cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kvinnefronten
Kvinnefronten er ein partipolitisk uavhengig kvinneorganisasjon.
Organisasjonen kallar seg «... en radikal feministisk organisasjon, som er mot alle former for kvinneundertrykking, økonomisk, seksuell, politisk og kulturell: Den vi møter i samfunnet og den menn utøver. Vi er for kvinners rett til å delta på alle samfunnsfelt og nivå. Vi er for at kvinner og menn skal dele omsorgsansvar.»
Kvinnefronten gjev ut tidsskriftet Fett.
Gabriela Mistral
Gabriela Mistral var ein chilensk lyrikar, pedagog og diplomat som i 1945 vann Nobelprisen i litteratur «för den av mäktig känsla inspirerade lyrik, som gjort hennes diktarnamn till en symbol för hela den latinamerikanska världens ideella strävanden.»
Liv
Gabriela Mistral sitt fulle namn var Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga. Ho vart fødd inn i ein baskisk-indiansk familie i Vicuña i Chile. Faren, som var lærar, forlét familien då ho var tre år. For å hjelpe på familieøkonomien starta ho som hjelpelærar då ho var i sekstenårsalderen. Ho tok snart til å skrive, og fekk publisert dei første tekstene i avisene La Voz de Elqui og Diario Radical de Coquimbo i 1905. Pseudonymet sitt valde ho frå to av sine idolar: den franske poeten Frédéric Mistral og den italienske forfattaren Gabriele d'Annunzio.
Rundt 1906 trefte ho jernbanemannen Romelio Ureta som ho vart i lag med. Etter at han blei tatt i å ha gjort underslag tok han i 1909 sitt eige liv, ei hending ho bearbeida i verka sine. I 1914 vann ho den chilenske litteraturprisen for Sonetos de la Muerte, og blei straks kjent over heile Latin-amerika.
Frå 1906 til 1922 arbeidde Gabriela Mistral som lærar og flytta mykje, ho var i La Serena, Barrancas, Traiguen, Antofagasta, Los Andes, Punta Arenas, Temuco og Santiago. I 1921 blei ho rektor ved ei av dei mest velrenommerte jentegymnasa i Santiago. I 1922 kom den andre diktsamlinga, Desolación, og den vekte internasjonal oppsikt. Som for alle tekstene hennar handla denne òg om kjærleik, død og håp.
Mellom 1922 og 1934 budde Gabriela Mistral for det meste utanfor Chile. Ho var i Mexico på invitasjon av kulturdepartementet i landet og arbeidde der med ein skolereform. Deretter reiste ho til USA og Europa. I 1930 blei ho gjesteprofessor ved Barnard College, Columbia University i New York City og ved Vassar College i Poughkeepsie.
I 1933 gjekk ho inn i det chilenske diplomatiet og leia konsulatet i Madrid. Same år adopterte ho nevøen Juan Miguel. Dei følgjande åra representerte ho Chile i Brasil, Spania, Portugal og USA. Under den andre verdskrigen var ho i Brasil, der ho knytte venskap med ekteparet Lotte og Stefan Zweig. I 1942 tok dei sine eigne liv, året etter gjorde adoptivsonen det same.
Gabriela Mistral hadde dårleg helse dei siste leveåra, og trekte seg attende frå det offentlege livet. Ho reiste på ein tur til Chile og fekk då ei entusiastisk mottaking. 10. januar 1957 døydde ho i huset sitt i Hempstead i New York som følgje av ein kreftsjukdom.
Til hennar ære blei Gabriela Mistral-prisen for kultur stifta i 1979. Blant mottakarar så langt er den peruvianske poeten Antonio Cisneros og den engelske rockemusikaren Sting.
Den chilenske presidenten Michelle Bachelet gav i 2009 Augusto Pinochet-regjeringa sitt tidlegare hovudkvarter namnet Centro Cultural Gabriela Mistral.
Verk i utval
Verka til Mistral er gjennomsyra av djup sorg. Sjølv om ho ikkje var gift, dukkar lengten etter å verte mor opp i mange av dikta hennar. Ho var ein truande katolikk, men den chilenske litteraturkritikken si framstilling av ho som ein «helgen» er overdriven. Ho sympatiserte med reglane til fransiskanarordenen, utan å ta skrittet fullt ut og gå inn i ordenen. Verka hennar er òg påverka av indisk religiøs tenking og indiske forfattarar som Tagore og Sri Aurobindo. Saman med Pearl S. Buck gjorde ho framlegg om Sri Aurobindo som vinnar av Nobelprisen i litteratur for 1950.
Vranjina
Vranjina (serbisk Врањина) er ei øy i Shkodërsjøen i kommunen Podgorica i Montenegro.
Øya er danna i elvedeltaet til elva Morača i nordenden av Shkodërsjøen. Ho har eit areal på 4,8 km² og det høgaste punktet er 296 meter, som gjer ho til både den høgaste og den største øya i landet.
Øya er forbunde til fastlandet via ei bru mot Podgorica og ei vegfylling mot Bar.
Klosteret St. Nikolas ligg på øya og er ein kjend attraksjon. Byen Vranjina, som ligg ved kysten av innsjøen, vert kalla «Den montenegrinske Venezia». Det er ein populær fiskestad i Shkodërsjøen og det ligg mellom anna eit par fiskerestaurantar på øya.
Piz Platta
Piz Platta er med sine 3 392 m den høgste fjelltoppen i Oberhalbsteinfjella i den sveitsiske kantonen Graubünden. Fjellet ligg vest for Marmorera og aust for Lago di Lei.
Lyngen kommune
Lyngen kommune (nordsamisk Ivggu suohkan, kvensk Yykeän komuuni) er ein kommune som ligg mellom fjordane Lyngen og Ullsfjorden i Troms-området i Troms og Finnmark fylke. Kommunen grensar i vest mot kommunane Karlsøy og Tromsø og i aust mot Skjervøy, Nordreisa, Kåfjord og Storfjord.
Historie
Dei eldste spora etter busetjing i Lyngen er frå yngre steinalder (3000 f.Kr. til år 0).
Geografi
Lyngen kommune utgjer det meste av halvøya mellom Lyngenfjorden og Ullsfjorden i Troms. Kommunesenteret er Lyngseidet, der avstanden mellom fjordane er berre tre kilometer.
Den 20. februar 2004 vart Lyngsalpan landskapsverneområde oppretta i statsråd. Dette sikrar eit av dei mest markante fjellområda i Nord-Noreg for framtida. Verneområdet er prega av tindar, brear, ville og tronge dalar og landskap som styrtar frå høgfjell og rett ned i havet.
Foveaux-sundet
Foveaux-sundet er sundet mellom Sørøya og Stewart Island/Rakiura på New Zealand. Den første europearen som oppdaga sundet, var Owen Folger Smith i 1804, og det fekk namn etter Joseph Foveaux som var guvernørløytnant i New South Wales på den tida.
