cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peter Lely
Liv og gjerning
Etter nokre få år i England byrja han å konsentrere seg om portrettkunst. Verka hans vart med tida påverka av målestilen til Anthonis van Dyck, ein annan utvandra nederlendar. Samanlikna med denne nyttar han seg av kraftigare penselføring, sterkare fargar og sinnsstemning. Lely måla portrett av medlemer av den engelske kongefamilien og av andre mektige personar i det samtidige England. Mellom anna portretterte han begge kongane Karl I, Karl II og Oliver Cromwell. Særleg er han kjend for måleria frå det luksuriøse hoffet til Karl II.
Lely dreiv ein større målarverkstad og skal ofte ha måla berre hovudet av figurane i verk som han signerte. Han vart adla (knight) i 1680, kort etter døydde han i Covent Garden, den seinare bydelen i London.
Makoto Yonekura
Makoto Yonekura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Han spela for klubbane NKK, Nagoya Grampus Eight og Cerezo Osaka.
Charles Louis Auguste Fouquet de Belle-Isle
Liv og virke
Han var barnebarn av Nicolas Fouquet, som tok seg av finansane under kong Ludvig XIII, og vart fødd i Villefranche-de-Rouergue.
Sjølv om familien hans hadde hamna i unåde, gjekk han tidleg inn i hæren og vart oberst for eit dragonregiment i 1708. Han steig i gradene under den spanske arvefølgjekrigen til brigadegeneral, og i mars 1718 til marchal de camp. Under den spanske krigen i 1718-1719 var han til stades då Fuenterrabía vart erobra i 1718 og då San Sebastián vart tatt i 1719.
Då hertugen av Bourbon vart statsminister vart Belle-Isle fengsla i Bastillen, og så forvist til heimstaden sin. Då kardinal Fleury kom til makta fekk han tilbake ei stilling i militæret som generalløytnant. I den polske arvefølgjekrigen kommanderte han eit korps under marskalk Berwick sin ordre, erobra Trier og Trarbach og tok del i omleiringa av Philippsburg (1734). Då det vart fred i 1736 gav kongen han, både på grunn av militærtenesta hans og fordi han hadde teke del i forhandlingane i overføringa av Lorraine, styret over tre viktige festningar i Metz, Toul og Verdun – ei stilling han hadde til han døydde.
Han hadde no fått godt militært og politisk rykte, og var ein av dei fremste rådgjevarane til styresmakta i militære og diplomatiske saker. I 1741 vart han send til Tyskland som fransk fullmektig for å sørgje for franske interesser i den politiske omorganiseringa av det døyande riket, og særleg for å få Karl Theodor av Bayern vald som keisar. Dei diplomatiske målsetjingane hans vart derfor ein av hovudårsakene som utløyste den austerrikske arvefølgjekrigen.
Han vart utnemnd som marskalk av Frankrike i 1741 og fekk kommando over ein stor hær. Med denne hæren skal han visstnok ha sagt at han skulle oppnå fred i løpet av tre månader utanfor bymurane til Wien. Det er tvilsamt at han verkeleg sa dette, sidan han var ein av dei personane som best kjende dei militære og politiske tilhøva i denne perioden. Desse tilhøva gjorde handlingane hans, både som general og statsmann, resultatlause, og den einaste bragda han oppnådde var ei heltemodig tilbaketrekking frå Praha. På ti dagar førte han 14 000 mann inn i og gjennom Böhmerwald og påførte fienden store tap, utan at han sjølv vart avskoren. Hans underordna François de Chevert forsvarte Praha så godt at austerrikarane berre var glad til for å sleppe han tilbake til leiaren sin utan kamp. Felttoget brakte derimot skam til Belle-Isle og han vart latterleggjort i Paris, og som ikkje det var nok vart han teken til fange av britane.
Han var eit år i England trass i kravet frå Ludvig XV og keisar Karl VII om å utlevere han. Under felttoget i 1746–47 kommanderte han hæren til Piemonte ved grensa til Alpane. Troppane hans erobra Antibes og Nice, men vart slått i slaget ved Assietta. Sjølv om han hadde kommandoen over ein demoralisert og underordna hær, klarte han å slå tilbake invasjonsforsøka til austerrikske og italienske styrkar, samt føre krigen tilbake til slettene i Lombardia. Då freden kom hadde han derfor vunne tilbake det militære ryktet sitt, og vart gjort til hertug i den franske adelen (1748). I 1757 fekk han ytterlegare ære då kongen gjorde han til forsvarsminister.
I løpet av dei tre åra som minister gjennomførte han mange reformer, som utviklinga av militærskular for offiserar, og stogge altfor unge adelsmenn som ønskte seg militær kommando. Han oppretta òg Order of Merit. Sjuårskrigen hadde derimot starta og det tok si tid før endringane hans fekk noko verknad. Han døydde i Versailles den 26. januar 1761.
Belle-Isle var interessert i litteratur, og vart vald som medlem av Det franske akademiet i 1740, og grunnla Akademiet i Metz i 1760. Hertugdømet hans enda då han døydde, sidan den einaste sonen hans hadde omkomme i 1758 ved Krefeld.
Bror hans, Louis Charles Armand Fouquet, kjend som Chevalier de Belle-Isle, var òg soldat og diplomat.
Supraśl
Supraśl er ei elv aust i Polen i Podlasie-voivodskapet og ei av sideelvane til Narew. Dei renn i saman nær Złotoria. Ho har ei lengd på 93,8 km og eit nedslagsfelt 1844,4 km².
Supraśl er drikkevasskjelde for Białystok.
Suprasl var òg ein jødisk shtetl før andre verdskrigen.
Sideelvar
Słoja (h), Sokołda (h), Kamionka (v), Płoska (v), Pilnica (v), Czarna (h), Biała (v)
Syltetøy
Syltetøy eller sylte er eit pålegg laga av kokt og/eller most frukt eller bær oftast blanda med eit søtningsstoff som normalt er sukker.
Syltinga er ein effektiv måte å ta vare på matvarer på. Når blandinga når ein temperatur på 104 °C vil syra og pektinen i frukta reagera med sukkeret. Etter dette blir syltetøyet stivt når det kjøler seg ned. Nokre frukttypar, som bringebær, solbær, stikkelsbær, rips, eple og sitrusfrukt, har høgt pektininnhald og reagerer lett på den forventa måten. For andre typar, som jordbær og bjørnebær, må ein tilsetja pektin eller andre stoff for å få tjukk konsistens på blandinga. Syltetøy kan òg lagast av ei blanding av ulike frukter og bær.
Ut frå kva fruktdelar ein tek med kan ein få ulik konsistens på syltetøyet. Som regel vil det innehalda frø og bitar av tynne fruktskal. Dersom ein filtrerer fruktmassen slik at det blir klårt, blir produktet kalla gelé. Tek ein med bitar av tjukkare fruktskal frå til dømes appelsin blir det kalla marmelade.
