cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sovjetunionen
Kultur
Etter den såkalla «Khrusjtsjov-våren» på slutten av 1950- og tidleg på 1960-talet, vart sensuren mindre omfattande (men aldri fullstendig fjerna). Større eksperimentering innanfor kunstlivet vart på ny tillate, med det resultatet at ein såg produksjon av meir sofistikerte og svakt regimekritiske arbeid. Regimet losna fokuset på den sovjetiske realismen, med det resultatet at til dømes mange hovudpersonar i romanar av forfattaren Jurij Trifonov tok hand om problem dagleglivet snarare enn å byggje det sosialistiske samfunnet. Ei undergrunnsrørsle av dissidenter, kjend som samizdat, voks fram mot slutten av denne tidsperioden.
Idrett
Det var alltid ein klar samanheng mellom idrett og politikk i Sovjetunionen. Den fyrste større partiresolusjonen om idrett gjorde det klart at «idrettsaktivitetar skal ikkje berre sjåast på med synsvinkel frå folkehelse og fysisk trening, ikkje berre som som eit aspekt i den kulturelle, økonomiske og militære treninga til ungdommen, ikkje berre som eit middel i å sosialisere massane […] men som eit middel i å samle bønder og arbeidarar til ulike parti-, arbeidarråds- og fagforeiningsorganisasjonar, slik at dei kan trekkast inn i sosiale og politiske aktivitetar.»
Idrettslivet i Sovjetunionen var organisert under komiteen for kroppskultur og sport, som låg under regjeringa. Denne komiteen hadde igjen 36 idrettslag under seg, der alle unnateke to var knytte til fagforeiningar. Døme på kjende idrettslag som var knytte til fagforeiningane var Lokomotiv, (jernbanearbeidarar), Burevestnik (studentar) og Spartak (personar som var tilsette i mellom anna helsevesenet, handelsnæringa, utdanningssektoren og kulturlivet). Det var også to idrettslag utanfor fagforeiningane sin kontroll: Dynamo (politiet og KGB) og «Arbeidsreserven» (studentar ved tekniske høgskular). Utanfor dette rammeverket av organisert idrett stod CSKA, idrettsklubben til hæren. Jamt over var klubbar i CSKA- og Dynamo-systemet dei med mest sportsleg suksess.
Innanfor individuelle idrettar fanst det eit system for rangering av idrettsutøvarar, masterstvo. Desse kunne få ulike gradar, som gjekk frå «Sovjetisk sportsmeister, internasjonal klasse» og «Sovjetisk sportsmeister» på toppen, ned til «Tredjegrads junior sportsmann» (i aldersklassar) på botnen. Innanfor breiddeidretten fanst det eit anna system, massovost, der folk kunne få gull- og sølvmerke for allsidige eigenskapar i sport i kombinasjon med dokumenterte kunnskapar innanfor hygiene og fyrstehjelp. Begge desse systema vart innstifta allereie i 1930-åra. Utover i levetida til Sovjetunionen vart det også stadig vanlegare med eit system der talentfulle born allereie i ung alder fekk tett oppfølging og intensiv trening, gjerne ved eigne idrettsgrunnskular eller ved spesielle kostskular. Når elevane vart eldre heldt dei ofte fram som idrettsutøvarar på fulltid, medan amatørstatusen gjerne vart halden oppe ved at dei fekk nominelle jobbar i forsvaret eller studentstatus, slik at dei kunne delta i internasjonale konkurransar som kravde amatørstatus (noko mellom anna deltaking i dei olympiske leikane gjorde).
Fram til den andre verdskrigen stod Sovjetunionen utanfor den internasjonale idrettsrørsla. I 1951 vart den olympiske komitéen i Sovjetunionen stifta, og i 1952 i Helsingfors og 1956 i Cortina d’Ampezzo vart landet med i høvesvis sommar-OL og vinter-OL for fyrste gong. Sovjetunionen gjorde raskt internasjonal suksess, og vart nest beste nasjon i Helsingfors og beste nasjon i Cortina på medaljestatistikken. Fram til og med sommar-OL i Seoul og vinter-OL i Calgary i 1988 tok Sovjetunionen til saman 395 gullmedaljar i sommar-OL og 78 gullmedaljar i vinter-OL. Dei mest dominante sovjetiske greinene var turn med 73 gull og friidrett med 65 gull under sommarleikar, og langrenn med 25 gull og lengdeløp på skøyter med 24 gull under vinterleikar. I 1980 var Moskva vertsby for sommarleikane, men arrangementet vart boikotta av mellom andre USA, Noreg og andre vestlege land i protest mot den sovjetiske krigføringa i Afghanistan. Som ein reaksjon på dette, boikotta Sovjetunionen og ein rekkje austblokkland Los Angeles-leikane i 1984.
Titlis
Titlis er eit 3 238 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Fjellet ligg på grensa mellom kantonane Obwalden og Bern i Sveits, nær ved Engelberg (Obwalden). Verdas fyrste tovegs kabelvogn vart oppført til fjellet Titlis. Systemet med kabelvogner knyter Engelberg saman med toppen Klein Titlis (3028 m) gjennom tre strekningar. Den fyrste vogna går frå Gerschnialp (1262 m), den neste frå Trübsee (1796 m) og den siste frå Stand (2428 m). Fjellet er det høgaste punktet i Obwalden.
Geografi
Titlis ligg mellom kommunen Engelberg i nord og kommunen Gadmen i sør. Den fyrstnemnde kommunen ligg i Obwalden, den sistnemnde i kantonen Bern.
Geologi
Berggrunnen består i hovudsak av kalksediment, så geologisk høyrer Titlis til Aar-massivet.
Toppen og området under er dekt av ein isbre. Isbreen har i den seinaste tid minka så mykje at dei lokalkjente ser tilbakegangen, skilnaden frå år til år.
Historie
Titlis skal ha vore klive av ein (namnlaus) munk frå klosteret i Engelberg i året 1739. Ei anna kjelde seier at eit taulag beståande av fire personar i 1744 var dei aller fyrste som nådde toppen. Sidan fjelltoppen er rimeleg greitt tilgjengeleg kan det godt tenkast han har vorte kliven enno tidlegare.
21. januar 1904 vart dei to engelbergarane Joseph Kuster og Willi Amrhein dei fyrste som gjekk på ski heilt til topps på Titlis.
Peter Paul Rubens
Den flamske målaren Peter Paul Rubens var si tids mest berømte nordeuropeiske kunstnar, og no er han ein av dei mest respekterte målarane i vestleg kunsthistorie.
Far hans vart forfølgd for den protestantiske, kalvinistiske overtydinga si, og etter hans død vart sonen jamvel oppdregen som katolikk. Denne konflikten kom til å prege kunsten hans.
