cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Akselerasjon
Retardasjon
Retardasjon eller forseinking er det motsette av akselerasjon, og ein kan kalle det negativ akselerasjon. Når farten til ein lekam minkar, blir rørsla til lekamen sagt å vere retardert.
Språkmøtet i Stockholm
Språkmøtet i Stockholm i 1869 la grunnlaget for eit språkleg samarbeid mellom dei nordiske landa. Bakgrunnen var dei skandinavistiske straumdraga i tida som gav grorbotn for tanken om ei tilnærming mellom dei skandinaviske skriftspråka. Møtet var ikkje offisielt, men det kom med visse tilråingar til offisiell rettskriving.
Blant initiativtakarane til språkmøtet var Bjørnstjerne Bjørnson. Norske forfattarar var redde for ei språkleg utvikling som kunne avgrense lesarkrinsen deira. Frå norsk side deltok Knud Knudsen og Henrik Ibsen på møtet.
Blant dei viktigaste framlegga når det gjaldt dansk og dermed norsk språk, var framlegg om bruk av små forbokstavar i substantiva, berre 'k' for 'kj'-lyden framfor e, æ, ø, bruk av 'å' i staden for 'aa', og diftongane skrivne 'ej, øj'.
Ibsen og Bjørnson gjennomførte straks dei tilrådde endringane. Møtet fekk slik mykje å seie for utviklinga av rettskrivinga i dei nordiske landa.
Voodoo Lounge
Voodoo Lounge er eit album av The Rolling Stones og kom ut i 1994. Det var det første albumet deira på plateselskapet Virgin Records, og det første på fem år etter Steel Wheels i 1989. Voodoo Lounge var òg det første Rolling Stones-albumet utan bassisten Bill Wyman, som slutta i bandet tidleg i 1993.
Historie
Etter soloalbuma til Keith Richards (Main Offender) og Mick Jagger (Wandering Spirit) i 1992 og 1993, slo dei seg saman og starta å skrive nye songar i april 1993. Dei valde å ta inn Don Was som medprodusent. I september øvde og spelte dei inn songar heime hos Ronnie Wood i Irland, og i november flytte dei til Windmill Lane Studios i Dublin, der innspelinga av Voodoo Lounge starta. Darryl Jones tok no Bill Wyman sin plass som den faste bassisten i bandet, men var ikkje eit offisielt medlem.
Etter ein innspelingsperiode i Los Angeles i starten av 1994 vart Voodoo Lounge gjort ferdig og The Rolling Stones starta førebuingane til ein ny, massiv verdsturné, som starta i august. «Love Is Strong» vart gjeven ut som den første singelen deira, og nådde 14. plass i Storbritannia. Singelen slo derimot ikkje an i USA, der han stoppa på 91. plass, den dårlegaste plasseringa for ein førstesingel av Rolling Stones i USA nokon gong. To andre singlar vart gjevne, «Out of Tears», som nådde 60. plass og «You Got Me Rocking», som berre gjekk opp til 113. plass. Voodoo Lounge vart dermed det første Rolling Stones-albumet som ikkje hadde store hittar i USA. I Storbritannia gjekk derimot både «Love Is Strong», «You Got Me Rocking», «Out Of Tears» og «I Go Wild» alle inn på Topp 40.
Voodoo Lounge kom ut i juli 1994 og fekk god kritikk. Det gjekk rett til topps på den britiske albumlista (den første førsteplassen deira i heimlandet sidan Emotional Rescue tidleg på 80-talet) og andreplassen i USA. I Noreg nådde albumet tredjeplass på VG-lista.
Produsent Don Was var kjend for å ein produksjonsstil basert på eldre rock, og gjorde sitt til at albumet hadde ein meir klassisk Rolling Stones-stil, enn den meir glattare produksjonen som hadde prega albuma deira på 80-talet. Resultatet vart eit album med blues, R&B og country som albuma deira frå seint på 60-talet og tidleg på 70-talet. Sjølv om både kritikarar og tilhengjarar tykte godt om resultatet, har Jagger seinare sagt seg misnøgd med estetikken til Was, og lagde eit meir variert album med Bridges to Babylon, det neste studioalbumet. Likevel vart Was nytta som produsent i lang tid sidan.
Tidleg i 1994, midt under Voodoo Lounge-turneen, som først var ferdig i august, vann Voodoo Lounge Grammy Award for beste rockealbum. Sjølv om det ikkje vert rekna som like bra som dei klassiske Rolling Stones-albuma, vart Voodoo Lounge i større grad rekna som eit comeback enn Steel Wheels vart då det kom ut.
Medverkande
The Rolling Stones
Andre medverkande
BBC Three
BBC Three er ein britisk fjernsynskanal, som fokuserer på dramaseriar, komediar og enkle nyhende. Han sender frå 19:00 til 04:00 kvar dag, sidan han deler bandbreidda med CBBC som sender om dagen. 80 prosent av produksjonane er eigenproduserte, ein stor del samanlikna med dei kommersielle konkurrentane.
Okhi-dagen
Okhi-dagen (gresk Επέτειος του «'Οχι», 'årsdagen for nei-et') er ein offentleg høgtidsdag i Hellas 28. oktober som også blir markert av grekarar verda over. Dagen er til minne om då den greske statsministeren Ioannis Metaxas svara nei til eit ultimatum frå den italienske diktatoren Benito Mussolini den 28. oktober 1940. Italienske troppar gjekk inn i Hellas frå Albania same dagen, og Hellas kom med dette med i andre verdskrigen.
Om Metaxas verkeleg berre svara med ordet «nei» er omdiskutert, somme historikarar hevdar han svara «Alors, c'est la guerre» (fransk for 'Vel, då er det krig').
Okhi-dagen blir feira med militæropptog i alle store byar, og marinefartøy kan ta del i kystbyar. Mange gresk-ortodokse kyrkjer held særskilde gudstenester.
Kiskunfélegyháza
Kiskunfélegyháza er ein by sentralt i Ungarn. Han høyrer til fylket Bács-Kiskun og har om lag 30 000 innbyggjarar. Byen ligg 130 km søraust for Budapest.
Fleire romerske urner og andre funn er gravne opp i nærleiken. På 1600-talet vart byen totalt øydelagd av osmanarane, og vart først gjenoppbygd i 1743.
Félegyháza tyder 'halv kyrkje' på ungarsk, medan prefikset Kiskun viser til regionen Kiskunság.
671 Carnegia
671 Carnegia er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. september 1908 av Johann Palisa ifrå Universitäts-Sternwarte Wien.
