cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orphans: Brawlers, Bawlers & Bastards
Brawlers inneheld songar som dekkjer tema frå mislykka vennskap («Lie to Me», «Walk Away»), flaum og påfølgjande skadar («2:19»), bluesaktig gospel («Ain't Goin' Down to the Well», «Lord I've Been Changed»), sentimentale songar («Lucinda», «Sea of Love») og ein song om konflikten mellom Israel og Palestina («Road to Peace»).
Bawlers består stort sett av rolege songar der håpet i balladane på tidlegare album er bytta ut med resignasjon (mest tydeleg på «Bend Down the Branches», «Little Drop of Poison» (utgåva frå Shrek 2. Ei anna utgåve er på filmmusikken til The End of Violence), «Fannin Street», «Little Man» og «Widow's Grove»). Sporet «Down There by the Train» vart skriven av Waits Johnny Cash og vart først gjeve ut på Cash-albumet American Recordings.
Bastards omhandlar Waits sin meir eksperimentelle musikkstil og opnar med ein versjon av Bertolt Brecht sitt dikt «What Keeps Mankind Alive?» (musikk av Kurt Weill) og held fram med «Children's Story», som er eit uttdrag av skodespelet Woyzeck av Georg Büchner, som òg var grunnlaget for Waits-albumet Blood Money. Plata inneheld òg andre dikt som er Waits har sett musikk til, som eit Charles Bukowski-dikt om opplysing («Nirvana») og to songar «Home I'll Never Be» og «On the Road» med tekst av Jack Kerouac.
Waits har sjølv skildra samlinga som «mange songar som fall bakom komfyren medan eg lagde middag».
Albumet fekk hovudsakleg svært gode kritikkar og ligg på andreplass på Metacritic si liste over dei 30 beste albuma frå 2006.
Øvre Hopsnesvegen
Øvre Hopsnesvegen er ein blindveg på Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går sørvestover frå Hopsnesvegen og er om lag 300 meter lang.
Namnet vart vedteke i 1966.
Takayuki Toyomitsu
Takayuki Toyomitsu er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Donat
Donat er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1043 meter over havet.
Donat er ein gatelandsby og består av delar av Curscheglias, Tarvisch og Tscharviof.
Crow Rock
Crow Rock er eit skjer utanfor Linney Head i Pembrokeshire, vest i Wales. Det vert rekna som ein god dykkestad på grunn av dei djupe ravinene og skipsvraka her (mellom anna SS «Tormes» og SS «Prince Cadwgan»). Ho er òg kjend for hummarbestanden.
Crow Rock er òg namnet på eit isolert skjer like nord for Fenit Island i Tralee Bay ved Irland
NM i sykling 1990 på landeveg
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1990 for menn vart avvikla i Tromsø kommune i Troms sundag 29. juli.
Menn, 180 km
Noregsmeisterskapen i landevegssykling 1999 for kvinner vart avvikla i Tromsø kommune i Troms laurdag 28. juli.
Kvinner, 80 km
<br style="clear:both;" />
Acheampong-regimet
Acheampong-regimet var eit militærdiktatur i Ghana leia general Ignatius Kutu Acheampong. Acheampong tok makta med statskupp i 1972, og vart erstatta av general Akuffo i juli 1978. Armed Forces Revolutionary Council under leiing av Jerry John Rawlings tok makta i 1979.
Santiago Calatrava
Santiago Calatrava Valls i Valencia, Spania) er ein spansk arkitekt og ingeniør. Han blei fødd i bydelen Benimamet i Valencia. Calatrava er kreditert for å ha designa, blant anna Teletårnet på Montjuïc i Barcelona, BCE-bygningen i Toronto, Turning Torso i Malmö og l'Hemisfèric i Valencia.
Operasjon Bagration
Operasjon Bagration, eller Den kviterussiske operasjonen (på russisk Belorusskaja operatsija eller Operatsija Bagration) var den sovjetiske offensiven i Kviterussland og Litauen mellom 23. juni og 29. august 1944. Dei sovjetiske styrkane var utrusta med biltransport, trekk-køyretøy, sjølvgåande artilleri og andre hjelpemiddel. Dette auka mobiliteten deira mykje. Tre år etter krigen hadde byrja, var det no ein heilt annan armé som kom tilbake til Kviterussland, han var herda i strid og mykje betre utrusta.
Olaf Leon Roald
Olaf Leon Roald er ein norsk biletkunstnar busett på Vigra i Giske kommune. Roald arbeider hovudsakleg med keramikk og skulptur i gips og bronse.
Operasjon Bagration
Operasjonen vart kalla opp etter den georgiske fyrsten Pjotr Bagration (1782-1812), ein general i den russiske hæren som vart dødeleg skadd i slaget ved Borodino. I Kviterussland håpa tyskarane å kunne stanse den sovjetiske framrykkinga med eit godt førebudd og djupt utbygd forsvar, som støtta seg på eit system av feltfestningar og høvelege naturlege hinder (elvar, breie sumpmarker osv.). Fronten blei vakta av sterke styrkar med kampherda tyske soldatar, mange av dei veteranar frå 1941. Den tyske leiinga rekna med at dei naturlege hindra og dei sterke forsvarsverka gjorde det uråd for Den Raude Arméen å gjennomføre store offensive operasjonar i Kviterussland. Dei tenkte åtaket ville kome sør for Pripjat-sumpane, og vere retta mot Balkan. Men den sovjetiske hærleiinga utarbeidde ein heilt annan plan. Dei ville først og fremst frigjere sine eigne område – Kviterussland, det vestlege Ukraina og Baltikum. Operasjonen var svært nøye planlagd frå sovjetisk side. Som døme kan nemnast at sovjetiske mineryddarar hadde fjerna 34.000 tyske miner i sektoren for hovudåtaket, det var førebudd 193 passasjar for stridsvognene og infanteriet, og fleire bruer hadde blitt bygde over elvane Drut og Dnjepr.
Olaf Leon Roald
Roald har utdanninga si frå Kunsthøgskolen i Bergen, Institutt for keramikk og frå kunstakademia i Barcelona, Bergen og Oslo.
Operasjon Bagration
Den 23. juni, dagen etter treårsdagen for innleiinga på krigen i aust, slo Den raude hæren til med òvstor kraft og fekk revansj til fulle for nederlaget i Kviterussland sommaren 1941. Den sovjetiske hærleiinga hadde blitt overtydd om at det var ineffektivt med separate offensive operasjonar på dei sentrale frontavsnitta, og gjekk derfor til åtak på tyskarane med styrkar frå fire ulike frontar. Den kviterussiske offensiven gav stor hjelp til den andre fronten i Europa, som hadde blitt opna 6. juni med invasjonen i Normandie, då den sovjetiske offensiven hindra tyskarane i å overføre styrkar frå austfronten, der tyskarane no hadde meir enn nok med å bremse den sovjetiske framrykkinga.
