cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexander Stubb
Politisk arbeid
I 2011 vart Stubb for første gong vald til Riksdagen. I juni same år vart Mari Kiviniemi frå Senterpartiet avløyst av Jyrki Katainen frå Samlingspartiet som statsminister, og Stubb gjekk frå utanriksministerposten til å verta minister for EU-spørsmål og utanrikshandel. Under Krimkrisa i 2014 var Stubb tilbakehalden med sanksjonar overfor Russland, noko han meinte ville ramma finsk økonomi hardt. Stubb framheldt at økonomisk samkvem burde brukast som eit positivt middel i eit mellomstatleg tilhøve.
Kort tid før Stubb vart vald til leiar i Samlingspartiet, uttalte eit sendebod frå Kreml seg sterkt kritisk om politiske krefter som arbeidde for eit finsk NATO-medlemskap. Leiarvala i finske parti er opne prosessar, og Stubb vann over helse- og sosialminister Paula Risikko og næringminister Jan Vapaavuori med klår margin i første og andre valomgang. Katainen si regjering heldt fram som forretningsministerium så lenge Stubb leidde regjeringsforhandlingane med dei andre partia.
Riksdagen røysta over ny regjering 23. juni 2014 og Stubb vann med 98 mot 76 stemmer. President Sauli Niinistö utnemnde dagen etter ny regjering med Stubb som statsminister.
San Antonio
San Antonio er ein by i delstaten Texas og hovudsete for Bexar County. Ifølgje folketalsestimata for 2004 har byen 1 236 249 innbyggarar, noko som gjer byen til den åttande største i USA, og den nest største i Texas. San Antonio har likevel ingen store forstader utanom byen, og reknar ein med slike er Dallas temmeleg mykje større.
Historie
Området var først folkesett av indianarar som kalla området Yanaguana, «forfriskande vatn». Då spanjolane kom til området i 1691, var det festdagen til helgenen Antonius av Padua, derifrå kjem namnet San Antonio. «Mission San Antonio dei Valero» blei etablert i 1718. Slaget ved Alamo fann stad i nærleiken av byen i 1836, og byen har sidan vakse rundt slagstaden. Alamo er i dag ein av dei mest kjende turistattraksjonane i byen.
Økonomi
I tillegg til turistindustrien, har ei rekke storbedrifter hovudkvarter i byen. AT&T er det største teleselskapet i USA, i tillegg har ein petroleumsbedriftene Valero og Tesoro, finansinstitusjonane USAA og Frost National Bank, medie- og reklamebedrifta Clear Channel, forskingsinstitusjonen Southwest Research Institute og daglegvarekjeda H-E-B. Det store sjukehuset South Texas Medical Center har òg hovudsjukehuset sitt i byen. Blant dei mange utdanningsinstitusjonane i San Antonio er den største San Antonio greina til University of Texas.
Köyceğiz
Köyceğiz er ein by og eit distrikt i provinsen Muğla i Egearregionen i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Byen ligg i nordenden av Köyceğizsjøen, som er knytt til Middelhavet via ein naturleg kanal.
Lewisbrikkene
Lewisbrikkene er ei gruppe sjakkbrikker som vart funne på Lewis i Hebridane i fyrste halvdelen av 1800-talet. Til saman utgjer dei delar av fire eller fem sett, eitt er komplett. Forskarar meiner at brikkene er laga i Noreg, kanskje av ein handverkar i Trondheim, ei gong på 1100-talet.
Nesten alle brikkene er skorne ut av kvalrosselfenbein, medan nokre få er av kvaltenner. Funnet var på til saman 93 delar, då er det rekna med ei beltespenne og 14 enkle brikker til tabulaspel (ein forgjengar til backgammon). Av sjakkbrikker var det åtte kongar, åtte dronningar, 16 løparar, 15 springarar, tolv tårn og 19 bønder. Alle er forma som menneskefigurar, unnateke bøndene som er mindre og kan likne på ein runestein eller ein gravstein. Springarane held skjold og spyd i hendene og sit på nokre helst små hestar. Alle dei menneskeforma figurane har ottefulle uttrykk, unnateke tre av tårnbrikkene som er framstilte med ville blikk og bitande i skjolda sine som er dei berserkarar i slagvillskap. Ein del av brikkene var farga raude då dei vart funne, noko som tyder på at det var raudt og kvitt som var fargane som vart brukte for å skilje brikkene til dei to spelarane frå kvarandre, heller enn svart og kvitt som er det vanlege i dag.
Funnet av brikkene
Brikkene vart funne ein gong før april 1831 i ein sandbank ved Bay of Uig på vestkysten av Isle of Lewis i dei Ytre Hebridane i Skottland. Det finst ikkje noko samtidig skildring av korleis funnet skjedde og det er ikkje kjend kven som fann brikkene, men det har heitt seg at dei vart funne i eit lite tørrmurt kammer, om lag 3 meter under toppen av sandbanken. Ymse teoriar har vore lagde fram om korleis dei hadde hamna der, til dømes har ein tenkt seg at brikkene var på veg frå Noreg til Irland med eit skip og at skipet vart røva og at brikkene vart gøymde i sandbanken på Lewis.
Det som er klart er at dei fyrste gong vart vist fram i nyare tid av Roderick Ririe på eit møte i Society of Antiquaries of Scotland den 11. april 1831. Snart etter vart gruppa delt ved at ti av sjakkbrikkene vart kjøpte av Kirkpatrick Sharpe og resten vart kjøpt på vegne av British Museum i London. Kirkpatrick Sharpe fekk seinare tak i ei til Lewisbrikke, slik at han hadde til saman elleve brikker. Etter så å ha vore i eiga til Lord Londesborough ei tid vart dei selde vidare og hamna i Royal Museum i Edinburgh. Brikkene som gjekk til British Museum er framleis del av samlingane der og har registrertingsnummer M&ME 1831,11-1.78-159. Lewisbrikkene vart i eit fjernsynsprogram laga av BBC haldne fram som mellom dei ti viktigaste av gjenstandane funne i Storbritannia som er i eiga til British Museum. Det var fagfolk frå museet som hadde vald ut gjenstandane. Brikkene er òg populære mellom lekfolk, dei er svært uttrykksfulle og detaljerte og dei ottefulle og forfjamsa ansiktsuttrykka får fram smilet til både liten og stor. I museumsbutikken til British Museum er kopiar av brikkene mellom dei mest selde varene.
Djavolski most
Djavolski most er ei bogebru over elva Arda i Bulgaria. Ho ligg 10 km frå den bulgarske byen Ardino i Rodopifjella, og er ein del av eldgamal veg som knyter saman låglandet i Thrakia med den nordlege kysten av Egearhavet.
