cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buse
Ein buse er eit underjordisk vette som etter norsk folketru held til i haugar, steinar eller liknande naturformasjonar. Busar er gjerne rekna som farlege vesen ein lyt prøve å halde seg på godfot med.
Busar eller busemenn blei ofte bruka av vaksne til å skremme born. Tydinga av ordet har seinare blitt utvida til å visa til eit overdrive skremmebilde brukt om til dømes ein politisk motstandar.
Omgrepet svarar til det engelske bogey. På begge språk kan òg ordet ha tydinga snottklump.
Stelviopasset
Stelviopasset (tysk Stilfser Joch eller Stilfserjoch, italiensk Passo dello Stelvio) er med  den høgste fjellovergangen i Italia og den nest høgste asfalterte vegovergangen i Alpane – etter Col de l'Iseran. Stelvio knyter saman Bormio i Veltlin, Lombardia med Prad i Vinschgau, Sør-Tirol.
Området rundt passet har sidan 1935 vore ein del av Stelvio nasjonalpark.
Sykkelsport
På grunn av sine mange hårnålskurver er vegen til Stelviopasset eit populært mål for syklistar. Dei kan ta passet som ein del av ein rundtur frå Prad eller Glurns. Den vanlegaste ruta går over Stelvio til kort over passhøgda, deretter over Umbrailpasset og Santa Maria Val Müstair i Sveits og tilbake til Glurns eller Prad.
Stelviopasset er mykje brukt i Giro d'Italia, og på passhøgda står eit minnesmerke over den italienske syklisten Fausto Coppi som vann rittet fem gonger.
Første laurdag i september eller siste laurdag i august er det sykkeldag på Stelviopasset, og då er vegen frå Trafoi til Bormio stengd for motorkøyrety frå om morgonen til sein ettermiddag. Same dagen er vegen frå Santa Maria i Münstertal over Umbrailpasset stengd for motortrafikk.
I midten av juli arrangerer sykkelklubben i Vinschgau eit ritt med start i Prad og målgang på passhøgda.
Skisport
På Stelviopasset er det eit sommarskisenter som er open frå rundt pinsetid til november då vegen blir vinterstengd.
Gadolinium
Gadolinium er eit metallisk grunnstoff med kjemisk symbol Gd og atomnummer 64. Det høyrer til dei sjeldne jordmetalla og lantanida i f-blokka i periodesystemet.
Førekomsten av gadolinium er i gjennomsnitt ca. 6 mg per kg i jordskorpa (ikkje medrekna havet). Det blir framstilt frå mineral som gadolinitt, monazitt og bastnasitt.
Gadolinium er eit superparamagnetisk metall som m.a. vert brukt i jern-legeringar, CD-plater, mikrobølgeovnar, TV-skjermar, og kontrastmiddel for MR-undersøkingar.
Bruvik kyrkje
Bruvik kyrkje står i Bruvik søraust på øya Osterøy i Osterøy kommune i Vestland fylke, og er ei langkyrkje bygd i tre i 1867. Kyrkja vart ført opp etter Frederik Hannibal Stockfleth sine teikningar til Fusa kyrkje. Byggmeister Ole Vangberg gjorde ymse endringar og tilpassingar av teikningane for kyrkjebygget i Bruvik.
Bruvik kyrkje er soknekyrkje i Bruvik sokn i Åsane prosti. Bruvik høyrde fram til 1869 til Haus prestegjeld. Då vart Bruvik saman med Stamnes sokn skilde ut som Bruvik prestegjeld. Fram til utfasinga av prestegjeld frå 2004 tilhøyrde kyrkja Osterøy prestegjeld.
Köppen si klimaklassifisering
Köppen si klimaklassifisering er eit av dei mest brukte klimaklassifiseringssystema. Det vart utvikla av den tyske klimatologen Wladimir Köppen rundt 1900. Han gjorde seinare fleire utbetringar av systemet. Systemet kombinerer årlege og månadlege middel av temperatur og nedbør i samsvar med vegetasjonsfordelinga på jorda.
Klimasoner
Köppen sitt skjema deler klimaet inn i fem klimasoner i tillegg til fleire klimatypar og klimaundertypar. Kvart enkelt klima vert representert ved ein bokstavkode på to til fire bokstavar.
Gruppe A: Tropisk klima
Tropisk klima har konstant høg temperatur (i havnivå og låge nivå). Alle månadane i året har ein middeltemperatur over 18 °C.
Tropiske klimatypar
Døme: Singapore Store delar av Brasil.
Merk at ein kan ha visse klimatiske variasjonar gjennom året òg i den tropiske sona, men ein har berre små skilnadar i talet på timar med dagslys og i månadlege (eller daglege) temperaturvariasjonar gjennom året. Dei klimatiske variasjonane er derimot ikkje så tydelege som i den tempererte sona, og det er stort sett nedbørsfordelinga gjennom året som varierer.
Døme: Guinea Bangladesh
Døme: Bangalore i India Veracruz i Mexico Townsville i Australia.
Gruppe B: Tørt klima
Dette klimaet er karakterisert ved at nedbøren er mindre enn den potensielle evaportranspirasjonen. Grenseverdiane er som følgjer:
Yuma i Arizona i USA (BWh) Turfan i Xinjiang i Kina (BWk) Cobar i New South Wales i Australia (BSh) Murcia i Spania (BSh) Medicine Hat i Alberta i Canada (BSk). Enkelte ørkenområde på vestkystsida av tropiske eller nær-tropiske område har lågare temperaturar enn andre område på same breiddegrad (på grunn av kalde havstraumar nær kysten). Desse områda har ofte tåke og låge skyer, sjølv om desse områda er blant dei tørraste på jorda med omsyn på nedbørmengdene dei får. Dette klimaet vert av og til merka BWn og døme på dette finn ein i Lima i Peru og Walvis Bay i Namibia.
Gruppe C: Temperert klima
Dette klimaet har ein middeltemperatur over 10 °C i dei varmaste månadene, og dei kaldaste månadane ein middeltemperatur mellom −3 °C og 18 °C.
Tempererte klimatypar
Døme: Palermo i Italia (Csa) Antalya i Tyrkia (Csa) Madrid i Spania (Csa) Porto i Portugal (Csb) San Francisco i California (Csb) Victoria i British Columbia i Canada (Csb) Puerto Montt i Chile (Csb).
