cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irene Larsen
Larsen er busett i Ersfjordbotn i Tromsø kommune og har arbeidd som lærar. Ho er ein av arrangørane av litteraturfestivalen Ordkalotten i Tromsø. I 2019 vart ho den første styreleiaren for Foreninga samiske forfattere.
Sancho Panza
Sancho Panza er ein oppdikta figur i romanen Don Quijote av den spanske forfattaren Miguel de Cervantes Saavedra frå 1602. I forteljinga er bonden Sancho Panza ven og nabo med godseigaren Don Quixote. Panza får rolla som væpnar for Don Quixote då han som den komiske riddaren av den bedrøvelige skikkelse legg ut på eventyr. Panza vert dermed helten i historia, ein medhjelpar som viser seg både snarrådig og smart, og som vert tvinga til å lura herren han tener for at denne skal verna illusjonane sine. Panza kjem difor med kommentarar gjennom heile forteljinga, kjende som sanchismos, som er ei blanding av folkeleg humor, ironiske spanske ordtak og sunt bondevit.
Panza tyder 'vom, buk' og kan òg stavast pança.
Kjelder
''Denne artikkel bygger på Sancho Panza frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 28. desember 2015''
Malaysia under vinter-OL 2022
Malaysia deltok under Vinter-OL 2022 i Beijing i Kina i perioden 4. til 20. februar 2022.
Den malaysiske troppen bestod av to idrettsutøvarar: alpinistane Jeffrey Webb og Aruwin Salehhuddin. Webb og Salehhuddin var flaggberarar for Malaysia under opningsseremonien. Webb var også flaggberar under avslutningsseremonien.
Essexitt
Essexitt er eit gabbrobergart som fører nefelin. Han er kalla opp etter Essex County i Massachusetts i USA.
Snarum kyrkje
Snarum kyrkje er ei langkyrkje frå 1869 i Modum kommune i Viken fylke.
Det har vore kyrkje på Snarum sidan mellomalderen. Ei stavkyrkje vart i 1702 avløyst av ei lafta krosskyrkje, som vart riven etter at teglkyrkja vart teken i bruk. Det finst restar av gamalt inventar, t.d. ei katekismetavle frå 1500-talet.
Jens Johan Vangensten
Jens Johan Vangensten var ein norsk jurist og gardbrukar i Sørum. Han var stortingsrepresentant for perioden 1815-1817 og hadde i tillegg fungert som valmann til valet på Riksforsamlinga i 1814.
I 1834 offentleggjorde han eit smededikt om statsråd Jonas Collett i Statsborgeren. Han vart sett under tiltala for brot på trykkefridomen og dømd til tukthus i 6 månader.
Peter Skovholt Gitmark
Peter Skovholt Gitmark er ein norsk politikar frå Høgre. Han vart vald inn på Stortinget frå Vest-Agder fylke i 2005. Han var vararepresentant til Stortinget frå Vest-Agder i perioden 2001–2005 og møtte fast for Ansgar Gabrielsen mens han var i regjering.
Gitmark var leiar av Vest-Agder Høgre frå 2004-2008 og leiar av Vest-Agder Unge Høgre 1996-98.
Han er utdanna siviløkonom ved Norges Handelshøyskole 1998-2003; og medlem av Vest-Agder fylkesting 1999-2003. Gitmark er president i organisasjonen International Young Democrat Union, som samlar ungdomspartia til sentrum/høgre-parti frå 50 land.
Cepo
Cepo er ein tidlegare landkommune i regionen Gjirokastër i Albania. Etter ei admininistrasjonsreform i 2014 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Gjirokastër.
Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande landkommunen Cepo 1 727 innbyggjarar.
Tidlegare administrativ inndeling
Fram til år 2000 var Cepo ein del av distriktet Gjirokastër. Den dåverande landkommunen omfatta busetnadene:
Kalsedon
Kalsedon er ein særs finkorna (mikro- til kryptokrystallinsk) varietet av kvarts med fibrig tekstur. Mineralet har voksaktig glans og vanlegvis gråleg farge, men det finst fleire fargetypar som blir brukt som edelsteinar, mellom anna karneol og sarder som er raudlege, krysopras og plasma som er grøne og heliotrop (blodstein) som er grøn med blodraude flekker. Agat er eit banda variant av kalsedon, likeeins onyks og sardonyks, som har parallelle band (brukast til kaméar). Jaspis, flint, chert og prasem er nærskyld med kalsedon, men er meir urein og har korna tekstur. Kalsedon-mineral opptrer særleg i holrom i sedimentære bergartar og i lavaer.
Mineralet er oppkalla etter byen Khalkedon i Tyrkia.
I Noreg er det mellom anna kjent frå kalkstein i området Brevik–Porsgrunn.
Hartvig Svendsen
Hartvig Svendsen var ein norsk bygningsmann, fagforeingsleiar og politikar frå Aremark i Østfold. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1945 til 1965. Stortingsmann August Svendsen var far hans.
Svendsen arbeidde som bygningsmann i Mysen til 1928. Dei neste tre åra var han gardsarbeidar i Ås i Akershus. Deretter var han snikkar i Oslo frå 1931 til -37. Han engasjerte seg i fagrørsla, noko som seinare førte til at han vart formann i Norsk Bygningsarbeiderforbund.
Svendsen vart vald til stortingsrepresentant frå Akershus hausten 1945, og vart attvald fire gongar. På Stortinget var han til januar 1949 medlem i Kommunalkomiteen og så 1949-53 formann i same komiteen. Dei to valperiodane 1954-57 og 1958-61 var han medlem i Finans- og tollkomiteen. Til sist hadde han 1961-65 plass i Samferdslekomiteen.
Perioden 1946-52 var Svendsen formann i Norsk boligbyggelags landsforbund. Han var formann 1952-60 i Akershus Arbeiderparti, og medlem 1953-57 i sentralstyret i Det norske Arbeidarparti.
Nykirke kyrkje i Modum
Nykirke kyrkje er ei langkyrkje frå 1847 i Modum kommune i Viken fylke. Kyrkja er ikkje langt frå garden som har gjeve namn til fylket.
Ole Halvorsson Ribe
Ole Halvorsson Ribe var ein norsk båtbyggjar, gardbrukar og skipsreiar frå Fjære i Aust-Agder.
Ribe var son av ein gardbrukar og båtbyggjar på Ugland i Fjære. Fram til han var 22 år gammal dreiv Ole som skipstømrar, mykje i Grimstad og Arendal. Han kjøpte i 1797 garden Ribe og budde der. År 1819 anla han eit skipsverft på Hausland i Fevikkilen, eit verft han leia til han døydde. Han dreiv også som skipsreiar.