Ein er ikkje sikker på når Djavolski most vart bygd, og forskjellige kjelder seier alt frå 1300-talet til tidleg på 1600-talet. Brua er den største og mest kjende av sitt slag i Rodopifjella, er 56 meter lang og har tre bogar. Ho har òg fleire små hol i dei små bogane slik at ein kan lese av vassnivået i elva. Djavolski most er 3,5 meter brei, og hovudbogen er 11,5 meter høg.
Brua vart erklært eit kulturminne 24. februar 1984.
550 Senta
550 Senta er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. november 1904 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Segmental morfologisk prosess
Ein segmental morfologisk prosess er ein morfologisk prosess som legg eitt eller fleire segment til ein base. Dei segmentale morfologiske prosessane kan delast i tre hovudtypar:
Martina Strutz
Martina Strutz er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Schwerin i Mecklenburg som tevla i stavhopping. Ho vann sølvmedaljen i øvinga både ved verdsmeisterskapen 2011 og europameisterskapen 2012.
Karriere
Strutz tangerte sitt personbeste på 4,50 m og vart nummer fem då ho deltok i europameisterskapen 2006. Ho forbetra den personlege rekorden til 4,52 m i 2008, men den store framgangen kom i 2011-sesongen. Den 12. juli sette ho tysk rekord med 4,78 meter i eit stemne i Karlsruhe. Deretter vart ho tysk meister i Kassel med eit hopp på 4,65 m, framom Silke Spiegelburg. Under verdsmeisterskapen i Daegu den 30. august 2011 svinga Strutz seg over 4,80 m, dermed vann ho sølv og forbetra landsrekorden.
Ved europameisterskapen i Helsinki 30. juni 2012 sikra Strutz seg ein ny sølvmedalje i stavhopp ved å gå over 4,60 m i andre forsøk. Under dei olympiske leikane i London same året enda ho på femteplassen. I 2013 vann Strutz stavtevlinga i den tyske meisterskapen for andre gong og i 2016 for tredje gong.
Våren 2017 vart Strutz skulderskadd i ei trafikkulukke og kom ikkje tilbake på same nivå i 2018.
Vitskap i 1889
Vitskapsåret 1889 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1889.
Torsfjorden
Fjorden har innløp mellom Tjeldsneset sør for Fredvang i nord og Moberget i sør. Grenda Bergland ligg på nordsida like innanfor innløpet, og ut om garden i botn av fjorden er det ingen busetnader her. Moberget er ein ås på austsida med ei høgd på 121 meter over havet. Sør for åsen ligg grenda Krystad ved innløpet til Selfjorden.
Fv986 går langs nordvestsida av fjorden.
Pljussa
Pljussa (russisk Вишера) er ei elv i Pskov og Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Narva frå høgre. Elva er 281 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 50 m³/s.
Elva renn ut frå ein innsjø nær landsbyen Zapljusskoje Zapljuse og renn først hovudsakleg vestover. Vest landsbyen Dobrutsji svingar ho nordover og munnar ut i Narvareservoaret nord for byen Slantsy.
Langs elva ligg byen Slantsy, den urbanliknanden bustenden Pljussa og landsbyane Ljady, Gostitsy og Bolsjije Polia.
Knut Haukelid
Knut Haukelid var ein norsk offiser, kommandosoldat og fenrik i Kompani Linge. Haukelid vart fødd i Brooklyn, USA.
For innsatsen sin under andre verdskrigen fekk Haukelid St. Olavsmedaljen med eikegrein i 1943, Krigskorset i 1944 og Krigskorset med to sverd i 1947. Han var også innehavar av mellom anna britiske Distinguished Service Order og amerikanske Presidental Medal of Freedom with Silver Palm.
Ladik i Konya
Ladik er ein by i distriktet Sarayönü i provinsen Konya i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Holocaustdagen
Den internasjonale Holocaustdagen, vedteken av FN, er 27. januar. Dette er til minne om den 27. januar i året 1945, da styrkar frå Den Raude Armeen til Sovjetunionen frigjorde dei om lag 7 000 attverande og overlevande fangane i Auschwitz i det tyskokkuperte Polen.
Auschwitz var den største av dei mange nazistiske tyske konsentrasjonsleirane under den andre verdskrigen. Det var eigentleg eit leir-kompleks, med tre hovudleirar pluss «utekommandoar». I Auschwitz vart mellom 1 og 1,5 millionar menneske drepne, dei fleste jødar, men òg sigøynarar, polakkar, russarar og andre.
Konsentrasjonsleiren Auschwitz har med si industrielt organiserte utrydding av menneske vorte eit symbol på den nazistiske folkemordspolitikken mot det dei såg som mindreverdige menneskerasar.
Yom HaShoah er ein jødisk minnedag som blir halden den 27. nisán.
Midt i januar 1945 nærma sovjetiske styrkar seg Auschwitz. Da byrja SS å evakuere leiren. Mesta 60 000 fangar vart tvinga til å marsjere vestover. Mange tusen hadde vorte drepne i leiren i dagane før dødsmarsjane byrja. Mange døydde òg under desse marsjane, av utmatting, kulde, svolt eller dei vart skotne om dei ikkje kunne halde fram eller gjekk for seint. Meir enn 15 000 skal ha døydd under desse dødsmarsjane frå Auschwitz.
Den 27. januar kom da endeleg sovjetiske styrkar fram til leiren og sette fri dei om lag 7 000 fangane som var att der. Mange av dei var sjuke og somme døyande, men dei fleste vart berga. Det var òg nokre overlevande barn der. Dei skulle brukast til medisinske eksperiment.
Válicka
Válicka er ei lita elv i Zala fylke vest i Ungarn. Ho har sitt utspring sørvest i fylket og munnar ut i Zala. Ho renn gjennom landsbyen Bocfölde.
18. juni
18. juni er den 169. dagen i den gregorianske kalenderen (170. under skotår). Det er 196 dagar att av året.
Saksofon
Saksofon er eit instrument i treblåseinstrument-familien. Instrumentet blir brukt både innan klassisk musikk og moderne musikkformer som jazz og popmusikk.
Historie
Til skilnad frå dei fleste andre instrument er saksofonen i hovudsak ikkje eit resultat av ei gradvis historisk utvikling. Instrumentet er eit resultat av éin manns arbeid på midten av 1840-talet, den belgiske musikaren og instrumentbyggaren Adolphe Sax.
Størrelse og klang
Det vert ofte sagt om saksofonen at det er det mest ekspressive instrumentet, rett etter den menneskelege stemma. Moderne saksofonistar som Jan Garbarek og David Sanborn er gode døme på dette.
