cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laurasia
Oppbryting og samankomst
I kambrium låg Laurasia nær ekvator og byrja å bryte sundt. Nord-Kina og Sibir dreiv så lenger nord enn noko kontinent hadde vore dei siste 500 millionar åra. I devontida låg Nord-Kina nær polarsirkelen og var det nordlegaste landområdet gjennom karbonistida mellom 300 og 280 millionar år sidan. Ein har derimot ikkje funne spor etter isbredanning på desse kontinenta i denne perioden. Laurentia og Baltica slo seg derimot saman på denne tida og Appalachane vart danna, samt dei store kolførekomstane i Vest-Virigina, Storbritannia og Tyskland. Sibir flytta seg sørover og slo seg saman med Kazakhstania og danne eit lite kontinent som ein meiner vart danna i silur gjennom omfattande vulkansk aktivitet. Då desse to kontinenta slo seg saman var Laurasia nesten danna på nytt, og ved byrjinga av trias, vart Aust-Kina ein del av Laursia, som så kolliderte med Gondwana i sør og danna Pangea.
Siste oppbryting
For rundt 200 millionar år sidan starta Pangea å bryte sundt. Mellom austlege område av Nord-Amerika og nordvestlege delar av Afrika danna Atlanterhavet seg, sjølv om Grønland og Europa framleis var knytt saman. Europa og Grønland skilde lag for om lag 60 millionar år sidan (i paleocen). Til slutt delte Laurasia seg opp i dei to landmassane som har gjeve namn til kontinentet, Laurentia (i dag Nord-Amerika) og Eurasia (utanom India og Arabia).
Potteplante
Potteplantar er plantar som blir dyrka i små eller store ilåt av menneske som pynt eller trivselsskapar. Ein kan dyrka dei fleste plantar i krukker både inne og ute, men i Noreg og andre land med kjølig klima er det vanlegast å ha plantar frå varmare område som potteplantar og dyrka dei innomhus.
Robert E. Lee
Robert Edward Lee var ein amerikansk offiser og den mest framgangsrike generalen for Sørstatane under Den amerikanske borgarkrigen. Han var øvstkommanderande for Army of Northern Virginia, denne avdelinga stod for større delar av dei offensive operasjonane til denne sørstaten. Lee blei til slutt kommanderande general for alle styrkane til sørstatane. Etter krigen jobba han for forsoning, og dei siste åra sine var han rektor på ein høgskole (college). Lee er ein berømt person i USA til dags dato.
Asbjørn Kloster
Han vart fødd på garden Boknaberg i Bokn kommune, og i åtteårsalderen flytta han med familien til Rennesøy. Etter konfirmasjonen flytta han til Stavanger, der han arbeidde som handelsbetjent, fyrst hjå faren og seinare andre stader. I 1845 kom han i kontakt med kvekarar og fekk ei andeleg oppvakning som han sjølv tidfesta til 15. juni 1845. I 1846 vart han rekruttert til eitt års studie i England av tre kvekarar som på vitjing i byen. Studia var fyrst på ein landbruksskule og seinare på kvekarskule nær Carlisle.
Dei komande tretten år, leidde Kloster kvekarskulen i Stavanger. Etterkvart var det mange som søkte seg inn på skulen, og Kloster utarbeidde sjølv delar av undervisningstilfanget.
Kloster tok initiativ til skipinga av Den første norske avholdsforening, som fann stad 29. desember 1859 i Stavanger. I 1860 byrja Kloster å gje ut fråhaldsbladet som seinare fekk namnet Menneskevennen.
Det Kloster dreiv med representerer fleire trekk ved 1800-talet i Noreg, og den korte formelle utdaninga hans var karakteristisk for hans generasjon, men var samstundes ikkje noko hinder for rolla han spelte i framveksten av motkulturrørsla i Noreg.
Asker Skiklubb
Asker Skiklubber eit idrettslag i Asker kommune som satsar på breddeidrett, inkludert både fotball, friidrett og orienteringsløp.
Skiklubben vart stifta i desember 1889 på initiativ frå skiløparen og skisportpioneren Laurentius Urdahl, som òg var formannen i klubben i åra 1890-93. I 1923 kjøpte klubben sine fyrste areal i Asker sentrum, samstundes som fotball og friidrett blei tekne opp på programmet gjennom innlemminga av Asker Idrettsforening. Etter krigen kjøpte skiklubben eit område der det blei bygd fotballstadion og løpebanar, kalla Føyka. Skiklubben har med dette blitt ein av dei største eigdomseigarane i Asker sentrum.
Skiklubben har gradvis vakse fram til å vere Noregs største idrettslag, med 5 432 medlemmer (31-12-06) og 17 ulike aktivitetar organisert gjennom ulike idrettsgrupper: alpint, bandy, barneidrett, fotball, friidrett, hopp, handball, kajakk, langrenn, orientering og skiorientering, skiskyting, trim, turløp og volleyball. Til saman organiserer Skiklubben 7000 aktivitetar for medlemane. Klubben arrangerer turorinteringsløpet Askeladden saman med Asker Turlag.
Grevskap
Eit grevskap var opphavleg eit område styrt av ein greve, og har seinare i større grad blitt knytt mest til tittel til greven.
I det tysk-romerske riket fanst det fleire grevskap som var de facto-suverene statar inntil 1803. Fleire engelsktalande land bruker framleis county, 'grevskap', som namn eller tittel på administrative einingar.
I Noreg har det eksistert to grevskap: Laurvigen grevskap og Jarlsberg grevskap.
Pål Grotnes
Pål Grotnes er ein norsk ishockeyspelar frå Lørenskog som er spelar som målvakt hjå Stjernen Hockey og Noregs herrelandslag i ishockey. Under verdsmeisterskapet i ishockey i 2008, vart Grotnes kalla "the Carpenter" av den kanadiske pressa, etter at dei oppdaga at han jobba som snikkar ved sida av ishockeykarriera.
Ane Dahl Torp
Ane Dahl Torp er ein norsk skodespelar frå Bærum. Ho har jobba både ved Teatret vårt i Molde og Det Norske Teatret, men har sidan blitt meir kjent som filmskodespelar. Vinteren 2006 var ho aktuell i den kvinnelege hovudrolla i Gymnaslærer Pedersen, ein film basert på ein roman av Dag Solstad.
Ho er dotter til språkvitaren og lingvistikkprofessoren Arne Torp.