Den 3. juli frigjorde sovjetiske styrkar den kviterussiske hovudstaden Minsk, etter å ha omringa 100.000 tyske soldatar der. Dei kviterusssiske partisanane spelte ei stor rolle i desse operasjonane. Gjennom aktivt samvirke med dei framrykkjande hærstyrkane desorganiserte «dei folkelege hemnarane» dei tyske kommunikasjonslinjene og lamma forflyttingsevna deira. Den 13. juli gjekk sovjetiske styrkar til åtak også sør for Pripjat-sumpane, og Sovjetunionen var no på offensiven frå Baltikum til Karpatane.
Under den kviterussiske operasjonen rykte Den raude hæren fram frå øvre Dnjepr til Wisla og tilbakela ei strekning på 5-600 kilometer. Dei hadde no frigjort heile Kviterussland og stordelen av Litauen, og i Polen stod dei føre Warszawa.
Dei tyske tapa var 381.000 døde, 158.000 tilfangetatte, 2.000 stridsvogner og 57.000 andre køyretøy. Men sigeren kosta dyrt også for dei sovjetiske styrkane – 110.000 døde og såra soldatar, 2957 stridsvogner og sjølvgåande artilleri, 2447 kanonar og granatkastarar og 822 fly. Tapstala vitnar om intense kampar og hard tysk motstand. Dette var eit av dei største tyske nederlaga under den andre verdskrigen. Katastrofen for tyskarane i Kviterussland innebar slutten på den organiserte motstanden deira på austfronten. Den Raude hæren si framrykking hadde no blitt ein allmenn offensiv der fronten ikkje lenger stod inne i Sovjetunionen.
Emsger
Emsger eller South Bishop er den største øya i Bishops and Clerks-gruppa vest for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales.
Namnet vert stundom òg skrive som Em-sger, Emskir eller Emskyr. Det andre elementet er frå norrønt og tyder skjer.
South Bishop fyr, teikna av James Walker, vart bygt på øya i 1839.
Takahide Kishi
Han spela for klubbane Vissel Kobe og Gainare Tottori.
Fagrskinna
Fagrskinna er ei soge om dei norske kongane frå Halvdan Svarte til 1177. Originaltittelen var Nóregs konunga tal som tyder 'Opprekninga av Noregs kongar'. Soga er truleg skriven av berre éin person, men kven dette er, er ikkje kjent. Forfattaren må ha vore islending, men soga kan vere skriven i Trøndelag.
Soga er sett saman i 1220-åra. Ho har namn etter eit handskrift islendingen Thormod Torfæus, som arbeidde på Kristian V si tid, fann og kalla Fagrskinna fordi det var uvanleg fagert i innbinding og utstyr. Ein eldre versjon av same soga var òg kjend. Begge desse manuskripta gjekk tapt då det danske universitetsbiblioteket brann i 1728, og er i dag berre kjende gjennom avskrift frå 1600-talet.
Etter Snorres Heimskringla er Fagrskinna den mest utførlege kjelda for kunnskap om norsk høgmellomalder. Snorre Sturlason har truleg nytta Fagrskinna som kjelde då han skreiv om dei norske kongane før Heilag-Olav, medan Snorres Olavssoge har vore kjelde for Fagrskinna.
Hopsnesvegen
Hopsnesvegen er ein blindveg på Hop i Fana bydel i Bergen kommune. Han går frå Troldhaugvegen og nordover på Hopsneset i Nordåsvatnet. Vegen er om lag 1,4 km lang.
Namnet vart vedteke i 1947.
Arara
Staden var opphavleg folkesett av kiririfolk.
Vasjkivtsi
Vasjkivtsi (ukrainsk Вашківці; rumensk Văşcăuţi; tysk Waschkautz; russisk Вашковцы, Vasjkovtsy) er ein by i Tsjernivtsi oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 5 000 innbyggjarar (2011).
Kathleen Brennan
Kathleen Brennan er ein amerikansk kunstnar, musikar og låtskrivar, best kjend som kona til Tom Waits. Ho har medverka som låtskrivar og produsent på mange av platene hans, særleg i seinare år.
Brennan vart fødd i Johnsburg i Illinois. Brennan og Waits møtte kvarandre i 1980 under filminga av Francis Ford Coppola sin film One from the Heart. Waits skreiv filmmusikken til filmen i lag med songarinna Crystal Gayle. Brennan arbeidde i filmstudioet som manusanalytikar.
Waits fortalte følgjande i eir radiointervju med Chris Douridas i USA: «Vi trefte kvarandre nyttårsaftan på ein fest i Hollywood. Eg skulle reise dagen etter. Eg skulle flytte til New York City og skulle aldri tilbake til Los Angeles igjen. So sa eg. Men eg har sagt det før. Så vi møttest på nyttårsaftan og eg reiste. Då det vart gått fire månader ringde dei meg og spurde om eg kunne gjere One from the Heart. Eg kom tilbake og fekk eit lite kontor med eit piano og eg skreiv songar og Kathleen jobba i filmstudioet. Ho var historieanalytikar. Nokon bad ho gå ned og banke på døra mi, noko ho gjorde og eg opna døra og der stod ho. Det var det for meg. Kjærleik ved første blikk. Kjærleik ved andre blikk.» Dei gifta seg 10. august 1980, visstnok hos Always Forever Wedding Chapel, eit døgnope bryllaupskapell.
Brennan har halde seg ute av rampelyset, men står som medforfattar på mange av songane til Waits frå etter dei gifte seg. Ho er òg biletkunstnar og har måla eit av måleria på som er brukt på innsida av plateomslaget til Waits-albumet The Black Rider.
Brennan bur i dag i California i lag med Waits og dei tre borna deira Kellesimone, Sullivan og Casey.
Ferrera
Ferrera er ein kommune i distriktet Hinterrhein i Graubünden i Sveits.
Kommunen vart skipa 1. januar 2008 då Innerferrera og Ausserferrera vart slått saman. Geografisk dekkjer kommunen heile Val Ferrera-dalen.
Kiyokazu Masuda
Kiyokazu Masuda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Oase
Oase er ei isolert vasskjelde i ein ørken. Ein oase blir til ved at ein straum av grunnvatn kjem til overflata. Av og til veks det mange platevekster omkring kjelda, planter som lever ekstra godt når vatnet er heilt nær dei, og dei treng difor ikkje å ha lange røter for å nå grunnvatnet.
Ada i Ghana
Ada eller Ada Foah er ein by aust i Ghana som ligg ved kysten, der Volta-elva møter Atlanterhavet. Han ligg om lag 12 mil aust for hovudstaden Accra, og er kjend for strendene sine.