Døme: Houston i Texas (Cfa — jamn nedbørsfordeling) Brisbane i Queensland i Australia (Cfa — somrane våtare enn vintrane) Atlanta i Georgia i USA (Cfa) Jalta i Ukraina (Cfa — somrane tørrare enn vintrane) Luodian i Guizhou i Kina (Cwa) Porto Alegre i Brasil (Cwa)
Døme: Limoges i Frankrike (Cfb — jamn nedbørfordeling) Langebaanweg i Sør-Afrika (Cfb — somrane våtare enn vintrane) Prince Rupert i British Columbia i Canada (Cfb — somrane tørrare enn vintrane). Bergen i Noreg (Cfb) Cfb klima har ein og i høgare strøk i visse tropiske område der klima elles ville ha vore tropiske regnklima om dette ikkje hadde vore for høgda. Bogotá i Colombia er kanskje det beste dømet. Cwb har ein berre i høgare strøk der klimaet elles ville ha vore tropisk savanneklima. Døme: Addis Ababa i Etiopia Mexico by i Mexico Campos do Jordão i Brasil Curitiba i Brasil.
Døme: Punta Arenas i Chile (Cfc — jamn nedbørsfordeling) Monte Dinero i Argentina (Cfc — somrane våtare enn vintrane) Reykjavík på Island (Cfc — jamn nedbørsfordeling) Tórshavn på Færøyane (Cfc — somrane tørrare enn vintrane) Harstad i Noreg (Cfc — jamn nedbørsfordeling).
Gruppe D: Kontinentalt klima
Dette er klima med ein middeltemperatur over 10 °C i dei varmaste månadane, og den kaldaste månaden under −3 °C. Desse har ein vanlegvis i indre område av kontinent eller på austkysten nord for 40ºN. På den sørlege halvkula er denne typen klima svært sjeldan på grunn av mindre landmassar og svært små landmassar sør for 40º. Få unntak er høgare område på New Zealand. Klimagruppa vert òg kalla polarklima eller innlandsklima.
Kontinentale klimatypar
Døme: Chicago i Illinois i USA (Dfa) Seoul i Sør-Korea (Dwa). Dsa har ein berre i høgare strøk nær område med middelhavsklima, slik som Cambridge i Idaho, Gaziantep i Tyrkia og Saqqez i Iran.
Døme: Moncton i New Brunswick i Canada (Dfb) Minsk i Kviterussland (Dfb) Vladivostok i Russland (Dwb). Stockholm i Sverige (Dfb) Oslo i Noreg (Dfb) Dsb har ein i høgare strøk, hovudsakleg i Nord-Amerika, der ein elles ville hatt Middelhavsklima.
Døme: Sept-Îles i Quebec i Canada (Dfc) Anchorage i Alaska (Dfc) Irkutsk i Russland (Dwc). Kirkenes i Noreg (Dfc) Dsc, som Dsa og Dsb, har ein berre i høgare område der ein elles ville hatt Middelhavsklima. Døme: Galena Summit i Idaho.
Gruppe E: Arktisk klima
Dette klimaet er karakterisert ved middeltemperatur under 10 °C i alle månadane.
Døme: Iqaluit i Nunavut i Canada Providenija i Russland Deception Island i Antarktis. Longyearbyen på Svalbard ET har ein og i høgare strøk utanfor arktisk område, særleg over trelinja som i store delar av fjellstrøka i Noreg.
Klimasoner i Noreg
Noreg kjem inn under fleire av klimasonene i Köppen si klimaklassifisering, hovudsakleg innanfor dei tempererte og dei kontinentale klimasonene. Kyststrøka frå vestsida av ytre Oslofjord og heilt nord til Troms har maritimit klima som ein finn under gruppe C. Indre område av Austlandet, Sørlandet, Trøndelag har kontinentalt klima med varme somrar, medan sørlege delar av Finnmark har kontinentalt polarklima. Fjellstrøka i Sør-Noreg, grensetraktene i Midt-Noreg, Nordland og Troms, mråda nord i Finnmark og Svalbard har tilnærma arktisk klima.
Kritikk
Enkelte klimatologar meiner at Köppensystemet kan gjerast betre, særleg med tanke på gruppe C som mange meiner spenner over eit for stort område. I 1966 føreslo John Griffiths ei ny subtropisk klimasone, som har middeltemperatur i dei kaldaste månadene mellom 6 °C og 18 °C, noko som vil dele gruppe C i to like store delar.
Eit anna punkt er gruppe B der ein meiner at berre to termale underkategoriar er for lite. Det er føreslått at ein i stadenfor ei eiga gruppe, legg ein bokstav til ei av dei andre gruppene — S for steppe eller W (eller D) for ørken.
Ein tredje ide er å danne ei maritim arktisk eller EM sone innanfor gruppe E for å skilje relative milde martimie stader (som Ushuaia i Argentina eller dei ytre Aleutane) frå kaldare, kontinentale tundraklima.
Islamsk republikk
Islamsk republikk er namnet gitt til fleire statar i den muslimske verda, inkludert Pakistan, Iran, Afghanistan og Mauritania.
Pakistan fekk tittelen i 1956, Mauritania i 1958. Iran tok namnet etter den iranske revolusjonen i 1979, og Afghanistan i 2001, etter at Taliban-regimet var styrta. Landa er trass i det felles namnet svært ulike i styresett og lovgiving.
Termen har kome til å bety fleire ulike ting. Teoretisk betyr det for mange religiøse leiarar ein stat med teokratisk styre, der dei statlege lovene er i samsvar med Sharia (islamsk lov). Men skilnaden på til dømes Iran og Pakistan er stor i praksis.
Kjelde
Den engelskspråklege wikipediaen, art. Islamic Republic, som lesen 27. juni 2009.
Bystrytsia
Begge greinene spring ut i Gorganyfjella i Karpatane i Ivano-Frankivsk oblast. Ved byen Ivano-Frankivsk renn dei to elvane saman, og renn så 17 km sør for Halytsj nær byen Jezupil, der ho munnar ut i Dnestr.
Protein
Eit protein (tidlegare ofte kalla eggekvitestoff) er ei gruppe molekyl med høg molekylvekt, som er avgjerande for struktur og funksjon i alle levande organismar.
Funksjon
Nokre protein er byggjestoff og spelar viktige strukturelle eller mekaniske roller, slik som til dømes proteina i brusk og sener. Andre fungerer som enzym, eller undereiningar av enzym som styrer dei kjemiske reaksjonane i cellene. Viktige funksjonar er òg immunrespons og lagring og transport av ulike stoff i kroppen. Som enzym kan også proteina syte for å bryte ned stoff til aminosyrer slik at dei kan takast opp i kroppen (ernæring) eller gjerast tilgjengelege for organismar som ikkje sjølv kan produsere dei. Såleis er protein ein føresetnad for alt levande liv og er avgjerande for struktur og funksjon for alle celler og virus.
Oppbygging
Protein finst i alle celler. Dei er sett saman av ei eller fleire kjeder av aminosyrer som er bundne ihop med peptidbindingar. Dei minste proteina har rundt 50 aminosyrer, medan dei største kan ha opptil 80 000. Særs små protein blir kalla peptid.
Danning
Danninga av protein, den såkalla proteinsyntesen, startar i cellekjernen, ved at det blir danna ein kopi av eit gen i DNA-et. Denne kopien er danna av RNA og inneheld koden som ribosomet i cella treng for å sette saman dei rette aminosyrene til eit nytt protein.
Biland
Eit biland er eit område som er formelt underlagde ein stat, men som ikkje er direkte administrerte av «eigarstaten».
Norske biland er ikkje delar av kongeriket, medan biland av andre land kan vere det, til dømes Færøyane og Grønland. Dei er delar av det danske kongeriket. På ein annan side er Svalbard ein del av kongeriket Noreg, og dimed etter norsk rett og tradisjon ikkje eit biland.
Fylkesveg 170 i Hordaland
Fylkesveg 170 i Hordaland går mellom Stend og Hordnes i Bergen kommune. Vegen er 2,7 km lang.
Osen i Russland
Osen (russisk О́сень) er ei elv i Tver oblast i Russland og ei av sideelvane til Mologa frå høgre. Elva er 9 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva oppstår der elvane Meletsja frå høgre og Mogotsja frå venstre renn saman og munnar ut i Mologa, i nedslagsfeltet til Volga, etter berre 9 km. Osen er 50-60 meter brei. Elva er islagd frå slutten av november til byrjinga av april.
Spagetti
Spagetti (frå spaghetti, italiensk fleirtalsform av eit diminutiv av spago, 'streng, tråd' ) er ein type pasta forma som lange, sylindriske trådar.
Spagetti blir laga av semule av durumkveite i Italia, men ein kan også bruka vanleg kveitemjøl. Kornet blir blanda med vatn til deig, kjevla ut, skoren til trådar og kappa av. I dag blir spagetti vanlegvis kjøpt tørka, avkappa til ei standardlengd, men det går òg an å kjøpa fersk spagetti eller laga sin eigen.
Spagetti kan ha mange ulike utformingar og namn som går på form, tjukkleik og lengd.
Runde spagettitypar:
Flate spagettitypar:
Jorma Kinnunen
Jorma Vilho Paavali Kinnunen var ein finsk friidrettsutøvar frå Pihtipudas. Han vann sølvmedaljen i spydkast under Sommar-OL 1968, året etter sette han verdsrekord med 92,70 meter. Kinnunen var 174 cm høg, lite til spydkastar å vere, og vart gjerne kalla den vesle kjempa. Han var far til spydkastaren Kimmo Kinnunen.
Aktiv
Kinnunen deltok i tre olympiske sommarleikar og i tre europameisterskap i perioden 1964 til -72. Han vart nummer seks i dei olympiske sommarleikane både i 1964 og i 1972. Under dei olympiske sommarleikane 1968 i Mexico by utkjempa han ein drabeleg duell mot Janis Lusis. Etter 2. omgangen tok Lusis leiinga med eit kast på 86,34, berre fire cm føre Kinnunen. Denne stillinga stod seg fram til sjette og siste omgangen. Lusis opna omgangen med eit kast på heile 90,10 m. Også Kinnunen la på i sisteomgangen, men med 88,58 m vart det sølvplass.
18. juli 1969 sette Kinnunen verdsrekord i spydkast i Tammerfors med eit kast på 92,70 meter. Han var då mellom dei største favorittane under EM i Athen eit par månader seinare. Men han enda som nummer 10. Hans beste EM-prestasjon kom i 1971, då han på finsk heimebane kom på femteplass.
Finsk meister fem gongar
Under det finske meisterskapet 1970 demonstrerte Kinnunen og kollega Pauli Nevala, gjennom tre "overtrampskast", både mot det finske friidrettsforbundet og mot finske media. Dei to protesterte mot det dei oppfatta som dårleg behandling.
Villingen-Schwenningen
Villingen-Schwenningen er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen er den største i landkreisen  Schwarzwald-Baar.
Villingen-Schwenningen ligg i austkanten av Schwarzwald ved elva Brigach, om lag 700 meter over havet. Kjelda til elva Neckar ligg i Schwenningen (Schwenninger Moos).
Historie
I mellomalderen var Villingen ein austerriksk by. Under reformasjonen vart han verande katolsk. Villingen vart omleira av marsjal Tallard i 1704. Oberst Von Wilstorff forsvarte seg godt i dei utdaterte festningsverka og etter seks dagar måtte Tallar gje opp.
Schwenningen var ein landsby fram til 1800-talet. I 1858 vart den første klokkefabrikken oppretta her, og frå den tida har urmakeri og presisjonsmekanikk vore ein viktig industri.
Som ein del av reformene i Baden-Württemberg i 1972 vart Villingen og Schwenningen slått i saman, i lag med fleire andre omliggande landsbyar. Dei to halvdelane av byen heng derimot ikkje saman, og har mellom anna eit platå mellom seg.
201 Penelope
201 Penelope er ein stor hovudbelteasteroide. Han er klassifisert som ein M-type asteroide og er sannsynlegvis samansett av jern-nikkel, enten reint eller blanda med stein.
Han blei oppdaga av Johann Palisa 7. august 1879 i Pola i Italia. Det var den 17. oppdaginga hans.
Asteroiden er namnsett etter Penelope, kona til Odyssevs i Odysseen av Homer.
Please Don't Tease
«Please Don't Tease» er ein song av Cliff Richard og The Shadows frå 1960. .
Songen kom ut på singel 24. juni og gjekk til topps singellistene i Europa, mellom anna i Storbritannia og Noreg, der han låg tre veker på førsteplassen og 13 veker på Topp 10.
Songen vart skriven av Bruce Welch og Peter Chester.
Langisjór
Innsjøen ligg heller langt frå folk like sørvest for Vatnajökull i ei høgd på 670 meter over havet. Området har derimot vakker natur, og miljøvernarar er uroa over regjeringa sine planar om å bygge ei demning ved innsjøen.
Klínovec
Klínovec (tysk Keilberg) er eit fjell i Tsjekkia. Med ei høgd på 1 244 m er fjellet det høgaste punktet i Erzgebirge (Krušné hory).
Fjellet ligg nær landsbyen Boží Dar, 4 km nordaust for Jáchymov i omrdået Karlovy Vary. Den årlege middeltemperaturen her er 2,6 °C, og nedbørsnormalen for eit år er 986 mm nedbør. På toppen av fjellet ligg det eit tidlegare hotell og ei radionmast. Nordsida av fjellet er ein populær destinasjon for skientusiastar.
778 Theobalda
778 Theobalda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. januar 1914 av Franz Kaiser ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Peter Andreas Munch
Peter Andreas Munch, ofte omtala som P.A. Munch, var ein norsk historikar. Han er kjend for arbeidet sitt med norsk mellomalderhistorie.
