cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaupangen i Skiringssal
Registreringsfasen
Det er vanleg at ein før sjølve utgravinga undersøkjer området som skal gravast ut. Det gjev seg sjølv at ein såg for seg eit langt og komplisert feltarbeid, og la mykje vekt på den innleiande fasen. Arbeidet byrja med å gå over heile busetjingsområdet og leita etter lausfunn i overflata av dyrka mark visuelt (såkalla field-walking), og med metalldetektor. I tillegg nytta ein òg magnetometer for å finna anomaliar i jordsmonnet. Dette viste seg problematisk sidan deler av berggrunnen på staden er naturleg magnetisk. Ein brukte òg georadar (Ground Penetrating Radar; GPR) og fann anomaliar som kunne vera menneskeskapte. For å sjekka djupna av jordsmonnet over undergrunnen vart det stukke systematisk med jordbor. Resultata frå registreringsfasen blei brukte for å planleggja sjølve utgravinga.
Utgravingsfasen
Sjølve utgravingane byrja allereie i 1999, først med sjakting i forkant av anlegg av gang- og sykkelveg og vannledning. Dette fann stad som ei ordinær forvaltingsgraving, men i regi av prosjektet. Gravingane innanfor sjølve forskingsprosjektet gjekk over tre feltsesongar frå 2000 til 2002. I 2003 blei det gjort ei avgrensa undersøking i hamneområdet frå vikingtida.
Funna
Gjenstandsmaterialet speglar eit vidt spekter av handverk, handel og hushaldsavfall. Bevaringsforholda for bein, gevir og metall var generelt dårlege. Likevel kunne ein samanlikna desse materiala med det som er kjent frå til dømes Ribe, Hedeby og Birka. Handel og handverk lèt seg etterspora gjennom levetida til heile Kaupang.
Bygningane
Det vanlege Kaupanghuset var relativt lite, med to par takberande stolpar, sentral eldstad og jordgolv. Nokre av bygningane har eit fråskilt rom i den eine enden. Inngangane er stort sett i gavlane, som vende mot sjøen. Nokre av bygningane har slåande likskap med hus som er funne i den norrøne busetjinga i Dublin. Brønnane er bygde på ulike måtar, med avstiving av flettverk, men òg med lafta plank. Dette er nokre av dei aller tidlegaste døma på lafting som er funne i Noreg. Brygga var truleg bygd av tømmer og plank. Det Blindheim tolka som steinbrygger var truleg steinsette gangvegar over den leirete fjøra.
Konklusjon
Utgravingane stadfesta at Kaupang blei etablert rundt år 800, på eit område der det ikkje hadde vore ei slik busetjing tidlegare. Busetjingsområdet strekkjer seg langs dåtidas strandlinje, som låg ca. 3,5 m over dagens. På det største var busetjinga 750 m lang og breidda varierte mellom 20 og 90 m. I alt dekte ho ca. 54 da. Dei sentrale delane var organiserte i parsellar. Dei meir perifere var lausare organiserte, og verker ha hatt annan funksjon enn dei sentrale. Kanskje var dei i bruk berre periodevis eller i sesongar. Dei nordlegaste delane av området blei ein gong i siste halvdel av 800-talet, eller i byrjinga av 900-talet, lagt ut til gravplass.
Kaupang var i bruk fram til kring 930. Då opphøyrde aktiviteten, tydelegvis ganske raskt, men det ser ut til å ha vore ei viss verksemd rundt 950-70-åra. Området voks deretter til med skog. Mot slutten av mellomalderen blei størsteparten av staden dyrka opp.
Skiringssalen (?) på Huseby
Som nemnd ovanfor har forskarar i mange år bite seg merke i at nabogarden til Kaupang heiter Huseby. Namnet deler han med 53 andre gardar i Noreg, og endå fleire i Sverige og Danmark. Stort sett har dei til felles at dei er større enn gjennomsnittet, og ligg sentralt i bygda. Historiske kjelder viser at dei påfallande ofte spelar ei viss rolle i tilhøve til det tidlege kongedømet.
Namnet tyder «garden med mange og/eller store hus», og etymologisk sett er ordet relativt nytt. Ein er samd om at desse gardane opphavleg har hatt eit anna namn, og at dei har fått namnet Huseby i det dei får ei ny rolle gjennom det nye rikskongedømet.
Filologen Kåre Hoel føreslo i 1986 at det eigentlege namnet til Huseby var Skiringssal, 'lysande eller skinnande sal'. Prosjektleiaren for Kaupang-undersøkinga 1998-2003, Dagfinn Skre, valde tidleg å undersøkja terrenget nærare også på Huseby. Under dei innleiande registreringane våren 1999 kom eit av registreringslaga over ein stor, planert flate på toppen av Husebyhaugen, like ved tunet på garden. Denne var 36 m lang og opp til 13 m brei, orientert grovt sett nord-sør. Flata blei identifisert som ein mogleg husterrasse. Slike finst det ein del av i Sverige, blant anna på Helgö, ved Gamla Uppsala og på Hovgården ved Birka, men hittil hadde dei vore ukjende i Noreg. For å forsikre seg om at dette verkeleg var eit kulturminne, blei det same sommar gjort ei prøvegraving. Funn av skjørbrent stein og brunnen leire indikerte at det verkeleg kunne vera spor av ein bygning frå jernalderen. Sommaren 2000 blei plattforma graven ut, og resultata var oppsiktsvekkande.
Nedlegginga Kaupang
Blindheim si forklaring på at Kaupang blei nedlagt var at landheving og gjenslamming gjorde hamna i Kaupangkilen ubrukande, og at verksemda difor måtte flyttast.
Dagfinn Skre ser heller historiske og politiske grunner til nedlegginga. Etter ein lengre gjennomgang av sagalitteraturen, både ut frå eiga lesing og tolkingane ved historikaren Claus Krag, konkluderte Skre med at Vestfold i merovingartida var under dansk overherredøme (dette inneber at dei lokale makthavarane hadde gått i forbund med danekongen og anerkjend han som overordna; ikkje at vestfoldingane var etnisk danske.) Det var difor på dansk initiativ at Kaupang blei grunnlagd i åra rundt 800. Dette overherredømet ser ut til å gå tilbake i løpet av første halvdel av 900-talet. Dette igjen må vera ein viktig grunn til at verksemda på Kaupang forsvann gradvis, og heilt kring 950. Når det danske kongedømmet, særleg under kong Harald Blåtann, igjen vann terreng, ville danskane igjen opna handelsstadar i Noreg, men denne gongen ikkje ved Kaupang. Mot slutten av 900-talet ser ein nemleg sakte, men sikkert oppkomst av byar i Skien og i Oslo, men denne gongen bydanningar av ein annan og meir regulert art enn det ein ser i Kaupang. Dette er byar som er anlagt ved direkte kongeleg initiativ.
