cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marchantiopsida
Kjenneteikn
Attåt kompleks thalloid struktur har marchantiopsidae fleire andre kjenneteikn, mellom anna at cellene i halsen på archegonia sit i seks rekkjer.
Hjå mange av artane i denne klassa sit både archegonia og antheridia på eigne stilkaktige utvekstar.
Klassifisering
Dei presise tilhøva mellom artane innanfor Marchantiopsida er ikkje kjend, men dei er delt inn i tre ordenar, som til saman omfattar om lag 440 kjende artar:
Anne Knutsdotter
«Anne Knutsdotter» er ei norsk vise som har glidd inn i folkevisetradisjonen i Noreg her i landet. Teksten stammar frå spelstykket Han har det strengt frå 1865, skrive av bergensaren Claus Pavels Riis, som på denne tida levde som proprietær på øya Tysnes i Sunnhordland. Somme stader finn ein årstalet 1869 oppgjeve som opphavsår, dette er fordi boka Norske Visor aat Folkehøgskular kom ut dette året.
I den grad det har funnest ein levande modell for Anne Knutsdotter – og eit verkeleg «Uren Luren» – kan det ha vore på Tysnesøy, nærare bestemt husmannsplassen Heio, som låg under Berge i Vattedal på Onarheim, på austsida av Tysnes. Det finst også andre stader i landet som har gjort krav på «Uren Luren». Folket på Berge budde høgt «oppe under fjell» og var kjende som «Knut i Lukto» og «Abel i Himmelen». Dottera Herborg er peikt ut som den levande modellen for Anne.
Kniv
Kniv er ein reiskap med skaft og ofte eit skarpt blad, som regel av metall, som er lagd for å kutte av, forme til eller dele opp ymse materiale med. Vanlegvis vert knivane laga med ulike formar og i ulike storleikar etter kva det er meininga å nytte dei til, og er som reiskapsgruppe den mest allsidige av alle. Ei mengd ulike handverkarar nyttar knivar, og knivar er i dagleg bruk i så godt som alle hushaldningar. Knivar kan brukast til å skjere i og forme til materiale som tre og lêr, til slakting og oppstykking av dyr, til matlaging og for å eta med. Knivar har frå gamalt av òg vore nytta som våpen, ikkje minst som drapsvåpen i slåsskampar eller andre situasjonar der sinne og brutalitet tek makta over ein person.
Forbod i Noreg mot å ha med seg kniv og liknande på offentleg stad
Ved ei lov 11 juni 1993 nr. 79 fekk den norske straffelova ein ny paragraf 352 a, endra ved lov 28 juni 2002 nr. 53, som sette forbod mot å ha med seg kniv eller liknande kvass og farleg reiskap på offentleg stad når det ikkje ligg føre ei akseptabel årsak til det:
«§ 352a. Med bøter eller fengsel inntil 6 måneder eller begge deler straffes den som forsettlig eller grovt uaktsomt på offentlig sted bærer kniv eller et lignende skarpt redskap som er egnet til bruk ved legemskrenkelser. Medvirkning straffes på samme måte. Forbudet gjelder ikke kniv eller annet redskap som brukes til eller bæres i forbindelse med arbeid, friluftsliv eller annet aktverdig formål.»
Søgne
Søgne eller Tangvall er ein tettstad i Kristiansand kommune i Agder fylke med. Folketalet inkluderer den gamle strandstaden Høllen ved kysten.
Fram til 2020 var staden kommunesenter i tidlegare Søgne kommune i Vest-Agder fylke.
Kjelder
[
Harald Lyche
Harald Heyerdahl Lyche var ein norsk lækjar frå Drammen, aktiv målmann og samfunnsbyggjar i Vestre Slidre.
Lyche vart cand.med. i 1892. Dei neste tre åra var han amanuensis i Sogndal. Sidan var han kommunelækjar 1895-98 i Vestre Slidre og 1899-1908 i Fredrikstad, der han ei tid var medlem i bystyret og stod bak skipinga av Austfold Mållag. I 1908 fekk han stillinga som distriktslækjar i Nord-Valdres, ein jobb han hadde til 1931.
Frå 1908 budde Lyche i Vestre Slidre. Her var han ei drivande kraft i samfunnslivet. Særleg iherdig arbeidde han for å få opp ein sjukheim i bygda, eit minnesmerke over han vart reist ved sjukeheimen etter han var død. Lyche skipa Vestre Slidre mållag og var formann 1912-22 i Valdres norskmålslag. Jamt og samt skreiv han avisartiklar som kom på trykk i avisene Valdres, Bonden og Den 17de Mai.
Lyche var «ein folkjær og dugande lækjar, eit hartegodt menneske og ei eldsjel». Han var godt hjelpa av kona Asta. Harald Lyche var morbror og fosterfar til Karl Lyche.
Bilete av renessansekomponistar
Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå renessansen. Nye bilete kan leggjast inn på rett plass i alfabetet, sortert etter familienamn.
Li i Fjell
Li er ein tettstad i Øygarden kommune i Vestland. Staden har og ligg ved Kobbaleia aust på Sotra.
Weissfluh
Weissfluh er eit fjell oppfor Weissfluhjoch i Plessurfjella (Alpane), i nærleiken av Davos i kantonen Graubünden i Sveits.
Jesu, meine Freude
Jesu, meine Freude, BWV 227, er ein motett komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig, truleg i 1723, kanskje for ei gravferd. Han er den lengste og mest kjende av dei seks motettane til Bach. Bach-forskaren Christoph Wolff meiner at motettane ein ikkje sikkert kjenner føremålet til, ikkje nødvendigvis hadde eit spesifikt føremål, men var kanskje noko Bach komponerte som ein del av undervisninga si.
Teksten er skriven av Johann Franck 1653 og henta frå Paulus’ brev til romarane 8: 1, 2, 9-11
Koraltemaet er basert på salmen «Jesu, meine Freude». Denne melodien av Johann Crüger kom først på trykk i Crügers Praxis pietatls melica (4. utgåve) i Berlin i 1653.
Instrumentering og struktur
Stykket er komponert for femdelt kor (SSATB).
Det består av elleve satsar:
11. januar
11. januar er den 11. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 354 dagar att av året (355 under skotår).
Blasiaceae
Blasiaceae er ein levermosefamilie. Det er berre to artar, i kvar si slekt. Blasia pusilla finst i nordlege strok, mellom anna i Nord-Europa, medan Clavicularia densa berre er å finna i Japan, der den er endemisk.
Burkina Faso
Burkina Faso er eit land i Vest-Afrika, med naboland på alle sider. Det grensar til Mali, Benin, Niger, Togo, Ghana og Elfenbeinskysten. Landet heitte frå og med kolonitida fram til 4. august 1984 Øvre Volta, då president Thomas Sankara omdøypte landet til Burkina Faso. Dette tyder ‘landet av rettskafne folk’ på moré, fulfuldé og djula, dei tre viktigaste språka i landet.