Leopold I av Anhalt-Dessau
Leopold var fyrste av Anhalt-Dessau og ein prøyssisk feltmarskalk, vanlegvis kjend som Der alte Dessauer («den gamle Dessauer»). Han var eldste son av fyrst Johan Georg II av Dessau og høyrte fyrstefamilien Askanien.
Syltetøy
Historie
Syltetøy har vore kjend som preserveringsmåte i lang tid. Den greske teknikken med å ta vare på kveder ved å koka dei i honning er skildra i den einaste kjende romerske kokeboka, frå rundt 400, skriven av Apicius. Seinare blei skikken med å sylta med sukker frå sukkerrøyr innført frå Karibia til Europa.
Urt
Urter er følgjande:
Leopold I av Anhalt-Dessau
Leopold var alt tolv år gammal oberst i den austerrikske arméen. Etter at faren døydde i 1693 overtok han styringa av fyrstedømet, til å byrje med under mora Henriette av Oranien sitt formyndarskap, og gjekk samstundes inn i brandenburgsk teneste.
Urt
Statens legemiddelverk klassifiserer alle urter som lækjemiddel, med unntak av dei som blir klassifisert som handelsvare i den såkalla «urtelista» i Forskrift om lækjemiddelklassifisering. Nokre urter er reseptpliktige.
Syltetøy
Regulering
«Syltetøydirektivet» frå EU (Rådets direktiv 79/693/EEC, 24 July 1979, og vidare eit direktiv frå 2001) sette eit minimumskrav til kor mykje «frukt» eit syltetøy måtte innehalda. På grunn av dei mange ulike syltetøya ein lager innan unionsområdet fekk frukt ein nokså utvida definisjon som inkluderte «tomatar, rabarbrastilkar, gulrøter, søtpoteter, agurkar, graskar, melonar og vassmelonar».
Leopold I av Anhalt-Dessau
Dei første krigsbragdene utførte han 1695-97 i Nederlanda og vart i 1696 forfremma til generalmajor. Styret av fyrstedømet hindra hann ikkje frå å utmerke seg i den spanske arvefølgjekrigen (1701-13) under prins Ludvig av Baden og Eugen av Savoie. Under krigen steig han i gradene til feltmarskalk (1712) og fekk i 1715 befalet over ein prøyssisk-saksisk-dansk armé, som omleira og erobra Stralsund, som vart forsvart av Karl XII av Sverige. Han tente så under Fredrik Vilhelm I sitt styre og drilla den prøyssiske hæren, og særskild organiseringa av infanteriet, med sterk, rå og stundom grufulle handlingar, til ein uvanleg disiplinert og veltrent hær.
Ketosyre
Ketosyrer er organiske syrer som inneheld ei ketogruppe (–CO) i strukturen sin. Ei særleg viktig gruppe av ketosyrer er dei som har ketogruppa i nabostilling (α-stilling) til karboksylgruppa. Dette er syrer med generell struktur R–CO–COOH, der R er ei organisk-kjemisk gruppe. Dei oppstår til dømes ved oksidativ deaminering av aminosyrer, og dessutan ved transamineringsreaksjonane til aminosyrene. Eit døme er pyrodruesyre med strukturen, som òg oppstår i glykolysen. Ei anna viktig gruppe av ketosyrer er β-ketosyrer, som er syrer med generell struktur. Dei oppstår under enzymatisk nedbryting av feittsyrer i organismen og under feittsyrebiosyntesen.
Syltetøy
Bakgrunnsstoff
Fruit preserves
Leopold I av Anhalt-Dessau
Den prøyssiske hæren, som vart frykta under Fredrik II si tid, var hovudsakleg Leopold sitt verk. Etter å ha styrt troppar på underordna krigsskodeplassar under den første schlesiske krigen (1740-42) fekk han under den andre schlesiske krigen kommandere hovudhæren og sigra i 15. desember 1745 over ein austerriksk-saksisk armé ved Kesselsdorf, som seinare førte til freden i Dresden same år. Leopold, som med heider deltok i 22 erobringar og 27 omleiringar, inførte erfaring og mot til den prøyssiske hæren.
Leopold hadde i ekteskapet sitt med apotekardottera Anna Luise Föse frå Dessau tre søner, som vart prøyssiske feltmarskalkar. Ein uekte son, G. H. von Bärenhorst, skaffa seg eit namn som militærforfattar.
Han vart etterfølgd av sonen Leopold II Maximilian av Anhalt-Dessau.
Tanew
Tanew er ei elv søraust i Polen. Ho har utspringet sitt i åsane Roztocze. Elva har ei lengd på 113 km og er ei sideelv til San.
Fylkesveg 762
Fylkesveg 762 (Fv762) går mellom Steinkjer og Støa. Veglengda er 16,1 km.
BMW
BMW (Bayerische Motoren Werke AG) er eit bayersk konsern som produserer bilar og motorsyklar.
Fylkesveg 762
Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.
Europaveg 18 i Noreg
Europaveg 18 i Noreg (E 18) er ein norsk stamveg som går mellom Kristiansand og grensa mot Sverige i Marker, gjennom VAgder, Vestfold og Telemark og Viken via Oslo til Marker i Viken. Vegen er del av europaveg 18, som går vidare på svensk side ved Töcksfors.
Timenes-Øygårdsdalen, 36 km
Motortrafikkveg Morholt–Jovatnet (22 km)
Jovatnet
Motortrafikkveg Akland–Dørdal, 42 km
Dørdal
Motortrafikkveg Polland/Stathelle–Solum/Larvik, 18 km
Langangen-Sky (11 km, opna 6.juni 2012 )
Sky
Motortrafikkveg Vassvik (Larvik)–Bommestad, 7 km
Bommestad-Langåker, 8 km
Motortrafikkveg Langåker–Gulli/Barkåker (24 km).
Gulli/Barkåker-Høvik (85 km)
<span id="Bjørvikat."> Frognerstranda
Fiskevollen–Mastemyr (3 km)
delar traseé med
Motortrafikkveg Momarken–Melleby (7,7 km)
Reformasjonen
Reformasjonen var ei religiøs omvelting frå katolisisme til protestantisme i delar av Europa på 1500-talet. Reformasjonen vart utløyst av Martin Luther, som formulerte sine 95 tesar, og ifølgje tradisjonen slo dei opp på kyrkjedøra i Wittenberg den 31. oktober 1517. Luther understreka kor viktig den individuelle trua er i høve til sakramenta og vekt på gode gjerningar. Han plasserte menneska meir direkte i høve til Gud enn kva ein gjorde i den katolske kyrkja. Reformasjonen spreidde seg etter kvart frå Nord-Tyskland til Skandinavia, Sveits og Frankrike. I England oppstod det parallelt ein reformasjon grunna i politiske omsyn, som etter kvart tok mykje av den same leia som reformasjonen på kontinentet.
