cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trondheim
Historie
Trondheim har hatt fleire store bybrannar, den mest kjende er Hornemansbrannen den 19. april 1681. Etter denne brannen kom Johan Caspar von Cicignon frå Luxembourg for å laga ein ny plan for byen. Han braut heilt med den gamle bystrukturen frå mellomalderen og dreiv igjennom vide, rette gater for å hindra fleire slike storbrannar. Denne planen pregar framleis bybiletet. Diverre var ikkje dette nok, husa var framleis av tre og tok like lett fyr. Ein ny brann i 1708 øydela heile sentrum i byen. Etter to storbrannar i 1841 og 1842 innførte bystyret murtvang, det vil seie at bygningane vart bygde i mur heller enn tre, og det vart slutt på store bybrannar.
Gamalost
Det blir forska på om gamalost har ein positiv effekt på helsa. Det er mykje som tyder på at osten innheld stoff som senkar blodtrykket.
Daniel Carvalho da Silva
Daniel Carvalho da Silva er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Thespa Kusatsu.
Gamalost
Framstilling
Før i tida, då osten blei produsert på stølen eller på garden, trengde han lang modningstid. Dette var fordi osten måtte ta til seg muggkulturen frå rommet der han blei lagra. Det kunne ta mellom tre månader og eitt år før osten var ferdig.
Når gamalosten blei laga på stølen, var det budeiene som laga osten. Sjølve ysting var ein arbeidskrevjande prosess. Fyrst måtte ein lage surmjølk. Her brukte ein store kjeler, ofte for 150 liter mjølk. Det fanst i hovudsak to måtar å produsere gamalost på: Hardangermetoden og Sognemetoden. Ved begge metodar blei mjølka fyrst varma opp, til ostemassen skilde seg ut. Det er i etterbehandlinga av osten det er litt forskjell mellom metodane. Når osten var kokt og fylt i kjelen byrja modningsprosessen. Når osten var blitt fast, blei han lagt på ei fjøl eller hylle. Fjøla var ofte dekt med bjørkenever, bregnar eller storr for å få nok luft under osten. Så blei osten gjerne dekt med klede og mose slik at han ikkje skulle tørke ut for fort. Etter nokre dagar byrja det å komme muggsopp på osten. Osten måtte i byrjinga snuast anna kvar dag, og muggen måtte gniast inn i osten igjen. Dette var tungt arbeid, sidan ostane var store og kunne vege så mykje som 8 kilo kvar. Når ein kom lengre ut i modningsprosessen blei det mindre arbeid med gamalosten.
Gampel-Bratsch
Gampel-Bratsch er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg meter over havet.
Trondheim
Grenser
Opphavleg var Trondheim by området på byhalvøya, medan områda rundt høyrde til Strinda herad. Han vart utvida fleire gonger og fekk grensa han no har i 1964, då kommunane Strinda, Byneset, Leinstrand og Tiller blei slegne saman til den nye kommunen Trondheim.
Gamalost
Framstilling
Ved dagens industriell framstilling blir muggkulturen tilset, og gamalosten modnar i løpet av berre 11 til 13 dagar.
Trondheim
Offentlege institusjonar
Trondheim er sete for biskopen i Nidaros og sidan 2011 òg for primas for Den norske Kyrkja. Viktige statlege institusjonar i Trondheim er Direktoratet for arbeidstilsynet, Miljødirektoratet og Domstoladministrasjonen.
Gamalost
Gamalost frå Vik
Rundt år 1900 var det mange mindre meieri som freista å få i gang ein gamalostproduksjon. Dei fleste mislykkast, men ei av dei som lykkast var Brita Ligtvor frå Vik. Ho vann sølvmedalje for gamalosten på ei landbruksutstilling i Bergen i 1909. I dag er TINE Meieriet i Vik eit av få meieri i Noreg som produserer gamalost. Produksjonen er på rundt 150–200 tonn i året. Gamalost frå Vik er beskytta produktnemning for gamalost laga av Tine-meieriet i Vik.
Fannaråki
Fannaråki eller Fannaråken er eit fjell i Luster kommune i Vestland. Like ved toppunktet, som ligg 2068 moh., finn ein Fannaråkhytta som er open sommarstid og då som den høgastliggande overnattingsstaden i Noreg. Tilkomst er via Sognefjellsvegen til Storfonni. Ein kan òg gå frå Turtagrø gjennom Helgedalen og inn i Steindalen og så rett opp til toppen.
Gamalost
Gamalost frå Vik
Osten skal vere laga av skumma surmjølk modna med muggtypen Mucor mucedo. Han skal ha gulbrun farge med ein gulkvit kjerne, og han skal ha ein kraftig, karakteristisk smak og fast konsistens. Han skal innehalde mindre enn 1 % feitt og rundt 50 % protein.
Trondheim
Offentlege institusjonar
Trondheim er eit viktig skule- og utdanningssentrum. Byen har fleire vidaregåande skular med mange studieretningar. Under Noregs teknisk- naturvitskapelege universitet (NTNU), som vart oppretta ved ei omorganisering av Universitetet i Trondheim i 1996, høyrer dei tidlegare institusjonane: Den allmennvitenskapelige høgskolen, Norges tekniske høgskole, Det medisinske fakultet, Vitenskapsmuseet, Kunstakademiet i Trondheim og Trøndelag musikkonservatorium. I Trondheim ligg òg Norges geologiske undersøkelse, Det kongelige norske videskabers selskab og Statsarkivet i Trondheim, som utanom Trøndelag òg dekkjer Møre og Romsdal og Nordland. I Trondheim ligg universitetssjukehuset St. Olavs Hospital, under det divisjon Psykisk helsevern med avdelingane Østmarka, Haukåsen og Brøset.
Kultur
Adresseavisen, lokalt kalla Adressa, er den eldste dagsavisa i Noreg og kjem ut i Trondheim. På Tyholt held distriktskontoret for NRK Trøndelag til, og her er òg administrasjonen for rikskanalane P1 og P3 lokalisert. Kulturtilboda elles omfattar mellom anna Trondheim Symfoniorkester, Trondheimsolistene, Trøndelag Teater, Trondhjems kunstforening og Trondheim kunstmuseum, Nordenfjeldske kunstindustrimuseum og Olavshallen (konserthus). Trondheim kino vart oppretta i 1918 og har to kinosenter; Nova med 11 salar og Prinsen med 8 salar. På Brattøra ligg Norges nasjonale opplevingssenter for pop og rock, Rockheim. Under olsok blir dei årlege Olavsfestdagene arrangert.
Gamalost
Gamalost frå Vik
Gamalosten ber Olavsrosa, som er eit kvalitetsmerke i samband med formidling av Norsk kulturarv.