Sjegarka
Av busetnader ved elva finn ein Kozjevnikovo-na-Sjegarke, Novodubrovka, Mullova, Baturin, Babarykino, Vesle Babarykino, Kuznetsova, Gyngazovo, Markelovo, Tazyratsjevo, Anastasevka, Tarakhla, Lopusjinka, Fedoraevka, Mikhajlivka, Monastyrka, Pokrovka, Starosaynakovo, Volodin, Novomikolaivka, Rybalovo, Tsjagino, Jegorova og Bylino.
I elva finst gjedde, åbor, mort, vederbuk, gullbust og andre fiskearter.
Hibernaculum
«Hibernaculum» er ein instrumental av den engelske musikaren Mike Oldfield, gjeve ut i 1994 på albumet hans The Songs of Distant Earth. Stykket kom ut på singel og nådde 47. plassen på UK Singles Chart.
Holger Aresvik
Holger Aresvik var ein norsk målar og spelemann på tyskfele (vanleg fele) frå Arasvika på Ertvågsøya i den noverande Aure kommune på Nordmøre. Han er blant anna kjent for å ha gjeve form til «Bruramarsj frå Valsøyfjord» — ein mangedelt bruramarsj som har utgangspunkt i to kortare bruramarsjar.
Hibernaculum
Det vart gjeve ut to forskjellige versjonar av singelen. Den første inneheld fleire remiksar av «Moonshine», den siste delen av Tubular Bells II, medan den andre inneheld spor som ikkje var gjevne ut tidlegare, som «The Song of the Boat Men», som seinare vart nytta om att i ein annan song kalla «Moonshine» på rockealbumet til Oldfield frå 2014, Man on the Rocks.
Odessabukta
Odessabukta er ei bukt i Svartehavet mellom Kapp E eller eller Nord-Odessa-neset i nord og Velykyj Fontan-neset i sør. Langs kysten av bukta ligg Langeronneset og Malyj Fontan-neset. I nordvest ligg estuara Kujalnik og Khadzjibej på andre sida av Kujalnik-Khadzjibej-sandbanken.
Odessabukta får ferskvasstilførsel frå elvane Dnepr, Dnestr og Donau. Saltinnhaldet i overflatevatnet er 10–17‰, og i tilfelle med oppvelling opp til 18‰, og somme år berre 5–7‰.
Byen Odessa og hamna der ligg ved kysten av bukta.
Fjerdingskar
Fjerdingskar, ofte forkorta til fjerding, er ei gamal måleeining for volum av tørre varer, nytta frå 1683. Eit fjerdingskar var ein fjerdel av ein skjeppe og tilsvarte to ottingkar, eller 4,3429 liter.
På tysk var ein Viertel, som tyder ein fjerdedel, ei tilsvarande volumeining. Denne var ca. 10-15 liter og i Danmark og Noreg vart viertel nytta om ein 1/4 fjerding eller 1/16 fisketønne og 7,5 pott som var 7,3 liter.
Gödöllő
Gödöllő er ein by nord i Ungarn. Han høyrer til fylket Pest og har om lag 30 000 innbyggjarar. Han ligg om lag 30 km nordaust for Budapest.
Palasset i Gödöllő er eit av dei største barokke palassa i Ungarn og vart opphavleg bygd for familien Grassalkovich. Seinare nytta Franz Josef, Keisar av Austerrike og konge av Ungarn, og kona hans Elisabeth («Sisi») palasset som sommarresidens.
Bukhinne
Bukhinna (peritoneum) er ei tynn og fuktig eller serøs hinne som forar overflaten til bukhola til amniotar og nokre andre dyr, som leddormar.
Bukhinna hjå menneske har eit areal på rundt 2 kvadratmeter. Ein del indre organ ligg intraperitonealt, det vil seia heilt dekka av bukhinna. Dette gjeld til dømes lever, milt, den tverggåande delen av tjukktarmen og krøstarmen. Andre organ ligg bak hinna elle er berre delvis dekka av henne. Desse ligg retroperitonealt.
Maddy Prior
Madelaine Edith «Maddy» Prior, MBE er ein engelsk visesongar, mest kjend som vokalist i Steeleye Span. Ho vart fødd i Blackpool og flytta til St Albans i tenåra. Faren hennar, Allan Prior, var med å skape politidramaet Z-Cars. Ho var gift med Rick Kemp og dottera deira Rose Kemp er òg ein songar. Ho var ein del av songduoen Mac & Maddy med Mac MacLeod. Ho spelte så med Tim Hart og spelte inn to album med han før dei varr med å skipe gruppa Steeleye Span i 1969. Ho forlet Steeleye Span i 1997, men kom attende i 2002 og har turnert me dei i 2008-2009 og 2013. Med June Tabor song ho i duoen Silly Sisters. Ho har turnert med Carnival Band i 2007 og med Giles Lewin og Hannah James i 2012 og 2013.
Ho har òg gjeve ut singlar og album som soloartist, med desse banda og i fleire samarbeid. Ho driv eit kunstsenter kalla Stones Barn i Bewcastle i Cumbria.
Med Steeleye Span
Prior var med på alle Steeleye Span-albuma frå ''Hark! The Village Wait (1970) til Time'' (1996). Ho kom attende for Present – The Very Best of Steeleye Span (2002) og påfølgjande album.
Notting
Notting er ei gamal måleeining for volum av tørre varer, nytta frå 1683. Ein notting tilsvarar 5,79 liter.
672 Astarte
672 Astarte er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 21. september 1908 av August Kopff ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Szentes
Szentes (rumensk Sântamǎria) er ein by sør i Ungarn. Han høyrer til fylket Csongrád og har om lag 30 000 innbyggjarar.
Ottingkar
Ottingkar, åttingkar, notting eller nåttung er ei gamal måleeining for volum av tørre varer, nytta frå 1683. Eit ottingkar tilsvarar 1/8 skjeppe, 21/4 potter eller 2,1715 liter.
Påskeopprøret i 1960
Påskeopprøret i 1960 var eit politisk opprør i Karasjok, som ein reaksjon på ein rapport frå den statlege komitéen «Komité til å utrede samespørsmål». I rapporten vart det gjort framlegg om å reversera den strenge fornorskningpolitikken som vart innført på slutten av 1800-talet. Komitéen kom mellom anna med framlegg om at samkiske ungar skulle få lov til å tala samisk i skulen og at det skulle leggast til rette for å ta vare på samisk språk og kultur. Det vart vidare gjort framlegg om at eit område av indre Finmark som femna om at kommunane Karasjok, Kautokeino, Nesseby, Tana, Polmak og Kistrand skulle verta definert som et samisk kjerneområde.
Opprøret tok eigentleg til i 1959, då rapporten vart publisert, men spissa seg til på eit møte på samfunnshuset i Karasjok i påska i 1960. Ein innflyttar frå Hammerfest, Hans Rønbeck, som var leiar for Arbeidarpartiet og ordførar i Karasjokk, var sterk tilhengar av den statlege fornorskningspolitikken og argumenterte sterkt mot framlegga til komitéen. Han fekk med seg både norsk- og samisktalande, slik at bygda vart splitta i synet på tilråingane frå komitéen.
