cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fthiótida
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Davik
Davik kan visa til:
Absolute Music 41
Absolute Music 41 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2003.
Julsennuten
Julsennuten  er eit fjell i Ål kommune i Viken. Det har ei høgd på 1 654 meter over havet og er det 987. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Odd Eirik Ness
Odd Eirik Ness er ein norsk forfattar og omsetjar frå Åsane.
Han debuterte skjønnlitterært i 2011 med science fiction-romanen Kentauren. Tidlegare hadde han skrive sakprosaboka Norsk tantra - Kartbok for søkere.
Ness er utdanna journalist og har arbeidd i TV2.
Maghribiyah
Maghribiyah er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Gravskardhøgda
Gravskardhøgda er eit fjell i Stor-Elvdal kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1767 meter over havet og er det 550. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
La Tour-du-Pin
La Tour-du-Pin er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Isère i regionen Auvergne-Rhône-Alpes, og har om lag 7 000 innbyggjarar.
Byen ligg mellom Lyon, Chambéry og Grenoble.
Absolute Music 42
Absolute Music 42 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2003.
Karianne Arntzen
Karianne Arntzen er ein norsk musikar frå Sandnes. Ho byrja å lage melodiar og eigne tekstar på dialekt på midten av 90-talet, og i 1999 fekk ho utgitt ein låt på ein samle-CD for kvinnelege artistar (Stiff Nipples vol. 2). Ho har samarbeida med ulike musikarar opp igjennom, og hausten 2004 starta ho Karianne Arntzen Band. Dei har mellom anna spelt på Norwegian Wood si talentscene Underwood, Egersund Visefestival, Cementen m.fl.
Arntzen fekk fonogramstøtte frå Fond for utøvende kunstnere i desember 2006, og gav ut albuma I går kveld (2007) og Sant (2011), begge på Via Music. Karianne Arntzen har også arbeidd som tekstforfattar for ei rekkje andre norskspråklege artistar. I 2016 blei Hilde Selvikvåg nominert til Spellemann i visekategorien, med albumet Slepp meg fri, der Arntzen hadde skrive sju av tekstane.
Sisterabben
Sisterabben er ein ås kring 2 nautiske mil (3,7 km) nord for Sistefjell, ved Kirwanveggen i Dronning Maud Land. Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og flyfoto av den norske ekspedisjonen 1958–59.
Provinsen Savona
Provinsen Savona (italiensk Provincia di Savona) er ein provins i regionen Liguria i Italia. Hovudstaden er byen Savona. Han har eit areal på 1 545 km² og totalt 283 218 innbyggjarar (2007). Det er 69 kommunar i provinsen og dei største av desse er:
Libeccio
Libeccio er ein vestleg eller sørvestleg vind som finst på nordsida av Korsika store delar av året. Han fører ofte til høge bølgjer og kan medføre kraftige vindkast. Vinden er mest stødig om sommaren, men om vinteren vekslar han med tramontanevinden (nordaust eller nord).
Ordet libeccio er italiensk, og kjem frå gresk gjennom latinsk, og tyder opphavleg «libyisk».
Skallen
Skallen er eit område med nakne kyståsar som stikk ut i austsida av Lützow-Holmbukta mellom Skallevika og Skallebreen. Han vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto tekne under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936–37.
Poniente
Poniente er ein varm og tørr vestavind som bles i Gibraltarsundet og langs kysten av det nordvestlege Middelhavet. Han er det motsette av levantervinden.
Bakgrunnsstoff
Wiatr
Manqashah
Manqashah er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Skallevikhalsen
Skallevikhalsen er ei rekkje nakne åsar 4 nautiske mil (7 km) langs søraustkysten av Lützow-Holmbukta, like vest for Skallevika. Dei vart kartlagde av norske kartografar frå flyfoto tekne under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936–37, og namngjeve Skallevikhalsen etter plasseringa nær Skallevika.
Provinsen Imperia
Provinsen Imperia  (italiensk Provincia di Imperia) er ein provins i regionen Liguria i Italia. Hovudstaden er byen Imperia. Han har eit areal på 1 156 km² og totalt 217 354 innbyggjarar (2007). Det er 67 kommunar i provinsen.
Geografi
Imperia ligg mellom Dei maritime Alpane i nord og Middelhavet i sør. I aust ligg den italienske provinsen Savona og i nord provinsen Cuneo i Piemonte, medan den vestlege delen dannar grense mot Frankrike og departementet Alpes-Maritimes. Fjellkjeda nord i provinsen har fleire toppar over 1 600 meter og nokre toppar langs grensa til Frankrike strekkjer seg over 2 000 meter. Åsrekkjer strekkjer seg ned mot kysten frå nord til sør med dalar innimellom åsryggane. Ei av dei største elvane som renn gjennom desse dalane er Roya.
Største kommunane
Pr 31. mai 2005
Soge
Førhistoriske grotter er funne nær den franske grensa ved Balzi Rossi, men det er langt fleire spor etter den romerske sivilisasjonen. Kystvegen Via Aurelia, som romarane bygde, gjekk her og det er restar etter ein romersk by med eit teater nær Ventimiglia. Mange småbyar ved kysten og åstoppane voks fram i mellomalderen. Gjennom 1900-talet endra busetnadsmønsteret i provinsen; generelt har kyststripa vorte overfolka, medan dei indre områda har vorte fråflytta.
Kysten av provinsen deler mykje den same kulturen og historia som den franske kysten, som heilt bort til Nice ein gong var ein del av Italia. Den lokale dialekten i Imperia er ei blanding av fransk og italiensk, og både mat og arkitektur har mange likskapar. Sidan han ligg nær Frankrike er kysten til Imperia ei fortsetjing av Den franske rivieraen, i Imperia kalla Den italienske rivieraen. Fleire hevdar at feriebyane i Imperia frå Sanremo til Bordighera og Ospedaletti danna den første «Riviera» i verda, før den franske vart eit like populært reisemål.
I dag vert «Den italienske rivieraen» nytta om heile kysten av Liguria heilt aust til La Spezia, så i dag nyttar ein heller Riviera dei Fiori om kysten av Imperia.
Gravstikka
Gravstikka, ofte kalla Meiselen (frå latin Caelum), er eit lyssvakt stjernebilete på den sørlege himmelhalvkula, innført i 1750-åra av Nicolas Louis de Lacaille. Det er det åttande minste stjernebiletet.
Sidan det er lite og ligg utanom planet til Mjølkevegen, er Gravstikka eit heller nakent stjernebilete, med få interessante objekt. Den mest lyssterke stjerna, Alfa Caeli, har berre storleik 4,45, og den einaste andre stjerna (Gamma1 Caeli) er rundt storleik 5. Andre kjende objekt i Gravstikka er RR Caeli, ei dobbeltstjerne med ein planet kring 65,7 lysår unna. X Caeli er ein Delta Scuti-variabel som dannar ei optisk dobbeltstjerne med Gamma1 Caeli, og HE0450-2958, ein Seyfert-galakse.
