cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Egyptisk historie frå 1805 til 1882
Kvifor døydde den egyptiske industrien ut?
Utover 1840-talet forsvann stadig fleire av dei egyptiske fabrikkane, og mange vil hevde at årsaker som utanlandsk dominans, lite effektive produksjonssystem eller bindinga til prisane på bomullsvarer var vesentlege grunnar til dette.
Mykje av den gryande industrien i Egypt hadde basert seg på anten å forsyne hæren og flåten med varer eller eksportere til dei erobra områda. Sjølv om militæret hadde tatt ut ein god del av den potensielle arbeidskrafta i industrien og jordbruket, gjekk det i stor grad nedover med den egyptiske økonomien etter 1841. Bomullsindustrien måtte nå konkurrere på den opne marknaden, noko som han ikkje var heilt klar for. Eksporten av rå bomull og andre jordbruksprodukt held fram, men i eit mindre tempo enn før.
Etter 1841 endra derfor den egyptiske økonomien seg til stadig meir å vere eit råvareeksporterande land, men for dei egyptiske styresmaktene var det ikkje berre problema for industrien som måtte taklast. I 1842 hadde den egyptiske utanlandsgjelda nådd svimlande 80 millionar franc, og ei serie med dårlege år i jordbruket gjorde at skatteinntektene nærast forsvann rundt 1844. Såleis forsvann det økonomiske fundamentet som Muhammad Ali hadde bygd opp sine prosjekt på, og Egypt var med eitt ikkje lenger på veg mot å bli eit stabilt industriland av vestleg format. Muhammad Ali heldt fram med å investere i industrien fram til han døydde i 1849, men Egypt kom frå nå av til å vere ein perifer økonomi innanfor det vesteuropeiske verdssystemet, og fungere som råvareleverandør og ferdigvareimportør. Den enorme utanlandsgjelda og Egypt si strategiske plassering blei etter kvart grunnlag for britisk politisk dominans som enda med okkupasjon av Egypt frå 1882.
I tillegg til desse årsakene er det tydeleg at Egypt viser fleire teikn på at landet ikkje var kulturelt moden for ei industriell utvikling så tidleg som 1820-talet. Industrialiseringa kom ovanifrå og møtte truleg lite forståing mellom egyptarar flest, som ikkje var utdanna til å forstå seg på alt det nye og heller ikkje var særleg interesserte i å endre på gamle sosiale strukturar. I andre tidlege industriland blei kvinnene omsynslaust utnytta ved spinnemaskinane, men i Egypt var det få som såg arbeidskapasiteten som låg i den kvinnelege halvdelen av befolkninga sjølv om arbeidskraft var mangelvare.
Mangelen på ein sjølvstendig og nyskapande entreprenørklasse gjorde saman med små sjansar for sosial mobilitet oppover sitt til at egyptarane fekk ein hang til å dyrke fortida i staden for framtida, sjølv i ein periode med rivande utvikling på mange felt. Der japanarane svarte på utfordinga frå Vesten med å setje seg sjølv i stand til å konkurrere, svarte egyptarane med å hevde moralsk, religiøs og historisk overlegenheit over Vesten.
Det var personen Muhammad Ali som var årsaka til at industriprosjektet blei sett i gang. Utan hans interesse for maskinar og makt, hans mangel på menneskelege omsyn og hans innsikt i europeiske tilhøve hadde aldri prosjektet kome i gang. Egypt sin industri var avhengig av ein opplyst tyrann, og då han døydde i 1849, døydde industrien med han. På mange måtar var det og Muhammad Ali som var hovudårsaka til at industrieventyret stoppa opp, sidan hans militære eventyr både gav britane grunn til aksjon og batt opp store ressursar som kunne blitt investert i industrien. Resultatet var ein egyptisk industri som døydde ut, og ein langvarig status som råvareleverandør, samt både politisk og økonomisk avhengig av Vesten.
Muhammad Ali sine arvtakarar
I 1847 byrja Muhammad Ali arbeidet med å byggje ei stor bru over Nilen, men ikkje lenge etterpå byrja det tidlegare så skarpe vitet hans å svikte, og i september 1848 blei sonen Ibrahim utnemnd til å styre Egypt. Han regjerte ikkje lenger enn til november same året, då han døydde. Muhammad Ali levde i åtte månader til før han døydde den 2. august 1849.
Etter at Ibrahim døydde blei nevøen hans, Abbas I, utnemnd til etterfølgjar. Han regjerte i seks år før han blei myrda av to slavar. Hans kanskje viktigaste tiltak var å setje i gang bygginga av jernbanen mellom Kairo og Alexendria saman med britiske styresmakter.
Den neste herskaren i Egypt heitte Said Pasja, og var Muhammad Ali sin favorittson. Han hadde store planar for landet, men mangla evne til å gjennomføre ting på same måte som sin far. I 1854 gav han franskmennene konsesjon til å starte bygginga av Suezkanalen. Han gav britane lov til å drive telegrafbyrå, og til å starte opp Bank of Egypt. Han døydde i 1863, etter å ha lånt mykje pengar frå europeiske bankierar. Said blei etterfølgd av Ismail, son til Ibrahim.
Ismail si regjeringstid
Ismail regjerte frå 1863 til 1879, og ei stund trudde mange at han ville leie Egypt inn i ein ny og moderne epoke med naudsynte reformer og tiltak. Han byrja med å få sultanen til offisielt å godkjenne han som khediv av Egypt, for sjølv om Muhammad Ali og etterkommarane hans hadde brukt denne tittelen frå 1805, var Ismail i 1867 den første som fekk sultanen til å anerkjenne han som khediv, og ikkje berre wali, som tyder 'guvernør'.
Ismail gjenoppretta det administrasjonssystemet som Mohammad Ali hadde innført, det hadde gått i stå etter at Mohammad Ali døydde. Ismail stod og for mykje nybrottsarbeid, mellom anna etablerte han i 1865 det egyptiske postvesenet, fekk bygd nye jarnbanar, telegrafnett, fyrlykter og hamneanlegg. Men utan tvil det viktigaste var at Suezkanalen blei opna i 1869.