Rubens sin kunst er prega av kjærleiken hans for monumentale former og dynamiske effektar. Mest kjem det fram i verka hans frå 1620-åra, mellom anna ein syklus beståande av 21 bilete over livet til Marie de Medici. I dag kan ein sjå desse bileta i Louvre i Paris.
Det siste tiåret av livet hans vende han seg mot portrett og landskap. Verka hans var ikkje lenger så dramatiske, men dei atterspegla den meisterlege kontrollen av detaljar og tekniske ferdigheiter.
Trombe
Trombe kan vise til:
Polhavet
Polhavet eller Nordishavet er det minste, grunnaste og nordlegaste av dei fem verdshava. Det ligg i det arktiske området rundt Nordpolen.
Trass i at det er så kaldt, er havet svært rikt på liv. Det gjev næring til mikroorganismar som igjen blir mat for fiskestimar og kvalar. Av denne grunnen har ein drive mykje fiske i Nordishavet.
Havbotnen
Polhavet har ei flatevidd på 14 090 000 km² og ei gjennomsnittsdjupn på 1 038 meter, noko som gjer det til det grunnaste verdshavet. Ein viktig grunn til dette er den eurasiske kontinentalplata som strekkjer seg langt nordover.
Havet er delt i to av den undersjøiske Lomonosovryggen. Den største djupna er Frambassenget, som går 4 665 meter under havoverflata.
Vatn
Den viktigaste vasskjelda er Norskestraumen, siste delen av Golfstraumen, som går langs den eurasiske kysten. Vatn kjem òg inn frå Stillehavet gjennom Beringsundet, medan Aust-Grønlandsstraumen står for det meste av det utgåande vatnet.
Ressursar
I Polhavet finst mange naturressursar, både i form av dyreliv, som fisk og havpattedyr, mineral, som metall, sand og grus, og petroleumsfelt. Dei sistnemnde i den politiske dødsona midt i havet har ført til politisk usemje blant land som meiner dei har krav på henne – Danmark, Canada, Noreg, Russland og USA.
Flora og fauna
Det viktigaste plantelivet i Nordishavet er fytoplankton, som finst i store mengder i området. Fyroplanktonet får næring frå elvane som munnar ut i havet og frå havstraumar frå Atlanterhavet og Stillehavet.
Geografi
Polhavet er omkransa av landmassar frå Noreg, Russland, Alaska, Canada, til Grønland.
Fleire nordgåande elvar renn ut i havet, særleg frå Sibir. Petsjora, Ob, Jenisej og Lena er nokre av dei største.
Transport
Dei russiske byane Murmansk og Arkhangelsk er dei viktigaste hamnene til havet. Andre hamnebyar er Churchill og Inuvik i Canada, Prudhoe Bay og Barrow i USA, Pevek, Tiksi, Dikson og Dudinka i Russland og Kirkenes og Vardø i Noreg.
Nordvestpassasjen og Nordaustpassasjen er sjøvegar som kan brukast om sommaren. Nordishavet er òg ei viktig flyrute fordi det er den kortaste vegen mellom Europa og Stillehavskysten av Amerika.
Norsk fotball 2012
Finale
Sjå òg: Cupfinalen i fotball for menn 2012
Hrísey
Hrísey er ei lita øy utanfor nordkysten av Island, om lag 35 km nord for Akureyri, i Eyjafjörður. Øya har ferjesamband frå Árskógssandi. Sidan 2004 har øya vore ein del av kommunen Akureyri og var tidlegare ein eigen kommune.
Tidlegare vart øya nytta som base for fiskeindustrien, først av nordmenn og svenskar og så av islendingar. Seint på 1800-talet husa ho ein fabrikk som salta sild. Diverre første overfiske til at det gjekk kraftig nedover med fiskeindustrien på Island i 1960-åra, og det siste fryseriet på Hrísey, eigd av selskapet Eyjafjörður, stengde i 1999.
Lavangsfjorden i Lavangen
Lavangen eller Lavangsfjorden (samisk Loabákvuotna) er ein fjordarm av Salangsfjorden i kommunane Gratangen, Lavangen og Salangen i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 16 km søraustover til Tennevoll i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom bygda Lavangnes i nord og Svarthammaren i sør. Den ytre delen av fjorden følgjer kommunegrensa mellom Lavangen og Salangen før fjorden, medan resten av fjorden ligg i Lavangen.
Keiprød er ei bygd som ligg på sørvestsida om lag halvvegs inn i fjorden. Ved grenda Hastnes svingar fjorden austover, før den indre delen av fjorden svingar sørover ved Rød. I den indre delen av fjorden er det fleire bygder og grender langs fjordsidene. På austsida finn ein bygdene Soløy, Å og Hesjevik. Ved Soløy ligg òg Lavangen kyrkje. På vestsida ligg bygdene Røkenes og Låternes. Tettstaden Tennevoll, kommunesenteret i Lavangen, ligg inst i fjorden.
Riksveg 84 går langs austsida av den indre delen av fjorden, medan Fv141 går langs heile sørvestsida.
Albumet If You Leave Me Now
If You Leave Me Now er eit samlealbum av rockebandet Chicago. I eit forsøk på å utnytte suksessen med singelen «Hard to Say I'm Sorry» og oppfølgjaren «Love Me Tomorrow», gav Columbia Records ut ei samling kring singelen med same namn som albumet, som tidlegare hadde vore den einaste andre songen dei hadde hatt på toppen av singellista i USA.
Sidan Columbia eigde innspelingane på denne tida, var dette ei offisiell utgjeving, men vart aldri rekna som ein del av den verkelege katalogen deira med nummererte utgjevingar.
Jonny
Jonny er eit personnamn som kan brukast av begge kjønn, ofte opphavleg avleidd av Johannes.
Kvinnenamnet Jonny er ei form av Jonna, ei kvinneleg form av Jon, som også kan koma frå Johannes. Andre skrivemåtar for dette namnet er Johnny, Johnnie, Joni og Jonni.
Jonny har namnedag den 26. juni.
Serrenti
Serrenti (sardisk Serrènti) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 4 854 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 42.78 km² og ligg i ei høgd på 114 meter over havet.
Sivert Aarflot
Sivert Aarflot, fødd Sjur Knutsson Aarflot, var ein lærar, gardbrukar, lensmann, boktrykkar og bladutgjevar i Volda på Sunnmøre. Aarflot var kjend med opplysingsideane frå ungdomen av. Inspirert av desse sette han i verk fleire tiltak for å fremje folkeopplysinga. Han stifta i 1797 ei folkeboksamling i heimbygda Ørsta. Etter han vart lensmann fekk han frå 1803 i gang skule for framtøk, vaksen ungdom i prestegjeldet. Med løyve frå kongen starta han eige trykkeri i 1809, og gav ut avisa Norsk Landboeblad - den første avisa på landsbygda i Noreg. Både før og etter han dreiv prenteverk utøvde han ein mangesidig forfattarskap, publisert som småskrifter tilgjengeleg for eit større publikum.
