cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jetmotor
Turbindrivne jetmotorar
Turbindrivne jetmotorar kan igjen delast inn i fleire undergrupper, der dei vanlegaste er turbojet, turbovifte, turboprop og turboaksling.
Turbojet
I turbojetmotorar går storparten av innsugingslufta direkte inn i brennkammeret. Turbojet er mest utbreidd i jagerfly, medan passasjerfly for det meste nyttar turboviftemotorar. Årsaka til dette er at ein turbojetmotor har høgare støynivå og liten verknadsgrad. Ein av dei viktigaste årsakene til at jagerfly framleis nyttar turbojetmotorar er at dei er i stand til å drive flyet opp i supersonisk fart, noko dei andre motortypane ikkje kan. Luftstraumen gjennom turbojetmotorar er etter måten liten, med han gar stor fart.
Turbovifte
I ein turboviftemotor vil mesteparten av lufta vil gå på utsida av motorkjernen. Kompressoren har difor mykje større diameter enn resten av motoren. Forholdet mellom luft som går gjennom kjernemotoren og luft som går på utsida vert kallar bypass tilhøve. Denne ligg gjerne på rundt 1:4, så berre rundt 20 % av lufta går gjennom motorkjernen, og resten går på utsida. Føremonen med denne motortypen er at han genererer mykje mindre støy. Årsaka til dette er at lufta som går utanpå kjernemotoren dempar lyden kraftig. Turboviftemotoren har og høgare verkningsgrad enn turbojetmotoren. Turboviftemotoren flyttar mykje luft for å oppnå skyvekraft, men farten på lufta er ikkje med så stor. Turboviftemotorar er i bruk på alle store passasjerfly.
Turboprop
I ein turbopropmotor vert nytteeffekten teken ut via turbinen og turbinakslingen og nytta til å drive ein propell. Propellen arbeider best med mykje lågare turtal enn turbinen, så han vert driven via eit reduksjonsgir. Turbopropmotorar blir stort sett brukt på små og mellomstore fly, men òg på saktegåande transportfly.
Turboaksling
Turboakslingmotoren verkar på same måte som turbopropmotoren, bortsett frå at han ikkje blir kopla til ein propell. Turboaksling er ei fellesnemning for motorar som blir brukt til å drive alt anna enn propellar. Motortypen er mest i bruk på helikopter, der han gjennom eit girsystem driv rotorane (hovud- og halerotor).
Øya St. Tomas
St. Tomas (bulgarsk св. Тома, sv. Toma) eller Slangeøya (Змийски остров, Zmijski ostrov) er ei bulgarsk øy i Svartehavet, 15 km sør for Sozopol. Ho har eit areal på 3 000 m² og er del av Ropotamo naturreservat.
St. Thomas er kalla opp etter eit kapell vigd til Apostelen Tomas, som ein gong låg på øya. Det andre namnet, Slangeøya, kjem av dei mange grå vasslangane som finst på øya, og som lever av fisk.
12. mars
12. mars er den 71. dagen i den gregorianske kalenderen (72. i skotår). Det er 294 dagar att av året.
Políkhni
Políkhni (gresk Πολίχνη) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas med bortimot 40 000 innbyggjarar. Frå 2011 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Pávlos Melás.
Claudio Monteverdi
Etter at Jacopo Peri skreiv dei aller første forsøka på det vi i dag kan kalle opera, var Monteverdi raskt ute med meir utvikla verk og han skreiv den eldste operaen som framleis jamleg vert oppført, L'Orfeo. Han var den første viktige operakomponisten og førte sjangeren fram til sitt tidlegaste høgdepunkt. Men musikken hans var òg omstridd og vart angripen av representantar for den gamle renessansestilen.
Dei første åtte samlingane til Monteverdi med madrigalar viser kva viktige skritt han tok frå den polyfone forma i renessansen til den monodiske forma i barokken. Den åttande madrigalboka med Madrigali guerrieri et amorosi («Madrigalar om krig og kjærleik») vert ofte halde fram som det ypparste innan denne musikkforma.
Monteverdi var ein overgangsfigur og vart gløymd etter kvart som dei etterfølgjande generasjonane bygde vidare på musikkformene i den tidlege barokken. Først etter at Gian Francesco Malipiero publiserte musikken til Monteverdi i 16 bind frå 1916 til 1942 voks interessa på ny.
Oppvekst og ungdom
Claudio Monteverdi var den eldste sonen til barberaren og sårlegen Baldassare Monteverdi (fødd kring 1542). Sjølv om faren levde i beskjedne kår, fekk dei to eldste sønene ei grundig musikalsk utdanning hjå Marcantonio Ingenieri, kapellmeister ved katedralen i Cremona. Innverknaden ti lIngenieri finn ein igjen i den første samlinga til Claudio, Sacrae cantiunculae (1582), som han komponerte 15 år gamal. I 1587 gav han ut den første samlinga si med madrigalar.
Mantova
I 1590 vart Monteverdi tilsett som songar og fiolinist ved hoffet til hertug Vincenzo Gonzaga i Mantova. Her var det gode vilkår med eit fullstendig orkester og flinke solistar. Han må raskt ha vorte eit leiande medlem av hofforkesteret, for i 1595 fekk han følgje tenesteherren på ei militært motivert reise til Ungarn for å møte tyrkarane. 20. mai 1599 gifta han seg med Claudia de Cattaneis, sjølv songar og dotter til ein av musikarane ved hoffet. Nesten umiddelbart måtte han følgje tenesteherren som skulle på spaopphald i Flandern og her fekk Monteverdi møte meistrane i den fransk-flamske musikkstilen.
Rundt år 1600 var ryktet til Monteverdi som komponist befesta, men musikken hans vart òg angripen av representantar for den gamle renessansestilen som klaga på at den nye monodiske stilen ikkje følgde dei musikalske krava på 1500-talet om eit jamnt flytande kontrapunkt, førebudde dissonansar og likeverdige stemmer. Giovanni Artusi gav i 1599 ut ein pamflett der han – utan å nemne namn – kritiserte fleire madrigalar for å vere «utålelege for øyret» og hevda at dei «såra i staden for å sjarmere».
I 1601 vart Monteverdi utnemnd til kapellmeister, maestro di capella. Trass pliktene ved hoffet komponerte Monteverdi i perioden frå 1590 til 1605 musikk nok til å fylle fire madrigalbøker. Frå den femte boka hadde han byrja å komponere i den nye stilen og frå monodiforma med klåre melodilinjer, forståeleg tekst og eit sparsamt akkompagnement, var det berre eit kort og logisk skritt til den nye operaforma og i 1607 komponerte Monteverdi ein av dei første i sitt slag, L’Orfeo, som han skreiv som bestillingsverk til det årlege karnevalet i Mantova. Operaen vart oppført 24. februar med stor suksess.