Ostrava
Ostrava (tysk Ostrau, polsk Ostrawa) er den tredje største byen i Tsjekkia og det administrative senteret i regionen Mähren-Schlesien. Han ligg der elvane Ostravice, Oder og Opava renn i hop. Historia og veksten i byen har vore nært knytt til dei store førekomstane av svartkol av høg kvalitet i området rundt byen. Dette har gjeve byen utsjånad som ein industriby og kallenamnet «stålhjartet i republikken» under kommunisttida i Tsjekkoslovakia. Mange tungindustriselskap har i det siste anten vorte stengde eller omforma.
Castor (fleirtyding)
Castor kan vise til fleire ting:
Landon Donovan
Landon Timothy Donovan er ein amerikansk fotballspelar som har spela for Los Angeles Galaxy i den amerikanske proffligaen Major League Soccer, og for det amerikanske landslaget.
I 1999 vart Donovan kåra til beste spelar i U17-VM. Etter dette skreiv han under for den tyske klubben Bayer Leverkusen. Han var under kontrakt med Leverkusen i seks år, fram til 2005, men i tre år av denne tida var han lånt ut til San Jose Earthquakes i USA. I 2005 vende han tilbake til den amerikanske ligaen på permanent basis, då han skreiv under for Los Angeles Galaxy. Han vart toppskårar i MLS i 2008. Etter dette har han òg vore lånt ut til Bayern München i Tyskland i tre månader i 2009, og til Everton i ti veker i 2010. Under opphaldet i Everton vart han kåra til månadens Everton-spelar i januar.
Donovan er toppskårar gjennom tidene for USA sitt landslag, og er per 2010 den aktive spelaren som har flest landskampar for USA. Han debuterte for A-landslaget til USA 25. oktober 2000 i ein kamp mot Mexico og skåra i debutkampen. Han tok del i fotball-VM i 2002, der han skåra to mål og vart kåra til beste unge spelar i turneringa. Han tok òg del i fotball-VM i 2006. Han spelte sin landskamp nummer 100, 8. juni 2008, berre 26 år gammal.
Soul
Soul er først og fremst ein unik amerikansk musikksjanger og omgrepsapparatet er derfor amerikansk. Soul har stort sett sitt opphav i tre byar: Memphis, Macon og Muscle Shoals - byar som var regionale utpostar og låg langt bort frå den store plateindustrien. Her kunne artistar, låtskriverar og produsentar få sjansen til å definere si eiga rolle utfrå eigne ressursar.
Soul har vore viktig for utviklinga av funk, disco og hiphop. Moderne soulartistar har ofte element av hiphop med i songane sine.
Friesland (fleirtyding)
Friesland kan visa til
Kvænangsfjorden
Kvænangen eller Kvænangsfjorden (nordsamisk Návuonna) er ein fjord i Kvænangen og Skjervøy kommune i Troms og Finnmark, vest for fylkesgrensa til Finnmark. Fjorden strekkjer seg om lag 74 km søraustover til Kvænangsbotn.
Fjorden har innløp mellom Hylla i vest og Ramnes i aust. Den ytre delen av fjorden ligg på austsida Arnøya og Laukøya i Skjervøy. Sør for Laukøya ligg sjølve Skjervøya og mellom denne og Store Haukøya lenger aust går fjordarmen Reisafjorden sørvestover til Storslett. Spildra er ei anna øy som ligg midt i fjorden der han byrjar å skjere seg innover i fastlandet, medan Rødøy ligg lenger nordvest. I området ved desse øyane går det mange fjordarmar austover. Lengst nord ligg Olderfjorden, så kjem Reinfjorden, Jøkelfjorden som er den lengste av desse og som strekkjer seg inn til Øksfjordjøkelen, Lille Altafjorden og Burfjorden.
Sør for Spildra ligg øya Skorpa og litt lenger inn øya Nøklan. Sør for Nøklan går Badderfjorden austover. I områda nord for Badderfjorden er det få busetnader ved sjølve fjorden, men i dette området er det fleire bygder og grender. Undereidet og Sekkemo er to grender ved Badderfjorden i aust, medan Sørstraumen. Ved Sørstraumen kryssar E6 fjorden via den 440 meter lange Sørstraumen bru. Innanfor Sørstraumen ligg Årøyan midtfjords og grenda Kjækan ligg på austsida. Frå her går det smale sundet Lillestraumen inn til den inste delen av fjorden kalla Sørfjorden.
Hyllestad
Hyllestad er kommunesenteret i Hyllestad kommune i Vestland. Staden ligg inst i Hyllestadfjorden og har vegsamband til Lavik i Høyanger kommune og Flekke i Fjaler kommune via Riksveg 607.
I Hyllestad ligg ymse kommunale tenester og Hyllestad kyrkje frå 1880. Hyllestad har vore kyrkjestad frå mellomalderen, men medan kyrkja sidan 1880 har stått på garden Myklebust stod ho tidlegare på garden Hyllestad, kring ein halv kilometer lenger nordaust. Hyllestad er ganske ny som tettbygd stad. Det var i 1970-åra at det vart bygd kommunehus, ungdomsskule, bank, post, butikk og byggjefelt på staden.
Shaoxing
Shaoxing er ein kinesisk by i provinsen Zhejiang ved Kina sin kyst mot Austkinahavet. I 2004 var folkesetnaden innan bykjerna rekna til til 351 000 i 2004, medan heile storbyområdet hadde 4,3 millionar innbyggjarar. Den vidgjetne poeten Lu Yuo var frå Shaoxing.
Johnny Hide
Johnny Palmar Hide er ein norsk pop-musikar frå Gjerdsvika på Sunnmøre. Han starta opp bandet Number Seven Deli på starten av 1990-talet. Han deltok i Melodi Grand Prix 2010, og klarte å kome til sistesjansen, men vart slått ut der.
Oasis av Tangerine Dream
Oasis er det 55. albumet totalt og det 22. filmmusikkalbumet til det tyske electronicabandet Tangerine Dream, utgjeve i 1997 på TDI, bandet sitt eige selskap.
Langfredagsfjære
Langfredagsfjære eller langfredagsfjøre er eit etablert omgrep for storfjære. Det er mykje brukt langs Helgelandskysten og i Salten, der det kvart år er storfjære ved påsketider, men òg i andre delar av Noreg er uttrykket vanleg.
David Morris Lee
David Morris Lee er ein amerikansk fysikar ved Yale University frå 1959. Lee mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene Douglas D. Osheroff og Robert C. Richardson.
Langfredagsfjære
Storfjæra på langfredagen har fleire årsaker: Storfjøra i februar og mars vert kalla gjøfjøre. Gjø kjem av det norrøne månadsnamnet gjømånad.
David Morris Lee
På byrjinga av 1970-talet arbeidet Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendeler av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.
Oasis av Tangerine Dream
Musikken var laga for ein video med landskapsbilete av det sørvestlege USA kalla Oasis. Denne kom ut på VHS nokre månader før albumet før. Musikken er hovudsakleg rytmisk og sequencer-driven. Albumet kom ut på ny i 1998 med bonussporet «Chia Maroon», som verken var i videoen eller på den første CD-utgåva. I mars 2009 kom albumet ut på ny med eit anna plateomslag.
Alkoholisme
Alkoholisme er ei form for rusavhengnad som øydelegg fysisk og psykisk helse. Det medfører fysisk avhengnad til alkoholhaldig drykk med utvikling av stofftoleranse og alkoholabstinens om ein ikkje får stoffet. Verdsorganisasjonen for helse rekna ved byrjinga av 2000-talet at 140 millionar menneske i verda lei av alkoholisme.
Bakkebyfjorden
Bakkebyfjorden er ein fjordarm av Reisafjorden i Nordreisa kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 3 km vestover til bygda Bakkeby i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Seljeholmen i nord og Bonnikaholmen i sør. Det ligg fleire gardsbruk på nordsida av fjorden, mellom anna Ytre Bakkeby. Riksveg 866 går langs nordsida av fjorden.
Neulengbach
Neulengbach er ein by og ein kommune i distriktet St. Pölten-Land i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 51,7 km² og over 8 000 ibuarar. Byen Neulengbach ligg 36 km vest om Wien.
DS «Castor» (1875)
DS «Castor» var eit dampskip bygd som «Rugenwalde» av Short Brothers i Sunderland og levert for E. Hemptenmacher i Rugenwalde i Tyskland i juli 1875.
Skipet vart kjøpt av Det Bergenske Dampskibsselskab i 1887 for 36 500 kroner. Dette var det første eigentlege lasteskipet som vart kjøpt inn av Bergenske for ruta Kristiansund - Hamburg.
Skipet var det første av fem skip for Bergenske som var kalla opp etter stjerna Castor.
Historie
I 1892 fekk skipet ein ny kjel på 100 pund. «Castor» grunnstøytte ved Blyth i 1897. Ein 76-tommars kjøl og 22 plate vart erstatta og skipet vart sett i fart att. I 1901 fekk skipet ny donkeykjele frå.
17. mars 1905 forliste «Castor» på Listerrauna ved Farsund på reise mellom Bergen og Oslo med jernbaneskjener.
Sjå òg
For andre skip kalla «Castor», sjå Castor (fleirtyding)
Balansert straum
Balansert straum er i atmosfærisk dynamikk ei idealisering av atmosfæriske rørsler der kreftene som verkar på ein luftpakker i balanse. Idealisert, stasjonær balansert straum er ofte ein god tilnærming og er nyttig til å kvalitativt forstå atmosfæriske rørsler.
Rørslelikningane i naturlege koordinatar
,
Uttrykka kan delast opp som følgjer:
I dei følgjande utleiingane reknar vi straumen som stasjonær. Det vil sei at straumlinjene ikkje endra seg og at ein ikkje tar med tangentkrafta (slik at ). Ved å ta bort spesifikke ledd, får ein fem følgjande idealiserte straumar: Antitriptisk straum, syklostrofisk straum, geostrofisk straum, gradientstraum og tregleiksstraum.
Antitriptisk straum
Antitriptisk straum skildrar ikkje-akselererande straum i ei rett linje frå høgt til lågt trykk. Antitriptisk straum er truleg den minst nytta av dei fem idealiserte tilhøva, fordi vilkåra er strenge.
Utleiing
For å få likninga for antitriptisk straum tenkjer vi oss at den antitripsiek straumen ikkje går langs kurver. Ein lèt altså krummingsradiusen gå mot uendeleg, og dermed vil sentrifugalleddet gå mot null. Vi tenkjer oss òg at det ikkje er nokre trykkgradientkrefter normalt på trajektorien, eller vi tar bort. Vi tar òg bort corioliskrafta. Til slutt tenkjer vi oss at trykkgradientkrafta normalt på trajektorien til pakken og friksjonskrafta er i perfekt balanse. Dermed vert likninga for antitriptisk straum:
.
Bruk
Antitriptisk straum kan nyttast til å skildre nokre grenselagsfenomen som t.d. solgangsbris og ekmanpumping.
Rodi
Rodi (rodi: Rodi) er eit språk som tradisjonelt har vore bruka av den undergruppa av romanifolket som tradisjonelt er basert langs kysten av Noreg (småvandriar, fantar) og som ofte reiser hovudsakleg lokalt. Rodi viser færre fellestrekk med romanés enn det austlandske og vestsvenske romani rakripa gjer, men viser til attergjeld meir slektskap med jenisch — som da òg har vore føreslege som det språklege opphavet åt rodi. Strukturelt ligg rodi nærmare norsk enn romani rakripa gjer, men rodi skil seg likevel ut som eit eige språk i større grad enn fallet er med språkforma månsing. Av trekk som understreker rolla rodi har spela som løynspråk kan nemnast at talorda frå éin til ti gjerne har vore bytte ut med samiske former. I praksis utgjer språka rodi og romani rakripa eit dialektkontinuum; Eilert Sundt si oppsummering av «Skøiersproget» (rodi) tek slik utgangspunkt i dei ordformene som er mest ulike romani rakripa, mens Gjest Baardsen si skildring av «Skøiersproget» ligg svært tett opp til romani rakripa med unntak av pronomena og ein del andre ord.
Balansert straum
Syklostrofisk straum
Nokre småskala rotasjonsfenomen kan skildrast syklostrofisk. Syklostrofisk balanse kan ein få i system som tornadoar, støvkvervlar og skypumper.
Rodi
Grammatikk
Grammatikken står i sterk motsetnad til ordtilfanget i rodi på same vis som i romani rakripa; både syntaksen (setningsoppbygginga) og morfologien (systemet av bøyingsendingar) er i det store og heile av vestskandinavisk type.