Nyttår
Nyttår eller nyår er feiringa av overgangen mellom to år. Alle kulturar som måler tid i år, har ei eller anna form for nyttårsfeiring. Feiringa kan innebera eit oppgjer med det gamle og planar eller gode ønske for det nye. I tillegg held ein gjerne fest med god mat og drikke, og gode ønske for det nye året.
Peter Andreas Munch
Arbeid
Munch etterlét seg ei omfattande samling skriftleg material i spennet frå lingvistikk til kartografi og populærvitskapleg formidling. Dårleg økonomi gjorde at han ofte måtte ta på seg ekstraarbeid og skriveverksemd for å spe på løna frå universitetet. Lenge var han redaktør og viktigaste bidragsytar til Norsk Maanedsskrift. Han teikna dei beste karta over Noreg i si samtid, og han var ein røynd språkforskar. Med inngåande kjennskap til norrøn skriftkultur vart han ein talsmann for å rekonstruera eit eige norsk skriftspråk basert på overleverte gamalnorske element i folkemåla. Mellom anna stødde han opp om Ivar Aasen sitt prosjekt om å granska målføre. Samstundes var Munch oppteken av å halda på det dansknære skriftspråket, og var mot å ta inn norske ord i dansken.
Nyttår
Ein del av nyttårsfeiringa kan òg vera vigd ettertanken, både når det gjeld kva ein har gjort i det førre året, og kva ein kan gjera annleis i det neste. I Noreg er nyttårsforsett eit døme på dette.
Peter Andreas Munch
Arbeid
Som ein av dei fyrste ikkje-katolikkar fekk Munch tilgang til arkiva i Vatikanet, der han la grunnlaget for hovudverket sitt, Det norske Folks Historie i åtte band.
Nyttår
Fyrverkeri og mykje bråk er vanleg under mange ulike nyttårsfeiringar. Ein gammal grunn til dette er at det skremmer vekk vonde ånder og hendingar frå det nye året.
Peter Andreas Munch
Arbeid
Han bygde på Rudolf Keyser sine teoriar om at norrøne nordmenn hadde innvandra frå nord. Keyser og Munch sitt syn har vorte kalla «den norske historiske skole». Svenskane og danskane hadde kome frå sør, og vorte oppblanda med tyske gotarar. Slik kunne ein byggja opp om nordmennene si nasjonalkjensle innan nasjonalromantikken.
Livssoge
P.A. Munch vart fødd i Christiania som son av seinare stiftsprost Edvard Storm Munch og Johanne Sophie Hofgaard. I oppveksten budde han på Gjerpen prestegard, der faren var sokneprest frå 1813.
Nyttår
Vestleg nyttår
Den gregorianske kalenderen blir i dag brukt over heile verda, og feiringa av denne opphavleg vestlege nyttårsdagen har derfor stor utbreiing. I nyare tid har nyttårsaftan fått større tyding som feiringsdag. Ho blir markert over størstedelen av verda med festar, fyrverkeri og liknande, med eit klimaks rundt midnatt.
Det nye året byrjar den 1. januar, men det har ikkje alltid vore slik. I gammal europeisk tradisjon var det vanleg å feira årsskiftet i samband med våren, rundt vårjamdøgn i mars månad. I den romerske kalenderen byrja nye år med dagen då nye konsular byrja embetet sitt. Dette var kanskje opphavleg 1. mai, den 15. mars frå 222 f.Kr. til 154 f.Kr., og deretter 1. januar. Dette var også dagen då det romerske senatet opna. Då Julius Cæsar innførte den julianske kalenderen i 45 f. Kr., gjorde senatet den 1. januar til den offisielle byrjinga på året.
Peter Andreas Munch
Utdanning
Faren si opplæring heime la grunnlag for vid kunnskap innan språk og historie. På Skiens lærde skole kom han i klasse med Anton Martin Schweigaard, som vart venen hans for livet. Saman står dei på sokkel utanfor universitetsbygget i Oslo.
1880
1880 (romartal MDCCCLXXX)
Peter Andreas Munch
Utdanning
Munch gjekk ut av latinskulen i 1828 og tok juridisk embetseksamen i 1834. Han tok sikte på å verta historikar, og han fekk eit lektorat i historie i 1837 etter å ha drive feltarbeid ved Riksarkivet i København. I 1841 vart han professor i historie, og i 1861 var han utnemnd til riksarkivar.
Familie
Munch gifta seg i 1835 med Nathalie Charlotte Linaae frå Larvik (1812–1900). Saman fekk dei tre døtrer og ein son. I 1859 reiste Munch med familien til Roma for å skriva av kjeldemateriale med tilknyting til Noreg i Vatikanets arkiv. To år seinare drog han heim til Christiania for å arbeida med materialet for sitt eige historieverk.
Nyttår
Vestleg nyttår
I mellomalderen kunne ein feira nyttår til høgst forskjellige tider, gjerne viktige hendingar frå kyrkjeåret.
I 1582 la pave Gregor XIII nyttåret til 1. januar under kalenderreformarbeidet sitt som blei til den gregorianske kalenderen.
Peter Andreas Munch
Død
I 1863 var Munch attende i Roma, men etter kort tid vart han ramma av eit hjerneslag. Hjerneslaget vart utløyst av at han på ein varm vårdag ville kjøla hovudet i ei fontene. Bakom låg òg eit stort arbeidspress. Han døydde i Roma etter eit kort sjukeleie og vart gravlagd på den protestantiske kyrkjegarden der.
Nyttår
Vestleg nyttår
Sidan 1600-talet har den katolske kyrkja byrja kyrkjeåret den første søndagen i advent.
Peter Andreas Munch
Ettermæle
Ein statue av Munch, laga av skulptøren Stinius Fredriksen, vart reist på Universitetsplassen i Oslo i 1933. P.A. Munchs hus ved Universitetet i Oslo på Blindern er oppkalla etter han.
Nyttår
Vestleg nyttår
I den franske revolusjonskalenderen byrja det nye året ved haustjamdøgn, som regel tilsvarande 22. eller 23. september. Dette var primidi Vendémiaire, den første dagen i den første månaden.
Indiske nyttår
Dei ulike indiske folkegruppene har fleire ulike nyttårsfeiringar, som kan vera sekulære eller religiøse. Hinduar frå Gujarat feirar nyttår to dagar etter divali. Teluguar og kannadaer feirar nyttår rundt vårjamdøgn. Tamilar av alle religionar feirar varudapirappu i midten av april. Bengalsk nyttår kjem midt i den varmaste årstida og omfattar mellom anna ei bøn for regn.
Peter Andreas Munch
Ettermæle
Munch var onkel til kunstmålaren Edvard Munch.
Nyttår
Indiske nyttår
Nyttårsfeiringa har òg spreidd seg til land som har vore påverka av indisk kultur, som Thailand, der ein feirar songkran frå 13. til 15. april mellom anna ved å hella vatn over folk.