På nordsida av sundet ligg hamna til byen Bluff, på sørsida Stewart Island/Rakiura.
Sundet er eit røft og ofte fårefullt havstykke å segla i, og det har gått med fleire menneskeliv her, også det siste tiåret.
Kjelsås
Kjelsås er eit bustadstròk i bydelen Nordre Aker i Oslo. Kjelsås ligg mellom Maridalsvannet og Grefsen. Kjelsås vart innlemma i Oslo kommune i 1948 då Aker kommune vart slegen saman med Oslo.
Otto Schmidt
Otto Juljevitsj Schmidt var ein sovjetisk  matematikar, astronom, geofysikar, utforskar, akademikar og statsmann. Han blei utnemnnd til Helt av Sovjetunionen den 27. juni 1937. og medlem av kommunistpartiet. Schmidt er mellom anna kjent for si hypotese om dannelsen av jorda og andre planeter i solsystemet.
Schmidt var fødd i Mahiljow i Det russiske keisardømet, no i Kviterussland. Far hans stamma frå tyske innvandrarar til Kurland, mora var latviar.
Otto Schmidt var ein kjend polarutforskar som tok del i fleire ekspedisjonar. I 1929 og 1930 leia hane kspedisjonar ombord i damp-isbrytaren «Georgij Sedov». Han skipa den første vitskaplege forskingsstasjonen i Franz Josef Land og utforska nordvestlege delar av Karahavet og vestkysten av Severnaja Zemlja, og oppdaga ein del øyar.
I 1932 utførte Schmidt sin ekspedisjon på isbrytaren «Sibirjakov» med kaptein Vladimir Voronin den første reisa frå Arkhangelsk til Stillehavet utan å overvintra.
Gammastråling
Gammastråling er den mest kortbølgja og soleis den mest energirike elektromagnetiske strålinga. Gammastråling kan bli sendt ut under kjernereaksjonar, slik som radioaktivitet eller elektron-positron-annihilering, men òg under astrofysiske prosessar, slik som gammaglimt, der enorme mengder gammastråling blir frigjeven. Gammastråling har frekvensar over 1010 Hz, energiar over 100 keV og bølgjelengder kortare enn 10 pikometer.
Magi i Harry Potter-serien
I Harry Potter-serien skapt av J.K. Rowling, er magi skildra som ei naturleg kraft som kan brukast til å overstyre dei vanlege naturlovene. Mange fiktive magiske vesen eksisterer i serien, medan vanlege vesen nokre gonger viser nye magiske eigenskapar i romanverda. (Ugler kan levere post og til ein viss grad, forstå menneske). Også objekt kan forsterkast med magiske eigenskapar. Den litle delen av menneske som er i stand til å utføre magi blir kalla hekser og trollmenn, i motsetning til ikkje-magiske gompar. Hos menneske er magi eller mangel på magi ein medfødd eigenskap. Born med magi har normalt magiske foreldre, men det finst unntak. Born utan magiske krefter som har foreldre som er hekser og trollmenn, blir kalla futtar, medan ei heks eller ein trollmann med gompeforeldre er kjend som ein gompefødd, eller nedsettande, "Grums". Medan gompefødde er ganske vanleg, er futtar ekstremt sjeldne.
Eigensvinging
Ei eigensvinging, ein normalmodus eller ei normalsvinging til eit oscillerande system er eit rørslemønster der alle delar av systemet har ei sinusforma svinging med same frekvens. Frekvensane til normalmodusane i systemet er kjend som naturlege frekvensar eller resonante frekvensar. Ein fysisk lekam, som ein bygning, ei bru eller eit molekyl, har fleire normalmodusar (og samsvarande frekvensar) som er avhengig av struktur og samansetting.
Magi i Harry Potter-serien
Fnattbussen
''«Velkommen til Fnattbussen, nødtransport for akterutseilte hekser og trollmenn. Bare rekk ut stavhånden og stig ombord, så kjører vi Dem hvor De vil. Mitt navn er Svinton Slipprush, og jeg er kveldens konduktør.»''
Eigensvinging
Eigensvingingane til eit mekanisk system er enkle frekvensløysingar av rørslelikningane; den mest generelle rørsla til eit system er ei superponering av eigensvingingane. Modusane er normale på den måten at dei kan flytte seg sjølvstendig, altså at å utløyse ein modus aldri vil påverke røsla i ein annan modus. I mange system svarar dette til å redusere ei rekkje kopla osillatorar, til ei gruppe dekopla, effektive osillatorar.
Magi i Harry Potter-serien
Fnattbussen
—Svinton Slipprush til Harry Potter i 1993 (Fangen fra Azkaban).
Eigensvinging
Det er vanleg å nytte eit fjør-masse-system for å syne ein deformbar struktur. Når eit slikt system svingar med desse naturlege frekvensane, vil alle mssane flytte seg med same frekvens. Fasane til massane er dei same, slik at dei alle passerer både likevektspunktet (nullpunktet) og den maksimale amplituden samstundes. Den praktiske sida ved dette kan kome til syne for bygningar under jordskjelv. Om eit jordskjelv fører til at eit system svingar nær dei naturlege frekvensane, kan ein få ei maksimal forskyving av ein etasje i forhold til ein annan etasje, avhengig av modusen. Bygningar kan sjølvsagt berre tole ein viss grad av forskyving før han rasar saman. Ein kan køyre modellar av bygningar for å finne eigensvinginga deira for slik å sjekke om utforminga er trygg eller ikkje.
Eigensvingingar vert nytta i bølgjeteori, optikk, kvantemekanikk og molekylar dynamikk.
Magi i Harry Potter-serien
Fnattbussen
Fnattbussen er eit naudtransportmiddel for hekser og trollmenn. Fnattbussen er ein lilla trippeldekker, som inneheld sete på dagtid og senger på kveldstid. Bussen køyrer inga fast rute, men dersom ein trollmann eller ei heks rekkjer ut tryllestaven vil Fnattbussen dukke opp like ved. Bussen er usynleg for gompar. Bussbilletten kostar 11 galleonar, men dersom ein betaler 14 galleonar får ein med ein varm kopp sjokolade, og betaler ein femten, får ein ei varmeflaske og ein tannbørste i den fargen ein ynskjer.
Bussen blir kjørt av Pistill Prang og konduktøren er Svinton Slipprush.
Flyttenøklar
Ein flyttenøkkel er ein måte for hekser og trollmenn å kome seg frå ein plass til ein annan på. Flyttenøkkelen kan ha mange ulike former, men er ein gjenstand som gompane ikkje mistenkjer for å vera magisk, altså heilt vanlege ting.
