cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Potet
Skildring
Potetplanten har lange, lysegrøne stenglar som kan nå ei høgd på over ein meter, med stengelskot som kan bli fleire meter lange. Blada er mørkare, hjarteforma og dekte av små hår. Planten har klokkeforma blomar som kan vera kvite, lilla, gule eller rosa. Frukta deira liknar ein liten grøn tomat og inneheld rundt tre hundre frø. Alt som veks over jorda, men særleg frukta, inneheld giftstoffet solanin og er dermed giftig. Poteter bør lagrast mørkt for å unngå at dei reagerer med lys og blir giftige. Når potetene blir grøne, er dette eit teikn på høgt solanininnhald, og dei grøne delane lyt dermed skjerast bort for å unngå solaninforgifting.
Sjølve potetene er rotknollar som me finn under jorda. Ei rot har gjerne mellom tre og tjue slike knollar i ulike storleikar. Kvar knoll har eit tynt skal der mange næringsstoff er lagra, og eit stiverikt indre som lagrar energi.
Poteta er blitt foredla til ulike sortar, og finst i mange ulike former, fargar og konsistensar. Det finst ovale og runde poteter, typar som blir store og klumpete og andre som er lange og tynne. Ein kan få poteter som er brune, gule, raude, rosa og lilla utanpå, og same farge, eller kvite, inni. Nokre potettypar held på forma si når dei vert kokte eller bakte medan andre lett løyser seg opp. Det er òg forskjell på kor store potetknollane normalt blir, kor fort dei veks, og kor lang tid dei treng for å kokast.
Historie
Den ville poteta veks høgt oppe i dei vêrharde Andesfjella, og finst i meir enn 225 ulike artar. Urfolka som budde i området byrja å dyrka og eta grønsaka, truleg rundt 3000 år f.Kr. Dei foredla potetplanten til ulike typar, mellom anna ein som tolte frost. Sidan det var den einaste veksten dei kunne dyrka så høgt i fjella, tilbad dei poteta som ein gud.
Då spanjolane invaderte Sør-Amerika fann dei fort ut at poteta kunne gje billig og næringsrik kost, i alle fall for simple sjøfolk. Ho kom først til Europa i 1550, men her var folk skeptiske til den nye grønsaka. Som med tomaten meinte ein at ho var giftig, medan andre forkasta henne som smaklaus. Andre igjen hevda at ein plante som ikkje var nemnd i Bibelen og hovudsakleg voks under jorda måtte vera djevleskapt.
Men med ulike middel — ein franskmann som dyrka henne ved Versailles, «potetprestar» som preika om kor god ho var, eller kongelege dekret som påla bønder å dyrka henne — spreidde ho seg, og blei særleg mykje brukt i fattige land som Irland og Noreg. Første gongen ein finn det er skrive om potet i Noreg, er i ei hagebok, Horticultura av Christin Gartnar, i Trondheim. Det var i 1694.
Første sikre opplysning om potetdyrking i Noreg er frå 1740-talet. I 1763 kom første læreboka i potetdyrking. Soknepresten i Finnås i Sunnhordland, Peder Harboe Hertzberg, skreiv: Underretning for Bønder i Norge, om den meget nyttige JordFrugt Potatoes at plante og bruge.
Poteta er no ein av dei viktigaste grønsakene i både Europa og Amerika.
Plager
Som alle andre storavlingar er potetplanten utsett for skadedyr og sjukdom. Særleg kjend er potetpesten, ein tørròte som spreidde seg gjennom Europa i 1840-åra. Han øydela avlinga i fleire land, men slo verst ut i Irland, der ein stort sett dyrka ein potettype som var hovudmaten for folket der. Pesten førte til hungersnaud i landet. Nesten ein million irar døydde, og fleire millionar emigrerte til Amerika.
Bruk av potet
Ukokt potet er for stiverik til å vera næringsrik, men dersom ho blir varma opp blir mykje av stivet brote ned til sukker.
Åvik
Åvik er ei lita hamn i Lindesnes kommune. Åvik ligg attmed Svinør. Næringslivet var opphavleg basert på fiske, no er det mellom anna utleigeverksemd for turistar på staden.
Potet
Bruk av potet
Poteter kan steikast, bakast og kokast, med eller utan skinnet. Velkjende potetrettar er potetstappe, raspeballar, frityrsteikte potetstrimlar (pommes frites) og flak (chips). Ein kan òg bruka dei i potetpannekaker og potetsalat. Ettersom dei har ein svært mild smak kan ein tilsetja dei fleste typar urter og krydder til potetrettar.
Langenzersdorf
Langenzersdorf er ein by og ein kommune (Marktgemeinde) i distriktet Korneuburg i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 10,7 km² og 8 000 ibuarar. Byen Langenzersdorf ligg på austbreidda av Donau, ei 8 kilometer nord om Wien.
Potet
Næringsinnhald
Potetene inneheld òg giftige glykoalkaloidar, særleg solanin og chakonin. Det er meir av desse om poteta er gammal eller har vore utsett for lys. Poteter som har vore i lyset blir òg grøne, noko som blir brukt som rettesnor for å unngå å eta for mykje gift. Høg temperatur (over 170 C) bryt ned mykje av giftstoffa.
Ordsoge
Ordet potet kom til norsk via engelsk potato, frå spansk patata, som igjen fekk ordet frå taino batata. Det ordet opphavleg skildra var søtpotet, som liknar poteta i utsjånad, sjølv om smaken er forskjellig og dei to ikkje er i slekt.
Grønsaka vert av og til kalla jordeple eller berre eple i Noreg, som i fransk pomme de terre, og kan kallast jordpäron ('jordpærer') i Sverige. Det danske ordet kartoffel kjem frå italiensk tartufolo, som tyder 'trøffel'. Dette skal koma frå misforståinga til ein tunghøyrd pave som smakte poteta for første gong.
Radošinka
Radošinka er ei elv vest i Slovakia som renn gjennom områda Topoľčany og Nitra. Elva er ei sideelv til Nitra med ei lengd på 31,9 km. Ved munningen har ho ei middelvassføring på 1,05 m³/s og nedslagsfeltet hennar dekkjer eit område på 384,7 km².
Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet
Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet er eit tidlegare norsk departement som blei oppretta 1. januar 2006 frå Barne- og familiedepartementet. Ved regjeringsomdanninga 20. oktober 2009 blei det bestemt at også integrering skulle leggjast under departementet med verknad frå 1. januar 2010. Departementet skifta då namn frå Barne- og likestillingsdepartementet til Barne-, likestillings- og inkluderingsdepartementet. Andre arbeidsområde var styrking av forbrukarrettar, trygg oppvekst og høve til deltaking og medbestemming i samfunnet for barn og unge, at familiar skal leve trygt, både økonomisk og sosialt og at det skal bli full og verkeleg likestilling mellom kvinner og menn og for minoritetsgrupper. Det er Barne- og likestillingsdepartementet som løyver storbymidlar til dei 23 bykommunane som er peika ut.
Historie
Barne- og likestillingsdepartementet blei oppretta 1. januar 2006 med oppgåver frå Barne- og familiedepartementet, som blei lagt ned samtidig. Namnet Barne- og familiedepartementet blei innført 1. januar 1991. Eitt år tidlegare blei Familie- og forbrukardepartementet oppretta ved kongeleg resolusjon av 22. desember 1989. Det nye departementet fekk overført saksområde frå det nedlagde Forbrukar- og administrasjonsdepartementet, Sosialdepartementet, Kommunal- og arbeidsdepartementet, Justisdepartementet, Miljøverndepartementet (SFT) og Kulturdepartementet.
Grunngjevinga for å opprette departementet var at ein ønskte å styrke innsatsen for barn og familiar. Arbeidsfelta skulle særleg vere likestilling, produktsikring, forbrukarvern og trygging av barn sine rettar.
Departementet skifta namn og delvis oppgåver gjennom tidene:
Tom Reidar Haraldsen
Han har tidlegare spelt for Moss FK. Han flytta til Danmark for å spele for den danske klubben Viborg etter endt sesong i 2006 med Moss. I Viborg vart han aldri nokon "hit" og spelte totalt sett berre tre kampar for klubben. Februar 2008 signerte han ein toårskontrakt med Sandnes Ulf. Han vart klubben sin toppskårar i 1. divisjon i 2008-sesongen med sju seriemål.
Han er bror av IK Start-stoppar Knut Henry Haraldsen og er gift med landslagskeeper i handball Katrine Lunde Haraldsen.
Up Above My Head
«Up Over My Head» er ein amerikansk gospelsong som opphavleg vart spelt inn i 1940-åra av Sister Rosetta Tharpe og Marie Knight som ein duo. Han er sidan også vorten framført av Frankie Laine og Johnnie Ray, Long John Baldry og Rod Stewart, Al Hirt og av Elvis Presley.
Stil
Songen er skriven som ein tradisjonell kall- og svar-song der Tharpe syng ei kort linje, før Knight «svarer» med same linje. Det er sju linjer (utanom svara) i kvart vers. Dei første seks er som kall og svar og den siste syng dei i lag.
Songen vart spelt inn som ein duett av Frankie Laine og Johnnie Ray den 17. oktober 1956. Songen danna ein del av ei dobbel A-side i Storbritannia i oktober 1957. Singelen kombinert med «Good Evening Friends» og tittelen «Up Over My Head, I Hear Music in the Air» (Philips PB 708), nådde 25. plassen på UK Singles Chart i Storbritannia.
Han vart gjeven ut som ein duett av Long John Baldry og Rod Stewart (som Long John Baldry and the Hoochie Coochie Men) i juni 1964. Dette var B-sida til United Artists UP 1056).
Al Hirt gav ut ein versjon av songen i 1964 på albumet Sugar Lips. Denne nådde 12. plassen på Adult Contemporary chart og 84. plassen på Billboard Hot 100. Hirt gav ut ein live-versjon av songen i 1965 på albumet Live at Carnegie Hall. Han vart produsert av Chet Atkins.
Songen vart òg framført av Elvis Presley i 1968 på TV-programet Elvis. Denne var ein del av ein gospel-medley i lag med songane «Where Could I Go but to the Lord» og «Saved». Ein bluesversjon av songen spelt inn av Ruthie Foster i 2007 på albumet The Phenomenal Ruthie Foster. Ein roots reggae-versjon finst òg spelt inn av den britiske artisten Matumbi i 1978 på albumet Seven Seal.
Las Vegas
Las Vegas (spansk for engene) er den største byen i den amerikanske delstaten Nevada og den største byen som er grunnlagt i det 20. hundreåret (grunnlagt i 1905). Byen har ca. 500 000 innbyggjarar, byregionen ca. 1 950 000 (2005).
Kallenamn
Las Vegas blir nokre gonger kalla «Sin City» (engelsk for «Syndebyen»). Grunnen til dette er den store utbreiinga av legalisert gambling, tilgangen til alkohol til alle tider på døgnet (som i heile Nevada), ulike typar og grader av stripping og porno og legalisert prostitusjon i nærliggjande county. Det offisielle kallenamnet, som dei lokale styresmaktene fremmer, er likevel «Verdas underhaldningshovudstad».
Historie
Området fekk namnet sitt av spanjolar som henta vassforsyningar her når dei følgde den gamle spanske vegen frå Texas nordvestover. Dei mange vasskjeldene her gjorde at området hadde store grøne enger, derav namnet «Las Vegas» («engene»).
Byen vart grunnlagt 15. mai 1905 da jarnbanen mellom Salt Lake City og det søraustlege California stod ferdig.
Bygginga av Hoover Dam frå 1931 bidrog til vekst i byen. Dette året vart òg gambling legalisert, og byen inntok raskt rolla som spelehovudstad.
Byen i dag
Las Vegas er i dag spesielt kjent for kasinoa sine og dei mange bryllaupskapella. Kvar dag giftar 150 menneske seg i byen. Det finst så mange hotell i byen, at dersom ein skulle overnatte ei natt på kvart av dei, ville det tatt 288 år.
Det glamorøse bybiletet har gjort byen til ein populær stad for innspeling av filmar og TV-program.
Esben Ertzeid
Esben Ertzeid frå Farsund) er ein norsk fotballspelar som speler for Bryne FK. Han har tidlegare spelt for Farsund Idrettslag og Mandalskameratene. I 2007-sesongen skårte han fire mål.
Gerasdorf bei Wien
Gerasdorf bei Wien er ein by og ein kommune i distriktet Korneuburg i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 35,2 km² og i kring 4 200 ibuarar. Byen Gerasdorf ligg 439 meter over havet, ei 8-10 kilometer nordaust om Wien.
946 Poësia
946 Poësia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. februar 1921 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Ellipse
Ein ellipse er i matematikken ein geometrisk figur som er ein «flattrykt sirkel». Den inneheld punkt som har ein fast samla avstand frå to brennpunkt. Når brennpunkta møtast går ellipsen over til ein sirkel. Den interne linja som går gjennom begge brennpunkta kallast hovudaksen.
Ein ellipse kan beskrivast som fylgjer:
Her er (x0, y0) senteret til ellipsen, og a og b er størrelsen til halvaksane, dvs. største og minste avstand frå sentrum til periferien. Når a = b = r, er ellipsen ein sirkel med radius r.
947 Monterosa
947 Monterosa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 8. februar 1921 av Friedrich Karl Arnold Schwassmann ifrå Hamburger Sternwarte.
David Kaplan
David Benjamin Kaplan er ein amerikansk filosof og logikar som føreles ved UCLA. Han er spesielt kjend for sitt arbeid med demonstrativar og indeksikalar, proposisjonar og referanse i opake (intensjonale) kontekstar.
Interesseområda hans innanfor filosofi strekkjer seg over filosofisk logikk, modallogikk, språkfilosofi, metafysikk og epistemologi.
Demonstrativar og indeksikalar
Kaplan sitt syn på demonstrativar har hatt sterk innverknad på heile feltet. Han følgjer ein ikkje-Davidsonsk teori om meining; eit indeksikal-uttrykk har ei lingvistisk meining i tillegg til å ha eit innhald (er ein proposisjon). Lingvistiske uttrykk har innhald i kontekstar, der kvar kontekst har ein aktør, tid, stad og mogleg verd.
Karakter
Karakter (character) hos Kaplan er ein funksjon frå kontekst til innhald. Karakteren til «eg» er altså ein funksjon som returnerer aktøren som uttalar ordet i konteksten. Karakter er parallelt med John Perry sin term rolle.
Sheldon Lee Glashow
Sheldon Lee Glashow er ein amerikansk fysikar ved Harvard University i Cambridge, Massachusetts.
Glashow mottok Nobelprisen i fysikk i 1979, saman med Abdus Salam og Steven Weinberg, «for bidraget deira til teorien om foreinleg svak og elektromagnetiske vekselverknader mellom elementærpartiklar, mellom anna føreseiinga av den svake nøytrale straumen»
Glashow vart fødd i New York av jødiske immigrantar frå Russland og vart uteksaminert frå Bronx High School of Science i 1950. Glashow var i same avgangsklasse som Steven Weinberg. Han fekk ein bachelor of arts frå Cornell University i 1954 og ein filosofisk doktorgrad i fysikk frå Harvard University i 1959 under rettleiing frå Julian Seymour Schwinger, nobelprisvinnar i fysikk. Etter uteksamineringa vart Glashow ein del av University of California, Berkeley og jobba som førsteamanuensis frå 1962 til 1966. Han var professor ved MIT i 1974.
Hotel Alexandra
Hotel Alexandra er eit fullservicehotell i bygda Loen i Stryn kommune i Sogn og Fjordane fylke. Hotellet vart opna av hotellmannen Anders Markusson Loen under namnet Loen's Hotell i 1884, men har sidan 1892 vore i kontinuerleg drift under namnet Hotel Alexandra. Hotellet er oppkalla etter prinsesse Alexandra av Danmark, mor til dronning Maud.
Hotel Alexandra, frå 1884 og fram til i dag
Hotellet har gjennomgått fleire små og store utbyggingar og endringar opp gjennom åra, men framstår i dag som eit moderne familie- og turist- og konferansehotell. Hotel Alexandra er eit av dei største hotella i Noreg, uansett om du reknar etter omsetning, gjestedøgn eller tal tilsette. Hotellet er ein del av eit konsern som også eig nabohotellet Hotel Loenfjord like ved. Det er i dag fjerde og femte generasjon av same familie som leier drifta. Drifta har forøvrig vore heilårsbasert sidan 1974. Pr. juni 2009 har Hotel Alexandra 189 hotellrom, fire restaurantar, to barar, nattklubb/diskotek, eigen vinkjellar og eit bad- og spaanlegg som kosta over 60 millionar kroner å byggje.
Richard Grov er administrerande direktør i konsernet. Han har før dette vore hotelldirektør ved Hotel Alexandra sidan 1996. Han er son av Eivind Grov som var adm. dir frå 1965 til han trappa ned i 2010.
I 2007 vart verksemda heidra med Nynorsk næringslivspris.
Bebrava
Bebrava er ei 47,2 km lang elv vest i Slovakia. Ho spring ut frå Strážovské vrchy-fjella nær landsbyen Čierna Lehota, og renn først sørvestover. Etter 10 km snur ho sørover og gjennom Bánovce nad Bebravou, før ho munnar ut i Nitra.
Mumbai
Mumbai (tidlegare Bombay) er ein by som ligg på vestkysten i India. Byen er hovudstaden til den indiske delstaten Maharashtra, og er ein av dei største byane i verda. Mumbai har ei god naturleg hamn som etter Singapore er den beste i Asia. På grunnen av dette blei Mumbai ein stor handelsby under det britiske styret, og er enno rekna som hovudstaden til indisk næringsliv. Den indiske sentralbanken har sitt hovudkontor i Mumbai, og Mumbai sin børs er den viktigaste i India. Nesten 40 % av inntektsskatten i India blir betalt i Mumbai. Den indiske filmindustrien, «Bollywood», er også basert i Mumbai.
Mumbai-området har vore busett i svært lang tid. Ein finn buddhistiske holetempel og kloster som er meir enn to tusen år gamle. Men byen er likevel ganske ny og vart berre grunnlagt i 1668 av Det britiske austindiske kompaniet. Byen voks fort og gjekk frå 10 000 ibuarar i 1661 til 50.000 i 1675. I 2004 hadde Mumbai om lag 19.400.000 ibuarar. Eigedommar i Mumbai er dei dyraste i India, og 49 % av ibuarane må derfor bu i slummar. Dharavi i Mumbai er Asias største slum.
Men Mumbai har meir enn berre folk og slummar. Det finst mange historiske og kulturelle stadar i byen, nokre av dei mange tusen år gamle, og byen har fått tre verningsprisar frå UNESCO. Byen inneheld til og med ein jungel med løver og kvite tigrar.
Mange forskjellige folkegrupper bur i Mumbai. Religiøse grupper som finst der inkluderer Bene Israel og Baghdadi-jødar, parsarar, bahaiar, kristne, muslimar, buddhistar, jainar, sikhar og sjølvsagt hinduar. Det mest brukte språket i Mumbai er bambaiya, ei forenkla utgåve av hindi. Andre språk som er brukt inkluderer marathi, gujarati, tamil, malayalam, urdu, hindi, portugisisk og engelsk.
Derval O’Rourke
Derval O’Rourke er ein irsk tidlegare friidrettsutøvar frå Cork som spesaliserte seg i hekkeløp. Ho vann sølv på 100 meter hekk i europameisterskapane 2006 og 2010.
Aktiv
O'Rourke overraska og vann 60 meter hekk ved innandørs-VM 2006 i Moskva. Ho forbetra den irske rekorden to gongar, sist i finalen til 7,84 sekund, og la sterke løparar som Spanias Glory Alozie og svenske Susanna Kallur bak seg. I juli same året flytta ho den irske rekorden 100 meter hekk til 12,85 sekund. Under europameisterskapen 2006 forbetra ho rekorden til 12,72 då ho tok ein sølvmedalje, slått av Susanna Kallur og jamt med tyske Kirsten Bolm.
I den neste europameisterskapen, i Barcelona i 2010, gjorde O’Rourke sitt livs beste løp. Med tida 12,65 sette ho landsrekord og sikra seg ein ny sølvmedalje, to hundredels sekund etter vinnaren.
Karl Hammerstedt
Karl Eugen Hammerstedt var ein norsk arbeidar og byråkrat frå Porsgrunn. Han representerte Norges Kommunistiske Parti og kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder på Stortinget i perioden 1945–49.
Foreldra hans vart tidleg skilde og Hammerstedt voks opp hos mor si, som dreiv eige pensjonat. Sjølv utdanna hans seg ved treårig teknisk kveldsskule. Han var samstundes lærling på sykkelfabrikk og på bilverkstad, seinare arbeidde han i fleire bilfirma. Frå 1928 og fram til 1949 var Hammersted fyrst mekanikar, sidan røyrleggar ved Norsk Hydro på Herøya i Porsgrunn og ved Eidanger Salpeterfabrikk.
I fleire periodar var Hammerstedt sekretær i Herøya Arbeiderforening og i 1945 formann. Same året var han også medlem i representantskapet til Norsk Kjemisk Industriarbeiderforbund og 1945-49 i representantskapet i Landsorganisasjonen. I tida 1935–40. var han medlem i Porsgrunn bystyre. Hausten 1945 vart Hammerstedt vald inn på Stortinget, der han var del i den 11 personar store NKP-gruppa. Han sat dei neste fire åra som medlem i Protokollkomiteen.
Frå 1950 til han døydde var Hammerstedt forbundssekretær i Landsforeininga for Hjarte- og Lungesjuke, ein organisasjon han hadde vore formann for frå 1947 til -49. Han døydde i Oslo.
Noregsmeisterskapen i fotball for gutar 19 år
Noregsmeisterskapen i fotball for gutar 19 år eller Telenor Cup, òg kalla Junior-NM i fotball, er ei årleg fotballturnering for juniorlag, som først vart halden i 1953.
Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!
«'''Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!», òg kjend som berre «Let It Snow'''», er ein song skriven av tekstforfattar Sammy Cahn og komponist Jule Styne i juli 1945. Han var skriven i Hollywood i California under ei heitebølgje der Cahn og Styne førestilte seg kaldare vêr.
Ewald Bosse
Ewald Theodor Alfred Bosse var ein norsk sosiolog fødd i Stockholm.
Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!
Innspeling
Han vart først spelt inn i 1945 av Vaughn Monroe, og vart ein populær hit med ein førsteplass på Billboard-lista året etter. Woody Herman sin versjon, med han sjølv på vokal og ein kjend trompetsolo av Sonny Berman, nådde sjuandeplassen på Billboard-lista.
Andre kjende innspelingar:
Norske versjonar
Arne Riis har skrive ein norsk tekst som heiter «La det sne». Ein tekstforfattar, som ikkje er oppgjeve, har skriven ein annan norsk tekst kalla «Se det sner».
Innspelingar
God Jul er en nyutgivelse av Nora's jul
Videha
Herskarslekta i Videha heitte Djanaka. Landet er kjend frå hinduisk mytologi som fødestaden til prinsessa Sita. Sita er også kjend under namna (D)janaki, 'djanakadotter', og Vaidehi, 'frå Videha'.
Samtidige, tilstøytande kongerike til Videha var Anga i aust, Magadha i sør, og seinare Vaisali. Videha og Vaisali blei samla i Vadji-republikken rundt 700 f.Kr.
Rogaland fylke
Rogaland er eit fylke i Noreg. Det grensar i nord til Vestland og i aust til Vestfold og Telemark og Agder. I vest har fylket kystline mot Nordsjøen.
Fylkesvåpenet er teikna av Hallvard Trætteberg og vart godkjent ved kongeleg resolusjon 11. januar 1974. Motivet er ein utskrådd kross med spiss fot, og er forma etter minnesteinen over Erling Skjalgsson som vart reist år 1029. Fylkesblomsteren til Rogaland er klokkelyng, fylkesfuglen er vipa og fylkessteinen er anortositt.
Administrasjon
Stavanger er sete for statsforvaltaren og administrasjonen i fylkeskommunen. Av statsadministrasjon har ein Oljedirektoratet i Stavanger.
Stavanger bispedømme femnar heile Rogaland, som omfattar åtte prosti med 44 prestegjeld og 88 sokn. Rogaland tilhøyrer Sør-Vest politidistrikt, og er delt i to tingrettsdistrikt. Rogaland fylkeskommune driver 25 kommunale vidaregåande skular i fylket.
Fylket har til saman 23 kommunar.
Klima
Fylket ligg i den sørlege utkanten av eit klimabelte med sterkt maritimt, «vestorientert» preg og der høge fjell, djupe fjordar og dalar skaper store kontrastar. Innan Rogaland skjer det ein gradvis overgang til det meir einsarta tilhøvet som pregar det «sørorienterte» Agder. Kyststraumen frå Skagerrak er ein vesentleg klimafaktor.
Om vinteren bles det oftast frå søraust, og om sommaren frå nordvest. Sommarvinden har ofte ein market dagleg variasjon på grunn av solgangsbrisen, noko som fører til at vindstyrken ofte kjem opp i liten kuling eller meir. Årsmiddelet av kuling ved kysten er kring 20 %, medan liten storm eller meir skjer ca. 1 % av tida.
Februar er som regel den kaldaste månaden med ein middeltemperatur på kring 1 °C ved kysten, og frå –5 til –8 °C i indre strøk og i fjellet. Dei lågaste temperaturane som er målte er frå desember til februar og er frå -15 til –20 °C og ned til ca. –25 °C i indre strøk. Den varmaste tida er juli eller august med ein middeltemperatur på 14–15 °C. Dei høgaste temperaturane er målte i juni-august og er 27–33 °C.
Nedbørsfordelinga er forholdsvis einsarta og både ved kysten og i fjellet er årssummane 1000–1200 mm, i enkelte maksimalområde 30–60 km frå kysten går dei opp i kring 2500 mm. Lågare fjell, mindre vinternedbør og høgare sommartemperatur enn i Hordaland og Sogn og Fjordane gjer at det ikkje er større isbrear i fylket.
Det er langt meir tåke i Rogaland enn på resten av Vestlandet, noko som delvis skuldast vårtåke over den kalde kyststraumen og at området er meir utsett mot fuktige luftstraumar frå sør. Ved kysten er det tåke 2-3 % av året, med opp mot 4-8 % i april.
948 Jucunda
948 Jucunda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. mars 1921 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
245 Vera
245 Vera er ein stor hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein S-typeasteroide og er sannsynlegvis samansett av ei blanding av silikatar og metallar.
Han blei oppdaga av N. R. Pogson 6. februar 1885 i Madras.
Grunnen til namnet er ikkje kjend.
Grasfamilien
Grassletter utgjer rundt 20 % av vegetasjonsdekket på jorda. Grasplantar veks også i andre habitat, som skog, tundra og våtmark. Grasfamilien er økonomisk svært viktig, i og med at alle kornsortane høyrer til her. Korn vert skild frå dei andre artane som gruppa åkervekster. Dei viktigaste grasplantene er mellom anna havre, rug, bygg, kveite, ris, mais, durra, sukkerrøyr, bambus, timotei og raps.
Grasliknande vekstar som siv, sjøgras og halvgras høyrer ikkje til grasfamilien.
Gras til mat og fôr
Grasplantene har vore nytta av menneske frå førhistorisk tid og har vorte nytta som mat til menneske i form av korn og som fôr til husdyr.
Frå gras til mat er det det mogne frøet (kornet) den viktigaste delen av planta. Kornet blei sådd om våren, i våronna, og hausta om hausten, i skuronna.
Frå gras til fôr er det blada og stenglane som utgjer den viktige delen av avlinga. Gras til fôr beitast direkte eller vert hausta fleire gongar i sesongen (slåttonn) og vert konservert anten ved tørking til høy eller vert ensilert som surfôr i tårnsilo, plansilo eller rundballar.
Ramfjorden
Ramfjorden er ein fjordarm av Balsfjorden i Tromsø kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 13 km aust- og sørover til Sørbotn.
Fjorden har innløp mellom Ramfjordnes i nord og Ytre Andersdal i sør. Fjorden går først nordaustover og på nordsida her finn ein bygda Lauksletta. Om lag halvvegs inn i fjorden svingar han søraustover. Akkurat i svingen går vågen Nordbotn nordover og her ligg bygda Fagernes på austsida. Inst i fjorden ligg Ramfjord camping.
Den haitiske nasjonalforsamlinga
Den haitiske nasjonalforsamlinga (fransk: Assemblée Nationale) er den lovgjevande delen av styresmaktene i Haiti. Bygningen som ho held til i, ligg i hovudstaden Port-au-Prince.
Forsamlinga har eit tokammersystem, der overhuset er Det haitiske senatet og underhuset lower house er Det haitiske deputertkammeret. Møta i nasjonalforsamlinga er leidde av senatpresidenten, assistert av deputertkammerpresidenten. Sekretariata for senatet og deputertkammeret fungerer også som sekretariat for nasjonalforsamlinga som heilskap. Deputertkammeret har 99 medlemmer (utvida frå 83 før valet i 2006), og senatet har 30 (tidlegare 27). Medlemmene i deputertkammeret vert valde for ein periode på fire år, medan senatsmedlemmene vert valde for ein periode på seks, der ein tredjedel av medlemmene vert valde annakvart år – begge stader gjennom allmenne val.
Palais Législatif, bygningen som husar nasjonalforsamlinga, var mellom dei mange bygningane som vart alvorleg skadde av jordskjelvet i Haiti 12. januar 2010. Nasjonalforsamlinga tok opp att arbeidet sitt kort tid etter, med eit klasserom som mellombels løysing.
Bakgrunnsstoff
Parliament of Haiti
Sirkel
Ein sirkel er ei geometrisk form, ei lukka kurve, der alle punkta på kurva er like langt frå eit fast punkt, sentrum. Avstanden frå eit vilkårleg punkt på sirkelen til senteret blir kalla radius. Avstanden frå eit punkt på sirkelen til det motståande punktet på sirkelen, altså lengda til ei linje dratt som ein rett linje gjennom sentrum, blir kalla diameter. Diameteren er like lang som to radiusar.
Çatalca
Çatalca er ein by og eit distrikt i den tyrkiske provinsen İstanbul. Han ligg nordaust for Silivri og nordvest for Büyükçekmece.
Kairo
Kairo (arabisk: القاهرة al-Qāhira) er hovudstaden i Egypt. Han ligg ved elva Nilen, eit lite stykke ifrå der ørkenen går over i Nildeltaet nord i Egypt. Med 16 millionar innbyggjarar er Kairo den største og mest folkerike byen i Afrika og den arabiske verda. Han er ein av dei tørraste storbyane i verda med ei nedbørsmengd på 20 mm per år, og er, etter Mexico by, rekna som den nest mest forureina av verdas hovudstader.
Sirkel
Ein del av ein sirkel blir kalla ein sirkelboge.
Kairo
I og nær byen finn ein mellom anna pyramidane og sfinksen i Giza, Amr-moskeen, universitetet Al-Azhar, Citadellet, «den hengande kyrkja» Kairotårnet og bydelar som Gamle Kairo og Nye Egypt. Historiske Kairo er rekna som verdsarv av UNESCO. I 2021 nemnde SN han som ein av dei ti raskast veksande byane i verda.
Kairo har over 500 moskear og er til tider kjend som «minaretbyen». Lokalt blir byen ofte omtalt som «Misr», som også er det lokale namnet på Egypt.
Historie
Byen fekk rikdom gjennom avgifter frå skip som passerte på Nilen. I 969 blei byen erobra av dei nordafrikanske fatimidane, og krigsherren Gohar let byggja den nordlege bydelen Al-Qahira – på norsk kjend som Kairo. Datoen for bygginga og namnet blei vald astrologisk – Mars, eller al-Qahir på arabisk, var i oppgang. 969 blir rekna som grunnleggingsåret til byen. På 1100-talet bygde sultanen Saladin Citadellet i Kairo for å verna byen mot krossfararar.
I 1250 tok mamelukkane kontroll over Egypt og styrte frå Kairo fram til 1517, då dei blei overvunne av ottomanarane. No var Kairo blitt til ein storby med bygningar i fleire etasjar, der dei nedste blei brukte til handel og lagring og dei lengre oppe var bustader for leigebuarar.
Etter den franske okkupasjonen under Napoleon frå 1798 til 1801, tok den ottomanske offiseren Muhammad Ali Pasha makta i eit sjølvstendig rike med Kairo som hovudstad. Byen blei modernisert og bygd ut, og utlendingar blei inviterte til byen. I 1872 hadde Kairo 25 000 europeiske eller amerikanske innbyggjarar. I 1882 kom Egypt under britisk styre. I 1922 blei Egypt sjølvstendig med Kairo som hovudstad, men britane hadde framleis stor makt. 26. januar 1952 braut det ut demonstrasjonar og oppløp mot britar og deira bankar, hotell og restaurantar. I juli det året tok ei gruppe egyptiske offiserar makta i landet, og mange av utlendingane forlet landet.
Sidan har Kairo hatt stor folketilstrømming frå landsbygda, og er blitt svært overfolka.
Transport
Kairo er eit egyptisk transportknutepunkt med eit stort og mykje trafikkert vegnett, elvefart, jernbane, og som den einaste afrikanske byen eit utbygd t-banenett. Her ligg også Kairo internasjonale lufthamn, den travlaste flyplassen i Egypt.
Kultur
Kairo har eit rikt kulturliv prega av dei mange kulturane som har kome til byen. Her ligg fleire museum, teater Kairo-operaen og ei rekkje spennande bygg, som moskear, kyrkjer, synagogar. Den internasjonale filmfestivalen i Kairo er blitt halden årleg sidan 1976. Pyramidane er også blitt brukte til ei rekkje musikk- og teaterførestillingar, mellom anna Peer Gynt.
Kairo er mellom anna blitt skildra av nobelprisvinnaren Naguib Mahfouz i «Kairotrilogien» og av Alaa el-Aswany i Yacoubian-bygningen.
Isay
Isay (skotsk-gælisk Ìosaigh) er ei busetnadslaus øy i Indre Hebridane utanfor vestkysten av Skottland. Ho ligg i Loch Dunvegan, 1 km nordvest for Skye. Dei to mindre øyane i Mingay og Clett ligg i nærleiken. Namnet kjem frå norrønt ise-øy som tyder «niseøya». Øya Lampay ligg i sør.
Tidleg på 1800-talet budde det kring 90 menneske øya og ho hadde ein butikk og fiskestasjon. Som mange andre mindre øyar i området, vart øyfolket tvungne bort under Highland clearances for å gje rom til sauene. Øya vart ein kort periode eigd av songaren Donovan i 1980-åra.
Gram-positiv bakterie
Gram-positive bakteriar er bakteriar som held på den blå fargen ved gramfarging. Dei skil seg frå gram-negative bakteriar på selleveggene. Selleveggene til gram-positive bakteriar har eit peptidoglykanlag som er mykje tjukkare (20–80 nanometer) enn det som gram-negative har (< 10 nm), og det er bygt opp av fleire lag. Gram-positive bakteriar har heller ikkje ein ytre sellemembran slik som gram-negative bakteriar har.
I selleveggene og sellemembranane til dei fleste gram-positive bakteriane er teikoidsyrer viktige komponentar.
Gaudaost
Gaudaost er ein ost, opphavleg frå byen Gouda i Nederland. Namnet er ikkje verna, så ost med dette namnet blir laga over heile verda.
Harald Stakkestad
Harald Stakkestad var ordførar i Tysvær kommune frå 2007 til 2015. Han representerer Høgre.
Alan Jackson (fleirtyding)
Alan Jackson kan visa til
Kalvskinnet
Kalvskinnet er ein bydel i Trondheim. Bydelen utgjer den sørvestre delen av Trondheim sentrum, eller midtbyen som han òg vert kalla. Kva namnet tyder er ikkje sikkert. I Sverres saga vert området kalla akeren.
Kalvskinnet er frå historia kjend som staden der slaget mellom kong Sverre og Erling Skakke stod i 1179. Denne grøne delen av Trondheim sentrum er i dag eit ettertrakta bustadområde med mange karakteristiske bygårdar frå tida omkring førre hundreårsskiftet. Elles er det her mange statlege bygnader knytte til Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet og den tidlegare Høgskolen i Sør-Trøndelag. Også mange større og mindre kyrkjelydar og kristelege organisasjonar har sine kyrkjer og forsamlingslokalar her.
Steven Weinberg
Steven Weinberg er ein amerikansk fysikar som no er professor i fysikk og astronomi ved University of Texas i Austin. Weinberg mottok Nobelprisen i fysikk i 1979 saman med Abdus Salam og Sheldon Lee Glashow «for bidraga deira til teorien om foreinleg svak og elektromagnetiske vekselverknader mellom elementærpartiklar, mellom anna føreseiinga av den svake nøytrale straumen»
Weinberg fekk ein bachelorgrad frå Cornell University i 1954. Han forlet Cornell og drog til Niels Bohr-instituttet i København. Etter eitt år returnerte Weinberg til Princeton University der han tok ein filosofisk doktorgrad i fysikk i 1957.
Vesle Donau
Vesle Donau (slovakisk Malý Dunaj, ungarsk Kis-Duna, tysk Kleine Donau) er ei grein av elva Donau i Slovakia.
Ho deler seg frå hovudelva nær Bratislava og renn meir eller mindre parallelt til Donau før ho munnar ut i elva Váh i Kolárovo. Lengda på greina er om lag 128 km. Delen av Váh mellom Kolárovo og munningen hennar i Donau i Komárno vert òg kalla Váh Donau (slovakisk Vážsky Dunaj, ungarsk Vág-Duna). Øya mellom Donau, Vesle Donau og Váh Donau heiter Žitný ostrov.
Angélique Kidjo
Angélique Kidjo er ein songar frå Benin med tilhald i Frankrike. Musikkstilen hennar er klart vestafrikansk, men inneheld òg mange element frå amerikanske og europeiske tradisjonar. Ho vert rekna som ein av dei store representantane for verdsmusikk, world music.
246 Asporina
Han blei oppdaga av A. Borrelly 6. mars 1885 i Marseilles og blei namnsett etter Asporina, ei gudinne frå Litleasia.
Angélique Kidjo
Kidjo kjem frå Ouidah i Benin. Ho voks opp med musikk, mora dreiv ei teatergruppe og let dottera opptre første gong då ho var seks. I tillegg til tradisjonell beninsk musikk høyrde ho òg brasiliansk musikk innført av innflyttarar frå Bahia. Ho høyrde òg på utanlandske artistar som Jimi Hendrix, Carlos Santana, Miriam Makeba, James Brown, Fela Kuti, Beatles og Aretha Franklin. Sjølv om det var uvanleg for kvinner i Benin å opptre offentleg som songarar, blei Kidjo ei av desse før ho var fylt tjue.
Politisk uro i heimlandet førte til at ho flytta til Paris i 1983. Ho var bakgrunnsvokalist i jazzbandet Pili Pili før ho starta si eiga musikkgruppe. Mot slutten av 1980-talet var ho blitt ein av dei best likte opptredande musikarane i byen. Fleire fengjande utgjevingar førte til at ho blei verdskjend, og ho har etter kvart samarbeida med kjende musikarar som Carlos Santana, Kelly Price, Branford Marsalis, Robbie Nevil og Cassandra Wilson.
Kidjo bruker både tradisjonelle songteknikkar frå Benin og jazzteknikkar som vocalese. Ho syng på alle dei fire språka ho snakkar, fon, joruba, fransk og engelsk. I tillegg bruker ho tulleord som høyrest vakre eller fengjande ut i nokre av songane sine.
Angélique Kidjo er gift med Jean Hebrail, ein bassist og komponist som er med på skapinga av albuma hennar.
Island Macaskin
Island Macaskin eller MacAskin (skotsk-gælisk Eilean MhicAsgain) er ei øy i Loch Craignish i Indre Hebridane i Skottland.
Øya var tidlegare busett, og i motsetnad til mange av dei skotske øyane har ho ein god del skog. Det ser ut til at øya vart heilt fråflytta i 1880-åra. I dag finst det enkelte murar, ein saueinnhegning og kalkomn på øya.
Det veks mykje villblomar på øya, men ikkje så mange som på den nærliggande Eilean Rìgh.
Øya er lang og smal, frå sørvest til nordaust, og går parallelt til kysten på fastlandet. Ho består hovudsakleg av ein rygg der vestsida er høgare enn austsida. Det høgaste punktet på øya er 65 meter over havet. Fleire skjer strekkjer seg sørover frå øya og ut i Sound of Jura.
Det ligg fleire mindre øyar kring Island Macaskin, som Eilean nan Gabhar, Eilean nan Coinean, Garbh Rèisa, Rèisa an t-Sruith, Rèisa MhicPhàidein og Eilean na Cille.
Ulvik herad
Ulvik herad ligg i Hardanger i Vestland fylke. Administrasjonssenteret er tettstaden Ulvik. Ulvik er ein av dei kommunane i landet som nyttar nemninga «herad» i staden for «kommune». Viktige næringsvegar er jordbruk, med hovudvekt på frukt- og bærdyrking og saue- og storfehald, og turisme.
Vandalar
Vandalar var eit austgermansk folk som ved innleiinga til folkevandringstida levde omkring elvane Oder og Wisla. På 200-talet var dei med i stridar mellom germanarane og romarane. Ei tid slo dei seg ned i Darcia og Pannonia, før dei i år 406 drog over Rhinen og herja Gallia og for vidare inn på Pyrénehalvøya. Her gav vandalane opphav til landskapsnamnet Andalusia.
Ulvik herad
Heradet grensar i sør til Eidfjord, i sørvest til Ullensvang, i vest til Voss, i nord til Aurland i Sogn og Fjordane og i aust til Hol i Buskerud.
Vandalar
Frå Andalusia førte kong Geiserik (ca 390-477) vandalane over til Afrika i år 429. Dei hærtok Kartago og plyndra området reint ille. Sidan tok dei Sicilia og andre øyar. I 455 plyndra vandalane Roma.
Riket til vandalane gjekk under på 500-talet.
Ulvik herad
Tidlegare gjekk det ferje frå Bruravik i Ulvik herad til Brimnes i Eidfjord kommune. Dette ferjesambandet vart lagd ned i 2013 då Hardangerbrua opna. Bergensbanen går gjennom kommunen i nord, med stopp på Finse.
Historie
Ulvik herad omfatta fram til 1891 òg det som i dag er Eidfjord kommune og Granvin herad.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Ulvik kommune frå 1920:
Politikk
Heradstyrerepresentantar Det første listevalet i Ulvik vart halde i 1919. a "Bondevinstre" b "Upolitisk liste" c "Arbeidar- og småbrukarlista" d "Arbeidarpartiet og Fjellfolket" e Fellesliste Venstre/Kristeleg Folkeparti/Det Nye Folkepartiet
Einar Olav Larsen
Einar Olav Larsen vaks opp i ein musikalsk familie. Han er son av folkemusikaren Geir Egil Larsen og bror av folkemusikaren Gjermund Larsen. Brørne vart tatt med til ulike folkemusikarar tidleg i oppveksten, noko som har sett preg på den vidare musikalske karrieren. Han seier sjølv at han er sterkt påverka av kjende folkemusikarar som Hilmar Alexandersen & P.A. Røstads kvartett, Sven Nyhus, Eric Öst og Knut Buen.
949 Hel
949 Hel er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 11. mars 1921 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Einar Olav Larsen
Saman med bror sin Gjermund har han gjeve ut albumet Søttenpassingen (ta-lik, 2004) med fleire komposisjonar av Hilmar Alexandersen. Han har og bidratt på ei rekke andre album som t.d. Ka Det E Fer Nå? (1996, Hete Blikk), I dueslaget (1993, P.A.Røstads orkester), På kvint og kvart (1998, Verdal jr.spm.lag) og Frigg (2001, Frigg).
Forutan å spele saman med sin Gjermund er han i det finsk-norske bandet Frigg og P.A. Røstads orkester har Larso òg vore musikalsk leiar i Spelemannslaget i BUL i Nidaros, og var musikalsk ansvarleg og komponist då BUL i Nidaros sette opp Peer Gynt hausten 2004.
Prisar og utmerkingar
Einar Olav og Gjermund Larsen har vunne gruppespelet på Landskappleiken tre år på rad og har i motteke desse utmerkingane:
Concord i Massachusetts
Concord har ein særleg plass i US-amerikansk litteraturhistorie. Mange av dei fremste forfattarane i den US-amerikanske romantikken budde her, mellom dei Ralph Waldo Emerson og Nathaniel Hawthorne. Concord var på den tid kjernestaden for ei nyidealistisk rørsle kjent under namnet transcendentalismen.
Vatnet Walden Pond er berømt, på breidda av dette budde Henry David Thoreau i to år i ei tømmerhytte. Erfaringane hans med det enkle livet, skreiv han om i sitt berømte verk Walden.
Stabbursdalen nasjonalpark
Stabbursdalen nasjonalpark, på nordsamisk Rávttošvuomi Álbmotmeahcci, er ein nasjonalpark i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke som har verdas nordlegaste furuskog. Parken vart oppretta i 1970 og utvida i 2002. Han omfattar areal i kommunane Porsanger og Hammerfest, og dekkjer ca. 746,9 km².
Geografi
Sentralt i nasjonalparken ligg det høgaste fjellet i denne delen av Finnmark, Čohkarášša på 1139 moh. Det ligg også fire andre av dei 25 høgate fjella i Finnmark i eller på grensa av parken. Disse inngår i fjellgruppa gaissane (av nordsamisk gáissá).
Stabburselva renn gjennom Stabbursdalen i vestre og nordre del av nasjonalparken. Elva er drygt 60 km lang og få større vassdrag i Norge har eit så urørt preg som denne elva. Elva har atlanterhavslaks, sjørøye, sjøaure, brunaure og gjedde, og er kjend for å ha mange fiskeplassar. Stabburselva er ei av dei 10 viktigaste lakseelvene i Finnmark. Innanfor furuskogen snevrar dalen seg saman til eit juv med fossefall. Her er det mange stryk og store blankskurte overløp frå den tida elva tok smeltevatn frå heile indre Finnmark.
Nasjonalparken har verdas nordlegaste furuskog og vart først og fremst oppretta for å ta vare på denne skogen, anna planteliv i området, og mange karakteristiske landskapsformer for området: karrige høgfjell, opne vidder, trange elvegjel, fjellbjørkeskog og furumoer.
Området har eit rikt fugleliv, blant anna hekkar kvinand og laksand her. Bjørkefinken er typisk, det same er dvergsporv som har hovudutbreiinga si i Sibir. Fiskeørn og dvergfalk er vanlege, og verdas nordlegaste bestand av storfugl finst i parken. Elg, tamrein og jerv er vanlege. Stabbursdalen er det nordlegaste leveområdet for fleire dyre- og fugleartea.
Opphav og utvikling
Nasjonalparken har ein interessant kvartærgeologi som viser rørslene og effekten til innlandsisen over Skandinavia under siste istid. Stabburselva vart skapt av smeltevatn frå isbrear frå denne tida. Den nedre delen av dalen er eit platå som ligger 60–70 moh. Under nedsmeltinga av innlandsisen vart store massar av sand og grus flytta med elver av smeltevatn. Etter istida låg landet mykje lågare, og gjennom nokre tusen år har det då heva seg slik at det vart dette karakteristiske platået.
Furua breidde seg ut over store område for 7500-5000 år sida, i overgangen mellom eldre og yngre steinalder. Ho kom som eit resultat av m.a. ei klimaendring. Den årlege gjennomsnittstemperaturen auka med 2–3˚C. Rundt 450 f.Kr. sokk temperaturen til omtrent dagens nivå, og skogen trekte seg tilbake igjen. Etter kvart var han berre att i dei indre delane av Finnmark og inst i Altafjorden og Porsangerfjorden. At skogen vart att i Stabbursdalen, kan nok forklarast med topografien til dalføret. Porsangerfjorden ligg bortimot rett nord–sør, og Stabbursdalen nesten vinkelrett på, skjerma mot den kalde vinden frå havet av fjell i nord. Skogen ligg rundt eit våtmarksområde, Lompola, der elva er stilleflytande og dannar ein serie krokete sjøar. Dette flaummarkspartiet er det rikaste området i heile Stabbursdalen. Dei frodige våtmarkene i står i sterk kontrast til dei elles karrige fjellområda rundt.
Kulturminne
Fangstgraver er spor etter villreinfangst i eldre tider, som vart avløyst av reindrift på 1600-talet. Reinen har i dag vår-, sommar- og haustbeite i området. I den før-kristne samiske religionen hadde landskapet ein sentral plass i åndslivet. Enkelte fjell, innsjøer og offersteinar vart rekna som heilage. Stabbursdalen har også vore ein viktig del av næringsgrunnlaget for sjøsamar. Her er det lange tradisjonar for jakt og fiske så vel som fôrsanking. Starrbeltene i Lompola vart før i tida slått til vinterfôr, og lokale folk henta tømmer til båt- og husbygging frå Stabbursdalen ved å fløta tømmer ned Stabburselva. Den forsiktige, haustingsretta bruken har sett små spor i landskapet.
Vern og bruk
Formålet med vernet er å sikre eit område som er nært fritt for tekniske inngrep, og å sikre biologisk mangfald med økosystem, artar og bestandar. I dette inngår blant anna å bevare ein del av verdas nordlegaste furuskog, variert vassdragsnatur og karakteristiske høge toppar, i tillegg til geologiske førekomstar og kulturminne.
Naturgrunnlaget innanfor nasjonalparken er viktig for samisk kultur og næring. Området skal kunne brukast til reindrift, naturoppleving og tradisjonelt og enkelt friluftsliv med liten grad av teknisk tilrettelegging.
Nils Bakke
Nils Fredriksen Bakke var ein felespelar av romanifolket og ein av dei viktigaste tradisjonsberarane av folkemusikken på Nordmøre kring midten av 1900-talet.
Čierna Voda
Čierna Voda (tyder «svart vatn») er ei elv i låglandet sør i Slovakia. Ho spring ut frå Dei vesle Karpatane vest for São Jura. Elva er 113 km lang og renn gjennom Donaudalen, der ho dannar mange meander og blindvegar. Hovudleia kryssar mange kanalar.
Čierna Voda munnar ut i Vesle Donau ved landsbyen Tomášikovo.
Suezkrisa
Suezkrisa var ein krig som utspelte seg i 1956 mellom Israel, Frankrike og Storbritannia på eine sida, og Egypt på den andre. Krisa braut ut då Egypt nasjonaliserte Suezkanalen og blokkerte Triansundet og Akababukta for Israel. Egypt vart invadert og Frankrike og Storbritannia tok kontroll over Suezkanalen, medan Israel okkuperte Sinaihalvøya. Etter sterkt press frå USA og Sovjetunionen måtte dei tre landa trekkje seg attende.
Barnafossar
Barnafossar (òg kalla Hraunfossar) er ei gruppe fossar vest på Island, om lag 200 km frå Reykjavík. Dei renn ut frå ei lavaslette og dannar eit flott naturbilete.
Folkeeventyr
Fleire islandske folkeeventyr er forbunde med Barnafossar og den mest kjende av dei er om to gutar frå ein gard i nærleiken, Hraunsás. Ein dag reiste foreldra til gutane med bøndene sine til ei kyrkje. Gutane skulle halde seg heime, men keia seg og la på veg etter foreldra. Dei skulle ta ein snarveg over ei naturleg steinbru over fossen, men på veg over vart dei svimle, fall i elva og drukna. Då mora fann ut kva som hende kasta ho ein trolldom på brua som sa at ingen skulle nokon gong krysse ho utan å sjølve falle i elva og drukne. Litt seinare vart brua øydelagd i eit jordskjelv.
950 Ahrensa
950 Ahrensa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 1. april 1921 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Sør-Noreg valkrins
Krinsen vert også kalla valkrins 7. Til og med Sametingperioden 2005-2009 vart krinsen kalla valkrins 13.
Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var 2894 personar registrerte i manntalet i området.
I 2017 var det vald inn seks sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.
Sametingsvalet i 2017
Desse partia og vallistene stilte til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.
Sametingsvalet i 2009
Desse partia og vallistene stiller til Sametingsvalet i 2009 i krinsen.