Hovudstaden er Ouagadougou (uttalt wagadougou), på folkemunne kjent som «Ouaga» (wagá). Innbyggjarane i landet kallar seg burkinabé.
Geografi
Burkina Faso ligg i Vest-Afrika. Størstedelen av landet er bølgjande sletteland med isolerte åsar her og der, restar etter eit prekambrisk fjellmassiv. Berre ein liten del av landet er dyrkbart, og det meste av landskapet består av skogkledde sletter på eit 200–300 meter høgt grunnfjellsplatå med ei svak helling mot sør.
Tre elver renn gjennom landet. Dei vart tidlegare kalla Svarte, Kvite og Raude Volta, og var opphav til det tidlegare landsnamnet Øvre Volta. I dag heiter elvene Mouhoun, Nakambé og Nazinon. Berre Mouhoun og ei anna elv, Comoé, er vassførande året rundt. Vassmangel er eit vanleg problem, særleg nord i landet. Den nordlege delen av landet inngår i Sahel-beltet, og består stort sett av halvørken og tørr savanne. Det tropiske klimaet med den varme ørkenvinden framhever tørrleiken i terrenget.
I sørvest består landet av opptil 700 meter høge sandsteinsplatå som er avgrensa av den 150 meter høge brattkanten Falaise de Banfora i aust og søraust. Den høgaste toppen i landet, Ténakourou på 749 meter, ligg her.
Klima
Landet har eit typisk savanneklima med ei enkel regntid og ei lang tørketid, som er om lag det same klimaet som ein har i dei sørlege områda av nabolandet Mali. Klimaet er varmt året rundt, og varmen er mest ubehageleg frå mai til oktober då fukta og skydekket er størst. Under tørketida kan den nordaustlege harmattanvinden føre med seg støvete luft som set ned sikta. Ouagadougou har ein årleg nedbørsnormal på 895 mm.
Tørketida er som regel frå desember til februar i den sørlege delen av landet, og den årlege nedbørsmengda der ligg på omtrent 1200 mm. Lenger mot nord varer tørketida frå november til april, og årsnedbøren er lågare enn i sør. Regntida varer som regel frå juni til september.
Historie
Området vart kolonisert av Frankrike i 1890-åra, då dei sigra over mossiane. Det vart fyrst administrert som ein del av Elfenbeinskysten, men i 1919 vart det utskilt som ein eigen koloni. Denne statusen vart fjerna seinare, men i 1947 vart det igjen ein egen koloni, med namnet Øvre Volta.
Landet vart sjølvstyrt i 1958, og heilt sjølvstendig i 1960. Det fyrste av fleire militærkupp fann stad i 1966. I 1978 fekk landet igjen sivilt styre, som varte til 1980. Då leia Saye Zerbo eit nytt militærkupp, og sat med makta til det neste kuppet i 1982. I 1983 leia kaptein Thomas Sankara eit nytt militærkupp der mellom anna Blaise Compaoré deltok. 15. oktober 1987 vart Sankara myrda i eit kupp leia av Blaise Compaoré.
I 1985 var landet i ein kortvarig krig med Mali. Burkina Faso utførte ei folketeljing, og enkelte flyktningleirar innanfor den maliske grensa vart besøkt av teljarane. Dette vart teke ille opp, og 25. desember 1985 braut det ut krig mellom dei to landa. Denne varte berre fem dagar, og kosta omkring 100 menneske livet; dei fleste var sivile som vart drepne då eit malisk fly bomba marknaden i Ouahigouya.
I oktober 2014 vart Blaise Compaoré avsett etter folkelege protestar. Ein ny militæroffiser, Yacouba Isaac Zida, tok over makta, men i november same året vart ein sivil førebels president innsett i staden, Michel Kafando. I september 2015 vart regjeringsmakta overteke av general Gilbert Diendéré i eit statskupp. Men etter nokre dagar vart det klart at kuppet var mislukka og kuppmakarane gav opp.
24. januar 2022 vart president Roch Kaboré avsett i et militærkupp. Oberstløytnant Paul-Henri Sandaogo Damiba vart leiar for Patriotic Movement for Safeguard and Restoration (MPSR), som inkluderte alle seksjonane av hæren. 31. januar utnemnde den regjerande militære regjeringa kuppleiaren Paul-Henri Sandaogo Damiba til mellombels president. 30. september 2022 vart Damiba avsett i eit nytt militærkupp. Ein av kollegaene til Damiba, kaptein Ibrahim Traore, hadde uttrykt misnøye med juntaleiaren si handtering av det islamistiske jihadistopprøret i den nordlege delen av landet. Etter folkelege demonstrasjonar meldte 2. oktober Damiba at han trekte seg for å hindra vidare konfrontasjonar, og Traore blei formelt ny president.
Provinsar
Burkina Faso er delt inn i 45 provinsar:
Balé, Bam, Banwa, Bazega, Bougouriba, Boulgou, Boulkiemde, Comoe, Ganzourgou, Gnagna, Gourma, Houet, Ioba, Kadiogo, Kenedougou, Komondjari, Kompienga, Kossi, Koulpelogo, Kouritenga, Kourweogo, Leraba, Loroum, Mouhoun, Namentenga, Nahouri, Nayala, Noumbiel, Oubritenga, Oudalan, Passore, Poni, Sanguie, Sanmatenga, Seno, Sissili, Soum, Sourou, Tapoa, Tuy, Yagha, Yatenga, Ziro, Zondoma, Zoundweogo
Økonomi
Hovudnæringa er husdyrhald. Det blir også dyrka hirse, ris, jordnøtter og bomull i landet. Burkina Faso er eit overbefolka og særs fattig land med få ressursar. Mange unge menn drar periodevis ut som gjestearbeidarar til kystlanda ved Guineabukta. Landet er ramma av tørke, og mottar betydeleg internasjonal hjelp, særleg frå Frankrike.
Songa
Songa er ei elv i Vinje kommune i Vestfold og Telemark. Ho er ein del av Tokkevassdraget, som vidare utgjer den vestlegaste delen av Skiensvassdraget.
Elva har utspring ved Fonnagavlen, lengst vest i Hellevassdalen, i Ullensvang kommune i Vestland, i den sørlege delen av Hardangervidda nasjonalpark. Ho renn fyrst mot aust, passerer turisthytta Hellevassbu ved Øvre Hellevatnet. Etter Nedre Hellevatnet snur elva mot søraust og renn ved Songemoen ut av nasjonalparken, og ved Fjarefithytta inn i Songavatn. Songavatn er gjennom Songadammen regulert 35 meter og er hovudmagasin for Songa kraftverk.
Etter Songadammen held elva fram mot søraust, og renn gjennom den tronge og djupe kløfta Urdbøglupen. Ved Arabygdi vert dalen igjen litt breiare, og elva munnar her ut i innsjøen Totak. På grunn av kraftutbygginga er elva stort sett alltid tørrlagt nedfor Songadammen.
