cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Micelle
Nytte
Når tensid er til stades i konsentrasjonar over CMC verkar dei som emulgatorar. Detergentar i vatn verkar ved at hydrofobe stoff som feitt og olje vert teke opp i micellekjernane. Dette skjer til dømes når ein vaskar opp eller vaskar hendene med såpe.
Plutoide
Fire av dei fem dvergplanetane i solsystemet, Pluto, Eris, Makemake og Haumea, har derfor no status som plutoidar.
Baron
Baron (norr. barrún, gjennom gfr. frå ghty. baro, 'fri mann, krigar' eller frå mellomalderlatin, avleidd frå vir, 'mann') er den lågaste høgadelege tittelen. Kvinner som har tittelen eller er gift med ein baron blir titulerte baronesse.
I 1277 vart dei to høgaste gradane i kongshirda, lendmann og skutilsvein, erstatta av dei felleseuropeiske titlane baron og riddar. Samstundes fekk baronane og riddarane ekstra privilegie, og retten til å bli tiltalt som herre (herra). Tittelen baron har blitt brukt på ulike måtar mellom anna i Noreg og Tyskland har sonar og yngre søsken til ein greve fått denne tittelen. Adelstittelen blei innført i Danmark-Noreg i 1671, då med rang under greve.
Tittelen har ofte same bruk som friherre. Rangen både baronar og friherrar har, blir kalla friherreleg stand. Det finst ei rangkrone for friherre/baron, men utforminga varierer i ulike land og tidsperiodar.
I korrekt skriftleg omtale blir tittelen plassert på dansk, norsk og tysk mellom for- og slektsnamnet, utan komma (Fornamn baron Slektsnamn). På svensk blir tittelen oftare plassert framfor namnet (baron Fornamn Slektsnamn).
Virginia
Virginia er ein delstat i USA. Han var den første engelske kolonien i Amerika, og var ein av dei tretten koloniane som lausreiv seg frå Storbritannia i den amerikanske revolusjonen. Delstaten har fått namn etter Elisabeth I av England, som blei kalla «The Virgin Queen» ('jomfrudronninga').
Virginia blir rekna som den nordlegaste av Sørstatane. Kentucky og Vest-Virginia var opphavleg delar av delstaten, men blei skilde ut i 1792 og 1861.
Diklosmta
Diklosmta er eit fjell aust i Kaukasus som ligg på grensa mellom regionen Kakheti i Georgia og dei russiske republikkane Tsjetsjenia og Dagestan. Det ligg i fjellkjeda Pirikita, som ligg nord for Store Kaukasus. Fjellet har ei høgd på 4 285 meter over havet, og har fleire isbrear. Nokre av isbreane går djupt ned i dalane i Pirikita-kjeda.
Al-Ghazi
Al-Ghazi Tractors Limited (AGTL) er ein pakistansk traktorprodusent. Føretaket ligg i Dera Ghazi Khan og vart stifta i 1983, som eit fellesføretak mellom Pakistan Tractor Corporation og Fiat Trattori. Traktorane som vert produserte er eldre Fiat-Traktor, i effektklassen 65 - 85 hk. I 1992 kjøpe det pakistanske føretaket Al Futtaim Group aksjeane til Pakistan Tractor Corporation. I 1991 tok det dubaiske føretaket Al-Futtaim Group over aksjemajoriteten i føretaket og flytta hovudkontoret til Karachi.
Fjell i Noreg med størst sekundærfaktor
Galdhøpiggen som høgaste fjell i Noreg og Skandianvia har naturleg nok den største sekundærfaktoren. Denne er på 1570 km, som er avstanden til Tatrafjella i Polen som ligg høgare.
Fylkesveg 362 i Finnmark
Fylkesveg 362 i Finnmark går mellom Nyrud og Nyrud gard i Sør-Varanger kommune. Vegen er 805 meter lang.
Pizzo Castello
Pizzo Castello er eit fjell i Dei lepontinske Alpane i kantonen Ticino i Sveits.
Ritsa
Ritsa (abkhasisk Риҵа, georgisk რიწა) er ein innsjø nord i den i røynda sjølvstendige republikken Abkhasia (etter lova ein autonom republikk i Georgia). Innsjøen ligg i Kaukasus og er omringa av skogar og subalpine enger. Vatnet er kaldt og klårt. Fjella har ei høgd på 2 200 til 3 500 meter rundt innsjøen. Ein har funne fleire nordmannsgrantre med høgd på over 70 meter rundt innsjøen.
Ritsa får vatn frå seks elvar, men har berre eitt utsig, elva Iupshara. Landsbyen Avadhara ligg nord for innsjøen. I 1930 vart Ritsa naturreservat (162,89 km²) oppretta for å verne om naturen rundt innsjøen. Vegen frå Svartehavet vart bygd i 1936. Innsjøen var ein viktig turistattraksjon i Sovjettida. Trass i at det vart bygd eit hotell ved breidda og eit par andre attraksjonar kjem det i dag lite turistar her på grunn av uro i området.
Ritsa er ein av dei djupaste innsjøane i Georgia (116 m) og rik på aure. Middeltemperaturen i området er 7,8 °C (januar -1,1 °C, august 17,8 °C). Den årlege nedbørsnormalen er om lag 2 000 til 2 200 mm. Det er ikkje uvanleg med snø om vinteren, og somrane er som regel varme.
Sovjetleiaren Josef Stalin hadde eit av sommarhusa sine (datsja) ved innsjøen. I dag høyrer dette huset til den abkhasiske regjeringa.
Opphav
Ein gong gjekk brørne for langt inn i fjella. Ritsa sakna dei og byrja og song. Skogrøvarane Gega og Iupsjara høyrte ho og fann ut at dei skulle kidnappe ho. Iupsjara fanga ho og tok ho med seg ned i dalen, medan Gega passa på ved sida av. Ritsa sine brør høyrde at ho skreik og kom springande etter.
I sorg gjekk brørne tilbake til fjella, og i dag står dei framleis der og vernar om kvilestaden til Ritsa.
Farvel, Moderland!
I 1930-åra under bygginga av Stalin sin datsja, bar soldatar byggemateriale til byggjestaden. Ein gong, ved det farlegaste vegstykket, køyrde ein lastebil utfor vegen. I det lastebilen fall ropte sjåføren: «Farvel, Moderland!» («Прощай, Родина!», «Prosjtsjaj, Rodina!»). Så i dag kallar folk denne staden for «Farvel, Moderland!»
Kapp Arktis
Kapp Arktis (russisk Мыс Арктический eller Mys Arktitsjeskij) er det nordlegaste punktet på øya Komsomolets i Russland, som igjen er den nordlegaste øya i øygruppa Severnaja Zemlja i Nordishavet. Under Josef Stalin vart neset kalla Kapp Molotov.
Neset ligg 990,7 km frå Nordpolen og Kapp Arktis vert stundom nytta som utgangspunkt for ekspedisjonar til Nordpolen. Koordinatane er
Kapp Arktis er ikkje det nordlegaste punktet i Russland og Eurasia. Dette er Kapp Fligely på Rudolføya, ei øy i øygruppa Frans Josefs land. Det nordlegaste punktet på det asiatiske fastlandet er Kapp Tsjeljuskin.
Kapp Arktis òg den nordaustlegaste grensa for Karahavet, som er den austlege enden av ei linje som går frå Kapp Kohlsaat i Frans Josef Land til Kapp Arktis.
Michelle av The Beatles
«Michelle» er ein ballade av The Beatles, hovudsakleg skrive av Paul McCartney. Songen vart gjeve ut på Rubber Soul i 1965. Songen skil seg ut frå dei fleste andre Beatles-songar ved at delar av teksten er på fransk.
Komposisjon
McCartney valde å halde seg til den franske stilen og bad Jan Vaughan, ein fransk lærar og kona til ein gammal ven, om å gje han eit fransk namn og ei setning som rimte. Vaughan kom med «Michelle, ma belle» og etter eit par dagar spurte McCartney ho om ho kunne setje om setninga «these are words that go together well» — sont des mots qui vont très bien ensemble. Då McCartney spelte songen for Lennon førelo Lennon mellompartiet med «I love you». Lennon var inspirert av ein song han hadde høyrt kvelden før, Nina Simone si innspeling av «I Put a Spell on You», som nyttar same frase, men med trykk på siste ordet, «I love you».
Utgjevng
«Michelle» vann Grammy Award for Song of the Year i 1967.
Andre versjonar
Songen var ein stor hitt i 1966 med Overlanders, som spelte inn songen etter at Beatles sjølv ikkje ville gje han ut på singel i Storbritannia og USA. Begge versjonar vart derimot gjeve ut i enkelte land, som Noreg der begge to gjekk heilt til topps. The Beatles si utgåve erstatta Overlanders si utgåve på toppen av lista tidleg i 1966 og låg på førseplassen i heile ni veker. Den same songen låg altså til saman ti veker samanhengande på toppen av VG-lista.
«Michelle» vart òg gjeve ut av David and Jonathan, som fekk ein liten hit med songen i 1966.
Songen er òg spelt av Ben Harper i reggae-stil og av the Four Tops, Tommy Emmanuel og Booker T. & the MGs.
Entropi
Entropi er ein tilstandsfunksjon innan termodynamikken. Entropi er eit mål på graden av uorden i eit termodynamisk system. Aukande entropi tyder aukande uorden, noko som medfører at mengda energi som er av ei slik form at han kan utnyttast til nyttig arbeid, minkar.
Entropi vart først nytta av den tyske fysikaren Rudolph Clausius i 1865 for å gi ei systematisk skildring av fleire generasjonar forsking omkring dampmaskinar og 2. lova i termodynamikken. Ifølgje denne lova er spontane prosessar som minkar entropien i eit isolert system umogelege. Det vil seie at for isolerte system – og i universet som heilskap – vil entropien anten vere konstant eller auke for kvar energiomsetning som skjer i systemet. I vidareføringa av dette resonnementet verkar det som om universet uunngåeleg nærmar seg ein sluttilstand med maksimal entropi og ingen mogelege termodynamiske prosessar. Dette scenariet vert omtalt som varmedauden.
Definisjon
Entropi er definert som forholdet mellom overført varme og absolutt temperatur.
Entropendringa til eit system \Delta S er innan termodynamikk definert i SI-einingar som
der \delta Q er overført varme målt i joule og T er den absolutte temperaturen til systemet, målt i kelvin. Entropien får då den fysiske eininga joule per kelvin.
Ein statistisk definisjon finn vi i den statistiske fysikken, der entropien vert definert som
der k er Boltzmannkonstanten og Ω er mengda mikrotilstandar som svarar til den makroskopiske tilstanden med entropien S. Denne grunnleggande oppdaginga, at ein kan forstå entropi som ein statistisk storleik, vart gjord av Ludwig Boltzmann.
Eit døme på aukande entropi
Is som smelter er eit klassisk døme der entropien aukar i eit lite «univers», eit termodynamisk system, som består av omgivnadane (eit rom – her 25 °C, 298 K) og systemet, her definert som eit glas med is og kaldt vatn som har nådd termodynamisk likevekt ved smeltetemperaturen til is. I dette universet, vil noko varmeenergi, δQ, frå dei varme omgivnadane (25 °C), spreie seg til det kaldare systemet av is og vatn med sin konstante temperatur, 0 °C (273 K), smeltetemperaturen til is. Det vil si at entropien til systemet, som er δQ/T, aukar med δQ/273 K. Temperaturen til systemet vil i dette tilfellet ikkje auke, men ein større del av det som er i glaset vil gå frå is til vatn. Varmeoverføring ved faseovergangar som her vert kalla latent varme.
Entropien i omgivnadane minkar mindre enn entropien i systemet – isen og vatnet – aukar. Romtemperaturen på 298 K er høgare enn temperaturen til isen 273 K, og endringa i entropi til omgivnadane, δQ/298 K, er dermed mindre enn endringa i entropi til systemet: δQ/273 K. Slik er det alltid i spontane reaksjonar – både endoterme og eksoterme – i eit termodynamisk system. Den totale entropien for alle endringar og reaksjonar som er spontane – anten dei er kjemiske eller fysiske – er alltid større enn den opphavlege entropien.
Deltarune
Deltarune er eit datarollespel utvikla av Toby Fox. I spelet kontrollerer spelaren eit menneske, Kris, i ei verd der monster lever på overflata av jorda. Kris og ein klassekamerat, Susie, ender begge opp i ein stad kjend som «Dark World» der dei møter Ralsei, som informerer dei om at dei er heltar som er meint å bøte balansen i verda.
Spelaren navigerer, i hovudsak via kampsystemet, gjennom forskjellige typar «bullet hell»-åtak frå fiendar. Kampane i spelet kan avgjerast fredeleg eller gjennom vald. Første kapittel vart utgjeve gratis 31. oktober 2018 til Microsoft Windows og macOS, og den 28. februar 2019 til Nintendo Switch og PlayStation 4. Grafikken i spelet har fellestrekk med japanske rollespel som Earthbound, Mario & Luigi: Superstar Saga og Chrono Trigger.
Deltarune er ein spin-off av det førre spelet til Toby Fox, Undertale (som Deltarune er eit anagram av), men handlinga går ikkje føre seg i den same verda ifølgje Fox. Andre kapittel vart utgjeve i september 2021.
Mona Sahlin
Mona Ingeborg Sahlin ( som Andersson i Sollefteå i Västernorrlands län (Ångermanland) i Sverige) er ein svensk sosialdemokratisk politikar. 17. mars 2007 vart ho vald som leiar av Socialdemokraterna.
18. januar 2007 vart Mona Sahlin utpeikt til partileiarkandidat etter Göran Persson. Då hadde allereie Margot Wallström, Carin Jämtin og Ulrica Messing takka nei under nomineringsprosessen.
Re
Re kan vera:
Baseball
Baseball er ein sport som særleg er populær i USA og Aust-Asia, og som vert spela av to lag som skiftar på å vere i angrep og forsvar. Prinsippet i spelet er at slagmenn frå det angripande laget prøver å slå ein ball som er kasta frå «pitcheren» til forsvarslaget, og deretter springe innom tre basar før han når heimebasen att. Det er berre ved å springe ei komplett runde rundt basane poeng kan scorast. Dei totalt ni omgangane, der kvart av laga er éin gong kvar i angrep, vert kalla «innings» (omgangar). Det vert kravd tre «outs» for at laga skal bytte side. Ved uavgjort resultat etter ni innings held kampen fram ved å spele ekstra innings til eit av laga har scora poeng, og dermed vunne kampen.
Historie
Ein meiner at baseball stammar frå cricket eller liknande balltre- og ball-spel. Dei fyrste nedteikningane stammar frå 1791 i Pittsfield i Massachusetts i USA, men profesjonell baseball slo fyrst gjennom i USA omkring 1865. I 1876 vart National League grunnlagd, og i 1901 fylgde opprettinga av American League. Desse to ligaene eksisterer framleis, og under eitt vert dei kalla for Major League Baseball (MLB).
Proff-serien i USA for kvinner vara frå 1943 til 1954, All-American Girls Professional Ball League (AAGPBL).
Baseball spelte ei sentral rolle i den amerikanske borgarrettsrørsla i 1947, då Jackie Robinson, som var afro-amerikanar, byrja å spele på laget Brooklyn Dodgers og dermed braut ned den såkalla «fargebarrieren». Før dette hadde Major League vore berre for kvite, medan dei mørkhuda hadde sin eigen liga, Negro League.
På grunn av lønsstridar var det i løpet av 1970- og 1980-talet enkelte mindre streikar i dei profesjonelle rekkene, og det kulminerte i 1994 med avlysinga av den siste halvdelen av sesongen. Situasjonen vart fyrst løyst i byrjinga av 1995. Resultatet vart lågare tilskodartal på stadionane i ei årrekkje.
Frå 1877 fanst ein proff-serie med canadiske og USA-amerikanske lag, kalla International Association. Cuba vart det neste landet som (formelt) fekk ein serie for baseball (1878). I den Dominikanske republikken vart det første nasjonale meisterskapet halde i 1912.
Banen
Banen tek utgangspunkt i ein 90 graders vinkel med eit gjerde (home run-gjerde i ein boge mellom aksane). Vidare er den delt inn i «infield» (the diamond), med springebane, «pitcher's mound», og dei fire basane, og «outfield».
Fyrste, andre og tredje base er solide lerretssekkar forma som kvadrat med sidelengda 38 cm. Home plate er laga av gummi og forma som ein femkant. Den er 43 cm brei.
Ballen
Ballen er laga av hardt lêr med ein kjerne av kork eller gummi (ofte begge). Den veg 142 gram og har ein omkrins på om lag 23 cm.
Det kvite lêrskalet et sydd saman av to delar. Saumen har ein anna farge enn kvit (ofte raud), sidan ein erfaren spelar brukar rotasjonen til stinga som ein indikator for kva skru som vert kasta. Ved å plassere fingrane på ulike måtar langs eller på tvers av stinga kan ein pitchar variere rørsla til ballen gjennom lufta.
Balltreet
Balltreet er rundt og laga av solid tre (ask eller platanlønn). I amatørrekkjer er det òg tillate å bruke lettare og meir haldbare balltre av aluminium.
Skaftet er tynnare enn sjølve hovudet på balltreet. På det tjukkaste kan balltreet vere maks 7 cm i diameter. Den maksimalt tillatne lengda er 106,7 cm.
Hansken
Ein baseballhanske er laga av lêr eller ev. av eit syntetisk materiale.
Baseballhanskar vert brukte av alle spelarane på det forsvarande laget (utelaget) som hjelp til å gripe ballen. Kastaren brukar hansken sin til å skjule måten han held på ballen på, så slagmannen ikkje kan sjå kva skru som blir bruka.
Dei ulike posisjonane på banen har ulike typar handskar. Fangaren sin hanske er t.d. stor og heilt rund, medan andre basemann har ein liten og lett hanske.
Verneutstyr
Fangaren har eit breitt utval av verneutstyr på, sidan han er særleg utsett for kast frå kastaren som ikkje hamnar der dei skal. Dessutan er han somme gonger utsett for valdsame samanstøyt med løparar som prøver å kome seg til home plate. Hjelm, visir, brystbeskyttar samt leggbeskyttarar er standard.
Slagmannen må òg ha hjelm på for å ikkje verte treft i hovudet av ballen.
Doping
Ifølgje ESPN hadde serien Major League Baseball ein «steroid tidsalder» frå seint i 1980-åra til seint i 2000-åra. Fleire steroid kom på forbudslista til baseball i både USA og Canada i 1991, men først frå 2003-sesongen blei det tatt dopingprøvar frå spelarar i Major League.
Den pensjonerte baseballspelaren José Canseco gav ut ei bok der han påstod at steroidar var ein akseptert del av sporten, og han angav fleire av kollegaene sine. I 2002 vart det avslørt at firmaet BALCO hadde levert steroid til fleire profesjonelle spelarar. Dette har ført til skjerpa dopingreglar, men baseball haltar stadig langt etter andre sportsgreiner på dette punktet.
Noreg
I Noreg vert det spelt kampar i to divisjonar, organisert av Norges soft- og baseballforbund.
Ubsunurgropa
Ubsunurgropa (òg skrive Ubsu-Nur eller Uvs Nuur-bekkenet) er eit sårbart fjellbekken eller senking i grenseområdet mellom Mongolia og republikken Tyva i Russland. Ho er ein kombinasjon av landhevingar og senkingar mellom Tannu-Ola- og Altajfjella. Her møter dei nordlegaste ørkenområda i verda dei sørlegaste tundraområda på den nordlege halvkula. Det er kalla opp etter den store, grunne saltsjøen Uvs Nuur, som ligg midt i bekkenet. Fleire mindre innsjøar ligg spreidd rundt i bekkenet.
Baseball
Sverige
Den svenske toppserien for menn heiter Elitserien.
Ubsunurgropa
Området dekkjer 70 000 km² og mesteparten ligg i Mongolia (provinsane Khövsgöl, Zavkhan og Uvs) og den nordlege delen i Russland (Tyva).
Baseball
Japan
Kampane kan ende uavgjord. Maksimalt tal på inningar er 12. Det finst unntak viss sluttspelet mellom dei to finalistane i toppserien ikkje er avgjord på sju kampar.
Ubsunurgropa
Arkeologi
Ubsunurgropa ligg i eit område med ei rik kulturarv og det er gjort mange arkeologiske funn her, særleg i gravhaugane. Det er restar av busetnader frå mellomalderen og buddhisttempel. Det er så mange som 20 000 gravhaugar her, mange eldre enn dei pyramidane i Egypt.
Sem i Tønsberg
Sem er ein tettstad i Tønsberg kommune i Vestfold og Telemark. Ein mindre del sør i tettstaden ligg i Sandefjord kommune. Sem var tidlegare også ein kommune. Tettstaden har.
Ubsunurgropa
Arkeologi
Ubsunurgropa vart nominert til verdsarvstad i 1995 som «ein av dei største intakte nedslagsfelta i Sentral-Asia med 40 000 arkeologiske stader frå historiske kjende nomadefolk som skytharar, tyrkarar og hunarar.»
Sem i Tønsberg
Her ligg Sem fengsel. Sem kyrkje og Jarlsberg flyplass ligg nordaust/aust for tettstaden.
Ubsunurgropa
Dyreliv
Gropa ligg i grenseområdet mellom Mongolia og Russland og dekkjer eit areal på 10 000 km². Terrenget har store klimavariasjonar, som isbrear, alpin tundra, alpine enger og vidstrekte fjelltaigaområde. Ein finn òg skogkledde sletter, trelause stepper, halvtørre ørkenar og flyktige sanddyner. Det er eit vakkert og særs variert naturleg habitat.
Fylkesveg 366 i Finnmark
Fylkesveg 366 i Finnmark går mellom Prestebukta og Kirkenes sjukehus i Kirkenes i Sør-Varanger kommune. Vegen er 330 meter lang.
Gagrafjella
Gagra (russisk Гагрский хребет, Gagrskij hrebet) er ei fjellkjede i Store Kaukasus i Abkhasia, den sjølvstyrte republikken i Georgia. Fjellkjeda går mellom dalane til elvane Bzyb og Psou sør for Store Kaukasus, hovudsakleg i ein nord-sør retning. Det høgaste fjellet er Agepsta på 2 256 m.
Gagra nærmar seg Svartehavet nær byen Gagra, og spelar ei viktig rolle for klimaet her med å blokkere kald, kontinental vind frå nord og aust.
Fjellkjeda består hovudsakleg av kalkstein og har utprega karsttopografi med mange djupe gjel laga av elvane. Den djupaste grotta i verda, Voronjagrotta, ligg i Arabikamassivet i fjellkjeda Gagra.
Hovudvegen til innsjøen Ritsa går langs fjellkjeda, langs elvane Bzyb, Iupshara og Gega.
Sjiraffen
Sjiraffen (frå latin Camelopardalis) er eit stort og svakt lysande stjernebilde på den nordlege himmelhalvkula. Stjernebiletet vart innført i 1612 (eller 1613) av Petrus Plancius.
Stjerner
Sjølv om Sjiraffen er det 18. største stjernebiletet, er det ikkje særleg lyssterkt, og den mest lyssterke stjerna er berre av 4. storleiksklasse. Faktisk inneheld det berre fire stjerner over storleiksklasse 5,0.
Djupromsobjekt
Camelopardalis høyrer til den delen av himmelen som vender bort frå det galaktiske planet. Dette gjer at mange fjerntliggande galaksar er godt synlege. NGC 2403 er ein galakse i M81-gruppa og ligg kring 12 millionar lysår frå jorda med ei raudforskyving på 0,00043. Han er klassifisert mellom ein elliptisk og ein spiralgalakse fordi han har svake armar og ei svær sentral bolning. NGC 2403 vart først oppdaga av astronomen William Herschel på 1700-talet. Han har ein integrert storleiksklasse på 8,0 og er kring 0,25° lang.
NGC 1502 er av storleiksklasse 6,9 og er ein open hop kring 3 000 lysår frå jorda. Han har kring 45 lyse medlemmar og ei dobbelstjerne med storleiksklasse 7,0 i sentrum. NGC 1502 er òg tilknytt Kemble-kaskaden, ein enkel, men vakker asterisme som syner seg på himmelen som ei rekkje av stjerner over 2,5° lang, parallell til Mjølkevegen og i retning Kassiopeia. NGC 1501 er ei planetær stjernetåke kring 1,4° sør for NGC 1502.
NGC 2655 er ein liten galakse. IC 342 er ein av dei to mest lyssterke galaksane i IC 342/Maffei-gruppa. Den vesle irregulære galaksen NGC 1569 har storleiksklasse 11,9 og er ein starburstgalakse, kring 11 millionar lysår unna.
Tombaugh 5 er ein ganske lyssvak open hop i Sjiraffen. Han har ein samla storleiksklasse på 8,4 og ligg 5 800 lysår frå jorda. Han er ein Shapley klasse c- og Trumpler klasse III 1 r-hop, som tyder at han har ei ujamn form og ser open ut. Sjølv om han ligg for seg sjølv, er det ikkje ein konsentrasjon av stjerner i midten. Han har meir enn 100 stjerner som har sterkt varierande lysstyrke, hovudsakleg av 15. og 16. storleiksklasse.
MACS0647-JD er ein av kandidatane til det som kan vere den mest fjerntliggande galaksen i universet (z= 10.7).
Romutforsking
Romsonden Voyager 1 flyttar seg i retning dette stjernebiletet, men ville ikkje kome nær nokre av stjernene i stjernebiletet på mange tusen år, og kraftkjelda ombord vil då forlengst vere tom.
Ağrı
Ağrı, tidlegare Karaköse og (før 1919) Karakilise, er administrasjonssenter i Tyrkia i Ağrı, nær grensa til Iran. Folkesetnaden i Ağrı består hovudsakleg av aserbajdsjanarar, kurdarar og tyrkarar. Byen har kring 100 000 innbyggjarar (2009).
Fjellet Ararat ligg 90 km sør for byen, nær Doğubeyazıt.
Klima
Ağrı har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering: Dfb) med store temperatursvingingar frå sommaren og vinteren. Somrane er forholdsvis korte, men varme med kjølige netter. Den normale makstemperaturen i august er 30 ºC. Vintrane er særs kalde og den normale minimumstemperaturen i januar er -16 ºC. Temperaturen når vanlegvis -40 ºC kvar vinter. Det snør ein god del om vinteren, og snøen ligg kring fire månader kvart år. Varmerekorden i byen er 37,6 °C den 31. juli 2000. Kulderekorden i Ağrı er -45,6 °C den 20. januar 1972.
Kapp Bystrov
Kapp Bystrov (russisk Мыс Быстрова eller Mys Bystrova) er eit nes i nordvest på Jacksonøya i Frans Josefs Land i Russland. Neset er kalla opp etter dr. Aleksej Bystrov som var ein russisk paleonotolog.
Tropering
Den mest einfelte forma for tropering var eit nydikta teksttillegg i ein melisme, der ein før ikkje hadde hatt anna ein ein vokal å syngje på. Særskild lange melismar i kyrie eller halleluja-song kunne handsamast slik. I songar utan melismar, vart nye melodiliner lagde til, slik at songen vart lengre.
Troperingar i alleluiaen vert oftast kalla sekvensar. Frå desse utvikla det seg eit heilt sett nye hymnar i høgmellomalderen.
If I Needed Someone
«If I Needed Someone» er ein song av The Beatles som vart gjeven ut første gong på albumet Rubber Soul i 1965. Songen var skriven av George Harrison og spelt inn mellom 16. oktober og 18. oktober 1965.
Inspirasjon
Harrison har sjølve skrive om songen at «'If I Needed Someone' er som ein million andre songar skrive rundt D-akkorden. Om du flyttar fingeren din rundt får du fleire små melodiar og nokre gongar får du fleire små sjukdommar. Den gitarlinja, eller variasjonane av han, finst i mange songar og det overraskar meg at folk framleis finn nye kombinasjonar av dei same tonane.»
Andre versjonar
Harrison inkluderte songen på sitt Live In Japan-album frå 1992 der han og Eric Clapton hadde langt lengre gitarspel mellom versa. Harrison si stemme er òg mykje meir prominent enn på Beatles-originalen.
«If I Needed Someone» var den første songen frå George Harrison som vart ein hitsong for ei annan gruppe. Det var The Hollies si utgåve som nådde 20. plass på den britiske hitlista i januar 1966. Harrison sine nedlatande kommentarar til pressen førte til sinte ordvekslingar mellom dei to britiske gruppene.
Håkon Ivarsson jarl
Håkon Ivarsson var ein norsk stormann, son av lendmannen Ivar Kvite. Han var jarl i Vest-Götaland under kong Stenkil og seinare jarl i Halland under kong Svein Estridsson. Han var fødd omkring år 1027 og døydde omkring år 1080.
Oldefaren var Håkon jarl den mektige
Opplysningar om Håkon Ivarsson kan ein finne i Heimskringla og andre av dei norrøne sogene. Ei av dei eldste kjeldene finst i Morkinskinna, men det har ògså eksistert ei eiga, uavhengig soge om han: «Hákonar saga Ívarssonar ». Dateringa er uviss, men ein reknar med at Snorre nytta henne som kjelde og truleg vart ho nedskriven på Island ein gong før år 1230. Berre deler av ei handskrift frå 1400-tallet er bevart. Det kan tenkjast at denne soga var ein del av den tapte soga om Ladejarlane. Soga om Håkon Ivarsson er den einaste, særskilte norrøne soga som handlar om ein norsk hovding som ikkje høyrde til ei kongsætt. Soga byrjar slik:
Dei ulike norrøne sogene gir noko ulike opplysningar om Håkon Ivarsson, det er jamvel blitt hevda at han ikkje var i slekt med jarleætta i det heile, men berre var ein mektig hovding av lendmansætt på Opplanda. Her er det lagt til grunn at det er i «Hákonar saga Ívarssonar» ein finn dei mest truverdige opplysningane om livet hans og dermed at oldefar hans var ladejarlen Håkon jarl den mektige. Lendmannen Ivar Kvite var far hans, det er ikkje kjent kven mor hans var, men farmora, nemnt i Morkinskinna som Ingeborg, må ha vore dotter åt Håkon jarl den mektige. Snorre nemner òg dette slektskapet når han kallar Eindride Einarsson for frende til Håkon Ivarsson
Drapet på Einar og Eindride
Om lag 18 år gamal, ca år 1046, reiste han ut i viking og herja i vesterveg. Han skal ha vitja kong Edvard (Bekjennaren) i England og der vart han vist stor ære både av kongen folket hans. Seinare herja ein sumar saman med Finn Arnesson frå Austrått. Han var om lag 23 år gamal då han kom attende til Noreg; då var Harald Hardråde blitt einekonge og truleg var han heimkomen berre ei stutt tid før Einar Tambarskjelve og sonen hans, Eindride, vart drepne i 1050.
Drapa på Einar og Eindride var faktisk ei mørk og lagnadstung hending. Det fanst ikkje noko rimeleg grunn til at kong Harald skulle våge å gjere ein slik udåd, med mindre han hadde sterke mistankar om at Einar Tambarskjelve hadde planer om å gjere oppreist mot kongen og kanskje sette sin eigen son som ny ladejarl og herskar over Noreg.
No var ikkje drapa på Einar og Eindride eit enkeltståande døme på valdsbruk i styringstida til Harald Hardråde, og det som kanskje er meir påfallande, er at han gir inntrykk av ei kald kynisme som saknar sidestykke i norsk mellomalder. Ikkje berre nytta han drap og mord for å fjerne folk som stod i vegen for han, han kunne òg skryte av ugjerningane og tyktest å kunne glede seg over å minnast dei. Eit nokså grelt eksempel er verset nedanfor som han gjorde etter at han hadde rydda Kalv Arneson av vegen. Verset talar for seg sjølv:
Konflikt med Harald Hardråde
Kong Harald var no redd for at bøndene var ute etter å få hemn over drapa, og han visste òg at den fremste mellom dei var Håkon Ivarsson. Soga viser til at Håkon både hadde hatt venskap med Einar og Eindride, og ikkje minst at han var i slekt med dei. Far hans, Ivar Kvite, og Eindride Einarsson hadde vore syskenborn. Kanskje var det òg slik at Håkon Ivarsson hadde planer om å reise strid mot kong Harald, for å avsetje han og gjere seg sjølv til herskar over Noreg i hans stad. Mange av dei mektigaste stormennene i landet ville truleg støtte Håkon Ivarsson i eit slikt tiltak. Orm Eilifsson jarl på Opplanda, Guttorm, son av Kjetil Kalv på Ringnes, Tore på Steig i Gudbrandsdalen, Aslak Erlingsson på Sola og Finn Arnesson på Austråt var alle hovdingar som var misnøgde med at Harald Hardråde hadde blitt einekonge etter at Magnus Olavsson døydde.
Kong Harald var nok medveten om dette og for å bøte på ugjerninga tilbaud han eit forlik som enda med at Håkon skulle få Ragnhild, dotter etter kong Magnus, til kone. Men Ragnhild var berre om lag 8-10 år på denne tida, og Håkon måtte vente med giftarmålet til ho vart vaksen. Ragnhild var sonedotter etter ein helgen og truleg det mest ettertrakta giftarmålet i Skandinavia på den tida. Forliket tyder difor på at kong Harald visste at mykje stod på spel og at Håkon Ivarsson var eit reelt trugsmål mot hans eiga kongsmakt.
[[File:Haakon Ivarsson og Ragnhild Magnusdotter.jpg|thumb|Håkon Ivarsson frir til Ragnhild Magnusdotter.
Teikning av Wilhelm Wetlesen. ca 1899]] Det kan sjå ut til at Håkon Ivarsson på denne måten let seg kjøpe til å halde fred med kong Harald, til så lenge, og han reiste heim til Opplanda. Finn Arneson kom stutt etter i usemje med kong Harald etter at broren Kalv miste livet, og han hadde reist til kong Svein Estridsson i Danmark som gav han jarlsnamn og styringa med Halland. Det er truleg at Håkon vitja Finn i Halland og truleg reiste dei på vikingferd i saman. Etter nokre år, truleg i 1058, reiste Håkon til kong Harald for å be han innfri lovnaden om giftarmålet med Ragnhild Magnusdotter. Men Ragnhild, som no var blitt vaksen, ville ikkje gifte seg med Håkon då han berre var «utigin», ein vanleg bonde. Håkon kravde då at kong Harald skulle gi han jarlsnamn, men kongen ville ikkje gå med på det. Håkon vart då fælande sint og reiste frå landet. Han for straks sør til Danmark der kong Svein Estridsson tok vel imot han og gav han store len og sette han til landevernsmann. Han låg såleis ute til sjøs både sumar og vinter, og stundom reiste han i viking saman med Finn Arneson som framleis var jarl i Halland.
Slaget ved Nissan (Niså)
Om våren 1062 kalla kong Harald ut leidangen og segla sørover for å vinne over kong Svein Estridsson, og ved elva Nissan (Niså) ved Halmstad kom det til eit stort slag (Slaget ved Niså). Rett før dette slaget tok til, kom Håkon Ivarsson og Finn Arnesson seglande med skipa sine, truleg på veg heim etter ei vikingferd. Finn var kong Svein sin jarl og slutta seg straks til den danske flåten. Håkon tykte ikkje at han kunne kjempe mot sine eigne landsmenn og med skipa sine slutta han seg til flåten til kong Harald, og med stor djervskap og styrke tok han del i striden. Der fekk kong Harald siger, men kong Svein greidde å røme frå slaget i ein liten båt (soga om Vandråd ). Det var Håkon Ivarsson som hjelpte kong Svein etter slaget slik at han greidde å kome seg usett i land.
Polatlı
Polatlı (tidlegare gammalgresk Γορδιον, Gòrdion og latinsk Gordium) er ein by og eit distrikt i provinsen Ankara i Sentral-Anatolia i Tyrkia, 80 km vest for Ankara, langs vegen til Eskişehir. Byen har 100 000 innbyggjarar (2010). Byen ligg 850 meter over havet.
Håkon Ivarsson jarl
Slaget ved Nissan (Niså)
Håkon jarl hadde eit venskapsband til kong Svein då han nyst hadde vore i hans teneste, og der var slektsband mellom dei: Gunnhild, dotter til Svein Ladejarl, hadde vore gift med kong Svein fram til ho vart skild frå han ein gong etter 1051. Men ei anna sak gjaldt og i tilhøvet dei i mellom; far til Håkon, Ivar Kvite var ei tid i hirda til kong Knut den mektige. Etter slaget ved Helgeå (1026) kom dei attende til Roskilde, og kong Knut baud då at Ulf Torgilsson jarl skulle drepast fordi han hadde sveke kong Knut og kjempa mot han i slaget. Ein mann gjekk då inn i Luciuskyrkja der Ulf jarl var, og drap han. Ulf Torgilson jarl var far til kong Svein og han som drap Ulf var Ivar Kvite, far til Håkon Ivarsson. Håkon tykte vel difor at han skulda å hjelpe kong Svein til å berge livet denne gongen.
Etter slaget for Håkon Ivarsson attende til Opplanda og det kom nok ein gong til forlik mellom han og kong Harald. Han fekk mykje skryt av djervskapen sin i slaget, og kongen lova at Håkon skulle bli jarl.
Gift med Ragnhild
Truleg i jula det same året vart det halde bryllaup i kongsgarden for Håkon og Ragnhild. Men ikkje lenge etter skjøna Håkon at kongen likevel ikkje hadde tenkt å halde lovnaden om å gi han jarlsnamn (i sogene blir han oftast nemnd som jarl, men han vart aldri norsk jarl). Då tok han den avgjerda, at han ville reise frå landet og Håkon byrja med å selje eigedomane sine, og han sende folk for å gjere seglklar skipa han åtte. Samstundes hende det at kong Harald fekk nyss om at det var Håkon som hadde hjelpt kong Svein til å sleppe undan etter slaget ved Nissan (sjå: soga om Vandråd), og våren 1063 sende han ein stor styrke til Opplanda for å finne og drepe han. Håkon måtte då i all hast røme undan for å redde livet, og saman med Ragnhild reiste han ut av landet og for til kong Stenkil i Sverige. Der fekk han fredland og kong Stenkil sette han til jarl i Götaland (Gautaland) og i Värmland. Kong Stenkil motarbeidde kong Harald i Noreg; han var naturleg nok redd for at Harald skulle finne på å gå til krig mot Sverige og truleg var han difor interessert i å gi støtte til Håkon.
Slaget ved Vänern
Håkon Ivarsson tok no til å samle til seg mykje folk, både i Gautland og i Noreg, og han for vest til bygdene i Opplanda og kravde landskuld og skatt av bøndene. Sogene nemner at han ein gong drap tre av kong Harald sine menn som var på Opplanda for å krevje inn skatt. Men Håkon var godt omtykt der han kom og opplendingane sa at all skatt som dei skulle ut med, ville dei gi til han. Sidan for han aust til Gautland og heldt seg der medan han samla seg mannskap for å gjere hærferd mot Harald Hardråde.
Men den røynde krigaren og hardstyraren kong Harald visste motråder; han rusta ut ei sjøflåte med dei lettaste skipa han hadde og seint på hausten drog han oppover elva og inn i Vänern. Der fann han Håkon Ivarsson og mannskapet hans, og det kom til eit slag som enda med at Håkon og mennene hans måtte røme Det var i dette slaget Håkon Ivarsson hadde merket til kong Magnus; han miste det då dei måtte røme, men vann det att seinare.
Kong Harald drog deretter attende til Opplanda, og den same vinteren, og i åra 1064 og 1065, herja han i alle bygdene der Håkon Ivarsson hadde fått støtte. Han let mange bønder skamfare og drepe og han brende gardane og øydelagde bygdene på Romerike, Hedmark, Ringerike og på Hadeland. Skalden Tjodolv Arnorsson har fortalt om dette i diktet Sexstefja
I tre halvår for kongsmennene frå herad til herad i alle fylka på Opplanda, straffa bøndene og sette nye lover for skattar og tingordning. Ved slutten året 1065 var det fred i Noreg, alle dei som hadde vore i opposisjon til kong Harald var enten drepne eller jaga ut av landet, eller dei hadde bøygd seg inn under hans styre.
Fred mellom Noreg og Danmark
Kanskje trong kong Harald også ryggen fri for å kunne sette i verk eit nytt krigsprosjekt, på ein heilt annan front: erobringa av England. I 1066 allierte han seg med Toste Godwinsson og innvaderte England, men vart drepen i Slaget ved Stamford bru, hausten 1066.
I alle høve ser det ut til at Håkon Ivarsson etter dette ikkje gjorde fleire freistnader på å hemne seg på Harald Hardråde, eller å vinne innpass i Noreg. Finn Arnesson døydde omkring år 1065 og truleg var det òg slik at kong Stenkil døydde på denne tida, og Håkon miste dermed viktig allierte i striden mot kong Harald. Han og Ragnhild og alt folket deira forlet Noreg for godt og drog til Danmark, der dei vart vel mottekne. Ikkje minst viste kong Svein Estridsson stor ære til Ragnhild, sonedotter etter Olav Haraldsson. Slik var det framleis gjævt å vere ættestor og av høg byrd, men no var det endå gjævare å høyre til inn under helgenglansen av Olav den Heilage.
Jarl av Halland
På denne tida gjorde Åsmund, brorson til kong Svein, mykje ugagn i Danmark. Han for fram med vald og drap og kong Svein rådde ikkje med han. No gav kong Svein det tilbodet til Håkon Ivarsson, at om han kunne fange Åsmund og gjere slutt på herjingane, skulle han få jarlsnamn og Halland i len. Håkon la då ut med sine seks skip for å finne Åsmund. I ein fjord som heiter Slien kom det til kamp og Håkon vann over Åsmund og drap han.
Kong Svein var ikkje heilt nøgd med at Håkon hadde teke livet av brorsonen hans, men han sette likevel Håkon til jarl i Halland, som han hadde lova. Sogene seier at vennskapet mellom kong Svein og Håkon Ivarsson jarl ikkje var så varmt etter denne hendinga.
I dei angelsaksiske krønikene finst ei opplysning om at ein flåte på 200 skip frå Danmark gjorde hærferd mot England i 1075. Vilhelm Erobraren var då trygt etablert som kong Vilhelm I etter invasjonen i 1066. I krønikene står det at «styrken våga ikkje å legge til slag mot kongen», men dei gjekk i land og herja i York. Der øydelagde dei St Peters kyrkja og rana til seg mykje gods, og reiste deretter frå landet. Hovdingane for flåten var «Cnut the son of king Swein and eorl Hakon», og det måtte då vere Knut den heilage som vart dansk konge i 1080, og Håkon Ivarsson jarl. Krønikene nemner òg om denne hendinga at mange av danane vart drepne, mellom dei sonen til Håkon jarl. Det kan dermed sjå ut til at Håkon Ivarsson hadde ein son som døydde på denne hærferda, mest truleg var han då berre 13 år gamal.
Larvik
Larvik er ein by og administrasjonssenteret i Larvik kommune i Vestfold og Telemark med. Byen har gode hamneforhold og er ei av dei største hamnene i Vestfold, med bilferjesamband til Hirtshals i Danmark. Vestfoldbanen går gjennom byen og E 18 passerer som motorvei nord for sentrum.
Håkon Ivarsson jarl
Jarl av Halland
Ein veit ikkje anna enn at Håkon Ivarsson vart verande som jarl i Halland resten av livet. Han måtte til sist stille seg til tåls med at den gamle jarleætta hadde utspela sin rolle som maktfaktor i Noreg. Det er rett nok nemnt i soga at han kom attende til Noreg etter 1066, då Harald Hardråde var borte, og han skal ha forlikt seg med sonen, Olav Kyrre, som då var blitt konge.
Larvik
Historie
Larvik er ein gamal strandstad og fekk kjøpstadsrettar i 1671 da Ulrik Frederik Gyldenløve kjøpte godset Fritsø og vart greve av Laurvig, eit eldre namn på Larvik. Byen levde av trelasthandel, båtbygging og sjøfart, og av Fritsø jernverk, som vart drive inntil 1868. Hamneutbygging og jernbanesamband i 1880-åra til Oslo og Skien verka stimulerande på næringslivet i byen. Etter ein stagnasjonsperiode fekk byen ein ny og allsidig industrivekst frå 1930-åra.
Håkon Ivarsson jarl
Jarl av Halland
Etter det ein kan ha grunn til å tru, levde Håkon Ivarsson jarl etter at kong Svein Estridsson døydde den 28. april 1076, men innan 1080 var han truleg avliden.
Larvik
Historie
Den eldste bygningsmassen i Larvik ligg ved Tollerodden. Her står Larvik kyrkje frå 1677, Laurvigs Hospital frå 1762 (freda i 1923), og den gamle tollboden frå 1712 (freda 1923, nå sjøfartsmuseum). I nærleiken ligg Herregården, ein vakker trebygning i barokkstil som var disponert i 1674 som Gyldenløves residens og hovudsete for Laurvig grevskap (freda i 1923). Tollerodden, Herregården og høgdedraget innanfor dannar eit skilje mellom den sentrale delen av byen i vest med vanleg trafikkhamn, jernbanestasjon, offentlege bygningar og forretningsstrøk, og Torstrand og Vestre Halsen i aust med industrihamn og industristrøk på dei flate sandslettene ved Lågen. Bydelen Langestrand vest for Farriselva har nær tilknyting til den eldste industrien i byen, Fritzøe Verk. På odden ved elveutløpet er det bygd eit nytt, moderne bustadkompleks, Fritzøe Brygge.
Håkon Ivarsson jarl
Jarl av Halland
Sogene er samstemde om at Håkon Ivarsson vart gift med Ragnhild Magnusdotter ved juletider 1062, og utan tvil vart etterkomarane hans rekna som særs høgbyrdige. Det er all grunn til å tu at «Soga om Håkon Ivarsson» gir den mest truverdige skildringa av livet og lagnaden hans. Dermed må ein med rette kunne hevde at denne soga representerte det siste og endelege avsnittet i soga om maktstriden mellom kongsættene og Håløygeætta.
Larvik
Historie
Larvik Museum har samlingar frå grevetida og frå sjøfarts- og industrihistoria til byen.
Håkon Ivarsson jarl
Etterkomarar
Det er uvisst om Håkon Ivarsson vart verande bufast i Noreg etter 1066, men etter det ein trur å vite om etterkomarane til Håkon og Ragnhild, vart i det minste ein son som heitte Ivar gift i Noreg. Han fekk ein son som er nemnd som Åle Ivarsson Varg (f. ca. 1110) og truleg vart denne sonen gift med Margrethe, dotter åt kong Harald Gille.
Ei av døtrene til Håkon og Ragnhild heitte Sunniva (ca 1066 – 1130). Ho vart gift i Danmark og fekk sonen Håkon Sunnivason (død før 1134) - òg kalla Håkon Jyde eller Håkon Nordmann (norrønt Hákon norrœni). Han vart gift med Ragnhild (f. ca. 1083), dotter av kong Erik Eiegod. Dei fekk sonen Erik Lam (ca. 1120-1146), som var dansk konge i tida 1137-1146. Kong Erik 3. Lam abdiserte i 1146 på grunn av sjukdom og døydde same året.
Periferieininga Ioánnina
Periferieininga Ioánnina (gresk Περιφερειακή ενότητα Ιωαννίνων, Periferiakí enótita Ioannínon) er ei periferieining i Hellas i periferien Ípiros. Hovudstaden i periferieininga er Ioánnina.
Ioánnina grensar til Albania i nord, Kastoriá i nordaust, Grevená og Tríkala i aust, Árta i søraust, Préveza i sør og Thesprotía i sørvest og vest. Det er den største periferieininga i Ipiros, og dekkjer om lag halve periferien. Ioannina er òg ei av dei større periferieiningane i Hellas.
Geografi
Området er kupert og består av fjellkjeder som Týmfi i nordaust, Lákmos i aust, Xerovoúni og Tómaros i sørvest og Grámmos lengst nord. Dei fleste av desse fjellkjedene høyrer til Píndosfjella. Jordbruksområde finn ein i området rundt Ioánnina.
Administrativ inndeling
Tidlegare var Ioánnina eit prefektur. Frå 2011 er periferieininga delt inn i åtte kommunar.
Håkon Ivarsson jarl
Etterkomarar
Ei anna dotter var Ragnhild (ca. 1063-1105) og ho vart gift med Pål Torfinnsson Orknøyjarl (1049-1099), son til Torfinn Sigurdsson jarl. Dette giftarmålet vart truleg avtala etter sjøferda i 1075 til England. Sonen deira var Håkon Pålsson Orknøyjarl (d. ca. 1123).
Periferieininga Ioánnina
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferieininga er:
Dørstokk
Ein dørstokk eller terskel er eit tverrtre i botnen av ein dørkarm.
I folketru og mytologi markerer dørstokken den fysiske grensa mellom inn- og utsida. Dørstokken har spesiell symbolikk i mange kulturar. I Polen, Ukraina og Russland er det sagt at å gje handa eller kysse over ein dørstokk vil bringe ulukke. I mange land er det sett på som lukkebringande at brudgommen ber brura over dørstokken i den felles heimen deira etter vigselen.
Høgder i Østfold
Dette er ei liste over dei 25 høgaste fjella i Østfold med primærfaktor på minst 50 meter.
Data
Data er representasjon av informasjon i form av ei eller anna form for symbol. Data vert lagra på ulike former for datalager, som papir, grammofonplater, platelager, magnetband, og så vidare. Data kan overførast mellom ulike datalager og/eller einingar som prosesserer data.
Rådata
Omgrepet «rådata» vert nytta om data som er innsamla, men ikkje foredla eller analysert. Typiske døme på rådata er bilete fanga opp av romteleskop, som ofte krev mykje prosessering for å henta ut nyttig informasjon. Det same gjeld sata frå overvakongssatelittar, frå verstasjonar og så vidare.
Metadata
Metadata, òg kalla «data om data», er data som inneheld informasjon om anna data, som til dømes kva type data det er, om presisjon, korleis og når innhentinga har forgått og så vidare. Til dømes vil ei lydfil innehalda metadata om sampelrate, ordlengd, lengda på file og så vidare.
Representasjon av data
Data vert representert på svært ulike former, avhengig av lagringsmedia, kommunikasjonsmedia, prosesserings- og presentasjonsform og så vidare.
Numerisk representasjon
Numerisk data vert representert med eit talsystem. Når ein handsamar storleikar manuelt nyttar ein i dag for det meste titalssystemet, men andre talsystem som seksagesimalsystem, tolvtalsystemet og tjuefiretalssystemet er framleis i bruk for tidsrekning. Dei fleste datamaskinar nyttar totalssystemet og data vert lagra på digitale media med verdiane '0' og '1'.
Ikke-numerisk representasjon
Ikkje-numerisk data vert representert med ulike typar kodar og symbol. Typiske døme er måleri, teikningar, trafikkskilt, tekst i bøker og aviser og så bortetter.
Når ikkje-numerisk data vert representert på digital form er den underliggande representasjonen likevel numerisk. Tekst, til dømes, vert representert med teiknsett, som ASCII og Unicode, som vert lagra som binære tal. Bilete vert representerte med eit binærtal per pixel, men ofte vert dei lagra på eit komprimert format. Vektorgrafikk vert representert med objekt, som vert lagra som binærtal som representerer koordinatane, linjetype og så vidare.
Data på analog form
Data kan representerast på analog form, som til dømes ved at ein storleik er proporsjonal med ei elektrisk spenning, som når eit tale- eller musikksignal vert overført via ein kabel. Når data vert overførte via radio er det representert ved modulasjonen av ei elektromagnetisk bærebølgje. Eit anna døme på analog lagring av data er fotografisk film og magnetband.
Data på digital form
Data representert på digital form er talverdiar som kan vera direkte genererte av ein algoritme i eit program, eller stamma frå analoge verdiar som har vorte omforma til diskrete talverdiar. I det siste tilfellet må dei analoge verdiane målast ved bestemte tidspunkt, eller med bestemte koordinatar. Dette vert kalla punktprøving, eller sampling. Dei diskrete verdiane må deretter kvantiserast til diskrete verdiar med ein viss presisjonen. Det er dei sampla og kvantiserte verdiane som vert kalla «digital data». Typiske døme på analog data som vert omforma til digital form er utgangsspenningaspenninga frå sensorar som aksellometer, mikrofonar, termometer, osb.
Nøyaktigheit
Korleis nøyaktigheita vert oppgjeven avheng av kva type data ein har med å gjera. Innan elektronikk, signalhandsaming og telekommunikasjon nyttar ein ofte omgrep som signal-til-støytilhøve for analog data, medan ein for digital data nyttar omgrep som ordlengd, samplerate og så vidare.
Datainnsamling
Data vert samla inn på mange ulike måtar. Meiningsmålingar samlar inn data om kva meiningar almugen har om ei bestemt eller fleire aktuelle saker, om kva politiske parti dei har tenkt å stemma på ved neste val, og så vidare. Statistisk sentralbyrå samlar data om mange ulike tilhøve i samfunnet for å utarbeide offisiell statistikk som regjeringa og andre institusjonar kan nytta.