Balansert straum
Utleiing
For å få syklostrofisk balanse tar ein bort ledda for friksjon, coriolis og tangentiell trykkgradient. Rørslelikninga vert då redusert til:
,
som gjev
Rodi
Pronomen
Av andre pronomen kjenner vi til gutto (‘kven?’), og gunnis (‘kvar?’).
Balansert straum
Bruk
Sidan syklostrofisk straum ignorerer corioliseffekten er han avgrensa til bruk på låge breiddegrader eller på liten skala. Syklostrofisk straum eller balanse vert ofte nytta til å studere småskala, kraftige kvervlar, som støvkvervlar, tornadoar og skypumper. nytta den syklostrofiske fartslikninga som grunnlag for ein teori om skypumper. nytta den syklostrofiske tilnærminga for å rekne ut den maksimale vinden til store tornadoar som passere nær Allison i Texas i juni 1995.
Geostrofisk straum
Geostrofisk straum skildrar rettlinja straum parallelt til dei geopotensielle høgdelinjene. Dette skjer ofte i den øvre troposfæren og meteorologar nyttar ofte den geostrofiske og kvasi-geostrofiske teorien.
Utleiing
I den øvre troposfæren kan ein ofte sjå bort frå friksjon og krumming. Ved å tenkje seg stasjonær straum parallelt til dei geopotensielle høgdelinjene står ein att med:
Rodi
Talord
Av talord er dei indoariske formene delvis bruka i orda jækk (‘1’, éin) og dy (‘2’, ‘to’). Generelt har likevel talord lånte frå samiske språk vore meir bruka.
Balansert straum
Gradientstraum
Geostrofisk straum er hovudsakleg ei grei tilnærming i den øvre troposfæren. Han er likevel ein straum som er parallell til isobarar, noko straumen sjeldan er. Gradientstraum tar med krumminga i straumen og generelt ein meir nøyaktig tilnærming enn geostrofisk straum. Matematisk er derimot gradientstraumen meir komplisert og geostrofisk straum er berre litt mindre nøyaktig, så gradienttilnærminga vert ikkje like ofte nytta.
Utleiing
Vi tenkjer oss at straumen ikkje er utsett for friksjon og stryømer parallelt til dei geopotensielle høgdelinjene. Løyser vi den resterande rørslelinkninga får vi:
for V får vi:
Ikkje alle løysingar av gradientvindenlikninga gjev rimelege resultat. For vanleg syklonk og antisyklonsk rotasjon kan ein vise at den geostrofiske vindlikninga underestimerer den verkelege vinden i syklonsk rotasjon og overestimerer den faktiske vinden i antisyklonsk rotasjon.
Bruk
Gradientvinden er nyttig for å studere atmosfærisk straum rundt høg- og lågtykkssenter, særleg i område der krummingsradiusen til straumen rundt trykksenteret er liten og den geostrofiske tilnærminga ikkje lenger kan nyttast med stor nøysemd.
Utleiing
Ved å sjå bort frå trykkgradientkrafta ( og ) og friksjonskrafta står vi igjen med:
som gjev oss
Bruk
Sidan atmosfæriske rørsler i stor grad kjem av trykkgradientkrefter er ikkje tregleiksstraum særleg nytta i atmosfærisk dynamikk. Ein har derimot oftare tregleiksrørsler i havet, der straumane ofte er driven meir av overflatevind enn av trykkskilnadar.
Johann Palisa
Johann Palisa var ein astronom som oppdaga heile 122 asteroidar. Han var fødd i Tropau (noverande Opava) i Austerriksk Schlesien (no i Tsjekkia), og busette seg seinare i Wien.
Den første asteroiden oppdaga han i 1874, og namnsette han etter heimlandet sitt. Asteroiden blei heitande 136 Austria. Palisa oppdaga sin siste asteroide, 1073 Gellivara, i 1923. Sidan blei 914 Palisana oppkalla etter astronomen.
Podtatranská kotlina
Podtatranská kotlina er eit bekken nord i Slovakia som er ein del av Fatra-Tatra-området i Dei indre vestlege Karpatane.
Podtatranská kotlina strekkjer seg frå aust til vest og er om lag 80 km lang og rundt 10 km brei.
Området grensar til
Bekkenet er delt inn i tre område: Liptovská kotlina (Liptovbekkenet), Popradská kotlina (Popradbekkenet) og Tatranské predhorie (Tatra Piemonte).
Den gjennomsnittlege høgda på bekkenet er 700-800 meter over havet. Det lågaste punktet er nær Ružomberok på 475 moh og det høgaste nær Štrba på rundt 900 moh.
Opphavleg var området skogkledd, men er i dag avskoga for å nyttast til jordbruk.
Av byar i området finn ein Ružomberok, Liptovský Mikuláš, Liptovský Hrádok, Svit, Poprad, Kežmarok, Spišská Belá og Podolínec.
Galleberg
Galleberg er ein importør av sjokolade og sukkervarer. Selskapet, som vart starta av Jørgen Galleberg i 1922, held i dag til i Industriveien på Skedsmokorset.
Frederick Reines
Frederick Reines var ein amerikansk fysikar. Reines mottok Nobelprisen i fysikk i 1995 for påvisinga av nøytrinoar. Han delte prisen med landsmannen Martin Lewis Perl.
Reines tok ein Master of Science i fysikk i 1941 og tok seinare ein doktorgrad i fysikk ved New York University i 1944. Han byrja å jobbe ved Los Alamos Scientific Laboratory under leiing av Richard Feynman og deltok i Manhattanprosjektet for å produsere den første atombomba.
Hypotesen om eksistensen til nøytrinoet er frå 1930-talet. Nøytrino «oppstod» som ein hypotetisk partikkel i eit brev frå 1930 av Wolfgang Pauli (Nobelprisen i 1945). På den tida var det kjend at mange atomkjerner enda sine liv ved å sende ut eit elektron. Denne prosessen, som vert kalla betahenfall, gav forskarane mykje hovudbry, mellom anna ved at dei heilage lovene i fysikken – energiprinsippet – ikkje syntes å gjelde. For å gjenoppretta orden i lovboka til fysikken kom Pauli med det han kalla ei «desperat løysing» – kjernen sendte ikkje ut elektronet aleine. Den vart følgd av ein annan småpartikkel, som ikkje hadde elektrisk ladning og reagerte særs lite med sine omgjevnader. Den vesle partikkelen, som etter kvart fekk namnet nøytrino, tok ein del av energien med seg og forsvann sporlaust i det tomme inkje. Energibalansen vart som forventa, berre ein tok omsyn til den delen som nøytrinoet hadde tatt med seg.