Opphavleg bestod saksofonane av to familiar på sju instrument kvar: Orkester-familien med instrument stemt i C og F og band-familien med instrument stemt i Bb og Eb. Kvar familie bestod av sopraninosaksofon, sopransaksofon, altsaksofon, tenorsaksofon, barytonsaksofon, bass-saksofon, kontrabass-saksofon og subkontrabass-saksofon.
I dag er instrument i orkesterfamilien svært sjeldsynte. Og av band-instrumenta er altsaksofon og tenorsaksofon dei mest vanlege.
Materiale og konstruksjon
Saksofonen er ein del av treblåseinstrument-familien, sjølv om instrumentet i hovudsak er laga av metall som til dømes messing eller kopar. Det finst òg saksofonar laga av andre materiale som til dømes tre eller plast. Saksofonistar som Charlie Parker og Ornette Coleman er døme på saksofonistar som spela på saksofonar laga av plast.
Fingersystemet til saksofonen er i stor grad arva frå tverrfløyta og klarinetten.
Røyrblad
Til liks med klarinetten nyttar saksofonen eitt røyrblad (òg kalla flis). Røyrblada er normalt laga av bambus, men det finst òg røyrblad laga av syntetisk materiale. Dei syntetiske utgåvene har lenger levetid, men den klanglege kvaliteten har tradisjonelt vore dårlegare.
Norsk institutt for kulturminneforskning
Norsk institutt for kulturminneforskning (NIKU) er ein stiftelse skipa i 2003 som eit nasjonalt og internasjonalt senter med kompetanse på kulturminneforsking. Fagkrinsen er sett saman av områda konservering, arkeologi, bygg, arealplanlegging og anna.
Tenesteområda er
Nordic Voices
Nordic Voices er ein norsk vokalsekstett som vart starta i mai 1996. Ensemblet består av seks medlemer med utdanning frå Norges musikkhøgskole og Statens operahøgskole. Repertoaret spenner frå gregoriansk song til nyare og moderne klassisk musikk. I tillegg til konsertar i Noreg, har koret turnert og opptrådt i ei rekkje land, m.a. USA, Taiwan, Japan, Sør-Afrika og fleire europeiske land. I 2007 gav dei ut albumet Reges Terrae med musikk frå 1500-talet spelt inn i mellomalderbasilikaen Ringsaker kyrkje i Hedmark.
Harum Scarum
Harum Scarum er eet 24. albumet til Elvis Presley. Det vart gjeve ut av RCA Victor i mono og stereo, LPM/LSP 3468, i november 1965. Albumet inneheld filmmusikken til filmen med same namn frå 1965. Innspelinga fann stad i RCA Studio B i Nashville i Tennessee den 24. til 26. februar 1965. Albumet nådde åttandeplassen på Top LP's-lista.
Innhald
Albumet markerte ei tilbalkevending til å lage filmmusikk for Presley, sjølv om han hadde gjeve ut studioalbumet Elvis for Everyone i 1965. Albumet med songar spelt inn dei siste ti åra, heilt attende til tida i Sun Studios i Memphis, hadde fått ein overraskande hitt verda over med ein fem år gammal gospelsong, «Crying in the Chapel». Presley uttrykte misnøye med kvaliteten på songane og det store presset på dei faste låtskrivarane hans samla saman av Freddy Bienstock — låtskrivarane Giant, Baum og Kaye som aleine hadde skrive 17 av 47 songar på dei fire siste filmmusikkalbuma i løpet av 18 månader. I røynda kunne ein ha pressa nesten kva song som helst inn i historia, inkludert gamle klassikarar. Men så lenge salet heldt fram, gjorde teamet rundt Presley kontroll over opphavsrettane til nye songar skrivne av låtskrivarane til eit rav. På denne tida byrja derimot plate- og kinosalet til Presley å falle.
Det vart spelt inn elleve songar for Harum Scarum, og alle vart brukte på albumet, medan to songar ikkje vart nytta i filmen. Som med Roustabout vart det ikkje gjevne ut singlar frå albummet. Det kom ut ein singel ein månad seinare, ein song som var att frå 1957, «Tell Me Why» i lag med «Blue River» frå eit avlyst album frå mai 1963. Det var eit illevarslande teikn på det som skulle kome, då singelen berre nådde 33. plassen på Billboard Hot 100, den lågaste plasseringa Presley hadde hatt på lista til då i karrieren.
Presley spelte inn «Wisdom of the Ages» den 24. februar 1965 i RCA studios. Det vart gjeve ut som eit bonusspor på filmmusikkalbumet, i lag med «Animal Instinct», som heller ikkje var med i filmen. The Jordanaires sang korvokal. Filmen og filmmusikken vert rekna som noko av det dårlegaste Presley gjorde.
I 2003 vart Harum Scarum gjeve ut på ny på Follow That Dream i ei spesialutgåve med originalalbumet og mange alternative opptak..
Flakstadpollen
Flakstadpollen er ein poll i Flakstad kommune i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 3 km sørover den vesle grenda Kilan i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom grendene Flakstad og i vest og Vollan. I tillegg til Kilan ligg gardane Trauan og Nordgård på austsida, medan Bø ligg på vestsida.
E10 går langs heile fjorden på begge sider.
Kongedømet Sardinia
Kongedømet Sardinia er eit tidlegare kongedøme i Italia i meir enn fem hundre år. Det var ofte kombinert med store område andre stader, som Korsika eller Savoie, men Sardinia var alltid namnet. Før det sardiske monarkiet vart oppretta var øya delt inn i fire giudicati styrt av giudices (domarar).
I 1718 gjekk kongedømet til Huset Savoie og frå den tid vart hovudstaden flytta til Torino på fastlandet. Staten vart i denne perioden stundom uformelt kalla Kongedømet Piemonte-Sardinia. Geografisk omfatta kongedømet Savoie, Piemonte og Grevskapet Nice. I 1792, etter den franske revolusjonen, vart Hertugdømet Savoie okkupert og vart eit fransk departement kalla Mont-Blanc, men i 1814, etter Wienerkongressen, fekk Kongedømet Sardinia tilbake landområda sine og i 1815 fekk dei i tillegg Den liguriske republikken.
I 1860 vart Nice og Savoie avstått til Frankrike som betaling for fransk støtte i samlinga av Italia. I 1861 vart det nye kongedømet Italia oppretta og Kongedømet Sardinia opphøyrde.
Tidleg historie
Dei tradisjonelle giudicati av Sardinia, som tidlegare hadde bestått av sjølvstendige stammeterritorium styrt av kvar sin «domar», vart kongedøme i 1297. Genova eller Republikken Pisa fekk herredømme over øya, då pave Bonifatius VIII som mekla mellom Huset Anjou og Aragon, oppretta eit «regnum Sarduniae et Corsicae» på papiret som skulle vere eit len for pavemakta. Paven tilbaud så det nye lenet sitt til den katalonske Jakob II av Aragon, konge av Aragon (ein føderasjon av kongerika Aragon og Valencia, i tillegg til grevskapet Katalonia), og lovde han paveleg støtte dersom han ønskte å erobre Pisa sitt Sardinia i byte mot Sicilia.
