cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brindisi
Mellomalderen og moderne tider
Etter Romarriket sitt fall vart Brindisi erobra av austgotarar og så gjenerobra av Austromarriket på 500-talet. I 674 vart han øydelagd av langobardar leia av Romuald I frå Benevento, men med ei slik flott hamn vart byen raskt bygd opp att. På 800-talet fanst det ein sarasensk busetnad i nærleiken, som vart storma av sjørøvarar i 836. Han kom igjen inn under austromarane og vart då erobra av normannarar i 1070, og seinare ein del av Kongedømet Napoli under forskjellige dynasti. Som dei andre hamnebyane i Puglia kom Brindisi ein kort periode under Republikken Venezia, men vart gjenerobra av Spania.
Ein pest råka byen i 1348, medan jordskjelv gjorde store øydeleggingar i 1456.
Brindisi kom under Austerrike i 1707-1734, og etter dette inn under Huset Bourbon før han vart ein del av Italia. Mellom september 1943 og februar 1944 fungerte byen som mellombels hovudstad i Italia.
Lúthien
Lúthien Tinúviel er ein person i J. R. R Tolkiens dikting. Ho er dotter av alvekongen Thingol.
Lúthien vart fødd av Melian, ein Maia som valde å leva som alvedronning i lag med Thingol. Ho vart rekna som den fagraste av alle barn i verda, og åtte særskilde gåver frå mora. Ho levde og døydde i Første Heimsæva.
Dei fekk båe livet attende ved guddommeleg hjelp (frå Eru), og budde i lag til dei båe døydde som menneske. Lúthien er den einaste av alveætt som retteleg har døydd og forlate verda, og alvane saknar ho, er det fortald.
lúthien er bestemor til Elwing og tippoldemor til Arwen Undómiel, som gjekk for å vera svært lik henne. Lagnaden til Arwen liknar òg på Lúthien si - ho valde å døy som menneske og ekta Aragorn.
Tolkien sjølv sette soga om Beren og Luthien (Leithian-kvadet) særskild høgt, og i soga om Beren og Lúthien finst nokre sjølvbiografiske trekk, som er understøtta av at namna Beren og Lúthien står skrivne på den felles gravsteinen til Tolkien og kona hans, Edith. Sjølve inspirasjonen til skildringa av Lúthien skal koma frå eit minne om at Edith Bratt Tolkien dansa på ei sommareng i England i 1914. Diktet om Beren og Lúthien slik det står i Ringdrotten, er ei omarbeiding av eit dikt som vart lagt til Húrin-kvadet frå 1926.
Tidleg legendarium
The tale of Tinúviel vart skriven om lag 1917, og har i store drag same innhald som soga i Silmarillion. Namnet "Lúthien" er fråverande, og Beren er ein "gnome", ikkje eit menneske. I denne tidlege fasen var gnome-nemninga knytt til Noldoalvane. Far hennar bar namnet Tinwë Linto, og mora hennar var Gwendeling. Sauron var på denne tida ikkje skapt, men Beren og Tinúviel laut kjempe mot "Tevildo", kattefyrsten. Tinúviel og skalden Dairon/Daeron var bror og søster, medan Daeron i den seinare utgåva vart den forsmådde friaren.
Kjelder
Figuren in Tolkiens Welt
Uranusmånen Ariel
Ariel er den fjerde største av dei 27 kjende månane til Uranus. Ariel går i bane og roterer i ekvatorialplanet til Uranus, som er nesten vinkelrett til banen til Uranus rundt sola, og har derfor ein ekstrem årstidssyklus.
Ariel vart oppdaga i oktober 1851 av William Lassell og kalla opp etter ein karakter i to forskjellige litteraturverk. Så langt som 2012 er det meste av den detaljerte kunnskapen ein har om Ariel frå ei enkel forbiflyging av Uranus av romfartøyet Voyager 2 i 1986, som klarte å ta bilete av kring 35 % av overflata til månen. Det er ingen aktive planar om å studere månen i større detalj.
Etter Miranda, er Ariel den nest minste av dei fem store månane til Uranus, og den som ligg nest nærast planeten. Han er av dei minste av dei 19 kjende sfæriske månane i solsystemet (14. minste diameter) og ein trur at han består av omtrent like delar is og stein. Som alle Uranus-månane oppstod truleg Ariel frå ei akkresjonsskive som krinsa rundt planeten kort tid etter han vart danna, og som andre større månar er han truleg differensiert, med ei indre kjerne av stein, omgjeve av ein mantel av is. Ariel har ei kompleks overflate som består av mange krater og eit system av skråningar, kløfter og ryggar som skjer gjennom kraterterrenget. Overflata syner teikn av nyare geologisk aktivitet enn dei andre Uranus-månane, truleg på grunn av tidvassoppvarming.
2. oktober
2. oktober er den 275. dagen i den gregorianske kalenderen (276. under skotår). Det er 90 dagar att av året.
1122
1122 (romartal MCXXII)
Døde
1120'erne
Fylket Istria
Istria er eit fylke i Kroatia. Den har 208 440 innbyggjarar (2011). Fylkeshovudstad er.
Emilie de Vialar
Anne Marguerite Adelaide Emilie de Vialar er ein katolsk helgen, kjend som den heilage Emilie de Vialar, med minnedag den 17. juni. Ho grunnla nonneordenen Josefssystrene av apparisjonen (Sœurs de Saint Joseph de l'Apparition).
Emilie de Vialar var frå Gaillac nær Toulouse i Languedoc i Frankrike. Faren var baron Jacob Augustin de Vialar og mora var òg barondotter — baron de Portal hadde fått tittelen sin etter å ha verka som livlege for to franske kongar.
Emilie blei utdanna i Paris, men drog tilbake til Gaillac då ho var femten og mora døydde. Ungjenta kom i konflikt med faren for å motsetja seg eit arrangert ekteskap han hadde i tankane for henne, og for det han meinte var overdriven religiøs grubling og veldedig arbeid.
I 1832, då ho var 35, arva Emilie de Vialer ein formue etter morfaren og brukte han til å kjøpa eit hus i Gaillac der ho saman med tre andre kvinner tok seg av fattige sjuke og barn. Det kom etter kvart til fleire, og 1835 kunne dei starta ordenen Josefssøstrene av apparisjonen — «apparisjonen» viser til korleis erkeengelen Gabriel stod fram for Josef og bad han flykta til Egypt.
