cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erling Skjalgsson
Erling vart drepen av Aslak Fitjaskalle.
Straumsfjorden i Solund
Det sørlege innløpet til fjorden ligg mellom holmane Storoksen og Litloksen i aust og Krokøyna i vest. Den nordlege grensa går mellom Stornova i aust og Store Floskjeret i vest. På austsida ligg dei to grendene Kolgrov og Hjønnevåg.
Whiteford Sands
Whiteford Sands er ei 3 km lang strand på nordsida av Gowerhalvøya, sør i Wales. Ho er den nordlegaste stranda på Gower og strekkjer seg langs Loughor-estuaret.
Stranda er berre tilgjengeleg til fots, og dette gjer at ho er forholdsvis roleg samanlikna med mange andre strender på Gower. Whiteford fyr i støypejern står i bukta utanfor stranda.
Whiteford Burrows er eit sanddynesystem bakom Whiteford Sands. Dette området består av sanddyner og furuplantasjar og er klassifisert som eit nasjonal naturreservat.
Nessefjorden
Nessefjorden er ein liten fjordarm av Sognesjøen og Sognefjorden på øya Sula i Solund kommune.
Fjorden har innløp mellom Kråkeneset i aust og Åboreneset i vest og Fluskjera og Fluskjerholmen ligg midt i innløpet. Frå her strekkjer fjorden seg 6,5 km nordover. Nesøyna ligg på vestsida av den ytste delen av fjorden. Det ligg tre bruk inne i fjorden. Pollen ligg på vestsida, rett nord for Nesøyna. På austsida ligg Eidet ved søndre Eidsvågen. Ein kilometer lenger nord ligg nordre Eidsvågen på nordsida av Sula. Inst i fjorden ligg Nessevågen og Nessa, som har gjeve namn til fjorden.
Blått Flagg
Ein må søkje om statusen kvart år og stader som får statusen kan heise det blå flagget.
I 2009 hadde Bystranda og Hamresanden i Kristiansand og Storøyodden i Bærum, samt fleire båthamner på Sør- og Austlandet Blått flagg-sertifisering. Den norske Blått Flagg-sesongen varer frå 23. juni til 31. august.
Erven Nunataks
Erven Nunataks er ei lita gruppe nunatakar 7,5 nautiske mil nordaust for Putzke Peak i McCuddin Mountains i Marie Byrd Land. Dei vart kartlagde av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1959–65, og han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Raymond D. Erven, ein meteorolog i US Antarctic Research Program ved Byrd-stasjonen i 1964.
Yuki Nakamura
Yuki Nakamura er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben FC Gifu.
Mathias Mortenson Flokenæs
Mathias Mortenson Flokenæs var lærar og forkynnar. Han var fødd i Vassbotnen i Vevring i Naustdal kommune. Flokenæs vart seinare buande i Flokenes. I 1802 slutta han seg til haugevenene. Flokenæs var lærar i Førde prestegjeld fram til 1820.
Ford Nunataks
Ford Nunataks er ei gruppe nunatakar og låge toppar som liggoppom eit nettverk av isdekte ryggar som strekkjer seg over 9 nautiske mil, som ligg 7 nautiske mil nordvest for Murtaugh Peak i Wisconsin Range i Horlick Mountains i Antarktis. Dei vart kartlagde av US Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960–64, og han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Franklin E. Ford, ein mekanikar som overvintra ved Byrd-stasjonen i 1961 og Amundsen-Scott-stasjonen i 1965.
Grammatisk trekk
Eit grammatisk trekk, er eit innhaldselement som skil dei grammatiske orda i eit bøyingsparadigme frå kvarandre. Eit sett av grammatiske trekk som står i komplementær distribusjon dannar ein grammatisk kategori.
Bielecki Island
Bielecki Island er ei øy 0,5 nautiske mil nord for Trundy Island i vestleg del Joubin Islands. Ho vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Johannes N. Bielecki, ein assisterande teknikar på RV «Hero» på den første antarktisreisa hennar til Palmer Station i 1968.
Pyroksen
Pyroksen er eit kjemisk ueinsarta mineral. Dei to vanlegaste pyroksentypane er diopsid og enstatitt. Pyroksen kan skiljast frå liknande mineral på den særeigne måten mineralet spaltar på. Mineralet har kjemisk svakare bindingar i to retningar. Steinprøvane har derfor alltid spalteplan som står om lag 90 grader (vinkelrett) på kvarandre.
Pyroksen er stabilt i ei rekke geologiske miljø (stabilt med variert trykk og temperatur). Det finst til vanleg i magmatiske og metamorfe bergartar danna ved høg temperatur. Havbotnsbergartane gabbro (djupbergart) og basalt (dagbergart) inneheld typisk ein del pyroksen. Pyroksen er etter feltspat truleg det vanlegaste mineralet i jordskorpa.
Pyroksen har til no ikkje vore brukt til mange praktiske føremål, men kan vere ein mogeleg slaggdannar i jarnindustrien grunna evna til å takle høge temperaturar. Olivin og dolomitt vert som oftast brukt til dette føremålet.
Stipe Plazibat
Stipe Plazibat er ein kroatisk fotballspelar.
Han spela for klubbane FC Gifu og V-Varen Nagasaki.
Arbeidarklassen
Arbeidarklassen er den eine av dei to hovudklassane i det moderne samfunnet, det vil seie industrisamfunnet og eventuelt det somme kallar det post-industrielle samfunnet. Den andre er borgarskapet (la bourgeosie, bursjoasiet).
Definisjon
Definisjonen av dei to klassane er ifølgje Karl Marx si klassiske samfunnsanalyse at arbeidarklassen ikkje eig produksjonsmiddel og derfor er heilt avhengig av å selje arbeidskrafta si for å overleve. Borgarskapet er motsett den klassen som eig produksjonsmiddel i eit kapitalistisk samfunn, pluss nokre privelegerte tilsette dei bruker til å drive (leie) ting for seg. Ofte er direktørar i aksjeselskap både tilsette med privilegium i høve til vanlege tilsette, og deleigarar samtidig. Mellom arbeidarklassen og borgarskapet vil det vere ulike mellomlag, både eit tradisjonelt småborgarskap av bønder og småhandlarar, folk i såkalla «frie yrke» som til dømes advokatar og legar, og høgtlønte funksjonærar i leiande stillingar. Tidlegare blei alle med høgare utdanning (akademikarar) rekna til mellomlaga, men det verkar urimeleg i dag.
