cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trekkspel
I norsk samanheng er trekkspel best kjend frå gamaldansmusikk, men instrumentet er òg i bruk i ei rad andre musikksjangrar. I Noregsmesterskapet i trekkspel vert det kvart år konkurrert i klassane solist, duett, gammaldans, kammermusikk, orkestermusikk og underhaldningsmusikk. For å kunna delta i NM, må utøvarane kvalifisere seg gjennom distriktsmesterskap.
Aigua Blava
Aigua Blava er ei lita bukt langs Costa Brava i Girona i Catalonia (Spania) nær Begur og Palafrugell med ei lita strand og nokre få sjømatrestaurantar. Ho er ein populær ankringsplass for segl- og motorbåtar. På toppen av ei klippe ovanfor bukta ligg det store Pardor Hotell og på den andre sida ligg Aigua Blava Hotell.
1584 Fuji
1584 Fuji er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. februar 1927 av Okuro Oikawa ifrå Tokyo.
1583 Antilochus
1583 Antilochus er ein gresk jupitertrojan og ligg i L4-lagrangepunktet til Jupiter. Han blei oppdaga den 19. september 1950 av Sylvain Julien Victor Arend ifrå Observatoire Royal de Belgique i Uccle.
Ørnes
Ørnes er kommunesenteret i Meløy kommune i Nordland. Tettstaden ligg på på nordsida av innlaupet til Glomfjorden og har.
Det er daglege avgangar med snøggbåtruta Nordlandsekspressen til Bodø/Sandnessjøen og Hurtigruta har daglege anløp. Torghatten Nord sitt ferjesamband Ørnes-Vassdalsvik-Meløysund-Bolga-Støtt går fleire gonger dagleg. Meløy videregående skole har ei avdeling for allmenne fag på Ørnes.
Vatn
Vatn er eit kjemisk stoff som finst nesten overalt på jorda og er naudsynt for alt kjent liv. Vatn har ein særskild eigenskap som gjer at det kan vera i alle dei tre naturlege faseovergangane: Vatn finst i dampform i lufta, i flytande form i livsformene på jorda, i vatn, i elvar og hav, og i fast form som is eller snø i kalde område.
Om lag 70 % av overflata på jorda er dekt av vatn, det meste er i hava, og berre 2,5 % av alt vatn på jorda er ferskvatn. Mindre delar vatn finst elles som grunnvatn (1,7 %), i isbrear og innlandsis, særleg i Antarktis og på Grønland (1,7 %), og i jordatmosfæren som vassdamp, skyar og nedbør (0,001 %).
Vassmassar
Ein vassmasse kan vera eit hav, ein innsjø, ei elv, ein bekk, ein kanal, ein dam, og så bortetter. Desse har vore i bruk av menneska i uminnelege tider, mellom anna til transport, fiske og jordbruk. Vassmassane er fylte av verdfulle næringsstoff og store mengder energi, men kan òg trua menneske, natur og industri i form av flaum og flodbølgjer.
Ein reknar med at den totale vassmengda på jorda er ca. 1,36 milliardar km³, det vil seia 1,36 milliardar milliardar tonn. Mesteparten av dette finst i havet, ca. 97,2 %. Resten er ferskvatn. 77 % av ferskvatnet ligg i frosen tilstand som brear og innlandsis, 22% under bakkenivå som grunnvatn, og berre 0,8% (0,2 promille av alt vatn) i vassdrag, elvar og sjøar. Berre 0,001 % av vatnet svever som vassdamp i atmosfæren.
Flytande vatn er ein føresetnad for alt kjent liv, frå bakteriar til blåkval. Sidan flytande vatn berre finst mellom frysepunktet 0 °C og kokepunktet 100 °C, må mellomtemperaturen på ein planet eller delar av planeten vera mellom 0 °C og 100 °C for å stetta liv, og temperaturen må ikkje vera utanfor desse grensene i lange periodar.
Is
Is er vatn (H2O) i fast tilstand. Når temperaturen er under 0°C vil vatn frysa til is, ved normalt atmosfæretrykk. Når vatn går over til is, vert det frigjort varme og motsett, noko som gjer at temperaturen i ei blanding av is og vatn alltid vil vera 0°C, til den berre inneheld vatn eller berre is. Frose vatn har lågare tettleik enn flytande vatn, ein kjemisk eigenskap som er særs uvanleg.
Det gjer at is berre vert danna på yta av vassmassar, og dette har ein fundamental påverknad på klimaet på planetar som jorda. (Meir om dette under «tettleik» nedanfor.)
Kjemisk oppbygging
Den kjemiske formelen for vatn er H2O, som er eit molekyl sett saman av to hydrogen-atom og eitt oksygen-atom. Vassmolekylet er ein dipol, ettersom oksygen har høgare elektronegativitet enn hydrogen, har oksygenatomet si side delvis negativ ladning i høve til hydrogensida.
Vatn er flytande under standard temperatur og trykk (0°C, 1 atm [ 101,325 kPa ] ). Dei vanlege temperatureiningane Celsius og Kelvin er definert ut frå trippelpunktet til vatn ved 273,16 K (0.01 °C) og 611,2 Pa (0,006 atm. Under desse høva er fast, flytande og gassforma vatn i jamvekt.
Vatn har nokre merkeleg eigenskapar, ein kan til dømes finna glasaktig is, ei ikkje-krystallinsk fast form av vatn. Ved temperaturar over 647 K og trykk over 22,064 MPa, vil vatn gå over i ein superkritisk tilstand, der væskeliknande grupper flyt inni ein gassliknande fase. Dette førekjem sjeldan i naturen.
Tettleik
Flytande vatn har høgast tettleik ved 3,98°C. Dette har ein interessant konsekvens for livet i vatnet om vinteren. Vatn som vert kjølt ned ved overflata vert tyngre og søkk. Det fører til konveksjonsstraumar som kjøler ned alt vatnet. Når overflata vert kjølt ned under 4 °C vert ho derimot lettare, og konveksjonsstraumane stoggar. Viss det er kaldt nok, frys overflata til is som verkar som eit isolerande lag som kan seinka vidare nedkjøling og botnfrysing. Dermed kan fisk og andre organismar leva vidare i vatnet som held ca. 4 °C på botnen. (Grunt vatn vil likevel botnfrysa ved sterk kulde.)
Når vatn frys til is aukar volumet med om lag 10 %. Ei fylgje av at vatn utvidar seg når det frys, er at is smeltar om han vert utsett for høgt nok trykk.