Europaveg 18 i Noreg
Alternative vegar
Det finst alternative vegar for å reise frå ein stad langs vegen til ein annan.
BMW
Soge
Selskapet vart etablert under dagens namn den 20. juli 1917 då det tidlegare Rapp-Motorenwerke skifte til Bayerische Motoren Werke GmbH.
BMW kjøpte i 1922 opp Bayerische Flugzeug-Werke (BFW), som vart etablert 7. mars 1916. Selskapet reknar dette som sin grunnleggingsdato.
BMW-symbolet slik vi kjenner det den dag i dag skal førestille ein flypropell, der det blå representerer himmelen. Motivet og fargane er dei same som i det bayerske statsvåpenet.
Verksemda som skulle bli til BMW laga flymotorar, men allereie i 1923 byrja dei å lage motorar for båtar og og lastebilar, og komplette motorsyklar. På slutten av 20-talet overtok dei bilfabrikken Dixi i Eisenach, som bygde den engelske folkebilen Austin Seven på lisens.
I 1933 byrja dei med rekkeseksar, som dei framleis er kjende for. Den fyrste var på berre 1,2 liter. Modellen heitte 303, og var konstruert av Fritz Fiedler.
Etter 2. verdskrigen gjekk det dårleg for BMW. Bildivisjonen låg i austsona, og fram til 1955 bygde dei bilar med teknologi frå mellomkrigstida. Dei heitte fyrst Autowelo BMW, deretter EMW (Eisenacher Motoren Werke). Emblemet var identisk med BMW sitt, bortsett frå bokstavane, samstundes som den blå himmelen vart erstatta med ein raud himmel.
Dei fyrste åra etter krigen hadde dei meir enn nok med å fylle etterspurnaden av motorsyklar. Bilproduksjonen starta igjen i 1952, og då vart fabrikken flytt til München. Bilane som vart laga på 30-talet hadde modellnamn som starta med 3, og dei bilane som vart laga på 50-talet fekk modellnamn på 5, m.a. 501 og 502. Bilane var likevel tunge, og hadde for svake motorar. Dei sleit med salet og økonomien. Salet av sportsutgåvene 503 og 507 gjekk svakt òg.
På 60-talet hadde dei ambisjonar om å koma seg inn i marknaden som låg mellom Opel og Mercedes. Denne marknaden var på denne tida dominert av Carl Borgwards modell Isabella. Han hadde dreiv særs godt, og banken hjelpte han alltid over vinteren, fram til nybilsalet tok seg opp på våren. BMW hyra ein advokat som kravde å sjå tala hans, vinteren 1960/61. Dei såg ikkje så bra ut, noko BMW laga så mykje støy rundt, at han vart slegen konkurs i 1961. Det trass i at han nyleg hadde investert i nye produksjonshallar, og hadde fleire nye modellar på gang, som var signert det italienske bildesignfirmaet Pietro Frua.
Hausten 1961 presenterte BMW sin modell 1500, som var designa av nettopp Pietro Frua. Denne hadde særs mange feil, men seinare modellar 1600, 1800 og 2000 hadde betre kvalitet, og selde også godt. I 1966 kom 02-serien, som leier fram til dagens 3-serie.
Dagens modellnamn kom utover 70-talet; 5-serien i 1972, 3-serien i 1976 og 7-serien i 1977. 6-serien kom òg i 1977. Supersportsbilen M1 kom i 1979, og M'en blir bruka den dag i dag på dei trimma versjonane av BMW sine bilar (M3, M5). I 2004 kom 1-serien òg.
Reformasjonen
Bakgrunnen for reformasjonen var ei tidlegare reformrørsle innan den katolske kyrkja, i tillegg til renessansen med sine studiar av gamle tekstar og vekt på individet. Utviklinga vart òg stimulert av oppfinninga av boktrykking, aukande handel og framveksten av ei mellomklasse, og av politiske motsetnader.
Kvalsund kommune
Kvalsund (nordsamisk Fálesnuori gielda, kvensk Valasnuoran komuuni) var ein kommune i dåverande Finnmark fylke. Kommunen vart del av Hammerfest i 2020. Kommunesenteret låg i tettstaden Kvalsund. Kommunen hadde 1 101 innbyggarar i 2008. Hovuddelen av Kvalsund kommune ligg på fastlandet, men til kommunenen høyrer og delar av øyane Kvaløya og Seiland. Kvaløya har fastlandstilknytning over Kvalsundbrua.
Masashi Shimamura
Masashi Shimamura er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Kvalsund kommune
Næringsliv
Fiske, tilverking og omsetting av mellom anna torsk, er viktige næringsvegar.
Det vart vunne ut kopar i området fram til 1931. På 1970-talet vart mineralet utvunne igjen ei stund. Det vart gjeve for ny koparutvinning på slutten av 2010-talet, med løyve til lagring av gruveavfall på botn av Repparfjorden.
Masashi Shimamura
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Reformasjonen
Det kom til ein lang og bitter konflikt mellom katolikkar og protestantar på 1500-talet, som var ein viktig grunn til tredveårskrigen. Seinare vart det organisert ei omdanning av den katolske kyrkja, ofte kalla den katolske motreformasjonen. Danmark-Noreg gjekk over til protestantismen i 1536/1537.
Meisefamilien
Desse fuglane er i hovudsak små tettvaksne skogsartar med kort, rakt og som regel konisk nebb og små, fjørkledde naseopningar. Nokre har fjørtopp. Lengda varierer i området 9-22 centimeter. Dei er tilpassingsdyktige fuglar, med ein blanda diett av frø og insekt. Mange artar lever gjerne nær menneske og kjem lett til fuglebrett for å ta for seg av nøtter eller frø, og dei er opportunistiske i søk etter føde. I Storbritannia er kjøtmeis og blåmeis kjente for å ha lært å bryte opp lokket på mjølkeflasker for å få tilgang på fløyten som flyt øvst i flaska.
Dette er hólehekkande fuglar, vanlegvis i tre, men nokre artar byggjer reir på bakken. Dei legg i alt 3-19 flekkete, kvite egg, avhengig av arten.
Skildring
Med unntak av dei tre monotypisk slektene Sylviparus, Melanochlora og Pseudopodoces, er meisene mykje like i utsjånad, og har vorte skildra som «ein av dei mest konservative fuglefamiliar i form av generell morfologi». Den typiske lengda for ein art i familien er mellom 10–16 cm, tar ein med dei monotypisk slektene utvidast området til 9–21 cm. Fuglane varierer i vekt frå 5 til 49 gram, og 7-29 g når dei tre atypiske slektene er fjerna. Dei fleste av variasjonen innanfor familien finn ein i fjørdrakta, og særleg fargene.