Liv i unge år
Sjur Knutsson Aarflot kom til verda på garden Årflot i Ørsta. Garden hadde far hans, Knut Pedersson Årflot f. Fyldal, bygsla i 1756. Mora heitte Brite Akselsdotter f. Barstad. Begge foreldra var ørstingar, og busette seg berre få kilometer frå barndomsheimane. Knut og Brite fekk fem born, men berre Sjur og hans seks år yngre syster Mette voks opp. Faren Knut kjøpte garden, med bruksnamnet Støylen, i 1771. Han gjekk då over frå å vere leiglending til sjølveigande gardbrukar.
Sjur, som seinare skreiv seg for Sivert Knudsen Aarflot eller berre Sivert Aarflot, har i ein kort sjølvbiografi frå 1809 fortalt frå oppveksten sin. «I mit 7de Aar fik jeg først en A.B.C. Bog, en omgaaende Skoleholder i 4 Dage», deretter øvde han seg i lesing under mors påsyn. Gjennom vinteren lærde han seg å lese, og fekk då ein katekisme og dernest tilgang til ei kristendoms-forklaring. I sitt niande år byrja han å lære seg å skrive med anvising frå ein skulehaldar i fire dagar. Med dette enda skulegonga hans, etter til saman 22 skuledagar.
I sitt tiande år bad Sivert foreldra om lov til å kjøpe heim ein bibel frå Bergen. Han fekk lov til å kjøpe bibel, og på same tid måtte han lære seg til å verte «Jorddyrker». Femten år gammal las han til konfirmasjon hos kapellanen Claus Frimann, den seinare, kjende diktarpresten. På denne tida var Hans Strøm sokneprest i Volda og truleg var både Frimann og Strøm viktig inspirasjon for den unge Aarflot.
Skulehaldar og gardbrukar
Ørsta var på den tid eit annekssokn i Volda prestegjeld. Soknepresten, Hans Strøm, rådde etter konfirmasjonen av Aarflot til at denne måtte tilsetjast i skulehaldarstilling, når høvet baud seg. I 1778 vart Sivert Aarflot skulehaldar i ein av krinsane (Follestaddalen) i Ørsta. Han hadde denne lærarposten i femten år, fram til 1793.
Då han slutta som lærar i 1793 tok Sivert Aarflot over farsgarden på Årflot og dreiv denne i seks år framover. Ved sidan av gardsdrifta tok han del i jordskifte- og markegangsforretningar. Han hadde kvalifisert seg til dette arbeidet gjennom studiar av mellom anna Reccards lærebok. Denne læreboka kjøpte han i 1782, og her henta han innsikt i fleire ulike vitskapar. Størst praktisk nytte fekk han av kunnskapane i landmåling.
Lensmann
I 1798 vart Aarflot sett til lensmann i Volda skipreide. Stillinga kravde at han måtte busetje seg i Volda, så Aarflot lånte då pengar og kjøpte garden Nedre-Ekset på tvangsauksjon den 7. mai 1798. Ved sidan av lensmannsombodet, dreiv han med åra Ekset-garden fram til eit slags mønsterbruk.
Krøllparentes
Krøllparentes (frå engelsk curly bracket) er eit namn på teikna { og }.
Sivert Aarflot
Lensmann
Etter krigsutbrotet i 1801 vart Aarflot beskikka til førar for eit våpenkorps av lokale mannskap. Frå 1805 vart han postopnar for Volda. Begge desse verva skjøtta han utan å motta vederlag.
Lite er kjent om korleis Aarflot skjøtta lensmannsombodet. Men yrket som lensmann og drifta av Ekset-garden må ha gjeve han gode økonomiske midlar. Kjøp av gardsbruk i minst åtte matrikkelgardar viser det.
Krøllparentes
Den venstrestilte krøllparentesen kjem òg fram ved å halde Alt-tasten nede, medan det vert tasta inn 0123 på nummerdelen av tastaturet. Parentesen kjem fram når Alt-tasten vert sleppt opp. På tilsvarande vis kan Alt-0125 tastast for å få fram den høgrestilte krøllparentesen.
Sivert Aarflot
Folkeopplysaren
24. november 1797 forfatta Aarflot ein «Plan til et frit Laane-Bibliothek i Ørstens Sogn». Planen inneheld 12 paragrafar, og vart to dagar seinare gjort kjend for allmenta i og ved Ørsta kyrkje. Samstundes gav Aarflot 84 bøker til den nystifta boksamlinga, desse vart etterfølgd av ytterlegare 20 boktitlar sommaren etter. Då Aarflot døydde hadde samlinga auka til 550 band.
I 1803 starta Sivert Aarflot opp «Søndagskole» for kvar av dei ulike skulekrinsane i heile Volda prestegjeld. Denne skulen var ein skule for unge vaksne som kunne «være til megen Nytte i enhver folkerig Bygd paa Landet», og skulle haldast dei søndagane det ikkje var gudsteneste ved soknekyrkja. Undervisninga skulle ta føre seg «Retlæsning, Skrivning og de fornødneste Artikler i Regnekonsten, Bibelkundskab», geografi og kartteikning, «Verdens, Kirkens og Fædrelandets Historie», astronomi. Naturfaget delte han inn i dyreriket, vekstriket og mineralriket, kvar av desse oppdelt i mange særemne. I arbeidet med desse emna vart det lagt vekt på næringsnytten som låg i naturkunnskapen. Opplæring i «Konstfliden» høyrde med, før skuledagen enda med «en lærende Handling» af Morallovene.
I 1811 skipa Aarflot «Sogneselskabet for Voldens Vel», og overlet til denne foreininga å drive «søndagsskulane» vidare. Ei oversikt frå 1815 viser at mange av dei fremste menn i Volda- og Ørstabygdene tok seg av undervisninga i dei ulike krinsane.
Ivar Aasen fekk mykje av den første kunnskapen sin frå bokhyllene på Ekset. Åsen-garden ligg berre 3 kilometer frå Ekset så dei var nesten naboar. Aarflot hadde sjølv gjort observasjoner om slektskap mellom sunnmørsdialekten og gamalnorsk, dette kan ha inspirert den unge Aasen.
Aarflot var medlem av Syndmøre practiske Landhuusholdningsselskab.
Samlaren
Ei side ved folkeopplysinga var å samle inn tradisjonsstoff i lokalmiljøet. Ei anna side var å samle inn bruks- og nyttegjenstandar som hadde gått ut av bruk, det samtida kalla for oldsaker. I dag har ein mindre greie på kva gjenstandar Aarflot samla inn, etter som samlinga strauk med då dei fleste husa i Ekset-tunet brann ned til grunnen i 1844.