På Bali feirar ein nyepi, ein dag for stille, som følgjer sakakalenderen og nymånen. Kvelden før dagen lager ein mykje støy, medan dagen etter held alle seg i ro heime.
Kinesisk nyttår
Kinesisk nyttår fell vanlegvis på den andre nymånen etter vintersolkverv, ein gong i tida frå 21. januar til 21. februar. Dei kinesiske åra har ikkje namn, men følgjer to syklusar, ein på tolv dyr og ein på fem element. Når ein dyresyklus er slutt, tek ein ny til, med eit nytt element. Dagen blir feira av kinesarar i Kina og i dei mange utvandrarmiljøa elles i verda, med fyrverkeri, dragedans og pengegåver, som skal bringa lukke.
Japan følgde tidlegare det same kalendersystemet som Kina, men gjekk over til den gregorianske kalenderen i 1873, då dei òg flytta feiringa til 1. januar. Nyttårsfeiringa, o shogatsu, har likevel fortsatt mange likskapar med den kinesiske.
Muslimsk nyttår
I den muslimske kalenderen kjem nyttår ved byrjinga av månaden muharram. Kalenderen følgjer måneåret, på rundt 354 dagar, og feiringa tek til så snart ein kan sjå nymånen.
Nyttåret markerer Muhammed si flukt, hidjra, frå Mekka til Medina. Hendinga blir markert, men dagen er ikkje like viktig som i andre kulturar. Særleg for sjiamuslimane er det byrjinga på ei sørgetid, ettersom ein minnest Hussein, barnebarnet til Muhammed, som blei drepen i slaget ved Karbala, då. Denne sørgehøgtida blir òg kalla muharram.
Persiske nyttår
Navroz (farsi for nyttår) er namnet på nyttårsfeiringa til iranarar av alle religionar, til folk frå område tidlegare omfatta av Persarriket, og til bahaiar og parsarar, begge religionar som har opphav i Persia. Navroz kjem ved vårjamdøgn, 20. eller 21. mars. Ulike trusretningar tel år med ulike utgangspunkt.
Assyrarar feirar nyttår, kha b-nisan eller akitu, den 1. april.
Fylkesveg 171 i Hordaland
Fylkesveg 171 i Hordaland går mellom Dolvik og Sandsli i Bergen kommune. Vegen er 2,8 km lang.
Akkerhaugen
Akkerhaugen, eller Akkerhaug, er ei bygd og tidlegare tettstad i Midt-Telemark kommune i Vestfold og Telemark fylke. Staden er administrasjonssenter for kommunen og ligg ved Norsjø, ved utlaupet til Sauheradelva. Staden har histore som anlaupsstad for båtane på Telemarkskanalen. Sørlandsbanen går gjennom bygda, men Akkerhaugen stasjon er nedlagd og næraste jarnbanestasjon er på Nordagutu.
Jakob Lothe
Jakob Lothe er ein norsk litteraturvitar fødd på Lote i Gloppen, no Eid kommune. Lothe er professor i engelsk litteratur ved Universitetet i Oslo.
Lothe er utdanna ved Universitetet i Bergen og University of California, Santa Barbara. Han har vore professor ved Universitetet i Oslo sidan 1993, og har arbeidd som universitetslektor i engelsk litteratur ved Universitetet i Tromsø og som førsteamanuensis og professor II i allmenn litteraturvitskap ved Universitetet i Bergen. Han har vore gjesteforskar ved University of Oxford, Harvard University og University of Cape Town. Lothe har skrive og redigert ei rekke bøker innan sitt fagområde. Han er medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi og leiar av Akademiets menneskerettskomité.
I 2006 utgav Lothe saman med Anette Storeide boka Tidsvitner som dokumenterer historiane til åtte nordmenn som overlevde konsentrasjonsleirar under andre verdskrigen. Boka vart kåra til årets bok av Morgenbladet sine lesarar. I 2013 utgav Lothe Kvinnelige tidsvitner som dokumenterer historiane til ti jødiske kvinner som overlevde Holocaust. Boka er omsett til fleire språk.
I 2005-2006 leia Lothe forskningsprosjektet "Narrative theory and analysis" på Senter for grunnforskning ved Det Norske Videnskaps-Akademi.
Lothe er barnebarn til tidlegare stortingsrepresentant og parlamentarisk leiar i Venstre, Jakob A. Lothe.
Dawayne Bailey
Dawayne Bailey er ein amerikansk gitarist som turnerte og spelte med Bob Seger & the Silver Bullet Band, Véronique Sanson og Chicago.
Bailwy spelte i bandet til Gerard McMahon tidleg i 1980-åra då han vart invitert til å spele med Bob Seger. Han start i midten av 80-åra sitt eige band kalla Private Parts som i 1986 gav ut Dancing the Marmara. Den tidlegare bandkollegaen Jason Scheff inviterte Bailey med i Chicago. Bailey turnerte og spelte med Chicago frå juli 1986 til januar 1995.
Ordførarar i Rana
Ordførarar i Rana, det vil her seie ordførarar i Rana kommune og dei tre tidlegare kommunane Mo, Nord-Rana og Sør-Rana, har vore:
Dawayne Bailey
Han har sidan gjeve ut fleire soloalbum.
T
T er den tjuande bokstaven i det latinske alfabetet og hadde same form i latin og gresk. Han stammar frå det fønikiske alfabetet. Det hebraiske namnet på bokstaven er taw, og grekarane overtok dette namnet. Romarane overtok frå etruskarane namnet te.
I den eldre runerekka er t det 17. teiknet, og i den yngre det 12. teiknet. I det yngre runealfabetet vert t òg nytta for d. [t] er i norsk ein ustemt dental eller alveolar lukkelyd (plosiv). I norsk er han aspirert, det vil seie følgd av eit pust, i framlyd og uaspirert i innlyd og etter s. Ein variant er den retroflekse uttalen i austnorsk av til dømes ert.
Tâw var den siste bokstaven i det vest-semittiske alfabetet, og i det hebraiske.
Namnet Liv
Liv er eit kvinnenamn av norrønt opphav som opphavleg tyder vern (norrønt hlíf). I nyare tid blir namnet ofte forstått som (biologisk) liv og blir sett på som ei norsk form av Eva. I Noreg var det mest populært på byrjinga av 1940-talet då det i nokre år var 3. mest brukt av jentenamn. Liv har namnedag 2. oktober.
Live og Liva er variantar av namnet, og Livar er ei namnesamansetjing for menn. Namna Livia og Livius har eit anna opphav, dei er romerske namn.
I norrøn gudetru skal Liv og Livtrase bera livet vidare etter Ragnarok.
