cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rudi
Rudi og Ruedi er tyske namneformer medan Rudy er engelsk. Ruud er eit nederlandsk kortnamn av same opphav.
Rudi har namnedag i Noreg den 27. mars.
Bruk
Begge skrivemåtane er utbreidde i Belgia, der tal frå 2002 viste av 12 675 eller 0,2 % av menn heitte Rudy, medan 10 682 eller 0,2 % heitte Rudi.
Kjelder
Rudi Rudy
Tikhvinka
Tikhvinka (russisk Ти́хвинка, finsk Tihvinä) er ei elv i Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Sias frå venstre. Elva er 144 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva renn frå innsjøen Eglino og inneheld mange stryk. Elva har vorte retta opp og 48 sluser vart bygd langs elva, men desse er ikkje i drift lenger og mange er øydelagde.
16 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 19,7 m³/s. Elva frys til i midten av november eller fram til tidleg i januar og vert isfri att i april eller tidleg i mai.
Byen Tikhvin og Tikhvin Maria kloster ligg langs elva.
Veslegjuvfossen
Veslegjuvfossen er den 36. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg i Bøverdalen i Lom kommune i Innlandet. Fossen er òg den høgaste i Oppland og det største fallet er på 125 meter.
British Film Institute
British Film Institute (BFI) er ein ideell organisasjon som bidreg til å fremja film og filmproduksjon i Storbritannia. Han tek vare på det nasjonale filmarkivet og driv fleire kinoar, mellom anna ein IMAX-kino i London. Organisasjonen arrangerer også fleire festivalar: London Film Festival, BFI Flare: London LGBT Film Festival og Future Film Festival.
BFI forvaltar verdas største filmarkiv med meir enn 50 000 spelefilmar og over 100 000 andre titlar, i tillegg til om lag 625 000 fjernsynprogram. Det meste av innhaldet i arkivet er britisk, men det omfattar også ein del internasjonalt viktige filmar.
Diplomatarium Norvegicum
Diplomatarium Norvegicum er ei kjeldeserie som attgjev innhaldet i dokument som er eldre enn 1570 ordrett og i original språkform. I 1998 var det 150 år sidan det første bandet kom ut. Det er gitt ut 22 band med til saman ca. 22 000 dokument.
Diplomatarium Norvegicum er eitt av dei viktigaste verka for alle som arbeider med norsk mellomaldermateriale. Verket finst no òg i internettutgåve frå Dokumentasjonsprosjektet.
Tosna
Tosna (russisk То́сна) er ei elv i Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Neva frå venstre. Elva er 127 km lang.
8. juni
8. juni er den 159. dagen i den gregorianske kalenderen (160. under skotår). Det er 206 dagar att av året.
David Bronstein
David Ionovitsj Bronstein var ein ukrainsk og sovjetisk stormeister i sjakk og sjakkskribent.
I 1951 spelte han uavgjort 12-12 i tvikamp om verdsmeisterskapen i sjakk mot regjerande meister Mikhail Botvinnik. Bronstein leia 11,5-10,5 før dei to siste partia, og trong berre to remisar for å bli verdsmeister. Men han tapte det 23. og nest siste partiet, og etter remis i det siste partiet vart det dermed 12-12. Etter dei reglane som gjaldt då, hadde dermed verdsmeisteren forsvart tittelen.
Bronstein har blitt kalla eit kreativt geni og ein taktisk meister, og det har blitt sagt at Bronstein sitt spel viser at sjakk kan vere både vitskap og kunst.
Unge år
David Bronstein var fødd i ei jødisk familie i Bila Tserkva nær Kiev i Ukraina. Her opplevde han at faren i desember 1937 under Stalin sine utrenskingar vart arrestert på grunnlause anklagar og sett i fangeleir, Gulag. Først i februar 1944 vart faren sett fri, og då med øydelagd helse.
David Bronstein lærte å spele sjakk av bestefaren då han var 6 år. Han viste tidleg talent for sjakk, og kom under kyndig trening i Kiev hos Internasjonal Meister i sjakk Alexander Konstantinopolskij. Han vart nummer to i bymeisterskapen i Kiev då han var berre 15, og oppnådde den sovjetiske meister-tittelen då han var 16 for andreplassen i den ukrainske meisterskapen i 1940, etter Isaak Boleslavskij, som han seinare vart ein god venn med. (Og i 1984 gifte han seg med Boleslavskij si dotter, Tatjana).
Sjakkarriere
Mot slutten av den andre verdskrigen vart det mogleg å spele sjakk igjen, og Bronstein vann mot sovjetmeisteren Mikhail Botvinnik i Sovjetmeisterskapen i sjakk i 1944. I Sovjetmeisterskapen for 1945 vart Bronstein nummer 3, og viste i åra deretter at han høyrde til i den sovjetiske sjakkeliten. Han vann begge partia sine på 10 bord i radiosjakklandskampen mot USA i 1945, og bidrog såleis til at Sovjetunionen vann denne landskampen.
Den første internasjonale suksessen kom i intersoneturneringa i Saltsjöbaden i 1948. Han vann turneringa klart, med 13,5 poeng på 19 parti, eit poeng før nestemann. Han var dermed kvalifisert til kandidatturneringa i Budapest i 1950. I kandidatturneringa delte han førsteplassen med Isaak Boleslavskij. Bronstein vann deretter ein tvekamp mot Boleslavskij i Moskva, om retten til å spele VM-kamp mot verdsmeisteren Botvinnik i 1951.
Som det er nemnt innleiingsvis: I VM-kampen mot Botvinnik i 1951 leia Bronstein 11,5-10,5 før dei to siste partia, og trong berre to remisar for å bli verdsmeister. Men Botvinnik vann det nest siste partiet, og det siste partiet vart remis: Kampen enda dermed 12-12, og etter dei reglane som var då, så hadde verdsmeisteren dermed forsvart tittelen.
Seinare kom Bronstein aldri til å spele VM-kamp. Han høyrer til ei lita gruppe av svært sterke spelarar som var nær ved å bli verdsmeister i sjakk, men aldri vart det, på linje med Paul Keres og Viktor Kortschnoi.
Bronstein fekk førsteplassar i mange turneringar. To av dei sterkaste er Sovjetmeisterskapen i sjakk i 1948 - som han vann saman med Alexander Kotov og 1949 - som han vann saman med Vasilij Smyslov. Han vann Moskvamesterskapen 6 gongar. Han spelte for Sovjetunionen ved sjakkolympiadane (lag-VM i sjakk) i 1952, 1954, 1956 og 1958. Alle gongane vann Sovjetunionen lag-gullet, og alle gongane fekk Bronstein medalje for prestasjonen sin på det bordet han spelte.