Ein kjenner samlararbeidet gjennom skriftleg materiale, både gjennom artiklar i Norsk Landboeblad og gjennom korrespondanse. Han hadde i alle høve tre ulike typar ringstavar (ein slag primstav), og iallfall ein stridshammar. Ringstavane, og brukstradisjonen kring dei, samla han inn i si tid som lærar i Follestaddalen. Så han må teke til med samlararbeidet seinast kring 1790. Stridshammaren som var funnen på garden Roald i Vigra sokn på Sunnmøre i 1734, var eit våpen brukt i kavaleriet på 15-1600-talet. Litteraturforskaren Jostein Fet trur Aarflot var den fyrste av bondestand i Noreg som samla folkeminne.
Forfattaren
Allereie i barndomen grunna Aarflot på astronomiske spørsmål, spørsmål ingen kunne gje han svar på. Etter møye fekk han tak i bøker som kunne hjelpe han til kunnskap om universet. I januar 1802 hadde han klar til utgjeving eit verk som han hadde laga subskribsjonsplan til. Samlinga Nattens Himmel i klare Aftener skulle innehalde «4 Hæfter, hvert 6 a 8 Ark med Tillæg». For få tingarar melde seg til den populærvitskaplege framstillinga, så ho kom ikkje i prent.
Aarflot prøvde seg og som diktar. Dikta er haldne i tidas stil, dei er lange (gjerne titals strofar) og meir prosaiske enn poetiske. I sine prosaverk kunne han setje inn ide- og moralfilosofiske dikt. Første diktet han fekk prenta, i Bergen i 1791, var En liden Opmuntring og Formaning i anledning av det lykkelige Torskefiskeri, i særdeleshed nær ved Godøen paa Søndmør, i Aaret 1791, i Værs forfattet af Sivert Aarflot. Andre dikt har ofte konkrete utgangspunkt, eit slags høvesdikting til lokale hendingar og tilhøve. Mellom desse finn ein dikt på dialekt, til dømes ''Heimattkomstein aat Granderaa. 1811. I tvo Saanga''. Dette vart framført då soldatane, grenaderane, kom heim frå krigen (mot Sverige og Storbritannia).
Trykkerieigar og avisutgjevar
Aarflot skreiv 22. desember 1807 ein lengre søknad til kongen i København, og bad løyve til å starte opp med eige trykkeri. I søknaden listar han i 13 punkt opp dei handskrivne verk han har i sitt private bibliotek, og som ønskjer å trykke. Dessutan gjer han det klart at han planlegg å gje ut «Et Ugeblad Kaldet: Landboebladet for Norge». Generalpostamtet rådde i mai 1808 til portofritak for avisa i Noreg og Danmark. 15. juli 1808 fekk Aarflot løyve til å ta til med trykkeridrift. Med hjelp frå ein boktrykkarsvein frå Trondheim, fekk Aarflot prenteverket i gang i 1809. Dette var det første trykkeriet utanom byane (Ålesund var ikkje by på denne tida).
Frå 1810 gav han ut vekeavisa/tidsskriftet Norsk Landboeblad på garden sin, Ekset i Volda. Avisa vart prenta på hans sjøveigde trykkeri. Aarflots prenteverk, som seinare vart namnet på trykkeriverksemda, er eit forretningstiltak som framleis (2009) er i drift (no i Volda-byen).
Det første nummeret er dagsett 2. januar 1810, og den første årgangen kom som planlagt i 52 nummer. Utover i 1811 og endå meir 1812 fekk Aarflot store vanskar med å skaffe papir, dermed vart det 29 nummer i 1811 og tolv nummer i 1812 (månadsnummer). Dei neste årgangane kom i 12 til 16 nummer. I 1816 kom bladet tidtare, nr 19 låg føre i juni månad. Prenteverket mangla då trykkepapir, og utgjevaren var sjuk. Bladet gjekk inn. I 1811, 1817, 1821 og 1843 vart det også prenta himmelbrev i Aarflot sitt trykkeri. Brevet frå 1817 er i praksis ein kopi av eit dansk himmelbrev frå 1770. Vi veit ikkje kor store opplag det den gongen var snakk om, men i dag finst det mindre enn fem kjende eksemplar att frå kvart av desse opplaga.
Sivert Aarflot-museet
Sivert Aarflot-museet som er ei avdeling av Stiftinga Sunnmøre Museum har ei fast samling i ein bygning på Sivert Aarflot sin gard på Ekset. Samlinga inneheld mellom anna trykkeriutstyr.
Hamnestatus
Hamnestatus kan giast til stader med bystatus. Ein slik status gir staden både rettar og plikter tilknytt drift og vedlikehald av hamna. Mellom anna må større båtar registrerast i ei slik hamn, og namnet på staden vert då som oftast plassert under båtnamnet i hekken.
Sustenhorn
Sustenhorn er eit 3 503 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i kantonen Uri, sør for Sustenpasset.
7. august 1841 var Gottlieb Studer og nokre fjellførarar dei fyrste på toppen.
Ruter
Saman med grannefjellet i vest, Gwächtenhorn, dannar Sustenhorn søraustsida i ei gryte der Steingletscher ligg. Over denne breen går normalruta frå Tierberglihütte til fjelltoppen.
Ei mindre brukt rute til Sustenhorn går langs austryggen. Turen, som startar frå Voralphütte på kring 1 900 moh, tek seks-sju timar. Klatringa er til dels krevjande, men fjellet består for det meste av fast gneis.
Løksefjorden
Løksefjorden er ein fjordarm av Salangen i Salangen kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 2,5 km nordaustover til Løksebotn i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Løkseneset i vest og Kleivan i aust. Bygda Løksa, som fjorden er kalla opp etter, ligg like aust for Løkseneset. Grenda Medby ligg aust for Kleivan ved Salangsverket.
Riksveg 848 går langs nordsida av fjorden, medan Riksveg 84 går langs søraustsida.
Christian Heinrich Friedrich Peters
Christian Heinrich Friedrich Peters var ein tysk-amerikansk astronom og ein tidleg asteroideoppdagar.
Christian vart fødd i Schleswig-Holstein, då del av Danmark, men seinare del av Tyskland, og studerte seinare under Carl Friedrich Gauss.
Han arbeidde ved Hamilton College i Clinton i New York og var ein driven asteroideoppdagar som i alt oppdaga 48. Den første asteroideoppdaginga hans var av 72 Feronia i 1861 medan den siste var av 287 Nephthys i 1889.
Bortsett frå asteroidar, oppdaga han òg den periodiske kometen 80P/Peters-Hartley og diverse stjernetåker og galaksar.
Torgrim Eggen
Torgrim Eggen er ein norsk forfattar, journalist og  tidlegare musikar fødd  i Oslo.
Han var bassist i new wave-gruppa The Cut frå 1980 til 1984. Han har vore journalist i musikkavisene Nye Takter og Beat og i Dagbladet, redaktør i gratisavisa Natt&Dag og Beat.