Dagens Kaupang
Landhevinga etter vikingtida har gjort at busetjingsområdet no ligg eit stykke frå vasskanten. På området har vernestyresmaktene gjeve forbod mot fulldyrking. Det blir difor dyrka gras, og store område er lagt ut som beitemark for sauer.
Det serbiske herrelandslaget i handball
Resultat i internasjonale turneringar
''Resultata som er vist under er berre turneringar der Polen har delteke. Turneringar dei ikkje har tatt del i er ikkje førte opp.''
Ananke-gruppa
Ananke-gruppa er ei gruppe jupitermånar som truleg har sams opphav. Jupitermånen Ananke har gjeve opphav til namnet på gruppa, og er den største medlemen av henne.
Det er er truleg Ananke som er opphavet til gruppa, der dei 16 andre medlemene av gruppa er bitar som vart slegne av Ananke under ein kollisjon med eit anna objekt. Ananke sjølv var truleg ein asteroide som vart fanga inn av Jupiter.
Desse månane vert rekna til gruppa:
Fylkesveg 6780
Fylkesveg 6780 går mellom Sona og Romkleiva i Stjørdal kommune. Vegen er 5,1 km lang.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 20 i Nord-Trøndelag.
Skraeling Island
Skraeling Island ('Skrælingøya') er ei øy i Canada som ligg på austkysten av Ellesmereøya i det kanadiske territoriet Nunavut. Ho ligg ved munningen av Alexandra Fiord, med Buchananbpukta nordaust for seg.
Opphavet til namnet er ordet «skræling», som var nemninga norrøne oppdagarar kalla urfolk i Nord-Amerika på byrjinga av 1000-talet, og som dei møtte på Grønland og Vinland (Newfoundland).
Lappsongar
Lappsongar, Phylloscopus borealis, er ein bladsongar med habitat i bjørkeskog eller blandaskog med bjørk i nærleiken av vatn gjennom heile hekkeområdet i Fennoskandia og det nordlege Asia. Han har òg etablert eit fotfeste i Nord-Amerika og hekkar i Alaska. Denne songaraen er ein sterkt trekkfugl, heile populasjonen overvintrar i søraustlege Asia. Han har derfor ei av dei lengste trekkruter av alle insektetande songarar med vinterkvarter i «den gamle verda».
Arten har tradisjonelt inkludert populasjonar som hekkar på Kamtsjatkahalvøya, Kurilane og Japan, men genetiske og vokale prov tyder på desse bør handsamast som separate artar, med P. examinandus i Kamchatka, Hokkaido og Kurilane, og P. xanthodryas i Japan, unntatt frå Hokkaido. I Clementslista august 2011 har dei status som underartar saman med fire andre underartar.
Reiret ligg på bakken i låg krattskog. Som dei fleste songarar, er denne vesle sporvefuglen insektetar.
Dette er ein typisk bladsongar i utsjånad, grågrøn overside og lys underside. Lappsongaren har storleik som ein lauvsongar med ei lengd på 11,5 til 13 centimeter. Han har eit lyst vengband og det skil han frå dei fleste liknande artar, unntatt austsongar, Phylloscopus trochiloides. Men lappsongaren er 2 til 3 cm lengre enn austsongaren og har eit tyngre, dolkliknande nebb, og nebbet har ein mørk spiss på både over og underside. Songen er ei rask trille.
Arten lappsongar finst som streiffugl om hausten i Vest-Europa og er årleg i Storbritannia. Han er ein sjeldan hekkefugl i Finnmark. Sidan år 2015 har lappsongar vore ført opp i kategorien sterkt truga (EN) på norsk raudliste for artar.
Baranah
Baranah er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
Chesham
Chesham er ein marknadsby i grevskapet Buckinghamshire i England. Han har kring 20 500 innbyggjarar og ligg i Chiltern Hills, 18 km søraust for byen Aylesbury.
Arapiraca
Arapiraca er ein by og kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen i Brasil.
Tears in Heaven
«Tears in Heaven» er ein ballade skriven av Eric Clapton og Will Jennings om smerta Clapton følte då den fire år gamle sonen hans, Conor, omkom, etter å falle ut frå eit vindauge i 53. etasje frå ei leilegheit i New York hos ein ven av mora, den 20. mars 1991. Clapton, som kom til leilegheita kort tid etter ulukka, var synleg forstyrra i fleire månader etter. Songen er ein av dei mest populære songane til Clapton og nådde andreplassen i USA.
Clapton slutta å spele songen i 2004, samt songen «My Father's Eyes». «Eg følte ikkje det tapet lenger, som er ein så stor del av dei songane. Eg må verkeleg sette over til dei kjenslene som var der då eg skreiv dei. Dei er på ein måte borte no og eg vil verkeleg ikkje ha dei attende. Livet mitt er annleis no. Dei treng truleg berre ein pause og kanskje eg spelar dei igjen seinare.»
Fylkesveg 6782
Fylkesveg 6782 går mellom Elvran og Brennmoen i Stjørdal kommune. Vegen er 2,7 km lang.
Tears in Heaven
Kort tid etter singelen kom ut, spelte han på MTV Unplugged og spelte inn ein ny versjon av songen.
Fylkesveg 6782
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjenneteikna som Fylkesveg 21 i Nord-Trøndelag.
Malojaroslavets
Malojaroslavets (russisk Малояросла́вец) er ein by i Kaluga oblast i Russland med om lag 30 000 innbyggjarar. Han ligg ved høgre breidda av elva Luzja, rundt 60 km nordaust for Kaluga.
Malojaroslavets vart grunnlagd på slutten av 1300-talet av fyrst Vladimir Andrejevitsj av Serpukhov og vart kalla Jaroslavets etter son hans Jaroslav. I 1485 vart byen annektert av Storfyrstedømet Moskva og namnet vart endra til Malojaroslavets for å skilje han frå Jaroslavl.
Tears in Heaven
Andre versjonar
Andre artistar som har spela songen er Joshua Redman, Warren Hill, Paul Anka, Declan Galbraith, Coko, Aaron Hall og Jeff Berlin.
Unser Star für Baku
I det andre programmet i den tyske musikktevlinga Unser Star für Baku, som òg var den tyske uttakinga til Eurovision Song Contest 2012, framførte Andrew Fischer songen «Tears in Heaven». Han enda på sjuandeplass, gjekk ikkje vidare i tevlinga, og fekk dimed ikkje representere Tyskland i Eurovision Song Contest 2012.
