cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arcade Fire
Karriere
Andreplata til Arcade Fire kom ut i 2007 og fekk tittelen Neon Bible. I 2009 vart ein av singlane frå Funeral brukt i filmen Til huttetuenes land. Tredjealbumet til Arcade Fire kom ut i 2010 og fekk tittelen The Suburbs - «Forstadene». Dette vann ein Grammy-pris for årets album. Dei vann også fleire Juno-prisar og BRIT Awards for albumet.
Stø
Ei stø er tillaga for å lette transporten av ein båt frå sjøen og til lands, evt òg vidare til naustet.
Støa er ein passasje for båten der dei store steinane er vekkrydda frå fjøra og samla på begge sider av støa i langsgåande vòrar. Dette for å lette om bord- og ilandstiging frå båten ved ulik vasstand. I støa kan det liggje festa tverrstokkar, lunnar, som skal gjere det lettare å drage båten. Lunnane har helst vore av osp, som er eit treslag som held seg godt i sjøvatn.
Mimar Sinan
Koca Mimar Sinan Agha var ein osmansk arkitekt, sjefsarkitekt for sultanane Selim I, Suleiman I, Selim II og Murad III. Meisterverket hans vert rekna å vere Selimiyemoskeen i Edirne, sjølv om det best kjende er Süleymaniyemoskeen i Istanbul.
Liv og virke
Etter å ha fått utdanning som arkitekt og ingeniør deltok Sinan frå 1514 som medlem av ingeniørkorpset i militære felttog mot sør og aust. Etter at dei ottomanske styrkane hadde erobra Kairo, vart Sinan utnemnd til sjefsarkitekt. Under eit felttog mot Persia bygde han skip for hæren. Skipa skulle kunne krysse sjøen Van (sjø). For denne innsatsen vart han utnemnd til Haseki'i i sultanen si livgarde.
Sinan sitt første sivile arbeide var Şehzademoskeen frå 1548. I 1550 byrja han arbeidet på det store Süleymaniye-komplekset i Konstantinopel. Han har teikna ein lang rekke moskear og bygningar i og omkring Istanbul, som Selimiyemoskeen i Edirne, Kadirga Sokullu-moskeen og Rüstem Paşa-moskeen i Istanbul. Han har også teikna Taqiyya al-Sulaimaniyya i Damaskus.
I alt er Sinan tilskriven:
Sinan er gravlagt utanfor murane av Süleymainye i Istanbul, i gata Mimar Sinan Caddesi, som er oppkalla etter han.
Eit krater på Merkur er oppkalla etter Sinan.
Centillion
Ein centillion er talet 10600, eller sifferet 1 etterfølgd av talet 0 seks hundre gongar. Det er, bortsett frå det meir teoretiske talet googolplex, det størsta talet vi har namn for.
I dei fleste engelskspråklege land vert ein centillion bruka om talet 1 med 303 nullar etter, eller 10303.
センティリオン Центиллион
Fylkesveg 829
Fylkesveg 829 (Fv829) går mellom Snubba i Evenes kommune og Grov i Skånland kommune. Vegen er 21,4 km lang, av dette 2,5 km i Nordland og 18,9 km i Troms.
Skrubbe
Skildring
Skrubba er ein flat brun fisk med raude flekkar. Ho er vanlegvis høgrevendt, men det motsette førekjem rett som det er. Skrubba er ikkje så veldig stor, vanleg lengd er mellom 25 og 40 cm. Ein kjenner likevel til individ som har målt oppe i ein meter og har vegd 7 kg.
Utbreiing
Skrubba er mellom dei mest tilpasningsdyktige flyndreartane, og lever frå Nord-Noreg og den vestrussiske kysten til heilt inst i Middelhavet. Ho er særs hardfør overfor både temperatur og saltinnhald, og vert ofte observert langt oppe i elvar.
Nytteverdi
I Noreg har det aldri vore noko særleg fangst av skrubbe, men i landa rundt Austersjøen har ho vore ein vanleg matfisk.
Dream a Little Dream of Me
«Dream a Little Dream of Me» er ein song frå 1931 med musikk av Fabian Andre og Wilbur Schwandt og tekst av Gus Kahn. Han vart først spelt inn i februar 1931 av Ozzie Nelson og same året av Wayne King and His Orchestra, med vokal av Ernie Birchill. Det vart ein populære standard og det er spelt inn meir enn 60 andre versjonar av songen. Den versjonen som nådde høgast på lista var Mama Cass Elliot med The Mamas & the Papas i 1968.
Tidlege innspelingar
«Dream a Little Dream of Me» vart spelt inn av Ozzie Nelson and his Orchestra, med vokal av Nelson, den 16. februar 1931 for Brunswick Records. To dagar seinare, spelte Wayne King and His Orchestra, med vokal av Ernie Birchill, inn songen for Victor Records. «Dream a Little Dream of Me» var òg ein tidleg signaturlåt for Kate Smith. Sommaren 1950 vart det gjeve ut sju innspelingar av «Dream a Little Dream of Me» med versjonar av Frankie Laine og Jack Owens inn på topp 20 i USA med høvesvis ein 18. og ein 14. plass. Dei andre versjonane var av Cathy Mastice, Ella Fitzgerald, Louis Jordan, Vaughn Monroe, Dinah Shore og ein duett mellom Bing Crosby og Georgia Gibbs. Andre tradisjonelle popartistar som spelte songen var Louis Armstrong, Barbara Carroll, Nat King Cole, Doris Day, Joni James og Dean Martin.
Songen vart igjen spelt inn i 1968 med Mama Cass Elliot med The Mamas & the Papas, og så av Anita Harris. Meir enn 40 andre versjonar følgde, som av Mills Brothers, Sylvie Vartan, Henry Mancini, The Beautiful South, Anne Murray, Erasure, Michael Bublé og den italienske vokalgruppa Blue Penguin.
Cass Elliot-versjonen
«Dream a Little Dream of Me» vart spelt inn av the Mamas & the Papas i april 1968 for albumet The Papas & The Mamas. Gruppa hadde ofte sungen songen for moro skuld. Faren til medlemmen Michelle Phillips hadde vore ven med låtskrivaren Fabian Andre i Mexico by, der familien til Michelle Phillips budde då ho var lita. «Mama» Cass Elliot føreslo for gruppeleiaren John Phillips at gruppa skulle spele inn «Dream a Little Dream of Me». I følgje han var ho misnøgd med innspelinga av songen.
Songen kom ut på singel i juni 1968 oppført som «Mama Cass with the Mamas & the Papas» og på den britiske utgåva av singelen stod det berre «Mama Cass». «Dream a Little Dream of Me» nådde 12. plassen på Billboard Hot 100 i august det året og andreplassen på Billboard Easy Listening-lista. I Storbritannia nådde «Dream a Little Dream of Me» 11. plassen i september, i Irland ein 13. plass og i Sør-Afrika ein åttandeplass. På den australske Go-Set-lista gjekk «Dream a Little Dream of Me» heilt til topps og var den 16. største hitten i Australia i 1968.
Ein litt annleis versjon av «Dream a Little Dream of Me» kom ut på debutalbumet til Elliot som soloartist, Dream a Little Dream.
Robbie Williams-versjonen
Den engelske songaren Robbie Williams spelte inn «Dream a Little Dream of Me» (som «Dream a Little Dream») for det tiande studioalbumet og det andre swingalbumet hans, Swings Both Ways (2013). Albumversjonen er ein duett med Lily Allen, men ho er ikkje med på singelversjonen, som kom ut 13. desember 2013 som den andre singelen frå albumet.
LUFS
LUFS - Landslaget for nærmiljøskulen er ein norsk organisasjon som og arbeider for å styrkje nærmiljøskular, og for å rådgje og kurse foreldre, lærarar og andre. Organisasjonen vart skipa i 1988, og har sidan midt på nittitalet vore høyringsinstans i saker som gjeld grunnskulen. LUFS meiner at «folkestyret er tufta på ein offentleg, gratis skule – knutepunktet der alle må møtast».
LUFS er ein desentralisert dugnadsorganisasjon, og er partipolitisk nøytral. Det politiske arbeidet har sidan starten handla om å synleggjere skulens plass som samfunnsaktør og som sentralt knutepunkt i lokalsamfunnet. Det har i stadig sterkare grad og handla om å hjelpe foreldregrupper som slåst for skulen sin, så dei får rett handsaming andsynes lovverket. LUFS samarbeider og med ei rekkje landsfemnande organisasjonar om Fellesfråsegna Nærmiljøskolene forsvinner.
Både Barneombodet og andre offentlege instansar viser til LUFS, som sit på særs høg kompetanse innanfor feltet sakshandsaming i skulenedleggjingssaker. I Statsbudsjettet 2005 seier Stortinget: «Komiteen viser til at LUFS – Landslaget for nærmiljøskolen – gjør et viktig arbeid for foreldre og elever på små skoler.»
Matotsjkinsundet
Matotsjkinsundet russisk Ма́точкин Шар, Matotsjkin Sjar) er eit sund mellom Severnyj og Juzjnyj på Novaja Zemlja i Russland. Det knyter Barentshavet til Karahavet. Sidene av sundet er bratte og høge. Sundet er om lag 100 km langt og på det smalaste er det berre 600 meter. Sundet er dekt av is det meste av året. Det er fiskelandsbyar langs sundet, som Stolbovoj.
Frå 1963 til 1990 vart om lag 39 atomprøvesprengingar utført under jorda gjennom ei rekkje tunnelar og sjakter ved sundet. Etter 2000 har den russiske regjeringa aktiveter teststaden igjen ved å forstørre gamle tunnelar og starte nybygging. Kvar sommar sidan den gong er fleire subkritiske hydronukelære forsøk med opp til 100 g plutonium utført her.
Stø i Vesterålen
Stø er eit fiskevær i Øksnes kommune, på nordspissen av Langøya i Nordland. Stø har eit aktivt næringsliv med fiskemottak, butikk, kafé og restaurant. Sommarstid er det mellom anna kval- og selsafaritilbod for turistane.
1714
1714 (romartal MDCCXIV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen. Året markerte slutten på den verdsomspennande spanske arvefølgjekrigen, men i Finland byja den store ufreden då landet blei invadert av Tsar-Russland. I Storbritannia enda Stuart-dynastiet med dronning Anne, og det hannoveranske monarkiet tok til.
Utlandet
Ukjend dato:
Khalid Skah
Khalid Skah er ein tidlegare marokkansk langdistanseløpar som var gift og busett i Noreg på nittitalet.
Karriere
Khalid Skah sin toppidrettskarriere starta med at han deltok i VM i terrengløp i 1990 og 1991 og vann begge gongene. I 1991 deltok han for fyrste gong i VM i friidrett, det fann stad i Tokyo. På 10 000 meter-finalen vart han berre slått av kenyanarane Richard Chelimo og gullvinnaren Moses Tanui, og fekk bronsemedalje. Skah deltok også på 5000 meter, men kom på sjetteplass.
Khalid Skah deltok i sitt fyrste OL i Barcelona under sommar-OL 1992. Under 10 000-meter finalen var det Skah og kenyanske Richard Chelimo som kniva om fyrsteplassen. Då dei tok att marokkanske Hammou Boutayeb med éi runde, forstyrra Boutayeb kenyanaren slik at Khalid Skah fekk eit lite forsprang og greidde å vinna over Chelimo med eitt sekund. Skah vart fyrst diskvalifisert, men diskvalifiseringa vart seinare trekt attende. Under medaljeutdelinga vart gullvinnaren Skah møtt med buing frå publikum, medan Chelimo fekk ståande applaus.
I 1993-sesongen vann Khalid Skah gull på 10 000 meter under middelhavsleikane i Narbonne. Under eit stemne i Hechtel-Eksel i Belgia i juni 1993 tok Khalid Skah verdsrekord på distansen 2 engelske mil. Han vann eit prestisjetungt 5000 meter-løp i Zürich same året og deltok så på 5000 meter under VM i friidrett 1993 i Stuttgart, men enda her på ein femteplass. I tillegg fekk han dette året Bislett-medaljen for framståande prestasjonar på Bislett stadion.
I 1994 vann han VM i halvmaraton. Under VM i friidrett 1995 i Göteborg. deltok han igjen på 10 000 meter, men enda på andreplass, bak Haile Gebrselassie. Sommar-OL 1996 i Atlanta vart den siste større internasjonale tevlinga han deltok i, men leikane enda medaljelaust for han.
Privatliv
Khalid Skah gifte seg med den norske interiørdesignaren Anne Cecilie Hopstock i 1992 og blei norsk statsborgar i 1995. I Noreg tevla han for IL i BUL, men internasjonalt tevla han for Marokko. Skah og Hopstock fekk to born saman, men ekteskapet blei oppløyst same året som familien hadde flytt til Marokko. Hopstock kom heim att til Noreg og fekk foreldreretten til borna to år seinare.
I juli 2009 kom borna inn i den norske ambassaden i Rabat. Nokre dagar seinare blei borna utleverte av ein politiattache og over til hjelparane til Hopstoc og deretter smugla ut av Marokko i seglbåt. Aksjonen var i privat regi, men det blei seinare kjent at dei tre eller fire medhjelparane var tidlegare operatørar i den norske etterretningsorganisasjonen E 14, og blant dei var to tidlegare marinejegerar tilknytte det norske forsvaret.
Aksjonen førte til protestar frå regjeringa i Marokko, og det oppstod ein diplomatisk strid mellom dei to landa. Striden dreidde seg hovudsakleg om at borna hadde doble statsborgarskap på det tidspunktet dei oppheldt seg i den norske ambassaden i Rabat, og marokkanske styresmakter meinte at norske styresmakter hadde bidrege til å krenka suvereniteten til landet ved å utlevera borna til medhjelparane utanfor ambassaden. Marokkanske styresmakter viste til at det er i strid med diplomatisk etikett ifylgje Wien-konvensjonen om diplomatiske relasjonar.
Skah hevda sjølv at borna blei bortførte og at væpna norske kommandosoldatar hadde teke seg inn i heimen hans. Hopstock stadfesta seinare at ho hadde leigd inn hjelparar for å frakta borna ut med seglbåt. Skah har krevd foreldreretten i marokkansk rettsvesen. Dei marokkanske styresmaktene har offentleg bede om at dei involverte blir straffeforfylgde. Etter dødsfallet til offiseren Trond André Bolle blei det kjent at han var ein av dei to kommandosoldatane som var med på operasjonen.
Okkenhaug kyrkje
Byggverket er tømra i nygotikk og har 220 plassar.
Skulenedlegging
Skulenedlegging er det å avslutta drift av ein skule. Ofte legg ein ned småskular og nærmiljøskular på grunn av lite elevtal, eller for å spara pengar gjennom sentralisering. Frå 2010 og 2020 vart det lagt ned i gjennomsnitt 50 skular i året i Noreg.
Skulenedlegging fører til fleire lokale kontroversar og protestaksjonar då mange meiner det er negativt at skuleungar får lenger veg til skulen og må gå i større klassar.
Hauktjern
Hauktjern er eit tjern i Austmarka i Oslo, litt aust for nordenden av Nøklevann. På austsida av Hauktjern finst det høge bergsider veleigna til fjellklatring og fine teltplassar. Vestsida av vatnet har høge stup og djupe sprekkar. Kroktjernbekken renn inn i nordenden av vatnet og knyter Kroktjern saman med Hauktjern. Det er godt med fisk i vatnet, både abbor og ørret. Vatnet vert administert av Oslomarkas fiskeadministrasjon.
I den bratte fjellsida på vestsida av vatnet er det laga eit stort klatrefelt. Dei eldste registrerte klatrerutene her er frå 1960-talet, og klatrefeltet vart utvikla vidare frå slutten av 1980-tallet, sånn at det nå er det største klatrefeltet på bolt i regionen.
Svennsgrunna
Svennsgrunna er eit fiskefelt i Andfjorden, havområdet mellom Senja og Andøya.
Store delar av fiskefeltet er brukt til linefiske av kystlinebåtar frå Torsken kommune, der fleirtalet av fartøya har om lag 15 meters lengd.
Fylkesveg 847
Fylkesveg 847 (Fv847) går mellom Setermoen og Innset i Bardu kommune. Vegen er 35,2 km lang.
Vegen tar av frå E6 ved Setermoen og går sørover langs Barduelva til Innset. Fylkesvegen utgjer første del av vegen til Altevatnet.
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.
Hollywoodskiltet
Hollywoodskiltet er eit kjent landemerke i Hollywood Hills-området i Los Angeles i California i Sambandsstatane. Det viser namnet på området med vel 15 meter høge kvite bokstavar. Skiltet vart sett opp i 1923 for å gjere reklame for eit bustadområde, og frå starten var skiltet fire bokstavar lenger; HOLLYWOODLAND.
Sannikovsundet
Sannikovsundet (russisk пролив Санникова; proliv Sannikova) er eit 50 km breitt sund i Russland. Det går mellom Anzjuøyane og Ljakhovskijøyane, og knyter Laptevhavet i vest til Aust-Sibir-havet i aust. Sundet er kalla opp etter den russiske polfararen Jakov Sannikov.
Janne Tuven
Janne Tuven er ein norsk tidlegare handballspelar. Den venstrehendte vekselvis rykkrom- og kantspelaren vart europameister 1998, og vann elles to VM-sølv og like mange EM-sølv i tida 1996-2002.
Klubbspel
Tuven spelte i unge år på Vestby HK, før ho melde overgang til Nordstrand IF i Oslo. Sidan var ho aktiv i Stabæk IF og deretter på danske Ikast.
Landslagsspel
Tuven debuterte på det norske landslaget 3. november 1994 mot USA. I tida frå 1996 til 2002 deltok ho i tre EM-turneringar og to verdsmeisterskap, og vann ein gullmedalje og fire sølvmedaljar. Det tok til med sølv i handball-EM 1996, heldt fram med VM-sølv i 1997, før ho vann gull under EM 1998, i alle desse tre finalane var Danmark finalemotstandar. Etter å ha sett tre meisterskapsturneringar frå sidelinja, fekk Tuven VM-sølv nummer to i 2001 og EM-sølv nummer to i 2002. I EM-finalen 2002 skåra ho fire av dei norske finalemåla. Den 23.september 2003 deltok ho mot Kroatia i sin 108. landskamp, etter 268 landslagsmål var det slutt med flagget på brystet.
Gokstadfæringen
Gokstadfæringen var ein mindre båt som var funnen saman med Gokstadskipet. Funnet som vart gjort i 1880, er datert til kring år 900. Det vart funne tre mindre båtar i Gokstadfunnet. Dei var i mange fragment. Då Frederik Johannessen var ferdig med å rekonstruere Gokstadskipet i 1930, bygde han opp att to av desse båtane: ein færing på 6,5 meter og ein treroing på om lag 10 meter. Båe desse båtane er klinkbygde. Det har vore brukt svært granne bord. Færingen minner mykje om færingar ein ser på Vestlandet i våre dagar. Gokstadfæringen skil seg frå til dømes Oselvaren ved at stamnane er tilhogne slik at borgangane startar som ein del av stamnen. Dette finn ein og på større skip. Gokstadfæringen er for det meste bygd av eike. Øvste bordgangen er av furu. Det er og tofter og tiljer. Bak har han styreåre på styrbord side, slik ein finn på større skip.
Det har vorte bygd fleire kopiar av Gokstadfæringen.
Det andre Kurilsundet
Det andre Kurilsundet (russisk Второй курильский пролив, Vtoroj Kurilskij Proliv) er eit sund ved som går mellom øyane Paramusjir og Sjumsju i Kurilane i Russland.
Abrau
Abrau (russisk Абрау; frå det abkhasisk for «slukhol») er ein karstsjø i Russland og den største i Krasnodar kraj. Han ligg 84 meter over havet, ved foten til Nord-Kaukasus, om lag 14 km frå hamnebyen Novorossijsk ved Svartehavet. Innsøjen er om lag 2,6 km lang og 600 meter brei.
Tidleg på 1900-talet vart innsjøen rapportert å vere 35 meter djup, men i dag er det djupaste punktet berre 10 meter. Abrau har ikkje noko utsig via elvar. Tilsigsområdet rundt innsjøen er eit stort vinområde med mange vingardar ved landsbyen Abrau-Djurso.
Summertime Blues
«Summertime Blues» er ein song frå 1958 spelt inn av Eddie Cochran. Songen omhandlar vanskane ein vanleg tenåring hadde i USA på denne tida.
Songen vart skriven seint i 1950-åra av Eddie Cochran og manageren hans Jerry Capehart. Han vart opphavlege gjeven ut som ei B-side og nådde åttande plass på Billboard Hot 100 den 29. september 1958 og 18. plass på den britiske singellista. Handklappinga vart gjort av Sharon Sheeley og den djupe vokalen på slutten av kvart vers er av Cochran.
Songen vart nytta i filmen Caddyshack (1980). I mars 2005 plasserte musikkmagasinet Q songen på 77. plass over dei 100 største gitarsongane gjennom tidene. Musikkmagasinet Rolling Stone plasserte songen på 73. plass på lista deira over dei 500 største songane gjennom tidene.
Delar av teksten omhandlar misnøye med valrettsalderen i USA som på denne tida var 21. Slike protestar førte til at alderen vart sett ned til 18.
Beach Boys
Beach Boys spelte inn ei utgåva av songen som finst på albumet Surfin' Safari.
Blue Cheer
Blue Cheer spelte inn songen for albumet Vincebus Eruptum i 1968. I deira versjon er alle svar-linjene i Cochran-utgåva fjerna og i staden bytta ut med instrumentale svar frå kvart medlem i bandet. Songen har vorte trekt fram som ein av dei første heavy metal-songane nokon gong i dokumentaren Metal: A Headbanger's Journey.
The Who
The Who si utgåve av songen finst på konsertalbumet Live at Leeds frå 1970. Denne utgåva er langt meir aggressiv (og høgare) enn originalen. Han vart spelt i A-dur, medan tredjeverset vert modulert opp til H-dur.
I denne utgåva syng John Entwistle vokaldelen til «the boss», «the father» og «the congressman» med den djupe, rumlande røysta si. I tillegg spelar han bassgitar og doblar Roger Daltrey på solovokal på versa. Pete Townshend spelar gitar og Keith Moon trommer.
Andre konsertutgåver frå The Who finst i dokumentarfilmen Woodstock og Monterey Pop Festival.
The Who spelte «Summertime Blues» fast på konsertane sine mellom 1967 og 1976, og stundom i åra etter, men aldri etter Entwistle døydde i 2002.
Andre Who-utgåver av songen finst på Live at the Isle of Wight Festival 1970, Odds & Sods og CD-utgåva av Live at the Royal Albert Hall.
Olivia Newton-John
Oliva Newton-John spelte songen på albumet hennar Clearly Love frå 1976.
Alan Jackson
Alan Jackson spelte inn songen for albumet «Who I Am» i 1994. Songen vart gjeven ut på singel og nådde førsteplassen på countrylista i USA, samt 104. plass på Billboard-lista.
Rush
Rush spelte inn songen for albumet Feedback i 2004 og gav han ut på singel. Dei nyttar gitarintroen frå Blue Cheer-utgåva og på same vis som The Who så vert tredjeverset modulert opp til H-dur.
The Black Keys
The Black Keys spelte inn ei utgåva av songen og gav han ut som B-side til singelen «10 A.M. Automatic», samt som bonusspor på den janpanske utgåva av albumet Rubber Factory
Andre utgåver
Songen har òg vorte spelt av • Attitude Adjustment
• BAP (omdøypt og sunge på kölsch som 'Wo Mer eidlich Sommer Han')
• Bobby Fuller
• Bon Jovi
• Vow Wow
• Brian Setzer
• Bruce Springsteen
• Buck Owens
• Buddy Holly
• CAPRiS
• Cheech Marin
• Chris Spedding
• The Clash
• De La Soul
• Deborah Harry
• Downchild Blues Band
• Dry Rot
• Eddie Meduza
• The Flying Lizards
• Frank Sidebottom (kalla 'Timperley Blues')
• Gary Allan
• George Thorogood
• The Guess Who
• Guitar Wolf
• Heartsdales
• James Taylor
• Joan Jett & the Blackhearts
• La Muerte
• Last Ones to Leave
• Little River Band
• Lolita No.18
• Mick Farren
• moe.
• Motörhead - All the Aces: The Best of Motörhead
• Nathan Cavaleri
• Olivia Newton-John
• Papa Doo Run Run
• Pfuri, Gorps und Kniri
• Ritchie Valens (live på Pacoima High School 1959)
• Ritchie Venus og the Blue Beatles - Rocking to the Grave
• Rockapella - Smilin' (August 2002)
• Robert Gordon og Link Wray
• Sandy Nelson
• T.Rex
• Takako Minekawa
• Terry Reid
• Twenty-Nineteen
• The Beach Boys
• The Black Keys
• The Rolling Stones
• The Surfaris
• The Old Spice Boys
Finland i mellomalderen
Finsk mellomalderhistorie omfattar eit tidsrom på rundt 500 år frå 1000-talet til 1500-talet, der det finske samfunnet gjennomgjekk store endringar. Blant desse forandringane er innføringa av svensk overhøgd, danninga av ein kyrkjeleg organisasjon, innflyttinga av ein svenskspråkleg folkesetnad i kyststroka og oppdyrking av og busetjing i tidlegare samiske område.
Summertime Blues
Andre utgåver
• The Treads
• The Gants
Finland i mellomalderen
Den svenske kyrkja sette i gang bygging av kyrkjer i heile det dåverande Finland og skipa også eit finsk bispesete i Åbo. I tillegg til kyrkjer vart det oppretta nokre få kloster i landet. Viktigare var det likevel at det òg vart oppretta kjøpstader for å fremje handelen. I tillegg til Åbo var dette òg Ulfsby (Ulvila) ved Kumo älv, Närpes (Närpio), Korsholm (Mustasaari) og Pedersöre (Pietersaari), Raumo, Borgå og Vyborg. Attåt desse kjøpstadene vart det grunnlagt handelsplassar uten privilegium.
Summertime Blues
Andre utgåver
• The Ordinary Boys
Finland i mellomalderen
Størstedelen av folkesetnaden budde på landet og levde av landbruk, mot vest i landsbyar, mot aust i form av svibruk. Ved kystane både ut mot Bottenvika og Finskebukta og ved innsjøar og elvar spelte fiskeri likeeins ei betydeleg rolle.
Maktpolitisk fekk både kontinuerlege konfliktar mellom Danmark og Sverige i Kalmarunionen og len gjeve til den svenske makteliten tyding for den vedvarande uroa i landet gjennom heile mellomalderen, og etter at Moskva la under seg Novgorod, kom det til nye konfliktar med Russland. Reformasjonen skjedde glidande, men munkane unngjekk ikkje fordriving frå dei finske klostera sine. I 1554 vart det tidlegare samla stiftet delt, og Paul Juusten vart biskop i det nyoppretta Vyborg stift 1554-1563.
Summertime Blues
Andre utgåver
• The Ventures
Finland i mellomalderen
Bakgrunn: krosstogstida
Finland låg i den tidlege mellomalderen mellom to av dei viktigaste handelsmaktene i Nord-Europa, Sverige og Novgorod. Ein viktig handelsveg kryssa Austersjøen via Åland og den verna kystskjergarden og følgde den nordlege sida av Finskebukta fram til munningen av Neva og vidare til Ladoga. Finnane deltok ikkje sjølv i handelsreisene, men handla med pelsverk. Det låg i både Sverige og Novgorod si interesse å kontrollera dette området. På grunn av at busetnaden var spreidd oppstod det ingen politisk organisasjon i Finland som kunne motverka dette.
Summertime Blues
Andre utgåver
• The Who
Finland i mellomalderen
Bakgrunn: krosstogstida
Den katolske kyrkje hadde komme til Svealand på 800-talet, og den religiøse omvendinga vart fullført på 1000-talet. Finlands første kontaktar med kristendomen kom likevel austfrå, noko som kjem tydeleg fram ved at sentrale kristne omgrep på finsk er slaviske lånord. Men snart vart påverknaden frå vest sterkare. Overgangen til ein ny gravleggingsmåte fann stad på Åland kring år 1000, i Egentliga Finland og i Tavastland mellom 1150 og 1200 og i Karelen så seint som kring år 1300. Befolkninga i Finland kan likeeins ha komme i kontakt med kristendommen gjennom handel med Gotland.
Summertime Blues
Andre utgåver
• Über Kings
Finland i mellomalderen
Bakgrunn: krosstogstida
Kva tid brotet mellom den svenske vikingtidsbusetnaden i Russland og Sverige fann stad er uklart. I 1054 skjedde brotet mellom den katolske og den ortodokse kyrkja, eit russisk åtak på ein svensk flåte på 60 skip på veg til Novgorod skjedde i 1142, og same år herja ifølge russiske annalar ein gjeng tavastarar sørbreidda av Ladoga, mens karelearar det følgjande året gjorde åtak på Tavastland, og finnar herja den svenske kysten.
Summertime Blues
Andre utgåver
• Ulfuls
Finland i mellomalderen
Første krosstoget
Der finst ei overlevering om at den svenske kongen Erik den heilage organiserte eit felttog til Finland i andre halvdel av 1150-talet. Opplysingane om dette er svært knappe. Dei fortel at den svenske kongen i 1157 samla ein hær og drog til Finland. Ifølgje tradisjonen baud han dei heidenske finnane å ta imot kristendomen, og då dette vart avvist, overvann han dei i eit stort slag, og deretter vart finnane døypte med tvang. Erik vende deretter heim, men sette biskop Henrik til å ordna med kyrkjelege tilhøve for finnane. Denne overleveringa finst nedskriven frå 1270-åra. I følgje finsk folketradisjon var Henrik engelskmann og biskop i Uppsala. Han byrja med å døypa dei overlevande heidningane i Kuppis kjelde i Åbo. Allereie under den første vinteren sin i Finland vart Henrik i følgje kjeldene slått ihel av ein av dei døypte, Lalli, på den isdekte Kjulomyra. I 1164 drog svenskane ifølge russiske krøniker med 55 skip på herjingstog mot byen Staraja Ladoga ved munningen til Volkov-elva i Ladoga, som høyrde under Novgorod.
Summertime Blues
Andre utgåver
• Van Halen
Finland i mellomalderen
Første krosstoget
Både tyske og danske flåtar var verksame i området, og svenskane innsåg at dei måtte forsterka grepet for ikkje å mista kontrollen med Finland. Den danske kongen Knud VI la under seg det nordlege Estland ved eit krosstog i 1196, og attåt dette retta han ein del av verksemda si mot Finland både i 1191 og i 1202.
I samsvar med ein pave leg bulle utferda av pave Innocens III i 1216 hadde den svenske kongen Knut Eriksson organisert fleire felttog for å styrke svenskane si stilling i Finland. Sverige og Novgorod var ikkje dei einaste maktene som hadde interesser i området. Ifølgje danske annalar drog danskane i 1191 i krosstog til Finland, og det er òg opplysingar om eit fornya dansk forsøk på å erobra Finland i 1202. Den danske kongen Knud VI stod i spissen for eit krosstog til Estland i 1196, og dette landet kom på danske hender. Russiske kjøpmenn vart overfalne av gotlendingar i 1188. Tyskarane si rolle for handelen over Austersjøen voks likeeins, etter at byen Lübeck vart grunnlagt i 1140-åra.
Summertime Blues
Andre utgåver
• Warren Zevon
Finland i mellomalderen
Første krosstoget
Den svenske kongen Erik Knutsson fekk paven si velsigning til at Finland uttrykkeleg skulle vera eit svensk misjonsområde. Svenskane hadde endå ingen innverknad i det fjerntliggande Karelen, og fyrst Jaroslav av Novgorod gjennomførte eit krosstog i Tavastland i vinteren 1226-1227 for å omvenda innbyggjarane til den ortodokse trua. Tavastlendingane på si side herja Karelen året etter.
Pave Gregor IX erklærte i 1229 eit apostolisk vern over Finland og påbaud dessutan ein handelsblokade mot Novgorod. I Tavastland byrja eit opprør mot den kristne misjonen vinteren 1236-1237, kanskje med støtte frå Novgorod eller Karelen. I desember 1237 utferdiga paven ein krosstogsbulle som retta seg mot dette opprøret av «heidningar».
I følgje Novgorodkrønika invaderte ein skandinavisk hær munningen av Neva i 1240. Den novgorodiske fyrsten Aleksandr gjekk til motåtak, og slaget vart innleitt om morgonen den 15. juli 1240. Ifølgje krønika leid skandinavane store tap og trekte seg tilbake.
Det andre krosstoget
I følgje Erikskrønika, nedteikna kring år 1330, fann det andre svenske krosstoget stad i 1249. Leia av Birger jarl gjekk svenskane til åtak på Tavastland heilt fram til Karelen. Birger jarl måtte likevel venda attende til Sverige, fordi kong Erik døydde i 1250. Dateringa er problematisk, og ein teori er at krosstoget fann stad i samband med tavastlendingane sitt opprør 10 år tidlegare. For dette talar at svenskane ikkje skulle ha kunna organisera eit krigstokt til Finland 1249-1250, fordi landet då var i ein alvorleg krise med Noreg. Somrane 1248 og 1249 vart svenskane møtt av nordmennene ved Göta älv. Kong Erik døydde i februar 1250, og Birger jarl fekk sonen sin Valdemar vald til konge. Dette tronvalet vekte stor motstand som ikkje vart overvunnen før i 1251. Etter denne teorien er det meir sannsynleg at det andre krosstoget skjedde i anten 1238, eller snarare i 1239. At opprøret vart slått ned kan sjåast som ein føresetnad for å gjennomføra åtaket på Neva-området i 1240. Det er påfallande at i dette krosstoget i 1240 deltok finnar og tavastarar. Seinare, i 1249, angreip Birger jarl tavastlendingane,og etter at ha sigra over dei grunnla svenskane ei festning, Tavastehus, for å kunne halde på kontrollen. Dei eldste delane av Tavastehus er daterte til 1260-åra, men det er meir sannsynleg at brorparten av slottet er oppført samtidig med Åbo slott, dvs. kring 1280. Dei eldste skriftlege belegga for ein fut i Tavastland er frå 1297.
Den svenske kontrollen med Finland vart understreka med bygging av borger, og kong Magnus Ladulås utnemnde i 1284 bror sin Bengt til hertug av Finland. Frå byrjinga av 1250-talet, kanskje tidlegare, vart det innleidd ei svensk kolonisering langs Nyland og austkysten av Bottenvika.
Det tredje krosstoget
I løpet av dei siste tiåra av 1200-talet fortsette krigen mellom Novgorod og Sverige. I 1292 gjekk Novgorod til angrep på Tavastland. Seinare same år gjekk svenske troppar til angrep på Karelen og Ingermanland. Året etter samla regenten til sveane Torgils Knutsson ein stor leidangsflåte som gjekk til angrep på handelsplassen Soumenvedenpohja i Karelen, og oppførte ei borg med namnet Vyborg. Den svenske leidangsflåten segla ifølgje krøniken heim hausten 1293. Neste vår, den 30. mars 1294, vart Vyborg festning angripen av novgorodarane, anført av fyrsten Roman Glebovitsj av Smolensk. Festninga var bygd på ein holme og vart for vanskeleg å innta då isen rundt om smelta. Seinare same år vende den svenske flåten attende, og svenskane gjekk til åtak mot trefestninga Kexholm, som vart erobra. Tidleg i 1295 angreip novgorodarane Kexholm, og berre to av forsvararane slapp unna. For svenskane var krigstoktet til Karelen ein stor siger, då dei med festninga Vyborg som base no kunne ta kontroll over det vestlege Karelen.
Våren 1300 samla Torgils Knutsson ein stor flåte, som ankra opp ved elva utløpet av Neva i Finskebukta. Der byrja svenskane å oppføra ei festning på ein landtange mellom Neva og Okhta. Festninga fekk namnet Landskrona. Innan kort tid vart festninga likevel angripe, sannsynlegvis av novgorodar, men åtaka mislukkast. På hausten let svenskane berre ein liten styrke vere att i Landskrona, og då troppar frå Novgorod på nytt angreip den 19. mai 1301, lukkast dei i å erobra festninga.
Freden i Nöteborg og den finske grensa
Noko riksgrense eksisterte ikkje då Sverige byrja krosstoga sine, men Novgorod-fyrsten Dmitrij hevda i 1278 å ha teke karelarane under sitt vern. Novgorod lét dei områda som dei kontrollerte bli inndelte i skattedistrikt, kalla pogoster (karelsk pokosta, svensk gisslalag). I storleik kunne desse omtrent svara til eit sokn, eit herad eller berre ein del av eit sokn.
Etter at novgorodarane hadde herja Åbo i 1318 og angripe Vyborg i 1321 og 1322, medan svenskane hadde angripe Kexholm i 1322, vart det slutta ein fredsavtale mellom Novgorod og Sverige i 1323 i grensefestningen Nöteborg, kjend som Nöteborgstraktaten. Novgorod avstod dei delane av Karelen som Sverige allereie kontrollerte, pogostane Savolax, Jääskis og Äyräpää. Dei bestemte nøye korleis grensa skulle gå: frå Systerbäck (finsk Rajajoki) til elva Vuoksen, herfrå vestpå til Noisniemi, via sjøane Helisevä, Äitjärvi og Toisajärvi til den søraustlegaste bukta av Saimen, Särkilahti. Strekninga deretter er uklar, men retningsgjevende var Samosalo, Siitti sør for Verkaus, Karjalankoski, Kolimakoski, Petojeki (feilstava for Pathajoki?) til Kajana eller Hälsing hav. Der er usikkerheit om fleire av desse stadnamna, og der er fleire teoriar om korleis grensa vart dregen. Historikaren Jalmari Jaakkola meinte i 1926 at grensa gjekk langs den tavast-karelske stammegrensa og enda ved Pattijoki ved Bottenvika. Ifølgje ein teori målboren av historikaren Ragnar Rosén gjekk grensa heilt ut til Bottenvika ved munningen av Pyhäjoki-elva. I 1968 publiserte historikaren Jarl Gallén ei undersøking der han rett nok var samd i oppfatninga om at grensa slutta i den botniske vika, men hevda at området nordafor denne var ei allmenning der både Sverige og Novgorod hadde interesser.
Kyrkja i Finland
Nesten inkje er visst om korleis kyrkja i Finland virka i den tidlege mellomalderen. Ifølgje ei biskopskrønike frå slutten av 1400-talet vart biskop Henrik etterfølgd av Rodulf frå Västergötland, som sjølv vart etterfølgd av kanniken Folkqvinus frå Uppsala. Åbo stift, oppretta på 1200-talet, var underlagt erkebiskopen i Uppsala. Biskopskrønika kan likevel ikkje bli sett på som påliteleg med omsyn til den eldste perioden.
Dei eldste steinkyrkjene frå 1200-talet er på Åland. På fastlandet er soknekyrkjer av stein først vorte oppførte frå slutten av 1200-talet. Åbo stift vart på 1200-talet Sveriges rikaste stift etter erkestiftet i Uppsala og i løpet av hundreåret vart det oppretta kyrkjesokn i rask takt. I 1300 vart Åbo domkyrkje vigsla. Biskopen i Åbo hadde ikkje berre makt over kyrkja men sat òg i riksrådet og kunne dermed påverka politikken i landet. Etter 1350 vart biskopen formelt utnemnd av paven, men i praksis av domkapitelet. Då kyrkja kravde tame i å lesa, skriva og tala latin, vart Katedralskolen oppretta i Åbo for å undervisa i dette.
Karaganda oblast
Karaganda (kasakhisk Қарағанды облысы) er eit oblast i Kasakhstan. Hovudstaden er Karaganda, som har 437 000 innbyggjarar og sjølve oblastet har om lag 1,37 millionar innbyggjarar. Med eit areal på 118 600 km² er han eit av dei minste oblasta i landet.
Finland i mellomalderen
Kyrkja i Finland
Biskopar i Finland var Bero (1245-1258), Ragvald (1258-1266), Catillus (Kettil, 1266-1286), Johannes I (1286-1290), Magnus I (1291-1308), Ragvald II (1308-1321), Benedictus (Bengt, 1321-1338), Hemming (1338-1366).
Karaganda oblast
Karagandavart ofte nytta som poenget i ein populær spøk i det tidlegare Sovjetunionen. Byen Kargandy ligg forholdsvis isolert på ei enorm og elles folketom steppe, og vert rekna som «midten av ingenplass».
Finland i mellomalderen
Kyrkja i Finland
Frå og med andre halvdelen av 1200-talet var kyrkja i Finland inne i ei sterk utvikling. Ved sida av biskopen i Åbo vart det oppretta eit domkapitel, som i 1286 valde biskopen for første gong. Frå slutten av 1200-talet vart det oppretta ei rekke kyrkjesokn, først i det eigenlege Finland, der talet på sokn vaks frå 17 i byrjinga av 1300-talet til kring det doble ved midten av hundreåret. I Nyland vart det oppretta sokn i Lojo, Tenala, Borgå og Sibbo på denne tida. I Tavastland og Österbotten er dei eldste kyrkjesokna frå 1200-talet.
Kloster i Finland
Det vart berre oppretta eit par kloster i Finland.
Karaganda oblast
Historie
Det vart gjort intens gruvedrift i oblastet under Sovjetunionen og hadde òg fleire arbeidsleirar (gulagar). Etter den andre verdskrigen til Josef Stalin, leiaren av Sovjetunionen, flytta mange etniske tyskarar til området.
Finland i mellomalderen
Landbruk
I mellomalderen i Finland spelte landbruk ei hovudrolle som næringsveg. Endå ved slutten av mellomalderen utgjorde sjølvstendige skattebønder 96 % av landbefolkninga, medan ufrie bønder berre utgjorde 4 %, underlagd kyrkja, krona, adelen eller borgarar.
Karaganda oblast
Geografi
Med eit areal på 428 000 km² er Karaganda oblast det største oblastet, men rører ikkje landegrensene. Av andre oblast grenser Karaganda til Aktobe oblast i vest, Kostanaj oblast i nordvest, Akmola oblast i nord, Pavlodar oblast i nordaust, Aust-Kasakhstan oblast i aust, Almaty oblast i søraust, Zjambyl oblast og Sør-Kasakhstan oblast i sør og Kyzylorda oblast i sørvest. Elva Isjim, ei sideelv til Irtysj, spring ut frå Karagandy oblast.
Finland i mellomalderen
Landbruk
Det finske landbruket var delt i to klart skilte område: i det vestlege Finland (Eigenlege Finland, Satakunta, Nyland, Tavastland og Sydösterbotten) fanst åkerbruk og her vart òg funne eigenlege landsbyar, i det austlege Finland (Savolax og Karelen) var svibruk utbreidd, og her låg gardane spreidd. I midtre og nordlege Österbotten låg gardane i rekker langs bekkar og elver. Undersøkingar tyder på at det i eldre tid òg i det austlege Finland fanst store samla busetnader i samband med jakt og fiske, men at med svibruksteknikken med store arealkrav vart ei slik samling uheldig, og følgja var at det fann stad ei spreiing av busetnaden.
Det er uklart kva tid teigskifte vart innført. Den første omtalen på Åland stammar frå 1386 og 1400, 1401 og 1403, men deretter skal ein fram til 1500-talet før det vert omtalt. Første omtalen av teigskifte i Satakunda er frå 1402 og deretter 1447. Det vert derfor meint at det først er vorte innført i første halvdelen av 1400-talet, der det vert omtalt i sokna Eura, Euraåminne, Vittis, Kumo, Loimijoki, Ulvsby og Kjulo fjerding. I Tavastland er det likeeins frå kjend frå andre halvdelen av 1400-talet. I Nyland er det òg kjend frå første halvdelen av 1400-talet. Der er indisium på at det er adel og kyrkje, som har teke initiativ til overgangen til dette jordskiftet.
1715
1715 (romartal MDCCXV) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.
Finland i mellomalderen
Landbruk
Mot slutten av mellomalderen skjedde òg eit landnåm i Finland, nemleg i Savolax på 1500-talet, der nyrydda jord i tidlegare allmenning kunne verta fordelt til særskilde gardar om dei var omgjevne av ei graven grøft.
Fiske
Fiske føregjekk i alle delar av Finland. Skattebøker frå 1500-talet viser at krona freista å skattleggja fisket i både skjergarden, innsjøar og elver.
Skjergardsfiske gjekk føre seg i Finskebukta. Her vart det fanga bøkling. Fiskarar kom ikkje berre frå Finland men òg frå Estland og Karelen for å delta i fisket, som skjedde i båtar med 2-9 mann, oftast 4 mann. I fiskesesongen budde fiskarane i fiskevær på dei ytre skjera. Kvart båtlag hadde si eiga hytte. I Bottenvika fann eit liknande fiske stad. Mange av fiskarane kom frå langt inne i innlandet og frå Sverige, noko som førte til klagar frå borgarane i Åbo.
Fisket i Karelen er omtalt i Nöteborg-traktaten, der det blant anna vert bestemt at dei karelske sokna, som vart verande under Novgorods overhøgd, skulle eiga halvdelen av visse fiskevatn ved Viborg.
I innlandet kunne fleire landsbyar dele same fiskevatn og fordelaktige fiskegrunner, t.d. kunne elveosar vera felles for fleire sokn. Ein viktig fiskeplass vart funnen ved Ule älv. Fiske i elvar vart regulert. Fisket i ferskvatn omfatta særleg laks og sik.
Handel
Tre viktige handelsvegar låg i tilknyting til Finland.
Den første var austrvegr, ruta frå Austersjøen gjennom Finskebukta og vidare langs Neva til Ladoga og herfrå sørpå langs Volkhov til Novgorod. I tillegg til transitthandel med Novgorod spelte sjøvegen òg ei rolle for lokal handel, såleis vert det omtalt i ein pavebrev frå 1229 og i to andre dokument frå 1260-åra at det var kjøpmenn frå Gotland i Karelen, og i 1285 stadfesta Magnus Ladulås gotlendingane sine rettar med omsyn til handelen på Karelen.
Den andre handelsruta med samband til Stockholm gjekk via Ålandsøyane opp langs den finske vestkysten i Bottenvika. Allereie tidleg vart stillinga til Stockholm fastlagt ved det som sidan vart kjend som bottniska handelstvånget, der det vart bestemt at alle menn frå Finland, bortsett frå borgarar frå Åbo, Nyland, Roden, Hälsingland eller Gästrikland, ikkje skulle driva handel med nokre andre skip bortsett frå i Stockholm. Bestemminga kunne likevel ikkje hindra dei finske byane i òg å handla i Tallinn, og skiftande svenske regentar gav òg handelsprivilegium med fri seilas til utlandet til fleire byar, såleis til Raumo i 1442 og på nytt i 1476, deretter vart rettane oppheva att i 1502.
Den tredje handelsruta gjekk tvers gjennom landet via eit nettverk av elver og sjøar og strekte seg frå Ladoga (Nevajärvi) over Pühajärvi, Orivesi, Pielis älv (Pielisjoki) til Pielis, vidare over Nuasjärvi, Ule träsk (Oulujärvi) og Ule älv (Oulujärvi) til Uleborg ved Bottenvika. Ei sidegrein gjekk frå Pielis over Lieksajoki, Repola, Kiimasjärvi, Paanajärvi til Kemi älv og enda ved Kem ved elvemunningen i Kvitsjøen. Denne handelsruta er sannsynlegvis karelarane sin gamle handelsveg til Bottenvika, og det kan ha spelt inn ved grensefastsetjinga mellom Sverige og Novgorod i Nöteborg-traktaten frå 1323, i det heile ruta kom til å ligga innanfor interessesfæra til Nöteborg.
Eigenlege handelsprivilegium var i mellomalderen få: Åbo var lenge den einaste byen i Finland med handelsprivilegium. Dei eldste trur vi at går attende til Birger jarl si tid, og kjend frå seglet til byen frå 1309, men den første omtalen av privilegium stammar frå 1428. Handelsprivilegia til byen vart bekrefta i 1444, 1461 og 1476. Andre stadar som oppnådde rett til handel var Ulfsby (Ulvila) ved Kumo älv i 1347, Närpes (Närpio), Korsholm (Mustasaari) og Pedersöre (Pietersaari) i 1348, gjeve av Magnus Eriksson og bekrefta 1357 av Erik Magnusson. I 1361 fekk Ulfsby utvida handelsretten sin til å omfatta heile Norrbotten. Raumo hadde fått privilegium i 1442 og 1476, og etter opphevinga i 1502 fekk byen nye privilegium på internasjonal handel i 1504, på ny oppheva i 1505, og på ny gjeve i 1512. Endeleg fekk Borgå stadsprivilegium sannsynlegvis i 1347, og Vyborg fekk kjøpstadsprivilegium i 1403.
Ved sida av dei priviligerte kjøpstadane var det ei rekkje handelsplassar med marknad, blant dei Uleåsalo (Oulunsalo) ved Ule älvs munning, kanskje frå 1415.
Dei viktigaste importvarene var salt og korn, medan dei viktigaste eksportvarene var storfe, skogprodukt og vilt. Det ser ut til at det sørlege Finland fekk det meste av saltet sitt frå Tallinn, mens Savolax kanskje fekk saltet sitt frå Kvitsjøen. Smør vart eksportert dels av kyrkja (bisp, domprost, sokneprestar), dels av slottshøvdingane på Åbo, Vyborg og Raseborg. Tjøre, som blant anna vart brukt ved skipsbyggeri, vart produsert og eksportert frå kystsokn langs Finskevika, iser Raseborgs län, Borgå län og Karelen og frå kjøpstadene Åbo, Helsingfors, Vyborg og Raumo. Tran og selspekk vart eksportert frå Åbo og Viborg, Borgå og Pernå til især Tallinn. Endeleg skjedde ein omfattande tømmereksport, i form av sparrar til kogger, plank frå Nyland og frå Åbo, Raumo og Helsingfors og ved til brensel (særleg via Åland). Denne eksporten er først dokumentert i 1430-åra og ser ut til å ha vakse inn i 1500-talet.
Politiske hendingar
I slutten av 1340-åra fortsette svenskane den offensive politikken i aust. Kong Magnus Eriksson vitja Vyborg i 1347, og våren 1348 segla ein flåte som etter kringsetjing inntok Nöteborg ved Neva. Etter å ha etterlate ein mindre styrke vende hovuddelen av hæren attende til Sverige. Styrkar frå Novgorod kringsette deretter svenskane, som måtte overgje seg i februar eller mars 1349. Svenskane freista å gjenerobra Nöteborg i 1350, men det mislukkast. o staden herja novgorodarane byen Vyborg den 21. mars 1351, men dei kunne ikkje innta Vyborg festning.
I 1352 vart Finland gjeve som hertugdømme til Bengt Algotsson, noko som vart ein utløysande faktor til borgarkrigen mellom kong Magnus og sonen hans Erik i 1356. Frå denne tida finst ei kunngjering som gjev finske lagmenn rett til å delta i kongeval på same vilkår som lagmenn frå gammal tid hadde hatt. Denne bestod i retten til å vera til stades ved valet saman med prestar og tolv mann frå ålmugen. Utover kongane Håkan og Magnus har alle bispane i riket og ti stormenn sett segla sine på kunngjeringa. Kunngjeringa er datert til 15. februar 1362. Dermed hadde Finland vorte likestilt med andre delar av det svenske riket. Av praktiske og geografiske grunnar vart denne retten til å delta i kongeval aldri gjennomført.
Maktkampen mellom nordisk og tysk
Sverige vart herja av borgarkrig i mange år framover, men det enda med at kong Magnus sin systerson Albrecht av Mecklenburg vart vald til svensk konge den 15. februar 1364. Folkungaslægten hadde framleis støtte i Finland, og Åbo slott vart først etter ei lengre kringsetjing overgjeve til Albrecht.