som opningsspor på debutalbumet deira Led Zeppelin frå 1969. Songen vart òg gjeven ut som singel med «Communication Breakdown» som B-side. Singelen nådde 80. plass på singellista i USA.
"Eg hugsar eg nytta brettet til å overanstrenge ein Leslie-høgtalar for hovudriffet på «How Many More Times». Det høyrest ikkje ut som ein Leslie, fordi eg slo av rotasjonen på høgtalarane. Gitaren går gjennom brettet, så gjennom ein forsterkar som dreiv Leslie-kassen. Det var eit vellukka eksperiment."
Page, som òg var produsent på innspelinga, plasserte mikrofonar over heile studioet for å fange live-kjensla då songen vart spelt inn.
Songen er kjend for trommerytmen der trommeslagar John Bonham spelar ei rekkje sekstande-dels triolar på ei enkel basstromme, ein effekt mange seinare trommeslagarar har etterlikna, i tillegg til å spele fjerdedelsnotar på hi-haten med venstrefoten gjennom heile songen. Bonhan utvikla visstnok denne teknikken etter å ha høyrt på Vanilla Fudge. Han var ikkje klar over at trommeslagar Carmine Appice faktisk spelte på dobbel basstromme. Som Page sa:
"Det mest makelause med heile songen er sjølvsagt den utrulege stortromma til Bonzo. Det er overmenneskeleg når du skjønar at han ikkje spelar med doble pedalar. Det er ein pedal! Det var då folk forstod kva han var laga av."
Bassist John Paul Jones har kommentert bidraget sitt på songen:
"Vanlegvis var alt [av Led Zeppelin] med mange notar mitt og alt med små akkordar Page sine. Ting som «Good Times Bad Times», dei er mine typar riff, dei er ganske travle."
Jones sa at riffet han skreiv for songen var eit av dei vanskelegaste han har skrive.
«Good Times Bad Times» vart sjeldan spelt på konsertar i sin heilskap. Eit par gonger i 1969 vart han nytta som introduksjon til «Communication Breakdown». Heile songen vart framført som ein medley i lag med «Communication Breakdown» i LA Forum den 4. september 1970, der han òg inneheldt ein bassolo av John Paul Jones (finst på piratkopialbumet Live on Blueberry Hill), og fleire «Whole Lotta Love» medleyar i 1971. Songen var opningssong på Led Zeppelin-konserten i O2 Arena i London den 10. desember 2007.
Songen vart spela i filmen The Fighter. Dette er ein av få gonger at nokre av songane til bandet er nytta i filmar.
Kjelder
''
Allergi
Allergi er ein kroppsleg reaksjon mot visse stoff ein er overømtolig mot, allergen. Allergi gjer at immunsystemet tolkar allergen som trugande og byrjar ein betennelsesreaksjon for å kjempa mot dei. Allergiske reaksjonar kan til dømes vera heving i slimhinna som gjer ein tett i nasen, renning frå auge og nase og nysing, kløe eller utslett.
Omgrepet «allergi» er sett saman av gresk allos, 'annan' og ergon, 'verknad'. Det blei opphavleg lagt fram av den austerrikske barnelegen Clemens von Pirquet.
Sigurd Meidell
Sigurd Segelcke Meidell var ein norsk journalist og forfattar, fødd i Bergen.
Han er gravlagd i Oslo.
Mikhail Suslov
Michail Andrejevitj Suslov (, død 25. januar 1982) var ein sovjetisk kommunistisk politikar.
Biografi
Suslov var fødd i nærleiken av Simbirsk, noverande Uljanovsk. Suslov vart medlem i Sovjetunionen sitt kommunistiske parti i 1921. I 1941 vart han medlem av partiet sin sentralkomite. Han var 1944-46 ein av leiarane i Litauen sitt kommunistparti. Frå 1947 til han døydde var Suslov sekretær i sentralkomiteen. Etter to år som redaktør for avisa Pravda var han åra 1952-53 og 1955-82 medlem av partiet sitt viktigaste organ, politbyrået. Frå cirka 1959 vart han rekna mellom partiet sine mest innflytelsesrike personar.
Han er gravlagd ved Kremlmuren, og er ein av berre tolv personar som har fått æra av å ha eit personleg gravmonument der.
Al-Masmiyah
Al-Masmiyah (arabisk المسمية, òg skrive Musmiyeh, Mesmiyeh, Mismiya og Musmeih) er ein by sør i Syria i Daraa guvernement, nordaust for Daraa i al-Sanamayn-distriktet. Av stader i nærleiken finn ein Jabab og Muthabin i vest, Ghabaghib i nordaust, Jubb al-Safa i nord, Burraq i nordaust, Khalkhalah og al-Surah al-Saghirah i søraust, Dama i sør, I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde al-Masmiyah eit folketal på 1 498 i 2004. Han er det administrative senteret i al-Masmiyah nahiyah («underdistrikt») som består av 16 stader med eit samla folketal på 8 773 i 2004.
Romersk og bysantinsk tid
Al-Masmiyah er identifisert som Phanea i romartida. Phaena var senter i distriktet Trakonitis i Romersk Syria, som ein kan sjå av ein gresk inskripsjon i det romerske tempelet som les «Julius Saturninus til folket av Phaena, hovudstad i Trachon.» Ruinane av hus bygde i romartida i bataneansk arkitekturstil trur ein kan ha vore heimen til den romerske guvernøren i Trakonitis. Eit av romma på bakkenivå vart støtta av ein 6 meter vid boge og hadde ein tak dekorert av karnissar. I byen ligg ruinar av eit heidensk tempel frå romartida, kalla Praetorium som vart bygd av kommandøren av den tredje galliske legionen mellom 160-169 fvt. under regjeringstida til keisarane Aurelius Antoninus og Lucius Aurelius Verus.
Wasting Love
Oversyn
Songen vart skriven av songaren Bruce Dickinson og gitaristen Janick Gers. Teksten omhandlar einsemd som oppstår i samanheng med sex når det ikkje er kjærleik i biletet.