Det drygde enno heilt til 1956 før Reines og hans kollega Clyde L. Cowan lukkast med å påvise eksistensen tli nøytrinoet.
Periode i geologi
Ein periode i geologi er eit tidsavsnitt i jorda si historie. Periodane varer mellom 20 og 200 millionar år og er ein del av ein geologisk æra, som igjen er ein del av eit eon. Periodane vert igjen delt inn i epokar, som igjen vert delt inn i geologisk alder eller stadium.
Fanerozoikum er den yngste av eona og vert t.d. vanlegvis delt inn i tre æraer og elleve periodar. Ein av æraene er paleozoikum, som er delt inn seks periodar vist i tabellen til høgre.
Vitskapen som forskar på og definerer periodar er stratigrafien.
Eit system omfattar lagrekkja som vart danna under den tilsvarande perioden.
Douglas D. Osheroff
Douglas D. Osheroff er ein doktor i fysikk ved Cornell University frå 1973. Osheroff mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene David M. Lee og Robert C. Richardson.
På byrjinga av 1970-talet arbeidde Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendelar av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.
M.S. Subbulakshmi
Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi var ein vidgjeten indisk karnatisk songar. Ho er best kjend under kortnamnet M.S. Subbulakshmi eller berre M.S..
Liv og musikk
M.S. kom frå ein musikalsk familie i den gamle tempelbyen Madurai i Tamil Nadu. Ho byrja å syngja svært tidleg, og opptredde offentleg første gongen då ho var tretten, saman med mora si, som spelte vina. Ho lærte karnatisk musikk under Semmangudi Srinivasa Iyer og sidan hindustanimusikk under Pandit Narayan Rao Vyas.
Berre sytten år gammal debuterte ho på det prestisjefylte Madras Music Academy. Ho vart snart tilboden roller i indiske filmar, der songen er svært viktig. Den største prestasjonen hennar var i Meera frå 1945, der ho spelte Bhaktha Meera og song dei viktige Meera-bhajanane.
Etter denne store filmrolla trekte M.S. seg tilbake frå filmen og vigde livet sitt til musikken. I 1968 blei ho, som første kvinne, vald til president for Madras Music Academy-konferansen. Ho heldt konsertar over heile verda, mellom anna i generalforsamlinga i SN, Royal Albert Hall i London, Carnegie Hall i New York, og under Indiafestivalen i Moskva i 1987. I India lukkast ho i å gjera den karnatiske musikken kjend og verdsett også i Nord-India.
M.S. er særleg kjend for dei religiøse lovsongane sine, som Bhaja Govindam (ein filosofisk song om Govinda, også kjend som Krishna), Vishnu sahasranama (dei tusen namna til Vishnu) og Venkateswara Suprabhatham (morgonsong til ære for Vishnu). Under opptredinga si i SN framførte ho fredssongen Maithreem Bhajatha av Kanchi Paramacharya, som ho var ein ihuga tilhengjar av. Ho har framført songar på fleire indiske språk, som tamil, malayalam, kannada, telugu, sanskrit, hindi, bengali og gujarati. Mykje av det ho tente på opptaka sine, vart gjeve vidare til frivillige organisasjonar.
M.S. var gift med Sadhasivam, ein fridomskjempar, som ho hadde treft i 1936. Dei to var barnlause, men svært knytte til kvarandre. Då Sadhasivam døydde i 1997, etter over femti års ekteskap, slutta M.S. heilt å opptre. Ho døydde i desember 2004 etter kort tids sjukdom.
Utmerkingar og lovprisingar
M.S. fekk fleire prisar for songen sin. Nokre av dei største var Sangeetha Kalanidhi («Musikalsk skatt» - M.S. var den første kvinna som fekk prisen), Padma Bhushan og Padma Vibhushan frå den indiske staten. Ho fekk òg æresdoktorat ved fleire indiske universitet.
Andre indiske musikarar sette henne òg høgt. Lata Mangeshkar kalla henne tapaswini (ei kvinne vigd til det spirituelle), Ustad Bade Ghulam Ali Khan meinte ho var Swaralakshmi (gudinna av notane), og Kishori Amonkar kalla henne aathvaan sur, den åttande noten som står over alle dei sju andre på skalaen.
Framføringa hennar av dei viktige Meera-bhajanane blir sett stor pris på den dag i dag, og skal ha rørt Mahatma Gandhi så mykje at han bad henne syngja Hari Tum haro Jan ki bheer (Herre, frels menneskja frå frykta). Han vart fortald at ho ikkje kunne denne songen. Gandhi svarte straks at «Eg vil mykje heller høyra Subhulakshmi tala songen enn å høyre han sungen av andre.»
Den første statsministeren av det frie India, Jawaharlal Nehru, skal ha vorte så begeistra etter ei framføring i Delhi at han etterpå bøygde seg for M.S. og sa: «Kva er eg, berre ein statsminister, framfor dronninga av musikken.»
Robert Southey
Robert Southey var ein engelsk diktar av den romantiske skulen, og ein av dei såkalla «Lake Poets». Sjølv om han ikkje er så namngjeten som til dømes sin samtidige William Wordsworth, så er diktinga hans framleis populær.
Kona til Southey, Edith, var syster til kona til Coleridge. Southey-familien sette bu i Greta Hall i Keswick i Lake District, og levde på ei lita inntekt. Frå 1809 skreiv han for Quarterly Review, og i 1813 hadde han vorte så kjend at han vart utnemnd til Poet Laureate.
I 1819 vart Southey venn med sivilingeniøren Thomas Telford, og slutta seg til han på ein lang reise for å sjå på ymse prosjekt i Dei skotske høglanda. Southey førte dagbok og skreiv ned observasjonane sine.
I 1838 døydde Edith, og Southey gifta seg med Caroline Anne Bowles, som også var diktar. Mange av dikta til Southey blir framleis lesne av skulebarn. Dei best kjende er «The Inchcape Rock» og «After Blenheim», som truleg er eit av dei første antikrigsdikta som finst.
Oksfjorden
Oksfjorden kvensk Aksuvuono, nordsamisk Ákšovuotna) er ein fjordarm på austsida av Reisafjorden i Nordreisa kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 5 km austover til Oksfjordbotn.
Fjorden har innløp mellom Årneset i nord og Klubben i sør. Like sørvest for Klubben går Straumfjorden sørover. Grendene Arneng og Hamn ligg på nordsida av fjorden. På sørsida er det berre spreidde busetnader.
E6 går langs sørsida av fjorden inn til Oksfjordbotn, medan fylkesveg 7954 går langs nordsida.
Nullmeridianen
Nullmeridian er den meridianen som lengdegradane blir rekna frå. Sidan 1884 har all lengdregradfastsetjing på jorda hatt Greenwich-meridianen som utgangspunkt, nullmeridian. Nullmeridianen går gjennom Greenwich-observatoriet i London, nærare bestemt hovudakselen på det store teleskopet i observatoriet. Lengdegradane rekna frå pol til pol er 20 000 km.
Landshut
Landshut er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Isar i regionen Niederbayern, der han er hovudstad. Landshut ligg om lag 70 km nordaust for München
I tillegg er byen administrativt sete for landkreisen Landshut. Landshut er den største byen i Niderbayern etterfølgd av Straubing og Passau, i tillegg til den største byen i Aust-Bayern etter Regensburg.
På grunn av det karakteristiske byvåpenet vert byen stundom kalla «Trehjelmsbyen» (Dreihelmenstadt).
Historie
Byen Landshut og slottet Trausnitz vart grunnlagd i 1204 av Ludvig I Wittelsbach av Bayern. Alt i 1231 vart byen residens for Wittelsbach og i 1255 då hertugdømet Bayern vart delt i to, vart Landshut hovudstad i Niederbayern. Hertug Henry XVI var den første av tre kjende, rike hertugar som styrte Bayern-Landshut på 1400-talet. Hertug Georg av Bayern gifta seg med den polske prinsessa Jadwiga Jagiellon i 1475 i Landshut og heldt ein av dei flottaste festivalane i mellomalderen (kalla Landshuter hochzeit). Etter Georg døydde oppstod det ein kort krig før byen vart ein del av Bayern-München. Ludvig X av Bayern bygde Landshut Residens i 1537-1543 etter han hadde vitja Italia. Ludvig bygde det første renessansepalasset nord for Alpane etter Palazzo Te i Mantova. Vilhelm V av Bayern oppgraderte Burg Trausnitz frå ein gotisk festning til eit renessansebyggverk der han budde då han var kronprins i ti år fram til 1579. Etter dette var Landshut mykje mindre viktig fram til Ingolstadt Universitet vart flytta til Landshut i 1800. Alt i 1826 vart derimot universitetet flytta til München.
Under den andre verdskrigen låg det ein underavdeling av Dachau konsentrasjonsleir i byen, som gav slavearbeidarar til den lokale industrien. Sidan München internasjonale flyplass opna nær Landshut i 1992 har byen vore attraktiv for forretningsselskap.
Robert Coleman Richardson
Robert C. Richardson er ein amerikansk doktor i fysikk ved Duke University, frå 1966.
Sevilla
Sevilla er det kunstnariske, kulturelle og økonomiske senteret i det sørlege Spania. Han er regionshovudstad i Andalucía og i provinsen Sevilla. Byen ligg på sletta ved elva Guadalquivir, om lag 7 meter over havet. Innbyggjarane i byen vert kalla sevillanos (feminin form Sevillanas) eller Hispalenses. Byen har kring 700 000 innbyggjarar, men i storbyområdet bur det i underkant av 1,5 millionar menneske. Det gjer Sevilla til den fjerde største byen i Spania.
Robert Coleman Richardson
Richardson mottok Nobelprisen i fysikk i 1996. Grunngjevinga til Kungliga Vetenskapsakademien for Nobelprisen var oppdaginga av superfluid i helium-3. Han delte prisen med landsmennene Douglas D. Osheroff og David M. Lee.
På byrjinga av 1970-talet arbeidde Lee, Osheroff og Richardson i lågtemperaturlaboratoriet ved Cornell University. Her oppdaga dei at heliumisotopen helium-3 kan bli superfluid ved ein temperatur som berre ligg rundt to tusendelar av ein grad over det absolutte nullpunktet. Dette superfluide kvantehydrogenet skil seg frå den som vart oppdaga og studert på 1930-talet, og som hadde rundt tusen gonger høgare temperatur enn den normale heliumisotopen helium-4. Den nye forma av helium-3 har særs spesielle eigenskapar som ikkje kan forklarast med klassisk fysikk, men krev kvantefysikkalske forklaringar.
Sevilla
Byen var setet for Verdsutstillinga i 1929 og EXPO´92, som vart arrangert sommaren 1992.
To av dei betre fotballlaga i Spania finst i byen, Real Betis Balompié og Sevilla FC, begge spelar i den øvste spanske divisjonen.
Sevilla har tre bygningar på UNESCO si verdsarvliste: La Catedral, El Alcázar og El Archivo General de Indias. De tre bygningane ligg like nær kvarandre i sentrum av Sevilla.
Sørvest for byen ligg Morón flybase.
Historie
Sevilla er meir enn 2000 år gammal. Dei forskjellige folkeslaga som har dominert byen i alle desse åra har gjeve byen ein særeigen atmosfæren med eit stort bevart historiske senter. Byen har vore mykje påverka av arabisk kultur, noko einkan sjå i dei mest kjende monumenta og stadane.
Byen vart i romartida kalla Hispalis. Den nærliggande romarbyen Italica er velbevart og gjev eit inntrykk av korleis Hispalis kan ha sett ut i den seinare romerske perioden. I Sevilla finst i dag restane etter ein romerske akvedukt.
Etter at vandalane og vestgotarane erobra den romerske provinsen Hispania Baetica på 400- og 500-talet, vart byen erobra av maurarane i 712 og fekk då namnet Išbīliya (إشبيلية), som det noverande namnet «Sevilla» kjem frå. Det var eit viktig senter i det muslimske Andalucía og var verande under muslimsk kontroll, under dynastia til umayyadane, almoravidane og almohadane før han fall til Fernando III i 1248. Byen har mange spor etter maurarane, mellom anna store delar av bymuren.
Etter reconquista utvikla byen seg vidare og det vart bygd fleire offentlege bygg, som kyrkjer. Mange av kyrkjene var i Mudéjar-stil. Seinare opplevde byen ei gullalder som førte mykje rikdom til byen. Dette kom av at Sevilla hadde monopol på handel med dei spanske områda i Den nye verda. Etter at Guadalquivir vart fylt med mudder vart det økonomiske nedgangstider i byen.
Den store pesten i Sevilla i 1649 tok livet av nesten halve byen og han kom seg ikkje skikkeleg på fote att før tidleg på 1800-talet.
På 1800- og 1900-talet vart Sevilla industrialisert og folketalet voks.
Sevilla fall raskt for troppane til general Francisco Franco i byrjinga av den spanske borgarkrigen i 1936, sidan han var ein av dei første byane invasjonsstyrken frå Marokko kom til. Etter at byen først var erobra, auka motstanden i arbeidarklassen i byen ei stund, før sterke represaliar stoppa dette.
Rudolph the Red-Nosed Reindeer
«Rudolph, the Red-Nosed Reindeer» er ein song skriven av Johnny Marks, basert på historia Rudolph the Red-Nosed Reindeer som vart publisert av Montgomery Ward Company.
Historie
I 1939 skapte svogeren til Marks, Robert L. May, Rudolph for Montgomery Ward og Marks valde å skrive ein song om Rudolph. Marks var ein radioprodusent som skreiv fleire andre populære julesongar.
Songen hadde opphavleg ein introduksjon, som nemnte namna på dei åtte reinsdyra:
«You know Dasher and Dancer and Prancer and Vixen,
But do you recall
The most famous reindeer of all?»
Songen vart sungen av Harry Brannon på radio i New York City tidleg i november 1949, før Gene Autry spelte inn den store hitversjonen av songen jula 1949. Denne nådde toppen av singellista. Versjonen til Autry er òg den einaste songen som har lagt på toppen av singellista ei veke og så falt heilt ut av lista veka etter.
Songen vart òg framført den 6. desember 1949 på radiosendinga Fibber McGee and Molly av Teeny (Marion Jordan si jenterolle) og vokalgruppa The Kingsmen. Teksten varierte stort frå Autry-versjonen.
Autry si innspeling selde 1,75 millionar eksemplar den første jula og selde etter kvart totalt 12,5 millionar eksemplar. I lag med andre versjonar har salstala for songen overstige 150 millionar eksemplar, berre bak Bing Crosby sin «White Christmas».
Norsk versjon
Songen er omsett til norsk av Egil Hagen og Arne Bendiksen som «Rudolf er rød på nesen». Bendiksen spelte sjølv inn «Rudolf er rød på nesen» med Egil Monn-Iversens orkester på singlen Triola TN-122 og EP-plata Vintereventyr (Triola TNEP-1005).
Argentina
Argentina er eit land i Sør-Amerika som ligg mellom Andesfjella i vest og Atlanterhavet i sør og aust. Det grensar til Bolivia, Brasil, Chile, Paraguay og Uruguay. Namnet Argentina kjem frå det latinske ordet for sølv, argentum. Landet fekk namnet på grunn av at dei første koloniherrene trodde landet var rikt på sølv.
Geografi
Argentina er det nest største landet i Sør-Amerika etter areal, berre Brasil er større. Det er det åttande største landet i verda. Frå nord til sør er det rundt 340 mil. Det finst store variasjonar i landskapet, frå fjellandskap til pampas og frå tropisk regnskog til forblåst kyst.
Historie
Argentina var ein spansk koloni frå 1516 fram til 1816, då landet fekk sjølvstyre. Fram til den andre verdskrigen opplevde landet interne motsetnader. Desse motsetnadene var til dels mellom konservative og liberale politikarar, og til dels mellom politikarar og militære. I perioden 1946-55 var Juan Perón president. Han kom att i denne posisjonen i 1973 men døydde året etter, og vart då etterfølgd av den tredje kona si Isabel Perón som vart styrta av ein militærjunta i 1976. Dette militærdiktaturet vart kraftig svekka etter nederlaget i Falklandskrigen i 1982. Etter valet i 1983 har Argentina vore eit demokrati. Landet opplevde ein økonomisk nedtur i 2001.
Kolonistyre 1536-1816
Den første europear som sette fot i Argentina var den spanske sjøfararen Juan Díaz de Solís, som i 1516 segla opp Río de Plata-munningen. Han vart han drepen av charrúa-indianarar. Mannskapet heisa segl heimover, men stranda på kysten av Santa Catarina i dagens Brasil. Her vart dei kjent med segna om Sølvkongen (Rey Blanco), ein hovding søkkrik på sølv. Dette gav opphavet til namnet Argentina.
Det vart gjennomført nokre ekspedisjonar og forsøk på etablere provinsielle busetnadar langs elvemunningen til Río de la Plata og elvebreidda opp Río Paraná etter denne hendinga. I 1536 grunnla spanjolen Pedro de Mendoza busetnaden Puerto de Santa María de Buen Ayre, seinare forkorta til Buenos Aires, men denne vart seinare fråflytta grunna svolt og konfliktar med indianarar. Frå før hadde dei spanske kolonistane erobra Perú og utforska stillehavskysten sørover mot Chile.
Det vart difor meir føremålstenleg å kolonisere Argentina frå vest og nordvest enn frå atlanterhavskysten. I 1553 vart Santiago de Estero grunnlagt etter fleire forsøk i regionen. Etter grunnlegginga av Córdoba i 1573 vart endeleg Buenos Aires gjenetablert. Spanjolane møtte sterk motstand mot dei mange indianargruppene og krig rådde i lengre periodar. Mykje tyder på at calchaquí-indianarane vart utrydda medan paziocas-indianarane vart deporterte som slavar. Frå før var Argentina langt tynnare folkesett enn andre område som spanjolane la under seg.
I 1776 endra Argentina sin status seg og fekk status som visekongedøme, Virreinato del Río de la Plata. Argentina var no ikkje lenger underlagt administrasjonen i Peru, men får eigen representasjon frå Spania. Denne representanten, visekongen, held til i Buenos Aires, noko som gjer at mange vedtak vert fatta lokalt. Ein eigen administrasjon vert difor bygd opp i byen. Likevel er denne strengt underlagt dei sentrale myndigheitene i Spania. Viktig her er at handel og administrasjon no ikkje lenger må gå omvegen om Peru.
Grensene for Río de la Plata samsvarar framleis ikkje med den seinare sjølvstendige nasjonalstaten Argentina. Dette visekongedømet femner om delar av dagens Uruguay, Paraguay og Argentina. Store delar av Río de la Plata låg utanfor myndigheitene sin kontroll og var busett av indianarar. Økonomien var basert på utsending av sølv, kopar og andre mineral frå gruvene i høglandet mot Peru. Langs denne ruta oppstod det ein mindre handverksindustri. I tillegg eksisterte det eit visst omfang av jordbruk og fedrift, men då som livsberge. I byen Buenos Aires var økonomien basert på utskipinga og administrasjonen, og tilhøyrande handverksarbeid.
Dei første tydelege teikna på ambisjonar om større sjølvstyre kom som ein konsekvens av britiske forsøk på invasjon av Buenos Aires i 1806-07. Representasjonen frå den spanske krona synte dårleg leiarskap og lokale argentinarar måtte ta saka i eigne hender for å forsvare byen. Visekongen vart kasta og ein ny representant vart valt av folket. Sjølv om dette ikkje tyda på krav om sjølvstyre, rådde det misnøye med Spania. Denne misnøya hadde sitt opphav i diskriminering av storparten av kolonistane. Dersom ein kolonist var fødd i Amerika vart han kalla for kreol (criollo) og rekna som annanrangs spansk borgar. Desse kreolane var av lov ekskludert frå dei viktigaste politiske og religiøse embeta. Desse embeta vart heller tildelt spanske borgarar fødd i Spania (peninsular). Dette vart oppfatta som sterkt urettferdig av kreolane. I 1810 endra likevel storpolitiske hendingar i Europa på dette. Napoleon invaderte Spania og erstatta den opphavlege kongen (Fernando VII) med sin eigen bror (José). Denne nye kongen vart aldri godkjent av kolonistane. I Río de la Plata vart kongens representant, visekongen, avsett og eit byråd sett opp. Denne hendinga er kjent som Mairevolusjonen i Argentina. Her er det likevel viktig å påpeike at dette byrådet ikkje erklærte sjølvstyre som sådan, men heller eit mellombels sjølvstyre så lenge den legitime kongen, Fernando VII, sat fanga under Napoleon. Dei skulle altså styre i påvente av at kong Fernando VII kom tilbake. Likevel var dette ikkje ein eintydig reaksjon. Fleire støtta faktisk den nye kongen i Spania. Dette enda med fleire krigar mellom ulike grupperingar. Den 9. juli 1816 erklærte likevel Argentina seg som ein sjølvstendig nasjon.
Argentina tek form som nasjonalstat 1816-1916
Frigjeringshelten og offiseren José de San Martín trekte seg tilbake etter at Argentina oppnådde sjølvstende. Men kva politisk og territoriell form det nye landet skulle ta var framleis usikkert. Ikkje berre tida etter lausrivinga frå Spania, men også resten av 1800-talet var prega av borgarkrigar mellom ulike grupperingar, oftast mellom Buenos Aires og resten av landet (el interior). Politisk og sosial makt var knytt til såkalla caudillos, autoritære leiarar som styrte kvar sin provins som sitt eige gods. I periodar kunne desse provinsane fungere nesten som sjølvstendige land. Først i 1829 byrja ei sentralmakt å ta form, men då under den svært autoritære Juan Manuel de Rosas som styrte med hard hand frå Buenos Aires.
Politikk
Den gjeldande grunnlova er frå 1853 (sist revidert i 1994) og stipulerer eit demokratisk, republikansk og føderalt styresett. I følgje denne grunnlova er dei ulike provinsane autonome, og har råderett over alle felt som ikkje grunnlova har delegert til den føderale regjeringa. Statsmakta er i prinsippet tredelt i ei utøvande, ei lovgjevande og ei dømande grein. Den utøvande statsmakta har stått svært sterkt, medan den dømande har vore under press frå dei andre to.
Det utøvande makta blir leidd av ein president og ein visepresident som er valde direkte av alle valføre. Ei valperiode er på fire år, og presidenten kan berre bli valt i ein påfølgjande periode. Grunnlova gjev presidenten stor makt gjennom både å både vere stats- og regjeringssjef. Presidenten utnemner også regjering. I tillegg til vetorett, kan presidenten også skrive ut lover (decretos). I 2007 vart Cristina Fernández den første kvinnelege valde presidenten i Argentina. Ho representerte partiet Sigersfronten (Frente para la Victoria)
Den dømande makta er leidd av Høgsterett (Corte Suprema de Justicia) med fem dommarar utnemnde av presidenten etter godkjenning med eit to tredjedels fleirtal i Senatet.
Økonomi
Den argentinske økonomien vert rekna som den tredje største i Latin-Amerika med eit bruttonasjonalprodukt på 262,3 milliardar US-dollar. Dette utgjer 6050 US-dollar per person. Tertiærnæringa gjev det største bidraget til BNP og utgjer 56 %, medan sekundærnæringa representerer 35,6 % og primærnæringa 8,4 %.
I 2007 eksporterte Argentina for 52,2 milliardar US-dollar og importerte samstundes for 43,7 milliardar US-dollar, noko som gav ein positiv handelsbalanse. Arbeidsløysa ligg på om lag 8 %.
Lääne maakond
Lääne maakond eller Läänemaa er eit av dei 15 fylka i Estland. Det ligg vest i landet og grensar til Austersjøen i nord, Harju maakond i nordaust, Rapla maakond i aust, Pärnu maakond i sør og øyfylka Saare maakond og Hiiu maakond i vest.
2,0 % av folkesetnaden i Estland bur i Lääne maakond.
Kommunar
Fylket er delt inn i tolv kommunar, der éin av dei er bykommunar og elleve landkommunar.
{|
Straumfjorden i Nordreisa
Straumfjorden (samisk Siidavuotna) er ein fjordarm av Reisafjorden i Nordreisa kommune i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 9 km sørover til Loppevollen i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Sørnesodden i vest og Øyra i aust via eit smalt sund kalla Straumen. Bygda Straumfjordnes ligg på austsida av dette sundet. Det er elles busetnader langs begge sidene av fjorden.
E6 går langs austsida av fjorden, medan Fv355 går langs vestsida.
Kontinentalstiging
Kontinentalstiging er eit havbotnområde som ligg mellom kontinentalskråningar og djuphavssletter. Kontinentalstigingsområdet har ei slak stiging. Kontinentalstiginga kan også reknast som del av djuphavsslettene.
Ein finn kontinentalstigingsområde over heile verda. Dette er den siste delen av grensa mellom kontinenta og den djupaste delen av havet. Miljøet i kontinentalstiginsområdet er unikt, og blir grundig studert av oseanografar i håp om å finna ut meir om havet og geologisk historie.
I kontinentalstigingsområda kan ein finna undervasshøgder danna av store mengder oppsamla sediment. Sedimenta er typisk sand og bitar av korall og stein.