Meisenebba er generelt korte, og varierer mellom tjukke og fine avhengig av føda som arten har spesialisert seg på. Meir insektetande artar har finare nebb, medan dei som et mest frø har tjukkare nebb. Det mest avvikande nebbet i familien finn ein hos bakkemeis, som har langt og nedbøygd nebb.
Utbreiing og habitat
Meiser har vid utbreiing, dei finst over det meste av Europa, Asia, Nord-Amerika og Afrika. Slekta Poecile finn ein frå Europa gjennom Asia og til Nord-Amerika, så langt sør som sørlege Mexico. Amerikanske artar i denne slekta er på engelsk språk kjent som 'chickadees' etter læte deira. Nokre artar i denne slekta har ganske stor naturleg distribusjon, ein, lappmeis, har utbreiing frå Skandinavia over Sibir til Alaska og Canada. Fleirtalet av meisene i slekta Periparus er funne i den søraustlege delen av Asia. Dette inkluderer to artar endemiske for Filippinane. Svartmeis, som òg er i denne slekta, er ein mykje meir utbreidd art, frå Dei britiske øyane og Nord-Afrika aust til Japan. Dei to toppmeisene av slekta Lophophanes har ein fråskilt distribusjon, med éin art i Europa og den andre i det sentrale Asia.
Artene i slekta Baeolophus er unike for Amerika. Den største slekta, har Parus mange artar som finst i Afrika, fleire i sørlege og austlege Asia, og ein, kjøtmeis, som strekkjer seg frå Vest-Europa til Indonesia. Cyanistes har ein europeisk og asiatisk distribusjon, òg litt inn i det nordlege Afrika, og dei tre attverande slektene, Pseudopodoces, Sylviparus og Melanochlora er alle avgrensa til Asia.
Åtferd
Meiser er aktive, støyande og sosiale fuglar. Meiser har òg ei rekkje metodar for å tiltrekke seg partnarar, primært gjennom den intrikate, livlege paringsdansen. Dei er territoriale i hekketida og etter hekkesesongen slår dei seg ofte saman i fleirartsflokkar på matauk. For det meste er dei standfuglar og eller streiffuglar. Meiser er svært tilpassingsdyktige, og etter kråker og papegøyar er dei blant mest intelligente av alle fuglar.
Læte
Meiser kan gjere ei rekkje ulike rop og songar. Dei er blant dei mest vokale av alle fuglar, skravlar kontinuerleg i dei fleste situasjonane, så mykje at dei er berre nokon gong stille for spesifikke årsaker som til dømes å unngå predatorar, eller når dei trengjer seg inn på territoriet til ein rival. Stille lokking skjer mens dei beitar for å halde kontakt med andre i den sosiale gruppa si. Anna læte er varselrop, den mest berømte av dei er 'chic-a-dee-dee' hos nordamerikanske artar i Poecile-slekta, ytringar som gjev dei deira lokale fellesnamn på engelsk, -chickadee. Ropa kan og nyttast til å innkalle andre til å mobbe og trakassere predatorar. Det er vist gjennom forsøk at mengder 'dee'-stavingar på slutten av ropet aukar med grad av fare som predatoren utgjer.
Føde
Meiser er generelt insektetarar som brukar eit breitt spekter av små insekt og andre virvellause dyr, spesielt små bladetande larver. Dei et òg frø og nøtter, særleg om vinteren. Eit karakteristisk metode for næringssøk i familien er å inspisere greiner eller kvistar og blad frå alle vinklar medan dei hengjer opp ned. I område der mange meiseartar sameksisterer vil ulike artar beite i ulike delar av treet; større artar beitar på bakken, mellomstore artar beite på større greiner, og den minste arten på endene av greina. Etter å ha fått større byttedyr eller frø, kan meisene halde byttet med ein fot og hamrar det med nebbet til det opnar. På denne måten kan dei jamvel opne hasselnøtter på rundt 20 minutt. Fuglar i ei rekkje slekter engasjere seg i matlagring, dei hamstrar forsyningar av mat i løpet av vinteren. Desse forråda er vanlegvis av frø, men kan òg vere av insekt.
Artsliste
Dei fleste artane var tidlegare klassifisert i slekta Parus, midt på 1990-talet var berre fire slekter utanom Parus godt anerkjente. Denne ordninga blei rekna som parafylisk og Parus har gradvis blitt splitta slik at det per 2017 er totalt 13 biologiske slekter, 4 av desse er monotypiske, (inneheld berre ein art).
Dei 63 nolevande anerkjente meiseartane i rekkjefølgje etter EBird/Clements Checklist v2017 med norske namn etter Norske navn på verdens fugler:
Det demokratiske partiet
Det demokratiske partiet, Demokratisk parti, eller Demokratane kan vera det norske namnet på fleire politiske parti:
Kymmene älv
Kymmene elv (finsk Kymijoki) er ei elv i Finland, i det finske landskapet Kymmenedalen. Ho har sitt utspring frå innsjøen Päijänne og munnar ut i Finskebukta nær byen Kotka. Ho er ei av dei største elvane i Södra Finlands län, og ei kjelde for vasskraft. Byane Kotka, Anjalankoski og Kuusankoski ligg langs elva og er store senter for tremasse og papirindustri.
Delar av elva var grense mellom Sverige og Russland frå 1743 til 1809. Delar av Finland aust for elva vart seinare kalla Gamla Finland.
Mikroøkonomi
Mikroøkonomi er økonomi som omfattar enkeltindivid eller enkeltbedrifter sine økonomiske avgjerder, i motsetnad til makroøkonomi. Tidlegare vart desse områda sett på som åtskilte tema, men i nyare tid har samanhengen mellom makroøkonomisk handlingsrom og mikroøkonomisk åtferd fått auka merksemd.
Karasjok kommune
Karasjok kommune (nordsamisk Kárášjoga gielda) er ein kommune i indre Finnmark i Troms og Finnmark fylke. Han har grense til Finland i sør og aust, og i tillegg til kommunane Porsanger og Tana i nord og Kautokeino i vest. Med ei flatevidd på 5464 km² er Karasjok den nest største norske kommunen, etter Kautokeino.
Kultur
Innbyggjarane i kommunen snakkar finsk, norsk og nord-samisk, og kommunen er tospråkleg, med samisk og norsk som forvaltingsspråk. Rundt 80 % av dei er av samisk opphav, og kommunen blir gjerne kalla samehovudstaden. Fleire samiske institusjonar ligg i Karasjokk, mellom anna det norske Sametinget, NRK Sámi Radio, Samisk kunstnarråd og Samisk kunstnarsenter.
I Karasjok kan ein få utdanning på samisk, frå barnehage og grunnskole og seinare på sámi joatkkaskuvla, samisk vidaregåande skole. De Samiske Samlinger og Samisk spesialbibliotek ligg òg i Karasjok. Forlaget Davvi Girji har hovudkontor i kommunen. Den samiske avisa Min Áigi kom ut her fram til 2008. Avløysaren Ávvir har redaksjon i Karasjok og Kautokeino.