Hydrogenbindingar
Sidan vassmolekyl er polart, kan det danna ein spesiell type binding, hydrogenbindingar, med seg sjølv eller med andre polare molekyl. Hydrogenbindingane er relativt svake, men sidan det er så mange av dei i vatn gjev dei vatnet spesielle fysiske eigenskapar som eit svært høgt kokepunkt, ettersom ein treng mykje energi for å bryta desse bindingane mellom molekyla. Hydrogenbindingar gjev òg vatn høg varmekapasitet, det vil seia at ein treng mykje energi for å varma opp vatnet. Det er òg hydrogenbindingar som gjer at vatn utvidar seg når det frys.
Kohesjon og overflatespenning
Dei sterke hydrogenbindingane gjev vatnet høg kohesjon, og dermed overflatespenning. Dette er tydeleg om ein har vatn på ei overflate som er upolar eller ikkje løyseleg i vatn. Vatnet held seg samla i dropar. Denne evna er viktig når planter fraktar vatn gjennom stengelen; dei sterke intramolekylære kreftene held vatnet samla og bidreg til hårrøyrskreftene. Andre væsker vil ha ein mykje større tendens til å danna luftlommer eller vakuum og dermed stansa væsketilførsla.
Vatn som løysemiddel
Vatn er òg eit godt løysemiddel på grunn av polariteten sin. Eigenskapane som løysemiddel er livsviktige i biologi, av di mange biokjemiske reaksjonar berre skjer i vasshaldige løysingar (t.d. reaksjonar i celleslimet og blodet). I tillegg vert vatn brukt til å frakta biologiske molekyl.
Når ei ionisk eller polar forbinding kjem i kontakt med vatn vert ho omringa av vassmolekyl. Sidan vassmolekyla er relativt små kan dei heilt omringa eit oppløyst molekyl. Den delvis negativt ladde sida (oksygenet) av vassmolekyla vert trekt til dei positivt ladde delane av det som er oppløyst, og motsett for den positive sida (hydrogenet).
Generelt løyser ioniske og polare substansar som syrer, alkoholar, sukker og salt seg lett med vann, medan ikkje-polare substansar som feitt og olje ikkje gjer det.
Ikkje-polare molekyl held seg saman i vatn av di det er energetisk meir gunstig for vassmolekyla å binda hydrogena saman enn å gå inn i van der Waals-bindingar med ikkje-polare molekyl.
Mezzosopran
Mezzosopran eller mezzosopransongar er ein mellomting av alt og sopran, ei stemme som til ein viss grad kan flytte seg i begge stemmeleia. Mezzo tyder «halv».
Vatn
Vatn som løysemiddel
Eit døme på ei ionisk løysing er saltvatn. Saltet vil dela seg opp i Na + kation og Cl – anion. Kvart ion vil verta omringa av vassmolekyl. Iona vert då lett frakta ut av krystallgitter sitt og inn i løysinga.
Mezzosopran
Dette er den normale kvinnestemma. Innanfor songkunsten vert gjerne mezzosopranar delt i to grupper:
Vatn
Vatn som løysemiddel
Eit døme på ei ikkje-ionisk løysing er sukkervatn. Dipolane til vatn vil hydrogenbinda seg til dei polare områda på sukkermolekylet og frakta det ut i løysinga.
Mezzosopran
Stemma har stort omfang, god høgd og fleksibel koloratur. Ho er òg smidig og har eit velutvikla mellomleie. Denne finn vi oftast hos unge jenter eller gutar.
Innanfor operalitteraturen passer mellom andre desse rollene til ein lyrisk mezzosopran: Stemma har større volum og fokus enn lyrisk mezzosopran. Sidan ho skal gå over eit stort orkester, må ho ha stor kraft, særleg i høge tonar. På scenen har songaren stor autoritet.
Vatn
Konduktivitet og elektrolyse
Reint vatn er faktisk ein isolator, noko som betyr at det ikkje leiar elektrisitet godt. Vatn har stor evne til å løysa andre stoff, særleg salt, og slike løysingar kan vera gode elektriske leiarar.
Mezzosopran
Innanfor operalitteraturen passer mellom andre desse rollene til dramatisk mezzosopran:
Vatn
Konduktivitet og elektrolyse
Vatn kan delast opp i hydrogen og oksygen ved å la ein elektrisk straum gå gjennom det. Denne prosessen vert kalla elektrolyse. Vassmolekyl skil seg naturleg til H + og OH – ion som vert trekte mot anoden og katoden. Ved katoden vil to H + ion ta opp elektron og danna H2 gass. Ved anoden går fire OH – ion saman og dannar O2 gass, og gjev frå seg fire elektron. Gassane som vert danna, boblar opp til overflata og kan samlast.
Vanleg vatn (hydrogen-oksid) lèt seg lettare spalta med elektrolyse enn tungtvatn (deuterium-oksid), og ved elektrolyse av vatn kan ein difor auka konsentrasjonen av tungtvatn langt over den naturlege delen på omtrent 1/6000. Dette er likevel svært energikrevjande og kostbart, og er ikkje vanleg praksis.
Når ein finn vatn på månen og andre planetar, er det teoretisk mogleg gjennom soldriven elektrolyse å spalta dette til hydrogen og oksygen som kan brukast som drivstoff til romskip og som surstoff til mannskap og drivhus.
Reaktivitet og pH
Kjemisk er vatn amfotært ved at det kan oppføra seg som både syre og base; det kan både gje frå seg eller ta imot hydrogenion (H + ). Namnet hydroksisyre vert nokre gangar brukt om vatn når det opptrer som ei syre i ein kjemisk reaksjon.
Det systematiske syrenamnet for vatn er hydroksisyre, medan det systematiske basenamnet er hydrogenhydroksid. Det bør nemnast at vatn åleine er korkje syre eller base, men kan altså opptre som ei svak syre i nærvær av ein sterk base eller som ein svak base i nærvær av ei sterk syre.
I teorien har reint vatn pH 7, men i praksis er reint vatn særs vanskeleg å framstilla.
Vatn som er i kontakt med luft over ei viss tid tek raskt opp karbondioksid frå lufta og dannar ei løysing av karbonsyre (kolsyre). Ved bruk av fossile brensel, og elles høg førekomst av karbondioksid i lufta, vil ein få surt nedbør.
Vatnet i springen i Noreg har gjerne ein pH-verdi mellom 8 til 8,5. Dette har ein for å unngå tæring på røyr, og for å forhindra at ein får hardt vatn, med stor førekomst av tungmetall.