Karakteristikk
Gravstikka grensar til Gullfisken og Staffeliet i sør, Uret og Floda i aust, Haren i nord, og Dua i vest. Det dekkjer berre 125 kvadratgrader, og er rangert som det 81. største av dei 88 moderne stjernebileta. Det er berre tydeleg på den sørlege himmelen under den sørlege sommaren, og heile stjernebiletet er synleg i delar av året for observatørar sør for breiddegrad 41 °N.
Stjerner
Gravstikka er eit lyssvakt stjernebilete, og har ingen stjerner lysare enn fjerde storleik og berre to som er meir lyssterk enn femte storleiksgrad. Lacaille gav seks stjerner Bayernemning, og kalla dei Alfa til Zeta i 1756, men hoppa over Epsilon og gav to nærliggande stjerner nemninga Gamma. Gravstikka er for langt sør til at nokre av stjernene har Flamsteednemning.
Den mest lyssterke stjerna, Alfa Caeli, er ei dobbeltstjerne, med ei hovudseriestjerne klasse F med storleik 4,45 og ein raud dverg med storleik 12,5, 65,8 lysår frå jorda. Beta Caeli er ei anna klasse F-stjerne med storleik 5,05, 93,5 lysår unna jorda. Beta Caeli er ei subkjempe, som har utvikla seg noko bort frå hovudserien. Delta Caeli, har òg storleiksklasse 5.05, og er ei klasse B subkjempe og mykje lenger unna jorda, 700 lysår.
Gamma1 Caeli er ei optisk dobbeltstjerne med ei raud kjempe som primærstjerne med storleiksklasse 4,58 og ei sekundærstjerne med storleiksklasse 8,1. Primærstjerna ligg 181,3 lysår frå jorda. Dei tok komponentane er vanskelege å skilje frå kvarandre, fordi dei ligg så tett. Dette stjernesystemet dannar ei optisk dobbeltstjerne med X Caeli (Gamma2 Caeli), ein Delta Scuti-variabel som ligg 320,7 lysår frå jorda. Desse er ein klasse kortperiodiske (seks timar på det meste) pulserande stjerner som har blitt nytta som standardlyskjelde og som forskingsobjekt i astroseismologi. X Caeli i seg sjølv er ei dobbeltstjerne, ei kontaktstjerne, som tyder at stjernene er så nær kvarandre at dei deler envelopar. Den einaste andre variable stjerna i Gravstikka ein kan sjå med det nakjne auga er RV Caeli, ei pulserande raud kjempe med spektralklasse M1III, som varierer mellom storleiksklassane 6,44 og 6,56.
Nu Caeli er ei anna dobbeltstjerne, ei kvit kjempe med storleiksklasse 6,07 og ei stjerne med storleiklasse 10,66 og ukjend spektralklasse. Systemet ligg 171 lysår unna. Lambda Caeli, har storleiksklasse 6,24, og er langt raudare og lengre unna, ei raud kjempe som ligg kring 740 lysår frå jorda. Zeta Caeli er enno svakare, med ein storleiksklasse 6,36. Denne stjerna ligg 430 lysår unna og er ei subkjempe klasse K med spektralklasse K1.
Ei av dei mest nærliggande stjernene i Gravstikka er den førmørkande dobbeltstjerna RR Caeli, som ligg 65,7 lysår unna. Dette stjernesystemet består av ein lyssvak raud dverg og ein kvit dverg. Trass i at dei ligg nærme jorda, er den tilsynelatande storleiken berre 14,40 og er ikkje enkle å sjå i amatørteleskop. I 2012 fann ein at systemat har ein kjempeplanet, og ein har funne spor etter eit anna objekt som er mindre enn ei stjerne. Systemet var tidlegare ei kontaktstjerne og mistar vinkelmoment over tid, som etter kvart vil føre til masseoverføring frå den raude til den kvite dvergen. Mellom 9 til 20 milliardar år frå no, vil dette systemet bli ein kataklysmisk variabel.
Djupromsobjekt
Sidan stjernebiletet er lite og ligg unna planet til Mjølkevegen, har Gravstikka heller få djupromsobjekt, og har ingen Messier-objekt. Det einaste djupromsobjektet i Gravstikka som har fått merksemd er HE0450-2958, ein uvanleg Seyfert-galakse. Opphavleg var opphavsgalaksen til jetten vanskeleg å finne, og jetten verka å stråle ut frå ingenting. Det har blitt foreslått at objektet er eit ejisert supermassivt svart hòl, men ein er no samde om at det er ein liten galakse som er vanskeleg å sjå på grunn av lyset til jetten og ein nærliggande starburstgalakse.
Skjellåkinna
Skjellåkinna  er eit fjell i Alvdal og Folldal kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1706 meter over havet og er det 732. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Arkimandritt
Arkimandritt er ein kyrkjeleg tittel som hovudsakleg vert nytta i austleg-ortodokse kyrkjer. Ein arkimandrit er ein stilling og ein tittel for ein forstandar i eit eller fleire kloster; tittelen svarar til abbed eller øvsteabbed i vestlege kyrkjer. Dessuten kan tittelen brukast om ein funksjonær i eit patriarkat eller eparki, og svarar til prelat eller eparki-funksjonær i vestlege kyrkjer. Tittelen kan også bli gjeven for å ære prestar.
Michał Andriolli
Michał Elwiro Andriolli var ein polsk målar og arkitekt. Han er særleg kjend for sine illustrasjonar av Adam Mickiewicz sine episke dikt Pan Tadeusz, og for sine villaer i Warszawas forstader. Han var fødd i Vilnius i dagens Litauen og døydde på kurstaden Nałęczów.
Liv og gjerning
Andriolli var etterkomar av italienske immigrantar, som i kjølvatnet av napoleonskrigane slo seg ned i Polen. Andriolli studerte frå 1855 ved Moskvas skule for måleri og bilethogging. Han heldt 1858 fram studiet ved St. Petersburgs kunstkademi. Etter tilbakekomsten til Polen mottok han eit stipend som han i 1861 nytta til ei reise til Roma. I Roma heldt studiane fram ved Accademia San Luca.
Andriolli tok del i januaroppstanden i 1863, og flykta etter denne frå Polen. Han budde til å byrje med i London og så i Paris. I 1866 vende han tilbake til det tsar0styrte Polen, som utsending for polske emigrantar. Han vart arrestert og dømd, og deretter send til katorga (straffeleir) i Vjatka. Fyrst i 1871 vart han benåda. Han slo seg deretter ned i Warszawa, der han arbeidde som illustratør for ulike aviser.