Geografi og namnesoge
Karasjok kommune femner om store delar av Finnmarksvidda. Han ligg langs det øvre elvebekkenet til Tanaelva (Deatnu) og sideelvene Anarjohka og Kárášjohka. Den sistnemnde har gjeve namn til kommunen. Medan johka er samisk for 'elv', kan karas ha to tydingar. Mest truleg er det frå det samiske ordet for 'trefat', men det kan òg koma frå finsk kara som tyder 'buktande'.
Det høgaste fjellet er Vuorji (1024 moh).
Næringsliv
Tradisjonelt har primærnæringane vore viktigast i kommunen. Framleis driv mange med reindrift, rundt 18 % er på eitt eller anna vis med på dette. Anna jordbruk og tilleggsnæringar som jakt, fiske og bærplukking livnærer òg mange. Husflid knytt til samiske tradisjonar som knivar, klede og sølv er òg ei viktig næring.
Dei fleste er likevel tilsette i kvartiærnæringar, som tenesteyting og offentleg forvalting. Turisme er blitt stadig viktigare for Karasjok.
Kommunikasjon
Karasjok blir rekna som eit knutepunkt i Finnmark, både for fastbuande og turistar. Europaveg 6 går gjennom kommunen på veg frå Lakselv til Tana. Det finst bussamband med Tana, Vadsø og Kirkenes i austfylket, og Lakselv, Hammerfest, Kautokeino og Alta i vestfylket. Karigasniemi er offisiell grensepost til Finland. Elles ligg kommunen nokså nær to flyplassar, 7 mil frå Lakselv flyplass og 15 mil frå Ivalo flyplass i Finland.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Karasjok kommune frå 1920:
Strykekvartett nr. 15 av Mozart
'''Strykekvartett nr. 15 i d-moll''' K. 421/417b, av Wolfgang Amadeus Mozart er den andre av kvartettane dediserte til Haydn og den einaste som er i moll. Ein meiner at kvartetten var ferdig i 1783. Kvartetten er derimot udatert på det signerte manuskriptet.
Struktur
Verket består av fire satsar:
Kjelder
''
Márcio Rogério de Andrade
Márcio Rogério de Andrade er ein tidlegare brasiliansk fotballspelar.
Han spela for klubben Nagoya Grampus Eight.
Kuşadası
Kuşadası er ein ferieby i ved kysten av Egearhavet i Tyrkia og eit distrikt i provinsen Aydın. Kuşadası ligg 95 km sør for İzmir, og 71 km frå Aydın, og nær øya Sámos. Byen har kring 65 000 innbyggjarar, men dette talet aukar til over ein halv million om sommaren på grunn av det store tilsiget av turistar og arbeidarar. Byen er eit kjent turistmål — både for dei mange strendene og som anløpsstad for cruiseskip til Efesos. Nabodistrikta er Germencik i nordaust, Söke i søraust, Egearhavet i vest og Selçuk i nord.
Kuşadası var ei lita hamn som var heilt overskugga av Efesos inntil hamna der vart ubrukande på grunn av avleiringar. Byen vart kalla Efesos Neopolis (Ἔφεσος Νεόπολις) under Austromarriket, og sidan Scala Nova eller Scala Nuova då han var under Genova og Venezia. I daglegtalen vert namnet i dag ofte korta ned til berre Ada. Namnet kjem av tyrkisk «kuş» (‘fugl’) og «ada» (‘øy’). Rett ved den gamle hamna ligg ei lita øy med ein knaus som ser ut som eit fuglehovud når ein ser det frå sjøen.
Området har vore eit senter for kunst og kultur sidan antikken og vore busett av mange sivilisasjonar sidan han vart grunnlagd av lelegarar kring 3000 fvt. Den 16. juli 2005 vart fem personar drepne og minst 13 skadde i eit eksplosjon om bord på ein minibuss der. Ein mistenkte at dette var eit terroriståtak.
Lebesby kommune
Lebesby (nordsamisk Davvesiidda gielda, kvensk Lebespyyn komuuni) er ein kystkommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, og ho ligg på aust-grensa til kommunane Nordkapp og Porsanger. Kommunen grensar også til Gamvik, Tana, Karasjok.
Den næraste lufthamna er Mehamn lufthamn i grannekommunen Gamvik.
Økonomi
Økonomi er læra om korleis individ, verksemder, styresmakter og andre organisasjonar i samfunnet gjer val, og korleis desse vala avgjer korleis samfunnet sine ressursar vert brukte. Dersom det er fleire som vil ha ein ressurs enn det er personar som kan få han, må ein på eit eller anna vis fordele den knappe ressursen. Økonomi prøver å gje eit teoretisk rammeverk til å handsame desse problemstillingane.
Lebesby kommune
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Lebesby kommune frå 1920:
Økonomi
Me har ei rad disiplinar innanfor økonomi — som samfunnsøkonomi, som ofte vert inndelt i mikroøkonomi og makroøkonomi. Bedriftsøkonomi vert ofte rekna som ein egen disiplin, men kan òg sjåast på som mikroøkonomi i bruk.
Slovjansk
Slovjansk (ukrainsk Слов'янськ; russisk Славянск, Slavjansk) er ein by aust i Ukraina, og det administrative senteret i Slovjansk rajon (distrikt) i Donetsk oblast. Han vart grunnlagd i 1676 og har kring 130 000 innbyggjarar.
Historie
I 1676 vart ei festning kalla Tor bygd ved samløpet mellom elvane Kazenyj Torets og Sukhyj Torets der dei dannar elva Toretselva, ei sideelv til Donets. Kort tid etter voks det opp ein by ved festninga.
Det ligg fleire saltsjøar nær byen, så byen vart ein saltprodusent. På 1500-talet var saltproduksjonen hovudnæringa, men utover på 1700-talet vart det for dyrt og industrien vart lagt ned i 1782.
I 1784 fekk byen namnet Slovjansk.
I dag er byen ein kurstad.
Makroøkonomi
Makroøkonomi er økonomi som omfattar nasjonale og internasjonale økonomiske samanhengar, og tek ofte sikte på å informere om fylgjer av politiske avgjerder. Mikroøkonomi går inn på dei enkelte aktørane, til dømes hushald og bedrifter sine avgjerder i det økonomiske systemet. Tidlegare vart desse områda sett på som åtskilte einingar, men i nyare tid har samanhengen mellom makroøkonomisk handlingsrom og mikroøkonomisk åtferd fått auka merksemd.
I Noreg har makroøkonomi vore eit svært aktivt fagområde med stor merksemd innanfor politikken. Det dannar mellom anna grunnlag for dei årlege nasjonalbudsjetta. Ei rekke norske sosialøkonomar, som Ragnar Frisch, Trygve Haavelmo og Finn E. Kydland, har oppnådd internasjonal merksemd på dette område.