Her er ei liste over kjende flyttenøklar
Animagus
Animagus er eit uttrykk brukt i Harry Potter-bøkene om ei heks eller ein trollmann som har lært å omskape seg sjølv til eit dyr utan å bruke tryllestav. Ved hjelp av ein tryllestav blir dette kalla transfigurasjon. Ein kan også bruke eliksiren polyksir (berre til å forvandle seg til andre menneske), som Bartimus C. jr. gjorde i Harry Potter og Ildbegeret. Han brukte eliksiren til å forvandle seg til Galøye Bister. Forkledd som Bister transfigurerte han Draco Malfang til eit dyr. Peter Pittelpytt er ein animagus og brukar dette for å skjule at han enno lever etter at han sveik sine vener, Harrys foreldre, og selde dei til Fyrst Voldemort. Animagus er eit veldig komplisert emne innan magi, og det er ikkje så mange som klarer å lære seg det. Det finst berre sju registrerte animagusar. Andre kjende animagusar frå bøkene er:
Metamorf-magus
Å vere metamorf-magus tyder at ein kan forandre hårfarge (ved somme høve også ansikt) til den fargen og forma ein ynskjer, utan hjelp av magi. Dette er ei medfødd evne og kan ikkje trenast opp. Kjendte metamorf-magusar er Nymphadora Dult og Teddy Lupus.
Ormmunn
Å vere ormtunge eller ormmunn tyder at ein kan snakke med slangar. Det er for det meste vonde trollmenn som er kjende for å vere ormmunnar.
Kjendte ormtunger er;
Harry var ein malacrux og han fekk ormtungekrafta då han var 1 år fordi Fyrst Voldemort prøvde å myrde han. Harry mistar denne evna etter at Voldemort drep Harry i Harry Potter og Dødstalismanene.
Ronny Wiltersen brukar også ein gong ormtungespråk for å opne Mysteriekammeret i Harry Potter og Dødstalismanene, men han berre hermar etter korleis han har høyrt Harry snakke det.
I Harry Potter og Mysteriekammeret startar Harry i duellklubben på Galtvort. Draco Malfang duellerer mot han og tryllar fram ein slange, som held på å angripe ein av tilskodarane. Harry prøver å stoppe slangen, men skjønar ingen ting når alle ser forskrekka på han. Tilskodaren som nesten blei angripen ropar og spør kva Harry trur det er han driv med. Ronny og Hermine forklarer Harry at han snakka ormtunge utan at han sjølv oppdaga det. Etter dette trur alle at Harry er Smygards arving.
Vassplante
Til skilnad frå landplantar har vassplantar få problem med å ta opp vatn, noko som naturleg nok kjem av vassmengdene i miljøet deira. Dette tyder at plantane har mindre behov til å regulera vassopptaket sitt - dette ville kosta meir energi enn det dei ville tena på det.
Vekstformer i ferskvatn
Plantar som veks i ferskvatn finst i ei rekkje vekstformer. Denne oversikta tek for seg korleis dei høgare plantane i ein innsjø veks, rangert frå heilt grunt vatn og utover mot djupare delar av vatnet. Algar og moser vert ikkje rekna med.
Helofyttar eller sumpplantar veks inst i strandsona. Dette er plantar som har rota si i blaut jord eller i botnen på grunt vatn, men som har stengel med blad og blomar/sporar over vassflata. Døme på dette kan vera takrøyr, sumpmaure, sløkje og mjødurt. Mange helofyttar veks òg andre stadar enn berre i samband med sjøar, t.d. kan ein finna dei på myrer eller på fuktig skogbotn.
Isoetidar eller kortskotsplantar veks på botnen av ein sjø og har sjeldan noko særleg til stengel. Blada veks ofte i rosettar. Eit norsk døme på dette er botnegras Lobelia dortmanna.
Yusuke Nakatani
Yusuke Nakatani er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Vassplante
Vekstformer i ferskvatn
Elodeidar eller langskotsplantar har lange stenglar under vatn, men manglar flyteblad. Somme av dei flyt fritt, andre har rotfeste i botn. Vanlege artar innanfor denne kategorien er vasspest, elvesnelle, sjøsivaks og flaskestorr.
Yusuke Nakatani
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, Urawa Reds, Kawasaki Frontale, Kashiwa Reysol, Kyoto Sanga FC og Tokyo Verdy.
Vassplante
Vekstformer i ferskvatn
Nymfeidar eller flytebladsplantar veks med rota si på botnen av innsjøen, og har flytande blad på overflata. I Noreg er gul og kvit nøkkerose dei mest kjende, men tjønnaks-artane er òg vanlege.
Lemnidar er plantar som flyt fritt i vasskorpa utan å ha kontakt med botnen. Desse er oftast ganske små, og finst helst i næringsrike vatn. Døme på dette er andematslekta.
Bruk
Mange vassplantar vert brukt eller har vorte brukt som ei kjelde til mat for menneske og husdyr. Eit mykje brukt døme er ris, som rett nok opphavleg ikkje voks i vatn. Plantar som vasskastanjar, taro og til ein viss grad vasspest er òg etande, og vert mykje brukt som mat.
I akvarium vert vassplantar brukt både til pynt og til å produsera oksygen. Eit godt beplanta akvarium treng mindre stell enn eit med få plantar.
Vedeld kraftverk
Vedeld kraftverk er eit vasskraftverk ved Rovde i Vanylven kommune i Møre og Romsdal.
Kraftverket utnyttar eit fall på 260 meter i Vedeldselva og er eit elvekraftverk utan eige reguleringsmagasin. Nedslagsfeltet er på 11,3 km2
Eigar er Tussa Energi AS.
Fylkesveg 403
Fylkesveg 403 (Fv403) går mellom Horne i Evje og Hornnes og Åmdal i Vennesla. Veglengda er 25,7 km, av dette 22,3 km i Aust-Agder og 3,4 km i Vest-Agder.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Ulsteindalen kraftverk
Ulsteindalen Kraftverk er eit vasskraftverk i Ulsteindalen i Ulstein kommune i Møre og Romsdal.
Kraftverket utnyttar eit fall på 196 meter i Ulsteinelva. Reguleringsmagasin er Litlevatnet som vert regulert mellom 311 og 306 moh og Mosvatnet som vert regulert mellom 458 og 454 moh.og Tjeldstjenna.
Midlare årsproduksjon er på 5 GWh og installert effekt er på 1,3 MW. Kraftverket vart sett i drift i 1917, men ein ny kraftstasjon vart bygd ved sidan av den gamle i 2000
Klaus
Klaus og Claus er opphavleg tyske kortformer av mannsnamnet Nicolaus, ei latinsk form av det greske namnet Nikolaos, som er danna av nike, 'siger', og laós, 'folk'. Namnet er òg brukt som slektsnamn. Det er også kjend som namnet til den amerikanske julenissen, Santa Claus, som har røter frå Den heilage Nicolaus.
Klaus har namnedag i Noreg den 23. november. Andre skrivemåtar av Klaus er Clavs, Claes, Klas og Klávus.
