cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vinter-OL 1988
Bakgrunn
Med den økonomiske fiaskoen frå Vinter-OL 1976 i Montreal, var fleire skeptiske til eit nytt Canada-OL, men da leikane var omme, hadde heile arrangementet gått i pluss, noko som framleis er unikt i olympisk samanheng.
Tomohiko Ito
Han spela for klubbane Nagoya SC, Ventforet Kofu, Shonan Bellmare og Cerezo Osaka.
Taj Mahal
Taj Mahal er eit monument som ligg ved elva Jamuna i Agra nord i India. Det står på UNESCO si verdsarvliste og er eit nasjonalt symbol for India. Byggverket stammar frå Mogulriket, som varte frå tidleg på 1500-talet til midt på 1700-talet og på det største omfatta noko av dagens Afghanistan og mykje av Pakistan, Bangladesh og India.
Taj Mahal blei bygd av stormogulen Shah Djahan som eit mausoleum for den persiske kona hans, Arjumand Banu Begum, betre kjend som Mumtaz-ul-Zamani eller Mumtaz Mahal ('Pryden til palasset'). Bygginga av mausoleet byrja i 1632 og det stod ferdig i 1648. Resten av arbeidet med anlegget rundt var ferdig i 1653.Det praktfulle bygget tok alstå 23 år å fullføre, og tømte skattkammeret til keisaren.
Mogulkeisaren blei avsett av sonen sin, Aurengzeb, i 1658 og sperra inne i Agrafestningen, der han rett nok kunne sjå rett på monumentet. Då den avsette keisaren døydde etter sju år i fangenskap let sonen han gravleggja ved sidan av Mumtaz. Bygget er rekna for å vera eit muslimsk gravkammer.
Den britiske visekongen av India, lord Curzon, sette i verk restaureringsarbeid i åra 1899-1905 medan han var britisk visekonge over India.
Shah Jahan og Mumtaz Mahal
Taj Mahal blei bygd av mogulherskaren Shah Jahan, som herska frå 1628 til 1658, til minne om yndlingskona hans Arjumand Banu Begum med tilnamnet Mumtaz Mahal (Pryden til palasset). Ho døydde i barsel i 1631, i samband med fødselen til det fjortande barnet sitt, Guahara Begum. Etter bygginga av mausoleet blei Shah Jahan sett i fangenskap av sonen sin Aurangzeb, som skulda faren for stormannsgalskap og unaudsynleg pengebruk.
Hagen og muren
Bygningskomplekset ligg inntil ein cirka 300 × 300 meter stor, strengt forma hage med opphøgde gangar som deler inn kvar fjerdedel i seksten nedsenka blomsterrabattar. Eit opphøgt basseng midt i hagen, frå porten til mausoleet, reflekterer bygningen. Hagen inneheld òg allear og fontener. Då britane overtok styret i India, reduserte dei det tidlegare mangfaldet av vene tre og blomar i hagen, til fordel for plenar.
Taj Mahal er omgjeve av ein mur i raud sandsten på tre kantar, medan den fjerde sida mot elva ikkje er verna.
Gravbygningen
Gravbygningen måler ca. 57 x 57 meter, og ligg på ein marmorsåle som måler cirka 100 x 100 meter. I hjørna av sålen står fire 42 meter høge minaretar som lenar litt utover og er med på å gje bygningen eit preg av lettheit. Minaretane heller svakt utover frå hovudbygningen, slik at dei under eit eventuelt jordskjelv vil falla bort frå han. Kuppelen ragar 70 meter opp med eit spir som fram til 1800-talet var dekt av gull, no av bronse. Spiret er toppa av ein halvmåne med spissane vend mot himmelen, eit typisk islamsk motiv. Halvmånen dannar saman med toppen av spiret ein trefork (trident), eit typisk Shiva-symbol i hinduismen.
På heile bygningen er sitat frå Koranen brukt som dekorasjon. I det indre rommet finst det gravmonument over Mumatz-i-Mahal og Shah Jahan.
Verdsarv og underverk
Taj Mahal har sidan 1983 stått på UNESCO si liste over verdsarv. I ei global avstemming som blei avslutta 6. juli 2007 blei staden også vald som eitt av dei sju moderne underverka.
Trugsmål
Som nasjonalsymbol og trekkplaster for India er Taj Mahal blitt eit terrormål for ekstreme islamistar, trass i at det er eit muslimsk monument. Det er i dag innført strenge tryggingstiltak rundt mausoleet, som ikkje lenger er ope om natta.
Men Taj Mahal er òg truga av andre farar. Minkande vassføring i Jamuna har gjort grunnen porøs, og ein fryktar at nokre av tårna, som i dag er så symmetrisk stilte opp rundt hovudbygget, kan bli skeive på grunn av dette.
Shinya Hagihara
Shinya Hagihara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ventforet Kofu.
Sandbanke
Ein sandbanke er ein banke er ei samling av sand og eventuelt mudder eller grus i sjø, i ein innsjø eller i ei elv. Sandbankar er ofte lange og smale og oppstår der straumar eller havstraumar legg i frå seg avleiringar som lokalt dannar ei grunne i vatnet. Stundom kan sandbankar etter kvart lage innsjøar, der berre sandbanken ligg mellom innsjøen og havet.
For skipsfart utgjer sandbankar den same faren som rev og andre grunner og skip og båtar må derfor unngå dei.
Barriereøy
Ei barriereøy er ei lang og relativt smal øy som ligg parallelt med kysten. Ho er bygd opp av sediment, hovudsakleg sand. Bak barrièreøya, mellom øya og fastlandet, ligg ein lagune eller ei myr der ein ofte finn meir finkorna stoff. Øya fungerer som eit skjold som vernar fastlandet mot erosjon på grunn av til dømes store bølgjer.
Inger-Marie Ytterhorn
Inger-Marie Ytterhorn var ein norsk politikar for Framstegspartiet. Ho var aktiv i kommunalpolitikken i Bergen i ei årrekkje, og har òg representert Hordaland på Stortinget i perioden frå 1989 til 1993.
Ytterhorn var dotter av grosseraren Ingar Thorud og den heimeverande husmora Anne-Marie Prydz. Ho var enke etter stortingsrepresentanten Bjørn Erling Ytterhorn.
Stortingskomitéar
Ytterhorn var i perioden 1993–1997 1. vararepresentant for Hordaland, og i perioden 1997–2001 var ho 2. vararepresentant.
Kommunalpolitisk aktivitet
Varamedlem Bergen formannskap 1987–.
Fylkespolitisk aktivitet
Varamedlem Hordaland fylkesting 1987–.
Sør-Herøy
Sør-Herøy ligg ganske så midt i øykommunen Herøy i Nordland. Sør-Herøy er omgjeve av følgjande øyar: Nord-Herøy (i NØ), Tenna (i S) og Indre Øksningan (i NV). I vest ligg Færøysundet (namn etter Færøya, som eigentleg er ei halvøy landfast med Sør-Herøy). I aust ligg Herøysundet med Herøysundet bru til Nord-Herøy. I sør ligg Tennsundet med Tennsundbrua til Tenna.
Bruene utgjer en del av vegnettet som knytt Herøy kommune til øya Dønna, som ligg i nord.
På Sør-Herøy ligg Herøy kyrkje, som er ei gammal steinkyrkje frå 1100-talet, der diktarpresten Petter Dass ei tid var kapellan. Prestegarden ligg òg på denne øya.
Herøy Sentralskole har trinn ein til sju for kretsane Sør-Herøy, Tenna og Nord-Herøy. Sentralisert ungdomstrinn for kommunen ligg på Sør-Herøy.
Dei saroniske øyane
Dei saroniske øyane er ei øygruppe i Saroniabukta, like utanfor det greske fastlandet. Dei største av dei busette øyane i gruppa er Salamína (der den gamle greske marinen slo persarane i slaget ved Salamis), Éjina, Angístri og Póros. Øyane Ýdra og Dokós, som ligg utanfor den nordaustlege enden av Peloponnes (teknisk sett mellom Saroniabukta og Argolikósbukta) og Spétses, som ligg i Argolikósbukta, vert òg ofte rekna til Dei saroniske øyane. Stundom blir den noko meir presise neminga Dei argosaroniske øyane brukt når desse øyane blir rekna med.
Administrativt høyrer dei til periferieininga Øyane i periferien Attikí. Denne periferieininga omfattar òg den austlege spissen av Peloponnes og øya Kýthira, som tradisjonelt blir rekna til Dei joniske øyane.
Mange grekarar frå fastlandet har feriehus på Dei saroniske øyane. Det går mange ferjesamband frå Pireus og Peloponnes.
Yohei Takayama
Yohei Takayama er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ventforet Kofu.
Fjøre
Fjøre sjø eller fjære sjø, òg kalla lågvatn eller ebbe, er når tidvatnet er på sitt lågaste. Ved kvar fullmåne og nymåne er fjøra lågare enn normalt og blir kalla springfjøre, medan ved kvar halvmåne er fjøra høgare enn normalt og blir kalla nippfjøre. Langfredagsfjøra er kjent for å vere svært låg.
Tysfjord kommune
Tysfjord (lulesamisk Divttasvuodna) er ein tidlegare norsk kommune i Ofoten i Nordland. Frå 1. januar 2020 vart arealet delt i to og slått saman med høvesvis Hamarøy kommune og nye Narvik kommune (som òg inkluderer gamle Ballangen kommune).
Tysfjord kommune vart innlemma i Samisk språkforvaltingsområde 1. januar 2006, og var den einaste frå lulesamisk område på norsk side. Då kommunen vart delt vart den nye samanslåtte Hamarøy kommune innlemma i språkforvaltingsområdet, men ikkje nye Narvik kommune.
Administrasjonssentrum i Tysfjord var Kjøpsvik. Andre tettstader innanfor den gamle kommunegrensa er Drag, Storjord og Musken.
Geografi
Den 1520 meter over havet høge Bjørntoppen, som ligg inne på høgfjellet aust for folkesetnaden, to kilometer vest for riksgrensa mot Sverige, er høgste fjelltoppen i Tysfjord kommune.
Næringsliv
Norcem har ein sementfabrikk i Kjøpsvik, med ca. 130 tilsette. Sementfabrikken vart etablert i 1920, og er basert på kalkstein.
Árran lulesamiske senter
På Drag ligg det lulesamiske senteret Árran. Senteret har ulike funksjonar innanfor administrasjon og undervisning, det inneheld eit lulesamisk museum og ein lulesamisk barnehage. Det inneheld også ei av Sametinget sine avdelingar, og Universitetet i Nordland sitt arbeid med lulesamisk. Árran arrangerer også kurs i lulesamisk.
Utdanningsinstitusjonar
Tysfjord kommune har tre grunnskolar, i Kjøpsvik, Drag og Storjord. Skolen i Drag er den einaste grunnskolen i Noreg som underviser i lulesamisk språk.
Mary Lou Lord
Mary Lou Lord er ein USA-amerikansk alternativ rock-musikar og gateartist.
Kjelder
.
Fylkesveg 610
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Vinter-OL 1984
Vinter-OL 1984 vart avhelde i Sarajevo i dåværande Jugoslavia (no Bosnia-Hercegovina).
DDR vart beste nasjon med heile ni gullmedaljar. Noreg fekk denne gongen tre gullmedaljar:
Norsk flaggberar under opningsseremonien var Bjørg Eva Jensen, som deltok på skeiseløp. Ho var den første norske kvinnelege flaggberaren i noko vinter-OL.
1085 Amaryllis
1085 Amaryllis er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 31. august 1927 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Mary Kvidal
Mary Synøve Kvidal er ein norsk politikar for Ap. Ho vart innvalgt på Stortinget frå Sør-Trøndelag i 1989. Ho var vararepresentant i perioden 1985–1989.
Kari Bremnes
Kari Bremnes er ein songar og låtskrivar. Ho er dotter til Ole H. Bremnes og syster til Lars og Ola Bremnes.
Bakgrunn
Ho er cand. mag. i språk, litteratur og teatervitskap frå Universitetet i Oslo, og arbeidde som journalist før ho vart musikar på heiltid.
Yasuhiro Yamamura
Yasuhiro Yamamura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Ventforet Kofu, Mito HollyHock, Gunma FC Horikoshi, Okinawa Kariyushi FC og Gainare Tottori.
Gorgona
Gorgona er ei av Dei toskanske øyane på nordvestkysten av Italia. Ho er berre ein av fem øyar i verda der ein finn korsikansk finke. Øya er kjend for ansjosfiske.
I følgje segna redda munkar frå Gorgona leivningane av Julia av Korsika før dei vart flytta til fastlandet på 700-talet.
Electrolux
Electrolux er eit svensk føretak som produserer kvitvarer, grasklypparar, hagetraktorar og meir. Føretaket vart stifta i 1910, med namnet Elektromekaniska AB. I 1919 gjekk det saman med AB Lux under namnet Elektrolux. I 1957 vart bokstaven «k» bytta ut med «c».
Kvitvarer
Electrolux har i stor grad kjøpt opp andre føretak. Innan kvitvarer kontrollerer dei no merkenamna Elektro-Helios, Zanussi, AEG, Hugin og Volta. I 1940 lanserte Electrolux sin kjøkkenmaskin Electrolux Assistent som med berre få endringar framleis blir produsert for sal.