Fond du Lac
Fond du Lac er ein by i Fond du Lac County i delstaten Wisconsin i USA. Folketalet var 42,203 ved folketeljinga i 2000. Namnet er fransk for 'botnen av innsjøen', og kjem at staden ligg ved sørenden av Lake Winnebago. Byen grensar til Town of Fond du Lac.
Gevir
Gevir er hornliknande utvekstar på hovudet til hjortedyr. Medan horn er hudlegeme som sit fast på skallen heile tida, so er gevir av bein, og fell av naturleg kvart år. Gevir har ofte takkar, til forskjell frå horn, som gjerne har éin spiss. Ofte er det berre hanndyr som har gevir, til dømes hjå elg og hjort. Hjå reinsdyr har begge kjønn gevir.
Eit nytt gevir som veks er dekt av eit bastlag, eit hårete, blodfylt hudlag. Når geviret er ferdig utvakse fjernar dyret laget ved å «feia» geviret, det vil seia å gni det mot trestammar eller buskar.
Ordet «gevir» kjem frå tysk Geweih, som eigentleg tyder 'greiner'.
Wario Land: The Shake Dimension
Handling
På innsida av ein gamal globus som er stilt ut på eit museum er det ei anna verd (en: Shake Dimension). Freda i denne verda er truga av ein pirat med viking-trekk (en:Shake King), og dronning Meralda og folket hennar blir tekne til fange av han. Piraten gjer så krav på ein legendarisk pose, den «botnlause pengeposen», som det kjem pengar ut av om ein skakar han. Ein kvinneleg pirat observerer problema i denne verda på utsida av globusen. Ho vil ha tak i den legendariske posen og stel globusen frå museet. Globusen sender ho til Wario, for å sjølv unngå å gjera noko arbeid med å få tak i posen. Ein medlem av det undertrykte folket kjem etterpå ut av globusen i håp om å få hjelp, og Wario gjer seg klar til å fara inn i globusen på jakt etter skattar.
Oppsett
Wario Land: The Shake Dimension er eit plattformspel som har fellestrekk med Wario Land 4, der Wario kan hoppa, slå til fiendar med skulderen og planta rauva hardt i bakken. Nytt i spelet er eit kraftig neveslag som Wario kan gjera om spelaren skakar på Wii-fjernkontrollen. Dette slaget kan slå fiendar sanselause eller få fram skjulte område som elles ikkje ville ha vore moglege å nå. Om Wario renner i ein svimmel fiende kan han plukka fienden opp og kasta han. Spelaren kan stilla inn vinkelen på kastet ved å vippa på Wii-fjernkontrollen.
Verda i spelet er delt inn i fem kontinent, der kvar av dei har ei rekkje nivå. I kvart nivå må Wario gjennom eit landskap for å frigjera ein liten fe (en: Merfle). Når han har klart dette må han koma seg tilbake til startområdet innan eit avgrensa tidsrom. Alle nivåa har valfrie oppdrag som spelaren kan klara; som å samla nok pengar eller klara bana utan å mista liv. Klarar ein nok av desse oppdraga vil ein kunne få diverse bonusmaterial, som lydspor frå spelet. På slutten av kvart kontinent ventar ein kjempe som Wario må vinna over. Til slutt må han kjempa mot hovudfienden, Shake King.
Stråling
Stråling, utstråling eller radiasjon er overføring av energi eller masse i form av bølgjer som forplantar seg gjennom rommet eller gjennom eit medium, eller i form av subatomære partiklar i rørsle.
Stråling vert oftast nytta om elektromagnetisk stråling, som radiobølgjer, mikrobølgjer, varmestråling, lys, ultrafiolett stråling, røntgenstråling og gammastråling. I tillegg har ein partikkelstråling som radioaktiv stråling, nøytronstråling og stråling av hurtige partiklar frå akseleratorar og kosmisk stråling frå verdsrommet.
Kjelder
Stråling. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå http://snl.no/str%C3%A5ling.
Demjanka
Demjanka (russisk Демья́нка) er ei elv i Omsk og Tjumen oblast i Russland og ei av sideelvane til Irtysj frå høgre. Elva er 1160 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Elva spring ut i Vasjuganjamyrane nordaust for Omsk oblast og renn så gjennom Tjumen oblast. Breiddene av elva er låge og skogkledde.
Av sideelvar til Demjanka finn ein Keum frå høgre, og Tegus, Urna, Imgyt og Bolsjoj Kunjak frå venstre.
Fideisme
Fideismen er ei retning innanfor teologien som hevdar at tru er overordna fornuft når det gjeld kunnskap om Gud. Visse retningar innanfor fideismen hevdar at fornuft er motsett av tru, andre hevdar at tru kjem før eller går utanfor fornuft og som derfor ikkje kan forståast gjennom den.
Annette Skotvoll
Annette Skotvoll er ein norsk tidlegare handballlspelar frå Trondheim. I tida 1988-96 vann ho to OL-sølv, EM-sølv, VM-bronse og EM-bronse. Målvakta deltok i 250 landskampar og skåret to mål for Noreg.
Fideisme
Blaise Pascal hevda at det ikkje gjekk an å argumentere for eller mot Guds eksistens og forfekta då heller religion som noko som var bra.
Annette Skotvoll
Skotvoll debuterte på landslaget i 1987. Frå Sommar-OL 1988 i Seoul til Sommar-OL 1992 i Barcelona var ho jamnt fyrste-målvakt for Noreg, og ho var med å vinne sølvmedaljar i begge OL-turneringane. Etter Cecilie Leganger kom inn på det norske landslaget som målvakt i 1993, fungerte Skotvoll meir eller mindre som andre-målvakt. Gjennom åra 1993 til 1996 vann ho VM-bronse på norsk heimebane i 1993, EM-bronse i 1994 og sølvmedalje under EM 1996 i Danmark, der ho ikkje makta hindre at vertsnasjonen vann finalen med 25 mot 23 mål.
673 Edda
673 Edda er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 20. september 1908 av Joel Hastings Metcalf ifrå Taunton, Massachusetts.
Annette Skotvoll
Skotvoll spelte i mange år på Sjetne Idrettslag, men då det laget rykte ned frå toppserien melde ho overgang til byrivalen Byåsen Idrettslag.
Moses
Moses (latin Moyses, gjennom gresk frå hebraisk) eller Moshé (hebraisk [mo:'še]), Mousa eller Musa (arabisk موسىٰ ['mūsā]), er ein av dei viktigaste personane både i jødedommen, kristendommen og islam. Han er framstilt som ein hebraisk frigjerar, leiar, lovgjevar, profet og historikar, rekna som frigjeraren til israelittane frå trældomen i Egypt og som leiaren deira den tida dei var i ørkenen.