Trondheim
Samferdsle
Trondheim er eit kommunikasjonsknutepunkt med gode samband til distrikta omkring og andre delar av landet. E 6 går i retning sør over Dovre og Gudbrandsdalen, og gjev samband heilt til Oslo. E 6 fører nordover til Nord-Trøndelag og vidare til Nord-Noreg. I byen er det eit omfattande nett med bussruter. Den interne bussdrifta er driven av busselkapet AtB.
Jarnbana kom til Trondheim i 1864 da Størenbana vart opna. I dag fører Rørosbana og Dovrebana sørover til Austlandet, og Nordlandsbana fører nordover til Bodø. Frå Nordlandsbana tek Meråkerbana av ved Hell i Stjørdal og går vidare til Sverige.
Trondheim hamn er ei viktig import- og eksporthamn, og Hurtigruta kjem innom både på nord- og sørgåande ferd.
Trondheim lufthamn, Værnes ligg 37 kilometer aust for bysenteret, i Stjørdal kommune, og har tidgjengde avgangar til inn- og utland.
Sega Game Gear
Sega Game Gear er ein berbar spelkonsoll som vart laga av det japanske føretaket SEGA. Den var hovudsakleg konkurrent til Nintendo sin Game Boy men også Atari Lynx. Utviklinga av konsollen byrja i 1989 under kodenamnet Project Mercury og den vart sleppt i Japan i 1990, i USA i 1991 i Europa og Australia i 1992.
Funksjonar
Til skilnad frå Nintendo sin svart/kvite Game Boy, hadde Game Gear fargebilete. Game Gear vart heldt horisontalt i handa, med LCD-skjermen mellom hendene, til skillnad frå Game Boy sitt vertikale design.
Game Gear var eigentleg ein portabel variant av Sega Master System men, hadde ein større fargepalett og kunne difor gje betre grafikk. Ein funksjon hjå Game Gear var ein TV Tuner Adapter som gjennom kassettuttaket gjorde det mogleg å sjå fjernsyn på LCD-skjermen.
Ettersom Game Gear og Sega Master System var så like kvarandre var det enkelt å konvertere spela til den portable spelemaskinan, noko som førte til at Game Gear fekk mange spel. Å konvertere Game Gear-spel til Master System var umogleg, grunna den utvida fargepaletten.
Elisabeth Andreassen
Elisabeth Gunilla Andreassen, populært kalla Bettan er ein svensk-norsk songar.
Andreassen vart fødd i Göteborg i Västra Götalands län i Sverige av norske foreldre. Ho voks opp på Källö-Knippla i den nordlege skjærgarden ved Göteborg. Ho oppheldt seg også mykje i Sykkylven, der familien hennar kom frå. Som vaksen busette ho seg på Ullern i Oslo. Ho er gift og har to barn.
Andreassen har gjeve ut ei rekkje album og har sunge alt frå country til musikalar. Ho vann den internasjonale finalen i Eurovision Song Contest i 1985 saman med Hanne Krogh.
Karriere
I 1978 kom Elisabeth Andreassen på andreplass i Göteborgs-Tidningens talentkonkurranse Sjöstjärnan og spela country saman med Kalle Bäckström og Bengt Adielson i KEB Band på ulike pubar rundt omkring i Göteborg. I byrjinga av 1980 vart ho oppdaga av Lasse Holm ved ein country-galla i Medborgarhuset i Stockholm. Dagen etter fekk ho spele inn ein demo og vart tre veker seinare medlem av bandet Chips og drog rett på turné til Vest-Tyskland. I 1981 konkurrerte Chips (med «Bettan») i Melodifestivalen 1981 og det vart den første gongen av mange.
I 1981-1983 medverka Andreassen òg i musikalen Spök saman med Björn Skifs och Martin Ljung på Maximteater'n i Stockholm og turnerte rundt i Sverige med Chips. Ho arbeidde då òg med countrysongaren Mats Rådberg. På Melodifestivalen 1984 gjekk det ikkje særleg bra då stemma ikkje heldt, men ho fekk revansje året etter då ho og Hanne Krogh (i gruppa Bobbysocks) vann den internasjonale finalen. Etter sigeren kunne dei turnere i både Sverige og Finland og spela i 1986-1987 inn ei plate i Los Angeles. Bobbysocks vart oppløyst i 1988, og begge medlemene heldt fram med karrierane sine som soloartistar. Samanlagt har ho vunne den svenske Melodifestivalen og norske Melodi Grand Prix fire gonger.
Ådal
Ådal er eit dalføre i Ringerike kommune. Dalen strekkjer seg nordover frå Semmen i sørvest og Nymoen i søraust, langs begge sider av Ådalselva (del av Begna), Sperillen og europaveg 16, opp til grensa mot Sør-Aurdal kommune i Valdres i nord og Søndre Land, Gran, Lunner og Jevnaker kommune i nordaust og aust, alle fem i Oppland.
Elisabeth Andreassen
Karriere
Med Kikki Danielsson medverka ho i countryturnéen Country Cross Country (CCC). I 1988 spela ho inn ei countryplate i Nashville i Tennessee.
Ådal
Historie
Ådal var eigen kommune (herad) frå 1857 til den store kommunesammenslåinga i 1964, då dei tidlegare landkommunane Ådal, Norderhov, Tyristrand og Hole slo seg saman med bykommunen Hønefoss til storkommunen Ringerike. Hole trekte seg ut av storkommunen igjen og vart på nytt eigen kommune frå 1977.
Det er kjent at det fanst minst to stavkyrkjer i dalen før svartedauden i 1349-1350, ei i Viker og ei på Hvalshaugen ved Hallingby. Før reformasjonen i 1536 høyrte folkesetnaden i dalføret til Norderhov prestegjeld, men etter dette vart Viker kyrkje (den gamle stavkyrkja), som på den tida truleg var den einaste kyrkja i dalen, annekskyrkje til Hole kirke, som sjølv vart annekskyrkje til Norderhov kyrkje. Denne situasjonen varte til like før år 1600, da Hole prestegjeld gjenoppstod. Kyrkja i Viker vart då annekskyrkje under Norderhov, ein situasjon som varte til Ådal prestegjeld vart oppretta i 1857 (då dalen vart eigen kommune). Viker kyrkje vart då soknekyrkje, men etter kvart som det vart bygd nye kyrkjer i både Nes i Ådal (1860) og på Hallingby (1862), overtok Hval kirke på Hallingby som hovudkyrkje i gjeldet, som i dag har tre sokn.
Elisabeth Andreassen
Karriere
Sidan slutten av 1990-talet har Andreassen mellom anna vore med i ein konsert-versjon av The Phantom of the Opera, Sofies verden og sunge revy med komikar-gruppa Dizzie Tunes. Platene hennar har vorte blant dei mest selde i Noreg.
