cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slade
Ettermæle
Kiss-bassist Gene Simmons sa at den tidlege låtskrivingsetosen og sceneframferda til Kiss vart påverka av Slade. I boka si Kiss and Make-up skreiv Simmons «.. me likte måten dei (Slade) fekk kontakt med publikum og måten dei skreiv anthem på ... vi ønskte den same energien, den same uimotståelige enkelheita». Tom Petersson frå Cheap Trick sa at bandet hans drog for å sjå Slade opptre, og at dei (Slade) brukte «alle billege triks i boka», og dermed utilsikta fann opp namnet i gruppa. Cheap Trick covra songen «When the Lights Are Out» på albumet The Latest i 2009. Quiet Riot hadde amerikanske hittar med coverversjonane av «Cum on Feel the Noize» og «Mama Weer All Crazee Now». Opphavet til Slade si innverknad på Quiet Riot går tilbake til byrjinga av 1970-talet, då Kevin DuBrow fotograferte Slade under den første konserten deira i Los Angele på Whisky a Go Go. Likevel hevdar Quiet Riot-trommeslagaren Frankie Banali at DuBrow ikkje var fan av Slade, og favoriserte andre britiske rockeband som Queen og Humble Pie.
Heider
I 1971 stemte bladet Record Mirror Slade til tiandeplassen over dei beste britiske gruppene basert på singlar for året. I løpet av 1972 kåra det då populære ungdomsbladet, Fab 208, bandet til «Årets gruppe» medan det same året i Record Mirror vart kåra til nummer to på lista over dei mest lovande britiske gruppene, femteplassen på lista over dei 18 beste gruppene og 17. plassen i kategorien mannlege grupper. Også i 1972 vart Slade kåra til toppband og leiande plateartist i NME, og det beste konsertbandet. Radio Luxembourg overrekte Slade prisen for «årets gruppe i Storbritannia» i 1973.
I februar 1973 vart Slade kåra til beste liveband av Disc Music Awards. Same året vart bandet igjen kåra til den beste gruppa i verda i ei lesarundersøking i NME Poll og toppgruppe i BBC World Service Poll. I april 1973 rangerte magasinet Record Mirror Slade på tredjeplassen på topp 10 over både dei beste album- og singelbanda. Record Mirror si eksklusive listeundersøking var basert på eit poengsystem tildelt i samsvar med posisjon og tid på britiske singellister dei første tre månadane av året. I juli 1973 rangerte magasinet Record Mirror Slade som nummer seks av 10 på den britiske singellista for grupper og nummer 3 på den britiske gruppealbumlista. I 1973 og 1974 mottok bandet Carl-Alan-prisen for beste gruppe.
Tidleg i 1974 vart bandet kåra til den beste utanlandske gruppa av det største musikkmagasinet i Spania på den tida og vart kåra til beste utanlandske gruppe i Finland, Belgia og Irland. Disc Music Awards rangerte Slade som det beste konsertbandet og den beste britiske gruppa. Slade vart nummer fire i kategorien «toppgrupper i verda». Individuelle medlemmer vart òg anerkjente; Noddy Holder vart nummer fem over dei beste britiske mannlege songarane, medan Jim Lea vart nummer ni på lista over beste låtskrivarar. I resultata frå målingane til Record and Radio Mirror frå 1974 vart Slade kåra til den beste britiske gruppa, med og andreplassen på den britiske mannlege songar-lista Dave Hill og Jim Lea kom på den britiske topplista på høvesvis nummer éin og sju. Lea dukka òg opp som nummer ni på liste over den beste britiske klaverspelaren og nummer to på lista over diverse instrument. Don Powell vart kåra til den beste britisk trommeslagaren. Bandet samla den belgiske prisen frå 1974 for beste gruppe i verda.
I februar 1976 kåra bladet Record Mirror Slade til den tredje beste britiske gruppa med Noddy Holder på nummer åtte på lista over den beste mannlege songaren og nummer seks på lista over beste låtskrivar. I 1980 stemte Record Mirror gruppa til årets mest inspirerte comeback.
Medverkande
Noverande medlemmar
Tidlegare medlemmar
Besetningar
William Holden
William Holden var ein amerikansk skodespelar.
Holden vann Oscar for beste mannlege hovudrolle for rollen som sersjant J.J. Sefton i krigsfilmen Dronningen slår begge veier (1953). Han vann ein Primetime Emmy Award for rolletolkinga si i TV-filmen Politirapport (1973). Holden har òg spelt i filmar som Sunset Boulevard (1950), Sabrina (1954), Picnic (1955), Broen over Kwai (1957), Den ville gjengen (1969) og Network (1976).
Holden har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. I 1999 vart han kåra til tidenes 25. største mannlege filmlegende av Det amerikanske filminstituttet.
Magnus Tvedten
Magnus Tvedten var son til ein gardbrukar. Skulevinteren 1884/85 gjekk han Oddmund Vik sin folkehøgskule i Vestfold. Han gjekk elles ein del korte landbruks- og hagebrukskurs. Sidan gifta seg til garden Østby i Tjølling, og overtok i 1895 drifta på det som var odelsgarden til kona. Ved sidan av bondeyrket var Tvedten takstmann i Hypotekbanken i om lag 28 år.
Perioden 1899-1901 var Tvedten medlem av heradsstyret i Tjølling, vald på Avholdsfolkets liste. Frå 1905 til 1938 var han på ny heradsstyremedlem, då vald for Venstre. Han var ordførar i Tjølling 1907-10 og 1937-38, samt varaordførar i seks år. Frå 1925 til -30 var han formann i skulestyret i heradet.
Valperiodane 1916-18 og 1919-21 var Tvedten fyrste varamann til Stortinget frå einmannskrinsen Brunla. Han møtte frå 1917 til mai 1920 og på ny frå 22. juni 1921 i staden for statsråd Martin Olsen Nalum. Valperioden 1922-24 var Tvedten fyrste varamann frå fylkeskrinsen Vestfold og heldt fram å møte på Stortinget til ut i 1923-sesjonen. I desse sesjonane var han medlem 1917-18 og nestformann 1919-21 i Vegkomiteen, medan han i 1922-23 hadde plass i Sosialkomiteen. Frå 1931 til -36 var Tvedten fjerde stortingsrepresentant frå Vestfold og var alle seks sesjonane sekretær i Landbrukskomiteen.
Tvedten tok på seg ei mengd yrkes- og tillitsverv. Frå 1917 var han medlem både i Statens prisråd og Statens brenselsråd. Han var elles nestformann i Komiteen om ombygging av Vestfoldbanen og medlem i Den sivile forsvarskommisjon av 1920. I tida 1913-33 var han formann i Vestfold fylkes landbruksselskap og 1915-33 styremedlem i Felleskjøpet i Oslo. Også mangeårig styremedlem i Larviks Aktiemeieri & Handelslag, såvelsom i Larviks Andels Potetmelfabrik. Frå 1933 var han med i styringa av Noregs Bank si avdeling i Larvik. Etter å ha vore med i styret for Selskabet for Norges Vel, var han i fireårsbolken 1934-38 preses i selskapet.