«Dihydrogenmonoksid»
Kjemikarar omtalar tidvis vatn spøkefullt som dihydrogenmonoksid eller DHMO, molekylet sitt systematisk kovalente namn, særleg i parodiar på kjemisk forsking som krev forbod mot denne «farlege kjemikalien». I byen Aliso Viejo i California vart isoporkoppar nær bannlyst då det vart kjent at DHMO var brukt i produksjonen.
Eit grunnleggjande element
Vatn er eit av dei klassiske fire elementa saman med eld, jord og luft i gresk filosofi og alkymi. Av desse er vatnet kaldt og vått. I kinesisk taoisme er vatn òg blant dei fem elementa, saman med luft, eld, tre og metall. Innan kosmologien har vatn vorte sett på som ylem, eller det grunnleggjande materialet i universet. I teorien om dei fire kroppsvæskene er vatnet forbunde med slim.
Reinsande vatn
Vi vaskar oss med vatn for å verta reine, men i mange kulturar har vatn òg fått symbolsk tyding. I desse kan ein verta sjeleleg rein ved hjelp av vatn, ved å vaska seg i det eller såvidt røra ved det. Slikt reinskande vatn er ofte forskjellig frå vanleg vatn. Det kan vera at det må vera «levande», som frå regn eller i ei elv, og ikkje stilleståande vatn. Vatn kan verta heilag ved å verta signa (sjå vievatn) eller ha kontakt med ein heilag person.
Religionen islam er kjend for strenge krav om vasking, særleg før bøn. Også jødedommen og hinduismen skal ein vaska seg etter visse hendingar, til dømes barnefødsel eller dødsfall. For å verta rekna som kristen bruker dei fleste kristne samfunn ein dåp med vatn, anten full neddykking eller berre ein skvett på hovudet.
Vassrettar og utvikling
Ifylgje UNESCO sitt internasjonale vassforskingsprogram og rapporten deira World Water Development Report frå 2003 vil verda i løpet av dei neste 20 åra oppleva ein mangel på drikkevatn utan sidestykke i historia. Ein reknar med at mengda av ålment tilgjengeleg, brukbart vatn vil minska med 30 prosent i denne perioden. Årsakene er forureining, global oppvarming og politisk strid.
Omtrent 40 prosent av folkesetnaden i verda har for lite vatn til eit minimum av hygieniske føremål. Meir enn 2,2 millionar menneske døydde av sjukdomar knytte til inntak av forureina vatn i år 2000.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Vatn
Vassrettar og utvikling
Rapporten fortalde om store globale skilnader i volumet av tilgjengeleg vatn per person, frå 10 000 liter årleg i Kuwait til meir enn 810 000 000 liter årleg i Fransk Guyana. Men rike land som Kuwait kan lettare enn fattige land handtera eit relativt vassunderskot.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Han vart komponert i Leipzig mot slutten av 1726 for den første sundagen på nyåret i 1727. Dette skjedde 5. januar dette året. I løpet av levetida til Bach vart kantaten framført ein gong til den 7. januar 1733.
Teksten til kantaten består av teksten frå ein salme av Martin Moller frå 1587, i første sats, samt eit dikt publisert av Martin Behm i det andre bindet (1610) av Centuria precationum rhythmicarum for den siste koralen. Kven som har skrive resten er ukjend.
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert for oboar I/II, obo da caccia, fiolinar I/II, bratsj, basso continuo og to songsolistar (sopran og bass).
Det består av fem satsar:
Tekst
'''1. Duett ''' Nur Geduld, Geduld, mein Herze,
Es ist eine böse Zeit!
Doch der Gang zur Seligkeit
Führt zur Freude nach dem Schmerze.
'''2. Resitativ (bass) ''' Verfolgt dich gleich die arge Welt,
So hast du dennoch Gott zum Freunde,
Jon Elster
Jon Elster er ein norsk filosof og samfunnsforskar frå Oslo. Han er son av forfattar og kringkastingssjef Torolf Elster og lyrikar Magli Elster. Elster har utdanning frå Universitetet i Oslo og Sorbonne i Paris, der han skreiv doktorhavhandling om Karl Marx.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Der wider deine Feinde
Jon Elster
Han har tidlegare vore tilsett ved Universitetet i Oslo, og har frå 1970-åra vore professor i statsvitskap ved Universitetet i Chicago, og frå 1995 ved Columbia University i New York. Jon Elster var ein sentral medarbeidar til PaxLeksikon, og har stått bak utgjevingar av sosialistiske skrifter, især av Karl Marx, på norsk.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Dir stets den Rücken hält.
Jon Elster
Dei viktigaste arbeida til Elster har vore innanfor vitskapsteori og teoriar om rasjonelle val. Elster var medlem av Septembergruppa, ei gruppe samfunnsforskarar som var tett knytt til den vitskaplege retninga analytisk marxisme. I boka Making sense of Marx gjekk Elster mot fleire av Marx sine sentrale teoriar og konsept, så som den historiske materialismen og dialektikken, og freista å forklara teoriane om utbyting, klasse og framandgjering ved hjelp av teori om rasjonelle val og metodologisk individualisme. Dette verket konkluderer med at Marx' økonomiske teoriar for det meste er feilaktige eller irrelevante, og at marxismens kjerne dermed ikkje er haldbar.
Jon Elster fekk Jean Nicod-prisen in 1997, og vart i 2006 æresdoktor ved NTNU.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Und wenn der wütende Herodes
Saint-Lô
Saint-Lô er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er préfecture (administrasjonsstad) i departementet Manche i regionen Normandie og har om lag 20 000 innbyggjarar.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Das Urteil eines schmähen Todes
Saint-Lô
Geografi
Elva Vire renn gjennom byen. Den gamle byen er bygd på ein knaus på innsida av ein stor sving i elva, der han ein gong kontrollerte trafikken på elva.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Gleich über unsern Heiland fällt,
So kommt ein Engel in der Nacht,
Saint-Lô
Historie
Byen var tidlegare kalla Briovère (som tyder «bru over Vire» på gallisk) og byen er bygd på og rundt gamle festningsvollar. Namnet Saint-Lô kjem frå St. Laud, biskop av Coutances på 500-talet.
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Der lässet Joseph träumen,
Dass er dem Würger soll entfliehen
Und nach Ägypten ziehen.
Gott hat ein Wort, das dich vertrauend macht.
Er spricht: Wenn Berg und Hügel niedersinken,
Wenn dich die Flut des Wassers will ertrinken,
So will ich dich doch nicht verlassen noch versäumen.
'''3. Arie (sopran) ''' Ich bin vergnügt in meinem Leiden,
'''4. Resitativ (sopran) ''' Kann es die Welt nicht lassen,
Mich zu verfolgen und zu hassen,
So weist mir Gottes Hand
Ein andres Land.
Ach! könnt es heute noch geschehen,
Dass ich mein Eden möchte sehen!
'''5. Koral ''' Ich hab für mir ein schwere Reis
Zu dir ins Himmels Paradeis,
1183
1183 (romartal MCLXXXIII)
Ach Gott, wie manches Herzeleid, BWV 58
Tekst
Daran du dein Blut hast gewandt.
Nur getrost, getrost, ihr Herzen,
Hier ist Angst, dort Herrlichkeit!
Und die Freude jener Zeit
Überwieget alle Schmerzen.
'
Cleveland
Cleveland er ein by i delstaten Ohio i USA. Byen ligg i det nordaustre Ohio, ved sørbreidda av Eriesjøen og munningen av Cuyahoga-elva. Cleveland er administrasjonssentrum i Cuyahoga County, og den nest største byen i Ohio med 478 403 innbyggarar (2000).
Historie
Cleveland vart grunnlagt 22. juli 1796 ved utløpet av Cuyahoga-elva, etter at ei gruppe nybyggarar under leiing av Moses Cleaveland kjøpte landet av urfolket. Landmålarane frå Connecticut Land Company som målte opp Western Reserve til byar kalla hovudbyen «Cleaveland» etter leiaren sin. Moses Cleaveland hadde oppsyn med byplanen i sentrum av byen, rundt plassen Public Square. Deretter vende han heim til til Connecticut, og vitja aldri Ohio igjen. Den første permanente nybyggjaren i Cleaveland var Lorenzo Carter, som byge ei hytte ved breidda av Cuyahoga. Cleaveland fekk status som landsby 23. desember 1814.
Stavemåten utan e vart teken i bruk av den lokale avisa The Cleveland Advertiser i 1831. Dette vart etterkvart det offisielle namnet. I 1836 fekk Cleveland, på austbreidda av Cuyahoga, offisiell status som by. Same året braut det nesten ut valdeleg konflikt med Ohio City på andre sida av elva om ei bru mellom dei. Ohio City blei verande eit sjølvstendig område fram til det vart del av Cleveland i 1854.
Etter at Ohioelva vart forbunden med Eriesjøen med ein kanal i 1832 tok Cleveland til å vekse, då vart byen eit knutepunkt for trafikken mellom Dei store sjøane og Mississippielva.
Ohio vart etterkvart sentrum for ein stor kol- og stålindustri. John D. Rockefeller bygde opp formuen sin i Cleveland, og i 1920 var byen voten til den femte største byen i USA.
Etter andre verdskrigen følgde ein periode med velstand for Cleveland. På 1960-talet tok industrien til å få problem, og mange flytta ut av byen til forstadane. Det kom og til raseopptøyar i Cleveland i 1966 og 1968.
I 1978 greidde ikkje byen låna sine lenger, og vart med det den første store amerikanske byen sidan depresjonen som gjekk konkurs.
Politikk
Det demokratiske partiet har alltid stått sterkt i Cleveland. Demokraten Frank G. Jackson har vore borgarmeister i byen i ei årrekkje. Borgarmeisteren har stor makt, og kan i stor grad handle utan å legge saker fram for bystyret. Cleveland var den første større byen i USA som hadde ein svart borgarmeister, Carl B. Stokes (1968-71).
Næringsliv
Cleveland har tradisjonelt vore eit sentrum for stålindustri og eksport. Plasseringa ved Eriesjøen og Cuyahogaelva har gjort byen til eit samferdsleknutepunkt. Dei siste åra har nedgangen i amerikansk industri ramma byen, men ein oppgang i servicenæringane har til ei viss grad kompensert for dette.
På 2000-talet har Cleveland satsa tungt på høgteknologi som forsking på brenselceller og bioteknologi. Dei mange universiteta i byen er ein viktig brikke i dette miljøet. Offentlege styresmakter har satsa mykje på å bygge ut ein moderne infrastruktur for telekommunikasjon for å tiltrekke seg nye selskap i høgteknologiske bransjar.
Kultur
Cleveland har tre profesjonelle toppidrettslag. Cleveland Indians speler i Major League Baseball, Cleveland Browns speler i National Football League og Cleveland Cavaliers speler i National Basketball Association.
Cleveland Orchestra er eit symfoniorkester som held til i Cleveland. Det er rekna som eitt av de fem store symfoniorkestra i USA.
Ein viktig turistattraksjon i Cleveland er Rockens æresgalleri. Eit anna viktig museum i byen er Cleveland Museum of Art.
Huronsjøen
Huronsjøen (engelsk Lake Huron) er ein av dei store sjøane i Nord-Amerika. Han er den nest største av desse sjøane, og den tredje største ferskvatn-innsjøen i verda. Sjøen har eit areal på 59 600 km² og inneheld 3 540 km³ vatn. Største lengde og breidde er 332 og 245 kilometer. Gjennomsnittsdjupna er 59 meter og største djup er 229 meter.
Huronsjøen inneheld den største øya i nokon innsjø i verda. Manitoulinøya skil den nordre kanalen og den georgiske bukta frå resten av sjøen.
Dei fem store sjøane er Øvresjøen, Michigansjøen, Ontariosjøen, Eriesjøen og Huronsjøen.
No Reply at All
«No Reply at All» er ein song av det britiske bandet Genesis, frå albumet deira Abacab.
Struktur
Det vert mykje blåsarar på songen, slik Phil Collins hadde gjort på solosongen «I Missed Again», som vart spelt inn omtrent samstundes. Blåsarane vart arrangerte av Tom Tom 84 (Thomas Washington som arrangerte for Earth, Wind & Fire) og spelt av musikarane i det bandet. Songen tar eit steg i retning popmusikken som Genesis laga mykje av i 80-åra, men inneheld òg element frå fortida deira med komplekse, melodiske bassriff og synthesizer.
Songen vart framført live av Phish som ei hyllest til Genesis under innsetjingsseremonien i Rock and Roll Hall of Fame 2010.
Wizex
Wizex er eit danseband frå Sverige.
Mytilíni
Mytilíni (gresk Μυτιλήνη, tyrkisk Midilli), òg kalla Mytilene, er ein by og ein kommune aust på øya Lésvos. Han er hovudbyen på øya og hovudsete i kommunen Mytilíni og i periferieininga Lésvos i periferien Dei nordlege egeiske øyane i Hellas.
Mytilíni har ei vakker hamn med ferjesamband til dei nærliggande øyane Límnos og Khíos og til Avyalik i Tyrkia. Hamna har òg båtsamband til Pireus, Aten og Thessaloníki.
1181
1181 (romartal MCLXXXI)
Mytilíni
Administrativ inndeling
Mytilíni hadde vore eigen kommune fram til 2011, men vart då ei kommunaleining i kommunen Lésvos. Frå 2019 vart storkommunen delt opp att, og dei opphavlege kommunane Ajásos, Everjétoulas, Jéra, Loutrópoli Thermís, Mytilíni og Plomári vart kommunaleiningar i den nye kommunen Mytilíni.
Ved folketeljinga i 2011 var det 57 872 innbyggjarar i det som no er kommunen Mytilíni. Kommunaleininga Mytilíni hadde 37 890 innbyggjarar, medan tettstaden med same namn hadde 27 871 innbyggjarar.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i kommunen er:
Småøyar i kommunen:
Béla Bartók
Béla Bartók, fullstendig ungarsk namn Bartók Béla Viktor János, var ein ungarsk komponist og pianist. Han var ein leiande komponist på 1900-talet, og er saman med Liszt rekna som Ungarns største komponistar. Bartók høyrer til modernismen, men samla og fann inspirasjon i folkemusikk, og er rekna som ein av grunnleggjarane av etnomusikologi.
Liv og virke
Béla Bartók var fødd i Nagyszentmiklós i Banatregionen i kongedømet Ungarn som var del av Austerrike-Ungarn, no Sânnicolau Mare i Romania. Faren stamma frå lågare ungarsk adel, mora var ungarar med tysk morsmål. Béla viste tidleg musikalsk talent, og fekk pianoundervisning av mora.
Faren døydde då han var fem, og familien flytta først til Nagyszőlős (no Vynohradiv i Ukraina) og deretter Pozsony (no Bratislava i Slovakia). Det var her Béla Bartók heldt sin første konsert, elleve år gammal. Konserten, som mellom anna inneheldt eigenkomponerte stykke, fekk ei varm kritisk mottaking, og László Erkel tok imot Bartók som elev.
I 1900 byrja Bartók å studere ved musikkonservatoriet i Budapest, og etter 8 år vart han professor der. Han gifta seg med ein av elevane sine, og paret fekk ein son. Han skilde seg frå kona Marta i 1923, nokre år etter den første store suksessen sin, operaen Riddar Blåskjegg.
Bartok var svært interessert i folkemusikk og han vigde ein stor del av livet sitt til å studere den ungarske og rumenske musikktradisjonen. Han samla og gav ut om lag 2000 folkemelodiar. Bartok sin eigen musikk hadde òg sterk innverknad frå harmonikk og særskilde rytmar i folkemusikken.
I 1940 utvandra han til USA frå Ungarn, og slo seg ned i New York. I løpet av tida i Amerika, trass i dårleg helse og økonomi, skreiv Bartók det mest vidkjende verket sitt Konsert for orkester.
Wer mich liebet, der wird mein Wort halten
Wer mich liebet, der wird mein Wort halten, BWV 59, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Han vart komponert i Leipzig i 1723 for første pinsedag, som dette året var 16. mai. Det vart òg framført 28. mai 1724 i Leipzig.
Teksten er henta frå Evangeliet etter Johannes 14: 23 (første sats), Martin Luther (tredje sats) og resten frå Erdmann Neumeister
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert med to trompetar, pauke, to fiolinar, bratsj og basso continuo, samt to songsolistar (sopran, bass) og firedelt kor.
Det består av fire satsar:
Steinulf Tungesvik
Steinulf Tungesvik er ein norsk jurist og politikar. Frå 21. oktober 2005 var han statssekretær for Senterpartiet i Samferdsledepartementet under statsråd Liv Signe Navarsete i den raudgrøne regjeringa til Jens Stoltenberg, regjeringa Stoltenberg II. Han var til då leiar i Noregs Mållag (2005).
1184
1184 (romartal MCLXXXIV)
Steinulf Tungesvik
Tungesvik voks opp i Skånevik i Hordaland fylke, og er son av KrF-politikaren Hans Olav Tungesvik. Steinulf Tungesvik har juridisk embetseksamen og har arbeidd som forretningsadvokat. Han var politisk rådgjevar og seinare statssekretær for sosialminister Magnhild Meltveit Kleppa frå Sp i den fyrste Bondevik-regjeringa. Han var sentral i arbeidet med å setje i gang Norsk Ordbok 2014-prosjektet, som forfattar av forprosjektsrapporten Norsk ordbok 2014 - om vegen fram til fullføring av ordboksverket i 2014.
Tungesvik vart sterkt profilert under Slepp nynorsken til-kampanjen arrangert av Noregs Mållag i 2005. Han vart òg profilert som ein sterk forkjempar for eit nynorsk nettleksikon. Saka om nynorsk nettleksikon vart særskilt teke med i Soria Moria-erklæringa; "Regjeringen vil (...) stimulere til økt bruk av nynorsk i media, og bidra til finansiering av et nettbasert nynorsk leksikon."
I 2000 vart Tungesvik tilsett i Kluge advokatfirma i Oslo. I 2004 flytta han til Bergen, samstundes som han heldt fram i same selskap. I april 2005 vart han veld til leiar i Noregs mållag, eit verv han sa frå seg for å byrje i statssekretærstillinga i oktober same år.
Europaveg 1
Europaveg 1 er den vestlegaste europavegen i retning nord-sør og går mellom Larne i Nord-Irland og Sevilla i Andalusia, Spania. I Nord-Irland er vegen ikkje skilta som E1.
Mellom Rosslare og La Coruña er det ikkje noko direkte ferjesamband. Ferjesambanda Rosslare – Pembroke og Plymouth – Santander er eit alternativ. Vila Real de Santa António ligg ved Guadiana men har ikkje bru til Spania, traséen går difor om Castro Marim.
Austre Hestlægerhøe
Austre Hestlægerhøe er eit fjell i Lom og Vågå kommune i Innlandet. Det har ei høgd på 1950 meter over havet og er det 237. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter. Mannen i Jotunheimen er like høg.
1585 Union
1585 Union er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 7. september 1947 av Ernest Leonard Johnson ifrå Union Observatory i Johannesburg, og kalla opp etter observatoriet.
1196
1196 (romartal MCXCVI)
1185
1185 (romartal MCLXXXV)
Øksfjord
Øksfjord (nordsamisk Ákšovuotna, kvensk Aksuvuono) er ein tettstad som ligg på austsida av Øksfjorden, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, på 70. breiddegrad nord. Staden er administrasjonssenter i Loppa kommune og har.