Skrift
Skrift er eit samleomgrep brukt om teikn laga på ei flate som er meinte til å formidla språk. Ein kan laga skrift for hand ved å teikna eller rissa ved hjelp av ein reiskap, som penn på papir eller griffel på ei tavle, eller ved å trykka ferdiglaga bokstavar, til dømes ved hjelp av ein datamaskin, skrivemaskin eller ei trykkepresse.
Salme
Tekstane kan koma frå Bibelen eller vera skrivne seinare, anten på latin eller på ulike folkespråk. På nordiske språk viser «salme» både til bibelske salmar (frå Salmane) og metriske kyrkjelydssalmar. På tysk skil ein mellom å omtala førstnemnde som «Psalm» og sistnemnde som «Lied», tilsvarande engelsk psalm og hymn og fransk psaume og cantique. I faglspråk kan ein skilja mellom psalmodi (song av bibelske salmar) og hymnodi (song av metriske kyrkjelydssalmar).
Den første salmesamlinga ein kjenner til er Salmane, ei bok i Det gamle testamentet med 150 songar. I dag bruker Den norske kyrkja salmar med melodiar i Norsk Salmebok.
Vitskap i 1610
Vitskapsåret 1610 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1610.
Fylket Karlovac
Karlovac er eit fylke i Kroatia. Den har 128 749 innbyggjarar (2011). Fylkeshovudstad er.
1123
Døde
1120'erne
398 Admete
398 Admete er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. desember 1894 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
179 Klytaemnestra
179 Klytaemnestra er ein ganske stor hovudbelteasteroide av S-typen.
Han blei oppdaga av J. C. Watson den 11. november 1877. Klytaemnestra blei den siste ut av 22 asteroidar han oppdaga. Asteroiden er namnsett etter Klytaimestra, kona til Agamemnon i gresk mytologi.
Vitskap i 1691
Vitskapsåret 1691 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1691.
Şarkikaraağaç
Şarkikaraağaç er ein by og eit distrikt i provinsen Isparta i Middelhavsregionen i Tyrkia. Byen har kring 12 500 innbyggjarar (2009).
Koprivnica-Križevci
Koprivnica-Križevci er eit fylke i Kroatia. Den har 124 467 innbyggjarar (2001). Fylkeshovudstad er.
Heitor Villa-Lobos
Heitor Villa-Lobos var ein brasiliansk komponist som skreiv talrike verk for orkester, ensemble og soloinstrument. I musikken sin brukte han særskild mykje brasiliansk folkemusikk, men òg element frå impresjonisme, ekspresjonisme, klassisistisk og barokk musikk. Villa-Lobos er den best kjende søramerikanske komponisten av kunstmusikk.
Biografi
Heitor Villa-Lobos vart fødd i Rio de Janeiro. Han lærte musikk av far sin. I 1899, då faren døydde, vart Villa-Lobos professjonell musikar og spela cello på cafear. Frå 1905 samla han inn brasiliansk folkemusikk frå dei noraustlege delane av Brasil.
Heitor Villa-Lobos er gavlagd i Cemitério São João Batista i Rio de Janeiro
Kuklave
Kuklave vert nytta for å binda storfe på bås, på beite, eller for å leiga dei etter ved flytting.
Heitor Villa-Lobos
Viktige verk
Villa-Lobos var svært produktiv, sjølv om mange av verka hans er arrangement over dei tidlege verka hans.
Verke nemnd i dette kappitelet er hans musikalske arv. Dette er musikk som vert framført i konsertsalar i dag og som er tilgjengeleg for sal.
Dei mest framføret verka til Villa-Lobos er den 5. Bachianas Brasileiras, for stemme og 8 celloer, som også kan framførast med andre instrument. Andre populære verk er musikken for solo gitar og kor nummer 1.
1125
1125 (romartal MCXXV)
Døde
1120'erne
Heitor Villa-Lobos
Symfoniar
<!--
Music for Piano solo
-->
399 Persephone
399 Persephone er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 23. februar 1895 av Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
180 Garumna
180 Garumna er ein hovudbelteasteroide.
Vitskap i 1692
Vitskapsåret 1692 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1692.
180 Garumna
Han blei oppdaga av J. Perrotin den 29. januar 1878. Namnet stammar ifrå det antikke latinske namnet for Garonne-elva i Frankrike.
12. oktober
12. oktober er den 285. dagen i den gregorianske kalenderen (286. under skotår). Det er 80 dagar att av året.
Çelebibağı
Çelebibağı er ein liten by i provinsen Van i Aust-Anatolia i Tyrkia. Han har kring 13 000 innbyggjarar og ligg ved nordbreidda av Vansjøen, like vest for Erciş.
Germencik
Germencik er ein by og eit distrikt i provinsen Aydın i Egearregionen i Tyrkia. Byar i 13 000 innbyggjarar.
Germencik ligg midt på den fruktbare sletta til Büyük Menderes, litt innanfor kystbyen Kuşadası langs hovudvegen mellom Aydın og İzmir, 25 km frå Aydın.
Fram til 1950-åra var sletta eit myraktig område som ofte vart utsett for flaum, og Germencik voks då folk flytta bort frå dei flaumutsette områda og inn i byen. Hovudnæringa er jordbruk, hovudsakleg dyrking av fiken og oliven, men òg bomull, sesam og andre avlingar vert dyrka her.
Festival
Festival (via engelsk, frå latin festivalis, 'som gjeld ein fest') er ei stor tilskiping som typisk blir halde regelfast og har eitt eller fleire hovudtema, som kultur, musikk eller ei religiøs høgtid. Ein kan feira festivalar med samlingar, mat, musikk, dans, framsyningar, utstillingar, utkleding, opptog, tevlingar og ulike tilstellingar.
Nokre døme på festivalar er musikkfestival, filmfestival, dansefestival, matfestival, hagefestival, handverksfestival og revyfestival.
Tradisjonar
Mange festivaler har religiøst opphav, og knyter saman kulturell og religiøs tyding med tradisjonelle aktiviteter. Dei viktigaste religiøse høgtidene som jul, rosj hasjanah, dipavali, id ul-fitr og id ul-adha markerer året som går. Andre, som haustfestar, kan feira endringar i årstidene og grøderikdom. Hendinga av historisk tyding, som viktige militære sigrar eller andre nasjonsbyggande hendingar kan også gje opphav til ein festival. Eit tidleg døme på dette er festivalen etablert av farao Ramses III i Det gamle Egypt til minne om sigeren hans over libyarane. I mange monarki kan ein feira dynastiske hendingar som festivalar, som kroningar, kongelege bryllaup og jubileum. Nasjonaldagar kan også feirast som festivalar.