Ribe var 3. representant på Stortinget 1818 for Nedenes og Robygdelagets amt. Han var medlem av seks komitear, mellom dei om tjuverilovgjevinga.
Han døydde på garden sin i Fjære i 1839.
Cecilia Island
Cecilia Island er ei isfri øy og den sørlegaste øya i Aitcho Islands på vestsida av English Strait i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Ho er 910 meter lang og 450 meter brei, med eit areal på 36 hektar. Området vart vitja av amerikanske og engelske selfangarar tidleg på 1800-talet og vert i dag ofte vitja av cruiseskip i Antarktis.
Namnet kjem frå «Cecilias Straits». Dette var namnet på English Strait nytta av kaptein John Davis etter sjaluppen «Cecilia» som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1820-22. Det var frå «Cecilia» at ein først gjekk i land i Hughes Bay den 7. februar 1921,
Øya ligg 3,07 km nord for Spark Point på Greenwich Island, 2,07 km aust-nordaust for Dee Island, 280 meter søraust for Barrientos Island, 3,39 km sørvest for Debelyanov Point på Robert Island og 4,83 km vest for Negra Point på Robert Island.
Becker County
Becker County er eit fylke vest i den USA-amerikanske delstaten Minnesota. Fylket dekker eit flatemål på 3 740 km². I kring 35 000 menneske bur i Becker. Fylkesadministrasjonen held til i byen Detroit Lakes. Fylket vart grunnlagt i 1858 og organisert i 1871. Ved folketeljinga 2000 vart 32,2 % av ibuarane registrert som tyskætta og 26,0 % som norskætta.
Metronome Spartacus
Metronome Spartacus er eit norsk TV-produksjonsselskap. Selskapet produserer dramaserien Hotel Cæsar på oppdrag for TV 2, noko dei har gjort sidan 1998. Dei held til i Sandakervegen i Oslo, i Gamle Myrens Verksted, det er også her store delar av serien spelast inn.
Torgrim Titlestad
Liv
Titlestad vaks opp i Bergen og var elev ved Bergen katedralskole frå 1964 til 1967. Han tok doktorgraden i Bergen i 1996 med ei avhandling om Peder Furubotn.
Vikingtid
Titlestad har spesialisert seg på vikingtida og Noreg si tidlege historie og er no ein av våre fremste ekspertar på denne perioden. Siden 1990-talet har han gjeve ut fleire sentrale sagaverk som tidlegare ikke har vore tilgjengelige i moderne norsk omsetting. Han er opphavsmann til omgrepet «den konstruktive sagakritikken» som syner til ei rørsle innan sagaforskinga som freistar å bruka sagatekstane som truverdige kjelder.
Han har vore tilknytt forlaget Saga Bok i ei årrekkje.
Tormod Torfæus-stiftelsen
Som prosjektleiar for Tormod Torfæus-stiftelsen leia han ei internasjonal gruppe i arbeidet med å omsette Tormod Torfæus si omfattende noregshistorie frå 1700-talet frå latin til norsk – i alt åtte bind – frå dei eldste tidene fram til 1387. Prosjektet er et av de større innan humanistiske fag og fekk tildelt ti millionar kroner i offentleg og privat støtte. Verket vart lansert ved Nasjonalbiblioteket i april 2008.
Hafrsfjordspela
Titlestad er òg initiativtakar og styreleiar for Stiftelsen Hafrsfjordspillene – ein internasjonal vikingfestival i Stavanger som i 2005 og 2006 hadde rundt 30 000 åskodarar.
Leirubakki
Titlestad har representert Noreg i styret for Lærdomssetet ved Leirubakki på Island.
Prisar og utmerkingar
I 2016 fekk Titlestad Sagaprisen for arbeidet sitt med å omsetja Flatøybok og gjera sagalitteraturen meir tilgjengeleg.
Titlestad vart i 2017 utnemnd til riddar av Den islandske falkeordenen i samband med at den islandske presidenten vitja Noreg.
Rosario Castellanos
Rosario Castellanos var ein meksikansk forfattar. Ho er rekna som ei viktig røyst frå 1950-generasjonen, ei gruppe meksikanske diktarar som skreiv etter andre verdskrigen påverka av César Vallejo og andre. Gjennom heile livet skreiv Castellanos om saker knytt til kjønns- og kulturell undertrykking, og påverka feministisk teori og kulturelle studiar. Sjølv om ho døydde ung, bidrog ho til å opna meksikansk litteratur for kvinner, og etterlét seg ei arv som resonerte med ettertida.
Erythrin
I Noreg er det særleg kjent frå koboltførekomstar på Modum i Buskerud. Den analoge nikkelsambindinga, annabergitt (nikkelblomst), er grå- til grønfarga og er i Noreg påvist frå Råna i Ballangen.
Rosario Castellanos
Liv
Rosario Castellanos var fødd i Mexico by og vaks opp i Comitán, nær familiegarden i den sørlege meksikanske delstaten Chiapas. Ho var ei introvert ung jente som la merke til vanskane til mayafolka som arbeidde for fmailien. Ifølgje sine eigne oppteikningar følte ho seg framandgjort frå familien etter at mora blei spådd at eit av dei to borna hennar snart ville døy og utbraut "Ikkje guten!"
Etter at president Lázaro Cárdenas gjennomførte ein landreform og gav meir makt til landarbeidarane, mista familien til Castellanos mykje av jorda si. Familien flytta tilbake til Mexico by då Rosario Castellanos var femten. I løpet av eit år døydde foreldra hennar, og ho måtte forsørga seg sjølv.
I tillegg til skriv- og undervisinsearbeidet hadde Castellanos fleire offentlege stillingar. I 1971 blei ho utnemnd som ambassadør til Israel som anerkjenning for bidraget sitt til meksikansk litteratur.
RCA Camden
RCA Camden var eit platemerke som tilhøyrde RCA Victor og gav ut billigalbum. Det blei opphavleg skipa i 1953 for å gje ut att tidlegare 78 rpm-innspelingar. Merket fekk namnet «Camden» etter Camden i New Jersey, der hovudkontoret, fabrikkane og studioa til RCA Victor og føregangaren, Victor Talking Machine Company, hadde halde til sidan 1901.
Babylon av Dr. John
Babylon er det andre albumet til New Orleans R&B-artisten Dr. John. Det kom ut i 1969.
Loring Park
Parken
Parken vart bygd av den amerikanske landskapsarkitekten Horace Cleveland i 1887. Han omfattar ein liten innsjø, Loringsjøen eller Loring Lake, tidlegare Johnson's Lake. Parken heitte opphavleg Central Park, men fekk namnet Loring Park etter den lokale forretningsmannen og park-styraren Charles M. Loring.