I 1323 danna Jakob II ein allianse med giudicen av Arborea. Etter eit felttog som varte rundt eitt år, okkuperte han Pisa sine område Cagliari og Gallura, samt byen Sassari, og hevda territoriet som «Kongedømet Sardinia og Korsika». I 1353 gjekk Aragon til krig mot Arborea og kjempa mot deira heltemodige leiar Eleanor av Arborea, men dei greidde ikkje å redusere den siste av urfolk-giudicene før i 1410.
Kongedømet Sardinia og Korsika heldt på sin eigenkarakter som ein del av Aragon og vart aldri riktig innlemma i Kongedømet Aragon. Då dei var i konflikt med Arborea lét Peter IV av Aragon kongedømet vere ein autonom nasjon. Kongedømet hadde Europa sine mest avanserte juridiske tradisjonar, og vart styrt av ein visekonge i kongen sitt namn.
I 1409 sigra Martin den yngre, konge av Sicilia og Aragon sin arving, over dei siste av dei sardiske giudicato. Men han døydde barnlaus av malaria i Cagliari, og då gjekk Kongedømmet Sardinia og Korsika saman med kongedømmet Aragon til eit samla Spania. Korsika, som aldri hadde vorte erobra, forsvann frå den formelle tittelen.
I 1720 vart kongedømet Sicilia bytta mot kongedømet Sardinia, og Huset Savoie fekk no kalle seg kongelege, som kongar av Sardinia. Sjølvø om namnet no var «Kongedømet Sardinia», var hovuddelen av Savoie sine område på 1700- og 1800-talet i Savoie og Piemonte i Nord-Italia, med hovudstad i Torino.
I 1743 vart kongedømet slått saman med Piemonte som Kongedømet Sardinia. Då Napoleon erobra kongedømet saman med resten av Nord-Italia i 1796, flykta kongen, Karl Emmanuel IV, til Sardinia.
Risorgimento
I 1814 vart kongedømet gjenoppretta og gjort større med tillegg frå den tidlegare republikken Genova som no var eit hertugdøme. Kongedømet fungerte som ein bufferstat mot Frankrike. På 1800-talet vart det alternative namnet Sardinia-Piemonte tatt i bruk. Etter Napoleon vart landet styrt av konservative monarkar: Viktor Emanuel I og Karl Felix, som kjempa fremst i ein kontingent av sine tropper i Slaget ved Trocadero, som sette den reaksjonære Ferdinand VII på den spanske trona.
I 1831 vart Karl Felix etterfølgd av den meir moderate, konservative Karl Albert. Sardinia vart industrialisert frå 1830. Konstitusjonen Statuto Albertino vart vedtatt i 1848-revolusjonen etter liberalt press. Det same presset førte til at det vart erklært krig mot Austerrike. I byrjinga av krigen hadde Sardinia framgang, men det gjekk verre etter kvart og til slutt tapte dei.
Som resten av Italia, var Sardinia plaga med politisk ustabilitet under skiftende regjeringar. Etter ein veldig kort og katastrofal andre krig mot Austerrike, abdiserte Karl Albert 23. mars 1849 til fordel for sonen Viktor Emmanuel II av Italia. I 1850 vart ei liberal regjering under Grev Camillo Benso di Cavour innsett, og Sardinia vart ei drivkraft i samlinga av Italia. Sardinia (Piemonte) deltok i Krimkrigen som alliert med Tyrkia, Storbritannia og Frankrike og kjempa saman med dei mot Russland. I 1859 vart Frankrike med Sardinia i ein krig mot Austerrike, men Napoleon III heldt ikkje lovnadane sine overfor Cavour og erobra Lombardia. Men Sardinia fekk likevel Lombardia frå Frankrike i byte mot Savoie og Nice.
5. mars 1860 hadde Parma, Toscana, Modena og Romagna ei folkeavstemming, som resulterte i at dei gjekk saman med Sardinia. Same år starta Giuseppe Garibaldi eit felttog i Sardinia sitt namn for å erobre Sør-Italia. Han velta raskt kongedømet Begge Siciliar, og marsjerte til Gaeta, der han trefte Viktor Emanuel. Cavour vart den som var mest nøgd med samlinga medan Garibaldi ønska å erobre Roma. Garibaldi var altfor revolusjonær for kongen og statsministeren. 17. mars 1861 vart kongedømet Italia proklamert, og dette enda Sardinia sitt separate kongedøme. Sardinia (og spesielt Piemonte) skulle vert dei mest dominerande og velståande regionane i Italia. Huset Savoie skulle regjere Italia fram til 1946, då republikken Italia vart proklamert.
Jesu Kristi Kyrkje av Siste Dagars Heilage
Jesu Kristi Kyrkje av Siste Dagars Heilage er eit religiøst samfunn som vart danna av stordelen av dei som hadde vore tilslutta Joseph Smith, Jr. og dei fyrste av Siste dagars heilage i 1830. Dei er i dag det største av trudomssamfunna med bakgrunn i rørsla. Kyrkja har sitt hovudsete i byen Salt Lake City, hovudstaden i delstaten Utah i USA og ho er det fjerde største kristne kyrkjesamfunnet i det landet.
Det er i dag om lag 14 millionar medlemer av Dei siste dagars heilage, og over 60 000 misjonærar fordelt på 162 land og territorium. Til Noreg kom dei første misjonærane i 1851 og den første medlemen vart døypt i Risør same året. Det er 4500-5000 medlemer (2007) i Noreg, og kyrkjelydar finst i alle delar av landet.
Vitskap i 1890
Vitskapsåret 1890 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1890.
Evig pint
Evig pint er det andre studioalbumet frå den norske alternative rockegruppa Kaizers Orchestra.
Det vart innspelt i november til desember 2002, og lansert i byrjinga av februar året etter. Albumet toppa VG-lista Topp 40.
Innhald
Alle songane er skrivne av Jan Ove Ottesen, utanom der anna er merkt.
Sarılar i Manavgat
Sarılar er ein by i distriktet Manavgat i provinsen Antalya i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2009).
Oluf Rygh
Oluf Rygh var ein norsk arkeolog og historikar. Han var professor i historie ved Universitetet i Oslo mellom 1866 og 1875, styrar av Oldsaksamlinga frå 1862 og professor i nordisk arkeologi frå 1875. Han var den første professor i arkeologi ved eit skandinavisk universitet. Han er kjend for utgravinga av Tuneskipet i 1867 og publikasjonane Norske Oldsager frå 1885.