Den nordlege halvkula
Den nordlege halvkula er den delen av jordoverflata som ligg nord for ekvator. Ho omfatter Nord-Amerika, Europa, Asia og delar av Afrika og Sør-Amerika. Vinteren finn stad rundt desember–februar og sommaren rundt juni–august.
Det meste av landjorda (67,3 %) og kring 90 % av innbyggjarane på jorda er på den nordlege halvkula. I tillegg til heile Nord-Amerika og Europa omfattar ho dei nordlegaste delane av Sør-Amerika, rundt to tredelar av Afrika og nesten heile Asia.
Bilete av manieristiske komponistar
Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå manierismen. Nye bilete kan leggjast inn på rett plass i alfabetet, sortert etter familienamn.
Arnøyfjorden
Arnøyfjorden er ein fjord i Nærøysund kommune i Trøndelag på nordsida av Folda. Fjorden startar ved Tviberg, like nord for Abelvær, og strekkjer seg 10 km nordaustover til Hamlandsøya
Fjorden har innløp mellom Åndalsnes i sør og Uraneset i nord. Ei rekkje øyar og holmar ligg på nordsida av fjorden. Dei største av desse er Måøya og Arnøya, som fjorden er kalla opp etter. På nordsida av Arnøya ligg Rossøyfjorden
Riksveg 768 går langs sørsida av fjorden.
Mull of Kintyre
Mull of Kintyre (tidlegare Cantyre) er det sørvestlegaste neset på den lange Kintyrehalvøya sørvest i Skottland, om lag 15 km frå Campbeltown. Namnet er ei anglisering av det gæliske Maol Chinn Tìre som tyder «Det runde (eller berre) neset på Kintyre».
Det står eit fyr på neset, som er udøyeleggjort i songen «Mull of Kintyre» av Wings i 1977, som var bandet til Paul McCartney på denne tida.
Geografi
Neset ligg heilt sør på Kintyrehalvøya,. Det ligg om lag 13 km sør for den sørlegaste landsbyen på øya, Southend.
Ein kan sjå både Ailsa Craig og Antrim-kysten i Nord-Irland og Rathlin Island frå neset, og på klåre dagar kan ein sjå Malin Head i Republikken Irland, County Donegal og kysten av Ayrshire på andre sida av Ailsa Craig. Andre øyar i Firth of Clyde er òg mogeleg å sjå mot aust. Straits of Moyle (del av North Channel) er ein av sjøvegane frå Irskesjøen til Atlanterhavet. Det er særs sterke straumar rundt neset. Neset ligg om lag 20 km frå Nord-Irland.
Neset er ein av berre to stader der det er mogeleg å sjå både Storbritannia og Irland samstundes. Den andre er fjellet Snaefell på Isle of Man.
Historie
Neset har vore eit viktig landsamband gjennom historia. Ein trur at det vart nytta av tidlege menneske som reiste frå det europeiske fastlandet til Irland. I nyare tid har det vore nytta av skottar då dei reiste frå Irland og oppretta Kongedømet Dál Riata i dagens Argyll.
Fleire fly har styrta i området, mellom anna eit Chinook i juni 1994.
Fyret
Mull of Kintyre fyr var det andre fyret som Commissioners of the Northern Lights sette i drift i Skottland. Det vart teikna og bygd av Thomas Smith og stod ferdig i 1788. Smith hadde tidlegare teikna fyret på Kinnaird Head, men Mull of Kintyre var eit langt større prosjekt på ein langt meir aude stad.
Fyret vart ombygd i 1820-åra og elektrifisert i 1976. I 1995 vart det automatisert. Fyrvaktarbustaden vert i dag drive som feriebustad av National Trust for Scotland.
Bilete av mellomalderkomponistar
Dette er eit galleri med bilete av komponistar frå den europeiske mellomalderen.
Nartháki
Nartháki (gresk Ναρθάκι) er ein landsby og ein tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Nartháki inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Fársala.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Nartháki 1 175 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 342 innbyggjarar.
Krokeide
Krokeide er ein tettstad og ein gard i Bergen kommune i Vestland. Staden har og ligg mellom Fanafjorden og Lysefjorden. Her er framleis gardsdrift.
Her ligg Krokeide skole og Krokeide videregående skole.
Frå Krokeide går det ferje til Hufthamar på Huftarøy i Austevoll.
Namn
Namnet kjem av det norrøne Krókeið eller Krókeiðar. Det første leddet er av ukjend opphav, medan andre leddet syner til eidet som her ligg mellom Fanafjorden og Lysefjorden.
Geografi
Krokeide grensar til gardane Rød i nordaust og Nordvik i søraust.
Historie
Garden, som opphavleg omafatta Korsneset høyrte opphavleg til Lyse kloster og Lyseklostergodset fram til brukarane sjølve tok over i 1870- og 1880-åra.
I eldre tider brukte ein å slepe båtane over det 170 meter lange eidet, for å unngå å segle rundt Korsneset, som ligg ope til ut mot havet ved Korsfjorden.
Tidlegare låg det eit granittbrot på garden.
Brønnøyfjorden
Brønnøyfjorden er ein fjord i Nærøysund kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 15 km nordaustover til Mellom-Vikna.
Fjorden startar i sørvest nord for øygruppene Sør-Gjæslingan og Nord-Gjæslingan og går mellom alle holmane som ligg mellom Vikna og Folda i sør.
Katjha
Katjha (pandjabi ਕਛੈਰਾ, engelsk kacch, kaccha, kacchera eller kachera) er ein kort brok pålagd innvigde sikhar å bruke. Han er ein av dei fem K-ane i sikhismen. Buksene var historisk knytte til det å kunna ri og forflytta seg raskt i samband med krigføring.
Al Muwaqqar
Al Muwaqqar (arabisk الموقر) er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan. Her ligg ruinane av eit omajade-palass, Qasr Al Muwaqqar, eit av ørkenpalassa. Det er lite att av palasset i dag, utanom fleire akantus-kapitel og eit mål for eit vassreservoar.
Rossøyfjorden
Rossøyfjorden er ein fjord i Nærøysund kommune i Trøndelag. Fjorden ligg på nordsida av Arnøya og strekkjer seg 3 km austover til Varøyholmen.
Fjorden har startar i vest ved Rossøystraumen, som går mellom fastlandet i nord og Litl-Arnøya i sør. Fv545 kryssar sundet via ei bru. På nordsida av fjorden går Vågevågen inn til grenda Skillingstad.
Arnøyfjorden ligg på sørsida av Arnøya.
Songedalsåi
Songedalsåi er ei elv i Fyresdal kommune i Vestfold og Telemark. Ho drenerer m,ellom anna Mjåvatn og Sundsvatn, før ho lenger nede saman med elva Finndøl dannar Dalåni som renn ut heilt nord i Fyresvatnet. Systemet høyrer til Arendalsvassdraget.
