cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Masaharu Kawahara
Masaharu Kawahara er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima, Sagan Tosu, Oita Trinita og Ehime FC.
Lakshola kraftverk
Lakshola kraftverk er eit vasskraftverk ved Nordfjord i Sørfold kommune i Nordland. Kraftverket nyttar eit fall mellom reguleringsmagasinet Faulvatnet og Nordfjordelva. Faulvatnet er regulert mellom 318 og 314 moh.
Til Faulvatnet vert vatn overført frå Moskusvatnan og Steinfjellvatnan.
Det er installert effekt på 35 MW og middels årsproduksjon er på 110 GWh. Kraftverket er eigd av Elkem og verket heimfell til staten i 2056. Produksjonen starta i 1999.
Skalahøgd
Skalahøgde er eit uttrykk som blir brukt om den vertikale avstanden der lufttrykket (eller andre storleikar) minkar med ein faktor e. Vanlegvis blir skalahøgda uttrykt ved bokstaven H. Skalahøgda er konstant for ein gjeven temperatur og kan reknast ut med:
der:
Trykket i atmosfæren kjem som følgje av vekta til atmosfæren i nivåa over. Visst atmosfæren i høgda z har tettleik ρ og trykk P, vil trykket ved at ein flyttar seg oppover ei infinitesimal lita høgde dz minke med dP (som er lik vekta til atmosfærelaget med tjukkleik dz).
Edinson Cavani
Edinson Roberto Cavani Gómez er ein uruguayansk fotballspelar som i 2018 spela for Paris Saint-Germain i fransk Ligue 1, og for Uruguay sitt landslag. Han vart seriemeister i Uruguay med Danubio i 2006 og i Frankrike med PSG i 2014, 2015 og 2016. 6. februar 2008 debuterte han for A-landslaget i ein kamp mot Colombia, der han skåra eitt mål. I 2011 var han med på å vinna Copa América med Uruguay. I 2010/11-sesongen vart han Napoli sin toppskårar i Serie A med 26 seriemål, og i 2012/13-sesongen vart han toppskårar i Serie A, med 29 mål. I 2016/17-sesongen vart han toppskårar i Ligue 1 for PSG.
Yuki Okubo
Yuki Okubo er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Skalahøgd
Dermed:
Yuki Okubo
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima, Kyoto Sanga FC, Tochigi SC, Tokushima Vortis, Matsumoto Yamaga FC og JEF United Chiba.
Skalahøgd
der g er tyngdeakselerasjonen. For små dz kan ein tenkje seg at g er konstant. Minusteiknet indikerer at når høgda aukar vil trykket minke. Brukar ein tilstandslikninga for ein ideell gass med midla molekylmasse m og temperatur T kan tettleiken skrivast som:
Ved å kombinere desse likningane får ein:
som igjen kan kombinerast med likninga for H:
som ikkje endrar seg med mindre temperaturen endrar seg. Integrerer vi denne likninga og tenkjer oss at P0 er trykket ved høgda z = 0 (trykket ved havnivå) kan trykket i høgda z skrivast som:
Dette viser at trykket minkar eksponentielt med høgda.
I jordatmosfæren er trykket ved havnivå P0 om lag 1.01×105Pa og den midlare molekylmassen til tørr luft er 28.964 u (1 u = 1.660×10−27 kg).
Døme:
Merk:
Langfjord kraftverk
Langfjord kraftverk er eit anlegg med fjelltunnelar, men der sjølve kraftstasjonen legg i dagen. Anlegget vart først etablert i 1949, med utvidingar i 1953 og 1958, men dagens kraftstasjon er eit nybygg frå 2005. Anlegget nyttar eit fall på 260 meter frå inntaksdammen ved hovudmagasinet Tettingvatn inst i Langfjorden i Brønnøy kommune.
I tillegg til Tettingvatn er òg Storvatn regulert. Tettingvatnet vert automatisk tappa ned til inntaksdammen, mens Storvatn vert tappa manuelt.
Kraftverket har ein installert effekt på 9 MW og ein middels årsproduksjon på 33 GWh. Anlegget er eigd av Helgelandskraft
Øvre Sjodalsvatnet
Øvre Sjodalsvatnet er ein innsjø som er ein del av elva Sjoa i Vågå kommune i Innlandet. Øvst, i sørenden, ved Øvre Sjodalsvatnet ligg Maurvangen campingplass og Bessheim fjellstove og hytter.
Sjoa er ei elv som renn frå innsjøen Gjende forbi Gjendesheim gjennom Øvre Sjodalsvatnet, Nedre Sjodalsvatnet og tettstaden Sjoa i Gudbrandsdalen der elva renn ut i Gudbrandsdalslågen.
Caerphilly grevskapsdistrikt
Caerphilly (walisisk Caerffili) er eit grevskapsdistrikt i det sørlege Wales. Administrasjonssenteret er Hengoed, men den største og viktigaste byen er Caerphilly.
Grevskapsdistriktet vart oppretta 1. april 1996 då distriktet Rhymney Valley i Mid Glamorgan vart slått saman med Islwyn i Gwent.
Jernbanestasjonen Le Theil — La Rouge
Jernbanstasjonen Le Theil — La Rouge ligg i den franske kommunen Le Theil i departementet Orne i regionen Basse-Normandie.
Historie
Stasjonen blei opna 1. juni 1854, samtidig med at strekninga Nogent-le-Rotrou – Le Mans på lina Paris - Brest blei teken i bruk.
Sigur Rós
Sigur Rós er eit islandsk post-rock-band, som byrja å spele saman i august 1994. Musikken til bandet blir omtalt som eksperimentell, ambient og symfonisk. Bandet er oppkalla etter litlesystera til vokalisten Jón Þór Birgisson, Sigurrós («sigersrose»).
Oppstarten
Sigur Rós blei stifta av Jón Þór Birgisson (vokal og gitar), Georg Hólm (bass) og Ágúst Ævar Gunnarsson (trommer) i august 1994. Medlemene møtte kvarandre på skulen, og spelte inn sin første demotape i eit lite studio i Reykjavik. Dei rakk berre å spele inn songen Fljúgðu på den korte tida dei fekk i studioet.
Bandet sende opptaket til plateselskapet Smekkleysa, som er driven av medlemene i det no oppløyste islandske rockebandet Sykurmolarnir (The Sugarcubes). Songen blei utgitt på samlealbumet Smekkleysa í hálfa öld saman med seksten spor av andre islandske artistar, deriblant Björk.
Etter utgivinga begynte dei å arbeide med det fyrste albumet sitt, Von. Arbeidet tok lengre tid enn bandet hadde rekna med, og dei var heller ikkje heilt nøgde med det ferdige resultatet. Sigur Rós drøfta å forkaste innspelingane, men fann ut at det ville ta for lang tid å starte med blanke ark. Von blei gitt ut av Smekkleysa Records i 1997. Trass i relativt gode kritikkar, blei berre 313 eksemplar selde det fyrste året etter utgivinga. Året etter gav dei ut remiksalbumet Von brigði.
Internasjonalt gjennombrot
Sommaren 1998 starta bandet innspelinga av Ágætis byrjun med produsent Ken Thomas. Albumet blei gitt ut på Island i 1998. Singelen Svefn-g-englar blei gitt ut i Storbritannia i 1999 av plateselskapet FatCat Records, noko som markerte starten på det internasjonale gjennombrotet til bandet. Utgivinga av heile albumet følgde året etter i Storbritannia, og i den nord-amerikanske marknaden i 2001.
I 2002 gav bandet ut albumet, som vart sunge på eit fiktivt språk som bandet sjølv kallar vonlenska (norsk: vonlandsk eller håplandsk). Vonlandsk har ingen ord eller grammatikk, men er samansett av tonar og ljodar. Bandet hadde tidlegare brukt vonlandsk i andre songar på tidlegare album, mellom anna i songen Olsen Olsen frå albumet Ágætis byrjun og på tittelsporet frå debutalbumet Von.
I 2005 gav bandet ut albumet Takk..., med singlane Glósóli og Hoppípolla, som har vorte mykje brukte som musikk for reklamar.
Seinare år
I 2008 gav bandet ut albumet Með suð í eurum við spilum endalaust (norsk: Med støy i øyro spelar vi endelaust). Dette albumet hjelpte Sigur Rós vidare inn som eit kjent namn i populærmusikken, og inneheldt Sigur Rós sin fyrste song sungen på engelsk; All Alright. Resten av albumet er sunge på islandsk, med nokre fåe innslag av vonlandsk.
I 2010 gav Jónsi ut eit eige soloalbum, kalla Go. Sigur Rós som band tok seg ein pause, for at medlemma skulle få høve til å vere med familiane sine.
Riksveg 52
Riksveg 52 (Rv52) går mellom Borlaug i Lærdal og Gol og er stamveg. Vegen har ei lengd på 79,2 km, av dette 17,2 km i Sogn og Fjordane og 62 km i Buskerud. Rv 52 omfattar fjellovergangen Hemsedalsfjellet. Stortinget vedtok i 1839 å byggje køyreveg over fjellet, men vegen vart ikkje vinterbrøyta før på 1970-talet.
Sigur Rós
Seinare år
I mars 2012 annonserte Sigur Rós at dei ville gje ut nytt album den 28. april 2012. Albumet skulle heite Valtari, og songen Ekki Múkk frå albumet vart lagt ut på nettsidene deira. I 2013 gav dei ut Kveikur.
I september 2018 vart Orri anklaga av artisten Meagan Boyd for seksuelle overgrep. 1. oktober 2018 uttala han at han hadde bestemt seg for å slutte i bandet.
4H
4H er eit nettverk av barne- og ungdomsorganisasjonar over heile verda. I Noreg er rørsla representert av 4H Norge. 4H blei opphavleg til i USA tidleg på 1900-talet. Dei fire H-ane i namnet står for hovud, hjerte, hender og helse. 4H har sterke røter i landbruket og driv mellom anna eigne gardar og setrar.
4H i USA vert administrert av det amerikanske landbruksdepartementet, medan den norske organisasjonen er heilt sjølvstendig.
4H er religiøst og politisk nøytral. Organisasjonen har som mål å utvikle samfunnsengasjement, ansvar og respekt blant ungdom gjennom at dei driv sitt eige organisasjonsarbeid.
4H sitt motto er «å lære ved å gjere». Ved at medlemmene i den lokale klubben sjølv vel sitt eige styre, blir det drive demokratiopplæring i praksis. Eit mål er at ungdommen sjølv skal drifte klubben med så lita innblanding frå dei vaksne (klubbrådgjevarar) som mogleg.
4H arrangerer landsleir annankvart år. Fylka har sine eigne fylkesleirar. Mange har òg aspirantleirar.
Diego Pozo
Diego Raúl Pozo er ein argentinsk fotballspelar som har spela som keeper for Colón i den argentinske fotballigaen. Han har òg landskampar for Argentina.
Skipskanal
Ein skipskanal er ein kunstig vassveg over land som er konstruert for å late havgåande fartøy ta seg fram for eiga maskinkraft. Han kan vere ei kanalisert elv, eller han kan vere konstruert spesielt for skipstrafikk. Vasstanden vert halden konstant med hjelp av sluser.
Status
Status er ein tilstand, condition eller situasjon. I vanleg bruk kan uttrykket referere til:
Skipskanal
Ein kanal må vere minimum 5 meter djup for å reknast som skipskanal, grunnare kanalar er kanalar for lekterar og lasteprammar.
Føremåla med kanalar kan vere:
Nokre viktige skipskanalar i verda:
Toshiya Tanaka
Toshiya Tanaka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Yddin
Yddin er ein innsjø i Øystre Slidre kommune i Valdres i Innlandet. Han ligg 854 meter over havet og arealet er 2,05 km². Han strekkjer seg frå Skatrudstølen i søraust til Yddebu i vest. Dei tre største tilløpselvane i Yddin er Vangsjøåni, Trollåsåni og Kjølaåni. Den einaste elva som renn ut av Yddin er Yddeåni som renn vidare til Søre Vindin. Yddin er ein del av Vindavassdraget.
Våja
Våja er eit vatn som ligg i kommunane Lunner i Viken fylke og Gran i Innlandet fylke.
Gunvor Gjessing
Gunvor Gjessing er ein norsk journalist, fødd i Saltdal som Gunvor Rusånes. Ho er utdanna med mellomfag i engelsk og fransk språk ved Universitetet i Oslo. Ho har vore tilknytt avisa Aftenposten frå 1960, og har arbeidd med kulturstoff, mellom anna som filmkritikar. Gjessing har vore styremedlem i Norsk filmkritikerlag.
Ho har gjeve ut ei bok som tek for seg historia til A/S Rusaanes Snekkerifabrikk. Fabrikken eksisterte frå 1887 til 1972. Føretaket låg ved Rusånes i Saltdal, ein liten stad i Nordland fylke.
Gunvor Gjessing bur saman med mannen Kjetil Gjessing på Sagene i Oslo.
Abort
Abort er avbrotet av eit svangerskap før fosteret er ferdig utvikla, slik at fosteret døyr. Det er vanleg å skilja mellom spontan abort, som skjer uventa og som følgje av feil ved fosteret, ytre påverknader eller ukjende grunnar, og provosert abort, som kan skje som følgje av eit medisinsk inngrep eller gjennom vald mot livmora.
Abort kan vera eit medisinsk problem, eit rettsleg problem og eit etisk problem. Innan svangerskapsmedisin har ein arbeidd for å finna grunnar til at spontanabortar skjer og måtar å hindra dei på. Det er også blitt utarbeidd trygge måtar å framprovosera sjølvvald abort på. Etisk er abort omdiskutert, med ulik vekt lagt på den gravide kvinna sin rett til å bestemma over eigen kropp og helse, stilt opp mot fosteret sin rett til forsøk på liv. Rettsleg finst det mange ulike tilnærmingsmåtar til inngrepet, der abort kan vera totalforbode innan nokre rettssystem og nærast påkravd i andre.
Spontan abort
Spontan abort kan skje gjennom heile svangerskapet fram til fosteret er levedyktig. Etter denne tida blir svangerskapsavbrot før fostertida er over kalla prematur fødsel. Det finst inga klar tidsgrense mellom spontanabort og for tidleg fødsel, og tidsrommet har flytta seg i takt med utviklingar innan nyføddmedisin.
Det er ganske vanleg for kvinner å spontanabortera, særleg tidleg i svangerskapet. Mange befrukta egg forsvinn før kvinna er klar over at ho er gravid. I svangerskap som blir oppdaga, leier rundt 15 % til spontan abort. Om kvinner spontanaborterer tre gonger etter kvarandre utan å oppnå ein barnefødsel, blir det sett på som habituell abort som kan trenga undersøking.
Provosert abort
Innan moderne medisin kan ein framprovosera abort med medikament eller kirurgisk. Det er vanleg å kombinera antiprogesteron og prostaglandin som abortframkallande middel. Desse får som regel livmora til å støyta ut fosteret og alle svangeskapsprodukta. I nokre høve (ca. 3 %) trengst også ei kirurgisk utskraping. Abort med medikament kan i Noreg utførast heime fram til 9. svangerskapsveke og deretter på sjukehus.
Kirurgisk abort kan føregå ved hjelp av eit vakuumsug etter at livmorhalsen er noko blokka opp. Inngrepet tek rundt 5 minutt, og blir utført under narkose. Operasjonen kan ha komplikasjonar som ufullstendig tømming, infeksjonar eller perforasjon av livmorveggen. Ved moderne medisinske metodar er det uvanleg med alvorlege komplikasjonar som eventuelt sterilitet.
Naturlege årsaker
Det finst mange grunnar til at spontanabortar hender, mange av dei ukjende. Hjå menneske skjer over halvparten av tilfella på grunn av kromosomfeil hjå fosteret. Andre grunnar kan vera hormonforstyrringar og ulike infeksjonar. Hjå husdyr kan ein oppleva abortepidemiar som følgje av baktriar som Brucella abortus, Campylobacter foetus eller Salmonella og virus som pestivirus, herpesvirus og parvovirus.
Det er kjent at nokre kvinner har større sjanse for å abortera, og at denne aukar jo eldre dei vert. Spontanabortar kan òg skje på grunn av ytre faktorar, som svolt: Dersom mora ikkje har nok mat til seg sjølv, vil ho i alle fall ikkje ha nok mat til å fø eit barn.
I nokre artar er spontanabortar ein velutvikla overlevingsmekanisme: Hjå dei høgproduktive kaninane kan til dømes hoa ta opp fostera i kroppen igjen dersom ho føler seg svært truga. Ho unngår dermed å føda ungar i ein sårbar situasjon, og får tilbake all næringa ho har brukt på dei.
Syn på abort
Abortar av begge typar kan kalle fram sterke kjensler. Medan spontanabortar stort sett fører til sorg berre hjå dei det gjeld, er kunstige abortar eit emne som har vore (og er) underlagt stor debatt i store delar av (om ikkje heile) verda.
Nokre rørsler er bygd på religiøse, kulturelle og politiske (statlege) lovverk eller grunnpilarar som forbyr sjølvvald abort. Andre rørsler meiner at det er ei kvar kvinne sitt val om ho vil bera fram eit barn eller ikkje.
Dei mest radikale abortmotstandarane reknar alle former for sjølvvald abort som regelrett barnedrap, medan dei mest radikale abortforkjemparane meiner det er eit angrep på fridomen til ei kvinne (med andre ord menneskerettane) å nekte ho kontroll over sin eigen kropp.
I alle demokratiske land der det har vorte innført eiga abortlovgjeving i moderne tid har det vore sterke og klåre grupperingar for og mot. I mange tilfelle har folk vorte drepne grunna standpunktet sitt i abortspørsmålet.
Ofte går det eit skarpt skilje i abortspørsmålet mellom radikal-konservativt religiøse grupperingar og sekulære grupperingar, men det er langt i frå ein fast regel.
Abortsyn i norsk offentlegheit og media
I Noreg er ikkje nokon av dei mest radikale synspunkta lenger dominerande i offentlegdomen og media i særleg stor grad, men det finst radikale feministiske organisasjonar og radikal-konservative kristne organisasjonar med liknande formuleringar i føremålsparagrafane sine. Det er berre på motstandarsida at det finst eigne organisasjonar som berre konsentrerer seg om abortspørsmålet. Kristne meiningsberande media, som til dømes avisa Dagen tek oftare opp abort-debatten enn det som er vanleg elles i norsk media.
I dag er det relativt stor stønad i dei fleste norske samfunnsgruppene for den abortlovgjevinga Noreg har. Hausten 2013 gjorde Kristeleg Folkeparti, Framskrittspartiet og Høgre avtale om at fastlegar måtte få reservasjonsrett mot mellom anna å måtta tilvise pasientar til abort.
Lovgjeving
Historisk har abort vore ukjend, skjult eller forbode mange stader. Først på 1900-talet blei inngrepet generelt godkjend i lovverk, først i Sovjetunionen i 1920, deretter på Island i 1935.
Abortlovgjevinga varierer frå land til land, der somme tillèt det til svært seint i svangerskapet, medan andre berre tillèt det i særskilde tilfelle, som når mora er i fare. Nokre få stader er all framprovosert abort forbode.
Den norske abortlova
I 1978 vart det gjort endingar i Lov om svangerskapsavbrudd som heilt klårt gav norske kvinner rett til å ta abort. Endringa av abortlova i -78 var kulminasjonen av ein hard og oppheita strid som hadde stått på lenge. Lova vart knappast vedteke i Stortinget med ikkje meir enn ei røyst i overvekt.
Etter lovendringa kan kvinner no sjølve avgjere om dei ønskjer å ta abort fram til den tolvte veka i svangerskapet. Etter tolvte veke i svangerskapet lyt ein søke om tillating hos ei sokalla abortnemnd. Abortnemnda kan innvilge inngrep om eitt av dei følgjande krava er oppfylt:
Lova seier òg at «det skal legges vesentlig vekt på hvordan kvinnen selv bedømmer sin situasjon».
Etter atten veker er det ikkje tillate med abort. Lova opnar likevel for at nemnda kan innvilge inngrep om «det er særlig tungtveiende grunner for det» fram til den 23. veka i svangerskapet. Etter den veka reknar lovgjevaren (Stortinget) det som sannsynleg at eit foster kan vere levedyktig utan mora.
Om kvinna står i fare for å døy under fødselen kan abortinngrep gjennomførast på alle stadium av svangerskapet.
Politiske grupperingar
Partiet SV har programfesta at dei ynskjer fri abort fram til sekstande veka, noko som er i samsvar med krava åt organisasjonar som Kvinnefronten og Kvinnegruppa Ottar. Partiet Raudt har programfesta eit ynske om sjølvbestemt abort fram til attande veka. I Noreg er det organisasjonen Menneskeverd som frontar kampen mot fri abort.
Sambandsstatane og Irland
Medan debatten ikkje er særleg dominerande i norsk media lenger, er det framleis sterke kløyvingar i nokre av dei dominerande politiske miljøa i andre land om det bør vere lovleg å framprovosere ein abort.
I USA vart sjølvvald abort innført i 1973 med ei høgsterettsavgjerd i den sokalla «Roe vs. Wade»-saka. Høgsterett slo fast at lover som forbaud abort braut med den grunnlovsfeste retten til privatliv. I teorien gav Høgsterett høve til å innføra restriksjonar på abortar utførte i andre eller tredje trimester, men i praksis har alle seinare lovendringar som set avgrensingar på abort vorte avviste av retten som ukonstitusjonelle. Dersom pasienten klarar å finna ein lækjar som er viljug til å gjera inngrepet, er det juridisk sett inga grense for kor langt ut i svangerskapet ein kan taka abort. I USA vert det gjennomsnittlege teke 1,5 millionar framprovoserte abortar i året, og om lag 1 % av desse vert utførte etter den 21. svangerskapsveka. I Noreg er det ikkje lov å taka abort etter 23. svangerskapsveka med mindre livet åt mora er i akutt fåre.
Tatsuro Kimura
Tatsuro Kimura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima, Zweigen Kanazawa og V-Varen Nagasaki.
Finsk morfologi
Finsk morfologi er læra om korleis finske ord blir bøygde, og korleis det blir avleidd nye finske ord av eksisterande ord.
Dei fleste ord blir bøygde
Det finst ei lita gruppe ord i finsk som ikkje blir bøygd (partiklar, visse adverb, ei lita gruppe adjektiv, men dei fleste finske ord har hundrevis, i nokre tilfelle tusenvis av bøyingsformer. Dei bøygde orda kan delast inn i tre hovudtypar: dei som følgjer det nominale mønsteret (substantiv, adjektiv, pronomen), dei som følgjer det verbale (verb), og dei som fell utanfor dei to hovudmønstra (adverb). Nokre av bøyingsformene til verba er partisipp, som partisipp kan dei opptre som adjektiv, og dermed få den same regulære kasusbøyina som andre nomen.
Til skilnad frå indoeuropeiske språk har ikkje finsk (eller dei fleste andre uralske språk) bøyingsklasser, dei har derimot stammeklasser. Skilnaden er at for språk med ulike bøyingsklasser vil ord med formelt sett lik stamme få ulike bøyingssuffiks (norsk tenkje - tenkte men lenkje - lenka), men i stammeklassespråk er det omvendt: Stammene oppfører seg ulikt, og der det er ulike bøyingssuffiks er ulikskapen alltid eit resultat av ulik stammeform. Døme på stammeklassebøying i norsk har vi for fortidsformene -te og -dde i verb som nå og reparere: Verb på -ere med tonelag 1 får alltid -te, og verb på trykksterk lang vokal får alltid -dde. Finsk er av denne siste typen.
Avleidde ord
Finsk har ein rik avleiingsmorfologi. Med hjelp av suffiks er det mogleg å danne nye ord av eksisterande, både innanfor same ordklasse og på tvers av ordklassene. Viss vi ser på dei to sentrale ordklassene substantiv og verb kan vi setje opp denne oversikta.
Nominale avleiingar
Finsk har omtrent 70 suffiks for å danne nye substantiv. I oversikta over suffiks nedanfor blir symbolet A brukt for å uttrykkje a eller ä, det same gjer O (o, ö) og U (u, y), alle finske suffiks har to versjonar (-lA kan vere -la eller -lä, fordelinga blir regulert av reglane for vokalharmoni.
Eigenskapsavleiingar
Eigenskapsavleiing er -(U)Us, det uttrykkjer eigenskapen ved X, t.d. poikkeavuus < poikkeava («det at ein er avvikande» < «avvikande»), opettajuus < opettaja («det å vere lærar» < «lærar»). -(U)us kan føyast både til verb-, adjektiv- og substantivstammar, og dei dannar substantiv.
Kollektivavleiingar
Kollektivavleiingar uttrykkjer grupper eller heilskap som blir danna av delar som grunnordet viser til. Kollektivsuffiks er -stO, -kkO, -Ue, -isO, det første er meir vanleg enn det andre, og dei to siste er meir marginale.
-stO er som regel danna av genitivstammen til eit suvstantiv, t.d. esimerkistö («eksempelsamling» < esimerkki «eksempel»), maitohampaisto («(sett av) mjølketenner» < maitohammas «mjølketann»), sanasto («vokabular» < sana «ord»). Som ofte er tilfelle med avleiingar har fleire av -stO-orda fått ei leksikalisert tyding, t.d. kirjasto («bibliotek» < kirja «bok», og ikkje det forventa «boksamling», som er kirjakokoelma), porvaristo («borgarskap» < porvari «medlem av borgarskapet», og ikkje det forventa gruppe av borgarar). Andre leksikaliserte ord er hinnasto («prisliste» < hinta «pris»), kartasto («atlas» < karta «kart»).
Døme på -stO-ord med adjektiv som stamme er kiinteistö («fast eigedom» < kiinteä «fast»), oikeisto, vasemmistö «(den politiske) høgresida, venstresida» < oikea, vasen «høgre, venstre»). Det finst også døme på andre ord, som postposisjonen ympäri «rundt»: ympäristö («(økologisk) miljø»).
Lokale avleiingar
Kulturstader blir uttrykt med -lA, -iO, -(i)mO: kanala («hønsehus» < kana «høne»), sairaala («sjukehus» < sairas «sjuk»), aukio («(open) plass» < aukea «open»), korjaamo («verkstad» < korjata'' «reparere»).
Naturstader blir uttrykt med ulike suffiks, m.a., -nne, -nkO, -ke: jyrkänne («brattheng» < jyrkkä «bratt»), tasanne («plan stad» < tasa «akkurat»).
Avleiingar for personar
asiakas, oppilas, julkimo, omainen, lapsukainen, turjake, vonkale, ukkeli, perillinen, henkilö, reppana, herännäinen, emäntä, vempula, papparainen.
Gondiswil
Gondiswil er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 660 meter over havet.
Finsk morfologi
Avleiingar for personar
-lAinen: koululainen («skoleleev» < koulu «skole»)
Gondiswil
Gondiswil ligg i Mittelland og grenser i nordaust til distriktet Aarwangen og kantonen Aargau.
Finsk morfologi
Avleiingar for personar
-tAr «kvinneleg X»
Verbale avleiingar
Finske verbavleiingssuffiks kan delast inn i tre typar, dei som aukar valensen til verbet, dei som minkar valensen, og dei som endrar aksjonsarten til verbet. Kausativsuffiks legg til ei rolle:
Gondiswil
Han består av landsbyane:
Finsk morfologi
Verbale avleiingar
Automativ og refleksiv fjernar eit argument med ei semantisk rolle:
Suffiksa som endrar aksjonsarten kan vere inkoative (handlinga startar), momentane (handlinga er kort), iterative (handlinga skjer mange gonger), kontinuative (handlinga held fram og held fram):
Avleiingsprefiks
Finsk har to avleiingsprefiks, epä «u-» og ei-, som i epäinhimillinen («umenneskeleg», til inhimillinen «menneskeleg»), og i ei-sosialistinen («ikkjesosialistisk»). I tillegg finst det mange prefiks i lånord, som anti-, dis-, in-, non-, a-, de-, eks-, post-, bi-, di-. Som regel blir dei brukt i lag med innlånte grunnord, som i invarianssi, irrationaalinen, men dei kan også setjast til finske ord, som delvise omsetjingslån, t.d. antisankari «antihelt», frå sankari, helt.
Prefiksa uttryker anten negasjon eller negativitet, eller dei er del av innlånte framandord. Dei skil seg altså både formelt og semantisk frå avleiingssuffiksa.
Kasus
Tidlegare brukte dei finske namn for kasusa i det finske skoleverket, i dag bruker dei latin (nominatiivi, akkusatiivi, osb.). Det gamle namnesystemet gav ei god skildring av posisjonen til kasusa i kasussystemet, og dei er derfor lista opp her:
Numerus
Finske nomen blir bøygd i singularis og pluralis. Singularisforma er umarkert. Viss nomenet står i nominativ (og akkusativ), får pluralisforma lagt til ein -t, som i autot «bilar» av auto «bil». I alle andre kasus blir pluralis uttrykt med -i-, som intervokalisk blir til -j- (autojen, autoissa, «bilanes, i bilane»). Som i dei fleste andre uralske og tyrkiske språk blir ikkje pluralis brukt etter talord, i staden står substantivet i singularis, og i finsk i partitiv singularis (viisi autoa fem bil-sg.par «fem bilar»).
Verbal morfologi
Finske verb blir bøygd i tempus, modus, person og tal. Som infinitte former (infinitiv, partisipp) blir dei også bøygd i tal og kasus.
Langvann kraftverk
Langvann kraftverk er eit vasskraftverk i Sundsfjorden i Gildeskål kommune i Nordland.
Kraftverket nyttar fallet på 64 meter frå reguleringsmagasina Fellvatnet til Langvatn. Fellvatnet er regulert mellom 393 og 333 moh.
Det er installert ein turbin på 5 MW og middels årsproduksjon er på 21 GWh. Samla nedslagsfelt er på 93 km². Kraftverket er eigd av Norsk Hydro og Salten kraftsamband og starta produksjonen i 1979.
Verket vart bygd i enden av ein eksisterande tappetunnel og vatnet vert seinare nytta i Sundsfjord kraftverk.
Noord-Holland
Noord-Holland (vestfrisisk Noard-Holland) er ein provins i Nederland og ligg nordvest i landet. Administrasjonssenteret er Haarlem og andre store byar i provinsen er hovudstaden i landet, Amsterdam, Hilversum, Den Helder, Alkmaar, Zaandam og Hoorn.
Geografi
Noord-Holland dannar ei halvøy mellom Nordsjøen og IJsselmeer. Meir enn halvparten av provinsen består av polderar, som tidlegare var under sjø eller vatn, og ligg derfor under havnivå. Øya Texel er òg ein del av Noord-Holland.
Historie
Provinsen Noord-Holland vart oppretta i 1840, då provinsen Holland vart delt i ein nordleg og ein sørleg del (Zuid-Holland) I 1940 vart øyane Vlieland og Terschelling overført til provinsen Friesland. I 1950 vart den tidlegare øya Urk ein del av provinsen Overijssel. I perioden under Dei sameinte Nederlanda var provinsen Holland kjend som provinsen «Holland og West-Friesland». Våpenskjoldet til Noord-Holland syner framleis dette.
Kommunar
Noord-Holland er delt inn i 48 kommunar:
West-Friesland
West-Friesland er ein region som er ein del av Noord-Holland, og ikkje ein del av provinsen Friesland.
Regionen består av kommunane:
Junokomunarivsk
Bunhe (ukrainsk og russisk Бунге) eller Junokomunarivsk (ukrainsk Юнокомунарівськ, russisk Юнокоммунаровск, Junokommunarovsk) er ein by i Donetsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 15 000 innbyggjarar (2011). Sidan 2014 er han kontrollert av den såkalla folkerepublikken Donetsk. Ukrainske styresmakter endra i 2016 namnet på byen fra Junokomunarivsk til Bunhe, men styresmaktene i folkerepublikken Donetsk godtok ikkje dette.
Vælsvanna i Ådal
Vælsvanna eller Vælsvatna i Ådal er to mindre innsjøar som ligg på åsen aust for Hallingby i Ringerike kommune og Jevnaker kommune i Viken. Vælsvanna består av Øvre Vælsvannet (Jevnaker) og Nedre Vælsvannet (Ringerike). Til Vælsvanna i Ådal tar ein seg lettast frå Hensmoen i Ringerike, der det går bilveg (bomveg) heilt fram.
Elva Væla går frå utløpet av Nedre Vælsvannet og renn saman med Ådalselva ved Hen.
Carmarthenshire
Med frodig landskap og mykje jordbruk er Carmarthenshire kjnd som «hagen i Wales».
Graben i Sveits
Graben er ein kommune i distriktet Oberaargau i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 455 meter over havet.
Kommunen ligg ved samløpet til Önz og Aare.
Mitsuru Chiyotanda
Mitsuru Chiyotanda er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane Avispa Fukuoka, Albirex Niigata, Nagoya Grampus, Júbilo Iwata og Tokushima Vortis.
Vinter-OL 1964
Vinter-OL 1964 vart arrangert i i Innsbruck i Austerrike.
36 nasjonar deltok i leikane. OL-dronning vart Lidija Skoblikova, Sovjetunionen, med fire gull på skøytebanen. Sovjetunionen var opplagt den beste nasjonen med heile 11 gullmedaljar. Noreg fekk med seg tre gullmedaljar heim. Tormod Knutsen vann kombinert, Toralf Engan vann storbakkerennet i skihopp, mens Knut Johannesen vann 5000-meteren på skøyter.
Norsk flaggberar under opningsseremonien var, som i 1960, Knut Johannesen, som deltok på skeiseløp. Han er den einaste norske utøvar i vinter-OL som har vore flaggberar ved to olympiske leikar.
Kárpathos
Kárpathos (gresk Κάρπαθος, italiensk Scarpanto, tyrkisk Kerpe) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet.
Vinter-OL 1964
Medaljestatistikk
Dei 10 beste nasjonane:
(¹ Forbundsrepublikken Tyskland og DDR deltok som eit enkelt lag i vinter-OL 1956, 1960 og 1964. Dette hadde samanheng med at det ikkje var dei vestallierte sin intensjon å splitte landet)
Kárpathos
Folketalet er på vel 6 000, men vert meir enn dobla i sommarmånadane då mange turistar kjem her. Stundom kan det vere opp mot 20 000 folk på øya.
Administrativ inndeling
Kommunen vart danna i 2011 ved at ein slo saman dei tidlegare kommunane Dei to tidlegare kommunane er no kommunaleiningar.
Ved folketeljinga i 2011 hadde kommunen 6 226 innbyggjarar, medan kommunaleininga Kárpathos hadde 5 670 og tettstaden med same namn 2 707 innbyggjarar.
Geografi
Øya ligg 47 km sørvest for Ródos i delen av Egearhavet kalla «Det karpathiske havet» (Carpathium Mare). Kárpathos har mange landsbyar som har bevart den tradisjonelle stilen på øya. I søraust ligg Pigádia, eller Kárpathos by. Rundt Pigádia ligg landsbyane Menetés, Arkása, Apéri, Voláda, Óthos og Pylés. I nord finn ein Mesokhóri, Spóa og Ólymbos. Det er to hamner på øya, ein i Kárpathos by og den andre i nord nær Ólymbos kalla Diafáni.
Like nord for Kárpathos ligg øya Saría og ute i havet mot nordvest ligg Astakída og somme andre klippeøyar.
Historie
Krig og erobringar er ein vesentleg del av historia til Kárpathos. Karpatharane kjempa med Sparta i peloponnesarkrigen i 431 fvt. og mista sjølvstendet sitt til Ródos i 400 fvt. I 42 fvt. vart øya ein del av Romarriket. Dei neste hundreåra vart Kárpathos styrt etter tur av arabarar, den genuesiske sjørøvaren Moresco, venetianarar og Det osmanske riket.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Dei andre busetnadene på øya er:
Småøyar i kommunen:
Brahui
Brahui er eit dravidisk språk som blir snakka i vestre og sørlege sentrale Pakistan, og i nærliggande område i Afghanistan, Iran og Turkmenistan. Dei viktigaste områda der brahui blir tala er i vest og sør i sentrale Pakistan, rundt byane Kalat og Quetta. Det er det einaste dravidiske språket som har kjerneområde utanfor Sør-India eller Sri Lanka. Ved byrjinga av 2000-talet hadde språket over to millionar talarar.
Brahui kan skrivast med persisk-arabisk skrift, i nyare tid også med latinske bokstavar, men svært få brahuitalarar er lesekunnige, og under 1 % av dei kan skriva brahui.
Monte Soratte
Monte Soratte (i antikken Soracte) er eit fjell i provinsen Roma i Italia. Det er ein smal, isolert kalksteinsrygg med ei lengd på 5,5 km og seks toppar. Han ligg 10 km søraust for Civita Castellana og 45 km nord for Roma. Fjellet er den einaste større ryggen i Tiberdalen. Den næraste busetnaden er landsbyen Sant'Oreste. St. Orestes eller Edistus, som busetnaden er kalla opp etter, skal ha vorte martyrdrepen nær Monte Soratte.
Den høgaste toppen er 691 meter over havet. Ryggen er ein del av eit naturreservat med karakteristiske Meri, groper med djup opp til 115 meter.
Abraxas
Abraxas er eit gresk ord frå oldtida som ofte har vorte funne rissa inn med greske bokstavar i steinar som har vorte brukt som talismanar eller amulettar. Desse vert kalla abraxassteinar.
Det har funnest fleire teoriar om kva ordet «abraxas» tyder. Den forklaringa som har hevd i dag er at det er eit ord gnostikarane brukte for gud. Basilides og dei andre gnostikarane brukte i det andre hundreåret «abraxas» som ei løyndomsfull nemning på den høgaste guddomen (jamfør tetragram). Etter alfabetisk numerologi i det greske talsystemet vil «abraxas» gje desse verdiane: a = l, b = 2, r = 100, a = l, s = 200, a = l, x= 60. Når ein legg dei saman får ein summen 365.
På abraxassteinane var det i tillegg til ordet abraxas gravert inn ein fantasifigur. Figuren symboliserer den øvste guden, urvesenet, til gnostikarane. Talet 365 skulle symbolisera at vesenet hadde 365 underskapande eigenskapar. Ein har funne mange slike steinar, som i dag ligg på ulike kunstsamlingar og museum.
Frederik Borchsenius
Frederik Charlow Sophus Borchsenius var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsmann.
Borchsenius var fødd i Værum på Jylland i Danmark. Han var brorson av Laurentius Borchsenius og kom til Noreg i 1829 då han fekk arbeid hos han. I 1832 tok han norsk juridisk eksamen og var deretter fem år fullmektig hos sorenskrivaren i nedre Telemark. Norsk statsborgar i 1837, same året konstituert fut i nedre Telemark. 1841-43 underrettsprokurator i Bratsberg amt. Frå 1844 til 1879 var han fut i nedre Telemark. Siste leveåret konstituert amtmann i Bratsberg.
Borchsenius var i 1843 medlem av ein kongeleg kommisjon om utvandring. Elles var han styreformann i sparebank i Skien, fyrst, og sidan Gjerpen.
Borchsenius representerte Bratsberg amt på Stortinget i 1842, 1845, 1848, 1854, 1857, overordentleg storting 1858, 1862-63 og overordentleg storting 1864. Han var sekretær i Stortinget 1842-1848. Elles mellom anna formann i desisjonskomiteen og sekretær i lovkomiteen i 1842, formann i protokollkomiteen i 1848. Medlem av vegkomiteen i 1854 og 1857. 1862-63 var han sekretær i bankkomiteen og medlem av matrikkelkomiteen.
Borchsenius døydde ved Skien i 1880.
Ulrichshorn
Ulrichhorn er eit 3 925 meter høgt fjell i Mischabelmassivet i Wallis-Alpane, vest for Saastal. Fjelltoppen ligg litt i sørvest for fjellskaret Windjoch (3 850 m). Toppen er såleis eit framhald av fjellryggen av nordaustegga (Nadelgrat) på Nadelhorn (4 327 m). Toppen er kjent for utsikta, i særleg grad for utsynet mot nordaustveggen av Lenzspitze (4 294 m) og Nadelgrat.
Fjelltoppen er oppkalla etter Melchior Ulrich, ein sveitsisk fjellklivar og teolog frå Zürich. Han leia turfylgjet som i 1848 nådde toppen, som dei aller fyrste.
Kystpartiet
Kystpartiet er eit verdikonservativt sentrumsparti. Partiet vart formelt skipa den 1. februar 1999 under leiing av Steinar Bastesen. Han hadde då, sidan stortingsvalet i 1997 sete på Stortinget for Tverrpolitisk Folkevalgte, som var ein laust organisert forgjengar for Kystpartiet. Bastesen vart attvald i 2001, men partiet fekk ikkje inn nokon stortingsrepresentantar i 2005. Roy Waage følgde Steinar Bastesen som partileiar etter sterk kritikk innad i partiet.
Kystpartiet vart tufta på grunnlag av misnøye med måten Stortinget handlar med EU på.
Pidhorodne
Pidhorodne (ukrainsk Підгородне; russisk Подгородное, Podgorodnoje) er ein by i Dnipropetrovsk oblast (provins) i Ukraina. Byen har kring 20 000 innbyggjarar (2011).
Kystpartiet
Stortingsvalshistorikk
Kystpartiet har hovudvekta av støtta si i Nordland og Troms. Ved stortingsvalet 2001 fekk partiet 14 042 stemmer, eller 10,9 %, i Nordland, noko som innebar eitt mandat på tinget. 8 124 stemmer, eller 10,0 % i Troms same året var akkurat for lite. Ved stortingsvalet 2005 gjekk partiet kraftig tilbake i Nordland og fekk berre 4 155 stemmer, eller 3,1 %. Partiet mista derfor mandatet sitt. Sjølv om tilbakegangen var mindre i Troms, 7 218 stemmer, eller 8,6%, heldt det heller ikkje denne gongen til mandat frå fylket.
Partiet i kommunar og fylkesting
Ved fylkestingsvalet 2007 fekk partiet 2,0 % av røystene i Nordland, 3,5 % i Troms - om lag 0,4 % på riksplan.
Takahiro Masukawa
Takahiro Masukawa er ein japansk fotballspelar.
Han har spela for klubbane Avispa Fukuoka, Nagoya Grampus, Vissel Kobe, Hokkaido Consadole Sapporo og Kyoto Sanga FC (2019).
Naoyuki Okimoto
Naoyuki Okimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Avispa Fukuoka.
Torvtekking
Torvtekking er ein type taktekking der ein vasstett membran mot taktroet blir dekt med levande torv. Torvtekte tak blir oftast kalla torvtak. I Noreg i dag er torvtak vanlegast på eldre hus i indre fjord- og dalstrøk.
Historisk var torvtak mykje bruka i byane òg, men på grunn av den store faren for smittebrann i dei tettbygde byane gjekk dei så å seie heilt or bruk. Frå 1980-åra av, da torvtak fekk ein renessanse, har det òg komme enkelte byhus med torvtak att.
Tradisjonell tekking med torv på never
Det innarbeidde namnet «torvtak» kan gje inntrykk av at torva er hovudsaka. Men torva er berre den mest synlege delen av torvtaket, som like gjerne kunne heitt «nevertak». Bjørkenever var i eldre tid den viktigaste delen av torvtaket. Never var det aktive, vasstette laget i tekkinga.
For folk flest i dag er utsjånaden poenget ved eit torvtak. Denne måten å tenkje på har opna for ulike moderne erstatningsmaterialar under torva. For om eit torvtak berre er ein måte å sjå ut på, er det ikkje så viktig kva som ligg under, berre taket ikkje lek.På eldre torvtak var derimot bjørkenever ein helt nødvendig føresetnad.
Kor viktig nevra var ser vi i at ordet tak tyder ‘never’ på setesdalsmål, mens det som i andre dialektar blir kalla tak, heiter toke i Setesdalen. Eit tak med never og torv blir kalla taktoke eller rett tak i motsetning til andre tekkemåtar.
Never er varig, vasstett, motstandsdyktig og tilgjengeleg over alt i Noreg — eit mesta ideelt materiale til takbruk. Men etter at det er flekka av bjørkestamma vil eit neverflak snart krølle seg motsett veg. Det lyt tyngast ned for ikkje å krølle seg eller blåse bort. Både trevirke og stein har vore bruka til dette, men torv er særleg godt eigna. Torv finst over alt, krev ikkje noko pengeutlegg og isolerer relativt bra mot både kulde og varme. Men oppgåva til torv er først og fremst å halde nevra på plass, så ho kan oppfylle misjonen sin som den eigentlege taktekkinga.
Torvtakshistorie
Tak kan ha vore tekte med never og jord i uminnelege tider. Langhusa frå forhistorisk tid vart truleg oftast tekte slik, i alle fall etter at klimaet vart kaldare i eldre jarnalder, kring 500 fvt. Men strå, lyng og andre vekstar kan òg ha vore bruka, samanbunta i tjukke lag. Da lafteteknikken vart importert austfrå i vikingtida og snart fortrengte stavverk som dominerande byggjemåte, førte det neppe til endringar i så måte. Gjennom mellomalderen fortsette dei fleste husa å vera tekte med torv. Tak som var for bratte, slik som på kyrkjer og naust, vart helst tekte med bord eller spon, medan skifer kunne bli bruka til fjells og bly på nokre få kyrkjetak. Men torvtak med never var regelen.
I bygdene var torvtak mesta einerådande til langt inn på 1700-talet, og berre i sentrale flatbygder nær byene fekk tegltak ei viss utbreiing. Først kring 1900 følgde fjellbygdene og andre utkantstrøk etter. Men da var alternativa fleire, og ofte var det skifer, bølgjeblikk, flis eller papp som erstatta torvtekkinga. På 1600- og 1700-talet fann importert teglstein vegen til bytaka, mest på rike borgarhus og på offentlege bygningar. Berre i Christiania ser det ut til at tegltekking vart gjennomført allereie etter at byen vart flytta i 1624. Enno ei stund inn på 1800-talet var mange småhus i andre byar tekte med torv eller berre bord. Større utbreiing fekk tegltaka først da norske teglverk for ålvor kom i gang sist på 1700-talet.
Bygder som framleis bruka torvtak ved inngangen til 1900-talet gjekk etterkvart over til andre tekkematerialar, men overgangen tok tid. I Hornindal var det enno i 1933 torv på ¾ av alle tak. Etter kvart vart skifer, spon og flis eller stikker meir utbreidde, deretter bølgjeblikk og papp, og så følgde sementstein, bølgjeeternitt og nye platematerialar av metall eller plast.
Men akkurat da torvtekkinga som normal metode var i ferd med å forsvinne, fekk skikken eit brått oppsving: Nasjonalromantikken og den nye nasjonalismen kring 1900 opna to nisjar for overleving. Den eine var friluftsmusea og kulturminnevernet med dei freda husa; den andre var hyttene som byfolk med begeistring for natur og friluftsliv skaffa seg.
Kring 1950 var kontinuiteten i den eldgamle torvtekkingstradisjonen broten. Det vart knapt lagt nokon nye tak med torv på alminnelege bruksbygningar, sjølv om nokre av dei gamle taka vart haldne ved like. Men på hus verna som kulturminne vart torvtaka sett på som viktige, og det same syntest mange hytteeigarar. Mange av dei tidlegaste fjellhyttene var dessutan avlagde bygdestuer som byfolk kjøpte og flytta som ein lettvint måte å skaffe seg husvære i naturen. Frå særfalla kulturminne og hytter begynte torvtaka å finne vegen tilbake til den vanlege husbygginga att. I dei seinaste tiåra har dei vorte stadig vanlegare på nye bustader og bruksbygningar — inkludert i byane.
Takvinkel
Torvtekking vart bruka både på sperretak, åstak og mønsåstak. I nyare tid har reine sperretak vore bruka hovudsakleg på Vestlandet og med relativt bratt takvinkel, gjerne omkring 33° eller brattare. Tømrarane bruka to ulike formlar for å få den rette takvinkelen. Sperrelengda frå mønet til utsida av veggen kunne utgjera 3/5 av husbreidda. Ofte vart det lagt til 1–3 tommar ekstra på sperrelengda. Eller dei gjorde sperrene så lange som ⅔ av husbreidda. I begge falla fekk dei omtrent den takvinkelen som i mange bygder vart kalla «triungsraust», der høgda i gavltrekanten er ⅓ av husbreidda. Slakare sperretak ville gje for stort sidetrykk på langveggene. Men med brattare tak enn triungsraustet på 34° var det fare for at torva ville sige.
Reine åstak var vanlege over mesteparten av Austlandet og Trøndelag, og her var takvinkelen ofte bunden til formelen «fjordungsraust», omkring 27°. Regelen var da at høgda i gavltrekanten utgjorde ¼ av husbreidda. Heilt faste reglar for takvinkelen er det vanskeleg å påvise. Arkitekturhistorikaren Erling Gjone oppgjev at det var skikken i Gudbrandsdalen å legge ei handsbreidd til mønehøgda på store hus og trekkje frå ei handsbreidd på småe. I Hallingdal, Valdres og Setesdal ser det ut til at folk føretrekte brattare tak enn i Gudbrandsdal og Østerdalen. I desse austlegaste dalføra finst det takvinklar heilt ned til 22° — såkalla «femtungsraust». Lokalklimaet og nedbørsmengda kan ha påverka byggjeskikken. Mønsåstaket, eventuelt med to sideåsar, som i nyare tid var svært utbreidd i fjelldalane på Austlandet, fekk ofte ein takvinkel på kring 30°.
Undertak
Underlaget for never og torv var vanlegvis et relativt plant bordtak, taktroet. Med telgja yte eller grov skurflate vart troet ujamt nok til at nevra fekk godt feste. I Setesdal og nokre andre stader sa dei tradisjonelt at borda skulle leggast litt glisse, slik at nokre neverflak kunne gripe fatt i bordkantane. På åstak vart det lagt reistro frå mønet til rafta, på sperretak langtro parallelt med mønet.
Bordtjukkelsen kunne variere mellom 1" og 2" og var helst over 1½" (3,5 cm). I uthus eller på mørkloft vart det bruka ukanta bord i eldre tid, som regel med vankantane ned. Kantane vart berre grovtelgja for å få bort dei største sprekkene. I stuer og loft med opne rom oppunder taket vart borda meir nøyaktig tilpassa. I nyare tid er pløgde bord blitt bruka til taktro òg.
Bordtak var ikkje heilt einerådande i gamle dagar. Andre trotypar som kan gå tilbake til forhistorisk tid har overlevd lenge nokre stader, mest under enkle tilhøve og i uthus og utmarkshus. Undertak av kløyvd virke (skived, farved) eller staur (i Gudbrandsdal «rundhællingo») er nokre slike eksempel. Sjølve ordet tro kan i seg sjølv tyde ‘stenger’ eller ‘staurar’. Dermed er det rimeleg å tru at undertak med staur eller skier var det vanlegaste i eldre tider. Truleg vart bordtro berre bruka på særleg fine hus den gongen kvart bord måtte telgjast med øks frå ein kløyvd stokk, før oppgangssager gjorde borda rimelegare. Til uthus vart det ofte valt mindre kostbare og arbeidskrevande trotypar. Det finst òg opplysningar om bruk av einekvistar eller samanbunta småkvist som undertak i eldre tid, truleg på ei form for lekter eller tilfar av staur eller skier.
Never
Bjørk finst over alt i Skandinavia nordanføre Danmark, og nevra lèt seg lett flekke av til riktig årstid. Tida føre og kring jonsok vart rekna som den beste tida for dette mange stader, avhengig av lokalt klima og høgd over havet. I mange fjellbygder kan nevra flekkast heilt til midten av august. Nevra blir teken frå tre med diameter frå 8 til 30 cm, mest mogleg rettvaksne, glatte og frie for kvistar og sår. Med ein skarp kniv skjer ein eit loddrett snitt, men ikkje gjennom bastlaget og inn i veden. Flaket blir så breitt som snittlengda og så langt som omkretsen på stamma. Til tekking kan alle format brukast, frå mesta meterlange flak til småe lappar på størrelse med ei handflate. Men idealet er jamstore flak med breidd og lengd frå 30 til 50 cm.
Treet tek ikkje skade om bastlaget får vera i fred. Men treet får eit arr i form av nydanna svart bark som vernar sårflata. Etter 7–8 år kan denne nye nevra flekkjast av òg. Ho er tjukkare og stivare enn førstegangsproduktet. I Setesdal blir denne kartnevra bruka til dei mest utsette delane av taket, blant anna som berelag for den utstikkande neverkanten på gavlen.
Etter nokre få timar vil neverflaket begynna å krumme seg motsett av retninga på trestamma. Om ein ikkje legg det i press, vil det etter kvart rulle seg ihop til ein tett rull med «innsida» ut. Derfor blir den flekte nevra lagt i lad og tørka under press på eit plant underlag av bord — kvart lag med fiberretninga på tvers av det førre laget. Øvst blir det lagt ein lem som vert nedtyngd med stein.