Bibelen og dei bibelske tolkingstradisjonane seier at Moses levde ca. 1200 f.Kr., og livet og verket hans blir skildra frå 2. til 5. mosebok.
Moses i Bibelen
Moses er ein av dei viktigaste personane i Bibelen, siden han mottok instruksar om israelittanes religion og den lova som blei kjend som Moselova. Ifølge den hebraiske bibel og Det gamle testamentet var Moses den som leia israelittane ut av fangenskapet i Egypt, og mottok Dei ti bod frå Gud på Sinaifjellet. Han fekk også openberra israelittanes religiøse lovar og seremoniar. Toraen inneheld livshistoria til Moses og hans folk inntil hans død, 120 år gammal.
Moses utvikla doktrinen om monoteisme, som ikkje var vanleg på den tida. Dette blei nedskrive som det første bodet. Han blir rekna som profet i alle dei tre monoteistiske verdsreligionane — jødedom, kristendom og islam.
Moses var son av Amram og kona hans Jochebed. To eldre sysken blir nemnt i skriftene; systera Miriam og Aron. Moses blei fødd på ei tid der den regjerande egyptiske faraoen hadde kommandert at alle guteborn som blei fødd av ein israelitt i egyptisk fangenskap skulle druknast i Nilen. For å berga sonen la mor til Moses hans i ei korg av sivstrå som ho lét drive nedover Nilen. Da dottera åt farao var ute og bada, fekk ho sjå korga med den litle guten i og tok han til seg. Moses voks så opp ved faraos hoff. Som ung mann så han ein dag korleis ein av faraos soldatar mishandla ein israelittisk arbeidar, og Moses blei sint og slo soldaten i hel. Han fekk hjelp til å skjule liket, men måtte etter dette flykte ut i ørkenen og leve i skjul der.
I Andre mosebok talte Gud til Moses gjennom ein brennande busk og bad han gå til farao for å be han frigjera folket hans. Då Moses svara at han var både «tungmælt og seinmælt», bad Gud han ta med seg broren Aron. Moses var 80 og Aron 83 år då dei snakka med farao. Då farao gjorde seg hard og ikkje ville la folket fara, varsla Moses og Aron han om ti plager som Gud ville senda over landet viss dei ikkje fekk dra. Enno ville ikkje farao la folket dra, men då den tiande plaga var komen og alle dei fyrstefødde borna samt alle dei fyrstefødde dyra til egyptarane var blitt drepne, sa farao til Moses og Aron at dei fekk reisa. Etter dette brukte israelsfolket 40 år i øydemarka før dei kom inn i det lova landet, Kana'an. Aron vart utnemnd til øvsteprest i denne perioden.
Korkje Aron eller Moses fekk koma inn i det lova landet sjølve. I Fjerde mosebok klaga folket til dei fordi dei ikkje har vatn, og Gud seier til Moses: «Ta staven! Så skal du og Aron, bror din, kalla folket saman og tala til berget medan dei ser på. Då skal det gje frå seg vatn.» I staden sa Moses til folket: «Høyr no, de stridnakkar! Trur de at vi kan få vatn til å strøyma fram åt dykk frå dette berget?» Gud lèt det likevel strøyma fram vatn, men lèt ikkje Moses og Aron koma inn i landet fordi dei ville ta æra for vass-underet sjølvet og ikkje lét israelittane sjå kor heilag Gud var.
Øvstepresten Aron døydde kort tid etter dette. Døden til Moses er skildra i Femte mosebok, der Gud leier han opp på Nebo-fjellet i det som i dag er Jordan. Herifrå får han sjå innover det lova landet, men han får ikkje koma inn i det sjølv. Ifylgje Femte mosebok var Moses 120 år då han døydde, og Josva Nunsson vart utnemnd til ny leiar for Israelsfolket etter han.
Salt tønne
Salt tønne er ei gamal måleeining for volum av tørre varer, nytta frå 1683 til 1778 (erstatta av korntønne). Eit salt tønne tilsvarar 170,02 liter.
Mosonmagyaróvár
Mosonmagyaróvár (kroatisk Ugarski Stari Grad, Možun, Stari Grad, Starograd) er ein by nordvest i Ungarn, nær grensa til Austerrike. Han høyrer til fylket Győr-Moson-Sopron og har om lag 30 000 innbyggjarar.
Osja
Osja (russisk О́ша) er ei elv i Omsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Irtysj frå venstre. Elva er 530 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Osja får hovudsakleg vasstilførsel av snøsmelting. Middelvassføringa hennar 316 km frå munningen er om lag 2,4 m²/s. Elva frys til i oktober og vert isfri att i slutten av april.
Oddvar Brå
Oddvar Brå er ein norsk tidlegare langrennsløpar. Han var i ei årrekkje den dominerande løparen i Noreg, men trefte sjeldan toppforma under dei store meisterskapa. Han var i den norske representasjonstroppen frå og med OL i 1972, men lukkast ikkje med å gå heilt topps før under VM i Oslo i 1982, da han vann 15 km 23. februar og fekk delt gull med Sovjetunionen på den dramatiske stafetten 25. februar, der han i duell med Aleksandr Zavjalov braut staven på siste etappe. I etterkant oppstod det kjente spørsmålet «Kvar var du da Brå braut staven?», og hendinga har nesten vorte eit nasjonalt symbol.
Elles har Brå to OL-sølv og to VM-bronsar frå stafettar. Brås beste individuelle plassering i eit OL er 4. plass på 15 km i Calgary 1988. Oddvar Brå har i alt 16 individuelle NM-titlar i langrenn, fleire enn nokon annan løpar. Åra 1978 og 1979 var han heilt umogleg i NM og vann alle tre individuelle distansane to år på rad. Brås siste internasjonale meisterskap var VM i Lahtis 1989. Han vann også NM på ski i fristil i ein alder av 36 år, noko som også viser for ein stor utøvar han var.
Han var også ein god friidrettsutøvar, og vann NM i terrengløp (20 km) i 1984.
Han fekk Morgenbladets Gullmedalje i 1973, Holmenkollmedaljen i 1975 og Egebergs Ærespris i 1988. Oddvar Brå representerte IL Leik frå Hølonda.
Albulapasset
Albulapass (retoromansk; Pass da l'Alvra) er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som når opp i 2 312 meters høgd, knyter saman Tiefencastel i Albulatal med La Punt-Chamues-ch i dalen Engadin. Albula-Bahn trafikkerer strekninga over Albulapasset gjennom ei rad av korte tunnelar. Hovudvasskiljet i Europa går over Albulapasset.
Bilvegen er vinterstengd av snøras frå oktober til juni, medan jarnbanen går heile året.
