cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wolfgang Paul
Han tok teknisk doktorgrad ved Technische Hochschule Berlin i 1939, og virket som professor i eksperimentell fysikk ved universitetet i Bonn frå 1952.
Latvisk geografi
Ressursar og arealbruk
anna: 14% (1993 est.)
Irrigert land: 160 km² (1993 est.)
Miljø
Naturfarar: Ingen
Miljøproblem: Luft- og vassforureining på grunn av dårleg handsaming av søppel. Rigabukta og elva Daugava er kraftig forureina. Forureining av jordsmonn og grunnvatn av kjemikaliar og petroluemsprodukt ved militærbasar.
Miljøvernsavtalar:
delaktig i avtalar som omhandlar: Luftforureining, biologisk mangfald, klimaendringar, utryddingstruga dyreartar, miljøfarleg avfall, vern av ozonlaget, skipsforureining, våtmarksområde.
Magdalenakjerrsporv
Skildring
Magdalenakjerrsporven er ein skittengrøn og gul sporv med kraftig svart nebb og lang hale. Hovudet er mørkt, grågrønt, oversida olivengrøn, strupen og brystet gult. Undersida er gul med olivenskjær. Han har ei kroppslengd på ca. 18 centimeter og veg rundt 33 gram.
Utbreiingsområdet er i øvre Magdalenadalen i området 1600-2400 moh., og er monaleg lite, ca. 1,200 km2. Habitatet for arten ligg i utkanten av fuktig skog, undervegetasjon, tette buskar og låg gjenreist skog med opningar. Her beitar magdalenakjerrsporvane på bakken eller opp til 6 meter opp i vegetasjonen.
Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som nær truga.
Vydrica
Vydrica (ungarsk Vödric) er ei 17 km lang elv sørvest i Slovakia som spring ut frå Dei vesle Karpatane, om lag 450 meter over havet. Elva renn gjennom Bratislava skogspark og munnar ut i Donau i Karlova Ves, ein bydel i Bratislava. Enkelte stader langs elva er ein del av Natura 2000.
Organisasjonen av amerikanske statar
Organisasjonen av amerikanske statar (OAS) er ein internasjonal organisasjon for dei sjølvstendige statane i Amerika.
OAS omfattar alle dei 35 sjølvstendige statane i Amerika. Likevel vart Honduras utestengd frå aktiv deltaking i OAS i 2009 på grunn av kuppet som fjerna José Manuel Zelaya frå president-tittelen. OAS meiner at dette er ein foreløpig utestengning, og at Honduras kjem til å komme "inn i varmen" igjen når landet har gått tilbake til demokratiet.
Cuba var totalt utestengt frå deltaking i OAS mellom februar 1962 og juni 2009 utifrå eit vedtak på det åttande konsultative møtet i Punta del Este i Uruguay den 31. januar 1962, fordi landet hadde ei kommunistisk regjering. 14 land stemde for 1962-resolusjonen, eitt land mot (Cuba) og seks stemde ikkje (Argentina, Bolivia, Brasil, Chile, Ecuador og Mexico). Cuba kom uansett inn igjen den 3. juni 2009 etter ein rekke samtalar om mellom anna menneskerettar.
Cotonou-avtalen
Føremålet med Cotonou-avtalen er å redusere og etter kvart utslette fattigdom, samtidig som han skal bidra til berekratig utvikling og at ACP-landa gradvis kjem inn i verdsøkonomien. Den reviderte Cotonou-avtalen handlar også om kamp mot straffefridom og fremjing av rettferd gjennom Den internasjonale straffedomstolen.
Organisasjonen av amerikanske statar
Organisasjonen har sete i Washington D.C.
Medlemsland
Dette er dei 34 aktive medlemslanda i OAS:
Ytre Andamsfjorden
Ytre Andamsfjorden er ein fjord i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark mellom Rebbenesøya i vest og øya Andammen i aust. Fjorden strekkjer seg 8,5 km sørover og innover på Rebbenesøya.
Nord for Ytre Andamsfjorden ligg Grøtøysundet og Grøtøya.
Ludvig Irgens-Jensen
Paul Ludvig Irgens-Jensen var ein norsk komponist.
Ludvig Irgens-Jensen var fødd i Oslo. Opphavleg studerte han filologi og tok pianoundervisning ved sidan av, komposisjon hadde han aldri studert. Likevel debuterte han i 1920 som komponist. Under andre verdskrigen komponerte han forskjellige songar og korverk som vart hemmeleg offentleggjort fordi tekstane hadde patriotisk innhald.
Irgens-Jensen døydde på den italienske øya Sicilia.
Syndebukk
Syndebukk var opphavleg ein sauebukk jaga ut i audemarka under den jødiske forsoningsdagen, jom kippur. Han skulle vera eit sonoffer for syndene til israelittane. I overført tyding blir det brukt om nokon som får skulda for feil eller manglar.
Jødisk skikk
Omgrepet er først nemnd i Tredje mosebok i Bibelen:
Hensikta med dette symbolske ritualet var å fjerna all synd frå landet ein gong i året. Ritualet opphøyrde då tempelet i Jerusalem blei brend av romarane i år 70.
Bielski-partisanane
Bielski-partisanane var ei gruppe jødiske motstandskjemparar i Kviterussland under andre verdskrigen.
Etter åtaket på Sovjetunionen begynte nazi-tyske styrkar å myrde kommunistar og jødar i dei okkuperte delane av landet. Av den jødiske Bielski-familien i Novogrudok i Kviterussland vart far, mor og to søner drepne i ghettoen der i desember 1941. Men fire søner rømde inn i skogane, saman med 13 grannar frå ghettoen, og dei vart kjernen i ei partisan-gruppe.
Den naturlege leiaren for gruppa var Tuvia Bielski, som var veteran frå den polske hæren. Han sende melding til jødane i ghettoane i området om å sende folk ut i skogen til han. Til å begynne med var det berre få som kom, men dei neste to åra voks gruppa til over eitt tusen, menn kvinner og barn. Dei væpna seg med våpen som sovjetiske styrkar med vilje hadde sett att til partisanverksemd.
Bielski-partisanane avviste ingen, sjølv om dei ikkje var i stand til å delta i væpna aksjonar, fordi dette også måtte vere ein familie-leir for at flest mogleg jødar frå området skulle overleve. Alle slags verksemder vart sette i gang i leiren, mellom dei ein skule, ei sjukestue og verkstader. Handverkarar der laga og reparerte ting, og fungerte som ein logistikk-base for sovjetiske partisan-einingar i området òg. Bielski-partisanane spreidde skrekk blant nazikollaboratørar i området, både det kviterussiske frivillige hjelpepolitiet og lokale innbyggjarar som hadde svike eller drepe jødar. Samtidig dreiv dei sabotasje mot okkupasjonsmakta.
