cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pantheon i Roma
Konstruksjon
Pantheon er sett saman av to bygningselement, ei søylefasade med ein klassisk tempelgavl av den tradisjonelle typen med arkitrav og ein kuppelforma sylinder. Den siste er bygt i typisk, romersk materiale, teglkledd betong. Murane var opphavleg marmorkledde. Kuppelen har same diameter som høgde (43,30 meter) og er innebygt i muren slik at berre den øvste delen er synleg utanfrå. Kuppelen er den største som vart reist i heile romartida. Då arkitekten Filippo Brunelleschi skulle teikne kuppelen til domkyrkja i Firenze meir enn tusen år seinare, klatra han, skjult av nattemørket, opp på taket av Pantheon for å studere bygningsteknikken, og etter Firenze-domen kom kuppelen til Michelangelo i Peterskyrkja. Bak tempelgavlen er ein søyleboren forhall som vert oppleve som utovervendt.
Pantheon er ein gravplass for kunstnarar, til dømes ligg målaren Rafael gravlagd her. Òg kongane til Italia etter 1870 ligg gravlagt her - Vittorio Emanuele II og Umberto I med dronninga si Margherita. Årsaka er det dårlege forholdet mellom stat og kyrkje etter Italia vart samla, slik at paven ikkje ønskte å ha hovudkyrkja som gravstad for kongane. I staden vart Pantheon teken i bruk.
Interiøret
Inne i rotunden finn vi den største steinkvelven i verda med ein diameter på 43,30 meter. Sylinderen er oppdelt i to soner, ei nedre som er rikt artikulert og ein strengare øvre som fører til kassettetaket i kuppelen. Totalhøgda er lik diameteren, 43,30 meter.
I den nedre sonen er det sju nisjar, ein hovudnisje og tre mindre på kvar side av den. Opphavleg stod det statuer av dei sju planetgudane her, ein i kvar nisje, medan ein åttande nisje rommar bronseporten frå Hadrian-tida, som framleis tener som inngangsdør. Kvar dag klokken tolv lagar sola ein lyssirkel rett over inngangsdøra.
Øvre sone har tolv mellomrom mellom dei falske vindauga. Dette er òg eit kosmisk tal og viser til dei tolv teikna i zodiaken som må ha stått her. Det meste av denne sonen er rekonstruksjonar frå 1700-talet med grunnlag i teikningar frå renessansen.
Rommet har berre ei lyskjelde, nemleg eit rundt lysauge (oculus), som er 9 meter i diameter, midt i kuppelen. Taket er altså ope og det kan derfor regne rett inn.
Kjelder
''
Eurojackpot
Eurojackpot er eit lotteri spelt i fleire europeiske land. Spelaren skal velja fem tal mellom 1 og 50 (hovudtal) og to tal mellom 1 og 10 (stjernetal).
Den fyrste trekninga i Eurojackpot fann stad 23. mars 2012 i Finland. På dette tidspunktet var Tyskland, Finland, Danmark, Slovenia, Italia, Nederland og Estland med i samarbeidet. Noreg vart med 1. februar 2013, i lag med Island, Litauen, Kroatia, Latvia og Sverige.
Vtáčnik
Vtáčnik er ei fjellkjede sentralt i Slovakia, som høyrer til Slovenské stredohorie og dei indre, vestlege Karpatane.
Vikinglotto
Vikinglotto er eit lotteri spelt i fleire europeiske land. Spelaren skal velja seks tal mellom 1 og 48 (hovudtal) og eitt tal mellom 1 og 8 (vikingtal).
Vikinglotto vart lansert i mars 1993 av spelselskap i Noreg, Danmark, Sverige, Finland og Island. Den fyrste trekninga var 17. mars same året. I år 2000 vart Estland med i samarbeidet, Latvia og Litauen i 2011, Slovenia i 2017, og Belgia i 2020.
Vtáčnik
Fjellkjeda grenser i vest, nord og nordaust til Nitrabekkenet, Strážovfjella og Žiar i aust til Kremnicafjella og Žiarbekkenet og i sør til Tribeč og the Štiavnicafjella.
Fjellkjeda er delt inn i fire geomorfologiske område:
Dei høgaste fjella i kjeda er Vtáčnik (1346 moh), Biela skala (1136 moh), Buchlov (1040 moh) og Žiar (845 moh).
Av byar og landsbyar i området finn ein Prievidza, Nováky, Handlová, Prochot, Lehota pod Vtáčnikom og Veľké Pole.
Frø
Frø er plantedelar danna som formeiringsorgan hjå frøplantar. Eit frø blir danna frå eit befrukta frøemne og inneheld ein groe eller kime som kan danna ein ny plante gjennom å spira.
I tillegg til groen inneheld eit frø frøskal og frøkvite. Utforminga og storleiken på frø kan variera kraftig. Mange av dei ligg inne i ei frukt.
Frøskal
Frøskalet er videreutvikla frå frøemnehinner. Det er fast og vernar frøet mot ytre påverkingar. Skalet startar spiringa ved å suga opp vatn i særskilde cellelag som er bygde for denne funksjonen. Hos mange planter kan frøskalet bidra til frøspreiing ved at det har hår eller anna vedheng som letter spreiinga.
Groe
Groen (kimen, embryo) stammar frå den befrukta eggcella og er dannet gjennom fleire celledelingar. I utvikla tilstand har groen ei lita rot, kimrota; ein liten stengelspiss, kimstengelen; og eitt eller to frøblad ut frå om han er einfrøblada eller tofrøblada.
Frøkvite
Frøkviten er opplagsnæringa til frøet. Han er endosperm, det vil seia at han blir danna i embryosekken gjennom fleire delingar av frøkvitekjernen. I eit ferdig frø tek kimen og frøkviten opp all plassen innanfor frøskalet. Frøemnekjernen som ligg mellom embryosekken og frøemnehinnene blir fortrengd.
Andre frødelar
Nokre få plantar, til dømes i vassliljefamilien, utvikla også ein perisperm i tillegg til frøkviten. Her blir den delen av frøemnekjernen som er utanfor embryosekken også fylt med opplagsnæring.
Frøet til nokre plantar har ein frøkappe, arillus. Dette er eit kjøtfullt, ofte sterkt farga hylster som dekkjer frøet eller frukta meir eller mindre fullstendig. Frøkappen speler ei rolle ved frøspreiinga, til dømes som mat for fuglar. Ein finn tydeleg utvikla frøkappe mellom anna i barlind, spolebusk og muskatnøtt.
Visse andre plantar utviklar eit oljerikt vedheng, elaiosom. Denne delen kan etast av til dømes maur som lèt frøet vera. Dermed kan dette bidra til å spreia planten. Blåveis er eit døme på plantar som utviklar frø med elaiosom.