Polar Times-breen
Polar Times-breen er ein isbre på Ingrid Christensen Kyst, som flyt nordover mellom Svarthausen og Boyd Nunatak og inn vestlege delen av Publicationsisen. Han vart skissert av John H. Roscoe frå flyfoto tekne under USN Operasjon Highjump i 1946-1947, og vart namngjeven av Roscoe etter The Polar Times, ein polar journal publisert av American Polar Society, New York.
Mixe-zoqueanske språk
Mixe-zoqueanske språk er ein språkfamilie som omfattar språk som blir snakka rundt Tehuantepec-eidet i Mexico. Dei meksikanske styresmaktene anerkjenner tre offisielle mixe-zoqueanske språk: mixe, med ca. 188 000 talarar, zoque, med ca. 88 000 talarar og språket popoluca, som har ca. 69 000 talarar og som eigenleg er to ulike språk, popoluca og popoloca. Ethnologue reknar likevel med fleire av dialektvariantane av desse språka, og reknar i alt med 16 ulike mixe-zoqueanske språk. Av utdøydde språk i denne språkfamilien finn ein blant anna tapachultekisk, som vart snakka langs søraustkysten av Chiapas.
Langnau im Emmental
Han ligg i øvre Emmental mellom Bern og Luzern.
Øystein Elgarøy
Øystein Elgarøy var ein norsk astronom. Han var bror av Jan Elgarøy.
Fylkesveg 254 (fleirtyding)
Fylkesveg 254 finst i fleire fylke i Noreg:
Øystein Elgarøy
Elgarøy var dosent i astrofysikk ved Universitetet i Oslo i 1968, og vart professor frå 1983. Sonen Øystein Elgarøy (fødd 1972) er professor på same institutt frå 2005.
Dei viktigaste arbeidsområda hans var solar radioastronomi og solliknande stjerner. Innan desse områda publiserte han fleire avhandlingar og boka Solar Noise Storms (Oxford, 1977). Han gav ut saman med Ø. Hauge lærebøker i astronomi: Det forunderlige univers (1983) og Fra strålende objekter til sorte hull (2 bind, 1989).
Fylkesveg 247 (fleirtyding)
Fylkesveg 247 finst i fleire fylke i Noreg:
Interiør
Interiør (frå latin interior, indre via fransk) er ei nemning for det innvendige i eit hus eller anna type bygning, og viser vanlegvis til korleis det innvendige i huset eller bygningen er utforma, innretta, fargesett og så bortetter. Det motsette av interiør er eksteriør.
I kunst kan «interiør» visa til verk som skildrar det indre livet i ein heim, til dømes i form av bilete med interiørmotiv eller romanar som tek for seg dei indre tilhøva i eit hushald.
Anhui
Anhui er ein provins i Folkerepublikken Kina. Provinsen ligg aust i Kina, ved buktene til Chang Jiang (Yangtze-elva) og Huai He-elva. Han grensar til Jiangsu i aust, Zhejiang i søraust, Jiangxi i sør, Hubei i sørvest, Henan i nordvest, og Shandong eit lite område i nord. Hovudstaden i provinsen er Hefei.
Den kinesiske enkeltteiknsforkortinga er 皖 for Wan. Namnet Anhui er avleidd frå bynamna Anqing og Huizhou (i dag Huangshan).
Geografi
Anhui består av fleire, ulike landskapstypar. Norddelen av provinsen er del av den nordkinesiske sletta, medan midtre områda i nord høyrer til landskapet langs Huai He. Begge desse områda er svært flate og tett folkesette. Lenger sør vert landskapet meir kupert, der fjellkjeda Dabieshan dekker mykje av det sørvestlege Anhui. Fleire fjellkjeder og høgder går gjennom det søraustlege Anhui. Sør i Anhui renn elva Chang Jiang renn gjennom dei to sistnemnde fjellområda. Høgste fjelltoppen i Anhui er det 1 873 meter høge Lotusfjellet i Huangshan-fjella, søraust i provinsen.
Dei største elvane er Huai He i nord og Chang Jiang i sør. Største innsjøen er Chaohu, sentralt i provinsen, som dekker eit areal på i kring 800 km². Søraust i provinsen, nær Chang Jiang, er det mange innsjøar.
Klima
Klimaet i nord er heller temperert, med ganske klare skilje mellom årstidene. Temperaturnormalen for januar ligg mellom -1 til 2°C nord for Huai He, og mellom 0 to 3 °C sør for Huai He. Middeltemperaturen for juli er på 27 °C eller høgre. Regntida pågår i juni og juli månad og kan føre sette store område under vatn.
Demografi
Han-kinesarar utgjer eit overveldande fleirtal i Anhui. Huifolk og shefolk er dei to største minoritetsgruppene.
Administrasjonseiningar
Anhui er sidan august 2011 delt i 16 byprefektur.
Dei seksten byprefektura er delt opp i 105 einingar på fylkesnivå (44 distrikt, fem byar på fylkesnivå, og 56 fylke). Desse er i sin tur delt opp i til saman 1 845 kommunar (972 bykommunar, 634 landkommunar, ni etniske landkommunar, og 230 subdistrikt).
Økonomi
Landbruket, som er viktigaste næringsvegen i Anhui, varierer i høve til kva klimasone ein er i. Nord for elva Huai He dyrkar ein mest kveite og søtpoteter, dessutan soyabønner, mais og durra. Sør for Huai He dominerer ris og kveite, våtrisen utgjer halvparten av jordbruksproduksjonen og vert dyrka dei fleste stader sør for Huai He. Største salsavlingane i provinsen er raps, te, bomull, tobakk, silkeormkokongar og jute. Teen i provinsen er kjent for sin fine kvalitet. Det vert også dyrka pærer, druer, dadlar og granateple. Viktigaste husdyra er storfe og svin. Skogsområda i fjella er rike på ei rekke planteprodukt som vert nytta i kinesisk urtemedisin. Dei mange innsjøane gjer at Anhui er eit senter for oppdrett av ferskvassfisk i Kina.
Skipstrafikken på dei mange elvane er eit markant trekk i samferdsla. Større skip kan gå på Chang Jiang heile året. Fuyang og Hefei er viktige knutepunkt på det nasjonale jarnbanenettet. Jarnbanelinja Beijing-Kowloon som vart opna i 1997, går gjennom Anhui.
Samanlikna med naboane i aust, Zhejiang og Jiangsu, ligg Anhui markert etter i økonomisk utvikling med eit bruttonasjonalprodukt rundt ein tredel av nivået i dei to provinsane. Dessutan er det store interne skilje, mesteparten av rikdomen ligg i industriregionane nær Chang Jiang, så som Hefei, Wuhu, og Ma'anshan. Stadige flaumar er ei av årsakene til at Anhui er mellom dei mindre utvikla provinsane. Ein ganske stor del av befolkninga reiser til andre provinsar for å søke arbeid.
Historie
Provinsen Anhui vart oppretta på 1600-talet. Før det var det inga eining som heitte Anhui, heller ikkje under noko anna namn. Det nordlege Anhui var kulturelt klart ein del av den nordkinesiske sletta og hadde dermed mykje til felles med det som i dag er provinsen Henan. Det sentrale Anhui omfatta det meste av det fruktbare og tett folkesette nedslagsfeltet for elva Huai He. Det sørlege Anhui, som ligg langs begge sider av elva Chang Jiang, låg kulturelt nærare med provinsane Hubei og sørlege Jiangsu. Høgdedraga i det søraustlege Anhui utgjorde sin eigne distinkte kulturelle sfære. Opprettinga av provinsen har ikkje utviska de kulturelle skilnadene.
Under krigarrika-tida vart Shouchun (det moderne fylket Shou) i det sentrale Anhui gøymestad for Chu etter at kjerneområda der i det moderne Hubei vart erobra frå vest av den mektige staten Qin, i 278 f.Kr. Qin klarte etter kvart å erobre hiele Kina i 221 f.Kr. og danna dermed Qin-dynastiet.
På 300-talet trengte ei rekkje nomadiske stammer frå Sentralasia inn i det nordlege Kina. Dette innleidde nokre hundreår med politisk skilje mellom det nordlege og det sørlege Kina. Ettersom Anhui låg i overgangssona mellom nord og sør, gjennomlevde det stadige maktskifte, og dei ulike delane vart delaktig i ulike historiske skjebnane. Slaget ved Feishui i år 383, fann stad i Anhui.
Sui-dynastiet (581-618) og Tang-dynastiet (618-907) innebar fred og semje i Kina; under desse åra var Anhui styrt av vekslande jurisdiksjonar.
Då Kina var delt mellom Jin-dynastiet i nord og det sørlege Song-dynastiet i sør var Anhui atter todelt, denne gongen langs Huai He. Dette varte til mongolane sameinte Kina att i 1279.
Med Ming-dynastiet vart rikshovudstaden til å begynne med lagt til Nanjing, og då vart det som no er Jiangsu og Anhui gitt ein felles spesialstatus som territorium direkte understilt sentralregjeringa, òg kalla Nanzhili (南直隸 «sørleg direktestyrt»). Dette heldt fram sjølv om hovudstaden snart vart flytta til Beijing.
Norske EØS- og EU-ministrar
Norsk EØS- og EU-minister, også kjend som Norsk europaminister er medlem av regjeringa i Noreg og statsråd i Utanriksdepartementet med ansvaret for EØS-saker, og Noreg sitt forhold til EU. Posten vart oppretta 16. oktober 2013 av Solberg-regjeringa.
Alexis de Chateauneuf
Alexis de Chateauneuf var ein tysk arkitekt og byplanleggjar. Han var ein av dei leiande arkitektane i si tid, utdanna i Hamburg, Paris og Karlsruhe samt eit kortare opphald hos Karl Friedrich Schinkel i Berlin. Chateauneuf spelte ei særleg viktig rolle under gjenoppbygginga av Hamburg etter bybrannen i 1842. Han arbeidde òg i London og Christiania i Noreg.
Anhui
Historie
Qing-dynastiet, som erobra Kina i 1644, endra dette ved å omgjere Nanzhili til ein vanleg provins under namnet Jiangnan, og i 1666 vart Jiangsu og Anhui delt i to provinsar. Dette var starten på den noverande provinsen Anhui, som for det meste har behaldt dei dåverande grensene. Den einaste større endringa var flyttinga av provinshovudstaden frå Anqing til det meir sentralt plasserte Hefei i 1946.
Alexis de Chateauneuf
I Noreg
Chateauneuf sto for ei omfattanda restaurering av Oslo domkyrkje i åra 1848–1850. Han vann òg konkurransen om Trefoldighetskyrkja i Oslo oppført i 1853–58 med Wilhelm von Hanno som utførande arkitekt.
Mésa Jitonía
Mésa Jitonía (gresk Μέσα Γειτονιά, tyrkisk Mesayitonya) er ein by på Kypros og ein kommune i distriktet Lemesós i Republikken Kypros.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 14 477 innbyggjarar, fordelt på desse bydelane:
Mésa Jitonía inngår i storbyområdet til Lemesós.
Norske EØS- og EU-ministrar
EØS- og EU-minister sidan 20. oktober 2017 er Marit Berger Røsland frå Høgre.
EØS- og EU-ministrar
Norske EØS- og EU-ministrar omfattar alle statsrådane i Utanriksdepartementet med ansvar for EØS- og EU-saker.
Austeuropeisk tid
Austeuropeisk tid, eller Eastern European Time (EET), er tidssona som ligger to timer føre GMT/UTC, og vert dermed gjerne skrive GMT+2 eller UTC+2. Denne blir brukt i nokre europeiske og nordafrikanske land og nokre land i Midtausten. Dei fleste bruker ikkje EET som sommartid.
Bruk
Eit land brukar EET heile året:
Desse landa, deler av land og territorium bruker austeuropeisk tid berre på vinteren:
Uranusmånen Portia
Portia er ein av månane til Uranus. Han har ein diameter på kring 140 km og er med det ein av dei største mindre månane til Uranus.
Tsjkalovsk
Tsjkalovsk (russisk Чка́ловск) er ein by i Nizjegorod oblast i Russland med om lag 13 000 innbyggjarar. Han ligg ved jernbanen Nizjnij Novgorod–Kirov, rundt 220 km nordaust for Nizjnij Novgorod.
Historie
Busettinga har vore kjend sidan 1100-talet som Vasiljovo sloboda, med namn etter grunnleggjaren, fyrst Vasilij Jurijevitsj, som var son av Jurij Dolgorukij. Territoriet tilhøyrde lenge fyrst Sjujskij, som etter kvart blei tsar Vasilij IV av Russland.
Den kjende russiske flygaren Valerij Tsjkalov blei fødd i Vasiljovo i 1904. I 1937 fekk staden namnet Tsjkalovsk etter han. I 1955 fekk busettinga bystatus. Størsteparten av landsbyen blei overfløymd av Gorkij-reservoaret etter bygginga av Gorkij vasskraftverk i 1955.
Polarårbokenbreen
Polarårbokenbreen er ein isbre, 6 km nordaust for Steinane, som flyt vestover til norddelen av Publicationsisen. Han vart skissert i 1952 av John H. Roscoe frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump (1946-47). Han vart namngjeven av Roscoe etter Polarårboken, ein polar journal publisert av Norsk Polarklubb i Oslo.
Cream
Cream var eit britisk rockeband i 1960-åra, ei såkalla supergruppe, som bestod av bassist/vokalist Jack Bruce, gitarist/vokalist Eric Clapton og trommeslagar Ginger Baker. Stilen deira er skildra som ei blanding av bluesrock, hardrock og psykedelisk rock, kombinert med psykedeliske tekstar, bluesgitaren til Eric Clapton, stemma og blues-bassen Jack Bruce og den jazzpåverka tromestilen til Ginger Baker. Det tredje albumet til bandet Wheels of Fire var det første dobbeltalbumet i verda som selde til platinaplate Cream vert rekna som den første kjende og suksessrike supergruppa. Over to år seidel dei over 35 millionar album.
Cream hadde stor innverknad på popmusikken i si tid, og i lag med Jimi Hendrix gjorde dei wah-wah-pedalen populær. Dei hadde tunge, men likevel teknisk dyktige musikalske tema som peika fram mot og påverka britiske band som Led Zeppelin, Deep Purple og The Jeff Beck Group seint i 1960-åra. Konsertane til bandet påverka progrockband som Rush, jamband som The Allman Brothers Band, Grateful Dead, Phish og heavy metal-band som Black Sabbath.
Cream vart rangert på 16. plass på lista til VH1 over dei 100 største hardrockartistane og Rolling Stone kåra dei til dei 66. største artisten gjennom tidene. I 2010 rangerte òg VH1 dei på 61. plass på lista deira over dei 100 største artistane gjennom tidene.
Starten
I juli 1966 hadde karrieren til Eric Clapton med The Yardbirds og John Mayall's Bluesbreakers gjeve han rykte som ein av dei dyktigaste bluesgitaristane i Storbritannia. Virtuositeten og den rå krafta Clapton synte med gitaren inspirerte ein tilhengjar til å spraymåle orda «Clapton is God» på ein mur på Islington undergrunnsstasjon. Clapton følte seg derimot avgrensa i bandet til Mayall og ønskte å utvikle spelinga si vidare med eit nytt band.
I 1966 møtte Clapton Baker, som då leia Graham Bond Organization, som på eit tidspunkt hadde med Bruce på bassgitar, munnspel og piano. Baker følte seg òg undertrykka i GBO og hadde vorte lei dopmisbruket og den mentale ustabiliteten til Graham Bond. «Eg har alltid likt Ginger», forklarte Eric Clapton. «Ginger hadde kome for å sjå meg spele med the Bluesbreakers. Etter konserten køyrde han meg tilbake til London i Roveren sin. Eg var særs imponert over bilen og køyringa hans. Han fortalte meg at han ønskte å starte eit band, og eg hadde tenkt på det òg.» Begge var imponert av kvarandre, og Baker spurte Eric Clapton om han ville bli med i det nye bandet hans, som ikkje hadde fått namn enno. Clapton ønskte dette, mot at Baker tok inn Bruce som bassist i gruppa; i følgje Clapton var Baker så overraska over forslaget at han nesten kræsja bilen.
Clapton hadde møtt Bruce då bassisten/vokalisten ei kort stund spelte med the Bluesbreakers i mars 1966. Dei to hadde òg arbeidd i lag som del av det kortvarige bandet Powerhouse (der òg Steve Winwood og Paul Jones spelte). Han var imponert over stemma og teknikken til Bruce, og ønskte å arbeide meir med han.
Det Clapton ikkje visste var at då Bruce var i bandet til Bond, så hadde han og Baker krangla heile tida. Begge var glimrande jazzmusikarar og respekterte dugleiken til kvarandre, men GBO var for lite for egoa deira. Det flyktige forholdet omfatta kranglar på scenen og sabotasje av kvar sine instrument. Etter at Baker sparka Bruce frå bandet, heldt Bruce fram å møte opp på konsertar, og til slutt vart Bruce driven bort frå bandet etter at Baker hadde trua han med kniv.
Likevel klarte Baker og Bruce å sette skilnadane sine til side for trioen til Baker, som han førestilte seg som eit samarbeidsprosjekt, der kvar av medlemmane medverka med musikk og tekst. Bandet vart kalla «Cream», sidan både Clapton, Bruce og Baker vart rekna som kremen av musikarane blant jazz- og bluesmusikarane i det britiske musikkmiljøet. Før dei slo seg til med «Cream», vurdert bandet å kalle seg «Sweet 'n' Sour Rock 'n' Roll». Av trioen var det Clapton som hadde størst rykte i England. Han var derimot nesten heilt ukjend i USA, då han hadde gått frå The Yardbirds før «For Your Love» vart ein hitt der.
Cream gjorde ein uoffisiell debut på Twisted Wheel den 29. juli 1966. Den offisielle debuten kom to kveldar seinare på Sixth Annual Windsor Jazz & Blues Festival. Som eit nytt band med få originale songar å vise til, spelte Cream energiske bluessongar som begeistra publikum, som gav dei ei varm mottaking. I oktober fekk bandet òg sjansen til å jamme med Jimi Hendrix, som nyleg hadde kome til London. Hendrix var tilhengjar av musikken til Clapton og ønskte ein sjanse til å spele med han på scenen. Hendrix vart introdusert for Cream gjennom Chas Chandler, bassisten i The Animals, som var manager for Hendrix.
Det var heilt i starten av bandet at dei valde Bruce som solovokalist. Sjølv om Clapton var noko sjenert for å synge, song han stundom harmonivokal med Bruce og stundom solovokal på nokre songar, som «Four Until Late», «Strange Brew», «Crossroads», og «Badge».
Fresh Cream
Debutalbumet til Cream, Fresh Cream, vart spelt inn og gjeve ut i 1966. Det nådde sjetteplass i Storbritannia og 39. plass i USA. Det bestod hovudsakleg av andre sine bluessongar, mellom andre «Four Until Late», «Rollin' and Tumblin'» (ein gammal bluessong spelt inn av Hambone Willie Newbern i 1926, som vart ein bluesstandar på grunn av versjonar av Muddy Waters og Elmore James tidleg i 1950-åra), «Spoonful» (av Willie Dixon og spelt inn av Howlin' Wolf), «I'm So Glad» (av Skip James) og «Cat's Squirrel». Resten av albumet inneheld songar skriven (eller skriven i lag med) Jack Bruce, mellom andre «I Feel Free» (som vart ein hitsingel i Storbritannia, men berre inkludert på den amerikanske utgåva av albumet), og to songar av Ginger Baker (ein av dei, «Toad», hadde ein av dei første trommesoloane i rockehistoria). Ginger Baker samarbeidde òg med den dåverande kona til Jack Bruce, Janet Godfrey på «Sweet Wine». Godfrey skreiv teksten til den første av dei originale bluessongane deira, «Sleepy Time Time».
Disraeli Gears
Cream vitja først USA i mars 1967 og spelte ni konsertar i RKO Theater i New York. Dei vendte attende og spelte inn Disraeli Gears i New York mellom 11. og 15. mai 1967. Det andre albumet til Cream kom ut i november 1967 og nådde Topp 5 på listene på begge sider av Atlanteren. Produsert av Felix Pappalardi (som seinare grunnla den Cream-påverka kvartetten Mountain) og lydteknikar Tom Dowd, vart det spelt inn i Atlantic Studios i New York. Disraeli Gears vert ofte rekna som høgdepunktet i karrieren deira, der dei blanda britisk psykedelisk rock med amerikansk blues. Det var òg det første Cream-albumet som hovudsakleg bestod av originale songar, og berre tre av elleve spor var skriven av andre enn bandmedlemmane. Disraeli Gears inneheld hittane «Strange Brew», «Tales of Brave Ulysses» og «Sunshine of Your Love».
Sjølv om albumet vert rekna som eit av høgdepunkta til Cream, har det aldri representert konsertane deira noko særleg bra. Sjølv om dei ofte spelte «Tales of Brave Ulysses» og «Sunshine of Your Love», slutta dei å spele mange av songane frå Disraeli Gears halvvegs ut i 1967, og spelte heller lengre jammar i staden for korte popsongar. «We're Going Wrong» var den einaste av dei andre songane på albumet som stundom vart spelt på konsertane deira. På gjenforeiningskonserten deira i 2005 i London, spelte dei berre tre songar frå Disraeli Gears: «Outside Woman Blues», «We're Going Wrong» og «Sunshine of Your Love».
I august 1967 spelte Cream den første turneen sin i Amerika som hovudattraksjon, der dei spelte i Fillmore West i San Francisco for første gong. Konsertane vart ein stor suksess og særs viktige for utvikla av både bandet sjølv og det blømande hippiemiljøet kring dei. Med eit publikum som lytta, var det på denne tida at Cream starta å dra ut songane på konsertane, og nytta meir jamming i repertoaret sitt. Somme songar kunne vare 20 minuttar. Lange jammar på songar som «Spoonful», «N.S.U.» og «Sweet Wine» vart konsertfavorittar, medan songar som «Sunshine of Your Love», «Crossroads» og «Tales of Brave Ulysses» vart verande forholdsvis korte.
Wheels of Fire
I 1968 kom det tredje albumet til Cream, Wheels of Fire, som toppa den amerikanske albumlista. Med Wheels of Fire flytta Cream seg noko bort frå blues mot ein meir delvis progressiv rock-stil med rare tempoangivelser og forskjellige orkesterinstrument. Bandet spelte likevel inn Howlin' Wolf sin «Sitting on Top of the World» og Albert King sin «Born Under A Bad Sign». I følgje eit BBC-intervju med Clapton, bad plateselskapet, som òg hadde Albert King i stallen, bandet om å spele «Born Under a Bad Sign», som vart eit populært spor på plata. Opningssongen «White Room», vart ein stor radiohit. Ein annan song, «Politician», vart skriven av bandet medan dei venta på å spele live på BBC. Den andre plata på albumet inneheld tre konsertopptak frå Winterland Ballroom og ein frå the Fillmore. Den andre soloen til Eric Clapton frå «Crossroads» har ofte nådde Topp 20 i diverse kåringar over dei største gitarsoloane gjennom tidene.. Ginger Baker sin «Toad» vert ofte rekna som ein av dei største trommesoloane i rockehistoria. Etter at Wheels of Fire var ferdig midtvegs i 1968, hadde bandmedlemmane fått nok og ønskte å gå kvar sin veg. Som Baker sa i eit intervju i 2006 med Music Mart, «det kom til eit punkt der Eric sa til meg: 'Eg har fått nok av dette', og eg sa at det hadde eg òg. Eg klarte ikkje meir. Det siste året med Cream var berre smerte. Det øydela høyrsla mi permanent, og eg har framleis i dag eit høyrselsproblem på grunn av det høge volumet det siste året med Cream. Men det starta ikkje slik som det. 1966 var eit flott år. Det var verkeleg fantastisk musikalsk, og det rant til slutt berre ut i dumskap.» Det dårlege forholdet mellom Bruce og Baker vart verre av den stadige turneringa, og Clapton vart tvungen til å mekle mellom dei.
Clapton hadde òg byrja å spele med det tidlegare backingbandet til Bob Dylan, kjend som The Band, og debutalbumet deira Music from Big Pink, som vart eit friskt pust innimellom all røykelse og psykedelia som hadde prega Cream. I tillegg hadde han lese ein skarp kritikk av Cream i Rolling Stone, eit musikkmagasinet han beundra stort, der kritikaren Jon Landau kalla han for «ein meister innan blues-klisjear». Det var etter denne artikkelen at Clapton ønskte å slutte Cream og gå i ei anna musikalsk retning.
Byrjinga på avskjedsturneen deira den 4. oktober 1968 i Oakland, bestod nesten berre av songar frå Wheels of Fire.
Goodbye
Dei to Royal Albert Hall-konsertane vart filma for ein BBC-dokumentar og gjeven ut på video (og seinare DVD) som Farewell Concert. Begge konsertane var utselde og fekk meir merksemd enn nokon annan Cream-konsert, men framføringa deira vart rekna som dårlegare enn vanleg. Trass i eit særs energisk ekstranummer med «Sunshine of Your Love», sa Baker sjølv om konsertane: «Det var ikkje ein god konsert ... Cream var betre enn dette...vi visste at det var over. Vi visste at vi avslutta det og kom oss vidare.» I eit intervju med Cream: Classic Artists sa Ginger Baker sjølv at han var samd i at bandet vart dårlegare for kvart minutt som gjekk.
Oppvarmingsband for Cream var Taste (med ein ung Rory Gallagher) og det nydanna bandet Yes, som fekk gode meldingar. Tre konsertar tidleg på turneen hadde Deep Purple som oppvarming.
Oppløysinga
Frå dei vart danna hadde Cream eit grunnleggande problem som førte til at dei vart oppløyste i november 1968. Rivaliseringa mellom Bruce og Baker skapte spaningar i bandet. Clapton følte òg at medlemane i bandet ikkje høyrte godt nok etter på kvarandre. Utstyret i dei dagane hadde byrja å bli betre; nye Marshall-forsterkarar gav langt høgare lyd, og Jack Bruce pressa volumet stadig høgare, noko som skapte irritasjon for Baker som hadde problem med å konkurrere med den høge lyden. Clapton snakka om ein konsert der han stoppa å spele og verken Baker eller Bruce merka det. Clapton har `go sagt at dei seinare konsertane til Cream stort sett bestod av bandmedlemanne som prøvde å vise seg fram. Cream valde å gå kvar sin veg i mai 1968 under ein turne i USA. Seinare i juli, kom det ei offisiell pressemelding om at bandet skulle oppløysast etter ein avskjedsturne i USA og to konsertar i London. Cream avslutta turneen i USA den 4. november i Rhode Island og spelte i Storbritannia for siste gong i London den 25. og 26. november.
Etter Cream
Blind Faith vart danna like etter Cream var oppløyst, etter eit forsøk frå Clapton på å rekruttere Steve Winwood med i bandet i håp om at det skulle fungere som ein buffer mellom Bruce og Baker. Inspirert av meir song-baserte band, gjekk Clapton vidare med ein heilt anna, langt mindre improvisasjonsbaserte songar med Delaney & Bonnie, Derek and the Dominos og hans eigen lange og varierte solokarriere.
Brice starta ein solokarriere i 1969 med Songs for a Tailor, medan Baker danna eit jazz-fusionband ut av restane av Blind Faith kalla Ginger Baker's Air Force, som bestod av Winwood, Blind Faith-bassist Rick Grech, Graham Bond på saksofon og gitarist Denny Laine frå Moody Blues og (seinare) Wings.
Gjenforeiningar
I 1993 vart Cream innlemma i Rock and Roll Hall of Fame og spelte på seremonien. Det gjekk rykte om ein gjenforeiningsturne, men det vart ikkje noko av. Utover 90-åra spelte Bruce og Baker i lag i BBM med den irske bluesrockgitaristen Gary Moore.
Morgonpunkt
Morgonpunkt eller austpunkt er det austlege skjeringspunktet mellom himmelekvator og horisonten. Det diametralt motsette punkt i horisonten vert kalla aftanpunktet. Ved jamdøgn står sentrum av solskjeva i ekvator, og sola står følgeleg (når ein ser bort frå refraksjonen) opp i austpunktet og går ned i vestpunktet.
Fylkesveg 253 i Møre og Romsdal
Fylkesveg 253 i Møre og Romsdal går mellom Ba og Henda i Averøy kommune. Vegen er 7,4 km lang.
Buffersone
Buffersone er eit nøytralt område som ligg mellom to eller fleire andre område, ofte ulike land. Avhengig av typen buffersone kan ho ha som føremål å skilja regionar eller samanføya dei. Vanlege typar buffersone er demilitariserte soner, grensesoner og visse restriktive servituttsoner og grøne belte.
Buffersoner kan opprettast av ei rekkje ulike årsaker, som for å hindra vald, verna miljøet, verna bustads- og handelssoner mot negativ påverknad frå industri eller naturkatastrofar, eller for å isolera anlegg som fengsel. Buffersoner resulterer ofte i store regionar som ikkje er folkesette, noko som kan vera uvanleg i mange stadig meir utvikla eller overfylte delar av verda.
Naturvern
Til bruk i naturvern blir det ofte oppretta ei buffersone for at embetsverket kan forbetra vernet av den biodiversitetsmessige tydinga til eit område. Buffersona i eit verna område kan vera plassert kring periferien av området eller kan vera ei forbindelsessone som bind saman to eller fleire verna område, noko som aukar dynamikken og bevaringsproduktiviteten deira. Ei buffersone kan òg vera ein av dei verna områdekategoriane (t.d. Kategori V eller VI i IUCN-verna område) eller eit klassifiseringsskjema (t.d. NATURA 2000) avhengig av bevaringsmålet. Uttrykket "buffersone" fekk opphavleg ein framtredande plass i vernet av den naturlege og kulturelle arven gjennom bruke av det i etableringa av UNESCO sin verdsarvkonvensjon, og uttrykket var meint å brukast som følgjer:
A buffer zone serves to provide an additional layer of protection to a World Heritage property. The concept of a buffer zone was first included in the Operational Guidelines for the implementation of the World Heritage Convention in 1977. In the most current version of the Operational Guidelines of 2005 the inclusion of a buffer zone into a nomination of a site to the World Heritage List is strongly recommended but not mandatory. - Verdsarvkonvensjonen
Ei buffersone er meint å avverja verknaden av negative miljømessige eller menneskelege påverknader, om han sjølv inneheld naturleg eller kulturell verdi eller ikkje. Tydinga og funksjonen av ei buffersone og nødvendige vernetiltak som kjem av desse er eit relativt nytt konsept innan bevaringsvitskap, og kan variera mykje for kvar stad.
Forbetring av vasskvalitet
Vasskvalitet i mange land blir forringa på grunn av misbruk av landareal. Sjølv om buffersona dekkjer eit lite område, forbetrar det vasskvaliteten i avrenningsområdet til landbruk kraftig, på grunn av filtreringseffekten det kan ha på næringsstoff i det underjordiske vatnet og overflatevatn.
Fordi landbruksjord gjerne blir sprøyta med mengder pesticid, der ein del kan siva ut i overfladevatn, kan fisk og anna vasslevande liv bli påverka negativt, noko som igjen kan føra til miljøskadar. Vegetasjonsbufferar har vist seg å vera eit effektivt filter for sediment, særleg for sedimentbundne pesticid. Når pesticid blir sprøyta i for store mengda kan det byggast ein vegetasjonsbuffer for å redusera penetrering av pesticid i overflatevatn. Ei buffersone forhindrar òg at tungmetall eller toksin blir spreidde inn i verna område.
Stabilisering av elvebreidder og våtområde
Når elvebreidder søkk på grunn av planterøter som trengar inn lodrett i det indre av elvebreidda, blir elvesedimentet påverka av desse røtene, og evna til at motstå erosjon er høgare enn utan planterøter. Men når elvebreidder er høgare, trenger ikkje planterøtene djupt ned i jorda, og breidda er ikkje særleg sterk. Urteplanter kan til ein viss grad spela ei rolle, men på lang sikt kan vegetasjonsbuffersoner effektivt løysa problem med vasstandsstiging og vasserosjon.
Adsorpsjonskapasiteten i ei buffersone kan redusera farten av overflateavstrøyming og auka det effektive vassinnhalda i jorda. Ved å auka jorda sitt innhald av organisk materiale og forbetra jordstrukturen kan ei buffersone ha ein positiv innverknad på oppbevaringsevna til jordvatnet. I tillegg gjer planterøter jorda sterkare, at ho kan motstå bølgjer og regnvêr, mildnar erosjonen av elvebreidder ved flaum og styrer effektivt erosjonen av stranda.
Dyreliv og levestader
Buffersoner langs elver er blitt brukt i mange område for å verna levestadene til mange dyr som blir øydelagde av auka menneskeleg aktivitet. Områda kring buffersona kan danna habitat for mange dyr, og plantar kan bli mat til små vassdyr. Buffersona sjølv kan òg husa ulike aktivitetar for amfibium og fuglar. Plantar og dyr kan migrera eller spreiast som reaksjon på slike buffersoner og dermed auka biodiversiteten i området.
Ei undersøking frå 1998 viste at artsvarieteten og talet på dyr og plantar i vanssløpsoner er høgare enn i andre økosystem. På grunn av evna si til å gje mykje vatn, blaut jord og stabilt klima føretrekk små dyr som Myotis og Martes å leva langs elvebreidder heller enn i kuperte område. Buffersoner kan òg gje eit godt miljø i habitata i høglandet.
Innsjøuhyre
Eit innsjøuhyre eller innsjømonster er ein kryptid, det vil seia eit mystisk vesen utan bekrefta eksistens, som blir sagt å leva i ein innjø eller mindre vassdrag. Jamfør sjøorm og sjøuhyre.
Skildring
Omgrepet viser ikkje til nokon spesiell type dyr. Den vanlegaste assosiasjonen med det pleier vera til vasslevande krypdyr som svaneøgler og mosasaurar, og dessutan såkalla sjøormar, drakar og dinosaurar. Det kan visa til ukjende eller uidentifiserte vesen eller objekt som skal ha blitt sett i sjøar, dammar, tjern, elvar, bekkar og andre ferskvassdrag.
Kjend innsjøuhyre
Under følgjer ei liste over kjende innsjøuhyre frå heile verda, med staden nemnd fyrst og evnetuelle namn gjevne til uhyra etterpå.
Krim-khanatet
Krim-khanatet var eit rike i Aust-Europa som eksisterte frå 1441 til 1783, og som omfatta det meste av Krimhalvøya, dei nærliggjande landområda nord og aust for Azovhavet, og ein landbrem nord for den vestlege delen av Svartehavet, i dagens Ukraina. Riket vart danna av krimtatarar under leiing av adelsslekta Giray. Hovudstaden i riket, Bakhtsjisaraj, vart grunnlagd i 1454 på Krim.
Soge
Krim-khanatet oppstod på ruinane av den mongolske riksskipnaden kalla Den gylne horden. Etter i kring 15 år med strid kunne adelsmannen Haci Giray i 1441 eller 1443 opprette eit rike med sentrum på halvøya Krim. Frå 1478 var khanen av Krim ein vasall under sultanen i Det osmanske riket, ei ordning som stod ved lag nesten heilt Krim-khanatet vart erobra tre hundreår seinare.
Gjennom 1500-talet gjekk Krim-khanatet fleire gongar til krig mot Russland i nord, i 1571 plyndra og brende Krim-hæren den russiske hovudstaden Moskva. Utover 1600-talet vart Russland stendig sterkare, og frå 1678 var Krim omringa av russisk styrkar. Byen Perekop gjekk tapt i 1697, medan hovudstaden Bakhtsjisaraj vart herja i 1736.
Det osmanske riket miste i 1774 makta over Krim-khanatet, som tre år seinare vart erobra av russiske styrkar under hærføraren Aleksandr Suvarov. I 1783 annekterte Katarina den store Krim-khanantet for Russland og erklærte det for «russisk for all framtid».
Chocospråk
Chocospråk er ein liten språkfamilie i austlege Panama og nordlege Colombia. Den består av to levande språk: embera (med ein nordleg og ein sørleg dialekt, til saman 60 000 talarar) og waunana (6000 talarar). I tillegg omfattar familien ei rekkje andre språk som no er utdøydd. Dei to dialektane av embera vert av og til rekna som separate språk.
Ghadamis
Ghadamis eller Ghadames er ein oase og by i nordvestlege Libya. Han ligg 380 moh. og ved grensa til Tunisia og Algerie. Byen var eit viktig karavanesentrum og har daddeldyrking. Gamlebyen er på lista til UNESCO over verdsarv.
Byen heitte tidlegare Cydanus og vart i år 19 fvt. teken av romarane. I 696 tok arabarane byen, og på 1500-talet kom han inn under Tripoli. Han vart okkupert av Italia i 1924.
Henrik I av Sachsen
Henrik I av Sachsen, òg kalla Henrik fuglefangaren (tysk Heinrich der Finkler eller Heinrich der Vogler), var konge av Austfrankarriket i perioden 919–936. Enkelte kjelder omtalar han som keisar, sjølv om det tradisjonelt er sonen hans, keisar Otto I, som vert rekna som byrjinga på den tysk-romerske keisarrekkja. Henrik fuglfangaren vert rekna som den første kongen av Austfrankarriket og stamfar til «det ottonianske dynastiet», med namn etter sonen hans. Alternativt vert Otto I rekna som grunnlegjaren av dynastiet Sachsen. Forløparen til Henrik, Konrad I av Thüringen, var den første kongen av Austfrankarriket som ikkje tilhøyrde karolingarane.
Henrik var gift med Matilda av Ringelheim, som var dotter av hertug Teodebert av Westfalen.
Barbacoanske språk
Barbacoanske språk er ein språkfamilie som blir snakka i Colombia og Ecuador. Han består av språka awa pit, pasto (utdøydd), muellama (utdøydd), guambiansk, totoró, kokonuko (utdøydd), caranqui (utdøydd), cha'palaachi og tsafiki.
Dei barbacoanske språka er kanskje i slekt med paes. Dei har òg vorte kopla til dei chibchanske språka i den makrochibchanske hypotesa.
Uranusmånen Cupid
Cupid er ein av månane til Uranus. Lite er kjent om han.
Zefýri
Zefýri (gresk Ζεφύρι) er ein tidlegare kommune i dei nordvestlege forstadane til Aten i Hellas. Frå 2011 inngår han i kommunen Fylí i periferieininga Vest-Attikí i periferien Attikí.
Uranusmånen Cupid
Cupid vart oppdaga 25. august 2003 av M.R. Showalter og J.J. Lissauer med Hubble-teleskopet.
Zefýri
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunaleininga Zefýri 9 454 innbyggjarar, som alle budde i tettstaden med same namn.
St. Josefs katedral i Dar-es-Salaam
St. Josefs katedral (engelsk: St. Joseph's Metropolitan Cathedral, swahili: Kanisa la Mtakatifu Joseph) er ei katolsk domkyrkje i Dar-es-Salaam i Tanzania. Ho ligg i Sokoine Drive rett attmed terminalen til Zanzibar-ferja, og vart bygd i nygotisk stil. Ho vart bygd av tyskarane mellom 1897 of 1902, og vart vigsla som katolsk kyrkje i 1905. Domkyrkja er hovudsete for Dar-es-Salaam erkebispedøme.
Rettssak og domfelling av Joshua French og Tjostolv Moland
Rettssaka og domfelling av Joshua French og Tjostolv Moland var ei rettssak som starta som følge av at dei to nordmennane vart arresterte i mai 2009, mistenkt for å ha drepen ein sjåfør som dei hadde hyra - 47-åringen Abedi Kasongo - på 5. mai 2009 i Bafwasende i Tshopo-distriktet i Orientale-fylket i Den demokratiske republikken Kongo - eller DRC.
French vart arrestert på 9. mai i Epulu game reserve, omlag 200 kilometer frå Kisangani. Moland vart arrestert to dager seinare i Ituri-fylket, nokre hundre kilometer nordaust.
Dei fekk dødsdom av rettens administrator på den 8. september 2009.
Ei ny rettssak med nye dommarar, fann dei to skuldege - for drap og spionasje - på den 10. juni 2010. Dødsdom fekk dei ein gong til.
Møte mellom diplomater (i DRC)
I 2013, under hans besøk til DRC, foreslo Frankrikes president François Hollande at French og Moland burde flyttast ut av situasjonen i seks-manns-celle i fengselet; fem dagar seinare hadde dei to fangane ei celle på deling (utan fleire fangar). (Storbritannias utenriksdepartement hadde kontakta det franske utenriksdepartementet på forhånd, fordi French er ein britisk statborgar (i tillegg til at han er norsk). )
Dødsfallet til Moland, og French sin lauslating
Tjostolv Moland døde i fengsel (uten å ha bli henretta). Joshua French vart sleppt ut av fengsel i 2017, og kom tilbake til Noreg.
Fylkesveg 253 (fleirtyding)
Fylkesveg 253 finst i fleire fylke i Noreg:
Unterseen
Unterseen er ein kommune i distriktet Interlaken-Oberhasli i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 567 meter over havet.
Han er den høgastliggande kommunen langs Aare i Bödeli-området, mellom Thunsjøen og Brienzersee. Frå byen kan ein sjå dei imponerande fjella Eiger, Mönch og Jungfrau.
Thiago Braz
Thiago Braz da Silva er ein brasiliansk stavhoppar som vart olympisk meister i øvinga då Sommar-OL 2016 fann stad i heimlandet hans.
Aktiv
Braz vann søramerika-meisterskapen 2013 med personbeste 5,83 m. Sommaren 2015 forbetra han rekorden til 5,92 meter ved eit stemne i Baku i Aserbajdsjan. Under Sommar-OL 2016 på heimebane var han og verdsrekordhaldar Renaud Lavillenie dei einaste som svinga seg over 5,93 m. Då Lavillenie hoppa over 5,98 m i fyrste forsøk, valde Braz å vente til lista låg på 6,03 meter. I sitt andre forsøk på denne høgda smaug han seg over lista, sette ny olympisk rekord og vann OL-gull. Etter femteplass i VM 2019, lukkast Braz å vinne bronsen i stavhopp-tevlinga då dei olympiske leikane endeleg kom i stand i 2021.
Matthew Lillard
Matthew Lyn Lillard, kjend som Matthew Lillard, er ein amerikansk filmskodespelar, -regissør og -produsent.
Den iranske kongeboka
Den iranske kongeboka, på persisk Shahname ('Kongesoga'), er nasjonaleposet for Stor-Persia og Iran. Verket blei skrive av Firdausi i løpet av 40 år, i overgangen mellom 900- og 1000-talet. Kongeboka er verdas lengste dikt som er skrive av ein og same forfattar. Det var det første større verket skrive på persisk, og inleidde ei litterær blomstringstid for språket. Dei rytmiske og rimfulle versa blir framleis lesne og framførte av persisktalande i Iran og utlandet. Verket fester persiske førislamske myter og historie til papiret, og er dermed også svært viktig for parsarar. Kongeboka er også kjend for fleire utgåver rikt illustrerte med persisk miniatyrmåleri.
Innhald
Handlinga i Shahname skildrar Persarriket frå ei mytisk urtid og fram til tida rett før den arabiske invasjonen. Eposet kan grovdelast i tre, der den første delen tek for seg skapinga av Persia og den mytiske fortida til området, den andre om sogekongar og heltar, og den tredje fortel halvmytiske soger om historiske kongar. Verket omfattar herredømet til rundt 50 kongar, frå dei første, førhistoriske herskarane og gjennom dei historiske akemenide-, selevkid-, partia- og sassanidedynastia. Rostam, son av Zal og Rudabeh, er den viktigaste helten i eposet.
Den første delen fortel korleis menneskesamfunnet til og om korleis dei temde seg husdyr. Han tek også opp kampen mellom det gode og det vonde og utforminga av det iranske området. Eit av hovudpunkta til Firdausi ser ut til å vera at mens både kongar og heltar døyr, består Iran.
Nokre viktige personar i verket
Rostam-sogene
Den første personen ein i ettertid kan identifisera som historisk er Aleksander den store. Kyros den store og Akamenidedynastiet, som kom før han, er derimot ikkje nemnde. Sassanidedynastiet er skildra rimeleg historisk.
Komposisjon
Den iranske kongeboka er skriven på ei tidleg form av moderne persisk. Diktverket omfattar 50,000 versepar (bayt) som kvart inneheld to halvvers kalla misra‘.
Firdausi byrja diktverket sitt i 977 og avslutta det i 1010. Han bygde til ei viss grad på eit tidlegare heltedikt av Dakiki, noko han oppgjev i diktet, men nytta hovudsakleg soger og eldre episk dikting. Firdausi tileigna verket til Mahmud av Ghazni, den mektige herskaren av dagens Afghanistan.
Tyding
Den iranske kongeboka er rekna som persisk nasjonalarv, både i Iran, Kaukasus, Sentral-Asia og Nord-India, og som ein del av verdslitteraturen. Firdausi festa nokre av dei førislamske persiske mytene til papiret, og bidrog dermed til å redda eldre iransk kultur frå å bli gløymd etter arabiske og tyrkiske erobringar. Språkleg bidrog forfattaren til å grunnleggja den nypersiske litteraturen. Kongeboka er framleis rekna som ein av grunnsteinane til farsi.
Kongeboka blir framleis lesen og framført i Iran og andre stader. Ulike herskarar sidan har brukt henne til å legitimera makta si. Dette er bakgrunnen for mange av dei praktfullt illustrerte utgåvene av verket. Under det siste kongehuset i Iran blei Firdausi og verket hans heidra gjennom festivalar og eit mausoleum til diktaren.
Utgåver
Illustrerte utgåver av Shahname er meisterstykke innan persisk miniatyrmåleri. Det finst fleire fullstendige utgåver, men to av dei best kjende, Houghton-Shahname og Store Mongolske Shahname, er blitt delte opp slik at sider kunne seljast kvar for seg. Bayasanghori Shâhnâmeh i Golestan-palasset i Teheran er innskrive på UNESCO si minneliste over kulturell verdsarv.