Nazistane utlova ein kjempedusør for den som fanga Tuvia Bielski, og gjennomførte store oppreinskingsaksjonar mot alle partisangruppene i området i 1943. Somme av desse gruppene leid store tap, men Bielski-partisanane kom seg unna til eit meir fjerntliggjande område i skogane, der dei framleis gav vern til alle som kom.
Bielski-partisanane var allierte med sovjetiske partisanar i nærleiken, under general Platon (Vasilij Yehimovitsj Tsjernysjev), men ønskte likevel å halde på sjølvstendet sitt på grunn av den særeigne dobbeltfunksjonen dei hadde - både vern av jødiske liv og kamp mot fienden.
Sommaren 1944, da den store sovjetiske sommaroffensiven tok til i Kviterussland og området vart frigjort, kom "Kalinin"-eininga inkludert Bielski-partisanane med 1230 menn, kvinner og barn ut frå skogen og marsjerte inn i Novogrudok i triumf. Dei hadde overlevd på grunn av Bielski-partisanane og deira insistering på både å redde folk og å gjere motstand samtidig.
Asael Bielski melde seg til teneste i Den raude arméen og fall i slaget ved Königsberg seinare same året. Tuvia Bielski fór etter krigen tilbake til Polen, og utvandra så til Palestina i 1945. Dei overlevande Bielski-brørne slo seg til slutt ned i USA.
Det må nemnast at Bielski-partisanane frå polsk side har vorte skulda for krigsbrotsverk som væpna ran og deltaking i ein massakre i den polske landsbyen Naliboki.
Lars Moen
Lars Magnus Moen var ein norsk politikar for Arbeidarpartiet, fødd på Lesja i Oppland. Han var stortingsrepresentant samanhengande frå 1928 til 1957. Perioden 1948-53 var han kyrkje- og undervisningsminster.
Liv og gjerning
Moen vart utdanna til skreddar. Frå 1911 dreiv han eiga skreddarforretning på Dombås. Han var mange år med i Dovre heradstyre og han var formann i Oppland skulestyre. Ved stortingsvalet hausten 1927 kom han inn på stortinget, vald for Arbeidarpartiet. Han skulle verte gjenvald ved alle komande val, slik at han vart verande på stortinget til 1957. Åra frå 1932 til -49 var han formann i Gudbrandsdal Arbeidarparti.
Moen var statsråd i Kyrkje- og utdanningsdepartementet i Einar Gerhardsen si 2. regjering frå 28. juni 1948 til 19. november 1951, og heldt fram i Oscar Torp si regjering frå 19. november 1951 til 9. desember 1953. Fleire store saker vart gjennomført i hans tid som kyrkje- og undervisningsminister. Både Riksteatret, Riksgalleriet og Norsk Språknemnd vart oppretta i hans statsrådtid.
Omframt tida i hovudstaden budde han på Dombås.
Den sarmatiske kratonen
Den sarmatiske kratonen er eit geologisk og tektonisk omgrep for den sørlege delen av Den austeuropeiske kratonen, òg kjend som Det skytiske platået. Kratonen inneheld bergartar frå arkeikum som er 2,8 til 3,7 milliardar år gamle. I løpet av karbontida vart kratonen splitta av Dnepr-Donets-rifta. Kratonen vart då delt av geomorfologisk av Donbass-foldinga.
Sarmatia består av landmassar som i arkeikum oppstod kvar for seg og som seinare smelta i hop.
Kjelder
''
Indre Andamsfjorden
Indre Andamsfjorden er ein fjord i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark mellom Rebbenesøya i aust og øya Andammen i vest. Fjorden strekkjer seg 5,5 km sørover til Kobbenasen, der han møter Ytre Andamsfjorden som kjem sørover langs vestsida av Andammane og som held fram innover på Rebbensøya.
Fjorden har innløp mellom Andamsneset i nordvest og Nesholman i søraust. Nord for Indre Andamsfjorden ligg Grøtøysundet og Grøtøya. Det er ingen busetnader ved fjorden.
Goðafoss
Goðafoss (Gudefoss på norsk) er ein foss på Island. Han ligg i Mývatnområdet nord i sentrale område på Island ved byrjinga av vegen Sprengisandur. Vatnet i elva Skjálfandafljót fell 12 meter over ei breidd på 30 meter.
I åra 999 eller 1000 gjorde lagmannen Þorgeirr Ljósvetningagoði kristendomen til den offisielle religionen på Island. Etter talen hans skal han ha reist til Alþingi og kasta statuane sine av dei norrøne gudane i fossen. Þorgeirr si soge er bevart i Ari Þorgilsson si Íslendingabók.
Eit vindauge i domkyrkja i Akureyri (Akureyrarkirkja ) illustrerar soga.
Trane
Trane (Grus grus) er ein fugl i traneslekta i tranefamilien.
I Noreg finst trana hovudsakleg i skogsområde på Austlandet og i Trøndelag. Trana er ein trekkfugl som kjem i april og reiser frå landet frå midten av august til oktober.
Trana er ein stor fugl, ca. 115 cm. Den er skifergrå med lange bein og lang hals. Hovud og hals er svarte og kvite. Den har ein raud isseflekk som er meir brunleg hos ungfuglar. Armdekkarane på vengene er forlenga og dannar ein strutseliknande stjert.
Den støyter ut høge trompetskrik, «kråå», som ber fleire kilometer. Den hekkar på myrer i barskog- og bjørkeområde, og det er flest av den i Sør-Noreg. Talet på fuglar aukar og det gjer òg utbreiinga. Den overvintrar i Spania og Sør-Frankrike. Den et insekt, krypdyr, amfibiar, mus og plantedelar.
Hekkinga skjer ved at to grøngrå egg med mørke flekkar blir lagt i reir på eller nær opa grasmyr. Foreldra ruger på egga i fire veker.
Typisk for trana er at den skrid roleg avstad på ein majestetisk måte. I flukt held trana den lange halsen utstrekt.
Utbreiing
Trana hekkar i eit område som strekker seg frå Skandinavia og Aust-Europa austover til det nordlege Kina og austlege Russland. Nesten alle populasjonar er flyttfuglar og dei overvintrar på fleire åtskilte plassar; den iberiske halvøya, i nordvestre Afrika, i eit område i Sudan og Etiopia, Midtausten, Pakistan, India, Kina og på nokre plassar i Søraust-Asia. Den har nokre få gonger vore observert i Nord-Amerika.
Noreg
Tranene som hekkar i Finnmark følger det austlege trekket over Öland og Hortobágy i Ungarn til Tunisia.
Taksonomi
Data frå DNA-undersøkingar viser at trana er i nær slekt med trompetartrana (Grus americana), men òg med kvithovudtrana (Grus monachus), svarthalstrana (Grus nigricollis) såvel som japantrana (Grus japonensis).