Marihøne
Marihøner (Coccinellidae) er ein familie innan ordenen biller (Coleoptera). Over 5000 marihøneartar er kjende, men berre 54 av desse lever i Noreg.
Utsjånad
Det er stor variasjon i fargar og mønster hos marihønene. Mange av dei har prikkar på dekkvengjene. Ulike artar har ulike fargar og ulikt tal prikkar. Det er ei myte at talet prikkar fortel kor gammal ei marihøne er, vanlegvis lever dei berre eitt år.
Levevis
Nokre få marihøner lever av plantekost, men dei fleste er rovdyr, både som larvar og vaksne (imago). Dei et bladlus og andre plantesugarar. Marihøner er nyttige dyr, og er derfor nytta til biologisk kontroll av skadedyr på plantar.
Marihøner har fullstendig forvandling.
Vanlegvis er livssyklusen eitt år.
Namnet
I somme norske dialekter vert ho kalla marifly. I desse dialektene kan orda marihøne og marihane òg bli bruka om sommarfuglar. Marihønene har i mange språk namn knytt til Jomfru Maria eller Gud:
Namnet er knytt til førestillingar i folketrua.
Systematisk inndeling
Marihøner er det norske namnet både på gruppa Coccinellidae og på gruppa Coccinellinae som er ei undergruppe av førstnemnde. Dette er i samsvar med forslag til norske namn på alle dei 296 familiane og underfamiliane til dei norske billene. [Ødegaard, o.a., 2004]
Systematikken følgjer Ottesen, 1993 (sjå kjelde).
Norske artar
Nokre av dei norske artane er:
Miskolc
Miskolc (polsk Miszkolc, slovakisk Miškovec) er ein by nordaust i Ungarn. Han har om lag 180 000 innbyggjarar og er den tredje største byen i landet etter Budapest og Debrecen. Han er òg fylkessete i Borsod-Abaúj-Zemplén og regionssenter i Nord-Ungarn.
Historie
Området har vore busett sidan antikken og arkeologiske funn viser at det har vore menneske i området i over 70 000 år sidan. Dei første kjende busetjarane var cotinus, ei keltisk stamme. Området har vore busett av ungararar sidan «erobringa» seint på 800-talet. Byen er kalla opp etter Miskóc-klanen og vart først nemnd med dette namnet rundt år 1210. Miskóc-klanen mista makta si då Kong Karl I sentraliserte makta si ved å dempe makta til oligarkane.
Miskolc fekk status som oppidum (markedsby) i 1365 av kong Ludvig I. Han omgjorde òg borga i den nærliggande byen Diósgyőr (i dag ein bydel i Miskolc) til ein gotisk festning. Byen utvikla seg dynamisk, men under Det osmanske riket stoppa utviklinga. Tyrkarane brann ned Miskolc i 1544 og byen måtte betale høge skattar fram til 1687. Det var i desse åra Miskolc vart eit viktig område for dyrking av vin. På slutten av 1600-talet var byen like stor som Košice, og det hadde vorte grunnlagd 13 laug i byen.
Under sjølvstendekrigen mot Habsburg-styret tidleg på 1700-talet, nytta prins Frans II Rákóczi, leiaren for ungararane, Miskolc som hovudkvarter. Dei keisarlege styrkane plyndra og brende byen i 1707. Fire år seinare vart halve folkesetnaden råka av ein koleraepidemi. Miskolc kom seg rask på fote att og byrja å bløme igjen. I 1724 vart Miskolc vald som byen der fylkesrådhuset i Borsod fylke skulle byggjast. Mange andre viktig bygg vart bygd på 1700- og 1800-talet, inkludert rådhuset, skular, kyrkjer, Miskolcsynagogen og Nasjonalteateret. I følgje ei folketeljing i 1786 hadde byen då 14 719 innbyggjarar og 2 414 hus.
Desse åra førte til velstand, men koleraepidemien i 1873 og flaumen i 1878 tok mange liv. Fleire bygningar vart øydelagd under flaumen, men større og vakrare bygningar vart bygd opp att i staden for dei gamle. Den første verdskrigen gjekk ikkje hardt utover byen direkte, men mange menneske døydde, anten i krigen eller av koleraepidemi.
Med Trianontraktaten mista Ungarn byen Košice til Slovakia og Miskolc vart det einaste regionssenteret i Nord-Ungarn. Dette var ein av årsakene til den enorme veksten i byen i 1930- og 1940-åra. Førebuingane til Den andre verdskrigen etablerte Miskolc som eit nasjonalt senter for tungindustri, ei stilling han hadde fram til 1990-åra. Sjølv om Miskolc leid mykje dei siste åra av krigen kom han seg raskt og absorberte mange av dei omliggande landsbyane. Han vart så den nest største byen i Ungarn med over 200 000 innbyggjarar. I 1949 vart Universitetet i Miskolc grunnlagd.
I 1990-åra kom jernindustrien ut for ei krise og dette medførte nedgang i folketalet i byen. I dag er derfor Debrecen den nest største byen i landet, medan Nyíregyháza har tatt opp konkurransen som den viktigaste byen i området.
Miskolc prøver no å verte eit kultursenter i staden for eit industrisenter. Mange kulturelle hendingar, mellom anna ein internasjonal operafestival, vert halde her årleg.
Le Suicide
Le Suicide ('Sjølvmordet') var ei banebrytande bok innanfor sosiologien. Boka, skriven av sosiologen Émile Durkheim, kom ut i 1897 som ein studie av sjølvmordsstatistikk. Le Suicide er omsett til norsk som Selvmordet av Halvor Roll og er gjeven ut fleire gonger.
Den generelle sjølvmordshypotesa
Durkheim var ein metodologisk kollektivist. Metodologisk kollektivisme vil tilseie at individ sine handlingar blir forklart frå påverknad frå sosiale fenomen. Durkheim sitt syn på kva som påverka sjølvmord hadde difor ingenting med individet sine eigenskapar å gjere. Det var korleis samfunnet fungerte, eller korleis ein blei integrert i sine omgivnader som påverka sjølvmordsraten. Han uttalte blant anna at:
Sjølvmordshypotesa hans skulle setje dette i system og bevise teorien.
Sjølvmordet som temperaturmåler på samfunnet
Durkheim meinte at sjølvmordsraten var ein sterk peikepinn på kor «sjukt» eit samfunn var. Dette berodde på to parametrar: integrering (I) og normfastleik (N). Om desse to var på eit idéelt stadium, ville det i teorien vere eit tal sjølvmord som han kalla K. Det er uvisst om Durkheim meinte at K var 0, eller eit tal større enn null. Durkheim meinte til dømes også at eit samfunn treng eit visst omfang av kriminalitet for ikkje å stivne, så at K tilsvarte ingen sjølvmord, er langt frå sikkert.