Motorsagproduksjon
I 1978 kjøpte Electrolux det svenske føretaket Husqvarna-Tandsbyverken, som produserte Husqvarna og Companion motorsager og det nord-amerikanske føretaket Poulan, og i 1979 kjøpte dei dei svenske motorsagprodusentane Partner og Jonsered. I 1983 kjøpte dei den norske motorsagprodusenten Jo-Bu, som var eigd av Elkem Spigerverket AS, og la ned produksjonen i Noreg. Same året kjøpte dei den kanadiske motorsagprodusenten Pioneer. Electrolux var ei tid verdas største motorsagprodusent, med ein årsproduksjon på rundt 800.000 sager. I 2006 vart Husqvarna skild ut som eige føretak, og motorsagproduksjonen vart overført dit. Varemerka Husqvarna, Jonsered og Poulan vert framleis nytta for motorsager, men varemerka Partner og Pioner er ikkje lengre i bruk.
Movatnet i Førde
Movatnet er ein innsjø som ligg i Sunnfjord i Vestland. I austenden av vatnet ligg grenda Mo i Sunnfjord, her har Mo og Jølster vidaregåande skule sin jordbruksskole. E39 kryssar vatnet ved Sunde, eit av utbyggingsområda i Førde kommune.
Movatnet er eitt av vatna som er med i Sunnfjord aurefiskefest, og er eit godt fiskevatn for aure.
Isao Dobashi
Isao Dobashi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ventforet Kofu.
Tenna
Tenna er ei øy i Herøy kommune i Nordland. Det er brusamband ved Tennsundbrua over Tennsundet til Sør-Herøy i nord. Arealet er 3,5 km².
Fedon Lindberg
Fedon Alexander Lindberg, er ein norsk-gresk lækjar, utdanna i Athen. Han er kjend for kontroversielle meiningar om kosthald og slanking.
Han endra etternamnet sitt frå Chatsipanagiotou til Lindberg i 1991.
Våren 1999 starta han klinikken Vekt i balanse, og to år etter kom boka Naturlig slank - med kost i balanse.
Lindberg har gjort seg kjend i Noreg som forkjempar for ein karbohydratfattig livsstil. Ved hjelp av den glykemiske tabellen, meiner han, kan ein sjølv styra koss matinntaket skal påverka blodsukkeret. Media har skulda han for å prakka på folk endå meir slankehysteri, men Lindberg sjølv står hardt på at han står for ein sunnare livsstil for kroppar som ikkje taklar det tradisjonelle norske karbohydratinntaket. Dietten han utvikla er blitt kalla Fedon-kuren eller Fedon-dietten på folkemunne.
Stor torvlibelle
Stor torvlibelle (Leucorrhinia pectoralis) er ein av dei 17 norske augestikkarane som er oppført på norsk raudliste 2006.
Eiichi Uemura
Eiichi Uemura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Ventforet Kofu.
Bokstaveleg
Bokstaveleg vil seia at noko blir forstått nøyaktig slik det er uttrykt, og ikkje i overført eller biletleg tyding. Når ein tolker ei utsegn bokstaveleg, bruker ein vanlege definisjonar av orda, og ser ikkje etter andre meiningar i det som blir sagt. Mykje av språkbruken vår er bokstaveleg. Om ein til dømes seier at «sola er ei stjerne», kan dette berre tolkast på ein, bokstaveleg, måte.
Bokstaveleg tolking av faste uttrykk kan også gjerast medvite som humoristiske ordspel og liknande.
Bokstaveleg talt
«Bokstaveleg» blir ofte brukt i uttrykket «bokstaveleg talt», som tyder at ein likevel skal tolka eit metaforisk uttrykk bokstaveleg. «Å landa midt i smørauget» har som regel den biletlege tydinga at nokon er komne i ein gunstig posisjon. Ei bokstaveleg tolking er at nokon landa i ein smørklatt i ei grautskål. Dette er som regel ei feiltolking, men kan i somme høve vera rett: I eventyret om Tommeliten enda hovudpersonen bokstaveleg talt opp slik.
I andre høve kan ein bruka «bokstaveleg talt» til å forsterka ei anna utsegn, med same tyding som «verkeleg» eller «rett og slett», og ikkje med den tydinga at ein uttrykker seg bokstaveleg.
Albulafjella
Albulafjella er ei fjellkjede i Alpane, aust i Sveits. Ho har namn etter elva Albula og vert rekna som ein del av Dei sentrale Alpane. Albulafjella er skild frå fjellkjeda Oberhalbsteinfjella i vest av Settimopasset og elva Julia; frå fjellkjeda Plessur i nordvest av dalen der elva Landwasser renn; frå Silvrettafjella i nordaust av Flüelapasset, og frå fjellkjeda Berninafjella i søraust av Malojapasset og Inn.
Fjellovergangar
Albulafjella vert kryssa av ein jernbanetunnel, under Albulapasset. Dei viktigaste fjellovergangane i Albulafjella er:
0
Talet null (0) tyder ingenting og det element i mengdelære som ligg i den tomme mengda, mengda som ikkje inneheld nokre element i det heile. Det er karakterisert ved at a + 0 = a for alle tal a. I talteorien dannar null dessutan overgangen mellom dei positive og dei negative tala. Null er viktig i talrekning, aritmetikk og algebra; for utan null ville reknereglane bli særs kompliserte. Tillèt ein likevel nytta av null, blir reknereglane forenkla, og ein kan rekne med både positive og negative tal, utan å handsame dei som ulike.
Teiknet for null er av indisk opphav.
Ordenstalet som svarar til null, er nullte (0.).
Etymologi
Det norske ordet null kjem frå det latinske ordet nullus, som er samansett av den nektande partikkelen ne kombinert med ordet ullus, som tyder nokre. Døme på bruk av ordet nullus hos romerske forfattarar kan vere setninga «Secunda vigilia nullo certo ordine neque imperio e castris egressi sunt.» (Ciceroar), som tyder at «[dei], under andre vakt, flytta seg ut av borga utan noko bestemt rekkefølgje og heller ikkje under nokon kommando». «nullo certo ordine» tyder altså med ingen bestemd orden. I klassisk romersk litteratur blir ordet aldri brukt om noko tal, men berre til å skildre eit fråvær.
Null som det nøytrale elementet i addisjon
I moderne algebra er talet null ofte skildra som det nøytrale elementet under addisjon. Det vil seie at null er det talet som kan leggjast til kvart og eit anna tal utan at summen blir noko anna tal enn det talet vi valde for å leggje til null. På matematisk form kan dette uttrykkjast enklare slik :
La x vere eit tal. Då er 0 det talet som er slik at
Gjær
Gjær er ein viktig ingrediens ved gjærbakst. Tilset ein gjær til saft bær, frukt eller rotgrønsaker utviklar det seg alkohol og resultatet blir vin eller sats til spritproduksjon. Om ein tilset gjær til vatn, humle og malt blir resultatet øl.