Verdssjakkforbundet FIDE utnemnde David Bronstein til Stormeister i sjakk i 1950, som ein av dei 27 første. Han var då den yngste stormeisteren i verda.
Sjakkskribent
Som sjakkskribent skreiv David Bronstein både fleire bøker og mange artiklar. Han er kanskje mest kjend for turneringsboka frå kandidatturneringa i Zürich i 1953, i engelsk utgåve Zurich International Chess Tournament 1953 og som medforfattar til The Sorcerer's Apprentice frå 1995, «Trollmannen sin læregut». Begge bøkene er rekna som høgdepunkt i sjakklitteraturen, underhaldande og velskrivne bøker der Bronstein forklarar ideane bak trekka i staden for å plage lesarane med endelause analysar av variantar som aldri vart spelte.
Bidrag til sjakkteori
I sjakkopningar (opningsteori) har Bronstein særleg bidratt når det gjeld å endre vurderinga av kongeindisk frå å vere rekna som ei tvilsam opning til å vere eit moderne, påliteleg forsvar. Dette går også fram av bidraget hans i boka Bronstein on the King's Indian, «Bronstein om kongeindisk» frå 1999.
Minneverdig parti
Sjølv om Bronstein sin samla skår mot Botvinnik er negativ, vann han fleire gongar mot Botvinnik med svart. Eit av desse partia er frå Moskva 1951, her i algebraisk notasjon:
1.d4 Sf6 2.c4 e6 3.Sc3 Lb4 4.e3 O-O 5.Ld3 c5 6.Sf3 b6 7.O-O Lb7 8.Sa4 cxd4 9.a3 Le7 10.exd4 Dc7 11.b4 Sg4 12.g3 f5 13.Sc3 a6 14.Te1 Sc6 15.Lf1 Sd8 16.Lf4 Ld6 17.Lxd6 Dxd6 18.Lg2 Sf7 19.c5 Dc7 20.Tc1 Tae8 21.Sa4 b5 22.Sc3 f4 23.d5 fxg3 24.fxg3 exd5 25.Dd4 Sf6 26.Sh4 Te5 27.Txe5 Dxe5 28.Dxe5 Sxe5 29.Sf5 Sc4 30.Td1 Kh8 31.Te1 Sxa3 32.Sd6 Lc6 33.Ta1 Sc2 34.Txa6 d4 35.Scxb5 Lxg2 36.Kxg2 Sg4 37.Sf5 d3 38.Td6 Txf5 39.Txd7 Sce3+ 0-1
Yeşilyurt
Yeşilyurt er ein liten by sørvest i Tyrkia, 14 km frå byen Muğla i provinsen Muğla. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2010).
Artisten Cher
Cher er ein amerikansk songar, skodespelar, låtskrivar, forfattar og artist. Ho har mellom anna vunne ein Oscar, ein Grammy, ein Emmy og tre Golden Globe-prisar. Ho vart først kjend som ein del av duoen Sonny & Cher, saman med ektemannen Sonny Bono, i 1965.
Tsjagoda ved Tigoda
Tsjagoda (russisk Ча́года) er ei elv i Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Tigoda frå venstre. Elva er 45 km lang.
Ho spring ut 40 meter over havet og munnar ut i Tigoda 18 meter over havet.
Ems
Ems kan vise til:
Feistein fyrstasjon
Feistein fyr er eit fyr i Klepp kommune på Jæren. Fyret ligg på ein holme ved Jærens rev, og utanfor Borestranda og Selestranda. Feistein fyr vart oppretta i støypejern i 1859. Det vart automatisert og avfolka i 1989, og er freda som kulturminne.
Den franske fyrlampen frå 1914 er framleis i drift. Delar av diafonen og eit eldre klippapparat er bevart. Ved fyret ligg maskinhus og oljetankar, bustad, uthus, og tufter etter tidlegare bustader, uthus og naust. I tillegg tilå vere verna som kulturminne inngår fyrstasjonen i Jærstrendene landskapsvernområde etter lov om naturvern.
Vitskap i 1897
Vitskapsåret 1897 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1897.
Theodor Herzl
Han vart journalist for ei avis i Wien. Som korrespondent i Paris frå 1891 til 1895 fylgde han den mykje omtala Dreyfus-saka. Alfred Dreyfus var ein fransk-jødisk offiser. Det synte seg at rettssaka mot han var skipa til av antisemittiske krefter. Målet var å setja han i fengsel for eit brotsverk han ikkje hadde skuld i. Herzl vart mykje påverka av det urettvise i saka, i og med at saka var reist berre på grunn av at Dreyfus hadde jødisk bakgrunn.
Etter desse røynslene sette Herzl seg føre å hjelpa det jødiske folket. I 1896 kom boka Jødestaten ut. Boka la fram kvifor jødane måtte skapa sin eigen stat. Palestina såg han som sitt mål, som den stad jødane alltid skulle kunna kalla sin. Jødane trong ein eigen stat for å overleva.
Herzl sette i gang den politiske rørsla som i 1948 nådde målet med å oppretta staten Israel.
Oku Onuora
Oku Nagba Ozala Onuora er ein jamaicansk dub-poet, kjend som «faren til jamaicansk dub-poesi».
Bakgrunn
Onuora vart fødd som Orlando Wong i Kingston på Jamaica. Han voks opp i slumområda i Franklin Town aust i Kingston, og fekk uformell opplæring av ein rastafarianar kalla Negus.
Wong hadde ein opprørsk natur som gjorde at han tok del i demonstrasjonar mot politivald og måla slagord på veggar. Etter at ein skule og samfunnshus i nærområdet kom i økonomiske vanskar byrja Wong ei slags geriljaverksemd med base i åsane rundt Kingston, og utførte mellom anna våpna ran. Etter eit av desse rana, av eit postkontor, blei Wong fanga og dømd til 15 år i fengsel i 1970. Han prøvde å rømma to gonger — ved det første forsøket blei han skotenn fem gonger av politiet — var med på å starta eit fangeopprør, og kjempa for fengselsreform. Etterkvart blei Wong klassifisert som ein risikofange, og underlagd det strenge fangeregimet ved Fort Augusta Prison.
Forfattarskap
Han byrja å skriva poesi i 1971. I 1974 blei han den første fangen som fekk løyve til å opptre med eit reggaeband då Cedric Brooks si gruppe The Light of Saba opptredde i fengselet. Etter opptredenen blei diktinga erklært undergravande, og konfiskert. Wong rekna seg sjølv som ein politisk fange, og fortsette å skriva. Dikta hans fann eit vidare publikum etter å ha blitt smugla ut av fengselet, og blei lagt merke til av jamaicanske forfattarar, særleg professor Mervyn Morris ved University of the West Indies. Ved Jamaica Literary Festival i 1976 vann dikta hans tre prisar. I 1977 fekk han permisjon frå fengselet for å lesa opp dikt ved Tom Redcam Library. Dette året blei også fleire av diktga hans gjevne ut i riksaviser, som Daily Gleaner og Jamaica Daily News. Skodespelet hans Confrontation blei framført på JBC radio, og Morris hjelpte til med å få den første diktsamlingahans, ECHO utgjeven av Sangsters i 1978.