September same år døydde kona Claudia, eit tap Monteverdi tok særs hardt. Han budde ei stund hos far sin i Cremona og vegra seg mot å reise tilbake til hoffet i Mantova, men til slutt vart han kalla tilbake for å komponere ein opera til bryllupsfeiringa til hertugarvingane. Han skreiv då operaen Arianna (1608) som berre «Ariadnes klage» er igjen av.
I 1610 komponerte han sitt viktigaste kyrkjemusikalske verk, Vespro della Beata Vergine (Mariavesper). Etter hertug Vincenzo døydde i 1612 vart Monteverdi sagt opp av den mindre musikkinteresserte etterfølgjaren.
Venezia
Monteverdi budde ei kort stund i Cremona før han i 1613 einstemmig vart vald som kapellmeister i Markuskyrkja, ein av dei viktigaste postane i den musikalske verda på den tida. Her viste han seg som ein effektiv administrator. Musikklivet hadde lege nede ei stund, men han fekk koret på føtene igjen, engasjerte nye virtuose songarar, som Francesco Cavalli, kjøpte inn nye notar, gjeninnførte regelmessig messesong og sørgde for at orkestermedlemmene fekk månadslønn i staden for lønn på oppdragsbasis. Dermed byrja hans beste og mest produktive år. Ved sidan av talrike kyrkjemusikalske verk heldt Monteverdi fram å skrive verdsleg musikk og han publiserte mellom 1614 og 1638 madrigalsamlingane nr. 6 til 8.
Sonen døydde i ein pestepidemi og etter det forverra helsa til Monteverdi seg fort. I høve opninga av det første offentlege operahuset i Venezia i 1637 skreiv han fleire verk for scenen, mellom anna Il ritorno d’Ulisse in patria (1641) og L’incoronazione di Poppea (1642). Samtidig oversåg han ei utgåve av utvald geistleg musikk frå samlinga Selva morale e spirituale (1641). Han døydde i 1643 i Venezia etter ei reise til Cremona og Mantova. Venetianarane gav han ei fyrsteleg gravferd og han er gravlagt i kyrkja Santa Maria Gloriosa dei Frari der det finst ein minneplakett i eit av kapella som flankerer hovudkoret.
Madrigalar
Fram til han var førti år arbeidde Monteverdi hovudsakleg med madrigalar og han gav ut totalt ni madrigalbøker. Dei første åtte viser ei enorm utvikling frå renessansemusikk til typisk monodisk barokkmusikk.
Quinto Libro (femte bok), publisert i 1605, viser overgangen frå renessanse- til barokkstil. Boka var kjernen i kontroversen mellom Monteverdi og Artusi. Monteverdi svarte på kritikken i forordet til den femte boka der han foreslo å dele musikken i to retningar, den gamle renessansestilen som han kalla prima prattica og den nye barokkstilen seconda prattica. Prima prattica skildrar han som det polyfone idealet til forgjengaren frå 1500-talet med strengt kontrapunkt, førebudde dissonansar og jambyrdige stemmer. Seconda prattica nytta eit mykje friare kontrapunkt med eit tiltakande hierarki mellom stemmene med vekt på sopran og bass. I Prima Prattica skulle harmoniane kontrollere orda, i Seconda prattica skulle orda kontrollere harmoniane. Dette representerer eit skritt mot den nye monodiske stilen. Mange av dei nye madrigalane tok i bruk den særs moderne generalbass-teknikken. I tillegg viste den femte boka byrjinga på ein bevisst funksjonell tonalitet (dvs. dur-moll-tonalitet i motsetnad til modal tonalitet).
Ottavo Libro (åttande bok), publisert i 1638, inkluderer dei såkalla Madrigali de guerrieri ed amorosi (dvs. «Madrigaler om krig og kjærleik»), som mange rekna for å vere høgdepunktet til madrigalforma.
Den niande boka vart gjeven ut posthumt i 1651 og inneheld lettare stykke som canzonettar i begge stilartane.
Operaer
Florentinaren Jacopo Peri skreiv rundt hundreårsskiftet dei første verka innanfor det ein i dag kallar opera og skapte dermed operaforma. Kort tid etter, i 1607, skreiv Monteverdi L'Orfeo, den første operaen som utnyttar det fulle potensialet til sjangeren. Handlinga vert skildra i levande musikalske bilete og melodiane er lineære og klåre. Monteverdi skapte med L'Orfeo ein helt ny musikkstil, dramma per la musica (musikkdramaet). Den andre operaen til Monteverdi, L'Arianna, vart uroppført i Mantova i 1608 og er den viktigaste og mest kjende av dei tidlege barokkoperaene. Handlinga dreier seg om den gamle greske legenda om Ariadne og Thesevs.
Monteverdi komponerte i alt minst 18 operaer, men berre L'Orfeo, L'Incoronazione di Poppea, Il ritorno d'Ulisse in patria og den mest kjende arien «Ariadnes klage» frå hans andre opera L’Arianna er bevart. Dei siste åra av livet sitt var Monteverdi mykje sjuk, men i denne tida komponerte han likevel to operatiske meisterverk: Il ritorno d'Ulisse in patria (1641) og den historiske operaen L'incoronazione di Poppea (1642) basert på livet til keisar Nero.
Kyrkjemusikk
I Mantova ser det ikkje ut til at Monteverdi hadde noko ansvar for kyrkjemusikk før han vart utnemnd til maestro di capella i 1601. Det første kyrkjemusikalske verket han publiserte var ei messe i primo prattica (gammal) stil med tema etter motetten til Nicolas Gombert In illo tempore frå 1554. Seinare vart denne ein del av den kjende Vespro della Beata Vergine (1610, ofte feilaktig kalla «Mariavesper») som hovudsakleg er i seconda prattica-stil. Desse Vesper-salmane er eit godt døme på ein tidleg komposisjon med gjentaking og kontraster - fleire satsar har ein klår ritornello. Det publiserte verket er i stort format og det har vore ein del usemje om meininga var at alle satsane skulle framførast i ei og same gudsteneste. Likevel er det fleire indikasjonar på ein indre samanheng. I si store breidde er verket ein forløpar for høgdepunkta i barokkmusikken, som Händels Messias og J.S. Bachs Matteuspasjonen. Kvar av delane (det er 24 til saman) er fullt utvikla både musikalsk og dramatisk og den instrumentale teksturen er utnytta for å oppnå presise dramatiske og emosjonelle verknader på ein måte som den gong var helt ny.
Kjuklingen
Kjuklingen er ein ein av Dwyer Nunataks, som ligg 1,5 nautiske mil (2,8 km) aust for Gjeita i Hansenfjella. Han vart kartlagd og namngjeven av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936-37.