0
Null som det nøytrale elementet i addisjon
uansett kva verdi x har.
Gjær
Kva er det?
Gjær kan vera fleire ulike eincella soppar. Det er identifisert over tusen ulike gjærartar, men dei fleste høyrer til sekksporesoppane.
0
Regler for rekning med null
La x vere eit vilkårleg heilt tal, positivt, negativt eller null. Då gjeld følgjande reknereglar:
Når det gjelder divisjon er der derimot eit unntak, si det er forbode å dividere med null. Enkelte seier at vi då får uendeleg, men vi kan òg få ubestemte uttrykk. Sjå brøkrekning, uendeleg og l'Hôpitals regel)
Gjær
Kva er det?
Soppane kan anten pusta med oksygen (aerobisk) eller utan (anaerobisk). Gjær som ikkje har tilgang på oksygen, vil omdanna sukker til karbondioksid og alkoholet etanol.
Historie
Den eldste dokumenterte bruken av gjær kjem frå sumerarane. Om lag 7000 år gamle inskripsjonar fortel at dei brukte rundt 40 % av kornet dei dyrka til å brygga øl.
0
Siffer
Då dei indo-arabiske tala kom til Europa på elleve- og tolvhundretalet, kalla ein det nye talet null for siffer, eller på latin - det var jo latin som vart brukt i all skrift - cifra. I dag er ordet siffer likevel vorte nemninga for kvart og eit tal. Men opphavleg var det altså berre null som heitte siffer. I dag kan siffer òg tyde hemmeleg skrift. Moglegvis har det ein samanheng med at ein syntest talet null var spesielt mystisk.
Filosofi
Omgrepet null er eigenleg eit vanskeleg omgrep. For indarane med sitt nirvana kom det kanskje meir naturleg. Dei gamle nordmennene hadde jo òg sitt ginnungagap, som er den store kløfta av ingenting. Og i dagens fysikk og kosmologi spelar vakuumomgrepet ei ikkje uviktig rolle.
Gjær
Historie
Likevel tok det lang tid før ein skjøna korleis gjæren verka. Gjæring blei sett på som litt av ein trolldom, og ein følgde visse magiske tradisjonar for å hjelpa han å verka. Somme stader i Noreg pleide ein mellom anna vaka over ølbrygget.
Den første som verkeleg såg gjærceller var mikroskopmakaren Antonie van Leeuwenhoek i 1680. Biologane Cagniard-Latour og Schwann identifiserte desse cellene som soppar i 1837, og Louis Pasteur fann den siste puslespelbiten då han slo fast at gjæring var ein prosess forårsaka av levande gjærceller.
Fram til 1700-talet hadde ein brukt lik gjær til brygging og baking. Dette var mogleg med «låg» gjær, Saccharomyces cerevisiae, men ikkje med «låg» gjær, Saccharomyces carlsbergensis, fekk ikkje brødet til å heva. I 1780 tok nederlandske bryggarar til å laga og selja gjær som var meint for brødbaking.
Denne gjæren blei seld i flytande form. I 1825 tok den tyske fabrikken Tebbenhof til å laga gjær med mindre vatn, i blokker. Ei seinare utvikling var tørrgjær, der nesten alt vatnet er fjerna. Denne gjære held seg lengre, men er mindre effektiv enn fersk gjær.
Bruk
Til baking av brød, boller, pizza og liknande, vert det i norsk matlaging helst nytta tørrgjær eller ferskgjær. Her skaper karbondioksidet holer i deigen som gjer bakverket luftig. Alkoholet fordampar.
For framstilling av alkoholhaldige drikkar som øl og vin vert det som regel dyrka fram koloniar av gjær med dei kvalitetane bryggjaren ynskjer. Somme vinsortar vert ikkje tilsette gjær i det heile, men oppnår ynskt gjæring eine og åleina med gjæren som bur på drueskinnet. Drikken blir lagra lufttett for å halda på etanolet.
Vegtrafikklova
Vegtrafikklova er eit sett med reglar som gjeld for ferdsle på veg eller anna område som normalt har trafikk med motorvogn, og for all trafikk med motorvogn uavhengig av om han finn stad på veg eller ikkje.
Trafikkreglane er ei forskrift til vegtrafikklova.
Tove Kari Viken
Tove Kari Viken var ein norsk politikar for Sp. Ho vart innvalgt på Stortinget frå Sør-Trøndelag i 1989. Ho var vararepresentant i periodane 1981–1985, 1985–1989 og 1997–2001.
Viken var varaordførar i Oppdal i 1987–1989.
Viken voks opp på Kongsvoll der faren hennar i mange år var stasjonsmeister. Ho var sauebonde i Oppdal og starta den politiske aktiviteten sin der.
1087 Arabis
1087 Arabis er ein hovudbelteasteroide og går i bane innanfor asteroidefamilien Eos. Han blei oppdaga den 2. september 1927 av Karl Wilhelm Reinmuth ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl i Heidelberg.
Glasering
Glasering er ein prosess som gjer ei overflate blank ved å dekka henne med glasur. Det kan gjerast innan matlaging, som er omtala her, og keramikk, som er omtala under glasur. Ordet er avleia av glas.
Ofte kan ein bruka eggekvite og melis til glasering. Ein kan også bruka smør, sukker, mjølk og ein del matoljer.
Glasering av mat for smak er til dømes å ha smelta sukker, sirup, honning eller anna søtemiddel på maten. Dette gjev ein søtleg smak, og kan få ein matrett til å smaka mykje annleis. Døme på matrettar som stundom vert glaserte er and, fenikkel og pinnekjøt (til julemiddagen somme stader på Vestlandet).
Glasering av mat for syn og frambyding vert hyppig nytta i matkonkurransar. Då lagar dei eit bad av gelatin og glukose, og duppar dei kalde rettane i det før dei stiller dei ut. Dette hjelper til at maten held seg fast og på plass, og ikkje misser den friske glansen.
Kaurtang
Kaurtang er ei vanleg brunalge i strandsonen i Noreg.
Utsjånad
5-10 cm høg brunalge som ofte vert forveksla med blærelause småindivid av blæretang. Kaurtangen manglar blærer, og skota er noko spiralsnodde med midtnerve. Kjønnsorgana sit i urneliknande groper i oppsvulma greinspissar (receptaklar). Receptaklane på kaurtangen er runde og gulbrune, på blæretangen meir eller mindre avlange. På kaurtangen er receptaklane dessutan omgjevne av ein liten steril kant. Han- og hoorgan vert utvikla på same planta og om sommaren. På blæretange vert dei utvikla på ulike plantar i april-juni..
Utbreiing
Tangen finst vanleg langs strandlinene på atlanterhavskystane i Europa, Kanariøyane og Nord-Amerika.