Oase
Ordet oase kom til norsk og andre europeiske språk frå gresk ὄασις oasis, et ord som er lånt direkte frå egyptiske wḥ3t eller frå demotiske wḥỉ. Det er ikkje lånt frå det koptiske ordet ouaḥe (*/waħe/) slik det ofte blir påstått, sidan det det greske ordet er funne fleire hundreår før koptisk eksisterte som et skriftspråk.
Oasar har svært stor innverknad på handels- og transportruter i ørkenstrok. Karavanar må reisa via oasar, slik at ein kan få nye forsyningar av vatn og mat. Dette har ført til at militær eller politisk kontroll med oasar ofte har ført til kontroll over handelsruter. For eksempel har oasane Awjila, Ghadames og Kufra i dagens Libya, til ulike tider vore vitale knutepunkt for både nord-sør og aust-vest handel i Sahara.
Ada i Ghana
Her kan ein finna ruinane etter Fort Kongensten, ei festning som blei bygd av danskane i 1784.
Byen har tre svært ulike bydelar: Big Ada, Ada Foah og Ada Kasseh.
Åtseletar
Ein åtseletar er ein organisme som et åtsel - dyr som allereie er daude. Dei spelar ei viktig rolle i dei fleste økosystem sidan dei bidreg til nedbrytinga av daude dyrerestar; ei prosess som vert avslutta av dei ekte nedbrytarane eller saprotrofane.
Velkjende åtseletarartar omfattar m.a. gribbar, kondorar, åtselbillar og mange krepsdyr. Det finst dessutan ei heil rekkje organismar som både jaktar og et åtsel, m.a. løver, hyener og sjakalar.
Dyr som lever av ekskrement, t.d. gjødselbiller, vert òg rekna som åtseletarar i økologien. Organismar som hovudsakleg lever av daude plantar, vert derimot omtala som detrivorar.
Thomas Holm
Thomas Holm er ein norsk fotballspelar. Han var sentral midtbanespelar for Fredrikstad og har òg spela på landslaget. Han er halvbror til Daniel Fredheim Holm.
Karriere
Som juniorspelar spelte Holm i Vålerenga.
Seniorspelar:
Waiauelva i Gisborne
Waiau er ei elv i regionen Gisborne på New Zealand. Ho har hovudløpet sitt i det samme fjell-lendte terrenget aust for Raukumarafjella som Mataelva, og renn først mot nord, så mot aust, og endar opp som ei sideelv til Hikuwaielva.
Nanterre
Nanterre er ein kommune i dei vestlege forstadane av Paris i Frankrike. Han ligg 11,1 km frå Paris sentrum og om lag 3 km frå byen Paris, men har eigen bystatus. Nanterre er préfecture (administrasjonssenter) i departementet Hauts-de-Seine i regionen Île-de-France, i tillegg til setet i Arrondissementet Nanterre. Innbyggjarar i Nanterre vert kalla Nanterriennes (kvinner) og Nanterriens (menn).
Forretningsstrøket La Défense ligg i dei austlege delane av Nanterre og har nokre av dei høgaste bygningane i Paris-området. Mange store selskap har hovudkvarter i dette distriktet, og rettssalen i Nanterre er kjend i media for å handsame mange høgprofilerte søksmål og rettssaker. I byen ligg òg universitetet Université Paris X - Nanterre, eit av dei største universiteta i området rundt Paris.
Heilage Geneviève, vernehelgen for Paris, vart fødd i Nanterre om lag år 419-422.
I 2002 skaut og drap ein misnøgd lokal aktivist åtte bystyremedlemmar i det som den franske pressen kalla Nanterre-massakeren.
CERN
Den europeiske organisasjonen for kjernefysisk forsking (fransk: Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire) eller CERN er verdas største forskingssenter for partikkelfysikk. Senteret ligg på grensa mellom Sveits og Frankrike, størstedelen ligg i byen Meyrin på den sveitsiske sida av landegrensa. Den internasjonale flyplassen ved Genève ligg tre km aust for Meyrin.
CERN er ein internasjonal forskingsorganisasjon, ikkje eit sveitsisk institutt. Hovudbygningen til CERN er laga av for det meste kvit murstein.
Historie
Avtalen om å etablere CERN vart skriven under 29 september 1954 av 12 land. I dag (2008) er det 20 medlemsland.
Det opphavlege namnet var Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, forkorta CERN. 1954 bytte ein namn til Organisation Européenne pour la Recherche Nucléaire, men heldt på den gamle forkortinga.
Verksemd
CERN er det leiande aboratoriet i verda for høgenergifysikk og verdas største laboratorium for forsking på partikkelfysikk.
CERN har bygt ei rekkje stadig større akseleratorar fram gjennom åra. Fleire av dei er framleis i drift, medan andre er lagde ned. CERN har utvikla verdas største partikkelakselerator, Large Hadron Collider (LHC), og eksperiment med denne partikkelakeratoren starta i september 2008. Der studerer ein dei minste delane i materien for blant anna å freiste å forstå korleis universet vart skapt og kva for grunnleggjande krefter som styrer verda.
Personale
Medlemslanda betaler om lag 1 076 millionar sveitsarfrank til CERN kvart år.
Bjørn Arve Brusdal
Bjørn Brusdal er ein biletkunstnar fødd i Ålesund busett på øya Giske i Giske kommune utanfor Ålesund.
Brusdal arbeider hovudsakleg med oljemåleri, akvarell og grafikk. Arbeida med olje og akvarell er ofte prega av hav- og kystlandskap, medan grafikken er kjenneteikna av meir fantastiske figurar og abstrakte hendingar.
Brusdal har utdanninga si frå Fachhochschule Münster (1968–1972), Statens Kunstakademi (1972–1976) og Akademie der bildenden Künste i Beograd (1974–1975).
Slaget ved Zorndorf
Slaget ved Zorndorf var eit slag utkjempa 25. august 1758 under sjuårskrigen. Åstaden for slaget var den prøyssiske landsbyen Zorndorf (i dag Sarbinowo i Polen).
Bakgrunn
I august 1758 rykte 43 000 russiske soldatar fram under Wilhelm von Fermor til dei var 100 km frå Berlin og hadde som mål å slå seg saman med austerrikarane under feltmarskalk Daun. Kong Fredrik II av Preussen forstod at om dei slo seg saman kunne det bety at Berlin fall, og valde derfor å kome planane deira i forkjøpet. Han kom derfor på russarane bakfrå. Fermor, som då omleira Küstrin, fekk vite om manøvrane til Fredrik II frå kosakktokt. Han enda omleiringa og la seg til ved ein fordelaktig posisjon ved Zorndorf, 10 km søraust for Küstrin.