Etter ein kampanje av kulturpersonar, studentar og menneskerettsforkjemparar blei Wong lauslaten frå fengsel 1. september 1977 etter ei benåding frå statsadvokaten Carl Rattray, som sjølv var ein diktar. Han blei gjeven eit stipend til Jamaica School of Drama, men forlét skulen etter eit år.
I 1978 opptredde Onuora og Mikey Smith, ein annan dub-poet, ved World Festival of Youth and Students på Cuba. Opptredenen inspirerte Lillian Allen, som drog tilbake til Canada og skipa ei dub-poesi-rørsle der.
Onuora turnerte mykje i Europa, og blei vener med jamaicansk-britiske Linton Kwesi Johnson. Han gav ut sitt første album, Pressure Drop, i Frankrie på Blue Moon Music og i USA på Heartbeat Records i 1986. Han turnertei USA og Frankrike med bandet sitt AK7 (Armageddon Knights Column 7), og opptredde mellom anna ved Angoulême jazzfestival i Frankrike.
I 2010 kunngjorde Onuora at han skulle gje ut eit nytt album, og planla å byrja opptre igjen. A Movement kom ut i mai 2013, med bidrag frå pianisten Monty Alexander og Sly and Robbie. Det var dedisert til kona Adugo Ranglin-Onuora, som døydde i juli 2011.
Komparativ fordel
Komparativ fordel (bokmål komparativt fortrinn) er eit samfunnsøkonomisk omgrep som forklarar korfor to partar (gjerne land, men òg til dømes regionar eller individ) kan ha gjensidige fordelar av å handle med kvarandre, sjølv om den eine av dei er i stand til å produsere alle varer meir effektivt enn den andre.
Ein part har ein komparativ fordel i ei vare dersom han er i stand til å produsere vara relativt meir effektivt enn den andre parten. Dette betyr at det er viktig å skilje omgrepet frå det å ha ein absolutt fordel i produksjonen av ein vara, som rett og slett betyr at eit land produserer denne vara meir effektivt.
Konseptet er svært viktig i teorien om internasjonal handel. Resultatet følgjer av enkel matematikk, men blir sett på som eit av dei mest misforståtte omgrepa innan økonomi.
Døme
For å forklare prinsippet med komparative fordelar, går Ricardo ut frå ein verdsøkonomi sett saman av to land, England og Portugal, som produserer to typar gode, klede og vin. Ricardo går ut frå at Portugal produserer både klede og vin meir effektivt. Betyr dette at England bør stenge grensene sine for å skjerme eigen industri?
For å svara på dette spørsmålet, må ein samanlikne autarki (ingen handel) med fri utveksling av varer (frihandel).
I autarki, for å produsere to einingar med klede, éi til kvart av landa, trengst det 190 arbeidstimar, mens to einingar vin krev 200 arbeidstimar.
Kva skjer dersom England spesialiserer seg i klesproduksjon og Portugal i vin? England brukar 200 arbeidstimar på å produsere to einingar klede. England har dermed 20 timar arbeidskraft til gode, som kan brukast til auka produksjon. Dersom ein går ut frå at desse 20 timane blir bruka til produksjon av klede, aukar produksjonen til 2,2 einingar. Portugal brukar 160 timar på å produsere to einingar vin, og disponerer derfor 10 timar arbeidskraft, som kan brukast til å auke produksjonen til 2,125 einingar.
Ein merkar seg derfor at ein spesialisert produksjon av kvar av varene gjer at verdsproduksjonen kan auke, og kvart land kan auke forbruket sitt av begge varene.
Mens landa i autarki kvar forbrukte 1 eining klede og 1 eining vin, kan dei no utveksle varer slik at dei til dømes får 1,1 eining klede og 1,0625 einingar vin kvar, og begge landa har vorte rikare. Dette var altså mogleg sjølv om England var mindre effektiv i produksjonen av begge varene eller, sagt på ein annan måte, Portugal hadde ein absolutt fordel i produksjonen av begge varene.
Maestro
Maestro er det italienske ordet for «meister» og blir særleg brukt innan musikkliv om ein dirigent, komponist eller musikklærar.
Maestro kan òg visa til:
Styggmyr
Styggmyr er eit norsk svartmetallband frå Lillehammer som har vore aktive sidan 1999. Gruppa er sett i hop av Jørgen "Skogskjelv" Mengshoel på gitar og bass, Vegard "Skarpretteren" Evensen på vokal og Ghoul på trommer. Musikalsk hentar bandet inspirasjon frå andre svartmetallgrupper av den gamle skulen som til dømes Carpathian Forest og Darkthrone, med eit tollegt rått og primitivt ljodbilete, tekstmateriale med karakteristisk svartmetalltematikk og medviten underproduksjon på utgjevingane. Nemninga war-metal har vorte nemnd som ein høveleg merkelapp på musikken deira, som har motteke blanda kritikkar.
Gruppa debuterte i 2003 med plata «World Massacre». I 2005 fylgde dei opp med plata «Hellish Blasphemy».
Kunnskapsdepartementet
Kunnskapsdepartementet (KD) er eit norsk departement som blei oppretta den 1. januar 2006 som ei vidareføring av Utdannings- og forskingsdepartementet.
Tonje Brenna frå Arbeidarpartiet er kunnskapsminister, og Sandra Borch frå Senterpartiet er forskings- og høgare utdanningsminister.
Oppgåver
Kunnskapsdepartementet har ansvarsområde for:
Historie
Den første leiaren i departementet var Øystein Djupedal frå Sosialistisk Venstreparti, han blei sidan avløyst 18. oktober 2007, då departementet blei delt mellom statsrådane Bård Vegar Solhjell og Tora Aasland, begge frå Sosialistisk Venstreparti. Frå 20. oktober 2009 var Kristin Halvorsen frå Sosialistisk Venstreparti kunnskapsminister. Tora Aasland heldt fram som statsråd i departementet med ansvar for forsking og høgare utdanning.
Vancouver
Vancouver er ein by ved stillehavskysten i provinsen Britisk Columbia i det sørvestlege Canada. Den hadde 631 486 innbyggjarar i 2016 og er den største av dei vestlege canadiske byane. Vancouver er ein del av regionen Metro Vancouver som hadde 2 631 431 innbyggjarar i 2016.