Malojaroslavets
Under Napoleon sin invasjon av Russland vart slaget ved Malojaroslavets utkjempa i nærleiken av byen 12. oktober 1812.
Under den andre verdskrigen vart det òg utkjempa fleire harde kamper ved Malojaroslavets under slaget om Moskva i 1941–1942. Byen vart teken av den tyske armeen 18. oktober 1941 og vart gjenerobra av sovjetiske styrkar 2. januar 1942.
Solum prestegard
Solum prestegard ligg sørvest for Solum kyrkje, på den andre sida av Klovholtvegen. Tre bygningar på prestegardstunet er freda: hovudbygningen, forpaktarbustaden og eit lysthus.
Hovudbygningen er eit laftebygg i to etasjar med ståande panel og valmtak. Bygningen vart oppført i 1715, men vart bygd om fleire gonger på 1800-talet og har sin noverande utsjånad frå 1842. Forpaktarbustaden er ifylgje Opplysningsvesenets fond frå 1800-talet, medan alderen til lysthuset synast å vere ukjend. Hovudbygningen og forpaktarbustaden vart måla sommaren 2018.
Red Rubber Ball
«Red Rubber Ball» er ein popsong som vart ein hit (andreplass på Billboard Hot 100 i USA og toppen av RPM 100 i Canada) for The Cyrkle i 1966.
Songen vart sungen frå perspektivet av ein mann som nettopp har enda eit forhold, der kvinna aldri gav han merksemd eller kjærleik. Han ser no på framtida med ei positiv halding.
Han vart skriven av Paul Simon (frå Simon and Garfunkel) og Bruce Woodley (frå The Seekers). I følgje Cyrkle-gitaristen Tom Dawes, tilbaud Simon songen til The Cyrkle då dei varma opp for Simon and Garfunkel på ein turné. Songen vart spelt inn i stereo, med bass, sologitar og perkusjon i høgresporet og akustisk gitar og elektrisk orgel i det venstre, medan vokalen var i begge. The Seekers spelte òg inn «Red Rubber Ball» for albumet Come the Day (i USA Georgy Girl) i 1966. Denne finst på 'Disc Three – 1966 – 1967' av samleboksen The Seekers Complete.
I eit intervju på The Colbert Report sa Paul Simon at han skreiv «Red Rubber Ball» medan han budde i England for å få eit forskot på £100 frå The Seekers. Dette var eit svar på på spørsmålet frå Colbert om han kunne nemne ein song som berre så vidt kom med i songboka Lyrics 1964–2008.
Arbeit macht frei
«Arbeit macht frei» er ein tysk parole som tyder 'arbeid gjer fri'. Parolen er vorten kjend internasjonalt fordi han blei plassert ved inngangane til fleire av dei nazistiske konsentrasjonsleirar som blei oppretta før eller under andre verdskrigen.
Opphav
Formuleringar som «Arbeit macht frei» blei nytta av til dømes Heinrich Beta i 1845 i skriftet Geld und Geist:
Ein finn henne også i 1849 i litteraturtidsskriftet Neues Repertorium für die theologische Literatur und kirchliche Statistik i ei melding av den tyske omsetjinga av skriftet L’Europe en 1848 av Jean-Joseph Gaume, der det blir argumentert:
Den tyske nasjonalistiske forfattaren Lorenz Diefenbach gav i 1872 ut ein roman med tittelen Arbeit macht frei, noko som gjorde uttrykket kjent i nasjonalistiske krinsar. Weimarrepublikken byrja å bruka parolen i 1928 for å framheve det store arbeidsmarknadsprogrammet sitt for å få bukt med massearbeidsløysa. Parolen var også ein vri på det mellomalderske uttrykket «Stadtluft macht frei» (byluft gjev fridom).
Særleg bruk i konsentrasjonsleirane
Parolen «Arbeit macht frei» blei plassert ved inngangane til fleire av konsentrasjonsleirane som ein slag mystisk deklarasjon av at sjølvoppofring i form av endelaust arbeid i seg sjølv inneber ein slag indre åndeleg frigjering.
Sjølv om det var vanleg praksis i Tyskland å setja opp inskripsjonar av dette slag ved entrear til institusjonelle og andre større eigedomar, vart bruken av akkurat denne parolen ved konsentrasjonsleirane særskilt beordra av SS-Obergruppenführer Theodor Eicke, den første kommandanten ved konsentrasjonsleiren i Dachau og seinare inspektør for alle konsentrasjonsleirar i Tyskland.
Parolen kan enno sjåast på fleire stadar, blant anna over inngangen til Auschwitz I. Der vart det laget på ordre av nazistane av fagarbeidere blant fanga i juni 1940.
I boka Auschwitz: a New History av historikaren Laurence Rees vert det havet at parolen her vart plassert på ordre av kommandanten Rudolf Höß, som trudde at hardt arbeid under hans eige fangenskap under Weimarrepublikken hjelpte han gjennom denne opplevinga. I Auschwitz synest bokstaven "B" i "ARBEIT" å snuast opp-ned. Visse typesnitt frå 1920-talet eksperimenterte likevel med denne typen av bokstaven B.
Ved konsentrasjonsleiren Buchenwald brukte ein i staden parolen «Jedem das Seine» («Til kvar sitt eige»), som viste til det latinske suum cuique.
Inngangsporten til konsentrasjonsleiren i Dachau blei stolen i 2014. Han blei funnen igjen i Bergen i 2016.
Barra de Santo Antônio
Barra de Santo Antônio er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Verdscupen i langrenn 1977
Thomas Wassberg frå Sverige vann FIS-pokalen og eitt renn. Juha Mieto frå Finland og Sergej Saveljev frå Sovjetunionen sigra begge i to enkelttevlingar. Matti Pitkänen, Finland, František Šimon, Tsjekkoslovakia, Odd Martinsen, Noreg, Vasilij P. Rotsjev, Sovjetunionen og Thomas Magnusson, Sverige, vann kvar sitt renn.
Fylkesveg 6784
Fylkesveg 6784 går mellom Elvran og Ytteråsen i Stjørdal kommune. Vegen er 6,6 km lang.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 22 i Nord-Trøndelag.
Geordie Hormel
George «Geordie» Hormel var ein amerikansk musikar og platestudioeigar. Han var son av Jay Catherwood Hormel og barnebarn av George A. Hormel.
I 1950- og 1960-åra komponerte Hormel musikk til mange fjernsynsseriar, som The Fugitive, Lassie, Naked City og The Adventures of Rin Tin Tin. Han song òg som ein del av «The Utility Muffin Research Kitchen Chorus» på trippelablumet til Frank Zappa, Joe's Garage (1979).
Flyktningleir
Flyktningleir eller flyktninglæger er ei mellombels busetjing for flyktningar. Slike leirar blir gjerna laga av styresmakter, SN sin høgkommissær for flyktningar, andre internasjonale organisasjonar som Raudekrossen) eller ulike ikkje-statlege organisasjonar. Flyktningleirar er som regel rekna som ei mellombels løysing på eit akutt problem, men dei kan bli verande i mange år. Det kan bu hundretusenvis av menneske i nokre av dei største leirane.
Bade Fateh Ali Khan
Bade Fateh Ali Khan  var ein pakistansk hindustanisongar. Han var ein av dei fremste khayalsongarane i Pakistan, og ein leiande eksponent for patiala gharana-stilen. Khan var det yngre medlemmet i sangduoen Amanat Ali-Fateh Ali, som hadde stor suksess i Pakistan og India fram til Amanat Ali Khan døydde i 1974. Khan er blitt kjend som «Bade», 'den eldre', for å skilja han frå yngre musikarar med liknande namn.
Khan spelte mellom anna saman med saksofonisten Jan Garbarek og songaren Deepika Thathaal på albumet Ragas and Sagas. Han underviste i hindustanimusikk, mellom anna ved Pakistan National Council of Arts (PNCA) i Islamabad. Nokre av elevane hans var sonen til Ustad Amanat Ali Khan, Shafqat Amanat Ali, afghanske Ahmad Wali og norske Deepika Thathaal (Deeya).
Fateh Ali Khan blei fødd i landsbyen Shamchaurasi i Hoshiarpur i Britisk India. Han og den eldre broren Amanat Ali blei opplærte av faren, Akhtar Hussain Khan, som var ein omtykt songar støtta av fyrstestaten Patiala. Bestefaren deira Ali Baksh Jarnail hadde tent ved det same hoffet. Patiala gharana-skulen blei grunnlagd rundt midten eller slutten av 1800-talet av oldefaren hans Mian Kallu, som blei opplært av hoffmusikaren til den siste stormogulen Bahadur Shah Zafar, Mir Qutub Bakhsh Tanrus Khan, frå Delhi gharana-skulen.
Syskenparet hadde ein akta debut i Lahore i 1945, støtta av den innverknadsrike musikkjennaren Pandit Jeevanlal Mattoo. Ved delinga av Britisk India flytta den muslimske familien til det nyoppretta Pakistan. Duøn hadde eit gjennombrot ved All-Bengal Music Conference i Calcutta i 1949, då Amanat Ali var 27 og Fateh Ali var 14. I 1969 blei dei tildelt Pride of Performance-medaljen av den pakistanske presidenten.
Døden til Amanat Ali i 1974 gav Fateh Ali ein kraftig knekk. Etter halvanna år i djup sorg tok han ei stilling ved Radio Pakistan. Han blei oppfordra til å opptre att, men kunne først ikkje synga utan å bryta ut i gråt. Etterkvart klarte han å synga duettar med den yngre broren sin Hamid Ali Khan, og med sønene til Amanat Ali, Asad Amanat Ali Khan (1952–2007) og Amjad Amanat Ali Khan.
Medyn
Den tidlegare flybasen Medyn-Adujevo låg 9 km nordaust for byen.
Historie
Medyn vart første gong nemnt i historiske kjelder i 1386, då busetnaden gjekk frå fyrstedømet Smolensk til Storfyrstedømet Moskva. Landsbyen Medynskoje fekk byrettar i 1776.
Arthur Barrow
Arthur Barrow er ein amerikansk multi-instrumental musikar, mest kjend for ein periode som bassgitarist for Frank Zappa seint i 1970-åra og tidleg i 1980-åra.
Han lærte seg først å spele gitar ved å lytte til andre musikarar, særleg surfemusikk, og sidan Jimi Hendrix og Frank Zappa. Sidan lærte han seg å spele orgel og bassgitar, og var særleg interessert i elektronisk musikk.
I 1975 flytta han til Los Angeles for å bli profesjonell musikar og hovudmålet hans var å bli med i bandet til Frank Zappa. Han møtte Robby Krieger i 1976 og spelte synthesizer med The Doors på albumet American Prayer. Han skipa ei jazzgruppe med Bruce Fowler og Don Preston kalla Loose Connection mot slutten av 1970-åra. Sommaren 1978 prøvespelte han for Zappa og kom med i bandet.
Tidleg i 1980-åra skreiv han musikk i lag med og spelte med Robby Krieger. Dei hadde eit band i lag ein kort periode kalla Red Shift. Han byrja å arbeide med Giorgio Moroder i midten av 80-åra på album og filmmusikk, mellom anna Scarface og Top Gun. Han spelte òg klaverinstrument, programmering, bass og arrangement for ei rekkje artistar som Joe Cocker, Diana Ross, Billy Idol, Berlin, The Motels og andre.
Han har skrive og gjeve ut tre soloplater og arbeider for tida på eit fjerde.
Filmar og fjernsyn
Top Gun, Scarface, The Doors, The Breakfast Club, The Never Ending Story, Electric Dreams, Quicksilver D.C. Cab, Iron Eagle og The Twilight Zone.
Batalha i Alagoas
Batalha er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Distriktet Mistelbach
Distriktet Mistelbach er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Niederösterreich i Austerrike. Distriktet dekker ei flatevidd på 1293 km², med 75 000 ibuarar (2018). Byen Mistelbach er administrasjonssenter for distriktet.
Kommuneskipnaden
Distriktet omfattar 36 kommunar, av dei 4 bykommunar og 20 såkalla 'Marktgemeide'.
Isfall
Eit isfall eller brefall er ein del av somme isbrear som strøymer raskt og har ei kaotisk overflate med mange bresprekker. Isfalla oppstår der flata under isbreen vert bratt og/eller smalare. Isfall kan samanliknast med fossefall, som liknar men har langt høgare fart.
Dei fleste isbreane flyt med ein fart på nokre få hundre meter i året eller mindre. I eit isfall kan farten vere i kilometer per år. I slik rask straum vert ikkje isen deformert plastisk, men i staden vert det danna brot i isen i form av bresprekker. Sprekker som kryssar kvarandre dannar issøyler eller pinakkelar. Desse prosessane er stort sett umerkelege, men ein pinakkel kan brått kollapse eller velte utan åtvaring. Dette er ein stor risiko for fjellklatrarar som klatrar i eit isfall.