Historie
Den moderne arbeidarklassen oppstod med den industrielle revolusjonen på 1800-talet. Med automatiseringa av industriell produksjon i utvikla land, og utflytting av arbeidsintensiv verksemd til andre delar av verda, har det blitt hevda at samfunn som det norske i dag er post-industrielle (etter-industrielle), og at arbeidarklassen ikkje finst lenger, iallfall ikkje som ein hovudklasse i samfunnet. Mot dette kan det for det første hevdast at industrien framleis er eit berande element for norsk velstand, og for det andre at arbeidarklassen i Marx sin forstand framleis er eit fleirtal i folket, faktisk større enn nokon gong. Dei aller fleste, også dei fleste akademikarar, lever i dag berre av å selje arbeidskrafta si, utan særlege privilegium i høve til andre arbeidstakarar. Derimot kan det hevdast at arbeidarklassen i dag er meir kulturelt samansett enn før.
Lifjorden
Lifjorden er namnet på fleire fjordar i Noreg:
Into the Purple Valley
Hovudfokuset på albumet er musikk om og frå tida kring Dust Bowl, og kva som skjedde i Amerika på den tida, både samfunnsmessig og musikalsk. Albumet består berre av coversongar av artistar som Woody Guthrie og Leadbelly.
Allmusic skreiv i meldinga si at det syner Cooder si «leksikonkunne om musikk frå denne tida, kombinert med ei instinktiv kjensle for songane. Fenomenal er det skildrande ordet for å skildre spelinga hans, om det er på gitar, hawaii-gitar, mandolin eller andre uvanlege instrument han fann. Dette er eit must for dei som elskar virtuos musikk, autentiske omarbeideingar frå ein æra, eller rett og slett berre god musikk.»
Mama av Genesis
«Mama» er ein song av det britiske rockebandet Genesis frå 1983 på albumet Genesis. Songen vart gjeven ut som den første singelen frå albumet. Han er kjend for den grove trommemaskinen i starten av songen, komponert av Mike Rutherford, som fører til minimalistiske synthesizerlinjer og etter kvart stemma til Phil Collins. Songen er den mest suksessrike singelen til bandet i Storbritannia med ein fjerdeplass på UK Singles Chart. Songen nådde òg Topp 10 i Sveits, Austerrike, Noreg, Irland og Nederland. Han var mindre populær I USA, der han berre nådde 73. plass på Billboard Hot 100. Ei nyutgjeving av singelen i 1992 nådde så vidt Topp 40 i Tyskland.
Into the Purple Valley
Plateomslaget vart kåra til det 12. beste gjennom tidene på lista til musikkmagasinet Rolling Stone.
Mama av Genesis
På siste verset vert det nytta ekte trommer, men det vert nytta «gated reverb»-effekt på lyden.
Into the Purple Valley
Innhald
(Merk: «Billy the Kid» vart i røynda komponert av Woody Guthrie, og «Taxes on the Farmer Feeds Us All» av Fiddlin' John Carson.)
Mama av Genesis
Tema
Songen omhandlar ein ung mann som lengtar etter ei spesifikk prostituert jente. På DVDen The Genesis Songbook seier produsenten Hugh Padgham at inspirasjonen til latteren til Collins på songen kom frå rap-pioneren Grandmaster Flash-songen «The Message».
Musikkvideo
Musikkvideoen for songen følgjer i stor grad teksten og syner Collins som syng til ei mystisk kvinne, medan Banks og Rutherford spelar i bakgrunnen.
Versjonar
Det finst minst fire versjonar av studioopptaket av «Mama»: fullversjonen (7:28, på 12"-singelen og seinare CD-singelen), ein noko forkorta versjon (6:48, på sjølve albumet), ein forkorta versjon (6:03), gjeve ut som 7" singel og på samlealbum Turn It on Again - Best of '81-'83) og ein mykje kortare versjon (5:18, gjeve ut som 7" og 12" singel). Eit øvingsopptak frå 1983 som vert kall a«work in progress», finst på plateboksen Genesis Archive 2: 1976-1992. Dette synte korleis Genesis prøvde ut nye songar. Bandet spelte medan Phil Colins prøver å synge det han kom på.
Songen vart framført på alle turneane til Gensis etter 1983.
Eit konsertopptak finst på The Way We Walk, Volume One: The Shorts og Live Over Europe 2007, og på DVDane Genesis Live at Wembley Stadium og When in Rome 2007.
William Edward Boeing
William Edward Boeing var ein flykonstruktør som var grunnleggjaren av The Boeing Company. Han vart fødd i Detroit i Michigan og var son av Wilhelm Böing som hadde emigrert frå Tyskland i 1868 og vorte rik på gruvedrift. I 1902 reiste William Boeing til Washington hjå venen J.H. Hewitt som hadde gode kontaktar innan tømmerindustrien og innan kort tid starta han føretaka Greenwood Timber Company og Boeing & McCrimmon Company.
I 1910 reiste William Boeing saman med nokre vener til California for å sjå på ei flyoppvising. Han overtalte ein av pilotane til å ta han med på ein tur, men etter å ha venta i fire dagar, reiste piloten utan at Boeing fekk seg nokon tur.
I 1911 møttest William Boeing og George Conrad Westervelt. Dei vart vener, sidan begge hadde same interessa for å fly. Dei gjekk saman om føretaket Pacific Aero Products Co og sjøflyet B&W. Westervelt slutta før flyet vart ferdig, men William Boeing fullførte prosjektet åleine. Då sjøflyet skulle testast den 29. juni 1916, var testpiloten som skulle fly flyet forseinka, og William Boeing sette seg sjølv bak spakane i staden. Då piloten endeleg nådde flyhangaren, hadde Boeing akkurat letta frå innsjøen.
William E. Boeing gifta seg i 1921 med Bertha Potter Paschall, som hadde to søner frå eit tidlegare ekteskap. William E. Boeing Junior vart fødd i 1923.
I 1934 vart Boeing skulda for å driva monopol. Føretaket vart splitta opp i United Aircraft Corporation, Boeing Airplane Company og United Airlines. William E. Boeing som no var over 50 år gamal, trekte seg heilt frå flyindustrien og selde alle aksjane sine.
Märtha Louise av Noreg
Prinsesse Märtha Louise av Noreg er ei norsk prinsesse, dotter av kong Harald og dronning Sonja.
Märtha Louise vart oppkalla etter farmor si, kronprinsesse Märtha av Noreg. Ho fekk seinare veslebroren Haakon Magnus, som vart kronprins av Noreg.
I 1990 vart den norske grunnlova endra slik at kvinner fekk arverett til trona. Den eldste prinsessa eller prinsen går føre i arverekkja. Endringa vart ikkje gjort med attendeverkande kraft, slik at Märtha Louise kjem bak den yngre bror sin i arverekkja.
1. februar 2002 sa ho frå seg tittelen høgvyrde prinsesse. Ho mottek ikkje lenger apanasje og er sjølvstendig næringsdrivande.