Hurtigruta kjem innom kvar dag og det er bilferjesamband med Hasvik på Sørøya. Den viktigaste næringsvegen er fiske og fiskeforedling.
Avranches
Avranches er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er sous-préfecture (underprefektur) i departementet Manche i regionen Normandie og har om lag 9 000 innbyggjarar.
Historie
I 1172 (27.-28. september) vart det halde eit råd i Avranches etter mordet på den anglonormanniske helgenen Thomas Becket i den engelske kyrkja. Etter at Henrik II, Konge av England, hadde gjort botsøving i Avranches 21. mai 1172 vart han friteke frå kritikken som oppstod etter snikmordet på den heilage prelaten, og ein kom fram til kompromisset i Avranches med den romersk-katolske kyrkja, der Henrik II måtte sverge truskap til Pave Alexander III.
Geografi
Avranches ligg sør på halvøya Cotentin, langs E40 som knyter Saint-Lô med Bretagne. Frå Avranches er det mogeleg å sjå Mont Saint-Michel, som vart grunnlagd av St. Aubert, biskopen av Avranches på 700-talet.
Thomas Konow
Thomas Konow var ein norsk sjøoffiser og stortingsrepresentant.
Av mannskapet ombord på Lolland vart Konow i 1814 vald til valmann, trass sin unge alder. Einast to valmann møtte til sjølve valet for sjøforsvaret, og ettersom sjøforsvaret skulle han to utsendingar var valet sjølvskrive. Konow møtte som den yngste representanten til riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814. 17 år gamle Konow var 2. representant for 'Søe Deffensionen'. Han vart vald til stortinget ein gong seinare, i 1839, då for Jarlsberg og Larvik amt (Vestfold).
Då riksforsamlinga vart oppløyst vende Konow tilbake til marinetenesta. I 1815 leia han bygginga av Skudenes fyr. 1817 vart det oppretta sjøkadettskule på Fredriksvern, og Konow fekk arbeid som lærar på skulen. Han hadde denne stillinga til 1848.
I 1844 var Konow sjef på korvetten Nordstjernen på korvetten sitt tokt i Middelhavet, då den tok del i oppgjeret med Marokko. Perioden 1848-60 var han sjef ved Hortens verft. År 1860 vart han kontreadmiral og dei neste ni åra sjef for marinekommandoen. Konow var elles formann i ein stor marinekommisjon som vart nedsett i 1855. 1861 var han med interimsregjeringa.
Etter han trekte seg tilbake, budde han i Kristiania. Konow var ein av dei fire eidsvollsmennene som tok del i femtiårsfesten for 17. mai 1814. Han var den siste gjenlevande eidsvollsmann då han døydde.
Konow fekk St. Olavs Orden i 1849 og storkorset 20 år seinare. Han var òg riddar av Dannebrogordenen og Sverdordenen.
Øvresjøen
Øvresjøen (engelsk Lake Superior, fransk Lac Supérieur, ojibwe Gitchigami) er den største av dei fem store innsjøane Great Lakes som ligg på grensa mellom Canada og USA. Han grensar til Ontario i Canada, Minnesota, Wisconsin og Michigan i USA.
Viktige byar ved Øvresjøen er Duluth, Thunder Bay, Marquette, Sault Ste. Marie, Ontario og Sault Ste. Marie, Michigan.
Namnet
På ojibwe er sjøen kalla «Gichigami» som tyder «stort vatn», men sjøen er betre kjent som «Gitche Gumee». Dette kjem av at Henry Wadsworth Longfellow nytta dette namnet på sjøen i det episke diktet om Hiawatha som heiter The song of Hiawatha. Øvresjøen er også referert til som «Gitche Gumee» i songen The Wreck of the Edmund Fitzgerald av Gordon Lightfoot. Det var franskmennene som gav sjøen namnet le lac supérieur eller Øvresjøen fordi sjøen låg ovanfor Huronsjøen.
Dei store sjøane
Dei store sjøane består av fem innsjøar; Øvresjøen, Michigansjøen, Huronsjøen, Eriesjøen og Ontariosjøen
Kontraalt
Kontraalt («høgare motrøyst», til dømes i forhold til tenoren), er ei kvinnerøyst med særs lågt register, men er i røynda synonymt med alt, då altrøyster i den klassiske musikken, som til dømes dramatisk alt, ligg nær den høgdramatiske sopranen. Omgrepet er uvanleg.
Klassiske roller for kontraalt er Erda i Nibelungens ring og Orfeus i Orfeus og Eurydike av Gluck, som opphavleg vart skriven for ein kastratsongar.
Kjende kontraalter er til dømes Nina Simone og Lisa Gerrard.
Kjelder
Alt (Stimmlage) Kontraalt
Ceutabukta
Ceutabukta er ei bukt på den afrikanske sida av Gibraltarsundet. Ho utgjer største delen av nordkysten av den spanske byen Ceuta. Bukta strekkjer seg frå Punta Blanca i vest til Isla de Santa Catalina, utanfor kysten av Península de Almina i aust, eit stykke på åtte kilometer. Hamna til Ceuta ligg i bukta.
Costa del Sol
Her ligg byane Málaga, Torremolinos, Benalmádena, Fuengirola, Mijas, Marbella, San Pedro de Alcántara, Estepona, Manilva, Vélez-Málaga, Rincon de la Victoria, Nerja, Torrox, Sotogrande, San Roque og La Línea de la Concepción.
Det har vore busetjingar her sidan bronsealderen og området har vorte styrt av fønikarar, kartagenarar, romarar, vandalar, vestgotarar og maurarar, fram til Reconquista.
Området vart oppdaga og utvikla for internasjonal turisme i 1950-åra og har sidan vore ein populær destinasjon for utanlandske turistar. Området er særleg kjend for byar som Marbella, som har gjeve Costa del Sol rykte for å vere ei leikegrind for rike og kjende folk. I 1970- og 1980-åra var regionen kjend for at britiske gangsterar flytta hit for å unngå å verte dømd i heimlandet. Her kunne dei leve i luksus og på grunn av det anstrengte forholdet mellom Spania og Storbritannia angåande Gibraltar, vart det ikkje utført utlevering mellom dei to landa. Dette fenomenet har vore opphav til fleire filmar.
Costa del Sol er eit populær turistområde som tar imot millionar av turistar årleg.
Cádizvika
Cádizvika er ei bukt på sørvestkysten av Spania. Kommunar som ligg langs bukta i provinsen Cádiz er Cádiz, San Fernando, Puerto Réal, El Puerto de Santa Maria og Rota. Cádizbukta må ikkje forvekslast med Cádizbukta, som er ei større bukt i same området, men lenger ute til havs.