Soge
Albulapasset har vore nytta som gjennomfartsveg i lange tider. Allereie i 1695 kosta innbyggjarane i Bergün forbetringar på dei vanskelegaste strekka på den ferdselsåra som då var i bruk. Tida 1855-65 vart det bygt veg over Albulapasset. Fram til 1904 var vegen ei god inntekstkjelde for lokalbefolkninga, då fjellvegen over Albulapasset var eit godt alternativ for farande om Julierpasset eller Settimopasset var uframkomeleg.
Jarnvegen Albula-Bahn stod ferdig i 1904, noko som førte til at vegen over Albulapasset mista mykje av sin verdi. I seinare tid vert bilvegen først og fremst nytta av turistar.
År om anna går ein av etappane i sykkelrittet Sveits rundt over Albulapasset.
Bergen fylke
Bergen fylke var eit norsk fylke frå 1918 til 1972.
Det vart skipa i 1918 då Bergens amt blei omdanna til fylke, på lik line med dei andre amta i Noreg. Bergen vart hopslegen med grannekommunane Arna, Fana, Laksevåg og Åsane i 1972, då gjekk Bergen fylke inn i Hordaland fylke. Bergen fylke hadde fylkesnummer 13, medan Bergen kommune hadde kommunenummer 1301, medan den nye kommunen fekk nummer 1201 (av di Hordaland har fylkesnummer 12).
674 Rachele
674 Rachele er ein hovudbelteasteroide. Han blei oppdaga den 28. oktober 1908 av Wilhelm Lorenz ifrå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.
Bokstaven pi
Pi (Π, π) er den sekstande bokstaven i det greske alfabetet. Han svarar til P i det latinske alfabetet.
I matematikken er Π symbolet for produkt, medan π er ein konstant (≈ 3,14159). I økonomi står π gjerne for profitt.
Bolsjevisme
Bolshevism Bolchevik Bolşevic Bolşevik
Rica de Oro
Rica de Oro (spansk 'rik på gull') er ei fantomøy som ein lenge trudde låg i det nordvestlege Stillehavet, ikkje langt unna Rica de Plata ('rik på sølv'), ei anna fantomøy. Namnet på øya har sitt opphav i den spanske oppdagingstokta på 1500-talet. Øya blei først rapportert av den spanske sjøfararen Francisco Gali, som høyrde rykta blant portugisarane i Macao i 1582. Fem år seinare fekk Pedro de Unamuno i oppdrag frå den spanske krona til å finne øya - utan å lukkast.
Fleire hundreår gjekk utan hell samstundes som øya blei avteikna på kart over Stillehavet. Sjølv om mange etter kvart tvilte på eksistensen av øya, var fleire ekspedisjonar på utkikk etter henne, mellom anna hollendaren Abel Janszoon Tasman.
Ein trudde lenge at øya låg ein stad mellom 29°N og 35°N, medan James Cook avteikna øya på 30°N, 155°A utan at han sjølv hadde sett henne. I 1801 meinte kaptein Crespo på skipet «El Rey Carlos» at han observerte øya og plasserte henne 34°N, 169°A.
Fantomøya Rica de Oro var sist avteikna så seint som i Times Survey Atlas i 1922.
Settimopasset
Settimopasset eller Septimerpasset er ein historisk viktig fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som når opp i 2 310 meter over havet, knyter saman distriktet Hinterrhein og dalen Surses i nord med Val Bregaglia i sør.
The Songs of Distant Earth av Mike Oldfield
The Songs of Distant Earth er det 16. studioalbumet til den engelske musikaren Mike Oldfield, gjeve ut 21. november 1994 på WEA. Det er eit konseptalbum basert på science fiction-romanen The Songs of Distant Earth av Arthur C. Clarke frå 1986.
Bakgrunn
I 1993 var Oldfield ferdig med turneen sin etter det førre albumet, Tubular Bells II (1992), som var den første turneen hans sidan 1984. Albumet var det første av tre han hadde i kontrakten sin for Warner Music UK, etter at han signerte for selskapet i 1992. Då Oldfield var klar til å spele inn ein oppfølgjar, føreslo styreformannen Rob Dickins at han kunne lage eit konseptalbum basert på science fiction-romanen The Songs of Distant Earth av Arthur C. Clarke frå 1986. Oldfield synest ikkje soga til Clark var blant dei beste han hadde laga, «men han hadde mykje atmosfære» og byrja å tenke på musikalske idear om romreiser og å lande på ei anna verd og hendingane som finn stad der. Særskild trekte tittelen på boka seg merksemda til Oldfield, og kalla det «eigentleg musikalsk, eit naturleg utgangspunkt». Oldfield reiste til Sri Lanka, der Clarke budde, for å diskutere mogelegheita og fann ut at han var fan av musikken hans for filmen The Killing Fields frå 1984 og kjende seg «stornøgd» med albumet. Clarke fekk ein kopi av Tubular Bells II han kunne lytte til, og vart imponert nok til at han gjekk med på eit samarbeid.
Låtskriving og innspeling
Oldfield unngjekk å fortelje om att soga i same rekkjefølgje som i boka og ønskte at albumet berre «laust» skulle følgje plottet. Soga fortel om korleis jorda vert øydelagd i år 3600 då sola vert ein nova, og planeten har 1 600 år å førebu seg på, og sender romskip til nærliggande planetsystem. Det tok lengre tid å fullføre albumet enn det Oldfield hadde planlagt, fordi science fiction-konseptet avgrensa kva instrument han kjende han kunne bruke, som dei akustiske instrumenta han vanlegvis brukte. I staden måtte han skape eit «nytt vokabular» av lydar i studioet. Oldfield meinte at han utvida lydane sine som følgje av dette, og gjekk bort frå den keltiske og folkemusikkorienterte musikken han var blitt kjend for, og skreiv songar som kunne appellere på tvers av generasjonane. Oldfield omtalte albumet som «særs ambient».
Hoatzinfamilien
Hoatzinfamilien er ein biologisk familie Opisthocomidae av fuglar, og er den einaste medlemmen i ordenen Opisthocomiformes. Den einaste nolevande representanten er arten hoatzin (Opisthocomus hoazin), som lever i Amazonasbassenget og i Orinocodeltaet i Sør-Amerika. Det er identifisert mange fossile artar, medrekna ein frå Afrika og ein frå Europa.
The Songs of Distant Earth av Mike Oldfield
Låtskriving og innspeling
Då albumet vart miksa var Oldfield uroa for at sidan det var spelt inn heilt digitalt, så ville det høyrast for «kantete» ut. Som ein test vart ein kopi ført over til lydband ved hjelp av Dolby SR, ein slags støyreduksjon, som han syns gav fint resultat, men tapte klårheit.