Den 24. mai 2002 vart Märtha Louise gift med forfattaren Ari Behn. Dei har tre døtrer, Maud Angelica fødd i 2003, Leah Isadora fødd i 2005, og Emma Tallulah fødd i 2008.
Som faren stammar Märtha Louise direkte ned frå dronning Victoria av Storbritannia. Ho står difor på lista over dei som har arverett til den britiske trona.
Mellom utmerkingane Märtha Louise har fått, er òg storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.
Titlar
Hennar Kongelege Høyhet Prinsesse Märtha Louise av Noreg (1971-2002) Prinsesse Märtha Louise av Noreg
Leiv Eiriksson
Bakgrunn
Leiv var ein viking, oppvaksen på garden Brattalid i Eiriksfjord på Grønland. Han var son av Eirik Raude, som var son av Thorvald Asvaldsson. Mora var Thjodhild. Eirik Raude er rekna å koma frå Jæren i Rogaland fylke.
Frå Brattalid reiste Leiv sørover til nordspissen av Newfoundland som han kalla Vinland. Ein reknar 9. oktober 1000 som tidspunktet for denne oppdaginga. Der bygde han hus (Leivsbuene) og overvintra. Han reiste fleire gonger nedover for å overvintra.
I 1960 fann Helge Ingstad att Leivsbuene på L'Anse aux Meadows i Canada.
Dust Bowl
The Dust Bowl («støvskåla», «støvgropa» eller «støvbollen») er kallenamn på ei økologisk miljøkrise i sentrale område av Nord-Amerika i 1930-åra og namn på dei områda som vart råka av krisa, som vil seie det vidstrekte prærie- og steppelandet The Great Plains i midtvesten i USA og Canada (særleg Saskatchewan). Perioden var prega av økonomisk depresjon, ekstrem tørke og ofseleg erosjon på grunn av vind, der det øvste laget av jordsmonnet i det tørre landskapet bles bort i ofselege støvstormar. Tørken råka dei sørlege og sentrale slettene i delstatane Colorado, Nebraska, Kansas og Oklahoma ned til New Mexico og Texas. Dei nordlege præriane i USA vart ikkje like hardt ramma. Øydeleggingane i jordbruket forlengte den store depresjonen i landet og førte til stor utflytting frå dei vondaste ramma prærieområda. Dårlege jordbruksmetodar med opploga grasdekke og årelang tørke forårsaka hendingane. Det vondaste var over rundt 1937, men mindre støvstormar varte heilt til 1941.
Uttryket dust bowl som tilnamn på dei råka områda vart skapt av ein journalist våren 1935. Det er sidan òg vorte brukt om tilsvarande ekstreme tørkeperiodar og tørre, ufruktbare jordbruksområde andre stadar.
Bakgrunn
Allereie frå 1860-talet var det ei tilstrøyming av jordbrukarar til præriane. Før og på 1920-talet flytta mange fleire bønder ut til slettene då dei såg nye høve til å auka produksjonen. Graslettene vart pløygde opp for å dyrka kveite. I mange år med mykje regn kunne ein dyrka svært mykje korn. I byrjinga av 1930-talet sette det inn ei vedvarande tørketid. Til trass for dette heldt bøndene fram med å dyrka på same vis; jordsmonnet vart fråteke grasdekket av pløyinga over enorme område, og fordi ein pløya i rette linjer og ikkje etter konturane til landskapet vart jordsmonnet ytterlegare blottlagt for erosjonskreftene. Jorda vart utarma for næringsemne og topplageret til marka som heldt jorda på plass forsvann. Ein rekordavling av kveite i 1931 førte til at kornprisane sokk og bøndene fekk ein tyngre økonomisk situasjon.
Forløp
Den aller vondaste tørken og erosjonen rørde 400&nbsp;000 km2 sentrert i panhandle-områda i både Texas og Oklahoma og dei tilgrensande delane av New Mexico, Colorado og Kansas.
Ordstamme
I morfologien er stammen til ei ordform den delen som er felles for fleire av eller alle ordformene i bøyingsparadigmet. Som regel er stammen det som er igjen av ordet dersom ein tek vekk bøyingsaffiksa.
Dust Bowl
Forløp
Ei masseflukt av utarma bønder og landarbeidarar frå Oklahoma (såkalla Okies) og andre av delstatane på slettene starta, ikkje minst mot California.
Ordstamme
To norske døme
Paradigmet til det norske substantivet HEST er eit greitt og uproblematisk døme; det er sett inn ein bindestrek mellom stammen hest- og bøyingssuffiksa:
I dømet HEST er stammen lik den ubundne eintalsforma, og dette er regelen ved såkalla "sterke" substantiv på norsk. Ved "veike" substantiv svarar ikkje stammen til nokon av bøyingsformene, sidan alle har eit bøyingssuffiks. Eit døme er substantivet HOPPE:
Dust Bowl
Mottiltak
Amerikanarane lærte mykje om jordbruksteknikkar og økologi av krisa. Blant tiltaka som vart tekne i bruk var konturpløying, varierande (ikkje så djup) plogdjupn, tilsåing av bomullsåkrane etter innhaustinga, tiltak mot overbeiting ved reduksjon av dyrehaldet, skogplanting, ugraskontroll og anna jordpleie.
Den økologiske krisen førte til at den amerikanske regjeringa oppretta Soil Conservation Service, no kalla Natural Resources Conservation Service.
Ordstamme
Eit tysk døme
I paradigmet til det tyske verbet SPIELEN 'spele' finst det ikkje berre bøyingssuffiks, men i perfektum partisipp også bøyingsprefiks:
Stamme versus rot
Ei stamme som ikkje kan delast opp i mindre morfologiske element, er ei rot, slik som hest- og hopp over. Mange stammer inneheld ei rot pluss eitt eller fleire avleiingsaffiks. Eit døme er substantivet FJORDING; vi har sett teiknet · mellom rota fjord av avleiingssuffikset ing:
Bills Island
Bills Island er ei øy som ligg like nordaust for Goudier Island ved hamna Port Lockroy i Antarktiske Arkipel. Ho vart oppdaga og kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under Jean-Baptiste Charcot. Namnet finst på eit kart basert på ei kartlegging Discovery Investigations frå 1927, men kan kome frå eit tidlegare namgjeving.
Artisjokk
Artisjokk eller artiskokk (Cynara cardunculus var. scolymus ) er ein fleirårig tistel i artisjokkslekta (Cynara). Delar av blomen, artisjokkbotnen eller artisjokkhjartet, blir brukt som grønsak og er rekna som ein delikatesse som blir mykje brukt i fransk og italiensk mat.
Artisjokk er ei kulturform av kardon som stammar frå middelhavslanda. Planten blir opptil 1,5 m høg. Blada er sølvgrøne og blir 50-80 cm lange. Blomane er purpur- eller lilla-raude og har ein diameter på rundt 10 cm.