Vancouver er det tredje største storbyområdet i Canada og det økonomiske og kulturelle senteret for den vestlege delen av Canada. Byen har ein svært samansett befolkning og er mellom anna kjend for sin Chinatown, som er den største i Canada og den nest største i Nord-Amerika. Den store delen innvandrarar er i det alt vesentlege innvandra frå Asia. Det finst også ganske mange menneske med skandinaviske røter i byen.
Byen blei oppkalla etter den britiske kapteinen George Vancouver som var på oppdagingsreise i området der i 1792. Frå 1867 blei det etablert store sagbruk i området Gatown, og i 1886 fekk staden byprivilegium. Då ein transkontinental jernbane knytte Vancouver til Vest-Canada året etter, fekk den naturlege hamna i byen stor betydning for handelen med Asia. Hamna er i dag den travlaste i Canada og og nummer fire blant hamnene i Nord-Amerika målt etter godsmengde. I dag er handel, treforedling, turisme, underhaldningsindustri og høgteknologi viktige næringsvegar.
Vancouver var vertsby for Dei olympiske vinterleikane 2010, saman med Whistler som ligg 125 km lenger nord.
Natur og klima
Vancouver ligg på den sedimentært avsette Burrardhalvøya i det nedre låglandet til British Columbia, like over grensa frå Washington i USA. Byen har vakse ut over dei vestre og sentrale delane av halvøya, som blir avgrensa av bukta Burrard Inlet i nord og munningsdeltaet til den 1 375 km lange elva Fraser i sør. Denne elva har avsett det nedre låglandet i delstaten, og er den største i British Columbia, med eit nedslagsfelt på 220 000 km². Elva gir grunnlag for jordbruk, papir- og treforedlingsindustri, samt noko vasskraft. I vest ligg Georgiastredet som er byen sitt utløp til havet, medan Vancouver Island lenger vest skjermar området frå sjølve Stillehavet.
Sjølve storbyområdet strekkjer seg over 2 878 km², medan Vancouver kommune berre utgjer sentrumsområda på Burrardhalvøya med 114,7 km². Byen har ein av dei største byparkane i Nord-Amerika, Stanley park, på heile 404,9 hektar. Rett nord for byen, på nordbreidda av Burrard Inlet, startar fjordlandskapet der Rocky Mountains strekkjer seg heilt ned til kysten, med namnet North Shore Mountains. Denne fjellkjeda strekkjer seg vidare oppover heile vestkysten av Canada og avgrensar både Vancouver sin vekst nordover og høvet til å danne storbyer på vestkysten.
Opphavleg hadde Vancouverområdet skog med store barskogar, lønn og alm. Typiske artar har vore douglasgran, kjempetuja og vestamerikansk hemlokk. Enorme bartre blei hogne ut tidleg, til dømes blei noverande Stanley park uthoggen i dei to første tiåra etter grunnlegginga av kommunen i 1866. Mange innførte tre veks i Vancouver, mellom anna palmar, skjelgran, magnolia og rhododendron. Mange gater er kransa av det japanske kirsebærtreet Sakura eller av hestekastanje.
Byen har eit mildt kystklima, som kan samanliknast med det som ein finn på vestkysten av Noreg. Somrane er meir prega av tørke enn det vi opplever i Noreg, særleg i juli og august. Elles er året regnfullt, ikkje minst i perioden oktober-mars. Vintrane er milde med relativt mykje nedbør. Middels årsnedbør er 1 200 mm ved Vancouver lufthamn, men topografien gir store forskjellar i nedbørsmengde i storbyområdet. Temperaturane spenner i gjennomsnitt frå 22 °C dagtemperatur i juli-august (inntil 30 °C) til 6,1 °C dagtemperatur i desember-januar.
Det hender at snøen legg seg i byen, men i eit vanleg år er det berre elleve dagar med snøfall, og gjennomsnittsåret har 48,2 cm samla snøfall. Vintrane er milde samanlikna med Canada elles, det er frost i 46 dagar per år, men berre 4-5 dagar med frost heile døgnet.
Byplan og byutvikling
Med 5 335 innbyggjarar per km² er Vancouver eit tettbygd byområde. Havet i vest og North Shore Mountains i nord avgrensar den naturlege utbreiinga til byen, og fleire menneske bor urbant i sentrumsnære område enn kva som er tilfelle i mange andre nordamerikanske byar. På 1950-talet oppmuntra planstyresmaktene i byen til bygging av høghus og utvikling av forlatne industritomter, noko som blei kompensert med prioritering av større park- og grøntområde. Midt på 1980-talet blei Coal Harbour bygd ut til bustad- og forretningsområde, slik det også skjedde med forlatne hamneområde i mange europeiske byar på denne tida. I nyare tid har omgrepet ecodensity vore i bruk om byutviklinga - eit urbant liv med kulturelle gode saman med økologisk gunstig korttransport. Likevel er kollektivtransport relativt lite brukt, og for forstadsbuarane er bilen det dominerande framkomstmiddelet.
I sentrum har det blitt eksperimentert med moderne og modernistisk arkitektur, mellom anna rundt Vancouver Art Gallery, Harbour Centre, Vancouver Law Courts, Robson Square og Vancouver Library Square. I førre hundreåret blei det røyst høghus som Carter-Cotton Building, Dominion Building i 1907 (53 meter), Sun Tower i 1911 (82 meter), og ikkje minst Marine Building i 1930 (98 meter). Dei to sistnemnde var i tur og orden høgaste profane bygning i det britiske imperiet utanom England, og Marine Building var tydeleg inspirert av skyskraparbygginga i New York.
Det moderne, tidlegare hovudkvarteret til kraftselskapet BC Hydro er i nyare tid omgjort til bustadkomplekset Electra. På Canada Place ligg det telt-forma utstillingsområdet Vancouver Convention & Exhibition centre nede ved sjøen, med moderne forretningslokale og verdas første permanente IMAX-3D-kino. Utstillingssenteret blei bygd ferdig til verdsutstillinga Expo 86 som Vancouver var vertsby for, med hovudutstillingsområde på nordsida av False Creek. To monumentale bygg som pregar sentrumsbildet er rådhuset (1936) og Vancouver Hospital (1958).
Transport og næringsliv
I Vancouver har ei rekkje store selskap sine hovudkontor, og byen er sete for børsen i British Columbia. Viktige næringar er høgteknologi og telekommunikasjon, hamneverksemd, kraftproduksjon, gruver og skogsindustri, filmproduksjon og fiske. Saman med den amerikanske nabobyen Seattle utgjer Vancouver eit økonomisk tyngdepunkt på stillehavskysten med betydeleg intern handel, og stor eksport. Vancouver har den største hamna i Canada og handlar med 130 land verda over. Byen er transitthamn for dei rike ressursane i det vestlege Canada og for varer som kjem med jernbane og per motorveg austfrå. Hamneverksemda står for ein omsetnad på 22 milliardar canadiske dollar og bidreg med 10,5 milliardar dollar til BNP. Richmond internasjonale lufthamn er den viktigaste flyplassen i det vestlege Canada.