Plater med The Cut
Lista er ikkje uttømande.
Bloemfontein
Bloemfontein er ein av dei tre hovudstadane i Sør-Afrika, saman med Pretoria og Cape Town. Han er hovudstad for den dømmande makta i landet. På sesotho heiter byen Mangaung, som tyder 'bustaden til gepardane'. Byen er òg delstatshovudstad i Free State.
Vombiskinn
Vombiskinn er brokk på fe, særleg brukt om sau. Bukmuskulaturen losnar, slik at dyret bokstavleg tala får vom(b) i skinnet. Dette er ein vanleg sjukdom hjå drektige sauer, då glir livmora med lamma ut i huda. Søyer med fleire foster har større sjanse for å få vombiskinn, men det hjelper å gje dei mindre fôr, slik at dei har mindre i magen som pressar på bukskinnet.
741 Botolphia
741 Botolphia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 10. februar 1913 av Joel Hastings Metcalf ifrå Winchester, Massachusetts.
Radians
Radians er den effekten som vert strålt ut frå eit flateelement per romvinkeleining i ei særskild retning dividert på den tilsynelatande storleiken til flateelementet sett frå same retning. Radiansen er definert som
der
Radians-faktoren for eit punkt på ei flate er forholdet mellom radiansen i ei særskild retning og den radiansen ein ville ha venta i same retning om flata hadde reflektert strålinga i samsvar med Lamberts cosinuslov.
Hannu Siitonen
Aktiv
Siitonen slo gjennom i 1970-sesongen, med ein personleg rekord på 84,80 m. Han vart finsk meister, noko han også skulle verte dei fire komande åra.
I 1971 forbetra han sin personlege rekord til 88,42 m, noko som gav han tredjeplassen på statistikken over dei beste spydkastarane i verda det året. Han var då mellom favorittane under europameisterskapen 1971 i Helsingfors. Med 83,84 m enda han på fjerdeplass. Også ved dei olympiske sommarleikane 1972 i München var han mellom favortittane. På ny vart det ein fjerdeplass, bronsemedaljøren Bill Schmidt kasta 10 cm lengre i sitt lengstekast.
I 1973 var Siitonen på sitt aller sterkaste, i fem tevlingar landa spydet bortanfor 90 meters-streken. Ved ei tevling i Helsingfors landa spydet på 93,90 m, lengste kastet i verda det året. Også i 1974 stod Siitonen for det lengste kastet i verda. Det kom under europameisterskapen i Roma. Der kasta han spydet 89,58 m og vart suveren meister, over fire meter føre nestemann.
I dei olympiske sommarleikane 1976 i Montreal fekk han sølvmedaljen med eit kast på 87,92 m, langt bak gullvinnaren Miklós Németh som sette ny verdsrekord med 94,58 m i sitt første kast.
Romvinkel
Romvinkel \Omega er ein todimensjonal vinkel i eit tredimensjonalt rom, som svarar til overflatearealaet av den radiale projeksjonen på overflata av ei kule med radius r, dividert med kvadratet av radiusen. Divisjon med kvadratet av radiusen fører til at romvinkelen vert dimensjonslaus (m^2 / m^2). Men romvinkelen vert ofte gjeve namninga steradian, forkorta til sr, som er ei blanding av det greske ordet steros (rom) og det latinske ordet radius (stråle).
Ein sr er ein romvinkel som har eit projisert areal på r^2 på overflata til ei kule med radius r, som illustrert i Fig. 1. Sidan overflata til ei kule er 4\pi r^2, er ein romvinkel som dekkjer heile kula 4\pi sr, ein romvinkel som dekkjer ei halvkule er 2\pi sr og så vidare. Det projiserte arealet på overflata til kula treng ikkje vera sirkulært, men kan ha ei vilkårleg form.
Absorbsjonsareal
Absorbsjonsareal er ein akustisk storleik, definert som
der
er gjennomsnittleg absorbsjonsfaktor, og \alpha_i er absorbsjonsfaktoren til arealet S_i, og
Jørgen Reitan
Jørgen Jonsen Reitan var ein norsk skolemann, målmann og dialektgranskar.
Reitan var fødd i Ålen i Sør-Trøndelag fylke som son av lærar, ordførar og stortingsmann Jon Jørgensen Reitan. Han var bror av lokalhistorikaren Anders Reitan og brorson av diktar, skulestyrar og stortingsmann Anders Jørgensen Reitan.
Jørgen Reitan var utdanna filolog og statsstipendiat frå 1917 av. I 1922 tok han doktorgrad på avhandlinga Nytrøndsk ordforkortning, der han djervt sette fram ein teori om at den trøndske ordforkortinga i røynda var same prosessen som hadde forma moderne engelsk. Utgangspunktet hans var at bispestolen i Nidaros hadde store interesser i England, både kyrjelege og verdslege, og at sambandet over Nordsjøen var godt.
Han skreiv mange mindre avhandlingar om målet i Søraust-Trøndelag og over i Härjedalen, om målet i heimbygda Ålen, på Tynset, og på Røros. Han skreiv dessutan om målet i Bardu og i Målselv som innflyttarane frå rørosregionen hadde tatt med seg på si bureising. Reitan hevda i 1917 i skriftet Eit nynorsk normalmaal at nynorsk landsmål måtte slå sterkare rot i trøndsk og austnorsk, og rett før han døydde gav han Universitetet i Oslo eit målførefond til fremje av denne saka.
Salangsfjorden
Salangen eller Salangsfjorden (samisk Siellakvuotna) er ein fjord i kommunane Salangen, Ibestad og Gratangen i Troms og Finnmark. Fjorden strekkjer seg 25 km nordaustover til Løksebotn i botn av fjorden, men inkludert Sagfjorden er han 30 km lang.
Den ytste delen av fjorden går på sørsida av øya Andørja. Denne delen av fjorden vert stundom òg rekna som ein del av Astafjorden som ligg lenger sørvest på sørsida av Rolla.
Fjorden har innløp mellom Vindhammeren i nord og bygda Myrlandshaugen i sør. Grenda Løvdal ligg like aust for Myrlandshaugen. Kråkrø er ei grend på nordsida av fjorden på Andørja. Tvers over fjorden for Kråkrø går fjordarmen Lavangen søraustover til Tennevoll. Litt nordaust for Kårkrø ligg grenda Furnes og frå her svingar Mjøssundet nordover på austsida av Andørja. Mjøsundbrua kryssar sundet over til fastlandet.
Salangen held fram vidare nordaustover og på sørsida av fjorden ligg grendene Håkavik og Rotvik. Aust for Rotvik går Sagfjorden søraustover og inn til Laberg og Sjøvegan. Bygda Medby ligg på austsida av Salangen og nord for her går Løksefjorden den siste biten inn til Løksebotn.