Naoki Mori
Han spela for klubbane Nagoya Grampus Eight og Vissel Kobe.
Lough Hyne
Lough Hyne er ei vik (på engelsk sea lough) i County Cork i Irland, om lag 5 km sørvest frå Skibbereen. Ho vart det første marine naturreservatet i Irland i 1981.
Lough Hyne vart truleg ein innsjø fram til om lag 4000 år sidan, då det stigande havnivået gjorde han til ein del av sjøen. Innsjøen får i dag sjøvat gjennom eit smal sund med sterke tidvasstraumar. Vika er liten og det varme sjøvatnet her har eit stort mangfald av planter og dyr.
Den vitskaplege utforskinga av området byrja i 1886 då pastor William Spottswood Green først oppdaga fiolett kråkebolle (Paracentrotus lividus) her.
Ule elv
Ule elv eller Oulujoki er ei elv i Finland. Ho har utspring frå Ulesjøen, og renn gjennom kommunane Vaala, Utajärvi og Muhos, før ho munnar ut i Bottenvika ved Uleåborg. Elva har ei lengd på 107 km.
Det er bygd tolv vasskraftverk på elva, som til saman produserer 2,6 TWh straum kvart år.
Landås kyrkje
Landås kyrkje er ei kyrkje frå 1966 som står på Kanonhaugen på Landås i Årstad bydel i Bergen. Kyrkja er bygd i vifteform og er soknekyrkje for Landås kyrkjelyd.
Namnet Fred
Fred er eit engelsk førenamn eller kortnamn med fleire moglege opphav. Det kan vera ei kortform av mannsnamna Fredrik eller Alfred, eller av kvinnenamn som Alfreda, Frederica eller Winifred. Det kan dermed knytast til tydinga 'fred'. Freddy og Freddie er nærskylde namn.
Bruk
Fred er utbreidd som mannsnamn, særleg i USA. I 1990 bar 378 925, eller 0,2 %, av mennene i landet det, noko som gjorde det til det 71. mest utbreidde.
I Noreg var namnet mest populært ved slutten av andre verdskrigen, då 0,6 % av nyfødde fekk namnet. Det blei jamt brukt på 1950-talet av rundt 0,1 % av nyfødde, og på 1960-talet av rundt 0,2 %, før bruken gjekk ned mot slutten av 1900-talet. I 2008 var det 1 827 som heitte Fred i Noreg.
Strykekvartett nr. 16 av Mozart
'''Strykekvartett nr. 16 i Ess-dur''', K. 428/421b, er ein strykekvartett komponert av Wolfgang Amadeus Mozart. Dette er den tredje av Haydnkvartettane, ein serie på seks strykekvartettar han skreiv dei første åra sine i Wien og seinare dediserte til Joseph Haydn.
Estisk musikk
Estisk musikk er kjenneteikna av ein folkemusikktradisjon nærskyld med gammal finsk folkemusikk, kunstmusikk med impulsar frå kulturelt samkvem med Tyskland og Russland og ein sterk folkeleg korsongtradisjon.
Estisk folkemusikk
Vanlege musikkinstrument til denne musikken er kannel, eit motstykke til den finske kantele.
Estisk kunstmusikk
Som i andre europeiske land, har den eldste kunstmusikken vore knytt til kyrkja og dei høgre laga av folket. I mellomalderen kom dei herskande klassane i Estland frå Tyskland, og dei førte med seg sitt reportoar og sine musikkinstrument. Etter reformasjonen vart reformasjonens kyrkjemusikk innført i dei nordlege områda, medan katolsk kyrkjemusikk vart dyrka i sør. Det svenske universitetet i Tartu vart grunnlagt i 1632 og bidrog med regelmessige konsertar og musikkspel.
På 1800-talet bidrog spesielt lutherske prestar og lærarar til utvikling av ein folkeleg korsongtradisjon. Estiske bønder og landarbeidarar leid under eit umenneskjeleg press, og lærarar og prestar byrja arbeidet for folkets sak. I dette arbeidet nytta dei mellom anna songen for å fremje opplysning, og dei stifta kor i bygdene.
Songkora ordna med lokale songfestar. Den fyrste landsomfattande songfesten vart halden i universitetsbyen Tartu i 1869, og samla 15 000 tilhøyrarar. Denne la grunnlaget for ein unik folkeleg tradisjon, med tusenvis av medverkande. Dei største songarfestane, som Den estiske songfestivalen i Tallinn, kan samle 30 000 utøvarar og ti gonger så mange tilhøyrarar.
I sovjettida vart det alt i 1944 starta eit profesjonelt statleg mannskor, året etter eit profesjonelt blandakor.
Estiske komponistar
Med bakgrunn i den nasjonaltsinna kulturbløminga utvikla det seg også ein eigen estisk kunstmusikk. Markante komponistar har vore:
Det demokratiske partiet i USA
Det demokratiske partiet (eng. Democratic Party) er eitt av dei to store politiske partia i USA, ved sida av Det republikanske partiet. Det er det eldste partiet i USA, og har tradisjonelt vore det liberale partiet i USA.
Otohiko Kiyono
Otohiko Kiyono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Ole Tobias Olsen
Ole Tobias Olsen var ein norsk skulemann, fotograf, salmediktar, organist, prest, ordførar og ingeniør. I ettertid er han mest kjend som «Nordlandsbanens far».
Etter utdanningstida arbeidde han som lærar ved Tromsø Seminarium (1851), deretter i Hadsel og Christiania (1855). I hovudstaden vart han ein ivrig talsmann for Nord-Noreg, og var med på å stifta Nordlændingernes Forening i 1862, saman med mellom anna Elias Blix. Ingeniøren i han stod bak eit patent for blåkopiering. Som planleggjar innan jernbaneutbygging utvikla han ideen om Nordlandsbanen opp til Røsvik, i tillegg til tanken om ei mogleg jernbaneline Mo i Rana-Haparanda-St. Petersburg-Peking (1881-82).
Han fekk stipend til å samla inn eventyr, segn og folketonar frå Rana (1870), spesielt Dunderlandsdalen. Desse vart utgjevne i boka Folketonar frå Nordland (1982), i tillegg til at dei var med på ei plateutgjeve av Helgeland Kammerkor, Folketoner fra Helgeland (2005). «Ole Tobias Olsen si muting» er resultatet av verksemd med skjerping i Dunderlandsdalen (1872-99). Han var sokneprest i Hattfjelldal (1883-1904) og i Christiania (1905-1924), kjend som grundtvigianar.
Ole Tobias Olsen var ein av de første som skaffa seg fotografiapparat i Noreg, og har etterlate seg ei stor samling fotografi, mellom anna utstilt ved Oslo Bymuseum. Olsen fekk tildelt St. Olavs Orden, riddar av 1. klasse. I 1912 vart han tildelt Petter Dass-medaljen. Av Rana Blad vart han kåra til «Århundrets ranværing» (2000). Ei byste av han er sett opp på garden Bjøllånes i Dunderlandsdalen.