Norsk-ætta amerikanarar held si 17. mai-feiring i parken. Denne feiringa vert lagt til den sundagen som fell nærast den 17. mai.
Kari Henriksen
Kari Henriksen er ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet. Ho vart 3. desember 2007 utnemnd til statssekretær i Helse- og omsorgsdepartementet i Regjeringa Stoltenberg II, ei stilling ho hadde fram til 3. april 2009. Ho bad då om avskjed for å konsentrere seg om valkampen før stortingsvalet 2009, då ho var førstekandidaten til Arbeidarpartiet frå Vest-Agder.
Henriksen vart vald inn og er frå 2009 medlem av arbeids- og sosialkomiteen og valkomiteen. Ho var vararepresentant på Stortinget i perioden 2005–2009.
Henriksen er psykiatrisk sjukepleiar frå Universitetet i Agder, og har mastergrad i folkehelse med kurs frå Göteborgs Universitet og State University of New Jersey (Rutgers). Yrkeskarrieren hennar fordeler seg på sjukepleiarstillingar ved Eg Sykehus og leiarstillingar ved A-klinikken i Vest-Agder fylkeskommune i åra 1979-2000. Henriksen har også vore trenar i Flekkerøy IL og hatt verv i bedriftsidrettskretsen i Agder.
Kari Henriksen har vore medlem av bystyret i Kristiansand.
NM i orientering 1971/langdistanse
Noregsmeisterskapen i orientering 1971 i langdistanse vart avvikla 10. oktober 1971 i Vegårshei i Aust-Agder med Vegårshei Idrettslag som arrangør. For fyrste gong var det ei kvinneklasse på distansen.
Menn, 22,9 km
<br style="clear:both;" />
Kvinner
<br style="clear:both;" />
Österfärnebo
Österfärnebo er ein tettstad i Sandvikens kommun i Gävleborgs län i landskapet Gästrikland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 550 innbyggjarar.
Mount Discovery
Mount Discovery er ein kjenneleg, isolert stratovulkan, som ligg ved McMurdo Sound og aust for Koettlitzbreen, oppom den nordvestlege delen av Rossbarrieren. Han dannar senteret av ein tre armar der Brown Peninsula er den nordlege forlenginga, Minna Bluff den andre i aust og Mount Morning den tredje i vest.
Vulkanen vart oppdaga av Discovery-ekspedisjonen (1901–04) og kalla opp etter ekspedisjonsskipet «Discovery».
Tove Myhre
Tove Myhre er ein norsk forfattar og journalist. Ho debuterte med diktsamlinga Strupesong i 2004 som ho fekk Blixprisen for (2005). I 2008 gav ho ut romanen Tivolireise. Myhre nyttar nynorsk i sitt skjønnlitterære forfattarskap.
Myhre er frå Tromsdalen i Tromsø og arbeider som kulturjournalist i avisa Nordlys.
Clarence Island
Clarence Island er den austlegaste øya i Sør-Shetlandsøyane i Britisk Antarktis. Namnet går minst attende til 1821. Ernest Shackleton såg Clarence Island på den kjende båtreisa si til Elefantøya. Øya er òg gjort kravd på av Argentina.
Mount Irving, 2300 moh, stig opp 3 km nord for Cape Bowles, det sørlegaste punktet på øya. Det ligg to småøyar 1,5 km aust for Clarence Island. Den nordlegaste heiter Sugarloaf Island, ved 61°11'S, 054°00'W.
Kjelder
Île Clarence
Erbil guvernement
Erbil guvernement (kurdisk Parêzgeha Hewlêr, gammalsyrisk ܗܘܦܲܪܟܝܵܐ ܕܐܲܪܒܝܠ, arabisk محافظة أربيل, Muḥāfaẓat Arbīl), stundom skrive som Arbil guvernement, er eit guvernement i Irak. Namnet kjem frå byen Erbil (kurdisk Hewler), som er hovudstaden.
Erbil guvernement dekkjer eit område på 15 074 km² nord i Irak med eit folketal på rett over to millionar innbyggjarar (2015). Det er stort sett busett av kurdarar, men har mindre folkesetnader av assyrarar, tyrkarar og arabarar.
Ellsworth Mountains
Ellsworth Mountains er den høgaste fjellkjeda i Antarktis, og dannar ei 360 km lang og 48 km brei rekkje av fjell frå nord til sør på vestsida av Ronne isbrem. Dei vert kryssa av Minnesotabreen som skil Sentinel Range i nord frå Heritage Range i sør. Førstnemnde er langt høgare og meir spektakulær med Vinson Massif på 4892 moh som det høgaste punktet på kontinentet.
Anne Nørdsti
Anne Nørdsti er ein norsk dansebandartist. Ho kjem opphavleg frå Alvdal i Østerdalen, men er no busett på Ottestad utanfor Hamar. Ved sida av artistkarrieren jobbar Nørdsti som grunnskulelærar.
Ellsworth Mountains
Historie
Fjella vart oppdaga den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth under ein flytur over Antarktis frå Dundee Island til Rossisen. Han gav fjellkjeda det skildrande namnet Sentinel Range. Sentinel tyder «kjennemerke» eller «kjenneteikn» på engelsk.
Henning Skumsvoll
Henning Skumsvoll er ein norsk politikar frå Framstegspartiet som var stortingsrepresentant frå 2009 ti 2013.
Anne Nørdsti
Karriere
Nørdsti debuterte som artist med plata Bygdeliv i 2004 på plateselskapet til Audun Tylden, nemleg Tylden & Co. Dei tre neste åra gav ho ut tre nye album; eitt nytt kom ut kvart år. Musikken hennar er danseband, sterkt prega av country. Plata frå 2007, Livli' på låven vann Spellemannprisen 2007 i klassen Danseorkester.
Ellsworth Mountains
Historie
Fjella vart kartlagde i detalj av USGS frå landmålingar og flyfotografi frå U.S. Navy, 1958-66. Då det vart klårt av fjella bestod av to fråskilde rekkjer, gav US-ACAN berre den høgare, nordlege delen av fjellkjeda namnet Sentinel Range og den sørlege delen namnet Heritage Range. I tillegg kalla komiteen heile fjellkjeda opp etter oppdagaren.
Henning Skumsvoll
Skumsvoll vart vald inn på Stortinget frå Vest-Agder fylke i 2005 og vald på nytt ved stortingsvalet 2009. I februar 2004 vart han vald til politisk nestleiar i Vest-Agder FrP. I lokalpolitikken har han ei fartstid på tre periodar som kommunestyremedlem i Farsund. I 2003 vart han varaordførar i heimkommunen.