Elva er verna med Verneplan IV for vassdrag.
Vennesla
Vennesla er ein tettstad og administrasjonssenter i Vennesla kommune i Agder fylke med. Tettstaden er den nest største i fylket og den tredje største på Sørlandet, etter Kristiansand og Arendal. Til tettstaden Vennesla høyrer også Mosby, som ligg over grensa til Kristiansand.
Blasia pusilla
Blasia pusilla, flekkmose, er ein levermose som finst i nordlege strok, mellom anna i Noreg. Arten er den einaste i si slekt. Han kan skiljast frå Cavicularia densa, den einaste andre arten i familien, ved at han har ein krans kring foten av sporofytten.
Antheridia sit spreidd utover heile planta, som er thalloid, med teppeaktig thallus med buede kantar. Thallusen har svarte flekker, som skyldast koloniar av blågrøne algar inne i planten. Planten har gemmae, som er stjerneforma.
Bitlis
Bitlis (armensk Բաղեշ Baghesh eller Բիթլիս Bitlis; gammalsyrisk ܒܝܬ ܕܠܝܣ Beṯ Dlis; kurdisk Bidlîs; osmansk-tyrkisk بتليس) er ein by aust i Tyrkia og administrasjonssenter i provinsen Bitlis. Byen har kring 45 000 innbyggjarar (2010) og ligg 1400 meter over havet, 15 km frå Vansjøen, i ein trong dal ved elva Bitlis, ei sideelv til Tigris. Hovudnæringa er hovudsakleg basert på jordbruksprodukt, som frukt, korn og tobakk. Bitlis har vegsamband til andre byar som Tatvan ved Vansjøen, 25 km mot nordaust, og Muş (Mush), 100 km nordvest, og Diyarbakır, 200 km mot vest.
Bitlis skal i følgje segnet vere grunnlagd av Aleksander den store. Han vart i 648 erobra av kalifen Umar ibn al-Khattab, og fekk så sin eigen khan. Etter at Murad IV av Det osmanske riket erobra Jerevan, vart khanen av Bitlis underkasta han.
Bitlis har alltid vore ein uroleg stad, busett av kurdarar og armenarar, og den 25. oktober 1896 vart armenarane i byen massakrerte.
Klima
Klimaet i Bitlis er hardt med lange vintrar og mykje snø. Somrane er varme og med høg fukt. Bitlis har eit tørt kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering Dsb).
Samferdsledepartementet
Samferdsledepartementet har eit overordna ansvar for all samferdsle i Noreg.
Under sjølve departmentet er det organisert ulike forvaltingsorgan: Post- og teletilsynet, Statens jernbanetilsyn, Luftfartstilsynet, Statens havarikommisjon for transport, Jernbaneverket, Taubanetilsynet, Vegtilsynet og Statens vegvesen. Samferdsledepartementet forvaltar i tillegg den norske staten sine eigarinteresser i nokre aksjeselskap, som vert eigd fullt ut av staten: Avinor AS, Baneservice AS, Posten Noreg AS, NSB AS.
Samferdsledepartementet vart oppretta i 1946 ved omlegging av Arbeidsdepartementet, oppretta i 1885.
Havørn
Havørn (Haliaeetus albicilla) er den største rovfuglen i Nord-Europa. Som andre ørnar høyrer ho til haukefamilien.
Skildring
Ungfuglen har svart og brun stjert med noko lyst i og svart nebb. Vaksne fuglar har kvit stjert og gult nebb. Begge kjønn har same utsjånad.
Havørna blir mellom 87 og 100 cm lang. Den vaksne hofuglen kan ha eit vengespenn på opptil 240 cm, medan hannfuglen er noko mindre. Ein fugl kan bli opptil 50 år gammal, men det er sjeldan.
Levevis
Havørna lever av fisk og sjøfugl, men tek òg åtsel.
Ho byggjer store reir av kvister og greiner som ho forer med lyng, tang, mose og gras. Ofte bruker ørna same reir i fleire år. Ho legg egg mellom slutten av mars og mai. Dei to–tre egga blir ruga på i 35 til 45 dagar av begge foreldra.
Leveområde
Eldre havørnar held seg som oftast på ein stad, medan yngre fuglar streifar rundt omkring og trekkjer til dels sør- og vestover om vinteren.
Noreg
I Noreg finst ørnane langs kysten frå Finnmark til Vest-Agder. Dei hekkar på øyar og holmar langs heile kysten, men mest i Nord-Noreg. Ifølgje Norsk Raudliste har talet på dyr vore veksande dei siste tretti åra, og bestanden på 4000–6000 reproduserande individ er rekna som robust. Utbygginga av vindmøller i hekkeområda har likevel medført fleire dødsfall.
Sverige
I Sverige hekkar havørna først og fremst ved Austersjøkysten, ved sør- og mellomsvenska sjøar og i Lappland. EIn kan sjå den i heile Sverige og har vore hekkfugl i alle svenske landskap utanom Dalsland, Härjedalen og Jämtland. Svenske havørnar kan vinterstid flytte sørover så langt som til Mellom-Europa, men kan òg flytte kortare strekningar eller bli verande i hekkeområdet.
Danmark
Havnørna er ein relativt sjeldsynt fugl i Danmark, idet den opphavlege bestanden vart utrydda i 1917, men den gjeninnvandra i 1995 og bestanden er no stigande. Den finst hovudsakleg i Sønderjylland og i Austersjøområdet m.a. på det sørlege Sjælland og Lolland-Falster. Den er lettast å sjå om vinteren.
Nils Tjoflot
Nils Ellingsson Tjoflot var ein norsk spelemann frå Tjoflot i Ullensvang i Hardanger.
Biografi
Nils E. Tjoflot vart fødd på garden Ytrabødn på Tjoflot. Far hans var Elling Nilsson Tjoflot (1819-1870), og mor hans var Barbro Endresdtr. Folkedal frå Trones (1837-1905). Nils var einebarn i dette ekteskapet, og han vart farlaus då han var 5 år gamal. Det var ingen spelemenn i ætta frå før, men det var mange spelemenn på Tjoflot, og Nils fekk hug å prøva seg han òg. Fela fekk han då han var sju år gamal av mora si. Truleg var det Hans Eikanes som hadde laga fela. Eikanes var truleg også han som lærde Tjoflot opp i speling. Seinare gjekk han i lære hjå Olav Håstabø frå Løflaten i Kvanndal. Han var og i lære hjå Ola Mosafinn.
Nils Tjoflot var medlem av Vestmannalaget med ei rekke andre spelemenn frå regionen.
Omstenda kring dødsulykka
Tjoflot omkom i eit forlis i 1898 berre 32 år gamal. Soga er slik; Sundag den 10. juli 1898 om ettermiddagen drog han med den spesialbygde seglbåten sin til Granvin. Han var ofte i Granvin der han hadde mange venner og kjenningar frå konfirmasjonstida, deriblant mange som spela fele. Både Severin Kjerland og Nils Nilsson Eida var beundrarar av Nils. Det var to menn til i båten, Endre Sjurson Kvammen og Jon Tjoflot. I Granvin skulle Nils Tjoflot spela på ein låvedans, og denne vara til langt på natt.
Det var morgon då dei tre skulle reisa attende med seglbåten til Tjoflot. Dei sette seg i båten. Nils sat framme med fela og Endre ved roret. Nils skal ha sagt: «Me sigle under det da norska flagget.» Han drog opp rullen «Blåmannen» som han hadde lært av Håstabøen. Snart var dei langt ute i fjorden og tonane høyrdest ikkje lenger for dei som stod i land. Brått skjedde det, dei la opp ei vending opp mot vinden så båten vart liggjande bidevind over den andre baugen ved Røynstrandlandet. Båten la seg over og tok inn vatn; han hadde tung ballast, stein med grind over, og sokk på nokre augneblink. Det heile gjekk så fort at ingen på land forstod heilt kva som skjedde. Folk rodde ut straks, men det var ikkje noko å sjå då dei kom fram. Snart etter flaut fela og hatten til Nils opp og det var alt. Det vart stor sorg, Nils var ein populær kar som var kjent for arbeidsviljen, kunstnarsinnet og framferda si.
Felene hans Nils Tjoflot
Nils Tjoflot hadde fleire feler i sitt virke som spelemann. Han bygde og sine eigne hardingfeler. I ei tid hadde han er fele frå Samnanger. Det er skreve ei bok om felene hans; Bjarne Ljones, Håvard Kvandal og Anders Kjerland: Felene hans Nils Tjoflot (Hardanger 1982-1983). .
Fela som flaut opp etter at Nils Tjoflot drukna om morgonen 11. juni 1898 vart vølt av felemakaren Knut Eilefson Steintjønndalen, som også hadde bygd fela. Fela vart like fin som før, men kanskje ikkje så god som då Nils hadde ho. For Nils var dette ei meisterfele. Fela er no utstilt på Hardanger Folkemuseum på Utne som ligg på andre sida av Hardangerfjorden, tvers overfor Tjoflot.
Musikkverk
Det finst framleis slåttar, reinlendarar og valsar og meir etter Nils Tjoflot. Han var særs glad i runddansspel. I runddansspel er det rett å seie at han etablerte ei eiga Tjoflotlinje. Han hadde si eiga spelestil og måte å framføra materialet på som var godt likt av folk. Han lærde også opp fleire spelemenn i Hardanger, og formidla slåttar han i si tid hadde lærd av andre, men også sine eigne slåttar lærde han villig vekk.
Durspelaren Rannveig Djønne kom i 2008 med CD-en Spelferd heim - slåttar frå Hardanger og Voss, der ho framfører tre slåttar etter Nils Tjoflot; «Hamborgar etter Nils Tjoflot», «Reinlender - etter Nils Tjoflot», og den kjente «Ginavalsen», som han skreiv i kjærleikssorg då han fekk vita at jenta han hadde eit godt auga til vart trulova med ein annan.
Palaeognathae
Palaeognathae er den minste av to overordenar av moderne fuglar. Den andre overordenen er Neognathae. Til saman utgjer dei to kladene den biologiske underklassen Neornithes.
Palaeognath kjem frå gammalgresk og tyder 'gammal kjeve' med referanse til skjelettanatomien av ganen, som er skildra som meir primitiv og krypdyrliknande enn hos andre fuglar. Det er ingen usemje om at Palaeognathae er dei mest «primitive» eller basale levande fuglane, men det er strid om det nøyaktige tilhøvet mellom dei og andre fuglar. Det er også fleire andre vitskaplege kontroversar om evolusjon.
Overorden Palaeognathae inneheld fire nolevande ordenar av strutsefuglar, fuglar utan flygeevne, samt ein orden av tinamuar med svak flygeevne. I tillegg reknast to ordenar av utdøydde artar som ein del av Palaeognathae, elefantfuglar og moafuglar.
Av dei nolevande artane er det klassifisert mindre enn 50 artar av tinuamuar i ni slekter. Strutsefuglar samlar to strutseartar, to nanduar, tre kasuarar, emu og fem artar kiviar, til saman 13 artar strutseliknande fuglar, alle utan flygeevne.
Evolusjon og kladistikk
Kladogram basert på Mitchell (2014) med namn på kladar etter Yuri ''et. al'' (2013)
Cavicularia densa
Cavicularia densa er ein levermose. Han er einaste art i slekta Cavicularia. Han er utbreidd i Japan, og finst berre der. Han kan skiljast frå Blasia pusilla ved at han vantar krans kring foten av sporofytten, og ved at antheridia sit i klasar.
Weissfluhjoch
Weissfluhjoch (2693 moh) er ein mindre topp søraust for Weissfluh (2843 moh) i Plessurfjella i Graubünden. Sidan 1932 har det gått ei kabelvogn (Parsennbahn) til toppen frå Davos.
Eternit
Eternit er eit varemerke for eit byggjemateriale, betongplate armert med asbest. Produktet blei patentert i 1904 av austerrikaren Ludwig Hatschek. Namnet kjem av at materialet skal kunna stå seg i all æva, på latin aeternitas. Materialet var laga av asbestfibrar ihopblanda med sement og vatn. Denne vellinga blei så breidd utover og vatnet fjerna. Resultatet var ein slags papp som kunne formast til plater, røyr og anna før den til slutt stivna til ei hard plate. Fordelen med eternit er at materialet held seg uansett temperatur og vêrlag. Mellom anna har eternit vorte nytta til å kle husvegger og som takplater. Ein eternitvegg treng ikkje husmåling slik som til dømes trevegger. Eternit står seg godt mot brann etter som det inneheld asbest.
I Noreg blei Norsk Eternit Fabrikk bygd på Bjerkås under den andre verdskrigen, som ein dotterverksemd av Christiania Portland Cementfabrik på Slemmestad, men produksjonen starta ikkje før krigen var over. Han var den einaste eternitfabrikken i Noreg. Eternit vart mykje nytta i 1950–60-åra. Etter kvart kom det fram at ved produksjon av og saging i eternitt vart det laga helsefarleg støv. Støvet trengjer inn i pusteorgan og er årsak til sjukdomen asbestose og kan òg vera kreftframkallande.
I 1970-åra kom det fram at mange tilsette i eternitfabrikkar hadde vorte sjuke. Etter kvart vart det forbode å nytta asbest, og eternit vart eit spesialavfall. Arbeidstilsynet har gjeve særskilte reglar for fjerning av eternit og andre materiale med asbest. Eternitfabrikken blei lagd ned i 1978.
Pupill
Pupillen (av latin pupilla, fleirtal pupillae) er ei opning i midten av regnbogehinna i auget der lys passerer inn til netthinna. Den framstår som kolsvart fordi lysstråler i høg grad blir absorbert av cellevevet inne i auget, eller spreidd i andre retningar. Menneske har runde pupillar, men forma kan variere mellom artar. Kattar har ofte ein vertikal og slissen pupill, geiter har horisontale pupillar, medan enkelte typar mallefisk har ringforma pupillar. Pupillen kan jamførast med aperturen i eit optisk system, og regnbogehinna med blenderopninga. Den pupillen ein ser frå utsida av auget blir kalla inngangspupillen, og samsvarer ikkje heilt med den faktiske plasseringa eller storleiken til den fysiske pupillen fordi den blir forstørra av horninna. Pupillen blir vidare i mørket og smalare i lyse omgjevnader.
Regnbogehinna ligg omkring pupillen og består for det meste av glatt muskulatur. Lys kjem inn i auget gjennom pupillen, og regnbogehinna styrer lysmengda ved å justere storleiken på pupillen. Det finst to former av glatt muskulatur i regnbogehinna: ringmuskel og radiærmuskel. Ringmuskulaturen trekk seg saman for å minske storleiken på pupillen. Radiærmuskulaturen, som er innervert av sympatiske nervar frå øvre halsganglion, trekk seg saman for å auke storleiken på pupillen. Desse musklane blir gjerne kalla indre augemusklar.
Hercegovina
Hercegovina (Херцеговина) er ein historisk og geografisk region i Dei dinariske Alpane, og den sørlege delen av landet Bosnia-Hercegovina. Arealet til Hercegovina er om lag 10 000 km², og utgjer om lag 20 % av heile landet. Det er ingen klare grenser mellom Hercegovina og Bosnia.
Namnet Hercegovina tyder «Herzog sin eigedom», som referer til ein herskar frå mellomalderen, Stefan Vukčić Kosača, Herzog av St. Sava, den første serbiske erkebiskopen. Som eit ledd i førebuingane til å innlemme Bosnia i Austerrike-Ungarn vart det utført ein «splitt og hersk»-politikk ovanfor den sterkt svekka ottomanske leiinga. Namnet Hercegovina, den sørlege regionen i Bosnia, vart ein del av namnet til landet, som då skifta frå «Bosnia» til «Bosnia-Hercegovina» i 1853. Austerrike-Ungarn lét serbiske og kroatiske misjonærar få kome inn i Bosnia for å vekke «nasjonalkjensla» til innbyggjarane. Som følgje av desse hegemonistiske handlingane, styrt av Wien på vegne av europeiske styresmakter, vart dei fleste ortodokse og katolske bosniarane systematisk konverterte til «bosniske serbarar» og «bosniske kroatar». Dette var ein del av England sin taktikk for å tvinga muslimane i Bosnia til å gå over til kristendomen. Dette var eit ledd i England sin plan om å homogenisere Balkan som svar på eit mektig Russland, og «styrte» Balkan når Russland var svekka.
Ei folketeljing frå 1991 registrerte 437 095 innbyggjarar i Hercegovina. Den etniske samansettinga var 47,2 % kroatar 25,8 % bosniarar, 21,3 % serbarar, 4,2 % jugoslavarar og 1,4 % andre.
Terrenget i Hercegovina er stort sett kupert og karstprega, bortsett frå den sentrale dalen der elva Neretva renn gjennom. Den største byen er Mostar, midt i reginonen. Andre store byar er Stolac, Trebinje, Siroki Brijeg, Konjic og Čapljina.
Historie
Etter 1320-talet vart alle desse områda ein del av Kongedømet Bosnia. I eit dokument sendt til Fredrik III av Sachsen den 20. januar 1448 kallar den bosniske hertugen Stjepan Vukčić Kosača seg sjølv Herzog av St. Sava, herre over Hum og Primorje, storhertug av Det bosniske kongedømet, og landet han kontrollerte vart derfor kalla «Herzogs land» eller «Hercegovina».
I 1482 vart Kosača overmanna av ottmanske styrkar leia av sin eigen son Ahmed Hercegovic, som aksepterte islam. I Det ottomanske riket vart Hercegovina ein provins (sanjak) i staten (pashaluk) Bosnia. Namnet på landet vart endra til Bosnia-Hercegovina i 1853, som eit ledd i at landet skulle innlemmast i Austerrike-Ungarn. I 1878 vart Hercegovina okkupert av Austerrike-Ungarn. Både bosniarar og serbarar følte seg kraftig krenkte og stod i saman mot inntrengarane i mindre kampar som enda i 1882.
Hercegovina i dag
Vestlege delar av regionen er stort sett busett av kroatar, medan serbarar stort sett held seg i aust. I den sentrale Neretvadalen er det ein større del bosniarar, inkludert i byane Mostar, Konjic og Stolac. Innbyggjarane i Hercegovina var blanda før Jugoslavia-krigane og Den andre verdskrigen, som begge inneheldt etnisk reinsing i stor skala.
Fürchte dich nicht, ich bin bei dir
Fürchte dich nicht, BWV 228, er ein motett komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1726, kanskje for ei gravferd ein gong før 1731-1732.
Teksten er henta frå Jesaja 41: 10 og 43: 1, samt Paul Gerhardt (1653)
Instrumentering og struktur
Stykket er komponert for åttedelt kor (SATB, SATB).
12. januar
12. januar er den 12. dagen i den gregorianske kalenderen. Det er 353 dagar att av året (354 under skotår).
Langfoss
Langfoss er den 16. høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg på sørsida av Åkrafjorden i Etne kommune i Vestland. Fossen er ein del av Vaulaelva. Europaveg 134 kryssar fossen like over utløpet i fjorden. I 1980 vart det vedteke i verneplan for vassdrag at fossen skulle verta verna mot vasskraftregulering i sommarsesongen mellom 1. mai og 30. september. I ei utviding av verneplanen vart det den 18. februar 2005 vedteke at fossen skal renna fritt heile året.
På bakgrunn av omgjevnadar, volum, høgd og lett tilgjenge har nettstaden World Waterfall Database har kåra Langfossen til den vakraste i verda.
Mostar
Mostar er ein by i Bosnia-Hercegovina. Byen er den fjerde største byen i landet, og er hovudsete i Herzegovina-Neretva kommune og ein uoffisiell hovudstad i Hercegovina. Byen har 105 448 innbyggjarar (tal frå 2003).
Mostar har fått namn etter den gamle brua Stari most over elva Neretva, og tårna på båe sider av elva, dei såkalla «bruvaktarane» (mostari). Den 9. november 1993 vart Stari most, som hadde stått sidan midten av 1500-talet, øydelagd av kroatiske styrkar. Etter krigen vart brua rekonstruert og opna att den 23. juli 2004.
Suvdøla
Suvdøla er ei elv i Drangedal kommune i Vestfold og Telemark. Ho har utspringet sitt på Gautefallheia, så vidt inne i Nissedal kommune. Største vatn her er Holmevatnet. Elva renn saman med Daleelva/Loneelva, like før desse munnar ut heilt nord i Bjorvatnet, ved Bø i Tørdal. Systemet er ein del av Kragerøvassdraget.
I samband med Suvdøla har Drangedal everk etablert to kraftstasjonar; Suvdøla kraftverk (1960) og Suvdal kraftverk (2004), med ein samla midlare årsproduksjon på 40 GWh.
Bernt Hagtvet
Bernt Hagtvet i Oslo) er ein norsk professor i statsvitskap.
Hagtvet deltek også aktivt i samfunnsdebatten. I 2003 kritiserte han tidlegare og dåverande AKP-aktivistar fordi han meinte dei ikkje hadde tatt noko oppgjer med fortida si, spesielt støtta til Pol Pot sitt regime i Kambodsja.
Hagtvet har hatt ein markant humanistisk posisjon i samfunnsdebatten. I 1999 laga han radioserien Humanisme i Norden (produsent Lisa Kristin Strindberg, NRK). Han var mellom stiftarane av Humanistiske sosialdemokratar i 2006.
Judea
Området er i dag er delt mellom Israel og Vestbreidda, og i nokre samanhengar, Jordan.
Geografi
Judea er eit fjellendt område og delar av området vert rekna som ein ørken. Høgda varierer mykje, frå 1 020 moh i sør ved Hebron-fjellet, 30 km sørvest for Jerusalem, og fell så mykje som til 400 meter under havnivå aust i regionen. Området får lite nedbør, frå kring 400–500 mm i dei vestlege åsane, til kring 600 mm kring Vest-Jerusalem (sentralt i Judea), og så attende til 400 mm i Aust-Jerusalem og berre kring 100 mm i austlege område på grunn av ein regnskugge. Dette tørraste området vert kalla Judeaørkenen. Klimaet varierer såleis mellom middelhavsklima i vest og ørkenklima i aust, medn ei smal stripe steppeklima i mellom.
Dei største byane i regionen er Jerusalem, Betlehem, Gush Etzion, Jeriko og Hebron.
Murcia
Murcia er ein by søraust i Spania og regionshovudstad i den autonome regionen Murcia. Byen ligg ved elva Segura. Byen har kring 430 000 innbyggjarar og er den sjuande største i Spania. Storbyområdet rundt byen har om lag 750 000 innbyggjarar, som er det niande største i landet.
Murcia-San Javier lufthamn (MJV) ligg ved Mar Menor nær byane San Javier og Santiago de la Ribera, 45 km søraust for Murcia.
Murcia er hovudsakleg ein tenesteby og universitetsby, som ikkje har like mange turistar som andre byar i det søraustlege Spania. Her finn ein likevel attraksjonar som domkyrkja i Murcia.
Namn
Namnet på Murcia kjem truleg frå det latinske ordet Myrtea eller Murtea, som tyder «Myrtlandet». Myrt er ei plante som veks i området. Det kan òg kome av Murtia, som i så fall tyder landsbyen til Murtius, som var eit vanleg romarnamn.
Historie
Kastiljanarane tok byen leie av kong Alfonso X, og enda perioden med sjølvstyre. Mange innflyttarar frå nord i Catalonia og Provence slo seg ned i byen. Etter at dei muslimske innbyggjarane var drivne bort, flytta kristne folk inn i dei nyerobra områda for å danne ein kristen base som var lojal til Castilla og som spreidde den kastiljanske kulturen til fordel for den mauriske. I denne prosessen vart mange av moskeane i byen øydelagde eller omgjorde til kyrkjer. I 1296 tok kongedømet Aragón kontrollen over Murcia og den omliggande regionen, og i 1304 vart det til slutt innlemma i Castilla etter Torrellas-traktaten.
Murcia blømde på 1700-talet, særleg på grunn av silkeindustrien. Mange av landmerkene i byen i dag kjem frå denne perioden. Det neste hundreåret gjekk det derimot dårleg for Murcia. I 1810 vart han plyndra av troppane til Napoleon og i 1829 vart han råka av eit jordskjelv. Om lag 6000 menneske omkom i skjelvet, som hadde dramatisk effekt på regionen. Pest og kolera følgde og byen var i fritt fall. Byen og det omliggande områda har òg vorte råka av kraftige flaumar i 1651, 1879 og 1907. Ein elvebarde har derimot stogga dei store flaumane i seinare tid. Ein populær tursti går langs toppen av denne elvebarden.
Murcia har vore hovudstad i provinsen Murcia sidan 1838, og sidan 1982 i den autonome regionen.
Attraksjonar
Den største attraksjonen i byen er katedralen. Denne vart bygd mellom 1394 og 1465. Tårnet vart ferdig i 1792. Katedralen er bygt over fleire stilartar: Gotisk, renessanse og barokk. Ved katedralen ligg Plaza de Cardenal Belluga. Her er det mange fine fortausrestaurantar. Katedralen er hovudkyrkje for bispedømmet Cartagena-Murcia.
Kjelder
''
Saua
Saua er ei elv i Midt-Telemark kommune i Vestfold og Telemark. Elva drenerer Heddalsvatnet, og munnar ut i Norsjø ved Akkerhaugen. Elva er ei del av Skiensvassdraget.
Søvasselva
Søvasselva drenerer vatna i Søvassmarka sør for Gautefall, samt nokre vatn i Nissedal kommune. Største vatn er Hellersvatnet (375 moh.), som ligg på kommunegrensa.
Naour i Jordan
Naour (arabisk ناعور), òg kalla Naur, er bydel nummer 26 i Stor-Amman kommune. Han ligg vest for Amman og dekkjer 87 km2. Innbyggjartal er kring 50 000.
Sentrum av Naour vart grunnlagd av tsjerkessiske immigrantar som vart drivne ut av heimlandet Tsjekessia iNord-Kaukasus i 1900.
Benedicte Adrian
Saman med Ingrid Bjørnov i popduoen Dollie deltok ho i Melodi Grand Prix 1981, 1982 og 1984. Det siste året vann dei og endra namnet på gruppa til Dollie de Luxe fordi Eurovision Song Contest 1984 vart halden i Luxembourg. I 2012 deltok ho i den fyrste delfinalen i Melodi Grand Prix 2012, men gjekk ikkje vidare til finalen. Denne gongen med Kristian Rønning og Haji Saleem i gruppa United.
Andrewsarchus
Andrewsarchus er ei utdøydd pattedyrslekt i ordenen Condylarthra. Slekta levde i første halvdel av tertiær og hadde store artar med hovudskappe opp til éin meters lengd. Dyra var hovudsakleg rovdyr og heldt hovudsakleg til i det som i dag er Mongolia og Kina.
Málaga
Málaga er ein by i den autonome regionen Andalucía i Spania. Han er den nest største byen i Andalucía, den sjette største i Spania og den 43. største byen i Den europeiske unionen med kring 570 000 innbyggjarar. Han er den åttande største europeiske byen ved Middelhavet og er den byen i Europa med meir enn 250 000 innbyggjarar som har dei varmaste vintrane. Byen ligg sør i Spania på Costa del Sol, om lag 100 km aust for Gibraltarsundet, og om lag 130 km nordaust for Tarifa - det sørlegaste punktet på det europeiske fastlandet.
Málaga dannar i lag med Rincón de la Victoria, Torremolinos, Benalmádena, Fuengirola og Alhaurín de la Torre eit byområde kalla Stor-Málaga med over 800 000 innbyggjarar. I storbyområde bur over ein million innbyggjarar, som er det femte største i Spania.
Det gamle historiske senteret i Málaga ligg ved hamna i sør, ved sida av elva Guadalhorce og er omgjeve av fjell i nord, Montes de Málaga (ein del av Baetic Cordillera).
Málaga er fødestaden til Pablo Picasso og den spanske militærleiaren Bernardo de Gálvez som var guvernør i Louisiana. Den heilage veka og Feria de Málaga er to kjende festivalar i Málaga.
Dei viktigaste næringane i Málaga er turisme, konstruksjon, jordbruk og teknologi.
Historie
Fønikarar frå Tyre grunnla byen her om lag 1000 fvt. Namnet Malaka kjem truleg frå det fønikiske ordet for «salt», sidan ein salta fisk nær hamna.
Byen vart styrt av vestgotarar (bortsett frå Austromarriket mellom 552 og 620) etter kartagarane og Romarriket.
Den reisande Ibn Battuta, som kom gjennom byen i 1325, skildra han som «ein av dei største og vakraste byane i Andalucía som knytte saman nytten av både havet og landet og som var rik på mat og frukt.» Han lovpriste druene, fikenen og mandlane og moskeen i byen vart skildra som stor og vakker. . Málaga var ein av dei iberiske byane der arabarane heldt ut lengst, sidan han var ein del av Emiratet Granada, medan resten av halvøya alt hadde vorte tapt for arabarane i reconquista, den spanske kampen om å drive dei muslimske arabarane ut av landet. Málaga vart erobra av kristne styrkar i 1487, fem år før Granada fall.
24. august 1704 fann slaget ved Vélez-Málaga stad i havet sør for Málaga. Det var det største sjøslaget i den spanske arvefølgjekrigen.
I 1960-åra førte den kraftige auken i turisme på Costa del Sol til eit stort økonomisk oppsving i byen.
Venskapsbyar
Málaga har seks venskapsbyar:
Polydámandas
Polydámandas (gresk Πολυδάμαντας) er ein tidlegare kommune i periferieininga Lárisa i Thessalía i Hellas. Polydámandas inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Fársala.
Wengen Jungfrau
Wengen Jungfrau er ein mindre topp nord for Jungfrau i Bern-Alpane. På grunn av den vesle skardhøgda vart han inkludert i ei utvida liste over fjell i Alpane over 4000 moh.
Sphaerocarpales
Sphaerocarpales er ein levermoseorden som inneheld ca. 20 artar i tre familiar. Ein av desse, Naiaditaceae, er utdøydd, og vert ogso av og til plassert i ordenen Haplomitriales. Somme av artane er svært sjeldne, og har berre vorte funne på ein stad. Desse er klassifisert som svært utryddingstrua.
Al Qartu`iyah
Al Qartu`iyah  er ein by i Amman guvernement nordvest i Jordan.
Komm, Jesu, Komm!
Komm, Jesu, Komm!, BWV 229, er ein motett komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i perioden 1723-1732 for eit ukjend føremål. Melodien er eit sjeldant døme der Bach hentar kormelodien frå ein av sine eigne komposisjonar. Motetten er i dag berre kjend frå kopiar frå kring 1731-1732 av Bach-eleven Christoph Nichelmann.
Al Qartu`iyah
Han ligg fleire kilometer nordaust for Amman.
Stjernebiletet Persevs
Persevs (frå latin Perseus) er eit stjernebilde på den nordlege himmelhalvkula. Det var eit av dei 48 stjernebileta oppførte av astronomen Klaudios Ptolemaios på 100-talet og av dei 88 moderne stjernebileta, definert av Den internasjonale astronomiske unionen (IAU). Det ligg nær fleire andre stjernebileta som er oppkalla etter greske legender, inkludert Andromeda i vest og Kassiopeia i nord. Persevs grensar òg til Vêren og Tyren i sør, Kusken i aust, Sjiraffen i nord og Triangelet i vest.
Det galaktiske planet i Mjølkevegen passerer gjennom Persevs, men er i stor grad dekt av ei molekylsky. Den mest lyssterke stjerna i biletet er den gulkvite superkjempa Alfa Persei (òg kalla Mirfak), som skin med ein storleiksklasse 1,79. Denne og mange av stjernene rundt er medlemar av ein open hop kalla Alfa Persei-hopen. Den mest kjende stjerna i biletet er Algol (Beta Persei), som er knytt til illevarslande segner på grunn av variabiliteten, som ein kan sjå med det nakne auga. Stjerna er ikkje i seg sjølv variabel, men ein del av ei formørkande dobbeltstjerne. Andre kjende stjernesystem i Persevs er mellom andre X Persei, ei dobbeltstjerne med ei nøytronstjerne, og GK Persei, ein nova som nådde storleiksklasse 0,2 i 1901. Dobbelhopen, som består av to opne hopar ganske nær kvarandre på himmelene, var kjende av kinesarane i oldtida. Stjernebiletet har gjeve namn til Persevshopen (Abell 426), ein massive galaksehop som ligg 200 millionar lysår frå jorda.
Ein meteorsverm, Perseidane, stråler ut frå biletet kvar sommar.
Komm, Jesu, Komm!
Instrumentering og struktur
Stykket er komponert for åttedelt kor (SATB, SATB).
Det består av fire satsar:
Knarrevik/Straume
Knarrevik/Straume er ein tettstad i Øygarden kommune i Vestland. Staden har. Busetjinga på Litlesotra har vorte så tett at Statistisk sentralbyrå reknar det tettbygde området som ein samanhengande tettstad. I tillegg til Knarrevik og Brattholmen på austsida av Litlesotra og Straume på vestsida er òg tilliggjande busetjing på Bildøyna og på austsida av Sotra (Kolltveit) rekna med i tettstaden.
Anchisaurus
Anchisaurus var ein dinosaur i ordenen Saurischia og ein underorden av Prosauropoda. Dei var forgjengarane til dei enorme sauropodane som Diplodocus og Brachiosaurus.
Anatomisk var Anchisaurus ein av dei mest primitive prosauropodane, sjølv om ho var ei av dei siste slektene som dukka opp. Dinosauren levde i tidleg jura.