Kimihiko Kiyono
Kimihiko Kiyono er ein tidlegare japansk fotballspelar.
Steen & Strøm Kvadrat
Steen & Strøm Kvadrat, opphavleg berre Kvadrat, er eit kjøpesenter i Sandnes kommune i Rogaland, som ligg på Lura, nær kommunegrensa til Stavanger. Handlesenteret er eitt av dei største i Noreg. Det har 160 ulike butikkar og ei flatevidd på 84 912 m².
US-dollar
Amerikansk dollar eller US-dollar er valutaen i USA. Valutakoden er USD. Desimal-eininga til dollaren er «cent».
US-dollar er ofte i bruk som reservevaluta utanfor USA. Mellom 50–65 prosent av valutaen er i sirkulasjon utanfor landet.
USA er eitt av fleire land som har valuta kalla dollar. Ein annan amerikansk dollar finst til dømes i Canada.
Loppa kommune
Loppa (nordsamisk Láhpi suohkan, kvensk Lappean komuuni) er ein norsk kommune som ligg nordvest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke.
Folketalsutvikling
Folketalsutvikling for Loppa kommune frå 1920:
The Future Now
The Future Now er det sjuande studioalbumet til den engelske musikaren Peter Hammill, gjeve ut på Charisma Records i 1978. Det var det første soloalbumet til Hammill etter at bandet hans Van der Graaf Generator vart oppløyst i 1978, sjølv om han alt hadde gjeve ut fleire soloalbum medan bandet var aktivt. Albumet inneheld tolv korte songar, fleire av dei i new wave-stilen frå det siste VdGG-albumet The Quiet Zone/The Pleasure Dome.
Plateomslaget syner fleire fotografi av Brian Griffin som syner Peter Hammill med halve barten og skjegget barbert.
«If I Could» vart omarbeidd og spelt inn på ny av Hammill for albumet The Love Songs i 1984
Dollar
Dollar er namnet på den offisielle valutaen i mange land og andre regionar (sjå liste under). Namnet er ei engelsk form av den gamle tyske valutaen taler (på norsk daler). Valutaen blir symbolisert med teiknet $.
Det seiest at bruken av $ stammar frå den meksikanske eller spanske «P» for pesos, eller piastres, eller «pieces of eight». Bokstavane U og S speiglar den historiske dobbel-streken. Denne dobbel-streken har vorte brukt for å signalisere den amerikanske mynteininga. Endringa frå dobbel-strek til enkel-strek i dollar er parallell med endringa frå «eigedel»-støtta valuta (slik som gull) til pengevaluta.
Tammerkoski
Tammerkoski (på svensk Tammerfors ström) er ei elv som renn gjennom Tammerfors i Finland. Tammerfors er plassert mellom to innsjøar, Näsijärvi og Pyhäjärvi, som er bundne saman av den 2 km lange Tammerkoski. Høgdeskilnaden mellom desse to er 18 meter, og vatnet renn frå Näsijärvi til Pyhäjärvi via Tammerkoski. Elvebreidda er blant dei eldste industriområda i Finland. Det var eit travel torg her på 1600-talet, og Tammerfors vart opphavleg grunnlagd ved elva, sidan Tammerkoski gav industrien mykje av krafta som trongst.
Det er i dag tre kraftverk og demningar på Tammerkoski.
Tiol
Tiolar (stundom kalla merkaptanar) er organiske sambindingar med svovel som er analoge til alkoholane. Dei skil seg frå alkoholane ved at oksygenatomet i hydroksylgruppa (-OH) til alkoholane er bytt ut med eit svovelatom, slik at tiolane inneheld tiolgruppa -SH (sulfhydrylgruppe). Ved oksidasjon vert tiol omdanna til sulfonsyrer. Tiolane med enklare oppbygging er flyktige sambindingar med ei særs vond lukt.
Metantiol vert mellom anna danna ved cellulosekoking etter sulfatmetoden og er hovudårsaka til den gjennomtrengjande lukta som er kring fabrikkar som arbeider etter denne metoden.
Strykekvartett nr. 17 av Mozart
'''Strykekvartett nr. 17 i H-dur''' K. 458, med kallenamnet «Jaktkvartetten», av Wolfgang Amadeus Mozart er den fjerde av kvartettane dediserte til Haydn. Han var ferdig i 1784 Verket består av fire satsar:
Verken Mozart eller Artarie kalla dette stykket for «Jakta». Folk meinte at den første satsen minna om ei «jakt».
Stykket er populært og er nytta i fleire filmar, som The Adventures of Huckleberry Finn, Mystery Date og Star Trek: Insurrection.
Svartmeis
Svartmeisa (Periparus ater) er ein liten fugl i meisefamilien som er vanleg i mesteparten av Europa og delar av Asia og Afrika. I Noreg finn me ho som oftast i barskog (særleg gran) nord til Saltdalen og Fausketraktane.
Skildring
Svartmeisa er ein liten fugl, som vert mellom 10 og 11,5 cm lang i vaksen alder. Hovudet, nakken og delar av brystet er svart, bortsett frå ein karakteristisk kvit flekk i bakhovudet og på sidene av andletet. Undersida er lys, og beina er blyfarga. Ungfuglen liknar foreldra.
Fuglen et frø og insekt, og hamstrar næring. Han er stand- og streiffugl, og opptrer nokre år i invasjonar.
Formeiring
Svartmeisa er den einaste av meisene som vanlegvis hekkar i holrom på bakken eller i fjellsprekkar, men også i treholer og liknande. Det er hoa som byggjer reiret, som regel av mose, ull og hår. Ho legg 8-9 (7-11) kvite egg med raudbrune flekkar. Som regel får dei 1-(2) kull i april-mai og juli-august. Hannen rugar i 14-18 dagar og ungane si reirtid er 16-19 dagar.
Låt
Svartmeisa lokkar tynt og fløytande m.a. «tuii, tuii si tuu» eller «stii!» Songen liknar litt på kjøttmeisa, men tonane er lysare, meir vemodsfylte: «ti-du-vii ti-du-vii, ti-vitt», eller med tydeleg s-lyd, «ti-vits ti-vits»
Killarneysjøane
Killarneysjøane er tre innsjøar nær Killarney i County Kerry i Republikken Irland. Dei tre innsjøane er Lough Leane, Muckross Lake (òg kalla Middle Lake) og Upper Lake.
Lough Leane (irsk Loch Léin) tyder Lærdomssjøen og er den største av dei tre. Elva Laune renn frå Lough Leane og nordover mot Killorglin og ut i Dingle Bay.
Innsjøane ligg i ein dal omkrinsa av fjell. Desse fjelle er:
Ladies View er ein stoppestad på vegen N71 frå Killarney til Kenmare som gjev eit flott utsyn over innsjøane og dalane.