Ellsworth Mountains
Klima
Temperaturane i Ellsworth Mountains er i snitt kring -30 °C. Dei beste månadane for ekspedisjonar her er frå november til januar, då det er midtsommar på den sørlege halvkula. Ekspedisjonar hit er likevel vanskeleg og krav anten offentleg vitskapleg støtte eller store økonomiske ressursar.
Henning Skumsvoll
Skumsvoll er utdanna sivilingeniør og bedriftsøkonom frå Heriot Watt University i Skottland. Av yrke har han vore prosjektsjef og teknisk sjef ved Elkem Aluminium på Lista, bistandattache i Tanzania, teknisk sjef i Kvinesdal og Farsund kommune, og konsulent.
Politisk har han særleg markert seg som talsmann for betre og meir stabile rammevilkår for næringslivet, meir pengar til veg, mindre offentleg byråkrati, og meir satsing på utdanning og forsking. Han er også oppteken av å sikre norsk kraftforedlande industri nok kraft til konkurransedyktig pris.
Österslöv
Österslöv er ein tettstad i Kristianstads kommun i Skåne län i Sverige.
I 2010 hadde tettstaden 414 innbyggjarar.
Agat
Agat er ein halvedelstein og ein kryptokrystallinsk variant av mineralet kvarts (Kalsedon) i tynne parallelle ulikfarga sjikt, som dannar konsentriske eller uregelbundne mønster. Agat kan òg vere einsfarga, og mineralet kan vere transparent eller ugjennomskinneleg.
Den spanske arvefølgjekrigen
Den spanske arvefølgjekrigen (1701–1714) vart utkjempa mellom fleire europeiske stormakter, hovudsakleg spanjolane lojale til erkehertug Karl, Det tysk-romerske riket, Storbritannia, Dei sameinte Nederlanda, Portugal og Hertugdømet Savoie mot spanjolane lojale til Filip V, Frankrike og Kurfyrstedømet Bayern om ei mogeleg samanslåing av Kongedøma Spania og Frankrike under eitt Bourbon-monarki. Ei slik samanslåing ville drastisk ha endra maktbalansen i Europa. Krigen vart hovudsakleg utkjempa i Europa, men omfatta òg Dronning Anne-krigen i Nord-Amerika og vart prega av kjende generalar som Duc de Villars, jakobitten hertugen av Berwick, hertugen av Marlborough og prins Eugene av Savoie. Krigen enda med at Filip vart anerkjend som konge av Spania, men han måtte samstundes seie frå seg kravet på den franske trona og avstå mange av dei spanske områda til Det tysk-romerske riket, Dei sameinte Nederlanda, Savoie og Storbritannia, som delte Det spanske imperiet i Europa seg i mellom.
Agat
Namnet kjem från Achtes, ei elv i Sicilia. I dag vinn ein ut mineralet i mellom anna Brasil, India, Egypt, Skottland og Uruguay.
Den spanske arvefølgjekrigen
I 1700 døydde Karl II, den siste spanske monarken frå Huset Habsburg, utan born, og testamenterte eigedomane sine til Filip, barnebarnet til halvsystera si og kong Ludvig XIV av Frankrike. Filip vart slik Filip V av Spania og sidan han òg var den yngre sonen til Dauphin av Frankrike, var Filip i arvefølgjerekka til den franske trona. Tanken om eit multi-kontinentalt Spania kontrollert av Ludvig XIV framkalla ein massiv koalisjon for å hindre at Filip tok over den spanske trona.
Krigen byrja sakte då Leopold I av Det tysk-romerske riket kjempa for å verne austerrikske Habsburg sitt krav på Spania. Då Ludvig XIV byrja å utvide områda sine, kom andre europeiske nasjonar (hovudsakleg England, Portugal og Dei sameinte Nederlanda) inn på den tysk-romerske sida for å hindre vidare fransk ekspansjon. Andre statar kom inn i koalisjonen mot Frankrike og Spania i eit forsøk på å vinne nye landområda eller verne sine gamle område. Spania var sjølv delt i støtta og hamna ut i borgarkrig.
Krigen fann hovudsakleg stad i Spania og det vestlege og sentrale Europa (særleg Nederlanda), med nokre viktige kampar i Tyskland og Italia. Prins Eugene og hertugen av Marlborough utmerkte seg som militære kommandantar i Nederlanda. Krigen vart ikkje berre utkjempa i Europa, men òg i Vestindia og koloniane i Nord- og Sør-Amerika, der konflikten av kolonistane vart kalla Dronning Anne-krigen. I løpet av heile krigen vart kom lag 400 000 menneske drepne.
Krigen enda med avtalane i Utrecht (1713) og Rastatt (1714). Som følgje av krigen vart Filip V verande konge i Spania, men vart fjerna frå den franske arvefølgjerekka, og ein union mellom dei kongedøma vart hindra. Austerrikarane vann dei fleste spanske områda i Italia og Nederlanda. Hegemoniet til Frankrike på det europeiske kontinentet var over og ideen om ein maktbalanse vart ein del av den internasjonale tankegangen. Filip fornya rask den spanske ambisjonen og tok nytte av maktvakuumet som oppstod etter Ludvig XIV døydde i 1715. Filip annonserte at han ville gjere krav på den franske krona om barnet Ludvig XV døydde og han prøvde å ta attende dei spanske områda i Italia. Dette førte til Kvadrupelalliansekrigen i 1717.
Bakgrunn
Sidan Karl II av Spania hadde vore psykisk og fysisk svak sidan særs ung alder, var det klart at han ikkje kom til å produsere arvingar. Ein starta derfor å krangle om kven som skulle ta over det spanske kongedømet — som ikkje berre omfatta Spania, men område i Italia, Nederlanda, Filippinane og Amerika. Utan ein direkte arving, søkte ein kandidatar hos systrene til kongen, som kvar hadde om lag dei same rettane til trona, men med særs forskjellige politiske følgjer, og ein konflikt verka umogeleg å unngå. To dynasti gjorde krav på den spanske trona: det franske huset Bourbon og det austerrikske huset Habsburg, som begge var i nær slekt med Karl og faren, Filip IV.
Einearvingen til Karl II var Ludvig, Le Grand Dauphin, sonen til den eldre halvsystera, Maria Theresa og Ludvig XIV av Frankrike. Ludvig og Karl var òg fetters barn, då bestemor til Ludvig, Anne av Austerrike, var syster til far til Karl, Filip IV av Spania. Men valet av dauphinen, som òg var kronprins for den franske trona, var eit problematisk val. Han kunne ha samla Frankrike og Spania til ein union og kontrollert eit enormt rike som kunne ha trua maktbalansen i heile Europa. I tillegg hadde både Anne og Maria Theresa sagt frå seg retten til den spanske trona då dei gifta seg, sjølv om dette for Maria Theresia vart rekna som ugyldig, sidan det var ein del av medgifta til infantinnen som Spania aldri hadde betalt. Ein alternativ kandidat var den tysk-romerske keisaren, Leopold I, frå det austerrikske Habsburg-dynastiet. Som Ludvig XIV, var Leopold fetters born av kongen av Spania og nevø av Filip IV på morsida. Mora var ei yngre syster av Filip IV (Maria Anna av Spania). I tillegg hadde Filip IV fastsett at arva hans skulle gå til dei austerrikske habsburgarane i testamentet sitt. Men Leopold var òg ein problematisk kandidat, for om han hadde teke over trona ville dette ha samla det mektige spansk-austerrike Habsburgriket frå 1500-talet på ny. Det var delvis for å kome franske protestar i forkjøpet at den då barnlause Leopold i 1668, berre tre år etter Karl II tok trona, sa seg villig til å dele dei spanske områda mellom Bourbonane og Habsburgarane, sjølv om testamentet til Filip IV gav han retten til heile riket. Denne stillinga endra seg i 1669 då Leopold sikra seg støtte frå Vilhelm III av England til kravet om eit udelt Spansk imperium mot at Leopold skulle støtte engelskemennene i niårskrigen (1688-1697) mot Frankrike.
Samstundes vart det fødd ein ny kandidat for den spanske trona i 1692. Kurfyrsten Josef Ferdinand av Kurfyrstedømet Bayern var barnebarnet til Leopold I på kvinnesida, og derfor ein del av huset Wittelsbach i staden for Habsburg. Mora hans, Maria Antonia, var ei dotter av Leopold frå det første ekteskapet hans, til den yngste dottera til Filip IV av Spania, Margaret Theresia. Sidan Josef Ferdinand verken var ein Bourbon eller ein Habsburg, var sannsynet for at Spania kunne verte slått saman med Frankrike eller Austerrike liten. Den bayerske prinsen ville ha vore den rettmessige arvingen til den spanske trona i følgje testamentet til Filip IV, og var ein langt mindre farleg kandidat enn dei som var direkte i slekta til Bourbon eller Habsburg, trass i at både Leopold I og Ludvig XIV ville overlate krava sine til ei yngre grein av familiane sine: Leopold til den yngre sonen, erkehertug Karl, og Ludvig til den yngre sonen til kronprinsen, Filip, hertug av Anjou. Josef Ferdinand vart derfor det føretrekte valet til England og Nederlanda, for å hindre at Europa skulle verte dominert av verken Bourbonane eller Habsburgarane.
Då niårskrigen enda i 1697, vart spørsmålet om den spanske arvefølgja kritisk. England og Frankrike, som begge var utslitne etter langvarige krigar, signerte Haag-traktaten i 1698, òg kjend som den første delingsavtalen, der dei vart samde om å anerkjenne Josef Ferdinand som arving til den spanske trona, men delte dei spanske områda i Italia og Nederlanda mellom dei franske og austerrikske dynastia. Dei tok derimot ikkje omsyn til Spania. Då delingsavtalen vart kjend i 1698 protesterte Spania kraftig til den planlagde oppdelinga av riket deira, sjølv om Karl II var samd i å utnemne den bayerske prinsen som arvingen sin. Han overlet heile Det spanske imperiet til han, i staden for delane som England og Frankrike hadde vald ut.
Josef Ferdinand døydde derimot av koppar i 1699, berre seks år gammal, og spørsmålet om den spanske arvefølgja kom opp på ny. England og Frankrike ratifiserte raskt den andre delingsavtalen, der dei gav den spanske trona til erkehertug Karl. Dei italienske områda skulle gå til Frankrike, medan erkehertugen skulle få resten av Det spanske imperiet. Austerrikarane, som ikkje deltok under danninga av avtalen, var misnøgd, for dei ønskte heile Spania og alle områda dei eigde, og for det andre var det dei italienske områda dei hadde aller mest lyst på. Desse var både rikare og nærare Austerrike, og dermed lettare å styre. I Spania var ein enno meir misnøgd med avtalen. Hoffmennene var alle imot delinga, men var internt usamde om trona skulle gå til Habsburg eller Bourbon. Franskmennene hadde derimot mest støtte hos dei spanske statsmennene, og i oktober 1700 gjekk Karl II med på å testamentere alle områda sine til den andre sonen til den franske kronprinsen, hertugen av Anjou. Karl tok førehandsreglar for å hindre ein potensiell union mellom Frankrike og Spania. Om Anjou på noko vis skulle arve den franske trona, skulle Spania gå til den yngre broren hans, Duc de Berri, og så erkehertug Karl som den neste i arvefølgjerekka.
Opptakt
Då det franske hoffet først fekk vite om testamentet hans og trass i at Bourbon på papiret hadde vunne, meinte rådgjevarane til Ludvig XIV at det var tryggare å godta vilkåra i den andre delingsavtalen enn å risikere krig om heile det spanske arveområdet. Jean-Baptiste Colbert, den franske utanriksministeren, klarte derimot å få fram at uansett om Frankrike aksepterte heile eller delar av Det spanske imperiet, så måtte dei i krig med Austerrike, som ikkje godtok delinga skildra i London-traktaten.
I tillegg sa vilkåra i testamentet til Karl at Anjou fekk valet om å ta heile Det spanske imperiet eller ingenting. Om han nekta ville heile arva gå til den yngre broren til Anjou, Charles, hertug av Berry eller til erkehertug Karl av Austerrike om hertugen av Berry avslo. Dei visste at Dei maritime maktene (England og Dei sameinte Nederlanda) ikkje ville ta Frankrike si side i ein krig som gjekk mot delinga, så Ludvig valde å godta at arva gjekk til barnebarnet.
Karl II døydde den 1. november 1700, og den 24. november erklærte Ludvig XIV Anjou som Filip V, konge av Spania. Den nye kongen vart erklært herskar over heile Det spanske imperiet, som var mot vilkåra i den andre delingsavtalen. Trass i at det var eit brot med avtalen med England, mangla Vilhelm III støtte hos den herskande eliten i England eller Dei sameinte Nederlanda til å erklære krig mot Frankrike, og anerkjende motvillig Filip som konge i april 1701.
Ludvig var derimot vorte for aggressiv i ønsket om å sikre fransk hegemoni i Europa. Han avskar England og Nederlanda frå spansk handel, som var ein alvorleg trugsel for dei kommersielle interessene til desse to landa. Dette gjorde at Vilhelm III kunne sikre støtte hos støttespelarane sine og forhandle fram Haag-traktaten i 1701 med Dei sameinte Nederlanda og Austerrike. Avtalen kom i land den 7. september 1701, og anerkjende Filip V som konge av Spania, men gav Austerrike det dei ønskte mest, dei spanske områda i Italia. Som eit vilkår aksepterte òg Austerrike Dei spanske Nederlanda, for å verne denne viktige regionen frå Frankrike. England og Dei sameinte Nederlanda tok samstundes opp handelen att i Spania.
Eit par dagar etter avtalen var signert døydde Jakob II, som hadde vorte vorte avsett som konge av Vilhelm III, i Frankrike. England og Dei sameinte Nederlanda hadde alt starta å samle armeane sine, og no, sjølv om Ludvig hadde behandla Vilhelm som konge av England etter freden i Ryswick, anerkjende han no sonen til Jakob II, den katolske James Francis Edward Stuart («Old Pretender»), som den rettmessige monarken. Dette framandgjorde folket i England ytterlegare og gav Vilhelm grunnlag til å gå til krig.
Den væpna konflikten starta sakte då dei austerrikske styrkane under prins Eugene av Savoie invaderte Hertugdømet Milano, eit av dei spanske områda i Italia. Dette fekk Frankrike til å blande seg inn. England, Dei sameinte Nederlanda og dei fleste tyske statane (mellom anna Preussen og Hannover), tok Austerrike si side. Wittelsbach-fyrstane i Bayern og Köln støtta Frankrike og Spania. Portugal, som opphavleg var alliert med franskmennene, bytta tidleg side med Methuen-traktaten. I Spania valde parlament (cortes) i Aragon, Valencia og Catalonia (regionar i Krona Aragon) å støtte den austerrikske erkehertugen. Sjølv om Vilhelm III døydde i 1702, heldt etterfølgjaren hans i England, Anne av Storbritannia, fram krigen, med rettleiing frå ministrane Godolphin og Marlborough.
Dei første kampane: 1701–1703
I 1702 kjempa Eugene i Italia, der franskmennene var leia av Duc de Villeroi, som Eugene slo og tok til fange i slaget ved Cremona den 1. februar. Villeroi vart no erstatta av Duc de Vendôme, som, trass i uavgjort i slaget ved Luzzara i august og ein langt større styrke, ikkje klarte å drive Eugene ut av Italia.
Samstundes leia Marlborough ein samla engelsk, nederlandsk og tysk styrke i Nederlanda, der han tok fleire viktige festningar, mellom anna Liège. Ved Rhinen tok ein keisarleg arme under Ludvig av Baden Landau i september, med trugselen mot Alsace vart stoppa då kurfyrsten av Bayern tredde inn i krigen på fransk side. Prins Ludvig vart tvungen til å trekkje seg attende til den andre sida av Rhinen, der han vart slått av ein fransk arme under Claude-Louis-Hector de Villars i Friedlingen. Den engelske admiralen Sir George Rooke vann òg eit viktig sjøslag, slaget ved Vigobukta, som førte til at den spanske sølvflåten vart fullstendig øydelagd.
Året etter, sjølv om Marlborough erobra Bonn og dreiv kurfyrsten av Köln til eksil, mislukkast han i å erobre Antwerpen, og franskmennene hadde suksess i Tyskland. Ein samla fransk-bayersk arme under Villars og Max Emanuel av Bayern slo keisararmen under Ludvig av Baden og Hermann Styrum, men kurfyrsten var redd for å marsjere til Wien, noko som førte til at Villars sa opp. Franskmennene tok derimot fleire sigrar i Sør-Tyskland etter Villars sa opp med ein ny arme under Camille de Tallard i Pfalz. Dei franske leiarane la no store planar og meinte å nytte den samla armeen til Frankrike og Bayern til å erobre den austerrikske hovudstaden året etter. Mot slutten av 1703 hadde derimot Frankrike gått på fleire nederlag for Portugal og Savoie hadde gått over til den andre sida. Samstundes hadde engelskmennene, som tidlegare hadde anerkjend Filip som konge av Spania, no valt å støtte erkehertug Karl i staden.
Den midtre fasen: 1704–1709
I 1704 var den franske planen å nytte armeen til Villeroi i Nederland for å halde Marlborough i sjakk, medan Tallard og den fransk-bayerske armeen under Max Emanuel og Ferdinand de Marsin, erstattaren til Villars, skulle marsjere mot Wien.
Marlborough — som ignorerte ønska til nederlendarane, som ville ha soldatane sine att i Nederlanda — førte dei engelske og nederlandske styrkane sørover til Tyskland. Samstundes flytta Eugene nordover frå Italia med den austerrikske armeen. Måla med desse manøvrane var å hindre den fransk-bayerske armeen frå å nå Wien. Etter å ha møtt kvarandre gjekk styrkane til Marlborough og Eugene til kamp mot franskmennene under Tallard i slaget ved Blenheim. Slaget vart ein stor suksess for Marlborough og Eugene, og slo Bayern heilt ut av krigen. Same året klarte England å erobre Gibraltar i Spania med hjelp av nederlandske styrkar kommandert av prins Georg av Hessen-Darmstadt, på vegner av erkehertug Karl.
Etter slaget ved Blenheim skiltes Marlborough og Eugene igjen, og førstnemnde reiste til Nederlanda, medan Eugene drog til Italia. I 1705 vart det lite framgang for verken Frankrike eller dei allierte i krigen. Marlborough prøvde å invadere Frankrike ned elva Mosel, men kom ingen veg, og sjølv om han klarte å slå Villeroi og bryte gjennom linjene i Brabant, klarte han ikkje å få den franske kommandanten ut i kamp. Villars og Ludvig av Baden manøvrerte opp og ned Rhinen utan å oppnå mykje, og soga var mykje den same for Vendôme og Eugene i Italia. I 1706 skjedde det meir, då Marlborough dreiv franskmennene ut av det meste av Dei spanske Nederlanda, og slo styrken under Villeroi i det avgjerande slaget ved Ramillies i mai og følgde opp med å erobre Antwerpen og Dunkerque. Prins Eugene hadde òg suksess. I september, etter at Vendôme drog for å forsterke den knuste armeen i Nederland, påførte Eugene og hertugen av Savoie franskmennene store tap under Orleans og Marsin i slaget ved Torino, og dreiv dei ut av Italia mot slutten av året.
No som Frankrike var kasta ut av Tyskland, Nederlanda og Italia, var det i Spania kampane gjekk føre seg dei neste åra. I 1706 leia den portugisiske generalen Marquês das Minas ein invasjon i Spania frå Portugal, der dei klarte å ta Madrid. Mot slutten av krigen, vart Madrid vunne attende av ein arme leia av kong Filip V og hertugen av Berwick (den uekte sonen til Jakob II av England, som tente i den franske armeen). jarlen av Galway prøvde å ta Madrid på ny i 1707, men Berwick slo han grundig i slaget ved Almansa den 25. april. I eit anna forsøk på Madrid, vart armeen hans grundig slågg av Marquis de Bay i slaget ved La Gudina og vart tvungen til å trekkje styrkane sine ut av Spania. Etter dette glei krigen i Spania over i små uavgjorte småtrefningar.
I 1707 kryssa krigen ei kort stund med den store nordiske krigen, som pågjekk samstundes i Nord-Europa. Ein svensk arme under Karl XII nådde fram til Sachsen, der han nettopp hadde tukta kurfyrsten August II og tvunge han til å seie frå seg krava til den polske trona. Både franskmennene og dei allierte sende utsendingar til leiren til Karl, og franskmennene håpte å oppmuntre han til å sende soldatane sine mot keisar Josef I, som Karl følte hadde svike han med å støtte August. Karl såg derimot på seg sjølv som ein forkjempar for det protestantiske Europa, og mislikte sterkt Ludvig XIV for måten han behandla hugenottane på, og var generelt uinteressert i den vestlege krigen. I staden vendte han seg mot Russland og enda høvet for Sverige til å blande seg inn.
Seinare i 1707 leia prins Eugene ein alliert invasjon av det sørlege Frankrike frå Italia, men vart stoppa av den franske armeen. Marlborough vart samstundes verande i Nederlanda, der han erobra ei lang rekkje festningar. I 1708 møtte Marlborough den franske armeen, som var plaga av eit leiarskapsproblem. Kommandantane deira, hertugen av Burgund (barnebarnet til Ludvig XIV) og duc de Vendôme skifta ofte meining og førstnemnde tok ofte ukloke militære avgjersler. Burgund insisterte på at franskmennene ikkje skulle angripe Marlborough og nok ein gong kunne han slå armeen sin saman med Eugene sin. Dei allierte klarte slik å knuse franskmennene i slaget ved Oudenarde, og erobra så Lille. I Italia plyndra Austerrike byar som Forlì (1708).
Katastrofane i Oudenarde og Lille førte Frankrike til randen av ruin. Ludvig XIV vart tvungen til å forhandle. Han sendte utanriksministeren sin, Marquis de Torcy, for å møte dei allierte kommandantane i Haag. Ludvig gjekk med på å overgje Spania og alle spanske område til dei allierte, og bad berre om å få halde Napoli (i Italia). Han var førebudd på å betale pengar for å drive Filip V ut av Spania. Dei allierte tvinga derimot fram eit meir audmjukande vilkår. Dei kravde at Ludvig skulle nytte den franske armeen til å kaste sitt eige barnebarn av trona. Ludvig avslo tilbodet og valde å halde fram krigen til den bitre slutt. Han bønfalla folket i Frankrike og fekk tak i tusenvis av nye rekruttar i armeen sin.
I 1709 gjorde dei allierte tre forsøk på å invadere Frankrike, men to av dei var så små at dei var for avleiingsmanøvrar å rekne. Eit meir seriøst forsøk vart utført av Marlborough og Eugene då dei rykte fram mot Paris. Dei møtte franskmennene under Duc de Villars i slaget ved Malplaquet, det blodigaste slaget i krigen. Sjølv om dei allierte slo franskmennene, tapte dei over tjuetusen mann, medan franskmennene berre tapte titusen mann. Dei allierte erobra Mons, men klarte ikkje å følgje opp sigeren. Slaget markerte eit vendepunkt i krigen, og trass i sigeren klarte ikkje dei allierte å halde fram invasjonen på grunn av dei enorme tapa.
Den siste fasen: 1710–1714
I 1710 sette dei allierte i gang eit siste felttog i Spania, men klarte ikkje å vinne terreng. Ein arme under James Stanhope nådde Madrid i lag med erkehertug Karl, men vart tvungen til å kapitulere i Brihuega då ein støttearme kom frå Frankrike. Dei allierte hadde i mellomtida byrja å svekkast. I Storbritannia var den mektige politiske innverknaden til Marlborough tapt, då opphavet til makta hans, venskapen mellom kona hans og dronning Anne tok slutt, då dronning Anne sa opp hertuginna av Marlborough frå embetet hennar og bannlyste ho frå hoffet. I tillegg hadde Whigregjeringa trekt støtta si til krigen, og den nye Tory-regjeringa søkte fred.
I 1711 vart erkehertug Karl den tysk-romerske keisaren Karl VI etter at Josef, den eldre broren hans, brått døydde. På det tidspunktet ville ein avgjerande siger for Austerrike, som samla Det tysk-romerske riket med den spanske krona, vore like dårleg for maktbalansen som ein siger for Frankrike ville vore.
Marlborough klarte å vinne ein strategisk siger over Villars, og braut gjennom den franske forsvarslinja Ne Plus Ultra og erobra Bouchain, men vart kalla attende til Storbritannia mot slutten av året, og vart erstatta av hertugen av Ormonde. Britane, leia av statsråd Henry St John, byrja å gjere hemmelege forhandlingar med Marquis de Torcy, og ekskluderte nederlendarane og austerrikarane frå forhandlingane. Hertugen av Ormonde nekta å sende dei britiske styrkane i kamp, så franskmennene under Villars klarte å ta tilbake det meste dei hadde tapt i 1712, slik som i slaget ved Denain. Villars heldt så fram offensiven med suksess. Samstundes vann dei franske styrkane i Spania og erobra Barcelona.
Storbritannia og Nederlanda stoppa kampane mot Frankrike då freden i Utrecht vart underteikna i 1713. Barcelona, som hadde støtta erkehertugen sitt krav på trona i Spania og dei allierte i 1705, overgav seg til slutt til Bourbon-armeen den 11. september 1714 etter ei lang omleiring, som gjorde slutt på dei allierte i Spania. Dette vert i regionen rekna som den katalanske nasjonaldagen.
Vestindia og Sør-Amerika
Krigen til havs og i Vestindia var hovudsakleg ein økonomisk krig. Sølvflåtane til Spania og Portugal var målet til motstandarane, og koloniutpostane vart utsett for raid som ofte vart utførte av anten sjørøvarflåtar utrusta av handels- og adelsmenn eller ei blanding av offentlege og private bevillingar. Desse flåtane gjekk til åtak på dårleg forsvarte busetnader, og anten plyndra dei eller kravde løysepengar, som ofte vart betalte i varer og slavar, stundom til gevinst for sigerherren sine eigne plantasjar. Einaste staden som skifta permanent eigar var St. Kitts, som heldt både franske og engelske plantasjar.
I somme koloniar starta førebuinga til konflikten så tidleg som i 1699, då ein fekk vite om den dårlege helsa til Karl II. Christopher Codrington, den britiske guvernøren på Leewardøyane, starta å organisere eit felttog for å drive franskmennene av St. Kitts då han i juli 1702 fekk vite at krigen var i gang. Han følgde opp sigeren med eit mislukka forsøk på å erobre Guadeloupe i 1703, men han fekk gjort stor økonomisk skade før han trekte seg attende. Franskmennene tok hemn i 1706 med eit raid på St. Kitts; men hadde eit mislukka forsøk på Nevis. Seinare klarte Pierre Le Moyne d'Iberville å utføre eit raid mot Nevis. D'Iberville, som døydde seinare same året av ein tropisk sjukdom då han planla eit åtak på Charles Town i Carolina, vart skulda for å nytte slavane han tok på sine eigne plantasjar og ikkje delte dei med andre investorar i ekspedisjonen.
Dei franske, engelske og spanske flåtane var alle aktive i Vestindia. Hausten 1701 sendte både Frankrike og England flåtane sine dit. Den franske flåten til Château-Renault inneheldt 28 linjeskip, større enn nokon tidlegare europeisk flåte i Karibia. Han og John Benbow, admiralen til den mindre britiske flåten, unngjekk kvarandre, og Château-Renault eskorterte den spanske sølvflåten heim frå Vera Cruz før denne vart erobra i Vigobukta. Benbow vart verande att i Karibia og i august 1702 møtte han Jean du Casse i ei omfattande kamphandling utanfor kysten av Sør-Amerika, der han vart dødeleg skadd.
Alf Egil Holmelid
Alf Egil Holmelid er ein norsk sivilingeniør og politikar frå Sosialistisk Venstreparti i Vest-Agder fylke.
Den spanske arvefølgjekrigen
Vestindia og Sør-Amerika
Jean-François Duclerc, ein fransk sjørøvar, hadde Rio de Janeiro som mål og dei lukrative gullsendingane her i 1710. Raidet hans var derimot mislukka og han vart fengsla og seinare drepen i Rio. Franskmennene svarte med eit nytt raid i 1711.
Alf Egil Holmelid
Holmelid er forskingssjef ved Universitetet i Agder, der han sidan 1997 har vore tilknytt ingeniør- og økonomiutdanningane. Han har vore medlem av sentralstyret i SV i 10 år og medlem av bystyret i Kristiansand i 16 år. Dessutan er han medlem av Teknologirådet. Ved stortingsvalet 2009 vart Holmelid vald inn på utjamningsmandat for Vest-Agder. Han er medlem av næringskomiteen.
Alf Holmelid er utdanna sivilingeniør innan kybernetikk frå NTNU, med eksamen frå 1973. Han har vore forskingssjef ved forskingsavdelinga til Elkem på Fiskå i Kristiansand, der han arbeidde frå 1975 til 1997. Deretter vart han dekanus ved Fakultet for økonomi ved Høgskolen i Agder.
Den spanske arvefølgjekrigen
Vestindia og Sør-Amerika
I 1712 la den franske admiralen Jacques Cassard ut på ein ekspedisjon som plyndra britiske Montserrat og fleire nederlandske koloniutpostar, som St. Eustatius, Curaçao, og Surinam.
Nord-Amerika
I Nord-Amerika vart krigen hovudsakleg utført av engelske kolonistar mot spanske og franske kolonistar. Begge sidene fekk støtte frå sine allierte indianarstammer, samt noko støtte frå marinane sine. I søraust sette engelske provinsen Carolina i gang eit felttog mot St. Augustine i Spansk Florida som mislukkast, og utførte fleire raidar mot spansk-allierte innfødde, og reduserte sterkt folketalet deira. Franskmennene og spanjolane svarte med eit felttog mot Charles Town, hovudstaden i Carolina, som òg var mislukka.
Acadia og grensa mellom Fransk Canada og engelske provinsen Massachusetts Bay var òg utsett for mange kamphandlingar. Franskmennene og deira innfødde allierte plyndra fleire gonger små samfunn i Massachusetts og New Hampshire, men unngjekk konflikt i New York i frykt for å hisse opp irokesarane, som dei hadde forhandla fram fred med i 1701. Massachusetts-militsen gjorde fleire forsøk på å erobre hovudstaden Port Royal i Acadia, men det kravde massiv marine støtte godkjend av Dronning Anne for å erobre Acadia i 1710. Dronning Anne godkjende òg eit større tokt mot Quebec City i 1711; Dette toktet, leia av admiral Hovenden Walker, var fullstendig katastrofalt. Meir enn 800 mann døydde då fleire av skipa forliste mot klippene ved munningen av St. Lawrence-elva.
Lengst nord sendte engelskmennene fleire gonger flåtane sine for å plyndre franske busetnader og øydeleggje fiskestasjonar på Newfoundland, men tapte stort i St. John's i 1709 etter at franskmennene marsjerte over land frå Plaisance.
Etterverknad
Under freden i Utrecht vart Filip anerkjend som kong Filip V av Spania, men han måtte seie frå seg kravet om ein plass i den franske arvefølgjerekka, og slik hindre ein union mellom Frankrike og Spania. Han fekk halde dei spanske oversjøiske områda, men avstod Dei spanske Nederlanda, Napoli, Milano og Sardinia til Austerrike; Sicilia og delar av Milano til Savoie; og Gibraltar og Menorca til Storbritannia. I tillegg fekk britane eksklusive rettar til den ikkje-spanske slavehandelen i Spansk Amerika i over tretti år, den såkalla asientoen.
Med omsyn til den politiske organiseringa av kongedøma deira, gav Filip ut Nueva Planta-påboda, som følgde sentraliseringstilnærminga til Bourbonane i Frankrike. Dette enda det politiske sjølvstyret til kongedøma som hadde utgjort kongemakta Aragon; områda i Spania som hadde støtta erkehertug Karl og opp til då hatt sine eigne institusjonar som ein laust basert dynastisk union, skild frå resten av det spanske riket. På den andre sida hadde kongedømet Navarra og Baskarland støtta kongen mot den habsburgske pretendenten og dei fekk halde sjølvstyret sitt med institusjonane og lovene sine.