I Cádizvika ligg Bahía de Cádiz naturpark.
1176
1176 (romartal MCLXXVI)
Ontariosjøen
Ontariosjøen (Lake Ontario) er ein av dei fem innsjøene i Nord-Amerika som inngår i Dei store sjøane (Great Lakes).
Ontariosjøen er den minste av dei store sjøane med eit areal på 19 009 km² og eit volum på 1 639 km3. Ontariosjøen er den 14. største innsjøen i verda. Største djupn er 244 meter.
Dei store innsjøane består av fem innsjøar; Øvresjøen, Michigansjøen, Huronsjøen, Eriesjøen og Ontariosjøen.
1188
1189 (romartal MCLXXXVIII)
Smeerenburg
Smeerenburg er ein tidlegare nederlandsk kvalfangststasjon nord-vest på Svalbard. Området er rekna som eit viktig kulturminne. Kring 1620 etablerte nederlendarar verksemd på ei øy dei kalla Amsterdamer Eyland (Amsterdamøya). Smeerenburg fungerte som senter for kvalfangstverksemda nord på Svalbard. Namnet Smeerenburg tyder 'spekkbyen' på nederlandsk.
Kring 1660, med nedgang i kvalfangsten, vart busetnaden fråflytta. I 1973 vart ruinane av Smeerenburg ein del av den norske Nordvest-Spitsbergen nasjonalpark.
Ingen stad på Svalbard er det så mykje spekkbetong (smelta spekk og sand) i tilknyting til omnane som her.
Cádizbukta
Cádizbukta (spansk Golfo de Cádiz) er ei bukt i Atlanterhavet mellom Kapp St. Vincent (Cabo de São Vicente) i Portugal og Kapp Trafalgar (Cabo Trafalgar) i vestenden av Gibraltarsundet. To store elvar, Guadalquivir og Guadiana, samt dei mindre elvane Odiel, Tinto og Guadalete, renn ut i havet her.
Oksval
Oksval er ei grend i Nesodden kommune i Viken om lag 1 til 2 kilometer sør for ferjekaia på Tangen. Oksval ligg på austsida av Nesoddlandet mot Bunnefjorden. Området er tett bygd ut og er ein del av tettstaden Nesoddtangen. Ved Oksval brygge finst båthamn og ei offentleg badestrand. Her er også dei særprega badehusa Nesodden er kjent for. Kyststien på Nesodden går om Oksval frå Tangen til Hellvik og vidare til Blylaget. Steinerskulen driv barnehage på Oksval. Skrivet Oksval-posten har kome ut med ujamne mellomrom sidan august 1945. Det er no Oksval Vel som er utgjevar.
Namnet Oksval kjem av tyske munkar frå cisterciensarordenen (frå klosteret på Hovedøya) som hadde beite for feet sitt i området: Oxwald, Ox er okse og Wald er skog.
Steindalshøe
Steindalshøe (òg Steindalshøi) er eit fjell i Lom kommune i Innlandet. Sjølve Steindalshøe har ei høgd på 1892 meter over havet, men Nordre Steindalshøe er på på 1919 meter over havet. Dette gjer fjellet til det 273. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
1586 Thiele
1586 Thiele er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 13. februar 1939 av Arno Arthur Wachmann ifrå Hamburger Sternwarte i Bergedorf i Hamburg.
Kyrkjeoksle
Kyrkjeoksle er eit fjell i Lom i Innlandet. Den høgaste toppen er Søre Kyrkjeoksli med ei høgd på 1929 meter over havet. Dette er det 262. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.
Nordvestre Kyrkjeoksli er ein annan topp på fjellet med ei høgd på 1843 moh.
Afar
Afar er eit kusjittisk språk som blir snakka i Afar-regionen i Etiopia, i Eritrea og Djibouti. Det er kanskje 1,5 millionar talarar, afarar, men det er berre mellom éin og tre prosent som kan skrive det. Som dei andre austkusjittiske språka har det ordrekkefølgja subjekt–objekt–verb. Det næraste slektspråket til språket er saho.
I Eritrea er afar eitt av ni nasjonalspråk som formelt nyt lik status, sjølv om tigrinja og arabisk har størst utbreiing i offisiell bruk. Det er daglege program på afar i radio og det finst òg ein omsett versjon av den eritreiske grunnlova. Skolegangen får afarane likevel på arabisk, som mange av dei brukar som andrespråk.
I Afar-regionen i Etiopia vert det brukt i nokre få skolar, men amharisk er bruksspråk i regionen.
Fonologi
Afar har fem vokalar, det klassiske femvokalssystemet, i, e, a, o, u. Vokalane kan vere korte eller lange. Lange vokalar blir skrive med to vokalsymbol.
Keep It Dark
«Keep It Dark» er ein song av det britiske bandet Genesis frå albumet Abacab i 1981 og som 23. oktober 1981 vart gjeven ut som singel i Europa. Han nådde 33. plass på UK Singles Chart.
Songen er ein lett rockesong som skildrar ein mann som vert bortført av romvesen og teken til ei lys, lukkeleg verd. Når han kjem attende føler han seg nøydd til å lyge om hending (halde det mørkt, keep it dark) og i staden hevde at han vart kidnappa av tjuvar som ville ha pengane hans. Teksten fokuserer på ironien med at ei makaber løgn er meir truverdig enn ei lukkeleg sanning.
Songstrukturen er uvanleg og rytmen er i 3/2-takt, med ein særeigen synkopert rytmegitar. Songaren Phil Collins syng somme linjer av songen i falsett.
O Ewigkeit, du Donnerwort, BWV 60
O Ewigkeit, du Donnerwort, BWV 60, er ein kyrkjeleg kantate komponert av Johann Sebastian Bach.
Teksten er henta frå Johann Rist (første sats), Franz Joachim Burmeister (femte sats), Første mosebok 49: 18 (første sats) Johannes' openberring 14: 13 (fjerde sats), og resten av ukjend forfattar.
Koralmelodiane er henta frå salmane «Wach auf, mein Geist, erhebe dich» og «Es ist genug».
Instrumentering og struktur
Stykket er instrumentert med valthorn (i opningsduetten), to oboar d’amore, to fiolinar, bratsj, basso continuo, samt tre songsolistar (alt (Furcht), tenor (Hoffnung), bass (Christus)) og firedelt kor (i siste koralen).
Det består av sju satsar:
Bibern i Solothurn
Bibern er ein kommune i distriktet Bucheggberg i kantonen Solothurn i Sveits. Kommunen har innbyggjarar  og eit areal på. Kommunesenteret ligg 512 meter over havet.