Dei sysselsette brukar i svært stor grad bil til og frå arbeidsstaden, og det er få som brukar kollektivtrafikk: I 2006 var fordelinga 745 000 mot 165 000 sysselsette som brukte høvesvis bil og kollektivtrafikk til arbeid. Metrosystemet SkyTrain er ei tre-liners svevebaneløysing med om lag 210 000 passasjerar dagleg.
Inntektsnivået i byen er truleg høgare enn i delstaten som heilskap, med ei median inntekt på 55 231 CAcanadiske dollar i 2005, mot 52 709 for delstaten som heile. Det er særleg familiar utan barn som har klart høgare inntekt enn delstatsnivået. Derimot er det ein noko større del som er i lågtinntektsarbeid i Vancouver enn i delstaten elles, om lag kvar femte arbeidstakar er lågtløna i storbyområdet.
I oppgangsåret 2006 var arbeidsløysa relativt låg - 5,6 % - og yrkesdeltakinga var 66,8 %. Svært mange arbeider i tenestenæringane. I alt arbeidde då 837 245 menneske (73%) med privat tenesteyting, og 161 295 (14 %) i offentleg tenesteyting. Industri og andre sekundærnæringar sysselsette berre 108 290 (11,4%). Av desse var det berre drygt 40 000 som arbeidde i tradisjonell industri og kraftforsyning. Reknar ein saman bygge- og industriverksemd sysselsette på den andre sida desse bransjane heile 170 000 arbeidstakarar.
Det attraktive klimaet og fjordlandskapet, kombinert med store natur- og fjellområde like ved byen, gjer den attraktiv for turisme og cruiseverksemd. Vancouver var i 1986 vert for verdsutstillinga Expo 86. I februar 2010 var Vancouver vertstby for Vinter-OL.
Befolkning og språk
Storbyområdet Vancouver er med 2,1 millionar innbyggjarar drygt halvparten av British Columbia sitt folketal på 4,1 millionar. Befolkninga i storbyområdet er litt yngre enn i provinsen. Dette kjem av at det særleg er fleire studentar og småbarnsforeldre i storbyområdet enn utanfor. Det er rimeleg å tru at posisjonen som studie- og høgteknologiby som ei forklåring på dette.
Engelsk er det største morsmålet med 1,19 millionar brukarar i 2006, medan 880 440 innbyggjarar hadde morsmål, og 27 000 hadde anten fransk eller fransk og engelsk som morsmål. Om lag 275 000 innbyggjarar beherska ikkje engelsk i 2006, og av dei ikkje-engelskspråklege familiane snakka svært få noko engelsk heime. Svært mange av den vaksne befolkninga i byen - heile 47,2 % - er første generasjons innvandrarar. Av innvandrarbefolkninga på 831 265 personar hadde 388 740 kome allereie før 1991, medan 151 690 hadde kome mellom 2000 og 2006.
Nesten heile innvandringa til British Columbia skjer til storbyområdet Vancouver. Svært mange av innvandrarane er canadiske statsborgarar, i 2006 var i alt 238 145 ikkje-canadiske borgarar. I Vancouver er det relativt sett langt færre av opphavleg indiansk avstamming, enn i delstaten som heilskap. Av innvandrarbefolkninga er kinesiske innvandrarar den største gruppa med 381 537, eller nesten halvparten av alle innvandrarar. Det var spesielt populært blant velståande Hong Kong-kinesarar å få statsborgarskap i Canada i samband med at Kina tok over den tidlegare britiske kolonien i 2007. Gruppa av sør- og søraustasiatar utgjorde 240 640, og i alt var berre om lag 46 300 eller 5,3% ikkje-asiatiske innvandrarar av innvandrarbefolkninga på 875 300 menneske. Det er store grupper av filippinarar, japanarar, koreanarar og andre asiatiske innvandrarmiljø.
Kultur og utdanning
Vancouver har også ein stor filmindustri og mange kanadiske og amerikanske tv-seriar blir produsert har, som til dømes The L Word. På grunn av canadiske skattereglar, er det billegare å produsere filmar der enn i Hollywood. Filmar som X-men, X-men 2 og X-men 3, og TV-seriane The X-Files, Stargate SG-1 og Stargate Atlantis, og mange andre er skapt i Vancouver.
Byen har to universitet, University of British Columbia og Simon Fraser University. I 2006 hadde om lag 432 000 innbyggjarar universitetsutdanning, og dette utgjorde 2/3 av heile den høgt utdanna befolkninga i British Columbia. Av befolkninga i alderen 21-34 år hadde meir enn ein tredjedel universitetsutdanning, og 183 408 eller 63,5% av alle i denne aldersgruppa hadde utdanning på høgskulenivå (college) eller høgare. Totalt hadde om lag 300 000 av befolkninga i byen teke den høgare utdanninga si utanfor Canada.
Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme
Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme, på folkemunne «Pontoppidan» eller «Pontoppidans forklaring» er ei bok som har den fulle tittelen ''«Sandhed til Gudfrygtighed, udi en eenfoldig og efter Muelighed kort dog tilstrekkelig Forklaring over Sal. Doct. Mort. Luthers Liden Catechismo, Indeholdende alt det, som den, der vil blive salig, har behov, at vide og giøre. Paa Kongelig allernaadigst Befalning, til almindelig Brug.»'' Boka er skriven av den danske teologen Erik Pontoppidan og vart første gong utgjeven i 1737. Pontoppidan var pietist, og skreiv denne boka på ordre av kong Kristian VI av Danmark-Noreg som lærebok i kristendomskunnskap i skulen. Alle som skulle konfirmerast i Danmark-Noreg, måtte læra seg å hugsa store delar utanboks.
Bringefossen
Bringefossen, òg kalla Gomsdalsfossen, er den 38. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Geirangerfjorden i Stranda kommune i Møre og Romsdal. Det meste av fossen er synleg frå fjorden, men som den nærliggande Friaren er toppen av han delvis skjult av eit smalt gjel. Fossefalla består av ei rekkje hestehalar og kaskadefall, i motsetnad til andre fossefall ved fjorden, som Dei sju systrene og Brudesløret som er meir vertikale.
Fossen har namn etter øydegarden Bringa som ligg ved nær fossen, nede ved fjorden. I hengedalen ovanfor fossen, ligg øydegarden Gomsdal (620 moh).
Pontoppidans forklaring til Luthers katekisme
Bruk
I Danmark var «Pontoppidan» pensum til 1794, men i Noreg var boka i bruk til innpå 1900-talet. I Det evangelisk-lutherske kirkesamfunn har boka vore bruka heilt fram til i dag, difor er ho framleis å få kjøpt.