Ulrik Fredrik Gyldenløve
Ulrik Frederik Gyldenløve var son av kong Fredrik III av Danmark-Noreg og Margrete Pape og dermed halvbror av Kristian V. Han var dansk adelsmann og statthaldar i Noreg i tida 1664–1699.
Artisjokk
Korgdekkeblada og blomekjernen er etande. Han kan lagast til gjennom koking, steiking, damping, baking eller grilling.
Ulrik Fredrik Gyldenløve
Gyldenløve vart naturalisert adelsmann i 1655. Han vart greve av Larvik i 1671. Gyldenløve var eit namn gjeve til dansk-norske kongar sine born fødd utanfor ekteskap. Greven hadde såleis ikkje arverett til trona.
Han hadde tre ekteskap: 1. Sofie Urne, 2. Marie Grubbe (1660–1670) og 3. Augusta Antonia av Altenburg.
Gyldenløve gjorde ein stor innsats for Noreg som statthaldar. Han sette i verk ymse reformarbeid, mellom anna innanfor avgifts- og skattelovgjevinga. Han la òg ned eit stort arbeide i styrking av forsvaret, i første rekke ved gjenreising av forsvarsflåta og forsterking av dei norske festningane.
Han synte seg som ein dugeleg feltherre under Gyldenløvefeiden. Etter freden i Lund i 1679 flytta han til København og styrte Noreg derifrå. Etter at kong Kristian V døydde i 1699 fekk han mindre makt og trekte seg ut av statsstyret og flytta til Hamburg. Der han budde han dei siste fem åra av livet sitt og døydde der. Han blei bisatt i Vor Frue kyrkje i København.
Den nynorske songskatten
Den nynorske songskatten er ei sakprosabok skriven av Terje Aarset, fyrsteamanuensis i nordisk språk ved Høgskulen i Volda. I boka tek han for seg femten folkekjære songar med nynorsk tekst, og gjev ein kulturhistorisk gjennomgang av tekstane og tonane. Dei omtalte songane er frå perioden 1860 til 1931. Mellom dei er «Blåmann», «Fagert er landet», «Den fyrste songen», «Mellom bakkar og berg», «Det lyser i stille grender» og «Å Vestland, Vestland».
Kveik til arbeidet med boka fekk Aarset då han kom over eit nummer av tidsskriftet Norsk Toneblad i ein bruktbutikk i Trondheim og der fann omtale av songen «Kaldt og mørkt og lite sol». Under arbeidet med stoffet samla han på seg ti-tolv hyllemeter med songbøker.
Boka er gjeven ut på Fagbokforlaget og kom ut i oktober 2009. Ho er del av Landslaget for norskundervisning (LNU) sin skriftserie og har der nummer 177. Det Norske Samlaget fekk fyrst tilbod om å gje henne ut, men takka nei. På bokomslaget er brukt eit utsnitt av målarstykket «Sovende mor med barn» av Christian Krohg.
Lesarane til vekesavisa Dag og Tid kåra Den nynorske songskatten til Årets nynorskbok for 2009.
Folkefront
Nemninga Folkefront blir vanlegvis bruka om dei alliansane som blei inngått på venstresida i europeisk politikk for å hindre utbreiinga av fascismen i 1930-åra. Desse alliansane i Frankrike og Spania kalla seg sjølve folkefrontar, såleis Front Populaire i Frankrike og Frente Popular i Spania, som begge vann vala i 1936. I Spania førte danninga av folkefrontregjeringa til at høgresida i landet sette i gang borgarkrigen, under leiing av general Franco.
Det var den kommunistiske Tredje Internasjonalen som på kongressen sin i 1935 slo inn på folkefrontstrategien, etter at dei til da hadde avvist alt samarbeid jamvel med andre sosialistiske parti. Folkefronten skulle ikkje berre omfattte arbeidarrørsla ("arbeidar-einskapsfront"), men også anti-fascistiske borgarlege. Kommunistane meinte derfor politikken til folkefrontane måtte halde seg innanfor borgarlege rammer, dei bremsa såleis radikaliseringa av arbeidarklassen i Frankrike i 1936, og stod jamvel i spissen for undertrykkinga av det radikale venstresosialistiske partiet POUM i Spania i 1937.
I etterkrigstida har nemninga folkefront eller liknande også blitt bruka om valalliansar på venstresida, såleis Den demokratiske folkefronten om valalliansen mellom Det italienske sosialistpartiet PSI og Det italienske kommunistpartiet PCI i 1948, og Folke-einskapen (Unidad Popular) om valalliansen som bringa Salvador Allende til makta som folkevald sosialistisk president i Chile i 1970.
DS «Skibladner»
DS «Skibladner», bygd på Motala Verkstad i Sverige mellom 1854–1856, er Noregs einaste hjuldampar, og er det eldste norske skip som framleis er i drift. Det er òg verdas eldste operative hjuldampar i rutegåande trafikk. Skipet trafikkerer Mjøsa, ifrå Eidsvoll til Lillehammer. DS «Skibladner» (av norrønt Skíðblaðnir) er oppkalla etter skipet Skidbladne i norrøn mytologi. Skibladner vert eigd og drive av AS Oplandske Dampskibsselskab (ODS).
DS «Skibladner» blir kalla Mjøsas kvite svane.
Rute
Utgangspunktet for dagens ruter er Gjøvik. Om sommaren (2010) går skipet i fast rute mellom Gjøvik, Kapp på Toten ved Kapp Melkefabrikk, Hamar, Eidsvoll tur/retur på onsdag, fredagar og søndagar. På tysdagar, torsdagar og laurdagar går ruta Gjøvik, Hamar, Gjøvik, Moelv, Lillehammer tur/retur. Det stoppar òg på Nes og Totenvika ved Panengen på søndagsavgangane.
Tidlegare gjekk skipet same ruta kvar dag mellom Eidsvoll og Lillehammer.
Mange av turane i sommarsesongen, både for charter og opne arrangement, er «Gladjazzturar» med orkesteret Gosen Gla'jazz.
Historie
Skibladner er oppkalla etter Skíðblaðnir, skipet til den norrøne guden Frøy, guden for sol, regn, fred og fruktbarheit Det skal ha hatt plass til alle Æsene og kunne kunne segle like godt til lands som til vatns, og det seglde alltid i medvind. Snorre seier at Odin hadde et skip som heit «Ski-bladne». Dette skipet kunne brettast saman som ein duk og kunne puttast i lomma. Sidan det er Snorre som skriv om det, reknar ein med at det må ha blitt oppfatta som eit særs viktig skip.
Før var skipet viktig for å transportere folk frå Eidsvoll til mjøsbyane Hamar, Gjøvik, Moelv og Lillehammer. I dag er Skibladner først og fremst til for turisme og fritidsturar. Den opererer berre om sommaren, fordi Mjøsa ofte er islagt og blir tappa ned om vinteren.
Skibladner var tidlegare viktig for postgangen. Framleis er det eige postkontor ombord med eige stempel. Det er populært å sende postkort som blir poststempla «Skibladner».
Mjøsa blir tappa ned om vinteren og før snøsmeltinga. Sjølv om Skibladner berre stikk 1,5m djupt kan ikkje båten nyttast før vasstanden har stege ein del, for å kunne nytte kaianlegga ved Mjøsa. Det skjer oftast i mai.
DS «Skibladner» vart freda av Riksantikvaren (Direktoratet for kulturminneforvaltning) 2. august 2006 som er 150-årsdagen for jomfruturen. Dette er første gong eit fartøy i rutetrafikk blir freda i Noreg. Noregs første kvinnelege sjøkaptein, YS-Stafo-leiaren Ingerid B. Bjercke, førte «Skibladner» i tre sesongar.
Maskin og utstyr
Hovudmaskinen om bord er ein trippel ekspansjon dampmaskin som yter 606 ihk, og kan gi skipet ein maksimal fart på 14 knop. Normal marsjfart er 12 knop.
Utdøydde artar
Utdøydde artar er artar det ikkje finst nokon levande individ att av. I mange høve kan ein art døy ut utanfor eit visst område (regionalt utrydda), eller utryddinga kan gjelda mindre delar av ein art, som underartar eller dyrerasar. Når alle artar innan ei større gruppe er døydde ut, kan ein også snakka om gruppa som utdøydd.
Utdøying er ein del av evolusjonen. Medan nye artar oppstår, vil andre døy ut, til dømes fordi dei ikkje er godt nok tilpassa miljøet sitt eller på grunn av endringar i arvematerialet. Av og til forsvinn likevel fleire artar enn normalt på grunn av ytre påverknader, som naturkatastrofar, miljøendringar eller innførte artar. Slike hendingar blir kalla masseutdøyingar eller masseutryddingar. Ein kjenner til at det har skjedd fem masseutdøyingar på jorda. Den mest omfattande var perm-trias-utryddinga, der rundt 96 % av alle artar i havet og 70 % av landlevande artar forsvann.
Nokre gonger kan menneske ønska å utrydda artar dei reknar som skadelege, til dømes skadedyr, ugras eller artar som gjev alvorleg sjukdom. I dag blir likevel utrydding som regel sett på som negativt for det biologiske mangfaldet og økosystemet artane tilhøyrer. Det at ein art forsvinn, kan ha store økologiske konsekvensar, mellom anna ved at andre artar som er avhengige av han også vil stå i fare for å minka eller døy ut. For å hindra eller retta opp utdøying kan ein verna artar eller habitat, driva avl og setja ut individ av truga artar.
Definisjon
Ein art får raudlistestatus som utrydda (EX) om det er svært liten tvil om at arten er utdøydd i heile verda. Vidare kan ein art få status som utdøydd i vill tilstand (EW) medan det framleis finst levande individ i fangenskap, eller ein kan rekna han som funksjonelt utrydda, det vil seie at det finst så få reproduserande individ igjen at han truleg ikkje er levedyktig.
I dag reknar ein artar som utdøydd dersom ein ikkje har observert han innanfor eit rimeleg tidsrom i høve til livssyklusen og levemåten det har, og etter at ein har leita i kjente eller forventa levområde utan å finna han. Fram til midt på 1990-talet brukte ein å erklæra artaar som utøydd dersom ein ikkje hadde sett dei på 50 år. Dette førte til at fleire dyr blei erklærte som utdøydde for så å bli oppdaga igjen.
Porcupine Tree
Porcupine Tree er eit engelsk band med opphav i Hemel Hempstead i Hertfordshire i England. Musikken deira er ein kombinasjon av rock, metall og alternativ. Frontfigur Steven Wilson kommenterte ein gong: «I like so many different types of things, and they all go into the melting pot, if you like, that produces the music of Porcupine Tree.»
Gjennom 90-talet var musikken mest psykedelisk, men også med element av elektronisk musikk, grunna at Steven Wilson og Richard Barbieri hadde ein stor fascinasjon for band som Tangerine Dream, Neu! og Can. Etter utgivinga In Absentia (2002), starta bandet å utforska tyngre musikk på platene, med inspirasjon frå blant anna Opeth.
Når dei speler konsertar nyttar Porcupine Tree ein storskjerm der dei prosjekterer video og bilder spesielt laga til den songen som blir spelt. Dette verkemiddelet tok dei i bruk under "In Absentia"-turneen, då dei starta å jobbe med den danske fotografen og filmlagaren Lasse Hoille. Dette blei raskt eit varemerke under konsertane til Porcupine Tree.
Sjølv om bandet har platekontrakt med Roadrunner og Atlantic, har dei også sitt eige plateselskap, Transmission. Dette stifta dei i 2003, og nyttar det til konsertutgivingar og begrensa utgåver, primært for fansen. Porcupine Tree har og ei offisiell vevside dedikert til deira plater, tilfang, osb, nemleg Burning Shed.
Diskografi
Porcupine Tree har så langt gitt ut ni studioalbum.
Richard Dawkins
Clinton Richard Dawkins er ein britisk etolog, evolusjonsbiolog og populærvitskapleg forfattar som held Charles Simonyi Chair for Public Understanding of Science ved Oxford University.
Richard Dawkins er mest kjend for boka The Selfish Gene (1976, på norsk Det egoistiske genet), som populariserte det gensentriske synet på evolusjon. Boka introduserte òg omgrepet mem og var såleis med på å grunnlegga disiplinen memetikk. I andre bøker har han argumentert for korleis gen kan verka på andre kroppar enn den dei sjølv sit i (The Extended Phenotype, 1982), og for evolusjon ved naturleg utval generelt.
Lifjorden i Hyllestad
Lifjorden er ein liten fjordarm på nordsida av Sognefjorden i Hyllestad kommune. Han har ei lengd på 6 km frå nordvest til søraust.
Richard Dawkins
Dawkins' seinaste bok er The God Delusion (2006), som er ein kritikk av religion. I boka hevdar han mellom anna at religionar urettmessig har ein privilegert immunitet mot kritikk.
Bakgrunnsstoff
Nettsider
Genki Yamada
Genki Yamada er ein japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Kyoto Sanga FC.
Bob Island
Bob Island er ei klipperik øy som er 1 nautiske mil lang og 145 meter høg. Ho ligg 4 nautiske mil søraust for Cape Errera på Wiencke Island i Antarktiske Arkipel. Ei øy i dette området vart kartlagd og fotografert av Belgica-ekspedisjonen (BelgAE) under Gerlache i 1898. Ho vart opphavleg kalla «Ile Famine», men i rapportane etter ekspedisjonen var over vart ho kalla «Ile Bob». I ei landmåling av området i 1955 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) gjekk dei i land på øya. Sjølv om posisjon og storleiken er noko forskjellige frå det BelgAE rapporterte. FIDS rekna derimot med at det var denne øya BelgAE fotograferte.
Whitesands Bay i Pembrokeshire
Whitesands Bay (walisisk Porth-mawr) er ei bukt og ei sandstrand med Blått Flagg-sertifisering i St Brides Bay i Pembrokeshire Coast nasjonalpark i Wales. Stranda ligg om lag 3 km vest for den vesle byen St. Davids og om lag 1,5 km sør for St Davids Head. Stranda er skildra som den beste surfestranda i Pembrokeshire.
Området nordaust for bukta er dominert av ei stor klippe på 181 meter over havet,kalla Carn Llidi. Pembrokeshire kyststi går langs bukta og vidare til dei meir avsidesliggande buktene i Porthlleuog og Porthmelgan, som ein berre kan nå til fots. I sør fører stien til Porthselau og St. Justinian's.
Det er sagt at St. Patrick hadde eit syn om å konvertere Irland til kristendomen her og sette segl ut bukta på 400-talet. Det ligg eit keltisk kapell, tileigna St. Patrick, nær bukta. Når fjøra er ekstra låg kan ein sjå spor etter ein eldgammal skog som er lagt under vatn.
Sosialistpartiet i Nederland
Sosialistpartiet (på nederlandsk Socialistische Partij, SP) er eit sosialistisk parti i Nederland. Det blei danna i 1972 som eit maoistisk parti, men forlet i 1991 formelt «marxismen-leninismen» som grunnlag, etter i praksis å ha gått bort frå desse dogmene lenge før. I 1994 fekk partiet sine første parlamentsmedlemmer, og i 1999 fekk det valt sin første medlem i EU-parlamentet, der det no har to. Der høyrer til dei venstregruppa GUE-NGL, Det sameinte europeiske venstre-Nordiske grøne venstre. Etter parlamentsvalet i 2010 var det det femte største partiet i Nederland, med 15 representantar i det nederlandske parlamentet. Leiar er Jan Marijnissen.
Departementet Calvados
Calvados er eit departement nordvest i Frankrike. Departementet ligg i regionen Basse-Normandie, og er kalla opp etter nokre klipper utanfor kysten.
Historie
Calvados er eit av dei 83 opphavlege departementa som vart oppretta 4. mars 1790 under den franske revolusjonen. Det vart danna frå delar av den tidlegare provinsen Normandie.
«Orne inférieure» var opphavleg påtenkt som namn til departementet, men ein valde å i staden kalle det opp etter ei gruppe klipper i sjøen utanfor kysten.
Landgangen under D-dagen fann stad på strendene i Baie de Seine 6. juni 1944. Byen Caen vart nesten utsletta etter slaga som følgde i tida etter.
Geografi
Departementet er i dag ein del av regionen Basse-Normandie og grensar til departementa Seine-Maritime, Eure, Orne og Manche. På nordsida ligg Baie de Seine, ein del av Den engelske kanalen, og i aust dannar Seinen grensa mot Seine-Maritime. Calvados inkluderer området Bessin, Pays d'Auge og området kalla «Suisse Normande» («Normannisk Sveits»).
Calvados mest kjende stader er Deauville og dei tidlegare elegante kasinobyane frå 1800-talet langs kysten.
Demografi
Innbyggjarane i departementet vert på fransk kalla calvadosiens (herrar) og calvadosiennes (kvinner)
I 1999 var det om lag 650 000 innbyggjarar i departementet, som dermed var det 30. mest folkesette i den europeiske delen av Frankrike.
Kultur
Bayeuxteppet stammar frå Bayeux, noko som gjer byen til ein av dei mest vitja turiststadane i Normandie.
Ved Courseulles-sur-Mer ligg det eit senter til minne om D-dagen og dei kanadiske styrkane som gjekk i land ved Juno Beach under den andre verdskrigen i 1944.
Turisme
Calvados er vorte delt inn i forskjellige turistområde: Bessin, Plaine de Caen, Bocage Virois, Côte de Nacre, Côte Fleurie og Pays d'Auge.
Hanukká
Hanukká blir feira med tenning av levande lys i ein spesiell lysestake med åtte vanlege armar og ein niande arm for sjammásjen («tenaren»), med feit mat og mjølkemat, glad musikk, tekstlesing og ofte med gjeving av gåver. Enkelte pyntar òg tre — noko som mange andre avviser som ein ikkje-jødisk skikk.
Hanukká, som tyder ‘innviing’ på hebraisk, blir feira til minne om da Tempelet i Jerusalem vart atterinnvigt av makkabearane i år 165 fvt. etter å ha vorte skjenda av den syriske okkupasjonsmakta. To aspekt ved denne innviinga har vorte vektlagde i ulik grad gjennom hundreåra — sigeren i frigjeringskrigen og underet ved lampeoljen som varte i åtte dagar i staden for ein. Nokre religionshistorikarar meiner det kan vera eit historisk samband mellom denne høgtida og sukkót (lauvhyttefesten) som finn stad eit par månader tidlegare.
Primærkjelder
Den eldste kjelda til hanukkahistoria finst i 1. og 2. Makkabearbok. Desse bøkene er ikkje med i Den jødiske bibelen men er inkluderte blant dei deuterokanoniske skriftene som er inkluderte i Septuaginta. Desse tekstene er rekna som kanoniske i etiopiske jødedom, katolsk kristendom og austleg kristendom. Ei anna kjelde som truleg er av seinare opphav er Megillat Antiokhos — ein tekst som vart tilskriven makkabearane sjølve av Sa‘adia Gaón, men som meir truleg vart skriven kring det første eller andre århundret av den vestlege tidsrekninga.
Adi Rocha
Adi Rocha er ein brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Gamba Osaka.
Hanukká
Historie
Kring 200 fvt. levde jødane som autonomt folk i Israel, som på den tida låg under den selevkidiske kongen av Syria. Jødane betalte skatt til Syria og godtok syrisk lov og var elles stort sett frie til å følgje sin eigen religion, kontrollere sine eigen økonomi og drive med handel.
I 180 fvt. sat Antiokhos IV Epiphanes på selevkid-trona. Til å begynna med var det få endringar, men under styret hans vart jødane gradvis tvungne til å bryte føreskriftene i trua si. Jødane gjorde da opprør, Tempelet i Jerusalem vart plyndra, jødar vart massakrerte og jødedommen vart i praksis forboden.