Religiøse festivalar
I mange religionar kan ein feira ein gud, gudar eller ei religiøs hending med ein fest eller festival. Dei fleste religionar har høgtider som blir markerte kvart år, og nokre av dei, som pesah, påske og id ul-adha, er rørlege merkedagar – det vil seia at dei følgjer månefasar, jordbrukssyklusar eller ein eldre kalender eller hending. Den gammalegyptiske sedfestivalen blei til dømes halden i det trettiande året til styretida for ein farao, og deretter kvart tredje år etter det (eller i eit høve kvart fjerde). Nokre hindufestivalar som kumbh mela og mahamaham følgjer ein tolvårssyklus der ein held feiringa kvart tolvte år, og kvar tolvte syklus (kvart 144. år) kan ha ei ekstra stor markering.
Det kristne kyrkjeåret har to hovudfestar, feiringa av fødselen til Kristus (jul) og feiringa av gjenoppståinga hans (påske), men mange kristen retningar feirer også mindre høgtider for helgenar, som lokale vernehelgenar. Innan katolsk, ortodoks og anglikansk kristendom er det eit stort tal mindre helgenfestar gjennom heile året.
Buddhistiske religiøse høgtider, som esala perahera, blir feira i land som Sri Lanka og Thailand. Hindufestivalar som holi, dipavali, dussjera og makar sankranti kan førast langt tilbake i tid. Sikhar feirer vaisakhi som ein festival ved byrjinga av nyåret og opprettinga av khalsaen.
Festivalar knytte til årstider
Årstidsfestivalar, som midsommar og beltane, blir fastsette av sol- og månekalendrar og av endringar i årstidene. Desse er særleg knytte til mattilgang, slik at det finst eit stort utval av haustfestar både i gammal og nyare tid. Dei gamle egyptarane var avhengige av dei årlege flaumane frå Nilen, ei form for vatning som også tilførte næring til jorda. I Alpane markerer ein heimvendinga til feet frå fjellbeite til fjøsa i dalane om hausten med festivalen Almabtrieb. Kinesisk nyttår er ein vinterfestival fastsett av den kinesiske månekalenderen som blir feira frå dagen til den andre nymånen etter dongzhi, eller vintersolkverv. Dreefestivalen til apatanifolka frå Lower Subansiri District i Arunachal Pradesh blir feira kvart år frå 4. til 7. juli der ein ber om ei stor avling.
Midsommar eller jonsok er både ein årstidsfestival knytt til sommarsolkverv og ein helgenfest knytt til den heilage Johannes. Dagen er særleg viktig i Sverige. Vinterfestivalar feirar ulike sider ved vinteren, som kreativ bruk av snø og is og ulike vinteridrettar.
Kulturfestivalar
Det finst ei rekkje generelle kulturfestivalar og festivalar med meir spesifikke emne, som vitskapsfestivalar, litteraturfestivalar og musikkfestivalar. Nokre underkategoriar er komediefestivalar, rockefestivalar, jazzfestivalar; poesifestivalar, teaterfestivalar og forteljarfestivalar; og historie-inspirerte festivalar som mellomalderfestivalar. På Filippinane har ein i tillegg til ulike festivalar i løpet av året ein nasjonal kulturmånad i februar.
Nokre kulturfestivalar kan vera knytte til identitet, i form av minoritetskulturar, som Nordic Fest eller Norsk Høstfest i USA, som feirar skandinavisk kultur, Melafestivalen i Oslo som feirar kunst og kultur som har kome til Noreg gjennom innvandring, og pridefestivalar til støtte for LHBT+-identitet.
Matfestivalar
Matfestivalar kan feira mat og drikke generelt, lokalt eller knytt til visse produkt. Nokre matfestivalar feirer einskilde matvarer, som National Peanut Festival i USA eller Galway International Oyster Festival i Irland. Andre kan feira særskilde typar drikke, som den kjende tyske ølfestivalen Oktoberfest eller ulike vinfestivalar, som den verdsomspennande feiringa av beaujolais nouveau, der den nye vinen blir frakta rundt til heile verda og smakt på den fyrste torsdagen i november kvart år. Både beaujolais nouveau og den japanske risvinen sake er knytte til innhaustingstida.
Uranusmånen Oberon
Oberon er den nest største månen til Uranus. Han vart oppdaga 11. januar 1787 av William Herschel.
Til liks med Umbriel er måneyta tungt kratra; særskilt om ein samanliknar han med dei tre andre store månane til Uranus. Eit av kratera er særleg tydeleg med lys kant og mørkt materiale i botnen. Dette er truleg is-karbonrikt materiale frå det indre av månen. Det er òg teikn på tidlegare sterk geologisk aktivitet, mellom anna går ei forkasting over heile den sørlege halvkula.
Oberon har minst eitt høgt fjell som når 6 kilometer opp frå yta.
400 Ducrosa
400 Ducrosa er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 15. mars 1895 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Taraire
Taraire, Beilschmiedia tarairi, er eit tre i laurbærfamilien som er endemisk på Nordøya på New Zealand. Det er eit vanleg tre i låglandsskogar nord for Auckland, og veks ofte saman med kauri (Agathis australis), pōhutukawa (Metrosideros excelsa), tawapou (Pouteria costata), og puriri (Vitex lucens) på basaltklipper og -jordsmonn. Beilschmiedia er ein familie på om lag 40 hovudsakleg tropiske treslag og buskar med alternerande eller motståande lauv.
Vekstområde
Taraire veks berre på Nordøya nord for 38° sørleg breidde. Det er mest vanleg nord for Auckland og Thames på om lag 37°S. Ein ser likevel spreidde førekomstar av treet på vestkysten mellom Port Waikato og Kawhia Harbour, og innover i landet til Pukemokemoke. I aust finst det spreidd til East Cape.
Utsjånad
Taraire veks seg opp til 22 m høgt, og har ei svært vid krone. Stammen kan verta opp til ein meter i diameter. Borken er glatt og mørk brun. Greinene er kraftige og breier seg gjerne vidt utover. Kvistane, unge lauv og unge blomeknoppar er tett dekte av fine raudbrune hår. Dei mørke, grøne lauva måler for det meste mellom 50 og 72 mm i lengda og 34 til 48 mm i breidda, er alternerande, lêraktige, enkle med nedpressa bladnervar. Lauvstilkane er 8 til 12 mm lange. Bløminga finn stad mellom september og desember, med ein topp i november. Dei grønaktige blomane er 3-5 mm i diameter og ofte dekte av tette, raudbrune hår. Frukta er utståande, elliptisk til eggforma, og 16 til 30 mm lang, mørk purpur når ho er mogen og dekt av ei voksaktig hinne. Ho inneheld eit frø. Fruktene mognar mellom mars og november, og er favorittføda til maoridue eller kererū (Hemiphaga novaeseelandiae).
Taraire er eit særeige tre med tropisk utsjånad, der både bladverket og fruktene skil det ut frå alle andre stadeigne tre og buskar på New Zealand. Taraire er ei av dei tre endemiske Beilschmiediaartene på New Zealand. Dei andre er tawa-treet, (B. tawa), og tawaroa (B. tawaroa) som liknar tawa, men har breiare blad.
Formeiring
Formeiring er lett frå friske frø, og ein får betre spiring om fruktkjøtet kring kjernen vert fjerna. Treet vert ikkje sett på som trua, men spreiinga av frø kan verta vanskelegare i framtida, ettersom den stadig sjeldnare New Zealand pigeon (kererū) er den einaste arten som kan spreia dei store frøa frå taraire, som går upåverka gjennom tarmen til fuglen.
Bruk
Veden til taraire er rettvaksen, men skjør, og har lett for å sprekka, og varer ikkje lenge om han vert påverka av vêr og vind. Han har vore brukt til golvmaterial, lettare vogner, innbu, biletrammer, skipstaljer og brensel.
1126
1126 (romartal MCXXVI)
Døde
1120'erne
On the Border
On the Border er det tredje studioalbumet til den amerikanske rockegruppa Eagles, utgjeve i 1974. Under innspelinga av albumet gjorde bandet fleire endringar. Bandet prøvde å lene seg meir i retninga mot hardrock, då dei følte at produsenten deira Glyn Johns la for stor vekt på den countryaktige rockestilen deira. Etter å ha spelt inn berre to songar, «Best of My Love» og «You Never Cry Like a Lover», sa dei opp Johns, og flytta attende til Californai, der dei leigde inn Bill Szymczyk. Szymczyk føreslo å hente inn ein gitarist med ein skarpare lyd for å spele slidegitar på songen «Good Day in Hell». Dei tenkte raskt på den gamle venen til Bernie Leadon, Don Felder, som dei hadde møtt og spelt med fleire gonger. Bandet vart så imponert at dei inviterte med seg Felder i bandet. Det einaste sporet på albumet som han er med på er «Already Gone». Albumet nådde 17. plassen på albumlista og selde to millionar eksemplar. Det vart gjeve ut tre singlar frå albumet, «Already Gone», «James Dean» og «Best Of My Love». Singlane nådde høvesvis 32. plassen, 77. plassen og førsteplassen på den amerikanske singellista. «Best of My Love» vart den første av fem listetoppar for bandet.
Albumet var det første for Eagles som vart gjeven ut i kvadrofonisk kringlyd. Det vart gjeve ut på eit kvadrofonisk åttespors lydband. Det var skore inn ei løynd melding i inste sporet på vinylplata som sa: «He who hesitates is lunch».
Lister
Album
Singlar
MK «Kvalsund I»
MK «Kvalsund I» var ein motorkutter frå Nerlandsøya i Herøy kommune på Sunnmøre, bygd i 1939. Han hadde fiskerinummer M-64-HØ.
«Kvalsund I» vart bygd i 1939 ved Einar Hellands båtbyggeri og eigd av Gunnvald Kvalsund, Paul K. Kvalsund og Andreas K. Kvalsund. I starten var «Kvalsund I» i bruk som fiskebåt, men krigsutbrotet endra føresetnadane og båten vart nytta i alliert teneste, mellom anna i Shetlandsbussen. Etter andre verdskrigen gjekk «Kvalsund I» tilbake til fiskeriet, før han vart seld til Garten på Fosen, vidare til Skillebotn i Brønnøy og etterkvart hamna båten i Namsos der den vart kjøpt til Surnadal som vrak i 1993. Båten er no bortimot ferdig oppussa og vert nytta i fritidssamanhengar.
«Kvalsund I» som fiskebåt
Etter at båten stod ferdig vart han nytta til håbrandfiske og sildefiske. Etter starten av andre verdskrigen vart «Kvalsund I» òg nytta til frakte sild for Gerh. Voldnes AS. Etter krigen gjekk båten attende til fiske av håbrand, sild og anna banklinefiske.
«Kvalsund I» under andre verdskrigen
6. oktober 1941 vart det naudsynt å flykte over Nordsjøen med «Kvalsund I», ei flukt som var organisert av Joakim P. Kvalsund og Albert Teige. Båten kom til Torshavn på Færøyane 9. oktober med 17 personar om bord. Joakim P. Kvalsund og Albert Teige fortsette med fraktfart i dette området, men etter at dei vart angripne av eit fiendtleg fly og måtte rømme til Klaksvik, kom båten etter kvart inn i alliert teneste.
«Kvalsund I» vart godkjend for tur til Noreg etter ein inspeksjon av Einar Kristiansen på Shetland. Deretter vart han stasjonert i Peterhead i Skottland og la ut på sitt første oppdrag 4. april 1942. Kursen vart sett mot Nord-Noreg med våpen, anna materiell og SIS-agenten Einar Johansen. Turen gjekk til Hillesøy ved Kvaløya i Troms på 70 grader nord, og vart det lengste vellykka oppdraget med fiskekutter under krigen med sine 2 500 nautiske mil. Einar Kristiansen var skipper på denne turen. Seinare var Hans Feie skipper på den neste turen som gjekk til Batalden ved Florø, ein vanskeleg tur då det var svært dårleg vêr.
Ubåtjagarane «Hitra», «Vigra» og «Hessa» tok over jobben til «Kvalsund I» langs norskekysten i 1943 og «Kvalsund I» vart liggande i opplag i Peterhead fram til slutten av året. Då måtte båten igjen nyttast til fraktfart til Nord-Noreg etter at dårleg vêr hadde hindra både fly, MTB-ar og andre båtar i nå fram til Trænstaven ved Lurøy innanfor Træna. Også denne gongen var Einar Kristiansen skipper på det som vart det siste oppdraget med kutter frå basen i Peterhead.