21. juni
21. juni er den 172. dagen i den gregorianske kalenderen (173. under skotår). Det er 193 dagar att av året.
Yurtbaşı
Yurtbaşı er ein by i distriktet Elazığ i provinsen Elazığ i Tyrkia. Han ligg vest for reservoaret ved Kebandemninga, 12 km frå Elazığ. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2011). .
Frankie and Johnny av Elvis Presley
Frankie and Johnny er det 25. albumet til Elvis Presley, gjeve ut på RCA Victor Records i mono og stereo, LPM/LSP 3553, i mars 1966. Innspelinga fann stad i Radio Recorders i Hollywood, 12. til 14. mai 1965. Albumet nådde 20. plassen på Top LP's-lista. Albumet selde til gull- og platinaplate 6. januar 2004 i USA.
Inhnhald
Sidan filmen føregjekk på 1800-talet, vart det nytta somme tradisjonelle songar i filmen. «When the Saints Go Marching In» er ein gammal gospelsalme som har blitt ein jazzstandard og knytt til tradisjonell hot jazz frå New Orleans. Han vart spelt i ein medley med «Down by the Riverside», ein annan tradisjonell gospelsong frå denne tida. Begge er i offentleg eige. Tittelsongen «Frankie and Johnny», er ein variant av ein amerikansk populær song som først vart publisert i 1904 og tilskriven Hughie Cannon. Med ny tekst vart opphavsretten sikra for Gladys Music, songforlaget til Presley.
Pickwick-utgåva
«Chesay», «Look Out, Broadway» og «Everybody Come Aboard» var ikkje med på denne utgåva
Byar i Iran
Dette er ei liste over byar i Iran. Ho omfattar byar med minst 200 000 innbyggjarar.
Hokkaido
Geografi
Hokkaido er verdas 21. største øy, noko mindre enn Irland og noko større enn Hispaniola. Ho dekkjer 22 % av flatevidda til Japan. Ho er rundt 400 km lang frå nord til sør og rundt 450 km brei frå aust til vest. Prefekturet omfattar også fleire mindre øyar, som Rishiri, Okushiri og Rebun, og ifølgje det japanske synet fleire av dei omstridde Kurilane.
Øya har kyst mot Japanhavet, Okhotskhavet og Stillehavet. Ho er skild frå Honshu i sør av Tsugarusundet, men har sidan 1988 hatt vegsamband med sørøya gjennom Seikantunnelen. Over La Pérousundet i nordvest ligg den russiske øya Sakhalin.
Ein femtedel av øya er dyrkbar. Ho står for opp mot ein fjerdedel av dyrkbar mark i Japan, og har det største samanhengande landbruksområdet i landet. Størsteparten av Hokkaido er likevel dekt av fjell og åsar. Tvers over øya, frå nordvest til søraust, går ei fjellkjede kjend som Kitami i nord og Hidaka i sør. Det høgaste fjellet på øya, som ligg om lag midt på henne, er Asahidake (2290 moh.) i vulkangruppa Daisetsuzan.
Øya har mykje seismisk aktivitet, og det finst fleire vulkanar og varme kjelder her. Ein av dei mest aktive vulkanane i Japan, Usu (725 moh.), har hatt fire utbrot sidan 1900. I 1993 førte eit jordskjelv med styrke 7,8 til ein tsunami som øydela Okushiri og drap 202. 25. september 2003 blei eit område like utanfor øya råka av eit jordskjelv med styrke 8,0 på Richter-skalaen.
Klima
Hokkaido har fuktig kontinentalklima og er kjøligare enn resten av Japan. Gjennomsnittstemperaturen i januar er mellom -12 og -4 °C avhengig av høgd og lengdegrad. Gjennomsnittstemperaturen i august er mellom 17 og 22 °C. Øya blir ofte snødekt om vinteren, og til skilnad frå Japan elles har ho ikkje regntid. Klimaet trekkjer til seg turistar både om sumaren, då øya er god og varm, og om vinteren som vintersportsstad. Drivis og vinterstormar i Okhotskhavet gjer derimot reiser vanskelege på nordkysten av øya om vinteren.
Historie
Hokkaido var opphavleg folkesett av ainuar, nivkhar og orokar for rundt 20 000 år sidan. Dei fleste urfolka har smelta saman med japanarar, men dei finst likevel som ein liten minoritet.
Den japanske koloniseringa av øya byrja for alvor i 1869, då territoriet, då kalla Yezo, blei omdøypt til Hokkaido ('Nordsjødistriktet').
Næringsliv
Landbruk er ein viktig næringsveg på øya, og ein dyrkar mellom anna ris, kveite, soyabønner, sukkerbete, potet, eple og humle. Øya har rundt 22 % av skogen i Japan og har ein god tømmerindustri. Husdyrhald er også viktig, og Hokkaido har stor mjølkeproduksjon. Øya har òg ein stor fiskeflåte, og fiskeforedling er ein viktig industri i kystbyane.
Det blir vunne ut kol, sink og bly og noko mindre kvikksølv, kopar, mangan, gull og sølv på øya. Industrien omfattar produksjon av jern og stål, skipsverft, kjemisk og petrokjemisk industri.
Innvik kyrkje
Innvik kyrkje står i Innvik i Stryn kommune i Vestland fylke, og er ei åttekantkyrkje bygd i 1822. Byggmeister var Elling Waldboe, Eidsvollsmannen frå Ørskog.
Kyrkja er soknekyrkje i Innvik sokn i Nordfjord prosti.
Hans Enoksen
Hans Enoksen er ein grønlandsk politikar, og landsstyreformann (regjeringssjef) på Grønland frå 2002 til 2009. Han representerer det sosialdemokratiske partiet Siumut.
Whistler i British Columbia
Whistler er ein småby og ein skistad i provinsen Britisk Columbia i Canada. Whistler arrangerte fleire av øvingane under Vinter-OL 2010.
Whistler omfattar fleire område som ligg spreidd rundt Whistler Mountain og Blackcomb Mountain. Whistler er den største skistaden i Canada med til saman 216 km løyper og 1530 m høgdeforskjell frå Whistler Mountain og 1609 m høgdeforskjell frå Blackcomb Mountain.
Narva (fleirtyding)
Narva kan referera til
Ringedalsfossen
Ringedalsfossen eller Skjeggedalsfossen er den 37. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Ringedalsvatnet i Ullensvang kommune i Vestland. Fossen er regulert og tørrlagt delar av året.
Bostanbaşı
Bostanbaşı er ein liten by i provinsen Malatya i Tyrkia. Byen har kring 8 000 innbyggjarar (2009)
Id ul-fitr
Bakgrunn
Første gongen id blei feira var i 624, etter at profeten Mohammed og følgjet hans hadde sigra i slaget ved Badr. Id er både ei markering av enden på fasta og ei feiring av auka gudsfrykt. Dei truande takkar Gud for at han gav dei styrke til å gjennomføra fasta.