I plateomslaget er det eit føreord av Clarke om utviklinga av boka, frå ei novelle til ein roman.
CD-ROM-innhald
Oldfield hadde først vanskar om å skrive musikk til ei soge og trengde noko «rom innimellom» for å hjelpe seg til å visualisere det. Hjelpa kom då han fekk ein kopi av det grafiske eventyrspelet Myst for PC i 1993 og vart imponert over grafikken. Dette gjorde at han ønskte å lage ein 3D, datagenerert musikkvideo for musikken på albumet på ein Enhanced CD, som kombinerte ein vanleg CD med CD-ROM. Resultetet vart grafikk som Oldfield hadde hatt i tankane då han skreiv musikken..
CD-ROM-en let brukarane reise gjennom ein futuristisk by ombord på eit romskip og mot eit sentralt kontrollsystem inne i eit musikalsk tårn. Brukaren måtte svare på musikalske gåter som utløyste ein ny song på albumet.
Utgjeving
Albumet kom ut i USA i januar 1995 på Reprise Records.
Albumet kom ut på CD og kort tid etter, på Enhanced CD i to forskjellige versjonar. Begge versjonane inneheld biletet av ei djevelrokke som flyt føre ein planet. Seinare utgåver inneheld biletet av ein mann i dress som held ei lysande kule, medan djevelrokka flyg over hovudet på han. Den andre utgåva av den utvida CD-en inneheld har noko meir multimediainnhald, med den fulle versjonen av videoen «Let There Be Light». Lyddelen av CD-en er den same på alle versjonar. Albumet kom òg ut på vinyl.
Medverkande
Music
Utdrag:
Teknisk
Hjarte-lungemaskin
Ein hjarte-lungemaskin blir nytta for å erstatte pumpefunksjonen til hjartet og gassutvekslinga til lungene hjå pattedyr. Maskina er utvikla for å kunne operera på hjartet mens det står stille. Ho har òg ein plass i gjennopplivinga av sterkt nedkjølte personar.
Maskina er bygd opp av ei pumpe og ein eining for gassutveksling, i tillegg er ho utstyrt med ein varmevekslar og eit filter for koagulert blod. Ulike prinsipp har vore nytta for gassutveksling og pumpmekanisme.
Blodet blir tatt ut av kroppen frå øvre og nedre holvene. I hjarte-lungemaskina blir karbondioksid fjerna og oksygen sett til, temperaturen på blodet blir òg regulert. Blodet blir deretter sett inn igjen i livpulsåra. Maskina blir styrt av ein perfusjonist når ho er i bruk.
Sjå òg
Nærskylde apparat er:
Termikk
Når det oppstår eit område med varmare luft vil dette området utvide seg og bli lettare (mindre tettleik) enn lufta rundt. Denne lettare luftmassen vil så stige, men vil samtidig avkjølast på grunn av utvidinga. Denne prosessen held fram til lufta har blitt avkjølt så mykje at den har den same temperaturen som den omliggande lufta, og den vil då stoppe å stige. Termikkar har ofte søkkande luft i området rundt termalsøyla. Dette er luft som søkk ned til bakken for å erstatte den stigande lufta.
Cumulusskyer er ofte ein synleg indikasjon på at ein har termikkar. Når ein har eit jamt vindfelt kan termikkar og cumulusskyene oppstå i rekkjer langs vindretninga. Cumulusskyer vert danna av stigande luft i termikkane som så vert avkjøld når den stig. Avkjølinga fører til at vassdampen i lufta kondenserer til synlege vassdropar. Det kondenserte vatnet frigjev latent varme som varmar opp lufta. Lufta kan då fortsette å stige. Svært ustabil luft kan stige så høgt og kondensere så store mengder vatn at dei kan gje regnbyger eller føre til torevêr.
Termikkar er og ein av fleire prosessar som kan få seglfly til å stige.
Col du Tourmalet
Col du Tourmalet er med 2 115 moh. den høgaste vegovergangen i dei franske Pyreneane. Passet ligg i Département Hautes-Pyrénées og knyter saman Luz-Saint-Sauveur og Campan.
Frå vestsida startar oppstigninga i Luz-Saint-Sauveur og går over Barèges. På 18,4 km stig vegen 1 405 høgdemeter med ein gjennomsnittleg stigning på 7,6 %. Frå vest startar oppstigninga i Sainte-Marie-de-Campan og går over La Mongie, og stig 1 270 høgdemeter over 17,1 km, dvs 7,4 % i snitt.
Col du Tourmalet er framfor alt kjent på grunn av Tour de France. Etter eit initiativ av Alphonse Steines blei passet tatt inn i rittprogrammet i 1910; og er det første høgfjellspasset i Touren si historie. Den gongen gjekk det berre ein sti over høgda og i tillegg var det ville bjørnar i fjellsidene. Under inspeksjonen av passet heldt Steines på å sette livet til, men likevel telegraferte han til sin overordna, Henri Desgrange: ''«Kom greit over Tourmalet. Stop. Vegen var i god stand. Stop. Ingen vanskar for ryttarane.»'' Octave Lapize, som seinare vann samanlagd, var førstemann over. På grunn av vanskane i fjella sa han til rittkontrollørane ei klatring seinare, ved Col d'Aubisque: ''«Vous êtes des assassins. Oui, des assassins!»'' («De er mordarar. Ja, mordarar!») Det kjende dramaet frå 1913 då gaffelen på sykkelen til Eugène Christophe brotna og han etter ei lang fotvandring sjølv måtte reparere han i ei smie i Sainte-Marie-de-Campan, gjekk òg føre seg på Tourmalet.
I dag blir Col du Tourmalet, Alpe d'Huez, Col du Galibier og Mont Ventoux rekna som dei vanskegaste og mest kjende klatreetappane i Tour de France. Tourmalet er ikkje berre det eldste, men er òg det mest brukte høgfjellspasset under touren.
I nærleiken av passhøgda står det ein minnestein over Jacques Goddet som leia Tour de France frå 1947 til 1986.
Chicago IX – Chicago's Greatest Hits
Chicago IX: Chicago's Greatest Hits er det første samlealbumet, og det niande i alt, av det amerikanske bandet Chicago, gjeve ut i 1975 av Columbia Records i både stereo (PC 33900) og kvadrofonisk lyd (PCQ 33900).
Det inneheldt alle dei største hittane til Chicago så langt, frå debutplata The Chicago Transit Authority i 1969 til Chicago VII i 1974. Chicago VIII kom berre ut nokre få månader tidlegare og vart rekna som for nytt til å takast med her. Det var heller ingen songar frå Chicago III sidan ein meinte at det mangla hitsinglar.
Chicago IX selde særs godt og nådde toppen av albumlista i USA. Det låg inne på albumlista i 72 veker.
Lister
Album - Billboard (Nord-Amerika)
Driftsbygning
Driftsbygning i landbruk er ein bygning som er rekna som nødvendig i samband med drifta av landbruket. Ein slik bygning kan ha ein enkelt funksjon, som å husa husdyr eller landbruksmaskinar, eller kombinera fleire funksjonar. Nokre vanlege driftsbygningar er fjøs, løe, stall og maskinhall.
Terry Woods
Terence Woods er ein irsk folkemusikar, kjend for å spele mandolin og sitter, men han spelar òg akustisk og elektrisk gitar, mandola, femstrengsbanjo og concertina. Han er songar og skriv songar og er kjend for medlem i musikkgrupper som The Pogues, Steeleye Span, Sweeney's Men, The Bucks og for ei kort tid, Dr. Strangely Strange og rockebandet Orphanage frå Dublin, med Phil Lynott, i tillegg til ein duo/band med den dåverande kona, Gay, som først vart kalla The Woods Band og seinare Gay and Terry Woods. Woods har turnert med The Pogues på sameiningskonsertane deira.
Bislett Games
Bislett Games er eit årleg friidrettsstemne som blir halde på Bislett stadion i Oslo, vanlegvis den fyrste fredagen i juni. Dei siste åra har Bislett Games vore ein del av Diamond League.
Historie
I 1946 arrangerte ein EM i friidrett på Bislett stadion. Etter dette starta ein tradisjon med å ha årlege stemne frå 1947 som gjekk under namna «Oslo-leikane», «Haust-leikane», «Septemberleikane» og «Norden-USA». Stemna sleit med økonomien sjølv om det stadig vart sett nye verdsrekordar. Difor gjekk Osloklubbane IL i BUL, Sportsklubben Vidar og Idrettsklubben Tjalve saman og skipa Bislett-alliansen. Same året heldt Idrettsklubben Tjalve sitt jubileumsstemne, der australiaren Ron Clarke sette verdsrekord på 10 000 meter. Mange reknar dette som det fyrste Bislett Games, men det blei arrangert av Bislett-alliansen året etter, i 1966. Dei fyrste åra blei det arrangert to stemne i året, men etter kvart blei det eitt sommarstemne.
Ein av arrangørane til 1966-stemnet var telemarkingen Arne Haukvik. Han var tidlegare Sp-politikar, men medlem i BUL og manager for Ron Clarke. Når Clarke var i Noreg, budde han gjerne heime hjå Haukvik i Groruddalen, og viss journalistane ringte og ville intervjua han, vart dei inviterte på jordbær og fløyte i hagen. Dette vart byrjinga til Haukvik sine «Jordbærselskap» og pressetreff dagen før Bislett Games tok til. I 2001 flytte ein pressetreffet til Oslo Rådhus. Haukvik døydde av kreft i 2002.
Bislett Games har vorte arrangert på Bislett stadion kvart år sidan 1966. Einaste unntaket var i 2004, då stadionet vart ombygd. Dette året arrangerte ein Bislett Games på Fana stadion i Bergen.
Bislett-medaljen
Frå 1966 blei også Bislett-medaljen innstifta, retta mot markante utøvarar og prestasjonar under leikane. Dei fyrste mottakarane var langdistanseløparen Thor Helland, spydkastaren Terje Pedersen og sprintaren Carl Fredrik Bunæs.
Vättern
Vättern er den nest største innsjøen i Sverige, etter Vänern, og den sjette største i Europa. Innsjøen har ei flatevidd på 1 912 km². Han er 128 km lang, 31 km brei og største djupna er 128 meter.
Göta kanal går gjennom Vättern. Sjøen ligg mellom landskapa Västergötland og Östergötland, men grenser òg til Närke i nord og Småland i sør. Midt i Vättern ligg øya Visingsö. Visingsö vert knytt til fastlandet gjennom ferjesamband med byen Gränna på sjøen si austside.
Uj ved Irtysj
Uj (russisk Уй) er ei elv i Omsk og Novosibirsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Irtysj frå høgre. Elva er 387 km lang og har eit nedslagsfelt på.
Uj får stort sett vasstilførsel via snøsmelting og vårflaumen er frå april til juni. 48 km frå munningen hennar er middelvassføringa på 24 m³/s. Elva frys til i slutten av oktober eller tidleg i november, og vert isfri att i april eller tidleg i mai.
In memoriam
In memoriam er eit omgrep frå latin som tydar 'til minne'. Det kan nyttast om avdøde personar, til dømes i epitafar og nekrologar. «In memoriam» er også tittelen på ei rekkje verk innan ulike kunstsjangrar.
Høglandsfe
Høglandsfe eller skotsk høglandsfe er ein storferase frå Skottland. Dyra har lange horn og tjukk langhåra pels i svart, raudt eller gult.
Feet vart avla fram i høglandet og på dei vestlege øyane i Skottland. Frå tidleg på 1900-talet har avlsdyr vorte eksportert til resten av verda, spesielt til Australia og Nord-Amerika. Feet vart utvikla frå to kvegbesetningar, den eine svarthåra og den andre raudhåra.
Kommersiell suksess
Høglandsfeet er kjent som hardført og tilpassa det skotske høglandet der vêrlaget er prega av mykje regn og vind. Feet har med gode resultat vorte introdusert i mange tempererte land og spesielt i land med kaldare vintrar enn Skottland har, slik som det sentrale Europa og Canada.
Håret gir vern gjennom vinteren, og dyra er flinke til å finne mat i bratt fjellterreng. Dei et både gras og plantar som anna fe skyr. Kjøtet er magrare enn på anna kjøtfe fordi høglandsfeet får god isolasjon frå håret og ikkje treng så mykje feitt. Pelsen gjer at dyra trivst utandørs i tilhøve som er utrivelege for dei fleste kjøtfekrøter. Slik kan høglandsfeet produsere godt med kjøt i landområde som vanskeleg kan gi utbyte gjennom anna jordbruk.
Høglandsfeet vert i somme høve kryssa med andre kjøtferasar, som limousinfe eller charolais.
Paul Weeden
Paul Weeden er ein legendarisk jazzgitarist som var fødd i Indianapolis. Sidan 1971 har han budd i Noreg og var særleg aktiv i klubben Club 7. Han er og komponist og musikkpedagog.
I 1954-55 spelte han inn til saman tre plater med The Rusty Bryant Quintet. I 1962 spelte han inn fleire plater med m.a. Sonny Stitt og Eddie 'Lockjaw' Davis. I 1968 var han med i The Coleman Hawkins Quartet før han fekk sin eigen kvartett året etter. I 1971 samarbeida han med Magni Wentzel. I 1974 spelte han inn låten «Flat Foot» som vart utgjeve som 7" singel på plateselskapet Wah Wah Moose i 2004, med ein remix av Horne Singers på b-sida. I 2003 gav han ut to plater, «Nice but Easy» og «Now and Then».