Hanukká-festen vart innstifta av Jehudá Hammakkabbí og brørne hans for å feire denne hendinga. (1. makk. 4:59) Det blir fortalt at etter at dei hadde vunne attende Jerusalem og Tempelet gav Jehudá hammakkabbí ordre om at Tempelet skulle reinsast, eit nytt altar skulle byggjast i staden for det skjenda altaret, og nye rituelle gjenstandar skulle lagast. Da elden vart tend att på altaret og oljelampene i menoraen vart tende, vart atterinnviinga av Tempelet feira i åtte dagar med ofringar og musikk. (1. makk. 4:36)
Ein del historikarar meiner at grunnen til den første feiringa av hanukká varte i åtte dagar var at dette var ei forseinka markering av sukkót (lauvhyttefesten) (sjå 3. makk. 10:6 og 1:9.), sidan det ikkje var praktisk mogleg for jødane å feire sukkót på rett vis under krigen. Sukkót er òg ei åttedagars høgtid, og under tida da det andre Tempelet stod var tenning av lamper ein viktig del av sukkót-feiringa. (Sukkót 5:2-4) Lys vart òg tende heime, og det folkelege namnet på høgtida var derfor «Lyshøgtida». (Josephus, Jødiske historiske hendingar 12:7, §7) Det har vorte påpeikt at dei jødiske valfartsfestane er knytte til innhaustinga av dei bibelske «sju fruktene» som Israel er kjent for. Pesah er ei feiring av bygghausten, sjabu‘ót (vekefesten) markerer kveitehausten og sukkót (lauvhyttefesten) markerer innhaustinga av fiken, dadlar, granateple og druer. Hanukká føyer seg inn i denne rekkja med å markere innhaustinga av det sjuande slaget, nemleg oliven. Olivenhausten finn stad i november, og olivenoljen ville dermed vera ferdig til bruk under hanukká i desember.
Opphavet åt hanukká er truleg enda eldre og meir grunnleggjande for kulturar på den nordlege halvkula. Fleire religionar markerer mørketida med ein lysfestival — i den skandinaviske åsatrua feirar ein jul med midtvinterblot ved vintersolkverv, i kristendommen feirar ein kristmesse (i Skandinavia oftast kalla «jul» etter den førkristne festen), i hinduismen feirar ein lysfesten dipavali (‘rekkjer av lys’), romarane feira saturnalia og i jødedommen feirar ein hanukká.
Hanukká i Talmúd og rabbinske kjelder
Hanukká-miraklet er nemnt i Talmúd, men ikkje i Makkabearbøkene. Denne høgtida markerer sigeren over slevkid-styrkane som hadde prøvd å hindre Israel i å praktisere jødedommen. Jehudá hammakkabbí og brørne hans vann over overveldande styrkar og atterinnvigde Tempelet. Denne åttedagslange høgtida blir markert ved at ein tenner lys i ein særskild menora som blant dei fleste sefardiske jødar tradisjonelt er kjend som ein hanukká og blant Balkan-sefardím og i moderne hebraisk som ein hanukkijá.
I Talmúd (Shabbát 21b) høyrer vi at etter at okkupasjonsmakta hadde vorte utdriven frå Tempelet, så gjekk makkabearane inn for å taka ned dei heidenske gudebileta og setja Tempelet i stand att. Dei oppdaga at dei fleste heilage gjenstandane hadde vorte skjenda. Dei leitte òg etter rituelt reinsa olivenolje for å tenne det evige lyset i menoraen att, men fann berre nok olje til å vara ein einaste dag. Dei fylte denne oljen i lampa og tende ho og gav seg så til med å presse og reinse ny olje. Ved eit under varte oljen lenge nok til at da dei endeleg hadde den nye oljen klar til bruk åtte dagar seinare, så brann lyset i menoraen framleis. Dette er sagt å vera grunnen til at rabbinske jødar tenner levande lys kvar kveld gjennom heile høgtida.
I Talmúd viser dei til to ulike tradisjonar for korleis ein tende lysa:
Lystenning
Kvar av dei åtte kveldane av hanukká tenner ein minst eitt levande lys. Den normale skikken er å tenne eitt hanukkalys på første kvelden, to hanukkalys på andre kvelden og så vidare inntil åttande kvelden, når ein tenner åtte hanukkalys. Ein har ikkje lov til å bruke desse lysa til noko anna enn å sjå dei og minnast underet i Tempelet. Sidan det kan hende at ein gløymer seg eller har eit ærend som ikkje kan vente, tenner ein òg eit ekstra lys kvar kveld — ein såkalla sjammásj, eller ‘tenar’. Funksjonen åt tenaren er å gjeva lys slik at den som kjem til å utføre arbeid ikkje gjer dette berre til lyset av hanukkalysa. Askenasiske jødar brukar sjammásjen òg til å tenne hanukkalysa med, medan sefardiske jødar brukar eit anna lys til dette og tenner sjammásjen sist, slik at han ikkje skal brenne ut føre dei andre lysa.
Dei levande lysa har tradisjonelt vore småe oljelamper med olivenolje, men i nyare tid har det vorte vanleg å bruke vokslys eller stearinlys i staden.
Føre ein tenner det første lyset seier ein to velsigningar: Den første velsigninga er over bodet om å tenne lys for hanukká, og den andre er ei takkseiing over undra som skjedde i Jerusalem i dei dagane (165 fvt.) og på denne tida (frå 25. kislév). På første kvelden seier ein i tillegg sjehehejánu, ei takkseiingssigning over at ein enda ein gong har fått nå fram til denne tida.
Etter å ha tent det første lyset seier ein «Hannerót hallálu»:
Askenasiske jødar og i nyare tid òg enkelte vesteuropeiske og syriske sefardim syng så den tysk-jødiske mellomalderhymnen Ma‘oz sur. Sefardiske jødar syng oftast Davidssalme 30. Særleg blant askenasiske jødar er det òg vanleg å syngje andre hanukkasongar i samband med lystenninga — sjå meir om dette under bolken om musikk nedanfor.
Musikk
Liste over sentrale hanukkasongar:
Mat
Det er vanleg å eta mjølkemat, til dømes semulepudding, særleg blant sefardiske jødar og mizrahiske jødar. Europeiske sefardim og askenasar legg særleg stor vekt på mat steikt i olje — slik som bimuelos (ein variant av berlinerbollar) eller latkes (frityrsteikte potetlappar).
Påverknad frå kristen kultur
Frå tidleg på 1900-talet, særleg i USA, har det vore mykje kulturell påverknad frå generell vestleg kultur. Dette viser seg mellom anna i at mange kulturelle trekk som elles er typisk for julefeiring er vorte tekne i bruk i samband med hanukká — anten direkte eller i meir eller mindre modifisert form. Dette gjeld mellom anna ei mykje større vekt på gåvegjeving og utvendige lysdekorasjonar. Frå tidleg på 1900-talet har det vorte relativt vanleg å taka inn tre og pynte til hanukká. Denne skikken blir avvist av mange jødar som ein kristen tradisjon, sjølv om denne skikken er eldre enn kristendommen i Tyskland, der skikken kjem frå. Symbolske fargar er vorte vanleg for hanukká akkurat som for jul. Dei typiske hanukkafargane er blått, kvitt og sølv.
Humor: «The Hanukkah man»
Ein sjeldan gong kan ein òg, som kulturell humor — og på ingen måte godteke som ein ekte jødisk skikk, finne «the Hannukah man» — røslege julenisse-liknande heilskjeggkarar i blå nisselue med kvit pelstrimming, og elles gjerne iført hasidisk klesdrakt med vest og sisít — men desse blåkledde driv ikkje med sortering av snille og slemme born, men konsentrerer seg heller om servering av latkes (potetpannekaker), tenning av hanukkalys og song og spel av munter musikk. Dette heng sjølvsagt saman med andre kulturelle parodiar som til dømes den afro-amerikanske «Kwanzaa dude».
Jødisk bakgrunn for jula
Den kristne julefeiringa har truleg mykje av det historiske opphavet sitt i hanukká — ved sida av den romerske saturnalia-festen og lokale før-kristne skikkar, slik som nord-europeisk åsatru i Skandinavia.
Hanukká blant kristne
I dei siste tiåra har mange protestantiske kristne byrja å orientere seg kring dei jødiske røtene åt religionen deira og har teke til seg mange høgtider og feiringar frå jødedommen. Denne tendensen er særleg sterk i den synkretistiske religionen messiansk jødedom, men er på ingen måte avgrensa berre til denne gruppa. Mange kristne tenner hanukkalys og følgjer eventuelt òg andre hanukkaskikkar. I tillegg til dette meiner ein del kristne at det er samband mellom lysunderet i Tempelet og Jesu fødsel. Nokre meiner at den 25. kislév er den korrekte juledagen, ikkje 25. desember. Slik kombinerer og utvidar ein del kristne desse to høgtidene, medan andre att held dei atskilde og feirar båe to.
Kva datoar fell hanukká på?
Første kvelden av hanukká fell på dei følgjande datoane i den gregorianske kalenderen:
Grammatisk kategori
Ein grammatisk kategori er ei mengd (eit sett) med grammatiske trekk som gjensidig ekskluderer (står i komplementær distribusjon til) kvarandre.
Norske substantiv vert t.d. bøygde i den grammatiske kategorien bestemtheit, der eit substantiv anten kan vere i bestemt eller ubestemt form, men ikkje båe (altså gjensidig utestenging). Dei grammatiske trekka tilfører ord ei tyding (t.d. vil trekket eintal seie at referenten er eitt enkelt individ).
Vi kan dele grammatiske kategoriar inn i to grupper. Inherente grammatiske kategoriar uttrykkjer eigenskapar ved ordet sjølv, mens relasjonelle grammatiske kategoriar uttrykkjer eigenskapar ved andre ord. Eit døme på ein inherent grammatisk kategori er tempus ved verb (det er verbet sjølv som er presens eller preteritum), mens genus ved adjektiv er ein relasjonell grammatisk kategori (det er ikkje adjektivet sjølv som er femininum eller nøytrum, men substantivet det står til).
Isbrytar
Isbrytar er ein spesiell båttype med ein kraftig motor og eit særs sterkt skrog som kan bryte opp is som har lagt seg oppå havoverflata. Isbrytarar mogleggjer transport over havet, der andre skip elles ikkje kjem fram.
Maurarar
Maurarane var i oldtida namnet på dei berbiske stammane i Mauretania, som no er Marokko. Seinare vart det namn på arabarane som styrte i Spania og Portugal, og er tydinga ordet gjerne har i dag.
Historie
Maurarar invaderte først dei visigotiske landa på Iberiahalvøya i 711. Dei fekk herredøme over det meste av landet, men blei stoppa av Karl Martel i 732 då dei prøvde å ta seg over Pyreneane. I 1212 byrja den europeiske gjenerobringa av området, sjølv om det muslimske kongedømet Granada skulle vara to hundreår til, og skapa meisterverk i byggjekunst som Alhambra. Den 2. januar 1492 måtte den siste muslimske leiaren, Boabdil, gje opp Granada til hæren frå det nyleg sameinte spanske kongedømet. Dei gjenverande muslimane måtte konvertera til kristendommen eller forlata riket.
Dei utviste maurarane drog i hovudregel til Marokko, Algerie eller Tunisia, og sette sitt preg på kulturen der. Dei som blei igjen, såkalla moriscos, heldt særleg til i Aragon, Valencia og Andalusia. Desse blei systematisk utviste frå landet på 1610-talet.
Gulafjorden
Fjorden har innløp på sørsida av Hiserøyna og nordsida av Vassøyna går generelt austover. Delen av fjorden sør for Hiserøyna heiter Stemnebøosen. På austsida av Hiserøyna går Folefotsundet og Nyhammarsundet nordover til Sognesjøen. Rett aust for Folefotsundet ligg øya Fonna midt i fjorden og på nordsida her ligg tettstaden Eivindvik, kommunesenteret i Gulen, og Gulatinget. Rett aust for Fonna ligg Klokkeidneset på sørsida og her ligg innløpet til Eidsfjorden, som strekkjer seg 10 km rett sørover.
Nord for Klokkeidneset ligg Guløya, og frå her og austover til Øskjeneset vert fjorden kalla Svadberghavet. Ved Øskjeneset deler Gulafjorden seg i to fjordarmar, Nordgulfjorden, som går nordover, og Austgulfjorden som går vidare austover. Innløpet til Austgulfjorden heiter Leversundet og over her kryssar riksveg 57 fjorden.
Det ligg fleire lakseoppdrettsanlegg i fjorden.
Jönköping
Jönköping er ein by i Jönköpings kommun i Småland i Sverige. Jönköping er sete for administrasjonen for Jönköpings län og for kommunen med same namn. Jönköping var i 2005 den niande største tettstaden i Sverige med 84 423 innbyggjarar.
Brabant Island
Brabant Island er den nest største øya i Antarktiske Arkipel i Britisk Antarktis, som ligg mellom Île Anvers og Île Liège. Brabant Island er 53 km lang og det høgaste punktet er Mount Parry med ei høgd på 2520 meter over havet. Øya vart namngjeven av Belgica-ekspedisjonen (1897-1899) under Adrien de Gerlache, som namngav ho etter den tidlegare provinsen Brabant i Belgia.