Den spesifikke sjølvmordshypotesa
På grunnlag av varierande integrering og normfastleik, delte Durkheim sjølvmorda inn i fire kategoriar: det egoistiske, det altruistiske, det anomiske, og det fatalistiske.
Det egoistiske sjølvmordet
Det egoistiske sjølvmordet kom som følgje av mangel på integrering i samfunnet. Dette kan til dømes gjelde i samfunn som ikkje har ein stor grad av samhald. Durkheim tok utgangspunkt i forskjellig empiri for å bevise sin teori. Til dømes meinte han at det blant katolikkar ville vere mindre sjølvmord enn blant protestantar, sidan det innanfor katolisismen sitt sterke samhald ikkje ville vere så stor mangel på integrasjon som i protestantismen sin tankegang rundt at ein skal finne si eiga tru. Offisiell statistikk støtta Durkheim sine teoriar.
Det altruistiske sjølvmordet
Altruistisk sjølvmord kjem av for stor grad av integrering i samfunn eller miljø ein tek del i. Døme på dette kan til dømes vere dei japanske samuraiane sitt rituelle sjølvmord, harakiri, og generelt eldre kulturar av krigarar. Durkheim peikar òg til dømes på at danske krigarar såg på det å døy gamal i senga som uverdig, og drap seg sjølv for å sleppe unna skamma. Ein kan også sjå på satti, hinduenkjer sitt frivillige ynskje om å bli brent saman med sin døde ektemann, som eit eksempel på altruistiske sjølvmord fordi dei ikkje har nokon reell funksjon i samfunnet etter at mannen deira har døydd.
Det anomiske sjølvmordet
Som eit eksempel kan ein vise til vonbrotet av å ikkje oppnå «The American Dream», eit amerikansk fridomsforbilde som går ut på at alle kan oppnå rikdom, berre ein jobbar hardt nok. Sanninga viser at ein i USA har dårlegare utgangspunkt for sosial mobilitet, enn til dømes dei nordiske landa og Canada. Dette vonbrotet, med ei plutseleg disintegrering av normene ein trudde eksisterte, samsvarar med Durkheim sin tankegang rundt anomiske sjølvmord, og viser at han var tidleg ute med idéar som framleis er relevante i dag.
Det fatalistiske sjølvmordet
Det fatalistiske sjølvmordet er så vidt nemnt i ei fotnote i Durkheim sine arbeid, men er brukt for å beskrive eit sjølvmord som er påverka av rigide normer og reglar i samfunnet, til dømes ved slaveri, som blei for mykje påverknad for einskildmennesket, som dermed tok sitt eiget liv.
Kritikk mot Durkheim
Sjølv om offisiell statistikk støtta Durkheim sine teoriar, kan ein også påpeike at denne statistikken nok var varierande i sanning. Til dømes var det ikkje sikkert at ein lege kunne skilje ei fallulukke frå eit sjølvmord. Det er heller ikkje sikkert at alle land hadde same definisjon som Durkheim på sjølvmord. Hans definisjon var nemleg ganske presisert: «Ordet selvmord brukes om alle dødsfall som direkte eller indirekte er resultatet av en positiv eller negativ handling, utført av den avdøde, og som han visste ville føre til dette resultatet». I andre årsaker kan ein nemne at katolikkar som tok livet sitt ikkje fekk gravstad i vigsla jord, noko som ville føre til evig fortaping. Dette ville vere ei ærekrenking ovanfor familien, som nok ville prøve å skjule sjølvmordet som ei ulukke eller eit naturleg dødsfall. Det er mange variablar som ikkje er teke med i berekninga i Durkheim si sjølvmordshypotese, til dømes kva som hender om ein blandar to av desse typane saman, t.d. altruistisk og anomisk eller egoistisk og fatalistisk. Samtidig tek han ikkje omsyn til individet sin psykologiske tilstand i det heile teke, men fokuserer berre på samfunnet som grunn til sjølvmordet.
Sett i lys av dagens samfunn
Sjølvmordshypotesa til Durkheim skulle bevise synspunktet han sjølv hadde på forklaring av sjølvmord, og sette teorien hans i eit system. Durkheim si hypotese var stor for si tid, og særs avansert, men den kan i ettertid falsifiserast på grunn av forskjellige måtar å innhente statistikk på i forskjellige land, samt forskjellige tilnærmingar innan religionar og kulturar på å behandle sjølvmord innad i familiar og samfunn Den største grunnen til at Durkheim si sjølvmordshypotese fell på sin eigen logikk er like vel den totale mangelen på psykologiske faktorar som årsak for sjølvmord. Psykologiske og biologiske faktorar, som til dømes kan vere med på å forklare skilnaden mellom sjølvmord blant kvinner og menn, blir ikkje ofra ein tanke. Indre psykologiske faktorar si innverknad på sjølvmord er i seinare tid fastslått og eit viktig felt innanfor psykiatrien. Det er frå denne kanten at hovuddelen av kritikken mot Durkheim kjem. Sjølv om Durkheim sine teoriar har blitt falsifisert er det ikkje tvil om at han har gjort mykje for tanken bak samfunnet si påverknad på sjølvmord, og verket hans står enda som ei av dei største sosiologiske undersøkingane om sjølvmord nokon sinne. Men å talfeste samfunnet si sjukheit på grunnlag av nærast matematiske formlar rundt sjølvmord er i dag ikkje rekna som ein legitim måte å sjå på sjølvmordsratar blant andre enn ekstreme metodologiske kollektivistar.
Laptevhavet
Laptevhavet (russisk море Лаптевых, more Laptevykh) er eit randhav i Nordishavet. Det ligg mellom austkysten av Sibir, Tajmyrhalvøya, Severnaja Zemlja og Nysibirøyane. I nord grenser havet til ei linje som går frå Kapp Arktis ved 79°N og 139°E til Kapp Anisij. Karahavet ligg i vest og Aust-Sibir-havet i aust. Laptevhavet har eit areal på om lag og seglbart i august og september då det er mindre is enn resten av året.
Laptevhavet er kalla opp etter dei russiske utforskarane Dmitrij Laptev og Khariton Laptev. Tidlegare vart havområdet kalla Nordenskjoldhavet eller Nordenskiöldhavet (russisk море Норденшельда; more Nordensjelda), etter den svenske polforskaren Adolf Erik Nordenskiöld.
Elva Lena, med det store deltaet sitt, og Olenjok munnar ut i Laptevhavet.
Linear B
Linear B er ei stavingsskrift som det mykenske målet, tidleg gresk, vart skrive med. Skrifta vart brukt på Kreta og det greske fastlandet i tidsrommet rundt 1400–1200 f.Kr. Linear B har kring 90 stavingsteikn, ideogram og tallteikn.