Bruk
Det er 878 menn som heiter Klaus og 518 som heiter Claus i Noreg (SSB, 2008). I Tyskland var Klaus og Claus populære namn på gutar fødd ca 1920–1970.
Bakgrunnsstoff
Klaus (namn) Klaus (Vorname) Klaas Klaas
Biogradsjøen
Biogradsjøen (serbisk Biogradsko jezero) er ein innsjø i Kolašin kommune nord i Montenegro. Han er ein bresjø i fjella Bjelasitsa i Biogradska Gora nasjonalpark.
Biogradsjøen ligg i hjarte av Biogradska Gora nasjonalpark i ei høgd på 1 094 moh. Han er den største og mest attraktive av sju bresjøar i nasjonalparken med eit areal på 0,23 km² og eit middeldjup på 4,5 m.
Det største djupet er 12,1 m. Innsjøen 870 m long og 261 m brei. Elva Biograd munnar ut i innsjøen i tillegg til eit par periodiske småelvar. Elva Jezerstitsa renn vidare frå innsjøen.
Nikoline
På 1900-talet var namnet litt nytta rundt 1900 og hadde ei oppbløming att i mellomkrigsåra. Namnet var mest bruka frå Sogn og Fjordane og nordover, med ein topp i Møre og Romsdal. I etterkrigstida vart namnet lite nytta, men i dei siste åra har namnebruken teke seg opp att, ca 15–30 jenter har fått namnet Nikoline/Nicoline kvart år i perioden 1996–2005. I Noreg i 2006 har 271 Nikoline som fyrste førenamn, medan talet for Nicoline er 201.
Gunvald Engelstad
Gunvald Engelstad var ein arbeidsmann frå Øksendal på Nordmøre, stortingsrepresentant frå Nord-Trøndelag i tida 1945-65, vald for Arbeidarpartiet.
Engelstad var son til ein gardbrukar og smed. Etter han var ferdig med framhaldsskulen, arbeidde Engelstad på gard og gjekk 1915-16 i smedlære. Frå 1920 var han smed ved ulike anlegg. Ut på 1920-talet var han i arbeid i Nord-Trøndelag, der han så var reparatør ved Follafoss Tresliperi frå 1925 til -40 og smed i vegvesenet 1940-43.
Frå andre halvdel av 1920-åra var Engelstad formann i Verran-avdelinga av ]]Norsk Arbeidsmandsforbund]] og Norsk Papirindustriarbeiderforbund. Han var elles formann i Verran AUF 1928-33, Inntrøndelag AUF 1929-40 og Verran arbeiderparti 1931-34. Perioden 1938-40 var han landsstyremedlem i Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF).
Engelstad var ordførar i Verran 1935-40. I 1943 vart han arrestert av den tyske okkupasjonsmakta, og sat fengsla på Falstad, Vollan og Grini fram til frigjeringa i mai 1945. Allereie under fangenskapet på Grini stod han sentralt i å gjenreise partiorganisasjonen i Trøndelags-fylka. Frå mai 1945 var han ordførar i Verran til det vart halde kommuneval hausten 1945.
Frå 1945 til -65 representerte Engelstad Arbeidarpartiet og Nord-Trøndelag på Stortinget. På Tinget var han med i Finans- og tollkomitéen dei fire fyrste sesjonane. Frå 1950 var han fast plassert i Skog-, vassdrags- og industrikomitéen til han forlet Stortinget i 1965. Engelstad var elles styremedlem i A/S Fosdalens Bergverk 1946–1970, dei siste 18 åra som nestformann.
Kjelder
Stortingsbiografi
Kunihiko Takizawa
Kunihiko Takizawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight, Vissel Kobe, JEF United Chiba, Yokohama FC og Tokyo Verdy.
Luffe
Luffar eller sveiver er dei lemmane hos visse virveldyr som er tilpassa liv i vatnet. Kvalar, selar, sjøkyr og havskjelpadder har luffar.
Hungersnaud
Hungersnaud eller hungersnød er ein tilstand der mange svelter på grunn av matmangel. Det er ein type katastrofe der store lag av folket lir av underernæring og kan svelta i hel. Hungersnaud kan oppstå av ulike årsaker, både naturlege og menneskeskapte, ofte i samverknad.
Naturleg skapt hungersnaud heng saman med uår — klima og vêrtilhøve som gjev dårlege avlingar, naturkatastrofar, skadedyr og liknande. Menneskeskapt hungersnaud kan koma av krig, fordriving, utarming eller overfolking.
Ein kan kjempa mot hungersnaud gjennom krisehandtering frå statleg hald eller hjelpeorganisasjonar eller ved å sikra jamn fordeling av matvarer. Økonomen Amartya Sen har påpeikt at hungersnauder vanlegvis finn stad under diktatur, kolonistyre eller krig, og at ingen fungerande demokrati har hatt hungersnaud i moderne tid.
The Jethro Tull Christmas Album
The Jethro Tull Christmas Album er det 21. studioalbumet til Jethro Tull den 30. september 2003. Songane på albumet er ei blanding av nye songar, nyinnspelingar av Tull sine eigne julesongar og arrangement av tradisjonell julemusikk. I 2009 vart konsertalbumet Christmas at St Bride's 2008 lagt ved den originale plata.
Innhald
Spor 3, 4, 6, 8, 12, 14 og 15 er alle nyinnspelingar av tidlegare utgjevne songar.
Jean Heiberg
Jean Hjalmar Dahl Heiberg, kjend som Jean Heiberg, var ein norsk biletkunstnar frå Oslo. Han arbeidde i fyrste hand med måleri, men også med bilethogging.
Frå 1905 budde Jean Heiberg i Paris og fekk der nære inntrykk av dei nye kunstretningane fauvisme og kubisme, og frå 1908 til 1910 var han som den fyrste av ei lang rekkje norske målarar elev hjå Henri Matisse. Før han flytta til Paris hadde han budd og studert i München, og før det hadde han fått utdanning i Oslo. I 1912 flytta han frå Paris og budde ei tid heime i Noreg før han reiste til Italia og var der i åra 1913-14. Frå 1919 og ti år framover budde han igjen i Paris. I åra mellom og etter desse lengre utlandsopphalda budde og arbeidde han i Noreg. Frå 1935 til 1955 var han lærar på Statens Kunstakademi i Oslo, frå 1946 var han også direktør der.
Pedaltone
Pedaltonar er dei aller djupaste tonane ein kan spela på messingblåseinstrument. Namnet stammar frå dei store orgel der dei største pipene med djupe tonar vert spela med føtene (latin pedes).
Pedaltonane vert relativt sjeldan brukt; på trompet så godt som aldri. Det er likevel nokså vanleg på tuba, og særleg på basstrombone.