God's Gonna Cut You Down
«God's Gonna Cut You Down», òg kjend som «Run On» og «Run On for a Long Time», er ei tradisjonell amerikansk folkevise som har blitt spelt av mange artistar innan ulike sjangrar. Teksten åtvarar syndarar om at uansett kor hardt dei prøver, så vil dei ikkje unngå Guds dom. I refrenget fortel Gud forteljaren i songen : Go tell that long tongue liar,
go and tell that midnight rider,
tell the rambler, the gambler, the back biter,
tell 'em that God's gonna cut 'em down.
Moby-versjonen
Electronica-musikaren Moby gav ut «Run On» som den andre singelen sin frå studioalbum Play.
I USA vart «Run On» gjeven ut som ei dobbel dobbel A-side med «Honey».
Vokalen er henta frå ei innspeling frå 1949 av «Run On For A Long Time» av Bill Landford and the Landfordairs, og består av ei blanding av house og instrumentalmusikk.
Innhald
UK CD #1 (Mute Records CDMUTE221)
UK CD #2 (Mute Records LCDMUTE221)
US CD (V2 Records 63881-27583-2)
UK 12-inch (Mute Records 12MUTE221)
Side One Side Two
Musikkvideo
Mike Mills regisserte ein video som syner Moby som arbeider på eit kontor der alle går kledd i kvitt. Det viser seg seinare i videoen at kontoret Moby arbeider på er i himmelen, og vert avslutta med at Moby døyr på ein parkeringsplass.
Johnny Cash-versjonen
Johnny Cash spelte inn ein versjon av «God's Gonna Cut You Down» for American V: A Hundred Highways i 2003, med eit arrangement som er ganske annleis andre kjende gospelversjonar av songen. I januar 2016 hadde songen seld 672 000 eksemplar i USA.
Ein musikkvideo regissert av Tony Kaye, vart laga for denne versjonen seint i 2006, tre år etter Cash døydde. Videoen vart filma i svartkvitt og syner mange kjendisar: David Allan Coe, Patricia Arquette, Travis Barker, Peter Blake, Bono, Sheryl Crow, Johnny Depp, Dixie Chicks, Flea, Billy Gibbons, Whoopi Goldberg, Woody Harrelson, Dennis Hopper, Terrence Howard, Jay Z, Mick Jones, Kid Rock, Anthony Kiedis, Kris Kristofferson, Amy Lee, Adam Levine, Shelby Lynne, Chris Martin, Kate Moss, Graham Nash, Iggy Pop, Lisa Marie Presley, Q-Tip, Corinne Bailey Rae, Keith Richards, Chris Rock, Rick Rubin, Patti Smith, Sharon Stone, Justin Timberlake, Kanye West, Brian Wilson og Owen Wilson.
I TV-serien Gotham kan ein høyre denne versjonen av songen i byrjinga av ein episode. Han vert òg nytta i TV-serien The Blacklist.
Hans Gisle Holstad
Hans Gisle Holstad er ein lokalpolitikar som representerer Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Hareid kommune i Møre og Romsdal fylke frå 2007 til 2011. Før i tida har han vore oppvekstsjef i kommunen.
Galenos
Galenos, Claudius Galenus var ein romersk lege av gresk opphav. Han er kjend for ei rekkje viktige verk innan filosofi, matematikk, grammatikk og medisin, og rekna som ein av dei viktigaste legane gjennom historia. Galenos var fødd i Pergamon i Vesleasia, men heldt seinare til i Roma.
Liv
Galenos var fødd i Pergamon og studerte i Smyrna, Korint og Alexandria. Han arbeidde som lege i heimbyen fram til han blei tilkalt til Roma i 162. Her var han livlege for keisar Marcus Aurelius og heldt førelesingar om medisin.
Lære
Han utvikla sjukdomslæra og behandlingane til Hippokrates vidare. Grunnlaget for all natur meinte han var dei fire elementa eld, luft, jord og vatn. Vidare påverka dei fire livsfasane (barndom, ungdom, vaksen alder og alderdom) og dei fire årstidene kroppen.
Alle naturgjenstandar hadde fire kvalitetar; varm, kald, tørr og fuktig, og det fanst fire legemsvæsker: Blod, slim (flegma), gul galle og svart galle. I tillegg hadde kroppen tre slags gassar som blei danna i dei tre sentrale organa, hjartet, leveren og hjernen.
Personlegdom og helse blei farga av overskot av ein type kroppsvæsker, til å bli kolerisk, flegmatisk, sangvinsk eller melankolsk. Sjukdom kom av ein ubalanse i kroppsvæskene. For å lækja måtte ein atterskapa balanse, til dømes gjennom årelating.
Galenos delte legemiddel i tre klassar:
Ei rekkje oppskrifter på legemiddel som framleis er i bruk, stammar frå Galenos i galenisk farmasi.
Verk
Galenos er tillagt over 500 verk. 120 er bevart, men nokre finst berre i arabiske og latinske omsetjingar.
Innverknad
Læra til Galenos heldt seg til langt ut på 1600-talet. Verka hans om anatomi, fysiologi og patologi danna grunnlaget for all medisinsk vitskap fram til utviklinga av moderne medisin.
Det viktigaste bidraget frå Galenos til legevitskapen var observasjonane hans av kroppen. Gjennom studie, demonstrasjonar og førelesingar om anatomi auka han forståing for fordøying, nervesystemet, blodomløpet og andedrett. Galenos var den første som brukte pulsen til å stilla diagnose.
Tonje Sagstuen
Tonje Sagstuen er ein norsk journalist og tidlegare handballlspelar, busett i Gjøvik. Ho er sidan 2014 kommunikasjonsdirektør i Norsk Tipping. Perioden 1992-97 vann ho OL-sølv, VM-sølv, VM-bronse og EM- bronse med Noreg. 187 cm høge Sagstuen var høgre rykkrom-spelar og midtforsvarar.
Idrett
Sagstuen var i yngre år medlem av IL Hov, men tidleg melde ho seg inn i Toten HK og spelte der sidan. Ho debuterte på Noregs landslag den 7. mars 1989 mot Sverige. Frå 1990 til VM 1997 deltok ho i samtlege meisterskapsturneringar, med unnatak for Sommar-OL og EM i 1996. Under Sommar-OL 1992 vann ho sølvmedalje med Noreg, før det så vart bronsemedaljar både under VM 1993 på norsk heimebane, og i handball-EM 1994 i Berlin. Etter 1 1/2 års landslagspause kom ho tilbake og var ein av dei leiande i det norske mannskapet som vann VM–sølv i desember 1997. Sagstuen spelte sin 201. og siste landskamp i april 1998, med til saman 593 nettkjenningar i landslagsprotokollen.