Oppdaging
Skrifta vart først oppdaga og gjeven namn av den britiske arkeologen Arthur Evans under utgravingar i Knossos på Kreta i 1900. Dei over 4000 tavlene frå Knossos utgjer også den største samlinga av linear B-tekstar. Ein har også gjort store funn ved Pylos (ca. 1000 tavler), Mykene og Tiryns på Peloponnes, og ved Thebes i Boeotia (ca. 350). Tekstane vart funne innrissa på små leirtavler i palassarkiva. Tavlene er vorte brende til keramikk og såleis verna for ettertida då palassa vart øydelagde ved brann kring 1200 f.Kr.
Skriftsystemet
Rutenettet nedanfor vart utvikla under desiferinga til Michael Ventris og John Chadwick av dei fonetiske verdiene for stavingsteikna. Det må installerast ein egen font for å sjå spesialteikna som elles viser som ein firkant.
Sporvognstrafikk i Nord-Amerika
Ei av verdas fyrste sporvognsliner blei oppretta i 1882, frå New York City til Harlem på Manhattan i USA. New Orleans fekk si line i 1834. På eit tidspunkt hadde dei fleste større byar sporvognstrafikk. Det same var tilfelle i Canada.
På 1950-talet var dei fleste linene lagt ned. Attende stod etter kvart berre Toronto i Canada (framleis nord-amerikas største linenett) og Boston, Newark, New Orleans, Philadelphia, Pittsburgh og den særprega kabelbanen i San Francisco.
I seinare tid har sporvognsdrifta blitt teke opp att i fleire byar. I Canada gjeld det Edmonton, Ottawa og Calgary. Systemet i Edmonton var det fyrste moderne anlegget i nordamerika. I USA har det kome ny system i San Diego, Baltimore, Buffalo, Denver, Hoboken, Los Angeles, Minneapolis, Portland, Sacramento, Saint Louis, Salt Lake City, San Jose og Vancouver. Fleire av dei gamle systema er og kraftig modernisert og utvida. Som i Europa er det bybanar det blir bygd mest av.
Vicenza
Vicenza er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Vicenza i regionen Veneto og har om lag 120 000 innbyggjarar. Byen ligg på nordsida av Monte Berico ved elva Bacchiglione, om lag 60 km vest for Venezia og 200 km aust for Milano
Čiovo
Čiovo (italiensk Bua) er ei lita øy i Adriahavet utanfor kysten av Kroatia med eit areal på 28,8 km² (lengd 15,3 km, breidd opp til 3,5 km) og eit folketal på 4 455 (2001). Den høgaste toppen på øya er 218 m (Rudine, italiensk Monte Bua).
I løpet av eit år fell det normalt 900 mm nedbør her.
Vicenza
Antikken
Innbyggjarane fekk romersk borgarskap i 49 fvt. Byen vart noko viktig då han låg langs vegen mellom Milano og Aquileia, men kom i skuggen av nabobyen Padova. Det er lite att etter den romerske byen, men tre bruer over Bacchiglione og Retrone er av romersk opphav, og isolerte bogar frå ein romersk akvedukt står utanfor Porta Santa Croce.
Etter Vestromarriket sitt fall raserte herular, vandalar, Alarik og hunarar byen, men han kom seg att etter at austgotarane erobra han i 489. Han vart òg ein viktig by for langobardane og frankarane. Fleire benediktinarkloster vart bygd i Vicenza-området og dei drenerte mellom anna ein innsjø som låg nord for Vicenza.
Mellomalderen
I 899 vart Vicenza igjen øydelagd av madjarar.
I 1001 gav Otto III av Det tysk-romerske riket styret av byen til biskopen og den kommunale organiseringa utvikla seg. Byen tok ein aktiv del i forbundet med Verona og Det lombardiske forbundet (1164-1167) mot keisar Fredrik Barbarossa og tvinga mellom anna Padova og Treviso med i forbundet. Podestàen Ezzelino II il Balbo var kaptein i forbundet. Då det vart fred i området att oppstod rivaliseringa mellom Padova, Bassano og andre byar på ny og i tillegg var det interne stridar mellom Vivaresi (ghibellinarar) og Maltraversi (guelfarar).
Den tyranniske Ezzelino III dreiv guelfarane ut av Vicenza og fekk bror sin Alberico vald som podestà (1230). Den sjølvstendige kommunen vart medlem av Det andre lombardiske forbundet mot keisar Fredrik II og vart plyndra av keisaren i 1237, før byen vart annektert av Ezzelino. Då han døydde vart det gamle oligarkiske republikkstyret gjenoppretta med ein consiglio maggiore («storråd») med fire hundre medlemmer og eit consiglio minore («mindreråd») med førti medlemmer. Vicenza danna så eit forbund med Padova, Treviso og Verona. Tre år seinare tok innbyggjarane imot støtte frå Padova for å verne om fridomen sin, men dette utvikla seg snart til at byen vart underlagt Padova. Dette var årsaka til at Vicenza i 1311 lét Scaligeri-familien i Verona ta over styringa. Dei bygde festningsverk i byen for å verne seg mot Visconti-familien i Milano.
Vicenza kom under Republikken Venezia i 1404 og følgjer så historia til Venezia dei neste hundre åra. Han vart omleira av keisar Sigismund og Maximilian I av Det tysk-romerske riket tok byen i 1509 og 1516.
Moderne tider
Etter 1797, under napoleonsk styre, vart han eit hertugleg storlen (ikkje eit storhertugdøme, men eit arveleg nominelt hertugdøme) i Napoleon sitt personlege kongedøme Italia med general Caulaincourt som hertug.
Etter 1814 gjekk Vicenza til Det austerrikske riket. I 1848 gjorde folket opprør mot Austerrike, men austerrikarane fekk kontroll over situasjonen etter lang kamp. Som ein del av kongedømet Lombardia-Venetia vart det annektert til kongedømet Italia etter den tredje italienske sjølvestendekrigen.
Čiovo
Historie
I mellomalderen hadde Čiovo mange landsbyar og var ein stad for spedalske. Ein har funne spor av den før-romanske kyrkja av St. Peter nær Slatine. Mellomalderkyrkja St. Mavro og den før-romanske kyrkja Jomfru Maria nær sjøen (Gospa pokraj mora) er bevart i Žedno. Folketalet auka på Čiovo auka på 1400-talet då flyktningar flykta frå ottomanarane.
Vitskap i 1904
Vitskapsåret 1904 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1904.
Johannes Brahms
Johannes Brahms var ein tysk romantisk komponist, pianist og dirigent. Musikken til Brahms vert rekna å tilhøyre den klassisistiske retninga innanfor den romantiske musikken - «klassisk i forma, romantisk i innhald». Han vert halden for å vere ein av dei aller fremste tonediktarane i den vestlege, klassiske tradisjonen.
Barne- og ungdomsår
Johannes Brahms blei fødd den 7. mai 1833 i ein fattig familie i Hamburg. Faren Johann Jakob Brahms var ein middelmåls multi-instrumentalist. Brahms byrja øve i musikk då han var fire år gammal, og i åtteårsalderen skjøna ein at han kunne verte ein framifrå pianist. Då han var 12 år, bestemte far hans at han skulle vere vere pianist på bordell i Hamburg, for å auke familieinnkoma. På dagtid studerte guten musikk.
Brahms var heile livet utan illusjonar om korkje seg sjølv, menneska rundt seg eller eigen musikk. Då han var 14 måtte han slutte med bordelljobbane, då den stressande livsstilen gjekk ut over helsa hans. Han byrja i staden å gje pianotimar. Familielivet i Brahms-heimen var prega av at foreldra jamt var i krangel, dessutan var ei syster sjuk mykje av tida.
Etter 1848-revolusjonane i Europa kom ein straum med flyktningar til Hamburg. Mange av flyktningane frå Ungarn tok med seg sin eigen folkemusikk, ein urbanisert versjon av sigøynarane sine folkedansar. Ein av flyktningane var den jødiske fiolinisten Eduard Rimenyi. Brahms og Rimenyi vart venner, og då dei var 20 år gamle bestemte dei seg for å reise på turne saman, i håp om å skaffe seg kontaktar i det tyske musikklivet.
Brahms og ekteparet Schumann
I februar 1854 blei Robert Schumann innlagd på ein mentalinstitusjon. Brahms reiste då attende til Düsseldorf for å hjelpa Clara, som var gravid, og hadde fleire born å ta vare på ved sida av konsertane sine. Planen var at han skulle bli til barnet var fødd, og Robert blei frisk. Med små avbrot vart han verande i to år, til Robert døydde.
I 1862 reiste han til Wien, for å slå seg ned i byen der storparten av dei musikalske heltane hans hadde budd. To år seinare reiste han attende til Hamburg, då faren Johann Jakob forlet familien, og lét Johannes Brahms forsørgja mora og den sjuke systera si.
Mor hans døydde i 1865 og Brahms reiste attende til Hamburg. Ved det høvet skreiv Brahms Ein Deutches Requiem (Eit tysk rekviem). Verket har ikkje noka direkte knyting til den katolske messa for dei daude, men tekstar frå den lutherske bibelen og dei apokryfe skriftene var sett saman slik Brahms meinte det passa. Det er det lengste verket Brahms nokon gong skreiv, og det som krev flest musikarar.
Den vaksne Brahms
På 1860-talet mogna Brahms ordentleg som komponist. Han hadde base i Wien og tente mest som turnerande pianist, eit yrke han i typisk stil påstod han hata, men eigentleg var særs nøgd med. I 1868 kom eit av dei store gjennombrota i karrieren hans, då Ein Deutches Requiem blei sett opp i katedralen i Bremen. Det er sagt at folk gret då dei høyrde det, og denne førestillinga skulle leggja grunnlaget for Brahms sitt ry. I 1872 fekk Brahms stillinga som musikalsk leiar for «Sameininga for musikkvenar» i Wien, ein av dei mest prestisjetunge musikk-postane i keisarbyen. Denne stillinga hadde han i tre år. Trass i at han hadde tilgang på eit av dei største og beste orkestera ein kunne oppdriva, skreiv Brahms enno for det meste småskalaverk.
Blant dei mest profilerte verka han skreiv i denne perioden finn ein 50 lieder eller songar, for vokal og piano. Best kjend av desse er opus 49, ein voggesong som er betre kjend enn dei andre komposisjonane hans. Andre viktige verk er Variasjonar på eit tema av Haydn, og dei fyrste strykekvartettane han gav ut, opus 51. Strykekvartettane til Brahms var ein viktig grunn til at genren blei gjenoppliva, og at komponistar som Arnold Schönberg, Alban Berg og Bela Bartok på 1900-talet tok orkestermusikken i ei ny retning.
Fyrst i 1881, etter å ha arbeidd med den fyrste symfonien sin i 20 år, torde Brahm å få han framført. Mottakinga var avstemt. Seinare har verket vorte ein del av det symfoniske standardrepertoaret, og vorte kreditert for å ha starta ein ny symfonisk gullalder. Symfonien blei av mange kalla «Beethoven sin tiande», både som kompliment og fornærming. Den neste symfonien tok berre eitt år å skrive. Dei komande åra laga Brahms ei rekkje meisterverk, til dømes fiolinkonserten i D (opus 77), to rapsodiar for piano (opus 79) og pianokonsert nr. 2 (opus 83). Ved den tid var Brahms ein vidgjeten og rik mann, og kunne, trass i sin personlegdom, vere særs hjelpsam mot dei han meinte hadde gjort seg fortent til det. Til dømes gav han både finansierings- og publikasjonshjelp til den då ukjende komponisten Antonín Dvořák. Dei to var vener resten av livet. Brahms gav ut to symfoniar til, nr. 3 i 1883, og nr. 4 i 1885.
Etter at Clara Schumann døydde av slag i 1896 skreiv Brahms sitt opus 121; Fire alvorlege songar, før han la frå seg pennen for godt. Kort tid etter viste det seg at han hadde leverkreft. Den 3. april 1897 døydde han i Wien, 63 år gamal.
Musikksyn og -stil
Som komponist var Brahms konservativ. Dei historiske tyske komponistane: Händel, Bach, Haydn, Mozart, Beethoven og Schubert var førebileta hans. Vidare hadde Robert og Clara Schumann stor innverknad på musikken han skreiv, samt fiolinisten Eduard Rimenyi, som gjorde Brahms kjend med sigøynarane sin folkemusikk.
Brahms komponerte seint og under sterk sjølvkritikk. Han tvilte ofte på om musikken han skreiv, tolde å verte samanlikna med verka til dei gamle meistrane. Musikken til Brahms er ofte, som han sjølv, ambivalent. Mange av dei beste verka hans har ein dyster grunntone, men sjølv dei mest alvorsame stykka får liv av den lyriske varmen i temaet og den sansen Brahms hadde for musikalsk drama.
Verk
Det mest kjende verket til Brahms er voggevisa op. 49 nr. 4, eit verk nesten alle har høyrt utan å vite kven som har skrive det.
Ájos Jeórjos Tymfristoú
Ájos Jeórjos Tymfristoú (gresk Άγιος Γεώργιος Τυμφρηστού) er ein landsby og tidlegare kommune i periferieininga Fthiótida i Sentral-Hellas i Hellas. Ájos Jeórjos inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Makrakómi.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Ájos Jeórjos 2 305 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 420 innbyggjarar.
Hofgeismar
Hofgeismar er en by i den tyske delstaten Hessen med rundt 16.000 innbyggjarar. Byen ligg rundt 25 km nord for Kassel.
Byen er nemnd første gong nemnd i eit skjøte frå 1082, som Hovegeismari.
Han har fleire mellomalderbygg, mellom anna ei kyrkje frå 1100-1300-talet og rådhuset frå 1300-talet.
Borišov
Borišov er eit fjell i Store Fatra i Slovakia med ei høgd på 1509 meter over havet. Toppen er trelaus og dekt av gras. På sørsida er ei av dei største snørasrennene i Slovakia. Borišov nasjonale naturreservat vernar ein godt bevart urskog på nordsida av fjellet.
I sadelpunktet mellom Borišov og Ploská ligg den heilårsopne turisthytta Chata pod Borišovom.
Bujunda
Bujunda (russisk Вишера) er ei av dei største elvane i Magadan oblast i Russland og ei av sideelvane til Kolyma frå høgre. Elva er 434 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva renn frå fjellet Kolymsko-Okhotsk og gjennom Kolymskomuhøgdene. I nedslagsfeltet hennar finst meir enn 1500 innsjøar og vatn. Bujunda er islagt frå oktober til april eller mai.
Victoriaørkenen
Victoriaørkenen er eit audt, turt og knapt befolka ørkenområde i Sør-Australia. Ørkenen består av mange små sandhaugar, grassletter og saltsjøar. Ørkenen er over 700 kilometer brei frå vest til aust, og dekkjer eit område på 424.400 kvadratkilometer. Han er med det den største ørkenen i Australia.
Vaira Vīķe-Freiberga
Vīķe-Freiberga var fødd i Riga. Ho forlet Latvia som flyktning saman med familien i 1945 og vende attende i 1998. Då ho vart vald som president i 1999 hadde ho ikkje tilknyting til noko politisk parti. Ho vart gjenvald i 2003.
Vīķe-Freiberga vart i 2000 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.
Rjoandefossen
Rjoandefossen er den 52. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland og er ein av fleire fossar ein kan sjå langs Flåmsbana. Enkelte kjelder skriv høgda på fossen til over 600 meter, men dette er kraftig overestimert. Fossen har ei høgd på like over 300 meter fordelt på to fall, der det største er 147 meter høgt.
Gürgentepe
Gürgentepe er ein liten by og eit fjelldistrikt i provinsen Ordu i Svartehavsregionen i Tyrkia, 48 km inn i landet frå byen Ordu. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010), medan distriktet har kring 35 000 innbyggjarar. < Byen ligg 1120 meter over havet.
Bystráfjellet
Bystrá er det høgaste fjellet i Dei vestlege Tatrafjella i Slovakia, nær grensa til Polen. Det er 2248 meter over havet og er omgjeve av dalane Kamenistá, Račkova og Bystrá.
Grå blekksopp
Grå blekksopp (Coprinus atramentarius) er ein grå skivesopp som veks i klynger. Skivene vert etterkvart svarte.
Stilken er 3-10 cm høg, hatten 3-7 cm. Kjøtet er fast i ung sopp, men vert med tida oppløyst.
Lege
Lege eller lækjar er ein norsk yrkestittel for autoriserte medisinarar. Legar jobbar med å førebygga, diagnostisera eller lega sjukdom, anten som allmennlege eller innan ei viss spesialisering.
Grå blekksopp
Grå blekksopp inneheld stoffet coprin. Dette har ein verknad som liknar antabus, og gjer at soppen er giftig saman med alkohol.
Lege
Utdanning
I Noreg tilbyr ein medisinutdanning ved Universitetet i Oslo, Universitetet i Bergen, Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet og Universitetet i Tromsø. Den normerte studietida er på 6 eller 6,5 år, og fører fram til den akademiske tittelen Candidata/candidatus medicinae (cand. med.).
Turnusteneste
Etter bestått embetseksamen må ein nyutdanna medisinar ha turnusteneste i eitt år på eit sjukehus og eit halvt år i allmennpraksis. Det er eit avgrensa tal turnusplassar som blir fordelte gjennom loddtrekking, noko som kan føra til ventetid for nokre kandidatar.
Det er vanleg med sjukehusturnusteneste i mange land, men turnusteneste i distrikt/allmennpraksis er ei særnorsk ordning som blei innført på 60-talet for å betra legedekninga i Distrikts-Noreg.
Autorisasjon/legelisens
I Noreg er det Statens autorisasjonskontor for helsepersonell som gjev autorisasjon for legar etter at dei har avlagt medisinsk embetseksamen og gjort godkjent turnusteneste. Medisinsk utdanning frå EØS-området er automatisk godkjent i Noreg, medan medisinarar utdanna i andre land må gå gjennom ein test av dei medisinske kunnskapane sine og i nokre tilfelle ta tilleggskurs før utdanninga deira kan godkjennast. Det er Utvalget for lisenssaker og utenlandsmedisinere som har ansvaret for tildeling av lisens til utanlandsutdanna legar.
Ein mellombels lisens kan bli gjeven dersom krava til autorisasjon ikkje er oppfylte. Lisensen set konkrete avgrensingar til yrkesutøvinga. Den mellombelse lisensen til ein turnuslege vil for eksempel krevja at legen arbeider under rettleiing.
Gamle Gulbrand
«Gamle Gulbrand», «Guro Lomodden» eller «Gamle Guro» er ein springar som er spela mange stader i landet. Slåtten er ein vandreslått på line med Tukthusen, dokumentert både i spel for hardingfele og vanleg fele. Melodien er skiftevis spela i dur eller moll.
Namnet «Gamle Guro» høyrer Numedal til, medan «Guro Lomodden» er den vanlege nemninga på slåtten i Telemark. Variantane frå Telemark er knytt til Lars Fykerud og Svein Løndal. Det er truleg Fykerud som har forma ut slåtten på Telemarksvis. Guro Lomodden var ei jente frå Seljord som var svært glad i å danse. Det finst og ein variant av Folkedalen som er kalla opp etter Guro. Mykje tyder på at slåtten har vore nytta i Seljord på eit tidleg stadie, men han er og gamal i Numedal, der han er knytt til Flesberg og tradisjonen etter Eivind Spellemann. Truleg er denne tradisjonslina den eldste.
Variantgruppa
I Hardingfeleverket har slåtten katalognummeret 509, med sju variantar.
Variantar er og skrivne ned etter Steingrim Haukjem, Kristiane Lund og Eivind Groven. .
Kautokeino-opprøret
Ved Kautokeino-opprøret i 1852 gjekk ei gruppe samar til åtak på representantar for det norske samfunnet. Opprørarane drap handelsmannen og lensmannen i Kautokeino, sette fyr på huset til handelsmannen og piska soknepresten og huslyden hos presten og handelsmannen.
Opprørarane vart overmanna av andre samar. To av opprørarane vart drepne i denne kampen. Sidan vart to av leiarane deira avretta ved halshogging. Opprøret er historisk eineståande; konflikt mellom samiske interesser og det norske storsamfunnet har elles ikkje ført til valdeleg konflikt med tap av menneskeliv. Etter opprøret følgde ein periode med sterkare fornorsking av det samiske folket i Noreg.
Bakgrunn
Opprøret er utypisk for samisk kultur, og det er vanskeleg å forstå eller forklare bakgrunnen for opprøret. Men opprøret må ha hatt samanheng med fleire forhold: Samstundes fekk læstadianarane bukt på alkoholmisbruket, som hadde ført med seg mykje sosial naud.
Blant somme av dei «omvende» førte omvendinga til religiøs fanatisme, slik at dei avbraut gudstenesta og opptredde trugande mot dei «uomvende». Sommaren 1851 avbraut ei gruppe konfirmasjonsgudstenesta i Skjervøy. Etter denne uroa vart 22 kvinner og menn dømde til bøter eller fengsel. Leiarane for opprørsgruppa vart dømde til lange straffar: Rasmus Rasmussen Spein fekk 2 års straffarbeid, Ellen Aslaksdtr. Skum fekk 1 ½ år straffearbeid og Mathis Jakobsen Hætta fekk 8 månaders straffearbeid.
Opprørarane kan ha møtt ei viss forståing blant andre samar, men dei møtte lite forståing blant prestane. Ved eit døme vart møtelyden så gripen av andeleg ekstase at sokneprest Stockfleth slo om seg med stokk og hender for å få folk til sans og samling. Sidan hadde han jamlege samtalar med «de aandelige», men prestane tukta dei opprørske ved at dei som gav uttrykk for avvikande tru vart nekta tilgang til nattverden.
Slaget i Kautokeino
I 1852 hadde ei gruppe av dei dømde samane samla seg i ein siida i lag med familiane til dei som enno sat fengsla. Søndag 7. november 1852 braut dei opp frå teltleiren og fór mot Kautokeino. I alt var det 35 vaksne og 22 barn i opprørsgruppa. Ved midnatt stoppa dei i Mortaš, to timars køyring frå Kautokeino, for å kvile. Samstundes forsøkte dei å tvinge Mortaš-folket til å slutte seg til opprørsgruppa.
Neste morgon kom opprørarane til Kautokeino. Først gjekk dei til angrep på handelsmannen Carl Johan Ruth, brennevinshandlaren. Då lensmann Lars Johan Bucht kom til unnsetning, gjekk ei gruppe til angrep på han. Begge desse vart drepne i kampane. Huset til handelsmannen vart sett i brann. Huslyden hans vart samla i prestegarden. Her vart sokneprest Hvoslef og folket hans òg haldne fanga. Fangane vart piska med bjørkeris, og berre prestekona, som var høggravid, og fru Ruth vart spart.
Dommen
14. februar 1854 dømde høgsterett fem av opprørarane til døden, åtte til livsvarig straffarbeid, elleve til straffarbeid mellom eitt og tolv år og fire til kortare fengselsstraffer. Fire av dei tiltalte vart frifunne. Blant dei dømde var 17 kvinner og 11 menn.
Dei dødsdømde var
Resultat
Opprøret sjokkerte både samar og norske styresmakter. Biskop Juell la det moralske ansvaret for opprøret på Lars Levi Læstadius. Læstadius kjente seg djupt krenkt av desse skuldingane, og etter ei offentleg gransking konkluderte kong Oscar I med at Læstadius ikkje kunne haldast juridisk eller moralsk ansvarleg for den farlege retninga den religiøse rørsla hadde teke i Kautokeino.
Opprøret lamslo samisk opposisjon mot norske styresmakter. Dommen mot opprørarane markerte starten på ein periode med sterkare fornorsking av det samiske folket i Noreg.
Kautokeino-opprøret på film
Regissøren Nils Gaup har i fleire år arbeidd med ein filmatisering av opprøret i Kautokeino. Filmen er ein skandinavisk samproduksjon med eit budsjett på meir enn 50 millionar kroner, og hadde premiere i januar 2008. Nils Gaup er sjølv etterkommar av ein av dei som deltok i opprøret, og han ønskjer å fortelje ei historie som han meiner aldri er blitt fortalt, om forhistoria for tragedien og den menneskelege delen av dramaet.
Det er òg laga skildringar av Kautokeino-opprøret innan andre kunstartar, som musikk, dikt, historiske romanar og bildande kunst.
Gizjigaelva
Gizjiga (russisk Гижига) er ei elv i Magadan oblast i Russland. Elva er om lag 150 km lang.
Elva renn frå Jablonovyjfjella og renn søraustover og ut i Gizjiginskujubukta i Okhotskhavet. Elva er rik på fisk og vert isfri i midten av juni.
Nær munningen av elv ligg langdbyen Gizjiga (tidlegare by).
Dabbawalla
Dabbawalla (også dabbawala, dabbawallah) er yrkesnemninga på ein person som fraktar lunsj i matpakker til kontorarbeidarar i den indiske storbyen Mumbai. Dei 4-5 000 dabbawallaene kjem alle frå ei særskild gruppe (kaste) frå eit område i Maharashtra. Dei er ofte analfabetar, men leverer likevel dagleg opptil 200 000 matboksar, i følgje tidsskriftet Forbes 99,999999 % av dei til den rette mottakaren. Dette gjer transportsystemet til eitt av dei mest effektive i verda.
Ordet dabbawalla er bambaiya-hindi. Det er sett saman av dabba, 'boks', og walla, 'mann som gjer noko'. Direkte omsett blir det altså noko slikt som 'matpakkemann'. Arbeidarane kan også kallast tiffinwallah, der tiffin er eit arkaisk engelsk ord som viser til eit lett måltid.
Arbeid
Dabbawallaene tek med seg mat frå ulike stader. Mange arbeidande ønskjer å ha varm, heimelaga mat til lunsj. Dette er billigare enn å stadig eta ute, og blir av mange rekna som betre, både på grunn av smaken og fordi ein då garantert følgjer sine eigne mattradisjonar og -reglar. Andre får matboksen sin fylt på ein restaurant i nærleiken og henta av ein dabbawalla, slik at dei sjølv slepp å forlata kontoret eller venta på maten. Svært mange let dabbawallaene sjølv stella til maten. Den spesielle dabbaen, ein sylinderforma matboks av stål, har fleire rom, slik at ein kan senda fleire ulike retter.