Slaget
Den 25. august gjekk infanteriet til Fredrik til åtak på eit russisk «observasjonskorps», som berre bestod av unge vernepliktige. Russarane klarte å halde stand fram til det kjende kavaleriet til Friedrich Wilhelm von Seydlitz slo til. Det russiske kavaleriet braka saman med det prøyssiske, men vart avleidd og måtte flykte mot dei russiske infanteristane. Desse, forvirra av ei sky av støv og krutrøyk, trudde det var prøyssarane og opna artillerield mot dei. I mellomtida hadde infanteriet til Fredrik gått til åtak på venstreflanken til den russiske armeen.
Under det påfølgjande slaget, gjekk begge sider raskt tom for krut og starta ein hand-til-hand kamp. Det vart sagt at ein russisk avdeling hadde slått seg til i eit lager med vintønner og drakk seg fulle. Då nokre av dei prøyssiske bataljonane synte teikn på at dei var trøytte, leidde Fredrik sjølv an åtaket. Slaget vart av samtidige skildra som det blodigaste på 1700-talet. Ein prøyssisk offiser rapporterte at «lika til russarane dekte sletta rekkje etter rekkje, dei stod ved sidan av kanonane sine medan kroppane deira vart kappa i bitar av sablane våre, men gjorde likevel ikkje retrett». Etter slaget skal Fredrik ha kome med det kjende utsagnet at «det er lettare å drepe russarane enn å vinne over dei» Den kraftige kampen heldt fram til mørket kom, då 80 % av observasjonskorpset var døde. Tapa på begge sider er estimert til kring 32 %: prøyssarane mista 12 800 mann, russarane over 18 000. Slaget ser ut til å ha enda utan vinnarar. Russarane heldt framleis stand på slagmarka dagen etter, men Fermor var den første til å trekke seg attende mot Landsberg. Dette hindra russarane i å nå sine austerrikske allierte og Fredrik kravde dermed sigeren, sjølv om enkelte russiske historikarar meiner annleis.
Kjelder
''
SSC Napoli
Società Sportiva Calcio Napoli, til dagleg omtala som Napoli, er ein fotballklubb i Napoli i Italia. Klubben vart opphavleg skipa i 1926, og etter konkurs nyskipa i 2004. Størstedelen av si tid har klubben delteke i Serie A, der han også tevlar i 2013. Napoli har vunne Serie A tre gongar: I 1987, i 1990 og i 2023. Fire gongar har Napoli gått sigerrike gjennom den nasjonale cupmeisterskapen. Største triumfen oppnådde klubben då det vart siger i UEFA-cupen i 1989.
I stordomstida for Napoli spela den argentinske, legendariske fotballspelaren Diego Maradona sju sesongar for klubben.
Napoli spelar heimkampane på Stadio San Paulo, eit stadion med plass til 60 240 tilskodarar. Klubbfargane er lyseblå trøyer og kvite bukser.
Artsdatabanken
Artsdatabanken er ein norsk, statleg organisasjon som hentar inn og samanstiller informasjon og data om norsk naturmangfald. Denne kunnskapen blir gjord tilgjengeleg for heile samfunnet. Artsdatabanken vert omtala som «ein nasjonal kunnskapsbank for naturmangfald». Organisasjonen kom i drift i 2005.
Virke
Artsdatabanken si oppgåve er primært å skaffe til vege kunnskap som kan brukast til å styrkje ei kunnskapsbasert naturforvalting i Noreg, i tråd med Stortingsmelding 14 Natur for livet - Norsk handlingsplan for naturmangfald.
Kunnskapen frå Artsdatabanken blir òg nytta av andre samfunnsaktørar, til dømes i forsking, i undervising eller i konsekvensutgreiingar ved utbygging og andre naturinngrep. Organisasjonen sin informasjon vert dessutan brukt mykje av media, politikarar, og av ålmenta.
Artsdatabanken hentar i hovudsak inn informasjon og data om naturmangfaldet gjennom eit tett samarbeid med norske vitskaplege institusjonar, dei såkalla kunnskapsprodusentane. Sida 2008 har også befolkninga elles bidratt i stort monn til informasjonstilfanget, gjennom å rapportere inn funna sine av artar i Artsdatabankens rapporteringsteneste Artsobservasjoner. Tenesta hadde per januar 2022 fått inn nær 27 millionar registreringar. Artsdatabanken har i tillegg ansvaret for Artsprosjektet, eit initiativ som har som mål å styrkje kunnskapen om artar i Noreg. Gjennom Artsprosjektet kan forskarar blant anna få innvilga stønad for å kartleggje lite kjende artar og artsgrupper, som er vanskeleg tilgjengelege eller vanskelege å artsbestemme.
I tillegg til å vere ein leverandør av kvalitetssikra informasjon om naturmangfald, har Artsdatabanken også fleire andre ansvarsområde, som til dømes:
Norsk raudliste for artar
Artsdatabanken har ansvaret for å utarbeide Norsk raudliste for artar, som er ei oversikt over artar som har ein risiko for å døy ut frå Noreg. Raudlista for artar blir laga i samarbeid med ekspertar frå norske naturvitskaplege miljø, og vert lagt fram kvart 6. år. Gjeldande raudliste for artar er Norsk raudliste for artar 2021.
Bytom
Bytom (tysk Beuthen) er ein by sør i Polen med om lag 190 000 innbyggjarar. Sidan 1999 har han vore ein del av Schlesiske voivodskap og tidlegare i Katowice voivodskap (1975-1998). Bytom er ein av dei største byane i Øvre Schlesien storbyområde med nesten 3,5 millionar innbyggjarar.
Artsdatabanken
Framande artar i Noreg, med økologisk risiko
Artsdatabanken held oversikt over kva framande artar som finst i Noreg, og vurderer i samarbeid med eksterne ekspertar kva økologisk risiko dei einskilde framande artane utgjer. Resultatet av arbeidet blir lagt fram kvart 6. år i form av ein rapport som heiter Framandartslista. Framandartslista blei sist lagd fram i 2018, og ei ny vil vere klar i 2023.
Bytom
Historie
Bytom er ein av dei eldste byane i Øvre Schlesien og vart kjend som Bitom i 1136 og Beuthen i 1450. Han fekk byrettar i 1254 og låg strategisk til ved eit vegkryss. I 1259 vart han plyndra av mongolar.
Artsdatabanken
Norsk raudliste for naturtypar
Artsdatabanken held oversikt over kva naturtypar som har ein risiko for forsvinne frå Noreg. Resultatet vert presentert i Norsk raudliste for naturtypar. Arbeidet med lista involverer ekspertar frå fleire naturvitskaplege miljø. Raudlista for naturtypar blei sist lagd fram i 2018. Neste utgåve er planlagd i 2025.
Bytom
Historie
Bytom høyrte opphavleg til Kongedømet Polen og så setet for det slaviske hertugdømet Bytom frå 1281-1355. Han var styrt av Kongedømet Böhmen i 1289. Etter at tyske nybyggjarar kom til området vart han gradvis germanisert. Han kom under Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526, og byen vart i enno større grad påverka av det tyske språket. Byen vart ein del av Kongedømet Preussen i 1742 under dei schlesiske krigane og så ein del av Det tyske keisardømet i 1871. I 1945 vart han overført til Polen etter Potsdamerkonferansen. Delar av den tyske folkesetnaden hadde flykta og mange av dei attverande vart drivne bort av polske og sovjetiske styrkar, og erstatta av polakkar.
Artsdatabanken
Natur i Norge (NIN) - system for å beskrive naturtypar
Artsdatabanken har utvikla og driftar Natur i Norge (NIN), som er eit system for å beskrive all natur i Noreg. NIN er dei ulike sektorane sitt felles system for handtering av naturvariasjon på alle skalaer, og utgjer kjernen i offentleg kartlegging av naturtypar i Noreg.
Organisasjon
Artsdatabanken blei oppretta i 2005, og er ein sjølvstendig, bruttofinansiert etat under Klima- og miljødepartementet.
Organisasjonen er fagleg uavhengig, har eige styre og eigen direktør. Bror Yngve Rahm er styreleiar og Bjarte Rambjør Heide er direktør.
Artsdatabanken har per 2022 litt over 30 årsverk fordelt på biologar, IT-utviklarar, kommunikasjonsrådgivarar og støttefunksjonar.
Fylkesveg 255
Fylkesveg 255 (Fv255) går mellom Vinstra i Nord-Fron og Hovemoen i Lillehammer. Veglengda er 108,4 km.
Det pågår no utbetring av vegen (breiddeutviding og bygging av gang-/sykkelveg) mellom Hovemoen og Segalstad bru, samt forlenging frå Hovemoen til Storhove.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Velyki Mosty
Velyki Mosty (ukrainsk Великі Мо́сти; polsk Mosty Wielkie) er ein by i Sokalskyj rajon i Lviv oblast (provins) vest i Ukraina. Byen har kring 6 000 innbyggjarar (2011).
Intelligentsia
Intelligentsiaen (frå russisk интеллигенция, av latin intelligentia) er ei nemning på ein samfunnsklasse med intellektuelle menneske som særleg har vore brukt i slaviske land. Omgrepet oppstod i Russland på første halvdel av 1800-talet, innført av forfattaren Pjotr Boborykin i 1870-åra. Det viste gjerne til folk med liberale og revolusjonære tendensar.
Folk i denne samfunnsklassen er ofte høgt utdanna, tilhøyrer inga kyrkje, stat eller forvalting, og er ofte forfattarar, kunstnarar, filosofar eller kulturskribentar. I Austblokka var det ofte innan intelligentsiaen ein fann dissidentmiljøa, utan at denne unisont stod mot styresmaktene.
Idretts-sosiologen Arve Hjelseth har hevda at intelligentsiaen no er i ferd med å erstattast av ein tradisjonell, vesteuropeisk middelklasse.
Flerden
Flerden (retoromansk Flearda) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 1231 meter over havet.
Kommunen består av landsbyen Flerden i indre Heinzenberg.
Masaki Yanagawa
Masaki Yanagawa er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Ventforet Kofu, Thespa Kusatsu, Tochigi SC og Gainare Tottori.
Shingo Kinoshita
Shingo Kinoshita er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Gateholm
Ho er mest kjend for ruinane etter romarane, mellom anna ein hyttesirkel og ein rund gravhaug. Geologisk er øya frå Prídolí-epoken i silur, noko som har gjeve ho status som Geological Conservation Review.
Valevatn
Valevatn er ein innsjø som ligg i Sirdal kommune i Agder fylke.
Valevatn og Gravatnet er i dag magasin for Tjørhom kraftverk.
Grimeton
Grimeton er ein tettstad i Varberg kommune i Sverige som ligg i Hallands län. Grimeton er mest kjend for radiosendaren Grimeton Kringkastar, som stod ferdig i 1924.
Kyrkja i Grimeton stammer frå mellomalderen og blei sist renovert i 1995.
Delstaten Querétaro
Querétaro (offisielt: Querétaro Arteaga) er ein av Mexicos 31 delstatar som ligg i sentrale delen av landet. Hovudstaden og største byen er Santiago de Querétaro. Delstaten har om lag 1 598 139 (2005) innbyggjarar og arealet er 11 449 km².
Querétaro grensar til San Luis Potosí i nord, Guanajuato i vest, Delstaten México i sør-aust, Michoacán i sør-vest, og Hidalgo i aust.
Delstaten ligg 257 km for Mexico by.
Llechau-isaf
Llechau-isaf er eit av skjera i Bishops and Clerks, som ligg vest for Ramsey Island i Pembrokeshire i Wales.
Kysteskadren
Flaggkommandør Trond Grytting er sjef for Kysteskadren. I 2009 vil Kysteskadren ha fem nye fregattar i Fridtjof Nansen-klassen. Desse er under konstruksjon i Spania. Fem nye missiltorpedobåtar i Skjold-klassen er under konstruksjon i Noreg, og vil vere klare i 2010.
Bakgrunnsstoff
Heimesida til Kysteskadren
Druzjba i Ukraina
Druzjba (ukrainsk Дружба; før 1962: Хутір-Михайлівський Khutir-Mykhajlivskyj) er ein by i Sumy oblast i Ukraina. Byen har kring 5 000 innbyggjarar (2011).
Sandro Mazzola
Klubbspel
Mazzola debuterte for Inter i 1961 og skåra i debuten. Han slo gjennom på fyrstelaget i 1962/63-sesongen då Inter sikra seg det fyrste av tre seriemeisterskap på fire år. Både i 1964 og 1965 vann klubben den store Europacupen, med Mazzola som ei drivande offensiv kraft. I 1965 vart han seriemeister i Serie A, og vart også toppskårar i ligaen med 17 nettkjenningar, saman med Fiorentinas Alberto Orlando. Mazzola fekk sitt fjerde ligagull i 1971, same året som han kom på andreplass i kåringa av årets spelar i Europa, bakom Johan Cruijff. Mazzola spela heile si tid i Inter. I løpet av 16 sesongar på San Siro spela han 418 kampar i Serie A, og skåra 116 mål. Han la opp i 1977.
Landslagsspel
Mazzola debuterte på det italienske landslaget den 12. mai 1963, i ein kamp der verdsmeistrane frå Brasil vart slått 3-0 og Mazzola skåra eitt av måla. Han deltok i tre VM-sluttspel og var tapande finalist i 1970. I ein del landskampar delte han og Gianni Rivera på å vere playmaker for Italia, då trenarane ikkje var nøgd med spelet når begge var på bana. Mazzola var med på det italienske landslaget som vart europameistrar på heimebane i 1968. Han spela sin 70. og siste landskamp då Italia etter dei innleiande rundane rauk ut av VM 1974 med 1-2-tap mot Polen. Han skåra 22 landslagsmål, det siste allereie hausten 1970.