I 1878 vart professorane Sophus Bugge, Oluf Rygh og prost Johan Fritzner oppnemnde som medlemmer i ein kommisjon for revisjon av namna i matrikkelen. På bakkgrunn av det innsamla materialet starta Oluf Rygh utgjevinga av storverket Norske Gaardnavne som kom ut med 18 band frå 1897 til 1919. Eit tilleggsband kom ut i 1924. I dette verket vert det gjeve historiske opplysningar om namna til alle matrikkelgardane i Noreg, og det er opplyst korleis namnet vart uttalt i folkeleg uttale.
Andre etterlatne arbeid etter Oluf Rygh var
Zagyva
Zagyva er ei elv i Ungarn. Elva er 160 km lang og har eit nedslagsfelt på om lag 5 677 km². Zagyva har utspring nær Salgótarján i Nógrád fylke. Ho renn gjennom byane Bátonyterenye, Pásztó, Hatvan og Jászberény og munnar ut i Tisza ved Szolnok. Middelvassføringa i Szolnok er 9 m³/s.
Ravan
Ravan (russisk Равань) er ei elv i Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Tigoda frå høgre. Elva er 76 km lang.
Ravan renn ut frå innsjøen Otlizino.
853 Nansenia
853 Nansenia er ein asteroide i hovudbeltet. Han er namnsett etter den norske polfararen Fridtjof Nansen og vart oppdaga av den russiske astronomen Sergej Beljavskij 2. april 1916.
Eynesil
Eynesil er ein by og eit distrikt i provinsen Giresun ved kysten av Svartehavet i Tyrkia, aust for byen Giresun, på veg mot Trabzon. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Norsk institutt for naturforskning
Norsk institutt for naturforskning (NINA) er ein stiftelse skipa i 1988 som eit nasjonalt og internasjonalt kompetansesenter innan naturforskning. Tenesteområda er:
NINA har hovudkontor i Trondheim, regionkontor i Tromsø, Lillehammer og Oslo og ein forskingsstasjon for laks på Ims i Sandnes kommune. NINA er med i samarbeidsselskapet Miljøalliansen AS. Dagleg leiar er Norunn S. Myklebust (2008).
Lotto
Lotto er eit norsk pengespel frå Norsk Tipping der spelaren skal velja sju tal mellom 1 og 34.
Vitskap i 1891
Vitskapsåret 1891 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1891.
6. juni
6. juni er den 157. dagen i den gregorianske kalenderen (158. under skotår). Det er 208 dagar att av året.
Ptsjevzja
Ptsjevzja (russisk Пчевжа) er ei elv i Novgorod og Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Volkhov frå høgre. Elva er 157 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 12,2 m³/s.
Landsbyane Budogosjtsj og Ptsjevzja ligg langs elva. Dei største sideelvane hennar er Raplja og Pozjupinka, begge frå høgre.
Ptsjevzja er ei populær elv for vassport.
551 Ortrud
551 Ortrud er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. november 1904 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Mustafa Pasja bru
Mustafa Pasja bru eller Starijat most (Старият мост) (Den gamle brua) er ei bogebru over Maritsa i Svilengrad, sør i Bulgaria. Ho vart opna i 1529, og er representativ for tidleg osmansk arkitektur. Brua er eit av symbola på Svilengrad, og er ei av årsakene til framgangen byen har hatt gjennom hundreåra. Ho er om lag 300 meter lang, 6 meter brei, og har 20 bogar.
Ein flaum øydela nokre av bogane i 1766, og ein rekonstruksjon stod ferdig i 1809.
Nina
Nina er eit kvinnenamn kjend frå fleire språk, m.a. norsk, svensk, dansk, engelsk, russisk, romansk, spansk, farsi og fleire urfolkspråk i Amerika. Av tydingar namnet har kan nemnast jente, nåde, uvurderleg og modig. På russisk er det eit kjælenamn, anten for Anna/Annina eller Antonina.
Det finst fleire variantar av namnet, som Ninna, Nina og Nine.
Nina har namnedag i Noreg den 4. april.
552 Sigelinde
552 Sigelinde er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 14. desember 1904 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Sabaelva
Saba (russisk Саба) er ei elv i Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Luga frå venstre. Elva er 90 km lang.
Elva renn ut frå den sørvestlege enden av Krasnogorskogosjøen og munnar ut i Luga 102 km frå munningen hennar.
Henry Strzelecki
Henry Strzelecki var ein USA-amerikansk studiomusikar i Nashville som spelte med Chet Atkins, Waylon Jennings, Willie Nelson, Eddy Arnold, Bob Dylan, Johnny Cash, Ronnie Milsap, Merle Haggard og mange andre.
Strzelecki var fødd i Birmingham i Alabama og byrja å spele country i tenåra. Han skreiv songen «Long Tall Texan», som vart ein hit for The Beach Boys. Han arbeidde med Chet Atkins i mange år, både i studio og på turné. Han vart rekna som eit av hovudmedlemmane i Nashville A-Team og arbeidde med nesten kvar stjerne som braut gjennom i Nashville frå 1960- til 1980-åra.
I 1987 vart han nominert til årets bassist under Academy of Country Music Awards.
Strzelecki vart råka av ein bil i Nashville den 22. desember 2014 og døydde av skadane 30. desember.
24. juni
24. juni er den 175. dagen i den gregorianske kalenderen (176. under skotår). Det er 190 dagar att av året.
Berghäll
Berghäll, fi. Kallio, er ein bydel i Helsingfors, bydel nr. 11 i byen. Berghäll ligg ca. 1 km nordaust for sentrum, og har ca. 18 000 innbyggjarar.
Tradisjonelt er Berghäll rekna for ein arbeidarbydel, men til liks med andre sentrumsnære arbeidarbydelar med små husvære har bydelen skifta klassekarakter dei siste tiåra: Arbeidarklassen har flytta ut til større husvære i drabantbyane (eller sentrumsnær industri har vorte lagt ned), og ein større del av innbyggjarane er unge vaksne og pensjonistar.
Med mange husvære i kvart hus er det tett mellom butikkane, dei fleste blokkene har restaurantar, nærbutikkar eller andre butikkar i første etasje. Kollektivtransporten er godt utbygd, med to t-banestasjonar (Hagnäs og Sörnäs), fem trikkeliner og ca. 60 bussliner. I Berghäll ligg det også ein vidaregåande skole, Kallion lukio. Berghäll kyrka er eitt av landemerka i Helsingfors.