Fylkesveg 404
Fylkesveg 404 (Fv404) går mellom Frivoll i Grimstad og Herefoss i Birkenes. Veglengda er 27,8 km.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Romsonden Dawn
Dawn er ein romsonde som har gått i bane kring protoplaneten og asteroiden Vesta, og som no går i bane kring dvergplaneten Ceres. Han vart skoten opp 27. september 2007 og er den fyrste romsonden som har gått i bane rundt ein himmellekam for deretter å reisa vidare og gå i bane rundt ein annan.
Ordførarar i Vefsn
Ordførarar i Vefsn har, sidan Vefsn kommune vart etablert i 1838, vore:
Romsonden Dawn
Dawn drog frå Vesta i september 2012 og nådde Ceres 6. mars 2015. Dawn vart då den fyrste romsonden til å gå i bane kring ein dvergplanet.
Vitskaplege mål
Målet med Dawn er å få greie på forholda og prosessane som fann stad i byrjinga på solsystemet ved å studera to av dei største protoplanetane som framleis er intakte etter danninga. Ceres og Vesta har motståande karakteristikkar som truleg skriv seg frå at dei vart danna to ulike plassar i solsystemet. Ein trur at Ceres inneheld ein god del is, medan Vesta skal vera sett saman mest av stein og har kan henda hatt vulkansk aktivitet på overflata.
Dawn har med seg kamera for observasjon og navigasjon, visuell- og infraraudspektrometer i tillegg til eit gamma- og nøytronspektrometer. Ved å studera radiosignala sende frå Dawn vil ein òg kunna nytta seg av hovudantenna som eit vitskapleg instrument.
Fem prosent av alle meteorittane funne på jorda, sokalla HED-meteorittar, går ein ut frå at ættar frå Vesta. Dawn vil vera i stand til å stadfesta dette, og dessutan om nokon meteorittar skulle stamma frå Ceres.
Augestikkarar
Me reknar med to viktige undergrupper av augestikkarane; libellar og vassnymfer. Desse skil seg frå kvarandre ut frå korleis dei ber vengjene når dei sit.
Namn
Det norske namnet tilsvarar det tyske «augenstecher» og viser til folketrua om at augestikkarar kan stikke ut augo på mennesker. Også andre namn viser til ulike oppfattingaromat augestikkarar skal vera farlege for menneske. I tilegg til å kunna flyga etter augo for å stikke, skulle dei kunna leggja egg i øyro. I Nordland blei augestikkarar nokre stader kalla «ørsnik», «ørsnegl», «ørsnell» eller «ørsnil». Frå Rogaland kjenner ein namnet «helvedesnaver». Denne trua spegler ikkje røyndommen - ikkje berre er augestikkarar heilt harmlause for menneske, dei kan ikkje ein gong stikka.
Kjenneteikn
Vaksne augestikkarar har store fasettaugo og lange, trådforma antenner. Munndelane har kraftige mandiblar og er av tyggje-typen. Labium (underleppa) er modifisert til eit klyngjeorgan som grip tak i maten.
Vengjene til augestikkarane er avlange og fest direkte til vengjemuskulaturen. Det er alltid fire av dei, og samspelet mellom dei hjelpar dyret å manøvrera. Den spesielle oppbygnaden deira gjer at dei mellom anna kan stå stille i lufta.
Bakkroppen til ein augestikkar er tynn og avlang, og består av ti segment. Hannen har kjønnsdelar på andre og tredje sternitt. Hjå dei vasslevande nymfane sit det traké-gjeller på dei siste kroppssegmenta eller i rektum.
Levesett
Augestikkarar er, både som nymfer og som vaksne, aggressive rovdyr. I nymfestadiet et dei ymse botnlevande virvellause dyr, i særskilde høve òg fiskeyngel og rumpetroll, medan dei vaksne fangar flygande insekt i lufta. Dei er såleis særs nyttige dyr sett frå ein menneskeleg ståstad; sidan dei et så store tal på skadedyr (til dømes mygg).
Hannane hevdar revir. Paring skjer i lufta.
Freda artar i Norge
Nokre av dei norske artane av augenstikkar er freda:
Piczo
Piczo var ein USA-amerikansk nettstad og eit internettsamfunn der folk over 13 år kunne lage si eiga heimeside og snakka saman. Pizco blei grunnlagd i 2004 og lagt ned i 2012. Det var internasjonalt, og kven som helst kunne registrera seg. Nettstaden marknadsførte seg som tryggare for ungdom enn andre, og gav mellom anna råd om nettvett.
Eordéa
Eordéa (gresk Εορδαία) er ein kommune i periferieininga Kozáni i periferien Vest-Makedonía i Hellas. Han ligg nord for Kozáni og grensar i aust mot periferieiningane Imathía og Pélla i periferien Sentral-Makedonía.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Jiro Yabe
Jiro Yabe er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight og Sagan Tosu.
Tidsskriftet Ottar
Ottar er eit populærvitskapleg tidsskrift gjeve ut av Tromsø Museum. Det er kalla opp etter hovdingen Ottar frå Hålogaland, den første nordlendingen som skildra landsdelen for resten av verda. Tidsskriftet vart grunnlagt i 1954.
Bakgrunnsstoff
Tidsskriftet Ottar
Ona i Øygarden
Kollsnes med Statoil sitt prosessanlegg for gass frå mellom anna Trollfeltet ligg på øya.
Folketalsutvikling:
Kenji Ito
Kenji Ito er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Målselv kommune
Målselv kommune (nordsamisk Málatvuomi gielda) er ein kommune i Troms-området i Troms og Finnmark fylke. Kommunen ligg sentralt i dei indre delane av fylket og grensar i nord til kommunane Senja, Balsfjord og Storfjord, i sør til Bardu, og i vest til Sørreisa. I aust grensar Målselv til Sverige.
Folketalsutvikling
Folketalet i Målselv kommune nådde toppen i 1975, då kommunen hadde 8118 innbyggjarar. Sidan då har folketalet vore i nedgang.
Folketalsutvikling for noverande Målselv kommune frå 1910:
Folk frå Målselv
Folk frå Målselv kallast målselvdølar.
Billiard
Ein billiard er tusen billionar, eventuelt ein million milliardar, dvs. det naturlege talet er 1015 eller 1 000 000 000 000 000.
I USA nyttar ein andre namn på høge tal og det tilsvarande namnet for dette talet er kvadrillion.
Alkyn
Alkyn er hydrokarbon som inneheld minst ei trippelbinding mellom to karbonatom.
Den generelle summeformelen er CnH2n-2.
Samanlikna med alkan og alken, er alkyn ganske reaktive.
Crno
Crno (serbisk Crno jezero) er ein innsjø i Žabljak kommune nord i Montenegro. Han er ein bresjø ved fjellet Durmitor i ei høgd på 1 416 meter over havet og ligg 3 km frå byen Žabljak.
Crno ligg ved foten av fjelltoppen Međed og dekkjer eit areal på 0,515 km². Innsjøen består eigentleg av to mindre vatn, Veliko jezero og Malo jezero, «Storevatnet» og «Litlevatnet» Innsjøane er forbunde til kvarandre via eit smalt sund, men dette tørkar opp om sommaren slik at dei faktisk dannar to separate innsjøar.
Den største av dei to dekkjer eit areal på 0,338 km² og har eit maksimalt djup 24,5 meter, ei lengd på 855 meter og ei breidde på 615 meter. Den minste av dei to dekkjer eit areal på 0,177 km², eit største djup på 49,1 meter, ei lengd på 605 meter og ei breidde på om lag 400 meter.
Turisme
Crno er den største turistattraksjonen i Durmitor-området. Av 18 bresjøar rundt fjellet er dette den mest kjende og den som er lettast å nå, sidan han ligg i gåavstand frå sentrum av byen Žabljak.
Det går ein 3,5 km lang gangsti rundt heile innsjøen, som er ein populær rekreasjonsstad. Fleire fjellstiar går vidare til dei mindre sjøane rundt Žabljak.
RS-28
RS-28 Sarmat (russisk РС-28 Сармат; NATO-rapporteringsnamn SATAN 2 eller òg SS-X-30) er eit tungt interkontinentalt ballistisk missil med MIRV-atomstridshovud som skal bruke flytande brennstoff. Nemninga SS-X-30 tyder på at det i framtida vil kallast SS-30. Det tunge missilet kan lastast med ti (10) stridshovud av standard tyngde, og med sprengverknad på 550 kilotonn TNT, eller 15 av den lette typen. Ved bruk av hypersonisk glidefly (HGV), til dømes av typen IO-71, kan missilet ta med 24 av desse som nyttelast. I februar 2014 vart det annonsert at missilet var venta ferdig for utplassering i 2020.
Plavsjøen
Plavsjøen (serbisk Plavsko jezero) er ein innsjø i Plav kommune nordaust i Montenegro. Han er den største innsjøen i Plav og den best kjende turistattraksjonen i området.
Plavsjøen er ein bresjø mellom fjella Prokletije og Visitor i ei høgd på 906 meter over havet. Han er 2,16 km lang frå nord til sør og 920 meter brei. På det djupaste er han 9 meter.
Vóio i Kozáni
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei fem tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Arbeidsretta rehabilitering
Arbeidsretta rehabilitering (ARR) er rehabiliteringsprosessar med deltaking i arbeidslivet som overordna mål.
Definisjon
Årsaker til sjukefråvere er ofte komplekse, og eit langtidssjukefråvere har som oftast både fysiske og psykiske årsakssamanhengar. Dei to største enkeltgruppene av diagnosar for legemeldte sjukefråversdagsverk er muskel- og skjelettplager og psykiske plager.
The All-American Rejects
The All-American Rejects er ei USA-amerikansk alternativ rocke-gruppe frå Stillwater i Oklahoma.
Arbeidsretta rehabilitering
Definisjon
Fagrådet i ARR-nettverket har definert arbeidsretta rehabilitering som:
The All-American Rejects
Tyson Ritter (vokal/ bass) og Nick Wheeler (gitar) skipa gruppa i 2001, og gav ut EP-en Same Girl, New Songs sommaren same året. Mike Kennerty (gitar) og Chris Gaylor (trommer) vart med i gruppa året etter. I 2003 gav gruppa ut det sjølvtitla debutalbumet sitt, The All-American Rejects med singelen «Swing, Swing». Det andre albumet frå gruppa, Move Along, vart gjeve ut i 2005 og utgjorde dei tre singlane «Dirty Little Secret», «It Ends Tonight», og «Move Along». Det tredje albumet, When the World Comes Down kom i 2008 med singelen «Gives You Hell».
Arbeidsretta rehabilitering
Innhald i eit ARR-tilbod
Arbeidsretta rehabilitering inneber parallelle og tverrfaglege intervensjonar mot helse og arbeid. Tilbodet inneheld tverrfagleg kartlegging, tilpassa fysisk aktivitet og kognitive åtferdsretta endringsprosessar gjennom rettleiing individuelt og i grupper. Det blir lagt til rette for at brukaren startar eigne lærings-og treningsprosessar som fremmar bevisstgjering av eigne ressursar og moglegheiter, og som bidreg til å få tilbake eller behalde arbeidsevna og deltaking i arbeidslivet. Arbeidsretta rehabilitering bygger på kompetanse innan spesialisert medisinsk rehabilitering. Sentrale element i denne rehabiliteringa er medisinsk fagleg rehabiliteringskompetanse, rettleiingskompetanse/kognitiv tilnærming, arbeidslivskompetanse og samhandlingskompetanse med lokale aktørar som arbeidsgjevar/arbeidsplass, primærlege, BHT, NAV, lokale behandlarar, arbeidslivssenter, attføringsbedrifter med fleire.
Biopsykososial forståing
Medisinsk rehabilitering handlar om å styrke brukaren sine eigne ressursar og moglegheiter til å koma tilbake til arbeidslivet. Arbeidsretta rehabilitering byggjer på ei biopsykososial og fenomenologisk forståing av funksjon/sjukdom. Ei slik forståing inneber ei anerkjenning av at utvikling av sjukdom og/eller nedsett funksjonsevne ikkje berre har biologiske årsaker, men også psykiske, sosiale og kulturelle årsakssamanhengar. Brukaren må sjåast i samanheng med sine opplevingar og erfaringar, daglegliv og arbeidssituasjon.
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan er ein tyrkisk konservativ politikar. Han har sidan 28. august 2014 vore president i Tyrkia, før det var han statsminister i landet frå 2003 til 2014. Han er leiar for partiet AKP, Adalet ve Kalkınma Partisi («Partiet for rettferd og utvikling»), som er eit parti som omtalar seg sjølv som «islamsk-konservativt».
Arbeidsretta rehabilitering
Biopsykososial forståing
I arbeidsretta rehabilitering blir difor visse element vektlagde. Som nemnt må brukaren si funksjonsevne sjåast i samanheng med hennar/hans eigne opplevingar og erfaringar, daglegliv og arbeidssituasjon. Rehabiliteringa skal vere med å auke bevisstgjeringa hjå brukaren av eigne ressursar, moglegheiter til aktivitet og arbeidslivdeltaking. Fysisk aktivitet i ulike former tilpassa brukaren sine føresetnader blir vektlagde. Eit ARR-opphald skal ende opp med funksjonsvurdering og ein konkret handlingsplan mot deltaking i arbeidslivet som skal forankrast lokalt. Det bør haldast nær kontakt med arbeidsgjevar, NAV og lokalt hjelpeapparat.
Recep Tayyip Erdoğan
Bakgrunn
Erdoğan vart fødd i Istanbul. I 1985 var han leiar av Velferdspartiet i byen. Han var borgarmeister i Istanbul frå 1994 til 1998. Velferdspartiet vart forbode i 1998, fordi den påstått islamistiske ideologien til partiet streid mot det strenge skiljet mellom politikk og religion i den tyrkiske grunnlova. Frå mars til juli 1999 sona Recep Erdoğan fire månader av ei ti månaders fengselsstraff han vart idømd for å «oppeldna til religiøst hat».
Arbeidsretta rehabilitering
Arbeidsretta rehabilitering i Noreg
Dei norske styresmaktene har i ei tid sett på arbeidsretta rehabilitering som eit viktig tiltak for å få sjukemeldte tilbake i arbeide.
Recep Tayyip Erdoğan
Bakgrunn
Erdoğan og hans fløy av Velferdspartiet stifta AKP i 2001. Ved valet 3. november 2002 vart AKP det største partiet med 34,3 % av røystene. Det vann reint fleirtal i parlamentet. Erdoğan var ikkje kandidat ved dette valet, fordi straffedømde ikkje hadde høve til å stilla til val etter grunnlova. Abdullah Gül frå AKP vart mellombels statsminister. Grunnlova vart endra slik at Erdoğan fekk høve til å verta valt inn i parlamentet, og 14. mars 2003 tok han over som statsminister.
Arbeidsretta rehabilitering
Arbeidsretta rehabilitering i Noreg
Samhandling og rehabilitering/habilitering er trekte fram som særskilde satsingsområde for helse- og omsorgstenesta i Stortingsproposisjon nr. 1 (2006-2007). Stortingsmelding nr 9. Arbeid, velferd og inkludering viser til at det i fleire samanhengar har vore påpeikt at det er trong for tverrfaglege- og arbeidsretta tenester som er spesielt utforma for å bidra til at sjukemeldte kjem tilbake i arbeid. St.meld. 9 er blitt fylgt opp av fleire verkemiddel, og det er blant anna vedteke ei forskrift om avklaring, arbeidsretta rehabilitering og oppfølging for sjukemeldte arbeidstakarar. I St.prp.nr.1 (2007-2008) blei Nasjonal strategi for habilitering og rehabiltering 2008-2011 lansert. Problemstillingar knytt til arbeid og helse har ein sentral plass i strategien, der også arbeidsretta rehabilitering er tydeleg plassert. Strategien legg stor vekt på kvalitet, forsking og fagutvikling, og er på mange vis heilt i tråd med måla til Nasjonalt kompetansesenter for arbeidsretta rehabiltering. Helse-og omsorgsdepartemetet har planlagt ein prosess i 2008 knytt til oppfølging og konkretisering av strategien med utarbeiding av tiltaksplanar. Rehabiliteringsinstitusjonen AiR as i Rauland har fått tildelt oppgåva med å utvikle eit Nasjonalt kompetansesenter for Arbeidsretta rehabilitering. Kompetansesenteret er underlagt Helse Sør-Øst RHF etter oppdrag frå Helse- og omsorgsdepartementet.
Recep Tayyip Erdoğan
Bakgrunn
Erdoğan er gift, og har to søner og to døtrer.
Arbeidsretta rehabilitering
Arbeidsretta rehabilitering i Noreg
ARR har spesialisert sin kompetanse mot personar med muskel/skjelettplager, lettare psykiske plager og samansette plager/problem. Målgruppa er i hovudsak sjukemeldte arbeidstakarar med antatt arbeidsevne som har vore gjennom tilstrekkeleg medisinske utredingar og behandling, men som ikkje har klart å ta steget tilbake til arbeidslivet. Opphaldet skal vera eit tiltak utover det det ordinære hjelpeapparatet kan gje (1.og 2. linjetjeneste). Personar som mottek rehabiliteringsstønad og yrkesretta attføring er òg del av målgruppa.
Mercury-Atlas 1
Mercury-Atlas 1 var ei ubemanna romferd i det amerikanske Mercury-programmet. Meininga var å teste bereraketten med ein ekte romkapsel (Kapselen som vart nytta med Big Joe var berre ein modell) i ei ballistisk bane. Mercury-Atlas 1 vart skoten opp frå Cape Canaveral den 29. juli 1960. Eit minutt etter oppskytinga fekk bereraketten ein strukturell skade og eksploderte. Romkapselen var ikkje utstyrt med noko redningstårn som med ein liten rakett skulle kunne skyte romkapselen trygt vekk. Såleis gjekk både rakett og kapsel tapt i eksplosjonen og styrta i Stillehavet. Restane vart plukka opp og rekonstruert for å studere årsaka til hendinga.
Den delvis rekonstruerte romkapselen er utstilt ved Kansas Cosmosphere and Space Center i Hutchinson i Kansas.
Carlos Alberto de Oliveira
Carlos Alberto de Oliveira er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kyoto Purple Sanga.
Kortfarge
Det er fire «farger» i ein vanleg kortleik. Dei er; spar (♠),hjarter ( ♥ ), ruter ( ♦ ) og kløver (♣). Det finst tretten spelekort med kvar av valørane i ein kortstokk.
Historie
I Frankrike tok ein til å masseprodusere spelekort ved hjelp av tresnitt på slutten av 1400-talet. Dei mest kjende produksjonsstadene var byane Rouen og Lyon. Franske kortleikar må òg ha vore tidleg i bruk i Noreg. Allereie i dagboka til Absalon Pederssøn frå Bergen finn ein den 29. november 1565 omtale av ein upopulær og usympatisk skotsk slaktar, med namnet Gilbert, som «en gildt [gjeldet] knecht aff ruder».
Spar
Symbolet «♠» var nok opphavleg meint å etterlikne eit lauvblad, noko som var vanleg på tyske kortleikar, men symbolet vart tidleg oppfatta som ein spyd- eller lansespiss. Det franske ordet for spar er «pique» «spyd/lanse». I germanske land vart likevel dette symbolet oppfatta som bladet på ein spade - og i dei fleste germanske språk er ordet for kortfarga og ordet for spade (i fleirtal) identisk. Unnataket er moderne norsk. I tysk og nederlandsk kan kortfargen «spar» omtalast som «Schüppen»/«schoppen» «liten spade/skovl».
På spanske kortleikar og tarotleikar nyttar ein symbola «sverd» (spar), «beger» (hjarter), «mynt» (ruter) og «stokkar» (kløver). Det spanske ordet for «sverd» er «espadas», og mange meiner difor at ordet spader/spar kjem frå spansk. Men dette er lite truleg: Spanske kortleikar har vore lite eller ikkje brukt i germanske land - og dei andre kortfargene i germansk har heller ikkje spanske namn. Grunnen til forvirringa er at det latinske ordet «spatha» (bredt slagsverd; vevskei), som er lånt frå gresk «spathe» (flatt trestykke; brei arbeidsreiskap), har same indoeuropeiske rot som det germanske ordet «spade» (spade). Ein kan og leggje til at det spanske ordet for det franske kortsymbolet spar er «picos» - ikkje «espadas».
Vartdal kommune
Vartdal er ein tidlegare kommune i Møre og Romsdal. Kommunen omfatta det geografiske området Vartdalsstranda.
Kortfarge
Hjarter
Symbolet «( ♥ )» kan ha utvikla seg frå eit beger eller eit lauvblad, noko som var vanlege symbol i eldre kortleikar. Men det vart i alle høve svært tidleg oppfatta som eit hjarta (fransk «cœur») - og det norske ordet «hjarter» er direkte omsett frå fransk.
Vartdal kommune
Frå 1837 var området ein del av Ulstein formannskapsdistrikt. 1. januar 1895 vart Vartdalsstrand skilt ut som eigen kommune. Ved opprettinga av kommunen hadde han 736 innbyggjarar. I 1917 vart namnet endra til Vartdal.
Kortfarge
Ruter
Lyon som var ein av dei viktigaste produksjonsbyane for kortleikar var òg kjend for produksjon, og eksport, av raude, rombeforma golvfliser av teglstein - og det er ikkje usannsynleg at kortsymbolet «ruter» rett og slett skal vere ei slik golvflis. Det franske ordet for ruter er «carreux» (rute, liten firkant) - og det kan også tyde «golvflis, teglsteinsplate».
Vartdal kommune
I 1964 vart Vartdal slege saman med Hjørundfjord og Ørsta til Ørsta kommune. Ved kommunesamanslåinga hadde Vartdal 1315 innbyggjarar.
Kortfarge
Ruter
Dette blir støtta av at det islandske ordet for «ruter» - er «tigull» «tegl, teglsten; rombeformet gulvplate av tegl». Island tok tidleg til med å importere franske kortleikar. Allereie på byrjinga av 1500-talet (fyrste sikre kjelde er frå 1521) og når dei omsette det franske ordet «carreux» med «tigull» så kunne no dette skuldast at tolkinga av denne figuren på denne tida framleis var allment kjent.
Menen
Menen (fransk Menin) er ein kommune i Vest-Flandern i Belgia. Kommunen består av sjølve byen Menen og byane Lauwe og Rekkem. Byen ligg ved grensa til Frankrike og har om lag 32 000 innbyggjarar.
Vartdal kommune
No vert nemninga Vartdal brukt, dels om bygda Søre Vartdal, dels om området som tidlegare var Vartdal kommune. Det som SSB kallar Tettstaden Sætre, med, er ein del av bygda Søre Vartdal.
Kortfarge
Ruter
På norsk vart det franske ordet «carreux» direkte omsett til ruter. Men i engelsk og spansk har ein oppfatta denne figuren som ein diamant (engelsk «diamonds» - spansk «diamantes»).
Vartdal kommune
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for tidlegare Vartdal kommune frå 1895 til 1964:
Menen
Menen har gjeve namn til Menenporten i Ieper, som er eit monument for dei som mista livet i den første verdskrigen. Porten har dette namnet fordi vegen han dekkjer går til Menen.
Historie
Menen si plassering nær den franske grensa førte til mange omleiringar gjennom historia til byen. Det har vore så mange som 22 omleiringar mellom 1579 og 1830. Byen var då òg ein del av Frankrike mellom 1668 og 1713. Vauban gjorde Menen til ei modellfestning i 1679-1689. Byen vart omleira og erobra av hertugen av Marlborough sin allierte hær i august 1706.
Kortfarge
Kløver
Det er mogleg at kortfiguren «♣» opphavleg var meint å vise ei klase med tre eikenøtter, dette symbolet var vanleg på tyske og sveitsiske kortleikar. Symbolet vart i alle høve svært tidleg oppfatta som ein trekløver (fransk «trèfle» trekløver) - og det norske ordet «kløver» vart direkte omsett frå fransk.
I engelsk nyttar ein «clubs» (klubber) om kortfarga - i staden for «clovers» (trekløver). Grunnen til dette er noko uklar.
Jordskokk
Jordskokk (lat. Helianthus tuberosus) er ei fleirårig urt i korgplantefamilien. Planten kjem frå Nord-Amerika, og blir dyrka for rotknollane. Han blir normalt frå 1,5 til 3 meter høg, og får gule blomar som er mellom 5 og 10 cm breie.
Kortfarge
Rangering
I Storbritannia rekna ein opphavleg hjarter for å vere den høgaste kortfarga, og på 1700- og 1800-talet var det vanleg å lage kortleikar der kortfargene representerte dei fire verdsdelane: hjarter for Europa, ruter for Asia, kløver for Afrika og spar for Amerika. Australia vart ikkje rekna som ein eigen verdsdel på den tida. Men når ein brukte slike kortleikar i USA rekna dei sjølvsagt spar for å vere den høgaste kortfarga. Og sidan fleire av dei mest kjende kortspela har opphav i USA (ikkje minst bridge og poker) har dette ført til ein generell internasjonal aksept for at spar skal rangerast som den høgaste kortfarga.
Jordskokk
Knollane er ujamne og liknar litt på store ingefærrøter. I motsetnad til dei fleste andre knollar inneheld dei ikkje karbohydratet stive, men inulin (må ikkje forvekslast med insulin). Difor er jordskokk ei viktig kjelde for industriell framstilling av fruktose. Det gjer òg at dei lett blir til mos ved koking og at nokre lett får tarmgass av dei.
Historie
Jordskokken blei dyrka av urfolk i Nord-Amerika. Europearane oppdaga han då den franske oppdagaren Samuel de Champlain fann dyrka jordskokk ved Cape Cod i 1605. Knollane har vore viktig i nokre europeiske samfunn som dyrefôr og som menneskeføde. Planten blei i stor grad konkurrert ut av potetene da dei kom ut på 1700-talet.
Pyramidespel i USA i 1980-åra
I 1980-åra blei jordskokken berykta i Midtvesten i USA då frøa blei nytta i eit pyramidespel. Det var ein liten marknad for frukta i den delen av USA på den tida, men bøndene fekk forsikringar om at det snart ville kome ein større etterspurnad. Dei som tente på dette var berre dei opphavlege distributørane og dei første bøndene (som selde sine frø til neste nivå av pyramiden). Mange av gardane som hadde store avlingar blei ruinerte.
Dyrking
Jordskokken er lett å dyrke. Til skilnad frå poteter toler han å overvintre ute. Den enklaste måten å dyrke han på er å spa opp åkeren kvar haust og samle inn det som finst av større røter. Neste år vil det spire av dei bitane som var att i åkeren. Jordskokken gjev rikeleg med næringsrike knollar og treng mykje gjødsel. Den har også godt av å bytte vekstjord med jamne mellomrom.