Etter dette, i romjula 1944, vart «Kvalsund I» med ein konvoi nordover, og gjekk inn til Petsamo 22. januar 1945. Vidare vart båten nytta under evakueringa av Finnmark, mellom anna kaptein Johan Godø og troppen hans på Sørøya. Mot slutten av krigen gjekk «Kvalsund I» som minesveipar i hamna i Hammerfest, der ei mine gjorde mykje skade på båten.
Fakta om MK «Kvalsund I»
«Kvalsund I» er 67 fot lang og hadde ved bygging i 1939 ein Wichmann-motor på 50 hestekrefter. I 1945 låg Kvalsund lenge på verkstad etter skaden som oppstod under minesveiping. I 1953 vart motoren oppgradert til ein Finnøy diesel med 130 hk. Den vart vidare ombygd i 1955/56. Då «Kvalsund I» vart kjøpt frå Namsos, var han i særs dårleg stand og dei nye eigarane har nytta mykje tid og pengar for å rette opp i skadane.
Still Cruisin'
Still Cruisin' er det 26. studioalbumet til The Beach Boys og kom ut i juli 1989.
Etter at songen «Kokomo» (frå filmen Cocktail) noko uventa vart ein stor hit verda over, avgjorde bandet at dei ville gje ut eit album med nye songar i lag med gamle hittar. Det einaste bidraget til Brian Wilson var songen «In My Car», som i røynda var ein solosong med Carl Wilson og Al Jardine på korvokal.
Av dei andre songane finn ein «Make It Big» og «Still Cruisin'» frå filmane Troop Beverly Hills og Dødlig Våpen 2, «Island Girl» var næraste ein solosong frå Al Jardine, «Wipe Out» var ei nyinnspeling i samarbeid med rapgruppa The Fat Boys (som gjekk heilt til andreplass på lista to år før i USA), medan «Somewhere Near Japan» var eit samarbeid med John Phillips, akkurat som med "Kokomo".
I tillegg fanst dei gamle hittane «I Get Around» (frå All Summer Long), «Wouldn't It Be Nice» (frå Pet Sounds) samt «California Girls» (frå Summer Days (And Summer Nights!!)). Samtlege av desse hadde då nyleg vorte nytta i filmar.
Albumet nådde 46. plass på den amerikanske Billboard-lista.
Roamingforordninga
Europaparlaments- og rådsforordning (EU) 2015/2120 er ei forordning som fjernar ekstra kostnader for internasjonal gjesting frå 15. juni 2017 innanfor det Europeiske Økonomiske samarbeidsområdet (EØS), som består av medlemslanda i EU, Island, Liechtenstein og Noreg.
Historie
Sidan 2007 har roamingforordninga redusert dei maksimale roamingavgiftene som er tillatne.
I 2006 foreslo Kommisjonen å setja fast maksimumprisar. Den foreslegne forordningen, forordning (EU) 717/2007 vart godkjent av Europaparlamentet og Ministerrådet, og tok til å gjelda i juni 2007. Både grossistprisen og sluttbrukarprisar vart regulert frå 30. august 2007. Maksimalprisane vart ytterlegare redusert i 2008 og 2009. Forordninga innførte og at kundar som reiser til ein annan medlemsstat vil motta ei tekstmelding med informasjon om dei avgiftene som gjeld for roamingtenester. Opphavleg vart tiltaka innført mellombels og skulle gå ut 30. juni 2010.
Lova vart endra i 2009 basert på ein gjennomgang av 2007-forordninga. Datoen forordning skulle gjelde til vart forlenga til 30. juni 2012 og vart utvida til tekstmeldingar og dataroaming. Det sørgde og for ytterlegare årlege reduksjonar i prisutviklinga fram til reguleringen gjekk ut, og for obligatorisk fakturering per sekund etter 30 sekund for samtalar, og per sekund fakturering for mottekne anrop.
Etter å ha funne at marknadstilhøva ikkje rettferdiggjorde å fjerne reguleringa av roaming i EØS, erstatta EU lova i 2012. I forordning (EU) 531/2012 skal pristaket på sluttbrukarprisane gå ut i 2017 og grossistprisen i 2022.
I desember 2016 stemde representantar for medlemsstatane for å avskaffa alle roamingavgifter innan juni 2017 gjennom forordning (EU) 2015/2120.
Roam like at home (RLAH)
Europakommisjonen (EU-kommisjonen) foreslo i 2013 å etablera ein indre marknad for elektronisk kommunikasjon i Unionen og å avskaffa roamingavgifter. Forslaget vart godkjent av Europaparlamentet den 3. april 2014 med ei margin på 534 røyster mot 25. Det utarbeidde forslaget ville ha fjerna roamingavgiftene frå 15. desember 2015. Før forslaget tok til å gjelde måtte det godkjennast av Rådet for den Europeiske unionen, som enda opp med å avvisa konklusjonane i den føreslegne lovgjevinga.
Forordning (EU) 2015/2120, som vart vedteken 25. november 2015, sørgde for ei gradvis reduksjon av roamingavgifter innanfor EØS. Som ei overgangsåtgjerd, frå mai 2016, vart den dåverande prisen for roaming innanfor EØS erstatta av eit maksimumgebyr for roamingtjenester som kunne belastast i tillegg til det forbrukeren betalte innenriks. Dette auka likevel ikkje roamingkostnaden for kundar der innenrikspris pluss tilleggsavgifta var høgare enn det eksisterande pristaket. Det reduserte kostnadene for forbrukere med lågare innenrikspriser eller som betalte for månedlege kvoter for bruk av ei bestemd teneste.
Forordninga forplikta og Kommisjonen til å innan juni 2016 rapportera til Europaparlamentet med forslag til lovgivning for regulering av grossisprisene på roaming i EU med sikte på å eliminera overgangsavgiftene for roaming før juni 2017. Etter forslaget frå Kommisjonen kom Europaparlamentet og medlemsstatane fram til ei avtale den 31. januaren 2017 til å setja grossistpris til:
Den 8. februar 2017 godkjende ambassadørane til medlemslanda avtala om grossistpristaket som gjorde slutt på mobile roamingavgifter i EØS frå 15. juni 2017.
Rimeleg nytte
For å hindra misbruk (f.eks bruk av billege abonnement, tilgjengeleg i dei austlege medlemsstatane, som konstant brukast i dei vestlege statene der prisane er høgare), har tilbydere høve til å stilla krav om «Rimeleg bruk» (Fair Use Policy). Dei nye reglane for bruk av mobilabonnement på reise inneber at sluttbrukar ikkje skal betala ekstra for samtalar, SMS eller datatrafikk på ferd i andre EØS-land. Dersom sluttbrukar ikkje oppfyller eller overskrid eitt av punkta i tilbyders krav til «Rimeleg bruk», kan tilbyder krevja eit prispåslag tilsvarande gjeldande regulert grossistpris.
Pris frå Noreg til andre EØS-land
Reglane for bruk av mobilabonnement på reise inneber at sluttbrukar ikkje skal betala ekstra for samtalar, SMS eller datatrafikk på ferd i andre EØS-land. Reglane gjeld ikkje når sluttbrukar ringer frå Noreg og til utlandet.
I 2013 foreslo EU-kommisjonen å regulera internasjonale samtalar innan EØS, men det vart avvist av Europaparlamentet og Rådet.
I 2018 vedtok Europaparlamentet og Rådet ei reform av EUs telekomreglar. I samsvar med den førebelse avtala, vert gebyra for samtalar innan EU redusert til 19 cent for telefonsamtalar og 6 cent for tekstmeldingar innan 2019. Når parlamentet og Rådet godkjenner den førebelse avtala, vil medlemsstatane ha to år til innføra europeisk regelverk for elektronisk kommunikasjon, Europaparlaments- og rådsdirektiv (EU) 2018/1972 i nasjonal lovgiving.
I samsvar med Forordning (EU) 2018/1971 av 11. desember 2018 skal utsalgspris (eksklusiv mva) som vert belasta forbrukerane for regulert kommunikasjon innan EØS, ikkje overstiga 0,19 EUR per minutt for samtalar og EUR 0,06 per SMS melding frå 15. mai 2019.
Samferdsledepartementet sende på høyring forslag til endringar i ekomlova og ekomforskrifta som er meint å sikra at norske forbrukere får reduserte prisar for internasjonale samtalar og SMS frå 15. mai 2019 (same tidspunkt som EU). Høyringsfristen var 15. januar 2019.
Territorial utstrekking
Roamingforordninga gjeld i dei 31 medlemslanda I EØS; medlemslanda i EU og EU sine ytre regionar, i  tillegg til tre av fire EFTA land; Island, Liechtenstein og Noreg. EU-landa har nytta roamingforordninga sidan 30. august 2007, og dei øvrige EØS-landa sidan 1. januar 2008. Det siste medlemmet av EFTA, Sveits, er ikkje part av EØS-avtala, og er i staden knytt til EU ved ei rekkje bilaterale avtaler. Til trass for nære samband med EU på fleire område gjeld forordninga ikkje for Sveits, og roamingavgifter er vanlegvis betydeleg høgare for EØS-borgarar som roamer i Sveits, og for sveitsere som roamer i EØS, særleg på internettdata.
Prisar
Maksimal pris å betala (MVA ikkje inkludert) Prisane frå 30. april mai 2016 er maksimumgebyr som kunne belastast i tillegg til det forbrukeren betalte innanriks. Dette auka likevel ikkje roamingkostnaden for kundar der innenrikspris pluss tilleggsavgifta blei høgare enn det eksisterande pristaket. (totalkostnaden frå 30. april 2016 kunne altså ikkje vera høgare enn den dåverande prisen for roaming innanfor EØS frå 1. juli 2014)
Cerignola
Cerignola er ein by i provinsen Foggia i regionen Puglia i Italia. Han har om lag 55 000 innbyggjarar og ligg 40 km søraust for byen Foggia. Han har det tredje største arealet av alle kommunane i Italia med 593,71 km².
Historie
Cerignola vart ein municipium under Romarriket og vart gjenoppbygd etter eit kraftig jordskjelv i 1731. I 1503 slo spanjolane under Gonzalo de Córdoba franskmennene under Louis d'Armagnac (den sjette hertugen av Nemours) ved byen, ein siger som gjorde kongedømet Napoli til ein spansk provins i Italia.
Vitskap i 1693
Vitskapsåret 1693 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1693.
Foggia
Foggia  er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Foggia i regionen Puglia og har om lag 155 000 innbyggjarar. Foggia er den største byen ved sletta Tavoliere delle Puglie, som òg vert kalla «kornmagasinet til Italia».
Historie
Namnet Foggia kjem frå det latinske fovea, som tyder «grop». Sjølv om området har vore busett sidan steinalderen og det var ein gresk koloni i nærleiken kalla Argos Hippium, er dei første skriftlege kjeldene om byen først frå år 1000. I følgje ei segn var dei første busetjarane bønder som hadde funn ei tavle som viste Jomfru Maria og som det brann tre flammar frå.
Området var myrlendt og helseskaldeleg og vart delvis drenert under Robert Guiscard, som derfor medverka til betre økonomiske tilhøve og levevilkår i byen. Byen vart sete for Henrik av Monte Sant'Angelo dei siste tjue åra av 1000-talet. På 1100-talet bygde Vilhelm II av Sicilia ei domkyrkje der og byen voks ytterlegare.
Fredrik II bygde eit palass i Foggia i 1223, der han ofte opphaldt seg. Det var òg sete for hoffet hans og eit studium med personar som Michael Scot. Lite er att av dette i dag.
I 1447 bygde kong Alfonso V av Aragon eit tollpalass for å skattelegge dei lokale sauebøndene, men dette førte til dårlegare lokaløkonomi og myrområda breidde seg utover landområda igjen.
I 1456 vart Foggia råka av eit jordskjelv, og fleire følgde i 1534, 1627 og 1731. Det sistnemnde øydela ein tredjedel av byen. Huset Bourbon betra dei økonomiske tilhøva igjen ved å satse på dyrking av korn på Capitanata og byggje opp att mykje av busetnaden.
På 1800-talet fekk Foggia ein jernbanestasjon og fleire viktige offentlege monument. Innbyggjarane tok del i opprøra som førte til samlinga av Italia i 1861.
I 1865 byrja ei større omvelting i landbruket frå den gamle sauedrifta til ei meir jordbruksbasert næring. Området var kjend for mangelen på vatn, men dette betra seg då den apuliske akvedukten vart bygd i 1924, då Foggia alt var eit viktig trafikknutepunkt mellom Nord- og Sør-Italia.
Denne rolla førte til at dei allierte bombarderte byen under den andre verdskrigen, særleg 22. juli og 19. august 1943 då byen vart lagt i ruinar. 1. oktober 1943 erobra dei allierte Foggia og nytta han til base for offensiven vidare nordover på halvøya. I 1959 og 2006 fekk Foggia medaljar for rolla han hadde under krigen.
Opphavsrett
Opphavsrett er den retten skaparen av eit litterært, vitskapleg eller kunstnarisk åndsverk har til verket. Opphavsretten oppstår automatisk når det skapte verket oppnår verkshøgd, og treng ikkje blir hevda gjennom registrering eller liknande. Det er heller ikkje noko vilkår for å hevde opphavsrett at ein merkjer utgivingar av verket med copyright-symbolet (©). Når dette likevel ofte blir gjort er det for å gjere brukarar av verket merksam på opphavsretten, og dei avgrensingane den fører med seg med omsyn til utnytting av verket. Opphavsretten vernar utforminga av verket, men derimot ikkje idear, teknikkar, kunnskap eller metodar. Det er måten ideane, kunnskapen og metodane kjem til uttrykk gjennom opphavsmannen sin skapande innsats som blir verna, ikkje ideane, kunnskapen eller metodane i seg sjølve.
Den som har skapt verket kan velje å la andre fritt få lov til å utnytte det, eventuelt at det kan utnyttast på visse måtar og på nærmare vilkår. Han kan òg velje å overdra opphavsretten heilt eller delvis. Vernet er tidsavgrensa.
Historia til opphavsretten
Den første lova om opphavsrett kom i Storbritannia i 1710, då Det britiske parlamentet vedtok The Statute of Anne. Denne lova gav forfattarar eller forlag ein einerett på 14 år til å trykkje bøkene sine. Eineretten kunne fornyast ein gong om forfattaren framleis var i live. Eineretten omfatta berre boktrykking, og regulerte ikkje ting som omsettingar av litterære verk eller oppsettingar av skodespel. Utover på 1700-talet arbeidde forleggjarane med å få vernetida utvida, og dei gjekk til retten for å gjere eineretten evigvarande. Dette stridstemaet vart ikkje avklåra før ved ei rettsavgjerd i House of Lords (som er Storbritannias høgsterett) i 1774, der idéen om ein evigvarande opphavsrett vart forkasta. Avgjerda skapte omgrepet «public domain», verk der opphavsmannen sin kontroll over bruken var stoppa.
Sambandsstatane fekk den første føderale lova om opphavsrett i 1790. Den amerikanske grunnlova gjev Kongressen høve til å «fremje vitskap og kunst» ved å gje forfattarar og oppfinnarar ein tidsavgrensa einerett. Som i Storbritannia varte eineretten opphavleg i 14 år, med høve til å fornye den éin gong. For at eit verk skulle omfattast av opphavsretten måte opphavsretten bli registrert i eit offentleg register, noko som vart gjort for omtrent 5 % av alle publiserte verk. Vernetida vart utvida i 1831 og i 1909, og sida 1962 har vernetida blitt utvida heile 11 gonger. Den siste utvidinga kom i 1998 med Sonny Bono Copyright Term Extension Act, noko som sette vernetida til opphavsmannen si levetid + 70 år.
I løpet av attenhundretalet voks òg opphavsretten fram i Frankrike. Mens den anglo-amerikanske copyright dreidde seg om økonomiske rettar, voks det i Frankrike fram eit system basert på droit d'auteur, forfattaren sine rettar. Denne var klassifisert i dei to hovuddelane droits patrimoniaux (økonomiske rettar) og droits moraux, moralske eller ideelle rettar. I 1761 vart det slått fast at opphavsretten gjekk i arv, etter at Jean de La Fontaines arvingar gjekk til retten for å få kontroll over verka han etterlét seg. I 1777 slo to andre rettsavgjerder fast at forleggjarane sine rettar ikkje varte lenger enn i levetida til opphavsmannen.
Bernkonvensjonen – internasjonale fellestrekk og forskjellar
Den overordna rettskjelda på opphavsretten sitt område er den verdsomspennande Bernkonvensjonen om vern av litterære og kunstnariske verk frå 1886. Dei aller fleste land er tilslutta denne konvensjonen, som knesett visse grunnleggjande prinsipp for nasjonalt rettsvern. Eit sentralt siktemål med konvensjonen var å hindre misbruk av åndsverk på tvers av landegrenser, noko som vart gjort mogeleg av at den nasjonale lovgivinga opphavleg berre verna nasjonale verk. Ved tilslutning til konvensjonen forplikta medlemslanda seg til å gje utanlandske verk den same vern som nasjonale verk, samtidig som det kom på plass minimumskrav til omfanget til vernet. Eit tredje sentrale prinsipp var det som nemnt først, nemleg at vernet oppstår i og med skapinga av verket, og ikkje krev noka registrering, markering eller andre formalitetar. Noreg slutta seg til konvensjonen allereie i 1886, Danmark kom til i 1903, Sverige i 1904 og Finland i 1928. Eit land som USA, som hadde krav til registrering som ein sentral del av lovverket, slutta seg derimot ikkje til før i 1989.
Det er viktig å vere merksam på at sjølv om dei fleste land i verda er tilslutta Bernkonvensjonen, betyr ikkje dette at omfanget av vernet er det same i alle land. Den viktigaste plikta konvensjonen medførte var som sagt å handsame alle verk likt uavhengig av nasjonalitet, og dei minimusmbetingelsane som vart stilt til vernet i det einskilde landet fekk liten aktualitet i dei fleste vestlege land ettersom vernet her allereie var minst like omfattande. Konvensjonen hindrar for eksempel ikkje at krava til verkshøgd varierer ein del frå land til land. Krava som blir stilte er såleis allment noko strengare i Tyskland og dei nordiske landa, enn dei er i land som Storbritannia og USA, samt andre land på det europeiske kontinentet. At eit verk oppstår åndsverkstatus i f.eks. Spania er såleis ikkje nokon garanti for at verket vil vere verna i Noreg.
I tillegg til Bernkonvensjonen finst det òg anna opphavsrettsleg regulering på internasjonalt nivå som er relevant. Først og fremst gjeld dette EU sitt Infosoc-direktiv om opphavsrett, som er bindande òg for EFTA-landa gjennom EØS-avtalen. Ein annan viktig konvensjon er WIPO Copyright Treaty, utarbeidde av FN-organisasjonen WIPO Denne konvensjonen utfyller Bernkonvensjonen, og stiller til på nokre område strengare krav enn det Bernkonvensjonen gjer.
1127
Døde
1120'erne
Şuhut
Şuhut (tidlegare gammalgresk Συνναδα, Synnada) er ein by og eit distrikt i provinsen Afyonkarahisar i Egearregionen i Tyrkia. Han ligg på ei lita slette, 29 km aust for byen Afyon. Han har kring 12 000 innbyggjarar, medan det bur opp mot 40 000 i distriktet.
Byen vart grunnlagd under hettittane og voks under romarane, då han vart kalla Synnada.
Opphavsrett
Nasjonalt lovverk
Dei nærmare reglane om opphavsrett vil altså variere frå land til land, og må finnast i dei einskilde statane sitt lovverk. I Noreg blir opphavsrett regulert gjennom lov av 12. mai 1961 om opphavsrett til åndsverk m.v. (Åndsverklova eller Opphavsrettloven), forkorta åvl. Lova vart skapt gjennom eit samarbeid med dei andre skandinaviske land, og det er derfor stor grad av rettslikskap mellom norsk, svensk og dansk rett. Lova har blitt revidert fleire gonger, seinast i 2005, då for å harmonisere norsk lov med det tidlegare nemnde EU-direktivet.
401 Ottilia
401 Ottilia er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 16. mars 1895 av Benjamin Watson Valle ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Opphavsrett
Oversikt over Åndsverkloven
Hovudregelen i åndsverklova er at skaparen av verket har einerett til å rå over det (åvl. § 2). Dette vil seie at opphavsmannen har einerett til eksemplarframstelling og einerett til å gjere verket tilgjengeleg for allmenta. Nærmare føresegner som regulerer dette finst i lova sitt kapittel 1. Lova inneheld vidare ei gruppe med reglar som avgrensar og spesifiserer nærmare opphavsmannen sine rettar, dei såkalla lånereglane (kapittel 2), reglar om overføring av opphavsrett (kapittel 3), vernetid og sanksjonar ved krenking av opphavsretten (sjå nærmare om dette nedanfor). Lova inneheld i tillegg visse særlege reglar, sjå nærmare kapittel 6.
I tillegg til eigentleg opphavsrett regulerer Åndsverkloven dessutan dei nærståande rettane, sjå lova sitt kapittel 5. Dette er rettar som ligg nært opp til opphavsrett i art, og som er omfatta av delar av det same vernet. Eksempel på kreasjonar som er underlagt vern etter kapittel 5 er mellom anna utøvande kunstnarar sine framføringar, databasar, fotografiske bilete som ikkje er åndsverk og lydopptak.
Krav til åndsverkstatus
Åndverkloven § 1 gjev eksempel på 13 former for verk som kan ha opphavsrett:
Denne lista inneheld dei viktigaste typane av åndsverk, men er ikkje meint å vere uttømmande. Òg andre tilverkingar kan altså oppnå åndsverkstatus så sant dei fell innanfor ein av kategoriane litteratur, vitskap eller kunst. Desse omgrepa må forståast i noko vidare forstand her enn det som elles er vanleg. For eksempel vil både filmar og datamaskinprogram falle inn under kategorien litterære verk. På den anna side er kategorien vitskaplege verk eigentleg unødvendige, ettersom det som kan karakteriserast som vitskaplege tilverkingar uansett ville fall inn under litteratur-kategorien.
At noko er «tilverka» inneber at det må ha forlate opphavsmannen sitt hovud, og kome til uttrykk for omverda. Reine idear eller tankar somme sit inne med kan ikkje oppnå rettsvern. At verket er endeleg skissert (nedskrive, teke opp på band e.l.) er derimot ikkje noko vilkår. Eit dikt som blir improvisert av forfattaren under ei høgtlesing kan vere eit åndsverk, og ein tilskodar som skriv ned diktet vil dermed ikkje kunne utnytte det på noko måte som er i strid med forfattaren sine rettar.
Kravet om at tilverkinga må vere litterær, vitskapleg eller kunstnarisk skaper sjeldan vanskar i praksis. Det sentrale er at tilverkinga har verkshøgd, det vil seie at tilverkaren må ha utført ein individuell, skapande åndsinnsats. Kor store krav som blir stilte er vanskeleg å seie noko generelt om, men det må i det minste krevjast noko meir enn eit reint rutinearbeid. I visse situasjonar vil det såkalla dobbeltilverkingsynpunktet kunne gje rettleiing. Dette inneber at dersom det er eit reelt høve for at to personar, uavhengig av kvarandre, framstiller ein lik prestasjon, taler dette sterkt imot at innsatsen er tilstrekkeleg original. Opphavsretten vernar subjektive, og ikkje som innan patentretten objektive, nyheiter. Dersom det skjer ei dobbelttilverking vil begge opphavsmennene derfor i prinsippet kunne få vern. Ei konkret heilskapleg vurdering vil i siste omgang vere avgjerande.
Vitskap i 1694
Vitskapsåret 1694 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1694.
Opphavsrett
Krav til åndsverkstatus
Dersom det kan leggjast til grunn at det som blir skapt har verkshøgde, får opphavsmannen ein serie rettar, som vanlegvis blir delte inn i dei økonomiske og dei ideelle rettane.
Økonomiske rettar
Dei økonomiske rettane er regulerte i Åndsverkloven § 2. Det heiter her at opphavsretten gjev «einerett til å rå over åndsverket ved å framstille varig eller mellombels eksemplar av det og ved å gjere det tilgjengeleg for publikumet, i opphavleg eller endra person, i omsetting eller tilverking, i annan litteratur- eller kunstart eller i annan teknikk.»
Dei økonomiske rettane består altså av to hovuddelar, nemleg retten til eksemplarframstelling og retten til å gjere verket tilgjengeleg for allmenta. Eineretten til eksemplarframstelling inneber at opphavsmannen har einerett til å utgje eksemplar av verket. Dette gjeld i utgangspunktet òg innanfor det private området, men dette blir modifisert av regelen om eksemplarframstelling til privat bruk, sjå nærmare Åndsverkloven § 12.