Ein person, vanlegvis på sykkel, samlar matboksar frå opphavsstadene og sender dei med ein kollega som får dei med lokaltoget inn mot sentrum. På stasjonen dei skal av på blir boksane henta av ein lokal dabbawalla, som sender dei til kontorbygga dei skal til. Etter måltidet blir dei tomme boksane samla inn og sende tilbake. Eit sjølvlaga system av symbol og fargar fortel kvar boksane skal på kvar del av reisa.
Arbeidet held fram også under monsuntida, når regn og flaum gjer det vanskeleg å reisa rundt i byen.
Historie
Yrket har opphav i kolonitida, og er rundt hundre år gammalt. På 1880-talet tilsette ein parsisk bankmann ein kuli for å ta med mat til han kvar dag. Også britar i India, som heller ville ha britisk enn indisk mat, fekk lunsjen sin send heimefrå. Etter kvart tok «visarguten» til å bera mat for andre familiar, og ettersom etterspurnaden auka sende han bod til familien sin i Pune om den nye marknaden. Fortsatt er dei fleste dabbawallaene marathiar frå vestre Maharashtra.
Etter kvart samla berarane seg i lag. Nutan Mumbai Tiffin Box Suppliers Trust blei danna i 1956, og ein økonomisk del, Mumbai Tiffin Box Carriers Association, i 1968.
Før telefonar blei innførte i alle heimar, var det vanleg å senda beskjedar mellom heim og arbeid gjennom dabbawallasystemet, ved hjelp av lappar i matboksane.
Utvikling
Det omfattande dabbasystemet i Mumbai har ikkje sin like nokon annan stad, men det finst mindre operasjonar i andre indiske byar, til dømes Bangalore.
Bruken av matpakkeberarane har gått noko ned ettersom fleire kvinner tek arbeid og ikkje kan laga mat til ektemennene sine, og skikken med å eta restaurantmat breier seg blant kontorfolket i Mumbai. Som eit motsvar på dette kan ein også be dabbawallaene om å laga maten dei tek med seg.
Verdsetjing
Dei fleste som nyttar fraktetilbodet, betaler ein liten, fast sum i månaden for dagleg matbringing, til dømes 35 rupiar (5 norske kroner i januar 2006). Sjølv tener dabbawallaene 2–4 000 rupiar i månaden. Løna er lik same kva plass dei har i matkjeden.
Dabbawallaene er blitt verdskjende for det velfungerande systemet sitt gjennom mellom anna presentasjonar i tidsskriftet Forbes og BBC. Då prins Charles av Storbritannia vitja India i 2003, bad han spesielt om å møta nokre av dabbawallaene. Dette gjekk dei med på, men berre om prinsen kunne møta dei mellom 11.15 og 11.45, slik at det travle tidsskjemaet deira ikkje skulle bli øydelagd.
Transportarbeidarane har halde foredrag i dei største handelshøgskulane i India, noko det er svært uvanleg å be folk utan utdanning frå ei lågtløna gruppe om.
Dabbawallaer i kulturen
Ein av hovudpersonane i den omstridde romanen til Salman Rushdie, Sataniske vers (Satanic Verses), Gibreel Farishta, er son av ein dabbawalla. Han veks opp med å levera matboksar over heile Mumbai før han går over til ein karriere som filmstjerne.
I krimromanen Dead on Time av H.R.F. Keating blir dei presise dabbawallaene brukt til å gje eit alibi.
Handlinga i hindifilmen The Lunchbox (2013) krinser rundt ei uforklarleg feillevering av lunsjpakkar som fører til eit vennskap mellom ei einsam husmor og ein eldre enkjemann.
Çilimli
Çilimli er ein by og eit distrikt i provinsen Düzce i Svartehavsregionen i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010). Çilimli er kjend for den vene naturen.
Sporvognstrafikk i Vest-Europa
Noreg
Sjå artiklane om Sporvogn i Oslo, Gråkallbanen og Bybanen i Bergen.
Sverige
Göteborg har tolv sporvognsliner og driv både utviding og modernisering av det eksisterande netet.
Norrköping har to liner. Ei utviding i søraust er under bygging, den første halvdelen av utvidinga vil opna på hausten 2010.
I Stockholm finst forstadsbanane 'Nockebybanan og Tvärbanan samt Lindingöbanan, som fram til 2008 var klassifisert ikkje som sporveg men som jarnbane. I tillegg kjem museumssporvogna Djurgårdslinjen. Ei ny, sentral line, "Spårväg city", er (2009) under bygging og Tvärbanan vert forlenga i nord.
Trajansøyla
Trajansøyla i Roma, innvigd 12. mai år 113, står midt på Trajans forum på eit lite område (16 x 23 m) og er omgjeve av offentlege bygg i minst tre høgder. Søyla kan skildrast som eit tekniskt meisterstykke. Ho er laga av sytten sylindrar av blå juni-marmor. Høgda er i alt 100 romerske fot, 29,78 meter, diameteren nær fire meter. Søyla står på eit firkanta podium, 5,37 m høgt. Søyla er hól, ei lita dør i podiet fører inn i ei vestibyle med ei spiralforma trapp med 185 steg og 43 små vindaugsspalter opp til toppen der ein statue av keisar Trajan av Romarriket stod. Statuen vart riven i mellomalderen, og vart sidan bytt ut med ein statue av apostelen Paulus.
Sporvognstrafikk i Vest-Europa
Sverige
Malmö hadde sporvogn lenge, men har no berre ei museumsline om sumaren.
Trajansøyla
Då keisaren døydde i år 117, vart oska hans lagd i ei gullurne inne i sokkelen. Soga i stein om dakarkrigane vart ei veldig gravstøtte for ein krigarkeisar. Keisaren skreiv eit verk om dakarkrigane, det er no tapt. Men trajansøyla kan òg seiast å vera ein bokrull som då er ein rull i stein, og ikkje i papyrus. Kring søyla snor det seg ei 200 meter lang relieff-frise, som viser dei dakiske felttoga i 155 scener, med kring 2 500 figurar.
Sporvognstrafikk i Vest-Europa
Sverige
I Malmköping køyrer ein museumssporvogner på ei nedlagd jarnbaneline.
Magnar Åm
Magnar Åm er ein norsk komponist.
Sporvognstrafikk i Vest-Europa
Finland
Tre byar i Finland har hatt sporvogn, Helsingfors, Viborg og Åbo. I Åbo vart trikken lagt ned i 1970-åra, men i Helsingfors lever han i beste velgåande.
Belgia, Nederland og Frankrike
I Nederland er det sporvogn i Amsterdam, Rotterdam og den Haag.