I byrjinga av Ismail si regjeringstid hadde landet gode inntekter frå sal av bomull, og desse pengane blei brukt til å finansiere dei store utbyggingsprosjekta, i tillegg til krigføring i Sudan og mot Etiopia. Under den Amerikanske borgarkrigen, då bomull frå Sørstatane ikkje kom ut på marknaden, steig eksportinntektene på bomull til nye høgder. Men etter at denne krigen var over, søkk prisane stort, og Ismail fekk problem med å betale for reformene og utbyggingane. Løysinga blei å presse skattenivået oppover, men etter ei stund var det ikkje meir å presse ut av dei egyptiske bøndene. I 1875 selde Egypt derfor alle aksjane i Suezkanalen til britane, og missa slik den nasjonale kontrollen over kanalen.
Det var tydeleg at Egypt var i ei skikkeleg finansiell krise, og Storbritannia fekk i 1876 utarbeida ein rapport som viste at Egypt i praksis var konkurs. Britane og franskmennene brukte denne rapporten til å presse Ismail til å overlate kontroll til europearane. Mellom anna blei khediven sine personleg finansar sett under internasjonal kontroll, det blei etablert domstolar som bestod av utanlandske dommarar og jarnbanen og hamnene blei sette under fransk/britisk kontroll. Ein brite blei sett til å ha overoppsyn med landet sine inntekter, og ein franskmann til å styre utgiftene.
Britisk/fransk styre
Tewfik var ikkje førebudd på å ta styringa, og klarte det ikkje heller. Etter ein periode med kaos blei den britisk/franske kontrollen gjeninnført i november 1879. Det var mange egyptarar som var misnøgde med at europearane skulle styre landet, og dei fekk ein leiar i offiseren Ahmed Urabi, som organiserte eit opprør mot europearane. Opprøret byrja med at arabiske offiserar i hæren protesterte mot at offiserane med tyrkisk avstamming hadde forrang, og utvida seg til å bli eit angrep på utanlandsk påverknad, og til sist blei det retta mot både egyptiske og utanlandske kristne. Dei egyptiske styresmaktane gav etter for mange av krava frå opprørarane, og Ahmed Urabi fekk og ein plass i regjeringa.
I 1882 hadde britane og franskmennene igjen fått nok, og sende store flåtestyrkar til Alexandria. Sultanen i Istanbul ville ikkje gripe inn, for han såg på opprøret som først og fremst ein trussel mot europeiske interesser. Derfor bestemte britane seg for å gå inn med makt i Egypt. Franskmennene blei inviterte til å vere med, men avslo. Etter nokre kampar var opprøret slått ned i september 1882, og britane kunne nå diktere korleis dei ønskte at Egypt skulle styrast. Khediven heldt fram å vere den offisielle herskaren, men han var nok mest ein gallionsfigur. I røynda blei Egypt styrt av britane frå 1882, og ein ny og liberal økonomisk politikk blei innført.
Kjelder
Kapitla som omhandlar tida etter 1849 er i hovudsak henta frå engelsk wikipedia
BOC-gruppa
BOC-gruppa eller berre BOC (eng. BOC Group plc) var eit fleirnasjonalt selskap med base i Storbritannia. BOC dreiv med kjemiske produkt og industrigass.
Selskapet blei grunnlagd som Brin's Oxygen Company, Ltd. i 1886 av Arthur og Leon Brin, og produserte først oksygen frå bariumoksid. I 1906 fekk det namnet British Oxygen Company. I 1975 blei det offisielt BOC International Ltd etter nasjonal og internasjonal vekst.
I september 2004 hadde BOC over 30 000 tilsette i og sal på over 4,6 billionar pund. BOC var med på FTSE 100-indeksen og FT 30. Det blei overteke av tyske Linde AG i 2006. Gruppa er i dag kjend som BOC Gases.
Samuel Nunataks
Samuel Nunataks er ei rekkje på kring sju nunatakar ved søraustenden av Nimbus Hills i Heritage Range. Dei vart kartlagde av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy 1961-66. Fjella fekk namn av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Samuel L. Wilson, ein meteorologisk elektrikar ved Little America V-stasjonen i 1957.
Djoser
Netjerikhet eller Djoser er den mest kjende faraoen i Det tredje dynastiet i Egypt. Han gav funksjonæren sin Imhotep ordre om å byggje den første av pyramidane, ein stegpyramide i Saqqara. Namnet hans vert òg skrive Zoser, Dzoser, Zozer, Dsr, Djeser, Djésèr, Horus-Netjerikhet og Horus-Netjerichet.
Dateringa av regjeringsperiodane i det gamle kongedømet har vorte mykje omdiskutert, men det tredje dynastiet er som regel plassert på 2600-talet fvt. og regjeringstida til Djoser vert sett til om lag 2635 til 2610 fvt.
Den måla kalksteinsstatuen av Djoser, som i dag står på Egyptisk Museum i Kairo, er den eldste kjende statuen i lekamsstorleik i Egypt. Statuen vart grave fram i 1924-1925.
I inskripsjonar frå tida han levde vert han kalla Netjerikhet, som tyder «lekamen til gudane».
Stanserhorn
Stanserhorn er eit fjell i Sveits i kantonen Nidwalden, 1898 meter over havet. I 1893 vart det bygd ei kabelvogn for å transportere folk opp til toppen av fjellet. Frå toppen kan ein sjå så langt som til Alsace i Frankrike og Schwarzwald i Tyskland. I 2001 vart det bygd ein roterande restaurant på toppen.
Korydallós
Korydallós (gresk Κορυδαλλός, latin: Corydallus) er ein forstad til Pireus i storbyområdet til Aten i Hellas. Han er ein kommune i periferieininga Pireus i periferien Attikí. Korydallós ligg på skråninga til fjellet Egáleo og ligg nord for sentrum av Pireus.
Plötzensee
Plötzensee er ein innsjø i Berlin i Tyskland med eit areal på 7,7 ha og eit djup på opp til 5,5 meter. Han ligg i parken Rehberge, som før var ein del av Wedding (i dag ein del av Berlin-Mitte).
Korydallós
Staden vart grunnlagd i antikken og var ein av 100 busetnadar i antikkens Attika.
Plötzensee
Plötzensee er kalla opp etter fisken mort, Plötze er eit tysk namn på fisken, som ynglar i innsjøen. Innsjøen er ein av ei rekkje innsjøar som strekkjer seg frå nordaust til Spreedalen, danna etter siste istid. Fram til 1443 hadde klosteret St. Marien i Spandau rettane til innsjøen, men desse vart overtatt av statskassen til Preussen. I 1817 kjøpte byen Berlin innsjøen og leigde ut rettane til innbyggjarar ved strandlinja og til fiske.
I løpet av åra har det vore bygd fleire anlegg for fritidsaktivitetar ved innsjøen, som ei offentleg strand, men Plötzensee er kanskje mest kjend for det gamle Plötzensee fengsel, eit fengsel bygd på 1800-talet og som vart mest kjend under Nazi-Tyskland.
Tomáš Rosický
Tomáš Rosický er ein tsjekkisk fotballspelar. Han spelar no i Premier League-klubben Arsenal.
Klubbkarrieren
Rosický starta karrieren hjå Sparta Praha i 1998. Med klubben vann han tre ligameisterskapar. I 2001 gjekk han til Borussia Dortmund, og hjelpte klubben til ein Bundesligatittel i 2002, og kom til UEFA-cupfinalen (der Dortmund tapte 3-2 for Feyenoord) same sesong. I alt spelte han nesten 150 Bundesliga-kampar for Dortmund, og 23 kamper i Champions League og UEFA-cupen.
23. mai 2006, bekrefta Arsenal at dei hadde sikra seg underskrifta til Rosický.
Landslagskarrieren
Rosický debuterte på landslaget til Tsjekkia i 2000, berre 19 år gammal, og står no (juni 2006) med over 50 landskampar. Han spelte i EM 2000 og EM 2004, og var med på å sikre Tsjekkia ein plass i sluttspelet i VM 2006. Han scora mellom anna vinnermåla i det andre oppgjeret i playoff-oppgjeret mot Noreg.
Mandag 12. juni 2006, i den fyrste VM-kampen til Tsjekkia mot USA, scora han to mål, det fyrste på eit langskot frå nesten 30 meter.
Frøken
Ei frøken, frå eldre tysk vrouken, vroiken er ei ugift kvinne. Det tyske ordet er diminutiv av vrouwe, sjå frue.
Fram til rundt 1800 var «frøken» berre bruka om døtrer av kongar og adelsmenn, seinare vart tittelen òg bruka i borgarskapet, som tidlegare hadde brukt tittelen «jomfru». I nyare tid har ein bruka «frøken» som tittel for alle ugifte kvinner, men mange vil i dag oppfatte tittelen som arkaisk og tilhøyrande ei svunnen tid.
Annan bruk av ordet
«Frøken» har vore vanleg nemning for lærarinner, anten dei var gifte eller ikkje.
På andre språk
Tilsvarande nemningar på andre språk er fransk Mademoiselle og engelsk Miss (opphavleg ei samantrekking av Mistress).
Ruawai
Ruawai er ein liten by 30 km sør for Dargaville i regionen Northland på New Zealand. Folketalet var 426 ved folketeljinga i 2006, ein nedgang på 30 frå 2001.
Namnet kjem frå maorispråk og tyder 'to vatn', som peikar på den nærliggjande elva Wairoa og den naturlege hamna Kaipara Harbour. Byen er primært eit tenestesenter for det omliggjande jordbruksområdet som for det meste driv kvegavl og dyrking av søtpotet.
Utdanning
Ruawai har to skular med fem klassetrinn kvar.
Ruawai School er grunnskulen (1.-6. skuleår) med eit elevtal på 128.
Sacrower See
Sacrower See er ein innsjø i den nordlege delen av Potsdam i delstaten Brandenburg i Tyskland. Innsjøen dannar i lag med Groß-Glienicker See, 0,7 km i nord, og Heiliger See, 1,6 km unna i Potsdam, ei rekkje innsjøar som renn ut i sjøkanalen.
Innsjøen strekkjer seg 2,8 km frå nord til sør. På det breiaste er han 406 meter, og på det smalaste 190 meter. På søraustsida ligg Sacrow, ein bydel i Potsdam. Resten av strandlinja er skogkledd og høyrer til naturreservatet Königswald.
Nellikrevolusjonen
Nellikrevolusjonen (portugisisk Revolução dos Cravos) var ein ublodig revolusjon i Portugal, leidd av ei militær gruppering i landet. Han starta 25. april 1974 i den portugisiske hovudstaden Lisboa og førte til at det autoritære diktaturet fall. Landet gjekk inn i ein toårig periode med ei halvmilitær overgangsregjering før eit demokratisk styresett vart innført.
Dagen blir ofte kalla o dia vinte e cinco de Abril, '25. april-dagen', som er blitt nasjonaldag i Portugal. Det første frie valet etter diktaturet blei halde den 25. april 1975.
Bakgrunn
Den 28. mai 1926 tok militæret makta i eit militærkupp og gjorde Portugal til eit fascistisk diktatur. António de Oliveira Salazar vart fyrst finansminister i 1928, og etter det statsminister i 1932. Han styrte staten fram til han vart sjuk i 1968. Marcello Caetano etterfølgde han og styrte fram til Nellikrevolusjonen.
Misnøye med den ressurskrevjande portugisiske kolonikrigen og andre sider ved regimet førte til opprettinga av ei hemmeleg sosialistisk gruppe innan hæren, Movimento das Forças Armadas, som planla å styrta diktaturet.
Revolusjonen
Revolusjonen blei utført ved hjelp av song: «E Depois do Adeus» av Paulo de Carvalho, det portugisiske bidraget i Eurovision Song Contest 1974, spelt på den nasjonale radiostasjonen gav signal om å gjera seg klar. Deretter, klokka 12:15 den 25. april 1974, spelte radioen «Grândola, Vila Morena» av den forbodne songaren Zeca Afonso. Dette var startskotet for MFA, som tok over viktige maktsenter i landet og annonserte kuppet over radio. Fire menneske vart drepne av diktaturet før det overgav seg.
Sjølv om kuppstyrkane bad folk om å halda seg heime, strøymde tusental ut i gatene og blanda seg med dei militære kuppmakarane. Ein samlingsstad var blomemarknaden i Lisboa, der nelliksesongen var i gang. Nokre militære stappa nellikar i munningen på geværa sine. Dette blei eit vidspreidd symbol, og gav namn på revolusjonen.
Ei veke etter revolusjonen feira folket fridomen på 1. mai og i Lisboa var over 1 million menneske til stades då revolusjonsleiarane Álvaro Cunhal frå kommunistpartiet og Mário Soares frå sosialistpartiet tala.
Følgjer
Revolusjonen førte til storstilt frivillig kollektivisering av industri og jordbruk. Ei anna viktig følgje var at Portugal frigav koloniane sine. Alle blei frie utanom Aust-Timor, som blei okkupert av Indonesia i 1975.
John Maynard Smith
John Maynard Smith var ein britisk evolusjonsbiolog og genetikar. Opphavleg var han utdanna som aeronautisk ingeniør, men på 1950-talet tok han ei ny grad i genetikk med den velkjende biologen J.B.S. Haldane. Maynard Smith var sentral under arbeidet med å bruka spelteori på evolusjonære problemstillingar, og teoretiserte òg rundt andre problem - til dømes evolusjonen av sex.
Skjørafjorden
Skjørafjorden eller Skjørin er ein fjord i Åfjord kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 12 km søraustover til Nordskjørin i botn av fjorden.
Fjorden startar ved Synstholmen nordaust for Gjæsinga og Flesafjorden. Grenda Kiran ligg på nordsida av fjorden. Fjorden går søraustover før han snur nordaustover. I det sørlegaste hjørnet av fjorden går Sunnskjørin 1,5 km sørover til gardsbruket med same namn. Fjorden snur nordaustover etter Joskjør på nordsida. Nordaust for Joskjør ligg garden Skjørin som har gjeve namn til fjorden.
Fylkesveg 14 i Sør-Trøndelag går langs heile nordsida av fjorden.
Brushane
Brushane (Calidris pugnax) er ein middels stor vadefugl som hekkar i myrar og våte enger over det nordlege Eurasia. Denne svært selskapelege snipa er ein trekkfugl og dannar nokon gongar enorme flokkar på vinterområda, som inkluderer Sør- og Vest-Europa, Afrika, Sør-Asia og Australia.
HTML
HyperText Markup Language, oftast forkorta til HTML, er eit markeringsspråk og ein ISO-standard for strukturering av tekst, hypertekst, filer og anna innhald i vevsider og andre dokument, som e-postmeldingar.
Brushane
Brushanen skil seg i utsjånad frå andre sniper med eit relativt lite hovud. Han viser markert kjønnsdimorfisme; hannen er mykje større enn hoa (brushøna), og har ei leikdrakt som inkluderer fargerike vorter, naken oransje ansiktshud, omfattande svart på brystet og den store kragen av prydfjør som inspirerte det engelske namnet til denne fuglen, ruff. Hoa og den ikkje-hekkande hannen har gråbrun overside og hovudsakleg kvit underdel. Hannar har ei av tre ulike leikdraktar, inkludert ei sjeldan form som etterliknar hoa. Dei bruker ei rekkje strategiar for å få høve til paring på leiken, og dei fargerike hovud- og nakkefjørene er reist som ein del av den forseggjorde oppvisinga. Hoa har eit ungekull per år og legg fire egg i eit godt skjult reir, rugar egga og oppdreg ungane, som er mobile og rører på eiga hand rett etter klekkinga. Predatorar av ungar og egg inkluderer pattedyr som rev, villkatt og røyskatt, og fuglar som store måsar, kråkefuglar og joar.
Nils
Nils er ei nordisk kortform av det greske mannsnamnet Nikolaus. Nils har namnedag den 6. desember.
HTML
Med HTML merkar ein vanleg tekst med kodar som fortel nettlesaren korleis han skal visa informasjonen. Eit HTML-dokument inneheld berre tekst. Bilde og anna som skal brukast på slike sider, må det derfor lagast ei hyperkopling til. HTML-sider kan avkodast av ein nettlesar. Denne set inn bilde og andre filer slik som HTML-koden har bestemt.
Brushane
Taksonomi
Brushanen er ein vadefugl i den store snipefamilien Scolopacidae, typiske vadefuglar. Forskingsresultat tilseier at dei næraste slektningane er fjellmyrløpar, Calidris falcinellus, og spisshalesnipe, Calidris acuminata. Han har ingen kjente underartar eller geografiske variantar.
HTML
Døme
Den avkoda HTML-koden vil visast slik:
Dette er eit avsnitt med ei hyperkopling.
Brushane
Skildring
Brushanen har ein særskild utsjånad, med eit lite hovud, middels langt nebb, relativt lang hals og bolleforma kropp med buk. Han har lange bein som varierer i farge, mørk, grønaktige hos ungfuglar, rosa til oransje hos vaksne, medan nokre hannar har raudoransje bein berre i hekkesesongen. I flukta syner dei eit djupare, langsamare vengeslag enn andre vadarar av tilsvarande storleik, og viser eit tynt, utydeleg kvit strek på vengen og kvite ovalar på sidene av halen.
Arten viser stor kjønnsdimorfisme. Sjølv om ein liten prosentdel av hannane liknar hoer året rundt, er den typiske hannen mykje større enn hoa og utviklar dessutan ei særmerkt leikdrakt. Hannfuglar er større enn ein raudstilk; hoa er mindre. Hannane er 26–32 centimeter lange med eit 54–58 cm vengespenn, og veg omtrent 130-250 gram. I hekkesesongen frå mai til juni er beinet til hannen, nebbet og den vorteaktige nakne ansiktshuda oransje, og dei har karakteristiske vorteliknande og ein vid svart eller kvit krage. Desse ornamenta varierer mellom dei individuelle fuglane, og er svarte, kastanjebrune eller kvite, einsfarga, flekte eller uregelmessige. Den gråbrune ryggen har eit skjelliknande mønster, ofte med svarte eller kastanjefarga fjører, og undersida er kvit med mykje svart på brystet. Den ekstreme variasjonen i leikdrakta under hekketida blir antatt å ha utvikla seg for å hjelpe til med individuell attkjenning hos ein art som samlast på ein spelplass og vanlegvis er stum.
Utanom hekkesesongen har kjønna same fjørdrakt, hannen sine hovud- og nakkedekorasjonar og den nakne ansiktshuda forsvinn og beina og nebbet blir mattare. Oversida er gråbrun, og undersida er kvit med grå flekker på bryst og flankar.
Hofuglane er 20–25 cm lange med eit 48–52 cm vengespenn, og veg omtrent 110 gram. I hekkefjørdrakt har dei gråbrun overside med kvitfrynsa, mørksentrerte fjører. Brystet og flankane er forskjellig flekkete med svart. Om vinteren er hoa sin fjørdrakt lik drakta til hannen, men kjønna kan skiljast ut på storleik.
Fjørdrakta til den unge brushanar liknar ikkje-hekkande vaksne, men har overkant med eit pent, skjelliknande mønster med mørke fjørsentrum, og eit kraftig gult fargeskjer på undersida.
Utbreiding
Brushanen hekkar lokalt i Nord- og Nordvest-Europa som trekkjer regelmessig over heile Europa.
Brushanen er ein trekkfugl. Dei første hannane reiser i slutten av juni medan hovudtrekket for hoer og ungfuglar er i august-september. Fuglane kjem tilbake til hekkeplassen i mai etter å ha overvintra i Afrika.
Arten var peika ut som «årets fugl» i 2009 av Norsk ornitologisk foreining.
Haaland
Haaland kan visa til:
Forørkning i Afrika
Forørkning er ikkje eit nytt fenomen, men eit relativt nytt omgrep i historiske samanheng. Ordet slik som det blir brukt om Afrika i dag stammar eigentleg frå den franske skogforvaltaren Andre Aubreville i 1949. Aubreville brukte det franske ordet «désertification» som opphavleg betydde «fråflytting frå landsbygda» for å beskriva «avskoging, overbeiting, manglande regn og spreiing av sand». Det var dei innfødde som fekk skulda for denne skadelege vanstellinga av landet, som i dag er kjend som «desertification» på engelsk.
Frykta for ørkenen
Frykta for «forørkning» var likevel ikkje noko nytt. Heilt sidan den kjende misjonæren David Livingstone i 1843 skreiv om korleis Afrika var i ferd med å bli til «steril øyde», og Livingstone sin mentor, Moffat beskreiv korleis dette var p.g.a. «menneskets første ulydighet», var «forørkning» på dagsorden. Sjølv om tørken som Livingstone opplevde vart erstatta med regntid, sjølv om innsjøane ikkje tørka ut (og dei som gjorde det, vart fylte att) vart problemstillinga like aktuell kvar gong det kom tørke til Afrika, slik som på 1940-talet.
Grunnane var vanlegvis å finna blant dei innfødde som ikkje kunne dyrke jorda på rett måte, overbeita den og hogg bort skogen.
Otta til kolonimaktene var at dei innfødde skulle øydeleggje jordbrukslandet og dei store parkane, og gjere det om til ørken. I tørre år var det også tydleg for alle at dette kunne skje. Vassnivået i innsjøane sokk, grønt land vart til nake land og så bortetter, men dataa viser at etter nokon tiår tok vassnivået seg opp og regnet kom tilbake. Erfaringane som USA fekk frå «The Dust Bowl» i midtvestens USA på byrjinga av 1930-talet var også friskt i minnet. Der gjorde kombinasjonen feil jordbruksteknikk, tørke og vind det mogleg for enorme mengder jordbruksjord å blåse bort. Konsekvensen vart at 3,5 millionar menneske (estimat) måtte flytta.
FN involverer seg
Etterkvart vart såleis forørkning eit tema for FN. I 1975 gav dei økologen Hugh Lamprey i oppdrag å finne ut meir om forørkning i Sahel. Rapporten og utsegnene han kom med fekk stor merksemd og blir brukt fram til i dag. Han tok for seg eit område vest i Sudan der han flaug over med fly for å finne kvar grensa for akasietreet var, og samanlikna dette med vegetasjonskart frå 1950-talet. Konklusjonen vart at ørkenen hadde flytta seg mellom 90 og 100 km sørover frå 1958 til 1975. Deretter arrangerte FN i 1977 ein stor konferanse, «The United Nations Conference on Desertification», som samla mange forskarar. I 1980 annonserte dei at forørkning globalt hadde ramma rundt 35 millionar km² land og at 35 % av jordas fastland var trua.
Den offisielle definisjonen som FN brukte i 1980 var «diminution or destruction of the biological potential of the land [which] can lead ultimately to desertlike conditions». Det vart definert som menneskeskapt og klimaets rolle vart heller lagt til det som vart påverka. Det som i dag blir brukt som definisjon er «FNs Convention to Combat Desertification» sin versjon: «Desertification means land degradation in arid, semi-arid and dry sub-humid areas resulting from various factors, including climatic variations and human activities».
Den nye otten på 70-talet som kom med store spådommar og skremmande tal fekk mykje vind i segla og pengar i kassen. Det ser ut til at det kanskje er dette siste elementet som har vore viktigast. Undersøkingane som Lamprey gjorde i 1975 viste seg fort å vera feilaktige. Lamprey hadde samanlikna eit område med eit kart laga rett etter ein lang periode med mykje nedbør, og observasjonar frå fly rett etter ein tørr periode. (Benjaminsen 2000, Nicholson 2001, Lein 2004b). Kartet frå 50-talet var basert på nedbørsgrenser og ikkje observasjon. Seinare undersøkte svenske forskarar same området som Lamprey og kunne ikkje sjå at ørkengrensa hadde forandra seg, medan amerikanske forskarar fann at Saharas sørlege grense flytta seg fram og tilbake avhengig av nedbøren.
Slik som Lamprey brukte kart baserte på nedbør, kan ein også samanlikna nedbørskartet for Afrika med forørkningskartet som FN publiserte i 1980. Ein vil då kunne sjå ein slåande likskap. Forørkning som menneskeskapt fenomen fekk likevel stor merksemd, og mykje pengar vart brukt til tiltak som ikkje nødvendigvis forbetra situasjonen.
Afrikanarane har skulda
På denne tida (frå 1960-talet) fekk også tankane til Thomas Malthus ny næring, i ein retning som blir kalla nymalthusianisme.
Thomas Robert Malthus var ein prest og samfunnsforskar som i 1798 gav ut eit verk som bar tittelen «Et essay om prinsippene for befolkning slik de påvirker framtidig forbedring av samfunnet med merknader om spekulasjonene til hr. Godwin, hr. Condorcet og andre skribenter». Boka formulerte i kortheit ei «befolkningslov» som sa at befolkningsveksten alltid vil vera høgare enn veksten i matproduksjon, slik at så lenge denne befolkningslova virkar vil befolkninga bli justert i t.d. katastrofar som hungersnød. Nymalthusianistane åtvarte mot ein befolkningsvekst som førte til eit så stort press på jorda at det gjekk utover jordas bereevne, altså evna til å vere like produktiv i framtida. I teoriane om bereevne og befolkningslover var det også mange som støtta seg til ein artikkel av Garret Hardin publisert i tidsskriftet Science i 1968 som han kalla «The Tragedy of the Commons», altså «Allmenningens tragedie». I denne artikkelen prøver Hardin å forklare korleis allmenningar ikkje kan fungere, ettersom kvar brukar av allmenningen vil prøve å karre mest mogleg av allmenningens ressursar til seg sjølv.
Nymalthusianisme fekk også god vind i segla av befolknings og matproduksjons utviklinga. Frå 1950 til 1975 hadde befolkninga auka frå 221 millionar til 406 millionar menneske, og i 2000 var det 794 millionar menneske. Noko som tilsvarar 2,56 % vekst pr. år. (estimat frå UN 2002). Den offisielle statistikken viser at kornproduksjonen ikkje klarte å fylgja befolkningsauken, og som ein konsekvens gjekk kornproduksjon pr. hovud ned gjennom heile perioden.
For å forklare årsakene til forørkning blir det vanlegvis operert med fire menneskeskapte årsaker; (1) intensiv og feilaktig dyrking av jord, (2) misbruk av irrigasjonsanlegg, (3) avskoging, og (4) overbeiting. Alle skal føre til utarming av jorda og ev. erosjon. Det er klart at eit jordbruk som ikkje har utvikla seg på mange hundre år vil bli sett på som «underutvikla». Dette var også stoda i Afrika på byrjinga og langt inn i det 20. hundreåret. Store, dyre prosjekt ser likevel ikkje ut til å vere løysinga. Dei store prosjekta for å vatna ørkenen i Libya har t.d. store vanskar p.g.a. at vatnet som blir brukt er såkalla fossilt vatn. Det er altså vatn frå ei tid då området fekk mykje meir nedbør, noko som betyr at dei brukar ein vasskjelde som til slutt vil gå tom. I tillegg har dei hatt store problem med at jorda blir ubrukeleg p.g.a. «salinisering» d.v.s. at ho blir metta med salt og dermed ubrukeleg.
Vestlege antropologar og biologar meinte at afrikanarane var irrasjonelle og drivne av religion og overtru. Difor «utbeita» nomadane jorda ved å ha for mange dyr og bruka for dårleg (tørr) jord. Biologane meinte dei kunne rekne ut kor mange dyr eit beiteområde kunne tola. Men det viste seg etterkvart at utrekningane vart gjort til skamme, ettersom den fastslåtte kapasiteten vart overskriden i tiår etter tiår i t.d. Zimbabwe. Seinare viste fleire studiar at det Afrikanske fehaldet var meir effektivt enn introduserte vestlege former. Ny teori går ut på at slike tørre økosystem som den tørre Afrikanske savannen blir «beskytta» av tørke. Då beiteområde vil bli ubrukelege i tørketid, vil dette føre til nedgang i tal på fe, og dermed betre moglegheit til å byggje seg opp når vatnet kjem tilbake. Vegetasjonen er også tilpassa ved at den består av planter som veks fort og døyr fort for å utnytte vatnet den korte tida det kjem, etterpå kan frøa liggje i fleire år å vente på neste regnsky.
Sjølv om Afrika blir nemnd som eit spesielt eksempel for land trua av erosjon er det studiar som viser at Afrika faktisk har lite erosjon samalikna med andre kontinent (Stocking 1996). På den andre sida kan ein prøve å sjå om vinderosjon har auke ved å sjå på kor mykje støv som fer frå eller i Afrika. Det er estimert at nesten 50 % av verdas atmosfæriske støv kjem frå Vest-Afrika, og før trudde ein at dette kom frå Sahara. Nyare forsking ser likevel ut til å vise at det heller kjem frå Sahel-Sudan området. Samtidig viser forskinga at tal på og lengde på sandstormar har auka jamnt både i vest og nord i Afrika heilt sidan 1970-talet. Det er likevel inga forsking som viser om dette betyr at vinderosjon faktisk har auka mykje. Mistanken går mot at det er veldig lokal erosjon i nærleiken av der det blir målt.
Forskinga på erosjon har vore mykje prega av teoriar og teoretisk forsking. Malthus si befolkningslov er ein teori som seier at befolkninga må veksa fortare enn matproduksjonen. Hardin sin teori seier at allmenningar ikkje fungerer, og erosjonsekspriment finn ut kor mykje jord som forsvinn i løpet av eit år. Studiar som går ut i felten og ser på realiteten viser eit anna bilete.
Studiar som støttar Boserup sin «befolkningslov»
Benjaminsen (2001) har teke for seg den bomullsproduserande delen av Mali. Dette er eit område som blir beskrive som suksess for jordbruket, men ulukke for miljøet og evt. framtida. Området har hatt stor folkevekst som har ført til auka folketettheit. I studien viser Benjaminsen korleis Ester Boserup sin modell sannsynlegvis er meir dekkande for utviklinga i Mali enn Malthus sin. Ester Boserup sin modell for kva som vil skje når folketalet aukar går i kortheit ut på at i staden for at fleire folk skal slåst om den same kaka, så vil meir menneske føre til meir tilgjengeleg arbeidskraft som saman med ny teknologi vil gjera det mogleg å «intensivere» matproduksjonen og dermed auka produktivitet og tilgang på mat.
Benjaminsen viser korleis ny teknologi som plog, kunstgjødsel, treplanting (som nitrogenbindar og bruksplante) og sprøytemiddel har blitt teke meir i bruk ettersom folketettleiken har auka. Han viser også at treproduksjonen for det meste er høgare enn forbruket. Skog har forsvunne og plantesortar med, men området produserer si eiga energikjelde både til kropp og ovm, og eksporterer faktisk både bomull, ved og korn.
Eit anna mykje brukt eksempel er Mortimore & Tiffen (1995) sin studie i Machakos fylke i Kenya. Machakos hadde mellom 1950 og 1989 ein gjennomsnittleg årleg folkevekst på rundt 3 %, slik at landet måtte fordelast på fleire. Dette førte til større investering i å sikre og bruke det vesle landet ein hadde. Med hjelp frå myndigheter t.d. ved å tilretteleggje for sal av dei produserte jordbruksvarene auka produksjonen sterkt utover 70- og 80-talet. For å få dette til vart jorda meir intensivt brukt. Ein tok i bruk plog, terrassedyrking og nye maissortar. Sjølv om meir folk skulle bety meir vedforbruk viste undersøkingar av bilete at tretettleiken ikkje hadde gått ned mellom 1937 og 1991. Skogane hadde blitt mindre men fleire bønder planta fleire tre.
Klimaet har skulda
Afrika er eit stort kontinent som har verdas største ørken Sahara som saman med resten av dei tørre områda i Afrika dekker 60 % av kontinentet (Lancaster 1996). Samtidig har det ei befolkning som berre brukar 27 år på å fordoble seg (UN 2002). Det er difor ikkje så rart at det fører til bekymring når nedbøren i ørkennære strøk blir bortimot halvert i fleire tiår. Men Afrika vart ikkje til noko nake øyde, og er det heller ikkje i dag. Nyare forsking viser at ørkenen flyttar seg etter kor mykje nedbør den får. Såleis har ein kunna observere at Sahara rykker tilbake heilt sidan midten av 1980-åra.
Endringane i førhistorisk tid har vore endå større. Grensene til Sahara har flytta seg ettersom klimaet har endra seg, og var altså mykje mindre rett etter siste istid.
Sjølv om det kan sjå ut som om historia fortel oss at nedbøren i Afrika generelt og Sahel spesielt varierer «naturleg», er det ting som tyder på at kanskje den siste tørken er menneskeskapt likevel. I klimatidskriftet Cicerone, argumenterer Kristjánsson m.fl. (2002) for at tørken på 1970- til 90-talet kanskje var menneskeskapt likevel. Men Kristjánsson og hans kolleger tenkjer ikkje på afrikanarane som skuldige, men derimot europearane. Dei fann at sotforureining frå Europa som var veldig høg på 1970 til 90-talet, kan ha ført til ei generell avkjøling av den nordlege halvkula og dermed sørleg forskyving av ITCZ, slik at det vart mindre nedbør over Sahel. Når forureininga avtok på 1990-talet har også nedbøren komme tilbake. Også andre studiar (Nicholson 2000, Seip 2002) viser at støv (kanskje også Sahel sitt eige støv) kan ha effekt på varmeutvikling.
Vognly
Vognly, på engelsk «carport», på indonesisk «emper mobil», er eit byggverk som skal gje avgrensa vêrvern for køyretøy som til dømes ein bil. Vognlyet er ein enkel konstruksjon av berande søyler og takflate, om ikkje takflata også er tilknytt ein annan bygning.
Summer in the City
«Summer in the City» er ein song spelt inn av The Lovin' Spoonful og skriven av John Sebastian, Mark Sebastian og Steve Boone.
Songen kom ut på albumet deira, Hums of the Lovin' Spoonful, og gjekk heilt til topps på Billboard Hot 100 i august 1966, der han låg i tre veker på rad. Songen har lydar av biltuting og trykkluftbor i mellomspelet, som skal etterlikne støy frå ei bygate. Songen selde til gullplate og er rangert på 401. plassen på lista til Rolling Stone over dei 500 beste songane gjennom tidene.
Piz Starlex
Piz Starlex er eit fjell i Sesvennafjella (Alpane), på grensa mellom Italia og Sveits.
Ärgre dich, o Seele, nicht, BWV 186a
Ärgre dich, o Seele, nicht, BWV 186a, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Weimar i 1717 for tredje sundag i advent.
Teksten er skriven av Salomo Franck (sats 1-5) og Ludwig Helmbold (sjette sats)
Det består av seks satsar, men musikken til stykket er tapt.
Slusher Nunatak
Slusher Nunatak er ein nunatak som ligg 5 nautiske mil (9 km) nord for Mount Moses i Hudson Mountains. Han vart kartlagd frå flyfoto tekne av U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946-47. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Harold E. Slusher, ein meteorolog ved Byrd-stasjonen i 1967.
Berfjorden
Berfjorden er ein fjord i Åfjord kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 4 km sørover til grenda med same namn i botn av fjorden. Fjorden ligg på austsida av Brandsøya.
Fjorden har innløp mellom Geitskjæret i vest og Oksholmen i aust. Tettstaden og kommunesenteret Roan ligg på vestsida av fjorden.
Fv14 går langs sørsida og austsida av fjorden.
Byplanlegging
Byplanlegging er den medvitne styringa av utviklinga til ein by eller tettstad. Slik planlegging kan gå frå utforming av mindre byrom og gater, til heile byen som heilskap. Ho omfattar arkitektur, infrastruktur, analyse av miljø, klima og terreng, så vel som menneskelege faktorar.
Styring av planlegging
Det er sjeldan at byar blir planlagde frå grunnen av, men planlegginga er viktig for å styra byvekst. Kvar oppdeling av bustadgrunnar, kvart større byggjeprosjekt, kvar veg og kvart nytt straumkraftverk kan føra til auka bruk av kollektiv- og vegsamband, parkeringsplassar, vassforsyning, renovasjon og liknande. Det er difor ein fordel for samfunnet som heilskap at det blir lagt planar for by- og landskapsutviklinga på førehand.
Heilskapen i ein kommune blir teken vare på av ein overordna reguleringsplan som ofte er utarbeidd privat. Planen sørgjer for samanheng i byutviklinga og set kriterium for kva utbygging ein kan tillata. Han skal sørgja for at bustad- og næringsutbygginga skjer i samsvar med utbygging av infrastruktur og vern av naturlandskapet, og samstundes skal han styre dei lokale byggeplanane etter kommunen sine vedtekter.
Ärgre dich, o Seele, nicht
Ärgre dich, o Seele, nicht, BWV 186, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Byplanlegging
Vellukka planlegging
Godt planlagde område vil gje betre resultat for bustadsfelt og næringsområde, anten økonomisk eller i trivsel. Næringsparken bør til dømes gje godt rom for handel med gode parkerings- eller kollektivtilhøve, medan bustadfeltet bør ha leikeplassar og grøne lunger. God planlegging tek omsyn til natur, historie og lokal identitet.
Ärgre dich, o Seele, nicht
Han vart komponert i Leipzig i 1723 for den sjuande sundagen etter treeiningssundag. Kantaten er basert på ein tapt kantate, BWV 186a, frå Weimar i 1716. Stykket vart framført på nytt 1746-1749 i Leipzig.
Byplanlegging
Vellukka planlegging
Om ein ser tilbake i tid, kan ein sjå at mange av dei byane som folk tykkjer er dei fagraste, er komne til som følgje av tette og langtidsverkande system av forbod og rettleiing for byggjehøgder, funksjonar og effektar. Ein gjev nokre grader av fridom, men reglar kan sikre rett harmoni (eller kontrast), tryggleik og funksjon.
ESO 593-8
ESO 593-8 eller ESO 593-IG008 er eit par av vekselverkande galaksar som ligg rundt 650 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Skytten. Galaksane har ei rekkja lyseblå stjernehopar. Galaksane vil sannsynlegvis slå seg saman til éin galakse i framtida.
Ärgre dich, o Seele, nicht
Teksten er skriven av Salomo Franck (sats 1, 3, 5, 8, 10) og Paul Speratus (sjette sats);, medan resten er skriven av ein ukjend tekstforfattar.
Koraltemaet er basert på salmen «Es ist das Heil uns kommen her». Koralmelodien vart først registrert på 1400-talet som ein påskesong eller salme: «Freu dich, du werte Christenheit».
Byplanlegging
Planlegging og rekonstruksjon
Område råka av krig eller okkupasjon gjev ei spesiell utfordring for byplanleggjarar. Bygg, vegar, offentleg teneste og grunnleggjande infrastruktur som straum, vatn og kloakk er ofte øydelagde eller nesten ubrukelege. Det må vurderast i planleggingsfasen om restane som er igjen av kulturlandskapet skal fornyast eller fjernast. Der finst ofte innbyggjarar som framleis held til på staden, og omsynet til dei gjer òg prosessen vanskelegare. Viktige historiske og religiøse stader og sosiale midtpunkt skal i mange fall vernast eller integrerast på nytt i den nye planen for byen.
På den andre sida kan menneskelege katastrofar som strid og brann, eller naturkatastrofar i form av til dømes vulkanutbrot eller jordskjelv, også gje gamle byar ein sjanse til å fornying. Småbygde, kronglete og rotete byar kan stå opp att med full moderne kapasitet der ein heilskapleg plan let byen framstå heil og gjennomført. Gode norske døme på dette er Bergen sentrum etter ein eksplosjon under andre verdskrigen og Ålesund, som gjenoppstod i ny jugendstil etter ein bybrann. Begge byane står i dag med eit sentrumskvartal som innbyggjarane kan vera stolte av.
Ärgre dich, o Seele, nicht
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for to oboar, engelsk horn, fagott, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt fire songsolistar (sopran, alt, tenor, bass) og firedelt kor.
Pama-nyunganske språk
Pama-nyunganske språk er i følgje ein del forskarar, mellom anna Ken Hale og Nick Evans, ein underfamilie av dei australske språka. Språkfamilien har fått namn frå to av underfamiliane som ligg langt frå kvarandre, pamaspråka i nordaust, og nyunganspråka i sørvest.
Ärgre dich, o Seele, nicht
Instrumentering og struktur
Det består av tolv satsar:
Pama-nyunganske språk
Klassifisering
Ethnologue listar heile 178 pama-nyunganske språk som kan delast opp i 30 språkgreiner:
Beskelandsfjorden
Beskelandsfjorden er ein fjord i Åfjord kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 2,5 km sørover til Indiannaplassen i botn av fjorden. Grenda Beskeland, som fjorden er kalla opp etter, ligg på austsida av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Sjøsteinen i vest og Ramnsnova i aust. Ramnen er ein ås på 285 meter over havet som ligg like aust for fjorden.
Fylkesveg 14 går langs sørsida av fjorden.
Otto
Otto er eit mannsnamn som kjem frå tysk. Det er ein variant av dei nørrøne namna som byrjar med Aud-. Tydinga er noko nær «rikdom» eller «lukke».
Otto har namnedag den 4. november.
Stätzerhorn
Stätzer Horn er eit fjell i Plessurfjella (Alpane) i Sveits.
Sporvogn
Ei sporvogn, ofte òg kalla trikk, er ei skjenegåande og vanlegvis elektrisk drive vogn eller vognsett for kollektivtransport (og unntaksvis godstransport) i og mellom byar. (For køyretøy med gummihjul i spor, sjå buss.)
Det finst reine motorvogner så vel som motorvogner med tilhengar. Moderne sporvogner er ofte leddvogner med eitt eller fleire ledd. Kraftkjelda er normalt elektromotorar som hentar straum frå leidningar hengde opp over vogna. I Bordeaux finst eit system som får straum frå ei nedgraven straumskjene. Eit tilsvarande system var i bruk i London fram til kring 1950. Det finst òg system der sporvognene blir trekte av ståltau (kabel) i bakken, kalla kabelsporvogn (som i San Francisco), eller har diesel-/bensinmotorar; det siste gjerne i kombinasjon med elektromotorar — sokalla hybridbanar. Dei fyrste sporvognene blei trekte av hestar.
Den fyrste sporvognlina i verda blei starta i Baltimore i Maryland i USA i 1828. Sporvogn var tidlegare eit populært transportmiddel i byar, men talet på sporvognliner i verda gjekk attende etter andre verdskrigen. Dei siste åra er talet på byar med sporvogn stigande.
Det er vanskeleg å trekkje absolutte skilje mellom sporvogn, bybane, t-bane, forstadsbane, duosporvogn og jarnbane.
Sjøfolk
Sjøfolk er ei nemning på folk som arbeider på sjøen. Når ein til vanleg nemner sjøfolk, vil det då vera leiande at det vert sikta til folk som var knytte til handelsflåtane, men nemninga gjeld også fiskarar og medlemmer av marinen.
Sporvogn
I Noreg
Dei fyrste sporvognene blei tekne i bruk i Christiania (Oslo) av Kristiania Sporveisselskab i 1875, og vart trekte av hestar. I 1894, tretten år etter oppfinninga av den elektriske sporvogna, starta selskapet A/S Kristiania Elektriske Sporvei (Blåtrikken) drift med elektriske sporvogner. Hestesporvognsnettet vart lagt om til elektrisk drift mellom 1899 og 1900, og selskapet vart da på folkemunne kalla Grønntrikken. Då konsesjonen til dei to selskapa gjekk ut i 1924, nytta Oslo kommune innløysingsretten sin og slo dei saman til AS Kristiania Sporveier (AS Oslo Sporveier frå 1925). Kommunen eigde 51 % av aksjane i det nye selskapet. I dag er det Kollektivtransportproduksjon AS som driv sporvogna i Oslo gjennom dotterselskapet Oslo Sporvognsdrift AS.
I Oslo gjekk det i tida frå 1918 til 1967 føre seg transport av korn med sporvogn frå importkaia for korn på Vippetangen og opp til Bjølsen Valsemølle på Sandaker. I ein periode vart det òg frakta korn til Nedre Foss mølle på Grünerløkka med sporvogn. Desse sporvognene nytta det vanlege sporvegsnettet på strekninga, med sidespor til kaia og møllene. Til å byrje med vart det nytta ombygde personsporvogner til kornfrakta, seinare gråmåla sporvogner som var spesialkonstruert for slik transport. Ein modell av fronten på ei slik spesialbygd kornsporvogn står no utstilt på Grünerløkka stundenthus, som er eit særeige hybelhus innreidd i den høge kornsiloen til den nedlagde Nedre Foss mølle.