Rob Schneider
Rob Schneider er ein amerikansk filmskodespelar, manusforfattar og komikar.
Isfall
Nedanfor isfallet vert undersida av breen flatare og/eller breiare, og isstraumen går seinare igjen. Bresprekkene lukkar seg og overflata vert mykje jamnare og lettare å krysse.
Høgdene til isfalla varierer mykje. Isfallet på Rooseveltbreen på nordsida av Mount Baker (Kaskadefjella i USA), er krig 730 meter høg (biletet til høgre). Isklippene på venstresida av isfallet og over steinane som dekkjer isen er 20 til 40 meter høge. Isfall er typiske for fjellbrear og oppstår når isen strøymer frå høge platå til ein lågare dal. Mykje større isfall finn ein i breutløparar frå kontinentale iskalottar. Isfallet som gjev is til Lambertbreen i Antarktis (biletet til venstre) er 7 km breitt og 14 km langt, sjølv om høgdeskilnaden berre er 400 meter.
Dinnington
Dinnington er ein by i grevskapet South Yorkshire i England. Han har kring 9000 innbyggjarar og ligg om lag midt mellom Sheffield, Rotherham og Worksop, om lag 100 meter over havet.
Salamandrar
Salamandrar (Caudata) er ein orden av amfibium. Dei er kjende frå tempererte og varme strøk verda over.
Artar
Ein reknar med rundt 566 nolevande artar fordelte på tre underordenar og ti familiar. Den største arten er kinesisk kjempesalamander (Andrias davidianus) som kan bli 1,5 meter. I Noreg finst det to artar, storsalamander og småsalamander
Anatomi og fysiologi
Salamandrar har som regel ein langstrekt, slank kropp. Fleire av dei har stor rørslefridom, og kan nærast bøya seg som slangar. Nokre har ein slik utsjånad at hovudet nesten går i eitt med resten av kroppen. Nokre av dei har svært små bein, og nokre få salamandrar manglar bakbein og har berre forbein. Nokre er så å seia blinde, og lever på stader med lite lys. Visse artar, som familien Plethodontidae, er landlevande og unngår vatn. Enkelte lever i vatnet heile livet og beheld gjellene, som regel saman med lunger.
Armpadder (òg kalla armsalamandere) i underordenen Sirenoidea er såpass avvikande at enkelte meiner dei høyrer heime i sin eigen orden kalla Meantes eller Trachystomata. Mellom anna manglar dei heilt baklemmer, og dei små og degenererte tennene som er relativt få, er til dels erstatta av eit forhorna nebb. Men den noverande posisjonen desse har som underorden i ordenen Caudata er truleg korrekt.
Fleire salamandrar har ei lang tunge som dei kan røra raskt og fanga insekt med. Ho har musklar som gjer at ho kan strekka seg ut og mekanisk bli trekt raskt tilbake.
Åtferd og miljø
Salamandrar et insekt, sniglar, småe fiskar og eventuelt òg litt større virveldyr, som til og med kan omfatta andre salamandrar.
Vaksne salamandrar er ofte nattaktive. Dei gøymer seg om dagen og kjem fram om natta. Nokre salamandrar er nært knytte til visse årstider, og kjem fram først i forplantingstida. Salamandrar finst i mange forskjellige habitat. Nokr elever i ørkenen, nokre lever på fjellet, og det finst til og med nokon som klatrar opp i tre.
Nokre artar av dei lungelause salamandrane (familien Plethodontidae) har hatt ein enorm suksess når det gjeld tal på individ, og det blir sagt at dei i nokre område er så talrike at den samla biomassen deira overstig vekta av dei resterande biomassen av virveldyra i same område. Ein av grunnane til suksessen er at den beskjedne storleiken deira og forholdsvis låge metabolisme gjer dei i stand til å livnæra seg på byttedyr som er for små og/eller spreidd til at dei fleste andre tetrapodar, særleg dei varmblodige, kan basera kosthaldet sitt på dei. Dermed har dei ein heil nisje av betydeleg storleik til rådvelde der konkurranse frå andre virveldyr så å seia ikkje slår.
Formeiring
Hjå mange salamandrar går forplantingsakta føre seg på den måten at hoa følgjer etter hannen over ei lang strekning. Hannen legg frå seg ein spermatofor, ein kapsel med sæd, på bakken som hoa så går over. Når ho gjer dette, blir sæden tatt opp i kjønnsorgana hennar. Underordenane Sirenoidea og Cryptobranchoidea har ytre befrukting.
Egga blir ofte lagde i vatn, medan hjå nokre går forplantinga og egglegginga føre seg på land. I mange tilfelle liknar yngelen på dei vaksne, men har på det tidlegaste stadiet ingen bein. Hjå fleire salamandrar har yngelen gjeller og er nært knytt til vatn. Desse utviklar seg etterkvart slik at dei får lunger. Nokre held på slike yngelaktige trekk etter at dei er vaksne, og fortset å vera nært knytte til vatn. Andre held på gjellene samtidig som dei har utvikla lunger. Hjå nokre artar blir egga klekte til små salamandrar som i høg grad liknar dei vaksne.
Nokre salamandrar legg ikkje egg, men er ovivipare, det vil seia dei held egga inne i kroppen til dei blir klekte.
It's in Your Eyes
«It's in Your Eyes» er ein song av Phil Collins gjeve ut i 1996 som den andre singelen frå albumet Dance into the Light.
Singelen nådde berre 30. plassen på UK Singles Chart og 77. plassen på den amerikanske Billboard Hot 100. Songen nådde derimot topp 10 på Billboard Hot Adult Contemporary Tracks-lista.
Skræling
Skræling er den nemninga som norrøne oppdagarar kalla urfolk i Nord-Amerika på byrjinga av 1000-talet som dei møtte på Grønland og Vinland (Newfoundland).
Namnet
Nemninga «skræling» er det einaste nyordet som er vidareført frå den norrøne folkesetnaden på Grønland, som døydde ut på 1400-talet. Opphavet til omgrepet er noko uklart, men moglegvis er det basert på det gammalnorske ordet «skrá» som tyder 'skinn', Det kan såleis vera ei skildring av at dei innfødde gjekk kledd i skinn i motsetnad til dei norrøne som bar klede av voven ull.
Ein anna forklaring kan vera at skræling kjem frå det gammalnorske ordet skrælna, som enno finst i norsk språk som dialektordet skral, og har tydinga tynn, skrøpelig. På norsk brukar ein nemninga skral når ein følar seg dårleg eller sjuk. Skrælna viser til å krympa, minska eller tørking (av eksempelvis planter).
Møte mellom skrælingar
Sjølv om opphavet til nemninga skræling er uklar er det tydeleg at den var nedsettande. Sagaene skildrar dei ein stad som «det var svarte og stygge karer, og stygt hår hadde de på hodet; de hadde store øyne og breie ansikter».
Den eldste skriftlege kjelda som fortel om skrælingar er Historia Norvegiæ, ei lita skrift om den eldste norske historia som P.A. Munch fann på eit bibliotek i Skottland. Ho er skriven på latin, og nemner skrælingar som det folkeslaget nordmennene møtte på Grønland. Av litt seinare dato er det islendingesoger som handlar om vinlandferdene, mellom dei både Grǿnlendinga saga og Soga om Eirik Raude. Sjølv om desse sogene inneheld dei første kjende skildringane av amerikanske urfolk, er det vanskeleg å få skildringane til å stemma overeins med dei seinare kjende urfolksgruppene, til dømes beothukfolka som ein veit budde på Newfoundland. Skildringane i sogene av dei første komplekse møta mellom norrøne og skrælingar verker truverdige.
Elvran
Elvran er ei bygd i Stjørdal kommune i Nord-Trøndelag fylke mellom Stjørdalshalsen og Selbu.
Skræling
Møte mellom skrælingar
Det aller første møtet synest endå ikkje å ha vore fredfylt. Då dei norrøne kom over ei gruppe skrælingar lét dei desse rett og slett slåast i hjel. Ved seinare høve kom skrælingane i eit slik overveldande mengd at dei norrøne folka ikkje greidde å stå imot dei.
Elvran
Elvran ligg i Leksdalen som er flankert av utsynstoppane Strætesfjellet og Blåhammaren. Den meandrerande elva Leksa renn gjennom dalen. Ved Ytteråsvatnet er det hytteområde. På Hoset er det gravhaugar og spor etter jarnvinner, der det også var gruvedrift frå slutten av 1800-talet til 1916.
Skræling
Møte mellom skrælingar
Det er ein minneverdig episode i Soga om Eirik Raude som fortel at om dei norrøne syntest at skrælingane var skremmande, var synet av dei norrøne ikkje mindre skremmande for skrælingane. Soga fortel at skrælingane svinga ei stong over hovudet med ein skinnpose som gav frå seg ein høg lyd, og dei norrøne mennene flykta i panikk. Då kom ei av kvinnene ut av huset, Frøydis Eiriksdotter, og skjelte ut mennene for at dei ikkje våga slåst som menn. Ho var svanger, og greidde ikkje å springa etter. Då skrælingane nærma seg, greip ho eit sverd som ligg på bakken, blotta brysta og skreik mot dei medan ho slo flatsida av sverdet mot brystet. Synet av henne og åtferda hennar var så skremmande at skrælingane rømde.
Elvran
Elvran kapell vart bygd i 1892 og restaurert 1922-23.
Skræling
Anna
Det er ei øy i Canada som heiter Skraeling Island (breidd: 78° 52' 60 N, lengd: 75° 55' 0 V) og som ligg på austkysten av Ellesmere Island i det kanadiske territoriet Nunavut.
Barzah i Saudi-Arabia
Barzah er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
Boca da Mata
Boca da Mata er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Hans Peter Jenssen
Hans Peter Jenssen kan visa til fleire personar:
Solitary Man av Neil Diamond
«Solitary Man» er ein hitsong frå 1966, skriven og opphavleg spelt inn av Neil Diamond. Han har sidan vorte spelt inn av mange andre artistar som Billy Joe Royal, B.J. Thomas, Jay and the Americans, T. G. Sheppard, Gianni Morandi, The Sidewinders, Chris Isaak, Johnny Cash, Johnny Rivers, HIM, Crooked Fingers, Cliff Richard, Skin Flesh & Bones og Ólöf Arnalds.
Historie
Han vart opphavleg gjeve ut på Bang Records i april 1966. «Solitary Man» var den første singelen til Diamond som plateartistar etter å ha hatt moderat suksess som låtskrivar for andre artistar. I juli vart songen ein liten hit og nådde 55. plassen på Billboard Hot 100. Han vart så gjeven ut på debutalbumet til Diamond, The Feel of Neil Diamond, i august 1966.
Songen handlar om ein ung, mislukka romantisk mann og delar av teksten seier:
«Solitary man» tyder «einsam mann» og har vorte knytt til Diamond sjølv. Diamond sa sjølv i intervju i 2000-åra, «etter fire år med freudianske analysar forstod eg at eg hadde skrive 'Solitary Man' om meg sjølv.»
Den dynamiske melodien i «Solitary Man» i lag med den melankolske, allmengyldige teksten gjorde at han skulle bli tolka mange gonger i seinare tid.
Etter at Diamond hadde fått ny kommersiell suksess med Uni Records mot slutten av tiåret, gav Bang Records ut «Solitary Man» som singel og han nådde då 21. plassen på poplista i USA sommaren 1970.
Han spelte opphavleg inn to versjonar av songen, som han seinare gjorde med «Cherry, Cherry». Ein av dei hadde med han sjølv på harmonivokal på refrenget, medan han syng den andre heilt aleine. På konsertalbum som Gold: Recorded Live at the Troubadour, Hot August Night og somme andre innspelingar, endra Diamond teksten til «then you came along» frå den originale «then Sue came along».
I 2005 skreiv Dan Epstein i Rolling Stone «'Solitary Man' er ein av dei mest glimrande og effektive songane i samlinga til Diamond. Han har ikkje brukt eit ord eller akkord for mykje i denne 2,5 minuttar lange hymnen om hjartesorg og sjølvstadfesting, som introduserte den melankolske, einsame personen han seinare vendte attende til å mange gonger gjennom karrieren.»
T. G. Sheppard-versjonen
I 1976 gav T. G. Sheppard ut ein versjon av songen for Hitsville Records. Han nådde 14. plasse på countrylista (Hot Country Songs) og 100. plass på Hot 100.
Gianni Morandi-versjonen
I 1966 spelte den kjende italienske songaren Gianni Morandi ein versjon av songen kalla «Se perdo anche te» («Om eg mistar deg òg»). Den italienske teksten var skriven av Franco Migliacci, som var produsenten til Morandi på den tida, og som åtte år tidlegare hadde skriven teksten til den internasjonale hitten tli Domenico Modugno sin «Nel blu, dipinto di blu (Volare)». Songen var arrangert av Ennio Morricone, som på den tida var dirigent for mange melodiar publiserte av det italienske RCA Victor, og som var B-sida til «C'era un ragazzo che come me amava i Beatles e i Rolling Stones» («Det var ein gut som, som meg, elska the Beatles og the Rolling Stones»), ein song mot Vietnamkrigen.
Chris Isaak-versjonen
Chris Isaak spelte inn «Solitary Man» som det siste sporet på albumet San Francisco Days i 1993. Musikkvideoen for songen vart regissert av Larry Clark.
Johnny Cash-versjonen
Johnny Cash spelte inn «Solitary Man» som tittelsporet for det tredje albumet hans i serien American Recordings, som kom ut i 2000. Innspelinga gav han ein Grammy Award for beste mannlege countrysong med vokal. Innspelinga av songen vart nytta i den nest siste episoden av Stargate Atlantis, «Vegas». Innspelinga vart òg nytta under opningsteksten for filmen Solitary Man (2010) med Michael Douglas.
HIM-versjonen
I 2004 spelte det finske bandet HIM inn «Solitary Man» for det første samlealbumet deira, And Love Said No: The Greatest Hits 1997–2004. Han vart først gjeve ut som singel med ein musikkvideoen produsert av Bam Margera.
Andre versjonar
Andre artistar som har spelt inn songen er mellom andre Crooked Fingers, Cliff Richard i 1966, Skin Flesh & Bones (reggaeversjon frå 1974), Tony Carey og Jussi Syren And The Groundbreakers.
Sákis Rouvás (2001)
Sákis Rouvás er det fyrste samleboksalbumet, det andre samlealbumet og det niande albumet til den greske songaren Sákis Rouvás. Samleboksen er sett saman av fire CD-ar som inneheld nesten ein komplett samling av Rouvás sine fyrste utgjevingar under plateselskapet PolyGram. Samlinga er gjeven ut av Delta Club og er heilt lisensiert av Universal Music Greece.
Fylkesveg 24 i Nord-Trøndelag
Fylkesveg 24 i Nord-Trøndelag går mellom fylkesgrensa ved Muruvika og Hell i Stjørdal kommune. Vegen er 2,7 km lang.
Mesjtsjovsk
Mesjtsjovsk (russisk Мещо́вск), er ein by i Kaluga oblast i Russland med om lag 4000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Tureja, rundt 85 km sørvest for Kaluga.
Han vart først nemnt i russiske kjelder i samband med den mongolske invasjonen i 1238. Katarina den store gav staden byrettar i 1776.
Rosa 'Ulmer Münster'
‘Ulmer Münster’ eller KORtello er ei blodraud, ofte blomstrande buskrose som vart introdusert av Reimer Kordes i 1982. Rosa vart avla frå ADR-rosa ‘Sympathie’.
Planta vert om lag 80 til 150 centimeter høg, om lag 80 centimeter brei, og har store, mørkegrøne, blanke blad. Blomstrane er 10 til 12 centimeter store.
Fylkesveg 6786
Fylkesveg 6786 går mellom Lånke og Dravenget i Stjørdal kommune. Vegen er 6,9 km lang.
Før Trøndelag fylke vart oppretta 1. januar 2018 var vegen kjennetegna som Fylkesveg 23 i Nord-Trøndelag.
Canapi
Canapi er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.
Vealøs sportskapell
Vealøs sportskapell er eit kapell frå 1958 på Vealøs i Skien kommune i Vestfold og Telemark.
Byggverket er i tre og har 100 sitjeplassar.
Bashm
Bashm er ein landsby i Mekka-regionen vest i Saudi-Arabia.
…But Seriously
...But Seriously er det fjerde studioalbumet til den engelske trommeslagaren og songaren Phil Collins, gjeve ut den 6. november 1989 i USA på Atlantic Records og 20. november 1989 i Storbritannia på Virgin Records. Etter at Genesis tok ein pause i 1987, fortsette Collins på solokarrieren sin. Han spelte først i filmen Buster før han skreiv og spelte inn ...But Seriously. Albumet hadde ein meir seriøs tone enn det førre albumet hans, No Jacket Required, og fleire av songane hadde eit samfunnsøkonomisk eller politisk tema.
...But Seriously vart ein stor salssuksess verda over og gjekk til topps i Storbritannia og USA i høvesvis 15 og fire veker. Det vart det bestseljande albumet i Storbritannia i 1990 og selde til 2,75 millionar eksemplar er og fire millionar i USA. Den første singelen, «Another Day in Paradise», vann Grammyprisen for årets singel. Collins la ut på verdsturné i 1990. I 2016 vart albumet ommastra og gjeve ut på ny med bonusspor.
Musikalsk stil
Medan mykje av albumet følgjer den same formelen som det førre albumet til Collins, No Jacket Required (1985), flytta han seg òg mot ein meir organisk produksjon der han valde å bruke ekte trommer i staden for trommemaskinane som vart mykje brukt på No Jacket Required. Han brukte òg mykje klaverinstrument og elektrisk piano, men mindre synthesizer. Albumet har òg eit instrumentalspor, «Saturday Night and Sunday Morning», som er meir jazzprega.
«Another Day in Paradise» vart gjeven ut som den første singelen frå albumet og vart ein stor internasjonal hit. Songen gjev eit sympatisk blikk på heimlause. Colins vart inspirert til å skrive songen etter å ha vitja Washington, D.C. Der vart han slått over kor mange fattige og heimlause folk som budde der. Han vart òg slått av kor forlatne desse menneska og kor sjølvtilfreds byen verka, trass i at han var hovudstaden i landet.
Ein annan politisk ladd song på albumet er «Colours», der Collins fordømmer segregering og undertrykking av svarte og farga folk i Sør-Afrika under apartheid. Songen er den mest progrockprega songen på albumet (som bandet hans Genesis var kjend for), og var lite kommersiell med ei lengd på nesten ni minutt. Det politiske temaet går òg att i den andre songen på albumet, «That's Just the Way It Is», som omhandlar The Troubles på Nord-Irland. Dette vart ein mindre hit sommaren 1990 og i teksten refererer Collins til den fastlåste situasjonen i dei sekteriske skilnadene i Ulster, mellom anna med linja «If we'd agree that we can disagree, we could stop all of this today.»
Albumet har ein dramatisk gospel-aktig song, «I Wish It Would Rain Down», med Eric Clapton på gitar. Det vart ein av dei største hittane frå albumet. «Father to Son» er ein song der Collins utforskar forholdet til sonen, Simon.
Singlar
Seks singlar vart gjeve ut frå ...But Seriously og alle hamna på topp 40 i Storbritannia og USA. I form av talet på hitsinglar er dette det mest suksessrike albumet til Phil Collins.
I Canada nådde «Another Day in Paradise», «I Wish It Would Rain Down», «Do You Remember?» og «Something Happened on the Way to Heaven» alle toppen av lista, alle i 1990.
Mottaking
«Another Day in Paradise» vann Grammyprisen for årets singel. ...But Seriously vart nominert til årets album, årets produsent og beste lydteknikar. «Another Day in Paradise» var òg nominert til årets song, beste mannlege popsong, medan instrumentalstykket «Saturday Night and Sunday Morning» vart nominert til beste popinstrumental.
...But Seriously fekk to American Music Awards for beste pop/rock-album og beste pop/rockartist.
Under Brit Awards i 1990 fekk «Another Day in Paradise» prisen for årets britiske singel, medan Collins vart nominert til årets britiske artist, noko han òg vart i 1991.
I vart albumet det nest bestseljande albumet i historia så lenge den tyske albumlista har eksistert og det bestseljande albumet av ein utanlandsk artist.
Medverkande
Henta frå plateomslaget.
Musikarar
Álvaro Fernández
Álvaro Fernández er ein uruguayansk fotballspelar som har spelt på midtbanen for Seattle Sounders i den amerikanske fotballigaen Major League Soccer, og for Uruguay sitt landslag.
Castillo debuterte for Uruguay sitt A-landslag 1. april 2009 i ein VM-kvalifiseringskamp borte mot Chile. Han var med i Uruguay sin tropp til fotball-VM i 2010, der han spelte frå start i kvartfinalen mot Ghana og som innbytar i tre kampar til.
Cacimbinhas
Cacimbinhas er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil. Han har eit folketal på 10 889 (2020) og dekkjer eit område på rundt 273 km².
Kjelder
Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:
Hornlue
Hornluer er kjende frå nordlege delar av Sápmi frå kring år 1700 til 1900. Luetypen var særleg vanleg i austlege delar av Finnmark. Han var òg i bruk i finsk Lappland. Frå 1850-åra fordømde læstadianarane hovudplagget som eit «satans tegn», og lua gjekk ut av bruk i delar av Finnmark i løpet av hundreåret.
Namn
Nemningane ladjo, ládju og laggjo kan visa til både hornet, altså trestykket inni, og til sjølve lua. I dialektar i området frå Nesseby til Karasjok har ein òg kalla hornet fierrå eller fierra, og luar utan dette trestykket sluobmo. Det austsamiske ládjogahpir kunne tidlegare òg skrivast laggjokâpper, eventuelt i kortforma laggjo, og på andre måtar. Alternative nordsamiske nemningar er čoarvegahpir.
Ladjo har òg blitt omtalt som konelue på norsk. Eit sjeldnare namn er hjelmlue.
Utforming og bruk
Hornlua minner om ei frygisk lue av fargerikt tekstil som er utstyrt med ein hornforma, uthola valk av tre inne i pullen. Hornet, som er trekt med stoff, gjev hovudplagget ein høg, krum kam som stig opp i nakken og over bakhovudet. Det har flat, brei topp med eit spisst nebb fremst og dannar ein baug- eller halvmåneforma krone øvst på hovudplagget. I tillegg blei luene pynta med dekorband, kniplingar og anna. Lua er staseleg, men kunne vera tung og upraktisk i bruk. Ho kunne hekta seg i greiner under sledekjøring, og det skal ha vore vanleg å slå eit skaut over i uvêr.
Trestykket vart tradisjonelt laga av furu eller bjørk, og gifteferdige kvinner skulle sjølv skjera det ut til si eiga konelue. Etter tilverking blei det trekt med skinn, og ytst med klede. Hornet var holt, ope oppe og nede, og hadde eit ovalt tverrsnitt på 7–9 cm. Hornet kunne òg vera av tøy og fylt med reinhår. Hornlua blei sydd av raudt klede for gifte kvinner og blått eller svart for enker. Inni hornet kunne det vera ei lita pute fylt med fjør. Der kunne kvinner ta vare på smykke på reiser.
Ifølgje Skildring over Finmarkens lappar av Knud Leem frå 1767 var kvinneluene til samane på den tida vanlegvis sett saman av to delar; ein øvre på issen og i nakken, og ein annan som dekte hovudet elles. Før kvinnene tok på seg hovudplagget, samla dei håret i ein høg valk som dei dytta inn i den øvste delen som deretter blei stramma til med eit band og blei ståande som ein topp på lua.
Utbreiing og fordømming
Fargar og design på samiske luer og kofter varierer mellom kjønn og ulike stadar og område. Særleg hovudplagga kan ha store geografiske ulikheiter som viser kvar berarane kjem frå. I Noreg var hornluer stadtypiske for Finnmark.
Pietistiske læstadianarar fordømde likevel kvinneluer med «djevelsk horn» som unaudsynleg pynta, og luetypen gjekk i stor grad ut av bruk blant samar i Norden, bortsett frå hjå enkelte austsamar. I Kautokeino forsvann hornluer på 1850-talet, medan dei i Karasjok og lenger aust vart haldne på mykje lengjer. Slike luer var i bruk vest til Øksfjord fram til siste halvdelen av 1800-talet. Ei mindre hornlue blir framleis brukt austsamiske kvinner. Hornluene blei erstatta av hovudplagg med flat pull.
"– Hvor Lederne droge frem gebærdede de sig med Myndighed og Voldsomhed og udbredte Skræk hvor de kom, saa at Mange ikke vovede at modsige og bleve tvungne til Taushed. Man skulde komme til Kirken i stygge Klæder og uden Bælte, – Tegn paa Sorg – Fruentimmernes Huer, der bagtil havde Formen af et afstumpet Krumhorn, skulde nu være flade og formede efter Hovedet, thi en Djævel sad i det hule Træstykke, som frembragte den krummede Form, o. s. v. Alt kom an paa den ydre Form. -"
- Presten Nils Vibe Stockfleth om læstadianismen i Kautokeino i 4de reise til Finnmarken 1851-1852
I eldre tid skal ein òg ha brukt eit tilsvarande hovudplagg i Gudbrandsdalen. Hornlue liknar dessutan på faldurinn i islandsk folkedrakt. Austsamiske luer med oppbygde toppar og brei front kan dessutan minna om variantar av kokosjnik, tradisjonelle nordrussiske hovudplagg for kvinner, med ein tverrstilt halvmåne som ei slag krone.
Delmiro Gouveia
Delmiro Gouveia er ein kommune i delstaten Alagoas i nordaustregionen av Brasil.