Ådal
Skildring
Vest i dalføret ragar Ådalsfjella langs grensa mot Strømsoddbygda i nabodalen Soknedalen, og i nord mot segnomsuste Vassfaret og Vidalen, der den gamle kongevegen snor seg mot Hedalen og Valdres. Nord i desse fjella ligg òg Gyranfisen (1 127 moh.) og Treknatten (1 101 moh.), dei to høgaste fjelltoppane i Ringerike. Frå Skollerud er òg vegen kort til den segnomsuste Tjuvenborgen sør i Ådalsfjella. Aust i dalføret stig landskapet inn mot åsdraga på fylkesgrensa til Oppland, der det finst fleire flotte vatn, inkludert Vælsvatna i Ådal, Samsjøen og dei vestlege delane av Fjorda.
Elisabeth Andreassen
Karriere
Ho opptredde med Lotta Engberg og Kikki Danielsson i ein svensk TV-galla i november 2000 og det gav ideen til at dei tre skulle opptre saman. Trioen Kikki, Bettan & Lotta medverka i Melodifestivalen 2002 og i Melodi Grand Prix 2003. Trioen hadde i 2002-2003 eit tiljubla «krogshow» med tittelen Kikki, Bettan & Lotta - Tre stjerner på same scene - Rondo, Göteborg og Cirkus i Stockholm.
Ådal
Skildring
Medan Ådalselva dominerer nedre del av dalføret er det Sperillen som dominerer øvre del. Sperillen er den nest største innsjøen i Ringerike, etter Tyrifjorden. Innsjøen har tilsig frå elvene Begna og Urula i nord, og utgjer saman med delar av Ådalselva ein ynda stad for sportfiskarar. I Sperillen har det tradisjonelt òg vore drive med yrkesfiske gjennom mange tiår, spesielt etter sik. Den såkalla sperillsiken held nemleg høg kvalitet og vert nytta til å lage rakfisk. E16 går langs austsida av elva og Sperillen, medan den såkalla Vestsideveien (fylkesveg 172 i Buskerud) strekkjer seg langs vestsida av dalføret, opp til Elsrud der vegen stoppar.
Elisabeth Andreassen
Karriere
I 2004 turnerte Andreassen i Sverige med Lasse Holms i ein slagerturné som fekk namnet Diggiloo.
Metafysikk
Metafysikk (frå gamalgresk meta physiké, «etter» fysikken), er ein filosofisk faggrein som tek for seg emne det ikkje let seg gjera å føre vanlege vitskaplege prov for. Metafysikken drøftar emne som gud, sjel og liknande. Mykje av den metafysiske diskusjonen ligg nær teologien, men er i like stor grad knytt til høgare matematikk. I dag er ikkje metafysikk rekna som ein vitskap, og særleg i naturvitskaplege fagkrinsar har ordet ofte hatt nedsetjande tyding.
Elisabeth Andreassen
Melodi Grand Prix 2015
Saman med Tor Endresen framførte Andreassen «All Over the World» på engelsk i Melodi Grand Prix 2015, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2015 i Wien i Austerrike. Bidraget var skrive av Tor Endresen og Are Selheim. Dette var den sjette deltakinga til Andreassen i tevlinga, og den tolvte gongen ho deltok i ei nasjonal uttaking til Eurovision Song Contest. Bidraget vart mellom dei fire beste i finalen og gjekk vidare til gullfinalen der det enda på fjerdeplass. Andreassen tok òg del i opningsnummeret der ho var med på å framføre ein del av «Dschinghis Khan», det vesttyske bidraget i Eurovision Song Contest 1979 i Jerusalem i Israel. Ho tok òg del i pausenummeret der ho, saman med Hanne Krogh, framførte sin eigen vinnarsong frå 1985, «La det swinge».
Ådal
Distrikt
Dalføret vert ofte delt inn i tre ulike område:
Metafysikk
Fram til seint på 1800-talet vart metafysikken rekna som filosofisk disiplin i skjeringspunktet mellom Filosofi, kunst, religion og vitskap. Denne vart avskriven av Friedrich Nietzsche, som sette metafysikken på sidelina som tankeretning. Sidan den tid har mange filosofar stilt seg kritiske til metafysikken, mellom dei Husserl og Martin Heidegger. Karl Marx har og sett metafysikken utanfor sitt filosofiske prosjekt, slik at drøftinga av disiplinen nok stogga opp etter Hegel. Hans Georg Gadamer tek metafysikken meir på alvor, og set han inn i eit kanningsteoretisk perspektiv.
Omgrepet «Metafysikk» vart første gongen nytta av Aristoteles, som hadde skrive ei fysisk utgreiing (fysikken), og så tok på med eit tillegg, som han kalla «meta»-fysikk (etter fysikken, eller «det som følgjer med» fysikken).
Metafysikken drøfter ofte tilhøva mellom transcendens, sanning og eksistens.
Ei vidareutvikling av tanken om metafysikk kom i form av patafysikken seint på 1800-talet.
Sjå og Transcendens.
Betaplan
Betaplan-approksimasjon er ei tilnærming i geofysisk væskedynamikk der coriolisfrekvensen, f, vert sett til å variere lineært i rommet. På ein roterande sfære, slik som jorda, varierer f med sinus av breiddegraden. Ein kan sjå ei lineær tilnærming til denne variasjonen rundt ein viss breiddegrad (i form av utviding med taylorrekkjer) som eit tangent plan som rører overflata til sfæren ved denne breiddegraden. Dei dynamiske likningane kan då nyttast i eit plant kartesisk koordinatsystem i staden for eit sfærisk koordinatsystem. Namnet «betaplan» kjem av at ein skriv den lineære variasjonskooeffisienten som den greske bokstaven β.
Betaplan-approksimasjon er nyttig for teoretiske analysar av mange fenomen i geofysisk væskedynamikk sidan ein får mykje enklare likningar, som likevel får med den viktige informasjon om at coriolisparameteren varierer i rommet. Særleg er rossbybølgjer, den viktigaste typen bølgjer i storskala atmosfærisk og oseanografisk dynamikk, avhengig av variasjonen til f som ei tilbakeverkande kraft, og dei oppstår ikkje om coriolisparameteren vert tilnærma til å vere ein konstant.
Skudenes fyrstasjon
Fyret vart oppretta i 1799. Fyrstasjonen ligg i eit klippelandskap og områda mellom klippene ber preg av å ha vorte nytta som beitemark. Her ligg den tidlegare fyrbygningen i tre med grunnmur etter lyktehus på det søraustlege hjørnet. I tillegg finst bustad og uthus. Det er òg spor etter eit kolhus og anlegg frå den andre verdskrigen i området. Fyrstasjonen vart nedlagt i 1924, lyktehus rive og bygningane seld.
Fyrstasjonen ligg ytst på ein høg klippe i eit særprega landskap. Den høge alderen og at bygningane stor sett er som då dei vart bygd gjer at fyrstasjonen er freda etter lov om kulturminne.
