cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lohn i Graubünden
Kommunen ligg i underdistriktet Schams og er ein landsby på ei høgd (1582 moh) i øvre Schamserberg.
Geittinden
Geittinden (1556 m.o.h.) er ein fjelltopp på grensa mellom Hattfjelldal, Hemnes og Vefsn kommuner. Fjellet har det sørsamiske namnet Gaajssnjurhtjie.
Geittinden er det høgste fjellet i Vefsn kommune, og ligg heilt aust i kommunen, mellom Brurskanken og Røssvatnet. Fjellet ligg halvanna mil sør for Bleikvasslia i Hemnes.
Kenichi Yagara
Kenichi Yagara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Ehime FC og Banditonce Kobe.
Ytre Øydnavatnet
Topografi
Sjøen er i underkant av ei mil lang, og ligg i ei naturleg rivne i landskapet. Landskapet omkring er fleire stader bratt. Ein fjellvegg ved sjøen stig til om lag 140 meters høgd og held fram tilsvarande bratt under vassoverflata. Enkelte stader er vatnet derfor djupt. Botnforholda er kvit sand som mange stader er dekket av gjørme.
Dyre- og planteliv
Det er særs mykje småaure i sjøen, som lett lèt seg fiske med båt og slepesnøre. Det er oppfordra til å fiske i sjøen for å redusere bestanden av småaure. For øvrig er det ål i sjøen. Inntil om lag 1950-talet var det òg åbor i sjøen. Bever held til omkring sjøen og bygger beverhytter særleg på vestsida og langs elva Audna. Det held til rovfuglar som ørn omkring sjøen, og stundom kan ein sjå desse på jakt etter fisk. Ofte kan ein sjå ørn sirkle over sjøen i stor høgd. Langs vestsida av sjøen er det små område med gammal eikeskog som truleg ikkje vart hogd på grunn av at dei er vanskeleg tilgjengeleg. Det er mykje furu på vestsida av sjøen, med innslag av lind og svartor. På austsida er det hovudsakleg granskog.
Vinterstid
Det kan falle store snømengder ved vatnet, som er isdekka i vintermånadane.
Rekreasjon
Omkring vatnet er det mange stader fine kvite sandstrender som gjev gode høve for å bade. Enkelte strender kan ein i praksis berre kome til ved bruk av båt. Det er ein offentleg opparbeidd og populær badestrand om lag midt på sjøen, med stor sandstrand, grillplassar, sandvolleyballbane, vasskihopp, toalett og kommunal renovasjon. Området vart rehabilitert i 2007. Det er noko bruk av motorbåt på sjøen, i tillegg til robåt og kano.
Busetnader
Det er spreidd busetnad ved riksveg 460 langs den nordlege halvdelen av sjøen. Inntil 1970-talet var det to matbutikkar langs sjøen: den eine i nordenden av sjøen, og den andre om lag midt på sjøen ved Ågedalsstøi.
Det vart etablert et hytteområde ved sjøen ved Ågedalsstøi i 1972. Bygginga av Åsen bustadfelt starta overfor hytteområdet i 2004. I sørenden av sjøen ligg det eit sagbruk.
Namsos
Namsos er ein by og administrasjonssenteret i Namsos kommune i Trøndelag fylke. Byen ligg lengst inne i Namsenfjorden, ved munningen av lakseelva Namsen, og har.
Vakuum
Vakuum er i fysikken definert som eit tomt rom, altså fråvær av materie i eit gjeve volum av rommet. I daglegtale vert omgrepet òg ofte nytta om kvart rom der det er undertrykk. Eit perfekt vakuum er ein ideell tilstand som ikkje kan eksistere. Den beste tilnærminga på ein slik tilstand er det ytre rom. Fysikarar brukar omgrepet delvis vakuum for å skildre ikkje-ideelle vakuum. Ein komplett karakteristikk av den fysiske tilstanden krev fleire parameterar, som temperatur. Antitesa til eit vakuum – som også er ein ideell og ikkje oppnåelege tilstand – vert kalla eit plenum.
Namsos
Namsos vart grunnlagt i 1845. Byen består mest av trehus og har brunne ned tre gonger i si relativt korte historie. Fyrste gongen var i 1872 då to gutar leikte med fyrstikker. Andre gongen var i 1897 av ukjent årsak. Tredje gongen var under andre verdskrigen då byen vart bomba av tyske fly den 20. april 1940. Nærleik til Namsen og dei store skogane gjorde staden ideell for sagverk. I dag finst framleis eitt av dei elleve historiske sagverka, Moelven Van Severen.
Det er tollavgift med bil inn til Namsos, som skal gå til å finansiere ei ny bru og tunell, i tillegg til vedlikehald av det lokale vegnettet.
Vakuum
Lufttomt rom er eit rom fritt for gassmolekyl. I praksis finst ikkje dette, i såkalla vakuum (ved jordoverflata) vil det enno vere ca. ein million gassmolekyle (luftmolekyle) per kubikkcentimeter. I verdsrommet finst det ca. 10 gassmolekyler per kubikkcentimeter.
Mitsunori Izutani
Mitsunori Izutani er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Random Access Memory
RAM, frå engelsk Random Access Memory, er ein type minne i ei datamaskin som blir nytta til å lagra data og programinstruksjonar når maskina er i drift og vert ofte kalla arbeids-RAM. Dette direktelageret kan addresserast vilkårleg (lesast/skrivast frå/til ein vilkårleg addresse). Moderne RAM vert laga av halvleiarar og kan vera bygd som separate integrerte krinsar. Når spenninga vert fjerna går informasjonen tapt, både for SRAM og DRAM. Informasjon ein vil ta vare på må difor lagrast på eit permanent minne, som til dømes eit platelager, før spenninga vert fjerna.
To hovudtypar
Ein skil mellom statisk RAM (SRAM) og dynamisk RAM (DRAM). SRAM lagrar kvar einskild bit i tilstanden til ein Flip-flop, medan DRAM lagrar infrmasjonen i form av ei elektrisk ladning på små kondensatorar. Det trengst minst 6 transistorarar per bit i ein SRAM, medan DRAM — i tillegg til kondensatoren — treng berre ein transistor per bit. DRAM har difor mykje større datatettleik (bit per arealeining) enn SRAM. For å få størst muleg datatettleik er kondensatorane som DRAM lagrar informasjonen på svært små, noko som fører til at dei berre kan halda på ladinga ei stutt tid (nokre titals µs). DRAM har difor innebygd elektronikk som regelmessig les ut informasjonen (spenninga) og skriv han innatt. Denne oppfriskinga syter for at informasjonen ikkje går tapt, så lenge krinsane er kopla til rett spenning. Oppfriskingsraten er typisk 64 µs.
Både på grunn av at informasjonen er lagra i form av små ladningar og på grunn av at det er naudsynt med regelmessig oppfrisking av informasjonen tek det lengre tid å skriva til eller lesa frå DRAM enn for SRAM. Ein nyttar difor ofte eit SRAM-mellomminne for å redusera forsinkelsen ved å lesa frå eller skriva til DRAM.
Bruksområde
Eit viktig bruksområde for RAM er som arbeidsminne i datamaskinar og innbaka system, men RAM vert òg nytta som bufferar i I/O-einingar som lydkort, grafikkort og liknande. ASIC og FPGA kan òg innehalda noko RAM (SRAM), men med mykje mindre datatettleik enn DRAM.
RAM-modular
RAM-brikker har som oftast ei ordlengd på ein Byte (8 bit). På grunn av at mange datamaskinar les/skriv blokker på 32 eller 64 bit er det vanleg at fire eller 8 RAM-brikker vert sett saman til 32- eller 64-bits modular. Det finst fleire typar modular, men den mest vanlege typen i dag (2019) er DIM-modular.
Lukttinden
Lukttinden (1343 moh.) er eit fjell i Vefsn kommune i Nordland fylke. Fjellet kan ha namnet frå Luktvatnet, som ligg rett nedanfor fjellet i nord, og som har det sørsamiske namnet Luoktajavrie. Fjellet ligg i sørvest om ein køyrer av E6 og tar den gamle vegen over Korgfjellet.
Strinda
Strinda er ein tidlegare kommune i Sør-Trøndelag fylke. I 1964 vart Strinda ein del av Trondheim kommune.
Strinda omfatta opphavleg områda frå grensa til Byneset ved Flakk austover til Ranheim ved grensa til Malvik. I sør hadde kommunen grense mot Leinstrand ved Granåsen, og heile Jonsvatnet låg i Strinda. Trondheim kommune utgjorde på den tid berre sjølve byhalvøya. Gjennom fleire utvidingar vart store område lagt til Trondheim, noko som førte til at grensa vart gåande på kryss og tvers gjennom bustadområda. Strinda likna på mange måtar Aker kommune rundt Oslo som også var eit stort herad som omslutta ein by.
454
454 (romartal CDLIV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.
Sjumsk
Sjumsk (ukrainsk Шумськ, polsk Szumsk) er ein by i Ternopil oblast i Ukraina. Han er det administrative senteret i Sjumsk rajon. Byen har kring 5 000 innbyggjarar (2011).
Shingo Hoshino
Shingo Hoshino er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Aleksej II av Moskva
Patriark Aleksej II var den femtande patriarken av Moskva og heile Russland og primas i Den russisk-ortodokse kyrkja.
Patriarken vart fødd i Tallinn i Estland som Aleksej Mikhailovitsj Ridiger (kyrillisk Алексе́й Миха́йлович Ри́дигер). Faren Mikhail Ridiger var ein prest av tysk-baltisk opphav medan mora Jelena Josifovna Pisareva var russisk. I mellomkrigstida var Estland sjølvstendig og blei eit åndelege sentrum for den russisk-ortodokse kyrkja.
I 1953 fullførte Aleksej teologistudium i dåverande Leningrad (St. Petersburg) og i 1961 blei han utnemnd til biskop for Tallinn og Estland. Han blei vald til patriark i 1990 i det første valet sidan revolusjonen utan påverknad frå kommunistpartiet. Han blei også den første patriarken i Russland etter samanbrotet av Sovjetunionen, og leidde kyrkja i ei tid då ho fann seg ein ny plass i det offentlege Russland.
I mai 2007 møtte han metropolitan Laurus av den russisk-ortodokse kyrkja utanfor Russland, som var blitt oppretta under sovjettida, for ein tilnærmingsseremoni mellom dei to kyrkjesamfunna. Patriarken hadde derimot dårlege tilhøve til paven i Roma, som han skulda for å misjonera i ortodokse område.
Aleksej II døydde 5. desember 2008.
Lygne
Lygne er ein innsjø som ligg i Hægebostad kommune i Agder fylke.
Skokholm
Skokholm (walisisk Ynys Sgoc-holm) er ei øy 4 km utanfor kysten av det sørvestlege Pembrokeshire i Wales. Ho ligg sør for naboøya Skomer. Øya har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) og er ein del av Pembrokeshire Coast National Park.
Øya har eit areal på ein kvadratkilometer og er kjend for klippene av gammal raud sandstein, der mykje sjøfugl held til. Skokholm har den tredje største kolonien av havlire som finst, samt ein stor del av den europeiske bestanden av havsvale. I tillegg er det 4500 lundefugl, 2000 teist og alke. Det går båt til Skokholm frå Martin's Haven på fastlandet, men ein kan berre vitje øya etter avtale med Wildlife Trust of South and West Wales.
Øya vart gjort kjend av Ronald Lockley, ein pioner innan ornitologi, særleg for arbeidet hans med lundefugl og havlire. Han oppretta det første fuglereservat i Storbritannia på øya i 1933. I tillegg til fuglane som hekkar her, er det mogeleg å sjå mange trekkfuglar til visse tider av året.
Historie
Namnet Skokholm kjem frå norrønt og tyder «skogsholmen», og har liknande tyding som Stockholm. Vikingane som vitja Bristol Channel gav namn til denne øya og andre øyar, og desse namna vert framleis nytta i dag.
Øya vart kjøpt for £300 i 1646 av William Philipps, ein advokat, og ho var i familien hans dei neste 360 åra.
Øya har i 2013 to vaktarar på stasjonen.
Trwynmynachdy
Trwynmynachdy er eit skjer sørvest for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales.
Bremnes ungdomsskule
Bremnes ungdomsskule (BUS) er ein ungdomsskule i Bømlo kommune i Vestland. Det er ein mellomstor skule med omkring 300 elevar fordelt på 12 klassar i tre trinn (8-10 klasse; A-D), det er også en innføring klasse på BUS. Skulen tek imot elevar frå fem barneskular, og husar omkring 60% av ungdomsskuleelevane i kommunen. Rektor ved skulen er Hans Arnevik.
Skulen vart bygd i 1965 og ligg i kommunesenteret Svortland.
Ny skule
Ein ny ungdomsskule skal etter planen byggjast mellom Bømlo vidaregåande skule og Sentralidrettsanlegget i perioden 2016—18. Budsjettet for 2016 og 2017 er på høvesvis 50 millionar og 105 millionar kroner.
Bakgrunnsstoff
Endra av Hamid Rezaee(05.03.2015)
Chawton
Chawton er ein landsby i East Hampshire-distriktet i Hampshire i England. Landsbyen ligg innanfor nasjonalparken South Downs. Han er kjend som heimen til forfattaren Jane Austen dei siste åtte åra ho levde.
Chawton hade eit folketal på 380 i 2000. Det er del av folketeljingsområdet Downland, som har 2 149 innbygjarar.
Chawton er nemnd i Domesday Book frå 1086. På 1200-talet fanst det eit herskapshus her som tilhøyrde John St John, ein nær undersått av Edvard I. Henry III vitja huset meir enn førti gonger. På 1500-talet bygde John Knight det noverande herskapshuset, Chawton House, som seinare blei påbygd og landskapet rundt endra av etterfølgjarane hans. På 1700-talet arva Jane Austen sin bror, Edward Austen Knight, eigedommen etter å ha blitt adoptert av Knight-familien.I 1809 flytta Jane Austen, mora og systera inn i eit lite hus i landsbyen.
Landsbyen har ei kyrkje, St Nicholas-kyrkja, som blei utforma av Arthur Blomfield.
Statens høgskole for kunsthåndverk og design
Statens høgskole for kunsthåndverk og design, ofte kalla Kunst- og håndverksskolen i Bergen, var namnet på ein høgskule i Bergen. Skulen vart etablert i 1909 under namnet Bergen Kunsthåndverksskole. I 1996 vart skulen slått saman med Vestlandets kunstakademi til Kunsthøgskolen i Bergen.
Historie
Statens høgskole for kunsthåndverk og design tilbaud treårige grunnstudium i grafisk design, illustrasjon, interiørarkitektur og møbeldesign, keramisk kuntshåndverk og tekstil-kunsthandverk. Grunnstudiet kunne vidareførast i eit hovudfagsstudium på 1–1 1/2 år. I 1989 var det rundt 150 studentar ved skulen. Dagens Kunsthøgskolen i Bergen har til samanlikning dobbelt så mange studentar.
Forfattaren og illustratøren Mette Newth var i perioden frå 1989 til 1993 førsteamanuensis og deretter rektor ved skulen.
Tall Ships’ Race
Tall Ships′ Races er årlege seglasar som til vanleg går i fire ulike farvantn: Biscaya/Middelhavet, Sørlege Nordsjøen, Nordlege Nordsjøen og Austersjøen. Bak seglasane står The Internationl sail Training Association, ISTA. (Det internasjonale skolskipsforbundet) Det er ein organisasjon som står bak seglskipsopplering av ungdom over heile vera. For at skip skal kunne delta må minst halvparten av mannskapet vere mellom 15 og 25 år.
Tall Ships' Races er ein regatta med lange tradisjoner, og gjekk fyrste gong av stabelen i 1956. Det starta då frå Torbay i England, og enda opp i Lisboa i Portugal. Ideen til regattaen kom frå Londonadvokaten Bernhard Morgan, som fekk med seg fleire kjente engelske personlegdomar. Dei ville arrangere ein regatta for å markere den endelege slutten for seglskute tida, men ville også at dette løpet skulle fostre godt vennskap og forståing mellom unge menneske frå ulike land. 20 seglskuter deltok i det første løpet, i to klasser: dei under og dei over 100 tonn. Norske SS «Christian Radich» var blant dei norske deltakarane, og kom på 2. plass. Meininga var at det berre skulle arrangerast ein regatta, men arrangementet i 1956 blei ein så stor suksess, at det sidan har blitt arrangert, fyrst annankavart år, deretter kvart einaste år. Arrangøren har hatt ulike namn, som STA (Sail Training Association), ISTA (International Sail Training Association), men heiter i dag Sail Training International (STI). Fra 1972 vart løpet sponsa av Cutty Sark Scotch Whisky, og seglasen fekk namnet Cutty Sark Tall Ships' Races. Dette var namnet fram til 2002, då den gjekk over til The Tall Ships' Races. Hovudsponsor i dag er byen Antwerpen. Fra å vera 20 deltakande skip i 1956, varierer talet no frå 70-100 deltakande skip kvart år, med 4 000 ungdommar frå over 30 ulike land. Under arrangementet er det lagt opp til 4 dagars aktivitet i kvar hovudhamn, med anten ein seglas eller cruise-in-company mellom hamnene. I 2008 var cruise-in-company lagt mellom Måløy og Bergen, mens seglasane gjekk mellom Liverpool-Måløy og Bergen-Den Helder.
Koichi Kawai
Koichi Kawai er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Selura
Selura er ein næringsfattig innsjø som ligg i Flekkefjord kommune i Agder fylke. Innsjøen ligg 31 moh. og er 118 m djup på det djupaste. Han har utløp mot aust til indre fjordbasseng i Flekkefjorden ved tettstaden Drangeid. Fossefallet der vart brukt av ein del industri, som f.eks. tønnefabrikk (nedlagt 1987), karosserifabrikk og Aarnes Garveri (nedlagt 2013). Langs vatnet si nordside ligg gardane Lilledrange, Glendrange og Stordrange.
Austsida er prega av ei steil nord-sørgåande fjellside, der ein finn gardane Reppen, Seland, Helland, Løyning, Slåta, Nedrejord og Rødland oppe i sida. Denne fjellrekka i aust har truleg gitt namn til innsjøen.
Egenes er ein stor morenerygg som nesten deler vatnet i to i sør ved Nulandsvika, der ein finn Egenes Camping. I sørenden av vatnet finst òg industriområde som er knytt til E39 ved Trøngsla.
Selura er rik på fisk, men fisken er liten. Fiskeartane i Selura er aure, ål og røye.
455
455 (romartal CDLV) var eit normalår som byrja på ein laurda i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Valentinianus og Anthemius var konsular (eller sjeldnare som år 1208 ab urbe condita).
Agglutinin
Agglutinin er stoff som kan få biologiske væsker til å klumpa seg, til dømes blod eller mjølk. Mange agglutinin er protein av typen lektin.
Dei best kjende agglutinina er antistoff som finst i blodplasmaen. Dei får ukjende celler — både bakteriar og andre blodtypar — til å klumpa seg saman, men angrip ikkje eigne blodceller.
Bodø
Bodø er ein by og administrasjonssenteret i Bodø kommune i Nordland. Byen har.
Bodø ligg nord for polarsirkelen (67° 17" N 14° 23" O) og har midnattssol frå 4. juni til 8. juli. Byen si plassering midt mellom hav og innland har gjeve han eit solid næringsgrunnlag. Det lulesamiske namnet på byen er Bådåddjo.
Bodø er ein av byane i Noreg som har hatt størst vekst sidan 1990-åra. I 2004 hadde Bodø ein vekst på 691 personar — ikkje inkludert kommunesamanslåinga med Skjerstad). Universitetet i Nordland har over 6 000 studentar.
Namn og etymologi
Namnet Bodø dukkar fyrst opp i det 16. hundreåret som eit len under lensherresetet Bodøgård, som ligg om lag tre kilometer sørausst for dagens sentrum, i Bodøsjøen bydel. Det norrøne namnet på denne garden var Bodin, som trulig er sett saman av det gamalnorske boði «båe, undervasskjer», etter båene i vika utanfor Bodøsjøen, som er staden der naustet for garden låg, og vin, som kan verte omsett med «hamnegang, eller grasslette». I så fall tyder Bodin «grassletta ved båe-vika». Dette namnet, som ein uttalte som «Bådin», med trykk på å-en og tonefall som i «Karin», utvikla seg i folkemålet til Bòddøya («Båddøya»). Bodø er ei fordansking av den forma. Ein annen etymologisk teori er at namnet kjem frå ordet Bodeiar, som betyr øya med buer. Øya kan då vere heile Bodøhalvøya, og buene er det ordet ein nytta for alle hus. Ordet tyder halvøya der folk bur.
Historie
Bodø vart grunnlagd i 1816 då faktoriet Hundholmen fekk bystatus. Hundholmen endra då namn til Bodø. Byen var tenkt som ein handelsby for nordnorske fiskarar i staden for Bergen. Byen voks lite dei fyrste 50 åra, men eit godt årleg sildefiske frå 1865 til 1874 gav nytt vekstgrunnlag. I 1900 budde det rundt rekna 3000 menneske i Bodø.
27. mai 1940 vart størsteparten av Bodø by lagt i grus av tyske bombefly. 3500 av dei 6000 innbyggjarane vart huslause, og knapt 200 hus stod att. 15 menneske omkom, av dei 13 bodøværingar og 2 britiske soldatar.
Gjenreisinga av Bodø starta då krigen slutta i 1945 og vart erklært ferdig i 1951. Takk vere god styring og forbod mot brakkereising vart byen ein av dei best planlagde i Noreg. Ein ny stor flyplass vart opna i 1952, Bodø domkyrkje i 1957, og Bodø stasjon på Nordlandsbanen i 1962.
Det amerikanske spionflyet U-2 var på veg til Bodø då det vart skote ned over Sovjetunionen i 1960, og byen fekk ein del merksemd i verdspressa etter dette. Sjå òg U2-krisa.
Kommunikasjonar
Bodø er eit viktig trafikknutepunkt. Bodø lufthamn er ein stor og moderne flyplass to kilometer utanfor sentrum, med fleire daglege avgangar til Oslo og andre norske byar. Bodø er òg endestasjon for Nordlandsbanen, med dagtog og nattog mot Trondheim og lokaltog til Rognan i Saltdal (Saltenpendelen). Riksveg 80 går austover og kjem inn på E6 ved Fauske, medan Fylkesveg 17 (Kystriksvegen) tek av sørover ved Saltstraumen. To av dei lengste riksveg-ferjestrekningane i Noreg går frå Bodø til Værøy og Røst. Det er daglege bussruter frå Bodø til nord-Sverige og Narvik/Tromsø, og snøggbåtruter til Helgeland og Lofoten, Nordlandsekspressen
Kultur
I 2002 vart Nordlands Framtid og Nordlandsposten samansmelta til Avisa Nordland, og er i dag den einaste dagsavisa utgjeven i Bodø.
Orkesteret Arktisk Filharmoni har kontor i byen og i Tromsø.
Kenta Kawai
Han spela for klubben Ehime FC.
Igler
Igler (Hirudinea) er ein underklasse av leddmakkar med clitellum og sugeskål. Dei er utbreidd over heile verda, og kan finnast både i ferskvatn, på land i fuktige miljø og i havet. I likskap med dei nære slektningane sine fåbørstemakkane har dei eit magebelte (clitellum) og er hermafrodittiske. I Noreg er blodigla den mest kjende iglearten.
Kjenneteikn
Igler er leddmakk, og følgjeleg segmenterte dyr utan lemmar. Gruppa er likevel særs atypisk for leddmakkane; m.a. har berre nokre få artar setae («børstar»), og då som regel i særs små tal langt framme på dyret. Kroppane deira består av 34 kroppssegment, som i motsetnad til hjå andre leddmakk ikkje er skilde med septa. Dei seks første kroppssegmenta er omdanna til sugekopp - eit døme på tagmatisering utanfor leddyra.
Muskelsystemet til iglene er meir komplekst enn hjå børstemakkane. Der dei fleste annelidar klarar seg med langsgåande og sirkulære musklar, nyttar igla heile fire slag musklar. I tillegg til dei tidlegare nemnde har dei dorsoventrale musklar som flatar ut kroppen og eit uformeleg fjerde muskellag mellom dei langsgåande og dei sirkulære musklane.
Som andre dyr i klassa Clitellata har igla eit magebelte clitellum. Dei utviklar likevel dette organet berre i paringstida, som vanlegvis er om våren. Clitellum hjå igler er tre kroppssegment lange, og inneheldt eit einskild par eggstokkar og fire eller fleire testes.
Pilot Corporation
Pilot Corporation er ein produsent av skrivereiskapar. Pilot Corporation vart etablert i 1918, som Namiki Manufacturing Company og eig i dag fire fabrikkar i Japan og fabrikkar i USA, Frankrike og Brasil. Selskapet har hovudsete i Tokyo.
Ynys Bery
Ynys Bery er ei lita øy sør for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales. SS «Graffoe» forliste her etter å ha råka Ramsey Island. Ho sokk nord for Ynys Bery i 1903 på veg til Buenos Aires med kol. Det ligg på 15 meters djup og er ein populær dykkestad. Det høgaste punktet på øya ligg 72 meter over havet.
Health Points
HP (Helsepoeng, frå engelsk: Health Points) vert ofte nytta i elektronisk spelsamanheng og er blant dei vanlegaste forkortelsane.
Generelt
HP vert mykje nytta i mest alle spelkategoriar, blant dei RPG (rollespel), actionspel, eventyrspel, plattformspel og simulatorspel. HP er mindre nytta i barnespel, puzzlers, lek og ler-spel og kort og brettspel.
HP har ofte ein standard verdi på 10 eller 100. I løpet av spelet gjeld det å ikkje mista desse poenga, fordi dette kan føra til at karakteren døyr. Det er og vanleg at karakteren kan fylla opp nye liv etterkvart som han går igjennom spelet.
St Margaret's Island
St Margaret's Island er ei lita øy ved Caldey Island i Carmarthen Bay i Wales. Namnet kjem frå eit kapell som ein gong stod på øya, men i victoriatida vart dette omgjort til eit hus for lokale steinbrytarar, som tok ut kalkstein frå øya fram til 1851.
St Margaret's Island er under bevaring på grunn av fuglane som hekkar i klippene. Skarv (den største bestanden av denne arten i Wales, og 3% av den totale britiske bestanden), teist, alke, toppskarv, krykkje, svartbak, sildemåse, gråmåse, lundefugl og i nyare tid havsule, hekkar alle her. Øya er begrodd med strandbete, toppgåseblom og gras.
Isonzo
Isonzo (slovensk Soča, gamaltysk Sontig) er ei 140 km lang elv i Slovenia og Italia. Kjelda til elva ligg i Trentadalen i Dei juliske Alpane i Slovenia i ei høgd på om lag 1 100 meter over havet. Elva renn forbi det høgaste fjellet i Slovenia, Triglav (2 864 moh) før ho renn sørover forbi byane Bovec, Kobarid, Tolmin, Nova Gorica og Gorizia. Ho munnar ut i Adriahavet nær den italienske byen Monfalcone.
Sočadalen var åstad for store militære operasjonar, inkludert tolv slag ved den italienske fronten under den første verdskrigen mellom mai 1915 og november 1917 der over 300 000 soldatar frå Austerrike-Ungarn og Ungarn mista livet.
I Slovenia vert elva stundom kalla «Den vene smaragdelva» på grunn av det samaragdgrøne vatnet. Ho er visstnok ei av få elvar i verda som har ein slik farge gjennom heile løpet. Soča inspirerte den slovenske diktaren Simon Gregorčič til å skrive det mest kjende diktet hans Soči (Til Soča), eit meisterverk i slovensk poesi.
Isonzo er kjend for den unike aurearten Salmo trutta marmoratus (kalla marmoraure), som lever i det krystallklåre vatnet i dei øvre områda av elva. Arten er utryddingstruga på grunn av at andre fiskeartar vart sett ut i elva mellom dei to verdskrigane.
Israel Ruong
Israel Ruong var ein samisk språkforskar og professor i samisk språk og kultur ved Uppsala universitet.
Israel Ruong vart fødd i Arjeplog, og hadde pitesamisk som morsmål. Han tok lærarutdanning i Luleå, og doktorerte på avhandlinga Lappische Verbalableitung argestellt auf Grundlage des Pitelappischen i 1943. Ruong vart professor i 1963.
Ruong arbeidde med ulike sider av samisk språk, særleg med morfologi. Han publiserte også fleire lærebøker, mellom anna Min sámegiella, som set saman lærebokleg pedagogisk progresjon med systematisk grammatikk til eit heile.
Ruong var også oppteken av praktisk arbeid med språket, han var mellom anna ein av mennene bak Bergsland-Ruong-rettskrivinga frå 1948.
Svjatohirsk
Svjatohirsk (ukrainsk Святогі́рськ, russisk Святого́рск, Svjatogorsk) er ein liten by i Donetsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 5 000 innbyggjarar (2011). Før 2003 heitte byen Slovjanohirsk (ukrainsk Слов'яногірськ) eller Slavjanogorsk (russisk Славяного́рск) og før 1964 vart han kalla Bannovsky (russisk Ба́нновский) eller Bannovskoje (russisk Ба́нновское).
Henares
Henares er ei elv i Spania, og sideelv til Jarama. Ho har utspring i Sierra Ministra i landsbyen Horna, nær Sigüenza i provinsen Guadalajara.
Henares tyder på spansk «enger», fordi det tidlegare var enger ved elvebreidda. Sideelvane hennar er Torote, Sorbe, Cañamares, Salado, Dulce, Aliendre og Bornova.
Yutaka Kaneko
Yutaka Kaneko er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Gnagarar
Gnagarar (latin Rodentia) er ein orden av pattedyr som er særprega ved dei to kraftige fortennene i overkjeven. Tidlegare rekna ein òg haredyra til gnagarane under overordenen Glires, men ein har gått bort frå dette synet i nyare tid.
REM-søvn
REM, ei forkorting for rapid eye movement, viser til eit søvnstadium der hjernebølgjene kan målast til å vera nesten like dei ein har i vaken tilstand, medan skjelettmuskulaturen er avslappa. Fordi ein kan sjå raske augerørsler hjå folk som er i denne tilstanden har han fått namnet Rapid Eye Movement. Dei fleste draumar skjer når ein er i dette stadiet.
Gnagarar
Kjenneteikn
Gnagarane sitt fremste kjenneteikn er framtennene deira, som er tilpassa gnaging og veks heile livet. Hjå brunrotte Rattus norvegicus veks dei så mykje som 2,7 mm i veka. Dei er dekt med hard emalje berre på framsida, så når dei vert brukt får dei ein kvass egg som gjer dei til effektive gnagereiskapar. Ulike grupper nyttar dei til ulike føremål. Mønsteret i emaljen kan vera nyttig når ein skal bestemma artar.
Dyra i gruppa er kompakt bygde og har oftast korte bein. Dei er sålegjengarar og er elles særs varierte i kroppsbygging; særleg halen. Berre i Noreg er spennet breitt; artar som bever, ekorn, dei ulike rottene og lemenet har vidt ulike former på halen sin.
Den største gnagaren i verda i dag er flodsvinet, som kan vega over 60 kg og lever i våtmarker i Sør-Amerika. Dei langt fleste gnagarar er likevel smågnagarar som oftast veg mindre enn 100 gram.
Inndeling
Inndelinga under følgjer Animal Diversity Web, med nokre tillegg etter Handbook of the Mammals of the World (2017).
Masein
Masein (retoromansk  Masagn) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 865 meter over havet.
Kommunen ligg i nedre Heinzenberg og består av dei to busetnadane Ober- og Unter-Masein og grendene Dalaus, Cresta og Lochmüli.
Toshiro Tomochika
Toshiro Tomochika er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Wiesbaden
Wiesbaden er ein by i Tyskland og hovudstad i delstaten Hessen. Byen ligg ved Rhinen der ho møter elva Main. Dei største nabobyane er Mainz, Darmstadt og Frankfurt am Main. Wiesbaden har om lag 285 000 innbyggjarar.
Wiesbaden ligg 40 minutt med S-Bahn frå Frankfurt internasjonale flyplass.
Bydelar
Byen er delt inn i 20 bydelar: Biebrich, Schierstein, Sonnenberg, Bierstadt, Dotzheim, Erbenheim, Frauenstein, Heßloch, Igstadt, Mainz-Kastel, Mainz-Amöneburg, Mainz-Kostheim, Auringen, Breckenheim, Delkenheim, Medenbach, Naurod, Nordenstadt, Kloppenheim og Rambach.
Historie
Ein har funne spor etter busetnadar i Wiesbaden tilbake til steinalderen. Historiske dokument viser at det har budd folk her sidan romarane reiste ei festning her i år 6. Varmekjeldene i Wiesbaden vart først nemnd av Plinius den eldre i hans Naturalis Historia. Den romerske busetnaden vart først nemnd med namnet Aquae Mattiacorum (latinsk for «Vatnet frå Mattiaci») i 121. Dette namnet viser til stamma Chatti frå Mattiaci (tysk Mattiaker), som levde i området på den tida. Byen oppstår òg som Mattiacum i Klaudios Ptolemaios sitt verk (2.10).
Alemannarar erobra fortet om lag 260. Seinare på 370-talet, då romarane og alemannarane var allierte, fekk alemannarane kontroll over Wiesbaden-området og hadde ansvar for å forsvare det mot andre germanske stammer.
På 500-talet dreiv frankarane bort alemannarane. På 700-talet bygde frankarane ein kongeleg gardsplass («Königshof», «curtis regia»). Ein gong mellom 828 og 830 nemner Einhard «Wisabada». Dette er første gong namnet Wiesbaden er dokumentert.
I 1170-åra fekk hertugen av Nassau området rundt Wiesbaden som eit len. Dei styrte dette til 1242, då erkebiskopen av Mainz erobra Wiesbaden og brende han til grunne. Wiesbaden gjekk tilbake til huset Nassau i 1270. I 1329 fekk huset Nassau og Wiesbaden rettane til å prege myntar av Ludvig IV av Det tysk-romerske riket.
På grunn av deltakinga i opprøret som førte til den tyske bondekrigen, mista Wiesbaden alle rettane sine i 1525 i over førti år. I denne perioden bygde Wiesbaden ein ny vingard i 1526, og vart protestantisk med Wolf Denthener som den første lutherske pastoren 1. januar 1543. Same dag vart den første latinske skulen opna, som klargjorde elevane for gymnaset i Idstein. I 1566 fekk byen privilegia sine attende.
I 1815 vart hovudstaden i Nassau flytta til Wiesbaden, og han vart residens for hertugen. Ein starta då ein byggeprossess som skulle gje byen eit strålande utsjånad. Det meste av det historiske sentrumet i Wiesbaden kjem frå denne tida. Under den austerriksk-prøyssiske krigen i 1866 valde Nassau å ta austerrikarane si side. Dette førte til slutten på hertugdømet. Etter at Austerrike tapte vart Nassau annektert av Preussen og vart ein del av den prøyssiske provinsen Hessen-Nassau.
Etter den andre verdskrigen vart delstaten Hessen oppretta, og Wiesbaden vart hovudstaden, sjølv om den nærliggande byen Frankfurt er mykje større med mange fleire offentlege kontor.
Kumlevollvatnet
Kumlevollvatnet er eit vatn som ligg i Flekkefjord kommune i Agder fylke. Namnet er endra frå Kongevollvann (Kongevollvannet), som det framleis heiter på folkemunne. Namnet stammar frå Kongevoll gard, som grensar til vatnet. Vatnet er vassmagasin til Høylandsfoss kraftverk.
Fennougristikk
Fennougristikk er vitskapsgreina som utforskar finsk-ugriske, eller meir generelt, uralske språk. Fennougristikken står rimelegvis sterkast i Finland og Ungarn, men også Estland, Tyskland og Russland er viktige.
Publikasjonskanalar
Sentrale tidsskrift innanfor finskugrisk forsking er Finnisch-ugrische Forschungen, Linguistica Uralica og Finnisch-Ugrische Mitteilungen. Det viktigaste vitskaplege selskapet for fennougristikk er Société del la Finno-Ougrienne (Suomalais-Ugrilainen Seura), som har sekretariat i Helsingfors.
Fennougristikken si historie
Det er mogleg å hevde at fennougristikken vart grunnlagt med János Sajnovics si ''Demonstratio. Idioma Ungarorum et Lapponum idem esse'' frå 1770, der han viste det langt frå trivielle faktum at samisk og ungarsk er slektspråk.
På same måten som utforskinga av indoeuropeiske språk var fennougristikken på 1800-talet sterkt historisk orientert, og junggrammatikken stod sterkt. Vilhelm Thomsens påvising av korleis urgermanske lånord har halde seg uforandra i finsk hadde stor innverknad på E.N.Setälä og andre fennougristar i Finland.
I Noreg har fennougristikken konsentrert seg om utforskinga av samisk. Av norske språkforskarar har m.a. Knut Bergsland drege andre uralske språk inn i forskinga si, m.a. med ein artikkel om objektkonjugasjonen i mordvinsk.
Heinzelnisse
Heinzelnisse er ein nettstad som hjelper brukaren til å omsetja frå og til norsk (bokmål) og tysk. Staden har også eit program som kan hjelpa til å forbetra gloser, ein får tilfeldige gloser som skal omsetjast frå norsk til tysk eller omvend.
Ordet «Heinzelnisse» er ei blanding av heinzelmännchen og husnisse, begge byggjer på same figur.
Nettstaden har eit forum der ein kan stilla spørsmål.
Kulivatnet
Kulivatnet er eit vatn som ligg i Sirdal kommune i Agder fylke.
Ynys Cantwr
Ynys Cantwr er ei lita tidvassøy sør for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales. Det høgaste punktet på øya ligg 55 meter over havet.
Ynys Eilun
Ynys Eilun og Pont yr Eilun er to småøyar søraust for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales.
Fest
Fest, gilde og gjestebod er spesielle tilstellingar der fleire folk er samla for å ha det kjekt. Festar kan vera arrangert for å markera ei bestemt hending, for å sosialiserast, for å visa fram status og rikdom eller for å få eit avbrekk frå kvardagen. Ein fest kan vera formell eller uformell, og den vil ofte ha eit eller fleire tema. Festar inneber ofte mat og drikke, gjerne med alkohol. Musikk og dans er også vanleg. Deltakarane kan pynta seg med fine klede, smykke og sminke. Festen føregår i eit privat lokale eller i eit selskapslokale som til dømes ein pub eller eit ungdomshus. Omgjevnadane er ofte forbetra med store bord, fin oppdekking og ulik pynt, som blomar eller levande lys.
Biogeografi
Biogeografi er læra om den geografiske spreiinga til ulike organismar, og om prosessane som ligg bak ho. Mønstra av artsdistribusjon på dette nivået kan vanlegvis forklarast gjennom ein kombinasjon av historiske faktorar som artsdanning, utrydding, kontinentaldrift, istider, endring av elveløp osb., i kombinasjon med økologiske faktorar i miljøet.
Biogeografien kan delast opp i mellom anna dyregeografi og plantegeografi.
Biogeografiske regionar
Den biogeografiske verda er delt inn i seks regionar:
Stundom vert òg Antarktis og Oseania rekna som biogeografiske regionar.
Historie
Biogeografien som vitskap oppstod på 1800-talet og vart grunnlagd av oppdagaren Alexander von Humboldt, som utførte eit omfattande botanisk kartleggingsarbeid på reisene sine. Alfred Russel Wallace kartla spreiinga av fauna og flora i Indonesia på 1850-talet og nytta observasjonane sine som indisium for ei utviklingslære han kom fram til uavhengig av Charles Darwin (men på om lag same tida).
Med molekylærbiologien sitt inntog oppstod ei ny grein av biogeografi; fylogeografien. Denne utviklinga gjorde det mogleg for vitskapsfolk å testa teoriane sine om opphavet og utryddinga til bestandar, mellom anna endemiske øy-artar. Der klassiske biogeografar var i stand til å spekulera på kvar artane på Hawaii-øyane kom frå, kan fylogeografar nytta DNA og finna ut om dei er nærast i slekt med tilsvarande artar i Asia eller i Nord-Amerika.
Guadarrama-elva
Guadarrama er ei elv i Spania og ei av sideelvane til Tajo med ei lengd på 132 km. Ho spring ut ved Siete Picos i Sierra de Guadarrama i Den autonome regionen Madrid. Elva har eit nedslagsfelt på 1708 km².
Eigo Sekine
Eigo Sekine er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Almazna
Almazna (ukrainsk Алмазна, russisk Алмазная, Almaznaja) er ein liten by i Luhansk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 4 000 innbyggjarar (2011).
Deventer
Deventer er ein kommune og by i Nederland i provinsen Overijssel. Byen ligg i regionen Salland og har om lag 100 000 innbyggjarar. Deventer ligg på austsida av elva IJssel, men små delar av kommunen ligg òg på vestsida. I 2005 vart den vesle kommunen Bathmen (med 5 000) slått saman med Deventer.
Deventer har ein jernbanestasjon langs den viktige linja Amsterdam / Utrecht–Amersfoort–Osnabrück–Berlin / Hamburg og langs Groningen–Zwolle–Arnhem–Nijmegen. Han ligg òg ved motorvegen A1, 90 km frå Amsterdam. Vegen går vidare til Berlin.
Deventer vart truleg grunnlagd av den engelske misjonæren Lebuinus rundt 768, som bygde ei trekyrkje her ved breidda av IJssel. Dette var ikkje den første busetnaden i området, som har vore busett sidan bronsealderen. I seinmellomalderen var byen medlem i Hansaen og var ein av byane som dreiv handel på Bryggen i Bergen.
Ynys Gwelltog
Ynys Gwelltog er ei lita tidvassøy sør for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales.
Det høgaste punktet er 53 meter over havet. Ynys Gwelltog tyder «graskledd øy».
Gravatnet
Gravatnet er ein innsjø som ligg i Sirdal kommune i Agder fylke.
Gravatn og Valevatn er i dag eit magasin for Tjørhom kraftverk.
Steinkjer
Steinkjer (sørsamisk: Stïentje) er ein by og administrasjonssenteret i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Byen ligg inst i Trondheimsfjorden og har. Steinkjer er sete for fylkesadministrasjonen i Trøndelag.
Steinkjer er tilgjengeleg med båt, noko som har gjort det lettare å drive handel til og frå byen. I dag går E 6 gjennom byen, og jernbanestrekninga Trønderbanen har sin endestasjon her. Nordlandsbanen har stopp i Steinkjer på veg mellom Trondheim og Bodø. Bygrensa går i nord ved Eggevammen og i sør ved Figga.
Økonomien i byen bygger i stor grad på industri og jordbruk.
Hironori Saruta
Hironori Saruta er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Gjuvvatnet
Gjuvvatnet er ein innsjø som ligg i Åseral kommune i Agder fylke.
The Sims 4
The Sims 4 er eit livssimuleringspel og den fjerde tittelen i The Sims-serien. Electronic Arts annonserte spelet den 6. mai 2013 og det vart gjeve ut i Noreg for Microsoft Windows i september 2014, og for macOS i februar 2015. Konsollutgåver vart lansert for PlayStation 4 og Xbox One i november 2017.
Sidan lanseringa har Electronic Arts gjeve ut åtte utvidingspakkar til spelet, tillegg til fleire «spelpakkar», «stæsjpakkar», og gratis oppdateringar som har lagt til nye funksjonar og spelområde.
Oppsett
The Sims 4 lar spelaren lage ein «sim» – ein figur som spelaren styrer gjennom ulike livsfasar. Spelaren sine val påverkar simmen sin personlege utvikling og gjer det muleg å styre historia i ulike retningar.
Utvikling
Spelet blir utvikla av The Sims Studio og Maxis, i motsetning til The Sims 3, som blei utvikla berre av The Sims Studio, sjølv om mange Maxis-tilsette jobba på spelet.
Spelmekanikkane i The Sims 4 var avduka i ein video på Gamescom 2013 saman med andre EA-titlar. Videoen fokuserte mellom anna på korleis «Lag ein sim»-funksjonen var blitt forbetra.
Simmar vil òg være i stand til å gjere fleire oppgåver samtidig, slik som å snakke og gå på same tid.
Buckminsterfulleren
Buckminsterfulleren er ein type karbon med formelen C60, der molekyla består av 60 karbonatom i kuleform. Bindingane mellom atoma dannar femkantar og sekskantar. Buckminsterfulleren er det minste fulleren der ingen femkantar berører kvarandre; dette destabiliserar strukturen.
Forma på C60-molekylene er og kjent frå lærfotballen.
Buckminsterfullerenet har fått namnet sitt etter den amerikanske arkitekten Buckminster Fuller som lanserte denne forma, den geodetiske kuppelen, mot slutten av 1940-talet. Buckminster Fuller var opptatt av å produsera det i laboratoriet ved hjelp av laserstrålar, men ein trur no for tida at det òg finst naturleg blant anna i sot og i verdsrommet.
Shuichi Akai
Shuichi Akai er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ehime FC.
Follebu
Follebu er eit sokn og tettstad i Gausdal kommune sør i Gudbrandsdalen i Innlandet fylke.
Follebu sokn
Follebu sokn har om lag 2 400 innbyggjarar (2013), og femnar om bygdene rundt elva Gausa frå grensa i sør mot Lillehammer kommune og nordover til og med Einstad og tettstaden Segalstad bru som delest i to av soknegrensa. Det høyrde til Gausdal prestegjeld fram til 1878, deretter Østre Gausdal prestgjeld. Follebu kyrkje er bygd år 1260 og ligg eit stykke nordom Follebu tettstad.
Follebu tettstad
Tettstaden Follebu er med  den største i kommunen, ligg 4 km søraust for kommunesenteret Segalstad bru og 16 km nordvest for Lillehammer.
Segalstad bru
Segelstad bru er administrasjonssenter i Gausdal kommune i Innlandet fylke. Tettstaden har, og ligg ved vegskiljet mellom Austre og Vestre Gausdal. Staden har fått namnet sitt frå brua som bind dei to delane av kommunene saman.
Ved Segalstad bru er også det fyrste av dei to Q-meieria i Noreg. Dette var tidlegare Gausdal Ysteri, ein av dei største brunostprodusentane i landet.
Segalstad Bru er kjend for kampane i aprildagane 1940, der fleire menn fall.
R.E.M. Live
R.E.M. Live er eit konsertalbum frå R.E.M. som vart innspela på Point Theatre i Dublin 26. og 27. februar 2005, dei siste konsertane på vinterdelen av turnéen Around The World Tour i høve det 13. studioalbumet deira Around the Sun som vart utgjeve seint i 2004. Det vart utgjeve i Europa 15. oktober 2007 og i USA ein dag seinare, som eit sett med to CD-ar og éi DVD-plate. I februar 2008 vart det også utgjeve som eit sett med tre vinylplater. Framføringane er filma av Blue Leach.
R.E.M. Live inneheld sjeldsynte framføringar av «I Took Your Name» frå albumet Monster (1994) og «Ascent of Man» frå Around The Sun, i tillegg til den då uutgjevne «I’m Gonna DJ». Ein studioversjon av denne songen vart seinare utgjeven på Accelerate frå 2008.
Innhald
DVD-en inneheld alle dei same songane i same rekkjefølgje.
CD 2
<li>«What’s the Frequency, Kenneth?» (frå Monster) – 4:06</li> <li>«Drive» (frå Automatic for the People) – 5:41</li> <li>«(Don’t Go Back To) Rockville» (frå Reckoning) – 4:39</li> <li>«I’m Gonna DJ» (seinare utgjeven på Accelerate) – 2:27</li> <li>«Man on the Moon» (frå Automatic for the People) – 6:46</li></ol>
Tyngdeakselerasjon
Tyngdeakslerasjon er akselerasjonen ein lekam som fell vil få som følgje av gravitasjon. Ved havnivå på jordoverflata er tyngdeakslerasjonen definert som nøyaktig 9,80665 m/s2. Dette er det same som 1 g, som er ei eining for akselerasjon. g-krafta er den tilsvarande krafta, og er lik 9,80665 N/kg, som vil gje ein akselerasjon frå 0 til 100 km/t på 2,83 sekund.
Symbolet g vert alltid skrive med liten bokstav i kursiv for å ikkje forveksle han med G. Dette er gravitasjonskonstanten, som alltid vert skriven med stor bokstav, eller med forkortinga for gram, som ikkje står i kursiv.
Forklaring
Den totale akselerasjonen til ein lekam finn ein ved å legge saman fartsendringa til lekamen og ein vektor på 1 g som peikar nedover for vanleg gravitasjon (eller gravitasjonen i verdsrommet om ein er der). Til dømes vil ein akselerasjon oppover på 1 g doble den tilsynelatande vekta til lekamen, og i det motsette tilfellet vil ein lekam bli vektlaus, om ein har ein akselerasjon på 1 g nedover i eit tregleikssystem. Ein person som t.d. sit i ein stol ved havnivå vil oppleve ei kraft på 1 g på grunn av vekta si.
Yuya Nagatomi
Han spela for klubbane Ehime FC og Kataller Toyama.
Tyngdeakselerasjon
Forklaring
Verdien av g definert over er ein vilkårleg middelverdi på jorda er tilnærma lik akselerasjonen til ein lekam i fritt fall ved breiddegraden 45,5º. Han er større enn den midla akselerasjonen ved havnivå på jorda, som er om lag 9,797645 m·s−2.
Eininga for tyngdeakselerasjon, meter per sekund i andre, kan byttast ut med newton per kilogram, men storleiken 9,80665 er framleis den same. Av og til kan det vere nyttig å bytte eining, som når ein har problemstillingar med trykk som følgje av gravitasjon, eller vekt.
Variasjonar i jorda sin gravitasjon
Gravitasjonen eller tyngdekrafta varierer med høgda, breiddegrad og lokale variasjonar.
På jordoverflata vil gravitasjonen vere avhengig av kor den vert målt, og er størst i låge høgder på grunn av to faktorar.
Den første er at i eit roterande referansesystem eller akselerert referansesystem, som ein har på jordoverflata, så har ein ei «fiktiv» sentrifugalkraft som har ei retning normal på rotasjonsaksen til jorda. Tyngdekrafta vert svekka av denne sentrifugalkrafta, og reduserer vekta til ein lekam. Denne effekten er minst ved polane, der tyngdekrafta og sentrifugalkrafta er ortogonale, og er størt ved ekvator. Tyngdeakslerasjonen varierer derfor frå 9,789 m·s2 ved ekvator til 9,832 m·s2 at ved polane.
Den andre årsaka er at jorda er flattrykt ved polane og buler ut ved ekvator (ein effekt skapt av sentrifugalkrafta). Dette fører til at lekamar er lengre borte frå senteret av jorda ved ekvator enn ved polane. Sidan gravitasjonen mellom to lekamar (jorda og lekamen) er omvendt proporsjonal med avstanden mellom dei, vil lekamar på ekvator oppleve ei svakare tyngdekraft enn lekamar ved polane.
Kombinasjonen av desse to effektane gjer at g er 0,052 m·s−2 større, altså tyngdekrafta på ein lekam er 0.5 % større ved polane enn ved ekvator.
Visst terrenget er ved havniå kan vi estimere g:
der
Dette er Den Internasjonale Gravitasjonsformelen frå 1967.
Høgd over havet vil derimot påverke dette resultatet. Gravitasjonen minkar med høgda med 9,8 m·s−2 per 3200 km. Dermed:
Det er dei lokale variasjonane i terrenget som gjer at ein har kome fram til konstantane brukt i desse likningane, ved at ein har målt gravitasjonen i forskjellige høgder, og på forskjellige breiddegrader. Sjå òg fysisk geodesi og tyngdeanomali.
Utrekna verdiar av g
I Newtons gravitasjonslov er g berre ei rekkje faktorar i likninga: For å finne tyngdeakslerasjonen ved havnivå kan ein setje inn verdiar for G og massen (i kg) og radiusen (i meter) til jorda for å få den utrekna verdien av g:
Dette er svært nær den målte verdien av g. Skilnaden kan ha fleire årsaker:
Både verdiane av r og m1 brukt i denne utrekninga er usikre. Verdien av G kan derimot målast nøyaktig, og på bakgrunn av dette rekna Henry Cavendish ut eit estimat på massen til Jorda.