Førekomst i Noreg
Kaurtangen veks gjerne i eit belte like over blæretangbeltet, og trivst på skjerma stadar og helst på nordvende svaberg. Finst langs heile kysten, men sparsamt i Skagerrakområdet.
Tettstader i Vestfold
Det er 45 tettstader i Vestfold fylke. Av dei kallar Holmestrand, Horten, Larvik, Sandefjord, Stavern, Svelvik, Tønsberg og Åsgårdstrand seg by.
Kort gjengjeve er SSB sin definisjon av tettstad ein stad med 200 eller fleire busette, der avstanden mellom husa ikkje er meir enn 50 meter. Sjå artikkelen tettstad for nærare informasjon om tettstadsomgrepet.
84,2 % av dei som bur i Vestfold bur i tettstadene, medan landsgjennomsnittet er 78,9%.
Tettstadene i Vestfold etter kommune
{| class="wikitable"
Andebu
Holmestrand
Lardal
Re
Sande
Sandefjord
Stokke
Svelvik
Tjøme
Tidlegare tettstader
Desse stadene har tidlegare vore definerte som tettstad av SSB, men er det ikkje no.
Vega kommune
Vega er ein øykommune på Helgeland i Nordland fylke som grensar til kommunane Brønnøy, Vevelstad og Alstahaug. Dei 6 500 øyane, holmane og skjera i kommunen står på UNESCO si verdsarvliste.
Geografi
I tillegg til hovudøya Vega har også øyane Ylvingen og Omnøy fastbuande. Andre øyer er Søla og Skogsholmen. På sørsida av øya Vega ruver dei om lag 700 meter høge Vegtindan, medan nordsida hovudsakleg er myrlandskap.
Historie
Dei eldste busettingane på Vega er datert til steinalderen, 10 000 år tilbake. Dette er den aller tidlegaste påviste busettinga i Nord-Noreg. Truleg var det dei fiskerike grunnvassområda rundt øya som gjorde at folk busette seg der.
Kultur
Kommunen er deltakar i Skulpturlandskap Nordland med skulpturen «En ny samtale» av den finske kunstnaren Kain Tapper.
Næringsliv
Dei viktigaste næringsområda i kommunen er jordbruk, fiske og lokal tenesteyting. Det finst òg ein del fiskeforedling i kommunen.
Basisfunksjon
Ein basisfunksjon er i matematikk eit element av ein viss basis for eit funksjonsrom. Kvar funksjon i funksjonsrommet kan representerast som ein lineær kombinasjon av basisfunksjonar, på same måte som kvar vektor i eit vektorrom kan representerast som ein lineær kombinasjon av basisvektorar.
I numerisk analyse og tilnærmingsteori vert basisfunksjonane òg kalla blandingsfunksjonar sidan dei vert brukt i interpolasjon. Til denne bruken gjev ei blanding av basisfunksjonane ein interpolert funksjon.
Polynombasisar
Samlinga av kvadratiske polynom med reelle koeffisientar har {1, t, t2} som basis. Kvart kvadratiske polynom kan skrivast som a1+bt+ct2, altså, ein lineær kombinasjon av basisfunksjonane 1, t, og t2. Settet {(1/2)(t-1)(t-2), -t(t-2), (1/2)t(t-1)} er ein annan basis for kvadratiske polynom, kalla lagrangebasisar.
Fourierbasis
Sinus- og cosinusbølgjer dannar ein (ortonormal) schauder-basis for kvadratintegrerbare funksjonar. Eit døme er samlinga som dannar ein basis for L2(0,1).
Diomedea
Diomedea er ei biologisk slekt av dei største albatrossane. Namnet kjem frå den greske helten Diomedes, som etter legenda vart driven til Italia av ein storm og stranda med følgjesveinane sine som vart til fuglar.
Skildring
Dette er ikkje berre dei største albatrossane, men òg blant dei største av alle flygande fuglar. Og dei har dei største vengespenna av alle fuglar, med eit gjennomsnitt på over 3 meter. Store vaksne hannar av desse artane kan overstige 11 kg i vekt, og er likeså tung som ei stor svane.
Diomedea-albatrossane er hovudsakleg kvite i fjørdrakt som vaksne, og blir kvitare med alderen. Kongealbatross i alle aldrar og storleikar, eldre hannar av vandrealbatross er heilt kvite som funksjonsfriske, medan vaksne hoer og yngre eksemplar har mørke pennemerke på fjørkantane. Vanlegvis har ungfuglar meir mørkebrun farge. Den nyleg oppdaga og anerkjende arten Diomedea amsterdamensis held på den mørkebrune fjørdrakta av ungfuglar inn i vaksenlivet.
Dette er store sjøfuglar med ei sirkumpolar utbreiing i Sørishavet, og hekkar på isolerte øyar. Vandrealbatrossane hekkar på øyar rundt Sørishavet, frå Atlanterhavet, Sør-Georgia og Tristan da Cunha, til Indiahavet og sub-antarktiske øyar utanfor New Zealand. Kongealbatrossane hekkar berre på New Zealands sub-antarktiske øyar, med ein uvanleg koloni på Otago-halvøya på New Zealand.
Artsliste
Diomedea i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V11.2, 2021, med norske namn etter Norske navn på verdens fugler. Kolonnar i tabellen over: Alternativ taksonomi hos EBird/Clements Checklist v2021 listar berre to artar i slekta. Kongealbatross, Diomedea epomophora, med to underartar og vandrealbatross, Diomedea exulans, med fem underartar.
Byar i Slovenia
Dette er ei liste over byar i Slovenia.
Lista inneheld byane som har meir enn 10 000 innbyggjarar i Slovenia. Folketala er basert på statistiske data frå andre halvdel av 2006. I alt bur 70 % av alle innbyggjarane i Slovenia i desse 54 byane.
Bakgrunnsstoff
Liste der Gemeinden in Slowenien List of cities in Slovenia 슬로베니아의 행정 구역 Comuni della Slovenia Список на градови во Словенија Lijst van Sloveense gemeenten
Elba
Elba (latin Ilva) er ei øy i Dei toskanske øyane i Italia, 20 km frå kystbyen Piombino. Ho er den største øya i øygruppa og den tredje største øya i Italia etter Sicilia og Sardinia. Elba og dei andre øyane (Gorgona, Capraia, Pianosa, Montecristo, Giglio og Giannutri) i øygruppa er verna som ein del av Dei toskanske øyane nasjonalpark. Den franske øya Korsika ligg om lag 50 km mot vest.
Øya er delt i åtte kommunar: Portoferraio, Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina og Rio nell'Elba.
Øya har eit areal på 224 km² og ei kystlinje på 148 km. Det høgaste fjellet er Monte Capanne på 1 018 meter. Øya har om lag 30 000 innbyggjarar.