Yitzhak Shamir
Yitzhak Shamir var ein israelsk politikar frå høgrepartiet Likud; statsminister i Israel i periodane 1983-84 og 1986-92.
Han vart døypt Icchak Jaziernicki då han vart fødd i Różana i dåverande Polen, no Ruzjany i Kviterussland. I 1935 emigrerte han til Palestina. Før staten Israel vart oppretta i 1948, var Shamir operativ leiar for den jødiske terrorgruppa LEHI (Sternligaen), som mellom anna drap den SN-utsende fredsmeklar Folke Bernadotte.
Frå 1955 til -65 arbeidde han i etterretningsorganisjonen Mossad. Sidan engasjerte han seg i politikken for Likud. Han var medlem av Knesset frå 1973 og var åra 1977-80 parlamentpresident. Deretter var han i perioden 1980-83 utanriksminister i Menachem Begin si regjering. I oktober 1983 tok han over som leiar av Likud-regjeringa, ei regjering som gjekk av eit knapt år seinare. Hausten 1986 kom han tilbake som regjeringssjef, og vart sitjande som leiar av Israel i nærare seks år.
Laos
Laos er eit land i Søraust-Asia med grense til Thailand i vest, Kambodsja i sør, Vietnam i aust og Kina og Myanmar i nordvest. Landet har røter i Lan Xang-riket, 'Landet med ein million elefantar', og det moderne Laos blir òg somme tider kalla med dette namnet.
Historie
Tidleg laotisk historie er prega av Nanzhao-riket, som varte fram til 1300-talet då Lan Xang-riket tok over. Dette riket blei svekka på 1700-talet, slik at Thailand kunne ta over dei ulike statane som var igjen. På 1800-talet kom så desse statane under fransk påverknad, og blei del av Fransk Indokina i 1893.
Etter å ha vore okkupert av Japan under den andre verdskrigen blei Laos eit sjølvstendig kongedøme i 1949 under kong Sisavang Vong.
Den første indokinesiske krigen fann stad i Fransk Indokina. I laupet av den, vart frigjerings-organisasjonen Pathet Lao skipa av Det indonesiske kommunispartiet. Pathet Lao starta krigføring mot den franske kolonimakta sine styrkar; Pathet Lao fekk hjelp frå den vietnamesiske frigjeringsorganisasjonen Viet Minh.
Frigjeringa og seinare kommunist-styre
I 1950 vart Frankrike tvunge til å gi Laos delvis sjølvstyre som ein assosiert stat innanfor Den franske union. Frankrike holdt de facto kontroll fram til 22. oktober 1953, då Laos fekk full sjølvstende som eit konstitusjonelt monarki.
Den 9. november 1953 starta Pathet Lao-rørsla sin konflikt med Kongeriket Laos, og dermed hadde den laotiske borgarkrigen starta.
Frankrike tapte den første indokinesiske krigen, og signerte deretter fredsavtalen for Laos under Geneve-konferansen i 1954; borgarkrigen derimot, den heldt fram. I 1955 vart «The Programs Evaluation Office» skipa av USA sitt forsvarsdepartement, og utstasjonert i Laos; byrået gav støtte til den laotiske hæren sin kamp mot Pathet Lao, ei kommunistisk rørsle.
Fleire statskupp fann stad i tida 1959 til 1964.
I 1960 fann ein serie opprør stad i Kongedømmet Laos, og kampar braut ut i mellom landet sin hær og geriljastyrkane til Pathet Lao; geriljastyrkane vart støa av kommunist-styresmaktene i Nord-Vietnam og Sovjetunionen. Koalisjonsregjeringa frå 1962 leia av prins Souvanna Phouma vart mislykka, og borgarkrigen mellom statsapparatet og Pathet Lao auka stadig i omfang. Pathet Lao vart støa militært av den nordvietnamesiske hæren (NVA) og Vietcong.
Laos hadde ein nøkkelposisjon i Vietnam-krigen sidan delar av Laos var invadert og okkupert av Nord-Vietnam, og brukt som forsyningslinje i krigen mot Sør-Vietnam. USA svarte med luftstyrkar som bomba dei nordvietnamesiske styrkane i Laos, og USA støa militære- og paramilitære antikommunistiske styrkar i Laos, og USA støa Sør-Vietnam sine militære inntog i Laos.
I 1968 gjekk fleire divisjonar av den nordvietnamesiske hæren til eitt åtak, for å hjelpa Pathet Lao sin kamp mot Laos sin hær. Åtaket resulterte i at storparten av den laotiske hæren vart demobilisert; på regjeringen sin side vart krigen frå då av kjempa av dei paramilitære styrkane til «USA sin løynde hær» som vart støa av USA og Thailand, og han vart leia av general Vang Pao.
Bombing frå lufta mot Pathet Lao og invasjonsstyrkane til den vietnamesiske folkehæren sto USA for, for å hindre at statsapparatet til Kongdømmet Laos skulle bryte saman. Mellom 1964 og 1973 sto USA for bombing frå lufta, av to millionar tonn bomber over Laos, noko som er tilnærma likt med dei 2,1 millionar tonn bombar som USA slapp over Europa og Asia under Andre verdskrigen. Dette gjer Laos til det landet som historisk sett har fått mest bomber frå lufta over seg, i forhold til innbyggjartalet. New York Times skreiv at dette svarte til «sirka eitt tonn [bombar] for kvar person i Laos».
Frå februar 1973 var det vapenkvile mellem Pathet Lao og den sittande regjeringa, men Nord-Vietnams tilstedeværelse i landet fortsatte, ikkje minst i form af ei avgjerande innflyting på Pathet Lao.
Sør-Vietnam fell i 1975. Pathet Lao tok makta i Laos, og den 2. desember 1975 abdiserte kongen. Regjeringa gav landet namnet Den demokratiske folkerepublikken Laos. Landet gjekk frå tette band med Vietnam til økonomisk liberalisering seint på 80-talet, og blei med i ASEAN i 1997.
Geografi
Heile Laos er hovudsakleg dekt av skog og fjell, med nokre sletter og høgland. Det høgaste fjellet er Phou Bia på 2817 meter.
Klima
Monsunen gjev ein god del nedbør i landet mellom mai og september eller oktober. Resten av året er tørt med ein god del sol. Temperaturane held seg stort sett høge året rundt, men i dei nordlege fjellområda kan ein ha kjøligare dagar om vinteren i samband med den nordaustlege monsunen, og ein kan få periodar med kald luft frå Kina.
Administrativ inndeling
Laos har 16 fylke (khoueng), ein kommune (kampheng nakhon), og ei spesialssone (khetphiset).
Daisuke Ito
Daisuke Ito er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Chiba, Oita Trinita og Fagiano Okayama.