Vennskapsbrua Giurgiu-Ruse
Vennskapsbrua Giurgiu-Ruse eller meir vanleg Donau-brua (bulgarsk Дунав мост, Dunav most) er ei fagverksbru av stål over Donau, som knyter den sørlege breidda i Bulgaria til den nordlege breidda i Romania mellom byane Ruse og Giurgiu.
Brua opna 20. juni 1954 og var teikna av V. Andreev. Brua er 2,80 km lang, og er den einaste brua så langt over Donau mellom Bulgaria og Romania. Anna trafikk over elva førgår ved hjelp av ferjer. Brua har to etasjar, ein for veg (to felt), og ein for jarnbane, i tillegg til fortau for fotgjengarar. Det tok to og eit halvt år å byggje brua med hjelp frå Sovjetunionen. Vennskapsbrua Giurgiu-Ruse hadde lenge grensekontrollar på kvar side av brua. Etter 1. januar 2007 vart det ikkje lenger utført tollkontroll, og passkontroll vert berre utført ein stad av anten det bulgarske eller rumenske politiet, sidan grensa er ei indre grense i EU. Grensekontrollen vart heilt fjerna då Bulgaria og Romania vart ein del av Schengenavtalen.
Steinsfjorden i Lofoten
Steinsfjorden er ein fjord på Vestvågøy i Lofoten. Fjorden strekkjer seg 7,5 km austover til grenda Tangstad.
Fjorden har innløp mellom Skolmneset i nord og Kostbergan i sør. Det er ingen busetnader i den ytre delen av fjorden, men innanfor Bjørnarøya, som ligg midt i fjorden, stikk eit nes ut i fjorden frå aust og deler han i to. På nordsida ligg Mærvollspollen og grenda Mærvoll. På sørsida ligg Tangstadpollen.
Rune Solheim
Rune Solheim, eller Rune Mink Kaizer, som han blir kalla i Kaizers Orchestra, speler trommer. Han er kjend for å bruka ein del spesielle trommer, mellom anna ei raud bøtte for brannfarleg avfall.
Åndsverklova
Åndsverklova er ei norsk lov som regulerer retten skaparen til eit åndsverk har til verket.
Baby, Let Me Follow You Down
«Baby, Let Me Follow You Down» er ei tradisjonell folkevise gjort populær på slutten av 1950-åra av bluesgitaristen Eric Von Schmidt. Den mest kjende utgåva av songen er spelt av Bob Dylan på debutalbumet hans.
Den første kjende innspelinga, «Mama, Let Me Lay It On You», vart gjort av Walter Coleman i 1936, men Tony Russell hevdar at Memphis Minnie spelte inn ei utgåve av songen så tidleg som i 1930. Tittelen vart endra til «Baby, Let Me follow You Down» rundt 1959 og vart ein song ein ofte høyrte i kafeane i Greenwich Village tidleg i 1960-åra. Songen vart sunge av lokale visesongarar som Dave Van Ronk. Songen vart seinare plukka opp og gjort kjend av den unge Bob Dylan, som spelte han inn for debutalbumet sitt.
Ei anna kjend innspeling vart gjort av The Animals i 1964, som endra tittelen til «Baby Let Me Take You Home».
Bryan Ferry spelte ei utgåve av songen på albumet sitt Dylanesque (2007).
Tisza
Tisza er ei av dei store elvane i Sentral-Europa og ei av dei store sideelvane til Donau frå venstre. Ho har sitt utspring i Ukraina med Kvite Tisza i Khornohora og Svart Tisza Gorganijfjella. Ho renn delvis langs grensa til Romania og renn gjennom Ungarn, der ho så vidt renn langs grensa til Slovakia. Ho munnar ut i Donau i Vojvodina i Serbia. Ho dannar grensa mellom regionane Bačka og Banat. Tisza har eit nedslagsfelt på om lag 157 186 km².
Namn
Namnet på elva i dei forskjellige landa ho renn gjennom er:
I antikken vart ho kalla Tisia og dei latinske namna på ho var Tissus, Tisia, Pathissus (Plinius den eldre, Naturalis historia, 4.25). På tysk vert ho kalla Theiß.
Regulering
Lengda til Tisza i Ungarn brukte å vere 1 419 km. Ho rann over Den store ungarske sletta, som er ei av dei største slettene i Sentral-Europa. Sidan sletter kan føre til at elvar renn svært sakte, og Tisza fylgde ei lttei med mange svingar, som førte til store flaumar i området.
Etter fleire mindre forsøk, organiserte István Széchenyi «kontrollen av Tisza» (ungarsk a Tisza szabályozása) som starta 27. august 1846 og var ferdig i 1880. Den nye lengda hennar i Ungarn vart 966 km, med 589 km «døde kanalar» og 136 km med ny elevleie.
Tiszasjøen
I 1970-åra starta bygginga av Kisköre-reservoaret for å kontrollere flaum og lagre vatn til tørre periodar av året. Det viste seg derimot at resultatet, Tiszasjøen, vart ein av dei mest populære turistdestinasjonane i Ungarn, sidan han hadde mange av dei same kvalitetane som Balatonsjøen og langt lågare prisar.
Skipsfart
Tisza er framkommeleg for båttrafikk langs store delar av leia hennar. Det er ikkje mange åra sidan elva vart opna opp for internasjonal skipsfart. Før skilde Ungarn mellom nasjonale og internasjonale elvar, som indikerte om ikkje-ungarske fartøy var tillate eller ikkje. Etter at Ungarn vart eit medlemsland i EU vart dette skiljet heva og fartøy vart tillate på Tisza.
19. juni
19. juni er den 170. dagen i den gregorianske kalenderen (171. under skotår). Det er 195 dagar att av året.
553 Kundry
553 Kundry er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 27. desember 1904 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Harry Gregg
Henry Gregg, kjend som Harry Gregg, var ein nordirsk fotballspelar frå Magherafelt. Han var ein av Manchester United-spelarane som overlevde München-ulukka i 1958. Målvakta var i 1963 med om å vinne FA-cupen.
Tangstadpollen
Tangstadpollen er ein fjordarm av Steinsfjorden på Vestvågøy i Lofoten. Fjorden strekkjer seg om lag 3,5 km austover til Eltoft inst i fjorden.
Harry Gregg
Klubbspel
Gregg var aktiv i Doncaster Rovers i fem år. l november 1957 vart han, mot £23 000, overført frå andredivisjonslaget til Manchester United. Her tok han omgåande over som fyrste-målvakt. Den 6. februar 1958, vel 2 månader etter overgangen frå Doncaster, overlevde Gregg ei flyulukke ved München med små skadar, ei ulukke som tok livet frå 8 av klubbkameratane hans i United. I Manchester Uniteds fyrste kamp etter ulukka var Gregg og Bill Foulkes dei to einaste frå fyrstelaget som var i stand til å delta. Same våren vakta han målet då det nye United-mannskapet tapte 0-2 mot Bolton i FA-cupfinalen. Fem år seinare stod Gregg i mål då Manchester United vann FA-cupen 1963, etter å ha slått Leicester City 3-1 i finalen. Heile 1964/65-sesongen var han skadd og gjekk dermed glipp av ligatriumfen til storlaget frå Manchester. Gregg spelte 247 kampar for Manchester United, den siste hausten 1966. I desember same året fekk han kontrakt med Stoke City, la opp våren 1967.
Tangstadpollen
Fjorden har innløp ved Tangholmen og Skjåholmen. På nordsida av fjorden ligg Tangvåg og Tangstad. På sørsida ligg garden Bjørnsand. Fv830 går på nordsida av fjorden.
Liv Bernhoft Osa
Liv Bernhoft Osa er ein norsk skodespelar frå Voss. Ho er dotter til Sigbjørn Bernhoft Osa.
Knivskjelodden
Knivskjelodden ved Nordkapp er det nordlegaste punktet i Fastlands-Noreg om ein tek med øyar og skjer. Han er òg det nordlegaste punktet i Europa.
Harry Gregg
Landslagsspel
Gregg spelte 25 landskampar for Nord-Irland i tida 1954-63, dei aller fleste kampane kom over fire år frå hausten 1956. Han vakta målet til landslaget i alle fire kampane under Fotball-VM i 1958, ein meisterskap der Nord-Irland rauk ut i kvartfinalen mot Frankrike.
Knivskjelodden
Odden ligg på 71°11′08″ nordleg grad, vel 1600 meter lenger nord enn Nordkapplatået. Ein kan nå han ved å gå 8 km frå bilvegen E69. Ein kan sjå odden frå sjølve Nordkapp, og motsett, har godt utsyn til platået frå Knivskjelodden.
Liv Bernhoft Osa
Karriere
Liv Bernhoft Osa har vore tilknytt Nationaltheatret frå 1979. Ho har også jobba for Det Norske Teatret og Torshovteateret. Av dei mest kjende teaterrollene hennar er Eleonora i Påske av August Strindberg, Regine i Gjengangere og Kaja i Byggmester Solness, begge av Henrik Ibsen, Sofja i Onkel Vanja av Anton Tsjekhov og Andromake i Trojanerinner av Evripides. Ho har også spelt i fleire filmar og er ein mykje nytta opplesar av lydbøker. Ho har lese inn bøker av m.a. Toni Morrison og Tarjei Vesaas for Lydbokforlaget.
I 2011 fekk Liv Bernhoft Osa Heddaprisen for beste kvinnelege birolle for rolla som Fru Fåttnok i stykket USKYLD.
Aydıncık i Mersin
Aydıncık er ein by og eit distrikt i provinsen Mersin ved kysten av Middelhavet i Tyrkia, 173 km frå Mersin og 325 km frå Antalya. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
I antikken heitte byen Kelenderis og var ei hamn og ei festning i Isauria.
Bakgrunnsstoff
Celenderis Айдынджык
Helge Risa
Helge Risa, kunstnarnamn Helge Omen Kaizer, er ein norsk musikar. Han speler pumpeorgel, trekkspel og andre tangentinstrument i Kaizers Orchestra.
Mærvollspollen
Fjorden har innløp mellom Steinsodden i sør og garden Sortland i nord. Sør for Steinsodden ligg Tangstadpollen. På nordsida av fjorden ligg grenda Mærvoll som har gjeve han namn. Fv992 går langs gardsbruka på nordsida.
Råsegl
Eit råsegl er eit firkanta segl som har overkanten festa i ei rå. Ei rå er ei horisontal stong som er hengd opp i masta, eller somme tider fastmontert på masta. Råseglet er den eldste segltypen, og t.d. vikingskipa hadde råsegl. Med tida kom trekanta segl til å erstatte råsegla då råsegla hadde dårlegare eigenskapar enn desse når ein kryssa.
Nordlandsbåten og åfjordsbåten hadde tradisjonelt eit stort råsegl.
Sunnmørsbåten og geitbåten har asymmetrisk råsegl.
<!--uomsett Masterna på en råseglare (förifrån) kallades som följer: (tremastad) fullrigare: fock-, stor- och kryssmast; fyrmastastad fullriggare; fock-, stor-, kryss- och jiggermast; femmastad fullriggare; fock-, stor-, mellan-, kryss- och jiggermast. På barkskeppen var ordningen densamma frånsett att man i aktern förde det gaffelriggade mesanseglet.
Masterna och seglens placering på desamma ger sedan namn åt alla segel på fartyget. Ett segel heter då t.ex. "övre märs" för att det är beläget överst på märsstången och "för" för att tala om vilken mast det sitter på, seglet som sitter tredje underifrån på förligaste masten kommer således att kallas "för övre märs" (alltså inte fock övre märs som man skulle kunna tro). Undra märssegel kallades i norden för stumpar. Kryssmastens undersegel kallades begin. Mesanstagseglet kallades för apa.
Utöver råsegel förde man även försegel(flying jib eller jagare, innre och yttre klyvare och förstängstagssegel), stagssegel och ofta ett gaffelsegel på aktersta masten (som alltså fortfarande var råtacklad varigenom fartyget förblev en fullriggare.)
De allra första segelbåtarna troligtvis egyptiska skepp på nilen, förde råsegel. Utvecklingen har sedan lett till uppkomsten av loggertsegel, latinsegel, guntersegel, gaggelsegel, stagsegel och dagens bermudasegel.
Markuskyrkja
Markuskyrkja (italiensk Basilica Cattedrale Patriarcale di San Marco) er den katolske domkyrkja i Venezia. Ho ligg ved austsida av Markusplassen, ved sida av Dogepalasset, og er eit av kjennemerka for Venezia. Kyrkja er eit godt eksempel på italo-bysantinsk arkitektur. Kyrkja var opphavleg bygd som kapell for dogen av Venezia, og blei først domkyrkje for byen i 1807, då ho blei sete for patriarken av Venezia.
Råsegl
Denna utvecklingen har drivits delvis av behovet att segla högre osv men det har också varit anpassningar till en värd i förändring. Råseglarna krävde en stor besättning, vilket var kostsamt. Många konkurrerades ut av ångbåtar och för att klara av marknaden så riggades de sista råseglarna snart ner till barkar och skonerter.
Markuskyrkja
Den noverande Markuskyrkja er ein basilika bygd i tidsrommet 1060-1100, med ei rekkje seinare tillegg. Hovudfasaden har ei ornamentert takline i hovudsakleg gotisk stil. Inne er kyrkja dekorert i gull-mosaikkar som det tok hundreår å fullføra. Som eit gulldekorert symbol på venetiansk makt og rikdom har kyrkja vore kjend som 'Gullkyrkja' (Chiesa d'Oro) sidan 1000-talet.
Råsegl
De råseglare som finns kvar idag seglar antingen som skolfartyg eller ligger i torrdocka eller annan förvaring.
Ingegjerd Solum
Både før og etter perioden som ordførar var Ingegjerd Solum apotekar på Stokmarknes.
Prousós
Prousós (gresk Προυσός) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Evrytanía i Sentral-Hellas i Hellas. Prousós inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Karpenísi.
Råsegl
Några svenska fullriggare är: af Chapman, Viking, Jarramas och Najaden.-->
Prousós
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Prousós 1 430 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 125 innbyggjarar.
Biologisk system
Eit biologisk system er eit samansett nettverk av biologisk samhøyrige entitetar. Storleiken på biologiske system kan variere, frå store populasjonar med organismar, til mindre organsystem som sirkulasjonssystemet, respirasjonssystemet og nervesystemet. På mikroskopisk og nanoskopisk målestokk finn ein enno mindre system, slik som celler, organellar og makromolekylære kompleks.
554 Peraga
554 Peraga er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. januar 1905 av Paul Götz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Biologisk system
Biologiske system må ikkje forvekslast med levande system, som generelt blir rekna som liv.
Organsystem
Menneske og mange andre dyr er bygd opp av fleire organsystem:
Elva Zala
Zala er ei elv sørvest i Ungarn. Ho har utspring i åsane ved grensa til Austerrike og Slovenia. Elva renn gjennom byen Zalaegerszeg før ho munnar ut i Balatonsjøen nær Keszthely. Zala renn gjennom dei ungarske fylka Vas og Zala.
Pietisme
Pietisme kjem av det latinske ordet pietas som tyder fromheit. Det er ei viss usemje om kva omgrepet ’pietisme’ rommar. Dels refererer pietisme til ein spirituell og antiklerikal tendens i religiøse miljø (såkalla radikalpietisme) og dels til ei teologisk og religiøs retning. Pietismen kom til uttrykk omtrent samtidig i fleire land, og er ikkje knytt til nokon bestemt konfesjon. Han representerer heller ikkje noko abstrakt og overgripande læresystem, men vert best forstått best gjennom sine konkrete ytringar.
Den lutherske pietismen
Den pietistiske læra vart første gong formulert av Philipp Jacob Spener (1635-1705), kalla lutherdommens andre reformator, i boka Pia Desideria (Fromme ønske, 1675). Kongstanken hans var at kristne ikkje berre skulle møtast i kyrkjene, men òg ved møte i heimane (konventiklar). Der skulle dei lese saman og studere i Bibelen. Kristendommen skulle ikkje vere eit prestevelde, men gje folk ei levande tru og eit liv prega av kjærleik til Gud og menneske.
Forskjellige pietistiske retningar
Etter at Spener døydde i 1705, vart pietismen som ideologi kløyvd i fleire retningar som sette preg på forskjellige kristne rørsler. Fellestrekket deira er eit krav til kvart einskild menneske om å leve i pakt med den kristne læra. Nokre grupper braut med dei store kyrkjesamfunna, men dei fleste valde å arbeide innanfor kyrkja. Ecclesiola in ecclesia er ein tanke om at det i kyrkja er ei gruppe menneske som er sanne kristne, medan kristentrua søv hos det store fleirtalet.
Hallenser-pietismen
Presten August Herman Francke (1666-1722) i Halle i Tyskland grunnla ei pietistisk retning som la vekt på eit fromt liv, praktisk handling, karakterstyrke, arbeidsiver, misjon og undervisning. Retninga vart prega av adiafora – at nokre verdslege handlingar vart definerte som syndige, så som kortspel og dans, og sedd utanfrå vart ho oppfatta som asketisk og fjern frå verda.
Francke la vekt på den personlege omvendinga, dei kristne skulle kunne peike på eit syndig «før», ein klar omvendingsaugneblink og eit vekt «etter». Halle vart eit kraftsenter for denne forma for pietisme, og dei oppretta skolar, fattighus og boktrykkeri. Dei var dei første i den lutherske kyrkja som sende misjonærar til utlandet. Rørsla var statskyrkjeleg orientert, og fekk økonomisk støtte frå staten til dei nye tiltaka.
Radikalpietismen
Det fanst òg meir radikale retningar som var sterkt kritiske til kyrkjemakta, og praktiserte ein meir mystisk eller spiritualistisk religiøsitet. Tanken var at inderleg gudstru ikkje trong ytre ordningar og autoritetar. Dei første kvekarane kan seiast å vere orientert mot desse retningane.
Herrnhuttarane
Ei anna pietistisk rørsle var herrnhutismen, grunlagt av grev Nikolaus Ludwig von Zinzendorf på Berthelsdorf i Sachsen. Med den første kristne kyrkjelyden som forbilde, hadde den Herrnhutiske Brødremenigheden eldsteråd, aktive lekfolk, loddtrekning ved viktige tvilsspørsmål, gjensidig sjelesorg i smågrupper og kyrkjelyden var felles om alt. Zinzendorf forkynte at ein måtte ha ein streng botskamp for å vere ein kristen. Alt kom an på om ein stod i det rette tilhøvet til Kristus.
Pietismen i Danmark-Noreg
Kristian den 6. tildelte Dannebrogordenen til herrnhutaren grev Zinzendorf, men framferda til greven skremde kongen, og han valde halle-pietismen som den greina som skulle dominere i Danmark-Noreg. Denne retninga var meir kongetru enn den herrnhutiske pietismen.
I 1721 starta Hans Egede misjon blant inuitane på Grønland. I 1736 vart konfirmasjonen innført som ein obligatorisk ordning, og med den vart grunnlaget lagt for den obligatoriske almogeskulen (innført 1739). Styresmaktene forsøkte også å skipa istand eit ordna fattigstell. Det vi i dag oppfattar som skyggesidene, var sabbatsforordninga som sette strenge reglar for kva som var lov å gjera på heilagdagane og eit mylder av påbod som skulle hindre unødvendig luksus i klesdrakt eller selskapsformer. Konventikkelplakaten frå 1741, som la ned forbod mot forkynning i heimane utan godkjenning frå soknepresten på staden, stengde for dei radikale pietistane.
Statspietismen døydde langsamt ut etter at Kristian 6. døydde; då vart rasjonalismen eller opplysingstida den viktigaste kulturstraumen. Tankegodset vart likevel formidla gjennom litteraturen, blant anna Pontoppidans katekismeforklaring Sandhed til Gudfrygtighed og salmane til Brorson og andre pietistiske salmediktarar.