Historie
Elba var godt kjend i antikken for jernførekomstane. Gruver vart oppretta av etruskarar og etter år 480 f.Kr. av romarane. Grekarane kalla ho Aethalia (flamme) etter flammane frå smelteomnane som vart nytta til metallproduksjonen.
Etter at Romarriket fall leid øya under plyndringstokta til barbarar og sarasenarar. Tidleg på 1000-talet vart Elba ein del av Republikken Pisa. Då Pisa i 1398 vart seld til Visconti i Milano vart øya overtatt av Appiani, herrar av Piombino, som hadde ho i over to hundre år. I 1546 vart delar av øya gjevne til Cosimo I de' Medici, som bygde festningsverk i Portoferraio, og gav han namnet Cosmopoli, medan resten av øya i 1577 gjekk tilbake til Appiani. I 1603 erobra Filipp II av Spania Porto Azzurro og bygde to festningar der. I 1802 kom øya inn under Frankrike og økonomien betra seg.
Etter Fontainebleau-traktaten vart den franske keisaren Napoleon Bonaparte send i eksil til Elba etter han vart tvungen til å abdisere i 1814 og kom til Portoferraio den 3. mai det året. Han fekk lov å halde på den personlege garden sin på seks hundre mann. Sjølv om han formelt hadde suvernitet over Elba, haldt den britiske marinen vakt over øya. I løpet av desse månadane, delvis for å få tida til å gå og delvis ut av omtanke for folket, gjorde han ei rekkje økonomiske og samfunnsmessige reformer for å heve livskvaliteten på Elba. Napoleon var på Elba i 300 dagar før han rømde og returnerte til Frankrike 26. februar for Dei hundre dagane. Etter tapet hans ved Waterloo vart han så send i eksil igjen, denne gongen til den aude og isolerte øya St. Helena i Søratlanteren. Det er hovudsakleg på grunn av Napoleon at Elba er verdskjend.
Etter Wienerkongressen vart øya gjeven til Storhertugdømet Toscana. I 1860 vart øya ein del av det sameinte Italia.
Franske troppar gjekk i land på Elba 17. juni 1944 og sette øya fri frå tyskarane. Feilinformasjon og kraftig forsvar gjorde at kampane vart hardare enn forventa.
I seinare tid har øya vorte kjend for vinen sin og er i dag kjend som eit turistmål.
Vinter-OL 1980
Vinter-OL 1980 vart avhelde i Lake Placid i USA. Dette var andre gong leikane vart avhelde her, fyrste gong var i 1932. Sovjetunionen vart for tredje gong på rad beste nasjon, denne gongen med 10 gullmedaljar. Noreg måtte nøye seg med ein gullmedalje, men fekk i tillegg tre sølv og seks bronse. Den norske gullmedaljen vart teken av Bjørg Eva Jensen på kvinnenes 3000 meter skøyter. Det største namnet frå leikane vart Eric Heiden med fem gull av fem moglege på skøytebana.
Norsk flaggberar under opningsseremonien var Jan Egil Storholt, som deltok på skeiseløp.
Støttevokal
Støttevokalen (engelsk: backing vocalist, backup singer) syng i harmoni med vokalisten, enten for å gje meir trykk, eller for å gje ein fin flyt i vokalen.
Aberdeenshire
Aberdeenshire (låglandsskotsk Cooncil o Aiberdeenshire, skotsk-gælisk Siorrachd Obar Dheathain) er ein av 32 sameinte regionar i Skottland.
Dagens Aberdeenshire er ikkje medrekna City of Aberdeen, som i dag er ein eigen region, som han har fått namnet frå. I lag omfattar den moderne regionen og byen det historiske Aberdeenshire, eit av grevskapa i Skottland som tidlegare var ei administrativ eining. Det gamle grevskapet, utanom City of Aberdeen, er i dag eit statthaldarskap. Statthaldarskapet grensar til statthaldarskapet Banffshire, Inverness-shire, Perthshire, Angus og Kincardineshire.
Aberdeenshire rådforsamling held til i Woodhill House i Aberdeen; det einaste skotske regionsrådet som har sete utanfor grensene til regionen. Aberdeenshire grensar til Angus og Perth and Kinross i sør og Highland og Moray i vest. I nord og aust ligg Nordsjøen.
Sommarresidensen til dronning Elisabeth II, Balmoral Castle, ligg i Aberdeenshire.
Halvemål
Halvemål er eit lingvistisk fenomen som går ut på at ein ikkje uttaler h-ar i framlyd framfor vokal (typisk i starten av ord). Til motsats kan ein leggja til ein h-lyd først i ord som byrjar med vokal, som ei form for hyperkorreksjon. Eit ord som «halvpart» blir til dømes uttala «alvpart», medan ved tillagt h blir til dømes «ete» til «hete».
Fenomenet er utbreidd i engelske dialektar frå England og Wales. Det finst også i svenske dialekter og i norsk mest frå Sunnmøre og delar av Nordfjord, Sunnfjord og Nordhordland. I nokre språk er bortfall av h blitt ein del av standardspråket, som i fransk.
Eit humoristisk døme på halvemål finst i musikalen My Fair Lady, der cockneyen Eliza Doolittle berre uttaler h-en i eit ord som ikkje byrjar med h: «In 'Artford, 'Ereford, and 'Ampshire, 'urricanes 'ardly hever 'appen».
Koichi Kidera
Koichi Kidera er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane NKK, Kyoto Purple Sanga, Honda Luminozo Sayama, Albirex Niigata, Sanfrecce Hiroshima og Zweigen Kanazawa.
Nobuhiro Shiba
Nobuhiro Shiba er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Oita Trinity og Albirex Niigata.
Ike Turner
Ike Wister Turner var ein amerikansk musikar, bandleiar, talentspeidar og plateprodusent. Den første innspelinga hans, Rocket 88 av «Jackie Brenston and his Delta Cats», i 1951 vert av somme rekna som «den første rock and roll-songen» nokon gong. Han er derimot mest kjend for samarbeidet med hans dåverande kone Tina Turner som eine halvdelen av duoen Ike & Tina Turner. Med ein karriere som har vart over 50 år har Turner vore innom sjangrar som blues, soul, rock og funk. I lag med den tidlegare kona si han vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1991 og i 2001 i St. Louis Walk of Fame. Turner har vunne to grammy-prisar.
Biografi
Turner vart fødd i Clarksdale i Mississippi i 1931. Berre åtte år gammal fekk han hjelpe til med å spele plater på radiostasjonen WROX. Her bar Turner forsterkarar for bluesartisten Robert Nighthawk, som ofte spelte live på kanalen. Mest inntrykk gjorde derimot pianisten Pinetop Perkins, som òg spelte for kanalen. Perkins lærte Turner å spele boogie-woogie på pianoet, og han vart etter kvart tilhengjar av andre bluesartistar som Howlin' Wolf, Sonny Boy Williamson (Rice Miller), Charley Booker, Elmore James, Muddy Waters og Little Walter.
Fylkesveg 615
Fylkesveg 615 (Fv615) går mellom Sandane i Gloppen kommune og Storebru i Flora kommune. Vegen vart opna i 1989, då den siste delen av vegen mellom Hestenesøyra og Hyen stod ferdig. Vegen er 69,9 km klang.
Ike Turner
Biografi
Ike Turner sin musikarkarrière starta seint i 1940-åra då han starta bandet The Kings of Rhythm. I 1951 spelte bandet inn det som enkelte hevdar er den første rock and roll-songen nokon gong med «Rocket 88». Plateselskapet Chess, som gav ut singelen, krediterte derimot songen til Jackie Brenston and His Delta Cats, eit band som ikkje eksisterte. Brenston var både saksofonist og vokalist på songen. «Rocket 88» vart spelt inn i Sun Studio i Memphis av Sam Phillips. Songen er òg ein av dei aller første innspelingane med forvrengd gitar, som kom til ved at ein av forsterkarane vart øydelagd då han fall i golvet før innspelinga.
Fylkesveg 615
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreformen trødde i kraft fekk han status som fylkesveg.
Ike Turner
Biografi
Ike and the Kings of Rhythm slo seg ned i St. Louis i Missouri der dei vart lokalt kjende. I denne perioden jobba Turner som talentspeidar for sjølvstendige plateselskap, inkludert Sun Records, og hjelpte Howlin' Wolf, Sonny Boy Williamson, Elmore James og Otis Rush med å få platekontraktar. Han var òg ofte med desse bluesartistane som gitarist. Musikalsk vart Turner kjend for ein hardtslåande gitarstil.
I 1976 forlet Tina Ike etter å ha vorte utsett for vald over mange år. Ike Turner mista fotfestet i den nasjonale marknaden og strevde for å oppnå suksess som soloartist. Han gav ut to mislukka soloalbum og vart etter kvart arrestert for dop- og våpenanklager, som han vart dømd for i 1989. Han slepte ut av fengsel i 1993. Etter den tid lagde han to soloalbum i eige studio og skreiv boka Taking Back My Name.
I 2001 gav han ut albumet Here and Now som han vart nominert til Grammy for. I 2005 spelte han på Gorillaz sitt album, Demon Days, der han spelte piano på songen «Every Planet We Reach Is Dead». Han drog òg på turne med bandet for å spele på akkurat denne songen. I 2007 vann Ike Turner Grammy-pris for «beste tradisjonelle blues-album» med albumet Risin' With the Blues.
Turner døydde 12. desember 2007 i ein alder av 76 år i heimen sin i San Marcos i California av ein kokainoverdose.
Sérgio Ricardo de Jesus Vertello
Sérgio Ricardo de Jesus Vertello er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Albirex Niigata og Avispa Fukuoka.
Ytre Øksningan
Ytre Øksningan er ei øy i øygruppa Øksningan i Herøy kommune i Nordland. Ho har eit areal på 2,1 km² og 78 innbyggjarar (2001).
Øya ligg nord for Indre Øksningan og sør for Seløya. I aust ligg Hestøya og i vest Vardøya.
Giglio
Giglio er ei øy og ein kommune i Italia og ein del av Dei toskanske øyane, utanfor nordvestkysten i provinsen Grosseo.
Geografi
Mellom øya og fastlandet ligg eit 16 km breitt sund. Øya er fjellkledd og det høgaste punktet er Poggio della Pagan med ei høgd på 496 moh. Øya er dekt av middelhavsvegetasjon med store furuskogar og fleire vingardar som produserer den kjende vinen Ansonaco. Kysten er 27 km lang, og består av klipper og fleire stemmningsvekkande bukter: Arenella, Cannelle, Caldane og Campese, den største bukta med ein liten landsby med same namn.
Historie
I 805 vart ho donert av Karl den store til klosteret Tre Fontane i Roma og kom seinare inn under familiane Aldobrandeschi, Pannocchieschi, Caetani og Orsini og kommunen Perugia. I 1241 øydela den sicilianske flåten til keisar Fredrik II den genuesiske flåten. Frå 1264 kom Giglio inn under Reublikken Pisa og frå her gjekk ho seinare til Medici-familien. Ho vart råka av fleire åtak frå sarasenarane, som først gav seg i 1799.
I tillegg til historia har øya alltid vore kjend for gruvene sine. Mange søyler og byggverk i Roma vart bygd med granitt frå Gigilo.
Transport
Isola del Giglio har samband til Toscana mellom Porto Santo Stefano og Orbetello Scalo.
Kopparstad
Kopparstad er ein av tre grunnkrinsar på Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre, og tilsvarar matrikkelgarden med same namn. Kopparstad grensar til grunnkrinsen Kvalsund i aust og Kvalsvik i nord.
Geografi
Kopparstad strekkjer seg frå Søre Vaulen, og opp på Kvalsundfjellet, og frå Kvalsund grunnkrins til Skorpesundet. Kopperstad er rimeleg flatt nede med sjøen, før det går brattare og brattare oppover mot fjellet. Grunnkrinsen grensar mot Kvalsvik ved toppane Rjåhornet og Varden. Lenger nede i fjellet, inn mot grensa til Kvalsund, ligg Hestinghornet, og i andre enden av krinsen, nesten ned mot Skageneset, ligg Skagetåa. Mellom Skagetåa og Rjåhornet, ligg vatna Lisjevatnet og Lemevatnet. Fylkesveg 20 som kjem over til Kvalsund frå Bergsøya, endar på Kopparstad.
Slekstnamnet Kopperstad
Det er i underkant av 150 som har slekstnamnet Kopperstad.
Vestvågøy kommune
Vestvågøy er ein kommune i Lofoten i Nordland fylke. Kommunen blei til den 1. januar 1963 då kommunane Borge, Buksnes, Hol og Valberg blei slått saman. Det meste av kommune ligg på øya med same namn.
Vestvågøy grensar til Vågan kommune i aust og Flakstad i vest. Hurtigruta legg til dagleg i Stamsund.
Kommunevåpenet syner to opprette og motstilte sølv tørrfisk på blå bakgrunn.
Indre Øksningan
Indre Øksningan er ei øy i øygruppa Øksningan i Herøy kommune i Nordland. Ho har eit areal på 2,3 km² og 91 innbyggjarar (2001).
Øya ligg sør for Ytre Øksningan og vest for Sør-Herøy.
Shinichi Fujita
Shinichi Fujita er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Albirex Niigata og Ventforet Kofu.
Tidvatn
Tidvatn er ei nemning på at nivået på havet stig og senker seg i høve til land. Det er mest månen, men og sola, si tiltrekkingskraft som skaper fenomenet.
Fjøre sjø eller lågvatn er når vatnet er på sitt lågaste. Flod, og kalla høgvatn, er når tidvatnet er på sitt høgste. Ei vasslinje ved gjennomsnittleg flod vert kalla eit flomål. Når ein går frå flod til fjøre vert det kalla ebbe. Tidsrommet mellom to høgvatn eller to lågvatn i norske kystområder er kring 12 timer og 25 min, dvs. eit halvt månedøgn. Dei største vekslingane i vasstanden skjer omtrent ved ny- og fullmåne og ca. 71/4 dagar før og etter springflod har ein den minste vekslinga i vasstanden (nippflod). Dei største vekslingane vert kalla spring, som springflod og springfjøre. Overgangen frå flo eller frå fjøre vert kalla straumkantring eller straumkentring.
I innhav og innsjøar er tidvatnet som regel heilt ubetydeleg.
Kombinasjonen av flod og kraftig vind, gjerne saman med eit kraftig lågtrykk, kan gje stormflod. Då når floda enda høgare enn normal springflod og kan skapa flaum. I ekstreme tilfelle har slik flaum gjort stor skade.
Atmosfæren er òg påverka av tidvasskreftene, såkalla tidluft eller atmosfærisk tidvatn, men effekten er små i forhold til andre faktorar i atmosfæren, som høgtrykk og lågtrykk.
Årsak
Isaac Newton synte at tidvatnet kom som følgje av tyngdekrafta. Månen og sola trekkjer i vassmassane i havet, men sidan tiltrekkinga er avhengig av avstanden, er han sterkast på den sida som vender mot månen, slik at vatnet strøymer mot punktet der månen står i senit. På den motsette sida vil trekkinga vere svakare, og her vil vatnet strøyme mot det diametralt motsette punktet. Sidan jorda roterer vil ein få to høgvatn i døgnet. Sidan banane til månen og sola og ekvatorplanet til jorda alle dannar ein vinkle med kvarandre, i tillegg at avstanden mellom jorda, månen og sola varierer gjennom året, så vil den geografiske fordelinga av tidvatnet verte ganske komplisert. Månen er derimot nærast og har størst innverknad, slik at tidvatnet i hovudsak følgjer månedøgnet.
Vatnet kan ikkje strøyme fritt mot senitpunktet til månen på grunn av landområda rundt om på jorda. Det vert derfor danna fleire lange bølgjer, tidvassbølgjer, som forplantar seg langs kysten.
MBA
Master of Business Administration, forkorta MBA er ei grad i bedriftsleiing, typisk økonomi og leiing innanfor høgare utdanning. Graden blir ofte teke som påbygging til ikkje-økonomiske grunnutdanningar.
Tidvatn
Årsak
På same stad skjer flod og fjøre forholdsvis regelmessig med ei viss mengd timar og minuttar etter den øvre og nedre kulminasjonen til månen. Tidsrommet mellom månekulminasjonane og det påfølgjande høgvatnet vert kalla hamnetid og varierer frå stad til stad.
Astronomiske tidvatn
Høgaste astronomiske tidvatn (HAT) er den høgaste vasstanden ein kan rekne seg fram til under middels meteorologiske tilhøve og ved alle moglege konstellasjonar mellom jord, måne og sol. I praksis reknar ein ut HAT ved å lage tidvasstabellar for 19 år, og plukke ut det høgaste tidvatnet. Høgaste astronomiske tidvatn er på sjøkarta referansenivået for høgder på bruer, luftspenn o.a.
Lågaste astronomiske tidvatn er den lågaste vasstanden ein på tilsvarande måte kan rekne seg fram til. Lågaste astronomiske tidvatn kan likevel vere høgre enn sjøkartnull.
Meteorologiske faktorar som vind og lufttrykk kan gje til dels store avvik frå det astronomiske tidvatnet, til dømes stormflod.
Tidevasskilnadar
I ope hav er tidvasskilnadane som regel små. Topografien langs kysten av større landmassar får langt meir og sei for både tidspunkt og storleiken til tidvatnet. I bukter og elvemunningar kan til dømes skilnaden vere fleire meter. I Bay of Fundy på Nova Scotia kan ein få ein skilnad opp mot 20 meter ved springflod og ved Avenmouth i Bristolkanalen opp mot 14 meter, medan St. Malo i Bretagne får opp mot 12 meter. I Noreg er tidvasskilnadane små på Aust- og Sørlandet, berre kring 35 cm ved Mandal i november. Oppover kysten av Vestlandet aukar tidvatnet og lengst nord i Noreg er skilnaden nesten tre meter.
Wenche Lyngholm
Wenche Lyngholm er ein norsk politikar for SV. Ho vart innvald på Stortinget frå Østfold i 1989.
MBA
Nokre norske høgare lærestader som tilbyr MBA er Handelshøgskolen i Bodø, Oslo Markedshøyskole, Handelshøyskolen BI og Norges Handelshøyskole.
Tidvatn
Tidvasstraumar
Når vatnet renn frå fjøre til flod og omvendt, får ein tidvasstraumar, som varierer i både styrke og retning. I sund og fjordar kan desse straumane bli særs sterke, som i Moskenesstraumen i Lofoten og Saltstraumen i Salten.
Tidvantet kan i enkelte område gå oppover elvar som ei stor, brytande bølgje kalla bore eller mascaret.
Omar Khayyám
Omar Khayyám var ein persisk diktar, filosof og vitskapsmann (særleg matematikk og astronomi). Som diktar er han særleg kjend for sin Rubaiyát, og som matematikar for sin algebra og arbeidet med tredjegradslikningar. Han fekk bygd eit astronomisk observatorium i Esfahan og gjorde dei astronomiske beregningane som førte til ein ny kalender.
Jun Mizukoshi
Jun Mizukoshi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Albirex Niigata og Ventforet Kofu.
Billion
Ein billion er tusen milliardar, eller ein million millionar, det vil seie det naturlege talet 1 000 000 000 000 som òg kan skrivast 1012.
125 Liberatrix
125 Liberatrix er ein hovudbelteasteroide. Han har ei relativ lys overflate og eit M-type-spektrum. Liberatrix er eit medlem av asteroidefamilien Libertatrix som ber namnet hans. Asteroiden blei oppdaga av Prosper Henry den 11. september 1872. Asteroiden var hans første. Asteroidenamnet blei sannsynlegvis valt for å markera frigjeringa av Frankrike under kollapsen av Det andre franske keisardømet i 1870. Så langt er to okkultasjonar av Liberatrix blitt observerte. Lyskurva til asteroiden har eit stort utslag som indikerer ei avlang eller uregelmessig form.
Billion
I dei fleste engelsktalande land tyder billion 1 000 000 000, altså talet som heiter ein milliard på norsk, medan talet 1 000 000 000 000 heiter trillion.