Han vart ein av dei mest kjend polske illustratørane av si tid, og mottok mange oppdrag i å illustrere verk som var rekna for klassiske i polsk litteratur. Særleg kjende er illustrasjonane til Pan Tadeusz og Konrad Wallenrod. Desse laga han mellom 1879 og 1882. Mellom 1883 og 1886 budde Andriolli i Paris, der han illustrerte franske utgåver av verk av Shakespeare og James Fenimore Cooper.
Sine siste leveår tilbringa han i ein liten villa i nærleiken av Anielin ved elva Swider, ikkje langt frå Warszawa. Etter å ha teikna sin eigen villa, fekk Andriolli oppdrag å lage utkast til fleire villaer. Slik utvikla han ein karakteristisk arkitekturstil, som vart kalla Świdermajer og som kom til å prege fleire forstader av Warszawa.
Qatanna
Historie
Qatanna har vore busett sidan romersk og bysantinsk tid med fleire gamle vegar og mange gravholer.
Osmansk tid
Han vart ein del av Det osmanske riket i 1517 i lag med resten av Palestina, og Qatanna stod oppført i osmanske skattelister i 1596 som ein del av Quds nahiya i Quds liwa. Han hadde eit folketal på 12 hushaldningar, alle muslimar, og betalte skatt for kveite, bygg, oliven, tilfeldige inntekter, geiter og/eller bikubar.
I 1863 vitja den franske oppdagaren Victor Guérin landsbyen og estimerte at han hadde kring 250 innbyggjarar.
I 1883 skildra Palestine Exploration Fund i Survey of Western Palestine staden som ein «liten landsby i ein djup, smal dal, med fine olivenlundar og grønsakshagar.»
Det britiske mandatet
I folketeljinga i 1922 hadde Qatanneh 633 innbyggjarar, alle muslimarar. Dette hadde auka i folketeljinga i 1931 til 875, framleis alle muslimar, i 233 hus.
I 1945 Qatanna eit folketal på 1 150, alle arabarar, med 9 464 mål land, i følgje ei offisiell landmåling. Av dette var 1 829 mål var plantasjar og irrigert land, 1 603 nytta for korn, medan 32 mål vart utbygd land.
Etter 1967
Etter den arabisk-israelske krigen i 1948, vart mykje av landområdet til Qatanna erklært eit «ingenmannsland» som utgjorde ein del av den demilitariserte sonen mellom våpenkvilelinjene i israelsk og jordansk territorium. Etter 1995 vart 716 mål av landområdet til Qatanna overført til Den palestinske sjølvstyresmakta.
Vienne i Isère
Vienne (frankoprovensalsk Vièna) er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Isère i regionen Auvergne-Rhône-Alpes, og har om lag 30 000 innbyggjarar.
Ei bru går frå byen til høgresida av elva Rhône der det industrialiserte området Ste Colombe no okkuperer delar av oldtidsbyen. Her er eit tårn, bygd i 1349 av Philip av Valois for å forsvare den franske sida av Rhône, som må skiljast frå den venstre sida av elva som høyrte til kongedømmet Provence, som var avhengig av det heilage romerske imperiet. Dette sambandet har òg eit ekko i namnet på landsbyen St. Romain en Gal som ligg nordvest for Ste Colombe.
Vienne er mest kjend for sin årlege jazzfestival som vart halde i det gamle romerske teateret i juli.
Anbeheitelse
Anbeheitelse er bruk av forstavingane an- og be- og endingane -heit og -else i nynorsk.
Anbeheitelse er tradisjonelt sett rangt i nynorsk, men fleire og fleire ord vert og har vorte tillatne som fylgje av den tidlegare samnorskpolitikken i Noreg.
Somme meiner anbeheitelsen finst på grunn av påverknad frå norskdansk bokmål, andre seier dette er ordlagingselement som særleg kjem frå munnleg lågtysk, og som til liks med garpegenitiven og mange vanlege lånord har eksistert i norsk folkemål i mange hundre år.
Det har vore ein viss språkleg purisme i nynorsk-normeringa som har påbode norrøne eller nylaga avløysarord utan desse ordlagingselementa. Men fleire og fleire anbeheitelse-ord vert no tillatne i nynorsk.
Grunnen til det kan vere at purismen er svekt, at det blir lagt meir vekt på faktisk talemål i nynorsk-normeringa, og det kan vere påverknad frå bokmål, som har mange slike for- og etterstavingar.
Gjennom 1900-talet har likevel mange av avløysarorda tatt plassen til anbeheitelsar og ord med endinga -ning både i folkemålet og i bokmålet. Ord som ansøkning, omkostning, understøttelse, bekjentgjørelse og måteholdenhet har vike plass for orda søknad, kostnad, stønad, kunngjøring/kunngjering og måtehold/måtehald. Vanske for vanskelighet er òg ganske vanleg.
Kırıkkale
Kırıkkale er administrasjonssenter i provinsen Kırıkkale i Tyrkia. Han ligg 80 km aust for Ankara. Han har kring 190 000 innbyggjarar.
Byen ligg ved jernbanen mellom Ankara og Kayseri nær elva Kızıl sentralt i Tyrkia. Han var tidlegare ein landsby men voks raskt då det vart bygd stålverk ved byen i 1950-åra. Stålverka er av dei største i landet.
Kırıkkale universitet ligg i byen.
Loch Alsh
I åslandskapet rundt Loch Alsh finn ein noko beitemark og skog, men det meste er lyngheilandskap. Bergartane her er gneis frå prekambrium og nokre av dei eldste bergartane i verda.
Dei første kjende innbyggjarane her var piktarar, men seint på 500-talet vart Loch Alsh ein del av det gæliske øyriket Dál Riata. Mellom 700-talet og 1200-talet kjempa Noreg og Alba om området, og det var ofte styrt av sjølvstendige høvdingar. Det vart ein del av Kongedømet Skottland etter 1266, men lokale klanar kjempa ofte mot dei sentrale styresmaktene fram til 1745. For å hindre fleire opprør vedtok styresmaktene i 1746 lover som braut bandet mellom klanleiarane og folket deira. Eit indirekte resultat av dette var at folk gradvis gjekk over frå å vere leiglendingar til sauebønder. Dette og potetsvelt i 1846-52 tvinga mange folk til å flytte. I dag er området tynt folkesett og økonomien er hovudsakleg basert på turisme.
Geografi
Fjorden strekkjer seg om lag 12 km frå Kyle of Lochalsh til Ardelve. Frå her held Loch Duich fram vidare søraustover 10 km til Shiel Bridge medan Loch Long går djupare inn i fjella i nordaust. Eit smalt sunn på sørsida av Loch Alsh endar opp i Sleatsundet som skil Isle of Skye frå fastlandet. Oppfor fjorden ligg Sgurr na Coinnich på Skye, på 739 meter over havet. På fastlandet finn ein Auchtertyre Hill (452 moh) og Sgurr Mor (344 moh)..