Det er mange historiske og religiøse stader med flott natur i området, som stort sett høyrer til Killarney nasjonalpark. Ved breidda til sjøane ligg Ross Castle, Muckross Abbey og Muckross House. I Lough Leane ligg øya Innisfallen.
Ross Island, er ei halvøy på austsida av Lough Leane og har 4000 år gamle kopargruver frå bronsealderen, dei tidlegaste kjende kopargruvene på Dei britiske øyane. Det vart òg drive omfattande gruvedrift i området tidleg på 1800-talet av Herbertfamilien av Muckross House.
Muckrosshalvøya som ligg mellom Lough Leane og Muckross Lake har eit av få barlindskogane i Europa.
Innsjøen er kjend for aurefiske.
Lamasjøen
Lama (russisk Лама) er ein stor innsjø i Krasnojarsk kraj, nord i sentrale område i Russland. Han har eit areal på 460 km² (men enkelte kjelder oppgjer 320 km²). Han er 100 km lang og opp til 20 km brei (andre kjelder seier 82 km lang og 13 km brei). Lama har eit tektonisk opphav.
The Road to Hell
The Road to Hell er det tiande studioalbumet til Chris Rea. Han vart gjeven ut i 1989 og er eit av dei met kjende albuma til Rea. Den andre delen av tittelsporet, «The Road to Hell (Pt. 2)», er òg ein av dei mest kjende songane til Rea.
Songen «Texas» har blitt spelt i mange år på radiostasjonar i Texas, og stundom som bakgrunnsmusikk før baseballkampar på heimekampane til Texas Rangers. Ein annan song, «Daytona», handlar om ein Ferrari 365 GTB/4 «Daytona». Songen «Tell Me There's a Heaven» vart nytta i 1991 for ein informasjonsfilm for NSPCC.
Plateomslaget er laga av den engelske kunstnaren Adrian Chesterman, som òg laga plateomslag for mellom andre Motörhead på Bomber i 1979.
Innhald
Den amerikanske CD-utgåva på Geffen i frå 1989 hadde med nyinnspelinga frå 1988 av «Let's Dance» mellom spor 8 og 9.
Egg
Egg er den kvinnelege kjønnscella ved tokjønna forplanting blant dyr. Hos dei fleste pattedyra skjer dette inne i kroppen til hoa, men hos andre dyr skjer dette utanfor kroppen i form av egglegging.
Dyr som legg egg er mellom anna alle fuglar og kloakkdyr og mange fiskar, amfibie, reptil, insekt og edderkoppar.
Egg som mat
Egg er næringsrike og blir etne av mange dyr, mellom anna menneske, som føretrekk fugleegg og fiskerogn.
Vegetariske eller ikkje?
Egg som blir brukte i matlaging er som regel ikkje befrukta, ettersom verpehøns i vestlege land blir haldne i eggfabrikkar utan hanar. Det er altså berre den kvinnelege kjønnscella, og ikkje eit kyllingfoster, som blir ete, jamvel om ein somme tider kan høyra ei vandrehistorie om at «nokon» har funne ein halvferdig kylling inni eit egg. I land der høns er frittgåande saman med hanar kan ein derimot ikkje garantera at egga er ubefrukta., og mange vegetarianarar held seg unna dei.
Slettebakken kyrkje
Kyrkja blei til etter at arkitekten Tore Sveram vann ei lokal tevling med forslag til utforming av ei ny kyrkje på Slettebakken. Tevlinga vart halden av Bergen arkitektforening i 1963. Tore Sveram var særleg inspirert av japanske Kenzo Tange som hadde teikna Mariakyrkja i Tokyo. Forslaget til Sveram vart rekna som radikalt, men fekk stønad frå kyrkjelyden på Slettebakken.
Kyrkja er bygd med eit 11 centimeter tjukt skaltak i betong. Sjølve kyrkjerommet blir dominert av mykje rå betong og metall som materiale og ei kraftig betongberesøyle til taket. Slettebakken kyrkje husar ein aktiv kyrkjelyd som driv mange aktivitetar.
Ípiros
Ípiros (gresk Ήπειρος, albansk Epir) er ein av tretten periferiar i Hellas og ligg nordvest i landet. Han fell i hovudsak saman med den tradisjonelle regionen med same namn. Periferien grensar til Vest-Makedonía og Thessalía i aust, Ártabukta og Vest-Hellas i sør, Det joniske havet og Dei joniske øyane i vest og Albania i nord.
Ípiros omfattar dei tidlegare prefektura Ioánnina, Thesprotía, Árta og Préveza. Periferien har eit areal på 9 200 km² og ein folkesetnad på om lag 340 000. Hovudstaden og største by er Ioánnina med om lag 65 000 innbyggjarar. Folkesetnaden i dag er nesten utelukkande greskspråkleg og religionen er gresk ortodoks. Det er òg små romani-minoritetar der.
Periferieiningar og kommunar
Etter den administrative reforma i 2010 er periferien Ípiros delt inn i fire periferieiningar som omfattar 18 kommunar.
Periferi og periferieiningar
Den tradisjonelle regionen fell i hovudsak saman med periferien Ípiros med desse periferieiningane:
Historie
Historisk strakk Ípiros seg lenger nord inn i dagens Albania. Det er framleis ein betydeleg gresk minoritet i det sørlege Albania, som grekarane kallar nordlege Ípiros. Hellas fastheldt eit territorielt krav til det sørlege Albania i mange år, men i dag har begge landa godkjent den noverande grensa. Hellas si største uro i dag er ulovleg innvandring av albanarar som søkjer arbeid i Hellas.
Geografi
Ípiros består hovudsakleg av fjellrekkjer som nokre stader når 2 600 moh. I aust formar Píndosfjella ryggrada i Hellas og skil Ípiros frå Makedonia og Thessalía. Mesteparten av Ípiros ligg på vindsida av Píndos. Vindane frå Det joniske havet gjev regionen meir regn enn nokon anna del av Hellas. Denne fordelen er sett tilbake av mangelen på dyrkbar mark og dårleg jordkvalitet. Resultatet er at landbruksproduksjonen i Ípiros alltid har vore blant dei dårlegaste i Hellas. Det vert dyrka tobakk rundt Ioánnina, og det er noko mjølkeproduksjon og fiske, men mesteparten av maten i området må importerast. Det har vorte jamt avfolka gjennom emigrasjon sidan 1800-talet pga. få ressursar og industriar. Folkesetnaden er konsentrert i området rundt Ioánnina som har noko produksjon og serviceindustri. Trass i mange attraksjonar har ikkje Ípiros opplevd den turismen som mange andre delar av Hellas har.
Byar og tettstader
Dei største byane og tettstadene i periferien er:
Australsk dollar
Australsk dollar er valutaen i Australia. Valutakoden er AUD.
Australsk dollar vert òg nytta i desse statane: