cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Almost in Love
Her finst mellom andre «A Little Less Conversation» frå filmmusikken til Live a Little, Love a Little frå 1968 og «Rubberneckin», ein singel frå 1969 frå filmen Change of Habit som vart spelt inn i Memphis under innspelingane der i 1969. Songen vart seinare miksa av Paul Oakenfold i 2003.
Songen «Stay Away, Joe» (kjenningsmelodien til filmen med same namn frå 1967) vart feilaktig teken med, sidan han alt var gjeven ut tidlegare i 1970 på samlealbumet Let's Be Friends). Då RCA gav ut Almost in Love på ny i 1973, vart han erstatta med ein annan song, «Stay Away», frå same filmen. Denne hadde ikkje tidlegare blitt gjeven ut på noko album.
Tittelsporet på albumet er ein song frå filmen Live a Little, Love a Little frå 1968. Albumet vart gjeve ut på ny av Pickwick Records med eit anna plateomslag i 1975 og seinare på CD i 2006. Det selde til gullplate og platinaplate 6. januar 2004 hos Recording Industry Association of America.
Innhald
Det siste sporeet vart erstatta på nyutgjevinga i 1973 og CD-utgåva i 2006:
Jawaharlal Nehru
Jawaharlal Nehru var ein politisk leiar i India under kampen for sjølvstende og etterpå. Han blei den første statsministeren av frie India i 1947, og sat i stillinga til han døydde i 1964. Nehru var avgjerande for utforminga av politikken til Kongresspartiet og dermed mykje av det moderne indiske samfunnet. Etter han har etterkomarane hans, Gandhi-Nehru-dynastiet, hatt stor innverknad på landet. Nehru hadde også ei viktig rolle i internasjonal politikk, der han blei rekna som leiaren til dei alliansefrie nasjonane. Han er ofte omtala som Panditji ('respektert lærd mann') eller Pandit Nehru.
Liv
Jawaharlal Nehru var fødd i Allahabad i Uttar Pradesh. Familien hans var kasjmirske brahminar, og faren, Motilal Nehru, var politisk aktiv for indisk sjølvstende. Barna i familien lærte tidleg engelsk språk og skikkar i tillegg til hindi og sanskrit. Jawaharlal fekk ei vestleg utdanning ved Harrow School i London og ved Universitetet i Cambridge, der han blei advokat. Under opphaldet i England hadde Nehru blitt påverka av akademisk radikalisme og skeptisisme, og hadde blitt kjend med idear som fabiansk sosialisme, irsk nasjonalisme og britisk parlamentarisme.
Nehru hadde gifta seg med Kamala Kaul i 1916, og fekk dottera Indira Priyadarshini i 1919. For arbeidet sitt for sjølvstende blei han fengsla fleire gonger av britane. Medan han sat i fengsel skreiv han fleire brev og bøker. Både faren og kona døydde medan han sat inne.
I 1942 blei Nehru fengsla for si rolle i Quit India-kampanjen og sloppe fri etter 32 månader. I juli 1946 danna han den første indiske regjeringa, men året etter blei Pakistan skild ut som eit eige muslimsk land.
Då den første statsministeren skulle utpeikast stod valet mellom Nehru og Sardar Patel, ein annan tilhengjar av Gandhi. Ni av dei femten provinsråda stemte på Patel, men han trekte seg etter oppfordring frå Gandhi. Nehru blei dermed den første stats- og utanrikisministeren i India.
Nehru døydde i Delhi i 1964 etter eit hjarteinfarkt. Han blei kremert ved breidda av Jamuna. Dottera Indira Gandhi blei seinare statsminister i India. Det blei også sonen hennar, Rajiv Gandhi.
Innanrikspolitikk
I innanrikespolititikken arbeidde Nehru for ein sameina, sekulær og demokratisk stat med planøkonomi og satsingar på industrialisering og sociale framsteg. Han var fascinert av Sovjetunionen sine femårsplanar, og prøvde å innføra noko liknande i India. Samtidig ønska han ikkje å gje opp kapitalismen, men ville ha ein «demokratisk sosialisme» med trekk frå både sosialisme og kapitalisme. For å oppnå dette sørgde han for at staten hadde ei rolle i flest mogleg prosjekt, samtidig som han prøvde å sørga for at den økonomiske veksten som følgde blei jamt fordelt.
Nehru hadde ei viktig rolle i oppbyginga av den offentlege administrasjonen til India. Han la grunnlaget for landet sine utdanningsprogram, atomprogram, romprogram, ei enorm vidareutbygging av jernbanenettet og ein stor farmasøytisk industri.
Utanrikspolitikk
Hovudfilosofien i utanrikspolitikken til Nehru var at han ikkje ønskte at India skulle knyta seg til aust- eller vestblokkene. Han blei derfor grunnleggjar og leiar av Den alliansefrie rørsla.
Nehru var ein tilhengjar av pasifisme, men stod fast på at India skulle ha kontrollen over Kashmir, ei konflikt som førte til den første Kashmir-krigen, og som fortsatt ulmer. Under Nehru brukte Sardar Patel, som innanriksminister, brukte den indiske hæren til å sikra sjølvstendige Hyderabad og seinare det portugisisk-styrte Goa som indiske statar.
Nordmannsjøkelen
Det høgaste punktet på breen er 1040 meter over havet, medan det lågaste er ca. 600 moh.
Storkefamilien
Storkefamilien (Ciconiidae) er ein familie av 19 store fuglar, og einaste familie i ordenen storkefuglar, Ciconiiformes. Dei er spreidde i alle verdsdelar unntatt Antarktis. Det karakteristiske for desse fuglane er lang hals, lange kraftige bein og langt nebb. Alle et animalsk føde, men dietten varierer med arten. I Europa er ein art mest kjend, Ciconia ciconia, namnet på arten er stork på norsk språk.
Storkar varierer i storleik frå 75 cm for blåmaskestork til 150 cm for salnebbstork. Og målt i vekt frå ca. 1 kg for gapenebba (Anastomus), til ca. 9 kg for marabustork. Hannfuglar kan vere litt større enn hoer, det er mest tydeleg hos salnebbstork og svarthalsstork. Utsjånaden minner om hegrar, men storkar er vanlegvis meir massive og tyngre i kroppen.
Alle artar i familien har langt nebb, men forma kan variere. Det typiske, slanke storkenebbet finn vi hos fuglar i slekta Ciconia. Derimot har salnebbstork, svarthalsstork og jabirustork mektige nebb som er bøygde lett oppover. Spesielt for hannfuglar av marabustork er at nebbet veks gjennom heile livet og kan nå opp til 35 cm i lengd. Det synast som dette nebbet hovudsakleg tener til å halde konkurrentar på avstand når dei et av åtsel. Gulnebbstork og andre i slekta Mycteria har eit svakt nedbøygd nebb. Dei to artane av gapenebb har eit lite mellomrom mellom overnebb og undernebb når nebbet er klemt saman på spissen. Storkeføter har ei tå retta bakover og dei tre andre framover, som vanleg for fuglar. Det finst restar av symjehud på basis av tærne. Dei lange beina tillèt berre langsam gange og det er sjeldan storkar flyttar seg over korte avstandar med raske skritt.
Vengene er store, breie og er godt eigna for glideflukt, vengeslaga er langsame. Med eit vengespenn på opp til 320 cm er marabustorken blant fugleartane med størst vengespenn, berre albatrossar og pelikanar har vidare vengespenn. Til likskap med hegrar flyg marabustorkar med samantrekt hals. Typisk for andre storkar er at dei flyg med utstrekt hals, det er eit karakteristiske kjenneteikn som skil dei frå hegrar. Storkar flyg i grupper, men dei byggjer ikkje formasjonar i lufta.
Fjørdrakta er generelt i svart og kvitt, fordelinga varierer med arten. Svarte fjørdrakter har ofte ein metallisk glans som blir forsterke i hekkesesongen. Dei kvite fjørdraktene blir òg meir skinande i hekkesesongen. Likeins gjelder dette kroppsdelar som ikkje har fjørklede, mange artar er heilt utan fjør i andletet og dei tre marabustorkartane i slekta Leptoptilos har naken hud på det meste av halsen. Marabustorkar stikk hovudet langt inn i åtsla dei et på utan at fjør blir tilgrisa, medan gulnebbstork og andre artar i slekta Mycteria unngår å skitne til fjør når dei et av åtsel. Storkar manglar syrinx og kan ikkje gje lyd som fuglar flest. Andre lydar som klappring med nebb er kjende.
Reira vert ofte store og kan gjenbrukast i mange år. Det er kjent at reir kan vekse til over 2 m i diameter og ca. 3 m i høgd. Ein trudde tidlegare at storkar var monogame, men dette er berre dels sant. Dei kan danne nye par etter trekket, og dei kan migrere aleine utan maken.
Storleik, monogami og truskap mot reirplassen kan ha bidrege til at storkar er mykje kjent i mytologi og kultur.
Taksonomi og artsliste
Storkefuglar (Ciconiiformes) var ei gruppering av storkar, hegrar, ibisar, skuggefugl og treskonebb i ein biologisk orden. I 2011 blei ordenen storkefuglar og ordenen pelikanfuglar sterkt omgruppert etter klassifiseringa i Clements-rekkjefølgja. Hegrar, ibisar og skeistorkar, skuggefugl og treskonebb blei flytta inn i pelikanfuglar, slik at storkefamilien Ciconiidae står att som einaste familien i Ciconiiformes.
Storkar i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.8 frå august 2013 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler.
Slekt Anastomus
Slekt Ciconia
Slekt Ephippiorhynchus
Slekt Jabiru
Slekt Leptoptilos
Slekt Mycteria
Daniel Guérin
Daniel Guérin var ein fransk anarkist og forfattar. Han har skrive fleire politiske bøker, der den mest kjende er Anarkismen - frå lære til handling (1965). Han deltok i Den spanske borgarkrigen mot nasjonalistane. Han forsvarte også fri kjærleik og homofili.
Radon
Radon er ein radioaktiv edelgass. Grunnstoffet har kjemisk symbol Rn og atomnummer 86.
Radon blir danna som nedbrytingsprodukt frå andre radioaktive stoff, ofte radium, i jordskorpa, og stig opp gjennom fjellsprekkar og jord. Ut frå kva slags mineral og berggrunn som finst i eit område, varierer mengda av radon mykje frå stad til stad. Mengda av radon i fri luft er uvesentleg (10−19% i gjennomsnitt), men i kjellarar i bygningar som står der radon kjem opp frå bakken, kan gassen samla seg og bli pusta inn av menneske, som då kan få auka risiko for kreft på grunn av radioaktiviteten. Radon er særleg skadeleg fordi han gjev frå seg alfastråling. Kor mykje radon som samlast er avhengig av byggteknikk og ventilasjon, og sjølv i radon-rike område kan ein få helsemessig akseptable nivå innomhus ved hjelp av bygningsmessige tiltak.
Konsentrasjonen av radon i grunnvatn er større enn i overflatevatn og luft. Radon blir difor brukt som indikator i hydrologisk forsking, mellom anna for å undersøkja kvar det kjem grunnvatn inn i elver og sjøar.
Kondensstriper
Kondensstriper er ei kunstig cirrussky i form av striper med kondensert vassdamp (av og til kalla vasstriper). Desse vert danna av lufta som strøymer ut av flymotorar eller av virvlar som oppstår ved flyvengespissen. Utsleppet skil ut ørsmå iskrystallar i fuktig kaldluft i høge nivå. Sjølv om det kan sjå slik ut er ikkje skyene i utgangspunktet forureining. Ei kondensstripe som varar lenge er eit teikn på mykje fukt i høgda, som igjen kan tyde på at ein vêrfront nærmar seg.
Korleis kondensstriper oppstår
Kondensstriper oppstår på to måtar:
Det meste av innhaldet i desse skyene kjem frå vatn i den omliggande lufta. Ved store høgder krev underkjølt vassdamp ein utløysingsmekanisme for å desublimere. Eksospartiklane fungerer som denne mekanismen, og får vassdampen til å raskt omformast til iskrystallar. Kondensstriper oppstår berre visst temperaturen på utsida av flyet er lik eller mindre enn -57 °C
2. Vengene på eit fly fører til eit fall i lufttrykket i nærleiken av vengja (det er delvis årsaka til at eit fly i det heile tatt kan fly). Dette fallet i lufttrykket fører med seg eit fall i temperaturen, og dette kan igjen føre til at vatn blir kondensert ut av lufta og danne kondensstriper, men berre i store høgder. Ved lågare høgder er dette fenomenet kjend som Ektoplasma. Ektoplasma er oftare observert i samband med manøvrar som krev mykje energi, t.d. eit jagarfly eller store jetfly under take-off og landing. Ein kan sjå fenomenet i områda med lågt trykk, som over vengene eller rundt luftinntaket på jetmotorane.
Kondensstriper og klima
Kondensstriper kan påverke strålingsbalansen ved å danne skyer. Forskjellige studiar har vist at kondensstriper fangar utgåande langbølgjestråling som kjem frå Jorda og atmosfæren (positivt strålingsbidrag) i større grad enn dei reflekterer innkommande solstråling (negativt strålingsbidrag). Derfor blir den totale effekten av kondensstripene ei oppvarming. Effekten varierer derimot dagleg og årleg, og det totale bidraget til strålinga er ikkje godt kjend. Globalt (for trafikkforhold i 1992) varierer strålinga frå 3,5 mW/m² to 17 mW/m². Andre studiar viser at flyging om natta bidrar mest til varmeeffekten. Sjølv om berre 25 % av flytrafikken skjer om natta, utgjer kondensstripene om natta om lag 60-80 % av strålingsbidraget. Flytrafikk på vinterstid utgjer om lag 22 % av årleg flytrafikk, men medverkar til meir enn halvparten av det gjennomsnittlege årlege strålingsbidraget.
Sébastien Loeb
Sébastien Loeb er ein fransk rallyførar. Saman med kartlesaren Daniel Elena har han vunne verdsmeisterskapen i rally i 2004, 2005, 2006, 2007 og 2008. Med 52 sigrar i enkeltrundar i rally-VM er han den som har vunne flest slike, og han er den mest suksessfulle rallyførarane gjennom tidene.
Bottenvika
Bottenvika (finsk Perämeri, svensk Bottenviken) er den nordlegaste delen av Austersjøen, nord for Bottenhavet. Bottenvika ligg mellom vestkysten av Sverige og austkysten av Finland.
The Margin
The Margin er eit konsertalbum av Peter Hammill frå konsertar tidleg i 1980-åra med hans K Group. Hammill var K (på vokal, piano og gitar), Nic Potter var Mozart (på bassgitar), Guy Evans var Brain (på trommer) og John Ellis var Fury (på korvokal og gitar). Albumet kom opphavleg ut som eit dobbeltalbum på Foundry Records i 1985. Det kom ut på nytt nokre år seinare på CD på Virgin Records i Storbritannia og hadde då eitt spor mindre for å få plass til alt på ei CD-plate. På den tyske CD-utgåva mangla det to spor. Hammilll har sidan gjeve ut albumet på sitt eige Fie! som The Margin +. Denne hadde heller ikkje med det eine sporet, «The Second Hand», men inkluderte ein ekstra disk med konsertopptak som var gjevne ut før på piratkopiplata The Secret Asteroid Jungle.
Albumet vart gjeve ut utan konsertlydar (som applaus). Den ekstra plata som kom ut med The Margin + har derimot publikumslydar.
Plateomslaget er eit nakent svartkvittbilete av Hammill teken av den kjende nederlandske fotografen Anton Corbijn. Det har blitt eit ikonisk bilete av Hammill, og er ofte blitt brukt på plakatar og anna materiale.
Medverkande
The K Group
Brann Stadion
Brann Stadion er ein fotballstadion på Minde i bydelen Årstad, om lag 3 km sør for Bergen sentrum. Han er fotballklubben Brann si heimebane. Stadionet er ein del av et idrettsanlegg saman med Haukelandshallen og Nymarksbanane, og vart bygd i 1919. Publikumsrekorden er på 24 800 i semifinalen i cupen mot Fredrikstad FK 1. oktober 1961. I seriesamanheng er rekorden 23 900 mot Lillestrøm 8. mai 1978
Tribunar
Brann Stadion er delt inn i fire tribunar:
Totalt har Brann Stadion i 2007 om lag 17 500 sitteplassar i tillegg til ståplassar føre vestre del av Søndre tribune. Etter 2007-sesongen vart det meininga at den gamle Søndre tribune skulle rivast og erstattast av ein ny tribune. På grunn av ein del uavklarte problemstillingar, som auke trafikk til stadion i vekene, vart rivinga utsett til 2008. I samband med den nye tribunen skal svingane mellom kortsidene og den nye tribunen fyllast igjen, og det er venta at den nye kapasiteten vil ligge i på rundt 22 000 når tribunen står ferdig til sesongen 2009. Heile utbygginga, medrekna BT- og SPV-tribunen, har ei kostnadsrame på 120 millionar kroner. Banen er 105m x 68m
Historie
Tre cupfinalar har vorte spelt på Brann Stadion. Den første var i 1922 då Odd slo Kvik 5-1 føre 8 000 tilskodarar. I 1930 såg 6 000 tilskodarar Ørn slå Drammens BK 4-2, medan 25 000 var til stades då Skeid i 1947 slo Viking 2-0.
Noreg har spelt 17 A-landskampar på Brann Stadion. Den første var mot Wales i 1933, der det vart tap 1-2. Etter dette tapte aldri Noreg ein einaste A-landskamp i Bergen, og Noreg stod att med 12 sigrar og 4 uavgjort med ein total målskilnad på 52-18. Den siste A-landskampen på Brann Stadion var mellom Noreg og Ungarn i 1990. Den kampen enda 0-0.
Zaglivéri
Zaglivéri (gresk Ζαγκλιβέρι) er ein distriktsby i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Zaglivéri var hovudsete i den tidlegare kommunen Kallíndia, som no er ei kommunaleining i kommunen Langadás..
Sudoku
Ein sudoku, òg kalla su doku, er eit slags talkryssord der ein skal plassere siffer inne i eit rutemønster. Det klassiske og opphavlege rutemønsteret består av 9·9 ruter som igjen er delt inn i ni mindre boksar på 3·3 ruter. Oppgåva går ut på å plassere sifra 1 til 9 slik at kvar av dei loddrette kolonnene, vassrette radene og 3·3-boksane inneheld sifra 1 til 9 éin gong. Oppgåva er eigentleg ikkje matematisk, det kunne i prinsippet like gjerne vorte bruka ni bokstavar eller ni fargar.
Kor vanskeleg oppgåva er, avheng av plasseringa av dei tala som er fylt inn på førehand. I sudokuen til høgre, kan ein til dømes sjå at talet 8 må stå i den midterste ruta i 3·3-boksen nede til venstre. Grunnen er at 8 alltid skal vera ein stad i ein 3·3-boks. Talet kan ikkje vera i den øvste eller nedste rada i boksen (rad 7 og 9 i sudokuen), sidan desse to vassrette radene inneheld talet frå før. 8 kan på same måte heller ikkje stå i den første eller tredje loddrette kolonnen; desse inneheld òg 8. Den midterste ruta i boksen er derfor den einaste moglege plasseringa.
Jondal
Jondal er ein tettstad i Ullensvang kommune i Vestland. Staden var kommunesenter i tidlegare Jondal kommune fram til 1. januar 2020 da kommunen vart slegen saman med Odda kommune og Ullensvang herad til nye Ullensvang kommune. Vegane som kjem frå alle bygdene i Jondal kommune møter kvarandre midt i sentrum. Det er òg ferjesamband frå Jondal til Tørvikbygd. Tettstaden har.
Sudoku
Namnet
Namnet kjem av dei japanske orda for «tal» (sū) og «éitt» eller «aleine» (doku), og er ei forkorting av frasen «数字は独身に限る» (Sūji ha dokushin ni kagiru), eit ordspel som er bygd på at tala må stå aleine.
Jondal
Bygningar og fasilitetar
I og med at Jondal var kommunesenteret, ligg det tidlegare kommunehuset her, samt dei fleste av butikkane i kommunen. Frå og med skuleåret 2006-2007 hadde Jondal kommune berre éin skule, Jondal skule, som ligg i sentrum av tettstaden, på nordsida av Jondalselva, som deler bygda i to. Dette er ein kombinert barne- og ungdomsskule med 150 elevar, SFO, gymsal og symjehall. Skulen ligg side om side med Jondal Barnehage og kulturskulen i Jondal, som begge har eigne bygg. Aldersheimen Vikevollen ligg rett over vegen for skule og barnehage. På sørsida av Jondalselva ligg turistinformasjonen i Jondal.
Sudoku
Sudoku i Noreg
Fleire norske aviser begynte med sudoku våren/sommaren 2005. Dagens Næringsliv var først ute med å presentere sudoku, med ein lengre omtale av fenomenet og ei oppgåve laurdag 28. mai (løysing i same avis). Avisa starta med daglege sudokuar 18. juni. Desse er laga av Mark Huckvale og blir sagt å ha berre éi mogleg løysing. I tillegg skal dei kunne løysast logisk utan bruk av prøving og feiling. Oppgåvene til Huckvale skal ifølgje opphavsmannen kunna løysast på under ein halvtime.
Jondal
Bygningar og fasilitetar
Jondal kyrkje ligg òg i tettstaden Jondal.
Sudoku
Sudoku i Noreg
Adresseavisen presenterte ein sudoku tysdag 31. mai (med løysing dagen etter), og begynte med daglege sudokuar laurdag 4. juni. Aftenposten (morgon) begynte med lynsudoku måndag 6. juni. I lynsudoku skal ein plassere sifra 1 til 6 i seks boksar med 2·3 ruter. Neste avis som kasta seg på sudoku-bølgja var Stavanger Aftenblad, som begynte med oppgåver torsdag 9. juni. Alle avisene presenterer løysinga på oppgåva i neste utgåve av avisa.
Andre aviser med sudoku-oppgåver er Bergens Tidende, Brønnøysunds Avis (lynsudoku), Bladet Tromsø, Troms Folkeblad og VG.
Arne Rygg
Arne Rygg er ein norsk skodespelar, lærar og forfattar. Han er frå Gloppen og busett i Oslo. Etter eksamen ved Statens teaterskole arbeidde Rygg tre år som skodespelar ved Det Norske Teatret før han vart tilsett i høyrespelavdelinga i NRK 1961–1967. Rygg arbeidde deretter i 30 år ved Smestad skole i Oslo, som lærar, inspektør og rektor.
Slievenamon
Slievenamon (irsk Sliabh na mBan) er eit fjell i County Tipperary i Republikken Irland. Det har ei høgd på 721 meter over havet og ligg sør i grevskapet, nær byen Clonmel. Fjellet ligg vest i ei rekkje av låge åsar og Slievenamon skil seg dermed ut med høgda si og gjev eit flott utsyn over grevskapa Tipperary, Kilkenny og Waterford
Fjellet skal visstnok ha fått namnet sitt frå ei gamal alvedame eller Feimhin, som forheksa ein krigar med namn Fionn mac Cumhaill og ledsagarane hans. Ei anna segn fortel om korleis Fionn valde ut kven han skulle gifte seg med der kvinnene skulle springe om kapp til toppen av fjellet og møte han der. Den første som nådde toppen var Gráinne, ei som vart kjend i irske segner for å gjerningane ho gjorde med helten Diarmuid.
Bispen
Bispen (1 462 moh.) er eit fjell på toppen av Trollstigen lengst sør i Isterdalen i Rauma kommune.
Tur
Det er tre ruter til topps, derav to (sørryggen og austryggen) krev klatring. Nordryggen er bratt og luftig, men ein kan nå toppen utan tradisjonell fjellklatring. Starten er frå toppen av Trollstigen, langs vegen mot Valldal. Stigen går opp langs nordsida av elva. Følg ho eit stykke, deretter bratt oppover lia på vestsida av Bispen og Bispevatnet, der ho svingar opp til «bandet» mellom Kongen og Bispen. Derfrå er det lett å klyve oppover. Nær toppen vert det rimeleg luftig.
Bispen er ein av dei «enklaste» av dei kjente toppane i Romsdalsfjella å kome til topps på. Det kan derfor vere ein del trafikk opp nordryggen, og det er i enkelte parti vorte fleire variantar av stigen. Turen til toppen tar mellom 2,5 og 4 timar.
BASE-hopping
Den bratte nordveggen til Bispen har vist seg eigna for BASE-hopping. Frå sommaren 2006 har BASE-hopparar gjort fleire hopp med wingsuit, like forbi Øvre bispesving i Trollstigvegen.
Macon (fleirtyding)
Macon kan visa til:
Sugarloaf Hill i Knockmealdowns
Sugarloaf Hill er eit fjell på grensa mellom Tipperary og Waterford i Republikken Irland. Fjellet ligg i Knockmealdownfjella og det høgaste punktet ligg på Waterford-sida.
Fidelity
Fidelity var eit norsk tidsskrift med omtalar og lyttetestar av audioutstyr med høg pris, og det vart publisert fram til 2010-talet.
Fidelity kom først ut i 2003 med tekst på dansk, norsk og svensk.
Valles Marineris
Juvet går frå Noctis Labyrinthus-området i vest til det kaotiske terrenget i aust. Dei fleste forskarane er samde om at Valles Marineris er ein stor tektonisk «sprekk» i skorpa på Mars. Dalen blei danna medan planeten kjøla seg ned, påverka av hevinga av skorpa i Tharsis-området i vest og seinare utvida av erosjonsprosessar. Nær dei austlege utkantane er det enkelte kanalar som der ut til å ha blitt danna av vatn.
Tábor
Tábor er ein by i Tsjekkia i regionen Sør-Böhmen. Han er kalla opp etter fjellet Tabor i Israel, men namnet vart raskt populært og tyder i dag noko slikt som «leir» på tsjekkisk
Byen vart grunnlagd våren 1420 av Petr Hromádka av Jistebnice og Jan Bydlínský frå Bydlín, som høyrde til den mest radikale greina av hussittane, og vart raskt kjend som taborittar. Byen er kjend for åra han fungerte som eit sosialistisk bondesamfunn. Denne anda vart hylla i Smetana sin «Song for Fridom», som vart gjort kjend i den engelsketalande verda av Paul Robeson.
Den historiske delev av byen ligg på toppen av ein isolert ås, som er skild frå landområda omkring av elva Lužnice og ein stor innsjø, som hussittane gav det bibelske namnet Jordán. Innsjøen, som vart danna i 1492, er det eldste reservoaret av sitt slag i Mellom-Europa. Tábor er historisk kjend fordi han vart erobra av kong Georg av Poděbrady i 1452, ei hending som gjorde ende på taborittane sin innflytelse som politisk og relegiøs gruppe.
Pentti Nikula
Pentti Kustaa Nikula er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar som tevla i stavsprang. Han var den aller fyrste som hoppa over fem meter i stavstavsprang. Men sidan rekorden vart sett innandørs i ein hall, vert USA-amerikanaren Brian Sternberg rekna som den fyrste femmetershopparen, då denne var den fyrste stavhopparen som overskreid høgda i friluft.
Tábor
Sjølv om mykje av dei gamle festningsverka er øydelagde er borga i Tábor (Hradiště Hory Tábor) framleis bevart med mange minner frå fortida. I sentrum av byen ligg Žižka-plassen som berre smale gater fører til, slik at det var vanskeleg å nå han i krigsperiodar. Under gamlebyen er ein labyrint av eit tunnelsystem, som oppstod då innbyggjarane grave ut kjellarar og knytte desse saman. Om lag 1 km av tunnelsystemet er i dag ope for turistar.
Pentti Nikula
Aktiv
Innføringa av glasfiberstaven førte frå 1961 til at det vart sett ei rad verdsrekordar i stavsprang. 22. juni 1962 forbetra Nikula i Kauhava verdsrekorden i stavhopp til 4,94 meter, ein centimeter over US-amerikanaren Dave Tork sin gamle verdsrekord.
Tonelagee
Tonelagee (irsk Tóin le Gaoith, tyder 'Baksida til vinden') er eit fjell i County Wicklow i Republikken Irland. Det er det tredje høgaste fjellet i Dublin/Wicklow-området. Frå toppen kan ein sjå innsjøen Lough Ouler på austsida av fjellet.
Pentti Nikula
Aktiv
Under EM 1962 i Beograd, midt i september månad, vart Nikula europameister med 4,80 meter, framom Rudolf Tomášek frå Tsjekkoslovakia og sin eigen landsmann Kauko Nyström, begge med 4,60 meter. Også på fjerdeplassen kom ein finne, Risto Ankio med 4,55 meter.
Toshiaki Tsukioka
Toshiaki Tsukioka er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Pentti Nikula
Aktiv
Den 2. februar 1963 i Pajulahti hoppa Nikula som det fyrste menneske over femmeterslista, deretter gjekk han over 5,05 meter i tredje forsøk. Nikula la så på til 5,10 meter og svinga seg over i sitt fyrste forsøk. Dermed var hallrekorden i verda 16 centimeter over utandørs verdsrekord. Utandørsekorden vart i april 1963 forbetra til nøyaktig fem meter av Brian Sternberg. Nikula forbetra sjølv sin utandørs-rekord til 5,00 meter i Björneborg, ein månad etter Sternberg. Gjennom 1963-sesongen vart utandørsverdsrekorden forbetra fleire gongar, fyrst av Sternberg til 5,08 m, før John Pennel tok over med 5,13 meter og til sist 5,20 m.
Toshiaki Tsukioka
Han spela for klubben Sanfrecce Hiroshima.
Pentti Nikula
Aktiv
Nikula vart finsk meister i stavhopp i 1962 og 1964. I OL 1964 vart han nummer sju og la deretter opp.
Lauk
I Noreg er kepalauk ein framandart som vart innført som matplante i vikigtida eller tidlegare. Han er funne forvilla spreidde stader, men som tradisjonell produksjonsart er han ikkje risikovurdert i Framandartslista 2018
Tábor
Midt på plassen står ein statue av Jan Žižka, den største av husittarleiarane. Her ligg òg ei kyrkje og rådhuset.
Da Vinci-koden
Da Vinci-koden (engelsk originaltittel The Da Vinci Code) er ein spenningsroman skriven av Dan Brown inspirert av boka hellig blod, hellig gral av Michael Baigent og Henry Lincoln. Da Vinci-koden vart utgjeven i 2003. Då boka kom ut fekk ho blanda kritikkar, men ho blei etter kvart ein verdssuksess som er blitt seld i over 60,5 millionar eksemplar (mai 2006) og omsett til 44 språk.
Dette er den andre boka der Robert Langdon dukkar opp, og var den fyrste boka av Brown som vart utgjeven på norsk. Englar og demonar heitte fyrste boka. Seinare kom det tapte symbolet og inferno, som er andre bøker om Robert Langdon. Den digitale festning og iskaldt bedrag er romanar av Dan Brown der Robert Langdon ikkje er med.
Boka førte til, at det vart gjeve ut ei mengd med kommentarlitteratur om tema frå boka, og ho inspirerte mange forfattarar til å skrive romanar med konspirasjonsteoriar i åra etterpå. Tom Egeland og Gert Nygårdshaug er norske forfattarar, som skriv denne typen spenningslitteratur. Sirkelens ende av Tom Egeland er ein roman av denne typen, som kom ut før Dan Brown sin Da Vinci-koden.
I Noreg
I Noreg vart boka gjeven ut for fyrste gong i 2004 på Bazar Forlag i Peter A.Lorentzen, som òg gav ut ei illustrert praktugåve.
Handling
Robert Langdon, ein kunsthistorikar og symbolog, er i Paris for å halde eit foredrag ved det amerikanske universitetet. Samstundes har han fått ein invitasjon til samtale av sin franske fagkollega Jacques Saunière, tilsett som kurator ved museet i Louvre. Før han rekk å treffe Saunière får Langdon meldinga om at franskmannen er drepen. Ettersom Saunière i dødskampen har skrive ei melding som referer til Langdon, vert mordmistanka retta mot han. Saman med Sophie Neveu, ein kryptolog i politiet og barnebarn/fosterbarn av Saunière, startar ei jakt på den heilage gralen saman med ei intens flukt frå Paris-politiet. Flukta endar i England, der Sophie Neveu etter kvart får vita hva som skjedde med familien sin, som ho var blitt fortald var blitt drepne i eintrafikkulykke.
Bakgrunnsstoff
Bokmeldingar
Henning Solberg
Henning Solberg frå Spydeberg, er ein av dei fremste rallykøyrarane i Noreg. Han er bror til Petter Solberg. Henning Solberg vann den fyrste fartsprøva si i VM saman med bror sin Petter Solberg 29. april 2006 under Rally Argentina på den 16. etappen. Solberg-brørne fekk begge tida 8.50.50. Han debuterte i Rally VM under Rally Sverige i 1998.
Langfjordjøkelen
Langfjordjøkelen er ein isbre i kommunane Kvænangen og Loppa i Troms og Finnmark.
Breen har ei areal på 8 km² og er den 34. største isbreen i Noreg og den tredje største i både Finnmark og Troms. Han ligg vest for Langfjorden, som han er kalla opp etter.
Det høgaste punktet på breen er 1081 meter over havet, noko som er det niande høgaste i Finnmark.
Yuichi Yoshimoto
Yuichi Yoshimoto er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Nautisk mil
Nautisk mil (forkorta n. mil, NM eller nmi) eller sjømil, tidlegare kalla kvartmil, er ei måleining for lengde som blir brukt i sjø og luftfart. Ei nautisk mil er fastsett til eksakt 1852 meter, om lag lengda på eit breiddeminutt. Eininga er i Noreg tillaten inntil vidare for bruk innan sjø- og luftfart, men må ikkje forvekslast med SI-eininga nm.
Yuichi Yoshimoto
Han spela for klubben Sanfrecce Hiroshima.
Nautisk mil
Ei nautisk mil vart opphavleg definert som omkrinsen til Jorda (40 000 kilometer) delt på 360 grader og deretter på 60 (minutt). Ei nautisk mil tilsvarar om lag avstanden nord-sør langs eit breiddeminutt.
meter.
Ei kvartmil, som er omtrent like lang som ei nautisk mil, er firedelen av den eldre måleininga sjømil eller geografisk mil, som er på 7 421 meter.
Tidlegare vart ei nautisk mil òg definert lik eit distanseminutt eller ekvatorminutt.
Korónia i Thessaloníki
Korónia (gresk Κορώνεια) er ein tidlegare kommune i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Korónia inngår frå 2011 som ei kommunaleining i kommunen Langadás.
Skin av Peter Hammill
Albumet inneheld singelen «Painting by Numbers», som kom ut på både 7"- og 12"-plater. Det var den 11. og til no siste singelen til Hammill. B-sida var songen «You Hit Me Where I Live», som ikkje var med på originalalbumet. Dette sporet kom seinare ut på CD-utgåva av albumet. Ei seinare CD-utgåve på DaTE kom med to ekstra spor, «You Hit Me Where I Live» plus «Painting by Numbers» (lang versjon).
Hammill nyttar seg av Yamaha DX7 på albumet, den første kommersielt suksessrike digitale synthesizeren, eit instrument som var typisk for stilen i 1980-åra og som han framleis nyttar seg av i dag. Han brukte òg ein Emu Drumulator trommemaskin.
Innhald
Alle songar av Peter Hammill, utanom der andre er nemnde
J.L. Thompson and Sons
J.L. Thompson and Sons var eit skipsverft i Sunderland i Storbritannia. Det blei oppretta i 1846 og er spesielt kjend for å ha utvikla skipstypen libertyskip før andre verdskrigen. Firmaet blei nedlagd i 1961 då det gjekk saman med fleire andre verft i Doxford and Sunderland Shipbuilding and Engineering Group.
Adambreen
Adambreen er ein isbre på Svalbard. Han er er ein liten bre sør for Magdalenefjorden, ved Hoelhalvøya, vest på Albert I Land.
Ryuji Nagata
Han spela for klubbane Sanfrecce Hiroshima og Oita Trinity.
Adolfbreen
Adolfbreen er ein isbre på Svalbard. Breen ligg på vestsida av Bockfjorden, nord på Haakon VII Land.
Kazuhiro Ogura
Kazuhiro Ogura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubben Sanfrecce Hiroshima.
Kristoffa
Kristoffa er eit kvinnenamn som har vore brukt i Noreg. Namnet er avleidd av mannsnamnet Kristoffer som har gresk opphav. Stoffa har vorte brukt som kortform av Kristoffa.
Namnet vart litt brukt i åra kring 1900, seinare har det berre sjeldan vore brukt.
Jerakaroú
Jerakaroú (gresk Γερακαρού) er ein landsby i periferieininga Thessaloníki i periferien Sentral-Makedonía i Hellas. Jerakaroú var hovudsete i den tidlegare kommunen Korónia, som no er ei kommunaleining i kommunen Langadás.
Kazan
Kazan (russisk Каза́нь; tatarsk Казан, Qazan) er hovudstaden i den russiske republikken Tatarstan. Byen har 1,1 millionar innbyggjarar og er den åttande største byen i Russland. Han er eit stort industrielt, kommersielt og kulturelt senter og er eit av dei viktigaste sentra for tatarsk kultur. Kazan ligg der elvane Volga og Kazanka renn saman, sentralt i den europeiske delen av Russland.
Historie
Det er omstridd om Kazan vart grunnlagd av volga-bulgarar tidleg i mellomalderen eller av tatarar frå Den gylne horden på midten av 1400-talet, sidan det finst få skriftlege kjelder før sistnemnde. Om det har vore ein bulgarsk by på staden meiner ein at denne vart grunnlagd frå tidleg på 1000-talet til seint på 1200-talet. Han var ein utpost på grensa mellom Volga Bulgaria og landområda til finsk-ugriske folkegrupper (mari, udmurtarar). Eit anna usvart spørsmål er når festninga vart bygd. Arkeologiske utgravingar har funne spor etter tre forskjellige busetnader i området, og den eldste av desse er Kreml, som kan daterast tilbake til 1000-talet. På 1000- og 1100-talet kan Kazan ha verna ei handelsrute på Volga frå Skandinavia til Iran. Han var eit handelssenter og kanskje òg ein storby for bulgarske nybyggjarar i Kazan-området, sjølv om hovudbyen deira var Bolğar lenger sør.
På 1200-talet kom nye folk til Kazan frå Bolğar- og Bilär-områda og slo seg ned i byen som då hadde vorte rasert av mongolar. Kazan vart eit senter i fyrstedøme, som var underlagd Den gylne horden. I 1430-åra reiv tatarar frå horden (som Ghiasetdin) til seg makta i fyrstedømet, som vart styrt av Bolghar-dynastiet fram til då.
Etter at Den gylne horden vart øydelagd, vart Kazan hovudstad i det mektige Kazan-khanatet (1438). Basaren i byen, Taş Ayaq (Steinbeinet)' vart det viktigaste handelssenteret i regionen, særleg innan møblar. Festninga og Bolaq-kanalen vart gjenoppbygd og gav byen eit sterkt forsvar. Russarane klarte å okkupere byen fleire gonger, men klarte ikkje å få full kontroll før i 1552.
I 1552 vart byen erobra av Russland under Ivan den grufulle og dei fleste innbyggjarane var massakrert. Under styret til Aleksander Gorbatji-Sjuiskij vart dei fleste tatarane i khanatet drepne, undertrykte eller kristna under tvang. Moskear og palass vart rive ned. Dei overlevande tatarane flytta til ein stad 50 km unna byen og russiske bønder og soldatar vart tvungen til å busetje seg i Kazan. Tatarar i russisk teneste fekk slå seg ned i den tatarske Bistäse nær bymuren. Seinare tatarske handelsmenn og handverkarar slo seg òg ned her.
Store delar av Kazan vart øydelagd av fleire store bybrannar. Etter ein brann i 1579 vart ikonet Vår Frue av Kazan oppdaga i byen. Under problemtida i Russland vart sjølvstende til Kazan-khantet gjenoppretta med hjelp av den russiske folkesetnaden, men sjølvstendet vart fjerna igjen av Kuzma Minin i 1612.
I 1708 vart khanatet i Kazan avskaffa og Kazan vart senter i eit gubernija. Etter Peter den store vitja byen vart han ein skipsbyggingsbase for den kaspiske flåten.
Den store russiske diktaren Gavrila Romanovitsj Derzjavin vart fødd i Kazan i 1743 som son av ein fattig bonde av tatarsk opphav.
Kazan vart kraftig øydelagd i 1774 som følgje av eit opprør frå grensetroppar og bønder leia av don-kosakken ataman (kaptein) Jemeljan Pugatsjov, men vart raskt bygd opp att under regjeringstida til Katarina den store. Katarina gav òg innbyggjarane løyve til å byggje moskear igjen, og den første av desse vart Marjani-moskeen. Diskrimineringa av tatarane held likevel fram.
I 1917 vart det bygd ein krutfabrikk i byen. I 1918 vart Kazan hovudstad i Idel-Ural-staten, som vart undertrykt av bolsjevikane. I august 1918 vart byen ein kort periode okkupert av Kvite tsjekkarar. I 1920, etter oktoberrevolusjonen vart Kazan senter i Den tatarske sovjetiske sosialistrepublikken. I 1920- og 1930-åra vart det meste av moskeane og kyrkjene i byen øydelagd (som elles i Sovjetunionen).
Under den andre verdskrigen vart mange fabrikkar evakuert til Kazan og byen vart eit senter for militær industri der det vart produsert stridsvogner og fly.
Seint i 1980- og 1990-åra etter Sovjetunionen vart oppløyst, vart Kazan igjen eit senter for tatarsk kultur og tendensar til separatistrørsler dukka opp. Sidan 2000 har byen gått gjennom ein total renovasjon. Ein metro med ei enkel linje vart opna 27. august 2005. Kazan metro har fem stasjonar, men det er planar om å utvide toglinja i begge retningar. Kazan feira tusenårsjubileum i 2005 og den største moskeen i Russland, Qolsharif, vart innvigd, samstundes med at den heilagaste kopien av Vår Frue av Kazan kom tilbake til byen.
Bené Efrájim
Bené Efrájim (hebraisk <span dir=rtl style="font-family:SBL Hebrew, Ezra SIL SR, Ezra SIL, Times New Roman">בְּנֵי אֶפְרַֽיִם [bə'nē ef'rajim] (‘born av Efraim’), en. skrivemåte: Bene Ephraim eller Bnei Ephraim), òg kalla telugujødar fordi dei snakkar telugu, er ei lita gruppe av jødar som bur hovudsakleg i Kottareddipalem, ein landsby utanfor Guntur i Andhra Pradesh i India, nærme elvedeltaet av elva Krishna.
Bené Efràjim-jødane sporar dei jødiske skikkane sine attende til tidlege tider og historia deira har eit tydeleg fellesdrag med den til bené Menashe-jødane i dei nordaustindiske statane Mizoram og Manipur: Baptistiske misjonærar kom åt dei først på 1800-talet og konverterte dei til kristendommen.
Kulleseidkanalen
Kulleseidkanalen ligg ved tettstaden Finnås. Kanalen vart bygd på 1800-talet for å letta båtane si ferd mellom austsida og vestsida av Bømlo. I dag er kanalen ein liten handelsstad og turiststad, med m.a. daglegvareforretning, bensinstasjon og ei populær gjestehamn. Det ligg føre planar om å laga eit badeland ved Kulleseidkanalen.
Bené Efrájim
Sidan 1981 har kring 50 familiar kring Kottareddipalem og Ongole (hovudstaden i Prakasham-distriktet) lært jødedom og hebraisk språk og arbeidd for at andre jødiske grupper verda ikring skal godtaka dei som jødiske. På grunn av at hebraisk språk er så nyleg teke i bruk og på grunn av den sterke vekta på å bruke hebraisk som levande språk heller enn berre som liturgisk språk, har innflytnaden frå hebraisk på morsmålet telugu enno ikkje ført til noko kjennspakt «jødetelugu» som språk eller dialekt.
Opp gjennom åra har fleire grupper av rabbinarar vitja bené Efràjim-samfunnet, men dei har enno ikkje sett seg klare til å godkjenne dette samfunnet i same grad som dei nyleg har gjort det med bené Menashe-jødane.
Kulleseidkanalen
Kulleseid var namnet på matrikkelgarden med gardsnummer 122 i Bømlo kommune.
Carl Høegh
Carl Høegh var ein norsk sivilingeniør.
Høegh var fødd i Oslo og var bror til Leif Høegh. Han var knytt til reiarlaget Leif Høegh & Co. frå 1931 til 1971.
Frå 1950 til 1960 var han formann i Institutt for Atomenergi, og frå 1951 til 1968 i Skipsteknisk Forskningsinstitutt. Han var òg formann i Norges Teknisk-Naturvitenskapelige Forskningsråd frå 1960 til 1964.
I 1961 gav han ut Tanker i tiden.
Folden
Folden var frå 1837 til 1887 eit herad i Nordland, oppretta som Folden formannskapsdistrikt i 1837. 1. januar 1887 vart heradet delt i Sørfold og Nordfold-Kjerringøy herad. Folden herad hadde ved delinga 3 293 innbyggarar.
Namnet kjem frå eit opphavleg fjordnamn, «Fold». Folda er no ytterdelen av fjorden som delar seg i armane Sørfold og Nordfold.
El Paso
El Paso er ein amerikansk by i delstaten Texas. Byen hadde nesten 600 000 innbyggjarar i 2005. Byen ligg ved elva Rio Grande og grensar til den meksikanske delstaten Chihuahua.
Historie
Arkeologiske funn tyder på at det har levd menneske i denne regionen i tusenvis av år. Dei første gruppene ein veit har budd der er manso-, suma- og jumanoindianarar, dei fleste av desse vart etter kvart blanda inn i nybyggarpopulasjonen. amerikanske nybyggjarar byrja å slå seg ned i regionen i 1848.
Under Republikken Texas krangla Mexico og Texas om El Paso. Byen var lovleg sett ein del av Mexico, men Sam Houston meinte at byen var ein del av Texas.
Under den amerikanske borgarkrigen var Texas ein del av Confederate States of America. Etter borgarkrigen byrja byen å vekse.
Atuagagdliutit/Grønlandsposten
Atuagagdliutit/Grønlandsposten, vanlegvis referert til som berre AG, er ein av to riksaviser på Grønland. Avisa kjem ut to gonger i veka, på tysdagar og torsdagar.
Avisa er slått saman av den grønlandske avisa (Atuagagdliutit) og ei dansk avis (Grønlandsposten) og alle artiklane blir skrive på begge språka.
Atuagagdliutit
Atuagagdliutit vart grunnlagt i 1861 av den danske geologen Hinrich Rink, som meinte at grønlendingane heldt på å miste den kulturelle identiteten sin, og såg det slik at ei avis ville hjelpe den munnlege tradisjonen på Grønland, ved å gje høve til å publisere han i heile Grønland. Avisa vart skrive berre på grønlandsk, og skreiv framforalt om nasjonale tema, som grønlandsk identitet. I mange år var avisa også den einaste kjelda grønlendingane hadde til invormasjon om utomverda.
Grønlandsposten
I løpet av andre verdskrigen var Grønland meir eller mindre isolert frå omverda, og ei danskspråkleg avis, Grønlandsposten, vart sirkulert i hovudstaden Godthaab (Nuuk). Avisa vart populær nok til å bli verande også etter krigen, og ho kom ut fram til dei to avisene vart slått saman i 1952.
Spreiing
Det gamle Atuagagdliutit kom ut ein gong i månaden, og dette mønsteret heldt fram etter samanslåinga med Grønlandsposten. Frå og med 1960-talet vart avisa publisert først annakvar veke så, kvar veke, to og etterkvart tre gonger i veka. I 1993 vart avisa nok ein gong publisert to gonger i veka, framforalt som resultat av distribusjonsproblem.
Telenor
Telenor har i alt kring 33 000 tilsette i 13 land utanom Russland og Ukraina, derav ca. 4 400 i Noreg. Dette inkluderer ikkje dei tilsette i VimpelCom, der Telenor er største eigar. Etter Akers sal av Aker Yards er Telenor Noregs største konsern målt etter sysselsetting. Statens eigardel i Telenor er 54 % gjennom Nærings- og handelsdepartementet, og 4 % gjennom Statens pensjonsfond – Innland (tidlegare Folketrygdfondet). Konsernsjefen i selskapet er Sigve Brekke.
Namnet «Telenor» vart innført i 1995, og avløyste «Televerket» (1969–2005), tidlegare «Telegrafverket» og «Telegrafvesenet».
Historie
Telenor vart opphavleg stifta i 1855 som Telegrafverket, som opphavleg hadde oppgåva å knyte landsdelane saman ved telegraflinjer. Selskapet skifta namn til Televerket i 1969 og til Telenor i 1994, då verksemda vart omdanna til eit statleg aksjeselskap. Telenor hadde fram til 1998 monopol på teletenester til private kundar i Noreg. I desember 2000 vart Telenor børsnotert. Jon Fredrik Baksaas overtok stillinga som konsernsjef etter Tormod Hermansen 21. juni 2002.
Marknadsverdi
22. mai 2006 hadde Telenor ein marknadsverdi på 125 milliardar kroner. Aksjar i selskapet vert handla på Oslo Børs under tickeren TEL.
Red Bull
Red Bull er ein energidrykk som inneheld koffein, sukker og taurin. Drykken vert produsert av den austerrikske produsenten Red Bull GmbH. I Noreg var det tidlegare ulovleg å selje drykken, av di den inneheldt høgare verdiar av koffein og taurin enn det som er lovleg i energidrykkar. Red Bull vart difor klassifisert som legemiddel. Krav frå EU om fri konkurranse gjorde sidan at energidrykken vart lovleg i Noreg. Den opphavlege Red Bull inneheld blant anna sukker, B-vitamin, taurin og koffein, men i Noreg vil drykken ha ei redusert mengde vitamin B6.
Red Bull har opphavet sitt i drykken «Krating Daeng» (กระทิงแดง - raud okse) frå Thailand, der den ikkje inneheld kolsyre og har høgare sukkerinnhald. Det var austerrikaren Dietrich Mateschitz som syntes at drykken var ein god kur for jetlag og som difor bestemde seg for å tilpasse drykken til vesten. Red Bull vart lansert i Austerrike i 1987, Ungarn 1992 og USA 1997.
Tinamufamilien
Sjølv om tinamuar liknar andre fuglar som lever nær eller på bakken som vaktlar og ryper, er ikkje dette slektningar. Tinamuar er plassert i sin eigen orden Tinamiformes. Namnet ’tinamu’ kjem frå det karibiske språket galibi.
Skildring
Dette er slanke og kompakte fuglar, med eit lite hovud og kort tynt, nedkurva nebb. Den minste arten er pygmétinamu, han veg ca. 43 gram og er 20 cm lang. Den største er taotinamu, veg 2,3 kg og måler opp til 53 cm. Dei har svært små venger, men i motsetnad til strutsefuglar, har tinamuar flygeevne, om enn dårleg. Dei har tre framvende tær, men baktåa finst høgare på foten og er anten redusert eller heilt borte. Halen er kort og ofte skjult bak dekkfjørene, og nokre tinamuartar har fjørtopp. I motsetning til strutsefuglar har dei gumpkjertel. Fjørdrakta skil ikkje mellom kjønna, med unntak av at hoer hos somme artar har lysare drakt.
Utbreiing og habitat
Det finst ein innført art på Påskeøya, elles er artane spreidd i Sør-Amerika og nordover til Mexico, men ikkje særleg nord for den nordlege vendekretsen. Fuglane førekjem i et breitt spekter av habitat. Slektene Tinamus, Nothocercus og Cryptuerellus lever i tett skog, medan dei fleste av dei andre artane lever på grasland, punagrasland, savannar og i alpint land i stor høgd.
Åtferd
Det er sjeldan å sjå tinamuar, men ein høyrer dei ofte innanfor område sitt. Dei føretrekkjer å gå eller å springe, og i farlege situasjonar kan dei flyge. Men dei vil først ta til vengene når alle andre teknikkar for å sleppe unna er prøvd, så som å skjule seg i hòl i bakken. I flukt vekslar dei mellom raske kraftige vengeslag og lang glideflukt. Sjølv om mange artar er ganske vanlege er dei skye og løynlege. Et lite tal av artar lever på meir opne grassletter, men sjølv desse er forsiktige. Tinamuar har ei rekkje ulike kall eller lydsignal.
Føde
Tinamuar et i hovudsak små frukt og frø frå bakken eller plukkar det frå plantar som er nær bakken. Dei kan hoppe 10 cm for å nå opp til maten. Dei vil òg ete knoppar, blomar, mjuke blad og røter, og dessutan insekt og larvene deira, ormar og blautdyr. Smådyr blir ete heile, medan større dyr blir slått mot bakken eller hakket. Når dei søkjer i blad på bakken, brukar dei nebba, og ikkje føtene sine, og kan til og med bruke nebbet til å sile gjennom jord ned til 2–3 cm i djupne
Reproduksjon og vernestatus
Tinamuar legg fleire egg i reir på bakken mellom gras og blad, og hannen vil ruge egga. Han forlèt reiret for å søke føde og kan vere borte i periodar på frå 45 minutt til 5 timar. Til vanleg vil dei ikkje dekkje til egga når dei forlèt reiret, sjølv om egga ikkje har kamuflasjefarge. Hos dei fleste artane er hannane polygame og hoene er polyandriske. Egga har tiltrekkjande farge, er einsfarga og har ein hard glans som porselen. Ungane er godt utvikla ved klekking, og kan gå kort etter klekking. Vitskapsfolk trur dei er sjølvstendige innan 20 dagar.
IUCN har klassifisert 7 av dei 47 tinamuartane som sårbare, i tillegg er 7 nær trua. Hovudgrunnene til status sårbar eller nær trua for desse artane er oppstykking av habitat og inngrep frå menneske. Menneske jaktar på tinamuar utan at det har særleg innverknad på populasjonen.