Al-Masmiyah
Romersk og bysantinsk tid
Tidleg på 200-talet fvt. var Phaena framleis ein viktig landsby kalla ein metrocomia. Praetorium vart omgjort til ei kyrkje i bysantinsk tid og strukturplanen gjer han til ei av dei eldste bysantinske kyrkjene. Den antikke byen Phaena hadde ein radius på kring 5 km og var dermed minst like stor som den gamle, innemura byen Damaskus og større enn gamlebyen i Jerusalem. Under bysantinsk tid vart han eit bispesete.
Wasting Love
Oversyn
Singelomslaget er den tredje Iron Maiden-singelen utan maskoten til bandet, Eddie, på omslaget. Omslaget nytta eit bilete frå musikkvideoen, og syner ein mann som tatoverer kvinnenamn over heile kroppen sin. Videoen vart regissert av Samuel Bayer.
Al-Masmiyah
Den osmanske tida
I 1810 vart den sveitsiske oppdagaren Johann Burckhardt den første moderne forskaren som vitja al-Masmiyah og han vart seinare etterfølgd av Bankes og Barry, som teikna Praetorium i 1819. I 1838 rapporterte bibelforskaren Eli Smith at han var ein kurdisk busett landsbyen. Seint i 1860-åra levde eit par fattige, arabiske familiar frå Sulut-folket visstnok i ruinane av al-Masmiyah. Landsbyen var nesten fråflytta på denne tida, men stundom okkupert av nomadiske arabiske familiar som søkte ly i ruinane.
Wasting Love
Oversyn
Gitarsoloen i «Wasting Love» vert spelt av Janick Gers.
Al-Masmiyah
Den osmanske tida
I 1870-åra var al-Masmiyah ein folketom landsby. Han vart seinare busett då den osmanske sultanen Abdul Hamid II (1876-1909) tok over al-Masmiyah og seks andre nærliggande landsbyar seint på 1800-talet som sin personlege eigedom. Bøndene han tilsette i landsbyen fekk vakter som verna dei mot nomadiske bandittar. Dei slapp òg verneplikta, verna mot skatteinnkrevingar frå lokale folk og stundom fekk dei låne pengar utan renter. Desse faktorane gjorde at al-Masmiyah blømde. I 1875, før regjeringstida til Abdul Hamid, tok den osmanske hæren frå kvarandre Praetorium for å bygge nærliggande kasernar ved Burraq. Tempelet hadde tidlegare vorte fotografert av Thomas Dumas.
Wasting Love
B-sider
B-sida inneheld tre konsertopptak frå Wembley Arena i London under «No Prayer On The Road»-turneen etter No Prayer for the Dying i 1990. Desse konsertopptaka av «Tailgunner», «Holy Smoke» og «The Assassin» finst òg på den srs sjeldne australske digi-pack-versjonen på CD av albumet Fear of the Dark som kom ut for å marknadsføre den australske delen av turneen i 1992.
Al-Masmiyah
Den osmanske tida
I 1886 vart al-Masmiyah ei kort stund okkupert av drusarar frå Atrash og Halabi under ein krangel med Sulut-folket. Etter Den unge tyrkarrevolusjonen i 1908 avstod sultanen eigedomen til skattedepartementet i Damaskus vilajet og innbyggjarane måtte dermed byrje å betale skatt av jordbruksprodukta sine.
Dolno Paltsjisjte
Dolno Paltsjisjte (makedonsk Долно Палчиште; albansk Pallçisht i Poshtëm, «Nedre Paltsjisjte») er ein landsby i kommunen Bogovinje i regionen Polog i Nord-Makedonia.
Busetnaden hadde 3 345 innbyggjarar ved folketeljinga i 2002.
Kushar-distriktet
Kushar-distriktet er eit distrikt i Hajjah guvernement i Jemen. I 2003 hadde distriktet eit folketal på 74 176 menneske.
Root Beer Rag
«Root Beer Rag» er ein song av Billy Joel frå 1974 på albumet Streetlife Serenade. Det er ein instrumental som vert spelt i ein særs rask ragtime-stil, og vart seinare gjeven ut som B-sida til fleire singlar frå albumet 52nd Street, mellom andre «Big Shot» i USA, «Until the Night» i Storbritannia og «Honesty» i Japan og somme europeiske land. Eit konsertopptak var med på ein DVD som følgde 30-årsjubileet til The Stranger.
Den originale versjonen til Joel vart nytta som kjenningsmelodi for sportsprogram i 1980-åra på New Zealand. Han vart òg nytta i 80-åra på Radio Bayern 3 i Tyskland for eit show kalla Musikbox. Songen er spelt i C-dur og er ein av tre instrumentalar som Joel har gjeve ut.
«Root Beer Rag» var òg namnet på eit nyhendebrev for Billy Joel som vart publisert i 1970-åra og tidleg i 1980-åra.
Joel snakka om songen: "Eg fekk min første Moog synthesizer. Dette var i midten av 70-åra og eg hadde fått min første Moog og tok han med på alle platene. Eg sa 'Eg må skrive ein instrumental der eg kan bruke denne synthesizeren. Det skapte på eit vis ein avsky for synthesizerar etter det. Det var derfor eg skreiv denne songen. Rett og slett av tåpeleg nytingssjuke."
Allmusic-kritikaren Stephen Thomas Erlewine skreiv at «Root Beer Rag» var «riktinok morosam» og at han var inspirert av filmen The Sting og den Scott Joplin-baserten filmmusikken i den filmen.
Viburnum edule
Viburnum edule er ein plante i krossvedslekta. Han er ein liten busk som kjem frå Canada, nordlege delar av USA, St. Pierre et Miquelon og Russisk fjerne austen.
På engelsk er han mellom anna kjend som squashberry og mooseberry.
Mižerja
«Mižerja» er det kroatiske bidraget i Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige, framført på kroatisk av Super Klapa. Songen er skriven av Goran Topolovac.
Songen vil starte som nummer fire, etter Slovenia med «Straight Into Love» av Hannah og før Danmark med «Only Teardrops» av Emmelie de Forest.
Hurrem Sultan
Hurrem Sultan (ca. 1502–15. april 1558), også kjend som Roxelana, var fyrstekona til den osmanske sultanen Suleiman den store. Ho blei ei av dei mektigaste kvinnene i osmansk historie, og var ein framståande og kontroversiell person i tida kjend som kvinnesultanatet.
Hurrem Sultan var fødd i Rutenia (då ein austleg del av Kongeriket Polen, no i Ukraina) som dotter av ein ortodoks prest. Ho blei teken til fange av krimtatarar under eit slaveraid og kom etterkvart til Istanbul, hovudstaden i Det osmanske riket. Ho blei del av haremet til sultanen, og steig gjennom gradene til å bli favoritten til sultan Suleiman. I eit brot med osmansk tradisjon gifta han seg med Hurrem, slik at ho fekk status som kona hans; tidlegare hadde sultanar berre gifta seg med frie adelskvinner. Ho blei den fyrste kona til ein sultan som fekk tittelen Haseki Sultan. Hurrem levde resten av livet i hoffet til sultanen. Ho fekk seks barn med han, mellom dei den seinare sultanen Selim II. Ho var farmor til Murad III.
Hurrem fekk etterkvart mykje makt og påverka politikken i det osmanske riket. Gjennom ektemannen fekk ho ei aktiv rolle i statsstyringa. Ho var truleg rådgjevar for sultanen, skreiv diplomatiske brev til kong Sigismund II Augustus av Polen og støtta større offentlege byggeprosjekt (mellom anna Haseki Sultan-komplekset og Hurrem Sultan-badet i Istanbul og eit suppekjøkken i Jerusalem). Ho døydde i Istanbul i 1558, og blei gravlagd i eit mausoleum i Süleymaniye-moské-komplekset.
Namn
Fødenamnet til Hurrem er ukjent. Leslie P. Peirce har skrive at det kan ha vore anten Anastasia eller Aleksandra Lisowska. Blant osmanarane var ho hovudsakleg kjend som Haseki Hurrem Sultan eller Hurrem Haseki Sultan. Hurrem eller Khorram (persisk skrift خرم) tyder 'den gladlynte' på persisk. Den osmantyrkiske forma er خُرّم سلطان, romanisert Ḫurrem Sulṭān. På moderne tyrkisk blir namnet skrive Hürrem Sultan og uttalt [hyɾˈɾæm suɫˈtan].
Opphav
Kjelder tyder på at Hurrem Sultan opphavleg var frå Rutenia, som då var del av den polske krona. Ho skal ha blitt fødd i Rohatyn 68 km søraust for byen Lwów (Lviv) i noverande Ukraina. Ifølgje kjelder frå slutten av 1500-talet og tidleg 1600-tal, til dømes den polske diktaren Samuel Twardowski (døydde 1661), som forska på emnet i Tyrkia, skal Hurrem ha vore dotter av ein mann med etternamnet Lisovsky som var ein ortodoks prest av rutensk opphav. Morsmålet hennar var rutensk, forløparen til moderne ukrainsk.
I løpet av Selim I si regjeringstid, det vil seia ein gong mellom 1512 og 1520, kidnappa krimtatarar henne under eit av slaveraida sine i Aust-Europa. Tatarane kan fyrst ha ført henne til byen Kaffa (no Feodosia) på Krimhalvøya, eit viktig senter for den omanske slavehandelen, før ho blei teken til Istanbul. I Istanbul valde validen Hafsa Sultan henne ut som gåve for sonen sin, Suleiman. Hurrem blei seinare Haseki Sultan eller «favorittkonkubine» i det osmanske sultanharemet. Michalo Lituanus skreiv på 1500-talet at «den mest elska kona av den noverande tyrkiske keisaren – mora til den fyrste [sonen] som vil styra etter han, blei kidnappa frå vårt land.»
Shaykh Qutb al-Din al-Nahrawali, ein religiøs figur frå Mekka som vitja Istanbul seint i 1557, skreiv i memoara sine at Hurrem Sultan var av rutensk opphav. Ho hadde vore ein tenar i hushaldet til Hançerli Fatma Sultan, dottera til Şehzade Mahmud som var son av sultan Bayezid II. Ho blei gjeven til Suleiman då han framleis var ein prins.
Tilhøve til Suleiman
Roxelana eller Hurrem Sultan kom truleg inn i haremet då ho var rundt sytten år gammal. Det nøyaktige året ho kom inn i haremet er ikkje kjent, men forskarar trur at ho blei konkubina til Suleiman omlag på same tid som han blei sultan, i 1520.
Hurrem si eineståande opphøging frå haremsslave til å bli den ektevigde kona til Suleiman og dronning av det osmanske riket vekte sjalusi og mishag ikkje berre frå rivalane hennar i haremet, men også frå befolkninga generelt. Ho blei snart den mest framtredande partnaren til Suleiman, ved sida av Mahidevran (òg kjend som Gülbahar). Medan dei eksakte datoane for fødslane til barna hennar er omstridd, er det akademisk semje om at fødslane til dei fem barna hennar - Şehzade Mehmed, Mihrimah Sultan, Şehzade Abdullah, sultan Selim II og Şehzade Bayezid - skjedde i løpet av kort tid dei neste fire til fem åra. Det siste barnet til Suleiman og Hurrem, Şehzade Cihangir, blei fødd med pukkelrygg, men på den tida hadde Hurrem fødd mange nok funksjonsfriske søner til å sikra framtida til det osmanske dynastiet.
Det gode humøret og leikne temperamentet hennar gav henne tilnamnet Hurrem, frå persisk Khorram, 'den gladlynte'. I det keisarlege haremet i Istanbul blei Hurrem ein rival av Mahidevran, og påverknaden hennar på sultanen blei snart mykje omtalt. Hurrem fekk lov til å føda meir enn ein son i eit sterkt brot mot det tidlegare haremprinsippet om «éi konkubinemor — éin son,» som var meint å hindra både at mora fekk for stor påverknad over sultan og at heilbrør slost om trona. Hurrem kom til å føda dei fleste av barna til Suleiman. I 1521 fekk ho sin fyrste son, Mehmed, som døydde i 1543. Ho fekk så fire søner til, og øydela dermed Mahidevran sin status som mor til sultanen sin einaste son. Mor til Suleiman, Hafsa Sultan, klarte delvis å undertrykka rivaliseringa mellom dei to kvinnene. Ifølgje ein rapport frå Bernardo Navagero førte den bitre kivinga mellom dei to til at det braut ut eit slagsmål der Mahidevran slo til Hurrem, noko som gjorde Suleiman arg. Ifølgje den tyrkiske historikaren Necdet Sakaoğlu var ikkje desse påstandane sanne. Etter at sultanmora Hafsa Sultan døydde i 1534 auka Hurrem innverknaden sin i palasset, og ho tok over styret over haremet. Hurrem blei den einaste partneren til herskaren og fekk tittelen «haseki», som tyder 'favoritten'. Då Suleiman frigjorde henne og gifta seg med henne blei ho «haseki sultan». Å leggja «sultan» til namnet eller tittelen til ei kvinne indikerte at ho var ein del av dynastiet.
I 1533 eller 1534 (nøyaktig dato er ukjend) gifta Suleiman seg med Hurrem i ein storslått formell seremoni. Aldri før hadde ein tidlegare slave blitt opphøgd til statusen som den ektevigde maken til ein sultan, og hendinga overraska observatørar i palasset og byen. Etter vigselen verserte ein ide om at sultanen hadde avgrensa sin eigen autonomi og blei dominert og kontrollert av kona si.
Det var berre mogleg for Hurrem å gifta seg med Suleiman etter at Hafsa Sultan hadde døydd. Dette var ikkje nødvendigvis fordi Hafsa Sultan var sterkt imot giftarmålet, men fordi det ikkje var lov for ei konkubine å stiga over valide sultan (dronningmora) i rang. Hurrem blei også den fyrste sultanmaken til å få tittelen haseki sultan. Denne tittelen var i bruk i over eit hundreår, og spegla den store makta til keisarane sine koner, dei fleste av dei tidlegare slavar, ved det osmanske hoffet. Tittelen gav dei høgare rang enn osmanske prinsesser, og gjorde dei jamhøge med keisarinner i Europa. I dette høvet braut ikkje berre Suleiman med tidlegare skikk, men byrja ein ny tradisjon for framtidige osmanske sultanar: Å gifta seg i ein formell seremoni og gje konene sine betydeleg innverknad på hoffet, særleg når det gjaldt arvefølgje. I det osmanske samfunnet spelte mødrer også ei viktig rolle i utdanninga av sønene sine og i utviklinga av karrierane deira. Hurrem fekk ei løn på 2 000 akçe per dag, noko som gjorde henne til ei av dei best betalte hasekiane.
Etter at mor til Suleiman døydde i 1534 blei Hurrem den mest pålitelege nyheitskjelda hans. I eit av breva sine til Suleiman informerer ho han om situasjonen kring pesten i hovudstaden. Ho skriv: «Min kjæraste sultan! Om du spør om Istanbul, lir byen framleis av pesten, men han er likevel ikkje som den førre. Om Gud vil, kjem han til å forsvinna så snart du kjem tilbake til byen. Forfedrane våre sa at pesten forsvinn når trea feller blada om hausten.»
Seinare blei Hurrem den fyrste kvinna som blei verande ved hoffet til sultanen heile livet. I den osmanske keisarlege familietradisjonen skulle maken til ein sultan berre bli verande i haremet til sonen hennar blei myndig, når han var rundt 16 eller 17 år. Då blei han send bort frå hovudstaden for å styra ein fjerntliggande provins, og mora hans følgde med han. Denne tradisjonen blei kalla sancak beyliği. Konene ville aldri venda tilbake til Istanbul dersom ikkje sønene deira kom på trona. I strid med denne eldgamle skikken blei Hurrem verande i Istanbul, sjølv etter at sønene hennar drog vekk for å styra dei avsidesliggande provinsane av imperiet.
I tillegg flytta ho ut av haremet i det gamle palasset (Eski Saray) og flytta permanent inn i Topkapı-palasset etter at ein brann øydela det gamle haremet. Nokre kjelder seier at ho ikkje flytta til Topkapı på grunn av brannen, men som eit resultat av ekteskapet sitt med Suleiman. Uansett var dette nok eit betydeleg brot frå etablerte skikkar, sidan sultan Mehmed erobraren spesifikt hadde utskrive eit dekret om at ingen kvinner skulle få opphalda seg i den same bygningen der ein dreiv med regjeringssaker. Etter at Hürrem flytta inn i Topkapı blei det kjent som Det nye palasset (saray-ı jedid).
Ho skreiv mange kjærleiksbrev til Suleiman medan han var borte på felttog. I eit av breva sine skreiv ho:
«Etter at eg har lagt hovudet mitt mot bakken og kyssa jorda som dei velsigna føtene dine trør på, min sultan, sola og rikdommen til nasjonen min, viss du spør om meg, tenaren din som brunnen av det sterke saknet av deg, er eg som ein som har fått levra [tilsvarande hjartet] steikt; som har fått bringa øydelagd; som har auge fylte med tårer, som ikkje lenger kan skilja mellom natt og dag; som har falle i lengselshavet; desperat, galen av kjærleik til deg, i ei verre stilling enn den til Ferhat og Majnun, brenn denne lidenskapelege kjærleiken til deg, slaven din, fordi eg er blitt skild frå deg. Som ein nattergal, med endelause sukk og rop om hjelp, er eg i ein slik ein tilstand fordi eg er borte frå deg. Eg vil be til Gud om å ikkje gje denne smerta sjølv til fiendane dine. Min kjæraste sultan! Sidan det har gått ein og ein halv månad sidan sist eg høyrde frå deg, veit Gud at eg har gråte natt og dag og venta på at du skulle komma heim. Medan eg gret utan å vita kva eg skulle gjera, let den einaste Guden meg motta gode nyheiter frå deg. Då eg høyrde nyheitene, veit Gud, blei eg levande igjen sidan eg hadde døydd medan eg venta på deg.»
Under pennenamnet sitt Muhibbi skreiv sultan Suleiman dette diktet for Hurrem Sultan: «Trone av mitt einsame avlukke, min rikdom, min kjærleik, mitt månelys. Min mest oppriktige venn, min fortrulege, mitt tilvære, min sultan, min einaste kjærleik. Den venaste av dei vene...Min vår, min gladsynte kjærleik, min dag, min kjæraste, leande lauv... Mine plantar, min søte, mi rose, den einaste som ikkje gjev meg mishag i denne verda... Mitt Istanbul, mitt Caraman, jorda i mitt Anatolia Mitt Badakhshan, mitt Baghdad og Khorasan Mi kvinne med det vene håret, min kjærleik med dei skrå bryna, min kjærleik med auge fulle av ugagn... Eg vil alltid lovprisa deg i min song Eg, elskande med det plaga hjartet, Muhibbi med auge fulle av tårer, eg er lukkeleg.»
Statlege saker
Hurrem sultan er kjend som den fyrste kvinna i osmansk historie som tok for seg statssaker. Takka vera intelligensen sin fungerte ho som Suleiman sin sjefrådgjevar i statssaker, og ser ut til å ha hatt innverknad på både utanrikspolitikk og diplomati. Ho følgde ofte med han som politisk rådgjevar. Ho prenta seglet sitt og såg på rådsmøta gjennom eit nettingvindauge. Med mange andre revolusjonære endringar som desse, hadde ho innleidd ein epoke i det osmanske riket kalla «Kvinnestyret». Hurrem sin innverknad på Suleiman var så betydeleg at det gjekk rykte i det osmanske hoffet om at sultanen var blitt forheksa.
Innverknaden hennar på Suleiman gjorde henne til ei av dei mektigaste kvinnene i osmansk historie og i verda på den tida. Sjølv som ho berre var ein ektefelle var makta hennar samanliknbar med den mektigaste kvinna i det keisarlege haremet, som etter tradisjonen var mora til sultanen eller valide sultan. Av denne grunnen har ho vore ein kontroversiell skikkelse i osmansk historie - med påstandar om å at ho plotta mot og manipulerte dei politiske rivalane sine.
Kontroversar
Hurrem sin innverknad i statssaker gjorde henne ikkje berre til ei av dei mest innverknadsrike kvinnene, men også til ein kontroversiell figur i osmansk historie, særleg på grunn av rivaliseringa hennar med Mahidevran og sonen Şehzade Mustafa, og storvesirane Pargalı Ibrahim Pasha og Kara Ahmed Pasha.
Hurrem og Mahidevran hadde til saman fødd seks şehzade (prinsar) for sultanen. Fire av dei levde forbi 1550-åra: Mehmed, Selim, Bayezid, og Cihangir. Av desse var sonen til Mahidevran, Mustafa, den eldste, og var før barna til Hurrem i arverekka. Etter tradisjonen ville ein ny sultan som kom til makta gje ordre om å drepa alle brørne sine for å sikra at det ikkje fann stad nokon kamp om makta. Denne skikken blei kalla kardeş katliamı, bokstaveleg «brør-massakre».
Ibrahim Pasha var ein dyktig leiar i hæren til Suleiman, men fall til slutt i unåde, fyrste under eit felttog mot det persiske safavidiske imperiet under den osmansk-safavidiske krigen (1532–55), då han gav seg sjølv ein tittel som inkluderte ordet «sultan». Det oppstod ein annan konflikt då Ibrahim og den tidlegare mentoren hans, İskender Çelebi, fleire gongar kom i konflikt om militær leiing og stillingar under safavidekrigen. Alt dette starta ein serie hendingar som kulminerte med at Ibrahim blei avretta i 1536 på ordre frå Suleiman. Ein går ut frå at innverknad frå Hurrem bidrog til Suleiman si avgjerd. Etter å ha hatt tre andre storvesirar på åtte år valde Suleiman ein svigerson av Hurrem, Damat Rüstem Pasha, som var gift med Mihrimah, til å bli storvesir. Forskarar har lurt på om Hurrem sin allianse med Mihrimah Sultan og Rüstem Pasha bidrog til å sikra trona for ein av Hurrem sine søner.
Skogmarihand
Skogmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii) er ei fleirårig plante i marihandslekta Dactylorhiza i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.
Manot i Israel
Manot (hebraisk מָנוֹת, tyder Porsjonsvis) er ein moshav nord i Israel. Han ligg nær Shlomi og høyrer til Ma'ale Yosef regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 360.
Moshaven vart grunnlagd i 1980 av innbyggjarar frå andre lokale moshavar, med støtte frå Jewish Agency. Han vart kalla opp etter ruinane av ein busetnad i området, som òg heitte Manot.
Hurrem Sultan
Kontroversar
Mange år seinare, mot slutten av den lange regjeringstida til Suleiman, blei rivaliseringa mellom sønene hans tydeleg. Mustafa blei seinare skulda for å ha forårsaka uro. Under kampanjen mot safavidane i Persia i 1553, på grunn av frykt for opprør, gav Suleiman ordre om at Mustafa skulle avrettast. Ifølgje ei kjelde blei han avretta same året, skulda for å ha planlagt å avsetja faren; det er verken blitt bevist eller motbevist at han var skuldig i forræderiet han vart skulda for. Det gjekk òg rykte om at Hurrem Sultan konspirerte mot Mustafa ved hjelp av dottera og svigersonen Rustem Pasha; dei ønskte å framstilla Mustafa som ein forrædar som i all løyndom hadde kontakt med sjahen av Iran. Etter ordre frå Hurrem Sultan hadde Rustem Pasha gravert seglet til Mustafa og sendt eit brev som tilsynelatande var diktert av han og sendt til Shah Tahmasb I, og sendte deretter Shah sitt svar til Suleiman. Etter at Mustafa døydde mista Mahidevran statusen sin i palasset som mor til arvingen, og flytta til Bursa. Ho levde likevel ikkje dei siste åra sine i fattigdom, ettersom stesonen hennar, Selim II, som blei sultan i 1566, gav henne ei overdådig lønn. Rehabiliteringa hennar var blitt mogleg etter at Hurrem døydde i 1558. Cihangir, den yngste sonen til Hurrem, skal ha døydd av sorg nokre månader etter nyheita om drapet på halvbroren sin.
Skogmarihand
Utsjånad og habitat
Blomane er fiolette med mørkare teikningar, ofte noko mørkere og meir raudlege enn hjå flekkmarihand. I Nord-Noreg er fargen ofte monaleg mørkare. På det nedste kronbladet er spissen tredelt med noko lengre midtspiss. Blada er oftast flekkete, og det nedste bladet blir gjerne breiare utover mot ein avrunda spiss. Skogmarihand kan bli godt over ein halv meter høg og blømer frå månadsskiftet juni–juli.
Hurrem Sultan
Kontroversar
Sjølv om historiene om Hurrem si rolle i avrettingane av Ibrahim, Mustafa og Kara Ahmed er svært utbreidde, er ingen av dei baserte på førstehandskjelder. Alle andre skildringar av Hurrem, som startar med kommentarar frå osmanske historikarar frå 1500- og 1600-talet, så vel som av europeiske diplomatar, observatørar og reisande, er andrehands- og spekulative i natur. Fordi ingen av desse menneska – verken osmanarar eller utanlandske besøkande – hadde tilgang til den indre sirkelen av det keisarlege haremet, som var omgitt av fleire murar, stolte dei i stor grad på vitnesbyrd frå tenarane eller hoffmennene eller på den folkelege sladderen i Istanbul. Sjølv rapportane frå dei venetianske ambassadørane (baili) ved hoffet til Suleiman, den mest omfattande og objektive vestlege førstehandskjelda om Hurrem til dags dato, var ofte fylt med forfattarane sine eigne tolkingar av haremsrykta. Dei fleste andre vestlege kjelder frå 1500-talet om Hurrem, som blir sett på som svært autoritative i dag — som Turcicae epistolae ('Dei tyrkiske breva') til Ogier de Busbecq, emissæren til den tyske keisaren Ferdinand I til Porte mellom 1554 og 1562; omtalen av drapet på Şehzade Mustafa av Nicholas de Moffan; dei historiske krønikene om Tyrkia av Paolo Giovio; og reiseskildringa til Luidgi Bassano, som bygde på det han var blitt fortald.
Skogmarihand
Utsjånad og habitat
Skogmarihand er noko meir kalkkrevjande enn flekkmarihand. Planta trivst godt i skog, men kan òg ofte vere å sjå i vegkantar. Ho er ganske vanleg over det meste av landet, men er noko mindre vanleg på Sørvestlandet og i Finnmark.
Systematikk
Skogmarihand vart tidlegare rekna som eigen art Dactylorhiza fuchsii, men blir no rekna som ein underart av bleikmarihand ved sidan av nominatunderarten flekkmarihand. Dei to underartane er vanskelege å skilje frå kvarandre, og det finst mange mellomformer med andre planter i marihandslekta.
Hurrem Sultan
Utanrikspolitikk
Hurrem var rådgjevar for Suleiman i statssaker, og ser også ut til å ha hatt innverknad på utanrikspolitikk og internasjonal politikk. To av breva hennar til kong Sigismund II Augustus av Polen (regjerte 1548–1572) har overlevd, og i løpet av levetida hennar hadde det osmanske riket generelt fredelege forhold til den polske staten i ein polsk-osmansk allianse.
Skogmarihand
Systematikk
Skogmarihand, som på Dei britiske øyane er rekna som ein art, er ut frå den britiske klassifiseringa somme tider delt inn i underartane D. fuchsii ssp. fuchsii (engelsk namn common spotted orchid) og D. fuchsii ssp. hebridensis (engelsk namn hebridean spotted orchid). Somme klassifiseringer tek og med underarten D. fuchsii ssp. okellyi. Andre stader er desse rekna som varietetar, var. hebridensis og var. okellyi.
Hurrem Sultan
Utanrikspolitikk
I det fyrste korte brevet sitt til Sigismund II uttrykker Hurrem si største glede og gratulasjonar til den nye kongen i samband med at han kom til den polske trona etter at faren Sigismund I den gamle døydde i 1548. Det var òg eit segl på baksida av brevet. For fyrste og einaste gong i historia til det osmanske riket utveksla ein kvinneleg sultan brev med ein konge. Etter dette var det ingen slike utvekslingar, sjølv om etterfølgjarane til Nurbanu Sultan og Safiye Sultan utveksla brev med dronningar. Hurrem Sultan ber også kongen om å stola på utsendingen hennar Hassan Ağa, som hadde med seg ei munnleg melding frå henne. I det andre brevet sitt til Sigismund Augustus, skrive som svar på brevet hans, uttrykker Hurrem i superlative termar gleda si over å høyra at kongen er ved god helse og at han sender forsikringar om oppriktig vennlegheit og samband til sultan Suleiman den storslåtte. Ho siterer òg sultanen som skal ha sagt: «Med den gamle kongen var vi som brør, og om det gleder den Allmiskunnsame Gud, vil vi med denne kongen vera som far og son.» Saman med dette brevet sende Hurrem Sigismund II i gåve to par linskjorter og bukser, nokre belte, seks lommetørklede og eit handklede, med eit løfte om å senda ei spesiell linkåpe i framtida.
Det er grunnar til å tru at desse to breva var meir enn berre diplomatiske gestar, og at Suleiman sine tilvisingar til bror- eller farskjensler ikkje berre var ei politisk vending. Breva viser òg Hurrem sine sterke ønske om å etablera personleg kontakt med kongen. I brevet sitt frå 1551 til Sigismund II om ambassaden til Piotr Opaliński, skreiv Suleiman at ambassadøren hadde sett «Søstera di og kona mi.» Enten denne setninga viser til ein varm vennskap mellom den polske kongen og osmanske Haseki, eller om det antydar eit nærare forhold, peikar grada av intimiteten mellom dei definitivt til ei spesiell kopling mellom dei to statane på den tida.
Velgjering
Ho hadde ein kira som var sekretær og mellomledd for henne. Kven dette var er ikkje kjent. Det kan ha vore Strongilah, som hadde vore kira for mor til Suleiman, eller Esther Handali.
Død
Hurrem døydde 15. april 1558 og blei gravlagd i eit kuppelmausoleum (türbe) som var dekorert med fine Iznik-fliser som synte paradishagen, kanskje ei tilvising til det smilande og glade lynnet hennar. Mausoleet hennar ligg like ved det til Suleiman, ein separat og meir alvarsam kuppelstruktur, ved torget til Süleymaniye-moskeen.
Personlegdom
Samtidige av Hurrem skildrar henne som ei kvinne som var slåande vakker, og ulik alle andre på grunn av det raude håret sitt. Hurrem var òg intelligent, og hadde ein behageleg personlegdom. Kjærleik hennar for poesi blir rekna som ei av årsakene til at ho blei favorisert av Suleiman, som var ein stor beundrar av poesi.
Hurrem er kjend for å ha vore svært gavmild mot dei fattige. Ho bygde mange moskear, skular, badehus og kvilestader for pilegrimar som reiste til den heilage byen Mekka. Det største filantropiske verket hennar var Den store waqfen i Al Quds, eit stort suppekjøkken i Jerusalem som gav mat til fattige.
Ettermæle
I 2007 opna muslimar i den ukrainske hamnebyen Mariupol ein moské til ære for Roxelana.
I ein miniserie for fjernsyn frå 2003, Hürrem Sultan, blei ho spelt av den tyrkiske skodespelaren og songaren Gülben Ergen. I tv-serien Muhteşem Yüzyıl frå 2011–2014 blei Hurrem Sultan spelt av den tyrkisk-tyske skodespelaren Meryem Uzerli frå fyrste til tredje sesong. I den siste sesongen blei ho spelt av den tyrkiske skodespelaren Vahide Perçin.
I 2019 blei ein omtale av Hurrem Sultan som russisk fjerna frå informasjonspanelet nær grava hennar ved Süleymaniyemoskeen i Istanbul på oppmoding frå den ukrainske ambassaden i Tyrkia.
Bilettradisjon
Sjølv om ingen mannlege europeiske kunstnarar hadde tilgang til Hurrem i haremet hennar, blei det laga mange renessansemåleri av den kjende sultaninna. Forskarar er samde om at europeiske kunstnarar skapte ein visuell identitet for osmanske kvinner som for det meste var innbilt. Kunstnarane Tizian, Melchior Lorich og Sebald Beham hadde alle innverknad på å skapa ein visuell representasjon av Roxelana. Bilde av førstekona la vekt på venleiken og rikdommen hennar, og ho blir alltid vist med forseggjorte hovudplagg.
Den venezianske målaren Tizian skal ha måla Hurrem Sultan i 1550. Han vitja aldri Istanbul, og må anten ha førestilt seg henne eller ha hatt ei skisse av henne. I eit brev til kong Filip II av Spania seier målaren at han har send han ein kopi av Dronninga av Persia i 1552. Ringling Museum i Sarasota i Florida kjøpte originalvekret eller ein kopi rundt 1930. Tizian sitt måleri av Roxelana er svært likt portrettet hans av dottera hennar, Mihrimah Sultan.
Barn
Hurrem fekk fem soner og ei dotter med Suleiman:
Skogmarihand
Utbreiing
I Norsk raudliste for artar (2021) er skogmarihand vurdert som livskraftig (LC).
Underarten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn skogsnycklar), i Danmark (LC, dansk namn skov-gøgeurt) og i Finland (NT, finsk namn kielikämmekkä) Funn på Island er usikre (islandsk namn ástagrös).
På Dei britiske øyane er skogmarihand rekna som livskraftig (LC) både i den britiske og den irske raudlistevurderinga, på same måte som lokalt i England og Wales,  og er ikkje nemnd for tiltak i Skottland. I den siste raudlistevurderinga (2021) er ssp. hebridensis og ssp. okellyi plasserte på venteliste (WL) og vurderte som truleg ikkje verdige underartsstatus.
I Estland (estisk namn vööthuul-sõrmkäpp) er skogmarihand vanleg over heile landet og er rekna som livskraftig (LC). I Latvia (latvisk namn fuksa dzegužpirkstīte) er arten vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista. I Litauen (litauisk namn aukštoji gegūnė) veks arten over heile landet og er rekna som livskraftig.
Hybridar
Skogmarihand dannar ofte hybridar med flekkmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × maculata ssp. maculata), og mellomformer er nokså vanlege. Hybridar mellom underartane vil ha lett for å krysse seg attende med foreldreartane og slik skape hybridsvermar der det er særs vanskeleg å skilje mellom typane.
Ein hybrid mellom skogmarihand og systermarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × sambucina eller Dactylorhiza ×influenza) er registrert i Uppland i Sverige og i eldre funn på Åland, men funna er ikkje verifiserte.
Hybridar med grasmarihand (Dactylorhiza incarnata ssp. incarnata × maculata ssp. fuchsii eller Dactylorhiza ×kerneriorum nothossp. kerneriorum) er funne i Noreg på fleire stader, og han er registrert i Sverige (svensk namn hybridnycklar), Danmark og Finland. Han veks og spreidd i Storbritannia og Irland, og han er registrert i Estland. I Sverige er det òg registrert hybridar med blodmarihand (Dactylorhiza incarnata var. cruenta × maculata ssp. fuchsii eller Dactylorhiza ×kerneriorum nothossp. ampolai).
Hybridar med smalmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. sphagnicola) er funne spreidde stader på Austlandet i Noreg. Hybridar mellom skogmarihand og lappmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. lapponica eller Dactylorhiza ×estonica) veks spreidde stader i Noreg frå Dovre til Troms, i nordlege Sverige og i nordlege Finland. Det er ikkje funne hybridar med purpurmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. purpurella eller Dactylorhiza ×venusta) i Norden, men han er ganske vanleg på Dei britiske øyane.
Hybridar mellom skogmarihand og nominatunderarten Dactylorhiza majalis ssp. majalis av kongsmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. majalis eller Dactylorhiza ×braunii nothossp. braunii) er registrert i Sverige og i Danmark. Hybridar med Dactylorhiza majalis ssp. elatior (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. elatior eller Dactylorhiza ×grandis nothossp. robustior) er registrert på Gotland i Sverige. På Dei britiske øyane er det registrert hybridar med 'Dactylorhiza majalis ssp. occidentalis' (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. occidentalis) i Irland, 'Dactylorhiza majalis ssp. traunsteineroidis' (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. traunsteineroidis) i Yorkshire, Nordvest-Wales og Irland og 'Dactylorhiza majalis ssp. praetermissa' (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. praetermissa). Den siste er truleg den vanlegaste orkidéhybriden i det sørlege England. I Estland er det registrert hybridar mellom skogmarihand og austersjømarihand (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × majalis ssp. baltica.
Hybridar mellom båe underartane av bleikmarihand og smågrønkurle er funne fleire stader i Noreg. Hybriden mellom skogmarihand og smågrønkurle (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × viridis ssp. viridis eller Dactylorhiza ×mixta) er registrert i Sverige og spreidd på Dei britiske øyane.
Skogmarihand kan òg danne ein intergenerisk hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med brudespore (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × Gymnadenia conopsea eller ×Dactylodenia heinzeliana). Han er funnen på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms, spreidde stader i Sverige, på Dei britiske øyane, i Estland og i Litauen. På dei britiske øyane kan det òg finnast hybridar med praktbrudespore (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × Gymnadenia densiflora) og med grannbrudespore (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × Gymnadenia borealis). I Sverige er det òg registrert ein intergenerisk hybrid med duftspore (Dactylorhiza maculata ssp. fuchsii × Gymnadenia odoratissima).
Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg
Tekniske og industrielle kulturminne i Noreg omfattar nedlagde industrilokale og andre anlegg med stor historisk og arkitektonisk verdi. Det er eitt av dei ti bevaringsprogramma til Riksantikvaren, som har som mål å sette i stand og ta vare på eit representativt utval anlegg knytte til landets viktigaste næringsvegar og som har vore vesentlig viktig for den lokale næringslivshistoria.
Kusmah-distriktet
Kusmah-distriktet er eit distrikt i Raymah guvernement i Jemen. I 2003 hadde distriktet eit folketal på 74 622 innbyggjarar.
Skjegg
Skjegg er tett hårvekst i nedre delen av andletet, særleg ved haka og langs kinna. Hårvekst på overleppa kan vera del av eit skjegg, men blir også kalla bart, særleg om det står åleine.
Ein kan også kalla visse utvekstar frå dyr og plantar «skjegg», til dømes på geitebukkar, torsk og på strå.
Store krigsøya
Store krigsøya eller Veliko ratno ostrvo (serbisk Велико ратно острво) er ei elveøy (ada) i Serbia der elva Sava munnar ut i Donau. Ho er ikkje busett, men er rekna som ein del av Beograd, hovudstaden i Serbia.
Øya ligg relativt nær breidda, på det næraste om lag 200 meter frå land. Sør for øya ligg restane av den tidlegare større Vesle krigsøya.
Geografi og dyreliv
Store krigsøya er hovudsakleg forma som ein trekant og dekkjer eit område på 2,11 km². Ho er låg, myrlendt og ofte overflauma av Donau. På øya er bygd ein kanal, Veliki Galijaš, som etter kvart har vorte fylt att i endane av Donau og omgjort til ein 0,24 km² stor innsjø, som vert nytta som hekkeplass av fuglar i området. I langvarige, tørre periodar tørkar innsjøen heilt inn og skapar problem for det lukka økosystemet rundt innsjøen. I dag er 2/3 av øya eint naturreservat for 196 fugleartar, mange av dei utryddingstruga. Ei av strendene i Beograd, Lido, ligg nord på øya.
Stundom vert det fjerna avleiringar frå nordenden av øya, slik at øya ikkje vert landfast.
Av planter på øya finn ein typisk myrfauna, som siv og sverdliljer, men òg tre som svartpoppel, ask, hyllebær, hagtorn og eitt og anna bartre.
Historie
Øya har vore militært viktig gjennom historia som eit strategisk punkt for erobring eller forsvaring av Beograd. I 1521 var til dømes Beograd omleira av tyrkiske styrkar, og dei fleste åtaka mot byen starta frå øya. I frigjevinga av Beograd i 1806 nytta opprørsarmeen òg øya, denne gongen med serbisk artilleri som bombarderte festninga Kalemegdan. Under offensiven til Austerrike-Ungarn mot Beograd i 1915, starta dei austerriksk-ungarske styrkane åtaka sine frå øya.
Då ein starta å byggje Novi Beograd i 1948 avgjorde styresmaktene at øya skulle øydeleggjast ved å ta sand og jord frå her til å dekkje over myrene i Srem, der ein ny by skulle byggjast. Donau førte derimot med seg så mykje avleiringar at øya aldri forsvann. I staden for nytta ein sand og jord frå Vesle krigsøya, som nesten vart øydelagd i prosessen.
Midt-Troms
Midt-Troms er eit område sør i Troms og Finnmark fylke med 32 189 innbyggjarar (1. januar 2020) og ei flatevidd på 9 094 kvadratkilometer, fordelt på dei seks kommunane Bardu, Dyrøy, Målselv, Salangen, Senja og Sørreisa.
Tidlegare kommunar
Tranøy, Torsken, Berg og Lenvik blei slått saman til Senja kommune frå 1. januar 2020. Samstudens kom Salangen kommune inn som nytt medlem av regionrådet.
Sør-Troms
Namn
Gratangen
Harstad
Kvæfjord
Tjeldsund er eigentleg namnet på sundet mellom Tjeldøya og Hinnøya. Tjeld kjem anten frå Tjold eller Tjalda. Er det Tjold kjem det frå norrønt ‘leir’, ‘telt’, om det skulle vera Tjalda har det opphav frå norrønt for fuglen tjaldr, ‘tjeld’.
Carlstrom Foothills
Carlstrom Foothills er ei gruppe fjelltoppar og ryggar som går frå nord til sør mellom Mount Albert Markham og Kelly Plateau i Churchill Mountains. Fjellet er 10 nautiske mil langt med toppar med ei høgd opp mot 1690 moh. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter John Carlstrom ved astronomi- og astrofysikkavdelinga ved University of Chicago som leia senteret for astrofysiske forsking i Antarktis ved Amundsen-Scott-stasjonen frå 2001.
Sør-Troms
Tidlegare kommune
Skånland kommune var medlem av regionrådet fram til kommunereforma 2020. Han gjekk inn i nye Tjeldsund kommune i det nye Troms og Finnmark fylke.
Irina Turova
Irina Robertovna Turova, ei tid gift Irina Botsjkarjova, var ein sovjetisk friidrettsutøvar frå Leningrad som i 1954 tok to EM-gull på høvesvis 100 meter og 4x100 m stafett.