Riksveg 848 går langs nordsida av fjorden, medan Riksveg 84 går langs austsida. På sørsida går Fv152 og Fv141.
Albumet Shine a Light
Shine a Light er filmmusikken til Rolling Stones-filmen konsertfilmen med same namn, regissert av Martin Scorsese. Albumet kom ut i april 2008 i to forskjellige utgåve, ei dobbel og ei enkel.
Historie
Shine a Light er det niande konsertalbumet av The Rolling Stones. Samlina, og dei to konsertane frå 2006 musikken er henta frå, inneheld ingen songar frå albumet A Bigger Bang frå 2005, det siste studioalbumet deira. Dobbelplateutgåva inneheld alt bortsett frå to songar som vart spelt dei to kveldane, «Undercover of the Night» (bonusspor på den japanske utgåva) og «Honky Tonk Women».
Rolling Stones hadde med seg gjesteartistane Jack White frå The White Stripes, som spelar på «Loving Cup»; Christina Aguilera som er med på «Live with Me»; og bluesartisten Buddy Guy some spelar på Muddy Waters sin «Champagne and Reefer».
Albumet vart godt teke imot, særleg i Storbritannia, der det gjekk heilt til andreplass, den høgaste plasseringa til eit konsertalbum av Rolling Stones sidan `Get Yer Ya-Ya's Out!´ i 1970. I USA nådde albumet 11. plass og i Noreg 10. plass.
Nafkam
Nasjonalt forskningssenter innen komplementær og alternativ medisin (NAFKAM) er ei eining under det helsevitenskapelige fakultet (Helsefak) ved UiT Norges arktiske universitet. NAFKAM stimulerer til, utfører og koordinerer norsk forsking innen komplementær og alternativ behandling. Forskningssenteret vart oppretta i 2000 etter initiativ frå Noregs forskningsråd.
Senteret har frå 2002 ført eit register over eksepsjonelle forløp knytta til sjukdom og alternativ behandling (RESF).
NAFKAM opna i 2007 Nasjonalt informasjonssenter for alternativ behandling (nifab.no) på oppdrag frå Helse- og Omsorgsdepartementet, leia av Vinjar Fønnebø. Frå 1. april 2020 var professor Miek Jong leiar for senteret.
Ljutoga
Ljutoga (russisk Лю́тога) er ei elv på Sakhalin i Russland, den tredje største på øya. Elva er 130 km lang og har eit nedslagsfelt på. Elva har ei middelvassføring på 31,7 m³/s.
Elva renn gjennom Kholmsk og Aniva rajon i Sakhalin oblast. Ho startar på vestsida av Mitsulskijfjella, som høyrer til den vestlege fjellkjeda på Sakhalin. Ho renn gjennom ein brei dal frå nord til sør og munnar ut i Anivabukta i Okhotskhavet. Ved munningen ligg byen Aniva, som før 1905 hadde same namn som elva. Det er fleire forholdsvis store landsbyar langs elva, som Pjatiretsjie, Tsjaplanovo, Ogonki og Petropavlovskoje.
Elva er 145 meter brei ved munningen. Vassføringa hennar er vanlegvis størt i april og minst i midten av september. Frå byrjinga av desember til midten av april er elva dekt av is.
Dei største sideelvane hennar er Bystraja, Tsjpian, Kamenka og Okulovka frå venstre, og Tiobut, Bezymjanka, Tsjernoziomka og Narian-Mar frå høgre.
Serri
Serri (sardisk Sèrri) er ein kommune i Italia som ligg i provinsen Sud Sardegna i regionen Sardinia. Han har 653 innbyggjarar. Kommunen dekkjer eit område på 19.18 km² og ligg i ei høgd på 640 meter over havet.
Sletta
Ordet sletta kan ha fleire tydingar:
Malyj Uzen
Malyj Uzen (russisk Малый Узень, «Vesle Uzen») er ei elv i Saratov oblast i Russland og Vest-Kasakhstan oblast i Kasakhstan. Elva er 638 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Malyj Uzen har utspring nord for byen Jersjov, på vestsida av Obsjtsjij Syrt-platået i Russland. Frå her renn ho sørover, over steppene i Den kaspiske senkinga, og munnar ut i Vest-Kasakhstan, i eit nettverk av små innsjøar og myrer kalla Kamysj-Samarskij-sjøene. Malyj Uzen renn parallelt med elva Bolsjoj Uzen, 50 km lengre aust.
Mesteparten av vassføringa kjem frå snøsmelting, og vassføringa er derfor størst i april, medan delar av elva om sommaren tørker heilt inn. Ved landsbyen Malyj Uzen varierer vassføringa frå 3,4 m³/s til 782 m³/s. Elva er isdekt frå desember til vårløysinga i mars-april.
Elva vert nytta til vassforsyning og irrigasjon.
76 Freia
76 Freia er ein veldig stor hovudbelteasteroide. Han går i bane i den ytre delen av asteroidebeltet og er klassifisert som ein Cybele-asteroide, samt ein P-type-asteroide. Den kjemiske samansetnaden til asteroiden er primitiv, det vil seia at samansetnaden har forandra seg lite sidan asteroiden vart danna. Overflata er ekstremt mørk. Freia vart oppdaga av astronomen Heinrich d'Arrest den 21. oktober 1862 frå København i Danmark og var hans einaste asteroideoppdaging. Asteroiden er namnsett etter gudinna Frøya frå norrøn mytologi.
Gneisten
Gneisten er namnet på fleire tidsskrift:
NM i friidrett 1947
Noregsmeisterskapen i friidrett 1947 vart avvikla over to helgar i august månad på Bislett stadion i Oslo, med unnatak for 10 000 meteren.
Den aller fyrste noregsmeisterskapen for kvinner vart arrangert laurdag 9. og sundag 10. august. Helga etter, frå fredag 15. til sundag 17. august, gjekk meisterskapen for menn føre seg på same bana. Ein noregsmeister på 10 000 meter vart kåra i Odda sundag 21. juli. Kvinnene tevla i 9 øvingar, mennene i 19 øvingar.
Martin Stokken vart tildelt kongepokalen for prestasjonen på 3 000 meter hinder.
100 m
<br style="clear:both;" />
200 m
<br style="clear:both;" />
800 m
<br style="clear:both;" />
1500 m
<br style="clear:both;" />
5 000 m
<br style="clear:both;" />
10 000 m
<br style="clear:both;" />
110 m hekk
<br style="clear:both;" />
3 000 m hinder
<br style="clear:both;" />
1000 meter stafett
<br style="clear:both;" />
Stavhopp
<br style="clear:both;" />
Lengdehopp
<br style="clear:both;" />
Tresteghopp
<br style="clear:both;" />
Kulestøyt
<br style="clear:both;" />
Diskoskast
<br style="clear:both;" />
Sleggjekast
<br style="clear:both;" />
Spjutkast
<br style="clear:both;" />
60 m
<br style="clear:both;" />
80 meter hekk
<br style="clear:both;" />
Heilbronn
Heilbronn er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 117 000 innbyggjarar. Byen er omringa av landkreisen Heilbronn. Heilbronn ligg ved elva Neckar og er ein tidlegare fri keisarby og i dag ein kreisfri by. Byen er òg eit stort økonomisk senter i den nordaustlege delen av Baden-Württemberg.
NM i friidrett 1947
Høgdehopp
<br style="clear:both;" />
Heilbronn
Heilbronn er kjend for vinindustrien og vert kalla Käthchenstadt etter Heinrich von Kleist sitt skodespel ''Das Käthchen von Heilbronn.
Historie
Romarriket sine grenser (limes) strekte seg langs Neckar-Odenwald-Limes, og det vart bygd ei borg her og fleire romerske villaer og plantasjar. Rundt år 150 vart grensene flytta 30 km lenger aust og folk flytta frå Heilbronnområdet. Rundt 260 trekte romarane seg tilbake og alemannarane vart herskarar over området rundt Neckar. Mellom 300- og 600-talet vart området ein del av Frankarriket og dei første busetnadane i nærleiken av dagens sentrum oppstod.
I 741 vart Heilbronn for første gong nemnd i offisielle dokument frå bispedømet Würzburg som villa Helibrunna i lag med Michaelsbasilica og i ein periode i 841 hadde Ludvig den tyske residens her.
I 1225 vart Heilbronn innlemma i riket Hohenstaufen som oppidum Heilecbrunnen. Seinare på 1200-talet kom eit stort område sør for Heilbronn inn under den tyske riddarordenen, og vart verande under dei fram til sekulariseringa i 1805. Ordenen bygde Deutschhof der som residens, og her bygde dei ei kyrkje, som i 1977 vart konsekrert som domkyrkje.
Etter at Hohenstaufen forsvann omgjorde kong Rudolf I bystatusen til Heilbronn i 1281 og innførte ein kongeleg talsmann til å styre byen. I tillegg oppretta han eit byråd som vart styrt av ein borgarmeister. Rundt 1300 vart det første rådhuset bygd ved marknadsplassen. Byen fekk rettar til å nytte elva Neckar i 1333, noko som gjorde at dei kunne byggje demningar, hamner og møller. Heilbronn trekte derfor til seg kjøpmenn og handverkarar på 1300-talet. I 1371 gjorde Karl IV av Det tysk-romerske riket byen til ein fri keisarby, direkte underlagt keisaren. Handverkarar og kjøpmenn vart no representert i byrådet og landsbyane Böckingen, Flein, Frankenbach og Neckargartach vart ein del av Heilbronn.
Under den tyske bondekrigen i 1525 vart Heilbronn plyndra av bøndene. I 1528 tok byen opp reformasjonen og året etter stod Kiliansturm (kyrkjetårnet til Kilianskirche) ferdig. Det vart det første viktige kyrkjebygget i renessansen i Tyskland. I 1528 aksepterte byrådet Confessio Augustana og Heilbronnkatekismen frå 1536 er den nest eldste katekismen til den protestantiske kyrkja. I 1538 vart Heilbronn medlem av Schmalkaldenforbundet, men i 1564 førte krangling mellom troppane til Schmalkaldenforbundet og keisar Karl V av Det tysk-romerske riket etter kvart til kampar som keisaren vann. Som følgje av dette var Karl V i Heilbronn jula 1546 for å følgje rettergangane.
Under trettiårskrigen vart byen og dei omliggande landsbyane hardt råka. I 1631 vart Heilbronn okkupert av keisaren sine troppar, men same året erobra svenskane byen. Frå 1644 til 1647 var Heilbronn igjen ein del av Det tysk-romerske riket, men så flytta franske troppar inn i byen, og seinare troppar frå kurfyrstedømet Pfalz. Byen vart først fri etter freden i Westfalen i 1648. I 1688 vart han derimot igjen okkupert av franske troppar, og i 1693 vart franskmennene overtalt til å forlate byen etter å ha bygd festningsverk her.
9. september 1802 mista Heilbronn statusen sin som fri keisarby då Fredrik I av Württemberg marsjerte inn i byen. Hertugen hadde mista områda sine på den venstre breidda av Rhinen under den franske revolusjonskrigen, men vart kompensert med område på den høgre breidda, og slik vart mellom anna Heilbronn ein del av Württemberg i 1803. Heilbronn vart setet for landkreisen Oberamt.
I 1815 marsjerte 10 000 soldatar i parade føre Keisar Franz av Austerrike og 126 tyske fyrstar og generalar i Theresienwiese før felttoget mot Napoleon I starta. Tsar Aleksander I av Russland møtte den baltiske baronessa Barbara Juliana av Krüdener i Heilbronn som overtalte han til å danne «Den heilage alliansen». I 1820 byrja industrialiseringa av Heilbronn då dei første toglinjene kom til Heilbronn frå Stuttgart. Utover 1800-talet vart fleire jernbanelinjer bygd frå Heilbronn til andre byar i nærleiken, og han vart ein viktig trafikknutepunkt og den nest største industribyen i Württemberg etter Stuttgart. I 1892 fekk byen elektrisitet frå eit kraftverk i Lauffen og Heilbronn vart dermed den første byen i verda som fekk straum via fjernkablar.
Byen vart hardt råka av allierte bombetokt under den andre verdskrigen. 10. september 1944 vart byen teppebomba og 281 innbyggjarar mista livet. 4. desember same år vart byen enno hardare råka og 6 500 innbyggjarar mista livet på berre ein halvtime og store delar av byen vart lagt i grus. 12. april 1945 tok amerikanske troppar seg inn i byen. Etter krigen starta gjenoppbygginga av byen.
Bakgrunnsstoff
Bykart
Kolbeinsey
Kolbeinsey (Kolbeinsøy på norsk) er ei lita øy med vulkansk opphav 105 km nord for Island og 74 km nordvest for øya Grímsey. Øya er det nordlegaste punktet til Island og ligg ved. Øya er utsett for kraftig erosjon og kjem til å forsvinne heilt i nær framtid, truleg innan få år. Tidlegare estimat har sagt rundt år 2020 estimert frå tidlegare erosjon, men prosessen ser i dag ut til å gå raskare.
Det var tidlegare ein landingsplass for helikopter på øya, men i mars 2006 vart det rapportert at halve heliporten, som vart forsterka med betong i 1989, var øydelagd på grunn av steinar som raste ut i havet. Av den grunn kan Kolbeinsøy forsvinne tidlegare enn først trudd.
Veke
Ei veke er ei samanhengande eining av få dagar som stadig gjentek seg. Dei fleste kalendrar som er i bruk i dag har sju dagar. I kalenderen vår er vekene uavhengige av månadane, slik at vekedager fell på ulike datoar.
Sjudagarsveka
Valet av veka med sju dagar er eldgammalt, har halde seg i tusenår og spreidd seg over heile verda. Ho blei brukt i Babylonia og det gamle Egypt, der ein såg samband mellom dagane og dei sju himmellekamane ein kunne sjå på himmelen. Ein meinte dei var gudar som herska over ulike dagar og tidspunkt. Denne læra har også gjeve namn til våre moderne dagar, ved at romarane assosierte sine gudar med planetar og deretter med dei germanske gudane.
Mellom anna i gamle kyrkjebøker, hender det at dei latinske namna på vekedagane er nytta: Sundag = Dominica, måndag = Feria secunda, tysdag = Feria tertia, onsdag = Feria quarta, torsdag = Feria quinta, fredag = Feria sexta, laurdag = Die sabbatum. Ofte er vekedagane markert med kvart sitt teikn eller symbol.
Veker med andre lengder
Ein har hatt korte veker, heilt ned til fire dagar i visse afrikanske kulturar, og opp til ti i oldtidas Hellas og Egypt. Romarriket hadde ei åttedagarsveke som ei stund eksisterte parallelt med sjudagarsveka.
I 321 gav keisar Konstantin den store ut eit dekret som sa at veka skulle ha sju dagar, med namn etter dei sju himmelkroppane (og gudane) Sola, Månen, Mars, Merkur, Jupiter, Venus og Saturnus, og at soldagen skulle vera den religiøse festdagen for alle trusretningane i riket.
Sjudagssystemet har sidan rulla og gått sin sigersgang over verda, og har vist seg svært motstandsdyktig mot endring. Då Europa gjekk over frå den julianske til den gregorianske kalenderen «mista» ein fleire dagar av ein månad, men vekene gjekk vidare som om ingen ting var hendt.
Under den franske revolusjonen prøvde ein å innføra ei veke på ti dagar, men denne forsvann saman med resten av den revolusjonære kalenderen. Også i Sovjetunionen prøvde ein å innføra ulike veker - ei på fem dagar i 1929, og ei på seks i 1932 - men i 1940 gjekk landet tilbake til dei sju dagane.
Det er òg blitt gjort forsøk på å synkronisera vekene med månadene og året, slik at datoane alltid fell på same vekedag, men ingen slike drastiske kalenderendringar har lukkast til no.
Kva tid byrjar ei veke?
I følgje den jødiske (og seinare kristne) skaparforteljinga, skapte Gud verda i løpet av seks dagar, medan han kvilte på den sjuande. Denne sabbatsdagen markerte slutten på veka, medan dagen etter markerte byrjinga på ei ny. Jødane feirar sabbat på ein laurdag, og dermed byrja veka på søndagen.
Ettersom dei kristne feira sabbaten sin på søndagen, såg mange det som meir logisk å la veka starta på måndagen. Dette blei først ein internasjonal standard i 1972 gjennom ISO 8601, som òg fastsette korleis ein skulle nummerera vekene i året: Den veka i det nye året som inneheld minst fire dagar, det vil seie den første veka med ein torsdag, er veke 1. Med dette systemet opna ein for at året kunne ha 53 nummererte veker.
Ettersom islam sin høgtidsdag er på fredagen, byrjar deira veke på laurdagen.
Sagfjorden i Salangen
Sagfjorden er ein fjordarm av Salangen i Salangen kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 7 km søraustover til Sjøvegan i botn av fjorden.
Fjorden har innløp mellom Langeneset ved Salangsverket i nord og Revholmen i sør. Øyane Lamøya, Finnøya og Storøya ligg i innløpet til fjorden. Aust for Storøya ligg grendene Indregård og Skårvik. Bygda Dalen ligg vest i fjorden, og inn mot botn av fjorden finn ein grendene Sommerset, Otterå og Laberg.
Riksveg 84 går langs nordaustsida av fjorden, medan Fv152 går på sørvestsida.
Ságat
Ságat er ei norskspråkleg samisk avis som blir utgjeven i Finnmark. Stadfest nettoopplag i 2002 var 2 427.
Avisa vart grunnlagd i Vadsø i 1956, men flytte i 1981 til Lakselv, der hovudkontoret ligg i dag. Sjefredaktør har sidan 1978 vore Geir Wulff.
Eigarar
Samisk avis AS/Sámiid áviisa AS er eit aksjeselskap. 51 nordnorske kommunar og fylkeskommunar eig til saman ca. 47 %, samiske kulturorganisasjonar ca. 10 %, mens dei øvrige 43 % blir eigd av til saman ca. 600 småaksjonærar mellom anna lokale bondelag, sauealslag, fiskarlag og dei fleste politiske partia. Den største aksjeeigaren er Porsanger kommune som eig 40 %, deretter Samenes landsforbund som eig 6 % og Sámi Dálulaččaid Searvi med 4 %.
XO av Elliott Smith
XO er namnet på det fjerde albumet til den amerikanske musikaren Elliott Smith. Det var den første utgjevinga hans på eit større plateselskap, DreamWorks. Albumet kom ut 25. august 1998.
Innhald
Alle songane er skrivne av Elliott Smith.
Beskidane
Beskidane (polsk Beskidy, tsjekkisk og slovakisk Beskydy, ukrainsk Бескиди) er det tradisjonelle namnet på ei fjellkjede som strekkjer seg frå austlege område av Tsjekkia, gjennom Nordvest-Slovakia og Sør-Polen og inn i vestlege delar av Ukraina.
Tyresö kommun
Tyresö (Tyresö kommun) er ein kommune i Stockholms län i Sverige. Folketalet er 42 841. Administrasjonssenteret i kommunen er Bollmora.
Tettstader
Tyresö kommune har seks tettstader. Innbyggjartalet i tabellen er per 31. desember 2005.
Beskidane
Ein større del av Beskidane er ein del av ytre vestlege Karpatane. Dei mindre Beskidane (slovakisk Nízke Beskydy, polsk Beskid Niski) og Bieszczady ligg aust for Beskidane og er ein del av Dei austlege Karpatane.
Namnet på fjellkjeda har sannsynlegvis trakisk eller illyrisk opphav. Beskiadane har store skogområde og er rik på kol. Tidlegare fanst det òg mykje jernmalm i fjella, med viktige fabrikkar i Ostrava og Třinec.
Det er fleire turistattraksjonar i fjella, inkludert historiske trekyrkjer og fleire skisenter, som vert stadig meir populære.
Bjerkreim Kristelege Ungdomslag
Bjerkreim Kristelege Ungdomslag (BKU) vart skipa i 1942, og har rundt 60 medlemmar. Laget arrangerer kristne arrangement kvar laurdag kveld som er opne for alle. Laget er også i samarbeid med det lokale ungdomskoret Bjerkreim Ungdomskor (1974), som blei starta innad i laget.