Avokado
Avokadoen (Persea americana) er eit tre som høyrer til laurbærfamilien (Lauraceae). Planten kjem opphavleg frå sørlege Mexico og Mellom-Amerika. Han er blitt dyrka i fleire tusen år, og truleg hausta vilt før dette. I dag blir det dyrka over 400 sortar i tropiske område over heile verda, til dømes i Brasil, Indonesia, Israel, Sør-Afrika, USA og Australia.
Etymologi og historie
Ordet «avokado» stammar frå nahuatl-ordet ahuacatl som også tyder ‘testikkel’. Spanjolane gjorde det om til avocado – eit uttrykk dei var vande med, sidan det var eit gammalt ord for ‘advokat’. Tidlegare blei avokadoen også kalla abacata (frå portugisisk).
Ordet «guacamole», som er eit meksikansk ord for ein dipp laga av avokado, kjem frå nahuatl-ordet ahuacamolli (‘avokadosuppe’, ‘avokadosaus’).
Eigenskapar
Avokadotreet kan veksa seg opp til 20 meter høgt. Det er eviggrønt og veks raskt i varme og relativt tørre område. Treet har mørkegrøne, opp til 40 cm lange blad. Dei små blomane er gulgrøne. Etter omtrent 10 år byrjar treet å bere frukt. Dei fleste sortane ber frukt to gonger årleg. Den mest kjende avokadosorten er hass-avokado med sitt mørkegrøne, knudrete skal. Andre sortar som blir brukt til dyrking er bacon-avokado (sjå bilete), fuerte-avokado og zutano-avokado. Den minste er cocktail-avokado. Avokadofrukta inneheld mykje umetta feittsyre. Nokon sortar har vore i bruk i medisinske samanhengar til dømes som bakterisid og mot diare.
Avokadofrukt
Avokadofrukta, som opphavleg er eit bær, er rund til pæreaktig i fasongen og har ein nøtteaktig smak. Det lêraktige skalet varierer med sortane frå grøn til mørkegrøn. Steinen inni ein vaksen frukt er om lag så stor som ein golfball. Fruktkjøtet er gulgrønt til gullgult, men fargar seg mørkt dersom det blir utsett for luft (pga. oksidering).
Fruktene som ein får i butikk er ofte framleis harde, og modnar etter kvart. Når skalet gir etter for lett trykk, er avokadoen moden nok til matbruk.
Avokadofrukter modnar aldri fullstendig på treet, men dett ned på bakken i hard tilstand der dei modnar fort. Under dyrkinga blir dei harde fruktene plukka så fort dei er store nok. Ved å la dei vera på treet kan ein lagra dei lengre.
Som mat
Medan skalet ikkje er etande, er fruktkjøtet rundt steinen veldig næringsrikt. Kjøtet er mjukt, kremaktig og ikkje søtt. Før ein et frukta vert den normalt delt i to. Steinen kan fjernast til dømes ved hjelp av ei skei, slik at ein kan ta ut det smøraktige fruktkjøtet. Kjøtet kan etast ublanda. Krydra med litt sitron- eller limesaft og salt, kan avokadomos brukast som pålegg på brødskiver eller som saus til dømes på maispannekakeer (tortilla). Sitron- eller limesaft hindrar oksidering og dermed at fruktkjøtet fargar seg brunt.
Annan bruk
Aztekarane brukte avokadoolje og andre delar av planta. I dag bruker ein også avokadoen til kosmetikk og medikament. Det blir dessutan laga møblar av trevyrket.
Botaniske særpreg
Barlow og Martin har funne ut at avokadoplanta har utvikla seg i økologisk samband med store pattedyr som no er utdøydd (til dømes bakkdovendyr og sør-amerikanske gomphotheriidar). Dyra åt avokadofrukter med den svakt giftige steinen som seinare kom ut med avføringa langt frå morplanta. I dag er det berre menneske som spreier avokadosteinane.
Siikais
Siikais (finsk: Siikainen) er ein kommune i landskapet Satakunta i Finland. Kommunen har cirka 1 700 innbyggjarar og eit areal på 491,37 km² der 28,29 km² er vatn. Siikais er ein finskspråkleg]kommune som grensar til kommunane Sastmola, Björneborg (på eit punkt), Påmark, Kankaanpää, Honkajoki og Storå.
Kjelder
{[autoritetsdata}}
779 Nina
779 Nina er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. januar 1914 av Grigorij Neujmin ifrå Krim-observatoriumet i Simeiz på Krimhalvøya.
When the Girl In Your Arms is the Girl In Your Heart
«When the Girl In Your Arms is the Girl In Your Heart» er ein song av Cliff Richard. Han er støtta musikalsk av the Norrie Paramor Orchestra med the Mike Sammes Singers på korvokal. På B-sida var «Got a Funny Feeling», som han spelte i lag med the Shadows.
Songen kom seinare ut på The Young Ones.
202 Chryseïs
Han blei oppdaga av C. H. F. Peters 11. september 1879 i Clinton i New York i USA.
Asteroiden blei namnsett etter den mytiske kvinna Chryseïs frå Troja.
Kauhajoki
Kauhajoki er ein by og kommune i landskapet Södra Österbotten i Finland. Kauhajoki har cirka 14 400 innbyggjarar og dekker eit areal på 1 315,72 km². Kauhajoki er stort sett einspråkleg finsktalende.
Under vinterkrigen 1939–40 var Finlands riksdag (Eduskunta) Kauhajoki.
Den 23. september 2008 vart byen kjent i media for skulemassakren i Kauhajoki, forårsaka av ein student på skulen.
Fylkesveg 172 i Hordaland
Fylkesveg 172 i Hordaland går mellom Rådal og Blomsterdalen i Bergen kommune. Vegen er 5,0 km lang.
Mike Murphy
Mike Murphy var ein USA-amerikansk msuikar. Han arbeidde fleire år med rockegruppa Chicago og var trommeslagaren på albumet deira Chicago 19.
I 1989 spelte han trommer med Bee Gees på verdsturneen deira. .
Anders
Anders er eit mannsnamn som er særs mykje brukt i Skandinavia. Det har opphavet sitt frå det greske namnet Andreas, som i sin tur tyder mann eller menneske.
Anders har norsk namnedag den 30. november.
I 1984 og -85 var Anders det fjerde mest brukte namnet i Noreg. I 2007 var det ca. 19 700 som heitte Anders.
Begnadalen
Begnadalen er dalføret av Begna mellom Bagn og Sperillen, som strekkjer seg frå Sør-Aurdal kommune i Innlandet til Ringerike kommune i Viken.
Gjennom Begnadalen går E 16 og dermed hovedtyngden av biltrafikken til Valdres og over Filefjell til Sogn. Før Valdresbanen vart bygd, gjekk dampskipstrafikk over Sperillen og opp Begna til Sørum, der hesteskyssen tok over. Begnadalen har om lag 530 innbyggjarar, mellom Garthus og fylkesgrensa.
Tidlegare var Begnadalen saman med Hedalen eit eige annekssokn. Då vart Begnadalen omtalt som «Nedre Hedalen» og Hedalen omtalt som «Øvre Hedalen». Dette heng att i lokal språkdrakt då stadene er omtalte som «oppi Hedalen» og «nedi Begnadalen».
1881
1881 (romartal MDCCCLXXXI) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.
Bjørnøya naturreservat
Bjørnøya naturreservat er eit naturreservat som blei oppretta i 2002. Naturreservatet omfattar heile Bjørnøya medrekna dei marine områda ut til tolv nautiske mil. Reservatet dekkjer ca. 177 km² landareal (medrekna ferskvatn) og ca. 2805 km² av havområda rundt øya. Unntatt er ca. 1200 dekar rundt den meteorologiske stasjonen nord på Bjørnøya.
Reservatet er meint som eit vern for det særeigne og tilnærma urørte økosystemet på Bjørnøya. I 2011 blei reservatet også utpeikt som ramsarområde.
Bakgrunnsstoff
Kart over Bjørnøya Detaljkart sør Detaljkart nordaust
Laksefamilien
Laksefamilien (Salmonidae) er ein familie beinfiskar som er utbreidd både i ferskvatn og saltvatn, hovudsakleg på den nordlege halvkula. Ein god del av artane er dessutan anadrome, det vil seie at dei gyter i ferskvatn men lever vaksenlivet sitt i havet. Mange av fiskane i gruppa er viktige både som mat- og sportsfisk.
Gruppa omfattar mange av dei viktigaste fiskeslaga i ferskvatn i Noreg. Artar som laks, aure, røye, sik, lågesild og harr høyrer alle til familien.
Kjenneteikn
Artane i familien vert rekna som relativt primitive beinfiskar, mellom anna sidan dei har bukfinnane langt bak og brystfinnane langt nede på kroppen. Fiskane i gruppa er stort sett spoleforma med ei viss grad av flattrykking frå sidene. Dei har feittfinnar mellom rygg- og halefinnane sine. Dette er eigentleg ikkje ekte finnar, men feittstrukturar som manglar finnestrålar og tener til å hindra danning av straumvirvlar og såleis hindra turbulens.
Dei største artane i familien kan oppnå lengder på 150 cm og ei vekt på godt over 50 kg.
Mogotsjaelva
Mogotsja (russisk Мого́ча) er ei elv i Tver oblast i Russland og ei av kjeldeelvane til Osen. Elva er 106 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 8,8 m³/s.
Mogotsja renn saman med Meletsja og dannar Osen, som like etter munnar ut i Mologa i nedslagsfeltet til Volga. Elva frys til i slutten av november og er islagd til byrjinga av april.
Summer Holiday
«Summer Holiday» er ein song av Cliff Richard og The Shadows. Han vart gjeven ut som singel i februar i 1963 med «Dancing Shoes» som B-side. Han var òg på albumet Summer Holliday.
Singelen gjekk til topps fleire stader i Europa, mellom anna i Storbritannia og i Noreg. I Noreg låg han sju veker på toppen av VG-lista, og totalt 21 veker på Topp 10.
Karagije
Karagije er det lågaste punktet i Kasakhstan og ligg om lag 132 meter under havnivå. Dette var òg det lågaste punktet i Sovjetunionen. Staden vert òg kalla Karagije-senkinga.
Kalenderlys
Kalenderlys eller datolys er eit levande lys markert med tal som står for dagane i desember fram til jul. Det fungerer som ei form for adventskalender der ein kvar dag brenn eit lite stykke av lyset og sløkker det att. På julaftan eller juledag er lyset brent ned.
Ein kan laga kalenderlys sjølv eller kjøpa dei ferdig dekorerte. Lysa kan ha ulike fargar, som kvitt, raudt, grønt, gull eller sølv.
Lyset kan stå i ein vanleg lysestake eller i ein heimelaga juledekorasjon, til dømes av leire med sølvpapir rundt eller oasis med plantemateriale som granbar, kristtorn, eføy, tørka plantedelar og konglar, og julepynt som kuler og band.
Historie
Frå tidleg på 1900-talet var det vanleg at ein telde dagana til jul på skulen. Heime kunne ein også ha heimelaga kalendrar, nokre med lys som blei tend for kvar dag som gjekk. På 1930-talet kunne mange kjøpa inn eit stort lys som dei laga kalenderlys av. I 1935 skildra danske Lis Byrdal krorleis ein kunne laga kalenderlys i boka Smaa Fester - glade Gæster:
I 1942 byrja det danske selskapet Asp & Holmblad produksjon av ferdige kalenderlys. Dei byrja med Jakobslyset, inspirert av himmelstigen som patriarken Jakob drøymde om. Produket blei seinare til Kalenderlys No. 1, som er blitt seld i same utforming sidan 1942.
Kalenderlys blir ofte brukt heime. I til dømes Storbritannia er det vanleg å bruka slike lys heime i advent, medan adventslys i eigne stakar blir brukt mest i kyrkja.
Odd Grythe
Odd Horn Grythe var ein norsk journalist og filmmedarbeidar.
Karriere
Grythe vart tilsett i NRK i 1958 som programleiar, først i radio og frå 1961 i fjernsynet, der han arbeidde til 1986. Han leidde Melodi Grand Prix 1960 saman med Erik Diesen i februar 1960 og deretter opningsshowet til fjernsynet, Startskuddet som gjekk i august same år. Deretter var han å sjå i programmet På direkten.
Grythe var programleiar for dei seks første utgåvene av Melodi Grand Prix. I 1960 og 1961 leidde han finalen saman med Erik Diesen, medan han leidde sendingane åleine i 1962, 1963, 1964 og 1965.
Grythe vert nok hugsa best som mangeårig programleiar for programserien Husker du?, som vart sendt på 1970- og 1980-talet, der eldre vart underhaldne i studio og via fjernsyn med songar og underhaldning frå tidlegare tider. I 1981 var han programleiar for spørreleiken Fem rette.
Han var gift første gong med regissøren Kirsten Sørlie og andre gong med NRK-programleiaren Ada Haug. Med Sørlie fekk Grythe dottera Hilde Grythe, som er skodespelar.
Sandoy
Sandoy, òg kalla Sandøy, er ei av dei 18 øyane som utgjer øygruppa Færøyane.
780 Armenia
780 Armenia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 25. januar 1914 av Grigoriy N. Neujmin ifrå Crimean Astrophysical Observatory.
Nerl ved Volga
Nerl er dekt av is frå november til april.
Viðoy
Viðoy, òg kalla Vidøy, er ei av dei 18 øyane som utgjer øygruppa Færøyane.
1882
1882 (romartal MDCCCLXXXII)
Fylkesveg 174 i Hordaland
Fylkesveg 174 i Hordaland går mellom Hjellestad og Milde i Bergen kommune. Vegen er 2,1 km lang.
Elsa Norunn Håheim Nydal
Elsa Norunn Håheim Nydal er ein norsk lyrikar og illustratør. Ho er frå Jølster. Nydal er utdanna teiknelærar frå Statens lærerskole i forming, Oslo. Ho har også utdanning frå yrkesskulen i Sand i Ryfylke, linje for rosemåling.
203 Pompeja
203 Pompeja er ein nokså stor hovudbelteasteroide.
Han blei oppdaga av C. H. F. Peters 25. september 1879 i Clinton, New York USA og namnsett etter Pompeii, den romerske byen øydelagd av vulkanutbrotet frå Vesuv i 79 e.Kr..
European Credit Transfer and Accumulation System
ECTS – European Credit Transfer and Accumulation System er eit system for å samanlikne vekt og karakterar på kurs på universitets- og høgskulenivå på tvers av land og institusjonar. ECTS blei først introdusert for å gjere utveksling enklare i samband med Erasmus-programmet, men er i dag innført, eller er i ferd med å bli innført, i ei rekkje europeiske land gjennom Bologna-prosessen.
Systemet baserer seg på at eit fulltids studieår på 1500-1800 timar tilsvarar 60 «credits» («studiepoeng» i Noreg.) Eit ECTS-studiepoeng tilsvarar såleis 25-30 timar arbeid.
ECTS-systemet inneber også at karakterar blir omsett til ein skala frå A-E med F og FX som strykkarakterar. I følgje systemet skal A tildelast dei 10% beste studentane, B dei 25% neste, C dei 30% deretter, dei neste 25% D, og dei dårlegaste 10% får E. Forskjellen mellom F og FX er kor mykje som manglar for at ein står, med FX manglar det litt, med F er det viktige manglar.
Ved innføring av karakterskalaen har ein i Noreg valt kvalitative krav framfor statistisk fordeling og ein nyttar berre ein strykkarakter, F.
Rise Up Like the Sun
Rise Up Like The Sun er eit folkrockalbum gjeve ut i 1978 av The Albion Band. Albumet er dels eit samarbeid mellom John Tams på vokal og trekkspel og Ashley Hutchings på elektrisk bass. Hutchings henta òg in to tidlegare bandkollegaer frå Fairport Convention, Dave Mattacks på trommer og tamburin og Simon Nicol på vokal og elektrisk og akustisk gitar. I tillegg medverka ein annan tidlegare Fairport-medlem, Richard Thompson, med songar og korvokal. Dei hadde òg med seg Philip Pickett på ymse blåseinstrumet, Pete Bullock på synthesiser, piano, klarinett, saksofon og orgel, Michael Gregory på perkusjon, Ric Sanders på fiolin og Graeme Taylor på gitar. Kate McGarrigle, Julie Covington, Linda Thompson, Pat Donaldson, Martin Carthy, Andy Fairweather-Low og Dave Bristow gjesta på enkelte songar.
Albumet vart produsert av Tams og Joe Boyd med Vic Gamm som lydteknikar.
Mottaking
Meldingane for Rise Up Like the Sun var stort sett positive, men meiningane var delte om somme songar, som «The Gresford Disaster». For mange var høgdepunktet «Poor Old Horse», som byggjer seg opp frå ei enkel fele i løpet av seks minuttar til eit massivt kor med høge stemmer frå Kate McGarrigle, Julie Covington og Linda Thompson og støyande gitar. «Poor Old Horse» kom ut på singel i 1978, men selde dårleg.
I musikkmagasin har Rise Up Like the Sun stundom dukka opp blant dei beste engelske folkrockalbuma.
Obsja
Obsja (russisk Обша) er ei elv i Smolensk og Tver oblast i Russland og ei av sideelvane til Mezja i nedslagsfeltet til Daugava. Elva er 153 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 11,5 m³/s.
Lucky Lips
«Lucky Lips» er ein song skriven av Jerry Leiber og Mike Stoller og opphavleg spelt inn av Ruth Brown i 1957 og i 1963 av Cliff Richard. Den tyskspråklege utgåva til Richard, «Rote Lippen soll man küssen» (tekst av Hans Bradtke) gjekk til topps i Vest-Tyskland.
Richard si engelske utgåve gjekk til fjerdeplass i Storbritannia, men førsteplassen i Belgia, Vest-Tyskland, Hong Kong, India, Israel, Nederland, Noreg, Sør-Afrika, Sverige og Sveits.
Andre versjonar
Med tekst på svensk som «Slit och släng», fekk Siw Malmkvist ein hit med songen i 1966-1967, og nådde andreplassen i Sverige.
Sydney
Sydney er hovudstad i den australske staten New South Wales. Det er òg den største og eldste byen i Australia (grunnlagd i 1788), men trass i dette er det Canberra som er hovudstad i Australia. Med over 4 millionar innbyggjarar, er Sydney-metropolen den største og mest innflytnadsrike av dei to australske sentera for finans, transport, handel og kultur (den andre er Melbourne).
Det mest namngjetne landemerket i Sydney er Operahuset, som vart teikna av dansken Jørn Utzon.
Sydney er ein stor global og nasjonal turistdestinasjon og blir ofte omtala som ein av dei flottaste og mest pulserande byane i verda. Sydney var vertsstad for Sommar-OL 2000.
Sydney er òg kjend for dei flotte strendene sine like ved byen. Dei mest kjende er nok Bondi Beach og Manly Beach.
Tilhengar
Tilhengar er ei vogn som vert slepa etter eit køyretøy slik at dei saman utgjer eit vogntog. Det finst mange ulike typar, tilpassa bruksområdet og dei kan difor variera mykje. Dei kjem i utførelsar frå små sykkeltilhengarar til store semitrailerar for lastebilar.
Påhengsvogn
Påhengsvogn kan ha ein aksel, ein boggi, eller trippleboggi, som ber størsteparten av vekta, men noko av vekta kviler på trekkvogna.
Semitrailer
Semitrailer er ein tilhengar der framenden kviler på trekkvogna og er kopla til denne med ei svingskive. Semitrailerar kan ta lang last og kar ofte litt større nyttelast enn trekkvogn med påhengsvogn eller slepvogn. Dei sporar ikkje like godt som trekkvogn med slepvogn, så dei treng litt meir plass i kryss og rundkøyringar, men er enklare å rygga med.
Slepvogn
Slepvogner har to eller fleire akslingar, mange har boggi både framme og bak og nokre har trippelboggi bak. Slepvogn har den føremonen at hengaren kan koplast av, slik at trekkvogna kan nyttast utan hengar der det er dårleg plass, eller når ein ikkje har bruk for hengaren.