Melfjorden i Rødøy
Melfjorden  er ein fjord i Rødøy kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 32 km austover til Melfjord i Melfjordbotn.
Fjorden startar i vest mellom Storbjørnøya ved Rangsundøya i nord og holmen Vikingen i sør. Fjorden går austover mellom Rangsundøya og Tonnes i sør, og snur raskt søraustover på austsida av Tonneshalvøya. Eit lite stykke sørover langs halvøya svingar Melfjorden austover igjen, medan Sørfjorden går vidare sørover til Øresvika og Gjervalen.
Vidare austover i fjorden er det berre isolerte gardsbruk på begge sider av fjorden. Ved Nordfjordneset går Nordfjorden nordover. Melfjorden går austover og svingar så søraustover. Denne indre delen av fjorden har ingen busetnader og bratte fjordsider som stig opp til 500-700 meter. Inst i fjorden ligg bygda Melfjord som har vegsamband oppover fjorddalen.
277 Elvira
277 Elvira er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 3. mai 1888 av Auguste Charlois ifrå Observatoire de Nice.
Piz da l'Acqua
Piz da l'Acqua er eit fjell i Livignofjella (Alpane), på grensa mellom Italia og Sveits i kantonen Graubünden. Fjellet er ein del av Sveits nasjonalpark.
Byrkjelo
Byrkjelo er ein tettstad i Gloppen kommune i Vestland. Staden har.
Hansenfjella
Hansenfjella er ei stor gruppe nunatakar med ei høgd opp mot kring 300 meter over platået, som ligg 88 km sør for Stefansson Bay og som strekkjer seg 40 km frå nordvest til søraust i Kemp Land i Aust-Antarktis. Det høgaste fjellet er Gjeita (1700 moh). Han vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936–37, og kalla opp etter H.E. Hansen, den norske kartografen som kompilerte kart over området etter dei norske antarktisekspedisjonane.
Egil Hjorth-Jenssen
Egil Hjorth-Jenssen var fødd i Halden i Østfold. Han var knytt til fleire teater og hadde også fleire roller i Fjernsynsteatret og spelefilmar. Han var teatersjef ved Den Nationale Scene i Bergen under Den andre verdskrigen og utmerkte seg der spesielt i arbeidet med å halde teatret utanfor NS-kontroll gjennom heile okkupasjonen. Som skodespelar er han særleg hugsa for å ha spelt godt i komediar og farsar, men også som ein karakterskodespelar som gav rollefigurane ektheit. I tillegg har han hatt eit utal biroller i norske filmproduksjonar.
Livsskildring
Son av Gunder Olaus Jensen, Venstre-politikar, glasmeister og fargehandlar i Halden og Anna Marie Cecilie Hjorth. Gift med Rachel Birgitte Raabye Carlsen. Tre born. Eldste sonen er skodespelaren Thor Hjorth-Jenssen.
Teater/kabaret/revy
Teatersjef/kunsterisk leiar Skodespelar
Film/fjernsyn/radio
Forfattar Manusforfattar Skodespelar
Nordvågen
Næringsliv
Staden har to fiskebruk, barneskule, barnehage, alpinanlegg, fotballbane
Nesjestranda
Nesjestranda er ein tettstad i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden har og ligg på Skålahalvøya, tjue kilometers køyring frå Molde sentrum.
Overeitt i navigasjon
Innanfor navigasjon er overeitt det som hender når ein navigatør observerer to faste referansepunkt som er på linje med navigatøren. Linja er ei overeittlinje. Om navigatøren observerer to posisjoner, til havs vanlegvis to overeittmerke, og desse er i overeitt veit han at han ligg ein plass på denne overeittlinja.
Gode referansepunkt for overeitt må ha ein viss fråstand, jo nærare dei er, jo verre er det å fastsetje om dei er på linje. Navigatøren er òg underlagt vêrforhold og treng gode visuelle tilhøve for å gjere nytte av referansepunkta.
Eitt anna ord for overeitt kan vere méd. Men méd blir oftast nytta om naturlege merke som er overeitt gjerne for å lokalisere fiskeplassar eller liknande.
Kvadratmeter
Kvadratmeter er ei SI-avleia eining for måling av areal. Eininga bygger på meter, og symbolet for kvadratmeter er m².
Kvadratmeter er ei mykje nytta eining. Den vanlegaste bruken er for å gje opp arealet av ein bygning, til dømes bruttoareal, buareal, m.m.
1 m² er lik:
Og motsett:
Regnitz
Regnitz er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Main frå venstre med ei lengd på 58 km. Ho har sitt utspring der elvane Rednitz og Pegnitz renn i hop i byen Fürth. Frå her renn Regnitz nordover gjennom byane Erlangen og Forchheim, før ho munnar ut i Main i byen Bamberg.
Små delar av Regnitz nær Bamberg er ein del av Rhinen-Main-Donau-kanalen som knyter Main til Donau.
Brend
Brend er ei elv i Unterfranken i Bayern i Tyskland, og ei av sideelvane til Fränkische Saale frå høgre med ei lengd på 30 km. Elva ligg i landkreis Rhön-Grabfeld. Ho har sitt utspring i Oberweißenbrunn, som er ein del av byen Bischofsheim. Ho renn gjennom Bischofsheim, Unterweißenbrunn, Wegfurt, Schönau an der Brend og Brendlorenzen før ho munnar ut i Fränkische Saale i Bad Neustadt.
Riksmålsforbundet
Riksmålsforbundet er ein norsk språkpolitisk organisasjon som vart grunnlagt i 1907 som ein reaksjon på stiftinga av Noregs Mållag året før. Den første leiaren var Bjørnstjerne Bjørnson. Den første tida konsentrerte Riksmålsforbundet arbeidet om å stoppe framgangen til det nynorske Landsmålet.
Donau-Tisa-Donau-kanalen
Donau-Tisa-Donau-kanalen (DTD) (serbisk Kanal Dunav-Tisa-Dunav/ Канал Дунав-Тиса-Дунав) er eit kanalsystem knytt til elvane Donau og Tisa som vert nytta til flaumkontroll, utbetring av skogbruk, vassforsyning, transport, fiske, jakt og turisme. Det dekkjer den nordlege delen av Serbia, eit område kalla Vojvodina.
Den totale lengda på dei utgravde hovudkanalane er 929 km, inkludert nye og gamle kanalar, og elvar som vart delvis eller heilt ombygd og ein del av det nye systemet. I hovudkanalen er det 51 byggverk - 24 sluseportarr, 16 sluser, fem tryggleikssluser, seks pumpestasjonar og 180 bruer. Det er 14 hamner langs kanalen. Ein av dei viktigaste strukturane er demninga over elva Tisa nær Novi Bečej som regulerer vassregimet i hovudkanalen i Banat.
Riksmålsforbundet
Den første tida var Riksmålsforbundet positive til det språklege reformarbeidet som bygde på Knud Knudsen si line. Riksmålsforbundet braut med det offentlege arbeidet for reformer i riksmålet etter rettskrivingsreforma av 1917. Dei såg at det offentleg normerte skriftspråket fjerna seg frå «det dannede talesprog», omgangsspråket blant overklassen i byane. Då skolestyret i Oslo i 1939 gjorde vedtak om at skolen i undervisninga skulle bruke lærebøker med flest mogleg «tilnærmingsformer», det vil seie språkformer som var felles for bokmål og nynorsk, kvesste språkstriden seg til. Etter krigen konsentrerte Riksmålsforbundet innsatsen om å arbeide mot utviklinga av eit samnorsk skriftspråk. Spesielt agiterte dei mot læreboknormalen.
Namnet Kent
Kent er eit slektsnamn og mannsnamn av engelsk opphav. Namnet kjem frå grevskapen Kent i England, som truleg har fått sitt namn frå eit keltisk ord for 'grense'. Kent kan også vera eit kortnamn for Kenton eller Kennet.
Kent har norsk namnedag den 11. oktober og svensk den 22. mars.
Riksmålsforbundet
I 1950 gav forbundet ut tidsskriftet Ordet med Arnulf Øverland som redaktør, i 1951 organiserte dei Foreldreaksjonen mot samnorsk og i 1953 stifta dei Det norske akademi for sprog og litteratur. Organiserte riksmålsfolk nekta å la seg oppnemne som medlemmer i Norsk Språknemnd, sidan den språklege tilnærminga mellom bokmål og nynorsk var grunnlaget for den offentlege språkpolitikken. Riksmålsforbundet hadde støtte blant nokre markerte forfattarar, forutan Øverland stod bl.a. André Bjerke, Sigurd Hoel og seinare Jens Bjørneboe på riksmålsforbundet si line. Mange av dei største landsdekkjande avisene, mellom dei Aftenposten, vart redigerte på riksmål.
Namnet Kent
Annan bruk
«Clark Kent» er dekknamnet til superhelten Supermann.
Riksmålsforbundet
I 1964 vart Riksmålsforbundet med i ein offentleg «språkfredskomite» leia av universitetsrektor Hans Vogt og frå 1972 deltok Riksmålsforbundet i det nye Norsk Språkråd. I 1979 fekk Riksmålsforbundet gjennomslag for ei «liberalisering» av læreboknormalen. Ved rettskrivingsendringar i 1981 og 1985 vart det opna for mange av dei tradisjonelle riksmålsformene i normert bokmål; først ved at hankjønnsendinga -en vart tillaten i hokjønnsord, sidan ved at symbolformer som «frem», «nu» og «efter» vart tekne inn i ordlistene. Riksmålsforbundet vann kampen mot samnorsken: Stortinget vedtok å gå bort frå målet om språkleg tilnærming, og i 2005 vart mange av dei «radikale» formene fjerna frå bokmålsordlistene.
Dei siste åra har Riksmålsforbundet òg delvis fått gjennomslag for ei anna sak dei arbeider for, ved at den skriftlege sidemålsopplæringa som ei prøveordning er gjort frivillig på ein del Oslo-skolar. Blant anna Noregs Mållag meiner kampen mot obligatorisk skriftleg sidemål i Oslo-skolane i praksis er ein kamp mot nynorsken.
Verksemd
Riksmålsforbundet delar årleg ut fleire språkprisar: Riksmålsforbundet mediepriser (Gullpennen, Lytterprisen og TV-prisen), Riksmålsforbundets litteraturpris og Riksmålsforbundets barne- og ungdomsbokpris.
Rypefjord
Rypefjord er ein tettstad i Hammerfest kommune, nordvest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Staden ligg på vestsida av Kvaløya, om lag 5 km sørom Hammerfest by og kan reknast som ein forstad til byen. Riksveg 94 går gjennom Rypefjord.
Kakiplomme
Kaki, kakifrukt eller kakiplomme er gule eller raude bær som kan minna om tomatar. Dei er også kjende under namna persimon og den særskilde typen sharon.
Kakitreet kjem frå Aust-Asia og høyrer til ibenholtfamilien, og frukta har vore mykje dyrka i Kina, Korea og Japan. Det blir også dyrka i California, middelhavslanda og i høgareligande tropiske område.
Kakiplommer inneheld opptil 20 % sukker, mykje A-vitamin, noko kalium og C-vitamin.
Kakifrukt blir ofte hausta umogen, og inneheld då mykje garvesyre som gjev ein beisk smak. Ho kan mognast i romtemperatur, og går då frå å vera gule og sure til å vera raude og søte. Fruktkjøtet er saftig og kan minna om gelé. Kakifrukt held seg ikkje så lenge, og blir ofte tørka.
Sharon-typen inneheld ikkje garvesyre, og kan dermed etast utan ettermogning. Denne frukta blei utvikla i Israel og har namn etter Sharon i Israel.
Kaman i Kırşehir
Kaman er ein by og eit distrikt i provinsen Kırşehir i Sentral-Anatolia i Tyrkia. Byen har kring 20 000 innbyggjarar, medan distriktet har kring 60 000..
Alma mater
Alma mater (latin for 'nærande mor') er eit omgrep opphavleg brukt av romerske diktarar om ulike gudinner, men sidan om lag renessansen også om universitet. I dag blir det gjerne brukt om eit universitet eller annan utdanninginstitusjon nokon har gått på.
Romerske diktarar brukte «alma mater» som tilnamn for fleire gudinner, som Ceres, Tellus og Venus. Etter at Roma fall blei omgrepet også brukt innan kristen liturgi om jomfru Maria, som i «Alma Redemptoris Mater» frå 1000-talet.
Frå om lag 1400-talet byrja ein bruka «alma mater» om universitet på engelsk. I 1600 tok trykkaren John Legate ved Cambridge University Press i bruk eit emblem av ei naken, mjølkegjevande kvinne med ei murkrone på hovudet med innskrifta «Alma Mater Cantabrigia».
Kirovøyane
Kirovøyane eller Sergej Kirov-øyane (russisk Oстрова Кирова, Ostrova Kirova eller Aрхипелаг Сергея Кирова, Arkhipelag Sergeja Kirova), òg kalla Kerovaøyane, er ei øygruppe i Karahavet, som høyrer til Krasnojarsk kraj i Russland, om lag 140 km frå kysten av Sibir.
Øygruppa, i tillegg til den nordlegaste øya (Kirova), er kalla opp etter Sergej Kirov i Josef Stalin sitt politbyrå. Den største øya er Isatsjenko (Остров Исаченко), med ei overflate på 168 km². Øya kalla opp etter den russiske mikrobiologen og botanikaren Boris Isatsjenko. Det er ein forskingsstasjon på denne øya.
Havet omkring Kirovøyane er dekt av pakkis med noko poljnia om vinteren, og det er òg mykje isflak i havet rundt om sommaren. Sundet mellom Isatsjenko og Slozjnij vert kalla Proliv Aerosiomki.
Øyane er ein del av Det store arktiske statlege naturreservatet, som er det største naturreservatet i Russland.
Øygruppa må ikkje forvekslast med dei andre Kirovøyane (russisk Kirovskije Ostrova), som ligg i Austersjøen nær St. Petersburg.
Generasjonskonflikt
Generasjonskonflikt er eit sosiologisk omgrep som blir brukt når ulike generasjonar har ulike verdssyn. Slike konfliktar kan særleg oppstå når barn og foreldre har ulike kulturar, til dømes på grunn av store samfunnsendringar eller migrasjon.
Teikning
Teikning i kunstnarisk meining er eit bilete framstilt ved rette og krumme linjer, ofte utført på papir ved hjelp av blyant, tusjpenn, teiknekol, fargestift eller anna, og kan vere ein meir eller mindre realistisk attgjevnad av motivet, fri fabulering osb.
Nemninga teikning vert òg nytta i ikkje-kunstneriske samanhengar om slike framstillingar på papir, folie etc. som syner korleis bygningar, vegar, jarnvegar, maskinar, gjenstandar og andre produkt skal byggjast eller framstillast. Slike teikningar (tekniske teikningar, konstruksjonsteikningar osb.) vert laga i ein oppgjeve målestokk etter fastsette normer for at dei lett kan lesast og nyttast av fagfolk for å utforme produktet, bygningen etc. Ordet teikning vert dessutan nytta om mønsteret i pelsen på dyr, som til dømes om dei stripene tigrar og sebraer har i pelsen, dei flekkane som mange kyr og hundar har, og i ymse høve dessutan synonymt med underskrift, som til dømes i form av teikning av aksjar, det vil seie å melde seg som kjøpar av aksjar, eller i form av underteikning av eit brev eller dokument, det vil seie å skrive namnet sitt under teksten i dokumentet for å gjere teksten bindande for seg.
Ei teikning av den kunstnariske typen skil seg frå eit måleri ved at strekene som utgjer teikninga ofte berre dekkjer ein liten del av flata som det er teikna på. Det finst mange ulike kategoriar av teikningar, som karikaturteikningar, teikningar av landskap, personar og ting.
Teikneflater
Mange spesielt intresserte teiknarar kjøpar gjerne eit teiknebrett, som gjev eit godt underlag for papiret eller anna materiale som det vert teikna på. Det mest vanlege å teikne på er papir av til dømes desse papir-typane:
Papiroverflata kan også varie mellom fint, middelst eller grovt. Dei fleste papir-materiala kan brukast til teikning.
Teikneteknikkar
Her er ei oversikt over nokre teikneteknikkar:
Stilisering
Å stilisere eit motiv kan til dømes vere å fjerne detaljar frå motivet. Motivet kan vere stilisert som mellom anna:
Torhaug
Torhaug er ein tettstad i Molde kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden har og er eit bustadfelt på Bolsøya, ti kilometers køyring frå Molde sentrum.
Politisk økologi
Politisk økologi er eit nytt omgrep som oppstod rundt 1980-åra. Omgrepet har enkelt sett oppstått frå ein kombinasjon av «kulturell økologi» og «politisk økonomi», og inneber difor at ein kombinerer kunnskap frå både naturvitskaplege og samfunnsvitskaplege fag slik som biologi, økologi, botanikk, hydrologi, meteorologi, geomorfologi, sosiologi, antropologi, geografi og økonomi (Klein 2004:2).
Piers Blaikie er ein sentral lærd innan politisk økologi. Hans regionale politiske økologi kan sjåast på som ein «kreativ idé som kombinerer ulike innfallsvinkler» (Klein 2004:2). For å oppnå dette er han tverrfagleg.
Ancona
Ancona er ein hamneby ved Adriahavet i Italia. Han er hovudstad i provinsen Ancona i regionen Marche og har om lag 100 000 innbyggjarar.
Byen ligg 210 km nordaust for Roma og 200 km søraust Bologna.
Byen ligg fint til mellom dei høgdene Monte Conero, Monte Astagno, der festninga ligg, og Monte Guasco, der Duomo står (150 m).
Historie
Ancona vart grunnlagd som ein koloni frå Siracusa om lag 390 fvt.. Greske handelsmenn grunnla ein djupfiolett fabrikk her. I romartida prega byen sine eigne myntar med ein bøygd arm som heldt ei palmegrein som motiv på eine sida og hovudet til Afrodite på den andre. Gresk vart nytta som språk òg i romartida.
Kortid han vart ein romersk koloni er uvisst. Han vart okkupert som ein marinebase under illyrarkrigen i 178 fvt.(Livius xli. i). Julius Cæsar tok byen like etter han hadde kryssa Rubicon. Hamna var særs viktig under Romarriket sidan han låg nærast Dalmatia. Hamna vart bygd ut av Trajan, som bygde nordkaien teikna av den syriske arkitekten Apollodorus av Damaskus. Inst på kaien står ein triumfboge av marmor som vart reist i år 115 av senatet og folket.
Etter Vestromarriket sitt fall vart Ancona plyndra av gotarar, langobardar og sarasenarar, men kom seg alltid tilbake og var ein viktig by i området. Han var ein av byen som høyrte til Pentapolis under eksarkatet Ravenna. Då Karl den store erobra Nord-Italia vart han hovudstad i Marca di Ancona, som så gav namn til den moderne regionen, Marche. Etter år 1000 vart Ancona meir og meir sjølvstendig og vart etter kvart ein viktig maritim republikk (i lag med Gaeta, Trani og Ragusa). Han var ofte i strid med nabostormakta Republikken Venezia. Som ein oligarkisk republikk vart Ancona styrt av seks Eldre, som vart vald av tre terzieri, S. Pietro, Porto og Capodimonte, som byen var delt inn i. Byen prega framleis sine eigne myntar, kalla agontano, og hadde ei rekkje eigne lover kalla Statuti del mare e del Terzenale og Statuti della Dogana. Ancona var vanlegvis alliert med Ragusa og Austromarriket. I 1137, 1167 og 1174 var han mektig nok til å slå tilbake åtak frå keisaren av Det tysk-romerske riket sine styrkar. Skip frå Ancona tok del i krosstoga og av kjende sjømenn frå denne tida finn ein Ciriaco de' Pizzicolli. I striden mellom paveane og keisarane i Italia på 1100-talet og framover var Ancona på guelfarane si side.
I motsetnad til dei andre byane i Nord-Italia vart aldri Ancona ein seignory. Det einaste unntaket var styret til Malatesta, som tok byen i 1348 etter svartedauden og ein bybrann hadde øydelagd store delar av byen. Malatesta-familien vart kasta ut i 1383. I 1532 mista Ancona fridomen sin og vart ein del av Kyrkjestaten under pave Klemens VII. Symbolet til pavemakta var den massive festninga. I lag med Roma og Avignon var Ancona den einaste byen i Kyrkjestaten der jødar fekk lov å bu etter 1569. Dei heldt til i ein getto bygd etter 1555.
Pave Klemens XII bygde ut kaien og ei mindre utgåve av bogen til Trajan vart sett opp. Han reiste òg ein Lazaretto i sørenden av hamna. Luigi Vanvitelli var sjefsarkitekt. Den sørlege kaien vart bygd i 1880 og hamna var verna av fortet på høgda ovanfor.
Frå 1797 og fram over, då franskmennene tok byen, var festninga i Ancona viktig, fram til Christophe Léon Louis Juchault de Lamoricière kapitulerte her 29. september 1860, elleve dagar etter nederlaget hans i Castelfidardo.
See Nunatak
See Nunatak er den nordlegaste av fjelltoppane som dannar den austlege delen av Hansenfjella. Han vart kartlagd frå flyfoto av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions). Han vart namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) etter R. See, helikoptermekanikar for ANARE i 1965 («Nella Dan»), leia av Phillip Law.
278 Paulina
278 Paulina er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 16. mai 1888 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Geografiske ytterpunkt i Serbia
Dette er ei liste over geografiske ytterpunkt i Serbia.
Solitary Nunatak
Solitary Nunatak er ein liten isolert nunatak 14 nautiske mil (26 km) søraust for Svartfjell i Kemp Land. Han vart kartlagd frå landmålingar og flyfoto tekne av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions), 1954–66, og fekk dette namnet på grunn av den isolerte plasseringa.
13. mai
13. mai er den 133. dagen i den gregorianske kalenderen (134. under skotår). Det er 232 dagar att av året.
Døde
mai
London Conversation
London Conversation er debutalbumet til John Martyn, gjeve ut på Island Records i 1967. Martyn var berre 18 år gammal då plata kom ut, og han var den første kvite artisten som vart gjeven ut på Island Records.
Songane er stort sett skrivne av Martyn sjølv og er langt meir vise-prega enn dei seinare blues- og jazz-aktige albuma. Songane vert framførte med berre Martyn på song og akustisk gitar. På ein song spelar han òg sitar. Albumet kosta visstnok 158 GBP å spele inn. Biletet på plateomslaget vart teken på taket til sjefen i Island Records, Chris Blackwell i Cromwell Road.
Mont Valeur
Mont Valeur  er eit fjell i Chablais-Alpane i kantonen Valais i Sveits. Det har ei høgd på 2147 moh. og ei skardhøgd på 23 meter mot Mont Gardy.
London Conversation
Medverkande
John Martyn - vokal, gitar, sitar, munnspel
Simhàt Torá
Simḥàt Torá (hebr. שמחת תורה, 'toráfest') er ei jødisk høgtid som markerer den endelege slutten på sukkót og slutten på éin Torá-syklus. Denne dagen les ein den siste bolken av Femte mosebok og deretter byrjinga av den første.
Høgtida blir feira samstundes som Sjeminí ‘aṣéret, den 22. tisjré, i Israel og nokre reformjødiske forsamlingar. Elles blir ho feira dagen etter, den 23. tisjré.
Sverd
Sverd (frå norrønt sverð, frå protoindoeuropeisk swer- 'å skade, å såre') er eit handvåpen for å hogge, kutte og stikke med. Det er samansett av eit hjalt for å halde i og eit langt blad av metall, til vanleg med egg på begge sider av bladet. Måten sverdet har vore handsama på har ikkje endra seg mykje, men teknikkar har variert mellom kulturar og tidsperiodar som resultat av ulikskap i utforminga på bladet og formålet med sverdet. Frå mytologi, litteratur, og historie finn vi sverdnamn som reflekterer den høge prestisjen som mange av desse våpna har hatt.
Deliblatska Peščara
Deliblatska Peščara (Делиблатска Пешчара) er eit stort sandområdet i provinsen Vojvodina i Serbia. Det ligg sør i Banat. Sandområdet er kalla opp etter landsbyen Deliblato i kommunen Kovin.
Deliblatska Peščara er det største sandområdet i Europa og var ein gong ein del av ein stor førhistorisk ørken, som oppstod då Det pannoniske havet trekte seg attende. På grunn av skogane og omgjevnadane er området erklært eit spesielt naturreservat.
Elias Canetti
Elias Canetti var ein tyskspråkleg bulgarsk-fødd sefardisk-jødisk forfattar og mottakar av Nobelprisen i litteratur (1981).
Elias Canetti vart fødd i Rustschuk (no Ruse), ein hamneby ved Donau-elva i Bulgaria, tett ved den rumenske grensa. Han snakka flytande jødespansk og bulgarsk frå tidleg barndom av. I 1911 flytte familien til England, der Elias lærte engelsk. Etter at faren døydde i 1912, levde familien eit omflakkande liv i dei tyskspråklege landa Tyskland, Sveits og Austerrike. Frå 1924 av budde han i Wien, der han i 1929 oppnådde doktorgraden i kjemi. Han vart stort sett buande i Wien fram til han og kona Veza laut flykte derifrå etter at Austerrike vart innlemma i det nazistiske Tyskland i 1938. Dei flytte til England i 1939 og vart buande der til etter krigen. Frå 1970-åra heldt han stadig meir til i Sveits, der han så vart buande frå 1980-åra til han døydde i Zürich den 13. august 1994.
Sørfjorden i Melfjorden
Sørfjorden er ein fjordarm av Melfjorden i Rødøy kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 7 km sørover til og så nokre kilometer lenger inn til botn av Gjervalen. Den totale lengda på fjordarmen er 14 km.
Fjorden har innløp mellom Snertneset i vest og Hammaren i aust. Kilboghamn ligg på vestsida litt inn i fjorden. På motsett side ligg grendene Oldervika og Sørfjorden. Det går ferje mellom Kilboghamn og Sørfjorden, og frå begge stadane og nordover til Jektvika.
Lengst sør i fjorden ligg Øresvika og frå her går Gjervalen austover til botn av fjorden.
Årset
Årset er ein tettstad i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden har og ligg ved Ellingsøyfjorden, på sørsida av Ellingsøya.
Z-Wave
Z-Wave er ein trådlaus kommunikasjonsprotokoll (868,42 MHz EU) som blir nytta i smarthusprodukt og innan velferdsteknologi.
Den siste utgåva heiter «Z-Wave Pluss» (Gen5). Denne bruker lite energi og 128-bit AES kryptering, noko som gjer protokollen eigna til t.d. skalsikring av bustader.
Serinyol
Han ligg aust for Nurfjella, som ligg mellom Middelhavet og Amikdalen. Han ligg 18 km nord for Antakya.
Busetnaden vart grunnlagd på 1800-talet av adyghe-folk som flykta frå Russland. Mellom 1918 og 1938 var han under fransk okkupasjon.
Hovudnæringane i Serinyol er oliven, bomull, sitrus og grønsaker.
Rednitz
Rednitz er ei elv i Bayern i Tyskland, og ei av kjeldeelvane til Regnitz med ei lengd på 48 km. Ho har sitt utspring der elvane Fränkische Rezat og Schwäbische Rezat renn i hop i Georgensgmünd (Roth). Rednitz renn nordover gjennom Roth bei Nürnberg, Schwabach og dei sørlege delane av Nürnberg. Rednitz møter Pegnitz i Fürth og dannar i saman elva Regnitz.
Ambelókipi i Thessaloníki
Ambelókipi (gresk Αμπελόκηποι) er ein tidlegare kommune i forstadane til Thessaloníki i Sentral-Makedonía i Hellas. Han har oppunder 40 000 innbyggjarar. Frå 2011 inngår han som ei kommunaleining i kommunen Ambelókipi-Meneméni, der han er hovudsete.
Psykiater
Utdanning
Ein lege har seks års grunnutdanning ved eit medisinsk fakultet på eit universitet og atten månader praksisteneste (turnus). Alle legar har psykiatri som ein del av grunnutdanninga.
Ein psykiater har i tillegg ei videreutdanning på minst fem år i psykiatri.
Vidareutdanninga/spesialiseringa føregår ved at ein arbeider som lege under rettleiing på forskjellige psykiatriske behandlingsavdelingar samtidig som ein følgjer eit strukturert undervisningsopplegg. For å bli psykiater må ein også ha tre års psykoterapierfaring med rettleiing. Vidareutdanninga for andre legespesialitetar skjer på tilsvarande måte (indremedisinar, nevrolog, kirurg, augelege etc).
Psykiatrar og psykologar
Mange er usikre på skilnadane mellom ein psykiater og ein psykolog.
Ein psykolog har i si seksårige grunnutdanning ved eit universitet opplæring i både normalpsykologi og i klinisk psykologi.
Psykologar kan i Noreg og i dei fleste andre land ikkje skrive ut medikament.
Psykisk helsevern
Både legar og psykologar jobbar i psykisk helsevern, eventuelt som psykiatrar eller psykologspesialistar. Arbeidsoppgåvene er ofte overlappande, til dømes ved fleire typar utreiingsarbeid og ved samtalebehandling/psykoterapi.
Andre faggrupper som jobbar i psykisk helsevern er sjukepleiarar (eventuelt spesialisert i psykiatri), kliniske sosionomar, fysioterapeutar, ergoterapeutar og hjelpepleiarar.
Syningen
Syningen er ein nunatak 1,5 km sør for See Nunatak i austlege delen av Hansenfjella. Han vart kartlagd og namngjeven av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936-37.
Det øvste hovudkvarteret for dei allierte styrkane i Europa
Hovudkvarteret til ACO ligg i Casteau, nord for den belgiske byen Mons, og er av historiske grunnar kjent som Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE). Øvstkommanderande for ACO har, også dette av historiske grunnar, tittelen Supreme Allied Commander Europe (SACEUR), og er også sjef for Sambandsstatane sin U.S. European Command.
Toccata og fuge i F-dur, BWV 540
Toccata og fuge i F-dur, BWV 540 er eit orgelverk av Johann Sebastian Bach. Ein trur at toccataen vart komponert etter 1714 og fugen før 1731. Somme forskarar trur at Bach slo dei saman frå tidlegare eksisterande verk og skapte dette verket.
Dei fleste orgelverka til Bach vart skriven då han var i Weimar (1708-1717). I løpet av denne perioden utvikla komposisjonsstilen hans seg særs mykje, særleg med tanke på fritt komponerte preludium eller toccataer og fuger.
BWV 540 vart publisert kvar for seg på 1700-talet. Mange meiner at toccaten vart skriven på ei anna tid enn, og truleg etter, fugen, noko som gjer at mange framfører dei to stykka kvar for seg. Begge dei to satsane vert rekna som meisterverk og kanskje den beste verket til Bach innan toccata- og fuge-sjangeren.
Det er mogeleg at toccaten vart skriven for eit anna orgel enn det Bach nytta i Weimar. Den høgaste pedaltonen i stykket fanst ikkje på dette orgeleg. Ein fann det derimot i Weissenfels og i ei anna kyrkje i Köthen. Stykket er omfattande og varer heile 450 taktar.
Fugen er i røynda ein dobbelfuge som presenterer ein sterk kontrast til den føregåande toccataen.
1258
1258 (romartal MCCLVIII) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.
Døde
Utan dato
Dieselsyklusen
Dieselsyklusen er ein termodynamisk syklus som modellerer ein teoretisk dieselmotor. Praktiske dieselmotorar avvik ein god del frå den teoretiske dieselsyklusen og arbeider i røynda etter Seiliger-Sabathé-syklusen.
Spellemannprisen 2006
Spellemannprisen 2006 blei delt ut i Chateau Neuf i Oslo laurdag 27. januar 2007. Vamp blei kåra til Årets spellemann, og Åge Aleksandersen, Bjørn Eidsvåg og Sissel Kyrkjebø fekk heidersprisen frå juryen dette året. Dei fekk prisen for den langvarige karrieren deira og prisen blei overrokke av finansminister Kristin Halvorsen. I forkant av utdelinga framførte dei tre songen til Erik Bye; «Anna Lovinda». Bransjeprisen gjekk til Stargate som har markert seg som låtskrivarar og produsentar for norske og internasjonale artistar.
Prisutdelinga blei overført direkte på TV 2 og blei leia av Harald Rønneberg og Thomas Numme. Dette var den 35. Spellemannpris-utdelinga og dette året var det ein ny rekord i nummeret på påmeldte bidrag. Då påmeldingsfristen gjekk ut, var det 608 påmeldingar (inkluderer alle sjangerklassane og musikkvideo). Førre rekord var på 568 bidrag frå Spellemannprisen 2005.
Prisen for «årets musikkvideo» blei delt ut dagen før, fredag 26. januar, på programmet Fredag på TV 2 og gjekk til Marit Larsen. Prisen blei overrekt av den internasjonalt kjente musikkvideoregissøren Reinert Olsen (kjent som «Ray Kay») på link frå Hollywood.
Myklebost i Ålesund
Myklebost er ein tettstad i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke. Staden har og ligg på sørsida av Ellingsøya, ved Ellingsøyfjorden.
279 Thule
279 Thule er ein asteroide i det ytre av hovudbeltet. Han blei oppdaga den 25. oktober 1888 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Molinskogen
Molinskogen (serbisk Molinska šuma eller Молинска шума) er ein skog i kommunen Nova Crnja i Vojvodina i Serbia. Fram til 1961 var her ein busetnad kalla Molin. Landsbyen vart forlaten i 1961 på grunn av grunnvatnet. I dag vert Molinskogen nytta til jakt.
Pegnitz
Pegnitz er ei elv i Franken i Bayern i Tyskland med ei lengd på 115 km. Ho har sitt utspring ved byen Pegnitz i ei høgd på 425 meter over havet, og møter Rednitz like nordvest for Fürth. Frå dette punktet vert elva kalla Regnitz.
I elva lev det and, sothøne, svane og måse
Byar langs Pegnitz
Frå kjelda til munningen:
Historie
Etter ein stor flaum i februar 1909 førte oppretting av elveleiet til at elva vart fire kilometer kortare i Nürnberg. Sidan 1996 har ein derimot arbeida med å få elva tilbake til sitt naturlege elveleie.
Maiken
Maiken og Majken er kvinnenamn avleia av Mariken, ei plattysk kjæleform av Maria (sjå dette). Maike er ei nærskyld kortform.
Maiken har i Noreg namnedag 7. juni.
Bruken av namnet i Noreg
Namnet var lite bruka før 1950, men særleg frå 1985 til 2000 var namnet eit populært døypenamn.
Vardim
Vardim (bulgarsk остров Вардим, ostrov Vardim) er den tredje største bulgarske øya i Donau, like i nærleiken av landsbyen Vardim i Svisjtov kommune i provinsen Veliko Tărnovo). Ho er del av eit verna våtmarksområde der sjeldne fugleartar hekkar.
17. april
17. april er den 107. dagen i den gregorianske kalenderen (108. under skotår). Det er 258 dagar att av året.
Vardim
Biologisk mangfald
Bortsett frå Vardim-eika, ein spesiell hygrofil type sommareik, finst det andre typar eik og alm på Vardim øy, i tillegg til kvitpil, sølvpoppel, svart akasie, svartpoppel og klosterklokke.
Øya er ein av dei fem viktigaste hekkeområda i landet for storskarv, natthegre og skeistork, og dermed eit viktig internasjonalt ornitologisk område. Totalt hekkar 21 fugleartar, som er verna i landet, på øya. Av 75 fugleartar på Vardim er 31 av dei viktige i Europa. Ein kan mellom anna sjå havørn på øya, og fram til 1985 mellom anna bronseibis og dvergskarv.
For å verne den naturlege Vardim-eika og dei mange vadefuglane, vart området eit naturreservat 5. mars 1971. Reservatet dekkjer eit området på 0,718 km², der 0,646 km² er dekt av skog. 2. juli 1998 vart området omkategorisert som eit verna område med eit areal på 0,987 km².
1259
1259 (romartal MCCLIX)
Bulanık
Bulanık er ein by og eit distrikt i provinsen Muş i Aust-Anatolia i Tyrkia. Byen har kring 20 000 innbyggjarar.
Solrenning
Solrenning eller soloppgang er når den øvre randa av sola er synleg over synsranda på om morgonen. Langs same breiddegrad vil tida for solrenninga finne stad fire minutt seinare for kvar lengdegrad vestover og fire minutt tidlegare for kvar lengdegrad austover.
I Noreg er det seinaste tidspunktet for solrenning første eller andre juledag – klokka 09:20 i Oslo, klokka 09:46 i Bergen og klokka 10:02 i Trondheim. I Tromsø renn ikkje sola før 16. januar.
Det tidlegaste tidspunktet for solrenning i Noreg er omkring 19. juni, då renn sola klokka 03:53 i Oslo, klokka 04:09 i Bergen og klokka 03:02 i Trondheim (klokkeslett etter sommartid).
Bakgrunnsstoff
Aurora (giorno) Zonsopgang
Baranja
Baranja (ungarsk Baranya, serbisk Барања, tysk Branau) er ein geografisk region mellom Donau og Drava. Området er hovudsakleg delt mellom Ungarn og Kroatia, med små folketomme område på høgresida av Donau. I Ungarn er regionen delt inn i Baranya fylke, medan han i Kroatia er ein del av Osijek-Baranja fylke.
Historie
Gjennom historia har Baranja vore ein del av Romarriket, hunarriket, kongedømet til austgotarane, kongedømet til lombardane, kongedømet til avarane, Frankarriket, fyrstedømet Balaton, Det bulgarske riket, kongedømet Ungarn, Det osmanske riket, Habsburgmonarkiet, Det austerrikske riket og Austerrike-Ungarn. I 1918-1921 vart regionen delt mellom Ungarn og kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar (seinare kjend som Jugoslavia).
Regionen Baranja vart busett av slavarar på 500-talet, og på 800-talet vart han ein del av det slaviske fyrstedømet Balaton. Ungarar kom til området på 800-talet og grevskapet Baranja vart ein av dei første einingane i Kongedømet Ungarn på 1000-talet.
På 1500-talet erobra Det osmanske riket Baranja, og det vart ein del av sanjaken Mohács, ei osmanske administrativ eining med byen Mohács som sete. Mot slutten av 1600-talet vart Baranja erobra av Habsburgmonarkiet, og det vart ein del av det habsburgske kongedømet Ungarn.
I 1848 inkluderte det erklærte området Serbisk Vojvodina Baranja, men serbarane klarte ikkje å få kontroll over regionen.
I 1918 vart heile regionen Baranja erobra av serbiske troppar og vart administrativt ein del av det nyoppretta Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar. Med Trianon-traktaten (ein del av freden i Versailles) i 1920, vart Baranja formelt delt mellom Ungarn og Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar, men var de facto administrert av sistnemnde (seinare Jugoslavia) fram til 1921.
Den nordlege delen av Baranja i Ungarn vart ein del av Baranya fylke. Den sørlege delen av regionen vart ein del av Bačka fylke mellom 1918 og 1922, del av Bačka oblast mellom 1922 og 1929, og i 1929 innlemma i Donau Banovina, ein provins i Kongedømet Jugoslavia. I 1941 vart det jugoslaviske Baranja okkupert av Ungarn, men gjeven tilbake til Jugoslavia i 1944.
Etter 1945 vart jugoslavisk Baranja ein del av sosialistrepublikken Kroatia. Mellom 1991 og 1995 var regionen under republikken Serbisk Krajina sin kontroll, og mellom 1995 og 1997 var han ein del av Srem-Baranja oblast, administrert av Dei sameinte nasjonane, før det i 1997 vart gjeven tilbake til Kroatia. I dag er denne delen av regionen ein del av Osijek-Baranja fylke.