Falketind i Jotunheimen
Falketind (2067 moh.) er eit fjell sør i Jotunheimen. Fjellet vart første gong klatra av Christian Peder Bianco Boeck, Baltazar Mathias Keilhau, og Ole Urdi i 1820. Det var det første fjellet av «alpin karakter» som vart klatra i Noreg. Dei gjekk via Snøggeken (Falkbreen) og nordryggen.
Den gongen heitte tinden Koldedalstinden, men Aasmund Olavson Vinje gav fjellet namnet Falketind over femti år seinare. I etterkant er ekspedisjonen som starta i Øystre Slidre vorte sett på som «oppdaginga av Jotunheimen».
Einspelar
Einspelar (engelsk single player) i dataspel er eit uttrykk på ein enkelt spelar, at spelet berre er mogleg å spela for ein person av gongen. For at fleire enn ein spelar skal kunna delta i eit dataspel på same tid må det aktuelle spelet stø såkalla fleirspelar-funksjon.
Mario-rollespel
Det første spelet som introduserte rollespel-element i Mario-serien var Super Mario RPG, som var utvikla av Square og utgjeve i 1996 til Super Nintendo Entertainment System. Spelet har ikkje nokon direkte oppfølgjar. To seinare spelseriar, Paper Mario og Mario & Luigi, har bygd vidare på konvensjonar etablert i originalen. Paper Mario-spela vart utvikla av Intelligent Systems og er kjende for sin særprega visuelle stilart. Mario & Luigi-spela vart utvikla av AlphaDream, og er alle vorte utelukkande utgjevne på handhaldne konsollar.
Fosfoglyserid
Fosfoglyserid eller glyserofosfolipid er glyserolbaserte fosfolipid. Fosfoglyserid er viktige i biologiske membranar.
Alessandro Marcello
Alessandro Ignazio Marcello var ein italiensk adelsmann som mellom anna òg var diktar, filosof og matematikar. Som broren Benedetto Marcello er han i dag hovudsakleg kjent som ein komponist av barokkmusikk.
Alessandro Marcello stamma frå ein venetiansk patrisierfamilie. Han komponerte fleire samlingar solokonsertar (mellom anna seks konsertar ved namn La Cetra) og nokre kantatar. Som medlem av Accademia dell'Arcadia publiserte han musikken sin under det «arkadiske» pseudonymet Eterio Stinfalico.
Hans mest kjente verk er Konsert for obo og orkester i d-moll, som Johann Sebastian Bach seinare arrangerte for cembalo (BWV 974).
Rune Lange
Lange byrja karrieren i Tromsdalen. I 1997 vart han signert av Tromsø, der han raskt etablerte seg på førstelaget. I 1999 vart han toppskårar i Eliteserien, med 23 mål – og han er til dags dato den siste spelaren som har skåra over 20 mål på ein sesong i den norske toppserien.
Rosenborg var ved fleire høve interessert i å kjøpe Lange, men Lange gjorde det klart at han heller ville til utlandet. Hausten 1999 var han aktuell for den engelske klubben Coventry, men overgangen stranda. Sumaren 2000 vart Lange kjøpt av tyrkiske Trabzonspor.
Dverglo
Status og vern
I år 2021 blei dverglo oppgradert frå kategorien nær truga til sårbar (VU) på norsk raudliste for artar.
Commercy
Commercy er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er sous-préfecture i departementet Meuse i Lorraine. Kommunen har om lag 6 000 innbyggjarar og ligg ved elva Meuse. Mest kjend, i alle fall i Frankrike, er byen for å vere opphav til madeleinekakene, som Marcel Proust skriv om i A la recherche du temps perdu (norsk utgåve: På sporet av den tapte tid).
Shinnosuke Sato
Shinnosuke Sato er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Chiba og Roasso Kumamoto.
Guttet-Feschel
Guttet-Feschel er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1345 meter over havet.
Atene
Ho var fylgd av ei lita ugle, bar eit geiteskinnsskjold som blei kalla Aegis som blei gitt til henne av far hennar og var i fylgje med gudinna for siger, Nike. Atene er ei væpna krigargudinne, var aldri eit barn, alltid ei jomfru (parthenos). Parthenon i Athen i Hellas er det mest berømte tempelet hennar. Ho hadde aldri ein ektemann eller elskar, sjølv om Hefaistos forsøkte ein gong, og mislykkast. Herodot og Platon identifiserte feilaktig Atene med gudinna Neith dyrka av libyarane (dei moderne berbarane).
Guttet-Feschel
Han vart skipa då kommunane Guttet og Feschel vart slått saman i 2000.
Koldedalstinden
Koldedalstinden  er eit fjell i Årdal kommune i Vestland. Det har ei høgd på 1927 meter over havet og er det 263. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Koldedalstinden var tidlegare òg namnet på Falketind.
Fleirspelar
Fleirspelar (engelsk multiplayer) er eit uttrykk som tyder at to eller fleire spelarar kan delta i eit dataspel på same tid. Spelarane kan vera motstandarar mot kvarandre, spela på ulike lag, eller samverka i lag mot sjølve spelet. Det er vanleg å bruke LAN, internett eller splitscreen.
Jean-Baptiste Lully
Jean-Baptiste de Lully (italiensk Giovanni Battista di Lulli; ) var ein italiensk komponist som det meste av livet sitt arbeidde i hoffet til Ludvig XIV av Frankrike. Han vart fransk borgar i 1661.
Biografi
Lully vart fødd i Firenze i Italia. Lully hadde lite utdanning, men var eit naturtalent på gitar, som han lærte hos ein fransiskanarmunk i Firenze. Han lærte seg seinare å spele fiolin og å danse. I 1646 vart han oppdaga av Roger de Lorraine, chevalier de Guise, son av Charles, hertug av Guise som tok han med seg til Frankrike, der han gjekk inn i teneste hos Mademoiselle de Montpensier (la Grande Mademoiselle) som kjøkengut og italiensklærar. Med hjelp av denne prinsessa vart talentet hans større. Han studerte musikkteori under Nicolas Métru. Det vart sagt at ein grov song om vernerinna si (eit burlesk vers han sette musikk til som omhandlar «sukket» ho lagde medan ho var på toalettet), førte til at vart sagt opp. Det er meir truleg at han ikkje ville visne bort i provinsane med prinsessa, som var i eksil..
Han kom i teneste hos Ludvig XIV seint i 1652, tidleg i 1653 som dansar. Han komponerte noko musikk for Ballet de la nuit, som kongen var særs nøgd med. Han vart utpeikt som komponist av instrumentalmusikk for kongen, og leia 24 fiolinar i Grande Bande (storband). Han var lei av mangelen på disiplin i Grande Bande i Les Vingt-quatre Violons du Roi og med løyve frå kongen oppretta han sitt eige Petits Violons.
Lully komponerte mange ballettar for kongen i 1650- og 1660-åra, der både kongen og Lully sjølv deltok i dansen. Han hadde òg særs stor suksess med musikk for komediane til Molière, mellom anna Le Mariage forcé (1664), L'Amour médecin (1665) og Le Bourgeois gentilhomme (1670). Det var då han møtte Molière at dei i lag skapte comédie-ballet. Interessa til Louis XIV for ballett forsvann gradvis etter kvart som han vart eldre og ikkje kunne danse like godt lenger (den siste framføringa hans var i 1670), så Lully gav seg ut på opera. Han kjøpte privilegium for opera frå Pierre Perrin og med støtte frå Jean-Baptiste Colbert og kongen, skapte han eit nytt privilegium som i røynda gav Lully total kontroll over all musikk som vart framført i Frankrike fram til han døydde i 1687.
Han vart kjend for å vere utsvevande. I 1661, i naturaliseringsbreva og i bryllaupskontrakten med Madeleine Lambert, dotter til venen av Lully og musikaren Michel Lambert, kalla Giovanni Battista Lulli seg sjølv «'Jean-Baptiste de Lully, escuyer' son av 'Laurent dei Lully, gentilhomme Florentin'». Sjølv om livet hans var full av suksessar, førte kjærleiksaffærane med både menn og kvinner til mange skandalar, til ubehag for Ludvig XIV. Trass i desse skandalane, klarte han alltid å få nåde hos Ludvig, som såg på Lully som ein naudsynt del av den musikalske underhaldninga ved hoffet og som såg på Lully som ein av sine få nære vener.
Den 8. januar 1687 leia Lully ein Te Deum til ære for at Ludvig XIV hadde vorte frisk etter ein sjukdomsperiode. Han heldt takten med å slå ein lang stav i golvet (ein forgjengar til taktstokken), som var vanleg på denne tida. Staven trefte tåa hans og han fekk ein byll. Han fekk kaldbrann i såret, men Lully nekta å få tåa amputert og kaldbrannen spreidde seg. Dette førte til at han døydde den 22. mars. Den siste operaen hans, Achille et Polyxène, var uferdig. Dei to sønene hans Jean-Louis Lully og Louis Lully hadde òg musikalske karrierer ved det franske hoffet.
Musikk
Musikken til Lully er frå mellombarokken, frå 1650 til 1700. Typisk for barokkmusikk er bruken av basso continuo som drivkrafta bak musikken.
Musikken til Lully er kjend for krafta, for å vere livleg med raske satsar og djup kjenslemessig karakter i dei triste satsane. Somme av dei mest populære verka hans er passacaille (passacaglia) og chaconne som er dansesatsar ein finn i mange av verka hans, som Armide og Phaëton.
Musikken til Lully hadde ein radikal innverknad i dansestilane i sjølve hoffet. I staden for langsame og staselege satsar, som hadde dominert fram til då, innførte han livlege ballettar med raske rytmar. Han gjorde utbetringar i samansettinga av orkesteret, og han innførte fleire nye instrument. Med venen Molière skapte han ei ny musikkform, comédie-ballet som kombinerte teater, komedie og ballett.
Instrumenta i musikken hans var fem strykarstemmer, som dessus (ei høgare stemme enn sopran), haute-contre (ei slags høgare tenorstemme), taille (baritenor), quinte, basse), delt som følgjer: ei stemme for fiolinar, ei stemme for bratsjar, ei stemme for cello og basse dei viole (viole, viola da gamba). Han nytta òg gitar, lutt, erkelutt, teorbe, cembalo, orgel, obo, fagott, blokkfløyte, fløyte, messingblåseinstrument og forskjellige rytmeinstrument.
Lully grunnla fransk opera (tragédie en musique eller tragédie lyrique), etter at han meinte den italienske operastilen ikkje høvde for fransk språk. Han fann ein høvande diktar og librettist i Philippe Quinault, og komponerte mange operaer og andre verk, som vart godt mottekne. Lully kan reknast som grunnleggaren av fransk opera og forsaka den italienske metoden med å dele dei musikalske nummera inn i fråskilde resitativar og ariar, og valde i staden å kombinere dei to for dramatisk effekt. Lully valde òg ein raskare utvikling av historia, som høvde betre for det franske publikum.
Kulturelle referansar
Tilhøvet mellom Ludvig XIV og Lully vart skildra i den franske filmen av Gérard Corbiau, Le Roi danse (Kongen dansar) i 2000.
Media
Le Bourgeois gentilhomme framført av Advent Chamber Orchestra.
Óssa
Óssa (gresk Όσσα) eller Kíssavos (gresk Κίσσαβος) er eit fjell i periferieininga Lárisa mellom Pílio og Ólymbos. Mellom Óssa og Ólymbos ligg Témbidalen. I gresk mytologi skal gigantane ha prøvd å stable Óssa oppå Pílio for å lage noko tilsvarande Ólymbos.
Meta
Meta er eit gresk ord som er nytta som førelekk i ei lang rad vitskaplege omgrep, ofte nytta i diskurs og litteraturvitskap. Ordet har fleire tydingar, men tolkast ofte som 'attmed' eller 'i følgje med'. Det kan og tyde 'imellom', etter samanhengen.
Høgevarde fyrstasjon
Høgevarde fyrstasjon er eit fyr som ligg ved Avaldsnes ved Karmsundet på austsida av Karmøy.
Meta
I norsk kan ein nytte ordet som førelekk når ein skal nemne eit emne som omhandlar seg sjølve. Ein «meta»-diskusjon er soleis ein diskusjon om sjølve diskusjonen, eller det å diskutere. «Metateater» inneber tanken om eit teater som drøftar sjølve teateret eller skodespelet (mellom anna nytta humoristisk av Monty Python). Slik kan ein og snakke om meta-ironi (ironisering over ironien). Hjå Platon kan ein på same vis snakke om ein meta-innsikt (innsikt i innsikta).
Høgevarde fyrstasjon
Fyrbygningen har eit høgt, rundt fyrtårn i gavlen og vart bygd i tegl i 1858. I 1859 vart bygningen bordkledd. Fyrstasjonen vart oppretta her i 1700 og med den høge alderen, samt at det finst ikkje liknande fyrbygningar i Noreg, er stasjonen freda etter lov om kulturminne. Stasjonen ligg i samanheng med tidlegare tollbod og fornminne.
Fyret vart lagt ned i 1902 og er erstatta av eit lyktehus i nærleiken.
Marin Marais
Marin Marais var ein fransk gambist og komponist.
Biografi
Marais vart fødd i beskjedne kår som son av skomakaren Vincent Marais. Etter mora døydde i 1666 vart Marin korgut i St. Germain-l'Auxerrois der onkelen hans Louis Marais var kapellan. Orkesteret i denne kyrkja vart leia av François Couperin «le Grand». Kjente medelevar var Michel Richard de Lalande og Jean-Francois Lalouette, og sistnemnde som var noko eldre enn Marin hjelpte han seinare til å få teneste ved hoffet til Ludvig XIV av Frankrike. Truleg hadde Marais alt lært seg å spele gambe, for då han i 1672 kom i stemmeskiftet og måtte forlate koret fekk han undervisning av dei mest kjente gambistane i si tid, Nicolas Hotman og den løyndomsfulle Monsieur de Sainte-Colombe, og dei tok truleg ikkje nybyrjarar.
Frå 1676 spelte Marais i Ludvig 14. sitt petit Choeur etter at Jean-Baptiste Lully anbefalte han. Oppgåva til det vesle ensemblet var å akkompagnere songarane.
Lully hadde høge tankar om Marais, og han fekk frå no av spele i alle oppføringane av dei store operaene til Lully, mest i basso continuo-gruppa og vikarierte òg for Lully som dirigent. Marais rekna Lully som komposisjonslæraren sin og tileigna det første bind sitt av Pièces dei viole (1686) til han i takksemd.
Marais hadde no sikker inntekt og gifta seg 21. september 1676 med Catherine Damicourt, dotter av ein salmakar. Saman fekk dei 19 barn.
1. august 1679 fekk Marais patent som joueur de viole de la musique de la Chambre, eigenhendig underskriven av Colbert og kongen. Marais var dermed sologambist i Det Kongelege Kammerorkesteret. Ei av oppgåvene hans var å spille gambe for kongen. I 1685 vart han medlem av orkesteret Acadèmie Royale de Musique. På denne tida byrja Marais sitt rykte som dyktig gambist og komponist å bre seg, og i 1686 debuterte Marais som hoffkomponist med stor suksess. Dessverre er musikken forsvunne.
På anbefaling frå kongen vart Marais i 1705 utnemnd som etterfølgjaren til Andre Campra som leiar for orkesteret Acadèmie Royale de Musique. Dette gjorde han i stand til å oppføre meisterverket sitt, operaen Alcyone den 18. februar 1706. Marais var orkesterleiar fram til 1710.
På side eldre dagar trekte Marais seg stadig meir tilbake, og i 1725 sa han frå seg posten som «Gambiste du chambre du Roi».
Litteratur og film
Marin Marais er den sentrale figuren i filmen Tous les matins du monde (1991) (på norsk Alle årets dager) av Alain Corneau, framstilt av Gérard Depardieu og son hans Guillaume etter romanen med same namn av Pascal Quignard.
Stykket La Sonnière De Geneviève Du Mont de Paris vart brukt som filmmusikk i filmen Liquid Sky (1982).
1409 Isko
1409 Isko er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. januar 1937 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg. Asteroiden blei kalla Isko etter Ilse Koch, kona til astronomen Fritz Kubach.
Fosfatidylserin
Fosfatidylserin er eit fosfoglyserid som finst i biologiske membranar.
Sivhauk
Sivhauk (Circus aeruginosus), tidlegare kalla brun kjerrhauk, er ein rovfugl i haukefamilien. Han finst i Noreg, men er rekna som nær truga på norsk raudliste 2021.
Utsjånad
Fuglen er om lag 48-62 cm (same storleik som ein ramn eller musvåk) med eit vengespenn på rundt 130 cm. Hoa er større enn hannen, med ei vekt på 740 gram. Hannen veg kring 540 gram. Hoa er litt mørkare i brunfagen enn hannen, som har lys farge under vengene og ein nesten grå hale.
Fosfolipid
Fosfolipid er lipid danna frå éi eller fleire feittsyrer, eit molekyl feittsyrene er feste til (gjerne glyserol) og eit fosfat knytt til eit alkohol. Fosfolipid er viktige og talrike i sellemembranar.
Carrefour i Haiti
Carrefour (haitisk: Kafou) er ein fattig forstad til hovudstaden i Haiti, Port-au-Prince. Byen hadde i 2005 eit estimert innbyggjartal på 439 581, og dei fleste av innbyggjarane arbeider i byen.
Før dei politiske problema i landet var byen eit populært turistmål.
Dyrhaugstindane
Dyrhaugstindane (eller Dyrhaugsryggen) er ein fjellrygg som ligg i fjellområdet Hurrungane, i den sørvestre delen av Jotunheimen, på grensa mellom kommunane Luster og Årdal i Vestland. Dyrhaugstindane ligg mellom Skagadalen og Ringsdalen. Dyrhaugsryggen har fleire topper over 2000 meter, der den høgaste er Store Dyrhaugstind (2146 moh.). Søre Dyrhaugstind er den bratteste av tindane langs ryggen og har mange klatreruter.
Akira Toshima
Akira Toshima er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane JEF United Chiba, Fujieda MYFC og FC Machida Zelvia.
Fosfatidylkolin
Fosfatidylkolin er eit fosfoglyserid som finst i biologiske membranar.
Jarlsbergost
Jarlsberg er ein halvfast løypeost av Emmenthaler-type utvikla ved Meieriinstituttet ved Noregs Landbrukshøgskole på 1950- og 60-talet. Osten vert produsert i Noreg av meierisamvirket TINE og på lisens i USA av Alpine Cheese i Ohio.
Brenibba
Brenibba (2017 moh.) er eit fjell i Luster kommune i Vestland. Brenibba og Lodalskåpa er dei einaste fjella over 2000 meter på Jostedalsbreen.
Inden i Sveits
Inden er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg meter over havet.
Benedetto Marcello
Benedetto Marcello (fødd mellom 24. juli og 1. august 1686 i Venezia; død 24. eller 25. juli 1739 i Brescia) var ein italiensk komponist av barokkmusikk.
Benedetto Marcello stamma frå ein advokatfamilie, studerte jus og hadde høge offentlege stillingar i den venetianske republikken.
Alt som ung publiserte han songar og sonettar. Han studerte komposisjon hos Francesco Gasparini (1668–1727) og Antonio Lotti (rundt 1667–1740). Marcello dyrka komposisjon som ein hobby ved sidan av sine offentlege verv og han vart derfor kalla nobile Veneto dilettante di contrappunto, dvs. ein amatørkomponist.
Òg broren Alessandro Marcello var ein ganske framgangsrik amatørkomponist.
Nokre verk av Benedetto Marcello:
Parthénio
Parthénio (gresk Παρθένιο, «Jomfrufjellet»), i antikken Parthenion, er eit fjell i Arkadía på Peloponnes i Hellas mellom slettene Ysié og Tejéa. Parthénio er fjellet der helten Telefos vart avslørt.
Pan viste seg for Filippides på Parthénio før slaget ved Marathon i 430 fvt.. Guden talte namnet hans og gav han ordre om å spør athenarane kvifor dei ikkje æra han, sjølv om han var god mot dei og hadde hjelpt dei mange gongar tidlegare. Som følgje av dette bygde athenarane eit altar til Pan ved foten av Parthenon.
Verbum Forlag
Verbum Forlag vart stifta 26. april 1820 under namnet Selskabet for Christelige Underviisnings- og Andagts-bøkers Udgivelse, etter kvart avkorta til Andaktsbokselskapet. Forlaget sprang ut av Det Norske Bibelselskap som vart stifta fire år tidlegare, i 1816. Bibelselskapet hadde som formål «at fremme den hellige Skrifts utbredelse» og «den evangeliske Religions Forkyndelse». For dette formålet utgav de ABC-ar, katekismer, salmebøker og bøker til «huslig andagts fremme».
Rundt 1900 vart etterspørselen etter andaktslitteratur mindre, og skiljet mellom Andaktsbokselskapet og Bibelselskapet vart nesten borte. Men i 1920 valde Bibelselskapet å spesialisere seg på berre å utgje Biblar, og då vart Andakstbokselskapet skilt ut som eit eige forlag. Sidan har det vore i kontinuerleg drift, under ulike namn. Namnet Verbum Forlag har vore i bruk sidan 1985. Blant dei viktigaste utgjevingane frå nyare tid er Norsk salmebok (1985) og Salmer 1997. Forlaget gjev årleg ut 20 - 30 titlar. I 1998 vart vedtektene endra, slik at forlaget no ikkje lenger er luthersk, men tverrkyrkjeleg. Forlaget er medlem av Forleggerforeningen. Forlagssjef er Anne Veiteberg.
1410 Margret
1410 Margret er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 8. januar 1937 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Cambridge på New Zealand
Cambridge, maori Kemureti, er ein by i regionen Waikato på Nordøya på New Zealand. Han ligg 24 km søraust for Hamilton, på breiddene til Waikatoelva. Cambridge er kjend som «byen med trea». Med eit folketal på 15 192 ved folketeljinga i 2006, er han den største byen i distriktet Waipa, og han er i jamn og snøgg vekst. I 2015 var folketalet estimert til litt over 19 000.
Cambridge er i dag særleg kjend for avl av fullblodshestar. Mange vinnarar av veddeløps- og sprangridingstevlingar kjem herfrå.
Bergkunst
Bergkunst er eit arkeologisk omgrep brukt om symbol og bilete som er blitt måla, rissa eller skore ut i steinar, fjell eller berggrunn, som regel i førhistorisk tid.
Helleristingar er ei form av kunsten der figurar er skorne ut i berget, og er den vanlegaste forma for bergkunst i Skandinavia. Bergkunst kan òg finnast i fjellholer, som holemåleri.
Bergkunst er ein svært viktig historisk kjelde til korleis menneska levde i førhistorisk tid, særleg i steinalderen, som det finst få andre kulturlevningar frå. Ein kan til dømes lesa mykje om viktige matvegar, som jakt og fiske, ut frå kunsten. På den andre sida er det vanskeleg å vita kvifor kunsten er der–blei han laga for å hugsa, underhalda, utføra magi eller i samband med rituelle handlingar?
Kjende bergkunststader
Holemåleria i Lascaux i Frankrike står på UNESCO si verdsarvliste. Det same gjer helleristingsområdet i Alta.
Sørhaugøy fyrstasjon
Sørhaugøy fyrstasjon eller Tonjer fyrstasjon er eit fyr som ligg 400 meter nordvest for Haugesund i Rogaland ved den nordlege inngangen til Karmsundet.
Fyret vart oppretta i 1846 og har ein fyrbygning i bordkledd tegl med tårn i gavlen. I tillegg finn ein naust og landing med brønnar, hage, steingardar, veg og tufter etter uthus. Fyret hadde eit linseapparat av 4. orden. Det finst restar etter tyske kanonstillingar like ved fyret.
Fyrstasjonen er ein viktig del av det ytre hamnebilete og med stor alder og godt bevarte bygningar er fyrstasjonen freda etter lov om kulturminne.
Bømlo gamle kyrkje
Bømlo gamle kyrkje er ei langkyrkje på Vorland på Bømlo. Den noverande kyrkja kan ha vore bygd i 1621, eller litt seinare på 1600-talet, men har etter den tid vorte vølt og ombygd fleire gonger, sist gong i 1951. Det har stått kyrkje på Vorland sidan mellomalderen og kyrkja her vart nemnd første gongen i 1360.
Den aller første kyrkja på Bømlo var truleg bygd i Eidesmarkjo på Eide. Segna fortel at kyrkjetømmeret ei natt, av overnaturlege krefter, vart flytta inn til Vorland. Kyrkja vart såleis flytta frå klosterjorda til prestebolsjorda. På Vorland vart kyrkja bygd eit stykke sørvest for tunet på Basthogjen, under Fjellet. Den gamle kyrkja vart riven i 1620 og den nye ført opp i 1621.
Kyrkja er utan tårn, men har ei luke i gavlen for å sleppe ut klokkeklangen. I 1848 fekk kyrkja nytt kor, og i 1885 vart kyrkja ombygd med nye benkar og galleri langs eine langsida.
Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon
Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon er eit amerikansk kampfly opphavleg produsert av General Dynamics. F-16 er i bruk i mange land over heile verda, blant anna i Noreg, Danmark, Nederland, USA og Belgia.
Flyet et basert på det såkalla «fly by wire»–konseptet, der alle kommandoane frå piloten vert styrte elektronisk via straumkablar. Første prototyp, YF-16, flaug i 1974, og F-16 gjekk inn i teneste den 17. august 1978. Jagarflyet vart bestemt kjøpt inn til det norske luftforsvaret i 1975. Det første flyet kom til Noreg i 1981.
Totalt er det produsert ca. 3 000 fly.
Fana
Fana er ein bydel i Bergen, med om lag 37 000 innbyggjarar (2010). Fram til 1. januar 1972 var Fana ein eigen kommune, som vart slått saman med Bergen kommune 1. januar 1972, saman med Arna, Laksevåg og Åsane. Han hadde då 44 402 innbyggjarar. Fana er med sine 176,5 km² den geografisk største bydelen i Bergen, og den av bydelane som har mest jordbruk att, samstundes som han er bydelen med størst folkevekst.
Nesttun var kommunesenter fram til samanslåinga, og sidan bydelssenter fram til bydelsadministrasjonen blei nedlagt sommaren 2004.
Fana kommune før 1972
Fana kommune omfatta òg dagens Ytrebygda bydel og delar av dagens Årstad bydel. Dagens Fyllingsdalen bydel var del av Fana kommune fram til 1955. Fana var den mest folkerike kommunen i Hordaland før dei store kommunesamanslåingane på 1960- og 1970-talet.
The Knack
Diskografi
(utval)