Religiøs feiring
Byrjinga av den nye månaden blir markert ved å seia takbir («Allahu akbar...»). Kvelden kan òg markerast med ein rituell vask, bøn og tilbeding av Gud. Ein er pålagt å ikkje fasta neste dag, nettopp for å markera at ramadan er over.
Panteon
Eit panteon (frå gresk παν, pan, «all-» og θεόν, theon, «av gudane») er eit tempel for alle gudane i ein polyteistisk religion, eller forsamlinga av alle gudar.
Id ul-fitr
Religiøs feiring
Bøna neste morgon, salah, er pålagt alle muslimar, men det blir ikkje kalla til bøn (adhán) ved dette høvet. Dei som bed skal ha på seg reine, helst nye, klede. Bøna blir følgd av ei preike (khutba) som ein ikkje er pålagt å høyre. Ein ber så (dua') om tilgjeving, nåde og hjelp til alle muslimar. Deretter er det vanleg å omfamna dei ein er ved sida av og gjerne også slekt, venner og kjende. Ifølge ein hadith etter al-Bukhari bør ein gå heim ein annan veg enn den ein gjekk til bønestaden.
Før dei kan be fellesbøna for id må kvar og ein av dei som kan gje almisser (zakát), til trengande. Denne id-almissa kjem i tillegg til vanleg zakát som er ein av dei muslimske søylene. Gåva blir gjerne samla inn av moskeen og gjeven vidare derfrå. Det er vanleg å gje henne ifrå seg i god tid før id, slik at dei fattige kan bruka henne til si feiring.
Panteon
I ei verdsleg tyding tyder er ordet ein stad der store menn og kvinner i ein nasjon ligg gravlagd eller vert æra på annan måte.
Id ul-fitr
Verdsleg feiring
Mange dreg heim til staden dei kjem frå for å feira høgtida saman med familien. Dette skaper reisekaos over store delar av den muslimske verda før og etter id al-fitr.
Under id er det vanleg å be kvarandre om tilgjeving og å fornya vennskap og slektskapsband. Mange muslimar vil òg vitja gravstadane til slektningar, for å stella gravene og be bøner for dei avdøde.
Panteon
Pantheon er namnet på fleire bygningar:
Id ul-fitr
Verdsleg feiring
Ein gjev ofte gåver, særleg til kvinner og ungar. Kvinner får gjerne klede og smykke medan ungane kan få pengar.
Ulike tradisjonar
Muslimar i ulike land har sine eigne mattradisjonar og skikkar for id. Afroamerikanske muslimar kan til dømes feira dagen med ei god steik, medan folk frå andre land har sine særskilde festrettar.
Panteon
Pantheon er òg nytta av organisasjoner og institusjonar:
Id ul-fitr
Ulike tradisjonar
I Indonesia er det vanleg å feira siste kvelden av ramadan med takbiran, opptog med store bedug-trommer der folk i alle aldrar seier takbiren i ein mikrofon. I mange delar av Malaysia tenner ein oljelampar rundt omkring husa.
Panteon
パンテオン
Id ul-fitr
Ulike tradisjonar
I Sør-Asia er kvelden ein ser nymånen ei viktig tid då familiar går ut for å handla og kvinner dekorerer hendene sine med henna og armringar. Unggutar kan leika med små fyrverkeri.
I sjiamuslimske Iran er feiringa av id meir avdempa og personleg. Ein vanleg tradisjon er at ein familie gjev mat til minst same talet utanforståande som det er medlemmer i familien.
Namn og helsingar
Id al-fitr er også kjend som hari raya ('den store dagen') aidil fitri i Malaysia og Singapore, Idul fitri og lebaran i Indonesia, sjemai eid i Bangladesh og ramazan bayramı i Tyrkia.
Vanlege helsingar for denne høgtida er er frasar som tyder 'gledeleg id', som dei arabiske id mubarak eller id sayid og selamat hari raya eller selamat idul fitri på malaysisk og indonesisk. På dei to sistnemnde språka er det meir vanleg å seia Maaf zahir dan batin, 'eg er lei meg', ettersom dagen her blir brukt for å gjera opp med synder.
Høgtida er òg kjend som id as-seghir (arabisk عيد الصغير, 'den vesle festen') som motsvar til id al-kabir, 'den store festen', eit anna namn på id ul-adha.
What Color Is Love
What Color Is Love er det tredje studioalbumet til den amerikanske musikaren Terry Callier, gjeve ut i mars 1973. Det var det andre albumet han gav ut for Cadet Records med Charles Stepney som produsent, arrangør og dirigent.
Albuet har ei blanding av funk, rock, folk, jazz og klassisk musikk. Albumet vert ofte rekna som hans beste og det om førte han attende i søkelyset att i 1990-åra etter at han i over ti år hadde lagt musikkarrieren på hylla.
Songen «You Goin' to Miss Your Candyman» vart populær då Urban Species sampla songen for sin «Listen» tidleg i 1990-åra.
Vitskap i 1898
Vitskapsåret 1898 er ei oversikt over hendingar, prisvinnarar, fødde og døde personar tilknytte vitskap i 1898.
Earth Hour
Earth Hour er ein kampanje for å sette søkelyset på klimaendringane. Privatpersonar, foretak, offentlege myndigheiter og organisasjonar vert bedne om å sløkkje lyset ein time. Earth hour vart starta i 2007. Då som ein lokal aksjon i Australia.
I 2008 var 50 millionar menneske og over 19 000 verksemder i 370 byar og 35 land med på lyssløkkinga. I Noreg var Trondheim med.
I 2009 er timen laurdag den 28. mars frå kl 20:30 til kl 21:30. Noreg var då offisielt med for første gong, og har vore med kvart år sidan.
Den arabiske kyst-tåkeørkenen
Plassering og skildring
Dette økosystemet finst i ei stripe langs den vestlege og austlege kysten av Arabia. Han følgjer kysten av Oman sørover frå Masirah og når innover 120 km på Jiddat al Harasisi-platået og Dhofarfjella. Frå her held området fram som ei særs smal stripe (berre 5 km breitt) langs kysten av Jemen og opp til den 50 km breie Tihamahsletta langs kysten av Raudehavet i Saudi-Arabia. I Oman og Jemen kjem fukta frå tjukk tåke som kjem frå havet under khareef-monsunen om sommaren, medan den varme Tihamah-sletta får fukt frå noko regn og den generelt høge luftfukta i Raudehavet.
Planteliv
I denne regionen er det sjeldan regn, så fukta kjem med tåka som nærer grasslettene, krattskogen og tette skogar. Det finst over seksti lokale planteartar. Denne kyststripa er særleg viktig fordi når ein kjem lenger inn frå kysten, der tåka ikkje når, er det meste av Den arabiske halvøya ørken. Vegetasjonen varierer i stigande grad bort frå kysten, med tette skogar av Anogeissus dhofarica, Acacia senegal og forskjellige tornete Commiphora-tre og kratt. Den rikaste floraen finn ein i Dhofarfjella med 900 planter, av dei 60 endemiske artar og to endemiske slekter, Cibirhiza og Dhofaria. Ei av desse plantene, røykjelsestreet (Boswellia sacra), var ei stor rikdomskjelde for Dhofar i oldtida. På Jemensida av Jabal Urays, ut mot sjøen er området dekt av Euphorbia balsamifera-kratt.
Dyreliv
Dei mange pattedyra som finst her er mellom arabisk oryx (Oryx leucoryx) som vart gjeninnført i villmarka etter at dyret forsvann, gasellar og nubisk steinbukk, ein geiteantilope. Av rovdyr langs kysten ein karakalar, arabisk ulv, stripehyene og den kritisk utryddingstruga arabiske leoparden (Panthera pardus nimr), som overlevde Jebel Samhan i Dhofarfjella. Arabisk gaselle som ein gong levde på halvøya, er no utrydda.
Ust-Orda Burjatia
Ust-Orda Burjatia (russisk Усть-Ордынский Бурятский автономный округ, burjatisk Усть-Ордын Буряадай автономито округ) var fram til 1. januar 2008 eit sjølvstyrt distrikt (okrug) i Russland. Det var del av Irkutsk oblast, men samstundes eit av dei 85 føderasjonssubjekta i den russiske føderasjonen. Hovudstaden var Ust-Ordynskij, arealet 22 400 km² og innbyggjartalet 133 800.(2006) Ved folketeljinga i 2010 hadde folketalet gått ned til 125 200, ein nedgang på 6,4 % på fire år.
Zürich
Zürich er den største byen i Sveits og har innbyggjarar  og eit areal på. Han er hovudstad i kantonen Zürich, og er det viktigaste kommersielle senteret i Sveits. Zürich er ein leiande global by og eit av dei største finanssentera i verda. I følgje undersøkingar frå 2006 til 2008 var Zürich den byen i verda med høgast levestandard, og den mest velståande byen i Europa. Byen er eit trafikknutepunkt for vegar, jernbane og luftfart. Både lufthamna og jernbanestasjonen i byen er dei største og travlaste i landet.
Geografi
Kantonen Zürich har 1,22 millionar innbyggjarar - dei fleste av dei tysktalande og protestantiske - og eit areal på 1729 km². Storbyområdet kring Zürich har nesten to millionar innbyggjarar.
Historie
Zürich var opphavleg ei keltisk busetjing og hadde i romartida eit kastell som heitte Turicum. I høgmellomalderen låg det ei borg for dei tyske kongane og keisarane og i 1218 vart byen ein fri keisarby. I 1351 vart byen medlem av Det sveitsiske eidssambandet. I reformasjonstida var Zürich eit sentrum for protestantisme. Huldrych Zwingli innførte protestantisme her i 1523, og i åra som følgde vart bandet mellom kyrkja og styresmaktene i byen sterke. Konflikt mellom protestantiske og katolske område førte til dei to Kapellerkrigane i 1529 og 1531. Under Trettiårskrigen blei det bygd ein ny sterk bymur rundt byen. Kostnadane til dette førte til store protestar frå landområda underlagt byen; desse blei slått ned.
I 1648 erklærte Zürich seg som republikk. Han hadde makt over store landområde og var den viktigaste bykantonen utanom Bern. Landdistrikta i kantonen Zürich var fram til den helvetiske revolusjonen i 1798 underlagt byen utan at innbyggjarane her hadde politiske rettar. 1803-1805 blei Zürich og Zürich-kantonen skilde og eigedommane delte mellom dei. Frå 1830-åra vart dei fleste murane rundt byen rivne som eit symbol på tilnærminga mellom by og land. Motstand mot det radikale liberale styret i byen førte til ein reaksjonær oppstand den 6. september 1839, kjend som «Züriputsch».
I 1869 vart det innført ei demokratisk forfatning i byen. Børsen i Zürich vart skipa i 1877, og byen vart deretter eit viktig internasjonalt senter for finansvesen og industri. Før og under både første og andre verdskrigen vart byen tilfluktsstad for politiske flyktningar, særleg frå Tyskland og Russland. Zürich såg kraftig økonomisk vekst i etterkrigsåra.
Næringsliv, utdanning og kultur
Zürich har universitet, teknisk høgskole, finanssentrum og tekstil-, maskin- og grafisk industri. Fleire finansinstitusjonar og store bankar ligg i byen. Mange forskings- og utviklingssenter ligg òg i Zürich, og dei låge skattane trekkjer til seg mange utanlandske selskap som har hovudkvartera sine her.
Mange museum og kunstgalleri ligg i byen, som Det sveitsiske nasjonalmuseet, Kunsthaus, Centre Le Corbusier og Uhrenmuseum Beyer. Schauspielhaus Zürich er eit av dei viktigaste teatera i den tysktalande verda.
Gamlebyen i Zürich har fire viktige kyrkjer: Grossmünster frå 1100-talet, som var utgangspunktet for den sveitsiske reformasjonen; Fraumünster, eit tidlegare nonnekloster, St. Peter, som fekk den største urskiva i Europa i 1538 og Predigerkirche i romansk stil med eit høgt klokketårn i gotisk stil.
Sagfossen
Sagfossen er den 40. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg ved Rullestad i Etne kommune i Hordaland.
Struma
Struma er ein tilstand der skjoldbruskkjertelen er forstørra. Knutestruma er ein sjukdom, mens ordet «struma» berre fortel oss at skjoldbruskkjertelen er forstørra - det peikar på eit symptom, ikkje ein tilstand.
Bakgrunn
I gamle dagar var det vanleg at folk i Noreg, som budde på Austlandet fekk struma. Dei som budde på Vestlandet eller Nord-Noreg, eller ved sjøen var mindre utsette for sjukdomen. Dette var fordi dei åt mykje fisk og skalldyr, og i fisk og skalldyr finst det jod. I Noreg i dag er struma lite utsett, dette er fordi det finst jod i mjølk, fisk og skalldyr. Det er også vanleg i dag å tilsetta jod i salt.
Hamm
Historie
Namnet Hamm tyder «hjørne» i ein gamal plattysk dialekt som vart snakka her i tidlegare tider. Før vart byen òg kalla thom Hamme, som etter kvart endra seg til den moderne forma Hamm. Han fekk dette namnet fordi han låg ved eit hjørne ved elva Lippe og den smale sideelva Ahse.