Trana vart tidlegare delt opp i to underartar G. g. grus og G. g. lilfordi (Sharpe 1894). Den siste vart sett på som ein mindre og lysare variant som var utbreidd i området aust for Ural. Denne klassifiseringa blir i dag sett på som ukorrekt ettersom det ikkje er nokon distinkt skilnad mellom desse populasjonar.
Ein kan legge til at Carl von Linné feilaktig kategoriserte trana som ei hegre i slekta Ardea. .
Hekking
Før hekketida utfører tranene ein spektakulær paringsdans på visse utvalde arenaer. Etter dette flyttar mesteparten nordover til hekkeplassen som ikkje sjeldan ligg i aude trakter. Reiret blir plassert direkte på marka og består av mose og kvistar. Hoa legg vanlegvis to egg, sjeldnare eitt eller tre, som blir klekte etter 27-31 døgn. Etter at egga har klekt tar begge foreldre hand om ungane i 65-70 døgn til dei er flygedyktige. I hekkeperioden er trana særs vaktsam og lettskremd. Trana legg berre eitt kull om året.
Myting
Trana myter kvart år. Dette skjer direkte etter hekkinga og den myter då vengefjøra så fort at den blir flygeudyktig. I denne perioden oppsøker den derfor eit område med godt med føde og med vern mot predatorar. Tranene som ikkje har hekka legg først ut på reisa sørover på hausten.
Føde
Trana er altetande. Vegetarisk føde dominerer, særskilt utanfor hekketida. I hekketida er animalsk føde ein viktig del av føda. Den lever t.d. på makk, sniglar, insekt, frosk, orm, øgler, fisk og gnagarar.
Fylkesveg 72 i Finnmark
Fylkesveg 72 i Finnmark går mellom Sør-Tverrfjord og Bogen i Loppa kommune. Vegen er 13,1 km lang.
Tumbes
Tumbes er ein by nordvest i Peru med 94 702 innbyggjarar. Han ligg ved breidda av elva Tumbes, nær grensa til Ecuador. Tumbes er hovudstad i regionen, provinsen og distriktet med same namn.
Handbook of the Cornish Language
A Handbook of the Cornish Language, eller A Handbook of the Cornish Language chiefly in its latest stages with some account of its history and literature, er grunnlaget for revitaliseringa av kornisk språk. Boka vart skrive av Henry Jenner, og ho kom ut i 1904.
Arbeidet med boka starta etter at organisasjonen Cowethas Kelto-Kernuak (det keltisk-korniske selskapet) hadde vorte stifta i 1901, noko som førte til interesse for å lære seg kornisk. Sekretæren i organisasjonen, Duncombe Jewell, oppfordra Henry Jenner til å skrive ein grammatikk i kornisk.
Resultatet, A Handbook of the Cornish Language vart utgjeve i 1904. Boka er ikkje stor, 208 sider i lite format. Ho inneheld to delar. Den første delen er ei historie over det korniske språket, som etter å ha plassert kornisk i den keltiske språkfamilien legg vekt på den ytre språkhistoria, utviklinga av skriftspråket, ein gjennomgang av klassisk kornisk litteratur, og assimileringsprosessen.
Den andre delen av boka er ein kornisk grammatikk, med ein relativt grundig uttaledel, lydlære, morfologi, og eit separat prosodikapittel. Boka inneheld ikkje ein separat syntaksdel, det som står om syntaks kjem indirekte fram via morfologikapitlet. Boka rundar av med ei drøfting av korniske stadnamn, som viser tydinga til korniske namn i bruk i Cornwall, og ein bibliografi over tilgjengeleg kornisk litteratur.
Handboka spelte, trass i at ho er ei lita bok, ei stor rolle i revitaliseringsprosessen. I forordet presenterer Jenner grunnlaget for den korniske målreisinga:
Bergtrupial
Bergtrupial (Macroagelaius subalaris) er ein fugl i trupialfamilien. Han er endemisk for Santander-departementet i Colombia.
Skildring
Dette er ein relativt stor trupial, kroppslengd ca. 29 centimeter inkludert ein lang hale. Hannfuglar er litt større enn hofuglar. Fjørdrakta er heilsvart med blåglans, men dei har ein lite synleg kastanjefarga flekk i «armhola». Nebbet er konisk. Lætet er varierande, mellom anna ein høgfrekvent, ringelyd 'tirititiuu, tirititiuu, tirititiuu'.
Han lever i vestskråninga av den austlege fjellkjeda av Andes, i høgder mellom 1900 og 3100 moh. Utbreiingsområdet er lite, ca. 640 km2, og ligg mellom Bucaramanga og sørover til vel 100 km i luftlinje sør for Bucaramanga i Santander-departementet. Han har tidlegare òg vore registrert sør for Bogotá. Bergtrupialar føretrekk habitat med fuktig, alpin skog, helst eik med epifyttar.
Populasjonen er estimert til å ligge i området 1000-2500 individ og minkande. Arten er klassifisert som sterkt truga. Trugsmåla inkluderer avskoging og mangel på passande biotop.
Ralph Waldo Emerson
Ralph Waldo Emerson var ein USA-amerikansk forfattar og filosof frå Boston i Massachusetts.
Emerson var av presteslekt og avla teologisk eksamen ved Harvard-universitetet i 1826. Åra 1829-32 var han prest i den lokale Unitarian Church, men sa opp i protest i 1832 då han meinte nattverden var grunnlaus.
Han la ut på reise til Europa og vart kjend med engelske romantiske diktarar og knytte vennskap med fleire framståande personar, så som Thomas Carlyle og John Stuart Mill.
I 1835 busette Emerson seg i Concord. Året etter kom verket Nature ut anonymt. Her formulerte han sitt filosofiske syn som danna grunnlag for ei åndshistorisk rørsle kalla transcendentalismen. Tankane i transcendentalismen hadde røter i platonsk filosofi, orientalsk mystisisme, skotsk intuisjonfilosofi og tysk romantikk. Emerson utvikla synspunkta sine gjennom ei mengd foredrag som til sist munna ut i artiklar. Artiklane gjev uttrykk for idealisme, anti-materialisme og optimisme. Fram om alt verka Emerson til ei nasjonal, kulturell og intellektuell oppvakning i USA.
Emerson skreiv også ei rekke dikt. Dikta, men og mange av artiklane, har vorte rekna som vanskeleg tilgjengelege. Lite av Emersons poesi er omsett til norsk, men enkeltdikt gjendikta av Sigmund Skard finst i Under nye stjerner og Framande dikt frå fire tusen år.
Hei so dansa jento mi
Slåtten er venteleg komen til Valdres frå Sogn.
Variantgruppa
I Hardingfeleverket har slåtten seks variantar under katalognummer 491. To av formene er frå Valdres, ein frå Sogn og dei tre siste frå Hordaland. Det finst og ein variant frå Valdres etter spelemannen Andreas Hauge, Hei for ei kjerring, ikkje teken med i lista. To av hordalandsformene skriv seg opphavleg frå Sjur Helgeland.
Lednica
Lednica er ein innsjø og ein park i Polen i Storpolske voivodskap. Han ligg mellom Poznań og Gniezno. Innsjøen og parken er kjend for dei årlege ungdomsmøta som finn stad her i mai eller juni. Denne religiøse hendinga varer i to dagar. Høgdepunktet for festivalen er ei vandring om natta under ein stor stålkonstruksjon forma som ein fisk, eit symbol for kristendom.
Staden vert rekna som ein mogeleg stad der Polen vart kristna og staden der den første historiske herskaren av Polen, Mieszko I tok imot kristendomen i 966. Ei øy i innsjøen heiter Ostrów Lednicki og inneheld ruinar av busetnader og restar av religiøse bygg frå 900- og 1000-talet.
Bjarne Brustad
Bjarne Brustad (fødd 4. mars 1895 i Oslo, død 20. mai 1978) var ein norsk komponist og bratsjist.
Han begynte å studere ved Musikkonservatoriet i Oslo i 1907, i 1914 debuterte han som fiolinist, i 1924 som komponist. Han har blant anna skrive 9 symfoniar, 4 fiolinkonsertar, den til no ikkje oppførte operaen Atlantis frå 1945 og forskjellig kammermusikk og vokalmusikk. Frå 1951 fekk han kunstnarløn.
Hordaland fylke
Hordaland fylke er eit tidlegare fylke i Noreg. Fylket låg mellom Sogn og Fjordane i nord og Rogaland i sør. I aust grensa fylket til Telemark og Buskerud. I 2020 vart fylket slått saman med Sogn og Fjordane til Vestland fylke.
Hordaland fylke vart ofte delt inn i innlandsdistrikt og kystdistrikt. Innlandsdistrikta var Hardanger og Voss. Kystdistrikta var Sunnhordland, Nordhordland og Midhordland. Desse distrikta er samanfallande med dei tidlegare fogderia og noverande prostia. Om lag to tredelar av arealet i Hordaland fylke var fjellområde som ligg høgre enn 300 meter over havet. Hordaland var det einaste norske fylket (utanom Oslo) der alle kommunane hadde grenser til hav. Bergen var den største byen i fylket og var sete for administrasjonen til fylkeskommunen. I byen ligg Bryggen i Bergen, som i 1979 vart skriven inn på UNESCO si liste over verdas kultur- og naturarvstader. Dei to andre byane i fylket var Leirvik og Odda.
Namn og symbol
Kysten av Hordaland var i norrøn tid kjend som Hǫrðafýlki. Før 1919 var namnet på Hordaland fylke Søndre Bergenhus amt. Namnet «Hordaland» kjem av folkenamnet Hǫrðar. Hǫrðar er ei avleiing av av det germanske ordet for skog, harud. "Harudane" tyder altså skogfolket. Det norske namnet var hordane. Namn som Hordnes, Hordvik og Hordamuseet kjem av folket hordane.
Fylkesvåpenet til Hordaland fylke var to krosslagde øksar med ei krone over, på raud bakgrunn. Våpenet vart laga etter eit segl funne etter Olavsgildet på Onarheim på Tysnes. Fylkesblomen til Hordaland er kusymre, fylkessteinen er koronitt og fylkesfuglen er kvitryggspett.
Historikk
Hordaland har opphavleg vore namnet på dei ytre delane av det seinare fylket; Hardanger og Voss låg såleis utanfor Hordaland. I den fyrste amtsinndelinga frå tidleg i 1660-åra utgjorde Halsnøy kloster og Hardanger eit eige amt i den sørlege delen av det noverande Hordaland, medan resten av fylket saman med Sogn og Fjordane høyrde til Bergen stiftsamt. Dagens grenser fekk Hordaland i 1763, då amta Søndre Bergenhus og Nordre Bergenhus, som svarar til dei noverande fylka Hordaland og Sogn og Fjordane, vart oppretta. Sørgrensa til Hordaland vart endra i 2002, då Ølen kommune vart ført over til Rogaland.
Bergen by gjekk inn i Hordaland fylke i samband med store kommunesamanslutningar i 1972. Dei tidlegare kommunane Bergen, Arna, Fana, Laksevåg og Åsane vart slått saman til nye Bergen kommune. Frå same tid vart det slutt på at Bergen var eige fylke.
2. februar 2017 vedtok fylkestinget i Sogn og Fjordane ei samanslåing med Hordaland med 19 mot 12 stemmer. Den 3. februar 2017 vedtok fylkestinget i Hordaland det same med 41 mot 4 stemmer. 8. juni 2017 vedtok Stortinget ei samanslåing av dei to fylka frå og med 1. januar 2020. Namnet på det nye fylket, Vestland, vart vedteke av Stortinget i 2018.
Klima
Vindforholda er prega av terrenget, særleg i låglandet, medan vestavinden dominerer i høgfjellet året rundt. Om vinteren bles det ofte utfallsvind gjennom dalar og fjordar, medan det ved kysten ofte bles mellom sør og aust. Liten kuling eller meir ved kysten har ein kring 10 % av tida. I finvêr om sommaren kan solgangsbrisen gje ettermiddagsvind frå nordvest eller nord.
Januar og februar er dei kaldaste månadane med kring 2 °C ved kysten, men sjølv dei indre fjordstrøka har ikkje særleg under 0 °C. Innlandet har kring −5 °C, medan høgfjellet i aust har ned mot kring −10 °C. Kulderekordane er frå −10 °C til −15 °C ved kysten, til −25 °C til −35 °C i dalstrøka og i høgfjellet. Middeltemperaturane for juli er 14–16 °C, men temperaturen fell med høgda til kring 10 °C i 1000 m o.h. Varmerekorden i låglandet er kring 32 °C, medan ein i høgfjellet har hatt opp mot 20–25 °C.
Hordaland et er eit av fylka i landet som får mest nedbør med ein årsnedbør kring 1500 mm ved kysten og over 3000 mm i ei maksimalsone kring 50 km frå kysten. Vidare austover minkar så nedbøren til kring 1000 mm lengst aust. Hausten er typisk den våtaste tida av året, medan mai er den tørraste. Det er vanleg med lokale ettermiddagsbyer om sommaren i indre strøk, men det meste av nedbøren kjem i samband med frontar og byevêr frå vest.
Årsmiddelet for tåke ved kysten er 2-3 %, og mest tåke er det om våren og sommaren. I dalstrøka kan ein få lokal strålingståke og frostrøyk om hausten og vinteren. I høgfjellet har ein tåke kring 2-5 % av tida og mest om hausten og vinteren.
Olga A. Zajtseva
Olga Aleksejevna Zajtseva er ein russisk skiskyttar. Ho er olympisk meister på stafett frå OL i Torino i 2006.
Zajtseva voks opp i Moskva der ho tidleg begynte med langrenn. Ved ei tilfeldigheit fekk ho prøva skiskyting, og gjekk i 1994 fullstendig over til denne idretten. Etter gode resultat som junior og i europacupen fekk ho prøva seg i verdscupen for første gong i 2001/02-sesongen, og klarde å koma på laget til OL i Salt Lake City, der ho fekk gå ein distanse, 15 kilometer. 2002/03-sesongen begynte bra, då Zajtseva vann sitt første verdscuprenn i første sprinten for sesongen, i Östersund. Seinare har ho vist jamn framgang. I VM i 2005 i Hochfilzen vann ho sine første medaljar i store meisterskap med gull på stafetten, sølv på sprinten og bronse på jaktstart. I OL i Torino i 2006 var ho med på det russiske stafettlaget som vann gull.
Ho bur i Moskva, der ho jobbar i det føderale anti-narkotikabyrået, med kapteins grad. Ho er interessert i musikk, særskilt russisk rock og Rammstein.
Kortfatta merittliste
(per 28. februar 2006)
Denmotoksin
Denmotoksin (frå B. dendrophila-monomerisk toksin) er eit uvanleg trefingertoksin og ei nervegift isolert frå mangrovesnoken. Det er eit polypeptid på 77 aminosyrerestar med fem disulfidbindingar. Mangrovesnoken lever i hovudsak på fuglar, og i ei utrøyning synte denmotoksin seg 100 gonger meir effektivt på fugleseller enn museseller.
Sør-Ukraina
Sør-Ukraina (ukrainsk Південна Україна) syner vanlegvis til områda som ligg lengst sør i Ukraina ved kysten av Svartehavet.
Štrbské pleso
Štrbské pleso (ungarsk Csorbató eller Csorba-tó, tysk Tschirmer See, polsk Szczyrbskie jezioro) er eit naturskjønt fjellvatn og ein av dei store turistattraksjonane i Høge Tatra i Slovakia.
Han er den nest største bresjøen på den slovakiske sida av Høge Tatra etter Hincovo pleso som er 3200 m² større. Elva får tilført vat via undergrunnskjelder og har ingen synlege utsig. Vassoverflata er isdekt meir enn 155 dagar av året.
Christer Basma
Ole Christer Basma er ein norsk tidlegare fotballspelar, best kjend for sine mange suksessrike sesongar som forsvarsspelar i Rosenborg Ballklub. Han spelte 40 landskampar for Noreg i tida 1995-2005.
Klubbspel
Basma spelte for Bærum Sportsklubb åra 1990-92. Han melde då overgang til Kongsvinger IL og sesongane 1993-94 spelte han for hedmarkslaget i toppdivisjonen. Deretter gjekk turen til Stabæk IF. Etter tre-og-ein-halv sesong vart han overført til Rosenborg, midtvegs i 1998-sesongen. I over eit tiår, til han la opp hausten 2008, var han med å vinne mange medaljar med trondheimsklubben. Då ha la opp hadde han spelt samanhengande 16 sesongar i norsk eliteserie; 340 seriekampar og skåra åtte mål.
Landslagsspel
Basma debuterte på det norske landslaget i november 1995. Han måtte vente til januar 1999 før han på ny kunne ta på seg landslagsdrakta. Dei neste seks åra, til januar 2005, spelte han jamt på landslaget, oftast på høgrebacken. Han skåra aldri for Noreg.
Kjelder
fotball.no
Fylkesveg 77 i Finnmark
Fylkesveg 77 i Finnmark går mellom Vassdalen og Myrnes i Loppa kommune. Vegen er, sett bort frå ferjestrekninga, 23,6 km lang.
Måstad
Måstad, eller Mostad er ei veglaus grend på Værøy i Nordland.Tidleg på 1900-talet budde det om lag 150 menneske i grenda. Etter andre verdskrigen minka folketalet sterkt, og i 1974 vår Måstad fråflytt. Mange av husa vart flytte når bebuarane drog. Busetnaden har vore på ein steinete strandvoll under eit bratt fjell. Ein kan koma til Måstad på ein tildels bratt sti. Hamneforholda er dårlege, noko som var ein viktig grunn til fråflyttinga.
I tillegg til fiske og litt jordbruk har fuglefangst vore viktig for kosthald og økonomi. Særleg har lundefangst vore viktig. Måstad er kjend fordi det var herifrå stamhundane til norsk lundehund kom. Denne rasen vert gjerne kalla Mostadhund.
Ringdrotten
Handling
Historia er eit framhald av Hobbiten. Hobbitane vert dregne inn i store hendingar som trugar heile verda etter kvart som den vonde ringdrotten Sauron prøver å få tilbake herskarringen sin som vil attopprette den fulle styrken hans.
Handlinga i verket går føre seg i Middle-earth, J.R.R. Tolkien sitt oppdikta kontinent, omsett til norsk som Midgard.
Utgjevingar
Verket er samansett av seks «bøker». Tolkien ville opphavleg gjeva ut heile verket i eitt band, men papirmangelen i etterkrigstida utelukka dette. I staden vart historia delt opp i tre band: Ringens brorlag (The Fellowship of the Ring, på bokmål Ringens brorskap, inneheld bok I og II), Dei to tårna (The Two Towers, bokmål To tårn, inneheld bok III og IV), og Kongens atterkome (The Return of the King, bokmål Atter en Konge, inneheld bok V og VI, samt seks tillegg og fire oversikter). Dei siste utgåvene er gjennomgått tekstkritisk, og der er det retta opp ein del redaksjonelle feil som var komne med i tidlegare utgåver. Attåt finst det òg to ekstra stamtavler for figurane i forteljinga og mytologien bak.
Fordi forteljinga er delt inn i tre bøker, vert ofte Ringdrotten omtala som ein trilogi. Dette stemmer ikkje heilt, ettersom historia var skriven og tenkt på som éi bok, og dei tre delane ikkje kan lesast uavhengig av kvarandre. Tolkien hadde heile tida lyst til å gje det ut som éi bok, men forlaget meinte den ville verte for vanskeleg å selje. Dermed måtte ho delast opp i tre og få passande titlar.
Det er også laga tre filmar av boka, der kvar film tilsvarar eit band. Filmane er regisserte av Peter Jackson.
Norske omsetjingar
Ringdrotten vart utgjeven på engelsk frå 1954 til 1955 og er omsett til norsk tre gonger. Første gongen til riksmål – Krigen om Ringen – frå 1971 til 1973, av Nils Werenskjold (titlane på dei tre delbøkene her var De Sorte Rytterne, De To Tårnene og Kongen kommer tilbake). Boka vart omsett for andre gong til bokmål – Ringenes Herre – av Torstein Bugge Høverstad frå 1980 til 1981. I 2006 vart boka omsett til nynorsk – Ringdrotten – av Eilev Groven Myhren og utgjeven på Tiden Norsk Forlag i desember same året.
I den nynorske omsetjinga nyttar Myhren spennviddene i det nynorske målet for å illustrere spennet i den verda bøkene har henta handlinga frå. Boka er skriven i moderne nynorsk ut frå eit klassisk språkideal. Alvane talar landsmål etter Aasen si norm, slik vi finn han i Norsk Grammatik. Midlandsnormalen er nytta som kongemål, entane talar etter rettskrivinga av 1917, medan dvergane talar etter læreboknormalen av 1959. I tillegg lèt omsetjaren hobbitane, som er hovudpersonar i handlinga, tale meir eller mindre hallingmål, medan orkane talar eit blandingsmål som i somt peikar mot nynorsk og i somt mot vikamål.
Hovudfigurar
Hobbitar:
Trollmenn:
Dvergar:
Alvar:
Menneske:
Holmestrand–Vittingfossbanen
Holmestrand-Vittingfossbanen (HVB) vart opna 30. september 1902 og nedlagt 1. juni 1938, persontrafikken 27. september 1931. Den gjekk frå Holmestrand i Vestfold til Hvittingfoss i Buskerud.
Trasé
Banen vart bygd som to strekningar. Den eine gjekk frå Holmestrand til Hillestad, den andre frå Hof til Hvittingfoss. Frå Hillestad til Hof delte den strekning med Tønsberg-Eidsfossbanen som hadde blitt opna året før.
Framføringa mellom Holmestrand og Hvittingfoss er prega av store høgdeskilnader. Banen vart bygd for ei stigning på 25 promille og ein kurveradius på 100 meter. Dette var ikkje nok, så på veg ut av Holmestrand måtte toget først rygge til ein stad som vart kalla Reversen, og deretter køyre framover. Reversen var ein haldeplass for lossing og lasting av mellom anna mjølkespann til og frå Melkefabrikken. Ned til Hvittingfoss gjekk banen i ei stor sløyfe. I Holmestrand hadde banen ein eigen stasjon i Havnegaten, ved Dr. Graaruds plass. Traséen gjennom Holmestrand tok av frå Vestfoldbanen nord for Holmestrand stasjon, førte vidare langs hamneområdet og langs Havnegaten til Holmestrand privatbanestasjon. Derifrå gjekk den vidare over dagens industriområde, langs Backers gate og Hagemannsveien til Gausen, der det òg var lokstall. Ved Gausen kryssa traséen Vestfoldbanen og enda ved Reversen haldeplass i Vestfoldgaten, der toget måtte skifte retning for å kunne køyre vidare.
Resultatet av denne framføringa var at køyretida mellom stadene var på ca. 90 minutt, over ein distanse på 31 kilometer. Til samanlikning var bilvegen berre 23 kilometer, da framføring med tog må gjerast med mindre stigningar enn med bil.
Sør for Hillestad skole ved Hynnås har 150 m av skjenegangen blitt sett i stand av Museumsforeningen Vestfold Privatbaner. Lokstallen ved Gausen er intakt og blir brukt av ein bilverkstad. I Hvittingfoss er stasjonsbygningen og godshuset bevart.
Pressbaum
Pressbaum er ein by og ein kommune i distriktet St. Pölten-Land i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 58,9 km² og i kring 7 500 ibuarar. Byen Pressbaum ligg 20 kilometer vest om Wien og 315 meter over havet.
78% av kommunen er skogdekt.
Arthur de Capell Brooke
Sir Arthur de Capell Brooke var ein engelsk baron og reisande forfattar og teiknar. Han var fødd i Northamptonshire, studerte ved universitetet i Oxford,. Han vart «Fellow of the Royal Society» (1823) og var med på etableringa av oppdagarklubben «Raleigh Club» i 1827. Seinare arbeidde han mykje for måtehaldssaka.
Reisa til Noreg
I 1820 reiste han langs norskekysten, og sidan skreiv han ut ein detaljert, illustrert reiseskildring. Reiseskildringa fekk betydning for kjennskapen til Nord-Noreg i Storbritannia, spesielt til Hammerfest, som han overvintra i, og samane, som han var spesielt interessert i å studere. Brooke gjorde òg naturstudie.
Dvalenatteramn
Dvalenatteramn (Phalaenoptilus nuttallii) er ein nattaktiv fugl i natteramnfamilien, Caprimulgidae. Han finst i British Columbia og søraustlege Alberta, gjennom vestlege USA ned til nordlege Mexico. Fuglen har habitat i tørre, opne område med gras eller busker, jamvel i ørkentørre fjellskråningar med svært lite vegetasjon. Mange nordlege fuglar migrerer til Sentral- og Vest-Mexico om vinteren.
Det er skildra opptil fem underartar, men desse er ganske like, og nokre kan ha tvilsam gildskap.
Det vitskaplege namnet Phalaenoptilus er sett saman av det greske phalaina, 'møll' og ptilon, 'fjør'. Nuttallii er etter ornitologen Thomas Nuttall.
Skildring
Dette er den minste nordamerikanske natteramnen, ca. 18 cm i lengd, med eit vengespenn på ca. 30 cm. Han veg 36-58 gram. Kjønna er like. På oversida har begge eit mønster i grått og svart. Dei ytre halefjørene har kvit markering i enden, dette kan vere litt meir framtredande hos hannfuglen. Dvalenatteramnen skil seg frå slektningane i storleik, kort nebb, bleikgrå farger, avrunda venger som rekkjer ned til enden halen når han sit. Det engelske namnet på natteramnar skildrar den monotone lyden: «por-vill». I flukt har han eit kort kall, «tjøkk». Han kan høyrast frå skumringstid fram til grålysinga.
Levesett
Hekking skjer frå mars til august sør i leveområdet, og frå slutten av mai til september lengre nord. Reiret til dvalenatteramnen er ei grunn grop i bakken, ofte dels skjult av ei busk eller av grasbustar og dei ligg ofte under ein bakke. Dei får vanlegvis eit kull på to egg, egga er kvite til kremaktige eller bleik rosa, nokre gonger mørkare spragling. Begge kjønna tar del i ruging og klekkinga skjer etter 20-21 dagar. Det tar nye 20-23 dagar før ungane er flygedyktige. Det vanlege er eit kull om året, men det hender at hofuglen startar ruging på eit kull nummer to i eit nytt reir medan hannen før ungane i det første kullet. Ungane er halvt sjølvstendige ved klekking.
Ein oppsiktsvekkande eigenskap for denne natteramnen er at han kan gå i dvale i lengre periodar, i veker til månader. Dette skjer om vinteren i det sørlege område i USA, kor kan sit inaktiv mykje av tida skjult i berghòler. Dette er rapportert i California og New Mexico. Det er ikkje kjent at andre fuglar har slike lengre periodar i tilstand av nær dvale. Fenomenet blei første gong skildra pålitande av Dr. Edmund Jaeger i 1948 basert på observasjon av ein dvalenatteramn han oppdaga i Chuckwalla Mountains i California i 1946.
Allereie i 1804 observerte Meriwether Lewis dvale hos denne arten i Nord-Dakota. Sjølv om desse observasjonane blei nøyaktig nedteikna, vart dei ikkje verdsett eller forstått. Dette kom dels av at dvalenatteramn ikkje var rekna som ein art distinkt art ulik eikenatteramn, Caprimulgus vociferus i austlege Nord-Amerika. På språket hopi tyder artsnamnet for denne natteramnen 'han som søv', derfor trur ein at hopifolket tidleg var kjent med åtferda til dvalenatteramnen.
Stundo er mi kjering god
Stundo er mi kjering god er ein springar som har vore nytta i Sogn, Valdres og Hallingdal. Tittelen på slåtten er knytt til eit stev: Stundo er mi kjering god, stundo er ho so og so so. Teksten er sams i Hallingdal og Valdres., medan vestlandsformene er utan namn. Dette stevet er og nytta på vestlandsforma av Nordfjordingen. I Hallingdal er slåtten og kjend som Søtepose, mellom anna i form etter Kristian Øvrevollseie.
Variantgruppa
Slåtten har katalognr 490 i Hardingfeleverket, og gruppa tel seks variantar, ein frå Sogn, tre frå Valdres og to frå Hallingdal.
Cecilie Ore
Cecilie Ore er ein norsk komponist fødd i Oslo. Ho har komponert instrumentale, vokale og elektroakustiske verk og vunne fleire prisar.
Cecilie Ore studerte klaver ved Norges musikkhøgskole og i Paris (1974-81) og fortsette deretter med komposisjonsstudiar ved Institutt for Sonologi i Utrecht og med Ton de Leeuw ved Sweelinck-konservatoriet i Amsterdam (1981-86).
I løpet av 1980-åra vart Ore internasjonalt anerkjend for fleire av dei elektroakustiske verka sine. Blant anna vann ho både 1. og 2. pris ved International Rostrum for Electro-Acoustic Music 1988 for Etapper. Same året mottok ho Norsk Komponistforening sin pris Årets Verk for orkesterverket Porphyre, og Statens Garantiinntekt for Kunstnere. I 2004 fekk Ore Arne Nordheims komponistpris.
Jan Hansen
Jan Egil Hansen er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Trondheim, kjend for sine 14 sesongar i Rosenborg Ballklubb.
Hansen spelte på Ranheim IL til 1974. Våren 1975 melde han overgang til Rosenborg BK, der han snøgt fekk fast plass på midtbana. Laget var då inne i ei nedgangstid, som enda med nedrykk til 2. divisjon i 1977. Sjølv om klubben rykte oppatt året etter, måtte Hansen vente til 1985 før han fekk oppleve noko stort med RBK. På heimebane sikra Rosenborg seg seriemeistertittelen i aller siste seriekampen. I sin siste sesong, 1988-sesongane, var han med å vinne på seriegull og noregsmeisterskapen. Hansen spelte 234 kampar og skåra 36 mål for Rosenborg.
Hansen spelte 19 landskampar for Noreg tida august 1975 og juli 1981, utan å kome på skåringslista.
Kjelder
fotball.no
Purkersdorf
Purkersdorf er ein by og ein kommune i distriktet St. Pölten-Land i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 30,3 km² og over 9 500 ibuarar. Byen Purkersdorf ligg 16-18 kilometer vest om Wien og 248 meter over havet.
Bryne
Bryne er ein by og tettstad i Time kommune i Rogaland fylke. Bryne ligg om lag 30 minutt med tog langs Jærbanen sørover frå Stavanger. Bryne har. Ein del av det tilgrensande tettbygde arealet i Klepp kommune, Kåsen, vert rekna med til tettstaden Bryne.
Namnet «Bryne» kjem frå norrønt brún ('kant, skrent') og -vin ('eng').
Historie
I 1921 vart det ved folkeavstemming bestemt at Time Station skulle endre namn til «Bryne». Bryne voks fort til å verta den største tettstaden på Jæren. 2001 blei Bryne ein by.
Sport
Den lokale fotballklubben Bryne FK rykka ned frå 1. divisjon i 2016, og vil i 2017 spela i 2. divisjon.
Rosseland Ballklubb speler i 3.divisjon.
Kultur
Kinobygget på Bryne er Storstova.
1. oktober 2004 vart Fritz Røed-parken opna i parkområdet kring Mølledammen i Bryne sentrum. Parken har fleire skulpturar av kunstnaren Fritz Røed, som voks opp på Bryne.
I 2012 opna Nasjonalt Garborgsenter på Bryne. Det skal vera ein nasjonal formidlingsarena for å fremja interessa for Arne Garborg og Hulda Garborg sine tankar og visjonar. Målet er å inspirera til samfunnsengasjement, til å lesa og til å skapa, og senteret skal vera ein sosial møteplass.
I 2015 opna Mellombels ølstove, ein utestad som fungerer både som konsertscene og pub.
Olaug Bollestad
Olaug Vervik Bollestad er ein norsk politikar og leiar for Kristeleg Folkeparti. Ho var landbruks- og matminister i regjeringa Solberg frå 2019 til 2021.
Bakgrunn
Bollestad er utdanna sjukepleiar og var tilsett ved Stavanger universitetssjukehus frå 1987 til 2007.
Bollestad var medlem av Gjesdal kommunestyre i 2003–2015 og ordførar i 2007–2013. I perioden mellom 2008 og 2014 var ho leiar av Kristeleg Folkeparti i Rogaland. Ho var 2. nestleiar i Kristeleg Folkeparti i 2015–2017, fyrste nestleiar i 2017–2019 og konstituert partileiar frå januar 2019.
Olaug Bollestad var vararepresentant til Stortinget for Rogaland i frå 2009 til 2013, og blei vald inn som representant frå 2013. Frå 2017 til 2019 var ho leiar av Stortingets helse- og omsorgskomité.
Włodzimierz Lubański
Włodzimierz Lubański er ein polsk tidlegare fotballspelar frå Gliwice. Angrepsspelaren spelte 75 landskampar mellom 1963 og 1980 og skåra 48 mål. I 1972 vart han olympisk meister med Polen. Gjennom 11 sesongar var han ein flittig målskårar for Górnik Zabrze i polsk og europeisk klubbfotball.
Klubbspel
Frå 1962 til 1975 spelte Lubański på Górnik Zabrze. Gjennom den perioden bidrog han til at klubben vann den polske toppserien 1964-67 og 1971-72. Fire sesongar i rad vart han toppskårar i den same serien. Sesongen 1969/70 var han også toppskårar i Cupvinnarcupen, ei turnering som Manchester City vann etter finalesiger 2-1 over Górnik i Wien. Sommaren 1975 fekk Lubański kontrakt med KSC Lokeren og var aktiv i den belgisk klubben fram til 1982. Han avslutta med spel i fransk 2. divisjon for fyrst Valenciennes og sidan Quimper.
Landslagsspel
Lubański fekk sin landslagsdebut den 4. september 1963 i Stettin, 16 år og 188 dagar gammal. Han fekk då spele dei siste 30 minuttane i kampen mot Noreg, og det tok berre seks minuttar før han skåra Polens tredje mål. Den siste halvtimen rakna det heilt for dei norske gjestane, sluttsiffera vart 9-0. I løpet av det neste tiåret skåra Lubański fem hat-trick for Polen. Mellom anna presterte han å skåre fem mål i ein VM-kvalifiseringskamp mot Luxembourg i 1969.
Under Sommar-OL 1972 i München var Lubański med om å vinne fotballturneringa, i finalen sigra Polen med 2-1 mot Ungarn. Den 6. juni 1973 skåra han det andre målet då Polen vann 2-0 over England i ein VM-kvalifiseringskamp i Chorzow, for så å verte alvorleg krossband-skada då han vart hardt takla av den engelske midstopparen Roy McFarland. Dermed kunne ikkje Lubański spele fotball på to år. Han kom tilbake til det polske landslaget hausten 1976, og deltok i VM 1978, men nådde aldri tilbake til tidlegare toppnivå.
Jerome Isaac Friedman
Jerome Isaac Friedman er ein amerikansk fysikar.
Friedman mottok Nobelprisen i fysikk i 1990, saman med amerikanarane Richard E. Taylor og Henry Way Kendall, for deira banebrytande undersøkingar om sterkt uelastisk spreiing av elektron mot proton og bundne nøytron, som spelte ei avgjerande rolle i utviklinga av kvarkmodellen innan partikkelfysikken.
Forskinga som førte til Nobelprisen vart i fellesskap utført ved Stanford Linear Accelerator Center (SLAC) ved Stanford i California. I fleire eksperiment mellom 1967 og 1973 brukte dei partikkelakseleratorar for å rette ei stråle av elektron med høg energi mot proton og nøytron. Dei fann at den måten elektrona vert spreidd ved kollisjonane indikerte at både proton og nøytron består av små elektrisk ladde partiklar. Etter kvart vart det klart at desse partiklane motsvarte kvarkane som hadde blitt foreslått av Murray Gell-Mann og George Zweig i 1964.
Friedman tok doktorgrad ved University of Chicago i 1956. Etter å ha undervist ved Stanford University, der han møtte Kendall og Taylor, flytta han til Massachusetts Institute of Technology (MIT) der han vart professor i fysikk i 1983
Snøballjorda
Snøballjorda (av engelsk: Snowball Earth) er ein hypotese som prøver å forklare ei rekkje fenomen i geologiske lagrekkjer gjennom å føreslå ei istid under yngre proterozoikum (1 000–542 millionar år sidan) som var så alvorleg at heile jorda var dekt av isbrear. Uttrykket «Snowball Earth» vart først nytta i 1992 av Jospeh Lynn Kirschvink ved California Institute of Technology.
Paul F. Hoffman ved Harvard University støttar teorien om snøballjorda og peikar mellom anna på flyttblokker, som berre kan eksistere som følgje av isbresmelting, i Namibørkenen. Det er vanskeleg å forklare eksistensen til desse flyttblokkene på annan måte enn med denne teorien, sidan det ikkje finst nokre andre geologiske teoriar som kan forklare førekomsten av glasiale avleiringar i form av tillitt i Namibia.
Hyopotesen kom til som følgje av forsking på «atomvinteren» under den kalde krigen, men vart lenge avfeidd av forskarar på grunn av utrekningar som ein russisk matematikar gjorde der han viste at jorda aldri ville tine opp igjen om noko slikt skjedde. Tilhengjarar av teorien meiner derimot at vulkansk aktivitet kan få sjølv ei jord som er heilt dekt av isbrear til å tine opp igjen. Vulkanar slepp ut CO2 og om heile jorda var dekt av isbrear, kunne ikkje lenger berggrunnen ha teke opp gassen ved forvitring, heller ikkje ved biologiske kalkavsetningar og planteproduksjon. Dette ville dermed ført til auka mengder CO2 i atmosfæren, auka drivhuseffekt og temperaturar høge nok til å smelte isen att. Den kalde snøballtilstanden ville difor ta slutt og i ein overgangsperioden ville det ha blitt særs varmt. Karbondioksiden som vart skylt ut av atmosfæren som hydrogenkarbonat i havet med nedbøren og avrenninga batt seg til oppløyst magnesium og kalsium som karbonat (kalk), og dette syner seg verda over ved at tillittane frå seint i prekambrium ligg under tjukke avleiringar av karbonat.
Det ukrainske skjoldet
Det ukrainske skjoldet er det sørvestlege skjoldet i Den austeuropeiske kratonen. Det ukrainske skjoldet og Voronezj-massivet nestår av 3,2-3,8 milliardar år gamle bergartar frå arkekikum i sørvest og 2,3-2,1 mrd. år gamle orogeniske belte frå tidleg proterozoikum.
Fylkesveg 102 i Finnmark
Fylkesveg 102 går mellom Hansvoll ved Breivikbotn og Sørvær i Hasvik kommune i Finnmark. Vegen er 20,1 km lang.
Lappspove
Lappspove (Limosa lapponica) er ein stor vadefugl i snipefamilien, Scolopacidae. Han har hekkeområde langs arktiske kystar og på tundra frå Nord-Skandinavia austover i Sibir, òg aust for Tajmyr, dessutan i Alaska. Lappspoven er trekkfugl og overvintrar langs kysten i tempererte og tropiske område. Han er kjent for å gjere dei lengste trekkrutene ein kjenner til, og gjorde det lengste kjente einskilde flygestrekket utført av fugl som er registrert. Det var på 11 680 kilometer langs ei rute frå Alaska til New Zealand.
Lappspoven har relativt korte bein til spove å vere. Kroppslengda er 37-41 cm, og vengespennet 70-80 cm. I gjennomsnitt er hannfuglar mindre enn hoer, men med stor overlapping i vektområde: hannar veg 190-400 g, medan hoer veg 260-630 gram, og det er dessutan enkelte regionale variasjonar i storleik. Dei vaksne har blågrå bein og eit langt mørkt nebb som er kurva svakt oppover og har rosa farge på spissen. Nakke, bryst og buk får samanhengande mursteinraud farge i fjørdrakta i hekkesesongen, men blir gråkvit om vinteren. Oversida er spraglete, mest grå.