Grassholm
Grassholm (walisisk Gwales eller Ynys Gwales) er ei lita folketom øy om lag 13 km sørvest for kysten av Pembrokeshire i Wales, vest for Skomer. Ho er det vestlegaste punktet i Wales og er kjend som fuglefjell for ein stor havsulekoloni. Grassholm har sidan 1947 vore eigd av Royal Society for the Protection of Birds og er eit av dei eldste reservata deira.
Grassholm nasjonale naturreservat er den tredje viktigaste hekkestaden for havsule i verda. Her hekkar titusenvis av fuglar og dette er om lag 12 % av heile bestanden i verda. Det turbulente havet utanfor Grassholm er òg ein god fòrplass for nise og delfin.
Øya har vorte identifisert som Gwales, ei øy nemnd i Mabinogion. I Den andre greina av Mabinogi står det eit flott slott på Gwales, der det avhogde hovudet til Bran den heilage vart halde i live i 80 år.
Preeklampsi
Preeklampsi (også kalla toksemi eller svangerskapsforgifting) er ein svangerskapsutløyst tilstand som består av hypertensjon (høgt blodtrykk) og protein (eggekvite) i urinen (proteinuri). Tilstanden kan vera alvorleg både for mor og foster. Dei vanlegaste kjenneteikna er altså hypertensjon og proteinuri, men kvinner med preeklampsi kan også ha ødem (hevelse) i føter og hender, gå snøgt opp i vekt (½ kg eller meir i døgnet), få sløra syn, kraftige smerter i hovudet, svimmelheit eller intense magesmerter. I blant kan preeklampsi utvikla seg til ein livstruande tilstand, eklampsi, som kan gi krampar, koma (medvitsløyse) og død for både mor og foster.
Diagnose
Preeklampsi er diagnostisert ved at ei gravid kvinne utviklar høgt blodtrykk (2 målingar med minst 6 timars mellomrom over 140/90 mm Hg) og skil ut meir enn 300 mg protein i urinen i døgnet. Utvikling av ødem er ikkje naudsynt for å stilla diagnosen.
Somme gravide kvinner får høgt blodtrykk utan proteinuri. Dette vert kalla svangerskapshypertensjon (eller svangerskapsindusert hypertensjon). Både preeklampsi og svangerskapshyertensjon er svært alvorlege tilstandar og krev nogrann overvaking av mor og foster.
Førekomst
Preeklampsi er mest vanleg i det første svangerskapet (førekomsten ligg mellom 3 og 5 % av gravide kvinner) og kjem vanlegvis til syne i det tredje trimesteret, og sjeldan tidlegare enn 20 veker ut i svangerskapet. Tilstanden er meir vanleg hjå kvinner som frå før har hypertensjon, diabetes mellitus eller sjukdommar i nyrene, eller hjå kvinner frå familiar der andre har hatt preeklampsi, eller i svangerskap med fleire foster (tvillingar, trillingar o.fl.).
Preeklampsi kan også oppstå umiddelbart etter nedkomsten (post partum) eller opp til 6-8 veker seinare. Denne tilstanden vert kalla post partum preeklampsi.
Behandling
Den beste behandlinga av preeklampsi er nedkomst, enten indusert (framskunda] eller ved sectio caesarea (keisarsnitt) Somme tilfelle av preeklampsi kan behandlast med antihypertensive lækjemiddel. Hjå eit fåtal kvinner med preeklampsi eller eklampsi kan tilstanden stabiliserast mellombels med intravenøs tilførsel av magnesiumsulfat, dette for å hindra krampetilstandar. Ein vil i det lengste freista å utsetja nedkomsten til fosteret er modent nok til å kunna verta forløyst(levedyktig), men i somme tilfelle er mora sin tilstand så trua at forløysinga må skje så snart som råd.
Fürstenau i Sveits
Fürstenau (retoromansk  Farschno) er ein kommune i distriktet Hinterrhein i den sveitsiske kantonen Graubünden og den vesle byen fekk byrettar og marknadsrettar frå Karl IV av Det tysk-romerske riket i 1354.
Kommunen består av landsbyen Fürstenau og Fürstenaubruck, på høgresida av dalen.
Saint-Denis
Saint-Denis er ein kommune i dei nordlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 9,4 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus. Saint-Denis er eit sous-préfecture («underadministrasjon») i departementet Seine-Saint-Denis og setet for Arrondissementet Saint-Denis i regionen Île-de-France.
I Saint-Denis ligg den kongelege gravstaden ved Basilique de Saint-Denis, der det tidlegare også stod eit kloster. Her er òg Stade de France, det franske nasjonalstadion, bygt til Fotball-VM i 1998. Pleyelkrysset er eit kjent landemerke i Saint-Denis.
Saint-Denis var tidlegare ein industriell forstad, men næringsverksemda har i ei seinare åra endra karakter og i dag har audiovisuell og tenesteytande industri i stort mon teke over. Mange av innbyggjarane er muslimske immigrantar frå tidlegare franske koloniar.
Innbyggjarar frå Saint-Denis vert kalla dionysiens, som stammar frå latin Dionysius, som i sin tur kjem frå gresk Dionysos..
Næringsliv
Frå 1975 til 1995 var Saint-Denis inne i ei økonomisk krise, som råka heile det området som vert kalla la Plaine de France (den franske sletta), som forutan Saint-Denis omfattar kommunane Aubervilliers og Saint-Ouen. Men i dei seinare åra er det bygd mange audioviselle studio i området og la Plaine de France har utvikla seg til eit nasjonalt audiovisuelt senter. Ein ny filmby er under bygging på eit område som tidlegare høyrde til Électricité de France (EDF). Områdert dekkjer eit areal på 6,5 hektar (65 mål) og fleire studio, med eit samla areal på 25 000 m², er under oppføring. Sentret vert kalla la Cité du cinéma (filmbyen) og skal stå ferdig i 2009. Den audiovisuelle industrien kan likevel ikkje kompensera for tapet av den gamle industrien.
Men frå 2004 har både offentlege institusjonar og fleire private føretak etablerte seg i området og det er skapt rundt 6000 nye arbeidsplassar. Dette var om lag like mange som dei industriarbeidsplassane som gjekk tapt frå midten av syttitalet og utover. I ein periode på ti år har det kome til 462 nye føretak. Mellom desse er SNCF (dei franske jarnvegane), Afnor, Generali, Arcelor, plus fleire helseføretak. Men mange av dei nye arbeidstakarane er innflyttarar frå andre kommunar og det er framleis stor arbeidsløyse (17 % i byrjinga av 2005). Mange (4200 i 2006) lever òg på minsteløn.
Yuki Shibagaki
Yuki Shibagaki er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Vissel Kobe.
Arkitekt
Ein arkitekt høyrer til ei fagretning som praktiserer arkitektur (kunsten og vitskapen om bygningskonstruksjon). I praksis tyder det at ein arkitekt prosjekterer eit bygg, inkludert utreiing, behovsanalysar, og frå skissering til prosjektering av det ferdige bygget.
Med seg har han interiørarkitektar, og utomhus - landskapsarkitektar/hagearkitektar, og konsulentar i ulike fag innan byggkonstruksjon, elektrisk svak- og sterkstraum, vatn, varme og sanitær (vvs).
Den verna tittelen er sivilarkitekt, som ein får ved å gjennomgå godkjent utdanning i Oslo, Trondheim eller Bergen.
Sivilarkitektane sin faglege organisasjon er Norske arkitekters landsforbund (NAL), arbeidsgjevarorganisasjonen er Arkitektbedriftene, medan arbeidstakarorganisasjonen er AFAG.
Emmen
Emmen er ein kommune og by nordaust i Nederland i provinsen Drenthe med om lag 110 000 innbyggjarar.
Emmen er ein planlagt by og oppstod frå fleire mindre bonde- og torvinnhaustingssamfunn som har eksistert i Drenthe sidan mellomalderen. Byen voks først etter den andre verdskrigen. Forstadane vart bygd med klokka rundt det gamle sentrumet av Emmen. Sidan han er såpass ny er det få historiske landemerke i byen, men det finst ei gammal kyrkje ved marknadsplassen som er frå mellomalderen. Tinghuset og postkontoret er frå byrjinga av 1900-talet.
Tidleg i 1980-åra vart dyreparken Dierenpark Emmen opna nær byen. Parken trekkjer til seg mange turistar og er økonomisk viktig for byen. Arbeidet med å byggje parken byrja allereie i 1930-åra og han stod ferdig på 1970-talet. Han har over 1,5 millionar vitjande kvart år.
Emmen er den nest største byen i Drenthe, og arealmessig er han ein av dei største kommunane i Nederland, sjølv om det meste av områda er landleg. Dei viktigaste landsbyane i kommunen er Emmercompascuum, Klazienaveen, Nieuw-Amsterdam og Schoonebeek.
VM i skiskyting 2012
Verdsmeisterskapen i skiskyting 2012, den 45. i rekka, vart avvikla i Ruhpolding i Tyskland dagane 1. – 11. mars 2012. Det var fjerde gongen verdsmeisterskapen vart arrangert i Ruhpolding.
Ede
Ede er ein kommune og by i Nederland i provinsen Gelderland med om lag 105 000 innbyggjarar.
Sjølve byen ligg halvvegs mellom Arnhem og Utrecht og har veg- og jernbanesamband til desse to.
VM i skiskyting 2012
Medaljevinnarane kom frå ti land. Noreg tok flest gullmedaljar med fire, medan Frankrike sikra seg flest medaljar, åtte i talet (3-5-0). Martin Fourcade frå Frankrike og Tora Berger frå Noreg stod begge på toppen av sigerspallen tre gongar, og tok i alt fire medaljar. Også Magdalena Neuner frå Tyskland sikra seg fire medaljar (2-2-0).
10 km
Dato: 3. mars 2012
12,5 km jaktstart
Dato: 4. mars 2012
Befalsskulen for Sjøforsvaret
Befalsskulen for Sjøforsvaret (BSS) ligg på Karljohansvern ved Horten. Skulen gjev grunnleggjande opplæring i leiarskap og bransjeutdanning innanfor fleire fagfelt. Utdanninga tek to år fordelt på eitt år i skule og eitt år i praksis ved ei avdeling.
VM i skiskyting 2012
20 km
Dato: 6. mars 2012
15 km fellesstart
Dato: 11. mars 2012
4 x 7,5 km stafett
Dato: 9. mars 2012
7,5 km
Dato: 3. mars 2012
10 km jaktstart
Dato: 4. mars 2012
15 km
Dato: 7. mars 2012
12,5 km fellesstart
Dato: 11. mars 2012
4 x 6 km stafett
Dato: 10. mars 2012
2 x 6 km + 2 x 7,5 km
Dato: 1. mars 2012
Arendal
Arendal er ein by og administrasjonssenteret i Arendal kommune i Agder fylke. Tettstaden strekker seg nordaustover til Eydehavn og sørvestover til Fevik i Grimstad kommune, og har.
Arendal er eit viktig senter for samferdsel, handel, tenesteytingar og administrative funksjonar. Byen er sete for fleire offentlege administrasjons- og tenestefunksjonar av regional betydning, mellom anna administrasjonen i fylkeskommunen i Aust-Agder, Sørlandet sykehus Arendal, avdelingar av Universitetet i Agder og fleire vidaregåande skolar.
Arendal er eit attraktivt turistmål og turisttrafikken i kommunen er stor i sommarsesongen. Tettstaden ligg like ved Europaveg 18 og er knytt til Sørlandsbanen gjennom Arendalsbanen. I Arendal kjem det ei dagsavis, Agderposten, og ei lokalavis, Arendals Tidende, med to vekentlege utgåver.
Historikk og kultur
Ladestaden ved munningen av Nidelva voks fram om lag 200 år før Arendal fekk formelle kjøpstadrettar 7. mai 1723. Då budde anslagsvis 800–900 menneske på eit 340 dekar stort område. I 1807 hadde Arendal vakse til Noregs nest største sjøfartsby etter Bergen med 11 prosent av handelstonnasjen i landet. Krigen 1807–14 og dårlege tider etterpå ramma også Arendal, men ny vekst i sjøfart og handel toppa seg frå 1851 då England oppheva Navigasjonsakten. I 1884 var Arendal Noregs fremste sjøfartsby med omkring 500 skip på i alt 210 000 tonn, 13 prosent av tonnasjen i landet. Då viste glansperioden seg til å vera over, og Arendal og dei dåverande nabokommunane gjekk saman med heile regionen inn i ein stagnasjonsperiode som med kortare avbrot varte fram til 1945. Dette skyldtes mellom anna at reiarane i byen fekk problem ved overgangen frå segl- til dampskip, ettersom seglskipstonnasjen i Noreg kulminerte i 1890. Stagnasjonen i Arendal kan illustrerast ved at tettstaden Arendal, som hadde sterk vekst i folketalet fram til 1880-åra (16.080 innbyggarar i 1890), framleis ved slutten av siste krigen berre hadde 16.100 innbyggarar. Sidan har veksten i tettstaden igjen vore markant. Tyholmen er den eldste bydelen i Arendal, og har bevart mykje av særpreget på grunn av bevaring og fornying av den gamle bygningsmassen. Her ligg Treeiningskyrkja med 82 meter høgt tårn, og det gamle rådhuset i byen, som var Noregs høgste trebygning, teikna av arkitekt Peder B. Jessen og oppført 1813–15 som privatbustad for Morten M. Kallevig. Mot småbåthamna Pollen ligg fleire gamle verneverdige hus, mellom anna Den gamle tollbod frå 1676. Øvre Tyholmen mot Kittelsbukta har gamal småhusbusetnad. Etter tre bybrannar på 1800-talet vart delar av kanalane fylt att og busetnaden reist på nytt i mur, med unntak av Tyholmen. Den vellykka restaureringa av trearkitekturen gav Tyholmen Europa Nostra-prisen for miljøbevaring i 1992.