SS «Statsraad Lehmkuhl»
SS «Statsraad Lehmkuhl» er ein tremasta bark bygd ved skipsverftet Joh. C. Tecklenborg i Geestemünde i Tyskland. I dag er seglskipet eigd av stiftinga Stiftelsen Statsraad Lehmkuhl og er skuleskip med heimehamn i Bergen. Det var opphavleg eit av tre skuleskip for den tyske handelsflåten og hadde namnet «Grossherzog Friedrich August» så lenge det var tysk. Statsråd Lehmkuhl er den største barken som framleis seglar som var bygd i seglskutetida. Sidan det vart bygd som skuleskip er mastene kortare enn om det hadde vore ei kommersiell seglskute på denne tida.
Etter den første verdskrigen vart skipet teke av Storbritannia som krigsbytte. I 1921 vart det kjøpt av tidlegare statsråd Kristofer Lehmkuhl, og vart då oppkalla etter Lehmkuhl. Med unnatak av under andre verdskrigen har skipet seinare vore Bergen sitt skuleskip. Skipet vert òg nytta som skuleskip av Sjøkrigsskulen og Befalsskulen for Sjøforsvaret. Sjøforsvaret nyttar skipet til lengre tokt mellom anna til Kanariøyane og Karibia. I dei periodane SS «Statsraad Lehmkuhl» vert nytta av Sjøforsvaret vert skipet gjort om til KNM «Statsraad Lehmkuhl».
Søsterskip
Statsraad Lehmkuhl har tre systerskip:
The Tall Ships Races
«Statsraad Lehmkuhl» har fleire gonger deltatt i The Tall Ships Races, som er ein regatta for store seglskuter. Regattaen var tidlegare kjent som «The Cutty Sark Tall Ships' Races».
Den afghansk-sovjetiske krigen
Den afghansk-sovjetiske krigen gjekk føre seg i Afghanistan frå 1979 til 1989, og var ein væpna konflikt mellom regjeringen i Afghanistan med støtte frå Sovjetunionen mot opprørarar kalla mujahedin med delvis støtte frå USA, Pakistan og Saudi-Arabia.
Bakgrunn
Det afghanske kommunistpartiet Demokratisk Folkeparti (DFP) kom til makta ved eit kupp 27. april 1978. Nur Muhammad Taraki, generalsekretær i DFP, vart statsminister i den nye republikken, sterkt støtta av Sovjetunionen.
Nanna Thrane
Nanna Thrane (fødd 21. august 1854, død 29. mars 1948) var ein norsk forfattar. Ho skreiv noveller og romanar.
Den afghansk-sovjetiske krigen
Bakgrunn
Den nye regjeringa forbaud tvangsekteskap, gav kvinnene stemmerett, erstatta religiøse og tradisjonelle lover med sekulære, forbaud stammedomstolar, og vedtok landreform. Menn skulle trimme skjegget, kvinner skulle ikkje gå med burka. DFP inviterte Sovjetunionen til å hjelpe til med å modernisere infrastrukturen og utnytte naturressursane i landet. Sovjetunionen sende folk for å byggje vegar, sjukehus og skolar og for å bore etter vatn til brunnar, dei trena og utstyrte òg den afghanske hæren.
Desse reformene vart møtte med stor motstand, delvis leidd av folk frå det tradisjonelle etablissementet. Grupper vart skipa for å reversere utviklinga, og somme bruka vald og sabotasje mot industri og infrastruktur. Regjeringa reagerte med makt, og arresterte, utviste og avretta mange mujahedin («heilage muslimske krigarar»).
Nanna Thrane
Bakgrunn og familie
Thrane var den eldste av fem sysken; tre døtrer og to søner. Systera Ragnhild Thrane (1853-1913) vart ein dugeleg portrettmalar. Faren døydde medan borna var små, og familien flytta deretter til Thranes mormor Kristina Margareta Schnitler (fødd 1805) på Lillehammer. Her budde òg Thranes tre ugifte tantar. Etter nokre år flytta Thranes mor med borna til Christiania. Her tok Thranes brør utdanning og gifta seg. Thrane og hennes to systrer vart verande ugifte og budde heime hos mora. Mora og systera Ragnhild døydde i høvesvis 1911 og 1913, men Thrane og den yngste systera Ellisif heldt fram å bu saman til òg sistnemnde daude. Thrane døydde i 1946, nesten 94 år gammal.
Den afghansk-sovjetiske krigen
Bakgrunn
I 1979 var den afghanske hæren ute av stand til å møte den store motstanden, og sovjetiske troppar vart sende inn for å knuse oppstanden og samtidig sette inn ei meir påliteleg regjering i Kabul, der det var store motsetningar i leiinga i kommunistpartiet.
Nanna Thrane
Forfattarskap
Thranes forfattarskap strekkjer seg frå 1892 til 1917. Ho debuterte som forfattar i 1892 med novellesamlinga Hos tarvelige folk, utgjeve på Cammermeyers forlag. Dei neste to romanane hennar vart òg utgjeven på små Kristiania-forlag. Dei vart alle utgjeve i små opplag, og vart ikkje trykt opp att seinare. Etter at Thranes tre første bøker vart utgjeve i 1890-åra tok ho fleire års pause frå skrivinga. Mellom 1910 og 1917 gav ho derimot ut romanar kvart eller annakvart år. Alle desse vart utgjevne på Gyldendal.
Den afghansk-sovjetiske krigen
Bakgrunn
Den 25. desember 1979 gjekk sovjetiske styrkar inn i Kabul. Dette var starten på den sovjetiske okkupasjonen av Afghanistan og den afghansk-sovjetiske krigen, som enda i i 1989 med full tilbaketrekking av dei sovjetiske styrkane, etter Geneve-avtalen mellom den sovjetisk-støtta regjeringa i Afghanistan og den USA-støtta regjeringa i Pakistan.
Nanna Thrane
Forfattarskap
Thrane skreiv både noveller og romanar. Romanane hennar har som regel ein munter grunntone og er ofte morosame, medan novellene er meir dystre og pessimistiske. Medan novellene er lagt til samtida, føregår handlinga i romanane nokre generasjonar tilbake, på slutten av 1700-talet. Det er tydeleg at Thrane brukar si eiga familiehistorie, som ho var svært interessert i, når ho skriv dei historiske romanane. Blant anna har ho truleg brukt mormora sin ungdom som mal for ein av romanane.
Den afghansk-sovjetiske krigen
Bakgrunn
I over ni år gjennomførte den sovjetiske hæren militære operasjonar mot afghanske mujahedin-opprørarar. CIA, Pakistan og Saudi-Arabia hjelpte til med å finansiere motstanden. Ein viss Osama bin Laden var ein framståande organisator og finansiell støttespelar for mujahedin; hans kontor kanaliserte pengar, våpen og islamistiske krigarar frå heile verda inn i Afghanistan, med hjelp av regjeringane i USA, Pakistan og Saudi-Arabia. I 1988 skipa bin Laden den no så namngjetne organisasjonen al-Qaida.
Nanna Thrane
Forfattarskap
Eit gjennomgåande tema i Thranes bøkar er kvinner og skjebnane deira. Kvinnene i bøkene lid ofte materiell naud, eller det vanskelege ved ikkje å sjølv kunna få rå over sit eige liv vert skildra, som til dømes Jomfru Kirstine Germeten (1910), der 15 år gamle Kirstine vert gifta bort av foreldra til ein eldre mann. Thranes litterære kvinneskikkelsar vert oppseda til å vera milde og tålmodige, men ynskjer mest av alt å få vera seg sjølv og avgjera over sit eige liv. Nokre av dei oppnår dette, medan andre må leva i tråd med forventingane til foreldra og samfunnet.
Nikolaj Benois
Nikolaj Leontjevitsj Benois var ein russisk arkitekt som arbeidde i Peterhof og andre forstader til St. Petersburg.
Liv og gjerning
Benois vart fødd i St. Petersburg som son av Anna Katarina (Groppe), som var av tysk avstamming, og Louis Jules Benois frå Brie i Frankrike. Han studerte ved St. Petersburgs kunstakademi frå 1827 til 1836. Åtte år seinare var han av tsar Nikolaj I utnemnd til hoffarkitekt og fekk då oppsyn med fleire byggeprosjekt i byen Peterhof, i særleg grad med stallane til keisaren (1847-52).
Benois teikna nokre av dei fyrste jarnbanestasjonane i Russland, fram om alt i Strelna, Tsarskoje Selo, og nye Peterhof. Den siste vert rekna for meisterstykket hans. I 1800-talets Russland var Benois kjend for å vere tilhengar av nygotisk stil i arkitektur og utsmykking.
Benois hadde tre søner som alle vart lagd merke til i si samtid. Aleksandr Benois var målar og er særleg kjend som scenograf. Også Albert Benois var målar, medan Leon Benois var ein kjend arkitekt. Mellom barneborna hans fann ein kunstnarande Jevgenij Lanceraj og Zinaida Serebrjakova. Skodespelaren Peter Ustinov var eit oldebarn.
Nanna Thrane
Forfattarskap
For ettertida er Nanna Thrane ein lite kjend forfattar.
Thrane skreiv òg artiklar for bladet Urd, blant anna eit intervju med fjellklatraren Therese Bertheau.
Den afghansk-sovjetiske krigen
Bakgrunn
Sovjetunionen trekte styrkane sine tilbake i februar 1989, men heldt fram med å støtte den afghanske regjeringa, leidd av Mohammed Najibullah. Massive mengder støtte frå CIA og Saudi-Arabia til mujahedin heldt òg fram. Etter Sovjetunionen vart oppløyst, vart Najibullah-regjeringa styrta 18. april 1992, da general Abdul Rashid Dostum gjorde mytteri og allierte seg med Ahmed Shah Massoud, som tok kontroll over Kabul og erklærte Afghanistan som islamsk stat.
Absolute Music 43
Absolute Music 43 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2003.
Marhamid
Marhamid er ein busetnad i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
A1
A1 er ei norsk-britisk gutegruppe som vart starta opp i 1998.
Oppstart
Dei fire medlemmene i A1 vart sett saman av managerane Tim Byrne og Vicky Blood i 1998. Songarane Mark Read, Ben Adams og Paul Marazzi var alle frå England, medan Christian Ingebrigtsen kom frå Siggerud i Akershus. Gruppa debuterte med albumet Here We Come i 1999, der singelen «Be the First to Believe» var med. I 2000 kom andrealbumet The A List, der ein av dei mest kjende songane deira kjem frå; ein coverversjon av a-ha sin Take on Me. Ein annan populær A1-singel det året var «Same Old Brand New You». Begge singlane kom nådde toppen av singellista i Storbritannia og Noreg.
I 2002 gav A1 ut Make It Good, eit noko meir rockeprega album. Singlane «Caught in the Middle» og «Make It Good» vart populære, og i likskap med dei to førre albuma kom plata på fjerdeplass på den norske albumlista. Men då Paul Marazzi same hausten forlét gruppa av personlege grunnar, vart A1 oppløyst. Alle dei fire medlemmene starta no sine eigne soloprosjekt. I 2004 gav dei ut samleplata The Best of A1.
Reunion og MGP
Sommaren 2009 bestemte Christian Ingebrigtsen, Ben Adams og Mark Read seg for å framføra ei rekkje konsertar i Oslo desember same året. Dei laga også to nye singlar, «Take You Home» og «Don't Wanna Lose You Again». I januar 2010 deltok dei i fyrste delfinale i Melodi Grand Prix 2010 i Skien. Saman med Didrik Solli-Tangen gjekk dei vidare til hovudfinalen 6. februar, men enda her på andreplass bak Didrik Solli-Tangen. Same året la dei så ut på verdsturné som starta med konsertar i ulike norske byar. Dei deltok i TV 2-programmet Allsang på grensen, og i oktober 2010 gav dei ut eit nytt A1-album som fekk tittelen Waiting for Daylight. Her var begge dei to nye singlane med. Albumet kunne berre kjøpast i Noreg, men her kom det til gjengjeld på fyrsteplassen på albumlista. A1 er framleis aktive som band, og gav ut singelen «Another Year Gone» i november 2011.
Absolute Music 44
Absolute Music 44 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2003.
Kams
Kams er ein middagsrett der fiskelever er ein viktig del av råstoffet.
Når ein lagar retten, fjernar ein først alle hinner, tæger og kveis frå levra. Så knip ein ho sund og eltar i mjøl, helst byggmjøl. For å hindre at kamsen vert kokt ut i sodet sper ein med væske. Det har vore vanleg å bruke skyr. No vert det helst brukt kulturmjølk. Kamsedeigen må og saltast. Deigen vert laga til runde, flate ballar som vert kokt i høveleg salt fiskekraft. Ofte har ein brukt fiskesodet etter at den kokte fisken er oppteken. Etter om lag 20 minutt trekking er kamsen ferdig. Kamsen vert eten til fersk, kokt fisk. Ein drikk gjerne surmjølk til.
Ein variant av denne retten er kamshovud. Då fyller ein kamsedeig i eit reinvaska hovud av torsk eller brosme før ein koker det.
Denne retten har lange tradisjonar i Nordfjord og på Sunnmøre. Bruken av kams har gått attende i seinare tid.
Aymara
Aymara (Aymar aru) er eit søramerikansk språk i aru-familien. Det er offisielt språk i Peru og Bolivia, har 300 000 talarar i Peru, 1,2 millionar i Bolivia og 50 000 i Chile.
Aymara er eitt av dei få indianarspråka i Amerika som har meir enn ein million talarar, dei andre er quechua, quichee og guaraní. Aymara vart snakka i inkariket, og før det i Aymara-kongedømma.
Fonologi
Aymara har tre vokalfonem, /a, i, u/, to lengdegradar (lang, kort), og dei høge vokalane har midtre allofonar (/i/ -> [e], /u/ -> [o]) framfor uvulare konsonantar, alt som er sagt om dette systemet gjeld forresten også for grønlandsk.
Aymara har labiale, alveolare, palatale, velare og uvulare lukkelydar, utan stemtheitsopposisjon, men med ein tre-vegsopposisjon mellom vanlege, glottaliserte og aspirerte konsonantar. I tillegg har aymara ein /r/, og alveolare og palatale nasalar og lateralar, og to halvvokalar /w/ og /j/. Konsonantsystemet går fram av tabellen:
Trykket ligg på nestsiste staving, men kan alternere som resultat av vokallengd.
Morfologi
Aymara er polysyntetisk med fleire portmanteau-suffiks. Verbalsuffiksa uttrykker modus, tempus, person for subjektet og objektet eller eit anna sekundært argument. Verb med fleire argument kongruerer med subjektet og med det oblike argumentet som er høgast på animasitetshierarkiet. Aymara har også valensendrande verbsuffiks.
Vintersolkverv
Vintersolkverv eller vintersolsnu er den kortaste dagen i året, og er alltid del av vinteren. Kvervet skjer når den nordlege eller sørlege halvkula har størst helling vekk frå sola. I nord er dette gjerne den 21./22. desember og i sør den 21./22. juni. På den motsette halvkula vil same dagen vera sommarsolkverv.
Aymara
Ytre språkhistorie
Aymara sin ortografi var lenge basert på spansk, med dårleg attgjeving av fonemopposisjonar som ikkje finst i spansk. I 1968 etablerte Juan de Dios Yapita, som har aymara som morsmål, ein ny ortografi. Denne ortografien gjennomgjekk mindre endringar i 1984 i ei rettskrivingsreform i Bolivia, den endra versjonen vart offisielt godteke i Peru i 1985.
Bukkeskinnshjellane
Bukkeskinnshjellane  er eit fjell i Ulvik herad i Vestland. Det har ei høgd på 1,760 meter over havet og er det 575. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Mawrid
Mawrid (arabisk مورد) er eit stammeområde i Ras al-Khaimah i Dei sameinte arabiske emirata.
Vintersolkverv
Hendinga er blitt markert som byrjinga på vinteren nokre plassar, som i Kina, der festivalen dong zhi fell på denne dagen. I det nordlege Europa har dagen derimot vore sett på som midtvintersdagen, som ein lenge har feira med jul.
Aymara
Språkslektskap
Aymara er i slekt med kawki og jaqaru, som blir snakka av ganske få talarar i sentrale delar av Peru. Om aymara og quechua er i slekt eller ikkje er omstridd.
Vladimir Stasov
Vladimir Vasiljevitsj Stasov var ein russisk kunstkritikar med stort gjennomslag i si epoke. Han var fødd i St. Petersburg og døydde same staden. Faren Vasilij Stasov var ein kjend arkitekt.
Liv og gjerning
Stasov avla juridisk eksamen i 1843. I 1847 gav han ut ein monografi om komponisten Mikhail Glinka. I denne framheva han Glinkas bruk av motiv frå russisk folkeliv. Frå den tid var Stasov ein iherdig talsmann for å nytte russiske motiv i all kunst, framfor dei rådande europeiske.
Han ynskte russisk kunst skulle frigjere seg frå det han oppfatta som Europas tvangsgrep. Ved å kopiere vesten ville russarane i beste fall lage annanrangs kunst. Lånte dei derimot frå deira eigne heimlege tradisjonar, kunne dei klare å skape ein ekte nasjonal kunst som kunne måle seg med Europas kunst, med den høge kunstnariske standarden og originaliteten denne hadde. Med "nasjonal" meinte Stasov at kunsten skulle ikkje berre skildre folkets liv, men også vere meiningsfull for dei og syne dei korleis dei skulle vere.
År 1859 fekk Stasov tilgang til St. Petersburgs kunstakademi. Stasov vart her ein drivande framhjelpar for kunstrørsla Peredvizjnikij. Då Mir iskusstva kom ut med sine fyrste verk i 1898, var Stasov derimot sterkt negativ. Stasov tente elles som ein slags rådgjevar og støttespelar for dei russiske komponistane kalla Dei Fem.
Stasov var i fleire tiår ein dominerande figur i russisk kulturliv, somme kritikarar meiner han var ein tyrann. Han oppdaga ei heil mengd av dei største talenta, og inspirerte mange i deira arbeid. Dessutan kjempa han for kunsten deira i tallause artiklar og i brev til pressa. Brevvekslinga hans er ei viktig kjelde til dåtidas russiske kulturliv.
Saman med venen Leo Tolstoj vart Stasov i 1900 utnemnd til æresmedlem av det russiske vitskapsakademiet.
Flakavassnutane
Flakavassnutane  er eit fjell i Ulvik herad i Vestland. Det har ei høgd på 1,746 meter over havet og er det 600. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Bergamo-provinsen
Provinsen Bergamo  (italiensk Provincia di Bergamo) er ein provins i regionen Lombardia i Italia. Hovudstaden er byen Bergamo. Han har eit areal på 2 723 km² og totalt 1 098 740 innbyggjarar (2010). Det er 244 kommunar i provinsen.
Han grensar til provinsen Sondrio i nord, provinsen Brescia i aust, provinsen Cremona i sør og provinsane Milano, Monza e Brianza og Lecco i vest. I nord ligg Dei bergamaskiske Alpane der det høgaste punktet er Pizzo Coca på 3 052 meter over havet. Av dalar finn ein Seriana og Brembana. Dei sørlege områda består stort sett av sletter.
Av elvar finn ein Serio, Brembo og Adda i sørvest. I aust dannar Iseosjøen, som Oglio renn gjennom, ein del av grensa. Det er funne mineral i området rundt Trescore og San Pellegrino (kjelda til mineralvatnet med same namn) og andre stader.
Dei største kommunane var i 2005:
Skimten
Skimten er ein liten ås 5 nautiske mil (9 km) nord for Roerkulten i H.U. Sverdrupfjella i Dronning Maud Land. Han vart fotografert frå lufta av Den tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (NBSAE) (1949–52) og namngjeve Skimten, truleg fordi berre ein liten del av åsen kunne skimtast gjennom isdekket.
Kjelder
}}
Muser
Musene (gresk Μουσαι, Mousai, frå protoindoeuropeisk *men- 'tenk', eller gresk Mousa - «rørsle») er kvinnelege skapnader frå gresk mytologi med samband til kunst og vitskap. Omgrepet er seinare blitt tekne inn i moderne europeisk andsliv og brukt om både idéar og kvinner av kjøt og blod som har inspirert kunstverk. Talet på muser varierte frå tre til ni. Det vert gjerne nemnd saman med dei tre gratiene.
Dei opphavlege tre musene var kalla Mneme (Minne), Melete (ettertanke) og Aiode (song). Dei vert kalla dei tre attiske musene. Seinare vart mytologien kring dei utvida, og talet auka til ni. Hesiod fortel at Zevs fekk ni døtrer med Mnemosyne (Minne), og desse skulle vakte dei ni musiske kunstene. Førar for dei var skaldeguden Apollon.
Namna på dei er:
Musiske kunstar
Frå verkeområda til musene vert dei musiske kunstene avleidd. Dei musiske kunstene vert definerte som rørslekunster, dei som syner seg i tid, ikkje i rom. Dette gjeld forteljing, teater, dans og musikk. Vidare sjølvsagt litteratur[[ og [[film. Alle desse skil seg frå dei plastiske kunstene (skulptur, biletkunst og anna), ved at dei er til stades i augneblinken, og så vert borte. Dei plastiske kunstene vart vakta av gratiene. Astronomi og historiefaget er sjølvsagt knytt til muse-verksemda, historia av di ho er forteljing, og astronomi av meir filosofiske årsaker. I seinantikken tenkte folk mykje på sfærisk musikk i tradisjonen etter Pythagoras.
Skeidsberget
Skeidsberget  er ein ås kring 2 nautiske mil (3,7 km) nordvest for toppen av Skeidshovden i Wohlthatmassivet i Dronning Maud Land. Han vart først fotografert frå lufta av Den tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Han vart kartlagd av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av den norske antarktisekspedisjonen (1956–60).
Olof Mellberg
Erik Olof Mellberg er ein svensk fotballspelar, som spelar i forsvar for Olympiakos i den greske fotballigaen, og for det svenske landslaget.
Norsk
Norsk er eit germansk språk som høyrer til den nordiske, eller nordgermanske, greina. Norsk blir for det meste snakka i Noreg, men òg i norske utvandrarsamfunn, som blant norsk-amerikanarar i USA. I dei gamle norske provinsane i Sverige — Jemtland, Herjedalen og Båhuslen — har dialektane mange likskapar med norsk, særleg nord i området.
Dialektar
Dei norske dialektane blir tradisjonelt delte inn i to grupper, austnorsk og vestnorsk (inkludert nordnorsk), der austnorsk er dialektane med jamvekt og tjukk l for gamalnorsk rð og (i visse posisjonar) l. Den mest iøyrefallande skilnaden er likevel skilnaden i realiseringa av tonelag, slik at austnorske dialektar har lågtone, mens vest- og nordnorske har høgtone, dvs. at eit ord som t.d. Bergen har initial låg tone i aust, men høg (eller fallande) i vest og nord.
Fonologi
Lydsystemet i norsk varierer ein del frå dialekt til dialekt. Dei fleste dialektane har system med ni vokalar (i, y, ʉ, u, e, ø, o, æ, a), tre opprinneleg norske diftongar (æi øy ɑʉ), og ytterlegare tre diftongar som berre finst i lånord (ɑi ɔy ʉi). Blant konsonantane er det større variasjon dialektane i mellom.
Trykket i norsk fell på den siste tunge stavinga i rota av ordet. Som regel er dette første staving. Norsk er eit tonelagsspråk, dvs. at trykk i norsk er realisert med den eine eller andre av to tonar. Dialektane rundt Bergen og aust for Tromsø har ikkje tonelag.
Substantiv
Norske substantiv blir bøygd i bestemtheit og numerus.
Som i dei fleste andre indoeuropeiske språka er substantiva i norsk delt inn i bøyingsklasser, dvs. ord som har stamme med elles lik struktur blir bøygd ulikt (t.d. ting, ring men tinga, ringane og bekk, sekk, men bekkene, sekkane.
Adjektiv
Norske adjektiv blir bøygd i grad (fin – finare – finast) og genus. Med unntak av liten (lita, lite) er opposisjonen mellom maskulinum og femininum nøytralisert, og berre nøytrumsforma er avvikande. Dette gjeld berre for adjektiv i positiv ubestemt eintal, gradbøygde adjektiv, og adjektiv i fleirtal og/eller bestemt form (finare, finast, finaste, fine) har ikkje genusbøying.
Adjektiva blir bøygd i bestemtheit og numerus, som substantiv. Dei skil seg likevel frå kvarandre ved at dei ved substantiva er inherente kategoriar, der adjektiva rettar seg etter substantivet. Eksponentane for dei ulike trekka i kvar kategori er også heilt ulike dei eksponentane vi finn innanfor substantivbøyinga. Fleirtal blir uttrykt med -e for adjektiva men med m.a. -ar/er for substantiva (gule bilar).
Verb
Regelmessige norske verb har sju bøyingsformer, med verbet leve som døme er det desse formene: fire finitte former: lever (presens), levde (preteritum), leve (optativ), lev (imperativ) og tre infinitte former: leve (infinitiv), levande (imperfektiv partisipp) og levd (perfektiv partisipp). Optativ er identisk med infinitiv. I skolegrammatikken blir den imperfektive partisippen kalla «presens partisipp».
Verb kan delast i ulike bøyingstypar, i svake og sterke, etter om dei dannar preteritum med suffiks eller ikkje. Svake verb dannar preteritum med suffiksa -a eller -te/-(d)de, fordelinga dei i mellom er avhengig av fonologiske eigenskapar ved stammen. Einstava stammar (å nå) har suffikset -dde, stammar med trykk på siste staving og tonelag 1 (å reparere) har suffikset -te, det same har stammar med visse fonologiske strukturar. Alle andre svake verb dannar preteritum med -a. Sterke verb dannar preteritum med vokalveksling i stammen, såkalla avlyd.
Norske verb kan også delast inn i hovudverb og hjelpeverb. Hjelpeverba er ei lukka klasse av verb som blir brukt dels til å lage samansette tidsformer som i tabellen ovanfor (skulle og ha er hjelpeverba der), og dels til å markere talaren si innstilling til innhaldet i setninga (Vi må gå no). Syntaktisk skil hjelpeverba seg frå andre verb ved at dei tar infinitivar kom komplement utan infinitivsmerke, jf. Vi prøver å gå no, der prøver, til skilnad frå må, ikkje er eit hjelpeverb.
Lukka ordklasser
Norsk har sju lukka ordklasser, dvs. ordklasser som har grammatisk funksjon, og som har ei endeleg mengd medlemer. Artiklane adverb, determinativ, interjeksjon, konjunksjon, preposisjon, pronomen, subjunksjon inneheld drøftingar av desse ordklassene i norsk.
Lånord i norsk
Språksamfunn lånar ord frå meir prestisjefylte språksamfunn, via tospråklege talarar. Studium av lånordslag i norsk speglar dermed samfunnsmessige tilhøve i Europa opp gjennom hundreåra. Med innføringa av kristendommen kom det ein god del lånord inn i norrønt. Av lånorda i Fritzners Gammelnorsk Ordbog er ca. 61 % frå latin, 25 % frå gammal- og mellomhøgtysk, 7 % frå gammalfransk og under 5 % frå gammalengelsk. Dei fleste latinske lånorda er knytt til kristendommen, mange tyske ord til handel, og mange franske ord til hoffliv. Hovudtyngda av lånorda i mellomnorsk kom frå lågtysk.
Moderne lånord kjem framfor alt frå svensk og engelsk.
I dei siste åra har ungdomsspråket i delar av Noreg, særleg i Oslo og andre større byar, gjennomgått store endringar. Dette heng saman med auken i talet ungdommar med framandspråkleg bakgrunn. Nye ord som er tekne i bruk i denne sjargongen inkluderer «kabe» (fin jente), «loco» (galen, tullete) og «schpa» (pen eller kul).
Absolute Music 45
Absolute Music 45 er ei samleplate i den norske Absolute Music-serien og vart utgjeve i 2004.
Norsk
Norske lånord i andre språk
I vikingtida var det mange lånord frå norrønt til gammalengelsk og til irsk, som resultat av dei nordiske invasjonane på dei britiske øyane. Det er mange lånord i samisk, både lånord som går attende til tida før synkopetida, og seinare lånord.
Genustilordning
Norske substantiv er delt inn i tre genera, maskulinum, femininum eller nøytrum, etter eit sett av genustilordningsreglar. Nokre av dei mest sentrale reglane er:
Skriftsystem
Norsk har frå og med 1000-talet vorte skrive med det latinske alfabetet, med tillegg av bokstavane ð og þ, og i moderne norsk æ, ø og å. I tillegg blir desse bokstavane brukt: à, á, ê, é, ò, ô, ó. Norsk vart og skrive med runealfabetet til inn i høgmellomalderen.
Indre språkhistorie
Perioden då urnordisk var eitt språk slutta omtrent 500, med synkopetida, då urnordisk vart delt i ei austleg og ei vestleg grein, i vest gammalnorsk og i aust gammaldansk og gammalsvensk. Vi reknar at den gammalnorske perioden varte til omtrent 1350, eller omtrent til Svartedauen, sjølv om fleire av dei språklege endringane starta tidlegare. Perioden fram til ca. 1525-1550 blir kalla for mellomnorsk, dette er ei tid prega av språkendring. Frå og med 1550 er vi inne i den nynorske perioden, språket frå midten av 1500-talet er forståeleg for moderne talarar. Ei anna inndeling avgrensar eldre gamalnorsk til perioden fram til om lag 1250, yngre gamalnorsk til perioden 1250 - 1500, og nynorsk til perioden etter 1500. Målt opp imot kvarandre er likevel endringane rundt 1350-1400 større enn dei som oppstod i hundreåret før.
Ytre språkhistorie
Dei første skriftlege kjeldene for urnordisk, runeinnskrifter er frå 200-talet. Innføringa av kristendommen førte til at norrønt vart skrive med det latinske alfabetet, men bruken av runer i uformell bruk, slikt som vi i dag ville ha kalla grafitti eller hugseliste til butikken, heldt seg til inn i seinmellomalderen. Mange av skribentane som skreiv med det latinske alfabetet kunne også latin, og det er ein del latinske lånord i tekstane, særleg dei som omhandlar religiøse emne. Dokument som omhandla tilhøvet til andre land og til kyrkja vart skrive på latin, andre på norrønt.
Med unionen med Danmark frå 1389 og med Kalmarunionen kom det svenske og danske skribentar inn i riksstyringa, og gradvis vart dansk meir og meir brukt som administrasjonsspråk. Norsk heldt seg best i dei såkalla bondebreva, som i hovudsak var saksdokument frå rettsvesenet, her finn vi norsk til innpå 1600-talet. Reformasjonen innebar at dansk tok fullstendig over som skriftspråk i Noreg.
Etter 1814 måtte Noreg velje mellom å halde fram med den tidlegare kolonimakta sitt språk, eller ta i bruk sitt eige. Då norsk (landsmål/nynorsk) vart eit reelt alternativ frå 1870-talet valde dansktilhengarane dels å gje konsesjonar til dialektane, men ikkje til det norske skriftspråket (eit samrøystes stortingsvedtak i 1879 opna for bruk av dialekt i skolen), og dels å gjere dansk meir norsk, gjennom ein rad såkalla rettskrivingsreformer av dansk (seinare bokmål). Etter andre verdskrigen hadde okkupasjonsmakta samla nasjonen, og dei nasjonale argumenta for (ny-)norsk var ikkje lenger gangbare. Det førte òg til at politikken for å sameine dei to språka (samnorskpolitikken) etter kvart vart oppgjeven.
Litteratur
Allereie frå norrøn tid har munnleg tradisjon hatt ei sterk stilling i norsk litteratur. Før moderne norsk fekk eit eige skriftspråk levde folkediktinga gjennom stev, folkeviser, ordtak, segner og eventyr. På 1800-talet inspirerte innsamling og utgjeving av desse til utviklinga av ein eigen norsk litteratur og skriftspråk. Bjørnstjerne Bjørnson og Henrik Ibsen var mellom anna viktige i å skapa norsk teater og scenespråk. A.O. Vinje tok i bruk det nye landsmålet i journalistikk og dikting. Seinare vann prosaforfattarane Sigrid Undset og Knut Hamsun nobelprisar i litteratur for sine romanar. I nyare tid har dramatikarar som Cecilie Løveid og Jon Fosse, krimforfattarar som Anne Holt, Karin Fossum og Jo Nesbø og røyndomsnære forfattarar som Karl Ove Knausgård og Åsne Seierstad gjort seg merkte, også internasjonalt.
Spansk geografi
Spania ligg sørvest i Europa og dekkjer om lag 84 % av Pyrenéhalvøya. Det totale arealet er der  er land og  er vatn.