Kommunen ligg i Biberndalen langs elva Bibernbach. Han består av gatelandsbyen Bibern.
Nikolaus Kopernikus
Nikolaus Kopernikus var ein europeisk astronom som i det banebrytende meisterverket sitt «De revolutionibus orbium coelestium» (utgitt 1543) var fyrst til å utforme ei moderne formulering av den heliosentriske teorien.
Kopernikus var ein av dei store polyhistorane i renessansen. Han var astronom, klerikar, matematikar, lege, fysikar, domherre, guvernør, administrator, diplomat, økonom og soldat, men det er utan tvil som astronom han er blitt mest kjend. Formuleringa hans at sola (framfor jorda) var sentrum i universet blir sett på som ein av dei viktigaste vitskaplege hypotesane i historia. Den skulle vise seg å leggje grunnlaget for den moderne astronomien, og årstalet 1543 blir av historikarane gjerne sett på som året den moderne vitskapen blei grunnlagt.
Kopernikus blei fødd som Niklas Koppernigk i ein kjøpmannsfamilie i Thorun (Toruń), som på den tida låg i Det kongelege preussen. Faren, Nikolas Koppernigk, var ein velhavande kjøpmann og embetsmann. Han døydde da sonen var ti år gammal. Etter farens død blei Kopernikus tatt hand om av onklane sine, Lukas Watzenrode, fyrstbiskop av Ermeland, og Tilman von Allen, borgarmeister i Thorn.
I perioden 1491–94 studerte Kopernikus ved universitetet i Kraków – Akademia Krakowska (dagens Uniwersytet Jagielloński) – der han var elev av blant anna Wojciech Brudzewski (latinisert Albertus de Brudzewo). I løpet av studia bestemte Kopernikus seg for å latinisere namnet sitt, og skreiv seg frå den tida under av med Copernicus.
I 1496 reiste han til Italia for å studere jus og medisin i Bologna, og studerte også astronomi i Padova, da han snart fatta interesse for dette feltet. Han studerte også i Ferrara hos Giovanni Bianchini, og mottok der doktorgraden i kyrkjerett.
Etter studia i Italia reiste Kopernikus tilbake til Det kongelege Preussen, der han for det meste arbeida som katolsk geistleg.
Da pave Leo X i 1514 oppfordra teologar og astronomar til å bidra til ei presis fastlegging av påska, blei Kopernikus involvert i arbeidet med å måle året og månadene presist ut frå observasjonar av himmellekamar.
Som administrator i Det ermelandske bispedømmet slo Kopernikus tilbake på angrep frå Den tyske ordenen. Som ein av den polske kongens undersåttar skreiv han i 1516 eit brev til Sigismund I (Zygmunt Stary), der han bad kongen om hjelp for å nedkjempe krossfararane. I krigen mellom Polen og Den tyske ordenen 1519–-1524 støtta Kopernikus dermed herskaren sin, den polske kongen, og forsvarte saman med familien sin byen Allenstein (Olsztyn).
Mest kjend er Kopernikus fordi han var den fyrste som systematisk skildra korleis jorda og dei andre planetane roterer rundt sola (det heliosentriske systemet), i motsetning til det som var den allmenne oppfatninga før dette, det vil seie at sola og dei andre planetane roterer rundt jorda (det geosentriske systemet).
Skildringa av det heliosentriske systemet hadde han klart i 1507. Rheticus publiserte delar av skriftene hans i 1539, men dei vart ikkje gitt ut i sin heilskap før etter at Kopernikus hadde døydd i 1543, under tittelen De revolutionibus orbium coelestium. Det blei raskt eit standardverk for seinare astronomar.
Heilt i samsvar med den moderne fysikkens skildring av solsystemet var verdensmodellen til Kopernikus likevel ikkje. Seinare skulle Johannes Kepler påvise at planetane ikkje fylgjer sirkelforma, men snarare elliptiske banar rundt sola.
Han representerte domkapittelet i Frauenburg (Frombork) i den prøyssiske landdagen i 1522.
Kopernikus interesserte seg også for økonomiske problemstillingar, og resultatet blei eit prosjekt om valutareform (1517), som han presenterte på sejmik i Thorn (Toruń) i 1519. Denne blei utvida i 1526 og utforma som traktat under tittelen Monetae cudendae ratio, der Kopernikus formulerte grunnlaget for pengereforma som skulle styrke og standarisere den prøyssiske og den polske valutaen. Kopernikus formulerte også den økonomiske samanhengen at såkalla slett mynt fordriv god mynt frå sirkulasjonen. Denne lova er seinare blitt kjend som Greshams lov.
Evenkia
Evenkia (russisk Эвенкийский автономный округ) var fram til 1. januar 2007 eit sjølvstyrt distrikt (okrug) i Russland. Evenkia var del av Krasnojarsk kraj, men samstundes eit av dei 88 føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden var Tura, arealet var 767 600 km² og innbyggjartalet var 17 300 (2006). Frå 1. januar 2007 er Evenkia ein vanleg rajon (kommune) i Krasnojarsk kraj. Folketalet i 2010 var gått ned til 16 300.
Geografi
Evenkia er det minst tettbygde området i Russland og er mindre tettbygd enn Grønland. På eit område om lag like stort som Noreg og Sverige til saman bur det om lag like mange menneske som på Stord. Evenkia ligg i den sentrale delen av den sibirske vidda. Det høgaste punktet er fjellet Kamen (1701 m.o.h.). Store område i nord har permafrost, men om lag 80 % av området er taiga. Middeltemperaturen i januar er -34 grader celsius, i juli +15 grader celsius.
Reindrift er ein utbreidd leveveg. Ein håpar å utvikla oljeverksemd og turisme.
Jernbane eller vegar finst praktisk talt ikkje. Kommunikasjonsmiddel er hovudsakleg elvebåt, fly eller reinsdyr.
Demografi og etnisk samansetjing
Folketalet i 2002 var på 17 697. Av desse var det (i folketeljinga frå 2002) representantar frå 67 etniske grupper, m.a. 10 958 russarar (62 %), 3 802 evenkar (21,5 %) 991 jakutar (5,6 %), 550 ukrainarar (3,1 %), 211 ketar (1,2 %), 162 tatarar (0,91 %), 152 khakassar (0,86 %), 127 volgatyskarar (0,72 %) og så vidare.
Som andre autonome okrugar var Evenkia bygd opp rundt ein minoritet, i dette tilfelle evenkane, som snakkar evenkisk, eit tungusisk språk.