Merdøgaard Skjærgårdsmuseum er ein skipparheim frå seglskutetida, og inneheld mellom anna ein seilskuteverkstad med ei unik samling skipsutstyr. Industrimuseum i Eydehavn held til i en arbeidarbustad frå 1913.
Arendal fekk nytt rådhus og kulturhus i 2005. Bygningen inneheld også teater og kino.
Arendal Fotballklubb spelar i 2. divisjon avdeling 2 (2020).
Ryota Doi
Ryota Doi er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Vissel Kobe, Albirex Niigata Singapore, Japan Soccer College, Arte Takasaki, Thespa Kusatsu, Grulla Morioka, AC Nagano Parceiro og Fujieda MYFC.
Manzanares
Manzanares er ei elv sentralt i Spania som renn gjennom Madrid. Ho er ei av sideelvame til Jarama.
Historie
Sjølv Manzanares er lita og geografisk uviktig, har ho vore historisk viktig på grunn av plasseringa ved Madrid. Byen vart grunnlagd av maurarar som ein citadell oppfor elva på 800-talet.
Elva er òg tema på mange måleri av Francisco de Goya frå seint på 1800-talet og tidleg på 1900-talet.
Friksjon
Friksjon er krafta som motsett seg den relative rørsla eller tendensen til ei slik rørsle mellom to flater som er i kontakt med kvarandre. Ho er òg kontakten mellom to lekamar som skapar statisk elektrisitet. Ho er derimot ikkje ei fundamentalkraft, sidan ho kjem av elektromagnetiske krefter og utvekslingskrafta mellom atom. I situasjonar der to flater som har kontakt flyttar seg relativt til kvarandre, vil friksjonen mellom dei omforme kinetisk energi til kjensleg energi, eller varme. Friksjon mellom faste lekamar og væsker eller gassar vert kalla væskefriksjon. Sjå òg aerodynamikk og hydrodynamikk.
Likningar
Den klassiske tilnærminga til friksjonskrafta kjend som Coulombfriksjon (etter Charles-Augustin de Coulomb) vert skrive som:
der
Ándros
Ándros (gresk Άνδρος), òg kalla Andro, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Ho er den nordlegaste øya i øygruppa og ligg om lag 10 km søraust for Évvia og om lag 3 km nord for Tínos. Øya er nesten 40 km lang og på det breiaste 16 km. Ándros er ei fjellkledd øy med mange frodige dalar. Hovudbyen heiter òg Ándros og ligg på austkysten med om lag 1 500 innbyggjarar. Øya hadde rundt 18 000 innbyggjarar i 1900 og i dag like over 9 000.
Ándros er frå 2011 den einaste kommunen i periferieininga Ándros i periferien Dei sørlege egeiske øyane.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei tre tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Historie
Øya var i antikken busett av folk frå Jonia og kanskje med ei blanding frå Thrakia. Øya var opphavleg avhengig av Eretria, men på 600-talet fvt. var ho velståande nok til å sende ut fleire kolonistar, mellom anna til Khalkidike (Akanthos, Stageira, Argilus, Sane). Ruinane av Palaeopolis, den antikke hovudstaden, ligg på vestkysten og byen hadde eit kjent tempel tileigna Dionysos. I 480 fvt. forsynte ho skip til Xerxes og vart av den grunn plyndra av den greske flåten. Sjølv om ho vart medlem av Det athenske sjøforbundet var ho fiendtleg innstilt mot Athen, og i 477 fvt. vart ho tvunge inn i eit klerukh. I 411 fvt. erklærte Ándros seg likevel som sjølvstendig, og i 408 fvt. gjekk athenarane til åttak. Som medlem av Det athenske sjøforbundet på ny vart ho igjen kontrollert av ein garnison og ein arkont.
Friksjon
Likningar
Denne enkle (men ikkje fullstendige) representasjonen av friksjon er ofte tilstrekkeleg for å analysere mange fysiske system.
Friksjonskoeffisient
Friksjonskoeffisienten er ein dimensjonslaus skalarverdi som skildrar forholdet til friksjonskreftene mellom to lekamar, og krafta som pressar dei saman. Friksjonskoeffisienten er avhengig av stoffet eller materialet dei to flatene er laga av. T.d. har is på metall låg friksjonskoeffisient (dei glir lett på kvarandre), medan gummi på eit fortau har høg friksjonskoeffisient (dei glir ikkje lett over kvarandre). For å få grep bør ikkje friksjonskoeffisienten vere under 1 - under gode forhold kan eit hjul på betong har ein friksjonskoeffisient på 1,7. Magnetiske krefter kan gje svært høge friksjonskoeffisientar, og teoretisk sett kan flater som er limt eller sveist saman ha uendelege friksjonskoeffisientar.
Ándros
Historie
I den hellenistiske perioden låg Ándros ved fronten mellom Makedonia og Egypt. I 333 fvt. fekk ho ein makedonsk garnison frå Antipater, men i 308 fvt. vart ho sett fri av Ptolemaos I av Egypt. I den khremonidiske krigen (266-263 fvt.) gjekk ho igjen til Makedonia etter slaget ved Ándros. I 200 fvt. vart ho erobra av ein flåte med skip frå Romarriket, Pergamon og Ródos, og vart verande under Pergamon fram til riket vart oppløyst i 133 fvt..
Friksjon
Friksjonskoeffisient
Glidefriksjon (kinetisk friskjon) og statisk friksjon er to forskjellige konsept. For glidefriksjon varierer ikkje friksjonskrafta med kontaktarealet mellom dei to lekamane. Dette tyder at glidefriksjon ikkje er avhengig av storleiken på kontaktarealet.
Ándros
Historie
Før ho kom inn under Det osmanske riket var Ándros frå 1207 evt. til 1566 styrt av familiane Zeno og Sommariva frå Venezia. Etter eit par hundre år under tyrkarane vart Kykladane ein del av Hellas i 1821.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Andre busetnader på øya er:
Småøyar i kommunen: